Guillaume Heytesbury
Sophismata
Les Sophismata sont l'œuvre maîtresse de Guillaume Heytesbury, logicien anglais du XIVesiècle. Ce texte est important aussi bien pour l'histoire de la logique que pour l'histoire de laphysique et des sciences en général.
Ayant entrepris l'édition critique de cette œuvre, ce qui ne pourra être terminé de sitôt, à cause
de la longueur du texte et du grand nombre de manuscripts à collationner, j'ai pensé qu'il
serait utile qu'une transcription soit accessible dès à présent à tous les chercheurs.
C'est ainsi que vous trouverez sur cette page une transcription des 32 sophismes qui
composent cette œuvre. La transcription est faite à partir de l'édition incunable de Bonetus
Locatellus, Venise, 1494.
Ce travail a été réalisé grâce à une subvention du Fonds pour la Formation de Chercheurs etd'Aide à la Rechercher (FCAR) financé par le Gouvernement du Québec et intégré au Projet
Sophismata de l’équipe d’Alain de Libera (Université de Genève et FNS).

Liste des 32 sophismes
1. Omnis homo est omnis homo
2. Omne coloratum est
3. Omnis homo est totum in quantitate
4. Omnis homo est unus solus homo
5. Omnis homo qui est albus currit
6. Anima Antichristi necessario erit
7. Omnis propositio vel ejus contradictoria est vera
8. Isti ferunt lapidem
9. Neutrum oculum habendo tu potes videre
10. Quilibet homo morietur quando unus solus homo morietur
11. Tu es quodlibet vel differens a quolibet
12. Isti sciunt septem artes liberales
13. Isti pugnant ut vincant se14. Omnis homo est animal et e converso
15. Bis duo sunt tria et non plura
16. Omnis homo et duo homines sunt tres
17. Omnes apostoli sunt duodecim
18. Infinita sunt finita
19. Quicquid auditur a Socrate profertur a Platone
20. Deus scit quicquid scivit
21. Tu scis quicquid scis
22. Quodlibet aliquorum animalium est non homo, quorum quodlibet est homo
23. Cujuslibet hominis asinus currit
24. Omne animal fuit in archa Noe
25. Omne verum et deum esse differunt
26. Omnis fenix est
27. Totus Socrates est minor Socrate
28. Album fuit disputaturum
29. Deus erit in quolibet instanti non existens
30. Socrates decipitur nisi ipse decipiatur
31. Necesse est aliquid condensari si aliquid rarefiat
32. Impossibile est aliquid calefieri nisi aliquid frigefiat

Liste des manuscrits qui contiennent les Sophismata d'Heytesbury
Cambridge. Peterhouse 102, 141rb-218vb
Cesena X.sin.5
Erfurt, Ampl. Q.258, 1-104
Erfurt, Ampl. Q.332, 3-100
Florence, Biblioteca Medicea Laurenziana, Gaddianae 188, 89r-104r et 104v-141v
Oxford, Bodl. Libr. Canon.lat. class.311, 9ra-39rb
Oxford, Bodl. Libr. Canon.misc.409, 29ra-98vb
Oxford, Bodl. Libr. Canon.misc.203, 75-99
Oxford, Bodl. Libr. Canon.misc. e 79, 61ra-96vb (incomplet)Oxford, Trinity College 198, 1-176
Padoue, B. Univ. 1123, 96va-172va
Paris, B.N., lat.16134(16234 dans Weisheipl), 81ra-146raRome, Bibl. Apost. Vatic. Lat. 3056 1ra-41vb
Rome, Vat. lat. 2137, 1ra-78vb (incomplet)Rome, Vat. lat. 2138, ra1-86ra
Venise, Padri Redentoristi 519
Venise, Marc. Z.L.310, 54ra-79vb six sophismes seulement
Worcester F.116, 1-46v

<77va> Incipiunt Sophismata Hentisberi<Primum sophisma><Omnis homo est omnis homo>
Omnis homo est omnis homo.
Probatur: iste homo est iste homo, et iste homo est iste homo, et sic de singulis; ergo omnis
homo est omnis homo.
Ista consequentia arguitur sic: quia sequitur ‘iste homo est iste homo, et iste homo est istehomo, et sic de singulis; ergo iste homo est iste homo1 et sic de singulis’. Et ultra2 tunc
arguitur sic: iste homo est iste homo3, et sic de singulis; ergo iste homo est omnis homo, et sic
de singulis; ergo4 omnis homo est omnis homo; ergo a primo et cetera.
Praeterea: iste homo est iste homo5, et sic de singulis, sed non potest esse quod iste homo est
iste homo6 et sic de singulis nisi omnis homo sit omnis homo; ergo <omnis homo est omnis
homo>.
Consequentia patet, et assumptum arguitur: quia si potest esse quod iste homo sit iste homo et
sic de singulis, ponatur, et tunc sequitur quod iste homo non potest esse iste homo et sic desingulis nisi omnis homo sit omnis homo.
Ideo ad primam consequentiam respondetur communiter dupliciter: vel dubitandoconsequentiam, quia dubitatur an arguitur ex impossibili, vel concedendo consequentiam etnegando antecedens. Unde, quocumque demonstrato, est hoc falsum ‘iste homo est iste homo
et sic de singulis’, quia, ut dicitur, haec propositio singularis significat quod iste homo sit
omnis homo, quod tamen non est verum. Ideo negatur probabiliter. Ex illa etiam sequitur illa
quae apparet falsa, videlicet quod ille homo est ille homo7 et sic de singulis, demonstrato
semper eodem. Ideo negatur prima sicut et secunda. Sed nullum est argumentum cogens ad
negandum aliquam illarum. Unde sicut probabiliter negatur illa, ita probabiliter sustinetur
eadem dicendo quod sicut haec est concedenda ‘iste homo est iste homo, et iste homo est istehomo, et sic <77vb> de singulis’, diversis demonstratis, ita conceditur illa tamquam
convertibilis cum illa, scilicet ‘iste homo est iste homo et sic de singulis’; igitur elige.
Aliter etiam arguitur sic: aliquis homo est qui est omnis homo; ergo sophisma verum.
Consequentia patet, et antecedens arguitur: quia aliquis homo est, et quilibet homo est ille;
ergo <aliquis homo est qui est omnis homo>.
Consequentia patet, et assumptum arguitur: quia antecedens est una copulativa cujus primapars est vera et secunda pars est una universalis cujus quaelibet singularis est vera cum prima
parte; ergo et cetera.
1 homo: et iste homo et iste homo add.P
2 ultra V: om.P
3 homo: et iste homo add.P
4 et sic de singulis ergo V: et si sic P
5 homo: et iste homo add.P
6 homo: et iste homo add.P
7 homo: et iste homo est iste homo add.P

Heytesbury, Sophismata, Soph.1

Transcription F. Pironet4Antecedens patet: quia quacumque singulari accepta, ipsa est vera cum prima parte; ergo etcetera.
Antecedens patet: quia demonstrando Socratem haec est vera ‘aliquis homo est et iste homo
est ille’. Et consimiliter arguitur de qualibet singulari. Ideo si conceditur quod quaelibet
singularis secundae partis illius copulativae est vera cum prima parte totius copulativae,
arguitur tunc sic: si quaelibet singularis secundae partis sit vera cum illa universalis sic primosignificet et cuilibet supposito subjecti correspondeat una singularis, sequitur quod illa
universalis est vera; et si sic, sequitur quod tota illa copulativa est vera.
Ideo si conceditur illa copulativa, sicut est concedenda, contra consimiliter improbatur, ut
videtur: quia illa est una copulativa cujus quaelibet singularis primae partis est falsa cum
secunda; igitur <et cetera>.
Antecedens arguitur: quia quacumque singulari primae partis data, illa est falsa cum secunda
parte: quia, demonstrato Socrate, illa est falsa cum secunda parte, videlicet ‘Socrates est etquilibet homo est ille’. Et consimiliter arguitur de quacumque singulari. Et tunc arguitur sic:
quaelibet singularis primae partis est falsa cum secunda parte; ergo tota prima pars est falsa
cum secunda parte; ergo illa copulativa non est concedenda.
Etiam arguitur sic: data prima copulativa, sequitur duo contraria esse simul vera cum eodem
tertio: quia consimiliter sicut arguitur hanc universalem esse veram cum illa particulari et sic
verificari totam hanc copulativam, scilicet ‘aliquis homo est et quilibet homo est ille’, sic
arguitur illam universalem negativam esse veram cum eadem, scilicet ‘aliquis homo est etnullus homo est ille’: quia quaelibet singularis secundae partis8 est vera cum prima parte; ergo
et cetera.
Antecedens arguitur: quia, demonstrato Socrate, haec copulativa est vera ‘aliquis homo est etiste homo non est ille’: quia Plato est et iste homo non est ille, demonstrato Socrate; ergoaliquis homo est et iste homo non est ille.
Consequentia haec arguitur: quia ex prima parte copulativae antecedentis sequitur prima pars
copulativae consequentis, et secundae partes utriusque sunt eaedem; ergo tota copulativa
secunda sequitur ex tota prima. Vel ponatur gratia argumenti quod eadem sit secunda pars
utriusque copulativae, et tunc arguitur quod secunda copulativa sequitur ex prima perargumentum prius factum.
Ad primum istorum, quando arguitur quod aliquis homo est qui est omnis homo, negatur.
Et ultra, quando dicitur “aliquis est et quilibet homo est ille”, conceditur.
Et ultra, negatur consequentia quando arguitur ex illo quod aliquis homo est qui est quilibet
homo. Arguitur enim a sensu diviso vero ad sensum compositum falsum.
Et ad argumentum contra illam copulativam concessam, respondetur primo negando quod
quaelibet singularis primae partis est falsa cum secunda parte, immo, quaelibet singularis
primae partis est vera cum secunda parte.
Et si arguitur consequenter sic: illa copulativa est falsa, et non pro secunda parte; ergo pro
prima, huic dicitur quod secunda pars est falsa et non prima.
Et <78ra> si tunc arguitur quod prima copulativa sit falsa quia secunda pars est falsa, quae est
eadem cum secunda parte hujus copulativae ultimo negatae, huic dicitur quod non est eademnec convertibilis cum ea, non obstante quod voces sint similes, sicut nec illae propositiones
sunt eaedem ‘hoc est hoc’ et ‘hoc est homo’, in quarum prima demonstratur homo et insecunda asinus. Est enim una vera et reliqua falsa.

8 secundae partis V: om.P

Heytesbury, Sophismata, Soph.1

Transcription F. Pironet5

Ideo quando arguitur quod secunda pars primae copulativae concessa est falsa cum qualibet
singulari primae partis, negatur et dicitur quod non est eadem propositio universalis conjuncta
cum illa particulari et conjuncta cum suis singularibus.
Et si ponatur quod sit eadem, sicut ponitur in secunda reductione illius argumenti, dicitur
quod prima copulativa est falsa, nec debet concedi illam esse veram, ipsa tamen copulativa
bene potest concederi. Unde aliud est concedere illam copulativam esse veram et aliudconcedere illam copulativam. Concedere enim illam copulativam quando proponitur, scilicet‘aliquis homo est et quilibet homo est ille’ non est plus quam concedere quod aliquis homo est
et quilibet homo est ille; sed concedere illam esse veram est concedere quod ita sit totaliter
sicut illa significat quatenus est propositio vera. Et hoc non est verum in casu illo quo ponitur
quod eadem universalis sit secunda pars duarum copulativarum quarum una est concedenda etalia neganda.
Et per hoc patet responsio pro parte ad illam secundam reductionem argumenti. Unde quando
arguitur quod, concessa prima copulativa, eadem ratione debet concedi haec copulativa‘aliquis homo est et nullus homo est ille’, dicitur negando consequentiam.
Et ad aliud, quando arguitur quod quaelibet singularis secundae partis, puta illius universalis
negativae, est vera cum prima parte, negatur.
Et ad probationem, dicitur negando consequentiam, hanc scilicet “Plato est et iste homo non
est ille, demonstrato Socrate; ergo aliquis homo est et iste homo non est ille”. Dicitur enim
quod arguitur ab inferiori ad suum superius negatione postposita9; ideo non valet
argumentum. Unde sicut non valet haec consequentia “Plato est et Socrates non est ille; ergoaliquis homo est et Plato non est aliquis homo”, sic non valet ista “Plato est et Socrates non
est ille; ergo aliquis homo est et Socrates non est ille”, quoniam relativum semper refert suum
antecedens in comparatione ad praedicatum si quod10 fuerit, ut ‘aliquis homo est latro et tu es
ille’.
Et tunc ad argumentum, quando arguitur ulterius “ex prima parte copulativae antecedentis
sequitur prima pars copulativae consequentis, et secundae partes sunt eaedem vel
convertibiles; igitur tota copulativa quae est consequens sequitur ex tota copulativa quae est
antecedens”, negatur antecedens, sicut prius dictum est, quia relativum semper refert suum
antecedens in comparatione ad praedicatum; ideo habito diverso antecedente diversa eritsignificatio relativi; ideo non obstante quod illae propositiones sint omnino similes in voce,
tamen non sunt eaedem nec convertibiles quoad significationem.
Et quando ponitur ulterius quod tantum una et eadem sit pars secunda utriusque copulativae,
respondetur tunc, ut prius, quod utraque copulativa est falsa, una tamen est concedenda
quando proponitur et alia continue neganda.
Et si tunc arguitur contra hanc responsionem quod falsum numquam est concedendum nisihomo sit obligatus vel nisi fuerit verum pro tempore prolationis, huic dicitur quod sic. Ad hoc
enim quod propositio sit digna concedi, sufficit quod apud communem modum loquendi
ipsorum disputantium significet ipsa ipsi responsali qualitercumque sicut est quatenus est
propositio una, vel quod alia sibi similis in voce sit hujusmodi, vel quod sibi <78rb> similis
obligetur, vel quod ipsa vel alia talis apud communem modum loquendi disputantium fuisset
necessaria vel vera pro tempore et cetera nulla facta mutatione ex parte rei quae tunc
significabatur per ipsam sed solum nunc sit falsa per solam impositionem novam, ut posito
quod haec sit impossibilis ‘deus est’, adhuc hoc non obstante debet concedi et negari ipsam
esse necessariam vel veram et concedi ipsam esse falsam.

9 vérf.
10 corr. en quid?

Heytesbury, Sophismata, Soph.1

Transcription F. Pironet6

Si tamen ex prima copulativa adhuc arguitur quod aliqua est universalis vera cum aliqua
propositione particulari quae tamen est falsa cum qualibet singulari ejusdem particularis quoniam haec copulativa est vera ‘aliquis homo est et quilibet homo est ille’, et tamen haec
secunda pars non est vera, immo falsa cum qualibet singulari primae partis: quacumque enim
data est talis copulativa falsa ‘iste homo est et quilibet homo est ille’; igitur et cetera, huicsatis respondeo, ut prius, dicendo quod haec consequentia non sequitur. Non enim eadem est
universalis in una copulativa et in alia, sicut frequenter jam dictum est de virtute sermonis,
tamen est vera cum qualibet singulari primae partis vel saltem est possibile quod ita sit sic
significando, quia licet una cum illa copulativa scribantur omnes partes primae partis, ita quod
simul in eodem libro vel folio sint omnes illae singulares et illa universalis, sunt tamen omnes
illae singulares verae et etiam illa universalis vera. Illa enim adhuc significaret ut prius; ergo
et cetera.
Praeterea: homo est omnis homo; ergo et cetera.
Assumptum arguitur: quia haec est necessaria sic significando ‘omnis homo est homo’, sedeadem est ista ‘homo est omnis homo’; igitur haec est necessaria ‘homo est omnis homo’.
Antecedens arguitur pro secunda parte: quia illa propositio ‘omnis homo est homo’ est istiquattuor termini ‘omnis homo est homo’, sed isti quattuor termini sunt illa propositio ‘homo
est omnis homo’; igitur et cetera.
Si negatur ista consequentia, sicut communiter negatur a minus bene intelligentibus, contra
tunc arguitur: isti termini sunt illa universalis propositio ‘omnis homo est homo’, et etiam isti
termini sunt haec particularis propositio ‘homo est omnis homo’, et tamen haec particularis
non est ista universalis.
Sed contra: tunc sequitur quod illa particularis est alia quam illa universalis et quod haec
particularis differt ab ista universali.
Sed contra: si haec universalis propositio sit alia quam illa particularis; ergo est aliquid aliud
vel aliqua alia, quorum utrumque est falsum. Non enim est aliquid aliud, quia neutra earum
est aliquid, ut supponitur in casu, nec est aliqua alia quam illa quae sunt illa particularis, quiaisti quattuor termini sunt ambae propositiones nec una illarum differt ab alia, quia quicquid est
unius illarum est alterius illarum; igitur et cetera.
Ideo si conceditur consequentia prima, sicut est concedenda, et negatur antecedens, scilicet
quod illi quattuor termini sunt illae propositiones, contra: isti termini sunt una propositio, haec
scilicet ‘omnis homo est homo’, sed qua ratione isti termini sunt propositio universalis apud
sic concipientem istos terminos, erunt illi termini apud alium istos terminos modo retrogradoconcipientem una propositio particularis, haec scilicet ‘homo est omnis homo’. Ponatur igitur
quod simul a diversis diversimode concipiantur, tunc vel <78va> isti termini sunt aliqua
propositio vel nulla. Si aliqua, eadem ratione qua sunt una, sunt duae propositiones: quoniamsicut unus concipit per eos sic esse vel sic, alius per eosdem concipit aliter esse. Et si dicitur
quod illi termini non sunt aliqua propositio, contra tunc sequitur quod visa aliqua propositione
posses tu statim facere ipsam non esse propositionem solummodo videndo eam, quod non est
verum; igitur et cetera.
Ideo ad hoc sic respondetur: quando arguitur primo quod haec sit necessaria ‘homo est omnis
homo’ sic significando, dicitur negando consequentiam.
Et ad argumentum, quando arguitur quod haec propositio particularis ‘homo est omnis homo’
est illa universalis ‘omnis homo est homo’, negatur antecedens, quia dico quod
quandocumque isti termini ‘omnis’, ‘homo’, ‘est’, ‘homo’ sunt ista propositio universalis‘omnis homo est homo’, tunc non sunt haec particularis ‘homo est omnis homo’. Et
universaliter hoc est verum, tam in voce quam in scripto, quia numquam sunt idem termini
simul duae tales propositiones. Et causa est ista quia ad hoc quod isti termini ‘omnis’, ‘homo’,‘est’, ‘homo’ sint haec universalis ‘omnis homo est homo’, requiritur quod habeant ordinem

Heytesbury, Sophismata, Soph.1

Transcription F. Pironet7

talem ad invicem juxta communem modum proferendi vel scribendi talem propositionem; etad hoc quod ipsi sint haec propositio ‘homo est omnis homo’, requiritur quod habeantordinem retrogradum. Unde qualitercumque concipiantur diversimode simul illi termini adhuc
non habent nisi unum ordinem; ideo qualitercumque legantur vel concipiantur, semper
simpliciter sunt una et non simul duae tales. Conceditur tamen quod haec universalis in
scripto poterit esse illa particularis, et e contra, sed semper negatur quod illa particularis est
illa universalis. Conceditur etiam quod in casu est possibile quod illa particularis fuit vel eritilla universalis, et e contra, numquam tamen est concedendum quod illa est ipsa universalis.
De propositionibus tamen in conceptu aliud apparet dicendum quod istae nec habent ordinem
ad invicem nec situm sicut propositiones in scripto. Ideo ibi videtur argumentum difficilius.
Consimiliter tamen respondetur ibi sicut hic, dicendo quod propositiones in conceptu suntintentiones rerum extra conceptum una cum actu concipientis, quo actu concipiens componit
vel dividit ad invicem unam intentionem ab alia. Unde illa propositio ‘homo est animal’ est
istae duae intentiones ‘homo’, ‘animal’ et ille actus quo concipiens hanc propositionem
componit hanc intentionem ‘animal’ cum hac intentione ‘homo’. Et haec propositio ‘homonon est asinus’ est istae duae intentiones ‘homo’, ‘asinus’ et actus ille quo dividens negatur
vel removet hanc intentionem ‘asinus’ ab hac intentione ‘homo’, unde sicut est unus actus quo
componit componens, ita est unus actus quo dividit dividens. Et non est ponendum quod haec
propositio ‘homo non est asinus’ sit quattuor intentiones rerum quarum duae sunt illa copula‘est’ et illa nota negans, scilicet ‘non’, sed pro istis duabus est ponendus unus actus istius
dividentis quo removet praedicatum a subjecto. Verumtamen aliquando ad unam
propositionem habendam requiruntur plures actus, quando scilicet propositio illa componitur
ex pluribus intentionibus privativis vel distributivis, ut ‘primus motor est prima substantia
abstracta ab omni materia indivisibilis, impartibilis’, ‘nullam habens magnitudinem punctus
est indivisibilis situatus’. <78vb> Similiter: omnis homo est omnis homo, et sic de talibus
propositionibus universaliter, et in omni tali propositione sunt plures actus, unde unus est
actus quo componit et dividit intus intentiones et aliquis est alius quo concipit significatum
termini privativi vel signi distributivi et sic de aliis. Ideo si arguitur quod eadem propositio inconceptu est propositio necessaria et impossibilis vel falsa, negatur consequentia vel
antecedens ex quo concluditur illa conclusio, ut si arguatur sic: illa propositio in conceptu‘omnis homo est homo’ est illae duae intentiones, et illae intentiones sunt haec propositio‘homo est omnis homo’; ergo haec propositio ‘omnis homo est homo’ est haec propositio‘homo est omnis homo’, conceditur consequentia et negatur antecedens, unde non est
possibile quod aliquae intentiones sint una propositio in conceptu. Semper enim requiritur
actus aliquis componendi vel dividendi qui non est intentio alicujus. Et illud satis apparet per
Philosophum primo Peri Hermeneias, ubi dicit quod copula propositionis, puta hoc verbum‘est’, significat quamdam compositionem quam sine extremis non est intelligere. Et semper ad
diversam compositionem intellectus requiritur diversus actus; ideo non conceditur quod
propositio necessaria in conceptu erit propositio impossibilis, nec e contra, sicut conceditur depropositione in voce vel in scripto quod erit impossibilis quia illi termini possunt habere alium
ordinem, et nihil aliud requiritur ad hoc quod illi termini sint alia propositio nisi quod ipsi
habeant alium ordinem juxta quem aliter significent quam prius. Sed sic de propositionibus inconceptu non est, quoniam praeter illas intentiones requiritur aliquid aliud.
Sed si arguitur ex illo quod nullus homo potest habere duas propositiones simul in conceptu
nec aliquam propositionem per tempus, sed solum per instans, quia actus ille non manet nisi
quando componit vel dividit, sed solum componit vel dividit subito seu in instanti; igitur etcetera; similiter: numquam aliquis habet duos actus tales simul, quia non simul componit
diversas compositiones; igitur numquam scit aliquis duas propositiones, quod est
inconveniens; ad hoc respondetur conjunctim sic dicendo quod simul habet aliquis diversas
compositiones et simul componit diversas compositiones per tempus. Per tempus enim

Heytesbury, Sophismata, Soph.1

Transcription F. Pironet8

componere non est aliud quam affirmare unam intentionem de alia, dividere, negare unam abalia. Et ideo quia aliquis sciens per tempus affirmat diversas intentiones de diversis, ideo per
tempus simul componit diversas compositiones.
Sed adhuc arguitur contra hoc. Videtur enim quod aliqua sit propositio in conceptu quae nonsint multae intentiones et actus animae componendi vel dividendi, quia capiantur haec
propositiones in conceptu ‘aliquid est’, ‘ens est’, et sic de talibus, nulla illarum habet plures
intentiones, sed solum unam et unum actum; igitur ibi breviter non aliter affirmatur aliquid dealiquo, quia ibi non actus nec intentio alia, quia ibi non est intentio alia nec eadem de seipsa
affirmatur, quia tunc sequitur quod illae propositiones essent omnino eaedem in conceptu‘homo est’ et ‘homo est homo’. Et, eadem ratione, istae <79ra> ‘quodlibet est’ et ‘quodlibet
est quodlibet’, quod non est verum.
Ideo ad hoc respondetur consimiliter sicut ponitur de terminis privativis quod ipsi simul
consignificant actum et intentionem rei vel conceptum. Sicut etiam dicitur quod tales
propositiones in conceptu ‘aliquid est’ et ‘homo est’, et sic de aliis sunt multae intentiones etiste actus componendi.
Et ad argumentum, quando arguitur “ibi non est alia intentio quam illa intentio ‘homo’”,dicitur quod sic. Est enim una intentio generalis quam dat intelligere haec nota compositionis‘est’, et est illa intentio generalis ‘ens’. Et ibi componitur et affirmatur illa universalis intentio‘ens’ de hac intentione ‘homo’ vel ‘aliquid’, et sic de aliis. Unde sicut terminus privativus, ut
prius dicebatur, simul dat intelligere actum et intentionem habitus, ita hoc verbum ‘est’ cum
praedicet secundum adjacens dat intelligere actum componendi, et hanc intentionem
universalem ‘ens’, quando tamen praedicatur tertium adjacens, non dat sic intelligere quia
expresse ponitur suum determinabile. Et sicut ponitur de hoc verbo ‘est’, ita est de multis aliis
quae possunt praedicare secundum adjacens. De aliis enim non oportet, non tamen dant omnia
eandem intentionem intelligere, sed diversa significant diversas intentiones, quod ex suis
significationibus satis patet intuenti.
Praeterea: Socrates est omnis homo; ergo et cetera.
Antecedens arguitur sic: Socrates est unus homo alius a Socrate, et qua ratione est unus homoalius a Socrate, ipse est quilibet homo alius a Socrate et etiam ipse est Socrates; igitur ipse est
omnis homo.
Ideo forte conceditur consequentia, sicut est concedenda, et negatur antecedens.
Contra, antecedens arguitur sic: Socrates est iste homo, demonstrato uno alio a Socrate; ergo
Socrates est alius a Socrate.
Si conceditur consequentia, tunc arguitur sic: ista consequentia est bona, et antecedens est
verum; ergo et consequens.
Assumptum arguitur sic, scilicet quod antecedens est verum: Socrates est iste homo,demonstrato alio a Socrate, quia, demonstrato uno alio a Socrate, Socrates est, et si Socrates
est, Socrates est iste homo; ergo, a primo ad ultimum, demonstrato uno alio a Socrate,
Socrates est iste homo, et si sic; ergo Socrates est iste homo, demonstrato alio a Socrate.
Ad istud forte respondetur negando secundam consequentiam, hanc scilicet ‘<si> Socrates est,
Socrates est iste homo’, quia posset esse unus alius Socrates vel etiam duo, et tunc non valet
argumentum.
Contra: ex ista responsione sequitur quod sicut non est negandum quin duo possent essehomines quorum uterque posset esse Socrates, sic etiam non foret negandum quin duo possent
esse homines quorum alter vel uterque posset esse asinus, et tunc sequitur quod non foret
negandum quod Socrates posset esse asinus et quod Brunellus posset esse homo. Sed eademratione deberet concedi quod homo potest esse asinus, et capra, et sic de aliis. Nulla enim est
ratio istius responsionis nisi quod possent esse multi tales quorum quilibet foret vocatus

Heytesbury, Sophismata, Soph.1

Transcription F. Pironet

9

Socrates, et sic reliquitur quod Socrates posset esse asinus seu Brunellus. Potest enim sic
vocari, quod nullus vult negare; igitur et cetera.
Sed tunc forte quaeritur, posito quod Socrates sit, et quod postea erit unus alius homo qui
vocabitur Socrates, quae est ratio quod ille homo nunc est Socrates et iste alius postea non erit
Socrates, cum ita communiter vel frequentius forte et a pluribus vocabitur ipse Socrates; quareergo non conceditur ipsum fore Socrates sicut nunc conceditur <79rb> alium esse Socrates?
Similiter: sunt plures Guilielmi, plures Gualterii, plures Ricardi, quare ergo non possunt esse
plures Socrates?
Ad haec respondetur.
Et primo ad primum, quando ponitur quod nunc sit Socrates et postea erit unus alius qui
consimiliter vocabitur Socrates sicut jam vocatur iste, et arguitur tunc quod ille secundus
homo erit Socrates sicut jam est iste, quia nulla est ratio quare ille est Socrates quin perconsimilem rationem sequitur alium fore Socratem quando erit, huic dicitur quod sic, undenon est causa quare ille sit Socrates eo quod sic vocatur. Quamvis enim iste numquam fuisset
vocatus Socrates, sed solummodo fuisset vocatus Brunellus, adhuc non minus fuisset Socrates
eodem modo sicut nunc est. Verumtamen ista propositio in voce et in scripto ‘iste est
Socrates’ tunc non fuisset vera, sed falsa, et causa fuisset quia tunc iste terminus ‘Socrates’
non significat Socratem, sed aliquid aliud vel nihil. Ista tamen propositio in conceptu ‘iste est
Socrates’ continue fuisset ita vera sicut nunc est, unde prius fuit ita quod Socrates est, etiam
possibile fuit quod prius fuerit haec propositio vera in conceptu ‘Socrates est iste homo’ quamaliqua talis in voce vel in scripto fuit vera, licet tam in voce quam in scripto fuissent illae
propositiones continue a primo instanti quo Socrates fuit. Prius enim iste fuisset Socrates
quam iste fuisset vocatus Socrates, sicut posito quod iste non fuit vocatus Socrates in primo
instanti in quo fuit. Et hoc communiter est verum de quocumque homine qualitercumquenominatur.
Et tunc per hoc respondetur ad formam argumenti, quando arguitur quod nulla est ratio
propter quam iste est Socrates quin propter consimilem secundus erit Socrates, dicitur quod
sic. Tota enim ratio quare iste homo est iste homo est ratio et causa quare iste homo est
Socrates, et e contra. Et ideo sicut non potest esse aliqua causa quare secundus homo potest
esse iste homo, sic nec potest esse aliqua causa quare secundus homo potest esse Socrates.
Et si arguatur contra hoc sic: aliquando ita erit quod ipse est Socrates; ergo ipse erit Socrates,
concedenda est consequentia negando antecedens.
Et ad probationem, quando arguitur aliquando erit ista propositio vera ‘iste homo est Socrates’sic significando praecise; ergo et cetera, antecedens arguitur: aliquando iste terminus‘Socrates’ significabit illum Socratem sicut jam significat istum Socratem praesentem; igitur
tunc subjectum illius propositionis convertetur cum praedicato ejusdem; igitur tunc erit istavera ‘hoc est Socrates’, demonstrando illum futurum, huic dicitur concedendo quod illa eritvera ‘hoc est Socrates’, ipsa tamen numquam significabit illum esse Socratem, nec tunc ille
terminus ‘Socrates’ significabit Socrates sicut nec ille terminus ‘hoc’ significat hoc,demonstrando per ipsum aliquid aliud ab hoc. Unde sicut haec propositio ‘hoc est hoc’,demonstrando Platonem, non significat hoc esse hoc, demonstrando Socratem, sic nec illa
propositio ‘iste homo est Socrates’, demonstrando illum secundum, significabit tunc illum
esse Socratem. Et causa est quia cum nulla vox significet naturaliter aliquam rem extra, illavox ‘Socrates’ quae nunc significat Socrates ex impositione juxta tales proprietates etmediante tali ratione ipsum solum ita significat quod nullum alium umquam potest significare
nisi aequivoce dum significat Socrates. Et ideo non significabit alium quam nunc significat,
tunc omnino non significabit Socrates vel tunc significabit illos duos aequivoce. Unde licet
haec propositio tunc erit vera in voce et in scripto ‘iste homo est Socrates’, demonstrato illo
futuro, tamen numquam erit aliqua talis vera de illo in conceptu ‘iste est Socrates’. <79va> Et

Heytesbury, Sophismata, Soph.1

Transcription F. Pironet10causa est quia talis intentio in conceptu non potest imponi ad aliquid novum significandum
sicut potest terminus in voce vel in scripto. Unde demonstrando Socratem est haec propositio
vera in voce et in scripto ‘hoc est Socrates’, et etiam in conceptu, et, Socrate corrupto, potest
ista eadem in voce vel in scripto esse vera quia illa est vera. Illa tamen in conceptu quae jam
est vera numquam potest esse vera Socrate corrupto, nisi illa intentio ‘Socrates’ poterit esse
intentio universalis significando quemcumque similem hominem, sicut diceretur forte quod
haec est vera in conceptu ‘hoc est stannum’, demonstrato argento, et haec similiter ‘omne
quod est Socrates est Plato, et e contra’, et tamen Socrates et Plato sunt duo homines et nec
Socrates est Plato nec potest esse Plato, nec e contra. Sed illa cavillatio non valet in proposito:
quia tunc illae propositiones in conceptu non significabunt sicut illae propositiones in voce
sibi similes significant. Talis enim propositio vera in conceptu ‘hoc est stannum’, demonstrato
argento, ‘hoc est Plato’, demonstrato Socrate, non significat hoc esse stannum nec illud esse
Platonem, sed significat hoc est tale metallum cujusmodi in rei veritate est stannum, et illum
esse talem hominem cujusmodi est Plato et e contra; unde intentio illa, scilicet ‘stannum’ intali casu tam bene est praedicabilis de argento illo demonstrato quam de stanno, et etiam illa
intentio ‘Plato’ est tunc tam praedicabilis de Socrate quam de Platone; et ideo illa instantia
non vadit ad propositum.
Istis ergo visis, faciliter respondetur ad secundam formam illius quaestionis incidentaliter
quaesitae cum arguitur sic “plures sunt Ricardi, plures Gulielmi, et sic de aliis, et ergo plurespossunt esse Socrates”, dicitur breviter quod non valet consequentia, sicut non sequitur‘plures possunt esse homines, et plures asini, et sic de aliis; igitur plures possunt esse istehomo vel iste asinus’. Unde isti termini ‘Ricardi’, ‘Gulielmi’ sunt termini communes multis
quamvis non sint sicut isti termini ‘homo’ vel ‘asinus’, et iste terminus ‘Socrates’ est ita
singularis sicut ille terminus ‘iste homo’; ideo sicut non valet secunda consequentia jam
praeposita, sic nec valet prima.
Conceditur ergo ista consequentia principalis argumenti ‘si Socrates est, Socrates est istehomo’.
Et ulterius, quando arguitur a primo ad ultimum “ergo, demonstrato alio a Socrate, Socrates
est iste homo”, conceditur similiter ista consequentia dum tamen supponatur quod Socrates est
iste homo. Aliter enim foret quaelibet illarum dubitanda. Unde nullo supposito dubitatur illa
prima consequentia sicut quaecumque posterior, scilicet ‘Socrates est iste homo’ demonstrato
alio a Socrate. Si enim Socrates sit homo, consequentia est bona, sicut argumentum satis
probat.
Et tunc ad argumentum “Socrates est iste homo, demonstrato alio a Socrate; ergo Socrates est
iste homo, demonstrato Platone, et sic de aliis”, huic respondetur negando consequentiam.
Unde illa est bona ‘iste homo est Socrates’, demonstrato Platone alio a Socrate, haec tamennon valet ‘Socrates est iste homo’, demonstrato Platone. Prima enim valet quia convertitur
cum hac quae est bona ‘si Plato alius a Socrate demonstratur, Socrates est iste homo’, secunda
tamen non valet quia convertitur cum hac quae non valet ‘si Plato demonstratur, Socrates est
ille homo’.
Similiter: si arguitur contra illam primam <79vb> consequentiam dubitatam, scilicet ‘Socrates
est iste homo, demonstrato alio a Socrate’, sic: si Socrates est iste homo, demonstrato alio a
Socrate; ergo Socrates est alius a Socrate, negatur consequentia, sicut non sequitur ‘Socrates
est iste homo, demonstrato asino; ergo Socrates est iste asinus demonstratus’.
Contra: Socrates est iste homo, et demonstro alium a Socrate; ergo Socrates est iste aliusdemonstratus, negatur consequentia.
Contra: tunc sequitur quod Socrates est iste homo et demonstro solummodo Platonem,
conceditur illam copulativam esse possibilem, quia est una copulativa cujus utraque pars forte
est vera, scilicet ‘solum Plato demonstratur’, ‘Socrates est ille homo’. Unde sive aliquid

Heytesbury, Sophismata, Soph.1

Transcription F. Pironet11

demonstratur sive nihil, non propter hoc Socrates est magis vel minus iste homo; ideo sicut
Socrates est Socrates quamvis nullus homo demonstretur sic Socrates est iste homo quamvis
nullus homo demonstretur. Patet ergo quod non valet prima consequentia, haec scilicet ‘si
Socrates est iste homo, demonstrato aliquo alio a Socrate; ergo Socrates est alius a Socrate’.

Aliter arguitur ad sophisma sic: aliquis homo potest esse omnis homo; ergo sophisma est
verum.
Consequentia arguitur sic: si aliquis homo potest esse omnis homo; igitur ille est omnis homo
vel non est omnis homo. Si est omnis homo, habetur propositum quoniam tunc sequitur quod
omnis homo est omnis homo; si ipse non sit omnis homo; igitur aliquis est homo qui nonpotest esse iste homo demonstratus, et si sic, ergo iste non potest esse omnis homo.
Haec consequentia ultima arguitur quia aliter sequeretur quod aliquid posset esse omnis homo
et tamen non posset esse aliquis homo qui est, nec aliquis homo qui erit. Et consimilitersequitur quod aliquis posset esse omnis homo qui erit et tamen nullus homo qui erit possit
esse iste homo, et quod aliquis posset habere equum quem tu habuisti a rege et tamen
numquam habuisti aliquem equum a rege nec umquam11 habebis aliquem equum a rege, et sic
de aliis.
Et quod omnia ista sequantur data priori responsione arguitur sic: quia illa nullum colorem
habet ad ponendum quod aliquis homo posset esse omnis homo qui tamen non est omnis
homo nisi hunc, scilicet quod possibile est quod aliquis talis sit omnis homo. Sed pari ratione,
immo illa eadem ratione sequuntur omnia priora inconvenientia, ut patet intuenti. Ideo
conceditur prima consequentia, haec scilicet ‘aliquis homo potest esse omnis homo; ergoomnis homo est omnis homo’.
Et tunc antecedens arguitur sic: possibile est hominem esse omnem hominem; ergo homo
potest esse omnis homo. Consimiliter: possibile erit omnem hominem esse omnem hominem;
ergo homo potest esse omnis homo. Similiter: potest esse quod homo sit omnis homo, et ita
erit quod homo est omnis homo; ergo homo potest esse omnis homo.
Ad haec omnia similiter respondetur negando quamlibet illarum consequentiarum, et dicitur
ulterius gratia disputationis quod non valet haec consequentia ‘homo est omnis homo; ergohomo potest esse omnis homo’. Si enim homo potest esse omnis homo, tunc sequitur, ut
potest dici, quod homo potest esse omnis homo qui potest esse, consequens impossibile; ergo
et antecedens. In omnibus enim his terminis, ut videtur, valet talis consequentia. Sequitur
enim ‘Antichristus potest esse homo; ergo Antichristus potest esse homo qui potest esse,
album potest esse nigrum; ergo album potest esse nigrum quod potest esse, et sic de aliis’. Si
igitur homo potest esse omnis homo, aut igitur omnis homo qui potest esse, aut omnis homoqui non potest esse, sed non omnis homo qui non potest esse; ergo omnis homo qui potest
esse. Similiter: non <80ra> est possibile quod homo erit omnis homo; ergo et cetera. Et perhaec media posset sustineri quod haec consequentia non valet ‘homo est omnis homo; ergohomo potest esse omnis homo’, verumtamen illa non satis probant aliquam consequentiam
non valere. Posset enim probabiliter concedi vel negari; elige igitur. Utraque enim via satis
probabiliter teneri potest.
Sed contra propositionem negatam, hanc scilicet ‘homo potest esse omnis homo’, arguitur
probando illam sic: homo erit omnis homo; ergo homo potest esse omnis homo.
Assumptum arguitur sic: ponatur quod aliquid sit omnis homo, et etiam per totam horam
futuram erit ita quod illud est omnis homo, et similiter per totam praeteritam horam fuit ita
quod illud est omnis homo, et sit illud A gratia exempli, isto posito, A erit omnis homo.

11 nec umquam corr. : nec numquam V

Heytesbury, Sophismata, Soph.1

Transcription F. Pironet

12

Probatur sic: per hanc totam horam A erit omnis homo; ergo per aliquod tempus A erit omnis
homo; ergo A erit omnis homo. Aliter A erit omnis homo immediate post hoc instans; ergoaliquando A erit omnis homo; ergo A erit omnis homo. Similiter: A fuit omnis homo, et qua
ratione A fuit omnis homo, A erit omnis homo; igitur et cetera.
Assumptum arguitur: quia immediate ante hoc instans A fuit omnis homo, et in primo instantiistius horae; igitur aliquando A fuit omnis homo; igitur et cetera.
Consequentia patet, et antecedens arguitur: quia immediate ante hoc instans A fuit homo, sed
immediate ante hoc instans non fuit aliquid aliud homo nisi A; igitur immediate ante hoc A
fuit omnis homo, et eodem modo arguitur aliud consequens. Similiter arguitur quod A fuitomnis homo in primo instanti hujus horae; similiter arguitur quod A fuit omnis homo: quiaaliquando fuit ita quod A est omnis homo, ut in primo instanti hujus horae; igitur post illud
instans fuit verum dicere quod A fuit omnis homo.
Consequentia patet: quia si aliquid nunc est, post hoc erit ita quod illud fuit.
Consimiliter arguitur in proposito: quia si fuit ita quod A est omnis homo; ergo post A fuit ita
quod A fuit omnis homo.
Praeterea: si A non fuit omnis homo nec erit omnis homo, sequitur quod cum A nunc sit
omnis homo, ipse nunc desinit esse omnis homo et etiam incipit esse omnis homo, et qua
ratione A nunc seu in hoc instanti desinit esse omnis homo et incipit esse omnis homo, cum
totaliter erat ita respectu A per totam hanc horam, sequitur quod per totam hanc horam A
incipiebat esse omnis homo et desinebat esse omnis homo, et incipiet et desinet esse omnis
homo, quod non est possibile. Etiam ex hoc argui potest quod si A numquam erit omnis homo
nec umquam fuit omnis homo, sequitur quod A numquam incipit nec incipiet esse omnis
homo. Si enim incipit vel incipiet; ergo fuit vel erit quorum utrumque prius fuit improbatum.
Ad haec respondetur negando, ut prius tactum est, quod aliquid erit omnis homo.
Et ad argumentum illo casu posito, quando arguitur quod A erit omnis homo, negatur illud.
Et ad probationem, quando arguitur quod per totam horam A erit omnis homo, negetur. Et
similiter negetur illa propositio ‘immediate post hoc A erit omnis homo’. Et negetur similiter
quod immediate ante hoc vel in aliquo instanti A fuit omnis homo vel erit omnis homo.
Et ad argumentum, quando arguitur quod in primo instanti hujus horae A fuit omnis homo,negetur illa.
Et ultra, quando arguitur “tunc A fuit homo, et tunc nihil fuit homo nisi A; igitur A tunc fuitomnis homo”, negetur consequentia, sed sequitur quod A fuit omnis homo tunc et in illo
instanti <80rb> et quod A fuit omnis homo qui tunc fuit., sed ex hoc non sequitur quod tunc A
fuit omnis homo. Unde non valet haec consequentia ‘A fuit omnis homo in illo instanti; ergo
in illo instanti A fuit omnis homo’.
Et consimiliter respondetur ad omnes formas consimiles, scilicet ad primam, quando arguitur
quod A erit omnis homo quia per totam hanc horam A erit omnis homo, illa negatur etconceditur quod per totam hanc horam A erit omnis homo qui erit per totam hanc horam, etnegetur consequentia ulterius ut prius ‘igitur per totam hanc horam A erit omnis homo’.
Sed ad illam ‘A erit omnis homo immediate post hoc’, respondetur negando illam, et negatur
quod immediate post hoc A erit omnis homo.
Secunda negatur quia ex illa sequitur quod A erit omnis homo, quod est falsum, alia negatur
quia ex illa sequitur quod A erit immediate post hoc, quod est falsum. Nihil enim erit nec
potest esse immediate post hoc, quia si aliquid erit immediate post hoc; ergo illud erit anteomnia instantia futura et ante quodlibet instans futurum, et hoc est impossibile: quia nihil erit
antequam aliquod instans erit nec erit ante omnia instantia futura: quia ex illo sequitur quod
illud erit antequam ipsummet erit et antequam aliquid erit, quod est impossibile: quia non
citius erit illud nec aliquid aliud quam aliquod instans erit, sed illud erit antequam aliquod
instans erit, ut ponit adversarius; ergo illud erit antequam ipsummet erit, quod est impossibile.

Heytesbury, Sophismata, Soph.1

Transcription F. Pironet

13

Negatur igitur quod aliquid erit immediate post hoc vel quod aliquid fuit immediate ante hoc
instans, sed conceditur quod immediate ante hoc instans fuit aliquid et quod immediate post
hoc instans erit aliquid.
Et si arguitur ex istis sequi eadem inconvenientia quam prius, scilicet quod aliquid erit anteomnia instantia futura et quod aliquid erit antequam ipsum erit seu antequam aliquid erit,
dicitur quod illa non sequuntur ex illis sicut ex prioribus. Istae enim propositiones ‘immediate
post hoc erit aliquid’, ‘immediate ante hoc fuit aliquid’ non plus significant nisi quod antequodlibet instans futurum post hoc erit aliquid et quod post quodlibet instans praeteritum ante
hoc fuit aliquid. Vel sic possunt exponi ‘immediate post hoc aliquid erit, <post hoc> aliquid
erit, et nullum tempus erit elapsum post hoc quin ante ipsum aliquid erit; ergo et cetera’,‘immediate ante hoc aliquid fuit, ante hoc aliquid fuit, et nullum fuit instans ante hoc quinpost illud aliquid fuit; igitur et cetera’. Unde aliter debet exponi haec propositio ‘immediate
post hoc aliquid erit’ et aliter ista ‘immediate post instans quod est praesens aliquid erit’,
quamvis instans quod est praesens demonstretur per ly ‘hoc’ in prima propositione et propter
diversas cautelas ipsius opponentis propter simplicitatem consequentiae. Unde demonstrando
instans praesens haec consequentia non valet ‘immediate ante hoc Socrates fuit vel
movebatur, et sic de aliis; ergo post quodlibet instans praeteritum Socrates fuit vel
movebatur’, et ratio est quia immediate post hoc instans non valebit haec consequentia sic
significando. Ponatur enim gratia exempli quod Socrates nunc primo sit corruptus vel
quiescat, tunc non valet haec consequentia ‘immediate ante hoc Socrates fuit vel movebatur;ergo post quodlibet instans praeteritum Socrates fuit vel movebatur’. Si enim jam valeretconsequentia; ergo sic significando numquam non valebit, sed immediate post hoc non valebit
sic significando; igitur et cetera.
Antecedens arguitur: quia immediate post hoc erit antecedens illius verum et consequens
falsum; igitur et cetera.
Antecedens patet intuenti: si antecedens est propositio necessaria, scilicet ‘immediate ante hoc
Socrates fuit’; ergo ipsa sic significando numquam erit falsa, sed illa propositio ‘post
quodlibet instans praeteritum Socrates fuit’ jam incepit esse falsa. Immediate enim post hoc
non erit ita quod post quodlibet instans praeteritum fuit Socrates, quia immediate post <80va>
hoc erit hoc instans praeteritum, et numquam erit ita quod post hoc instans praeteritum
Socrates fuit; ergo et cetera.
Caveas ergo sic exponere illam propositionem. Illa tamen frequenter et quasi apud omnes sic
exponitur et male. Debet enim sic exponi vel intelligi ‘immediate ante hoc Socrates fuit’, id
est ‘post quodlibet instans praeteritum ante hoc Socrates fuit’ et ista ‘immediate post hoc
Socrates erit’, id est ‘ante quodlibet instans futurum post hoc Socrates erit’, et non sequitur ex
illo ‘ergo ante quodlibet instans futurum Socrates erit’: quia posito gratia exempli quod per ly‘hoc’ demonstretur instans crastinae diei vel instans futurum per mille annos post hoc, tunc,
sicut notum est, non valet consequentia. Ex ista propositione tamen ‘immediate ante instansquod est praesens Socrates fuit’ sequitur quod post quodlibet instans praeteritum Socrates fuit,et sic habet ista exponi. Etiam ex hac ‘immediate post instans quod est praesens Socrates
movebitur’ sequitur ‘igitur ante quodlibet instans futurum Socrates movebitur’, et bene valet
consequentia.
Juxta hoc est advertendum quod non valet haec consequentia ‘Socrates incipit esse; ergo
Socrates nunc est, et immediate ante hoc non fuit’, vel ‘Socrates nunc non est, et immediate
post hoc erit’. Et eodem modo cum hoc verbo ‘desinit’ non valet haec consequentia ‘Socrates
desinit esse vel moveri vel esse talis vel talis; ergo Socrates nunc non est, et immediate ante12
hoc fuit vel Socrates nunc est, et immediate post hoc non erit’. Est enim utrobique fallacia
12 ante corr.: post V

Heytesbury, Sophismata, Soph.1

Transcription F. Pironet

14

consequentis. Arguitur enim quasi a particulari ad suam singularem. A terminis enim
communibus arguitur ad terminos singulares. Ex hoc enim quod incipit vel desinit, arguitur
quod nunc incipit vel nunc desinit. Et ideo conceditur ista stare simul quod Socrates desinit
esse vel moveri vel esse talis vel talis, et tamen nec in hoc instanti est Socrates, nec immediate
ante hoc instans fuit Socrates, nec post hoc instans erit Socrates. Et consimiliter conceditur
quod aliquid incipit esse, et illud nec est in hoc instanti nec erit post hoc instans, et sic de aliis.
Illa enim sequuntur ex praecedentibus, sicut patet.
Pro prima conclusione, pono quod hoc instans fuerit antequam Socrates fuit vel primum inquo Socrates fuit, et pro secunda ponitur quod hoc instans erit et quod illud de quo proponitur
conclusio numquam erit post illud instans nec in illo instanti, sed ante illud instans. Tunc
notum est quod quando illud incipiet esse erit haec copulativa vera si tunc erit sic significando
quod hoc incipit esse nec tamen est in hoc instanti nec erit post hoc instans et multae sunttales conclusiones cavillatoriae quae sequuntur hinc, sicut apparebit respicere volenti.
Ad alium argumentum principalis conclusionis, scilicet quod per totam hanc horam erit ita
quod A incipit esse omnis homo et etiam desinit esse omnis homo, respondeo concedendo
conclusionem, sicut probat argumentum. Sequitur enim si continue erit ita quod A est omnis
homo, et numquam fuit omnis homo nec umquam erit omnis homo; ergo continue erit ita
quod A incipit esse omnis homo et continue etiam erit ita quod A desinit esse omnis homo.
Et ulterius, quando arguitur ex illo quod A incipiet esse omnis homo et desinet esse omnis
homo, huic respondetur negando illud sequi vel esse possibile. Unde non valet haec
consequentia ‘continue erit ita quod A incipit esse omnis homo; ergo A incipiet esse omnis
homo’, nec sequitur ‘nunc A incipit esse omnis homo; ergo prius fuit ita quod A incipiet esse
omnis homo’, nec sequitur ‘in isto instanti futuro erit ita quod A incipit esse omnis homo;ergo in isto <80vb> instanti A incipiet esse omnis homo’. Et eodem modo non valet
consequentia de praeterito sic arguendo: tunc fuit ita quod A est omnis homo; ergo A tunc fuitomnis homo.
Si tamen arguitur contra hoc dicendo quod in quibuscumque aliis terminis valet talis
consequentia, ut videtur; igitur et in istis valet.
Antecedens arguitur: quia sequitur ‘tunc erit ita quod tu es Romae; ergo tunc tu eris Romae’,‘tunc erit ita quod tu vides Socratem; ergo tunc tu videbis Socratem’, ‘tunc erit ita quod tu
incipis esse albus; ergo tunc tu incipies esse albus’. Etiam ex hac responsione sequitur quod
possibile est aliquam propositionem veram de praeterito incipere esse falsam significando
omnino sicut prius, et quod possibile est propositionem falsam de futuro incipere esse veram
significando omnino sicut prius, quorum utrumque videtur impossibile. Unde licet haec
propositio ‘Antichristus erit’ vel aliqua talis de futuro indifferenter poterit esse vera vel falsa,
non tamen est possibile quod ipsa vel aliqua talis incipiat esse vera postquam fuit falsa sic
significando ut prius, et eodem modo arguitur de propositione vera de praeterito.
Ad haec respondetur sic: ad primum, quando arguitur “in aliis terminis quasi in omnibus valet
talis consequentia; ergo et in istis valet”, negetur consequentia. Unde in terminis simplicibus
non compositis bene valet talis modus arguendi, ut tunc erit ita quod hoc est; ergo tunc hoc
erit, tunc erit ita quod hoc incipit esse album; ergo tunc hoc incipiet esse album. In terminis
tamen compositis vel significantibus compositionem non valet hujusmodi consequentia. Undenon sequitur in casu priori ‘aliquando erit ita quod A est omnis homo; ergo aliquando erit ita
quod hoc necesse est; ergo aliquando hoc necessario erit’, nec sequitur ‘aliquando erit ita
quod Socrates incipit esse tantus quantus est Plato; igitur aliquando Socrates incipiet essetantus quantus est Plato’. In casu enim possibili posito foret antecedens verum et consequens
falsum; ergo consequentia non valet.

Heytesbury, Sophismata, Soph.1

Transcription F. Pironet15

Ad aliud, quando arguitur quod est possibile quod propositio vera et affirmativa de praeterito
incipiat esse falsa significando omnino ut prius, etiam quod propositio falsa in materia
contingenti incipiet esse vera significando omnino ut prius, conceditur utraque conclusio.
Et ad argumentum, quando concluditur per similitudinem illam quod in aliquibus terminis nonforet hoc possibile; ergo numquam, negetur consequentia. Et si allegatur regula vel auctoritas,
dicitur quod intelligitur de propositionibus simplicium terminorum, ut prius et cetera.
Iterum ad sophisma arguitur communiter sic: contradictorium sophismatis est falsum; ergo etcetera.
Antecedens arguitur: quia contradictorium sophismatis est conclusio syllogismi facti ex
oppositis in tertia figura vel in secunda; ergo est falsum vel impossibile.
Consequentia patet per Aristotelem secundo Priorum, ubi docet syllogizare falsum ex duabus
praemissis oppositis una vera et alia falsa et utrisque falsis. Dicitur enim ibi quod universaliterin syllogismo facto ex oppositis negatur idem a se ipso; ergo conclusio erit falsa.
Similiter arguo sic: omnis homo est omnis homo vel omnis homo est non omnis homo, sed
non omnis homo est non omnis homo; ergo omnis homo est omnis homo.
Consequentia patet: quia arguitur a tota disjunctiva cum contradictorio unius partis adaffirmationem alterius partis.
Antecedens arguitur. Prima enim pars antecedentis est satis manifesta, et secunda arguitur sic,
scilicet quod non omnis homo est non omnis homo: quia aliquid quod est non omnis <81ra>
homo est non omnis homo; ergo non omnis homo est non omnis homo.
Similiter: ponitur quod iste terminus A convertatur cum isto termino ‘non omnis homo’, tunc
aliquid est A, et nihil aliud est A quam A; igitur A est A, et si sic, ergo non omnis homo est
non omnis homo.
Ad primum istorum respondetur negando quod contradictorium sophismatis est falsum.
Ad argumentum, dicitur quod intelligitur in terminis simplicibus significantibus aliquam rem
de cujus intentione sunt vere et affirmative praedicabiles, sed hujusmodi non sunt isti termini‘omnis homo’. Iste enim terminus ‘omnis homo’, licet significet omnem hominem, tamen non
est praedicabilis vere et affirmative de aliquo. Quocumque enim demonstrato erit haec falsa
significando ‘hoc est omnis homo’. Similiter: in talibus terminis qui non significant non
verificatur regula illa, cujusmodi sunt isti termini ‘chimaera’, ‘mons’, ‘aureus’, et sic de aliis.
Ad aliud argumentum, dicitur quod haec est neganda ‘non omnis homo est non omnis homo’.
Et ad argumentum ulterius, negetur consequentia. In antecedente enim utrobique illa nota
negationis tenetur privative seu infinite, sed in consequente tenetur negative, et est
consequens contradictorium hujus ‘omnis homo est non omnis homo’; et ideo est illa neganda
eodem modo sicut haec ‘non omnis homo est homo’, et hoc est quia ejus contradictorium est
necessarium. Et quaecumque poterit assignari ratio ad concedendum illam ‘non omnis homo
est non omnis homo’, eadem vel consimilis poterit haberi ad concedendum illam ‘non omnis
homo est homo’. Unde consimiliter arguitur illa sicut alia omnino sic: iste homo est homo,demonstrato aliquo homine, et iste homo est non omnis homo; ergo non omnis homo est
homo. Similiter: omne quod est homo est non omnis homo; ergo omnis homo est non omnis
homo’; ideo certum est quod neutra consequentia valet sicut prius.
Et si arguitur contra hoc concludendo quod ex istis sequitur quod non est possibile quod nonhomo sit animal vel non asinus, ad hoc responderi potest indifferenter concedendo velnegando. Tamen aliquae sunt auctoritates, ut in primo Peri Hermeneias, ex quibus sequitur
quod concedendae sunt tales conclusiones dum ly ‘non’ tenetur infinite, et potest concedi
quod ibi tenetur infinite, sed ex communi modo loquendi in prioribus propositionibus
negativis semper tenetur negative.

Heytesbury, Sophismata, Soph.1

Transcription F. Pironet

16

Aliter arguitur ad sophisma sic: Socrates est Plato; igitur et cetera..
Antecedens arguitur: ista propositio est vera in conceptu ‘Socrates est Plato’, quae naturalitersignificat quod Socrates est Plato; ergo et cetera.
Similiter: aliqui homines sunt Socrates et Plato, et nullus illorum est Socrates; ergo et cetera.
Assumptum arguitur: ponatur quod A sit unus numerus qui sit Socrates et Plato, et quod B sit
unus numerus qui sit Plato et A. Isto posito, aliqui homines sunt Socrates et Plato, et nullus
istorum est Socrates.
Probo: A et B sunt Socrates et Plato, et nullus istorum est Socrates; igitur et cetera.
Assumptum arguitur: prima pars est vera, scilicet quod A et B sunt Socrates et Plato, quia A
est Socrates et Plato et B est Plato, sicut patet intuenti. Arguitur etiam quod secunda pars
antecedentis est vera, scilicet quod nullus istorum est Socrates, quia nec A est Socrates nec B
est Socrates, quia A est Socrates et Plato. Eodem modo etiam arguitur de B.
Ad hoc respondetur.
Ad primum istorum, patet superius in responsione ad illud argumentum ‘plures possunt esse
Socrates’.
Ad secundum, breviter dicitur quod secunda pars istius copulativae est falsa.
Et tunc ad argumentum, quando arguitur quod nec A est Socrates nec B est Socrates; ergonullus istorum est Socrates, demonstratis A et B, negetur consequentia, quia nec A nec B est
aliquis istorum, secundum solum Socrates <81rb> vel Plato; ideo et cetera.

Heytesbury, Sophismata, Soph.1

Transcription F. Pironet17

<Secundum sophisma><Omne coloratum est>
<82vb> Omne coloratum est.
Probatur: aliquod coloratum est, et nullum est coloratum quin ipsum est; ergo et cetera.
Similiter: hoc coloratum est, et hoc coloratum est, et sic de singulis; ergo et cetera.
In oppositum arguitur sic: aliquod coloratum non est; igitur non omne coloratum est.
Antecedens arguitur sic: hoc coloratum non est, demonstrato uno non colorato; ergo et cetera.
Similiter: aliquid coloratum non est; igitur et cetera.
Assumptum arguitur: aliquid album non est; igitur aliquid coloratum non est, et si sic; ergoaliquod coloratum non est.
Praeterea: nisi aliquid coloratum non sit, quodlibet coloratum est, tunc ultra igitur quodlibet
est coloratum.
Si negatur consequentia, contra: eadem ratione non sequitur ‘quodlibet asinus est; ergo
quodlibet est asinus’, et tunc ista ‘quodlibet asinus est’ non significaret quod quodlibet est
asinus, sed solum significaret quod quodlibet quod est asinus est, et posset illa ita bene tunc
concedi sicut ista ‘omnis asinus est’.
Et si conceditur, contra arguitur quod contradictorium istius foret concedendum, quia haec est
necessaria ‘aliquid asinus non est’, quia est necesse quod aliquid asinus non sit, quia necesse
est quod aliquid quod est homo asinus non sit, et tunc sicut conceditur quod quodlibet asinus
est, deberet etiam concedi quod non quodlibet asinus est.
Praeterea: si omne coloratum est; ergo omne est coloratum.
Consequentia arguitur: quia quaelibet singularis consequentis sequitur ex aliqua singulari
antecedentis; ergo tota universalis quae est consequens sequitur ex tota universali quae est
antecedens.
Assumptum arguitur quod13 quacumque14 singulari universalis15 consequentis [sequitur
capiatur], illa sequitur ex aliqua [illa] singularis antecedentis: quia sive demonstretur
coloratum sive non coloratum, adhuc valet haec consequentia ‘hoc coloratum est; ergo hoc est
coloratum, et sic de quacumque singulari; igitur et cetera’.
Praeterea: si omne coloratum est, contra: ponatur gratia disputationis quod numquam summe
album sit, vel quod numquam album sit. Posito isto, si conceditur quod omne coloratum est,
contra: aliquod coloratum non est.
Probo: aliquod album non est; ergo aliquod coloratum non est.
Consequentia probatur: quia arguitur ab inferiori ad suum superius negatione postposita; ergoconsequentia bona.
Si dicatur quod repugnat quod album non sit, contra: non repugnat quod nullum summe album
sit. Admittatur ergo quod nullum summe album sit, et tunc arguitur ut prius quod album nonsit, quia album summum non est; ergo album non est, consequentia haec arguitur ut prius.
Ad sophisma respondetur concedendo.
13 quod corr.: quia V
14 quacumque corr. quodcumque V
15 universalis corr. : universali V

Heytesbury, Sophismata, Soph.2

Transcription F. Pironet18

Et ad primam consequentiam in oppositum, respondetur negando antecedens.
Et ad probationem, negatur consequentia.
Et si arguitur, ut post dicitur, quod ibi arguitur ab inferiori ad suum superius negatione
postposita, huic dicitur quod regula solum intelligitur ubi arguatur a per se inferiori ad per se
superius. Et dicitur per se inferius sine quo inferiori non potest esse tale superius, ut quando
sic arguitur ‘homo non est; ergo animal non est’, valet consequentia simpliciter, formalis
tamen non est. Unde rarissime valet aliqua talis consequentia de forma ubi arguitur ab
inferiori ad suum superius negatione postposita, aliquando tamen simpliciter, ut dictum est,
valet talis consequentia, dum tamen arguitur a per se inferiori ad per se superius sicut dictum
est, sed sic non arguitur in proposito; ergo et cetera.
Ad secundam consequentiam principalem, respondetur negando consequentiam. Unde nonsequitur ‘aliquid coloratum non est; ergo non omne coloratum <est>’, <83ra> nec sequitur‘aliquid coloratum non est; ergo aliquod coloratum non est’. Iste enim terminus ‘aliquid’ nondeterminatur per hunc terminum ‘coloratum’ tamquam per suum adjectivum, sed uterqueterminus tenetur in neutro genere substantivo, et negatur iste terminus ‘coloratum’ ab illo
termino ‘aliquid’. Unde haec propositio ‘aliquid coloratum non est’ significat quod aliquid
non sit coloratum; et ideo est necessaria propositio. Alius tamen terminus, scilicet ‘aliquod’,
non obstante quod sit neutri genere secundum communem modum loquendi, etiam pergrammaticam approbatum, non sufficit per se, sed oportet ut sibi adjungatur aliquod
determinabile ex eadem parte propositionis, sicut est iste terminus ‘coloratum’, unde haec non
est oratio perfecta ‘aliquod est’, sicut haec ‘aliquid est’; igitur et cetera.
Si quaeritur tamen an haec sit concedenda ‘quodlibet quod est asinus est’, respondetur quodad omnem talem potissima responsio est ipsam primo distinguere secundum compositionem
et divisionem. Unde, sicut notum est, ille sensus compositus est verus ‘quodlibet quod est
asinus est’, ita quod hoc totum ‘quod est asinus’ sit subjectum; et alius sensus est falsus, istescilicet ‘quodlibet est aliquid quod est asinus’. Istae propositiones tamen ‘quodlibet coloratum
est’, ‘quodlibet asinus est’, et sic de talibus statim negandae sunt, quia sunt convertibiles cum
propositionibus impossibilibus, sicut apparet per communem modum loquendi.
Ad aliam consequentiam, quando arguitur “omne coloratum est; ergo omne est coloratum”,
negetur consequentia.
Et ad probationem, negatur assumptum quod quacumque singulari universalis consequentis
data, illa sequitur ex aliqua singulari universalis antecedentis, et dicitur quod nulla est
singularis universalis antecedentis nisi in qua demonstratur coloratum, sed infinitae sunt
singulares consequentis vel possunt esse in quarum nulla demonstratur coloratum. Ideo ad
formam argumenti dicitur quod quaecumque talis consequentia est bona ‘hoc coloratum est;
ergo hoc est coloratum’, sed nulla est singularis universalis antecedentis nisi singularis vera.
Ideo, demonstrato non colorato, non est illa singularis hujus universalis antecedentis; et ideo
argumentum non vadit ad propositum. Sed tamen simpliciter respondendo potest negari haec
consequentia ‘quaelibet singularis consequentis infertur ex aliqua singulari antecedentis; igitur
consequens sequitur ex illo antecedente’, sicut non sequitur ‘quaelibet singularis talis
universalis est vera; igitur illa universalis est vera’, sicut posito quod non forent plures
propositiones quam illae duae ‘omnis homo est albus’, ‘iste homo est albus’, demonstrato
homine albo, tamen quod sint multi homines nigri, tunc patet quod illa universalis sit falsa
significando praecise quod omnis homo est albus. Patet, et tamen quaelibet singularis hujus
universalis est vera; sequitur igitur quod non valet haec consequentia ‘quaelibet singularis
istius universalis est vera; igitur universalis est vera’. Et sic nec valet ista consequentia‘quaelibet singularis consequentis sequitur ex aliqua singulari antecedentis; ergo consequens
illud sequitur ex illo antecedente’. Oportet enim quod cujuslibet supposito subjecti

Heytesbury, Sophismata, Soph.2

Transcription F. Pironet19

correspondeat una singularis sic significans et quod illa universalis significet sicut suae
singulares, et sic arguendo erit consequentia bona et antecedens falsum sicut prius argutumest.
Ad aliud, quando arguitur posito quod nullum summe album sit vel quod album non sit,
admittatur positio.
Et quando arguitur quod non omne coloratum est, quia album non est, conceditur
consequentia et negatur antecedens.
Et quando arguitur antecedens sic: “aliquod album non est; ergo album non est, quia <83rb>
summe album non est; ergo aliquod album non est”, huic ultimo respondetur negandoconsequentiam, quia arguitur ab inferiori ad suum superius per accidens, quia illud superius
posset esse illo inferiori non existente; ideo et cetera.
Et si arguitur contra istam consequentiam prius concessam, scilicet ‘album non est; ergocoloratum non est’, probando illam consequentiam non valere, quia sequitur ‘coloratum nonest; ergo nihil est coloratum’, quia sequitur ‘coloratum non est ; ergo nullum coloratum est’.
Consequentia haec arguitur quia si non valet stabit oppositum consequentis cum antecedente;
stabunt ergo ista simul ‘coloratum est’ et ‘aliquod coloratum non est’, sed sequitur ‘coloratum
est; ergo omne coloratum est’; ergo a primo ad ultimum, stabunt ista simul ‘omne coloratum
est’ et ‘coloratum non est’, quae sunt contradictoria.
Et ista consequentia ‘coloratum est; ergo omne coloratum est’ arguitur sic: si coloratum est;
ergo vel unum est omne coloratum vel multa sunt colorata. Si unum sit omne coloratum,sequitur cum illud unum sit quod omne coloratum est; si multa sunt colorata, tunc quodlibet
illorum est, et quodlibet coloratum est aliquod illorum; ergo quodlibet coloratum est; ergo aprimo ad ultimum sequitur si aliquod coloratum est quod omne coloratum est. Et si sic, igitur
ex opposito sequitur eodem modo, scilicet ‘aliquod coloratum non est; ergo nullum coloratum
est’, sed non valet haec consequentia ‘aliquod album non est; ergo nullum coloratum est’,quia arguitur ab inferiori ad suum superius negatione postposita.
Huic dicitur, ut prius, quod haec consequentia est bona ‘album non est; ergo coloratum nonest’, et etiam illa ‘album non est; ergo nullum coloratum est’, quia si prima valet, secunda
valebit, ut probavit argumentum.
Et ad argumentum, quando dicitur quod arguitur ab inferiori ad suum superius negatione
postposita16; ergo non valet, dicitur negando consequentiam. Illa enim consequentia etquaelibet talis ubi arguitur a per se inferiori ad per se superius negatione postposita17 est
necessaria, quia per medium necessarium potest reduci in syllogismum cathegoricum vel
hypotheticum. Unde sequitur ‘aliquod album non est, omne album est coloratum; ergo aliquodcoloratum non est’.
Et si dicitur quod consequentia est bona sed praemissae istae repugnant, huic dicitur quod
quantumcumque istae repugnent, tamen ista minor est necessaria, et ideo major est
impossibilis, et ideo prima consequentia valet per istam regulam ‘ex impossibili sequitur
quodlibet. Et pro tanto dicitur communiter quod non valet talis consequentia de forma, quia
oppositum consequentis et antecedens non formaliter includunt contradictoria, et est
formaliter includere contradictoria cum hoc non possit distinguere aut distincte imaginari ista
stare simul sine repugnantia, quod est falsum fere in omni tali consequentia; et ideo rarissime
valet aliquod tale argumentum de forma ubi arguitur ab inferiori ad suum superius cum
negatione praeposita vel postposita. Potest enim imaginari satis ista stare simul ‘nullum album
est et tamen omne coloratum est’ et etiam ista ‘nullus homo est vel nihil quod est homo est et
16 postposita corr.: praeposita V
17 postposita corr.: praeposita V

Heytesbury, Sophismata, Soph.2

Transcription F. Pironet

20

tamen ‘omne animal est’, verumtamen quia jam non stant simul nec possunt simul stare, sicut
numquam stat aliquod impossibile cum aliquo vel aliquibus. Ideo ab utroque illorum ad
oppositum alterius conceditur consequentia. Unde sicut prius argutum est, advertendum quod
universaliter respectu hujus verbi ‘est’ valet talis consequentia ‘aliquid est; ergo quodlibetest’, ‘aliquid non est; ergo nihil est’, ‘homo est; ergo omnis homo est’, ‘homo non est; ergo
nihil quod est homo est’, ‘coloratum est; ergo omne coloratum est’, ‘coloratum non est; ergonullum coloratum est’, et sic de talibus, et hoc respectu hujus verbi substantivi ‘est’ inpraesenti tempore. In praeterito enim vel futuro non valet communiter et de forma hujusmodi<83va> argumentum, licet illa consequentia valeat ‘aliquis homo erit; ergo omnis homo erit’,
sed tamen illa est bona, quia tenet per hoc medium necessarium ‘nullus homo potest subito
corrumpi’, sed non valet de forma respectu alicujus alterius verbi nisi fuerit convertibile cum
hoc verbo ‘est’, ut est hoc verbum ‘existo’ vel aliquod hujusmodi. Unde numquam valet
hujusmodi consequentia sicut apparet cuilibet cum verbo adjectivo, unde non sequitur ‘homo
currit; ergo omnis homo currit’, nec sequitur ‘aliquis homo non currit; ergo nullus homo
currit’. Et ex hoc satis sequitur quod adhuc cum illo verbo substantivo non valet consequentia
universaliter nisi hoc verbum ‘est’ praedicet secundum adjacens tantum, ut ponitur in
exemplis. Si enim praedicet tertium adjacens non valebit consequentia. Haec enim
consequentia non valet ‘homo non est albus; ergo nullus homo est albus’, nec sequitur ‘homo
est albus; ergo omnis homo est albus’. Unde sicut non sequitur ‘homo currit; ergo omnis18
homo currit’, sic nec sequitur ‘homo est currens; ergo omnis homo est currens’, quia istaeconsequentiae convertuntur, ideo et cetera.
Praeterea arguitur ad sophisma sic: si omne coloratum est; ergo omne album est, et si omne
album est, et nullum coloratum incipit esse; ergo nullum album incipit esse’.
Consequentia patet.
Sed arguitur quod non valet haec consequentia. Ponitur enim quod nullum coloratum incipiat
esse et quod Socrates incipiat esse albus, ita tamen quod nunc non sit albus nec umquam prius
fuisset albus, sed quod jam sit Socrates et per longum tempus ante hoc fuit Socrates et per
longum tempus post hoc erit ipse Socrates, tunc, isto posito, arguitur <quod> nullum
coloratum incipit esse, et arguitur quod aliquod album incipit esse, quia aliquod album incipit
esse Socratem, sed si aliquid incipit esse Socratem, illud incipit esse; ergo et cetera.
Consequentia patet et minor per hoc: quia nihil potest incipere esse Socratem nisi Socrates,
sed si Socrates incipiat esse Socratem, Socrates incipit esse, quia non potest esse quod
Socrates fuit antequam ipse fuit Socrates; igitur et cetera.
Et arguitur assumptum, scilicet major, quod album incipit esse Socratem: quia nunc nullum
album est Socrates, et immediate post hoc aliquod album erit Socrates; ergo aliquod album
incipit esse Socratem.
Consequentia arguitur: quia arguitur ex exponentibus ad expositam.
Et antecedens patet per casum.
Consequentia etiam illa sic arguitur: sequitur enim ‘si Socrates non sit albus, et immediate
post instans quod est praesens erit Socrates albus; ergo Socrates incipit esse albus’; ergo
eadem ratione valebit hoc argumentum ‘nunc nullum album est Socrates, et immediate post
hoc aliquod album erit Socrates; ergo aliquod album incipit esse Socrates’. Similiter illa
propositio ita vere habet exponi per remotionem de praesenti et positionem de futuro sicut per
positionem de praesenti et remotionem de praeterito. Aliter enim non possent tales
propositiones verae exponi ‘Socrates incipit moveri’, ‘Socrates incipit tangere aliquem
punctum quem non tangit’, ‘Socrates incipit pertransire aliquam partem proportionalem
alicujus spacii’. Si ergo istae exponentes de praesenti et de futuro sint verae sic significando,
18 omnis corr.: nullus V

Heytesbury, Sophismata, Soph.2

Transcription F. Pironet21

sequitur quod illa propositio non est falsa sic significando, scilicet quod aliquod album incipit
esse Socrates, et si sic; igitur aliquod album incipit esse Socrates, sicut prius argutum est.
Ideo si dicitur in casu primo quod aliquod album incipit esse Socrates, et etiam aliquodcoloratum incipit esse, et quod repugnat quod nullum coloratum incipiat esse, contra: si omne
coloratum est, et omne coloratum immediate ante instans quod est praesens fuit; ergo nullum
coloratum incipit esse.
Praeterea: non sequitur ex casu quod coloratum quod est Socrates incipit esse Socrates, nec
quod aliquod coloratum quod non est Socrates incipiat esse Socrates; ergo ex casu nonsequitur quod aliquod coloratum incipit esse Socrates.
Consequentia patet, et antecedens arguitur sic: in casu isto sequitur quod nullum coloratum
incipit esse Socrates, quia nihil incipit esse Socrates, quia nec Socrates nec aliud a Socratequod non est Socrates.
Patet: quia prius fuit Socrates, et jam est Socrates nec quod non est Socrates incipit esse
Socrates, quia nihil quod non est Socrates potest esse Socrates, sed nihil quod non potest esse
Socrates incipit esse Socrates; ergo nihil quod est Socrates incipit esse Socrates, et ultra; ergonullum coloratum incipit esse Socrates.
Ideo pro <83vb> isto conceditur quod nullum coloratum incipit esse Socrates nec aliquod
album incipit esse Socrates, sed sequitur quod Socrates incipit esse aliquod album.
Et tunc ad argumentum, quando arguitur quod ibi arguitur ab exponentibus ad expositum etcetera, huic dicitur quod non valet consequentia ista ‘nullum album est Socrates, et immediate
post instans quod est praesens aliquod album erit Socrates; ergo aliquod album incipit esse
Socratem’. Nec sequitur ex hoc antecedente quod Socrates incipit esse albus, sicut potest satis
probabiliter sustineri. Non enim sequitur ‘in A instanti aliquod album erit Socrates; ergo in A
instanti Socrates erit albus’, sicut non sequitur ‘immediate post hoc aliquod album erit
Socrates; igitur immediate post hoc Socrates erit albus seu aliquod album’; ideo et cetera.
Et quando arguitur “haec consequentia est bona ‘Socrates non est albus, et immediate post
instans quod est praesens erit albus; ergo Socrates incipit esse albus’; ergo eadem ratione eritista bona ‘nullum album est Socrates, et immediate post instans quod est praesens aliquod
album erit Socrates; ergo aliquod album incipit esse Socratem’”, negatur consequentia. Et
causa est quare non valet haec secunda consequentia sicut prima, quia in secunda arguitur interminis communibus positis a parte subjecti, sed in prima arguitur cum terminis discretis sivein propositionibus singularibus. Unde cum terminis universalibus communibus seu
particularibus propositionibus talibus non requitritur quod valeat hujusmodi argumentum,
aliquando tamen in aliquibus valet hujusmodi consequentia simpliciter, sed hoc non erit nisi
gratia terminorum. Sequitur enim ‘nihil quod est homo currit, et immediate post instans quod
est praesens aliquid quod est homo currit; ergo aliquid quod est homo incipit currere’, sed
illud argumentum solum tenet gratia terminorum. Nam in multis terminis non valet hujusmodi
argumentum sic arguendo: nulla pars proportionalis hujus lineae est pertransita, et immediate
post instans quod est praesens aliqua pars proportionalis hujus lineae erit pertransita; ergoaliqua pars hujus lineae incipit esse pertransita.
Similiter: non sequitur ‘nullum instans futurum est, sed immediate post instans quod est
praesens aliquod instans futurum erit; ergo aliquod instans futurum incipit esse’, et similiter inmultis aliis terminis non sequitur. Et ideo si quaeritur qualiter illa propositio ‘aliquod album
incipit esse Socrates’ vere debet exponi vel aliqua talis, dicitur quod potest dupliciter exponi
vel sic ‘aliquod19 album est Socrates, et nullum album prius fuit Socrates; ergo aliquod album
incipit esse Socrates’ vel sic ‘nullum album est Socrates, nec aliquid quod erit album est
Socrates, et immediate post instans quod est praesens Socrates erit aliquod album; igitur
19 aliquod corr.: aliquid V

Heytesbury, Sophismata, Soph.2

Transcription F. Pironet22aliquod album incipit esse Socrates’. Sic enim exponendo erit consequentia bona, sed
antecedens illud in casu superius posito est repugnans. Et ideo ex primo casu non sequitur
quod aliquod album incipit esse Socrates nec quod aliquod coloratum incipit esse, sedsequitur quod nullum coloratum incipit esse Socrates et quod nullum coloratum incipit esse.
Supponitur enim in casu illo pro prima particula quod nullum coloratum incipiat esse.
Sed adhuc arguitur quod casus iste claudit opposita, quia si nullum album in casu illo incipiat
esse Socrates, et immediate post instans quod est praesens erit ita quod aliquod album est
Socrates, sequitur quod immediate post instans quod est praesens erit ita quod aliquod album
est Socrates, quod non incipit nec incepit nec incipiet esse Socrates.
Et consequentia ista arguitur sic: simus enim in instanti medio istius horae gratia argumenti,
tunc in isto casu in hoc instanti aliquod album est Socrates, et tamen illud non incipit esse
Socrates, quia illud jam est Socrates et illud prius fuit Socrates, nec illud incepit esse Socrates,
quia non in A instanti et sit A primum instans istius horae cujus est hoc instans medium in
quo instanti non fuit Socrates albus, sed ante quod fuit niger, et tunc arguitur <84ra> sic: nonin A illud album incepit esse Socrates, nec ante nec post; ergo et cetera.
Quod non in A patet ex illa responsione data.
Et quod ante A instans non incepit illud album esse20 Socrates arguitur: quia tunc sequitur, ut
apparet, quod illud album incepit esse per magnum tempus antequam illud fuit, quod est
impossibile.
Consequentia arguitur sic: illud album incepit esse ante A, sed numquam ante A fuit illud
album; ergo illud album incepit esse antequam ipsum fuit, sed ipsum non incepit esse
immediate ante A; igitur et cetera. Et si sic, sequitur conclusio, scilicet quod illud incepit esse
per magnum tempus antequam ipsum fuit, quod est impossibile.
Similiter: nec post A incepit illud album esse, quia in nullo instanti post A, quia in quolibet
instanti post A fuit illud album; ergo numquam post A incepit illud esse, et si sic; ergonumquam incepit esse, quod est impossibile, cum sit postquam non fuit.
Praeterea arguitur quod in A instanti illud album incepit esse Socrates: quia tunc incepit esse
ita quod illud album est Socrates, quia tunc incepit illa propositio esse vera ‘album est
Socrates’, quia immediate post A illa fuit vera nec in A nec ante A; ergo et cetera.
Similiter: Socrates prius fuit quam album illud fuit, et per nullum tempus vel per instans
Socrates fuit prius quam fuit illud album nisi per totum tempus in quo Socrates fuit ante A;
ergo in A incepit illud album esse Socrates.
Ad argumenta respondetur.
Ad primum, quando arguitur quod ex illa responsione sequitur quod aliquod album est
Socrates quod numquam incepit esse Socrates, negetur conclusio.
Et ad argumentum, dicitur quod illud album incepit esse Socrates, et hoc in eodem instanti inquo Socrates incepit esse Socrates.
Quod arguitur sic: sit C illud instans in quo Socrates incepit esse, tunc arguitur sic: omne quod
est Socrates incepit esse Socrates in C instanti, hoc album est aliquid quod est Socrates; ergo
hoc album incepit in C instanti esse Socrates. Consequentia patet, et etiam antecedens; ergo etcetera.
Et tunc ad argumentum contra responsionem, quando arguitur quod illud album numquam fuitante A, negetur illa propositio.
Et quando arguitur “numquam ante A fuit illud album; ergo illud album numquam fuit anteA”, negetur consequentia, quia illud album fuit ante A non fuit album ante A.
Et ad aliud argumentum, quando arguitur quod in A instanti incepit ita esse quod aliquod
album est Socrates, conceditur.
20 esse corr.: est V

Heytesbury, Sophismata, Soph.2

Transcription F. Pironet23

Et ultra, quando arguitur quod aliquod album incepit in A instanti esse Socrates, negeturconsequentia.
Et ad argumentum, quando arguitur quod Socrates prius fuit quam fuit illud album, conceditur
ista, sed negetur illa quod Socrates prius fuit quam illud album fuit, quia illud album fuit ita
cito sicut Socrates fuit, sed illud non fuit album ita cito sicut Socrates fuit.
Et ad argumentum, si arguitur sic: Socrates fuit in C instanti, sed in C instanti non fuit illud
album etiam per magnum tempus post C quando Socrates fuit non fuit illud album; ergo prius
fuit Socrates quam illud album fuit, dicitur quod non valet consequentia, sed sequitur quod
prius fuit Socrates quam fuit illud album. Contra: tunc sequitur illa conclusio quod
quandocumque Socrates fuit illud, album fuit, et e contra, et aliquando fuit Socrates quando
non fuit illud album, conceditur, et sequitur quod in aliquo instanti sicut in C instanti album
incepit esse, et tamen tunc fuit ita quod nullum album incipit esse Socrates; huic dicitur quod
illa conclusio satis probabiliter potest negari eodem modo sicut dicitur quod quando Socrates
desinet esse Socrates, tunc erit ita quod aliquid desinit esse Socrates, et quod homo desinit
esse Socrates, et quod motus incipit esse, et sic de aliis. Et si conceditur quod in casu isto
posito in C instanti fuit ita quod aliquod album incipit esse Socrates, quamvis Socrates tunc
non incepit esse albus, et quamvis tunc nihil incepit esse album, tamen tunc fuit ita quod
album incepit esse et incipit esse Socrates, quia tunc fuit ita quod album quod erit incipit esse
Socrates et incipit esse, sicut quando aliquid desinit esse Socrates, certum est <84rb> quodnihil quod est nec aliquid quod erit desinit esse Socrates, sed aliquid quod fuit desinit esse
Socrates, et etiam desinit esse, et sic de aliis.
Posset tamen concedi conclusio et probabilius, illa scilicet quod album incepit esse Socrates
quando fuit ita quod nullum album incipit esse Socrates. Sed tunc sequitur quod non est
possibile quod homo desinat esse nec quod motus incipiat esse, nec breviter quod aliquiddesinat esse, cujus non est dare ultimum intrinsecum, ut sunt ‘homo’, ‘motus’, ‘tempus’ et sic
de aliis, et quod non est possibile quod aliquid incipiat esse cujus non est dare primum
intrinsecum sui esse, ut motus et tempus et sic de aliis, quae omnia possunt probabilitersustineri.
Quod enim illa sequuntur arguitur sic: quia si sit possibile quod homo desinat esse, ponatur etarguitur quod non, quia necesse est quod omnis homo sit; ergo nihil quod est homo desinit
esse homo. Sed per istam responsionem sequitur ‘nihil quod est homo desinit esse homo;igitur nihil desinit esse homo’, et si sic, sequitur quod non est ita quod homo desinat esse.
Quod autem illa consequentia sit bona ‘nihil quod est homo desinit esse homo; ergo nihil
desinit esse homo’ patet per istam responsionem, quia ipsa ponit quod si aliquid desinat esse
homo, illud est, sed nullo modo est possibile quod homo qui est desinat esse, et sicut arguitur
de isto potest argui de omnibus aliis prius tactis; ideo et cetera.
Praeterea arguitur ad sophisma sic, probando quod non omne coloratum est: quia aliquodcoloratum apparens non est; igitur et cetera.
Antecedens arguitur: quia apparens coloratum non est; ergo aliquod coloratum apparens nonest.
Consequentia arguitur: quia quicquid est apparens coloratum est aliquod coloratum apparens;
igitur et cetera.
Similiter: aliqua duo apparent summe alba quorum unum altero eorundem apparet albius
eidem; ergo neutrum coloratum est, sed utrumque illorum est apparens coloratum; ergoaliquod apparens coloratum non est.
Antecedens primi argumenti sic arguitur: ponatur quod per totam istam horam incipientem apraesenti instanti appareat tibi A et B esse summe alba, et quod A continue per totam istam
horam apparebit tibi albius quam prius apparuerit, ita quod per totam eandem horam apparebit
tibi quod A est albius quam tibi prius apparuerit. Et si hoc negetur esse compossibile casui,

Heytesbury, Sophismata, Soph.2

Transcription F. Pironet24

ponatur quod continue per eandem horam apparebit tibi quod A est albius quam prius ipsum
fuit, et quod B continue appareat ita album sicut prius, sic quod B numquam apparebit aliquo
modo variari. Isto posito, arguitur primum antecedens secundi argumenti, scilicet quod aliqua
duo apparent summe alba quorum uno altero eorundem apparet albius, et hoc quia in casu illo
A apparet summe album et B apparet summe album, et hoc respectu tui, ut supponitur, et A
apparet albius B.
Probatur: quia in principio A apparuit ita album praecise sicut B apparuit, et e contra, sed
continue post primum instans istius horae apparuit tibi A intendi ultra gradum quem prius
habuit in principio, et B continue apparuit ita album praecise sicut ipsum apparuit in principio;
ergo A continue post primum instans istius horae apparuit albius B. Sequitur enim ‘A est
albius quam ipsum fuit in principio hujus horae, et A et B in principio hujus horae fueruntaequaliter alba omnino, et B est ita album praecise sicut ipsum fuit in principio; ergo A est
albius B’. Arguitur tunc sic: haec consequentia est bona scita a te esse bona, et antecedens
apparet tibi verum, et apparet tibi, immo bene scis, quod ex nullo vero sequitur falsum; ergoconsequens apparet tibi verum; ergo apparet tibi quod A est albius B. Ponitur enim gratia
exempli quod jam fit medium instans totius horae, et arguitur pro illo instanti medio.
Similiter sic: A est albius quam prius fuit, sed A et B in principio fuerunt aequaliter alba
omnino; ergo A est albius quam prius fuit B.
Ista consequentia est bona scita a te esse bona, et antecedens apparet tibi esse verum; ergo etconsequens.
Ideo si dicatur quod casus non est possibilis, contra: prima pars est satis possibilis, scilicet
quod A et B continue appareant tibi summe alba.
Probatur quod secunda pars sit compossibilis primae, et hoc sic: ponitur <84va> enim quod A
et B jam appareant tibi summe alba, et quod continue post hoc appareat tibi quod A sit summe
album et quod A numquam ante hoc apparuerit tibi summe album, nec umquam21 fuit summe
album, et quod continue appareat tibi quod A sit albius quam prius fuit.
Quod illud sit possibile arguitur sic: quia possibile est quod appareat tibi summe album etalbius quam prius fuit. Sed qualitercumque potest tibi apparere de aliquo, sic per tempus
potest apparere de eodem, quia potest tibi apparere quod continue manet idem tempus
praecise. Per tempus enim potest tibi apparere quod hoc est et quod hoc non fuit, demonstrato
aliquo eodem; igitur et cetera. Ideo admitto totum casum sive ponatur ista particula quae
relicta fuit tamquam dubia, sive alia.
Ad argumentum, quando arguitur quod A apparet albius B, negetur.
Et ad utrumque argumentum, dicitur concedendo consequentiam et negando antecedens, quia
neutrius consequentiae apparet antecedens verum in casu illo, quia non apparet quod A et B in
principio fuerunt aequaliter alba. Apparet enim quod B in principio fuerit summe album etquod A in principio non fuerit summe album; ideo apparet quod A et B in principio non
fuerint aequaliter alba.
Et si arguitur contra hoc: si A et B in principio apparuerunt22 summe alba; ergo tunc
apparuerunt aequaliter alba, huic dicitur quod haec consequentia non valet, nec ex illo
antecedente sequitur quod apparet quod A et B fuerint aequaliter alba, quia non sequitur ‘A et
B tunc apparuerunt aequaliter alba; ergo apparet quod A et B fuerunt23 tunc aequaliter alba’.
Sed si arguitur ex alia parte sic quod A apparet albius B, et etiam quod A apparet albius
summe albo, quia si apparet esse albius quam prius apparuit, et ipsum prius apparuit summe
album; ergo A apparet albius summe albo; item sic: si A apparet albius quam ipsum priusapparuit, et prius apparuit ita album sicut apparet B; ergo A apparet albius quam apparet B,
21 umquam corr.: numquam V
22 apparuerunt corr.: apparere V
23 fuerunt corr.: fuere V

Heytesbury, Sophismata, Soph.2

Transcription F. Pironet

25

sed B per casum apparet summe album; igitur et cetera; huic dicitur quod cum casu statmultum bene quod A apparet albius quam prius apparuerit.
Et tunc ad argumentum respondetur simul negando utramque consequentiam factam. Ponatur
enim, sicut prius ponebatur in declarando casum, quod appareat tibi quod A numquamapparuerit summe album sed remisse album. Sis enim nunc oblitus qualiter tibi apparuerit deA, tunc sic non valet haec consequentia ‘apparet tibi quod A sit albius quam umquam tibi
apparuerit, et A apparuit summe album prius; ergo A jam apparet albius quam summe album’,sic non valet consequentia prius facta ‘A apparet albius quam prius apparuerit, et priusapparuit summe album; ergo prius apparuit albius summe albo’. Si tamen sic arguitur: A
apparet albius tibi quam prius apparuit, et bene scis quod A prius apparuit tibi summe album;
ergo A apparet albius summe albo, bene valeret consequentia, sed antecedens tunc foret
impossibile et includens opposita. Si etiam arguitur sic: A apparet albius quam umquam priusapparuerit, et aliquando A prius apparuit summe album; igitur A apparet albius quam
apparuerit A tunc quando apparuit summe album, negetur consequentia.
Etiam si arguitur quod fundamentum istius propositionis non valet, quia consequentia superquam fundatur illa responsio non valet, quia haec consequentia non valet ‘apparet tibi quod A
sit albius quam A prius apparuerit; ergo A apparet tibi albius quam prius apparuerit’, ad hoc
respondeo dicendo quod veritas est quod haec consequentia non valet. Posset enim esse quod
appareat tibi quod A esset albius quam prius apparuerit, quamvis A non foret vel fuisset, sed
si A appareat sic esse vel sic, oportet quod A sit.
Sed ulterius dicitur quod illa responsio non fundatur super illam consequentiam sed super
unam regulam necessariam et hanc consequentiam, scilicet ‘hoc apparet tibi prius apparuisse
album, et apparet tibi quod hoc sit albius quam <84vb> illud prius apparuerit; ergo hoc
apparet tibi albius quam ipsum prius apparuerit, demonstrato A’. Et ulterius fundatur ista
responsio super hanc regulam ‘quicquid sequitur ad consequens sequitur ad antecedens’, sic
arguendo ‘si ad hoc consequens A apparet albius quam prius apparuerit et cetera, sequitur
quod A apparet albius summe albo; ergo ad hoc antecedens, scilicet ‘hoc apparet tibi priusapparuisse summe album, demonstrato A’, sequitur quod apparet tibi albius summe albo’,
consequens falsum. Sicut enim apparet manifeste, ista consequentia non valet ‘hoc apparetprius apparuisse album, et apparet quod hoc sit albius quam ipsum prius apparuit; ergo hoc
apparet esse albius summe albo’; et ideo quia non valet haec consequentia, a primo ad
ultimum, dicitur quod non valet illa consequentia, et sic fundatur illa responsio superius
posita.
Et ex hac responsione patet pro parte responsio ad primam consequentiam factam ad
introductionem hujus argumenti, scilicet quando arguitur quod aliquod coloratum non est,
quia aliquod apparens coloratum non est; ergo aliquod coloratum apparens non est. Huic
dicitur quod non valet ista consequentia nisi sicut ex impossibili sequitur quodlibet.
Antecedens enim est impossibile, scilicet aliquod apparens coloratum non est. Significat enim
quod aliquid24 quod apparet coloratum non est, et hoc est impossibile. Posset tamen
antecedens sophistice sic sustineri ‘aliquod apparens coloratum non est’, sicut conceditur illa
‘aliquod coloratum non est’, quia aliquid non est coloratum, sic posset dici ex parte illa,
scilicet quod aliquid apparens coloratum non est, quia aliquid apparens non est coloratum, sed
sive sic capiatur antecedens sive ut prius adhuc non valet consequentia, nisi modo dicto.
Sed contra hoc quod dicitur, scilicet quod illud antecedens est impossibile prout significat
primo modo et sicut significat in rei veritate, scilicet quod aliquod apparens coloratum nonest, arguitur sic: ponatur quod Socrates aliquando apparuerit tibi currere vel aliud, et quod jamtibi appareat quod ita est de Socrate omnino sicut tibi prius apparuit de Socrate, tunc arguitur
sic: Socrates tunc apparuit tibi currere, et jam apparet tibi de Socrate omnino sicut tunc
24 aliquid corr.: aliquod V

Heytesbury, Sophismata, Soph.2

Transcription F. Pironet

26

apparuit tibi; igitur jam Socrates apparet tibi currere, et tamen Socrates non est; ergo aliudapparens non est; huic dicitur, ut prius, quod si aliquid apparet, illud est.
Et tunc ad argumentum factum, negetur consequentia. Unde non sequitur ‘apparet mihi quod
Socrates currit; ergo Socrates apparet currere’. Ad hoc enim quod Socrates appareat mihi
currere, requiritur quod aliquam sensationem habeam de Socrate, scilicet vel audiam veltangam vel videam eum. Sed ad hoc quod sentiam eum sequitur quod ipse sit, et sic de aliis;
sequitur ergo a primo quod si Socrates apparet alicui, ipse est; sequitur ergo, a primo ad
ultimum, ‘si Socrates apparet; ergo Socrates est’, et sic arguitur de quolibet alio; ergo etcetera.

Heytesbury, Sophismata, Soph.2

Transcription F. Pironet

27

<Tertium sophisma><Omnis homo est totum in quantitate><85va> Omnis homo est totum in quantitate.
Probatur sic: omnis homo est in quantitate, sed nullus est homo in quantitate qui non est
aliquod totum in eadem quantitate; igitur et cetera.
Assumptum probatur: quia omnis homo est in loco, omnis locus est in quantitate; ergo etcetera.
Similiter: nullus homo est homo in aliqua quantitate qui non est aliquod totum in eademquantitate, quia quaelibet talis est aliquis totus homo in aliqua quantitate; ergo et cetera.
Si conceditur sophisma sicut est concedendum, contra: aliquis <85vb> homo in quantitate non
est.
Probatur: quia Socrates in aliqua quantitate non est, quia in quantitate oculi sui non est
Socrates, et Socrates est aliquis homo; igitur et cetera.
Similiter: aliquis homo non est in quantitate; ergo et cetera.
Antecedens probo: ex tibi dubio aliquis homo non est in loco aliquo; ergo et cetera.
Antecedens probatur: ponatur quod, sicut forte est verum ex tibi dubio, [quod] aliquis homo
partim sit in aqua et partim sit in aere, sic quod sit una ejus medietas in aqua et alia in aere,tunc iste homo non est in aliquo loco, quia omnis locus est superficies corporis continentis
locatum, sed nullum est corpus continens illum hominem; igitur et cetera. Assumptum apparetex casu. Arguitur tunc sic: ille homo non est in loco; ergo non est in quantitate.
Consequentia apparet: quia non potest esse in alia quantitate quam in loco, vel saltem non est
possibile quod sit in quantitate nisi sit in loco; ergo si non sit in loco, non est in quantitate.
Praeterea: si omnis homo est totum in quantitate; ergo totum quod est in quantitate est homo,et, eadem ratione, sequitur quod totum quod est in Anglia vel quod est in mundo est in oculo
tuo. Et tunc arguitur sic: nihil quod est in oculo tuo est extra oculum tuum, sed totum quod est
in mundo est in oculo tuo; ergo nihil quod est in mundo est extra oculum tuum; ergo oculus
tuus est totus mundus.
Praeterea: si omnis homo est totum in quantitate; ergo omnis homo est aliquod compositum
ex omnibus suis partibus in quantitate, vel omnis homo est quaelibet pars alicujus hominis inquantitate.
Consequentia apparet: quia arguitur hic ad unam disjunctivam convertibilem cum illo
antecedente, quia in illo antecedente vel ‘totum’ tenetur sincategorematice vel categorematice,
sed sive sic teneatur sive sic, aliqua pars istius disjunctivae exponit illud antecedens; igitur etcetera. Sed quaelibet pars illius disjunctivae est falsa; igitur et antecedens.
Assumptum arguitur: secunda pars enim est manifeste falsa.
Et arguitur quod prima sit falsa, haec scilicet ‘omnis homo est aliquod compositum ex
omnibus suis partibus in quantitate’: quia sequitur ‘omnis homo est aliquod compositum ex
omnibus suis partibus in quantitate; ergo omnis homo est compositum ex omnibus partibus
alicujus compositi in quantitate vel omnis homo est compositum ex omnibus partibus alicujus
hominis in quantitate’, sed utraque pars consequentis est falsa; ergo et antecedens.
Consequentia arguitur sic: quia iste terminus ‘suis’ est terminus relativus nec potest ibi aliquid
referre nisi istum terminum ‘compositum’ vel istum terminum ‘homo’, sed sive referat unum
terminum illorum sive reliquum, sequitur quod illa consequentia est bona; ergo et cetera.
Ad haec respondetur primo ad primum negando hanc consequentiam ‘aliquis homo inquantitate non est; ergo non omnis homo est in quantitate’, sicut non sequitur ‘aliquis homo
Heytesbury, Sophismata, Soph.3

Transcription F. Pironet

28

aliquid non est; ergo non omnis homo est aliquid’. Verumtamen ista propositio posset
distingui eo quod posset habere talem sensum ‘aliquis homo in quantitate non est’, idest‘aliquis homo qui in quantitate est homo non est’, vel talem ‘in aliqua quantitate homo nonest’, istorum sensuum primus est impossibilis, et secundus est necessarius. Ideo forte negarent
quidam illam propositionem simpliciter dando sibi primum sensum impossibilem, et aliquiconcedunt illam simpliciter dando sibi secundum sensum necessarium. Et ita potest satis
probabiliter concedi, quia de communi modo loquendi sic significant tales propositiones, sicut
prius dicebatur in sophisma praecedenti, ut ‘aliquis homo aliquid non est’, ‘aliquid coloratum
non est’, ‘aliquis homo denarium non habet’, licet omnis homo habeat denarium et aliquis
homo caput non habet. Unde sicut conceditur quod omnis homo caput non habet, et tamen
omnis homo habet caput, sic conceditur hic quod omnis homo est in quantitate, et tamen<86ra> aliquis homo in quantitate non est; sed ex hoc non sequitur ‘ergo non omnis homo inquantitate est’, nec sequitur quod non omnis homo est totum in quantitate.
Ad aliud, quando arguitur quod aliquis homo non est in loco; ergo nec in quantitate, huic
dicitur quod illa consequentia solum tenet gratia materiae et est bona simpliciter, non tamen
formaliter, quia arguitur ab inferiori ad suum superius negatione praeposita.
Sed ad antecedens, respondetur negando.
Et ad casum, quando ponitur quod sit aliquis homo qui partim sit in aqua et partim in aere,scilicet cujus una medietas sit in aqua et alia in aere, admittatur, et dicitur quod ex illo non
sequitur quin ille homo sit in loco, cum sit in aere et in igne et in caelo, et sic de aliis. Est
enim in quolibet illorum, sicut homo est in domo, licet domus non sit locus adaequatus
alicujus hominis, sicut nec aer, nec ignis vel caelum est locus adaequatus hominis istius.
Et ulterius, quando arguitur quod nullum est ultimum corporis continentis illum hominem, sedomnis locus est hujusmodi; ergo et cetera, huic dicitur quod cujuslibet corporis continentis
istum hominem aliquid est ultimum, immo infinita sunt ultima cujuslibet corporis continentis
ipsum, et ita ipse est in aliquo ultimo corporis eum continentis, licet non in quolibet ultimo
illius, quare et cetera.
Ad aliud, quando arguitur quod omnis homo est aliquod compositum ex omnibus suispartibus; igitur omnis homo est compositus ex omnibus partibus alicujus compositi vel omnis
homo est aliquod compositum ex omnibus partibus alicujus hominis, dicitur negandoconsequentiam.
Et quando arguitur quod sic habet referre hoc relativum ‘suis’, dicitur quod non, sed solum
sequitur quod omnis homo est aliquod compositum ex alicujus hominis omnibus partibus vel
omnis homo est compositus ex alicujus compositi aliquibus partibus, ita quod semper in taliconsequente praecedat iste terminus ‘alicujus’ vel ‘aliquibus’ istum terminum ‘omnibus’. Et
tunc non sequitur aliquod inconveniens. Etiam dicitur ulterius quod illae consequentiae omnes
solummodo sunt materiales et bonae simpliciter, non tamen bonae et formales. Non enim
sequitur si aliquid sit totum quod ipsum sit compositum, quia non sequitur si anima tua sit
totum quod anima tua sit composita, et sic de aliis non sequitur ‘in anima est tota scientia
quam Socrates habet; ergo illa scientia est composita’. Et ideo quod superius arguebatur dehomine solum tenet gratia terminorum, non gratia modi arguendi seu gratia formae.
Ad aliud etiam, quando arguitur quod in oculo tuo est totum quod est in mundo, etiam quod
oculus tuus est totum quod est in mundo, et ultra quod oculus tuus est totus mundus, dicitur
quod illud ultimum non sequitur, sed omnia prius dicta sunt vera, scilicet quod in oculo tuo
est totum quod est mundo, et quod oculus tuus est totum quod deus aliquando fecit, et sic dealiis. Et nec ex illis, nec ex aliqua istarum sequitur aliquod inconveniens, quoniam sicut est

Heytesbury, Sophismata, Soph.3

Transcription F. Pironet

29

verum quod oculus tuus est aliquod totum quod est in mundo, sic est verum quod oculus tuus
est totum quod est in mundo.
Et si arguitur ulterius quod oculus tuus est quodlibet quod est mundo, dicitur quod non valet
consequentia.
Et si tunc arguitur, contra: accipiendo istum terminum ‘totum’ sincategorematice illaconsequentia est bona, sed ex tibi dubio ita accipitur ibi ille terminus; igitur et cetera, huic
dicitur quod ibi non accipitur, nec dubitatur an ibi sic accipiatur iste terminus ‘totum’. Utrum
tamen sic accipiatur vel non de virtute sermonis haberet ipse respondens dubitare, sed hic non
habet concedere quod jam ipse dubitat, quia de communi modo loquendi sic acceptus solum
categorematice accipitur. Unde universaliter iste terminus ‘totum’ positus a parte praedicati
accipitur categorematice, vel sic deberet accipi iste terminus ‘totum’ sic positus solum
categorematice nisi de novo significet aliter quam prius, et eodem modo omnes tales termini
duplices, sicut isti termini ‘omnia’, ‘infinita’ et sic de talibus. Unde haec est vera ‘infinita suntfinita’, sed haec est simpliciter falsa ‘finita sunt infinita’, et haec est vera ‘omnia
compossibilia istorum sunt aliqua istorum’, et tamen haec est falsa ‘aliqua istorum sunt omnia
compossibilia istorum’. Et causa utriusque est quod in una propositione iste terminus ‘omnia’
tenetur sincategorematice, et est propositio universalis, et <86rb> eodem modo iste terminus‘infinita’. In alia tamen propositione falsa, iste terminus ‘omnia’ tenetur categorematice, et
eodem modo iste terminus ‘infinita’ tenetur categorematice in ista propositione falsa, scilicet‘finita sunt infinita’. Et est terminum teneri sincategorematice sic pro omnibus suis suppositis
supponere, ut per illam suppositionem non contingat illum terminum praedicari de aliquo vel
aliquibus suis suppositis, sicut cum dicitur ‘infinita sunt finita’. Notum est quod iste terminus‘infinita’ supponit pro finitis, quia pro duobus, tribus et quattuor et sic in infinitum, et tamen
propter illam suppositionem non contingit illum terminum ‘infinita’ praedicari de aliquibus
illorum, quia non sequitur ‘infinita sunt finita; ergo ista finita sunt infinita vel ista finita sunt
infinita’. Et eodem modo est de aliis talibus terminis duplicibus, quia aliquando tenentur
categorematice et aliquando sincategorematice, quod semper a parte praedicati debent teneri
categorematice et a parte subjecti sincategorematice, nisi limitentur ad certam significationem
a parte subjecti, sed propter nullam limitationem debent illi termini teneri a parte praedicati
sincategorematice. Unde quantumcumque supponitur iste terminus ‘infinita’ teneatur
sincategorematice in ista propositione ‘finita sunt infinita’, numquam propter hoc tamen est
concedenda illa propositio, sicut ista ‘infinita sunt infinita’, quia vel omnino habebit
significationem extraneam, vel iste terminus ibi tenebitur categorematice, et sic est propositio
impossibilis. Verumtamen ita non est per omnia de isto termino ‘totum’: posset enim tam aparte subjecti quam a parte praedicati teneri categorematice vel sincategorematiceindifferenter. Unde haec concedi potest ‘totum quod est in mundo est in oculo tuo’, sicut
conceditur ista ‘in oculo tuo est totum quod est in mundo’.
Et negatur consequentia ulterius cum arguitur “igitur in oculo est quicquid est in mundo”.
Et quando dicitur “tu dubitas an iste terminus ‘totum’ teneatur sincategorematice”, ad hoc
respondeo aliter quam prius concedendo quod dubito.
Et ultra si arguitur quod dubito an illa propositio sit vera, concedo, sed non propter hoc volo
respondere dubie ad ipsam, quia in rei veritate quacumque propositione habita in voce vel inscripto dubito an illa sit vera de virtute sermonis, tamen multas concederem tales, et non quiascio istas esse veras, sed quia de communi modo loquendi ipsae vel sibi similes significant
praecise sicut est, sicut fuit dictum superius in primo sophismate. Unde haec responsio jam
dicta est verior quam prima, quia magis vadit ad veritatem sermonis, et prima acutior pro
sophista.

Heytesbury, Sophismata, Soph.3

Transcription F. Pironet30

Praeterea: si omnis homo est totum in quantitate, et Socrates est homo; ergo Socrates est
totum in quantitate.
Et arguitur quod non: quia Socrates non est quantus; igitur et cetera.
Assumptum arguitur: quia Socrates non est tantus praecise quanta est aliqua pars sui, nec
minor aliqua parte sui, nec major aliqua parte sui; ergo Socrates non est quantus.
Consequentia patet, et antecedens arguitur: quia Socrates non est tantus praecise quanta est
aliqua pars sui — quia tunc foret aequalis alicui suae parti, quod est contra illud principium‘omne totum est major sua parte’ —, nec Socrates est minor aliqua sui parte, a fortiori nec
Socrates est major aliqua sui parte — quia si sic; ergo Socrates est major quam est aliqua pars
Socratis.
Et arguitur quod non, quia Socrates foret major quam totum suum corpus [Socratis], quod est
falsum.
Similiter: Socrates tunc foret major quam haec pars Socratis, et quam ista, et sic de aliis; et sic
ergo foret major quam omnes partes Socratis, consequens est falsum et impossibile.
Similiter: si Socrates foret major aliqua sui parte, et omne quod alio est majus excedit illud
quo est majus per aliquem excessum; <86va> ergo per aliquem excessum Socrates foret major
sui parte, consequens est falsum, ut patet intuenti: quia, quocumque excessu dato, per illum
excessum non est major aliqua sui parte, quia capiatur ille excessum et totum residuum etsignetur compositum ex isto residuo et medietate istius excessus, tunc notum est quod non est
major ista parte per totum illum excessum.
Ad haec respondetur negando illam consequentiam de forma ‘Socrates non est tantus praecise
quanta est aliqua pars sui nec minor aliqua parte nec major; ergo non est quantus’, sicut non
sequitur ‘Socrates non est tantus praecise quantus est aliquis homo nec minor aliquo homine
nec major aliquo homine; ergo non est quantus’: quia antecedens est verum et consequens
falsum. Verumtamen ista consequentia prior est bona simpliciter: quia necessarium est quod si
Socrates sit, ipse sit tantus praecise quanta est aliqua pars sui, quia est necessarium quod sit
tantus quantum est corpus suum et non minor corpore suo nec major; et ideo est tantus quanta
est aliqua pars sui [et] nec est major nec minor quam aliqua pars sui, sed praecise tantus etcetera.
Et tunc ad argumentum, quando arguitur quod ex hoc sequitur quod pars et totum cujus est
pars sint aequalia, conceditur.
Et ultra, quando allegatur quod omne totum est majus sua parte tamquam principium, dicitur
quod intelligitur sic quod omne totum continuum sua parte est majus, vel denotatur per hanc
quod quocumque toto continuo dato illius aliqua parte est ipsum totum continuum majus vel
potest glosari sic: omne totum est majus sua parte quantitativa. Supra quod est advertendum
quod duplex est pars, scilicet quantitativa et qualitativa. Pars qualitativa est materia propinqua
maxima vel materia prima maxima vel forma ultima cujus ipsa est pars. Pars quantitativa est
illa quae componitur ex parte materiae et ex parte formae extensae, vel quae est pars materiae
vel pars formae extensae. Unde sic loquendo de parte quantitativa, conceditur quod omne
totum est majus sua parte, scilicet quantitativa. Et tunc si arguitur ut prius contra istam
responsionem concludendo quod totum foret majus quam omnes suae partes quantitativae,
dicitur quod hoc non sequitur, unde ista consequentia non valet ‘hoc totum est majus sua partequantitativa; ergo hoc totum est majus ista parte, et ista parte sui quantitativa, et sic de aliis’.
Arguitur enim ibi ad unam propositionem de copulato extremo ubi deberet argui ad unam
copulativam; unde ista consequentia est bona ‘hoc totum est majus sua parte quantitativa, et
ista est pars quantitativa istius; igitur hoc totum est majus illa parte’ et ‘hoc totum est majus
sua parte quantitativa, et haec est pars quantitativa hujus; ergo hoc totum est majus ista’, et sic
de singulis copulative. Copulatim tamen seu conjunctim non valet consequentia. Et si

Heytesbury, Sophismata, Soph.3

Transcription F. Pironet

31

quaeritur qualiter debeat fieri descensus per unam propositionem tantum, dicitur quod istedescensus tunc fiet per hanc notam disjunctionis ‘vel’ sic arguendo ‘hoc totum est majus
aliqua sui parte; ergo vel hac vel hac, et sic de singulis.
Et tunc quando arguitur quod omne quod est altero majus excedit illud per aliquem excessum;
ergo si Socrates sit major quam aliqua pars quantitativa sui per aliquem excessum, est major
quam aliqua pars quantitativa sui, huic potest responderi dupliciter, vel negandoconsequentiam vel concedendo eam. Unde ad virtutem sermonis potest concedi illaconsequentia et antecedens et consequens, dicendo quod totus Socrates est unus excessus, et
per illum excessum Socrates est major quam aliqua pars quantitativa sui, quia per seipsum
Socrates est major et cetera. Sed haec responsio non vadit ad argumentum nec ad intellectum
argumenti; ideo non valet nisi ad standum in verbis omnino. Et ideo respondendo bene adargumentum, negatur consequentia: quia antecedens est verum et consequens falsum, sicut
non sequitur ‘omni numero finito est aliquis numerus finitus major per aliquem excessum;
ergo per <ali>quem excessum est aliquis numerus finitus <est> major omni numero finito’, etetiam non sequitur ‘Socrates est major quam ipse prius fuit; ergo per aliquem excessum
Socrates est major quam ipse prius fuit’.
Contra tamen illud <86vb> quod dicitur quod Socrates est major quam aliqua parsquantitativa sui, arguitur sic: si aliquid sit cujus quaelibet pars quantitativa est aequalis alicui
parti quantitativae Socratis et e contra, illud est aequale Socrati, sed quaelibet parsquantitativa alicujus partis quantitativae Socratis est aequalis alicui parti quantitativae Socratis
et e contra; ergo Socrates est aequalis alicui parti quantitativae Socratis.
Consequentia patet: quia sit iste terminus ‘A’ convertibilis cum isto termino ‘pars quantitativa
Socratis’, tunc arguitur sic: quaelibet pars quantitativa A est aequalis alicui parti quantitativae
Socratis, et quaelibet pars quantitativa Socratis est aequalis alicui parti A; igitur Socrates et A
sunt aequales.
Consequentia haec patet per primam regulam, scilicet ‘si aliquid sit cujus quaelibet parsquantitativa sit aequalis alicui parti quantitativae Socratis et e contra, illud et Socrates suntaequalia’, sed A est hujusmodi; ergo A et Socrates sunt aequalia. Huic dicitur quod illa primaconsequentia est bona, haec scilicet ‘si aliquid sit cujus et cetera’.
Et ultra, quando arguitur quod A est hujusmodi, dicitur negando illam, quia nullum A est
hujusmodi, sicut manifeste apparet intuenti.
Et ad argumentum, quando arguitur “quaelibet pars quantitativa A est aequalis alicui parti
quantitativae Socratis et e contra; igitur A est hujusmodi”, negetur consequentia. Ad hoc enim
quod valeret consequentia illa, requeretur quod iste terminus ‘A’ foret terminus discretus vel
quod non haberet infinita supposita. Sed quia neutrum est verum in proposito; ideo non valet
consequentia facta; igitur et cetera.

Praeterea: arguitur quod Socrates non est major aliqua parte quantitativa sui, quia tunc eademratione sequeretur quod Socrates fuit major quam aliqua sui pars quantitativa. Causa enim
quare ponitur quod Socrates est major quam aliqua pars quantitativa sui est haec scilicet quod
Socrates est magnus et aliqua pars quantitativa sui est magna et nulla est tanta sicut Socrates;
ideo Socrates est major quam aliqua pars quantitativa sui. Sed sic consimiliter arguitur: si
Socrates fuit, tunc ipse fuit magnus et etiam pars quantitativa Socratis fuit magna, et nulla fuitita magna sicut fuit Socrates; ergo Socrates fuit major quam fuit aliqua pars quantitativa sui;ideo forte conceditur consequens sicut est concedendum.
Et arguitur quod consequens sit falsum, posito quod Socrates fuerit continue augmentatus peraliquod tempus terminatum ad hoc instans praesens, tunc, isto posito, arguitur quod Socrates
non fuit major quam fuit aliqua pars quantitativa sui, quia quacumque quantitate data quam

Heytesbury, Sophismata, Soph.3

Transcription F. Pironet

32

Socrates habuit aequalem et majorem illa habuit aliqua pars quantitativa Socratis; ergo non
major fuit Socrates quam fuit aliqua pars quantitativa sui.
Probo: quia non majorem quantitatem Socrates habuit quam aliqua pars sui; igitur et cetera.
Consequentia apparet, et antecedens arguitur: quia quacumque quantitate data quam Socrates
habuit ante hoc instans, tantam habuit aliqua pars; igitur et cetera— quia si non, detur aliqua
quantatitas quam Socrates habuit ante hoc <instans> quantam non habuit aliqua parsquantitativa Socratis, et quacumque detur sit ista A, et arguitur tunc quod tantam quantitatem
habuit aliqua pars Socratis, quia Socrates nunc est major quam tunc fuit A; igitur tunc A fuitminus quam nunc est Socrates, sed quolibet minori Socrate est aliqua pars quantitativa
Socratis major; igitur et cetera.
Similiter: A tunc fuit minus quam nunc est Socrates in aliqua proportione, sed infinitae suntpartes quantitativae Socratis quarum quaelibet prius fuit minor Socrate in minori proportionequam est illa proportio data quaecumque detur; ergo aliqua est pars quantitativa Socratis quae
nunc est major et prius fuit major quam est A quantitas.
Propter ista argumenta forte conceditur consequens sicut est concedendum, sed ulterius
negatur consequentia, illa scilicet quamcumque quantitatem prius habuit Socrates, tantam
habuit aliqua pars quantitativa Socratis, ergo Socrates non fuit major quam fuit aliqua pars
Socratis; ergo Socrates non fuit major quam aliqua pars sui, licet in nulla proportione fuit ipse
major quam fuit aliqua pars sui eodem modo sicut est major licet in nulla proportione.
Sed arguitur contra hoc sic [contra]: eadem ratione sequitur quod Socrates fuit major quam
Plato, posito quod tam25 Socrates quam Plato continue per aliquod tempus terminatum ad hoc
instans quod est praesens fuissent augmentati, ita tamen quod Socrates continue <87ra> ante
hoc fuisset major Platone et nunc primo ipsi sint aequales. Tunc, isto posito, eadem ratione
apparet sequi quod Socrates fuit major quam Plato fuit, sicut quod Socrates fuit major quamaliqua pars quantitativa sui, qui sicut continue ante hoc instans fuit ita quod Socrates est major
quam aliqua sui pars sit continue ante hoc fuit ita quod Socrates est major quam est Plato.
Ideo si conceditur in isto casu quod Socrates fuit major quam fuit Plato, contra: Plato fuit
tantus sicut fuit Socrates.
Probatur: quia si Socrates et Plato nunc non forent, sed nunc primo forent corrupti et cum hoc
fuissent augmentati omnino sicut fuerunt vel sicut ponitur tunc de eis, tunc Plato fuisset tantus
sicut fuisset Socrates et e contra. Sed tunc Plato non fuisset major quam jam fuit, nec Socrates
tunc fuisset minor qui jam fuit; ergo Plato fuit tantus sicut fuit Socrates.
Consequentia patet, et antecedens arguitur, scilicet quod Plato tunc fuisset tantus et cetera:quia tunc Plato habuisset tantam quantitatem quantam habuit Socrates et e contra; ergo etcetera.
Similiter: Socrates tunc numquam fuisset major quam fuit Plato, quia in nullo instanti fuisset
Socrates tantus sicut fuit Plato: igitur et cetera.
Ideo ad argumentum respondeo negando quod sequitur eadem ratione quod Socrates fuitmajor quam fuit Plato in casu posito.
Et quando arguitur ad hoc probando, negatur consequentia, et dicitur quod causa quare
Socrates fuit major quam aliqua pars quantitativa Socratis non haec est quod continue fuit ita
quod Socrates est major quam aliqua pars quantitativa sui, sed quod Socrates fuit magnus etquaelibet pars quantitativa Socratis fuit magna et nulla fuit tanta sicut fuit Socrates, sed sic
non est de Platone, quia Plato fuit tantus sicut fuit Socrates.
Sed ad aliud argumentum, quando arguitur <quod> Socrates continue fuit major Platone; ergo
Plato continue fuit minor Socrate et si sic; ergo Plato numquam fuit tantus sicut fuit Socrates;

25 quod tam corr.: tam quod V

Heytesbury, Sophismata, Soph.3

Transcription F. Pironet

33

praeterea: si Plato fuit tantus sicut fuit Socrates, et Socrates et Plato continue simul fuerunt;
ergo Socrates fuit aequalis Platoni, et e contra, <dicitur> quod est falsum et contra casum.
Similiter: Plato numquam fuit tantus sicut fuit Socrates.
Probatur: quia quandocumque Plato fuit, ipse fuit minor Socrate, et quandocumque ipse fuitminor Socrate, non fuit tantus sicut Socrates; ergo quandocumque Plato fuit, ipse non fuit
tantus sicut fuit Socrates.
Similiter: Plato in nullo instanti fuit tantus sicut fuit Socrates, sed Plato non fuit major quam
ipse fuit in aliquo instanti; ergo et cetera.
Ad haec respondetur primo negando hanc consequentiam ‘Plato continue fuit minor Socratequandocumque ipse fuit; ergo non fuit tantus sicut fuit Socrates’.
Et ultra, quando arguitur “si Plato fuit tantus sicut fuit Socrates, et Socrates et Plato continue
simul fuerunt; ergo Socrates fuit aequalis Platoni et e contra”, negatur consequentia. Unde nec
in casu posito nec in alio sequitur ‘Socrates immediate ante hoc fuit tantus sicut immediate
ante hoc fuit Plato et e contra; ergo Socrates et Plato immediate ante hoc fuerunt aequales’.
Antecedens enim in casu isto est verum et consequens falsum; ergo et cetera.
Ad aliud, quando arguitur sic “quandocumque Plato fuit, ipse fuit minor Socrate, etquandocumque ipse fuit minor Socrate, <ipse> non fuit tantus sicut fuit Socrates; ergonumquam fuit tantus Plato sicut fuit Socrates”, huic dicitur concedendo consequentiam etnegando minorem. Et dicitur quod quando Plato fuit minor Socrate, ipse fuit tantus sicut fuit
Socrates.
Et quando arguitur quod in nullo instanti fuit Plato tantus sicut fuit Socrates, conceditur.
Et ulterius, quando arguitur quod ipse non fuit major quam ipse fuit in aliquo instanti, huic
dicitur negando illud, et conceditur quod ipse fuit major quam ipse fuit in aliquo instanti, et
similiter Socrates, quia neuter eorum fuit in aliquo instanti tantus sicut ipse fuit in aliquo
instanti; ideo Socrates et Plato fuerunt majores quam fuerunt in aliquo instanti.
Et si arguitur ulterius ex isto quod Plato fuit in aliquo instanti major quam ipse fuit in aliquo
instanti, quia ipse fuit <87rb> magnus in aliquo instanti, et in nullo instanti fuit ita magnus
sicut ipse fuit in aliquo instanti; ergo ipse fuit major in aliquo instanti quam ipse fuit in aliquo
instanti, consequentia apparet per priores causas superius positas et concessas. Huic dicitur
quod non valet haec consequentia et quod consequens est impossibile et antecedens est
verum, sicut quando arguitur sic: aliqua pars quantitativa Socratis est magna, et nulla est tanta
sicut est aliqua; ergo aliqua est major quam est aliqua, notum est quod consequentia non valet,quia antecedens est verum et consequens impossibile.
Et tunc si quaeritur causa quare valet una consequentia prius posita consimiliter omnino
arguendo ut videtur et non ista, huic quaestioni potest dici cavilatorie quod in prioriconsequentia oppositum consequentis repugnat antecedenti, sed sic non est in ista ultima nec
penultima; ideo et cetera. Verumtamen ista responsio non ponit aliquam causam magis notam
quam si diceretur quod ista consequentia non valet quia non valet. Ideo potest dari alia
responsio ad illam consequentiam sic: quod in priori consequentia quae valet fit comparatio
respectu duorum terminorum quorum unus solum habet unicum suppositum vel supposita
finita tantum. Comparatur enim Socrates ad suas partes quantitativas, sed in hac penultima
consequentia et in ultima, quae non valent, fit comparatio respectu duorum terminorum
quorum uterque habet infinita supposita, vel saltem habere potest, sic significando inquocumque tempore finito; ideo respectu illorum terminorum non valet hujusmodi
comparatio, sicut apparet in aliis. Sequitur enim ‘tu vides unam partem; ergo tu vides multas
partes’, ‘tu tangis unam partem; ergo tu tangis infinitas partes’, sed sic non sequitur ‘tu vides

Heytesbury, Sophismata, Soph.3

Transcription F. Pironet

34

unum hominem; ergo tu vides multos homines’, ‘tu vides unum animal; ergo tu vides infinita
animalia’, et causa quare non valet consequentia satis facilis est intuenti.
Adhuc forte arguitur contra istam propositionem, scilicet ‘Plato fuit tantus sicut fuit Socrates’,quod ex illa responsione sequitur quod Plato fuit tantus sicut fuit Socrates et aliquando ipse
fuit minor Socrate, et tamen ipse numquam incipit esse tantus sicut fuit Socrates nec umquamdesinebat esse minor Socrate nec desinit nec incipit.
Et arguitur contra ista si concedantur sicut sunt concedenda: quia si Plato fuit tantus sicut fuit
Socrates; ergo vel per tempus vel per instans ipse fuit tantus sicut fuit Socrates, quia si aliquid
fuit, ipsum fuit vel per tempus vel per instans — aliter enim non posset imaginari aliquid esse
nisi per tempus vel per instans —; igitur per tempus fuit Plato tantus sicut fuit Socrates <vel
per instans fuit Plato tantus sicut fuit Socrates>. Si ergo fuit Plato per tempus tantus sicut fuit
Socrates, signetur primum instans illius temporis et sequitur quod in illo instanti incepit Plato
fore tantus sicut fuit Socrates, et eodem modo, si Plato solum per instans fuit sicut fuit
Socrates, signetur illud instans et sequitur quod tunc incipit Plato et cetera. Et si incipit essetantus sicut fuit Socrates, tunc desinebat esse minor Socrate; ergo et cetera.
Ad haec respondetur simul negando utrumque, scilicet quod Plato per tempus fuit tantus sicut
fuit Socrates, etiam quod per instans fuit tantus sicut fuit Socrates. Sicut enim manifeste patet
per prius posita, nec per tempus <nec per instans> <87va> fuit Plato tantus sicut fuit Socrates.
Et ulterius tunc, quando arguitur quod si aliquid fuit, ipsum fuit vel per tempus vel per instans,
huic dicitur concedendo istam conditionalem.
Et tunc quando arguitur ulterius “ergo si Plato fuit tantus sicut fuit Socrates et cetera”, dicitur
quod non valet consequentia, sicut non sequitur ‘iste numerus erit, demonstratis duobus qui
numquam simul erunt; ergo iste numerus erit per tempus vel per instans’.
Et si arguitur sic: Plato fuit tantus et cetera, et non ab aeterno fuit Plato tantus; ergo aliquando
incipit esse tantus et cetera, etiam si arguitur ad alteram partem: Plato aliquando fuit minor
Socrate, et jam non est minor Socrate; ergo aliquando desinebat vel desinit esse minor
Socrate, dicitur quod neutra consequentia valet. Verumtamen bene sequitur haec disjunctiva,
scilicet ‘Plato desinit esse minor vel desinebat esse minor Socrate’, sed non sequitur quod
incepit esse tantus sicut fuit Socrates, vel incipit et cetera, licet Plato nunc primo sit aequalis
Socrati, quia non sequitur ‘nunc primo Plato est aequalis Socrati; ergo nunc primo est tantus
sicut est Socrates vel fuit Socrates’, sicut patet ex praedic[a]tis. Numquam tamen potest
probari secunda conclusio prius posita, scilicet quod Plato aliquando fuit minor Socrate etpostea fuit tantus sicut fuit Socrates, et tamen non desinit esse minor Socrate nec desinebat
esse minor Socrate: quia numquam potest probari nisi in tali casu ubi ponitur quod Plato inprincipio talis horae vel temporis fuit minor Socrate et continue fuisset augmentatus Plato
sicut et Socrates usque ad tale instans in quo fuissent aequales ceteris paribus, et quod tunc
aliqua pars magna Platonis desinebat esse pars Platonis sic quod adhuc sit Plato minor
Socrate. Tunc enim, isto posito, sequitur quod Plato aliquando fuit minor Socrate postea
tantus sicut fuit Socrates, et tamen non desinebat esse minor Socrate nec desinit esse minor
Socrate. Non enim desinit, quia adhuc est minor Socrate et immediate ante hoc instans quod
est praesens ipse fuit minor Socrate, et immediate post idem instans erit minor Socrate,
ponatur una cum prius posito et a multo fortiori prius non desinebat Plato esse minor Socrate,quia continue prius ipse fuit minor Socrate; igitur et cetera.
Et consimiliter sicut jam sunt concessae istae conclusiones de praeterito sunt consimiles
concedendae de futuro, scilicet quod Plato est minor Socrate et erit tantus sicut erit Socrates,
et tamen quandocumque Plato erit, ipse erit minor Socrate. Ex quo sequitur quod numquamincipiet esse tantus quantus fuit Socrates nec umquam desinet esse minor Socrate.
Verumtamen est advertendum quod si Plato jam est minor quam est Socrates et erit tantus

Heytesbury, Sophismata, Soph.3

Transcription F. Pironet

35

quantus est Socrates quod Plato incipiet esse sicut est Socrates et desinit esse minor quam est
Socrates, et eodem modo etiam sequitur si Plato non est tantus sicut erit Socrates in tali
instanti vel in tali, quocumque instanti futuro demonstrato, et ipse erit tantus sicut erit
Socrates in isto instanti; ergo Plato incipiet esse tantus sicut erit Socrates in isto instanti, etdesinit esse minor quam erit Socrates <in> isto instanti.
Sed forte contra hoc arguitur sic: ponendo quod Socrates nunc sit bipedalis quantitatis et Plato
pedalis quantitatis, et augmentetur Socrates continue uniformiter per horam incipientem apraesenti instanti quousque sit quadripedalis quantitatis, et Plato augmentetur uniformiter per<87vb> eandem horam quousque26 sit tripedalis quantitatis, et non ultra. Istis positis, Plato est
minor quam nunc est Socrates et erit tantus sicut est Socrates, et tamen numquam incipiet essetantus sicut est Socrates.
Quod arguitur sic: Plato enim erit tantus sicut est Socrates, sicut patet ex casu, quia Plato eritmajor quam est Socrates, sicut patet manifeste ex casu.
Et quod Plato numquam incipiet esse tantus sicut est Socrates arguitur sic: si Plato aliquando
incipiet esse tantus sicut est Socrates; ergo aliquando erit ita quod Plato incipit esse tantus
sicut est Socrates. Et arguitur quod non: quia continue per hanc horam erit ita quod Socrates
est major Platone et immediate post praesens instans erit major Platone, et si sic; ergonumquam erit ita quod Plato incipit esse tantus sicut est Socrates.
Similiter: si Plato incipiet esse tantus sicut est Socrates, Plato incipiet esse aequalis Socrati,
sed Plato numquam incipiet esse aequalis Socrati; ergo et cetera.
Similiter: numquam incipiet esse ita quod Plato est tantus sicut est Socrates; ergo Plato
numquam incipiet esse tantus sicut est Socrates.
Similiter: si Plato aliquando incipiet esse tantus sicut est Socrates; ergo postea erit ita quod
Plato incipit esse tantus sicut est Socrates, consequens est falsum et contra casum.
Similiter: si Plato incipiet esse tantus sicut est Socrates, eadem ratione si Socrates non fuitmajor quam ipse nunc est, sequitur quod Plato incipiet esse major quam fuit Socrates. Etarguitur quod non: quia per totam hanc horam continue erit ita quod Plato nec est nec fuit
tantus sicut fuit Socrates.
Similiter: si Plato in aliquo instanti incipiet esse major quam fuit Socrates, in illo instanti erit
Plato major quam erit Socrates ante illud instans — aliter enim non foret Plato tunc major
quam fuit Socrates —, sed hoc est falsum et contra casum, quia quocumque instanti dato istius
horae in illo instanti erit Socrates major Platone; ergo et cetera.
Ad haec respondetur negando primo hanc consequentiam ‘Plato incipiet esse tantus sicut est
Socrates; ergo aliquando erit ita quod Plato incipit esse tantus quantus est Socrates’.
Et si quaeratur tunc qualiter debet exponi illud verbum ‘incipiet’, dicitur quod non indiget
expositione. Si tamen omnino voluerit opponens habere expositionem illius, dicitur quod ista
propositio ‘Plato incipiet esse tantus sicut est Socrates’ sic probatur: in aliquo instanti, ut in A
vel in B erit Plato tantus sicut est Socrates, et numquam ante illud instans erit Plato tantus
sicut est Socrates; ergo tunc Plato incipiet esse tantus sicut est Socrates.
Et si arguitur contra responsionem datam sic: si in aliquo instanti aliquid erit tale vel tale vel
hoc vel illud; ergo in illo instanti erit ita quod ipsum est quicquid sit in mundo, etiam: si inaliquo instanti erit Plato tantus vel tantus vel talis vel hic vel ibi; ergo in isto instanti erit ita
quod ipse est tantus et cetera; ergo eadem ratione si in aliquo instanti Plato incipiet esse tantus
sicut est Socrates, ita erit in eodem instanti quod ipse incipit esse tantus.
Similiter: si tunc Plato incipiet esse tantus sicut est Socrates; ergo tunc erit Plato incipiens
esse tantus sicut est Socrates, et si sic; ergo tunc erit ita quod est incipiens et cetera.
26 quousque corr.: quocumque V

Heytesbury, Sophismata, Soph.3

Transcription F. Pironet36

Ad haec respondetur primo concedendo istas consequentias cum hoc verbo ‘erit’. Et ultra,
quando arguitur ex illis consequentiis tamquam concessis eadem ratione quod si Plato incipiet
et cetera, dicitur quod non valet consequentia. Et causa quare valent priores consequentiae
respectu hujus verbi ‘est’ et non ultima <est> quia ibi arguitur in terminis simplicibus, hicvero arguitur ex terminis compositis denotantibus comparationem; ideo et cetera. Unde cumverbo adhuc substantivo ‘est’ aliquando in terminis compositis non valet consequentia, quia
non sequitur ‘Socrates erit cras omnis homo qui est in bello monte; igitur cras erit ita quod
Socrates est omnis homo qui est in bello monte’. Notum est enim quod in casu possibili est
antecedens verum et consequens falsum. Similiter non sequitur ‘Socrates fuit homo qui est
albus; ergo ita fuit <88ra> quod Socrates est homo qui est albus’, et sic de multis aliis terminis
non valet hujusmodi consequentia cum hoc verbo ‘est’, sicut nec valet in proposito cum hocverbo ‘incipit’. Et sic non sequitur ‘Plato incipiet esse tantus sicut est Socrates; ergo erit ita
quod Plato incipit esse tantus sicut est Socrates’, sic non sequitur ‘ita erit quod Plato incipit
esse tantus sicut est Socrates; igitur Plato incipit esse tantus sicut est Socrates’. Unde ista stantsimul ‘Plato non incipiet esse tantus sicut est Socrates, et tamen erit ita quod Plato incipiet
esse tantus sicut est Socrates’, etiam [quod] ‘Plato non potest esse tantus sicut est Socrates, ettamen erit major Socrate’. Ponatur enim quod Socrates nunc sit ita magnus quod Plato non
possit esse tantus sicut nec quicumque homo potest esse ita magnus sicut jam est aliquis
homo, et ultra ponatur quod Socrates minuetur vel proprie vel violenter, et improprie
quousque sit multo minor Platone. Istis positis, notum est quod sequuntur istae conclusiones
propositae, scilicet quod Plato erit major Socrate, et tamen non potest esse tantus sicut est
Socrates. Et similiter ita erit quod incipit esse tantus sicut est Socrates, et tamen numquamincipiet et cetera.
Arguitur etiam aliter ista conclusio, scilicet quod ita erit quod Plato incipiet esse, et tamen
numquam incipiet esse et cetera: quia posito quod Plato aliquando fuisset tantus sicut est ipse
nunc, et quod numquam fuisset major quam ipse nunc est, et quod ipse incipiat augeri, etcontinue per horam quae incipiat a praesenti instanti augeatur, tunc continue per totam istam
horam erit ita quod Plato incipit esse major quam ipse prius fuit, et tamen numquam incipiet
esse major quam ipse prius fuit.
Quod arguitur sic: quia si non, ponatur ergo cum casu quod Plato incipiet esse major quam
ipse prius fuit, et sequitur quod in quocumque instanti hujus horae incipiet esse major quam
ipse prius fuit, et tamen in quolibet instanti hujus horae erit Plato major quam ipse prius fuit,quod claudit opposita, quia si in instanti medio erit Plato major quam ipse prius fuit, et etiam
immediate ante medium instans erit ipse major quam ipse prius fuit; ergo in isto instanti non
incipiet Plato esse major quam ipse prius fuit.
Etiam arguitur sic: si Plato tunc incipiet esse major quam ipse prius fuit, et Plato solum fuitante hoc instans; ergo Plato tunc incipiet esse major quam ipse prius fuit ante hoc instansquod nunc est. Consequens <est> falsum: quia Plato nunc incipit esse major quam ipse prius
fuit ante hoc instans, et continue per totam horam erit ipse major quam ipse fuit ante hoc
instans; ergo et cetera.
Ideo dicitur sicut est dicendum concedendo istas conclusiones, scilicet quod continue per
totam istam horam erit ita quod Plato incipit esse major quam ipse prius fuit, et numquamincipiet Plato esse major quam ipse prius fuit, et quod ante finem istius horae ipse erit tantus
sicut ipse erit ante finem istius horae, et tamen numquam incipiet esse tantus sicut erit ante
finem istius horae, sed desinit esse tantus sicut ipse erit ante finem istius horae, quia incipiet
postea esse minor quam erit immediate ante finem istius horae vel desinit totaliter esse; etideo desinet esse tantus sicut erit ante finem istius horae, licet tamen nunc non sit tantus nec
umquam post hoc incipiet esse tantus, sicut prius fuit dictum ad unum consimile sophisma.

Heytesbury, Sophismata, Soph.3

Transcription F. Pironet

37

Adhuc arguitur contra illam propositionem concessam quod Plato vel Socrates erit ita magnus
sicut ipsemet erit, posito quod uterque continue augmentetur quousque uterque corrumpatur:quia si sic augmentetur Socrates, tunc non habebit tantam quantitatem quantam ipse habebit.
Probo: quia <88rb> tunc non erit maxima quantitas quam Socrates habebit, quia quacumquedata quam Socrates habebit adhuc postea habebit majorem, sicut apparet ex casu; ergo nulla
erit maxima quantitas quam Socrates habebit et cetera. Et si sic; ergo ipse non habebit tantam
quantitatem quantam ipse habebit.
Si negatur consequentia, contra: stabit ergo oppositum, scilicet quod habebit tantam et cetera,
et tamen nullam tantam habebit, quia nulla tam magna erit; sequitur igitur quod habebit tam
magnam quantitatem et cetera, et tamen nulla talis erit; igitur habebit aliquam quantitatem
quae numquam erit. Etiam eadem ratione qua conceditur quod Socrates habebit tantam
quantitatem et cetera, posset concedi quod Socrates habebit ita modicam quantitatem sicut
ipse habebit, quod est impossibile: quia non potest esse aliqua quantitas ita modica sicut est
aliqua quam Socrates habebit. Si ergo non potest esse aliqua talis; ergo Socrates non potest
habere aliquam talem, et consimiliter omnino arguitur in proposito quod nulla potest esse
aliqua maxima quantitas quam Socrates habebit.
Pro isto forte dicitur sicut est dicendum in casu, non tamen universaliter est hoc verum in
omni casu, scilicet quod aliqua erit maxima quantitas quam Socrates habebit et est illa quae
jam est maxima quam Socrates habet, scilicet totum corpus Socratis, posito quod Socrates
improprie augmentetur, scilicet per rarefactionem in qua nullum novum adveniat ejus, sed fiat
illud idem quod nunc est majoris quantitatis, scilicet continue majus quousque Socrates
corrumpatur, tunc dicitur in casu illo quod illa erit maxima quantitas quam ipse umquamhabebit, quia continue erit eadem numero, et continue erit ita quod ista est maxima quantitas
quam Socrates habebit.
Si conceditur, arguitur adhuc quod ipsa non erit maxima quam Socrates habebit: quia haecquantitas numquam erit tanta sicut est aliquid quod est tantum praecise sicut erit Socrates.
Probo: quia si sic; sit ergo gratia exempli quod Plato sit tantus praecise sicut est Socrates, tunc
arguitur sic: haec quantitas erit tanta sicut est Plato, et Plato est pedalis quantitatis vel tantae
vel tantae quantitatis; ergo ista quantitas erit tantae vel tantae quantitatis. Consequens <est>falsum: quia continue erit minor tanta quantitate cum illa quantitas demonstrata sit tantapraecise quantus erit Socrates.
Similiter: illa quantitas quam tu dicis fore maximam quam habebit Socrates in nullo instanti
erit maxima quam habebit Socrates; ergo et cetera.
Similiter: si haec erit maxima quantitas quam habebit Socrates; ergo numquam habebit
majorem ista, et si Socrates numquam habebit majorem quantitatem ista, et jam habet illam;ergo Socrates numquam augmentabitur, quod est contra casum.
Ad haec respondetur primo ad primum, quando arguitur quod haec quantitas numquam erittanta sicut est aliquid quod est tantum paecise sicut erit Socrates, huic dicitur concedendo
quod nihil est nec esse potest tantum praecise sicut erit Socrates. Eo ipso enim quod poneretur
aliquid esse tantum praecise sicut erit Socrates, in casu isto sequitur quod ipsum est majus
quam erit Socrates; ideo conceditur illa negativa et non procedit argumentum ulterius.
Ad aliud, quando arguitur quod ista quantitas in nullo instanti erit maxima quam Socrates
habebit; ergo numquam erit maxima quam Socrates habebit, negatur consequentia, ut priusfrequenter negantur consimiles.
Ad ultimum, quando arguitur quod si jam habet illam quantitatem et numquam habebit
majorem ista; igitur numquam augmentabitur, negatur consequentia, quia etsi Socrates
numquam habebit majorem quantitatem ista, habebit tamen quantitatem majorem quam est
ista, quia ista erit major quam est ista; igitur et cetera.

Heytesbury, Sophismata, Soph.3

Transcription F. Pironet38Juxta hoc arguitur frequenter quod propositio affirmativa de praeterito significando praecise<88va> sicut prius significavit quando fuit vera incipit esse falsa, et similiter quod propositio
falsa de futuro in materia contingenti ad utrumlibet incipiet esse vera significando praecise
sicut significavit quando fuit falsa, et quod aliqua propositio de futuro erit vera et est vera, ettamen numquam erit aliqua talis sibi correspondens vera de praesenti nec umquam erit ita depraesenti sicut illa significat de futuro, et eodem modo quod aliqua propositio est vera depraeterito, et tamen numquam fuit ita de praesenti sicut ipsa significat, et e contra, etiam quod
aliqua est propositio vera de praesenti, et tamen numquam erit aliqua propositio de praeterito
vera sibi correspondens, quotquot sunt propositiones de praeterito sic significantes, nec
umquam fuit aliqua propositio de futuro vera sibi correspondens, sed continue per horam fuitquaelibet talis de futuro sibi correspondens falsa vel impossibilis. Omnes istae conclusiones
satis faciliter haberi possunt per prius dicta. Ad aliquas istarum tamen oportet supponere
diversos casus vel diversas particulas prout superius supponebatur, unde non est aliqua
illarum quin ipsa sequatur in aliquo casu prius posito, sicut apparebit intuenti.

Heytesbury, Sophismata, Soph.3

Transcription F. Pironet

39

<Quartum sophisma><Omnis homo est unus solus homo><89va> Omnis homo est unus solus homo.
Quod arguitur sic: omnis homo qui est est unus solus homo, omnis homo est homo qui est;
ergo omnis homo est unus solus homo.
Similiter: quilibet homo est unus solus homo; ergo omnis homo est unus solus homo.
Similiter: tantum unus solus homo est homo; ergo omnis homo est unus solus homo.
Consequentia patet, et antecedens arguitur sic: quilibet homo est unus solus homo; ergotantum unus solus homo est homo.
Consequentia patet per regulam generalem ab universali ad suam exclusivam de terministranspositis valet consequentia.
Praeterea, omnis homo est aliquis homo, et omne quod est aliquis homo est unus solus homo;ergo et cetera.
Assumptum arguitur sic: [quod] omnes homines sunt aliqui homines; ergo omnis homo est
aliquis homo, quia omnis homo est aliquis homo, consequentia patet.
Si tamen negatur consequentia, ipsa potest argui sic: omnes homines sunt aliqui homines;
ergo aliqui homnies sunt omnes homines; ergo illorum hominum omnis homo est aliquis
homo. Si non valet ista consequentia, stabit ergo oppositum. Stabunt ergo ista simul, scilicet
quod aliqui sunt omnes homines, et tamen illorum non omnis homo est aliquis homo.
Sed contra signetur tunc aliquid quod est homo est homo quod non est aliquis homo illorum.
Et si dicatur quod illud erit una mulier, contra tunc vel iste homo vel ista homo, demonstrata
ista muliere, est istorum omnium, demonstratis omnibus, sed non est verum quod ista est
istorum hominum — quia illa omnino erit incongrua —; ergo verum est quod iste est istorum,
eadem demonstrata. Ideo si dicatur quod major est falsa in prima consequentia, scilicet‘omnes homines sunt aliqui homines’ et sic est ista falsa ‘aliqui homines sunt omnes
homines’, quia iste terminus ‘aliqui’ non supponit nisi pro masculis, [sed] arguitur contra sic
quod sit vera, quia omnes viri et omnes mulieres sunt aliqui homines, et omnes homines suntomnes viri et omnes mulieres; ergo omnes homines sunt aliqui homines. Ista consequentia
patet accipiendo istum terminum ‘omnes’ collective, et sic tenendo istum terminum,
antecedens satis patet; igitur et cetera. Nam sicut patet per grammaticum genus masculinum
concipit femine?; igitur et cetera.
Item, ex isto arguitur <89vb> masculinum genus in plurali potest indifferenter significare res
masculini generis et feminini, quia haec est satis congrua et vera ‘isti currunt’, demonstratis
viris et mulieribus currentibus; ergo eadem ratione erit haec vera et congrua ‘iste currit’demonstrata muliere, et sic sequitur quod hoc sophisma est verum. Nulla enim ponitur alia
causa quare est falsum nisi quia masculinum adjectivum non significat rem feminini generis,sed restringit suum substantivum ut solum supponat pro masculis.
Et ideo arguitur communiter ad oppositum sophismatis sic: omnis homo est unus solus homo;ergo omnis homo est homo masculus, et ultra: ergo mulier est homo masculus, consequens est
falsum; ergo et antecedens.
Ad sophisma respondetur negando sophisma. Posset tamen sophisma sophistice sustineri etconcedi negando cavilatorie hanc consequentiam ‘omnis homo est unus solus homo, mulier

Heytesbury, Sophismata, Soph.4

Transcription F. Pironet

40

est homo; ergo mulier est unus solus homo’ dicendo quod non est consequentia, quia illud
quod ponitur in loco consequentis non est propositio, sed una omnino incongrua. Vel dicoquod consequentia non valet, quia antecedens est verum et consequens est falsum; unde ex
illis praemissis non sequitur illa conclusio, sed sequitur quod mulier est una sola homo. Sed
ad litteram haec responsio est minus sufficiens: quia in aliis terminis satis valet hujusmodi
consequentia arguendo omnino sicut prius argutum est, sic scilicet ‘omnis homo est unus
solus homo, omne animal rationale est homo; ergo omne animal rationale est unus solus
homo’. Notum est quod consequentia est satis bona, nec potest poni aliqua ratio diversitatis
quare haec secunda valeat et non prima, cum sit idem modus arguendi et in eisdem terminis
omnino unico solo excepto.
Ideo respondetur sicut prius negando sophisma.
Et ad argumenta in oppositum respondetur primo ad primum concedendo consequentiam etnegando minorem.
Ad secundum etiam dicitur negando consequentiam.
Et quando arguitur quod istae propositiones convertuntur in quibus arguitur, dicitur quod non,non obstante quod subjecta convertantur et praedicata, et causa est quia subjecta illarum
propositionum quamvis sint convertibilia, tamen pro [non] eisdem praecise non supponunt.
Et si arguitur quod sic, quia utraque illarum propositionum est propositio universalis
affirmativa; ergo utriusque subjectum supponit pro quolibet ejus supposito; ergo et cetera,huic dicitur quod non valet ista consequentia ‘talis propositio est universalis; ergo subjectum
istius supponit pro quolibet ejus supposito’, quia in illa propositione ‘quilibet homo est unus
solus homo’, iste terminus ‘homo’ supponit solum pro masculis, quia suum adjectivum est
solum masculini generis.
Ad aliud argumentum, quando arguitur “tantum unus solus homo est homo; ergo omnis homo
est unus solus homo”, conceditur consequentia sed negatur antecedens.
Et quando arguitur probando antecedens sic “quilibet homo est unus solus homo; ergo tantum
unus solus homo est homo”, negatur consequentia et glosatur regula sicut prius, scilicet quod
requiritur quod terminus exclusivae et illius universalis pro eisdem praecise supponant si pro
aliquibus supponunt, <sed> sic non est in proposito.
Ad aliud, quando arguitur “omnis homo est aliquis homo et cetera.”, conceditur consequentia,
sed negatur antecedens.
Et quando arguitur antecedens sic “omnes homines sunt aliqui homines; ergo omnis homo est
aliquis homo”, negatur consequentia.
Et ad argumentum ulterius, quando arguitur quod haec est incongrua ‘ista istorum hominum
est homo’, demonstrata muliere per ly ‘ista’ et omnibus hominibus per ly ‘istorum’, dicitur
quod illa non est incongrua sed est vera. Unde sicut est haec vera ‘ista homo est de numero
istorum <90ra> hominum’, demonstratis omnibus hominibus, sic haec est vera ‘ista istorum
hominum est homo’, quia ex priori sequitur ipsa secunda.
Et quando arguitur ulterius quod masculinum genus in numero plurali simul significat rem
masculini generis et rem feminini generis; igitur eadem ratione sic significat in singulari et sic
sequitur quod illa propositio est vera ‘mulier est aliquis homo’; igitur et cetera; huic dicitur
quod haec ultima consequentia non valet sicut nec penultima. Primo quando arguitur ‘inplurali sic significat; ergo et in singulari sic significabit’, consequentia non valet. Verum est
tamen quod aliquando masculinum genus in numero singulari significat rem feminini generis,sed hoc est accidentaliter, quemadmodum dicendo ‘iste numerus est binarius’, demonstratis
duabus mulieribus, ‘iste populus currit’, et sic de aliis. Sed propter hoc non sequitur quod

Heytesbury, Sophismata, Soph.4

Transcription F. Pironet

41

mulier est aliquis homo nec quod aliqua talis praedicatio sit vera ‘mulier est unus solus homo
vel bonus homo, et sic de aliis’.
Et quando arguitur quod haec praedicatio est vera in numero plurali ‘isti sunt aliqui homines’,demonstratis viris et mulieribus, dicitur quod hoc est satis possibile, quia ibi genus
masculinum licet significet res feminini generis, cum hoc etiam significat res masculini
generis. Unde si demonstrentur solummodo mulieres, non foret ista propositio vera sic
significando ‘isti sunt aliqui homines’, sed in numero singulari, cum debeat masculinum
genus praedicari de aliquo, requiritur quod verificetur de illo solo, et ideo quando affirmaturde feminino genere pro tunc saltem ut sic non affirmatur de aliquo masculino, ideo illa
praedicatio non est vera ut communiter nisi addatur illud masculinum genus nomini collectivo
vel nomini numerali prius ut exemplificatum est. Haec enim praedicatio est satis vera
‘mulieres sunt aliquis populus, aliquis numerus et cetera; ergo et cetera’.
Sed contra hanc responsionem arguitur: si ista praedicatio sit falsa, demonstratis solis
mulieribus, ‘isti sunt aliqui homines’ et ista sit vera ‘isti sunt aliqui homines’, demonstratis
viris et mulieribus, sequitur quod viginti sint homines albi quorum solus Socrates desinit esse
albus, et tamen immediate post praesens instans non erunt aliqui homines albi. Ex hoc
sequitur quod tantum iste homo desinit esse albus, demonstrato Socrate, et tamen duo
homines desinunt esse albi et tres desinunt esse albi, et sic de aliis usque ad viginti, quod non
est verum.
Eodem modo etiam sequitur quod tu vides omnes homines qui sunt in Anglia vel qui sunt albi
vel nigri praeter Socratem, et tamen nullum hominem nec aliquos homines nigros vel albos
vides’.
Quod hoc sequaturr arguitur sic: pro primo enim ponitur gratia exempli quod sint XIX
mulieres albae et quod Socrates sit omnis homo masculus albus, tunc isto posito demonstratis
Socrate et illis mulieribus, haec est vera ‘isti sunt XX homines albi et nullus istorum est albus
nisi Socrates’. Haec conclusio tamen non fuit tacta superius. Ponatur ergo cum superius
positis quod Socrates desinat esse albus et quod nulla mulier nec quod aliquod animal,
breviter quod nihil desinat esse album nisi Socrates, et tunc sequitur ista conclusio proposita,
scilicet quod vigniti sunt homines albi quorum tantum unus, scilicet Socrates, desinit esse
albus’, et tamen immediate post instans quod est praesens non erunt aliqui homines albi etcetera. Sed tunc quando arguitur ulterius quod solus Socrates desinit esse albus et tamen duo
homines et tres et quattuor desinunt esse albi, dicitur negando istam copulativam tamquam
impossibilem.
<90rb> Et ad argumentum, si arguitur contra: duo homines desinunt esse albi, probatur: nunc
sunt duo homines albi, et immediate post hoc non erunt duo homines albi; ergo illi duo
desinunt esse albi’, dicitur quod non valet consequentia. Ad hoc enim quod aliqua desinantesse alba, requiritur quod quodlibet illorum desinat esse album, quod non est verum inproposito. Si enim ista consequentia valeret, ‘ista nunc sunt alba, et non immediate post hoc
ista erunt alba; ergo illa desinunt esse alba’, sequitur eadem ratione quod deus et omnia mundi
desinerent esse, quia ista omnia nunc sunt, et immediate post hoc non erunt; ergo ista desinunt
esse, consequens est falsum. Ad hoc enim quod aliqua desinant esse, requiritur quod quodlibet
illorum desinat esse.
Sed contra, posito quod jam videas viginti homines et immediate post praesens instans non
videbis plures quam decem et novem homines, tunc adhuc desineres videre viginti homines,
quia jam vides viginti homines, et immediate post hoc non videbis viginti homines; ergo etcetera, et si desinis videre viginit homines in casu illo, signentur ergo illi viginti, et arguitur
tunc sic: tu desinis videre istos viginti homines; ergo istos viginti homines desinis videre, etultra ergo isti viginti homines desinunt videri a te, et jam per casum nullus illorum desinit

Heytesbury, Sophismata, Soph.4

Transcription F. Pironet

42

videri a te nisi Socrates; huic respondetur concedendo usque ad ultimam consequentiam ‘istos
viginti desinis videre; ergo isti viginti desinunt videri a te’. Ista consequentia enim non valet,quia antecedens est verum et consequens falsum. In omnibus enim antecedentibus hoc verbum‘desinis’ refertur ad personam videntem, sed in ultimo consequente refertur hoc verbum‘desinis’ ad res visas; et ideo propter variationem non valet ista consequentia ultima. Et
eodem modo dicendum est ad omnia consimilia ‘tu desinis scire viginti propositiones’, ‘tu
incipis scire viginti propositiones’, et sic de aliis.
Sed contra hanc responsionem arguitur forte sic probando hanc consequentiam ‘istos viginti
desinis videre; ergo isti viginti desinunt videri a te’: quia hic arguitur per illam regulam
generalem ab activa ad suam passivam. Omnis enim activa est apta nata inferre aliquam
passivam; ergo cum illud antecedens sit activa, ex ipso sequitur aliqua passiva et non alia;
igitur et cetera. Huic dicitur, quando allegatur illud pro regula generali, quod non est
generaliter positum alicubi ab Aristotele quia tamen habent aliquid rationis et quia vulgaris
est, dicitur quod in isto argumento non arguitur directe ab activa ad passivam. Ad hoc enim
quod directe arguatur ab activa ad passivam, oportet quod illud verbum activum foret verbum
principale antecedentis et similiter quod illud passivum foret verbum principale consequentis,
quod non est verum in proposito. Potest ergo dici quod regula intelligitur ubi arguitur directe
ab activa et cetera. Sed tamen si haec responsio non sufficit ipsi opponenti, responderi potest
cavilatorie quod ista consequentia est bona vel quod oportet arguere sic ‘istos desinis videre;ergo aliquod istorum desinit videri a te’. Quocumque enim posito casu, ista consequentia sic
significando erit satis bona.
Contra tamen, glosa istius regulae arguitur sic: ista consequentia non valet ‘promitto tibidenarium; ergo denarius tibi promittitur’, ‘omnis homo videt aliquem hominem; ergo aliquis
homo videtur ab omni homine’, et sic de aliis, et in quolibet istorum arguitur per illam
regulam; ergo et cetera. Huic dicitur quod in nullo illorum arguitur per illam regulam. Regulaenim non plus ponit nisi quod ab omni activa potest <90va> argui ad aliquam passivam, seu
ad aliquam propositionem in qua principale verbum sit passivae vocis simile illi activo posito
in antecedente quod dicitur esse propositio activa, sed ex isto non sequitur quod
qualitercumque arguatur ab activa ad suam passivam sit consequentia bona; et ideo ista
argumenta non procedunt. Ex prima enim propositione sequitur quod tibi promittitur denarius,
et ex secunda sequitur quod ab omni homine videtur aliquis homo’ et sic de similibus.
Sed contra arguitur: promitto tibi denarium; ergo denarius tibi promittitur, vel valet
consequentia per illam regulam vel non. Si valet, contra: per communem positionem notum
est cuicumque intuenti quod potest esse quod promittam denarium quamvis nullus denarius sit
in toto mundo et quamvis nullus denarius promittatur. Et si non valet ista consequentia, cum
non possit fieri aliud consequens, sequitur quod regula adhuc indiget prolixiori glosa. Huic
dicitur quod ista consequentia facta non valet, scilicet ‘promitto tibi denarium; ergo denarius
tibi promittitur’.
Sed arguitur quod sic: ponatur gratia exempli quod aliquis nullum denarium tibi promittendo
promittat tibi denarium, et postea solvat tibi denarium. Tunc arguitur sic: iste solvit tibidenarium; ergo solvit tibi denarium quem promisit vel denarium quem non promisit. Si solvit
tibi denarium quem promisit, et solummodo solvit tibi A denarium; ergo promisit tibi A
denarium; ergo A denarius fuit tibi promissus. Si solvit tibi denarium quem non promisit,
arguitur tunc: iste promisit tibi unum denarium quem non solvit adhuc nec solvebat; ergo
adhuc tenetur tibi solvere denarium promissum vel satisfacere pro denario tibi promisso, quia
adhuc non satisfecit pro denario quem promisit. Si dicatur quod sic dicendo breviter quod
satisfecit pro denario quem promisit, quia solvit A denarium per casum, contra tunc sequitur‘satisfecit pro denario quem promisit; ergo aliquem denarium promisit’, et si sic, habetur

Heytesbury, Sophismata, Soph.4

Transcription F. Pironet

43

propositum; ideo si dicitur quod nullo modo satisfecit pro denario quem promisit, quia nullum
promisit, tunc arguitur sic: iste promisit tibi unum denarium quem adhuc non solvit, nec
aliquo modo satisfecit pro illo; ergo adhuc tenetur tibi solvere vel satisfacere pro denario
promisso; ergo cum solverit unum denarium, ipse habet adhuc solvere alium, et eadem rationetertium et sic deinceps, consequens falsum.
Similiter: postquam solvit illum denarium, verum est quod ipse solvit debitum et satisfecit pro
debito, quia amplius non tenetur solvere aliquid tibi ceteris paribus, et nihil solvit nisi A
denarium; ergo A denarius erat debitus, et non nisi quia fuit promissus; ergo A denarius eratpromissus.
Ad haec respondetur, primo quando arguitur quod ista consequentia sit bona ‘promitto tibidenarium; ergo denarius tibi promittitur’, dicitur quod ista consequentia non valet.
Et ad probationem, quando ponitur casus ille, admittatur totus casus.
Et quando arguitur “iste solvit tibi denarium; aut igitur denarium quem promisit aut denarium
quem non promisit”, dicitur quod solvit denarium quem non promisit.
Et ultra, quando arguitur “ergo ipse adhuc tenetur solvere denarium promissum”, dicitur quod
consequentia non valet. Ipse enim in solvendo A denarium satisfecit pro illa promissione, licet
non solverit denarium quem promisit, quia nullum promisit, ideo et cetera; breviter igitur ad
formam negatur consequentia.
Ad aliud, quando arguitur quod ipse solvit debitum, dicitur quod hoc est falsum, nec satisfecit
pro debito, quia nihil fuit debitum.
Contra: ipse tenebatur solvere aliquid; ergo aliquid fuit debitum sibi solvere, negatur
consequentia. Ipse enim satisfecit pro ista promissione, non tamen pro debito, quia nihil
tenebatur solvere, sed tenebatur solvere aliquid, jam tamen non tenetur quia satisfecit pro illa
promissione ratione cujus ipse tenebatur solvere denarium, dicitur ergo quod non valet istaconsequentia ‘promitto denarium; ergo denarius promittitur’.
Et quando arguitur in principali argumento concludendo quod ista regula glosata indiget
ulteriori glosa, quia non potest ibi argui ad aliam propositionem, dicitur quod sic. Unde sic
arguitur: promitto tibi denarium; ergo a me promittitur denarius, et illud consequens non habet
aliquam objectionem sicut nec consequentia.

Heytesbury, Sophismata, Soph.4

Transcription F. Pironet

44

<Quintum sophisma27><Omnis homo qui est albus currit><91rb> Omnis homo qui est albus currit.
Quod non arguitur sic: aliquis homo albus est truncatus28 pedes, et nullus talis potest currere;ergo et cetera.
Ad oppositum arguitur sic: ex tibi dubio aliquis homo albus currit, et nullus est homo albus
quem scis non currere; ergo dubitas an omnis homo albus currat; ergo non habes negare quod
omnis homo albus currit, nulla facta obligatione.
Ideo ad sophisma respondetur communiter ipsum dubitando. Verum tamen nullum
argumentum factum probat quod sophisma est dubitandum. Ista consequentia enim non valet‘ex tibi dubio aliquis homo albus currit, et nullus est homo albus quem scis non currere; ergo
dubitas an omnis homo qui est albus currat’. Potest enim esse quod scias omnem hominem
album currere, vel saltem quod scias quod aliquis homo albus non currit, quamvis totum illud
antecedens sit verum sic significando primarie et cetera.
Assumptum patet intuenti. Ponitur enim quod quemlibet hominem album scias currere, etquod scias quod isti homines sint omnes homines albi, sicut tu potes scire satis bene scientia
communiter dicta, sicut tu scis quod rex Angliae est magnus dominus, et quod papa est
sacerdos, et quod Roma est pulchra civitas, et sic de aliis consimilibus, quae non scis aliternisi quod tu credis firmiter sic esse sine haesitatione aliqua et ita29 est, et ideo scis, et istomodo loquitur Linconiensis de scire communiter primo Posteriorum capitulo secundo. Patet
igitur quod cum illo antecedente assumpto stat quod scis quod omnis homo albus currit. Etiamcum eodem antecedente stat quod tu scis quod aliquis homo albus non currit. Potest enim essequod bene scias quod aliquis homo albus non currit, licet nescias quis sit iste, sicut tu scis
quod aliquod istorum duorum est verum, demonstratis istis duobus contradictoriis ‘rex sedet’,‘nullus rex sedet’; nescis tamen quid30 istorum est verum. Ponatur autem hoc et tunc apparebit
manifeste quod consequentia non valet.
Arguitur31 tamen contra istam responsionem datam ad sophisma, quia32 si dubitatur sophisma,vel scitur esse possibile vel dubitatur esse impossibile33. Si dicatur, sicut est dicendum, quod
scitur bene quod ipsum non est impossibile significando primarie quod omnis homo qui est
albus currit, contra arguitur quod illud sit impossibile ex tibi dubio sic: omnis homo qui est
albus currit; ergo omnis homo qui est albus currit potest currere, sed ex tibi dubio consequens
est impossibile. Nam ex tibi dubio non omnis homo qui est albus potest currere sicut homoqui est truncatus pedes, vel sic dispositus quod ipse nullo modo potest currere; ergo
impossibile est34 illum hominem album currere. Sed hoc sophisma significat omnem
hominem album currere; ergo significat sicut impossibile est esse; ergo ipsum est impossibile.
27 V = édition incunable de Venise; P = édition incunable de Paris
28 truncatus V: tronchatus P
29 ita V: infra P
30 quid corr.: quod PV
31 arguitur V: dicitur P
32 quia V: quod P
33 impossibile V: possibile P
34 est P: om.V

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet

45

Aliter arguitur ‘omnis homo qui est albus currit; ergo aliquod currens potest esse homo qui est
albus’, sed35 arguitur quod non. Ponitur enim ex tibi dubio quod omnis homo albus sit
dispositus sic quod nullo modo currere possit, tunc nullum currens potest esse homo qui est
albus. Sed quod non potest esse non est possibile esse; ergo cum nullum currens possit essehomo qui est albus, sequitur quod36 non est possibile aliquod currens esse hominem qui est
albus. Sed hoc sophisma significat quod aliquod currens est homo qui est albus; ergo hoc
sophisma est impossibile ex tibi dubio.
Ad haec respondetur primo ad primum negando hanc consequentiam ‘aliquis homo albus nonpotest currere, <91va> et aliquem hominem album impossibile est currere, et hoc sophisma
significat quod omnis homo albus currit; ergo hoc sophisma significat sicut non potest esse’.
Quamvis enim nullus homo qui est albus potest currere, potest tamen esse quod omnis homoqui est albus currit, sicut posito quod nullus homo currat, potest tamen esse quod aliquis homo
currat. Ideo non valet ista consequentia sed est neganda sicut negatur.
Et ad aliud, quando arguitur quod si omnis homo qui est albus currit; ergo aliquod currens
potest esse homo qui est albus, conceditur consequentia.
Et ulterius, quando arguitur quod nullum currens potest esse homo qui est albus, quia nullus
homo qui est albus potest esse currens, huic dicitur quod hoc est possibile, sed ex isto non
sequitur quod sophisma sit impossibile sic significando, sed solum sequitur quod sophisma
pro tunc non sit verum.
Ideo ad formam argumenti ulterius, quando arguitur “nullus homo qui est albus potest currere,
sed quod non potest currere non est possibile currere; ergo non est possibile aliquem hominem
currere qui est albus”, negatur consequentia. Unde sicut non valet haec consequentia ‘nullus
homo qui est albus potest esse; ergo non est possibile quod aliquis homo albus sit’, ita nec
valet alia.
Et quod ultima non valeat satis patet intuenti. Posito enim quod nullus homo sit albus, tunc
antecedens est verum et consequens falsum.
Sed contra: ex hac responsione37 sequitur primo38 quod omnis homo qui est albus currit, ettamen nullus homo qui est albus potest currere, quae sunt contradictoria vel antecedentia
immediate ad contradictoria.
Et hoc arguitur sic: quia per istam responsionem, licet nullus homo albus sit, potest tamen
esse quod omnis homo albus currit39. Ponatur igitur quod omnis homo albus currat licet nullus
homo albus sit, et tunc arguitur sic: si nullus homo albus est; ergo nullus homo qui est albus
potest currere.
Consequentia patet per priorem responsionem, et oppositum istius consequentis cum
antecedente plane claudunt opposita; sequitur igitur quod illa consequentia sit bona, etantecedens est altera particula casus; ergo consequens sequitur ex casu. Sed ex alia parte casus
sequitur quod omnis homo qui est albus currit; ergo stabunt ista simul quod nullus homo qui
est albus potest currere, et tamen omnis homo qui est albus currit, quod erat probandum.
Etiam arguitur sic: ponatur quod omnis homo albus currat et quod nullus istorum potest40
currere, demonstratis omnibus hominibus qui sunt et qui erunt in ista41 die, et42 quod iste
35 sed V: et P
36 cum nullum currens .... sequitur quod V: om.P
37 ex hac responsione V: hanc responsionem P
38 primo V: om.P
39 currit V: currat P
40 potest V: possit P
41 ista corr.: isto PV
42 et V: om.P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet46

casus sit possibilis manifeste patet per istam responsionem, quia ipsa ponit quod quamvis
nullus homo qui est possit currere, adhuc tamen potest esse quod omnis qui est albus43 homo
currit, quia adhuc possibile esset omnem hominem album44 currere.
Ideo admisso casu illo, arguitur sic: omnis homo albus currit, et nullus est homo nisi aliquis
istorum demonstratis omnibus hominibus qui sunt et qui erunt in ista45 die; ergo aliquis homo
istorum currit, sed per casum nullus istorum potest currere; igitur et cetera.
Consequentia patet, et assumptum arguitur sic, scilicet quod non est aliquis homo nisi aliquis
istorum, quia si ista dies est; ergo nullus est homo nisi qui est vel qui erit in ista die, sed omnis
homo qui est in ista die vel qui erit in ista die est aliquis istorum, ut apparet per casum, quia
per ly ‘istorum’ demonstratur omnis homo qui est vel qui erit in ista die, sed omnis homodemonstratus per ly ‘istorum’ est aliquis istorum; ergo omnis homo est aliquis istorum.
Similiter arguitur sic: si aliquis sit homo qui non sit aliquis istorum, capiatur ille. Et tunc
arguitur sic: iste non est aliquis istorum, sed omnis homo qui est in ista46 die vel qui erit in
ista47 die est aliquis istorum; ergo iste non est nec erit in ista48 die, et tamen ista dies est, sicut
patet per casum in antecedente, quia sequitur <91vb> ‘demonstro omnes homines qui sunt etqui erunt in ista49 die; ergo ista dies est’, et si sic, sequitur quod aliquis homo est qui non est
nec erit in ista die, et tamen ista dies est, quod non est possibile.
Similiter: eadem ratione qua dicitur quod aliquis homo est qui non est aliquis istorum, posset
dici quod nullus homo qui est est aliquis istorum, et tamen per ly ‘istorum’ demonstrantur
omnes homines qui sunt et qui erunt in ista die, quod non est verum, et illud etiam sequitur
contra responsionem datam. Ponitur enim quod omnis homo currit, et quod nullus istorum
possit currere, demonstratis omnibus hominibus qui sunt vel qui erunt in aeternum, eademratione qua admittitur prior casus, scilicet quod omnis homo currit, licet nullus istorum possit
currere, demonstratis et cetera, est iste admittendus, sicut manifeste patet intuenti; ergo si
primus admittatur et iste admittetur. Sed admisso isto casu, sequitur ista conclusio, scilicet
quod omnis homo currit, et tamen nullus homo qui50 est aliquis istorum potest currere51,
demonstratis omnibus hominibus qui sunt vel qui erunt in aeternum, quod videtur impossibile;
igitur et cetera.
Ad haec respondetur primo ad primum, quando arguitur quod omnis homo albus currit licet
nullus homo qui est albus possit currere, dicitur quod illud non est admittendum.
Et ad argumentum, quando arguitur quod sic, quia potest esse quod omnis homo albus currat
licet nullus homo qui est albus possit currere, dicitur negando istam, quia significat quod
possibile est quod omnis homo albus currat licet nullus homo qui est albus possit currere,
hoc52 est impossibile.
Et quando dicitur quod hoc ponit prior responsio53, dicitur quod non, sed ponit hanc
propositionem, scilicet54 ‘nullus homo qui est albus potest55 currere, potest tamen esse quod
43 qui est albus V: om.P
44 album V: om.P
45 ista corr.: isto PV
46 ista corr.: isto PV
47 ista corr.: isto PV
48 ista corr.: isto PV
49 ista corr.: isto PV
50 qui V: om.P
51 potest currere V: om.P
52 hoc V: et hoc P
53 responsio V: casus P
54 scilicet V: licet P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet

47

omnis homo qui est albus currat’, et iste est sensus divisus, alius vero est sensus compositus.
Per istam enim solum56 denotatur quod quamvis nullus homo qui est albus possit currere,adhuc tamen est possibile quod omnis homo qui est albus currat, sicut quamvis tu sedeas vel
non curras, adhuc tamen est possibile te currere. Alia tamen propositio est sensus compositus,
et denotat quod illud totum est possibile, scilicet quod omnis homo albus currit, licet nullus
homo qui est albus possit currere, et hoc est impossibile; et ideo non procedit argumentum,
cum non admittatur ille casus.
Ad aliud, quando arguitur consimiliter illa propositio, scilicet quod omnis homo albus currit etquod nullus homo qui est albus potest currere, dicitur ut prius quod ista conclusio est
impossibilis.
Et ad argumentum, cum ponitur ille casus, admittitur, et tunc negatur illa minor, scilicet quod
nullus est homo nisi aliquis istorum, et dicitur quod illa est repugnans quamvis illa in reiveritate sit vera.
Et ad probationem consequentiae57, conceditur totum usque ad illam propositionem ‘omnis
homo qui est vel erit in ista die est aliquis istorum’. Dicitur enim quod ista est repugnans ut
prior.
Et ad argumendum, quando arguitur “per ly ‘istorum’ demonstratur58 omnis homo qui est vel
qui erit in ista die demonstratus per ly ‘istorum’, et omnis homo demonstratus per ly ‘istorum’
est aliquis istorum; igitur et cetera”, dicitur negando minorem, scilicet quod omnis homodemonstratus per ly ‘istorum’ est aliquis istorum.
Contra: tunc aliquis homo demonstratus per ly ‘istorum’ qui non est aliquis istorum, quis est
igitur iste? Et quicumque detur, eadem ratione qua ipse non est aliquis istorum, unus aliusetiam non est aliquis istorum, et sic de singulis, et sic sequitur quod nullus sit aliquis istorum,
sicut arguitur in secundo argumento, et tamen per ly ‘istorum’ demonstrantur omnes homines.
Huic dicitur quod hoc argumentum non probat quod in casu isto quod non est59 aliquis homonisi aliquis istorum, potest tamen indifferenter concedi vel negari haec propositio ‘aliquis
homo est aliquis istorum’. Haec enim consequentia non valet ‘per ly <92ra> ‘istorum’ in hac
propositione ‘nullus istorum potest currere’ demonstratur omnis homo qui est et qui erit; ergoaliquis homo est aliquis istorum’.
Sic enim arguendo potest probari quod tu es asinus si ista consequentia et iste modus arguendi
valeret, quia tunc eodem modo valeret haec consequentia ‘omne demonstratum per hoc
pronomen ‘hoc’ est asinus; igitur hoc est asinus’, sit rei veritas quod tu demonstreris.
Quamvis enim tu demonstreris adhuc tamen est possibile quod omne demonstratum per hoc
pronomen ‘hoc’ est asinus, sicut patet ex praedictis. Arguitur tunc sic: omne demonstratum
per hoc pronomen ‘hoc’ in ista propositione ‘hoc est asinus’ est asinus; ergo hoc est asinus’,
ista consequentia est bona, et antecedens est possibile; ergo consequens est possibile; ergopossibile est quod hoc sit asinus, sed ex tibi dubio tu es hoc; ergo possibile est quod tu sis
asinus, quod est impossibile. Ideo conceditur quod nec illud argumentum nec ille casus
probant quod aliquis homo est aliquis istorum.
Et ideo ad tertium argumentum, respondetur admittendo casum illum, scilicet quod omnis
homo currit et quod nullus istorum potest currere, demonstratis omnibus hominibus qui suntvel qui erunt in aeternum.

55 potest V: possit P
56 solum V: om.P
57 consequentiae V: om.P
58 demonstratur V: demonstretur P
59 est V: om.P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet48

Et quando dicitur quod ex hoc sequitur quod isti sunt omnes homines qui sunt vel qui
umquam erunt, et nullus homo est aliquis istorum, dicitur quos ista copulativa est mere
impossibilis, quia claudit opposita.
Et quando arguitur quod nullus homo est aliquis illorum, dicitur quod hoc sequitur, et sequitur
quod isti non sunt omnes homines, et sequitur quod isti non sunt nec erunt aliqui homines,
sicut manifeste patet intuenti.
Et quando arguitur contra “omnes homines demonstrantur per ly ‘istorum’; ergo aliqua
istorum demonstratorum sunt homines”, huic dicitur dubitando istam consequentiam.
Accipiendo enim illum terminum ‘istorum’ demonstrative, certum est quod non valet
consequentia tenendo illum terminum relative, prout refertur ad totum illud antecedens‘homines demonstrati per ly ‘istorum’’, et non solum ad aliud terminum ‘istorum’, sic erit
propositio vera et consequentia bona, et ulterius ex illo consequente nullo modo sequitur quod
aliquod aliquid istorum est homo.
Sed dicitur forte contra hanc responsionem cum non occurrant argumenta quod ista positio
omnino voluntaria est nec adducit rationem nec auctoritatem pro suo fundamento, immo est
contra multas auctoritates, quia ista responsio habet negare quodlibet argumentum ab
universali ad suam singularem, ubi est ita quod universalis est necessaria, et singularis
contingens, quod apparet contra Aristotelem primo Priorum et secundo. Et etiam videtur esse
contra Aristotelem primo Posteriorum, ubi docet quod demonstratio universalis est melior etpotior demonstratione particulari, quia scita universali scitur etiam singularis, sed non e
contra. Ex hoc enim apparet quod velit consequentiam ab universali ad singularem valere,cujus oppositum ponit haec responsio. Unde pro istis respondetur probando primo quod ista
stant simul, scilicet quod omnis homo currit, et tamen nullus istorum potest currere,demonstratis omnibus hominibus qui sunt, et demonstrentur gratia exempli omnes homines
qui sunt et qui erunt. Et arguitur sic faciendo istam consequentiam60 ‘omnis homo currit; ergoaliquis istorum currit’, vel igitur ista consequentia est bona vel non. Si sit bona; ergo
quandocumque erit ipsa vel alia, sic praecise significans ipsa bona erit.
Et arguitur quod non: quia sequitur ‘aliquis istorum currit; igitur isti sunt’, et si sic, sequitur‘isti non possunt esse; ergo nullus istorum potest esse’, sed cras erit ita quod isti non sunt nec
possunt esse.
Probo61 quia ante crastinam62 diem corrumpetur aliquis istorum, et quandocumque63 aliquis
istorum non erit, isti non erunt; ergo cras erit ita quod isti non possunt esse, cum physiceloquendo non possunt esse si ipsi non sunt postquam fuerunt; sequitur igitur quod cras eritipsum antecedens possibile, scilicet ‘omnis <92rb> homo currit’, et illud consequens
impossibile, scilicet ‘<ergo> aliquis istorum potest currere’ vel ‘ergo aliquis istorum currit’;ergo tunc non valebit ista consequentia, scilicet ‘omnis homo currit; ergo aliquis istorum
currit’, et si sic; ergo nunc non valet, cum nunc significet sicut etiam tunc significabit, ut
pono. Si ergo ista consequentia non valet sic significando; ergo stabit oppositum consequentis
cum antecedente; ergo ista stabunt simul ‘omnis homo currit’ et ‘nullus istorum currit nec
potest currere, demonstratis omnibus hominibus qui sunt et qui erunt’.
Quantum ad illud quod haec responsio est contra multas auctoritates Aristotelis, scilicet primo
Priorum et secundo, et primo Posteriorum et frequenter in aliis locis contra alias auctoritatesaliorum, huic64 dicitur quod haec responsio multas auctoritates potest habere et habet pro se.
Sed nulla est auctoritas contra eam si bene intelligatur, sicut apparebit respicere volenti libros
60 faciendo istam consequentiam V: om.P
61 probo V: om.P
62 crastinam corr.: crastinum PV
63 quandocumque: nunc add.P
64 huic V: hic P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet

49

prius allegatos vel alios de materia illa. In primo enim Priorum Philosophus ponit expresse
quod numquam ex necessario sequitur contingens, nec ex possibili sequitur impossibile, ex
quo immediate potest haberi quod ex universali necessaria non sequitur contingens singularis.
Illud etiam potest haberi primo Perihermeneias ab Aristotele et in multis aliis locis, ideo etcetera.
Et super hoc adverte quod non est concedendum, posito isto casu, quod omnis homo albus
currit et65 quod iste homo albus currit, licet in rei veritate demonstretur homo albus. Si tamen
supponitur illud sophisma, et deinde proponitur ‘iste homo albus currit, demonstrato homine
albo’, nisi sciatur quod ipse sit albus, et66 quod ipse currat, dubitanda est ista propositio,
quoniam dubia est in rei veritate, et nullo modo sequitur ex sophismate nec ex aliquo adhuc
supposito. Ex hoc enim quod opponens demonstret hominem album, non sequitur quod istehomo albus currat nec illa propositio singularis sequitur ex illis duobus, scilicet ex sophismate
et ex demonstratione illa, quia non sequitur ‘omnis homo albus currit, et demonstro hominem
album; ergo iste homo albus currit’. Sed forte hoc consequens repugnat illi antecedenti, quiasi sit rei veritas quod iste homo est albus, et quod iste est sic dispositus quod ipse non potest
currere, tunc notum est quod illud antecedens et illud consequens repugnant; ideo quacumquetali singulari proposita, ipsa est neganda vel dubitanda nisi ipsa sciatur esse vera. Unde nulla
singularis talis est magis concedenda quam si nullus casus poneretur, nisi supponatur aliquidde aliquo singulari.
Praeterea arguitur ad sophisma sic: si omnis homo albus currit, et omne quod currit vel incipit
vel incipiet67 currere; ergo omnis homo albus incipit vel incepit currere.
Et arguo quod non sequitur ad hoc quod homo albus currat, quod ipse incipiat vel incepit
currere.
Probo: quia aliquis homo albus curret qui adhuc non currit, et ipse nec incepit68 currere nec
incipiet currere.
Quod arguitur sic: quia ponatur quod Socrates aliquando erit albus et quod curret, tunc etcurrit et currebat per tempus terminatum ad instans praesens, et quod iste non sit albus. Isto
posito, proponitur ‘iste homo albus curret’. Et notum69 est quod ista sequitur: quia casus est
quod curret quando erit albus. Et arguitur tunc quod ipse non incipit currere, sicut apparet
manifeste ex casu, nec incipiet currere. Ponitur enim quod continue curret quousque70 sit
albus, et ultra quousque corrumpatur.
Si dicitur pro isto quod prima propositio sit neganda, ista scilicet ‘iste homo albus curret’,quia ista implicat quod iste homo est albus quod est contra casum, ideo et cetera71, contra: ex
ista responsione sequitur quod nullus homo albus potest esse nisi qui est homo albus. Etiam
sequitur, posito quod nunc non foret aliquis homo albus, sed quod cras quilibet homo foret
albus, quod nullus homo albus erit, et sequitur quod nullus homo albus fuit licet viginti aut
mille fuissent homines albi, et quod nullum album erit homo quorum quodlibet est <92va>
manifeste falsum. Consimiliter etiam sequitur ex eadem responsione quod nullus homo potest
generari et quod nullus homo generabitur et sic de talibus infinitis quorum quodlibet est
falsum, nec est aliquod fundamentum quod moveret aliquem ad ponendum illa si bene
discurratur. Haec tamen ponuntur frequenter, et adhuc aliqua majora. Sed ista responsio est
65 et V: om.P
66 et V: etiam P
67 incipiet V: incepit P
68 incepit V: incipit P
69 notum V: notandum P
70 quousque P: usquamquo??? V
71 ideo et cetera V: om.P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet

50

solum responsio voluntaria; ideo supponitur modus loquendi Philosophi, ubi concluditur etvult ex intentione quod termini communes supponentes respectu verbi de futuro vel depraeterito vel verbi ampliativi possint supponere pro futuris et pro praeteritis et pro his quae
possunt esse sicut pro his de praesenti. Hoc etiam apparet ratione quam si jam sit ita quod
album est, prius fuit ita quod album erit. Et eodem modo si aliquando erit quod hoc album
currit; ergo jam est ita quod hoc album curret, et ista propositio ‘iste homo albus curret sic
praecise significat; ergo ista est propositio vera72.
Ideo forte conceditur, sicut est concedendum, quod iste homo albus curret. Et ulterius etiam
conceditur ista conclusio, scilicet quod iste homo albus non incipit currere nec incipiet
currere, et tamen73 curret et jam non currit.
Et ulterius, quando arguitur “ergo non requiritur ad hoc74 quod aliquis homo albus currat quod
ipse incipiat currere vel prius incepisset currere”, dicitur negando consequentiam. Sequitur
enim ‘homo albus currit; ergo ipse incipit currere vel prius incepit currere’.
Quod statim probari potest sic: quia si jam est ita quod hoc currit, demonstrato isto homine, etaliquando non fuit ita, capiatur ergo totum tempus antequam fuit ita et totum tempus
postquam fuit ita, et sequitur quod in isto instanti medio ista homo albus incepit currere sivetunc fuit albus sive niger, de isto non est cura.
Sed contra: ex hac responsione sequitur ista conclusio, videlicet quod iste homo albus non
incipit75 currere, nec umquam incipiet currere, nec umquam incepit currere, et aliquando
tamen post istud instans quod nunc est praesens erit ita quod iste homo albus incipit currere
ante illud instans. Huic dicitur breviter concedendo conclusionem, sicut satis sequitur ex casu.
Et si arguitur contra istam sic: jam est verum in hoc instanti quod iste homo albus non incipit
nec umquam incepit currere; ergo numquam post hoc instans praesens erit ita quod iste homoalbus incepit currere ante hoc instans, eodem demonstrato, negatur consequentia.
Sed contra arguitur forte sic: si iste homo albus non incepit currere ante hoc instans, et nihil
potest esse ante hoc instans quod non prius fuit ante instans; ergo iste homo albus non potest
incipere currere ante hoc instans. Et tunc arguitur ulterius sic: iste homo albus non incepit
currere nec potest incipere currere ante hoc instans; ergo numquam post hoc instans potest
esse ita quod iste homo albus incepit currere ante hoc instans, et si sic; ergo numquam post
hoc instans erit ita quod iste homo albus incepit currere ante hoc instans. Sed pro isto dicitur
negando consequentiam penultimam, hanc scilicet ‘iste homo albus non potest incipere
currere ante hoc instans, nec umquam incepit currere ante hoc instans; ergo non potest esse
post hoc instans76 quod iste homo albus incepit currere ante hoc instans’. Antecedens enim estverum et consequens falsum in casu posito; ideo et cetera.
Sed contra hoc arguitur sic: qua ratione conceditur quod iste homo curret et non incipit nec
incepit nec incipiet currere, debet etiam concedi quod continue erit ita quod iste homo albus
incipit currere, et tamen iste homo albus numquam incipiet currere, quod claudit opposita inproposito.
Et consequentia arguitur sic: quia dicitur quod iste homo albus curret, quia iste curret, et isteerit albus. Sed ex isto arguitur quod iste homo albus incipit <92vb> currere, quia iste homoalbus non currit, quia non est albus, et immediate post hoc iste homo albus curret; ergo istehomo albus incipit currere. Sed si conceditur consequens in instanti praesenti, eadem ratione
deberet concedi in quolibet instanti, et pro quolibet instanti quousque erit iste albus, supposito
72 ergo ista propositio est vera V: ergo et cetera P
73 tamen V: om.P
74 non requiritur ad hoc V: non sequitur P
75 incipit V: incepit P
76 instans V: ita P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet51

priori casu semper, et77 tunc sequitur quod aliquando erit ita quod iste homo albus incipit
currere quando iste homo albus non incipiet currere, quod claudit opposita, sicut priusdicebatur; ideo [si] negatur ista consequentia vel antecedens istius.
Pro illa consequentia arguitur: ibi arguitur ab exponentibus ad expositum; ergo et cetera.
Pro antecedente arguitur sic: iste homo albus non currit, quia iste homo non est albus.
Si negatur ista consequentia dicendo quod consequens implicat quod iste homo albus sit etnon currat, contra: ex hoc sequeretur quod hoc implicaret ‘album non currit’.
Si negatur consequentia, contra: tunc fiat argumentum illud cum ista propositione78 ‘album
non currit’ sicut prius fiebat cum alia, et sequitur eadem difficultas sic arguendo: nullum
album jam currit, et immediate post hoc aliquod album curret; ergo aliquod album incipit
currere.
Ideo pro isto argumento forte dicitur negando minorem propositionem, illam scilicet‘immediate post hoc aliquod album curret’, quia non immediate post hoc curret aliquid quod
immediate post hoc erit album.
Sed contra responsionem istam arguitur sic: ex ista sequitur quod aliqua propositio vera etaffirmativa de praeterito cujus veritas nullo modo dependet a futuro incipiet esse falsa.
Si dicitur pro isto ut prius concedendo hanc conclusionem, sicut erat probatum de istis
propositionibus ‘Socrates fuit tantus sicut fuit Plato’ et ‘Socrates fuit omnis homo Romae’, etsic de talibus quarum quaelibet in casu possibili prius fuit vera sic significando, et tamen est
quaelibet talis modo falsa, sicut prius arguebatur esse possibile, contra: adhuc ex priori
responsione sequitur quod propositio simplex, scilicet de simplici subjecto et simplici
praedicato vera et affirmativa de praeterito cujus veritas nullo modo dependet a futuro incipit
esse falsa significando sic praecise, ut prius quando fuit vera, quia secundum istam
responsionem nisi aliquid quod sit album, vel79 quod erit album in A instanti erit in A instanti,
nullum album erit in A instanti; ergo eadem ratione si nihil quod est album fuit nigrum,
sequitur quod nullum album fuit nigrum, quia nihil fuit simul album quando ipsum fuitnigrum. Ponatur ergo quod jam aliquid sit album quod prius fuit nigrum, et quod ipsum
incipiat esse non album, et sit gratia exempli quod nihil sit album quod fuit nigrum nisi hoc
vel pars ejus, nec erit aliquod tale per totam hanc horam, et ponatur etiam quod quaelibet parsejus desinat esse alba. Isto posito, sequitur tunc ista conclusio, scilicet quod haec propositio
simplex vera et affirmativa ‘album fuit nigrum’ jam incipit esse falsa sic significando. Ponatur
enim quod illa propositio sit et erit continue sic significando.
Quod hoc sequatur arguitur sic: immediate ex ista responsione prius posita <sequitur>, quia
jam ista propositio ‘album fuit nigrum’ fuit vera et est vera, quia quod est album fuit nigrum,
et immediate post hoc erit falsa, quia immediate post hoc non erit ita quod album quod est fuitnigrum, nec potest esse ita quod aliquid fuit album in eodem instanti in quo ipsum fuitnigrum, sed ista propositio praecise significat secundum datam responsionem quod album
quod est fuit nigrum, vel quod fuit album quando ipsum fuit [album fuit80] nigrum; ergo cum
illa disjunctiva immediate post hoc erit falsa, sicut jam probatum est, sequitur quod illa
propositio sic significando praecise immediate post hoc erit falsa.
Sed forte dicitur ad hoc quod non sequitur conclusio illa proposita, quia haec propositio dequa arguitur, scilicet ‘album <93ra> fuit nigrum’ non est propositio simplex, quia convertitur
cum tali disjunctiva quae est multum composita, sicut patet in argumento facto.
Sed contra: ex ista responsione sequitur quod nulla propositio affirmativa vel negativa depraeterito ubi saltem supponitur terminus communis sit simplex, quia non illa ‘homo fuit’, nec
77 et V: om.P
78 propositione V: prepositione? P
79 vel: aliquid add.P
80 album fuit V: om.P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet

52

illa ‘album fuit’, et sic de aliis talibus, quia prima illarum significat quod homo qui est vel qui
fuit, fuit, et secunda significat quod album quod est vel quod fuit, fuit; si ergo propositio nonsit simplex, quia sua convertibilis non sit simplex, sequitur quod nulla propositio talis erit
simplex, quod non est verum.
Ideo forte dicitur aliter in primo negando illam propositionem minorem ut prius, sed aliter
respondetur dicendo ulterius, scilicet quod ex hac propositione ‘immediate post hoc iste homoalbus curret’ formaliter sequitur quod iste qui est homo albus immediate post hoc curret, veliste qui immediate post hoc erit albus immediate post hoc curret, ex ista propositione tamen‘homo albus curret immediate post hoc’ non sequitur ista disjunctiva formaliter, nec aliterquam sicut ex impossibili. Non enim est possibile quod aliquid curret immediate post hoc, nec
quod aliquid erit immediate post hoc, sicut patuit alias.
Ideo forte dicitur ponendo hanc responsionem quod non sequitur aliquod inconveniens prius
tactum. Et ista responsio satis videtur conformari communi modo loquendi, quia in aliis
consimilibus videtur tenere hujusmodi consequentia, quia sequitur ut apparet ‘tunc rex erit
Londonis, cras cancellarius praedicabit; ergo qui est rex vel qui tunc erit rex erit Londonis etqui est cancellarius vel qui cras erit cancellarius praedicabit’, ‘hodie episcopus veniet advillam; ergo qui est episcopus vel qui hodie erit episcopus hodie veniet ad villam’, et cetera.
Sed contra hoc arguitur sic: si rex erit tunc Londonis; ergo tunc rex erit Londonis, similiter sicancellarius praedicabit cras; ergo cras cancellarius praedicabit, si episcopus hodie veniet advillam; ergo hodie episcopus veniet ad villam. Istae conclusiones satis apparent ex communi
modo loquendi, si ergo ex illis consequentibus ad illas disjunctivas prius argutas valeat
consequentia, et quicquid sequitur ad consequens sequitur ad antecedens; ergo consimilitereaedem disjunctivae sequuntur ad ista antecedentia. Ex quibus sequitur ista conclusio‘quicquid sequitur ergo ex ista propositione ‘tunc rex erit Londonis’ sequitur <ex>81 ista ‘rex
erit tunc Londonis’.
Ideo forte dicitur negando istam consequentiam, sicut oportet secundum istam responsionem,‘rex erit tunc Londonis; ergo tunc rex erit Londonis’, ‘cancellarius praedicabit cras; ergo cras
cancellarius praedicabit’.
Contra: ex hoc sequitur quod cancellarius praedicabit cras, et tamen bis centum annis nullus
cancellarius praedicabit, etiam quod rex cras erit Londonis, et tamen cras nullus rex erit
Londonis82, tunc quilibet rex erit Scotiae, et sic de talibus multis quae non apparent vera. Ideo
aliter respondetur: ad primam consequentiam, scilicet ‘iste homo albus non currit, et
immediate post hoc iste homo albus curret; ergo iste homo albus incipit currere’, dicitur
negando consequentiam, quia licet incipiat homo albus currere, non propter hoc sequitur quodhomo albus incipiat currere. Ad hoc enim quod iste homo albus incipiat currere, requiritur
quod iste homo incipiat currere, demonstrando istum hominem album83; ideo sicut non valet
ista consequentia ‘iste homo incipit esse currens album84; ergo iste homo incipit esse currens’,sic nec valet ista consequentia ‘iste homo albus non currit, et immediate post hoc iste homoalbus curret; ergo iste homo albus incipit currere’. In casu enim posito foret antecedens verum
continue vel saltem quando iste homo non foret albus <93rb> et inciperet esse albus, etconsequens falsum; ideo et cetera.
Sed forte adhuc arguitur quod haec responsio est diminuta vel falsa, quoniam adhuc cum hac
responsione stant eadem inconvenientia quae prius fuerant arguta85, scilicet quod cancellarius
praedicabit cras, et tamen bis centum annis non praedicabit aliquis cancellarius. Et album
81 sequitur: ex add.P
82 Londonis: immo add.P
83 demonstrando istum hominem album V: om.P
84 album: om.P
85 quae prius fuerant arguta V: om.P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet

53

videbitur a te per totum istam86 diem, et tamen in isto mense non erit aliquod album visum ate, et sic de talibus.
Ad illud dicitur concedendo istas conclusiones jam tactas, dicitur tamen quod istae non sunteaedem cum illis prius quae prius sequebantur contra responsionem aliam. Conclusiones enim
prius argutae sunt istae ‘rex erit tunc Londonis et tamen tunc nullus rex erit Londonis’,‘cancellarius praedicabit cras, et tamen cras nullus cancellarius praedicabit’ et sic de talibus
quae satis apparent impossibiles, nec sunt istae convertibiles cum illis praeconcessis. Istae
enim non convertuntur ‘cras nullus cancellarius praedicabit’ et ‘cras non praedicabit aliquis
cancellarius’, nec istae ‘tunc nullus rex erit Londonis’ et ‘tunc non erit Londonis aliquis rex’,
sicut nec istae ‘heri Socrates albus non fuit’ et ‘heri non fuit Socrates albus’. Posito enim quod
Socrates sit albus et quod heri fuit et quod numquam fuerit albus, est prima falsa et secundavera, et consimile est de aliis prius tactis.
Aliter arguitur ad principale probando sophisma esse impossibile, quia non est possibile quod
aliquis homo sit albus, et87 sophisma significat quod aliquis homo sit albus; ergo et cetera.
Assumptum arguitur: quia si aliquis homo possit esse albus et ad hoc quod aliquid sit album
requiritur quod quaelibet pars quantitativa illius sit alba, sequitur tunc quod alicujus hominis
posset quaelibet pars quantitativa esse alba, consequens est falsum, quia nec sanguis nec
quaelibet pars carnis, sicut satis patet.
Ideo pro isto forte dicitur quod non requiritur quod quaelibet pars hominis albi sit alba, sed
sufficit quod pars major quam medietas ejus sit alba ad hoc quod totus iste homo sit albus;
dato igitur quod una medietas Socratis possit esse alba et etiam pars Socratis major sua
medietate, ut dicitur, concedi potest quod Socrates potest esse albus.
Sed contra: adhuc88 sicut prius non quaelibet pars istius medietatis potest esse alba sicut nonpotest quaelibet pars totius hominis; ergo qua ratione non potest esse albus secundum setotum, ita nec potest ista medietas secundum se totam esse alba. Et si sic, cum ad hoc quod
Socrates sit albus requiratur quod sua pars major medietate Socratis sit alba secundum se etquamlibet sui partem; ideo Socrates non potest esse albus.
Ideo forte dicitur, sicut est dicendum, quod ad hoc quod Socrates sit albus non requiritur quod
quaelibet istius pars sit alba, nec etiam quod major pars ejus quam medietas sit alba secundum
se, et quamlibet sui partem, sed sufficit quod superior medietas Socratis sit alba secundumsuas partes extrinsecas, ita quod ad quemlibet punctum extrinsecae superficiei superioris
medietatis vel forte faciei Socratis terminetur albedo sufficiens ad denominandum aliquid esse
album. Dicitur enim juxta communem modum loquendi quod homo est albus eo quod pellissuae faciei est alba, non obstante quod partes interiores illius faciei non sint albae.
Sed contra hanc responsionem: sequitur quod Socrates est albus et Plato est niger, et tamen
Plato habet majorem partem albam secundum se, et quamlibet sui partem quam habet
Socrates, et hoc est concedendum, ut posito quod Socrates solum habeat faciem albam, Plato
vero faciem nigram, sed tamen habeat pedes albos valde vel aliquam aliam magnam partem
quam esse albam non requiritur ad hoc quod ipse sit albus. Ex ista responsione etiam sequitur
quod Socrates non est albus et <93va> Socrates89 erit albus, et tamen continue remittetur tota
et maxima albedo90 secundum se91 quamlibet sui partem. Ad hoc enim quod Socrates sit albus
non sufficit quod aliqua pars extrinseca faciei suae sit alba, sed requiritur quod tota facies
86 istam corr.: istum V
87 et: illud add.P
88 adhuc V: ad haec P
89 Socrates V: om.P
90 albedo: Socratis add.P
91 se: et add.P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet

54

Socratis sit alba, vel saltem pars major medietate istius faciei. Ponitur ergo quod una parsfaciei ejus minor medietate ejusdem sit modo alba, et quod ejusdem partis albae tota albedo
continue remittatur secundum se totam per aliquod tempus et per idem tempus rarefiat ista
pars faciei alba quousque extendatur illa pars per totam faciem Socratis ita tamen quod ipsa
existente alba extendatur ipsa per totam faciem Socratis. Quo posito, sequitur conclusio
proposita, quia in fine horae ceteris partibus Socrates erit albus, et tamen maxima albedo
Socratis erit remissior quam modo est. Sit gratia exempli quod illa pars sic rarefacta sit
maxima pars alba vel in qua aedequate extenditur albedo. Ideo juxta communem modum
loquendi jam concessum, scilicet quod omnis homo cujus facies est alba, est albus, conceditur
conclusionem istam esse possibilem.
Sed contra istam conclusionem sic arguitur: si nunc Socrates non sit albus et continue
quaelibet pars Socratis alba et per totam hanc horam remittetur secundum se et quamlibet ejus
partem, et nulla albedo de novo intendetur; ergo nulla pars Socratis secundum se totam
albefiet in hac hora, et si sic; ergo facies Socratis non albefiet in hac hora92 secundum se etquamlibet sui partem93. Et tunc arguitur sic: facies Socratis jam non est alba secundum se etquamlibet ejus partem nec in hac hora albefiet secundum se et quamlibet ejus partem; ergo in
hac hota tota non erit facies Socratis alba secundum se et quamlibet ejus partem, et si sic, cum
Socrates non sit albus nisi ejus facies sit alba secundum se et quamlibet ejus partem, sequitur
quod Socrates non erit albus in tota ista hora, nec in fine ejusdem, cujus oppositum dictum est
superius.
Ideo pro isto dicitur negando hanc consequentiam de forma ‘facies Socratis jam non est alba
secundum se totam et quamlibet ejus partem, et non albefiet secundum se et quamlibet ejus
partem; ergo non erit alba secundum se et quamlibet ejus partem, quia posset esse, sicut
dicebatur in casu praedicto, quod aliqua pars Socratis foret alba <et> aliqua non alba et quodpars non alba albefieret, et quod alia non intenderetur nec diminueretur. Quo posito, in fine
foret ista facies alba secundum se et quamlibet partem istius, et jam non est alba nec albefiet;
et ideo non valet consequentia facta. Sed qualitercumque sit de ista consequentia, non tamen
concedendum est quod facies Socratis poterit esse alba secundum se et quamlibet ejus partem,
quia notum est quod aliquae sunt partes interiores faciei quae non possunt esse albae, sicut
sanguis, nervus et ossa, sicut prius dictum est de partibus Socratis. Ideo non conceditur incasu posito quod in fine hujus horae erit facies alba secundum se et quamlibet ejus partem,
sed quod tunc cujuslibet partis extrinsecae faciei istius erit pars aliqua extrinseca alba.
Et quando arguitur quod non, quia nulla pars quantumcumque modica albefiet secundum se etquamlibet ejus partem; ergo cum jam non cujuslibet partis extrinsecae sit aliqua pars
extrinseca94 alba, nec in fine horae erit cujuslibet partis extrinsecae aliqua pars alba, negatur
consequentia, quia istae partes quae modo sunt albae, licet modo non sint extrinsecae partes
respectu totius faciei, tamen in fine istius horae erunt extrinsecae respectu totius faciei, sicut
satis apparet per casum positum, et si arguitur adhuc ex ista responsione, sequitur quod
continue aliquid albefiet cujus quaelibet albedo continue remittetur per eandem horam, quia
ad hoc quod facies Socratis sit alba non requiritur quod cujuslibet partis extrinsecae sit aliquapars extrinseca alba, quia tunc sequitur quod quantumcumque modica pars extrinseca alicujus
faciei foret nigra quod illa facies non foret alba, consequens falsum et contra communem
modum <93vb> loquendi. Arguitur ergo sic: in aliquo instanti ante finem hujus horae haecfacies Socratis erit alba antequam quaelibet talis pars ejus extrinseca erit alba, et continue ab
isto instanti usque ad finem horae albefiet ista facies; ergo continue erit major, et major parsalba quam prius fuit et cetera. Et etiam continue remittetur omnis albedo in aliqua parte alba;
92 hora corr.: hore V
93 et si sic ergo facies ... sui partem V: om.P
94 extrinseca corr.: extrinsece V: om.P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet

55

ergo sequitur conclusio. Huic dicitur quod ista conclusio est satis possibilis illo modoloquendi admisso, sed tamen ista conclusio non sequitur in casu isto posito, nisi cum hoc
ponatur quod proportionabiliter velocius rarefiat pars alba quam ipsa remittat in albedine.
Posset enim ita tarde rarefieri pars alba et ita velociter remitti pars ipsa eadem quod facies istaa primo instanti in quo foret alba continue foret minus alba et minus, non obstante quod
continue majoraretur pars alba in quantitate.
Sed forte ex ista responsione arguitur quod nullus homo posset esse summe albus, vel quod
aliquis homo foret albior aliquo homine summe albo, quod est impossibile.
Et consequentia arguitur sic: quia si aliquis homo posset esse summe albus, aut igitur
requireretur tunc quod quaelibet pars illius hominis foret summe alba, aut sufficeret quod
cujuslibet partis extrinsecae suae faciei aliqua pars extrinseca foret summe alba, non primomodo, quia hoc foret impossibile, sicut prius dictum est frequenter. Infinitae sunt enim partes
hominis quarum nulla potest esse alba; ergo a multo fortiori non possunt esse summe albae.
Ideo si dicitur quod secundo modo erit, arguitur contra adhuc sicut prius: vel requiritur quod
quaelibet pars talis faciei foret tunc summe alba vel non. Si sic, sequitur quod non tantum
sufficit pars summe alba ad denominandum totam faciem esse summe albam sicut sufficit
pars remisse alba ad denominandum totam faciem esse remisse albam, quod non videtur
verum, quia qua ratione propter unam partem summe albam denominatur totus homo summe
albus, cum non quaelibet pars ejus poterit esse summe alba, igitur etiam similiter videtur quod
poterit facies ejus dici et esse summe alba, quamvis non quaelibet pars ejus talis extrinseca
foret summe alba. Ideo forte dicitur et conceditur quod totus homo est summe albus, et sua
facies quamvis non cujuslibet partis extrinsecae suae faciei sit aliqua pars extrinseca summe
alba.
Sed forte tunc ex isto arguitur quod iste homo adhuc posset esse albior quam tunc est, quia
posito quod major pars faciei foret summe alba, tunc forent iste homo et etiam ista facies sua
albiores quam modo sunt, quia tunc, sicut prius tactum est, ista facies foret albior, eo quod
haberet majorem partem albam summe quam prius; ergo et cetera.
Similiter sic arguitur: tunc haberet ille homo albedinem totam quam nunc habet, et aliquam
additam; ergo foret albior quam prius; incipiat igitur pars major fieri summe alba, et sequitur
quod totus homo erit albior quam prius, et ipse prius fuit summe albus; igitur et cetera.
Pro isto, quando arguitur quod nullus homo potest esse summe albus, dicitur gratia
disputationis quod sic, non tamen credo hoc esse verum.
Et ad argumentum, quando arguitur quod si aliquis homo posset esse summe albus sequitur
quod ipse posset fieri adhuc magis albus, dicitur quod non.
Et quando quaeritur95 numquid requiritur quod cujuslibet partis extrinsecae faciei vel totius
hominis aliqua pars extrinseca sit alba, dicitur quod requiritur saltem quod cujuslibet partis
extrinsecae faciei suae sit aliqua pars extrinseca alba.
Et tunc ad argumentum, quando dicitur quod tunc non tanta pars summe alba sufficit ad
denominandum faciem esse summe albam, sicut sufficit pars remisse alba ad denominandum
faciem remisse albam, <94ra> conceditur conclusio, immo pars major summe alba requiritur
ad denominandum aliquid esse summe album quam pars remisse alba ad denominandum
aliquid esse remisse album, et ita non procedit illud argumentum96.
Sed adhuc forte contra arguitur quod talis non foret summe albus quantumcumque ejus facies
esset summe alba, quia si tunc una cum tota facie summe alba foret adhuc alia pars corporis
summe alba, totus ille homo esset albior quam prius, quia tunc haberet majorem albedinem
quam prius; igitur et cetera. Huic dicitur negando consequentiam, quia illum hominem esse
magis album vel minus album non attenditur penes hoc quod homo ille habeat majorem
95 quaeritur V: dicitur P
96 et ita non procedit illud argumentum V: om.P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet

56

partem vel minorem, sed eo quod talis pars certa puta facies vel pellis sua extrinseca fuitminus alba vel magis alba; ideo si talis pars dicitur summe alba et totus homo dicitur summe
albus si remisse alba dicitur totus homo remisse albus, sed tamen ad hoc quod aliquis homo
foret summe albus, melius diceretur quod requiritur quod cujuslibet partis extrinsecae foret
aliqua pars extrinseca summe alba, et illud forte non est possibile; et ideo dicitur quod non est
possibile quod aliquis homo sit summe albus. Verumtamen satis potest sustineri gratia
disputationis quod sic; et ideo non oportet illud negare, nisi illud petant argumenta seu aliqua
prius concessa vel posita.
Praeterea: si aliquis homo posset esse97 albus, tunc vel foret dare minimum gradum qui
sufficeret ad hoc quod aliquis homo foret albus, vel maximum qui non sufficeret. Si detur
minimus, tunc sequitur quod aliquid esset ita remisse album sicut aliquid potest esse,
consequens falsum, quia illud vel haberet aliquem gradum ultra gradum medium vel non. Si
sic, cum quilibet gradus ultra medium sufficit ad hoc quod aliquid sit album; ergo vel aliquis
foret gradus immediatus gradui medio vel nihil foret ita remisse album aliquo gradu ultra
medium sicut aliquid potest esse, consequentia apparet, et prima pars disjunctivae
consequentis est impossibilis; ergo et cetera.
Ideo pro isto forte dicitur, sicut est dicendum, quod est dare maximum gradum qui non sufficit
ad hoc quod aliquid sit album, et ille est gradus medius.
Sed arguitur quod non: quia sequitur tunc quod si aliquid debeat albefieri quod nunc non est
album, quod98 ipsum prius habebit gradum illum medium antequam ipsum erit album,
consequens falsum.
Et consequentia arguitur sic: quia si aliquod tale erit album quod modo non est album, et illud
non erit album antequam habuerit aliquem gradum ultra medium, et prius habebit medium
quam aliquem ulteriorem; ergo ipsum non erit album antequam habuerit illum gradum
medium.
Et arguitur quod sic. Ponatur enim quod Socrates debeat albefieri ab aliquo extrinseco
incipiendo a partibus exterioribus, scilicet per partem ante partem in infinitum. Quo posito,
sequitur quod Socrates non prius habebit gradum medium quam ipse erit albus, quia non est
dare primum instans in quo Socrates habebit gradum medium, quia quandocumque habebit
gradum medium, habebit gradum intensiorem suo medio99. Aliter enim sequeretur quod agens
illud aequaliter ageret in partem sibi propinquam et remotam, quod non est verum. Ideo inprimo instanti in quo incipit habere gradum medium, etiam incipit habere gradum intensiorem
et incipit esse albus; ergo aeque cito incipit esse albus sicut ipse incpit habere gradum
medium, et si sic100; ergo non prius habebit gradum medium quam ipse erit albus, quod fuitprobandum.
Ideo pro isto dicitur ut prius quod est dare maximum gradum qui non sufficit ad hoc quod
aliquid sit album, et iste est gradus medius.
Et ad argumentum, quando arguitur <quod> tunc illud albefiendum prius habebit gradum
medium quam ipsum erit album, dicitur quod non sequitur.
Et quando arguitur <94rb> ulterius quod prius habebit gradum medium quam aliquem gradum
ultra medium, huic dicitur etiam quod non oportet, nec hoc est possibile nisi ipsum vel aliquapars ipsius secundum se totam alteretur uniformiter ad albedinem, quod non est verum nec
possibile in casu superius posito, quia agens extrinsecum numquam alterat uniformiter per
totam aliquam partem, immo velocius semper partem sibi propinquam quam remotam.
97 esse: summe albus vel add.P
98 quod V: om.P
99 suo medio V: om.P
100 et si sic V: om.P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet

57

Ideo pro isto argumento dicitur negando antecedens, scilicet quod Socrates prius habebit
gradum medium quam aliquem ultra medium.
Sed forte arguitur quod sic: quia nullum gradum ultra medium habebit ita cito sicut medium,et habebit aliquem gradum ultra medium et etiam medium; ergo citius habebit medium quamaliquem ultra medium. Huic dicitur quod non valet haec consequentia, quia immediate posttale instans habebit gradum medium et aliquem ultra medium. Et si adhuc arguitur sic: medius
gradus erit primus quem Socrates habebit post tale instans, sed nullus ultra medium erit
primus; ergo prius habebit medium quam aliquem ultra medium, huic dicitur negando
antecedens, quia quocumque gradu medio dato, ille non erit primus quem Socrates habebit
post A instans — sit A illud instans in quo incipit habere gradum medium —, quia quicumquegradius medius detur illius partis101, iste erit extensus per aliquam partem, et prius erit aliquapars illius disposita per gradum medium quam illa tota pars; ideo et cetera. Verumtamen
adhuc quamvis antecedens foret verum si posset ita esse, non valeret consequentia, sicut non
sequitur ‘hoc instans erit primum instans praeteritum, demonstrato praesenti; ergo hoc instans
erit prius praeteritum quam aliquod istorum, demonstratis omnibus futuris’, similiter non
sequitur ‘hoc punctum erit primum punctum pertransitum; ergo hoc erit primum pertransitum
quam aliquid aliud ab hoc’, quia immediate post hoc erit hoc punctum pertransitum, et etiampunctum aliud ab hoc. Arguendo tamen sic in terminis qui non habent nec incipiunt habere
infinita supposita, bene valet hujusmodi argumentum simpliciter, non tamen gratia modi
arguendi, sed potius gratia terminorum, unde bene sequitur ‘Socrates curret ad A, et nullus
alius homo ita cito curret ad A sicut Socrates; igitur Socrates prius curret ad A et cetera’.
Sed adhuc forte arguitur probando istam propositionem negatam, scilicet ‘Socrates prius
habebit gradium medium quam aliquem ultra medium’, quia si non, cum Socrates habebit
gradum medium, et etiam ultra medium; igitur aeque cito Socrates habebit gradum ultra
medium sicut medium, consequens est falsum, quia nullum ultra medium habebit ita cito sicut
medium, ut prius argutum est.
Ideo pro isto dicitur negando istam consequentiam factam.
Et si arguitur tunc ex illo ista conclusio, scilicet quod Socrates non ita cito habebit gradum
aliquem ultra medium sicut medium, nec citius, nec tardius, huic dicitur concedendo
consequentiam, et conceditur quod nec ita cito habebit medium sicut ultra medium, nec
tardius, nec citius, nec ita cito102, et hoc quia nullus erit primus gradus quem Socrates habebit
post A, sicut prius dictum est. Ideo nullum novum gradum habebit ita cito sicut habebit
aliquem gradum novum. Unde sicut non ita cito erit instans sicut erit instans, quia nullum erit
primum instans, sic nec ita cito habebit gradum medium, sicut habebit gradum medium vel
gradum ultra medium.
Et si arguitur ex hoc quod plures erunt gradus medii et non tantum unus, huic dicitur quod hoc
est necessarium in omni tali casu: nam ubicumque est aliquis gradus medius, ibi sunt infiniti
gradus medii.
Et si tunc quaeratur quare unius latitudinis dicitur esse tantum unus gradus medius, huic
dicitur quod hoc est quia licet talis latitudinis sint plures gradus medii secundum <94va>
numerum, tamen omnes illi sunt aequales intensive, et quilibet istorum est cuilibet istorum
alteri a se aequalis intensive, licet non secundum extensionem in subjecto, sicut apparet si
aliquid foret uniformiter coloratum vel calefactum gradu medio coloris vel albedinis.
Item arguitur ad sophisma sic: nullus homo potest currere; ergo non omnis homo qui est albus
currit.

101 illius partis V: om.P
102 nec tardius nec citius nec ita cito V: om.P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet

58

Consequentia patet, et assumptum arguitur sic: non est possibile quod aliquis homo currat;
ergo et cetera.
Antecedens arguitur: si aliquis homo curreret; ergo ipse pertransiret aliquod spacium, sed non
est possibile quod aliquis pertranseat aliquod spacium; ergo non est possibile quod aliquis
homo currat.
Pro isto forte dicitur, sicut communiter dicitur, quod satis possibile est quod aliquis homo
pertranseat aliquod spacium, quia aliter sequitur quod homo pertransiret et <tamen> nihil
pertransiret, loqueretur et tamen nihil loqueretur, et quod sapientissimus homo mundi nesciret
quod diceret quantumcumque loqueretur ex magna deliberatione, et quod Socrates potest
pertransire aliquod spacium et non est possibile ipsum pertransire idem spacium, et quod
Socrates pertransibit aliquid, puta A, nec tamen erit umquam pertransiens illud nec est
possibile quod pertranseat illud, et aliquod agens ageret et tamen nihil ageret, et quod nonforet possibile duos disputare simul, vel quod aliqui disputant quorum neuter arguit nec
respondet aliqua responsione.
Ideo pro istis forte conceditur quod aliquis pertransibit aliquod spacium, sicut prius dictum
est.
Sed arguitur quod non: sit enim spacium A et Socrates qui pertransit. Quo posito103, arguitur
sic: si Socrates in hoc instanti pertranseat A spacium, cum Socrates prius, puta immediate ante
instans quod est praesens, consimiliter omnino movebatur super A, ut suppono, sicut ipse
modo movetur, sequitur quod qua ratione in hoc instanti Socrates pertransit A spacium, inquolibet instanti praeterito in quo movebatur super A pertransivit Socrates A spacium, quod
est falsum, quia A spacium non est adhuc pertransitum. Ponitur enim quod Socrates sit inmedio.
Sed forte pro isto dicitur quod Socrates pertransit hoc spacium, sed non pertransit in hoc
instanti, quia non potest aliquis pertransire aliquid in instanti, sed in tempore; et ideo
assumptum est falsum.
<Et> quando arguitur quod Socrates pertransit hoc spacium in hoc instanti et cetera, <...> etideo non procedit argumentum, ut dicitur communiter a magnis. Sed contra: ex ista
responsione sequitur quod nihil movetur in aliquo intanti, et quod nullus motus est in instanti
nec aliquod tempus est in instanti, et qua ratione nec motus, nec tempus est in instanti,
sequitur quod nulla res permanens per tempus foret in instanti, quia tota ratio sic dicentium est
quia instans non mensurat aliquem motum successivum, nec instans mensurat tempus nec est
mensura aliqua per quam praecise aliquid movetur; et ideo dicunt quod talia non sunt ininstanti. Sed consimiliter est de rebus aliis permanentibus, puta de homine, de asino et decaelo et hujusmodi. Nullum enim instans est praecisa seu adaequata mensura istorum: sicut
enim motus Socratis non mensuratur per instans tantum, ita nec Socrates; ergo qua ratione nonconceditur quod motus est in instanti, nec deberet concedi consequenter quod Socrates est in
instanti.
Sed forte pro isto adhuc arguitur quod non: quia tempus et motus et hujusmodi res successivae
non sunt in instanti, quia non simul sunt secundum omnes ejus partes, sed una illarum partium
est praeterita et104 alia futura, et nulla est una pars quae modo manet secundum quamlibet ejus
partem, sed sic non est de homine, et sic de aliis permanentibus. Ipsa enim sunt simul
secundum omnes suas partes; et ideo talia dicuntur permanentia, eo quod perfecte manent etsunt in instanti, sed aliqua105 dicuntur successiva quia106 non sunt in instanti.

103 quo posito V: om.P
104 et V: om.P
105 aliqua V: alia P
106 quia V: et P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet

59

Contra hanc responsionem arguitur sic: talia successiva vel sunt aliqua <94vb> existentia inrerum natura vel non sunt, sed tantum imaginabilia. Si sint aliqua existentia in rerum natura,vel sunt indivisibilia vel non. Si sunt indivisibilia; ergo ipsa ita vere sunt in instanti, sicut
anima hominis est vel punctus aliquis. Si sint divisibilia; igitur ipsa sunt corpora secundum seexistentia et divisibilia vel sunt accidentia extensa ad extensionem alicujus formae velmateriae divisibilis vel non. Et107 quicquid dicatur de eis, si sint vere divisibilia in rerum
natura [nam108], tunc ipsa erunt situata et divisibilia secundum divisionem hujus situs, et sisic; igitur ita vere sunt simul secundum omnes suas partes, sicut homo vel asinus. Quicquidenim aliter dicatur de eisdem non est intelligibile ponendo illa esse divisibilia. Si enim motus
est res aliqua, vel erit mobile vel erit accidens extensum in mobili vel accidens indivisibile ineodem vel extra ipsum, et eodem modo erit de tempore, et si sic; ergo109 ita vere erunt ipsa ininstanti sicut homo vel asinus, et hoc est concedendum ponendo quod aliquid sit in instanti vel
aliquid sit instans.
Praeterea ista cavillatio non evadit ad argumentum. Quamvis enim gratia disputationis
concedatur quod nullus motus est in instanti nec quod aliquid pertranseat aliquid in instanti,
adhuc stat argumentum, concedendo quod est possibile quod Socrates pertransit A, quia tunc
ponitur illud. Et arguo tunc sic: nunc Socrates pertransit A, et prius110 movebatur Socrates
super A consimiliter111 sicut nunc Socrates movetur super A; igitur cum Socrates nunc
pertranseat A, prius Socrates pertransibat A.
Similiter: nunc est ita quod Socrates pertransit A; ergo eodem modo prius fuit ita quod
Socrates pertransit A, et si sic; igitur Socrates prius pertransivit A.
Ideo pro isto dicitur forte quod Socrates prius112 infinities pertransivit A, et tamen A
numquam fuit pertransitum nec est pertransitum.
Et dicitur forte quod ista convertuntur ‘Socrates prius infinities pertransivit A’ et ‘Socrates
prius fuit infinities in pertranseundo113 A’; et ideo sicut Socrates prius fuit infinities inpertranseundo114 A, ita Socrates infinities pertransivit A, et tamen A numquam fuitpertransitum a Socrate115.
Sed contra: ex hoc sequitur quod Socrates infinities pertransivit A, et tamen modo potest essequod numquam pertransivit A, quia cum Socrates sit supra medium punctum, si tunc
quiesceret nec umquam moveretur ultra, tunc non pertransiret A nec ante pertransivisset A.
Etiam si modo foret Socrates supra medium punctum et desineret A esse, sequitur quod
Socrates numquam pertransivit A, sed nunc posset esse quod Socrates non moveretur ulterius
vel quod A desineret esse; sequitur ergo conclusio proposita quasi(?) concedatur sicut est
concedenda juxta responsionem.
Contra: ponatur ergo quod Socrates moveatur supra A et quod ipse aliquando pertransibit
totum A, et Plato moveatur super B per unam horam cum similiter omnino sicut Socrates
movetur super A et per eandem horam, ita tamen quod Plato non pertransibit B totum
spacium. Quo posito, sequitur juxta istam responsionem quod immediate post instans quod est
praesens Socrates pertransibit A et immediate post instans quod est praesens erit ita quod
Socrates pertransit A et pertransivit A infinities, et tamen non immediate post instans quod est
107 non et V: om.P
108 nam V: om.P
109 ergo V: om.P
110 prius V: om.P
111 consimiliter V: om.P
112 prius V: om.P
113 in pertranseundo V: impertranseundo P
114 in pertranseundo V: impertranseundo P
115 a Socrate V: om.P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet

60

praesens Plato pertransibit B et non immediate post hoc erit ita quod Plato pertransit B nec
pertransivit B. Sed quae est ratio diversitatis, cum omnia sint paria praeter116 hoc quod A erit
pertransitum a Socrate et B non a Platone?
Et si dicitur quod hoc sufficit pro ista responsione, arguitur quod non, quia sit modo gratia
argumenti aliquod instans intrinsecum istius horae et <95ra> arguitur sic: Plato omnino etconsimiliter per omnia movetur super B sicut Socrates movetur super A, et continue ante hoc
similiter movebatur super B sicut Socrates et cetera; igitur qua ratione Socrates modo
pertransit vel prius pertransivit A, sequitur quod Plato nunc pertransit et prius pertransivit B,
quia tantum praecise pertransitum est a Platone de B sicut pertransitum est a Socrate de A.
Similiter: ex responsione sequitur quod aliqua duo moventur aeque velociter praecise
continue, puta Socrates et Plato, et continue a B instanti usque ad D erit ita quod maximum
pertransitum a Socrate est aequale maximo pertransito a Platone, et e contra, et continue
tamen per idem tempus erit ita quod Socrates pertransivit post B instans in centuplo majus
spacium quam Plato pertransivit post illud B instans. Ponatur enim quod B sit unum instans inquo tam Socrates quam Plato incipiant aeque velociter moveri omnino, et sic moveatur usquead D instans, in quo instanti desinat Plato moveri et moveatur Socrates ulterius quousquepertransiverit centuplum spacium ad maximum tunc pertransitum a Platone, et sequitur
conclusio proposita.
Contra responsionem jam datam, sicut satis apparet intuenti117, sequitur etiam ista conclusio
quasi in omni motu locali, scilicet quod aliqua est maxima quantitas pertransita ab isto mobili,
et tamen illud mobile prius pertransivit in duplo majorem quantitatem ista data vel forte inducentuplo majorem quantitatem, et sic in infinitum, quod non videtur verum.
Etiam sequitur quod mobile subito pertransiret totum spacium super quod movetur. Etiam
sequitur quod unus punctus dum tangit alium punctum pertransit totam distantiam citra
Romam, etiam sequitur quod duo sunt puncta quorum unum altero eorundem movetur incentuplo velocius, vel in quacumque volueris118 proportione imaginari, et tamen illud quod
continue tardius movetur pertransit in centuplo vel in quacumque volueris proportione
longiorem lineam quiescentem in aequali parte temporis quam illud quod velocius movetur.
Ponitur enim quod illud quod movetur velocius in eadem aut majori proportione movebitur
per minus tempus, etiam sequitur quod aliquod albefaciens immediate post hoc inducet in
Socrate tantam albedinem sicut umquam habebit Socrates, et albedinem summam, et tamen
nullus gradus albedinis immediate post hoc habebitur a Socrate. Et similiter per unum annum
incipientem ab instanti praesenti non habebit Socrates aliquam albedinem.
Et quod illud sequatur consequenter respondendo et sustinendo illam responsionem arguitur
sic: quia, sicut prius argutum est, ex illa responsione sequitur quod in motu locali mobile
pertransibit tantum spacium immediate postquam ipsum inceperit moveri sicut pertransibit in
toto tempore, posito quod continue movebitur super unum et idem spacium, quantumcumquemagnum sit illud spacium, et hoc quia continue per totum illud tempus erit ita quod illud
mobile pertransit totum spacium; ergo consimiliter erit in motu alterationis, scilicet119 quod
immediate post initium totius alterationis tantum inducet alterans quantum umquam postea
inducet. Continue enim erit ita quod illud inducit totam istam albedinem sive caliditatem sivealiam qualitatem quam aliquando inducet sicut continue erit ita quod pertransit totum
spacium.
Si enim dicatur quod non immediate post primum instans inducit totam illam albedinem sive
caliditatem sive aliquam aliam quamcumque qualitatem, nec continue per totam istam horam
116 praeter V: propter P
117 sicut satis patet intuenti V: om.P
118 volueris V: velocius P
119 scilicet V: om.P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet

61erit ita quod ipsum inducit totam albedinem vel qualitatem talem, contra: tunc sequitur quod
non consequenter sustineretur prima responsio, quia tunc non potest negari quin agens agit etalterat, sequitur tunc quod agit nihil agendo, quod prius fuit negatum, vel quod120 tunc ipsum
agit albedinem aliquam, et qua ratione datur quod ipsum agit aliquam albedinem, sequitur
quod ipsum agit totam albedinem quam aliquando aget; <95rb> igitur et cetera.
Sed forte dicitur quod agit tantum unum gradum albedinis qui prius non fuit, vel quod agit
aliquam albedinem prius inductam, sed utrumque istorum est impossibile in alteratione
difformi per totum.
Quod enim ageret prius actum est simpliciter impossibile, et quod ageret novum gradum qui
non prius fuit, et hoc actione per totum difformi, est impossibile, quia in tali actione non est
dare gradum intensissimum nec remississimum121, sicut est prius tactum; sequitur igitur quodsi tale agens in tali casu aliquid ageret quod ipsum totam albedinem inducendam aget, eodem
modo sicut mobile continue pertransibit totum spacium pertranseundum, et si sic, sequitur
conclusio probanda ex ista responsione quae in rei veritate est impossibilis, sicut sunt multae
aliae quae sequuntur ex illa.
Ideo forte dicitur, sicut est dicendum, ad primam propositionem istius argumenti principalis
illam, scilicet ‘non est possibile quod aliquis pertranseat aliquod spacium’ concedendo.
Et quando ulterius arguitur ex illo quod nihil movetur, et quod nullus homo currit, negatur
consequentia. Et si sic arguitur: aliquis homo movetur; ergo pertransit aliquod spacium, huic
dicitur negando consequentiam et conceduntur omnes illae conclusiones seriatim122
praepositae, scilicet quod agens agit et tamen nihil agit, loquitur et tamen nihil loquitur.
Et si arguitur ex isto quod aliquis homo loquitur qui non potest loqui sic arguendo: qui nihil
potest loqui non potest loqui, sed quem non est possibile loqui aliquid ille nihil non potest
loqui; ergo quem non est possibile aliquid loqui ille non potest loqui, sed non Socratem, immo
nullum hominem possibile est aliquid loqui; ergo nullus homo potest loqui, huic dicitur
concedendo consequentiam, sed nego antecedens. Haec enim est falsa ‘nullum hominem
possibile est aliquid loqui’, quia ex ista sequitur quod nullus homo potest loqui, quod est
falsum.
Et si arguitur probando istam sic: non est possibile aliquem hominem aliquid loqui; ergonullum hominem possibile est aliquid loqui, negatur consequentia, sicut non sequitur ‘non est
possibile quod album sit nigrum; ergo nullum album possibile est esse nigrum’. Album enim
potest esse nigrum licet non sit possibile quod album sit nigrum; et ideo quia album potest
esse nigrum, album possibile est esse nigrum. Unde ista convertuntur ‘album potest esse
nigrum’ et ‘album possibile est esse nigrum’, et eodem modo probatur una sicut reliqua.
Sequitur enim ‘hoc possibile est esse nigrum, et hoc est album; ergo et cetera.’ Et ideo [si123]
dicitur quod sicut est concedendum quod homo potest loqui aliquid, ita etiam debet concedi
quod hominem possibile est loqui aliquid.
Et consimiliter respondetur si arguitur quod homo facit aliquid quod ipse non potest facere,dicitur quod non.
Et si iterum arguitur contra: Socrates loquitur A propositionem et non est possibile Socratem
loqui A propositionem; ergo ipse loquitur A propositionem quam non potest loqui, dicitur
negando consequentiam.
Et si arguitur tunc quod sequitur saltem quod ipse faciet aliquid tale, et tamen non est
possibile ipsum facere illud, huic dicitur concedendo conclusionem. Unde non est possibile

120 quod V: om.P
121 nec remississimum V: om.P
122 seriatim V: om.P
123 si V: om.P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet

62

quod aliquis faciat aliquid124 nisi illud subito possit fieri et in instanti, sicut forte est actus
animae et multiplicatio luminis, sicut ponunt aliqui, et sicut est forma ultima animalis. Talia
enim quae non habent successivam generationem ita quod pars non praecedit partem fiunt ininstanti tantum, et agens agit ipsa quando sunt facta, quia ipsa sunt simul in fieri secundum
omnes suas partes125, et in facto esse.
Et si quaeritur ratio quare magis agens facit ea in instanti cum tunc sint facta complete quamin aliquo instanti posteriori, huic <95va> dicitur quod pro tanto tunc facit ea, quia tunc agens
facit quod ipsa sunt postquam nec ista nec aliqua pars alicujus eorum prius fuit, sed sic nonerit in aliquo instanti posteriori vel priori respectu eorum, nec etiam sic est in aliqua
generatione successiva; ideo et cetera.
Sed forte arguitur adhuc in isto principali argumento quod Socrates immediate post initium
sui motus pertransibit A vel numquam per transibit A, quia si non immediate post initium sui
motus126 pertransibit A; ergo eadem ratione in nulla parte totius horae pertransibit A, quia inqualibet parte solummodo pertransibit partem illius; igitur in prima medietate hujus horae nonpertransibit A; igitur in medio instanti erit adhuc A pertranseundum, et sic cum Socrates nonpertransibit A, tunc nec127 in secunda medietate istius horae, nec instanti medio nec ante illud
instans medium, sequitur quod numquam pertransibit A similiter continue ante finem illius
horae A erit pertranseundum a Socrate; igitur numquam ante finem erit A pertransitum; igitur
ante finem illius horae Socrates non pertransibit A neque in fine nec post, quia tunc continue
quiescet et cetera.
Similiter: sequitur quod Socrates aliquando transibit128 A129, nunc non pertransibit130 A, ettamen nec incipit nec incipiet pertransire A. Etiam sequitur quod Socrates aliquando
pertransibit A et non in aeternum, et tamen numquam desinet nec desinit131 pertransire A.
Pro istis duabus formis dicitur concedendo utramque.
Et ad argumentum quod Socrates numquam pertransibit A, quia in nulla parte totius horae
pertransibit A, dicitur negando consequentiam. Socrates enim pertransibit in tota hora totum
A et in parte horae partem A.
Et ad argumentum, quando arguitur quod in instanti medio etiam erit ita quod A est
pertranseundum; ergo tunc erit ita quod Socrates pertransibit A, huic dicitur negando
antecedens.
Et si arguitur ad probationem132 quod tunc non erit A pertransitum, et fuit aliquando
pertranseundum; ergo remanebit A pertranseundum, negatur consequentia, sicut nec valet istaconsequentia ‘Plato et Cicero fuerunt videndi a Socrate, et adhuc non sunt visi; ergo adhucsunt videndi’. Ponatur enim quod unus videbatur heri et quod alius istorum videbitur a te cras.
Isto posito, illa consequentia non valet, quia antecedens est verum et consequens falsum, et133
sic etiam non valet haec consequentia ‘aliquando fuit ita quod Socrates pertransibit A, etadhuc non134 pertransivit135 A; igitur adhuc pertransibit A’, quia in quolibet instanti136
124 aliquid corr. : aliquod PV
125 secundum omnes suas partes V: om.P
126 sui motus V: om.P
127 tunc nec V: om.P
128 transibit V: pertransibit P
129 A: et add.P
130 pertransibit V: pertransit P
131 nec desinit V: om.P
132 ad probationem V: om.P
133 et quod alius istorum videbitur a te cras ... falsum et V: om.P
134 adhuc non V: nondum P
135 pertransivit V: pertransibit P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet

63intrinseco istius horae erit antecedens verum et consequens falsum. Unde in nullo instanti
intrinseco hujus horae erit A pertransitum, nec etiam pertranseundum.
Posset tamen dici aliter, scilicet quod A per totam horam erit pertranseundum et quod
Socrates aliquando desinet pertransire A, scilicet in ultimo instanti istius horae, et tamen
numquam incipit nec incepit nec incipiet pertransire A.
Sed haec responsio fallax habet fundamentum. Non enim habet aliam rationem pro se nisi
consequentiam prius negatam, scilicet ‘hoc spacium aliquando fuit pertranseundum, et adhuc
non est nec fuit pertransitum; ergo adhuc est pertranseundum’.
Sed haec responsio, sicut prius declaratum est, non est necessaria sed tantum apparens
probabilis.
Tunc etiam apud istam responsionem foret concedendum quod aliqua sunt duo mobilia seu
duo puncta aeque velociter mota per horam ceteris paribus quoad praesentia vel futura, ettamen unum illorum pertransibit centuplam lineam ad maximam lineam pertransitam ineadem hora ab altero illorum. Posito enim quod A prius fuisset motum super eandem lineam
per unum annum ante continuando motum usque in finem istius horae, ita quod in fine datae
horae sit tota linea primo pertransita ab A puncto et quod B in hoc instanti incipiat moveri
super eandem lineam pertranseundo in totam hanc horam centesimam partem <95vb> istius
lineae datae, tunc sequitur quod A pertransibit totam illam lineam in hac hora et B
solummodo centesimam partem ita quod non magis; ergo et cetera137. Iterum sequitur quod
unus punctus subito pertransibit totam hanc lineam, quia immediate ante ultimum instansdatae horae, ideo dicitur quod prior responsio est certior quam secunda, utraque tamen
quodammodo probabilis; ideo elige138.
Sed forte arguitur adhuc in isto argumento principali dato quod Socrates pertransibit A139 ante
finem talis horae, sicut ponit data responsio quod Socrates pertransibit A antequam A erit
pertransitum a Socrate.
Probo: quia B erit primum instans in quo A erit pertransitum, sit B ultimum istius horae
mensurantis motum Socratis super A. Et tunc arguitur sic: B erit primum instans in quo A erit
pertransitum, ergo A non140 erit pertransitum ante B, sed Socrates pertransibit A ante B; ergo
Socrates prius pertransibit A quam A erit pertransitum a Socrate141, quod fuit probandum.
Et quod hoc sit falsum arguitur: quia si Socrates prius pertransibit A quam A erit
pertransitum; igitur vel per tempus vel per instans prius Socrates pertransibit A quam A erit
pertransitum, consequens falsum, quia non per tempus, quia immediate142 ante B A non erit
pertransitum, nec per instans, per idem argumentum, tunc etiam143 sequitur quod duo instantia
sint immediata, quod est impossibile.
Similiter arguitur quod Socrates non pertransivit A ante B, vel quod A erit pertransitum ante
B. Ponatur enim gratia exempli quod B nunc foret. Tunc arguitur sic: Socrates priuspertransivit A; igitur A prius fuit pertransitum a Socrate.
Consequentia arguitur sic: Socrates prius pertransivit A; igitur cum non citius pertransiverit A
quam A fuit pertransitum a Socrate, A prius fuit pertransitum a Socrate.
Similiter: si modo non foret A nec aliqua ejus pars, adhuc Socrates prius pertransivisset A,
posito quod Socrates fuiss et motus super A, sicut modo movebatur super A; ergo post hoc
136 instanti V: om.P
137 ergo et cetera V: om.P
138 ideo elige V: om.P
139 A V: om.P
140 A non V: ante P
141 a Socrate V: om.P
142 immediate V: in mediate P
143 etiam V: enim P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet64erit ita quod A fuit pertransitum a Socrate, et numquam nisi ante B; igitur tunc fuisset
pertransitum ante B. Sed modo Socrates movebatur super A per omnia sicut tunc igitur jam A
fuit pertransitum a Socrate ante B, quod erat probandum.
Similiter: posito quod in B instanti non erit Socrates, sed continue ante B movebatur Socrates,
sicut prius positum est, tunc adhuc Socrates pertransisset A, et etiam A foret pertransitum a
Socrate, et numquam nisi ante B; igitur et cetera.
Similiter: si in B instanti erit ita quod Socrates pertransivit A; igitur tunc erit ita quod ante B
instans Socrates fuit pertransiens A; igitur prius fuit ita quod Socrates pertransit A; igitur A
prius fuit pertransitum.
Ad haec respondetur primo ad primum concedendo quod Socrates prius pertransibit A quam
A erit pertransitum.
Et quando arguitur ulterius quod non, quia nec per tempus prius nec per instans; igitur non
prius, dicitur negando consequentiam, sicut non sequitur ‘nec per tempus nec per instans erunt
omnia instantia ante B prius quam erit B; igitur illa non erunt prius quam erit B’, negatur
consequentia.
Et si arguitur ex illo quod aliquid erit altero prius, et tamen nec per tempus nec per instans,
huic dicitur quod hoc est impossibile, nec sequitur ex aliquo jam posito, quia non valet haec
consequentia ‘Socrates prius pertransibit A quam A erit pertransitum, et tamen nec per tempus
nec per instans; igitur aliquid erit altero prius quod non erit eodem prius per tempus nec per
instans’.
Ad aliud, quando arguitur ad idem sic “Socrates prius pertransivit A; ergo prius fuitpertransitum a Socrate”, negatur consequentia. Et dicitur ulterius quod Socrates pertransivit A
quando A non fuit pertransitum et antequam A fuit pertransitum.
Et tunc ad argumentum, quando arguitur “ponendo quod B foret et A non foret sed tamen
quod continue Socrates fuisset motus super A sicut et modo, sequitur quod A tunc fuitpertransitum a Socrate144 ante B, quia aliquando post B fuisset verum dicere quod Socrates
prius pertransivit A et quod fuit pertransitum a Socrate”, huic dicitur quod non, immo tunc
non foret verum in B quod Socrates pertransivit A nec tunc foret dare maximum quod
Socrates pertransivit. Socrates enim <96ra> tunc pertransivisset145 quamlibet partem A lineae
non terminatam ad illud extremum versus quod Socrates movebatur et nullam partem A
terminatam ad illud extremum; ideo Socrates tunc non pertransivisset A, sed solummodo
partem istius lineae. Et ita numquam post B fuisset verum dicere quod Socrates pertransit
A<et > quod146 A fuit pertransitum a Socrate.
Sed forte contra hanc responsionem arguitur sic in casu isto: Socrates pertransivisset
quemlibet punctum A quem pertransivit modo ante B; ergo qua ratione Socrates nunc
pertransivit A ante B, et tunc pertransivisset A ante B, quia ad hoc quod Socrates
pertransivisset A non requiritur quod pertransivisset ultimum punctum A, sed sufficit quod
pertransivisset quemlibet punctum citra ultimum. Aliter enim sequeretur quod modo Socrates
non pertransivit A ante B in casu prius posito147. Notum est enim quod Socrates nonpertransivit ultimum punctum A ante B; igitur et cetera.
Similiter: [et] Socrates nunc non pertransivit ante B plusquam tunc fecisset, et nunc Socrates
pertransivit ipsum A ante B; igitur tunc etiam pertransivisset148 ante B.

144 a Socrate V: om.P
145 pertransivisset V: pertransisset P
146 quod] Socrates pertransit A quod] LAC P
147 in casu prius posito V: om.P
148 pertransivisset V: pertransisset P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet65

Ad haec dicitur, quando arguitur primo quod ad hoc quod Socrates pertransivisset totum149 A
ante B non requiritur quod pertransivisset ultimum punctum A ante B, dicitur concedendo hoc
esse verum, sicut probat argumentum.
Et tunc quando arguitur ulterius quod Socrates pertransivit quemlibet punctum A eodem
modo ac si A mansisset in fine; igitur etiam tunc Socrates pertransisset totum A, dicitur
negando consequentiam. Ad hoc enim quod Socrates pertransisset totum150 A, requiritur quod
A mansisset in fine pertransitionis suae151. Unde juxta hoc conceditur quod aliqua duo
mobilia, scilicet duo puncta aeque velociter mota super duas lineas aequales ceteris paribus
praeter hoc quod una istarum in fine manebit, alia non, et unum istorum mobilium pertransibit
totam lineam suam152 ante finem istius horae et alius non pertransibit suam.
Et si arguitur sicut prius quod neuter istorum altero eorum punctorum plus pertransibit, cum
ista duo continue per istam horam aeque velociter movebuntur ceteris paribus. huic dicitur
quod sic, quia unus istorum punctorum pertransibit totam lineam suam, et erit dare maximam
lineam quam ipse pertransibit ante finem istius horae, sed de altero non erit ita, quia non est
dare maximam lineam quam ipse pertransibit, sed minimam quam non pertransibit sic quodtalem non pertransibit, sed quamcumque minorem illa vel sibi aequalem pertransibit, et ista
erit tota linea super quam movetur. Et ideo unum istorum altero eorundem153 plus
pertransibit, sed in nulla proportione, et hoc est quia est dare unius maximam lineam
pertranseundam154, et155 non utriusque. Et ex hoc patet responsio hujus ultimae ad aliam
formam reductionis156 superius factam.
Et ad aliam formam, quando arguitur “si in B instanti erit ita quod Socrates prius pertransivit
A; igitur in B instanti erit ita quod Socrates fuit prius pertransiens A, et si sic; igitur A prius
fuit pertransitum”, huic dicitur quod non valet ista consequentia ‘Socrates prius pertransivit A;
ergo Socrates prius fuit pertransiens A’, immo conceditur quod Socrates prius pertransivit A
quando non fuit pertransiens A et quando A non fuit pertransitum, et quod Socrates fecit hoc
vel illud quando ipsum non fuit factum, sicut carpentarius prius faciet A domum quam A
domus erit facta, et sic erit de omni re quae fiet quae non potest subito fieri. Unde si Socrates
proferet aliquam propositionem, prius proferet eam quam ipsa erit prolata, et si Socrates
dealbabit Platonem successive, prius dealbabit ipsum quam ipse erit dealbatus157, et sic dealiis talibus successivis actionibus quarum effectus in aliquo instanti primo erunt. De aliis
tamen actionibus quarum effectus numquam primo erunt, non est necessarium quod agentia
prius faciant eas quam sui effectus erunt. Unde si Socrates <96rb> debeat corrumpere aliquam
rem animatam, non requiritur quod ipse prius corrumpat eam quam ipsa erit corrupta, quia
forte post instans praesens immediate corrumpet eam et immediate post instans praesens erit
corrupta; ideo non citius corrumpet eam quam ipsa erit corrupta, sicut Socrates non citius
dividet talem vel talem lineam quam ipsa erit divisa.
Et si arguitur quod Socrates dividet aliquid158 quod ipse numquam tanget, nec aliquid aliud, etetiam quod dividet aliquid postquam illud erit divisum, et quando ipsum erit divisum, et
corrumpet aliquid postquam ipsum erit corruptum, quia ponatur quod Socrates incipiat
149 totum V: om.P
150 totum V: om.P
151 pertransitionis suae V: om.P
152 suam V: om.P
153 eorumdem V: om.P
154 pertranseundam V: pertransitam P
155 et V: quia P
156 reductionis V: inductionis P
157 dealbatus V: albus P
158 aliquid corr.: aliquod PV

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet

66

dividere A superficiem vel corrumpere B corpus, tunc, sicut patet per datam responsionem159,
superficies immediate post hoc erit divisa, sed post hoc instans Socrates dividet eam; igitur
dividet istam postquam ista erit divisa, et tamen nec Socrates nec aliquid aliud umquam tanget
istam superficiem, quia numquam post hoc erit, et per idem sequitur quod Socrates numquamaget in illam superficiem160 nec aget in rem istam corrumpendam.
Ad haec omnia respondetur concedendo ea praeter hoc quod Socrates dividet istam lineam vel
superficiem postquam ipsa erit divisa.
Et ad argumentum pro isto probando, respondetur negando consequentiam. Ad hoc enim quod
Socrates dividat aliquid postquam ipsum fuit divisum, requiritur quod ipsum fuerit divisum inaliquo instanti, et Socrates postea dividat illud post illud instans, quod est falsum etimpossibile.
Et si arguitur ex isto quod aliquid erit quod in nullo instanti erit, et numquam erit ita quod
ipsum est, et quod aliquid erit, quod impossibile est esse, quia divisio hujus superficiei erithujusmodi. Ipsa enim non erit in aliquo instanti, ut apparet, quia in nullo instanti erit ista inquo haec superficies erit divisa, sed immediate post hoc erit divisa; igitur et cetera. Et
consimiliter arguitur quod impossibile est hanc divisionem esse vel aliquam aliam, quia non
est possibile quod ipsa sit quando ipsa superficies est integra, nec quando est divisa; igitur
numquam est possibile ipsam esse. Et consimiliter arguitur de quacumque alia divisione.
Ad haec omnia dicitur quod quilibet eorum est impossibile.
Et ad argumentum, quando arguitur primo quod divisio A superficiei erit, et in nullo instanti,
dicitur quod hoc est impossibile.
Et ad argumentum ulterius, quando arguitur quod ista superficies immediate post hoc erit
divisa, et in nullo instanti erit divisio illius superficiei in quo instanti haec superficies erit
divisa; ergo in nullo instanti erit divisio istius superficiei, huic dicitur concedendo
conclusionem.
Sed ulterius si arguitur ex illo consequente quod divisio illius superficiei non erit in aliquo
instanti, dicitur quod non valet consequentia, et causa est haec, quia illa divisio erit quando
non erit divisio illius superficiei. Unde totus ille motus erit divisio illius superficiei, et ideo
illa divisio erit quandocumque ille motus erit, et in161 quocumque instanti in quo ille motus
erit illa divisio erit162, sed in nullo instanti erit163 ille motus divisio illius superficiei, quia
illud agens in nullo instanti dividet illam superficiem, et numquam erit ille motus divisio illius
superficiei nisi quando agens dividet illam superficiem, et hoc erit in quolibet tempore
incipiente ab isto instanti in quo agens incipit vel incipiet dividere illam superficiem, sed innullo instanti talis temporis.
Et consimiliter dicitur ad aliam formam, qua arguitur quod aliquid erit quod impossibile est
esse, quia haec divisio erit, et impossibile est hanc divisionem esse; ergo aliquid erit quod
impossibile est esse, dicitur negando consequentiam, sicut non sequitur ‘album erit nigrum, et
impossibile est album esse nigrum; igitur aliquid erit nigrum quod impossibile est esse
nigrum’.
Et si arguitur ex isto quod aliqua divisio erit per unam164 diem vel per mille annos, et tamen
in nullo instanti erit illa divisio, huic potest dici satis probabiliter concedendo conclusionem,
sicut per totam <96va> hanc horam et quamlibet ejus partem Socrates pertransibit aliquod
159 responsionem: A add.P
160 superficiem] quia numquam post hoc ... superficiem] LAC P
161 in V: om.P
162 erit] et illa divisio erit} LAC P
163 erit: et add.P
164 unam corr.: unum PV

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet67spacium, et tamen in nullo instanti pertransivit aliquid nec in aliquo instanti erit pertransitio
alicujus spacii, et tamen per horam totam erit pertransitio alicujus spacii, et similiter dicitur inproposito.
Sed forte ad evitandam istam conclusionem dicitur aliter, scilicet quod haec divisio erit inaliquo instanti divisio, et conceditur quod haec divisio est.
Et si tunc arguitur quod haec divisio, quaecumque detur, nullius est divisio, quia nec divisi
nec integri vel continui, huic dicitur forte concedendo conclusionem, scilicet quod haec
divisio est, et tamen haec divisio nullius est divisio, sed est alicujus, quia est motus alicujus,
non tamen est divisio alicujus. Et dicitur quod non sequitur ‘iste motus alicujus est motus, etiste motus est haec divisio; ergo haec divisio est alicujus divisio’, sed solum sequitur quod
haec divisio est alicujus. Vel forte dicitur aliter et apparenter quod haec divisio est alicujus
divisio, quia est dividentis divisio, sicut motus est moventis motus, et pertransitio est
pertranseuntis pertransitio.
Sed contra haec arguitur primo contra primam responsionem: quia si aliquando erit ita quod
haec divisio est, quia aliquando erit haec divisio; igitur eadem ratione si aliquando erit divisio
alicujus, aliquando erit ita quod divisio alicujus est, quod est negatum. Et consequentia patet
per istam responsionem prius positam.
Similiter: sicut ponit ista responsio quod divisio est alicujus et non est alicujus divisio,
conformiter etiam habet ponere quod divisio est, et tamen in nullo instanti est divisio, quod est
impossibile.
Contra secundam responsionem etiam arguitur sic: si haec divisio est alicujus divisio, scilicet
ipsius dividentis divisio; ergo eadem ratione corruptio est corrumpentis corruptio, et generatio
generantis generatio. Et tunc sequitur quod alicujus incorruptibilis est corruptio, et alicujus rei
ingenerabilis est generatio, posito casu quod aliquod incorruptibile et ingenerabile incipiat
corrumpere unum et generare aliud, sicut posito quod sol incipiat corrumpere frigiditatem
generando caliditatem165, et sequitur tunc quod per totam istam horam simul erit generatio
solis <et> corruptio eujsdem, et tamen nullius est vel erit generatio nisi rei quae est vel erit ingenerato esse vel in generari, nec alicujus est vel erit corruptio nisi rei quae corrumpetur; ergo
sol generabitur et corrumpetur, quod est impossibile, cum sit corpus ingenerabile etincorruptibile166.
Ideo forte ad hoc datur alia responsio concedendo, scilicet quod aliquando erit ita quod haec
divisio est alicujus divisio.
Et ulterius, quando arguitur quod non, quia nec est continui divisio nec est divisi divisio, huic
dicitur tunc quod est continui dividendi divisio.
Et quando arguitur quod non, quia si talis divisio foret dividendi divisio sequitur quod aliquid
divideret illud dividendum, consequens impossibile, quia sicut prius probatum est de
pertransitione, scilicet quod non est possibile quod aliquid pertranseat aliquid aliud, ita non est
possibile quod aliquid dividat aliquid aliud, et si sic, igitur ista divisio non est alicujus
dividendi divisio, huic dicitur tunc quod non valet haec consequentia ‘haec divisio est alicujus
dividendi divisio; igitur aliquid dividit illud dividendum’, sed solum sequitur quod aliquod
dividendum sit in dividi ab aliquo dividente et quod aliquod dividens sit in dividendo aliquid
dividendum, et haec responsio inter ceteras a prima est maxime probabilis.
Arguitur tamen contra hanc sic: si aliquando erit ita quod aliqua divisio est alicujus <96vb>
divisio, quia per totam talem horam erit alicujus divisio, tunc sequitur eadem ratione quod
aliquando erit ita quod aliqua divisio alicujus superficiei est sive divisio alicujus lineae.
Et arguitur quod non: quia tunc non erit ita quod aliqua linea est in dividi, quia non illa quammodo incipit agens dividere, quia agens adhuc numquam dividebat partem istius lineae nec
165 generando caliditatem V: generatione caliditatis P
166 quod est impossibile cum ... incorruptibile V: om.P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet

68istius superficiei, et sequitur quod in aliquo instanti est divisio alicujus lineae vel superficiei,et tamen post illud instans poterit esse quod numquam fuit divisio istius, etiam sequitur quodin aliquo instanti est alicujus divisio, et tamen agens quod facit istam divisionem omnino
quiescit in isto instanti. Haec167 forma est quae maxime movet contra istam responsionem.
Et quod illud sequitur consequenter respondendo arguitur sic: quia ista responsio ponit quod
divisio talis lineae vel superficiei est, quia illa linea vel superficies jam incipit dividi vel est in
dividi, sed in primo instanti in quo agens incipit dividere, tunc est aliqua superficies quae
dividi incipit, et quae tunc est in dividi; ergo tunc est divisio istius lineae vel superficiei, ettunc agens quiescit omnino a tali actione, ut suppono. Ponitur enim quod tunc incipiat
dividere, et tunc sequitur conclusio proposita.
Sed pro isto adhuc posset dici quod plus requiritur ad hoc quod divisio alicujus sit quam quod
illud incipiat dividi, immo hoc non requiritur nec sufficit168, sed requiritur quod agens
continuet actionem suam per quam dividatur ipsum dividendum, sed hoc est falsum in primo
instanti in quo agens incipit dividere seu agere; ideo forte dicitur quod non sequitur conclusio
proposita.
Sed adhuc arguitur quod sic: quia ponatur quod dividens aliquod prius divisisset motu
continuo A medium et continuando eum incipiat dividere partem B medii. Sit tamen B
medium non continuum cum A sed solummodo contiguum, et tunc sequitur quod divisio B
vel alicujus superficiei B est tamen agens, tunc primo incipit agere in B. Ponatur enim gratia
exempli quod foret unum aliud agens voluntarium approximatum ad aliud extremum istius
omnino sicut jam approximatur hoc agens ad hoc extremum169, quod etiam incipiat dividerepartes B, sed quod illud quiescet170 ibidem per magnum tempus terminatum ad hoc instans, ettunc sequitur, ut apparet, quod qua ratione est ponendum quod tunc erit divisio superficiei
approximatae primo agenti, etiam tunc est divisio superficiei immediatae agenti secundo
quiescenti, et si sic, sequitur conclusio proposita.
Similiter: juxta istam responsionem sequitur quod ita cito erit divisio mediae superficiei sicut
primae, immo ultimae sicut primae.
Quod arguitur sic: quia in nullo instanti erit divisio alicujus lineae vel superficiei nisi quia in
isto instanti erit aliquis motus vel actio per quam dividetur talis linea vel superficies, et adhuc
non in isto instanti, sed post illud instans; ponitur ergo quod continuetur idem motus vel
eadem actio ita quod eodem motu in numero dividantur omnes superficies vel lineae
dividendae illius corporis, et tunc sequitur quod ita cito erit divisio ultimae superficiei sicut
primae.
Sed forte dicitur quod illud non sequitur, quia iste motus non erit divisio talis lineae vel talis
superficiei antequam ista linea vel superficies incipiat dividi per istum motum, et non aequecito incipient omnes lineae dividi per istum motum; ergo et cetera.
Sed contra: iste motus erit divisio totius corporis dividendi antequam illud corpus incipiat
dividi; ergo eadem ratione erit divisio alicujus superficiei antequam ipsa <97ra> incipiat
dividi per istum motum. Ideo tunc forte dicitur quod non erit divisio alicujus superficiei
antequam ipsa erit in dividi per istum motum, sicut nec est aliquis motus divisio alicujus
corporis antequam illud corpus sit in dividi per istum motum.
Sed contra hoc arguitur sic: totum corpus erit in dividi antequam ipsum incipiat dividi; ergo
eadem ratione superficies media erit in dividi antequam ipsa incipiat dividi, et si sic, etiamsequitur conclusio proposita.

167 haec V: et haec P
168 immo hoc non requiritur nec sufficit V: om.P
169 ad hoc extremum V: om.P
170 quiescet V: quieverit P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet69

Sed forte pro isto dicitur, et bene, quod superficies non est in dividi antequam ipsa incipiat
dividi. Et causa est quia ipsa non habet praecisam mensuram et adaequatam sicut requirerettotum corpus dividendum; et ideo non sequitur licet totum corpus sit in dividi antequam
ipsum incipiat dividi quod propter hoc superficies etiam erit in dividi antequam ipsa incipiat
dividi.
Sed contra: ex hac responsione sequitur quod aliqua superficies quae de praesenti est continua
et per tempus terminatum ad illud instans erit continua, et tamen aliquando erit divisa ettamen numquam erit in dividi.
Quod arguitur sic: quia ponatur quod A corpus sic dividetur quod sit dare primum instans in
quo A erit complete divisum, et signetur superficies ipsius quae ultimo dividetur quae sit B. Et
arguitur tunc sic quod B numquam erit in dividi: quia per dictam responsionem B non erit individi antequam incipiat dividi sed cum B incipiet dividi, tunc B non erit in171 dividi sed indiviso esse, quia B non incipiet dividi ante ultimum isntans, sicut apparet intuenti, et tunc B
erit in diviso esse, per casum; igitur et cetera.
Similiter: retento eodem casu sequitur quod aliqua superficies dividetur quae jam est continua,
et tamen nec jam est divisio illius nec umquam erit divisio illius, quia per istam responsionem
non erit divisio alicujus superficiei antequam incipiat dividi, sed quando ipsa superficies
incipiet dividi tunc non erit divisio istius, quia non erit motus nec actio qua dividetur ista
superficies, quia tunc ista superficies erit in diviso esse et agens omnino quiescet, ut
supponitur.
Et consimiliter arguitur de prima superficie dividenda, posito quod agens jam quiesceret etmodo primo inciperet dividere partes istius corporis. Tunc enim non est divisio istius corporis,
quia tunc quiescet172 agens, nec adhuc dividit nec umquam erit divisio istius superficiei, quia
in nullo instanti erit ista superficies dividenda, nec in aliquo instanti incipiet ista superficies
dividi; ergo per istam responsionem numquam erit divisio istius superficiei, et hoc potest
concedi.
Ex his omnibus elige probabile.

171 in V: om.P
172 quiescet V: quiescit P

Heytesbury, Sophismata, Soph.5

Transcription F. Pironet70<Sextum sophisma><Anima Antichristi necessario erit><99rb> Anima Antichristi necessario erit.
Ponatur quod Antichristus non sit, sed quod ipse erit, contingenter tamen, ita quod non sit
determinatum adhuc quando ipsa erit. Isto posito, sophisma non est verum sic significando.
Arguitur tamen quod sic: quia anima Antichristi aliquando necessario erit, quia ipsa
necessario erit post A, ponitur quod A erit primum instans in quo Antichristus erit. Et arguitur
tunc sic: anima Antichristi erit in A instanti; ergo post A instans ipsa necessario erit.
Probo consequentiam: quia si tunc post A instans ipsa erit perpetua et incorruptibilis; ergopost A instans ipsa non poterit non esse, et si sic; ergo tunc ipsa necessario erit.
Sed pro isto forte dicitur, sicut est dicendum, quod non valet haec consequentia ‘post A
instans ipsa erit aeterna seu perpetua; igitur post A non poterit non esse’. Contra hoc arguitur
sic: si ipsa erit aeterna post A, et ipsa poterit non esse post A, tunc sequitur quod aliquod
aeternum poterit non esse.
Et arguitur quod non: quia si aliquod aeternum poterit non esse, ponatur igitur quod illud
aeternum non erit, et habetur contradictoria, quia si illud erit aeternum, ipsum erit per tempus
infinitum et per positum non erit; igitur et cetera.
Sed pro isto forte dicitur distinguendo hanc propositionem ‘aliquod aeternum potest non esse’
eo quod iste terminus ‘aeternum’ potest supponere pro eo quod est aeternum aut pro eo quod
potest esse aeternum. Unde primo modo accipiendo hanc propositionem est iste sensus:
aliquid quod est aeternum potest non esse, et adhuc iste sensus est verus secundum aliquos,quia aliqua est pars elementi simplicis sicut terrae vel ignis quae in aeternum erit, sicut potest
poni satis probabiliter, et ista poterit non esse, quia ista est corruptibilis sicut pars simplex.
Sed non oportet illud dici, quia satis potest poni quod quaelibet pars talis elementi aliquando
corrumpetur, quia nulla est quin possit sibi approximari contrarium et sibi forte
approximabitur. Ponitur enim, sicut est satis probabile, quod terra sit in continuo motu, velquod frequenter moveatur ita quod illa terra quae nunc est prope centrum aliquando intempore aeterno forte distabit per multa miliaria a centro, et tunc satis de facto potest sibi
approximari contrarium quod potest ipsam corrumpere. Et consimiliter ponitur de igne quod
per diversas exalationes potest quaecumque pars aliter disponi quam modo est<99va> disposita, et sic tandem potest sibi approximari contrarium, et sic potest satis bene
rationabiliter poni quod continue est aliqua pars ignis simplex. Et etiam aliqua pars terrae etpars valde magna, et tamen aliquando corrumpetur quaelibet quae modo est simplex vel mixta
et cetera. Alius est sensus, scilicet: aliquid quod potest esse aeternum potest non esse, et istesensus etiam est verus et verificatur de anima humana tantum, et adhuc secundum opinionem
Commentatoris tertio De anima illud non foret verum, quia ipse ponit eandem esse animam
intellectivam numero in omnibus hominibus, et hoc creditur esse physicum. Difficile est enim
assignare separationem animae intellectivae a corpore et ad quid ista deserviret post ejus
separationem a corpore et ubi foret physice loquendo et quod ipsa non poterit corrumpi etdifficilissimum est distinguere unam ab alia, cum sint ejusdem speciei specialissimae et
aequalis perfectionis. Et nullam includunt conditionem materialem, cum neque sint in situ
neque in corpore aliquo tamquam forma in subjecto. Ideo physice loquendo vel oportet ponere
formam ultimam hominis esse corrumptibilem sicut formam bruti, sicut posuit Alexander, veleandem numero esse, sicut ponit Averrois Commentator, sed ista philosophia est contra fidem
et veritatem.
Ideo redeat ad sophisma ista disputatio concedendo, scilicet ista conclusionem prius argutam
quod aliquid quod potest esse aeternum potest non esse, sicut anima Antichristi.
Et ad argumentum ulterius, quando arguitur ponendo istam de inesse, hanc scilicet ‘aliquod
aeternum non erit’, dicitur quod ista est impossibilis. Unde sicut non valet consequentia

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet71‘album potest esse nigrum; ergo possibile est quod album sit nigrum’, sicut non sequitur‘aliquod aeternum potest non esse; ergo possibile est quod aliquod aeternum non erit’, sed
antecedens est verum et consequens impossibile.
Sed contra: si aliquod aeternum potest non esse, illud vel est aeternum vel non est aeternum,
sed potest esse aeternum si non sit aeternum, sed solummodo potest esse aeternum, tunc ex
isto non sequitur quod aliquod aeternum poterit non esse, quia illud non est aliquod aeternum.
Similiter: si aliquod aeternum potest non esse, aut illud aeternum est aut non est. Si illud
aeternum non est; ergo aliquod aeternum non est, sed consequens est impossibile.
Et consequentia arguitur: quia arguitur ab inferiori ad suum superius postposita negatione.
Ad hoc dicitur sicut prius quod nullum est aeternum quod potest non esse.
Et quando ulterius arguitur quod tunc non sequitur quod aliquod aeternum potest non esse,quia illud non est aeternum, dicitur negando consequentiam. Unde sicut prius dicebatur ista
stant simul ‘aliquod aeternum potest non esse’ et tamen ‘omne aeternum est tale quod ipsum
non potest non esse’, sicut omnis homo est homo qui non potest esse Antichristus et tamenaliquis homo potest esse Antichristus, et omnis homo est talis quod non potest de novo
generari et tamen aliquis homo, ut puta filius tuus, potest de novo generari.
Et si arguitur ex istis quod omnis homo non potest de novo generari et quod omne aeternum
non potest non esse, dicitur quod non valet consequentia. Et causa est quia apud communem
modum loquendi antecedens solum significat quod omnis homo qui est non potest de novo
generari et quod omne aeternum quod est non potest non esse, sed consequens plus significat,
quia haec propositio ‘omnis homo non potest generari’ significat quod nullus homo potest
generari, et ista significat quod nullus homo qui est nec aliquis homo qui potest esse potest
generari, et hoc est falsum, et consimiliter significat quaelibet talis; et ideo non procedit
argumentum.
Ad secundam consequentiam prius factam probando quod aliquod aeternum non est, quia hoc
aeternum non est, demonstrata anima Antichristi, dicitur quod consequentia non valet.
Et ad probationem, dicitur quod superius frequenter <99vb> in aliis sophismatibus ponitur
responsio, scilicet quod requiritur quod arguatur a per se inferiori ad suum superius, et ibidem
exponuntur illi termini; ideo et cetera.
Sed forte adhuc arguitur quod anima Antichristi non potest non esse post A, quia ipsa
inevitabiliter erit post A.
Probatur: quia post A non poterit esse quin ipsa erit post A.
Similiter: ipsa aeternaliter erit post A.
Similiter: in A instanti ipsa incipiet esse necessario post A.
Probatur: quia in A erit ista copulativa vera sic significando ‘anima Antichristi nunc non est
necessario post A et immediate post instans quod est praesens erit vera’, sed ex ista copulativa
sequitur quod anima Antichristi incipit esse necessario post A; igitur et cetera.
Ad haec respondetur, et primo ad primum, quando arguitur quod haec anima erit inevitabiliter
post A, dicitur quod non. Ista enim propositio significat quod non poterit evitari quin ipsa erit
post A, et hoc est falsum.
Et ad argumentum, quando arguitur quod continue post A erit inevitabile ipsam fore; ergopost A ipsa inevitabiliter erit, negatur consequentia; sicut non sequitur ‘post A erit
necessarium ipsam esse; ergo post A ipsa necessario erit’, quia licet in A erit ita quod ipsa
necessario erit post A, tamen modo non est ita quod ipsa necessario erit post A, sicut licet cras
erit ita quod tu es omnis homo qui cras curret in bello monte, tamen forte tu non eris omnis
homo qui cras curret in bello monte, et consimiliter dicitur in proposito.
Et ad aliam formam, quando arguitur quod illa aeternaliter erit post A; igitur ipsa necessario
erit post A, dicitur negando consequentiam.

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet72

Et si arguitur ut prius quod post A ipsa non poterit non esse post A, quia si post A poterit nonesse, cum ipsa erit in A, sequitur quod ipsa173 poterit incipere non esse post A vel desinere
esse post A, quod est impossibile. Ideo pro isto dicitur negando consequentiam ultimo factam.
Et ad aliud, quando assumitur quod post A ipsa non poterit non esse, quia tunc erit aeternaliteret aeterna, huic dicitur negando consequentiam. Et causa est quia licet ista tunc erit aeterna,tamen modo potest esse quod ipsa non erit tunc aeterna, quia nunc potest non esse futura post
A; ideo et post A poterit non esse futura post A.
Ad aliud, quando arguitur quod ipsa in A instanti incipiet esse necessario post A, dicitur quodnon.
Et ad argumentum, quando arguitur ulterius quod tunc erit ita quod incipit esse necessario
post A, dicitur concedendo illud, sicut argumentum satis probat.
Et ulterius, si arguitur “erit ita quod ipsa incipit esse necessario post A; igitur ipsa incipiet
esse necessario post A”, dicitur negando consequentiam, sicut prius frequenter negabatur
consimilis in primo sophismate et in proximo praecedenti.
Sed forte aliter arguitur sic: si anima Antichristi erit et jam non est, ipsa est futura, sed omne
futurum necessario erit; ergo et cetera.
Assumptum arguitur sic: quia si non, stet oppositum quod aliquod futurum non necessario
erit. Et arguitur quod ista sit falsa: quia si aliquod futurum non necessario erit, possibile est
quod aliquod futurum non erit. Ponatur igitur quod illud quod est futurum non erit, et arguitur
quod illud claudit opposita: quia si illud sit aliquid quod est futurum, illud erit, et per positum
non erit; ergo et cetera.
Sed pro isto forte dicitur, sicut est dicendum, quod non valet consequentia ‘aliquid quod est
futurum potest non esse; igitur possibile est quod aliquid quod est futurum non erit’ sicut
prius dicebatur in consimili, et ideo bene conceditur quod ista propositio claudit
contradictionem, sed ipsa nullo modo sequitur; ideo et cetera.
Sed adhuc contra illam propositionem arguitur sic: necesse est quod omne futurum erit; igitur
nihil quod est futurum poterit non esse.
Sed dicitur negando consequentiam: quia arguitur a sensu composito vero ad sensum divisum
falsum. Unde necesse est quod omne futurum erit, sed non omne futurum necesse est fore vel
esse futurum, sicut necesse est omnem hominem esse animal, et tamen nullum hominem
necesse est esse animal.
Sed contra hoc arguitur sic: si anima <100ra> Antichristi sit futura, ipsa necessario erit.
Consequentia arguitur sic: quia si ipsa est futura, deus scit eam esse futuram et credit eam esse
futuram, sed deus non potest decipi nec scientia dei potest esse incerta; ergo ipsa anima nonpotest non esse futura, quia si posset, tunc sequeretur quod quod deus nunc scit aliquam
propositionem et scivit ante hoc per tempus aeternum, et tamen potest modo esse, immo tu
potes modo facere quod deus numquam scivit istam nec credidit.
Etiam arguitur sic: haec propositio est vera et prius fuit vera sic significando ‘anima
Antichristi erit’; signetur ergo ista, et sit A, capiatur tunc haec propositio ‘A fuit verum’ et sit
ista B. Et arguitur tunc sic: B est propositio necessaria, et ex B sic significando sequitur quod
ipsa anima erit; ergo ipsa anima necessario erit.
Consequentia arguitur sic: quia in tali consequentia antecedens est necessarium; ergo etconsequens. Arguitur enim sic: A fuit verum; igitur ista anima erit, demonstrata anima
Antichristi, antecedens est necessarium; ergo et consequens. Quod illud antecedens sit
necessarium arguitur sic: quia ipsum est una propositio vera et affirmativa de praeterito; ergo
est necessarium.

173 ipsa corr.: ipse V

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet73

Similiter ad idem arguitur sic: omne quod fuit necesse est fuisse, sed haec veritas fuit; ergonecesse est hanc veritatem fuisse, demonstrata A propositione vera. Et arguitur tunc sic:necesse est hanc veritatem fuisse; igitur est necesse hanc animam esse futuram.
Consequentia probatur ut prius: quia sequitur ‘haec veritas fuit sic significando; igitur ipsa
anima erit’, antecedens est necessarium; ergo et consequens.
Quod antecedens sit necessarium arguitur: quia significat praecise sicut necessarium est esse,quia solum significat, ut supponitur, quod haec veritas fuit, sed, sicut jam probatum est,
necesse est hanc veritatem fuisse; ergo illud antecedens significat sicut necesse est esse; igitur
ipsum est necessarium. Et si sic, sequitur quod etiam consequens sit necessarium, scilicet ‘ista
anima erit; ergo ipsa necessario erit’.
Ad haec argumenta respondetur, et primo ad primum concedendo istas conclusiones ibidem
argutas, scilicet quod deus aliquam propositionem nunc scit esse veram et per tempus scivit
sic esse sicut illa significat, et tamen modo potest esse quod ipse numquam scivit nec credidit
istam, scilicet quod nunc scit ipsam esse falsam. Et juxta hoc conceditur esse possibile quod
Socrates mille annis elapsis scripsit unam propositionem, et tamen cras vel hodie, immo
quandocumque tibi placuerit, tu potes facere quod Socrates numquam scripsit illam
propositionem veram, sicut posito quod Socrates scripsisset quod aliquando in tali hora curresin bello monte vel facias aliquod tale futurum quod mere dependet a tua voluntate. Notum est
tunc quod non necessario facies illud; ideo tu poteris non facere illud, et si tu non facies illud,tunc Socrates non prius scripsisset talem propositionem veram, cum tu possis facere quod tu
non facies illud, patet quod tu potes facere quod non scripsit illud verum. Et juxta hoc
conceditur etiam quod aliqua est propositio vera in hoc instanti, et tamen illa eadem in hoc
instanti potest esse falsa et sua contradictoria vera.
Et per hoc dicitur ad secundam formam, quando scilicet arguitur “si haec veritas fuit, necesse
est hanc veritatem fuisse, quia omne quod fuit necesse est fuisse”, dicitur negandoconsequentiam. Unde non sequitur ‘omne quod fuit necesse est fuisse, haec veritas fuit; ergonecesse est hanc veritatem fuisse’, sed sequitur ‘ergo hanc veritatem necesse fuisse’. Sicut
etiam in istis terminis non valet hujusmodi consequentia ‘omnem planetam necesse est esse,
aliquis planeta lucet in istis scholis; ergo necesse est aliquem planetam lucentem in istis
scholis esse’, sed sequitur quod aliquem planetam lucentem in istis scholis necesse est esse.
Arguebatur enim prius a sensu diviso ad sensum compositum.
Sed forte arguitur adhuc quod si haec propositio sit vera, ipsa non potest esse falsa, quia si
ipsa non sit falsa et poterit esse falsa; ergo poterit incipere esse falsa.
Sed arguitur quod non: quia si poterit <100rb> incipere esse falsa, et ipsa prius fuit vera;
ponitur igitur quod ipsa incipiat esse falsa postquam ipsa fuit vera. Et notum est quod in casu
ista claudunt opposita: quia si ista incipiat esse falsa sic significando, et fuit vera sic
significando; ergo ipsa erit falsa sic significando et fuit vera sic significando. Arguitur tunc
sic: ipsa fuit vera sic significando; ergo ista anima erit, et ipsa erit falsa sic significando; ergo
ista anima non erit. Patet igitur quod si ista propositio incipiat esse falsa postquam fuit vera etcetera, illud claudit opposita. Et si sic; ergo ipsa non potest esse falsa, quia ad hoc quod esset
falsa postquam fuit vera, requiritur quod ipsa inciperet vel incepisset esse falsa, sed hoc non
est possibile; ergo et cetera.
Similiter: si aliqua propositio sit vera in hoc instanti quod est praesens, ista in hoc eodem
instanti non potest esse falsa, quia si in hoc instanti potest esse falsa, cum tamen nunc sit ipsa
vera, sequitur quod ipsa possit mutari in hoc instanti a veritate in falsitate; ergo aliqua posset
esse mutatio facta in hoc instanti quae adhuc non est facta, quod est impossibile, quia nihil
potest esse in hoc instanti nisi quod est in hoc instanti.

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet74

Ad haec respondetur, primo ad primum, quando arguitur quod haec propositio non potest esse
falsa postquam fuit vera, quia non potest incipere esse falsa postquam fuit vera, dicitur
negando consequentiam.
Et quando arguitur ulterius “si ipsa erit falsa postquam fuit vera; ergo ipsa incipit vel incipiet
esse falsa postquam fuit vera”, dicitur quod ista consequentia est bona, sed ulterius tunc nonvalet consequentia sic arguendo ex ista “igitur si potest esse falsa postquam fuit vera, ipsa
potest incipere esse falsa postquam fuit vera”.
Sed forte arguitur contra istam propositionem jam concessam, hanc scilicet ‘ipsa potest esse
falsa postquam fuit vera’, arguitur sic: non potest esse quod ipsa erit falsa postquam fuit vera;ergo ipsa non potest esse falsa postquam fuit vera. Sed huic dicitur quod non valet
consequentia, sicut non sequitur ‘non est impossibile quod ego habeam solus eundem
denarium quem tu habes; igitur non possum habere solus eundem denarium quem tu habes’.
Ad secundam formam, quando arguitur quod nulla propositio quae est vera in hoc instantipotest esse falsa in eodem instanti, quia ipsa non potest mutari a veritate in falsitatem in hoc
instanti, dicitur negando consequentiam.
Et quando arguitur ut prius “si ipsa debeat esse falsa in hoc instanti cum ipsa sit vera, in
eodem instanti requiritur quod ipsa mutetur a veritate in falsitatem; ergo cum ipsa non possit
mutari a veritate in falsitatem, sequitur quod ipsa non potest esse falsa”, dicitur negandoconsequentiam ut in priori forma consimili. Unde non est ita de ista propositione vera decontingenti futuro sicut est de una alia propositione vera vel falsa de praesenti, quae est
determinate vera vel determinate falsa. Unde de talibus bene valet hujusmodi argumentum,
quia si aliqua talis potest esse falsa postquam fuit vera vel e contra, ista potest incipere esse
falsa vel e contra. Et potest etiam mutari a veritate in falsitatem, idest fieri falsa postquam fuitvera et e contra. Sed sic non est de propositionibus de futuro, et maxime de negativa quae nonpotest mutari a veritate in falsitatem, sicut nec affirmativae possunt mutari a falsitate inveritatem. Unde notandum est quod propositio affirmativa de futuro in materia contingenti
potest incipere esse falsa postquam ipsa fuit vera, sicut ista ‘tu eris’ aliquando erit falsa
postquam fuit vera. Sed numquam potest aliqua affirmativa de futuro falsa incipere esse vera,
nec est possibile quod ipsa erit vera postquam fuit falsa. Et e contra est de propositione
negativa de futuro de materia contingenti. Ipsa <100va> enim potest mutari a falsitate inveritatem, et potest incipere esse vera postquam fuit falsa, sed non potest incipere esse falsa
postquam ipsa fuit vera. Unde illud quod prius dictum est de hac propositione ‘ista anima
erit’, demonstrata anima Antichristi, scilicet quod ista potest esse falsa et non potest incipere
esse falsa, solum tenet gratia materiae, quia per subjectum istius significatur res quae nonpotest corrumpi licet ipsa possit non esse, scilicet anima intellectiva. Unde conceditur quod
ista propositio, scilicet ‘anima Antichristi erit’, potest incipere esse falsa postquam ipsa fuitvera. Ista tamen propositio ‘illa anima erit’, demonstrata illa eadem anima, non potest incipere
esse falsa postquam ipsa fuit vera. Et causa est quia aliquando erit ipsa anima quando non erit
anima Antichristi, quia aliquando erit ista anima quando Antichristus non erit; ideo et cetera.
Et non possunt istae propositiones de futuro sic mutari a falsitate in veritatem sicut aliae
contingentes de praesenti, quemadmodum dictum est, quia eo ipso quod aliqua talis
affirmativa de futuro modo est vera sic significando, sequitur quod ipsa numquam fuit falsa
sic significando, et hoc ubi ista propositio est de terminis simplicibus et mere simplex sicut est
ista ‘homo erit’, ‘Socrates curret’, ‘Plato disputabit’, et hujusmodi. In aliis tamen
propositionibus de futuro quae sunt de terminis compositis vel includentibus compositionem,
non est impossibile ipsas incipere esse veras postquam fuerunt falsae, sicut prius dictum est in
primo sophismate et in tertio de istis propositionibus ‘Socrates erit omnis homo qui erit in hoc
loco vel in ista civitate’, ‘Socrates erit tantus sicut erit Plato’ et sic de aliis hujusmodi.

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet

75

Item arguitur ad principale sic: A necessario erit, et nullum A erit nisi anima Antichristi erit;
ergo anima Antichristi necessario erit. Ponatur quod A erit totum tempus in quo Antichristus
erit vel in quo ejus anima erit, et arguitur ut prius.
Sed tunc forte conceditur consequentia et negatur propositio minor, scilicet quod nullum A
erit nisi anima Antichristi erit. Et haec responsio satis est probabilis respondendo adargumentum sicut ad unam obligationem, sed ista responsio non vadit ad argumentum, sicut
alias dictum est de consimilibus responsionibus.
Ideo arguitur contra hanc responsionem sic probando hanc minorem sic: quia si anima
Antichristi non erit, nullum tempus erit in quo anima Antichristi erit, et si nullum erit tempus
in quo anima Antichristi erit, anima Antichristi non erit; ergo nullum erit tempus in quo anima
Antichristi erit; igitur nullum erit tempus in quo anima Antichristi erit nisi anima Antichristi
erit, et si sic; igitur nullum A erit nisi anima Antichristi erit.
Consequentia arguitur: illa enim convertuntur, scilicet iste terminus ‘A’ cum isto toto
complexo ‘tempus in quo anima Antichristi erit’.
Ideo pro isto forte conceditur minor sed negatur major, haec scilicet ‘A necessario erit’.
Dicitur enim forte, et male, quod haec ‘A necessario erit’ implicat quod anima Antichristi
necessario erit, quod est falsum.
Sed contra hanc responsionem arguitur sic probando hanc propositionem ‘A necessario erit’:quia hoc tempus necessario erit, et hoc est vel erit A; ergo A necessario erit.
Consequentia patet, et antecedens similiter: quia hoc est totum tempus aeternum; ergo hoc
tempus necessario erit, et in hoc tempore erit anima Antichristi; ergo hoc est tempus in quo
Antichristus vel ejus anima erit; ergo ipsum est A.
Ideo forte dicitur ad hoc argumentum, sicut est dicendum, nisi volueris omnino cavillare, sicut
prius tactum est, negando consequentiam, sicut non sequitur ‘aliquis sciens Antichristum esse
futurum necessario erit, et nullus sciens Antichristum esse174 futurum erit nisi Antichristus
erit; ergo Antichristus necessario est futurus’. Est enim antecedens verum et consequens
falsum. Nam deus qui <100rb> scit Antichristum esse futurum necessario erit. Et tamen
nullus qui scit Antichristum esse futurum erit nisi Antichristus sit futurus pro tanto, quia nisi
Antichristus sit futurus nullus scit Antichristum esse futurum, et si nullus scit Antichristum
esse futurum, nullus qui scit Antichristum esse futurum erit, et sic a primo sequitur quod
nullus qui scit Antichristum esse futurum erit nisi Antichristus erit.
Et consimiliter respondetur si ponatur, sicut communiter ponitur, quod A sit maximum
tempus incipiens ab hoc instanti in cujus nullo instanti Antichristus erit, arguendo tunc sicut
prius: A de necessitate corrumpetur, et non corrumpetur nisi Antichristus erit; igitur
Antichristus de necessitate erit. Dicitur enim quod non valet consequentia supponendo quod
illae duae consequentiae convertantur, scilicet haec nunc facta et ista ‘maximum tempus
incipiens ab hoc instanti in cujus nullo instanti erit Antichristus de necessitate corrumpetur, etnullum maximum tempus incipiens ab hoc instanti in cujus nullo instanti erit Antichristus
corrumpetur nisi Antichristus erit; ergo Antichristus de necessitate erit’. Antecedens enim estverum et consequens falsum, et verificatur illud antecedens omnino sicut in priori exemplo
verificabatur illud antecedens ibi positum.
Sed adhuc forte arguitur contra istam negatam probando, scilicet quod si A de necessitate
corrumpetur et non corrumpetur nisi Antichristus erit, Antichristus necessario erit: quiasequitur ‘hoc de necessitate corrumpetur, demonstrato A, et hoc non corrumpetur nisi
Antichristus erit; ergo Antichristus de necessitate erit’.
Haec consequentia est bona, et haec convertitur cum priori, quia in ista solummodo A
demonstratur continue; ergo et cetera.

174 esse corr.: est V

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet76

Et quod ista consequentia sit bona arguitur sic: quia sequitur ‘hoc corrumpetur; ergo
Antichristus erit’.
Consequentia probatur: quia ex opposito sequitur oppositum. Sequitur enim ‘Antichristus nonerit; ergo hoc non corrumpetur’, sicut enim assumptum est in priori consequentia ‘hoc non
corrumpetur nisi Antichristus erit; ergo si Antichristus non erit, hoc non corrumpetur, et si sic;ergo si hoc corrumpetur, Antichristus erit’. Et arguitur tunc sic: ista consequentia est bona, etantecedens istius est necessarium; ergo et consequens.
Quod antecedens sit necessarium patet: quia hoc de necessitate corrumpetur, sicut prius est
assumptum, et illud antecedens praecise significat quod hoc corrumpetur; ergo est antecedens
necessarium. Et si sic; ergo et consequens est necessarium, scilicet Antichristus erit; ergo
Antichristus necessario erit.
Et forte consimiliter arguitur sub isto termino ‘A’ probando istam consequentiam valere de A
sicut modo argutum est de hac ultima consequentia. Arguitur enim sic: A corrumpetur; ergo
Antichristus erit, ista consequentia est bona, antecedens est necessarium; ergo et consequens.
Ad haec respondetur, et primo ad primum, quando arguitur quod ista prior consequentia valet,quia haec consequentia bene valet et cetera, et haec est convertibilis cum ista, huic dicitur
negando hanc minorem.
Et si arguitur quod sic, quia in secunda consequentia demonstratur solummodo A, huic dicitur
quod propter hoc non sequitur quod istae consequentiae convertantur, sicut nec convertuntur
istae duae consequentiae ‘necesse est si contradictoria contingentia sint quod unum illorum sitverum; ergo necesse est si contradictoria contingentia sint quod hoc illorum sit verum,
demonstrato vero illorum’. Unde sicut demonstratis duobus contradictoriis contingentibus nonconvertuntur istae duae propositiones ‘verum istorum est verum’ et ‘hoc istorum est verum’,
demonstrato vero ipsorum, et non valet consequentia ‘verum istorum est verum; ergo hoc est
verum’, sic nec convertuntur istae duae propositiones ‘A corrumpetur’ et ‘hoc corrumpetur’,demonstrato A, nec istae duae ‘A de necessitate corrumpetur’ et ‘hoc corrumpetur denecessitate’. Et sicut non sequitur ‘iste homo non est; ergo homo non est’, sic nec formalitersequitur ‘hoc corrumpetur; ergo A <101ra> corrumpetur’, licet A solummodo demonstretur.
Et causa est quia jam aliquod tempus est A, et potest esse in hoc eodem instanti quod idem
tempus non sit A, sicut modo iste homo, demonstrato Socrate, est homo et cras erit ita quodiste homo non est homo.
Et per hoc patet responsio ad secundam formam, quando arguitur sic “A corrumpetur; ergo
Antichristus erit”. Dicitur enim concedendo illam consequentiam, quia notum est quod ex
opposito sequitur oppositum, quia si Antichristus non erit, nullum maximum tempus incipiens
ab hoc instanti in cujus nullo instanti erit Antichristus corrumpetur, immo tunc maximum
tempus tale foret totum tempus aeternum incipiens ab hoc instanti quod numquamcorrumpetur; conceditur igitur ista consequentia tamquam necessaria sic significando.
Sed quando arguitur ulterius quod antecedens istius est necessarium, scilicet hoc ‘A
corrumpetur’, huic dicitur quod non.
Et si arguitur forte ex tibi dubio sic “A de necessitate corrumpetur; ergo necesse est quod A
corrumpetur, et si sic; ergo illud antecedens est necessarium ex tibi dubio”, ad hoc dicitur
negando hanc consequentiam ‘A necessario corrumpetur; ergo necesse est quod A
corrumpetur’, quia antecedens foret verum et consequens falsum. Et arguitur ibidem a sensu
diviso ad sensum compositum, sicut hic ‘aliquod visum a te de necessitate erit; ergo necesse
est quod aliquod visum a te erit’. Ponatur enim quod tu videris modo caelum, et tunc
antecedens, ut notum est, est verum et consequens falsum, et consimiliter est in proposito;
ergo et cetera.

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet77Sed forte adhuc retenta eadem significatione istius termini ‘A’ arguitur aliter sic: si
Antichristus erit primo in aliquo instanti; ergo in isto instanti corrumpetur A; ergo si in aliquo
instanti poterit Antichristus incipere esse in isto instanti, A poterit corrumpi.
Sed arguitur quod non: quia sit ita gratia exempli quod Antichristus erit primo in B instanti, et
ponatur quod B erit ultimum instans centum annorum incipientium ab hoc instanti quod nunc
est praesens, tunc sequitur quod A corrumpetur primo in B instanti et quod A non poterit priuscorrumpi.
Probo: quia illi centum anni non poterunt prius corrumpi, et illi sunt A; igitur nec A priuspoterit corrumpi, sed Antichristus poterit esse in aliquo instanti ante B; ergo non in quolibet
instanti poterit A corrumpi quod poterit esse primum instans in quo Antichristus erit. Vel
arguitur sic: in quolibet instanti in quo Antichristus poterit esse primo poterit A corrumpi, sed
in instanti medio inter instans praesens et B poterit Antichristus esse primo; igitur in isto
instanti medio poterit A corrumpi, sed illud erit instans medium totius A, ut sequitur ex casu;
ergo A poterit corrumpi in instanti medio sui, quod est impossibile.
Sed forte pro isto dicitur quod Antichristus non poterit esse ante B, sicut nec A poterit
corrumpi ante B, quia si Antichristus erit ante B, A corrumpetur in aliquo instanti ante B, ut
prius argutum est, quod videtur impossibile, quia A non poterit corrumpi ante B.
Sed contra hanc responsionem arguitur sic: si Antichristus non poterit esse ante B, cum adhuc
non sit determinatum quod ipse erit in B; ergo eadem ratione ipse non poterit esse primo inaliquo instanti post B. Et si sic, sequitur quod ipse non poterit esse primo in aliquo instantialio quam in B, quod est falsum, quia tunc sequitur quod pater suus non poterit generare
ipsum ante B nec post B, sed necessario si generabit ipsum, generabit in B.
Similiter: ex isto sequitur eadem ratione, ut videtur, quod si Antichristus numquam erit, ipse
non poterit esse, quia eo quod ipse non erit ante B, ipse non poterit esse ante B, sicut ponit175
ista responsio; ergo eadem ratione si ipse numquam erit, ipse non poterit esse, quod est
falsum, quia multa <101rb> possunt esse quae numquam erunt.
Ideo pro isto forte dicitur, sicut est dicendum, quod Antichristus poterit esse ante B.
Et ad argumentum, quando arguitur “ergo A poterit corrumpi ante B”, negatur consequentia.
Et ulterius, quando arguitur quod si Antichristus erit in aliquo instanti ante B, A corrumpetur
in aliquo instanti ante B, conceditur consequentia.
Et quando arguitur ex illo “igitur si Antichristus poterit esse in aliquo instanti ante B, A
poterit corrumpi in aliquo instanti seu terminari ad aliquod instans ante B”, negatur
consequentia, sicut non sequitur ‘si Antichristus praecise sit pedalis quantitatis, quodlibet sibi
aequale est praecise pedalis quantitatis; igitur si Antichristus poterit esse praecise pedalis
quantitatis, quodlibet quod est sibi aequale potest esse praecise pedalis quantitatis’. Ponitur
gratia exempli quod Antichristus nunc esset bipedalis quantitatis et posset esse praecise
pedalis, tunc notum est quod non quodlibet quod est sibi aequale potest esse pedalis
quantitatis, quia aliqua est pars caeli bipedalis quantitatis quae est aequalis Antichristo, et ista
pars caeli non potest esse major neque minor quam ipsa modo est; ideo ipsa non potest esse
praecise pedalis quantitatis licet Antichristus possit esse praecise pedalis quantitatis. Undenon valet consequentia facta, scilicet ‘si Antichristus potest esse pedalis quantitatis, quodlibet
quod est sibi aequale potest esse praecise pedalis quantitatis’.
Et quando arguitur quod sic, quia si Antichristus est praecise pedalis quantitatis, quodlibet
quod est sibi aequale est praecise pedalis quantitatis, huic dicitur quod bene sequitur deinesse, non tamen sequitur ultra ‘igitur si Antichristus potest esse et cetera’. Et causa est quiaaliquid nunc est aequale sibi quod alias posset esse, et erit sibi inaequale, et etiam illud idem
esset sibi aequale quod non est sibi aequale si foret praecise pedalis quantitatis.
175 ponit corr.: ponitur V

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet78

Et consimiliter per omnia dicitur ad priorem consequentiam de A qua arguitur quod A poterit
corrumpi per tempus ante B. Dicitur enim quod hoc est falsum per suppositum. Supponitur
enim quod A non corrumpetur in aliquo instanti ante B, et notum est quod A non poterit
corrumpi ante illud instans in quo ipsum corrumpetur, quia nullum tempus poterit corrumpi
ante illud instans in quo corrumpetur.
Ideo A non poterit corrumpi ante illud instans.
Et ad argumentum, quando arguitur quod sic, quia possibile est quod A corrumpetur in aliquo
instanti ante B, quia Antichristus poterit esse in aliquo instanti ante B, huic dicitur quod hoc
est verum. Sed ex isto non sequitur quod A poterit corrumpi in aliquo instanti ante B.
Et si arguitur quod ista non stant simul ‘possibile est quod A corrumpetur ante B’ et tamen‘nullum A poterit corrumpi ante B’, dicitur quod sic, sicut et ista ‘possibile est quod verum
istorum sit ista propositio ‘nullus rex sedet’, demonstratis illis duobus contradictoriis ‘rex
sedet’, ‘nullus rex sedet’’, et tamen ‘nullum verum quod est aliquod istorum potest esse ista
propositio ‘nullus rex sedet’’, posito quod ista sit vera ‘rex sedet’.
Similiter: possibile est quod omne animal quod est in ista domo sit asinus, et tamen nullum
animal quod est in ista domo potest esse asinus — accipiatur una illarum propositionum insensu composito et alia in sensu diviso —, etiam satis apparet quod ista non repugnant, eteodem modo stant ista simul in proposito, scilicet ‘possibile est quod A corrumpetur ante B’,et tamen ‘nullum est A quod poterit corrumpi ante B’.
Sed forte adhuc arguitur quod non, et hoc per unam responsionem prius datam ad unum
argumentum in isto sophismate. Ibidem enim dicebatur quod terminus supponens respectu
verbi amplivativi, ut puta istius verbi ‘potest’, potest supponere pro eo quod est aut pro eo
quod potest esse, et per hoc dicebatur <101va> ista stare simul ‘aliquod aeternum potest non
esse’ et ‘omne aeternum est tale quod non potest non esse’, et hoc pro tanto quod aliquid
potest esse aeternum quod nunc non est aeternum, sicut ibidem dicebatur pro anima
intellectiva Antichristi. Ex isto arguitur quod male negatur in proposito quod A poterit
corrumpi in aliquo instanti ante B, concedendo quod possibile est quod A corrumpetur ante B,
quia vel potest aliquid aliud ab hoc esse A, demonstrato A, vel non potest. Si non potest;
igitur sicut non est possibile hoc corrumpi ante B, sic nec est possibile A corrumpi ante B,
cujus oppositum conceditur.
Ideo si dicitur quod quod aliud ab hoc potest esse A quod etiam potest corrumpi ante B, tuncsequitur quod aliquod A quod potest esse potest corrumpi ante B, et si sic; ergo A potest
corrumpi ante B, cujus oppositum prius est positum.
Ideo pro istis est advertendum quando quaeritur an aliquid aliud ab hoc, demonstrato A, potest
esse A, dicitur quod non.
Et ad argumentum, quando ulterius arguitur “ergo non est possibile quod A corrumpetur ante
B sicut nec est possibile quod hoc corrumpetur ante B”, huic dicitur negando consequentiam.
Et si arguitur sic: ponatur igitur cum sit possibile quod A corrumpetur ante B, et sit E totum
tempus inter hoc instans et B, et tunc arguitur quod E corrumpetur ante B, quia A corrumpetur
ante B, sed A non potest esse aliud quam E, sicut ponit ista responsio; ergo E corrumpetur
ante B, quod est impossibile.
Ad haec respondetur quod ista duo repugnant ‘nihil aliud ab E potest esse A’ et ‘A
corrumpetur ante B’; et ideo sustinendo quod nihil aliud ab E potest esse A, non debet hoc
admitti, scilicet ‘A corrumpetur ante B’.
Et si arguitur quod sic, quia sicut eadem responsio ponit quod nihil aliud ab E poterit esse A,
tamen possibile est quod A corrumpetur ante B; ergo licet nihil aliud ab E poterit esse A,
tamen potest admitti quod A corrumpetur ante B, cum hoc sit possibile cum isto, huic dicitur
quod non valet consequentia ista qua arguitur quod debet admitti quod A corrumpetur ante B,
cum hoc sit possibile licet nihil aliud ab E poterit esse A, quia licet unum istorum sit verum etreliquum sit possibile, ista duo tamen non sunt compossibilia. Unde posito quod Socrates sit

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet

79omne existens in ista domo, adhuc est possibile quod omne animal quod est in ista domo sit
asinus, et tamen tunc nihil potest esse animal quod est in ista domo nisi Socrates. Ideo
concesso quod Socrates est in ista domo, non debet admitti quod omne animal quod est in ista
domo est asinus, licet hoc sit possibile, quia est repugnans. Et ideo sicut tunc non valet haec
consequentia ‘possibile est quod omne animal quod est in ista domo sit asinus, et nihil potest
esse animal quod est in ista domo nisi Socrates; ergo possibile est quod Socrates sit asinus’,sic nec valet consequentia prius facta ‘possibile est quod A corrumpetur ante B, et nihil potest
esse A nisi E; ergo possibile est quod E corrumpetur ante B’, quia licet nihil aliud ab E poterit
esse A, tamen possibile est quod aliquid aliud ab E sit A, sicut possibile est quod aliud animal
quod est in ista domo sit aliud a Socrate, licet tamen nullum quod erit animal in ista domo
potest esse aliud a Socrate. Accipitur enim una in sensu composito et alia in sensu diviso, et
ista satis bene stant simul.
Aliter arguitur ad principale sic: sit A primum instans in quo Antichristus erit, ut in primo
casu, et arguitur tunc ut prius quod anima Antichristi necessario erit post A, quia anima
Antichristi vel erit necessario post A vel contingenter, sed non erit contingenter post A, quia
tunc qua ratione ipsa erit contingenter post A in aliquo instanti, sequitur quod in quolibet
instanti post A ipsa erit contingenter post A, et tunc sequitur quod per tempus aeternum ipsa
erit contingenter.
Quod arguitur esse falsum: quia si per tantum tempus erit ipsa contingenter, sequitur quod
aliquando in isto tempore erit ita quod ipsa est contingenter, consequens falsum, quia
quandocumque erit ita quod ipsa est, erit ita quod ipsa necessario est.
Similiter: si nunc sit ita quod <101vb> ipsa erit contingenter post A, cum non aeternum eritita quod ipsa erit contingenter post A; ergo aliquando desinet esse ita; aut igitur ante A vel in
A vel post A. Si in A vel ante A, sequitur quod prius desinet esse ita quod ipsa eritcontingenter post A quam ipsa erit contingenter post A.
Consequentia patet: quia nec in A nec ante A erit illa contingenter post A, sed solummodo
post A ipsa erit contingenter post A; ergo et cetera, et consequens videtur esse impossibile,scilicet quod prius desinit esse ita quod ipsa erit contingenter post A quam ipsa eritcontingenter post A. In aliis enim est impossibile: quod enim Socrates prius desinet esse albus
quam ipse erit albus vel quod prius desinet esse ita quod Socrates erit albus quam ipse erit
albus est mere impossibile, et sic de aliis infinitis.
Ideo si dicitur quod post A desinet esse ita quod anima Antichristi erit contingenter post A,
contra: sicut prius quodammodo tactum est, in nullo instanti post A desinet esse ita quod ipsa
erit contingenter post A, quia in nullo instanti post A erit ita quod ipsa erit contingenter post
A, quia tam in A quam etiam in quolibet instanti post A erit ita quod ipsa necessario erit post
A, et sequitur <quod> ipsa necessario erit post A; ergo ipsa non erit contingenter post A, etconsequentia haec sic significans in quolibet instanti post A erit bona, et antecedens eritverum; ergo et consequens. Patet igitur quod in nullo instanti post A erit ita quod ipsa anima
erit contingenter post A et si sic; igitur in nullo instanti post A desinet esse ita quod ipsa eritcontingenter post A, quia tunc sequitur quod in aeternum post A desinet esse ita quod ipsa eritcontingenter post A, et tamen in nullo instanti post A erit ita quod ipsa erit contingenter post
A.
Ideo forte dicitur, sicut est dicendum, quod ante A desinet esse ita quod ipsa erit contingenter
post A.
Et ad argumentum prius factum, quo arguitur quod prius desinet esse ita quod ipsa eritcontingenter post A quam ipsa erit contingenter post A, dicitur concedendo conclusionem.
Et quando dicitur quod similis conclusio in aliis terminis est impossibilis, conceditur quod hoc
est verum, et dicitur quod haec conclusio concessa consistit per terminos multum compositos
et non est propositio simplex sic, ut alias dictum est. Et ideo non sequitur licet aliqua talis

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet

80

propositio in terminis simplicibus sit impossibilis quod ista sit impossibilis. Unde, sicut priusprobatum est, ista anima in aeternum erit contingenter, et tamen numquam erit ita quod ipsa
est contingenter. Sed quandocumque erit ipsa anima, tunc erit ita quod ipsa necessario est.
Consimilis tamen conclusio cum hoc verbo ‘erit’ in terminis simplicibus foret impossibilis.
Esset enim impossibile quod Socrates erit albus et numquam erit ita quod Socrates est albus,
quod Socrates est homo et numquam erit ita quod Socrates est homo, quod Socrates erit, et
numquam erit ita quod Socrates est, et sic de aliis; ideo et cetera.
Sed forte arguitur adhuc quod data responsio sit falsa, scilicet quod ante A desinet ita essequod ipsa anima erit contingenter post A, quia tunc sequitur quod ante A erit ita quod ipsa
anima erit necessario post A, et tunc antequam ipsa anima erit, erit ita quod ipsa erit
necessario.
Et arguitur quod non: quia cum jam non sit ita quod ipsa anima necessario erit post A, etaliquando ante A erit ita quod ipsa necessario erit post A; igitur aliquando ante A incipiet esse
ita quod ipsa necessario erit post A.
Consequentia haec probatur: quia jam est haec propositio falsa ‘ista anima necessario erit post
A, et aliquando ante A erit ista vera sic significando; ergo aliquando ante A ipsa incipiet esse
vera; ergo tunc incipiet esse ita sicut ipsa significat, sed ipsa praecise significat quod ipsa
anima necessario erit post A; ergo et cetera.
Et tunc arguitur sic: in <102ra> aliquo instanti ante A incipiet esse ita quod ipsa necessario
erit post A; ergo in isto instanti erit ita quod non potest impediri quin ista anima erit, et tamen
continue ante illud instans potuit ista anima non fuisse futura.
Sed arguitur quod hoc est impossibile: quia sit illud instans D gratia exempli. Et arguitur sic:in D instanti non erit aliqua causa productiva istius animae in aliqua proportione fortior quameadem causa erit immediate ante D instans, ceteris paribus posito, scilicet quod continue
fortificetur quaelibet causa istius successive ab hoc instanti quod est praesens usque ad D
instans. Et arguitur tunc sic: in nulla proportione erit aliqua causa productiva istius animae
fortior in D instanti quam immediate ante D, sed immediate ante poterit quaelibet causa
impediri ab aliquo agente finito; ergo in D instanti poterit quaelibet causa impediri ab aliquo
agente fortiori.
Similiter: quamcumque proportionem habeat aliqua causa ad istum effectum in D instanti,
aequalem proportionem potest aliquod agens contrarium habere ad impediendum istum
effectum in eodem instanti.
Similiter: si continue ante D potuit iste effectus impediri ab aliquo agente finito; igitur etiamin D instanti poterit ille effectus impediri ab aliquo agente fortiori — aliter sequitur quod
infinitum difficilius erit impedire istum effectum in D instanti quam in aliquo instanti ante D,
quia tunc non poterunt aliqua agentia ipsum impedire, sicut ponit ista responsio, et continue
ante poterit aliquod agens satis debile impedire ipsum.
Similiter: tunc non poterit impediri quin ipsa anima erit; ergo jam est verum quod ipsa
necessario erit, quod est falsum.
Et consequentia ista arguitur sic: quia sicut in D antequam ipsa erit erit verum quod ipsa
necessario erit, ita ante D erit verum quod talis causa quae erit in D necessario erit. Ponitur
igitur quod in E instanti erit ita quod ista causa necessario erit in D, et arguitur tunc sic: pro E
instanti ista causa necessario erit in D, sed si ista causa erit in D, ipsa anima necessario erit
post A; ergo in E instanti erit ita quod ipsa anima necessario erit post A vel in A, quod est
falsum et contra responsionem datam.
Et consequentia arguitur: quia in E instanti valebit haec consequentia ‘ista causa erit in D;
ergo ista anima erit in A’, et tunc antecedens est necessarium, sicut prius argutum est; ergo ettunc erit consequens illud necessarium, et si sic; ergo tunc erit ita quod ista anima necessario
erit in A.

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet81

Et consimiliter arguitur quod nunc est ita quod ipsa necessario erit in A, arguendo de una
causa priori omnino sicut de ista quae erit in D probando, scilicet quod ante D erit
necessarium quod ista causa erit in E, et sic de aliis per omnia sicut jam argutum est de una.
Ideo forte dicitur in principio, sicut est dicendum, ad hoc argumentum, scilicet quod in D
instanti incipiet esse ita quod ipsa anima necessario erit, exponendo ly ‘incipit’ perremotionem de praesenti et positionem de futuro ut sic verificetur ista propositio, scilicet in D
instanti non erit ita quod ista anima necessario erit’, sed immediate post D instans erit ita quod
ista anima necessario erit.
Et si arguitur tunc quod in D instanti ista anima poterit impediri; ergo et immediate post D
instans ipsa poterit impediri, dicitur consequentiam concedendo. Unde non conceditur quod
post D instans ista non poterit impediri, sed quod continue post D instans erit ita quod ista nonpoterit impediri. Sed ex hoc non sequitur quod post D instans ista non poterit impediri, sicut
prius frequenter declaratum est, quod non uniformiter tenetur hujusmodi consequentiae.
Sed adhuc videntur stare argumenta prius facta; ideo ad ea respondetur, et primo ad primum,
quando dicitur quod in D instanti erit ita quod ista anima necessario erit, dicitur quod non, sedtunc incipiet esse ita sicut jam dictum est ita quod tunc non erit ita, sed immediate post D eritita et cetera.
Et tunc <102rb> ad argumentum, si arguitur quod immediate post D erit ita quod illa anima
poterit impediri, huic dicitur quod hoc est verum, nec hoc negatur, sicut prius dictum est.
Et si arguitur quod non immediate post D erit ita quod ipsa non poterit impediri, quia non
immediate post D erunt omnes causae productivae istius animae in aliqua proportione
sensibili fortiores quam ipsae erunt in D ceteris paribus, sicut prius dictum est, sed in D
instanti potuerunt satis faciliter impediri; ergo immediate post D instans erit ita quod ipsae
potuerunt impediri ne producant illam animam, respondetur negando consequentiam.
Et quando arguitur ex isto quod immediate post D instans erit ita quod istae causae erunt in
infinitum fortiores ad producendum istam animam quam in D instanti fuerunt, huic dicitur
etiam quod hoc est impossibile, nec hoc sequitur ex aliquo prius posito.
Et si tunc arguitur quod sic, quia tunc erit ita quod illae causae vel illa causa non poterit
impediri, et tamen in D instanti satis faciliter poterunt impediri, huic dicitur quod hoc potest
esse licet illae causae non sint sensibiliter fortiores, immo licet forent multo debiliores quamin D instanti. Et hoc pro tanto, quia istae potentiae contrariae quae tunc satis bene fuerunt
approximatae ad impediendum jam non sunt nec possunt <a>pproximari vel forte non suntapproximatae ad impediendum sicut tunc fuerunt. Sicut posito quod puer habuisset avem inmanu sua quae evolasset ab eo, tunc non posset detinere eam licet avis esset satis debilior ad
volandum quam fuit quando habuit eam in manu sua, quando tamen habuit eam in manu sua,satis bene potuit tenere eam; ideo licet puer sit fortior quam prius fuit et avis debilior, nonsequitur propter hoc quod si prius potuit detinere avem illam adhuc possit detinere eam. Et
consimiliter dicitur in proposito.
Sed quia hoc non sufficit pro secunda forma prius facta in hoc argumento; ideo respondetur adeam, quando scilicet arguitur quod si in D instanti incipiet esse ita quod haec anima erit
necessario in A vel post A; ergo eadem ratione in aliquo instanti ante D erit necessarium quod
ista erit in D vel quod talis causa erit in D, negatur consequentia, sicut communiter ponitur
exemplum de molari descendente quod ipse necessario descendet ad centrum, quia cum eritad G punctum, tunc erit necessarium quod descendet ad centrum, quia tunc non poteruntaliqua agentia impedire quin deveniet ad centrum, sit ergo unus punctus distans a centro
mu<n>di per minimum sensibile vel per unam modicam distantiam, et sicut arguitur quod
cum molaris ista fuerit ad G; ergo necessario erit in centro, ita arguitur quod cum fuerit inpuncto superiori aequaliter distanti a G, tunc deveniet necessario ad G, et sic arguitur deomnibus punctis mediis inter supremum et ultimum. Et circa istud est advertendum quod

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet82

propter casum istum frequenter negant multi consequentia a primo ad ultimum, concedendo
tamen omnes consequentias intermedias.
Quae responsio tamen includit contradictionem: sint ergo tria puncta quorum quodlibet distet
aequaliter a reliquo quae sint B, C, D, et sit mobile A. Et arguitur sic: si A erit in B, A erit in
C; et si erit in C, ipsum erit in D; ergo a primo si erit in B, erit in D; antecedens est
necessarium sic, scilicet quod non potest impediri quin A erit in B vel fuerit in B vel est in B;
ergo consequens isto modo est necessarium.
Pro isto negatur consequentia a primo ad ultimum, et est dicendum quod non valet
consequentia ‘A erit in C; ergo A erit in D’.
Et ad argumentum, quando arguitur quod sic, quia sequitur ‘A nunc est in hoc situ; ergo eritad B punctum’; ergo eadem ratione immo consimiliter omnino sequitur ‘si A erit in B, A eritin C; ergo si est in C, erit in D’, consimiliter huic dicitur quod nulla talis consequentia est
formalis <102va> nec est simpliciter bona ita quod quandocumque fuit vel est vel erit, fuit vel
sit vel erit talis consequentia bona, sed jam de praesenti valet haec consequentia ‘A est in hoc
situ; ergo erit ad B punctum’ omnino sicut valet modo haec consequentia ‘hoc instans est,
demonstrando instans quod nunc est praesens; ergo tu non curris’, ‘hoc instans est; ergo
Socrates non vult A volibile’, et sic de talibus. Jam enim forte sunt tales consequentiae bonae,
sed hoc est per accidens. Prius enim aliquando non valuerunt tales consequentiae, quiaaliquando potuit fuisse quod in hoc instanti cucurrisses vel fuisses Romae, et sic de talibus, etsimiliter dicitur in proposito. Nam licet modo sequitur ‘A est in hoc situ cum istis
circumstantiis; ergo erit ad B punctum vel in B situ’, tamen propter hoc non sequitur quod si
A erit in B situ; ergo erit in C vel in D, quia quamvis erit in B non sequitur quod erit in B cum
illis circumstantiis propter quas erit in C, quia forte cum venerit ad B, erit A impeditum ne
ipsum moveatur ulterius, licet tamen non prius potuit A impediri ne veniret ad B vel saltem
licet A prius non impediretur quin deveniret ad B. Quia in rei veritate non est dare minimum
tempus in quo potest impediri, sed maximum in quo non potest. De isto tamen non curatur adpraesens; dicitur ergo quod non valet ista consequentia ‘ A erit in B; ergo A erit in C’.
Et si arguitur quod ista consequentia est bona de praesenti, sicut prius argutum est, ‘A est in
B; ergo erit in C’ sicut et ista modo valet ‘A est in hoc situ, demonstrato isto in quo nunc est;
ergo erit in B’, huic dicitur quod ista consequentia non valet. Sed forte in B instanti valebit
sicut modo valet alia.
Et si arguitur quod si ista consequentia valebit in B instanti et tunc significabit omnino sicut
nunc significat; igitur et nunc valet, huic dicitur quod hic non sequitur. Talis enim
consequentia quae nunc valet per accidens nunc valet forte et numquam valebit nec valuit sic
significando, sicut prius fuit exemplificatum de ista consequentia ‘hoc instans est; ergo
Socrates non vult A volibile176‘ et sic de aliis quae valent per accidens tantum et numquamprius valuerunt sic significando. Unde juxta hoc est advertendum quod licet de aliqua re futura
in aliquo instanti, antequam ipsa erit, erit necessarium quod ipsa fuit vel est vel erit, non
tamen de qualibet re erit consimiliter necessarium quod ipsa fuerit vel erit. Sed aliqua inquolibet instanti antequam ipsa erit poterit impediri et in quolibet instanti antequam ipsa erit,
erit ita quod ipsa satis poterit impediri quod ipsa non erit, ut posito quod Socrates moveatur
localiter ad punctum A voluntarie omnino. Tunc in quolibet instanti antequam tanget A
punctum, ipse poterit satis bene et libere non esse tacturus A punctum, et sic de aliis multis
effectibus futuris, non tamen de omnibus. Posito enim, ut prius, quod molaris descendat et
non sint ibi aliqua praesentia quae possint ipsum impedire ne descenderet ad A punctum, tunc
notum est quod non in quolibet instanti antequam deveniet ad A punctum poterit impediri netangat seu deveniat ad A punctum.

176 volibile corr.: volubile V
Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet

83

Similiter: si modo sit ignis approximatus aqua sufficienter, jam pro hoc instanti non potest
impediri quin agat vel incipiat agere, prius tamen potuit impediri. Et consimiliter per omnia
dicitur de ista anima producenda, scilicet quod in aliquo instanti antequam ipsa erit, erit ita
quod ipsa poterit impediri ne erit, et in aliquo instanti antequam erit, erit ita quod non poterit
impediri quin ipsa erit. Et hoc satis apparet per exempla frequentissime jam posita. Licet enim
jam non sit aliquod expediens ne molaris ille deveniet ad B punctum, tamen antequam
deveniet ad C punctum satis poterit impediri ne deveniet ad D, et sic dicitur in proposito.
Et per hoc satis apparet responsio ad ultimam formam, qua arguitur quod si in aliquo instanti
antequam <102vb> ipsa anima erit, erit ita quod ipsa necessario erit, propter hoc etiam modo
est ita quod ipsa necessario erit. Notum est enim per haec jam dicta quod illud non sequitur.
Et juxta jam dicta est advertendum quod licet in casu sophismatis non ponatur quod
Antichristus sit, sed erit et jam non sit, non propter hoc debet sophisma negari sed dubitari,
sicut deberet nullo casu supposito. Et causa est quia jam forte sunt causae productivae
Antichristi sic dispositae quod pro nunc non possent impediri quin ista anima erit. Et forte
ideo nec est necessarium quod ista anima erit, demonstrata anima Antichristi, et ita forte
modo est verum quod anima Antichristi necessario erit; ideo et cetera.
Et juxta hoc arguitur ad principale sic: signentur omnia quae possunt promovere ad
productionem istius animae et omnia quae possunt impedire ne ista anima erit. Et arguitur
tunc sic: ista omnia promoventia vel sunt fortiora quam omnia impedientia vel debiliora vel
aequalia. Si aequalia vel debiliora, cum jam accepta sint omnia quae possunt promovere,sequitur quod cum ipsa sint aequalia vel debiliora ipsis impedientibus, quod illa anima nonpotest produci; ergo si ipsa non erit, ista non necessario erit. Et si ista promoventia sint
fortiora quam omnia impedientia; ergo sequitur quod nulla possunt impedire quin ista anima
erit seu producetur; igitur si producetur, ipsa necessario producetur, sed per casum primum
ipsa erit; igitur, ut nunc argutum est, ista necessario erit.
Sed pro isto dicitur quod illud assumptum est impossibile, scilicet ‘aliqua sint omnia quae
possunt impedire productionem illius animae vel aliqua sint omnia quae possunt impedire
productionem illius’, quia jam sunt infinita quae possunt promovere et infinita possunt esse
promoventia quae numquam erunt promoventia. Et similiter impedientia et non possunt aliqua
imaginari promoventia quin etiam alia possint esse promoventia. Et ideo includit
contradictionem quod aliqua forent omnia quae possunt promovere et quae possunt impedire.
Et si arguitur de praesenti, scilicet signentur omnia quae nunc sunt promoventia et omnia quae
nunc sunt impedientia et concludatur ut prius, dicitur quod argumentum non procedit adaliquam partem, quia quaecumque nunc sunt promoventia, alia etiam quae nunc non suntpossunt esse impedientia; ideo et cetera.
Aliter arguitur ad principale sic: si anima Antichristi est futura et non necessario est futura,
aut ergo est dare maximum tempus per quod illa anima potest esse necessario futura aut
minimum tempus per quod non potest esse necessario futura, et hoc distinguendo futurum
contra praesens, ista consequentia patet.
Sed arguitur istam non valere pro utraque parte disjuncti. Primo pro prima parte: nam non est
dare maximum tempus per quod ista potest esse futura, posito quod ista poterit esse vel nonesse indifferenter, quia signetur tempus illud quod sit A. Et arguitur tunc sic: per totum A
tempus poterit ista anima esse futura; ergo in fine A temporis poterit ista anima esse primo,
sed in quolibet instanti in quo poterit esse illa primo, in aliquo post illud poterit illa esse
primo; ergo post finem A ista poterit esse primo; ergo per majus tempus quam per A ista
poterit esse futura.
Similiter: si non per majus tempus quam per A poterit ista esse futura, tunc sequitur quod nonposset generari nisi ab isto homine, demonstrato isto qui generabit illum, nec ab alia muliere

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet84

nisi ab ista qui in rei veritate erit mater sua, quod non est verum, quia aliquis homo, ut B
homo, poterit generari ab aliquo homine, quia tamen B homo numquam generabitur, sicut inrei veritate multi possunt esse homines qui tamen numquam erunt. Iste tamen B homo potest
generari ab aliquo homine, <103ra> et qua ratione potest generari ab uno homine, a quolibet
sufficienti ad generationem poterit idem B generari. Nulla enim assignari ratio posset quareposset B homo generari ab uno homnie ita quod non ab alio. Et qua ratione duo erunt homines
quorum uterque poterit generare B, sequitur quod duo erunt homines quorum uterque poterit
generare Antichristum, et si sic, sequitur quod per majus tempus quam per A poterit
Antichristus esse futurus.
Similiter: si anima Antichristi posset perficere aliam materiam omnino quam erit ista quam
ipsa perficiet, iste posset ab alio homine generari, quia ad diversitatem materiae secundum
numerum diversificabitur forma illa seu anima secundum numerum, sicut nec propter diversas
partes materiales quas tu habes modo alias quam in primo instanti esse tui habuisti es tu modo
alius quam tu fuisti; ergo idem Antichristus potest a diversis generari sicut per diversa
alimenta potest nutriri et generari.
Ideo forte pro isto dicitur, sicut est dicendum, quod est dare minimum tempus per quod
Antichristus non poterit esse futurus, et illud est totum tempus aeternum, quia per illud
tempus non potest Antichristus esse futurus, sed per quodlibet tempus futurum minus potest
esse futurus.
Et si arguitur contra illud de virtute sermonis: quia illud tempus infinitum non est modicum
tempus; ergo non est minimum tempus per quod Antichristus non poterit esse futurus, huicsatis probabiliter potest dici et dicitur quod non valet haec consequentia, quia ex isto
antecedente ‘hoc est minimum et cetera’ non sequitur quod hoc tempus est minimum, nec
quod hoc tempus est modicum, sicut apparet satis ex communi modo loquendi.
Sed forte ad propositum arguitur sic: si per quodcumque tempus finitum poterit Antichristus
esse futurus; ergo per aliquod tempus poterit Antichristus esse futurus, et per tempus duplum
ad illud, et quadruplum ad illud, et sic deinceps; igitur per tempus infinitum poterit
Antichristus esse futurus.
Et arguitur quod non: quia non est possibile Antichristum nec aliquid aliud esse futurum per
tempus infinitum, quia si sic, ponatur, et tunc sequitur quod Antichristus erit et non erit. Etarguitur similiter quod in nullo instanti erit ipse.
Probatur: quia in quolibet instanti erit ipse futurus, et in nullo instanti erit in quo ipse erit
futurus; ergo et cetera.
Similiter: ex hac responsione sequitur quod a diversis hominibus potest Antichristus generari,et tunc qua ratione ab uno poterit generari, sequitur quod a quolibet sufficienti alio a seipso
poterit generari, et tunc sequitur quod ipse poterit generari a filio suo, et quod ipse poterit
generare patrem suum et matrem suam, et sic de aliis, quae omnia apparent et sunt
impossibilia.
Ideo pro isto dicitur primo, quando arguitur quod Antichristus poterit esse futurus per tempus
infinitum, dicitur quod hoc est impossibils, nec hoc sequitur nec sequitur quod per tempus
infinitum poterit Antichristus esse futurus, sed sequitur quod per infinitum tempus poterit
Antichristus esse futurus, et hoc est concedendum.
Et ulterius, quando arguitur quod non, quia non est possibile quod per infinitum tempus
Antichristus erit futurus; ergo non per infinitum tempus poterit esse futurus, huic dicitur
negando istam consequentiam, sicut prius frequentissime negata est consimilis, sed si
Antichristus posset esse futurus per tempus infinitum, bene sequeretur quod esset possibile
ipsum esse futurum per tempus infinitum, sed antecedens est impossibile sicut consequens, etsimiliter est ista propositio impossibilis ‘per tempus infinitum potest Antichristus esse
futurus’. Et si quaeritur quare istae propositiones sunt impossibiles et non jam concessae,
scilicet quod per infinitum tempus potest Antichristus esse futurus, huic dicitur quod facilis

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet85est causa diversitatis, quia in ultima propositione concessa, iste terminus ‘infinitus’ tenetur
sincategorematice et denotatur solummodo per istam propositionem quod per aliquod tempus
finitum potest Antichristus esse futurus et non per tantum quin per majus, scilicet duplum etquadruplum ad illud poterit ipse esse futurus, et sic in infinitum, et hoc est verum. In aliis vero
propositionibus impossibilibus <103rb> iste terminus ‘infinitum’ tenetur categorematice etsignificatur per eas quod Antichristus poterit esse futurus per tempus infinitum. et quod est
possibile, et quod Antichristus in aeternum erit futurus, quod claudit formaliter
contradictionem. Et causa quare isti termini sic diversimode tenentur in istis propositionibus
est prius dicta in primo sophismate; ideo et cetera.
Sed forte aliter sic arguitur contra hanc responsionem: si per infinitum tempus poterit
Antichristus esse futurus; ergo Antichristus diutius poterit esse futurus quam in rei veritate
ipse erit futurus. Ponitur enim quod ipse sit futurus, et si sic; ergo Antichristus poterit citius
generari quam ipse generabitur; igitur et citius corrumpi quam ipse corrumpetur; ergo eademratione ipse poterit corrumpi antequam ipse generabitur.
Et si negatur consequentia, contra arguitur quod sic: quia ipse poterit corrumpi ante A instans,ponatur, et cum hoc stat satis quod A instans erit primum instans in quo Antichristus erit,quia, sicut ponit responsio, in aliquo instanti generabitur et potest ante illud instans generari.
Arguitur tunc sic: Antichristus potest corrumpi ante A, et ipse primo generabitur in A instanti;
ergo ipse poterit corrumpi ante illud instans in quo ipse primo erit; igitur ante instans in quo
generabitur.
Ideo forte bene conceditur haec conclusio arguta, sed tamen dicitur quod ex hac non sequitur
prior, scilicet quod ipse poterit corrumpi antequam ipse generabitur.
Sed si hoc arguitur, dicitur negando consequentiam et consimiliter istam consequentiam‘Antichristus poterit corrumpi antequam Socrates generabitur, et Socrates aeque cito praecise
generabitur sicut Antichristus; ergo Antichristus poterit corrumpi antequam ipse generabitur’.
Sed contra hanc responsionem arguitur sic: ista responsio nullum colorem habet pro suo
fundamentuo nisi quod non est possibile quod Antichristus corrumpetur antequamgenerabitur, sed illud nihil est, quia tunc consimiliter haberet negare omnes istas propositiones‘Antichristus potest generari citius quam ipse generabitur’, ‘ipse potest esse major quam ipse
est vel erit’, ‘ipse poterit esse pejor quam ipse erit’, et sic de talibus multis quae omnes
conclusiones, ut notum est, sunt satis verae; ideo consequenter respondendo, conceditur ista
propositio, scilicet ‘Antichristus poterit corrumpi antequam ipse generabitur’.
Et si arguitur quod non, quia non est possibile quod ipse corrumpetur antequam ipse
generabitur, dicitur negando consequentiam, sicut etiam neganda est in consimilibus.
Ad alias propositiones prius argutas, scilicet quod per infinitum tempus poterit Antichristus
esse futurus, ipse poterit generari a filio suo et poterit generare patrem suum, dicitur quod
nulla istarum sequitur, bene tamen sequitur quod Antichristus poterit generari ab uno homine
qui poterit esse filius Antichristi, et ipse poterit generare unum hominem qui poterit esse pater
Antichristi, et sic de aliis. Ex isto tamen non sequitur quod ipse poterit generare patrem suum
neque matrem suam, unde si arguitur secundo, neganda est consequentia.
Aliter arguitur ad principale sic: ponatur177 quod Antichristus nunc sit, sed hoc lateat te. Quo
posito, arguitur sic: Antichristus est; ergo anima Antichristi necessario est’, consequentia
patet.
Sed arguitur quod non valet: quia si anima Antichristi necessario est; igitur ipsa necessarioerit.

177 ponatur corr.: penatur V

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet86Et arguitur quod non: quia si modo est necessario, et ipsa necessario erit; ergo ipsa semper
necessario erit.
Et arguitur quod non: quia in nullo instanti necessario erit, nec in aliquo tempore futuro
necessario erit; ergo numquam necessario erit, consequentia patet.
Et assumptum arguitur: quia quocumque tempore finito dato, in isto tempore aliquando nonerit ista anima; ergo in isto tempore poterit non esse, quia quando non erit in isto tempore,
poterit non esse in isto tempore; ergo non necessario erit in isto tempore. Et consimiliter
arguitur de quocumque instanti futuro.
Sed forte dicitur pro isto, sicut est dicendum, concedendo, scilicet quod non necessario eritista anima in isto tempore futuro, quocumque dato, nec necessario erit in isto instanti,
quodcumque signetur. Sed in isto tempore <103va> necessario erit ista anima, et consimiliterin quolibet instanti futuro erit ista anima necessario.
Contra hanc responsionem arguitur: necesse est quod ista anima erit in quolibet instanti futuro
et in quolibet tempore finito futuro; ergo ista anima necessario erit in quolibet instanti futuro.
Consequentia patet, et assumptum arguitur sic: aliqua propositio necessaria significat praecise
quod ista anima erit in quolibet instanti futuro, et omnis propositio neccessaria significat sicut
necesse est esse; ergo et cetera.
Antecedens probatur: quia haec propositio est necessaria sic significando ‘ista anima erit inquolibet instanti futuro’; ergo et cetera.
Ideo pro isto posito dicitur, sicut est dicendum, concedendo conclusionem, scilicet ‘ista anima
necessario erit in quolibet instanti futuro’.
Et si arguitur ex ista quod ista anima necessario erit in instanti illo vel in illo, et sic de aliis, ad
quamlibet istarum dicitur negando consequentiam. Sicut enim non sequitur ‘de necessitate
omnis homo est animal, Socrates est homo; ergo de necessitate Socrates est animal’, sic nec
sequitur ‘de necessitate ‘ista anima erit in quolibet instanti futuro, et hoc est vel erit unum
instans futurum; ergo de necessitate ista anima erit in isto instanti’.
Et si arguitur ex isto quod in nullo instanti futuro necessario erit ista anima, quod fuit priusargutum sic: ista anima non necessario erit in isto instanti; ergo in isto instanti non necessario
erit, sicut sequitur in aliis terminis ‘non necessario eris in hoc loco; ergo in hoc loco nonnecessario eris’, huic dicitur quod haec ultima consequentia bene valet, sed prior non, nec
sequitur ‘haec ultima consequentia valet; ergo et prior’.
Et si quaeritur causa diversitatis ex quo est consimilis modus arguendi utrobique, dicitur quod
haec ultima consequentia est bona, quia antecedens istius convertitur cum antecedente
ejusdem, sed sic non est in priori consequentia. Haec enim propositio ‘haec anima necessario
erit in hoc instanti’ significat quod non potest esse quin ipsa erit in hoc instanti, sed haec
propositio ‘in hoc instanti necessario erit haec anima’ significat quod in hoc instanti nonpoterit esse quin ista anima erit. Unde haec propositio de praesenti ‘in hoc instanti est haec
anima necessario’ non convertitur cum ista ‘anima necessario est in hoc instanti’.
Quod satis apparet: quia prima in casu vera est sic significando, scilicet quod in hoc instanti
necesse est esse hanc animam esse, et hoc est verum, et alia est falsa significando quod
necesse est hanc animam esse in hoc instanti. Sed sic diversimode non significant hae
propositiones ‘in hoc loco necessario est hoc locatum’ et ‘hoc locatum necessario est in hoc
loco’, quia nimis extraneum foret attribuere primae illarum propositionum hunc sensum,
scilicet quod in hoc loco est aliquid necessario quod est locatum, quia foret isto modo
concedendum quod in Socrate est aliquid necessario et in quolibet homine est aliquid
necessario, quia in quolibet homine est aliquid quod necessario est, scilicet anima intellectiva,
nec potest dici quod in hoc loco est tale vel tale necessario, quia in hoc loco est necessarium
tale vel tale esse, quia ista starent simul, scilicet quod in hoc loco non est tale aliquid et tamen
in hoc loco necessarium est tale esse. Sequitur igitur quod nullus assignabitur sensus primae
propositionis earum quin et ille idem rationabiliter assignabitur secundae earundem, et sic

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet87istae duae convertuntur et non aliae duae priores; patet igitur quod una istarum
consequentiarum est bona et alia non valet.
Sed forte arguitur contra hoc sic: si in medio instanti crastinae diei necessario erit haec anima,
et non necessario erit in isto instanti; igitur tunc necessario erit in aliquo instanti; ergo velerunt simul duo instantia vel tunc erit in aliquo instanti quod tunc non erit, quorum utrumque
est impossibile.
Et consequentia arguitur sic: ponitur enim gratia exempli quod anima Antichristi erit in A
instanti, sicut prius ponebatur, et modo sit ante A instans. Et arguitur tunc sic: in A instanti
ista anima necessario erit, et quandocumque ista erit, necessario erit in aliquo instanti; ergo in
A instanti ipsa erit necessario in aliquo instanti.
Consequentia patet, et major <103rb> est concedenda, et minor probatur: quia quandocumque
ista anima erit, necesse est istam fore in aliquo instanti, quia in aeternum erit ita quod ista
anima necessario erit in aliquo instanti, et si sic, sequitur quod quandocumque ista anima erit,ipsa necessario erit in aliquo instanti.
Et arguitur quod non: quia quando erit in A, non necessario erit in A nec in instanti alio ab A.
Similiter arguitur sic: nunc ista anima necessario est in aliquo instanti, et non necessario est inaliquo instanti quod nunc non est praesens, quia tale non est; ergo necessario est in hoc
instanti quod est praesens.
Huic dicitur concedendo totum usque ad istam propositionem ‘in A instanti ista anima
necessario erit in aliquo instanti’ et conceditur etiam ista quod tunc necessario erit in A
instanti vel in instanti quod non erit A.
Sed quando arguitur “tunc non necessario erit in A; ergo tunc necessario erit in instanti quod
non erit A”, respondetur quod non valet consequentia. Sicut posito per possibile quod necesse
foret ista duo contradictoria contingentia esse sic significando ‘rex sedet’, ‘nullus rex sedet’,tunc sequitur, ut notum est, quod necessario alterum istorum foret verum, et non necessario
foret ista affirmativa vera nec necessario foret ista negativa vera; et ideo, sicut tunc nonvaleret ista consequentia ‘necessario alterum istorum est verum, et non necessario est haecvera; ergo necessario est haec vera’, sic nec modo valerent istae consequentiae prius factae defuturo aut de praesenti. Arguitur enim a sensu composito vero ad sensum divisum falsum sicut
hic ‘necessario in tali instanti erit homo, et in isto instanti non erit Socrates; ergo necessario
erit aliquis homo qui non erit Socrates’. In aliis terminis est etiam hujusmodi turpissimus
modus arguendi, ut hic ‘scio quod alterum istorum contradictoriorum contingentium estverum, et non scio illud esse verum nec scio quod illud non est verum; ergo scio quod hoc est
verum’. Consequentia enim haec non indiget negatione; ideo et cetera.
Sed adhuc arguitur contra hanc propositionem prius concessam probando, scilicet quod innullo instanti futuro necessario erit haec anima, posito quod ipsa nunc sit: quia si in aliquo
instanti futuro necessario erit ista anima; ergo post illud instans erit ita quod in isto instanti
ipsa fuit necessario, et eodem modo, posito quod ista prius fuisset, sequitur quod ista ante hoc
instans quod nunc est fuit necessario.
Et arguitur quod non: quia quandocumque ista fuit, ista fuit contingenter.
Probatur: quia in quolibet instanti et in quolibet tempore in quo ipsa fuit, ipsa potuit non
fuisse; ergo et cetera.
Assumptum arguatur sic: in primo instanti in quo illa fuit, ista potuit non fuisse, quia ipsa
potuit adhuc fuisse futura, et si adhuc fuisset futura, distinguendo futurum contra praesens,
ista non fuisset in isto instanti; ergo et cetera.
Huic dicitur primo, quando arguitur quod quandocumque ipsa anima fuit, ipsa fuitcontingenter, negando istam propositionem, quia quandocumque ipsa fuit, ipsa fuitnecessario.
Et ad argumentum, quando arguitur quod in primo instanti in quo ipsa fuit, ipsa potuit non
fuisse, negatur ista.

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet88Et ad argumentum, quando arguitur quod tunc adhuc potuit fuisse futura, conceditur hoc etetiam conceditur consequens, scilicet quod ista potuit non fuisse in isto instanti. Sed ultra nonsequitur quod in isto instanti ista potuit non fuisse, quia in isto instanti non fuit possibile
ipsam non esse nec ista tunc fuit potens ad non esse, tamen ante illud instans ista potuit non
fuisse in isto instanti; ideo conceditur quod non necessario fuit in isto instanti, sed
contingenter fuit in isto instanti. Sed tunc ultra non sequitur quod ipsa fuit contingenter, sicut
non sequitur ‘deus est contingenter in instanti quod est praesens; ergo deus est contingenter’,sed sicut deus est contingenter in hoc instanti et tamen in hoc instanti est <104ra> necessario,
demonstrato eodem instanti, ita contigenter fuit ista anima in isto instanti et tamen in isto
instanti fuit necessario.
Et juxta hoc est advertendum quod de praeterito non valet hujusmodi consequentia ‘necesse
est quod haec anima fuit in isto instanti; ergo haec anima fuit necessario in isto instanti’. De
futuro tamen bene valet hujusmodi consequentia, quia sequitur ‘necesse est quod hoc erit in
isto instanti; igitur hoc necessario erit in isto instanti’. Antecedens tamen illud est falsum,
quocumque demonstrato.
Et juxta hoc probatur et conceditur haec propositio quae apparet falsa ‘necessario erit aliquid
quod non necessario erit’.
Probatur enim haec propositio sic: necesse est quod aliquid erit quod non necessario erit; ergonecessario erit aliquid quod non necessario erit’. Sed haec consequentia poterit negari
ponendo instantiam de praeterito, sicut prius positum est; et ideo aliter probatur sic:necessario erit aliquod contingens ad utrumlibet. Probatur: quia necesse est quod aliquod178
hujusmodi contingens erit; ergo necessario aliquod hujusmodi contingens erit. Et arguitur tunc
sic: necessario erit aliquod contingens hujusmodi, et nullum contingens ad utrumlibet
necessario erit; ergo necessario erit aliquod contingens ad utrumlibet quod necessario erit; etideo conceditur tamquam necessarium quod necessario erit aliquid quod non necessario erit.
Et si arguitur sic: nihil necessario erit quod non necessario erit; ergo non necessario eritaliquod et cetera, dicitur negando consequentiam. Arguitur enim a sensu diviso vero ad
sensum compositum falsum; ideo et cetera.
Sed forte adhuc arguitur contra propositionem prius concessam, scilicet quod haec anima fuitnecessario, quia non videtur aliqua ratio propter quam debet ista concedi nisi quia necesse est
quod haec anima fuit.
Sed haec responsio non sufficit: quia consimiliter contingit arguere quod tu necessario fuisti,quia necesse est quod tu fuisti, et sic posset probari quod necessario fuisti in ecclesia vel
cucurristi in bello monte et cetera, quia sic forte necesse est quod sic fecisti; ergo necessario
sic fecisti; ideo pro isto dicitur ut prius quod ista non est causa nec ratio quare ista anima
necessario fuit. Sed haec est ratio istius, quia ista anima fuit quando non potuit non esse, et inquolibet instanti in quo ista fuit, ista non potuit non esse; ideo et cetera. Sed sic non contingit
arguere de esse tui in ecclesia. Fuisti enim in ecclesia quando potuisti non esse in ecclesia, etcucurristi in bellomonte quando potuisti non currere; ideo et cetera.
Sed contra hanc responsionem arguitur sic: ponatur enim quod tu sedeas. Et arguitur sic: in
hoc instanti tu sedes, et in eodem instanti tu potes non sedere; ergo simul tu potes sedere etnon sedere, vel sic in prioribus terminis: in hoc instanti tu es in ecclesia, et in hoc instanti tu
potes non esse in ecclesia; ergo simul tu potes esse et non esse in ecclesia, quod est
impossibile.
Consequentia apparet, et antecedens arguitur per responsionem datam. Dicit enim illa
responsio quod quandocumque fuisti in ecclesia, potuisti non esse in ecclesia. Praeterea, qua
ratione conceditur quod in hoc instanti tu potes stare, quamvis tu non potes stare in hoc
instanti, quia in hoc instanti tu es potens stare, videtur concedendum quod in hoc instanti tu
178 aliquod corr.: aliquid V

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet

89eris episcopus quamvis tu non sis epsicopus in hoc instanti, vel in hoc instanti eris Romae
quamvis in hoc instanti sis Oxoniae, quod est impossibile. Et illud solet concedi a quibusdam
propter quandam evidentiam: quia sicut in hoc instanti tu potes stare, ita in hoc instanti tu es
futurus episcopus; igitur sicut conceditur quod in hoc instanti tu potes stare vel esse
episcopus, apparet condendum quod in hoc instanti eris episcopus, <104rb> quod est
impossibile. Ideo pro isto dicitur quod non valet ista consequentia ‘in isto instanti tu es futurusepiscopus vel in hoc instanti est ita quod tu eris episcopus; ergo in hoc instanti tu eris
episcopus’. Antecedens enim est verum et consequens falsum.
Et pro similitudine allegata, dicendum est quod ipsa nullo modo arguit istam consequentiam
valere, quia non sequitur tunc ‘Antichristus erit futurus; ergo tunc erit Antichristus’, quia tuncsequitur quod ipse nunc esset, quia ipse nunc est futurus, respectu tamen hujus verbi ‘potest’,bene valet hujusmodi consequentia, scilicet ‘si tunc erit illud potens ad essendum, tunc poterit
esse’, et causa est ista, quia hoc verbum potest esse ampliativum, quod non implicat aliud nisi
potentiam ad esse, nisi sit ratione alicujus determinabilis sibi adjuncti. Unde aliter significat
haec propositio ‘in hoc instanti Antichristus potest esse’ et aliter ista ‘Antichristus potest essein hoc instanti’. Prima enim significat quod in hoc instanti est possibile Antichristum esse, etalia significat quod possibile est Antichristum esse in hoc instanti. In secunda enim
propositione iste terminus ‘instanti’ determinat hoc verbum ‘potest’, et non in prima; et ideo
non convertitur prima cum secunda et cetera.

Heytesbury, Sophismata, Soph.6

Transcription F. Pironet90<Septimum sophisma><Omnis propositio vel ejus contradictoria est vera><105vb> Omnis propositio vel ejus contradictoria est vera.
Ponatur quod quaelibet propositio habeat contradictorium, et tunc arguitur quod sophisma sitverum: quia est una universalis cujus quaelibet singularis est vera; ergo sophisma verum.
Similiter arguitur sic: aliqua propositio vel ejus contradictoria est vera, et nulla est propositio
quin ipsa vel ejus contradictoria est vera; ergo quaelibet propositio vel ejus contradictoria est
vera.
Ideo, si conceditur sophisma, contra: sequitur ‘omnis propositio vel ejus contradictoria est
vera; ergo tantum verum est propositio vel ejus contradictoria’, consequens est falsum, quia
etiam falsum est propositio vel ejus contradictoria, et nullum falsum est verum; ideo et cetera.
Similiter arguitur sic: omnis propositio vel ejus contradictoria est vera, omnis propositio velejus contradictoria est falsa; ergo falsum est verum.
Consequentia arguitur in primo tertiae figurae.
Et consimiliter arguitur sic: si omnis propositio vel ejus contradictoria est vera; ergo eademratione omnis propositio vel ejus contradictoria est falsa. Et ex isto arguitur quod omnis
propositio vel ejus contradictoria non est vera, et ultra: igitur nulla <106ra> propositio velejus contradictoria est vera.
Similiter: non omnis propositio vel ejus contradictoria est vera, quia aliquis propositio vel ejus
contradictoria non est vera.
Item: qua ratione conceditur quod omnis propositio vel ejus contradictoria est vera, foret
etiam concedendum quod omne impossibile vel necessarium est verum, et quod omnis homo
vel asinus est asinus, et quod omne impossibile vel possibile est possibile, et sic de aliis
talibus quae videntur falsa.
Ideo respondetur forte ad sophisma distinguendo ipsum secundum compositionem etdivisionem negando utrumque ejus sensum. Sensus compositus sophismatis est talis: omnis
propositio vel ejus contradictoria est vera, ita quod totus iste terminus ‘propositio vel ejus
contradictoria’ sit subjectum, et sic sophisma est una universalis affirmativa de disjuncto
subjecto significans quod quaelibet propositio quae est vel ejus contradictoria est vera. Sensus
divisus est iste: omnis propositio est vera vel ejus contradictoria est vera, id est vel cujuslibet
propositionis contradictorium est verum, et iste sensus etiam negatur tamquam impossibilis
cum casu supposito sophismatis.
Sed contra hanc responsionem satis stat argumentum prius positum ad sophisma, et maxime
secundum argumentum.
Similiter: ponatur gratia exempli quod duo contradictoria essent omnes propositiones quorum
unum sit A, aliud B. Et arguitur tunc sic: haec propositio vel ejus contradictoria est vera,
demonstrata A, et haec propositio vel ejus contradictoria est vera, demonstrata B; ergo utraqueistarum vel ejus contradictoria est vera, et non est aliqua propositio nisi aliquarum istarum;
ergo quaelibet propositio vel ejus contradictoria est vera.
Ideo forte dicitur, sicut est dicendum, quod sensus compositus istius sophismatis non
significat sicut prius dicebatur, nec totus iste terminus ‘propositio vel ejus contradictoria’ est
subjectum sophismatis, sed solum distribuitur iste terminus ‘propositio’, et sophisma
significat praecise quod omnis propositio est propositio quae vel ejus contradictoria est vera;
et ideo supposito quod cujuslibet propositionis sit aliquod contradictorium, sophisma est
concedendum in sensu composito.
Et ad argumenta contra istam partem respondetur primo negando primum.

Heytesbury, Sophismata, Soph.7

Transcription F. Pironet91

Et quando dicitur quod est discursus in primo tertiae figurae, dicitur quod non. Non enim
concluditur major extremitas de minori extremitate. Major extremitas enim in tertia figura est
totus praedicativus terminus qui reliquitur in majori propositione derepto medio termino cum
signo affirmativo vel negativo. Et consimiliter est de minori extremitate; cum ergo in hac
propositione majori istius discursus ‘omnis propositio vel ejus contradictoria est vera’ solum
supponat iste terminus ‘propositio’; ergo ille solum terminus ‘propositio’ est medius terminus
in isto discursu; sequitur igitur quod iste terminus ‘vel ejus contradictoria’ tenebitur a parte
praedicati; ergo erit tamquam pars majoris extremitatis. Et consimiliter est in minori
propositione; et ideo conclusio sequens ex istis duabus praemissis sic dispositis erit ista
propositio, quae vel ejus contradictoria est falsa, est propositio quae vel ejus contradictoria est
vera.
Et si arguitur quod in ista conclusione sunt quidam termini extranei qui non sunt in aliqua
praemissarum; ergo non est syllogismus, huic dicitur quod non valet consequentia. Hoc enim
frequenter accidit ubi utraque praemissarum vel altera fuerit in talibus divisis vel compositis
qui non sunt termini simplices, sicut apparebit forte in isto sophismate ‘omnis homo et duos
homines sunt tres homines’ vel in isto ‘omne verum et deum esse differunt’; ideo et cetera.
Ad aliam formam, quando arguitur “omnis propositio et cetera; igitur tantum verum est
propositio vel ejus contradictoria”, dicitur negando consequentiam.
Et si arguitur ista consequentia per regulam ab universali ad suam exclusivam et cetera,
dicitur quod ibi non arguitur ab universali ad suam <106rb> exclusivam: quia haec est
exclusiva istius universalis ‘tantum propositio quae vel ejus contradictoria est vera est
propositio’, et ista est sequens ex casu sophismatis, sicut hoc sophisma, sed ista non est
convertibilis cum priori; ergo et cetera.
Ad aliam formam, quando arguitur quod omnis propositio vel ejus contradictoria est falsa,
dicitur concedendo conclusionem, et etiam quod omnis propositio vel ejus contradictoria non
est vera.
Sed quando arguitur ex ista quod nulla propositio vel ejus contradictoria est vera, dicitur
negando consequentiam, et conceditur etiam quod aliqua propositio vel ejus contradictoria
non est vera. Sed negatur consequentia ulterius si arguitur ‘ergo non omnis propositio vel ejus
contradictoria est vera’, nec ista particularis est contradictoria sophismatis.
Et si arguitur quod sic, quia ista est particularis negativa de eisdem terminis de quibus vel
saltem consimilibus est sophisma universalis affirmativa; ergo ista contradicit sophismati,
dicitur quod non valet consequentia, quia ad hoc quod istae duae propositiones quarum una
est universalis et alia particularis contradicant, requiritur quod termini istarum omnes
diversimode supponant in una propositione earum et in alia, sicut apparet in istis
propositionibus ‘omnis homo est animal’, ‘aliquis homo non est animal’. In una enim istarum
iste terminus ‘homo’ supponit confuse distributive, et in alia confuse et non distributive. Et
eodem modo iste terminus ‘animal’ habet diversam suppositionem in una et in alia particulari,cum in universali supponat confuse tantum, in particulari vero confuse et distributive.
Distribuitur enim seu confunditur per istam notam negationis ‘non’. Sed sic non est de istis
terminis ‘propositio’ ‘vel ejus contradictoria’ in istis propositionibus ‘omnis propositio velejus contradictoria est vera’ ‘aliqua propositio vel ejus contradictoria non est vera’, ut apparet
respicere volenti, nec ista particularis contradicit sophismati, sed ista ‘non omnis propositio
vel ejus contradictoria est vera’.
Et si arguitur quod sic, quia istae duae convertuntur, scilicet ‘non omnis propositio vel ejus
contradictoria est vera’ et ‘aliqua propositio vel ejus contradictoria non est vera’, huic dicitur
quod non. Et propter causam nunc tactam: quia isti termini non supponunt omnino
consimiliter in utraque illarum, non obstante quod utraque sit particularis.
Ad ultimam formam, quae arguit quod non omnes illae propositiones forent concedendae‘omne necessarium vel impossibile est verum’, ‘omnis homo vel asinus est asinus’, et sic deHeytesbury, Sophismata, Soph.7

Transcription F. Pironet92

aliis, huic dicitur concedendo omnes tales propositiones sicut et sophisma, supponendo tamen,
ut prius, distinctionem earum secundum compositionem et divisionem.
Et tunc respondendum est ad omnes consequentias propositas sicut modo responsum est ad
instantias factas contra sophisma.
Sed forte arguitur contra hanc responsionem probando quod aliqua est singularis vera etaffirmativa de praesenti, et tamen quaelibet res demonstrata per ejus subjectum est alia quam
res significata per ejus praedicatum: quia, demonstrato solo homine, per illam responsionem
est haec singularis vera ‘iste homo vel asinus est asinus’, et sic de aliis; sequitur ergo
propositum.
Sed pro isto dicitur concedendo conclusionem. In talibus enim terminis compositis non est
inconveniens. Notum est enim quod demonstrando solum hominem est haec singularis vera
‘hoc vel asinus est asinus’, et tamen ibi nulla res demonstrata per subjectum est res significata
per praedicatum, et tamen est propositio affirmativa; ergo et cetera.
Sed forte arguitur ad principale sic: aliqua duo contradictoria sunt falsa; ergo non omnis
propositio vel ejus contradictoria est vera.
Consequentia patet, et assumptum arguitur sic: quia aliqua duo contradictoria sunt vera; ergoaliqua duo contradictoria sunt falsa.
Consequentia patet, et assumptum arguitur: quia signentur ista duo contradictoria ‘deus est
deus est’, ‘nullus deus est deus est’, et ponatur quod quaelibet talis propositio ‘deus est’primarie significet deum esse et quaelibet talis ‘nullus <106va> deus est’ primarie significet
nullum deum esse, et quod haec propositio ‘deus est deus est’ significet deum esse talem
propositionem ‘deus est’, et quod haec ‘nullus deus est deus est’ significet nullum deum essetalem propositionem ‘deus est’. Tunc, istis positis, patet quod istae duae propositiones ‘deus
est deus est’ ‘nullus deus est deus est’ contradicunt, et istae duae sunt verae, quia notum est
quod haec est vera ‘nullus deus est deus est’, et haec similiter ‘deus est deus est’, quia ista est
duo vera: igitur et cetera. Ista enim est duae propositiones quarum utraque est vera, ut pono;
igitur et cetera. Arguitur ergo tunc sic: istae duae propositiones sunt verae, quia una179 istarum
est duo vera, et alia est una propositio vera, et istae duae propositiones sunt duo
contradictoria; ergo duo contradictoria sunt simul vera.
Sed forte pro isto dicitur quod nullae duae propositiones possunt esse una propositio: quia, ut
dicitur, non est possibile quod eadem copula deserviat simul diversis propositionibus, quodtamen foret verum si duae propositiones fore<n>t una propositio.
Sed haec responsio nulla est: quia nulla potest assignari causa ex quo jam talis copula potest
deservire uni propositioni, quia sic jam copulans intelligit per illam propositionem quin uni
alteri homini aliter componenti vel copulanti per eandem copulam ista eadem etiam tunc
deserviret pro una alia propositione in scripto.
Etiam ex hac responsione sequitur quod non sit possibile quod pars propositionis categoricae
sit una propositio, et tunc sequitur quod, posito quod non foret aliqua talis propositio ‘homo
est asinus’ nisi tantum una, quae praecise significet quod homo foret asinus, et quod aliquis
componeret eam cum isto termino ‘est falsum’ ita quod resultaret talis propositio ‘‘homo est
asinus’ est falsum’, tunc licet ista propositio ‘homo est asinus’ significaret sibi quod homo
foret asinus, tamen ista propositio foret sibi falsa, quia per responsionem datam tunc non foret
aliqua talis propositio ‘homo est asinus’, cujus oppositum sequitur manifeste ex casu
supposito.
Ideo forte conceditur quod pars propositionis potest esse propositio, et quod duae
propositiones in scripto sunt una propositio scripta. Sed cum hoc dicitur forte ulterius quod
nulla propositio est vera nisi illa quae praecise significat sicut est, et ita non sequitur, ut
179 una corr.: vera V

Heytesbury, Sophismata, Soph.7

Transcription F. Pironet

93

dicitur, quod duo contradictoria sint vera, quia, quibuscumque demonstratis, alterum istorum
est verum et alterum falsum, quia alterum istorum significat sicut est et alterum aliter quam
sicut est.
Sed contra istam responsionem arguitur sic: quia haec propositio ‘deus est deus est’ est vera,
et ipsa significat aliter quam est. Satis enim patet quod ista significat aliter quam est, et tamen
ista est vera, sicut prius argutum est, quia est duo vera. Nam est duae propositiones quarum
utraque est vera: quia utraque istarum praecise significat sicut est, per casum. Et arguitur tunc
sic: utraque istarum est vera; ergo istae duae sunt verae.
Consequentia patet <et> arguitur tunc sic: istae duae sunt verae, et istae duae sunt haec
propositio proposita; ergo haec propositio proposita est istae duae propositiones verae, et sisic; ergo ipsa est duo vera; ergo est vera.
Similiter: si quaelibet propositio vera significat praecise sicut est, sequitur quod propositio
falsa significaret praecise sicut est, quod est impossibile.
Et consequentia arguitur sic: quia signetur una propositio vera quae sit duae propositiones
quarum una est vera et alia falsa, sicut ista prius capta, haec scilicet ‘nullus deus est deus est’.
Et arguitur sic: haec propositio vera significat praecise sicut est, et haec propositio significat
praecise sicut significant suae partes, scilicet ‘nullus deus est’ ‘deus est’, quia haec est illae
duae; ergo istae duae significant praecise sicut est, et si sic; ergo utraque istarum significat
praecise sicut est, et una istarum est propositio falsa et impossibilis; ergo propositio falsa et
impossibilis significat praecise sicut est, quod erat probandum.
Ideo forte pro isto negatur talis consequentia ‘ista propositio significat praecise sicut est, et
istae duae sunt ista vera; ergo istae duae significant praecise sicut est’.
Sed contra istam responsionem arguitur sic: ponatur quod sint duae propositiones negativae<106vb> magnae quae sint quattuor tales simplices significantes ut prius. Et arguitur tunc sic:
istae duae magnae propositiones negativae significant praecise sicut est, et istae duae suntistae quattuor; ergo illae quattuor propositiones significant praecise sicut est.
Consequentia probatur: quia tunc istae quattuor propositiones sunt duae propositiones
significantes praecise sicut est; ergo istae quattuor propositiones sunt propositiones
significantes praecise sicut est. Quod forte conceditur, sicut communiter conceditur, sed
negatur consequentia ulterius ‘igitur istae quattuor propositiones significant praecise sicut
est’.
Sed contra hanc responsionem arguitur sic: si istae quattuor propositiones sunt propositiones
significantes praecise sicut est, sed istae quattuor non sunt aliquae aliae propositiones quam
istae quattuor; ergo istae quattuor propositiones sunt quattuor propositiones significantes
praecise sicut est, et si sic; ergo istae quattuor significant praecise sicut est, sed duae istarum
sunt falsae, sicut patet per casum; ergo propositiones falsae significant praecise sicut est, quod
erat probandum.
Ideo pro istis dicitur in principio quod satis probabiliter potest concedi ista propositio, scilicet
contradictoria quod sunt vera, et etiam quod contradictoria sunt falsa, et duo contradictoria
sibi invicem contradicentia, sed tamen tunc non sequitur ‘si duo contradictoria sunt vera; ergo
duo contradictoria sunt falsa’. Posito enim quod ista duo contradictoria proposita forentomnes propositiones sic significando, haec180 scilicet ‘deus est deus est’, ‘nullus deus est deusest’, tunc duo contradictoria sibi invicem contradicentia forent vera, et nulla duo
contradictoria forent falsa.
Quod tamen aliqua duo possent esse falsa simul posset consimiliter probari sicut probatur
quod aliqua sunt vera: quia signentur ista duo ‘aliquis homo est chimaera est’, ‘nullus homo
est chimaera est’. Notum est enim quod ista affirmativa est falsa et ista negativa etiam, quia
est duo falsa; igitur et cetera.
180 haec corr.: hoc V

Heytesbury, Sophismata, Soph.7

Transcription F. Pironet94

Et si quaeritur quare non sequitur ‘si duo contradictoria sunt vera; ergo duo contradictoria
sunt falsa’, cum tamen bene sequitur ‘si contradictori[or]um hujus est verum; ergo hoc esse
falsum’, huic dicitur quod pro tanto non sequitur, quia quamvis duo contradictoria sint vera,
ista tamen non sunt duo vera. Unde non est possibile quod duo contradictoria sint duo vera,quia tunc esset possibile quod duo contradictoria essent duo vera quorum utrumque esset
verum, quod est impossibile.
Et juxta istum intellectum vult Philosophus quod non est possibile quod duo contradictoria
sint vera vel falsa, id est quod duo contradictoria sint duo vera vel duo falsa. Et ex isto satis
apparet quod non vadit contra sophisma quamvis ponatur quod duo talia contradictoria sintvera vel falsa. Ista enim bene stant simul quod omnes propositiones sunt verae, et tamenaliqua est propositio falsa, et ista etiam <quod> omnes propositiones sunt falsae, et <tamen>aliqua est propositio vera, nec sequitur ex istis quod verum est falsum nec quod propositio
vera est propositio falsa.
Et quod primae duae stant simul patet, posito quod istae duae ‘deus est’ ‘deus est’ forentomnes propositiones, et istae duae verae forent una propositio falsa, ut prius.
Et quod aliae duae possent simul stare patet similiter, posito quod istae duae propositiones‘nullus rex est’ ‘rex sedet’ forent omnes propositiones falsae, et quod istae duae falsae forent
haec vera ‘nullus rex est rex sedet’. Et ideo conceditur ista posse simul stare, et per hoc satis
patet quod non valet ista consequentia ‘duo contradictoria sunt falsa; ergo non omnis
propositio vel ejus contradictoria est vera’, sicut prius dicebatur.
Sed forte arguitur sic contra sophisma: duo contradictoria sunt duo falsa; ergo non omnis
propositio vel ejus contradictoria est vera.
Consequentia patet, et assumptum arguitur: quia possibile est quod duo contradictoria sint duo
falsa; ergo et cetera.
Assumptum arguitur: quia signentur haec duo contradictoria ‘rex sedet’, ‘nullus rex sedet’ sic
significando. Et arguitur tunc sic: possibile est quod contradictorium hujus sit falsum, et hoc
est falsum, <107ra> demonstrata continue hac propositione ‘rex sedet’. Ponitur gratia exempli
quod ista sit falsa, et arguitur tunc sic: ista copulativa est vera, et ex ista copulativa sequitur
quod possibile est quod duo contradictoria sint duo falsa; igitur et cetera.
Antecedens arguitur: quia ex ista copulativa sequitur quod possibile est quod contradictorium
hujus ‘rex sedet’ falsum sit, demonstrata ista ‘rex sedet’, et quod haec propositio ‘rex sedet’sit falsa. Et arguitur tunc sic: hoc est falsum, et contradictorium hujus est falsum; ergo duo
contradictoria sunt duo falsa.
Antecedens hujus consequentiae sequitur esse possibile ex prima copulativa; ergo ex eademsequitur consequens esse possibile et, sicut prius dictum est, ista copulativa est vera; ergo etcetera.
Et quod ex ista copulativa sequatur antecedens esse possibile probatur sic: quia ista copulativa
praecise significat quod possibile est quod contradictorium hujus sit falsum, et quod hoc sit
falsum; igitur et cetera.
Assumptum arguitur: quia ista copulativa significat praecise sicut significant istae duae
propositiones categoricae quae copulantur ad invicem, sicut quaelibet copulativa de communi
modo loquendi significat sicut suae partes, sed istae propositiones categoricae praecise
significant quod possibile est quod contradictorium hujus sit falsum, et quod hoc sit falsum;
ergo et cetera.
Assumptum arguitur: quia ista categorica ‘possibile est quod contradictorium hujus sit falsum’
praecise significat quod possibile est quod contradictorium hujus sit falsum, et alia praecise
significat quod hoc est falsum, et istae duae non sunt aliqua tertia propositio nec tamquampars tertiae propositionis; ergo istae duae praecise significant quod possibile est quod
contradictorium hujus sit falsum et quod hoc sit falsum, quod fuit probandum.

Heytesbury, Sophismata, Soph.7

Transcription F. Pironet95

Sed pro isto dicitur quod non valet istud argumentum prius factum ‘haec propositio ‘possibile
est quod contradictorium hujus est falsum’ praecise significat quod possibile est quod
contradictorium hujus sit falsum et alia praecise significat quod hoc est falsum; ergo istae
duae praecise significant quod possibile est quod contradictorium hujus sit falsum et quod hoc
est falsum’, sed sequitur quod istae duae significant quod hoc est falsum et quod possibile est
quod contradictorium hujus est falsum, et hoc est verum et sic significat ista copulativa.
Et per hoc satis patet responsio ad argumentum: quia est negandum quod ista copulativa
significat sicut assumitur in argumento.
Et ad probationem, debet responderi negando consequentiam istam negatam.
Et si arguitur quod in aliis propositionibus bene valet hujusmodi consequentia: quoniam
sequitur si ista propositio ‘rex sedet’ significat praecise quod rex sedet, et ista ‘nullus rex
sedet’ significat praecise quod nullus rex sedet, et sic de aliis quibuscumque talibus
propositionibus, consimiliter valebit consequentia negata. Sed huic dicitur negandoconsequentiam: quia in propositionibus prioribus apponitur unus terminus ratione cujus
diversimode praepositi vel postpositi mutatur tota significatio consequentis; igitur et cetera.
Aliter enim significat haec propositio ‘possibile est quod contradictorium hujus sit falsum etquod hoc est falsum’ quam ista ‘hoc est falsum et possibile est quod contradictorium hujus est
falsum’. Prima enim est impossibilis et secunda vera; et ideo non valet consequentia a prima
ad secundam, quare et cetera.
Sed forte arguitur adhuc in casu communi contra primam propositionem negatam, scilicet
quod duo contradictoria sunt duo falsa: quia aliqua sunt duo contradictoria quae immediate
post hoc erunt duo falsa, et quaecumque duo erunt immediate post hoc erunt simul; ergo si
duo contradictoria immediate post hoc erunt duo falsa, ipsa simul erunt duo falsa, et si sic;ergo possibile est quod ista sint duo falsa. Ponatur enim quod aliquod sit continuum, puta
linea aliqua pedalis cujus una pars proportionalis continue sit A et alia B, ita quod prima parsproportionalis sit A et secunda B et tertia A et quarta B, et sic deinceps, et incipiat moveri E
punctus <107rb> super istam lineam ipsam pertranseundo, et hoc ab isto extremo ubi partes
proportionales sunt minores. Et arguitur sic: immediate post hoc E tanget punctum medium A
et quandocumque erit ita quod E sic tangit A, erit haec falsa sic significando ‘E tangit B’.
Ponatur quod ista propositio tunc sic significet, et sic immediate post hoc erit haec falsa ‘Etangit B’, et immediate post hoc erit haec falsa ‘E non tangit B’, quia immediate post <hoc> E
tanget B; igitur et cetera.
Assumptum utrobique arguitur, scilicet immediate post hoc E tanget B et immediate post hoctanget A.
Quod arguitur: quia immediate et continue post hoc E tanget A vel B, sicut notum est sequitur
ex casu, sed non prius tanget A quam B, nec e contra; ergo immediate post hoc tanget A et B.
Assumptum arguitur: inter quodcumque A et B sunt infinita A et infinita B; ergo nullum erit
primum A quod E punctus tanget nec aliquid erit primum B quod tanget; igitur et cetera.
Similiter: immediate post hoc E punctus pertransibit aliquam partem proportionalem istius
lineae, sed antequam quamlibet partem proportionalem ipsius lineae pertranseundae
pertranseundam pertransibit infinita A et infinita B; ideo et cetera.
Ideo forte conceditur, sicut est concedendum tamquam sequens, quod immediate post hoc E
tanget A et etiam B, et quod immediate post hoc erunt haec duo contradictoria falsa, scilicet‘E tangit A’ et ‘E non tangit A’, et similiter immediate post hoc erunt ista vera.
Et ad argumentum ulterius, quando arguitur quod ista erunt simul falsa, dicitur negandoconsequentiam.
Et quando arguitur quod si immediate post hoc erunt aliqua duo vera, ista simul erunt vera;ergo si immediate post hoc erunt vera, illa duo simul erunt vera, dicitur negandoconsequentiam. Et causa est quia quaecumque duo quae erunt ista erunt in eodem instanti vel

Heytesbury, Sophismata, Soph.7

Transcription F. Pironet96

in diversis instantibus, et non est possibile quod aliqua duo infinities incipient esse vel
infinities desinent esse. Sed est satis possibile, et verum in casu supposito, quod aliqua duo
contradictoria infinities incipient esse vera et infinities desinent esse vera; et ideo non valet
consequentia facta.
Sed forte arguitur incidentaliter contra propositionem concessam, scilicet quod si immediate
post hoc erunt aliqua duo quod ipsa simul erunt, quia immediate post hoc erunt infinitae
partes proportionales alicujus temporis incipientis ab hoc instanti quae non simul erunt; igitur
et cetera.
Antecedens arguitur: quia signetur una hora incipiens a praesenti instanti. Et arguitur sic:
immediate post hoc erunt infinitae partes proportionales hujus horae, quia, sicut notum est
ante, quodlibet instans futurum erunt infinitae partes proportionales istius horae, et nullae
tales partes proportionales istius horae erunt simul; igitur et cetera.
Sed pro isto dicitur, sicut prius dicebatur in alio sophismate, quod si tempus sit aliquid
divisibile, tunc partes istius simul sunt sicut alterius continui.
Et ideo ad formam argumenti facti, dicitur negando assumptum, scilicet quod nullae tales
partes proportionales simul erunt. Nec est concedendum, nisi propter modum loquendi, quod
aliquod tempus incipit esse, sed de virtute sermonis creditur negandum esse quod tempus
incipit esse seu potest incipere esse, quia tempus non est aliud quam caelum vel motus caeli,
et sicut nec motus caeli nec caelum possunt incipere esse, sic nec potest tempus, sed illud est
extra sophisma. Ideo dicitur quod in casu supposito non sequitur quod ista contradictoria
simul erunt falsa, sicut nec simul vera.
Sed forte arguitur quod sic: quia immediate post hoc erit utraque singularis istius universalis<107va> vera ‘utrumque istorum est falsum’; ergo immediate post hoc erit ista universalis
vera sic significando, et si sic; ergo immediate post hoc erit ita quod utrumque istorum est
falsum, quod erat probandum. Sed hic dicitur quod non valet ista consequentia ‘immediate
post hoc erit utraque singularis istius universalis vera; igitur immediate post hoc erit ista
universalis vera’.
Et si arguitur quod tunc sequitur quod aliqua universalis erit falsa quando quaelibet singularis
ejus erit vera, hic dicitur quod hoc satis est possibile, et in isto casu bene sequitur quod haec
universalis erit falsa in tempore in quo utraque et quaelibet singularis istius erit vera, in nullo
tamen instanti erit ista falsa in quo utraque singularis istius erit vera, quia in nullo instanti eritutraque singularis istius vera.
Et si arguitur adhuc quod ista universalis erit vera, quia si utraque singularis ipsius esset vera
in praesenti instanti, ista tunc esset vera; ergo si immediate post instans praesens erit utraquesingularis istius vera, immediate post instans praesens erit ista universalis vera, [sed] hic
dicitur quod non valet consequentia. Et juxta hoc conceditur quod aliqua est consequentia
bona et formalis cujus utraque praemissarum immediate post hoc erit vera et istius consequens
continue erit falsum vel impossibile, quia haec consequentia est hujusmodi ‘hoc istorum est
falsum, et hoc istorum <est> falsum; ergo utrumque istorum falsum est’. Utraque enim
istarum praemissarum immediate post hoc erit vera, sicut prius probatum est, et consequens
tamen numquam erit verum sic significando.
Et si arguitur <quod> ista consequentia est bona, et antecedens istius immediate post hoc eritverum, et immediate post hoc erit consequens illius; ergo consequens istius immediate post
hoc erit verum, huic dicitur quod antecedens istius numquam erit verum. Quamvis enim
utraque pars copulativae antecedentis erit vera, ista tamen tota copulativa numquam erit vera.
Et si arguitur quod sic, quia si istae partes erunt verae; ergo ita erit sicut istae partes
significabunt; ergo cum istae partes significent et significabunt sicut ipsa copulativa; ergo ita
erit sicut copulativa significabit, et si sic; ergo ista copulativa erit vera sicut et istae partes,
huic dicitur quod non valet ista consequentia ‘istae duae partes erunt verae sic significando;
ergo ita erit sicut istae significant seu significabunt’.

Heytesbury, Sophismata, Soph.7

Transcription F. Pironet97

Et si arguitur quod sic, quia erit ita sicut ista significabit, et ita erit sicut ista significabit; ergo
ita erit sicut istae significabunt, huic dicitur negando consequentiam. Et causa est quia non eritita sicut istae duae significabunt nisi istae significabunt sicut erit in aliquo instanti, sed istae
nec significabant nec significabunt sicut erit in aliquo instanti; ergo et cetera.
Assumptum satis patet: quia in nullo instanti erit ita quod hoc est falsum et quod hoc est
falsum, demonstratis illis duobus contradictoriis prius datis; igitur et cetera.
Et si arguitur ut prius quod ita erit sicut istae duae significabunt quod istae duae erunt verae— nam si modo istae duae forent verae, foret ita sicut istae duae significarent —; ergo
consimiliter de futuro, si illae duae erunt verae, erit ita sicut illae duae significabunt.
Praeterea: si istae duae erunt verae, et numquam erit ita sicut istae duae significabunt; ergo
erunt verae quando significabunt aliter quam erit.
Pro istis respondetur dicendo pro primo quod hujusmodi modus arguendi non universaliter
tenet, sed frequentissime non valet, sicut prius quasi immediate in isto eodem sophismati satis
apparuit, et etiam in aliis, ubi sic arguitur ‘si Socrates esset nunc tantus sicut est Plato et econtra, Socrates et Plato essent nunc aequales; igitur si Socrates erit tantus sicut erit Plato et econtra, Socrates et Plato erunt aequales’, et sic de talibus multis quarum nulla est concedenda.
Ad aliam formam, dicitur concedendo conclusionem, scilicet quod istae<107vb> propositiones erunt verae quando, id est in tempore in quo, non erit ita sicut istae
significabunt; immo illae significabunt continue sicut non potest esse.
Et si arguitur quod hoc non est possibile de aliqua una propositione, videlicet quod ipsa eritvera et quod numquam erit ita sicut ista significat vel significabit; ergo eadem ratione etiam
illud erit impossibile de duabus propositionibus, scilicet quod istae erunt verae, numquamtamen significando sicut erit, huic dicitur quod non valet ista consequentia, et tamen quia si
aliqua una propositio erit vera, ipsa erit propositio vera in aliquo instanti, quod tamen minime
requiritur de duabus propositionibus, quia duae erunt verae licet in nullo instanti, sed in
duobus diversis instantibus, sicut ista duo contradictoria proposita erunt vera et in nullo
instanti erunt vera, sed in diversis instantibus. Et ideo sicut conceditur <quod> duocontradictoria erunt vera et numquam erit ita sicut ista significant seu significabunt, ita
infinitae aliae propositiones contingentes erunt verae et numquam erit ita sicut istae
significabunt nec umquam erit ita sicut aliquae duae illarum significabunt, sicut sunt istae
duae ‘tu curris’, ‘tu disputas’, posito quod numquam simul curres et disputabis, et sic
consimiliter de quibuscumque aliis.

Heytesbury, Sophismata, Soph.7

Transcription F. Pironet98

<Octavum sophisma><Isti ferunt lapidem><108ra> Isti ferunt lapidem.
Ponatur quod Socrates et Plato ferant unum lapidem et quod nec ipsi nec aliquis ipsorum ferat
aliquid nisi illum lapidem vel partem istius, et sit iste lapis quem ferunt A. Tunc arguitur sic:
isti ferunt A lapidem; ergo isti ferunt <108rb> lapidem.
Et arguitur quod non: quia neuter istorum fert aliquid.
Quod arguitur sic: quia nullus istorum fert A nec aliquam partem A, nec aliquis istorum fert
aliquid aliud quam A vel partem A, ut supponitur; ergo neuter illorum fert aliquid.
Consequentia patet, et assumptum arguitur: quia neuter ipsorum fert A, quia sit A gratia
exempli ita gravis quod nullus istorum sufficiat ferre. Tunc arguitur sic: nullus istorum sufficit
ferre A; ergo nullus istorum fert A nec aliquis istorum fert aliquam partem A.
Quod arguitur sic: quia qua ratione aliquis istorum fert unam medietatem, ipse fert aliammedietatem. Ponatur enim lapis in aequali distantia ab utroque istorum.
Similiter: nulla medietas nec aliqua pars illius lapidis est maximum quod aliquis illorum fert,
quia quaecumque pars dicatur ferri ab aliquo eorum adhuc major pars fertur ab aliquo istorum,si ipsa feratur ab aliquo, quia, quaecumque detur, ista non praecise fertur ab uno eorum, quia,
quaecumque modica parte data, ista pars prout inexistit toti descenderet nisi alius juvaret ad
supportandum eam; ergo qua ratione dicitur quod Socrates sufficit aliquam modicam partem
ferre, foret dicendum quod Socrates fert totum A, quia sicut ista pars descenderet nunc nisi
Socrates juvaret ad supportandum illam vel omnino ferret istam, ita A nunc descenderet nisi
Socrates juvaret ad supportandum. Et sic A descenderet nisi Socrates juvaret ad
supportandum, ita illa pars descenderet nisi Plato juvaret ad supportandum istam; ergo qua
ratione conceditur quod Socrates fert istam partem quacumque data, foret etiam concedendum
quod Socrates fert totum A, consequens falsum, sicut prius est argutum, et si sic; ergo
Socrates non fert aliquam partem A; ergo nec Plato; sequitur igitur quod nullus istorum fert
aliquid. Et arguitur tunc sic: nullus istorum fert aliquid; ergo nullus istorum fert aliqua, etultra; igitur nullus istorum fert.
Sed forte pro isto dicitur negando hanc ultimam consequentiam et concedendo hancconclusionem, quia uterque istorum fert, et tamen nullus istorum fert aliquid vel aliqua, etquod Socrates fert et tamen nihil fert nec aliqua fert. Sequitur enim quod si iste nihil fert,
etiam non fert aliqua, quia qui fert multa fert unum. Et persuadetur haec responsio perargumenta prius facta.
Et confirmatur per consimilem responsionem prius positam in alio sophismate ubi conceditur
quod aliquid agit et illud tamen nihil agit, et sic dicitur in proposito quod aliquis fert qui nihil
fert.
Sed contra hanc responsionem arguitur sic: si nullus istorum fert aliquid; ergo isti duo non
ferunt aliquid.
Probatur consequentia: quia si nullus istorum fert aliquid; ergo isti duo non sunt ferentes
aliquid.
Consequentia ista arguitur: quia si non valet, stet ergo oppositum consequentis cum
antecedente. Et arguitur tunc sic: isti duo sunt ferentes aliquid; ergo aliquis istorum est ferens
aliquid. Et si negatur haec consequentia, tunc sequitur haec conclusio, scilicet quod multi suntferentes aliquid, et tamen nullus istorum est ferens aliquid, et eadem ratione videtur esse
concedendum quod multi sunt ferentes aliquid, et nullus illorum est ferens aliquid, quod est
impossibile. Ponitur enim in casu primo quod Socrates sit in magna proportione fortior
Platone, ut in centuplo. Tunc arguitur sic: Socrates et Plato fert, et nullus istorum fert aliquid;

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet99

ergo Socrates non fert aliquid plus quam Plato, nec minus; ergo aequaliter praecise fert
Socrates sicut Plato. Ponatur tunc loco Socrates unus alius aequalis Platoni qui ferat
consimiliter sicut fert Plato, et notum est quod ceteris paribus A lapis descendet, quia percasum Socrates non sufficiebat prius ferre A. Et tunc fuit fortior multo quam modo sunt illi
duo nunc ferentes; ergo A descendet.
Et arguitur quod non: quia isti duo nunc ferunt aequaliter sicut prius ferebant alii duo.
Probo: nunc Plato fert aequaliter sicut prius, ut pono, et sotius(?) Plato nunc fert aequaliter
sicut Plato, quia est ita fortis ceteris paribus, sed Plato <108va> prius ferebat aequaliteromnino sicut Socrates; ergo iste qui modo venit fert aequaliter sicut prius ferebat Socrates;
igitur A non descendet magis quam prius.
Praeterea: sequitur quod difficilius est Socrati sic ferre nihil ferendo quam ferre unum
quartarium frumenti vel mille libras, quod videtur absurdum. Et posito etiam quod Socrates
ferat solus unum parvum lapidem vel unam pixam cum hoc quod sic juvaret Platonem ferre A
lapidem et quod unus parvus puer ferret unam fabam, sequitur tunc quod iste puer ferret
plusquam Socrates et quam Socrates tunc sufficeret ferre, et Socrates tamen est fortissimus
homo et puer debilis duorum dierum. Ponitur enim quod Socrates non sufficeret ferre unam
fabam cum illis circumstantiis.
Praeterea: sequitur in primo casu quod Socrates fert A.
Probatur: Socrates solummodo in portando non aliud ab A vel parte ejus facit et resistit ne A
descendat; ergo Socrates fert A.
Ideo dicitur in principio concedendo sophisma.
Et ad argumentum in oppositum, quando181 arguitur quod nullus illorum fert aliquid, dicitur
quod aliquid potest ferre aliud dupliciter, vel per se et totaliter, id est absque juvamento
alterius a medio aeris in quo est vel a parte vel partibus illius portantis, et sic dicitur quod
equus fert hominem equitantem, vel aliquid potest ferre aliud per accidens, id est cum
juvamento sensibili alterius supportantis, et sic dicitur quod homo plus potest ferre in aquaquam in aere. Et ideo dicitur quod secundo modo loquendo de ferre est ista propositio
neganda ‘nullus istorum fert aliquid’; immo est concendendum quod uterque illorum illo
modo, id est partialiter, fert totum A, et primo modo loquendo, dicitur quod nullus istorum
fert aliquid, sed iste modus loquendi non debet ibidem sustineri, quia illa videtur negare quod
aliquis istorum fert aliquid aliquo modo, quod est falsum; nec debet etiam similiter concedi
quod aliquis istorum fert aliquid nisi supposita distinctione illa. Et tunc ad secundum modum
loquendi, concedendum est quod uterque istorum fert totum A, et uterque istorum sufficit
ferre totum A.
Et si quaeritur an aliquis istorum ferat aliquid simpliciter et absque alia distinctione, dicitur
quod iste terminus ‘ferre aliquid’ est duplex sive aequivocus; et ideo quotiens illud ponitur
debet continue distingui donec limitetur ad certum sensum. Potius tamen est concedendum
quod uterque istorum fert A quam quod nullus istorum fert aliquid si respondens voluerit
respondere sine distinctione, et hoc propter hanc causam, quia sequitur ‘Socrates fert A
partialiter; ergo Socrates fert A’ et non sequitur ‘Socrates non fert A per se solus; ergo
Socrates non fert A’.
Sed tunc ex isto forte arguitur deducendo plura quae videntur fore inconvenientia, scilicet
quod Socrates fert aliquid quod ipse non sufficit ferre, vel quod Socrates sufficit ferre
quidquid omnes homines sufficiunt ferre, et quod ipse sufficit ferre tantum sicut unus alius qui
est in centuplo fortior eo, et quod ipse sufficit trahere navem et forte trahit quam non
sufficiunt mille homines movere. Et posito quod ipse emisset unum equum pro decem libris
181 quando corr.: quod V

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet100

quod ipse dedit pro quolibet pilo illius equi decem libras, et sic de talibus infinitis quae
apparent impossibilia.
Ideo pro isto dicitur quod quando ponitur aliqua talis propositio, quod ipsa esset distinguenda
propter aequivocationem illius verbi ‘facere’, ‘trahere’ vel ‘movere’, et tunc facta illa
distinctione, concedenda est illa propositio pro isto sensu qui est verus si habuerit sensum
unum affirmativum verum. Unde Socrates partialiter tantum sufficit portare sicut fortissimus
homo mundi, et sic conceditur quod una musca tantum sufficit portare sicut unus equus sive
movere, quia partialiter tantum sufficit facere, et sic de singulis.
Et si arguitur quod non, quia musca non est ita fortis sicut homo vel equus; igitur non tantum
sufficit movere vel portare, huic dicitur, ut prius, quod movere aliquid est dupliciter, velpartialiter vel per se. Unde bene sequitur quod musca non sufficit tantum portare <108vb> perse sicut asinus vel homo, nec movere tantum per se, et tamen musca sufficit movere partialiter
tantum sicut homo vel equus.
Et si quaeratur, ut prius, utrum musca sufficit tantum movere sicut homo vel equus, dicitur, ut
prius, quod ista est omnino distinguenda, nec aliqua pars distinctionis debet simpliciterconcedi vel negari antequam distinctio fuerit facta vel supposita, sed habita illa distinctione
potest concedi illa propositio ‘musca potest movere vel portare tantum sicut fortissimus homomundi sive equus’ pro isto sensu dato, et consimiliter est respondendum ad consimilia.
Verumtamen ista conclusio proposita prius non sequitur ex ista responsione, scilicet posito
quod unus emisset unum equum pro duabus libris quod tunc dedisset duas libras pro quolibet
pilo ejus, quia ille non emit aliquem pilum illius equi, nec aliquam partem illius equi, sedsolum totum equum, et ratio <est> quia actus qui est emptio non fertur in aliquam partem
illius equi sed solummodo in totum equum, sicut quando aliquis pascit equum vel leonem sive
aliud animal, non pascit aliquam partem illius, sed solummodo illud animal et non partem
illius nec pilos illius, sicut presbiter quando baptizat puerum non baptizat caput seu aliquam
partem illius, sed totum hominem. Vocatur enim totus homo Socrates vel Plato licet nulla ejus
pars vocetur Socrates, et sic quoddam modo est in proposito, scilicet quod homo emit totum
equum et nullam ejus partem.
Sed forte contra hanc responsionem arguitur sic: si in emptione equi non emerentur aliquapars, consimiliter sequeretur quod in emptione unius panni integri non emeretur aliqua parspanni, et stat quod duae ulnae panni emerentur et non emeretur aliqua ulna, sicut laici dicunt
quod aliquis habet duos denarios vel duas libras denariorum, et non habet denarium aliquem
nec unam libram, quod est impossibile.
Praeterea: quaelibet pars equi jam est tua, et prius non fuit aliqua tua; ergo emisti quamlibet
partem illius, vel aliunde quam ex emptione habes quamlibet ejus partem postquam non
habuisti aliquam ejus partem.
Pro isto dicitur primo ad primum, quando dicitur quod similiter sequitur quod non emeres
aliquam partem panni in emendo multos pannos integros, huic dicitur quod non sequitur, quia
pannus est divisibilis in multas partes, ut puta in multas ulnas et in multas alias mensuras
quarum quaelibet est ejusdem nominis et denominationis vel diffinitionis sicut totus pannus,
sic tamen non est de equo.
Sed quando182 arguitur quod in emptione unius panni integri tantum dares pro quolibet pilo et
pro qualibet ulna sicut pro toto panno, huic dicitur quod non sequitur quod pro quolibet pilo
illius panni dares tantum sicut pro toto panno, nec etiam sequitur quod pro qualibet parte illius
panni quae pars est pannus darem tantum sicut pro toto panno, quia non quaelibet talis pars est
vendibilis prout est sub illo nomine vel sub illa diffinitione, conceditur tamen quod tantum
daretur pro qualibet ulna sicut pro toto panno.
182 quando corr.: tamen V

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet101Et si arguitur ex isto quod carius emisti illam ulnam quam totum pannum, et quod emisti illam
ulnam valde care, quia plus dedisti de ista quam illa valuit, posito etiam quod unus alius homoemisset unam aliam ulnam per se unius consimilis panni pro tribus solidis, sequitur, ut
apparet, quod ipse emisset illam ulnam unam minori precio quam tu qui emisti unam
consimilis panni pro quinque marchis, et ista manifeste apparent sequi, quae videntur absurda
valde.
Pro isto respondetur primo ad primum, et dicitur quod non sequitur quod carius emisti illam
ulnam quam totum pannum, nec sequitur quod ita care emitur ista ulna nec aliqua pars illius
sicut totus pannus, quia nulla parte illius panni dabatur per se tantum sicut pro toto panno; etideo non ita care emebatur aliqua pars illius panni sicut totus pannus.
Et per hoc patet responsio ad ultimam formam factam, scilicet quod non sequitur quod carius
emebatur ista ulna pro qua dabantur quinque marchae quam ista pro qua dabantur solum tres
solidi. Et ratio est quia istae quinque marchae non dabantur <109ra> pro illa ulna per se, sedpartialiter.
Ad aliam formam, quando arguitur quod plus dabatur quam illa valuit, huic dicitur
distinguendo de isto termino non ‘valere’, sicut distinguebatur de aliis terminis, quia valeretantum vel tantum est dupliciter, videlicet per se et partialiter cum alio. Et ideo accipiendo
istum terminum ‘valere’ pro valere cum alio, est negandum quod plus dabatur pro ista ulna
quam ipsa valuit, quia cum aliis valet illa ulna marchas quinque, et forte istum modum
loquendi habent mercatores, et etiam mercenarii in juramentis emendo vel vendendo.
Et si arguitur ut prius quod ex responsione sequitur quod haec ulna valet tantum sicut totus
pannus qui est in mundo et sicut aliquod vendibile in toto mundo, huic omnino respondetur
sicut ad aliam consimilem respondebatur, ad illam scilicet musca sufficit tantum movere sicut
equus fortissimus; ideo elige meliorem responsionem tibi.
Ad aliam formam, quando arguitur quod emisti quamlibet partem equi empti a te, quia nunc
quaelibet pars illius equi est tua postquam nulla pars fuit tua, et non aliter habuisti aliquam
partem quam ex emptione; ergo emisti quamlibet partem illius equi, negetur consequentia. Est
enim quaelibet pars illius equi tua, non quia emisti illam partem, sed quia emisti totum
equum; unde ex emptione totius equi fit quaelibet pars equi tua et non ex partis emptione.
Sed aliquis forte diceret quod nulla pars illius equi est tua, sed quaelibet pars illius est pars tui
equi: nam ex secunda responsione sequeretur quod tu haberes duo capita et sex pedes, velforte mille tibias et tot capita et quod os tuum foret tantum quantum est os equi tui, et quodnasus tuus lamberet culum canis tui.
Quod patet, posito quod canis tuus lamberet anum proprium cum naso suo, et sic de talibus
multis quae apparent et sunt valde inconvenientia.
Ideo ad evitanda omnia ista forte respondetur concedendo quod quaelibet pars illius equi esttua, sicut est concedendum, et negando quod nulla pars equi tui est tua postquam non fuit tua.
Sed contra hanc responsionem arguitur sic: si oportet ponere hanc responsionem ad
evitandum omnia illa inconvenientia proposita, sequeretur eadem ratione quod foret
negandum quod tu haberes equum.
Probatur: ponendo quod tu habes unum equum qui sit pater alterius equi, et arguitur quod ille
equus non erit tuus: quia iste pater non erit tuus, et iste pater est iste equus; ergo iste equus
non est tuus.
Consequentia patet per responsionem, et major <probatur>: quia ponit quod nulla pars equi tui
est tua. Et minor patet per casum; ergo et cetera.
Similiter: ex ista responsione sequitur quod nullus posset tibi dare partem alicujus animalis
licet tibi daret totum animal, quod non est verum; ideo dicitur quod quaelibet pars equi tui esttua, et nulla pars equi tui est tua. Unde nasus canis tui est tuus, sed non est nasus tuus, sicut
nec os equi tui est tuum os nec os tuum, et tamen est tuum sicut iste pater est tuus, sed non est
pater tuus, demonstrato uno equo qui est pater respectu alterius equi, ut prius erat suppositum.

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet102

Et si arguitur quod ista repugnant, videlicet quod nasus canis tui est tuus et non est nasus tuus,
quia si nasus canis tui est tuus; ergo est nasus tuus vel non nasus tuus, sed est non nasus tuus,
et est; ergo est nasus tuus.
Consequentia patet, et assumptum arguitur: quia si nasus canis foret non nasus tuus, cum iste
sit tuus, foret tuus non nasus; ergo nasus canis est non nasus tuus, quod est impossibile.
Similiter: iste nasus est tuus, et non est aliud quam nasus qui est tuus; ergo est nasus tuus.
Ad haec respondetur primo ad primum, quando arguitur quod nasus canis est non nasus tuus,
huic dicitur concedendo istam propositionem licet tamen alibi negatur consimilis propositio etconsimilis modus arguendi, ut sic arguendo: hoc non est lignum album, et hoc est; ergo hoc
est non lignum album, demonstrato ligno nigro. Supponitur enim ibidem quod totus isteterminus ‘lignum album’ non teneatur privative, cujus oppositum sustinetur in propositione
hic proposita, illa scilicet ‘nasus canis tui <109rb> est non nasus tuus’ gratia argumenti, etetiam ex modo loquendi nunc currente; et ideo conceditur haec tamquam vera quod nasus
canis tui est aliquid quod est non nasus tuus.
Et ulterius, quando arguitur “nasus canis tui est non nasus tuus; ergo est tuus non nasus”,
negatur consequentia, quia in antecedente uterque terminorum positorum a parte praedicati
tenetur negative vel infinite, <et> in consequente non nisi alter istorum; et ideo non valet
consequentia.
Ad aliam formam, quando arguitur quod nasus canis tui est nasus tuus, quia nasus canis tui esttuus, et non est aliud quam nasus qui est tuus; ergo est nasus tuus, negatur consequentia; undelicet nasus canis tui non sit aliud nisi nasus qui est tuus, non est tamen nasus tuus.
Et si quaeratur cum nasus canis tui sit tuus, et non est nasus tuus quid tuum; igitur est nasus
canis, huic dicitur satis cavillatorie et vere quod hoc tuum est nasus canis tui, demonstrato
naso canis tui.
Et si arguitur tunc sic: hoc tuum est nasus canis tui; ergo iste nasus tuus est nasus canis tui,dicitur quod non valet ista consequentia, sicut nec ista ‘iste pater currit, demonstrato equo qui
est pater alterius equi, et est tuus; ergo iste pater tuus currit’. Et consimiliter respondetur adomnes tales instantias fraudulentas.
Aliter arguitur: si Socrates sufficit per se portare aliquem lapidem per aliquod tempus, etaliquem non sufficit per se portare per aliquod tempus; ergo est dare maximum lapidem vel
gravissimum quem ipse sufficit per se portare per tempus vel minimum quem non sufficit per
se portare per tempus.
Consequentia arguitur sic: signetur aliquis lapis quem Socrates nunc sufficit per se portare pertempus, et augmentetur in potentia quousque Socrates non sufficiat portare eum per tempus, et
sit iste lapis A gratia argumenti. Et arguitur tunc sic: Socrates jam est sufficienes ad
portandum A grave, et aliquando erit insufficiens ad portandum A grave; ergo incipit vel
incipiet esse insufficiens ad portandum A grave, sed non incipit nunc esse et cetera, ut
suppono; igitur aliquando incipit esse insufficiens et cetera. Signetur ergo illud instans, etquaeritur utrum in isto instanti Socrates sufficiet portare A per tempus vel non. Si dicatur
quod Socrates tunc erit insufficiens ad portandum A grave per tempus, tunc sequitur quod A
grave erit minumus lapis vel saltem minimum grave quod Socrates non sufficit per se portare
per tempus ceteris paribus. Et si tunc erit sufficiens ad portandum A grave, sequitur quod A
tunc erit maximum quod ipse Socrates sufficit portare per tempus et cetera, quia immediate
post illud instans erit Socrates insufficiens ad portandum A, quia in illo instanti incipiet esse
insufficiens ad portandum A per casum, et hoc per remotionem de praesenti et positionem defuturo; patet igitur quod si Socrates sit sufficiens ad portandum A grave sive insufficiens ad
portandum A grave quod erit dare minimum quod Socrates non sufficit portare vel maximum
quod et cetera, et hoc per se et per aliquod certum tempus.

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet103

Et ideo si conceditur divisio in principio, sicut est concedenda, saltem ad istum intellectum
quod est dare maximum grave quod Socrates sufficit per se portare per tempus vel minimum
quod non, et illud habet sic exponi: hoc non sufficit Socrates portare per se per tempus, nec
aliquod ita grave, et quodlibet minus grave isto vel cujuscumque minoris aliquod aequaliter
grave Socrates sufficit per se portare per tempus.
Aliter ad hoc arguitur quod non est dare maximum quod Socrates sufficit portare, quod si sic,
sit illud A gratia exempli, et ferat Socrates A. Et tunc arguitur sic: difficilius est Socrates
portare A per totam horam quam per medietatem horae, et sic in infinitum; ergo si Socrates
sufficiat ferre A per horam, A non est maximum quod Socrates sufficit portare.
Antecedens patet, et consequentia arguitur: quia si Socrates ferat A per horam vel per
quodcumque aliud certum assignatum tempus volueris, [et] arguitur tunc sic: difficilius est
Socrates ferre A per totum tempus quam per minus; ergo aliquod est grave majus A quodaeque difficile foret Socrati ferre per medietatem tanti temporis sicut A per totum tempus
datum, et jam sufficit Socrates portare A per se per tempus; ergo ipse sufficeret ferre majus
grave A per medietatem <109va> tanti temporis.
Similiter: Socrates in ferendo A continue debilitabitur cum aliis paribus; ergo quocumquetempore dato quo Socrates fert A erit Socrates debilior in instanti medio ejusdem temporisquam in principio ejusdem temporis, sed in principio A fuit maximum quod Socrates
sufficiebat portare in principio istius horae per se, et A continue est ita grave sicut in principio
fuit, et Socrates continue erit debilior; igitur in nullo instanti post primum instans illius
temporis dati erit Socrates sufficiens portare A per se; et si sic; igitur in principio Socrates nonfuit sufficiens portare A per se.
Consequentia patet: quia Socrates non debilitabitur aliunde nisi ex supportatione A; igitur inprincipio incepit ipsum esse insufficiens ad portandum A per se A non alterato aliter quam in
eodem instanti.
Ideo propter haec argumenta et alia consimilia quae possunt adduci, conceditur quod non est
dare maximum quod Socrates sufficit per se portare per tempus, supposita naturali
debilitatione Socratis, inferendo si A foret maximum quod posset portare, si tamen esset
possibile quod maneret continue aeque potens sicut in principio, notum est quod esset dare
maximum quod Socrates sufficit portare per se per tempus, et staret quod A foret maximum
quod ipse sufficit per se portare per horam vel per diem vel per annum, licet potentia motiva
A versus deorsum foret tantae potentiae ad descendendum sicut Socrates foret ad ferendum A
vel sustinendum, sed non creditur esse possibile quod Socrates feret aliquod tantum grave
quin ipse debilitaretur, et hoc tunc non foret maximum quod Socrates sufficit portare pertempus.
Ideo sustinendo quod iste continue debilitabitur in tali latione, tunc ad primam disjunctivam
dicitur quod non est dare maximum quod Socrates sufficit portare et cetera, sed est dare
minimum quod Socrates non sufficit portare et cetera.
Et sic habet ista propositio probari: hoc non sufficit Socrates per se portare per tempus, sedquodlibet minus grave isto sufficit per se portare per tempus vel cujuslibet minus gravis isto
aliquod grave aequale sufficit Socrates per se portare per tempus.
Arguitur tamen quod non: quia detur illud quod sit A. Et quaeritur utrum potentia motiva
illius A versus deorsum sit minor potentia portativa illius Socratis vel major vel aequalis. Non
minor: quia tunc Socrates sufficeret portare majus A, et sic A non foret minimum quod
Socrates non sufficit per se portare. Si major sit potentia A quam potentia Socratis; ergo interpotentiam A et potentiam Socratis infinitae sunt potentiae quarum quaelibet est major potentia
Socratis et minor potentia A, et nullam talem sufficit per se Socrates portare; igitur A non est
minimum quod Socrates non sufficit per se portare. Ideo forte ponitur quod potentia A est
aequalis potentiae Socratis et e contra.

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet104Sed contra: ex isto arguitur quod A non est minimum quod Socrates non sufficit et cetera,quia si A foret tantae potentiae sicut est Socrates, et esset supra positus Socrates, tunc nondescenderet nec sufficeret istis partibus descendere, quia si A descenderet istis partibus, ettanta est potentia motiva illius A versus deorsum quanta est potentia portativa illius Socratis,sequitur quod A descenderet ex proportione aequali, consequens impossibile.
Item: si A descenderet, et tanta est potentia motiva illius A versus deorsum quanta est potentia
portativa illius Socratis ad impediendum A ne[c] descendat, sequitur quod A descenderetinfinita tarditate, et si sic, A non descenderet deprimendo Socratem. Tunc enim sequitur, ut
videtur, quod A descenderet et quod A non descenderet. Non enim descenderet A nisi infinita
tarditate, ut argutum est, sed non est possibile quod descenderet infinita tarditate, quia si A
descenderet infinita tarditate, continue quiesceret, ut faciliter argui potest; ergo et cetera.
Et quod A descenderet infinita tarditate arguitur sic: nihil potest tardius descendere quam tunc
faciet A, et aliquid potest descendere infinita tarditate; ergo A descendet infinita tarditate,quod claudit opposita.
Et consequentia patet, et minor probatur sic: aliquid potest descendere aliqua tarditate, etaliquid in duplo <109vb> majori tarditate, et aliquid in triplo majori tarditate; ergo aliquid
potest descendere infinita tarditate.
Et major arguitur sic, videlicet quod nihil potest descendere tardius et cetera: quia nec majus
A nec minus A nec aequale A. Non majus A: quia quodlibet majus A ceteris paribus est
gravius A et, per consequens, velocius descenderet quam A, sicut notum est. Nec minus A:
quia nullum minus descenderet, per responsionem datam, ut patet, et etiam per hoc quod
Socrates est per se sufficiens portare quodlibet minus A et, per consequens, nullum minus
descenderet tardius vel velocius A. Nec aequale A descenderet tardius quam A ceterisparibus: quia nulla posset assignari ratio quare deberet; sequitur igitur propositum.
Praeterea: si nihil sit maximum grave quod Socrates sufficit per se portare per tempus,
sequitur quod Socrates non sufficit tantum portare per tempus per se quantum ipse sufficit
portare per se per tempus. Et ratione eadem sequitur quod Socrates non est ita sufficiens sicut
ipsemet est sufficiens, nec est ita fortis sicut ipsemet est fortis, et tunc sequitur quod est fortior
seipso vel debilior, ex quo non est ita fortis sicut ipsemet est fortis, quod est impossibile.
Et prima consequentia arguitur sic: quia si ista non valeat, stet igitur oppositum consequentis
cum antecedente, et stabunt ista simul quod non est dare maximum quod Socrates sufficit per
se portare per tempus, et tamen tantum sufficit per se portare per tempus quantum ipse sufficit
per se portare per tempus. Ponatur igitur hoc, et sit totum quod ipse portat B, et quaeratur an
Socrates sufficit portare majus grave hoc B per se et cetera vel non. Si non, sequitur quod B
est maximum quod Socrates sufficit portare et cetera. Portat enim B, et nullum majus grave
sufficit portare et cetera; igitur et cetera. Si dicatur quod sufficit portare gravius B, et jam non
portat gravius B; ergo jam non portat tantum quantum ipse sufficit portare per se et cetera;sequitur ergo propositum, videlicet quod Socrates non sufficit portare per se et cetera quantum
ipse sufficit per se portare, et si sic, sequitur quod Socrates sufficit per se portare aliquid, ettamen non sufficit per se portare tantum quantum ipse sufficit per se portare, nec majus nec
minus.
Similiter arguitur sic: potentia Socratis est tanta quanta est potentia motiva illius A versus
deorsum; ergo qua ratione A sufficit deprimere, Socrates sufficit impedire A ne descendat
ipsum supportando.
Arguitur etiam sic: potentia Socratis non sufficit tantum in operatione sua sicut potentia A
sufficit in operatione sua; ergo potentia Socratis non est ita potens ad impediendum A sicut
potentia A ad descendendum. Et ex isto arguitur sic: aliqua est potentia qua Socrates est
potentior ad impediendum A ne descendat ipsum supportando quam ipsa sit addescendendum, et aliqua est potentia quae magis sufficit descendere quam Socrates sufficiat
ad impediendum ipsum ne descendat; ergo aliqua est potentia quae sufficit aequaliter

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet105

descendere praecise sicut Socrates sufficit impedire illam, sed quaecumque talis detur, ista eritmaxima quam Socrates sufficit impedire, quia quaelibet major plus sufficit descendere quam
Socrates sufficiat impedire; ergo quaelibet major descendet; sequitur igitur quod ista potentia
quae aequaliter sufficit descendere sicut Socrates sufficit istam impedire est maxima quam
Socrates sufficit impedire, sed ista est minor A potentia, sicut satis sequitur quod Socrates
sufficit eam impedire et non sufficit impedire A; igitur ista potentia est minor A potentia. Etarguitur tunc sic: sit ista potentia C. Tunc sic: C est potentia minor A potentia, et interquascumque duas potentias inaequales sunt multae potentiae majori potentia istarum minoreset minori potentia istarum majores; ergo inter A potentia et C potentia sunt multae hujusmodi
potentiae quarum quaelibet est minor A et major C; ergo A <110ra> potentia non est minima
quam Socrates non sufficit impedire; ergo nec A grave est minimum grave quod Socrates non
sufficit per se portare et cetera, quod erat probandum.
Ideo ad haec respondetur primo ad primum, quando arguitur quod A grave descendet infinita
tarditate, dicitur quod hoc non sequitur, nec est hoc possibile, sicut ibidem arguitur.
Et quando arguitur sic: nihil potest descendere tardius quam A descenderet ceteris paribus;
igitur A descendet infinita tarditate (descendet A), et hoc est verum sicut infinita tarditate
movetur aliquis punctus in caelo, et tamen quilibet punctus in caelo movetur certa velocitate,
et hoc universaliter est verum de facto ubi aliquid de facto movetur motu locali cujus aliquis
punctus continue quiescit per aliquod tempus quod infinita tarditate movetur aliquis punctus
illius corporis per tempus vel forte per horam, ut posito quod aliquod corpus rarefiat
uniformiter aliquo extremo ejus quiescente, tunc aliquis punctus ejus movetur aliqualiter
velociter, aliquis in duplo tardius, aliquis in triplo tardius, et sic in infinitum; immo infinita
tarditate movetur aliquis punctus illius corporis, nullus tamen punctus illius corporis movetur
infinita tarditate, et sic erit in proposito omnino praeter hoc quod iste terminus ‘A’ est
terminus singularis simpliciter significans illud grave, et iste terminus ‘punctus’ est terminus
communis significans infinitos punctos, et sic in proposito quoad aliud attenditur comparatio
inter illa. Ibidem enim conceditur de praesenti quod infinita tarditate movetur aliquis punctus,
sed hic conceditur de futuro quod infinita tarditate movebitur A. Unde sicut ibidem infinitae
sunt velocitates in tali rarefactione, ita in proposito in infinitis instantibus continue movebitur
continue velocitando motum summ; unde sicut de praesenti movetur aliquis punctus aliqua
velocitate, aliquis in duplo tardius, et sic in infinitum, sic et A de futuro movebitur in aliquo
instanti aliqualiter velociter, et in aliquo instanti in duplo tardius, et aliquando in quadruplo
tardius, et sic in infinitum. Ideo infinita tarditate movebitur A descendendo, numquam tamen
movebitur A infinita tarditate, quia numquam movebitur aliqua tarditate quae in aliquo
tempore vel in aliquo instanti erit infinita, sicut nec est impossibile quod aliquid moveatur
tarditate infinita, quia tunc sequitur quod illud movebitur in aliquo instanti tarditate infinita,
quod claudit opposita.
Et si arguitur sic “si aliquid nunc movetur ita tarde sicut A aliquando descenderet cum istis
circumstantiis, illud movetur infinita tarditate, sed illud non moveretur tardius quam A, quia
in nulla proportione tardius; ergo A descenderet infinita tarditate”, [sed] huic dicitur quod ex
isto antecedente sequitur contradictionis utraque pars, scilicet quod si aliquid movetur in hoc
instanti ita tarde sicut A descendet in aliquo instanti, illud moveretur tardius quam A
descendet et non movetur tardius quam A descendet.
Sed forte adhuc arguitur contra illud quod A descendet tardius quam A descendet in aliquo
instanti, quia non descendet in aliquo instanti ita tarde sicut ipsum descendet in aliquo
instanti. Sed huic potest consimiliter omnino responderi sicut prius in alio sophismate est
responsum: ita cito erit instans sicut erit instans, ita modica est aliqua pars proportionalis
Socratis sicut est aliqua pars proportionalis Socratis, ita magnus erit Socrates in aliquo instanti
sicut erit Socrates in aliquo instanti, ita velociter movebitur Socrates in aliquo instanti sicut

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet106ipse movebitur in aliquo instanti, posito quod ipse continue remittet uniformiter motum suum
quousque non movebitur, et sic de talibus multis quae omnia ibi negantur ponendo quod
ibidem non confundatur aliquis istorum <110rb> terminorum communium nisi ille qui
sequitur totam comparationem, id est omnes illos terminos importantes comparationem. Undecum dicitur “ita cito erit instans sicut erit instans”, ille primus terminus ‘instans’ ibidem non
confunditur, sed supponit ibi confuse non distributive, sicut supponit primus terminus‘instans’ in ista propositione ‘aliquod instans erit ita cito sicut erit instans’, et ita impossibilis
est prima sicut secunda.
Et quod ipse primus terminus ‘instans’ in prima propositione supponat confuse et non
distributive apparet sic: quia sub omni termino confuso per hujusmodi comparationem
contingit descendere copulative ad sua supposita cum constantia subjecti, quia sequitur‘Socrates est major quam aliqua pars quantitativa sui, haec pars est quantitativa Socratis; ergo
Socrates est major hac parte’.
Similiter: sequitur ‘hoc movebitur ita cito sicut erit aliquod instans, et instans crastinae diei
erit; ergo hoc movebitur ita cito sicut erit hoc instans crastinae diei’, similiter ‘Plato est ita
fortis sicut homo, Socrates est homo; igitur Plato est ita fortis sicut Socrates’, et sic de talibus
omnibus. Sed non contingit descendere sub isto primo termino ‘instans’ in ista propositione‘ita cito erit instans sicut erit instans’, quia non sequitur ‘ita cito erit instans sicut erit instans,
et hoc instans erit; ergo ita cito erit hoc instans sicut erit instans’, quia tunc secundum talem
responsionem foret antecedens verum, demonstrato aliquo instanti futuro, et consequens foret
impossibile apud omnem responsionem et communem modum loquendi de instanti, scilicet
quod in quolibet tempore infinita sunt instantia, et quod nulla duo simul erunt, nec aliqua duo
erunt propinquissima, sed inter quaecumque duo instantia infinita sunt instantia, et nullum est
primum instans nec aliquod erit primum instans quod erit, et quod continue erit unum instansaliud tamen quam prius fuit, et sic de talibus quae confundunt modum loquendi de instantibus.
Notum est quod est impossibile quod hoc instans vel aliquod aliud instans erit ita cito sicut
erit instans. Et ideo consimiliter supponunt termini unius propositionis sicut alterius, et omnes
termini illarum propositionum ‘aliquod instans erit et cetera’ alternatim sunt convertibiles, sed
sicut negatur ista particularis ‘aliquod instans erit ita cito sicut erit instans’, ita negatur ista
indefinita ‘ita cito erit instans sicut erit instans’, et propter eandem causam negantur omnes
propositiones hic positae, sicut ibi negantur.
Et per hoc dicitur ad istam propositionem argutam in hoc argumento, scilicet quod A
descendet tardius quam descenderet in aliquo instanti, negando istam nec potest ipsa probari
per aliquod argumentum ibi factum. Verumtamen si respondens voluerit, potuerit concedere
eam tamquam probabiliter sustinendam.
Et [si] arguitur quod non: quia A non descendet in aliqua proportione tardius quam ipsum
descendet in aliquo instanti; igitur A non tardius descendet quam descendet in aliquo instanti.
Similiter: si aliquid movebitur ita tarde praecise sicut A movebitur in aliquo instanti, idem
movebitur ita tarde sicut A movebitur, sed illud non movebitur tardius quam movebitur A inaliquo instanti; ergo A non movebitur tardius quam ipsum movebitur in aliquo instanti.
Similiter: si A movebitur tardius quam ipsum movebitur in aliquo instanti, et nunc non
movetur tardius quam ipsum movebitur in aliquo instanti; ergo incipit vel incipiet moveri
tardius quam ipsum movebitur in aliquo instanti.
Similiter, sicut prius quodammodo argutum est: si A movebitur tardius quam ipsum
movebitur in aliquo instanti, et infinita tarditate movebitur A in aliquo instanti; ergo A
movebitur tardius quam infinita tarditate.
Similiter: nihil potest moveri majori tarditate quam erit tarditas qua movebitur A in aliquo
instanti; ergo nihil potest moveri tardius quam movebitur A in aliquo instanti.
Similiter: nec per tempus nec per instans movebitur A tardius quam ipsum movebitur inaliquo instanti; <110va> ergo numquam movebitur tardius quam movebitur in aliquo instanti.

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet107

Ad haec argumenta respondetur simul negando quamlibet istarum consequentiarum.
Pro primo, satis patet quod non valet ista consequentia ‘A in nulla proportione movebitur
tardius quam ipsum movebitur in aliquo instanti; ergo A non movebitur tardius quam ipsum
movebitur in aliquo instanti’, sicut non sequitur ‘in nulla proportione erit Socrates major
quam erit aliqua pars quantitativa sui; igitur Socrates non erit major quam erit aliqua parsquantitativa sui’, ‘haec hora in nulla porportione durabit diutius quam durabit aliqua pars
ipsius horae; igitur haec hora non durabit diutius quam aliqua pars hujus horae’, et sic detalibus infinitis satis patet quod non valet consequentia.
Pro secunda consequentia facta, dicitur ut prius quod antecedens claudit opposita, videlicet
quod aliquid movebitur ita tarde praecise sicut A movebitur in aliquo instanti cum istis
circumstantiis, quia sequitur quod illud movebitur tardius quam movebitur A in aliquo
instanti, et etiam illud non movebitur tardius quam movebitur A, quia, sicut prius argutum est,
illud non movebitur ita tarde in aliquo instanti sicut movebitur A in aliquo instanti; igitur
numquam movebitur ita tarde praecise sicut A movebitur in aliquo instanti, quia iste terminus‘praecise’ includit in se mensuram adaequatam, scilicet tempus vel instans per quod
movebitur ita tarde sicut movebitur A in aliquo instanti, quod est impossibile.
Ad tertiam formam, quando arguitur quod A incipit vel incipiet moveri tardius quam ipsum
movebitur in aliquo instanti, huic dicitur quod consequentia non valet, consequens tamen illud
potest concedi in casu posito de A, quia in isto casu A incipit moveri continue intendens
motum suum a quiete, sed cum alias remittit motum suum consimiliter sicut motum intendit,
et per eosdem gradus tunc non incipiet in principio moveri tardius quam movebitur in aliquo
instanti, nec postea etiam incipiet moveri. Ideo non valet consequentia illa facta, conceditur
tamen consequens juxta istam responsionem, scilicet quod incipit moveri tardius quam ipsum
movebitur in aliquo instanti, et hoc etiam potest concedi in omni casu ubi est ita quod aliquod
mobile incipit intendere motum suum a quiete et non ab aliquo gradu exclusive, sive incipiat
intendere motum suum uniformiter sive difformiter, et in omni tali casu est concedendum
quod mobile incipit moveri tardius quam ipsum movebitur in aliquo instanti post, et tamen
numquam desinet moveri tardius quam ipsum movebitur in aliquo instanti si continue
intenderet motum suum, nec umquam desinet nec desineret moveri tardius quam ipsum incipit
moveri quando ipsum sic incipit intendere motum suum a quiete, et numquam desinet tardius
moveri quam ipsum incipit moveri quando ipsum sic incipit intendere motum suum a quiete,
quia in quolibet instanti in quo ipsum movebitur velocius quam ipsum incipit moveri, et etiam
conceditur quod non potest aliquod mobile movere tardius quam talis mobilis incipit moveri
quando ipsum incipit intendere motum suum a quiete. Et ideo non potest aliquod mobile
desinere moveri tardius quam tale mobile incipit moveri, potest tamen illud mobile
consimiliter alias remittendo motum suum desinere moveri ita tarde sicut hoc incipit et cetera.
Et tardius quam ipsum movebitur in aliquo instanti, potest tamen dici in casu isto quod A
nunc incipit moveri ita tarde sicut ipsum movebitur in aliquo instanti, et tardius quam ipsum
movebitur in aliquo instanti et nec tamen ipsum desinit nec <110vb> umquam desinet moveri
ita tarde vel tardius sicut movebitur A in aliquo instanti, sicut prius dictum est.
Et si arguitur quod sic, quia jam incipit facere sic vel sic, et non in aeternum faciet sic; ergodesinit vel desinet sic facere, huic dicitur quod ista consequentia est bona, quia ibidem
demonstratur aliquis certus actus vel actio vel motus qui vere durabit per tempus vel per
instans, sicut et alia actio quaecumque, sed sic non est in proposito sicut nec hic ‘Socrates
incipit dividere B superficiem vel C lineam; ergo desinit vel desinet dividere B superficiem
vel C lineam”, sit C una linea quam Socrates incipit dividere. Et notum est quod non valet
consequentia, et causa est quia per nullum tempus vel per aliquod instans dividet Socrates

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet

108

illam lineam, sed in quolibet tempore terminato ad hoc instans vel incipiente ab hoc instantiquod est praesens vel cujus temporis incipientis ab hoc instanti hoc instans est intrinsecumista linea divisa. Et consimiliter est respondendum posito quod Socrates jam primo sit, etcontinue debeat minorari quousque non sit, tunc notum est quod Socrates incipit esse ita
parvus sicut umquam erit, et tamen non desinet esse ita parvus sicut umquam erit, nec desinet,
et sic de consimilibus. Ideo non est inconveniens, numquam tamen potest argui ex isto quod
aliquid incipit esse quod non in aeternum erit, et tamen ipsum non desinit nec desinet esse,
sicut satis apparet intuenti.
Ad quartum, quando arguitur quod A descendet tardius quam infinita tarditate, dicitur quod
hoc est impossibile.
Et ad argumentum, quando arguitur quod sic, dicitur negando consequentiam, sicut non
sequitur ‘in infinitum longa est aliqua pars istius lineae, et ista linea est major quam aliqua
ejus pars; igitur ista linea est major quam aliqua pars infinitae lineae vel quam linea infinita’.
Posito enim quod aliqua linea debeat rarefieri girative quousque sit infinita, si remaneret infine rarefactionis, sicut est satis possibile vel saltem183 imaginabile, foret antecedens verum etconsequens falsum, quia in tali casu non sequitur quod ista linea erit infinita, sed sequitur
quod ista linea non erit infinita, quia in quolibet instanti in quo ipsa erit, ipsa erit tantum
infinita; ergo ipsa numquam erit infinita; igitur a fortiori numquam erit ipsa major quam
infinita. Potest tamen concedi cum casu priori quod infinita tarditate majori tarditate A
descendit, hoc sequitur ibi sicut in casu rarefactionis sequitur quod infinita parte illius lineae
erit ista linea major, sicut infinito numero est numerus finitus major, et sic de aliis
consimilibus, sicut satis patet in alio sophismate.
Ad quintam rationem, dicitur similiter negando consequentiam istam ‘A non potest
descendere tardiori gradu quam ipsum descendet in aliquo instanti; ergo A non potest moveri
tardius quam ipsum movebitur in aliquo instanti’, quia ad hoc quod aliquid movebitur tardius
quam ipsum movebitur in aliquo instanti non requiritur quod ipsum movebitur tardiori gradu
quam ipsum movebitur in aliquo instanti, sicut posito quod aliquid movebitur localiter cujus
nullus punctus sit velocissime motus, nec ita velociter sicut aliquis punctus illius, tunc illud
movebitur velocius quam aliquis punctus illius, et tamen nullo gradu movebitur quo non
movebitur aliquis ejus punctus. Ponatur enim quod continue intendant omnia puncta motus
suos ita tamen quod in nullo instanti erit dare punctum <111ra> velocissime motum quousque
totum corrumpatur, unde sicut in casu posito per totam istam horam movebitur illud mobile
velocius quolibet puncto illius, et tamen nullo gradu movebitur illud mobile quo non
movebitur aliquis ejus punctus, quia non est dare maximum gradum quo illud mobile
movebitur nec quo movebitur aliquis punctus illius, sicut in priori casu nullus est tardissimus
seu minimus gradus quo A descendet toto isto tempore nec aliquis est minimus gradus quo A
descendet in aliquo instanti; ideo non sequitur quod quamvis A movebitur tardius in toto
tempore quam in aliquo instanti quod tardiori gradu vel majori tarditate movebitur A quam in
toto tempore vel in aliquo instanti.
Ad sextam et ultimam formam ibidem factam, dicitur negando consequentiam, istam scilicet‘A nec per tempus nec per instans movebitur tardius quam ipsum movebitur in aliquo instanti;
ergo non movebitur tardius quam ipsum movebitur in aliquo instanti’, sicut non sequitur‘nulla duo instantia erunt per tempus nec per instans; ergo nulla duo instantia non erunt’, sicut
nec sequitur ‘nec per tempus nec per instans erit Socrates tantus sicut erit Plato; ergo Socrates
non erit tantus sicut erit Plato’, <sicut nec sequitur> ‘nec per tempus nec per instans Socrates
183 saltem corr.: saltim V

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet

109

dividet C lineam; ergo Socrates non dividet C lineam’, et sic de talibus multis infinitis
consequentiis quarum consequentiarum nulla valet, sed quacumque una re simplici naturali
demonstrata seu composita, si illa res non erit per tempus nec per instans; igitur illa res nonerit, bene valet consequentia, in talibus tamen terminis compositis, sicut prius argutum est,
non valet consequentia communiter, sicut patet intuenti.
Ideo istis visis, respondetur ad argumentum principale, quando arguitur quod nihil potest
descendere tardius quam A descendet istis paribus, dicitur concedendo illam propositionem,
sicut dictum est prius, et quod nec per tempus nec per instans movebitur A ita tarde sicut
ipsum movebitur, sed in quolibet tempore quod incipiet a praesenti instanti vel cujus temporis
hoc instans praesens est instans intrinsecum movebitur A tarde sicut ipsum movebitur.
Ideo pro forma argumenti conceditur quod nec majus A nec minus A nec aequale A
movebitur vel potest moveri tardius quam A descendet, quia infinita tarditate descendet A, et
ita tarde etiam incipiet quodcumque grave aequale A istis paribus descendere cum istis
circumstantiis sicut jam ipsum incipit descendere; ideo si Socrates continue maneret aequalis
potentiae sicut est in principio, et ipso A non fortificato non descenderet dum Socrates
secundum ultimum suae potentiae niteretur ipsum supportando, sed licet Socrates se habeat inprincipio in proportione aequalitatis ad A, tamen ista proportio non durabit nisi per hoc
instans praesens tantum, sed continue erit proportio A ad Socratem major et major; ideo A
continue velocitabit suum descensum, sicut frequenter est dictum; ideo non procedit
argumentum.
Ad aliud, quando arguitur quod Socrates non sufficit per se portare tantum quantum ipse
sufficit portare, et hoc per se, dicitur concedendo conclusionem, quia aliter, sicut probat
argumentum, esset dare maximum quod Socrates sufficit per se portare per tempus,<111rb> modo hoc est falsum et prius negatum.
Sed quando arguitur ex isto ulterius quod eadem ratione sequitur quod Socrates non est ita
fortis nec ita sufficiens sicut ipse est sufficiens, huic dicitur quod ista sunt falsa nec sequuntur
ista nec aliquod istorum ex responsione data, nec ex hoc sequitur quod Socrates sufficit
tantum per se portare quantum ipse sufficit portare per se, quia, sicut prius argutum est, non
est dare maximum quod Socrates sufficit portare per se per tempus. Et ideo conceditur quod
ex isto sequitur quod Socrates non sufficit tantum per se portare per tempus sicut ipse sufficit
portare per se nec majus nec minus, sicut ibidem argutum est.
Ad aliam formam, quando arguitur sic “potentia Socratis est tanta quanta est potentia A; ergoqua ratione potentia A sufficit descendere deprimendo Socratem potentia Socratis supportabit
A ne descendat”, [sed] pro isto dicitur negando istam consequentiam, quia licet potentia
Socratis sit tanta jam quanta est A potentia, numquam tamen post hoc erit ipsa tanta, immo
naturaliter plus debilitabitur potentia Socratis ad supportandum quam potentia A gravis addescendendum, si potentia illius gravis debeat debilitari, quod tamen non requiritur. Ideo, licet
potentia Socratis sit jam tanta sicut potentia illius A, ipse tamen continue debilitabitur inresistendo ceteris paribus; et ideo non est ita sufficiens ad supportandum A, sicut A addescendendum.
Sed contra hanc responsionem arguitur sic: potentia Socratis nunc non est minor potentia A,
licet continue post hoc erit ipsa minor tota potentia A; ergo eadem ratione potentia Socratis
nunc non est insufficiens ad portandum A, quamvis continue post hoc erit insufficiens ad
portandum A.
Similiter: capiatur una potentia inanimata quae sit tanta sicut nunc est potentia Socratis, quae
potentia non sit ita debilitabilis sicut est potentia Socratis, sed continue erit aequalis potentiae
Socratis sicut jam est, non obstante quod ipsa supportat A. Et tunc arguitur sic: haec potentia

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet

110est sufficiens ad supportandum A grave, et potentia Socratis est tanta sicut est; igitur potentia
Socratis est sufficiens ad supportandum A grave, vel sequitur ista conclusio quod aliquae suntduae potentiae aequales omnino, et una sufficit portare A grave, et alia non sufficit, quod
apparet falsum.
Ad haec respondetur, primo ad primum, quando arguitur quod potentia Socratis non est jam
minus sufficiens ad portandum A grave quamvis continue post hoc debilitabitur in portando A
grave, huic dicitur quod negativa ista est vera, quia hujus oppositum implicat falsum, scilicet
quod potentia Socratis est minus sufficiens ad portandum A, quia si potentia Socratis sit
minus sufficiens, ipsa tunc erit sufficiens et cetera.
Sed illa responsio non vadit ad propositum argumenti; ideo pro isto dicitur quod potentia
Socratis non est sufficiens et cetera, quae Socrates continue debilitabitur naturaliter, quia nonsupportaret A per tempus, quae si maneret non debilitata naturaliter foret satis sufficiens sub
eodem gradu sub quo nunc est.
Et ad argumentum, quando nunc arguitur quod potentia Socratis nunc non est minor eo quod
continue post hoc naturaliter erit minor, huic dicitur quod hoc est verum.
Sed quando ulterius arguitur “ergo eadem ratione nunc non est insufficiens <111va> eo quod
continue post hoc erit insufficiens”, huic dicitur quod hoc consequens est verum, sed quia nonvalet ista consequentia ‘potentia talis continue post hoc erit insufficiens ad hujusmodi
operationem; ergo nunc est insufficiens ad hujusmodi operationem’, nec est ista causa quare
Socrates est insufficiens et cetera, sed haec est causa quia Socrates cum sua potentia jam non
sufficit per se sufferre tantam passionem ab A per tempus portando ipsum A sicut A
naturaliter in ipsum est activum cum istis circumstantiis.
Ad aliam formam, quando arguitur quod Socrates sufficit per se portare A et cetera, quia una
potentia aequalis potentiae Socratis sufficit per se portare A per tempus, huic dicitur negandoconsequentiam, et conceditur quod aliquae sunt duae potentiae omnino aequales quarum una
sufficit per se portare A per tempus et alia non, quae fuit conclusio ibidem arguta. Et causa
est, ut praedictum est juxta argumenta praecedentia, quia licet istae duae potentiae sint omni
modo aequales, una tamen illarum est altera magis durativa ejusdem gradus et dispositionis
sicut ipsa nunc est. Et ideo juxta hoc conceditur quod aliquae sunt duae potentiae quarum una
altera earundem in duplo est fortior, et tamen ista quae est magis debilis sufficit agere aliquem
actum et multas actiones difficiles quas non sufficit fortior earundem agere per se. Sed tamen
non sequitur quod minor potentia sufficit per se agere fortiorem et intensiorem actionem.
Sed forte sequitur quod si aliquae sint duae potentiae aequales simpliciter et quod jam tam
difficilem actionem simpliciter et intensive, sufficit una illarum agere quod aequalem
actionem sufficit altera illarum agere per se. Et causa est quia difficultas actionis attenditur
penes potentiam ipsam activam naturaliter agentem talem actionem et maxime penes
potentiam talem a qua naturalissime provenit hujusmodi actio. Unde juxta illud erratur
frequentissime signando difficultatem actionis intensivae secundum proportionem inter agens
et suam resistentiam dicendo quod semper a minori proportione agentis ad suam resistentiam
resultat major difficultas intensive, et ita concedunt quod in qualibet remissione proportionis
majoris inaequalitatis ad proportionem aequalitatis si agens continue agit secundum talem
remissionem, sequitur quod infinita erit difficultas in illa actione ante finem illius remissionis,
et sequitur expresse, quia proportionaliter sicut remittetur proportio agentis ad resistentiam, ita
crescit difficultas actionis, sed proportio agentis ad suam resistentiam remittetur ab aliqua
proportione ad subduplam, et sic in infinitum, sicut patet intuenti; igitur consimiliter
intenditur difficultas actionis; ergo cum in infinitum remittetur proportio agentis ad suam
resistentiam, in infinitum etiam intendetur difficultas actionis et cetera. Et ideo dicunt quod a

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet111

proportione aequalitatis non potest provenire difficultas actionis, sicut nec potest ab ista
proportione provenire motus.
Et confirmant hanc responsionem per communia experimenta, et dicunt quod si majori
velocitate sufficit agens facere aliquid, etiam sufficit facere illud minori velocitate<111vb> ceteris paribus, et proportionaliter cum ipsum agat ita velociter sicut ipsum sufficit
agere maxima agit difficultate, quia illud non sufficit agere majori difficultate, etproportionaliter sicut accedit ad stam velocitatem ita intenditur difficultas actionis, sedvelocitas in agendo attenditur penes proportionem agentis ad passum suum; ergo difficultas etcetera.
Sed contra hanc responsionem arguitur primo quod ista responsio et ratio quam ista responsio
ducit pro suo fundamento repugnant. Dicitur enim in primo quod difficultas actionis attenditur
penes proportionem agentis ad suam resistentiam et quod continue sicut minoratur proportio
sic crescit difficultas. Sed ex isto arguitur quod difficultas actionis sequitur tarditatem dum
fiat actio secundum ultimum suae potentiae ipsius proportionis agentis ad suam resistentiam,quia ista tarditas sequitur proportionem, sicut et alia velocitas; igitur ubi est major tarditas ibi
est major difficultas actionis, cujus oppositum adducit haec responsio pro suo fundamento, ut
apparet. Positum enim est quod quando agens agit maxima velocitate qua ipsum sufficit agere,tunc est maxima difficultas quam ipsum sufficit agere; igitur cum illa difficultas sit tantum
finita sub gradu finito difficultatis, sequitur quod non in infinitum crescit illa difficultas, cum
remittatur proportio majoris inaequalitatis ad proportionem aequalitatis ipso principali agente
continue existente in agendo finito quousque cesset ad proportionem aequalitatis, quia ibidem
argutum est quod quando agens agit gradu velocissimo quo ipsum agens sufficiebat agere,tunc egit maximam difficultaten quam sufficiebat agere; posito etiam quod continue aget
velocissimo gradu quo ipsum sufficit agere in tali instanti ita quod continue per totam horam
sit ita quod agit velocissimo gradu quo ipsum sufficit in praesenti instanti agere et quod
continue per totam eandem horam remittatur proportio agentis ad resistentiam suam ita quodin fine horae sit proportio agentis ad suam resistentiam proportio aequalitatis, sequitur quod
continue aget agens tantam difficultaten quantam ipsum sufficit agere; ergo continue manebit
aequalis difficultas actionis sicut prius, cujus oppositum est prius positum.
Per istam responsionem dicitur primo, ut prius, quod continue sicut remittitur proportio
agentis ad suam resistentiam ita crescit difficultas actionis, quod tamen non est verum
ponendo quod continue sit aequalis difficultas actionis quando agens agit secundum ultimum
suae potentiae et velocissimo gradu quo ipsum sufficit agere, cum aliis circumstantiis agere,quod etiam prius erat positum in confirmatione illius responsionis.
Praeterea arguitur contra istam responsionem sic: si difficultas actionis sequitur proportionem
agentis ad suam resistentiam, sequitur quod infinitae difficultatis foret portare pixam
modicam, vel movere aliquem pilum in capite tuo, vel unum modicum stramen, et quod ita
facile est movere pondus maximum sicut unam pixam. Primo enim arguitur quod infinitae
difficultatis sit portare unam pixam modicam, quia <112ra> tanta est difficultas ad portandum
unam pixam quam modica est proportio alicujus motoris ad portandum eandem, sed non tam
modica est proportio alicujus motoris ad portandum eandem quin minor est proportio alicujus
motoris ad portandum eandem, et hoc in duplo minor et in triplo minor, et sic in infinitum;
ergo infinita est difficultas portare hanc pixam.
Consequentia patet, et antecedens probatur per istam responsionem, consequenter est
consequens illud ponendum et concedendum, quod tamen est impossibile.
Et visa probatione tunc statim apparet qualiter sequitur alia conclusio proposita, scilicet quodaeque difficile est movere unam pixam sicut unum maximum pondus, et portare pixam sicut
unum maximum pondus, quia aequalis est proportio alicujus potentiae ad portandum pixam
sicut est talis ad portandum maximum pondus, demonstrata una potentia quae satis bene
sufficit portare illud pondus, sicut forte camelus posset vel aliquod hujusmodi animal forte. Et

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet

112

arguitur tunc sic: talis est difficultas ad portandum illud pondus qualis est proportio illius
potentiae portantis ad potentiam motivam illius ponderis, et e contra, et consimiliter talis est
difficultas portare illam pixam qualis est proportio illius potentiae portantis ad potentiam
motivam illius pixae, sed aequalis est proportio potentiae portantis illam pixam ad potentiam
motivam illius pixae sicut est potentiae portantis illud pondus ad potentiam motivam illius
ponderis, ut pono; igitur tanta est difficultas portare illam pixam sicut portare illud pondus.
Consequentia patet juxta illam responsionem; ergo et cetera.
Ideo dicitur quod difficultas actionis attenditur penes potentiam naturaliter agentem istam, ettalis agentis quod est maxime dispositum naturaliter ad istam actionem faciendum. Undedifficultas pertranseundi unam leucam vel viginti leucas in hora non attenditur simpliciter
penes potentiam cursivam unius asini vel hujusmodi tardi animalis, sed penes potentiam
cursivam unius cervi vel animalis optime dispositi ad currendum, quaecumque fuerit
difficultas ista, et difficultas portandi unum pondus grave sive mediocre non attenditur
simpliciter et intensive penes potentiam portativam unius muscae vel alicujus debilis animalis
sic dispositi, sed penes potentiam animalis naturaliter optime dispositi ad portandum, et sic dealiis difficultatibus quibuscumque, et sicut animal naturaliter est magis vel minus dispositum
ad hujusmodi difficultates faciendas, sic magis vel minus attenditur ista difficultas penes
potentiam illius animalis sic dispositi ad istam actionem faciendam. Ideo, sicut dicebatur inprincipio, si sint duae potentiae aequales simpliciter, istae duae possunt facere aequalem
difficultatem intensive et simpliciter, licet tamen una istarum altera earundem sufficiet facere
majorem actionem extensive, quia talis difficultas non attenditur simpliciter penes potentiam
talem vel talem ita determinatam quod non secundum aliam, sed indifferenter secundum
quamcumque potentiam sufficientem facere eam, sicut difficilius est movere A per horam
quam per medietatem horae extensive et non intensive, quia quacumque potentia data quae
sufficit movere aliquod mobile per aliquam partem alicujus horae, illud idem sufficeret illud
mobile per totam illam <112rb> horam movere vel per annum, dato quod non debilitetur inagendo; ideo aequalis difficultatis intensive est quaelibet pars actionis sicut tota actio, non
tamen extensive.
Ad formam ultimam, quando arguitur quod aliqua est potentia qua Socrates est potentior ad
impediendum A ne descendat quam ipsum sit ad deprimendum Socratem sic descendendo, etaliqua est potentia qua Socrates est minus potens ad impediendum A ne descendat quam est A
ad deprimendum Socratem in descendendo; ergo aliqua est potentia quae praecise sufficit
tantum ad descendendum sicut Socrates sufficit ipsum portare, huic dicitur quod haec
consequentia est bona tamquam ex impossibili. Est enim antecedens illius consequentiae
impossibile, scilicet hoc ‘aliqua est potentia quae magis sufficit deprimere Socratem quam
Socrates sufficit supportare ipsum’, quia illa implicat quod talis potentia sufficit deprimere
Socratem et etiam quod Socrates sufficit per se supportare eam, quod non est possibile. Et ita
non est mirabile, quamvis ex uno impossibili sequatur aliud impossibile, et sic non procedit
argumentum.
Praeterea arguitur ad sophisma sic: sit A aliquod grave quod Socrates sufficit per se portare
per tempus vel movere, et crescat gravitas A quousque A sit ita grave quod Socrates non
sufficiat illud portare vel movere A, ponatur tamen quod continue sicut crescit gravitas A
quod Socrates ita fortificetur, non tamen in tanta proportione. Tunc, isto casu posito, vel est
dare primum instans in quo Socrates erit insufficiens ad portandum A per se vel ultimum inquo non erit insufficiens ad portandum A per se per tempus.
Si detur primum instans in quo Socrates erit insufficiens ad portandum A per se per tempus,
ulterius, sicut prius probatum est, ponatur quod B sit illud instans gratia exempli, et arguitur
tunc sic: in B instanti Socrates erit insufficiens ad portandum A per se et cetera, et tunc erit

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet113sufficiens ad portandum quodlibet minus A et cetera; igitur A erit minimum quod Socrates
tunc non sufficiet per se portare per tempus.
Et arguitur quod hoc sit falsum: quia si in B instanti Socrates erit fortior quam in aliquo
instanti citra B; ergo in B instanti sufficiet Socrates portare majus quam in aliquo instanti citra
B, et in quolibet instanti citra B Socrates sufficiet portare A, et A non erit in aliqua
proportione majus quam ipsum erit ante B; sequitur tunc quod Socrates sufficiet portare A,
quod erat negatum.
Sed consequentia ista arguitur sic: si Socrates tunc erit fortior quam in aliquo instanti citra B;
ergo tunc plus sufficiet portare per se quam in aliquo instanti citra B, quia si Socrates sit
fortior Platone vel tali vel tali, Socrates sufficit plus portare per se quam aliquis illorum
quocumque est fortior; ergo consimiliter si in B instanti erit Socrates fortior quam in aliquo
instanti citra B, in B instanti erit ipse sufficiens ad portandum majus quam in aliquo instanti
citra B. Aliter enim appareret quod non erit ipse tunc fortior quam prius nisi ipse sufficeret
facere plus quam prius sufficiebat.
Si illud conceditur, arguitur tunc sic: Socrates erit sufficiens in B instanti ad portandum majus
quam in aliquo instanti citra B; ponatur igitur quod tunc portabit plusquam ipse erit sufficiens
ad portandum in aliquo instanti citra B, et quaeritur tunc utrum illud quod Socrates portabit
tunc erit gravius vel minus grave A vel aequale A.
Si illud erit gravius vel aequale ipsi A et Socrates tunc portabit <112va> illud per se; ergo
tunc sufficiet ipse per se portare A.
Si illud sit minus A; ergo in aliquo instanti ante B A fuit praecise tantum sicut tunc erit illud
vel majus quam tunc erit illud, et continue ante illud instans Socrates sufficiebat portare A;
ergo continue ante illud instans Socrates sufficiebat portare illud, quod est contra casum.
Ponatur enim quod Socrates tunc portabit illud quod tunc erit majus quam aliquid quod
Socrates sufficiebat portare ante B; sequitur igitur quod non stat cum casu quod illud eritminus A; ergo erit majus A vel aequale A, et Socrates tunc sufficiet portare illud; igitur tunc
sufficiet portare A, sicut prius argutum est.
Ideo pro isto forte dicitur admittendo totum casum quousque fiat consequentia ista, scilicet
quod in B instanti Socrates sufficiet portare majus quam citra B, quia tunc erit ipse fortiorquam in aliquo instanti citra B. Huic dicitur negando istam consequentiam.
Et quando arguitur ulterius tunc quod Socrates tunc erit magis sufficiens per se ad portandum
quam in aliquo instanti citra B, quia ipse erit fortior tunc quam prius, huic dicitur concedendo
consequentiam.
Et quando arguitur ex isto “si Socrates tunc erit magis sufficiens et cetera, tunc Socrates
sufficiet per se plus portare”, huic dicitur negando consequentiam, ut patet. Et causa est quia
quamvis Socrates tunc erit fortior quam prius, tamen nihil erit maximum quod ipse sufficiet
per se portare ante B, sicut nec umquam aliquod erit maximum quod ipse sufficiet per se
portare ante B; et ideo non sequitur quod ipse tunc sufficiet majus portare quam priussufficiebat portare, quia nullum majus grave tunc sufficiet portare quod prius non sufficiebat
portare, quia quidquid tunc sufficiet Socrates portare ante sufficiebat Socrates portare illud,
idem ceteris paribus juxta casum positum.
Sed contra hanc responsionem arguitur sic: ponitur enim gratia exempli quod B instans sit
nunc. Et arguitur tunc sic: Socrates est nunc sufficiens plus portare quam umquam prius fuit;ergo nunc sufficit plus portare quam prius sufficiebat portare.
Quod arguitur sic: quia nunc sufficit portare aliquid, et numquam prius sufficiebat portare
sicut nunc sufficit; igitur Socrates nunc sufficit plus portare quam numquam prius sufficiebat
portare.
Consequentia patet, et antecedens arguitur: quia, quocumque instanti dato ante B, in isto
instanti dato non sufficit Socrates tantum per se portare sicut iste nunc sufficit per se portare,accipiendo istum terminum ‘portare’ continue pro per se portare.

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet114

Et ista ultima propositio probatur sic: quia si in aliquo instanti vel aliquo tempore sufficiebat
Socrates portare tantum sicut ipse modo sufficit portare, et nunc sufficit tantum portare
quantum tunc sufficiebat, ex quo nunc non est minus sufficiens quam ipse tunc fuit; igitur ipse
nunc sufficit portare tantum sicut ipse nunc sufficit portare, quod est contra prius posita et
immediate contra hanc responsionem, quia tunc sequitur quod tunc Socrates sufficit portare A
vel quod A tunc non est minimum quod Socrates non sufficit portare, sicut satis patet ponendo
quod ipse portet nunc tantum sicut ipse sufficit nunc portare. Et quaeritur utrum portat majus
A vel minus A vel aequale A, et habetur propositum si maximum quod ipse portat sit minus
A; igitur illud in aliqua proportione est minus A; ergo inter A et illud sunt infinita quorum
quodlibet est minus A, et tamen nullum illorum sufficit Socrates portare, quia quodlibet
istorum est majus quam maximum quod ipse nunc portat, et ipse nunc portat tantum sicut ipse
sufficit portare; igitur et cetera.
Sed forte pro isto dicitur quod si Socrates <122vb> portat tantum quantum ipse sufficit
portare, [quod] nihil est maximum quod ipse portat sicut nihil est maximum quod ipse sufficit
portare in rei veritate.
Sed haec responsio est rudis et ridiculosa: quia notum est quod si Socrates portat aliquod
unum ita quod non aliquod aliud quam illud idem vel partem illius, tunc illud totum est
maximum quod ipse portat, et si portet plura distincta numero quae non sunt partes alicujus
illorum, adhuc istorum aliquid est maximum eorundem ita quod nullum istorum est majus
illo, quia nullum istorum est infinitum, et adhuc si foret aliquod istorum infinitum, bene
valeret consequentia facta; ideo responsio ista nulla est.
Sed contra priorem responsionem arguitur sic iterum: Socrates nunc est sufficiens plus portare
per se quam prius fuit.
Probatio: immediate post hoc erit Socrates sufficiens plus portare quam nunc sufficit, et
similiter omnino immediate ante hoc fortificabatur sicut immediate post hoc fortificabitur;ergo sicut immediate post hoc Socrates erit sufficiens ad plus portandum quam nunc sufficit,
sic ipse nunc est sufficiens plus portare quam immediate ante hoc sufficiebat portare. In aliis
enim terminis videtur illa consequentia utrobique valere. Sequitur enim si Socrates fortificeturcontinue sicut in casu posito ponitur quod sicut continue erit ita quod immediate post instansquod est praesens erit Socrates fortior quam ipse est, ita continue erit ita quod ipse est fortiorquam ipse prius fuit, et sic de aliis, posito quod Socrates continue recedat ab E puncto, tunc
continue erit ita quod Socrates immediate post instans quod est praesens plus distabit ab E
puncto quam ipse distet ab E puncto in praesenti instanti, et quod continue erit ita quod ipse
plus distat ab E puncto in praesenti instanti quam umquam prius sive immediate ante instansquod est praesens distabat ab E puncto; ergo consimiliter valebit consequentia praefacta.
Similiter arguitur sic: Socrates sufficit portare A.
Probatio: potentia Socratis est sufficiens ad portandum A.
Quod arguitur sic: quia ista vel saltem tanta requiritur ad portandum A, et non major requiritur
ad portandum; igitur illa sufficit.
Consequentia apparet: quia si ista tunc non sufficiat; ergo ad hoc quod A portaretur aliqua
potentia requiritur major, consequens est falsum; ergo et cetera.
Et antecedens istius consequentiae arguitur sic: tanta potentia quanta est potentia Socratis
requiritur ad portandum A — non enim indiget probatione, quia illud ponitur per istam
responsionem. Et est satis manifestum quod non major potentia requiritur ad portandum A
quam potentia Socratis. Arguitur sic: quia nulla major requiritur, quia si aliqua major
requireretur, sit illa D gratia argumenti. Et arguitur sic: inter potentiam Socratis et D
potentiam sunt infinitae potentiae quarum quaelibet est major potentia Socratis et minor D,
sed potentia major requiritur ad portandum A; ergo nulla illarum major potentia Socratis
sufficit portare A, cujus oppositum tamen est verum et quaelibet illarum est major potentia
Socratis, ut jam acceptum est; ergo non quaelibet potentia major potentia Socratis sufficit

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet

115

portare A, cujus oppositum tamen est prius dictum, quia licet Socrates fortificetur plus et A
foret aeque grave praecise sicut ipsum nunc est Socrates sufficeret portare A, quia
quantumcumque modicum minus grave foret A quam nunc est et Socrates foret ita potens
sicut nunc est ipse sufficeret portare A, sicut immediate sequitur ex <123ra> responsione data
per casum, quod est verum in casu illo et cetera. Ideo forte negatur quod inter potentiam
Socratis et D potentiam sint infinitae potentiae quarum quaelibet est major potentia Socratis etminor potentia D, et dicitur forte quod D potentia et potentia Socratis sunt duae potentiae
immediatae ita quod inter illas potentias non est aliqua potentia media, et quod D potentia est
major potentia Socratis, et tamen in nulla proportione est major sicut potentia Socratis est
major quam prius fuit et tamen in nulla proportione est major quam prius fuit. Et notum est
quod haec responsio claudit opposita: quia si D potentia sit major potentia Socratis, tunc
proportio D potentiae ad A grave est major quam proportio potentiae Socratis ad A grave vel
istae duae proportiones sunt diversae speciei, sed sive sic sive sic, sequitur quod D potentia in
aliqua proportione quam potentia Socratis est major, quia si ponatur quod duae proportiones
ejusdem speciei vel diversarum specierum sunt immediatae ita quod inter illas non sit aliqua
proportio, non est intelligibile secundum illos terminos.
Similiter: si D potentia sit major potentia Socratis et non in aliqua proportione signetur una
alia potentia Socratis quae consimiliter est major D potentia sicut D potentia est major
potentia Socratis, et sit illa potentia G, et si volueris signentur supra G quaecumque potentiae
finitae vel infinitae. Et probatur quod nulla illarum est major potentia Socratis in aliqua
proportione: quia G potentia non est major potentia Socratis in aliqua proportione.
Quod arguitur sic: et ponitur quod Socrates debeat fortificari quousque habeat G potentiam
vel sibi aequalem, et arguitur quod Socrates immediate post hoc habebit G potentiam vel sibi
aequalem, quia Socrates immediate post hoc habebit D potentiam.
Probatio: quia immediate post hoc habebit majorem potentiam quam jam habet, quia
fortificabitur continue, et D est potentia major potentia Socratis et in nulla proportione major;
ergo Socrates immediate post hoc habebit D potentiam vel sibi aequalem, et immediate post,cum habuerit D potentiam vel sibi aequalem, habebit G potentiam vel aequalem, quia si nonsit, ponatur ergo quod ipse fortificetur per horam et non immediate post hoc habebit G.
Sed arguitur instans sic: quia immediate post hoc ipse habebit D, sicut prius probatum est, et
immediate post D habebit G, per aliud argumentum notum est; ergo immediate post hoc
habebit G.
Consequentia arguitur sic per idem argumentum; ergo Socrates immediate post hoc habebit G,
quia si non immediate post hoc habebit D potentiam et immediate post hoc habebit G
potentiam vel sibi aequalem; ergo aliquando habebit D potentiam vel sibi aequalem quando
non habebit G potentiam; signetur igitur instans, et illud instans non erit immediate post hoc
instans, quia tunc duo instantia forent simul et immediata, quod est impossibile; igitur illud E
mediante post hoc ergo distabit ab isto instanti per tempus medium, sed in quolibet instantiistius temporis Socrates habebit D potentiam vel sibi aequalem, ut prius argutum est; igitur
similiter instanti medio ejusdem temporis habebit Socrates G potentiam vel sibi aequale<m>.
Vel sequitur quod Socrates non continue fortificabitur quousque habuerit G potentiam: quia G
potentia est potentia quam habebit Socrates post D, sicut D erit potentia quam ipse habebit
post illam potentiam quam ipse jam habet, sicut ponit ista responsio impossibilis.
Et consimiliter arguitur quod quocumque tempore dato <113rb> sive instanti, [quod]
necessario sequitur juxta responsionem quod sicut immediate post hoc, Socrates habebit G
potentia. Sic probatur, consimili modo, quod immediate post hoc habebit quamcumque aliam
potentiam similem majorem G. Et sic probatur quod Socrates immediate post hoc habebit
tales potentias infinitas: quia in quocumque instanti habebit ipse aliam et aliam potentiam si
ipse continue fortificetur; ergo cum immediate post hoc erunt infinita instantia elapsa et
praeterita de novo, sequitur quod immediate post hoc Socrates habebit tales potentias

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet116infinitas, sed Socrates in nulla proportione immediate post hoc erit fortior quam nunc est, quia
nec in duplo nec in triplo, et sic de aliis proportionibus, et si sic; ergo nulla talis potentia perquascumque potentias distans a potentia Socratis est in aliqua proportione major potentia
Socratis, et tamen quaelibet illarum mediarum est major potentia Socratis, quod est
impossibile.
Ideo pro isto dicitur, quando arguitur quod tunc sufficit Socrates plus portare quam prius, quia
ipse sufficit portare aliquid, et prius etiam sufficiebat portare aliquid, et numquam sufficiebat
portare tantum sicut ipse nunc sufficit; ergo nunc sufficit plus portare quam prius, huic dicitur
negando consequentiam et conceditur ut prius quod ipse non sufficit portare tantum quantum
ipse sufficit portare, nec ipse sufficit portare tantum quantum ipse prius sufficit portare, quia
sicut non est aliquod maximum quod ipse sufficit portare, sic nec est aliquod maximum quod
ipse prius sufficiebat portare, nec aliquod184 fuit maximum quod ipse prius sufficiebat portare.
Et si arguatur quod A fuit maximum quod ipse sufficiebat portare, quia ipse sufficiebat
portare A et non sufficiebat portare majus A; ergo A fuit maximum quod ipse sufficiebat
portare, huic dicitur negando antecedens. Prius enim sufficiebat portare majus A: quiacontinue quando ipse portabat A sufficiebat ipse portare majus A, quia A non fuit maximum
quod ipse sufficiebat portare, sed bene est concedendum quod Socrates numquam sufficiebat
portare majus quam fuit A, et tunc arguendo ex isto non valet hujusmodi consequentia‘Socrates sufficiebat portare A, et Socrates non sufficiebat portare majus quam fuit A; ergo A
fuit maximum quod Socrates sufficiebat portare’, quia in nullo instanti fuit ita magnum quin
Socrates sufficiebat portare majus illo.
Et si forte arguitur sic: Socrates prius sufficiebat portare majus A, et Socrates est ita fortis
sicut numquam prius fuit vel fortior; ergo adhuc sufficit portare majus illo, vel sic: Socrates
sufficiebat portare majus A, et Socrates non sufficiebat portare majus quam fuit A; ergo
Socrates sufficiebat portare majus quam est A, ad haec dicitur quod neutra illarum
consequentiarum valet. Prima non valet: quia licet Socrates sit ita fortis sicut prius fuit, sic est
A gravius quam prius fuit in aliquo instanti in quo Socrates sufficiebat portare ipsum. Et
secunda non valet: quia licet Socrates sufficiebat portare A et majus A, tamen nunc non est ita
parvum vel ita leve sicut ipsum prius fuit quando Socrates sufficiebat portare A. Unde nonsequitur ‘pater tuus fuit aliquando major te, et ille non fuit major quam tu fuisti; ergo fuitmajor quam tu es’. Ponatur enim quod tu sis et prius per annum fuisti multo major quamumquam fuit pater tuus.
Ad secundam formam in principali, quando arguitur quod Socrates nunc sufficit portare
plusquam prius sufficiebat, quia immediate post hoc ipse sufficiet portare quam nunc sufficit;
ergo eadem ratione ipse plus sufficit portare quam immediate ante <113va> hoc sufficiebat
portare, huic dicitur negando istam consequentiam.
Et ad probationem, et ad alias consequentias in aliis terminis, dicitur quod illa similitudo nonarguit quod haec consequentia sit bona licet illae sint bonae: quia in casu isto non est dare
maximum quod ipse sufficit per se portare, sed est dare minimum quod ipse non sufficit per se
portare, ibidem autem in consequentiis propositis est dare tale vel tale maximum.
Unde quando Socrates continue fortificatur est dare maximam quantitatem vel maximam
potentiam quam ipse habet, et etiam in motu locali ubi Socrates continue recedit ab E puncto
sicut ibidem ponebatur, dico quod continue erit dare maximam distantiam per quam distat
Socrates in tali instanti vel in tali ab E puncto, sed sic non est in proposito. Non enim est dare
maximum quod Socrates sufficit modo portare, sicut dictum est frequentissime; et ideo
similitudo ista posita non facit ad valorem istius consequentiae.
184 aliquod corr.: aliquid V

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet117

Ad tertiam formam et ultimam, quando arguitur quod Socrates nunc sufficit portare A, quiapotentia Socratis est sufficiens ad portandum A, huic dicitur negando istam consequentiam.
Et ad argumentum, quando arguitur quod sic, quia illa requiritur ad portandum A, et nulla
major requiritur; ergo illa sufficit, dicitur negando consequentiam, quia licet nulla potentia
major requiratur ad portandum A, tamen ad portandum A requiritur potentia major illa, sicut
si aliqua duo contingentia ad utrumlibet sint contradictoria, requiritur quod alterum illorum sitverum, nullum tamen illorum requiritur esse verum; sequitur ergo quod aliquod illorum sitverum et nullum illorum sequitur esse verum; et sic ad portandum A requiritur potentia major
potentia Socratis et nulla potentia major potentia Socratis requiritur ad portandum A nisi tu
volueris omnino cavillatorie dicendo quod potentia major potentia Socratis requiritur ad
portandum A, quia potentia caeli et primae causae, et sic de talibus. Sed notum est quod haec
responsio est minus cavillatoria, quia nulla talis potentia ibi requiritur tamquam agens
immediatum, sed tamquam causa mediata conservans causam immediatam. Et ideo loquendojuxta hoc quod est ad propositum argumentum, dicitur ibidem quod requiritur potentia major,
sicut prius dicebatur, et nulla potentia major requiritur, sicut satis probant argumenta priusfacta ad istam partem.
Et ideo quando arguitur sic “haec potentia requiritur ad portandum A, et nulla major
requiritur; ergo haec potentia sufficit”, dicitur negando consequentiam, quia oppositum
sequitur, quia si aliqua talis potentia requiritur ad portandum A, et nulla major requiritur ad
portandum A, sequitur quod ipsa non sufficit per se portare A per tempus, quia tunc ista minor
erit potentia quam aliqua quae sufficit per se portare A; ideo et cetera.
Praeterea arguitur ad principale sic: signetur aliquod grave quod sit majus quam Socrates
sufficit portare in magna proportione, et remittatur gravitas illius quousque Socrates sufficiat
portare in duplo gravius illo, et remittatur illud continue per totam istam horam quae sit A, et
sit continue Socrates aeque fortis praecise sicut nunc est. Et arguitur tunc sic: Socrates jam
non sufficit portare A, et aliquando sufficiet portare A; ergo aliquando incipiet sufficere
portare A, quia nunc non incipit; signetur ergo instans, et sit illud B, tunc in B instanti
Socrates sufficiet portare A vel non.
Si non, contra: tunc incipiet sufficere portare A ipso non <113vb> fortificato; ergo tunc
Socrates erit sufficiens portare A.
Consequentia arguitur: quia si Socrates tunc inciperet per se portare A ipso non fortificato;ergo tunc Socrates erit sufficiens portare A. Ponatur tunc quod ita cito incipiet Socrates
portare A sicut erit sufficiens ad portandum A et numquam prius, vel quod ipse portabit A ita
cito sicut ipse erit sufficiens ad portandum A, et tunc arguitur: quia in B instanti Socrates
incipiet portare A; ergo tunc erit sufficiens ad portandum A, quia sit ita cum casu quod A
continue descendat quousque Socrates per se supportabit A. Et arguitur tunc sic: in B instanti
A non descendet, quia tunc sequitur quod foret dare maximum instans intrinsecum motus,
quia tunc descenderet A et non post illud instans, quia continue post illud instans quiescet,quia continue post erit Socrates satis sufficiens ad portandum A et ita cito portabit A sicut eritsufficiens ad portandum A; igitur et cetera. Et arguitur tunc sic: continue ante B instans
descendet A, et non in B instanti, et tunc erit A grave extra locum suum naturalem, et inmedio in quo sufficeret satis moveri si non impediretur ab aliquo alio quam a medio vel ejus
resistentia intrinseca; ergo tunc A impediretur ab aliquo quam a medio vel ejus resistentia
intrinseca, et non impeditur ab alio quam a Socrate vel ejus potentia; ergo Socrates tunc
portabit ipsum.
Consequentia patet ex significatione istius termini ‘portare’. Ponitur enim in casu quod
medium non impediat ipsum a descensu, sicut est satis possibile in multis casibus, quia
deducatur resistentia medii sic quod totum medium moveatur versus eandem differentiam

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet

118

positionis versus quam movetur tale grave vel quod medium continue dividatur per aliquod
grave ante ipsum vel aliquo tali modo satis bene potest deduci resistentia medii quod etiam
ponitur in casu posito, et tunc sequitur quod in B instanti Socrates portabit A ceteris paribus,
et si sic; ergo Socrates sufficiet tunc portare A.
Ideo si conceditur quod in casu isto, erit dare primum instans in quo Socrates sufficiet per se
portare A et fiat semper locutio de portare per se, arguitur tunc sic: Socrates non sufficiet
portare A in B instanti, quia si sic, sequitur ergo ista conclusio quod aliqua sunt duo aequalia
praecise quorum unum est aeque bene applicatum ad Platonem sicut aliud ad Socratem, etSocrates et Plato sunt aeque fortes praecise ad portandum talia, et tamen Socrates sufficit
portare A quod sibi applicatur et Plato non sufficit portare B quod sibi applicatur consimiliteromnino, nec etiam Socrates sufficiet portare B licet aeque bene applicaretur sibi sicut jam
applicatur sibi A.
Quod haec conclusio sit impossibilis satis arguitur sic: quia ex quo illa duo A et B sunt aequegravia praecise ceteris paribus, quae ergo foret ratio quare Socrates sufficeret portare A et non
sufficeret portare B? Non videtur quod posset aliqua ratio assignari nec bene potest esse.
Et quod ista conclusio sequatur arguitur sic: ponatur quod Socrates et Plato sint aeque fortes
praecise, et sic de omnibus particulis ibidem positis in parte affirmativa illius conclusionis pro
parte negativa conclusionis, posito quod B grave per medietatem horae descendisset continue
acquirendo majorem gravitatem et majorem ita quod in hoc instanti sit ipsum B ita grave sicut
nunc est A, et quod ipsum post hoc erit gravius quam nunc est, tunc, isto posito, sequitur quod
nec Socrates nec Plato est sufficiens ad portandum B.
Probatio: quia quantumcumque Plato bene in hoc instanti applicetur ad B grave ipsum tamen
B descendet sicut immediate ante hoc descendebat.
Probatio: quia <114ra> aliter sequitur quod solummodo requiesceret per instans, ut puta perB, quia continue ante B descendebat, et continue post B descendet; ergo si in B instanti nondescendet, tunc solummodo quiescet per instans.
Quod arguitur sic: si in illo instanti sufficiet Socrates vel Plato portare B, et immediate post
hoc non sufficiet aliquis illorum portare B, ceteris paribus, sequitur quod B est maximum
grave quod aliquis istorum sufficiet portare, et quod foret dare semper primum instans etultimum in quo sufficeret portare hoc et illud, et sic de aliis, quod est oppositum prius positi.
Ideo sequitur quod nullus istorum sufficit portare B; ergo eadem ratione nec A.
Similiter arguitur quod Socrates non sufficit in B instanti portare A: quia Socrates in B
instanti non est magis sufficiens quam prius fuit, quia gravitas ipsius A continue remittetur,sed si gravitas ipsius A non remitteretur ceteris paribus, tunc Socrates non sufficeret portare
A; ergo nunc non sufficit.
Consequentia patet, et assumptum probatur, scilicet quod Socrates non est magis sufficiens ad
portandum A propter hoc quod gravitas ejus remittetur: quia tunc sequitur quod si gravitas
ipsius A velocius remitteretur quam jam remittitur, [quod] Socrates tunc sufficiet magis
portare A quam jam sufficiet, tunc sequitur quod Socrates sufficit portare majus grave A cujus
gravitas velocius remittetur quam nunc remittitur gravitas A, quod est impossibile, quia tuncsequitur quod Socrates prius fuit magis sufficiens portare A quam in B instanti, quia
quacumque velocitate finita remittetur aliqua major gravitas quam sit A velocius quam nunc
remitteretur A, adhuc non immediate post hoc erit illa ita modica sicut immediate ante hoc
fuit gravitas tota ipsius A; igitur si Socrates sufficeret portare illam gravitatem majorem, quae
tamen velocius remittetur, sequitur quod immediate ante B ipse sufficiebat portare A, quod
erat probandum.
Ideo in principio ad hoc argumentum, sicut in quocumque alio consimili ubi nulla parspotentiae acquiritur subito vel deperditur in agente nec in passo et ubi agens debilitatur inagendo naturaliter, dicitur quod non est dare primum instans in quo Socrates vel Plato, et sic
de aliis, erit sufficiens ad portandum per se A per tempus, vel ad movendum per se per

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet

119tempus, sed Socrates incipit vel incipiet per remotionem de praesenti et positionem de futuroesse sufficiens ad portandum A per tempus per se, sic quod nunc non est sufficiens portare A
per se et immediate post hoc erit sufficiens portare A. Et ita dicitur quod in illo casu in B
instanti Socrates non erit sufficiens et immediate post istud erit sufficiens ad portandum A.
Ad argumentum in oppositum, quando arguitur quod in B instanti Socrates portabit A, posito
quod Socrates portabit A ita cito sicut erit sufficiens ad portandum A, huic dicunt multiconcedendo illud, scilicet quod in B instanti Socrates portabit A.
Et quando arguitur etiam quod Socrates tunc sufficiet portare A, huic dicitur etiam quod hoc
de virtute sermonis est verum, sed hoc non est ad propositum argumenti: quia in B instanti
non sufficiet portare A per tempus per se. Unde tunc non sequitur quod portabit A; ergo
Socrates sufficiet portare A per se per tempus, sed solummodo sufficiet portare A per instans
et non per tempus.
Et si arguitur quod non, sicut arguitur in principali reductione hujus argumenti, quia tuncsequitur ista conclusio ibidem proposita quod aliqua duo sunt aequaliter gravia ceteris paribus,
et Socrates <114rb> sufficit portare unum illorum et non sufficit portare alterum, hic dicunt
quod utrumque istorum, tam A quam B, Socrates sufficit portare per instans, non tamen per
tempus. Et idem conceditur de quocumque gravi cujus potentia est aequalis potentiae Socratis,
scilicet quod Socrates sufficit portare illud per instans et non per tempus.
Et quando arguitur quod aliquid solum quiescet per instans, huic etiam dicunt concedendo
conclusionem, et hoc est satis possibile, quia numquam movetur aliquid cum resistentia nisi
ex proportione majoris inaequalitatis. Ideo si potentia motiva et resistentia sunt aequales, et si
jam incipiat ista potentia motiva esse major illa resistentia, tunc ceteris paribus mobile non
movetur, sed immediate post instans quod est praesens ipsum movebitur, et forte immediate
ante illud instans ipsum movebatur.
Et si arguitur quod hoc mobile in isto instanti movetur, quia nunc se habet aliter quam prius,
et forte tangit aliquem punctum quem immediate ante illud instans tangebat et quem
immediate post hoc tanget, et omnes puncti quiescunt continue; ergo ipsum movetur, huic
dicitur quod non valet consequentia, sed adhuc requiritur quod se haberet in proportione
majoris inaequalitatis ad suam resistentiam; et ideo non sequitur quod tunc moveretur illud
mobile, sed forte ista resistentia fert ipsum per instans solum, sicut solet communiter dici.
Verumtamen melius potest dici quod nihil sufficit portare A nisi quod sufficit portare A per
tempus, et quod impedire aliquid per instans solum ne descendat in eodem instanti non est
portare illud, sed impedire aliquid per tempus a descensu ne descendat est portare illud, et sic
supportando impediat illud ne descendat. Et juxta vulgarem modum loquendi pondus non
portatur nisi impediatur per tempus a descensi sensibili, quia, vulgariter loquendo, dicitur
quod Socrates non portat A nisi per tempus sensibile impediat A ne[c] descendat, et nisi
appareret per tempus sensibile quod ipse portaret A, quia quantumcumque modicum tempus
est sensibile aut per se aut per accidens. Ideo melius dicitur quod impedire aliquid a descensu
per tempus notabile est portare illud, et sic loquendo dicitur, ut prius, quod non est dareprimum instans in quo Socrates erit sufficiens ad portandum A per se, sed est dare ultimum
instans in quo erit insufficiens ad portandum A per se antequam erit sufficiens ad portandum
A per se, et sic de talibus aliis difficultatibus faciendis quas non sufficit Socratem facere nec
immediate post instans quod est praesens sufficiet facere, et aliquando sufficiet, et addatur sibi
illa particula ultimum in quo erit insufficiens antequam erit sufficiens, quia forte instans nonerit ultimum similiter instans in quo erit insufficiens, sed infinitus post idem instans erit ipse
insufficiens sicut ipse erit posito quod post illud instans aliquando debilitabitur quousquefuerit non debilis sicut ipse modo est vel si aliquando fuit et cetera.

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet120

Et tunc ad argumentum, quando arguitur quod in B instanti Socrates erit sufficiens portare A,
quia tunc incipiet portare, dicitur quod non valet ista consequentia. Et causa est quia licet
Socrates tunc incipiet portare A, hoc tamen est quia continue A debilitabitur, quia si non
debilitaretur ulterius, tunc non inciperet Socrates portare A, sed Socrates non magis vel minus
est sufficiens portare A licet A debilitaretur, quia, licet A debilitetur, Socrates non est fortior
vel debilior. Ideo non est solum ex sufficientia seu <114va> potentia sua quod ipse tunc
incipiet portare A, sed ex debilitatione ipsius A; ideo non valet consequentia facta ‘tunc
incipiet portare A; ergo tunc erit sufficiens portare A’.
Et si arguitur quod illud repugnat responsioni prius positae, ponitur enim ibidem quod
Socrates sit insufficiens portare tantum pondus, quia ipso pondere existente tanto ipsum
applicatum ad Socratem tantum debilitaret<ur?> Socrates quod ipse non portaret illud, sitamen Socrates non debilitaretur per actionem illius ponderis in Socrate cum foret sibi
applicatum Socrates satis sufficeret illud portare, quia modo potentia portativa illius Socratis
est aequalis potentiae motivae illius ponderis; ergo, ut vult ista responsio, Socrates est
insufficiens, quia ipse debilitabitur; ergo eadem ratione ponetur hic quod Socrates est
sufficiens, quia A debilitabitur, cujus oppositum est acceptum. Sed huic dicitur quod non valet
ista consequentia: quia Socrates in principio non ponebatur insufficiens propter fortitudinem
ponderis, sed propter passionem quam infert sibi illud pondus, quam passionem Socrates non
sustineret supportando illud idem pondus; ideo non sequitur, licet ibi ipse foret insufficiens
propter debilitatem sibi illatam ab ipso pondere, quod hic foret sufficiens propter debilitatem
ponderis ex natura ponderis vel aliunde ab aliquo extrinseco, sed si forte sufficeret tantum
modo debilitare A gravitatem sicut ipse nunc debilitatur ab aliquo intrinseco vel extrinseco
aliquo a Socrate, bene sequitur quod Socrates sufficeret modo vel in B instanti portare A, sed
illud esset falsum; ideo non procedit argumentum, sicut nec priora et cetera.

Heytesbury, Sophismata, Soph.8

Transcription F. Pironet

121

<Nonum sophisma><Neutrum oculum habendo tu potes videre><116rb> Neutrum oculum habendo tu potes videre.
Quod sic arguitur: aliquem oculum habendo tu potes videre, et nullus est oculus quin illum
non habendo tu potes videre; ergo quemlibet oculum non habendo tu potes videre, et ultra;
igitur neutrum oculum habendo tu potes videre.
Similiter: neutrum oculum habens tu potes videre; igitur et cetera.
Consequentia patet, et antecedens arguitur sic: lignum potes videre, et omne lignum est
neutrum oculum habens; igitur neutrum oculum habens potes videre.
Similiter ad idem arguitur: aliquorum oculorum neutrum habens potes videre, quia istorum
oculorum neutrum habens potes videre, demonstratis duobus oculis canis tui sive cati; ergoaliquorum oculorum neutrum habens potes videre.
Ista consequentia patet, et ex consequente isto arguitur quod si aliquorum oculorum neutrum
habens potes videre; ergo neutrum oculum habendo potes videre.
Similiter: neutrum oculum habens potes aliquid videre; ergo neutrum oculum habendo potes
videre aliquid.
Consequentia patet, et antecedens arguitur: quia Antichristus potest videre aliquid, et
Antichristus est neutrum oculum habens, cum neutrum oculum habeat, quia Antichristus nonest, ut supponitur; ergo neutrum oculum habens potest videre, et ultra; ergo neutrum oculum
habendo potest aliquid videre.
Similiter: tu potes videre sine aliquo oculo.
Quod sic arguitur, et ponitur quod tu habeas duos bonos oculos quorum utroque per se potes
videre. Et arguitur tunc sic: tu potes videre, et nullus oculus requiritur tibi ad hoc ut tu videas;
ergo neutro oculo indiges ad videndum, et sine illo quo non indiges ad videndum potes videre;ergo sine oculo potes videre, et si sic; ergo neutrum oculum habendo potes videre.
Similiter: neutro oculo indiges ad videndum; ergo nec dextro oculo indiges ad videndum, nec
sinistro oculo indiges ad videndum; ergo non habendo dextrum oculum potes videre, et eadem<116va> ratione neutrum oculum habendo potes videre. Ideo forte conceditur sophisma.
Sed arguitur quod sophisma sit falsum: quia oppositum sophismatis est verum; ergo et cetera.
Antecedens sic arguitur: haec est vera ‘aliquem oculum habendo tu potes videre’, et hoc est
oppositum sophismatis; ergo et cetera. Ponatur enim quod istae duae propositiones praecise
primarie significent.
Et tunc quod ista particularis sit vera satis patet: quia dextrum oculum habendo potes videre;ergo aliquem oculum habendo potes videre.
Et quod ista particularis contradicat sophismati arguitur: sophisma est una universalis negativa
de consimilibus terminis omnino sicut est illa particularis affirmativa, et omnes termini suntunivoci et praecise idem significantes, et pro eisdem supponunt in una propositione et in alia;
ergo contradicunt.
Similiter arguitur quod sophisma sit falsum: quia sequitur ‘neutrum oculum habendo tu potes
videre; ergo non potes videre habendo aliquem oculum’.
Consequentia patet: ex opposito enim sequitur oppositum, quia sequitur ‘aliquem oculum
habendo potes videre; ergo potes videre habendo aliquem oculum, et e contra; ergo alterum
oculum habendo potes videre’, sed hoc contradicit sophismati, ut prius argutum est; ergo etcetera.
Similiter: sequitur ‘neutrum oculum habendo potes videre; ergo licet nullum oculum habeas
potes videre’.

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet

122Sed arguitur quod non: quia si nullum oculum haberes, non posses videre. Posito enim quod
non est possibile aliquem non habentem oculum videre, nec quod aliquis qui nunc est non
habens oculum aliquem possit videre nec habere aliquem oculum, quia deduco miracula, ettunc notum est quod hoc esset ponendum quod nullus homo qui est non habens oculum possit
habere aliquem oculum: quia si talis posset habere aliquem oculum, hoc non foret naturaliter,
sed miraculose. Ideo deductis miraculis sequitur ‘si tu nullum oculum haberes, non posses
videre’, sed ex sophismate sequitur, ut prius argutum est, quod licet nullum oculum haberes,adhuc posses videre; ergo sophisma falsum.
Ideo dicitur ad sophisma negando ipsum.
Et quando arguitur quod sophisma sit verum, quia aliquem oculum non habendo potes videre,et nullus est oculus vel potest esse oculus quin illum non habendo non potes videre; ergo
quemlibet oculum non habendo potes videre, conceditur consequentia.
Et quando arguitur ex consequente “igitur nullum oculum habendo tu potes videre”, huic
dicitur negando consequentiam illam. Arguitur enim ibidem ab universali affirmativa ad
universalem negativam quae quodammodo sibi contrariatur licet non omnino, sicut
communiter dicitur de contrariis. Nam istae duae universales affirmativae non sunt eaedem
omnino ‘quemlibet oculum habendo potes videre’ et ‘quemlibet oculum non habendo potes
videre’, nec una istarum formaliter sequitur ex altera illarum, sed illae duae satis bene stantsimul posito quod habeas duos bonos oculos, sicut prius positum est; et ideo, licet istae duae
propositiones ‘quemlibet oculum non habendo potes videre’ et ‘neutrum oculum habendo
potes videre’ non repugnant formaliter tamquam vere contrariae, tamen repugnant simpliciter,quia ex una illarum formaliter <116vb> sequitur oppositum alterius, licet tamen non forte tali
contrarietate quae est inter contraria proprie dicta, cujusmodi sunt universalis affirmativa etuniversalis negativa quae sibi contrariantur. Sequitur enim ‘neutrum oculum habendo potes
videre; ergo non potes videre habendo aliquem oculum’, et tunc sequitur ex isto ‘si non potes
videre habendo aliquem oculum; ergo tu non potes videre’, quae satis manifeste repugnant
huic universali affirmativae ‘quemlibet oculum non habendo potes videre’; ideo et cetera.
Ad consequentiam secundam, tertiam et quartam, quibus arguitur ad sophisma quod neutrum
oculum habens potes videre, dicitur negando quamlibet talem consequentiam qua concluditur
conclusio illa, quia illa conclusio est impossibilis, quia ejus oppositum est necessarium. Haec
enim est necessaria ‘aliquem oculum habendo tu potes videre’, et in qualibet consequentiarum
praedictarum positarum ibidem ad istam conclusionem concludendam arguitur tamquam abinferiori ad superius negatione praeposita. Primo enim arguitur sic: lignum potest aliquidvidere, et omne lignum est neutrum oculum habens; igitur neutrum oculum habens potest
videre. Sic enim arguendo contingit turpissime arguere quod nullus homo est animal: quia
asinus est animal, et asinus est nullus homo; ergo nullus homo est animal.Tertia illarum
consequentiarum est haec ‘aliquorum oculorum neutrum habens potes videre; ergo neutrum
oculum habens potes videre’: arguitur enim ibidem tamquam ab uno contradictorio ad
reliquum. Quarta illarum est haec ‘Antichristus neutrum oculum habet, et Antichristus est
neutrum oculum habens, et Antichristus potest videre; ergo neutrum oculum habens potest
videre’, ista non indiget nunc negari, sicut nec aliqua duarum consequentiarum
praecedentium, quia nulla est evidentia in ipsa nec in aliqua illarum.
Ad quintam, quando arguitur quod tu potes videre sine oculo, negatur ista propositio tamquam
impossibilis.
Et quando arguitur quod sic, quia nullus oculus requiritur ad hoc ut tu videas, posito quod tu
habeas duos oculos satis bonos, huic dicitur concedendo istam propositionem, et conceditur
quod nullo oculo indiges ad videndum, quia nec dextro nec sinistro.

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet123

Et quando arguitur “ergo tu potes videre sine aliquo oculo”, huic dicitur negandoconsequentiam, sed sequitur quod sine oculo tu potes videre, et hoc est concedendum etverum, quia sine isto oculo tu potes videre, et sine isto oculo tu potes videre, et sic de singulis,
quocumque demonstrato, supposito semper quod tu habeas duos bonos oculos. Si tamen nonhaberes nisi unum oculum tantum, tunc non posses videre sine isto oculo et cetera.
Sed forte contra hanc responsionem arguitur: quia si indiges aliquo oculo ad videndum; ergosine isto oculo non potes videre, sed tu indiges aliquo oculo ad videndum; ergo sine oculo nonpotes videre.
Similiter sic: tu indiges aliquo oculo ad videndum; ergo tu indiges aliquo oculo ad videndum
sine quo tu potes videre vel indiges oculo ad videndum sine quo tu non potes videre, sed non
indiges oculo ad videndum sine quo tu potes videre; ergo indiges oculo ad videndum sine quo
tu non potes videre; ergo sine <117ra> aliquo oculo non potes videre.
Similiter sic: tu indiges oculo ad videndum; ergo indiges oculo ad videndum quo indiges ad
videndum aut indiges oculo ad videndum quo non indiges ad videndum, sed non indiges
oculo quo non indiges ad videndum; ergo indiges oculo ad videndum quo indiges ad
videndum, sed si aliquo oculo indiges ad videndum, sine illo non potes videre; ergo non sine
aliquo oculo potes videre.
Ad haec respondetur negando quamlibet talem consequentiam ‘tu indiges aliquo oculo ad
videndum; ergo sine illo non potes videre’. Nam hoc consequens significat quod sine oculo
quo indiges ad videndum non posses videre, sed hoc est falsum, quia nullus est oculus quo
indiges ad videndum.
Et quando arguitur ulterius sic “tu indiges oculo ad videndum; ergo aut indiges oculo ad
videndum sine quo potes videre vel indiges oculo ad videndum sine quo non potes videre”,
huic potest dici negando divisionem illam pro utraque parte sui, quia utraque pars istius
divisionis implicat falsum, quia implicat quod aliquo oculo indiges ad videndum, sed hoc est
falsum, ut prius probatum est, quia nec oculo dextro nec sinistro indiges ad videndum; ideo
nullo oculo indiges ad videndum. Et ideo non indiges oculo sine quo potes videre nec indiges
oculo sine quo non potes videre.
Et consimiliter diceretur quod non indiges oculo ad videndum quo indiges ad videndum nec
indiges oculo ad videndum quo non indiges ad videndum: quia illa implicat quod aliquo oculo
indiges ad videndum.
Consequens falsum: quia nullo oculo certo indiges, et si nullo oculo certo indiges; ergo nec
indiges oculo quo indiges nec oculo quo non indiges, et tamen tu indiges aliquo oculo, sicut
promitto tibi denarium, et tamen nec promitto tibi denarium quem tibi promitto nec promittotibi denarium quem tibi non promitto, nec est illa divisio per contradictoria et immediata, sicut
nec haec ‘Socrates est homo albus qui currit vel homo albus qui non currit’. Ista enim
propositio foret falsa, quia utraque pars illius disjuncti forte implicat falsum, et ita est in
proposito; ideo et cetera.
Sed melius et magis sophistice dicitur concedendo illam divisionem, et dicitur quod indiges
oculo ad videndum quo non indiges ad videndum: quia indiges oculo ad videndum, et nullus
est oculus quo indiges ad videndum; et tu promittis mihi bovem quem mihi non promittis; ettu indiges oculo ad videndum sine quo tu potes videre, et sic de talibus.
Et si dicitur quod omnes aliae propositiones et quaelibet illarum implicat contradictoria, quia
haec propositio ‘promitto tibi denarium quem tibi non promitto’ significat quod promitto tibidenarium et illum denarium quem promitto tibi non promitto, et si ista propositio ‘tu indiges
oculo ad videndum quo non indiges ad videndum’ significat quod indiges oculo ad videndum
et quod isto oculo non indiges ad videndum quo indiges ad videndum, et sic de talibus, huic
dicitur quod non, sicut nec ista propositio ‘promitto tibi denarium quem habeo in manu mea’significat quod promitto tibi denarium et habeo illum denarium in manu mea quem tibi
promitto, quia forte nullus est talis <117rb> quem tibi promitto, posito quod habeam multos

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet

124

denarios in manu mea dextra vel unum denarium in manu mea dextra et alium in sinistra, sed
ista propositio ‘promitto tibi denarium quem habeo in manu mea’ significat quod promittitur
tibi denarius quem habeo in manu mea vel qui est in manu mea, et hoc est forte verum.
Et consimiliter haec propositio ‘promitto tibi denarium quem tibi non promitto’ significat
quod promittitur tibi denarius a me qui denarius non promittitur tibi a me, et hoc forte est
verum, vel saltem possibile, scilicet quod tibi promittitur denarius a me licet nullus denarius
promittitur tibi ab aliquo vivente.
Et consimiliter per omnia ad alias propositiones prius positas.
Sed incidentaliter arguitur contra hanc propositionem ‘promitto tibi denarium quem tibi non
promitto’: quia ponatur quod promittam tibi denarium, et sit ita gratia exempli quod non
aliunde tenear tibi in aliquo debito nisi ex hac promissione tantum, et quod solvam tibi in A
instanti B denarium. Isto posito, tunc ceteris paribus, post A instans non tenebor tibi in aliquo
denario, et continue ante tenebar tibi; ergo si aliunde non conveniamus nisi per solutionem B
denarii in A instanti solvam tibi B denarium quem teneor tibi solvere. Si conceditur conclusio,
tunc sequitur quod jam promitto tibi B denarium: quia aliunde non teneor tibi in aliquem
denarium; igitur jam teneor solvere B denarium, quia B jam promitto, quod repugnat illi
propositioni positae ‘promitto tibi denarium quem non promitto’, quia tunc promitto tibi B
denarium quem tibi promitto.
Ideo dicitur quod non teneor solvere B denarium.
Contra: in A instanti solvam tibi denarium quem teneor tibi solvere, et non solvam tibialiquem denarium, tunc nisi B, ut pono; igitur teneor tibi solvere B.
Consequentia patet, et antecedens arguitur: quia in A instanti solvam tibi debitum, quia in A
instanti satisfaciam in solvendo tibi denarium, et amplius non tenebor tibi; igitur in A instantisolvam tibi debitum, sed tunc non solvam tibi aliquid nisi B; ergo tunc debeo tibi B.
Similiter: jam teneor tibi; ergo in aliquo debito teneor tibi, et in A instanti satisfaciam, etamplius non tenebor tibi; ergo tunc solvam tibi debitum, et nihil solvam tibi tunc nisi B; ergo
tunc debetur tibi B.
Pro isto dicitur quod non solvam tibi debitum: quia nihil debetur tibi, nec tunc solvam tibidenarium quem teneor tibi solvere, quia nullus est talis quem teneor tibi solvere.
Et quando arguitur quod sic, quia satisfaciam tibi pro hac promissione solvendo B denarium;
igitur tibi debetur B denarius ex hac promissione, dicitur negando consequentiam. Ex hac
enim promissione debetur tibi denarius, nullus tamen denarius debetur tibi ex hac
promissione, nec aliquid est tibi debitum ex hac promissione; et ideo conceditur quod jam
teneor tibi in aliquo debito, et tamen numquam solvam tibi illud debitum, quia nihil est illud,
nec aliquod est illud, sed satisfaciam tibi omne debitum solvendo tibi B denarium; et ideo
sicut conceditur quod promitto tibi denarium quem non promitto tibi, ita etiam conceditur
quod indigeo oculo ad videndum quo <117va> non indigeo ad videndum. Ad videndum<enim> requiritur oculus qui non requiritur ad videndum: quia nullus oculus requiritur ad
videndum, tamen ad videndum requiritur oculus, sicut prius dictum est; ideo et cetera.
Aliter arguitur ad sophisma sic: tu potes videre aliquid quod non potes videre cum aliquo
oculo; ergo neutrum oculum habendo potes videre.
Consequentia patet, et antecedens arguitur: quia tu potes videre ita modicam quantitatem et ita
modicum corpus sicut est aliqua pars proportionalis tui, et tu non potes videre hoc cum aliquo
oculo; ergo et cetera.
Consequentia patet, et antecedens probatur pro prima parte, scilicet quod tu potes videre ita
modicam quantitatem sicut est aliqua pars proportionalis tui. Ponitur enim gratia argumenti
quod tu videas oculum tuum vel digitum tuum vel aliquid aliud quicquid fuerit non est cura, et
sit illud A. Tunc arguitur sic: tu vides ita modicam partem sicut est aliqua pars A, et nihil est

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet

125minus vel potest esse minus quam est aliqua pars A; ergo tu vides ita modicum sicut est aliquapars tui.
Consequentia patet, et etiam minor, et major ejusdem arguitur, scilicet quod tu videas ita
modicum sicut est aliqua pars proportionalis A: quia si non, stet oppositum, et detur aliquapars A quae sit minor quam sit aliquid quod tu videas, et sit illa pars B. Et arguitur tunc sic: tu
non vides B nec aliquam partem aequalem B, et B est pars quantitativa tui; igitur nihil vides.
Consequentia haec tamen arguitur sic: quia si non aliquam partem aequalem ipsi B vides; ergo
non vides aliquid quod est compositum aequaliter ex duabus partibus aequalibus ipsi B, nec
aliquam partem quae est aequalis alicui tali composito praecise, scilicet quod est compositum
ex duabus partibus aequalibus ipsi B, quia si vides aliquam talem partem, vides aliquam
partem illius partis, et utramque medietatem illius partis, quia vides istam partem habere duas
medietates et esse divisibilem in duas medietates, sicut est de omni quod videtur, quia nihil
quod videtur apparet tibi indivisibile.
Si tamen hoc conceditur, arguitur quod hoc sit falsum: quia si ponatur quod sit C. Et arguitur
tunc sic: C apparet tibi indivisibile, ponatur quod C incipiat augeri seu majorari et majoretur C
continue per horam incipientem ab hoc instanti. Et arguitur tunc quod in hoc instanti C incipit
apparere divisibile: quia si non, detur ergo aliquod instans istius horae in quo non appareat
esse divisibile.
Et arguitur tunc quod sic: quia quocumque instanti dato, in isto instanti aliqua pars erit tanta
sicut nunc est totum C; ergo in isto instanti ista pars apparebit sicut nunc apparet totum C cum
aliis paribus, et pono cetera paria quantum est possibile. Et arguitur tunc sic: in isto instantialiqua pars A apparebit sicut modo apparet totum C, sed tunc non apparebit illa pars C totum
C; ergo tunc apparebit esse aliqua pars illius C, et si sic, sequitur igitur quod tunc apparebit C
habere duas partes; ergo tunc C apparebit esse divisibile, sed omne quod apparet esse
divisibile apparet esse divisibile in duas medietates; ergo tunc apparebit habere duas
medietates, sed tunc non erit aliqua medietas C tanta <117vb> sicut C fuit in principio hujus
horae vel sicut nunc est C, qua ratione tunc apparebit pars minor quam jam est C jam apparetaliqua pars minor quam jam est C. Et consimiliter arguitur per approprinquationem oculi
versus C vel e contra quod incipit apparere divisibile quamvis nunc appareat indivisibile; et ex
isto sequitur quod nulla pars rei visibilis apparet indivisibilis.
Sed forte sustinendo quod sic, dicitur quod in priori casu non incipit C apparere esse
divisibile, et conceditur quod licet ista pars illius C majoretur continue per totam istam horam
forte vel saltem per magnam partem illius, illa pars non apparebit esse pars C sicut nec inquacumque argumentatione apparet res continue major et major, licet ipsa continue sit major
quam prius. Et causa est quia pars apparet esse tanta sicut ipsa tota res, et non solum una parsapparet esse tanta sicut ipsa tota res, sed infinitae partes sunt quarum quaelibet apparet essetanta sicut et totum in tali casu, sed non infinitae, immo nullae duae apparent tantae sicut ettotum, quia nullae duae quarum utraque apparet tanta sicut et totum apparent esse duae
distinctae partes, sed apparent esse una et eadem quantitas, scilicet totum corpus Socratis; etideo non apparent tantae, quia non apparent esse plures partes, sed illud totum, quia nonapparet quod ibi sunt multa aequalia ita magna sicut totum, sed unum totum quod est illud
totum. Partes enim illae, licet sint diversae et distinctae, non tamen apparent esse diversae nec
distinctae: quia tantum communicant ad invicem quod pars illa cum qua non communicant
non est ibidem sensibilis; ideo et cetera.
Et sic forte per omnia dicitur de ipso C in casu posito de ipso C quod non in principio hujus
horae incipit C apparere esse quantum vel divisibile: quia licet continue post primum instans
illius horae erit ita quod infinitae partes C apparebunt, tamen in nullo instanti illius horae eritita quod aliquae partes C apparent esse partes C, sed quaelibet pars quae apparet esse apparetesse totum C. Et haec responsio est satis probabilis, difficile tamen foret experiri ipsam fore
veram.

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet126

Et ideo arguitur contra istam responsionem aliter: data illa responsione, sequitur quod
possibile esset quod tu videres mille homines, et tamen non videres aliquem hominem nec
aliquam hominem, et breviter non videres aliquod animal rationale, nec aliqua duo animalia
nec tria, et sic de aliis, sed paucissima animalia quae tu videres forent mille homines, quod
videtur esse impossibile et absurdum.
Et quod hoc sequatur ex ista responsione consequenter respondendo arguitur sic: quia ponatur
quod in aliqua distantia appareat tibi unus exercitus mille hominum, in qua distantia non
sufficias distinguere et videre minorem numerum quam sit numerus mille hominum. Tunc,
isto casu posito, sequitur ista conclusio posita, scilicet quod tu vides ibi mille homines etnullum hominem nec aliquam hominem vides nec aliquos homines nec aliquas, et sic
deinceps usque ad mille, quia pauciores non potes distinguere ab aliis in tali distantia, ut
ponitur in casu; ergo et cetera.
Et quod casus sit possibilis satis apparet per istam responsionem datam. Potest enim ille
exercitus removeri quousque appareat <118ra> indivisibilis omnino et cetera.
Similiter: sequitur quod quantumcumque bene apponatur visui tuo aliquod coloratum album
secundum aliquam superficiem planam et politam [quod] non vides quamlibet partem
extremam illius colorati terminatam ad istam superficiem tibi objectam, et tunc signata parteuna directa objecta oculo tuo in ista superficie non videres eam, quod non videtur verum.
Ideo forte dicitur, sicut est dicendum, quod nihil apparet indivisibile nec aliquid potest
apparere indivisibile, licet nullum argumentum factum ad hoc cogat ad hoc dicendum, sedquia verisimiliter est haec pars quam prior, potest autem satis bene concedi ista conclusio
proposita et quaelibet consimilis, scilicet quod aliquis videt mille homines et cetera, loquendosemper de per se videre, quod est videre aliquid per intensionem sibi appropriatam etdistinctam per quam solam una res visa ab alia revisa distinguitur: est enim hoc verum.
Et consimiliter concedendum <est> quod tu vides mille homines et nullum hominem vides, etquod vides viginti quartaria frumenti et tamen nullum granum vides, et sic de talibus: quia
notum est quod in quacumque distantia qua vides tantum cumulum frumenti vel lapidum tu
distinguis per visum unum granum185 vel lapidem ab alio grano vel lapide, loquendo tamen devidere communiter, quod est recipere intensionem rei visibilis, ipsam rem visibilem non perse, sed cum multis aliis juxta positis actualiter comprehendendo, ipsam non distinguendo abaliis, sed indistincte comprehendendo, conceditur quod nihil est ita modicum quin minus eo
possit videri et videtur, sed non potest videri ita modicum sicut est aliquid nec potest videri ita
modicum sicut potest videri aliquid, quia nihil est ita modicum nec aliquid potest esse ita
modicum sicut est aliquid quod potest videri.
Et ideo quando arguitur in principio quod tu potes videre ita modicum sicut est aliqua parsproportionalis tui, hoc est negandum tamquam impossibile; et ideo est illa minor vera, scilicet
quod cum nullo oculo potes videre ita modicum sicut est aliqua pars proportionalis tui.
Et non probatur conclusio: quia antecedens est impossibile; ideo et cetera.
Sed forte arguitur contra aliam responsionem datam, quae ponit quod nihil est ita modicum
quin potes videre minus eo: quia ex ista responsione sequitur quod ita diu videbis millesimam
partem A visibilis sicut tu videbis A visibile, et e contra, posito quod A sit unum visibile quod
disparebit per partem post partem quousque non videatur aliqua pars illius, quia
quandocumque videbis A videbis medietatem A, et quartam partem A, et octavam partem A,
et sic de omnibus talibus partibus proportionalibus A, quia juxta hanc responsionem sequitur
quod si tu vides aliquid tu vides medietatem illius. Sequitur etiam ex hac responsione quod si
quadratum aliquod elongetur a visu quousque omnino disparebit quod ita cito disparebit totum
illud quadratum sicut aliquis angulus illius, posito quod continue objiciatur consimiliter sicut
et prius et secundum eandem superficiem praecise. Quod arguitur ut prius: quia sequitur ‘tu
185 granum corr.: gradum L

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet

127

vides hoc quadratum; ergo tu vides quamlibet partem proportionalem illius tibi objectam ad
videndum’.
Consequentia patet <per> responsionem <118rb> intuenti, et si sic; ergo vides quattuor
angulos illius sicut prius, et sic arguitur pro omni instanti quousque ipsum omnino disparebit.
Et arguitur quod hoc sit falsum, sicut communiter est expertum: quia186 quadratum quod in
aliqua distantia prius apparuit quadratum eidem oculo quiescenti et per elongationem ab
eodem oculo apparebit aliquando circulare eidem oculo, ipso tamen continue manente
quadrato, sicut prius. Et arguitur tunc sic: tunc apparebit idem quadratum quando apparebit
circulare, et tunc non apparebunt anguli nec tu videbis angulos; igitur non ita diu apparebunt
anguli sicut illud quadratum apparebit.
Similiter arguitur ad idem sic: nulla pars potest videri per majorem distantiam quam istam perquam potest multiplicare intensionem suam, sed non per tantam distantiam potest aliqua pars
alicujus multiplicare intensionem suam sicut totum cujus est pars potest; igitur non ad ita
magnam distantiam potest quaelibet pars videri sicut potest totum cujus est pars.
Consequentia patet, et major similiter, et minor arguitur, illa scilicet quod pars non ad ita
magnam distantiam potest multiplicare intensionem suam sicut potest totum cujus est pars:quia quaelibet pars est minoris activitatis quam totum cujus est pars, quia totum est fortius et
majus quam est aliqua ejus pars; ergo et cetera.
Similiter: ex eadem responsione sequitur quod ad ita magnam distantiam potes videre unum
granum frumenti sicut unum molarem vel unum maximum montem, quod videtur esse
absurdum.
Et consequentia arguitur sic: quia fiat unus cumulus frumenti quousque sit altior et latiorquam sit aliquis mons. Et arguitur tunc sic: tu potes videre talem cumulum ad majorem
distantiam quam aliquem montem qui modo est, quia ille cumulus est major tam in latitudine
quam in altitudine quam est aliquis mons qui nunc est in magna proportione, et ita bene
situatus ad videndum; ergo ita procul vel magis potest ille cumulus videri. Et tunc arguitur sic:tu potes videre illum cumulum ita procul sicut maximum montem, sed ad ita magnam
distantiam potes videre unum granum sicut illum cumulum; ergo et cetera.
Minor probatur: quia videndo illum cumulum ad ita magnam distantiam sicut talem montem,
tunc vides unum granum ad ita magnam distantiam sicut unum montem, quia ad ita magnam
distantiam vides unum granum per responsionem datam sicut totum cumulum, quia sequitur‘tu vides istum cumulum; ergo vides medietatem istius, et medietatem illius medietatis, et sic
in infinitum; ergo tandem deveniretur ad unum granum et non solum ad unum granum, sed admillesimam partem illius’, quia ille cumulus, ut notum est, non continet infinita grana integra,
et quodlibet granum integrum est majus quam millesima pars pedis muscae; sequitur ergonecessario quod aliquando deveniretur ad visionem grani unius et ad quamlibet partem
proportionalem illius tibi objectam; ergo et cetera. Et ex hoc arguitur quod tuus visus sit
infinitae virtutis ad videndum: quia si nullus visus potest minus videre in aliqua distantia
modica optime disposita ad videndum quam visus tuus sufficit in maxima distantia, et quantovisus potest minus videre in majori distantia tui tanto est perfectior et nobilior; ergo visus tuus
est infinitae virtutis.
Consequentia arguitur: quia in infinita distantia si aliqua foret <118va> potest visus tuus
videre quamlibet partem illius grani sibi objectam, et breviter quodlibet visibile sibi objectum
quod in modica distantia potest aliquis visus alius videre; ergo et cetera.
Similiter: contra illud est Commentator expresse primo De caelo, commento sextodecimo, ubi
ponit expresse quod quaelibet potentia activa terminatur per maximum quod potest et potentia
passiva terminatur per minimum a quo potest pati, et exemplificat de visu, dicens quod visus
terminatur per minimum a quo potest pati, quia non a quolibet potest pati, sed si patiatur ab
186 quia corr.: quod V

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet

128aliquo, oportet quod illud sit certae quantitatis, et visus qui potest pati a minori in majori
distantia est alio visu fortior.
Et consimiliter ponit Commentator ibi de auditu, dicens quod in majori distantia, ut in leuca,
audit vocem majorem ibidem non audiret vocem minorem, nec ubi videtur majus videbitur etminus, et per hoc ponit differentiam Commentator inter potentiam activam et passivam,
dicens quod si potentia activa potest in majus, potest in minus, sed non sequitur hoc depotentia passiva, et exemplificat ut jam dictum est de potentiis passivis sensitivis.
Ad haec respondetur primo ad primum, quando arguitur quod ita diu videbis millesimam
partem proportionalem A visibilis sicut videbis A, dicitur quod videre aliquid est dupliciter, ut
praedictum est, scilicet aut per se aut per accidens. Et accipiendo videre pro videre per
accidens, ut communiter accipitur, ut cum dicitur aliquid videri indistincte, conceditur quod
ita diu videbitur quaelibet pars proportionalis A objecta visui sicut totum A: quia ita diu
videbitur quaelibet pars visui objecta indistincte sicut totum distincte.
Et consimiliter dicitur pro alio ubi arguitur quod ad ita magnam distantiam potes videre unummodicum granum frumenti sicut maximum montem in mundo. Conceditur enim quod est
possibile si posset fieri tantus cumulus, dum tamen posses videre et bene videre, et sic de aliis
circumstantiis, sed non oportet illud concedere, quia non sequitur manifeste ita cito posse fieri
talem cumulum, sed tamen, posito quod nunc foret talis cumulus juxta talem montem, bene
conceditur conclusio. Unde nunc conceditur quod ad ita magnam distantiam potest quaelibetpars proportionalis maximi montis terminata ad extremam superficiem objectam visui videri
sicut potest ille mons totus, et conceditur quod posito quod talis mons videatur per mille
miliaria quod per mille miliaria videtur una pars istius montis quae est ita modica sicut
aliquod granum milii vel frumenti.
Et consimiliter dicitur ad aliam formam, scilicet ad secundam, qua arguitur quod quadratum
continue apparebit in casu posito, quia non citius disparebunt anguli quam illud totum
quadratum disparebit, nec e contra. Huic dicitur quod illi anguli objecti visui non citius
disparebunt quam illud quadratum disparebit, sed citius disparebit illud quadratum quam illi
anguli disparebunt, et etiam citius disparebunt illi anguli quam illi anguli disparebunt: quia ita
cito disparebunt illi anguli sicut non apparebunt anguli, et citius non apparebunt anguli quam
non apparebunt; et ideo citius disparebunt illi anguli quam illi anguli disparebunt. Et eodem
modo est de quadrato: citius enim disparebit illud quadratum quam illud quadratum
disparebit; et ideo non sequitur quod quandocumque illud quadratum apparebit apparebit
quadratum, quamvis continue quando illud quadratum apparebit, tunc etiam isti anguli
apparebunt, quia licet ita diu illi anguli apparebunt sicut illud totum apparebit, non tamen ita
diu apparebunt esse anguli sicut totum apparebit esse totum. Et per hoc satis patet responsio
ad formam argumenti facti. Dicitur enim negando consequentiam: quia notum est quod non
sequitur ‘ita diu videbis istos quattuor angulos sicut videbis totum illud quadratum; igitur ita
diu totum apparebit tibi quadratum sicut tu videbis illud’, quia quamvis continue videbis illos
quattuor angulos, non tamen continue apparebunt tibi esse anguli.
Sed forte arguitur quod illi anguli non apparebunt ita diu sicut et illud totum: quia, si sic,sequitur quod totum continue apparebit tibi aequalis quantitatis sicut in principio, quia
quaelibet pars media inter illos angulos apparet continue tibi sicut in principio; ergo peraequales partes apparent illi anguli distare in fine distantiae sicut in principio, et si sic; ergo
totum quadratum in fine apparebit tantum sicut in principio, quod est falsum.
Praeterea: in fine distantiae illi anguli non apparebunt.
Probatio: quia tunc non apparebunt illi anguli apparere, quia tunc non judicabis aliqualiter de
eis quantumcumque advertatur ad illos; ergo et cetera.
Antecedens arguitur: quia inter illos angulos pono unum modicum visibile alterius coloris
quod multiplicat intensionem suam per incessum rectum ad oculum, et figura recta non tamen

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet

129

sensibiliter, et sit illud A. Et arguitur tunc sic: A non apparet; ergo nec quaelibet pars illius
anguli sibi immediati, quia quaelibet pars illius anguli ita debilem intensionem agit ad oculum
sicut agit A, vel debiliorem, vel forte nullam; ergo qua ratione A non apparet, nec quaelibetpars illius anguli apparet.
Consequentia patet, et assumptum arguitur: quia aliqua pars illius anguli est multo minoris
potentiae quam est A, quia si non, sequitur quod quaelibet pars illius foret majoris potentiae
quam est A; ergo cum infinitae sint partes illius anguli non communicantes, sequitur quod
totus ille angulus foret in infinitum majoris potentiae ad multiplicandum intensionem suamquam est A ad multiplicandum intensionem A, et cum A potest multiplicare intensionem
suam per aliquam certam distantiam, sequitur tunc quod ille angulus potest multiplicare
intensionem suam per distantiam infinitam, quod est impossibile.
Et consequentia penultima arguitur sic: quia si quaelibet pars istius anguli sit majoris
potentiae quam est A, cum dupla pars sit semper duplae potentiae; ergo aliqua pars illius
anguli est duplae potentiae ad A, et aliqua triplae, et aliqua quadruplae, et sic deinceps.
Consequentia patet: quia quaelibet pars istius anguli est dupla ad aliquam partem, et
quadrupla ad aliam, octupla ad aliam, et sic in infinitum; ergo et cetera.
Ad haec respondetur primo ad primum, quando arguitur quod illud quadratum continue
apparebit tantae quantitatis sicut fuit in principio, dicitur negando consequentiam.
Et ad argumentum, quando arguitur quod continue apparebunt illi anguli aequaliter distare
sicut in principio, huic dicitur quod hoc est falsum dupliciter: quia non continue apparebunt
illi anguli, sicut prius dictum est, quia numquam apparebunt iili anguli nisi quando apparebunt
esse anguli, et non continue apparebunt esse anguli; ideo non continue apparebunt illi anguli.
<119ra> Nec illi continue apparebunt aequaliter distare sicut in principio: quia licet omnes
partes mediae continue apparebunt sicut in principio apparuerunt, illi tamen continue
apparebunt minores et minores; et ideo non sequitur quod illi anguli continue apparebuntaequaliter distare.
Ad aliam formam, quando arguitur quod illi anguli non apparebunt, quia non illi apparebuntapparere, quia quantumcumque advertas ad illos non poteris istos distinguere ab aliis partibus
illius quadrati nec de illis judicare, huic dicitur concedendo conclusionem illam, scilicet quod
non apparebunt apparere. Sed ultra dicitur negando consequentiam ‘ergo non apparebunt’:quia non sequitur ‘illi anguli non in tantum apparent quod potes eos distinguere et judicare eos
differre ab aliis partibus illius quadrati; ergo non apparent’. Arguitur enim ibi ab inferiori adsuum superius negatione praeposita; ergo et cetera. Et consimiliter non valet illa consequentia‘non apparent apparere; ergo non apparent’: quia ad hoc quod aliquid appareat apparere,requiritur quod ipsum in tantum appareat quod ipsum possit a quocumque alio sibi juxtaposito
distingui, sed hoc non est verum de illis angulis et cetera.
Et tunc ad argumentum, quando arguitur quod A visibile non apparet; ergo a multo fortiori
nec quaelibet pars illius anguli juxtapositi, huic dicitur quod non sequitur.
Et quando arguitur quod sic, quia non quaelibet pars illius anguli est ita fortis admultiplicandum intensionem suam sicut A; igitur nec quaelibet pars illius anguli multiplicabit
fortius intensionem suam in oculum quam ipsum A multiplicabit intensionem suam, huic
dicitur concedendo conclusionem et etiam antecedens.
Et quando arguitur ulterius quod tunc non quaelibet pars illius anguli apparebit, huic dicitur
quod non sequitur, nec sequitur ‘intensio alicujus partis istius anguli est debilior quam
intensio ipsius A in oculo; igitur si A non potest videri nec quaelibet pars illius anguli
videbitur’. Sed in casu illo intensio cujuslibet partis illius anguli est intensio multo fortiorquam intensio A in oculo: quia intensio causata a toto angulo est cujuslibet partis intensio,
licet tamen non adaequata, quia per illam intensionem videbitur quaelibet pars visa illius
anguli, indistincte tamen, nec oportet quod pars quae sic videtur possit distingui ab aliis

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet

130partibus per partem illius intensionis sibi appropriatam et partes quae indistincte videntur
videntur per totam intensionem, non per partem illius intensionis quae correspondet eis indistantia bene proportionata.
Unde per hoc patet responsio ad formam argumenti, quando arguitur quod non quaelibet pars
illius anguli est ita fortis ad multiplicandum intensionem suam ad oculum sicut est visibile;ergo non cujuslibet partis intensio est ita fortis sicut est intensio A. Dicitur enim quod
consequentia non valet: quia nulla pars per se agit intensionem suam, sed omnes partes simul
coagunt, et omnes istae fortius agunt quam sufficit A agere per se, sicut viginti homines
velocius traherent navem quam unus qui esset in duplo fortior quam aliquis illorum.
Et per hoc patet responsio ad illud quod allegabatur a Commentatore, commento cxvi primo
Caeli, scilicet quod Commentator dicat quod virtus visiva non potest pati a quocumque, sed
est dare minimum a quo virtus visiva potest pati, id est non a quocumque potest pati per se etdistincte, sed visus ille qui a minori potest pati cum eisdem circumstantiis est virtus multo
fortior. Verumtamen utrum sit dare minimum a quo virtus visiva potest pati per seipsum non<119rb> adjuncto cum alio sibi simili vel maximum a quo non potest visus pati patebit inproximo argumento. Quantum est nunc ad propositum, dicitur quod Commentator intelligit deillo a quo potest visus per se pati, et sic loquendo non potest aliquis visus pati ab aliquo etsubduplo et subquadruplo, et sic in infinitis: quia si posset aliquis visus per se pati ab aliquo etsubduplo, et sic deinceps, sequitur quod ille visus foret in infinitum fortior quam nunc est
aliquis alius. Et per hoc patet quod non sequitur, licet visus potest pati ab aliquo per accidens,
id est partialiter et indistincte, et a subduplo et subquadruplo, et sic in infinitum, quod ipse
propter hoc foret infinitae perfectionis: quia quilibet visus sic potest pati et cetera.
Sed forte arguitur contra hoc adhuc sic: quia non quaelibet pars alicujus visibilis est sensibilis
a visu, quia si sic, sequitur quod quantumcumque modicae quantitatis fuerit aliqua pars quod
ipsa potest percipi a sensu visus et distingui ab alia parte, quod prius est negatum, quia si ipsa
fuerit sensibilis, ipsa potest sentiri, et si sic; ergo distingui potest, quia ad hoc quod aliquid
sentiatur requiritur plus quam quod intensio ejus recipiatur in sensu. Requiritur enim quod
ipsa sit fortis et sufficiens movere sensum et breviter moveat ipsum sensum. Aliter enim non
sentitur sensibile nisi ipsum moveat ipsum sensum et cetera.
Sed pro isto adduc dicitur, sicut prius, quod aliquid est sensibile dupliciter, per se et per
accidens. Et conceditur quod quaelibet pars quantitativa alicujus quantumcumque modicum
fuerit sensibilis per se vel per accidens.
Et quando arguitur quod non quaelibet talis pars est sensibilis, quia non quaelibet talis parspotest movere sensum; ergo et cetera., huic dicitur quod ista consequentia non valet, sicut non
sequitur ‘iste homo non potest ridere; ergo iste homo non est risibilis’, nec sequitur ‘iste homo
non habet duos pedes; ergo iste homo non est bipes’, et sic de aliis, quia forte haec pars distat
tantum nunc a quolibet sensu quod ipsa non potest durare quousque approximetur sibi aliquis
sensus quem ipsa potest movere, sicut forte iste homo est ita infirmus et prope mortem quod
ipse numquam ridebit nec potest ridere, et tamen est risibilis, et sic de aliis.
Sed haec responsio non vadit multum ad propositum argumenti; ideo posito quod totum illud
cujus est haec pars sentiatur modo, et quod illa pars sic sit objecta sensui una cum toto, dicitur
quod ipsa tunc sentitur et movet sensum.
Et quando arguitur ulterius quod si illa sic moveat sensum et sentiatur a visu quod visus tunc
non potest distinguere illam ab aliis partibus et ipsam cognoscere, huic dicitur negandoconsequentiam, sicut prius dictum est. Sensibile movere sensum et etiam sentiri est dupliciter,
aut partialiter et indistincte, aut per se distincte. Unde ista pars, quamvis moveat sensum, hoc
tamen est indistincte et partialiter et non per se; et ideo non sequitur, quamvis moveat sensum,
quod propter hoc potest cognosci et distingui a sensu nisi fuerit valde accidentaliter et non perse, sed ratione alterius, sicut posito quod aliquid ita velociter augmentetur quod continue
appareat majus quam prius, tunc propter quamlibet partem advenientem apparet illud majus

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet

131

quam prius, et sic quodammodo distinguitur quaelibet pars adveniens, sed haec est valde
accidentaliter et non solum ratione talis partis advenientis, sed quia illa augmentatio est<119va> ita velox quod nulla est pars sensibilis temporis quin illi correspondeat parssensibilis augmenti. Et ideo apparet illa augmentatio continua: quia licet tanta pars foret
addita in die uniformiter quanta nunc additur in hora vel in una parte sensibili modica in totodie, diceretur forte quod non appareret actualiter augmentari, et tamen notum est quod in fineillius diei in majori proportione foret illud augment<at>um ultra illud quod prius habuit inprincipio ejusdem diei quam nunc immediate post primum instans ejusdem horae eritaugmentatum ultra illud quod habet in principio illius horae; et ideo major causa propter quam
continue apparebit majus et majus est velocitas augmentationis, et non solum quantitas denovo acquisita. Et hoc etiam satis apparet in motu locali: quia ibidem potest aliquid ita
velociter moveri quod apparebit continue moveri, licet unum pertransiret tantum spacium indie quantum aliud pertransiret in millesima parte illius diei, primum apparet continue moveri
et aliud in toto die non apparet actualiter moveri, sed continue quiescere, sicut apparet deradio solis et de motibus in horologiis et in multis casibus et cetera.
Aliter arguitur ad sophisma sic: tu potes videre minimum per se visibile vel maximum non per
se visibile, et nullo oculo potes videre minimum per se visibile nec aliquo oculo potes videre
maximum non per se visibile; ergo potes videre quod nullo oculo potes videre; ergo et cetera.
Antecedens arguitur: quia vel est dare maximum quod per se non potes videre vel minimum
quod per se potes videre.
Quod haec divisio sit vera probo: quia signetur aliquid187 quod sit summe album vel optime
coloratum ad videndum, quod tamen ratione suae parvitatis non sufficit per se movere
aliquando visum sensibilem ita quod a nullo visu sufficiat nunc per se videre, et crescat
quousque ipsum sufficit per se videri a valde debili visu. Nunc arguitur sicut communiter inomnibus talibus probandis arguitur, et sit hoc visibile A gratia exempli, et tunc arguitur sic:
jam non sufficit A per se videri ab aliquo visu, et aliquando per se sufficiet videri ab aliquo
visu; ergo incipit vel incipiet esse sufficiens per se videri ab aliquo visu. Et sit illud instans B
in quo incipiet esse sufficiens per se videri et cetera, et tunc quaeritur utrum in B instanti A
erit sufficiens ut per se videatur vel non tunc erit sufficiens ut per se videatur et cetera. Si tunc
non erit sufficiens et cetera, et immediate post B instans erit A sufficiens ut per se videatur;ergo in B instanti erit A maximum quod tunc non erit sufficiens ut per se videatur: quia
ponatur gratia argumenti quod B instans sit praesens. Et arguitur tunc sic: A in hoc instanti
non est sufficiens ut per se videatur, et immediate post instans praesens quod est B instans erit
A sufficiens ut per se videatur; ergo A est maximum quod non est sufficiens ut per sevideatur. Si autem in hoc B instanti sit A sufficiens ut per se videatur, et immediate ante hoc
instans quod est B non fuit A sufficiens ut per se videatur; ergo A est minimum quod sufficit
ut per se videatur: quia quantumcumque A foret minus quam nunc est, A non esset sufficiens
ut per se videretur, quia immediate ante hoc ipsum non sufficiebat ut videretur per se; ideo etcetera. Ideo sive ponatur quod in B instanti sit A sufficiens ut per se videatur sive ponatur
quod in B instanti non erit A sufficiens ut per se videatur, sequitur quod vel est dare minimum
quod potest per se videri vel maximum quod non potest per se videri.
Ideo si detur minimum per se visibile, sicut apparet quod vult Commentator primo De caelo,<119vb> commento allegato, arguitur quod non, et sit illud A gratia exempli, tunc A est
minimum per se visibile; ergo per aliquam distantiam potest A videri; igitur in minori
distantia potest aliqua pars A videri per se vel aliquod minus A ab aliquo fortius agente vel
vidente.

187 aliquid corr.: aliquod V

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet132

Si dicatur quod requiritur dari optimam distantiam et optimam lucem et potissimam virtutem
visivam optime advertentem ad illud sentiendum, et sic de aliis circumstantiis optimis
omnibus, sicut est possibile imaginari, et istis omnibus concurrentibus, poterit illud videri et
non aliter.
Sed posito quod hoc foret possibile, sicut in rei veritate est impossibile de facto et simpliciter
impossibile quoad naturam sed solum possibile imaginabile, adhuc cum illis positis arguitur,et ponatur quod A videatur cum omnibus istis circumstantiis. Et arguitur tunc sic: A videtur;ergo aliqua pars A minus bene videtur, et minus distincte videtur quam videtur A; ergo A non
videtur ita debiliter sicut aliquid potest videri, et sic sic; ergo A debilius potest videri quam
ipsum modo videatur; debilitetur ergo A vel oculus vel lux medii vel aliqua talis circumstantia
quousque A videatur debilius quam prius. Et arguitur tunc sic: jam A videtur debilius quamprius; ergo aliquid188 minus A cum aeque bonis circumstantiis sicut cum illis quibus A
videbatur prius melius quam nunc videtur potest ita bene per se videri sicut nunc videtur A
per se; ergo A non est minimum per se visibile.
Consequentia patet, et antecedens arguitur: quia sicut A potest debilius videri per se propter
debilitatem seu remissionem alicujus circumstantiae, ita tunc poterit aliquid minus A videri
per se sub consimili gradu per intensionem ejusdem circumstantiae; ergo et cetera.
Sed forte dicitur quod A cum illis circumstantiis optimis omnibus prius positis debilissime
videtur per se, et quod nihil per se visum potest debilius vel remissius videri per se quam A
tunc videbatur cum illis circumstantiis optimis; et ideo licet aliqua pars A videatur remissius
quam totum A, non sequitur quod potest remissius per se videri quam tunc videtur totum A,
quia nulla pars A videtur per se, sed per accidens et indistincte, nec apparet visibile distincte
sed indistincte tantum.
Sed contra hanc responsionem arguitur sic: si A videatur cum illis circumstantiis per se; ergo
per se sub aliquo gradu videtur, et quicumque gradus detur non quilibet gradus citra illum est
sensibiliter distans per se ab illo nec quilibet gradus ultra illum est sensibiliter remissior illo.
Ponitur igitur quod A primo in aliqua proportione intendatur in aliqua quantitate quousquevideatur sub gradu intensiori, non tamen appareat sensibiliter intensior. Et arguitur tunc sic:
aliquando quando ipsum erit majus, videbitur sub gradu intensiori quam prius, non tamen sub
gradu sensibiliter intensiori quam prius; igitur tunc A non apparebit melius videri quam prius;ergo consimiliter potest A remitti quousque videatur sub aliquo gradu remissiori quam prius,
quamvis ipsum non appareat debilius videri quam prius, et si sic; ergo sequitur quod A non est
minimum quod potest per se videri.
Similiter: in casu illo medietas A videbitur debilius quam totum A; ergo si remittatur
quousque non videbitur omnino citius videbitur ita debiliter sicut tunc videbitur medietas
illius A quam ipsum A non videbitur; ideo forte dicitur quod A est maximum non per sevisibile.
Sed contra hoc arguitur sicut prius: sit enim illud A. Et arguitur tunc sic: A est maximum
quod non est per visibile; ergo A non est per se visibile et quodlibet majus A est per sevisibile.
Sed arguitur quod non: quia forte aliquid majus A est multo minus bene coloratum ut videatur
quam est A vel omnino non lucidum nec coloratum sicut est terra pura vel materia prima; ergotale non est per se visibile, et ipsum est majus; ergo et cetera.
Similiter arguitur sic: A non est per se <120ra> sensibile; ergo nec quodlibet majus A est per
se sensibile.
Consequentia arguitur sic: quia signetur aliquod majus A insensibiliter tantum illo majus, etjuxtaponatur illud ipsi A. Et arguitur tunc sic: illud non est sensibiliter majus A; ergo illud
non causabit intensionem sensibiliter fortiorem quam causabit A; ergo intensio illius non
188 aliquid corr.: aliquod V

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet

133

movebit sensibiliter sensum plus quam faciet intensio A; igitur qua ratione A non videbitur,
nec illud videbitur.
Similiter: intendatur A insensibiliter ita tamen quod A sit minus visibile quam illud sibi
juxtapositum. Et arguitur tunc: A videbitur ita bene sicut illud juxta se positum, quod sit B,
quia sub eodem gradu tunc apparebit A post illam intensionem vel augmentationem factam in
illo sicut prius apparuit B; ergo ab illo gradu poterit tantum A remitti continue manendo per sevisibile sicut potest B, sed B potest remitti per majorem latitudinem quam prius intendebatur
A, quia B in rei veritate plus distat a maximo per se non visibili quam faciat A post suamintensionem; ergo cum A poterit per tantam latitudinem remitti per quantam poterit B,
sequitur quod A poterit remitti per majorem latitudinem quam ipsum intendebatur continue
manendo per se visibile.
Similiter: A non est maximum quod non est per se visibile, quia A potest per se videri, quia A
potest augeri vel majorari quousque possit per se videri; ergo A potest per se videri; ergo A
non est maximum per se visibile.
Ideo forte dicitur, sicut est dicendum, in principio, scilicet quod non valet ista divisio, scilicet
quod est dare minimum per se visibile vel maximum non per se visibile: quia non est dare
minimum per se visibile, ut ponunt argumenta praefacta, nec est dare maximum non per sevisibile, ut probavit argumentum prius factum contra illam partem, quia, quocumque tali dato,
multa sunt illo majora quorum nullum est per se visibile nec per accidens; igitur et cetera.
Sed ista instantia non multum vadit ad propositum argumenti: quia divisio sic intelligitur quod
est dare minimum per se visibile vel maximum non per se visibile ita quod non illud sit
visibile nec aliquid aequale sibi sub tanta quantitate praecise, et cuilibet majori illo aliquod
aequale sit per se visibile, et sic intelligendo illam divisionem est illa divisio necessaria, sicut
probat argumentum factum ad probandum divisionem in principio, et sic universaliter
intelligitur in principio quaelibet talis divisio. Sed tamen de virtute sermonis cum non sit
auctoritas satis bene, potest negari simpliciter, quia non exprimit opponens carentiam
argumenti nisi sciverit defendere illam cavillationem ipsius responsalis, dato et expresso illo
intellectu praehabito de divisione conceditur illa divisio pro secunda sui parte intelligendo
illam secundam partem sicut prius expositum est, scilicet quod A est maximum quod non est
per se visibile ita quod illud A non sit per se visibile nec aliquod sibi aequale sub tanta
quantitate praecise et cuilibet majori hoc aliquid aequale est per se visibile.
Et ad argumenta contra illam partem respondetur, primo ad primum, quando arguitur quod si
A sit maximum quod non est per se visibile; ergo non cuilibet majori A aliquod aequale est
per se visibile, negatur consequentia.
Et quando arguitur ulterius quod non, ponendo quod B sit tale visibile per se quod tamen sit
insensibiliter majus A, hoc bene admittitur.
Et quando ulterius arguitur ex illo quod B non est per se visibile: quia B non causat
intensionem sensibiliter fortiorem quam A ceteris paribus, huic dicitur negando istam
consequentiam.
Et quando arguitur probando illam, quia qua ratione B videtur per intensionem suam quae non
est sensibiliter fortior intensione ipsius A, sed tantum insensibiliter, quod eadem ratione A
videtur per intensionem suam insensibiliter debilius quam B, huic dicitur <120rb> negandoconsequentiam, quia licet ille excessus in fortitudine B intensionis respectu A sit insensibilis
per se, tamen ille excessus additus toti residuo movet sensum, ubi residuum per se nonmoveret, immo de virtute sermonis nulla intensio est fortior sensibiliter quam est intensio A,
quia intensio A visibilis non est sensibiliter fortis; et ideo B non movet sensibiliter fortius
quam movet A.
Ad aliam formam, quando arguitur ad idem ponendo quod A augmentetur vel intendatur
quousque sit per se visibile, debilius tamen quam B est, admittatur casus.

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet134

Et quando arguitur ulterius ex illo quod A poterit iterum remitti per tantam latitudinem sicut
potest B ipso continue manente per se sensibili, huic dicitur quod non.
Et quando arguitur quod sic, quia sub eodem gradu tunc apparebit A sicut B, huic dicitur
negando istam propositionem.
Et si dicitur quod sic, quia A et B apparebunt esse aequaliter visibilia; ergo sub eodem gradu
apparebunt vel saltem sub eisdem vel aequalibus, huic dicitur negando consequentiam. Undenon omnes gradus simpliciter distant sensibiliter. Notum est enim quod non sequitur ‘aliqua
talia apparent talia vel talia; igitur sub eisdem gradibus apparent illa talia vel talia’: quia forte
unum apparet sub uno gradu insensibiliter simpliciter distante ab illo sub quo apparetreliquum. Ideo non sequitur ‘apparent aequaliter visibilia; ergo sub eodem gradu apparent
visibilia’, et ultra non sequitur, quamvis A et B in casu illo apparent aequaliter visibilia quod
A et B posse<n>t remitti per tantam latitudinem ultra illum gradum sub quo A prius fuit [A]continue manente visibili per se sicut poterit B remitti continue manente per se visibili.
Ad ultimam formam, qua arguitur quod A non est maximum quod non est per se visibile, quia
A poterit videri, huic dicitur negando consequentiam, quia non sequitur ‘A non est visibile perse; ergo A non poterit videri per se’, quia illud est non visibile per se quod non est naturaliter
visibile et, ipso existente consimiliter disposito intrinsece omnino sicut jam est, numquam eritsufficiens ut per se videatur sine juvamento alterius visibilis sibi juxtapositi, nec foret
possibile ipsum per se videri secundum omnes dispositiones intrinsecas quas nunc habet nisi
ille vel aliqua istarum melioretur, et maxime nisi ipsum fuerit majus quam nunc est, et sic
accipiendo maximum non per se visibile, patet quod non valet ista consequentia ‘A non est
per se visibile; ergo A non potest per se videri’, sed sequitur quod A non est sufficiens ut per
se videatur, nec est possibile quod ipsum videatur per se sub illa vel sub illa modica
quantitate.
Sed si fiat talis divisio utrum sit dare minimum quod potest per se videri vel maximum quod
non potest per se videri, dicitur, ut prius, quod est dare maximum quod non potest per sevideri, et si tunc ponatur quod illud augmentetur quousque illud sufficiat per se videri, huic
dicitur quod illud repugnat illi priori dato, scilicet quod illud datum sit maximum quod nonpotest per se videri, quia notum est quod haec repugnant ‘hoc non potest videri per se’ et ‘hoc
aliquando poterit per se videri’, quia si hoc aliquando poterit per se videri, in praesenti instantipotest hoc per se videri; et ideo si illud sit maximum quod non potest per se videri, sequitur
quod in aeternum non poterit illud per se videri.
Et si arguitur ex isto quod ista responsio sit falsa, quia detur unum tale quod sit maximum
quod non potest per se videri, et sit illud A, et tunc arguitur sic: A est maximum quod nonpotest per se videri, sed A potest esse majus quam ipsum modo est; ergo A potest per sevideri, vel saltem aliquod aequale sibi potest per se videri, quia aliquod aequale A potest
rarefieri ipso <120va> manente continue aeque bene disposito sicut nunc est; ergo qua ratione
foret A maximum quod non potest per se videri, sequitur quod quodlibet minus A quod nonpotest per se videri foret etiam maximum quod non potest per se videri, quod est impossibile.
Ideo pro isto dicitur, ut prius, quod A non potest in casu isto per se videri.
Et quando arguitur quod A potest esse majus quam ipsum est in praesenti instanti, huic dicitur
quod hoc non sequitur, nec est simpliciter repugnans; ideo admittitur in priori casu.
Et tunc quando arguitur ulterius ex isto quod A potest per se videri cum ipsum fuerit majus
quam prius, huic dicitur quod hoc repugnat; et ideo illud est negandum.
Et quando arguitur tunc alia pars, quia saltem sequitur quod aliquod quod est aequale et etiamminus A potest per se videri; ergo qua ratione fuit A in principio maximum quod non potest
per se videri, etiam tunc sequitur quod minus A fuit maximum quod non potest per se videri,quia tunc fuit aliquid aequale ipsi A, quod tunc potuit majorari ipso continue manente
aequaliter visibili sicut prius; ergo tunc fuit aliquid aequale A quod potuit per se videri, etetiam aliquod minus A quod tunc potuit per se videri; ergo A tunc non fuit maximum quod

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet

135non potuit per se videri; vel si sic; ergo eadem ratione infinita minora fuerunt consimilitermaxima quae non potuerunt per se videri, huic dicitur quod A tunc fuit maximum quod tunc
non potuit per se videri, et modo est similiter maximum, posito quod A sit, quia A nunc est
tale quod non potest per se videri, nec aliquod sibi aequale potest per se videri ipso manente
continue tanto praecise sicut nunc est A et cuilibet majori hoc A manente continue tantopraecise sicut ipsum nunc est aliquod aequale potest per se videri. Unde conceditur quod A est
maximum quod non potest per se videri, et tamen aliquod minus hoc A potest per se videri:quia aliquod minus A potest majorari quousque ipsum fuerit majus A, ipso existente continue
visibile aequaliter sicut et prius vel intensius visibili, et sic non potest A, quia licet ponatur
quod A potest majorari, non tamen propter hoc sequitur quod A potest per se videri, quia nonsequitur ‘A potest majorari; ergo A potest per se videri’.
Aliter arguitur ad sophisma sic: aliqua est minima distantia per quam non potes videre A esse
pedalis quantitatis aliquo oculo, et per eandem distantiam potes A videre esse pedalis
quantitatis aliquo oculo; ergo neutrum oculum et cetera.
Antecedens arguitur, et ponatur quod A sit visibile bipedalis quantitatis, et moveatur ipsum
quousque non poterit apparere pedalis quantitatis tibi, tunc vel est dare minimam distantiam
per quam non potest tibi apparere pedalis quantitatis vel maximam distantiam per quam potest
apparere tibi pedalis quantitatis.
Quod valeat ista divisio arguitur omnino consimiliter sicut in proximo argumento et inquolibet consimili: quia aliquando incipiet esse ita quod B non potest apparere tibi pedalis
quantitatis; signetur igitur illud instans et distantia per quam A tunc distabit a te, et sequitur
quod illa distantia erit minima distantia per quam A non potest apparere tibi pedalis
quantitatis vel maxima per quam potest. Ideo si dicatur primum quod est dare maximam
distantiam per quam A potest apparere tibi pedalis quantitatis, contra hoc arguitur sic, et
ponatur quod A appareat tibi in tali distantia esse pedalis quantitatis, et ponatur omnino unumaliquod aequale et aeque bene dispositum secundum conditiones omnes in distantia
insensibiliter longiori, quod etiam apparet tibi optime sicut potest per <120vb> talem
distantiam, et sit illud B. Et arguitur tunc sic: A et B apparent tibi quanta, aut ergo aequalia
aut inaequalia. Ponatur enim quod judices de quantitate eorum. Si dicatur quod apparent tibiaequalia, et A apparet tibi pedalis quantitatis; ergo et B apparet tibi pedalis quantitatis, sed B
est magis distans per positum quam A; ergo eadem ratione si A per tantum distaret sicut jam
facit B, apparet pedalis quantitatis. Sint enim A et B aequalia omnino et similia, ut prius
positum est, et ponatur A in loco B et contra; et tunc qua ratione B prius apparuit pedalis
quantitatis, A apparebit pedalis quantitatis, sed tunc distabit A per plus quam per distantiam
prius datam maximam; ergo ista distantia prius data non fuit maxima; ergo et cetera.
Sed pro isto dicitur quod B non apparebit pedalis quantitatis in casu prius posito: quia cum
ipsum sit omnino aequale A et simile illi, et A distat per maximam distantiam per quam ipsum
potest tibi apparere pedalis quantitatis, et B plus distat licet insensibiliter, ipse tamen excessus
licet sit per se insensibilis, conjunctio tamen priori distantiae datae maximae facit quod B
apparebit sensibiliter minus A.
Sed contra hanc responsionem, licet ipsa sit probabilis, arguitur sic: si B in casu isto apparetsensibiliter minus A; ergo eadem ratione si B foret in aliqua proportione quantumcumqueminus A, et poneretur immediate juxta A ita quod aequaliter praecise distarent A et B sicut A
jam distat, B appareret sensibiliter minus A et, quantumcumque majus A juxta poneretur ipsi
A in tali distantia, ipsum appareret sensibiliter majus A. Et ex isto etiam sequitur quod
quantumcumque modicum A appropinquaret oculo tuo apparet majoris quantitatis quam
pedalis: quia qua ratione A per remotionem immediate post instans remotionis apparebit
minoris quantitatis quam pedalis, et e contra per appropinquationem ipsum apparebit majoris
quantitatis quam pedalis.

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet

136

Similiter: si illud non sequitur, signetur in principio quando A apparuit bipedalis quantitatis
unum majus A cum eisdem circumstantiis medii vel oculi quod tunc apparuit aequale A etmoveatur illud simul cum A quousque illud simul cum A deveniat ad finem primae distantiae
datae, scilicet maximae per quam potest A apparere pedalis quantitatis, et sit illud majus A D.
Et arguitur tunc sic: A et D in fine illius distantiae apparebunt aequalia; ergo quamvis A et B
insensibiliter plus distarent quam nunc distant, non apparet A minus D propter illam
remotionem.
Consequentia arguitur sic: nulla distantia sensibilis in praedicata remotione causavit diversam
apparentiam inter A et D in quantitate; ergo a multo fortiori jam non quaelibet distantia
insensibiliter major quam prius causabit sensibilem diversitatem inter A et D.
Probatur: prius enim A et D continue apparuerunt aequalia non obstante tota remotione, ut
pono; ergo jam non quaelibet remotio erit in tantum sensibilis quod ipsa causabit sensibilem
diversitatem ut A et D continue appareant inaequalia.
Similiter: in casu isto D continue ultra illam distantiam apparebit majus A sensibiliter etpropter majorationem illius distantiae; ergo si D in eadem distantia maxima per quam A
potest apparere pedalis quantitatis in aliqua proportione majoretur, sequitur tunc quod ipsum
apparet majus A, et cum A tunc apparebit pedalis quantitatis, sequitur quod D
quantumcumque majoretur ibi per ipsum apparet majoris quantitatis quam pedalis; ergo
eadem ratione et prius apparuisset sic propter quantumcumque quam majorationem illius D,
consequens falsum.
<121ra> Sed ad omnia argumenta probabiliter responderi potest negando quamlibet illarum
consequentiarum in quocumque argumento. Haec enim consequentia non valet, sicut potest
probabiliter sustineri, licet per quamcumque remotionem ultra istam distantiam apparet D
majus A, quod propter hoc si D in fine illius distantiae foret in aliqua proportione majus quamnunc quod tunc appareret sensibiliter majus A: quia tota causa quare D continue ultra illam
remotionem apparebit majus A sensibiliter est quia A continue apparebit minus sensibiliterquam ipsum apparebit in fine illius distantiae; igitur et cetera.
Et consimiliter dici potest ad aliquam prius adductam: quia aeque probabile apparet ponere
aliquid esse ultimum instans in quo A et D apparebunt aequalia in casu, sicut ponere primum
instans in quo apparebunt inaequalia ponendo ea quae apparent aequalia elongari quousqueappareant inaequalia; et ideo sicut ponendo quod aliquod sit primum instans in quo
apparebunt inaequalia in tali casu poneretur quod aliqua remotio erit sufficiens ad causandum
tantam diversitatem, et quaelibet major illa sufficit et nulla minor, quia tota remotio usque ad
illum punctum ubi primo apparebunt inaequalia ita erit ponendo quod aliquod ultimum instansin quo apparebunt aequalia poneretur quod aliqua remotio non sufficit ad causandam tantam
diversitatem et quaelibet major illa sufficit, et hoc est satis probabile.
Ideo arguitur ad hoc quod nulla sit maxima distantia per quam A potest apparere pedalis
quantitatis: quia tunc posito quod A appareret pedalis quantitatis in fine illius distantiae,sequitur quod A apparet ibidem cum ita bonis circumstantiis cum quibus posset apparere
ibidem, et quod tu ita bene comprehenderes sicut posses, et quod A haberet tantum
juvamentum apparendo sicut ipsum posset habere in apparendo tibi habere pedalem
quantitatem ibidem, et tunc tu etiam te promoveres quantum foret tibi possibile ad illud idem
comprehendendum, et tamen ita debiliter A appareret tibi esse pedalis quantitatis sicut aliquidtibi potest apparere esse pedalis quantitatis, sed istud creditur esse impossibile, et quod illud
sequatur satis patet intuenti per praearguta.
Ideo forte dicitur in principio concedendo alteram partem divisionis, scilicet quod est dare
minimam distantiam per quam A tibi non potest apparere pedalis quantitatis ad istum
intellectum quod per illam distantiam non potest tibi apparere pedalis quantitatis, nec per

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet

137aliquam praecise tantam aeque bene dispositam, sed per quamlibet minorem distantiam vel
sibi aequalem potest apparere tibi pedalis quantitatis.
Sed contra hanc responsionem arguitur sic: sit illa D gratia argumenti. Tunc arguitur sic: D est
minima distantia per quam A non potest apparere tibi pedalis quantitatis; ergo per D
distantiam non potest A apparere pedalis quantitatis, et per quamlibet distantiam minorem D
distantia vel sibi aequalis potest A apparere pedalis quantitatis.
Et arguitur quod non: nam aliqua est distantia ita modica quod per illam A non potest
apparere tibi, quia potest ita appropinquari ad oculum quod omnino non videbitur, quia
visibile positum supra visum non videbitur; signetur ergo talis parva distantia quae non est
proportionata ad visionem. Et arguitur tunc sic: per illam non potest A videri nec per ita
modicam, et haec distantia est minor D distantia; ergo non per quamlibet distantiam minorem
D distantia vel sibi aequalem potest A apparere pedalis quantitatis.
Praeterea: signetur D distantia, et ponatur A visibile in fine illius D distantiae, et tunc vel
apparebit pedalis quantitatis vel non. Si non, sicut ponit ista responsio, contra: juxtaponatur
aliud visibile huic A consimile in toto praeter hoc quod ipsum sit insensibiliter majus A ita
quod illud apparebit pedalis quantitatis praecise quod sit B, ut praeargutum est per omnia<121rb> in primo membro illius divisionis. Et arguitur tunc ut prius: A apparet minoris
quantitatis quam pedalis, et B apparet pedalis quantitatis; ergo A apparet sensibiliter minus Bin fine D distantiae.
Et arguitur quod non: quia quantumcumque modicum A appropinquaret citra finem illius D
distantiae A apparebit pedalis quantitatis vel majoris, sed non quaecumque appropinquatio
foret sensibilis, quia ipsum tantum appareret distare post appropinquationem sicut antequando fuit directe ad finem D distantiae; ergo eadem ratione sicut in quolibet puncto citra
finem D distantiae apparet A pedalis quantitatis etiam in fine ejusdem distantiae apparebit A
pedalis quantitatis.
Etiam arguitur ad idem: quamvis A in aliquo instanti removeretur ultra D distantiam B
continue quiescente non appareret A sensibiliter minus quam in fine D distantiae apparebit;
ergo eadem ratione quamvis A in aliqua proportione appropinquaret citra finem D distantiae
non apparet A sensibiliter majus quam apparebit in fine D distantiae, sed in quolibet puncto
citra ultimum punctum D distantiae apparebit A pedalis quantitatis; ergo in fine D distantiae
apparebit A pedalis quantitatis et aequale B.
Similiter: A in fine D distantiae in nulla proportione plus distabit ab oculo quam in aliquopuncto citra finem D distantiae, ut notum est; ergo ibidem in nulla proportione apparebit A
minus quam in aliquo puncto citra finem ceteris paribus, sed in quolibet puncto citra ejusdem
finem A apparebit pedalis quantitatis, quia in quolibet puncto citra D potest A apparere
pedalis quantitatis, sicut ponit responsio illa; ergo in fine D distantiae potest A apparere
pedalis quantitatis, quia tunc non apparebit A plus distare quam in aliquo puncto citra.
Respondetur ad illam divisionem factam in principio sicut prius tactum est ipsam concedendo
pro secunda sui parte.
Et ad argumentum, quando arguitur in oppositum quod aliqua est ita modica distantia quod
nec A nec aliquid sibi aequale potest videri per ipsam vel aliquam sibi aequalem, huic dicitur
negando illam propositionem de virtute sermonis: quia sequitur ‘A videtur per aliquam
distantiam; igitur videtur per subduplam distantiam ad illam quaecumque detur, et per
subtriplam et subquadruplam, et sic in infinitum, et breviter nulla est ita modica distantia sicut
est aliqua per quam A videtur; et ideo de virtute sermonis nulla est distantia ita modica quin
per minorem potest A videri’, et videtur forte licet ipsum distet ab oculo per mille leucas,
sicut patet de sole. Unde non est minor distantia in mundo quam est aliqua per quamaliquando vidisti solem et lunam, et sic de aliis.
Et ideo quando arguitur quod visibile positum supra visum non videtur, dicitur quod hoc est
impertinens illi responsioni datae.

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet138Sed forte hic diceretur quod haec responsio non vadit ad propositum sed evadit per unam
cavillationem quae non est ad propositum argumenti: quia arguitur prius quod aliqua est ita
modica distantia quod <per> ipsam adaequate non potest A apparere tibi pedalis quantitatis,
quia A non potest apparere visui per ipsam adaequate nec per aliquam praecise tantam. Huic
dicitur forte quod hoc foret possibile et verum, sed illud non est contra responsionem datam
de virtute sermonis nec ad bonum intellectum.
Quod illud non sit contra responsionem datam de virtute sermonis satis patet.
Et quod non sit contra responsionem datam ad bonum intellectum satis etiam patet: quia cum
conceditur in illa responsione quod aliqua est minima distantia proportionata ad videndum perquam A non potest apparere pedalis quantitatis, sic intelligimus, scilicet quod aliqua est
minima distantia proportionata ad videndum per quam A non potest apparere pedalis
quantitatis nec per aliquam praecise tantam et per quamlibet minorem proportionatam ad
videndum vel sibi aequalem potest A apparere pedalis quantitatis, et contra illud non procedit
argumentum.
Ad aliam formam, quando arguitur quod A in fine illius distantiae <121va> apparebit minus
quam pedalis quantitatis oculo posito in remotiori extremo ejusdem distantiae datae minimae
per quam non potest A et cetera., huic dicitur quod hoc non sequitur: quia non sequitur quod
A apparebit ibidem, sed posito, sicut ponitur in argumento illo, quod A apparebit in fine illius
D distantiae oculo distante ab eo per totam D distantiam, conceditur quod A apparebit multo
minoris quantitatis quam pedalis quantitatis, et valde sensibiliter minus B posito quod B
ceteris paribus appareat ibidem pedalis quantitatis.
Et ad argumentum, quando arguitur quod non, quia quantumcumque A appropinquaret versus
oculum ipsum non appareret minus quam pedalis quantitatis, sed appareret tunc pedalis
quantitatis vel majoris vel aequalis, quia in quolibet puncto citra potest A apparere pedalis
quantitatis; ergo ceteris paribus sic apparet si appropinquaret versus oculum, huic dicitur
negando illam propositionem, scilicet quod in quolibet puncto illius distantiae apparebit A
pedalis quantitatis.
Et quando arguitur quod sic, quia in quolibet puncto citra finem potest apparere pedalis
quantitatis; ergo ceteris paribus ita apparebit in quolibet puncto, huic dicitur negandoconsequentiam, sicut non sequitur ‘utrumque istorum potest esse verum in isto instanti,
demonstratis duobus contradictoriis contingentibus; ergo ceteris paribus utrumque istorum eritverum in hoc instanti’, quia licet ad quemlibet punctum illius distantiae citra finem potest
apparere pedalis quantitatis tali oculo sic distanti, non tamen est possibile quod in quolibet
puncto citra finem apparebit A pedalis quantitatis, quia ad hoc quod sic appareat in quolibet
puncto requiritur quod tam oculus quam A promoveantur sicut possunt promoveri ad illud
faciendum, et hoc non est possibile; ergo et cetera. Sicut dato minimo tempore per quod
Socrates non potest durare in quolibet instanti intrinseco ejusdem temporis potest Socrates
esse, sed non erit possibile quod Socrates erit in quolibet instanti intrinseco ejusdem temporis:
quia tunc sequitur quod Socrates erit per totum illud tempus, et tamen dictum est quod idem
erit minimum tempus per quod Socrates non potest esse189, quod repugnat. Huic dicitur quod
Socrates non erit per totum illud tempus; et ideo non est possibile quod Socrates erit inquolibet instanti intrinseco ejusdem temporis licet <in> quolibet instanti intrinseco ejusdem
temporis potest esse Socrates: quia tunc tantum promoveretur ad durandum in quolibet
instanti sicut ipse potest promoveri, quod non est possibile de facto. Et consimiliter dicitur inproposito.
Et per hoc patet responsio ad aliam formam, quando arguitur quod quamvis A removeretur inaliqua proportione ultra finem D distantiae non appareret A sensibiliter minus quam ipsum
tunc appareret in fine distantiae nec sensibiliter minus B quam ipsum apparet in D; ergo
189 esse corr.: eam V

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet

139eadem ratione quamvis A in aliqua proportione appropinquaret versus oculum non appareretA sensibiliter majus quam ipsum appareret in D, sed in quolibet puncto citra D appareret A
pedalis quantitatis sensibiliter; ergo in D sic apparebit A. Dicitur enim hic, sicut satis apparetper prius dicta, quod ista propositio est neganda, scilicet quod in quolibet puncto citra D
appareret A pedalis quantitatis; immo forte valde sensibiliter appropinquabit A versus oculum
antequam ipsum apparebit pedalis quantitatis: quia in alio casu plus appropinquabit et inaliquo casu minus antequam ipsum apparebit pedalis quantitatis; ideo cum non sit possibile
cum illis circumstantiis quod ita cito apparebit A pedalis quantitatis sicut ipsum A potest
apparere, sicut prius positum est, non sequitur quod A appareret in quolibet puncto intrinseco
illius distantiae esse pedalis quantitatis, sicut non sequitur quod propter quamcumqueremotionem ultra istam distantiam apparebit A minus quam ipsum apparebit in fine illius
distantiae, et per hoc <121vb> etiam patet posito, sicut alias ponebatur, quod B foret simile A
in aliqua proportione, tamen quod B sit majus A ita quod in principio apparuissent aequalia, et
sic removerentur ab oculo per D distantiam quousque appareant inaequalia ita quod B
appareat pedalis quantitatis continue per totam D distantiam et etiam in fine. Tunc sequitur
quod ante finem D distantiae apparebunt A et B esse inaequalia et quod A non continue
apparebit pedalis quantitatis B: quia, sicut prius positum est, non est possibile quod A
continue per totam istam distantiam apparebit pedalis quantitatis.
Et si quaeratur utrum sit dare primum instans in quo A et B apparebunt inaequalia et ultimumin quo non, huic dicitur quod utrumque est satis possibile in casu; et ideo dubitatur utrumquenisi ponatur aliud quam adhuc est positum, et si supponatur cetera esse paria simplicitercontinue, dicitur quod est dare ultimum instans in quo non apparebunt esse inaequalia sic
quod tunc non apparebunt inaequalia et immediate post illud instans apparebunt esse
inaequalia; sicut posito quod aliqua propositio credatur esse vera remissius et remissius
quousque ipsa incipiet credi esse falsa, tunc quando ista incipiet credi esse falsa, tunc non
credetur esse vera nec credetur esse falsa, sed crederetur esse vera vel falsa. Et sic est in
proposito quod quando A et B incipiunt apparere esse inaequalia, tunc non apparebunt esse
inaequalia nec tunc apparebunt esse aequalia.
Et si arguitur quod sic: quia ista continue apparebunt esse aequalia vel inaequalia, et tunc nonapparebunt esse aequalia; ergo tunc apparebunt esse inaequalia.
Secundo: ista continue apparebunt esse aequalia quousque apparebunt esse inaequalia, sedtunc non apparebunt ista esse inaequalia; ergo tunc apparebunt esse aequalia.
Sed pro isto dicitur negando primam consequentiam, sicut non sequitur ‘tu scis quod illa suntaequalia vel inaequalia, et non scis quod ista sunt aequalia; ergo scis quod ista suntinaequalia’.
Pro secundo dicitur quod iste non fuit casus quod ista continue apparebunt esse aequalia
quousque apparebunt esse inaequalia, sed solummodo est positum quod A et B in principio
apparuissent aequalia et quod removeantur ab oculo quousque non appareant aequalia, B
continue apparente pedalis quantitatis per totam horam et similiter in fine ejusdem horae. Et
ex hoc non sequitur quod illa continue deberent apparere aequalia quousque appareantinaequalia. Si tamen hoc supponatur de novo, omnibus paribus quantum est possibile, dicitur
quod potest dari primum instans in quo apparebunt inaequalia: quia in tali instanti nonapparebunt esse aequalia, quia nulla possunt debilius apparere aequalia quam ista apparebuntaequalia ante illud instans, quia continue remittetur credulitas apparentiae quousque nulla sit;
ideo quando ista incipient apparere inaequalia potest ille advertens sic arguere ‘ista suntaequalia vel inaequalia, et jam non sunt aequalia; igitur illa sunt inaequalia’. Istam
consequentiam scit esse bonam, et minorem potest ipse sic arguere, scilicet illam ‘ista nonsunt aequalia’, quia ista apparent aliquando aequalia bene intensa, et postea remissius
apparebunt aequalia, et modo non apparent aliquo modo aequalia; ideo verisimile est quod
ista non sunt aequalia, et sic ex sibi probabilibus potest ipse sibi concludere quod sunt

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet

140

inaequalia et non solum per visum, quia solum judicando per visum et non distinguendo
intrinsece non foret possibile quod ipsa continue apparerent aequalia quousque appareantinaequalia, ceteris sic existentibus paribus, sic quod nullum illorum poneretur alicui tertio cui
ipsum possit comparari, et quod non fiat saltem ultra aliquem gradum in apparentia quod sintaequalia nec in apparentia quod sint inaequalia. Sed uniformiter semper remittatur credulitas
seu una apparentia <122ra> quousque adveniat apparentia contraria illi in actu, quia nulla
potest assignari ratio propter quam illa duo apparent inaequalia in isto instanti in quo
inceperunt apparere inaequalia, quia consimilis ratio potest assignari pro alia parte; ideo tuncsequitur quod nec apparent aequalia nec apparent inaequalia, cujus oppositum ponit iste casus,
scilicet quod continue apparebunt aequalia quousque ipsa apparebunt inaequalia. Ideo
ponendo quod solum fiat judicium secundum visum et secundum ea quae movent intrinsece
non debet admitti quod illa continue apparebunt aequalia quousque apparebunt inaequalia,
nisi velit uti isto termino pro tempore continue ita quod per totum tempus apparebunt ista esse
aequalia, quod erit quousque illa apparebunt inaequalia, tunc diceretur sicut prius quod in
primo instanti in quo incipient apparere inaequalia nec apparebunt esse aequalia nec
apparebunt esse inaequalia, sed apparebunt esse aequalia vel inaequalia in sensu composito etcetera.

Heytesbury, Sophismata, Soph.9

Transcription F. Pironet141<Decimum sophisma><Quilibet homo morietur><123va> Quilibet homo morietur quando unus solus homo morietur.
Hoc sophisma probatur sic: aliquis homo morietur quando unus solus homo morietur, etnullus est homo nec aliquis erit homo quin talis homo morietur et cetera; igitur et cetera.
Similiter: iste homo morietur quando unus solus homo morietur, et ille homo morietur quando
unus solus homo morietur, et sic de singulis; ergo et cetera.
Ad oppositum sophismatis arguitur sic: quilibet homo morietur quando unus solus homo
morietur; ergo quando unus solus homo morietur quilibet homo morietur.
Similiter: eadem ratione qua quilibet homo morietur quando unus solus homo morietur,sequitur quod quilibet homo morietur quando non quilibet homo morietur, quia nullus est
homo nec aliquis erit homo quin ipse morietur quando non quilibet homo morietur; ergo etcetera.
Similiter: iste homo morietur quando non quilibet homo morietur, et iste homo morietur
quando non quilibet homo morietur, et sic de singulis; ergo quilibet homo morietur quando
non quilibet homo morietur, et ultra; ergo quando non quilibet homo morietur quilibet homo
morietur, quod est impossibile.
Similiter: aliquis homo morietur quando ipse idem non morietur; ergo et cetera.
Antecedens arguitur sic: aliquis homo occidetur quando ipse idem non morietur, et quilibet
homo qui occidetur in aliquo instanti morietur in eodem instanti; igitur aliquis homo morietur
quando ipse idem non morietur.
Antecedens arguitur sic, et ponatur quod Socrates vulneret Platonem laetaliter et e contra.
Ponatur tamen quod Plato per duos dies postquam sustinuerit vulnus Socratis vivat et quod
Socrates solum vivat per unum diem postquam sustinuerit vulnus Platonis, ita tamen quod
uterque istorum morietur propter vulnera sibi illata. Isto posito, ponatur quod isti duo dies sint
elapsi, et arguitur tunc sic: Plato occidit Socrates in A hora — sit enim A ista hora in qua
Plato sic vulneraverit Socratem.
Et si dicatur quod casus est impossibilis de virtute sermonis, quia primo supponitur quod
Plato vivat per duos dies postquam Socrates vulneraverit ipsum, et jam supponitur quod illi
duo dies sint elapsi, ponatur tunc casus iste in praeterito et tunc redibit argumentum. Arguitur
enim tunc sic: Plato vulneravit Socratem in A hora, et quandocumque sic vulneravit [ipse]
Socratem ipse tunc occidit Socratem, sed ita cito sicut Plato occidit Socratem, Socrates fuitoccisus; ergo Socrates erat occisus in A hora, et vixit per diem post A horam per casum; ergo
Socrates vixit postquam Socrates fuerat occisus et Socrates occidebat Platonem postquam
fuerat occisus. Ponitur enim quod statim postquam Plato vulneravit Socratem laetaliter [quod]
Socrates e contra vulnerasset Platonem laetaliter. Quo posito arguitur sic: Socrates occidit
Platonem postquam ipsemet erat occisus, quia sicut Plato in vulnerando Socratem occidit
Socratem, ita Socrates in vulnerando Platonem occidit Platonem, sed Socrates vulneravit
Platonem postquam ipse erat vulneratus a Platone, ut supponitur; ergo Socrates occidebat
Platonem postquam ipse erat occisus a Platone. Arguitur tunc sic: quandocumque Socrates
fuit occisus, ipse <123vb> fuit mortuus, sed postquam fuit occisus occidit Platonem; ergo
postquam Socrates fuit mortuus occidit Platonem.

Heytesbury, Sophismata, Soph.10

Transcription F. Pironet142

Consequentia patet, et major per hoc quod Socrates numquam vixit postquam erat occisus.
Ideo forte dicitur in principio quod non est possibile quod aliquis homo occidat aliquem
hominem nisi ipse egisset in eum vulnus quousque ipse sit vel fuisset mortuus. Unde in casu
posito non stat, ut videtur forte, quod Socrates occidat Platonem, quia Socrates non vixit ita
diu sicut Plato, immo Plato fuit postquam Socrates non fuit; et ideo Socrates non occidit
Platonem, ut dicitur.
Et confirmatur ipsi responsionem suam sic: si Socrates occidit Platonem; ergo occidit
Platonem quando fuit ipse vel quando non fuit ipse, sed quando Socrates non fuit non occidit
ipse Platonem, ut notum est, nec quando Socrates fuit occidit ipse Platonem, quia Plato vixit
postquam Socrates moriebatur, sed Plato non vixit postquam ipse erat occisus; ergo Plato nonerat occisus quando Socrates vixit, et ultra; ergo Socrates non occidit Platonem190 quando
Socrates vixit.
Sed contra hanc responsionem arguitur sic, probando quod Socrates occidit Platonem: quia
Plato est occisus, et nullus alius a Socrate intulit sibi aliquod vulnus, ut ponitur; igitur
Socrates occidit Platonem.
Similiter: Socrates intulit Platoni vulnus laetale quod erat prima causa et immediata mortis
suae; ergo Socrates occidit Platonem.
Similiter: si Socrates non occidit eum Platonem, quia Socrates non vixit ita diu sicut ipse
Plato, sequitur quod non esset possibile occidere alium bene distantem ab eo sagittando, quia
notum est quod sagittarius non agit in metam quando sagitta intrat in talem metam, vel saltem
illud non est dicendum quod requiratur quod sagittarius tunc aliquid agat in metam, quiapotest esse quod sagittarius sit corruptus antequam sagitta sua attingat metam; ergo non
requiritur quod ipse agat aliquid in metam cum sagitta intrat illam.
Sed ista responsio ponit quod non est possibile quod aliquis occidat alium nisi agat in ipsum
quousque moriatur; igitur, cum non est possibile quod sagittarius sic agat in hominem intantum distantem ab eo, sequitur quod non est possibile aliquem occidere alium hominem sic
sagittando ad ipsum, quod est falsum, et contra communem modum loquendi.
Ideo ad sophisma dicitur in principio ipsum concedendo.
Et ad argumentum primum, quando arguitur quod non, quia si quilibet homo morietur quando
unus solus homo morietur; ergo quando unus solus homo morietur quilibet homo morietur,huic dicitur negando consequentiam: quia, sicut alias dictum est, iste terminus ‘quando’ nonverificatur nisi pro instanti vel instantibus, et quia in nullo instanti in quo morietur unus solus
homo nec in aliquibus instantibus in quibus morietur unus solus homo morietur quilibet
homo; ideo non quando unus solus homo morietur morietur quilibet homo [morietur].
Si tamen velis uti isto termino ‘quando’ pro tempore, ita quod idem sit dictum ‘quando
morietur unus solus homo morietur quilibet homo’ et ‘in eodem tempore in quo morietur unus
solus homo quilibet homo morietur’, [et] sic loquendo posses concedere illam consequentiam
et consequens similiter: quia in toto tempore aeterno morietur unus solus homo et etiam
quilibet homo; ergo et cetera, sed prior est simpliciter melior et acutior pro sophista.
Ad secundam formam contra sophisma, illa scilicet “quilibet homo morietur quando unus
solus homo morietur; ergo eadem ratione quilibet homo morietur quando non quilibet homo
morietur”, huic dicitur concedendo consequens, consequentia tamen non est formalis nec est
simpliciter bona nisi ponendo quod necessario erit aliquis homo.
Et quando arguitur ulterius ex isto consequente sic: “quilibet homo morietur quando non
quilibet homo morietur; ergo quando non quilibet homo morietur quilibet <124ra> homo
190 Platonem corr.: Plato V

Heytesbury, Sophismata, Soph.10

Transcription F. Pironet143morietur”, huic dicitur negando consequentiam: quia antecedens est verum et consequens
formaliter claudit opposita.
Ad ultimam formam contra sophisma, qua arguitur quod aliquis homo morietur quando ille
idem homo non morietur, dicitur quod non.
Et ulterius, quando arguitur quod aliquis homo occidetur quando ipse non occidetur, quiaaliquis homo occidetur in aliqua hora, qui tamen vivet per istam horam et per magnum tempus
post, posito isto casu ibidem admisso, huic dicitur quod hoc non est verum. Unde in casu illo,
elapsis illis duobus annis ita quod jam sit primum instans in quo Plato est mortuus, sequitur
bene quod Socrates occidit Platonem, numquam tamen prius fuit ita quod Socrates occidit
Platonem. Unde heri Socrates occidit Platonem, tamen heri non fuit ita quod ipse occidit eum,quia sequitur ‘Socrates occidit Platonem; ergo Plato fuit occisus vel est occisus’. Et ideo quia
numquam fuit ita in casu isto, quod Plato fuit occisus vel est occisus, sed nunc primo est ita;
ideo numquam prius fuit ita quod Socrates occidit Platonem, et tamen heri Socrates occidit
Platonem.
Similiter: sequitur quod si aliquis occidit alium, ille qui occidit alium egit aliquam actionem
quae fuit causa efficiens mediata vel immediata mortis illius occisi, sed quamvis forte fecerit
talem actionem respectu mortis Platonis, numquam tamen nec heri nec hodie fuit ita quod illa
actio Socratis fuerit causa mortis Platonis, quia numquam prius fuit mors Platonis, quia percasum nunc primo Plato est mortuus, et ideo nunc primo Plato est occisus, et tamen Socrates
occidit eum heri, et conceditur quod Plato vixit postquam Socrates occidit eum, sed negatur
quod ipse vixit postquam ipse fuit occisus. Et juxta hoc conceditur quod Socrates vel aliquis
alius occidit aliquem quando ipse non egit in eum, et quando alius occisus non habuit aliquod
malum, sed ipse quem tunc alius occidit fuit valde sanus et integer et per magnum tempus
postea in ita bono statu vel meliori quam numquam prius fuit ipse, et etiam per totum tempus
per quod ipse vixit qui occidit eum. Unde posito quod aliquis sagittarius occidat aliquem
multum distantem ab eo, qui sagittarius prius moriatur quam sua sagitta tangat illum quem
occidet, et quod ipse occidendus sit tunc ita bene dispositus sicut ipse umquam prius fuit velmelius, sequitur totum illud prius dictum et cetera.

Heytesbury, Sophismata, Soph.10

Transcription F. Pironet

144

<Undecimum sophisma><Tu es quodlibet vel differens a quolibet><124ra> Tu es quodlibet vel differens a quolibet.
Probatur sic: tu es differens a quolibet; ergo et cetera.
Consequentia patet, et assumptum arguitur: quia tu es, et quodlibet est, sed tu non es
quodlibet; ergo tu es differens a quolibet.
Ideo si conceditur sophisma, sicut est concedendum, contra: tu differs a quolibet; ergo tu<124rb> differs a quolibet a quo tu differs vel tu differs a quolibet a quo non differs, sed tu
non differs a quolibet a quo non differs; ergo tu differs a quolibet a quo differs; ergo differs aquolibet et a quolibet differs: quia sequitur ‘tu differs a quolibet a quo differs; ergo differs aquolibet et ab illo differs’, et ultra ‘ergo a quolibet differs’, quod est impossibile.
Ideo si dicatur quod differs a quolibet a quo non differs, contra: a nullo differs a quo nondiffers; ergo non differs a quolibet a quo non differs.
Similiter: tu differs a quolibet a quo non differs, et tu es quodlibet a quo non differs; igitur tu
differs a teipso.
Ideo dicitur in principio, sicut est dicendum, quod tu differs a quolibet a quo differs.
Et ad argumentum, quando arguitur quod non, quia si tu differs a quolibet a quo tu differs;
ergo tu differs a quolibet et ab illo differs, negatur consequentia illa nec debet intelligi
relativum exponi in proposito. Arguitur enim ut sequitur a sensu composito vero ad sensum
divisum falsum; ergo et cetera.
Sed arguitur adhuc quod haec propositio concessa sit falsa: quia tu differs ab aliquo a quo nondiffers, et qua ratione tu differs ab aliquo a quo non differs, tu differs a quolibet a quo nondiffers; ergo tu differs a quolibet a quo non differs. Assumptum arguitur: quia tu differs ab
aliquo a quo nihil differt: quia tu differs ab aliquo a quo non differt aliquid; ergo tu differs ab
aliquo a quo nihil differt.
Assumptum arguitur sic: tu es, et aliquid est a quo non differt aliquid, et tu non es aliquid aquo non differt aliquid; ergo tu differs ab aliquo a quo non differt aliquid, et ultra; ergo differs
ab aliquo a quo non differs, quod erat probandum.
Ideo forte pro isto dicitur quod nihil est quin ab isto differt aliquid191, et ideo forte negatur
propositio prius assumpta, illa scilicet ‘aliquid192 est a quo non differt aliquid’.
Sed contra hoc arguitur sic: si nihil sit a quo non differt aliquid; ergo a quolibet differt
aliquid193. Tunc arguitur sic: a quolibet differt aliquid; ergo quodlibet non est aliquid, et ultra;
ergo nihil est aliquid, quod est impossibile.
Et consequentia probatur: quia sequitur ‘a quolibet differt aliquid; ergo cuilibet est non idem
aliquid’, et ultra ‘ergo cuilibet non est idem aliquid’.
Haec consequentia probatur ab affirmativa de praedicato finito ad negativam de praedicato
infinito; ideo et cetera.
Similiter: si a quolibet differt aliquid; ergo quodlibet differt ab aliquo, et ultra; igitur quodlibet
non est aliquid.
Ideo dicitur in principio, sicut est dicendum, concedendo illam propositionem ‘aliquid est aquo non differt aliquid’: quia quodlibet est hujusmodi, sed negando propositionem minorem,
istam scilicet ‘tu non es aliquid a quo non differt aliquid’: quia ejus contradictorium est

191 aliquid corr.: aliquod V
192 aliquid corr.: aliquod V
193 aliquid corr.: aliquod V

Heytesbury, Sophismata, Soph.11

Transcription F. Pironet145concedendum. Nam quodlibet est tale a quo non differt aliquid, ut probavit argumentum
probans majorem; ideo negatur illa negativa quae est minor, sicut prius.
Sed contra, probatur quod tu non es aliquid194 a quo non differt aliquid195: quia tu es aliquid aquo differt aliquid: quia tu es aliquid a quo est aliquid differens; ergo tu es aliquid a quo
differt aliquid.
Similiter: tu es aliquid a quo differt omne quod est; ergo et cetera.
Similiter: tu es aliquid196 a quo non differt aliquid; ergo tu es aliquid a quo nihil differt; ergotu es aliquid a quo nullus asinus differt, et omne tale est asinus; ergo tu es asinus.
Pro istis omnibus dicitur negando quamlibet illarum consequentiarum.
Prima enim non valet: quia arguitur ibidem ac si argueretur ab indefinita ad suum universale:quia arguitur ac si argueretur ‘ab aliquo differs; ergo a quolibet differs’. Arguitur tunc sic: tu
es aliquid a quo aliquid differt; ergo <124va> tu es aliquid a quo differt aliquid. Et notum est
quod per hoc consequens denotatur quod tu es aliquid a quo quodlibet differt: quia si ab hoc
differt aliquid, quodlibet differt ab hoc.
Ista consequentia arguitur: quia sequitur ‘ab hoc differt aliquid197; ergo hoc differt ab aliquo’,et ultra ‘ergo quodlibet differt ab hoc’; ergo a primo sequitur ‘a te differt aliquid; ergo
quodlibet differt a te’. Ideo quando arguitur sic: a te est aliquid differens; ergo a te differt
aliquid, non valet consequentia: quia antecedens non significat nisi quod aliquid differt a te,sed consequens significat quod tu differs ab aliquo; ideo et cetera.
Secunda etiam consequentia prius facta non valet, illa scilicet ‘tu es aliquid a quo differt omne
quod est; igitur tu es aliquid a quo differt aliquid vel a quo differt aliquid quod est’, sicut non
sequitur ‘tu differs ab omni homine; ergo tu differs ab homine’. In antecedente enim stat isteterminus ‘homo’ confuse tantum, et in consequente stat iste terminus communis ‘homo’
confuse distributive, et sic sub isto termino ‘homo’ in antecedente non contingit fieri
descensus per illam regulam ‘quicquid mobilitat et cetera’.
Pro ultima forma, negatur consequentia illa, sicut non sequitur ‘tu es aliquid a quo non
quodlibet differt; ergo tu es aliquid a quo quodlibet non differt’. Est enim antecedens verum etconsequens falsum, et idem est argumentum factum, sicut potest apparere volenti respicere
dicta ad primum argumentum et cetera.

194 aliquid corr.: aliquod V
195 aliquid corr.: aliquod V
196 aliquid corr.: aliquod V
197 aliquid corr.: aliquod V

Heytesbury, Sophismata, Soph.11

Transcription F. Pironet146

<Duodecimum sophisma><Isti sciunt septem artes liberales><124va>Isti sciunt septem artes liberales. Supposito quod Socrates et Plato demonstrentur, et
quod Socrates sciat tres artes, et Plato sciat quattuor artes, quarum nulla est aliqua ars
scitarum a Socrate, quo posito, isti sciunt septem artes liberales: quia septem artes liberales
sciuntur, et a nullo <125vb> sciuntur septem artes liberales, nec ab aliquibus aliis sciuntur
septem artes liberales quam a Socrate et Platone. Ponatur quod a nullis aliis quam a Socrate et
Platone sciantur septem artes liberales; ergo septem artes liberales sciuntur a Socrate et
Platone, et ultra; ergo illi sciunt septem artes, demonstratis illis duobus, videlicet Socrates etPlato.
Similiter ad hoc arguitur quod isti sciunt septem artes: quia iste scit tres artes, demonstrato
Socrate, et iste scit quattuor artes, demonstrato Platone, quarum nulla est aliqua scitarum a
Socrate; ergo sophisma.
Ad oppositum arguitur sic: isti sciunt septem artes; ergo isti duo sciunt septem artes. Et ultra:
isti duo sciunt septem artes; ergo isti duo sunt scientes septem artes, et ultra: ergo isti duo suntduo scientes septem artes, vel tres scientes septem artes vel quattuor scientes septem artes, vel
sic deinceps, sed isti duo non sunt tres scientes septem artes, nec quattuor scientes septem
artes, nec sic deinceps, ut notum est; ergo isti duo sunt duo scientes septem artes; ergo aliquis
istorum est unus sciens septem artes.
Consequentia patet: quia si sunt duo scientes septem artes; ergo unus est sciens septem artes,
sed nullus unus scit septem artes, ut apparet sequi ex casu; ergo nulli duo sunt duo scientes
septem artes, et si sic; ergo jam declaratum sequi quod isti duo non sunt duo scientes septem
artes nec sciuntur septem artes.
Similiter arguitur sic: isti duo sunt nescientes septem artes.
Quod probatur sic: isti duo sunt duo quorum uterque est nesciens septem artes; ergo isti duo
sunt nescientes septem artes.
Et confirmatur antecedens: aliquis istorum est nesciens septem artes, et nullus est istorum
quin ille est nesciens septem artes; ergo quilibet istorum est nesciens septem artes, et ultra;
ergo isti duo sunt nescientes septem artes, et si sic; ergo isti duo nesciunt septem artes.
Similiter: isti duo non sciunt septem artes.
Probatur: quia isti jam non sunt ita sapientes sicut forent si uterque ipsorum sciret septem
artes liberales; ergo si uterque illorum sciret illas septem artes, ipsi duo forent magis sapientes
quam modo sunt, sed isti duo tunc non scirent nisi septem artes. Ponatur enim quod uterqueistorum tunc praecise sciret septem artes ita quod nihil aliud quam aliquam istarum sciret
aliquis istorum; ergo cum illi duo tunc forent magis sapientes quam modo sunt, sequitur quod
ipsi non sciunt septem artes.
Similiter: si isti scirent septem artes; ergo scirent quod ita foret sicut istae septem artes
significant, consequens falsum: quia nullus illorum scit quod ita est sicut istae septem artes
significant.
Ad sophisma, posito casu quod Socrates sciat tres artes solum et Plato quattuor artes quarum
nulla sit aliqua illarum scitarum a Socrate, et nulli alii sciant has artes nisi isti duo, dicitur
concedendo sophisma tamquam sequens ex casu, sicut probant argumenta pro secunda parte.
Et quando arguitur quod non, quia si isti sciunt septem artes; ergo isti duo sunt duo scientes
septem artes, conceditur consequentia et consequens.

Heytesbury, Sophismata, Soph.12

Transcription F. Pironet147

Et quando ultra arguitur ex isto sic “isti sunt duo scientes septem artes; ergo aliquis istorum
est sciens septem artes”, negatur consequentia, sicut non sequitur ‘isti sunt duo existentes
Romae et Exoniae; ergo aliquis istorum est existens Romae et Exoniae’. Nam datis duobus
hominibus quorum unus est existens Romae et alius Exoniae, tunc est hoc antecedens verum‘isti duo sunt existentes Romae et Exoniae’: quia unus istorum est existens Romae et alius
Exoniae, consequens ejusdem est falsum, et consimiliter in proposito. Sunt enim Socrates etPlato duo scientes septem artes: quia unus istorum scit tres artes et alius quattuor, et etiam
quia isti sunt duo qui sciunt septem artes; ideo isti duo sunt duo scientes septem artes; et ideo
non procedit illud argumentum ulterius factum.
Ad aliud argumentum, quando arguitur quod isti nesciunt septem artes, quia isti sunt duo
nescientes septem artes, quia isti sunt duo quorum uterque est nesciens septem artes, dicitur
consequentiam illam negando.
Et si probatur quod illa consequentia sit bona, quia si uterque est nesciens septem artes; ergonullus istorum est sciens septem artes; ergo unus <125ra> et alter istorum sunt nescientes
septem artes, et si sic; igitur isti sunt duo nescientes septem artes, ideo dicitur ad illud
negando istam consequentiam ‘unus istorum est nesciens septem artes, et alter istorum est
nesciens septem artes; ergo unus et alter istorum sunt nescientes septem artes’, sicut non
sequitur in casu prius posito ‘unus istorum est non existens Romae et Oxoniae, et alter
istorum est non existens Romae et Oxoniae; ergo unus et alter istorum sunt non existentes
Romae et Oxoniae’.
Ad formam per quam confirmatur ista consequentia prius negata, scilicet ista “aliquis istorum
est nesciens septem artes, et nullus est istorum quin ille est nesciens septem artes; ergo isti
duo sunt nescientes septem artes”, dicitur etiam negando istam consequentiam, sicut non
sequitur ‘aliquis istorum est non videns Socratem et Platonem, et nullus est istorum quin ille
sit non videns Socratem et Platonem; ergo isti <duo> sunt non videntes Socratem etPlatonem’. Posito enim quod unus videat Socratem et non Platonem et alius videat Platonem
et non Socratem, tunc aliquis istorum est non videns Socratem; ergo isti duo sunt non videntes
Socratem et Platonem, tunc est antecedens illius consequentiae verum et consequens falsum;
ideo et cetera.
Ad aliam formam, quando arguitur quod isti duo nesciunt septem artes, quia isti duo non suntmodo ita sapientes sicut ipsi forent si uterque istorum sciret septem artes; ergo si uterqueistorum sciret illas septem artes, isti duo forent magis scientes quam ipsi modo sint, sed tunc
non scirent illi duo plus quam ipsas septem artes sic significantes -ponatur enim quod uterqueillorum tunc sciret praecise illas septem artes ita quod iste istorum sciret praecise septem artes
et nihil aliud quam aliquam illarum artium vel illas septem artes, sed tunc non scirent isti duo
nisi praecise septem artes; ergo cum tunc ipsi forent magis scientes quam sunt jam ipsi,
sequitur quod ipsi jam non sciunt septem artes, ad hoc breviter dicitur negando istam
consequentiam longam. Et causa est quia posito per possibile quod uterque illorum sciret sic
praecise illas septem artes, sicut jam suppositum est de antecedente illius conditionalis, ita
quod quamcumque scientiam haberet aliquis istorum quod jam eandem scientiam in numero
haberet alius illorum, tunc isti duo forent magis scientes quam ipsi jam sunt, et tunc illi duo
non tunc scirent plures propositiones vel plures artes quam ipsi modo sciunt, sed pro tanto
forent ipsi magis scientes quam modo sunt: quia tunc illi duo scirent aliqualiter esse qualiteripsi modo nesciunt esse: quia tunc scirent illi duo sic esse sicut quaelibet istarum artium
significaret esse, sed sic non sciunt modo esse; et ideo illi duo forent magis sapientes quam
ipsi modo sunt. Quod enim ipsi jam non sciunt sic esse sicut jam significat quaelibet istarumartium patet: quia isti jam non sciunt aliqualiter esse: quia ad hoc quod isti sciunt aliqualiter
esse requiritur quod uterque istorum sciat sic esse, sicut alias est declaratum: quia aliter

Heytesbury, Sophismata, Soph.12

Transcription F. Pironet148

sequitur quod isti scirent unam propositionem simplicem vel compositam quam nullus
istorum scit, quod est impossibile.
Et consequentia ista apparet: capiatur enim una propositio quae significet aliqualiter esse, et
sciat uterque istorum istam sic significare, et tunc vel sciunt isti duo istam propositionem vel
non. Si sic, sequitur illa conclusio, scilicet quod illi duo scirent istam propositionem, quae est
A, et nullus illorum scit illam: quia nullus istorum scit sic esse sicut illa significat nec sicut
illa significat scit aliquis illorum esse. Ponitur enim quod isti duo sic sciunt esse, et quod
nullus illorum sciat sic esse; ergo nullus illorum scit illam propositionem; ergo et cetera. Si
dicatur quod isti non sciunt illam propositionem, contra: illa propositio praecise significat
sicut isti sciunt esse, et isti duo sciunt illam propositionem sic significare, ponatur cum priori
ipsi sciunt illam.
Consequentia ista nota est, et antecedens per rationem, et sic sequitur quod non potest essequod isti duo sciant aliqualiter esse nisi uterque istorum sciat sic esse; sequitur ergo quod si
uterque istorum scit septem artes liberales, quod isti duo forent magis scientes quam ipsi sunt:quia tunc scirent isti aliqualiter esse et modo <125rb> ipsi non sciunt taliter esse, et quilibet
etiam illorum foret magis sciens quam modo est aliquis istorum.
Et per hoc patet responsio ad istam consequentiam, qua arguitur quod isti duo non sciunt
septem artes liberales quia isti duo nesciunt sic esse qualiter istae septem artes significant;ergo isti nesciunt istas artes, huic dicitur quod ista consequentia non valet, sicut satis diffuse
est declaratum. Ad hoc enim quod isti scirent sic esse sicut significant illae septem artes,
requiritur quod uterque istorum sciret sic esse, et non valet ista consequentia; ideo et cetera.

Heytesbury, Sophismata, Soph.12

Transcription F. Pironet

149

<Tredecimum sophisma><Isti pugnant ut vincant><125rb>Isti pugnant ut vincant se.
Hoc sophisma probatur sic: ponatur quod Socrates pugnet cum Platone ut vincat ipsum, et
Plato pugnet e contra cum Socrate ut vincat ipsum, et non pugnant isti duo cum aliquibus
aliis, nec cum aliquo alio. Quo posito arguitur sophisma sic: isti pugnant ut vincant aliquos aut
isti pugnant ut vincant seipsos aut ut vincant alios quam seipsos, sed ipsi non pugnant ut
vincant alios quam ipsos; ergo isti pugnant ut vincant seipsos.
Minor patet: quia ipsis non pugnant ut vincant alios quam Socratem et Platonem, et ipsimet
sunt Socrates et Plato; ergo ipsi <non> pugnant ut vincant alios ab istis.
Similiter: isti pugnant ut vincant istos, demonstratis seipsis; ergo sophisma est verum.
Assumptum arguitur sic: iste pugnat ut vincat istum, demonstrando praecise Platonem, et istepugnat ut vincat istum, demonstrando Socratem; ergo isti pugnant ut vincant istos,demonstrando seipsos.
Ad oppositum arguitur sic: isti pugnant ut vincant se; ergo isti pugnant ut vincantur,
consequens falsum: quia nullus illorum pugnat ut vincatur, sed quilibet istorum pugnat ut non
vincatur.
Similiter sic: isti pugnant ut vincant se; ergo aliquis istorum pugnat ut vincat se, consequens
falsum.
Similiter sic: isti pugnant ut vincant se; ergo isti pugnant contra se, sed isti pugnant pro se;ergo isti pugnant contra illos pro quibus pugnant, consequens falsum; ergo et cetera.
Ad sophisma, posito casu isto, dicitur negando ipsum.
Et ad argumentum primum in oppositum, quando arguitur sic “isti pugnant ut vincant aliquos,
et isti non pugnant ut vincant alios quam seipsos; ergo isti pugnant ut vincant seipsos”, dicitur
negando antecedens: quia isti non pugnant ut vincant aliquos: quia sicut probat unum
argumentum factum ad oppositum sophismatis, isti non pugnant contra aliquos: quia tuncsequitur quod isti pugnant contra illos pro quibus pugnarent, ita bene sicut possent, quod est
impossibile, unde utrumque illorum repugnat contra aliquem unum. Et isti non pugnant contra
aliquos nec contra aliquem, unde ipsi pugnant et tamen non pugnant contra aliquem nec
contra aliquos, unde <125va> signatis duobus contradictoriis, ista sunt contradictoria et tamen
nullius sunt contradictoria, nec ipsa sunt aliquorum contradictoria et tamen utrumque illorum
est alicujus contradictorium, et sic est in proposito, videlicet quod isti duo non pugnant contra
aliquos et tamen utrumque illorum pugnat contra aliquem, nec sequitur ‘utrumque illorum
pugnat contra aliquem; ergo isti pugnant contra aliquos’, sicut posito quod Socrates et Plato
pugnarent contra Ciceronem et Socratem et e contra, tunc sequitur quod Socrates et Plato non
pugnant contra aliquos: quia hoc tunc foret contra seipsos, et tunc sequitur quod ipsi simul
pugnarent contra seipsos et pro seipsis prudenter et rationabiliter: quia ponatur quod quilibet
istorum quattuor rationabiliter pugnent, et tunc, sicut prius dictum est, sequitur illud
impossibile deductum: si Socrates et Plato non pugnant contra seipsos, sed contra Ciceronemet Socratem, per idem argumentum quo probatur quod ipsi pugnarent contra Ciceronem et
Socratem potest probari quod ipsi pugnarent pro seipsis, sicut patet intuenti.
Et praeterea ad hoc sequitur prior conclusio impossibilis, scilicet quod isti pugnent contra
istos et pro istis: quia qualitercumque arguitur quod ipsi pugnent contra istos, potest etiam
argui quod ipsi pugnant pro istis. Si enim sic arguitur: Socrates pugnat contra Ciceronem etPlato contra Socratem; ergo Socrates et Plato pugnant contra Ciceronem et Socratem, sic

Heytesbury, Sophismata, Soph.13

Transcription F. Pironet

150

etiam potest argui sub eadem forma sic: Socrates pugnat pro Socrate, et Plato pugnat pro
Cicerone; ergo Socrates et Plato pugnant pro Socrate et Cicerone; sequitur igitur quod si
pugnent in casu isto contra aliquos quod ipsi pugnent pro eisdem; igitur non valet istaconsequentia ‘uterque istorum pugnat contra aliquem; igitur isti pugnant contra aliquos’. Et
consimiliter dicitur respectu quorumcumque duorum exercituum pugnantium quod tales duo
exercitus pugnant, et tamen non pugnant contra aliquem nec aliquos, et tamen quilibet illorum
forte pugnat contra mille armatos.
Et si arguitur quod ex isto sequitur quod non est possibile quod aliqui pugnarent contra
aliquos nisi quilibet istorum pugnaret contra quemlibet illorum, huic dicitur quod hoc est
falsum et impossibile. Ponitur enim quod A pugnet contra B et e contra, et C contra D et econtra, cum casu posito stat tunc quod A et C pugnent contra B et D, etiam stat quod ipsi non
pugnent contra B et D, ut ipsi A et B pugnarent Romae et C et D Londonis; ideo non sequitur
licet aliqui duo pugnent contra aliquos duos quod uterque istorum pugnaret contra quemlibet
illorum contra quos ipsi pugnant; et ideo non sequitur ‘iste pugnat contra istum, et iste contra
istum; ergo isti pugnant contra istos’, nec valet ista consequentia ‘isti non pugnant contra
istos; ergo isti non pugnant contra istos’. Et sicut jam dictum est ad primam formam negando,scilicet quod ipsi pugnant ut vincant aliquos, posito primo casu sophismatis, ita dicitur ad
secundam formam, quando arguitur “isti pugnant ut vincant istos”, dicitur negando istam
propositionem. Sequitur enim ‘isti non pugnant contra ut vincant aliquos; ergo isti non
pugnant ut vincant istos, quibuscumque demonstratis’; ideo et cetera.
Et ad argumentum, quando arguitur quod sic: quia sequitur ‘iste pugnat ut vincat istum, et istepugnat ut vincat istum; ergo isti pugnant ut vincant istos’, dicitur <et> negatur istaconsequentia, ut prius dictum est, neque sequitur ‘iste pugnat contra istum, et iste pugnat
contra istum; ergo isti pugnant contra istos’.
Sed forte arguitur sic probando istam propositionem ‘isti pugnant ut vincant aliquos’: quia isti
pugnant ut vincant; ergo isti pugnant ut vincant aliquos vel aliquem, sed isti non pugnant ut
vincant aliquem; ergo isti pugnant ut vincant aliquos.
Consequentia patet, et arguitur prima propositio illa, scilicet ‘isti <125vb> pugnant ut
vincant’: quia iste pugnat ut vincat, et iste pugnat ut vincat; ergo uterque istorum pugnat ut
vincat; ergo isti pugnant ut vincant.
Similiter: isti duo pugnant ut obtineant victoriam; ergo isti duo pugnant ut vincant.
<Con>sequentia nota est, et antecedens patet cuilibet intuenti. Ideo ad hoc dicitur concedendo
conclusionem, videlicet quod ipsi pugnant ut vincant, et tamen negatur consequentia ‘ergo
pugnant ut vincant aliquem vel aliquos’, ut prius dictum est. Ipsi enim non pugnant ut vincant
aliquos vel aliquem nisi ipsi pugnarent contra aliquem vel aliquos, sed, sicut ab initio
concessum est, ipsi non pugnant contra aliquem vel aliquos; ideo ipsi non pugnant ut vincant
aliquem vel aliquos.
Sed iterum forte arguitur sic: ipsi pugnant ut ipsi vincant; ergo ipsi pugnant ut ipsi vel alii
vincantur.
Consequentia patet ab activa ad passivam.
Huic dicitur quod regula non vadit ad propositum. Haec enim regula intelligitur de tali
propositione cujus principale verbum est verbum activum et cetera, sed sic non est in
proposito: quia hoc verbum ‘vincant’ non est verbum principale istius propositionis ‘isti
pugnant ut vincant’, sed hoc verbum ‘pugnant’; ideo non accipitur ibidem regula adpropositum ad probandum istam consequentiam negatam, sed qualiter regula intelligitur priusapparuit diffuse, et sic patet sophisma et cetera.

Heytesbury, Sophismata, Soph.13

Transcription F. Pironet151

<Decimum quartum sophisma><Omnis homo est animal et e converso><125vb> Omnis homo est animal et e converso.
Quod sophisma sit verum arguitur sic: iste homo est animal et e converso, et ista homo est
animal et e converso, et sic de singulis; ergo omnis homo est animal et e converso.
Similiter: aliquis homo est animal et e converso, <126ra> et nullus est homo quin ille est
animal et e converso, nec aliqua est homo quin ipsa est animal et e converso; ergo sophisma.
Similiter: si non sit ita quod omnis homo est animal et e converso, tunc stet oppositum,
scilicet quod non omnis homo est animal et e converso, et arguitur tunc sic: non omnis homo
est animal et e converso; ergo aliquis homo non est animal et e converso, et ultra: aliquis
homo non est animal et e converso; ergo aliquis homo non est animal et aliquod animal non
est homo, quod est falsum, quoniam prima pars copulativae quae est consequens est falsa sive
impossibilis.
Sed forte negatur ista consequentia ‘non omnis homo est animal et e converso; ergo aliquis
homo non est animal et e converso’.
Sed contra arguitur ista consequentia sic: si non omnis homo est animal et e converso; ergo
non omnis homo est animal et non omne animal est homo.
Consequentia ista apparet: quia universaliter sequitur ‘omnis homo est animal et e converso;
ergo omnis homo est animal et omne animal est homo’.
Similiter: sequitur ‘nullus homo est animal et e converso; ergo nullus homo est animal etnullum animal est [aliquis] homo’, consimiliter sequitur ‘non omnis homo est animal et e
converso; ergo non omnis homo est animal et non omne animal est homo’, et si sic; ergo non
omnis homo est animal, quod est impossibile, et hoc sequitur ex opposito sophismatis; ergosophisma verum.
Ad oppositum arguitur sic: si omnis homo est animal et e converso; ergo omnis homo est
animal et omne animal est homo, quod est impossibile.
Similiter: omnis homo est animal et non e converso; ergo falsum est quod omnis homo est
animal et e converso; ideo <et cetera>.
Ad hoc sophisma dicitur quod est impossibile.
Et ad primum argumentum factum ad ejus probationem, hoc scilicet “iste homo est animal ete converso, et ista homo est animal et e converso, et sic de singulis; ergo et cetera”, huic
dicitur negando consequentiam: quia non valet sicut nec illa quae est secum convertibilis, illa
scilicet ‘iste homo est animal, et animal est iste homo, et ista homo est animal et animal est
ista homo, et sic de singulis; ergo omnis homo est animal et omne animal est homo’.
Ad aliam formam, quando arguitur sic “aliquis homo est animal et e converso, et nullus est
homo quin iste est animal et e converso; ergo et cetera”, dicitur concedendo consequentiam,negando tamen antecedens. Est enim impossibile, sicut et sophisma; ergo et cetera.
Ad ultimam formam, quando arguitur “si non sit ita quod omnis homo est animal et e
converso, stet ergo oppositum, videlicet non omnis homo est animal et e converso”, et quando
arguitur ulterius sic “non omnis homo est animal et e converso; ergo non omnis homo est
animal et non omne animal est homo”, huic dicitur concedendo consequentiam et negando
antecedens.

Heytesbury, Sophismata, Soph.14

Transcription F. Pironet152

Et si dicatur quod antecedens est contradictorium sophismatis, dicitur quod non, sed haec
propositio est contradictorium sophismatis ‘non est ita quod omnis homo est animal et e
converso’.
Et si arguitur sic “non est ita quod omnis homo est animal et e converso; ergo ita est quod non
omnis homo est animal et e converso”, negatur consequentia, sicut non sequitur ‘non est ita
quod omnis homo est animal et quod omne animal est homo; ergo est ita quod non omnis
homo est animal et non omne animal est homo’. Est enim antecedens istius consequentiae
verum et consequens falsum vel impossibile; sequitur igitur quod ista consequentia non valet.
Et si arguitur ex isto quod duo contradictoria sunt simul falsa: quia ista propositio ‘omnis
homo est animal et e converso’ sit una propositio categorica; ergo possibile est quod sibi
contradicat una propositio alia categorica, sed nulla propositio categorica potest sibi verius
contradicere quam talis prius accepta ‘non omnis homo est animal et e converso’; ergo etcetera.
Et quod sophisma sit una propositio categorica probatur: quia ipsum non foret una propositio
hypothetica nisi foret copulativa, sed ista non est copulativa, quia ad hoc quod aliqua
propositio sit copulativa requiritur quod illa nota copulationis ‘et’ sit communis et copulet
duas propositiones ad invicem, et non solum duos tales terminos, seu unam propositionem
cum uno tali termino, sed sic non est in proposito; ergo ipsum sophisma non est copulativa, etsi sic, sequitur quod illa propositio prius accepta erit contradictorium <126rb> illius
sophismatis.
Ad reductionem, quando arguitur quod duo contradictoria sunt simul falsa, juxta hanc
responsionem, dicitur quod hoc non sequitur.
Et quando arguitur quod sic, quia istae duae propositiones sunt simul falsae ‘omnis homo est
animal et e converso’ et ‘non omnis homo est animal et e converso’, et istae duae suntcontradictoriae; ergo et cetera, conceditur consequentia et negatur minor.
Et tunc, quando arguitur quod sophisma est una propositio categorica, quia ibi non est
copulatio duarum propositionum ad invicem, sed solum copulatur unus terminus cum una
propositione; ergo ipsa non est copulativa, si sic; ergo est categorica; ergo possibile est quod
alique categorica sibi contradicat et nulla alia nisi praedicta; ergo et cetera, huic dicitur quod
ultima consequentia non valet simpliciter: quia forte ista non posset ita diu manere quousquesibi contradiceret una categorica, sed hoc non est ad propositum; ideo conceditur quod
possibile est quod sibi contradicat una propositio categorica, sed non ista ‘non omnis homo est
animal et e converso’, quia ista est impossibilis sicut sophisma, quia illa significat quod non
omnis homo est animal, quia sequitur ‘non omnis homo est animal et e converso; ergo non
omnis homo est animal et non omne animal est homo’, et ex ista copulativa sequitur, ut notum
est, quod non omnis homo est animal. Unde universaliter ubicumque iste terminus ‘econverso’ copulatur cum aliqua propositione, semper arquipollet uni copulativae nisi aliunde
restringatur iste terminus per aliquam aliam determinationem quam per unam propositionem
simplicem categoricam. Sic tamen non est respectu aliquorum terminorum communium qui
sic copulati aliquando aequivalent uni copulativae, aliquando non. Unde haec propositio‘Socrates est legens et disputans’ aequivalet isti copulativae ‘Socrates legit et Socrates
disputat’, haec tamen propositio ‘nullus homo est disputans et legens’ non aequivalet isti
copulativae ‘nullus homo est legens et nullus homo est disputans’: quia ista copulativa nonsequitur ex ista, sed iste terminus ‘e converso’ ubicumque copuletur ad aliquam
propositionem nisi aliunde restringatur seu determinetur semper aequivalet uni copulativae.
Unde sequitur ‘nullus homo est animal et e converso; ergo nullus homo est animal et nullum
animal est homo’, et notum est quod sicut sequitur talis copulativa respectu istius termini‘nullus’ sequitur etiam respectu hujus negationis ‘non’: quia non plus talis nota negationis‘non’ impediret talem significationem quam haec negatio ‘nihil’ vel ‘nullus’, et sic de aliis.
Sequitur igitur quod non potest aliquis ponere communiter respondendo quod sequitur ‘nullus

Heytesbury, Sophismata, Soph.14

Transcription F. Pironet

153homo est animal et e converso; ergo nullus homo est animal et nullum animal est homomasculus’ et ponere quod non sequitur ‘non omnis homo est animal et e converso; ergo non
omnis homo est animal et non omne animal est homo’. Sequitur igitur quod istae duae
propositiones non contradicunt ‘omnis homo est animal et e converso’ et ‘non omnis homo est
animal et e converso’, sicut nec istae duae copulativae quibus aequivalent ‘omnis homo est
animal et omne animal est homo’ et ‘non omnis homo est animal et non omne animal est
homo’. Sed contradictorium sophismatis est ista propositio ‘non est ita quod omnis homo est
animal et e converso’, et haec propositio significat quod non est ita quod omnis homo est
animal et quod omne animal est homo, et notum est quod haec propositio ‘non est ita quod
omnis homo est animal et e converso’ convertitur cum ista disjunctiva ‘non omnis homo est
animal vel non omne animal est homo’. Sequitur enim ‘non est ita quod omnis homo est
animal et omne animal est homo; ergo non omnis homo est animal vel non omne animal est
homo’. Ex opposito enim consequentis sequitur formaliter oppositum antecedentis, et sicut ex
ista categorica sequitur ista disjunctiva, sic ex ista disjunctiva sequitur ista categorica, et ista
disjunctiva contradicit illi copulativae quae convertitur cum sophismate; sequitur ergo quod
illa propositio ‘non est ita quod omnis homo est animal et e converso’ contradicit sophismati,
et ista est una <126va> propositio categorica alia quam est ista ‘non omnis homo est animal ete converso’.
Ideo quando arguitur quod ista sit impossibilis ‘non omnis homo est animal et e converso’,
bene conceditur, nec ex isto sequitur quod sophisma sit verum: quia licet ista propositio ‘nonomnis homo est animal et e converso’ repugnet sophismati, non tamen contradicit sophismati;
ergo et cetera.
Et si arguitur quod sequitur ‘non est ita quod omnis homo est animal et e converso; ergo non
est ita quod omnis homo est animal et non est ita quod omne animal est homo’: quia priusponebatur quod ubicumque copulatur iste terminus ‘e converso’ cum aliqua categorica
propositione significat talem copulativam, huic dicitur quod ibi fuit additum quod tota ista
copulatio significat unam copulativam et aequivalet uni copulativae nisi per aliud restringatur,
sed in proposito restringitur tota copulativa ne sic significet per illam conjunctionem ‘quod’
quae facit quod tota copulatio est una propositio mere categorica, licet tamen non sit simplex
categorica de simplici subjecto et de simplici praedicato. Unde tota illa oratio ‘non est ita
quod omnis homo est animal et quod omne animal est homo’ est una propositio categorica
mere, et tamen dereptis illis duabus conjunctionibus foret totum residuum una copulativa;
haec ergo copulatio ‘non est ita quod omnis homo est animal et e converso’ est una propositio
mere categorica non aequivalens uni copulativae tali, sicut nec illa propositio quae convertitur
cum negativa tali, scilicet ‘non est ita quod omnis homo est animal et quod omne animal est
homo’; et ideo ex contradictorio sophismatis non sequitur illud impossibile praeassignatum
sicut nec aliquod aliud falsum.
Et si arguitur quod data propositio non est contradictorium sophismatis, quia ex quo sophisma
est una propositio categorica, contradictorium sophismatis est una categorica de consimilibus
terminis, nullis terminis extraneis de novo acceptis, huic dicitur negando consequentiam: quia
quantumcumque praeponitur negatio alicui tali propositioni, nisi apponantur termini ratione
quorum non significet iste terminus ‘e converso’ copulative, est tota ista propositio
quaecumque fuerit aequivalens uni propositioni copulativae et cetera.
Ad primum argumentum ad sophisma, hoc scilicet “iste homo est animal et e converso, et istehomo est animal et e converso, et sic de simgulis; ergo omnis homo est animal et e converso”,
dicitur negando consequentiam.
Et si arguitur quod ista consequentia est bona, quia arguitur ab omnibus singularibus ad suum
universale; ergo et cetera, huic dicitur negando consequentiam et etiam antecedens. Est enim
quaelibet singularis qua ratione distributionis formaliter sequitur ex sua universali singularis

Heytesbury, Sophismata, Soph.14

Transcription F. Pironet

154

illius universalis, sed, sicut prius dictum est, formaliter sequitur ‘omnis homo est animal et e
converso, et hoc est animal, quocumque demonstrato; ergo hoc est homo et e converso’.
Et quod ista consequentia sit bona satis patet per praemissa: quia sequitur ‘omnis homo est
animal et e converso; ergo omnis homo est animal et omne animal est homo’, et sequitur ultra‘omne animal est homo’, ex illo tunc sequitur ‘omne animal est homo, hoc animal est animal;
ergo hoc animal est homo’.
Et si dicitur quod non valet prima consequentia facta, ista scilicet ‘omnis homo est animal et e
converso; ergo omnis homo est animal et omne animal est homo’, contra istud non est
argumentum nisi sicut ipse respondens voluerit significationem illius propositionis supponere.
Primo tamen quaerendum est ab eo qualiter illud sophisma sic significat, et consimiliter
haberet etiam sic respondens concedere istam conditionalem ‘si homo currit, animal currit et econtra’ et ‘si aliquid sit homo, illud est animal et e converso’, quae tamen solent satis apparere
impossibiles esse.
Ad secundam formam, quando arguitur quod sophisma sit verum sic “aliquis homo est animal
et e converso, et nullus est homo quin ille est animal et e converso; ergo sophisma”,
conceditur consequentia et negatur antecedens. Est enim ista propositio impossibilis ‘nullus
est homo quin iste est animal et e converso’: quia ex ista sequitur quod nullus est homo quinille est animal et nullum est animal quin illud est <126vb> homo, quod impossibile, et cetera.

Heytesbury, Sophismata, Soph.14

Transcription F. Pironet155<Decimum quintum sophisma><Bis duo sunt tria et non plura><127ra> Bis duo sunt tria et non plura.
Quod sophisma sit verum arguitur sic: duo et duo sunt tria et non plura; ergo sophisma.
Consequentia patet, et antecedens arguitur sic: quia A B C sunt tria et non plura, et A B C suntduo et duo; ergo duo et duo sunt tria et non plura.
Consequentia patet, et minor probatur: quia A B C sunt haec duo A et B et haec duo B et C;
ergo sunt duo et duo. Sequitur enim ‘haec tria sunt haec duo et ista duo; ergo haec tria suntaliqua duo et aliqua duo’, et ultra ‘ergo ipsa sunt duo et duo, et ipsa sunt tria et non plura; ergo
duo et duo sunt tria et non plura; ergo bis duo sunt tria et non plura; ergo et cetera’.
Similiter: bis duo sunt duo et non plura; ergo a multo fortiori bis duo sunt tria et non plura. Si
enim quattuor forent duo; ergo a multo fortiori quattuor sunt tria: quia quattuor et tria minus
repugnant quam quattuor et duo; ergo per idem, cum bis duo sint quattuor et non plura, et bis
duo sunt duo et non plura, sequitur quod bis duo sunt tria et non plura; ergo et cetera.
Assumptum arguitur, videlicet quod bis duo sunt duo et non plura: quia bis duo sunt duo etduo, et omnia duo et duo sunt duo et non plura; ergo et cetera.
Minor probatur et frequenter probabitur, scilicet quod omnia duo et duo sunt duo et non plura:quia quibuscumque duobus captis, ista duo et duo sunt duo et non plura. Demonstratis enim
istis duobus oculis tuis, ista duo et duo sunt duo et non plura: quia ista duo et duo sunt duo et
non plura, semper replicando eadem duo, quae scilicet sunt oculi tui.
Et si dicatur quod ista propositio ‘ista duo et ista duo sunt duo et non plura’ implicat falsum,
quia significat quod ista duo sunt duo et duo et non est ita, quia non sunt nisi semel duo,
contra hoc arguitur sic: isti duo oculi sunt duo oculi et duo instrumenta videndi; ergo isti duo
oculi sunt duo et duo. Et consimiliter arguitur de quibuscumque duobus captis quod ista duo
sunt duo et duo: quia, demonstratis duobus punctis, ista puncta sunt duo puncta et duo
indivisibilia, et duo extrema alicujus lineae vel linearum, et duo homines sunt duo homines etduo animalia, et sic de singulis duobus arguitur: quia duo talia sunt duo et duo, et si sic; ergoomnia duo et duo sunt duo; ergo duo et duo sunt duo et non plura. Sed omnia duo et duo suntbis duo: quia omnia duo et duo sunt quattuor; ergo aliqua duo sunt bis duo; ergo bis duo suntduo et non plura, quod erat probandum.
Ad oppositum arguitur sic: bis duo sunt tria et non plura; igitur bis duo sunt aliqua.
Sed arguitur quod non: quia nulla duo sunt bis duo: quia omnia duo sunt tantum semel duo,
nec aliqua quae non sunt duo sunt bis duo: quia quae non sunt duo illa non multotiens suntduo; ergo nulla sunt bis duo, et si sic; ergo nulla bis duo sunt tria et non plura.
Similiter: si bis duo sunt tria et non plura; ergo duo sunt tria et non plura.
Consequentia arguitur sic: quia sequitur ‘bis duo sunt <127rb> tria et non plura; ergo bis duo
sunt tria’, et sequitur ‘bis duo sunt tria; ergo aliquotiens duo sunt tria; ergo duo sunt tria’;
igitur a primo sequitur si bis duo sunt tria et non plura quod duo sunt tria, consequens falsum
et impossibile; ergo et cetera.
Ad sophisma dicitur quod ipsum est impossibile; et ideo negandum est illud.
Et ad primum argumentum in oppositum ad probandum sophisma, quando arguitur sic “duo et
duo sunt tria et non plura; ergo bis duo sunt tria et non plura”, dicitur negando consequentiam,et sicut prius erat declaratum et ibidem dicebatur quod antecedens est necessarium, scilicet
quod duo et duo sunt tria et non plura. Unde, sicut prius dicebatur, omnia duo et duo sunt tria
et non plura, et omnia duo et duo sunt duo et non plura, et omnia duo et duo sunt quattuor, etHeytesbury, Sophismata, Soph.15

Transcription F. Pironet156

tamen nulla duo sunt tria, nec aliqua duo sunt quattuor; et ideo non valet ista consequentia‘duo et duo sunt tria et non plura; ergo bis duo sunt tria et non plura’. Sicut enim probant
argumenta contra sophisma nulla sunt bis duo: quia nec duo nec plura quam duo.
Et consimiliter dicitur ad aliam formam, quando arguitur quod bis duo sunt duo et cetera, quia
duo et duo sunt duo et non plura, huic dicitur negando consequentiam propter eamdem
causam.
Et quando arguitur “duo et duo sunt duo et non plura”, ista propositio conceditur tamquam
necessaria, et negatur consequentia ulterius “ergo bis duo sunt duo et non plura”: quia nulla
duo et duo sunt bis duo.
Et si arguitur quod sic, quia quattuor sunt bis duo, et omnia quattuor sunt duo et duo; igitur
duo et duo sunt bis duo, huic dicitur negando antecedens, scilicet quod quattuor sunt bis duo:
quia quattuor non sunt aliquotiens duo, quia breviter ipsa non sunt duo; et ideo tam negatur
quod quattuor sunt bis duo quam negetur quod bis duo sunt quattuor; et ideo non procedit
aliquod argumentum factum ad probationem sophismatis.

Heytesbury, Sophismata, Soph.15

Transcription F. Pironet

157