idee april 2022

Klimaat90

Christiaan Alofs · Klimaatinkomen koppelt klimaatbeleid met sociale rechtvaardigheid

Het themanummer van Idee over Klimaat boodveel ruimte aan ideeën over de oorsprong van het
klimaatprobleem, maar de fatalistische ondertitel‘5 over 12’ gaf het nummer het karakter van een
necrologie van de aarde. En dat terwijl er juist
behoefte is aan perspectief voor actie in het orgaan
van een partij die een pragmatische politiek
voorstaat.

Maak fossiele grondstoffen duurder
Voor aardgas en benzine ligt de infrastructuur er al: de olieopslag is al
geregeld en de olieraffinaderijen zijn over de afgelopen honderd jaar ontwikkeld en geoptimaliseerd met subsidie van de overheid. Willen nieuwe technologieën hiermee kunnen concurreren dan moeten ze geholpen
worden om zich verder te ontwikkelen. Voor de transitie hebben wij
immers meer nodig dan windmolens en zonnepanelen. Infrastructuur,opslag, waterstofgeneratie – de transitie biedt nog uitdagingen genoeg
waarvoor de oplossingen grote investeringen vergen. Tot nog toe was degedachte dat de overheid bedrijven, of vaak onderdelen van bestaande
bedrijven, met subsidie kon helpen om deze concurrerende technologieën te ontwikkelen. Zo worden middelen van de burger ingezet om een
concurrentie aan te gaan met de olie-industrie.

Door Christiaan Alofs

Klimaatinkomen
koppelt klimaatbeleid
met sociale
rechtvaardigheid
We kunnen klimaatverandering zien als symptoom van gebrek aan‘zelfbeheersing’, een ‘historische schuld’ van de fossiele industrie, hopen
op afscheid van de ‘dode letter van het bbp’ of dat onze ‘regeringen klimaatrechtvaardigheid eisen van de internationale gemeenschap’. Stellendat ‘internationale solidariteit’ noodzakelijks is om ‘de oplossing een
kans’ te laten maken. Of dat we ‘onze samenleving en de manier waarop we samenleven’ moeten transformeren omdat het ‘geen probleem
is waar we ons uit kunnen kopen of ontwikkelen’. Maar grote woorden
voorkomen dat we de concrete acties ondernemen die nodig zijn ombinnen tien jaar de helft minder broeikasgassen uit te stoten.
Klimaatverandering is een veiligheidsprobleem: in de veiligheidskunde ga je op zoek naar de bron van het probleem. Die bron is in dit geval
letterlijk de oliebron. Over het terugdringen van fossiele brandstoffen
hebben onze overheden zich echter jarenlang laten adviseren door deexperts in het winnen van fossiele brandstoffen. Dat leidt niet tot nieuwe
inzichten over het herinrichten van ons energiesysteem. Het leek dan
ook lange tijd onvoorstelbaar dat de miljardeninvesteringen in de fossiele industrie vervangen zouden kunnen worden door de idealisten die
met windmolens en zonnepanelen speelden.

Foto: Herman Wouters

Ook reageren opeen artikel of een
thema-editie van Idee?
Kijk op onze website
vanmierlostichting.nl/idee
voor ons redactiebeleid

Het gebrek aan voorstellingsvermogen betreft vooral de ontwikkelingdie een technologie door kan maken. We zien intussen, rijkelijk laat, datzonnepanelen en windmolens energie leveren die goed kan concurreren
met fossiele energie. En nú komen de investeringen, en gaan ook opeens
de ontwikkelingen steeds sneller.

Een eenvoudigere manier om duurzame technologie concurrerend temaken is door de fossiele grondstoffen duurder te maken. Van elke literolie, kuub aardgas of ton kolen is immers eenvoudig te bepalen hoeveel CO2 vrijkomt bij gebruik. Als hiervoor bij winning of import in deEuropese Unie een prijs betaald wordt, is fossiele energie automatischminder concurrerend.

91

Klimaatverandering is
een veiligheidsprobleem:in de veiligheidskunde ga
je op zoek naar
de bron vanhet probleem.
Die bron is in dit
geval letterlijk
de oliebron

idee april 2022

Na hetontkennen
van klimaatverandering
kwam het
ontkennen vande technischehaalbaarheid
van de energietransitie

Klimaat92

Niels Back · Waarom zouden we een stad slim willen maken? Sociaal-liberale waarden in de smart city

Voer een klimaatinkomen in
De lobby voor de fossiele industrie gaat de derde fase in. Na het ontkennen van klimaatverandering kwam het ontkennen van de technischehaalbaarheid van de energietransitie. Nu wordt de ‘klimaatarmoede’
van de burger naar voren geschoven als argument tegen een effectieve
CO2-heffing. De kleine beurs zou de stijgende kosten niet kunnen dragen.
Dit argument zou steekhouden als we het geld dat met een CO2-heffing
wordt opgehaald weer zouden gebruiken om de industrie te subsidiërenin plaats van om burgers te ondersteunen. Door evenredige uitkering
van het opgehaalde bedrag aan alle burgers als klimaatinkomen blijft dekoopkracht in stand, maar is er een sterke stimulans om alternatievenvoor fossiele brandstoffen te kiezen.

In de ‘slimme stad’ wordt technologie ingezet om
maatschappelijke problemen op te lossen, zoals
slimme camera’s ten behoeve van de openbare
orde. Het concept is allang niet meer slechts een
verdienmodel voor techbedrijven, maar een hot
topic voor (lokale) politici en bestuurders. Bij het
ontwerpen van een slimme stad leiden de waarden
die zij centraal stellen tot ingrijpende keuzes.
Innovatie en toekomstbestendigheid staan immers
niet op zichzelf, maar behoeven politieke interpretatie en context. Hoog tijd voor een sociaalliberale kijk op de slimme stad dus, zeker omdat
dit onderwerp bij veel sociaal-liberalen leeft.

Alle bedrijven en burgers die graag hun bijdrage willen leveren aan het
terugdringen van het broeikaseffect, maar daarvoor tot nu toe afgestraft
werden in hun eigen jaarrekening of portemonnee, kunnen hierdoor
hun keuze voor het klimaat in lijn brengen met hun eigen belang. Zonnepanelen zijn per slot voor veel mensen pas sexy sinds je op verjaardagen kunt vertellen hoeveel je ermee verdient. Als de heffing op fossiele
brandstoffen stijgt, worden alternatieven zoals zonnepanelen nog voordeliger, zonder dat er subsidies nodig zijn.
Geef de Europese CO2-heffing terug aan de burger
De Europese Unie heeft in het Fit for 55 pakket, de voorstellen om
uitstoot in Europa vóór 2030 met 55 procent te reduceren, een verdere
uitbreiding van de heffing op CO2 opgenomen. De heffing daarvan vindt
niet plaats aan de schoorsteen, maar bij de leveranciers van fossiele
brandstoffen. Ook stelt het pakket met het Carbon Border Adjustment Mechanism een manier voor om buitenlandse producten die met goedkope
fossiele energie gemaakt zijn extra te belasten.

Christiaan Alofs
is bestuurslid van
Citizens’ Climate
Europe. Hij wasvoorheen vertegenwoordiger van het
Europees burgerinitiatief: De snelle,
eerlijke en effectieve
oplossing voor
klimaatverandering.

Het belangrijkste onderdeel om een heffing succesvol te maken, laat
Europa aan de lidstaten over. Zonder teruggave van de opbrengsten vande CO2-heffing aan de burger leidt elke verhoging van de prijs tot een
verlaging van de koopkracht. Zeker met de huidige inflatie is dat een
garantie dat burgers een geel hesje aantrekken om de fossiele industrietegen deze prijsverhoging te beschermen. Canada en Zwitserland hebben
ons al voorgedaan hoe je door de opbrengsten van de heffing aan deburgers terug te geven draagvlak en koopkracht behoudt. Zo stimuleer je
de economie om te innoveren en alternatieven voor fossiele energie teontwikkelen.
Als we hiermee in Europa de transitie in gang gezet hebben, kunnen weons wijden aan een nieuw filosofisch gezichtspunt. Met het klimaatinkomen wordt de atmosfeer een collectief beheerde commons waaruit
iedereen recht heeft op de opbrengsten. Het biedt een nieuwe manier om
te kijken naar historische schuld, klimaatrechtvaardigheid en internationale solidariteit. Interessant en belangrijk, maar gelukkig geen voorwaarde voor directe actie voor een stabiel klimaat. 1Door Niels BackWaarom zouden we eenstad slim willen maken?
Sociaal-liberale waarden
in de smart city
Negen jaar geleden schreef toenmalig directeur van de Mr. Hans
van Mierlo Stichting Joost Sneller in Idee (juni 2013) over de ‘sociaalliberale lantaarnpaal’. Hij verwonderde zich erover dat veel discussies inde lokale politiek gingen over ‘werkt het?’ en ‘doet het wat moet doen?’,vanuit een pragmatische visie op politiek. Zeker D66 is die houding niet
vreemd. Toch zitten er impliciete keuzes gedreven door waarden achterhoe je die lantaarnpaal ontwerpt, aanschaft en inzet. En dat kan ervoor
zorgen dat een sociaaldemocraat, een conservatief en een (sociaal-)liberaal tot een ander stedelijk beleid rondom lantaarnpalen komen.
Niet alleen achter een lantaarnpaal zitten keuzes die gedreven worden
door bepaalde politieke waarden, zo ook bij een slimme stad (smart city).
Mag je als stad zomaar met drones en sensoren afval detecteren om destad schoner te houden, of is dat onwenselijk als daarbij burgers worden
gefilmd? Kies je voor het verhogen van de openbare veiligheid door het

93

Tech& sociaal–
liberalisme