‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﻰ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‬‫ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه‪:‬‬‫ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫ﻧﺎﺷﺮ ﭼﺎﭘﯽ‪:‬‬‫ﺟﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻮزه اﻟﻌﻤﯿﻪ ﺑﻘﻢ ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ‬‫ﻧﺎﺷﺮ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ‪:‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪ اي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 5‬از ‪205‬‬‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬‫‪5‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫‪13‬‬‫ﻣ ﺸ ﺨ ﺼ ﺎ ت ﮐﺘ ﺎ ب‬‫‪13‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪13‬‬‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪13‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‬‫‪17‬‬‫اﺷﺎرة‬‫‪17‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫‪17‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪17‬‬‫رّدﯾﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪19‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار‬‫‪21‬‬‫اﺷﺎرة‬‫‪21‬‬‫‪ -1‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻧﺴﺨﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬‫‪21‬‬‫‪ -2‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﺤﺚ و ﺳﺒﮏ اﺳﺘﺪﻻل‬‫‪23‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪرت ﻋﻠﻤﯽ‬‫‪24‬‬‫‪ -4‬رﻋﺎﯾﺖ آداب ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ‬‫‪24‬‬‫‪ -5‬ﺷﯿﻮه رّد ﮐﺮدن‬‫‪25‬‬‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠ ﻒ ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪27‬‬‫‪ -1‬ﺑﻌﺪ ﻋﻠﻤﯽ‬‫‪27‬‬‫‪ -2‬ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬‫‪27‬‬‫‪ -3‬ﺑﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬‫‪27‬‬‫‪ -4‬ﺑﻌﺪ اﺧﻼص‬‫‪28‬‬‫‪ -5‬ﺑﻌﺪ اﻗﺘﺪا‬‫‪28‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 6‬از ‪205‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪29‬‬‫ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫‪30‬‬‫اداﻣﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ )ﻗﺴﻤﺖ ﺳﻨﺪ(‬‫‪30‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻆ آﯾﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺎج ﻣﯿﺮزا ﺣﺴﯿﻦ ]‪ [1‬ﻧﻮري ﻗﺪس ﺳﺮه ﺑﺮ ﮐﺘﺐ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻃﺎب ﺛﺮاه‬‫‪30‬‬‫ﻗﺼﯿﺪة ﻫﺎﺋﯿﮥ ﻓﯽ رﺛﺎء ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻌﺒﻘﺎت« اﻧﺸﺄﻫﺎ اﻻدﯾﺐ اﻟﺒﺎرع اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﻨﺠﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪1319‬‬‫‪31‬‬‫اداﻣﻪ ﺟﻮاب ﻣﺆﻟ ﻒ از ﮐﻠﻤﺎت ﻣﺰﯾﻔﻪ رازي‬‫‪32‬‬‫اداﻣﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﺟﺎﺣﻆ‬‫‪33‬‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ در اﻋﺘﺮاف ﺑﺤﻖ و اﻧﺤﺮاف از آن ﺣﺎل ﯾﻬﻮد اﺳﺖ‬‫‪33‬‬‫اﺣﺒﺎر ﯾﻬﻮد ﺗﺒﻊ را از اوﺻﺎف ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ )ص( ﺧﺒﺮ دادﻧﺪ‬‫‪33‬‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺎل ﻫﺮﻗﻞ ﻣﻠﮏ روم اﺳﺖ‬‫‪35‬‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ در ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺣﻘﯿﻘﺖ و اﻧﺤﺮاف از آن ﺣﺎل ﻣﻌﺎوﯾﻪ اﺳﺖ‬‫‪36‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ در ﺗﻮﺻﯿ ﻒ ﻋﻠﯽ )ع( ﺑﺎ ﻋﺪاوﺗﺶ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺎص اﺳﺖ‬‫‪37‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ در ﻋﺪاوت و اﻋﺘﺮاف ﺑﺤﻖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎوﯾﻪ اﺳﺖ‬‫‪38‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ در اﻋﺘﺮاﻓﺶ ﺑﺤﻘﯿﻘﺖ و ﻋﺪاوﺗﺶ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﻮارج اﺳﺖ‬‫‪38‬‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺎل ﺣﺴﻦ ﺻﺒﺎح اﺳﺖ‬‫‪39‬‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻗﺪﻣﺎء ﻣﻬﺪوﯾﻪ و ﺣﻤﯿﺮﯾﻪ اﺳﺖ‬‫‪39‬‬‫ﻣﻤﺎﺛﻠﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎ ﻋﺒﺎد و زﻫﺎدي ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺟﻌﻞ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‬‫‪40‬‬‫ﻗﻮل ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ را از اﻋﻈﻢ اﻋﺪاي وﻻﯾﺖ ﻓﺮض ﮐﺮدن از اﺻﻄﻼح ﺑﺪﯾﻊ اﻣﺎﻣﯿﻪ اﺳﺖ و ﺟﻮاب ان‬‫‪41‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در »اﯾﻀﺎح« از ﺳﻔﻬﺎء و ﺣﻤﻘﺎء اﺳﺖ‪،‬‬‫‪42‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺧﻄﺎﺑﯽ ﺟﺎﺣﻆ را ﺑﻌﻨﻮان ﻣﻠﺤﺪ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫‪44‬‬‫ﮐﺎﺑﻠﯽ در »ﺻﻮاﻗﻊ« ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺧﻄﺎﺑﯽ را ﺑﻪ اﻟﺤﺎد ﺟﺎﺣﻆ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪45‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺧﻄﺎﺑﯽ از اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫‪46‬‬‫ﻗﻮادح ﺟﺎﺣﻆ در ﮐﺘﺐ رﺟﺎل‬‫‪51‬‬‫ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﺟﺎﺣﻆ را از ﭘﯿﺸﻮاﯾﺎن ﺑﺪع ﻗﺮار داده‬‫‪51‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 7‬از ‪205‬‬‫ﺛﻌﻠﺐ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ را ﺟﺮح ﮐﺮده از اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ ادب و ﺣﺪﯾﺚ اﺳﺖ‬‫‪51‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪51‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺛﻌﻠﺐ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ«‬‫‪52‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺛﻌﻠﺐ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة«‬‫‪52‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺛﻌﻠﺐ ﺑﻨﻘﻞ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن«‬‫‪53‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺛﻌﻠﺐ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن«‬‫‪54‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺑﻘﻮل ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫‪55‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺛﻌﻠﺐ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ اﻟﻮردي در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ«‬‫‪55‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺛﻌﻠﺐ ﺑﻨﻘﻞ ﻧﻮوي در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء«‬‫‪55‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ در ﺗﻘﺒﯿﺢ و ﺗﻔﻀﯿﺢ ﺟﺎﺣﻆ داد ﺳﺨﻦ داده اﺳﺖ‬‫‪56‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪56‬‬‫ﻓﻀﺎﯾﺢ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء«‬‫‪56‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در ﻗﺪح ﺟﺎﺣﻆ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﻓﺮوﮔﺬار ﻧﮑﺮده‬‫‪59‬‬‫اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ را ﺟﺮح و ﻗﺪح ﻧﻤﻮده‬‫‪61‬‬‫اﺣﺘﺠﺎج ﺟﺎﺣﻆ در »رﺳﺎﻟﻪ ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﮥ« دﻟﯿﻞ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ او اﺳﺖ‬‫‪61‬‬‫اﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ازﻫﺮي ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ را ﻣﺠﺮوح و ﻣﻘﺪوح داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪63‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪63‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ازﻫﺮي ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن«‬‫‪63‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ازﻫﺮي ﺑﻘﻮل ﺳﺒﮑﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ«‬‫‪64‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ازﻫﺮي ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫‪64‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ازﻫﺮي ﺑﮕﻔﺘﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن«‬‫‪64‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ازﻫﺮي ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة«‬‫‪65‬‬‫ﺑﺮﻫﺎن ﺣﻠﺒﯽ ﺟﺎﺣﻆ را از واﺿﻌﯿﻦ اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮده‬‫‪65‬‬‫اﺑﻦ اﺛﯿﺮ در »ﺟﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل« ﺟﺎﺣﻆ را از واﺿﻌﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫‪66‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 8‬از ‪205‬‬‫ﺻﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﺟﺎﺣﻆ را از واﺿﻌﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫‪66‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﻧﯿﺰ واﺿﻊ ﺑﻮدن ﺟﺎﺣﻆ را در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫‪67‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺳﻤﺎع ﻏﻨﺎ ﻣﯽﮐﺮد‬‫‪67‬‬‫رﺳﺎﻟﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻫﯿﺜﻤﯽ در ﺣﺮﻣﺖ ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ‬‫‪70‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪70‬‬‫اﻣﺎ اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ ﻓﻔﯽ ذم اﻟﻤﻌﺎزف و اﻟﻐﻨﺎء و اﻟﻤﺰاﻣﯿﺮ و اﻻوﺗﺎر‪.‬‬‫‪71‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ از ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﺗﺎ ﮐﻼﻣﺶ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻨﺎد در ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎﺷﺪ‬‫‪74‬‬‫اﺳﺘﻨﺎد رازي ﺑﮑﻼم ﺟﺎﺣﻆ در رد ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻏﻠﻂ اﺳﺖ‬‫‪76‬‬‫ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻈﺎم ﺑﺎﺳﻘﺎط ﺣﻀﺮت ﻣﺤﺴﻦ‬‫‪77‬‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ از ﺗﻌﺼﺐ ﮔﻔﺘﺎر ﻧﻈﺎم را ﺷﻨﯿﻊ داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪78‬‬‫ﻧﻈﺎم ﻣﻮرد اﻋﺘﻤﺎد اﺑﻦ ﺣﺰم و ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﺳﺖ‬‫‪79‬‬‫ﻧﻈﺎم ﻗﺎﺿﯽ اﺑﻮ ﯾﻮﺳ ﻒ را ﻣﺬﻣﺖ و ﻗﺪح ﮐﺮده اﺳﺖ‬‫‪80‬‬‫ﻓﻀﺎﯾﺢ ﻧﻈﺎم ﺑﮕﻔﺘﺎر ارﺑﺎب ﺗﺮاﺟﻢ و رﺟﺎل اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫‪81‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻧﻈﺎم ﺑﻘﻮل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان«‬‫‪81‬‬‫ﻓﻀﺎﯾﺢ ﻧﻈﺎم ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺻﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت«‬‫‪82‬‬‫اﻫﻞ ﺳﻨﺖ در ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﻮارد ﺑﻤﻘﺎﻻت ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﻣﺘﻤﺴﮏ ﺷﺪهاﻧﺪ‬‫‪82‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪82‬‬‫اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ﻓﺮوع و اﺻﻮل ﻓﻘﻪ ﺑﻠﮑﻪ در اﺻﻮل دﯾﻦ ﻫﻢ ﻣﻘﻠﺪ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪاﻧﺪ‬‫‪84‬‬‫رﺳﺎﻟﻪ ﺟﺎﺣﻆ در ﺗﻔﻀﯿﻞ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ )ع(‬‫‪85‬‬‫اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻌﻠﺖ ﺗﻌﺼﺐ ﺑﺎﻓﺎدات ﺟﺎﺣﻆ در »رﺳﺎﻟﻪ ﻏﺮاء« اﻋﺘﻨﺎء ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ‬‫‪89‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ رﺳﺎﻟﻪ دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ در ﺗﻔﻀﯿﻞ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ )ع( ﺗﺼﻨﯿ ﻒ ﮐﺮده‬‫‪91‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ در »رﺳﺎﻟﻪ ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ« اﺳﺎس اﻋﺘﻘﺎدات اﻫﻞ ﺳﻨﺖ را ﻗﻠﻊ ﮐﺮده‬‫‪95‬‬‫وﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه در ﺻﺤﺖ اﺣﺘﺠﺎج ﺷﯿﻌﻪ ﺑﮑﻼم ﺟﺎﺣﻆ‬‫‪99‬‬‫ﺟﻤﻌﯽ از اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺟﺎﺣﻆ را ﺑﻌﻈﻤﺖ ﯾﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫‪101‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﻧﺴﺒﺖ ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻣﺨﺪوش اﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 9‬از ‪205‬‬‫‪102‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪102‬‬‫اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺑﮕﻔﺘﺎر ﭘﺪرش ﮐﺬاب ﺑﻮده اﺳﺖ‬‫‪106‬‬‫اﺑﻦ اﺑﯽ داود ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« ﻣﺘﺼ ﻒ ﺑﺼﻔﺎت ﻣﻬﻠﮑﻪ ﺑﻮده‬‫‪107‬‬‫»ذم ﻋﺠﺐ و آﻓﺎت آن«‬‫‪108‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪108‬‬‫»ﺷﻨﺎﯾﻊ ﺗﮑﺒﺮ«‬‫‪110‬‬‫ﻗﺒﺎﯾﺢ ﺣﺴﺪ‬‫‪118‬‬‫ﻓﯽ ذم اﻟﺒﻐﺾ و اﻟﻌﺪاوة‬‫‪121‬‬‫ﻓﯽ ذم اﻟﮑﺬب‬‫‪122‬‬‫ﻗﺼﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺑﺎ اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‬‫‪124‬‬‫اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ داراي ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﺎﻫﺮه ﺑﻮده‬‫‪126‬‬‫اﺑﻦ اورﻣﻪ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ اﺑﻦ أﺑﯽ داود را ﮐﺬاب داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪127‬‬‫اﺑﻦ اورﻣﻪ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺐ رﺟﺎل اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻌﻈﻤﺖ ﯾﺎد ﺷﺪه‬‫‪127‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﻐﻮي ﺑﮕﻔﺘﻪ ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ در »اﻧﺴﺎب«‬‫‪128‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﻐﻮي ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫‪129‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﻐﻮي ﺑﻨﻘﻞ ذﻫﺒﯽ در »دول اﻻﺳﻼم« و ﻗﻮل ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ«‬‫‪129‬‬‫ﺟﻼﻟﺖ اﺑﻦ ﻣﻨﺪه در ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ و رﺟﺎل اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫‪131‬‬‫اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي اﺑﻦ أﺑﯽ داود را در ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )ع( ﻣﺰور و ﻣﺪﻟﺲ داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪131‬‬‫اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي از اﺟﻠﻪ اﺳﺎﻃﯿﻦ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫‪132‬‬‫دﻟﯿﻞ ذﻫﺒﯽ در ﺗﺒﺮﺋﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻋﻠﯿﻞ اﺳﺖ‬‫‪133‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﺗﺼﻨﯿ ﻒ ذﻫﺒﯽ‬‫‪135‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان«‬‫‪137‬‬‫ﺧﺮاﻓﺎت اﺑﻦ أﺑﯽ داود در »ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ«‬‫‪139‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 10‬از ‪205‬‬‫»ﺟﻮاب ﻧﺴﺒﮥ ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ اﻟﯽ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺮازي«‬‫‪141‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪141‬‬‫اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ رازي ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« در ﻗﺪح رﺟﺎل ﻣﻔﺮط اﺳﺖ‬‫‪142‬‬‫اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﺑﺨﺎري را ﺑﻘﺪح و ﺟﺮح ﻧﻮاﺧﺘﻪ‬‫‪143‬‬‫اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﮐﺘﺎب »ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺨﺎري« را ﺑﺨﻮدش ﻧﺴﺒﺖ داده‬‫‪144‬‬‫اﺻﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﻓﺨﺮ رازي از اﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﻪ اﺳﺖ‬‫‪147‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪147‬‬‫ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﻓﺨﺮ رازي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﻘﺒﻮل اﺟﻤﺎع اﻣﺖ اﺳﺖ‬‫‪147‬‬‫ﻓﺨﺮ رازي در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮش ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را از اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪148‬‬‫ﺟﻮاب ﻣﺆﻟ ﻒ از ﺧﺮاﻓﺎت ﻓﺨﺮ رازي در ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‬‫‪149‬‬‫اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺧﻮد اﻋﺘﺮاف ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮐﺮده‬‫‪150‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪150‬‬‫ﻓﺴﻖ و ﺧﯿﺎﻧﺖ و دروغ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﺎﻓﺎدات اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ واﺿﺢ اﺳﺖ‬‫‪151‬‬‫اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﮕﻔﺘﺎر دﻣﯿﺮي در »ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان« از ﻗﻤﺎرﺑﺎزان ﺑﻮد‬‫‪152‬‬‫ﺣﺮﻣﺖ ﺷﻄﺮﻧﺞ و ﻗﻤﺎر ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫‪152‬‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ ﻋﻤﺮ و ﻋﻠﯽ و ﻋﺜﻤﺎن و ﻋﺎﺋﺸﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‬‫‪153‬‬‫اﻧﮑﺎر ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺑﺮ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه را ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻋﯿﻦ اﻻﺻﺎﺑﮥ« ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫‪155‬‬‫اﻧﮑﺎر ﻋﺎﺋﺸﻪ و اﺑﻦ ﻋﺒﺎس را ﺑﺮ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﻋﻀﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﯾﺠﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪155‬‬‫ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺣﺪﯾﺚ )اﻟﻤﺮأة ﺗﻘﻄﻊ اﻟﺼﻠﻮة« را از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻣﯽﮐﺮد‬‫‪155‬‬‫ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺣﺪﯾﺚ »ان اﻣﺮأة ﻋﺬﺑﺖ ﻓﯽ ﻫﺮة« را از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه رد ﻣﯽﮐﺮد‬‫‪156‬‬‫ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺣﺪﯾﺚ »وﻟﺪ اﻟﺰﻧﺎ ﺷﺮ اﻟﺜﻼﺛﮥ« را از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه اﻧﮑﺎر ﻣﯽﮐﺮد‬‫‪156‬‬‫اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﺮ ﺧﻼف أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﻣﯽﮔﻔﺖ‪) :‬وﻟﺪ اﻟﺰﻧﺎ ﺧﯿﺮ اﻟﺜﻼﺛﮥ(‬‫‪157‬‬‫ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺣﺪﯾﺚ )اﻟﺬراع اﺣﺐ اﻟﯽ اﻟﻨﺒﯽ )ص(( را از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻣﯽﮐﺮد‬‫‪157‬‬‫ﻋﺎﺋﺸﻪ از ﮐﺜﺮت رواﯾﺎت أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﺗﻌﺠﺐ ﻣﯽﮐﺮد‬‫‪157‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 11‬از ‪205‬‬‫ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺣﺪﯾﺚ )ﻻ ﯾﻤﺶ اﺣﺪﮐﻢ ﻓﯽ ﻧﻌﻞ واﺣﺪة( را از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه اﻧﮑﺎر ﻣﯽﮐﺮد‬‫‪158‬‬‫ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺣﺪﯾﺚ )اﻟﺸﺆم ﻓﯽ ﺛﻠﺚ‪ :‬اﻟﻔﺮس و اﻟﻤﺮأة و اﻟﺪار( را از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه رد ﻣﯽﮐﺮد‬‫‪159‬‬‫اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ ﺑﺎ ﺗﺎوﯾﻞ ﻋﻠﯿﻞ ﺧﻮد از ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺣﻤﺎﯾﺖ از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﻧﻤﻮده‬‫‪160‬‬‫زﺑﯿﺮ ﻧﯿﺰ ﻣﺸﺎﻓﻬﺘﺎ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻧﻤﻮده‬‫‪163‬‬‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را از ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﻊ ﮐﺮد‬‫‪164‬‬‫اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه در زﻣﺎن ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﻗﺪرت ﺣﺪﯾﺚ ﮔﻔﺘﻦ ﻧﺪاﺷﺖ‬‫‪165‬‬‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺧﯿﺎﻧﺘﺶ از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺑﺤﺮﯾﻦ ﻋﺰل ﮐﺮد‬‫‪166‬‬‫ﻋﺰل اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را از ﺑﺤﺮﯾﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ رﺑﻪ اﻧﺪﻟﺴﯽ در »اﻟﻌﻘﺪ اﻟﻔﺮﯾﺪ« آورده‬‫‪166‬‬‫ﻟﻄﺎﺋﻔﯽ ﮐﻪ ﻣﺆﻟ ﻒ »ﻋﺒﻘﺎت« از ﻋﺒﺎرات »اﻟﻌﻘﺪ اﻟﻔﺮﯾﺪ« اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮده‬‫‪167‬‬‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﺑﺪﺷﻤﻦ ﺧﺪا و رﺳﻮل ﺧﻄﺎب ﮐﺮد‬‫‪169‬‬‫داﺳﺘﺎن ﻧﺎﻣﺒﺮده ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﯾﺎﻗﻮت ﺣﻤﻮي در »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﻠﺪان«‬‫‪170‬‬‫داﺳﺘﺎن ﻣﺼﺎدره اﻣﻮال أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﻪ ﻧﻘﻞ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ در »ﺗﺎرﯾﺦ«‬‫‪171‬‬‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را اﺳﺘﯿﺜﺎرﮔﺮ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮد‬‫‪172‬‬‫اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه در اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺮﺗﮑﺐ ﺗﺪﻟﯿﺲ ﻣﯽﺷﺪ‬‫‪173‬‬‫رﺟﺎل و اﮐﺎﺑﺮ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺒﻌﺾ اﺣﺎدﯾﺚ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه اﻋﺘﻨﺎء ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‬‫‪174‬‬‫اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﮐﺎرﻫﺎي ﮐﻮدﮐﺎﻧﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﯽداد‬‫‪174‬‬‫اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه از ﺧﺪاوﻧﺪ دﻧﺪان ﺑﺮﻧﺪه و ﺷﮑﻢ ﻫﻀﻢ ﮐﻨﻨﺪه ﻣﯽﺧﻮاﺳﺖ‬‫‪175‬‬‫اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﻗﺪح و ﺟﺮح ﮐﺮده‬‫‪176‬‬‫ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺣﺪﯾﺚ )ﻣﻦ اﺻﺒﺢ ﺟﻨﺒﺎ ﻓﻼ ﺻﻮم ﻟﻪ( را از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه اﻧﮑﺎر ﻣﯽﮐﺮد‬‫‪177‬‬‫ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ اﺑﺎن ﺣﻨﻔﯽ اﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮه را ﻗﺪح و ﺟﺮح ﮐﺮده‬‫‪177‬‬‫اﺗﺒﺎع اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ ﻧﯿﺰ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﻣﺠﺮوح ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫‪178‬‬‫»ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﻗﺪح ﮐﺮده«‬‫‪179‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺗﻠﻤﯿﺬ اﻣﺎم اﻋﻈﻢ ﻧﯿﺰ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﻣﻄﻌﻮن داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪179‬‬‫ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه را از ﺳﻔﯿﺎن ﺛﻮري ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫‪180‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 12‬از ‪205‬‬‫»اﻋﺘﺮاض ﺛﻮري ﺑﺮ ﺣﻀﺮت ﺻﺎدق )ع( ﺑﻨﻘﻞ ﺷﻌﺮاﻧﯽ ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫‪180‬‬‫اﻋﺘﺮاض ﺛﻮري ﺑﺮ ﺣﻀﺮت ﺻﺎدق )ع( ﺑﻨﻘﻞ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‬‫‪181‬‬‫اﻋﺘﺮاض ﺛﻮري ﺑﺮ ﺣﻀﺮت ﺻﺎدق )ع( ﺑﻨﻘﻞ ذﻫﺒﯽ در »ﺗﺬﻫﯿﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ«‬‫‪182‬‬‫ﺣﻀﺮت ﺻﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم از ارﺷﺎد ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺜﻮري ﮐﺮاﻫﺖ داﺷﺖ‬‫‪182‬‬‫ﺣﻀﺮت ﺻﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم از ﺣﻀﻮر ﺛﻮري در ﻣﺤﻀﺮش ﮐﺮاﻫﺖ داﺷﺖ‬‫‪183‬‬‫ﺳﻔﯿﺎن ﺛﻮري در ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺪﻟﯿﺲ ﻣﯽﮐﺮد‬‫‪184‬‬‫ﺷﻨﺎﻋﺖ ﺗﺪﻟﯿﺲ ﺧﺼﻮﺻﺎ ﺗﺪﻟﯿﺲ از ﺿﻌﻔﺎء‬‫‪184‬‬‫اﻗﺴﺎم ﺗﺪﻟﯿﺲ‬‫‪185‬‬‫ﺳﻔﯿﺎن ﺛﻮري ﻧﺰد ﺟﻤﻌﯽ از ﻧﻘﺎد اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح اﺳﺖ‬‫‪187‬‬‫ﺗﻘﻮﻻت ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺗﻔﺴﯿﺮ »اﻟﻘﺮﺑﯽ« و ﺟﻮاب ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪190‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪190‬‬‫ﺑﺰﻋﻢ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ در وﻗﺖ اﺳﺘﻌﻤﺎل ﺣﺼﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﻧﺰاع ﻣﺤﻘﻖ ﺑﺎﺷﺪ‬‫‪191‬‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر ﻓﺨﺮ رازي ﮐﻠﻤﺎت »اﻧﻤﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ‪ ،‬و اﻻ« اﻓﺎده ﺣﺼﺮ ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ‬‫‪192‬‬‫ورود اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم از ﯾﻤﻦ ﺑﻤﮑﻪ ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻣﺴﻠﻢ اﺳﺖ‬‫‪194‬‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫‪201‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 13‬از ‪205‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﮐﺘﺎب‬‫ﺳﺮﺷـﻨﺎﺳﻪ ‪ :‬ﮐﻨﺘﻮري ﺣﺎﻣﺪﺣﺴـﯿﻦﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪﻗﻠﯽ ‪1246 - 1306‬ق ﺷـﺎرح ﻋﻨﻮان و ﻧـﺎم ﭘﺪﯾـﺪآور ‪ :‬ﻋﺒﻘـﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﺛﺒﺎت اﻣﺎﻣﻪ اﻻﺋﻤﻪ‬‫اﻻﻃﻬـﺎر‪ /‬ﺗﺎﻟﯿﻒ ﻣﯿﺮﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼمرﺿﺎﺑﻦ ﻋﻠﯽاﮐﺒﺮ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻣﺸـﺨﺼﺎت ﻧﺸـﺮ ‪ :‬ﻗﻢ‬‫اﻟﺠﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻮزه اﻟﻌﻠﻤﯿﻪ ﺑﻘﻢ ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ ‪1416‬ق = ‪.1374 -‬‬‫ﻓﺮوﺳﺖ ‪) :‬ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﻪ ﻟﺠﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﺑﻘﻢ اﻟﻤﺸﺮﻓﻪ‪(801‬‬‫ﺷﺎﺑﮏ ‪ :‬ﺑﻬﺎ‪12000:‬رﯾﺎل ج ‪ (1‬؛ ﺑﻬﺎ‪12000:‬رﯾﺎل ج ‪(1‬‬‫ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘـﺎب ﺣﺎﺿـﺮ ردﯾـﻪاي و ﺷـﺮﺣﯽ اﺳـﺖ ﺑﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﺘﺤﻔﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸـﺮﯾﻪ اﺛﺮ ﻋﺒـﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤـﺪ دﻫﻠـﻮي ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﻋﺮﺑﯽ‬‫ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘﺎﺑﻨـﺎﻣﻪ ﻋﻨـﻮان دﯾﮕﺮ ‪ :‬اﻟﺘﺤﻔـﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸــﺮﯾﻪ ﺷــﺮح ﻣﻮﺿـﻮع ‪ :‬دﻫﻠـﻮي ﻋﺒــﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤــﺪ‪1159 - 1239 ،‬ق اﻟﺘﺤﻔﻪ‬‫اﻻﺛﻨﯽﻋﺸﺮﯾﻪ ‪ --‬ﻧﻘﺪ و ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﺷﯿﻌﻪ ‪ --‬دﻓﺎﻋﯿﻪﻫﺎ و ردﯾﻪﻫﺎ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬اﻣﺎﻣﺖ ‪ --‬اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﻣﺤﺪﺛﺎن ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬دﻫﻠﻮي ﻋﺒﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪1159 - 1239 ،‬ق اﻟﺘﺤﻔﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸﺮﯾﻪ ﺷﺮح‬‫ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ‪ ،‬ﻣﺼـﺤﺢ ﺷـﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺪرﺳـﯿﻦ ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ دﻓﺘﺮ اﻧﺘﺸﺎرات اﺳـﻼﻣﯽ رده ﺑﻨﺪي‬‫ﮐﻨﮕﺮه ‪/BP212/5 :‬د‪9‬ت‪1374 30218‬‬‫رده ﺑﻨﺪي دﯾﻮﯾﯽ ‪297/417 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﮐﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺳﯽ ﻣﻠﯽ ‪ :‬م‪3739-77‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺆﻟﻒ‬‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﺳﯿـﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨـﺪي ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري از ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﺘﮑّﻠﻤﺎن و ﻋﻈﯿﻢﺗﺮﯾﻦ ﻋﺎﻟﻤﺎن و از ﻣﻔﺎﺧﺮ ﺷـﯿﻌﻪ در اواﺋﻞ ﺳـﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي‬‫ﻗﻤﺮي در ﺑﻠﺪه ﻣﯿﺮه ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1246‬ه‪ .‬ق ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪ‪.‬‬‫اﯾﺸـﺎن ﺗﻌﻠﯿﻢ را از ﺳﻦ ‪ 6‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺑﺎ رﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﻣﮑﺘﺒﺨﺎﻧﻪ و ﭘﯿﺶ ﺷـﯿﺨﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺷـﯿﺦ ﮐﺮﻣﻌﻠﯽ ﺷـﺮوع ﮐﺮد‪ .‬اّﻣﺎ ﭘﺲ از ﻣـﺪت ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﭘـﺪر‬‫اﯾﺸﺎن ﺧﻮد ﻋﻬﺪهدار ﺗﻌﻠﯿﻢ وي ﮔﺮدﯾﺪ و ﺗﺎ ﺳﻦ ‪ 14‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﮐﺘﺐ ﻣﺘﺪاول اﺑﺘﺪاﺋﯽ را ﺑﻪ وي آﻣﻮﺧﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﺳﻦ ‪ 15‬ﺳﺎﻟﮕﯽ و ﭘﺲ از رﺣﻠﺖ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﺑﺮاي ﺗﮑﻤﯿﻞ ﺗﺤﺼﯿﻼت ﺑﻪ ﺳﺮاغ اﺳﺎﺗﯿﺪ دﯾﮕﺮ رﻓﺖ‪.‬‬‫ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺣﺮﯾﺮي و دﯾﻮان ﻣﺘﻨﺒﯽ را ﻧﺰد ﻣﻮﻟﻮي ﺳﯿﺪ ﺑﺮﮐﺖ ﻋﻠﯽ و ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ را ﻧﺰد ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس ﺗﺴﺘﺮي ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﻋﻠﻮم ﺷﺮﻋﯿﻪ‬‫را ﻧﺰد ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ و ﺑﺮادر اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ‪ -‬ﮐﻪ ﻫﺮ دو از ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺰرگ ﺷﯿﻌﻪ‬‫در ﻫﻨﺪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ -‬و ﻋﻠﻮم ﻋﻘﻠﯿﻪ را ﻧﺰد ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺧﻼﺻﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬‫در اﯾﻦ زﻣﺎن اﯾﺸﺎن ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺎﻫﺞ اﻟﺘﺪﻗﯿﻖ را ﮐﻪ از ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎت ﻋﺎﻟﯿﻪ اﺳـﺘﺎدش ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﻮد از اﯾﺸﺎن أﺧﺬ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺣﻮاﺷـﯽ وي ﺑﺮ آن‬‫ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﻋﻈﻤﺖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﻗﺪرت ﻧﻘﺪ اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل اﯾﺸﺎن ﭘﺲ از ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﺳﺎل ﺗﺤﺼـﯿﻞ ﺑﻪ أﻣﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﭘﮋوﻫﺶ ﭘﺮداﺧﺖ و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ اﺑﺘﺪاء ﺑﻪ ﺗﺼـﺤﯿﺢ و ﻧﻘﺪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﭘﺪر‬‫ﺑﺰرﮔﻮارش ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓﺘﻮﺣﺎت ﺣﯿﺪرﯾﻪ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ ﺗﻘّﯿﻪ و ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ ﭘﺮداﺧﺖ و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل را ﺻﺮف ﺗﺼﺤﯿﺢ و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 14‬از ‪205‬‬‫ﻋﺒﺎرات اﯾﻦ ﮐﺘﺐ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ‪ -‬ﮐﻪ رّدﯾﻪاي ﺑﺮ ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﺑﻮد‪ -‬ﺑﺎ اﺻﻮل ﮐﺘﺐ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﻫﻨﻮز از اﯾﻦ ﮐﺎر ﻓﺎرغ ﻧﺸﺪه ﺑﻮد ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮑﯽ از ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي در رّد ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﺎ ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﻓﺮاوان ﻧﺸـﺮ و ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺖ ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﮐﻪ ﻋﺮﺻﻪ ﺑﺮ ﻋﻮام و ﺧﻮاص از ﺷﯿﻌﻪ ﺗﻨﮓ ﺷﺪ‪ .‬از ﯾﮏ ﻃﺮف ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﻣﺪﻋﯽ‬‫ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﻗﺎدر ﺑﺮ ﺟﻮاب ﻣﻄﺎﻟﺐ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺴﺖ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮔﻔﺖ اﮔﺮ اوﻟﯿﻦ و آﺧﺮﯾﻦ ﺷﯿﻌﻪ ﺟﻤﻊ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ‬‫ﺟﻮاب ﮐﺘـﺎب ﻣﺮا ﺑﻨﻮﯾﺴـﻨﺪ و از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﻋﻠﻤـﺎء ﺑﺰرگ ﺷـﯿﻌﻪ ﻫﻨـﺪ از ﺟﻤﻠﻪ ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻔﺘﯽ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺎس‬‫ﺗﺴﺘﺮي و دﯾﮕﺮ أﻋﻼم ﺑﻪ ﺳـﺒﺐ اوﺿﺎع ﺧﺎص ﺳـﻠﻄﻨﺖ و ﻣﻼﺣﻈﺎت دﯾﮕﺮ اﻣﮑﺎن ﺟﻮاب دادن را ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ در اﯾﻦ زﻣﺎن ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴـﯿﻦ وارد ﻣﯿـﺪان ﺷـﺪ و در ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﺷـﺶ ﻣـﺎه ﮐﺘـﺎب اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻹﻓﺤﺎم ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم را ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ‬‫ﺣﯿﺮت ﻋﻠﻤﺎء ﺣﺘﯽ اﺳﺎﺗﯿﺪ اﯾﺸﺎن ﮔﺸـﺘﻪ و ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده آﻧﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و ﻧﺸﺮ آن ﭼﻨﺎن ﺿﺮﺑﻪاي ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ وارد ﮐﺮد ﮐﻪ ﻫﯿﭽﯿﮏ از‬‫آﻧـﺎن ﺣﺘﯽ ﺧﻮد ﻣﺆﻟﻒ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼـم ﭘﺲ از ﺳﺎﻟﻬـﺎ ﺗﻼش و ﮐﻤﮏ ﮔﺮﻓﺘﻦ از واﻟﯿﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ و ﺑﺮﮔﺰاري اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﻋﻬـﺪه‬‫ﺟﻮاب آن ﺑﺮﻧﯿﺎﻣﺪﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ از آن ﺑﻪ ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص ﭘﺮداﺧﺖ و ﺳـﭙﺲ ﻣﺸـﻐﻮل ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ آﺧﺮ ﻋﻤﺮ در اﻣﺮ‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺼﻨﯿﻒ آن ﻫّﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷﺖ‪.‬‬‫در ﺳـﺎل ‪ 1282‬ه‪ .‬ق ﻋـﺎزم ﺳـﻔﺮ ﺣـﺞ و ﺳـﭙﺲ ﻋﺘﺒـﺎت ﻋﺎﻟﯿـﺎت ﺷـﺪ اّﻣـﺎ در آﻧﺠـﺎ ﻫﻢ از ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﺎز ﻧﻤﺎﻧـﺪ و در ﺣﺮﻣﯿﻦ‬‫ﺷﺮﯾﻔﯿﻦ ﯾﺎدداﺷـﺘﻬﺎﯾﯽ از ﮐﺘﺐ ﻧـﺎدر ﺑﺮداﺷﺖ و در ﻋﺮاق در ﻣﺤﺎﻓـﻞ ﻋﻠﻤﯽ ﻋﻠﻤـﺎء ﻋﺮاق ﺷـﺮﮐﺖ ﺟﺴﺖ ﮐﻪ ﻣـﻮرد اﺣـﺘﺮام ﻓﻮق‪ -‬اﻟﻌـﺎده‬‫اﯾﺸـﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬وي ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺎر ﻋﻠﻤﯽ ﺧﻮد را در ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺘﺎب أﺳـﻔﺎر اﻻﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ أﻓﻀﻞ اﻻﺳـﻔﺎر ﮔﺮدآوري‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻋﺎﻟﻤﯽ ﭘﺮ ﺗﺘﺒﻊ و ﭘﺮ اﻃﻼع و ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺮ آﺛﺎر و اﺧﺒﺎر و ﻣﯿﺮاث ﻋﻠﻤﯽ اﺳـﻼﻣﯽ ﺑﻮد ﺗﺎ ﺣّﺪي ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از ﻣﻌﺎﺻـﺮان و‬‫ﻣﺘـﺄﺧﺮان و ﺣـﺘﯽ ﺑﺴـﯿﺎري از ﻋﻠﻤـﺎء ﭘﯿﺸـﯿﻦ ﺑـﻪ ﭘـﺎﯾﻪ او ﻧﺮﺳـﯿﺪﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪ ﻋﻤﺮ ﺧـﻮﯾﺶ را ﺑﻪ ﺑﺤﺚ و ﭘﮋوﻫﺶ در اﺳـﺮار اﻋﺘﻘـﺎدات دﯾﻨﯽ و‬‫ﺣﺮاﺳﺖ اﺳـﻼم و ﻣﺮزﺑـﺎﻧﯽ ﺣﻮزه دﯾﻦ راﺳﺘﯿﻦ ﮔﺬراﻧﯿـﺪ و ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺧﻮد را در راه اﺳـﺘﻮاري ﺣﻘـﺎﯾﻖ ﻣﺴـﻠﻢ دﯾﻨﯽ از دﺳﺖ داد ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ‬‫ﻣﺆﻟﻒ رﯾﺤﺎﻧﮥ اﻻدب در اﯾﻦ ﺑﺎره ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬و در ﻣﺪاﻓﻌﻪ از ﺣﻮزه دﯾﺎﻧﺖ و ﺑﯿﻀﻪ ﺷـﺮﯾﻌﺖ اﻫﺘﻤﺎم ﺗﻤﺎم داﺷـﺘﻪ و ﺗﻤﺎﻣﯽ ﺳﺎﻋﺎت و دﻗﺎﯾﻖ ﻋﻤﺮ ﺷﺮﯾﻔﺶ در ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت دﯾﻨﯽ ﻣﺼﺮوف‬‫ﺑﻮده و آﻧﯽ ﻓﺮوﮔـﺬاري ﻧﺪاﺷـﺘﻪ ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ او از ﮐﺜﺮت ﺗﺤﺮﯾﺮ و ﮐﺘـﺎﺑﺖ ﻋﺎﻃـﻞ ﺷـﺪه و در اواﺧﺮ ﺑـﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﻣﯽﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪«...‬‬‫و ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﺆﻟﻒ ﻧﺠﻮم اﻟﺴـﻤﺎء زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ ﭼﭗ اﯾﺸﺎن ﻫﻢ از ﮐﺎر ﻣﯽاﻓﺘﺎده اﺳﺖ اﯾﺸﺎن دﺳﺖ از ﮐﺎر ﺑﺮﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﻣﻄﺎﻟﺐ را ﺑﺎ زﺑﺎن‬‫اﻣﻼء ﻣﯽﮐﺮده اﺳﺖ و ﻫﯿﭻ ﻣﺎﻧﻌﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ اﯾﺸﺎن را از ﺟﻬﺎد ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎز دارد‪.‬‬‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم اﯾﺸﺎن در ﻫﺠـﺪﻫﻢ ﻣﺎه ﺻـﻔﺮ ﺳﺎل ‪ 1306‬ه‪ .‬ق دﻋﻮت ﺣﻖ را ﻟﺒﯿـﮏ ﮔﻔﺖ و در ﺣﺴـﯿﻨﯿﻪ ﺟﻨﺎب ﻏﻔﺮان ﻣﺂب ﻣـﺪﻓﻮن ﺷـﺪ‪ .‬ﺧﺒﺮ‬‫وﻓﺎت اﯾﺸﺎن در ﻋﺮاق ﺑﺮﭘﺎﯾﯽ ﻣﺠﺎﻟﺲ ﻣﺘﻌّﺪد ﻓﺎﺗﺤﻪﺧﻮاﻧﯽ را در ﭘﯽ داﺷﺖ‪ .‬ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺷﺮﯾﮏ ﻋﺰا ﮔﺸﺘﻪ و ﺑﺰرﮔﺎن زﯾﺎدي در رﺛﺎء او‬‫ﺑﻪ ﺳﺮودن ﻗﺼﯿﺪه و ﻣﺮﺛﯿﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬‫*ﺧﺎﻧﺪان و ﻧﯿﺎﮐﺎن‪ :‬اﺑﺘﺪا‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨـﺪي در داﻣﺎن ﺧﺎﻧـﺪاﻧﯽ ﭼﺸﻢ ﮔﺸﻮد و ﭘﺮورش ﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﯽ آﮔﺎه و ﻓﺎﺿـﻼﻧﯽ ﻣﺠﺎﻫـﺪ ﺑﻮدﻧـﺪ‪ .‬در ﻣﯿﺎن‬‫ﺑﺮادران و ﻓﺮزﻧﺪان و ﻓﺮزﻧﺪزادﮔﺎن وي ﻧﯿﺰ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﯽ ﺧﺪﻣﺘﮕﺰار و ﻣﺘﻌﻬﺪ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧﺪ‪.‬‬‫از اﯾـﻦ ﺧﺎﻧـﺪان ﻣﻌﻈـﻢ در آﺳـﻤﺎن ﻋﻠـﻢ و ﻓﻘـﺎﻫﺖ ﺳـﺘﺎرﮔﺎﻧﯽ درﺧﺸـﺎن ﺑـﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧـﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾـﮏ در ﻋﺼـﺮ ﺧـﻮﯾﺶ راﻫﻨﻤـﺎي‬‫ﮔﻤﺸﺪﮔﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻨﮏ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﺗﻦ از آﻧﻬﺎ اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 15‬از ‪205‬‬‫‪ -1‬ﺟّﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪ :‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺳﯿﺪ اﷲ ﮐﺮم ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‪.‬‬‫وي ﺟـﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و از اﻋﻼـم ﻓﻘﻬـﺎء و زﻫـﺎد زﻣـﺎن و ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺮاﻣﺎت در ﻧﯿﻤﻪ دوم ﺳـﺪه دوازدﻫﻢ ﻫﺠﺮي اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﻋﻼﻗﻪ‬‫زﯾـﺎدي ﺑﻪ اﺳـﺘﻨﺴﺎخ ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ و ﮐﺘﺐ ﻧﻔﯿﺴﻪ ﺑﻪ ﺧـﻂ ﺧـﻮد داﺷـﺘﻪ و ﻗﺮآن و ﺣـﻖ اﻟﯿﻘﯿﻦ و ﺗﺤﻔـﮥ اﻟﺰاﺋﺮ و ﺟـﺎﻣﻊ ﻋﺒﺎﺳـﯽ ﺑﻪ ﺧـﻂ او در‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬واﻟﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪ :‬ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫وي واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ و از ﭼﻬﺮهﻫﺎي درﺧﺸﺎن ﻋﻘﺎﺋﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات در ﻧﯿﻤﻪ اول ﻗﺮن ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫او در دوﺷﻨﺒﻪ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺎه ذي ﻗﻌﺪه ﺳﺎل ‪ 1188‬ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪ‪ .‬وي از ﺷﺎﮔﺮدان ﺑﺎرز ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي از اﻋﺎﻇﻢ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺷﯿﻌﻪ در ﻗﺮن‬‫ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﺑﻮده و در اﮐﺜﺮ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻣﺤﻘﻘﯽ ﺑﯽﻧﻈﯿﺮ ﺑﻮد و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ارزﻧﺪهاي از ﺧﻮد ﺑﻪﺟﺎ ﮔﺬاﺷﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﯾﮑﯽ از ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗﺮﯾﻦ ﭼﻬﺮهﻫﺎي ﻋﻠﻢ ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات و از ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي ﮐﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺘﺒﻊ و اﺳﺘﻘﺼﺎء ﺑﻮد‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ در ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﻬﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1260‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﯾﺰدي ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺮادر ارﺷﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ‬‫او ﻧﯿﺰ ﭼﻮن ﭘـﺪر و ﺑﺮادراﻧﺶ از ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ﻓﺮزاﻧﮕـﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺮﭼﻪ در ﻧﺰد ﭘـﺪرش و ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤـﺎء ﺷـﺎﮔﺮدي ﻧﻤﻮده اﺳﺖ اّﻣﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‬‫ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت وي در ﻋﻠـﻮم رﯾﺎﺿـﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘـﺎب ﺣـﻞ ﻣﻌﺎدﻻـت ﺟـﺒﺮ و ﻣﻘـﺎﺑﻠﻪ و رﺳـﺎﻟﻪاي در ﻣﺨﺮوﻃـﺎت ﻣﻨﺤﻨﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸـﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ‬‫ﻓﯿﻠﺴﻮف و ﭘﺰﺷﮑﯽ ﻧﺎﻣﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎ وﺟﻮد اﺷﺘﻐﺎل ﺑﻪ ﻋﻠﻮم ﻋﺮﺑﯿﻪ و ﻓﻨﻮن ﻗﺪﯾﻤﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺣﺪي ﺑﺮ زﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‪ ،‬ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺟﺪﯾﺪ و ﻋﻠﻮم رﯾﺎﺿﯽ ﺗﺴﻠﻂ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد‬‫ﮐﻪ ﺑﺰرﮔﺎن ﻧا ﮕﻠﯿﺲ در ﺣﯿﺮت ﻓﺮو رﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﯾﮏ ﻋﺎﻟﻢ اﺳﻼﻣﯽ اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺎﻫﺮ در ﻓﻨﻮن ﺣﮑﻤﺖ ﻣﻐﺮب ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫وي در ‪ 27‬رﺑﯿﻊ اﻷول ﺳﺎل ‪ 1282‬ه‪ .‬ق رﺣﻠﺖ ﮐﺮد‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﺮادر ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﺳﯿﺪ اﻋﺠﺎز ﺣﺴﯿﻦ‬‫وي ﻓﺮزﻧﺪ اوﺳﻂ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﺑﻮده و وﻻدﺗﺶ در ‪ 21‬رﺟﺐ ‪ 1240‬واﻗﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺪر و ﺑﺮادراﻧﺶ از داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻧﺎﻣﯽ ﺷﯿﻌﻪ در ﮐﺸﻮر ﻫﻨﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت و ﺗﺼﻨﯿﻔﺎت ﻣﺘﻌﺪدي ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ را در ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘـﺎب اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤـﺎم در زﻣﯿﻨﻪ اﺳـﺘﺨﺮاج ﻣﻄـﺎﻟﺐ و اﺳـﺘﻨﺒﺎط ﻣﻘﺎﺻـﺪ ﮐﻤﮏ‬‫ﻓﺮاواﻧﯽ ﻧﻤﻮد ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﮐﺎر ﮐﺘﺎب را او اﻧﺠﺎم داد اّﻣﺎ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺷﻬﺮت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم او اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ» ﺷﺬور اﻟﻌﻘﯿﺎن ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﻷﻋﯿﺎن« و» ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ و اﻻﺳﺘﺎر ﻋﻦ اﺣﻮال اﻟﮑﺘﺐ و اﻻﺳﻔﺎر«‬‫اﺷﺎره ﮐﺮد‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن در ﻫﻔﺪﻫﻢ ﺷﻮال ‪ 1286‬ه‪ .‬ق و ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﮐﻮﺗﺎه اّﻣﺎ ﭘﺮﺑﺮﮐﺖ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﯾﺰدي ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫وي در ‪ 19‬ﺟﻤﺎدي اﻟﺜﺎﻧﯿﻪ ‪ 1284‬ه‪ .‬ق ﻣﺘﻮﻟـﺪ ﺷـﺪ‪ .‬او را در ﻋﻠﻢ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗﺎﻟﯽ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﭘـﺪر ﺷـﻤﺮدهاﻧﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ ﻧﮕﺬاﺷﺖ زﺣﻤﺎت ﭘﺪرش ﺑﻪ‬‫ﻫـﺪر رود و ﻟﺬا ﺑﻪ ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﭘﺮداﺧﺖ و ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺟﻠﺪ دﯾﮕﺮ از آن را ﺑﻪ ﺳـﺒﮏ و ﺳـﯿﺎق ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﺗﺄﻟﯿﻒ و ﺑﺎ ﻧﺎم اﯾﺸﺎن ﻣﻨﺘﺸـﺮ‬‫ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻣﺘﺒﺤﺮ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬اﺻﻮﻟﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث و رﺟﺎﻟﯽ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺘﺒﻊ و ﻣﻔﺘﯽ و ﻣﺮﺟﻊ اﻫﺎﻟﯽ ﺑﻼد ﺧﻮد ﺑﻮده و اﯾﻦ ﻋﻠﻮم را از واﻟﺪ ﻣﻌﻈﻢ ﺧﻮد‬‫و ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس اﺧﺬ ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬‫در ﻧﻬﺎﯾﺖ اﯾﺸﺎن در ‪ 25‬ذي ﺣﺠﻪ ‪ 1361‬ه‪ .‬ق دار ﻓﺎﻧﯽ را وداع ﮔﻔﺖ و ﺑﻨﺎ ﺑﻪ وﺻـﯿﺘﺶ در ﺟﻮار ﻣﺮﻗﺪ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي در آﮔﺮه ﻫﻨﺪ ﺑﻪ‬‫ﺧﺎك ﺳﭙﺮده ﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 16‬از ‪205‬‬‫‪ -6‬ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫وي ﻧﯿﺰ ﻫﻤﭽﻮن ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻓﺎﺿﻞ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از ادﺑﺎء و ﺷﻌﺮاء زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮادرش را در ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﯾﺎري ﻧﻤﻮد‪ .‬دﯾﻮان‬‫ﺷﻌﺮ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ و ﺗﻌﻠﯿﻘﺎﺗﯽ ﺑﺮ ﻋﺒﻘﺎت از آﺛﺎر اوﺳﺖ‪.‬‬‫‪ 7‬و ‪ -8‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ و ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼﯿﺮ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪان ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫اﯾﻦ دو ﺑﺰرﮔﻮار ﮐﻪ ﻧﻮهﻫﺎي ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ ﻧﯿﺰ از ﻓﻀـﻼء و ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺰرگ زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در ﻧﺠﻒ اﺷﺮف ﻧﺰد اﺳﺎﺗﯿﺪ‬‫ﺑﺮﺟﺴـﺘﻪ ﺗﺤﺼـﯿﻼت ﻋﺎﻟﯿﻪ ﺧﻮد را ﮔﺬراﻧﯿﺪﻧـﺪ‪ .‬ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻫﻨـﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺳـﻌﯿﺪ ﺷﺆون رﯾﺎﺳﺖ ﻋﻠﻤﯽ و دﯾﻨﯽ را ﺑﻌﻬﺪه ﮔﺮﻓﺖ و‬‫آﺛﺎر و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ﻣﺘﻌـﺪدي را از ﺧﻮد ﺑﻪ ﺟﺎي ﮔـﺬاﺷﺖ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در ﺳﺎل ‪ 1387‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨـﺪ وﻓﺎت ﯾﺎﻓﺖ و در ﺟﻮار ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش در‬‫ﺻﺤﻦ ﻣﺮﻗـﺪ ﻗﺎﺿـﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي ﺑﻪ ﺧﺎك ﺳﭙﺮده ﺷـﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼـﯿﺮ ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺷـﺮاﯾﻂ ﺧﺎص زﻣﺎﻧﯽ وارد‬‫ﮐﺎرﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺷﺪه و از ﺟﺎﻧﺐ ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﻧﯿﺎﺑﯽ رﺳﯿﺪ‪.‬‬‫او ﻧﯿﺰ ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﭘﺮﺑﺎر در ﻟﮑﻬﻨﻮ رﺣﻠﺖ ﮐﺮد وﻟﯽ ﺟﺴـﺪ وي را ﺑﻪ ﮐﺮﺑﻼء ﺑﺮده و در ﺻـﺤﻦ ﺷـﺮﯾﻒ و در ﻣﻘﺒﺮه ﻣﯿﺮزاي ﺷـﯿﺮازي ﺑﻪ‬‫ﺧﺎك ﺳﭙﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫*ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت‪ :‬اﺑﺘﺪا‬‫‪ -1‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻷﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر) ‪ 30‬ﻣﺠﻠّﺪ(‬‫‪ -2‬اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤـﺎم و اﺳﺘﯿﻔـﺎء اﻻﻧﺘﻘﺎم ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم) ‪ 10‬ﻣﺠّﻠـﺪ( ﻃﺒﻊ ﻓﯽ ‪ 1315‬ه‪ .‬ق ﺑﺤﺚ ﻓﯽ ﺗﺤﺮﯾـﻒ اﻟﮑﺘـﺎب و اﺣﻮال‬‫اﻟﺤﺠﮥ و اﺛﺒﺎت وﺟﻮده و ﺷﺮح اﺣﻮال ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و‪[...‬‬‫‪ -3‬ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص) ‪ 5‬ﻣﺠّﻠﺪ(‬‫‪ -4‬ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﻓﯽ ﺣّﻞ اﻟﻤﺸﮑﻼت‬‫‪ -5‬اﻟﻌﻀﺐ اﻟﺘﺒﺎر ﻓﯽ ﻣﺒﺤﺚ آﯾﻪ اﻟﻐﺎر‬‫‪ -6‬اﻓﺤﺎم اﻫﻞ اﻟﻤﯿﻦ ﻓﯽ رّد ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ) ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي(‬‫‪ -7‬اﻟﻨﺠﻢ اﻟﺜﺎﻗﺐ ﻓﯽ ﻣﺴﺌﻠﮥ اﻟﺤﺎﺟﺐ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ) در ﺳﻪ ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺒﯿﺮ و وﺳﯿﻂ و ﺻﻐﯿﺮ(‬‫‪ -8‬اﻟﺪرر اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﮑﺎﺗﯿﺐ و اﻟﻤﻨﺸﺂت اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‬‫‪ -9‬زﯾﻦ اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ اﻟﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ) ﻓﯿﻪ ﻓﺘﺎوﯾﻪ اﻟﻔﻘﻬﯿﮥ(‬‫‪ -10‬اﺳﻔﺎر اﻷﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ اﻓﻀﻞ اﻻﺳﻔﺎر) ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﺳﻨﺢ ﻟﻪ ﻓﯽ ﺳﻔﺮه إﻟﯽ اﻟﺤﺞ و زﯾﺎرة اﺋﻤﮥ اﻟﻌﺮاق ﺳﻼم اﷲ ﻋﻠﯿﻬﻢ( ‪1‬‬‫‪ -11‬اﻟﺬراﺋﻊ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺸﺮاﺋﻊ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ) ﻟﻢ ﯾﺘّﻢ(‬‫‪ -12‬اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ اﻟﻐﺮاء) ﻓﻘﻪ ﮐﺎﻣﻞ( ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -13‬اﻟﺸﻌﻠﮥ ﻟا ﺠﻮاﻟﮥ) ﺑﺤﺚ ﻓﯿﻪ اﺣﺮاق اﻟﻤﺼﺎﺣﻒ ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ ﻋﺜﻤﺎن( ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -14‬ﺷﻤﻊ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ) ﻗﺼﺎﺋﺪ ﻟﻪ ﻓﯽ رﺛﺎء اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم(‪.‬‬‫‪ -15‬اﻟﻄﺎرف‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ أﻟﻐﺎز و ﻣﻌﻤﯿﺎت‬‫‪ -16‬ﺻﻔﺤﮥ اﻻﻟﻤﺎس ﻓﯽ اﺣﮑﺎم اﻻرﺗﻤﺎس) ﻓﯽ اﻟﻐﺴﻞ اﻻرﺗﻤﺎﺳﯽ(‬‫‪ -17‬اﻟﻌﺸﺮة اﻟﮑﺎﻣﻠﮥ) ﺣﻞ ﻓﯿﻪ ﻋﺸﺮة ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺸﮑﻠﮥ( ‪ 2‬ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -18‬ﺷﻤﻊ و دﻣﻊ) ﺷﻌﺮ ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -19‬اﻟﻈﻞ اﻟﻤﻤﺪود و اﻟﻄﻠﺢ اﻟﻤﻨﻀﻮد‬‫‪ -20‬رﺟﺎل ﻟا ﻤﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 17‬از ‪205‬‬‫‪ -21‬درة اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ ‪3‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‬‫اﺷﺎرة‬‫ﺧﺎﻧﺪان ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ از آﻏﺎز ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﭘﯽرﯾﺰي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪاي ﻫﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷـﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺮور زﻣﺎن ﺗﮑﻤﯿﻞ ﮔﺸﺖ و ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي‬‫ﻓﺮاوان و ﻧﻔﯿﺴـﯽ ﺑﻪ ﺗﺪرﯾـﺞ در آن ﮔﺮدآوري ﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ‪ 30 / 000‬ﻧﺴـﺨﻪ رﺳـﯿﺪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در دوران ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم وي ﻧﺎﻣﯿﺪه‬‫ﺷـﺪ و در زﻣﺎن ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳـﻌﯿﺪ و ﺗﻮﺳﻂ اﯾﺸﺎن ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﮔﺮﭼﻪ از ﻧﻈﺮ ﮐّﻤﯽ داراي ﻧﻈﺎﯾﺮ ﻓﺮاوان‬‫اﺳﺖ اّﻣﺎ از ﻧﻈﺮ ﮐﯿﻔﯽ و ﺑﻪ ﺟﻬﺖ وﺟﻮد ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﻧﺎدر ﮐﻢﻧﻈﯿﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ‬‫در ﻧﯿﻤﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﮐﻪ ﻧﯿﺮوﻫﺎي اﺳـﺘﻌﻤﺎر ﺑﻪوﯾﮋه اﻧﮕﻠﯿﺲ و ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﭼﺸﻢ ﻃﻤﻊ ﺑﻪ ﺳـﺮزﻣﯿﻦ ﭘﻬﻨﺎور ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن دوﺧﺘﻪ‬‫ﺑﻮدﻧـﺪ و ﺑﯽﮔﻤﺎن اﺳـﻼم ﺳـّﺪ ﺑﺰرﮔﯽ در ﺑﺮاﺑﺮ آﻧﺎن ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﯽآﻣﺪ ﯾﮑﯽ از ﻋﺎﻟﻤﺎن اﻫﻞ ﺗﺴـﻨﻦ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي ﮐﻪ ﺑﻪ»‬‫ﺳﺮاج اﻟﻬﻨﺪ«‬‫ﺷﻬﺮت داﺷﺖ و ﺑﺎ ‪ 31‬واﺳـﻄﻪ ﻧﺴـﺒﺶ ﺑﻪ ﻋﻤﺮ ﺧﻄﺎب ﺧﻠﯿﻔﻪ دوم ﻣﯽرﺳـﯿﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت او را ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺧﻄﺎب ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ را در رّد اﻋﺘﻘﺎدات و آراء ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺷﯿﻌﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﮐﺮد و آن را» ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ« ﻧﺎﻣﯿﺪ‪.‬‬‫وي در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺼﺎﻟﺢ دﻧﯿﺎي اﺳـﻼم و واﻗﻌﯿﺘﻬﺎي ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﻼﻣﯽ و ﺑﺪون ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺣﺪود و ﻗﻮاﻋﺪ ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ و ﺑﺪون‬‫در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( و ﺧﺎﻧـﺪان ﭘﺎﮐﺶ ﻋﻘﺎﯾﺪ‪ ،‬اﺻﻮل‪ ،‬ﻓﺮوع‪ ،‬اﺧﻼق و ﺳﺎﯾﺮ آداب و اﻋﻤﺎل ﺷـﯿﻌﻪ را ﺑﺪون رﻋﺎﯾﺖ آداب‬‫ﻣﻨﺎﻇﺮه و اﻣﺎﻧﺖداري در ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻫﺪف ﺗﻬﻤﺖﻫﺎ و اﻓﺘﺮاآت ﺧﻮد ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻟﺒﺘﻪ ﻋﻼﻣﻪ دﻫﻠﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ أﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﮐﺸـﻤﯿﺮي در ﮐﺘﺎب اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﮐﻪ در رّد ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺳـﺮﻗﺘﯽ از ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻗﻊ ﻣﻮﺑﻘﻪ ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي آن را ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه اﺳﺖ ‪ .4‬وي در ﭼﺎپ اول اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺮس از‬‫) ‪ (1‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن اﻟﺮﺣﻠﮥ اﻟﻤﮑﯿﮥ و اﻟﺴﻮاﻧﺢ اﻟﺴﻔﺮﯾﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻤﺮ رﺿﺎ ﮐﺤﺎﻟﻪ آن را ذﮐﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫) ‪ (2‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﺑﺎﺷﺪ‬‫) ‪ (3‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از آﺛﺎر ﻗﻠﻤﯽاش در ﻣﺠّﻠﺪ ﻣﺪﻧﯿﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﯾﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫) ‪ .(4‬اﻟﺒﺘﻪ ﺧﻮد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻧﯿﺰ در ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﻣﻮرد ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺷﺎره ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ در ﺑﺤﺚ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در ذﯾﻞ ﺗﺼـﺮﯾﺢ‬‫ذﻫـﺒﯽ ﺑﻪ ﺗﻮاﺗﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬و ﻧﺼـﺮ اﷲ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺷـﻔﯿﻊ ﮐـﺎﺑﻠﯽ ﮐﻪ ﭘﯿﺮ و ﻣﺮﺷـﺪ ﻣﺨـﺎﻃﺐ اﺳﺖ و ﺑﻀـﺎﻋﺖ‬‫ﻣﺰﺟـﺎﺗﺶ ﻣﺴـﺮوق از اﻓـﺎدات او ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ در) ﺻﻮاﻗﻊ( او را ﺑﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﻼـﻣﻪ و اﻣـﺎم اﻫـﻞ ﺣـﺪﯾﺚ وﺻﻒ ﻣﯽﮐﻨـﺪ و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﻗﻮل او‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ و ﺧﻮد ﻣﺨـﺎﻃﺐ) ﺻـﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ( ﺑﺘﻘﻠﯿـﺪش در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺧﺎص ﻫﻢ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﯾﻌﻨﯽ) ﺗﺤﻔﻪ( او را ﺑﺎﻣﺎم اﻫﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻠﻘﺐ‬‫ﻣﯽﺳﺎزد و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﮐﻼﻣﺶ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺣﺎﮐﻢ ﺷـﯿﻌﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻮاب ﻧﺠﻒ ﺧﺎن اﺳﻢ ﺧﻮد را ﻣﺨﻔﯽ ﮐﺮد و ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب را» ﻏﻼم‬‫ﺣﻠﯿﻢ«‪ -‬ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺳﺎل ﺗﻮﻟّﺪ وي ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺣﺮوف أﺑﺠﺪ ﺑﻮد‪ -‬ﻧﺎﻣﯿﺪ اّﻣﺎ در ﭼﺎپ ﺑﻌﺪي ﺑﻪ ﻧﺎم ﺧﻮد وي ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪ‪.‬‬‫در ﺳﺎل ‪ 1227‬ه‪ .‬ق ﺷﺨﺼـﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻏﻼم ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺳـﻠﻤﯽ در ﺷـﻬﺮ» ﻣﺪارس« ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن ﮐﺘﺎب» ﺗﺤﻔﻪ« را از ﻓﺎرﺳـﯽ ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 18‬از ‪205‬‬‫ﻋﺮﺑﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮد و در ﺳﺎل ‪ 1300‬ه‪ .‬ق ﻣﺤﻤﻮد ﺷـﮑﺮي آﻟﻮﺳـﯽ در ﺑﻐﺪاد ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺮﺑﯽ آن ﭘﺮداﺧﺖ و آن را اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻹﻟﻬﯿﮥ‬‫ﻧﺎﻣﯿﺪ و در ﻣﻘﺪﻣﻪاش آن را ﺑﻪ ﺳـﻠﻄﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ ﺧﺎن ﺗﻘﺪﯾﻢ ﮐﺮد‪ .‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺤﺪودﯾﺘﻬﺎي ﺳﯿﺎﺳـﯽ و ﮐﻢ ﺑﻮدن وﺳـﯿﻠﻪ ﻃﺒﻊ‬‫از ﭼـﺎپ و اﻧﺘﺸـﺎر آن در ﻋﺮاق ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي ﺷـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا در ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن و ﺷـﻬﺮ ﺑﻤﺒﺌﯽ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﻧﻔﻮذ اﺟـﺎﻧﺐ ﺑﻮده و ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﺸـﺮ اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﻣﺴﺎﻋﯽ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﺒـﺬول ﻣﯽﺷـﺪ ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﮔﺮدﯾـﺪ و ﭘﺲ از ﻣـّﺪﺗﯽ ﻣﺠـّﺪدا در ﻣﺼـﺮ ﭼﺎپ ﺷـﺪ و ﺑﻌـﺪ از آن ﺑﻪ زﺑﺎن اردو در ﻻﻫﻮر‬‫ﭘﺎﮐﺴـﺘﺎن ﺑﻪ ﻃﺒﻊ رﺳـﯿﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣـﺎل ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﺗﺤّﻮﻻت و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﺘﻌـّﺪد‪ ،‬در اﯾﺠﺎد اﺧﺘﻼف ﺑﯿﻦ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ و ﺗﯿﺮه ﺳﺎﺧﺘﻦ رواﺑﻂ ﻓﺮق‬‫اﺳﻼﻣﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ و ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺣّﺲ ﺑﺪﺑﯿﻨﯽ و ﻋﺼﺒّﯿﺖ أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺗﺄﺛﯿﺮ زﯾﺎدي ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬اّﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﺼﺪاق ﻋﺪو ﺷﻮد‬‫ﺳﺒﺐ ﺧﯿﺮ اﮔﺮ ﺧﺪا ﺧﻮاﻫﺪ اﻧﺘﺸﺎر اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺳـﺒﺐ ﺷﺪ ﺗﺎ ﻋّﺪه زﯾﺎدي از ﻋﻠﻤﺎء و ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﺷـﯿﻌﻪ اﺣﺴﺎس وﻇﯿﻔﻪ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﻣﯿﺪان ﺑﯿﺎﯾﻨﺪ‬‫و ﺑﺎ ﻣﻨﻄﻖ و زﺑﺎن ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻫﺮﭼﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﻣﺬﻫﺐ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮي ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﮔﺮاﻧﺴـﻨﮓ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار در اﯾﻦ‬‫ﻣﯿﺎن ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺘﺒﻊ ﻓﺮاوان و زﺣﻤﺎت ﻃﺎﻗﺖﻓﺮﺳﺎي ﻣﺆﻟﻒ آن از درﺧﺸﺶ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻧﺴـﺨﻪاي ﮐﻪ از ﺗﺤﻔﻪ ﻫﻢاﮐﻨﻮن ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭼـﺎپ دﻫﻠﯽ در ﺳـﺎل ‪ 1271‬ه‪ .‬ق اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻄﺒﻊ ﺣﺴـﻨﯽ ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺷـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺣﺴﻦ آن را در ‪ 776‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﻗﻄﻊ وزﯾﺮي ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﺎﻧﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﭼﺎپ ﻧﺎم ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ذﮐﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺤﺘﻮاي ﺗﺤﻔﻪ‪:‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ و در رّد ﺷـﯿﻌﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺆﻟﻒ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﮔﺮﭼﻪ در ﻣﻘـﺪﻣﻪ و در ﻣﺘﻦ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم داﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ‬‫ﻣﺴّﻠﻤﺎت ﺧﻮد ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺘﻨﺎد ﮐﻨﺪ و ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را از ﻣﺪارك ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﻨﺪ وﻟﯽ ﮐﻤﺘﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ اﻟﺘﺰام ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را ﻣﻤﻠّﻮ از‬‫اﻓﺘﺮاآت و ﺗﻬﻤﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻫﻠﻮي در ﺑﺨﺶ ﻫﻔﺘﻢ ﮐﺘﺎب ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را در دو ﺑﺨﺶ آورده اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑﺨﺶ اول‪ :‬آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ) ع( اﺳﺘﻨﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ وي ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ‪ 6‬آﯾﻪ اﮐﺘﻔﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬اﺣـﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ در راﺳـﺘﺎي اﺛﺒـﺎت وﻻـﯾﺖ و اﻣﺎﻣﺖ رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﻧﯿﺰ ﻓﻘﻂ ‪ 12‬رواﯾـﺖ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و در ﻣﺠﻤﻮع ﻣﺴﺘﻨﺪات ﺷﯿﻌﻪ را ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ‪ 6‬آﯾﻪ و ‪ 12‬رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده و ادﻟّﻪ و اﺳﺎﻧﯿﺪ آﻧﻬﺎ را ﻣﺨﺪوش داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ أﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬در ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺣﺪوث ﻣﺬﻫﺐ ﺗﺸﯿﻊ و اﻧﺸﻌﺎب آن ﺑﻪ ﻓﺮق ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ‬‫‪ -2‬در ﻣﮑﺎﺋﺪ ﺷﯿﻌﻪ و ﻃﺮق اﺿﻼل و ﺗﻠﺒﯿﺲ‬‫‪ -3‬در ذﮐﺮ أﺳﻼف ﺷﯿﻌﻪ و ﻋﻠﻤﺎء و ﮐﺘﺐ اﯾﺸﺎن‬‫‪ -4‬در اﺣﻮال أﺧﺒﺎر ﺷﯿﻌﻪ و ذﮐﺮ رواة آﻧﻬﺎ‬‫‪ -5‬در اﻟﻬﯿﺎت‬‫‪ -6‬در ﻧﺒّﻮت و اﯾﻤﺎن اﻧﺒﯿﺎء) ع(‬‫‪ -7‬در اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪ -8‬در ﻣﻌﺎد و ﺑﯿﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫‪ -9‬در ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻓﻘﻬﯿﻪ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ در آن ﺧﻼف ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ‬‫‪ -10‬در ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺧﻠﻔﺎء ﺛﻼﺛﻪ و أم اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و دﯾﮕﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ‬‫‪ -11‬در ﺧﻮاص ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ‪ 3‬ﻓﺼﻞ) اوﻫﺎم‪ -‬ﺗﻌﺼﺒﺎت‪ -‬ﻫﻔﻮات(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 19‬از ‪205‬‬‫‪ -12‬در ﺗﻮّﻻ و ﺗﺒّﺮي) ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻣﻘّﺪﻣﺎت ﻋﺸﺮه(‬‫ﭘﺲ از آﻧﮑﻪ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﺷﺪ‪ ،‬آﺛﺎر ﻣﺘﻌّﺪدي از ﻋﻠﻤﺎء ﺷﯿﻌﻪ در ﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻋﺮاق و اﯾﺮان در اﺑﻄﺎل و ﻧﻘﺾ آن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ‬‫ﺑﻌﻀﯽ ﺑﻪ رّد ﺳﺮاﺳﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺑﺮﺧﯽ ﯾﮏ ﺑﺎب از آن را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ و ﻧﻘﺪ ﻋﻠﻤﯽ ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬‫رّدﯾﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﻔﻪ‬‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در رّد ﻫﻤﻪ اﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫در دوازده دﻓﺘﺮ‪ ،‬و ﻫﺮ دﻓﺘﺮ وﯾﮋه ﯾﮏ ﺑﺎب از اﺻﻞ ﮐﺘﺎب‪ ،‬اﺛﺮ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﮐﺸﻤﯿﺮي دﻫﻠﻮي) م ‪ 1235‬ه‪ .‬ق(‬‫اﻟﺒﺘﻪ ‪ 5‬دﻓﺘﺮ از آن ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ آن را دﯾﺪه از ﺑﻘﯿﻪ ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮ ﺑﻮده و در ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﺎرﺗﻨـﺪ از ﺟﻮاﺑﯿﻪﻫـﺎي وي ﺑﻪ ﺑﺎﺑﻬـﺎي ﯾﮑﻢ‪ ،‬ﺳﻮم‪ ،‬ﭼﻬﺎرم‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ و ﻧﻬﻢ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭘﺎﺳـﺦ اﻋﺘﺮاض ﻫﺸـﺘﻢ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم»‬‫ﺟﻮاب اﻟﮑﯿﺪ اﻟﺜﺎﻣﻦ« ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﺴﺢ اﺳﺖ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻧﺴـﺨﻪ ﺧﻄﯽ دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ و ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ آن در ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي اﺳﻼﻣﯽ ﺗﻬﺮان ﻧﮕﻬﺪاري‬‫ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -2‬ﺳـﯿﻒ اﷲ اﻟﻤﺴـﻠﻮل ﻋﻠﯽ ﻣﺨّﺮﺑﯽ دﯾﻦ اﻟﺮﺳﻮل) ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﺪه ﺑﻪ( اﻟﺼﺎرم اﻟﺘﺒﺎر ﻟﻘّﺪ اﻟﻔّﺠﺎر و ﻗّﻂ اﻻﺷﺮار در ﺷﺶ دﻓﺘﺮ ﺗﺄﻟﯿﻒ اﺑﻮ اﺣﻤﺪ‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﮐﺒﺮآﺑﺎدي) ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪه در ﺳﺎل ‪ .1232‬ق(‬‫ﻓﺎرﺳـﯽ و در رّد ﺑﺮ ﺗﻤﺎم ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷـﺪه اﺳﺖ ﺑـﺪﯾﻨﺼﻮرت ﮐﻪ ﻋﺒﺎرات ﺗﺤﻔﻪ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان» ﻣﺘﻦ« و ﮐﻼم ﺧﻮد در رّد آن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان»‬‫ﺷﺮح« آورده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺗﺠﻬﯿﺰ اﻟﺠﯿﺶ ﻟﮑﺴﺮ ﺻﻨﻤﯽ ﻗﺮﯾﺶ‪ :‬اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ ﺑﻦ اﻣﺎن اﷲ دﻫﻠﻮي ﻋﻈﯿﻢ آﺑﺎدي) م ‪ 1260‬ه‪ .‬ق(‬‫ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ آﯾﺖ اﷲ ﻣﺮﻋﺸﯽ ﻧﺠﻔﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در رّد ﯾﮏ ﺑﺎب از اﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑﺎب اول‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﺸﯿﻊ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺳـﯿﻒ ﻧﺎﺻـﺮي‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب اﺛﺮ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘـﻮري ﭘـﺪر ﺑﺰرﮔﻮار ﺻـﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘـﺎت ﺑﻮده و در رّد ﺑـﺎب اول ﺗﺤﻔﻪ ﮐﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ‬‫ﺣﺪوث ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺖ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺧﺎن ﺷﺎﮔﺮد ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ‪ ،‬در رّد اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﮐﻮﭼﮑﯽ را ﻧﻮﺷﺖ ﮐﻪ‬‫ﻣﺘﻘﺎﺑﻼ ﻋﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري ﮐﺘﺎب اﻷﺟﻮﺑﮥ اﻟﻔﺎﺧﺮة ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ اﻷﺷﺎﻋﺮة را ﻧﻮﺷﺖ و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻔّﺼﻠﯽ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ وي داد‪.‬‬‫ﺑﺎب دوم‪ :‬در ﻣﮑﺎﯾﺪ و ﺣﯿﻠﻪﻫﺎي ﺷﯿﻌﯿﺎن‪:‬‬‫‪ -2‬ﺗﻘﻠﯿﺐ اﻟﻤﮑﺎﺋﺪ‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺰ اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در ﮐﻠﮑﺘﻪ) ‪ .1262‬ق( ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﺳﻮم‪ :‬در اﺣﻮال اﺳﻼف و ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن ﺷﯿﻌﻪ‪:‬‬‫ﯾﮑﯽ از دﻓﺘﺮﻫﺎي ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﺑﻪ رّد اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺗﻌﻠّﻖ دارد ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم‪ :‬در ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي اﺧﺒﺎر ﺷﯿﻌﻪ و رﺟﺎل آن‪:‬‬‫‪ -1‬ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ :‬اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺧﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﻨﺪي إﻟﻪآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ( ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﯾﮑﯽ از ﻣﺠﻠّﺪات ﭼﺎﭘﯽ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ رّد ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬اﻟﻬّﯿﺎت‬‫‪ -1‬اﻟﺼﻮارم اﻹﻟﻬﯿﺎت ﻓﯽ ﻗﻄﻊ ﺷـﺒﻬﺎت ﻋﺎﺑﺪي اﻟﻌﺰي و اﻟﻼت‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳـﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1215‬ه‪ .‬ق در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 20‬از ‪205‬‬‫ﮐﻠﮑﺘﻪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺑﺎب اﺧﺘﺼﺎص دارد‪.‬‬‫ﺑﺎب ﺷﺸﻢ‪ :‬در ﭘﯿﺎﻣﺒﺮي‬‫‪ -1‬ﺣﺴﺎم اﻻﺳﻼم و ﺳﻬﺎم اﻟﻤﻼم‪ ،‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1215‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬در اﻣﺎﻣﺖ‬‫در رّد اﯾﻦ ﺑﺎب ﮐﻪ ﺟﻨﺠﺎﻟﯽﺗﺮﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ از ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود آﺛﺎر ﮔﺮاﻧﺒﻬﺎﯾﯽ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -1‬ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺼﻮارم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي‬‫‪ -2‬اﻟﺒﻮارق اﻟﻤﻮﺑﻘﻪ‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -3‬اﻻﻣﺎﻣﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫‪ -4‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ‪ :‬اﺛﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻣﻮﺳﻮي ﺑﻨﺎرﺳـﯽ‪ ،‬ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻧﻬﻢ آن ﺑﻪ ﺑﺮرﺳـﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﺰاﻋﯽ ﻓﻘﻬﯽ ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺴﺢ ﭘﺎﻫﺎ در وﺿﻮ‬‫و ﺣّﻠﯿﺖ ﻧﮑﺎح ﻣﻮّﻗﺖ ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺨﺘﺼﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﺑﺎ ﻧﺎم ﻣﻬﺠﮥ اﻟﺒﺮﻫﺎن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺴﻌﺎدة‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري ﭘﺪر ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪.‬‬‫‪ -6‬اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻌﺒﻘﺮﯾـﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﯿﺪ ﻣﻔﺘﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺎس ﺷﻮﺷﺘﺮي اﺳـﺘﺎد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ ﮐﻪ در ﻫﻨـﺪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳـﯿﺪه‬‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺷﺒﻬﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻏﯿﺒﺖ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻋﺼﺮ) ﻋﺞ( را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬در آﺧﺮت‬‫‪ -1‬اﺣﯿﺎء اﻟﺴﻨﮥ و اﻣﺎﺗﮥ اﻟﺒﺪﻋﮥ ﺑﻄﻌﻦ اﻷﺳّﻨﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1281‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ اﻟﻨﺰﻫﻪ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﮐﺸﻤﯿﺮي ﻧﯿﺰ در ﺧﺼﻮص رّد اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫ﺑﺎب ﻧﻬﻢ‪ :‬در ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻓﻘﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ از اﻟﻨﺰﻫﮥ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت و ﺣّﻞ ﻣﺸﮑﻼت اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻮﻟﻮي اﻓﺮاد ﻋﻠﯽ‬‫ﮐﺎﻟﭙﻮي ﺳـّﻨﯽ ﮐﺘﺎب رﺟﻮم اﻟﺸـﯿﺎﻃﯿﻦ را در رّد اﯾﻦ دﻓﺘﺮ از ﻧﺰﻫﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و در ﻣﻘﺎﺑﻞ‪ ،‬ﺟﻌﻔﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻣﻮﺳﻮي ﺑﻨﺎرﺳﯽ ﺷﺎﮔﺮ ﺻﺎﺣﺐ‬‫ﻧﺰﻫﻪ ﻫﻢ ﺑﺎ ﮐﺘﺎب ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ ﺑﻪ اﺑﻄﺎل و اﺳﮑﺎت وي ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬ﺻﺎﺣﺐ ﻟا ﻨﺰﻫﮥ ﮐﺘﺎب دﯾﮕﺮي در ﻧﻘﺾ ﮐﯿﺪ ﻫﺸـﺘﻢ از اﯾﻦ ﺑﺎب در ﻣﻮﺿﻮع ﻧﮑﺎح ﻣﻮﻗّﺖ و ﻣﺴﺢ ﭘﺎﻫﺎ در وﺿﻮ دارد ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﺧﻄﯽ‬‫آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﺸـﺒﻬﻪ ﻋﻦ ﺣّﻠﯿـﮥ اﻟﻤﺘﻌﮥ اﺛﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎﻫﯽ ﮐﻪ در ﭘﺎﺳﺦ اﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه و در‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﻮزه ﻣّﻠﯽ ﮐﺮاﭼﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب دﻫﻢ‪ :‬در ﻣﻄﺎﻋﻦ‬‫‪ -1‬ﺗﺸـﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ و ﮐﺸﻒ اﻟﻀـﻐﺎﺋﻦ اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘﻮري ﮐﻪ در دو دﻓﺘﺮ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه و ﺑﺨﺶ ﻣﻌﻈﻤﯽ از آن در‬‫ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1283‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ(‬‫‪ -2‬ﺗﮑﺴﯿﺮ اﻟﺼﻨﻤﯿﻦ‪ :‬اﺛﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻫﻨﺪي‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -3‬ﻃﻌﻦ اﻟﺮﻣﺎح‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي در رّد ﺑﺨﺸﯽ از اﯾﻦ ﺑﺎب ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ داﺳﺘﺎن ﻓﺪك و ﺳﻮزاﻧﺪن ﺧﺎﻧﻪ ﺣﻀﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ‬‫ﺳﻼم اﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1308‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫در رّد اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺗﻮﺳﻂ ﺷﯿﺦ ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي ﺳّﻨﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻘﺾ اﻟّﺮﻣﺎح ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬در اوﻫﺎم و ﺗﻌﺼﺒﺎت ﺷﯿﻌﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 21‬از ‪205‬‬‫‪ -1‬ﻣﺼﺎرع اﻷﻓﻬﺎم ﻟﻘﻠﻊ اﻷوﻫﺎم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘﻮري) ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ ﺑﺎب دوازدﻫﻢ‪ :‬در ﺗﻮﻟﯽ و ﺗﺒّﺮي و دﯾﮕﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ‬‫‪ -1‬ذو اﻟﻔﻘﺎر‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ دﻟـﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي) ﻓﺎرﺳـﯽ( و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭘﺎﺳـﺦ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ در ﻣﺒﺤﺚ ﻏﯿﺒﺖ اﻣﺎم زﻣﺎن) ﻋـﺞ( از‬‫ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي دﯾﮕﺮي ﮐﻪ در رّد ﻗﺴﻤﺘﯽ از ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺻﻮارم اﻻﺳـﻼم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي‪ .‬رﺷـﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن ﺳّﻨﯽ ﻣﺆﻟﻒ اﻟﺸﻮﮐﮥ اﻟﻌﻤﺮﯾﮥ‪ -‬ﮐﻪ از ﺷﺎﮔﺮدان ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ اﺳﺖ‪-‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب و اﻟﺼﻮارم اﻻﻟﻬﯿﺎت را ﺑﺎ ﺷـﺒﻬﺎﺗﯽ رّد ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺣﮑﯿﻢ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن از ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﮐﺎﻣﻞ اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﺎت را ﭘﺎﺳـﺦ‬‫داده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬اﻟـﻮﺟﯿﺰة ﻓﯽ اﻷـﺻﻮل‪ :‬ﻋﻼـﻣﻪ ﺳـﺒﺤﺎن ﻋﻠﯿﺨـﺎن ﻫﻨـﺪي‪ ،‬وي در اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﭘﺲ از ﺑﺤﺚ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻋﻠﻢ اﺻﻮل و ذﮐﺮ اﺣـﺎدﯾﺚ داّل ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ) ع( ﺑﻪ ﺗﻌّﺮض و رّد ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻣﺠﻬﻮﻻت ﺧﻠﻔﺎي ﺳﻪﮔﺎﻧﻪ را ﺑﯿﺎن ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺗﺼﺤﯿﻒ اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻹﻟﻬّﯿﻪ ﻋﻦ اﻟﻨﻔﺜﮥ اﻟﺸﯿﻄﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬در رّد ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﻣﺤﻤﻮد آﻟﻮﺳﯽ) ‪ 3‬ﻣﺠﻠﺪ(‪ :‬اﺛﺮ ﺷﯿﺦ ﻣﻬﺪي ﺑﻦ ﺷﯿﺦ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﺧﺎﻟﺼﯽ ﮐﺎﻇﻤﯽ) م ‪ 1343‬ه‪ .‬ق(‬‫‪ -4‬رّد ﻋﻼﻣﻪ ﻣﯿﺮزا ﻓﺘﺢ اﷲ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ» ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ« اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ) م‪ 1339 .‬ه‪ .‬ق(‪ -‬وي ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ در رّد اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻻﻟﻬﯿﻪ دارد‪.‬‬‫‪ -5‬اﻟﻬﺪﯾﮥ اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ رّد اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ‪ ):‬ﺑﻪ زﺑﺎن اردو( اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎدي ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪ -6‬اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻟﻤﻨﻘﻠﺒﮥ‪ :‬در ﺟﻮاب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ) ﺑﻪ زﺑﺎن اردو(‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار‬‫اﺷﺎرة‬‫) ‪ (1‬ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺷﺎﻫﮑﺎر ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﻣﺮﺣﻮم ﺳـﯿﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨﺪي ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در رّد ﺑﺎب اﻣﺎﻣﺖ‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي‪ -‬ﮐﻪ در رّد ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه‪ -‬ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫‪ -1‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻧﺴﺨﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت در ﻧﻘﺾ و رّد ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ در زﻣﯿﻨﻪ ادﻟّﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫وي در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮐﻮﺷﺪ ﺗﺎ ﻓﻠﺴﻔﻪ اﻣﺎﻣﺖ را روﺷﻦ ﮐﻨﺪ و ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ اﺳﻼم آن دﯾﻨﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در درﺑﺎر ﺧﻠﻔﺎ ﻣﻄﺮح ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺣﺮف ﺑﻪ ﺣﺮف ﻣّﺪﻋﯿﺎت دﻫﻠﻮي را ﺑﺎ ﺑﺮاﻫﯿﻦ اﺳﺘﻮار و ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﻘﺾ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫وي ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را در دو ﻣﻨﻬﺞ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ آﻣﺪه ﺳﺎﻣﺎن ﺑﺨﺸﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬در آﯾﺎت‬‫از اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺷـﺶ دﻓﺘﺮ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ) ﭼﻮن دﻫﻠﻮي ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ‪ 6‬آﯾﻪ از آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻪ آن اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ اﺷﺎره‬‫ﮐﺮده اﺳﺖ(‬‫) ‪ ](1‬ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ ﻓﺘﺢ ﻋﯿﻦ و ﮐﺴـﺮ ﺑﺎء ﺟﻤﻊ ﻋﺒﻘﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮي ﺧﻮش دارد و اﻧﻮار ﺑﻔﺘﺢ ﻧﻮن و ﺳﮑﻮن واو ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﮔﻞ‬‫و ﯾﺎ ﮔﻞ ﺳﻔﯿﺪ اﺳﺖ‬‫دﺳﺖﻧﻮﺷﺘﻬﺎ و ﯾﺎدداﺷﺘﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﯿﺶﻧﻮﯾﺲ در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده و ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﭼﺎپ ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪1 .‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ دوم‪ :‬در رواﯾﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 22‬از ‪205‬‬‫در اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﮏ ﯾﺎ دو دﻓﺘﺮ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ذﯾﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در دو ﺑﺨﺶ‬‫ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬ﻧـﺎم ﺑﯿﺶ از ﯾﮑﺼـﺪ ﺗﻦ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺗـﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺗـﺎﺑﻊ ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺣّﻔﺎظ و ﭘﯿﺸﻮاﯾﺎن ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـّﻨﯽ از آﻏﺎز ﺗﺎ روزﮔﺎر ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﮔﺰارﺷﯽ از اﺣﻮال آﻧﻬﺎ و ﺗﻮﺛﯿﻖ ﻣﺼﺎدر رواﯾﺖ‬‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ﺧﺒﺮ و وﺟﻮه دﻻﻟﯽ و ﻗﺮاﯾﻦ ﭘﯿﭽﯿﺪه آن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯽ) ع( و ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت دﻫﻠﻮي‪.‬‬‫ﺑﺨﺶ اول در ﯾﮏ ﻣﺠﻠـﺪ ‪ 1251‬ﺻـﻔﺤﻪاي و ﺑﺨﺶ دوم در دو ﻣﺠّﻠﺪ در ﺑﯿﺶ از ﻫﺰار ﺻـﻔﺤﻪ در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ) ‪ 1293‬و ‪.1294‬‬‫ق( ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه و ﻫﺮ ﺳﻪ ﻣﺠﻠﺪ در ده ﺟﻠﺪ ﺣﺮوﻓﯽ ﺑﺎ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي در ﻗﻢ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‬‫ﺧﻼﺻﻪ اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﻧﺎم ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ از ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ در ‪ 462‬ﺻﻔﺤﻪ در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪2 .‬‬‫ دﻓﺘﺮ دوم‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ» ﯾﺎ ﻋﻠﯽ أﻧﺖ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟـﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳـﯽ إﻻ أﻧﻪ ﻻ ﻧﺒﯽ ﺑﻌﺪي« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در دو ﺑﺨﺶ اﺳﻨﺎد و دﻻﻟﺘﻬﺎ ﺳﺎﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در زﻣـﺎن ﺣﯿـﺎت ﻣﺆﻟﻒ در ‪ 977‬ﺻـﻔﺤﻪ ﺑﺰرگ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﺳـﺎل ‪ 1295‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺷـﺪه و ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﯾﮑﺼـﺪﻣﯿﻦ ﺳﺎﻟﮕﺮد‬‫درﮔﺬﺷﺖ ﻣﻮﻟﻒ در اﺻﻔﻬﺎن اﻓﺴﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﺳﻮم‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» إن ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻌﺪي« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 585‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﻗﻄﻊ رﺣﻠﯽ در ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﭼﻬـﺎرم‪ :‬وﯾﮋه ﺣـﺪﯾﺚ»‪ ...‬اﻟﻠﻬﻢ اﺋﺘﻨﯽ ﺑـﺄﺣّﺐ ﺧﻠﻘـﮏ إﻟﯿـﮏ ﯾﺄﮐـﻞ ﻣﻌﯽ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﻄﯿﺮ« ﮐﻪ درﺑـﺎره داﺳـﺘﺎن ﻣﺮغ ﺑﺮﯾﺎن و آﻣـﺪن‬‫ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ) ع( ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( ﭘﺲ از ﮔﻔﺘﻦ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺣﻀﺮت) ص( ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ).‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ(‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 736‬ﺻﻔﺤﻪ در دو ﻣﺠﻠّﺪ ﺑﺰرگ در ﺳﺎل ‪ 1306‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﺑﺴﺘﺎن ﻣﺮﺗﻀﻮي(‬‫ دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠّﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ‪«...‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در دو ﻣﺠّﻠﺪ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻣﺠّﻠﺪ ﻧﺨﺴﺖ آن در ‪ 745‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1317‬ه‪ .‬ق و ﻣﺠّﻠـﺪ دوم آن در ‪ 600‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ‬‫ﺳﺎل ‪ 1327‬ه‪ .‬ق اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ).‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﻈﻔﺮ ﺣﺴﯿﻦ(‬‫ دﻓﺘﺮ ﺷﺸﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﻦ أراد أن ﯾﻨﻈﺮ إﻟﯽ آدم و ﻧﻮح‪ ...‬ﻓﯿﻨﻈﺮ إﻟﯽ ﻋﻠﯽ« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ در دو ﻣﺠﻠّﺪ ﯾﮑﯽ در ‪ 456‬ﺻﻔﺤﻪ و دﯾﮕﺮي در ‪ 248‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1301‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ).‬در ﻟﮑﻬﻨﻮ(‬‫ دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬درﺑﺎره ﺧﺒﺮ» ﻣﻦ ﻧﺎﺻﺐ ﻋﻠّﯿﺎ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﻌﺪي ﻓﻬﻮ ﮐﺎﻓﺮ« ﮐﻪ ﭘﺎﮐﻨﻮﯾﺲ آن ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﮐﻨﺖ أﻧﺎ و ﻋﻠّﯽ ﻧﻮرا ﺑﯿﻦ ﯾﺪي اﻟّﻠﻪ ﻗﺒﻞ أن ﯾﺨﻠﻖ اﷲ آدم‪ «...‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر‬‫) ‪ (1‬و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ ﮐﺒﯿﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﻄﺒﻮع ﻟﮑﻨﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺼﻨﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﺴﯿﺪ رﺟﺐ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﺳﺒﺤﺎن اﻟﺰﻣﺎن‬‫ﻓﯽ ﺟﮑﺮاوان اﻟﺬي ﮐﺎن ﻣﻦ ﺗﻼﻣﯿﺬ اﻟﻤﺼﻨﻒ‪ )...‬اﻟﺬرﯾﻌﻪ(‬‫) ‪ (2‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺟﺰء ﯾﮑﻢ از ﻣﺠﻠـﺪات ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ» ﻋﺒﻘﺎت« در ﺗﻬﺮان ﺑﻪ دﺳـﺘﻮر ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﷲ ﺳـﯿﺪ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﺻﺪر) ﺳﺎﮐﻦ ﻗﻢ و‬‫ﻣﺘﻮﻓﺎي ‪ (1373‬در ﻗﻄـﻊ رﺣﻠﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﺖ ﻓﻀـﻼي ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ‪ -‬ﭼﺎﭘﺨـﺎﻧﻪ ﺷـﺮﮐﺖ ﺗﻀـﺎﻣﻨﯽ ﻋﻠﻤﯽ) در ‪ 600‬ﺻـﻔﺤﻪ( ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه‬‫اﺳﺖ ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 786‬ﺻﻔﺤﻪ ﻗﻄﻊ ﺑﺰرگ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ‪ :‬ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﺧﺒﺮ راﯾﺖ در ﭘﯿﮑﺎر ﺧﯿﺒﺮ ﮐﻪ روي ﮐﺎﻏﺬ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ).‬در ﯾﮏ ﻣﺠّﻠﺪ(‬‫دﻓﺘﺮ دﻫﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ» ﻋﻠّﯽ ﻣﻊ اﻟﺤﻖ و اﻟﺤﻖ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ) ع(« ﮐﻪ دﺳﺖﻧﻮﺷﺖ ﻧﺎﻗﺼـﯽ از ﭘﯿﺶﻧﻮﯾﺲ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨـﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ وﺟﻮد داﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 23‬از ‪205‬‬‫دﻓﺘﺮ ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ» إن ﻣﻨﮑﻢ ﻣﻦ ﯾﻘﺎﺗﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺄوﯾﻞ اﻟﻘﺮآن ﮐﻤﺎ ﻗﺎﺗﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﺗﻨﺰﯾﻠﻪ«‪ .‬از اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ ﭘﺎﮐﻨﻮﺷﺘﯽ ﺑﺪﺳﺖ ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ‪).‬‬‫در ‪ 3‬ﻣﺠﻠﺪ(‬‫دﻓﺘﺮ دوازدﻫﻢ‪ :‬در ﺑﺮرﺳـﯽ اﺳـﻨﺎد و دﻻﻻت ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ و ﻣﻌﺮوف ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﭘﯿﻮﺳﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻔﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﻣﻔﺎد‪ ].‬ﭼﺎپ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺳﺎل‬‫‪ 1313‬و ‪ 1351‬ه‪ .‬ق اﺻﻔﻬﺎن ‪ 1380‬ه‪ .‬ق) در ‪ 6‬ﺟﻠﺪ( ﻣﺪرﺳﮥ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻬﺪي ‪ 1406‬ه‪ .‬ق اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ ﭼﺎپ ﺳـﻨﮕﯽ‬‫ﺑﻪ اﻧﺪازه رﺣﻠﯽ ﺧﻮرده و ﻃﺒﻊ ﺣﺮوﻓﯽ آن) در ‪ 6‬ﺟﻠﺪ( ﺑﺎ اﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ روﺿﺎﺗﯽ در اﺻﻔﻬﺎن ﺑﻪ اﻧﻀﻤﺎم اﻧﺠﺎم ﻧﺎﻣﻪاي ﭘﺮﻓﺎﯾﺪه)‬‫درﺑﺎره ﻋﺒﻘﺎت و ﻣﺆﻟﻔﺶ و ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ و‪ (...‬ﺻﻮرت ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻓﺸـﺮده ﻣﺒﺎﺣﺚ و ﻓﻮاﯾـﺪ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ را ﻣﯽﺗﻮان در ﮐﺘﺎب ﻧﻔﺤﺎت اﻷزﻫﺎر ﻓﯽ ﺧﻼﺻﮥ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ‬‫ﻗﻠﻢ آﻗﺎي ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﯿﻼﻧﯽ ﺑﺪﺳﺖ آورد ﮐﻪ در ‪ 20‬ﺟﻠﺪ ﻣﺘﻮﺳﻂ در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫در ﻣﺠﻤﻮع از اﯾﻦ دوازده دﻓﺘﺮ‪ ،‬ﭘﻨـﺞ دﻓﺘﺮ ﺑـﺪﺳﺖ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﺳﻪ دﻓﺘﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴـﯿﻦ و دو دﻓﺘﺮ آن‬‫ﺗﻮﺳﻂ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎ ﻫﻤﺎن اﺳﻠﻮب ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﺗﻔﺼﯿﻞ ذﯾﻞ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫اﻟﻒ‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -4‬ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -5‬ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫ب‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎب از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و ﺳﻔﯿﻨﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫ج‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺎﺻﺒﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺧﯿﺒﺮ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ ﻓﻘﻂ) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ دو ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﭼﺎپ ﻧﺸﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﻟﺒﺘﻪ ﭘﻨﺞ ﺣﺪﯾﺚ اﺧﯿﺮ‪ -‬ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻧﺪ و ﻧﻮه ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ‪ -‬را ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻗﺮار دادﻧﺪ ﺗﺎ از ﻣﻘﺎم‬‫ﺷﺎﻣـﺦ اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ ﺷﻮد و از ﻃﺮﻓﯽ اﯾﻦ دو ﻧﻔﺮ ﻫﻤﺎن ﻣﺴـﯿﺮي را ﭘﯿﻤﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺬار ﻋﺒﻘﺎت آن را ﺗﺮﺳـﯿﻢ ﮐﺮده و رﺋﻮس ﻣﻄﺎﻟﺐ و‬‫ﻣﺼﺎدر آﻧﻬﺎ را ﺑﺠﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟﺖ ﺳﯿﺮ ﺑﺮاي دﯾﮕﺮان آﻣﺎده ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘﺐ دﯾﮕﺮ ﮐﻪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻋﺒﻘﺎت ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از‪:‬‬‫‪ -1‬ﺗﺬﯾﯿﻞ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﺆﻟﻒ‬‫‪ -2‬ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺟﻠﺪ اول ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﺴﻦ ﻧﻮاب ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪ -3‬ﺗﻠﺨﯿﺺ ﺗﻤﺎم ﻣﺠﻠـﺪ دوم‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ‪ ،‬ﺷـﺸﻢ و ﺑﺨﺸـﯽ از ﻣﺠّﻠـﺪ ﯾﮑﻢ و ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺗﻤﺎﻣﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪات ﺑﻪ ﻧﺎم» اﻟﺜﻤﺮات« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﺴـﻦ‬‫ﻧﻮاب‬‫‪ -2‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﺤﺚ و ﺳﺒﮏ اﺳﺘﺪﻻل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 24‬از ‪205‬‬‫وي ﻫﺮ ﻣﺠّﻠـﺪ از ﻣﻨﻬـﺞ دّوم ﮐﺘﺎب را در ﯾﮏ ﯾﺎ دو ﺟﺰء ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ در ﺳـﻨﺪ ﺣـﺪﯾﺚ و اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ و ﻗﻄﻌﯽ اﻟﺼﺪور ﺑﻮدن‬‫آن‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ از ﻃﺮق ﻋﺎّﻣﻪ ﺑﺤﺚ ﻧﻤﻮده و ﺑﺎ اﺳـﺘﻨﺎد ﺑﻪ ﻣﺪارك ﻣﻌﺘﺒﺮه اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ از زﻣﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﮐﺮم) ص( و ﻋﺼـﺮ ﺻﺪور ﺗﺎ زﻣﺎن ﻣﺆﻟّﻒ)‬‫ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻗﺮن ﺑﻪ ﻗﺮن( اﺑﺘـﺪا ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌـﺪﯾﻞ ﻫﺮ ﯾﮏ از راوﯾﺎن ﺑﻼ واﺳـﻄﻪ ﺣـﺪﯾﺚ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮل دﯾﮕﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و‬‫ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﺻﺤﺎﺑﻪ و ﺗﻮﺛﯿﻖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن آﻧﻬﺎ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮل ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻃﺒﻘﺎت ﺑﻌﺪ از ﻃﺮﯾﻖ ﮐﺘﺐ رﺟﺎل و‬‫ﺗﺮاﺟﻢ و ﺟﻮاﻣﻊ ﺣـﺪﯾﺜﯽ و ﻣﺼﺎدر ﻣﻮرد وﺛﻮق ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﺗﺎ ﺑﻪ زﻣﺎن ﺧﻮد‪ ،‬ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﮕﺎه ﺑﻪ ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺘﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﭘﺮداﺧﺘﻪ‬‫و ﺳـﭙﺲ وﺟﻮه اﺳـﺘﻔﺎده و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ دﻻﻟﺖ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﺮ وﻓﻖ ﻧﻈﺮ ﺷـﯿﻌﻪ ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده و در ﭘﺎﯾﺎن ﮐﻠﯿﻪ ﺷـﺒﻬﺎت و اﻋﺘﺮاﺿﺎت وارده از‬‫ﻃﺮف ﻋـﺎﻣﻪ را ﯾـﮏ ﺑﻪ ﯾـﮏ ﻧﻘـﻞ و ﺑﻪ ﻫﻤﻪ آﻧﻬـﺎ ﭘﺎﺳـﺦ داده اﺳﺖ‪ .‬و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﮔﺎﻫﯽ ﺑﺮاي رّد دﻟﯿﻠﯽ از آﻧﺎن ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﺧﻮد آﻧﺎن‬‫اﺳﺘﺪﻻل ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪرت ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻗـﺪرت ﻋﻠﻤﯽ و ﺳـﻌﻪ اﻃﻼع و اﺣﺎﻃﻪ ﻓﻮق اﻟﻌﺎده ﻣﺆﻟﻒ ﺑﺰرﮔﻮار از ﺳﺮاﺳـﺮ ﻣﺠّﻠـﺪات اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺨﻮﺑﯽ واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎر اﺳﺖ ﻣﺜﻼ در‬‫ﯾﮏ ﺟﺎ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب ﺷﯿﻌﻪ ﺑﻪ ‪ 66‬وﺟﻪ ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده و در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﺗﺨﻄﺌﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ‬‫ﻣﻄﻠﻮب ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﻪ ‪ 165‬ﻧﻘﺾ و ﺗـﺎﻟﯽ ﻓﺎﺳـﺪ ﺟﻮاب داده و در اﺑﻄﺎل ادﻋﺎي ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻋﺘﺮت ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي أﻗﺎرب اﺳﺖ و‬‫ﻻزﻣﻪاش واﺟﺐ اﻻﻃﺎﻋﻪ ﺑﻮدن ﻫﻤﻪ ﻧﺰدﯾﮑﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﺳﺖ ﻧﻪ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻓﻘﻂ‪ 51 ،‬ﻧﻘﺾ و اﻋﺘﺮاض ﺑﺮ او وارد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﯾﺸـﺎن در ﻫﺮ ﻣﻄﻠﺐ و ﻣﺒﺤﺚ ﮐﻪ وارد ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻠﯿﻪ ﺟﻬﺎت و ﺟﻮاﻧﺐ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺤﺚ آﻧﺮا ﻣـّﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار داده و ﺣﻖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺘﺒﻊ را‬‫ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﺑﻪ ﻣﻨﺘﻬﯽ درﺟﻪ اداء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ و ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﻨـﺪه را ﺑﺮاي ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ‬‫ﮐﺘـﺎب ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه از ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼﺎدر دﯾﮕﺮ ﺑﯽﻧﯿﺎز ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ در ﻣﻮرد ﺗﺮاﺟﻢ رﺟﺎل ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﻪ ﺷـﺮح ﺣﺎل آﻧﺎن را‬‫ﻧﻮﻋﺎ از ﺗﻤﺎﻣﯽ ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ و ﻣﻮاﺿﻌﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده واﻗﻊ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﻋﯿﻦ اﻟﻔﺎظ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﻫﻢ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﮑﺮده و ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ و اﺳـﺘﺪﻻﻻت وي را از ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺘﺐ او و ﺣﺘﯽ ﮐﻠﻤﺎت اﺳﺎﺗﯿﺪ وي ﻫﻤﭽﻮن‬‫ﭘﺪرش ﺷـﯿﺦ وﻟﯽ اﷲ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ و ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻗﻊ‪ -‬ﮐﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺮﮔﺮدان ﻓﺎرﺳﯽ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‬‫اﺳﺖ‪ -‬و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺸﺎﯾﺦ و ﺑﺰرﮔﺎن اﻫﻞ ﺳﻨﺖ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ‪1 .‬‬‫‪ -4‬رﻋﺎﯾﺖ آداب ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﯾﺮ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷـﯿﻌﯽ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ‪ ،‬آداب و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ و ﻣﻨﺎﻇﺮه را رﻋﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻃﺮف‬‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﮔﺮﭼﻪ ادﻋﺎي اﯾﻦ اﻣﺮ را ﻧﻤﻮده اّﻣﺎ ﺑﺪان ﻋﻤﻞ ﻧﮑﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻟﻒ‪ :‬از ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤﺚ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ ﮐﻼم ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد را درﺑﺎره ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺪون ﮐﻢ و زﯾﺎد و ﺑﺎ دﻗﺖ و أﻣﺎﻧﺖ ﻧﻘﻞ و‬‫ﺗﻘﺮﯾﺮ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺳـﭙﺲ ﻣﺤﻞ اﺷﮑﺎل را ﻣﺸﺨﺺ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﺟﻮاب ﻧﻘﻀﯽ ﯾﺎ ﺣﻠّﯽ آن ﺑﭙﺮدازد‪ .‬در اﯾﻨﺼﻮرت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺎ ﺷﻨﯿﺪن ادﻟّﻪ دو‬‫ﻃﺮف ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻗﻀﺎوت ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﻈﺮ ﺻﺤﯿﺢ ﯾﺎ أﺣﺴﻦ را اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﻋﺒﻘﺎت ﭘﺲ از ﺧﻄﺒﻪ ﮐﺘﺎب ﻋﯿﻦ ﻋﺒﺎرت دﻫﻠﻮي) ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ( را ﺑﺪون ﮐﻢ و ﮐﺎﺳﺖ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ‬‫ﻫﺮ آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ او در ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﮐﺘـﺎﺑﺶ از ﺧﻮد ﯾﺎ ﻏﯿﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻣﺘﻌﺮض ﻣﯽﺷﻮد و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﺟﻮاب آن ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬اّﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻫﻠﻮي‬‫اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه را رﻋﺎﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼ ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻫﻢ ﺑﺪﺳـﺘﻮر أﺣﺎدﯾﺚ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺑﺎ ﻣّﺪﻋﯽ ﻣﺴﺎس‬‫ﻧـﺪارد« اّﻣﺎ ﺑﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﺷـﯿﻌﻪ درﺑﺎره اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﺷﺎرهاي ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻮر ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ...»:‬و ﺑﻌﺪ اﻟﻠﺘﯿﺎ و اﻟﺘﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 25‬از ‪205‬‬‫دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻣﺪﻋﺎ ﻧﺪارد« اّﻣﺎ دﻟﯿﻞ ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻣّﺪﻋﺎي ﺧﻮد ﻣﻄﺮح ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ب‪ :‬از دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤـﺚ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﭼﯿﺰي اﺣﺘﺠـﺎج ﮐﻨـﺪ ﮐﻪ ﻃﺮف ﻣﻘـﺎﺑﻠﺶ آن را ﺣﺠﺖ ﺑﺪاﻧـﺪ ﻧﻪ آن ﭼﯿﺰي ﮐﻪ در ﻧﺰد ﺧـﻮدش‬‫ﺣﺠﺖ اﺳﺖ و ﺑﻪ آن اﻋﺘﻤﺎد دارد‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در ﻫﺮ ﺑﺎﺑﯽ ﮐﻪ وارد ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ اﺣﺘﺠﺎج ﮐﺮده و ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي ﺣﻔﺎظ‬‫و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎء آﻧﻬﺎ در ﻋﻠﻮم ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳـﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اّﻣﺎ دﻫﻠﻮي اﻟﺘﺰام ﻋﻤﻠﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه ﻧـﺪارد ﻟﺬا ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﺣـﺪﯾﺚ» ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴـّﻨﺘﯽ و ﺳـﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺮاﺷـﺪﯾﻦ اﻟﻤﻬﺪﯾﯿﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي و ﻋﻀﻮا ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺑﺎﻟﻨﻮاﺟﺬ« ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ اﯾﻦ‬‫رواﯾﺖ را ﻓﻘﻂ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ج‪ :‬از دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤﺚ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ در ﻣﻘﺎم اﺣﺘﺠﺎج و رّد ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻋﺘﺮاف ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﺣﺎدﯾﺜﯽ را‬‫ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻪ آﻧﻬـﺎ اﺳـﺘﺪﻻل ﮐﻨـﺪ از ﻃﺮق اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﻣﺴـﺘﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ رواﯾﺎﺗﯽ را ﮐﻪ ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻠﺶ ﺑﻪ آن اﺳـﺘﻨﺎد ﮐﺮده را ﻧﯿﺰ‬‫ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ و در اﯾﻦ راه ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﻧﮑﺮده و ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﯾﮑﯽ دو ﻧﻔﺮ ﺑﺴﻨﺪه ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ اﺳﻨﺎد آن را ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ آن را ﻣﯽﺗﻮان در ﺑﺮﺧﻮرد اﯾﺸﺎن ﺑﺎ رواﯾﺖ» اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟﻠﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ«‪ -‬ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺪﯾﺚ» ﻃﯿﺮ«‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ -‬ﻣﺸﺎﻫـﺪه ﻧﻤﻮد‪ .‬اﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻫﻠﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﻓﻘﻂ از ﻃﺮﯾﻖ» زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ« ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪20‬‬‫ﻧﻔﺮ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ آن را ﻧﻘـﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ .‬ﻋﻼـوه ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﯿﺰ ﻧﺎﻗﺺ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺟﻤﻠﻪ» أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫را ﮐﻪ در ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ و ﺻﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي آﻣﺪه از آن ﺣﺬف ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺷﯿﻮه رّد ﮐﺮدن‬‫اﻟﻒ‪ :‬ﻧﻘﻞ ﮐﻼم ﺧﺼﻢ ﺑﻪﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ‬‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﺒﻼ اﺷﺎره ﺷﺪ اﯾﺸﺎن ﮐﻼم دﻫﻠﻮي را ﺑﺪون ﮐﻢ و زﯾﺎد ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ آن را ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﻧﯿﺰ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ب‪ :‬ﺑﺤﺚ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ‬‫اﯾﺸـﺎن ﺑﻪ ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ وارد ﺷـﺪه ﺗﻤـﺎم ﺟﻮاﻧﺐ آن را ﺑﺮرﺳـﯽ ﮐﺮده و ﻣﻮرد دّﻗﺖ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا زﻣـﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ ﺣﺮف‬‫ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد را اﺑﻄﺎل ﮐﻨﺪ ﺑﻪ ﯾﮏ دﻟﯿﻞ و دو دﻟﯿﻞ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮده و ﺑﻪاﻧﺪازهاي دﻟﯿﻞ و ﻣﺪرك‬‫اراﺋﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ از ﭘﺎﯾﻪ و اﺳﺎس ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻟﺬا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ وارد ﻣﯽﺷﻮد‬‫‪ 156‬وﺟﻪ در رّد آن ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ج‪ :‬ﺗﺤﻘﯿﻖ ﮐﺎﻣﻞ‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار داده‪ ،‬ﺗﻤﺎم اﻗﻮاﻟﯽ را ﮐﻪ درﺑﺎره آن ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻄﺮح ﺷﺪه ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﻪ‬‫آن ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ ﺣﺘﯽ اﻗﻮاﻟﯽ را ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻊ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻟﺬا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ در رّد ﻗﻮل دﻫﻠﻮي وارد ﺑﺤﺚ‬‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻼـم اﻓﺮاد دﯾﮕﺮي ﭼﻮن ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ و ﻃﺒﺮي و‪ ...‬را ﻧﯿﺰ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﭘﺎﺳـﺦ دادن ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬ﻣﺜﻼ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬‫دﻫﻠﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻔﯿﻨﻪ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده و دﻻـﻟﺖ آن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﻋﻠﯽ) ع( را اﻧﮑﺎر ﻣﯽﮐﻨـﺪ اّﻣﺎ ﻣﺘﻌﺮض ﺳـﻨﺪ آن ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‬‫اﺑﺘﺪا ‪ 92‬ﻧﻔﺮ از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﻧﺎم ﻣﯽﺑﺮد) ﭼﻮن از ﻧﻈﺮ اﯾﺸﺎن ﺑﺤﺚ از ﺳـﻨﺪ ﻣﻘـّﺪم ﺑﺮ ﺑﺤﺚ از دﻻﻟﺖ اﺳﺖ( و‬‫ﻋّﻠﺖ ﻣﻄﺮح ﮐﺮدن ﻧـﺎم اﯾﻦ اﻓﺮاد آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﯽﺳـﻨﺪ داﻧﺴـﺘﻪ و ﻣﻨﮑﺮ ﺳـﻨﺪ‪ -‬ﺣﺘﯽ ﺿـﻌﯿﻒ‪ -‬ﺑﺮاي آن ﻣﯽﺷﻮد و‬‫ﺳﭙﺲ ﻧﺎم ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮي ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ در آﻧﻬﺎ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه را ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫د‪ :‬رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ ﺑﺤﺚ‬‫ﯾﮑﯽ از ﻗﻮاﻋﺪي ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در رّد اﺳﺘﺪﻻل ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮده رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ اﻗﻮاﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ اﺳﺘﺪﻻل ﺷﺪه و ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 26‬از ‪205‬‬‫ﻋﻨﻮان دﻟﯿﻞ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و از اﯾﻦ راه ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺧﻮﺑﯽ دﺳﺖ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ‪:‬‬‫‪ -1‬اﯾﺸـﺎن در ﺻـﺪد آن ﺑـﻮده ﮐﻪ روﺷﻦ ﮐﻨـﺪ دﻫﻠﻮي ﻣﻄﻠﺐ ﺟﺪﯾـﺪي را در ﮐﺘـﺎب ﺧﻮد ﻣﻄﺮح ﻧﮑﺮده اﺳﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻤـﺎم ﻣﻄـﺎﻟﺐ او در‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﭘﯿﺶ از وي ﻧﯿﺰ ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه اﺳﺖ و ﻟـﺬا ﺑـﺎ ﺗﺤﻘﯿﻘـﺎت ﺧـﻮد ﺛـﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ دﻫﻠـﻮي ﺻﻮاﻗﻊ ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐـﺎﺑﻠﯽ را ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه‬‫و ﻋﻼـوه ﺑﺮ آن ﻣﻄـﺎﻟﺒﯽ را از ﭘـﺪرش ﺣﺴـﺎم اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﻬﺎرﻧﺒﻮري‪ -‬ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﻤﺮاﻓﺾ‪ -‬ﺑﻪ آن اﻓﺰوده اﺳﺖ و آن را ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان» ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ‬‫ﻋﺸﺮﯾﻪ« اراﺋﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ» ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ« وي ﺑﺮﮔﺮدان» ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ« ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ دﻫﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬اﯾﺸﺎن در رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ اﻗﻮال ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﺑﻌﻀﯽ از اﻗﻮال ﯾﺎ ﻧﺴﺒﺖﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﻌﻀﯽ اﻓﺮاد داده ﺷﺪه ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫ﻣﺜﻼـ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ درﺑﺎره ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از ﻗﻮل ﺷـﻌﺮاﻧﯽ در ﯾﻮاﻗﯿﺖ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي آن را در ﺷـﻤﺎر اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ آورده‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ...»:‬اوﻻ ادﻋﺎي ذﮐﺮ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت از اﻗﺒﺢ اﻓﺘﺮاآت و اﺳـﻤﺞ اﺧﺘﻼﻗﺎت و اوﺿﺢ ﮐﺬﺑﺎت و اﻓﻀـﺢ‬‫ﺧﺰﻋﺒﻼـﺗﺴﺖ و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از آن ﮐﻪ از ﺗﻔﺤﺺ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗـﺎم ﮐﺘـﺎب» اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺤﻤـﺪ اﷲ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﭘﯿﺶ‬‫ﻗﺎﺻـﺮ ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ ﻫﺮﮔﺰ اﺛﺮي از اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﭘﯿﺪا ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺳﺎﺑﻘﺎ درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻼي ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﯾﻌﻨﯽ‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘـﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت ذﮐﺮ ﻧﮑﺮده‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﯿﺰ ﺻـﺮاﺣﮥ اﻓـﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﻣﻮﺿﻮﻋـﺎت‬‫ﺧﻮد آن را ذﮐﺮ ﻧﻨﻤﻮده ﭘﺲ اﮔﺮ ﺷـﻌﺮاﻧﯽ اﺻﻞ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت را ﻧﺪﯾﺪه و ﺑﺮ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻼي ﻫﻢ ﻣﻄﻠﻊ ﻧﮕﺮدﯾﺪه ﺑﻮد ﮐﺎش ﺑﺮ‬‫اﻓـﺎده اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﮐﻪ در ﻟﻮاﻗـﺢ اﻻﻧﻮار ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺪﺣﺖﺳـﺮاﯾﯽ او ﻧﻤﻮده ﻣﻄﻠﻊ ﻣﯽﮔﺮدﯾـﺪ و ﺧﻮﻓﺎ ﻣﻦ اﻟﺨﺰي و اﻟﺨﺴـﺮان ﮔﺮد اﯾﻦ ﮐـﺬب و‬‫ﺑﻬﺘﺎن ﻧﻤﯽﮔﺮدﯾﺪ و‪«...‬‬‫) ‪ (1‬ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﮐﺮم) ص( ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ...:‬و ﻟﮑﻦ اﷲ ﯾﺤﺐ ﻋﺒﺪا إذا ﻋﻤﻞ ﻋﻤﻼ أﺣﮑﻤﻪ‪ .‬اﻣﺎﻟﯽ ﺻﺪوق‪ -‬ص ‪[344‬‬‫‪ -3‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﺎ اﯾﻦ ﺷﯿﻮه ﺧﻮد ﺗﺤﺮﯾﻔﺎت و ﺗﺼﺮﻓﺎﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ اﻗﻮال و اﻧﺘﺴﺎبﻫﺎ روي داده را ﮐﺸﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ درﺑﺎره ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻮر دﻫﻠﻮي ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻪ اﺟﻤﺎع اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﻮﺿﻮع اﺳﺖ و در اﺳـﻨﺎد آن‪ ...‬در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﮐﻼم اﺑﻦ‬‫روزﺑﻬﺎن ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﺼﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ دﻫﻠﻮي ﻫﻢ از ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را أﺧﺬ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ .‬وي در اﯾﻦ ﺑﺎره‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﺑﻦ ﺟﻮزي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘـﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت آورده و ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻮده و در اﺳـﻨﺎد‬‫آن‪ «...‬ﺳﭙﺲ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ »:‬و اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ ﭼﻮن ﺑﻪ اﺟﻤﺎع أﻫﻞ ﺧﺒﺮ وﺿﻌﯽ اﺳﺖ و در اﺳﻨﺎد آن‪«...‬‬‫ﭘﺲ اﺟﻤـﺎع اﻫـﻞ ﺧﺒﺮ را در اﯾﻨﺠـﺎ ﮐـﺎﺑﻠﯽ اﺿـﺎﻓﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اّﻣﺎ اﯾﻨﮑﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي آن را در ﮐﺘﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮي ﻏﯿﺮ از ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر اﺳﺖ ‪ ...‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟّﻠﻪ» ص«‪ :‬ﺧﻠﻘﺖ أﻧﺎ و ﻫﺎرون ﺑﻦ ﻋﻤﺮان و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﻣﻦ ﻃﯿﻨﮥ واﺣﺪة[‬‫ه‪ :‬ذﮐﺮ ﻣﻮارد ﻣﺨﺎﻟﻒ اﻟﺘﺰام‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌﺪد‪ ،‬ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﻧﮑﺮدن ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ ﺗﻮﺳﻂ دﻫﻠﻮي و آﻧﭽﻪ ﮐﻪ وي ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ آن داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ دﻫﻠﻮي ﺧﻮد را ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻠﺘﺰم داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬در ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻗﺎﻋـﺪه آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺘﺎب ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ آن ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﺧﺼﻮص أﺧﺒﺎر ﺻـﺤﯿﺢ ﻧﺪاﻧﺪ‪ ،‬اﺣﺎدﯾﺚ‬‫آن ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪ -2‬ﻫﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﺳﻨﺪ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ اﺻﻼ ﺑﻪ آن ﮔﻮش داده ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺎﯾﺪ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺮ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ اﺧﺒﺎر ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺮ آﻧﻬﺎ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﭼﻮن اﺧﺒﺎر ﻫﺮ ﻓﺮﻗﻪاي ﻧﺰد ﻓﺮﻗﻪ دﯾﮕﺮ ﺣﺠّﯿﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫‪ -4‬اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺚ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺮ ﺷﯿﻌﻪ ﺟﺎﯾﺰ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫اّﻣﺎ در ﻋﻤﻞ در ﻣﻮارد زﯾﺎدي ﺑﺮ ﺧﻼف آﻧﻬﺎ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻮارد ﺗﻮﺟﻪ داده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 27‬از ‪205‬‬‫و‪ :‬رّد ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺑﺎ ﮐﻼم ﺧﻮدﺷﺎن‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در رّد ﻣﻄﺎﻟﺐ دﻫﻠﻮي ﮔﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت وي در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺎﺑﺶ ﯾﺎ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﭘﺪرش و ﺳﺎﯾﺮ ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺟﻮاب‬‫داده و آن را ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ز‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ اﺣﺎدﯾﺚ از ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ وارد ﺑﺤﺚ از اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﯽﺷﻮد آن را از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ‪ ،‬ﺷﺄن ﺻﺪور و ﻣﺘﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ و در‬‫ﻫﺮ ﻗﺴﻤﺖ ﺑﺎ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ دﻗﯿﻖ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻻزم را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ح ‪ :‬ﻧ ﻘ ﺾ و ﻣ ﻌ ﺎر ﺿ ﮥ‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌّﺪد اﺳﺘﺪﻻل ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ را ﺑﺎ ﻣﻮارد ﻣﺸﺎﺑﻪ‪ -‬ﮐﻪ ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آن اذﻋﺎن دارﻧﺪ‪ -‬ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﻫﻠﻮي در ﺟﻮاب ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﮔﺮ ﻧﻈﺮ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( ﺑﯿﺎن ﮐﺮدن ﻣﺴـﺌﻠﻪ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻮد آن را ﺑﺎ ﻟﻔﻆ‬‫ﺻﺮﯾـﺢ ﻣﯽﮔﻔﺖ ﺗﺎ در آن اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻧﺒﺎﺷـﺪ« ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت آن را ﺑﺎ ﺣـﺪﯾﺚ» اﻷﺋﻤـﮥ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪي اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ« ﮐﻪ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﻫﻞ‬‫ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﺟﻮاب ﺑﻌﺾ اﺳﺘﺪﻻﻻت آﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﻌﺎرض آﻧﻬﺎ از ﮐﺘﺐ و اﻗﻮال ﺧﻮدﺷﺎن اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻟﺬا اﺳـﺘﺪﻻل دﻫﻠﻮي ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ» اﺻـﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟﻨﺠﻮم ﻓﺒﺄﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺪﯾﺘﻢ« را ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ در ذّم اﺻـﺤﺎب در ﮐﺘﺐ ﺻـﺤﺎح اﻫﻞ ﺳﻨﮥ‬‫وارد ﺷﺪه ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪ -1‬ﺑﻌﺪ ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻪ دﯾﺪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ دﯾﻦ و ﻋﻠﻢ و ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﺷـﺮف ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺗﻮﺿﯿﺢ اﺷﺘﺒﺎه اﻧﮕﯿﺰﯾﻬﺎي آن‬‫ﭘﺮداﺧﺖ و ﺟﻬﻞ ﭘﺮاﮐﻨﯿﻬﺎي آن را ﺟﺒﺮان و ﺗﻔﺮﻗﻪ آﻓﺮﯾﻨﯿﻬﺎي آن را ﺑﺎزﭘﺲ راﻧﺪه و دروﻏﻬﺎي آن را ﺑﺮ ﻣﻼ ﺳﺎﺧﺖ‬‫در اﺑﺘﺪاء ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﺧﻮﯾﺶ و ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن ﻣﺂﺧﺬ و اﻃﻼﻋﺎت وﺳﯿﻊ ﻣﯽرود و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل از ﻋﻤﺮ ﺧﻮﯾﺶ را در اﯾﻦ راه‬‫ﺻﺮف ﻣﯽﮐﻨﺪ‪1 .‬‬‫در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﭘﺎﺳـﺦ دادن ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪﻫﺎي واﻫﯽ و ﺑﯽرﯾﺸﻪ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﯾﮏ ﺻـﺪم ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت اﯾﺸﺎن ﻫﻢ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد‪ ،‬اّﻣﺎ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﺎ اﯾﻦ‬‫ﮐﺎر ﺧﻮد ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ ﻣﮑﺘﺐ ﺗﺸﯿﻊ و ژرفﻧﮕﺮي ﯾﮏ ﻋﺎﻟﻢ ﺷﯿﻌﯽ و اﺣﺘﺮام ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺑﻪ ﺷﻌﻮر اﻧﺴﺎﻧﯽ را ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬‫‪ -2‬ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺼـﺪ ﺗﺨﻄﺌﻪ و رّد ﻣـﺬﻫﺐ اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ) ع( ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻘﯿﺮ ﻣﻔـﺎﻫﯿﻢ ﻋـﺎﻟﯽ اﺳـﻼم‪ ،‬رّد ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋـﺎدل‬‫ﻣﻌﺼﻮم ﺑﺮ ﺣﻖ‪ ،‬ﻃﺮﻓـﺪاري از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺟﺒـﺎران‪ ،‬دور داﺷـﺘﻦ ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎن از ﭘﯿﺮوي ﻣﮑﺘﺒﯽ ﮐﻪ ﺑـﺎ ﻇﻠﻢ و ﻇـﺎﻟﻢ در ﺳﺘﯿﺰ اﺳﺖ و ﺧﯿـﺎﻧﺖ ﺑﻪ‬‫اﺳـﻼم و ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ اﺳﺖ و اﯾﻦ آﺛﺎر از ﺳـﻄﺢ ﯾﮏ ﺷـﻬﺮ و ﻣﻤﻠﮑﺖ ﺷﺮوع ﺷﺪه و داﻣﻨﻪ آن ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻋﺎﻟﯽ ﺑﺸﺮي ﻣﯽﮐﺸﺪ‪ .‬ﻟﺬا ﮐﺘﺎﺑﻬﺎﯾﯽ‬‫ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ دﻓﺎع و ﻧﻪ ﻫﺠﻮم در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﻨﺪ ﻧﻈﺮ ﻧﺎدرﺳﺖ دﯾﮕﺮان را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﻪ و ﭘﯿﺮوي از آل ﻣﺤﻤﺪ) ص(‬‫درﺳﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﮐﻢ ﮐﻢ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺣﻖ و ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﺪن ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﻪ ﻫﻢ‪ -‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺻﺤﯿﺢ آن ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬‫اﻫﻤﯿﺖ ﻫﺮ دﯾﻦ و ﻣﺮام ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮاي ﻋﻘﻠﯽ و ﻋﻠﻤﯽ آن اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺑﯿـﺎن دﯾﮕﺮ ﻣﻬﻤـﺘﺮﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﯾـﮏ دﯾﻦ و ﻋﻘﯿـﺪه ﺑﺨﺶ اﺟﺘﻬـﺎدي آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 28‬از ‪205‬‬‫اﺳـﺖ ﻧـﻪ ﺑﺨﺶ ﺗﻘﻠﯿـﺪي‪ .‬ﭼـﻮن اﯾﻦ ﺑﺨﺶ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫـﻮﯾﺖ اﻋﺘﻘـﺎدي و ﺷﺨﺼـﯿﺖ دﯾﻨﯽ ﻓﺮد را ﻣﯽﺳـﺎزد‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﮐﻮﺷـﻨﺪﮔﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ‬‫ﭘﯿﮕﯿﺮﯾﻬﺎي ﻋﻠﻤﯽ و ﭘﮋوﻫﺸـﻬﺎي ﺑﯿﮑﺮان ﺧﻮﯾﺶ ﻣﺒﺎﻧﯽ اﻋﺘﻘﺎدي را ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ و ﺣﺠﻢ دﻻﯾﻞ و ﻣﺴـﺘﻨﺪات دﯾﻦ را ﺑﺎﻻ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ و ﺑﺮ‬‫ﺗﻮان اﺳـﺘﺪﻻﻟﯽ و ﻧﯿﺮوي ﺑﺮﻫﺎﻧﯽ دﯾﻦ ﻣﯽاﻓﺰاﯾﻨـﺪ و ﻧﻘﺎط ﻧﯿﺎزﻣﻨـﺪ ﺑﻪ اﺳـﺘﻨﺎد و ﺑﯿﺎن را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺳﺎزﻧـﺪ و روﺷﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬اﯾﻨﺎن در واﻗﻊ‬‫ﻫﻮﯾﺖ اﺳﺘﻮار دﯾﻦ را ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺟﺎذﺑﻪ ﻣﻨﻄﻖ ﻣﺴﺘﻘﻞ آﯾﯿﻦ ﺣﻖ را ﻧﯿﺮو ﻣﯽﺑﺨﺸﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﻌﺪ اﺧﻼص‬‫ﻧﻘﺶ اﺧﻼـص در زﻧـﺪﮔﺎﻧﯽ و ﮐﺎرﻧـﺎﻣﻪ ﻋﺎﻟﻤـﺎن دﯾﻦ ﻣﺴـﺌﻠﻪاي اﺳﺖ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﻬﻢ‪ .‬اﮔﺮ زﻧـﺪﮔﯽ و ﮐـﺎر و زﻫـﺪ و وﻓﻮر اﺧﻼص ﻧﺰد اﯾﻦ‬‫ﻋﺎﻟﻤـﺎن ﺑـﺎ ﻋﺎﻟﻤـﺎن دﯾﮕﺮ ادﯾـﺎن و اﻗﻮام و ﯾـﺎ اﺳـﺘﺎدان و ﻣﺆﻟﻔـﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻫـﻞ ﻣﻘـﺎم و ﻣﺪرﮐﻨـﺪ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺷﻮد اﻫﻤﯿﺖ آﻧﭽﻪ ﯾﺎد ﺷـﺪ آﺷـﮑﺎر‬‫ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺑﺎ اﺧﻼص و ﺑﻠﻨﺪ ﻫﻤﺖ و ﺗﻘﻮي ﭘﯿﺸﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﮐﻪ در ﻃﻮل ﻗﺮون و اﻋﺼﺎر اﻧﻮاع ﻣﺼﺎﺋﺐ را ﺗﺤﻤﻞ ﮐﺮدﻧﺪ و ﻣﺸﻌﻞ ﻓﺮوزان ﺣﻖ و‬‫ﺣﻖﻃﻠﺒﯽ را ﺳﺮدﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﭼﻨﺎن ﺑﻮدﻧﺪ و ﭼﻨﺎن اﺧﻼﺻﯽ در ﮐﺎر و اﯾﻤﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻊ ﺧﻮﯾﺶ داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﻌﺪ اﻗﺘﺪا‬‫ﯾﻘﯿﻨـﺎ اﻃﻼـع از اﺣﻮال اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﮐﺎر و اﺧﻼص آﻧﺎن و ﮐﻮﺷﺸـﻬﺎي ﺑﯿﮑﺮاﻧﯽ ﮐﻪ در راه ﺧـﺪﻣﺘﻬﺎي ﻣﻘـﺪس و ﺑﺰرگ‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻋﺎﻣﻠﯽ ﺗﺮﺑﯿﺖ ﮐﻨﻨﺪه و ﺳﺎزﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﺑﺴـﯿﺎر ﻋﺎﻟﻤـﺎﻧﯽ ﮐﻪ در زﯾﺴـﺘﻨﺎﻣﻪ آﻧـﺎن آﻣـﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﺎﺣﺐ دوﯾﺴﺖ اﺛﺮ ﺑﻮدهاﻧـﺪ ﯾـﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‪ .‬آﻧـﺎن از ﻫﻤﻪ ﻟﺤﻈـﺎت ﻋﻤﺮ اﺳـﺘﻔﺎده‬‫ﻣﯽﮐﺮدهاﻧﺪ و ﺑﺎ ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﯽ از ﻫﻤﻪ ﺧﻮاﻫﺎﻧﯿﻬﺎ و ﻟّﺬﺗﻬﺎ دﺳﺖ ﺑﻪ اداي رﺳﺎﻟﺖ ﺧﻮﯾﺶ ﻣﯽزدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﺻـﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت روز و ﺷﺐ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻦ و ﺗﺤﻘﯿﻖ اﺧﺘﺼﺎص داده ﺑﻮد و ﺟﺰ ﺑﺮاي ﮐﺎرﻫﺎي ﺿـﺮوري از ﺟﺎي ﺧﻮد ﺑﺮﻧﻤﯽﺧﺎﺳﺖ و‬‫ﺟﺰ ﺑﻪ ﻗﺪر ﺿﺮورت ﻧﻤﯽﺧﻮرد و ﻧﻤﯽﺧﻮاﺑﯿﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ در اﻋﻤﺎل و ﻋﺒﺎدات ﺷﺮﻋﯽ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﻓﺮاﺋﺾ اﮐﺘﻔﺎء ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬‫ﺗـﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ وي از ﮐﺘﺎﺑﺖ ﺑﺎزﻣﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﺧﻮد ﻧﻮﺷﺖ‪ .‬ﻫﺮﮔﺎه از ﻧﺸﺴـﺘﻦ ﺧﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺷـﺪ ﺑﻪ رو ﻣﯽﺧﻮاﺑﯿـﺪ و‬‫ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ و اﮔﺮ ﺑـﺎز ﻫﻢ ﺧﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺷـﺪ ﺑﻪ ﭘﺸﺖ ﻣﯽﺧﻮاﺑﯿـﺪ و ﮐﺘﺎب را روي ﺳـﯿﻨﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﮔـﺬاﺷﺖ و ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ آﯾـﮥ اﻟﻠّﻪ‬‫اﻟﻌﻈﻤﯽ ﻣﺮﻋﺸﯽ ﻧﺠﻔﯽ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﻓﺮزﻧﺪ اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ »:‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺟﻨﺎزه اﯾﺸﺎن را روي ﻣﻐﺘﺴﻞ ﻗﺮار دادﻧﺪ اﺛﺮ ﻋﻤﯿﻖ‬‫ﯾﮏ ﺧﻂ اﻓﻘﯽ ﺑﺮ روي ﺳﯿﻨﻪ ﺷﺮﯾﻒ اﯾﺸﺎن ﮐﻪ ﺣﺎﮐﯽ از ﻣﺤﻞ ﻗﺮار دادن ﮐﺘﺎب ﺑﺮ آن ﺑﻮد دﯾﺪه ﺷﺪ‪«.‬‬‫درﺑﺎره ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨﺪي‪ -‬رﺣﻤﮥ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ‪ -‬ﻧﻮﺷـﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ از ﺑﺲ ﻧﻮﺷﺖ دﺳﺖ راﺳـﺘﺶ از ﮐﺎر اﻓﺘﺎد‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻌﻬﺪ ﺷـﻨﺎﺳﺎن اﯾﻨﺴﺎن ﺑﻪ‬‫ﺑﺎزﺳﺎزﯾﻬﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و اﻗﺪاﻣﺎت ﻋﻠﻤﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﺑﺪﻧﯽ ﺧﻮد را در راه آرﻣﺎﻧﻬﺎي ﺑﻠﻨﺪ ﻧﻬﺎده و ﺑﺎ ﻫﻤﺖ ﺑﻠﻨﺪ ﺗﻦ ﺑﻪ رﻧﺞ داﺷﺘﻪاﻧﺪ‬‫ﺗﺎ ﺟﺎﻧﻬﺎي دﯾﮕﺮ ﻣﺮدﻣﺎن آﮔﺎه و آزاد ﮔﺮدد‪.‬‬‫) ‪ (1‬ﺗﻌﺪادي از ﻣﻨﺎﺑﻊ وي ﻣﺜﻞ زاد اﻟﻤﺴـﯿﺮ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﮐﻪ ﺑﻌﺪا ﺑﻪ ﺗﺸـﮑﯿﻞ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪ‪-‬‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﺗﻌﺪادي از آﻧﻬﺎ را در ﺿـﻤﻦ ﺳﻔﺮﻫﺎي ﺧﻮد ﺑﻪ ﺑﻼد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻔﺮ ﺣﺞ و ﻋﺘﺒﺎت ﺧﺮﯾﺪاري ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺳﻔﺮﻫﺎ از‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎي ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺣﺮﻣﯿﻦ ﺷـﺮﯾﻔﯿﻦ و ﻋﺮاق ﻧﯿﺰ اﺳـﺘﻔﺎدهﻫﺎي ﻓﺮاواﻧﯽ ﺑﺮده و ﺑﻪ ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎي اﺻـﻠﯽ دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﻌـﺪادي از‬‫ﮐﺘﺐ ﻧﯿﺰ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻌﻀـﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺑﻪ درﺧﻮاﺳﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﺮاﯾﺶ ﻓﺮﺳـﺘﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﺮاي اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﻌﻀﯽ ﻣﺼﺎدر ﻧﯿﺰ ﻧﺎﭼﺎر ﺷﺪه ﺗﺎ ﺑﺎ ﺗﻼش‬‫ﻓﺮاوان و ﯾﺎ ﺳﺨﺘﯽ از ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎي ﺧﺼﻮﺻﯽ اﻓﺮاد ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷـﯿﺦ آﻗـﺎ ﺑﺰرگ ﭘﺲ از ﺑﺮﺷـﻤﺮدن ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ‪ »:‬اﻣﺮي ﻋﺠﯿﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﻧﻔﯿﺲ و اﯾـﻦ داﯾﺮة اﻟﻤﻌﺎرفﻫـﺎي ﺑﺰرگ را ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ در ﺣـﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺟﺰ ﺑـﺎ ﮐﺎﻏـﺬ و ﻣﺮﮐﺐ اﺳـﻼﻣﯽ) ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺎﻏـﺬ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 29‬از ‪205‬‬‫ﻣﺮﮐﺒﯽ ﮐﻪ در ﺳـﺮزﻣﯿﻨﻬﺎي اﺳـﻼﻣﯽ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﻬﯿﻪ ﻣﯽﺷﺪه اﺳﺖ( ﻧﻤﯽﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﻘﻮاي ﻓﺮاوان و ورع ﺑﺴﯿﺎر‬‫او ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺻﻮﻻ دوري وي از ﺑﮑﺎر ﺑﺮدن ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻏﯿﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﺸﻬﻮر ﻫﻤﮕﺎن اﺳﺖ«‪.‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت‬‫ﻣﯿﺮزاي ﺷـﯿﺮازي و ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث ﻧﻮري‪ ،‬ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺷﻬﺮﺳـﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺷﺮﯾﻒ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺧﺮاﺳﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺎج ﺳﯿﺪ‬‫اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺻﺪر‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ و اﮐﺜﺮ ﺑﺰرﮔﺎن آن زﻣﺎن‪ ،‬ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﺑﺴﯿﺎري ﺑﺮ آن ﮐﺘﺎب ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ و ﻋﺎﻟﻢ ﺟﻠﯿﻞ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﺑﻦ‬‫اﺣﻤﺪ اﻧﺼﺎري ﻫﻨﺪي ﺷـﯿﺮواﻧﯽ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻـﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم» ﺳﻮاﻃﻊ اﻷﻧﻮار ﻓﯽ ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار« ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده و در آن ﺗﺎ ﺑﯿﺴﺖ و‬‫ﻫﺸﺖ ﺗﻘﺮﯾﻆ از ﻋﻠﻤﺎء ﻃﺮاز اول ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ از آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺮﮐﺖ آن ﮐﺘﺎب در ﯾﮏ ﺳﺎل‬‫ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮي ﺷﯿﻌﻪ و ﻣﺴﺘﺒﺼﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘﺎب در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻨﺘﺨـﺒﯽ از اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب در ﺳـﺎل ‪ 1322‬ه‪ .‬ق ﺑـﻪ ﭼـﺎپ رﺳـﯿﺪه ﮐـﻪ در دو ﺑﺨﺶ ﻣﺮﺗـﺐ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ ﺗﻘﺮﯾﻈﻬـﺎ و‬‫ﻧﺎﻣﻪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﺣﯿﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت رﺳـﯿﺪه و ﺑﺨﺶ دوم آﻧﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از وﻓﺎت وي و ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮزاي ﺷﯿﺮازي در ﺑﺨﺸﯽ از ﻧﺎﻣﻪ ﺧﻮد ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬واﺣﺪ أﺣﺪ أﻗﺪس‪ -‬ﻋﺰت اﺳـﻤﺎﺋﻪ‪ -‬ﮔﻮاه اﺳﺖ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺷـﮑﺮ ﻧﻌﻤﺖ وﺟﻮد ﺷـﺮﯾﻒ را ﻣﯿﮑﻨﻢ و ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼـّﻨﻔﺎت رﺷـﯿﻘﻪ ﺟﻨﺎﺑﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻣﺴـﺘﺄﻧﺴﻢ و ﺣﻖ زﺣﻤﺎت و ﺧـﺪﻣﺎت آن وﺟﻮد ﻋﺰﯾﺰ را در اﺳـﻼم ﻧﯿﮑﻮ ﻣﯽﺷـﻨﺎﺳﻢ‪ .‬اﻧﺼﺎف ﺗﻮان ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﺎﮐﻨﻮن در اﺳـﻼم در ﻓّﻦ ﮐﻼم‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﺎﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻧﺎﻓﻊ و ﺗﻤﺎم ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﮐﻪ از ﺣﺴﻨﺎت اﯾﻦ دﻫﺮ و ﻏﻨﺎﺋﻢ اﯾﻦ زﻣﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺮ ﻫﺮ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﺘﺪﯾﻦ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻋﻘﺎﺋﺪ و اﺻﻼح ﻣﻔﺎﺳﺪ ﺧﻮد ﺑﻪ آن ﮐﺘﺎب ﻣﺒﺎرك رﺟﻮع ﻧﻤﺎﯾﺪ و اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻫﺮ ﮐﺲ‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﻧﺤﻮ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻧﺸـﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد أﺣﻘﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺳـﻌﯽ و ﮐﻮﺷـﺶ را ﻓﺮو ﮔﺬاﺷﺖ ﻧﺪارد ﺗﺎ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ اﻋﻼء ﮐﻠﻤﻪ‬‫ﺣﻖ و ادﺣﺎض ﺑﺎﻃﻞ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺧﺪﻣﺘﯽ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪﺗﺮ از اﯾﻦ ﺑﻄﺮﯾﻘﻪ ﺣّﻘﻪ و ﻓﺮﻗﻪ ﻧﺎﺟﯿﻪ ﮐﻤﺘﺮ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ‪«.‬‬‫و در ﻧﺎﻣﻪاي دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫» ﻣﻦ در ﮐﺘﺎب ﺷـﻤﺎ‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﺎﻟﯽ و ارﺟﻤﻨـﺪ ﺧﻮاﻧﺪم‪ ،‬ﻧﺴـﯿﻢ ﺧﻮش ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﻤﺎ ﺑﺮاي ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮدهاﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺮ‬‫ﻫﺮ ﻣﺸﮏ ﭘﺮورده و ﻣﻌﺠﻮن دﻣﺎﻏﭙﺮوري ﺑﺮﺗﺮي دارد‪ .‬ﻋﺒﺎرات رﺳﺎي ﮐﺘﺎب‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﭘﺨﺘﮕﯽ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه اﺳﺖ و اﺷﺎرات ﺟﻬﻞ زداي آن ﻣﺎﯾﻪ‬‫دﻗﺖ و آﻣﻮﺧﺘﻦ‪ .‬و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ؟ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب از ﺳﺮﭼﺸـﻤﻪﻫﺎي ﻓﮑﺮي ﺗﺎﺑﻨﺎك ﻧﺸﺄت ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺠﺴـﻤﻪ اﺧﻼص‬‫و ﺗﻘﻮي ﺗﺄﻟﯿﻒ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آري ﮐﺘﺎب ﺑﺎﯾﺪ از اﯾﻦ دﺳﺖ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺆﻟﻒ از اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ و اﮔﺮ ﻏﯿﺮ از اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺒﺎد و ﻣﺒﺎد‪«.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑـﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧـﺪراﻧﯽ ﻧﺎﻣﻪﻫـﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺑﺰرﮔـﺎن ﻫﻨـﺪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ و در آﻧﻬﺎ از ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ‬‫ﻣﯽﮐﻨﺪ و آﻧﺎن را ﺗﺸﻮﯾﻖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺎ دﯾﮕﺮ آﺛﺎر ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ را ﺑﻪ ﭼﺎپ ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺿـﻤﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﻔﺼﻠﯽ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻟﯿﺎﻗﺖ و ﻣﺘﺎﻧﺖ و اﺗﻘﺎن ﺗﺎ اﻵن از ﺑﻨﺎن ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻧﺤﺮﯾﺮي ﺳـﺮ ﻧﺰده و ﺗﺼﻨﯿﻔﯽ در اﺛﺒﺎت ﺣّﻘﯿﺖ ﻣﺬﻫﺐ و اﯾﻘﺎن ﺗﺎ اﯾﻦ زﻣﺎن‬‫از ﺑﯿﺎن ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺣﺒﺮ ﺧﺒﯿﺮي ﺻﺎدر و ﻇﺎﻫﺮ ﻧﮕﺸـﺘﻪ‪ .‬از ﻋﺒﻘﺎﺗﺶ راﺋﺤﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ وزان و از اﺳـﺘﻘﺼﺎﯾﺶ اﺳـﺘﻘﺼﺎ ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ دﻻﺋﻞ ﻋﯿﺎن و ﻟّﻠﻪ دّر‬‫ﻣﺆﻟّﻔﻬﺎ و ﻣﺼّﻨﻔﻬﺎ‪«...‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ در ﻓﻮاﺋﺪ اﻟﺮﺿﻮﯾﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 30‬از ‪205‬‬‫» وﺟﻮد آﻧﺠﻨﺎب از آﯾﺎت اﻟﻬﯿﻪ و ﺣﺠـﺞ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﺑﻮد ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﺘﺎب ﻣﺴـﺘﻄﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﮐﻪ از ﻗﻠﻢ دررﺑﺎر آن ﺑﺰرﮔﻮار‬‫ﺑﯿﺮون آﻣﺪه ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﺪ ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ در ﻓﻦ ﮐﻼم ﺳّﯿﻤﺎ در ﻣﺒﺤﺚ اﻣﺎﻣﺖ از ﺻﺪر اﺳﻼم ﺗﺎﮐﻨﻮن اﺣﺪي ﺑﺪان ﻣﻨﻮال ﺳﺨﻦ ﻧﺮاﻧﺪه و ﺑﺮ آن‬‫ﻧﻤﻂ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻧﭙﺮداﺧﺘﻪ و اﻟﺤﻖ ﻣﺸﺎﻫﺪ و ﻋﯿﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺣﺎﻃﻪ و اﻃﻼع و ﺳﻌﻪ ﻧﻈﺮ و ﻃﻮل ﺑﺎع ﻧﯿﺴﺖ ﺟﺰ ﺑﺘﺄﯾﯿﺪ و اﻋﺎﻧﺖ ﺣﻀﺮت إﻟﻪ‬‫و ﺗﻮﺟﻪ ﺳﻠﻄﺎن ﻋﺼﺮ روﺣﻨﺎ ﻟﻪ ﻓﺪاه«‪.‬‬‫ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫اداﻣﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ )ﻗﺴﻤﺖ ﺳﻨﺪ(‬‫ﺗﻘﺮﯾﻆ آﯾﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺎج ﻣﯿﺮزا ﺣﺴﯿﻦ ]‪ [1‬ﻧﻮري ﻗﺪس ﺳﺮه ﺑﺮ ﮐﺘﺐ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻃﺎب ﺛﺮاه‬‫ﺑﺴﻢ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟّﺮﺣﯿﻢ اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﺬي ﺧﺼـﻨﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﻔﺮق ﺑﺎﻟﻔﻠﺞ‪ ،‬و اﯾﺪﻧﺎ دوﻧﻬﻢ ﺑﺎوﺿﺢ اﻟﺤﺠﺞ‪ ،‬و اﻟﺼـﻠﻮة ﻋﻠﯽ ﻣﻦ اﺻﻄﻔﺎه ﻟﺪﯾﻦ ﻗﯿﻢ‬‫ﻏﯿﺮ ذي ﻋﻮج‪ ،‬و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ اﻟﺬﯾﻦ ﻧﺸـﺮوا ﻟﻮاء اﻟﺤﻖ و ﻟﻮ ﺑﺴﻔﮏ اﻟﻤﻬﺞ‪ ،‬و ادﺣﻀﻮا ﺣﺠﺞ اﻟﺒﺎﻃﻞ و ﻟﻮ ﺑﺨﻮض اﻟﻠﺠﺞ ﻋﺠﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻬﻢ اﻟﻨﺼﺮ‬‫و اﻟﻔﺮج‪ .‬و ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﺎ ﻣﺪﺣﺖ اﻟﺜﻐﻮر ﺑﺎﻟﻔﻠﺞ‪ ،‬و وﺻﻔﺖ اﻟﺤﻮاﺟﺐ ﺑﺎﻟﺰﺟﺞ‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ ﻓﺎن اﻟﻌﻠﻢ ﻣﺸـﺮع ]‪ [2‬ﺳﻠﺴﺎل ]‪ ،[3‬ﻟﮑﻦ ﻋﻠﯽ ارﺟـﺎﺋﻪ ]‪ [4‬ﺿـﻼل‪ ،‬و روض ]‪ [1‬اﻟﻤﺤـﺪث اﻟﺒﺼـﯿﺮ و اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ ،‬و اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻨﺤﺮﯾﺮ‬‫اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻤﯿﺮزا ﺣﺴـﯿﻦ اﺑﻦ اﻟﻤﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﺗﻘﯽ اﻟﻨﻮري اﻟﻄﺒﺮﺳـﯽ ﮐﺎن رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ أﺋﻤـﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻟﺮﺟﺎل ﻓﯽ اﻻﻋﺼﺎر اﻟﻤﺘﺄﺧﺮة و ﻣﻦ‬‫اﻋﺎﻇﻢ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺸـﯿﻌﮥ و ﮐﺒﺎر رﺟﺎل اﻻﺳﻼم ﻓﯽ اﻟﻘﺮن اﻟﺮاﺑﻊ ﻋﺸﺮ‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ ‪ 18‬ﺷﻮال ‪ ،1254‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻟﺜﻼث ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ ﺟﻤﺎدي اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ‪1320‬‬‫و دﻓﻦ ﺑﺎﻟﻨﺠﻒ اﻻﺷﺮف ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺮه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺸﺮع‪ :‬و ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻤﯿﻢ و اﻟﺮاء و ﺳﮑﻮن اﻟﺸﯿﻦ ﻣﻮرد اﻟﺸﺎرﺑﮥ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺴﻠﺴﺎل ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺴﯿﻦ و ﺳﮑﻮن اﻟﻼم‪ :‬اﻟﻤﺎء اﻟﻌﺬب‪ -‬اﻟﺨﻤﺮ اﻟﻠﯿﻨﮥ‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻻرﺟﺎء‪ :‬ﺟﻤﻊ اﻟﺮﺟﺎء ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺮاء أي اﻟﻨﺎﺣﯿﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،5‬ص‪2 :‬‬‫ﻣﺴﻠﻮف ]‪ ،[1‬ﻟﮑﻦ دوﻧﻪ ﻗﻠﻞ اﻟﺠﺒﺎل و دوﻧﻬﻦ ﺣﺘﻮف‪ ،‬و ان ﻣﻦ اﺟﻞ ﻣﻦ اﻗﺘﺤﻢ ﻣﻮارده‪ ،‬و ارﺗﺎد ]‪ [2‬أﻧﺴﻪ و اﺷﺎرده‪ ،‬و ﻋﺎف ]‪ [3‬ﻓﯽ ﻃﻼﺑﻪ‬‫اﻟﺮاﺣـﮥ و رأي ﻓﯽ اﺟﺘﻼـء اﻧﻮاره روﺣﻪ و راﺣﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻓـﺎز ﻣﻨﻪ ﺑﺎﻟﺨﺼـﻞ ]‪ ،[4‬ﺑﺘـﻞ و ادرك اﻟﻔﺮع ﻣﻨﻪ و اﻻﺻﻞ اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﺴﺪﯾـﺪ‪ ،‬و اﻟﺮﮐﻦ‬‫اﻟﺸﺪﯾﺪ‪ ،‬ﺳﯿﺎح ﻋﯿﺎﻟﻢ ]‪ [5‬اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬ﺧـﺎدم ﺣـﺪﯾﺚ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ و ﻣﻦ ﻻ ﯾﺸﻖ ]‪ [6‬ﻏﺒـﺎره اﻻـﻋﻮﺟﯽ اﻟﮑﻤﯿﺖ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺤﮑﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻟﻮ و ﻻ ﻟﯿﺖ‪،‬‬‫ﺳـﺎﺑﻖ اﻟﻔﻀـﻞ و ﻗﺎﺋـﺪه‪ ،‬و اﻣﯿﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و راﺋـﺪه‪ ،‬ﻧﺎﺷـﺮ اﻟﻮﯾـﮥ اﻟﮑﻼـم‪ ،‬و ﻋـﺎﻣﺮ اﻧﺪﯾـﮥ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬ﻣﻨـﺎر اﻟﺸـﯿﻌﮥ‪ ،‬ﻣـﺪار اﻟﺸـﺮﯾﻌﮥ‪ ،‬ﺑﺎﻗﻌـﮥ ]‪[7‬‬‫اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﺧﺎﺗﻤـﮥ اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬وﺟﻪ اﻟﻌﺼﺎﺑﮥ و ﺛﺒﺘﻬﺎ‪ ،‬و ﺳـﯿﺪ اﻟﻄﺎﺋﻔﮥ و ﺛﻘﺘﻬﺎ‪ ،‬اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﻄﻨﻄﻨﮥ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﯿﻦ ﻻﺑﺘﯽ ]‪ [8‬اﻟﻤﺸﺮﻗﯿﻦ‪ ،‬ﺳﯿﺪﻧﺎ‬‫اﻻﺟﻞ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ .‬ﻻ زاﻟﺖ اﻟﺮواد ﺗﺤﺪث ﻣﻦ ﺻـﺤﺎح ﻣﻔﺎﺧﺮه ﺑﺎﻻﺳﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬ﻣﺎ ﺗﻮاﺗﺮ ﻣﻦ ﻣﺴـﺘﻔﯿﺾ ﻓﻀـﻠﻪ اﻟﻤﺴـﻠﺴﻞ ﮐﻞ ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻋﺎﻟﯽ‬‫اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬و ﻟﻌﻤﺮي ﻟﻘﺪ وﻓﯽ ﺣﻖ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺤﻖ ﺑﺮاﻋﺘﻪ‪ ،‬و ﻧﺸـﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻻﺳﻼم ﺑﺼﺪق ﻟﺴﺎن ﯾﺮاﻋﺘﻪ ]‪ ،[9‬و ﺑﺬل ﻣﻦ ﺟﻬﺪه ﻓﯽ اﻗﺎﻣﮥ اﻻوﻻد و‬‫اﺑﺎﻧﮥ اﻟﺮﺷﺪ ﻣﺎ ﯾﻘﺼﺮ دوﻧﻪ اﻟﻌﯿﻮق‪ ،‬ﻓﺎﻧﯽ ﯾﺪرك ﺷﺄوه ]‪ [1‬اﻟﻤﺴﻠﻮف‪ :‬اﻟﻤﺴﻮي‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬أرض اﻟﺠﻨﮥ ﻣﺴﻠﻮﻓﮥ أي ﻣﺴﻮاة‪.‬‬‫]‪ [2‬ارﺗﺎد اﻟﺸﯽء‪ :‬ﻃﻠﺒﻪ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺎف اﻟﺮاﺣﮥ‪ :‬ﮐﺮﻫﻬﺎ‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺨﺼﻞ ﺑﻀﻢ اﻟﺨﺎء و ﻓﺘﺢ اﻟﺼﺎد ﺟﻤﻊ اﻟﺨﺼﻠﮥ‪ :‬اﻃﺮاف اﻟﺸﺠﺮ اﻟﻤﺘﺪﻟﯿﮥ‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻌﯿﺎﻟﻢ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻌﯿﻦ و ﮐﺴﺮ اﻟﻼم ﺟﻤﻊ اﻟﻌﯿﻠﻢ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻌﯿﻦ و اﻟﻼم‪ :‬اﻟﺒﺤﺎر‪.‬‬‫]‪ [6‬ﻣﻦ ﻻ ﯾﺸﻖ ﻏﺒﺎره‪ :‬ﻣﺜﻞ ﯾﻀﺮب ﻟﻠﺴﺎﺑﻖ اﻟﻤﺒﺮز و ﯾﺮاد اﻧﻪ ﻻ ﻏﺒﺎر ﻟﻪ ﻓﯿﺸﻖ و ذﻟﮏ ﻟﺴﺮﻋﮥ ﻋﺪوه و ﺧﻔﮥ وﻃﺌﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 31‬از ‪205‬‬‫]‪ [7‬اﻟﺒﺎﻗﻌﮥ‪ :‬اﻟﺮﺟﻞ اﻟﺬﮐﯽ اﻟﻌﺎرف اﻟﺬي ﻻ ﯾﺪﻫﯽ‪.‬‬‫]‪ [8‬اﻟﻼﺑﮥ‪ :‬اﻟﺤﺮة ﻣﻦ اﻻرض و ﻫﯽ أرض ذات ﺣﺠﺎرة ﻧﺨﺮة ﺳﻮد ﮐﺄﻧﻬﺎ اﺣﺮﻗﺖ ﺑﺎﻟﻨﺎر و أﺻﻠﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺛﻢ اﺳﺘﻌﯿﺮت ﻓﯽ ﮐﻞ ﺑﻠﺪة‪.‬‬‫]‪ [9‬اﻟﯿﺮاﻋﮥ‪ :‬اﻟﻘﻠﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،5‬ص‪3 :‬‬‫اﻟﻤﺴـﺢ اﻟﺴﺎﺑـﺢ اﻟﺴـﺒﻮق‪ ،‬ﻓﺘﻠﮏ ﮐﺘﺒﻪ ﻗـﺪ ﺟﻠﺖ اﻟﻈﻼم‪ ،‬و ﺟﻠﺖ اﻻﯾﺎم‪ ،‬و زﯾﻨﺖ اﻟﺼﺪور‪ ،‬و اﺧﺠﻠﺖ اﻟﺒﺪور‪ ،‬ﻓﻔﯿﻬﺎ‪ :‬ﻋﺒﻘﺎت اﻧﻮار اﻟﯿﻘﯿﻦ‪ ،‬و‬‫اﺳـﺘﻘﺼﺎء ﺷﺎف ﻓﯽ ﺗﻘﺮﯾﺮ ﻧﺰﻫـﮥ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻇﺮاﺋﻒ ﻃﺮق ﻓﯽ اﯾﻀﺎح ﺧﺼﺎﺋﺺ اﻻرﺷﺎد‪ ،‬ﻫﯽ ﻏﺎﯾـﮥ اﻟﻤﺮام ﻣﻦ ﻣﻘﺘﻀﺐ اﻻرﮐﺎن‪ ،‬و ﻋﻤﺪة‬‫واﻓﯿﮥ ﻓﯽ اﺑﺎﻧﮥ ﻧﻬﺞ اﻟﺤﻖ‪ ،‬ﻟﻤﺴﺘﺮﺷﺪ اﻟﺼـﺮاط اﻟﻤﺴـﺘﻘﯿﻢ اﻟﯽ ﻋﻤﺎد اﻻﺳﻼم و ﻧﻬﺞ اﻻﯾﻤﺎن‪ ،‬و ﺻﻮارم ﻓﯽ اﺳﺘﯿﻔﺎء اﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ ﻫﯽ ﻣﺼﺎﺋﺐ‬‫اﻟﻨﻮاﺻﺐ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﺎج ﮐﺮاﻣﮥ ﮐﻢ ﻟﻪ ﻓﯽ اﺛﺒﺎت اﻟﻮﺻـﯿﮥ ﺑﻮﻻﯾﮥ اﻻﻧﺼﺎف ﻣﻦ ﻣﺴﺘﺪرك ﻣﻨﺎﻗﺐ‪ ،‬و ﻟﻮاﻣﻊ ﮐﺎﻓﯿﮥ ﻟﺒﺼﺎﺋﺮ اﻻﻧﺲ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻻﺧﺒﺎر‬‫ﺗﻠﻮح ﻣﻨﻪ اﻧﻮار اﻟﻤﻠﮑﻮت‪ ،‬و رﯾـﺎض ﻣﻮﻧﻘﻪ ﻓﯽ ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﺨﺼـﺎم ﻣﻦ اﻧﻮارﻫـﺎ اﻟﻤﺰرﯾـﮥ ﺑﺎﻟـﺪر اﻟﻨﻈﯿﻢ ﺗﻔﻮح ﻧﻔﺤﺎت اﻟﻼﻫﻮت‪ ،‬ﻓﺠﺰاه اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻦ‬‫آﺑـﺎﺋﻪ اﻻﻣﺎﺟـﺪ‪ ،‬ﺧﯿﺮ ﻣﺎ ﺟﺰي ﺑﻪ وﻟـﺪا ﻋﻦ واﻟـﺪ‪ ،‬و اﯾـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻗﻼﻣﻪ ﻓﯽ رﻓﻊ اﻻﺳـﺘﺎر ﻋﻦ وﺟﻪ اﻟﺤﻖ و اﻟﺼﻮاب و اﻋﻠﯽ ذﮐﺮه ﻓﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺎ‬‫ﺷﻬﺪ ﺑﺒﺎرع ﻓﻀﻠﻪ اﻟﻘﻠﻢ و اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬و ﻣﻸت ﺑﻔﻀﺎﺋﻠﻪ ﺻﺪور اﻟﻤﻬﺎرق ]‪ [1‬و ﺑﻄﻮن اﻟﺪﻓﺎﺗﺮ‪ ،‬و ﻧﻄﻘﺖ ﺑﻤﮑﺎرﻣﻪ اﻟﺴﻨﮥ اﻻﻗﻼم و اﻓﻮاه اﻟﻤﺤﺎﺑﺮ‪.‬‬‫آﻣﯿﻦ آﻣﯿﻦ ﻻ ارﺿﯽ ﺑﻮاﺣﺪة ﺣﺘﯽ اﺿﯿﻒ إﻟﯿﻬﺎ اﻟﻒ آﻣﯿﻨﺎ‪.‬‬‫و ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺳﯿﺪﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ و اﻟﻤﯿﺎﻣﯿﻦ ﻣﻦ ﻋﺘﺮﺗﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﺴﻠﯿﻤﺎ‪.‬‬‫و ﮐﺘﺐ ﺑﯿﻤﻨﺎه اﻟـﺪاﺛﺮة اﻟﺨﺎﺛﺮة ]‪ [2‬اﻟﻌﺒﺪ اﻟﻤﺬﻧﺐ اﻟﻤﺴـﯿﯽء ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺗﻘﯽ اﻟﻨﻮر اﻟﻄﺒﺮﺳـﯽ ﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ ﺷﻬﺮ اﻟﺼﯿﺎم ﻓﯽ‬‫اﻟﻨﺎﺣﯿﮥ اﻟﻤﻘﺪﺳﮥ ﺳﺮ ﻣﻦ راي ﺳﻨﮥ ‪ 1303‬ﺣﺎﻣﺪا و ﻣﺼﻠﯿﺎ‬‫ﻗﺼﯿﺪة ﻫﺎﺋﯿﮥ ﻓﯽ رﺛﺎء ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻌﺒﻘﺎت« اﻧﺸﺄﻫﺎ اﻻدﯾﺐ اﻟﺒﺎرع اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﻨﺠﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪1319‬‬‫ﻣﻦ ﻟﻠﻌﻠﻮم اﻟﻐﺮ ﻫﺪ ﻋﻤﺎدﻫﺎ و اﻣﺎد ارﮐﺎن اﻟﻬﺪي ﻓﺎﺑﺎدﻫﺎ‬‫]‪ [1‬اﻟﻤﻬﺎرق ﺟﻤﻊ اﻟﻤﻬﺮق ﺑﻀﻢ اﻟﻤﯿﻢ و ﺳﮑﻮن اﻟﻬﺎء و ﻓﺘﺢ اﻟﺮاء و ﻫﯽ اﻟﺼﺤﯿﻔﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺨﺎﺛﺮ‪ :‬ﻏﯿﺮ ﻃﯿﺐ و ﻻ ﻧﺸﯿﻂ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،5‬ص‪4 :‬‬‫و اﺳﺎل ﻣﻦ ﻋﯿﻦ اﻟﻌﻠﯽ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﻓﺎﺑﺘّﺰ ﻣﻨﻬﺎ ﻧﻮرﻫﺎ و رﻗﺎدﻫﺎ‬‫ﻗﻞ ﻟﻠﺤﻮادث إذ اﻟّﻤﺖ وﯾﺤﻬﺎ ﮐﻢ ذات ﺷﻦ ﻏﻮارﻫﺎ و ﻃﺮادﻫﺎ‬‫ﻣﺎ زال ﺑﻄﺮق ﺻﺮﻓﻬﺎ ﺣﺘﯽ رﻣﺖ ﻟﺬوي اﻟﻌﻠﻮم ﻋﻤﯿﺪﻫﺎ و ﻋﻤﺎدﻫﺎ‬‫اﺻﻤﺖ ﺣﺸﺎ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ و اﻧﻤﺎ اﺻﻤﺖ ﺑﺬاك ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم ﻓﺆادﻫﺎ‬‫ﻗﺪ ﻏﯿﻀﺖ ﻟﻠﻌﻠﻢ ﺑﺤﺮا زاﺧﺮا ﻣﻨﻪ اﻟﺬواﺧﺮ ﺗﺴﺘﻤﺪ ﻣﺪادﻫﺎ‬‫ﻗﺪ ﮐّﻮرت ﻟﻠﺪﯾﻦ ﺷﻤﺲ ﻫﺪاﯾﮥ ﻓﯿﻬﺎ ﯾﺼﯿﺐ ذوو اﻟﺮﺷﺎد رﺷﺎدﻫﺎ‬‫ﺷﺮﻗﺖ ﺑﻐﺼﺘﻬﺎ اﻟﺸﻮارق ﺑﻌﺪه ﺣﺰﻧﺎ و ﻗﺪ ﻟﺒﺴﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﺣﺪادﻫﺎ‬‫ﻟّﻠﻪ ﻣﻦ ﻗﺪﺳّﯽ ﻧﻔﺲ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﺴﻮي ﯾﺪ اﻟﺘﻘﻮي ﺗﺒﯿﺢ ﻗﯿﺎدﻫﺎ‬‫ﻟﻢ ﺗﺘﺨﺬ اﻻ ﻟا ﺘﻘﺎ زادا ﻟﻬﺎ و ذوو اﻟﺘﻘﺎ اﺗﺨﺬت ﺗﻘﺎﻫﺎ زادﻫﺎ‬‫ﻣﺎ ﮐﺎن اﺟﻬﺪ ﻓﯽ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ ﺟﻬﺪﻫﺎ و اﺷﺪ ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﻨﯿﻒ ﺟﻬﺎدﻫﺎ‬‫ﮐﻢ ﺟﺎﻫﺪت أﻫﻞ اﻟﻌﻨﺎد ﻓﺎﺻﻠﺤﺖ ﻋﺼﺒﺎ اﻃﺎﻟﺖ ﻓﯽ اﻟﻠﺠﺎج ﻋﻨﺎدﻫﺎ‬‫ﻣﺎ ﻧﻀﻨﻀﺖ ]‪ [1‬اﻓﻌﯽ اﻟﯿﺮاع ﺑﮑﻔﻬﺎ اﻻ ﻟﯿﻨﻬﺶ ]‪ [2‬ﻧﺎﺑﻬﺎ اﮐﺒﺎدﻫﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﺘﺮي اﻟﯿﺮاﻋﮥ اﻓﻌﻮاﻧﺎ ]‪ [3‬إذ ﺗﺮي ﺳﻢ اﻻﻓﺎﻋﯽ اﻟﻘﺎﺗﻼت ﻣﺪادﻫﺎ‬‫ﻟّﻠﻪ آﯾﮥ ﺣﺮﻗﮥ زﻧﺪ ]‪ [4‬اﻻﺳﯽ ]‪ [5‬اوري ]‪ [6‬ﺑﺎﺣﺸﺎء اﻟﻬﺪي اﯾﻘﺎدﻫﺎ‬‫و ﻟﺌﻦ ﺑﮑﺖ ﻋﯿﻦ اﻟﻌﻠﻮم ﻓﺎﻧﻬﺎ ﻧﺒﮑﯽ ﺑﻤﺤﻤﺮ اﻟﺪﻣﻮع ﺳﻮادﻫﺎ‬‫ﺣﻠﺖ ﺑﻘﻄﺮ اﻟﻬﻨﺪ وﻗﻌﺘﻬﺎ و ﻗﺪ رذت ]‪ [7‬ﻋﻠﯽ ﻗﻄﺮ اﻟﻌﺮاق دﻣﺎﺋﻬﺎ‬‫]‪ [1‬ﻧﻀﻨﺾ ﻟﺴﺎﻧﻪ‪ :‬ﺣﺮﮐﻪ‪ -‬و اﻟﻨﻀﻨﺎض ﻣﻦ اﻟﺤﯿﺎت‪ :‬اﻟﺘﯽ اﺧﺮﺟﺖ ﻟﺴﺎﻧﻬﺎ ﺗﺤﺮﮐﻪ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻧﻬﺶ ﯾﻨﻬﺸﻪ‪ :‬ﺗﻨﺎوﻟﻪ ﺑﻔﻤﻪ ﻟﯿﻌﻀﻪ ﻓﯿﺆﺛﺮ ﻓﯿﻪ و ﻻ ﯾﺠﺮﺣﻪ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻻﻓﻌﻮان ﺑﻀﻢ اﻟﻬﻤﺰة و اﻟﻌﯿﻦ و ﺳﮑﻮن اﻟﻔﺎء‪ :‬ذﮐﺮ اﻻﻓﻌﯽ‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺰﻧﺪ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺰاء و ﺳﮑﻮن اﻟﻨﻮن‪ :‬اﻟﻌﻮد اﻻﻋﻠﯽ اﻟﺬي ﯾﻘﺘﺪح ﺑﻪ اﻟﻨﺎر‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻻﺳﯽ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻬﻤﺰة و اﻟﺴﯿﻦ و اﻻﻟﻒ اﻟﻤﻘﺼﻮرة‪ :‬اﻟﺤﺰن‪.‬‬‫]‪ [6‬اوري اﻟﺰﻧﺪ‪ :‬اﺧﺮج ﻧﺎره‪.‬‬‫]‪ [7‬رذت اﻟﺴﻤﺎء‪ :‬اﻣﻄﺮت اﻟﺮذاذ أي اﻟﻤﻄﺮ اﻟﻀﻌﯿﻒ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،5‬ص‪5 :‬‬‫ﺑﻞ ﻋﯿﻦ دﻫﺮ ﺑﺎﻻﺳﯽ ﺳﮑﺒﺖ دﻣﺎ ﻣﻸ اﻟﺒﺴﯿﻄﮥ ﺣﺰﻧﻬﺎ ]‪ [1‬و زﻫﺎدﻫﺎ ]‪[2‬‬‫ﻫﻮ ﮐﻌﺒﮥ اﻻﻓﻀﺎل و اﻟﻔﻀﻞ اﻟﺘﯽ ﮐﻢ ارﻓﺪت ارﻓﺎدﻫﺎ ]‪ [3‬و رﻓﺎدﻫﺎ‬‫ﻣﺎ ان رأت أﻫﻞ اﻟﺰﻫﺎدة زﻫﺪه اﻻ و راق ﺑﺰﻫﺪه زﻫﺎدﻫﺎ‬‫ﻟﮑﻤﺎ اﻟﻌﺰا ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻌﻠﻤﺎن ﻓﯽ ﻓﻘﻤﺎء اورت ﻓﯽ اﻟﻘﻠﻮب زﻧﺎدﻫﺎ‬‫ﻟﺴﻼﻟﮥ اﻟﻌﻠﯿﺎء ﻻﮐﺮم واﻟﺪ آﺑﺎه اورﺛﺖ اﻟﻌﻠﯽ اوﻻدﻫﺎ‬‫ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻓﺘﯽ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﻣﻦ ﻫﻮي ﻧﺼﺐ اﻟﻔﺨﺎر ﻃﺮﯾﻘﻬﺎ و ﺗﻼدﻫﺎ‬‫ان ﻗﺎم ﻓﯿﻨﺎ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﺧﻠﯿﻔﮥ ﻓﺎﻟﺸﺒﻞ ﯾﺨﻠﻒ ﻓﯽ اﻟﺸﺮي أﺳﺎدﻫﺎ‬‫و ﺷﻘﯿﻘﻪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻤﻘﺘﻔﯽ ﻟﺬوي اﻟﻌﻠﻮم رﺷﺎدﻫﺎ و ﺳﺪادﻫﺎ‬‫ﻓﺮع زﮐﯽ ﻣﻦ دوﺣﮥ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺘﯽ ﻣﻨﺤﺖ ﺟﻨﯽ ﺛﻤﺎرﻫﺎ روادﻫﺎ‬‫ﻫﯽ اﺳﺮة اﻟﺸﺮف اﻟﺘﯽ أم اﻟﻌﻠﯽ ﻗﺪ وﻃﺪت ﻓﻮق اﻟﺴﻤﺎك ﻣﻬﺎدﻫﺎ‬‫اﻧﯽ ﺗﺪاﻧﯿﻬﺎ اﻟﻤﻠﻮك و ان ﺳﻤﺖ ﺷﺮﻓﺎ ﻓﻤﺎ ﻫﯽ ﻓﯽ اﻟﻌﻼء اﻧﺪادﻫﺎ‬‫ﻣﺪت ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻮاز ﺳﺮادق ﻋﺰة ﺿﺮﺑﺖ ﻋﻠﯽ ﻫﺎم اﻟﺴﻤﺎ أوﺗﺎدﻫﺎ‬‫أ ﻫﺪاة ﻫﺬا اﻟﺨﻠﻖ ﺻﺒﺮا اﻧﻤﺎ ﺑﺮﺷﺎدﮐﻢ ﺗﻘﻔﻮا اﻻﻧﺎم رﺷﺎدﻫﺎ‬‫ﻟﻮ ﮐﺎن ﯾﻨﻔﻌﻨﺎ اﻟﺘﺄﺳﻒ ﻓﺎرﻗﺖ ﻟﻔﻘﯿﺪﻧﺎ أرواﺣﻨﺎ أﺟﺴﺎدﻫﺎ‬‫ان ﻗﺎم ﻣﺄﺗﻤﻨﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﺎﻧﻤﺎ ﺣﻮر اﻟﺠﻨﺎن رأت ﺑﻪ أﻋﯿﺎدﻫﺎ‬‫و إﻟﯿﮑﻢ ﻏﺮاء ﻧﻈﻢ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﯿﻤﻞ ﻣﻦ أﺻﻐﯽ ﻟﻬﺎ اﻧﺸﺎدﻫﺎ‬‫و ﯾﻮد ﺳﺎﻣﻌﻬﺎ إذا ﻣﺎ اﻧﺸﺪت ﻟﻮ ان ﻣﻨﺸﺪﻫﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻋﺎدﻫﺎ‬‫ اﻟﻘﺼﺎﺋﺪ اﻟﻤﺸﮑﻠﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﺮاﺛﯽ اﻟﻤﺜﮑﻠﮥ‪ [1] -‬اﻟﺤﺰن ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺤﺎء و ﺳﮑﻮن اﻟﺰاء‪ :‬ﻣﺎ ﻏﻠﻆ ﻣﻦ اﻻرض‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺰﻫﺎد ﮐﺴﺤﺎب‪ :‬اﻟﺘﻼع و اﻟﺸﻌﺎب‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻻرﻓﺎد ﺟﻤﻊ اﻟﺮﻓﺪ ﺑﮑﺴﺮ اﻟﺮاء‪ :‬اﻟﻌﻄﺎء‬‫اداﻣﻪ ﺟﻮاب ﻣﺆﻟﻒ از ﮐﻠﻤﺎت ﻣﺰﯾﻔﻪ رازي‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 32‬از ‪205‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 33‬از ‪205‬‬‫اداﻣﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﺟﺎﺣﻆ‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ در اﻋﺘﺮاف ﺑﺤﻖ و اﻧﺤﺮاف از آن ﺣﺎل ﯾﻬﻮد اﺳﺖ‬‫)و ﻧﯿﺰ ﺣـﺎل ﺟﺎﺣـﻆ ﮐﻨﻮد ﻣﻤﺎﺛﻞ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺣﺎل ﺟﻤﻌﯽ از ﯾﻬﻮد ﻋﻨﻮد‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﻫﻢ ﺑﺎ وﺻﻒ اﻋﺘﺮاف ﺑﺤﻘﯿﻘﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻋﻠﻢ ﺑﻔﻀﺎﺋـﻞ و ﻣﻨـﺎﻗﺐ آن ﺣﻀـﺮت‪ ،‬و اﻇﻬـﺎر ﺳـﺮور و اﺳـﺘﺒﺸﺎر ﺑﻈﻬﻮر آن ﻋـﺎﻟﯽ ﺗﺒـﺎر‪ ،‬و اﺳـﺘﻔﺘﺎح ﺑﺒﻌﺜﺖ آن‬‫ﺣﻀﺮت ﺑﺮ ﮐﻔﺎر اﺷﺮار‪ ،‬ﻫﺮ ﮔﺎه آن ﺣﻀﺮت ﻣﺒﻌﻮث ﺷﺪ‪ ،‬راه ﺣﺴﺪ و ﻋﺪاوت ﺳﭙﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻃﺮﯾﻖ اﻧﮑﺎر و ﺧﻼف ﭘﯿﻤﻮدﻧﺪ(‬‫اﺣﺒﺎر ﯾﻬﻮد ﺗﺒﻊ را از اوﺻﺎف ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ )ص( ﺧﺒﺮ دادﻧﺪ‬‫)اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ در »دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺴـﻨﺪي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻨﻀـﺮ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻗﺘﯿﻠﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﻟﺰﻧﺎد‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺒﯿﺒـﮥ‪ ،‬ﻋﻦ داود ﺑﻦ اﻟﺤﺼـﯿﻦ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﮑﺮﻣﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ‪ ،‬ﻗﺎل ﻣﺎﻣﻮل اﻟﯿﻬﻮدي ﻟﺘّﺒﻊ‪ ،‬و‬‫ﻫﻮ ﯾﻮﻣﺌﺬ أﻋﻠﻤﻬﻢ‪ :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬ان ﻫﺬا ﺑﻠﺪ ﯾﮑﻮن ]‪ [1‬اﻟﻨﻀﺮ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ‪ :‬ﺷﺎذان اﻟﻤﺮوزي‪ ،‬ﺳﮑﻦ ﻣﮑﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪2 :‬‬‫إﻟﯿﻪ ﻣﻬﺎﺟﺮ ﻧﺒﯽ ﻣﻮﻟﺪه ﻣﮑﮥ‪ ،‬و اﺳﻤﻪ أﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﻫﺬه دار ﻫﺠﺮﺗﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﮑﺮﻣﮥ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎﻧﺖ ﯾﻬﻮد ﻗﺮﯾﻈﮥ‪ ،‬و اﻟﻨﻈﯿﺮ‪ ،‬و ﻓﺪك و ﺧﯿﺒﺮ ﯾﺠﺪون ﺻـﻔﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻨﺪﻫﻢ‪،‬‬‫ﻗﺒﻞ أن ﯾﺒﻌﺚ‪ ،‬و أن دار ﻫﺠﺮﺗﻪ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ وﻟﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ أﺣﺒﺎر ﯾﻬﻮد‪ :‬وﻟﺪ أﺣﻤﺪ اﻟﻠﯿﻠﮥ‪ ،‬ﻫﺬا اﻟﮑﻮﮐﺐ ﻗﺪ‬‫ﻃﻠﻊ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺗﻨﺒﺄ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻗﺪ ﺗﻨﺒﺄ أﺣﻤﺪ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﻌﺮﻓﻮن ذﻟﮏ و ﯾﻘّﺮون ﺑﻪ و ﯾﺼﻔﻮﻧﻪ‪.‬‬‫رواه اﺑـﻮ ﺑﮑﺮ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﺷـﻘﯿﺮ اﻟﻨﺤﻮي‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿـﺪ ﺑﻦ ﻧﺎﺻـﺢ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻮاﻗـﺪي‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ داود ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺼـﯿﻦ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﻋﮑﺮﻣـﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ‪ ،‬ﻧﺤﻮ ﻗﺼـﮥ ﺗﺒﻊ و زاد‪ :‬ﻓﻘـﺎل ﺗﺒﻊ‪ :‬ﻣـﺎ اﻟﯽ ﻫـﺬه اﻟﺒﻠـﺪة ﺳﺒﯿﻞ‪ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎن‬‫ﻟﯿﮑﻮن ﺧﺮاﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﯾﺪي‪ ،‬ﻓﺨﺮج ﺗﺒﻊ ﻣﻨﺼﺮﻓﺎ اﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬و ﺧﺮﺟﺖ ﻣﻌﻪ أﺣﺒﺎر ﯾﻬﻮد ﻋﺸﺮة‪.‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺴـﻨﺪي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻨﻀـﺮ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻗﺘﯿﻠﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺎﺻﻢ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻗﺘﺎدة‪ ،‬ﻋﻦ ﻧﻤﻠﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻧﻤﻠﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ أﺑﯽ ﻧﻤﻠﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﮐـﺎن ﯾﻬﻮد ﺑﻨﯽ ﻗﺮﯾﻈـﮥ ﯾـﺪرﺳﻮن ذﮐﺮ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﮐﺘﺒﻬﻢ‪ ،‬و ﯾﻌﻠﻤﻮن اﻟﻮﻟـﺪان ﺑﺼـﻔﺘﻪ‪ ،‬و اﺳـﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﻬـﺎﺟﺮه إﻟﯿﻨﺎ‬‫اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ ﻇﻬﺮ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﺴﺪوا و ﺑﻐﻮا و أﻧﮑﺮوا‪.‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺴـﻨﺪي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻨﻀـﺮ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﻤﺴﺎﺣﻘﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﻣﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﺳـﺤﯿﻢ‪ ،‬و رﺑﯿﺢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ [2] ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ [1] ،‬اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺷـﻘﯿﺮ‬‫اﻟﻨﺤﻮي‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﻔﺮج اﻟﺒﻐﺪادي‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪317‬‬‫]‪ [2‬رﺑﯿـﺢ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬ﻗﺎل اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﻤﻌﺮوف‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ارﺟﻮ اﻧﻪ ﻻ ﺑﺄس ﺑﻪ‪ ،‬روي ﻋﻦ‬‫اﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺟﺪه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪3 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 34‬از ‪205‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﯽ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﺎﻟـﮏ اﺑﻦ ﺳـﻨﺎن ﻋﻦ اﺑﯿﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺟﺌﺖ ﺑﻨﯽ ﻋﺒـﺪ اﻻﺷـﻬﻞ ﯾﻮﻣـﺎ ﻻ ﺗﺤـﺪث ﻓﯿﻬﻢ و ﻧﺤﻦ ﯾﻮﻣﺌـﺬ ﻓﯽ ﻫﺪﻧـﮥ ﻣﻦ‬‫اﻟﺤﺮب‪ ،‬ﻓﺴـﻤﻌﺖ ﯾﻮﺷﻊ اﻟﯿﻬﻮدي‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻇﻞ ﺧﺮوج ﻧﺒﯽ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ أﺣﻤﺪ‪ ،‬ﯾﺨﺮج ﻣﻦ اﻟﺤﺮم‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﺧﻠﯿﻔﮥ ﺑﻦ ﺛﻌﻠﺒﮥ اﻻﺷﻬﻠﯽ ﮐﺎﻟﻤﺴﺘﻬﺰئ‬‫ﺑﻪ‪ :‬ﻣـﺎ ﺻـﻔﺘﻪ؟ ﻗـﺎل‪ :‬رﺟـﻞ ﻟﯿﺲ ﺑﺎﻟﻘﺼـﯿﺮ و ﻻـ ﺑﺎﻟﻄﻮﯾﻞ‪ ،‬ﻓﯽ ﻋﯿﻨﯿﻪ ﺣﻤﺮة ﯾﻠﺒﺲ اﻟﺸـﻤﻠﮥ‪ ،‬و ﯾﺮﮐﺐ اﻟﺤﻤﺎر‪ ،‬ﺳـﯿﻔﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﺎﺗﻘﻪ‪ ،‬و ﻫـﺬا اﻟﺒﻠﺪ‬‫ﻣﻬﺎﺟﺮه‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺮﺟﻌﺖ اﻟﯽ ﻗﻮﻣﯽ ﺑﻨﯽ ﺧـﺪرة‪ ،‬و أﻧﺎ ﯾﻮﻣﺌـﺬ أﺗﻌﺠﺐ ﻣﻤﺎ ﯾﻘﻮل ﯾﻮﺷﻊ‪ ،‬ﻓﺄﺳـﻤﻊ رﺟﻼ ﻣﻨﺎ ﯾﻘﻮل و ﯾﻮﺷﻊ ﻻ ﯾﻘﻮل ﻫﺬا وﺣﺪه‪ ،‬ﮐﻞ ﯾﻬﻮد‬‫ﯾﺜﺮب ﺗﻘﻮل ﻫﮑﺬا‪ ،‬ﻗﺎل أﺑﯽ ﻣﺎﻟﮏ اﺑﻦ ﺳـﻨﺎن‪ :‬ﻓﺨﺮﺟﺖ ﺣﺘﯽ ﺟﺌﺖ ﺑﻨﯽ ﻗﺮﯾﻈﮥ ﻓﺄﺧﺬوا ﺟﻤﯿﻌﺎ ﻓﺘﺬاﮐﺮوا اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﻘﺎل‬‫اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﺑﺎﻃﺎ‪ :‬ﻗﺪ ﻃﻠﻊ اﻟﮑﻮاﮐﺐ اﻻﺣﻤﺮ اﻟﺬي ﻟﻢ ﯾﻄﻠﻊ اﻻ ﺑﺨﺮوج ﻧﺒﯽ و ﻇﻬﻮره‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺒﻖ أﺣﺪ اﻻ أﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﻫﺬه ﻣﻬﺎﺟﺮه‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ‪ :‬ﻓﻠّﻤﺎ ﻗﺪم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ أﺧﺒﺮه أﺑﯽ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻟﻮ أﺳﻠﻢ‬‫اﻟﺰﺑﯿﺮ و ذووه ﻣﻦ رؤﺳﺎء ﯾﻬﻮد ﮐﻠﻬﺎ اﻧﻤﺎ ﻫﻢ ﻟﻪ ﺗﺒﻊ‪.‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺴـﻨﺪي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻨﻀﺮ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻗﺘﯿﻠﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﺻﺎﻟـﺢ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺎﺻﻢ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻗﺘـﺎدة‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻟﺒﯿـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ ﺑﻨﯽ ﻋﺒـﺪ اﻻﺷـﻬﻞ اﻻ‬‫ﯾﻬﻮدي واﺣﺪ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ ﯾﻮﺷﻊ‪ ،‬ﻓﺴﻤﻌﺘﻪ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل و اﻧﯽ ﻟﻐﻼم ﻓﯽ ازار‪ :‬ﻗﺪ أﻇﻠﮑﻢ ﺧﺮوج ﻧﺒﯽ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻧﺤﻮ ﻫﺬا اﻟﺒﯿﺖ‪ ،‬ﺛﻢ أﺷﺎر ﺑﯿﺪه اﻟﯽ‬‫ﺑﯿﺖ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻤﻦ أدرﮐﻪ ﻓﻠﯿﺼّﺪﻗﻪ‪ ،‬ﻓﺒﻌﺚ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﺄﺳﻠﻤﻨﺎ و ﻫﻮ ﺑﯿﻦ أﻇﻬﺮﻧﺎ و ﻟﻢ ﯾﺴﻠﻢ ﺣﺴﺪا و ﺑﻐﯿﺎ‪ [1] .‬ﻋﺎﺻﻢ ﺑﻦ‬‫ﻋﻤﺮ‪ :‬ﺑﻦ ﻗﺘﺎدة اﻟﻤﺪﻧﯽ‪ ،‬اﺣﺪ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ‪ ،‬وﺛﻘﻪ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ و اﺑﻮ زرﻋﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪4 :‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺴـﻨﺪي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻨﻀـﺮ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻗﺘﯿﻠﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫اﻟﺰﻧﺎد‪ ،‬ﻋﻦ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﺣﺎزم‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻣﻘﺴﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳـﻼم‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳـﻼم‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻢ ﯾﻤﺖ ﺗّﺒﻊ‬‫ﺣﺘﯽ ﺻّﺪق ﺑﺎﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﻬﻮد ﯾﺜﺮب ﯾﺨﺒﺮوﻧﻪ أن ﺗﺒﻌﺎ ﻣﺎت ﻣﺴﻠﻤﺎ‪.‬‬‫و ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺴـﻨﺪي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻨﻀـﺮ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﯾﺪ اﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ أم ﺳـﻌﺪ ﺑﻨﺖ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ اﻟﺮﺑﯿﻊ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﺎن أﺣﺒﺎر ﯾﻬﻮد‬‫ﺑﻨﯽ ﻗﺮﯾﻈﮥ و اﻟﻨﻈﯿﺮ ﯾﺬﮐﺮون ﺻﻔﮥ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫ﻓﻠﻤﺎ ﻃﻠﻊ اﻟﮑﻮﮐﺐ اﻻﺣﻤﺮ أﺧﺒﺮوا أﻧﻪ ﻧﺒﯽ‪ ،‬و اﻧﻪ ﻻ ﻧﺒﯽ ﺑﻌﺪه‪ ،‬اﺳـﻤﻪ أﺣﻤﺪ ﻣﻬﺎﺟﺮه اﻟﯽ ﯾﺜﺮب‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺪم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و ﻧﺰﻟﻬﺎ أﻧﮑﺮوه و ﺣﺴﺪوا و ﺑﻐﻮا‪.‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﻟﻨﻀـﺮ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻋﺰﯾـﮥ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ زرﻋﮥ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ زﯾﺎد ﺑﻦ ﻟﺒﯿﺪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺪه‪ ،‬ﻋﻦ‬‫زﯾﺎد ﺑﻦ ﻟﺒﯿﺪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬أﻧﻪ ﺣﺪث ﺑﺄﻧﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻃﻢ ﻣﻦ آﻃﺎم اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺴـﻤﻊ ﯾﺎ أﻫﻞ ﯾﺜﺮب ﯾﺎ أﻫﻞ ﯾﺜﺮب‪ ،‬ﻓﻔﺰﻋﻨﺎ و ﻓﺰع اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻗﺪ‬‫ذﻫﺐ و اﻟﱠﻠﻪ ﻧﺒﻮة ﺑﻨﯽ اﺳﺮاﺋﯿﻞ‪ ،‬ﻫﺬا ﻧﺠﻢ ﻃﻠﻊ ﺑﻤﻮﻟﺪ أﺣﻤﺪ و ﻫﻮ ﻧﺒﯽ آﺧﺮ اﻻﻧﺒﯿﺎء و ﻣﻬﺎﺟﺮه اﻟﯽ ﯾﺜﺮب‪.‬‬‫و ﺑﻪ ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻋﺰﯾـﮥ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﺒﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ داود ﺑﻦ اﻟﺤﺼـﯿﻦ ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﺣﺰﻣﮥ‬‫رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل ﮐﺎن ﯾﻬﻮد اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و ﯾﻬﻮد ﺧﯿﺒﺮ و ﯾﻬﻮد ﻓﺪك ﯾﺨﺒﺮون ﺑﺼﻔﮥ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و أﻧﻪ ﺧﺎرج‪ ،‬و أن ﻣﻬﺎﺟﺮه‬‫اﻟﯽ ﯾﺜﺮب‪ ،‬و اﺳﻤﻪ أﺣﻤﺪ‪ ،‬و أﻧﻪ ﯾﻘﺘﻠﻬﻢ ﻗﺘﻞ اﻟﺬر ﺣﺘﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪5 :‬‬‫ﯾﺪﺧﻠﻬﻢ ﻓﯽ دﯾﻨﻪ‪ ،‬و أﻧﻪ ﯾﻨﺰل ﻋﻠﯿﻪ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻤﺎ ﻧﺰل ﻋﻠﯽ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﺘﻮرﯾﮥ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﻮا ﯾﺨﺒﺮون‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻧﺰل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أﻧﮑﺮوه‬‫و ﺣﺴﺪوه ]‪.[1‬‬‫)و ﻧﯿﺰ در »دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة« اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 35‬از ‪205‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺸـﯿﺦ‪ :‬و ﻧﻌﻮﺗﻪ و ﺻﻔﺎﺗﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﻨﺰﻟﮥ و ﻋﻨﺪ اﻟﺮﻫﺎﺑﻨﮥ و اﻻﺳﺎﻗﻔﮥ و اﻻﺣﺒﺎر ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﮑﺘﺎﺑﯿﻦ ﻣﺴﺘﻔﯿﺾ‪ ،‬و‬‫ﮐـﺎﻧﻮا ﯾﺮﺟﻌﻮن ﻓﯽ أﻣﺮ ﺑﻌﺜﺘﻪ و ارﺳـﺎﻟﻪ اﻟﯽ ﻋﻠﻢ ﻣـﺘﯿﻘﻦ ﮐﺎﻟﻀـﺮوري‪ ،‬ﻟﺘﺒﺸـﯿﺮ اﻻﻧﺒﯿـﺎء ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺑﻪ و ﺑﺎرﺳـﺎﻟﻪ‪ ،‬و اﯾﺼـﺎﺋﻬﻢ اﻣﺘﻬﻢ‬‫ﺑﺘﺼﺪﯾﻘﻪ ان أدرﮐﻮه‪ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎﻧﺖ ﻓﯽ أﯾﺪﯾﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ و اﻟﻌﻬﻮد اﻟﻤﺘﻘﺪﻣﮥ اﻟﻤﺘﻮارﺛﮥ ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻬﻢ و أﺳﻼﻓﻬﻢ ]‪.[2‬‬‫)و ﻧﯿﺰ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ در »دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ رواﯾﺘﯽ ﺑﺎﯾﻦ اﺳﻨﺎد(‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺣﺒﯿﺐ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻟﺦ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﺑﻪ ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﻐﻨﯽ ﻋﻦ ﻋﮑﺮﻣﮥ ﻣﻮﻟﯽ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬أو ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺟﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس أن ﯾﻬﻮد ﮐﺎﻧﻮا ﯾﺴﺘﻔﺘﺤﻮن‬‫ﻋﻠﯽ اﻻـوس و اﻟﺨﺰرج ﺑﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺒﻞ ﻣﺒﻌﺜﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺑﻌﺜﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﺮب‪ ،‬ﮐﻔﺮوا ﺑﻪ و ﺟﺤـﺪوا ﻣﺎ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﻘﻮﻟﻮن ﻓﯿﻪ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻬﻢ ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ‪ ،‬و ﺑﺸـﺮ ﺑﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻣﻌﺮور أﺧﻮ ﺑﻨﯽ ﺳـﻠﻤﮥ‪ :‬ﯾﺎ ﻣﻌﺸﺮ اﻟﯿﻬﻮد اﺗﻘﻮا اﻟﱠﻠﻪ و أﺳﻠﻤﻮا‪ ،‬ﻗﺪ ﮐﻨﺘﻢ ﺗﺴﺘﻔﺘﺤﻮن ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺑﻤﺤﻤﺪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و اﻧﺎ أﻫﻞ ﺷﺮك‪ ،‬و ﺗﺨﺒﺮوﻧﻨﺎ ﺑﺄﻧﻪ ﻣﺒﻌﻮث‪ ،‬و ﺗﺼﻔﻮﻧﻪ ﻟﻨﺎ ﺑﺼﻔﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺳﻼم ﺑﻦ ﻣﺸﮑﻢ‪ :‬ﻣﺎ ﻫﻮ ﺑﺎﻟﺬي ﮐﻨﺎ ﻧﺬﮐﺮ ﻟﮑﻢ‪،‬‬‫ﻣﺎ ﺟﺎﺋﻨﺎ ﺑﺸﯽء ﻧﻌﺮﻓﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻗﻮﻟﻬﻢ‪ [1] :‬دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة ﻻﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ ج ‪ 1‬ص ‪ 43‬اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺨﺎﻣﺲ ﻣﻦ ﻓﺼﻮل ﻟا ﮑﺘﺎب‪.‬‬‫]‪ [2‬دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة ﻻﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ ج ‪ 1‬ص ‪ 50‬اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺨﺎﻣﺲ ﻓﯽ ذﮐﺮ اﺷﺘﻬﺎر ﺧﺒﺮه ﻋﻨﺪ ﻣﻠﻮك اﻟﯿﻤﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪6 :‬‬‫)َو ﻟَﱠﻤﺎ ﺟﺎَءُﻫْﻢ ِﮐﺘﺎٌب ﻣِْﻦ ِﻋﻨِْﺪ اﻟﱠﻠِﻪ ُﻣَﺼﱢﺪٌق ﻟ ِﻤﺎ َﻣَﻌُﻬْﻢ َو ﮐﺎﻧُﻮا ﻣِْﻦ َﻗﺒُْﻞ َﯾْﺴَﺘْﻔﺘُِﺤﻮَن‬‫]‪ [1‬اﻵﯾﮥ ]‪[2‬‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺎل ﻫﺮﻗﻞ ﻣﻠﮏ روم اﺳﺖ‬‫)و ﻧﯿﺰ ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻤﺎﺛﻞ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺣﺎل ﻫﺮﻗﻞ ﻣﻠﮏ روم‪ ،‬ﮐﻪ او اﺛﺒﺎت ﻋﻼﻣﺎت و دﻻﺋﻞ ﻧﺒﻮت ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ‪ ،‬از ﺑﯿﺎن اﺑﻮ ﺳـﻔﯿﺎن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻋﻠﻢ ﺑﺤﻘﯿﺖ آن ﺣﻀـﺮت داﺷﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ از رواﯾﺖ ﺑﺨﺎري‪ ،‬و ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬و واﻗﺪي ﮐﻪ آﻧﻔﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻣﻌﻠﻮم‪،‬‬‫و از ﻋﺒﺎرت ﺳﺎﺑﻘﻪ »ﻣﻔﻬﻢ« ﻫﻢ ﻣﻔﻬﻮم‪ ،‬و ﻣﻌﻬـﺬا اﺳـﻼم ﻧﯿﺎورد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ارﺳﺎل ﺟﯿﻮش و ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺣﺮب ﺳـﯿﺪ اﻻواﺋﻞ و اﻻواﺧﺮ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ اﻻﻃﺎﻫﺮ ﻟا ﺴﻼم اﻻزﮐﯽ اﻟﻔﺎﺧﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ‪.‬‬‫)و اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ در »دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗﺎل اﺑﺮاﻫﯿﻢ ]‪ ،[3‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬ﻋﻦ ﺑﻌﺾ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ‪ :‬أن ﻫﺮﻗﻞ ﻗﺎل ﻟﺪﺣﯿﮥ اﻟﮑﻠﺒﯽ‪ ،‬ﺣﯿﻦ ﻗﺪم ﻋﻠﯿﻪ ﺑﮑﺘﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬و ﯾﺤﮏ اﻧﯽ ﻻ ﻋﻠﻢ أن ﺻﺎﺣﺒﮏ ﻟﻨﺒﯽ ﻣﺮﺳﻞ‪ ،‬و أﻧﻪ اﻟﺬي ﮐﻨﺎ ﻧﻨﺘﻈﺮه و ﻧﺠﺪه ﻓﯽ ﮐﺘﺒﻨﺎ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﯽ أﺧﺎف اﻟﺮوم ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴﯽ‪ ،‬و‬‫ﻟﻮ ﻻـ ذاك ﻻـﺗﺒﻌﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺎذﻫﺒـﺎ اﻟﯽ ﺿـﻐﺎﻃﺮ اﻻﺳـﻘﻒ ﻓﺎذﮐﺮ ﻟﻪ أﻣﺮه‪ ،‬ﻓﻬﻮ و اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﺮوم أﻋﻈﻢ ﻣﻨﯽ‪ ،‬و أﺟﻮز ﻋﻨـﺪﻫﻢ ﻗﻮﻻ ﻣﻨﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮ ﻣﺎ ذا‬‫ﯾﻘﻮل‪ [1] .‬اﻟﺒﻘﺮة ‪.89‬‬‫]‪ [2‬دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة ج ‪ 1‬ص ‪ 46‬ﻓﯽ ذﮐﺮ اﺷﺘﻬﺎر ﺧﺒﺮ اﻟﻨﺒﯽ )ص( ﻋﻨﺪ ﻣﻠﻮك اﻟﯿﻤﻦ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ :‬ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف اﻟﺰﻫﺮي اﻟﻤﺪﻧﯽ‪ ،‬اﺣﺪ اﻻﻋﻼم اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗﺎﺿـﯿﺎ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و ﮐﺎن ﻋﻨﺪه‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻧﺤﻮ ‪ 17000‬ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ‪.183‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪7 :‬‬‫ﻗـﺎل ﻓﺠـﺎءه دﺣﯿـﮥ اﻟﮑﻠﺒﯽ ﻓـﺄﺧﺒﺮه ﺑﻤـﺎ ﺟـﺎء ﺑﻪ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟﯽ ﻫﺮﻗـﻞ و اﻟﯽ ﻣﺎ ﯾـﺪﻋﻮ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻘﺎل ﺿـﻐﺎﻃﺮ‪:‬‬‫ﺻﺎﺣﺒﮏ و ﻟا ﱠﻠﻪ ﻧﺒﯽ ﻣﺮﺳﻞ‪ ،‬ﻓﻌﺮﻓﻪ ﺑﺼﻔﺘﻪ‪ ،‬و ﻧﺠﺪه ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻨﺎ ﺑﺎﺳﻤﻪ‪.‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﺛﻢ دﺧﻞ ﻓﺄﻟﻘﯽ ﺛﯿﺎﺑﺎ ﮐﺎﻧﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﺳﻮدا‪ ،‬و ﻟﺒﺲ ﺛﯿﺎﺑﺎ ﺑﯿﻀﺎ‪ ،‬ﺛﻢ أﺧـﺬ ﻋﺼﺎه ﻓﺨﺮج ﻋﻠﯽ اﻟﺮوم و ﻫﻢ ﻓﯽ اﻟﮑﻨﯿﺴـﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﻌﺸـﺮ اﻟﺮوم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 36‬از ‪205‬‬‫اﻧﻪ ﻗـﺪ ﺟﺎءﻧﺎ ﮐﺘﺎب ﻣﻦ أﺣﻤﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﺪﻋﻮﻧﺎ ﻓﯿﻪ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﯽ أﺷـﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و أن أﺣﻤﺪ ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﻮﺛﺒﻮا ﻋﻠﯿﻪ وﺛﺒـﮥ رﺟـﻞ واﺣـﺪ‪ ،‬ﻓﻀـﺮﺑﻮه ﺣﺘﯽ ﻗﺘﻠﻮه‪ ،‬ﻓﻠﻤـﺎ رﺟﻊ دﺣﯿـﮥ اﻟﯽ ﻫﺮﻗـﻞ أﺧﺒﺮه اﻟﺨﺒﺮ‪ ،‬ﻗـﺎل ﻗـﺪ ﻗﻠﺖ ﻟﮏ اﻧﺎ ﻧﺨﺎﻓﻬﻢ ﻋﻠﯽ أﻧﻔﺴـﻨﺎ‬‫ﻓﻀﻐﺎﻃﺮ و اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺎن أﻋﻈﻢ ﻋﻨﺪﻫﻢ و أﺟﻮز ﻗﻮﻻ ﻣﻨﯽ ]‪.[1‬‬‫)و ﻧﯿﺰ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ در »دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﺒﺎن‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺎﺻﻢ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ وﻫﺐ ﺑﻦ ﺑﻘﯿﮥ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺧﺎﻟﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬و‬‫ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ ﺧـﺎﻃﺐ‪ ،‬ﻋﻦ أﺳﺎﻣـﮥ ﺑﻦ زﯾـﺪ‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﺎل‪ :‬زﯾـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻧﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﯽ ﺣﺒﺮ ﻣﻦ أﺣﺒﺎر اﻟﺸﺎم‪ :‬و ﻗـﺪ ﺧﺮج ﻓﯽ‬‫ﺑﻠﺪك ﻧﺒﯽ أو ﻫﻮ ﺧﺎرج ﻗﺪ ﺧﺮج ﻧﺠﻤﻪ‪ ،‬ﻓﺎرﺟﻊ ﻓﺼﺪﻗﻪ و اﺗﺒﻌﻪ و آﻣﻦ ﺑﻪ‪.‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺣﺼـﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪،‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﺷـّﺪاد ﺑﻦ اﻟﻬـﺎد‪ ،‬ﻋﻦ دﺣﯿـﮥ اﻟﮑﻠﺒﯽ‪ ،‬ﻗﺎل ﺑﻌﺜﻨﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟﯽ ﻗﯿﺼـﺮ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺮوم ﺑﮑﺘﺎب‪،‬‬‫ﻓﺎﺳﺘﺄذﻧﺖ ﻓﻘﻠﺖ اﺳﺘﺄذﻧﻮا ﻟﺮﺳﻮل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﺎﺗﯽ ﻗﯿﺼﺮ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬ان ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺎب رﺟﻼ ﯾﺰﻋﻢ أﻧﻪ رﺳﻮل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪[1] ،‬‬‫دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة ﻻﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ ج ‪ 1‬ص ‪ 62‬اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺨﺎﻣﺲ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪8 :‬‬‫ﻓﻔﺰﻋﻮا ﻟـﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬أدﺧﻠﻮه ﻓـﺎدﺧﻠﺖ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻨـﺪه ﺑﻄـﺎرﻗﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻋﻄﯿﺘﻪ اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬ﻓﻘﺮئ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﺎذا ﻓﯿﻪ‪ :‬ﺑﺴﻢ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﻣﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﻟﯽ ﻗﯿﺼﺮ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺮوم‪.‬‬‫ﻓﻨﺨﺮ اﺑﻦ أخ ﻟﻪ أﺣﻤﺮ أزرق ﺳـﺒﻂ اﻟﺸـﻌﺮ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻻـ ﺗﻘﺮأ اﻟﮑﺘـﺎب اﻟﯿﻮم ﻻﻧﻪ ﺑـﺪأ ﺑﻨﻔﺴﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺮوم‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﺘﺐ ﻣﻠﮏ اﻟﺮوم‪،‬‬‫ﻓﻘﺮأ اﻟﮑﺘﺎب ﺣﺘﯽ ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﺛﻢ أﻣﺮﻫﻢ ﻗﯿﺼـﺮ ﻓﺨﺮﺟﻮا ﻣﻦ ﻋﻨـﺪه‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﻌﺚ اﻟّﯽ ﻓﺪﺧﻠﺖ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺴﺄﻟﻨﯽ ﻓﺄﺧﺒﺮﺗﻪ‪ ،‬ﻓﺒﻌﺚ اﻟﯽ اﻻﺳـﻘﻒ‪ ،‬ﻓﺪﺧﻞ‬‫ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺻﺎﺣﺐ أﻣﺮﻫﻢ ﯾﺼﺪرون ﻋﻦ ﻗﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺮأ اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬ﻗﺎل اﻻﺳﻘﻒ‪ :‬ﻫﻮ و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬي ﺑﺸﺮﻧﺎ ﺑﻪ ﻋﯿﺴﯽ و ﻣﻮﺳﯽ‪ ،‬ﻫﻮ و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬي‬‫ﮐﻨﺎ ﻧﻨﺘﻈﺮه‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﯿﺼـﺮ‪ :‬ﻓﻤﺎ ﺗﺄﻣﺮﻧﯽ؟ ﻗﺎل اﻻﺳﻘﻒ‪ :‬أﻣﺎ أﻧﺎ ﻓﺎﻧﯽ ﻣﺼﺪﻗﻪ و ﻣّﺘﺒﻌﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻗﯿﺼﺮ‪ :‬اﻧﯽ أﻋﺮف أﻧﻪ ﮐﺬﻟﮏ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻻ أﺳﺘﻄﯿﻊ أن‬‫أﻓﻌﻞ‪ ،‬ان ﻓﻌﻠﺖ ذﻫﺐ ﻣﻠﮑﯽ و ﻗﺘﻠﺘﻨﯽ اﻟﺮوم ]‪.[1‬‬‫)و ﻋﻼﻣﻪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺷﺮف اﻟﻨﻮوي در »ﻣﻨﻬﺎج« ﺷﺮح »ﺻﺤﯿﺢ« ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ ﺣﺠﺎج در ﺷﺮح رواﯾﺖ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻣﺘﻀﻤﻦ ارﺳﺎل ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﮐﺘﺎب را ﺑﻬﺮﻗﻞ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻟﻮ أﻋﻠﻢ أﻧﯽ أﺧﻠﺺ إﻟﯿﻪ ﻻـﺣﺒﺒﺖ ﻟﻘـﺎءه‪ ،‬ﻫﮑـﺬا ﻫﻮ ﻓﯽ »ﻣﺴـﻠﻢ« و وﻗﻊ ﻓﯽ »اﻟﺒﺨﺎري« ﻟﺘﺠﺸـﻤﺖ ﻟﻘﺎﺋﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻻﺻـﺢ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﻨﯽ‪ ،‬و‬‫ﻣﻌﻨﺎه ﻟﺘﮑﻠﻔﺖ اﻟﻮﺻﻮل إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ارﺗﮑﺒﺖ اﻟﻤﺸﻘﮥ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ أﺧﺎف أن اﻗﺘﻄﻊ دوﻧﻪ‪ ،‬و ﻻ ﻋﺬر ﻟﻪ ﻓﯽ ﻫﺬا‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻗﺪ ﻋﺮف ﺻﺪق اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿـﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و اﻧﻤـﺎ ﺷـﺢ ﻓﯽ اﻟﻤﻠـﮏ و رﻏـﺐ ﻓﯽ اﻟﺮﯾﺎﺳـﮥ ﻓﺂﺛﺮﻫـﺎ ﻋﻠﯽ ]‪ [2‬ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺟـﺎء ذﻟﮏ ﻣﺼـﺮﺣﺎ ﺑﻪ ﻓﯽ »ﺻـﺤﯿﺢ‬‫اﻟﺒﺨﺎري« ]‪ [1‬دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة ج ‪ 1‬ص ‪ 53‬اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺨﺎﻣﺲ ﻣﻦ ﻓﺼﻮل اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻓﯽ اﻟﻤﺮﺟﻊ اﻟﺬي راﺟﻌﻨﺎ ﻓﺎﻟﯿﻪ‪) :‬ﻓﺂﺛﺮﻫﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﻼم(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪9 :‬‬‫و ﻟﻮ أراد اﻟﱠﻠﻪ ﻫﺪاﯾﺘﻪ ﻟﻮ ﻓﻘﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ وﻓﻖ اﻟﻨﺠﺎﺷﯽ‪ ،‬و ﻣﺎ زاﻟﺖ ﻋﻨﻪ اﻟﺮﯾﺎﺳﮥ‪ ،‬و ﻧﺴﺄل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ ]‪[1‬‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ در ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺣﻘﯿﻘﺖ و اﻧﺤﺮاف از آن ﺣﺎل ﻣﻌﺎوﯾﻪ اﺳﺖ‬‫)و ﻧﯿﺰ ﺣـﺎل ﺟﺎﺣـﻆ ﻣﻤﺎﺛـﻞ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺣﺎل ﻣﻌﺎوﯾﻪ‪ ،‬ﮐﻪ او ﻫﻢ ﺑﺎ وﺻﻒ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻋـﺪاوت و ﺑﻐﺾ و ﻋﻨﺎد ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪،‬‬‫اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ آن ﺣﻀﺮت ﻣﯽﮐﺮد ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 37‬از ‪205‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻌـﺎوﯾﻪ ﺑﻌـﺪ وﻓﺎت آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺮ آن ﺣﻀـﺮت ﮔﺮﯾﺴـﺘﻪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه زوﺟﻪ او ﺗﻌﺠﺐ از ﮔﺮﯾﺴـﺘﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻋـﺪو ﻣﻌﺎﻧـﺪ و ﻣﻼل ﭼﻨﯿﻦ‬‫ﺑﻐﯿﺾ ﺣﺎﻗﺪ آﻏﺎز ﻧﻬﺎد ﺑﺠﻮاﺑﺶ ﻫﻢ ﮐﻤﺎل ﻓﻀﻞ آن ﺣﻀﺮت ﺑﯿﺎن ﮐﺮد‪.‬‬‫ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻤﺎد اﻟﺪﯾﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻗـﺎل ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻤﯿـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻐﯿﺮة‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﻤﺎ ﺟﺎء ﺧﺒﺮ ﻗﺘﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﯽ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﺟﻌﻞ ﯾﺒﮑﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﺖ ﻟﻪ اﻣﺮأﺗﻪ أ ﺗﺒﮑﯿﻪ و ﻗـﺪ ﻗﺎﺗﻠﺘﻪ‪ :‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫وﯾﺤﮏ اﻧﮏ ﻻ ﺗﺪرﯾﻦ ﻣﺎ ﻓﻘﺪ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ اﻟﻔﻀﻞ و اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ أﻧﻬﺎ ﻗﺎﻟﺖ ﻟﻪ ﺑﺎﻻﻣﺲ ﺗﻘﺎﺗﻠﻪ و اﻟﯿﻮم ﺗﺒﮑﯿﻪ‬‫ﺟﺎﺣﻆ در ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻋﻠﯽ )ع( ﺑﺎ ﻋﺪاوﺗﺶ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺎص اﺳﺖ‬‫)و ﻧﯿﺰ ﺣـﺎل ﺟﺎﺣـﻆ ﻣﻤﺎﺛـﻞ اﺳﺖ ﺑـﺎ ﺣﺎل ﻋﻤﺮو ﻋﺎص‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻﻒ ﮐﻤﺎل اﻧﻬﻤﺎك آن ﻧﺎﺣﻖ ﺷـﻨﺎس در ﻋـﺪاوت‪ ،‬و ﺑﻐﺾ وﺻـﯽ ﺧﯿﺮ‬‫اﻟﻨﺎس ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﮑﺮام‪ ،‬اﺷـﻌﺎر ﺑﻼﻏﺖ ﺷﻌﺎر در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺪح و ﺛﻨﺎي آن ﺣﻀﺮت ]‪ [1‬ﺷﺮح اﻟﻨﻮوي ﻓﯽ ذﯾﻞ ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ط‬‫ﻣﺼﺮ ج ‪ 12‬ص ‪.107‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪10 :‬‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬و ﺟﻮاﻫﺮ زواﻫﺮ ﮔﻔﺘﺎر ﺑﻤﺜﻘﺐ ﺑﯿﺎن ﺳﻔﺘﻪ‪ ،‬و ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﻣﺠﺎﻧﺴﺖ و ﻣﻮاﻓﻘﺖ‪ ،‬ﺿﺒﻂ ﻧﻔﺲ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺴﻤﺎع آن ﺷﻌﺮ‬‫و ﻣﻠﯿﺤﮥ ﺷﻬﺪت ﻟﻬﺎ ﺿﺮاﺗﻬﺎ و اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺎ ﺷﻬﺪت ﺑﻪ اﻻﻋﺪاء‬‫ﺧﻮاﻧـﺪه‪ ،‬ﮐﻪ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻀﻞ آن ﺣﻀـﺮت ﭼﻨـﺪان ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﻇﻬﻮر و وﺿﻮح رﺳـﯿﺪه‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻤﺮو ﻋﺎص ﺑﺎ وﺻﻒ ﻋﺪاوت ﺟﻨﺎب‬‫أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﺷﻬﺎدت ﺑﻔﻀﻞ آن ﺣﻀﺮت داده‪ ،‬و ﻓﻀﻞ ﮐﺎﻣﻞ ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻋﺪاء ﺑﺂن ﺷﻬﺎدت ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.‬‬‫ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﺪث در »ﺗﺤﻔﮥ اﻻﺣﺒﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫در ﺑﻌﻀﯽ ﮐﺘﺐ از ﺗﻮارﯾﺦ ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﻮن ﺧﺒﺮ ﺷﻬﺎدت ﯾﺎﻓﺘﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺸﺎم رﺳﯿﺪ‪ ،‬ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻻن اﻧﻘﻄﻊ اﻟﻌﺪاوة‪.‬‬‫و در ﻣﺠﻠﺴـﯽ ﮐﻪ ﺧﻮاّص و اﺷـﺮاف ﺷﺎم ﺣﺎﺿـﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﯾﮏ ﺑﺪره زر ﭘﯿﺶ ﺧﻮد داﺷﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﺮ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ از ﺻـﻔﺎت و ﻓﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬و‬‫ﭼﻨـﺪي از ﺧﻮاص و ﻣﺰاﯾـﺎي ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ در اﯾﻦ ﻣﺤﻔـﻞ ﺑﯿـﺎن ﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﻣﺮ اوراﺳﺖ اﯾﻦ ﺑـﺪره زر‪ ،‬ﻋﻤﺮو ﻋﺎص ﺧﻮد را از ﻣﮑﺎﺑﺮه و‬‫ﻣﻌﺎﻧﺪه ﮔﺬراﻧﯿﺪه‪ ،‬ﺑﻤﻘﺘﻀﺎي »ان اﻟﮑﺬوب ﻗﺪ ﯾﺼﺪق« اﯾﻦ اﺑﯿﺎت را ﺑﺪﯾﻬﮥ ﺑﺮ ﻣﻨﺼﻪ ﻋﺮض ﺟﻠﻮه داد »و ﻃﻤﻌﺎ ﻓﯽ اﻟﺒﺪرة اﻟﻤﻮﻋﻮدة اﻟﻤﺸﺎر‬‫إﻟﯿﻬﺎ« زﺑﺎن ﺑﺤﻖ و ﺻﺪق و راﺳﺘﯽ ﮔﺸﺎد(‪:‬‬‫ﺑﺂل ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺮف اﻟﺼﻮاب و ﻓﯽ أﺑﯿﺎﺗﻬﻢ ﻧﺰل اﻟﮑﺘﺎب‬‫ﻫﻢ ﺣﺠﺞ اﻻﻟﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺮاﯾﺎ ﺑﻬﻢ و ﺑﺠﺪﻫﻢ ﻻ ﯾﺴﺘﺮاب‬‫و ﻻ ﺳﯿﻤﺎ أﺑﺎ ﺣﺴﻦ ﻋﻠﯿﺎ ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﺮب ﻣﺮﺗﺒﮥ ﺗﻬﺎب‬‫إذا ﻧﺎدت ﺻﻮارﻣﻪ ﻧﻔﻮﺳﺎ ﻓﻠﯿﺲ ﻟﻬﺎ ﺳﻮاﻫّﻦ ﺟﻮاب‬‫ﻃﻌﺎم اﻟﻤﺸﺮﻓّﯽ ﻣﻬﺞ اﻻﻋﺎدي و ﻓﯿﺾ دم اﻟﺮﻗﺎب ﻟﻬﺎ ﺷﺮاب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪11 :‬‬‫و ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﻨﺄ ﻣﻦ أﻋﺪا ﻋﻠﯽ ﻓﻠﯿﺲ ﻟﻪ اﻟﻨﺠﺎة و ﻻ ﺛﻮاب‬‫أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠّﯽ ذﺧﺮي ﺷﻔﯿﻊ ﻟﯽ إذا ﻗﺎم اﻟﺤﺴﺎب‬‫ﻫﻮ اﻟﻔﺮدوس ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﻫﻮ اﻟﺴﺎﻗﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض اﻟﺸﺮاب‬‫ﻫﻮ اﻟﻨﺒﺄ اﻟﻌﻈﯿﻢ و ﻓﻠﮏ ﻧﻮح و ﺑﺎب اﻟﱠﻠﻪ إذا اﻧﻘﻄﻊ اﻟﺨﻄﺎب‬‫)ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﮔﻔﺖ(‪:‬‬‫و ﻣﻠﯿﺤﮥ ﺷﻬﺪت ﻟﻬﺎ ﺿّﺮاﺗﻬﺎ و اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺎ ﺷﻬﺪت ﺑﻪ اﻻﻋﺪاء‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 38‬از ‪205‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ در ﻋﺪاوت و اﻋﺘﺮاف ﺑﺤﻖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎوﯾﻪ اﺳﺖ‬‫)و ﻧﯿﺰ ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻤﺎﺛﻞ اﺳﺖ ﺑﺤﺎل ﯾﺰﯾﺪ‪ ،‬ﮐﻪ آن ﻋﻨﯿﺪ ﻣﺮﯾﺪ ﺑﺎ وﺻﻒ ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ ﻗﺘﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﺎم ﺣﺴـﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﻟﻤﻠﮏ ﻟا ﻤﺠﯿﺪ‪،‬‬‫در اﺷﻌﺎري ﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻤﻘﺎم ﻋﺬر ﺑﺪﺗﺮ از ﮔﻨﺎه ﺑﺎﻫﻞ ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺪح و ﺛﻨﺎي ﺣﻀﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟّﺴﻼم ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﻋﻤﺎد اﻟﺪﯾﻦ ادرﯾﺲ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ در »ﮐﻨﺰ اﻻﺧﯿﺎر« در ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺳﺘﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬـﺎ ﻇﻬﺮ ﻟا ﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬و دﻋﺎ اﻟﯽ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻓﻐﻠﺐ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬و ﺳﺎر ﻓﯽ ﺛﻼﺛﻤﺎﺋـﮥ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ ﻋـﺪة أﻫﻞ ﺑﺪر‪ ،‬ﻓﻮاﻓﯽ اﻟﻤﻮﺳﻢ و ﻗﺪ ﺣﺞ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺗﻠﮏ اﻟﺴـﻨﮥ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬و‬‫ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬و ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻓﯽ ﺣﺸﻤﻬﻢ و ﻣﻮاﻟﯿﻬﻢ ﻓﻬﻢ ﻓﯽ ﻋﺪد ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﺑﺴﺒﺐ ﺣﻀﻮرﻫﻢ‬‫اﻣﺘﻨﻊ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻤﻦ ﮐﺎن ﺗﺎﺑﻊ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﺨﺮوج ﻣﻌﻪ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﻣﻦ ﺧﺒﺮه و ﻣﻘﺘﻠﻪ ﺑﻔﺦ‪ ،‬و ﻣﺎ ورد ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻻﺛﺮ اﻟّﻨﺒﻮّي ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎه ﻓﯽ اﻟﺒﺎب اﻻول‬‫ﻓﯽ أﺧﺒﺎر أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﺑﻌﻀﻬﻢ أﻧﻪ دﺧﻞ ﻋﻠﯽ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ‪ ،‬ﻋﻨﺪ ﻣﻨﺼﺮﻓﻪ ﻣﻦ ﻓّﺦ‪ ،‬ﻓﻮﺟﺪه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪12 :‬‬‫ﺧﺎﺋﻔﺎ ﯾﻠﺘﻤﺲ ﻋـﺬرا ﻣﻦ ﻗﺘﻞ ﻣﻦ ﻗﺘﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أﺻـﻠﺢ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﻣﯿﺮ اﻧﺸﺪك ﺷـﻌﺮا ﮐﺘﺐ ﺑﻪ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﯾﻌﺘﺬر ﻓﯿﻪ اﻟﯽ أﻫﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻣﻦ ﻗﺘﻞ‬‫اﻟﺤﺴﯿﻦ؟ ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺸﺪﻧﯽ ﻓﺄﻧﺸﺪه‪:‬‬‫ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﺮاﮐﺐ اﻟﻐﺎدي ﻟﻄّﯿﺒﮥ ﻋﻠﯽ ﻋﺬاﻓﺮه ]‪ [1‬ﻓﯽ ﺳﯿﺮﻫﺎ ﻗﺤﻢ ]‪[2‬‬‫اﺑﻠﻎ ﻗﺮﯾﺸﺎ ﻋﻠﯽ ﺷﺤﻂ اﻟﻤﺰار ﺑﻬﺎ ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻦ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﱠﻠﻪ و اﻟﺮﺣﻢ‬‫و ﻣﻮﻗﻒ ﺑﻔﻨﺎء اﻟﺒﯿﺖ اﻧﺸﺪه ﻋﻬﺪ اﻻﻟﻪ و ﻣﺎ ﯾﺮﻋﯽ ﺑﻪ اﻟﺬﻣﻢ‬‫ﻋﻨﻔﺘﻢ ﻗﻮﻣﮑﻢ ﻓﺨﺮا ﺑﺎّﻣﮑﻢ أّم ﺣﺼﺎن ﻟﻌﻤﺮي ﺑﺮة ﮐﺮم‬‫ﻫﯽ اﻟﺘﯽ ﻻ ﯾﺪاﻧﯽ ﻓﻀﻠﻬﺎ أﺣﺪ ﺑﻨﺖ اﻟﺮﺳﻮل و ﺧﯿﺮ اﻟﻨﺎس ﻗﺪ ﻋﻠﻤﻮا‬‫و ﻓﻀﻠﻬﺎ ﻟﮑﻢ ﻓﻀﻞ و ﻏﯿﺮﮐﻢ ﻣﻦ ﻗﻮﻣﮑﻢ ﻟﻬﻢ ﻣﻦ ﻓﻀﻠﻬﺎ ﻗﺴﻢ‬‫اﻧﯽ ﻻﻋﻠﻢ أو ﻇّﻨﺎ ﮐﻌﺎﻟﻤﻪ و اﻟﻈﻦ ﯾﺼﺪق أﺣﯿﺎﻧﺎ و ﯾﻨﺘﻈﻢ‬‫أن ﺳﻮف ﯾﺘﺮﮐﮑﻢ ﻣﺎ ﺗﻄﻠﺒﻮن ﺑﻬﺎ ﻗﺘﻠﯽ ﺑﻬﺎ ذاﮐﻢ اﻟﻌﻘﺒﺎن و اﻟﺮﺧﻢ‬‫ﯾﺎ ﻗﻮﻣﻨﺎ ﻻ ﺗﺸﺒﻮا ﻟﺤﺮب إذ ﺧﻤﺪت و ﻣﺴﮑﻮا ﺑﺤﺒﺎل اﻟﺴﻠﻢ و اﻋﺘﺼﻤﻮا‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺴﺮي ]‪ [3‬ﻋﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻌﺾ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻓﯿﻪ ]‪[4‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ در اﻋﺘﺮاﻓﺶ ﺑﺤﻘﯿﻘﺖ و ﻋﺪاوﺗﺶ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﻮارج اﺳﺖ‬‫)و ﻧﯿﺰ ﺣـﺎل ﺟﺎﺣـﻆ ﻣﻤﺎﺛـﻞ اﺳﺖ ﺑـﺎ ﺧﻮارج ﮐﻪ اﯾﺸـﺎن ﻧﻬـﺎﯾﺖ اﻧﻬﻤـﺎك در ﻋﺒـﺎدت داﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺻـﻼة و ﺻﻮﻣﺸﺎن‪ ،‬ﮐﻪ از اﺻﻮل‬‫ﻋﺒﺎدات و ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ]‪ [1‬اﻟﻌﺬاﻓﺮة ﺑﻀﻢ اﻟﻌﯿﻦ و ﮐﺴﺮ اﻟﻔﺎء‪ :‬اﻟﺸﺪﯾﺪ ﻣﻦ اﻻﺑﻞ‬‫]‪ [2‬ﻗﺤﻢ ﻓﯽ اﻻﻣﺮ ﻗﺤﻮﻣﺎ ﮐﻨﺼﺮ‪ :‬رﻣﯽ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﻓﯿﻪ ﻓﺠﺄة ﺑﻼ روﯾﮥ‪ ،‬و ﻗﺤﻢ اﻟﻤﻔﺎوز ﮐﻤﻨﻊ ﻃﻮاﻫﺎ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺳﺮي ﻋﻨﻪ‪ :‬زال ﻋﻨﻪ‬‫]‪ [4‬ﮐﻨﺰ اﻻﺧﯿﺎر ج ‪ 2‬ص ‪ 89‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 39‬از ‪205‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪13 :‬‬‫ﺳﻌﺎدات و ﻋﻤﺪه ﻣﺒﺮات و زﺑﺪه ﺧﯿﺮات اﺳﺖ‪ ،‬از ﺻـﻼة و ﺻـﯿﺎم ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻋﻈﺎم ﺑﺎﻻﺗﺮ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺴﺐ ارﺷﺎد ﻧﺒﻮي‪ ،‬ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺗﺤﻘﯿﺮ ﺻﻼة و‬‫ﺻﯿﺎم ﺧﻮد ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺻﻼة و ﺻﻮﻣﺸﺎن ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﺣـﺪﯾﺚ ادآب و اﺗﻌﺎب ﺧﻮارج ﻧﻔﻮس ﺧﻮد را در ﻋﺒﺎدت و ﺣّﺪت و ﺷﺪﺗﺸﺎن و ذﻻﻗﺖ اﯾﺸﺎن در ﻗﺮاﺋﺖ ﻗﺮآن‪ ،‬و اﻫﺘﻤﺎم در آن‬‫و ﺳﺆال از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻋﺪاوت اﯾﺸﺎن ﺑﺎ ﮐﺘﺎب ﺧﺪا ﻫﻢ‪ ،‬در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺒﻮي دارد ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ‪.‬‬‫و ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در ﮐﺘﺎب »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫وﯾﻠﮏ و ﻣﻦ ﯾﻌـﺪل إذا ﻟﻢ أﻋـﺪل‪ ،‬و ﻋﻨﺪ ﻣﻦ ﯾﻠﺘﻤﺲ اﻟﻌﺪل ﺑﻌﺪي‪ ،‬و ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯽ ﻗﻮم ﻣﺜﻞ ﻫﺬا‪ ،‬ﯾﺴﺄﻟﻮن ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻫﻢ أﻋﺪاﺋﻪ‪ ،‬و‬‫ﯾﻘﺮءون ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻠﻘﮥ رءوﺳﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺎذا ﺧﺮﺟﻮا ﻓﺎﺿﺮﺑﻮا رﻗﺎﺑﻬﻢ‪.‬‬‫)ﻃﺐ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ( ]‪) [1‬ﭘﺲ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻣﺰﻋﻮم ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ و ﺣﺴﺐ ﺗﺸـﺪق و ﺗﻌﻤﻖ او در ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬ﻣﻠﺤـﺪي را ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﺑﮕﻮﯾﺪ‬‫ﺧﻮارج را ﺑﺎ وﺻﻒ اﻧﻬﻤﺎﮐﺸﺎن در ﻋﺒﺎدت اﯾﺰد ﻣﻨﻌﺎم‪ ،‬ﺑﺎﯾﻦ ﺣـﺪ و ﮐـﺪ و ﺟـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﺒﺎدت ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻋﻈﺎم را ﭘﺴـﺘﺘﺮ ﮔﺮداﻧﯿﺪﻧـﺪ‪ ،‬و ﭼﻨﯿﻦ‬‫ﻃﺎﺋﻔﻪ ﺟﻠﯿﻠـﮥ اﻟﺸﺄن و زﻣﺮه ﺑﺎ دﯾﻦ و اﯾﻤﺎن را‪ ،‬در ﺟﻤﻠﻪ ﻗﺎﺻـﺮﯾﻦ ﯾﺎ ﻣﻘﺼـﺮﯾﻦ ﮔﻨﺠﺎﻧﯿﺪﻧـﺪ‪ ،‬و ﻫﻢ ﺣـﺪت و ﺷﺪت در دﯾﻦ داﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﻢ‬‫ﺑـﺬﻻﻗﺖ ﻗﺮآن ﺷـﺮﯾﻒ را ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪﻧـﺪ‪ ،‬و ﻫﻢ ﺳﺆال آن ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬از اﻋـﺪاي ﮐﺘـﺎب اﻟﻬﯽ‪ ،‬و ﺧﺎرﺟﯿﻦ و ﻣﺎرﻗﯿﻦ از دﯾﻦ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖ‬‫ﭘﻨﺎﻫﯽ ﻗﺮار دادن‪ ،‬اﺻﻄﻼح ﺑﺪﯾﻊ اﻫﻞ اﺳﻼم اﺳﺖ(‪ [1] .‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 11‬ص ‪ 200‬ح )‪31223‬‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺎل ﺣﺴﻦ ﺻﺒﺎح اﺳﺖ‬‫)و ﻧﯿﺰ ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻤﺎﺛﻞ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺣﺎل ﺣﺴﻦ ﺻـّﺒﺎح ﺣﻤﯿﺮي‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺮﯾﺎﺿﺎت ﺷﺎﻗﻪ ﻣﺸـﻐﻮل ﺷـﺪ‪ ،‬و ﮐﻤﺎل‬‫زﻫـﺪ و ورع ﺑﻤﺮدم واﻧﻤﻮد‪ ،‬ﺗﺎ اﮐﺜﺮ ﻣﺮدم ﻗﺰوﯾﻦ و ﻃﺒﺮﯾـﮥ و ﮐﻮﻫﺴـﺘﺎن ﻓﺮﯾﺐ ﺧﻮرده‪ ،‬ﻣﻌﺘﻘـﺪ او ﺷﺪﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ از آن ﻣﺬﻫﺐ ﻧﺰارﯾﻪ‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﺳﺮاﺳﺮ اﻟﺤﺎق و زﻧﺪﻗﻪ اﺳﺖ آﺷﮑﺎر ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ در ﺑـﺎب اول ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘـﺎب »ﺗﺤﻔﻪ« ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨـﺪ‪ :‬ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ ﺣﺴﻦ ﺻـّﺒﺎح ﺣﻤﯿﺮي‪ ،‬ﺑﻮﺳـﯿﻠﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﭘﺴـﺮ ﻧﺰار‪ ،‬ﮐﻪ اّدﻋـﺎ ﻧﻤﻮد از‬‫ﮐﻮﻫﺴـﺘﺎن ﻃﺒﺮﺳﺘﺎن و ﺟﺒﻞ ﺧﺮوج ﮐﺮده‪ ،‬در ﺣﺼﻦ اﻟﻤﻮت ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻗﺼﻪ در ﺣﺪود ﺳﻨﻪ ﭼﻬﺎرﺻﺪ و ﻫﺸﺘﺎد و ﺳﻪ ﺑﻮﻗﻮع آﻣﺪ‪،‬‬‫ﺑﻌـﺪ از ﺗﺴـﻠّﻂ ﺑﯿﺮون ﺣﺼﻦ اﻟﻤﻮت ﺻﻮﻣﻌﻪ ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬و در آن ﺑﺮﯾﺎﺿﺎت ﺷﺎّﻗﻪ ﻣﺸـﻐﻮل ﺷـﺪ‪ ،‬و ﮐﻤﺎل زﻫـﺪ و ورع ﺑﻤﺮدم واﻧﻤﻮد‪ ،‬ﺗﺎ اﮐﺜﺮ‬‫ﻣﺮدم ﻗﺰوﯾﻦ و ﻃﺒﺮﯾﻪ و ﮐﻮﻫﺴـﺘﺎن ﻓﺮﯾﺐ ﺧﻮرده ﻣﻌﺘﻘﺪ او ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آن ﻣﺬﻫﺐ ﻧﺰارﯾﻪ آﺷـﮑﺎرا ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬و در ﭘﯽ اﯾﺬاء ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ اﻫﻞ‬‫ﺳﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ اوﻓﺘﺎد ]‪([1‬‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻗﺪﻣﺎء ﻣﻬﺪوﯾﻪ و ﺣﻤﯿﺮﯾﻪ اﺳﺖ‬‫)و ﻧﯿﺰ ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻤﺎﺛﻞ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺣﺎل ﻗـﺪﻣﺎء ﻣﻬﺪوﯾﻪ و ﺣﻤﯿﺮﯾﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺑﺎﻃﻦ اﻟﺤﺎد و زﻧﺪﻗﻪ داﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬و‬‫ﺑﻈﺎﻫﺮ ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ در زﻫـﺪ و ﮐﺜﺮت ﻃﺎﻋﺎت و اﺟﺮاء اﺣﮑﺎم ﺷـﺮﯾﻌﺖ ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻗﻠﻮب ﻣﺮدم را اﺳـﺘﻤﺎﻟﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﺗﮑﺜﯿﺮ ﺳﻮاد ﺟﯿﻮش‬‫ﺧﻮد ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻬﻤﯿﻦ ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪ 31‬ط ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻣﻮرخ ‪1302‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪15 :‬‬‫اﺳﻠﻮب ﺣﻤﯿﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﻌﻤﻞ ﻣﯽآوردﻧﺪ‪ ،‬اﻇﻬﺎر زﻧﺪﻗﻪ و اﻟﺤﺎد اول ﻗﺮاﻣﻄﻪ اﺣﺪاث ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻣﻘﺘﺪر ﻋﺒﺎﺳﯽ ﺧﺮوج ﮐﺮدﻧﺪ(‪.‬‬‫م‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 40‬از ‪205‬‬‫ﻣﻤﺎﺛﻠﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎ ﻋﺒﺎد و زﻫﺎدي ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺟﻌﻞ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‬‫)و ﻧﯿﺰ ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻤﺎﺛﻞ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺣﺎل ﺟﻤﻌﯽ از ﺻﻠﺤﺎء و ﻋﺒﺎد ﺳّﻨﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺴﺒﮥ ﻟﻠّﻪ وﺿﻊ اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ وﺿﻊ اﺣﺎدﯾﺚ‬‫از اﮐﺒﺮ ﮐﺒﺎﺋﺮ و اﻓﺤﺶ ﻓﻮاﺣﺶ اﺳﺖ‪:‬‬‫از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ اﺑﻮ ﻋﺼـﻤﮥ ﻧﻮح ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺮﯾﻢ ﺟـﺎﻣﻊ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓـﺎده اﺑﻦ ﺣﺒـﺎن‪ ،‬ﺟـﺎﻣﻊ ﺟﻤﯿﻊ ﻓﻀﺎﺋـﻞ‪ ،‬و ﺣـﺎﺋﺰ ﮐﻞ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﮕﺮ‬‫آﻧﮑﻪ ﺑﻬﺮه از ﺻﺪق ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬و ﻫﻤﺖ ﺑﻮﺿﻊ اﺣﺎدﯾﺚ و اﺧﺒﺎر ﺑﺮ ﺳﺮور اﺧﯿﺎر ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻻﻃﻬﺎر ﻣﯽﮔﻤﺎﺷﺖ‪.‬‬‫ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﺗﺪرﯾﺐ اﻟﺮاوي ﺑﺸﺮح ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﻨﻮاوي ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻣﻦ أﻣﺜﻠﮥ ﻣﻦ وﺿﻊ ﺣﺴﺒﮥ ﻣﺎ رواه اﻟﺤﺎﮐﻢ ﺑﺴﻨﺪه اﻟﯽ أﺑﯽ ﻋﺎﻣﺮ ]‪ [1‬اﻟﻤﺮوزي أﻧﻪ ﻗﯿﻞ ﻻﺑﯽ ﻋﺼﻤﮥ ﻧﻮح ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺮﯾﻢ‪ :‬ﻣﻦ أﯾﻦ ذﻟﮏ ﻋﻦ‬‫ﻋﮑﺮﻣـﮥ ﻋﻦ ﺑا ﻦ ﻋﺒﺎس ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻘﺮآن ﺳﻮرة ﺳﻮرة و ﻟﯿﺲ ﻋﻨﺪ اﺻـﺤﺎب ﻋﮑﺮﻣﮥ ﻫﺬا؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﯽ رأﯾﺖ اﻟﻨﺎس أﻋﺮﺿﻮا ﻋﻦ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و‬‫اﺷﺘﻐﻠﻮا ﺑﻔﻘﻪ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ‪ ،‬و ﻣﻐﺎزي اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﻓﻮﺿﻌﺖ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺣﺴﺒﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻘﺎل ﻻﺑﯽ ﻋﺼﻤﮥ ﻫﺬا‪ :‬ﻧﻮح اﻟﺠﺎﻣﻊ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺒﺎن‪ :‬ﺟﻤﻊ ﮐﻞ ﺷﯽء اﻻ اﻟﺼﺪق ]‪ [1] .[2‬ﻓﯽ اﻟﻨﺴﺨﮥ اﻟﺘﯽ راﺟﻌﻨﺎ إﻟﯿﻬﺎ و ﻫﯽ اﻟﻤﻄﺒﻮﻋﮥ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة‪ :‬اﻟﯽ أﺑﯽ ﻋﻤﺎر اﻟﻤﺮوزي‬‫]‪ [2‬ﺗﺪرﯾﺐ ﻟا ﺮاوي ج ‪ 1‬ص ‪282‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪16 :‬‬‫)و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻧﻮح ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺮﯾﻢ ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ أﺑﻮ ﻋﺼـﻤﮥ اﻟﻤﺮوزي‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ أﻫﻞ ﻣﺮو‪ ،‬و ﻫﻮ ﻧﻮح اﻟﺠﺎﻣﻊ‪ ،‬ﻻﻧﻪ أﺧـﺬ اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻟﯿﻠﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ ﺣﺠﺎج اﺑﻦ أرﻃﺎة‪ ،‬و اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ ﻋﻦ اﻟﮑﻠﺒﯽ و ﻣﻘﺎﺗﻞ‪ ،‬و اﻟﻤﻐﺎزي ﻋﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ ،‬و روي ﻋﻦ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻤﻨﮑﺪر‪.‬‬‫و ﻋﻨﻪ ﻧﻌﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪ ،‬و ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻧﺼﯿﺮ‪ ،‬و ﺣﺒﺎن ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻤﺮاوزة‪ ،‬و آﺧﺮون‪ ،‬و وﻟﯽ ﻗﻀﺎء ﻣﺮو ﻓﯽ ﺧﻼﻓﮥ اﻟﻤﻨﺼﻮر‪ ،‬و اﻣﺘﺪت ﺣﯿﺎﺗﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻧﻌﯿﻢ‪ :‬ﺳﺌﻞ اﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك ﻋﻨﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﯾﻘﻮل ﻻ ِإﻟَﻪ ِإﻟﱠﺎ اﻟﱠﻠُﻪ*‬‫‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺣﻤﺪ‪ :‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺑﺬاك ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷﺪﯾﺪا ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻬﻤﯿﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﺴﻠﻢ و ﻏﯿﺮه‪ :‬ﻣﺘﺮوك اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬وﺿﻊ أﺑﻮ ﻋﺼﻤﮥ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻘﺮآن اﻟﻄﻮﯾﻞ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎري‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪّي‪ :‬ﻋﺎّﻣﮥ ﻣﺎ اوردت ﻟﻪ ﻻ ﯾﺘﺎﺑﻊ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻊ ﺿﻌﻔﻪ ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ ]‪.[1‬‬‫)و از ان ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﻏﻼـم ﺧﻠﯿـﻞ ﮐﻪ اﻫﺘﻤـﺎم او در ﻋﺒـﺎدت ﭘﺮوردﮔﺎر و ﻫﺠﺮ ﺷـﻬﻮات دﻧﯿﺎي ﻧﺎﭘﺎﯾـﺪار‪ ،‬ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻗﺼﻮي رﺳـﯿﺪه‪ ،‬و اﺳﻮاق‬‫ﺑﻐﺪاد ﺑﺴﺒﺐ ﻣﻮت او ﺑﻨﺪ ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ وﺿﻊ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﯽﮐﺮد‪:‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺪرﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﮐﺎن ﻏﻼم ﺧﻠﯿﻞ ﯾﺘﺰﻫـﺪ‪ ،‬و ﯾﻬﺠﺮ ﺷـﻬﻮات اﻟـﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و ﻏﻠّﻘﺖ اﺳﻮاق ﺑﻐﺪاد ﻟﻤﻮﺗﻪ و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﮐﺎن ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ]‪ [1] .[2‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال‬‫ج ‪ 4‬ص ‪279‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺪرﯾﺐ ﻟا ﺮاوي ﺑﺸﺮح ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﻨﻮاوي ج ‪ 1‬ص ‪283‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪17 :‬‬‫)و ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 41‬از ‪205‬‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻏﺎﻟﺐ اﻟﺒﺎﻫﻠﯽ ﻏﻼم ﺧﻠﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ أﺑﯽ اوﯾﺲ‪ ،‬و ﺷﯿﺒﺎن‪ ،‬و ﻗﺮة ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ‪.‬‬‫و ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﮐﺎﻣﻞ و اﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎك و ﻃﺎﺋﻔﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻟﺰﻫﺎد ﺑﺒﻐﺪاد‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋـﺪي‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻨﻬﺎوﻧـﺪي ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻟﻐﻼم ﺧﻠﯿﻞ‪ :‬ﻣﺎ ﻫﺬه اﻟﺮﻗﺎﺋﻖ اﻟﺘﯽ ﺗﺤﺪث ﺑﻬﺎ؟ ﻗﺎل‪ :‬وﺿـﻌﻨﺎﻫﺎ ﻟﻨﺮﻗﻖ ﺑﻬﺎ ﻗﻠﻮب‬‫اﻟﻌﺎﻣ ﮥ ‪.‬‬
‫و ﻗﺎل أﺑﻮ داود‪ :‬أﺧﺸﯽ أن ﯾﮑﻮن دﺟﺎل ﺑﻐﺪاد‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﻣـﺎت ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و ﻣـﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﺣﻤـﻞ ﻓﯽ ﺗﺎﺑﻮت اﻟﯽ اﻟﺒﺼـﺮة‪ ،‬و ﺑﻨﯿﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻗﺒـﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺤﻔﻆ ﻋﻠﻤﺎ‬‫ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬و ﯾﺨﻀﺐ ﺑﺎﻟﺤﻨﺎء‪ ،‬و ﯾﻘﺘﺎت ﺑﺎﻟﺒﺎﻗﻼء ﺻﺮﻓﺎ‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬أﻣﺮه ﺑﯿﻦ ]‪.[1‬‬‫)و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ اﺑﻮ ﺑﺸـﺮ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﻣﺮوزي‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﻢ ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﺟﻠﯿﻠﻪ ﻓﻘﺎﻫﺖ ﻓﺎﺋﺰ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻫﻢ ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ در ذب ﺣﺮﯾﻢ ﺳـﻨﺖ ﻧﺒﻮﯾﻪ و‬‫ﻃﻠﺐ آن داﺷﺖ‪ ،‬و در ﻗﻤﻊ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ و ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ ﺳﻨﺖ اﻫﺘﻤﺎم ﺑﻠﯿﻎ ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬و ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻠﯿﻠﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻤﯿﻠﻪ‪ ،‬دﺳﺖ از وﺿﻊ‬‫اﺣﺎدﯾﺚ ﺑﺮ ﻧﻤﯽ داﺷﺖ‪.‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺪرﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬و ﮐﺎن أﺑﻮ ﺑﺸـﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻤﺮوزي ﻣﻦ أﺻﻠﺐ أﻫﻞ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ اﻟﺴﻨﮥ‪ ،‬و أذﺑّﻬﻢ ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬و أﻗﻤﻌﻬﻢ ﻟﻤﻦ ﺧﺎﻟﻔﻬﺎ‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن ﻣﻊ ﻫﺬا ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ]‪ [1] .[2‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ج ‪ 1‬ص ‪141‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺪرﯾﺐ ﻟا ﺮاوي ج ‪ 1‬ص ‪283‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪18 :‬‬‫)و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ اﺑﻮ داود ﻧﺨﻌﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓـﺎده اﺑﻦ ﺣﺒﺎن‪ ،‬اﻃﻮل ﻧﺎس از روي ﻗﯿﺎم ﻟﯿﻞ‪ ،‬و اﮐﺜﺮﺷﺎن از روي ﺻـﯿﺎم ﻧﻬﺎر ﺑﻮد‪ ،‬و ﻣﻊ‬‫ذﻟﮏ وﺿﻊ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺪرﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺒﺎن‪ :‬و ﮐﺎن أﺑﻮ داود اﻟﻨﺨﻌﯽ أﻃﻮل اﻟﻨﺎس ﻗﯿﺎﻣﺎ ﺑﻠﯿﻞ‪ ،‬و أﮐﺜﺮﻫﻢ ﺻﯿﺎﻣﺎ ﺑﻨﻬﺎر‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻀﻊ ]‪.[1‬‬‫)و ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻣﻌﻤﺮ‪ :‬أﺧﺬ ﺑﺸﺮ اﻟﻤﺮﯾﺴﯽ رأي ﺟﻬﻢ ﻋﻦ أﺑﯽ داود اﻟﻨﺨﻌﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﻟﺴﺖ أﺷﮏ ﻓﯽ وﺿﻌﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻠﯽ ﺗﻘﺸﻔﻪ‪ ،‬و ﮐﺜﺮة ﻋﺒﺎدﺗﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿﺪ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﺷﺮﯾﮑﺎ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ ﻟﻘﯿﻨﺎ ﻣﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﻨﺎ ﯾﻌﻨﯽ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﯾﮑﺬب ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ]‪.[2‬‬‫)و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ وﻫﺐ ﺑﻦ ﺣﻔﺺ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده اﺑﻦ ﻋﺪي از ﺻﺎﻟﺤﯿﻦ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺻـﻼح و زﻫﺪ او ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ رﺳـﯿﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺎ ﺑﯿﺴﺖ ﺳﺎل ﺑﺎ‬‫اﺣﺪي ﮐﻼم ﻧﮑﺮد ﻟﮑﻦ ﻣﻊ ذﻟﮏ ﻣﺮﺗﮑﺐ ﮐﺬب ﻓﺎﺣﺶ ﻣﯽﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺪرﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋـﺪي‪ :‬ﮐﺎن وﻫﺐ ﺑﻦ ﺣﻔﺺ ﻣﻦ اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ ﻣﮑﺚ ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﺳـﻨﮥ ﻻ ﯾﮑﻠﻢ أﺣـﺪا‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﮑـﺬب ﮐـﺬﺑﺎ ﻓﺎﺣﺸﺎ ]‪ [1] .[3‬ﺗﺪرﯾﺐ‬‫اﻟﺮاوي ج ‪ 1‬ص ‪141‬‬‫]‪ [2‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ج ‪ 2‬ص ‪218‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺪرﯾﺐ ﻟا ﺮاوي ج ‪ 1‬ص ‪14‬‬‫ﻗﻮل ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ را از اﻋﻈﻢ اﻋﺪاي وﻻﯾﺖ ﻓﺮض ﮐﺮدن از اﺻﻄﻼح ﺑﺪﯾﻊ اﻣﺎﻣﯿﻪ اﺳﺖ و ﺟﻮاب ان‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 42‬از ‪205‬‬‫)اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬از اﻋﻈﻢ اﻋﺪاي ﺟﻨﺎب وﻻﯾﺖ ﻣﺂب ﻓﺮض ﮐﺮدن‪ ،‬اﺻـﻄﻼح ﺑﺪﯾﻊ اﻣﺎﻣﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻞ آﻧﮑﻪ أﻫﻞ ﻟﻐﺖ‪ ،‬ﺻﺤﺮاي ﻣﻬﻠﮏ را‬‫ﻣﻔﺎزه ﻧﺎﻣﻨﺪ‪ ،‬و اﻫﻞ ﻋﺮف ﻋﺎم اﻋﻤﯽ را ﺑﺼﯿﺮ ﺧﻮاﻧﻨﺪ اﻟﺦ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ از ﻣﺒﺎﺣﺚ ﺳﺎﺑﻘﻪ‪ ،‬داﻧﺴﺘﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻤﺜﺎﺑﻪ ﻇﺎﻫﺮ و واﺿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﺳـﺘﺎد و ﻣﻮﻟﯽ و آﻗﺎي ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ‪ ،‬أﻋﻨﯽ‬‫ﺟﻨـﺎب ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ‪ ،‬ﺑـﺂن ﻣﻌﺘﺮﻓﻨـﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺑﺘﺼـﻨﯿﻒ او ﮐﺘـﺎﺑﯽ را‪ ،‬ﮐـﻪ در آن ﻣﻄـﺎﻋﻦ ﺣﻀـﺮت أﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿـﻪ اﻟﺴـﻼم درج ﮐﺮده‪،‬‬‫ﻣﺼﺮحاﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﯾﻦ اﺻـﻄﻼح ﺑﺪﯾﻊ را ﻣﺮﺗﮑﺐ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺴـﺒﺖ آن ﺑﺎﻫﻞ ﺣﻖ‪ ،‬و ﻓﺴﻮس و ﺳﺨﺮﯾﻪ ﺑﺮ آن‪ ،‬ﺗﯿﺸﻪ ﺑﺮ ﭘﺎي ﺧﻮد زدن‪،‬‬‫و ﺟﺪ و ﺟﻬﺪ در رد اﻣﺎم و اﺳﺘﺎد ﺧﻮد ﺑﮑﺎر ﺑﺮدن اﺳﺖ‪َ ،‬و ﻻ َﯾِﺤﯿُﻖ اﻟ َْﻤْﮑُﺮ اﻟﱠﺴﱢﯿُﺊ ِإﻟﱠﺎ ﺑ َِﺄْﻫﻠِِﻪ‬‫‪.‬‬‫و ﻋﺠﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم‪ ،‬در ﺻـﺪد ﺗﻘﺒﯿـﺢ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ اﯾﻦ اﺻـﻄﻼح ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺎز آن را ﻣﻤﺎﺛﻞ ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ ﺑﺎﻃﻼق أﻫﻞ‬‫ﻟﻐﺖ و أﻫﻞ ﻋﺮف ﻋﺎم‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﯾﺎ اﯾﻦ ﺗﻤﺜﯿﻞ درﺳﺖ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﯾﺎ أﻫﻞ ﻟﻐﺖ و أﻫﻞ ﻋﺮف ﻋﺎم ﻫﻢ ﻣﻮرد ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪،‬‬‫و اﺳﺘﻬﺰاء و ﺳﺨﺮﯾﻪ ﺑﺎﯾﺸﺎن ﻫﻢ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در »اﯾﻀﺎح« از ﺳﻔﻬﺎء و ﺣﻤﻘﺎء اﺳﺖ‪،‬‬‫و ﻟﻠّﻪ اﻟﺤﻤـﺪ ﮐﻪ ﺑﻮدن ﺟﺎﺣﻆ از ﺳـﻔﻬﺎي ﻧﺎس و ﺣﻤﻘﺎي ﺣﻖ ﻧﺎﺷـﻨﺎس‪ ،‬از اﻓﺎده ﺧﻮد ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺟﻨﺎب او در‬‫»اﯾﻀﺎح« ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪20 :‬‬‫ﺑﺮاي ﺧـﺪا از ﺗﻌﺼﺐ در ﮔﺬﺷـﺘﻪ‪ ،‬اﻧﺼﺎف ﻓﺮﻣﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ آﯾﺎ ﻣﺜﺎﻟﺐ ﻣﺘﻨﺎزع ﻓﯿﻪ در ﺣﻖ ﺷـﯿﺨﯿﻦ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ﮐﻪ آﻧﺮا ﺟﻨﺎب ﻣﺨﺎﻃﺐ‬‫ﻣﺘﻮاﺗﺮ اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻗﺮار دادهاﻧـﺪ‪ ،‬زﯾـﺎدهﺗﺮ ﺑﺮ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﺜـﺎﻟﺒﯽ ﮐﻪ ﺳـﻔﻬﺎي ﻧﺎس‪ ،‬و ﺣﻤﻘﺎي ﺣﻖ ﻧﺎﺷـﻨﺎس‪ ،‬در ﺣﻖ اﻧﺒﯿﺎء ﮐﺒﺎر و اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر ﺑﺂن‬‫ﺗﻔﻮه ﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﺷـﺮﯾﻒ ﻣﺮﺗﻀـﯽ در »ﺗﻨﺰﯾﻪ اﻻﻧﺒﯿـﺎء و اﻻﺋﻤـﮥ« از ﻋﻠﻤﺎي ﺷـﯿﻌﻪ و ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺰم در ﮐﺘﺎب‬‫»اﻟﺘﻔﺼﯿﻞ« و ﻋﺎﻣﻪ ﻣﻔﺴﺮﯾﻦ و ﺷﺮاح ﺣﺪﯾﺚ و اﮐﺜﺮ ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ در ﻣﺆﻟﻔﺎت ﺧﻮد‪ ،‬ﺑﺪﻓﻊ آن ﭘﺮداﺧﺘﻪاﻧﺪ ﻫﺴﺖ ﯾﺎ ﻧﻪ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از ﻣﻼـﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ آن ﻣﺜﺎﻟﺐ را ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﮐﻪ ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ در »ﺗﻨﺰﯾﻪ اﻻﻧﺒﯿﺎء و اﻻﺋﻤـﮥ« و ﺻﺎﺣﺐ‬‫»ﺗﺤﻔﻪ« در ﮐﺘـﺎب ﺧﻮد دﻓﻊ آن ﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ از ﺳـﻔﻬﺎي ﻧـﺎس‪ ،‬و ﺣﻤﻘﺎي ﻧﺎﺣﻖ ﺷﻨﺎﺳـﻨﺪ‪ ،‬و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺜﺎﻟﺐ را ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ‬‫ﻣﺮﺗﻀﯽ در ﻣﻘﺎم ﺗﻨﺰﯾﻪ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺪﻓﻊ آن ﭘﺮداﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ در آﺧﺮ ﺑﺎب اﻣﺎﻣﺖ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﺟﺎﺣﻆ ذﮐﺮ‬‫ﮐﺮده‪ ،‬و از ﺷﯿﺦ ﺧﻮد ﻧﻈﺎم ﺑﯽ ﻧﻈﺎم ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻨﺺ رﺷﯿﺪ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ از ﺳﻔﻬﺎي ﻧﺎس و ﺣﻤﻘﺎي ﺣﻖ ﻧﺎﺷﻨﺎس اﺳﺖ‪.‬‬‫و اﻋﺘـﺬار ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﻧﻤﯽداﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ اﯾﻦ ﻣﺜﺎﻟﺐ را ذﮐﺮ ﮐﺮده ﭘﺲ ﺑﺎﯾﻦ ﺳـﺒﺐ اﻃﺎﻟﻪ ﻟﺴﺎن در ﺣﻖ ذاﮐﺮﯾﻦ آن ﻧﻤﻮده‪،‬‬‫ﺿﺤﮑﻪ ﺑﯿﺶ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ از ﮐﻼم رﺷـﯿﺪ ﺳـﻔﻪ و ﺣﻤﻖ و ﻧﺎﺣﻖﺷﻨﺎﺳـﯽ ذاﮐﺮ ﻣﻄﺎﻋﻦ »ﮐﺎن ﻣﻦ ﮐﺎن« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬اﻃﻼع و ﻋﺪم اﻃﻼع‬‫رﺷﯿﺪ را در اﯾﻦ ﺑﺎب دﺧﻠﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و ﺣﯿﺮت ﻣﺮا ﺑﺴﻮي ﺧﻮد ﻣﯽﮐﺸـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺗﺎ ﮐﺠﺎ زﺣﻤﺖ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﺣـﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺸـﯿﺪ ﮐﻪ اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ و اﻓﺎﺧﻢ‬‫ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺷﺎن‪ ،‬ﻋﻼوه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪21 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 43‬از ‪205‬‬‫ﺑﺮ ﻧـﺎﺻﺒﯿﺖ او ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ﺛـﺎﺑﺖ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﻋﻼـﻣﻪ اﺳـﮑﺎﻓﯽ ﺑـﺎﺑﻠﻎ وﺟﻮه ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺣﺎﺟﺖ اﻇﻬﺎر ﭼﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﺮاﻓﺎت او اﺑﻠﻎ‬‫ﺷﺎﻫﺪ و اﺟﻠﯽ ﺑﺮﻫﺎن ﺑﺮ اﯾﻦ ﻋﺪوان اﺳﺖ‪ ،‬اﻟﺤﺎد ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺼﺮاﺣﺖ ﺗﻤﺎم‪ ،‬ﺑﻼ دﺧﻞ ﺗﻌﻮﯾﺾ و اﻟﺘﺰام ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﻃﺮﯾﻘﻪ ﮐﺸﻒ اﺳﺮار‬‫و ﻫﺘﮏ اﺳﺘﺎر او ﭘﯿﻤﻮده‪.‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ ﮐﺠﺮاﺗﯽ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺎر« ﮐﻪ از اﺟﻠﻪ ﮐﺒﺎر و اﻋﺎﻇﻢ ﻋﺎﻟﯽ ﻓﺨﺎر اﺳﺖ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﺷـﯿﺦ اﻟﻌﯿﺪروس‬‫در ﮐﺘﺎب »اﻟﻨﻮر اﻟﺴﺎﻓﺮ ﻋﻦ اﺧﺒﺎر اﻟﻘﺮن اﻟﻌﺎﺷﺮ« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﻤﺪح او ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﺳﺘﺸـﻬﺪ اﻟﺮﺟﻞ اﻟﺼﺎﻟـﺢ اﻟﻌﻼﻣـﮥ ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﻃﺎﻫﺮ‪ ،‬اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﻤﻠﮏ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ اﻟﻬﻨﺪي رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ آﻣﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﯾﺪي اﻟﻤﺒﺘﺪﻋﮥ ﻣﻦ‬‫ﻓﺮﻗﺘﯽ اﻟﺮاﻓﻀﮥ اﻟﺴﺒﺎﺑﮥ و اﻟﻤﻬﺪوﯾﮥ اﻟﻘﺘﺎﻟﮥ‪.‬‬‫و ﺳـﺒﺒﻪ اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻨﺎﻗﺮﻫﻢ و ﯾﻨﺎﻇﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﯾﺮﯾﺪﻫﻢ ﯾﺮﺟﻌﻮن اﻟﯽ اﻟﺤﻖ‪ ،‬و ﯾﺘﺮﮐﻮن ﻣﺎ ﻫﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻀـﻼﻟﮥ و اﻟﺰﻧﺪﻗﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻫﺬا دأﺑﻪ أﺑﺪا‪ ،‬و‬‫ﺟﺮي ﻟـﻪ ﻣﻌﻬـﻢ وﻗـﺎﺋﻊ ﮐـﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﻗﻬﺮﻫﻢ ﻓﯽ ﻣﺠـﺎﻟﺲ ﻋﺪﯾـﺪة‪ ،‬و أﻇﻬﺮ ﻓﻀـﺎﺋﺤﻬﻢ‪ ،‬و ﮐﺸـﻒ ﺧﺰﻋﺒﻼـﺗﻬﻢ‪ ،‬و ردﻋﻬﻢ و ادﺣﺾ ﺣﺠﺘﻬﻢ و‬‫اﺑﻄﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻎ ﻓﯽ اﻟﺮد ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﺘﺤﺬﯾﺮ ﻋﻨﻬﻢ ﺣﺘﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﮑﻔﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﺟﺰم ﺑﺨﺮوﺟﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺪﯾﻦ و اﻟﻤﻨﻬﺞ اﻟﻘﻮﯾﻢ‪ ،‬و ﺿﻼﻟﻬﻢ ﻋﻦ اﻟﺼﺮاط‬‫اﻟﻤﺴﺘﻘﯿﻢ‪ ،‬و أراد اﻋﺪام ﻫﺬا اﻟﻤﺬﻫﺐ اﻟﻘﺒﯿﺢ رأﺳﺎ‪ ،‬و ﺳﻌﯽ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﺳﻌﯿﺎ ﺑﻠﯿﻐﺎ‪ ،‬و أراد اﻟﺘﻮﺻﻞ اﻟﯽ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﺰﻣﺎن ﻟﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺎﺣﺘﺎﻟﻮا ﻋﻠﯿﻪ‪،‬‬‫ﺣﺘﯽ ﻗﺘﻠﻮه ﻗﺒﻞ أن ﯾﺼﻞ اﻟﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻻ ﺣﻮل و ﻻ ﻗﻮة اﻻ ﺑﺎﻟّﻠﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺬي أﺷﺎر إﻟﯿﻪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺎﻟﻤﺰﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﺮؤﯾﺎ اﻟﺘﯽ‬‫رآﻫﺎ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﺴﺎﺑﻘﮥ‪ ،‬و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ ﻣﻨﻘﺒﮥ ﻋﻠﯿﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﻗﺪم ﻣﻦ اﻟﺼﻼح و اﻟﻮرع و اﻟﺘﺒﺤﺮ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪22 :‬‬‫و ﮐﺎﻧﺖ وﻻدﺗﻪ ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺚ ﻋﺸـﺮ و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺣﻔﻆ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و ﻫﻮ ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻎ اﻟﺤﻨﺚ‪ ،‬وﺟﺪ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ و ﻣﮑﺚ ﮐﺬﻟﮏ ﻧﺤﻮ ﺧﻤﺲ ﻋﺸﺮ ﺳﻨﮥ‪،‬‬‫و ﺑﺮع ﻓﯽ ﻓﻨﻮن ﻋﺪﯾﺪة و ﻓﺎق اﻻﻗﺮان‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻟﻢ ﯾﻌﻠﻢ أن أﺣﺪا ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء ﮐﺠﺮات ﺑﻠﻎ ﻣﺒﻠﻐﻪ ﻓﯽ ﻓﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﮐﺬا ﻗﺎﻟﻪ ﺑﻌﺾ ﻣﺸﺎﯾﺨﻨﺎ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﺗﺼـﺎﻧﯿﻒ ﻧﺎﻓﻌـﮥ ﻣﻨﻬﺎ »ﻣﺠﻤﻊ ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار ﻓﯽ ﻏﺮاﺋﺐ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ و ﻟﻄﺎﺋﻒ اﻻﺧﺒﺎر« و ﺷـﯿﻮﺧﻪ ﮐﺜﯿﺮون‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﺣـﺞ أﺧـﺬ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﺣﺴـﻦ‬‫اﻟﺒﮑﺮي‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ اﺑﻦ اﻟﺤﺠﺮ اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺮاق‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي اﻟﻤﮑﯽ‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻓﻬﺪ‪ ،‬و أﺧﺬ‬‫ﻋﻦ ﺟـﺪي اﻟﺴـﯿﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس ﻓﯽ اﻟﺘﺼﻮف ﺑﻌﺪن‪ ،‬ورث ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻣﺎﻻ ﺟﺰﯾﻼ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ ﻃﻠﺒﮥ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺸـﺮﯾﻒ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺮﺳﻞ اﻟﯽ‬‫ﻣﻌﻠﻢ اﻟﺼﺒﯿﺎن و ﯾﻘﻮل‪ :‬أي ﺻﺒﯽ ﺣﺴﻦ ذﮐﺎﺋﻪ و ﺟﯿﺪ ﻓﻬﻤﻪ أرﺳـﻠﻪ اﻟّﯽ‪ ،‬ﻓﯿﺮﺳﻞ إﻟﯿﻪ ﻓﯿﻘﻮل ﻟﻪ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﺣﺎﻟﮏ؟ ﻓﺎن ﮐﺎن ﻏﻨﯿﺎ ﯾﻘﻮل ﻟﻪ‪ :‬ﺗﻌﻠﻢ‪،‬‬‫و ان ﮐﺎن ﻓﻘﯿﺮا ﯾﻘﻮل ﻟﻪ ﺗﻌﻠﻢ و ﻻ ﺗﻬﻢ ﻣﻦ ﺟﻬـﮥ ﻣﻌﺎﺷﮏ‪ ،‬اﻧﺎ أﺗﻌﻬﺪ أﻣﺮك و ﺟﻤﯿﻊ ﻋﯿﺎﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﻗﺪر ﮐﻔﺎﯾﺘﻬﻢ ﻓﮑﻦ ﻓﺎرغ اﻟﺒﺎل‪ ،‬و اﺟﺘﻬﺪ‬‫ﻓﯽ ﺗﺤﺼـﯿﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﻓﮑﺎن ﯾﻔﻌﻞ ذﻟﮏ ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻣﻦ ﯾﺄﺗﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻀـﻌﻔﺎء و اﻟﻔﻘﺮاء و ﯾﻌﻄﯿﻬﻢ ﻗـﺪر ﻣﺎ وﻇﻔﻪ ﻟﻬﻢ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺻﺎر ﻣﻨﻬﻢ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﮐﺜﯿﺮة‬‫ﻋﻠﻤﺎء ذوي ﻓﻨﻮن ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬ﻓﺎﻧﻔﻖ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎﻟﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﺣﮑﯽ اﻧﻪ ﻓﯽ أﯾﺎم ﺗﺤﺼـﯿﻠﻪ‪ .‬ﻗﺎﺳـﯽ ﻣﻦ اﻟﻄﻠﺒـﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﺷﺪاﺋـﺪ‪ ،‬ﻓﻨـﺬر ان رزﻗﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎ ﻟﯿﻘﻮﻣﻦ ﺑﻨﺸـﺮه اﺑﺘﻐﺎء ﻟﻤﺮﺿﺎت اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺗﻢ ﻟﻪ‬‫ذﻟﮏ ﻓﻌﻞ ﮐﺬﻟﮏ‪ ،‬و ﻗﺎم ﺑﻪ اﺣﺘﺴﺎﺑﺎ ﻟّﻠﻪ ﻓﺎﻧﺘﻔﻊ ﺑﺘﺪرﯾﺴﻪ ﻋﻮاﻟﻢ ﻻ ﺗﺤﺼﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و أﻋﺎد ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻣﻦ ﺑﺮﮐﺎﺗﻪ آﻣﯿﻦ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫)در »ﺗﺬﮐﺮة ﻟا ﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ(‪:‬‬‫ﻓﯽ اﻟﻤﻘﺎﺻﺪ اﺧﺘﻼف اﻣﺘﯽ رﺣﻤﮥ‪ ،‬اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪،‬‬‫ﻋﻦ اﻟﻀﺤﺎك‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ]‪ [1‬اﻟﻨﻮر اﻟﺴﺎﻓﺮ ﻋﻦ اﺧﺒﺎر اﻟﻘﺮن اﻟﻌﺎﺷﺮ ﻓﯽ وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﮥ ‪.986‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪23 :‬‬‫رﻓﻌﻪ ﻓﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻃﻮﯾﻞ ﺑﻠﻔﻆ »و اﺧﺘﻼف أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻟﮑﻢ رﺣﻤﮥ«‬‫و ﮐﺬا اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ‪ ،‬و اﻟﻀﺤﺎك‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻣﻨﻘﻄﻊ‪:‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻌﺮاﻗﯽ‪ :‬ﻣﺮﺳﻞ ﺿﻌﯿﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 44‬از ‪205‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺧﻄﺎﺑﯽ ﺟﺎﺣﻆ را ﺑﻌﻨﻮان ﻣﻠﺤﺪ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫و ﻗﺎل ﺷﯿﺨﻨﺎ‪ :‬ان ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﺸﻬﻮر ﻋﻠﯽ اﻻﻟﺴﻨﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ أورده اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ ﻓﯽ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ﻓﯽ اﻟﻘﯿﺎس‪ ،‬و ﮐﺜﺮ اﻟﺴﺆال ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺰﻋﻢ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ‬‫اﻻﺋﻤﮥ أﻧﻪ ﻻ أﺻﻞ ﻟﻪ ﻟﮑﻦ ذﮐﺮه اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻋﺘﺮض ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ رﺟﻼن أﺣﺪﻫﻤﺎ ﻣﺎ ﺟﻦ و اﻵﺧﺮ ﻣﻠﺤﺪ و ﻫﻤﺎ اﺳﺤﺎق اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ و‬‫اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ ،‬و ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻟﻮ ﮐﺎن اﻻﺧﺘﻼف رﺣﻤﮥ ﻟﮑﺎن اﻻﻧﻔﺎق ﻋﺬاﺑﺎ‪ ،‬ﺛﻢ رد اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﺼﺮاﺣﺖ ﺗﻤﺎم واﺿﺢ ﮔﺸﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻄﺎﺑﯽ ﺟﺎﺣﻆ را ﻣﻠﺤﺪ ﺑﺎﻣﺮ ﺣﻖ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻓﻠﱠﻠﻪ دّره و ﻋﻠﯿﻪ أﺟﺮه‪.‬‬‫وا ﻋﺠﺒﺎه ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﺧﻄﺎﺑﯽ ﺟﺎﺣﻆ را ﺑﺴﺒﺐ اﻋﺘﺮاض ﺑﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »اﺧﺘﻼف اﻣﺘﯽ رﺣﻤﮥ«‬‫ﻣﻘـﺎرن ﻓـﺎﺳﻖ ﻣـﺎﺟﻦ‪ ،‬اﻋﻨﯽ اﺳـﺤﺎق ﻓﺎﻗـﺪ اﻟﺨﻼـق ﺳـﺎزد‪ ،‬ﺑﻠﮑـﻪ او را ﺑﺮﺗﺒﻪ ﺗﻘـﺪم و اﺳـﺘﺒﺎق اﻧـﺪازد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻘـﺎم او را از ﻓﺴـﻖ و ﻣﺠـﻮن‬‫درﮔﺬراﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﺤﻞ ﻋﺎﻟﯽ اﻟﺤﺎد رﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺟﺎ ﻫﺮﮔﺰ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ‪ ،‬و اﺳﻼف و اﺧﻼف او‪ ،‬ﺣﺮف اﺳﺘﻌﺠﺎب و اﺳﺘﻐﺮاب ﺑﻤﯿﺎن ﻧﺎرﻧﺪ‪،‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ ﮔﺮدن اﻃﺎﻋﺖ ﮔﺬارﻧﺪ‪.‬‬‫و اﮔﺮ ﻋّﻠـﺎﻣﻪ ﺣﻠﯽ ﻃـﺎب ﺛﺮاه‪ ،‬ﻧـﺎﺻﺒﯿﺖ و ﻋـﺪاوت ﺟﺎﺣـﻆ‪ ،‬ﮐﻪ ﻃﺸﺘﯽ اﺳﺖ از ﺑـﺎم اﻓﺘـﺎده‪ ،‬و ﻋﺠﻮز ﺷﻮﻫـﺎء اﺳﺖ ﻧﻘﺎب اﺣﺘﺠﺎب از رخ‬‫ﮔﺸﺎده‪ ،‬ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ ﺳـﺮﮐﻪ ﺑﺠﺒﯿﻦ ﻣﺎﻟـﺪ‪ ،‬و زار زار ﻧﺎﻟـﺪ‪ ،‬و دﺳﺖ ﺗﺄﺳﻒ ﺑﺮ ﻫﻢ ﺳﺎﯾﺪ‪ ،‬و از ﺟﺎ درآﯾﺪ‪ ،‬و ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﺣﯿﺮتآﮔﯿﻦ ﺑﺮ زﺑﺎن‬‫ﮔﻬﺮﻓﺸﺎن آرد‪ ،‬و از ]‪ [1‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت ﮐﺠﺮاﺗﯽ ﺑﺎب ﻓﻀﻞ اﻣﮥ اﻟﻨﺒﯽ )ص( و اﺟﻤﺎﻋﻬﻢ و ﺗﺠﺪﯾﺪ دﯾﻨﻬﻢ ﻓﯽ ﮐﻞ ﻣﺎﺋﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪24 :‬‬‫ﺗﮑﺬﯾﺐ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‪ ،‬و دﻓﻊ ﺻﺮاﺣﺖ و ﻣﻌﺎﻧﺪت ﺑﺪاﻫﺖ ﻫﻢ ﺑﺎﮐﯽ ﺑﺮﻧﺪارد‪.‬‬‫و اﮔﺮ ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ را ﻧﻈﺮ اﻧـﺪاﺧﺘﻦ ﺑﺮ »ﺗـﺬﮐﺮه« ﻣﺤﻤـﺪ ﻃـﺎﻫﺮ ﮐﺠﺮاﺗﯽ‪ ،‬ﺑﺴـﺒﺐ ﻗّﻠﺖ ﻣﻤـﺎرﺳﺖ ﺑﮑﺘﺐ ﺣـﺪﯾﺚ و ﻣﺘﻌﻠﻘﺎت آن‪ ،‬و ﻣﺰﯾﺪ‬‫ﻣﺸـﻐﻮﻟﯽ ﺑﻌﻠﻮم رﺳـﻤﯿﻪ ﻧﺼـﯿﺐ ﻧﺸـﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﮐـﺎش »ﺑﺼﻮاﻗﻊ« ﮐﺎﺑﻠﯽ ﮐﻪ ﻣﺄﺧـﺬ ﮐﺘﺎب اﺳـﺘﺎدﺷﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺎ وﺻﻒ اﺷـﺘﻐﺎل ﺑﻌﻠﻢ ﮐﻼم‪ ،‬و‬‫اﻫﺘﻤﺎم ﺑﻤﻨﺎﻇﺮه ﺧﺼﺎم‪ ،‬ﻋـﺪم ﻋﺜﻮر و ﻋﺒﻮر ﺑﺮ آن از ﻏﺮاﺋﺐ دﻫﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻨﻈﺮ ﺑﺼـﯿﺮت ﻣﯽدﯾﺪﻧﺪ‪ ،‬داﻣﻦ از ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺴﺎﻫﻞ و ﺗﻐﺎﻓﻞ و ادﻻل‬‫و اﻣﻼل ﺑﺮﻣﯽﭼﯿﺪﻧﺪ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﮐﻪ ﭘﺴﺮ او اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺪﻋﻮ ﺑﻌﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﻌﻼء اﻟﺪﯾﻦ در »ﺳﻮاﻃﻊ ﻣﺸﺮﻗﻪ« ﺷﺮح »ﺻﻮاﻗﻊ ﻣﺤﺮﻗﻪ« ﺑﻤﺪح‬‫او ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﻟﻌﺎرف اﻻﮐﻤﻞ اﻻﺗﻢ‪ ،‬اﻟﺒﺤﺮ اﻟﺨﻀﻢ‪ ،‬و اﻟﻄﻮد اﻻﺷﻢ‪ ،‬اﻟﺴـّﯿﺪ اﻟﺴﻨﺪ اﻟﺠﺤﺠﺎح اﻟﻬﻤﺎم‪ ،‬أﻓﻀﻞ اﻟﻌﻠﻤﺎء و اﻟﻌﺮﻓﺎء اﻟﮑﺮام‪ ،‬ﻣﺠﺪد اﻟﻤﺎﺋﮥ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ‬‫ﻣﻦ ﺑﻌـﺪ اﻻﻟﻒ‪ ،‬ﺑﻘﯿﮥ اﻟﺴـﻠﻒ ﻓﯽ اﺣﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ و ﺳـﻨﻦ ﺳـﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ‪ ،‬اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم اﻻﻣﺠﺪ اﻟﻮاﻟﺪ‪ ،‬ﻗﺪوة اﻻﻓﺎﺿﻞ و اﻻﻣﺎﺟﺪ‪ ،‬ﻗﺮة ﻋﯿﻮن‬‫اﻻﻧﺎم‪ ،‬ﺧﺎﺗﻤـﮥ اﻟﻔﺤﻮل اﻻﻋﻼم‪ ،‬اﻟـﺬي ﯾﺸـﻬﺪ ﺑﻮﻓﻮر ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ و ﮐﻤﺎﻟﻪ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﺬي ﻟﻢ ﯾﻨﺴﺞ ﻧﺎﺳﺞ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﻮاﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺮﯾﺪ اﻟﺪﻫﺮ و وﺣﯿﺪ اﻟﻌﺼـﺮ‪،‬‬‫اﻟﻤﺪﻋﻮ ﺑﺎﻟﮑﻠﻤﮥ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﻣﻦ ﺳﻮرة اﻟﻨﺼﺮ‪ ،‬اﻟﻤﺨﺎﻃﺐ ﻣﻦ اﻟﺤﻖ ﺑﻨﺎﺻﺮ اﻟﺤﻖ‪.‬‬‫أﻋﻨﯽ أﺑﺎ اﻟﻨﺼـﺮ ﻧﺼـﺮ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﺸـﺘﻬﺮ ﺑﺨﻮاﺟﻪ ﻧﺼـﺮ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬أﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﺷﺂﺑﯿﺐ اﻟﺮﺣﻤﮥ و ﺳـﺠﺎﺋﯿﻞ اﻟﻐﻔﺮان‪ ،‬و أﻟﺒﺲ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ أﻧﻮار‬‫اﻟﺘﺠﻠﯿﺎت اﻟﺬاﺗﯿﮥ و اﻻﯾﻤﺎن و أﺳـﮑﻨﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ أﻋﻠﯽ ﻓﺮادﯾﺲ اﻟﺠﻨﺎن‪ ،‬اﺑﻦ اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻘﻤﻘﺎم‪ ،‬و اﻟﯿﻠﻤﻌﯽ اﻟﻠﻮذﻋﯽ اﻟﻬﻤﺎم‪ ،‬اﻣﺎم أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ‬‫و اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬ﻗﺎﻃﻊ اﻟﺒﺪع و اﻟﺸﻨﺎﻋﮥ‪ ،‬ﮐﺸﺎف أﺳﺮار‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪25 :‬‬‫اﻟﻈﻮاﻫﺮ و اﻟﺒﻮاﻃﻦ‪ ،‬ﻣﺪﻗﻖ ﻏﻮاﻣﺾ ﻋﻮاﺋﺺ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻤﻌﺎرف و اﻟﻤﻌﺎﯾﻦ‪ ،‬اﺳـﺘﺎذ اﻟﺠﺰء و اﻟﮑﻞ‪ ،‬أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳـﻤﯿﻊ‪ ،‬اﻟﻤﺸﺘﻬﺮ‬‫ﺑﺎﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺮﺑﺎﻧﯽ‪ ،‬اﺑﻦ ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﯽ اﻟﺤﺴﻨﯽ اﻟﺼﺪﯾﻘﯽ اﻟﻨﻘﺸﺒﻨﺪي‪ ،‬ﺑﺮّد اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻀﺠﻌﻬﻢ اﻟﻤﻨﯿﻊ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 45‬از ‪205‬‬‫)و ﺳﻨﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﭘﺎﻧﯽﭘﺘﯽ در »ﺳﯿﻒ ﻣﺴﻠﻮل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫در اﯾﻦ ﺑﺎب ﻋﺎﻟﻢ اﺟﻞ‪ ،‬و ﻋﺎرف اﮐﻤﻞ‪ ،‬ﻓﺮﯾـﺪ اﻟﺪﻫﺮ‪ ،‬وﺣﯿﺪ اﻟﻌﺼـﺮ‪ ،‬اﺑﻮ اﻟﻨﺼـﺮ ﻧﺼـﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺸـﺘﻬﺮ ﺑﺨﻮاﺟﻪ ﻧﺼـﺮ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴـﻨﯽ‬‫اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﺻـﻼ‪ ،‬و اﻟﮑﺎﺑﻠﯽ وﻃﻨﺎ‪ ،‬ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻧﻮﺷـﺘﻪ اﺳﺖ در ﻏﺎﯾﺖ ﺣﺴﻦ و ﺟﻤﺎل و ﺑﺮاﻋﺖ و ﮐﻤﺎل‪ ،‬و آن ﺑﺰرگ ﮐﺘﺐ رواﻓﺾ را از‬‫ﺗﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬و ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻋﻘﺎﺋـﺪ‪ ،‬و ﻓﻘﻪ‪ ،‬و ﺗﺎرﯾﺦ‪ ،‬ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻋﻤﺮ ﻋﺰﯾﺰ ﺧﻮد در آن ﺻـﺮف ﻧﻤﻮده‪ ،‬اﮐﺜﺮ ادﻟّﻪ در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد‬‫ﺟﻬﺖ اﺑﻄﺎل ﻣـﺬﻫﺐ ﺧﺼﻢ‪ ،‬و اﺛﺒﺎت ﻣـﺬﻫﺐ ﺧﻮد‪ ،‬از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه ﻋﻨﺪ اﻟﺮواﻓﺾ آورده اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ ﻓﻘﯿﺮ ﻫﻢ ﺑﺤﮑﻢ‪ -‬ع‪» :-‬و ﻟﻼرض ﻣﻦ‬‫ﮐﺄس اﻟﮑﺮام ﻧﺼﯿﺐ« رواﯾﺎت ﮐﺘﺐ رواﻓﺾ را از آن ﮐﺘﺎب اﺧﺬ ﻧﻤﻮده و اﻟﻤﺴﺌﻮل ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺼﻤﮥ و اﻟﺴﺪاد اﻧﺘﻬﯽ ]‪[1‬‬‫ﮐﺎﺑﻠﯽ در »ﺻﻮاﻗﻊ« ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺧﻄﺎﺑﯽ را ﺑﻪ اﻟﺤﺎد ﺟﺎﺣﻆ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫در ﺻﻮاﻗﻊ اﻓﺎده ﺧﻄﺎﺑﯽ را ﺑﺎﺑﺘﻬﺎج و اﺳـﺘﺒﺸﺎر ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑـﺪل و ﺟﺎن ﻗﺒﻮﻟﺶ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و از ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﺳﺎﻃﻌﻪ ﻣـﺬﻫﺐ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ‪ ،‬و‬‫دﻻﺋﻞ ﻗﺎﻃﻌﻪ اﺑﻄﺎل ﻣﺬﻫﺐ رواﻓﺾ ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ذﮐﺮ اﺣﺎدﯾﺚ داﻟّﻪ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺬﻫﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺣﻖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺎ ﻋﺪاي آن ﺑﺎﻃﻞ‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ(‪:‬‬‫ا ﻟﺜ ﺎ ﻣ ﻦ ﻣ ﺎ‬‫رواه اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﺪﺧﻞ« ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺘﻼف أﺻﺤﺎﺑﯽ رﺣﻤﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ‪ :‬ﻫﻮ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺸﻬﻮر ]‪ [1‬ﺳﯿﻒ ﻣﺴﻠﻮل ص ‪ 3‬اواﺋﻞ ﮐﺘﺎب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪26 :‬‬‫ﻋﻠﯽ اﻻﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬و ﻗـﺎل اﻟﺨﻄـﺎﺑﯽ ﻓﯽ ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ :‬اﻋﺘﺮض ﻋﻠﯽ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ رﺟﻼن أﺣـﺪﻫﻤﺎ ﻣﺎﺟﻦ و اﻵﺧﺮ ﻣﻠﺤـﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﺎ اﺳـﺤﺎق‬‫اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ‪ ،‬و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ ،‬و ﻗﺎﻻ ﺟﻤﯿﻌﺎ‪ :‬ﻟﻮ ﮐﺎن اﻻﺧﺘﻼف رﺣﻤﮥ ﻟﮑﺎن اﻻﺗﻔﺎق ﻋﺬاﺑﺎ اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫)و ﺷـﯿﺦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺷـﺮف ﺑﻦ ﻣﺮي ﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻨﻮوي‪ ،‬در ﺷﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻗﺮﻃﺎس‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺎدم اﺳﺎس ﻣﺬﻫﺐ أﺗﺒﺎع »أول‬‫ﻣﻦ ﻗـﺎس«‪ ،‬و ﺳـﺒﺐ اﻧﺘﺒـﺎه ﻋﻘﻼء ﻧﺎس اﺳﺖ‪ ،‬از ﺧﻄﺎﺑﯽ ﺗﻘﺮﯾﺮي ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﮐﻤﺎل ﺗﺰوﯾﻖ و ﺗﺰوﯾﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﺑﺮاي اﺳـﺘﺼﻮاب‬‫ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻋﻤﺮ ﺑﺎ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻣﺘﻤﺴﮏ‬‫ﺑﺤﺪﯾﺚ اﺧﺘﻼف اﻣﺘﯽ رﺣﻤﮥ‬‫ﮔﺮدﯾـﺪه‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ از آن ﺑﺠﻮش و ﺧﺮوش آﻣﺪه‪ ،‬در ﻫﺘﮏ ﻧﺎﻣﻮس و ﺛﻠﺐ و ﻋﯿﺐ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ ،‬و اﺳـﺤﺎق ﻣﻮﺻـﻠﯽ‪ ،‬ﮐﻪ اﻋﺘﺮاض ﺑﺮ‬‫اﯾﻦ رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ ﻓﺮﻣﻮده(‪:‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻨﻮوي ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﻬﺎج ﺷﺮح ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج«‪:‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ‪ :‬و ﻻ ﯾﺠﻮز أن ﯾﺤﻤﻞ ﻗﻮل ﻋﻤﺮ ﻋﻠﯽ أﻧّﻪ ﺗﻮﻫﻢ اﻟﻐﻠﻂ ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬أو ﻇﻦ ﺑﻪ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻤﺎ ﻻ ﯾﻠﯿﻖ‬‫ﺑﻪ ﺑﺤﺎل‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻤﺎ رأي ﻣﺎ ﻏﻠﺐ ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﻮﺟﻊ و ﻗﺮب اﻟﻮﻓﺎة‪ ،‬ﻣﻊ ﻣﺎ اﻋﺘﺮاه ﻣﻦ اﻟﮑﺮب‪ ،‬ﺧﺎف أن ﯾﮑﻮن‬‫ذاك اﻟﻘﻮل ﻣﻤﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ اﻟﻤﺮﯾﺾ‪ ،‬ﻣﻤﺎ ﻻ ﻋﺰﯾﻤﮥ ﻟﻪ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻓﯿﺠﺪ اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن ﺑﺬﻟﮏ ﺳﺒﯿﻼ اﻟﯽ اﻟﮑﻼم ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﺎن أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﺮاﺟﻌﻮﻧﻪ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻻﻣﻮر‪ ،‬ﻗﺒﻞ أن ﯾﺠﺰم ﻓﯿﻬﺎ ﺑﺘﺤﺘﯿﻢ‪ ،‬ﮐﻤﺎ راﺟﻌﻮه ﯾﻮم اﻟﺤﺪﯾﺒﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﻼق‪ ،‬و ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﺼـﻠﺢ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ‬‫ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺎ إذا أﻣﺮ ﺑﺎﻟﺸﯽء أﻣﺮ ﻋﺰﯾﻤﮥ ﻓﻼ ﯾﺮاﺟﻌﻪ ﻓﯿﻪ أﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل و أﮐﺜﺮ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﯾﺠﻮز ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺨﻄﺄ ﻓﯿﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﻨﺰل ﻋﻠﯿﻪ )ص( وﺣﯽ‪ [1] ،‬اﻟﺼﻮاﻗﻊ ص ‪ 389‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪27 :‬‬‫و أﺟﻤﻌﻮا ﮐﻠﻬﻢ ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﻻـ ﯾﻘﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﻗـﺎل‪ :‬و ﻣﻌﻠﻮم اﻧﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ان ﮐﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻗـﺪ رﻓﻊ درﺟﺘﻪ ﻓﻮق اﻟﺨﻠﻖ ﮐﻠﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 46‬از ‪205‬‬‫ﯾﻨﺰﻫﻪ ﻣﻦ ﺳـﻤﺎت اﻟﺤﺪث و اﻟﻌﻮارض اﻟﺒﺸـﺮﯾﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺳﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﺼﻠﻮة‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻨﮑﺮ أن ﯾﻈﻦ ﺑﻪ ﺣﺪوث ﺑﻌﺾ ﻫﺬه اﻻﻣﻮر ﻓﯽ ﻣﺮﺿﻪ‪ ،‬ﻓﯿﺘﻮﻗﻒ‬‫ﻓﯽ ﻣﺜﻞ ﻫﺬا اﻟﺤﺎل ﺣﺘﯽ ﯾﺘﺒﯿﻦ ﺣﻘﯿﻘﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻬﺬه اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و ﺷﺒﻬﻬﺎ راﺟﻌﻪ ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨّﻄﺎﺑﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬و ﻗﺪ روي ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺘﻼف اﻣﺘﯽ رﺣﻤﮥ‬‫‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﺼﻮب ﻋﻤﺮ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ اﻋﺘﺮض ﻋﻠﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﺧﺘﻼف اﻣﺘﯽ رﺣﻤﮥ‬‫رﺟﻼن‪ :‬أﺣـﺪﻫﻤﺎ ﻣﻐﻤﻮص ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ دﯾﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ ،‬و اﻵﺧﺮ ﻣﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺴـﺨﻒ و اﻟﺨﻼﻋﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫اﻟﻤﻮﺻـﻠﯽ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻪ ﻟﻤـﺎ وﺿﻊ ﮐﺘـﺎﺑﻪ ﻓﯽ اﻻﻏـﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﻣﻌﻦ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻻﺑﺎﻃﯿﻞ ﻟﻢ ﯾﺮض ﺑﻤﺎ ﺗﺰود ﻣﻦ اﺛﻤﻬﺎ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺻـﺪر ﮐﺘﺎﺑﻪ ﺑـﺬم أﺻـﺤﺎب‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و زﻋﻢ أﻧﻬﻢ ﯾﺮوون ﻣـﺎ ﻻ ﯾـﺪرون‪ ،‬و ﻗﺎل ﻫﻮ و اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ :‬ﻟﻮ ﮐﺎن اﻻﺧﺘﻼف رﺣﻤـﮥ ﻟﮑﺎن اﻻﺗﻔﺎق ﻋـﺬاﺑﺎ‪ ،‬ﺛﻢ زﻋﻢ أﻧّﻪ ﻧا ﻤﺎ ﮐﺎن‬‫اﺧﺘﻼف اﻻﻣﮥ رﺣﻤﮥ ﻓﯽ زﻣﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺧﺎﺻﮥ‪ ،‬ﻓﺎذا اﺧﺘﻠﻔﻮا ﺳﺄﻟﻮه ﻓﺒﯿﻦ ﻟﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﺠﻮاب ﻋﻦ ﻫﺬا اﻻﻋﺘﺮاض اﻟﻔﺎﺳﺪ أﻧﻪ‬‫ﻻ ﯾﻠﺰم ﻣﻦ ﮐﻮن اﻟﺸـﯽء رﺣﻤﮥ أن ﯾﮑﻮن ﺿﺪه ﻋﺬاﺑﺎ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻠﺰم ﻫﺬا و ﻻ ﯾﺬﮐﺮه اﻻ ﺟﺎﻫﻞ أو ﻣﺘﺠﺎﻫﻞ و ﻗﺪ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ) :‬و ﻣِْﻦ َرْﺣَﻤﺘِِﻪ‬‫َﺟَﻌَﻞ ﻟَُﮑُﻢ اﻟﱠﻠﯿَْﻞ َو اﻟﱠﻨﻬﺎَر ﻟ َِﺘْﺴُﮑﻨُﻮا ﻓِﯿِﻪ(‬‫]‪ [1‬ﻓﺴﻤﯽ اﻟﻠﯿﻞ رﺣﻤﮥ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻠﺰم ﻣﻦ ذﻟﮏ أن ﯾﮑﻮن اﻟﻨﻬﺎر ﻋﺬاﺑﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻇﺎﻫﺮ ﻻ ﺷﮏ ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬و اﻻﺧﺘﻼف ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺛﻠﺜﮥ أﻗﺴﺎم‪ :‬أﺣﺪﻫﺎ ﻓﯽ اﺛﺒﺎت اﻟﺼﺎﻧﻊ و وﺣﺪاﻧﯿﺘﻪ‪ ،‬و اﻧﮑﺎر ذﻟﮏ ﮐﻔﺮ‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﺻﻔﺎﺗﻪ‬‫و ﻣﺸﯿﺘﻪ‪ ،‬و اﻧﮑﺎر ذﻟﮏ ﺑﺪﻋﮥ‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻓﯽ أﺣﮑﺎم اﻟﻔﺮوع و ﻧﺤﻮﻫﺎ ﻓﻬﺬا ﺟﻌﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ رﺣﻤﮥ و ﮐﺮاﻣﮥ ﻟﻠﻌﻠﻤﺎء‪ [1] ،‬اﻟﻘﺼﺺ‪.73 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪28 :‬‬‫و ﻫﻮ اﻟﻤﺮاد‬‫ﺑﺤﺪﯾﺚ اﺧﺘﻼف اﻣﺘﯽ رﺣﻤﮥ‪،‬‬‫و ﻫﺬا آﺧﺮ ﮐﻼم اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ ]‪.[1‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻄﺎﺑﯽ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻐﻤﻮص ﻋﻠﯿﻪ در دﯾﻦ ﺧﻮد ﺑﻮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺋﻤﻪ ﻧّﻘﺎد ﺑﺮ دﯾﻦ او ﻃﻌﻦ‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ و از اﻫﻞ اﯾﻘﺎن و اﯾﻤﺎن ﺑﺮآورده‪ ،‬ﺑﺰﻣﺮه ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ دﯾﻦ اﻧﺪاﺧﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻼم ﺟﺎﺣﻆ ﮐﻪ ﻣﺘﺤـﺪ اﺳﺖ ﺑﺎ ﮐﻼم اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻣﻮﺻـﻠﯽ‪ ،‬ﮐﻼﻣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ذﮐﺮ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ آﻧﺮا ﻣﮕﺮ‬‫ﺟﺎﻫﻞ ﯾﺎ ﻣﺘﺠﺎﻫﻞ‪ ،‬و ﮐﻼﻣﯽ اﺳﺖ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻗﺮآن‪ ،‬و ﻣﻮﺟﺐ و ﻣﺜﺒﺖ اﻋﺘﺮاض ﺑﺮ اﯾﺰد ﻣﻨﺎن‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺧﻄﺎﺑﯽ از اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫و ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺤﺎﻣـﺪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺪاﺋﺢ ﻋﻼﻣﻪ ﺧﻄﺎﺑﯽ‪ ،‬ﮐﻪ اﻟﺤﺎد و زﻧﺪﻗﻪ ﻋﻤﺮو اﺑﻦ ﺑﺤﺮ ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬و ﺑﯽ دﯾﻨﯽ و ﺟﻬﻞ ﯾﺎ ﺗﺠﺎﻫﻞ‪ ،‬و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ‬‫او ﺑﺎ ﻗﺮآن ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﺧﻮد ﻣﻌﺮوف و ﻣﺸﻬﻮر‪ ،‬و ﻣﺴﻠﻢ اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ ﺻﺪور اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺗﻨﺒﯿﻪ ﻧﺎواﻗﻔﯿﻦ‪ ،‬و ﺳﺪ ﺑﺎب ﺗﺸﮑﯿﮏ ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ‪،‬‬‫ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات ﻧﺎﺻﻪ ﺑﺮ ﺟﻼﺋﻞ ﻓﻀﺎﺋﻞ او ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﺳﻌﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺮوزي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »اﻧﺴﺎب« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أﺑﻮ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب اﻟﺒﺴﺘﯽ اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ‪ ،‬اﻣﺎم ﻓﺎﺿﻞ ﮐﺒﯿﺮ اﻟﺸﺄن‪ ،‬ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻘـﺪر‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﺤﺴـﻨﮥ‬‫ﻣﺜﻞ »أﻋﻼم ﻟا ﺤﺪﯾﺚ« ﻓﯽ ﺷـﺮح »ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري«‪ ،‬و »ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﺴـﻨﻦ« ﻓﯽ ﺷـﺮح اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺘﯽ ﻓﯽ اﻟﺴـﻨﻦ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ« و‬‫»اﻟﻌﺰﻟﮥ« و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪.‬‬‫ﺳﻤﻊ أﺑﺎ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ ﺑﻤﮑﮥ‪ ،‬و أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ داﺳﮥ اﻟﺘﻤﺎر ﺑﺎﻟﺒﺼـﺮة‪ ،‬و اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺼﻔﺎر ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪[1] .‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 47‬از ‪205‬‬‫ﺷﺮح ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ﻟﻠﻨﻮوي ﺑﻬﺎﻣﺶ ارﺷﺎد اﻟﺴﺎري ج ‪ 7‬ص ‪ 97‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪29 :‬‬‫روي ﻋﻨﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﻔﻆ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻔﺎرﺳﯽ و ﺟﻤﺎﻋﮥ ﮐﺜﯿﺮة‪.‬‬‫و ذﮐﺮه اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ »اﻟﺘﺎرﯾـﺦ« ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻻدﯾﺐ اﻟﺒﺴﺘﯽ أﺑﻮ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ‪ ،‬أﻗﺎم ﻋﻨﺪﻧﺎ ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر ﺳـﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﺣّﺪث ﺑﻬﺎ‪ ،‬و‬‫ﮐﺜﺮت اﻟﻔﻮاﺋﺪ ﻣﻦ ﻋﻠﻮﻣﻪ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﺑﺒﺴﺖ ]‪.[1‬‬‫)و ﻗﺎﺿـﯽ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ اﻻرﺑﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ﻓﯽ اﻧﺒﺎء اﺑﻨﺎء‬‫اﻟﺰﻣﺎن« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أﺑﻮ ﺳـﻠﯿﻤﺎن أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ اﻟﺨﻄـﺎب اﻟﺨﻄـﺎﺑﯽ اﻟﺒﺴﺘﯽ‪ ،‬ﮐـﺎن ﻓﻘﯿﻬـﺎ‪ ،‬أدﯾﺒﺎ‪ ،‬ﻣﺤـﺪﺛﺎ‪ ،‬ﻟﻪ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﺒﺪﯾﻌـﮥ ﻣﻨﻬﺎ »ﻏﺮﯾﺐ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ« و »ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﺴـﻨﻦ« ﻓﯽ ﺷـﺮح ﺳـﻨﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬و »أﻋﻼم اﻟﺴـﻨﻦ« ﻓﯽ ﺷـﺮح اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »اﻟﺴﺠﺎح« و ﮐﺘﺎب »ﺷﺄن اﻟﺪﻋﺎء«‪ ،‬و‬‫ﮐﺘﺎب »اﺻﻼح ﻏﻠﻂ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﺳﻤﻊ ﺑﺎﻟﻌﺮاق أﺑﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﻔﺎر‪ ،‬و أﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺒﺰار‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪.‬‬‫و روي ﻋﻨﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺒّﯿﻊ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ اﻟﻔﺎرﺳﯽ‪.‬‬‫و أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب اﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻬﻞ اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﺎن ﯾﺸـﺒﻪ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه ﺑﺄﺑﯽ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﺳـﻼم‪ ،‬ﻋﻠﻤﺎ‪ ،‬و‬‫أدﺑﺎ‪ ،‬و زﻫﺪا‪ ،‬و ورﻋﺎ‪ ،‬و ﺗﺪرﯾﺴﺎ و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎ اﻟﺦ ]‪.[2‬‬‫)و ﺣﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أﺑﻮ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺧﻄﺎب اﻟﺒﺴﺘﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻻدﯾﺐ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﺴـﻨﻦ« و »ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ« و »اﻟﻐﻨﯿﮥ‬‫ﻋﻦ اﻟﮑﻼم« و »ﺷﺮح ]‪ [1‬اﻻﻧﺴﺎب ص ‪ 202‬ﻣﻨﺸﻮر اﻟﻤﺴﺘﺸﺮق د‪ .‬س‪ .‬ﻣﺮﺟﻠﯿﻮث‪.‬‬‫]‪ [2‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 1‬ص ‪.453‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪30 :‬‬‫اﻻﺳﻤﺎء اﻟﺤﺴﻨﯽ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ رﺣﻞ‪.‬‬‫و ﺳـﻤﻊ أﺑﺎ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ‪ ،‬و اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺼﻔﺎر‪ ،‬و اﻻﺻﻢ‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺘﻬﻢ‪ ،‬و ﺳﮑﻦ ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر ﻣﺪة‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺒﺴﺖ ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ و ﮐﺎن ﻋﻼﻣﮥ‬‫ﻣﺤﻘﻘﺎ ]‪.[1‬‬‫)و اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﯿﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﻻﻣﺎم اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﺤﺒﺮ اﻟﺸـﻬﯿﺮ أﺑﻮ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب اﻟﺒﺴﺘﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻓﻘﯿﻬﺎ‪ ،‬أدﯾﺒﺎ‪ ،‬ﻣﺤﺪﺛﺎ‪ ،‬و ﻟﻪ‬‫اﻟﺘﺼـﺎﻧﯿﻒ اﻟﺒﺪﯾﻌـﮥ ﻣﻨﻬـﺎ »اﻋﻼـم اﻟﺴـﻨﻦ ﻓﯽ ﺷـﺮح اﻟﺒﺨـﺎري« و »ﻣﻌـﺎﻟﻢ اﻟﺴـﻨﻦ« ﻓﯽ ﺷـﺮح »ﺳـﻨﻦ أﺑﯽ داود« و »ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤـﺪﯾﺚ« و ﮐﺘﺎب‬‫»اﺻﻄﻼح ﻏﻠﻂ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ« و ﮐﺘﺎب »اﻟﺴﺠﺎح«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »ﺑﯿﺎن اﻟﺪﻋﺎء«‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﺳﻤﻊ ﺑﺎﻟﻌﺮاق أﺑﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﻔﺎر‪ ،‬و أﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺮزاز‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪.‬‬‫و روي ﻋﻨﻪ ﻟا ﺤﺎﮐﻢ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺒﯿﻊ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻔﺎر ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻔﺎرﺳـﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳﻬﻞ اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ‬‫ا ﻟ ﺦ ]‪. [ 2‬‬‫)و ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﯾﺒﮏ اﻟﺼﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ‪ ،‬أﺑﻮ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﻣﻦ وﻟﺪ زﯾﺪ اﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴـﻠﻔﯽ‪ :‬و ذﮐﺮ اﻟﺠﻢ اﻟﻐﻔﯿﺮ و اﻟﻌـﺪد اﻟﮑﺜﯿﺮ‪ :‬أن اﺳـﻤﻪ ﺣﻤـﺪ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺼﻮاب و ﻋﻠﯿﻪ اﻻﻋﺘﻤﺎد‪ ،‬و ذﮐﺮه ﯾﺎﻗﻮت ﻓﯽ »ﻣﻌﺠﻢ اﻻدﺑﺎء« ﻓﯽ‬‫ﺑﺎب أﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ان اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ‪ ،‬و أﺑﺎ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﻬﺮوي‪ ،‬ﮐﺎﻧﺎ ﻣﻌﺎﺻـﺮﯾﻪ و ﺗﻠﻤﯿﺬﯾﻪ‪ ،‬ﺳﻤﯿﺎه أﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺳﻤﺎه ]‪ [1‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 3‬ص‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 48‬از ‪205‬‬‫‪ 39‬ط ﮐﻮﯾﺖ‬‫]‪ [2‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 2‬ص ‪ 435‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ ﺳﻨﮥ ‪1338‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪31 :‬‬‫اﻟﺤـﺎﮐﻢ اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻊ ﻓﯽ ﮐﺘـﺎب »ﻧﯿﺴـﺎﺑﻮر« ﺣﻤـﺪا و ﺟﻌﻠﻪ ﻓﯽ ﺑﺎب ﻣﻦ اﺳـﻤﻪ ﺣﻤـﺪ‪ ،‬و ذﮐﺮ أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »ﻣﺮو«‪ ،‬ﺳـﺌﻞ أﺑﻮ‬‫ﺳﻠﯿﻤﺎن ﻋﻦ اﺳﻤﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﺬي ﺳﻤﯿﺖ ﺑﻪ ﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ اﻟﻨﺎس ﮐﺘﺒﻮه أﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻓﺘﺮﮐﺘﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬اﻟﯽ أن ﻗﺎل ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻣﺮﺛﯿﺘﻪ‪:‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬ﮐﺎن اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ ﺣﺠـﮥ ﺻـﺪوﻗﺎ‪ ،‬رﺣﻞ اﻟﯽ اﻟﻌﺮاق و اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و ﺟﺎل ﻓﯽ ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬و ﺧﺮج اﻟﯽ ﻣﺎ وراء اﻟﻨﻬﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾّﺘﺠﺮ و‬‫ﯾﻨﻔﻖ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﻠﺤﺎء ﻣﻦ اﺧﻮاﻧﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ‪ :‬ﮐﺎن ﯾﺸﺒﻪ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻨﺎ ﺑﺄﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﺳﻼم‪ ،‬و ﻗﺪ ﻃﻮف‪ ،‬و أﻟﻒ ﻓﯽ ﻓﻨﻮن ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و أﺧﺬ اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻘﻔﺎل‬‫اﻟﺸﺎﺷـﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﻧﻈﺮاﺋﻬﻤـﺎ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎب اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺗﺼـﺎﻧﯿﻔﻪ »ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﺴـﻨﻦ« ﺷـﺮح اﻟﺴـﻨﻦ ﻻﺑﯽ داود‪» ،‬ﮐﺘﺎب‬‫ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤـﺪﯾﺚ«‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻣـﺎ ﻟﻢ ﯾـﺬﮐﺮه اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒـﮥ و ﻻـ أﺑﻮ ﻋﺒﯿـﺪ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب ﻣﻤﺘﻊ‪» ،‬ﮐﺘﺎب ﺗﻔﺴـﯿﺮ أﺳـﻤﺎء اﻟﺮب ﻋﺰ و ﺟﻞ«‪،‬‬‫ﮐﺘـﺎب »ﺷـﺮح اﻻدﻋﯿـﮥ اﻟﻤـﺄﺛﻮرة«‪ ،‬ﮐﺘـﺎب »ﺷـﺮح اﻟﺒﺨـﺎري«‪ ،‬ﮐﺘـﺎب »اﻟﻌﺰﻟـﮥ«‪ ،‬ﮐﺘـﺎب »اﺻـﻼح اﻟﻐﻠـﻂ« ﮐﺘـﺎب »اﻟﻌﺮوس«‪ ،‬ﮐﺘـﺎب »أﻋﻼم‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ«‪ ،‬ﮐﺘﺎب »اﻟﻐﻨﯿﮥ ﻋﻦ اﻟﮑﻼم«‪ ،‬ﮐﺘﺎب »ﺷﺮح دﻋﻮات« ﻻﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫)و ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﻨﻮي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أﺑﻮ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺣﻤـﺪ ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﺤـﺎء و ﺳـﮑﻮن اﻟﻤﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺧﻄـﺎب اﻟﺒﺴﺘﯽ‪ ،‬اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺨﻄﺎﺑﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻓﻘﯿﻬﺎ رأﺳﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ‬‫اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ و اﻻدب و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و أﺧﺬ اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻦ اﻟﻘﻔﺎل اﻟﺸﺎﺷـﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻨﺎﻓﻌﮥ اﻟﻤﺸـﻬﻮرة‪ ،‬و ﻟﻪ‬‫ﺷﻌﺮ ﺣﺴﻦ ]‪ [1] .[2‬واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ﺻﻔﺪي ﻣﺨﻄﻮط ج ‪ 6‬ص ‪125 -124‬‬‫]‪ [2‬ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﮥ اﺳﻨﻮي ج ‪ 1‬ص ‪ 467‬ط ﺑﻐﺪاد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪32 :‬‬‫)و ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﮥ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻻﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎي ﺷﺎﻓﻌﯿﮥ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﺣﻤﺪ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺤﺎء و ﺳﮑﻮن اﻟﻤﯿﻢ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﺳﻤﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب أﺑﻮ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﺒﺴﺘﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺨﻄﺎﺑﯽ‪.‬‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﻣﻦ وﻟﺪ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﺑﻦ ﻧﻔﯿﻞ اﻟﻌﺪوي‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺜﺒﺖ‪.‬‬‫ﮐﺎن رأﺳﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﻔﻘﻪ و اﻻدب‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫أﺧﺬ اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻘﻔﺎل‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و أﺧﺬ اﻟﻠﻐﮥ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮ اﻟﺰاﻫﺪ‪.‬‬‫و ﺻـﻨﻒ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻨﺎﻓﻌـﮥ اﻟﻤﺸـﻬﻮرة‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪) :‬ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﺴـﻨﻦ( ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺳـﻨﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬و )أﻋﻼم اﻟﺒﺨﺎري(‪ ،‬و )ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ(‪ ،‬و‬‫)ﺷﺮح أﺳﻤﺎء اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﻨﯽ(‪ ،‬و )ﮐﺘﺎب اﻟﻐﻨﯿﮥ ﻋﻦ اﻟﮑﻼم و أﻫﻠﻪ(‪ ،‬و )ﮐﺘﺎب اﻟﻌﺰﻟﮥ(‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﺷﻌﺮ ﺣﺴﻦ‪ ،‬ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ اﻟﻨﻮوي ﻓﯽ »اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« أﺷﯿﺎء ﻓﯽ اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫و ﻣﺤﻠﻪ ﻣﻦ ﻟا ﻌﻠﻢ ﻣﻄﻠﻘﺎ‪ ،‬و ﻣﻦ اﻟﻠﻐﮥ ﺧﺼﻮﺻﺎ‪ ،‬اﻟﻐﺎﯾﮥ اﻟﻌﻠﯿﺎء‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺒﺴﺖ ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ]‪.[1‬‬‫)و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ذﻫﺒﯽ ﻣﻠﺨﺺ ﻧﻤﻮده ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﻔﯿﺪ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺮﺣﺎل أﺑﻮ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺧﻄﺎب اﻟﺒﺴﺘﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪.‬‬‫ﺳﻤﻊ أﺑﺎ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ‪ ،‬و أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ داﺳﮥ‪ ،‬و اﻻﺻﻢ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪.‬‬‫و ﺻﻨﻒ »ﺷﺮح اﻟﺒﺨﺎري«‪ ،‬و »ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﺴﻨﻦ«‪ ،‬و »ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ«‪ ،‬و »ﺷﺮح ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻔﻘﻬﺎء اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻻﺑﻦ ﺷﻬﺒﮥ ج ‪ 1‬ص ‪233‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪33 :‬‬‫اﻻﺳﻤﺎء اﻟﺤﺴﻨﯽ«‪ ،‬و »اﻟﻌﺰﻟﮥ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 49‬از ‪205‬‬‫و ﮐﺎن ﺛﻘﮥ ﺛﺒﺘﺎ ﻣﻦ أوﻋﯿﮥ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬أﺧﺬ اﻟﻠﻐﮥ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮ اﻟﺰاﻫﺪ‪ ،‬و اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻦ اﻟﻘﻔﺎل‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و وﻫﻢ ﻣﻦ ﺳـﻤﺎه أﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺷـﻌﺮ‬‫ﺟﯿﺪ‪ ،‬ﻣﺎت ﺑﺒﺴﺖ ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳﻨﮥ ‪.[1] 388‬‬‫)و ﻧﯿﺰ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻠﻐﻮﯾﯿﻦ و اﻟﻨﺤﺎة« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب أﺑﻮ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ‪ ،‬ﻣﻦ وﻟﺪ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴﻠﻔﯽ‪ :‬ذﮐﺮ اﻟﺠﻢ اﻟﻐﻔﯿﺮ أن اﺳﻤﻪ ﺣﻤﺪ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺤﺎء و ﻫﻮ اﻟﺼﻮاب‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﺳﻤﻪ أﺣﻤﺪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬ﺳﺌﻞ ﻋﻦ اﺳﻤﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ اﻟﻨﺎس ﮐﺘﺒﻮه أﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻓﺘﺮﮐﺘﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ ﻓﯽ »اﻟﯿﺘﯿﻤﮥ«‪ :‬ﮐﺎن ﯾﺸﺒﻪ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ أﺑﺎ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﺳﻼم‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬ﮐـﺎن ﺣﺠـﮥ ﺻـﺪوﻗﺎ‪ ،‬رﺣﻞ اﻟﯽ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬و اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و ﺟﺎل ﺧﺮاﺳﺎن و ﺧﺮج اﻟﯽ ﻣﺎ وراء اﻟﻨﻬﺮ‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟﻘﻔﺎل اﻟﺸﺎﺷـﯽ‪ ،‬و‬‫ﻏﯿﺮه‪ ،‬و أﺧـﺬ اﻻـدب ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮ اﻟﺰاﻫـﺪ‪ ،‬و اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺼـﻔﺎر‪ ،‬و أﻟـﻒ ﻓﯽ ﻓﻨـﻮن‪ ،‬و روي ﻋﻨﻪ أﺑـﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤـﺎﮐﻢ و ﺧﻠـﻖ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﻦ‬‫اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ »ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ«‪» ،‬ﺷﺮح اﻟﺒﺨﺎري«‪» ،‬ﺷﺮح أﺑﯽ داود« »اﻟﻌﺰﻟﮥ«‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻣﻮﻟﺪه ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ ﻋﺸﺮة و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫ﯾﻮم اﻟﺴﺒﺖ ﺳﺎدس رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ‪ ،‬و وﻗﻊ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﺘﻈﻢ« ﻻﺑﻦ ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪403‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪34 :‬‬‫اﻟﺠﻮزي ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﻫﻮ ﻏﻠﻂ ]‪.[1‬‬‫)و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺴـﻨﻬﻮري اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﻓﺘﺢ اﻟﻤﻐﯿﺚ ﺷـﺮح اﻟﻔﯿﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ« ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﺣﺎﻓﻆ زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ‬‫ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻗـﺎل اﻟﺨﻄـﺎﺑﯽ ﻫﻮ اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﺤﺎﻓـﻆ أﺑﻮ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ ﺧﻄـﺎب اﻟﺒﺴﺘﯽ‪ ،‬و وﻫﻢ ﻣﻦ ﺳـﻤﺎه أﺣﻤـﺪ‪ ،‬و ﮐـﺎن‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻓﻘﻪ‪ ،‬و ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻣﻌﺎن‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺷﻬﺮ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ]‪.[2‬‬‫)و ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي در »رﺟﺎل ﻣﺸﮑﺎة« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ ﻫﻮ أﺑﻮ ﺳـﻠﯿﻤﺎن أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﺑﻦ ﻃﻬﻤﺎن اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ اﻟﺒﺴﺘﯽ اﻟﻤﺸﺎر إﻟﯿﻪ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه و‬‫اﻟﻌﻼﻣـﮥ ﻓﺮﯾـﺪ دﻫﺮه ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و اﻻدب‪ ،‬و ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﻐﺮﯾﺐ‪ ،‬ﻟﻪ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﺸـﻬﻮرة‪ ،‬و اﻟﺘﺄﻟﯿﻔﺎت اﻟﻌﺠﯿﺒﮥ ﻣﺜﻞ »ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﺴـﻨﻦ« و‬‫»ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ]‪.[3‬‬‫)و ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در »رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ« اﻓﺎده ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪:‬‬‫اﯾﻦ ﻗﺪر ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ در ﺷـﺮح و ﺗﻮﺟﯿﻪ اﺣﺎدﯾﺚ‪ ،‬ﮐﻼم ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن‪ ،‬و رﻃﺐ و ﯾﺎﺑﺲ ﺑﺴـﯿﺎر ﺑﻮﻗﻮع آﻣﺪه‪ ،‬ﺣﺎﻻ اﺷﺨﺎﺻـﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ‬‫ﺑـﺎب ﻣﺤـﻞ اﻋﺘﻤﺎدﻧـﺪ ﺑﺎﯾـﺪ ﺷـﻨﺎﺧﺖ‪ ،‬و از ﮐﺘﺐ و ﺗﺼـﺎﻧﯿﻒ اﯾﻨﻬﺎ ﺑﻬﺮه ﺑﺎﯾـﺪ ﺑﺮداﺷﺖ‪ ،‬اﻣﺎم ﻧﻮوي‪ ،‬و ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺴـﻨﮥ اﻟﺒﻐﻮي‪ ،‬و اﺑﻮ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‬‫ﺧﻄﺎﺑﯽ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎء ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ ﺧﯿﻠﯽ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﺳﺨﻦ اﯾﺸﺎن ﻣﺘﯿﻦ و ﻣﻀﺒﻮط واﻗﻊ اﺳﺖ ]‪ [1] .[4‬ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ج ‪ 1‬ص ‪546‬‬‫]‪ [2‬ﺣﺎﺷﯿﮥ ﻓﺘﺢ اﻟﻤﻐﯿﺚ ص ‪ 4‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‬‫]‪ [3‬رﺟﺎل ﻣﺸﮑﺎة ص ‪384‬‬‫]‪ [4‬رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ ص ‪ 23‬آﺧﺮ ﻓﺼﻞ اول‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪35 :‬‬‫و ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﺑﺠﻮاب ﻃﻌﻦ ﻣﻨﻊ ﻋﻤﺮ از ﻣﻐﺎﻻت ﻣﻬﺮ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻻن ﻋﻤﺮ اﻧﻤﺎ ﻧﻬﯽ ﻋﻦ اﻟﻤﻐﺎﻻة‪ ،‬ﻻن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أﻣﺮ ﺑﺘﯿﺴﯿﺮ اﻟﺼﺪاق‪.‬‬‫روي اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ ﻓﯽ »ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤـﺪﯾﺚ«‪ :‬أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﺗﯿﺎﺳـﺮوا ﻓﯽ اﻟﺼـﺪاق ﻓﺎن اﻟﺮﺟﻞ ﻟﯿﻌﻄﯽ اﻟﻤﺮأة ﺣﺘﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 50‬از ‪205‬‬‫ﯾﺒﻘﯽ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﺣﺴﯿﮑﮥ اﻟﺦ ]‪) [1‬و ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺠﻮاب اﯾﻦ ﻃﻌﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪:‬‬‫ﺟﻮاب از اﯾﻦ ﻃﻌﻦ آﻧﮑﻪ ﺳـﮑﻮت ﻋﻤﺮ از ﺟﻮاب آن زن ﻧﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻋﺠﺰ او اﺳﺖ از ﺟﻮاب ﺑﺎ ﺻﻮاب‪ ،‬ﺗﺎ ﺛﺒﻮت ﺧﻄﺄ او ﻓﯽ اﻟﻮاﻗﻊ ﻻزم آﯾﺪ‪،‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻨـﺎﺑﺮ ﮐﻤـﺎل ادب اﺳﺖ ﺑﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ آن ﭼﻮن و ﭼﺮا ﻧﻤﻮدن‪ ،‬و ﻓﻨﻮن داﻧﺸـﻤﻨﺪي و ﺗﻮﺟﯿﻪ ﺧﺮج ﮐﺮدن‪ ،‬ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺣﺎل‬‫اﻋـﺎﻇﻢ اﻫـﻞ اﯾﻤﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن را ﻏﯿﺮ از ﺗﺴـﻠﯿﻢ و اﻧﻘﯿﺎد ﺑﻈﺎﻫﺮ اﻟﻔﺎظ‪ ،‬ﻫﯿـﭻ راﺳﺖ ﻧﻤﯽآﯾـﺪ و اﻻ اﮔﺮ ﻣﻘﺼﻮد آن زن از ﺗﻼوت اﯾﻦ‬‫آﯾﻪ‪ ،‬اﺛﺒﺎت رﺿﺎي اﻟﻬﯽ ﺑﻤﻐﺎﻻت ﻣﻬﻮر ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺻﺮﯾﺢ ﺧﻼف ﻓﻬﻢ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ در اﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﻪ ﻧﻬﯽ واﻗﻊ اﺳﺖ از آن(‪.‬‬‫روي اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ ﻓﯽ ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ‪ :‬ﺗﯿﺎﺳﺮوا ﻓﯽ اﻟﺼﺪاق ﻓﺎن اﻟﺮﺟﻞ ﻟﯿﻌﻄﯽ اﻟﻤﺮأة ﺣﺘﯽ ﯾﺒﻘﯽ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﺣﺴﯿﮑﮥ اﻟﺦ ]‪.[2‬‬‫)و ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ در »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫در اﯾﻦ اﯾـﺎم ﺧﺠﺴـﺘﻪ آﻏـﺎز ﻓﺮﺧﻨـﺪه اﻧﺠـﺎم ﭼﻨـﺪي دﯾﮕﺮ از ﻣﺠﻠـﺪات ﺷـﺮوح »ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري« ﮐﻪ در ﺻـﺤﺖ و اﻋﺘﺒﺎر آن ﻫﺮﮔﺰ رﯾﺒﯽ‬‫ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﺧﻮاﻃﺮ ]‪ [1‬اﻟﺼﻮاﻗﻊ ص ‪ 265‬اﻟﻄﻌﻦ اﻟﺨﺎﻣﺲ اﻟﻤﻄﻠﺐ اﻟﺴﺎﺑﻊ ﻓﯽ ﺟﻮاب ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻋﻤﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﺼﻪ اﻟﺮاﺑﻊ‬‫]‪ [2‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪ 474‬ط ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻣﻮرخ ‪1302‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪36 :‬‬‫ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﻧﻤﯽﮔﺮدد‪ ،‬ﺧﺎﺻﻪ ﻣﺠﻠﺪي از »ﺷـﺮح ﮐﺮﻣﺎﻧﯽ« ﺑﻤﺤﺾ ﺗﺄﯾﯿﺪ آﺳﻤﺎﻧﯽ ﺑﻬﻢ رﺳﯿﺪ‪ ،‬ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ ﺷﺎرح ﻣﺆﻟﻒ )ﺟﺰاه اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮ اﻟﺠﺰاء‬‫و اوﺻـﻠﻪ اﻟﯽ اﺣﺴﻦ ﻣﺎ ﺗﻤﻨﺎه( ﮔﺬﺷـﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺴـﯿﺎري از ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﺛﻘﺎت‪ ،‬ﺑﺮ آن ﻋﻼﻣﺎت ﺗﻮﺛﯿﻖ ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﻤﻄﺎﻟﻌﻪ آن ﻣﺸّﺮف ﺷﺪم‪،‬‬‫ﻣﻌﻠﻮم ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺷـﺎرح ﮐﺮﻣـﺎﻧﯽ در ﺷـﺮح اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺟﺎﺑﺠـﺎ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻋﻼـﻣﻪ ﺧﻄﺎﺑﯽ را ﮐﻪ ﺷـﺮح او ﻣﺴـﻤﯽ »ﺑﺄﻋﻼم اﻟﺴـﻨﻦ« و ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﺑﺮ دﯾﮕﺮ ﺷـﺮوح ﻣﻘـﺪم اﺳﺖ‪ ،‬و وﻓﺎﺗﺶ در ﺳـﻨﻪ ﺳـﯿﺼﺪ و ﻫﺸـﺘﺎد و ﻫﺸﺖ اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎده‪ ،‬ﻣﻄﻤﺢ ﻧﻈﺮ دارد‪ ،‬و در‬‫ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻣﺘﻌﺪده ﻋﺒﺎرت او را ﺑﻄﻮر ﺳﻨﺪ ﻣﯽآرد اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺟﺎي دﯾﮕﺮ در »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫اﻣﺎ ﻗﻮل ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﯾﻘﯿﻦ ﺑﺘﺄﯾﯿﺪ دﺧﻮل اﯾﺸﺎن در ﺟﻬﻨﻢ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﻣﯿﺪ رﺣﻤﺖ ﺑﺮاي اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺗﻮان داﺷﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﺆﯾﺪ ﻋﻼﻣﻪ ﺧﻄﺎﺑﯽ‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ ﮐﺮﻣﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻣﺎﻧﻨﺪ اﯾﺸﺎن اﺳﺖ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[2‬‬‫و از ﻟﻄـﺎﺋﻒ اﻣـﻮر اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد ﻓﺨﺮ رازي ﻫﻢ ﺧﻄـﺎﺑﯽ را ﺑﻨﻬـﺎﯾﺖ ﻣـﺪح و ﺳـﺘﺎﯾﺶ و ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿـﻞ و ﺛﻨـﺎ و اﻃﺮاء ﻧﻮاﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در رﺳﺎﻟﻪ »ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺷﺎﻓﻌﯽ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و أﻣﺎ اﻟﻤﺘﺄﺧﺮون ﻣﻦ اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ ﻓﺎﮐﺜﺮﻫﻢ ﻋﻠﻤﺎ‪ ،‬و اﻗﻮاﻫﻢ ﻗﻮة‪ ،‬و اﺷﺪﻫﻢ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻫﺆﻻء‪ :‬و ﻫﻢ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬و‬‫اﻟﺤﺎﮐﻢ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪ ،‬و اﻻﻣﺎم اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺠﻮزﻗﯽ‪،‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺘﻔﻖ« و اﻻﻣﺎم اﻟﺨﻄﯿﺐ ]‪ [1‬ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ص ‪ 275‬اﻟﻤﺴﻠﮏ اﻻول‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ص ‪ 538‬اﻟﻤﺴﻠﮏ اﻻول‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪37 :‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺎرﯾـﺦ ﺑﻐـﺪاد«‪ ،‬و اﻻﻣﺎم اﺑﻮ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ‪ ،‬اﻟﺬي ﮐﺎن ﺑﺤﺮا ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ ﻓﯽ وﺻـﻔﻪ‪ :‬ﺟﻌﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻻﺑﯽ‬‫ﺳﻠﯿﻤﺎن ﮐﻤﺎ ﺟﻌﻞ اﻟﺤﺪﯾﺪ ﻻﺑﯽ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﯾﻌﻨﻮن داود اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯿﻪ‪َ :‬و َأﻟَﱠﻨﺎ ﻟَُﻪ اﻟ َْﺤِﺪﯾَﺪ‬‫]‪ [1‬ﻓﻬﺆﻻء اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺻﺪور ﻫﺬا اﻟﻌﻠﻢ ﺑﻌﺪ اﻟﺸﯿﺨﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﻢ ﺑﺎﺳﺮه ﻣﺘﻔﻘﻮن ﻋﻠﯽ ﺗﻌﻈﯿﻢ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و اﻟﻤﺒﺎﻟﻐﮥ ﻓﯽ اﻟﺜﻨﺎء ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻟﮑﻞ واﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ‬‫ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻣﻔﺮد‪ ،‬ﻓﯽ ﻣﻨـﺎﻗﺒﻪ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ‪ ،‬و ﻣﺂﺛﺮه‪ ،‬و ﮐﻞ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎه ﯾـﺪل ﻋﻠﯽ ان ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻗـﺪﯾﻤﺎ و ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﮐﺎﻧﻮا ﻣﻌﻈﻤﯿﻦ ﻟﻠﺸﺎﻓﻌﯽ و‬‫ﻣﻌﺘﺮﻓﯿﻦ ﺑﺘﻘﺪﻣﻪ و ﺗﻔﺮده ]‪.[2‬‬‫ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ رازي‪ ،‬ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن و ﺗﺒﺠﺢ و اﺑﺘﻬﺎج ﺑﺘﺪﻗﯿﻖ و ﺗﺸـﻘﯿﻖ و ﻣﻮ ﺷﮑﺎﻓﯽ‪ ،‬ﺑﺮ اﻟﺤﺎد ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺧﻄﺎﺑﯽ ﮐﻪ ﺧﻮدش ﺑﻤﺪح و ﺛﻨﺎي او رﻃﺐ اﻟﻠﺴﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻈﺮي ﻧﻤﯽاﻓﮑﻨﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد را و اﺗﺒﺎع ﺧﻮد را از ﺗﻔﻀـﯿﺢ ﻓﻀـﯿﺢ‪ ،‬ﺑﺘﻤﺴـﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 51‬از ‪205‬‬‫ﺑﻘﺪح و ﺟﺮح ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻠﺤﺪ ﺑﺎز ﻧﻤﯽدارد‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ ﺳـﻤﺎع اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻧﺼﻮص و اﻓﺎدات ﻣﺼﺮﺣﻪ ﺑﻨﺎﺻﺒﯿﺖ و اﻟﺤﺎد ﺟﺎﺣﻆ از ﮐﺘﺐ ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ و ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬رﺟﻮع ﺑﺎﯾﺪ آورد ﺑﮑﺘﺐ رﺟﺎل‪،‬‬‫و از آﻧﺠﺎ ﺑﺎﯾﺪ درﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﺋﻤﻪ ﻓﻦ ﭼﻪ ﻗﺴﻢ ﺣﻖ ﺧﺪﻣﺖﮔﺰاري ﺟﺎﺣﻆ ادا ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﭽﻬﺎ ﻓﻀﺎﺋﺢ‪ ،‬و ﻗﻮادح‪ ،‬و ﻗﺒﺎﺋﺢ‪ ،‬و ﺷـﻨﺎﺋﻊ‪ ،‬او را‬‫ﻣﻮﺻﻮف ﻧﻤﻮده‬‫ﻗﻮادح ﺟﺎﺣﻆ در ﮐﺘﺐ رﺟﺎل‬‫)ﺣﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺬﻫﺒﯽ در )ﻣﻐﻨﯽ« ﮔﻔﺘﻪ(‪ [1] :‬اﻟﺴﺒﺄ‪10 :‬‬‫]‪ [2‬رﺳﺎﻟﻪ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ص ‪ 65‬اﻟﺤﺠﮥ اﻟﺜﺎﻟﺜﮥ ﻣﻦ اﻟﺒﺎب اﻟﺮاﺑﻊ ﻣﻦ اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪38 :‬‬‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ اﻟﺠﺎﺣﻆ اﻟﻤﺘﮑﻠﻢ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﮑﺘﺐ‪ ،‬ﻗﺎل ﺛﻌﻠﺐ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺜﻘﮥ و ﻻ ﻣﺄﻣﻮن ]‪.[1‬‬‫از ﻣﻼـﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺛﻌﻠﺐ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺗﻤـﺎم ﻧﻔﯽ وﺛﻮق و اﻣـﺎﻧﺖ از ﺟﺎﺣﻆ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﻐﻨﯽ ﺑﺮاي‬‫ﺗﻔﻀﯿﺢ ﺟﺎﺣﻆ و ﺗﻘﺒﯿﺢ ﺗﻤﺴﮏ رازي‪ ،‬و ﺗﻮﻫﯿﻦ ﺣﻤﺎﯾﺖ رﺷﯿﺪ‪ ،‬و اﻣﺜﺎل آن ﻣﻐﻨﯽ اﺳﺖ‬‫ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﺟﺎﺣﻆ را از ﭘﯿﺸﻮاﯾﺎن ﺑﺪع ﻗﺮار داده‬‫ﻟﮑﻦ ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘـﺪال« ﺑﻌـﺪ ﻧﻘﻞ اﻓﺎده ﺛﻌﻠﺐ‪ ،‬ﺧﻮد ﻫﻢ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺟﺎﺣﻆ از اﺋﻤﻪ ﺑـﺪع‬‫ﺑﻮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ اﻟﺠﺎﺣـﻆ ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼـﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺑﯽ داود ﻓﯿﻤﺎ ﻗﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل ﺛﻌﻠﺐ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺜﻘـﮥ و ﻻ ﻣﺄﻣﻮن‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﮐﺎن ﻣﻦ‬‫اﺋﻤﮥ اﻟﺒﺪع ]‪.[2‬‬‫)ﭘﺲ ﮐﺎش ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ اﺗﺒﺎع رازي‪ ،‬اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« را ﺑﻤﯿﺰان اﻋﺘﺪال ﻣﯽﺳﻨﺠﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﻣﻌﺎن ﻧﻈﺮ آﻧﺮا ﻣﯽدﯾﺪﻧﺪ‪،‬‬‫و ﻏﺮق ﻋﺮق اﻧﻔﻌـﺎل و ﻧـﺪاﻣﺖ‪ ،‬و ﻣﺒﺘﻼـي ﮐﻤـﺎل ﺗﺸﻮﯾﺮ و ﺧﺠـﺎﻟﺖ ﻣﯽﮔﺮدﯾﺪﻧـﺪ‪ ،‬ﺣﯿﺮاﻧﻢ ﮐﻪ رازي ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻫﻮس اﺣﺘﺠـﺎج ﺑﻘﻮل ﭼﻨﯿﻦ‬‫ﻣﺒﻐﺾ ﻧـﺎﺻﺐ‪ ،‬و ﻣﻌﺎﻧـﺪ ﮐـﺎذب ﮐﻪ در ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﺠﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﻌﺎدﯾﺎن آن ﺟﻨﺎب‪ ،‬ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮده‪ ،‬و‬‫ﻣﻠﺤـﺪ و زﻧـﺪﯾﻖ ﺑﺤﺖ ﺑﻮده‪ ،‬وﺛﻘﻪ و ﻣﺄﻣﻮن ﻫﻢ ﻧﺒﻮده‪ ،‬در ﺳـﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و آﻧﺮا ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺷـﯿﻌﻪ ﭘﯿﺶ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮا ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻌﺼﺐ و ﻏﻠﯿﺎن‬‫ﻣﺎده ﻋﻨﺎد ﻫﻮس و ﺣﻮاس ﺑﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﺑﯽ ﺗﺪﺑﺮ ﺟﻮاﻧﺐ و اﻃﺮاف آﻧﭽﻪ ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ‪ [1] .‬اﻟﻤﻐﻨﯽ ﻟﻠﺬﻫﺒﯽ ص ‪ 259‬ﺣﺮف اﻟﻌﯿﻦ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ج ‪ 3‬ص ‪.247‬‬‫ﺛﻌﻠﺐ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ را ﺟﺮح ﮐﺮده از اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ ادب و ﺣﺪﯾﺚ اﺳﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﺛﻌﻠﺐ ﻗـﺎدح و ﺟـﺎرح ﺟﺎﺣـﻆ از اﮐﺎﺑﺮ اﻋﻼم ﻣﺸـﻬﻮرﯾﻦ‪ ،‬و اﺟﻠﻪ ﻓﺨﺎم ﻣﻌﺮوﻓﯿﻦ‪ ،‬و ﺑﺎ وﺻﻒ ﺗﺒﺤﺮ و ﺗﻤﻬﺮ و اﻣﺎﻣﺖ و‬‫رﯾـﺎﺳﺖ‪ ،‬در ﻓﻨﻮن ﻋﺮﺑﯿﺖ‪ ،‬و ﻟﻐﺖ‪ ،‬و ﻧﺤﻮ‪ ،‬و ﻏﺮﯾﺐ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ آن‪ ،‬در ﻋﻠﻢ ﺣـﺪﯾﺚ ﻫﻢ ﺑـﺎرع و ﮐﺎﻣﻞ ﺑﻮد‪ ،‬و از ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻗﻮارﯾﺮي‬‫]‪ [1‬ﺻﺪ ﻫﺰار ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﻨﯿﺪه و ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺳﺒﺐ او را در ﺣﻔﺎظ ﺣﺪﯾﺚ ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺧﻄﯿﺐ ﻟﺒﯿﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬ﺑﺂﻧﮑﻪ او ﺛﻘﮥ‪ ،‬و ﺛﺒﺖ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 52‬از ‪205‬‬‫و ﺣﺠﺖ‪ ،‬و ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬و ﻣﺸﻬﻮر ﺑﺎﻟﺤﻔﻆ ﺑﻮده‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺛﻌﻠﺐ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ«‬‫ﺷﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ﮐﻪ ﻣﺨﺘﺼﺮ از »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ذﻫﺒﯽ اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﺛﻌﻠﺐ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺤﺪث ﺷﯿﺦ اﻟﻠﻐﮥ و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﻮﻻﻫﻢ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﻘﺪم ﻓﯽ ﻧﺤﻮ اﻟﮑﻮﻓﯿﯿﻦ‪ ،‬وﻟﺪ‬‫ﺳﻨﮥ ‪ ،200‬و اﺑﺘﺪأ اﻟﻄﻠﺐ ﺳـﻨﮥ ‪ ،16‬ﺣﺘﯽ ﺑﺮع ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ اﺧﺮﺟﺘﻪ ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻦ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‬‫اﻟﻘﻮارﯾﺮي ﻣﺎﺋﮥ اﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﮐﺎن ﺛﻘﮥ‪ ،‬ﺛﺒﺘﺎ ﺣﺠﮥ‪ ،‬ﺻﺎﻟﺤﺎ‪ ،‬ﻣﺸﻬﻮرا ﺑﺎﻟﺤﻔﻆ‪ ،‬ﻣﺎت ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺳﻨﮥ ‪2] .291‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺛﻌﻠﺐ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة«‬‫)و ﻧﯿﺰ ﺷﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻠﻐﻮﯾﯿﻦ و اﻟﻨﺤﺎة« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﯾﺴﺎر اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ ﻣﻮﻻﻫﻢ اﻟﺒﻐـﺪادي اﻻﻣﺎم أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺛﻌﻠﺐ‪ ،‬اﻣﺎم اﻟﮑﻮﻓﯿﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و اﺑﺘﺪأ‬‫اﻟﻨﻈﺮ ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ و اﻟﺸﻌﺮ ]‪ [1‬ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﺑﻦ ﻣﯿﺴﺮة اﻟﻘﻮارﯾﺮي اﻟﺒﺼﺮي اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪.235‬‬‫]‪ [2‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪.290‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪40 :‬‬‫و اﻟﻠﻐﮥ ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ ﻋﺸـﺮة‪ ،‬و ﺣﻔﻆ ﮐﺘﺐ اﻟﻔﺮاء‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﻔﺘﻪ ﻣﻨﻬﺎ ﺣﺮف‪ ،‬و ﻋﻨﯽ ﺑﺎﻟﻨﺤﻮ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ اﺗﻘﻨﻪ اﮐﺐ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻌﺮ و اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و‬‫اﻟﻐﺮﯾﺐ‪ ،‬و ﻻزم اﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ ]‪ [1‬ﺑﻀﻊ ﻋﺸﺮة ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫و ﺳﻤﻊ ﻣﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻼم اﻟﺠﻤﺤﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﻐﯿﺮة اﻻﺛﺮم‪ ،‬و ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﺎﺻﻢ‪ ،‬و ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻘﻮارﯾﺮي‪ ،‬و ﺧﻠﻒ‪.‬‬‫و روي ﻋﻨﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﯿﺰﯾﺪي‪ ،‬و اﻷﺧﻔﺶ اﻻﺻﻐﺮ‪ ،‬و ﻧﻔﻄﻮﯾﻪ و أﺑﻮ ﻋﻤﺮ اﻟﺰاﻫﺪ‪ ،‬و ﺟﻤﻊ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺑﻌﻀﻬﻢ‪ :‬اﻧﻤﺎ ﻓﻀﻞ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﻫﻞ ﻋﺼﺮه ﺑﺎﻟﺤﻔﻆ ﻟﻠﻌﻠﻮم اﻟﺘﯽ ﺗﻀﯿﻖ ﻋﻨﻬﺎ اﻟﺼﺪور‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺛﻌﻠﺐ‪ :‬ﮐﻨﺖ أﺳﯿﺮ اﻟﯽ اﻟﺮﯾﺎﺷﯽ ﻷﺳﻤﻊ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ ﯾﻮﻣﺎ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻗﺮئ ﻋﻠﯿﻪ‪:‬‬‫ﻣﺎ ﺗﻨﻘﻢ اﻟﺤﺮب اﻟﻌﻮان ﻣﻨﯽ ﺑﺎزل ﻋﺎﻣﯿﻦ ﺻﻐﯿﺮ ﺳﻦ‬‫ﮐﯿﻒ ﺗﻘﻮل‪ :‬ﺑـﺎذل أو ﺑـﺎذل؟ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬أ ﺗﻘﻮل ﻟﯽ ﻫـﺬا ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ؟ اﻧﻤـﺎ أﻗﺼـﺪك ﻟﻐﯿﺮ ﻫـﺬا‪ ،‬ﯾﺮوي ﺑﺎﻟﺮﻓﻊ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﺘﺌﻨﺎف‪ ،‬و اﻟﻨﺼﺐ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺤﺎل‪ ،‬و اﻟﺨﻔﺾ ﻋﻠﯽ اﻻﺗﺒﺎع ﻓﺎﺳﺘﺤﯿﯽ و أﻣﺴﮏ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ ﯾﮑﺘﺐ اﻟﻒ درﻫﻢ واﺣﺪة ﺑﺎﻟﻬﺎء‪ ،‬ﻓﺎذا ﻣّﺮ ﺑﻪ اﻟﻒ درﻫﻢ واﺣﺪ‪ ،‬أﺻﻠﺤﻪ واﺣﺪة‪ ،‬و ﮐﺎن ﮐّﺘﺎﺑﻪ ﯾﻬﺎﺑﻮن‬‫ان ﯾﮑﻠﻤﻮه ﻓﯽ ذﻟـﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ ﯾﻮﻣﺎ‪ :‬أ ﺗـﺪري ﻟﻢ ﻋﻤﻞ اﻟﻔﺮاء »ﮐﺘﺎب اﻟﻬﺎء«؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻻ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻌﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﺄﻣﺮ ﻃﺎﻫﺮ ﺟـّﺪي‪ ،‬ﻗﻠﺖ‬‫ﻟﻪ‪ :‬اﻧﻪ ﻗﺪ ﻋﻤﻞ ﻟﻪ ﮐﺘﺒﺎ ﻣﻨﻬﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﺬّﮐﺮ و اﻟﻤﺆﻧﺚ ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﺎ ﻓﯿﻪ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﺜﻞ اﻟﻒ درﻫﻢ واﺣﺪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺠﻮز واﺣﺪة‪ ،‬ﻓﺘﻨّﺒﻪ و اﻣﺘﻨﻊ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ اﻟﻠﻐﻮي‪ :‬ﮐﺎن ﺛﻌﻠﺐ ﯾﻌﺘﻤـﺪ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ ﻓﯽ اﻟﻠﻐـﮥ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ]‪ [1‬اﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ زﯾﺎد اﻻدﯾﺐ اﻟﺒﻐﻮي اﻟﮑﻮﻓﯽ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪231‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪41 :‬‬‫ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﺎﺻﻢ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ‪.‬‬‫و ﯾﺮوي ﻋﻦ ﺑا ﻦ ﻣﺠـﺪة ﮐﺘﺐ أﺑﯽ زﯾﺪ‪ ،‬و ﻋﻦ اﻻﺛﺮم ﮐﺘﺐ أﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪة‪ ،‬و ﻋﻦ أﺑﯽ ﻧﺼـﺮ ﮐﺘﺐ اﻻﺻـﻤﻌﯽ‪ ،‬و ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮو ﮐﺘﺐ‬‫اﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺛﻘﮥ ﻣﺘﻘﻨﺎ ﯾﺴﺘﻐﻨﯽ ﺑﺸﻬﺮﺗﻪ ﻋﻦ ﻧﻌﺘﻪ ‪[1] ...‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 53‬از ‪205‬‬‫اﻟﯽ ان ﻗـﺎل )اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ( و ﻗـﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻣﺠﺎﻫـﺪ‪ :‬ﻗـﺎل ﻟﯽ ﺛﻌﻠﺐ‪ :‬ﯾـﺎ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ اﺷـﺘﻐﻞ اﺻـﺤﺎب اﻟﻘﺮآن ﺑﺎﻟﻘﺮآن ﻓﻔﺎزوا‪ ،‬و أﺻـﺤﺎب‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﻔﺎزوا‪ ،‬و اﺻﺤﺎب اﻟﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟﻔﻘﻪ ﻓﻔﺎزوا‪ ،‬و اﺷﺘﻐﻠﺖ أﻧﺎ ﺑﺰﯾﺪ و ﻋﻤﺮو ﻓﻠﯿﺖ ﺷﻌﺮي ﻣﺎ ذا ﯾﮑﻮن ﺣﺎﻟﯽ‪،‬‬‫ﻓﺎﻧﺼـﺮﻓﺖ ﻣﻦ ﻋﻨـﺪه ﻓﺮأﯾﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺗﻠـﮏ اﻟﻠﯿﻠـﮥ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﯽ اﻗﺮأ اﺑﺎ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﻨﯽ اﻟﺴـﻼم و ﻗﻞ ﻟﻪ‪ :‬اﻧﺖ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻌﻠﻢ‬‫اﻟﻤﺴﺘﻄﯿﻞ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻮ ﻋﻤﺮ اﻟﺰاﻫﺪ ]‪ :[3‬ﺳﺌﻞ ﺛﻌﻠﺐ ﻋﻦ ﺷﯽء ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ ادري‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﺴﺎﺋﻞ‪:‬‬‫ﺗﻘﻮل ﻻ ادري‪ ،‬و إﻟﯿﮏ ﺗﻀﺮب اﮐﺒﺎد اﻻﺑﻞ ﻣﻦ ﮐﻞ ﺑﻠﺪ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﻮ ﮐﺎن ﻻﻣﮏ ﺑﻌﺪد ﻣﺎ ﻻ ادري ﺑﻌﺮ ﻻﺳﺘﻐﻨﺖ‪.‬‬‫ﺻﻨـﻒ )اﻟﻤﺼـﻮن( ﻓﯽ اﻟﻨﺤـﻮ »اﺧﺘﻼـف اﻟﻨﺤـﻮﯾﯿﻦ« »ﻣﻌـﺎﻧﯽ اﻟﻘﺮآن« »ﻣﻌـﺎﻧﯽ اﻟﺸـﻌﺮ« »اﻟﻘﺮاءات« »اﻟﺘﺼـﻐﯿﺮ« »اﻟﻮﻗﻒ و اﻻﺑﺘـﺪاء« »اﻟﻬﺠـﺎء«‬‫»اﻻﻣﺎﻟﯽ« »ﻏﺮﯾﺐ اﻟﻘﺮآن« »اﻟﻔﺼﯿﺢ« و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻫﻮ ﻟﻠﺤﺴﻦ ﺑﻦ داود اﻟﺮﻗﯽ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻟﯿﻌﻘﻮب ﺑﻦ اﻟﺴﮑﯿﺖ‪ ،‬و ﻟﻪ اﺷﯿﺎء أﺧﺮ‪.‬‬‫و ﺛﻘﻞ ﺳﻤﻌﻪ ﺑﺂﺧﺮه ﺛﻢ ﺻﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻧﺼﺮف ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ ﻣﻦ اﻟﺠﺎﻣﻊ ﺑﻌﺪ اﻟﻌﺼﺮ‪ [1] ،‬ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ص ‪ 172‬ط ﺑﯿﺮوت دار اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺠﺎﻫﺪ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ ﮐﺒﯿﺮ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﺎﻟﻘﺮاءات ﻓﯽ ﺑﻐﺪاد ﺗﻮﻓﯽ ‪324‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻮ ﻋﻤﺮ اﻟﺰاﻫﺪ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﻐﺪادي‪ ،‬ﻏﻼم ﺛﻌﻠﺐ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ‪.345‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪42 :‬‬‫و إذا ﺑﺪاﺑّـﮥ ﻓﻠﻢ ﯾﺴـﻤﻊ ﺻﻮت ﺣﺎﻓﺮﻫﺎ‪ ،‬ﻓﺼـﺪﻣﺖ‪ ،‬ﻓﺴـﻘﻂ ﻋﻠﯽ رأﺳﻪ ﻓﯽ ﻫّﻮة ﻣﻦ اﻟﻄﺮﯾﻖ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﻘـﺪر ﻋﻠﯽ اﻟﻘﯿﺎم‪ ،‬ﻓﺤﻤﻞ اﻟﯽ ﻣﻨﺰﻟﻪ‪ ،‬و ﻣﺎت‬‫ﻣﻨﻪ ﯾﻮم اﻟﺴﺒﺖ ﻟﻌﺸﺮ ﺧﻠﻮن‪.‬‬‫و ﻗﯿـﻞ‪ :‬ﻟﺜﻼـث ﻋﺸـﺮة ﺑﻘﯿﺖ ﻣﻦ ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ ﺳـﻨﮥ اﺣـﺪي و ﺗﺴـﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ و ﺧّﻠﻒ ﮐﺘﺒﺎ ﺗﺴﺎوي أﻟﻔﯽ دﯾﻨﺎر و أﺣـﺪ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ اﻟﻒ‬‫درﻫﻢ‪ ،‬و دﮐﺎﮐﯿﻦ ﺗﺴﺎوي ﺛﻼﺛﮥ آﻻف دﯾﻨﺎر‪ ،‬ﻓﺮد ﻣﺎﻟﻪ اﻟﯽ ﺑﻨﺘﻪ و رﺛﺎه ﺑﻌﻀﻬﻢ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻣﺎت اﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ و ﻣﺎﺗﺖ دوﻟﮥ اﻻدب و ﻣﺎت اﺣﻤﺪ أﻧﺤﯽ اﻟﻌﺠﻢ و اﻟﻌﺮب‬‫ﻓﺎن ﺗﻮﻟﯽ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﻔﺘﻘﺪا ﻓﻠﻢ ﯾﻤﺖ ذﮐﺮه ﻓﯽ اﻟﻨﺎس و اﻟﮑﺘﺐ‬‫و ذﮐﺮه اﻟـﺪاﻧﯽ ﻓﯽ »ﻃﺒﻘـﺎت اﻟﻘﺮاء« ﻓﻘـﺎل‪ :‬روي اﻟﻘﺮاءة ﻋﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﻋـﺎﺻﻢ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﺤـﺎرث‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﮑﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و ﻋﻦ اﻟﻔﺮاء‪ ،‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب‬‫ﺣ ﺴ ﻦ ﻓﯿ ﻪ ‪.‬‬
‫روي اﻟﻘﺮاءة ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﻣﺠﺎﻫﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻻﻧﺒﺎري‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺛﻌﻠﺐ ﺑﻨﻘﻞ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن«‬‫)و ﻗﺎﺿـﯽ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺧّﻠﮑﺎن اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ اﻻرﺑﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ﻓﯽ اﻧﺒﺎء اﺑﻨﺎء‬‫اﻟﺰﻣﺎن« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ ﺳـﯿﺎر اﻟﻨﺤﻮي اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ ﺑﺎﻟﻮﻻء اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺜﻌﻠﺐ‪ ،‬وﻻﺋﻪ ﻟﻤﻌﻦ ﺑﻦ ]‪ [2‬زاﺋﺪة اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ اﻻﺗﯽ ذﮐﺮه‬‫اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﺣﺮف اﻟﻤﯿﻢ‪ ،‬ﮐﺎن اﻣﺎم اﻟﮑﻮﻓﯿﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﻠﻐـﮥ‪ ،‬ﺳـﻤﻊ اﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ‪ ،‬و اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﺑﮑﺎر ]‪ [3‬روي ﻋﻨﻪ اﻻﺧﻔﺶ ]‪[4‬‬‫اﻻﺻﻐﺮ‪ ،‬و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺑﻦ اﻻﻧﺒﺎري‪ ،‬و اﺑﻮ ﻋﻤﺮ اﻟﺰاﻫﺪي و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ [1] .‬ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ص ‪ 173‬ط ﺑﯿﺮوت دار اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ‬‫]‪ [2‬ﻣﻌﻦ ﺑﻦ زاﺋﺪة‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ أﺷﻬﺮ اﺟﻮاد اﻟﻌﺮب‪ ،‬ﻗﺘﻞ ﻏﯿﻠﮥ ﻓﯽ ﺳﺠﺴﺘﺎن ﺳﻨﮥ ‪.151‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﺑﮑﺎر‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﮑﯽ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء اﻻﻧﺴﺎب ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪256‬‬‫]‪ [4‬اﻻﺧﻔﺶ اﻻﺻﻐﺮ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻨﺤﻮي اﻟﺒﻐﺪادي‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪315‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪43 :‬‬‫و ﮐﺎن ﺛﻘـﮥ ﺣﺠـﮥ‪ ،‬ﺻﺎﻟﺤﺎ‪ ،‬ﻣﺸـﻬﻮرا ﺑﺎﻟﺤﻔﻆ‪ ،‬و ﺻـﺪق اﻟﻠﻬﺠـﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺮﻓـﮥ ﺑﺎﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ‪ ،‬و رواﯾﮥ اﻟﺸـﻌﺮ اﻟﻘﺪﯾﻢ‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﺎ ﻋﻨﺪ اﻟﺸـﯿﻮخ‪ ،‬ﻣﻨﺬ ﻫﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 54‬از ‪205‬‬‫ﺣﺪث ﻓﮑﺎن اﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ إذا ﺷﮏ ﻓﯽ ﺷﯽء‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﻪ ﻣﺎ ﺗﻘﻮل ﯾﺎ اﺑﺎ اﻟﻌﺒﺎس ﻓﯽ ﻫﺬا؟‬‫ﺛﻘـﮥ ﺑﻐﺰارة ﺣﻔﻈﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬اﺑﺘﺪأت ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ و اﻟﻠﻐﮥ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ ﻋﺸـﺮة و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﻧﻈﺮت ﻓﯽ ﺣﺪود اﻟﻔﺮاء و ﺳـﻨﯽ ﺛﻤﺎﻧﯽ‬‫ﻋﺸـﺮة ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ﺑﻠﻐﺖ ﺧﻤﺴﺎ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ و ﻣﺎ ﺑﻘﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺴﺌﻠﮥ ﻟﻠﻔﺮاء اﻻ و أﻧﺎ أﺣﻔﻈﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺠﺎﻫﺪ اﻟﻤﻘﺮئ‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﯽ ﺛﻌﻠﺐ‪:‬‬‫ﯾﺎ اﺑﺎ ﺑﮑﺮ اﺷـﺘﻐﻞ اﺻـﺤﺎب اﻟﻘﺮآن ﺑﺎﻟﻘﺮآن ﻓﻔﺎزوا‪ ،‬و اﺷـﺘﻐﻞ اﺻـﺤﺎب اﻟﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟﻔﻘﻪ ﻓﻔﺎزوا‪ ،‬و اﺷﺘﻐﻠﺖ اﻧﺎ ﺑﺰﯾﺪ و ﻋﻤﺮو‪ ،‬ﻓﻠﯿﺖ ﺷﻌﺮي ﻣﺎ ذا‬‫ﯾﮑﻮن ﺣﺎﻟﯽ ﻓﯽ اﻵﺧﺮة؟ ﻓﺎﻧﺼـﺮﻓﺖ ﻣﻦ ﻋﻨـﺪه‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺗﻠﮏ اﻟﻠﯿﻠـﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬اﻗﺮأ أﺑﺎ اﻟﻌﺒﺎس ﻋﻨﯽ‬‫اﻟﺴﻼم و ﻗﻞ ﻟﻪ اﻧﺖ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﻤﺴﺘﻄﯿﻞ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ ﻋﺒﺪ ﻟا ﱠﻠﻪ اﻟﺮوذﺑﺎري اﻟﻌﺒﺪ اﻟﺼﺎﻟﺢ أراد ان اﻟﮑﻼم ﺑﻪ ﯾﮑﻤﻞ و اﻟﺨﻄﺎب ﯾﺠﻤﻞ‪ ،‬و ان ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻌﻠﻮم ﻣﻔﺘﻘﺮة إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻮ ﻋﻤﺮ اﻟﺰاﻫـﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻤﻄﺮز‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺛﻌﻠﺐ ﻓﺴﺄﻟﻪ ﺳﺎﺋﻞ ﻋﻦ ﺷـﯽء ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻻ أدري‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﺗﻘﻮل ﻻ‬‫أدري و إﻟﯿﮏ ﺗﻀﺮب اﮐﺒﺎد اﻻﺑﻞ و إﻟﯿﮏ اﻟﺮﺣﻠﮥ ﻣﻦ ﮐﻞ ﺑﻠﺪ؟ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس‪ :‬ﻟﻮ ﮐﺎن ﻻﻣﮏ ﺑﻌﺪد ﻣﺎ ﻻ أدري ﺑﻌﺮ ﻻﺳﺘﻐﻨﺖ‪.‬‬‫و ﺻﻨﻒ ﮐﺘﺎب »اﻟﻔﺼﯿﺢ« و ﻫﻮ ﺻﻐﯿﺮ اﻟﺤﺠﻢ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻔﺎﺋﺪة‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﻪ ﺷﻌﺮ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻻﻧﺒﺎري ﻓﯽ ﺑﻌﺾ أﻣﺎﻟﯿﻪ‪ :‬أﻧﺸﺪﻧﯽ ﺛﻌﻠﺐ و ﻻ ادري ﻫﻞ ﻫﯽ ﻟﻪ أو ﻟﻐﯿﺮه‪:‬‬‫إذا ﮐﻨﺖ ﻗﻮت اﻟﻨﻔﺲ ﺛﻢ ﻫﺠﺮﺗﻬﺎ ﻓﻠﻢ ﺗﻠﺒﺚ اﻟﻨﻔﺲ اﻟﺘﯽ اﻧﺖ ﻗﻮﺗﻬﺎ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪44 :‬‬‫ﺳﺘﺒﻘﯽ ﺑﻘﺎء اﻟﻀﺐ ﻓﯽ اﻟﻤﺎء أو ﮐﻤﺎ ﯾﺒﻘﯽ ﻟﺪي دﯾﻤﻮﻣﮥ اﻟﺒﯿﺖ ﺣﻮﺗﻬﺎ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺛﻌﻠﺐ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن«‬‫)و ﺷـﯿﺦ اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﯿﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن و ﻋﺒﺮة اﻟﯿﻘﻈﺎن« در ﺳـﻨﮥ اﺣﺪي و ﺗﺴـﻌﯿﻦ و‬‫ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻓﯽ اﻟﺴـﻨﮥ اﻟﻤﺬﮐﻮرة ﺗﻮﻓﯽ اﻻﻣﺎم ﻋﻠّﺎﻣﮥ اﻻدب‪ ،‬اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﺑﺜﻌﻠﺐ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ ﻣﻮﻻﻫﻢ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮي‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ‬‫اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﻔﯿﺪة‪ ،‬اﻧﺘﻬﺖ إﻟﯿﻪ رﯾﺎﺳﮥ اﻻدب ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ‪ :‬ﻗﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﻟﻤﺠﺎﻫﺪ اﻟﻤﻘﺮئ ﻗﺎل ﻟﯽ ﺛﻌﻠﺐ‪:‬‬‫ﯾﺎ اﺑﺎ ﺑﮑﺮ اﺷﺘﻐﻞ اﺻﺤﺎب اﻟﻘﺮآن ﺑﺎﻟﻘﺮآن ﻓﻔﺎزوا‪ ،‬و اﺷﺘﻐﻞ اﺻﺤﺎب اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و اﺷﺘﻐﻞ اﺻﺤﺎب اﻟﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟﻔﻘﻪ ﻓﻔﺎزوا‪ ،‬و اﺷﺘﻐﻠﺖ‬‫اﻧﺎ ﺑﺰﯾﺪ و ﻋﻤﺮو‪ ،‬ﻓﻠﯿﺖ ﺷـﻌﺮي ﻣﺎ ذا ﯾﮑﻮن ﺣﺎﻟﯽ ﻓﯽ اﻵﺧﺮة؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎﻧﺼـﺮﻓﺖ ﻣﻦ ﻋﻨﺪه ﻓﺮأﯾﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﻠﯿﻠﮥ‬‫ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬اﻗﺮأ اﺑﺎ اﻟﻌﺒﺎس ﻋّﻨﯽ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و ﻗﻞ ﻟﻪ‪ :‬اﻧﺖ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﻤﺴﺘﻄﯿﻞ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻌﺒﺪ اﻟﺼﺎﻟﺢ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺮوذﺑﺎري‪ :‬أراد ان اﻟﮑﻼم ﺑﻪ ﯾﮑﻤﻞ و اﻟﺨﻄﺎب ﺑﻪ ﯾﺠﻤﻞ‪ ،‬و ان ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻌﻠﻮم ﻣﻔﺘﻘﺮة إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫ﺻﻨﻒ‪ -‬ﮐﺘﺎب »اﻟﻔﺼﺤﺎء«‪ -‬و ﻫﻮ ﺻﻐﯿﺮ اﻟﺤﺠﻢ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻔﺎﺋﺪة‪ ،‬و‪ -‬ﮐﺘﺎب »اﻋﺮاب اﻟﻘﺮآن«‪ -‬و‪» -‬ﮐﺘﺎب اﻟﻘﺮاءات« و‪» -‬ﮐﺘﺎب ﺣﺪ اﻟﻨﺤﻮ« و‪-‬‬‫»ﮐﺘﺎب ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻟﺸـﻌﺮ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ و ﻫﯽ ﺑﻀـﻌﮥ ﻋﺸـﺮ ﻣﺼـﻨﻔﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻣﺎم اﻟﮑﻮﻓﯿﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ اﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ و ﻟا ﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ‬‫ﺑﮑﺎر‪ ،‬و روي ﻋﻨﻪ اﻻﺧﻔﺶ اﻻﺻﻐﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻻﻧﺒﺎري ]‪ ،[2‬و اﺑﻮ ﻋﻤﺮو اﻟﺰاﻫﺪ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ [1] .‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 1‬ص ‪ 84‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ اﻻﻧﺒﺎري‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﺣـﺪ اﻋﻼم اﻻدب‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪ :‬ﮐﺎن ﯾﺤﻔﻆ ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ اﻟﻒ ﺷﺎﻫﺪ ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ اﻻﻧﺒﺎر ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻔﺮات ﺳﻨﮥ ‪ 271‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد ‪.328‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪45 :‬‬‫و ﮐﺎن ﺛﻘـﮥ‪ ،‬ﺻﺎﻟﺤﺎ‪ ،‬ﻣﺸـﻬﻮرا ﺑﺎﻟﺤﻔﻆ‪ ،‬و ﺻـﺪق اﻟﻠﻬﺠﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ ﺑﺎﻟﻌﺮﺑﯿﮥ و رواﯾﮥ اﻟﺸـﻌﺮ اﻟﻘﺪﯾﻢ‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﺎ ﻋﻨﺪ اﻟﺸـﯿﻮخ ﻣﻨﺬ ﻫﻮ ﺣّﺪث‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن اﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ إذا ﺷﮏ ﻓﯽ ﺷﯽء ﻗﺎل ﻟﻪ ﻣﺎ ﺗﻘﻮل ﯾﺎ اﺑﺎ اﻟﻌﺒﺎس ﻓﯽ ﻫﺬا؟ ﻟﻐﺰارة ﺣﻔﻈﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ‪ :‬أﻧﺸﺪﻧﯽ ﺛﻌﻠﺐ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 55‬از ‪205‬‬‫إذا ﮐﻨﺖ ﻗﻮت اﻟﻨﻔﺲ ﺛﻢ ﻫﺠﺮﺗﻬﺎ ﻓﻠﻢ ﺗﻠﺒﺚ اﻟﻨﻔﺲ اﻟﺘﯽ اﻧﺖ ﻗﻮﺗﻬﺎ‬‫ﺳﯿﺒﻘﯽ ﺑﻘﺎء اﻟﻀﺐ ﻓﯽ اﻟﻤﺎء أو ﮐﻤﺎ ﯾﻌﯿﺶ ﻟﺪي دﯾﻤﻮﻣﮥ اﻟﺒﯿﺖ ﺣﻮﺗﻬﺎ‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻫﮑﺬا ﺣﮑﺎه ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ ،‬و اﻟﺬي ﻧﻌﺮﻓﻪ‪ :‬أو ﮐﻤﺎ ﯾﻌﯿﺶ ﺑﺒﯿﺪاء اﻟﻤﻔﺎوز ﺣﻮﺗﻬﺎ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﺳﺒﺐ وﻓﺎﺗﻪ أﻧﻪ ﺧﺮج ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ ﻣﻦ اﻟﺠﺎﻣﻊ ﺑﻌﺪ اﻟﻌﺼﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗﺪ ﻟﺤﻘﻪ ﺻﻤﻢ ﻻ ﯾﺴﻤﻊ اﻻ ﺑﻌﺪ ﺗﻌﺐ ﺷﺪﯾﺪ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﻓﯽ ﯾﺪه ﮐﺘﺎب‬‫ﯾﻨﻈﺮ ﻓﯿﻪ ﻓﯽ ﻟا ﻄﺮﯾﻖ ﻓﺼـﺪﻣﺘﻪ ﻓﺮس ﻓـﺄﻟﻘﺘﻪ ﻓﯽ ﻫﻮة ﻓﺄﺧﺮج ﻣﻨﻬﺎ و ﻫﻮ ﮐﺎﻟﻤﺨﺘﻠﻂ‪ ،‬ﻓﺤﻤﻞ اﻟﯽ ﻣﻨﺰﻟﻪ و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﺤﺎل‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﺘﺄوه ﻣﻦ‬‫رأﺳﻪ‪ ،‬ﻓﻤﺎت ﺛﺎﻧﯽ ﯾﻮم‪ ،‬و )اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ( ﻧﺴﺒﮥ اﻟﯽ ﺷﯿﺒﺎن ﺣﯽ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ واﺋﻞ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺑﻘﻮل ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫)و ﺣﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« در ﺳﻨﻪ اﺣﺪي و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ ﺛﻌﻠﺐ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ ﻣﻮﻻﻫﻢ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮي‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺘﺼـﺮﯾﻒ« ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ ﺑﺒﻐﺪاد‬‫و ﻟﻪ اﺣﺪي و ﺗﺴـﻌﻮن ﺳـﻨﮥ ﻗﺮأ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﻣﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﻮارﯾﺮي و ﻃﺎﺋﻔﮥ‪ ،‬و اﻧﺘﻬﺖ إﻟﯿﻪ رﯾﺎﺳﮥ اﻻدب ﻓﯽ‬‫ز ﻣ ﺎ ﻧ ﻪ ]‪. [ 2‬‬‫)و ﻋﻤﺮ ﺑـﻦ ﻣﻈﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔـﻮارس ﺑﻦ ﻋﻠﯽ زﯾﻦ اﻟـﺪﯾﻦ ]‪ [1‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨـﺎن ج ‪ 2‬ص ‪ 218‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ ﺳـﻨﮥ‬‫‪1338‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 2‬ص ‪88‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺛﻌﻠﺐ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ اﻟﻮردي در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ«‬‫اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﻌﺮي اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻮردي در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ﻓﯽ اﺧﺒﺎر اﻟﺒﺸﺮ« در وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺑﺒﻐـﺪاد ﺗﻮﻓﯽ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﯾـﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺜﻌﻠﺐ اﻣﺎم اﻟﮑﻮﻓﯿﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬ﺛﻘﮥ ﺣﺠﮥ ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬و ﻣﻮﻟﺪه اول‬‫ﺳﻨﮥ ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻗﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺠﺎﻫﺪ ]‪ [1‬اﻟﻤﻘﺮئ ﻗﺎل ﻟﯽ ﺛﻌﻠﺐ‪ :‬ﯾﺎ اﺑﺎ ﺑﮑﺮ اﺷﺘﻐﻞ اﺻﺤﺎب اﻟﻘﺮآن ﺑﺎﻟﻘﺮآن ﻓﻔﺎزوا‪ ،‬و أﺻﺤﺎب اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫ﻓﻔﺎزوا و اﺷـﺘﻐﻞ اﺻـﺤﺎب اﻟﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟﻔﻘﻪ ﻓﻔﺎزوا‪ ،‬و اﺷـﺘﻐﻠﺖ أﻧﺎ ﺑﺰﯾﺪ و ﻋﻤﺮو‪ ،‬ﻓﻠﯿﺖ ﺷﻌﺮي ﻣﺎ ذا ﯾﮑﻮن ﺣﺎﻟﯽ ﻓﯽ اﻵﺧﺮة ﻓﺎﻧﺼﺮﻓﺖ ﻣﻦ ﻋﻨﺪه‬‫ﻓﺮأﯾﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﻠﮏ اﻟﻠﯿﻠﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻗﺮأ اﺑﺎ اﻟﻌﺒﺎس ﻋّﻨﯽ اﻟﺴﻼم و ﻗﻞ ﻟﻪ‪ :‬اﻧﺖ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﻤﺴﺘﻄﯿﻞ‪.‬‬‫ﻗـﺎل أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺮوذﺑـﺎري اﻟﻌﺒـﺪ اﻟﺼﺎﻟـﺢ‪ :‬أراد ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أن اﻟﮑﻼـم ﺑﻪ ﯾﮑﻤـﻞ‪ ،‬و اﻟﺨﻄﺎب ﺑﻪ ﯾﺠﻤﻞ‪ ،‬و ان ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻌﻠﻮم‬‫ﻣﻔﺘﻘﺮة إﻟﯿﻪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ ]‪[2‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺛﻌﻠﺐ ﺑﻨﻘﻞ ﻧﻮوي در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء«‬‫)و ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺷﺮف ﺑﻦ ﻣﺮي اﻟﻨﻮوي در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء و اﻟﻠﻐﺎت« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﺛﻌﻠﺐ ﻣـﺬﮐﻮر ﻓﯽ ﺑـﺎب اﻟﻮﻗﻒ ﻣﻦ »اﻟﻤﻬـﺬب« و »اﻟﻮﺳـﯿﻂ« ﻫﻮ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺠﻤﻊ ﻋﻠﯽ اﻣﺎﻣﺘﻪ و ﮐﺜﺮة ﻋﻠﻮﻣﻪ و ﺟﻼﻟﺘﻪ‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ‬‫ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﯾﺪ اﺑﻦ ﺳﯿﺎر اﻟﺸﺎﻣﯽ ﻣﻮﻻﻫﻢ اﻣﺎم اﻟﮑﻮﻓﯿﯿﻦ ﻓﯽ ﻋﺼﺮه ﻟﻐﮥ و ﻧﺤﻮا‪ ،‬و ﺛﻌﻠﺐ ﻟﻘﺐ ﻟﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻻﻣﺎم أﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر اﻻزﻫﺮي ﻓﯽ ﺧﻄﺒـﮥ ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟﻠﻐﮥ«‪ :‬أﺟﻤﻊ أﻫﻞ ﻫﺬه اﻟﺼـﻨﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯿﯿﻦ أﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ زﻣﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺛﻌﻠﺐ ]‪ [1‬اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺠﺎﻫﺪ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﮐﺒﯿﺮ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﺎﻟﻘﺮاءات ﻓﯽ ﻋﺼﺮه ﺗﻮﻓﯽ )‪(324‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ج ‪ 1‬ص ‪ 342‬ط اﻟﻨﺠﻒ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 56‬از ‪205‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪47 :‬‬‫و أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾـﺪ اﻟﻤﺒﺮد ﻣﺜﻠﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ أﻋﻠﻢ اﻟﺮﺟﻠﯿﻦ و أورﻋﻬﻤﺎ‪ ،‬و أروﯾﻬﻤﺎ ﻟﻠﻐﺎت و اﻟﻐﺮﯾﺐ‪ ،‬و أوﺟﺰﻫﻤﺎ‬‫ﮐﻼﻣـﺎ‪ ،‬و أﻗﻠﻬﻤـﺎ ﻓﻀﻮﻻـ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾـﺪ أﻋـﺬب اﻟﺮﺟﻠﯿﻦ ﺑﯿﺎﻧـﺎ‪ ،‬و أﺣﻔﻈﻬﻤـﺎ ﻟﻠﺸـﻌﺮ اﻟﻤﺤـﺪث‪ ،‬و اﻻﺧﺒﺎر اﻟﻔﺼـﯿﺤﮥ و أﻋﻠﻤﻬﻤﺎ‬‫ﺑﻤـﺬاﻫﺐ اﻟﺒﺼـﺮﯾﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ و ﻣﻘـﺎﯾﯿﺴﻪ‪ ،‬و ﮐـﺎن أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺣﺎﻓﻈـﺎ ﻟﻤـﺬاﻫﺐ اﻟﻌﺮاﻗﯿﯿﻦ‪ ،‬أﻋﻨﯽ اﻟﮑﺴﺎﺋﯽ و اﻟﻔﺮاء و اﻻﺣﻤﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﻣﺘﻘﺪﻣﺎ ﻓﯽ ﺻﻨﺎﻋﺘﻪ‪ ،‬ﻋﻔﯿﻔﺎ ﻋﻦ اﻻﻃﻤﺎع اﻟﺪﻧﯿﮥ‪ ،‬ورﻋﺎ ﻋﻦ اﻟﻤﮑﺎﺳﺐ اﻟﺨﺒﯿﺜﮥ‪.‬‬‫ﻗـﺎل ﻏﯿﺮ اﻻـزﻫﺮي‪ :‬ﺳـﻤﻊ ﺛﻌﻠﺐ اﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ‪ ،‬و اﻻﺛﺮم‪ ،‬و اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﺑﮑﺎر‪ ،‬و أﺧـﺬ ﻋﻨﻪ اﺑﻦ اﻻﻧﺒﺎري‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﻤﺮ اﻟﺰاﻫـﺪ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﺛﻘﮥ‪ ،‬دﯾﻨﺎ‪ ،‬ﺻﺎﻟﺤﺎ ورﻋﺎ‪.‬‬‫ﺣﮑﯽ ﻋﻦ ﺻـﺎﺣﺒﻪ أﺑﯽ ﻋﻤﺮ اﻟﺰاﻫـﺪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ أﺑﯽ اﻟﻌﺒـﺎس ﺛﻌﻠﺐ ﻓﺴـﺄﻟﻪ ﺳﺎﺋـﻞ ﻋﻦ ﺷـﯽء‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ أدري‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﺗﻘﻮل ﻻ‬‫أدري و إﻟﯿﮏ ﺗﻀﺮب أﮐﺒﺎد اﻻﺑﻞ‪ ،‬و إﻟﯿﮏ اﻟﺮﺣﻠﮥ ﻣﻦ ﮐﻞ ﺑﻠﺪ؟ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﺛﻌﻠﺐ‪ :‬ﻟﻮ ﮐﺎن ﻻﻣﮏ ﺑﻌﺪد ﻣﺎ ﻻ أدري ﺑﻌﺮ ﻻﺳﺘﻐﻨﺖ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺛﻌﻠﺐ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﻨﮥ ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد ﯾﻮم اﻟﺴﺒﺖ ﻟﺜﻼث ﻋﺸﺮة ﺑﻘﯿﺖ ﻣﻦ ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺒﻐﺪادي‪ :‬و دﻓﻦ ﺑﻤﻘﺒﺮة ﺑﺎب اﻟﺸﺎم رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ]‪[1‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ در ﺗﻘﺒﯿﺢ و ﺗﻔﻀﯿﺢ ﺟﺎﺣﻆ داد ﺳﺨﻦ داده اﺳﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫)و ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺳـﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« ﺑﻨﺴـﺒﺖ »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘـﺪال« زﯾﺎدهﺗﺮ اﻫﺘﻤﺎم در ﺗﻔﻀـﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿﺢ ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬و ﻧﻘﻞ ﻣﻌﺎﯾﺐ و ﻣﺜﺎﻟﺐ او‬‫ﻧﻤﻮده ﺑﺮ اﻫﻞ ﺣﻖ و اﯾﻘﺎن ﺑﺎر ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻣﺘﻨﺎن ﮔﺬاﺷـﺘﻪ‪ ،‬و رازي و اﺗﺒﺎع او را ﮐﻪ ﺗﺸـﺒﺚ ﺑﺨﺮاﻓﺎت ﺟﺎﺣﻆ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﺑﺴﺎن ﮐﺒﺎب ﮔـﺪاﺧﺘﻪ‪،‬‬‫ارﺑﺎب ﺑﺎﻃﻞ را در ﻣﻀﯿﻖ اﻓﺘﻀﺎح و ﺗﻌﺐ ﻧﺪاﻣﺖ اﻧﺪاﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﮑﻤﺎل اﻧﺰﻋﺎج و ﻗﻠﻖ ﻣﺒﺘﻼ ]‪ [1‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء ﻟﻠﻨﻮوي ج ‪ 2‬ﻣﻦ اﻟﻘﺴﻢ اﻻول‬‫ص ‪.275‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪48 :‬‬‫ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﯾُْﺨِﺮﺑ ُﻮَن ﺑ ُﯿﻮَﺗُﻬْﻢ ﺑ َِﺄﯾِْﺪﯾِﻬْﻢ‬‫(‬‫ﻓﻀﺎﯾﺢ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء«‬‫ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء«‪:‬‬‫اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ :‬اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﺘﺒﺤﺮ‪ ،‬ذو اﻟﻔﻨﻮن‪ ،‬أﺑﻮ ﻋﺜﻤﺎن ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﺒﻮب اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﻨﻈﺎم‪.‬‬‫و روي ﻋﻦ أﺑﯽ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ ،‬و ﺛﻤﺎﻣﮥ ﺑﻦ أﺷﺮس‪.‬‬‫روي ﻋﻨﻪ أﺑﻮ اﻟﻌﯿﻨﺎء‪ ،‬و ﯾﻤﻮت ﺑﻦ اﻟﻤﺰرع اﺑﻦ اﺧﺘﻪ‪.‬‬‫و ﮐﺎن أﺣﺪ اﻻذﮐﯿﺎء‪ ،‬ﻗﺎل ﺛﻌﻠﺐ‪ :‬ﻣﺎ ﻫﻮ ﺑﺜﻘﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل ﯾﻤﻮت‪ :‬ﮐﺎن ﺟﺪه ﺟﻤﺎﻻ أﺳﻮد‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ :‬ﻧﺴﯿﺖ ﻧﺴﺒﯽ ﺛﻼﺛﮥ أﯾﺎم ﺣﺘﯽ ﻋﺮﻓﻨﯽ أﻫﻠﯽ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﮐﺎن ﻣﺎﺟﻨﺎ ]‪ [1‬ﻗﻠﯿﻞ اﻟﺪﯾﻦ ﻟﻪ ﻧﻮادر‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﻤﺒﺮد‪ :‬دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﮐﯿﻒ أﻧﺖ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﯿﻒ ﻣﻦ ﻧﺼـﻔﻪ ﻣﻔﻠﻮج‪ ،‬و ﻧﺼـﻔﻪ اﻵﺧﺮ ﻣﻨﻘﺮس ]‪ ،[2‬ﻟﻮ ﻃـﺎر ﻋﻠﯿﻪ ذﺑﺎب ﻻﻟﻤﻪ؟ و اﻵﻓﮥ‬‫ﻓﯽ ﻫﺬا أﻧﯽ ﺟﺰت اﻟﺘﺴﻌﯿﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 57‬از ‪205‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻃﻠﺒﻪ ﻟا ﻤﺘﻮﮐﻞ‪ :‬ﻓﻘﺎل‪ :‬و ﻣﺎ ﯾﺼﻨﻊ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﺸﻖ ﻣﺎﺋﻞ و ﻟﻌﺎب ﺳﺎﺋﻞ؟‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ زﺑﯿﺮ‪ :‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺼﻮﻟﯽ‪ :‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﮐﺎن ﻣﻦ ﺑﺤﻮر اﻟﻌﻠﻢ و ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﮐﺜﯿﺮة ﺟﺪا‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻟﻢ ﯾﻘﻊ ﺑﯿﺪه ﮐﺘﺎب ﻗﻂ اﻻ اﺳـﺘﻮﻓﯽ ﻗﺮاءﺗﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ أﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﮑﺘﺮي دﮐﺎﮐﯿﻦ اﻟﮑﺘﺒﯿﯿﻦ‬‫و ﯾﺒﯿﺖ ﻓﯿﻬﺎ ﻟﻠﻤﻄﺎﻟﻌﮥ ]‪ [1‬اﻟﻤﺎﺟﻦ‪ :‬ﻗﻠﯿﻞ اﻟﺤﯿﺎء‪ ،‬ﺻﻠﺐ اﻟﻮﺟﻪ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﻨﻘﺮس‪ :‬اﻟﺬي أﺻﺎﺑﻪ اﻟﻘﺮس أي اﻟﺒﺮد اﻟﺸﺪﯾﺪ ﻓﺼﺎر ﯾﺎﺑﺴﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪49 :‬‬‫و ﮐﺎن ﺑﺎﻗﻌﮥ ]‪ [1‬ﻓﯽ ﻗﻮة اﻟﺤﻔﻆ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﮐﺎن ﻟا ﺠﺎﺣﻆ ﯾﻨﻮب ﻋﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﺼﻮﻟﯽ ﻣﺪة ﻓﯽ دﯾﻮان اﻟﺮﺳﺎﺋﻞ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻓﯽ ﻣﺮﺿﻪ ﻟﻠﻄﺒﯿﺐ‪ :‬اﺻﻄﻠﺤﺖ اﻻﺿﺪاد ﻋﻠﯽ ﺟﺴﺪي‪ ،‬ان أﮐﻠﺖ ﺑﺎردا أﺧﺬ ﺑﺮﺟﻠﯽ‪ ،‬و ان أﮐﻠﺖ ﺣﺎرا أﺧﺬ ﺑﺮأﺳﯽ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﮐﻼم اﻟﺠﺎﺣﻆ اﻟﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ :‬اﻟﻤﻨﻔﻌﮥ ﺗﻮﺟﺐ اﻟﻤﺤﺒﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﻀـﺮة ﺗﻮﺟﺐ ﻟﺒﻐﻀـﺘﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﻀﺎدة ﻋﺪاوة‪ ،‬و اﻻﻣﺎﻧﮥ ﻃﻤﺄﻧﯿﻨﮥ‪،‬‬‫و ﺧﻼف اﻟﻬﻮي ﯾﻮﺟﺐ اﻻﺳـﺘﺜﻘﺎل‪ ،‬و ﻣﺘﺎﺑﻌﺘﻪ ﯾﻮﺟﺐ اﻻﻟﻔـﮥ‪ ،‬اﻟﻌﺪل ﯾﻮﺟﺐ اﺟﺘﻤﺎع اﻟﻘﻠﻮب‪ ،‬و اﻟﺠﻮد ﯾﻮﺟﺐ اﻟﻔﺮﻗﮥ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﺨﻠﻖ اﻧﺲ‪ ،‬و‬‫اﻻﻧﻘﺒـﺎض وﺣﺸـﮥ‪ ،‬اﻟﺘﮑﺒﺮ ﻣﻘـﮥ‪ ،‬و اﻟﺘﻮاﺿﻊ ﻣﻘـﮥ‪ ،‬اﻟﺠﻮد ﯾﻮﺟﺐ اﻟﺤﻤـﺪ‪ ،‬و اﻟﺒﺨـﻞ ﯾﻮﺟﺐ اﻟـﺬم‪ ،‬اﻟﺘﻮاﻧﯽ ﯾﻮﺟﺐ اﻟﺤﺴـﺮة‪ ،‬و اﻟﺤﺰم ﯾﻮﺟﺐ‬‫اﻟﺴـﺮور‪ ،‬و اﻟﺘﻌﺰﯾﺮ ﻧﺪاﻣﮥ‪ ،‬و ﻟﮑﻞ واﺣﺪة ﻣﻦ ﻫﺬه اﻓﺮاط و ﺗﻘﺼـﯿﺮ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﯾﺼﺢ ﻧﺘﺎﺋﺠﻬﺎ إذا اﻗﯿﻤﺖ ﺣﺪودﻫﺎ‪ ،‬ﻓﺎن اﻻﻓﺮاط ﻓﯽ اﻟﺠﻮد ﺗﺒﺬﯾﺮ‪،‬‬‫و اﻻﻓﺮاط ﻓﯽ اﻟﺘﻮاﺿﻊ ﻣﺬﻟﮥ‪ ،‬و اﻻﻓﺮاط ﻓﯽ اﻟﻌﺬر ﯾﺪﻋﻮ اﻟﯽ أن ﻻ ﯾﺜﻖ ﺑﺄﺣﺪ‪ ،‬و اﻻﻓﺮاط ﻓﯽ اﻟﻤﺆاﻧﺴﮥ ﯾﺠﻠﺐ ﺧﻠﻄﺎء اﻟﺴﻮء‪.‬‬‫و ﻟﻪ‪ -:‬و ﻣـﺎ ﮐـﺎن ﺣﻘﯽ و أﻧﺎ واﺿﻊ ﻫـﺬﯾﻦ اﻟﮑﺘﺎﺑﯿﻦ ﻓﯽ ﺧﻠﻖ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻤﻌﻨﯽ اﻟـﺬي ﯾﮑﺜﺮه أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ﯾﻌﺰه‪ ،‬و ﻓﯽ ﻓﻀﻞ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ‬‫ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ و ﻋﺒﺪ ﺷـﻤﺲ و ﻣﺨﺰوم‪ -‬اﻻ أن أﻗﻌﺪ ﻓﻮق اﻟﺴﻤﺎﮐﯿﻦ ]‪ [2‬ﺑﻞ ﻓﻮق اﻟﻌﯿﻮق‪ ،‬أو اﺗﺠﺮ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﺮﯾﺖ ]‪ [1‬اﻟﺒﺎﻗﻌﮥ أي اﻟﺪاﻫﯿﮥ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪:‬‬‫ﻣﺎ ﻓﻼن اﻻ ﺑﺎﻗﻌﮥ ﻣﻦ اﻟﺒﻮاﻗﻊ‪ ،‬ﺳـﻤﯽ ﺑﺎﻗﻌﮥ ﻟﺤﻠﻮﻟﻪ ﺑﻘﺎع اﻻرض و ﮐﺜﺮة ﺗﻨﻘﯿﺒﻪ ﻓﯽ اﻟﺒﻼد‪ ،‬و ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺸـﺒﻪ اﻟﺮﺟﻞ اﻟﺒﺼـﯿﺮ ﺑﺎﻻﻣﻮر‪ ،‬و اﻟﻬﺎء‬‫ﻟﻠﻤﺒﺎﻟﻐﮥ ﮐﺎﻟﻌﻼﻣﮥ و اﻟﻨﺴﺎﺑﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴـﻤﺎﮐﺎن‪ :‬ﮐﻮﮐﺒـﺎن ﻧﯿﺮان‪ ،‬ﯾﻘـﺎل ﻻﺣـﺪﻫﻤﺎ‪ :‬اﻟﺴـﻤﺎك اﻟﺮاﻣـﺢ‪ ،‬ﻻن اﻣﺎﻣﻪ ﮐﻮﮐﺒﺎ ﺻـﻐﯿﺮا ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬راﯾـﮥ اﻟﺴـﻤﺎك و رﻣﺤﻪ‪ ،‬و ﻟﻼﺧﺮ‪:‬‬‫اﻟﺴﻤﺎك اﻻﻋﺰل ﻻن ﻟﯿﺲ اﻣﺎﻣﻪ ﺷﯽء‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪50 :‬‬‫اﻻﺣﻤﺮ‪ ،‬و أﻗﻮد اﻟﻌﻨﻘﺎء ﺑﺰﻣﺎم اﻟﯽ اﻟﻤﻠﮏ اﻻﮐﺒﺮ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب »اﻟﺤﯿﻮان« ﺳـﺒﻊ ﻣﺠﻠـﺪات‪ ،‬و أﺿﺎف إﻟﯿﻪ ﮐﺘﺎب »اﻟﻨﺴﺎء«‪ ،‬و ﻫﻮ ﻓﺮق ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﺬﮐﺮ و اﻻﻧﺜﯽ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »اﻟﺒﻐﺎل« و ﻗﺪ اﺿـﯿﻒ إﻟﯿﻪ‬‫ﮐﺘﺎب ﺳﻤﻮه ﮐﺘﺎب »اﻟﺠﻤﺎل« ﻟﯿﺲ ﻣﻦ ﮐﻼم اﻟﺠﺎﺣﻆ و ﻻ ﯾﻘﺎرﺑﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل رﺟﻞ ﻟﻠﺠﺎﺣﻆ‪ :‬أ ﻟﮏ ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة ﺿﯿﻌﮥ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺘﺒﺴﻢ و ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻤﺎ أﻧﺎ و ﺟﺎرﯾﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﯾﺨﺪﻣﻬﺎ‪ ،‬و ﺣﻤﺎر‪ ،‬و ﺧﺎدم‪ ،‬أﻫﺪﯾﺖ ﮐﺘﺎب »اﻟﺤﯿﻮان«‬‫اﻟﯽ اﺑﻦ اﻟﺰّﯾﺎت ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ أﻟﻔﯽ دﯾﻨﺎر‪ ،‬و أﻫﺪﯾﺖ اﻟﯽ ﻓﻼن ﻓﺬﮐﺮ ﻧﺤﻮا ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ أﻧﻪ ﻓﯽ ﺧﯿﺮ و ﺛﺮوة‪.‬‬‫ﻗﺎل ﯾﻤﻮت ﺑﻦ اﻟﻤﺰّرع‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﺧﺎﻟﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻣﻠﯿﺖ ﻋﻠﯽ اﻧﺴﺎن ﻣﺮة‪:‬‬‫أﻧﺒﺎ ﻋﻤﺮو‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻤﻠﯽ أﻧﺒﺎ ﺑﺸﺮ و ﮐﺘﺐ‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ زﯾﺪ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ ﺷﻤﺎﺋﻞ اﻟﺠﺎﺣﻆ أﻧﻪ ﯾﺨﻠﻖ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ]‪ [1‬اﻟﺼـﻔﺎر‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﻌﯿﻨﺎء ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ و اﻟﺠﺎﺣﻆ وﺿـﻌﻨﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﺪك‪ ،‬ﻓﺄدﺧﻠﻨﺎه ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﻮخ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬ﻓﻘﺒﻠﻮه اﻻ اﺑﻦ ﺷﯿﺒﮥ‬‫اﻟﻌﻠﻮي‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﯾﺸﺒﻪ آﺧﺮ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ أوﻟﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل اﻟﺼﻔﺎر ﮐﺎن أﺑﻮ اﻟﻌﯿﻨﺎء ]‪ [2‬ﯾﺤﺪث ﺑﻬﺬا ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﺗﺎب‪.‬‬‫ﻗﯿـﻞ ﻟﻠﺠﺎﺣـﻆ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﺣﺎﻟـﮏ؟ ﻗـﺎل‪ :‬ﯾﺘﮑﻠﻢ اﻟﻮزﯾﺮ ﺑﺮأﯾﯽ‪ ،‬و ﺻـﻼت اﻟﺨﻠﯿﻔـﮥ ﻣﺘﻮاﺗﺮة اﻟّﯽ‪ ،‬و آﮐﻞ ﻣﻦ اﻟﻄﯿﺮ أﺳـﻤﻨﻬﺎ‪ ،‬و أﻟﺒﺲ ﻣﻦ اﻟﺜﯿﺎب‬‫أﻟﯿﻨﻬﺎ‪ ،‬و أﻧﺎ ﺻﺎﺑﺮ ﺣﺘﯽ ﯾﺄﺗﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﻟﻔﺮج ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺑﻞ اﻟﻔﺮج ﻣﺎ أﻧﺖ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻞ اﺣﺐ أن اﻟﯽ اﻟﺨﻼﻓـﮥ‪ ،‬و ﯾﺨﺘﻠﻒ اﻟّﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﻟا ﻤﻠﮏ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 58‬از ‪205‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ اﻟﻮزﯾﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻘﺎﺋﻞ‪:‬‬‫ﺳﻘﺎم اﻟﺤﺮص ﻟﯿﺲ ﻟﻪ دواء و داء اﻟﺠﻬﻞ ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ﻃﺒﯿﺐ‬‫و ﻗﺎل‪ :‬أﻫـﺪﯾﺖ اﻟﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﮐﺘﺎب »اﻟﺤﯿﻮان« ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ ﺧﻤﺴﮥ ]‪ [1‬اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺼﻔﺎر‪ :‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫‪.341‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ اﻟﻌﯿﻨﺎء‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﺧﻼد اﻻﻫﻮازي اﻟﺒﺼﺮي ﻣﻦ ﻇﺮﻓﺎء اﻟﻌﺎﻟﻢ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ‪.283‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪51 :‬‬‫آﻻـف دﯾﻨﺎر‪ ،‬و أﻫـﺪﯾﺖ ﮐﺘﺎب »اﻟﺒﯿﺎن و اﻟﺘﺒﯿﯿﻦ« اﻟﯽ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ]‪ [1‬داود ﻓﺄﻋﻄـﺎﻧﯽ ﮐـﺬﻟﮏ‪ ،‬و أﻫـﺪﯾﺖ ﮐﺘﺎب »اﻟﺰرع و اﻟﻨﺨﻞ« اﻟﯽ‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺼﻮﻟﯽ ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ ﻣﺜﻠﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺮﺟﻌﺖ اﻟﯽ اﻟﺒﺼـﺮة و ﻣﻌﯽ ﺿـﯿﻌﮥ ﻻ ﺗﺤﺘﺎج اﻟﯽ ﺗﺤﺪﯾـﺪ و ﻻ اﻟﯽ ﺗﺴـﻤﯿﺪ‪ ،‬و ﻗـﺪ روي ﻋﻨﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود‬‫ﺣﺪﯾﺜﺎ واﺣﺪا‪.‬‬‫و ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﮐﺜﯿﺮة ﺟـﺪا ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬اﻟﺮد ﻋﻠﯽ أﺻـﺤﺎب اﻻوﻫﺎم« و »اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺸـّﺒﻬﮥ« و »اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺼﺎري« و »اﻟﻄﻔﯿﻠﯿـﮥ« و »ﻓﻀﺎﺋﻞ‬‫اﻟﺘﺮك« و »اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﯿﻬﻮد« و »اﻟﻮﻋﯿﺪ« و »اﻟﺤﺠﮥ« و »اﻟﻨﺒﻮة« و »اﻟﻤﻌﻠﻤﯿﻦ« و »اﻟﺒﻠﺪان« و »ﺣﺎﻧﻮت ﻋﻄﺎر« و »ذم اﻟﺰﻧﺎ«‪ ،‬و أﺷﯿﺎء‪.‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻼﻣﮥ ﮐﺘﺎﺑـﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻃﺎرق‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ اﻟﺴـﻠﻔﯽ‪ ،‬أﻧﺒﺎ اﻟﻤﺒﺎرك اﺑﻦ اﻟﻄﯿﻮري أﻧﺒﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﻮري اﻣﻼء‪ ،‬أﻧﺒﺎ‬‫ﺧﻠﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺑﺼﻮر‪ ،‬أﻧﺒﺎ أﺑﻮ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ]‪ [2‬زﺑﯿﺮ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬أﺗﯿﺖ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻓﺎﺳـﺘﺄذﻧﺖ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻃﻠﻊ‬‫ﻋﻠّﯽ ﻣﻦ ﮐّﻮة ﻓﯽ داره‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻣﻦ أﻧﺖ؟ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬رﺟﻞ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎب اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أو ﻣﺎ ﻋﻠﻤﺖ أﻧﯽ ﻻ أﻗﻮل ﺑﺎﻟﺤﺸﻮﯾـﮥ؟ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬اﻧﯽ اﺑﻦ‬‫أﺑﯽ داود‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺮﺣﺒﺎ ﺑﮏ و أﺑﯿﮏ ادﺧﻞ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ دﺧﻠﺖ‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﯽ ﻣﺎ ﺗﺮﯾـﺪ؟‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﺗﺤـﺪﺛﻨﯽ ﺑﺤـﺪﯾﺚ واﺣﺪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﮐﺘﺐ أﻧﺒﺎ ﺣﺠﺎج ﺑﻦ‬‫ا ﻟ ﻤﻨ ﻬ ﺎ ل‪،‬‬‫أﻧﺒﺎ ﺣﻤﺎد اﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ أﻧﺲ‪ ،‬أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺻﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﻃﻨﻔﺴﮥ ]‪ [3‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬زدﻧﯽ ﺣﺪﯾﺜﺎ آﺧﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ‬‫ﻻﺑﻦ أﺑﯽ داود أن ﯾﮑﺬب‪ [1] .‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻻﯾﺎدي اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﯽ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻓﯽ ﺑﻐﺪاد و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﻣﻔﻠﻮﺟﺎ ‪.240‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﺑﻦ زﺑﯿﺮ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺼﻨﻒ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪.379‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻄﻨﻔﺴﮥ ﺑﺴﮑﻮن اﻟﻨﻮن و اﻟﻄﺎء و اﻟﻔﺎء اﻟﻤﺜﻠﺜﮥ‪ :‬اﻟﺒﺴﺎط‪ -‬اﻟﺤﺼﯿﺮ‪ -‬اﻟﺜﻮب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪52 :‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﮐﻔﺎﻧـﺎ اﻟﺠﺎﺣﻆ اﻟﻤﺆﻧـﮥ‪ ،‬ﻓﻤﺎ روي ﻣﻦ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻻ اﻟﻨﺰر اﻟﯿﺴـﯿﺮ‪ ،‬و ﻻ ﻫﻮ ﺑﻤّﺘﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺑﻠﯽ ﻓﯽ اﻟﻨﻔﺲ ﻣﻦ ﺣﮑﺎﯾﺎﺗﻪ و ﻟﻬﺠﺘﻪ‪،‬‬‫ﻓﺮﺑﻤﺎ ﺟﺎزف‪ ،‬و ﺗﻠﻄﺨﻪ ﺑﻐﯿﺮ ﺑﺪﻋﮥ أﻣﺮ واﺿﺢ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﻪ أﺧﺒﺎري ﻋﻼﻣﮥ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ ﻓﻨﻮن و أدب ﺑﺎﻫﺮ‪ ،‬و ذﮐﺎء ﺑّﯿﻦ‪ ،‬ﻋﻔﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ ]‪.[1‬‬‫)از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ از ﺛﻌﻠﺐ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او در ﺣﻖ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ او ﺛﻘـﮥ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺧﻮد ذﻫﺒﯽ در‬‫ﺣﻖ او ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﮐﻪ او ﻣﺎﺟﻦ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﯽﺑﺎك ﺑﻮد‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ او ﻗﻠﯿﻞ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺣﮑﺎﯾﺎت از ﺟﺎﺣﻆ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد از ﺷـﻤﺎﺋﻞ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ او اﺧﺘﻼق ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬‫وﺿﻊ اﮐﺬوﺑﺎت و اﻓﺘﻌﺎل ﻣﻔﺘﺮﯾﺎت ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﺣﮑﺎﯾﺘﯽ ﮐﻪ ذﻫﺒﯽ از اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻼﻣﮥ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده واﺿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻧﺰد ﺟﺎﺣﻆ رﻓﺖ و اﺳﺘﯿﺬان ﺑﺮ او ﻧﻤﻮد‪،‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺳﺮ از درﯾﭽﻪ ﺑﺮآورد و ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺗﻮ ﮐﯿﺴﺘﯽ؟ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻋﺮض ﻧﻤﻮد ﮐﻪ ﻣﻦ ﻣﺮديام از اﺻﺤﺎب ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺠﻮاب اﺑﻦ‬‫أﺑﯽ داود ﮔﻔﺖ ﮐﻪ آﯾﺎ ﻧﺪاﻧﺴﺘﯽ ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻗﺎﺋﻞ ﻧﯿﺴﺘﻢ ﺑﺤﺸﻮﯾﻪ؟‬‫و اﯾﻦ ﮐﻼم دﻻﻟﺖ ﺻﺮﯾﺤﻪ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺟﺎﺣﻆ ارﺑﺎب ﺣﺪﯾﺚ را ﺣﺸﻮﯾﻪ ﻣﯽداﻧﺴﺖ‪ ،‬و ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﻬﺠﯿﻨﺸﺎن ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ ﺗﻘﻠﯿﻞ ﺟﺎﺣﻆ را در رواﯾﺖ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و اﮐﺘﻔﺎي او ﺑﺮ ﻧﺰر ﯾﺴـﯿﺮ‪ ،‬ﻋﯿﻦ ﻣﻨﺖ و اﺣﺴﺎن او ﻣﯽداﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ آﻧﺮا ﺑﮑﻔﺎﯾﺖ ﻣﺆﻧﺖ‬‫ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ و اﯾﻦ ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ در آﻧﮑﻪ اﮔﺮ ﺟﺎﺣﻆ اﮐﺜﺎر ﻧﻘﻞ رواﯾﺎت و اﺧﺒﺎر ]‪ [1‬ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء ج ‪ 11‬ص ‪ 526‬ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 59‬از ‪205‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪53 :‬‬‫ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬اﻫﻞ اﺳﻼم را در ﺑﻼد آﻓﺖ ﻣﯽاﻧﺪاﺧﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ ﺑﻘﻮل ﺧﻮد‪» :‬ﺑﻠﯽ ﻓﯽ اﻟﻨﻔﺲ ﻣﻦ ﺣﮑﺎﯾـﺎﺗﻪ و ﻟﻬﺠﺘﻪ« اﻓـﺎده ﮐﺮده ﺑـﺂﻧﮑﻪ ذﻫﺒﯽ او را در ﻟﻬﺠﻪ و ﺳـﺮد ﺣﮑﺎﯾﺎت ﻣﻌﺘﻤـﺪ و ﻣﻌﺘﺒﺮ‬‫ﻧﻤﯽداﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻘﻮل ﺧﻮد‪» :‬ﻓﺮﺑﻤﺎ ﺟﺎزف« ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺠﺎزﻓﺖ ﻣﯽﻧﻤﻮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل ذﻫﺒﯽ‪» :‬و ﺗﻠﻄﺨﻪ ﺑﻐﯿﺮ ﺑﺪﻋـﮥ أﻣﺮ واﺿﺢ« واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺒﺪﻋﺎت ﻣﺘﻌﺪده ﻣﺘﻠﻄﺦ و ﺑﺪﻧﺲ ﺿـﻼﻻت ﻣﺘﻨﻮﻋﻪ ﻣﺘﻮﺳـﺦ‬‫ﺑﻮده‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در ﻗﺪح ﺟﺎﺣﻆ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﻓﺮوﮔﺬار ﻧﮑﺮده‬‫و ﺷﯿﺦ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺣﺠﺮ در ﮐﺘﺎب‬‫»ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ آن ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ رب ﻣّﻨﺎن ﺑﺪﺳﺖ اﯾﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺼﯿﺎن ﺑﻌﺪ ﻣﺴﺎﻋﯽ ﻓﺮاوان اﻓﺘﺎده ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ اﻟﺠﺎﺣـﻆ ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼـﺎﻧﯿﻒ روي ﻋﻨﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻓﯿﻤﺎ ﻗﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل ﺛﻌﻠﺐ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺜﻘـﮥ و ﻻ ﻣﺄﻣﻮن‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﮐﺎن ﻣﻦ‬‫أﺋﻤﮥ اﻟﺒﺪع اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﺒﯿﺎن«‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻗﺮأ اﻟﻤﺄﻣﻮن ﮐﺘﺒﯽ ﻓﯽ اﻻﻣـﮥ ﻓﻮﺟـﺪﻫﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ أﺧﺒﺮوا ﺑﻪ‪ ،‬و ﺻـﺮت إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ أﻣﺮ اﻟﺒﺮﯾﺪي ﺑﺎﻟﻨﻈﺮ ﻓﯿﻬﺎ‬‫ﻟﯿﺨﺒﺮه ﻋﻨﻬـﺎ‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﯽ ﻗـﺪ ﮐﺎن ﺑﻌﺾ ﻣﻦ ﯾﺮﺗﻀـﯽ و ﯾﺼـﺪق ﺧﺒﺮه ﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﻦ ﻫـﺬه اﻟﮑﺘﺐ ﺑﺎﺣﮑﺎم اﻟﺼـﻨﻌﮥ و ﮐﺜﺮة اﻟﻔﺎﺋـﺪة‪ ،‬ﻓﻘﻠﻨﺎ ﻗـﺪ ﯾﺮﺑﯽ‬‫اﻟﺼـﻔﮥ ﻋﻠﯽ ﻟا ﻌﯿﺎن‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ رأﯾﺘﻬﺎ رأﯾﺖ اﻟﻌﯿﺎن‪ ،‬ﻗـﺪ أرﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺼـﻔﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻓﻠﯿﺘﻬﺎ ]‪ [1‬أرﺑﯽ اﻟﻔﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﯿـﺎن‪ ،‬و ﻫـﺬا ﮐﺘﺎب ﻻ ﯾﺤﺘﺎج اﻟﯽ‬‫ﺣﻀﻮر ﺻـﺎﺣﺒﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻔﺘﻘﺮ اﻟﯽ اﻟﻤﺤﺘﺠﯿﻦ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺟﻤﻊ اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﺳﺘﯿﻔﺎء ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺤﻘﻮق‪ ،‬ﻣﻊ اﻟﻠﻔﻆ اﻟﺠﺰل‪ ،‬و اﻟﻤﺨﺮج اﻟﺴـﻬﻞ‬‫ﻓﻬﻮ ﺳﻮﻗﯽ‪ ،‬ﻣﻠﻮﮐﯽ‪ ،‬و ﻋﺎﻣﯽ‪ ،‬ﺧﺎﺻﯽ‪ [1] .‬ﻓﻠﯽ ﯾﻔﻠﯽ اﻻﻣﺮ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻼم ﻓﯽ اﻟﻤﺎﺿﯽ و ﮐﺴﺮﻫﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﻀﺎرع‪ :‬ﺗﺄﻣﻞ وﺟﻮﻫﻪ و ﺗﺪﺑﺮه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪54 :‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻫﺬه و اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻔﮥ ﮐﺘﺐ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﮐﻠﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺴﺒﺤﺎن ﻣﻦ أﺻﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﺴـﻌﻮدي‪ :‬و ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺳﺖ و ﺧﻤﺴﯿﻦ ﻣﺎت اﻟﺠﺎﺣﻆ ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة‪ ،‬و ﻻ ﯾﻌﻠﻢ أﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﺮواة و أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ اﮐﺜﺮ‬‫ﮐﺘﺒ ﺎ ﻣﻨ ﻪ ‪.‬‬
‫و ﺣﮑﯽ ﯾﻤﻮت ]‪ [1‬ﺑﻦ اﻟﻤﺰرع ﻋﻦ اﻟﺠﺎﺣـﻆ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﺧﺎﻟﻪ اﻧﻪ دﺧﻞ إﻟﯿﻪ ﻧﺎس‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻠﯿﻞ‪ ،‬ﻓﺴﺄﻟﻮه ﻋﻦ ﺣﺎﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻋﻠﯿﻞ ﻣﻦ ﻣﮑﺎﻧﯿﻦ‪ :‬ﻣﻦ‬‫اﻻﻓﻼس و اﻟﺪﯾﻦ ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻞ ﻣﺘﻨﺎﻗﻀﮥ ﯾﺘﺨﻮف ﻣﻦ ﺑﻌﻀﻬﺎ اﻟﺘﻠﻒ‪ ،‬و اﻋﻈﻤﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻧﯿﻒ و ﺗﺴﻌﻮن ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻤﺮه‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻌﯿﻨﺎء‪ :‬ﻗﺎل اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ :‬ﮐﺎن اﻻﺻﻤﻌﯽ ]‪ [2‬ﻣﻨﺎﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ رﺳـﺘﻢ‪ :‬ﻻ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﻨﺎﻧﯿﺎ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﺗﺬﮐﺮ ﺣﯿﻦ ﺟﻠﺴﺖ إﻟﯿﻪ‬‫ﺗﺴﺄﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺠﻌﻞ ﯾﺄﺧﺬ ﻧﻌﻠﻪ ﺑﯿﺪه و ﻫﯽ ﻣﺨﺼﻮﻓﮥ ﻋﻦ ﯾﺪه‪ ،‬و ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻧﻌﻢ ﻣﺘﺎع اﻟﻘﺪري‪ ،‬ﻧﻌﻢ ﻣﺘﺎع اﻟﻔﺪري‪ ،‬ﻓﻌﻠﻤﺖ اﻧﻪ ﯾﻌﻨﯿﮏ ﻓﻘﻤﺖ و ﺗﺮﮐﺘﻪ‪.‬‬‫و روي اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻋﻦ ﺣﺠﺎج اﻻﻋﻮر‪ ،‬و أﺑﯽ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ ،‬و ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و رواﯾﮥ ﻋﻨﻬﻢ ﻓﯽ أﺛﻨﺎء ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻓﯽ »اﻟﺤﯿﻮان«‪.‬‬‫و ﺣﮑﯽ اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ اﻧﻪ دﺧﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﻫﻮ‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻗﺼﮥ‪ ،‬و ﺣﮑﯽ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﺑﺴﻨﺪ ﻟﻪ اﻧﻪ ﮐﺎن ﻻ ﯾﺼﻠﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺼﻮﻟﯽ‪ :‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺼﻔﺎر‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ اﻟﻌﯿﻨﺎء ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻧﺎ و اﻟﺠﺎﺣﻆ وﺿﻌﻨﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﺪك‪ ،‬و ادﺧﻠﻨﺎه ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﻮخ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬ﻓﻘﺒﻠﻮه اﻻ‬‫اﺑﻦ ﺷـﯿﺒﮥ اﻟﻌﻠﻮي ﻓـﺎﻧﻪ أﺑـﺎه‪ ،‬و ﻗـﺎل ﻫـﺬا ﮐـﺬب‪ ،‬ﺳـﻤﻌﻬﺎ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻣﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﻻﻋﻮر‪ [1] .‬ﯾﻤﻮت ﺑﻦ اﻟﻤﺰرع اﻟﻌﺒـﺪي‬‫اﻟﺒﺼﺮي ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻟﻌﻠﻢ و اﻻدب‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ‪.304‬‬‫]‪ [2‬اﻻﺻﻤﻌﯽ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻗﺮﯾﺐ اﻟﺒﺎﻫﻠﯽ اﻟﺒﺼﺮي‪ ،‬رواﯾﮥ اﻟﻌﺮب‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة ‪.216‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 60‬از ‪205‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪55 :‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﻣﺎ أراد ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻓﺪك‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ‪ :‬ﻫﻮ ﻣﻐﻤﻮص ﻓﯽ دﯾﻨﻪ‪.‬‬‫و ذﮐﺮ أﺑﻮ اﻟﻔﺮج اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺮﻣﯽ ﺑﺎﻟﺰﻧﺪﻗﮥ‪ ،‬و اﻧﺸﺪ ﻓﯽ ذﻟﮏ أﺷﻌﺎرا‪.‬‬‫و ﻗﺪ وﻗﻔﺖ ﻋﻠﯽ رواﯾﮥ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻋﻨﻪ‪ ،‬ذﮐﺮﺗﻬﺎ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻫﺬا اﻟﻤﻮﺿﻊ و ﻫﻮ ﻓﯽ اﻟﻄﯿﻮرﯾﺎت‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ ﻓﯽ »اﺧﺘﻼف اﻟﺤﺪﯾﺚ«‪ :‬ﺛﻢ ﻧﺼـﯿﺮ اﻟﯽ اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ ،‬و ﻫﻮ اﺣﺴﻨﻬﻢ ﻟﻠﺤﺠﮥ اﺳﺘﻨﺎدا‪ ،‬و اﺷﺪﻫﻢ ﺗﻠﻄﻔﺎ ﻟﺘﻌﻈﯿﻢ اﻟﺼﻐﯿﺮ ﺣﺘﯽ ﯾﻌﻈﻢ‪ ،‬و‬‫ﺗﺼـﻐﯿﺮ اﻟﻌﻈﯿﻢ ﺣﺘﯽ ﯾﺼـﻐﺮ‪ ،‬و ﯾﮑﻤﻞ اﻟﺸـﯽء و ﯾﻨﻘﺼﻪ ﻓﻨﺠـﺪه ﻣﺮة ﯾﺤﺘـﺞ ﻟﻠﻌﺜﻤﺎﻧﯿـﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺮاﻓﻀـﮥ‪ ،‬و ﻣﺮة ﻟﻠﺰﻧﺪﻗﮥ ﻋﻠﯽ أﻫﻞ اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬و ﻣﺮة‬‫ﯾﻔﻀﻞ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬و ﻣﺮة ﯾﺆﺧﺮه‪ ،‬و ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﮐﺬا و ﯾﺘﺒﻌﻪ أﻗﻮال اﻟﻤﺠﺎن‪ ،‬و ﯾﺬﮐﺮ ﻣﻦ اﻟﻔﻮاﺣﺶ ﻣﺎ ﯾﺠﻞ رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أن ﯾـﺬﮐﺮ ﻓﯽ ﮐﺘـﺎب ذﮐﺮ اﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﻓﯿﻪ ﻓﮑﯿﻒ ﻓﯽ ورﻗـﮥ أو ﺑﻌـﺪ ﺳـﻄﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﯾﻌﻤـﻞ ﮐﺘﺎﺑـﺎ ﯾـﺬﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﺣﺠﺞ‬‫اﻟﻨﺼﺎري ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺼﺎر اﻟﯽ اﻟﺮد ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺗﺠﻮز اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬ﮐﺄﻧﻪ اﻧﻤﺎ أراد ﺗﻨﺒﯿﻬﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻻ ﯾﻌﺮﻓﻮن‪ ،‬و ﺗﺸـﮑﯿﮏ اﻟﻀـﻌﻔﮥ‪ ،‬و ﯾﺴﺘﻬﺰئ‬‫ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ اﺳـﺘﻬﺰاء ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ذﮐﺮ اﻟﺤﺠﺮ اﻻﺳﻮد‪ ،‬و اﻧﻪ ﮐﺎن أﺑﯿﺾ ﻓﺴﻮده اﻟﻤﺸـﺮﮐﻮن ﻗﺎل‪ :‬و ﻗﺪ ﮐﺎن ﯾﺠﺐ أن ﯾﺒﯿﻀـﻪ‬‫اﻟﻤﺴﻠﻤﻮن ﺣﯿﻦ اﺳﺘﻠﻤﻮه‪ ،‬و اﺷﯿﺎء ﻣﻦ أﺣﺎدﯾﺚ أﻫﻞ اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻊ ﻫﺬا اﮐﺬب اﻻﻣﮥ‪ ،‬و أوﺿﻌﻬﻢ ﻟﻠﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و اﻧﺼﺮﻫﻢ ﻟﻠﺒﺎﻃﻞ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻨﺪﯾﻢ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﻤﺒﺮد‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﺮص ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻢ ﻣﻦ ﺛﻠﺜﮥ‪ :‬اﻟﺠﺎﺣﻆ و اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ ،‬و اﻟﻔﺘﺢ ﺑﻦ ﺧﺎﻗﺎن‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻨﺪﯾﻢ )ﻟﻤﺎ ﺣﮑﯽ ﻗﻮل اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻟﻤﺎ ﻗﺮأ اﻟﻤﺄﻣﻮن ﮐﺘﺒﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﯽ ﮐﺘﺐ ﻻ ﯾﺤﺘﺎج اﻟﯽ ﺗﺤﻀﯿﺮ ﺻﺎﺣﺒﻬﺎ(‪:‬‬‫ﻋﻨﺪي أن اﻟﺠﺎﺣﻆ ﺣﺴﻦ ﻫﺬا اﻟﻠﻔﻆ ﺗﻌﻈﯿﻤﺎ ﻟﻨﻔﺴﻪ‪ ،‬و ﺗﻔﺨﯿﻤﺎ ﻟﺘﺄﻟﯿﻔﻪ‪ ،‬و اﻻ ﻓﺎﻟﻤﺄﻣﻮن ﻻ ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪56 :‬‬‫و ﺣﮑﯽ ﻋﻦ ﻣﯿﻤﻮن ﺑﻦ ﻫﺎرون اﻧﻪ ﻗﺎل ﻟﯽ اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ :‬أﻫﺪﯾﺖ ﮐﺘﺎب »اﻟﺤﯿﻮان« ﻻﺑﻦ اﻟﺰﯾﺎت ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ ﺧﻤﺴﮥ آﻻف دﯾﻨﺎر‪ ،‬و أﻫﺪﯾﺖ ﮐﺘﺎب‬‫»اﻟﺒﯿﺎن و اﻟﺘﺒﯿﯿﻦ« ﻻﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻓﺎﻋﻄﺎﻧﯽ ﺧﻤﺴﮥ آﻻف دﯾﻨﺎر‪ ،‬و اﻫﺪﯾﺖ ﮐﺘﺎب »اﻟﻨﺨﻞ و اﻟﺰرع« ﻻﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺼﻮﻟﯽ ﻓﻘﺒﻠﻪ و أﻋﻄﺎﻧﯽ ﺧﻤﺴـﮥ‬‫آﻻف دﯾﻨﺎر‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﺴﺖ أﺣﺘﺎج اﻟﯽ ﺷﺮاء ﺿﯿﻌﮥ و ﻻ ﻏﯿﺮﻫﺎ‪.‬‬‫و ﺳﺮد اﺑﻦ اﻟﻨﺪﯾﻢ ﮐﺘﺒﻪ‪ ،‬و ﻫﯽ ﻣﺎﺋﮥ و ﻧﯿﻒ و ﺳﺒﻌﻮن ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ ﻓﻨﻮن ﻣﺨﺘﻠﻔﮥ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﺑﻦ ﺣﺰم ﻓﯽ »اﻟﻤﻠـﻞ و اﻟﻨﺤـﻞ«‪ :‬ﮐـﺎن )اﻟﺠﺎﺣﻆ( أﺣـﺪ اﻟﻤﺠﺎن اﻟﻀـﻼل ﻏﻠﺐ ﻋﻠﯿﻪ ﻗﻮل اﻟﻬﺰل‪ ،‬و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﻓﺎﻧﺎ ﻣﺎ رأﯾﻨﺎ ﻟﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺒﻪ‬‫ﺗﻌﻤﺪ ﮐﺬﺑﮥ ﯾﻮردﻫﺎ ﻣﺜﺒﺘﺎ ﻟﻬﺎ‪ ،‬و ان ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻻﯾﺮاد ﻟﮑﺬب ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر اﻻزﻫﺮي ﻓﯽ ﻣﻘﺪﻣـﮥ »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﻠﻐﮥ«‪ :‬و ﻣﻦ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﻠﻐﺎت ﺑﻤﺎ ﺣﺼﺪه ﻟﺴﺎﻧﻪ‪ ،‬و روي ﻋﻦ اﻟﺜﻘﺎت ﻣﺎ ﻟﯿﺲ ﻣﻦ ﮐﻼﻣﻬﻢ‪،‬‬‫اﻟﺠﺎﺣﻆ و ﮐﺎن أوﺗﯽ ﺑﺴـﻄﮥ ﻓﯽ اﻟﻘﻮل و ﺑﯿﺎﻧﺎ ﻋـﺬﺑﺎ ﻓﯽ اﻟﺨﻄﺎب‪ ،‬و ﻣﺠﺎﻻ ﻓﯽ اﻟﻔﻨﻮن ﻏﯿﺮ ان أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ذﻣﻮه‪ ،‬و ﻋﻦ اﻟﺼـﺪق دﻓﻌﻮه و ﻗﺎل‬‫ﺛﻌﻠﺐ‪ :‬ﮐﺎن ﮐﺬاﺑﺎ‪ ،‬ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﻠﯽ رﺳﻮﻟﻪ و ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس« ]‪.[1‬‬‫)از ﻣﻼـﺣﻈﻪ از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺳـﺮاﭘﺎ ﻧﮑـﺎﯾﺖ )ﮐـﺎﻟﻨﻮر ﻋﻠﯽ ﻗﻠـﻞ اﻟﻄﻮر( در ﮐﻤﺎل وﺿﻮح و ﻇﻬﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺎوي ﻣﻠﮑﺎت اﻧﺴﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻼﻣﻪ‬‫ﻧﺤﺮﯾﺮ ﻣﻌﺪوم اﻟﻨﻈﯿﺮ ﺣﻀـﺮت ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ‪ ،‬در ﻗﺪح و ﺟﺮح و ﻋﯿﺐ و ﻟﻮم ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬ﻗﺼـﺒﺎت ﺳـﺒﻖ رﺑﻮده‪ ،‬آن ﻧﺎﺻﺒﯽ ﺑﻐﯿﺾ‪ ،‬و ﻣﻠﺤﺪ ﻣﻌﺎﻧﺪ‬‫را‪ ،‬ﺿﺤﮑﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﻋﺒﺎرت »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻗﺪح و ﺟﺮح آن اﺳﻮد أﻫﻞ ﺿﻼل از ﺛﻌﻠﺐ ﺑﺎ ﮐﻤﺎل‪ ،‬و ﺗﺼﺮﯾﺢ‬‫ﺧﻮد ذﻫﺒﯽ ﺑـﺂﻧﮑﻪ او از اﺋﻤﻪ ﺑـﺪع ﺑﻮده‪ ،‬در ﮐﺘـﺎب »ﻟﺴـﺎن اﻟﻤﯿﺰان« اﻫـﻞ ﻋـﺪوان را ﻣﻘﻄﻮع‪ ،‬و ﺗﺸـﮑﯿﮑﺎت أﻫﻞ ﺷـﻨﺂن را رأﺳﺎ ﻣﺮدوع و‬‫ﻣﺪﻓﻮع ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ [1] .‬ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان ج ‪ 4‬ص ‪.355‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪57 :‬‬‫از ﺧﻄﯿﺐ ﻟﺒﯿﺐ آورده‪ ،‬ﮐﻪ او ﺑﺴﻨﺪ ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ :‬ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﻧﻤﺎز ﻧﻤﯽﺧﻮاﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺟﺴﺎرت و اﻗـﺪام ﺟﺎﺣﻆ رﺋﯿﺲ اﻟﻼم ﺑﺮ ﺗﺮك ﺻـﻼة‪ ،‬ﮐﻪ اﺟﻤﺎع أﻫﻞ اﺳـﻼم ﺑﺮ وﺟﻮب آن ﻣﺘﺤﻘﻖ‪ ،‬و ﺗﺮك آن از اﻓﺤﺶ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 61‬از ‪205‬‬‫ﮐﺒﺎﺋﺮ و اﻋﻈﻢ ﺟﺮاﺋﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ‪ ،‬اﻧﺘﻬﺎك دﯾﮕﺮ ﻣﺤﺎرم‪ ،‬و ارﺗﮑﺎب دﯾﮕﺮ ﻋﻈﺎﺋﻢ را ﭼﻪ ذﮐﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫و از اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺻـﻔﺎر آورده‪ :‬ﮐﻪ او از اﺑﻮ اﻟﻌﯿﻨـﺎء ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻣـﺎ و ﺟﺎﺣـﻆ وﺿﻊ ﮐﺮدﯾﻢ ﺣـﺪﯾﺚ ﻓـﺪك را‪ ،‬و از‬‫ﺧﻄﺎﺑﯽ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ او ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻐﻤﻮص اﺳﺖ در دﯾﻦ ﺧﻮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻄﻌﻮن اﺳﺖ‪.‬‬‫و از أﺑﻮ اﻟﻔﺮج اﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ او ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺟﺎﺣﻆ رﻣﯽ ﮐﺮده ﻣﯽﺷﺪ ﺑﺰﻧﺪﻗﻪ‪ ،‬و اﻧﺸﺎد ﮐﺮده اﺑﻮ اﻟﻔﺮج اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ در‬‫رﻣﯽ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺰﻧﺪﻗﻪ ﭼﻨﺪ ﺷﻌﺮ را‬‫اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ را ﺟﺮح و ﻗﺪح ﻧﻤﻮده‬‫و از اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او در ﮐﺘـﺎب »اﺧﺘﻼف ﺣـﺪﯾﺚ« ﺟﺎﺣﻆ را در زﻣﺮه ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻃﺎﻋﻦ ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺜﻨـﺪ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و اﻓﺎده ﮐﺮده‬‫ﮐﻪ او ﻣﺒـﺎﻟﻐﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ در ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺻـﻐﯿﺮ ﺗـﺎ ﮐﻪ ﻋﻈﯿﻢ ﺷﻮد‪ ،‬و ﻣﺒـﺎﻟﻐﻪ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ در ﺗﺼـﻐﯿﺮ ﻋﻈﯿﻢ ﺗـﺎ ﮐﻪ ﺻـﻐﯿﺮ ﺷﻮد‪ ،‬و ﻧﯿﺰ اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﯾﮏ ﺷﯽء را ﮔﺎﻫﯽ ﮐﺎﻣﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﮔﺎﻫﯽ ﻧﻘﺺ آن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و اﯾﻦ اﺛﺒﺎت ﻗﻠﺖ ﻣﺒﺎﻻت أو ﺑﺼﺪق و ورع‪ ،‬و اﻧﻬﻤﺎك او در ﻏﺎﯾﺖ ﻣﺠﻮن و ﺗﻬﺎﻓﺖ و ﺗﻨﺎﻗﺾ اﺳﺖ‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ اﺟﻤـﺎل اﮐﺘﻔـﺎ ﻧﮑﺮده ﺷﺎﻫـﺪ آن ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده ﯾﻌﻨﯽ اﻓﺎده ﮐﺮده‪ :‬ﮐﻪ ﻣﯽﯾﺎﺑﯽ ﺟﺎﺣﻆ را ﮐﻪ ﮔﺎﻫﯽ اﺣﺘﺠﺎج ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﺑﺮاي‬‫ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﻪ ﺑﺮ راﻓﻀﻪ‪ ،‬و ﮔﺎﻫﯽ اﺣﺘﺠﺎج ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺮاي زﻧﺪﻗﻪ ﺑﺮ أﻫﻞ ﺳﻨﺖ‪ ،‬و ﮔﺎﻫﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪58 :‬‬‫ﺗﻔﻀﯿﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم را‪ ،‬و ﮔﺎﻫﯽ ﺗﺄﺧﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ آن ﺣﻀﺮت را‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﻪ ﻃﺎﻋﻨﯿﻦ و ﻣﺒﻐﻀﯿﻦ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼماﻧﺪ‪.‬‬‫ﺷﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﻓﺘـﺢ اﻟﺒﺎري« در ﺷـﺮح ﺣـﺪﯾﺚ( »ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪،‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺳﻠﯿﻤﺎن ]‪ [2‬ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻧﺨﯿﺮ ﺑﯿﻦ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ زﻣﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﻨﺨﯿﺮ‬‫اﺑﺎ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻔﺎن ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗﺪ ﻃﻌﻦ ﻓﯿﻪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ‪ ،‬و اﺳﺘﻨﺪ اﻟﯽ ﻣﺎ ﺣﮑﺎه ﻋﻦ ﻫﺎرون ﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺳﻤﻌﺖ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﻦ ﻗـﺎل‪ :‬اﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ و ﻋﺜﻤـﺎن و ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻋﺮف ﻟﻌﻠﯽ ﺳﺎﺑﻘﺘﻪ و ﻓﻀـﻠﻪ ﻓﻬﻮ ﺻﺎﺣﺐ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓـﺬﮐﺮت ﻟﻪ ﻣﻦ‬‫ﯾﻘﻮل‪ :‬اﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ و ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و ﯾﺴـﮑﺘﻮن‪ ،‬ﻓﺘﮑﻠﻢ ﻓﯿﻬﻢ ﺑﮑﻼم ﻏﻠﯿﻆ‪ ،‬و ﺗﻌﻘﺐ ﺑﺄن اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ اﻧﮑﺮ رأي ﻗﻮم‪ ،‬و ﻫﻢ اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿﮥ اﻟﺬﯾﻦ ﯾﻐﻠﻮن‬‫ﻓﯽ ﺣﺐ ﻋﺜﻤﺎن و ﯾﻨﻘﺼﻮن ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬و ﻻ ﺷﮏ ﻓﯽ ان ﻣﻦ اﻗﺘﺼﺮ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻌﺮف ﻟﻌﻠﯽ ﻓﻀﻠﻪ ﻓﻬﻮ ﻣﺬﻣﻮم ]‪[3‬‬‫اﺣﺘﺠﺎج ﺟﺎﺣﻆ در »رﺳﺎﻟﻪ ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﮥ« دﻟﯿﻞ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ او اﺳﺖ‬‫)ﭘﺲ اﺣﺘﺠـﺎج ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺮاي ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﻪ دﻟﯿﻞ ﺻـﺮﯾﺢ ﺑﺮ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ او اﺳﺖ و اﺷﺎره اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒـﮥ ﺑﺎﺣﺘﺠﺎج او ﺑﺮاي ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﻪ ﺑﮑﺘﺎب ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﻪ ﺟﺎﺣﻆ‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ در آن داد اﻫﺎﻧﺖ و ازراء و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ داده‪ ،‬و اﺳﮑﺎﻓﯽ ﺟﻮاب آن ﻧﻮﺷﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه از اﯾﻦ اﻓﺎده اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﺎﻫﯽ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم را‪ ،‬و ﮔﺎﻫﯽ ﺗﺄﺧﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫آن ﺣﻀﺮت را ]‪ [1‬ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻوﯾﺴﯽ‪ :‬اﻟﻤﺪﻧﯽ‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻟﺒﺨﺎري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(256‬‬‫]‪ [2‬ﺳﻠﯿﻤﺎن‪ :‬ﺑﻦ ﺑﻼل اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(172‬‬‫]‪ [3‬ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري ﻓﯽ ﺷﺮح ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري ج ‪ 7‬ص ‪ 13‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 62‬از ‪205‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪59 :‬‬‫ﭘﺲ اﺳﺘﻌﺠﺎب و اﺳﺘﻐﺮاب رﺷﯿﺪ ﻋﺎﻟﯽ ﻧﺼﺎب‪ ،‬از ﻧﺴﺒﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺑﺠﺎﺣﻆ دﮔﺮ ﺑﺎره ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح ﻣﻨﺪﻓﻊ ﺷﺪ‪ ،‬و ﺗﺸﺒﺚ او ﺑﺮﺳﺎﻟﻪ ﺟﺎﺣﻆ‬‫ﺑﺮاي دﻓﻊ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ از او ﺳﺎﻗﻂ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم در اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ‬‫ﺗﺸـﺒﺚ ﺑﺂن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﺮ ﺧﻼف اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ ﺗﺄﺧﯿﺮ آن ﺣﻀـﺮت ﻫﻢ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ارﺗﺒﺎك ﺟﺎﺣﻆ در‬‫ﺗﻨﺎﻗﺾ و ﺗﻬﺎﻓﺖ واﺿﺢ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﻣﺴﺎﻏﯽ ﺑﺮاي دﻓﻊ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ او ﺑﺮﺳﺎﻟﻪ ﻣﺬﮐﻮر ﻧﻤﺎﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒـﮥ اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪) :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ( و ﺑﻌـﺪ ﻧﻘﻞ ﻗﻮل ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬اﺗﺒﺎع آن ﺑـﺬﮐﺮ اﻗﻮال اﻫﻞ ﺧﻼﻋﺖ و ﻣﺠﻮن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﭼﻨﺎن اﻫﻞ ﻣﺠﻮن و ﻓﺤﺶ را ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﺄن ﺟﻨﺎب‬‫ﺳﺮور اﻧﺲ و ﺟـﺎن ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺎﻻـﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت را ذﮐﺮ ﮐﻨﻨـﺪ در ﮐﺘـﺎﺑﯽ ﮐﻪ ذﮐﺮ ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ اﻫﻞ‬‫ﻣﺠﻮن و ﻓﺤﺶ در آن ﮐﺮده ﺷﻮد‪ ،‬ﭼﻪ ﺟـﺎ ﮐﻪ در ﯾـﮏ ورق‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﻌـﺪ ﯾﮏ ﺳـﻄﺮ ﯾﺎ ده ﺳـﻄﺮ از ذﮐﺮ ﺳـﺮور اﻧﺒﯿﺎي اﺧﯿﺎر‪ ،‬ذﮐﺮ اﯾﻦ ﻓﺴﺎق‬‫ﻓﺠﺎر و ﻣﺎﺟﻨﯿﻦ اﺷﺮار ﮐﺮده ﺷﻮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﻓﺎده اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﻣﯽﺳﺎزد ﮐﺘﺎﺑﯽ را‪ ،‬ﮐﻪ ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ در آن ﺣﺠﺞ ﻧﺼﺎري ﺑﺮ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﯽرﺳـﺪ‬‫ﺑﻤﻘﺎم رد ﺑﺮ ﻧﺼﺎري ﺑﺮاه اﻗﺘﺼﺎر و اﺧﺘﺼﺎر ﻣﯽرود‪ ،‬و ﮔﻮﯾﺎ اراده ﻧﮑﺮده ﻣﮕﺮ ﺗﻨﺒﯿﻪ ﻧﺼﺎري ﺑﺮ آﻧﭽﻪ ﻧﻤﯽﺷـﻨﺎﺧﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﺨﻮاﺳـﺘﻪ اﺳﺖ ﻣﮕﺮ‬‫ﺗﺸﮑﯿﮏ ﺿﻌﻔﺎء اﻫﻞ اﺳﻼم‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ارﺷﺎد اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ اﺳـﺘﻬﺰاء ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺤﺪﯾﺚ اﺳﺘﻬﺰاﺋﯽ ﮐﻪ ﻣﺨﻔﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﺮ اﻫﻞ ﻋﻠﻢ‪ ،‬و از ﺷﻮاﻫﺪ اﯾﻦ دﻋﻮي‬‫آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ذﮐﺮ ﮐﺮد ﺣﺪﯾﺚ وارد در ﺑﺎب ﺣﺠﺮ اﺳﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺎﺻﻠﺶ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪60 :‬‬‫ﺣﺠﺮ اﺳﻮد ﺳـﻔﯿﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺳـﯿﺎه ﮐﺮدﻧﺪ آﻧﺮا ﻣﺸﺮﮐﯿﻦ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ اﯾﻦ ﻣﻀﻤﻮن ﺻﺪق ﻣﺸﺤﻮن‪ ،‬ﮐﻪ ارﺷﺎد ﺟﻨﺎب اﻣﯿﻦ ﻣﺄﻣﻮن ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ اﺳﺖ‪ ،‬ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ واﺟﺐ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺳﻔﯿﺪ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺣﺠﺮ اﺳﻮد را ﻫﺮ ﮔﺎه اﺳﺘﻼم آن ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻏﺮض او از اﯾﻦ ﮐﻼم ﺷﺂﻣﺖ ﻧﻈﺎم‪ ،‬اﺳﺘﻬﺰاء و ﺳﺨﺮﯾﻪ و ﻓﺴﻮس‪ ،‬ﺑﺮ ارﺷﺎد ﺳﺮور اﻫﻞ ﺧﺼﻮص‪ ،‬ورد‪ ،‬و اﻋﺘﺮاض‪ ،‬و اﺑﻄﺎل‪ ،‬ﺣﺪﯾﺚ ﺧﯿﺮ‬‫اﺧﯿﺎر ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻻﻃﻬﺎر اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﻓـﺎده اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﺟﺎﺣـﻆ ﻋﻼـوه ﻃﻌﻦ ﺑﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﺣﺠﺮ اﺳﻮد‪ ،‬اﺷـﯿﺎي دﯾﮕﺮ از اﺣﺎدﯾﺚ اﻫﻞ ﮐﺘﺎب ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪،‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ اﺷﯿﺎي ﻣﺨﺎﻟﻔﻪ اﻋﺘﻘﺎدات اﻫﻞ اﺳﻼم‪ ،‬و اﻻ ذﮐﺮ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ در ﻣﻘﺎم ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺼﺮﻓﯽ ﻧﺪاﺷﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎ اﯾﻦ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻓﻀﺎﺋـﺢ و ﻗﺒﺎﺋـﺢ ﮐﻪ ﻣـﺬﮐﻮر ﺷـﺪ‪ ،‬اﮐـﺬب اﻣﺖ و اوﺿـﻌﺸﺎن ﺑﺮاي ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و‬‫اﻧﺼﺮﺷﺎن ﺑﺮاي ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺑﻌـﺪ ﺳـﻤﺎع اﯾﻦ اوﺻـﺎف ﺛﻼـﺛﻪ‪ ،‬ﮐﻪ از ﻋﻤـﺪه اوﺻـﺎف و رأس ﻣﺤﺎﻣـﺪ آن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺠﺰاف اﺳﺖ‪ ،‬اﺣﺘﯿﺎج ﺑﻨﺸـﺮ دﮔﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ او‬‫ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﻧـﺪﯾﻢ ﻫﻢ ﮐـﺬب و اﻓﺘﺮاي ﺟﺎﺣﻆ در دﻋﻮي او‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺧﻮاﻧـﺪ ﻣﺄﻣﻮن ﮐﺘﺐ ﻣﺮا‪ ،‬ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺘﺒﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺣﺘﯿﺎج ﻧﯿﺴـﺖ‬‫ﺑﺎﺣﻀﺎر ﺻﺎﺣﺐ آن ﻧﺰد ﻣﻦ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺗﺤﺴﯿﻦ ﮐﺮده اﯾﻦ ﻟﻔﻆ را ﺑﺮاي ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻧﻔﺲ ﺧﻮد‪ ،‬و ﺗﻔﺨﯿﻢ ﺗﺄﻟﯿﻒ‬‫ﺧﻮد‪ ،‬ورﻧﻪ ﻣﺄﻣﻮن ﻧﻤﯽﮔﻮﯾﺪ اﯾﻦ را‪.‬‬‫و از اﻓﺎده اﺑﻦ ﺣﺰم در »ﻣﻠﻞ و ﻧﺤﻞ« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﯾﮑﯽ از‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪61 :‬‬‫ﻣﺠﺎن ﺿﻼل ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﻏﺎﻟﺐ ﺑﻮد ﺑﺮ او ﻗﻮل ﻫﺰل‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺰم ﺑـﺎ وﺻﻒ ﺗﺒﺮﺋﻪ ﺟﺎﺣﻆ از ﺗﻌﻤـﺪ ﮐـﺬب‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺒﻄﻞ آن اﻓﺎدات دﯾﮕﺮ ﺣﻀـﺮات اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﺜﺮت اﯾﺮاد اﮐﺎذﯾﺐ دﯾﮕﺮ ﻣﺮدم در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 63‬از ‪205‬‬‫ﮐﺘﺐ ﺧﻮد‪ ،‬ﺑﺮاي ﺟﺎﺣﻆ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و آن ﻫﻢ ﺑﺮاي ﺗﻔﻀﯿﺢ او ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ‬‫اﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ازﻫﺮي ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ را ﻣﺠﺮوح و ﻣﻘﺪوح داﻧﺴﺘﻪ‬‫اﺷﺎره‬‫و اﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ازﻫﺮي در ﻧﺼـﺮت ﺣﻖ زاﻫﺮ‪ ،‬و ذم و ﻟﻮم و ﺛﻠﺐ ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﺋﺮ‪ ،‬ﺳـﻌﯽ ﺟﻤﯿﻞ ﺑﮑﺎر ﺑﺮده‪ ،‬ﺑﻘﺪم ﮐﺪ و ﺟﺪ‪ ،‬ﻃﺮﯾﻖ ﺗﻔﻀـﯿﺢ آن‬‫ﻣﻌﺎﻧـﺪ ﺣـﺎﺋﺮ ﺳـﭙﺮده‪ ،‬ﮐـﻪ در ﻣﻘـﺪﻣﻪ »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟﻠﻐـﮥ« ﺗﮑﻠـﻢ ﺟﺎﺣـﻆ ﺑﺨﺮاﻓـﺎت در ﻟﻐـﺎت‪ ،‬و رواﯾﺖ او اﮐـﺎذﯾﺐ ﻣﻔﺘﺮﯾـﺎت و ﻣﻮﺿﻮﻋـﺎت‬‫ﻣﺨﺘﻠﻘﺎت‪ ،‬از اﻋﻼم ﺛﻘﺎت و ﻓﺨﺎم اﺛﺒﺎت ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺟﺴﺎرت و ﺧﺴﺎرت‪ ،‬و ﻏﺎﯾﺖ وﻗﺎﺣﺖ و ﺧﻼﻋﺖ او ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ازﻫﺮي ارﺷﺎد ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ اﻫﻞ ﻋﻠﻢ ذم ﺟﺎﺣﻆ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و از ﺻﺪق او را دﻓﻊ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫و ﺛﻌﻠﺐ رﺋﯿﺲ اﻟﻤﻨﻘـﺪﯾﻦ از ﺟﻤﻠﻪ ﻗـﺎدﺣﯿﻦ و ﺟـﺎرﺣﯿﻦ ﮔﻮي ﻣﺴـﺎﺑﻘﺖ رﺑﻮده‪ ،‬ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑـﺂﻧﮑﻪ‪ ،‬ﺟﺎﺣﻆ ﮐـﺬاب ﺑﻮد ﺑﺮ ﺧـﺪا و ﺑﺮ‬‫رﺳﻮل او و ﺑﺮ ﻣﺮدم‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﻓـﺎﺧﺮه‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ زاﻫﺮه ازﻫﺮي‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﺘﺎج ﺑﯿﺎن ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات ﻣﺸـﺘﻤﻠﻪ ﺑﺮ‬‫ﻣﺪح و ﺛﻨﺎ و ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﺗﻌﻈﯿﻢ او در اﯾﻦ ﺟﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ازﻫﺮي ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن«‬‫ﺷﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در )وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن و اﻧﺒﺎء اﺑﻨﺎء اﻟﺰﻣﺎن( ﮔﻔﺘﻪ(‪ :‬أﺑﻮ‬‫ﻣﻨﺼﻮر ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻻزﻫﺮ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻧﻮح ﺑﻦ ازﻫﺮ اﻻزﻫﺮي اﻟﻬﺮوي اﻟﻠﻐﻮي اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺸﻬﻮر ﻓﯽ اﻟﻠﻐﮥ‪.‬‬‫ﮐﺎن ﻓﻘﯿﻬﺎ ﺷﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺬﻫﺐ‪ ،‬ﻏﻠﺒﺖ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻠﻐﮥ ﻓﺎﺷﺘﻬﺮ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺘﻔﻘﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﻀﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪62 :‬‬‫و ﺛﻘﺘﻪ و دراﯾﺘﻪ و ورﻋﻪ‪.‬‬‫و روي ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﻨﺬري اﻟﻠﻐﻮي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺛﻌﻠﺐ‪ ،‬و ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫و دﺧﻞ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و أدرك ﺑﻬﺎ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ درﯾﺪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺮو ﻋﻨﻪ ﺷﯿﺌﺎ‪ ،‬و اﺧﺬ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺮﻓﮥ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﻧﻔﻄﻮﯾﻪ اﻟﻤﻘﺪم ذﮐﺮه‪،‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺴﺮي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺴﺮاج اﻟﻨﺤﻮي‪ ،‬و ﺳﯿﺄﺗﯽ ذﮐﺮه اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺄﺧﺬ ﻋﻨﻪ ﺷﯿﺌﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗﺪ رﺣﻞ و ﻃﺎف ﻓﯽ ارض اﻟﻌﺮب ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﻠﻐﮥ‪.‬‬‫و ﺣﮑﯽ ﺑﻌﺾ اﻻﻓﺎﺿﻞ اﻧﻪ رأي ﺑﺨﻄﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﻣﺘﺤﻨﺖ ﺑﺎﻻﺳـﺮ ﺳـﻨﮥ ﻋﺎرﺿﺖ اﻟﻘﺮاﻣﻄﮥ اﻟﺤﺎج ﺑﺎﻟﻬﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﻘﻮم اﻟﺬﯾﻦ وﻗﻌﺖ ﻓﯽ ﺳﻬﻤﻬﻢ‬‫ﻋﺮﺑـﺎ ﻧﺸـﺌﻮا ﻓﯽ اﻟﺒﺎدﯾـﮥ‪ ،‬ﯾﺘﺘﺒﻌﻮن ﻣﺴﺎﻗـﻂ اﻟﻐﯿﺚ اﯾـﺎم اﻟﻨﺠﻊ‪ ،‬و ﯾﺮﺟﻌﻮن اﻟﯽ اﻋـﺪاد اﻟﻤﯿـﺎه ﻓﯽ ﻣﺤﺎﺿـﺮﻫﻢ زﻣـﺎن اﻟﻘﯿـﻆ‪ ،‬و ﯾﺮﻋﻮن اﻟﻨﻌﻢ و‬‫ﯾﻌﯿﺸﻮن ﺑﺄﻟﺒﺎﻧﻬـﺎ‪ ،‬و ﯾﺘﮑﻠﻤﻮن ﺑﻄﺒﺎﻋﻬﻢ اﻟﺒﺪوﯾـﮥ‪ ،‬و ﻻ ﯾﮑﺎد ﯾﻮﺟـﺪ ﻓﯽ ﻣﻨﻄﻘﻬﻢ ﻟﺤﻦ او ﺧﻄﺄ ﻓﺎﺣﺶ‪ ،‬ﻓﺒﻘﯿﺖ ﻓﯽ أﺳـﺮﻫﻢ دﻫﺮا ﻃﻮﯾﻼ‪ ،‬و ﮐﻨﺎ‬‫ﻧﺸﺘﯽ ﺑﺎﻟﺪﻫﻨﺎء و ﻧﺮﺑﻊ ﺑﺎﻟﺼـّﻤﺎن‪ ،‬و ﻧﻘّﯿﻆ ﺑﺎﻟﺴﺘﺎرﯾﻦ‪ ،‬و اﺳﺘﻔﺪت ﻣﻦ ﻣﺤﺎورﺗﻬﻢ و ﻣﺨﺎﻃﺒﮥ ﺑﻌﻀﻬﻢ ﺑﻌﻀﺎ اﻟﻔﺎﻇﺎ ﺟّﻤﮥ‪ ،‬و ﻧﻮادر ﮐﺜﯿﺮة اوﻗﻌﺖ‬‫اﮐﺜﺮﻫﺎ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﯾﻌﻨﯽ »اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« و ﺳﺘﺮاﻫﺎ ﻓﯽ ﻣﻮاﺿﻌﻬﺎ و ذﮐﺮ ﻓﯽ ﺗﻀﺎﻋﯿﻒ ﮐﻼﻣﻪ أﻧﻪ أﻗﺎم ﺑﺎﻟﺼﻤﺎن ﺷﺘﻮﺗﯿﻦ‪.‬‬‫و ﮐﺎن اﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﻤـﺬﮐﻮر ﺟﺎﻣﻌﺎ ﻟﺸـﺘﺎت اﻟﻠﻐﺎت‪ ،‬ﻣّﻄﻠﻌﺎ ﻋﻠﯽ أﺳـﺮارﻫﺎ و دﻗﺎﺋﻘﻬﺎ‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ ﻓﯽ اﻟﻠﻐﮥ ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ‬‫اﻟﻤﺨﺘﺎرة‪ ،‬و ﯾﮑﻮن اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻋﺸﺮ ﻣﺠﻠﺪات‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻓﯽ ﻏﺮﯾﺐ اﻻﻟﻔﺎظ اﻟﺘﯽ ﺗﺴﺘﻌﻤﻠﻬﺎ اﻟﻔﻘﻬﺎء ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ واﺣﺪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻤﺪة اﻟﻔﻘﻬﺎء ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﺎ ﯾﺸﮑﻞ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﻠﻐﮥ اﻟﻤﺘﻌﻠﻘﮥ‬‫ﺑﺎﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 64‬از ‪205‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪63 :‬‬‫و ﮐﺎن وﻻدﺗﻪ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﻓﯽ أواﺧﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺳﺒﻌﯿﻦ ﺑﻤﺪﯾﻨﮥ ﻫﺮاة رﺣﻤﻪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و اﻻزﻫﺮي ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻬﻤﺰة و ﺳﮑﻮن اﻟﺰاء و ﻓﺘﺢ اﻟﻬﺎء و ﺑﻌﺪﻫﺎ راء ﻫﺬه اﻟﻨﺴﺒﮥ اﻟﯽ ﺟﺪه اﻟﻤﺬﮐﻮر اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ازﻫﺮي ﺑﻘﻮل ﺳﺒﮑﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ«‬‫)و ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺎﻓﯽ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺗﻤﺎم اﻟﺴﺒﮑﯽ اﺑﻮ ﻧﺼﺮ ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ در )ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ( ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻻزﻫﺮ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ اﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر اﻻزﻫﺮي اﻟﻬﺮوي اﻟﻠﻐﻮي ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﻠﻐﮥ«‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﺑﻬﺮاة ﻣﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ادرﯾﺲ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺸﺎﻣﯽ‪ ،‬و ﻃﺎﺋﻔﮥ‪ ،‬ﺛﻢ رﺣﻞ اﻟﯽ ﺑﻐﺪاد‪،‬‬‫ﻓﺴـﻤﻊ اﺑـﺎ اﻟﻘـﺎﺳﻢ اﻟﺒﻐﻮي‪ ،‬و اﺑـﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺮﻓـﮥ‪ ،‬و ﻧﻔﻄﻮﯾﻪ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﺴـﺮاج‪ ،‬و أﺑﺎ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻤﻨـﺬري‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺮوة‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫روي ﻋﻨﻪ أﺑﻮ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﻔﺮات‪ ،‬و أﺑﻮ ذر ﻋﺒﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﺜﻤﺎن ﺳﻌﯿﺪ اﻟﻘﺮﺷﯽ و اﻟﺤﺴﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﺪوﯾﻪ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫و ﮐـﺎن اﻣﺎﻣـﺎ ﻓﯽ اﻟﻠﻐـﮥ‪ ،‬ﺑﺼـﯿﺮا ﺑـﺎﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬ﻋﺎرﻓـﺎ ﺑﺎﻟﻤـﺬﻫﺐ‪ ،‬ﻋـﺎﻟﯽ اﻻﺳـﻨﺎد‪ ،‬ﺛﺨﯿﻦ اﻟﻮرع‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺒـﺎدة و اﻟﻤﺮاﻗﺒـﮥ‪ ،‬ﺷﺪﯾـﺪ اﻻﻧﺘﺼﺎر ﻻﻟﻔﺎظ‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻣﺘﺤّﺮﯾﺎ ﻓﯽ دﯾﻨﻪ‪.‬‬‫ادرك اﺑﻦ درﯾﺪ‪ ،‬و اﻣﺘﻨﻊ ان ﯾﺄﺧﺬ ﻋﻨﻪ اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺣﻤﻞ اﻟﻠﻐﮥ ﻋﻦ اﻻزﻫﺮي ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ اﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﻬﺮوي ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻐﺮﯾﺐ«‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻣﺼـﻨﻔﺎت اﻻزﻫﺮي‪» :‬اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ ﻋﺸﺮ ﻣﺠﻠﺪات« و »ﮐﺘﺎب اﻟﻐﺮﯾﺐ« ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ‪ ،‬و »ﮐﺘﺎب ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻔﺎظ اﻟﻤﺰﻧﯽ« و »ﮐﺘﺎب ﻋﻠﻞ اﻟﻘﺮاءة«‬‫و »ﮐﺘﺎب اﻟﺮوح ]‪ [1‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 3‬ص ‪ 458‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة ‪ 1367‬ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪64 :‬‬‫و ﻣﺎ ورد ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﺴـّﻨﮥ« و »ﮐﺘﺎب ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻻﺳﻤﺎء اﻟﺤﺴﻨﯽ« و »ﺗﻔﺴﯿﺮ اﺻﻼح اﻟﻤﻨﻄﻖ« و »ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺴﺒﻊ اﻟﻤﻄﻮل« و »ﺗﻔﺴﯿﺮ دﯾﻮان‬‫أﺑﯽ ﺗﻤﺎم«‪.‬‬‫و أﺳـﺮ ﻣﺮة أﺳـﺮﺗﻪ اﻟﻘﺮاﻣﻄـﮥ ﻓﺤﮑﯽ ﻋﻦ ﻧﻔﺴﻪ‪ :‬اﻧﻪ وﻗﻊ ﻓﯽ اﺳـﺮ ﻋﺮب ﻧﺸـﺄوا ﻓﯽ اﻟﺒﺎدﯾـﮥ ﯾّﺘﺒﻌﻮن ﻣﺴﺎﻗـﻂ اﻟﻐﯿﺚ اﯾﺎم اﻟﻨﺠﻊ‪ ،‬و ﯾﺮﺟﻌﻮن اﻟﯽ‬‫أﻋـﺪاد اﻟﻤﯿﺎه ﻓﯽ ﻣﺤﺎﺿـﺮﻫﻢ زﻣﻦ اﻟﻘﯿﻆ‪ ،‬و ﯾﺘﮑّﻠﻤﻮن ﺑﻄﺒﺎﻋﻬﻢ اﻟﺒﺪوّﯾﮥ‪ ،‬و ﻻ ﯾﮑﺎد ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯽ ﻣﻨﻄﻘﻬﻢ ﻟﺤﻦ او ﺧﻄﺄ ﻓﺎﺣﺶ‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﺒﻘﯿﺖ ﻓﯽ‬‫أﺳﺮﻫﻢ دﻫﺮا ﻃﻮﯾﻼ‪ ،‬و اﺳﺘﻔﺪت ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻔﺎﻇﺎ ﺟﻤﮥ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺷﻬﺮ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ازﻫﺮي ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫)و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و اﻻزﻫﺮي اﻟﻌﻼﻣﮥ اﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻻزﻫﺮ اﻟﻬﺮوي اﻟﻠﻐﻮي اﻟﻨﺤﻮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﻠﻐﮥ« و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻟﻤﺼﻨﻔﺎت‬‫اﻟﮑﺒﺎر اﻟﺠﻠﯿﻠﮥ اﻟﻤﻘﺪار‪ ،‬ﺑﻬﺮاة ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺛﻤﺎن و ﺛﻤﺎﻧﻮن ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫روي ﻋﻦ اﻟﺒﻐﻮي‪ ،‬و ﻧﻔﻄﻮﯾﻪ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﻟﺴـﺮاج‪ ،‬و ﺗﺮك اﻻﺧﺬ ﻋﻦ اﺑﻦ درﯾﺪ ﺗﻮرﻋﺎ‪ ،‬ﻻﻧﻪ رآه ﺳـﮑﺮان‪ ،‬و ﻗﺪ ﺑﻘﯽ اﻻزﻫﺮي ﻓﯽ أﺳـﺮ‬‫اﻟﻘﺮاﻣﻄﮥ ﻣﺪة ﻃﻮﯾﻠﮥ ]‪[2‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ازﻫﺮي ﺑﮕﻔﺘﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن«‬‫)و اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن و ﻋﺒﺮة اﻟﯿﻘﻈﺎن« در ﺳﻨﻪ ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 65‬از ‪205‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣﮥ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﺼﻨﻔﺎت اﻟﮑﺒﺎر اﻟﺠﻠﯿﻠﮥ اﻟﻤﻘﺪار‪ ،‬ﮐﺘﻬﺬﯾﺐ اﻟﻠﻐﮥ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬اﻟﻠﻐﻮي اﻟﻨﺤﻮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺴﺒﮑﯽ ج ‪ 3‬ص ‪ 63‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة ‪1324‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 2‬ص ‪356‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪65 :‬‬‫اﻻـزﻫﺮ اﻟﻬﺮوي اﻻزﻫﺮي‪ ،‬ﺑﻘﯽ ﻓﯽ أﺳـﺮ اﻟﻘﺮاﻣﻄـﮥ ﻣـﺪة ﻃﻮﯾﻠـﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺘﻔﻘﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﻀـﻠﻪ و ﺛﻘﺘﻪ و دراﯾﺘﻪ و ورﻋﻪ‪ ،‬و روي ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس‬‫ﺛﻌﻠﺐ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و أدرك اﺑﻦ درﯾﺪ و ﻟﻢ ﯾﺮو ﻋﻨﻪ ﺷﯿﺌﺎ‪ ،‬و أﺧﺬ ﻋﻦ ﻧﻔﻄﻮﯾﻪ‪ ،‬و ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﺴﺮاج اﻟﻨﺤﻮي‪.‬‬‫و ﮐـﺎن ﻗـﺪ رﺣﻞ و ﻃﺎف ﻓﯽ ارض اﻟﻌﺮب‪ ،‬و ﻃﻠﺐ اﻟﻠﻐـﮥ‪ ،‬ﻓﺨﺎﻟﻂ ﻗﻮﻣﺎ ﯾﺘﮑﻠﻤﻮن ﺑﻄﺒﺎﻋﻬﻢ اﻟﺒﺪوﯾـﮥ‪ ،‬و ﻻ ﯾﮑﺎد ﯾﻮﺟـﺪ ﻓﯽ ﻣﻨﻄﻘﻬﻢ ﻟﺤﻦ أو‬‫ﺧﻄﺄ ﻓﺎﺣﺶ‪ ،‬ﻓﺎﺳـﺘﻔﺎد ﻣﻦ ﻣﺠﺎورﺗﻬﻢ‪ ،‬و ﻣﺨﺎﻃﺒـﮥ ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﺑﻌﻀﺎ أﻟﻔﺎﻇﺎ و ﻧﻮادر ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬أوﻗﻊ أﮐﺜﺮﻫﺎ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﺘﻬـﺬﯾﺐ‪ ،‬و ﺳـﺒﺐ ﻣﺨﺎﻟﻄﺘﻪ‬‫ﻟﻬﻢ أﻧﻪ ﮐﺎن ﻗـﺪ أﺳـﺮﺗﻪ اﻟﻘﺮاﻣﻄـﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﻘﻮم اﻟـﺬﯾﻦ وﻗﻊ ﻓﯽ ﺳـﻬﻤﻬﻢ ﻋﺮﺑﺎ‪ ،‬ﻧﺸﺄوا ﻓﯽ اﻟﺒﺎدﯾـﮥ‪ ،‬ﯾّﺘﺒﻌﻮن ﻣﺴﺎﻗﻂ اﻟﻐﯿﺚ‪ ،‬و ﯾﺮﻋﻮن اﻟﻨﻌﻢ و‬‫ﯾﻌﯿﺸﻮن ﺑﺄﻟﺒﺎﻧﻬﺎ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﺟﺎﻣﻌﺎ ﻻﺷﺘﺎت اﻟﻠﻐﺎت ﻣّﻄﻠﻌﺎ ﻋﻠﯽ أﺳﺮارﻫﺎ و دﻗﺎﺋﻘﻬﺎ‪ ،‬و ﺗﻬﺬﯾﺒﻪ اﻟﻤﺬﮐﻮر أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻋﺸﺮ ﻣﺠﻠﺪات اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ازﻫﺮي ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة«‬‫)و ﺷﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻠﻐﻮﯾﯿﻦ و اﻟﻨﺤﺎة« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻻزﻫﺮ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻧﻮح اﻻزﻫﺮي اﻟﻠﻐﻮي اﻻدﯾﺐ اﻟﻬﺮوي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﺮﺑﯿﻊ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬و ﻧﻔﻄﻮﯾﻪ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﺴﺮاج‪ ،‬و أدرك اﺑﻦ درﯾﺪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺮو ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫و ورد ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و أﺳﺮﺗﻪ اﻟﻘﺮاﻣﻄﮥ‪ ،‬ﻓﺒﻘﯽ ﻓﯿﻬﻢ دﻫﺮا ﻃﻮﯾﻼ‪ ،‬و ﮐﺎن رأﺳﺎ ﻓﯽ اﻟﻠﻐﮥ أﺧﺬ ﻋﻨﻪ اﻟﻬﺮوي ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻐﺮﯾﺒﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ »اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« ﻓﯽ اﻟﻠﻐﮥ »ﺗﻔﺴـﯿﺮ أﻟﻔﺎظ ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﻟﻤﺰﻧﯽ«‪» ،‬اﻟﺘﻘﺮﯾﺐ ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ« »ﺷـﺮح ﺷـﻌﺮ أﺑﯽ ﺗّﻤﺎم«‪» ،‬اﻻدوات« و ﻏﯿﺮ‬‫ذﻟﮏ‪ [1] .‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 2‬ص ‪ 395‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ ﺳﻨﮥ ‪1338‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪66 :‬‬‫و ﮐﺎن ﻋﺎرﻓﺎ ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻋﺎﻟﯽ اﻻﺳﻨﺎد‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻮرع‪ ،‬ﻣﺎت ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ]‪[1‬‬‫ﺑﺮﻫﺎن ﺣﻠﺒﯽ ﺟﺎﺣﻆ را از واﺿﻌﯿﻦ اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮده‬‫)و ﺷـﯿﺦ اﺑﻮ اﻟﻮﻓﺎء اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ اﻟﻄﺮاﺑﻠﺴـﯽ ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﻌﺠﻤﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﺤﻠﺒﯽ‪ ،‬ﮐﻪ از اﺟّﻠﻪ ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ ﺣﻔﺎظ‪ ،‬و‬‫اﮐﺎﺑﺮ ﻣﻨﻘﺪﯾﻦ اﯾﻘﺎظ ﺳّﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ﺑﻤﺪح او ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ اﻟﻮﻓﺎء اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ اﻟﻄﺮاﺑﻠﺴﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﻌﺠﻤﯽ و ﯾﻌﺮف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻘﻮف‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪ 753‬و ﺳﻤﻊ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب اﻟﻔﺨﺮ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﺗﺨﺮج ﻓﯽ اﻟﻔﻦ ﺑﺎﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻌﺮاﻗﯽ‪ ،‬و ﺻﺎر ﺷﯿﺦ اﻟﺒﻼد اﻟﺤﻠﺒﯿﮥ ﺑﻼ‬‫ﻣـﺪاﻓﻊ‪ ،‬و ﺧّﺮج ﻟﻪ ﺻﺎﺣﺒﻨﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ ﻣﻌﺠﻤﺎ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﻨﻬﺎ »ﺷـﺮح اﻟﺒﺨﺎري« و »ﺷـﺮح اﻟﺸـﻔﺎء« ﻣﺎت ﺳـﻨﮥ ‪841‬‬‫]‪.[2‬‬‫)و ﺳـﺨﺎوي در »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺒﺴﻮط در ﭼﻬﺎر ورق ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺑﺮاي او ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﺟﺎﺣﻆ را در ﺟﻤﻠﻪ واﺿـﻌﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪،‬‬‫و ﺣﮑـﺎﯾﺖ ﺑا ﻮ اﻟﻌﯿﻨـﺎء را ﻧﻘﻼـ ﻋﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺳـﻨﺪ آورده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »اﻟﮑﺸﻒ اﻟﺤﺜﯿﺚ ﻋﻤﻦ رﻣﯽ ﺑﻮﺿﻊ اﻟﺤـﺪﯾﺚ« ﮐﻪ‬‫ﺳﺨـﺎوي در »ﺿﻮء ﻻـﻣﻊ« آﻧﺮا از ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﻌﺠﻤﯽ ﺷـﻤﺮده و ﺑﺎﻟﻄـﺎف ﻧﺎﻣﺘﻨﺎﻫﯿﻪ اﻟﻬﯿﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﮐﻪ ﻣﺰﯾﻦ اﺳﺖ ﺑﺎﺟﺎزه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 66‬از ‪205‬‬‫ﻣﺼﻨﻒ ﺣﯿﺚ ﮐﺘﺐ ﻓﯽ آﺧﺮه(‪:‬‬‫ﺑﻠﻎ اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻤﺤـﺪث اﻟﻔﺎﺿﻞ ﻧﺠﻢ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﺪﻋﻮ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم ]‪ [1‬ﺑﻐﯿـﮥ اﻟﻮﻋـﺎة ﻓﯽ ﻃﺒﻘـﺎت اﻟﻠﻐﻮﯾﯿﻦ و اﻟﻨﺤﺎة ص ‪ 8‬ط‬‫ﺑﯿﺮوت دار اﻟﻤﻌﺎرف‬‫]‪ [2‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪545‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪67 :‬‬‫اﻟﻔﺎﺿﻞ ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻓﻬـﺪ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ اﻟﻤﮑﯽ‪ ،‬رده اﻟﱠﻠﻪ اﻟﯽ ﺑﻠـﺪه ﺑﺨﯿﺮ و ﻋﺎﻓﯿﮥ ﻗﺮاءة ﻋﻠﯽ ﻣﻦ أول ﻫﺬا اﻟﻤﺆﻟﻒ اﻟﯽ آﺧﺮه‪ ،‬و ﻣﻊ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻨﯽ‪ ،‬ﻣﻦ ﻗﻮﻟﯽ ﺣﺮف اﻟﺪال اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ اﻟﯽ أول ﺣﺮف اﻟﻄﺎء اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ أﺟﺰت ﻟﻬﻤﺎ ﻣﺎ ﯾﺠﻮز ﻟﯽ و ﻋﻨﯽ رواﯾﺘﻪ‪ ،‬و ﺻﺢ ذﻟﮏ و‬‫ﺛﺒﺖ ﻓﯽ ﻣﺠﺎﻟﺲ آﺧﺮﻫﺎ ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ اﻟﺮاﺑﻊ ﻣﻦ ﺻـﻔﺮ اﻟﻨﺎزل ﻣﻦ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺑﺎﻟﻤﺪرﺳﮥ اﻟﺸـﺮﻗﯿﮥ ﺑﺤﻠﺐ و أﺟﺰت أﯾﻀﺎ‬‫ﻟﻬﻤﺎ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ روﯾﺘﻪ و أﻟﻔﺘﻪ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﻌﺠﻤﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ و ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺳـﯿﺪﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ و آﻟﻪ و ﺻﺤﺒﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫)ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﭘﯿﺶ ﻓﻘﯿﺮ ﺣﻘﯿﺮ ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ ،‬ذﮐﺮه اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﻣﯿﺰاﻧﻪ« و ﻟﻢ ﯾـﺬﮐﺮه ﺑﺎﻟﻮﺿﻊ و ﻗـﺪ رأﯾﺖ ﻓﯽ ﺧﻄﺒﮥ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت ﻻﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ ،‬ذﮐﺮ ﺑﺎﺳـﻨﺎده‬‫ﻋﻦ اﻟﻤﺤﺎﻣﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ اﻟﻌﯿﻨﺎء ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻧﺎ و اﻟﺠﺎﺣﻆ وﺿـﻌﻨﺎ ﺣـﺪﯾﺚ ﻓـﺪك‪ ،‬و أدﺧﻠﻨﺎه ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﻮخ ﺑﺒﻐـﺪاد‪ ،‬ﻓﻘﺒﻠﻮه اﻻ اﺑﻦ ﺷـﯿﺒﮥ‬‫اﻟﻌﻠﻮي اﻟﯽ آﺧﺮ ﮐﻼـﻣﻪ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻗـﺎل اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻤـﺬﮐﻮر ﻓﯽ ﺳـﻨﺪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ :‬ﻫـﺬا ﻋﻦ اﻟﻤﺤﺎﻣﻠﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن أﺑﻮ‬‫اﻟﻌﯿﻨﺎء ﯾﺤﺪث ﺑﻬﺬا ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﺗﺎب اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫)و ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺪرﯾﺐ اﻟﺮاوي ﺷﺮح ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﻨﻮاوي« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻗـﺎل اﻟﺤـﺎﮐﻢ‪ :‬ﮐـﺎن ﻣﺤﻤـﺪ ﺑـﻦ اﻟﻘـﺎﺳﻢ اﻟﻄﺎﯾﮑـﺎﻧﯽ ﻣـﻦ رؤس اﻟﻤﺮﺟﺌـﮥ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﯾﻀـﻊ اﻻﺣـﺎدﯾﺚ ﻋﻠﯽ ﻣـﺬﻫﺒﻬﻢ‪ ،‬ﺛﻢ روي ﺑﺴـﻨﺪه ﻋﻦ‬‫اﻟﻤﺤﺎﻣﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ اﻟﻌﯿﻨﺎء ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻧﺎ و اﻟﺠﺎﺣﻆ وﺿـﻌﻨﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﺪك‪ ،‬و أدﺧﻠﻨﺎه ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﻮخ ﺑﺒﻐﺪاد ﻓﻘﺒﻠﻮه اﻻ اﺑﻦ ﺷﯿﺒﮥ اﻟﻌﻠﻮي‪،‬‬‫ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﯾﺸﺒﻪ آﺧﺮ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ أوﻟﻪ و أﺑﯽ أن ﯾﻘﺒﻠﻪ ]‪ [1] .[2‬اﻟﻀﻮء اﻟﻼﻣﻊ ﻟﻠﺴﺨﺎوي و ج ‪ 1‬ص ‪.138‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺪرﯾﺐ ﻟا ﺮاوي ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ج ‪ 1‬ص ‪285‬‬‫اﺑﻦ اﺛﯿﺮ در »ﺟﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل« ﺟﺎﺣﻆ را از واﺿﻌﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫)و اﺑﻮ اﻟﺴﻌﺎدات ﻣﺒﺎرك ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري در »ﺟﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل ﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺮﺳﻮل« در ذﮐﺮ واﺿﻌﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ ﻗﻮم وﺿﻌﻮا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﻬﻮي ﯾﺪﻋﻮن اﻟﻨﺎس إﻟﯿﻪ ﻓﻤﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﺗﺎب ﻋﻨﻪ و أﻗﺮ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺷﯿﺦ ﻣﻦ ﺷﯿﻮخ اﻟﺨﻮارج ﺑﻌﺪ أن ﺗﺎب ان ﻫﺬه اﻻﺣﺎدﯾﺚ دﯾﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﻣﻤﻦ ﺗﺄﺧﺬون دﯾﻨﮑﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻧﺎ ﮐﻨﺎ إذا ﻫﻮﯾﻨﺎ أﻣﺮا ﺻﯿﺮﻧﺎه ﺣﺪﯾﺜﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻌﯿﻨﺎء‪ :‬وﺿـﻌﺖ أﻧﺎ و اﻟﺠﺎﺣﻆ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﺪك‪ ،‬و أدﺧﻠﻨﺎه ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﻮخ ﺑﺒﻐﺪاد ﻓﻘﺒﻠﻮه اﻻ اﺑﻦ ﺷﯿﺒﮥ اﻟﻌﻠﻮي‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﯾﺸﺒﻪ آﺧﺮ‬‫ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ أوﻟﻪ و أﺑﯽ أن ﯾﻘﺒﻞ ]‪[1‬‬‫ﺻﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﺟﺎﺣﻆ را از واﺿﻌﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫)و ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﯾﺒﮏ اﻟﺼﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﺧﻼد ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﻨﺼﻮر اﻟﺒﺼﺮي اﻻﺧﺒﺎري أﺑﻮ اﻟﻌﯿﻨﺎء‪ ،‬ﻣﻮﻟﺪه ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 67‬از ‪205‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ و ﮐﺎن ﻗﺒﻞ اﻟﻌﻤﯽ أﺣﻮل‪.‬‬‫ﻗﺎل ﯾﺎﻗﻮت‪ :‬ﻗﺮأت ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ دﻣﺸﻖ‪ ،‬ﻗﺮأت ﻋﻠﯽ زاﻫﺪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﻻﻣﻮي ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻨﺤﻮي ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ اﻟﻌﯿﻨﺎء ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻧﺎ و اﻟﺠﺎﺣﻆ وﺿـﻌﻨﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﺪك و‬‫أدﺧﻠﻨﺎه ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﻮخ ﺑﺒﻐﺪاد ﻓﻘﺒﻠﻮه اﻻ اﺑﻦ ﺷﯿﺒﮥ اﻟﻌﻠﻮي ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﯾﺸﺒﻪ آﺧﺮ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ أوﻟﻪ ﻓﺄﺑﯽ أن ﯾﻘﺒﻠﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن أﺑﻮ اﻟﻌﯿﻨﺎء ﯾﺤﺪث ﺑﻬﺬا‬‫ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﺗﺎب ]‪ [1] .[2‬ﺟﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل ﻻﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ ج ‪ 1‬ص ‪.75‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻮاﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪ 4‬ص ‪344 -341‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﻧﯿﺰ واﺿﻊ ﺑﻮدن ﺟﺎﺣﻆ را در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫)و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﻟﻌﯿﻨﺎء در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﻻﻣﻮي ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻨﺤﻮي‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﻤﺤﺎﻣﯽ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ اﻟﻌﯿﻨﺎء ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫أﻧﺎ و اﻟﺠﺎﺣﻆ وﺿﻌﻨﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﺪك‪ ،‬ﻗﺎل اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ‪ :‬و ﮐﺎن أﺑﻮ اﻟﻌﯿﻨﺎء ﯾﺤﺪث ﺑﺬﻟﮏ ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﻣﺎت اﻟﺠﺎﺣﻆ ]‪.[1‬‬‫)و ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿـﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﮐﻪ ﻣﻌﺎﺻـﺮﯾﻦ ﺳـﻨﯿﻪ ﺑﺮ اﻓﺎدات ﺑﺪﯾﻌﻪاش ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﯽﻧﺎزﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﺧﻮد ﻣﯽﺑﺎﻟﻨﺪ‪،‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻤﻼـﺣﻈﻪ آن ﺑﺮﻗﺺ و ﻃﺮب ﻣﯽآﯾﻨـﺪ‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﻋﺒـﺎرت »ﺟﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل« ﻣﺘﻀـﻤﻦ وﺿﻊ ﺟﺎﺣﻆ ﺣـﺪﯾﺚ ﻓـﺪك را در »ازاﻟـﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ﻧﻘﻞ‬‫ﮐﺮده‪ ،‬در ﺗﻔﻀـﯿﺢ ﺣﻀـﺮت رازي‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻘﻮل ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺎذب ﻣﻔﺘﺮي‪ ،‬ﺗﺸـﺒﺚ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻮﺷـﯿﺪه‪ ،‬و ﻫﻢ ﻣﻼزﻣﺎن ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ را‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻤﺎﯾﺖ‬‫ﺟﺎﺣـﻆ در ﺳـﺮ دارد‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﺗﺨﺠﯿﻞ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻﻒ آﻧﮑﻪ از اﻓﺎده اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن« ﮐﻤﺎ ﺳـﻤﻌﺖ ﻇﺎﻫﺮ‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﺣﻀﺮت او ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از ﺣﺪﯾﺚ ﻓﺪك‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ و اﺑﻮ اﻟﻌﯿﻨﺎء وﺿﻊ آن ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﭼﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﺎز ﺣﺪﯾﺚ ﻓﺪك را ﮐﻪ ذﮐﺮ‬‫آن در ﻋﺒﺎرت »ﺟﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل« آﻣﺪه ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺮوي در »ﺻـﺤﯿﺤﯿﻦ« ﻓﺮود آورده‪ ،‬ﻫﺘﮏ ﻧﺎﻣﻮس »ﺻﺤﯿﺤﯿﻦ« ﻧﻤﻮده ﻃﺮﯾﻘﻪ رواﻓﺾ ﮐﻪ‬‫اﻫﺎﻧﺖ ﺻـﺤﺎح ﺳـﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬اﻧﺪراج ﺧﺒﺮ ﻣﮑﺬوب و ﻣﻮﺿﻮع ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻠﺤﺪ‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﻌﯿﻨﺎء‪ ،‬در ﺻﺤﯿﺤﯿﻦ و دﯾﮕﺮ ﺻﺤﺎح ﺳﻨﯿﻪ‬‫ﺛﺎﺑﺖ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﻤﺎل اﻏﻔﺎل ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺑﺨﺎري‪ ،‬و ﻣﺴـﻠﻢ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﮑﺬوب ﺟﺎﺣﻆ را ﻗﺒﻮل ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬در اﮐﻨﺎف ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺸﻬﻮر‬‫ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻮ ﻟا ﻔﺘﺢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﺸﻬﺮﺳﺘﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻠﻞ ]‪ [1‬ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان ج ‪ 5‬ص ‪.346‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪70 :‬‬‫و ﻧﺤﻞ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻣﺬﻫﺐ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻫﻮ ﺑﻌﯿﻨﻪ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﻔﻼﺳﻔﮥ اﻻ أن اﻟﻤﯿﻞ ﻣﻨﻪ و ﻣﻦ أﺻﺤﺎﺑﻪ اﻟﯽ اﻟﻄﺒﯿﻌﯿﯿﻦ ﻣﻨﻬﻢ أﮐﺜﺮ ﻣﻨﻪ اﻟﯽ اﻻﻟﻬﯿﯿﻦ ]‪.[1‬‬‫)و ﻋﻼﻣﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻮردي ﻫﻢ ﺑﮑﺜﺮت ﻫﺰل ﺟﺎﺣﻆ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ﻓﯽ أﺧﺒﺎر اﻟﺒﺸﺮ«‬‫در ﺳﻨﻪ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬـﺎ أﺑﻮ ﻋﺜﻤـﺎن ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ اﻟﺠﺎﺣـﻆ اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻬﺰل‪ ،‬ﻧﺎدر اﻟﻨﺎدرة‪ ،‬ﻧﺎدم اﻟﺨﻠﻔﺎء و أﺧـﺬ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﻦ اﻟﻨﻈﺎم اﻟﻤﺘﮑﻠﻢ‬‫]‪[2‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺳﻤﺎع ﻏﻨﺎ ﻣﯽﮐﺮد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 68‬از ‪205‬‬‫و ﻋﻼـوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻓﻀﺎﺋـﺢ و ﻗﺒﺎﺋـﺢ و ﻗﻮادح ﻓﺎﺣﺸﻪ‪ ،‬ﺟﺎﺣﻆ ﺳـﻤﺎع ﻏﻨﺎ و ﻃﻨﺒﻮر‪ ،‬ﮐﻪ از اﻓﻀـﺢ ﻓﺴﻖ و ﻓﺠﻮر و اﺷـﻨﻊ ﻟﻬﻮ و زور اﺳـﺖ‬‫ﻣﯽﻧﻤﻮد‪ ،‬و ﺑﻤﺰﯾﺪ وﻗﺎﺣﺖ و ﺻﻔﺎﻗﺖ‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﯽﺑﺎﮐﯽ و ﺧﻼﻋﺖ‪ ،‬ﺧﻮد آن را ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬‫ﻗﺎﺿـﯽ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ‬‫اﻟﺠﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻣﻦ ﺟﻤﻠـﮥ أﺧﺒـﺎره أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ذﮐﺮت ﻟﻠﻤﺘﻮﮐﻞ ﻟﺘﺄدﯾﺐ ﺑﻌﺾ وﻟـﺪه‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ رآﻧﯽ اﺳـﺘﺒﺸﻊ ﻣﻨﻈﺮي‪ ،‬ﻓﺄﻣﺮ ﻟﯽ ﺑﻌﺸـﺮة آﻻف درﻫﻢ و ﺻـﺮﻓﻨﯽ‪،‬‬‫ﻓﺨﺮﺟﺖ ﻣﻦ ﻋﻨﺪه‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﺮﯾﺪ اﻻﻧﺼـﺮاف اﻟﯽ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﻓﻌﺮض ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺮوج ﻣﻌﻪ‪ ،‬و اﻻﻧﺤﺪار ﻓﯽ ﺣﺮاﻗﮥ‪،‬‬‫و ﮐﺎن ﺑﺴﺮﻣﻦرأي‪ ،‬ﻓﺮﮐﺒﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﺮاﻗﮥ‪ [1] ،‬اﻟﻤﻠﻞ و اﻟﻨﺤﻞ ج ‪ 1‬ص ‪ 76‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ج ‪ 1‬ص ‪ 321‬ط اﻟﻨﺠﻒ اﻻﺷﺮف‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪71 :‬‬‫ﻓﻠﻤﺎ اﻧﺘﻬﯿﻨﺎ اﻟﯽ ﻓﻢ ﻧﻬﺮ اﻟﻘﺎﻃﻮل ﻧﺼﺐ ﺳﺘﺎرة و أﻣﺮ ﺑﺎﻟﻐﻨﺎء‪ ،‬ﻓﺎﻧﺪﻓﻌﺖ ﻋﻮادة ﻓﻐﻨﺖ‪:‬‬‫ﮐﻞ ﯾﻮم ﻗﻄﯿﻌﮥ و ﻋﺘﺎب ﯾﻨﻘﻀﯽ دﻫﺮﻧﺎ و ﻧﺤﻦ ﻏﻀﺎب‬‫ﻟﯿﺖ ﺷﻌﺮي أﻧﺎ ﺧﺼﺼﺖ ﺑﻬﺬا دون ذا اﻟﺨﻠﻖ أم ﮐﺬا اﻻﺣﺒﺎب‬‫و ﺳﮑﺘﺖ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺮ اﻟﻄﻨﺒﻮرﯾﮥ ﻓﻐﻨﺖ‪:‬‬‫وا رﺣﻤﺘﺎ ﻟﻠﻌﺎﺷﻘﯿﻨﺎ ﻣﺎ ان أري ﻟﻬﻢ ﻣﻌﯿﻨﺎ‬‫ﮐﻢ ﯾﻬﺠﺮون و ﯾﺼﺮﻣﻮن و ﯾﻘﻄﻌﻮن و ﯾﺼﺒﺮوﻧﺎ‬‫ﻗﺎل ﻓﻘﺎﻟﺖ ﻟﻬﺎ اﻟﻌﻮادة‪ :‬ﻓﯿﺼـﻨﻌﻮن ﻣﺎ ذا؟ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﻫﮑـﺬا ﯾﺼـﻨﻌﻮن‪ ،‬و ﺿـﺮﺑﺖ ﺑﯿﺪﻫﺎ اﻟﯽ اﻟﺴـﺘﺎرة‪ ،‬ﻓﻬﺘﮑﺘﻬﺎ و ﺑﺮزت ﮐﺄﻧﻬﺎ ﻓﻠﻘﮥ اﻟﻘﻤﺮ‪ ،‬ﻓﺄﻟﻘﺖ‬‫ﻧﻔﺴﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﺎء‪ ،‬و ﻋﻠﯽ رأس ﻣﺤﻤﺪ ﻏﻼم ﯾﻀﺎﻫﯿﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﺠﻤﺎل‪ ،‬و ﺑﯿﺪه ﻣﺬﺑﮥ‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ اﻟﻤﻮﺿﻊ و ﻧﻈﺮ إﻟﯿﻬﺎ و ﻫﯽ ﺗﻤﺮ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺎء‪ ،‬ﻓﺄﻧﺸﺪ‪:‬‬‫أﻧﺖ اﻟﺘﯽ ﻋﺮﻓﺘﻨﯽ ﺑﻌﺪ اﻟﻘﻀﺎء ﻟﻮ ﺗﻌﻠﻤﯿﻨﺎ‬‫ﻓﺄﻟﻘﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﻓﯽ أﺛﺮﻫﺎ‪ ،‬ﻓﺄدار اﻟﻤﻼح اﻟﺤﺮاﻗﮥ‪ ،‬ﻓﺎذا ﺑﻬﻤﺎ ﻣﻌﺘﻨﻘﺎن ﺛﻢ ﻏﺎﺿﺎ ﻓﻠﻢ ﯾﺮﯾﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻌﻈﻢ ﻣﺤﻤﺪ ذﻟﮏ و ﻫﺎﻟﻪ اﻣﺮه‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻋﻤﺮو ﻟﺘﺤـﺪﺛﻨﯽ ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﯾﺴـّﻠﯿﻨﯽ ﻋﻦ ﻓﻌﻞ ﻫـﺬﯾﻦ و اﻻ أﻟﺤﻘﺘﮏ ﺑﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﺤﻀـﺮﻧﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﯾﺰﯾـﺪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻗﻌﺪ‬‫ﻟﻠﻤﻈﺎﻟﻢ‪ ،‬و ﻋﺮﺿﺖ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻘﺼـﺺ‪ ،‬ﻓﻤﺮت ﺑﻪ ﻗﺼـﮥ ﻓﯿﻬﺎ ان رأي اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ان ﯾﺨﺮج اﻟّﯽ ﺟﺎرﯾﺘﻪ ﻓﻼﻧـﮥ ﺣﺘﯽ ﺗﻐﻨﯿﻨﯽ ﺛﻠﺜﮥ اﺻﻮات ﻓﻌﻞ‪،‬‬‫ﻓﺎﻏﺘﺎظ ﯾﺰﯾﺪ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬و أﻣﺮ ﻣﻦ ﯾﺨﺮج إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﯾﺄﺗﯿﻪ ﺑﺮأﺳﻪ‪.‬‬‫ﺛﻢ أﺗﺒﻊ اﻟﺮﺳﻮل ﺑﺮﺳﻮل آﺧﺮ‪ ،‬ﯾـﺄﻣﺮه ان ﯾـﺪﺧﻞ إﻟﯿﻪ اﻟﺮﺟـﻞ‪ ،‬ﻓﺄدﺧﻠﻪ ﻓﻠّﻤﺎ وﻗﻒ ﺑﯿﻦ ﯾـﺪﯾﻪ ﻗﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻣﺎ اﻟـﺬي ﺣﻤﻠﮏ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺻـﻨﻌﺖ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫اﻟﺜﻘﮥ ﺑﺤﻠﻤﮏ و اﻻﺗﮑﺎل ﻋﻠﯽ ﻋﻔﻮك‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺄﻣﺮه ﺑﺎﻟﺠﻠﻮس‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻟﻢ ﯾﺒﻖ أﺣﺪ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ أﻣّﯿﮥ اﻻ ﺧﺮج‪ ،‬ﺛﻢ أﻣﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪72 :‬‬‫ﻓﺎﺧﺮﺟﺖ اﻟﺠﺎرﯾﮥ و ﻣﻌﻬﺎ ﻋﻮدﻫﺎ ﻓﻘﺎل ﻟﻬﺎ اﻟﻔﺘﯽ ﻏﻨﯽ ﻣﻦ اﻟﻄﻮﯾﻞ‪:‬‬‫أ ﻓﺎﻃﻢ ﻣﻬﻼ ﺑﻌﺾ ﻫﺬا اﻟﺘﺪﻟﻞ و ان ﮐﻨﺖ ﻗﺪ أزﻣﻌﺖ ﺻﺮﻣﯽ ﻓﺄﺟﻤﻠﯽ‬‫ﻓﻐّﻨﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﯾﺰﯾﺪ ﻗﻞ‪ ،‬ﻗﺎل ﻏﻨّﯽ ﻣﻦ اﻟﺒﺴﯿﻂ‪:‬‬‫ﺗﺄﻟﻖ اﻟﺒﺮق ﻧﺠﺪﯾﺎ ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﺒﺮق اﻧﯽ ﻋﻨﮏ ﻣﺸﻐﻮل‬‫ﻓﻐﻨﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﯾﺰﯾﺪ‪ :‬ﻗﻞ‪ ،‬ﻗﺎل ﺗﺄﻣﺮ ﻟﯽ ﺑﺮﻃﻞ ﺷـﺮاب‪ ،‬ﻓﺄﻣﺮ ﺑﻪ ﻓﻤﺎ اﺳـﺘﺘﻢ ﺷـﺮاﺑﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ وﺛﺐ و ﺻـﻌﺪ ﻋﻠﯽ أﻋﻠﯽ ﻗﺒﮥ ﻟﯿﺰﯾﺪ‪ ،‬ﻓﺮﻣﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﻋﻠﯽ‬‫دﻣﺎﻏﻪ ﻓﻤﺎت‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﯾﺰﯾﺪ ِإﱠﻧﺎ ﻟ ِﱠﻠِﻪ َو ِإﱠﻧﺎ ِإﻟَﯿِْﻪ راِﺟُﻌﻮَن‬‫‪ ،‬أ ﺗﺮاه اﻻﺣﻤﻖ اﻟﺠﺎﻫﻞ ﻇﻦ أﻧﯽ اﺧﺮج إﻟﯿﻪ ﺟﺎرﯾﺘﯽ‪ ،‬و أرّدﻫﺎ اﻟﯽ ﻣﻠﮑﯽ‪ ،‬ﯾﺎ ﻏﻠﻤﺎن ﺧﺬوﻫﺎ ﺑﯿﺪﻫﺎ‪ ،‬و اﺣﻤﻠﻮﻫﺎ اﻟﯽ اﻫﻠﻪ ان ﮐﺎن ﻟﻪ أﻫﻞ‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 69‬از ‪205‬‬‫اﻟّـﺎ ﻓﺒﯿﻌﻮﻫـﺎ و ﺗﺼـّﺪﻗﻮا ﺑﺜﻤﻨﻬـﺎ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻄﻠﻘﻮا ﺑﻬﺎ اﻟﯽ اﻫﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ ﺗﻮﺳـﻄﺖ اﻟـﺪار ﻧﻈﺮت اﻟﯽ ﺣﻔﯿﺮة ﻓﯽ وﺳﻂ دار ﯾﺰﯾـﺪ ﻗـﺪ اﻋـّﺪت ﻟﻠﻤﻄﺮ‪،‬‬‫ﻓﺠﺬﺑﺖ ﻧﻔﺴﻬﺎ ﻣﻦ أﯾﺪﯾﻬﻢ و ﻗﺎﻟﺖ‪:‬‬‫ﻣﻦ ﻣﺎت ﻋﺸﻘﺎ ﻓﻠﯿﻤﺖ ﻫﮑﺬا ﻻ ﺧﯿﺮ ﻓﯽ ﻋﺸﻖ ﺑﻼ ﻣﻮت‬‫و أﻟﻘﺖ ﻧﻔﺴﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﻔﯿﺮة ﻋﻠﯽ دﻣﺎﻏﻬﺎ ﻓﻤﺎﺗﺖ‪ ،‬ﻓﺴﺮي ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ و أﺟﺰل ﺻﻠﺘﯽ اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫)و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻣﻦ ﺟﻤﻠـﮥ أﺧﺒﺎره أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ذﮐﺮت ﻟﻠﻤﺘﻮﮐﻞ ﻟﺘﺄدﯾﺐ ﺑﻌﺾ وﻟـﺪه‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ رآﻧﯽ اﺳﺘﺸـﺒﻊ ﻣﻨﻈﺮي‪ ،‬ﻓﺄﻣﺮ ﻟﯽ ﺑﻌﺸـﺮة آﻻف درﻫﻢ‪ ،‬و ﺻـﺮﻓﻨﯽ‪،‬‬‫ﻓﺨﺮﺟﺖ ﻣﻦ ﻋﻨﺪه‪ ،‬و ﻟﻘﯿﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻤﻬﺪي‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﺮﯾﺪ اﻻﻧﺼـﺮاف اﻟﯽ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﻓﻌﺮض ﻋﻠّﯽ اﻟﺨﺮوج‬‫ﻣﻌﻪ و اﻻﻧﺤـﺪار ﻓﯽ ﺣﺮاﻗﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺑﺴـّﺮﻣﻦرأي‪ ،‬ﻓﺮﮐﺒﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﺮاﻗﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ اﻧﺘﻬﯿﻨﺎ اﻟﯽ ﻓﻢ ﻧﻬﺮ اﻟﻘﺎﻃﻮل ﻧﺼﺐ ﺳـﺘﺎرة‪ ،‬و أﻣﺮ ﺑﺎﻟﻐﻨﺎء ﻓﺎﻧﺪﻓﻌﺖ‬‫ﻋﻮادة ﻓﻐّﻨﺖ‪ [1] :‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 3‬ص ‪.141‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪73 :‬‬‫ﮐﻞ ﯾﻮم ﻗﻄﯿﻌﮥ و ﻋﺘﺎب ﯾﻨﻘﻀﯽ دﻫﺮﻧﺎ و ﻧﺤﻦ ﻏﻀﺎب‬‫ﻟﯿﺖ ﺷﻌﺮي أﻧﺎ ﺧﺼﺼﺖ ﺑﻬﺬا دون ذا اﻟﺨﻠﻖ أم ﮐﺬا اﻻﺣﺒﺎب‬‫و ﺳﮑﺘﺖ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺮ اﻟﻄﻨﺒﻮرﯾﮥ ﻓﻐﻨﺖ‪:‬‬‫وا رﺣﻤﺘﺎ ﻟﻠﻌﺎﺷﻘﯿﻨﺎ ﻣﺎ ان أري ﻟﻬﻢ ﻣﻌﯿﻨﺎ‬‫ﮐﻢ ﯾﻬﺠﺮون و ﯾﺼﺮﻣﻮﻧﺎ و ﯾﻘﻄﻌﻮن و ﯾﻀﺮﺑﻮﻧﺎ‬‫ﻓﻘﺎﻟﺖ ﻟﻬﺎ اﻟﻌﻮادة‪ :‬ﻓﯿﺼـﻨﻌﻮن ﻣﺎ ذا؟ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﻫﮑﺬا ﯾﺼـﻨﻌﻮن‪ ،‬و ﺿـﺮﺑﺖ ﺑﯿﺪﻫﺎ اﻟﯽ اﻟﺴـﺘﺎرة‪ ،‬ﻓﻬﺘﮑﺘﻬﺎ و ﺑﺮزت ﮐﺄﻧﻬﺎ ﻓﻠﻘﮥ ﻗﻤﺮ‪ ،‬ﻓﺄﻟﻘﺖ ﻧﻔﺴﻬﺎ‬‫ﻓﯽ اﻟﻤﺎء‪ ،‬و ﻋﻠﯽ رأس ﻣﺤﻤﺪ ﻏﻼم ﯾﻀﺎﻫﯿﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﺠﻤﺎل‪ ،‬و ﺑﯿﺪه ﻣﺬﺑﮥ‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ اﻟﻤﻮﺿﻊ و ﻧﻈﺮ إﻟﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﻫﯽ ﺗﻤﺮ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺎء ﻓﺄﻧﺸﺪ‪:‬‬‫أﻧﺖ اﻟﺘﯽ ﻋﺮﻓﺘﻨﯽ ﺑﻌﺪ اﻟﻘﻀﺎء ﻟﻮ ﺗﻌﻠﻤﯿﻨﺎ‬‫و أﻟﻘﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺎء ﻓﯽ أﺛﺮﻫﺎ‪ ،‬ﻓﺄدار اﻟﻤﻼح اﻟﺤﺮاﻗـﮥ ﻓﺎذا ﺑﻬﻤﺎ ﻣﻌﺘﻨﻘﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﻏﺎﺻﺎ ﻓﻠﻢ ﯾﺮﯾﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺳـﺘﻌﻈﻢ ﻣﺤﻤﺪ ذﻟﮏ و ﻫﺎﻟﻪ أﻣﺮه‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﯾﺎ ﻋﻤﺮو ﻟﺘﺤـﺪﺛﻨﯽ ﻣﺎ ﯾﺴـﻠﯿﻨﯽ ﻋﻦ ﻓﻌﻞ ﻫـﺬﯾﻦ و اﻻ أﻟﺤﻘﺘﮏ ﺑﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺤﻀـﺮﻧﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻗﻌﺪ ﻟﻠﻤﻈﺎﻟﻢ‪ ،‬و‬‫ﻋﺮﺿﺖ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻘﺼـﺺ‪ ،‬ﻓﻤﺮت ﺑﻪ ﻗﺼـﮥ ﻓﯿﻬﺎ ان رأي أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ أن ﯾﺨﺮج اﻟﯽ ﺟﺎرﯾﺘﻪ ﺣﺘﯽ ﺗﻐﻨﯿﻨﯽ ﺛﻠﺜﮥ أﺻﻮات ﻓﻌﻞ‪ ،‬ﻓﺎﻏﺘﺎظ ﯾﺰﯾﺪ ﻣﻦ‬‫ذﻟﮏ‪ ،‬و أﻣﺮ ﻣﻦ ﯾﺨﺮج إﻟﯿﻪ و ﯾﺄﺗﯿﻪ ﺑﺮأﺳﻪ‪ ،‬ﺛﻢ اﺗﺒﻊ اﻟﺮﺳﻮل رﺳﻮﻻ آﺧﺮ ﯾﺄﻣﺮه أن ﯾـﺪﺧﻞ إﻟﯿﻪ اﻟﺮﺟﻞ ﻓﺄدﺧﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ وﻗﻒ ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﻪ‪:‬‬‫ﻣﺎ اﻟﺬي ﺣﻤﻠﮏ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺻﻨﻌﺖ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺜﻘـﮥ ﺑﺤﻠﻤﮏ‪ ،‬و اﻻﺗﮑﺎل ﻋﻠﯽ ﻋﻔﻮك‪ ،‬ﻓﺄﻣﺮه ﺑﺎﻟﺠﻠﻮس ﺣﺘﯽ ﻟﻢ ﯾﺒﻖ أﺣـﺪ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ أﻣّﯿﮥ اﻻ ﺧﺮج‪ ،‬ﺛﻢ أﻣﺮ ﺑﺎﻟﺠﺎرﯾﮥ ﻓﺎﺧﺮﺟﺖ و ﻣﻌﻬﺎ‬‫ﻋﻮدﻫﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻬﺎ اﻟﻔﺘﯽ‪:‬‬‫ﻏﻨﯿﻨ ﯽ ‪:‬‬
‫أ ﻓﺎﻃﻢ ﻣﻬﻼ ﺑﻌﺾ ﻫﺬا اﻟﺘﺪﻟﻞ و ان ﮐﻨﺖ ﻗﺪ أزﻣﻌﺖ ﺻﺮﻣﯽ ﻓﺄﺟﻤﻠﯽ‬‫ﻓﻐﻨﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﯾﺰﯾﺪ ﻗﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻏﻨﯽ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪74 :‬‬‫ﺗﺄﻟﻖ اﻟﺒﺮق ﻧﺠﺪﯾﺎ ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﺒﺮق اﻧﯽ ﻋﻨﮏ ﻣﺸﻐﻮل‬‫ﻓﻐﻨﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﯾﺰﯾﺪ‪ :‬ﻗﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺗﺄﻣﺮ ﻟﯽ ﺑﺮﻃﻞ ﺷﺮاب‪ ،‬ﻓﺄﻣﺮ ﻟﻪ ﺑﻪ ﻓﻤﺎ اﺳﺘﺘﻢ ﺷﺮاﺑﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ وﺛﺐ و ﺻﻌﺪ ﻋﻠﯽ أﻋﻠﯽ ﻗﺒﮥ ﻟﯿﺰﯾﺪ‪ ،‬ﻓﺮﻣﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﻋﻠﯽ‬‫دﻣﺎﻏﻪ ﻓﻤﺎت‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﯾﺰﯾﺪ‪ِ :‬إﱠﻧﺎ ﻟ ِﱠﻠِﻪ َو ِإﱠﻧﺎ ِإﻟَﯿِْﻪ راِﺟُﻌﻮَن‬‫‪ ،‬أ ﺗﺮاه اﻻﺣﻤﻖ اﻟﺠﺎﻫﻞ ﻇﻦ أﻧﯽ اﺧﺮج إﻟﯿﻪ ﺟﺎرﯾﺘﯽ و أردﻫﺎ اﻟﯽ ﻣﻠﮑﯽ‪ ،‬ﯾﺎ ﻏﻠﻤﺎن ﺧﺬوا ﺑﯿﺪﻫﺎ و اﺣﻤﻠﻮﻫﺎ اﻟﯽ أﻫﻠﻪ ان ﮐﺎن ﻟﻪ أﻫﻞ‪ ،‬و اﻻ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 70‬از ‪205‬‬‫ﻓﺒﯿﻌﻮﻫﺎ و ﺗﺼـﺪﻗﻮا ﺑﺜﻤﻨﻬﺎ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻄﻠﻘﻮا ﺑﻬﺎ اﻟﯽ أﻫﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺗﻮﺳـﻄﺖ اﻟﺪار ﻧﻈﺮت اﻟﯽ ﺣﻔﯿﺮة ﻓﯽ وﺳﻂ دار ﯾﺰﯾﺪ ﻗﺪ اﻋﺪت ﻟﻠﻤﻄﺮ‪ ،‬ﻓﺠﺬﺑﺖ‬‫ﻧﻔﺴﻬﺎ ﻣﻦ أﯾﺪﯾﻬﻢ و أﻧﺸﺪت‪:‬‬‫ﻣﻦ ﻣﺎت ﻋﺸﻘﺎ ﻓﻠﯿﻤﺖ ﻫﮑﺬا ﻻ ﺧﯿﺮ ﻓﯽ ﻋﺸﻖ ﺑﻼ ﻣﻮت‬‫ﻓﺄﻟﻘﺖ ﻧﻔﺴﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﻔﯿﺮة ﻋﻠﯽ دﻣﺎﻏﻬﺎ ﻓﻤﺎﺗﺖ‪ ،‬ﻓﺴﺮي ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ و أﺟﺰل ﺻﻠﺘﯽ اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫)از اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺳﻤﺎع ﻏﻨﺎ‪ ،‬و آن ﻫﻢ از زن اﺟﻨﺒﯿﻪ‪ ،‬و آن ﻫﻢ ﺑﺎ ﻋﻮد و ﻃﻨﺒﻮر‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﻤﺎل ﺷﻨﺎﻋﺖ و ﻗﺒﺢ آن‬‫ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ و ﻣﺸﻬﻮر ﻧﻤﻮده‪ ،‬و از ﻏﺎﯾﺖ ﺟﺴﺎرت و ﻗﻠﺖ ﻣﺒﺎﻻت ﺧﻮد آن را ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﺑﻄﺮﯾﻖ اﻧﻤﻮزج ﺑﻌﺾ ﻣﻌﺎﯾﺐ ﻏﻨﺎ در اﯾﻦ ﺟﺎ‬‫ﻧﻘﻞ ﻣﯽﺷﻮد‬‫رﺳﺎﻟﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻫﯿﺜﻤﯽ در ﺣﺮﻣﺖ ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ‬‫اﺷﺎره‬‫أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ اﻟﻤﮑﯽ در ﺷﺮوع رﺳﺎﻟﻪ »ﺗﺸﻨﯿﻒ اﻻﺳﻤﺎع ﺑﺤﮑﻢ اﻟﺴﻤﺎع« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟـﺬي ﺧﻄﺮ ﻣﻮاﻃﻦ اﻟﻠﻬﻮ ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺎده‪ ،‬و ﺧّﻠﺺ ﻣﻦ رﯾﺒﻪ و ﺷـﺒﻬﻪ اﻟﻤﺼـﻄﻔﯿﻦ ﻟﻘﺮﺑﻪ و وداده‪ ،‬ﻟﻤﺎ اﻣﺘﻦ ﺑﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻓﻌﺮﻓﻬﻢ دﺳﺎﺋﺲ‬‫اﻟﻨﻔﻮس ﻣﻦ ﻓﻬﻢ ﺣﮑﻤﻪ و ﻣﺮاده‪ ،‬و ﮐﺸﻒ ﻟﻬﻢ ﻋﻦ ﺗﺴﻮﯾﻼـت اﻟﺸـﯿﻄﺎن‪ ،‬ﻻـ ﺳـﯿﻤﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﻮم زﻋﻤﻮا اﻟﺘﺼﻮف و اﻟﻌﺮﻓـﺎن‪ ،‬و ﻏﻔﻠﻮا ﻋﻦ ﻗﻮل‬‫أﻋﻈﻢ اﻟﺼﺪﯾﻘﯿﻦ‪ ،‬ﺑﻌﺪ اﻻﻧﺒﯿﺎء و اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ‪ ،‬اﻟﻤﺰاﻣﯿﺮ ]‪ [1‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 2‬ص ‪ 162‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ ﺳﻨﮥ ‪.1338‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪75 :‬‬‫ﻣﻦ اﻟﺸـﯿﻄﺎن ﻓﯽ ﺑﯿﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﺷـﺮف و ﮐﺮم‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﻏﻠﺐ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺸـﻬﻮات‪ ،‬و ﻣﺤﺒﮥ اﻟﺒﻄﺎﻻت‪ ،‬و اﻟﺴﻌﯽ ﻓﯽ‬‫ﺟﻠﺐ ﻓﺴـﻘﮥ ﻟا ﻌﺎﻣﮥ اﻟﯽ ﻣﺠﺎﻟﺴﻬﻢ‪ ،‬ﻟﯿﻨﺎﻟﻮا ﻣﻦ ﺣﻄﺎﻣﻬﻢ و ﺧﺴﺎﺋﺴﻬﻢ اﻟﺠﺎﻟﺒﮥ ﻟﻬﻢ اﻟﯽ اﻟﻘﻄﯿﻌﮥ‪ ،‬ﻟﻌﺪم ﻋﻠﻤﻬﻢ ﺑﻤﺎ ﻗﺎﻟﻪ أﺋﻤﮥ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ و اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ‪،‬‬‫ﻓﺤﻤﺪا ﻟﮏ اﻟﱠﻠﻬّﻢ أن وﻓﻘﺘﻨﺎ ﻟﺮد ﺳﻘﻄﺎﺗﻬﻢ اﻟﺸﻨﯿﻌﮥ و ﺗﻘّﻮﻻﺗﻬﻢ اﻟﻔﻈﯿﻌﮥ‪ ،‬و اﺷﻬﺪ أن ﻻ ِإﻟَﻪ ِإﻟﱠﺎ اﻟﱠﻠُﻪ*‬‫‪ ،‬وﺣـﺪه ﻻـ ﺷـﺮﯾﮏ ﻟﻪ‪ ،‬ﺷـﻬﺎدة أﻧﺠﻮ ﺑﻬـﺎ ﻣﻦ ﻣﮑﺎﯾـﺪ اﻟﺸـﯿﻄﺎن و ﻣﻮاﻻـﺗﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺣﻤﻞ أﺣـﺪ ﻣﻦ اﻟﺨﺎﺻـﮥ أو اﻟﻌﺎﻣـﮥ ﻋﻠﯽ ﺳـﻤﺎع ﻣﺰاﻣﯿﺮه‪،‬‬‫اﻟﻤـﻮﺟﺐ ﻟﺴـﺮوره و ﻇﻔﺮه ﻣﻨﻬﻢ ﺑﻐﺎﯾـﮥ ﻣﺮاداﺗﻪ‪ ،‬و أﺷـﻬﺪ أن ﺳـﯿﺪﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪا ﻋﺒـﺪه‪ ،‬و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و ﺻـﻔّﯿﻪ‪ ،‬و ﺧﻠﯿﻠﻪ اﻟـﺬي أرﺳـﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎﺻـﻤﺎ‬‫ﻻﻋﺪاﺋﻪ‪ ،‬ﺑﻮاﺿﺢ ﺑﺮاﻫﯿﻨﻪ و ﺑّﯿﻨﺎﺗﻪ‪ ،‬ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و أﺻﺤﺎﺑﻪ و ﺗﺎﺑﻌﯿﻬﻢ اﻟﻤﺒﺮﺋﯿﻦ ﻣﻦ ﺳﻔﺴﺎف أﻫﻞ اﻟﺤﻈﻮظ و اﻟﺸﻬﻮات‪،‬‬‫و اﻟﻤﻮﻓﻘﯿﻦ ﻟﺼـﺮف ﺟﻤﯿﻊ اﻻوﻗﺎت ﻓﯽ ﻣﻬﻤﺎت اﻟﻌﺒﺎدات‪ ،‬ﻻ ﺳـّﯿﻤﺎ ﻧﻔﻊ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﺘﻤﻬﯿﺪ ﻗﻮاﻋﺪ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺒﻄﻠﯿﻦ‪ ،‬اﻟﺬﯾﻦ ﺿّﻠﻮا‬‫ﺳﻮاء اﻟﺴﺒﯿـﻞ‪ ،‬و اﺗﺨـﺬوا ﻣﺰاﻣﯿﺮ اﻟﺸـﯿﻄﺎن ﺷـﻔﺎء ﻟﻠﻌﻠﯿﻞ‪ ،‬زاﻋﻤﯿﻦ زﯾﺎدة ﻣﻌﺎرﻓﻬﻢ ﺑـﺬﻟﮏ‪ ،‬و ﻣﺎ أدري اﻻﺷـﻘﯿﺎء ان اﻗـﺪاﻣﻬﻢ زﻟﺖ ﻋﻦ ﺳـﻨﻦ‬‫اﻟﻤﺴﺎﻟﮏ‪ ،‬و اﻗﻼﻣﻬﻢ ﺳـّﺠﻠﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺑﺎﻋﻈﻢ اﻟﻤﻬﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻻﻧﻬﻢ ﺳـّﻨﻮا ﺳـﻨﻨﺎ ﺳـﯿﺌﮥ ﻣﺼﺤﻮﺑﮥ ﺑﺎﻻﻟﺤﺎد و اﻟﻌﻨﺎد‪ ،‬ﻓﺒﺎءوا ﺑﻮزرﻫﺎ و وزر ﻣﻦ ﯾﻌﻤﻞ‬‫ﺑﻬـﺎ اﻟﯽ ﯾﻮم ﯾﺮون ﺟﺰاء ذﻟـﮏ ﻋﻠﯽ رؤس اﻻﺷـﻬﺎد‪ ،‬أﻋﺎذﻧـﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ أﻣﺜﺎل ﻫـﺬه اﻟﻘﻮاﻃﻊ‪ ،‬و ﺟﻌﻠﻨﺎ ﻣﻤﻦ ذب ﻋﻦ ﺷـﺮﯾﻌﺘﻪ اﻟﻐّﺮاء اﻟﻮاﺿـﺤﮥ‬‫اﻟﺒﯿﻀﺎء ﺑﺎﻟﺒﺮاﻫﯿﻦ اﻟﻘﻮاﻃﻊ‪ ،‬و أدام ﻋﻠﯿﻨﺎ رﺿﺎه ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﺪار اﻟﯽ أن ﻧﻠﻘﺎه‪ ،‬اﻧﻪ اﻟﺠﻮاد اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﺮؤوف اﻟﺮﺣﯿﻢ‪.‬‬‫أﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻓﺎﻧﯽ أﺛﻨﺎء ﺷـﻬﺮ رﺑﯿﻊ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬دﻋﯿﺖ اﻟﯽ ﻧﺴﯿﮑﮥ ﻟﺒﻌﺾ اﻻﺻﺪﻗﺎء‪ ،‬ﻓﻮﻗﻊ اﻟﺴﺆال ﻋﻦ ﻓﺮوع ﺗﺘﻌﻠﻖ ﺑﺎﻟﺴﻤﺎع‪،‬‬‫ﻓـﺄﻏﻠﻈﺖ ﻓﯽ اﻟﺠـﻮاب ﻋﻨﻬـﺎ و ﻓﯽ اﻟﺮد ﻋﻠﯽ ﻣﻦ زل ﻓﻬﻤﻪ أو ﻗﻠﻤﻪ ﻓﯿﻬـﺎ‪ ،‬ﻓﻘﯿـﻞ ﻟﯽ ﻋﻦ ﮐﺘـﺎب ﻟﺒﻌﺾ اﻟﻤﺼـﺮﯾﯿﻦ ﺑﻠـﺪا‪ ،‬اﻟﺘﻮﻧﺴـﯿﯿﻦ ﻣﺤﺘـﺪا‪،‬‬‫اﻟﻤﺎﻟﮑﯿﯿﻦ ﻣﻌﺘﻘﺪا‪ ،‬اﻟﻤﺘﺼﻮﻓﯿﻦ ﻣﻠﺘﺤﺪا‪ ،‬ﺑﺎﻟﻎ ﻓﯽ ﺣﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪76 :‬‬‫ذﻟـﮏ ﺑﺘـﺄﻟﯿﻒ ﺳـﻤﺎه »ﻓﺮح اﻻﺳـﻤﺎع ﺑﺮﺧﺺ اﻟﺴـﻤﺎع« ﻓﺒـﺎﻟﻐﺖ ﻓﯽ اﻟﺮد ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻤﺠﻠﺲ‪ ،‬ﻓﺒﻌـﺪ ﻣـﺪة أرﺳﻞ ﻟﯽ ﺑﻌﺾ رؤﺳﺎء ﻣﮑﮥ‬‫اﻟﮑﺘـﺎب‪ ،‬و ﻃﻠﺐ ﻣﻨﯽ ﮐﺘﺎﺑـﮥ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﺘﺒﯿﻦ ﻣـﺎ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﯾﻈﻬﺮ زﯾﻐﻪ اﻟـﺬي اﺷـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﻗﻮادﻣﻪ و ﺧﻮاﻓﯿﻪ‪ ،‬و أﮐـﺪ ﻓﯽ ذﻟـﮏ‪ ،‬ﻓﻌﺰﻣﺖ ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 71‬از ‪205‬‬‫اﺟـﺎﺑﺘﻪ ﻻـ ﻓﻮز ﺑـﺄﺟﺮ ﻫـﺬا اﻻﻣﺮ و ﻣﺜﻮﺑﺘﻪ‪ ،‬ﻟﻌﻠﻤﯽ أن أﺑﻨﺎء اﻟﺰﻣﺎن اﻟـﺬﯾﻦ ﻏﻠﺐ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺨﺴﺎر و اﻟﻬﻮان ﻋﮑﻔﻮا ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎﺑـﮥ ذﻟﮏ اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬و‬‫اﺗﺨﺬوه ﻟﺴـﻤﺎع ﺗﻠﮏ اﻟﻤﺤﺮﻣﺎت أﻋﻈﻢ اﻻﺳـﺒﺎب‪ ،‬و ﻇﻨﻮا أﻧﻪ اﻟﺤﻖ اﻟﻮاﺿﺢ‪ ،‬و أن ﻣﺆﻟﻔﻪ اﻟﻤﺮﺷﺪ اﻟﻨﺎﺻﺢ‪ ،‬ﺟﻬﻼ ﻣﻨﻬﻢ ﺑﺎﻟﺤﻘﺎﺋﻖ‪ ،‬و اﺻـﻐﺎء‬‫ﻟﮑﻞ ﻧﺎﻋﻖ و ﻧﺎﻫﻖ‪ ،‬ﻓﺘﺠﺎﻫﺮوا ﺑﻬﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻼ‪ ،‬ﻓﻀـﻼ ﻋﻦ اﻟﺴـﺮ و اﻟﺨﻼء‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﮐﺴـﺮت ﻣﻦ آﻻﻣﻬﻢ ﺑﯿﺪي ﻋﺪة ﻋﺪﯾﺪة‪ ،‬و ﻟﺰﻣﺖ ذﻟﮏ ﻣﻌﻬﻢ‬‫ﻣﺪة ﻣﺪﯾﺪة‪ ،‬و رﻓﻌﺖ أﻗﻮاﻣﺎ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﯽ ﺣﮑﺎم اﻟﺸـﺮﯾﻌﮥ ﻗﺎدة و اﻟﺴـﯿﺎﺳﮥ اﺧﺮي ﺑﺤﺴﺐ ﺟﺰاء اﻟﻔﺎﻋﻠﯿﻦ اﻟﻤﻮﺟﺒﮥ ﻟﺨﺰﯾﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻻﺧﺮي‪،‬‬‫و ﺷـﺪدت ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﯽ أن ﻋﺎﻗﺒﻮﻫﻢ ﺑﻤﺎ ﯾﻨﺎﺳﺐ ﺟﺮاﺋﻤﻬﻢ‪ ،‬و أﺷـﻬﺮوا ﺗﻌﺰﯾﺮﻫﻢ ﻓﯽ اﻻﺳﻮاق‪ ،‬ﻟﺘﻌﻠﻢ ﺳـﺮاﺋﺮﻫﻢ ﻓﺨﻤـﺪوا ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻦ‬‫ذﻟـﮏ‪ ،‬و ﻟﺰﻣﻮا اﻟﺘﺤﻔـﻆ ﻋﻦ أن ﯾﺤﻮﻣﻮا ﺣﻮم ﺗﻠﮏ اﻟﻤﺴﺎﻟﮏ ﻓﺘﻤﺎدي ﺑﯽ اﻻﺷـﺘﻐﺎل ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻟﺴـﻨﮥ ﺑﺸـﺮح »اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﻋﻦ أﮐﺜﺮ ﻟا ﻤﻬﻤﺎت‬‫ﻟﻈﻨﯽ أﻧﻪ اﻻﻫﻢ‪ ،‬و أن ﮐﻞ ﺷﺎﻓﻌﯽ إﻟﯿﻪ ﻣﺤﺘﺎج‪ ،‬اﻟﯽ ﺛﺎﻟﺚ ﯾﻮم ﻣﻦ ﺷـﻬﺮ رﺟﺐ‪ ،‬ﺷﻬﺮ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻﺐ‪ ،‬ﻓﺴﻤﻌﺖ أن ﺳﻠﻄﺎن اﻻﺳﻼم و اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‬‫و ﺳـﻼﻟﮥ اﻟﻤﻠﻮك‪ ،‬و ﻣﻠﻮك اﻟﻌﻠﻤـﺎء اﻟﻌـﺎﻣﻠﯿﻦ‪ ،‬و ﺧﻠﯿﻔﺘﻬﻢ ﻓﯽ اﺳـﺒﺎغ ﺿﻮاﻓﯽ اﻟﻌـﺪل ﻋﻠﯽ رﻋﺎﯾﺎه‪ ،‬و اﺟﻤﺎع أﻫﻞ اﻟﺤﻞ و اﻟﻌﻘـﺪ ﻋﻠﯽ ﮐﺜﺮة‬‫ﻣﺂﺛﺮه و ﻣﺰاﯾﺎه‪ ،‬ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﻣﺤﻤﻮد ﺷﺎه‪ ،‬أدام اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻏﺮر اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و اﺳـﺒﺎغ اﻟﻔﻮاﺿﻞ‪ ،‬و ﻻ زال ﻣﻤﻨﻮﺣﺎ ﻣﻦ رﺑﻪ‪ ،‬ﺑـﺪوام اﻟﻈﻔﺮ‬‫و اﻟﻔﺘـﺢ اﻟﻤﺒﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﻄﻊ داﺑﺮ اﻟﮑﻔﺮة و اﻟﻤﻠﺤـﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﻮّﻓﻘﺎ ﻟﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﻮﻓﻖ إﻟﯿﻪ ﺳـﻠﻄﺎن ﻣﻦ ﺗﻠﮏ اﻟﺠﻬﺎت ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻋﻢ أﻫﻞ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ﺑﺮه و‬‫ﻣﯿﺮه و ﺧﯿﺮه‪ ،‬ﻓﺄﻋﻠﻨﻮا ﻟﻪ ﺑﺎﻻدﻋﯿﮥ اﻟﺼﺎﻟﺤﮥ ﻓﯽ ﻣﻮاﻃﻦ اﻟﻘﺒﻮل‪ ،‬و أّﻣﻠﻮا ﻣﻦ رﺑﻬﻢ أن ﯾﺤﻘﻖ ﻟﻪ ﺑﺒﺮﮐﮥ أدﻋﯿﺘﻬﻢ ﮐﻞ ﻣﺄﻣﻮل و ﻣﺴﺌﻮل آﻣﯿﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪77 :‬‬‫وﻗﻊ ﺑﯿﻦ وزراﺋﻪ اﻟﻌﻠﻤـﺎء اﻻﻣﺎﺛـﻞ و اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ اﻻﻓﺎﺿـﻞ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻓﯽ ﺣﮑﻢ اﻟﺴـﻤﺎع ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺴﻪ اﻟﺴﺎﻣﯽ‪ ،‬و ﺑﺤﺮ ﻋﻠﻤﻪ وﺟﻮده اﻟّﻄﺎﻣﯽ‪ ،‬ﻓﺄﺟﺎب‬‫ﺑﺎﻟﺤﺮﻣـﮥ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ آﺻـﻔﺨﺎن اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﻌﻤﺮي‪ ،‬أﻋﻈﻢ وزراﺋﻪ ﻋﻠﻮﻣﺎ و ﻗـﺪرا‪ ،‬و أﻋﺮﻓﻬﻢ ﺑﻤﺼﺎﻟـﺢ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ دﻧﯿﺎ و اﺧﺮي‪ ،‬و‬‫أﮐﻤﻠﻬﻢ أدﺑﺎ و ﻋﺒﺎدة‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺷﺎﻫـﺪﻧﺎه ﻣﻨﻪ ﺑﺤﺮم اﻟﱠﻠﻪ ﻣّﻤﺎ ﻧﺮﺟﻮ ﻟﻪ ﺑﻪ اﻟﺤﺴـﻨﯽ‪ ،‬و زﯾﺎدة‪ ،‬ﺑﻞ ﻟﻢ ﻧﺮ أﺣﺪا ﻗﺪم ﻋﻠﯿﻨﺎ اﻟﯽ ﻣﮑﮥ اﻟﻤﻄﻬﺮة ﻣﻦ ﺳﺎﺋﺮ‬‫اﻻﻗﻄﺎر ﯾﺤﺎﮐﯿﻪ‪ ،‬أو ﯾﻘﺎرﺑﻪ‪ ،‬أو ﯾـﺪاﻧﯿﻪ‪ ،‬ﻓﯽ اﻓﺮاغ اﻟﻮﺳﻊ ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺎدات‪ ،‬و ﻣﻼزﻣﮥ اﻟﺠﻤﺎﻋﺎت‪ ،‬و اﻓﺎدات اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻌﺪﯾﺪة‪ ،‬و اﻻﺣﺴﺎن ﻟا ﻌﺎم ﻓﯽ‬‫ﺗﻠﮏ اﻟﻤـﺪة اﻟﻤﺪﯾﺪة‪ ،‬ﻻ ﯾﻤﻞ ﻣﻦ ﺷـﯽء ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬ﺑﻞ ﻻ ﯾﺰداد اﻻ ﺗﺮّﻗﯿﺎ ﺑﺎﻫﺮا ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﮑﻤﺎﻻت و اﻟﻤﺴﺎﻟﮏ ﻓﻬﻨﯿﺌﺎ ﻟﻤﻮﻻﻧﺎ اﻟﺴـﻠﻄﺎن إذا‬‫اﺳـﺘﺄﺛﺮه ﻋﻠﯽ ﺛﻘﻪ اﻟﺴـﻼﻃﯿﻦ‪ ،‬و ﻗّﻠـﺪه ﻗﻼﺋـﺪ ﻣﻤﻠﮑﯿـﮥ ﻟﯿﺘﺼـﺮف ﻓﯿﻬﺎ ﺑﻄﺒﻖ ﻣﺎ ﻋﻠﻤﻪ ﻣﻦ أﺣﻮل اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺮاﺷﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻟﻤﺎ أﻧﻪ ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﻌﻠﻮم و‬‫اﻟﻌﻤﻞ و ﮐﺮم اﻟﺤﺴﺐ و اﻟﻨﺴﺐ و ﻗﺼـﺮ اﻻﻣﻞ‪ ،‬ﻓﺠﺰاه اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻦ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺧﯿﺮ ﻣﺎ ﯾﺮﺗﻀـﯿﻪ‪ ،‬و أدام ﻋﻠﯿﻪ ﻋﻮاﻃﻒ ﻣﻌﺎﻟﯿﻪ‪ ،‬و أﻋﻄﺎه ﻣﻦ ﻓﻀـﻠﻪ‬‫ﮐ ﻞ ﻣ ﺎ ﯾﺒﺘ ﻐﯿ ﻪ آ ﻣﯿ ﻦ ‪.‬‬
‫ﻓﺤﯿﻨﺌـﺬ ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻨﻪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﺣﺮﮐﻨﯽ اﻟﯽ أن اﺟﯿﺐ ﻣﺎ ﻃﻠﺒﻪ ذﻟﮏ اﻟﺮﺋﯿﺲ‪ ،‬ﺑﺘﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﻣﻨّﻘﺢ ﻧﻔﯿﺲ‪ ،‬ﯾﺮد ﻣﺎ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬ﻣﻤﺎ ﺣﺎد‬‫ﻋﻦ ﺟﺎدة اﻟﺼﻮاب‪ ،‬و ﯾﺒﯿﻦ ﻣﺎ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺰﻟﻞ و اﻟﺨﻄﺎء و اﻟﺨﻄﻞ‪ ،‬و ﯾﮑﺸﻒ اﻟﻘﻨﺎع‪ ،‬و ﯾﺤﻘﻖ ﻣﻮاﻃﻦ اﻟﺨﻼف و اﻟﺠﻤﺎع‪ ،‬و ﯾﺮد ﮐﻞ ﻓﺎرة اﻟﯽ‬‫ﻣﺜﻠﻬﺎ‪ ،‬وﻓﺎدة اﻟﯽ ﻣﺤﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﺳـﻤﯿﺘﻪ »ﺗﺸـﻨﯿﻒ اﻻﺳـﻤﺎع ﺑﺤﮑﻢ اﻟﺴﻤﺎع« و اﻧﺎ أﺳﺄل اﻟﱠﻠﻪ ان ﯾﻌﯿﻦ ﻋﻠﯽ اﺗﻤﺎﻣﻪ و اﮐﻤﺎﻟﻪ‪ ،‬و ان ﯾﺪﯾﻢ ﻋﻠﯽ ﺳﻮاﺑﻎ‬‫اﻓﻀـﺎﻟﻪ‪ ،‬و ان ﯾﯿﺴـﺮ ﻟﯽ ﻓﯿﻪ ﺗﻮﺧﯽ اﻟﺼﻮاب‪ ،‬و اﯾﻀـﺎح اﻻﺣﮑـﺎم و اﻻدﻟـﮥ ﻣﻊ اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب‪ ،‬اﻧﻪ ﺑﮑﻞ ﺧﯿﺮ ﮐﻔﯿﻞ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺣﯽ و ﻧﻌﻢ اﻟﻮﮐﯿﻞ‪ ،‬و‬‫رﺗﺒﺘﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﻘﺪﻣﮥ و اﻗﺴﺎم‬‫اﻣﺎ اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ ﻓﻔﯽ ذم اﻟﻤﻌﺎزف و اﻟﻐﻨﺎء و اﻟﻤﺰاﻣﯿﺮ و اﻻوﺗﺎر‪.‬‬‫ﻋﻦ اﺑﯽ اﻣﺎﻣﮥ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺑﻌﺜﻨﯽ ﻫﺪي و رﺣﻤﮥ ﻟﻠﻌﺎﻟﻤﯿﻦ‪ ،‬و اﻣﺮﻧﯽ ﺑﻤﺤﻖ‬‫اﻟﻤﻌﺎرف‪ ،‬و اﻟﻤﺰاﻣﯿﺮ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪78 :‬‬‫و اﻻوﺗﺎر‪ ،‬و ﻟا ﺼـﻠﯿﺐ‪ ،‬و اﻣﺮ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ‪ ،‬و ﺣﻠﻒ رﺑﯽ ﺑﻌﺰﺗﻪ و ﺟﻼﻟﻪ ﻻ ﯾﺸـﺮب ﻋﺒﺪ ﻣﻦ ﻋﺒﺎدي ﺟﺮﻋﮥ ﻣﻦ ﺧﻤﺮ ﻣﺘﻌﻤﺪا ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬اﻻ اﺳﻘﯿﺘﻪ‬‫ﻣﮑﺎﻧﻬـﺎ ﻣﻦ اﻟﺼﺪﯾـﺪ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣـﮥ‪ ،‬ﻣﻐﻔﻮرا ﻟﻪ أو ﻣﻌـﺬﺑﺎ‪ ،‬و ﻻـ ﯾﺘﺮﮐﻬـﺎ ﻣﻦ ﻣﺨﺎﻓﺘﯽ إﻻ ﺳـﻘﯿﺘﻪ اﯾﺎﻫﺎ ﻓﯽ ﺣﻈﯿﺮة اﻟﻘـﺪس‪ ،‬ﻻ ﯾﺤﻞ ﺑﯿﻌﻬﻦ و ﻻ‬‫ﺷﺮاؤﻫﻦ و ﻻ اﻟﺘﺠﺎرة ﻓﯿﻬﻦ و ﺛﻤﻨﻬﻦ ﺣﺮام‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 72‬از ‪205‬‬‫رواه اﺑﻮ داود و اﻟﻄﻠﯿﺎﻟﺴﯽ و اﻟﻠﻔﻆ ﻟﻪ‪.‬‬‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ و اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﺑﯽ أﺳﺎﻣﮥ ﺑﻠﻔﻆ‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺑﻌﺜﻨﯽ رﺣﻤﮥ و ﻫﺪي ﻟﻠﻌﺎﻟﻤﯿﻦ و اﻣﺮﻧﯽ ان اﻣﺤﻖ اﻟﻤﺰاﻣﯿﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺎزف‪،‬‬‫و اﻟﺨﻤﻮر‪ ،‬و اﻻوﺛـﺎن اﻟﺘﯽ ﺗﻌﺒـﺪ ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿـﮥ‪ ،‬و اﻗﺴﻢ رﺑﯽ ﺑﻌﺰﺗﻪ ﻻـ ﯾﺸـﺮب ﻋﺒـﺪ اﻟﺨﻤﺮ ﻓﯽ اﻟـﺪﻧﯿﺎ إﻻ ﺳـﻘﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﻤﯿﻢ ﺟﻬﻨﻢ‪ ،‬ﻣﻌـﺬﺑﺎ او‬‫ﻣﻐﻔﻮرا ﻟﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺪﻋﻬﺎ ﻋﺒﺪ ﻣﻦ ﻋﺒﯿﺪي ﺗﺤﺮﺟﺎ ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬اﻻ اﺳﻘﯿﺘﻬﺎ اﯾﺎه ﻓﯽ ﺣﻈﯿﺮة اﻟﻘﺪس‪.‬‬‫و ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﻟﮑﻞ ﺷـﯽء اﻗﺒﺎل و ادﺑﺎر‪ ،‬و ان ﻣﻦ اﻗﺒﺎل ﻫـﺬا اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺎ ﺑﻌﺜﻨﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ان اﻟﻘﺒﯿﻠﮥ ﻟﺘﺘﻔﻘﻪ ﮐﻠﻬﺎ‬‫ﻣﻦ ﻋﻨﺪ آﺧﺮﻫﺎ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻻ ﯾﺒﻘﯽ اﻻ اﻟﻔﺎﺳﻖ و اﻟﻔﺎﺳﻘﺎن‪ ،‬ﻓﻬﻤﺎ ﻣﻘﻬﻮران ﻣﻘﻤﻮﻋﺎن ذﻟﯿﻼن‪ ،‬ان ﺗﮑﻠﻤﺎ او ﻧﻄﻘﺎ ﻗﻤﻌﺎ و ﻗﻬﺮا و اﺿﻄﻬﺪا‪.‬‬‫ﺛﻢ ذﮐﺮ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ ادﺑﺎر ﻫـﺬا اﻟـﺪﯾﻦ ان ﺗﺠﻔﻮا ﻟﻘﺒﯿﻠﮥ ﮐﻠﻬﺎ ﻣﻦ ﻋﻨﺪ آﺧﺮﻫﺎ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻻ ﯾﺒﻘﯽ ﻓﯿﻬﺎ اﻻ اﻟﻔﻘﯿﻪ او اﻟﻔﻘﯿﻬﺎن‪ ،‬ﻓﻬﻤﺎ‬‫ﻣﻘﻬﻮران ﻣﻘﻤﻮﻋـﺎن ذﻟﯿﻼـن‪ ،‬ان ﺗﮑﻠﻤـﺎ او ﻧﻄﻘـﺎ ﻗﻤﻌـﺎ او ﻗﻬﺮا و اﺿـﻄﻬﺪا‪ ،‬و ﻗﯿـﻞ ﻟﻬـﺎ‪ :‬أ ﺗﻄﻐﯿـﺎن ﻋﻠﯿﻨـﺎ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﺸـﺮب اﻟﺨﻤﺮ ﻓﯽ ﻧﺎدﯾﻬﻢ و‬‫ﻣﺠﺎﻟﺴـﻬﻢ و اﺳﻮاﻗﻬﻢ‪ ،‬و ﺗﻨﺤﻞ اﻟﺨﻤﺮ ﻏﯿﺮ اﺳﻤﻬﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﻠﻌﻦ آﺧﺮ ﻫﺬه اﻻﻣﺎﻣﮥ اوﻟﻬﺎ اﻻ ﺣﻠّﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻠﻌﻨﮥ‪ ،‬و ﯾﻘﻮﻟﻮن ﻻ ﺑﺄس ﺑﻬﺬا اﻟﺸﺮب‪،‬‬‫ﯾﺸـﺮب اﻟﺮﺟـﻞ ﻣﻨﻬﻢ ﻣـﺎ ﺑـﺪا ﻟﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﮑﻒ ﻋﻨﻪ ﺣﺘﯽ ﺗﻤﺮ اﻟﻤﺮأة‪ ،‬ﻓﯿﻘﻮم إﻟﯿﻬﺎ ﺑﻌﻀـﻬﻢ‪ ،‬ﻓﯿﺮﻓﻊ ذﯾﻠﻬﺎ ﻓﯿﻨﮑﺤﻬﺎ‪ ،‬و ﻫﻢ ﯾﻨﻈﺮون ﮐﻤﺎ ﯾﺮﻓﻊ ذﻧﺐ‬‫اﻟﻨﻌﺠﮥ‪ ،‬و ﮐﻤﺎ ارﻓﻊ ﺛﻮﺑﯽ ﻫﺬا‪ ،‬و رﻓﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺛﻮﺑﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻫﺬه اﻟﺴﺤﻮﻟّﯿﮥ‪ ،‬ﻓﯿﻘﻮل اﻟﻘﺎﺋﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪79 :‬‬‫ﻣﻨﻬﻢ ﻟـﻮ ﻧﺤﯿﺘﻤﻮﻧـﺎ ﻋﻦ اﻟﻄﺮﯾﻖ ﻓـﺬاك ﻓﯿﻬﻢ ﮐـﺎﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ادرك ذﻟـﮏ اﻟﺰﻣـﺎن و اﻣﺮ ﺑـﺎﻟﻤﻌﺮوف‪ ،‬و ﻧﻬﯽ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﮑﺮ‪ ،‬ﻓﻠﻪ اﺟﺮ‬‫ﺧﻤﺴﯿﻦ ﻣّﻤﻦ ﺻﺤﺒﻨﯽ و آﻣﻦ ﺑﯽ و ﺻّﺪﻗﻨﯽ‪.‬‬‫و ﻣﺪار ﺣﺪﯾﺚ اﺑﯽ اﻣﺎﻣﮥ ﻫﺬا ﻋﻠﯽ ﯾﺰﯾﺪ اﻻﻟﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺿﻌﯿﻒ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻟﻪ ﺷﺎﻫﺪ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد و ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫و ﻣﻨﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﮑﻮﺑﮥ ﺣﺮام‪ ،‬و اﻟّﺪف ﺣﺮام‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺎزف ﺣﺮام‪ ،‬و اﻟﻤﺰاﻣﯿﺮ ﺣﺮام‪.‬‬‫رواه ﻣﺴّﺪد و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﻓﯽ ﺳﻨﻨﻪ اﻟﮑﺒﺮي ﻣﻮﻗﻮﻓﺎ‪.‬‬‫و رواه اﻟﺒﺰار ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ ،‬و ﻟﻔﻈﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬اﻧﻪ ﺣﺮم اﻟﻤﯿﺘـﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﯿﺴـﺮ‪ ،‬و اﻟﮑﻮﺑـﮥ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻟﻄﺒﻞ‪ ،‬و ﻗﺎل‪:‬‬‫ﮐﻞ ﻣﺴﮑﺮ ﺣﺮام‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ﯾﻤﺴـﺦ ﻗﻮم ﻣﻦ اﻣﺘﯽ ﻓﯽ آﺧﺮ اﻟﺰﻣـﺎن ﻗﺮدة و ﺧﻨﺎزﯾﺮ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا ﯾﺎ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬أ ﻣﺴﻠﻤﻮن ﻫﻢ؟‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ ﯾﺸـﻬﺪون ان ﻻـ اﻟﻪ اﻻـ اﻟﱠﻠﻪ و اﻧﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ .‬و ﯾﺼﻮﻣﻮن‪ ،‬و ﯾﺼـﻠﻮن ﻗـﺎﻟﻮا ﻓﻤـﺎ ﺑـﺎﻟﻬﻢ ﯾـﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ؟ ﻗﺎل اﺗﺨـﺬوا اﻟﻤﻌﺎزف‪ ،‬و‬‫اﻟﻘﯿﻨﺎت‪ ،‬و اﻟﺪﻓﻮف‪ ،‬و ﺷﺮﺑﻮا ﻫﺬه اﻻﺷﺮﺑﮥ‪ ،‬ﻓﻤﺎﺗﻮا ﻋﻠﯽ ﺷﺮاﺑﻬﻢ و ﻟﻬﻮﻫﻢ‪ ،‬ﻓﺄﺻﺒﺤﻮا و ﻗﺪ ﻣﺴﺨﻮا‪.‬‬‫رواه ﻣﺴﺪد‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ ،‬و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻻ ﺗﻘﻮم اﻟﺴﺎﻋﮥ ﺣﺘﯽ ﯾﮑﻮن‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﺳـﻬﻞ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﯾﮑﻮن ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻻﻣﮥ ﺧﺴﻒ‪ ،‬و ﻣﺴﺦ‪ ،‬و ﻗﺬف‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪ :‬و‬‫ﻣﺘﯽ ذﻟﮏ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬إذا ﻇﻬﺮت اﻟﻘﯿﻨﺎت‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺎزف‪ ،‬و اﺳﺘﺤﻠﺖ اﻟﺨﻤﺮ‪.‬‬‫رواه ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ‬‫و اﻟﻠﻔﻆ ﻟﻪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ ﻣﺨﺘﺼـﺮا‪ ،‬و ﻣﺪار ﻣﺴﺎﻧﯿﺪﻫﻤﺎ ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أﺳـﻠﻢ و ﻫﻮ ﺿﻌﯿﻒ‪ ،‬و ﺻﺢ ﻣﻦ ﻃﺮق ﺧﻼﻓﺎ ﻟﻤﺎ و ﻫﻢ‬‫ﻓﯿ ﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪80 :‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺰم‪ ،‬ﻓﻘـﺪ ﻋّﻠﻘﻪ اﻟﺒﺨـﺎري‪ ،‬و وﺻـﻠﻪ اﻻﺳـﻤﺎﻋﯿﻠﯽ‪ ،‬و أﺣﻤـﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺎﺟـﮥ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬و أﺑﻮ داود‪ ،‬ﺑﺄﺳﺎﻧﯿـﺪ ﺻـﺤﯿﺤﮥ ﻻ ﻣﻄﻌﻦ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و‬‫ﺻﺤﺤﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ آﺧﺮون ﻣﻦ اﻻﺋﻤﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 73‬از ‪205‬‬‫ﻗﺎﻟﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﺤﻔﺎظ أﻧﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﯿﮑﻮﻧﻦ ﻓﯽ اﻣﺘﯽ أﻗﻮام ﯾﺴﺘﺤﻠﻮن اﻟﺨّﺰ‪ ،‬و اﻟﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬و اﻟﺨﻤﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺎزف‪.‬‬‫و ﻫﺬا ﻇﺎﻫﺮ ﻓﯽ ﺗﺤﺮﯾﻢ ﺟﻤﯿﻊ آﻻت اﻟﻠﻬﻮ اﻟﻤﻄﺮﺑﮥ‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬إذا ﻓﻌﻠﺖ اﻣﺘﯽ ﺧﻤﺴـﮥ ﻋﺸـﺮ ﺧﺼـﻠﮥ ﺣﻞ ﺑﻬﺎ اﻟﺒﻼء‪ :‬إذا ﮐﺎن اﻟﻤﻐﻨﻢ‬‫دوﻻ‪ ،‬و اﻻﻣﺎﻧـﮥ ﻣﻐﻨﻤﺎ‪ ،‬و اﻟﺰﮐﺎة ﻣﻐﺮﻣﺎ‪ ،‬و أﻃﺎع اﻟﺮﺟﻞ زوﺟﺘﻪ‪ ،‬و ﻋّﻖ اﻣﻪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﺻـﺪﯾﻘﻪ‪ ،‬و ﺟﻔﺎ أﺑﺎه‪ ،‬و ارﺗﻔﻌﺖ اﻻﺻﻮات ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺎﺟـﺪ‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن زﻋﯿﻢ اﻟﻘﻮم أرذﻟﻬﻢ‪ ،‬و اﮐﺮم اﻟﺮﺟﻞ ﻣﺨﺎﻓـﮥ ﺷـﺮه‪ ،‬و ﺷـﺮﺑﺖ اﻟﺨﻤﺮ‪ ،‬و ﻟﺒﺲ اﻟﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬و اﺗﺨـﺬت اﻟﻘﯿﻨﺎت و اﻟﻤﻌﺎزف‪ ،‬و ﻟﻌﻦ آﺧﺮ ﻫﺬه‬‫اﻻﻣﮥ أوﻟﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺎرﺗﻘﺒﻮا ﻋﻨﺪ ذﻟﮏ رﯾﺤﺎ أﺣﻤﺮا و ﺧﺴﻔﺎ أو ﻣﺴﺨﺎ‪ .‬رواه اﻟﺘﺮﻣﺬي‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻣﺮت ﺑﻬﺪم اﻟﻄﺒﻞ‪ ،‬و اﻟﻤﺰﻣﺎر‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻐﻨﺎء ﯾﻨﺒﺖ اﻟﻨﻔﺎق ﻓﯽ اﻟﻘﻠﺐ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﺖ اﻟﻤﺎء اﻟﺰرع‪.‬‬‫رواه اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و ﮐﺬا أﺑﻮ داود‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺑﺪون اﻟﺘﺸﺒﯿﻪ أﯾﻀﺎ ﻣﻮﻗﻮﻓﺎ‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟﺒﺎب ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة أﯾﻀﺎ‪ ،‬رواه اﺑﻦ ﻋﺪي‪.‬‬‫و اﻋﻠﻢ أن ﺑﻌﺾ اﻟﺼﻮﻓﯿﮥ اﻟﺬﯾﻦ ﻻ ﯾﻌﺮﻓﻮن ﻣﻮاﻗﻊ اﻻﻟﻔﺎظ و ﻣﺪﻟﻮﻻﺗﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫اﻟﻤﺮاد ﺑﺎﻟﻐﻨﺎء ﻫﻨﺎ ﻏﻨﯽ اﻟﻤﺎل‪.‬‬‫و ﮐﺄﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻔّﺮق ﺑﯿﻦ اﻟﻐﻨﺎء اﻟﻤﻤﺪود و اﻟﻤﻘﺼﻮر‪ ،‬إذا اﻟﺮواﯾﮥ اﻧﻤﺎ ﻫﯽ اﻟﻐﻨﺎء ﺑﺎﻟﻤﺪ‪ ،‬و اﻣﺎ ﻏﻨﯽ اﻟﻤﺎل ﻓﻬﻮ ﻣﻘﺼﻮر ﻻ ﻏﯿﺮ‪ ،‬ذﮐﺮه اﻻﺋﻤﮥ‪.‬‬‫و اﺳﺘﺪل ﻟﻪ ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ ﺑﺤﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﻤﻮﻗﻮف‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪81 :‬‬‫ﻓﺎن ﻓﯿﻪ و اﻟﺬﮐﺮ ﯾﻨﺒﺖ اﻻﯾﻤﺎن ﻓﯽ اﻟﻘﻠﺐ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﺖ اﻟﻤﺎء اﻟﺒﻘﻞ‪.‬‬‫أ ﻻ ﺗﺮاه ﺟﻌﻞ ذﮐﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻘﺎﺑﻼ ﻟﻠﻐﻨﺎء ﻟﮑﻮﻧﻪ ذﮐﺮ اﻟﺸﯿﻄﺎن ﮐﻤﺎ ﻗﺎﺑﻞ اﻻﯾﻤﺎن ﺑﺎﻟﻨﻔﺎق اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﺳﯿﺄﺗﯽ أن ذﻟﮏ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺮﻓﻮع أﯾﻀﺎ‪ ،‬و ﻟﻌﻞ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻟﻢ ﯾﺴﺘﺤﻀﺮه وﻗﺖ ﮐﺘﺎﺑﺘﻪ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺐ اﻟﻐﻨﺎء ﯾﻨﺒﺖ اﻟﻨﻔﺎق ﻓﯽ اﻟﻘﻠﺐ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﺖ اﻟﻤﺎء اﻟﻌﺸﺐ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ‬‫اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﯾﺎﮐﻢ و اﺳﺘﻤﺎع اﻟﻤﻌﺎزف و اﻟﻐﻨﺎء‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻤﺎ ﯾﻨﺒﺘﺎن اﻟﻨﻔﺎق ﻓﯽ اﻟﻘﻠﺐ‬‫ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﺖ اﻟﻤﺎء اﻟﺒﻘﻞ رواه اﺑﻦ ﺻﺼﺮي ﻓﯽ »أﻣﺎﻟﯿﻪ«‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻟـﺪﯾﻠﻤﯽ أﻧﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻐﻨﺎء و اﻟﻠﻬﻮ ﯾﻨﺒﺘﺎن اﻟﻨﻔﺎق ﻓﯽ اﻟﻘﻠﺐ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﺖ اﻟﻤﺎء اﻟﻌﺸﺐ‪ ،‬و اﻟـﺬي ﻧﻔﺴـﯽ ﺑﯿﺪه ان‬‫اﻟﻘﺮآن و اﻟﺬﮐﺮ ﻟﯿﻨﺒﺘﺎن اﻻﯾﻤﺎن ﻓﯽ اﻟﻘﻠﺐ ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﺖ اﻟﻤﺎء اﻟﻌﺸﺐ‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻐﻨﺎء ﯾﻨﺒﺖ اﻟﻨﻔﺎق ﻓﯽ اﻟﻘﻠﺐ ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﺖ اﻟﻤﺎء اﻟﺰرع‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ﻣﻮﺳـﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أن اﻟﻨـﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ﻣﻦ اﺳـﺘﻤﻊ اﻟﯽ ﺻـﻮت ﻏﻨـﺎء ﻟﻢ ﯾـﺆذن ﻟﻪ أن ﯾﺴـﺘﻤﻊ اﻟﯽ ﺻﻮت‬‫اﻟﺮوﺣﺎﻧﯿﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺠﻨﮥ‪ .‬رواه اﻟﺤﮑﯿﻢ اﻟﺘﺮﻣﺬي‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﻧﺲ و ﻋﺎﺋﺸﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﺻﻮﺗﺎن ﻣﻠﻌﻮﻧﺎن ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة‪ :‬ﻣﺰﻣﺎر ﻋﻨﺪ ﻧﻐﻤﮥ‪ ،‬ورﻧﮥ‬‫ﻋﻨﺪ ﻣﺼﯿﺒﮥ‪ .‬رواه اﻟﺒﺰار و اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻧﻬﯽ ﻋﻦ اﻟﻐﻨﺎء‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪82 :‬‬‫و اﻻﺳﺘﻤﺎع اﻟﯽ اﻟﻐﻨﺎء‪ ،‬و ﻋﻦ اﻟﻐﯿﺒﮥ‪ ،‬و اﻻﺳﺘﻤﺎع اﻟﯽ اﻟﻐﯿﺒﮥ‪ ،‬و ﻧﻬﯽ ﻋﻦ اﻟﻨﻤﯿﻤﮥ‪ ،‬و اﻻﺳﺘﻤﺎع اﻟﯽ اﻟﻨﻤﯿﻤﮥ‪ .‬رواه اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ و اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أﻧﻪ ﺳﺌﻞ ﻋﻦ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﻣَِﻦ اﻟﱠﻨﺎِس َﻣْﻦ َﯾْﺸَﺘِﺮي ﻟَْﻬَﻮ اﻟ َْﺤِﺪﯾِﺚ‬‫]‪ [1‬ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻐﻨﺎء‪ ،‬و اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ ﻏﯿﺮه‪ .‬رواه اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺑﺎﺳﻨﺎد ﺻﺤﯿﺢ‪ ،‬و أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ و ﺻﺤﺤﻪ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 74‬از ‪205‬‬‫و ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ أن رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻧﻬﯽ ﻋﻦ ﺿـﺮب اﻟـﺪف‪ ،‬و ﮐﻌﺐ اﻟﺼـﻨﺞ‪ ،‬و ﺿـﺮب اﻟﺰﻣـﺎرة‪ ،‬و أﺧﺮﺟﻪ‬‫اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﻧﺲ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﻗﻌﺪ اﻟﯽ ﻗﯿﻨﮥ ﻟﯿﺴﺘﻤﻊ ﻣﻨﻬﺎ ﺻﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اذﻧﯿﻪ اﻵﻧﮏ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‪.‬‬‫رواه اﺑﻦ ﺻﺼﺮي ﻓﯽ »أﻣﺎﻟﯿﻪ« و اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﺻـﻔﻮان ﺑﻦ أﻣـّﯿ ﮥ أن ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻗﺮة ﻗـﺎل‪ :‬ﯾـﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺘﺒﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﻘﻮة ﻓﻼـ أري ارزق اﻻـ ﻣﻦ دﻧـﺎ‪ ،‬ﻓﺘﺄذن ﻟﯽ ﻓﯽ اﻟﻐﻨﺎء ﻣﻦ ﻏﯿﺮ‬‫ﻓﺎﺣﺸﮥ؟ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﻻ آذن ﻟﮏ و ﻻ ﮐﺮاﻣﮥ‪ ،‬و ﻻ ﻧﻌﻤﮥ ﻋﯿﻦ‪ ،‬ﮐﺬﺑﺖ أي ﻋﺪو اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻟﻘﺪ رزﻗﮏ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﻼﻻ‬‫ﻃﯿﺒـﺎ‪ ،‬و اﺧﺘﺮت ﻣـﺎ ﺣﺮم اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿـﮏ ﻣﻦ رزﻗﻪ ﻣﮑـﺎن ﻣـﺎ أﺣﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﮏ ﻣﻦ ﺣﻼﻟﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐﻨﺖ ﺗﻘـﺪﻣﺖ إﻟﯿﮏ أي ﺑﺎﻟﻨﻬﯽ ﻗﺒﻞ اﻻن ﻟﻔﻌﻠﺖ‬‫ﺑﮏ ﻗﻢ ﻋﻨﯽ و ﺗﺐ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬أﻣﺎ اﻧﮏ ﻟﻮ ﻓﻌﻠﺖ ﺑﻌـﺪ اﻟﺘﻘﺪﻣـﮥ ﺷـﯿﺌﺎ أي ﻟﻮ ﻓﻌﻠﺖ ﻣﺎ ﻧﻬﯿﺘﮏ ﻋﻨﻪ ﺑﻌﺪ اﻻن ﺿـﺮﺑﺘﮏ ﺿـﺮﺑﺎ وﺟﯿﻌﺎ‪ ،‬و ﺟﻌﻠﺖ‬‫رأﺳـﮏ ﻣﺜﻠـﮥ‪ ،‬و ﻧﻔﯿﺘـﮏ ﻋﻦ أﻫﻠﮏ‪ ،‬و أﺣﻠﮏ ﺳـﻠﺒﮏ ﻧﻬﺒﻪ ﻟﻔﺘﯿﺎن اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﻫﺆﻻء اﻟﻌﺼﺎة‪ ،‬أي اﻟـﺬﯾﻦ ﯾﻔﻌﻠﻮن ﻣﺜﻞ ﻓﻌﻞ ﻋﻤﺮو ﻫـﺬا‪ ،‬ﻣﻦ‬‫ﻣﺎت ﻣﻨﻬﻢ ﺑﻐﯿﺮ ﺗﻮﺑﮥ ﺣﺸﺮه اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ ﮐﻤﺎ ﮐﺎن ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻣﺨﺘﺘﺌﺎ ﻋﺮﯾﺎﻧﺎ‪ ،‬ﻻ ﯾﺴﺘﺘﺮ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ﺑﻬﺪﺑﮥ ﮐﻠﻤﺎ ﻗﺎم ﺻﺮع‪.‬‬‫رواه اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪ ،‬و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و رواه اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ اﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و ﺗﺐ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و أوﺳﻊ ]‪ [1‬ﻟﻘﻤﺎن ‪.6‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪83 :‬‬‫ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴﮏ‪ ،‬و ﻋﯿﺎﻟﮏ ﺣﻼﻻ‪ ،‬ﻓﺎن ذﻟﮏ ﺟﻬﺎد ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و اﻋﻠﻢ أن ﻋﻮن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻊ ﺻﺎﻟﺤﯽ اﻟﺘﺠﺎر‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﻣﺎت و ﻟﻪ ﻗﯿﻨﮥ ﻓﻼ ﺗﺼﻠﻮا ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫رواه اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ‪ ،‬و اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ‪،‬‬‫و ﺳﻨﺪه ﺿﻌﯿﻒ‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﻟﺴﺎﺋﺐ ﺑﻦ ﯾﺰﯾـﺪ أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل ﻟﻌﺎﺋﺸـﮥ‪ ،‬و ﻗـﺪ دﺧﻠﺖ إﻟﯿﻬﺎ ﻗﯿﻨـﮥ ﻣﻐﻨﯿـﮥ‪ :‬ﯾﺎ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﺗﻌﺮﻓﯿﻦ ﻫﺬه؟ ﻫﺬه ﻗﯿﻨﮥ ﺑﻨﯽ‬‫ﻓﻼن‪ ،‬أ ﺗﺤﺒﯿﻦ أن ﺗﻐﻨﯿﮏ؟‬‫ﻗﺎﻟﺖ ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻓﻐﻨﺘﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﻘﺪ ﻧﻔﺦ اﻟﺸﯿﻄﺎن ﻓﯽ ﻣﻨﺨﺮﯾﻬﺎ‪ .‬و رواه أﺣﻤﺪ و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤـﺎ أن اﻟﻨـﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺮم ﻋﻠﯽ اﻣﺘﯽ اﻟﺨﻤﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﯿﺴـﺮ‪ ،‬و اﻟﮑﻮﺑـﮥ ﻓﯽ أﺷـﯿﺎء‬‫ﻋ ﺪد ﻫ ﺎ ‪.‬‬
‫رواه أﺣﻤـﺪ‪ ،‬و أﺑﻮ داود‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺒـﺎن‪ ،‬و زاد اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪ :‬و رأي اﻟﮑﻮﺑـﮥ اﻟﻄﺒﻞ و رواه أﺑﻮ داود ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ و زاد‪ :‬و اﻟﻐﺒﯿﺮاء ]‪ ،[1‬و‬‫زاد أﺣﻤﺪ ﻓﯿﻪ‪ :‬و اﻟﻤﺰر ]‪.[2‬‬‫و رواه أﺣﻤﺪ أﯾﻀﺎ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻗﯿﺲ اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎدة رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪.‬‬‫)و ﻧﯿﺰ در رﺳﺎﻟﻪ »ﺗﺸﻨﯿﻒ اﻻﺳﻤﺎع« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ(‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬إذا ﮐﺎن ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣـﮥ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪ :‬أﯾﻦ اﻟﺬﯾﻦ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﻨﺰﻫﻮن‬‫أﺳﻤﺎﻋﻬﻢ و أﺑﺼﺎرﻫﻢ ﻋﻦ ﻣﺰاﻣﯿﺮ اﻟﺸﯿﻄﺎن ﻣﯿﺰوﻫﻢ‪ ،‬ﻓﯿﻤﯿﺰوﻧﻬﻢ ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﻤﺴﮏ و اﻟﻌﻨﺒﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻘﻮل ﻟﻠﻤﻼﺋﮑﮥ‪:‬‬‫أﺳـﻤﻌﻮﻫﻢ ﺗﺴﺒﯿﺤﯽ و ﺗﺤﻤﯿـﺪي‪ ،‬ﻓﯿﺴـﻤﻌﻮن ﺑﺄﺻﻮات ﻟﻢ ﯾﺴـﻤﻊ اﻟﺴﺎﻣﻌﻮن ﺑﻤﺜﻠﻬﺎ‪ ،‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ‪ [1] .‬اﻟﻐﺒﯿﺮاء ﺑﻀﻢ اﻟﻐﯿﻦ و ﻓﺘـﺢ اﻟﺒـﺎء و‬‫ﺳﮑﻮن اﻟﯿﺎء‪ :‬ﺷﺮاب ﯾﺘﺨﺬ ﻣﻦ اﻟﺬرة‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺰر‪ :‬ﺷﺮاب ﯾﺘﺨﺬ ﻣﻦ اﻟﺸﻌﯿﺮ‬‫ﺟﺎﺣﻆ از ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﺗﺎ ﮐﻼﻣﺶ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻨﺎد در ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎﺷﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 75‬از ‪205‬‬‫)اﻟﺤﺎل ﻣﺎ ﺧﻮد ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ را ﺣﮑﻢ ﮐﺮدﯾﻢ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ﻣﻼﺣﻈﻪ اﻓﺎدات اﺋﻤﻪ ﺧﻮد در ﺣﻖ ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬آﻧﭽﻪ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ‪ ،‬درﺑﺎره اﺳـﺘﻨﺎد‬‫رازي ﺑﻘﻮل واﻫﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺎﺻﺒﯽ ﻣﺎرق و زﻧـﺪﯾﻖ ﻓﺎﺳﻖ‪ ،‬ﺣﮑﻢ ﻓﺮﻣﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺎ ﻫﻢ ﺑﺂن رﺿﺎ ﺧﻮاﻫﯿﻢ داد‪ ،‬و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻓﻀﺎﺋـﺢ و‬‫ﻣﺜـﺎﻟﺐ‪ ،‬ﺟﺎﺣـﻆ ﺑﻼ ﺷـﺒﻬﻪ از ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﺳـﺘﻨﺎد رازي ﺑﮑﻼم او در ﺑﺎب ﺣـﺪﯾﺚ و آن ﻫﻢ ﺑﺮ ﺧﻼف ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت و اﻓﺎدات اﺋﻤﻪ‬‫ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬از ﻏﺮاﺋﺐ اﻣﻮر و ﻋﺠﺎﺋﺐ دﻫﻮر اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ أﻣﯿﺮ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ ﺑﻦ اﻟﻬﺎدي ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﻟﺤﺴـﻨﯽ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ و اﺟﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﻼﻣﻪ‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺴﺨﺎوي در »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ اﺑﻦ اﻟﻬﺎدي ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬اﻟﻌﺰ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﻨﯽ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ أﺧﻮ اﻟﻬﺎدي اﻻﺗﯽ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳﺘﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺗﻌﺎﻧﯽ اﻟﻨﻈﻢ ﻓﺒﺮع ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﺻﻨﻒ ﻻ ﻓﯽ اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﺰﯾﺪﯾﮥ »اﻟﻌﻮاﺻﻢ و اﻟﻘﻮاﺻﻢ ﻓﯽ اﻟﺬب ﻋﻦ‬‫ﺳﻨﮥ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ«‪ ،‬و اﺧﺘﺼﺮه ﻓﯽ »اﻟﺮوض اﻟﺒﺎﺳﻢ ﻋﻦ ﺳﻨﮥ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ« و ﻏﯿﺮه‪ ،‬ذﮐﺮه اﻟﺘﻘﯽ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ ﻓﯽ »ﻣﻌﺠﻤﻪ«‪ ،‬و أﻧﺸﺪ ﻋﻨﻪ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫اﻟﻌﻠﻢ ﻣﯿﺮاث اﻟﻨﺒﯽ ﮐﺬا اﺗﯽ ﻓﯽ اﻟﻨﺺ و اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻫﻢ وراﺛﻪ‬‫ﻓﺎذا أردت ﺣﻘﯿﻘﮥ ﺗﺪري ﻟﻤﻦ وراﺋﻪ ﻓﮑﯿﻒ ﻣﺎ ﻣﯿﺮاﺛﻪ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪85 :‬‬‫ﻣﺎ ورث اﻟﻤﺨﺘﺎر ﻏﯿﺮ ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻓﯿﻨﺎ و ذاك ﻣﺘﺎﻋﻪ و اﺛﺎﺛﻪ‬‫ﻓﻠﻨﺎ اﻟﺤﺪﯾﺚ وراﺛﮥ ﻧﺒﻮﯾﮥ و ﻟﮑﻞ ﻣﺤﺪث ﺑﺪﻋﮥ اﺣﺪاﺛﻪ‬‫و ﮐﺎن ﻟﻘﯿﮥ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﻣﻦ ﺻـﻨﻌﺎء ﺳـﻨﮥ ﺳـﺘﮥ ]‪ [1‬ﻋﺸـﺮ‪ ،‬و ﻣـﺎت ﻓﯽ اﻟﻤﺤﺮم ﺳـﻨﮥ أرﺑﻌﯿﻦ ﺑﺼـﻨﻌﺎء اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬و ﻟﻪ ذﮐﺮ ﻓﯽ أﺧﯿﻪ اﻟﻬـﺎدي ﻣﻦ أﺑﻨـﺎء‬‫ﺷﯿﺨﻨﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺎل و ﻟﻪ أخ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻣﻘﺒﻞ ﻋﻠﯽ اﻻﺷﺘﻐﺎل ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺷﺪﯾﺪ اﻟﻤﺤﺎل اﻟﯽ اﻟﺴﻨﮥ‪ ،‬ﺑﺨﻼف أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪.[2‬‬‫)در ﮐﺘﺎب »روض ﺑﺎﺳﻢ ﻓﯽ اﻟﺬب ﻋﻦ ﺳـﻨﮥ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ« ﮐﻪ در آن رد ﺑﺮ رﺳﺎﻟﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻬﺎدوي اﻟﺰﯾﺪي ﻧﻤﻮده‪،‬‬‫و ﺗﺸـﻤﯿﺮ ذﯾﻞ در ﺣﻤﺎﯾﺖ ﮐﺘﺐ ﺣﺪﯾﺚ در آن ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﮐﻪ در ﺳـﻨﻪ ﺳﺖ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه‪ ،‬و از ﻧﻈﺮ‬‫ﻋﻠﻤﺎء ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺘﺼﺤﯿﺤﺸﺎن ﻣﺰﯾﻦ اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ ﺣﻘﯿﺮ در ﺣﺪﯾﺪه ﺑﺰﻣﺎن ﻣﺮاﺟﻌﺖ از ﺣﺞ ﺧﺮﯾﺪم ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و اﻟﺬي ﯾﺬﻫﺐ ﻋﻠﻤﺎؤﻧﺎ و ﯾﺠﺮي ﻋﻠﯽ أﺻﻮﻟﻬﻢ أن ﻓﯽ أﺧﺒﺎر ﻫﺬه اﻟﮑﺘﺐ اﻟﺼﺤﯿﺢ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﻠﻮل‪ ،‬و اﻟﻤﺮدود‪ ،‬و اﻟﻤﻘﺒﻮل‪.‬‬‫ﻓﺄﻗﻮل‪ :‬اﻟﺠﻮاب أن ﺣﺪﯾﺚ ﻫﺬه اﻟﮑﺘﺐ ﯾﻨﻘﺴﻢ اﻟﯽ أﻗﺴﺎم‪:‬‬‫أﺣـﺪﻫﺎ ﻣﺎ ﺑّﯿﻨﻮا أﻧّﻪ ﺻـﺤﯿﺢ و أﺟﻤﻌﻮا ﻋﻠﯽ ﺻـّﺤﺘﻪ‪ ،‬و ﻫﺬا اﻟﻘﺴﻢ اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻤﻘﺘﻀﺎه واﺟﺐ ﺑﻼ ﺧﻼف ﺑﯿﻨﻬﻢ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ اﺧﺘﻠﻔﻮا ﻓﯽ أﻧﻪ ﻫﻞ ﯾﻔﯿﺪ‬‫اﻟﻌﻠﻢ اﻟﻘﺎﻃﻊ‪ ،‬أو اﻟﻈﻦ اﻟﺮاﺟـﺢ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻣﻀـﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻧﺎزع اﻻﺟﻤﺎع‪ ،‬ﻓﻠﻤﺪﻋﯽ اﻻﺟﻤﺎع أن ﯾﺠﯿﺐ ﻋﻨﻪ ﺑﺄﺣﺪ ﺗﻠﮏ اﻟﻮﺟﻮه اﻟﻤﺘﻘﺪﻣﮥ‪ ،‬و ﻫﺬا‬‫اﻟﻘﺴﻢ ﻫﻮ أرﻓﻊ أﻗﺴﺎم اﻟﺼـﺤﯿﺢ اﻟﺴﺒﻌﮥ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺑﯿﻨﻪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﯽ ﮐﺘﺐ ﻋﻠﻮم اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ [1] .‬ﻓﯽ اﻟﻨﺴﺨﮥ اﻟﻤﻄﺒﻮﻋﮥ ﺑﯿﺮوت ﺳﻨﮥ ﻋﺸﺮ ﺑﻐﯿﺮ ﻟﻔﻆ‬‫ﺳﺘ ﮥ ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻀﻮء اﻟﻼﻣﻊ ج ‪ 6‬ص ‪.272‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪86 :‬‬‫اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜـﺎﻧﯽ ﻣـﺎ اﺧﺘﻠﻔﻮا ﻓﯽ ﺻـﺤﺘﻪ ﻣﻦ أﺣـﺎدﯾﺚ ﻫـﺬه اﻟﮑﺘﺐ‪ ،‬ﻓﯿﺮﺟﻊ ﻓﯿﻪ اﻟﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌـﺪﯾﻞ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻮزن ﻋﻨـﺪ اﻟﺘﻌـﺎرض ﺑﻤﯿﺰان‬‫اﻟﺘﺮﺟﯿﺢ‪.‬‬‫اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻣﺎ ﻧﺺ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺤﺪﯾﺚ أو أﺣﺪﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﺿﻌﻔﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻌﺎرﺿﻬﻢ ﻣﻦ ﯾﻘﻮل ﺑﺼﺤﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻻ ﯾﺆﺧﺬ ﺑﻪ ﻓﯽ اﻻﺣﮑﺎم‪ ،‬و ﯾﺆﺧﺬ ﺑﻪ‬‫ﻓﯽ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺨﻠﻮ اﻟﻤﻌﺘﺮض اﻣﺎ أن ﯾﺮﯾﺪ أن اﻟﻤﺮدود و اﻟﻤﻌﻠﻮل ﻓﯽ اﻟﻘﺴﻤﯿﻦ اﻵﺧﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻓﺬﻟﮏ ﻣﺴّﻠﻢ و ﻻ ﺧﻼف ﻓﯿﻪ‪ ،‬أو ﯾﺮﯾﺪ أﻧﻪ ﻓﯽ‬‫اﻟﻘﺴﻢ اﻻول‪ ،‬ﻓـﺬﻟﮏ ﻣﻤﻨﻮع‪ ،‬ﻻن اﻟﻤﺨﺎﻟﻒ اﻣﺎ أن ﯾﻘﺮ ﺑﻮرود اﻟﺘﻌﺒﺪ ﺑﺄﺧﺒﺎر اﻵﺣﺎد اوﻻ‪ ،‬ان ﻟﻢ ﯾﻘﺮ ﺑﺬﻟﮏ ﻓﻠﯿﺲ ﯾﻨﺒﻐﯽ أن ﯾﺮاﺟﻊ ﻓﯽ ﻫﺬا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 76‬از ‪205‬‬‫اﻟﻤﻘـﺎم‪ ،‬ﻻـﻧﻪ ﻓﺮع ﻟـﺬﻟﮏ اﻻﺻـﻞ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺟﺤـﺪ اﻻﺻـﻞ ﻟﻢ ﯾﺮاﺟﻊ ﻓﯽ اﻟﻔﺮع‪ ،‬و ان أﻗﺮ ﺑﻮرود اﻟﺘﻌﺒـﺪ ﺑﺄﺧﺒـﺎر اﻵﺣـﺎد و اﻟﻌﻤـﻞ ﻓﯿﻬـﺎ ﺑﺄﻗﻮي‬‫اﻟﻈﻨﻮن‪ ،‬ﻓﻼـ ﯾﺨﻠﻮ اﻣـﺎ أن ﯾﻘﺮ أن اﻫـﻞ ﮐـﻞ ﻓﻦ أﻋﺮف ﺑﻪ‪ ،‬و أن اﻟﻤﺮﺟﻊ ﻓﯽ ﮐـﻞ ﻓﻦ اﻟﯽ أﻫﻠﻪ أوﻻ‪ ،‬ان ﻟﻢ ﯾﻌﺘﺮف ﺑـﺬﻟﮏ ﻓﻬﻮ ﻣﻌﺎﻧـﺪ ﻏﯿﺮ‬‫ﻣﺴـﺘﺤﻖ اﻟﻤﻨﺎﻇﺮة‪ ،‬ﻻن اﻟﻤﻌﻠﻮم ﻣﻦ اﻟﻔﺮق اﻻﺳـﻼﻣﯿﮥ ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻼف ﻃﺒﻘﺎﺗﻬﻢ اﻻﺣﺘﺠﺎج ﻓﯽ ﮐﻞ ﻓﻦ ﺑﮑﻼم أﻫﻠﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻟﻢ ﯾﺮﺟﻌﻮا اﻟﯽ ذﻟﮏ‬‫ﻟﺒﻄﻠﺖ اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬ﻻن ﻏﯿﺮ أﻫﻞ اﻟﻔﻦ اﻣﺎ أن ﻻ ﯾﺘﮑﻠﻤﻮا ﻓﯿﻪ ﺑﺸﯽء اﻟﺒﺘﮥ‪ ،‬أو ﯾﺘﮑﻠﻤﻮا ﻓﯿﻪ ﺑﻤﺎ ﻻ ﯾﮑﻔﯽ و ﻻ ﯾﺸﻔﯽ‪.‬‬‫أ ﻻ ﺗﺮي أﻧﮏ ﻟﻮ رﺟﻌﺖ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻏﺮﯾﺐ اﻟﻘﺮآن و اﻟّﺴـ ﻨﮥ اﻟﯽ اﻟﻘﺮاء‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات اﻟﯽ اﻫﻞ اﻟﻠﻐـﮥ‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺒﯿﺎن و اﻟﻨﺤﻮ اﻟﯽ‬‫اﻫـﻞ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻻﺳـﻨﺎد و ﻋﻠـﻞ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﯽ اﻟﻤﺘﮑّﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و أﻣﺜـﺎل ذﻟـﮏ ﻟﺒﻄﻠﺖ اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬و اﻧﻄﻤﺴﺖ ﻣﻨﻬﺎ اﻟﻤﻌﺎﻟﻢ و اﻟﺮﺳﻮم‪ ،‬و‬‫ﻋﮑﺴﻨﺎ اﻟﻤﻌﻘﻮل‪ ،‬و ﺧﺎﻟﻔﻨﺎ ﻣﺎ ﻋﻠﯿﻪ أﻫﻞ اﻻﺳﻼم ]‪.[1‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮق اﺳـﻼﻣﯿﻪ ﺑـﺎ وﺻﻒ اﺧﺘﻼـف ﻃﺒﻘﺎت‪ [1] ،‬اﻟﺮوض اﻟﺒـﺎﺳﻢ ﻓﯽ اﻟـﺬب ﻋﻦ ﺳـﻨﮥ أﺑﯽ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ص ‪32‬‬‫ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪87 :‬‬‫و اﻓﺘﺮاق درﺟﺎت‪ ،‬اﺟﻤﺎع دارﻧﺪ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ‪ ،‬اﺣﺘﺠﺎج در ﻫﺮ ﻓﻦ ﺑﮑﻼم اﻫﻞ آن ﻓﻦ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و اﮔﺮ ﻋﮑﺲ ﻣﻮﺿﻮع و ﻗﻠﺐ ﻣﺸـﺮوع ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪،‬‬‫ﻋﻠﻮم دﯾﻨﯿﻪ ﺑﺎﻃﻞ و ﻣﻨﺪرس‪ ،‬و ﻣﻌﺎﻟﻢ و رﺳﻮم ﯾﻘﯿﻨﯿﻪ ﻣﻀـﻤﺤﻞ و ﻣﻨﻄﻤﺲ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻣﻀﺎدت ﻋﻘﻮل و اﻓﻬﺎم‪ ،‬و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ اﻫﻞ اﺳـﻼم روﺷﻦ‬‫ﮔﺮدد‬‫اﺳﺘﻨﺎد رازي ﺑﮑﻼم ﺟﺎﺣﻆ در رد ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻏﻠﻂ اﺳﺖ‬‫ﭘﺲ ﺣﻀـﺮت رازي ﻫﻢ‪ ،‬در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﮑﻼم ﺟﺎﺣﻆ در رد ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬اﺑﻄﺎل ﻋﻠﻮم دﯾﻨﯿﻪ‪ ،‬و ﻃﻤﺲ ﻣﻌﺎﻟﻢ و رﺳﻮم ﺣﻘﻪ ﻗﺼﺪ ﮐﺮده‪ ،‬و‬‫ﻏﺎﯾﺖ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻋﻘﻮل‪ ،‬و ﻣﻀﺎدت ﻓﺤﻮل‪ ،‬و ﻣﻌﺎﻧـﺪت اﻫﻞ اﺳـﻼم‪ ،‬و ﻣﺸﺎﻗﺖ ﻋﻠﻤﺎي ﮐﺮام آﻏﺎز ﻧﻬﺎده )و ﻟﻠّﻪ اﻟﺤﻤـﺪ ﻋﻠﯽ اﺗﻤﺎم اﻟﺤﺠـﮥ و‬‫اﯾﻀﺎح اﻟﺤﺠﮥ(‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻇﻬﻮر ﮐﻤﺎل ﺣﺬق و ﺗﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﻬﺎرت و اﻃﻼع‪ ،‬و ﻃﻮل ﺑﺎع ﻓﺨﺮ رازي‪ ،‬ﺑﺴـﺒﺐ اﺳـﺘﻨﺎد و اﺣﺘﺠﺎج‬‫ﺑﮑﻼم ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬و ﻇﻬﻮر ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن و ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﺑﺴـﺒﺐ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬و اﻧﮑﺎر و رّد ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ او‪ ،‬اﺷﮑﺎﻟﯽ ﺑﺲ ﻋﻈﯿﻢ‬‫ﻣﻤﺘﻨﻊ اﻟﺠﻮاب و اﻻﻧﺤﻼـل‪ ،‬و اﻋﻀـﺎﻟﯽ ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﻓﺨﯿﻢ‪ ،‬ﻏﯿﺮ ﻣﻤﮑﻦ اﻟﺘﻔﺼـﯽ و اﻻﻧﻔﺼـﺎل‪ ،‬ﺑﺮ ﺳـﺮ ﺣﻀـﺮات اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ ﺑﺮ ﭘﺎ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﻣﻮﺟﺐ اﺑﺘﻼﯾﺸـﺎن ﺑﺸـﺪت ﻏﯿـﻆ و ﻏﻀﺐ‪ ،‬و اﻗﺘﺤﺎم ﻣﻬﺎوي ﻋﻄﺐ و ﺷـﺠﺐ‪ ،‬و ﻣﺜﯿﺮ ﺗﻮﺣﺶ و ﺗﻐﯿﺮ و اﺿـﻄﺮاب‪ ،‬و ﻣﻬـّﯿ ﺞ ﻧﻮاﺋﺮ اﺣﺘﺮاق و‬‫اﺷـﺘﻌﺎل و اﻟﺘﻬﺎب‪ ،‬و ﺑﺎﻋﺚ اﻧﺴﺪاد اﺑﻮاب ﺳﺮور‪ ،‬و اﻗﺘﺤﺎم در ﻣﻀﺎﯾﻖ ﺛﺒﻮر‪ ،‬و ﺳﺒﺐ ارﺗﻌﺎد ﻓﺮاﺋﺺ و اﺿﻄﺮام ﺻﺪور‪ ،‬و زﯾﺎدت ﺑﻠﺒﺎل ﺑﺎل‪،‬‬‫و ﺗﻮﺟﻪ اﺻﻨﺎف ﻧﮑﺎل و وﺑﺎل و اﻧﻔﺘﺎق ﺟﺮاﺣﺎت ﻣﻬﻠﮑﺎت‪.‬‬‫و اﻧﺴﮑﺎب ﻋﯿﻮن و اﻧﻬﻤﺎر دﻣﺎء دﻣﻮع‪ ،‬و اﻧﺸﻘﺎق ﺟﯿﻮب‪ ،‬و ﻇﻬﻮر ﻋﯿﻮب و وﺿﻮح ﻓﻀﺎﺋﺢ‪ ،‬و ﻓﺸﻮ ﻗﺒﺎﺋﺢ‪ ،‬و ﺑﺪو ﻓﻈﺎﺋﻊ‪ ،‬و اﻧﮑﺸﺎف ﺷﻨﺎﯾﻊ‪،‬‬‫و اﻧﻬﺘﺎك اﺳﺮار‪ ،‬و ﻧﻀﻮب ﻗﺮاﺋﺢ‪ ،‬و ﺟﻤﻮد ﻏﺮاﺋﺰ‪ ،‬و رﮐﻮد زﻋﺎزع ﺗﺼﻠﻔﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪88 :‬‬‫و ﺧﻤﻮد ﻗﻌﺎﻗﻊ ﺗﻌﺴـﻔﺎت‪ ،‬و اﻧﻘﻄﺎع ﺳـﻼﺳﻞ اﺳﺘﮑﺒﺎر‪ ،‬و اﻧﺒﺘﺎت ذراﺋﻊ اﺳﺘﺒﺸﺎر‪ ،‬و اﻧﻬﺪام اﺳﺎس اﻓﺘﺨﺎر‪ ،‬و اﻧﺠﺬام اﺻﻮل ﺗﺼﺎول‪ ،‬و اﻧﺨﺮام‬‫ﺣﺒﻞ ﺗﻄﺎول‪ ،‬و ﻓﺮار از ﻣﻀﻤﺎر ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ و ﻧﺰال‪ ،‬و اﻧﺤﯿﺎز از ﺣﻠﺒﺎت ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﺟﺪال و ﻇﻬﻮر اﺻﻞ ﻣﮑﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و وﺿـﻮح راس ﻣﺼﺎﯾـﺪ‪ ،‬و اﻧﺤﻼـل ﻋﻘـﺪه ﻫﺮ ﺗﺰوﯾﺮ‪ ،‬و اﻧﻐﻤـﺎس در ﮔﺮداب ﺗﺸـﻮﯾﺮ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺣﻀــﺮات اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ ﮔﺮدد‪ ،‬و ﻗﻄﻌـﺎ و ﺣﺘﻤﺎ‬‫ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ آن‪ ،‬داد دﯾﻮاﻧﮕﯽ و آوارﮔﯽ‪ ،‬و ﺑﯽﺧﻮدي و ﺳﺮاﺳﯿﻤﮕﯽ‪ ،‬ﺧﻮاﻫﻨﺪ داد‪ ،‬و ﺑﻤﺰﯾﺪ اﻧﺰﻋﺎج و اﺧﺘﻼج‪.‬‬‫رو ﺑﻘﻔﺎر و ﺻـﺤﺎري‪ ،‬و ﺟﺒﺎل و ﺑﺮاري‪ ،‬ﺧﻮاﻫﻨﺪ داد‪ ،‬و روﻫﺎي ﻧﺎزﻧﯿﻦ ﺧﻮد را ﺑﻠﻄﻢ ﺷﺪﯾﺪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺧﺮاﺷﯿﺪ‪ ،‬و ﻧﻤﮏ ﺷﻮر ﺑﺮ ﺟﺮاﺣﺘﻬﺎي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 77‬از ‪205‬‬‫ﻣﺰﻣﻨﻪ ﺧﻮد ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﭘﺎﺷﯿﺪ‪.‬‬‫و ﻧﻌﺮهﻫﺎي وا وﯾﻼه و وا ﺛﺒﻮراه و وا ﻓﻀـﯿﺤﺘﺎه‪ ،‬و وا ﺳﻮأﺗﺎه ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺑﺮداﺷﺖ و ﻣﺪة اﻟﻌﻤﺮ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ اﺳـﺘﻐﺎﺛﻪﻫﺎي ﻓﺮاوان‪ ،‬ﺧﻼص از آن‬‫ﻧﺨﻮاﻫﻨـﺪ ﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬ﺧﻮن ﻧﺎب ﺣﺴـﺮت از ﻣﮋﮔﺎن ﺣﯿﺮت ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺑﺎرﯾﺪ‪ ،‬و روز روﺷﻦ در اﻧﻈﺎرﺷﺎن ﺗﯿﺮه و ﺗﺎرﯾﮏ ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و داﻫﯿﻪ‬‫دﻫﯿﺎ‪ ،‬و ﺳﺎﻧﺤﻪ ﺷﻮﻫﺎء‪ ،‬و ﻣﺼﯿﺒﺖ ﻋﻈﻤﯽ‪ ،‬ﺑﻞ ﻗﯿﺎﻣﺖ ﮐﺒﺮي‪ ،‬ﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﻗﺎﺋﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬‫ﺑﯿﺎﻧﺶ آﻧﮑﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ ﺳـﯿﺎر ﻧﻈﺎم‪ ،‬ﮐﻪ اﺳـﺘﺎذ و ﻣﻼذ‪ ،‬و ﻣﻠﺠﺄ و ﻣﺄوي‪ ،‬و ﻣﺘﺒﻮع و ﻣﻘﺘـﺪاي ﻫﻤﯿﻦ ﺟﺎﺣﻆ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ اﺗﻌﺎب‬‫ﻧﻔﺲ ﺷﺮﯾﻒ در ﺣﻤﺎﯾﺖ او ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺑﺎو و ﻗﺪح و ﺟﺮح او ﻣﯽﺧﺮوﺷﺪ‪ ،‬و ﺗﺸﻨﯿﻌﺎت ﺷﻨﯿﻌﻪ‪ ،‬و اﺳﺘﻬﺰاءات ﻓﻈﯿﻌﻪ‪ ،‬ﺑﺮ‬‫اﻫﺎﻧﺖ او ﻣﯽاﻧﮕﯿﺰد‪ ،‬و رﻧﮓ ﮐﻤﺎل ﺗﺰوﯾﻖ و ﺗﻨﻤﯿﻖ‪ ،‬و اﻗﺼﺎي ﺗﺤﺪﯾﻖ و ﺗﺪﻗﯿﻖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻔﻀﯽ ﺑﭽﻪﻫﺎ ﺧﺮاﺑﯿﻬﺎ ﮐﻪ ﻧﮕﺮدﯾﺪه‪ ،‬در رّد ﻋﺪاوت و‬‫ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ او ﻣﯽرﯾﺰد‪ ،‬و ﻓﻀﻞ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪89 :‬‬‫روزﺑﻬﺎن ﻫﻢ‪ ،‬ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ در ﺣﻤﺎﯾﺖ او ﮐﺮده‪ ،‬و اﺛﺒﺎت ﻣﺤﺒﺖ او ﺑﺎ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﺑـﺎ وﺻﻒ آن ﻫﻤﻪ ﺗﻌﺼﺐ ﺑﯽ ﻗﯿـﺎس‪ ،‬و ﺗﺼـﻠﺐ و وﺳﻮاس‪ ،‬و اﻧﻬﻤـﺎك ﺗﻤـﺎم در ﻋﻨـﺎد‪ ،‬و وﻟﻮع ﺑﯽ اﻧﺘﻬـﺎء ﺑﺠﺤﻮد و ﻟـﺪاد‪ ،‬ﺑﺎﻟﺠـﺎي ﺣﻖ‬‫ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺻﺮﯾﺢ ﺑﻮاﻗﻌﻪ ﻫﺎﺋﻠﻪ اﺳﻘﺎط ﻣﻼزﻣﺎن ﺛﺎﻧﯽ ﺣﻀﺮت ﻣﺤﺴﻦ را ﻧﻤﻮده(‬‫ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻈﺎم ﺑﺎﺳﻘﺎط ﺣﻀﺮت ﻣﺤﺴﻦ‬‫)ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﯾﺒﮏ اﻟﺼﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳّﯿﺎر ﺑﻦ ﻫﺎﻧﯽ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻨّﻈﺎم )ﺑﺎﻟﻈﺎء اﻟﻤﻌﺠﻤﮥ اﻟﻤﺸﺪدة(‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﺖ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ‪ :‬اﻧﻤﺎ ﻟﻘﺐ ﺑﺬﻟﮏ ﻟﺤﺴﻦ ﮐﻼﻣﻪ ﻧﻈﻤﺎ و ﻧﺜﺮا‪ ،‬و ﻗﺎل ﻏﯿﺮﻫﻢ‪:‬‬‫اﻧﻤﺎ ﺳﻤﯽ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻨﻈﻢ اﻟﺨﺮز ﺑﺴﻮق اﻟﺒﺼﺮة و ﯾﺒﯿﻌﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن اﺑﻦ اﺧﺖ أﺑﯽ اﻟﻬﺬﯾﻞ اﻟﻌﻼف‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻫﺬا‬‫ﺷﺪﯾﺪ اﻟﺬﮐﺎء‪.‬‬‫ﺣﮑﯽ اﻧﻪ أﺗﯽ أﺑﻮ اﻟﻬـﺬﯾﻞ اﻟﻌﻼف اﻟﯽ ﺻﺎﻟـﺢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪوس‪ ،‬و ﻗﺪ ﻣﺎت ﻟﻪ وﻟﺪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺷﺪﯾﺪ اﻟﺘﺤﺮق ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻌﻪ اﻟﻨﻈﺎم و ﻫﻮ ﺣﺪث‪ ،‬ﻓﻘﺎل‬‫ﻟﻪ أﺑﻮ اﻟﻬﺬﯾﻞ‪ :‬ﻻ أﻋﺮف ﻟﺘﺤﺮﻗﮏ وﺟﻬﺎ‪ ،‬إذا ﮐﺎن اﻟﻨﺎس ﻋﻨﺪك ﮐﺎﻟﺰرع‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻤﺎ أﺟﺰع ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻘﺮأ ﮐﺘﺎب »اﻟﺸـﮑﻮك« ﻓﻘﺎل‪ :‬و‬‫ﻣﺎ ﻫﻮ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺘﺎب وﺿﻌﺘﻪ‪ ،‬ﻣﻦ ﻗﺮأه ﺷﮏ ﻓﯿﻤﺎ ﮐﺎن‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﺘﻮﻫﻢ ﻓﯿﻤﺎ ﮐﺎن أﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ‪ ،‬و ﻓﯿﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺣﺘﯽ ﯾﻈﻦ أﻧﻪ ﮐﺎن‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل اﻟﻨﻈـﺎم‪ :‬ﻓﺸـﮏ أﻧﺖ ﻓﯽ ﻣﻮت اﺑﻨـﮏ‪ ،‬و اﻋﻤـﻞ ﻋﻠﯽ أﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻤﺖ‪ ،‬أو أﻧّﻪ ﻋﺎش و ﻗﺮأ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب و ﻟﻢ ﯾﻤﺖ اﻻ ﺑﻌـﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺒﻬﺖ‬‫ﺻﺎﻟﺢ و ﺣﺼﺮ‪.‬‬‫و ﯾﺤﮑﯽ ﻋﻨﻪ أﯾﻀﺎ أﻧﻪ اﺗﯽ ﺑﻪ اﻟﺨﻠﯿﻞ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﻓﯿﻤﺎ أﻇﻦ ﻟﯿﺘﻌﻠﻢ اﻟﺒﻼﻏﮥ ﻓﻘﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪90 :‬‬‫ﻟﻪ‪ :‬ذم ﻫﺬه ﻟا ﻨﺨﻠﮥ‪ ،‬ﻓﺬﻣﻬﺎ ﺑﺄﺣﺴﻦ ﮐﻼم‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻣﺪﺣﻬﺎ ﻓﻤﺪﺣﻬﺎ ﺑﺄﺣﺴﻦ ﮐﻼم ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫اذﻫﺐ ﻓﻤﺎﻟﮏ اﻟﯽ اﻟﺘﻌﻠﯿﻢ ﻣﻦ ﺣﺎﺟﮥ‪.‬‬‫اﻟﯽ أن ﻗـﺎل ﻓﯽ ذﮐﺮ ﻣﻘﺎﻻـﺗﻪ‪ :‬و ﻣﻨﻬـﺎ أّن اﻟﻘﺮآن ﻟﯿﺲ اﻋﺠﺎزه ﻣﻦ ﺟﻬـﮥ ﻓﺼﺎﺣﺘﻪ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ اﻋﺠﺎزه ﺑﺎﻟﻨﻈﺮ اﻟﯽ اﻻﺧﺒﺎر ﻋﻦ اﻻﻣﻮر اﻟﻤﺎﺿـﯿﮥ و‬‫اﻟﻤﺴﺘﻘﺒﻠﮥ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻫـﺬا ﻟﯿﺲ ﺑﺸـﯽء ﻻن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أﻣﺮه أن ﯾﺘﺤـﺪي اﻟﻌﺮب ﺑﺴﻮرة ﻣﻦ ﻣﺜﻠﻪ و ﻏﺎﻟﺐ اﻟﺴﻮر ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻬﺎ اﺧﺒﺎر ﻋﻦ ﻣﺎض و ﻻ ﻣﺴـﺘﻘﺒﻞ‪،‬‬‫ﻓﺪل ﻋﻠﯽ أن اﻟﻌﺠﺰ ﮐﺎن ﻋﻦ اﻟﻔﺼﺎﺣﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 78‬از ‪205‬‬‫و ﻣﻨﻬﺎ أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﻻﺟﻤﺎع ﻟﯿﺲ ﺑﺤﺠﮥ ﻓﯽ اﻟﺸﺮع‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ اﻟﻘﯿﺎس ﻟﯿﺲ ﺑﺤﺠﮥ و اﻧﻤﺎ اﻟﺤﺠﮥ ﻗﻮل اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻌﺼﻮم‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﺎ ﻣﯿﻠﻪ اﻟﯽ اﻟﺮﻓﺾ‪ ،‬و وﻗﻮﻋﻪ ﻓﯽ أﮐﺎﺑﺮ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻧﺺ اﻟﻨـﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿـﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯽ أن اﻻﻣـﺎم ﻋﻠﯽ و ﻋّﯿﻨﻪ‪ ،‬و ﻋﺮﻓﺖ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ذﻟـﮏ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﮐﺘﻤﻪ ﻋﻤﺮ ﻻﺟـﻞ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻨ ﻬ ﻤ ﺎ ‪.‬‬
‫و ﻗﺎل‪ :‬اّن ﻋﻤﺮ ﺿﺮب ﺑﻄﻦ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﯾﻮم اﻟﺒﯿﻌﮥ ﺣﺘﯽ أﻟﻘﺖ اﻟﻤﺤﺴﻦ ﻣﻦ ﺑﻄﻨﻬﺎ‪.‬‬‫و وﻗﻊ ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﻓﯿﻤﺎ ﺣﮑﻤﻮا ﻓﯿﻪ ﺑﺎﻻﺟﺘﻬﺎد‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ ﯾﺨﻠﻮ اّﻣﺎ أن ﺟﻬﻠﻮا ﻓﻼ ﯾﺤﻞ ﻟﻬﻢ‪ ،‬أو أﻧﻬﻢ أرادوا أن ﯾﮑﻮﻧﻮا أرﺑﺎب ﻣﺬاﻫﺐ‬‫ﻓﻬﻮ ﻧﻔﺎق‪.‬‬‫و ﻋﻨﺪه‪ :‬اﻟﺠﺎﻫﻞ ﺑﺄﺣﮑﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﮐﺎﻓﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﺎﻓﻖ ﻓﺎﺳﻖ أو ﮐﺎﻓﺮ‪ ،‬و ﮐﻼﻫﻤﺎ ﯾﻮﺟﺐ اﻟﺨﻠﻮد ﻓﯽ اﻟﻨﺎر اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ از ﺗﻌﺼﺐ ﮔﻔﺘﺎر ﻧﻈﺎم را ﺷﻨﯿﻊ داﻧﺴﺘﻪ‬‫)و از اﻏﺮب ﻏﺮاﺋﺐ و اﻋﺠﺐ ﻋﺠـﺎﺋﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑـﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻋﺮق رﯾﺰي‪ ،‬و ﺟـﺎن ﻓﺸـﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺻـﺮف ﻫﻤﺖ و اﻫﺘﻤـﺎم‪ ،‬در‬‫ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺟﺎﺣﻆ رﺋﯿﺲ اﻟﻨﻮاﺻﺐ اﻟﻠﺌﺎم‪ ،‬ﺑﺴﺒﺐ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﻬﺎﻓﺖ در ﺷﺒﻬﺎت دور از ﮐﺎر‪ ،‬ﺑﺮ ]‪ [1‬اﻟﻮاﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪ 6‬ص ‪ 14‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪91 :‬‬‫ﺑﻌﺾ ﻣﻘﺎﻣـﺎت »ذو اﻟﻔﻘـﺎر« ﺑﺮ ذﮐﺮ اﻓـﺎده ﻧﻈﺎم اﺳـﺘﺎد ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ اﺳـﺘﻬﺰاء و ﺳـﺨﺮﯾﻪ آﻏﺎز ﻧﻬﺎده‪ ،‬و آﻧﺮا در ﮐﻤﺎل ﺷـﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻈﺎﻋﺖ‬‫ﭘﻨﺪاﺷﺘﻪ‪.‬‬‫ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﺑﺴـﺒﺐ ذﮐﺮ ﻗﻮل ﻧّﻈﺎم ﻣﺘﻀـﻤﻦ اﺳـﻘﺎط ﺣﻀـﺮت ﻣﺤﺴﻦ‪ ،‬داد ﺑﯽﺧﻮدي و ﺳﺮاﺳﯿﻤﮕﯽ دﻫﺪ‪ ،‬و ﭼﻨﺪ ﺑﺮﮐﻪ‬‫ﺳﺮﮐﻪ ﺑﺮ ﺟﺒﯿﻦ ﻣﺒﯿﻦ ﻣﺎﻟﺪ‪ ،‬و از ﺟﺎ درآﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﻬﻢ آﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﺂﻧﭽﻪ ﻧﺸﺎﯾﺪ زﺑﺎن ﺣﻘﺎﺋﻖ ﺗﺮﺟﻤﺎن آﻻﯾﺪ‪.‬‬‫ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ و واﺿﺢ‪ ،‬و ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻣﺸـﻬﻮر و ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﻈﺎم ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ اﺳـﺘﺎد و ﺷﯿﺦ ﺟﺎﺣﻆ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﺎﺣﻆ ﺗﻠﻤﯿﺬ و ﺗﺎﺑﻊ‬‫و ﺳـﺮاﺋﺮ ﺑﺮ ﻃﺮﯾﻖ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳـﯿﺎر ﻧﻈﺎم اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎ وﺻﻒ ﺣﻤﺎﯾﺖ و ذب ﺣﺮﯾﻢ ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ و اﺳﺘﻬﺰاء و ﺳﺨﺮﯾﻪ‬‫ﺑﺮ ذﮐﺮ ﻣﻘـﺎﻟﻪ ﻧﻈـﺎم‪ ،‬از ﻏﺮاﺋﺐ ﻣﺤﯿﺮه اﻓﻬـﺎم اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﺘﻠﻤـﺬ ﺟﺎﺣﻆ از ﻧﻈﺎم‪ ،‬از ﻋﺒﺎرت ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ ،‬و ﯾﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻮردي‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و از اﻓـﺎده ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‪ ،‬در ﺣﺎﺷـﯿﻪ دﻟﯿﻞ ﺷـﺸﻢ‪ ،‬از دﻻﺋﻞ ﻋﻘﻠﯿﻪ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻣـﺬﮐﻮر ﺷـﺪ‪،‬‬‫ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬اﮐﺜﺮ رواﯾﺖ ﺟﺎﺣـﻆ در ﮐﺘـﺎﺑﯽ ﮐﻪ در آن )ﻣﻌـﺎذ اﻟﱠﻠﻪ( اﯾﺮاد ﻣﻄـﺎﻋﻦ ﺑﺮ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻧﻤﻮده از ﻧﻈﺎم‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺛﺎﺑﺖ ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ در اﯾﺮاد ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﺮ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم اﻋﺘﺒﺎر و اﻋﺘﻤﺎد ﺑﺮ ﻧﻈﺎم اﺳـﺘﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎ اﯾﻦ‬‫ﻫﻤﻪ ﺣﻤـﺎﯾﺖ ﺟﺎﺣـﻆ‪ ،‬اﻓـﺎده ﻧﻈـﺎم را در ﺑـﺎب اﺳـﻘﺎط‪ ،‬ﺳﺎﻗـﻂ از اﻋﺘﺒـﺎر ﮐﺮدن ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺤّﯿﺮ اﻓﮑﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ اﯾﻦ اﻓﺎده ﺑﺮ ﺟﺎﺣﻆ ﺣﺠﺖ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﯿﺦ و اﺳﺘﺎذ و ﻣﻼذ و ﻣﺄواي او‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺨﺮاﻓﺎﺗﺶ در اﯾﺮاد ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﺮ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﺘﻤﺴﮏ و ﻣﺘﺸﺒﺚ اﺳﺖ‪،‬‬‫ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﺂن اﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﻮن ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺣﻤﺎﯾﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪92 :‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺘﻘﻠﯿـﺪ اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن‪ ،‬ﺑـﺪرﺟﻪ ﻗﺼﻮي ﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬اﻓﺎده اﺳـﺘﺎد ﻣﺤﻤﯽ و ﻣﺮﻋﯿﺸﺎن‪ ،‬ﮐﻪ داد ﺣﻤﺎﯾﺖ و ذب ﺣﺮﯾﻢ او دادهاﻧﺪ‪ ،‬و او را‬‫ﻣﻮرد ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺷـﻔﻘﺖ و رأﻓﺖ‪ ،‬و ﺗﻌﻄﻒ و ﺗﻠﻄﻒ ﺧﻮد ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪ ،‬ﺑﺮ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺣﺠﺖ ﺑﺎﺷﺪ و دﻟﯿﻞ )و ﻣﺎ ﻟﻬﻢ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﯽ اﻟﺨﻼص‬‫ﻣﻦ ﻫﺬا اﻻﺷﮑﺎل ﺳﺒﯿﻞ(‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 79‬از ‪205‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻫﺮ ﮔـﺎه رازي ﺑﻤﺰﯾـﺪ ﮔﺎوﺗـﺎزي ﺑﻤﻘـﺎﺑﻠﻪ أﻫـﻞ ﺣﻖ‪ ،‬اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻘﻮل ﺟﺎﺣﻆ ﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﻗـﺪح و ﺟﺮح او را در ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬ﺑﮑﻤﺎل‬‫ﺟﺴﺎرت ﭘﯿﺶ ﺳﺎزد‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺮاي اﺳـﮑﺎت و اﻓﺤﺎم رازي و اﺗﺒﺎع او‪ ،‬ﻗﻮل اﺳـﺘﺎد ﺟﺎﺣﻆ را ﭘﯿﺶ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﮔﺮﯾﻪ و زاري و‬‫ﻓﺰع و ﺑﯽﻗﺮاري آﻏﺎز ﻣﯽﻧﻬﻨـﺪ‪ ،‬و ﻣﺜﻞ ﻣﺸـﻬﻮر‪ :‬ﮐﻪ ﺧﻮد ﮐﺮده را درﻣﺎﻧﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﯿﺎد ﻧﻤﯽآرﻧـﺪ ﭼﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه رازي ﻗﻮل ﺟﺎﺣﻆ را‪ ،‬ﺑﺎ اﯾﻦ‬‫ﻫﻤﻪ ﻓﻀﺎﺋـﺢ و ﻗﺒﺎﺋﺢ‪ ،‬روﺑﺮوي اﻫﻞ ﺣﻖ ﭘﯿﺶ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻗﻮل ﺟﺎﺣﻆ ﻗﺎﺑﻞ ذﮐﺮ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ أﻫﻞ ﺣﻖ ﻧﺒﻮد‪ ،‬اﮔﺮ ﭼﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﻧﺰد ﺳـﻨّﯿﻪ از‬‫ﻫﻤﻪ ﻣﻌﺎﯾﺐ ﺳﺎﻟﻢ و ﻣﺼﻮن‪ ،‬و ﺑﻬﻤﻪ ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺪاﺋﺢ ﻣﺘﺼﻒ و ﻣﻘﺮون ﺑﻮدي‪ ،‬ﭘﺲ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل أﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﻘﻮل اﺳﺘﺎد ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬ﺑﺼﺪ‬‫اوﻟﻮﯾﺖ ازو ﺻﻤﺖ ﺑﻄﻼن ﺳﻠﯿﻢ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻣﺘﯿﻦ و ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺑﺎﺷﺪ‬‫ﻧﻈﺎم ﻣﻮرد اﻋﺘﻤﺎد اﺑﻦ ﺣﺰم و ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﺳﺖ‬‫و ﻧﯿﺰ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‪ ،‬ﺑﺘﻘﻠﯿﺪ اﺑﻦ ﺣﺰم ﻧﺎﺻﺒﯽ‪ ،‬ﺑﺒﻌﺾ اﮐﺎذﯾﺐ ﺻـﺮﯾﺤﻪ و اﻓﺘﺮاءات واﺿـﺤﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ از اﺳـﺘﺎد ﺧﻮد ﻧﻈﺎم و ﺑﺸﺮ ﺑﻦ‬‫ﺧﺎﻟﺪ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و آن را ﻣﺜﺒﺖ ﮐﺬب ﺑﺮ ﻣﺆﻣﻦ اﻟﻄﺎق رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﻫﻔﻮه‬‫ﭘﺎﻧﺰدﻫﻢ از ﻫﻔﻮات ﺧﻮد ﮐﻪ در ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ »ﺗﺤﻔﻪ« وارد ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ(‪:‬‬‫ذﮐﺮ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ اﻟﺠﺎﺣﻆ أﺧﺒﺮﻧﯽ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﻨﻈﺎم و ﺑﺸـﺮ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ‪ ،‬اﻧﻬﻤﺎ ﻗﺎﻻ ﻟﻤﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺮاﻓﻀـﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺸـﯿﻄﺎن اﻟﻄﺎق‪:‬‬‫وﯾﺤﮏ أ ﻣﺎ اﺳﺘﺤﯿﯿﺖ؟‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪93 :‬‬‫أ ﻣـﺎ اﺗﻘﯿﺖ اﻟﱠﻠﻪ؟ ان ﺗﻘﻮل ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﮏ ﻓﯽ »اﻻﻣﺎﻣـﮥ«‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻟﻢ ﯾﻘﻞ ﻗﻂ ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن ﺛﺎﻧَِﯽ اﺛ َْﻨﯿِْﻦ ِإْذ ُﻫﻤﺎ ﻓِﯽ اﻟ ْﻐﺎِر ِإْذ َﯾُﻘﻮُل ﻟ ِﺼﺎِﺣﺒِِﻪ ﻻ‬‫َﺗْﺤَﺰْن ِإﱠن اﻟﱠﻠَﻪ َﻣَﻌﻨﺎ‬‫]‪ [1‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻓﻀﺤﮏ و اﻟﱠﻠﻪ ﺷﯿﻄﺎن اﻟﻄﺎق ﺿﺤﮑﺎ ﻃﻮﯾﻼ ﺣﺘﯽ ﮐﺎﻧﻨﺎ ﻧﺤﻦ اﻟﺬﯾﻦ اﻓﺘﺮﯾﻨﺎه ]‪.[2‬‬‫ ﻣﻠﻞ و ﻧﺤﻞ اﺑﻦ ﺣﺰم‪) -‬از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺰم ﺑﺮ اﯾﻦ ﮐﺬب و ﺑﻬﺘﺎن ﺻـﺮﯾﺢ اﻟﻮﻫﻦ و اﻟﻬﻮان‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ از ﺷﯿﺦ ﺧﻮد‬‫ﻧﻈﺎم‪ ،‬و ﺑﺸﺮ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ ﻏﯿﺮ راﺷﺪ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬دﺳﺖ ﻣﯽاﻧﺪازد‪ ،‬و ﺑﺮ آن اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺟﻨﺎب ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﻫﻢ آن را ﺑﺎﺑﺘﻬﺎج و‬‫اﺳـﺘﺒﺸﺎر ﻧﻘﻞ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و از اﺗﺠﺎه اﻋﻀﺎﻻت ﻋﻈﯿﻤﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺳـﯿﻼب ﻓﻨﺎ ﺑﻤﺬﻫﺐ ﺳـﻨﯿﻪ ﺳﺮ ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬و ﻇﻬﻮر رﮐﺎﮐﺖ آن از اﻓﺎده ﺧﻮدﺷﺎن‬‫در ﺣﺎﺷﯿﻪ ﺑﺎب اﻣﺎﻣﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬و از آن ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺟﺎﺣﻆ و ﻧﻈﺎم ﻫﺮ دو واﺿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺮواي ﻧﺪارﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻧﻈﺎم ﻣﻌﺘﻤﺪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻣﺜﻞ اﺑﻦ ﺣﺰم ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﯾﻦ اﺳﺘﻨﺎد اﺑﻦ ﺣﺰم ﺟﻨﺎب ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﻫﻢ اﺳﺘﻨﺎد ﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬و دل ﺧﻮش ﮐﻨﻨﺪ‪،‬‬‫ﭘﺲ اﮔﺮ در ﮐﺘﺎب »ذو اﻟﻔﻘﺎر« ﺑﺠﻮاب ﺟﻨﺎب ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ اﺳﺘﻨﺎد ﺑﺎﻓﺎده ﻧﻈﺎم ﮐﺮده ﺷﻮد‪ ،‬ﻋﯿﻦ ﺣﻖ و ﺻﻮاب اﺳﺖ‪ ،‬و ﺳﺒﺐ اﺗﺠﺎه ﻃﻌﻦ و‬‫ﺗﺸﻨﯿﻊ رﺷﯿﺪ ﻋﺎﻟﯽ ﻧﺼﺎب‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔـﺎه ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ ﺟﺎﺣـﻆ را‪ ،‬ﺑﺴـﺒﺐ اﺣﺘﺠﺎج ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﺑﮑﻼم او در ﺗﺤﻘﯿﻖ ﮐﻼم ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬ﺑﻤﻘﺎم رد ﺑﺮ ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ و‬‫ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ ﻟﺌﺎم ﮐﻪ ﻗﺮﯾﻨﻪ ﺻـﺮﯾﺤﻪ ﺑﺮ اﻟﺰام اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺮﺿـﯽ رﺿﯽ ﺑﻠﮑﻪ دﻟﯿﻞ آن ﺟﻨﺎب ﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻼ رﯾﺐ ﻧﻈﺎم ﻣﺮﺿﯽ اﺑﻦ ﺣﺰم و ﺟﻨﺎب ﺷﺎه‬‫ﺻﺎﺣﺐ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ دﻟﯿﻞ ]‪ [1‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪.40 :‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﮥ ص ‪.725‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪94 :‬‬‫اﯾﺸﺎن ﺑﺼـﺪ اوﻟﻮﯾﺖ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﺣﺘﺠﺎج ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ و اﺑﻦ ﺣﺰم ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ اﻟﺰام ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬ﻓﻠﱠﻠﻪ اﻟﺤﻤـﺪ ﮐﻪ ﻗﺼﻪ اﺳـﻘﺎط ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ‬‫ﻣﺮﺿﯽ ﺟﻨﺎب ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ و اﺑﻦ ﺣﺰم و دﻟﯿﻞ اﯾﺸﺎن ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ )ﻓﻤﺎ ذا ﺑﻌﺪ اﻟﺤﻖ اﻟّﺎ اﻟﻀﻼل(‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻋﻼﻣﻪ ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ‪ ،‬در ﻫﺘﮏ ﻧﺎﻣﻮس ﺣﻀـﺮت أﺑﯽ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻠﻤﯿﺬ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 80‬از ‪205‬‬‫رﺷـﯿﺪ اﻣﺎم اﻋﻈﻢ ﺳـﻨﯿﻪ ﺣﻀـﺮت أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺣﻨﯿﻔﻪ ﺟﺎﻧﻬﺎي ﻧﺎزﻧﯿﻦ ﺧﻮد در ﺣﻤﺎﯾﺖ او ﻣﯽﺑﺎزﻧـﺪ‪ ،‬و اﻧﻮاع ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻤﯿﻠﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ‬‫ﺟﻠﯿﻠﻪ ﺑﺮاي او اﺧﺘﺮاع ﻣﯽﺳﺎزﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﺎﺷـﻌﺎر ﺑﻼﻏﺖ ﻧﻈﺎم ﻧّﻈﺎم دﺳﺖ اﻧﺪاﺧﺘﻪ‪ ،‬و آن را در زﻣﺮه اﻓﺎدات دﯾﮕﺮ اﺳﺎﻃﯿﻦ‪ ،‬در ﺟﺮح و ﻗﺪح اﯾﻦ‬‫اﻣﺎم ﺑﺎ ﺗﻤﮑﯿﻦ ذﮐﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻄﺎء ﺑﻦ اﻟﺴﺎﺋﺐ‪ ،‬و ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوة‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻔﻼس ]‪ :[1‬ﺻﺪوق ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺨﻄﺎء‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎري‪ :‬ﺗﺮﮐﻮه‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﻤﺮو اﻟﻨﺎﻗﺪ ]‪ :[2‬ﺻﺎﺣﺐ ﺳّﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻤﺰﻧﯽ ]‪ :[3‬ﻫﻮ واﺳﻊ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻧﺴـﺨﮥ‪ :‬ﻫﻮ اﺗﺒﻊ اﻟﻘﻮم ﻟﻠﺤﺪﯾﺚ و ﻗﺎل ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻏﯿﻼن‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻟﯿﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون‪ :‬ﻣﺎ ﺗﻘﻮل ﻓﯽ‬‫أﺑﯽ ﯾﻮﺳﻒ؟ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫أﻧﺎ أروي ﻋﻨﻪ‪ [1] .‬اﻟﻔﻼس‪ :‬ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺑﺤﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪249‬‬‫]‪ [2‬ﻋﻤﺮو اﻟﻨﺎﻗﺪ‪ :‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪232‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺰﻧﯽ‪ :‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(264‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪95 :‬‬‫و ﻗـﺎل اﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ ]‪ :[1‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ آدم ﻗـﺎل‪ :‬ﺷـﻬﺪ أﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ ﻋﻨـﺪ ﺷـﺮﯾﮏ‪ ،‬ﻓﺮّده‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻻ أﻗﺒﻞ ﻣﻦ ﯾﺰﻋﻢ أن اﻟﺼـﻼة ﻟﯿﺴﺖ ﻣﻦ‬‫اﻻﯾﻤﺎن‪.‬‬‫و ﻗﺪ روي ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﺗﻠﯿﯿﻦ أﺑﯽ ﯾﻮﺳﻒ‪.‬‬‫و أﻣﺎ اﻟﻄﺤﺎوي ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ داود اﻟﺒﺮاﺳﯽ‪ ،‬ﯾﻘﻮل ﺳﻤﻌﺖ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻟﯿﺲ ﻓﯽ أﺻﺤﺎب اﻟﺮأي أﮐﺜﺮ ﺣﺪﯾﺜﺎ و‬‫ﻻ أﺛﺒﺖ ﻣﻦ أﺑﯽ ﯾﻮﺳﻒ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﻟﯿﺲ ﻓﯽ أﺻـﺤﺎب اﻟﺮأي أﮐﺜﺮ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬اﻻ أﻧﻪ ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻟﻀـﻌﻔﺎء‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺎرة و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﮐﺜﯿﺮا ﻣﺎ ﯾﺨﺎﻟﻒ‬‫أﺻﺤﺎﺑﻪ و ﯾّﺘﺒﻊ اﻻﺛﺮ‪ ،‬و إذا روي ﻋﻨﻪ ﺛﻘﮥ‪ ،‬و روي ﻫﻮ ﻋﻦ ﺛﻘﮥ‪ ،‬ﻓﻼ ﺑﺄس ﺑﻪ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻀﻌﻔﺎء ﻟﻤﺎ ذﮐﺮ أﺻﺤﺎب أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ‪ :‬أﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ ﺛﻘﮥ‪.‬‬‫و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣﺒـﺎن ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﺜﻘﺎت‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﺷـﯿﺨﺎ‪ ،‬ﻣﺘﻘﻨﺎ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺴـﻠﮏ ﻣﺴـﻠﮏ ﺻﺎﺣﺒﯿﻪ اﻻ ﻓﯽ اﻟﻔﺮوع‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺒﺎﯾﻨﻬﻤﺎ ﻓﯽ اﻻﯾﻤﺎن و‬‫اﻟﻘﺮآن‪.‬‬‫و ﻧﻘﻞ ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎح ]‪ :[2‬ﮐﺎن أﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ ﯾﺴﻠﮏ ﻣﺴﻠﮏ ﺻﺎﺣﺒﯿﻪ ﻓﯽ اﻟﻔﺮوع‪ ،‬و ﮐﺎن رﺟﻼ ﺻﺎﻟﺤﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺴﺮد اﻟﺼﻮم‪.‬‬‫و ذﮐﺮ اﻟﻌﻘﯿﻠﯽ ]‪ [3‬ﺑﺴﻨﺪ ﺻﺤﯿﺢ ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪ :‬أﻧﻪ وّﻫﺎه‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون‪ :‬ﻻ ﺗﺤﻞ اﻟﺮواﯾﮥ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﮐﺎن ﯾﻌﻄﯽ أﻣﻮال اﻟﯿﺘﺎﻣﯽ ﻣﻀﺎرﺑﮥ‪ ،‬و ﯾﺠﻌﻞ اﻟﺮﺑﺢ ﻟﻨﻔﺴﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ أﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻘﺘﺮﺿﻬﺎ ﻋﻠﯽ ذﻣﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﻟﻔﻀـﻞ ﺑﻦ ﻋﯿﺎض و ﻗﺒﻞ ﻟﻪ ﻣﺎ ﺗﻘﻮل ﻓﯽ ﻋﻠﻢ أﺑﯽ ﯾﻮﺳﻒ؟ ﻗﺎل‪ :‬أي ﻋﻠﻢ ﻫﻮ‪ [1] .‬اﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ‪ :‬اﺳﺤﺎق ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ اﻟﻤﺮوزي‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(238‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎح‪ :‬اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﺰﻧﯽ اﻟﺪوﻻﺑﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(227‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻌﻘﯿﻠﯽ ﺑﻀﻢ اﻟﻌﯿﻦ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪322‬‬‫ﻧﻈﺎم ﻗﺎﺿﯽ اﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ را ﻣﺬﻣﺖ و ﻗﺪح ﮐﺮده اﺳﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 81‬از ‪205‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺸﯿﺮازي ﻓﯽ »اﻻﻟﻘﺎب«‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺴﻮاﺋﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻟﻤﺎ دﻓﻦ أﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ وﻗﻒ اﻟﻨﻈﺎم ﻋﻠﯽ ﻗﺒﺮه ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﺳﻘﯽ ﺟﺪﺛﺎ ﺑﻪ ﯾﻌﻘﻮب أﻣﺴﯽ ﻣﻦ اﻟﻮﺳﻤﯽ ﻣﻨﺒﺠﺲ رﮐﺎم‬‫ﺗﻠﻄﻒ ﻓﯽ اﻟﻘﯿﺎس ﻟﻨﺎ ﻓﺎﺿﺨﺖ ﺣﻼﻻ ﺑﻌﺪ ﺣﺮﻣﺘﻬﺎ اﻟﻤﺪام‬‫و ﻟﻮ ﻻ أّن ﻣّﺪﺗﻪ ﺗﻘّﻀﺖ و ﻋﺎﺟﻠﻪ ﺑﻤﻨﯿﺘﻪ اﻟﺤﻤﺎم‬‫ﻻ ﻋﻤﻞ ﻓﯽ اﻟﻘﯿﺎس اﻟﻔﮑﺮ ﺣﺘﯽ ﯾﺤﻞ ﻟﻨﺎ اﻟﺨﺮﯾﺪة و اﻟﻐﻼم ]‪[1‬‬‫و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ اوﻟﯽ اﻻﻓﻬﺎم ﻣﺎ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻻﺷﻌﺎر اﻟﻠﻄﯿﻔﮥ اﻟﻨﻈﺎم‪ ،‬ﻣﻦ ﻏﺎﯾﮥ اﻟﺬم و اﻟﻤﻼم‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻻﻣﺎم اﻟﻬﻤﺎم‪ ،‬و اﻟﺠﻬﺒﺬ اﻟﻘﻤﻘﺎم‪ ،‬ﺑﺤﯿﺚ‬‫ﻋﺰي اﻟﻨﻈـﺎم ﻓﯿﻬـﺎ اﻟﯽ أﺑﯽ ﯾﻮﺳﻒ ﺗﺤﻠﯿـﻞ اﻟﻤـﺪام‪ ،‬و رﺟﺎ ﻣﻨﻪ ﻟﻮ ﻃﺎﻟﺖ ﺣﯿﺎﺗﻪ ﺗﺤﻠﯿﻞ اﻟﺰﻧﺎ ﺑﺎﻟﺨﺮاﺋـﺪ اﻟﻨﺎﻋﻤﺎت اﻻﺟﺴﺎم‪ ،‬و ﻟﻮاﻃـﮥ ﻟا ﺼـﺒﺎح‬‫اﻟﻤﻼح‪ ،‬رﻏﻤﺎ ﻻﻫﻞ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬و ﻫﻞ ﻫـﺬا اﻻ اﺧﺮاج ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺘـﺪﯾﻨﯿﻦ اﻟﮑﺮام‪ ،‬و اﻗﺤﺎم ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﻼﺣـﺪة اﻟﻄﻐﺎم‪ ،‬و اﻟﺰﻧﺎدﻗﮥ اﻻﻏﺸﺎم‪ ،‬و ﻣﻦ‬‫اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ و ﺑﻪ اﻻﻋﺘﺼﺎم‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺼﺎﺋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﻦ زﻟﻞ اﻻﻗﺪام و ﻋﺜﺮة اﻻﻓﻬﺎم‪.‬‬‫)و اﮔﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﺘـﺪﺑﺮي ﺑﺠﻮاب ﻣﻘـﺎﻟﻪ ﻧّﻈـ ﺎم‪ ،‬دﺳﺖ اﻧـﺪازد ﺑﻔﻀﺎﺋـﺢ و ﻗﺒﺎﺋـﺢ آن رﺋﯿﺲ اﻻﻗﺰام ]‪ ،[2‬و اﻓـﺎدات ﻋﻠﻤﺎي اﻋﻼم‪ ،‬در ﺗﻔﻀـﯿﺢ و‬‫ﺗﻀﻠﯿﻞ و ﺗﮑﻔﯿﺮ آن ﻗﺪوة اﻟﻠﺌﺎم‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺟﻮاﺑﺶ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﻤﺴـﮏ وﻗﺘﯽ دواﻣﯽ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ اﮐـﺎﺑﺮ ﺷـﻤﺎ رﮐﻮن ﺑﺨﺮاﻓـﺎﺗﺶ ﻧﻤﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﻬﻔﻮاﺗﺶ‬‫ﻧﻤﯽﻧﻤﻮدﻧـﺪ و داد ﺣﻤـﺎﯾﺖ ﺟﺎﺣـﻆ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻠﻤﯿـﺬ ﻧﺎرﺷـﯿﺪ آن زﻧـﺪﯾﻖ ﻋﻨﯿـﺪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﯿﺎذا ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻋﻈﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﻗﻮادح ﺻـﺮﯾﺤﻪ‪ ،‬در ﺣﻖ‬‫ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ]‪ [1‬ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان ج ‪ 6‬ص ‪300‬‬‫]‪ [2‬اﻻﻗﺰام ﺟﻤﻊ ﻗﺰم ﺑﻔﺘﺢ ﻗﺎف و ﺳﮑﻮن زاء‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺮد ﭘﺴﺖ ﻓﻄﺮت و ﻟﺌﯿﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪97 :‬‬‫از او ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻧﻤﯽدادﻧـﺪ‪ ،‬و ﻣﻌﻬـﺬا ﻫﺮ ﻗـﺪر در ﺗﻔﻀـﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿـﺢ و ﺗﻀـﻠﯿﻞ و ﺗﮑﻔﯿﺮ ﻧﻈﺎم ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﻮﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﻫﻢ آن وﺑﺎل و ﻧﮑﺎل ﺑﺮاي‬‫رازي‪ ،‬و اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن و ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« و ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻟﻬﺬا ﻣﺎ ﺧﻮد ﺑﻌﺾ ﻓﻀﺎﺋﺢ ﻧﻈﺎم در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‬‫ﻓﻀﺎﯾﺢ ﻧﻈﺎم ﺑﮕﻔﺘﺎر ارﺑﺎب ﺗﺮاﺟﻢ و رﺟﺎل اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﺳﻌﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺮوزي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »اﻧﺴﺎب« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﻟﻨﻈﺎﻣﯽ ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﻨﻮن و ﺗﺸﺪﯾـﺪ اﻟﻈﺎء اﻟﻤﻌﺠﻤـﮥ و ﻓﯽ آﺧﺮﻫﺎ اﻟﻤﯿﻢ‪ ،‬ﻫـﺬه اﻟﻨﺴـﺒﮥ اﻟﯽ اﻟﻨﻈﺎم‪ ،‬ﻃﺎﺋﻔـﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟـﮥ ﯾﻘﺎل ﻟﻬﻢ اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬و ﻫﻢ‬‫أﺻﺤﺎب اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳﯿﺎر اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻨﻈﺎم‪.‬‬‫و ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻘﺪرﯾﮥ أﺟﻤﻊ ﻣﻨﻪ ﻻﻧﻮاع اﻟﮑﻔﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﺎﺷـﺮ ﻓﯽ ﺷﺒﺎﺑﻪ ﻗﻮﻣﺎ ﻣﻦ اﻟﺜﻨﻮﯾﮥ‪ ،‬و ﻗﻮﻣﺎ ﻣﻦ اﻟﺪﻫﺮﯾﮥ اﻟﻘﺎﺋﻠﯿﻦ ﺑﺘﮑﺎﻓﺆ اﻻدﻟﮥ‪ ،‬و ﺷﺮذﻣﮥ ﻣﻦ‬‫اﻟﻔﻼﺳﻔﮥ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﻗﻮﻟﻪ ﺑﺎﻟﺠﺰء اﻟﺬي ﻻ ﯾﺘﺠﺰأ ﻣﻦ ﻣﻼﺣﺪة اﻟﻔﻼﺳﻔﮥ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ ﺑﺄن ﻓﺎﻋﻞ اﻟﻌـﺪل ﻻ ﯾﻘـﺪر ﻋﻠﯽ اﻟﻈﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﺜﻨﻮﯾـﮥ‪ ،‬و أﺧـﺬ ﻗﻮﻟﻪ ﺑﺄن اﻻﻟﻮان و اﻟﻄﻌﻮم و اﻟﺮواﺋﺢ و اﻻﺻﻮاب أﺟﺴﺎم ﻣﻦ اﻟﻬﺸﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬و‬‫دﻟّﺲ ﻣﺬاﻫﺐ اﻟﺜﻨﻮﯾﮥ و اﻟﻔﻼﺳﻔﮥ ﻓﯽ دﯾﻦ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﻊ زﯾﻐﻪ و ﺿﻼﻟﺘﻪ ﮐﺎن أﻓﺴﻖ ﺧﻠﻖ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﯾﺸﺮب اﻟﺨﻤﺮ‪ ،‬ﯾﻐﺪو و ﯾﺮوح ﻋﻠﯽ اﻟﺴﮑﺮ‪،‬‬‫و ﻟﺬﻟﮏ ﻗﺎل ﻓﯽ ﺷﻌﺮ ﻟﻪ‪:‬‬‫ﻣﺎ زﻟﺖ أﺧﺪم روح اﻟﺰق ﻓﯽ ﻟﻄﻒ و أﺳﺘﺒﯿﺢ دﻣﺎ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﻣﺠﺮوح‬‫ﺣﺘﯽ أﺷﯿﺐ وﻟﯽ روﺣﺎن ﻓﯽ ﺟﺴﺪي و اﻟﺰق ﻣﻄﺮوح ﺟﺴﻢ ﺑﻼ روح ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻧﻈﺎم ﺑﻘﻮل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 82‬از ‪205‬‬‫)و ﺣﺎﻓﻆ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳﯿﺎر ﺑﻦ ﻫﺎﻧﯽ اﻟﻨﻈﺎم‪ ،‬أﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻟﺒﺼﺮي‪ ،‬ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻨﯽ ﺑﺤﯿﺮ ]‪ [1‬اﻻﻧﺴﺎب ص ‪ 564‬ﻣﻨﺸﻮر اﻟﻤﺴﺘﺸﺮق ﻣﺮﺟﻠﯿﻮث‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪98 :‬‬‫اﺑﻦ اﻟﺤﺮث ﺑﻦ ﻋﺒـﺎد اﻟﻀـﺒﻌﯽ‪ ،‬ﻣﻦ رؤس اﻟﻤﻌﺘﺰﻟـﮥ‪ ،‬ﻣﺘﻬﻢ ﺑﺎﻟﺰﻧﺪﻗـﮥ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﺷـﺎﻋﺮا أدﯾﺒﺎ‪ ،‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺐ ﮐﺜﯿﺮة ﻓﯽ اﻻﻋﺘﺰال و اﻟﻔﻠﺴـﻔﮥ ذﮐﺮﻫﺎ‬‫اﻟﻨﺪﯾﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ ﻓﯽ »اﺧﺘﻼف اﻟﺤﺪﯾﺚ« ﻟﻪ‪:‬‬‫ﮐﺎن ﺷﺎﻃﺮا ﻣﻦ اﻟﺸـﻄﺎر‪ ،‬ﻣﺸﻬﻮرا ﺑﺎﻟﻔﺴﻖ‪ ،‬ﺛﻢ ذﮐﺮ ﻣﻦ ﻣﻔﺮداﺗﻪ‪ :‬أﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺰﻋﻢ أن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺤﺪث اﻟﺪﻧﯿﺎ و ﻣﺎ ﻓﯿﻬﺎ ﮐﻞ ﺣﯿﻦ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ أن ﯾﻔﻨﯿﻬﺎ‪،‬‬‫و ﺟﻮز أن ﯾﺠﺘﻤﻊ اﻟﻤﺴـﻠﻤﻮن ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻄـﺎء‪ ،‬و أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻢ ﯾﺨﺘﺺ ﺑـﺄﻧﻪ ﺑﻌﺚ اﻟﯽ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﺑﻞ ﮐﻞ ﻧﺒﯽ ﻗﺒﻠﻪ ﺑﻌﺚ اﻟﯽ‬‫ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺨﻼـﺋﻖ‪ ،‬ﻻـن ﻣﻌﺠﺰة اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺗﺒﻠﻎ آﻓﺎق اﻻرض‪ ،‬ﻓﯿﺠﺐ ﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﻣﻦ ﺳـﻤﻌﻬﺎ ﺗﺼـﺪﯾﻘﻪ و اﺗﺒﺎﻋﻪ‪ ،‬و أن ﺟﻤﯿﻊ‬‫ﮐﻨﺎﯾﺎت اﻟﻄﻼق ﻻ ﯾﻘﻊ ﺑﻬﺎ ﻃﻼق‪ ،‬ﺳﻮاء ﻧﻮي أو ﻟﻢ ﯾﻨﻮ‪ ،‬و أن اﻟﻨﻮم ﻻ ﯾﻨﻘﺾ اﻟﻮﺿﻮء‪ ،‬و أن اﻟﺴـﺒﺐ ﻓﯽ اﻃﺒﺎق اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ وﺟﻮب اﻟﻮﺿﻮء‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎﺋﻢ أن اﻟﻌﺎدة ﺟﺮت أن ﻧﺎﺋﻢ اﻟﻠﯿﻞ إذا ﻗﺎم ﺑﺎدر اﻟﯽ اﻟﺘﺨﻠﯽ‪ ،‬و رﺑﻤﺎ ﮐﺎن ﺑﻌﯿﻨﻪ رﻣﺺ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ رأوا أواﺋﻠﻬﻢ إذا اﻧﺘﺒﻬﻮا ﺗﻮﺿـﺌﻮا‪ ،‬ﻇﻨﻮا أن‬‫ذﻟﮏ ﻻﺟﻞ اﻟﻨﻮم‪ ،‬و ﻋﺎب ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬اﻟﻔﺘﻮي ﺑﺎﻟﺮأي‪ ،‬ﻣﻊ ﺛﺒﻮت اﻟﻨﻘﻞ ﻋﻨﻬﻢ ﻓﯽ ذم اﻟﻘﻮل ﺑﺎﻟﺮأي‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﯽ ﻓﯽ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ« ﮐﺎن أّﻣّﯿﺎ ﻻ ﯾﮑﺘﺐ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺑﻦ اﻟﻘﺎص ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻻﻧﺘﺼﺎر«‪ :‬ﮐﺎن أﺷﺪ اﻟﻨﺎس ازراء ﻋﻠﯽ أﻫﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫ﻓﻀﺎﯾﺢ ﻧﻈﺎم ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺻﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت«‬‫)و ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﯾﺒﮏ اﻟﺼﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻧﻈﺎم ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻣﻘﺎﻻت او ﮔﻔﺘﻪ( ]‪:[2‬‬‫ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻦ ﻫﻮي ﻣﻘﺒﻞ‪ ،‬و ﻋﻘﻞ ﯾﺆدي اﻟﯽ اﻟﺘـﺪﯾﻦ ﺑﻬـﺬه اﻟﻌﻘﺎﺋـﺪ اﻟﻔﺎﺳـﺪة‪ [1] .‬اﻟﺸﺎﻃﺮ‪ -‬ج ﺷـﻄﺎر ﮐﮑﺎﻓﺮ و ﮐﻔﺎر‪ :‬اﻟﻤﺘﺼﻒ ﺑﺎﻟـﺪﻫﺎء و‬‫اﻟﺨﺒﺎﺛﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان ج ‪ 1‬ص ‪.67‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪99 :‬‬‫و ذﻫﺐ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤـﺎء اﻟﯽ أن اﻟﻨﻈـﺎم ﮐـﺎن ﻓﯽ اﻟﺒـﺎﻃﻦ ﻋﻠﯽ ﻣـﺬﻫﺐ اﻟﺒﺮاﻫﻤـﮥ اﻟـﺬﯾﻦ ﯾﻨﮑﺮون اﻟﻨﺒﻮة‪ ،‬و أﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻈﻬﺮ ذﻟﮏ ﺧﻮﻓﺎ ﻣﻦ‬‫اﻟﺴـﯿﻒ‪ ،‬ﻓﮑﻔﺮه ﻣﻌﻈﻢ اﻟﻌﻠﻤﺎء و ﮐﻔﺮه ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ ﺣﺘﯽ أﺑﻮ اﻟﻬﺬﯾﻞ‪ ،‬و اﻻﺳـﮑﺎﻓﯽ‪ ،‬و ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﺣﺮب‪ ،‬ﮐﻞ ﻣﻨﻬﻢ ﺻـﻨﻒ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ‬‫ﺗﮑﻔﯿﺮه‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻊ ذﻟﮏ ﻓﺎﺳـﻘﺎ ﻣﺪﻣﻨﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻤﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن آﺧﺮ ﮐﻼﻣﻪ إذ اﻟﻘﺪح ﮐﺎن ﻓﯽ ﯾﺪه و ﻫﻮ ﺳﮑﺮان ﻓﻘﺎل و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻋﻠﯿﮥ ﻟﻪ ﯾﺸﺮب‬‫ﻓﯿ ﻬ ﺎ ‪:‬‬
‫اﺷﺮب ﻋﻠﯽ ﻃﺮب و ﻗﻞ ﻟﻤﻬﺪد ﻫﻮن ﻋﻠﯿﮏ ﯾﮑﻮن ﻣﺎ ﻫﻮ ﮐﺎﺋﻦ‬‫ﻓﻠﻤﺎ ﻓﺮغ ﻣﻦ ﮐﻼﻣﻪ ﺳﻘﻂ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﯿﮥ ﻓﻤﺎت ﻣﻦ ﺳﺎﻋﺘﻪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ]‪[1‬‬‫اﻫﻞ ﺳﻨﺖ در ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﻮارد ﺑﻤﻘﺎﻻت ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﻣﺘﻤﺴﮏ ﺷﺪهاﻧﺪ‬‫اﺷﺎره‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 83‬از ‪205‬‬‫)اﻣﺎ ﺗﺸـﺒﺚ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ در ﺷﺒﻬﺎت ﺧﻮد ﺑﺮ ﺑﻌﺾ اﻓﺎدات »ذو اﻟﻔﻘﺎر« و ﺗﻤﺴﮏ ﺻﺎﺣﺐ »ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ﺑﺘﻘﻠﯿﺪ او در رد ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻧﻈﺎم‪ ،‬ﺑﺂﻧﮑﻪ‬‫او ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺿـﺤﮑﻪ ﺑﯿﺶ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺧﻮد اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ ﺑﺎﻓـﺎدات ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﺟﺎﺑﺠـﺎ ﻣﺘﻤﺴﮏ ﻣﯽﺷﻮﻧـﺪ‪ ،‬و در ﻣﺒﺎﺣﺚ اﺻﻮل ﻓﻘﻪ‪،‬‬‫اﺳـﺎﻃﯿﻦ ﺣﻀـﺮات ﺳـﻨﯿﻪ ﻣﻘﻠـﺪ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ‪ ،‬و ﮐﺎﺳﻪﻟﯿﺲ اﯾﺸﺎﻧﻨـﺪ‪ ،‬و از اﻓﺎده ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬واﻟـﺪ ﻣﺎﺟـﺪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻋﺘﺮاﻓﺸﺎن در‬‫ﺻـﺪر ﻫﻤﯿﻦ ﺑـﺎب اﻣـﺎﻣﺖ‪ ،‬آﯾﺘﯽ از آﯾـﺎت اﻟﻬﯽ‪ ،‬و ﻣﻌﺠﺰه از ﻣﻌﺠﺰات ﺟﻨـﺎب رﺳـﺎﻟﺖ ﭘﻨـﺎﻫﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺤـﺎورات‬‫ﺟـﺪﻟﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻪ در »ﻣﺒﺴﻮط« ﺳﺮﺧﺴـﯽ و »ﻫﺪاﯾـﮥ« و »ﺗـﺒﯿﯿﻦ« و ﻏﯿﺮ آن ﻣـﺬﮐﻮر و ﻣﺒﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬از اﯾﺠـﺎدات ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﺸـﺎن ﻣﺮﺗﮑﺐ‬‫اﻇﻬﺎر آن در ﻣﺘﻘﺪﻣﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ ﮔﺮدﯾﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﺘﺎﺧﺮﯾﻦ آن را ﺗﻮﺳﻌﺎ و ﺗﺸﺤﯿﺬا ﻻذﻫﺎن اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ‪ ،‬ﯾﺎ ﻏﯿﺮ آن ﭘﺴﻨﺪﯾﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺴﻤﻊ ﻗﺒﻮل ﺷﻨﯿﺪﻧﺪ‪،‬‬‫ﺣـﺎل آﻧﮑﻪ ﺑﻨﺎي ﻣـﺬﻫﺐ ﺑﺮ آن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮔﻮ ﺑﻌﺾ ﺳـﻨﯿﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ﻋـﺪم ادراك ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣﺎل‪ ،‬اﯾﻦ ﮔﻤﺎن ﺑﯽ اﺻﻞ دارﻧـﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﺤﺎورات‬‫ﺟﺪﻟﯿﻪ را ﻋﯿﻦ ]‪ [1‬اﻟﻮاﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪ 5‬ص ‪ 39 -37‬ﻣﺨﻄﻮط‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪100 :‬‬‫ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻧﻔﯿﺴﻪ ﭘﻨﺪارﻧﺪ(‪.‬‬‫ﻗـﺎل وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ رﺳﺎﻟـﮥ »اﻻﻧﺼﺎف ﻓﯽ ﺑﯿﺎن ﺳـﺒﺐ اﻻﺧﺘﻼف«‪ :‬وﺟـﺪت ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﯾﺰﻋﻢ أن ﺑﻨﺎء اﻟﻤـﺬﻫﺐ ﻋﻠﯽ ﻫـﺬه اﻟﻤﺤﺎورات ﻟا ﺠـﺪﻟﯿﮥ‬‫اﻟﻤـﺬﮐﻮرة ﻓﯽ »ﻣﺒﺴﻮط« اﻟﺴﺮﺧﺴـﯽ و »اﻟﻬﺪاﯾـﮥ« و »اﻟﺘﺒﯿﯿﻦ« و ﻧﺤﻮ ذﻟـﮏ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻌﻠﻢ أن أول ﻣﻦ أﻇﻬﺮ ذﻟﮏ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟـﮥ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﺑﻨﺎء ﻣﺬﻫﺒﻬﻢ‪ ،‬ﺛﻢ اﺳﺘﻄﺎب ذﻟﮏ اﻟﻤﺘﺄﺧﺮون‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﺎ و ﺗﺸﺤﯿﺬا ﻻذﻫﺎن اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ‪ ،‬أو ﻟﻐﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ ]‪.[1‬‬‫)ﻫﺮ ﮔﺎه اﮐﺎﺑﺮ و اﺳﺎﻃﯿﻦ اﺋﻤﻪ ﻣﺜﻞ ﺳﺮﺧﺴﯽ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺒﺴﻮط« و ﺻﺎﺣﺐ »ﻫﺪاﯾﻪ« و ﻣﺆﻟﻒ »ﺗﺒﯿﯿﻦ« ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺟﻨﺎب ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬اﺗﺒﺎع‬‫و ﮐﺎﺳﻪﻟﯿﺴـﯽ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ اﺧﺘﯿﺎر ﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬و ﻃﺮق ﺗﻘﻠﯿﺪ ﻏﯿﺮ ﺳﺪﯾﺪﺷﺎن را‪ ،‬در اﻋﻨﺎق ﺿـﺨﯿﻤﻪ ﺧﻮد اﻧﺪازﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﺤﺎورات ﺟﺪﻟﯿﻪ و ﺗﻌﻠﯿﻼت‬‫ﻋﻘﻠﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻪ آن را ﻣﻌﺘﻘـﺪﯾﻦ اﯾﻦ ﻣﺆﻟﻔﯿﻦ‪ ،‬از اﺟـﻞ ﻣـﺂﺛﺮ و اﻓﻀـﻞ ﻣﻔـﺎﺧﺮ ﻣﯽﭘﻨﺪارﻧـﺪ‪ ،‬و آن را ﻋﯿﻦ ﺗﺤﻘﯿﻘـﺎت ﻧﺎﺻـﻌﻪ‪ ،‬و ﺗـﺪﻗﯿﻘﺎت ﺑﺎرﻋﻪ‬‫ﻣﯽﺷـﻤﺎرﻧﺪ‪ ،‬و داد اﻓﺘﺨـﺎر و اﺳـﺘﺒﺸﺎر ﺑﺮ آن ﻣﯽدﻫﻨـﺪ‪ ،‬و آن را در اﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺣـﺬق و ﻣﻬـﺎرت‪ ،‬و ﮐﻤـﺎل ﺗﺤـﺪﯾﻖ و ﺑﺼﺎرت ﻣﯽﻧﻬﻨـﺪ‪،‬‬‫ﻣـﺎﺧﻮذ از ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬اﮔﺮ اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺎﻗﻮال ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ اﯾﻦ اﺳـﺘﺪﻻل ﺟﺎي ﻗﯿﻞ و ﻗﺎل‬‫ﺑﺎﺷﺪ! و ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﯾﺒﮏ اﻟﺼﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻄﯿﺐ أﺑﻮ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﺒﺼـﺮي اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﺼﻨﻔﺎت ﮐﺎن ﻣﻦ ﻓﺤﻮل اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ‪ ،‬ﻓﺼﯿﺤﺎ ﻣﺘﻔﻨﻨﺎ‪ ،‬ﺣﻠﻮ اﻟﻌﺒﺎرة‪ ،‬ﺑﻠﯿﻐﺎ‪،‬‬‫ﺻﻨﻒ »اﻟﻤﻌﺘﻤﺪ« ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ و ﻫﻮ ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »ﺻﻠﺢ اﻻدﻟﮥ« ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪﯾﻦ‪ ،‬و »ﻏﺮر اﻻدﻟﮥ« ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ‪ ،‬و »ﺷﺮح اﻻﺻﻮل اﻟﺨﻤﺴﮥ« و‬‫ﮐﺘﺎب »اﻻﻣﺎﻣﮥ« و ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ »اﺻﻮل ]‪ [1‬اﻻﻧﺼﺎف ﻓﯽ ﺑﯿﺎن ﺳﺒﺐ اﻻﺧﺘﻼف ص ‪.12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪101 :‬‬‫اﻟﺪﯾﻦ« اﻋﺘﺰاﻻ‪ ،‬و ﺗﻨﺒﻪ اﻟﻔﻀﻼء ﺑﮑﺘﺒﻪ و اﻋﺘﺮﻓﻮا ﺑﺤﺬﻗﻪ و ذﮐﺎﺋﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﮐﺎن ﯾﺮوي ﺣﺪﯾﺜﺎ واﺣﺪا ﺣﺪﺛﻨﯿﻪ ﻣﻦ ﺣﻔﻈﻪ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻫﻼل اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﻐﻼﺑﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻣﺴﻠﻢ اﻟﮑﺠﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ اﻟﺰرﯾﻘﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺒﺎن اﻟﻤﺎزﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ‬‫ﺧﻠﯿﻔﮥ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻘﻌﻨﺒﯽ ﺣﺪﯾﺚ إذا ﻟﻢ ﺗﺴﺘﺤﯽ ﻓﺎﺻﻨﻊ ﻣﺎ ﺷﺌﺖ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﮐﺄﻧﻪ ﻣﻦ ﺧﻮاص اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ‪ ،‬ﻓﺎن ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ ﮐﺒﺎرﻫﻢ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻋﻨﺪﻫﻢ رواﯾﮥ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻗﺪ ﺗﻘﺪم ﻣﻨﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ :‬ان اﻻﻣﺎم ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ أﺧﺬ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »اﻟﻤﺤﺼﻮل« ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻌﺘﻤﺪ« ﻻﺑﯽ اﻟﺤﺴﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗـﺪ ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣـﮥ ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ ﻏﯿﺮ ﻣﺮة ﯾﻘﻮل‪ :‬اﺻﻮل ﻓﻘﻪ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ ﺧﯿﺮ ﻣﻦ اﺻﻮل ﻓﻘﻪ اﻻﺷﺎﻋﺮة‪ ،‬و‬‫اﺻﻮل دﯾﻦ اﻻﺷﺎﻋﺮة ﺧﯿﺮ ﻣﻦ اﺻﻮل دﯾﻦ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ‪.‬‬‫و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺛﻠﺜﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺻﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻘﺎﺿﯽ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺼﯿﻤﺮي و دﻓﻦ ﻓﯽ ﻣﻘﺒﺮة اﻟﺸﻮﻧﯿﺰي ]‪.[1‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣـﺎم ﻓﺨﺮ اﻟـﺪﯾﻦ رازي ﮐﺘـﺎب »ﻣﺤﺼﻮل« ﺧﻮد را ﮐﻪ در ﻣﺒﺤﺚ ﻋﻈﯿﻢ از ﻣﺒـﺎﺣﺚ دﯾﻨﯿﻪ اﺳﺖ از ﮐﺘﺎب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 84‬از ‪205‬‬‫»ﻣﻌﺘﻤـﺪ« اﺑﻮ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ اﺧـﺬ ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺟﻼـﻟﺖ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﺑـﺎﯾﻦ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﻣـﺬﻫﺒﺸﺎن را اﻣﺎم رازي ﻣﺄﺧـﺬ ﺧﻮد‬‫ﮔﺮداﻧـﺪ‪ ،‬و ﮐﺎﺳﻪﻟﯿﺲ آن اﺧﺘﯿﺎر ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و اﺳﺎس ﮐﺘﺎب »ﻣﺤﺼﻮل« ﮐﻪ ﻣﺎﯾﻪ ﻓﺨﺎر اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات اﺳﺖ ﺑﺮ آن ﮔﺬارد‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ را‬‫اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺎﻓﺎدات ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ روا ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ [1] .‬اﻟﻮاﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ﺻﻔﺪي ج ‪ 4‬ص ‪.125‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪102 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ‪ ،‬اﺻﻮل ﻓﻘﻪ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ از اﺻﻮل ﻓﻘﻪ اﺷﺎﻋﺮه‪.‬‬‫ﭘﺲ اﮔﺮ اﻫﻞ ﺣﻖ اﺳـﺘﻨﺎد و اﺳـﺘﺪﻻل ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ ﺑﺎﻓﺎدات ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ‪ ،‬ﮐﻪ اﻓﻀﻞ و ارﺟﺢاﻧـﺪ از ﺣﻀـﺮات اﺷﺎﻋﺮه در ﻋﻠﻢ اﺻﻮل ﻓﻘﻪ‪ ،‬ﮐﻪ از اﺟﻞ‬‫ﻋﻠﻮم دﯾﻨﯿﻪ و از اﻓﻀﻞ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﺷﺮﻋﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﺮا ﻣﻮرد ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ و اﺳﺘﻬﺰاء ﮐﺮدﻧﺪ‬‫اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ﻓﺮوع و اﺻﻮل ﻓﻘﻪ ﺑﻠﮑﻪ در اﺻﻮل دﯾﻦ ﻫﻢ ﻣﻘﻠﺪ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪاﻧﺪ‬‫و ﮔﻤـﺎن ﻣـﺒﺮ ﮐـﻪ ﺣﻀـﺮات اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ در ﻣﺤﺾ ﻓﺮوع و اﺻـﻮل ﻓﻘـﻪ‪ ،‬ﮐﺎﺳﻪﻟﯿﺴـﯽ ﻣﻌـﺘﺰﻟﻪ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ در اﺻـﻮل دﯾﻦ ﻫﻢ ﻃﺮﯾﻘﻪ‬‫ﺗﻘﻠﯿﺪﺷﺎن ﻣﯽﭘﯿﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬‫ﺷﯿﺦ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻠﯿﻢ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ در »ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴﻨﻪ« ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ دﻟﯿﻞ ﻧﺎﻓﯿﻦ ﺟﺴﻢ از ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ(‪:‬‬‫و ﻫﺬا اﻟﮑﻼم و ان ﮐﺎن أﺻـﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ ﻓﻘﺪ دﺧﻞ ﻓﯽ ﮐﻼم اﻟﻤﺜﺒﺘﯿﻦ ﻟﻠﺼـﻔﺎت ﺣﺘﯽ ﻓﯽ ﮐﻼم اﻟﻤﻨﺘﺴﺒﯿﻦ اﻟﯽ اﻟﺴـﻨﮥ اﻟﺨﺎﺻﮥ اﻟﻤﻨﺘﺴﺒﯿﻦ‬‫اﻟﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻮﺟﻮد ﻓﯽ ﮐﻼم ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎب ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و أﺣﻤـﺪ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ و ﻫﺬا ﻣﻦ اﻟﮑﻼم‬‫اﻟﺬي ﺑﻘﯽ ﻋﻠﯽ اﻻﺷﻌﺮي ﻣﻦ ﺑﻘﺎﯾﺎ ﮐﻼم اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ ﻓﺎﻧﻪ ﺧﺎﻟﻒ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ ﻟﻤﺎ رﺟﻊ ﻋﻦ ﻣﺬﻫﺒﻬﻢ ﻓﯽ اﺻﻮﻟﻬﻢ اﻟﺘﯽ اﺷﺘﻬﺮوا ﻓﯿﻬﺎ ﺑﻤﺨﺎﻟﻔﮥ اﻟﺴﻨﮥ‪،‬‬‫ﮐﺎﺛﺒﺎت اﻟﺼﻔﺎت و اﻟﺮؤﯾﮥ و أن اﻟﻘﺮآن ﻏﯿﺮ ﻣﺨﻠﻮق‪ ،‬و اﺛﺒﺎت اﻟﻘﺪر‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻣﻘﺎﻻت أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ذﮐﺮ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »اﻟﻤﻘﺎﻻت« اﻧﻪ ﯾﻘﻮل ﺑﻤﺎ ذﮐﺮه ﻋﻦ أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ذﮐﺮ ﻓﯽ »اﻻﺑﺎﻧﮥ« أﻧﻪ ﯾﺄﺗﻢ ﺑﻘﻮل اﻻﻣﺎم أﺣﻤﺪ و ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎﻟﻪ اﻻﻣﺎم اﻟﮑﺎﻣﻞ‪ ،‬و اﻟﺮﺋﯿﺲ اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﺬي أﺑﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ اﻟﺤﻖ‪ ،‬و أوﺿﺢ ﺑﻪ اﻟﻤﻨﻬﺎج‪،‬‬‫و ﻗﻤﻊ ﺑﻪ ﺑﺪع اﻟﻤﺒﺘﺪﻋﯿﻦ‪ ،‬و زﯾﻎ اﻟﺰاﺋﻐﯿﻦ‪ ،‬و ﺷﮏ اﻟﺸﺎﮐﯿﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪103 :‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ان ﻗﺎل ﻗﺎﺋﻞ‪ :‬ﻗﺪ أﻧﮑﺮﺗﻢ ﻗﻮل اﻟﺠﻬﻤﯿﮥ و اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ و اﻟﻤﺮﺟﺌﮥ‪ ،‬و اﺣﺘﺞ ﻓﯽ ﺿـﻤﻦ ذﻟﮏ ﺑﻤﻘﺪﻣﺎت ﯾﺴﻠﻤﻬﺎ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ ﻣﺜﻞ ﻫﺬا اﻟﮑﻼم‪،‬‬‫ﻓﺼﺎرت اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﮑﻼم ﯾﻘﻮﻟﻮن اﻧﻪ ﻣﺘﻨﺎﻗﺾ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ ﺳﺎﺋﺮ أﻫﻞ اﻟﺴـﻨﮥ و اﻟﺤﺪﯾﺚ ﯾﻘﻮﻟﻮن ان ﻫﺬا ﺗﻨﺎﻗﺾ‪،‬‬‫و ان ﻫـﺬا ﺑﻘﯿﮥ ﺑﻘﯿﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﮐﻼم اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ‪ ،‬و أﺻﻞ ذﻟﮏ ﻫﻮ ﻫﺬا اﻟﮑﻼم‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻮﺟﻮد ﻓﯽ ﮐﻼم ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎب أﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﻟا ﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫و ﻣﺎﻟـﮏ‪ ،‬و ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﻫﺆﻻـء ﯾﺨـﺎﻟﻒ اﻻﺷـﻌﺮي ﻓﯽ ﻣﺴﺎﺋـﻞ‪ ،‬و ﻗـﺪ واﻓﻘﻪ ﻋﻠﯽ اﻻﺻـﻞ اﻟـﺬي ﯾﺮﺟﻊ إﻟﯿﻪ ﺗﻠـﮏ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ‪ ،‬ﻓﯿﻘﻮل اﻟﻨﺎس ﻓﯽ‬‫ﺗﻨـﺎﻗﻀﻪ ﮐﻤﺎ ﻗﺎﻟﻮه ﻓﯽ ﺗﻨﺎﻗﺾ اﻻﺷـﻌﺮي‪ ،‬و ﮐﻤﺎ ﻗﺎﻟﻮه ﻓﯽ ﺗﻨﺎﻗﺾ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟـﮥ‪ ،‬و ﺗﻨﺎﻗﺾ اﻟﻔﻼﺳـﻔﮥ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﻣﻦ ﻃﺎﺋﻔـﮥ ﻓﯿﻬﺎ ﻧﻮع ﯾﺴـﯿﺮ ﻣﻦ ﻣﺨﺎﻟﻔﮥ‬‫اﻟﺴـﻨﮥ اﻟﻤﺤﻀـﮥ و اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬اﻻـ و ﯾﻮﺟـﺪ ﻓﯽ ﮐﻼﻣﻬـﺎ ﻣﻦ اﻟﺘﻨﺎﻗﺾ ﺑﺤﺴﺐ ذﻟﮏ‪ ،‬و أﻋﻈﻤﻬﻢ ﺗﻨﺎﻗﻀﺎ أﺑﻌـﺪﻫﻢ ﻋﻦ اﻟﺴـﻨﮥ ﮐﺎﻟﻔﻼﺳـﻔﮥ‪ ،‬ﺛﻢ‬‫اﻟﻤﻌﺘﺰﻟـﮥ‪ ،‬و اﻟﺮاﻓﻀـﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ اﻋﺘﻘـﺪ ﻫﺆﻻء أﻧﻬﻢ أﺛﺒﺘﻮا ﺑﻬـﺬا اﻟﺪﻟﯿﻞ ﺣﺪوث اﻟﺠﺴﻢ ﻟﺰم اﻧﺘﻔﺎء ذﻟﮏ ﻋﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻻن اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﻗﺪﯾﻢ‬‫ﻟﯿﺲ ﺑﻤﺤﺪث‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﺖ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ‪ :‬إذا ﻗﺎﻣﺖ ﺑﻪ اﻟﺼـﻔﺎت ﻓﻬﻮ ﺟﺴﻢ‪ ،‬ﻻن اﻟﺼـﻔﺎت أﻋﺮاض‪ ،‬و اﻟﻌﺮض ﻻ ﺗﻘﻮم اﻻ ﺑﺠﺴﻢ‪ ،‬ﻓﻨﻔﺖ اﻟﺼـﻔﺎت‪ ،‬و‬‫ﻧﻔﺖ أﯾﻀـﺎ ﻗﯿﺎم اﻻﻓﻌﺎل اﻻﺧﺘﯿﺎرﯾـﮥ ﺑﻪ ﻻﻧﻬﺎ اﻋﺮاض و ﻻﻧﻬﺎ ﺣﻮادث‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﺖ‪ :‬اﻟﻘﺮآن ﻣﺨﻠﻮق‪ ،‬ﻻن اﻟﻘﺮآن ﮐﻼم و ﻫﻮ ﻋﺮض‪ ،‬و ﻻﻧﻪ ﯾﻔﺘﻘﺮ‬‫اﻟﯽ اﻟﺤﺮﮐﮥ و ﻫﯽ ﺣﺎدﺛﮥ‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﻘﻮم اﻻ ﺑﺠﺴﻢ‪.‬‬‫و ﻗـﺎﻟﺖ‪ :‬أﯾﻀـﺎ‪ :‬أﻧﻪ ﻻـ ﯾﺮي ﻓﯽ اﻵـﺧﺮة‪ ،‬ﻻـن اﻟﻌﯿﻦ ﻻـ ﺗﺮي اﻻ ﺟﺴـﻤﺎ أو ﻗﺎﺋﻤﺎ ﺑﺠﺴﻢ‪ ،‬و ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﻫﻮ ﻓﻮق اﻟﻌﺎﻟﻢ‪ ،‬ﻻن ذﻟﮏ ﻣﮑﺎن‪ ،‬و‬‫اﻟﻤﮑﺎن ﻻ ﯾﮑﻮن ﺑﻪ اﻻ ﺟﺴﻢ أو ﻣﺎ ﯾﻘﻮم ﺑﺠﺴﻢ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻫﻮ اﻟﻤﺬﻫﺐ اﻟﺬي ذﮐﺮه ﻫﺬا اﻻﻣﺎﻣﯽ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺴـﯿﺎري از اﺻـﺤﺎب اﺋﻤﻪ ارﺑﻌﻪ‪ ،‬در اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﺮ ﻧﻔﯽ ﺟﺴﻢ از ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﺗﻘﻠﯿﺪ و اﺗﺒﺎع ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 85‬از ‪205‬‬‫]‪ [1‬ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴﻨﮥ ج ‪ 1‬ص ‪.205‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪104 :‬‬‫و ﻣﮋده ﺑـﺎد ﺣﻀـﺮات اﺷـﺎﻋﺮه را‪ ،‬ﮐﻪ اﻣـﺎم اﻋﻈﻢ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ‪ ،‬در ﭘﻮﺳﺘﯿﻦ اﻣـﺎم اﻻﺷﺎﻋﺮه اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﺷـﻌﺮي ﻫﻢ ﻓﺘﺎده‪ ،‬زﺑﺎن ﺑﻪ‬‫ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﻬﺠﯿﻦ او ﮔﺸـﺎده‪ ،‬و ﺗﻨـﺎﻗﺾ و ﺗﻬـﺎﻓﺖ و ﻣﺨـﺎﻟﻔﺖ ﺳـﻨﺖ ﻣﺤﻀﻪ و ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺮ ﻓﺘﺮاك او ﻧﻬـﺎده‪ ،‬او را ﻫﻢ از اﺗﺒﺎع و ﻣﻘﻠـﺪﯾﻦ و‬‫ﮐﺎﺳﻪﻟﯿﺴﺎن ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﻗﺮار داده َﻓﻠَْﯿْﻀَﺤُﮑﻮا َﻗﻠِﯿًﻠﺎ َو ﻟ َْﯿﺒُْﮑﻮا َﮐﺜِﯿﺮًا‬‫]‪.[1‬‬‫و ﻫﺮ ﮔـﺎه اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﺷـﻌﺮي و دﯾﮕﺮ اﺗﺒـﺎع اﺋﻤﻪ ارﺑﻌﻪ‪ ،‬در اﺻـﻞ دﯾﻦ اﺗﺒـﺎع و ﺗﻘﻠﯿـﺪ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬اﮔﺮ اﻫـﻞ ﺣﻖ اﺣﺘﺠـﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل‬‫ﺑﺎﻓﺎدات ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ در ﮐﺸﻒ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣﺎل اﺻـﺤﺎب ﺑﺎﮐﻤﺎل ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﻣﻘﺎم اﻧﮑﺎر و اﻧﻀـﺠﺎر ﺑﺮاي اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﻋﺎﻟﯽ ﺗﺒﺎر ﺑﺎﺷﺪ! و ﺧﻮد‬‫ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺑﺎب دوم ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »ﺗﺤﻔﻪ« ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪:‬‬‫ﮐﯿـﺪ ﭼﻬـﻞ و ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ در ﻣﯿـﺎن اﯾﺸـﺎن ﺷـﺎﺋﻊ و ذاﺋﻊ‪ ،‬و در ﮐﺘﺐ اﯾﺸـﺎن ﻣﺴـﻄﻮر و ﻣﺤﺮر اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺳـﺒﺐ ﺧﻠﻔـﺎء راﺷـﺪﯾﻦ‪ ،‬و ازواج‬‫ﻣﻄﻬﺮات ﺳـﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋـﺎﺋﺸﻪ ﺻـﺪﯾﻘﻪ و ﺣﻔﺼﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪاﻧـﺪ‪ ،‬اﻓﻀـﻞ اﻟﻌﺒﺎدات و اﮐﻤﻞ اﻟﻘﺮﺑﺎت اﺳﺖ‪ ،‬و ﺳﺐ ﻋﻤﺮ اﻓﻀﻞ اﺳﺖ ﻣﻦ‬‫ذﮐﺮ اﻟﱠﻠﻪ اﻻـﮐﺒﺮ‪ ،‬و ﺳـﻔﻬﺎء و ﺣﻤﻘﺎﯾﺸﺎن ﺑﺎ اﯾﻦ ﻋﻘﯿـﺪه ﺧﻮد ﻓﺮﯾﺐ ﺧﻮرده‪ ،‬ﺑﺴـﯿﺎري از ﻋﺒﺎدات ﻣﻔﺮوﺿﻪ را ﺗﺮك دﻫﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ اﯾﻦ اﻓﻀـﻞ‬‫اﻟﻌﺒـﺎدات ﻣـﺪاوﻣﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﻟﻌﻦ اﺑﻠﯿﺲ را در ﻫﯿـﭻ ﺷـﺮﯾﻌﺘﯽ و ﻣﻠﺘﯽ ﻗﺮﺑﺖ ﻧﮕﻔﺘﻪاﻧـﺪ‪ ،‬و از ﻋﺒﺎدات ﻧﺸـﻤﺮده‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ آﻧﺎﻧﮑﻪ ﺳﺎﻟﻬﺎ ﺣﻖ‬‫ﺻﺤﺒﺖ ﺧﯿﺮ اﻟﺒﺸﺮ دارﻧﺪ‪ ،‬و ﻋﻼﻗﻪﻫﺎي ﻧﺎزك از ﻣﺼﺎﻫﺮت و ﻗﺮاﺑﺖ ﺑﺎ آن ﺟﻨﺎب اﯾﺸﺎن را ﻣﺴﺘﺤﮑﻢ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﻤﻌﯽ ﮐﺜﯿﺮ از ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﮐﻪ‬‫اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖاﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻏﯿﺮ اﯾﺸـﺎن از ﻓﺮق اﺳـﻼﻣﯿﻪ ﻧﯿﺰ‪ ،‬ﻣﺜـﻞ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ و ﮐﺮاﻣﯿﻪ و ﻧﺠـﺎرﯾﻪ‪ ،‬ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﻮﻗﯿﺮ اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﻮاران‬‫ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ ]‪ [1‬ﺳﻮرة اﻟﺘﻮﺑﮥ‪82 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪105 :‬‬‫و ﺣـﺎل اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﺸـﺎن ﻫﻤﯿﺸﻪ اﮐﺜﺮ ﻓﺮق اﺳـﻼﻣﯿﻪ ﺑﻮدهاﻧـﺪ و در زﻣﺮه اﯾﺸـﺎن ﺟﻤـﺎﻋﺘﯽ ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﻧﻘﺎد اﺣﻮال رﺟﺎل‪ ،‬و‬‫ﻣﺠـﺎﻫﺮﯾﻦ ﺑﻤـﺪح ﻣﻤـﺪوح و ﻗـﺪح ﻣﻘـﺪوح‪ ،‬و ﻣﺤﺘـﺎط در ﻧﻘـﻞ اﺣﺎدﯾﺚ ﻧﺒﻮﯾﻪ‪ ،‬و اذﻫﺎن ﺛﺎﻗﺒﻪ و اﻓﻬﺎم ﺳـﻠﯿﻤﻪ اﯾﺸﺎن ﺿـﺮب اﻟﻤﺜﻞ اﺳﺖ‪،‬‬‫ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﺷﺎﻫـﺪ آن ﺧﻮض اﯾﺸﺎن اﺳﺖ در ﻓﻠﺴـﻔﯿﺎت‪ ،‬و ﻣﺴﺎﺋﻞ رﯾﺎﺿـﯿﺎت‪ ،‬و ﻃﺒﯿﻌﯿﺎت‪ ،‬و اﻟﻬﯿﺎت‪ ،‬ﺑﻮﺟﻬﯽ ﮐﻪ اﮔﺮ واﺿـﻌﯿﻦ اﯾﻦ ﻋﻠﻮم ﻣﻮ‬‫ﺷﮑﺎﻓﯽﻫﺎي اﯾﺸﺎن ﻣﯽدﯾﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻨﺖﻫﺎ ﺑﺮ ﺧﻮد ﻣﯽﮐﺸـﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﻋﻠﻮم ﺑﺴﯿﺎري ﻣﺜﻞ ﻋﻠﻮم اﺻﻮل و ﻓﻨﻮن ادﺑﯿﻪ ﻫﻤﻪ ﻣﺨﺘﺮع و ﻣﺴﺘﺨﺮج اﯾﺸﺎن‬‫اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ ﻗﺴﻢ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﮐﻪ در ﻣـﺪح اﺷـﺨﺎص ﭼﻨـﺪ و در ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﻮﻗﯿﺮ آﻧﻬﺎ اﺟﻤﺎع ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬ﻻ اﻗﻞ ﺷـﺒﻬﻪ در ﻃﻌﻦ و ﻗـﺪح اﯾﺸﺎن ﭘﯿﺪا‬‫ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﺟﺮأت ﺑﺮ اﻣﺮ ذي ﺟﻬﺘﯿﻦ ﮐﺎر ﻋﺎﻗﻞ ﻧﯿﺴﺖ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺘﻌﻈﯿﻢ و ﺗﻮﻗﯿﺮ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﺧﻠﻔﺎي ﺛﻼﺛﻪ را اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ذﮐﺮ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ‬‫در ﻣﻘﺎم ﺗﺮﻗﯽ از ذﮐﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺗﺸـﺒﺚ و ﺗﻤﺴﮏ ﺑﺘﻌﻈﯿﻢ و ﺗﻮﻗﯿﺮ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﻮاران را ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬اﻫﻞ ﺣﻖ را ﺗﻤﺴﮏ و ﺗﺸـﺒﺚ ﺑﺎﻗﻮال ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ‬‫در ﮐﺸﻒ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣﺎل اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﻮاران ﭼﺮا روا ﻧﺒﺎﺷﺪ‬‫رﺳﺎﻟﻪ ﺟﺎﺣﻆ در ﺗﻔﻀﯿﻞ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ )ع(‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﻌﺼﺐ و ﺗﺼـﻠﺐ و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ در ﺗﻔﻀـﯿﻞ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ ﺑﺮ ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ از‬‫آن ﺑﮑﻤﺎل ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪ 80 -79‬ط ﻟﮑﻬﻨﻮ ‪1302‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪106 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 86‬از ‪205‬‬‫ﺻﺮاﺣﺖ اﻓﻀـﻠﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ﺑﻄﻼن ﺟﻤﯿﻊ ﺧﺮاﻓﺎت و ﻫﻔﻮات ﺧﻮدش ﮐﻪ در ﮐﺘﺎب »ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﻪ« وارد ﮐﺮده ﻇﺎﻫﺮ‬‫و واﺿـﺢ اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻫﻤﺎن رﺳﺎﻟﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﺴـﺒﺐ آن ﺗﺒﺮﺋﻪ ﺟﺎﺣﻆ از ﻧﺼﺐ و ﻋﺪاوت ﺧﻮاﺳـﺘﻪ‪ ،‬و اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﻫﻢ ﺑﺂن‬‫ﺗﻤﺴﮏ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻃﺮﯾﻒ اﺳﺖ ﮐﻪ رازي اﺳﺘﺪﻻل ﺑﻘﻮل ﺟﺎﺣﻆ در ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ اﺗﺼﺎف او ﺑﺎﯾﻦ ﻓﻀﺎﺋﺢ و ﻗﺒﺎﺋﺢ ﮐﺜﯿﺮ‪،‬‬‫و اﻧﻬﺘﺎك ﺳﺘﺮ دﯾﻦ او ﻧﺰد ﻫﺮ ﮐﺒﯿﺮ و ﺻـﻐﯿﺮ‪ ،‬ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﺣﻘﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﮐﻪ ﺑﺎﻟﺠﺎء ﺣﻖ و اﻧﻄﺎق ﻣﻨﻄﻖ ﮐﻞ ﺷـﯽء ﺑﺮ زﺑﺎن‬‫آورده‪ ،‬ﻫﻤﺖ ﻧﻤﯽﮔﻤﺎرد و اﻋﺘﻨﺎء ﺑﺂن ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ و ﺧﻮد را از ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ و اﻏﺮاق در ﺗﻔﻀﯿﻞ ﺣﻀﺮات ﺛﻼﺛﻪ ﺑﺮ ﻧﻔﺲ رﺳﻮل ﺑﺎز ﻧﻤﯽدارد‪.‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸﯽ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در »اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل« از ﻋﻈﻤﺎي اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻔﺘﺎح‬‫اﻟﻨﺠـﺎ ﻓﯽ ﻣﻨـﺎﻗﺐ آل اﻟﻌﺒـﺎ« ﮔﻔﺘﻪ‪ (:‬و ﻗـﺪ ﻃـﺎﻟﻌﺖ رﺳﺎﻟـﮥ ﻓﯽ ﻣﻨـﺎﻗﺐ أﻫـﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻣﻦ ﮐﻼـم أﺑﯽ ﻋﺜﻤـﺎن ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ‬‫اﻟﮑﺘﺐ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻘﻠﻬﺎ ﻫﯿﻬﻨﺎ ﻗﺒﻞ اﻟﺸﺮوع ﺑﺎﻟﻤﻘﺼﺪ ﺑﺎﺧﺘﺼﺎر ﺑﻌﺾ اﻟﻔﺎﻇﻬﺎ و ﻫﯽ ﻫﺬه‪:‬‬‫اﻋﻠﻢ ان اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻟﻮ أراد أن ﯾﺴﺮي ﺑﯿﻦ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ و ﺑﯿﻦ اﻟﻨﺎس ﻟﻤﺎ أﺑﺎن ﻣﻨﻬﻢ ذوي اﻟﻘﺮﺑﯽ و ﻟﻤﺎ ﻗﺎل‪َ) :‬و َأﻧ ِْﺬْر َﻋِﺸﯿَﺮَﺗَﮏ اﻟ َْﺄﻗَْﺮﺑ ِﯿَﻦ(‬‫)‪ (1‬و ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫)َو ِإﱠﻧُﻪ ﻟَِﺬْﮐٌﺮ ﻟََﮏ َو ﻟ َِﻘْﻮﻣَِﮏ(‬‫)‪ (2‬و إذا ﮐـﺎن ﻟﻘﻮﻣﻪ ﻓﯽ ذﻟـﮏ ﻣﺎ ﻟﯿﺲ ﻟﻐﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬ﻓﮑﻞ ﻣﻦ ﮐﺎن أﻗﺮب ﮐﺎن أرﻓﻊ‪ ،‬و ﻟﻮ ﺳﻮاﻫﻢ ﺑﺎﻟﻨﺎس ﻟﻤﺎ ﺣﺮم ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺼﺪﻗـﮥ‪ ،‬و ﻣﺎ ﻫـﺬا‬‫اﻟﺘﺤﺮﯾﻢ اﻻ ﻻﮐﺮاﻣﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻟ ﺬﻟ ﮏ‬‫ﻗﺎل ﻟﻠﻌﺒﺎس ﺣﯿﻦ ﻃﻠﺐ وﻻﯾﮥ اﻟﺼﺪﻗﺎت‪ :‬ﻻ أوﻟﺌﮏ ﻏﺴﺎﻻت ﺧﻄﺎﯾﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪107 :‬‬‫اﻟﻨﺎس و اوزارﻫﻢ‪ ،‬ﺑﻞ أوﻟﺌﮏ ﺳﻘﺎﯾﮥ اﻟﺤﺞ و اﻻﻧﻔﺎق ﻋﻠﯽ زوار اﻟﱠﻠﻪ‪،‬‬‫و ﻟﻬﺬا ﮐﺎن رﺑﺎه أول رﺑﺎ وﺿﻊ‪ ،‬و دم اﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث أول دم ﻫﺪر‪ ،‬ﻻﻧﻬﻤﺎ اﻟﻘﺪوة ﻓﯽ اﻟﻨﻔﺲ و اﻟﻤﺎل‪.‬‬‫و ﻟﻬﺬا‬‫ﻗﺎل ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﺒﺮ اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ‪ :‬ﻧﺤﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻻ ﯾﻘﺎس ﺑﻨﺎ أﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس‪.‬‬‫و ﺻـﺪق ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ‪ ،‬ﮐﯿـﻒ ﯾﻘـﺎس ﺑﻘﻮم ﻣﻨﻬﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و اﻻﻃﯿﺒـﺎن ﻋﻠﯽ و ﻓﺎﻃﻤـﮥ‪ ،‬و اﻟﺴـﺒﻄﺎن اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﺤﺴـﯿﻦ‪ ،‬و‬‫اﻟﺸـﻬﯿﺪان أﺳـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﻤﺰة و ذو اﻟﺠﻨـﺎﺣﯿﻦ‪ ،‬و ﺳـﯿﺪ اﻟﻮادي ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬و ﺳـﺎﻗﯽ اﻟﺤﺠﯿـﺞ اﻟﻌﺒـﺎس‪ ،‬و اﻟﻨﺠـﺪة و اﻟﺨﯿﺮ ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬و اﻻﻧﺼﺎر‬‫اﻧﺼﺎرﻫﻢ‪ ،‬و اﻟﻤﻬﺎﺟﺮ ﻣﻦ ﻫﺎﺟﺮ إﻟﯿﻬﻢ و ﻣﻌﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﺼﺪﯾﻦ ﻣﻦ ﺻﺪﻗﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﻔﺎرق ﻣﻦ ﻓﺮق ﺑﯿﻦ اﻟﺤﻖ و اﻟﺒﺎﻃﻞ ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﺤﻮاري ﺣﻮارﯾﻬﻢ‪،‬‬‫و ذو اﻟﺸﻬﺎدﺗﯿﻦ ﻻﻧﻪ ﺷﻬﺪ ﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﻻ ﺧﯿﺮ اﻻ ﻓﯿﻬﻢ و ﻟﻬﻢ و ﻣﻨﻬﻢ و ﻣﻌﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬اﻧﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺨﻠﯿﻔﺘﯿﻦ‪ :‬أﺣـﺪﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ‪ ،‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء اﻟﯽ اﻻرض‪ ،‬و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻧﺒﺄﻧﯽ‬‫اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و ﻟﻮ ﮐﺎﻧﻮا ﮐﻐﯿﺮﻫﻢ ﻟﻤﺎ ﻗﺎل ﻋﻤﺮ ﺣﯿﻦ ﻃﻠﺐ ﻣﺼﺎﻫﺮﺗﻪ‪:‬‬‫اﻧﯽ ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﻞ ﺳﺒﺐ و ﻧﺴﺐ ﻣﻨﻘﻄﻊ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ اﻻ ﺳﺒﺒﯽ و ﻧﺴﺒﯽ‪،‬‬‫و ﻟﻤﺎ ﮐﺘﺒﻮا ﻟا ﺪواوﯾﻦ و ﻗﺪﻣﻮا ذﮐﺮه أﻧﮑﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬اﺑـﺪءوا ﺑﻄﺮﻓﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ ،‬وﺿـﻌﻮا آل أﺑﯽ اﻟﺨﻄﺎب ﺣﯿﺚ وﺿـﻌﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻓﺄﻧﺖ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺄﺑﯽ اﻻ‬‫ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ و ﺗﺄﺧﯿﺮ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﻨﮑﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻨﮑﺮ‪ ،‬و ﺻﻮﺑﻮا رأﯾﻪ‪ ،‬و ﻋﺪ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ‪.‬‬‫ﻓﺎﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﺬي ﺟﻌﻠﻨﺎ ﻻ ﻧﻔﺮق ﺑﯿﻦ اﻧﺒﯿﺎﺋﻨﺎ و رﺳـﻠﻨﺎ‪ ،‬ﻧﺤﮑﻢ ﻟﺠﻤﯿﻊ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ ﺑﺎﻟﺘﺼﺪﯾﻖ‪ ،‬و ﻟﺠﻤﯿﻊ اﻟﺴـﻠﻒ ﺑﺎﻟﻮﻻﯾﮥ‪ ،‬و ﻧﺨﺺ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷـﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 87‬از ‪205‬‬‫ﺑﺎﻟﻤﺤﺒﮥ‪ ،‬و ﻧﻌﻄﯽ ﮐﻞ اﻣﺮئ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪108 :‬‬‫ﻗﺴﻄﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﻨﺰﻟﮥ‪.‬‬‫ﻓﺄﻣـﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻓﻠﻮ اﻓﺮدﻧﺎ ﻻﯾﺎﻣﻪ اﻟﺸـﺮﯾﻔﮥ و ﻣﻘﺎﻣﺎﺗﻪ اﻟﮑﺮﯾﻤـﮥ و ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ اﻟﺴـﻨﯿﮥ ﻻﻓﻨﯿﻨﺎ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻄﻮاﻣﯿﺮ اﻟﻄﻮال‪ ،‬اﻟﻌﺮق ﺻـﺤﯿﺢ‪ ،‬و‬‫اﻟﻤﻨﺸـﺄ ﮐﺮﯾﻢ‪ ،‬و اﻟﺸﺄن ﻋﻈﯿﻢ‪ ،‬و اﻟﻌﻤﻞ ﺟﺴـﯿﻢ و اﻟﻌﻠﻢ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و اﻟﺸﺄن ﻋﺠﯿﺐ‪ ،‬و اﻟﻠﺴﺎن ﺧﻄﯿﺐ‪ ،‬و اﻟﺼـﺪر رﺣﯿﺐ‪ ،‬ﻓﺎﺧﻼﻗﻪ وﻓﻖ اﻋﺮاﻗﻪ‪ ،‬و‬‫ﺣـﺪﯾﺜﻪ ﯾﺸـﻬﺪ ﺗﻘـﺪﯾﻤﻪ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ اﻟﺘـﺪﺑﯿﺮ ﻓﯽ وﺻﻒ ﻣﺜﻠﻪ اﻻ ذﮐﺮ ﺟﻤﻞ ﻗﺪره‪ ،‬و اﻣﺎ اﺳـﺘﻘﺼﺎء ﺟﻤﯿﻊ ﺣﻘﻪ ﻓﺎذا ﮐﺎن ﮐﺘﺎﺑﻨﺎ ﻻ ﯾﺤﺘﻤﻞ ﺗﻔﺴـﯿﺮ‬‫اﻣﺮه‪ ،‬ﻓﻔﯽ ﻫﺬه اﻟﺠﻤﻠﮥ ﺑﻼغ ﻟﻤﻦ أراد ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻓﻀﻠﻪ‪.‬‬‫و أﻣﺎ اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﺤﺴـﯿﻦ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻤﺜﻠﻬﻤﺎ ﻣﺜﻞ اﻟﺸـﻤﺲ و اﻟﻘﻤﺮ‪ ،‬ﻓﻤﻦ أﻋﻄﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺸـﻤﺲ و اﻟﻘﻤﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﻨﺎﻓﻊ اﻟﻌﺎﻣـﮥ‪ ،‬و اﻟﻨﻌﻢ‬‫اﻟﺘﺎﻣـﮥ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻟﻢ ﯾﮑﻮﻧـﺎ اﺑﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻓﺎﻃﻤـﮥ‪ ،‬و رﻓﻌﺖ ﻋﻦ وﻫﻤﮏ ﮐﻞ رواﯾـﮥ و ﮐﻞ ﺳـﺒﺐ ﺗﻮﺟﺒﻪ اﻟﻘﺮاﺑـﮥ‪ ،‬ﻟﮑﻨﺖ ﻻ ﺗﻘﺮن ﺑﻬﻤﺎ أﺣـﺪا ﻣﻦ‬‫ﺟﻤﻠﮥ أوﻻد ﻟا ﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ و اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬اﻻ اراك ]‪ [1‬ﻓﯿﻬﻤﺎ ﺑﺎﻻﻧﺼﺎف ﻣﻦ ﺗﺼﺪﯾﻖ‬‫ﻗﻮل اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ :‬اﻧﻬﻤﺎ ﺳﯿﺪا ﺷﺒﺎب أﻫﻞ اﻟﺠﻨﮥ‪،‬‬‫و ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻦ ﻫﻤﺎ ﺳﺎدﺗﻪ ﺳﺎدة‪ ،‬و اﻟﺠﻨـﮥ ﻻ ﺗﺪﺧﻞ اﻻ ﺑﺎﻟﺼﺪق و اﻟﺼﺒﺮ‪ ،‬و اﻻ ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺤﻠﻢ‪ ،‬و اﻻ ﺑﺎﻟﻄﻬﺎرة و اﻟﺰﻫﺪ‪ ،‬و اﻻ ﺑﺎﻟﻄﺎﻋﮥ اﻟﮑﺜﯿﺮة‪،‬‬‫و اﻻﻋﻤﺎل اﻟﺸﺮﯾﻔﮥ‪ ،‬و اﻻﺟﺘﻬﺎد و اﻻﺛﺮة‪ ،‬و اﻻﺧﻼص ﻓﯽ اﻟﻨﯿﮥ‪.‬‬‫ﻓﺪل ﻋﻠﯽ ان ﺣﻈﻬﻤﺎ ﻓﯽ اﻻﻋﻤﺎل اﻟﻤﺮﺿﯿﮥ‪ ،‬و ﻟﻠﻤﺬاﻫﺐ اﻟﺰﮐﯿﮥ ﻓﻮق ﮐﻞ ذي ﺣﻆ‪.‬‬‫و أﻣﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﻨﻔﯿـﮥ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻘـﺪ أﻗﺮ اﻟﺼﺎدر و اﻟﻮارد و اﻟﺤﺎﺿـﺮ و اﻟﺒﺎدي‪ ،‬اﻧﻪ ﮐﺎن واﺣـﺪ دﻫﺮه‪ ،‬و رﺟﻞ ﻣﺼـﺮه‪ ،‬و ﮐﺎن اﺗﻢ‬‫اﻟﻨﺎس ﺗﻤﺎﻣﺎ و ﮐﻤﺎﻻ‪.‬‬‫و أﻣﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻼف ﻣـﺬاﻫﺒﻬﻢ ﻣﺠﻤﻌﻮن ]‪ [1‬و ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻐﻤـﮥ‪ :‬اﻻـ اراك ﻓﯿﻬﻤﺎ اﻻﻧﺼﺎف اﻟﺦ‬‫ﻓﻌﻠﯽ ﻫﺬا اﻻﻧﺼﺎف ﻓﺎﻋﻞ اراك و اﻟﻤﻔﻌﻮل اﻻول ﻫﻮ اﻟﻀﻤﯿﺮ اﻟﻤﺘﺼﻞ ﺑﻪ و اﻟﻤﻔﻌﻮل اﻟﺜﺎﻧﯽ اﻧﻬﻤﺎ ﺳﯿﺪا ﺷﺒﺎب اﻫﻞ اﻟﺠﻨﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪109 :‬‬‫ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻻ ﯾﻤﺘﺮي أﺣﺪ ﻓﯽ ﺗﺪﺑﯿﺮه‪ ،‬و ﻻ ﯾﺸﮏ أﺣﺪ ﻓﯽ ﺗﻘﺪﯾﻤﻪ‪.‬‬‫و ﮐﺎن أﻫﻞ اﻟﺤﺠﺎز ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬ﻟﻢ ﻧﺮ ﺛﻠﺜﮥ ﻓﯽ دﻫﺮ ﯾﺮﺟﻌﻮن اﻟﯽ أب ﻗﺮﯾﺐ‪ ،‬ﮐﻠﻬﻢ ﯾﺴﻤﯽ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬و ﮐﻠﻬﻢ ﯾﺼﻠﺢ ﻟﻠﺨﻼﻓﮥ‪ ،‬ﻟﺘﮑﺎﻣﻞ ﺧﺼﺎل اﻟﺨﯿﺮ‬‫ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬ﯾﻌﻨﻮن ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻏﺰوﻧﺎ ﺑﮑﺘﺎﺑﻨﺎ‬‫ﻫﺬا ﺗﺮﺗﯿﺒﻬﻢ ﻟﺬﮐﺮﻧﺎ‪ ،‬رﺟﺎل أوﻻد ﻋﻠﯽ ﻟﺼـﻠﺒﻪ‪ ،‬و وﻟﺪ اﻟﺤﺴـﯿﻦ و ﻋﻠﯽ اﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬اﻻ اﻧﺎ ذﮐﺮﻧﺎ ﺟﻤﻠﮥ ﻣﻦ اﻟﻘﻮل ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻗﺘﺼﺮﻧﺎ ﻣﻦ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻠﯿﻞ‪.‬‬‫ﻓﺄﻣﺎ اﻟﻨﺠـﺪة ﻓﻘـﺪ ﻋﻠﻢ أﺻـﺤﺎب اﻻﺧﺒﺎر و ﺣﻤﺎل اﻻﺛﺎر اﻧﻬﻢ ﻟﻢ ﯾﺴـﻤﻌﻮا ﺑﻤﺜﻞ ﻧﺠـﺪة ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ و ﺣﻤﺰة‪ ،‬و ﻻ ﺑﺼﺒﺮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻄﯿﺎر‬‫رض‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻓﯽ اﻻرض ﻗﻮم أﺛﺒﺖ ﺟﻨﺎﻧﺎ‪ ،‬و ﻻ أﮐﺜﺮ ﻣﻘﺘﻮﻻ ﺗﺤﺖ ﺿـﻼل اﻟﺴﯿﻮف ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ‪ ،‬و ﻟﺬﻟﮏ ﻗﺎل دﻏﻔﻞ ]‪ [1‬ﺣﯿﻦ وﺻﻔﻬﻢ‪:‬‬‫اﻧﺠﺎد اﻣﺠﺎد‪ ،‬ذو اﻟﺴﻨﮥ ﺣﺪاد‪.‬‬‫و ﻟ ﺬﻟ ﮏ‬‫ﻗﺎل ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﺣﯿﻦ ﺳﺌﻞ ﻋﻦ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ و ﺑﻨﯽ أﻣّﯿﮥ‪ :‬ﻧﺤﻦ اﻧﺠﺪ‪ ،‬و اﻣﺠﺪ‪ ،‬و اﺟﻮد‪ ،‬و ﻫﻢ اﻧﮑﺮ‪ ،‬و اﻣﮑﺮ‪ ،‬و اﻏﺪر‪،‬‬‫و ﻗﺎل أﯾﻀﺎ‪ :‬ﻧﺤﻦ اﻃﻌﻢ ﻟﻠﻄﻌﺎم‪ ،‬و اﺿﺮب ﻟﻠﻬﺎم‪.‬‬‫و ﻗـﺪ ﻋﺮﻓﺖ ﺟﻔﺎء اﻟﻤﮑﯿﯿﻦ و ﻃﯿﺶ اﻟﻤـﺪﻧﯿﯿﻦ‪ ،‬و اﻋﺮاق ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ ﻣﮑﯿـﮥ و ﻣﻨﺎﺑﺘﻬﻢ ﻣﺪﻧﯿـﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﯿﺲ ﻓﯽ اﻻرض أﺣﺴﻦ اﺧﻼﻗﺎ‪ ،‬و ﻻ أﻃﻬﺮ‬‫ﺑﺸﺮا‪ ،‬و ﻻ ادوم دﻣﺎﺛﮥ ]‪ ،[2‬و ﻻ أﻟﯿﻦ ﻋﺮﯾﮑﮥ ]‪ ،[3‬و ﻻ أﻃﯿﺐ ﻋﺸﺮة‪ ،‬و ﻻ أﺑﻌﺪ ﻣﻦ ﮐﺒﺮ ﻣﻨﻬﻢ‪.‬‬‫ﻓﻌﻠﻢ اﻧﻬﻢ أﺗﻢ اﻟﻨﺎس ﻓﻀﻼ‪ ،‬و اﻗﻠﻬﻢ ﻧﻘﺼﺎﻧﺎ‪ ،‬و ﺣﺴﻦ اﻟﺨﻠﻖ ﻓﯽ اﻟﺒﺨﯿﻞ أﺳﺮع‪ [1] ،‬ﻫﻮ دﻏﻔﻞ ﺑﻦ ﺣﻨﻈﻠﮥ اﻟﻨﺴﺎﺑﮥ اﺣﺪ ﺑﻨﯽ ﺷﯿﺒﺎن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 88‬از ‪205‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺪﻣﺎﺛﮥ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺪال ﺳﻬﻮﻟﮥ اﻟﺨﻠﻖ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻌﺮﯾﮑﮥ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻌﯿﻦ‪ :‬اﻟﻨﻔﺲ‪ ،‬ﯾﻘﺎل ﻓﻼن ﻟﯿﻦ اﻟﻌﺮﯾﮑﮥ أي ﺳﻠﺲ اﻟﺨﻠﻖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪110 :‬‬‫و ﻓﯽ اﻟـﺬﻟﯿﻞ أوﺟـﺪ‪ ،‬و ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻣـﻊ ﻓﺮط ﺟـﻮدﻫﻢ‪ ،‬و ﻇﻬﻮر ﻋﺰﻫﻢ‪ ،‬ﻣﻦ اﻟﺒﺸـﺮ اﻟﺤﺴﻦ و اﻻﺣﺘﻤـﺎل و ﮐﺮم اﻟﺘﻔﺎﺿـﻞ ﻣﺎﻻـ ﯾﻮﺟـﺪ ﻣﻊ اﻟﺒﺨﯿﻞ‬‫اﻟﻤﻮﺳـﺮ‪ ،‬و اﻟـﺬﻟﯿﻞ اﻟﻤﮑﺜﺮ‪ ،‬اﻟـﺬﯾﻦ ﯾﺠﻌﻼن اﻟﺒﺸـﺮ وﻗﺎﯾـﮥ دون اﻟﻤﺎل‪ ،‬و ﻟﯿﺴﺖ ﻓﯽ اﻻرض ﺧﺼـﻠﮥ ﺗﺪﻋﻮا اﻟﯽ اﻟﻄﻐﯿﺎن و اﻟﺘﻬﺎون ﺑﺎﻻﻣﻮر‪ ،‬و‬‫ﺗﻔﺴـﺪ اﻟﻌﻘﻮل‪ ،‬و ﺗﻮرث اﻟﺴـﮑﺮ اﻻ و ﻫﯽ ﺗﻌﺘﺮﯾﻬﻢ دون ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬إذ ﻗـﺪ ﺟﻤﻌﻮا ﻣﻊ اﻟﺸـﺮف اﻟﻌﺎﻟﯽ و اﻟﻌﺮش اﻟﮑﺮﯾﻢ‪ ،‬اﻟﻌﺰ و اﻟﻤﻨﻌﮥ ﻣﻊ اﺑﻘﺎء‬‫اﻟﻨـﺎس ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﻫﻢ ﻓﯽ ﮐـﻞ أوﻗـﺎﺗﻬﻢ و ﺟﻤﯿﻊ اﻋﺼـﺎرﻫﻢ ﻓﻮق ﻣﻦ ﻫﻢ ﻣﺜـﻞ ﻣﯿﻼـدﻫﻢ ﻓﯽ اﻟﻬﯿﺌـﮥ اﻟﺤﺴـﻨﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﺮوة اﻟﻄـﺎﻫﺮة‪ ،‬و اﻻﺧﻼق‬‫اﻟﻤﺮﺿﯿﮥ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻻ ﺗﺠﺪ ﻋﻨﺪ أﻓﺴﺪﻫﻢ ﺷﯿﺌﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﻨﮑﺮ‪ ،‬اﻻ رأﯾﺖ ﻓﯽ ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻟﻨﺎس أﮐﺜﺮ ﻣﻨﻪ ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻟﻘﺒﺎﺋﻞ و ﺟﻤﻬﻮر اﻟﻌﺸﺎﺋﺮ‪ ،‬و إذا ﮐﺎن ﻓﺎﺿﻠﻬﻢ‬‫ﻓﻮق ﮐـﻞ ﻓﺎﺿـﻞ‪ ،‬و ﻧﺎﻗﺼـﻬﻢ أﻧﻘﺺ ﻧﻘﺼﺎﻧـﺎ ﻣﻦ ﮐـﻞ ﻧﺎﻗﺺ‪ ،‬ﻓﺄي دﻟﯿﻞ و أي ﺑﺮﻫﺎن أوﺿـﺢ ﻣﻤﺎ ﻗﻠﻨﺎ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻋﻠﻤﺖ ان اﻟﺮﺟﻞ ﻣﻨﻬﻢ ﯾﻨﻌﺖ‬‫ﺑﺎﻟﺘﻌﻈﯿﻢ و اﻟﺮواﯾـﮥ ﻓﯽ دﺧﻮل اﻟﺠﻨـﮥ ﺑﻐﯿﺮ ﺣﺴﺎب‪ ،‬و ﯾﺘﺄول اﻟﻘﺮآن ﻟﻪ‪ ،‬و ﯾﺰاد ﻓﯽ ﻃﻤﻌﻪ ﺑﮑﻞ ﺣﯿﻠﮥ و ﯾﻨﻘﺺ ﻣﻦ ﺧﻮﻓﻪ‪ ،‬و ﯾﺤﺘﺞ ﻟﻪ ﺑﺄن اﻟﻨﺎر‬‫ﻻ ﺗﻤﺴﻪ‪ ،‬و أﻧﻪ ﻟﯿﺸـﻔﻊ ﻣﻦ ﻣﺜﻞ رﺑﯿﻌﮥ و ﻣﻀﺮ‪ ،‬و أﻧﺖ ﺗﺠﺪ ﻟﻬﻢ ﻣﻊ ذﻟﮏ اﻟﻌﺪد اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﺼﻮام‪ ،‬و اﻟﻤﺼﻠﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﺘﺎﻟﯿﻦ‪ ،‬ﻻ ﯾﺠﺎرﯾﻬﻢ أﺣﺪ‬‫و ﻻ ﯾ ﻘ ﺎ ر ﺑ ﻬﻢ ‪.‬‬
‫ﮐﺎن أﺑﻮ ﺳـﻔﯿﺎن ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ ﯾﺼـﻠﯽ ﻓﯽ ﮐﻞ ﻟﯿﻠـﮥ أﻟﻒ رﮐﻌـﮥ‪ ،‬و ﮐﺬا ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻊ اﻟﺤﻠﻢ‪ ،‬و اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﮐﻈﻢ اﻟﻐﯿﻆ‪ ،‬و اﻟﺼﻔﺢ اﻟﺠﻤﯿﻞ‪ ،‬و اﻻﺟﺘﻬﺎد اﻟﻤﺒﺮز‪.‬‬‫ﻓﻠﻮ أن ﺧﺼﻠﮥ ﻣﻦ ﻫﺬه اﻟﺨﺼﺎل‪ ،‬أو داﻋﯿﮥ ﻣﻦ ﻫﺬه اﻟﺪواﻋﯽ ﻋﺮﺿﺖ ﻟﻐﯿﺮﻫﻢ ﻟﻬﻠﮏ و أﻫﻠﮏ‪.‬‬‫و اﻋﻠﻢ اﻧﻬﻢ ﻟﻢ ﯾﻤﺘﺤﻨﻮا ﺑﻬـﺬه اﻟﻤﺤﻦ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺤﻤﻠﻮا ﻫـﺬه اﻟﺒﻠﻮي اﻻ ﻗـﺪﻣﻮا ﻣﻦ اﻟﻌﺰاﺋﻢ اﻟﺘﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﯿﺰﯾﺪﻫﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﺤﻨﮥ اﻻ و ﻫﻢ‬‫ﯾﺰدادون ﻋﻠﯽ ﺷﺪة اﻟﻤﺤﻦ ﺻﺒﺮا‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪111 :‬‬‫و ﺟﻤﻠـﮥ أﺧﺮي ﻣﻤﺎ ﻟﻌﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﺧﺎﺻـﮥ‪ ،‬اﻻب أﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ ﺑﻦ ﻫﺎﺷﻢ‪ ،‬و اﻻم ﻓﺎﻃﻤـﮥ ﺑﻨﺖ أﺳﺪ ﺑﻦ ﻫﺎﺷﻢ‪ ،‬و اﻟﺰوﺟﮥ‬‫ﺑﻨﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﺳﯿﺪة ﻧﺴﺎء أﻫﻞ اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬و اﻟﻮﻟﺪ اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺳﯿﺪا ﺷﺒﺎب أﻫﻞ اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬و اﻻخ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻄﯿﺎر ﻓﯽ‬‫اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬و اﻟﻌﻢ ﺣﻤﺰة ﺳـﯿﺪ اﻟﺸـﻬﺪاء‪ ،‬و اﻟﻌﻤﮥ ﺻﻔﯿﮥ ﺑﻨﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻌﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﮐﺎن وﻟﺪ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫أول ﻫﺎﺷﻤﯽ ﺑﯿﻦ ﻫﺎﺷﻤﯿﯿﻦ‪.‬‬‫و اﻻﻋﻤﺎل اﻟﺘﯽ ﯾﺴـﺘﺤﻖ ﺑﻬﺎ اﻟﺨﯿﺮ أرﺑﻌـﮥ‪ :‬اﻟﺘﻘـﺪم ﻓﯽ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬و اﻟـﺬب ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻋﻦ اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﻟﻔﻘﻪ ﻓﯽ‬‫اﻟﺤﻼل و اﻟﺤﺮام‪ ،‬و اﻟﺰﻫﺪ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و ﻫﯽ ﻣﺠﺘﻤﻌﮥ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻣﺘﻔﺮﻗﮥ ﻓﯽ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪.‬‬‫و أﻣﺎ اﻟﺠﻮد ﻓﻠﯿﺲ ﻋﻠﯽ ﻇﻬﺮ اﻻرض ﺟﻮاد ﺟﺎﻫﻠﯽ‪ ،‬و ﻻ اﺳﻼﻣﯽ‪ ،‬و ﻻ ﻋﺮﺑﯽ‪ ،‬و ﻻ ﻋﺠﻤﯽ‪ ،‬اﻻ وﺟﻮده ﯾﮑﺎد ﯾﺼﯿﺮ ﺑﺨﻼ إذا ذﮐﺮ ﺟﻮد ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬و ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﺬﮐﻮرون ﺑﺎﻟﺠﻮد ﻣﻨﻬﻢ ﮐﺜﯿﺮ ﻟﮑﻨﺎ اﻗﺘﺼﺮﻧﺎ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻟﯿﺲ ﻓﯽ اﻻرض ﻗﻮم أﻧﻄﻖ ﺧﻄﯿﺒﺎ‪ ،‬و ﻻ أﮐﺜﺮ ﺑﻠﯿﻐﺎ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺗﮑﻠﻒ و ﻻ ﺗﮑﺴﺐ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪:‬‬‫ﻟﻘﺪ ﻋﻠﻤﺖ ﻗﺮﯾﺶ ﻏﯿﺮ ﻓﺨﺮ ﺑﺄﻧﺎ ﻧﺤﻦ أﺟﻮدﻫﻢ ﺣﺼﺎﻧﺎ‬‫و أﮐﺜﺮﻫﻢ دروﻋﺎ ]‪ [1‬ﺳﺎﺑﻐﺎت و أﻣﻀﺎﻫﻢ إذا ﻃﻌﻨﻮا ﺳﻨﺎﻧﺎ‬‫و أدﻓﻌﻬﻢ ﻋﻦ اﻟﻀﺮاء ﻓﯿﻬﻢ و أﺛﺒﺘﻬﻢ إذا ﻧﻄﻘﻮا ﻟﺴﺎﻧﺎ‬‫و ﻣﻤﺎ أﻧﻈﻢ اﻟﯽ ﺟﻤﻠـﮥ اﻟﻘﻮل ﻓﯽ ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﻧﻪ أﻃﺎع اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺒﻠﻬﻢ و ﻣﻌﻬﻢ و ﺑﻌﺪﻫﻢ‪ ،‬و اﻣﺘﺤﻦ ﺑﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﻤﺘﺤﻦ ذو ﻋﺰم‪ ،‬و اﺑﺘﻠﯽ‬‫ﺑﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺒﺘﻞ ذو ﺻﺒﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 89‬از ‪205‬‬‫و أﻣﺎ اﻟﻤﻨﻄﻖ و اﻟﺨﻄﺐ ﻓﻘﺪ ﻋﻠﻢ اﻟﻨﺎس ﮐﯿﻒ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻨﺪ اﻟﺘﻔﮑﯿﺮ ]‪ [1‬اﻟﺪروع اﻟﺴﺎﺑﻐﮥ‪ :‬أي اﻟﺪروع اﻟﻮاﺳﻌﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪112 :‬‬‫و اﻟﺘﺠﯿﺮ‪ ،‬و ﻋﻨـﺪ اﻻرﺗﺠﺎل و اﻟﺒﺪﯾﻬﮥ‪ ،‬و ﻋﻨﺪ اﻻﻃﻨﺎب و اﻻﯾﺠﺎز ﻓﯽ وﻗﺘﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﮐﯿﻒ ﮐﺎن ﮐﻼﻣﻪ ﻗﺎﻋﺪا و ﻗﺎﺋﻤﺎ و ﻓﯽ اﻟﺠﻤﺎﻋﺎت و ﻣﻨﻔﺮدا‪،‬‬‫ﻣﻊ اﻟﺨﺒﺮة ﺑﺎﻻﺣﮑـﺎم و اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺎﻟﺤﻼـل و اﻟﺤﺮام‪ ،‬و ﮐﯿﻒ ﮐـﺎن ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺎس اﻟـﺬي ﯾﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﺒﺤﺮ و اﻟﺤﺒﺮ‪ ،‬و ﻣﺜﻞ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻟا ﺨﻄﺎب‬‫ﯾﻘﻮل ﻟﻪ‪ :‬ﻏﺺ ﯾﺎ ﻏﻮاص‪ ،‬و ﻟﻮ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﺠﻤﺎﻋﺘﻬﻢ اﻻ ﻟﺴﺎن زﯾـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﻟﻔﺰﻋﻮا ﺑﻬﻤﺎ ﺟﻤﯿﻊ‬‫اﻟﺒﻠﻐﺎء‪ ،‬و ﻟﺬﻟﮏ ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫أﺟﻮاد‪ ،‬أﻣﺠـﺎد ذو اﻟﺴـﻨﮥ ﺣـﺪاد‪ ،‬و ﻗـﺪ اﻟﻘﯿﺖ إﻟﯿـﮏ ﺟﻤﻼـ ﻣﻦ ذﮐﺮ آل اﻟﺮﺳﻮل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻟﺘﺴـﺘﺪل ﺑﺎﻟﻘﻠﯿﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬و‬‫ﺑﺎﻟﺒﻌﺾ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻞ‪.‬‬‫و اﻟﺒﻐﯿـﮥ ﻓﯽ ذﮐﺮﻫﻢ أﻧﮏ ﻣﺘﯽ ﻋﺮﻓﺖ ﻣﻨﺎزﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﻣﻨﺎزل ﻃﺎﻋﺎﺗﻬﻢ‪ ،‬و ﻣﺮاﺗﺐ أﻋﻤﺎﻟﻬﻢ‪ ،‬و أﻗﺪار أﻓﻌﺎﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﺷﺪة ﻣﺤﺒﺘﻬﻢ‪ ،‬و أﺿـﻔﺖ ذﻟﮏ‬‫اﻟﯽ ﺣﻖ اﻟﻘﺮاﺑﮥ‪ ،‬ﮐﺎن أدﻧﯽ ﻣﺎ ﯾﺠﺐ ﻋﻠﯿﻨﺎ و ﻋﻠﯿﮏ اﻻﺣﺘﺠﺎج ﻟﻬﻢ و اﻟﺮد ﻋﻠﯽ ﻣﻦ أﺿﺎف إﻟﯿﻬﻢ ﻣﺎﻻ ﯾﻠﯿﻖ ﺑﻬﻢ‪.‬‬‫ﺗﻤﺖ رﺳﺎﻟﮥ أﺑﯽ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ ،‬ﺛﻢ رأﯾﺖ ﺑﻌﺪ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﻐﻤﮥ ﻫﺬه اﻟﺮﺳﺎﻟﮥ ﺑﺎﺧﺘﻼف ﯾﺴﯿﺮ و ﺗﻘﺪﯾﻢ و ﺗﺄﺧﯿﺮ‪[1] .‬‬‫)ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤـﺪ و اﻟﻤﻨـﮥ( ﮐﻪ از اﯾﻦ رﺳﺎﻟـﮥ اﻓﻀـﻠﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و ﺳﺎﺋﺮ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ‪ ،‬از دﯾﮕﺮ ﻣﺮدم ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ وﺿﻮح ﻇﺎﻫﺮ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه از آن ﺑﻄﻼن ﻫﻔﻮات و ﺧﺮاﻓﺎت ﺧﻮد ﺟﺎﺣﻆ ﮐﻪ در ﮐﺘﺎب »ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﮥ« ﺳﺮاﯾﯿﺪه روﺷﻦ و ﻣﺒﺮﻫﻦ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻓﺨﺮ رازي ﺑﮑﻼم ﺟﺎﺣﻆ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﻤﻮد‪ ،‬و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﺗﻤﺴﮏ ﻧﻤﻮدﻧﺪ در ﺗﺒﺮﺋﻪ ﺟﺎﺣﻆ از‬‫ﻧﺼﺐ و ﻋـﺪاوت ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﻣﺘﺎﻧﺖ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺎﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ‪ ،‬ﺑﺮ اﻓﻀـﻠﯿﺖ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ و ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم از ﺳﺎﺋﺮ ﻧﺎس واﺿﺢ ﺷﺪ‪ [1] .‬ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﻌﺒﺎ ص ‪ 12‬ﻣﻘﺪﻣﮥ اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪113 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﮐﻤﺎل ﻧا ﻬﻤﺎك ﺣﻀـﺮت رازي و اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن در اﻧﺼﺎف و ﻣﺮاﻋﺎت ﺣﻖ ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﭼﺮا ﺑﺎﯾﻦ اﻓﺎدات رﺷـﯿﻘﻪ ﺟﺎﺣﻆ اﯾﻤﺎن‬‫ﻧﻤﯽآرﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ رازي ﺧﻮدش ﺑﮑﻼم ﺟﺎﺣﻆ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎم رد ﺣﻖ ﺳـﺮزده اﺳـﺘﻨﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص ﺑﻬﻤﯿﻦ رﺳﺎﻟﻪ‬‫ﺗﻤﺴﮏ و اﺳﺘﻨﺎد ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‬‫اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻌﻠﺖ ﺗﻌﺼﺐ ﺑﺎﻓﺎدات ﺟﺎﺣﻆ در »رﺳﺎﻟﻪ ﻏﺮاء« اﻋﺘﻨﺎء ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ‬‫و زﯾﺎدهﺗﺮ ﻋﺠﺐ از ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ را رﺳﺎﻟﻪ ﻏّﺮا ﻣﯽﻧﺎﻣﺪ‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ اﺳﺘﻌﺠﺎب از اﻋﻤﺎل اﻏﻤﺎض از ﺗﺼﻨﯿﻒ اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ‬‫ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺳﺎزد‪ ،‬و ﺑﺎز ﺧﻮدش اﻋﻤﺎل اﻏﻤﺎض از آن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮ ﺧﻼف آن ﻗﻼده اﻋﺘﻘﺎد و ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ ﻣﻔّﻀﻠﯿﻦ اﻏﯿﺎر ﺑﺮ ﺻﺎﺣﺐ‬‫ذو اﻟﻔﻘﺎر در ﮔﺮدن ﻣﯽاﻧﺪازد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ در ﻣﻘﺎﻣﺎت دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﺟﺎﺣﻆ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﻨﺎد ﻧﻤﻮده‪ ،‬در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﻨﺖ ﻋﻈﯿﻢ ﺑﺮ اﻫﻞ ﺣﻖ‬‫ﮔﺬاﺷﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺘﺎﻧﺖ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل اﯾﺸﺎن ﺑﺎﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺪاﻧﮑﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در »اﯾﻀﺎح« در ﺑﯿﺎن ﻗﺴﻢ دوم از ﻗﺴﻢ دوم ﻓﻀﯿﻠﺖ ﻣﺒﺪأ ﻧﺴﺐ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻗﺴﻢ دوم از اﯾﻦ ﻓﻀـﯿﻠﺖ آﻧﮑﻪ در ﻫﺮ ﻓﺮد از اﻓﺮاد ﻣﺘﺼـﻔﻪ ﺑﺂن ﻣﺸﺎﺑﻪ اﻓﺮاد ﺳﺎﺑﻘﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺎﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﮐﻪ ﻓﻀﯿﻠﺖ واﻗﻌﯿﻪ اﺑﻮﯾﻦ ﻣﺤﺪث‬‫ﻓﻀـﯿﻠﺖ واﻗﻌﯿﻪ در اﺑﻨﺎء ﺷﻮد‪) ،‬أﻋﻢ ﻣﻦ أن ﯾﮑﻮن اﻟﻔﻀـﯿﻠﮥ اﻟﺘﺎﻟﯿـﮥ ﺗﺴﺎوي اﻟﻔﻀـﯿﻠﮥ اﻟﺴﺎﺑﻘـﮥ أو ﺗﺰﯾـﺪ ﻋﻠﯿﻬﺎ أو ﺗﻨﻘﺺ ﻣﻨﻬﺎ(‪ ،‬ﻣﺜﻞ آﻧﮑﻪ در‬‫ﺑﻌﻀـﯽ اﻗﻮام ﻓﺼـﺎﺣﺖ ﻟﺴـﺎن و ﺟﺮأت ﺟﻨـﺎن‪ ،‬و در ﺑﻌﻀـﯽ دﯾﮕﺮ ﺧﻼـف آن‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﺑﻌﻀـﯽ ﺣﻤﯿﺖ و ﻋﺰت ﻓﺮاوان‪) ،‬ﮐﻤـﺎ ﻗﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 90‬از ‪205‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻨﻮاﻗﺾ«‪ :‬و ﻓﯽ اﻟﻬﺎﺷﻤﯿﮥ ﺗﻮﺟﺪ أﺷﺪ اﻟﺤﻤﯿﮥ و اﻟﻌﺰة(‪ ،‬و در ﺑﻌﻀﯽ آﺧﺮ ﻋﮑﺲ آن‪) ،‬و ﻗﺲ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ اﻟﺼﻔﺎت( ﻣﺘﻮارث‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪114 :‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ ﻗﺴﻢ ﻓﻀـﯿﻠﺖ واﻗﻌﯿﻪ آﺑﺎء ﻣﺤﺪث ﻓﻀـﯿﻠﺖ واﻗﻌﯿﻪ در اﺑﻨﺎء ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ ﻓﻀﯿﻠﺖ را ﻧﺰد اوﻟﯽ اﻻﺑﺼﺎر‪ ،‬در ﺷﺮف ﻧﺴﺒﯽ ﻋﻤﻮﻣﺎ‬‫ﻋﻘﻼ و ﻋﺮﻓﺎ اﻋﺘﺒﺎر‪.‬‬‫و ﻟﺬا ﯾﻘﺎل‪ :‬اﻻﺧﻼق ﻣﺘﻮارﺛﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻓﯽ »رﺳﺎﻟﮥ ﻣﻨﺎﻗﺐ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم«‪:‬‬‫ﻓﺄﺧﻼﻗﻪ وﻓﻖ أﻋﺮاﻗﻪ‪ ،‬و ﺣﺪﯾﺜﻪ ﯾﺸﻬﺪ ﻟﻘﺪﯾﻤﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎرﺳﺎ ﻓﯽ »ﻓﺼﻞ اﻟﺨﻄﺎب«‪ :‬ﻓﺒّﺮز وﻟﺪ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟﺴـﻼم و ﻫﻢ اﻟﻌﺮب ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﺑﻤﺎ ﻣﻨﺤﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻦ أﺧﻼﻗﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﮐﻌﺐ ﺑﻦ زﻫﯿﺮ ﺻﺎﺣﺐ »ﻗﺼﯿﺪة ﺑﺎﻧﺖ ﺳﻌﺎد« ﻓﯽ ﻗﺼﯿﺪة ﻣﺪح ﻓﯿﻬﺎ اﻻﻧﺼﺎر اﻻﻣﺠﺎد‪:‬‬‫ورﺛﻮا اﻟﻤﮑﺎرم ﮐﺎﺑﺮا ﻋﻦ ﮐﺎﺑﺮ ان اﻟﺨﯿﺎر ﻫﻢ ﺑﻨﻮ اﻻﺧﯿﺎر‬‫و ﮐﺬا ﯾﻘﺎل‪ :‬أﻓﻌﺎل ﻣﻦ ﺗﻠﺪ اﻟﮑﺮام ﮐﺮﯾﻤﮥ‪.‬‬‫و ﮐﺬا ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻋﺎدات اﻟﺴﺎدات ﺳﺎدات اﻟﻌﺎدات‪.‬‬‫و ﮐﺬا ﯾﺪل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻤﺜﻞ اﻟﺴﺎﺋﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﺴـﻨﮥ اﻻﮐﺎﺑﺮ‪ :‬ﺗﻤﯿﻤﯽ ﻣﺮة‪ ،‬و ﻗﯿﺴـﯽ اﺧﺮي ]‪) [1‬و ﻧﯿﺰ در »اﯾﻀﺎح« ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻗﻮﻟﻪ‪) :‬و آن اﯾﻦ ﮐﻪ ﻓﻀـﯿﻠﺖ‬‫آﺑﺎء ﮐﻪ در اﺑﻨﺎء ﻣﺤﺪث ﻓﻀﯿﻠﺖ ﻣﯽاﻓﺘﺪ دو ﻗﺴﻢ اﺳﺖ اﻟﺦ(‪.‬‬‫اﻗﻮل‪ :‬اﮔﺮ ﭼﻪ اﺑﻄـﺎل واﻗﻌﯿﺖ ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﺣﺎدﺛﻪ در اﺑﻨﺎء ﺑﺠﻬﺖ ﻓﻀﻞ ﻣﺨﺘﺺ ﺑﺎﻵﺑﺎء‪ ،‬در اواﺋﻞ اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ و ﻣﻮاﺿﻊ دﯾﮕﺮ ﻣﻔﺼـﻼ ﮔﺬﺷـﺘﻪ‪،‬‬‫ﻟﯿﮑﻦ ﺑﺴـﺎط اﯾﻦ ﻣﻘـﺎم را ﻧﯿﺰ از ﻧﮕـﺎر ﻣﻄـﺎﻟﺐ آﺑـﺪار‪ ،‬و ﻣﺂرب ﻣﻌﺠﺒﻪ اﻧﻈﺎر ﻣﻌﺮي ﻧﻤﯽدارد و ﺑﻤﻌﺮض ﻋﺮض ﻣﯽآرد‪ ،‬ﮐﻪ ارﺷﺎد ﺟﻨﺎب‬‫ﺟﻮدت آﺛﺎر‪ ،‬ﺑﻮﺟﻮه ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﻘﺎم اﺳـﺘﻌﺠﺎب اوﻟﯽ اﻻﺑﺼﺎر اﺳﺖ‪ ،‬از آن ﺟﻤﻠﻪ آﻧﮑﻪ ﺣﺼـﺮ ﺣﺪوث ﻓﻀـﯿﻠﺖ ]‪ [1‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص‬‫‪.13‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪115 :‬‬‫در اﺑﻨـﺎء ﺑﺠﻬﺖ ﻓﻀـﻞ ﻣﺨﺘﺺ ﺑﺎﻵﺑـﺎء در اﯾﻦ دو ﻗﺴﻢ ﻓﻀـﯿﻠﺖ‪) ،‬دون ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻣﻦ أﻗﺴﺎﻣﻪ اﻟﺘﯽ ﺗﺸﺎرﮐﻬﺎ ﻓﯽ اﻻﺧﺘﺼﺎص ﺑـﺬي اﻟﻔﻀـﯿﻠﮥ(‬‫ﺗﺮﺟﯿﺢ ﺑﻼ ﻣﺮﺟﺢ و ادﻋﺎي ﻣﺤﺾ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﻌﺠﺐ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﻣﺨﺎﻃﺐ در ﻗﻮل ﺗﺎﻟﯽ اﯾﻦ ﻗﻮل‪ ،‬ﻋﺪم ﺣﺼﻮل ﻓﻀﯿﻠﺖ ذاﺗﯽ را ﺑﻤﺠﺘﻬﺪزاده‬‫ﺑﺠﻬﺖ اﺟﺘﻬﺎد ﭘﺪر‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺰد ﻋﻘﻼء در ﮐﻤﺎل ﻇﻬﻮر و اﻧﺠﻼء اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻊ ﻫﺬا ﺗﻨﻮﯾﺮش در ﻗﻮل آﺗﯽ ﺟﻠﻮه آرا ادﻋﺎي ﻣﺤﺾ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و‬‫ﺧﻮد ادﻋﺎي ﺣﺪوث ﻓﻀـﯿﻠﺖ در اﺑﻨﺎء ﺑﺎﯾﻦ دو ﻗﺴﻢ ﻓﻀﻞ آﺑﺎء )دون ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻣﻦ أﻗﺴﺎﻣﻪ اﻟﺘﯽ ﺗﺸﺎرك ﻓﯽ اﻻﺧﺘﺼﺎص ﺑﺬي اﻟﻔﻀـﯿﻠﮥ( ﮐﻪ‬‫ﻫﻮشرﺑﺎي اذﮐﯿﺎء اﺳﺖ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﻠﻔﻆ ﺑﺸﺒﯿﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﻫﻢ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﻣﻮﻫﻮم ﻧﻨﻤﻮدهاﻧﺪ‪) ،‬ﻓﻀﻼ ﻋﻦ اﻗﺎﻣﮥ ﺣﺠﮥ ﯾﻨﻈﺮ إﻟﯿﻬﺎ اﻟﻨﻈﺎر(‬‫ﺷﺎﯾﺪ آن را از ﻗﺒﯿﻞ )ﻗﻀﺎﯾﺎ ﻗﯿﺎﺳﺎﺗﻬﺎ ﻣﻌﻬﺎ( اﻧﮕﺎﺷﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺘﺼﺪي دﻋﻮي ﻣﺠﺮد ﮔﺸﺘﻪ در ﮔﺬﺷﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ آﻧﮑﻪ ﻧﻔﺲ ﺷـﺮاﻓﺖ ﻧﺴﺒﯿﻪ ﺳﻮاي ذاﺗﯿﻪ ﺧﻠﻘﯿﻪ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ از ﻣﺘﻌﻠﻘﺎت ﺻـﻔﺎت ﺧﻠﻘﯿﻪ اﺳﺖ )ﮐﻤﺎ ﺑّﯿﻨﺎه ﻓﯽ أواﺋﻞ ﻫﺬه‬‫اﻟﺮﺳﺎﻟﮥ و أﺷﺮﻧﺎ إﻟﯿﻪ آﻧﻔﺎ(‪.‬‬‫و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از ﺻـﻔﺎت ذاﺗﯿﻪ ﻧﺴﺒﯿﻪ ﮐﻪ ﻣﺤـﻞ ﺗﺮﺗﺐ اﺛﺮش ﻏﯿﺮ ﺑﺎﺷـﺪ ﻟﺰوﻣـﺎ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺤﻞ ﺗﺮﺗﺐ اﺛﺮش ﻟﺰوﻣﺎ ذات ﺷـﺮﯾﻒ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ‬‫ﺑﺠﻬﺖ ﻋـﺪم ﻟﺰوم ﺑﻮدن ﺷـﺮاﻓﺖ از ﺻـﻔﺎت ذاﺗﯿﻪ ﻧﺴﺒﯿﻪ ﮐﻪ ﻣﺤـﻞ ﺗﺮﺗﺐ اﺛﺮش ﻏﯿﺮ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻣﯽﺑﺎﯾـﺪ ﮐﻪ ﻓﻀﻞ آﺑﺎء ﻣﺤـﺪث ﻓﻀﻞ در اﺑﻨﺎء‬‫ﻧﯿ ﻔﺘ ﺪ ‪.‬‬
‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ آﻧﮑﻪ در آﺛـﺎر اﺋﻤﻪ ﻫـﺪاﯾﺖ آﺛـﺎر‪ ،‬و اﻗﻮال ﻋﻠﻤـﺎي ﻣﺸـﺘﻬﺮ ﻓﯽ اﻻﻗﻄـﺎر‪ ،‬ﻧﺴـﺒﺖ اﻓﺘﺨـﺎر ﺑﻄﺮف اﺷـﺨﺎص ﻋﺎﻟﯽ ﺗﺒﺎر‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 91‬از ‪205‬‬‫ﺑﺠﻬﺖ اﻧﺘﺴﺎﺑﺸـﺎن ﺑﺴﻮي ﺑﻌﻀـﯽ ﮐﺒـﺎر‪ ،‬ﺑﺎﻋﺘﺒـﺎر اﺗﺼﺎﻓﺸـﺎن ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ ﻣﻐﺎﯾﺮه ﻫﺮ دو ﻗﺴﻢ ﻓﻀـﯿﻠﺖ ذﮐﺮ ﮐﺮده ﺟﻨﺎب و اﻻ واﻗﻌﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻞ‬‫آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺷﯿﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪116 :‬‬‫ﺧﺪا در ﺑﯿﺸﻪ ﮐﺮﺑﻼ‪ ،‬ﺑﻮﻗﺖ ﻣﺰاﺣﻤﺖ ﮐﻼب ﮐﻼﺑﮥ ﻋﺬاب ﻣﺨﻠﺪ‪ ،‬و ﻃﻌﻤﻪ ﻧﺎر ﻣﺆﺑﺪ‪ ،‬در رﺟﺰي ﮐﻪ اﻧﺸﺎد ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ(‪:‬‬‫و ﻋﻤﯽ ﯾﺪﻋﯽ ذا اﻟﺠﻨﺎﺣﯿﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺦ‪.‬‬‫)و اﺑﻮ ﻋﺜﻤﺎن ﺟﺎﺣﻆ در رﺳﺎﻟﻪ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ(‪:‬‬‫و اﻻخ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻄﯿﺎر ﻓﯽ اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬و اﻟﻌﻢ ﺣﻤﺰة ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫)و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔـﺎه اﻓﻀـﻠﯿﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم از اﻓﺎدات ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺒﺮﻫﻦ ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﻗـﺪح و ﺟﺮح او در ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬ﮐﻪ در ﮐﺘـﺎب »ﻣﺮواﻧﯿﻪ« ﺑﺤﻤـﺎﯾﺖ ﻋﺜﻤـﺎﻧﯿﻪ ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﺑﺎﻃﻞ ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻫﺮ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﻗﺎﺋﻞ ﺑﺎﻓﻀـﻠﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻗﺎﺋﻞ اﺳﺖ ﺑﺼـﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬و ﻣﻨﮑﺮ ﺻﺤﺖ آن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﺑﻌﺾ ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ اﻓﻀﻠﯿﺖ آن ﺣﻀﺮت‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه‬‫اﻓﻀﻠﯿﺖ آن ﺣﻀﺮت از ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت ﺟﺎﺣﻆ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ‪ ،‬ﺻﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮐﻔﻠﻖ اﻟﻨﻬﺎر ﻣﺤﻘﻖ ﺷﺪ‪ ،‬و اﻻ ﺧﺮق اﺟﻤﺎع ﻣﺮﮐﺐ اﻫﻞ اﺳﻼم‬‫ﮐﻪ ﻣﻮرد ﮐﻤﺎل ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ و ﻣﻼم اﺳﺖ ﻻزم آﯾـﺪ‪ ،‬ﻓﻠﱠﻠﻪ اﻟﺤﻤـﺪ ﮐﻪ ﺻـﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﮑﻼم ﺧﻮد ﺟﺎﺣﻆ ﺷـﺮﯾﺮ روﺷﻦ و ﻣﺴـﺘﻨﯿﺮ‬‫ﮔﺶ‬‫ﺟﺎﺣﻆ رﺳﺎﻟﻪ دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ در ﺗﻔﻀﯿﻞ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ )ع( ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺮده‬‫و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ رﺳﺎﻟﻪ دﯾﮕﺮ در ﺗﻔﻀـﯿﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ در آن زﯾﺎدهﺗﺮ ﺗﻮﺿـﯿﺢ و ﺗﻔﺼﯿﻞ در ﺗﻔﻀﯿﻞ‬‫ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ در آن ﺑـﺎﺣﻘﯿﺖ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺎﻣﺎﻣﺖ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﮑﺘﺎب و ﺳـﻨﺖ و اﺟﻤﺎع اﻣﺖ اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﺮ آن ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋﺎﻟﻢ‬‫ﻧﺤﺮﯾﺮ و وزﯾﺮ ﮐﺒﯿﺮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ اﻻرﺑﻠﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﮐﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺷﺎﮐﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺨﺎزن اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ‪ [1] 764‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل‬‫ص ‪ 83‬اﻟﻘﺴﻢ اﻻول ﻣﻦ اﻻﻗﺴﺎم اﻟﺜﻠﺜﮥ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪117 :‬‬‫در »ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت« در ﻣﺪح و ﺳﺘﺎﯾﺶ آن ﺟﻨﺎب ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﺘـﺢ اﻟﺼﺎﺣﺐ ﺑﻬﺎء اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻻﻣﯿﺮ ﻓﺨﺮ اﻟـﺪﯾﻦ اﻻرﺑﻠﯽ اﻟﻤﻨﺸـﯽ اﻟﮑﺎﺗﺐ اﻟﺒﺎرع‪ ،‬ﻟﻪ ﺷـﻌﺮ و ﺗﺮﺳﻞ‪ ،‬ﮐﺎن رﺋﯿﺴـﺎ‬‫ﮐﺘﺐ ﻟﻤﺘﻮﻟﯽ ارﺑﻞ اﺑﻦ ﺻـﻼﯾﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﺧـﺪم ﺑﺒﻐﺪاد ﻓﯽ دﯾﻮان اﻻﻧﺸﺎء‪ ،‬أﯾﺎم ﻋﻼء اﻟﺪﯾﻦ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺪﯾﻮان ﺛﻢ اﻧﻪ ﻓﺘﺮ ﺷﻮﻗﻪ ﻓﯽ دوﻟﮥ اﻟﯿﻬﻮد‪ ،‬ﺛﻢ‬‫ﺗﺮاﺟﻊ ﺑﻌﺪﻫﻢ و ﺳـﻠﻢ و ﻟﻢ ﯾﻨﮑﺐ اﻟﯽ أن ﻣﺎت ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ و ﺳـﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺠﻤﻞ و ﺣﺸـﻤﮥ و ﻣﮑﺎرم‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﺗﺸﯿﻊ‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن أﺑﻮه واﻟﯿﺎ ﺑﺄرﺑﻞ‪.‬‬‫و ﻟﺒﻬﺎء اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺼـﻨﻔﺎت أدﺑﯿـﮥ ﻣﺜﻞ »اﻟﻤﻘﺎﻣﺎت اﻻرﺑﻊ«‪ ،‬و »رﺳﺎﻟـﮥ اﻟﻄﯿﻒ« اﻟﻤﺸـﻬﻮرة‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﺧﻠﻒ ﻟﻤﺎ ﻣﺎت ﺗﺮﮐـﮥ ﻋﻈﯿﻤﮥ ﺑﻨﺤﻮ‬‫أﻟﻔﯽ أﻟﻒ درﻫﻢ ﺗﺴﻠﻤﻬﺎ اﺑﻨﻪ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ و ﻣﺤﻘﻬﺎ و ﻣﺎت ﺻﻌﻠﻮﮐﺎ ]‪.[1‬‬‫)در »ﮐﺸﻒ اﻟﻐﻤﻪ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﻪ اﻻﺋﻤﻪ« ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ رﺳﺎﻟﻪ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻓﺮﻣﻮده(‪:‬‬‫و وﻗﻊ اﻟﯽ رﺳﺎﻟﮥ اﺧﺮي ﻣﻦ ﮐﻼﻣﻪ أﯾﻀﺎ ﻓﯽ اﻟﺘﻔﻀﯿﻞ اﺛﺒﺘﻬﺎ أﯾﻀﺎ ﻣﺨﺘﺼﺮا أﻟﻔﺎﻇﻬﺎ‪ ،‬و ﺗﺮﺟﻤﺘﻬﺎ‪.‬‬‫رﺳﺎﻟﮥ أﺑﯽ ﻋﺜﻤﺎن ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻓﯽ اﻟﺘﺮﺟﯿﺢ و اﻟﺘﻔﻀﯿﻞ‪ ،‬ﻧﺴﺦ ﻣﻦ ﻣﺠﻤﻮع ﻟﻼﻣﯿﺮ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﻘﺘﺪر ﺑﺎﻟّﻠﻪ‪،‬‬‫ﻗﺎل ‪:‬‬‫ﻫﺬا ﮐﺘﺎب ﻣﻦ اﻋﺘﺰل اﻟﺸﮏ و اﻟﻈﻦ و اﻟﺪﻋﻮي و اﻻﻫﻮاء‪ ،‬و أﺧﺬ ﺑﺎﻟﯿﻘﯿﻦ و اﻟﺜﻘﮥ ﺑﺎﻵراء ﻣﻦ ﻃﺎﻋﮥ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺎﻋﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 92‬از ‪205‬‬‫آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﺑﺎﺟﻤﺎع اﻻﻣﮥ ﺑﻌﺪ ﻧﺒﯿﻬﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻣﻤﺎ ﺗﻀـﻤﻨﻪ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬و ﺗﺮك اﻟﻘﻮل ﺑﺎﻵراء‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﺎ ﺗﺨﻄﺊ و ﺗﺼـﯿﺐ‪ ،‬ﻻن اﻻﻣﮥ‬‫أﺟﻤﻌﺖ أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺷﺎور أﺻﺤﺎﺑﻪ ﻓﯽ اﻻﺳﺮي ﺑﺒﺪر‪ ،‬و اﺗﻔﻖ رأﯾﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﻗﺒﻮل اﻟﻔﺪاء ﻣﻨﻬﻢ ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ [1] :‬ﻓﻮات‬‫اﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪ 3‬ص ‪ 57‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪118 :‬‬‫ﻣﺎ ﮐﺎَن ﻟ َِﻨﺒِﱟﯽ َأْن َﯾُﮑﻮَن ﻟَُﻪ َأْﺳﺮي َﺣﱠﺘﯽ ﯾُﺜِْﺨَﻦ ﻓِﯽ اﻟ َْﺄْرِض‬‫]‪ [1‬اﻵﯾﮥ‪.‬‬‫ﻓﻘـﺪ ﺑﺎن ﻟﮏ أن اﻟﺮأي ﯾﺨﻄﺊ و ﯾﺼـﯿﺐ و ﻻ ﯾﻌﻄﯽ اﻟﯿﻘﯿﻦ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ اﻟﺤﺠـﮥ ﻟّﻠﻪ و ﻟﺮﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ أﺟﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـﻨﮥ ﻧﺒﯿﻬﺎ‪ ،‬و‬‫ﻧﺤﻦ ﻟﻢ ﻧـﺪرك اﻟﻨﺒﯽ و ﻻ أﺣﺪا ﻣﻦ اﺻـﺤﺎﺑﻪ اﻟﺬﯾﻦ اﺧﺘﻠﻒ اﻻﻣﮥ ﻓﯽ اﺣﻘﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻨﻌﻠﻢ اﯾﻬﻢ اوﻟﯽ ﻓﻨﮑﻮن ﻣﻌﻬﻢ ﮐﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ُﮐﻮﻧُﻮا‬‫َﻣَﻊ اﻟﱠﺼﺎِدﻗِﯿَﻦ‬‫]‪ [2‬و ﻧﻌﻠﻢ اﯾﻬﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺎﻃﻞ ﻓﻨﺠﺘﻨﺒﻬﻢ ﮐﻤﺎ ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و اﻟﱠﻠُﻪ َأْﺧَﺮَﺟُﮑْﻢ ﻣِْﻦ ﺑ ُُﻄﻮِن ُأﱠﻣﻬﺎﺗُِﮑْﻢ ﻻ َﺗْﻌَﻠُﻤﻮَن َﺷﯿْﺌًﺎ‬‫]‪ [3‬ﺣﺘﯽ ادرﮐﻨﺎ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻄﻠﺒﻨﺎ ﻣﻌﺮﻓـﮥ اﻟـﺪﯾﻦ و اﻫﻠﻪ و اﻫﻞ اﻟﺼـﺪق‪ ،‬ﻓﻮﺟـﺪﻧﺎ اﻟﻨﺎس ﻣﺨﺘﻠﻔﯿﻦ‪ ،‬ﯾﺒﺮا ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﻣﻦ ﺑﻌﺾ‪ ،‬و ﯾﺠﻤﻌﻬﻢ ﻓﯽ ﺣﺎل‬‫اﺧﺘﻼﻓﻬﻢ ﻓﺮﯾﻘﺎن‪:‬‬‫أﺣﺪﻫﻤﺎ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬أن اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﺎت و ﻟﻢ ﯾﺴﺘﺨﻠﻒ أﺣﺪا‪ ،‬و ﺟﻌﻞ ذﻟﮏ اﻟﯽ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﯾﺨﺘﺎروﻧﻪ ﻓﺎﺧﺘﺎروا أﺑﺎ ﺑﮑﺮ‪.‬‬‫و اﻵﺧﺮون ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﺳﺘﺨﻠﻒ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬ﻓﺠﻌﻠﻪ ﻟﻠﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﻌﺪه‪.‬‬‫و ادﻋﯽ ﮐﻞ ﻓﺮﯾﻖ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺤﻖ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ رأﯾﻨﺎ ذﻟﮏ وﻗﻔﻨﺎ اﻟﻔﺮﯾﻘﯿﻦ‪ ،‬ﻟﻨﺒﺤﺚ و ﻧﻌﻠﻢ اﻟﻤﺤﻖ ﻣﻦ اﻟﻤﺒﻄﻞ‪.‬‬‫ﻓﺴﺄﻟﻨﺎﻫﻢ ﺟﻤﯿﻌﺎ ﻫﻞ ﻟﻠﻨﺎس ﺑـﺪ ﻣﻦ وال ﯾﻘﯿﻢ أﻋﯿﺎدﻫﻢ‪ ،‬و ﯾﺠﺒﯽ زﮐﺎﺗﻬﻢ و ﯾﻔﺮﻗﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺴـﺘﺤﻘﻬﺎ‪ ،‬و ﯾﻘﻀـﯽ ﺑﯿﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﯾﺄﺧـﺬ ﻟﻀـﻌﯿﻔﻬﻢ ﻣﻦ‬‫ﻗﻮﯾﻬﻢ‪ ،‬و ﯾﻘﯿﻢ ﺣﺪودﻫﻢ؟‬‫ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻻ ﺑﺪ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻓﻘﻠﻨﺎ‪ :‬ﻫﻞ ﻻﺣﺪ أن ﯾﺨﺘﺎر أﺣﺪا ﻓﯿﻮﻟﯿﻪ ﺑﻐﯿﺮ ﻧﻈﺮ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﺳﻨﮥ ﻧﺒﯿﻪ؟‬‫ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻻ ﯾﺠﻮز ذﻟﮏ اﻻ ﺑﺎﻟﻨﻈﺮ‪ [1] .‬اﻻﻧﻔﺎل‪.67 -‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪.119 -‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻨﺤﻞ‪.78 -‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪119 :‬‬‫ﻓﺴﺄﻟﻨﺎﻫﻢ ﺟﻤﯿﻌﺎ ﻋﻦ اﻻﺳﻼم اﻟﺬي أﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎﻟﻮا‪ :‬اﻧﻪ ﺷـﻬﺎدﺗﺎن‪ ،‬و اﻻﻗﺮار ﺑﻤﺎ ﺟﺎء ﺑﻪ ﻣﻦ ﻋﻨـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﺼـﻠﻮة‪ ،‬و اﻟﺼﻮم و اﻟﺤـﺞ ﺑﺸـﺮط اﻻﺳـﺘﻄﺎﻋﮥ‪ ،‬و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﺎﻟﻘﺮآن ﯾﺤﻞ ﺣﻼﻟﻪ و‬‫ﯾﺤﺮم ﺣﺮاﻣﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ذﻟﮏ ﻣﻨﻬﻢ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺳﺄﻟﻨﺎﻫﻢ ﻫﻞ ﻟّﻠﻪ ﺧﯿﺮة ﻣﻦ ﺧﻠﻘﻪ اﺻﻄﻔﺎﻫﻢ و اﺧﺘﺎرﻫﻢ؟ ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ‪.‬‬‫ﻓﻘﻠﻨﺎ ﻣﺎ ﺑﺮﻫﺎﻧﮑﻢ؟ ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ) :‬و َرﺑﱡَﮏ َﯾْﺨﻠُُﻖ ﻣﺎ َﯾﺸﺎُء َو َﯾْﺨﺘﺎُر(‬‫]‪.[1‬‬‫ﻓﺴﺄﻟﻨﺎﻫﻢ ﻣﻦ اﻟﺨﯿﺮة؟ ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻫﻢ اﻟﻤﺘﻘﻮن‪.‬‬‫ﻓﻘﻠﻨﺎ‪ :‬ﻣﺎ ﺑﺮﻫﺎﻧﮑﻢ؟ ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ِ) :‬إ ﱠن َأْﮐَﺮَﻣُﮑْﻢ ِﻋﻨَْﺪ اﻟﱠﻠِﻪ َأﺗ ْﻘﺎُﮐْﻢ(‬‫]‪.[2‬‬‫ﻓﻘﻠﻨﺎ‪ :‬ﻫﻞ ﻟّﻠﻪ ﺧﯿﺮة ﻣﻦ اﻟﻤﺘﻘﯿﻦ؟ ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ اﻟﻤﺠﺎﻫـﺪون‪ ،‬ﺑـﺪﻟﯿﻞ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ) :‬ﻓﱠﻀَﻞ اﻟﱠﻠُﻪ اﻟ ُْﻤﺠﺎِﻫـ ِﺪﯾَﻦ ﺑ َِﺄﻣْﻮاﻟ ِِﻬْﻢ َو َأﻧ ُْﻔِﺴـ ِﻬْﻢ َﻋَﻠﯽ اﻟ ْﻘﺎِﻋـ ِﺪﯾَﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 93‬از ‪205‬‬‫َدَرَﺟًﮥ(‬‫]‪.[3‬‬‫ﻓﻘﻠﻨـﺎ‪ :‬ﻫﻞ ﻟّﻠﻪ ﺧﯿﺮة ﻣﻦ اﻟﻤﺠﺎﻫـﺪﯾﻦ؟ ﻗﺎﻟﻮا ﺟﻤﯿﻌﺎ‪ :‬ﻧﻌﻢ اﻟﺴﺎﺑﻘﻮن ﻣﻦ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ اﻟﯽ اﻟﺠﻬﺎد‪ ،‬ﺑـﺪﻟﯿﻞ ﻗﻮﻟﻪ‪) :‬ﻻ َﯾْﺴـ َﺘِﻮي ﻣِﻨُْﮑْﻢ َﻣْﻦ َأﻧ َْﻔَﻖ ﻣِْﻦ‬‫َﻗﺒِْﻞ اﻟ َْﻔﺘِْﺢ َو ﻗﺎَﺗَﻞ(‬‫]‪ [4‬اﻵﯾﮥ‪:‬‬‫ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ذﻟﮏ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻻﺟﻤﺎﻋﻬﻢ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻋﻠﻤﻨﺎ أن ﺧﯿﺮة اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺧﻠﻘﻪ اﻟﻤﺠﺎﻫﺪون اﻟﺴﺎﺑﻘﻮن اﻟﯽ اﻟﺠﻬﺎد‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﻠﻨـﺎ‪ :‬ﻫـﻞ ﻟّﻠﻪ ﺧﯿﺮة ﻣﻨﻬﻢ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬أﮐﺜﺮﻫﻢ ﻋﻨﺎءا ﻓﯽ اﻟﺠﻬﺎد‪ ،‬و ﻃﻌﻨﺎ‪ ،‬و ﺿـﺮﺑﺎ‪ ،‬و ﻗﺘﻼ ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺑـﺪﻟﯿﻞ ﻗﻮﻟﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ [1] :‬اﻟﻘﺼﺺ‪.68 -‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺠﺮات‪.13 -‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻨﺴﺎء‪.95 -‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺤﺪﯾﺪ‪.10 -‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪120 :‬‬‫)َﻓَﻤْﻦ َﯾْﻌَﻤْﻞ ﻣِﺜْﻘﺎَل َذﱠرٍة َﺧﯿْﺮًا َﯾَﺮُه(‬‫]‪َ) [1‬و ﻣﺎ ﺗَُﻘﱢﺪُﻣﻮا ﻟ َِﺄﻧ ُْﻔِﺴُﮑْﻢ ﻣِْﻦ َﺧﯿٍْﺮ َﺗِﺠُﺪوُه ِﻋﻨَْﺪ اﻟﱠﻠِﻪ(‬‫]‪.[2‬‬‫ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻋﻠﻤﻨﺎه‪ ،‬و ﻋﺮﻓﻨﺎ أن ﺧﯿﺮة اﻟﺨﯿﺮة أﮐﺜﺮﻫﻢ ﻓﯽ اﻟﺠﻬﺎد ﻋﻨﺎءا‪ ،‬و أﺑﺬﻟﻬﻢ ﻟﻨﻔﺴﻪ ﻓﯽ ﻃﺎﻋﮥ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و أﻗﺘﻠﻬﻢ ﻟﻌﺪوه‪.‬‬‫ﻓﺴﺄﻟﻨـﺎﻫﻢ ﻋﻦ ﻫـﺬﯾﻦ اﻟﺮﺟﻠﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬أﯾﻬﻤـﺎ أﮐﺜﺮ ﻋﻨـﺎءا ﻓﯽ اﻟﺤﺮب‪ ،‬و أﺣﺴﻦ ﺑﻼـء ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﱠﻠﻪ‪،‬‬‫ﻓـﺄﺟﻤﻊ اﻟﻔﺮﯾﻘـﺎن ﻋﻠﯽ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬اﻧﻪ ﮐﺎن أﮐﺜﺮ ﻃﻌﻨﺎ‪ ،‬و ﺿـﺮﺑﺎ‪ ،‬و أﺷـﺪ ﻗﺘﺎﻻ‪ ،‬و أذب ﻋﻦ دﯾﻦ اﻟﱠﻠﻪ و‬‫رﺳﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪.‬‬‫ﻓﺜﺒﺖ ﺑﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎه ﻣﻦ اﺟﻤﺎع اﻟﻔﺮﯾﻘﯿﻦ‪ ،‬و دﻻﻟﮥ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﺴﻨﮥ‪ ،‬أن ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم أﻓﻀﻞ‪.‬‬‫و ﺳﺄﻟﻨﺎﻫﻢ ﺛﺎﻧﯿﺎ ﻋﻦ ﺧﯿﺮﺗﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺘﻘﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻫﻢ اﻟﺨﺎﺷﻮن ﺑﺪﻟﯿﻞ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ) :‬و ُأْزﻟ َِﻔِﺖ اﻟ َْﺠﱠﻨُﮥ ﻟ ِﻠُْﻤﱠﺘِﻘﯿَﻦ َﻏﯿَْﺮ ﺑَِﻌﯿٍﺪ(‬‫]‪ .. ،[3‬اﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪َ) :‬ﻣْﻦ َﺧِﺸَﯽ اﻟﱠﺮْﺣﻤَﻦ ﺑ ِﺎﻟ َْﻐﯿِْﺐ(‬‫]‪ ،[4‬و ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ) :‬و ِذْﮐﺮًا ﻟ ِﻠُْﻤﱠﺘِﻘﯿَﻦ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﯾْﺨَﺸْﻮَن َرﺑﱠُﻬْﻢ(‬‫]‪.[5‬‬‫ﺛﻢ ﺳﺄﻟﻨﺎﻫﻢ ﺟﻤﯿﻌﺎ ﻣﻦ أﻋﻠﻢ اﻟﻨﺎس؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬أﻋﻠﻤﻬﻢ ﺑﺎﻟﻌـﺪل‪ ،‬و أﻫـﺪاﻫﻢ اﻟﯽ اﻟﺤﻖ‪ ،‬و أﺣﻘﻬﻢ أن ﯾﮑﻮن ﻣﺘﺒﻮﻋﺎ‪ ،‬و ﻻ ﯾﮑﻮن ﺗﺎﺑﻌﺎ ﺑﺪﻟﯿﻞ ﻗﻮﻟﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ) :‬ﯾْﺤُﮑُﻢ ﺑ ِِﻪ َذوا َﻋْﺪٍل ﻣِﻨُْﮑْﻢ(‬‫]‪ [6‬ﻓﺠﻌﻞ اﻟﺤﮑﻮﻣﮥ اﻟﯽ أﻫﻞ اﻟﻌﺪل‪ ،‬ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ذﻟﮏ ﻣﻨﻬﻢ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺳﺄﻟﻨﺎﻫﻢ ﻋﻦ أﻋﻠﻢ اﻟﻨﺎس ﺑﺎﻟﻌﺪل ﻣﻦ ﻫﻮ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬أدﻟﻬﻢ ﻋﻠﯿﻪ‪ [1] .‬اﻟﺰﻟﺰال‪.7 -‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﻘﺮة‪.110 -‬‬‫]‪ [3‬ق‪.31 -‬‬‫]‪ [4‬ق‪.33 -‬‬‫]‪ [5‬اﻻﻧﺒﯿﺎء‪.49 -48 -‬‬‫]‪ [6‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.95 -‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 94‬از ‪205‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪121 :‬‬‫ﻗﻠﻨـﺎ‪ :‬ﻣﻦ أدل اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯿﻪ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬أﻫـﺪاﻫﻢ اﻟﯽ اﻟﺤﻖ‪ ،‬و أﺣﻘﻬﻢ أن ﯾﮑﻮن ﻣﺘﺒﻮﻋﺎ‪ ،‬و ﻻ ﯾﮑﻮن ﺗﺎﺑﻌﺎ‪ ،‬ﺑـﺪﻟﯿﻞ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ) :‬أ َﻓَﻤْﻦ َﯾْﻬـِﺪي ِإﻟَﯽ‬‫اﻟ َْﺤﱢﻖ(‬‫اﻵﯾﮥ ]‪.[1‬‬‫ﻓـﺪل ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﺳـﻨﮥ ﻧﺒﯿﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و اﻻﺟﻤﺎع‪ ،‬ان أﻓﻀﻞ اﻻﻣـﮥ ﺑﻌﺪ ﻧﺒﯿﻬﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﮐﺎن‬‫اﮐﺜﺮﻫﻢ ﺟﻬﺎدا‪ ،‬و إذا ﮐﺎن اﮐﺜﺮﻫﻢ ﺟﻬﺎدا ﮐﺎن اﺗﻘﺎﻫﻢ‪ ،‬و إذا ﮐﺎن اﺗﻘﺎﻫﻢ ﮐﺎن اﺧﺸﺎﻫﻢ‪ ،‬و إذا ﮐﺎن اﺧﺸﺎﻫﻢ ﮐﺎن اﻋﻠﻤﻬﻢ‪ ،‬و إذا ﮐﺎن اﻋﻠﻢ‬‫ﮐﺎن ادل ﻋﻠﯽ اﻟﻌـﺪل‪ ،‬و إذا ﮐﺎن ادل ﮐﺎن اﻫـﺪي اﻻﻣـﮥ اﻟﯽ اﻟﺤﻖ‪ ،‬و إذا ﮐﺎن اﻫـﺪي ﮐﺎن اوﻟﯽ ان ﯾﮑﻮن ﻣﺘﺒﻮﻋﺎ‪ ،‬و ان ﯾﮑﻮن ﺣﺎﮐﻤﺎ‪ ،‬ﻻ‬‫ﺗﺎﺑﻌﺎ‪ ،‬و ﻻ ﻣﺤﮑﻮﻣﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫و اﺟﺘﻤﻌﺖ اﻻﻣـﮥ ﺑﻌﺪ ﻧﺒﯿﻬﺎ اﻧﻪ ﺧﻠﻒ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ذﮐﺮه‪ ،‬و اﻣﺮﻫﻢ ﺑﺎﻟﺮﺟﻮع إﻟﯿﻪ إذا ﻧﺎﺑﻬﻢ اﻣﺮ‪ ،‬و اﻟﯽ ﺳـﻨﮥ ﻧﺒﯿﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﯿﺘﺪﺑﺮوﻧﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﯾﺴﺘﻨﺒﻄﻮن ﻣﻨﻬﻤﺎ ﻣﺎ ﯾﺰول ﺑﻪ اﻻﺷﺘﺒﺎه‪ ،‬و إذا ﻗﺮء ﻗﺎرﺋﻬﻢ‪َ) :‬و َرﺑﱡَﮏ َﯾْﺨﻠُُﻖ ﻣﺎ َﯾﺸﺎُء َو َﯾْﺨﺘﺎُر(‬‫]‪.[2‬‬‫ﻓﯿﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬اﺛﺒﺘﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻘﺮأ‪ِ) :‬إﱠن َأْﮐَﺮَﻣُﮑْﻢ ِﻋﻨَْﺪ اﻟﱠﻠِﻪ َأﺗ ْﻘﺎُﮐْﻢ(‬‫]‪ [3‬و ﻓﯽ ﻗﺮاءة اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ :‬ان ﺧﯿﺮﮐﻢ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ أﺗﻘﺎﮐﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻘﺮأ‪َ) :‬و ُأْزﻟ َِﻔِﺖ اﻟ َْﺠﱠﻨُﮥ ﻟ ِﻠُْﻤﱠﺘِﻘﯿَﻦ َﻏﯿَْﺮ ﺑَِﻌﯿٍﺪ(‬‫)ﻫﺬا ﻣﺎ ﺗُﻮَﻋُﺪوَن ﻟ ُِﮑﱢﻞ َأﱠواٍب َﺣِﻔﯿٍﻆ(‬‫)َﻣْﻦ َﺧِﺸَﯽ اﻟﱠﺮْﺣﻤَﻦ ﺑ ِﺎﻟ َْﻐﯿِْﺐ(‬‫]‪ [4‬ﻓﺪﻟﺖ اﻵﯾﮥ ﻋﻠﯽ ان اﻟﻤﺘﻘﯿﻦ ﻫﻢ اﻟﺨﺎﺷﻮن‪.‬‬‫ﺛﻢ ﯾﻘﺮأ ﺣﺘﯽ إذا ﺑﻠﻎ اﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ِ) :‬إﱠﻧﻤﺎ َﯾْﺨَﺸﯽ اﻟﱠﻠَﻪ ﻣِْﻦ ِﻋﺒﺎِدِه اﻟ ُْﻌَﻠﻤﺎُء(‬‫]‪ [5‬ﻓﯿﻘﺎل‪ :‬اﻗﺮا ﺣﺘﯽ ﻧﻨﻈﺮ‪ ،‬ﻫﻞ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻓﻀﻞ ﻣﻦ ﻏﯿﺮﻫﻢ أم ﻻ؟ ﺣﺘﯽ إذا ﺑﻠﻎ اﻟﯽ ]‪ [1‬ﯾﻮﻧﺲ‪.35 -‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻘﺼﺺ‪.48 -‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺤﺠﺮات‪.13 -‬‬‫]‪ [4‬ق‪.33 -32 -31 -‬‬‫]‪ [5‬ﻓﺎﻃﺮ‪.28 -‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪122 :‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪) :‬ﻗُْﻞ َﻫْﻞ َﯾْﺴَﺘِﻮي اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﯾْﻌَﻠُﻤﻮَن َو اﻟﱠِﺬﯾَﻦ ﻻ َﯾْﻌَﻠُﻤﻮَن(‬‫]‪ [1‬ﻋﻠﻢ ان ﻟا ﻌﻠﻤﺎء اﻓﻀﻞ ﻣﻦ ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﯾﻘﺎل‪ :‬اﻗﺮا ﻓﺎذا ﺑﻠﻎ اﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ) :‬ﯾْﺮَﻓِﻊ اﻟﱠﻠُﻪ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا ﻣِﻨُْﮑْﻢ َو اﻟﱠِﺬﯾَﻦ ُأوﺗُﻮا اﻟ ِْﻌﻠَْﻢ َدَرﺟﺎٍت(‬‫]‪ [2‬ﻗﯿﻞ ﻗﺪ دﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ ﻋﻠﯽ ان اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺪ اﺧﺘﺎر اﻟﻌﻠﻤﺎء و ﻓﻀﻠﻬﻢ و رﻓﻌﻬﻢ درﺟﺎت‪.‬‬‫و ﻗﺪ اﺟﻤﻌﺖ اﻻﻣﮥ ﻋﻠﯽ ان اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﻦ اﺻـﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﺬﯾﻦ ﯾﺆﺧﺬ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻠﻢ ﮐﺎﻧﻮا ارﺑﻌﮥ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ رﺣﻤﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎﻟﺖ ﻃﺎﺋﻔﮥ‪ :‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪.‬‬‫ﻓﺴﺄﻟﻨﺎ اﻻﻣﮥ ﻣﻦ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﻘﺪم إذا ﺣﻀﺮت اﻟﺼﻼة؟‬‫ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺆم ﺑﺎﻟﻘﻮم أﻗﺮأﻫﻢ‬‫‪ ،‬ﺛﻢ أﺟﻤﻌﻮا ﻋﻠﯽ أن اﻻرﺑﻌﮥ ﮐﺎﻧﻮا أﻗﺮأ ﻟﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻓﺴﻘﻂ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 95‬از ‪205‬‬‫ﺛﻢ ﺳﺄﻟﻨﺎ اﻻﻣﮥ أي ﻫﺆﻻء اﻻرﺑﻌﮥ أﻗﺮأ ﻟﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻓﻘﻪ ﻟﺪﯾﻨﻪ؟ ﻓﺎﺧﺘﻠﻔﻮا‪ ،‬ﻓﻮﻗﻔﻨﺎﻫﻢ ﺣﺘﯽ ﻧﻌﻠﻢ أﯾﻬﻢ أوﻟﯽ ﺑﺎﻻﻣﺎﻣﮥ‪ ،‬ﻓﺄﺟﻤﻌﻮا ﻋﻠﯽ‬‫ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻻﺋﻤﮥ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪،‬‬‫ﻓﺴﻘﻂ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و ﺑﻘﯽ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪.‬‬‫ﻓﺴﺄﻟﻨﺎ أﯾﻬﻤﺎ أوﻟﯽ ﺑﺎﻻﻣﺎﻣﮥ؟‬‫ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬إذا ﮐﺎﻧﺎ ﻋﺎﻟﻤﯿﻦ ﻓﻘﯿﻬﯿﻦ ﻗﺮﺷﯿﯿﻦ ﻓﺄﮐﺒﺮﻫﻤﺎ ﺳﻨﺎ‪،‬‬‫و أﻗـﺪﻣﻬﻤﺎ ﻫﺠﺮة ﻓﺴـﻘﻂ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﺑﻘﯽ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ أﺣﻖ ﺑﺎﻻﻣﺎﻣﮥ ﻟﻤﺎ‬‫أﺟﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﻪ اﻻﻣﮥ‪ ،‬و ﻟﺪﻻﻟﮥ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﺴﻨﮥ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻫﺬا آﺧﺮ رﺳﺎﻟﮥ ]‪ [1‬اﻟﺰﻣﺮ‪.9 -‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺠﺎدﻟﮥ‪11 -‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪123 :‬‬‫أﺑﯽ ﻋﺜﻤﺎن ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ اﻟﺠﺎﺣﻆ ]‪[1‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ در »رﺳﺎﻟﻪ ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ« اﺳﺎس اﻋﺘﻘﺎدات اﻫﻞ ﺳﻨﺖ را ﻗﻠﻊ ﮐﺮده‬‫)و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺮ ﻣﺤﺾ اﻇﻬﺎر ﺣﻖ در اﻓﻀـﻠﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم اﮐﺘﻔﺎء و اﻗﺘﺼﺎر ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ در ﮐﺘﺎب‬‫»ﻋﺒﺎﺳـﯿﻪ« در اﻇﻬﺎر ﮐﻤﺎل ﻋﺪل و اﻧﺼﺎف ﺣﻀـﺮت أﺑﯽ ﺑﮑﺮ در ﻣﻨﻊ ﻓﺪك و ﻣﻮاﻓﻘﺖ آن اﻣﺎم رﺷﯿﺪ ﺑﺎ ﻗﺮآن ﻣﺠﯿﺪ ﻫﻢ ﺳﻌﯽ ﺑﻠﯿﻎ ﻧﻤﻮده‪،‬‬‫ﻗﻠﻊ اﺳﺎس ﻣﺬﻫﺐ ﺣﻀﺮات ﺳﻨﯿﻪ ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺗﺰوﯾﻘﺎﺗﺸﺎن را در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺑﺂب رﺳﺎﻧﯿﺪه‪ ،‬و ﺑﺎ ﺧﺎك ﺳﯿﺎه ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫ﮐﻤـﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ رازي ﺑﻌﻨـﺎد ﺟﺎﺣﻆ در ﻗـﺪح ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ دﺳﺖ اﻧـﺪازد‪ ،‬و از اﻓﺎدات ﻣﺘﯿﻨﻪ او در ﻫﺘﮏ ﺳﺘﺮ ﺣﻀـﺮت أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‬‫ﻏﺾ ﺑﺼﺮ و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ ﺳﺎزد‪.‬‬‫ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﮐﻪ ﺑﻌﺾ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻤﯿﻠﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻠﯿﻠﻪ او ﺑﺮ زﺑﺎن اﺋﻤﻪ ﻗﻮم آﻧﻔﺎ ﺷﻨﯿﺪي و ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﻫﻢ ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ‬‫ﺟﻨﺎب او ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ در ﮐﺘﺎب »ﺷﺎﻓﯽ« ﻓﺮﻣﻮده(‪:‬‬‫ﻓﺎن ﻗﯿﻞ إذا ﮐﺎن اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻗـﺪ ﺣﮑﻢ ﺑﺨﻄﺎء ﻓﯽ دﻓﻊ ﻓﺎﻃﻤـﮥ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟﺴـﻼم ﻋﻦ اﻟﻤﯿﺮاث و اﺣﺘـﺞ ﺑﺨﺒﺮ ﻻ ﺣﺠـﮥ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﺑﺎل اﻻﻣﮥ أﻗّﺮﺗﻪ ﻋﻠﯽ‬‫ﻫﺬا اﻟﺤﮑﻢ‪ ،‬و ﻟﻢ ﺗﻨﮑﺮ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻓﯽ رﺿﺎﺋﻬﺎ و اﻣﺴﺎﮐﻬﺎ دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﺻﻮاﺑﻪ‪.‬‬‫ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﻗﺪ ﻣﻀـﯽ ان ﺗﺮك اﻟﻨﮑﯿﺮ ﻻ ﯾﮑﻮن دﻟﯿﻞ اﻟﺮﺿﺎ‪ ،‬اﻻ ﻓﯽ اﻟﻤﻮﺿﻊ اﻟﺬي ﻻ ﯾﮑﻮن ﻟﻪ وﺟﻪ ﺳﻮي اﻟﺮﺿﺎ‪ ،‬و ﺑّﯿﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﺑﯽ‬‫ﺑﮑﺮ ﻫﺬا اﻟﻤﻮﺿﻊ ﺑﯿﺎﻧﺎ ﺷﺎﻓﯿﺎ ]‪ [1] .[2‬ﮐﺸﻒ اﻟﻐﻤﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻﺋﻤﮥ ج ‪ 1‬ص ‪ 39 -36‬ط ﺗﺒﺮﯾﺰ‬‫]‪ [2‬ﻓﯽ اﻟﻤﻄﺒﻮﻋـﮥ ﺑﺎﻟﻨﺠﻒ ﺟﻤﻠـﮥ و ﺑﯿﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم اﻟﺦ ﻫﮑﺬا‪ :‬ﻋﻠﯽ اﻧﺎ ﻗﺪ ﺑﯿﻨﺎ ﻣﺎ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ ان اﻟﻨﮑﯿﺮ ﮐﺎن واﻗﻌﺎ ﻣﻦ ﻓﺎﻃﻤﮥ )ع( ﺑﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎه‬‫ﻣﻦ ﺧﻄﺒﺘﻬﺎ و ﻫﺠﺮاﻧﻬﺎ ﻟﻪ اﻟﯽ أن ﻣﺎﺗﺖ راﺟﻊ ص ‪ 144‬ﻣﻦ اﻟﺠﺰء اﻟﺜﺎﻟﺚ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪124 :‬‬‫و ﻗﺪ أﺟﺎب اﺑﻮ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﺒﺎﺳﯿﮥ« ﻋﻦ ﻫﺬا اﻟﺴﺆال ﺟﻮاﺑﺎ ﺟﯿﺪ اﻟﻤﻌﻨﯽ و اﻟﻠﻔﻆ ﻧﺤﻦ ﻧﺬﮐﺮه ﻋﻠﯽ وﺟﻬﻪ ﻟﯿﻘﺎﺑﻞ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ‬‫ﮐﻼﻣﻪ ﻓﯽ »اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿﮥ« و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻗـﺪ زﻋﻢ أﻧﺎس ان اﻟـﺪﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﺻـﺪق ﺧﺒﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺑﺎ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ ﻓﯽ ﻣﻨﻊ اﻟﻤﯿﺮاث و ﺑﺮاءة ﺳﺎﺣﺘﻬﻤﺎ‪ ،‬ﺗﺮك اﺻـﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﻨﮑﯿﺮ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫ﺛـﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ﻓﯿﻘـﺎل ﻟﻬـﻢ‪ :‬ﻟﺌﻦ ﮐـﺎن ﺗﺮك اﻟﻨﮑﯿﺮ دﻟﯿﻼـ ﻋﻠﯽ ﺻـﺪﻗﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻟﯿﮑـﻮﻧﻦ ﺗﺮك اﻟﻨﮑﯿﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﻈﻠﻤﯿﻦ ﻣﻨﻬﻤـﺎ‪ ،‬و اﻟﻤﺤﺘﺠﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻤـﺎ‪ ،‬و‬‫اﻟﻤﻄﺎﻟﺒﯿﻦ ﻟﻬﻤﺎ دﻟﯿﻼ ﻋﻠﯽ ﺻﺪق دﻋﻮﺗﻬﻢ‪ ،‬و اﺳﺘﺤﺴﺎن ﻣﻘﺎﻟﺘﻬﻢ‪ ،‬ﻻ ﺳﯿﻤﺎ و ﻗﺪ ﻃﺎﻟﺖ ﺑﻪ اﻟﻤﻨﺎﺟﺎة‪ ،‬و ﮐﺜﺮت اﻟﻤﺮاﺟﻌﮥ و اﻟﻤﻼﺣﺎة‪ ،‬و ﻇﻬﺮت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 96‬از ‪205‬‬‫اﻟﺸﮑﯿﮥ‪ ،‬و اﺷﺘﺪت اﻟﻤﻮﺟﺪة‪ ،‬و ﻗﺪ ﺑﻠﻎ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺣﺘﯽ اﻧﻬﺎ أوﺻﺖ ان ﻻ ﯾﺼﻠﯽ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و‬‫ﻟﻘـﺪ ﮐـﺎﻧﺖ ﻗﺎﻟﺖ ﻟﻪ ﺣﯿﻦ أﺗﺘﻪ ﻃﺎﻟﺒـﮥ ﺣﻘﻬﺎ و ﻣﺤﺘﺠـﮥ ﺑﺮﻫﻄﻬﺎ‪ :‬ﻣﻦ ﯾﺮﺛﮏ ﯾﺎ اﺑﺎ ﺑﮑﺮ إذا ﻣﺖ؟ ﻗﺎل‪ :‬أﻫﻠﯽ و وﻟـﺪي‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﻓﻤﺎ ﺑﺎﻟﻨﺎ ﻻ ﻧﺮث‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻤـﺎ ﻣﻨﻌﻬﺎ ﻣﯿﺮاﺛﻬﺎ‪ ،‬و ﺑﺨﺴـﻬﺎ ﺣﻘﻬﺎ‪ ،‬و اﻋﺘﻞ ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﺟﻠـﺢ ﻓﯽ اﻣﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﻋﺎﯾﻨﺖ اﻟﺘﻬﻀﻢ‪ ،‬و أﯾﺴﺖ ﻣﻦ‬‫اﻟﻨﺰوع‪ ،‬و وﺟﺪت ﻣﺲ اﻟﻀﻌﻒ‪ ،‬و ﻗﻠﮥ اﻟﻨﺎﺻﺮ‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻻدﻋﻮن اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻻدﻋﻮن اﻟﱠﻠﻪ ﻟﮏ‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ اﮐﻠﻤﮏ اﺑﺪا‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ أﻫﺠﺮك اﺑﺪا‪.‬‬‫ﻓـﺎن ﯾﮑﻦ ﺗﺮك اﻟﻨﮑﯿﺮ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ دﻟﯿﻼـ ﻋﻠﯽ ﺻﻮاب ﻣﻨﻌﻪ‪ ،‬ان ﻓﯽ ﺗﺮك اﻟﻨﮑﯿﺮ ﻋﻠﯽ ﻓﺎﻃﻤـﮥ دﻟﯿﻼـ ﻋﻠﯽ ﺻﻮاب ﻃﻠﺒﻬـﺎ‪ ،‬و أدﻧﯽ ﻣﺎ ﮐﺎن‬‫ﯾﺠﺐ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻓﯽ ذﻟـﮏ‪ ،‬ﺗﻌﺮﯾﻔﻬـﺎ ﻣﺎ ﺟﻬﻠﺖ‪ ،‬و ﺗـﺬﮐﯿﺮﻫﺎ ﻣﺎ ﻧﺴـﯿﺖ‪ ،‬و ﺻـﺮﻓﻬﺎ ﻋﻦ اﻟﺨﻄﺎء‪ ،‬و رﻓﻊ ﻗـﺪرﻫﺎ ﻋﻦ اﻟﺒـﺬاء‪ ،‬و ان ﺗﻘﻮل ﻫﺠﺮا‪ ،‬و‬‫ﺗﺠﻮرا ]‪ [1‬ﻋﺎدﻻ‪ ،‬و ﺗﻘﻄﻊ و اﺻﻼ‪ [1] .‬ﻫﺬا ﻋﻠﯽ زﻋﻢ اﻟﻤﺼﻮﺑﯿﻦ ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و اﻻ ﻫﯽ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟﺴـﻼم ﻣﻌﺼﻮﻣﮥ ﻋﻦ وﺻـﻤﮥ اﻟﺨﻄﺎء‪ ،‬ﻣﻔﻄﻮﻣﮥ‬‫ﻋﻦ زﻟﻞ اﻻﻫﻮاء‪ ،‬ﺗﺒﺘﻠﺖ ﻋﻦ دﻧﺲ اﻟﻄﺒﯿﻌﮥ‪ ،‬ﻓﯿﺎ ﻟﻬﺎ ﻣﻦ رﺗﺒﮥ رﻓﯿﻌﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪125 :‬‬‫ﻓـﺎذا ﻟﻢ ﻧﺠـﺪﻫﻢ أﻧﮑﺮوا ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺼـﻤﯿﻦ ﺟﻤﯿﻌـﺎ‪ ،‬ﻓﻘـﺪ ﺗﮑﺎﻓﺄت اﻻﻣﻮر‪ ،‬و اﺳـﺘﻮت اﻻﺳـﺒﺎب‪ ،‬و اﻟﺮﺟﻮع اﻟﯽ أﺻﻞ ﺣﮑﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﻮارﯾﺚ‬‫أوﻟﯽ ﺑﻨﺎ و ﺑﮑﻢ و أوﺟﺐ ﻋﻠﯿﻨﺎ و ﻋﻠﯿﮑﻢ‪.‬‬‫و ان ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﮐﯿﻒ ﯾﻈﻦ ﺑﺄﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻇﻠﻤﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﺘﻌﺪي ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﻠﻤﺎ ازدادت ﻓﺎﻃﻤﮥ ﻋﻠﯿﻪ ﻏﻠﻈﮥ ازداد ﻟﻬﺎ ﻟﯿﻨﺎ و دﻗﮥ‪ ،‬ﺣﯿﺚ‬‫ﺗﻘﻮل‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ اﮐﻠﻤﮏ اﺑﺪا‬‫‪ ،‬ﻓﯿﻘﻮل‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ أﻫﺠﺮك اﺑﺪا‪ ،‬ﺛﻢ‬‫ﺗﻘﻮل‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻷدﻋﻮن اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﮏ‪،‬‬‫ﻓﯿﻘﻮل‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻷدﻋﻮّن اﻟﱠﻠﻪ ﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻟﻮ ﮐﺎن ﮐﺬﻟﮏ ﻟﻢ ﯾﺤﺘﻤﻞ ﻫﺬا اﻟﮑﻼم اﻟﻐﯿﻆ و اﻟﻘﻮل اﻟﺸﺪﯾﺪ ﻓﯽ دار اﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﺤﻀـﺮة ﻗﺮﯾﺶ و اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬ﻣﻊ ﺣﺎﺟﮥ اﻟﺨﻼﻓﮥ اﻟﯽ اﻟﺒﻬﺎء‬‫و اﻟﺮﻓﻌـﮥ‪ ،‬و ﻣـﺎ ﯾﺠﺐ ﻟﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﺘﻨﺰﯾﻪ و اﻟﻬﯿﺒـﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﯾﻤﻨﻌﻪ ذﻟﮏ أن ﻗﺎل ﻣﻌﺘـﺬرا و ﻣﺘﻘﺮﺑﺎ ﮐﻼم اﻟﻤﻌﻈﻢ ﻟﺤﻘﻬﺎ اﻟﻤﮑﺮم ﻟﻤﻘﺎﻣﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﺼﺎﺋﻦ‬‫ﻟﻮﺟﻬﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﻤﺘﺤﻨﻦ ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ :‬ﻣﺎ أﺣﺪ أﻋﺰ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﮏ ﻓﻘﺮا‪ ،‬و ﻻ أﺣﺐ اﻟﯽ ﻣﻨﮏ ﻏﻨﯽ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ‬‫ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻧّﺎ ﻣﻌﺸﺮ اﻻﻧﺒﯿﺎء ﻻ ﻧﺮث و ﻻ ﻧﻮرث ﻣﺎ ﺗﺮﮐﻨﺎه ﺻﺪﻗﮥ‪.‬‬‫ﻗﯿـﻞ ﻟﻬﻢ‪ :‬ﻟﯿﺲ ذﻟـﮏ ﺑـﺪﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺮاءة ﻣﻦ اﻟﻈﻠﻢ و اﻟﺴـﻼﻣﮥ ﻣﻦ اﻟﻌﻤـﺪ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﯾﺒﻠﻎ ﻣﻦ ﻣﮑﺮ اﻟﻈـﺎﻟﻢ و دﻫـﺎء اﻟﻤـﺎﮐﺮ‪ ،‬إذا ﮐـﺎن ادﯾﺒﺎ‪ ،‬و‬‫ﻟﻠﺨﺼﻮﻣﮥ ﻣﻌﺘﺎدا‪ ،‬أن ﯾﻈﻬﺮ ﮐﻼم اﻟﻤﻈﻠﻮم‪ ،‬و ذﻟّﮥ اﻟﻤﻨﺘﺼﻒ‪ ،‬و ﺣﺪب اﻟﻮاﻣﻖ‪ ،‬و ﻣﻘﮥ اﻟﻤﺤﻖ‪.‬‬‫و ﮐﯿﻒ ﺟﻌﻠﺘﻢ ﺗﺮك اﻟﻨﮑﯿﺮ ﺣﺠـﮥ ﻗﺎﻃﻌـﮥ و دﻻﻟـﮥ واﺿـﺤﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ زﻋﻤﺘﻢ ان ﻋﻤﺮ ﻗﺎل ﻋﻠﯽ ﻣﻨﺒﺮه‪ :‬ﻣﺘﻌﺘﺎن ﮐﺎﻧﺘﺎ ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ رﺳﻮل ﻟا ﱠﻠﻪ‪ :‬ﻣﺘﻌﮥ‬‫اﻟﻨﺴﺎء و ﻣﺘﻌـﮥ اﻟﺤﺞ‪ ،‬و أﻧﺎ أﻧﻬﯽ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬و اﻋﺎﻗﺐ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ ]‪ ،[1‬ﻓﻤﺎ وﺟﺪﺗﻢ أﺣﺪا أﻧﮑﺮ ﻗﻮﻟﻪ‪ ،‬و ﻻ اﺳﺘﺸﻨﻊ ﻣﺨﺮج ]‪ [1‬ﻗﻮل ﻋﻤﺮ ﺑﻬﺬا اﻟﻠﻔﻆ‪-‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﺒـﺎ‪ -‬ﻣـﺬﮐﻮر ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﺼـﺤﺎح و اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﮐﺎﻟﺒﯿﺎن و اﻟﺘﺒﯿﯿﻦ ج ‪ 2‬ص ‪ 223‬و أﺣﮑـﺎم اﻟﻘﺮآن ﻟﻠﺠﺼـﺎص ج ‪ 1‬ص ‪ -342‬و ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ ج ‪ 2‬ص ‪ 37‬و زاد اﻟﻤﻌﺎد ج ‪ 1‬ص ‪444‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪126 :‬‬‫ﻧﻬﯿﻪ‪ ،‬و ﻻ ﺧﻄﺄه ﻓﯽ ﻣﻌﻨﺎه‪ ،‬و ﻻ ﺗﻌﺠﺐ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻻ اﺳﺘﻔﻬﻤﻪ‪.‬‬‫و ﮐﯿﻒ ﺗﻘﻀﻮن ﺑﺘﺮك اﻟﻨﮑﯿﺮ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺷﻬﺪ ﻋﻤﺮ ﯾﻮم اﻟﺴﻘﯿﻔﮥ و ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‬‫أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻻﺋﻤﮥ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪،‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل ﻓﯽ ﺷﮑﺎﯾﮥ‪ :‬ﻟﻮ ﮐﺎن ﺳﺎﻟﻢ ﺣﯿﺎ ﻣﺎ ﺗﺨﺎﻟﺠﻨﯽ ﻓﯿﻪ ﺷﮏ‪ ،‬ﺣﯿﻦ اﻇﻬﺮ اﻟﺸﮏ ﻓﯽ اﺳﺘﺤﻘﺎق ﮐﻞ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﺴﺘﮥ اﻟﺬﯾﻦ ﺟﻌﻠﻬﻢ ﺷﻮري‪ ،‬و‬‫ﺳـﺎﻟﻢ ﻋﺒـﺪ ﻻـﻣﺮأة ﻣﻦ اﻻﻧﺼـﺎر‪ ،‬و ﻫﯽ أﻋﺘﻘﺘﻪ‪ ،‬و ﺣﺎزت ﻣﯿﺮاﺛﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﯾﻨﮑﺮ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻗﻮﻟﻪ ﻣﻨﮑﺮ‪ ،‬و ﻻ ﻗﺎﺑﻞ اﻧﺴﺎن ﺑﯿﻦ ﺧﺒﺮﯾﻪ و ﻻ ﺗﻌﺠﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 97‬از ‪205‬‬‫ﻣﻨﻪ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﯾﮑﻮن ﺗﺮك اﻟﻨﮑﯿﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻻ رﻏﺒﮥ ﻟﻪ‪ ،‬و ﻻ رﻫﺒﮥ ﻋﻨﺪه‪ ،‬دﻟﯿﻼ ﻋﻠﯽ ﺻﺪق ﻗﻮﻟﻪ و ﺻﻮاب ﻋﻤﻠﻪ‪.‬‬‫ﻓﺄﻣﺎ ﺗﺮك اﻟﻨﮑﯿﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﯾﻤﻠﮏ اﻟﻀـﻌﮥ‪ ،‬و اﻟﺮﻓﻌﮥ‪ ،‬و اﻻﻣﺮ‪ ،‬و اﻟﻨﻬﯽ‪ ،‬و اﻟﻘﺘﻞ‪ ،‬و اﻻﺳﺘﺤﯿﺎء‪ ،‬و اﻟﺤﺒﺲ‪ ،‬و اﻟﻄﻼق‪ ،‬ﻓﻠﯿﺲ ﺑﺤﺠﮥ ﺗﻔﯽ‪ ،‬و ﻻ‬‫دﻻﻟﮥ ﺗﻀﯽء‪.‬‬‫ﻗﺎل و ﻗﺎل ﺑﻌﻀـﻬﻢ‪ :‬ﺑﻞ اﻟـﺪﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﺻـﺪق ﻗﻮﻟﻬﻤﺎ و ﺻﻮاب ﻋﻤﻠﻬﻤﺎ اﻣﺴﺎك اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﻋﻦ ﺧﻠﻌﻬﻤﺎ و اﻟﺨﺮوج ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻫﻢ اﻟﺬﯾﻦ وﺛﺒﻮا‬‫ﻋﻠﯽ ﻋﺜﻤﺎن ﻓﯽ أﯾﺴـﺮ ﻣﻦ ﺟﺤﺪ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ و رد اﻟﻨﺼﻮص‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐﺎﻧﺎ ﮐﻤﺎ ﯾﻘﻮﻟﻮن و ﻣﺎ ﯾﺼﻔﻮن‪ ،‬ﻣﺎ ﮐﺎن ﺳﺒﯿﻞ اﻻﻣﮥ ﻓﯿﻬﻤﺎ اﻻ ﮐﺴﺒﯿﻠﻬﻢ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و‬‫ﻋﺜﻤﺎن ﮐﺎن أﻋﺰ ﻧﻔﺮا‪ ،‬و أﺷﺮف رﻫﻄﺎ‪ ،‬و اﮐﺜﺮ ﻋﺪدا و ﺛﺮوة‪ ،‬و أﻗﻮي ﻋﺪة‪.‬‬‫ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺠﺤﺪا اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻨﮑﺮ اﻟﻤﻨﺼﻮص‪ ،‬و ﻟﮑﻨﻬﻤﺎ ﺑﻌﺪ اﻗﺮارﻫﻤﺎ ﺑﺤﮑﻢ اﻟﻤﯿﺮاث‪ ،‬و ﻣﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻈﺎﻫﺮ ﻣﻦ اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ‪ ،‬ادﻋﯿﺎ رواﯾﮥ‪ ،‬و‬‫ﺗﺤﺪﺛﺎ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﺠﺎل ﮐﺬﺑﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻤﺘﻨﻊ ﻓﯽ ﺣﺠﺞ اﻟﻌﻘﻮل ﻣﺠﯿﺌﻪ‪ ،‬و ﺷـﻬﺪ ﻟﻬﻤﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻋﻠﺘﻪ ﻣﺜﻞ ﻋﻠﺘﻬﻤﺎ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻟﻌﻞ ﺑﻌﻀﻬﻢ ﮐﺎن‬‫ﯾﺮي ﺗﺼﺪﯾﻖ اﻟﺮﺟﻞ إذا ﮐﺎن ﻋﺪﻻ ﻓﯽ رﻫﻄﻪ‪ ،‬ﻣﺄﻣﻮﻧﺎ ﻓﯽ ﻇﺎﻫﺮه‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ ﻋﺮﻓﻪ ﺑﻔﺠﺮة‪ ،‬و ﻻ ﺟﺮب ﻋﻠﯿﻪ ﻏﺪرة ﻓﯿﮑﻮن ﺗﺼﺪﯾﻘﻪ‬‫ﻟﻪ ﻋﻠﯽ ﺟﻬﮥ ﺣﺴﻦ اﻟﻈﻦ و ﺗﻌﺪﯾﻞ اﻟﺸﺎﻫﺪ‪ ،‬و ﻻﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻨﻬﻢ ﯾﻌﺮف ﺣﻘﺎﺋﻖ اﻟﺤﺠﺞ‪ ،‬و اﻟﺬي ﯾﻘﻄﻊ ﺑﺸـﻬﺎدﺗﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻐﯿﺐ‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ذﻟﮏ ﺷﺒﻬﮥ ﻋﻠﯽ أﮐﺜﺮﻫﻢ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪127 :‬‬‫ﻓﻠـﺬﻟﮏ ﻗـﻞ اﻟﻨﮑﯿﺮ‪ ،‬و ﺗﻮاﮐـﻞ اﻟﻨـﺎس‪ ،‬و اﺷـﺘﺒﻪ اﻻـﻣﺮ‪ ،‬ﻓﺼـﺎر ﻻـ ﯾﺘﺨﻠﺺ اﻟﯽ ﻣﻌﺮﻓـﮥ ﺣﻖ ذﻟـﮏ ﻣﻦ ﺑـﺎﻃﻠﻪ اﻻـ اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻤﺘﻘـﺪم‪ ،‬و اﻟﻤﺆﺑﺪ‬‫اﻟﻤﺴﺘﺮﺷـﺪ‪ ،‬و ﻻﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ ﻋﺜﻤﺎن ﻓﯽ ﺻـﺪور اﻟﻌﻮام و ﻓﯽ ﻗﻠﻮب اﻟﺴـﻔﻠﮥ و اﻟﻄﻐﺎم ﻣﺎ ﮐﺎن ﻟﻬﻤﺎ ﻣﻦ اﻟﻬﯿﺒﮥ و اﻟﻤﺤﺒﮥ‪ ،‬و ﻻﻧّﻬﻤﺎ ﮐﺎﻧﺎ أﻗﻞ‬‫اﺳﺘﯿﺜـﺎرا ﺑﺎﻟﻔﯽء‪ ،‬و أﻗّﻞ ﺗﻔّﮑﻬﺎ ﺑﻤﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺷﺄن اﻟﻨﺎس اﻫﻤﺎل اﻟﺴـﻠﻄﺎن ﻣﺎ وﻓﺮ ﻋﻠﯿﻬﻢ أﻣﻮاﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺴـﺘﺄﺛﺮ ﺑﺨﺮاﺟﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻌﻄﻞ‬‫ﺛﻐﻮرﻫﻢ‪.‬‬‫و ﻻن اﻟـﺬي ﺻـﻨﻊ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﻦ ﻣﻨﻊ اﻟﻌﺘﺮة ﺣﻘﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﻌﻤﻮﻣﮥ ﻣﯿﺮاﺛﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺪ ﮐﺎن ﻣﻮاﻓﻘﺎ ﻟﺠﻠﮥ اﻟﻘﺮﯾﺶ و ﮐﺒﺮاء اﻟﻌﺮب‪ ،‬و ﻻن ﻋﺜﻤﺎن أﯾﻀﺎ ﮐﺎن‬‫ﻣﻀـﻌﻮﻓﺎ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬و ﻣﺴـﺘﺨﻔﺎ ﻟﻘﺪره‪ ،‬ﻻ ﯾﻤﻨﻊ ﺿـﯿﻤﺎ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﻤﻊ ﻋﺪوا‪ ،‬و ﻟﻘﺪ وﺛﺐ ﻧﺎس ﻋﻠﯽ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﺎﻟﺸﺘﻢ و اﻟﻘﺪح و اﻟﻘﺬف ﺑﺎﻟﺘﺸﻨﯿﻊ و‬‫اﻟﻨﮑﯿﺮ ﻻﻣﻮر‪ ،‬ﻟﻮ اﺗﯽ ﻋﻤﺮ أﺿـﻌﺎﻓﻬﺎ و ﺑﻠﻎ أﻗﺼﺎﻫﺎ ﻟﻤﺎ اﺟﺘﺮءوا ﻋﻠﯽ اﻏﺘﯿﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻀﻼ ﻋﻦ ﻣﺒﺎداﺗﻪ و اﻻﻏﺮاء ﺑﻪ و ﻣﻮاﺟﻬﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ أﻏﻠﻆ ﻋﯿﯿﻨﮥ اﺑﻦ‬‫ﺣﺼﯿﻦ ﻟﻪ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬اﻣﺎ اﻧﻪ ﻟﻮ ﮐﺎن ﻋﻤﺮ ﻟﻘﻤﻌﮏ و ﻣﻨﻌﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﯿﯿﻨﮥ‪ :‬ان ﻋﻤﺮ ﮐﺎن ﺧﯿﺮا ﻟﯽ ﻣﻨﮏ أرﻫﺒﻨﯽ ﻓﺄﻧﻘﺎﻧﯽ‪.‬‬‫ﺛـﻢ ﻗـﺎل‪ :‬و ﻟا ﻌﺠﺐ اﻧـﺎ وﺟـﺪﻧﺎ ﺟﻤﯿـﻊ ﻣﻦ ﺧﺎﻟﻔﻨـﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﯿﺮاث‪ ،‬ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻼـﻓﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﺘﺸـﺒﯿﻪ و اﻟﻘـﺪر و اﻟﻮﻋﯿـﺪ‪ ،‬ﯾﺮد ﮐـﻞ ﺻـﻨﻒ ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ‬‫أﺣـﺎدﯾﺚ ﻣﺨـﺎﻟﻔﯿﻪ و ﺧﺼﻮﻣﻪ ﻣـﺎ ﻫﻮ أﻗﺮب اﺳـﻨﺎدا و أﺻـﺢ رﺟﺎﻻـ و أﺣﺴﻦ اﺗﺼﺎﻻـ‪ ،‬ﺣﺘﯽ إذا ﺻﺎروا اﻟﯽ اﻟﻘﻮل ﻓﯽ ﻣﯿﺮاث اﻟﻨﺒﯽ‪ ،‬ﻧﺴـﺨﻮا‬‫اﻟﮑﺘﺎب و ﺧﺼﻮا اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻌﺎم ﺑﻤﺎ ﻻ ﯾـﺪاﻧﯽ ﺑﻌﺾ ﻣﺎ رووه و أﮐـﺬﺑﻮا ﻧﺎﻗﻠﯿﻪ‪ ،‬و ذﻟﮏ أن ﮐﻞ اﻧﺴﺎن ﻣﻨﻬﻢ اﻧﻤﺎ ﯾﺠﺮي اﻟﯽ ﻫﻮاه‪ ،‬و ﯾﺼﺪق ﻣﺎ‬‫واﻓﻖ رﺿﺎه ]‪ [1‬ﻣﻀﯽ ﻣﺎ أردﻧﺎ ﺣﮑﺎﯾﺘﻪ ﻣﻦ ﮐﻼم اﻟﺠﺎﺣﻆ ]‪.[2‬‬‫)از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﻠﯿﻐﻪ‪ ،‬و ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻓﺼﯿﺤﻪ‪ ،‬و اﻓﺎده رﺷﯿﻘﻪ‪ ،‬و اﺑﺎﻧﻪ ]‪ [1‬راﺟﻊ ص ‪ 303 -300‬ﻣﻦ رﺳﺎﺋﻞ اﻟﺠﺎﺣﻆ ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺗﻠﺨﯿﺺ ﻟا ﺸﺎﻓﯽ ج ‪ 3‬ص ‪ -155 -150‬ط اﻟﻨﺠﻒ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪128 :‬‬‫أﻧﯿﻘﻪ‪ ،‬و ﺗﻤﻬﯿـﺪ ﺑـﺎرع‪ ،‬و ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻧـﺎﺻﻊ‪ ،‬و ﺧﻄـﺎب ﻓﺎﺻـﻞ‪ ،‬و ﺟﻮاب ﻓﺎﺿـﻞ‪ ،‬و ﮐﻼم ﻣﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﻘﺎل زﯾﻦ و ﺑﯿﺎن رﺻـﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﺒﯿﺎن ﻣﺴـﺘﺒﯿﻦ‪ ،‬و‬‫ﺗﻮﺿـﯿﺢ واﻓﯽ‪ ،‬و ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﮐـﺎﻓﯽ‪ ،‬و ﺗـﺪﻗﯿﻖ ﺻـﺎﻓﯽ‪ ،‬و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺷـﺎﻓﯽ‪ ،‬ﺑﺮ ارﺑﺎب زاﮐﯿﻪ‪ ،‬و اﺻـﺤﺎب ﻋﻘﻮل ﺻﺎﻓﯿﻪ‪ ،‬و اذﻫﺎن وّﻗﺎده‪ ،‬و ﺧﻮاﻃﺮ‬‫ﻧّﻘـ ﺎده‪ ،‬و ﻗﺮاﺋـﺢ ﻣﺘﻨﻮره‪ ،‬و ﻏﺮاﺋﺮ ﻣﺘـﺄﻟﻘﻪ‪ ،‬واﺿـﺢ و روﺷﻦ‪ ،‬و ﻻﺋـﺢ و ﻣﺒﺮﻫﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬ﮐﻪ ﻓﺨﺮ رازي ﺑﻤﺰﯾـﺪ ﮔﺎوﺗﺎزي‪ ،‬و‬‫ﺳﻘﯿﻔﻪ ﺳﺎزي‪ ،‬ﺑﻘـﺪح و ﺟﺮح او در ﺣـﺪﯾﺚ دﺳﺖ ﻣﯽاﻧـﺪازد‪ ،‬و او را ﺻـﺪر اﻟﻤﺘﺒﻮﻋﯿﻦ ﺧﻮد ﻣﯽﺳﺎزد‪ ،‬و ﮐﺸﻒ ﻗﻨﺎع‪ ،‬و ﻫﺘﮏ اﺳـﺘﺎر‪ ،‬و‬‫ﮐﺸﻒ اﺳـﺮار‪ ،‬و اﺑﺪاء ﻋﻮار‪ ،‬از ﻗﻀﯿﻪ ﻧﺎﻣﺮﺿﯿﻪ ﻏﺼﺐ ﺣﻖ اﻃﻬﺎر‪ ،‬و ﺗﺼﺎول و ﺗﻄﺎول ﺷﯿﺨﯿﻦ ﻋﺎﻟﯽ ﻣﻘﺪار‪ ،‬ﺑﺮ ﺑﺘﻮل زﻫﺮاء ﻓﻠﺬه ﮐﺒﺪ ﺳﺮور‬‫ﻣﺨﺘﺎر ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻻﺑﺮار‪ ،‬ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ )و ﮐﺎﻟﺸﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌﮥ اﻟﻨﻬﺎر‪ ،‬و اﻟﺼﺒﺢ اﻟﻤﺸﺮق اﻟﺒﺎدي اﻻﺳﻔﺎر( ﻫﻮﯾﺪا و آﺷﮑﺎر ﻣﯽﺳﺎزد‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 98‬از ‪205‬‬‫ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﺷـﯿﺨﯿﻦ در ﺧﺒﺮ ﺧﻮد در ﻧﻔﯽ ﻣﯿﺮاث‪ ،‬از ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺻـﺪق ﻣﺮﺗﻔﻊ‪ ،‬و در دﯾـﺪه اﻓﺘﺮا و ﮐـﺬب ﻣﺴـﺘﻨﻘﻊ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺑﯿﺖ‬‫اﺧﯿـﺎر از اﯾﺸـﺎن ﻣﺘﻈﻠﻢ ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ اﯾﺸـﺎن اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﻣﻄﺎﻟﺒﻪ ﺣﻖ ﺧﻮد از اﯾﺸﺎن ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﻃﺎﻟﻪ ﻣﻨﺎﺟﺎت و‬‫اﮐﺜـﺎر ﻣﺮاﺟﻌﺖ و ﻣﻼﺣـﺎت ﭘﺮداﺧﺘﻨـﺪ‪ ،‬و ﺷـﮑﻮي و ﺷـﮑﺎﯾﺖ و ﻏﻀﺐ و ﻧﮑـﺎﯾﺖ اﯾﺸﺎن ﺷﺪﯾـﺪ ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬و ﻏﻀﺐ ﺣﻀـﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ‬‫اﻟﺴـﻼم ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ رﺳـﯿﺪ‪ ،‬ﮐﻪ وﺻـﯿﺖ ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﺮ آن ﺣﻀﺮت ﻧﻤﺎز ﻧﺨﻮاﻧﺪ‪ ،‬و از ﻗﻮل ﺟﺎﺣﻆ‪ :‬ﻓﻠﻤﺎ ﻣﻨﻌﻬﺎ ﺣﻘﻬﺎ اﻟﺦ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫اوﻟﯿﻦ وﺳـﺎده آراي ﺧﻼﻓﺖ ﻣﻨﻊ ﻣﯿﺮاث ﺣﻀـﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟّﺴـ ﻼم ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻣﻨﻊ ﺣﻖ آن ﺣﻀـﺮت و ﺑﺨﺲ ﺣﻖ آن ﺣﻀـﺮت ﻧﻤﻮد و‬‫اﻋﺘﻼـل ﮐﺮد ﺑﺮ آن ﺣﻀـﺮت‪ ،‬و ﺗﺤﻠﯿـﺞ در اﻣﺮ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﮑـﺎر ﺑﺮد‪ ،‬و ﺣﻀـﺮت ﻓـﺎﻃﻤﻪ ﻋﻠﯿﻬـﺎ اﻟّﺴـ ﻼم از ﺧﻼﻓﺖﻣـﺂب ﻣﻌﺎﯾﻨﻪ ﺗﻬﻀـﻢ‬‫ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬و آن ﺣﻀﺮت را ﯾﺄس از رﺟﻮع و ﻧﺰوع ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب‪ ،‬از اﺻﺮار ﺑﺮ اﺿﺮار اﻫﻞ ﺑﯿﺖ اﻃﻬﺎر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪129 :‬‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﺲ ﺿـﻌﻒ و ﻗﻠﺖ ﻧﺎﺻﺮ را ادراك ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﺑﺨﻄﺎب ﺧﻠﯿﻔﻪ اول ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬ﮐﻪ ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا دﻋﺎ ﺧﻮاﻫﻢ ﮐﺮد‬‫ﺧﺪا را ﺑﺮ ﺗﻮ و ﻧﯿﺰ آن ﺣﻀﺮت ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﮐﻪ ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﮐﻪ ﮐﻼم ﻧﺨﻮاﻫﻢ ﮐﺮد ﺗﻮ را ﻫﻤﯿﺸﻪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل او‪) :‬و ان ﻗﺎﻟﻮا ﮐﯿﻒ ﯾﻈﻦ ﺑﺄﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻇﻠﻤﻬﺎ( اﻟـﺦ‪ ،‬ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت أﺑﯽ ﺑﮑﺮ دﺳﺖ ﻋﺪل و اﻧﺼﺎف ﺑﺮ‬‫ﺣﻀـﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟﺴـﻼم دراز‪ ،‬و ﺑﺎب ﻣﺮاﻋﺎت ﺣﻖ و اﺣﺴﺎن و ﺻﻠﻪ آن ﺟﻨﺎب ﺑﺎز ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻗﻮل او‪) :‬و ﻗﯿﻞ ﻟﻬﻢ ﻟﯿﺲ ذﻟﮏ ﺑﺪﻟﯿﻞ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟـﺒﺮاءة ﻣﻦ اﻟﻈﻠﻢ( اﻟـﺦ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ در آﻧﮑﻪ در اﻇﻬـﺎر ﺣﻀـﺮت أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻟﯿﻦ ﻣﻘـﺎل‪ ،‬و رﻗﺖ ﺑـﺎل‪ ،‬و ﺷـﻔﻘﺖ و ﺗﺤﻨﻦ و ﺗﻌﻄﻒ‪ ،‬و‬‫رأﻓﺖ و ﺗﺤـﺪب و ﺗﻠﻄﻒ‪ ،‬دﻟﯿﻠﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﺮ ﺑﺮاﺋﺖ ﺳﺎﺣﺖ ﻋﻠﯿﺎﯾﺸﺎن از ﺻـﻔﺖ ﻋـﺪل و ﺳـﻼﻣﺖ از ﺗﻌﻤﺪ اﻧﺼﺎف‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﺴﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺾ‬‫ﻇﻠﻤﻪ ﻣـﺎﮐﺮﯾﻦ‪ ،‬و دﻫـﺎت ﺧـﺎدﻋﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﻘﻼي ﺑﺎﻟﻠـﺪاد‪ ،‬و ﻣﻌﺘﺎدﯾﻦ ﻣﺤﺎّﺟﺖ و ﻋﻨﺎد‪ ،‬اﻇﻬﺎر ﮐﻼم ﻣﻈﻠﻮم‪ ،‬و ذﻟﺖ ﻣﻨﺘﺼﻒ‪ ،‬و ﺣـﺪب واﻣﻖ‪،‬‬‫وﻣﻘﻪ ﻣﺤﻖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬‫و از اﯾﻦ اﻓﺎده ﻫﻢ اﺗﺼﺎف ﺣﻀﺮت أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﺎوﺻﺎف ﺟﻤﯿﻠﻪ و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﺟﻠﯿﻠﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از ﺑﻘﯿﻪ اﻓﺎداﺗﺶ ﺣﺎل ﮐﻤﺎل ﻓﻀﻞ‬‫و اﺟﻼـل ﺣﻀـﺮت ﺷـﯿﺨﯿﻦ ﺑﻨﻬـﺎﯾﺖ وﺿﻮح و ﻇﻬﻮر ﻣﯽرﺳـﺪ‪ ،‬و ﻋﺎﻗـﻞ ﯾﻠﻤﻌﯽ را ﻣﯽﺑﺎﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در ﻣﻨﺎﻓـﺎت ﺻـﺮﯾﺤﻪ اﯾﻦ ﮐﻼم ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬ﺑﺎ‬‫ﺧﺮاﻓﺎﺗﺶ در ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و ﺗﻘـﺪﯾﻢ و ﺗﺮﺟﯿـﺢ و ﺗﻔﻀـﯿﻞ او ﮐﻪ در ﮐﺘﺎب »ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﻪ« وارد ﮐﺮده اﻣﻌﺎن ﺑﻠﯿﻎ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﭼﺴﺎن‬‫ﻫﺮ دو ﮐﻼم ﺑﮑﻤﺎل ﺻﺮاﺣﺖ ﻣﺘﻨﺎﻗﺾ و ﻣﺘﻬﺎﻓﺖ و ﻣﺘﻀﺎد و ﻣﺘﺪاﻓﻊ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺻﺪور اﻋﺘﺮاف ﺑﻤﺪاﺋﺢ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪130 :‬‬‫از ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎ وﺻﻒ ﻋﺪاوت اﻧﺤﻀﺮت ﻋﺠﯿﺐ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﺷـﻌﺮي ﻟﻄﯿﻒ اﻧﺸﺎد ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ در آن وﺻﻒ ﻃﻠﺤﻪ و زﺑﯿﺮ ﺑﺎﺷﻘﯿﻦ و ﺗﺸﺒﯿﻪ ﺑﺲ ﻟﻄﯿﻒ در ﺣﻖ ﺣﻀﺮت ﻋﺎﺋﺸﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻤﺜﯿﻞ‬‫ﺣﻀﺮت او ﺑﻬّﺮه ﮐﻪ اراده ﮐﻨﺪ اﮐﻞ اوﻻد ﺧﻮد را ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪.‬‬‫و از ﻟﻄﺎﺋﻒ آن اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺷـﻌﺮ ﻃﺮﯾﻒ را ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺠـﺪد دﯾﻦ ﺳـﻨﯿﻪ در ﻣﺎﺋﮥ ﺗﺎﺳـﻌﻪ اﺳﺖ ﻫﻢ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »دﯾﻮان ]‪ [1‬اﻟﺤﯿﻮان« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺨﻂ ﻋﺮب ﭘﯿﺶ اﯾﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺼـﯿﺎن ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ رب ﻣﻨﺎن ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ‪ ،‬در ﻟﻐﺖ‬‫ﻫّﺮه ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و إذا ﺟﺎﻋﺖ اﻟﻬﺮة أﮐﻠﺖ أوﻻدﻫﺎ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺗﻔﻌﻞ ذﻟﮏ ﻟﻤﺤﺒﺘﻬﺎ‪ ،‬أﻧﺸﺪ اﻟﺠﺎﺣﻆ‪:‬‬‫ﺟﺎءت ﻣﻊ اﻻﺷﻘﯿﻦ ﻓﯽ ﻫﻮدج ﺗﺰﺟﯽ اﻟﯽ اﻟﺒﺼﺮة أﺟﻨﺎدﻫﺎ ]‪[2‬‬‫ﮐﺄﻧﻬﺎ ﻓﯽ ﻓﻌﻠﻬﺎ ﻫﺮة ﺗﺮﯾﺪ أن ﺗﺄﮐﻞ أوﻻدﻫﺎ‬‫اﻣﺮي ﻋﺠﯿﺐﺗﺮ از اﯾﻦ ﮐﻤﺘﺮ ﺑﮕﻮش ﮐﺴـﯽ ﺧﻮرده ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ رازي ﺟﺎﺣﻆ را در ﻗـﺪح ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﻘﺘﺪي و ﻣﺘﺒﻮع ﺧﻮد ﺳﺎزد‪ ،‬و ﻫﻢ‬‫ذﮐﺮ ادﻋﺎي ﺟﺎﺣﻆ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ را ﺑﺮ ﻧﻔﯽ ﺧﻼﻓﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﮑﻤﺎل ﺟﺴﺎرت روﺑﺮوي اﻫﻞ ﺣﻖ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 99‬از ‪205‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺘﻘﻠﯿـﺪ ﺟﺎﺣﻆ ازراء ]‪ [1] [3‬ﻗـﺎل اﻟﮑـﺎﺗﺐ اﻟﭽﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان‪ :‬و ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﻟﺸـﯿﺦ ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ اﺣﺪي ﻋﺸﺮة و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬اوﻟﻪ‪:‬‬‫اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ ﺧﺎﻟﻖ اﻟﺤﯿﻮان اﻟـﺦ ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ اﻧﻪ ﺣـﺬف ﻣﻦ ﺣﺸﻮه ﮐﺜﯿﺮا و ﻋﻮض ﻣﻨﻪ أﻣﺮﯾﻦ‪ :‬أﺣـﺪﻫﻤﺎ زﯾﺎدة ﻓﺎﺋـﺪة ﻓﯽ اﻟﺤﯿﻮان اﻟﺬي ذﮐﺮه‪ ،‬و‬‫اﻟﺜـﺎﻧﯽ ذﮐﺮ ﻣـﺎ ﻓـﺎﺗﻪ ﻣﻦ اﻟﺤﯿﻮان ﻣﻠﺘﻘﻄـﺎ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﻠﻐـﮥ ﻣﻤﯿﺰا ﻓﯽ أوﻟﻬﺎ ﺑﻘﻠﺖ و اﻧﺘﻬﯽ‪ ،‬ﺳـﻤﺎه دﯾﻮان اﻟﺤﯿﻮان‪ ،‬و اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﺮﺗﺐ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺤﺮوف ﺳﻤﺎه ذﯾﻞ اﻟﺤﯿﻮان و ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ ﻓﯽ ذي اﻟﻘﻌﺪة ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬دﯾﻮان اﻟﺤﯿﻮان ص ‪ 152‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻗﺎل اﻟﺮازي ﻓﯽ ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل‪ :‬و اﻣﺎ اﻟﺬي ذﮐﺮوه ﻣﻦ اﺟﺘﻤﺎع ﺧﺼﺎل اﻟﻔﻀﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪131 :‬‬‫اﺳـﻼم ﺟﻨـﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿـﻪ اﻟﺴـﻼم ﻧﯿﺰ ﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﻧﺪاﻧـﺪ ﮐـﻪ ذﮐﺮ اﯾـﻦ ﻫﻔـﻮات ﺷـﻨﯿﻌﻪ‪ ،‬و ﺧﺮاﻓـﺎت ﻓﻈﯿﻌﻪ‪ ،‬و ﺗّﺮﻫـﺎت ﻣﻨﺤـﻮﺳﻪ‪ ،‬و‬‫ﺧﺰﻋﺒﻼت ﻣﺮﮐﻮﺳﻪ ]‪ [1‬ﮐﻪ ﺧﻼف اﻓﺎدات اﻋﻼم ﻓﺨﺎم‪ ،‬و ﻣﻀﺎد ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ اﻫﻞ اﺳـﻼم اﺳﺖ‪ ،‬ﺟﺰ ﺗﻔﻀﯿﺢ و ﻫﺘﮏ ﺳﺘﺮ‪ ،‬و اﻇﻬﺎر‬‫ﺣﻘﯿﻘﺖ دﻋـﺎوي و ﻻي اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم ﻓﺎﺋـﺪه ﻧـﺪارد‪ ،‬و از ذﮐﺮ ﻧﺎم ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ﺷـﺮم ﺑﺎﯾـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ اﺋﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ‬‫ﺳﻨﯿﻪ دﻧﺒﺎل او ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻮاﺟﺒﯽ ﻫﺘﮏ ﺣﺮﻣﺖ او ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ اﯾﻦ ﺟﺴﺎرت از اﻓﺎدات و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻘـﺪرت اﻟﻬﯽ از ﻗﻠﻢ او در‬‫ﺗﺄﯾﯿـﺪ ﺣﻖ رﯾﺨﺘﻪ اﻋﺘﻨـﺎي ﻧﻤﯽﮐﻨﻨـﺪ و ﺑﻤﻼـﺣﻈﻪ آن دم ﺑﺨﻮد ﻧﻤﯽﮐﺸـﻨﺪ‪ ،‬و ﮐـﺎش اﺑﻦ روزﺑﻬـﺎن‪ ،‬و ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﻫﺘﻤـﺎم ﺗﻤﺎم در‬‫ﺣﻤـﺎﯾﺖ ﺟﺎﺣـﻆ دارﻧـﺪ‪ ،‬اﯾﻦ اﻓﺎدات ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻨﻈﺮ ﺑﺼـﯿﺮت ﻣﯽﻧﮕﺮﯾﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬و زار زار ﺑﺮ ﺗﻌﺼـﺒﺎت اﺋﻤﻪ ﮐﺒﺎر ﺧﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻼف اﯾﻦ اﻓﺎدات‬‫ﺻﺮﯾﺤـﮥ اﻻﻋﺘﺒـﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﯽﮔﺮﯾﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤـﺪ و اﻟﻤﻨـﮥ ﮐﻪ ﺻـﺤﺖ اﺣﺘﺠـﺎج اﻫـﻞ ﺣﻖ‪ ،‬و ﮐﻤﺎل ﻣﺘﺎﻧﺖ و رزاﻧﺖ اﺳـﺘﻨﺎدﺷﺎن ﺑﮑﻼم‬‫ﺟﺎﺣﻆ و ﻧﻈﺎم ﮐﻪ اﺳﺘﺎد ﺟﺎﺣﻆ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه و اﺳﺒﺎب ﺳﺪﯾﺪه ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‬‫وﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه در ﺻﺤﺖ اﺣﺘﺠﺎج ﺷﯿﻌﻪ ﺑﮑﻼم ﺟﺎﺣﻆ‬‫اول آﻧﮑﻪ ﻓﺨﺮ رازي ﺑﻘـﺪح و ﺟﺮح ﺟﺎﺣﻆ در ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه در ﺑﺎب ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﭼﻨﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ‬‫ﻣﺘﻮاﺗﺮ‪ ،‬و ﻣﺴـﺘﻔﯿﺾ و ﺷﺎﺋﻊ و ﻣﺸﻬﻮر‪ ،‬ﻗﻮل ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ﺣﺠﯿﺖ ﮔﯿﺮد‪ ،‬و ﻓﺨﺮ رازي ﻓﯽ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻬﯽ ﻣﻌﺎرﺿﮥ ﺑﻤﺎ‬‫ﯾﺬﮐﺮه أﺻـﺤﺎﺑﻨﺎ ﻣﻦ ان أﺑﺎ ﺑﮑﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻧﺘﻘﻞ اﻟﯽ اﻻﺳﻼم ﺑﺎﻟﺪﻟﯿﻞ‪ ،‬و ان ﻋﻠﯿﺎ ﮐﺎن ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻮﻗﺖ ﺻﺒﯿﺎ و ﻟﻮ اﻧﻪ ﮐﺎن ﺑﻠﯿﻐﺎ و ﻟﮑﻦ‬‫ﻻ ﺷﮏ ان أﺑﺎ ﺑﮑﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﮐﺎن ﺷﯿﺨﺎ‪ ،‬و اﻧﺘﻘﺎل اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻦ دﯾﻨﻪ اﺷﻖ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻦ ﯾﻘﺮب ﺳﻨﻪ ﻣﻦ اﻟﺼﺒﺎ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﻣﺮﮐﻮس ﻣﺸﺘﻖ اﺳﺖ از رﮐﺲ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺮﮔﺮداﻧﯿﺪن و ﺑﺮ ﺣﺎﻟﺖ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺑﺮدن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪132 :‬‬‫از ﻣﺰﯾـﺪ ﺗﺒﺤﺮ و ﺗـﺪﯾﻦ دﺳﺖ ﺑﺮ آن اﻧـﺪازد‪ ،‬اﻓﺎدات او در ﺑﺎب اﺣﻘﺎق ﺣﻖ ﺑﮑﺸﻒ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣﺎل ﻣﺰﯾـﺪ اﻧﺼﺎف و ﺗـﺪﯾﻦ ﺷـﯿﺨﯿﻦ در ﻣﻨﻊ‬‫ﻓﺪك‪ ،‬و اﻇﻬﺎر اﻓﻀـﻠﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و اﻧﺸﺎد ﺗﻤﺜﯿﻞ ﻟﻄﯿﻒ در ﺣﻖ ﺣﻀـﺮت ﻋﺎﺋﺸﻪ‪ ،‬و ﻫﻢ اﻓﺎده ﻧﻈﺎم در ﺑﺎب اﺳـﻘﺎط ﺣﻀـﺮت‬‫ﻣﺤﺴﻦ‪ ،‬و اﻣﺜﺎل آن ﺑﺼـﺪ اوﻟﻮﯾﺖ ﺣﺠﺖ و دﻟﯿﻞ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﻮل ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺮ اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﻬﯿﭻ وﺟﻪ ﺣﺠﺖ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪،‬‬‫ﮔﻮ ﺑﻔﺮض ﻏﯿﺮ واﻗﻊ ﺑﺎﺟﻤﺎع ﺳﻨﯿﻪ ﻣﻘﺒﻮل و ﻣﻤﺪوح ﺑﻮدي‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن و ﻋﻈﻤﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﻧﺰد رازي ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ رﺳﯿﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻗﻮل ﺟﺎﺣﻆ را ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ذﮐﺮ ﮐﻨﺪ‪ ،‬و آن ﻫﻢ‬‫درﺑﺎره ﭼﻨﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮ‪ ،‬ﺣﺠﯿﺖ ﻗﻮل ﺟﺎﺣﻆ و اﺳﺘﺎد او ﻧﻈﺎم ﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺼﺪ اوﻟﻮﯾﺖ ﺛﺎﺑﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ ﻓﺨﺮ رازي ﺑﻘﻮل ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬در ادﻋﺎي دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ ﺑﺮ ﻧﻔﯽ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻫﻢ ﺗﻤﺴﮏ ﻧﻤﻮده‪،‬‬‫و آﻧﺮا ﺑﻼ ﻣﺤﺎﺑﺎ و ﺑﯽﺧﻮف از دار و ﮔﯿﺮ اﻫﻞ اﺳﻼم ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ذﮐﺮ ﮐﺮده ﮐﻤﺎ ﺳﺘﻄﻠﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 100‬از ‪205‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﭼﻨﯿﻦ ﻗﻮل ﺷـﻨﯿﻊ ﺟﺎﺣﻆ روﺑﺮوي اﻫﻞ ﺣﻖ ﻣﺬﮐﻮر ﮔﺮدد‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ اﻓﺎدات ﺣﻘﻪ ﺟﺎﺣﻆ و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺑﺎرﻋﻪ ﻧﻈﺎم اﺳـﺘﺎد ﺟﺎﺣﻆ‬‫ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﺴـﻄﻮر ﻧﺸﻮد‪ ،‬و ﮐـﺪام ﺣﯿﻠﻪ و ﺗـﺪﺑﯿﺮ ﺑﺮاي دﻓﻊ آن ﺑﺎﻗﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ دﺳﺖ ﺑﺂن ﺗﻮاﻧﻨﺪ زد‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت رازي ﻣﺮة ﺑﻌﺪ‬‫اﺧﺮي‪ ،‬ﺳـﺪ ذراﺋﻊ و ﻗﻄﻊ ﺣﯿـﻞ‪ ،‬و ﺟﺰم وﺳﺎﺋـﻞ و ﺧﺮم ﻋﻠـﻞ‪ ،‬و ﻗﻤﻊ اﻋـﺬار و دﻓﻊ ﺗﻮﺟﯿﻬـﺎت دور از ﮐـﺎر ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪ ،‬و در ﭘﺮده رد و‬‫ﻧﻘﺾ اﻫﻞ ﺣﻖ‪ ،‬ﺑﻨﺎي ﻣﺬﻫﺐ ﺣﻀﺮات ﺳﻨﯿﻪ ﺑﺂب رﺳﺎﻧﯿﺪه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪133 :‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﻓﺎﺿـﻞ اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﻫﻢ ﺑﺮ اﻫﺎﻧﺖ ﺟﺎﺣﻆ و ﻧﺴـﺒﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺑﺎو دﻣﻎ ﺷـﺪه و از ﺟﺎرﻓﺘﻪ‪ ،‬و ﻣﺤﺒﺖ او ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺛﺎﺑﺖ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻐﺾ آن ﺣﻀﺮت ﺑﺎو‪ ،‬اﺳﺘﻬﺰاء و ﺳﺨﺮﯾﻪ آﻏﺎز ﻧﻬﺎده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن در ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﮐﻮﺷـﯿﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ اﻓﺎدات ﺟﺎﺣﻆ و اﺳﺘﺎد او ﺑﺮ اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﺣﺠﺖ ﻧﮕﺮدد‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ‬‫اﻓﺎدات ﺟﺎﺣﻆ در ﻣﺪح ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺼﺪﯾﻖ آن اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﻫﻢ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺎرة اﻟﺘﯽ ﺳـﺒﻖ ﻧﻘﻠﻬﺎ‪» :‬ﻣﺎ ذﮐﺮ ﻣﻦ ﮐﻼم اﻟﺠﺎﺣﻆ ﺻـﺤﯿﺢ ﻻ ﺷﮏ ﻓﯿﻪ و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﯽ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ أن ﺗﺤﺼﯽ« ﻟﮑﻦ ﺗﺄﻣﻞ در‬‫آن ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﮐﻪ از اﯾﻦ اﻓـﺎدات ﺟﺎﺣـﻆ اﻓﻀـﻠﯿﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﮑﻤﺎل ﺻـﺮاﺣﺖ واﺿـﺢ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺛﺒﻮت اﻓﻀـﻠﯿﺖ آن‬‫ﺣﻀﺮت ﺧﻼﻓﺖ ﺧﻠﻔﺎ را از ﺑﯿﺦ ﺑﺮﻣﯿﮑﻨﺪ‪ ،‬و ﺧﺮاﻓﺎت ﺳﻨﯿﻪ ﻫﻢ ﻫﺒﺎء ﻣﻨﺒﺜﺎ ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ ﺣﻀﺮت رﺷﯿﺪ وﺣﯿﺪ ﺑﺴﺒﺐ ﮐﻤﺎل رﺷﺎدت‪ ،‬اﻃﻨﺎب و اﺳﻬﺎب در اﯾﻦ ﺑﺎب‪ ،‬اﻋﻨﯽ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺟﺎﺣﻆ رأس اﻻوﺷﺎب ﺑﮑﺎر ﺑﺮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﮑﺮرا اﺳﺘﻨﺎد ﺑﺮﺳﺎﻟﻪ ﺟﺎﺣﻆ در ﻣﺪح ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ اﺣﺘﺠـﺎج و اﺳـﺘﻨﺎد اﻫـﻞ ﺣﻖ ﺑﺎﻓـﺎدات ﺟﺎﺣـﻆ ﻣﻄﻠﻘـﺎ‪ ،‬و اﻓﺎدات او در اﯾﻦ »رﺳﺎﻟﻪ« ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص‪ ،‬و ﻫﻢ اﻓﺎدات ﻧﻈﺎم اﺳـﺘﺎد ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬ﺑﺮ‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺣﺠﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻫﯿﭻ ﭼﺎره و ﺣﯿﻠﻪ و ﺗﺰوﯾﺮ و ﺗﺪﺑﯿﺮ‪ ،‬در ﺟﻮاب از آن در دﺳﺖ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺣﺎﺷﯿﻪ ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ »ﺗﺤﻔﻪ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪134 :‬‬‫ﺑﻨﻘﻞ ﺟﺎﺣﻆ از ﻧﻈﺎم ﮐﺬب واﺿﺢ را ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و داد اﻧﺼﺎف و ﺗﻌﻤﻖ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺮ ﺟﻨﺎﺑﺸﺎن اﻓﺎدات ﺟﺎﺣﻆ و ﻧﻈﺎم‬‫ﺣﺠﺖ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﺑﺎﻓﺎدات ﺟﺎﺣﻆ دﯾﮕﺮ اﮐﺎﺑﺮ و اﺳﺎﻃﯿﻦ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻫﻢ اﺣﺘﺠﺎج ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺷﯿﺦ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻠﯿﻢ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴﻨﮥ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و أﯾﻀـﺎ ﻓﺎﻟﻤﻌﺎﻧﯽ اﻟﺼـﺤﯿﺤﮥ اﻟﺘﯽ ﺗﻮﺟـﺪ ﻓﯽ ﮐﻼم ﻋﻠﯽ ﻣﻮﺟﻮدة ﻓﯽ ﮐﻼم ﻏﯿﺮه و ﻟﮑﻦ ﺻﺎﺣﺐ »ﻧﻬـﺞ اﻟﺒﻼﻏـﮥ« و أﻣﺜﺎﻟﻪ أﺧـﺬوا ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ‬‫ﮐﻼم اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﺠﻌﻠﻮه ﻣﻦ ﮐﻼم ﻋﻠﯽ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻪ ﻣـﺎ ﯾﺤﮑﯽ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ أﻧﻪ ﺗﮑﻠﻢ ﺑﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﻪ ﻣـﺎ ﻫﻮ ﮐﻼم ﺣﻖ ﯾﻠﯿﻖ أن ﯾﺘﮑﻠﻢ ﺑﻪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻫﻮ ﻓﯽ ﻧﻔﺲ اﻻﻣﺮ ﻣﻦ ﮐﻼم ﻏﯿﺮه ﻻ ﻣﻦ ﮐﻼﻣﻪ‪ ،‬و‬‫ﻣﻨﻪ ﻣـﺎ ﻻـ ﯾﺠﻮز ﻧﺴـﺒﺘﻪ اﻟﯽ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺑﻞ ﻫﻮ ﻣﻦ أﺑﺮأ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﻟﻔﻈﻪ و ﻣﻌﻨﺎه‪ ،‬و ﻟﻬـﺬا ﯾﻮﺟـﺪ ﻓﯽ »اﻟﺒﯿﺎن و اﻟﺘﺒﯿﯿﻦ« ﻟﻠﺠﺎﺣﻆ و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ‬‫ﮐﻼم ﻣﻨﻘﻮل ﻋﻦ ﻏﯿﺮ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ »ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ« ﯾﺠﻌﻠﻪ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻫﺬه اﻟﺨﻄﺐ اﻟﻤﻨﻘﻮﻟﮥ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ« ﻟﻮ ﮐﺎﻧﺖ ﮐﻠﻬﺎ ﻋﻦ‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﮐﻼﻣﻪ‪ ،‬ﻟﮑﺎﻧﺖ ﻣﻮﺟﻮدة ﻗﺒﻞ ﻫـﺬا اﻟﻤﺼـﻨﻒ‪ ،‬ﻣﻨﻘﻮﻟـﮥ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﺎﻻﺳﺎﻧﯿﺪ أو ﺑﻐﯿﺮ اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬ﻓﺎذا ﻋﺮف ﻣﻦ ﻟﻪ ﺧﺒﺮة ﺑﺎﻟﻤﻨﻘﻮﻻت أن‬‫ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻨﻬﺎ ﺑﻞ أﮐﺜﺮﻫﺎ ﻻ ﯾﻌﺮف ﻗﺒﻞ ﻫـﺬا‪ ،‬ﻋﻠﻢ أن ﻫﺬا ﮐﺬب‪ ،‬و اﻻ ﻓﻠﯿﺒﯿﻦ اﻟﻨﺎﻗﻞ ﻟﻬﺎ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﻓﯽ أي ﮐﺘﺎب ذﮐﺮه ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻣﻦ اﻟﺬي ﻧﻘﻞ‬‫ذﻟـﮏ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻣـﺎ اﺳـﻨﺎده‪ ،‬و اﻻـ ﻓﺎﻟـﺪﻋﻮي ﻻ ﯾﻌﺠﺰ ﻋﻨﻬﺎ أﺣـﺪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺎن ﻟﻪ ﺧﺒﺮة ﺑﻤﻌﺮﻓـﮥ ﻃﺮﯾﻘـﮥ أﻫﻞ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻣﻌﺮﻓـﮥ اﻻﺛﺎر و‬‫اﻟﻤﻨﻘﻮل ﺑﺎﻻﺳﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬و ﺗﻤﯿﯿﺰ ﺻﺪﻗﻬﺎ ﻣﻦ ﮐﺬﺑﻬﺎ‪ ،‬ﻋﻠﻢ أن ﻫﺆﻻء اﻟﺬﯾﻦ ﯾﻨﻘﻠﻮن ﻣﺜﻞ ﻫﺬا ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ أﺑﻌﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪135 :‬‬‫اﻟﻨﺎس ﻋﻦ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﻤﻨﻘﻮﻻت و اﻟﺘﻤﯿﯿﺰ ﺑﯿﻦ ﺻﺪﻗﻬﺎ و ﮐﺬﺑﻬﺎ ]‪.[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 101‬از ‪205‬‬‫)از ﻣﻼـﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ﻧﻘﻞ ﺟﺎﺣﻆ در ﮐﺘﺎب »ﺑﯿﺎن و ﺗﺒﯿﯿﻦ« ﺑﻌﺾ ﮐﻠﻤﺎت را ﮐﻪ در »ﻧﻬـﺞ اﻟﺒﻼﻏـﮥ«‬‫ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬از ﻏﯿﺮ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ‪ ،‬ﻧﺴـﺒﺖ اﯾﻦ ﮐﻠﻤﺎت ﺑﺠﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺟﺎﺋﺰ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و آن ﺟﻨﺎب از آن ﺑﺮي اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ ﺟﺎﺣﻆ در ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﻨﻘﯿﺪ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﻧﺰد ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم ﺳﻨﯿﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺴﺒﺐ ﻧﺴﺒﺖ او اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل‬‫ﺑﺮ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻧﺴﺒﺖ »ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ« ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ اﻓﺎدات ﺟﺎﺣﻆ و اﺳﺘﺎد او ﺑﺮ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ و اﺣﺰاب او ﺣﺠﺖ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﺟﻤﻌﯽ از اﺋﻤﻪ ﺳﻨﯿﻪ ﺟﺎﺣﻆ را ﺑﻤﺪح و ﺛﻨﺎ ﯾﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫ﺟﻤﻌﯽ از اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺟﺎﺣﻆ را ﺑﻌﻈﻤﺖ ﯾﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫اﺑﻮ ﺳﻌﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺮوزي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »اﻧﺴﺎب ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﻟﺠـﺎﺣﻈﯽ ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﺠﯿﻢ ﺑﻌـﺪﻫﺎ اﻻﻟﻒ و ﮐﺴـﺮ اﻟﺤﺎء اﻟﻤﻬﻤﻠـﮥ و ﻓﯽ آﺧﺮﻫﺎ اﻟﻈﺎء اﻟﻤﻌﺠﻤـﮥ‪ ،‬ﻫـﺬه اﻟﻨﺴـﺒﮥ اﻟﯽ ﻓﺮﻗـﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟـﮥ ﯾﻘﺎل ﻟﻬﻢ‬‫اﻟﺠﺎﺣﻈﯿـﮥ‪ ،‬و ﻫﻢ أﺻـﺤﺎب أﺑﯽ ﻋﺜﻤـﺎن ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﺒﻮب اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﺤﺴـﻨﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﺼـﺮة‪ ،‬و أﺧﺬ‬‫ﻋﻦ ﺷـﯿﻮخ ﻟا ﻤﻌﺘﺰﻟﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺣﺪث ﺑﺸـﯽء ﯾﺴـﯿﺮ ﻋﻦ ﺣﺠﺎج اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﻤﺎد ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ و أﺑﯽ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ‬‫أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ داود اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ ]‪.[2‬‬‫)و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ]‪ [1‬ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴﻨﮥ ج ‪ 4‬ص ‪ 159‬ط ﺑﻮﻻق ﻣﺼﺮ‬‫]‪ [2‬اﻻﻧﺴﺎب ص ‪ 118‬ﻣﻨﺸﻮر اﻟﻤﺴﺘﺸﺮق د‪ -‬س ﻣﺮﺟﻠﯿﻮث‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪136 :‬‬‫ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« در ﺳﻨﻪ ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ ،‬اﺑﻮ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺒﺼﺮي‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﮑﺜﯿﺮة ﻓﯽ اﻟﻔﻨﻮن‪.‬‬‫ﮐﺎن ﺑﺤﺮا ﻣﻦ ﺑﺤﻮر اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬راﺳﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم و اﻻﻋﺘﺰال‪.‬‬‫و ﻋﺎش ﺗﺴـﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺑﻘﯽ اﻟﯽ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ‪ ،‬اﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﺑﯽ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬و ﺛﻤﺎﻣﮥ ﺑﻦ اﻷﺷﺮس‪ ،‬و اﺑﯽ اﺳﺤﺎق اﻟﻨﻈﺎم‬‫]‪.[1‬‬‫)و ﻗﺎﺿـﯽ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ﻓﯽ اﻧﺒﺎء اﺑﻨﺎء اﻟﺰﻣﺎن«‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ( ‪:‬‬
‫اﺑﻮ ﻋﺜﻤـﺎن ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﺒﻮب اﻟﮑﻨـﺎﻧﯽ اﻟﻠﯿﺜﯽ‪ ،‬اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺠﺎﺣـﻆ اﻟﺒﺼـﺮي‪ ،‬اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻤﺸـﻬﻮر‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ ﻓﯽ ﮐﻞ ﻓﻦ‪ ،‬ﻟﻪ‬‫ﻣﻘﺎﻟﮥ ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و إﻟﯿﻪ ﺗﻨﺴﺐ اﻟﻔﺮﻗﮥ اﻟﻤﻌﺮوﻓﮥ ﺑﺎﻟﺠﺎﺣﻈﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺗﻠﻤﯿﺬ اﺑﯽ اﺳﺤﺎق اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳﯿﺎر اﻟﺒﻠﺨﯽ اﻟﻤﻌﺮوف‬‫ﺑﺎﻟﻨﻈـﺎم اﻟﻤﺘﮑﻠﻢ اﻟﻤﺸـﻬﻮر‪ ،‬و ﻫـﻮ ﺧـﺎل ﯾﻤﻮت ﺑﻦ اﻟﻤﺰرع اﻻـﺗﯽ ذﮐﺮه ﻓﯽ ﺣﺮف اﻟﯿـﺎء اﻧﺸـﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ اﺣﺴﻦ ﺗﺼـﺎﻧﯿﻔﻪ و اﻣﺘﻌﻬﺎ‬‫»ﮐﺘـﺎب اﻟﺤﯿﻮان« ﻓﻠﻘـﺪ ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﮐﻞ ﻏﺮﯾﺒـﮥ‪ ،‬و ﮐـﺬﻟﮏ ﮐﺘﺎب »اﻟﺒﯿﺎن و اﻟﺘﺒﯿﯿﻦ« و ﻫﯽ ﮐﺜﯿﺮة ﺟـﺪا‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻊ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ ﻣﺸﻮه اﻟﺨﻠﻖ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ‬‫ﻗﯿﻞ ﻟﻪ اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ ،‬ﻻن ﻋﯿﻨﯿﻪ ﮐﺎﻧﺘﺎ ﺟﺎﺣﻈﺘﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﺠﺤﻮظ اﻟﻨﺘﻮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻘﺎل ﻟﻪ اﯾﻀﺎ‪:‬‬‫اﻟﺤﺪﻗﯽ ﻟﺬﻟﮏ اﻟﺦ ]‪.[2‬‬‫)و اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﯿﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﻪ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯿﻬﺎ ذو اﻟﻨﻮادر و اﻟﻐﺮاﺋﺐ و اﻟﻄﺮف و اﻟﻌﺠﺎﺋﺐ ﻣﻦ ﺣﻮادث اﻟﺰﻣﺎن ]‪ [1‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 1‬ص ‪ 456‬ط اﻟﮑﻮﯾﺖ‪.‬‬‫]‪ [2‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 1‬ص ‪.492 -490‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 102‬از ‪205‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪137 :‬‬‫اﻟﻌﻮارض‪ ،‬اﺑﻮ ﻋﺜﻤـﺎن ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺠﺎﺣﻆ اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ اﻟﻠﯿﺜﯽ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﯽ اﻟﺒﺼـﺮي‪ ،‬اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻤﺸـﻬﻮر‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ ﻟا ﻤﻔﯿـﺪة‪،‬‬‫ﻓﯽ ﻓﻨﻮن ﻋﺪﯾـﺪة‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﻘﺎﻟـﮥ ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬و إﻟﯿﻪ ﯾﻨﺴﺐ اﻟﻔﺮﻗﮥ اﻟﻤﻌﺮوﻓﮥ ﺑﺎﻟﺠﺎﺣﻈﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺗﻠﻤﯿﺬ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳـﯿﺎر اﻟﺒﻠﺨﯽ‬‫اﻟﻤﺘﮑﻠﻢ اﻟﻤﺸﻬﻮر‪ ،‬و ﻣﻦ اﺣﺴﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ و اوﺳﻌﻬﺎ »ﮐﺘﺎب اﻟﺤﯿﻮان« ﻟﻘﺪ ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﮐﻞ ﻏﺮﯾﺒﮥ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ ﮐﺘﺎب »اﻟﺒﯿﺎن و اﻟﺘﺒﯿﯿﻦ« و ﮐﺎن ﻣﻊ‬‫ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ ﻣﺸﻮه اﻟﺨﻠﻖ اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫ﻧﺴﺒﺖ ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻣﺨﺪوش اﺳﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫)اﻣﺎ ﻧﺴﺒﺖ رازي ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﺎﺑﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺨﺪوش اﺳﺖ و ﻣﺮدود ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ دﻟﯿﻠﯽ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻧﺴـﺒﺖ وارد ﻧﮑﺮده‪ ،‬و ﻣﺤﺾ ادﻋـﺎء و آن ﻫﻢ ﺑﻤﻘـﺎﺑﻠﻪ اﻫـﻞ ﺣﻖ‪ ،‬و آن ﻫﻢ در ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻘـﺎم‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻨﺎء و‬‫ﻻﺋﻖ اﺻﻐﺎء ﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ از اﻓﺎده ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه‪ ،‬ﮐﻪ اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ ﻣﺎدح آن ﺟﻨﺎب ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺾ ﻋﻠﻤﺎء‬‫ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪ :‬ﮐﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود اﻧﮑﺎر ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﮑﺮده‪ ،‬و از ﻧﺴﺒﺖ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي اﯾﻦ اﻧﮑﺎر را ﺑﺎو ﺗﺒﺮي آﻏﺎز ﻧﻬﺎده‪.‬‬‫در »ﺷﺎﻓﯽ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻓﺮﻣﻮده(‪:‬‬‫ﻓـﺎن ﻗﯿﻞ‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ﻗـﺪ ﺣﮑﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ اﺑﯽ داود اﻟﺴﺠﺴـﺘﺎﻧﯽ ﻓﯽ دﻓﻊ اﻟﺨﺒﺮ‪ ،‬و ﺣﮑﯽ ﻋﻦ اﻟﺨﻮارج ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﻃﻌﻦ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿﮥ‬‫ﻓﯿ ﻪ ؟‬‫ﻗﯿـﻞ ﻟﻪ‪ :‬اول ﻣـﺎ ﻧﻘﻮﻟﻪ ان ﻻـ ﯾﻌﺘﺒﺮ ﻓﯽ ﺑﺎب اﻻﺟﻤﺎع ﺑﺸـﺬوذ ﮐﻞ ﺷﺎذ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﺑﻞ ]‪ [1‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨـﺎن ج ‪ 2‬ص ‪ 162‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ ﺳـﻨﮥ‬‫‪.1338‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪138 :‬‬‫اﻟﻮاﺟﺐ ان ﯾﻌﻠﻢ ان اﻟـﺬي ﺧﺮج ﻋﻨﻪ ﻣﻤﻦ ﯾﻌﺘﺒﺮ ﻗﻮل ﻣﺜﻠﻪ ﻓﯽ اﻻﺟﻤﺎع‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻌﻠﻢ ان اﻻﺟﻤﺎع ﻟﻢ ﯾﺘﻘﺪم ﺧﻼﻓﻪ‪ ،‬ﻓﺎن اﺑﻦ اﺑﯽ داود و اﻟﺠﺎﺣﻆ‬‫ﻟﻮ ﺻـﺮﺣﺎ ﺑﺎﻟﺨﻼـف ﻟﺴـﻘﻂ ﺧﻼﻓﻬﻤـﺎ‪ ،‬ﺑﻤـﺎ ذﮐﺮﻧـﺎه ﻣﻦ اﻻﺟﻤﺎع‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ ﺑﺎﻟـﺬي ﻻ ﺷـﺒﻬﮥ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﺗﻘـﺪم اﻻﺟﻤﺎع و ﻓﻘـﺪ اﻟﺨﻼف و ﻗﺪ‬‫ﺳﺒﻘﻬﻤﺎ ﺛﻢ ﺗﺄﺧﺮ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﻗﺪ ﻗﯿﻞ‪ :‬ان اﺑﻦ اﺑﯽ داود ﻟﻢ ﯾﻨﮑﺮ اﻟﺨﺒﺮ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ اﻧﮑﺮ ﮐﻮن اﻟﻤﺴـﺠﺪ اﻟﺬي ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﺘﻘﺪﻣﺎ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺣﮑﯽ‬‫ﻋﻨﻪ اﻟﺘﻨﺼﻞ ﻣﻦ اﻟﻘـﺪح ﻓﯽ اﻟﺨﺒﺮ‪ ،‬و اﻟﺘﺒﺮي ﻣﻤﺎ ﻗﺮﻓﻪ ]‪ [1‬ﺑﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬و اﻣﺎ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻓﻠﻢ ﯾﺘﺠﺎﺳـﺮ اﯾﻀﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺼﺮﯾﺢ ﺑﺪﻓﻊ‬‫اﻟﺨﺒﺮ‪ ،‬و اﻧﻤـﺎ ﻃﻌﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺾ رواﺗﻪ و ادﻋﯽ اﺧﺘﻼـف ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻣﻦ ﻟﻔﻈﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ﺻـﺮح اﻟﺠﺎﺣﻆ و اﻟﺴﺠﺴـﺘﺎﻧﯽ و اﻣﺜﺎﻟﻬﻤﺎ ﺑﺎﻟﺨﻼف ﻟﻢ ﯾﮑﻦ‬‫ﻗﺎدﺣﺎ ﻟﻤﺎ ﻗﺪﻣﻨﺎه ]‪.[2‬‬‫)ﺳﻮم آﻧﮑﻪ اﮔﺮ اﺑﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬واﻗﻌﺎ ﻗـﺪح در ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ و ﺗﺒﺮي از ﻗﺪح آن ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻨﻤﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎز ﻫﻢ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻗﻮل‬‫او را ﺑﻤﻘـﺎﺑﻠﻪ اﻫـﻞ ﺣﻖ ذﮐﺮ ﺗﻮان ﮐﺮد‪ ،‬و ﻗﻮل اﻫﻞ ﻧﺤﻠﻪ ﺧﻮد را ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺧﺼﻢ ذﮐﺮ ﮐﺮدن‪ ،‬داد اﻇﻬﺎر ﮐﻤﺎل داﻧﺸـﻤﻨﺪي و رﻋﺎﯾﺖ ﻗﺎﻧﻮن‬‫ﻣﻨـﺎﻇﺮه دادن اﺳﺖ و اﺑﻮاب ﻣﺆاﺧـﺬه و ﻣﻼـم اﻋﻼـم ﺑﺮ روي ﺧﻮد ﮔﺸﺎدن‪ ،‬و اﮔﺮ اﻗﻮال ﻫﻤﺸـﻬﺮﯾﺎن و ﻫﻢﻣـﺬﻫﺒﺎن ﺧﻮد ﺑﺮ ﺧﺼﻢ ﺣﺠﺖ‬‫ﮔﺮدد‪ ،‬ﭼﻪ ﺧﺮاﺑﯿﻬﺎ ﮐﻪ ﭘﯿﺶ ﻧﯿﺎﯾﺪ و ﭼﻪ ﻣﺼﺎﺋﺐ ﮐﻪ ﺑﺮﭘﺎ ﻧﺸﻮد‪.‬‬‫ﭼﻬـﺎرم آﻧﮑﻪ اﮔﺮ ﻗﻮل اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻻـﺋﻖ ﺗﻤﺴـﮏ ﮔﺮدد‪ ،‬ﭼﺮا اﻗﻮال و ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت اﮐـﺎﺑﺮ اﻋﻼـم و اﺳـﺎﻃﯿﻦ اﻫﻞ ﺣﻖ ﺣﺠﺖ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ‬‫اﯾﺸﺎن ﺧﻠﻔﺎ ﻋﻦ ﺳـﻠﻒ ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت ﺻﺮﯾﺤﻪ ﺑﺘﻮاﺗﺮ و ﺻﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و اﺟﻤﺎع و اﺗﻔﺎق ﺑﺮ آن دارﻧﺪ‪ [1] .‬ﻗﺮف ﻓﻼﻧﺎ ﺑﮑﺬا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 103‬از ‪205‬‬‫ﻣﻦ ﺑﺎب ﺿﺮب‪ :‬اﺗﻬﻤﻪ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺗﻠﺨﯿﺺ ﻟا ﺸﺎﻓﯽ ج ‪ 2‬ص ‪ 172 -170‬ط اﻟﻨﺠﻒ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪139 :‬‬‫ﭘﻨﺠـﻢ آﻧﮑـﻪ ﻋـﺪم ﺟـﻮاز اﺣﺘﺠـﺎج ﺑﻘـﻮل اﺑﻦ أﺑﯽ داود و اﻣﺜـﺎل او‪ ،‬از اﻓـﺎده ﺟﻨـﺎب ﺷـﺎه ﺻـﺎﺣﺐ ﻫﻢ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺻـﺪر »ﺗﺤﻔﻪ«‬‫ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪:‬‬‫و در اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ اﻟﺘﺰام ﮐﺮده ﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در ﻧﻘﻞ ﻣﺬﻫﺐ ﺷـﯿﻌﻪ و ﺑﯿﺎن اﺻﻮل اﯾﺸﺎن‪ ،‬و اﻟﺰاﻣﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﻋﺎﺋﺪ ﺑﺎﯾﺸﺎن ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻏﯿﺮ از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه‬‫اﯾﺸﺎن ﻣﻨﻘﻮل ﻋﻨﻪ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﻟﺰاﻣﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﻋﺎﺋﺪ ﺑﺎﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﻮاﻓﻖ رواﯾﺎت اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﻻ ﻫﺮ ﯾﮏ را از ﻃﺮﻓﯿﻦ‬‫ﺗﻬﻤﺖ و ﺗﻌﺼﺐ و ﻋﻨﺎد ﻻﺣﻖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ اﻋﺘﻤﺎد و وﺛﻮق ﻏﯿﺮ واﻗﻊ ]‪.[1‬‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﻋـﺪم ﺟﻮاز اﺣﺘﺠـﺎج ﺑﻘﻮل اﺑﻦ أﺑﯽ داود و اﻣﺜـﺎل او‪ ،‬از اﻓـﺎده ﻣﺘﯿﻨﻪ ﺟﻨﺎب ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬واﻟـﺪ ﻣﺎﺟـﺪ ﺟﻨﺎب ﻣﺨﺎﻃﺐ‪ ،‬ﻫﻢ در‬‫ﻏﺎﯾﺖ ﻇﻬﻮر و وﺿﻮح اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ در ﮐﺘﺎب »ﻗﺮة اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ« ﺑﻌﺪ اﺗﻌﺎب ﻧﻔﺲ در اﺛﺒﺎت اﻓﻀﻠﯿﺖ ﺷﯿﺨﯿﻦ ﺑﻮﻫﻤﯿﺎت و اﻓﺘﺮاءات ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﯾﻦ اﺳﺖ ﺗﻘﺮﯾﺮ آﻧﭽﻪ در اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ از دﻟﯿﻞ ﻧﻘﻠﯽ و ﻋﻘﻠﯽ ﺑﺮ ﺗﻔﻀﯿﻞ ﺷﯿﺨﯿﻦ اﻗﺎﻣﺖ ﻧﻤﻮدهاﯾﻢ‪ ،‬ﺑﻘﯿﮥ اﻟﮑﻼم دﻓﻊ ﺷﺒﻬﺎت ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و‬‫ﻣﺎ را در اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﺑﺄﺟﻮﺑﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ و زﯾﺪﯾﻪ ﮐﺎر ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻣﻨﺎﻇﺮه اﯾﺸﺎن ﺑﻄﻮر دﯾﮕﺮ ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﺎﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﯿﻦ و ﻣﺎﻧﻨﺪ آن اﻧﺘﻬﯽ‪[2] .‬‬‫ﻫﺮ ﮔـﺎه در ﻣﻨـﺎﻇﺮه اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﻠﮑﻪ زﯾـﺪﯾﻪ ﻫﻢ‪ ،‬اﺣﺎدﯾﺚ »ﺻـﺤﯿﺤﯿﻦ« و ﻣﺎﻧﻨـﺪ آن ﺑﺠﻮي ﻧﯿﺮزد‪ ،‬ﺗﻌﺼـﺒﺎت و ﻫﻔﻮات اﺑﻦ أﺑﯽ داود و اﻣﺜﺎل او‬‫ﺑﮑﺎر ﻣﯽآﯾﺪ‪ ،‬و ﺗﺨﻠﯿﺺ اﻋﻨﺎق ﺣﻀﺮات از اﻟﺰام ﺑﺮواﯾﺎﺗﺸﺎن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ! ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ اﮔﺮ رازي ﺑﻬﺮه از اﻧﺼﺎف و ﺗﺪﺑﺮ‪ ،‬و ﻗﺴﻄﯽ از ﺗﺜﺒﺖ و‬‫ﺗﺄﻣﻞ ﻣﯽداﺷﺖ‪ ،‬ﺑﻌﻠﻢ اﻟﯿﻘﯿﻦ ﻣﯽدرﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ‪ ،‬در ﺣﻘﯿﻘﺖ ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪.3‬‬‫]‪ [2‬ﻗﺮة اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ ص ‪ 120‬آﺧﺮ ﻣﻘﺪﻣﻪ ﺳﺎﺑﻌﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪140 :‬‬‫ﻗﺪح دﯾﻦ و اﯾﻤﺎن‪ ،‬و ﺟﺮح ﻣﻌﺮﻓﺖ و اﯾﻘﺎن ﺧﻮد اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻈﺎﻋﺖ آن ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ و واﺿﺢ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﮔﺮ ﮐﺴـﯽ از ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ آن ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬آﻧﺮا در زواﯾﺎي ﺳﺘﺮ و اﺧﻔﺎء ﺑﺎﯾﺪ اﻧﺪاﺧﺖ‪ ،‬ﻧﻪ آﻧﮑﻪ ﺑﮑﻤﺎل ﺟﻼدت و ﺟﺴﺎرت‬‫آن را ﺷﺎﯾﻊ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻣﺰﯾﺪ ﺗﻌﺼﺐ و ﺗﺼﻠﺐ ﺧﻮد در رد ﺣﻖ‪ ،‬در اﮐﻨﺎف و اﻃﺮاف ﻋﺎﻟﻢ ذاﺋﻊ ﺑﺎﯾﺪ ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت و اﻓـﺎدات اﺋﻤﻪ اﮐـﺎﺑﺮ‪ ،‬و اﺳـﺎﻃﯿﻦ ذوي اﻟﻤﻔـﺎﺧﺮ‪ ،‬و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ اواﺋﻞ و اواﺧﺮ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻪ اﺳـﻤﺎي ﻣﺘﺒﺮﮐﻪ ﺟﻤﻌﯽ از‬‫اﯾﺸﺎن ﺷﻨﯿﺪي‪ ،‬رد و اﺑﻄﺎل اﯾﻦ ﺧﺮاﻓﺖ ﺑﮑﻤﺎل ﺻﺮاﺣﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ از آن ﺗﻮاﺗﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ واﺿﺢ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﺼﻮص ﺟﻤﻌﯽ دﯾﮕﺮ از ﻣﻨﻘﺪﯾﻦ ﻧﺤﺎرﯾﺮ‪ ،‬و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ‪ ،‬و اﻣﺎﺛﻞ اﻋﻼم‪ ،‬و اﺟﻠﻪ ﻓﺨﺎم ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻪ از آن ﺻﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ‬‫واﺿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﺑﮑﻤﺎل ﻇﻬﻮر و وﺿﻮح‪ ،‬اﺑﻄﺎل اﯾﻦ ﻫﻔﻮه ﻓﻈﯿﻌﻪ‪ ،‬و ﻗﻠﻊ اﺳﺎس اﯾﻦ ﺧﺮاﻓﺖ ﺷﻨﯿﻌﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫دﻫﻢ آﻧﮑﻪ از ﻏﺮاﺋﺐ اﻟﻄـﺎف اﻟﻬﯿﻪ‪ ،‬و ﻋﺠـﺎﺋﺐ ﻋﻨﺎﯾـﺎت رﺑﺎﻧﯿﻪ‪ ،‬آﻧﺴﺖ ﮐﻪ واﻟـﺪ ﻣﺎﺟـﺪ اﯾﻦ ﺑﺰرگ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺣﻀـﺮت اﺑﻮ داود‪ ،‬اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﺷﺮﯾﻒ را رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﺮ ﻧﻮاﺻﯽ ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ و ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻧﯿﻞ ﺗﻔﻀﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿﺢ ﮔﺬاﺷﺘﻪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﺑﺮواﯾﺖ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ اﯾﻦ ﺑﺰرگ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﮔﺮ اﯾﻦ ﺧﻠﻒ رﺷﯿﺪ ﻋﻘﻮق واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﺧﻮد اﺧﺘﯿﺎر ﮐﺮده‪ ،‬ﻗﺪح‬‫و ﺟﺮح در اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﺘﺪﯾﻨﯽ و ﻣﻨﺼﻔﯽ ﺑﺂن اﻋﺘﻨﺎء ﺗﻮاﻧﺪ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪141 :‬‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﮐﺮدن اﺑﻮ داود ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻤﻼـﺣﻈﻪ ﮐﺘـﺎب »ﺧﺼﺎﺋﺺ« اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷـﻌﯿﺐ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳـﻨﺎن ﺑﻦ ﺑﺤﺮ ﻧﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ آﻧﺮا در ﺑﺎب دوم‬‫ﻣﺒﺎﻫﺎﺗﺎ ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ )ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺴﺎﺋﯽ ﮐﻪ از ﻋﻤﺪه ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ اﺳﺖ ﺑﺠﻬﺖ ﺗﺤﺮﯾﺮ »رﺳﺎﻟﻪ ﻣﻨﺎﻗﺐ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« از دﺳﺖ اﻫﻞ‬‫ﺷﺎم ﺷﺮﺑﺖ ﺷﻬﺎدت ﭼﺸﯿﺪ اﻧﺘﻬﯽ( واﺿﺢ اﺳﺖ(‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 104‬از ‪205‬‬‫ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ ﻓﯽ »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ«‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﯽ أﺑﻮ داود‪ ،‬ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪ ،‬ﻗﺎل أﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﺤﮑﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻌﯿﺪ‬‫ﺑﻦ ﺟﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺧﺮﺟﺖ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ ﻣﻨﻪ ﺟﻔﻮة‪ ،‬ﻓﻘﺪﻣﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮت ﻋﻠﯿﺎ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﺘﻨﻘﺼﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺠﻌﻞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺘﻐﯿﺮ وﺟﻬﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﺮﯾﺪة‪ :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪[1] .‬‬‫و أﯾﻀﺎ‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ«‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﯽ ﻫﺎرون ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﻐـﺪادي اﻟﺤﺒﺎل‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺼـﻌﺐ ﺑﻦ اﻟﻤﻘﺪام‪ ،‬ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻓﻄﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔﮥ ]‪ [2‬ﻋﻦ‬‫أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬و أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ داود‪ ،‬ﻗﺎل‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻓﻄﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ واﺋﻠﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺟﻤﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ‬‫اﻟﺮﺣﺒـﮥ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬أﻧﺸـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻞ اﻣﺮء ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ‪ :‬أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن أﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ‬‫ا ﻧ ﻔ ﺴ ﻬﻢ ؟‬‫و ﻫﻮ ﻗﺎﺋﻢ‪.‬‬‫ﺛﻢ أﺧـﺬ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠﯽ ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ [1] ،‬ﺧﺼـﺎﺋﺺ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )ع( ﻟﻠﻨﺴﺎﺋﯽ ص‬‫‪ 16‬ط ﻣﺼﺮ اﻟﻤﻮرخ ‪1308‬‬‫]‪ [2‬ﻓﻄﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔﮥ‪ :‬اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺤﻨﺎط اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(155‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪142 :‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ :‬ﻓﺨﺮﺟﺖ و ﻓﯽ ﻧﻔﺴﯽ ﻣﻨﻪ ﺷﯽء‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﺖ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ و أﺧﺒﺮﺗﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺗﺸﮏ و أﻧﺎ ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ‪ ،‬و اﻟﻠﻔﻆ ﻻﺑﯽ داود‪[1] .‬‬‫)و ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﻐﻔﻠﯿﻦ ﺑﻼـ ﺗﺄﻣـﻞ و ﺗـﺪﺑﺮ‪ ،‬و ﺑﻐﯿﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﻣﺮاﺟﻌﺖ‪ ،‬ﺑﯽﻣﺤﺎﺑﺎ ﺑﺘﻘﻠﯿـﺪ رازي‪ ،‬ﻧﺴـﺒﺖ ﻗـﺪح اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺎﺑﻮ داود‬‫ﺳﺠﺴـﺘﺎﻧﯽ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و از ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣـﺎل ﺧـﺒﺮي ﺑﺮﻧﺪاﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣﮑﯽ در »ﺻﻮاﻋـﻖ«‪ ،‬و ﺟﻬﺮﻣﯽ در »ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﻗـﺎﻃﻌﻪ« ﺗﺮﺟﻤﻪ‬‫»ﺻﻮاﻋﻖ«‪ ،‬و ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺪﯾﻦ ﺣﻠﺒﯽ در »اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن«‪ ،‬و ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ در »ﺷـﺮح ﻣﺸـﮑﺎة«‪ ،‬و ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ در‬‫»ﻣﺮاﻓﺾ اﻟﺴـﻨﻪ« ﺧﻮد را ﺑﺎﯾﻦ ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﯽاﺻﻞ آﻟﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻔﺮض اﮔﺮ اﺑﻮ داود ﺳﺠﺴﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﻓﺮزﻧﺪ ارﺟﻤﻨﺪ ﺧﻮد‪ ،‬ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ ﻗﺪح و‬‫ﺟﺮح ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﻗﺪح و ﺟﺮح دﻟﯿﻞ ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺧﻮد آن رﺋﯿﺲ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ اﻻﻧﺠﺎب‪ ،‬و اﻧﻬﻤﺎك در ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻃﺮﯾﻘﻪ‬‫ﻣﺒﻐﻀﯿﻦ ﻧﺼﺎب‪ ،‬و ﻣﺒﻄﻠﯿﻦ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب وﻻﯾﺘﻤﺂب اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‪ ،‬ﺣﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻫﻢ ﻗﺮﯾﺐ ﺑﺤﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻋﻨﻮد اﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﺴﺎن ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ او ﺗﻠﻤﯿﺬ ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬و ﺧﻮﺷﻪﭼﯿﻦ از‬‫ﺧﺮﻣﻦ او ﺑﻮده‪ ،‬و ﻗﺪح و ﺟﺮح او از اﻓﺎدات واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ اﯾﻦ ﺑﺰرگ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻮ داود ﺳﺠﺴﺘﺎﻧﯽ ﺻﺎﺣﺐ »ﺳﻨﻦ« ﻣﺸﻬﻮر‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ‪،‬‬‫و اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﺑـﻮ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﺑﻐـﻮي‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻀـﺤﺎك ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋـﺎﺻﻢ‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨـﺪة‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ‬‫اﻟﻌﺒﺎس اﻻﺧﺮم‪ ،‬و اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﺎرود‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﻄﺎن‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻔﺮات رﺋﯿﺲ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و ﻋﯿﺴـﯽ‬‫ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻮزﯾﺮ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ [1] .‬ﺧﺼﺎﺋﺺ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )ع( ﻟﻠﻨﺴﺎﺋﯽ ص ‪ 17‬ط ﻣﺼﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪143 :‬‬‫و رأس ﻗﻮادح و ﻓﻀﺎﺋـﺢ او آن آﻧﺴﺖ ﮐﻪ‪ ،‬او ﻫﻢ ﻣﺜـﻞ ﺟﺎﺣـﻆ اﺳـﺘﺎد‪ ،‬ﻣﺒﺘﻼـي ﺑﻐﺾ و ﻋﻨﺎد ﺟﻨﺎب اﻣﺎم اﻻﺋﻤـﮥ اﻻﻣﺠﺎد‪ ،‬ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و‬‫ﺳﻼﻣﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﺘﻨﺎد ﺑﻮده‪.‬‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« ﮐﻪ ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻌﺾ ﻣﺠﻠﺪات آن ﻋﺎرﯾﮥ از ﺑﻌﺾ ﻓﻀﻼء‬‫ﺑﺪﺳﺖ اﯾﻦ اﻗﻞ اﻟﻌﺒﺎد ﻋﻠﻤﺎ و ﻋﻤﻼ و اﮐﺜﺮ زﻟﻼ اﻓﺘﺎده ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﻻﺷﻌﺚ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷﯿﺦ ﺑﻐﺪاد أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 105‬از ‪205‬‬‫وﻟﺪ ﺑﺴﺠﺴﺘﺎن ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﺳﺎﻓﺮ ﺑﻪ أﺑﻮه و ﻫﻮ ﺻﺒﯽ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫رأﯾﺖ ﺟﻨﺎزة اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﮐﺎﻧﺖ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﻓﯽ ﺷﻌﺒﺎن‪ ،‬ﻓﺄول ﺷﯿﺦ ﺳﻤﻊ ﻣﻨﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺳﻠﻢ ﻟا ﻄﻮﺳﯽ‪،‬‬‫و ﺳﺮ أﺑﻮه ﺑﺬﻟﮏ ﻟﺠﻼﻟﮥ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺳﻠﻢ‪.‬‬‫روي ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﻋﻤﻪ‪ ،‬و ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﺣﻤـﺎد رﻏﺒـﮥ‪ ،‬و أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟـﺢ‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺮﻣـﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻄﺎﻫﺮ ﺑﻦ اﻟﺴـﺮح‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫ﺧﺸـﺮم‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺑﺸـﺎر‪ ،‬و ﻧﺼـﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺤﻤﺼـﯽ‪ ،‬و ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﯿـﺪ‪ ،‬و ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ اﻟﻤﻮﺳـﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ‬‫ﺧﺎﻟﺪ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ اﻟﻤﺮادي‪ ،‬و ﻫﺎرون ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻤﺮ اﻟﺒﺤﺮاﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻻﺷﺞ‪ ،‬و ﻫﺎرون ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻻﯾﻠﯽ‪ ،‬و‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺼـﻔﯽ‪ ،‬و اﺳـﺤﺎق اﻟﮑﻮﺳـﺞ‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﻌﯿﺐ‪ ،‬و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻼس‪ ،‬و ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ‪ ،‬و‬‫اﻟﺤﺴﻦ اﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺰﻋﻔﺮاﻧﯽ‪ ،‬و زﯾﺎد ﺑﻦ اﯾﻮب‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﺮﻓـﮥ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺬﻫﻠﯽ‪ ،‬و اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺷﺎذان‪ ،‬و ﯾﻮﺳـﻒ‬‫اﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻘﻄﺎن‪ ،‬و ﻋﺒﺎد ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﺮواﺟﻨﯽ‪ ،‬و ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬ﺑﺨﺮاﺳﺎن‪ ،‬و اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و اﻟﻌﺮاق‪ ،‬و ﻣﺼﺮ‪ ،‬و اﻟﺸﺎم‪ ،‬و اﺻﺒﻬﺎن‪ ،‬و ﻓﺎرس‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪144 :‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﻦ ﺑﺤﻮر اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺤﯿﺚ ان ﺑﻌﻀﻬﻢ ﻓﻀﻠﻪ ﻋﻠﯽ أﺑﯿﻪ‪.‬‬‫ﺻﻨﻒ »اﻟﺴﻨﻦ«‪ ،‬و »اﻟﻤﺼﺎﺣﻒ« و »ﺷﺮﯾﻌﮥ اﻟﻘﺎري«‪ ،‬و »اﻟﻨﺎﺳﺦ و اﻟﻤﻨﺴﻮخ« و »اﻟﺒﻌﺚ« و أﺷﯿﺎء‪.‬‬‫ﺣـﺪث ﻋﻨﻪ ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ‪ :‬ﻣﻨﻬﻢ اﺑﻦ ﺣﺒﺎن‪ ،‬و أﺑﻮ أﺣﻤﺪ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺣﯿﻮﯾﻪ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻤﻈﻔﺮ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺣﻔﺺ ﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﺤﺴـﻦ‬‫اﻟـﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬و ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻮزﯾﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻤﻘﺮي‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﺣﺒﺎﺑﮥ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﻤﺨﻠﺺ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ زﻧﺒﻮر اﻟﻮراق‪ ،‬و‬‫أﺑﻮ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﮑﺎﺗﺐ‪ ،‬و آﺧﺮون‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﯾﻘﻮل دﺧﻠﺖ ﺟﻨـﮥ و ﻣﻌﯽ درﻫﻢ واﺣـﺪ‪ ،‬ﻓﺄﺧـﺬت ﺑﻪ ﺛﻼﺛﯿﻦ ﻣـﺪا ﺑﺎﻗﻠﯽ‪ ،‬ﻓﮑﻨﺖ آﮐﻞ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و اﮐﺘﺐ ﻋﻦ اﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻻﺷـﺞ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﻓﺮغ‬‫اﻟﺒﺎﻗﻠﯽ ﺣﺘﯽ ﮐﺘﺒﺖ ﻋﻨﻪ ﺛﻼﺛﯿﻦ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﻣﻘﻄﻮع و ﻣﺮﺳﻞ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺷﺎذان‪ :‬ﻗﺪم أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺳﺠﺴﺘﺎن‪ ،‬ﻓﺴﺄﻟﻮه أن ﯾﺤﺪﺛﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﻣﻌﯽ أﺻﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬اﺑﻦ أﺑﯽ داود و أﺻﻞ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺄﺛﺎروﻧﯽ ﻓﺄﻣﻠﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﻦ ﺣﻔﻈﯽ ﺛﻠﺜﯿﻦ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺪﻣﺖ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺒﻐﺪادﯾﻮن‪ :‬ﻧﻤﻀﯽ اﻟﯽ ﺳﺠﺴﺘﺎن ﻟﻨﮑﺘﺐ ﻟﻬﻢ اﻟﻨﺴﺨﮥ‪،‬‬‫ﻓﮑﺘﺒﺖ و ﺟﯽء ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻋﺮﺿﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻔﺎظ‪ ،‬ﻓﺨﻄﺄوﻧﯽ ﻓﯽ ﺳـﺘﮥ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻼﺛـﮥ أﺣﺎدﯾﺚ ﮐﻤﺎ ﺣـﺪﺛﺖ‪ ،‬و ﺛﻼﺛﮥ أﺧﻄﺄت ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻫﮑﺬا‬‫رواﻫﺎ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻻزﻫﺮي ﻋﻦ اﺑﻦ ﺷﺎذان‪ ،‬و رواﻫﺎ ﻏﯿﺮه ﻓﺬﮐﺮ ان ذﻟﮏ ﮐﺎن ﺑﺎﺻـﺒﻬﺎن‪ ،‬و ﮐﺬا روي أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﻦ اﺑﻦ‬‫أﺑﯽ داود ﻓﺎﻻزﻫﺮي واﻫﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﺖ ﻣﻦ ﺣﻔﻈﯽ ﺑﺎﺻـﻔﻬﺎن ﺑﺴـﺘﮥ و ﺛﻼﺛﯿﻦ أﻟﻔﺎ‪ ،‬اﻟﺰﻣﻮﻧﯽ اﻟﻮﻫﻢ ﻓﯿﻬﺎ ﻓﯽ ﺳـﺒﻌﮥ أﺣﺎدﯾﺚ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ اﻧﺼـﺮﻓﺖ وﺟـﺪت ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺧﻤﺴﮥ ﻣﻨﻬﺎ‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﮐﻨﺖ ﺣﺪﺛﺘﻬﻢ ﺑﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺨﻼل‪ :‬ﮐﺎن اﺑﻦ أﺑﯽ داود اﻣﺎم أﻫﻞ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬و ﻣﻦ ﻧﺼﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪145 :‬‬‫ﻟﻪ اﻟﺴﻠﻄﺎن اﻟﻤﻨﺒﺮ‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﺎن ﻓﯽ وﻗﺘﻪ ﺑﺎﻟﻌﺮاق ﻣﺸﺎﯾﺦ أﺳﻨﺪ ﻣﻨﻪ‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻐﻮا ﻓﯽ اﻵﻟﮥ و اﻻﺗﻘﺎن ﻣﺎ ﺑﻠﻎ ﻫﻮ‪.‬‬‫أﺑﻮ ذر اﻟﻬﺮوي‪ ،‬أﻧﺒـﺎ أﺑﻮ ﺣﻔﺺ ﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻣﻠﯽ ﻋﻠﯿﻨﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ داود و ﻣﺎ رأﯾﺖ ﺑﯿـﺪه ﮐﺘﺎﺑﺎ‪ ،‬اﻧﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﻤﻠﯽ ﺣﻔﻈﺎ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﯾﻘﻌـﺪ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻤﻨﺒﺮ ﺑﻌـﺪ ﻣﺎ ﻋﻤﯽ‪ ،‬و ﯾﻘﻌـﺪ دوﻧﻪ ﺑﺪرﺟـﮥ اﺑﻨﻪ أﺑﻮ ﯾﻌﻤﺮ ﺑﯿﺪه ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﻓﯿﻘﻮل ﻟﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﺬا‪ ،‬ﻓﯿﺴـﺮده ﻣﻦ ﺣﻔﻈﻪ ﺣﺘﯽ ﯾﺄﺗﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺠﻠﺲ‪،‬‬‫ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻨـﺎ ﯾﻮﻣـﺎ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻔﻨﻮن ﻣﻦ ﺣﻔﻈﻪ‪ ،‬ﻓﻘـﺎم أﺑﻮ ﺗﻤـﺎم اﻟﻨﺮﺳـﯽ و ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻠﻪ درك‪ ،‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﺜﻠﮏ اﻻ أن ﯾﮑﻮن اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﺮﺑﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﮐﻠﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﺤﻔﻆ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻓﺄﻧﺎ أﺣﻔﻈﻪ‪ ،‬و أﻧﺎ أﻋﺮف اﻟﻨﺠﻮم و ﻣﺎ ﮐﺎن ﻫﻮ ﯾﻌﺮﻓﻬﺎ‪.‬‬‫أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﺳﻤﻌﻮا أﺑﺎ اﻟﯿﻤﻦ اﻟﮑﻨﺪي‪ ،‬أﻧﺒﺎ أﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬أﻧﺒﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ داود‪ :‬رﺣﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 106‬از ‪205‬‬‫ﺑﻪ أﺑﻮه ﻣﻦ ﺳﺠﺴـﺘﺎن ﯾﻄﻮف ﺑﻪ ﺷﺮﻓﺎ و ﻏﺮﺑﺎ ﺑﺨﺮاﺳﺎن‪ ،‬و اﻟﺠﺒﺎل‪ ،‬و اﺻﺒﻬﺎن‪ ،‬و ﻓﺎرس‪ ،‬و اﻟﺒﺼﺮة‪ ،‬و ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬و ﻣﮑﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و‬‫اﻟﺸـﺎم‪ ،‬و ﻣﺼـﺮ‪ ،‬و اﻟﺠﺰﯾﺮة‪ ،‬و اﻟﺜﻐـﻮر‪ ،‬ﯾﺴـﻤﻊ و ﯾﮑﺘﺐ و اﺳـﺘﻮﻃﻦ ﺑﻐـﺪاد‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ »اﻟﻤﺴـﻨﺪ«‪ ،‬و »اﻟﺴـﻨﻦ«‪ ،‬و »اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ«‪ ،‬و »اﻟﻘﺮاءات«‪ ،‬و‬‫»اﻟﻨﺎﺳﺦ و اﻟﻤﻨﺴﻮخ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﻘﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻤﺎ‪ ،‬ﺣﺎﻓﻈﺎ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﮐﺎن رﺋﯿﺴﺎ ﻋﺰﯾﺰ اﻟﻨﻔﺲ‪ ،‬ﻣﺪﻻ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﺳﺎﻣﺤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﻔﺺ ﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ‪ :‬أراد اﻟﻮزﯾﺮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ أن ﯾﺼﻠﺢ ﺑﯿﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ داود و اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ ﻓﺠﻤﻌﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﺣﻀﺮ أﺑﻮ ﻋﻤﺮ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻓﻘﺎل‬‫اﻟﻮزﯾﺮ ﯾـﺎ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ أﮐﺒﺮ ﻣﻨﮏ ﻓﻠﻮ ﻗﻤﺖ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ أﻓﻌﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻮزﯾﺮ‪ :‬أﻧﺖ ﺷـﯿﺦ زﯾﻒ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﺰﯾﻒ اﻟﮑـﺬاب ﻋﻠﯽ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫اﻟﻮزﯾﺮ‪ :‬ﻣﻦ اﻟﮑـﺬاب؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻫـﺬا ﺛﻢ ﻗﺎم‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﺗﺘﻮﻫﻢ اﻧﯽ أذل ﻟﮏ ﻻﺟﻞ رزﻗﯽ و أﻧﻪ ﯾﺼﻞ ﻋﻠﯽ ﯾـﺪك‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ آﺧﺬ ﻣﻦ ﯾﺪك ﺷـﯿﺌﺎ‪،‬‬‫ﻗﺎل ﻓﮑﺎن اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ اﻟﻤﻘﺘﺪر ﯾﺰن رزﻗﻪ ﺑﯿﺪه‪ ،‬و ﯾﺒﻌﺚ ﺑﻪ ﻓﯽ ﻃﺒﻖ ﻋﻠﯽ ﯾﺪ اﻟﺨﺎدم‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪146 :‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ أﺣﻤﺪ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻻﺑﯽ زرﻋﮥ اﻟﺮازي‪:‬‬‫أﻟﻖ ﻋﻠﯽ ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﻏﺮﯾﺒـﺎ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺎﻟـﮏ‪ ،‬ﻓـﺄﻟﻘﯽ ﻋﻠﯽ ﺣـﺪﯾﺚ وﻫﺐ ﺑﻦ ﮐﯿﺴـﺎن‪ ،‬ﻋﻦ أﺳـﻤﺎء ﻻ ﺗﺤﺺ ﻓﯿﺤﺼـﯽ ﻋﻠﯿﮏ‪ ،‬رواه ﻋﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬و ﻫـﻮ ﺿـﻌﯿﻒ ﻓﻘﻠﺖ ﻧﺤﺐ أن ﻧﮑﺘﺒﻪ ﻋﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟـﺢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻧـﺎﻓﻊ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺎﻟـﮏ‪ ،‬ﻓﻐﻀﺐ أﺑﻮ زرﻋـﮥ‪ ،‬و‬‫ﺷﮑﺎﻧﯽ اﻟﯽ أﺑﯽ و ﻗﺎل اﻧﻈﺮ ﻣﺎ ﯾﻘﻮل ﻟﯽ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪.‬‬‫و ﯾﺮوي ﺑﺎﺳﻨﺎد ﻣﻨﻘﻄﻊ أن أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﮐﺎن ﯾﻤﻨﻊ اﻟﻤﺮد ﻣﻦ ﺣﻀﻮر ﻣﺠﻠﺴﻪ ﻓﺄﺣﺐ أﺑﻮ داود أن ﯾﺴﻤﻊ اﺑﻨﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺸﺪ ﻋﻠﯽ وﺟﻬﻪ ﻟﺤﯿﮥ و‬‫ﺣﻀـﺮ ﻓﻌﺮف اﻟﺸـﯿﺦ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻣﺜﻠﯽ ﯾﻌﻤﻞ ﻣﻌﻪ ﻫﺬا؟ ﻓﻘﺎل أﺑﻮ داود‪ :‬ﻻ ﺗﻨﮑﺮ ﻋﻠﯽ و اﺟﻤﻊ اﺑﻨﯽ ﻣﻊ اﻟﮑﺒﺎر ﻓﺎن ﻟﻢ ﯾﻘﺎوﻣﻬﻢ ﺑﺎﻟﻤﻌﺮﻓﮥ ﻓﺎﺣﺮﻣﻪ‬‫اﻟﺴﻤﺎع‪.‬‬‫ﺣـﺪث ﺑﻬﺎ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﻟﺴـﻤﺮﻗﻨﺪي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺘﻔﮑﺮي‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺑﻨﺪار اﻟﺰﻧﺠﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن أﺣﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﺻﺎﻟـﺢ ﯾﻤﻨﻊ اﻟﻤﺮد ﻣﻦ اﻟﺘﺤـﺪﯾﺚ ﺗﻨﺰﻫﺎ ﻓـﺬﮐﺮﻫﺎ‪ ،‬و زاد ﻓﺎﺟﺘﻤﻊ ﻃﺎﺋﻔﮥ ﻓﻐﻠﺒﻬﻢ اﻻﺑﻦ ﺑﻔﻬﻤﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺮو ﻟﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺷـﯿﺌﺎ‪ ،‬و ﺣﺼﻞ ﻟﻪ‬‫اﻟﺠﺰء اﻻول ﻓﺄﻧﺎ أروﯾﻪ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﻞ أﮐﺜﺮ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺴﻠﻤﯽ‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ اﻟﺪار ﻗﻄﻨﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﺛﻘﮥ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺨﻄﺄ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ذﮐﺮ أﺑﻮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺪي أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ »ﮐﺎﻣﻠﻪ« و ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻮﻻ اﻧﺎ ﺷﺮﻃﻨﺎ ان ﮐﻞ ﻣﻦ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻪ ذﮐﺮﻧﺎه ﻟﻤﺎ ذﮐﺮت اﺑﻦ أﺑﯽ داود‬‫اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺑﮕﻔﺘﺎر ﭘﺪرش ﮐﺬاب ﺑﻮده اﺳﺖ‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻗﺪ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻪ أﺑﻮه‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اورﻣﮥ‪ ،‬و ﻧﺴﺐ ﻓﯽ اﻻﺑﺘﺪاء اﻟﯽ ﺷـﯽء ﻣﻦ اﻟﻨﺼﺐ‪ ،‬و ﻧﻔﺎه اﺑﻦ اﻟﻔﺮات ﻣﻦ ﺑﻐﺪاد اﻟﯽ واﺳﻂ‪ ،‬ﺛﻢ رده‬‫اﻟﻮزﯾﺮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ‪ ،‬ﻓﺤﺪث و أﻇﻬﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﺗﺤﻨﺒﻞ ﻓﺼﺎر ﺷـﯿﺨﺎ ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻘﺒﻮل ﻋﻨﺪ أﺻـﺤﺎب اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و‬‫أﻣﺎ ﮐﻼم أﺑﯿﻪ ﻓﯿﻪ ﻓﻼ أدري أي ﺷﯽء ﺗﺒﯿﻦ ﻟﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﺳﻤﻌﺖ ﻋﺒﺪان ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ داود ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﻦ اﻟﺒﻼء ان ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻄﻠﺐ اﻟﻘﻀﺎء‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪147 :‬‬‫اﺑﻦ ﻋـﺪي‪ ،‬أﻧﺒﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺪاﻫﺮي‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﮐﺮﮐﺮه‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺠﻨﯿﺪ‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ‬‫داود‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬اﺑﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺬاب‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ‪ :‬ﮐﻔﺎﻧﺎ ﻣﺎ ﻗﺎل ﻓﯿﻪ أﺑﻮه‪.‬‬‫اﺑﻦ ﻋﺪي‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﻻﺳﻠﺖ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺳﻤﻌﺖ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود ﮐﺬاب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 107‬از ‪205‬‬‫اﺑﻦ ﻋـﺪي‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺒﻐﻮي‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﺘﺐ إﻟﯿﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود رﻗﻌﮥ ﯾﺴﺄﻟﻪ ﻋﻦ ﻟﻔﻆ ﺣﺪﯾﺚ ﻟﺠﺪه‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺮأ رﻗﻌﺘﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺖ‬‫ﻋﻨﺪي و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﺴﻠﺦ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻀـﺤﺎك ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺎﺻﻢ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺷـﻬﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺪه ﺑﯿﻦ ﯾﺪي اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أﻧﻪ ﻗﺎل‪:‬‬‫أﺷـﻬﺪ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺑﯿﻦ ﯾـﺪي اﻟﱠﻠﻪ أﻧﻪ ﻗـﺎل‪ :‬روي اﻟﺰﻫﺮي ﻋﻦ ﻋﺮوة ﻗـﺎل ﺣﻔﯿﺖ أﻇﺎﻓﯿﺮ ﻓﻼن ﻣﻦ ﮐﺜﺮة ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﺘﺴـﻠﻖ ﻋﻠﯽ‬‫أزواج اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻫﺬا ﺑﺎﻃﻞ و اﻓﮏ ﻣﺒﯿﻦ‪ ،‬و أﯾﻦ اﺳـﻨﺎده اﻟﯽ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬ﺛﻢ ﻫﻮ ﻣﺮﺳﻞ‪ ،‬ﺛﻢ ﻻ ﯾﺴـﻤﻊ ﻗﻮل اﻟﻌﺪو ﻓﯽ‬‫ﻋﺪوه‪ ،‬و ﻣﺎ أﻋﺘﻘﺪ أن ﻫﺬا ﺻﺪر ﻣﻦ ﻋﺮوة أﺻﻼ‪.‬‬‫و اﺑﻦ أﺑﯽ داود ان ﮐﺎن ﺣﮑﯽ ﻫﺬا ﻓﻬﻮ ﺧﻔﯿﻒ اﻟﺮأس‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ﺑﻘﯽ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ ﺿﺮب اﻟﻌﻨﻖ ﺷﺒﺮ‪ ،‬ﻟﮑﻮﻧﻪ ﺗﻔﻮه ﺑﻤﺜﻞ ﻫﺬا اﻟﺒﻬﺘﺎن‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﻣﻌﻪ و‬‫ﺷـﺪ ﻣﺘﻨﻪ رﺋﯿﺲ اﺻـﺒﻬﺎن‪ ،‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﻔﺺ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﺬﮐﻮاﻧﯽ‪ ،‬و ﺧﻠﺼﻪ ﻣﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ أﻣﯿﺮ اﺻـﺒﻬﺎن‪ ،‬و ﮐﺎن اﻧﺘﺪب ﻟﻪ‬‫ﺑﻌﺾ اﻟﻌﻠﻮﯾـﮥ ﺧﺼـﻤﺎ‪ ،‬و ﻧﺴﺐ اﻟﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻤﻘﺎﻟﮥ و أﻗﺎم ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺸـﻬﺎدة ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ]‪ [1‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨـﺪة اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس ]‪[1‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺪة‪ :‬اﻟﻤﻮرخ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(301‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪148 :‬‬‫اﻻﺧﺮم ]‪ ،[1‬و أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺠـﺎرود ]‪ ،[2‬و اﺷـﺘﺪ اﻟﺨﻄﺐ‪ ،‬و أﻣﺮ أﺑـﻮ ﻟﯿﻠﯽ ﺑﻘﺘﻠﻪ ﻓﻮﺛﺐ اﻟـﺬﮐﻮاﻧﯽ‪ ،‬و ﺟﺮح اﻟﺸـﻬﻮد ﻣﻊ ﺟﻼـﻟﺘﻬﻢ‪،‬‬‫ﻓﻨﺴﺐ اﺑﻦ ﻣﻨـﺪة اﻟﯽ اﻟﻌﻘﻮق‪ ،‬و ﻧﺴﺐ أﺣﻤـﺪ اﻟﯽ أﻧﻪ ﯾﺄﮐﻞ اﻟﺮﺑﺎ‪ ،‬و ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯽ اﻵﺧﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﻬﻤـﺪاﻧﯽ اﻟـﺬﮐﻮاﻧﯽ ﮐﺒﯿﺮ اﻟﺸﺄن‪ ،‬ﻓﻘﺎم و أﺧﺬ‬‫ﺑﯿﺪ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﺧﺮج ﺑﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﻮت‪ ،‬ﻓﮑﺎن أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﯾﺪﻋﻮ ﻟﻪ ﻃﻮل ﺣﯿﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﯾﺪﻋﻮ ﻋﻠﯽ اوﻟﺌﮏ اﻟﺸﻬﻮد‪.‬‬‫ﺣﮑﺎﻫﺎ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎﺳﺘﺠﯿﺐ ﻟﻪ ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ اﺣﺘﺮق‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﺧﻮﻟﻂ و ﻓﻘﺪ ﻋﻘﻠﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻻزرق‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﻞ اﻟﻨﺎس ﻣﻨﯽ ﻓﯽ ﺣﻞ اﻻ ﻣﻦ رﻣﺎﻧﯽ ﺑﺒﻐﺾ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﺑﻦ ﻋـﺪي‪ :‬ﮐـﺎن ﻓﯽ اﻻﺑﺘـﺪاء ﯾﻨﺴﺐ اﻟﯽ ﺷـﯽء ﻣﻦ اﻟﻨﺼﺐ‪ ،‬ﻓﻨﻔﺎه اﺑﻦ اﻟﻔﺮات ﻣﻦ ﺑﻐـﺪاد‪ ،‬ﻓﺮده اﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ‪ ،‬ﻓﺤـﺪث و أﻇﻬﺮ‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻣﻦ ﺗﺤﻨﺒﻞ‪ ،‬ﻓﺼﺎر ﺷﯿﺨﺎ ﻓﯿﻬﻢ‬‫اﺑﻦ اﺑﯽ داود ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« ﻣﺘﺼﻒ ﺑﺼﻔﺎت ﻣﻬﻠﮑﻪ ﺑﻮده‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﮐﺎن ﺷﻬﻤﺎ ﻗﻮي اﻟﻨﻔﺲ‪ ،‬وﻗﻊ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ و اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ‪ ،‬و ﺑﯿﻦ اﻟﻮزﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﺬي ﻗﺮﺑﻪ ]‪.[3‬‬‫)از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ذﻫﺒﯽ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺂﻧﮑﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻣـﺪل ﺑﻨﻔﺴﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻧﺎز ﺑﻨﻔﺲ اﻣﺎره ﺧﻮد ﻣﯽﻧﻤﻮد‪،‬‬‫و ﻃﺮﯾﻖ ﻋﺠﺐ و ﺧﻮد ﭘﺴـﻨﺪي ﻣﯽﭘﯿﻤﻮد‪ ،‬و ذﻫﺒﯽ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﺳﺘﺸـﻬﺎد ﺑﺮ اﯾﻦ دﻋﻮي ﺧﻮد‪ ،‬ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻗﺼﻪ ﭘﺮ ﻏﺼﻪ او ﺑﺎ اﯾﻦ ﺻﺎﻋـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺻﺎﻋﺪ‬‫ﻣﻌـﺎرج ﻓﻀـﻞ و ﮐﻤـﺎل‪ ،‬و ﻋـﺎرج ﻣﻌـﺎرج ﻋﻠﻮ و اﺟﻼـل اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ از آن ﻇﺎﻫﺮ ]‪ [1‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒـﺎس اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻻﺣﺰم‬‫اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(301‬‬‫]‪ [2‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺠﺎرود اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(299‬‬‫]‪ [3‬ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء ﻟﻠﺬﻫﺒﯽ ج ‪ 7‬ص ‪ 615‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪149 :‬‬‫ﮐﻪ وزﯾﺮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ اراده ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ اﺻـﻼح ﮐﻨﺪ در ﻣﯿﺎن اﺑﻦ أﺑﯽ داود و اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺟﻤﻊ ﮐﺮد ﻫﺮ دو را و ﻗﺎﺿﯽ اﺑﻮ ﻋﻤﺮ ﻫﻢ‬‫ﺣﺎﺿﺮ ﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ وزﯾﺮ ﺑﺎﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﻪ أي اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ ﺑﺰرﮔﺘﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﺑﺮﻣﯿﺨﻮاﺳﺘﯽ ﺑﺴﻮي او‪ ،‬ﭘﺲ اﺑﻮ‬‫ﺑﮑﺮ ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺰﯾـﺪ ﮐﺒﺮ و ﺧﻮد ﭘﺴـﻨﺪي‪ ،‬اﺑﺎ از ﻗﯿﺎم و اﺳـﺘﻨﮑﺎف از ﺗﻮاﺿﻊ ﺑﺮاي اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ ﻋﻤﺪة اﻟﻔﺨﺎم ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ وزﯾﺮ ﻧﺤﺮﯾﺮ از اﯾﻦ‬‫ﮐﺒﺮ و ﺗﺼـﻠﻒ و ﺗﻤﻄﯽ و ﺗﻌﺴﻒ ﺑـﺪل رﻧﺠﯿـﺪ‪ ،‬و ﺑﮑﻠﻤﻪ ﺑﻠﯿﻐﻪ أﻧﺖ ﺷـﯿﺦ زﯾﻒ ﻣﺘﮑﻠﻢ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬ﺑﺠﻮاب ارﺷﺎد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 108‬از ‪205‬‬‫ﺑﺎﺳﺪاد وزﯾﺮ ﮐﺒﯿﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ زﯾﻒ ﮐﺴـﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺬاب اﺳﺖ ﺑﺮ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻫﺮ ﮔﺎه وزﯾﺮ ﭘﺮﺳﯿﺪ‬‫ﮐﻪ ﮐﯿﺴﺖ ﮐﺬاب؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ از اﯾﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ از اﯾﻦ اﻓﺎده ﺗﺤﻘﻖ ﭼﻨﺪ ﺻﻔﺖ ﻣﻬﻠﮑﻪ در اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺸﺖ‪:‬‬‫ﯾﮑﯽ از آن ﻋﺠﺐ و ادﻻـل‪ ،‬دوم ﮐﺒﺮ و ﺗﻌﻠﯽ و ﻧﺨﻮت ﺟﻬـﺎل‪ ،‬ﺳﻮم ﺣﺴـﺪ و ﻋـﺪاوت و ﺑﻐﺾ ﺑﻌﺾ اﺋﻤﻪ ﺑﺎﮐﻤـﺎل‪ ،‬ﭼﻬـﺎرم ﺟﺴـﺎرت ﺑﺮ‬‫ﮐـﺬب ﻋﻈﯿﻢ‪ ،‬و ادﻋﺎي ﺑﻮدن ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ ﮐﺬاب ﺑﺮ ﺧﺪاي ذو اﻟﺠﻼل‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺬب‪ ،‬و ﮐﺒﺮ‪ ،‬و ﺣﺴﺪ‪ ،‬و ﺑﻐﺾ‪ ،‬و ﻋﺠﺐ‪،‬‬‫و ادﻻـل‪ ،‬ﻣﺤﺾ زﯾﻎ و ﺿـﻼل‪ ،‬و ﻣﺨـﺎﻟﻔﺖ ارﺷﺎدات رﺳﻮل ﺧـﺪاي ﻣﺘﻌﺎل‪ ،‬و ﻣﻮرث اﻧﻮاع وﺑﺎل و ﻧﮑﺎل‪ ،‬و ﻣﻮﺟﺐ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻌـﺪ از درﺟﻪ‬‫اﻫـﻞ ﻓﻀـﻞ و ﮐﻤـﺎل‪ ،‬و اﻧﺤﻄـﺎط از ﻣﺮﺗﺒﻪ اﺋﻤﻪ ﻣﺘـﻮرﻋﯿﻦ اﻗﯿـﺎل اﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﯾـﺢ و ﺷـﻨﺎﯾﻊ اﯾﻦ ﺻـﻔﺎت ﻣﻬﻠﮑـﺎت‪ ،‬ﺑﺎﻻـﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫اﺳﺘﯿﻌﺎب ﺗﻮان ﮐﺮد‪.‬‬‫اﻣﺎ ﻗﺒﺎﯾﺢ ﻋﺠﺐ ﭘﺲ ﺣﺠﮥ اﻻﺳـﻼم ﺳـﻨﯿﺎن ﺣﻀـﺮت اﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻏﺰاﻟﯽ در »اﺣﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم« در ﮐﺘﺎب ذم اﻟﮑﺒﺮ و اﻟﻌﺠﺐ از‬‫رﺑﻊ ﻣﻬﻠﮑﺎت ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪150 :‬‬‫اﻟﺴﻄﺮ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺎب ﻓﯽ اﻟﻌﺠﺐ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﺑﯿﺎن ذم اﻟﻌﺠﺐ و آﻓﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﺑﯿﺎن ﺣﻘﯿﻘﮥ اﻟﻌﺠﺐ و اﻻدﻻل و ﺣﺪﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﺑﯿﺎن ﻋﻼج اﻟﻌﺠﺐ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺠﻤﻠﮥ‪ ،‬و ﺑﯿﺎن أﻗﺴﺎم ﻣﺎ ﺑﻪ اﻟﻌﺠﺐ‪ ،‬و ﺗﻔﺼﯿﻞ ﻋﻼﺟﻪ‬‫»ذم ﻋﺠﺐ و آﻓﺎت آن«‬‫اﺷﺎره‬‫ﺑﯿﺎن ذم اﻟﻌﺠﺐ و آﻓﺎﺗﻪ‪.‬‬‫اﻋﻠﻢ أن اﻟﻌﺠﺐ ﻣﺬﻣﻮم ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﺳﻨﮥ رﺳﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ) :‬و َﯾْﻮَم ُﺣَﻨﯿٍْﻦ ِإْذ َأْﻋَﺠَﺒﺘُْﮑْﻢ َﮐﺜَْﺮﺗُُﮑْﻢ َﻓَﻠْﻢ ﺗُْﻐِﻦ َﻋﻨُْﮑْﻢ َﺷﯿْﺌًﺎ(‬‫]‪ [1‬ذﮐﺮ ذﻟﮏ ﻓﯽ ﻣﻌﺮض اﻻﻧﮑﺎر‪ ،‬و ﻗﺎل ﻋﺰ و ﺟﻞ‪َ) :‬و َﻇﱡﻨﻮا َأﱠﻧُﻬْﻢ ﻣﺎﻧَِﻌﺘُُﻬْﻢ ُﺣُﺼﻮﻧُُﻬْﻢ ﻣَِﻦ اﻟﱠﻠِﻪ َﻓَﺄﺗﺎُﻫُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ ﻣِْﻦ َﺣﯿُْﺚ ﻟَْﻢ َﯾْﺤَﺘِﺴﺒُﻮا(‬‫]‪ [2‬ﻓﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻔﺎر ﻓﯽ اﻋﺠﺎﺑﻬﻢ ﺑﺤﺼﻮﻧﻬﻢ و ﺷﻮﮐﺘﻬﻢ‪ ،‬و ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ) :‬و ُﻫْﻢ َﯾْﺤَﺴﺒُﻮَن َأﱠﻧُﻬْﻢ ﯾُْﺤِﺴﻨُﻮَن ُﺻﻨْﻌًﺎ(‬‫]‪ [3‬و ﻫﺬا أﯾﻀﺎ ﯾﺮﺟﻊ اﻟﯽ اﻟﻌﺠﺐ ﺑﺎﻟﻌﻤﻞ‪ ،‬و ﻗﺪ ﯾﻌﺠﺐ اﻻﻧﺴﺎن ﺑﻌﻤﻞ ﻫﻮ ﻣﺨﻄﺊ ﻓﯿﻪ ﮐﻤﺎ ﯾﻌﺠﺐ ﺑﻌﻤﻞ ﻫﻮ ﻣﺼﯿﺐ ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﺛﻼث ﻣﻬﻠﮑﺎت‪ :‬ﺷّﺢ ﻣﻄﺎع‪ ،‬و ﻫﻮي ﻣﺘﺒﻊ‪ ،‬و اﻋﺠﺎب اﻟﻤﺮء ﺑﻨﻔﺴﻪ«‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻻﺑﯽ ﺛﻌﻠﺒﮥ ﺣﯿﺚ ذﮐﺮ آﺧﺮ ﻫﺬه اﻻﻣﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬إذا رأﯾﺖ ﺷﺤﺎ ﻣﻄﺎﻋﺎ‪ ،‬و ﻫﻮي ﻣﺘﺒﻌﺎ‪ ،‬و اﻋﺠﺎب ﮐﻞ ذي رأي ﺑﺮأﯾﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯿﮏ ﻧﻔﺴﮏ«‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪» :‬اﻟﻬﻼك ﻓﯽ اﺛﻨﯿﻦ‪ :‬اﻟﻘﻨﻮط و اﻟﻌﺠﺐ«‪.‬‬‫و اﻧﻤﺎ ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﻻن اﻟﺴـﻌﺎدة ﻻ ﺗﻨﺎل اﻻ ﺑﺎﻟﺴـﻌﯽ‪ ،‬و اﻟﻄﻠﺐ‪ ،‬و اﻟﺠـﺪ و اﻟﺘﺸـﻤﺮ‪ ،‬و اﻟﻘﺎﻧﻂ ﻻ ﯾﺴـﻌﯽ و ﻻ ﯾﻄﻠﺐ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺠﺐ ﯾﻌﺘﻘﺪ اﻧﻪ ﻗﺪ‬‫ﺳﻌﺪ و ﻗﺪ ﻇﻔﺮ ﺑﻤﺮاده‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺴﻌﯽ‪ [1] ،‬اﻟﺘﻮﺑﮥ ‪25‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺸﺮ ‪2‬‬‫]‪ [3‬اﻟﮑﻬﻒ ‪104‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪151 :‬‬‫ﻓـﺎﻟﻤﻮﺟﻮد ﻻـ ﯾﻄﻠﺐ‪ ،‬و اﻟﻤﺤـﺎل ﻻـ ﯾﻄﻠﺐ‪ ،‬و اﻟﺴـﻌﺎدة ﻣﻮﺟﻮدة ﻓﯽ اﻋﺘﻘﺎد اﻟﻤﻌﺠﺐ ﺣﺎﺻـﻠﮥ ﻟﻪ‪ ،‬و ﻣﺴـﺘﺤﯿﻠﮥ ﻓﯽ اﻋﺘﻘﺎد اﻟﻘﺎﻧﻂ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﻫﯿﻬﻨﺎ‬‫ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ و ﻗﺪ ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ) :‬ﻓﻼ ﺗَُﺰﱡﮐﻮا َأﻧ ُْﻔَﺴُﮑْﻢ(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 109‬از ‪205‬‬‫]‪.[1‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺢ‪ :‬ﻣﻌﻨﺎه إذا ﻋﻤﻠﺖ ﺧﯿﺮا ﻓﻼ ﺗﻘﻞ ﻋﻤﻠﺖ‪.‬‬‫و ﻗﺎل زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ :‬ﻻ ﺗﺒﺮوﻫﺎ أي ﻻ ﺗﻌﺘﻘﺪوا أﻧﻬﺎ ﺑﺎرة‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻌﻨﯽ اﻟﻌﺠﺐ‪.‬‬‫و وﻗﯽ ﻃﻠﺤﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮم أﺣﺪ ﺑﻨﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻓﺄﮐﺐ ﻋﻠﯿﻪ ﺣﺘﯽ أﺻﯿﺒﺖ ﮐﻔﻪ‪ ،‬ﻓﮑﺄﻧﻪ أﻋﺠﺒﻪ ﻓﻌﻠﻪ اﻟﻌﻈﯿﻢ‪ ،‬إذ ﻓﺪاه ﺑﺮوﺣﻪ‬‫ﺣﺘﯽ ﺟﺮح‪ ،‬ﻓﺘﻔﺮس ذﻟﮏ ﻋﻤﺮ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻣﺎ زال ﯾﻌﺮف ﻓﯽ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﺄو ]‪ [2‬ﻣﻨﺬ اﺻﯿﺒﺖ اﺻﺒﻌﻪ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و اﻟﺒﺄو‬‫ﻫﻮ اﻟﻌﺠﺐ ﻓﯽ اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬اﻻ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻨﻘﻞ ﻓﯿﻪ اﻧﻪ اﻇﻬﺮه و اﺣﺘﻘﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﮐﺎن وﻗﺖ اﻟﺜﻮري ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ :‬اﯾﻦ أﻧﺖ ﻣﻦ ﻃﻠﺤﮥ؟ ﻗﺎل ذﻟﮏ‬‫رﺟﻞ ﻓﯿﻪ ﻧﺤﻮه‪.‬‬‫ﻓﺎذا ﮐﺎن ﻻ ﯾﺘﺨﻠﺺ ﻣﻦ اﻟﻌﺠﺐ أﻣﺜﺎﻟﻬﻢ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﯾﺘﺨﻠﺺ اﻟﻀﻌﻔﺎء ان ﻟﻢ ﯾﺄﺧﺬوا ﺣﺬرﻫﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﻄﺮف ]‪ :[3‬ﻻن أﺑﯿﺖ ﻧﺎﺋﻤﺎ و أﺻﺒﺢ ﻧﺎدﻣﺎ أﺣﺐ اﻟﯽ ﻣﻦ أن أﺑﯿﺖ ﻗﺎﺋﻤﺎ و أﺻﺒﺢ ﻣﻌﺠﺒﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻟﻮ ﻟﻢ ﺗﺬﻧﺒﻮا ﻟﺨﺸﯿﺖ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﻣﺎ ﻫﻮ اﮐﺒﺮ ﻣﻦ ذﻟﮏ اﻟﻌﺠﺐ اﻟﻌﺠﺐ ﻓﺠﻌﻞ اﻟﻌﺠﺐ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻟﺬﻧﻮب‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﺑﺸﺮ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر ﻣﻦ اﻟﺬﯾﻦ إذا رأوا ذﮐﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و اﻟﺪار اﻵﺧﺮة ]‪ [1‬اﻟﻨﺠﻢ ‪32‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﺄو ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺒﺎء ﻣﺼﺪر ﺑﺄي ﯾﺒﺄي ﮐﻤﻨﻊ ﯾﻤﻨﻊ ﺑﺄوا ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ :‬ﻓﺨﺮ و ﺗﮑﺒﺮ‬‫]‪ [3‬ﻣﻄﺮف‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺸﺨﯿﺮ‪ ،‬ﻣﻦ اﻟﺰﻫﺎد اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة )‪(87‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪152 :‬‬‫ﻟﻤﻮاﻇﺒﺘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺒﺎدة‪ ،‬ﻓﺄﻃﺎل اﻟﺼﻠﻮة ﯾﻮﻣﺎ و رﺟﻞ ﺧﻠﻔﻪ ﯾﻨﻈﺮ‪ ،‬ﻓﻔﻄﻦ ﻟﻪ ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ اﻧﺼﺮف ﻋﻦ اﻟﺼﻠﻮة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﯾﻌﺠﺒﻨﮏ ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﻨﯽ ﻓﺎن‬‫إﺑﻠﯿﺲ ﻟﻌﻨﻪ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻗﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻊ اﻟﻤﻠﺌﮑﮥ ﻣﺪة ﻃﻮﯾﻠﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﺻﺎر اﻟﯽ ﻣﺎ ﺻﺎر إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ ﻟﻌﺎﺋﺸﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ‪ :‬ﻣﺘﯽ ﯾﮑﻮن اﻟﺮﺟﻞ ﻣﺴﯿﺌﺎ؟ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬إذا ﻇﻦ اﻧﻪ ﻣﺤﺴﻦ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪) :‬ﻻ ﺗُﺒِْﻄﻠُﻮا َﺻَﺪﻗﺎﺗُِﮑْﻢ ﺑ ِﺎﻟ َْﻤﱢﻦ َو اﻟ َْﺄذي‬‫]‪ [1‬و اﻟﻤﻦ ﻧﺘﯿﺠﮥ اﺳﺘﻌﻈﺎم اﻟﺼﺪﻗﮥ‪ ،‬و اﺳﺘﻌﻈﺎم اﻟﻌﻤﻞ ﻫﻮ اﻟﻌﺠﺐ‪ ،‬ﻓﻈﻬﺮ ﺑﻬﺬا أن اﻟﻌﺠﺐ ﻣﺬﻣﻮم ﺟﺪا‪[2] .‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »اﺣﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﺑﯿﺎن آﻓﮥ اﻟﻌﺠﺐ‪.‬‬‫اﻋﻠﻢ ان آﻓـﺎت اﻟﻌﺠﺐ ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬ﻓـﺎن اﻟﻌﺠﺐ ﯾـﺪﻋﻮ ﻟﯽ اﻟﮑﺒﺮ‪ ،‬ﻻﻧﻪ أﺣـﺪ اﺳـﺒﺎﺑﻪ ﮐﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎه‪ ،‬ﻓﯿﺘﻮﻟـﺪ ﻣﻦ اﻟﻌﺠﺐ اﻟﮑﺒﺮ‪ ،‬و ﻣﻦ اﻟﮑﺒﺮ اﻵﻓﺎت‬‫اﻟﮑﺜﯿﺮة اﻟﺘﯽ ﻻ ﺗﺨﻔﯽ‪ ،‬ﻫﺬا ﻣﻊ اﻟﻌﺒﺎد‪.‬‬‫و أﻣـﺎ ﻣﻊ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﺎﻟﻌﺠﺐ ﯾـﺪﻋﻮ اﻟﯽ ﻧﺴـﯿﺎن اﻟـﺬﻧﻮب و اﻫﻤﺎﻟﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺒﻌﺾ ذﻧﻮﺑﻪ ﻻ ﯾـﺬﮐﺮﻫﺎ و ﻻ ﯾﺘﻔﻘـﺪﻫﺎ‪ ،‬ﻟﻈﻨﻪ اﻧﻪ ﻣﺴـﺘﻐﻦ ﻋﻦ ﺗﻔﻘـﺪﻫﺎ‬‫ﻓﯿﻨﺴﺎﻫﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ ﯾﺘﺬﮐﺮ ﻣﻨﻬﺎ ﻓﯿﺴﺘﺼﻐﺮﻫﺎ و ﻻ ﯾﺴﺘﻌﻈﻤﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺠﺘﻬﺪ ﻓﯽ ﺗﺪارﮐﻬﺎ و ﺗﻼﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬ﺑﻞ ﯾﻈﻦ اﻧﻬﺎ ﺗﻐﻔﺮ ﻟﻪ‪.‬‬‫و أﻣـﺎ اﻟﻌﺒـﺎدات و اﻻﻋﻤﺎل ﻓﺎﻧﻪ ﯾﺴـﺘﻌﻈﻤﻬﺎ و ﯾﺘﺒﺠـﺢ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﯾﻤﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻔﻌﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﯾﻨﺴـﯽ ﻧﻌﻤـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻟﺘﻮﻓﯿﻖ و اﻟﺘﻤﮑﯿﻦ ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ إذا‬‫اﻋﺠﺐ ﺑﻬﺎ ﻋﻤﯽ ﻋﻦ آﻓﺎﺗﻬﺎ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺘﻔﻘﺪ آﻓﺎت اﻻﻋﻤﺎل ﮐﺎن أﮐﺜﺮ ﺳـﻌﯿﻪ ﺿﺎﺋﻌﺎ‪ ،‬ﻓﺎن اﻻﻋﻤﺎل اﻟﻈﺎﻫﺮة إذا ﻟﻢ ﺗﮑﻦ ﺧﺎﻟﺼﮥ ﻧﻘﯿﮥ ﻋﻦ اﻟﺸﻮاﺋﺐ ﻗﻠﻤﺎ ﺗﻨﻔﻊ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﯾﺘﻔﻘﺪ‬‫ﻣﻦ ﯾﻐﻠﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻻﺷﻔﺎق و اﻟﺨﻮف دون اﻟﻤﻌﺠﺐ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺠﺐ ﯾﻐﺘﺮ ﺑﻨﻔﺴﻪ و ﺑﺮﺑﻪ‪ ،‬و ﯾﺄﻣﻦ ﻣﮑﺮ اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺬاﺑﻪ‪ ،‬و ﯾﻈﻦ اﻧﻪ ﻋﻨﺪ ]‪ [1‬اﻟﺒﻘﺮة ‪264‬‬‫]‪ [2‬اﺣﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم ج ‪ 3‬ص ‪ 370 -369‬ط دار اﻟﻤﻌﺮوﻓﮥ ﺑﯿﺮوت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪153 :‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻤﮑﺎن‪ ،‬و ان ﻟﻪ ﻋﻨـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨـﮥ و ﺣﻘﺎ ﺑﺄﻋﻤﺎﻟﻪ اﻟﺘﯽ ﻫﯽ ﻧﻌﻤـﮥ ﻣﻦ ﻧﻌﻤﻪ و ﻋﻄﯿﮥ ﻣﻦ ﻋﻄﺎﯾﺎه‪ ،‬و ﯾﺨﺮﺟﻪ اﻟﻌﺠﺐ اﻟﯽ أن ﯾﺜﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴﻪ و‬‫ﯾﺤﻤﺪﻫﺎ و ﯾﺰﮐﯿﻬﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 110‬از ‪205‬‬‫و ان أﻋﺠﺐ ﺑﺮأﯾﻪ و ﻋﻤﻠﻪ و ﻋﻘﻠﻪ‪ ،‬ﻣﻨﻊ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻻﺳـﺘﻔﺎدة و ﻣﻦ اﻻﺳـﺘﺸﺎرة و اﻟﺴﺆال‪ ،‬ﻓﯿﺴـﺘﺒﺪ ﺑﻨﻔﺴﻪ و رأﯾﻪ‪ ،‬و ﯾﺴـﺘﻨﮑﻒ ﻣﻦ ﺳﺆال ﻣﻦ‬‫ﻫﻮ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و رﺑﻤﺎ ﯾﻌﺠﺐ ﺑﺎﻟﺮأي اﻟﺨﻄﺄ اﻟﺬي ﺧﻄﺮ ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﯿﻔﺮح ﺑﮑﻮﻧﻪ ﻣﻦ ﺧﻮاﻃﺮه‪ ،‬و ﻻ ﯾﻔﺮح ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻏﯿﺮه ﻓﯿﺼـﺮ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺴـﻤﻊ ﻧﺼﺢ‬‫ﻧﺎﺻـﺢ و ﻻ وﻋﻆ واﻋﻆ‪ ،‬ﺑﻞ ﯾﻨﻈﺮ اﻟﯽ ﻏﯿﺮه ﺑﻌﯿﻦ اﻻﺳـﺘﺠﻬﺎل و ﯾﺼـﯿﺮ ﻋﻠﯽ ﺧﻄﺌﻪ‪ ،‬ﻓﺎن ﮐﺎن رأﯾﻪ ﻓﯽ أﻣﺮ دﻧﯿﻮي ﻓﯿﺨﻔﻖ ]‪ [1‬ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ان ﮐﺎن‬‫ﻓﯽ أﻣﺮ دﯾﻨﯽ ﻻ ﺳﯿﻤﺎ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺘﻌﻠﻖ ﺑﺎﺻﻮل اﻟﻌﻘﺎﺋﺪ ﻓﯿﻬﻠﮏ ﺑﻪ‪.‬‬‫و ﻟﻮ اﺗﻬﻢ ﻧﻔﺴﻪ و ﻟﻢ ﯾﺜﻖ ﺑﺮأﯾﻪ‪ ،‬و اﺳـﺘﻀﺎء ﺑﻨﻮر اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و اﺳـﺘﻌﺎن ﺑﻌﻠﻤﺎء اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و واﻇﺐ ﻋﻠﯽ ﻣﺪارﺳﮥ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﺗﺎﺑﻊ ﺳﺆال أﻫﻞ اﻟﺒﺼـﯿﺮة‬‫ﻟﮑﺎن ذﻟﮏ ﯾﻮﺻﻠﻪ اﻟﯽ اﻟﺤﻖ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا و أﻣﺜﺎﻟﻪ ﻣﻦ آﻓﺎت اﻟﻌﺠﺐ‪ ،‬ﻓﻠﺬﻟﮏ ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻤﻬﻠﮑﺎت‪ ،‬و ﻣﻦ أﻋﻈﻢ آﻓﺎﺗﻪ أن ﯾﻔﺘﺮ ﻓﯽ اﻟﺴـﻌﯽ‪ ،‬ﻟﻈﻨﻪ اﻧﻪ ﻗﺪ ﻓﺎز و اﻧﻪ ﻗﺪ اﺳـﺘﻐﻨﯽ‪ ،‬و‬‫ﻫﻮ اﻟﻬﻼك اﻟﺼﺮﯾﺢ اﻟﺬي ﻻ ﺷﺒﻬﮥ ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫ﻧﺴﺄل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻟﻌﻈﯿﻢ ﺣﺴﻦ اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ ﻟﻄﺎﻋﺘﻪ‪2] .‬‬‫»ﺷﻨﺎﯾﻊ ﺗﮑﺒﺮ«‬‫أﻣﺎ ﺷﻨﺎﺋﻊ ﮐﺒﺮ ﭘﺲ آن ﻫﻢ از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﻓﺎدات ﻏﺰاﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ در »اﺣﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﺑﯿﺎن ذم اﻟﮑﺒﺮ‪.‬‬‫ﻗﺪ ذم اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﺒﺮ ﻓﯽ ﻣﻮاﺿﻊ ﻣﻦ ﮐﺘﺎﺑﻪ‪ ،‬و ذم ﮐﻞ ﺟﺒﺎر ﻣﺘﮑﺒﺮ‪ [1] .‬اﺧﻔﻖ‪ :‬ﻃﻠﺐ ﺣﺎﺟﮥ ﻓﻠﻢ ﯾﺪرﮐﻬﺎ‪ -‬ﺧﺎب‬‫]‪ [2‬اﺣﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم ج ‪ 3‬ص ‪370‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪154 :‬‬‫ﻓﻘﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ) :‬ﺳَﺄْﺻِﺮُف َﻋْﻦ آﯾﺎﺗَِﯽ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﯾَﺘَﮑﱠﺒُﺮوَن ﻓِﯽ اﻟ َْﺄْرِض ﺑ َِﻐﯿِْﺮ اﻟ َْﺤﱢﻖ(‬‫]‪.[1‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﺰ و ﺟﻞ‪َ) :‬ﮐﺬﻟ َِﮏ َﯾْﻄَﺒُﻊ اﻟﱠﻠُﻪ َﻋﻠﯽ ُﮐﱢﻞ َﻗﻠِْﺐ ُﻣَﺘَﮑﱢﺒٍﺮ َﺟﱠﺒﺎٍر(‬‫]‪.[2‬‬‫و ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ) :‬و اْﺳَﺘْﻔَﺘُﺤﻮا َو ﺧﺎَب ُﮐﱡﻞ َﺟﱠﺒﺎٍر َﻋﻨِﯿٍﺪ(‬‫]‪.[3‬‬‫و ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ِ) :‬إﱠﻧُﻪ ﻻ ﯾُِﺤﱡﺐ اﻟ ُْﻤْﺴَﺘْﮑﺒِِﺮﯾَﻦ(‬‫]‪.[4‬‬‫و ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪) :‬ﻟََﻘِﺪ اْﺳَﺘْﮑَﺒُﺮوا ﻓِﯽ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ َو َﻋَﺘْﻮا ُﻋﺘُ‪‬ﻮا َﮐﺒِﯿﺮًا(‬‫]‪.[5‬‬‫و ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ِ) :‬إﱠن اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﯾْﺴَﺘْﮑﺒُِﺮوَن َﻋْﻦ ِﻋﺒﺎَدﺗِﯽ َﺳَﯿْﺪُﺧﻠُﻮَن َﺟَﻬﱠﻨَﻢ داِﺧِﺮﯾَﻦ(‬‫]‪.[6‬‬‫و ذم اﻟﮑﺒﺮ ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن ﮐﺜﯿﺮ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻻ ﯾﺪﺧﻞ اﻟﺠﻨﮥ ﻣﻦ ﮐﺎن ﻓﯽ ﻗﻠﺒﻪ ﻣﺜﻘﺎل ﺣﺒﮥ ﻣﻦ ﺧﺮدل ﻣﻦ ﮐﺒﺮ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺪﺧﻞ اﻟﻨﺎر ﻣﻦ ﮐﺎن ﻓﯽ‬‫ﻗﻠﺒﻪ ﻣﺜﻘﺎل ﺣﺒﮥ ﻣﻦ ﺧﺮدل ﻣﻦ اﯾﻤﺎن‪.‬‬‫و ﻗـﺎل أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﯾﻘﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪» :‬اﻟﮑﺒﺮﯾﺎء رداﺋﯽ‪ ،‬و اﻟﻌﻈﻤـﮥ إزاري‪ ،‬ﻓﻤﻦ‬‫ﻧﺎزﻋﻨﯽ واﺣﺪا ﻣﻨﻬﻤﺎ اﻟﻘﯿﺘﻪ ﻓﯽ ﺟﻬﻨﻢ و ﻻ أﺑﺎﻟﯽ«‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 111‬از ‪205‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ]‪ ،[7‬ﻗﺎل اﻟﺘﻘﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ]‪ ،[8‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ]‪ [9‬ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺮوة‪ ،‬ﻓﺘﻮاﻗﻔﺎ‪ ،‬ﻓﻤﻀﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﺮو‪ ،‬و‬‫أﻗﺎم اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﯾﺒﮑﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ [1] :‬اﻻﻋﺮاف ‪146‬‬‫]‪ [2‬ﻏﺎﻓﺮ ‪35‬‬‫]‪ [3‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ‪15‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻨﺤﻞ ‪23‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻔﺮﻗﺎن ‪21‬‬‫]‪ [6‬ﻏﺎﻓﺮ ‪60‬‬‫]‪ [7‬اﺑﻮ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف اﻟﺰﻫﺮي اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(94‬‬‫]‪ [8‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‪ :‬ﺑﻦ اﻟﻌﺎص اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬ﺷﻬﺪ ﺻﻔﯿﻦ ﻣﻊ ﻣﻌﺎوﯾﮥ و ﺗﻮﻓﯽ )‪(65‬‬‫]‪ [9‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻤﮑﮥ )‪(73‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪155 :‬‬‫ﻣﺎ ﯾﺒﮑﯿﮏ ﯾﺎ أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﯾﻌﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو زﻋﻢ اﻧﻪ ﺳـﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﺎن ﻓﯽ ﻗﻠﺒﻪ‬‫ﻣﺜﻘﺎل ﺣﺒﮥ ﻣﻦ ﺧﺮدل ﻣﻦ ﮐﺒﺮ اﮐﺒﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻨﺎر ﻋﻠﯽ وﺟﻬﻪ«‪.‬‬‫و ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻻ ﯾﺰال اﻟﺮﺟﻞ ﯾﺬﻫﺐ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﺣﺘﯽ ﯾﮑﺘﺐ ﻓﯽ اﻟﺠﺒﺎرﯾﻦ ﻓﯿﺼﯿﺒﻪ ﻣﺎ أﺻﺎﺑﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﻌﺬاب«‪.‬‬‫و ﻗـﺎل ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ داود ﻋﻠﯿﻬﻤـﺎ اﻟـّﺴ ﻼم ﯾﻮﻣﺎ ﻟﻠﻄﯿﺮ و اﻻﻧﺲ و اﻟﺠﻦ و اﻟﺒﻬﺎﺋﻢ‪ :‬اﺧﺮﺟﻮا ﻓﺨﺮﺟﻮا ﻓﯽ ﻣﺎﺋﺘﯽ أﻟﻒ ﻣﻦ اﻻﻧﺲ‪ ،‬و ﻣﺎﺋﺘﯽ أﻟﻒ‬‫ﻣﻦ اﻟﺠﻦ‪ ،‬ﻓﺮﻓﻊ ﺣﺘﯽ ﺳـﻤﻊ رﺟﻞ اﻟﻤﻼﺋﮑـﮥ ﺑﺎﻟﺘﺴﺒﯿـﺢ ﻓﯽ اﻟﺴـﻤﻮات‪ ،‬ﺛﻢ ﺧﻔﺾ ﺣﺘﯽ ﻣﺴﺖ أﻗـﺪاﻣﻪ اﻟﺒﺤﺮ‪ ،‬ﻓﺴـﻤﻊ ﺻﻮﺗﺎ‪ :‬ﻟﻮ ﮐﺎن ﻓﯽ ﻗﻠﺐ‬‫ﺻﺎﺣﺒﮑﻢ ﻣﺜﻘﺎل ذرة ﻣﻦ ﮐﺒﺮ ﻟﺨﺴﻔﺖ ﺑﻪ أﺑﻌﺪ ﻣﻤﺎ رﻓﻌﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﯾﺨﺮج ﻣﻦ اﻟﻨﺎر ﻋﻨﻖ ﻟﻪ أذﻧﺎن ﺗﺴﻤﻌﺎن‪ ،‬و ﻋﯿﻨﺎن ﺗﺒﺼﺮان‪ ،‬و ﻟﺴﺎن ﯾﻨﻄﻖ ﯾﻘﻮل‪ :‬وﮐﻠﺖ ﺑﺜﻼﺛﮥ‪ :‬ﺑﮑﻞ ﺟﺒﺎر ﻋﻨﯿﺪ‪،‬‬‫و ﺑﮑﻞ ﻣﻦ دﻋﺎ ﻣﻊ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻬﺎ آﺧﺮ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻤﺼﻮرﯾﻦ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻻ ﯾﺪﺧﻞ اﻟﺠﻨﮥ ﺑﺨﯿﻞ‪ ،‬و ﻻ ﺟﺒﺎر‪ ،‬و ﻻ ﺳﯿﺊ اﻟﻤﻠﮑﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﺗﺤﺎﺟﺖ اﻟﺠﻨـﮥ و اﻟﻨﺎر‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﺖ اﻟﻨﺎر‪ :‬أوﺛﺮت ﺑﺎﻟﻤﺘﮑﺒﺮﯾﻦ و اﻟﻤﺘﺠﺒﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﻗﺎﻟﺖ اﻟﺠﻨـﮥ‪ :‬ﻣﺎ ﻟﯽ ﻻ ﯾـﺪﺧﻠﻨﯽ إﻻ‬‫ﺿﻌﻔﺎء اﻟﻨﺎس‪ ،‬و ﺳـﻘﺎﻃﻬﻢ‪ ،‬و ﻋﺠﺰﺗﻬﻢ؟ ﻓﻘﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻠﺠﻨﮥ‪ :‬اﻧﻤﺎ أﻧﺖ رﺣﻤﺘﯽ‪ ،‬أرﺣﻢ ﺑﮏ ﻣﻦ أﺷﺎء ﻣﻦ ﻋﺒﺎدي‪ ،‬و ﻗﺎل ﻟﻠﻨﺎر‪ :‬اﻧﻤﺎ اﻧﺖ ﻋﺬاﺑﯽ‪،‬‬‫أﻋﺬب ﺑﮏ ﻣﻦ أﺷﺎء‪ ،‬و ﻟﮑﻞ واﺣﺪة ﻣﻨﮑﻤﺎ ﻣﻠﺌﻮﻫﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﺑﺌﺲ اﻟﻌﺒﺪ ﻋﺒﺪ ﺗﺠﺒﺮ و اﻋﺘﺪي‪ ،‬و ﻧﺴﯽ اﻟﺠﺒﺎر اﻻﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺑﺌﺲ اﻟﻌﺒﺪ ﻋﺒﺪ ﺗﺠﺒﺮ و اﺧﺘﺎل‪ ،‬و ﻧﺴﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﻤﺘﻌﺎل‪،‬‬‫ﺑﺌﺲ اﻟﻌﺒﺪ ﻋﺒﺪ ﺳﻬﺎ و ﻟﻬﺎ‪ ،‬و ﻧﺴﯽ اﻟﻤﻘﺎﺑﺮ و اﻟﺒﻠﯽ‪ ،‬ﺑﺌﺲ اﻟﻌﺒﺪ ﻋﺒﺪ ﻋﺘﺎ و ﺑﻐﯽ‪ ،‬و ﻧﺴﯽ اﻟﻤﺒﺪء و اﻟﻤﻨﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﻐﻨﺎ اﻧﻪ ﻗﯿﻞ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ اﻋﻈﻢ ﮐﺒﺮ ﻓﻼن! ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ﺑﻌﺪه اﻟﻤﻮت؟‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪156 :‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ان ﻧﻮﺣﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻟﻤﺎ ﺣﻀـﺮﺗﻪ اﻟﻮﻓﺎة دﻋﺎ اﺑﻨﯿﻪ و ﻗﺎل‪ :‬اﻧﯽ آﻣﺮﮐﻤﺎ‬‫ﺑﺎﺛﻨﺘﯿﻦ و اﻧﻬﯿﮑﻤﺎ ﻋﻦ اﺛﻨﺘﯿﻦ‪ :‬اﻧﻬﺎ ﮐﻤﺎ ﻋﻦ اﻟﺸـﺮك و اﻟﮑﺒﺮ‪ ،‬و آﻣﺮﮐﻤﺎ ﺑﻼ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرﺿﯿﻦ و ﻣﺎ ﻓﯿﻬﻦ ﻟﻮ وﺿﻌﺖ ﻓﯽ‬‫ﮐﻔﮥ اﻟﻤﯿﺰان‪ ،‬وﺿﻌﺖ ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﮑﻔﮥ اﻻﺧﺮي‪ ،‬ﮐﺎﻧﺖ أرﺟﺢ ﻣﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻟﻮ أن اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرﺿﯿﻦ و ﻣﺎ ﻓﯿﻬﻦ ﮐﺎﻧﺘﺎ ﺣﻠﻘﮥ‪ ،‬ﻓﻮﺿﻌﺖ‬‫ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻟﻘﺼﻤﺘﻬﺎ‪ ،‬و آﻣﺮﮐﻤﺎ ﺑﺴﺒﺤﺎن اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﺤﻤﺪه‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﺎ ﺻﻼة ﮐﻞ ﺷﯽء و ﺑﻬﺎ ﯾﺮزق ﮐﻞ ﺷﯽء‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻤﺴﯿﺢ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ :‬ﻃﻮﺑﯽ ﻟﻤﻦ ﻋﻠﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺘﺎﺑﻪ ﺛﻢ ﻟﻢ ﯾﻤﺖ ﺟﺒﺎرا‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬أﻫﻞ اﻟﻨﺎر ﮐﻞ ﺟﻌﻈﺮي ]‪ ،[1‬ﺟﻮاظ ]‪ ،[2‬ﻣﺴﺘﮑﺒﺮ‪ ،‬ﺟﻤﺎع‪ ،‬ﻣﻨﺎع‪ ،‬و أﻫﻞ اﻟﺠﻨﮥ اﻟﻀﻌﻔﺎء اﻟﻤﻘﻠﻮن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 112‬از ‪205‬‬‫و ﻗﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ان أﺣﺒﮑﻢ إﻟﯿﻨﺎ‪ ،‬و اﻗﺮﺑﮑﻢ ﻣﻨﺎ ﻓﯽ اﻵﺧﺮة أﺣﺎﺳﻨﮑﻢ أﺧﻼﻗﺎ‪ ،‬و ان أﺑﻐﻀﮑﻢ إﻟﯿﻨﺎ و اﺑﻌﺪﮐﻢ ﻣﻨﺎ اﻟﺜﺮﺛﺎرون ]‪[3‬‬‫اﻟﻤﺘﺸﺪﻗﻮن ]‪ [4‬اﻟﻤﺘﻔﯿﻘﻬﻮن‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺪ ﻋﻠﻤﻨﺎ اﻟﺜﺮﺛﺎرﯾﻦ و اﻟﻤﺘﺸﺪﻗﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻤﺎ اﻟﻤﺘﻔﯿﻘﻬﻮن؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫اﻟﻤﺘﮑﺒﺮون‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﯾﺤﺸـﺮ اﻟﻤﺘﮑﺒﺮون ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ ذرا ﻓﯽ ﻣﺜﻞ ﺻﻮر اﻟﺮﺟﺎل‪ ،‬ﺗﻄﺄﻫﻢ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﯾﻌﻠﻮﻫﻢ ﮐﻞ ﺷـﯽء ﻣﻦ اﻟﺼـﻐﺎر‪ ،‬ﺛﻢ‬‫ﯾﺴـﺎﻗﻮن اﻟﯽ ﺳـﺠﻦ ﻓﯽ ﺟﻬﻨﻢ ﯾﻘﺎل ﻟﻬﻢ ]‪ [5‬ﺑﻮﻟﺲ ﯾﻌﻠﻮﻫﻢ ﻧـﺎر اﻻﻧﯿـﺎر‪ ،‬ﯾﺴـﻘﻮن ﻣﻦ ﻃﯿﻦ اﻟﺨﺒـﺎل ﻋﺼﺎرة أﻫﻞ اﻟﻨﺎر‪ [1] .‬اﻟﺠﻌﻈﺮي‪ :‬اﻟﻔﻆ‬‫اﻟﻐﻠﯿﻆ اﻟﻤﺘﮑﺒﺮ‬‫]‪ [2‬اﻟﺠﻮاظ‪ :‬اﻟﻤﺨﺘﺎل‪ -‬اﻟﺠﺎﻓﯽ اﻟﻐﻠﯿﻆ‪ -‬اﻻﮐﻮل‪ -‬اﻟﻘﺼﯿﺮ اﻟﺒﻄﯿﻦ‬‫]‪ [3‬اﻟﺜﺮﺛﺎر‪ :‬ﻟا ﺬي ﯾﮑﺜﺮ ﮐﻼﻣﻪ ﻓﯽ ﺗﺮدد و ﺗﻠﺨﯿﻂ‬‫]‪ [4‬اﻟﻤﺘﺸﺪق‪ :‬اﻟﻤﺘﻮﺳﻊ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم ﻣﻦ ﻏﯿﺮ اﺣﺘﺮاز و اﺣﺘﯿﺎط‬‫]‪ [5‬ﺑﻮﻟﺲ ﺑﻀﻢ اﻟﺒﺎء و ﻓﺘﺢ اﻟﻼم‪ :‬ﺳﺠﻦ ﻓﯽ ﺟﻬﻨﻢ‪ -) .‬ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻻدب‪(-‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪157 :‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ :‬ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﯾﺤﺸـﺮ اﻟﺠﺒﺎرون و اﻟﻤﺘﮑﺒﺮون ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣـﮥ ﻓﯽ ﺻﻮر اﻟﺬر‪ ،‬ﺗﻄﺆﻫﻢ اﻟﻨﺎس ﻟﻬﻮاﻧﻬﻢ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ واﺳﻊ ﻗﺎل‪ :‬دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻼل ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﺮدة‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﯾﺎ ﺑﻼل‪ :‬ان أﺑﺎك ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬اﻧﻪ‬‫ﻗﺎل‪ :‬ان ﻓﯽ ﺟﻬﻨﻢ وادﯾﺎ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ ﻫﺒﻬﺐ ]‪ [1‬ﺣﻖ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ أن ﯾﺴﮑﻨﻪ ﮐﻞ ﺟﺒﺎر‪ ،‬ﻓﺎﯾﺎك ﯾﺎ ﺑﻼل أن ﺗﮑﻮن ﻣﻤﻦ ﯾﺴﮑﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ان ﻓﯽ اﻟﻨﺎر ﻗﺼﺮا ﯾﺠﻌﻞ ﻓﯿﻪ اﻟﻤﺘﮑﺒﺮون و ﯾﻄﺒﻖ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ أﻋﻮذ ﺑﮏ ﻣﻦ ﻧﻔﺨﮥ اﻟﮑﺒﺮﯾﺎء‪.‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﻓﺎرق روﺣﻪ ﺟﺴﺪه و ﻫﻮ ﺑﺮيء ﻣﻦ ﺛﻼث دﺧﻞ اﻟﺠﻨﮥ‪ :‬اﻟﮑﺒﺮ‪ ،‬و اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﻟﻐﻠﻮل ]‪.[2‬‬‫اﻻﺛﺎر‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺼﺪﯾﻖ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﻻ ﯾﺤﻘﺮن اﺣﺪ اﺣﺪا ﻣﻦ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﻓﺎن ﺻﻐﯿﺮ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺒﯿﺮ‪.‬‬‫و ﻗﺎل وﻫﺐ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺧﻠﻖ اﻟﱠﻠﻪ ﺟﻨﮥ ﻋﺪن ﻧﻈﺮ إﻟﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻧﺖ ﺣﺮام ﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﻣﺘﮑﺒﺮ‪.‬‬‫و ﮐﺎن اﻻﺣﻨﻒ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ ﯾﺠﻠﺲ ﻣﻊ ﻣﺼـﻌﺐ ﺑﻦ اﻟﺰﺑﯿﺮ ﻋﻠﯽ ﺳـﺮﯾﺮه ﻓﺠﺎء ﯾﻮﻣﺎ و ﻣﺼـﻌﺐ ﻣﺎد رﺟﻠﯿﻪ ﻓﻠﻢ ﯾﻘﺒﻀـﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻗﻌﺪ اﻻﺣﻨﻒ ﻓﺰﺣﻤﻪ‬‫ﺑﻌﺾ اﻟﺰﺣﻤﮥ‪ ،‬ﻓﺮأي أﺛﺮ ذﻟﮏ ﻓﯽ وﺟﻬﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻋﺠﺒﺎ ﻻﺑﻦ آدم ﯾﺘﮑﺒﺮ و ﻗﺪ ﺧﺮج ﻣﻦ ﻣﺠﺮي اﻟﺒﻮل ﻣﺮﺗﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺤﺴﻦ‪ :‬اﻟﻌﺠﺐ ﻣﻦ اﺑﻦ آدم ﯾﻐﺴﻞ اﻟﺨﺮاء ]‪ [3‬ﺑﯿﺪه ﮐﻞ ﯾﻮم ﻣﺮة أو ﻣﺮﺗﯿﻦ ﺛﻢ ﯾﺘﮑﺒﺮ و ﯾﻌﺎرض ﺟﺒﺎر اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرض‪ ،‬و ﻗﺪ ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫)َو ﻓِﯽ َأﻧ ُْﻔِﺴُﮑْﻢ َأ َﻓﻼ ﺗُﺒِْﺼُﺮوَن(‬‫‪ :‬ﻫﻮ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﻐﺎﺋﻂ و اﻟﺒﻮل‪ [1] .‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻫﺒﻬﺐ اﻟﺮﺟﻞ‪ :‬اﺳﺮع‪ -‬اﻧﺘﺒﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﻮم‪ -‬ﻫﺒﻬﺐ اﻟﮑﺒﺶ‪ :‬ذﺑﺤﻪ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻐﻠﻮل ﺑﻀﻢ اﻟﻐﯿﻦ‪ :‬اﻟﺨﯿﺎﻧﮥ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺨﺮاء ﺑﮑﺴﺮ اﻟﺨﺎء‪ :‬اﻟﻌﺬرة‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪158 :‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ :‬ﻣﺎ دﺧﻞ ﻗﻠﺐ اﻣﺮئ ﺷﯽء ﻣﻦ اﻟﮑﺒﺮ ﻗﻂ اﻻ ﻧﻘﺺ ﻣﻦ ﻋﻘﻠﻪ ﺑﻘﺪر ﻣﺎ دﺧﻞ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻗﻞ أو ﮐﺜﺮ‪.‬‬‫و ﺳﺌﻞ ﺳﻠﻤﺎن ﻋﻦ اﻟﺴﯿﺌﮥ اﻟﺘﯽ ﻻ ﺗﻨﻔﻊ ﻣﻌﻬﺎ ﺣﺴﻨﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﮑﺒﺮ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻨﻌﻤﺎن ﺑﻦ ﺑﺸـﯿﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺒﺮ‪ :‬ان ﻟﻠﺸـﯿﻄﺎن ﻣﺼﺎﻟﯽ ]‪ [1‬و ﻓﺨﻮﺧﺎ ]‪ [2‬و ان ﻣﻦ ﻣﺼـﺎﻟﯽ اﻟﺸـﯿﻄﺎن و ﻓﺨﻮﺧﻪ اﻟﺒﻄﺮ ﺑﺄﻧﻌﻢ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﻔﺠﺮ‬‫ﺑﺎﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﮑﺒﺮ ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺎد اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و اﺗﺒﺎع اﻟﻬﻮي ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ذات اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫ﻧﺴﺄل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻟﻌﻔﻮ و اﻟﻌﺎﻓﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة ﺑﻤﻨﻪ و ﮐﺮﻣﻪ ]‪.[3‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 113‬از ‪205‬‬‫)در »اﺣﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم« ﮔﻔﺘﻪ‪ (:‬ﺑﯿﺎن اﻟﻤﺘﮑﺒﺮ ﻋﻠﯿﻪ و درﺟﺎﺗﻪ و أﻗﺴﺎﻣﻪ و ﺛﻤﺮات اﻟﮑﺒﺮ ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫اﻋﻠﻢ ان اﻟﻤﺘﮑﺒﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﻫﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ أو رﺳـﻠﻪ أو ﺳﺎﺋﺮ ﺧﻠﻘﻪ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺧﻠﻖ اﻻﻧﺴﺎن ﻇﻠﻮﻣﺎ ﺟﻬﻮﻻ‪ ،‬ﻓﺘﺎرة ﯾﺘﮑﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻠﻖ‪ ،‬و ﺗﺎرة ﯾﺘﮑﺒﺮ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺨﺎﻟﻖ‪ ،‬ﻓﺎذا اﻟﺘﮑﺒﺮ ﺑﺎﻋﺘﺒﺎر اﻟﻤﺘﮑﺒﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﺛﻠﺜﮥ أﻗﺴﺎم‪:‬‬‫اﻻـول اﻟﺘﮑﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ذﻟﮏ اﻓﺤﺶ أﻧﻮاع اﻟﮑﺒﺮ‪ ،‬و ﻻ ﻣﺜﺎر ﻟﻪ اﻻ اﻟﺠﻬﻞ اﻟﻤﺤﺾ و اﻟﻄﻐﯿﺎن‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ ﻧﻤﺮود‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺤـﺪث‬‫ﻧﻔﺴﻪ ﺑـﺎن ﯾﻘﺎﺗﻞ رب اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬و ﮐﻤﺎ ﯾﺤﮑﯽ ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ اﻟﺠﻬﻠـﮥ‪ ،‬ﺑﻞ ﻣﺎ ﯾﺤﮑﯽ ﻋﻦ ﮐﻞ ﻣﻦ ادﻋﯽ اﻟﺮﺑﻮﺑﯿـﮥ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﻓﺮﻋﻮن و ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ‬‫ﻟﺘﮑﺒﺮه‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺎ رﺑﮑﻢ اﻻﻋﻠﯽ‪ ،‬إذا اﺳﺘﻨﮑﻒ أن ﯾﮑﻮن ﻋﺒﺪا ﻟّﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻟﺬﻟﮏ ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ [1] :‬اﻟﻤﺼﺎﻟﯽ‪ :‬ﺟﻤﻊ اﻟﻤﺼﻠﯽ ﺑﮑﺴﺮ اﻟﻤﯿﻢ و ﺳﮑﻮن اﻟﺼﺎد و ﻓﺘﺢ اﻟﻼم‪ :‬ﺷﺮك ﯾﻨﺼﺐ ﻟﻠﺼﯿﺪ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻔﺨﻮخ ﺑﻀﻢ اﻟﻔﺎء و اﻟﺨﺎء ﺟﻤﻊ اﻟﻔﺦ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻔﺎء و ﺗﺸﺪﯾﺪ اﻟﺨﺎء‪ :‬آﻟﮥ ﯾﺼﺎد ﺑﻬﺎ‬‫]‪ [3‬اﺣﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم ج ‪ 3‬ص ‪ 339 -336‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪159 :‬‬‫)ِإﱠن اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﯾْﺴَﺘْﮑﺒُِﺮوَن َﻋْﻦ ِﻋﺒﺎَدﺗِﯽ َﺳَﯿْﺪُﺧﻠُﻮَن َﺟَﻬﱠﻨَﻢ داِﺧِﺮﯾَﻦ(‬‫]‪ [1‬و ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽَ‪ْ:‬ن َﯾْﺴَﺘﻨِْﮑَﻒ اﻟ َْﻤِﺴﯿُﺢ َأْن َﯾُﮑﻮَن َﻋﺒْﺪًا ﻟ ِﱠﻠِﻪ َو ﻟَﺎ اﻟ َْﻤﻼﺋَِﮑُﮥ اﻟ ُْﻤَﻘﱠﺮﺑ ُﻮَن َو َﻣْﻦ َﯾْﺴَﺘﻨِْﮑْﻒ َﻋْﻦ ِﻋﺒﺎَدﺗِِﻪ َو َﯾْﺴَﺘْﮑﺒِْﺮ(‬‫]‪ [2‬اﻵﯾﮥ و ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ) :‬و ِإذا ﻗِﯿَﻞ ﻟَُﻬُﻢ اْﺳُﺠُﺪوا ﻟ ِﻠﱠﺮْﺣﻤِﻦ ﻗﺎﻟ ُﻮا َو َﻣﺎ اﻟﱠﺮْﺣﻤُﻦ َأ َﻧْﺴُﺠُﺪ ﻟ ِﻤﺎ َﺗْﺄُﻣُﺮﻧﺎ َو زاَدُﻫْﻢ ﻧُُﻔﻮرًا(‬‫]‪.[3‬‬‫اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜـﺎﻧﯽ اﻟﺘﮑﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺳـﻞ‪ ،‬ﻣﻦ ﺣﯿﺚ ﺗﻌﺰز اﻟﻨﻔﺲ و ﺗﺮﻓﻌﻬـﺎ ﻋﻦ اﻻﻧﻘﯿﺎد ﻟﺒﺸـﺮ ﻣﺜﻞ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻨﺎس‪ ،‬و ذﻟﮏ ﺗﺎرة ﯾﺼـﺮف ﻋﻦ اﻟﻔﮑﺮ و‬‫اﻻﺳـﺘﺒﺼﺎر‪ ،‬ﻓﯿﺒﻘﯽ ﻓﯽ ﻇﻠﻤـﮥ اﻟﺠﻬﻞ ﺑﮑﺒﺮه‪ ،‬ﻓﯿﻤﺘﻨﻊ ﻋﻦ اﻻﻧﻘﯿﺎد و ﻫﻮ ﻇﺎن اﻧﻪ ﻣﺤﻖ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﺗﺎرة ﯾﻤﺘﻨﻊ ﻣﻊ اﻟﻤﻌﺮﻓـﮥ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻻ ﺗﻄﺎوﻋﻪ ﻧﻔﺴـﻪ‬‫ﻟﻼﻧﻘﯿﺎد ﻟﻠﺤﻖ و اﻟﺘﻮاﺿﻊ ﻟﻠﺮﺳﻞ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺣﮑﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻦ ﻗﻮﻟﻬﻢ‪َ) :‬أ ﻧُْﺆﻣُِﻦ ﻟ َِﺒَﺸَﺮﯾِْﻦ ﻣِﺜْﻠِﻨﺎ(‬‫]‪ [4‬و ﻗﻮﻟﻬﻢ‪ِ) :‬إْن َأﻧ ْﺘُْﻢ ِإﻟﱠﺎ ﺑََﺸٌﺮ ﻣِﺜْﻠُﻨﺎ(‬‫]‪َ) [5‬و ﻟَﺌِْﻦ َأَﻃْﻌﺘُْﻢ ﺑََﺸﺮًا ﻣِﺜَْﻠُﮑْﻢ ِإﱠﻧُﮑْﻢ ِإذًا ﻟَﺨﺎِﺳُﺮوَن(‬‫]‪َ) [6‬و ﻗﺎَل اﻟﱠِﺬﯾَﻦ ﻻ َﯾْﺮُﺟﻮَن ﻟ ِﻘﺎَءﻧﺎ ﻟَْﻮ ﻻ ُأﻧ ِْﺰَل َﻋَﻠﯿَْﻨﺎ اﻟ َْﻤﻼﺋَِﮑُﮥ َأْو َﻧﺮي َرﺑﱠﻨﺎ ﻟََﻘِﺪ اْﺳَﺘْﮑَﺒُﺮوا ﻓِﯽ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ(‬‫]‪َ) [7‬و ﻗﺎﻟ ُﻮا ﻟَْﻮ ﻻ ُأﻧ ِْﺰَل َﻋَﻠﯿِْﻪ َﻣَﻠٌﮏ(‬‫]‪ [8‬و ﻗﺎل ﻓﺮﻋﻮن ﻓﯿﻤﺎ أﺧﺒﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪َ) :‬أْو ﺟﺎَء َﻣَﻌُﻪ اﻟ َْﻤﻼﺋَِﮑُﮥ ُﻣﻘَْﺘِﺮﻧِﯿَﻦ(‬‫]‪ [9‬و ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ) :‬و اْﺳَﺘْﮑَﺒَﺮ ُﻫَﻮ َو ُﺟﻨُﻮُدُه ﻓِﯽ اﻟ َْﺄْرِض ﺑ َِﻐﯿِْﺮ اﻟ َْﺤﱢﻖ(‬‫]‪ [10‬ﻓﺘﮑﺒﺮ ﻫﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﻠﯽ رﺳﻮﻟﻪ ﺟﻤﯿﻌﺎ‪ [1] .‬ﻏﺎﻓﺮ‪60 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻨﺴﺎء ‪172‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻔﺮﻗﺎن ‪60‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ‪47‬‬‫]‪ [5‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ‪10‬‬‫]‪ [6‬اﻟﻤﺆﻣﻨﻮن ‪34‬‬‫]‪ [7‬اﻟﻔﺮﻗﺎن ‪21‬‬‫]‪ [8‬اﻻﻧﻌﺎم ‪8‬‬‫]‪ [9‬اﻟﺰﺧﺮف ‪53‬‬‫]‪ [10‬اﻟﻘﺼﺺ ‪39‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 114‬از ‪205‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪160 :‬‬‫ﻗـﺎل وﻫﺐ‪ :‬ﻗـﺎل ﻟﻪ ﻣﻮﺳـﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ :‬آﻣﻦ و ﻟﮏ ﻣﻠﮑﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺘﯽ اﺷﺎور ﻫﺎﻣﺎن ﻓﺸﺎور ﻫﺎﻣﺎن‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻫﺎﻣﺎن‪ :‬ﺑﯿﻨﻤﺎ أﻧﺖ رب ﺗﻌﺒـﺪ إذ‬‫ﺻﺮت ﻋﺒﺪا ﺗﻌﺒﺪ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻨﮑﻒ ﻋﻦ ﻋﺒﻮدﯾﮥ اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﻦ اﺗﺒﺎع ﻣﻮﺳﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪.‬‬‫و ﻗﺎﻟﺖ ﻗﺮﯾﺶ ﻓﯿﻤﺎ اﺧﺒﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻬﻢ‪) :‬ﻟَْﻮ ﻻ ﻧُﱢﺰَل ﻫَﺬا اﻟ ُْﻘْﺮآُن َﻋﻠﯽ َرُﺟٍﻞ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻘْﺮَﯾَﺘﯿِْﻦ َﻋِﻈﯿٍﻢ(‬‫]‪ [1‬ﻗﺎل ﻗﺘﺎدة‪ :‬ﻫﻮ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻐﯿﺮة و أﺑﻮ ﻣﺴـﻌﻮد اﻟﺜﻘﻔﯽ ﻃﻠﺒﻮا ﻣﻦ ﻫﻮ أﻋﻈﻢ رﯾﺎﺳﮥ ﻣﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬إذ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻏﻼم ﯾﺘﯿﻢ‪،‬‬‫ﮐﯿﻒ ﺑﻌﺜﻪ اﻟﱠﻠﻪ إﻟﯿﻨﺎ! ﻓﻘﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ) :‬أ ُﻫْﻢ َﯾْﻘِﺴُﻤﻮَن َرْﺣَﻤَﺖ َرﺑﱢَﮏ(‬‫]‪ [2‬و ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪) :‬ﻟ َِﯿُﻘﻮﻟ ُﻮا َأ ﻫُﺆﻻِء َﻣﱠﻦ اﻟﱠﻠُﻪ َﻋَﻠﯿِْﻬْﻢ ﻣِْﻦ ﺑَﯿْﻨِﻨﺎ(‬‫]‪ [3‬أي اﺳـﺘﺤﻘﺎرا ﻟﻬﻢ و اﺳـﺘﺒﻌﺎدا ﻟﺘﻘـﺪﻣﻬﻢ‪ ،‬و ﻗـﺎﻟﺖ ﻗﺮﯾﺶ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﻧﺠﻠﺲ إﻟﯿـﮏ و ﻋﻨـﺪك ﻫﺆﻻـء؟‬‫أﺷﺎروا اﻟﯽ ﻓﻘﺮاء اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎزدروﻫﻢ ﺑﺄﻋﯿﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﺗﮑﺒﺮوا ﻋﻦ ﻣﺠﺎﻟﺴﺘﻬﻢ ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫)َو ﻻ َﺗْﻄُﺮِد اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﯾْﺪُﻋﻮَن َرﺑﱠُﻬْﻢ ﺑ ِﺎﻟ َْﻐﺪاِة َو اﻟ َْﻌِﺸﱢﯽ ﯾُِﺮﯾُﺪوَن َوْﺟَﻬُﻪ(‬‫]‪َ) [4‬و ﻻ َﺗْﻌُﺪ َﻋﯿْﻨﺎَك َﻋﻨُْﻬْﻢ ﺗُِﺮﯾُﺪ ِزﯾَﻨَﮥ اﻟ َْﺤﯿﺎِة اﻟﱡﺪﻧ ْﯿﺎ(‬‫]‪.[5‬‬‫ﺛﻢ أﺧﺒﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻦ ﺗﻌﺠﺒﻬﻢ ﺣﯿﻦ دﺧﻠﻮا ﺟﻬﻨﻢ إذ ﻟﻢ ﯾﺮو اﻟﺬﯾﻦ ازدروﻫﻢ »َو ﻗﺎﻟ ُﻮا ﻣﺎ ﻟَﻨﺎ ﻻ َﻧﺮي ِرﺟﺎﻟًﺎ ُﮐﱠﻨﺎ َﻧُﻌﱡﺪُﻫْﻢ ﻣَِﻦ اﻟ َْﺄْﺷﺮاِر«‬‫]‪ [6‬ﻗﯿﻞ‪ :‬ﯾﻌﻨﻮن ﻋﻤﺎرا و ﺑﻼﻻ و ﺻـﻬﯿﺒﺎ و اﻟﻤﻘـﺪاد رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﮐﺎن ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻣﻨﻌﻪ اﻟﮑﺒﺮ ﻋﻦ اﻟﻔﮑﺮ و اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ ﻓﺠﻬﻞ ﮐﻮﻧﻪ ﺻـﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺤﻘﺎ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻋﺮف و ﻣﻨﻌﻪ اﻟﮑﺒﺮ ﻋﻦ اﻻﻋﺘﺮاف‪ [1] ،‬اﻟﺰﺧﺮف ‪31‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺰﺧﺮف ‪32‬‬‫]‪ [3‬اﻻﻧﻌﺎم ‪53‬‬‫]‪ [4‬اﻻﻧﻌﺎم ‪52‬‬‫]‪ [5‬اﻟﮑﻬﻒ ‪28‬‬‫]‪ [6‬ص ‪61‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪161 :‬‬‫ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺨﺒﺮا ﻋﻨﻬﻢ‪َ) ،‬ﻓَﻠﱠﻤﺎ ﺟﺎَءُﻫْﻢ ﻣﺎ َﻋَﺮﻓُﻮا َﮐَﻔُﺮوا ﺑ ِِﻪ(‬‫]‪ [1‬و ﻗﺎل‪َ) :‬و َﺟَﺤُﺪوا ﺑ ِﻬﺎ َو اْﺳَﺘﯿَْﻘَﻨﺘْﻬﺎ َأﻧ ُْﻔُﺴُﻬْﻢ ُﻇﻠْﻤًﺎ َو ُﻋﻠُ‪‬ﻮا(‬‫]‪ [2‬و ﻫﺬا اﻟﮑﺒﺮ ﻗﺮﯾﺐ ﻣﻦ اﻟﺘﮑّﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪ ،‬و ان ﮐﺎن دوﻧﻪ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﻪ ﺗﮑﺒﺮ ﻋﻠﯽ ﻗﺒﻮل أﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ و اﻟﺘﻮاﺿﻊ ﻟﺮﺳﻮﻟﻪ‪.‬‬‫اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜـﺎﻟﺚ اﻟﺘﮑﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺒـﺎد‪ ،‬و ذﻟـﮏ ﺑـﺎن ﯾﺴـﺘﻌﻈﻢ ﻧﻔﺴﻪ و ﯾﺴـﺘﺤﻘﺮ ﻏﯿﺮه ﻓﺘـﺄﺑﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﻋﻦ اﻻﻧﻘﯿﺎد ﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﺗـﺪﻋﻮه اﻟﯽ اﻟﺘﺮﻓﻊ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪،‬‬‫ﻓﯿﺰدرﯾﻬﻢ و ﯾﺴﺘﺼﻐﺮﻫﻢ و ﯾﺄﻧﻒ ﻋﻦ ﻣﺴﺎواﺗﻬﻢ‪.‬‬‫ﻫـﺬا و ان ﮐﺎن دون اﻻول و اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﻬﻮ أﯾﻀﺎ ﻋﻈﯿﻢ ﻣﻦ وﺟﻬﯿﻦ‪ :‬أﺣـﺪﻫﻤﺎ أن اﻟﮑﺒﺮ و اﻟﻌﺰ و اﻟﻌﻈﻤـﮥ و اﻟﻌﻼء ﻻ ﯾﻠﯿﻖ اﻻ ﺑﺎﻟﻤﻠﮏ اﻟﻘﺎدر‪،‬‬‫ﻓﺄﻣﺎ اﻟﻌﺒـﺪ اﻟﻤﻤﻠﻮك و اﻟﻀـﻌﯿﻒ اﻟﻌﺎﺟﺰ اﻟـﺬي ﻻ ﯾﻘـﺪر ﻋﻠﯽ ﺷـﯽء ﻓﻤﻦ أﯾﻦ ﯾﻠﯿﻖ ﺑﺤﺎﻟﻪ اﻟﮑﺒﺮ ﻓﻤﻬﻤﺎ ﺗﮑﺒﺮ اﻟﻌﺒـﺪ ﻓﻘﺪ ﻧﺎزع اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ‬‫ﺻﻔﮥ ﻻ ﺗﻠﯿﻖ اﻻ ﺑﺠﻼﻟﻪ‪ ،‬و ﻣﺜﺎﻟﻪ أن ﯾﺄﺧﺬ اﻟﻐﻼم ﻗﻠﻨﺴﻮة اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬ﻓﯿﻀﻌﻬﺎ ﻋﻠﯽ رأﺳﻪ‪ ،‬و ﯾﺠﻠﺲ ﻋﻠﯽ ﺳﺮﯾﺮه‪ ،‬ﻓﻤﺎ أﻋﻈﻢ اﺳﺘﺤﻘﺎﻗﻪ ﻟﻠﻤﻘﺖ‪ ،‬و‬‫ﻣﺎ أﻋﻈﻢ ﺗﻬﺪﻓﻪ ﻟﻠﺨﺰي و اﻟﻨﮑﺎل و ﻣﺎ أﺷﺪ اﺳﺘﺠﺮاءه ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬و ﻣﺎ أﻗﺒﺢ ﻣﺎ ﺗﻌﺎﻃﺎه و اﻟﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ اﻻﺷﺎرة ﺑﻘﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫»اﻟﻌﻈﻤﮥ ازاري‪ ،‬و اﻟﮑﺒﺮﯾﺎء رداﺋﯽ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﻧﺎزﻋﻨﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻗﺼﻤﺘﻪ«‬‫أي اﻧﻪ ﺧﺎض ﺻﻔﺘﯽ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻠﯿﻖ اﻻﺑﯽ و اﻟﻤﻨﺎزع ﻓﯿﻪ ﻣﻨﺎزع ﻓﯽ ﺻﻔﮥ ﻣﻦ ﺻﻔﺎﺗﯽ‪ ،‬و إذا ﮐﺎن اﻟﮑﺒﺮ ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺎده ﻻ ﯾﻠﯿﻖ اﻻ ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﺗﮑﺒﺮ ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﺎده ﻓﻘﺪ ﺟﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬إذ اﻟﺬي ﯾﺴﺘﺮذل ﺧﻮاص ﻏﻠﻤﺎن اﻟﻤﻠﮏ و ﯾﺴـﺘﺨﺪﻣﻬﻢ و ﯾﺘﺮﻓﻊ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﯾﺴـﺘﺄﺛﺮ ﺑﻤﺎ ﺣﻖ اﻟﻤﻠﮏ أن ﯾﺴﺘﺄﺛﺮ ﺑﻪ ﻣﻨﻬﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 115‬از ‪205‬‬‫ﻓﻬﻮ ﻣﻨـﺎزع ﻟﻪ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ أﻣﺮه‪ ،‬و ان ﻟﻢ ﺗﺒﻠﻎ درﺟﺘﻪ درﺟـﮥ ﻣﻦ أراد اﻟﺠﻠﻮس ﻋﻠﯽ ﺳـﺮﯾﺮه‪ ،‬و اﻻﺳـﺘﺒﺪاد ﺑﻤﻠﮑﻪ ﻓـﺎﻟﺤﻖ ﮐﻠﻬﻢ ﻋﺒﺎد اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ‬‫اﻟﻌﻈﻤﮥ و اﻟﮑﺒﺮﯾﺎء ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﺗﮑﺒﺮ ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺪ ﻣﻦ ﻋﺒﺎد اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘﺪ ﻧﺎزع اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺣﻘﻪ‪ [1] .‬اﻟﺒﻘﺮة ‪89‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻨﻤﻞ ‪14‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪162 :‬‬‫ﻧﻌﻢ اﻟﻔﺮق ﺑﯿﻦ ﻫـﺬه اﻟﻤﻨﺎزﻋـﮥ و ﺑﯿﻦ ﻣﻨﺎزﻋـﮥ ﻧﻤﺮود و ﻓﺮﻋﻮن ﻣﺎ ﻫﻮ اﻟﻔﺮق ﺑﯿﻦ ﻣﻨﺎزﻋﮥ اﻟﻤﻠﮏ ﻓﯽ اﺳﺘﺼـﻐﺎر ﺑﻌﺾ ﻋﺒﯿﺪه و اﺳـﺘﺨﺪاﻣﻬﻢ و‬‫ﺑﯿﻦ ﻣﻨﺎزﻋﺘﻪ ﻓﯽ أﺻﻞ اﻟﻤﻠﮏ‪.‬‬‫اﻟﻮﺟﻪ اﻟﺜﺎﻧﯽ اﻟـﺬي ﺗﻌﻈﻢ ﺑﻪ رذﯾﻠـﮥ اﻟﮑﺒﺮ أﻧﻪ ﯾـﺪﻋﻮ اﻟﯽ ﻣﺨﺎﻟﻔـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ أواﻣﺮه‪ ،‬ﻻن اﻟﻤﺘﮑﺒﺮ إذا ﺳـﻤﻊ اﻟﺤﻖ ﻣﻦ ﻋﺒـﺪ ﻣﻦ ﻋﺒﺎد اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﺳﺘﻨﮑﻒ ﻋﻦ ﻗﺒﻮﻟﻪ‪ ،‬و ﺗﺸﻤﺮ ﻟﺠﺤﺪه‪.‬‬‫و ﻟـﺬﻟﮏ ﺗﺮي اﻟﻤﻨﺎﻇﺮﯾﻦ ﻓﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻟـﺪﯾﻦ ﯾﺰﻋﻤﻮن أﻧﻬﻢ ﯾﺘﺒﺎﺣﺜﻮن ﻋﻦ أﺳـﺮار اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬ﺛﻢ أﻧﻬﻢ ﯾﺘﺠﺎﺣـﺪون ﺗﺠﺎﺣـﺪ اﻟﻤﺘﮑﺒﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﻬﻤﺎ‬‫اﺗﻀﺢ اﻟﺤﻖ ﻋﻠﯽ ﻟﺴﺎن واﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ أﻧﻒ اﻵﺧﺮ ﻣﻦ ﻗﺒﻮﻟﻪ‪ ،‬و ﺗﺸﻤﺮ ﻟﺠﺤﺪه‪ ،‬و اﺣﺘﺎل ﻟﺪﻓﻌﻪ ﺑﻤﺎ ﯾﻘﺪر ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺘﻠﺒﯿﺲ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻣﻦ أﺧﻼق‬‫اﻟﮑﺎﻓﺮﯾﻦ و ﻟا ﻤﻨﺎﻓﻘﯿﻦ‪ ،‬إذ وﺻﻔﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫»َو ﻗﺎَل اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﮐَﻔُﺮوا ﻻ َﺗْﺴَﻤُﻌﻮا ﻟ ِﻬَﺬا اﻟ ُْﻘْﺮآِن َو اﻟ َْﻐْﻮا ﻓِﯿِﻪ ﻟََﻌﱠﻠُﮑْﻢ َﺗْﻐﻠِﺒُﻮَن«‬‫]‪ [1‬ﻓﮑﻞ ﻣﻦ ﯾﻨﺎﻇﺮ ﻟﻠﻐﻠﺒـﮥ و اﻻﻓﺤﺎم‪ ،‬ﻻ ﻟﯿﻐﺘﻨﻢ اﻟﺤﻖ إذا ﻇﻔﺮ ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﺷﺎرﮐﻬﻢ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺨﻠﻖ و ﮐﺬﻟﮏ ﯾﺤﻤﻞ ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ اﻻﻧﻔﮥ ﻣﻦ ﻗﺒﻮل‬‫اﻟﻮﻋﻆ ﮐﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ )َو ِإذا ﻗِﯿَﻞ ﻟَُﻪ اﱠﺗِﻖ اﻟﱠﻠَﻪ َأَﺧَﺬﺗ ُْﻪ اﻟ ِْﻌﱠﺰُة ﺑ ِﺎﻟ ِْﺈﺛ ِْﻢ(‬‫]‪.[2‬‬‫و روي ﻋﻦ ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أﻧﻪ ﻗﺮأﻫﺎ ﻓﻘﺎل‪ِ :‬إﱠﻧﺎ ﻟ ِﱠﻠِﻪ َو ِإﱠﻧﺎ ِإﻟَﯿِْﻪ راِﺟُﻌﻮَن‬‫‪ ،‬و ﻗـﺎم رﺟـﻞ ﻓﺄﻣﺮ ﺑﺎﻟﻤﻌﺮوف ﻓﻘﺘﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎم آﺧﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺗﻘﺘﻠﻮن اﻟـﺬﯾﻦ ﯾﺄﻣﺮون ﺑﺎﻟﻘﺴﻂ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﻘﺘﻞ اﻟﻤﺘﮑﺒﺮ اﻟـﺬي ﺧﺎﻟﻔﻪ و اﻟـﺬي أﻣﺮه‬‫ﮐﺒﺮا‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ :‬ﮐﻔﯽ ﺑﺎﻟﺮﺟﻞ اﺛﻤﺎ إذا ﻗﯿﻞ ﻟﻪ اﺗﻖ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎل ﻋﻠﯿﮏ ﻧﻔﺴﮏ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﺮﺟﻞ‪ :‬ﮐﻞ ﺑﯿﻤﯿﻨﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻻ اﺳـﺘﻄﯿﻊ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻻ اﺳﺘﻄﻌﺖ ﻓﻤﺎ ﻣﻨﻌﻪ اﻻ اﻟﮑﺒﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‬‫ﻓﻤﺎ رﻓﻌﻬﺎ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ أي ]‪ [1‬ﻓﺼﻠﺖ ‪26‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﻘﺮة ‪206‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪163 :‬‬‫اﻋﺘﻠﺖ ﯾﺪه‪.‬‬‫ﻓـﺎذا ﺗﮑﺒﺮه ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻠﻖ ﻋﻈﯿﻢ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﺳـﯿﺪﻋﻮه اﻟﯽ اﻟﺘﮑﺒﺮ ﻋﻠﯽ أﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﺿـﺮب اﺑﻠﯿﺲ ﻣﺜﻼ ﻟﻬـﺬا‪ ،‬و ﻣﺎ ﺣﮑﺎه ﻣﻦ أﺣﻮاﻟﻪ اﻻ ﻟﯿﻌﺘﺒﺮ ﺑﻪ‪،‬‬‫ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ ﺧﯿﺮ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﺬا اﻟﮑﺒﺮ ﺑﺎﻟﻨﺴﺐ ﻻﻧﻪ )ﻗﺎَل َأَﻧﺎ َﺧﯿٌْﺮ ﻣِﻨُْﻪ َﺧَﻠﻘَْﺘﻨِﯽ ﻣِْﻦ ﻧﺎٍر َو َﺧَﻠﻘَْﺘُﻪ ﻣِْﻦ ِﻃﯿٍﻦ(‬‫]‪ [1‬ﻓﺤﻤﻠﻪ ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ أن ﯾﻤﺘﻨﻊ ﻣﻦ اﻟﺴـﺠﻮد اﻟـﺬي أﻣﺮه اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺒـﺪؤه اﻟﮑﺒﺮ ﻋﻠﯽ آدم و اﻟﺤﺴﺪ ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺠﺮه ذﻟﮏ اﻟﯽ اﻟﺘﮑﺒﺮ‬‫ﻋﻠﯽ أﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ذﻟﮏ ﺳﺒﺐ ﻫﻼﮐﻪ أﺑﺪ اﻵﺑﺎد‪.‬‬‫ﻓﻬﺬه آﻓﮥ ﻣﻦ آﻓﺎت اﻟﮑﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺒﺎد ﻋﻈﯿﻤﮥ‪ ،‬و ﻟﺬﻟﮏ ﺷﺮح رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﮑﺒﺮ ﺑﻬﺎﺗﯿﻦ اﻵﻓﺘﯿﻦ إذ‬‫ﺳﺄﻟﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ اﻟﺸﻤﺎس‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﻧﯽ اﻣﺮؤ ﺣﺒﺐ اﻟﯽ ﻣﻦ اﻟﺠﻤﺎل ﻣﺎ ﺗﺮي أ ﻓﻤﻦ اﻟﮑﺒﺮ ﻫﻮ؟‬‫ﻓﻘﺎل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻻ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ اﻟﮑﺒﺮ ﻣﻦ ﺑﻄﺮ ]‪ [2‬اﻟﺤﻖ و ﻏﻤﺺ اﻟﻨﺎس و ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ آﺧﺮ ﻣﻦ ﺳﻔﻪ اﻟﺤﻖ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪) :‬و ﻏﻤﺺ اﻟﻨﺎس(‬‫أي ازدراﻫﻢ و اﺳﺘﺤﻘﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﻫﻢ ﻋﺒﺎد اﻟﱠﻠﻪ أﻣﺜﺎﻟﻪ أو ﺧﯿﺮ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﺬه اﻵﻓﮥ اﻻوﻟﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 116‬از ‪205‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪) :‬ﺳﻔﻪ اﻟﺤﻖ(‬‫ﻫﻮ رده‪ ،‬و ﻫﯽ اﻵﻓﮥ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ‪.‬‬‫ﻓﮑـﻞ ﻣﻦ رأي أﻧﻪ ﺧﯿﺮ ﻣﻦ أﺧﯿﻪ‪ ،‬و اﺣﺘﻘﺮ أﺧـﺎه و ازدراه‪ ،‬و ﻧﻈﺮ إﻟﯿﻪ ﺑﻌﯿﻦ اﻻﺳﺘﺼـﻐﺎر أو رد اﻟﺤﻖ و ﻫﻮ ﯾﻌﺮﻓﻪ‪ ،‬ﻓﻘـﺪ ﺗﮑﺒﺮ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ‬‫اﻟﺨﻠﻖ‪ ،‬و ﻣﻦ أﻧﻒ أن ﯾﺨﻀﻊ ﻟّﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﯾﺘﻮاﺿﻊ ﻟّﻠﻪ ﺑﻄﺎﻋﺘﻪ و اﺗﺒﺎع رﺳـﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﺗﮑﺒﺮ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و رﺳﻠﻪ ]‪ [1] .[3‬اﻻﻋﺮاف‬‫‪12‬‬‫]‪ [2‬ﺑﻄﺮ اﻟﺤﻖ‪ :‬ﺗﮑﺒﺮ ﻋﻨﻪ و ﻟﻢ ﯾﻘﺒﻠﻪ‬‫]‪ [3‬اﺣﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم ج ‪ 3‬ص ‪347 -345‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪164 :‬‬‫)و ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ان اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻐﺾ اﻟﺒﺬﺧﯿﻦ اﻟﻔﺮﺣﯿﻦ اﻟﻤﺮﺣﯿﻦ‪.‬‬‫)اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ ﻓﯽ »اﻟﻔﺮدوس« ﻋﻦ ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ( ]‪.[1‬‬‫ان اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻐﺾ اﺑﻦ ﺳﺒﻌﯿﻦ ﻓﯽ أﻫﻠﻪ اﺑﻦ ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻓﯽ ﻣﺸﯿﺘﻪ و ﻣﻨﻈﺮه‪.‬‬‫)اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻻوﺳﻂ« ﻋﻦ أﻧﺲ( ]‪.[2‬‬‫ان اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺤﺐ اﺑﻦ ﻋﺸﺮﯾﻦ إذا ﮐﺎن ﺷﺒﻪ اﺑﻦ اﻟﺜﻤﺎﻧﯿﻦ‪ ،‬و ﯾﺒﻐﺾ اﺑﻦ اﻟﺴﺘﯿﻦ إذا ﮐﺎن ﺷﺒﻪ اﺑﻦ ﻋﺸﺮﯾﻦ‪.‬‬‫)اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ ﻓﯽ »اﻟﻔﺮدوس« ﻋﻦ ﻋﺜﻤﺎن( ]‪.[3‬‬‫اﯾـﺎﮐﻢ و اﻟﮑﺒﺮ‪ ،‬ﻓـﺎن اﺑﻠﯿﺲ ﺣﻤﻠﻪ اﻟﮑﺒﺮ ﻋﻠﯽ أن ﻻ ﯾﺴـﺠﺪ ﻵدم‪ ،‬و اﯾﺎﮐﻢ و اﻟﺤﺮص ﻓﺎن آدم ﺣﻤﻠﻪ اﻟﺤﺮص ﻋﻠﯽ أن أﮐﻞ ﻣﻦ اﻟﺸـﺠﺮة‪ ،‬و‬‫اﯾﺎﮐﻢ و اﻟﺤﺴﺪ‪ ،‬ﻓﺎن اﺑﻨﯽ آدم اﻧﻤﺎ ﻗﺘﻞ أﺣﺪﻫﻤﺎ ﺻﺎﺣﺒﻪ ﺣﺴﺪا‪ ،‬ﻓﻬﻦ أﺻﻞ ﮐﻞ ﺧﻄﯿﺌﮥ )اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد( ]‪.[4‬‬‫اﯾﺎﮐﻢ و اﻟﮑﺒﺮ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﮑﺒﺮ ﯾﮑﻮن ﻓﯽ اﻟﺮﺟﻞ و ان ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻌﺒﺎءة )اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻻوﺳﻂ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮو( ]‪.[5‬‬‫)و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬‫ﺑﺮاءة ﻣﻦ اﻟﮑـﺒﺮ ﻟﺒﺲ اﻟﺼﻮف‪ ،‬و ﻣﺠﺎﻟﺴـﮥ ﻓﻘﺮاء اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و رﮐﻮب اﻟﺤﻤـﺎر و اﻋﺘﻘـﺎل اﻟﺒﻌﯿﺮ ]‪ [1] .[6‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤـﺎل ج ‪ 3‬ص ‪ 525‬ﺣﺪﯾﺚ‬‫)‪(7730‬‬‫]‪ [2‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪ 525‬ﺣﺪﯾﺚ )‪(7731‬‬‫]‪ [3‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪ 525‬ﺣﺪﯾﺚ )‪(7732‬‬‫]‪ [4‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪ 525‬ﺣﺪﯾﺚ )‪(7734‬‬‫]‪ [5‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪ 526‬ﺣﺪﯾﺚ )‪(7735‬‬‫]‪ [6‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪ 526‬ﺣﺪﯾﺚ )‪ (7736‬و ﻓﯽ ﻧﺴﺨﮥ راﺟﻌﺘﻬﺎ‪ :‬و اﻋﺘﻘﺎل اﻟﻌﻨﺰ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪165 :‬‬‫)أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »اﻟﺤﻠﯿﮥ«‪ ،‬و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﻓﯽ ﺷﻌﺐ اﻻﯾﻤﺎن ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة(‪.‬‬‫ﻣﻦ ﺣﻤﻞ ﺳﻠﻌﺘﻪ ﻓﻘﺪ ﺑﺮأ ﻣﻦ اﻟﮑﺒﺮ‪.‬‬‫)اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻣﺎﻣﮥ( ]‪.[1‬‬‫ﺳﯿﺼﯿﺐ اﻣﺘﯽ داء اﻻﻣﻢ‪ :‬اﻻﺷﺮ‪ ،‬و اﻟﺒﻄﺮ‪ ،‬و اﻟﺘﮑﺎﺛﺮ‪ ،‬و اﻟﺘﺸﺎﺟﺮ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و اﻟﺘﺒﺎﻏﺾ‪ ،‬و اﻟﺘﺤﺎﺳﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﮑﻮن اﻟﺒﻐﯽ‪.‬‬‫)اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﺘﺪرك« ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة( ]‪.[2‬‬‫اﻟﻔﺨﺮ و اﻟﺨﯿﻼء ﻓﯽ أﻫﻞ اﻻﺑﻞ‪ ،‬و اﻟﺴﮑﯿﻨﮥ و اﻟﻮﻗﺎر ﻓﯽ أﻫﻞ اﻟﻐﻨﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 117‬از ‪205‬‬‫)أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﻨﺪ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ( ]‪.[3‬‬‫ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬اﻟﮑﺒﺮﯾﺎء رداﺋﯽ و اﻟﻌﻈﻤﮥ ازاري ﻓﻤﻦ ﻧﺎزﻋﻨﯽ واﺣﺪا ﻗﺬﻓﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻨﺎر‪) .‬ﮐﻨﺰ ج ‪ 3‬ص ‪ 526‬ﺣﺪﯾﺚ )‪(7740‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ داود ﻓﯽ اﻟﺴـﻨﻦ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬اﻟﮑﺒﺮﯾﺎء رداﺋﯽ و اﻟﻌﺰ ازاري ﻣﻦ ﻧﺎزﻋﻨﯽ ﻓﯽ ﺷـﯽء ﻣﻨﻬﻤﺎ ﻋﺬﺑﺘﻪ‪.‬‬‫)ﮐﻨﺰ ج ‪ 3‬ص ‪ 527‬ح )‪.(7742‬‬‫)ﺳﻤﻮﯾﻪ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة(‪.‬‬‫ﮐﻠﮑﻢ ﺑﻨﻮ آدم و آدم ﺧﻠﻖ ﻣﻦ ﺗﺮاب‪ ،‬ﻟﯿﻨﺘﻬﯿﻦ ﻗﻮم ﯾﻔﺘﺨﺮون ﺑﺂﺑﺎﺋﻬﻢ أو ﻟﯿﮑﻮﻧﻦ أﻫﻮن ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﺠﻌﻼن ]‪) [4‬ﮐﻨﺰ ج ‪ 3‬ص ‪.(527‬‬‫)اﻟﺒﺰار ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ( ﻣﻦ اﻧﺘﺴﺐ اﻟﯽ ﺗﺴـﻌﮥ آﺑﺎء ﮐﻔﺎر ﯾﺮﯾﺪ ﺑﻬﻢ ﻋﺰا و ﮐﺮﻣﺎ ﮐﺎن ﻋﺎﺷـﺮﻫﻢ ﻓﯽ اﻟﻨﺎر‪ [1] .‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪ 526‬ﺣﺪﯾﺚ‬‫)‪(7737‬‬‫]‪ [2‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪ 526‬ﺣﺪﯾﺚ )‪(7738‬‬‫]‪ [3‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪ 526‬ﺣﺪﯾﺚ )‪(7739‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺠﻌﻞ ﺑﻀﻢ اﻟﺠﯿﻢ و ﻓﺘﺢ اﻟﻌﯿﻦ‪ :‬ﺿﺮب ﻣﻦ اﻟﺨﻨﺎﻓﺲ و ﻫﯽ دوﯾﺒﮥ ﺳﻮداء ﺗﺪﯾﺮ اﻟﺨﺮاء‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪166 :‬‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻋﻦ أﺑﯽ رﯾﺤﺎﻧﮥ‪:‬‬‫ان اﻟﱠﻠﻪ ﻗـﺪ أذﻫﺐ ﻋﻨﮑﻢ ﻋﯿﺒـﮥ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ‪ ،‬و ﻓﺨﺮﻫﺎ ﺑﺎﻵﺑﺎء‪ ،‬ﻣﺆﻣﻦ ﺗﻘﯽ‪ ،‬و ﻓﺎﺟﺮ ﺷـﻘﯽ‪ ،‬أﻧﺘﻢ ﺑﻨﻮ آدم و آدم ﻣﻦ ﺗﺮاب‪ ،‬ﻟﯿﺪﻋﻦ رﺟﺎل ﻓﺨﺮﻫﻢ‬‫ﺑﺄﻗﻮام اﻧﻤﺎ ﻫﻢ ﻓﺤﻢ ﻣﻦ ﻓﺤﻮم ﺟﻬﻨﻢ‪ ،‬أو ﻟﯿﮑﻮﻧﻦ أﻫﻮن ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﺠﻌﻼن ]‪ [1‬اﻟﺘﯽ ﺗﺪﻓﻊ ﺑﺄﻧﻔﻬﺎ اﻟﻨﺘﻦ ]‪.[2‬‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪:‬‬‫ﻟﯿﻨﺘﻬﯿﻦ أﻗﻮام ﯾﻔﺘﺨﺮون ﺑﺂﺑﺎﺋﻬﻢ اﻟـﺬﯾﻦ ﻣﺎﺗﻮا اﻧﻤﺎ ﻫﻢ ﻓﺤﻢ ﺟﻬﻨﻢ أو ﻟﯿﮑﻮﻧّﻦ أﻫﻮن ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﺠﻌﻞ اﻟـﺬي ﯾﺪﻫـﺪه ]‪ [3‬اﻟﺨﺮاء ﺑﺄﻧﻔﻪ‪ ،‬ان‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أذﻫﺐ ﻋﻨﮑﻢ ﻋﯿﺒﮥ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ و ﻓﺨﺮﻫﺎ ﺑﺎﻵﺑﺎء‪ ،‬اﻧﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﺆﻣﻦ ﺗﻘﯽ‪ ،‬و ﻓﺎﺟﺮ ﺷﻘﯽ‪ ،‬اﻟﻨﺎس ﮐﻠﻬﻢ ﺑﻨﻮ آدم و آدم ﺧﻠﻖ ﻣﻦ ﺗﺮاب‪.‬‬‫اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ]‪.[4‬‬‫)و ﻧﯿﺰ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬‫ﻣﺎ ﻣﻦ رﺟﻞ ﯾﺘﻌﺎﻇﻢ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻪ و ﯾﺨﺘﺎل ﻓﯽ ﻣﺸﯿﺘﻪ اﻻ ﻟﻘﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻫﻮ ﻋﻠﯿﻪ ﻏﻀﺒﺎن‪.‬‬‫)أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬اﻟﺒﺨﺎري ﻓﯽ اﻻدب‪ ،‬ك ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ( ]‪.[5‬‬‫ﻻـ ﯾـﺪﺧﻞ اﻟﺠﻨـﮥ ﻣﻦ ﮐﺎن ﻓﯽ ﻗﻠﺒﻪ ﻣﺜﻘﺎل ذرة ﻣﻦ ﮐﺒﺮ‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪ :‬ان اﻟﺮﺟﻞ ﯾﺤﺐ أن ﯾﮑﻮن ﺛﻮﺑﻪ ﺣﺴـﻨﺎ و ﻧﻌﻠﻪ ﺣﺴـﻨﮥ ﻗﺎل‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﺟﻤﯿﻞ ﯾﺤﺐ‬‫اﻟﺠﻤﺎل‪ ،‬اﻟﮑﺒﺮ ﺑﻄﺮ اﻟﺤﻖ و ﻏﺒﻂ اﻟﻨﺎس‪.‬‬‫)ﻣﺴﻠﻢ ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد( ]‪ [1] .[6‬اﻟﺠﻌﻼن ﺑﮑﺴﺮ اﻟﺠﯿﻢ و ﺳﮑﻮن اﻟﻌﯿﻦ ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻌﻞ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻨﺘﻦ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻨﻮن و ﮐﺴﺮ اﻟﺘﺎء‪ :‬ﻣﺎ ﺧﺒﺜﺖ راﺋﺤﺘﻪ‪.‬‬‫]‪ [3‬دﻫﺪه اﻟﺤﺠﺮ‪ :‬دﺣﺮﺟﻪ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪.3‬‬‫]‪ [5‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪ 536‬ح ‪.7784‬‬‫]‪ [6‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪ 527‬ح ‪.7747‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪167 :‬‬‫ﻻ ﯾﺪﺧﻞ اﻟﺠﻨﮥ أﺣﺪ ﻓﯽ ﻗﻠﺒﻪ ﻣﺜﻘﺎل ﺣﺒﮥ ﻣﻦ ﺧﺮدل ﻣﻦ ﮐﺒﺮﯾﺎء‪.‬‬‫)م د ت ه ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد( ]‪.[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 118‬از ‪205‬‬‫ﻻ ﯾﺰال اﻟﺮﺟﻞ ﯾﺘﮑﺒﺮ و ﯾـﺬﻫﺐ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﺣﺘﯽ ﯾﮑﺘﺐ ﻓﯽ اﻟﺠﺒﺎرﯾﻦ ﻓﯿﺼـﯿﺒﻪ ﻣﺎ أﺻﺎﺑﻬﻢ )ت ﻋﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ اﻻﮐﻮع( ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪528‬‬‫ح ‪7749‬‬‫)و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬‫ﺑﯿﻨﻤﺎ رﺟﻞ ﯾﺠﺘﺮ ازاره ﻣﻦ اﻟﺨﯿﻼء إذ ﺧﺴﻒ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ ﻓﻬﻮ ﯾﺘﺠﻠﺠﻞ ]‪ [2‬ﻓﯽ اﻻرض اﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‪ -‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪ 529‬ح ‪.7754‬‬‫ﺣﻢ خ ن ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﯿﻨﻤﺎ رﺟﻞ ﯾﻤﺸـﯽ ﻓﯽ ﺣﻠّـﮥ ﺗﻌﺠﺒﻪ ﻧﻔﺴﻪ ﻣﺮّﺟﻞ ]‪ [3‬ﺟّﻤﺘﻪ ]‪ [4‬إذ ﺧﺴﻒ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ اﻻـرض ﻓﻬﻮ ﯾﺘﺠﻠﺠﻞ ﻓﯿﻬﺎ اﻟﯽ ﯾﻮم‬‫اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‪ -‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪.529‬‬‫)ﺣﻢ ق ﻋﻦ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة(‪.‬‬‫ﻻ ﯾﻨﻈﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟا ﯽ ﻣﻦ ﺟﺮ ﺛﻮﺑﻪ ﺧﯿﻼء‪ -‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪530‬‬‫)ق ن ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ( ﻣﻦ ﺟﺮ ﺛﻮﺑﻪ ﺧﯿﻼء ﻟﻢ ﯾﻨﻈﺮ اﻟﱠﻠﻪ إﻟﯿﻪ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‪ -‬ﮐﻨﺰ ج ‪ 3‬ص ‪530‬‬‫)ﺣﻢ ق ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ( ﻣﻦ وﻃﺊ ﻋﻠﯽ ازار ﺧﯿﻼء وﻃﺌﻪ ﻓﯽ اﻟﻨﺎر‪ -‬ﮐﻨﺰ ج ‪ 3‬ص ‪530‬‬‫)ﺣﻢ ﻋﻦ ﻫﺒﯿﺐ( ان اﻟﻨﺎس ﻻ ﯾﺮﻓﻌﻮن ﺷﯿﺌﺎ اﻻ وﺿﻌﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫)ﻫﺐ ﻋﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴﯿﺐ ﻣﺮﺳﻼ( ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪ 530‬ح ‪ [1] 7762‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪ 528‬ﺣﺪﯾﺚ ‪.7748‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺠﻠﺠﻞ ﻓﯽ اﻻرض‪ :‬دﺧﻞ ﻓﯿﻬﺎ‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺮﺟﻞ‪ :‬اﻟﺸﻌﺮ اﻟﻤﺴﺮ‬‫ﻗﺒﺎﯾﺢ ﺣﺴﺪ‬‫)اّﻣﺎ ﻗﺒﺎﯾﺢ ﺣﺴﺪ ﭘﺲ ﻧﺒﺬي از اﻧﻬﻢ ﺑﺮ زﺑﺎن ﻏﺰاﻟﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ در »اﺣﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﻟﻘﻮل ﻓﯽ ذم اﻟﺤﺴﺪ‪ ،‬و ﻓﯽ ﺣﻘﯿﻘﺘﻪ‪ ،‬و أﺳﺒﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﻣﻌﺎﻟﺠﺘﻪ‪ ،‬و ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻮاﺟﺐ ﻓﯽ ازاﻟﺘﻪ‪ [1] .‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪539‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪171 :‬‬‫ﺑﯿﺎن ذم اﻟﺤﺴﺪ‪.‬‬‫اﻋﻠﻢ ان اﻟﺤﺴـﺪ أﯾﻀﺎ ﻣﻦ ﻧﺘﺎﺋﺞ اﻟﺤﻘﺪ‪ ،‬و اﻟﺤﻘﺪ ﻣﻦ ﻧﺘﺎﺋﺞ اﻟﻐﻀﺐ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻓﺮع ﻓﺮﻋﻪ‪ ،‬و اﻟﻐﻀﺐ أﺻﻞ أﺻـﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻠﺤﺴﺪ ﻣﻦ اﻟﻔﺮوع اﻟﺬﻣﯿﻤﮥ‬‫ﻣﺎ ﻻ ﯾﮑﺎد ﯾﺤﺼﯽ و ﻗﺪ ورد ﻓﯽ ذم اﻟﺤﺴﺪ ﺧﺎﺻﮥ أﺧﺒﺎر ﮐﺜﯿﺮة‪:‬‬‫ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﻟﺤﺴﺪ ﯾﺄﮐﻞ اﻟﺤﺴﻨﺎت ﮐﻤﺎ ﺗﺄﮐﻞ اﻟﻨﺎر اﻟﺤﻄﺐ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﻨﻬﯽ ﻋﻦ اﻟﺤﺴﺪ و أﺳﺒﺎﺑﻪ و ﺛﻤﺮاﺗﻪ‪ :‬ﻻ ﺗﺤﺎﺳﺪوا و ﻻ ﺗﻘﺎﻃﻌﻮا و ﻻ ﺗﺒﺎﻏﻀﻮا و ﻻ ﺗﺪاﺑﺮوا و ﮐﻮﻧﻮا ﻋﺒﺎد اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﺧﻮاﻧﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﻧﺲ‪ :‬ﮐﻨﺎ ﯾﻮﻣﺎ ﺟﻠﻮﺳﺎ ﻋﻨﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﯾﻄﻠﻊ ﻋﻠﯿﮑﻢ اﻻـن ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﻔـﺞ رﺟﻞ ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﺠﻨـﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻄﻠﻊ رﺟﻞ ﻣﻦ اﻻﻧﺼﺎر ﺗﻨﻄﻒ ]‪ [1‬ﻟﺤﯿﺘﻪ ﻣﻦ وﺿﻮﺋﻪ‪ ،‬ﻗـﺪ ﻋﻠﻖ ﻧﻌﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﯾـﺪه‬‫اﻟﺸﻤﺎل ﻓﺴﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﮐﺎن اﻟﻐﺪ ﻗﺎل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﺜﻞ ذﻟﮏ ﻓﻄﻠﻊ ذﻟﮏ اﻟﺮﺟﻞ‪ ،‬و ﻗﺎﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﯿﻮم اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻓﻄﻠﻊ ذﻟﮏ اﻟﺮﺟﻞ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺎم‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺗﺒﻌﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﯽ ﻻﺣﯿﺖ ]‪ [2‬اﺑﯽ ﻓﺄﻗﺴـﻤﺖ ان ﻻ أدﺧﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﺛﻼﺛﺎ‪ ،‬ﻓﺎن رأﯾﺖ ان‬‫ﺗﺆوﯾﻨﯽ إﻟﯿﮏ ﺣﺘﯽ ﺗﻤﻀـﯽ اﻟﺜﻼث ﻓﻌﻠﺖ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻓﺒﺎت ﻋﻨﺪه ﺛﻼث ﻟﯿﺎل‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺮه ﯾﻘﻮم ﻣﻦ اﻟﻠﯿﻞ ﺷـﯿﺌﺎ‪ ،‬ﻏﯿﺮ اﻧﻪ إذا ﺗﻘﻠﺐ ﻋﻠﯽ ﻓﺮاﺷـﻪ‬‫ذﮐﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻘﻢ ﺣﺘﯽ ﯾﻘﻮم ﻟﺼﻼة اﻟﻔﺠﺮ‪ ،‬ﻗﺎل ﻏﯿﺮ اﻧﯽ ﻣﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﯾﻘﻮل اﻻ ﺧﯿﺮا‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻣﻀﺖ اﻟﺜﻼث و ﮐﺪت أن اﺣﺘﻘﺮ ﻋﻤﻠﻪ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ ﯾـﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻦ واﻟـﺪي ﻏﻀﺐ و ﻻ ﻫﺠﺮة‪ ،‬و ﻟﮑﻨﯽ ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐـﺬا و ﮐـﺬا‪،‬‬‫ﻓﺄردت أن اﻋﺮف ﻋﻤﻠﮏ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ]‪ [1‬ﻧﻄﻒ اﻟﻤﺎء ﯾﻨﻄﻒ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻄﺎء ﻓﯽ اﻟﻤﺎﺿﯽ و ﺿﻤﻬﺎ أو ﻓﺘﺤﻬﺎ‪ :‬ﺳﺎل ﻗﻠﯿﻼ ﻗﻠﯿﻼ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 119‬از ‪205‬‬‫]‪ [2‬ﻻﺣﯽ ﻟﺤﺎء و ﻣﻼﺣﺎة اﻟﺮﺟﻞ‪ :‬ﻧﺎزﻋﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﻪ اﻟﻤﺜﻞ ﻣﻦ ﻻﺣﺎك ﻓﻘﺪ ﻋﺎداك‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪172 :‬‬‫أرك ﺗﻌﻤـﻞ ﻋﻤﻼـ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬ﻓﻤﺎ اﻟـﺬي ﺑﻠﻎ ﺑﮏ ذﻟﮏ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﻫﻮ اﻻ ﻣﺎ رأﯾﺖ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ وﻟﯿﺖ دﻋﺎﻧﯽ ﻓﻘﺎل ﻣﺎ ﻫﻮ اﻻ ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻏﯿﺮ اﻧﯽ ﻻ أﺟﺪ‬‫ﻋﻠﯽ اﺣـﺪ ﻣﻦ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻓﯽ ﻧﻔﺴـﯽ ﻏﺸـﺎ‪ ،‬و ﻻ ﺣﺴـﺪا ﻋﻠﯽ ﺧﯿﺮ أﻋﻄﺎه اﻟﱠﻠﻪ اﯾﺎه‪ ،‬ﻗﺎل ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ ﻫﯽ اﻟﺘﯽ ﺑﻠﻐﺖ ﺑﮏ و ﻫﯽ اﻟﺘﯽ ﻻ‬‫ﻧﻄﯿﻖ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﺛﻠﺚ ﻻ ﯾﻨﺠﻮ ﻣﻨﻬﻦ أﺣﺪ‪ :‬اﻟﻈﻦ‪ ،‬و اﻟﻄﯿﺮة و اﻟﺤﺴﺪ و ﺳﺄﺣﺪﺛﮑﻢ ﺑﺎﻟﻤﺨﺮج ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬إذا ﻇﻨﻨﺖ ﻓﻼ ﺗﺤﻘﻖ‪ ،‬و‬‫إذا ﺗﻄﯿﺮت ﻓﺎﻣﺾ‪ ،‬و إذا ﺣﺴﺪت ﻓﻼ ﺗﺒﻎ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﺛﻼﺛﮥ ﻻ ﯾﻨﺠﻮ ﻣﻨﻬﻦ أﺣﺪ‪ ،‬و ﻗّﻞ ﻣﻦ ﯾﻨﺠﻮ ﻣﻨﻬﻦ‪،‬‬‫ﻓﺄﺛﺒﺖ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﺮواﯾﮥ اﻣﮑﺎن اﻟﻨﺠﺎة‬‫وﻗﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬دب إﻟﯿﮑﻢ داء اﻻﻣﻢ ﻗﺒﻠﮑﻢ اﻟﺤﺴـﺪ و اﻟﺒﻐﻀﺎء‪ ،‬و اﻟﺒﻐﻀـﮥ ﻫﯽ اﻟﺤﺎﻟﻘﮥ‪ ،‬ﻻ أﻗﻮل ﺣﺎﻟﻘﮥ اﻟﺸـﻌﺮ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﺣﺎﻟﻘﮥ‬‫اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﻟﺬي ﻧﻔﺲ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﯿﺪه ﻻ ﺗﺪﺧﻠﻮن اﻟﺠﻨﮥ ﺣﺘﯽ ﺗﺆﻣﻨﻮا‪ ،‬و ﻟﻦ ﺗﺆﻣﻨﻮا ﺣﺘﯽ ﺗﺤﺎﺑﻮا‪ ،‬أ ﻻ أﻧﺒﺌﮑﻢ ﺑﻤﺎ ﯾﺜﺒﺖ ذﻟﮏ ﻟﮑﻢ؟ أﻓﺸﻮا اﻟﺴﻼم‬‫ﺑﯿﻨ ﮑﻢ ‪.‬‬
‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﮐﺎد اﻟﻔﻘﺮ أن ﯾﮑﻮن ﮐﻔﺮا‪ ،‬و ﮐﺎد اﻟﺤﺴﺪ أن ﯾﻐﻠﺐ اﻟﻘﺪر‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﻧﻪ ﺳﯿﺼﯿﺐ اﻣﺘﯽ داء اﻻﻣﻢ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻣﺎ داء اﻻﻣﻢ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺒﺸﺮ‪ ،‬و اﻟﺒﻄﺮ‪ ،‬و اﻟﺘﮑﺎﺛﺮ‪ ،‬و اﻟﺘﻨﺎﻓﺲ‪ ،‬ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و اﻟﺘﺒﺎﻋﺪ‪ ،‬و اﻟﺘﺤﺎﺳﺪ ﺣﺘﯽ ﯾﮑﻮن اﻟﺒﻐﯽ ﺛﻢ ﯾﮑﻮن اﻟﻬﺮج‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻻ ﺗﻈﻬﺮ اﻟﺸﻤﺎﺗﮥ ﻻﺧﯿﮏ ﻓﯿﻌﺎﻓﯿﻪ اﻟﱠﻠﻪ و ﯾﺒﺘﻠﯿﮏ‪.‬‬‫و روي أن ﻣﻮﺳـﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻟﻤﺎ ﺗﻌﺠﻞ اﻟﯽ رﺑﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ رأي ﻓﯽ ﻇﻞ اﻟﻌﺮش رﺟﻼ ﻓﻐﺒﻄﻪ ﺑﻤﮑﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ان ﻫـﺬا اﻟﮑﺮﯾﻢ ﻋﻠﯽ رﺑﻪ‪ ،‬ﻓﺴﺄل‬‫رﺑﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أن ﯾﺨﺒﺮه ﺑﺎﺳﻤﻪ ﻓﻠﻢ ﯾﺨﺒﺮه ﺑﺎﺳﻤﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬اﺣﺪﺛﮏ ﻋﻦ ﻋﻤﻠﻪ ﺑﺜﻼث‪ :‬ﮐﺎن ﻻ ﯾﺤﺴﺪ اﻟﻨﺎس‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪173 :‬‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺎ آﺗﺎﻫﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﻓﻀﻠﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻻ ﯾﻌﻖ واﻟﺪﯾﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻤﺸﯽ ﺑﺎﻟﻨﻤﯿﻤﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل زﮐﺮﯾﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ :‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬اﻟﺤﺎﺳﺪ ﻋﺪو ﻟﻨﻌﻤﺘﯽ‪ ،‬ﻣﺘﺴﺨﻂ ﻟﻘﻀﺎﺋﯽ‪ ،‬ﻏﯿﺮ راض ﺑﻘﺴﻤﺘﯽ اﻟﺘﯽ ﻗﺴﻤﺖ ﺑﯿﻦ ﻋﺒﺎدي‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬أﺧﻮف ﻣﺎ أﺧﺎف ﻋﻠﯽ اﻣﺘﯽ أن ﯾﮑﺜﺮ ﻟﻬﻢ اﻟﻤﺎل ﻓﯿﺘﺤﺎﺳﺪون و ﯾﻘﺘﺘﻠﻮن‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﺳﺘﻌﯿﻨﻮا ﻋﻠﯽ ﻗﻀﺎء اﻟﺤﻮاﺋﺞ ﺑﺎﻟﮑﺘﻤﺎن‪ ،‬ﻓﺎن ﮐﻞ ذي ﻧﻌﻤﮥ ﻣﺤﺴﻮد‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ان ﻟﻨﻌﻢ اﻟﱠﻠﻪ أﻋﺪاء‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬و ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫اﻟﺬﯾﻦ ﯾﺤﺴﺪون اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ ﻣﺎ آﺗﺎﻫﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﻓﻀﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﺳﺘﮥ ﯾﺪﺧﻠﻮن اﻟﻨﺎر ﻗﺒﻞ اﻟﺤﺴﺎب ﺑﺴﺘﮥ‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ و ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬اﻻﻣﺮاء ﺑﺎﻟﺠﻮر‪ ،‬و اﻟﻌﺮب ﺑﺎﻟﻌﺼﺒﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﺪﻫﺎﻗﯿﻦ ]‪ [1‬ﺑﺎﻟﺘﮑﺒﺮ‪ ،‬و اﻟﺘﺠﺎر ﺑﺎﻟﺨﯿﺎﻧﮥ‪ ،‬و أﻫﻞ اﻟﺮﺳﺘﺎق ]‪ [2‬ﺑﺎﻟﺠﻬﺎﻟﮥ‪،‬‬‫و اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﺎﻟﺤﺴﺪ‪.‬‬‫اﻻﺛﺎر‪ :‬ﻗﺎل ﺑﻌﺾ اﻟﺴـﻠﻒ‪ :‬ان أول ﺧﻄﯿﺌﮥ ﮐﺎﻧﺖ ﻫﯽ اﻟﺤﺴﺪ‪ ،‬ﺣﺴﺪ اﺑﻠﯿﺲ آدم ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯽ رﺗﺒﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺑﯽ أن ﯾﺴـﺠﺪ ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺤﻤﻠﻪ اﻟﺤﺴﺪ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﺼﯿﮥ‪.‬‬‫و ﺣﮑﯽ أن ﻋﻮن ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ دﺧﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ اﻟﻤﻬﻠﺐ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻮﻣﺌﺬ ﻋﻠﯽ واﺳﻂ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﯽ ارﯾﺪ أن أﻋﻈﮏ ﺑﺸﯽء‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬و ﻣﺎ ﻫﻮ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﯾﺎك و اﻟﮑﺒﺮ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ أول ذﻧﺐ ﻋﺼﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺮأ‪َ) :‬و ِإْذ ﻗُﻠْﻨﺎ ﻟ ِﻠَْﻤﻼﺋَِﮑِﮥ اْﺳُﺠُﺪوا ﻟ ِﺂَدَم َﻓَﺴَﺠُﺪوا ِإﻟﱠﺎ ِإﺑ ْﻠِﯿَﺲ(‬‫]‪ [3‬اﻵﯾﮥ‪ [1] .‬اﻟﺪﻫﻘﺎن ﺑﻀﻢ اﻟﺪال و ﮐﺴﺮﻫﺎ و ﺟﻤﻌﻪ اﻟﺪﻫﺎﻗﻨﮥ‪ :‬رﺋﯿﺲ اﻻﻗﻠﯿﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 120‬از ‪205‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺮﺳﺘﺎق ﺑﻀﻢ اﻟﺮاء و ﺳﮑﻮن اﻟﺴﯿﻦ ﻣﻌﺮب روﺳﺘﺎ و ﻫﯽ اﻟﻘﺮي و ﻣﺎ ﯾﺤﯿﻂ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ اﻻراﺿﯽ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺒﻘﺮة ‪.34‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪174 :‬‬‫و اﯾﺎك و اﻟﺤﺮص‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ أﺧﺮج آدم ﻣﻦ اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬أﻣﮑﻨﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ ﻣﻦ ﺟﻨﮥ ﻋﺮﺿـﻬﺎ اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرض‪ ،‬ﯾﺄﮐﻞ ﻣﻨﻬﺎ اﻻ ﺷﺠﺮة واﺣﺪة ﻧﻬﺎه‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺄﮐﻞ ﻣﻨﻬﺎ ﻓﺄﺧﺮﺟﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺮأ )اْﻫﺒُِﻄﻮا ﻣِﻨْﻬﺎ(‬‫]‪ [1‬اﻟﯽ آﺧﺮ اﻵﯾﮥ‪.‬‬‫و اﯾﺎك و اﻟﺤﺴﺪ ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺘﻞ اﺑﻦ آدم أﺧﺎه ﺣﯿﻦ ﺣﺴﺪه ﺛﻢ ﻗﺮأ‪َ) :‬و اﺗ ُْﻞ َﻋَﻠﯿِْﻬْﻢ َﻧَﺒَﺄ اﺑ َْﻨْﯽ آَدَم ﺑ ِﺎﻟ َْﺤﱢﻖ(‬‫]‪ [2‬اﻻﯾﺎت‪ ،‬و إذا ذﮐﺮ أﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﺎﺳﮑﺖ‪ ،‬و إذا ذﮐﺮت اﻟﻨﺠﻮم ﻓﺎﺳﮑﺖ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﮐﺎن رﺟﻞ ﯾﻐﺸـﯽ ]‪ [3‬ﺑﻌﺾ اﻟﻤﻠﻮك‪ ،‬ﻓﯿﻘﻮم ﺑﺤـﺬاء اﻟﻤﻠـﮏ ﻓﯿﻘﻮل‪ :‬أﺣﺴﻦ اﻟﯽ اﻟﻤﺤﺴﻦ ﺑﺎﺣﺴﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﻤﺴـﯽء‬‫ﺳﯿﮑﻔﯿﮑﻪ إﺳﺎءﺗﻪ‪ ،‬ﻓﺤﺴﺪه رﺟﻞ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ اﻟﻤﻘﺎم و اﻟﮑﻼم‪ ،‬ﻓﺴـﻌﯽ ﺑﻪ اﻟﯽ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ان ﻫﺬا اﻟﺬي ﯾﻘﻮم ﺑﺤﺬاﺋﮏ و ﯾﻘﻮل ﻣﺎ ﯾﻘﻮل‪،‬‬‫زﻋﻢ أن اﻟﻤﻠﮏ أﺑﺨﺮ ]‪.[4‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬اﻧﺼـﺮف ﺣﺘﯽ أﻧﻈﺮ‪ ،‬ﻓﺨﺮج ﻣﻦ ﻋﻨـﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬ﻓﺪﻋﺎ اﻟﺮﺟﻞ اﻟﯽ ﻣﻨﺰﻟﻪ ﻓﺄﻃﻌﻤﻪ ﻃﻌﺎﻣﺎ ﻓﯿﻪ ﺛﻮم‪ ،‬ﻓﺨﺮج اﻟﺮﺟﻞ ﻣﻦ ﻋﻨﺪه‪ ،‬و ﻗﺎم ﺑﺤﺬاء‬‫اﻟﻤﻠﮏ ﻋﻠﯽ ﻋﺎدﺗﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أﺣﺴﻦ اﻟﯽ اﻟﻤﺤﺴﻦ ﺑﺎﺣﺴﺎﻧﻪ ﻓﺎن اﻟﻤﺴﯽء ﺳﯿﮑﻔﯿﮑﻪ إﺳﺎءﺗﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﻤﻠﮏ‪:‬‬‫ادن ﻣﻨﯽ‪ ،‬ﻓﺪﻧﺎ ﻣﻨﻪ ﻓﻮﺿﻊ ﯾﺪه ﻋﻠﯽ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻣﺨﺎﻓﮥ أن ﯾﺸﻢ اﻟﻤﻠﮏ ﻣﻨﻪ راﺋﺤﮥ اﻟﺜﻮم‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻤﻠﮏ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻪ‪ :‬ﻣﺎ أري ﻓﻼﻧﺎ اﻻ ﻗﺪ ﺻﺪق‪.‬‬‫ﻗﺎل و ﮐﺎن اﻟﻤﻠﮏ ﻻ ﯾﮑﺘﺐ ﺑﺨﻄﻪ اﻻ ﺑﺠﺎﺋﺰة أو ﺻﻠﮥ‪ ،‬ﻓﮑﺘﺐ ﻟﻪ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺑﺨﻄﻪ ]‪ [1‬اﻟﺒﻘﺮة ‪.38‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺎﺋﺪة ‪.27‬‬‫]‪ [3‬ﻏﺸﯽ ﯾﻐﺸﯽ ﻓﻼﻧﺎ ﻣﻦ ﺑﺎب ﻋﻠﻢ ﯾﻌﻠﻢ‪ :‬أﺗﺎه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻻﺑﺨﺮ‪ :‬ﻟا ﺬي أﻧﺘﻦ رﯾﺢ ﻓﻤﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪175 :‬‬‫اﻟﯽ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﻦ ﻋﻤﺎﻟﻪ‪ :‬إذا أﺗﺎك ﺣﺎﻣﻞ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻫﺬا ﻓﺎذﺑﺤﻪ‪ ،‬و اﺳﻠﺨﻪ‪ ،‬و اﺣﺶ ﺟﻠﺪه ﺗﺒﻨﺎ‪ ،‬و اﺑﻌﺚ ﺑﻪ اﻟﯽ‪.‬‬‫ﻓﺄﺧﺬ اﻟﮑﺘﺎب و ﺧﺮج‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﻪ اﻟﺮﺟﻞ اﻟﺬي ﺳﻌﯽ ﺑﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب؟‬‫ﻗﺎل ﺧﻂ اﻟﻤﻠﮏ أﻣﺮ ﻟﯽ ﺑﺼﻠﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﺒﻪ ﻟﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﻟﮏ‪.‬‬‫ﻓﺄﺧـﺬه و ﻣﻀـﯽ ﺑﻪ اﻟﯽ اﻟﻌﺎﻣـﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻌﺎﻣﻞ‪ :‬ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﮏ أن أذﺑﺤﮏ و أﺳـﻠﺨﮏ ﻗﺎل‪ :‬ان اﻟﮑﺘﺎب ﻟﯿﺲ ﻫﻮ ﻟﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻟّﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻣﺮي ﺣﺘﯽ‬‫اراﺟﻊ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯿﺲ ﻟﮑﺘﺎب اﻟﻤﻠﮏ ﻣﺮاﺟﻌﮥ‪ ،‬ﻓﺬﺑﺤﻪ و ﺳـﻠﺨﻪ و ﺣﺸﺎ ﺟﻠﺪه ﺗﺒﻨﺎ و ﺑﻌﺚ ﺑﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺎد اﻟﺮﺟﻞ اﻟﯽ اﻟﻤﻠﮏ ﮐﻌﺎدﺗﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل‬‫ﻣﺜﻞ ﻗﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻌﺠﺐ اﻟﻤﻠﮏ و ﻗﺎل ﻣﺎ ﻓﻌﻞ اﻟﮑﺘﺎب؟‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻘﯿﻨﯽ ﻓﻼن ﻓﺎﺳﺘﻮﻫﺒﻪ ﻣﻨﯽ ﻓﻮﻫﺒﺘﻪ ﻟﻪ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﻤﻠﮏ اﻧﻪ ذﮐﺮ ﻟﯽ اﻧﮏ ﺗﺰﻋﻢ أﻧﯽ أﺑﺨﺮ‪ ،‬ﻗﺎل ﻣﺎ ﻗﻠﺖ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﻢ وﺿﻌﺖ ﯾﺪك ﻋﻠﯽ‬‫أﻧﻔﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن أﻃﻌﻤﻨﯽ ﻃﻌﺎﻣﺎ ﻓﯿﻪ ﺛﻮم ﻓﮑﺮﻫﺖ أن ﺗﺸﻤﻪ‪ ،‬ﻗﺎل ﺻﺪﻗﺖ ارﺟﻊ اﻟﯽ ﻣﮑﺎﻧﮏ ﻓﻘﺪ ﮐﻔﺎك اﻟﻤﺴﯽء اﺳﺎءﺗﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺳـﯿﺮﯾﻦ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﻣﺎ ﺣﺴـﺪت أﺣـﺪا ﻋﻠﯽ ﺷـﯽء ﻣﻦ أﻣﺮ اﻟـﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ان ﮐﺎن ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺠﻨـﮥ ﻓﮑﯿﻒ أﺣﺴﺪه ﻋﻠﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ و ﻫﯽ‬‫ﺣﻘﯿﺮة ﻓﯽ اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬و ان ﮐﺎن ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻨﺎر ﻓﮑﯿﻒ أﺣﺴﺪه ﻋﻠﯽ أﻣﺮ اﻟﺪﻧﯿﺎ و ﻫﻮ ﯾﺼﯿﺮ اﻟﯽ اﻟﻨﺎر‪.‬‬‫و ﻗﺎل رﺟﻞ ﻟﻠﺤﺴﻦ‪ :‬ﻫﻞ ﯾﺤﺴﺪ اﻟﻤﺆﻣﻦ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ أﻧﺴﺎك ﺑﻨﯽ ﯾﻌﻘﻮب‪ ،‬ﻧﻌﻢ و ﻟﮑﻦ ﻏﻤﻪ ]‪ [1‬ﻓﯽ ﺻﺪرك‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻻ ﯾﻀﺮك ﻣﺎ ﻟﻢ ﺗﻌﺪﯾﻪ ﯾﺪا‬‫و ﻻ ﻟﺴﺎ ﻧﺎ ‪.‬‬
‫و ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﺪرداء‪ :‬ﻣﺎ أﮐﺜﺮ ﻋﺒﺪ ذﮐﺮ اﻟﻤﻮت اﻻ ﻗﻞ ﻓﺮﺣﻪ و ﻗﻞ ﺣﺴﺪه‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ :‬ﮐﻞ اﻟﻨﺎس أﻗﺪر ﻋﻠﯽ رﺿﺎه اﻻ ﺣﺎﺳﺪ ﻧﻌﻤﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻻ ﯾﺮﺿﯿﻪ اﻻ زواﻟﻬﺎ‪ ،‬و ﻟﺬﻟﮏ ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 121‬از ‪205‬‬‫ﮐﻞ اﻟﻌﺪاوة ﻗﺪ ﺗﺮﺟﯽ اﻣﺎﺗﺘﻬﺎ اﻻ ﻋﺪاوة ﻣﻦ ﻋﺎداك ﻣﻦ ﺣﺴﺪ‬‫]‪ [1‬ﻏﻤﻪ‪ :‬ﻏﻄﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪176 :‬‬‫و ﻗﺎل ﺑﻌﺾ اﻟﺤﮑﻤﺎء‪:‬‬‫اﻟﺤﺴﺪ ﺟﺮح ﻻ ﯾﺒﺮأ و ﺣﺴﺐ اﻟﺤﺴﻮد ﻣﺎ ﯾﻠﻘﯽ‬‫و ﻗﺎل اﻋﺮاﺑﯽ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻇﺎﻟﻤﺎ أﺷﺒﻪ ﺑﻤﻈﻠﻮم ﻣﻦ ﺣﺎﺳﺪ‪ ،‬اﻧﻪ ﯾﺮي اﻟﻨﻌﻤﮥ ﻋﻠﯿﮏ ﻧﻘﻤﮥ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺤﺴﻦ‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻦ آدم ﻟﻢ ﺗﺤﺴـﺪ أﺧﺎك؟ ﻓﺎن ﮐﺎن اﻟـﺬي أﻋﻄﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﻟﮑﺮاﻣﺘﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﻠﻢ ﺗﺤﺴﺪ ﻣﻦ أﮐﺮﻣﻪ اﻟﱠﻠﻪ؟ و ان ﮐﺎن ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻓﻠﻢ‬‫ﺗﺤﺴﺪ ﻣﻦ ﻣﺼﯿﺮه اﻟﯽ اﻟﻨﺎر؟‬‫و ﻗﺎل ﺑﻌﻀـﻬﻢ‪ :‬اﻟﺤﺎﺳـﺪ ﻻ ﯾﻨﺎل ﻣﻦ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ اﻻ ﻣﺬﻣﮥ و ذﻻ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﺎل ﻣﻦ اﻟﻤﻠﺌﮑﮥ اﻻ ﻟﻌﻨﮥ و ﺑﻐﻀﺎ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﺎل ﻣﻦ اﻟﺨﻠﻖ اﻻ ﺟﺰﻋﺎ و ﻏﻤﺎ‪،‬‬‫و ﻻ ﯾﻨﺎل ﻋﻨﺪ اﻟﻨﺰع اﻻ ﺷﺪة و ﻫﻮﻻ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﺎل ﻋﻨﺪ اﻟﻤﻮﻗﻒ اﻻ ﻓﻀﯿﺤﮥ و ﻧﮑﺎﻻ ]‪[1‬‬‫ﻓﯽ ذم اﻟﺒﻐﺾ و اﻟﻌﺪاوة‬‫)و اﻣﺎ ﻓﻀﺎﺋﺢ ﺑﻐﺾ و ﻋﺪاوت ﭘﺲ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬‫اﻟﺤﻘﺪ و اﻟﺸﺤﻨﺎء ]‪ [2‬و اﻻﺣﻨﮥ ]‪.[3‬‬‫ان اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﯾّﻄﻠﻊ ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺎده ﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻨﺼﻒ ﻣﻦ ﺷﻌﺒﺎن‪ ،‬ﻓﯿﻐﻔﺮ ﻟﻠﻤﺴﺘﻐﻔﺮﯾﻦ و ﯾﺮﺣﻢ اﻟﻤﺴﺘﺮﺣﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﯾﺆﺧﺮ اﻫﻞ اﻟﺤﻘﺪ ﮐﻤﺎ ﻫﻢ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫)ﻫﺐ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸـﮥ( ]‪ [4‬إذا ﮐـﺎن ﻟﯿﻠـﮥ اﻟﻨﺼـﻒ ﻣﻦ ﺷـﻌﺒﺎن أﻃﻠﻊ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﯽ ﺧﻠﻘﻪ‪ ،‬ﻓﯿﻐﻔﺮ ﻟﻠﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﯾﻤﻠﯽ ]‪ [1‬اﺣﯿـﺎء اﻟﻌﻠﻮم ج ‪ 3‬ص ‪-186‬‬‫‪189‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺸﺤﻨﺎء‪ :‬اﻟﻌﺪاوة اﻣﺘﻸت ﻣﻨﻬﺎ اﻟﻨﻔﺲ‬‫]‪ [3‬اﻻﺣﻨﮥ ﺑﮑﺴﺮ اﻟﻬﻤﺰة و ﺳﮑﻮن اﻟﺤﺎء‪ :‬اﻟﺤﻘﺪ‬‫]‪ [4‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪464‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪177 :‬‬‫ﻟﻠﮑﺎﻓﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﯾﺪع اﻫﻞ اﻟﺤﻘﺪ ﺑﺤﻘﺪﻫﻢ ﺣﺘﯽ ﯾﺪﻋﻮه‪.‬‬‫)ﻫﺐ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺛﻌﻠﺒﮥ اﻟﺨﺸﻨﯽ( ]‪.[1‬‬‫ﺗﻌﺮض اﻋﻤـﺎل اﻟﻨـﺎس ﻓﯽ ﮐـﻞ ﺟﻤﻌـﮥ ﻣﺮﺗﯿﻦ‪ :‬ﯾﻮم اﻻﺛﻨﯿﻦ و ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ ﻓﯿﻐﻔﺮ ﻟﮑﻞ ﻋﺒـﺪ ﻣﺆﻣﻦ اﻻ ﻋﺒـﺪا ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ اﺧﯿﻪ ﺷـﺤﻨﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻘﺎل‪:‬‬‫اﺗﺮﮐﻮا ﻫﺬﯾﻦ ﺣﺘﯽ ﯾﻔﯿﺌﺎ‪.‬‬‫)م ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة( ]‪[2‬‬‫ﺗﻔﺘـﺢ أﺑﻮاب اﻟﺠﻨـﮥ ﯾﻮم اﻻـﺛﻨﯿﻦ و ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ‪ ،‬ﻓﯿﻐﻔﺮ ﻓﯿﻬـﺎ ﻟﮑـﻞ ﻋﺒـﺪ ﻻ ﯾﺸـﺮك ﺷـﯿﺌﺎ‪ ،‬اﻻ رﺟﻼ ﮐﺎﻧﺖ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ أﺧﯿﻪ ﺷـﺤﻨﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻘﺎل‪:‬‬‫أﻧﻈﺮوا ﻫﺬﯾﻦ ﺣﺘﯽ ﯾﺼﻄﻠﺤﺎ‪.‬‬‫ﺧ ﺪ م د ت ]‪. [ 3‬‬‫)و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬‫ﯾﻨﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻟﯽ اﻟﺴﻤﺎء اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻨﺼﻒ ﻣﻦ ﺷﻌﺒﺎن‪ ،‬ﻓﯿﻐﻔﺮ ﻟﮑﻞ ﺑﺸﺮ اﻻ رﺟﻼ ﻣﺸﺮﮐﺎ‪ ،‬أو رﺟﻼ ﻓﯽ ﻗﻠﺒﻪ ﺷﺤﻨﺎء‪.‬‬‫)اﺑﻦ زﻧﺠﻮﯾﻪ‪ ،‬و اﻟﺒﺰار‪ ،‬و ﺣﺴﻨﻪ ﻗﻂ ﻋﺪ ﻫﺐ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺼﺪﯾﻖ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و ﻋﻦ ﻋﻤﻪ ﻋﻦ ﺟﺪه( ]‪[4‬‬‫)و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 122‬از ‪205‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻗﺎل‪ :‬ﯾﻨﺴﺦ دﯾﻮان أﻫﻞ اﻻرض ﻓﯽ دﯾﻮان أﻫﻞ اﻟﺴﻤﺎء ﮐﻞ ﯾﻮم اﺛﻨﯿﻦ و ﺧﻤﯿﺲ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻐﻔﺮ ﻟﮑﻞ ﻋﺒﺪ ﻻ ﯾﺸﺮك ﺑﺎﻟﻠّﻪ اﻻ ﻋﺒﺪا‬‫ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ اﺧﯿﻪ اﺣﻨﮥ‪.‬‬‫اﺑﻦ زﻧﺠﻮﯾﻪ ]‪ [1] .[5‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪464‬‬‫]‪ [2‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪ 464‬ح ‪7452‬‬‫]‪ [3‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪ 464‬ح ‪7454‬‬‫]‪ [4‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪ 466‬ح ‪7462‬‬‫]‪ [5‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 3‬ص ‪ 811‬ح ‪8835‬‬‫ﻓﯽ ذم اﻟﮑﺬب‬‫)اﻣﺎ ﺑﯿﺎن ﺷﻨﺎﯾﻊ ﮐﺬب ﭘﺲ در »اﺣﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم« در ذﮐﺮ آﻓﺎت ﻟﺴﺎن ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﻵﻓﮥ اﻟﺮاﺑﻌﮥ ﻋﺸﺮ‪ :‬اﻟﮑﺬب ﻓﯽ اﻟﻘﻮل و اﻟﯿﻤﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻫﻮ ﻣﻦ ﻗﺒﺎﯾﺢ اﻟﺬﻧﻮب‪ ،‬و ﻓﻮاﺣﺶ اﻟﻌﯿﻮب‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ واﺳﻂ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ اﻟﺼﺪﯾﻖ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﯾﺨﻄﺐ ﺑﻌﺪ وﻓﺎة رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﺎم ﻓﯿﻨﺎ رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻘﺎﻣﯽ ﻫﺬا ﻋﺎم اول‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﮑﯽ و ﻗﺎل‪ :‬اﯾﺎﮐﻢ و اﻟﮑﺬب ﻓﺎﻧﻪ ﻣﻊ اﻟﻔﺠﻮر و ﻫﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﻨﺎر‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ اﻣﺎﻣﮥ ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ان اﻟﮑﺬب ﺑﺎب ﻣﻦ أﺑﻮاب اﻟﻨﻔﺎق‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﻟﺤﺴﻦ‪ :‬ﮐﺎن ﯾﻘﺎل ان ﻣﻦ اﻟﻨﻔﺎق اﺧﺘﻼف اﻟﺴـﺮ و اﻟﻌﻼﻧﯿـﮥ‪ ،‬و اﻟﻘﻮل و اﻟﻌﻤﻞ و اﻟﻤـﺪﺧﻞ و اﻟﻤﺨﺮج‪ ،‬و أن اﻻﺻﻞ اﻟـﺬي ﯾﺒﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﻨﻔﺎق اﻟﮑﺬب‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ :‬ﮐﺒﺮت ﺧﯿﺎﻧﮥ أن ﺗﺤﺪث أﺧﺎك ﻫﻮ ﻟﮏ ﺑﻪ ﻣﺼّﺪق‪ ،‬و أﻧﺖ ﻟﻪ ﺑﻪ ﮐﺎذب‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ :‬ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻻ ﯾﺰال اﻟﻌﺒﺪ ﯾﮑﺬب و ﯾﺘﺤﺮي اﻟﮑﺬب ﺣﺘﯽ ﯾﮑﺘﺐ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺬاﺑﺎ‪.‬‬‫و ﻣﺮ رﺳﻮل ﻟا ﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺮﺟﻠﯿﻦ ﯾﺘﺒﺎﯾﻌﺎن ﺷﺎة و ﯾﺘﺤﺎﻟﻔﺎن‪ ،‬ﯾﻘﻮل أﺣﺪﻫﻤﺎ و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ أﻧﻘﺼﮏ ﻣﻦ ﮐﺬا و ﮐﺬا‪ ،‬و ﯾﻘﻮل اﻵﺧﺮ‪:‬‬‫و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ أزﯾﺪك ﻋﻠﯽ ﮐﺬا و ﮐﺬا‪ ،‬ﻓﻤﺮ ﺑﺎﻟﺸﺎة و ﻗﺪ اﺷﺘﺮاﻫﺎ أﺣﺪﻫﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل أوﺟﺐ أﺣﺪﻫﻤﺎ ﺑﺎﻻﺛﻢ و اﻟﮑﻔﺎرة‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ :‬اﻟﮑﺬب ﯾﻨﻘﺺ اﻟﺮزق‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪179 :‬‬‫و ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ان اﻟﺘﺠﺎر ﻫﻢ اﻟﻔﺠﺎر‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ﻗﺪ أﺣﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﯿﻊ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ و ﻟﮑﻨﻬﻢ ﯾﺤﻠﻔﻮن‬‫ﻓﯿﺄﺛﻤﻮن‪ ،‬و ﯾﺤّﺪﺛﻮن ﻓﯿﮑﺬﺑﻮن‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﺛﻠﺜﮥ ﻧﻔﺮ ﻻ ﯾﮑﻠﻤﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ و ﻻ ﯾﻨﻈﺮ إﻟﯿﻬﻢ‪:‬‬‫اﻟﻤﻨﺎن ﺑﻌﻄﯿﺘﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﻔﻖ ﺳﻠﻌﺘﻪ ﺑﺎﻟﺤﻠﻒ اﻟﻔﺎﺟﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﺴﺒﻞ ازاره‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻣﺎ ﺣﻠﻒ ﺣﺎﻟﻒ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻓﺎدﺧﻞ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﺜﻞ ﺟﻨﺎح ﺑﻌﻮﺿﮥ اﻻ ﮐﺎﻧﺖ ﻧﮑﺘﮥ ﻓﯽ ﻗﻠﺒﻪ اﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ذر ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﺛﻠﺜﮥ ﯾﺤﺒﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ‪:‬‬‫رﺟﻞ ﮐﺎن ﻓﯽ ﻓﺌﮥ ﻓﻨﺼﺐ ﻧﺤﺮه ﺣﺘﯽ ﯾﻘﺘﻞ أو ﯾﻔﺘﺢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ أﺻﺤﺎﺑﻪ‪.‬‬‫و رﺟﻞ ﮐﺎن ﻟﻪ ﺟﺎر ﺳﻮء ﯾﺆذﯾﻪ ﻓﺼﺒﺮ ﻋﻠﯽ أذاه ﺣﺘﯽ ﯾﻔّﺮق ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﻣﻮت أو ﻇﻌﻦ‪.‬‬‫و رﺟﻞ ﮐﺎن ﻣﻌﻪ ﻗﻮم ﻓﯽ ﺳﻔﺮ أو ﺳﺮﯾﮥ ﻓﺄﻃﺎﻟﻮا اﻟﺴﺮي ﺣﺘﯽ أﻋﺠﺒﻬﻢ أن ﯾﻤﺴﻮا اﻻرض ﻓﻨﺰﻟﻮا ﻓﺘﻨﺤﯽ ﯾﺼﻠﯽ ﺣﺘﯽ ﯾﻮﻗﻆ أﺻﺤﺎﺑﻪ ﻟﻠﺮﺣﯿﻞ‪.‬‬‫و ﺛﻠﺜﮥ ﯾﺸﻨﺆﻫﻢ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺘﺎﺟﺮ أو اﻟﺒّﯿﺎع اﻟﺤّﻠﺎف‪ ،‬و اﻟﻔﻘﯿﺮ اﻟﻤﺨﺘﺎل‪ ،‬و اﻟﺒﺨﯿﻞ اﻟﻤﻨﺎن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 123‬از ‪205‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬وﯾﻞ ﻟﻠﺬي ﯾﺤّﺪث ﻓﯿﮑﺬب ﻟﯿﻀﺤﮏ ﺑﻪ اﻟﻘﻮم وﯾﻞ ﻟﻪ وﯾﻞ ﻟﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬رأﯾﺖ ﮐﺄن رﺟﻼ ﺟﺎﺋﻨﯽ ﻓﻘﺎل ﻟﯽ ﻗﻢ‪ ،‬ﻓﻘﻤﺖ ﻣﻌﻪ‪ ،‬ﻓﺎذا أﻧﺎ ﺑﺮﺟﻠﯿﻦ‪ :‬أﺣﺪﻫﻤﺎ ﻗﺎﺋﻢ و اﻵﺧﺮ ﺟﺎﻟﺲ‪ ،‬ﺑﯿﺪ اﻟﻘﺎﺋﻢ‬‫ﮐّﻠﻮب ]‪ [1‬ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺪ‪ [1] ،‬اﻟﮑﻠﻮب ﺑﻔﺘﺢ اﻟﮑﺎف و ﺿﻢ اﻟﻼم اﻟﻤﺸﺪدة‪ :‬ﺣﺪﯾﺪة ﻣﻌﻄﻮﻓﮥ اﻟﺮأس ﯾﺠﺮ ﺑﻬﺎ اﻟﺠﻤﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪180 :‬‬‫ﯾﻠﻘﻤﻪ ﻓﯽ ﺷﺪق ]‪ [1‬اﻟﺠﺎﻟﺲ ﻓﯿﺠﺬﺑﻪ ﺣﺘﯽ ﯾﺒﻠﻎ ﮐﺎﻫﻠﻪ ]‪ ،[2‬ﺛﻢ ﯾﺠـﺬﺑﻪ ﻓﯿﻠﻘﻤﻪ اﻟﺠﺎﻧﺐ اﻵﺧﺮ ﻓﯿﻤﺪه‪ ،‬ﻓﺎذا ﻣﺪه رﺟﻊ اﻵﺧﺮ ﮐﻤﺎ ﮐﺎن‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‬‫ﻟﻠﺬي أﻗﺎﻣﻨﯽ‪ :‬ﻣﺎ ﻫﺬا؟ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫رﺟﻞ ﮐﺬاب ﯾﻌﺬب ﻓﯽ ﻗﺒﺮه اﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟﺮاد ﻗﺎل‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﻘﻠﺖ‪:‬‬‫ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻞ ﯾﺰﻧﯽ اﻟﻤﺆﻣﻦ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺪ ﯾﮑﻮن ذﻟﮏ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ ﻧﺒﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻞ ﯾﮑﺬب اﻟﻤﺆﻣﻦ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﺛﻢ أﺗﺒﻌﻬﺎ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻫﺬه‬‫اﻟﮑﻠﻤﮥ )ِإﱠﻧﻤﺎ َﯾْﻔَﺘِﺮي اﻟ َْﮑِﺬَب اﻟﱠِﺬﯾَﻦ ﻻ ﯾُْﺆﻣِﻨُﻮَن ﺑ ِﺂﯾﺎِت اﻟﱠﻠِﻪ(‬‫‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺪﻋﻮ ﻓﯿﻘﻮل ﻓﯽ دﻋﺎﺋﻪ‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻃﻬﺮ ﻗﻠﺒﯽ ﻣﻦ اﻟﻨﻔﺎق‪ ،‬و ﻓﺮﺟﯽ ﻣﻦ اﻟﺰﻧﺎ‪،‬‬‫و ﻟﺴﺎﻧﯽ ﻣﻦ اﻟﮑﺬب‪.‬‬‫و ﻗـﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﺛﻠﺜـﮥ ﻻ ﯾﮑﻠﻤﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ و ﻻ ﯾﻨﻈﺮ إﻟﯿﻬﻢ و ﻻ ﯾﺰﮐﯿﻬﻢ و ﻟﻬﻢ ﻋـﺬاب أﻟﯿﻢ‪ :‬ﺷـﯿﺦ زان‪ ،‬و ﻣﻠﮏ ﮐـﺬاب‪ ،‬و ﻋﺎﻣﻞ‬‫ﻣﺴﺘﮑﺒﺮ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ‪ :‬ﺟﺎء رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟﯽ ﺑﯿﺘﻨﺎ و أﻧﺎ ﺻﺒﯽ ﺻـﻐﯿﺮ ﻓـﺬﻫﺒﺖ ﻻﻟﻌﺐ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﺖ اﻣﯽ ﯾﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎل‬‫ﺣﺘﯽ اﻋﻄﯿﮏ ﻓﻘﺎل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻣﺎ أردت أن ﺗﻌﻄﯿﻪ؟ ﻗﺎﻟﺖ ﺗﻤﺮا‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻣﺎ اﻧﮏ ﻟﻮ ﻟﻢ ﺗﻔﻌﻠﯽ ﻟﮑﺘﺒﺖ ﻋﻠﯿﮏ ﮐﺬﺑﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻟﻮ أﻓﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻧﻌﻤﺎ ﻋﺪد ﻫﺬا اﻟﺤﺼﯽ ﻟﻘﺴﻤﺘﻬﺎ ﺑﯿﻨﮑﻢ ﺛﻢ ﻻ ﺗﺠﺪوﻧﯽ ﺑﺨﯿﻼ و ﻻ ﮐﺬاﺑﺎ و ﻻ ﺟﺒﺎﻧﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﮐﺎن ﻣﺘﮑﺌﺎ‪ :‬أ ﻻ اﻧﺒﺌﮑﻢ ﺑﺄﮐﺒﺮ اﻟﮑﺒﺎﺋﺮ؟ اﻻﺷﺮاك ﺑﺎﻟّﻠﻪ‪ ،‬و ﻋﻘﻮق اﻟﻮاﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﻌﺪ و ﻗﺎل‪ :‬أﻻ و ﻗﻮل اﻟﺰور‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ان اﻟﻌﺒﺪ ﻟﯿﮑﺬب اﻟﮑﺬﺑﮥ ]‪ [1‬اﻟﺸﺪق ﺑﮑﺴﺮ اﻟﺸﯿﻦ‪ :‬زاوﯾﮥ اﻟﻔﻢ ﻣﻦ ﺑﺎﻃﻦ اﻟﺨﺪﯾﻦ‬‫]‪ [2‬اﻟﮑﺎﻫﻞ‪ :‬أﻋﻠﯽ اﻟﻈﻬﺮ ﻣﻤﺎ ﯾﻠﯽ اﻟﻌﻨﻖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪181 :‬‬‫ﻓﯿﺘﺒﺎﻋﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﻋﻨﻪ ﻣﺴﯿﺮة ﻣﯿﻞ ﻣﻦ ﻧﺘﻦ ﻣﺎ ﺟﺎء ﺑﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﻧﺲ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﺗﻘﺒﻠﻮا ﻟﯽ ﺑﺴﺖ أﺗﻘﺒﻞ ﻟﮑﻢ ﺑﺎﻟﺠﻨـﮥ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻣﺎ ﻫﻦ؟ ﻗﺎل‪ :‬إذا ﺣﺪث أﺣﺪﮐﻢ ﻓﻼ ﯾﮑﺬب‪ ،‬و‬‫إذا وﻋﺪ ﻓﻼ ﯾﺨﻠﻒ‪ ،‬و إذا اﺋﺘﻤﻦ ﻓﻼ ﯾﺨﻮن‪ ،‬و ﻏﻀﻮا أﺑﺼﺎرﮐﻢ و ﮐﻔﻮا أﯾﺪﯾﮑﻢ‪ ،‬و اﺣﻔﻈﻮا ﻓﺮوﺟﮑﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ان ﻟﻠﺸﯿﻄﺎن ﮐﺤﻼ و ﻟﻌﻮﻗﺎ ]‪ [1‬و ﻧﺸﻮﻗﺎ ]‪ ،[2‬أﻣﺎ ﻟﻌﻮﻗﻪ ﻓﺎﻟﮑﺬب‪ ،‬و أﻣﺎ ﻧﺸﻮﻗﻪ ﻓﺎﻟﻐﻀﺐ‪ ،‬و أﻣﺎ ﮐﺤﻠﻪ ﻓﺎﻟﻨﻮم‪.‬‬‫و ﺧﻄﺐ ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﺎم ﻓﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﮐﻘﯿﺎﻣﯽ ﻫﺬا ﻓﯿﮑﻢ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﺣﺴﻨﻮا اﻟﯽ أﺻﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺬﯾﻦ‬‫ﯾﻠﻮﻧﻬﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻔﺸﻮ اﻟﮑﺬب ﺣﺘﯽ ﯾﺤﻠﻒ اﻟﺮﺟﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﻤﯿﻦ و ﻟﻢ ﯾﺴﺘﺤﻠﻒ‪ ،‬و ﯾﺸﻬﺪ و ﻟﻢ ﯾﺴﺘﺸﻬﺪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﺣﺪث ﻋﻨﯽ ﺑﺤﺪﯾﺚ و ﻫﻮ ﯾﺮي اﻧﻪ ﮐﺬب ﻓﻬﻮ أﺣﺪ اﻟﮑﺎذﺑﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﺣﻠﻒ ﻋﻠﯽ ﯾﻤﯿﻦ ﺑﺎﺛﻢ ﻟﯿﻘﺘﻄﻊ ﺑﻬﺎ ﻣﺎل اﻣﺮئ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻐﯿﺮ ﺣﻖ ﻟﻘﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ و ﻫﻮ ﻋﻠﯿﻪ ﻏﻀﺒﺎن‪.‬‬‫و روي ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬أﻧﻪ رد ﺷﻬﺎدة رﺟﻞ ﻓﯽ ﮐﺬﺑﮥ ﮐﺬﺑﻬﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﮐﻞ ﺧﺼﻠﮥ ﯾﻄﺒﻊ أو ﯾﻄﻮي ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟﻤﺆﻣﻦ اﻻ اﻟﺨﯿﺎﻧﻪ و اﻟﮑﺬب‪.‬‬‫و ﻗﺎﻟﺖ ﻋﺎﺋﺸﮥ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ ﺧﻠﻖ أﺷﺪ ﻋﻠﯽ أﺻـﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﮑﺬب‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 124‬از ‪205‬‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻄﻠﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺟﻞ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺬﺑﮥ ﻓﻤﺎ ﯾﻨﺤﻞ ﻣﻦ ﺻﺪره ﺣﺘﯽ ﯾﻌﻠﻢ أﻧﻪ ﻗﺪ أﺣﺪث ﺗﻮﺑﮥ ﻟﻠّﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﻣﻨﻬﺎ‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻟﻠﻌﻮق ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻼم‪ :‬ﮐﻞ ﻣﺎ ﯾﻌﻠﻖ و ﯾﻠﺤﺲ ﮐﺎﻟﻌﺴﻞ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻨﺸﻮق ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻨﻮن‪ :‬اﻟﺴﻌﻮط و ﮐﻞ ﻣﺎ ﯾﻨﺸﻖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪182 :‬‬‫و‬‫ﻗﺎل ﻣﻮﺳﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ :‬ﯾﺎ رب أي ﻋﺒﺎدك ﺧﯿﺮ ﻟﮏ ﻋﻤﻼ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﻻ ﯾﮑﺬب ﻟﺴﺎﻧﻪ و ﻻ ﯾﻔﺠﺮ ﻗﻠﺒﻪ و ﻻ ﯾﺰﻧﯽ ﻓﺮﺟﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻟﻘﻤﺎن ﻻﺑﻨﻪ‪ :‬اﯾﺎك و اﻟﮑﺬب‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﺷﻬﯽ ﮐﻠﺤﻢ اﻟﻌﺼﻔﻮر ﻋﻤﺎ ﻗﻠﯿﻞ ﯾﻘﻼه ﺻﺎﺣﺒﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ :‬أرﺑﻊ إذا ﮐﻦ ﻓﯿﮏ ﻓﻼ ﯾﻀﺮك ﻣﺎ ﻓﺎﺗﮏ ﻣﻦ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ :‬ﺻﺪق ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﺣﻔﻆ أﻣﺎﻧﮥ‪ ،‬و ﺣﺴﻦ ﺧﻠﻖ‪ ،‬و ﻋﻔﮥ ﻃﻌﻤﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ ﺧﻄﺒﺘﻪ ﺑﻌﺪ وﻓﺎة رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﻗﺎم ﻓﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﺜﻞ ﻣﻘﺎﻣﯽ‬‫ﻫﺬا ﻋﺎم أول ﺛﻢ ﺑﮑﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﺼﺪق ﻓﺎﻧﻪ ﻣﻊ اﻟﺒﺮ‪ ،‬و ﻫﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﺠﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﻌﺎذ ﻗﺎل ﻟﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اوﺻﯿﮏ ﺑﺘﻘﻮي اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﺻﺪق اﻟﺤﺪﯾﺚ و اداء اﻻﻣﺎﻧﮥ‪ ،‬و اﻟﻮﻓﺎء ﺑﺎﻟﻌﻬﺪ‪ ،‬و ﺑﺬل اﻟﻄﻌﺎم‪ ،‬و ﺧﻔﺾ‬‫اﻟﺠﻨﺎح‪.‬‬‫و أﻣﺎ اﻻﺛﺎر‬‫ﻓﻘﺪ ﻗﺎل ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬أﻋﻈﻢ اﻟﺨﻄﺎﯾﺎ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻠﺴﺎن اﻟﮑﺬوب و ﺷﺮ اﻟﻨﺪاﻣﮥ ﻧﺪاﻣﮥ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺬﺑﺖ ﮐﺬﺑﮥ ﻣﻨﺬ ﺷﺪدت ﻋﻠﯽ ازاري‪.‬‬‫و ﻗـﺎل ﻋﻤﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬أﺣﺒﮑﻢ إﻟﯿﻨﺎ ﻣﺎ ﻟﻢ ﻧﺮﮐﻢ أﺣﺴـﻨﮑﻢ اﺳـﻤﺎ‪ ،‬ﻓﺎذا رأﯾﻨﺎﮐﻢ ﻓﺄﺣﺒﮑﻢ إﻟﯿﻨﺎ أﺣﺴـﻨﮑﻢ ﺧﻠﻘﺎ‪ ،‬ﻓﺎذا اﺧﺘﺒﺮﻧﺎﮐﻢ ﻓﺄﺣﺒﮑﻢ‬‫إﻟﯿﻨﺎ أﺻﺪﻗﮑﻢ ﺣﺪﯾﺜﺎ و أﻋﻈﻤﮑﻢ أﻣﺎﻧﮥ‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﻣﯿﻤﻮن ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﺒﯿﺐ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺘﺒﺖ ﯾﻮﻣﺎ ﮐﺘﺎﺑﺎ‪ ،‬ﻓﺄﺗﯿﺖ ﻋﻠﯽ ﺣﺮف ان أﻧﺎ ﮐﺘﺒﺖ زﯾﻨﺖ اﻟﮑﺘﺎب و ﮐﻨﺖ ﻗـﺪ ﮐﺬﺑﺖ‪ ،‬ﻓﻌﺰﻣﺖ ﻋﻠﯽ ﺗﺮﮐﻪ‪،‬‬‫ﻓﻨﻮدﯾﺖ ﻣﻦ ﺟﺎﻧﺐ اﻟﺒﯿﺖ‪) :‬ﯾَُﺜﱢﺒُﺖ اﻟﱠﻠُﻪ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا ﺑ ِﺎﻟ َْﻘْﻮِل اﻟﱠﺜﺎﺑ ِِﺖ ﻓِﯽ اﻟ َْﺤﯿﺎِة اﻟﱡﺪﻧ ْﯿﺎ َو ﻓِﯽ اﻟ ْﺂِﺧَﺮِة(‬‫‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺸﻌﺒﯽ‪ :‬ﻣﺎ أدري أﯾﻬﻤﺎ أﺑﻌﺪ ﻏﻮرا ﻓﯽ اﻟﻨﺎر اﻟﮑﺬب أو اﻟﺒﺨﻞ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪183 :‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎك‪ :‬ﻣﺎ أراﻧﯽ اوﺟﺮ ﻋﻠﯽ ﺗﺮك اﻟﮑﺬب‪ ،‬ﻻﻧﯽ اﻧﻤﺎ أدﻋﻪ أﻧﻔﮥ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ ﻟﺨﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﺻﺒﯿﺢ‪ :‬أ ﯾﺴﻤﯽ اﻟﺮﺟﻞ ﮐﺎذﺑﺎ ﺑﮑﺬﺑﮥ واﺣﺪة؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل ﻣﺎﻟـﮏ ﺑﻦ دﯾﻨـﺎر‪ :‬ﻗﺮأت ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﮑﺘﺐ‪ :‬ﻣـﺎ ﻣﻦ ﺧﻄﯿﺐ اﻻـ و ﺗﻌﺮض ﺧﻄﺒﺘﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﻤﻠﻪ ﻓﺎن ﮐﺎن ﺻﺎدﻗﺎ ﺻـﺪق‪ ،‬و ان ﮐﺎن ﮐﺎذﺑﺎ‬‫ﻗﺮﺿﺖ ﺷﻔﺘﺎه ﺑﻤﻘﺎرﯾﺾ ﻣﻦ ﻧﺎر‪ ،‬ﮐﻠﻤﺎ ﻗﺮﺿﺘﺎ ﻧﺒﺘﺘﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ دﯾﻨﺎر‪ :‬اﻟﺼﺪق و اﻟﮑﺬب ﯾﻌﺘﺮﮐﺎن ﻓﯽ اﻟﻘﻠﺐ ﺣﺘﯽ ﯾﺨﺮج أﺣﺪﻫﻤﺎ ﺻﺎﺣﺒﻪ‪.‬‬‫و ﮐﻠﻢ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﻮﻟﯿـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﻓﯽ ﺷـﯽء‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﮐﺬﺑﺖ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﮐﺬﺑﺖ ﻣﻨﺬ ﻋﻠﻤﺖ أن اﻟﮑﺬب ﯾﺸـﯿﻦ‬‫ﺻﺎﺣﺒﻪ ]‪[1‬‬‫ﻗﺼﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺑﺎ اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‬‫)و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻗﺼﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود را ﺑﺎ اﺑﻦ ﺻﺎﻋـﺪ ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻫﻢ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﻓﻀﻞ ﻣﻘﺘﺪر ذﮐﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 125‬از ‪205‬‬‫ﮐﺮده ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻣـﻦ ﻣﺤـﺎﺳﻦ اﻟﻤﻘﺘـﺪر ﻣـﺎ ﺣﮑـﺎه اﺑـﻦ ﺷـﺎﻫﯿﻦ‪ :‬ان وزﯾﺮه ﻋﻠﯽ ﺑـﻦ ﻋﯿﺴـﯽ أراد أن ﯾﺼـﻠﺢ ﺑﯿﻦ اﺑﻦ ﺻﺎﻋـﺪ‪ ،‬و ﺑﯿﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود‬‫اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻮزﯾﺮ‪:‬‬‫ﯾﺎ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ أﮐﺒﺮ ﻣﻨﮏ‪ ،‬ﻓﻠﻮ ﻗﻤﺖ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻻ أﻓﻌﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻮزﯾﺮ‪ :‬أﻧﺖ ﺷـﯿﺦ زﯾﻒ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ داود‪ :‬اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﺰﯾﻒ اﻟﮑﺬاب‬‫ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﻮزﯾﺮ‪ :‬ﻣﻦ اﻟﮑـﺬاب؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﺬا‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎم اﺑﻦ أﺑﯽ داود و ﻗﺎل‪ :‬ﺗﺘﻮﻫﻢ أﻧﯽ أذل ﻟﮏ ﻻﺟﻞ أن‬‫رزﻗﯽ ﯾﺼﻞ اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﯾـﺪك و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ أﺧـﺬت ﻣﻦ ﯾـﺪك ﺷـﯿﺌﺎ أﺑﺪا‪ ،‬ﻓﺒﻠﻎ اﻟﻤﻘﺘﺪر ذﻟﮏ ﻓﺼﺎر ﯾﺰن رزﻗﻪ ﺑﯿﺪه و ﯾﺒﻌﺚ ﺑﻪ ﻓﯽ ﻃﺒﻖ ﻋﻠﯽ ﯾﺪ‬‫اﻟﺨﺎدم ]‪ [1] .[2‬اﺣﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم ج ‪ 3‬ص ‪.137 -133‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪ 356‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪184 :‬‬‫)و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أراد ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ اﻟﻮزﯾﺮ أن ﯾﺼـﻠﺢ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ اﺑﻦ ﺻﺎﻋـﺪ ﻓﺠﻤﻌﻬﻤـﺎ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ ﯾﺎ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ أﮐﺒﺮ ﻣﻨﮏ ﻓﻠﻮ ﻗﻤﺖ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻻ‬‫أﻓﻌﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟا ﻮزﯾﺮ‪ :‬أﻧﺖ ﺷـﯿﺦ زﯾﻒ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﺰﯾﻒ اﻟﮑﺬاب ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﻮزﯾﺮ‪ :‬ﻣﻦ اﻟﮑﺬاب؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻫـﺬا‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎم و ﻗﺎل‪ :‬ﺗﺘﻮﻫﻢ أﻧﯽ أذل ﻟﮏ ﻻﺟﻞ رزﻗﯽ و أﻧﻪ ﯾﺼﻞ ﻋﻠﯽ ﯾﺪك؟ و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ أﺧﺬت ﻣﻦ ﯾﺪك ﺷـﯿﺌﺎ‪ ،‬ﻓﮑﺎن اﻟﻤﻘﺘﺪر ﯾﺰن رزﻗﻪ‬‫ﺑﯿﺪﯾﻪ و ﯾﺒﻌﺚ ﺑﻪ ﻓﯽ ﻃﺒﻖ ﻋﻠﯽ ﯾﺪ اﻟﺨﺎدم ]‪.[1‬‬‫)و ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺑﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺻﺎﻋـﺪ ﻋـﺪاوت و ﺑﻐﺾ داﺷﺖ‪ ،‬و ﺑﻤﺰﯾـﺪ ﺣﻘـﺪ و ﻋﻨﺎد او را ﺷـﯿﺦ زﯾﻒ و ﮐـﺬاب ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻧﺎم ﻣﯽﮔـﺬاﺷﺖ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻋﻠﻢ ﺑﻐﺾ و ﻋﺪاوت ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي ﻣﯽاﻓﺮاﺷﺖ‪ ،‬و آن اﻣﺎم ﺟﻠﯿﻞ و رﮐﻦ‬‫ﻧﺒﯿﻞ را ﻫﻢ ﮐﺬﺑﺎ و ﺑﻬﺘﺎﻧﺎ ﺑﺒﺪﻋﺖ ﻣﻨﺴﻮب ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗﺪ ﻗﺎم اﺑﻦ أﺑﯽ داود و اﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﮐﺎﻧﻮا ﺧﻠﻘﺎ ﮐﺜﯿﺮا ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ و ﻧﺴـﺒﻮه اﻟﯽ ﺑﺪﻋﮥ اﻟﻠﻔﻆ‪ ،‬ﻓﺼـﻨﻒ اﻟﺮﺟﻞ ﻣﻌﺘﻘﺪا ﺣﺴﻨﺎ ﺳﻤﻌﻨﺎه ﯾﺘﻨﺼﻞ‬‫ﻓﯿﻪ ﻣﻤﺎ ﻗﯿﻞ ﻋﻨﻪ و ﺗﺄﻟﻢ ﻟﺬﻟﮏ‪[2] .‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود و اﺻﺤﺎب او ﮐﻪ ﺧﻠﻘﯽ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﺮاي ﻋﺪاوت و ﺑﻐﺾ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻨﺪ‪،‬‬‫و او را ﺑﺒﺪﻋﺖ ﻟﻔﻆ ﻣﻨﺴﻮب ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي ﻣﻌﺘﻘﺪي ﻣﻮﺻﻮف ﺑﺤﺴﻦ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮد‪ ،‬و ﺑﺮاﺋﺖ ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ص ‪.323‬‬‫]‪ [2‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ﻟﻠﺬﻫﺒﯽ ج ‪ 2‬ص ‪433‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪185 :‬‬‫ﺧﻮد و ﮐﺬب اﺑﻦ أﺑﯽ داود و اﺻﺤﺎب او در اﯾﻦ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﯽاﺻﻞ و ﺗﺄﻟﻢ ﺧﻮد از ﻋﺪوان و ﻃﻐﯿﺎﻧﺸﺎن در اﯾﻦ ﮐﺬب و ﻫﺰل ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﻣﺒـﺎﻟﻐﻪ و اﻓﺮاط اﺑﻦ أﺑﯽ داود در ﮐـﺬب و اﻓﺘﺮاء و ﺑﻐﺾ و ﻋﻨـﺎد و ﻋـﺪاوت و ﻟـﺪاد اﺳﺎﻃﯿﻦ اﻣﺠﺎد و اراﮐﯿﻦ ﻧﻘﺎد ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺜﺎﺑﻪ‬‫رﺳـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺻﺎﻋـﺪ را ﺑﮑﺬب و ﺗﻬﻤﺖ و دروغ ﺑﯽﻓﺮوغ ﺷـﯿﺦ زﯾﻒ ﻧﺎم ﮔﺬارد‪ ،‬و ﺑﺮ آن اﮐﺘﻔﺎء ﻧﮑﺮده او را ﮐﺬاب ﻋﻠﯽ رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺮار دﻫـﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي ﻣﺠﺎزﻓـﮥ و ﻋﺪواﻧﺎ و ﮐﺬﺑﺎ و ﺑﻬﺘﺎﻧﺎ ﺑﺪﻋﺖ ﻣﻨﺴﻮب ﺳﺎزد‪ ،‬و ﺧﻠﻘﯽ‬‫ﮐﺜﯿﺮ را از ﻫﻤﺞ رﻋﺎع ﮐﻪ اﺗﺒﺎع و اﺷـﯿﺎع او ﺑﻮدﻧﺪ ﻧﯿﺰ ﺑﺮ ﮐﺬب و ﺑﻬﺘﺎن و ﺑﻐﺾ و ﺷـﻨﺂن ﻃﺒﺮي واﻻ ﺷﺄن ﺑﺮدارد‪ ،‬ﻓﺴﻖ و ﻓﺠﻮر و ﮐﺬب و‬‫زور آن رﺋﯿﺲ اﻟﺼﺪور ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ ﺑﻐﺎﯾﺖ وﺿﻮح و ﻇﻬﻮر )َو َﻣْﻦ ﻟَْﻢ َﯾْﺠَﻌِﻞ اﻟﱠﻠُﻪ ﻟَُﻪ ﻧُﻮرًا َﻓﻤﺎ ﻟَُﻪ ﻣِْﻦ ﻧُﻮٍر(‬‫‪.‬‬‫و ﻋﺠﺐ ﮐﻪ اﻣﺎم رازي‪ ،‬و ﺑﺘﻘﻠﯿﺪ او دﯾﮕﺮ اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ‪ ،‬ﺑﻘﺪح و ﺟﺮح ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺎذب و ﻣﻔﺘﺮي در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ﺗﻤﺴﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 126‬از ‪205‬‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و اﺻﻼ ﻣﺒﺎﻻت ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ آﺧﺮ اﻫﻞ اﻧﺼﺎف‪ ،‬ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻐﺎﻓﻞ و ﺗﺴﺎﻫﻞ‪ ،‬در ﺣﻖ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﭼﻪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﻔﺖ‪.‬‬‫و از ارﺷـﺎد رﺋﯿﺲ اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ دارﻗﻄﻨﯽ ﮐﻪ ذﻫﺒﯽ در »ﺳـﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ او ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده‪ :‬ﺑﺂﻧﮑﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﮐﺜﯿﺮ‬‫اﻟﺨﻄﺎء اﺳﺖ در ﮐﻼم ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﮐﻼـم اﺑﻦ أﺑﯽ داود در ﺑﺎب ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻫﻢ از ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب ﮐﺜﺮت ﺧﻄﺎء‪ ،‬و ﺑﻌﯿـﺪ از ﺻﻮاب و ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ اﻟﺘﻔﺎت و اﺻـﻐﺎء ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و‬‫ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﻫﻢ ﺗﺼﺮﯾﺢ دارﻗﻄﻨﯽ ﺑﮑﺜﺮت ﺧﻄﺎء اﺑﻦ اﺑﯽ داود ذﮐﺮ ﮐﺮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪186 :‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﻻﺷـﻌﺚ اﻟﺴﺠﺴـﺘﺎﻧﯽ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺜﻘﮥ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬وﺛﻘﻪ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺛﻘﮥ اﻻ اﻧﻪ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺨﻄﺎء ﻓﯽ‬‫اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪[1] .‬‬‫)و ﻧﯿﺰ از ﻋﺒﺎرت ذﻫﺒﯽ در »ﺳـﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋـﺪي اﺑﻦ أﺑﯽ داود را در ﮐﺘﺎب »ﮐﺎﻣﻞ« ذﮐﺮ ﮐﺮده و اﻓﺎده ﮐﺮده‪:‬‬‫ﮐﻪ اﮔﺮ ﻣﺎ ﺷـﺮط ﻧﻤﯽﮐﺮدﯾﻢ ﮐﻪ ذﮐﺮ ﮐﻨﯿﻢ ﻫﺮ ﮐﺴـﯽ را ﮐﻪ ﺗﮑﻠﻢ ﮐﺮدهاﻧـﺪ در او ذﮐﺮ ﻧﻤﯽﮐﺮدﯾﻢ او را ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ أﺑﯽ داود را‪ ،‬و ﺑﻌﺪ او‬‫ﺗﻤﻬﯿـﺪ اﯾﻦ اﻋﺘـﺬار ﻣﻌﺠﺐ اوﻟﯽ اﻻﺑﺼـﺎر‪ ،‬ﻃﺮﯾﻖ ﮐﺸﻒ اﺳـﺮار و ﻫﺘﮏ اﺳـﺘﺎر و اﻇﻬﺎر ﻋﻮار آن ﻋﻤـﺪة اﻟﮑﺒﺎر ﭘﯿﻤﻮده‪ ،‬و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده‬‫ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺗﮑﻠﻢ ﮐﺮده اﺳﺖ در او ﭘﺪر او ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻮ داود ﺻﺎﺣﺐ »ﺳﻨﻦ«‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﮐﻼﻣﺶ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﮑﻠﻢ ﮐﺮده اﺳﺖ در اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﭘﺪرش و اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ اورﻣﻪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﻓﺎده ﮐﺮده‪ :‬ﮐﻪ ﻣﻨﺴﻮب ﺷـﺪه اﺑﻦ أﺑﯽ داود در اﺑﺘـﺪا ﺑﭽﯿﺰي از ﻧﺼﺐ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻐﺾ و ﻋـﺪاوت ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﮐﻪ‬‫اﻓﺤﺶ ﺿﻼﻻت و اﻗﺒﺢ ﺟﻬﺎﻻت اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﻓـﺎده ﺻـﺎﺣﺐ ﮐﺎﻣـﻞ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﻔﺮات ﻧﻔﯽ و اﺟﻼـ ﮐﺮده اﺑﻦ أﺑﯽ داود را از ﺑﻐـﺪاد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ اﻟﻔﺮات ﭼـﻮن ﻣﻄﻠﻊ ﺑﺮ‬‫ﺧﺒﺚ ﻋﻘﯿﺪت و ﻓﺴﺎد ﺳـﺮﯾﺮت او ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬او را ﻻﺋﻖ اﻗﺎﻣﺖ دار اﺳﻼم و ﺑﻠﺪ ﻋﻠﻤﺎي ﮐﺮام ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬از دار اﺳﻼم ﺑﻐﺪاد اﺟﻼء ﮐﺮد‪ ،‬و در‬‫اﯾﺬاء و اﯾﻼم و اﻫﺎﻧﺖ آن رﺋﯿﺲ اﻟﻨﻮاﺻﺐ و ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺟﺎﻧﺐ أﻃﺎﯾﺐ ﮐﻮﺷﯿﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﻋـﺪي از ﻋﺒﺪان ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﻣﻦ ﺷـﻨﯿﺪم اﺑﻮ داود را ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻔﺖ‪ :‬از ﺑﻼء آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻃﻠﺐ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻗﻀـﺎ‬‫را‪ [1] .‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ج ‪ 2‬ص ‪433‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪187 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﻋـﺪي ﺑﺎﺳـﻨﺎد ﻣﺘﺼﻞ ﺧﻮد از ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺠﻨﯿﺪ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﺷـﻨﯿﺪم ﻣﻦ اﺑﻮ داود را ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﭘﺴـﺮ‬‫ﻣﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺬاب اﺳﺖ‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ ﻣﺎ را آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ در ﺑﺎب او ﭘﺪر او‬‫اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ داراي ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﺎﻫﺮه ﺑﻮده‬‫و ﻓﻀﺎﺋﻞ زاﻫﺮه‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﺎﻫﺮه‪ ،‬و ﻣﻌﺎﻟﯽ ﻣﻔﺎﺧﺮ‪ ،‬و ﻋﻮاﻟﯽ ﻣﺤﺎﻣﺪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﺘﺎج ﺗﺒﯿﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ ﺑﻦ ﮐﺎﺗﺐ ﻣﻮﻟﯽ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﻨﺼﻮر اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﻣﺎم اﻟﺜﻘﮥ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ اﻟﺒﻐﺪادي‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪ ،228‬و ﺳﻤﻊ اﺑﻦ ﻣﻨﯿﻊ‪ ،‬و ﻣﻨﻪ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺒﻐﻮي‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﺛﻘﮥ ﺛﺒﺖ ﺣﺎﻓﻆ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪان اﻟﺸﯿﺮازي‪ :‬ﻫﻮ أﮐﺜﺮ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻣﻦ اﻟﺒﺎﻏﻨﺪي‪ ،‬و ﻻ ﯾﺘﻘﺪﻣﻪ أﺣﺪ ﻓﯽ اﻟﺮواﯾﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 127‬از ‪205‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ :‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺑﺎﻟﻌﺮاق ﻣﻦ أﻗﺮاﻧﻪ ﻓﯽ ﻓﻬﻤﻪ أﺣـﺪ‪ ،‬و اﻟﻔﻬﻢ ﻋﻨﺪﻧﺎ أﺟﻞ ﻣﻦ اﻟﺤﻔﻆ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻓﻮق اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻓﯽ اﻟﻔﻬﻢ‬‫و اﻟﺤﻔﻆ‪.‬‬‫و ﺳﺌﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ‪ :‬ﻫﻞ ﮐﺎن اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ ﯾﺤﻔﻆ؟ ﻓﺘﺒﺴﻢ و ﻗﺎل‪ :‬ﯾﻘﺎل ﻻﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﯾﺤﻔﻆ و ﮐﺎن ﯾﺪري‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﮐﻼم ﻣﺘﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺮﺟﺎل و اﻟﻌﻠﻞ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ ﺗﺒﺤﺮه‪ ،‬و ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻓﯽ اﻟﺴﻨﻦ و اﻻﺣﮑﺎم ﻣﺎت ﻓﯽ ذي اﻟﻘﻌﺪة ﺳﻨﮥ ‪[1] .318‬‬‫)و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪325‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪188 :‬‬‫ﻏﺒﺮ« در وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﻪ ﺛﻤﺎن ﻋﺸﺮ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻋـﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺤﺠـﮥ أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺒﻐﺪادي ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ ﻓﯽ ذي اﻟﻘﻌﺪة و ﻟﻪ ﺗﺴـﻌﻮن ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﻋﻨﯽ ﺑﺎﻻﺛﺮ و‬‫ﺟﻤﻊ و ﺻﻨﻒ‪ ،‬و ارﺗﺤﻞ اﻟﯽ اﻟﺸﺎم و اﻟﻌﺮاق و ﻣﺼﺮ و اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و روي ﻋﻦ ﻟﻮﯾﻦ و ﻃﺒﻘﺘﻪ‪.‬‬‫ﻗـﺎل أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري‪ :‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺑﺎﻟﻌﺮاق ﻓﯽ أﻗﺮان اﺑﻦ ﺻﺎﻋـﺪ أﺣـﺪ ﻓﯽ ﻓﻬﻤﻪ‪ ،‬و اﻟﻔﻬﻢ ﻋﻨـﺪﻧﺎ أﺟﻞ ﻣﻦ اﻟﺤﻔﻆ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻓﻮق أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ داود ﻓﯽ اﻟﻔﻬﻢ و اﻟﺤﻔﻆ‪[1] .‬‬‫)و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »دول اﻻﺳﻼم« در وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﻪ ﺛﻤﺎﻧﻌﺸﺮ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﺣﺎﻓﻆ ﺑﻐﺪاد ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺗﺴﻌﻮن ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ :‬ﻫﻮ ﻋﻨﺪﻧﺎ ﻓﻮق اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻓﯽ اﻟﻔﻬﻢ و اﻟﺤﻔﻆ‪[2] .‬‬‫)و أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺳﻌﺪ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« در وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن ﻋﺸﺮ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺤﺠﮥ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ اﻟﺒﻐﺪادي ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ :‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺑﺎﻟﻌﺮاق ﻓﯽ أﻗﺮان اﺑﻦ ﺻﺎﻋـﺪ أﺣـﺪ أﺟﻞ ﻓﯽ اﻟﻔﻬﻢ و اﻟﺤﻔﻆ ﻣﻦ اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ و ﻫﻮ ﻓﻮق أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫داود ﻓﻬﻤﺎ‪3] .‬‬‫اﺑﻦ اورﻣﻪ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ اﺑﻦ أﺑﯽ داود را ﮐﺬاب داﻧﺴﺘﻪ‬‫)و اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ ﻫﻢ ﺣﺴﺐ ﻧﻘﻞ ﺳﻨﺪ ﺻﺎﺣﺐ »ﮐﺎﻣﻞ« ﺑﻤﻮاﻓﻘﺖ آﺛﺎر ﻧﺼﻔﺖ ﺷﻌﺎر واﻟﺪ ﺑﺰرﮔﻮار اﯾﻦ ﻓﺮزﻧﺪ ارﺟﻤﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺑﮑﺬاب‬‫ﺑﻮدن او ﻓﺮﻣﻮده‪ [1] .‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 2‬ص ‪173‬‬‫]‪ [2‬دول اﻻﺳﻼم ص ‪ 126‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ‪ -‬و ج ‪ 1‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد ‪ 1337‬ه‬‫]‪ [3‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 2‬ص ‪ 277‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪189 :‬‬‫و اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺻﺒﻬﺎﻧﯽ ﻫﻢ از اﺟﻠﻪ اﮐﺎﺑﺮ و اﺳﺎﻃﯿﻦ ذوي اﻟﻤﺂﺛﺮ اﺳﺖ‬‫اﺑﻦ اورﻣﻪ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺐ رﺟﺎل اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻌﻈﻤﺖ ﯾﺎد ﺷﺪه‬‫ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﺳﻌﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺮوزي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »اﻧﺴﺎب« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أﻣﺎ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أورﻣﮥ ﺑﻦ ﺳﺎوس ﺑﻦ ﻓﺮوخ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ ﻣﻦ أﻫﻞ أﺻﺒﻬﺎن‪ ،‬ﮐﺎن ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻣﮑﺜﺮا ﻣﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺘﻌﺒﺪ‬‫ﺑﺒﻐﺪاد اﻟﯽ ان ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 128‬از ‪205‬‬‫روي ﻋﻨﻪ أﺑﻮ داود ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﻻﺷﻌﺚ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺻﯿﺐ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪[1] .‬‬‫)و اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺳﺘﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﻣﺎت اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أورﻣـﮥ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺣـﺪ اذﮐﯿﺎء اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬روي ﻋﻦ ﻋﺒﺎس اﻟﻌﻨﺒﺮي و‬‫ﻃﺒﻘﺘﻪ‪ ،‬و ﻣﺎت ﻗﺒﻞ أوان اﻟﺮواﯾﮥ‪[2] .‬‬‫)و ﻧﯿﺰ ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ در »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اورﻣـﮥ اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺎرع اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ ﻣﻔﯿـﺪ اﻟﺠﻤﺎﻋـﮥ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬ﺣﺪث ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﮑﺎر ﺑﻦ اﻟﺮﯾﺎن‪ ،‬و ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ‬‫ﺣﺎﺗﻢ ﺑﻦ وردان‪ ،‬و ﻋﺎﺻﻢ ﺑﻦ اﻟﻨﻀﺮ‪ ،‬و ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ‪ ،‬و ﻋﺒﺎس اﻟﻌﻨﺒﺮي‪ ،‬و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﻼء اﻟﻔﻼس‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺘﻬﻢ‪.‬‬‫روي ﻋﻨﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﺑﻦ ﻣﻨﺪة‪ ،‬و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﻟﺒﺎﻏﻨﺪي‪ ،‬و آﺧﺮون‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﻫﻮ ﺛﻘﮥ ﺣﺎﻓﻆ ﻧﺒﯿﻞ‪ [2 ،1] .‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 2‬ص ‪33‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪190 :‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺎدي‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﻨﺎ ﻓﯽ ﻣﻌﻨﺎه ﻣﺜﻠﻪ ﻣﺮض و ﮐﺎن ﯾﻨﺘﺨﺐ ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺎس اﻟﺪوري‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ :‬ﻓﺎق اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أورﻣـﮥ أﻫﻞ ﻋﺼـﺮه ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺮﻓـﮥ و اﻟﺤﻔﻆ‪ ،‬و اﻗﺎم ﺑﺎﻟﻌﺮاق ﯾﮑﺘﺒﻮن ﻣـﺪة ﺑﻘﺎﺋﻪ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻟﻢ ﯾﻨﺘﺸـﺮ ﺣﺪﯾﺜﻪ‬‫ﻻﻧﻪ ﻣﺎت ﻗﺒﻞ ﻣﺤﻞ اﻟﺮواﯾﮥ‪ ،‬ﻋﺎش ﺧﻤﺴﺎ و ﺧﻤﺴﯿﻦ ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻤﻨﺎدي‪ :‬ﻣﺎت ﻓﯽ آﺧﺮ ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺳﺘﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﻌﻢ‪ ،‬أﻧﺎ اﺑﻦ اﻟﺤﺮﺳـﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬أﻧﺎ اﺑﻦ اﻟﻤﺴـﻠﻢ‪ ،‬أﻧﺎ اﺑﻦ اﻟﻄﻼب أﻧﺎ اﺑﻦ ﺟﻤﯿﻊ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة‪ ،‬ﺛﻨﺎ أﺑﯽ ﺷﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﺻﻬﯿﺐ‪ ،‬ﻋﻦ أﻧﺲ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻧﻬﯽ ﻋﻦ اﻟﻮﺻﺎل ]‪.[1‬‬‫)و ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اورﻣﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺎرع أﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ ﻓﻘﯿﻪ ﺑﻐﺪاد ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﺛﻘﮥ ﺣﺎﻓﻆ ﻧﺒﯿﻞ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻤﻨﺎدي‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﻨﺎ ﻓﯽ ﻣﻌﻨﺎه ﻣﺜﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ :‬ﻓﺎق أﻫﻞ ﻋﺼﺮه ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ و اﻟﺤﻔﻆ اﻟﺘﺎم‪ ،‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ‪ 266‬ﻋﻦ ‪.[2] 55‬‬‫)و أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺳﻌﺪ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« در وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺳﺘﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺣﺪ أذﮐﯿﺎء اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ أﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اورﻣﮥ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ ]‪ [1] [3‬ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء ج ‪ 7‬ص ‪ -585‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ‬‫اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺤﻔﺎظ ص ‪.277‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 2‬ص ‪ 180‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪191 :‬‬‫)و أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻐﻮي ﻫﺮ ﮔﺎه رﻗﻌﻪ ﮐﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺑﺎو ﻧﻮﺷـﺘﻪ‪ ،‬و از ﺑﻌﺾ اﻟﻔﺎظ ﺣـﺪﯾﺚ ﺟـّﺪ او ﺳﺆال ﮐﺮده ﺧﻮاﻧـﺪ ارﺷﺎد ﮐﺮد‪:‬‬‫ﮐﻪ ﺗﻮ ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻧﺰد ﻣﻦ ﻣﻨﺴﻠﺦ ﻫﺴﺘﯽ از ﻋﻠﻢ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﻐﻮي ﺑﮕﻔﺘﻪ ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ در »اﻧﺴﺎب«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 129‬از ‪205‬‬‫و اﺑﻮ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﺑﻐﻮي از اﻋـﺎﻇﻢ ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ ﻧّﻘـ ﺎد و اﻣﺎﺛـﻞ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ اﻣﺠﺎد اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و اﺑﻮ ﺳـﻌﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﺮوزي در‬‫»اﻧﺴﺎب« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﺑﻮ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ اﻟﻤﺮزﺑﺎن ﺑﻦ ﺳﺎﺑﻮر ﺑﻦ ﺷﺎﻫﻨﺸﺎه اﻟﺒﻐﻮي اﺑﻦ ﺑﻨﺖ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﯿﻊ اﻟﺒﻐﻮي‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﻗﯿﻞ ﻟﻪ‬‫اﻟﺒﻐﻮي ﻻن ﺟﺪه اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﯿﻊ اﺻﻠﻪ ﻣﻦ ﺑﻎ‪ ،‬و ﻫﻮ وﻟﺪ ﺑﺒﻐﺪاد و ﺑﻬﺎ ﻧﺸﺄ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺤﺪث اﻟﻌﺮاق ﻓﯽ ﻋﺼﺮه‪ ،‬ﻋﻤﺮ اﻟﻌﻤﺮ اﻟﻄﻮﯾﻞ ﺣّﺘﯽ رﺣﻞ‬‫اﻟﻨﺎس إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﻋﻨﻪ اﻻﺟﺪاد و اﻻﺣﻔﺎد و اﻻﺑﺎء و اﻻوﻻد‪ ،‬و ﮐﺎن ﺛﻘﮥ ﻣﮑﺜﺮا ﻓﻬﻤﺎ ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻮرق اوﻻ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺟﻤﻊ و ﺻـﻨﻒ اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻟﻠﺼـﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﺣﺪﯾﺚ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺠﻌﺪ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﺳﻤﻊ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫اﻟﺠﻌﺪ‪ ،‬و ﺧﻠﻒ ﺑﻦ ﻫﺸﺎم‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب اﻟﺤﺎرﺛﯽ‪ ،‬و اﺑﺎ اﻟﻨﺼـﺮ اﻟﺘﻤﺎر‪ ،‬و داود ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟﻀﺒﯽ‪ ،‬و داود اﺑﻦ رﺷﺪ‪ ،‬و ﺷﯿﺒﺎن ﺑﻦ‬‫ﻓﺮوخ‪ ،‬و أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ اﻟﺤﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺧﻠﻘﺎ ﯾﻄﻮل ذﮐﺮﻫﻢ ﻣﻦ ﺷﯿﻮخ اﻟﺒﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ ﺳﻮي ﻫﺆﻻء‪.‬‬‫روي ﻋﻨﻪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻋـﺪ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق اﻟﺒﺤﺮي اﻟﻤﺎدراﺋﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ ﺑﻦ ﻗﺎﻧﻊ‪ ،‬و ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻘﺮاز و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺠﻌـﺎﺑﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺣـﺎﺗﻢ ﺑﻦ ﺣﺒـﺎن اﻟﺒﺴﺘﯽ‪ ،‬و اﺑﻮ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋـﺪي اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻻﺳـﻤﺎﻋﯿﻠﯽ و اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ‬‫اﺣﻤﺪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺑﻦ اﻟﻤﻘﺮي‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ و ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﻟﻤﻈﻔﺮ‪ ،‬و ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ ﺳﻮي ﻫﺆﻻء‪.‬‬‫و ﺣﮑﯽ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪان اﻟﺸـﯿﺮازي‪ ،‬ﻗـﺎل اﺟﺘﺎز اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺒﻐﻮي ﺑﻨﻬﺮ ﻃﺎﺑﻖ ﻋﻠﯽ ﺑﺎب ﻣﺴـﺠﺪ ﻓﺴـﻤﻊ ﺻﻮت ﻣﺴـﺘﻤﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﻫـﺬا؟‬‫ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪192 :‬‬‫ذاك اﻟﺼﺒﯽ؟ ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ اﺑﺮح ﻣﻦ ﻣﻮﺿﻌﯽ ﺣﺘﯽ اﻣﻠﯽ ﻫﯿﻬﻨﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﺼﻌﺪ اﻟﺪﮐﮥ و ﺟﻠﺲ ﻓﺮآه اﺻﺤﺎب اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻣﻮا و ﺗﺮﮐﻮا اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ ﻗﺒﻞ ان ﯾﻮﻟﺪ اﻟﻤﺤّﺪﺛﻮن‪ ،‬و ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻃﺎﻟﻮت اﺑﻦ ﻋﺒﺎد ﻗﺒﻞ ان ﯾﻮﻟﺪ اﻟﻤﺤّﺪﺛﻮن‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺑا ﻮ ﻧﺼـﺮ‬‫اﻟﺘﻤﺎر ﻗﺒﻞ ان ﯾﻮﻟﺪ اﻟﻤﺤﺪﺛﻮن‪ ،‬ﻓﺄﻣﻠﯽ ﺳﺘﮥ ﻋﺸﺮ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻋﻦ ﺳﺘﮥ ﻋﺸﺮ ﺷﯿﺨﺎ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻣﻦ ﯾﺮوي ﻋﻨﻬﻢ ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﮐﺎن أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻣﻨﯿﻊ ﻗﻞ ﻣﺎ ﯾﺘﮑﻠﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﺎذا ﺗﮑﻠﻢ ﮐﺎن ﮐﻼﻣﻪ ﮐﺎﻟﻤﺴﻤﺎر ﻓﯽ اﻟﺴﺎج‪.‬‬‫و ﮐﺎﻧﺖ وﻻدﺗﻪ ﺳﻨﮥ ﺛﻼث ﻋﺸﺮ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﺎت ﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻔﻄﺮ ﻣﻦ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ ﻋﺸﺮ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﻐﻮي ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫)و ﺣﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﻪ ﺳﺒﻊ ﻋﺸﺮة و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ اﻟﺒﻐﻮي اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﻟﯿﻠﮥ ﻋﯿﺪ اﻟﻔﻄﺮ ﺑﺒﻐﺪاد و ﻟﻪ ﻣﺎﺋﮥ و ﺛﻠﺚ ﺳﻨﯿﻦ و ﺷﻬﺮ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﺤﺪﺛﺎ ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻣﺠﻮدا ﻣﺼﻨﻔﺎ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ إﻟﯿﻪ ﻋﻠﻮ اﻻﺳﻨﺎد ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﺳﻤﻊ ﻓﯽ اﻟﺼﻐﺮ ﺑﻌﺘﺎﺑﮥ ﺟﺪه ﻻﻣﻪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﯿﻊ‪ ،‬و ﻋﻤﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ ،‬و ﺣﻀﺮ ﻣﺠﻠﺲ ﻋﺎﺻﻢ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و روي اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺠﻌﺪ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺤﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﯽ ﻧﺼﺮ اﻟﺘﻤﺎر‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻟا ﻤﺪﯾﻨﯽ‪،‬‬‫و ﺧﻠﻖ‪ ،‬و اول ﻣﺎ ﮐﺘﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻧﺎﺳﺨﺎ ﻣﻠﯿﺢ اﻟﺨﻂ‪ ،‬ﻧﺴﺦ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻟﻨﻔﺴﻪ و ﻟﺠﺪه و ﻋﻤﻪ و ﮐﺎن ﯾﺒﯿﻊ‬‫اﺻﻮل ﻧﻔﺴﻪ ]‪ [1] .[2‬اﻧﺴﺎب اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ ص ‪ 87‬ﻣﻨﺸﻮر اﻟﻤﺴﺘﺸﺮق د س ﻣﺮﺟﻠﯿﻮث‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 2‬ص ‪170‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﻐﻮي ﺑﻨﻘﻞ ذﻫﺒﯽ در »دول اﻻﺳﻼم« و ﻗﻮل ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 130‬از ‪205‬‬‫)و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »دول اﻻﺳـﻼم« در ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ ﻋﺸـﺮة و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪ (:‬و ﻓﯿﻬﺎ ﻣﺎت ﻣﺴﻨﺪ اﻟﺪﻧﯿﺎ اﻟﻤﻌﻤﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺼّﻨﻒ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﻐﻮي ﺑﺒﻐﺪاد ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻔﻄﺮ و ﻋّﻤﺮ ﻣﺎﺋﮥ و ارﺑﻊ ﺳﻨﯿﻦ ]‪.[1‬‬‫)و ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﻟﺒﻐﻮي اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﺜﻘـﮥ ﻣﺴـﻨﺪ اﻟﻌﺎﻟﻢ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﺑﻦ اﻟﻤﺮزﺑﺎن اﻟﺒﻐﻮي اﻻﺻﻞ اﻟﺒﻐـﺪادي اﺑﻦ ﺑﻨﺖ‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﯿـﻊ‪ ،‬وﻟـﺪ ﻓﯽ رﻣﻀـﺎن ﺳـﻨﮥ ‪ ،214‬و ﺳــﻤﻊ اﺑـﻦ اﻟﺠﻌـﺪ‪ ،‬و أﺣﻤـﺪ‪ ،‬و اﺑـﻦ اﻟﻤـﺪﯾﻨﯽ‪ ،‬و ﺧﻠﻘـﺎ‪ ،‬و ﺻـّﻨﻒ »ﻣﻌﺠـﻢ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ« و‬‫»اﻟﺠﻌﺪﯾﺎت«‪ ،‬و ﻃﺎل ﻋﻤﺮه‪ ،‬و ﺗﻔﺮد ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ :‬ﯾﺪﺧﻞ ﻓﯽ اﻟﺼﺤﯿﺢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﮐﺎن ﻗﻞ أن ﯾﺘﮑﻠﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻓﺎذا ﺗﮑّﻠﻢ ﮐﺎن ﮐﻼﻣﻪ ﮐﺎﻟﻤﺴﻤﺎر ﻓﯽ اﻟﺴﺎج‪ ،‬ﺛﻘﮥ ﺟﻠﯿﻞ اﻣﺎم‪ ،‬أﻗّﻞ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ ﺣﻈﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺎرف ﺗﻮﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ ﻋﯿﺪ اﻟﻔﻄﺮ ﺳﻨﮥ ‪ 317‬ﻋﻦ ﻣﺎﺋﮥ و ﺛﻠﺚ ﺳﻨﯿﻦ ]‪.[2‬‬‫)و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺿـﺤﺎك ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋـﺎﺻﻢ ﺑﺘﺄﮐﯿـﺪ و ﺗﺸﺪﯾـﺪ ﻻزم ﯾﻌﻨﯽ اداي ﺷـﻬﺎدت ﺑﺮ ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨـﺪه روﺑﺮوي ﺣﻖ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ او ﻫﻢ ﻫﻤﯿﻦ ﺗﺎﮐﯿـﺪ و ﺗﺸﺪﯾﺪ و ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ ﯾﻌﻨﯽ اداي ﺷـﻬﺎدت ﺑﺮ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود روﺑﺮوي ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪،‬‬‫ﮐﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ زﻫﺮي از ﻋﺮوه رواﯾﺖ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪) :‬ﺣﻔﯿﺖ أﻇـﺎﻓﯿﺮ ﻓﻼـن ﻣﻦ ﮐﺜﺮة ﻣـﺎ ﮐﺎن ﯾﺘﺴـﻠﻖ ﻋﻠﯽ أزواج‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ(‪ [1] .‬دول اﻻﺳﻼم ص ‪.126‬‬‫]‪ [2‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺤﻔﺎظ ص ‪.312‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪194 :‬‬‫و ﻣﺮاد آن ﻧﺎﺻﺒﯽ ﻣﻌﺎﻧﺪ و ﻣﺒﻐﺾ ﺣﺎﻗﺪ از ﻓﻼن اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﺳﺖ‪.‬‬‫و ذﻫﺒﯽ ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺷﻨﯿﻌﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻓﻈﺎﻋﺖ آن ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ آﻧﺮا ﺣﺘﻤﺎ ﺑﺎﻃﻞ و اﻓﮏ ﻣﺒﯿﻦ ﻧﺎﻣﯿﺪه‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود اﮔﺮ ﺣﮑﺎﯾﺖ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ اﯾﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ او ﺧﻔﯿﻒ اﻟﺮأس اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﮐﻢ ﻋﻘﻞ و ﺳﺒﮏ ﻣﻐﺰ و ﺑﯽﺗﻤﯿﯿﺰ‬‫و ﻓﺎﻗﺪ اﻟﺘﺜﺒﺖ ﺑﻮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺑـﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮد در ﻣﯿﺎن اﺑﻦ أﺑﯽ داود و در ﻣﯿﺎن ﺿـﺮب ﻋﻨﻖ ﯾﮏ ﺷﺒﺮ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﯾﮏ‬‫ﺷﺒﺮ در ﮔﺮدن زدن او ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺴﺒﺐ آﻧﮑﻪ ﺗﻔّﻮه ﮐﺮده ﺑﻮد اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺑﻤﺜﻞ اﯾﻦ ﺑﻬﺘﺎن‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺾ ﻋﻠﻮﯾﻪ ﻣﺨﺎﺻـﻤﺖ اﺑﻦ أﺑﯽ داود در اﯾﻦ ﺑﺎب ﮐﺮده ﺑﻮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺤﻤﺎﯾﺖ و ﻧﺼـﺮت ﺑﺎب ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻋﻠﻢ و اب‬‫اﻻﺋﻤﮥ اﻟﮑﺮام ﺑﺮﺧﻮاﺳـﺘﻪ‪ ،‬و ﻧﺴـﺒﺖ اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺷـﻨﯿﻌﻪ ﺑﺎﺑﻦ أﺑﯽ داود ﮐﺮده‪ ،‬اﻧﺘﻘﺎم از آن رﺋﯿﺲ اﻟﻨﻮاﺻﺐ اﻟﻠﺌﺎم ﺧﻮاﺳﺘﻪ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ‬‫اﺑﻦ ﻣﻨـﺪه ﺣﺎﻓﻆ‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس اﻻﺧﺮم‪ ،‬و اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺠﺎرود اﻗﺎﻣﺖ ﺷـﻬﺎدت ﺑﺮ ﺗﻔّﻮه اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬و‬‫اﺷﺘﺪاد ﺧﻄﺐ رو داد‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ ﺑﺠﻼﻟﺖ اﯾﻦ ﺷـﻬﻮد ﺷﺎﻫـﺪ ﻣﺘﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺪه ﺟﺪ ﺣﺎﻓﻆ ﮐﺒﯿﺮ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﻣﻨﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺤﺪث ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن اﺑﻮ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻤﺪة اﻷﻋﯿﺎن ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‪ :‬ﺑﺂﻧﮑﻪ او اﺳﺘﺎد ﺷﯿﻮخ و اﻣﺎﻣﺸﺎن ﺑﻮده‪ ،‬و‬‫از اﻓﺎدات دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ او از ﺛﻘﺎت ﻣﻌّﻈﻤﯿﻦ و ﺣﻔﺎظ ﻣﺘﻘﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ« در ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪195 :‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺪة اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﻣﺎم أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺟﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﻣﻨﺪة‪.‬‬‫روي ﻋﻦ ﻟﻮﯾﻦ‪ ،‬و أﺑﯽ ﮐﺮﯾﺐ‪ ،‬و ﺧﻠﻖ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﺸﯿﺦ‪ :‬ﮐﺎن اﺳﺘﺎذ ﺷﯿﻮﺧﻨﺎ و اﻣﺎﻣﻬﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 131‬از ‪205‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺠﺎري أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﺮات اﻟﺮازي و ﯾﻨﺎزﻋﻪ ]‪[1‬‬‫ﺟﻼﻟﺖ اﺑﻦ ﻣﻨﺪه در ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ و رﺟﺎل اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫)و اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« در ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺪة اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺟﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﻣﻨﺪة ]‪.[2‬‬‫)و ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﯾﺒﮏ اﻟﺼﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺪة‪ ،‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺸﻬﻮر أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺎرﯾﺦ اﺻﺒﻬﺎن‪.‬‬‫ﮐـﺎن أﺣـﺪ ﻟا ﺤﻔﺎظ اﻟﺜﻘﺎت‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬ﺧﺮج ﻣﻨﻬﻢ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻟﻢ ﯾﮑﻮﻧﻮا ﻋﺒـﺪﯾﯿﻦ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ أم اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﻤـﺬﮐﻮر ﮐﺎﻧﺖ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺒـﺪﯾﺎﻟﯿﻞ‪ ،‬و اﺳـﻤﻬﺎ ﺑﺮة ﺑﻨﺖ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﻓﻨﺴﺐ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﯽ أﺧﻮاﻟﻪ‪ ،‬ذﮐﺮ ذﻟﮏ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ ﻓﯽ‬‫ﮐﺘﺎب »زﯾﺎدات اﻻﻧﺴﺎب«‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻨﺪة ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪[3] .‬‬‫)و ﺷﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﺑﻦ ﻣﻨﺪة اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺮﺣﺎل أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺪة‪ ،‬و اﺳﻤﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ]‪ [1‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 2‬ص ‪.126‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 2‬ص ‪ 238‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻮاﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ص ‪118‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪196 :‬‬‫ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﺪة ﺑﻦ ﺑﻄﮥ اﻟﻌﺒﺪي ﻣﻮﻻﻫﻢ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﺸﯿﺦ‪ :‬اﺳﺘﺎذ ﺷﯿﻮﺧﻨﺎ و اﻣﺎﻣﻬﻢ‪.‬‬‫ﻣﺎت ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ‪[1] .301‬‬‫)و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ اﻻﺧﺮم ﻧﯿﺰ از اﺟﻠﻪ ﺣﻔﺎظ‪ ،‬و اﮐﺎﺑﺮ ﺛﻘﺎت اﯾﻘﺎظ‪ ،‬و اﻋﺎﻇﻢ اﺋﻤﻪ ﻋﺎﻟﯽ ﺷﺄن‪ ،‬و اﻓﺎﺧﻢ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﻋﯿﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﺑﻦ اﻻﺧﺮم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﻣﺎم أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ أﯾﻮب اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺛﻘﮥ ﻣﺤﺪث ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺎت ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪[2] .301‬‬‫)و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« در ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ اﻻﺧﺮم اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ‪ ،‬روي ﻋﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﺐ و ﺧﻠﻖ‪[3] .‬‬‫)و ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ اﺑﻦ أﺑﯽ داود از اﻓﺎدات اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ او از اﻓﺎده اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي واﺿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ‬‫ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﮔﻔﺘﻪ(‬‫اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي اﺑﻦ أﺑﯽ داود را در ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )ع( ﻣﺰور و ﻣﺪﻟﺲ داﻧﺴﺘﻪ‬‫و ﻗﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﻄﺎن‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻋﻨﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻓﻘﺎل رﺟﻞ‪ :‬اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﯾﻘﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‬‫اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ :‬ﺗﮑﺒﯿﺮة ﻣﻦ ﺣﺎرس اﻧﺘﻬﯽ‪ [1] [4] .‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ص ‪313‬‬‫]‪ [2‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪315‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 132‬از ‪205‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 2‬ص ‪126‬‬‫]‪ [4‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ﻟﻠﺬﻫﺒﯽ ج ‪ 2‬ص ‪435‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪197 :‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي ﺧﻮاﻧـﺪن اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻓﻀﺎﺋـﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم را ﺑﺮ ﻣﺮدم از‬‫ﺑـﺎب ﻣﮑﺮ و ﺗﺰوﯾﺮ و ﺗـﺪﻟﯿﺲ و ﺗﺨـﺪﯾﻊ و ﺗﻠﻤﯿﻊ داﻧﺴـﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﮑﻠﻤﻪ ﺑﻠﯿﻐﻪ ﺧﻮد ﻧﻔﺎق آن ﺳﺮاﺳـﺮ ﺷـﻘﺎق‪ ،‬و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و ﺑﻐﺾ او ﺑﺎ اﻣﺎم آﻓﺎق‬‫ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و واﺿـﺢ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﮐﻪ او ﺑﺪل ﻣﻌﺘﻘﺪ ﻓﻀﺎﺋﻞ آن ﺣﻀـﺮت ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺰﯾﺪ ﺑﻐﺾ و ﻟﺪاد‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻧﻬﻤﺎك در ﻋﻨﺎد‪،‬‬‫اﻋﺘﻘﺎد ﻓﻀﺎﺋﻞ آن ﺣﻀﺮت ﻧﺪارد‪ ،‬و آﻧﺮا ﺻﺤﯿﺢ و واﻗﻌﯽ ﻧﻤﯽاﻧﮕﺎرد‪ ،‬آري ﺑﺮاي ﺟﻠﺐ ﺣﻄﺎم‪ ،‬و ﺗﺨﺪﯾﻊ ﻋﻮام‪ ،‬و ﺗﺰوﯾﺮ و ﻣﮑﺮ‪ ،‬و ﺗﻠﺒﯿﺲ‬‫و ﺗﺪﻟﯿﺲ اﻣﺮ ﺑﺮ ﺳﻔﻬﺎء اﻻﺣﻼم ﻗﺮاﺋﺖ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ از دﺳﺖ اﯾﺸﺎن ﺧﻼص ﯾﺎﺑﺪ‪ ،‬و از دﻧﯿﺎﯾﺸﺎن ﺣﻆ ﺑﺮدارد‪.‬‬‫و ﻋﻼـﻣﻪ ذﻫﺒﯽ اﯾﻦ اﻓـﺎده ﺟﺮﯾﺮﯾﻪ را در »ﺳـﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼـء« ﻫﻢ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺑﺮ ﺧﻼف »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘـﺪال« ﺑﻌـﺪ ﻧﻘﻞ آن ﺣﺮﮐﺖ ﻣـﺬﺑﻮﺣﯽ‬‫ﺑﻌﻤﻞ آورده‪ ،‬اﻇﻬﺎر ﻏﯿﺮ ﻣﺴﻤﻮع ﺑﻮدن اﯾﻦ اﻓﺎده ﻣﺘﯿﻨﻪ ﻧﻤﻮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗﺎل ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﻄﺎن‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻋﻨﺪ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ أن اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﯾﻘﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻻﻣﺎم ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ :‬ﺗﮑﺒﯿﺮة‬‫ﻣﻦ ﺣﺎرس‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫ﻻ ﯾﺴﻤﻊ ﻫﺬا ﻣﻦ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻟﻠﻌﺪاوة اﻟﻮاﻗﻌﮥ ﺑﯿﻦ اﻟﺸﯿﺨﯿﻦ‪1] .‬‬‫اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي از اﺟﻠﻪ اﺳﺎﻃﯿﻦ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫)ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي از اﺟﻠﻪ اﺳﺎﻃﯿﻦ دﯾﻦ‪ ،‬و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﻣﺘﺴﻨﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ ﺑﻤﺰﯾﺪ ﺟﺴﺎرت‬‫ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ او را ﺑﺮ ﺣﻀﺮت ﻋﺴﮑﺮﯾﻦ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم ﺗﺮﺟﯿﺢ داده )ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ(‪.‬‬‫ﭘﺲ اﺳـﺘﺪﻻل و اﺣﺘﺠـﺎج اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺎﻓﺎده اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺘﯿﻦ و وزﯾﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ ﺛﺒﻮت ﺛﻘﺖ و ارﺗﻔﺎع‪ ،‬وﻗﻮع ﻋـﺪاوت و ﻧﺰاع‬‫ﻣﻮﺟﺐ ]‪ [1‬ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء ج ‪ 7‬ص ‪ 615‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪198 :‬‬‫ﻋﺪم ﺳـﻤﺎع ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﻊ ﻫﺬا ﺧﻮد ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ ﺑﮑﻼم ﻫﻤﯿﻦ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ‪ ،‬در ﺑﺎب ﻧﻔﯽ وﻻدت ﺣﻀـﺮت‬‫ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺰﻣﺎن اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻓﺄﻣـﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﻫـﺬا ﻓﻨﻘـﻞ أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺧﺮم أن اﻟﺤﺴﻦ ﻣـﺎت ﻋﻦ ﻏﯿﺮ ﻋﻘﺐ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﺛﺒﺖ ﺟﻤﻬﻮر اﻟﺮاﻓﻀـﮥ ﻋﻠﯽ أن ﻟﻠﺤﺴﻦ اﺑﻨﺎ‬‫أﺧﻔﺎه‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺑﻞ وﻟﺪ ﻟﻪ ﺑﻌﺪ ﻣﻮﺗﻪ ﻣﻦ أﻣﮥ اﺳـﻤﻬﺎ ﻧﺮﺟﺲ‪ ،‬أو ﺳﻮﺳﻦ‪ ،‬و اﻻﻇﻬﺮ ﻋﻨﺪﻫﻢ اﻧﻬﺎ ﺻـﻘﯿﻞ‪ ،‬و ادﻋﺖ اﻟﺤﻤﻞ ﺑﻌﺪ ﺳﯿﺪﻫﺎ‪ ،‬ﻓﺄوﻗﻒ‬‫ﻣﯿﺮاﺛﻪ ﻟـﺬﻟﮏ ﺳـﺒﻊ ﺳـﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻧﺎزﻋﻬـﺎ ﻓﯽ ذﻟـﮏ أﺧﻮه ﺟﻌﻔﺮ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺘﻌﺼﺐ ﻟﻬـﺎ ﺟﻤﺎﻋـﮥ و ﻟﻪ آﺧﺮون‪ ،‬ﺛﻢ ﻓﺘﺶ ذﻟﮏ اﻟﺤﻤﻞ و ﺑﻄﻞ‪،‬‬‫ﻓﺄﺧﺬ ﻣﯿﺮاث اﻟﺤﺴﻦ أﺧﻮه ﺟﻌﻔﺮ و أخ ﻟﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻮت اﻟﺤﺴﻦ ﺳﻨﮥ ﺳﺘﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪.‬‬‫اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪ :‬و زادت ﻓﺘﻨـﮥ اﻟﺮاﻓﻀـﮥ ﺑﺼـﻘﯿﻞ و ﺑﺪﻋﻮاﻫﺎ اﻟﯽ أن ﺣﺒﺴـﻬﺎ اﻟﻤﻌﺘﻀﺪ ﺑﻌﺪ ﻧﯿﻒ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﺳـﻨﮥ ﻣﻦ ﻣﻮت ﺳـﯿﺪﻫﺎ‪ ،‬و ﺟﻌﻠﺖ ﻓﯽ‬‫ﻗﺼﺮه اﻟﯽ أن ﻣﺎﺗﺖ ﻓﯽ دوﻟﮥ اﻟﻤﻘﺘﺪر‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﯾﺰﻋﻤﻮن أن ﻣﺤﻤـﺪا دﺧـﻞ ﺳـﺮداﺑﺎ ﻓﯽ ﺑﯿﺖ أﺑﯿﻪ و أﻣﻪ ﺗﻨﻈﺮ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺨﺮج اﻟﯽ اﻟﺴﺎﻋـﮥ ﻣﻨﻪ و ﮐـﺎن اﺑﻦ ﺗﺴﻊ ﺳـﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﯿـﻞ‪ :‬دون‬‫ذﻟ ﮏ ‪.‬‬
‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ :‬و ﻗﯿﻞ ﺑﻞ دﺧﻞ و ﻟﻪ ﺳﺒﻊ ﻋﺸﺮة ﺳﻨﮥ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺑﻞ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و‬‫ﻗﯿ ﻞ ‪ :‬ﺑ ﻞ ﻓ ﯽ ﺳﻨ ﮥ ﺧ ﻤ ﺲ و ﺳﺘﯿ ﻦ و أ ﻧ ﻪ ﺣ ﯽ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 133‬از ‪205‬‬‫ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﻣﻦ زوال اﻟﻌﻘﻞ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻓﺮﺿﻨﺎ وﻗﻮع ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺳﺎﻟﻒ اﻟﺪﻫﺮ ﻓﻤﻦ ذا اﻟﺬي رآه؟ و ﻣﻦ اﻟﺬي ﯾﻌﺘﻤﺪ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ أﺧﺒﺎره ﺑﺤﯿﺎﺗﻪ؟ و ﻣﻦ‬‫اﻟﺬي ﻧﺺ ﻟﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﻋﺼـﻤﺘﻪ‪ ،‬و أﻧﻪ ﯾﻌﻠﻢ ﮐﻞ ﺷـﯽء‪ ،‬ﻫﺬا ﻫﻮ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ ان ﺳـﻠﻄﻨﺎه ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻘﻮل ﺿﻠﺖ و ﺗﺤﯿﺮت‪ ،‬ﺑﻞ ﺟﻮزت ﮐﻞ ﺑﺎﻃﻞ اﻋﺎذﻧﺎ‬‫اﻟﱠﻠﻪ و إﯾﺎﮐﻢ ﻣﻦ اﻻﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎﻟﻤﺤﺎل و اﻟﮑﺬب ورد اﻟﺤﻖ اﻟﺼﺤﯿﺢ ﮐﻤﺎ ﻫﻮ دﯾﺪن اﻻﻣﺎﻣﯿﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪199 :‬‬‫و ﻣﻤﻦ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻌﺴﮑﺮي ﻟﻢ ﯾﻌﻘﺐ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ‪ ،‬و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻬﻤﺎ ﻣﻌﺮﻓﮥ و ﺛﻘﮥ‪[1] .‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ذﻫﺒﯽ ﺑﻘﻮل اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ در ﻧﻔﯽ ﻋﻘﺐ ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺣﻀﺮت اﻣﺎم ﺣﺴﻦ ﻋﺴﮑﺮي ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴـﻼم اﺣﺘﺠﺎج ﻧﻤﻮده‪ ،‬و از روي ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺛﻘﺖ اﯾﺸﺎن را ﮐﺎﻓﯽ داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺪح و ﺟﺮح اﺑﻦ أﺑﯽ داود از ﮐﻼم ﻫﻤﯿﻦ ﻫﺮ‬‫دو ﺑﺰرگ ﺣﺴﺐ اﻋﺘﺮاف ﺧﻮد ذﻫﺒﯽ ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺘﺤﻘﻖ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ذﻫﺒﯽ ﮐﻼم اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ را در ﻧﻔﯽ وﻻدت ﺣﻀﺮت ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻌﺼﺮ ﻋﻠﻖ ﻧﻔﯿﺲ اﻧﮕﺎرد‪ ،‬و ﺣﺠﺖ‬‫و دﻟﯿﻞ ﭘﻨـﺪارد‪ ،‬و ﺻـﺮف ﻫـﺬﯾﺎﻧﺸﺎن را‪ ،‬ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﺷـﻬﺎدت ﻋﻠﯽ اﻟﻨﻔﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و آن ﻫﻢ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺗﻮاﺗﺮ اﻫﻞ ﺣﻖ‪ ،‬و ﺷـﻬﺎدت ﻣﺜﺒﺘﻪ ﺟﻤﻌﯽ از‬‫ﺛﻘﺎت اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯽ ﺑﺮاي اﺿـﻼل ﻫﻤﺞ رﻋﺎع ﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬و در ﻗﺪح و ﺟﺮح اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﮐﻼم اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﺑﺰرگ را ﺑﺴـﻤﻊ‬‫اﺻـﻐﺎ ﺟﺎ ﻧﺪﻫﺪ‪ ،‬و ﻻﺋﻖ اﺳـﺘﻤﺎع ﻧﯿﻨﮕﺎرد! و ﺑﺮ ﺧﻼف اﻓﺎداﺗﺸﺎن ﺳـﺮ ﺗﺒﺮﺋﻪ و ﺗﻨﺰﯾﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺎﺻﺒﯽ ﮐﺎذب و ﻋﻨﯿﺪ ﻣﺎرق دارد‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﮐﻼم‬‫ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮار او را‪ ،‬ﮐﻪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ آﻧﺮا ﮐﺎﻓﯽ داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺄول ﮐﺮدن ﺧﻮاﻫﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« ﺑﻌﺪ ﻋﺒﺎرت ﺳﺎﺑﻘﻪ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗـﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﺤﺎﻓـﻆ أﺑـﺎ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺨﻼـل ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﺎن أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻔﻆ ﻣﻦ أﺑﯿﻪ أﺑﯽ داود‪ ،‬و روي اﻻﻣﺎم أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﻨﻘﺎش‬‫اﻟﻤﻔﺴﺮ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﺑﻤﻌﺘﻤﺪ‪ ،‬اﻧﻪ ﺳﻤﻊ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﯾﻘﻮل‪ :‬ان ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه ﻣﺎﺋﻪ اﻟﻒ و ﻋﺸﺮﯾﻦ اﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺻﺎﻟـﺢ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟﻬﻤـﺪاﻧﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ :‬ﮐﺎن اﺑﻦ أﺑﯽ داود اﻣﺎم اﻟﻌﺮاق‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﯽ وﻗﺘﻪ ﺑﺒﻐـﺪاد ﻣﺸﺎﯾﺦ أﺳـﻨﺪ ﻣﻨﻪ و ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻐﻮا ﻓﯽ اﻵﻟﮥ و‬‫اﻻﺗﻘﺎن ﻣﺎ ﺑﻠﻎ‪ [1] .‬ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء ج ‪ 7‬ص ‪ 576‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪200 :‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻟﻌﻞ ﻗﻮل أﺑﯿﻪ ﻓﯿﻪ ان ﺻـﺢ‪ ،‬أراد اﻟﮑـﺬب ﻓﯽ ﻟﻬﺠﺘﻪ ﻻ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﺣﺠﮥ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻨﻘﻠﻪ‪ ،‬أو ﮐﺎن ﯾﮑﺬب و ﯾﻮري ﻓﯽ ﮐﻼﻣﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ‬‫زﻋﻢ اﻧﻪ ﻻ ﯾﮑﺬب أﺑﺪا ﻓﻬﻮ أرﻋﻦ ]‪ ،[1‬ﻧﺴﺄل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻟﺴﻼﻣﮥ ﻣﻦ ﻋﺸﺮة اﻟﺴﯿﺌﺎت‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﻪ ﺷﺎخ و ارﻋﻮي و ﻟﺰم اﻟﺼﺪق و اﻟﺘﻘﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸﺨﯿﺮ‪ :‬ﮐﺎن اﺑﻦ أﺑﯽ داود زاﻫﺪا ﻧﺎﺳﮑﺎ‪ ،‬ﺻﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﯾﻮم ﻣﺎت ﻧﺤﻮ ﻣﻦ ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ أﻟﻒ اﻧﺴﺎن و اﮐﺜﺮ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﺎت ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ ﻋﺸـﺮة و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺧﻠﻒ ﺛﻼﺛﻪ ﺑﻨﯿﻦ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻻﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪا‪ ،‬و أﺑﺎ ﯾﻌﻤﺮ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﺧﻤﺲ ﺑﻨﺎت‪،‬‬‫و ﻋﺎش ﺳﺒﻌﺎ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺳﻨﮥ و ﺻﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﻣﺮة‪ ،‬ﻧﻘﻞ ﻫﺬا اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪2] .‬‬‫دﻟﯿﻞ ذﻫﺒﯽ در ﺗﺒﺮﺋﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻋﻠﯿﻞ اﺳﺖ‬‫)ﻣﺴـﺘﺘﺮ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﺗﺸـﮑﯿﮏ ﻋﻼـﻣﻪ ذﻫـﺒﯽ در ﺛﺒـﻮت ﻗﻮل اﺑﻮ داود در ﺣﻖ ﭘﺴـﺮش ﻣـﺪﻓﻮع اﺳﺖ ﺑـﺂﻧﮑﻪ از اﻓـﺎده ﺧﻮد ذﻫـﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان‬‫اﻻﻋﺘﺪال« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﺪي اﯾﻦ ﻗﻮل را ﻗﻄﻌﺎ و ﺣﺘﻤﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽداﻧﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ(‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﻤﯿﺰان‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﻻﺷـﻌﺚ اﻟﺴﺠﺴـﺘﺎﻧﯽ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺜﻘﮥ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬وﺛﻘﻪ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺛﻘﮥ اﻻ اﻧﻪ‬‫ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺨﻄﺎء ﻓﯽ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﻋـﺪي و ﻗـﺎل‪ :‬ﻟﻮ ﻻـ ﻣـﺎ ﺷـﺮﻃﻨﺎ ﻟﻤـﺎ ذﮐﺮﺗﻪ اﻟﯽ ان ﻗﺎل‪ :‬و ﻫﻮ ﻣﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻄﻠﺐ‪ ،‬و ﻋﺎﻣـﮥ ﻣﺎ ﮐﺘﺐ ﻣﻊ اﺑﯿﻪ ﻣﻘﺒﻮل ﻋﻨـﺪ اﺻـﺤﺎب‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و اﻣﺎ ﮐﻼم اﺑﯿﻪ ﻓﯿﻪ ﻓﻼ ادري أي ﺷﯽء ﺗﺒﯿﻦ ﻟﻪ ﻋﻨﻪ؟‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺪاﻫﺮي‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﮐﺮﮐﺮه‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ]‪ [1‬اﻻرﻋﻦ‪ :‬اﻻﺣﻤﻖ‪ -‬اﻟﻤﻬﻮج ﻓﯽ اﻟﮑﻼم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 134‬از ‪205‬‬‫]‪ [2‬ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء ج ‪ 7‬ص ‪ 576‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪201 :‬‬‫اﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺠﻨﯿﺪ‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﺎ داود ﯾﻘﻮل‪ :‬اﺑﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺬاب‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ‪ :‬ﮐﻔﺎﻧﺎ ﻣﺎ ﻗﺎل اﺑﻮه ﻓﯿﻪ‪[1] .‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت اﺑﻦ ﻋﺪي ﻗﻄﻌﺎ و ﺟﺰﻣﺎ ﻧﺴـﺒﺖ اﯾﻦ ﮐﻼم ﺣﻖ ﻧﻈﺎم ﺑﺤﻀﺮت اﺑﻮ داود ﻧﻤﻮده ﮐﻪ اوﻻ ﮔﻔﺘﻪ‪) :‬و اﻣﺎ‬‫ﮐﻼم اﺑﯿﻪ ﻓﯿﻪ ﻓﻼ ادري اﯾﺶ ﺗﺒﯿﻦ ﻟﻪ ﻣﻨﻪ( و ﺑﻌﺪ از آن ﻫﻤﯿﻦ اﻓﺎده اﺑﻮ داود ﻣﺘﻀـﻤﻦ اﺛﺒﺎت ﮐﺬاﺑﯿﺖ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ‬‫ﺻﺎﻋﺪ ﻫﻢ ﻗﻄﻌﺎ و ﺣﺘﻤﺎ اﯾﻦ اﻓﺎده اﺑﻮ داود را ﺛﺎﺑﺖ داﻧﺴﺘﻪ و ﻓﺮﻣﻮده‪) :‬و ﮐﻔﺎﻧﺎ ﻣﺎ ﻗﺎل اﺑﻮه ﻓﯿﻪ(‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺑﺸـﻬﺎدت ﻣﺜﻞ اﺑﻦ ﻋـﺪي‪ ،‬و اﺑﻦ ﺻﺎﻋـﺪ ﻗﻮل اﺑﻮ داود در ﺣﻖ ﭘﺴـﺮ ﺧﻮدش ﻗﻄﻌﺎ و ﺣﺘﻤﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺗﺸـﮑﯿﮏ ذﻫﺒﯽ ﻗﺎﺑﻞ‬‫اﺻﻐﺎء و ﻻﺋﻖ اﻋﺘﻨﺎء ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫اﻣﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺷﺎﯾﺪ اراده ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ اﺑﻮ داود )ﮐﺬب ﻓﯽ اﻟﻠﻬﺠﮥ ﻻ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ( ﭘﺲ ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ آﻧﮑﻪ ﺑﺮاي اراده ﻣﻌﻨﯽ ﻗﺮﯾﻨﻪ و ﺳﻨﺪي در ﮐﺎر‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺛﺒﻮت ﮐﺜﺮت ﮐﺬب در ﻟﻬﺠﻪ ﻫﻢ ﺑﺮاي ﺟﺮح و ﻗﺪح ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﮐﺬاب و ﺑﺴﯿﺎر دروغﮔﻮ در ﻏﯿﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬در‬‫ﻓﺴﻖ و ﻓﺠﻮر او رﯾﺒﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻓﺎﺳﻖ و ﻓﺎﺟﺮ ﺧﻮد ﻣﺮدود اﻟﻘﻮل اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻣﺎ اﯾﻨﮑﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود دروغ ﻣﯽﮔﻔﺖ و ﺗﻮرﯾﻪ ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬‫ﭘﺲ اﮔﺮ ﻣﺮاد از ﺗﻮرﯾﻪ ﺗﻮرﯾﻪ ﺟﺎﺋﺰ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺗﻌﺒﯿﺮ از آن ﺑﮑﺬاﺑﯿﺖ در ﮐﻼم اﺑﻮ داود وﺟﻬﯽ ﻧﺪارد‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺮﺗﮑﺐ اﻣﺮ ﺟﺎﺋﺰ را ﮐﺬاب ﮔﻔﺘﻦ ﺧﻮد ﮐﺬب واﺿﺢ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ ﻫﻢ ﭼﺮا ﺗﻌﺒﯿﺮ از آن ﺑﮑﺬب ﮐﺮده‪ ،‬و اﮔﺮ ﻣﺮاد از ﺗﻮرﯾﻪ ﺗﻮرﯾﻪ ﻏﯿﺮ ﺟﺎﺋﺰ اﺳﺖ‪ [1] .‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ج ‪ 2‬ص ‪433‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪202 :‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ ﺗﺄوﯾﻞ اﺻﻼ ﻓﺎﺋﺪه ﺑﺤﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻧﻤﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻏﺮض ﻗﺪح و ﺟﺮح اﺑﻦ أﺑﯽ داود اﺳﺖ‪ ،‬و آن در ﺻﻮرت ﺻﺪور اﻣﺮ ﻏﯿﺮ‬‫ﺟﺎﺋﺰ از او و آن ﻫﻢ ﺑﮑﺜﺮت ﻇﺎﻫﺮ‪ ،‬ﺧﻮاه آﻧﺮا ﺑﮑﺬب ﻣﺴـﻤﯽ ﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﻮاه ﺑﺘﻮرﯾﻪ‪ ،‬و ﺧﻮاه ﺑﺘﻘﯿﻪ‪ ،‬و ﺧﻮاه ﺑﻨﻔﺎق و ﺳﺨﺮﯾﻪ )إذ ﻻ ﻣﺸﺎﺣﮥ‬‫ﻓﯽ اﻻﺻﻄﻼح(‪.‬‬‫و از ﻃﺮاﺋـﻒ اﻣﻮر آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﻼـﻣﻪ ذﻫـﺒﯽ ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﺄوﯾﻼـت ﻋﻠﯿﻠﻪ و ﺗﺴﻮﯾﻼـت ﻏﯿﺮ ﺟﻤﯿﻠﻪ‪ ،‬ﺳـﺮ ﺑـﺪاﻣﻦ ﺧﺠـﺎﻟﺖ و اﻋـﺘﺮاف‬‫ﻓﺮوﺑﺮده‪ ،‬ﮐﻠﻤﻪ ﺣﻖ و اﻧﺼـﺎف ﺑﺮ زﺑﺎن ﮔﻬﺮﻓﺸﺎن آورده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻓﺎده ﮐﺮده‪ :‬ﮐﻪ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﮔﻤﺎن ﮐﻨـﺪ ﮐﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود دروغ ﻧﻤﯽﮔﻮﯾﺪ‬‫ﮔﺎﻫﯽ ﭘﺲ او اﺣﻤﻖ اﺳﺖ‪.‬‬‫و اﯾﻦ اﻓﺎده ﻣﺘﯿﻨﻪ و ﻣﻘﺎﻟﻪ رزﯾﻨﻪ ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ در آﻧﮑﻪ ﺑﻼ رﯾﺐ و ارﺗﯿﺎب ﻗﻄﻌﺎ و ﺣﺘﻤﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻣﺮﺗﮑﺐ ﮐﺬب و اﻓﺘﺮاء ﻣﯽﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و‬‫ﺛﺒﻮت ﮐـﺬب و اﻓـﺘﺮاي اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺑﺤـﺪي ﻇـﺎﻫﺮ و ﺑـﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﻧﻔﯽ آن ﻋﻠﯽ اﻻﻃﻼـق ﻧﻤﺎﯾـﺪ آن ﮐﺲ ﺧـﺎرج از زﻣﺮه‬‫ﻋﻘﻼء‪ ،‬و داﺧﻞ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺣﻤﻘﺎء او ﺳﻔﻬﺎء اﺳﺖ )و ﮐﻞ اﻟﺼﯿﺪ ﻓﯽ ﺟﻮف اﻟﻔﺮا(‪.‬‬‫اﻣﺎ اﯾﻨﮑﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺷﯿﺦ ﺷﺪ و ﺑﺎز آﻣﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ از ﮐﺬب‪ ،‬و ﻣﻼزم ﺷﺪ ﺻﺪق و ﺗﻘﯽ را‪.‬‬‫ﭘﺲ اوﻻ اﯾﻦ ﮐﻼم ﻫﻢ دﻻﻟﺖ ﺻـﺮﯾﺤﻪ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود اوﻻ ﻣﺮﺗﮑﺐ ﮐﺬب ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬و در ﺣﺎﻟﺖ ﺷﯿﺨﻮﺧﺖ از آن ﺑﺎز آﻣﺪ‪ ،‬و‬‫ﻣﻼزﻣﺖ ﺻﺪق و ﺗﻘﻮي ورزﯾﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ اﻓﺎده ﻫﻢ ﻣﺜﻞ اﻓﺎده ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻣﻔﯿﺪ ﺛﺒﻮت ﮐﺬب اﺑﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬و ﻣﺰﯾﻞ ﺗﺸﮑﯿﮏ ﻣﺮدود اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺛﺎﻧﯿـﺎ ﺛﺒﻮت ﮐـﺬب اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻗﺒـﻞ از ﺷـﯿﺨﻮﺧﺖ و آن ﻫﻢ ﺑﮑﺜﺮت‪ ،‬ﺧﻮد ﻣﺴـﻘﻂ اﺣﺘﺠـﺎج و اﺳـﺘﻨﺎد ﺑﺎﻗﻮال او ﮐﻪ زﻣﺎن ﺻـﺪور آن‬‫ﻣﻌﻠﻮم ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﭼﻮن ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در ﺣﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪203 :‬‬‫ﺷﯿﺨﻮﺧﺖ ﻧﻤﻮده ﯾﺎ ﻗﺒﻞ از آن‪ ،‬ﭘﺲ ﻻﺋﻖ ذﮐﺮ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 135‬از ‪205‬‬‫و ﺛﺎﻟﺜـﺎ ﻟﺰوم ﺻـﺪق در ﺣﺎل ﺷـﯿﺨﻮﺧﺖ از ﮐﺠﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدد‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﺨﺼـﯽ ﮐﻪ در ﺣﺎﻟﺖ ﻋﻨﻔﻮان ﺷـﺒﺎب‪ ،‬و ﺣﺼﻮل ﺑﺮﮐﺖ ﺧـﺪﻣﺖ واﻟﺪ‬‫ﻋﻤﺪة اﻻﻃﯿﺎب و اﺳـﺘﻔﺎده از ﺑﺮﮐﺎت اﻧﻔﺎس آن ﻋﺎﻟﯽ ﺟﻨﺎب‪ ،‬ﻣﺮﺗﮑﺐ ﮐﺬب ﺑﮑﺜﺮت ﮔﺮدد ﺑﺤﺪي ﮐﻪ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪش او را ﻣﻠﻘﺐ ﺑﮑﺬاب‬‫ﺳﺎزد‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ ﻫﻢ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﮑـﺬاب ﺑﻮدﻧﺶ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﮐﺬب و اﻓﺘﺮاء او ﺑﺮ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي ﺛﺎﺑﺖ‬‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﺠﺮد دﻋﻮي ذﻫﺒﯽ ﮐﻪ او ﺑﻌﺪ ﺷﯿﺨﻮﺧﺖ ﻣﻼزﻣﺖ ﺻﺪق و ﺗﻘﻮي اﺧﺘﯿﺎر ﮐﺮده ﻣﻘﺒﻮل ﮔﺮدد‪.‬‬‫و ﺑﺮاي رد ﺟﻤﯿﻊ ﺗﺄوﯾﻼت و ﺗﺴﻮﯾﻼت ذﻫﺒﯽ‪ ،‬ﻗﻮل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﮐﺎﻣﻞ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ اﺑﻮ داود ﺑﮑﺬاﺑﯿﺖ ﭘﺴﺮش ﻧﻘﻞ‬‫ﮐﺮده )أﻋﻨﯽ ﮐﻔﺎﻧـﺎ ﻣـﺎ ﻗـﺎل أﺑـﻮه ﻓﯿﻪ( ﮐـﺎﻓﯽ و واﻓﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ اﮔﺮ اﯾﻦ ﺗﺄوﯾﻼـت را ﻣﺴـﺎﻏﯽ ﻣﯽﺑﻮد ﮐﻔـﺎﯾﺖ اﯾﻦ ارﺷـﺎد ﺑﺮﻫﻢ ﻣﯽﺧﻮرد‬‫)ﻓﮑﻔﺎﻧﺎ ﻣﺎ ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ ﻣﻦ ﮐﻔﺎﯾﮥ ﻗﻮل أﺑﯿﻪ ﻓﯿﻪ(‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﺗﺼﻨﯿﻒ ذﻫﺒﯽ‬‫و ﭼﻮن ﺳـﺨﺎﻓﺖ اﯾﻦ ﺗﻮﺟﯿﻬـﺎت ﻏﯿﺮ وﺟﯿﻬﻪ‪ ،‬و رﮐـﺎﮐﺖ اﯾﻦ ﺗﺄوﯾﻼـت ﮐﺮﯾﻬﻪ ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﻇـﺎﻫﺮ و واﺿـﺢ ﺑﻮد‪ ،‬ﻋﻼـﻣﻪ ذﻫﺒﯽ از ذﮐﺮ آن در‬‫ﮐﺘﺎب »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﺑﺎ وﺻﻒ آﻧﮑﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺶ ﻧﻘﺪ رﺟﺎل اﺳﺖ اﺳﺘﺤﯿﺎ ﮐﺮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺗﻤﺎم ﻋﺒﺎرت او اﯾﻦ اﺳﺖ(‪:‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﻻﺷﻌﺚ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺜﻘﮥ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬وﺛﻘﻪ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺛﻘﮥ اﻻ أﻧﻪ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺨﻄﺎء ﻓﯽ‬‫اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﻋـﺪي و ﻗـﺎل‪ :‬ﻟﻮ ﻻـ ﻣﺎ ﺷـﺮﻃﻨﺎ و اﻻ ﻟﻤﺎ ذﮐﺮﺗﻪ اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪ :‬و ﻫﻮ ﻣﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻄﻠﺐ و ﻋﺎﻣـﮥ ﻣﺎ ﮐﺘﺐ ﻣﻊ أﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻘﺒﻮل ﻋﻨﺪ‬‫أﺻﺤﺎب اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و أﻣﺎ ﮐﻼم أﺑﯿﻪ ﻓﯿﻪ ﻓﻼ أدري اﯾﺶ ﺗﺒﯿﻦ ﻟﻪ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪204 :‬‬‫ﺛﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺪاﻫﺮي‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﮐﺮﮐﺮه‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺠﻨﯿﺪ‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ داود ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫اﺑﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺬاب‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ‪ :‬ﮐﻔﺎﻧﺎ ﻣﺎ ﻗﺎل أﺑﻮه ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﻻﺷﯿﺐ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫داود ﮐﺬاب‪.‬‬‫و ﺳـﻤﻌﺖ أﺑـﺎ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺒﻐﻮي و ﻗـﺪ ﮐﺘﺐ إﻟﯿﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود ﯾﺴﺄﻟﻪ ﻋﻦ ﻟﻔﻆ ﺣـﺪﯾﺚ ﻟﺠـﺪه‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺮأ رﻗﻌﺘﻪ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺖ و اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨـﺪي‬‫ﻣﻨﺴﻠﺦ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ‪.‬‬‫و ﺳﻤﻌﺖ ﻋﺒﺪان‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ داود اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﻦ اﻟﺒﻼء أن ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻄﻠﺐ اﻟﻘﻀﺎء‪.‬‬‫و ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻀـﺤﺎك ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺎﺻﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺷﻬﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺪة ﺑﯿﻦ ﯾﺪي اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ‪ ،‬أﻧﻪ ﻗﺎل أﺷﻬﺪ‬‫ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺑﯿﻦ ﯾـﺪي اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ أﻧﻪ ﻗـﺎل روي اﻟﺰﻫﺮي ﻋﻦ ﻋﺮوة ﻗـﺎل‪ :‬ﺣﻔﯿﺖ أﻇـﺎﻓﯿﺮ ﻓﻼن ﻣﻦ ﮐﺜﺮة ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﺘﺴـﻠﻖ ﻋﻠﯽ‬‫أزواج اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻫـﺬا ﻟﻢ ﯾﺴـﻨﺪه أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﯽ اﻟﺰﻫﺮي ﻓﻬﻮ ﻣﻨﻘﻄﻊ‪ ،‬ﺛﻢ ﻻ ﯾﺴـﻤﻊ ﻗﻮل اﻻﻋـﺪاء ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ﮐﺎد أن ﯾﻀـﺮب ﻋﻨﻖ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻟﮑﻮﻧﻪ ﺣﮑﯽ ﻋﻨﻪ ﻫـﺬا ﻓﺸـﺪ ﻣﺘﻨﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﻔﺺ اﻟﻬﻤـﺪاﻧﯽ‪ ،‬و ﺧﻠﺼﻪ ﻣﻦ أﻣﯿﺮ اﺻـﺒﻬﺎن أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻧﺘـﺪب ﻟﻪ ﺑﻌﺾ‬‫اﻟﻌﻠﻮﯾـﮥ ﺧﺼـﻤﺎ‪ ،‬و ﻧﺴﺐ اﻟﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻘﺎﻟـﮥ و أﻗﺎم اﻟﺸـﻬﺎدة ﻋﻠﯿﻪ اﺑﻦ ﻣﻨﺪة اﻟﻤﺬﮐﻮر‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس اﻻﺧﺮم‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫اﻟﺠﺎرود‪ ،‬ﻓﺄﻣﺮ أﺑﻮ ﻟﯿﻠﯽ ﺑﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ و ﺟﺮح اﻟﺸـﻬﻮد‪ ،‬ﻓﻨﺴﺐ اﺑﻦ ﻣﻨﺪة اﻟﯽ اﻟﻌﻘﻮق‪ .‬و ﻧﺴﺐ أﺣﻤﺪ اﻟﯽ أﻧﻪ ﯾﺄﮐﻞ اﻟﺮﺑﺎ‪ ،‬و ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯽ‬‫اﻵﺧﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ذا ﺟﻼﻟﮥ ﻋﻈﯿﻤﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎم و أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺧﺮج ﺑﻪ ﻣﻦ ﻓﮏ اﻻﺳﺪ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﯾﺪﻋﻮ ﻟﻪ ﻃﻮل ﺣﯿﺎﺗﻪ و ﯾﺪﻋﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻬﻮد‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 136‬از ‪205‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪205 :‬‬‫ﺣﮑﺎﻫﺎ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎﺳﺘﺠﯿﺐ ﻟﻪ ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ اﺣﺘﺮق و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﺧﻠﻂ و ﻓﻘﺪ ﻋﻘﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻻزرق‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﻞ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ ﺣﻞ اﻻ ﻣﻦ رﻣﺎﻧﯽ ﺑﺒﻐﺾ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﮐﺎن ﻓﯽ اﻻﺑﺘﺪاء ﻧﺴﺐ اﻟﯽ ﺷـﯽء ﻣﻦ اﻟﻨﺼﺐ‪ ،‬ﻓﻨﻔﺎه اﺑﻦ اﻟﻔﺮات ﻣﻦ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬ﻓﺮده ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ‪ ،‬ﻓﺤﺪث ﻓﺄﻇﻬﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻣﻦ‬‫ﺗﺤﻨﺒﻞ ﻓﺼﺎر ﺷﯿﺨﺎ ﻓﯿﻬﻢ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﮐﺎن ﻗﻮي اﻟﻨﻔﺲ وﻗﻊ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ و ﺑﯿﻦ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻧﺴﺄل اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﻓﯿﮥ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻦ ﺷـﺎﻫﯿﻦ‪ :‬أراد اﻟﻮزﯾﺮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ أن ﯾﺼـﻠﺢ ﺑﯿﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ داود و اﺑﻦ ﺻﺎﻋـﺪ‪ ،‬ﻓﺠﻤﻌﻬﻤـﺎ و ﺣﻀـﺮ اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﻮ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‬‫اﻟﻮزﯾﺮ ﻻـﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ :‬أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻋـﺪ أﮐﺒﺮ ﻣﻨـﮏ ﻓﻠﻮ ﻗﻤﺖ إﻟﯿﻪ ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻻـ أﻓﻌـﻞ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬أﻧﺖ ﺷـﯿﺦ زﯾﻒ ﻗـﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﺰﯾﻒ‬‫اﻟﮑﺬاب ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻮزﯾﺮ‪ :‬ﻣﻦ اﻟﮑﺬاب ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ؟ ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬ﻫﺬا ﺛﻢ‬‫ﻗﺎل‪ :‬أ ﺗﻈﻦ ﻧا ﯽ اذل ﻻﺟﻞ رزق ﯾﺼﻞ اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﯾـﺪك؟ و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ اﺧـﺬت ﻣﻦ ﯾـﺪك ﺷـﯿﺌﺎ اﺑـﺪا‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻣﺎﺋﮥ ﺑﺪﻧﮥ ان اﺧﺬت ﻣﻨﮏ‪ ،‬ﻓﮑﺎن‬‫اﻟﻤﻘﺘﺪر ﺑﻌﺪ ﯾﺰن رزﻗﻪ ﺑﯿﺪه و ﯾﺒﻌﺜﻪ ﻋﻠﯽ ﯾﺪ ﺧﺎدم‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﻄﺎن‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻋﻨﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻓﻘﺎل رﺟﻞ‪ :‬اﺑﻦ اﺑﯽ داود ﯾﻘﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‬‫اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ :‬ﺗﮑﺒﯿﺮة ﻣﻦ ﺣﺎرس‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗﺪ ﻗﺎم اﺑﻦ اﺑﯽ داود و أﺻﺤﺎﺑﻪ و ﮐﺎﻧﻮا ﺧﻠﻘﺎ ﮐﺜﯿﺮا ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ و ﻧﺴﺒﻮه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪206 :‬‬‫اﻟﯽ ﺑﺪﻋﮥ اﻟﻠﻔﻆ‪ ،‬ﻓﺼﻨﻒ اﻟﺮﺟﻞ ﻣﻌﺘﻘﺪا ﺣﺴﻨﺎ ﺳﻤﻌﻨﺎه ﺗﻨﺼﻞ ]‪ [1‬ﻓﯿﻪ ﻣﻤﺎ ﻗﯿﻞ ﻋﻨﻪ و ﺗﺄﻟﻢ ﻟﺬﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﮐﺎن اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻟﺤﻔﺎظ و اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻋﻼم ﺣﺘﯽ ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺨﻼل ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﺎن اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻔﻆ ﻣﻦ‬‫اﺑﯿﻪ اﺑﯽ داود‪.‬‬‫و روي اﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ ﻋﻦ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ :‬اﻧﻪ ﮐﺘﺐ ﻓﯽ ﺷﻬﺮ ﻋﻦ اﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻻﺷﺞ ﺛﻼﺛﯿﻦ أﻟﻔﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﻨﻘﺎش و اﻟﻌﻬﺪة ﻋﻠﯿﻪ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺑﯽ داود ﯾﻘﻮل‪ :‬ان ﺗﻔﺴﯿﺮه ﻓﯿﻪ ﻣﺎﺋﮥ اﻟﻒ و ﻋﺸﺮون اﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬وﻟـﺪ ﺳـﻨﮥ ﺛﻼـﺛﯿﻦ و ﻣـﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و رﺣـﻞ ﺑﻪ أﺑﻮه ﻓﻠﻘﯽ اﻟﮑﺒـﺎر‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻠﯿﺚ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺘﻪ‪ ،‬و اﻧﻔﺮد ﻋﻦ‬‫ﻃﺎﺋﻔﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺷﺎذان‪ :‬ذﻫﺐ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﯽ ﺳﺠﺴـﺘﺎن ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﻮا ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﺄﻟﻮا أن ﯾﺤﺪﺛﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﯿﺲ ﻣﻌﯽ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‬‫اﺑﻦ داود و ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﺄﺛﺎروﻧﯽ ﻓﺄﻣﻠﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﻦ ﺣﻔﻈﯽ ﺛﻠﺜﯿﻦ اﻟﻒ ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗـﺪﻣﺖ ﻗﺎل اﻟﺒﻐﺪادﯾﻮن ﻟﻌﺐ ﺑﺄﻫﻞ ﺳﺠﺴـﺘﺎن ﺛﻢ ﻓﯿﺠﻮا ﻓﯿﺠﺎ ]‪ [2‬اﮐﺘﺮوه ﺑﺴﺘﮥ‬‫دﻧﺎﻧﯿﺮ ﻟﯿﮑﺘﺐ ﻟﻬﻢ اﻟﻨﺴﺨﮥ ﻓﮑﺘﺒﺖ و ﺟﯽء ﺑﻬﺎ ﻓﻌﺮﺿﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻔﺎظ ﻓﺨﻄﺄوﻧﯽ ﻓﯽ ﺳﺘﮥ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻨﻬﺎ ﺛﻠﺜﮥ روﯾﺘﻬﺎ ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﻦ اﺑﯽ داود ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺣﺪﺛﺖ ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن ﻣﻦ ﺣﻔﻈﯽ ﺳﺘﮥ و ﺛﻠﺜﯿﻦ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ أﻟﺰﻣﻮﻧﯽ اﻟﻮﻫﻢ ﻓﯽ‬‫ﺳﺒﻌﮥ أﺣﺎدﯾﺚ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ رﺟﻌﺖ وﺟﺪت ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻣﻨﻬﺎ ﺧﻤﺴﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺣﺪﺛﺘﻬﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺑﯽ داود اﻣﺎم اﻫﻞ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﮐﺎن ﻓﯽ ]‪ [1‬ﺗﻨﺼﻞ اﻟﯽ ﻓﻼن ﻣﻦ اﻟﺠﻨﺎﯾﮥ‪ :‬ﺧﺮج و ﺗﺒﺮأ ﻋﻨﺪه ﻣﻨﻬﺎ‬‫]‪ [2‬اﻟﻔﯿﺞ ﻓﺎرﺳﯽ ﻣﻌﺮب‪ :‬اﻟﺬي ﯾﺴﻌﯽ ﻋﻠﯽ رﺟﻠﯿﻪ‪ ،‬او اﻟﺬي ﯾﺴﻌﯽ ﺑﺎﻟﮑﺘﺐ او اﻟﻤﺴﺮع ﻓﯽ ﻣﺸﯿﻪ اﻟﺬي ﯾﺤﻤﻞ اﻻﺧﺒﺎر ﻣﻦ ﺑﻠﺪ اﻟﯽ ﺑﻠﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪207 :‬‬‫وﻗﺘﻪ ﺑﺒﻐﺪاد ﻣﺸﺎﯾﺦ أﺳﻨﺪ ﻣﻨﻪ و ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻐﻮا ﻓﯽ اﻵﻟﮥ و اﻻﺗﻘﺎن ﻣﺎ ﺑﻠﻎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ‪ :‬أﻣﻠﯽ ﻋﻠﯿﻨﺎ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺳـﻨﯿﻦ و ﻣﺎ رأﯾﺖ ﺑﯿـﺪه ﮐﺘﺎﺑﺎ‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ ﻣﺎ ﻋﻤﯽ ﮐﺎن اﺑﻨﻪ اﺑﻮ ﻣﻌﻤﺮ ﯾﻘﻌـﺪ ﺗﺤﺘﻪ ﺑﺪرﺟـﮥ و ﺑﯿـﺪه ﮐﺘﺎب‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 137‬از ‪205‬‬‫ﻓﯿﻘﻮل ﻟﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﮐـﺬا ﻓﯿﻘﻮل ﻣﻦ ﺣﻔﻈﻪ ﺣﺘﯽ ﯾـﺄﺗﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺠﻠﺲ‪ ،‬و ﻟﻘـﺪ ﻗـﺎم اﺑﻮ ﺗﻤـﺎم اﻟﺰﯾﻨﺒﯽ ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻟﻠّﻪ درك ﻣـﺎ رأﯾﺖ ﻣﺜﻠﮏ اﻻ أن‬‫ﯾﮑﻮن اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﺮﺑﯽ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬ﮐﻠﻤـﺎ ﮐﺎن ﯾﺤﻔﻈﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻓﺄﻧﺎ أﺣﻔﻈﻪ‪ ،‬و أﻧﺎ أﻋﺮف اﻟﻄﺐ و اﻟﻨﺠﻮم و ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﻌﺮف‪ ،‬رواﻫﺎ أﺑﻮ ذّر‬‫ﻋ ﻦ ا ﺑ ﻦ ﺷ ﺎ ﻫﯿ ﻦ ‪.‬‬
‫أﺧﺒﺮﻧـﺎ أﺑﻮ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ اﻟﻌﺮاﻗﯽ‪ ،‬اﻧﺎ أﮐﻤﻞ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻻزﻫﺮ‪ ،‬اﻧﺎ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﺒﻨﺎء‪ ،‬اﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ‪ ،‬اﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻮراق ﻣﻦ‬‫أﺻـﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﻟﻠﯿﺚ ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﻤﻘﺒﺮي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ان ﻓﯽ اﻟﺠﻨﮥ ﺷﺠﺮة ﯾﺴﯿﺮ اﻟﺮاﮐﺐ ﻓﯽ ﻇﻠﻬﺎ ﻣﺎﺋﮥ ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ ﻣﺴﻠﻢ و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ ﻋﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ ﻋﻦ اﻟﻠﯿﺚ‪.‬‬‫ﻣﺎت اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ آﺧﺮ ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ ﻋﺸـﺮة و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺻﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ زﻫﺎء ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ أﻟﻒ ﻧﻔﺲ‪ ،‬و ﺻّﻠﻮا ﻋﻠﯿﻪ ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﻣّﺮة‪ ،‬و ﺧّﻠﻒ ﺛﻤﺎﻧﯿﮥ اوﻻد‬‫و ﻣﺎ ذﮐﺮﺗﻪ اﻟّﺎ ﻻﻧّﺰﻫﻪ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان«‬‫)و ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﺷﻌﺚ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺑﯽ داود اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺜﻘﮥ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪.‬‬‫و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﻋـﺪي و ﻗـﺎل‪ :‬ﻟﻮ ﻻـ ﻣـﺎ ﺷـﺮﻃﻨﺎ ﻟﻤـﺎ ذﮐﺮﺗﻪ اﻟﯽ ان ﻗﺎل‪ :‬و ﻫﻮ ﻣﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻄﻠﺐ و ﻋﺎّﻣـﮥ ﻣﺎ ﮐﺘﺐ ﻣﻊ أﺑﯿﻪ ﻣﻘﺒﻮل ﻋﻨـﺪ أﺻـﺤﺎب‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و أّﻣﺎ ﮐﻼم أﺑﯿﻪ ]‪ [1‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ج ‪ 2‬ﻣﻦ ص ‪ 433‬اﻟﯽ ص ‪436‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪208 :‬‬‫ﻓﻤﺎ أدري أي ﺷﯽء ﺗﺒﯿﻦ ﻟﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺪاﻫﺮي‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﮐﺮﮐﺮة‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ‬‫ﺑﻦ اﻟﺠﻨﯿﺪ‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ داود‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫اﺑﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺬاب‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ‪ :‬ﮐﻔﺎﻧﺎ ﻣﺎ ﻗﺎل أﺑﻮه ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﻻﺷـﯿﺐ‪ ،‬ﯾﻘﻮل ﺣﺪﺛﻨﯽ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺑا ﯽ داود‬‫ﮐﺬاب‪.‬‬‫و ﺳـﻤﻌﺖ اﺑـﺎ اﻟﻘـﺎﺳﻢ اﻟﺒﻐﻮي‪ ،‬و ﻗـﺪ ﮐﺘﺐ إﻟﯿﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود رﻗﻌـﮥ ﯾﺴـﺄل ﻋﻦ ﻟﻔـﻆ ﺣـﺪﯾﺚ ﻟﺠـﺪه ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺮأ رﻗﻌﺘﻪ‪ ،‬ﻗﺎل اﻧﺖ و اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻣﻨﺴﻠﺦ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ‪.‬‬‫و ﺳﻤﻌﺖ ﻋﺒﺪان ﯾﻘﻮل ﺳﻤﻌﺖ اﺑﺎ داود اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬و ﻣﻦ اﻟﺒﻼء أن ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻄﻠﺐ اﻟﻘﻀﺎء‪.‬‬‫و ﺳﻤﻌﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻀﺤﺎك ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺎﺻﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﺷﻬﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺪة ﺑﯿﻦ ﯾﺪي اﻟﱠﻠﻪ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﺷﻬﺪ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ‬‫ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺑﯿﻦ ﯾـﺪي اﻟﱠﻠﻪ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬روي اﻟﺰﻫﺮي ﻋﻦ ﻋﺮوة ﻗﺎل‪ :‬ﺣﻔﯿﺖ اﻇﺎﻓﯿﺮ ﻓﻼن ﻣﻦ ﮐﺜﺮة ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﺘﺴـﻠﻖ ﻋﻠﯽ ازواج اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻫﺬا ﻟﻢ ﯾﺴـﻨﺪه أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﯽ اﻟﺰﻫﺮي ﻓﻬﻮ ﻣﻨﻘﻄﻊ‪ ،‬ﺛﻢ ﻻ ﯾﺴـﻤﻊ ﻗﻮل اﻻﻋﺪاء ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ﮐﺎد أن ﯾﻀﺮب ﻋﻨﻖ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻟﮑﻮﻧﻪ ﺣﮑﯽ ﻫﺬا‪ ،‬ﻓﺸﺪ ﻣﺘﻨﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﻔﺺ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬و ﺧﻠﺼﻪ ﻣﻦ اﻣﯿﺮ اﺻـﺒﻬﺎن أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻧﺘﺪب ﻟﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﻌﻠﻮﯾﮥ‬‫ﺧﺼـﻤﺎ و ﻧﺴﺐ اﻟﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻘﺎﻟﮥ‪ ،‬و اﻗﺎم اﻟﺸـﻬﺎدة ﻋﻠﯿﻪ اﺑﻦ ﻣﻨﺪة اﻟﻤﺬﮐﻮر‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس اﻻﺧﺮم‪ ،‬و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺠﺎرود‪،‬‬‫ﻓﺄﻣﺮ أﺑﻮ ﻟﯿﻠﯽ ﺑﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ اﻟﻬﻤـﺪاﻧﯽ و ﺟﺮح اﻟﺸـﻬﻮد‪ ،‬و ﻧﺴﺐ اﺑﻦ ﻣﻨـﺪة اﻟﯽ اﻟﻌﻘﻮق‪ ،‬و ﻧﺴﺐ اﺣﻤـﺪ اﻟﯽ اﻧﻪ ﯾﺄﮐﻞ اﻟﺮﺑﺎ‪ ،‬و ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯽ اﻵﺧﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 138‬از ‪205‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ ﺣﻔﺺ‪ ،‬و ﮐﺎن ذا ﺟﻼﻟﮥ ﻋﻈﯿﻤﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎم و أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺧﺮج ﺑﻪ ﻣﻦ ﻓﮏ اﻻﺳﺪ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﯾﺪﻋﻮ ﻟﻪ ﻃﻮل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪209 :‬‬‫ﺣﯿﺎﺗﻪ و ﯾﺪﻋﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻬﻮد‪.‬‬‫ﺣﮑﺎﻫﺎ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻗﺎل ﻓﺎﺳﺘﺠﯿﺐ ﻟﻪ ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ اﺣﺘﺮق‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﺧﻠﻂ و ﻓﻘﺪ ﻋﻘﻠﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻻزرق‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﻞ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ ﺣﻞ اﻻ ﻣﻦ رﻣﺎﻧﯽ ﺑﺒﻐﺾ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋـﺪي‪ :‬ﮐﺎن ﻓﯽ اﻻﺑﺘـﺪاء ﻧﺴﺐ اﻟﯽ ﺷـﯽء ﻣﻦ اﻟﻨﺼﺐ‪ ،‬ﻓﻨﻔﺎه اﺑﻦ اﻟﻔﺮات ﻣﻦ ﺑﻐـﺪاد‪ ،‬ﻓﺮده ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﻓﺤـﺪث و أﻇﻬﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ‬‫ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺛﻢ ﺗﺤﻨﺒﻞ و ﺻﺎر ﺷﯿﺨﺎ ﻓﯿﻬﻢ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﮐﺎن ﻗﻮي اﻟﻨﻔﺲ‪ ،‬وﻗﻊ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ و ﺑﯿﻦ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻧﺴﺌﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﻓﯿﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ‪ :‬أراد اﻟﻮزﯾﺮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ أن ﯾﺼـﻠﺢ ﺑﯿﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﺑﻦ أﺑﯽ داود و اﺑﻦ ﺻﺎﻋـﺪ‪ ،‬ﻓﺠﻤﻌﻬﻤﺎ و ﺣﻀـﺮ اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﻮ ﻋﻤﺮ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل اﻟﻮزﯾﺮ ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ :‬اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ اﮐﺒﺮ ﻣﻨﮏ ﻓﻠﻮ ﻗﻤﺖ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ اﻓﻌﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬اﻧﺖ ﺷﯿﺦ زﯾﻒ ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬اﻟﺸﯿﺦ اﻟﺰﯾﻒ‬‫اﻟﮑـﺬاب ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﻘـﺎل اﻟﻮزﯾﺮ‪ :‬ﻣﻦ اﻟﮑـﺬاب ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ؟ ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬ﻫـﺬا‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أ ﺗﻈﻦ اﻧﯽ اذل‬‫ﻻﺟﻞ رزق ﯾﺼﻞ اﻟّﯽ ﻋﻠﯽ ﯾﺪك؟ و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ أﺧﺬت ﻣﻦ ﯾﺪك ﺷـﯿﺌﺎ أﺑﺪا‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻣﺎﺋﮥ ﺑﺪﻧﮥ ان أﺧﺬت ﻣﻨﮏ‪ ،‬ﻓﮑﺎن اﻟﻤﻘﺘﺪر ﺑﻌﺪ ﯾﺰن رزﻗﻪ‬‫ﺑﯿﺪه و ﯾﺒﻌﺜﻪ ﻋﻠﯽ ﯾﺪ ﺧﺎدم‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﻄﺎن‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻋﻨﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻓﻘﺎل رﺟﻞ‪ :‬اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﯾﻘﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ .‬ﻓﻘﺎل‬‫اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ :‬ﺗﮑﺒﯿﺮة ﻣﻦ ﺣﺎرس‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗﺪ ﻗﺎم اﺑﻦ أﺑﯽ داود و أﺻﺤﺎﺑﻪ و ﮐﺎﻧﻮا ﺧﻠﻘﺎ ﮐﺜﯿﺮا ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪210 :‬‬‫و ﻧﺴﺒﻮه اﻟﯽ ﺑﺪﻋﮥ اﻟﻠﻔﻆ‪ ،‬ﻓﺼﻨﻒ اﻟﺮﺟﻞ ﻣﻌﺘﻘﺪا ﺣﺴﻨﺎ ﺳﻤﻌﻨﺎه ﯾﻨﺎﺿﻞ ]‪ [1‬ﻋﻨﻪ ﻣﻤﺎ ﻗﯿﻞ ﻓﯿﻪ و ﺗﺄﻟﻢ ﻟﺬﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﮐﺎن أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻟﺤﻔﺎظ‪ ،‬و اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻋﻼم‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪:‬‬‫ﺳﻤﻌﺖ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺨﻼل‪ :‬ﮐﺎن أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻔﻆ ﻣﻦ أﺑﯿﻪ أﺑﯽ داود‪.‬‬‫و روي اﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻧﻪ ﮐﺘﺐ ﻓﯽ ﺷﻬﺮ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻻﺷﺞ ﺛﻼﺛﯿﻦ أﻟﻔﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﻨﻘﺎش و اﻟﻌﻬﺪة ﻋﻠﯿﻪ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود ﯾﻘﻮل‪ :‬ان ﺗﻔﺴﯿﺮه ﻓﯿﻪ ﻣﺎﺋﮥ اﻟﻒ و ﻋﺸﺮون اﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪ 235‬و رﺣﻞ ﺑﻪ أﺑﻮه ﻓﻠﻘﯽ اﻟﮑﺒﺎر‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﻣﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻠﯿﺚ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺘﻪ‪ ،‬و اﻧﻔﺮد ﻋﻦ ﻃﺎﺋﻔﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺷﺎذان‪ ،‬ذﻫﺐ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﯽ ﺳﺠﺴـﺘﺎن ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﻮا ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﺄﻟﻮه أن ﯾﺤﺪﺛﻬﻢ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﯿﺲ ﻣﻌﯽ ﮐﺘﺎب ﻓﻘﺎﻟﻮا‪:‬‬‫أﻧﺖ اﺑﻦ أﺑﯽ داود و ﮐﺘـﺎب ﻗـﺎل‪ :‬ﻓﺎﺛـﺎروﻧﯽ ﻓـﺎﻣﻠﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﻦ ﺣﻔﻈﯽ ﺛﻼـﺛﯿﻦ أﻟﻒ ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻓﻠﻤـﺎ ﻗـﺪﻣﺖ ﻗـﺎل اﻟﺒﻐـﺪادﯾﻮن‪ :‬ﻟﻌﺐ ﺑـﺄﻫﻞ‬‫ﺳﺠﺴﺘﺎن ﺛﻢ ﻓﯿﺠﻮا ﻓﯿﺠﺎ ]‪ [2‬اﮐﺘﺮوه ﺑﺴﺘﮥ دﻧﺎﻧﯿﺮ ﻟﯿﮑﺘﺐ ﻟﻬﻢ اﻟﻨﺴﺨﮥ ﻓﮑﺘﺒﺖ و ﺟﯽء ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻌﺮﺿﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻔﺎظ ﻓﺨﻄﺄوﻧﯽ ﻓﯽ ﺳﺘﮥ اﺣﺎدﯾﺚ‬‫ﻣﻨﻬﺎ ﺛﻠﺜﮥ روﯾﺘﻬﺎ ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﻦ أﺑﯽ داود و ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺣﺪﺛﺖ ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن ﻣﻦ ﺣﻔﻈﯽ ﺑﺴﺘﮥ و ﺛﻼﺛﯿﻦ اﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺰﻣﻮﻧﯽ اﻟﻮﻫﻢ‬‫ﻓﯽ ﺳﺒﻌﮥ اﺣﺎدﯾﺚ ﻓﻠﻤﺎ رﺟﻌﺖ وﺟﺪت ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺧﻤﺴﮥ ﻣﻨﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺣﺪﺛﺘﻬﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺻﺎﻟﺢ اﺑﻦ أﺣﻤﺪ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻣﺎم اﻟﻌﺮاق ﮐﺎن ﻓﯽ وﻗﺘﻪ ﺑﺒﻐﺪاد ﻣﺸﺎﯾﺦ ]‪ [1‬ﯾﻨﺎﺿﻞ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﯾﺪاﻓﻊ‬‫]‪ [2‬اﻟﻔﯿﺞ‪ :‬ﻣﻌﺮب ﭘﯿﮏ‪ :‬اﻟﺬي ﯾﺤﻤﻞ اﻻﺧﺒﺎر ﻣﻦ ﺑﻠﺪ اﻟﯽ ﺑﻠﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪211 :‬‬‫أﺳﻨﺪ ﻣﻨﻪ و ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻐﻮا ﻓﯽ اﻻﺻﺎﺑﮥ و اﻻﺗﻘﺎن ﻣﺎ ﺑﻠﻎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 139‬از ‪205‬‬‫و ﻗـﺎل اﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ‪ :‬أﻣﻠﯽ ﻋﻠﯿﻨﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺳـﻨﯿﻦ و ﻣﺎ رأﯾﺖ ﺑﯿـﺪه ﮐﺘﺎﺑﺎ‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ ﻣﺎ ﻋﻤﯽ ﮐﺎن اﺑﻨﻪ أﺑﻮ ﯾﻌﻤﺮ ﯾﻘﻌـﺪ ﺗﺤﺘﻪ ﺑﺪرﺟـﮥ و ﺑﯿـﺪه ﮐﺘﺎب‬‫ﻓﯿﻘﻮل‪ :‬ﺣـﺪﯾﺚ ﮐـﺬا ﻓﯿﻘﻮل ﻣﻦ ﺣﻔﻈﻪ ﺣﺘﯽ ﯾـﺄﺗﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺠﻠﺲ‪ ،‬و ﻟﻘـﺪ ﻗـﺎم أﺑﻮ ﺗﻤـﺎم اﻟﺰﯾﻨﺒﯽ ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻟّﻠﻪ درك ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﺜﻠﮏ اﻻ ان‬‫ﯾﮑﻮن اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﺮﺑﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬ﮐﻠﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﺤﻔﻆ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻓﺄﻧﺎ أﺣﻔﻈﻪ‪ ،‬و أﻧﺎ اﻋﺮف اﻟﻄﺐ و اﻟﻨﺠﻮم و ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﻌﺮﻓﻬﻤﺎ‪.‬‬‫رواﻫﺎ أﺑﻮ ذر ﻋﻦ اﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ‪.‬‬‫أﺧﺒﺮﻧـﺎ اﺑﻮ اﻟﻤﻌـﺎﻟﯽ اﻟﻌﺮاﻗﯽ‪ ،‬اﻧﺎ أﮐﻤﻞ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻻزﻫﺮ‪ ،‬اﻧﺎ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﺒﻨﺎء‪ ،‬اﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ‪ ،‬اﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻮراق ﻣﻦ‬‫اﺻﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﻟﻠﯿﺚ ﻋﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﻤﻘﺮي‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ان ﻓﯽ اﻟﺠﻨﮥ ﺷﺠﺮة ﯾﺴﯿﺮ اﻟﺮاﮐﺐ ﻓﯽ ﻇﻠﻬﺎ ﻣﺎﺋﮥ ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ ﻣﺴﻠﻢ و اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ ﻋﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻠﯿﺚ‪.‬‬‫ﻣﺎت اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ آﺧﺮ ﺳـﻨﮥ ‪ 316‬و ﺻـﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ زﻫـﺎء ﺛﻼﺛﻤﺎﺋـﮥ اﻟﻒ ﻧﻔﺲ‪ ،‬و ﺻـﻠﻮا ﻋﻠﯿﻪ ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﻣﺮة‪ ،‬و ﺧﻠﻒ ﺛﻤﺎﻧﯿـﮥ أوﻻد‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ذﮐﺮﺗﻪ‬‫ﻻﻧﺰﻫﻪ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺨﻠﯿﻠﯽ‪ :‬ﺣﺎﻓﻆ اﻣﺎم وﻗﺘﻪ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺘﻔﻖ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬اﺣﺘﺞ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺻﻨﻒ اﻟﺼﺤﯿﺢ‪:‬‬‫اﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﻤﺰة اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻘﺎل اﺋﻤﮥ ﺛﻼﺛﮥ ﻓﯽ زﻣﻦ واﺣﺪ‪:‬‬‫اﺑﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬و اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻧﺘﻬﯽ‪[1] .‬‬‫)و از ﻟﻄﺎﺋﻒ اﻣﻮر اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ ﮔﻮ در اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء ﺑﺮاي ﺗﺒﺮﺋﻪ و ﺗﻨﺰﯾﻪ و ﺣﻤﺎﯾﺖ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺗﺸﻤﯿﺮ ذﯾﻞ آﻏﺎز‬‫ﻧﻬﺎده‪ ،‬و داد ]‪ [1‬ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان ج ‪ 3‬ص ‪ 293‬اﻟﯽ ص ‪297‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪212 :‬‬‫اﺧﺘﺮاع ﻣﻬﻤﻼـت داده‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺑﻌـﺪ از آن در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »ﺳـﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« در اواﺧﺮ ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺑﻌـﺪ ﻧﻘﻞ ﺑﻌﺾ ﻫﻔﻮاﺗﺶ دﺳﺖ از‬‫ﺗﺄﯾﯿﺪ و ﺗﺼﻮﯾﺐ و ﺣﻤﺎﯾﺖ او ﺑﺮداﺷﺘﻪ‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎر اﻋﺘﺮاف ﺑﺸﻨﺎﻋﺖ ﺧﺮاﻓﺖ او ﺳﺎﺧﺘﻪ‬‫ﺧﺮاﻓﺎت اﺑﻦ أﺑﯽ داود در »ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ«‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ از ﺗﻌﺼﺒﺎت ﻓﺎﺣﺸﻪ و اﻏﺮاﻗﺎت ﺷﻨﯿﻌﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬ﮐﻪ دﻻﻟﺖ ﺻﺮﯾﺤﻪ دارد‪ ،‬ﺑﺮ ﮐﺜﺮت ﻣﺠﺎزﻓﺖ و ﻋﺪوان‪ ،‬و ﻓﻘﺪان‬‫ﺗﺜﺒﺖ و ﻋـﺪم ﻣﺮاﻋﺎت دأب اﺳـﻼم و اﯾﻤﺎن‪ ،‬و اﻧﺤﺮاف او از ﺟﺎده ﺳﻮﯾﻪ اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﻮﯾﻪ‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ او از ﻣﻘﺎم ﻧﻘﺪ و ﺗﺤﻘﯿﻖ اﺣﺎدﯾﺚ‬‫ﻧﺒﻮﯾﻪ‪ ،‬آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺠﻮاب ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺪاﻫﺮي ﮐﻪ ﺳﺆال از ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ ﮐﺮده ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ اﮔﺮ ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺎﺷﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ ﭘﺲ ﻧﺒﻮت‬‫ﻧﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺎﻃـﻞ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ راوي ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ ﺣﮑـﺎﯾﺖ ﮐﺮده از ﺣﺎﺟﺐ ﻧﺒﯽ ﺧﯿﺎﻧﺖ را‪ ،‬و ﺣﺎﺟﺐ ﻧﺒﯽ ﺧﺎﺋﻦ‬‫ﻧﻤﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺷﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻈﺎﻋﺖ اﯾﻦ ﺗﻬﺠﺲ و ﺗﻬﻮر‪ ،‬و ﮐﻤﺎل ﺳﻤﺎﺟﺖ اﯾﻦ ﺗﻘﻮل و ﺗﮑﺒﺮ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ اﯾﻦ ﺧﺮاﻓﺖ اﻓﺎده ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ردﯾﻪ و ﮐﻼم ﻧﺤﺲ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺪاﻫﺮي ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ اﺑﻦ اﺑﯽ داود ﻋﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻄﯿﺮ ﻓﻘﺎل‪ :‬ان ﺻﺢ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻄﯿﺮ ﻓﻨﺒﻮة‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﺣﮑﯽ ﻋﻦ ﺣﺎﺟﺐ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺧﯿﺎﻧﮥ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻧﺴﺎ‪ ،‬و ﺣﺎﺟﺐ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ ﻻ ﯾﮑﻮن ﺧﺎﺋﻨﺎ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ ﻫـﺬه ﻋﺒـﺎرة ردﯾـﮥ و ﮐﻼـم ﻧﺤﺲ‪ ،‬ﺑـﻞ ﻧﺒﻮة ﻣﺤﻤـﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺣﻖ ﻗﻄﻌﯽ ان ﺻـﺢ ﺧﺒﺮ اﻟﻄﯿﺮ و ان ﻟﻢ ﯾﺼـﺢ‪ ،‬و ﻣـﺎ وﺟﻪ‬‫اﻻرﺗﺒﺎط‪ ،‬ﻫﺬا اﻧﺲ ﻗﺪ ﺧﺪم اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺒﻞ ان ﯾﺤﺘﻠﻢ‪ ،‬و ﻗﺒﻞ ﺟﺮﯾﺎن اﻟﻘﻠﻢ‪ ،‬ﻓﯿﺠﻮز ان ﯾﮑﻮن ﻗﺼﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪213 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 140‬از ‪205‬‬‫اﻟﻄـﺎﺋﺮ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﻤـﺪة‪ ،‬ﻓﺮﺿـﻨﺎ اﻧﻪ ﮐﺎن ﻣﺤﺘﻠﻤﺎ ﻣﺎ ﻫﻮ ﺑﻤﻌﺼﻮم ﻣﻦ اﻟﺨﯿﺎﻧـﮥ‪ ،‬ﺑﻞ ﻓﻌﻞ ﻫـﺬه اﻟﺨﯿﺎﻧـﮥ اﻟﺨﻔﯿﻔـﮥ ﻣﺘﺄوﻻ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﻪ ﺣﺒﺲ ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻦ‬‫اﻟـﺪﺧﻮل ﮐﻤـﺎ ﻗﯿـﻞ ﻓﮑـﺎن ﻣـﺎ ذا و اﻟـﺪﻋﻮة اﻟﻨﺒﻮﯾـﮥ ﻗـﺪ ﻧﻔـﺬت و اﺳـﺘﺠﯿﺒﺖ‪ ،‬ﻓﻠﻮ ﺣﺒﺴﻪ أورده ﻣﺮات ﻣﺎ ﺑﻘﯽ ﯾﺘﺼﻮر ان ﯾـﺪﺧﻞ و ﯾﺄﮐﻞ ﻣﻊ‬‫اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ ﺳﻮاه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﻻـ ان ﯾﮑﻮن اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺼـﺪ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬اﺋﺘﻨﯽ ﺑـﺎﺣﺐ ﺧﻠﻘﮏ إﻟﯿﮏ ﯾﺄﮐﻞ ﻣﻌﯽ ﻋـﺪدا ﻣﻦ اﻟﺨﯿﺎر‪،‬‬‫ﯾﺼـﺪق ﻋﻠﯽ ﻣﺠﻤﻮﻋﻬﻢ اﻧﻬﻢ اﺣﺐ اﻟﻨـﺎس اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻤـﺎ ﯾﺼـﺢ ﻗﻮﻟﻨـﺎ أﺣﺐ اﻟﺨﻠﻖ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺼﺎﻟﺤﻮن‪ ،‬ﻓﯿﻘﺎل‪ :‬ﻓﻤﻦ اﺣﺒﻬﻢ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻨﻘﻮل‪:‬‬‫اﻟﺼـﺪﯾﻘﻮن و اﻻﻧﺒﯿـﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻘـﺎل ﻓﻤﻦ اﺣﺐ اﻻﻧﺒﯿﺎء ﮐﻠﻬﻢ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﻨﻘﻮل ﻣﺤﻤـﺪ و اﺑﺮاﻫﯿﻢ و ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬و اﻟﺨﻄﺐ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﯾﺴـﯿﺮ‪ ،‬و اﺑﻮ‬‫ﻟﺒﺎﺑﮥ ﻣﻊ ﺟﻼﻟﺘﻪ ﺑﺪت ﻣﻨﻪ ﺧﯿﺎﻧﮥ‪ ،‬ﺣﯿﺚ اﺷﺎر ﻟﺒﻨﯽ ﻗﺮﯾﻈﮥ اﻟﯽ ﺧﯿﺎﻧﮥ‪ ،‬و ﺗﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﺣﺎﻃﺐ ﺑﺪت ﻣﻨﻪ ﺧﯿﺎﻧﮥ ﻓﮑﺎﺗﺐ ﻗﺮﯾﺸﺎ ﺑﺎﻣﺮ ﯾﺨﻔﯽ ﺑﻪ‬‫ﻧﺒﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ ﻏﺰوﻫﻢ‪ ،‬و ﻏﻔﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﺤﺎﻃﺐ ﻣﻊ ﻋﻈﻢ ﻓﻌﻠﻪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻄﯿﺮ ﻋﻠﯽ ﺿﻌﻔﻪ ﻓﻠﻪ ﻃﺮق ﺟﻤﮥ و‬‫ﻗـﺪ اﻓﺮدﺗﻬﺎ ﻓﯽ ﺟﺰء و ﻟﻢ ﯾﺜﺒﺖ‪ ،‬و ﻻ اﻧﺎ ﺑﺎﻟﻤﻌﺘﻘـﺪ ﺑﻄﻼﻧﻪ‪ ،‬و ﻗـﺪ اﺧﻄﺄ اﺑﻦ اﺑﯽ داود ﻓﯽ ﻋﺒﺎرﺗﻪ و ﻗﻮﻟﻪ و ﻟﻪ ﻋﻠﯽ ﺧﻄﺎﺋﻪ اﺟﺮ واﺣـﺪ و ﻟﯿﺲ‬‫ﻣﻦ ﺷﺮط اﻟﺜﻘﮥ ان ﻻ ﯾﺨﻄﺊ و ﻻ ﯾﻐﻠﻂ و ﻻ ﯾﺴﻬﻮ‪ ،‬و اﻟﺮﺟﻞ ﻓﻤﻦ ﮐﺒﺎر ﻋﻠﻤﺎء اﻻﺳﻼم و ﻣﻦ اوﺛﻖ اﻟﺤﻔﺎظ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻨﻪ ﻋﺒﺪ اﻻﻋﻠﯽ‪ :‬ﺗﻮﻓﯽ اﺑﯽ و ﻟﻪ ﺳﺖ و ﺛﻤﺎﻧﻮن ﺳﻨﮥ و اﺷﻬﺮ‪[1] .‬‬‫)و از اﻓﺎدات دﮔﺮ اﺋﻤﻪ ﮐﺒﺎر ﺣﻀـﺮات ﺳـﻨﯿﻪ ﻫﻢ ﺑﻮﺿﻮح ﻣﯽﭘﯿﻮﻧـﺪد‪ ،‬ﮐﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺎذﺑﺎن و ﻣﻔﺘﺮﯾﺎن ﺑﺮ ﺳـﺮور اﻧﺲ و ﺟﺎن‬‫)ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻف اﻟﺘﺤﯿﺎت ﻣﻦ اﻟﺮب اﻟﻤﻨﺎن( ﺑﻮده )و آﯾﮥ داﻫﯿﮥ اﻃﻢ ﻣﻦ ذﻟﮏ(‪.‬‬‫ﺗﻔﺼﯿﻠﺶ آﻧﮑﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺣﺪﯾﺚ ]‪ [1‬ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء ج ‪ 7‬ص ‪620‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪214 :‬‬‫ﻣﻮﺿـﻮع را ﮐـﻪ در ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﺳـﻮر ﻣﺮوي اﺳـﺖ در ﮐﺘـﺎب »ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﻗﺮآن« ﺗﻔﺮﯾـﻖ ﮐﺮده‪ ،‬و در اول ﻫﺮ ﺳـﻮره ﻓﻀـﯿﻠﺖ آن از اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﻣﻮﺿﻮع و ﻣﮑـﺬوب آورده‪ ،‬ﺑـﺎ وﺻـﻔﯽ ﮐﻪ ﻣﯽداﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ دروغ و ﺑﻬﺘـﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﻋﺎدت ﺟﻤﻬﻮر ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻨﻔﯿﻖ‬‫اﺣﺎدﯾﺚ ﺧﻮد ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬اﮔﺮ ﭼﻪ ﺑﻪ اﮐﺎذﯾﺐ و اﺑﺎﻃﯿﻞ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻗﺒﯿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﮐﻨﺪ از ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ او داﻧﺴﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ آن ﮐﺬب اﺳﺖ ﭘﺲ او ﯾﮑﯽ از ﮐﺎذﺑﯿﻦ اﺳﺖ(‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻓﯽ ﮐﺘـﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮه اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻄﻮﯾـﻞ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺳﻮر اﻟﻘﺮآن‪ :‬و اﻧﻤﺎ ﻋﺠﺒﺖ ﻣﻦ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺑا ﯽ داود‬‫ﮐﯿﻒ ﻓﺮﻗﻪ )ﯾﻌﻨﯽ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ( ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟـﺬي ﺻـﻨﻔﻪ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻘﺮآن و ﻫﻮ ﯾﻌﻠﻢ اﻧﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺤﺎل‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﺷـﺮه ﺑـﺬﻟﮏ ﺟﻤﻬﻮر‬‫اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎن ﻣﻦ ﻋﺎدﺗﻬﻢ ﺗﻨﻔﯿﻖ ﺣﺪﯾﺜﻬﻢ و ﻟﻮ ﺑﺎﻟﺒﻮاﻃﯿﻞ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻗﺒﯿﺢ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻗﺪ ﺻﺢ‬‫ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﺣﺪث ﻋﻨﯽ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﯾﺮي اﻧﻪ ﮐﺬب ﻓﻬﻮ اﺣﺪ اﻟﮑﺎذﺑﯿﻦ اﻧﺘﻬﯽ‪[1] .‬‬‫)و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻫﻢ در »ﻵﻟﯽ ﻣﺼـﻨﻮﻋﻪ« ﺣﺎﺻﻞ ﻋﺒﺎرت اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي وارد ﮐﺮده ﻟﯿﮑﻦ از ﻏﺎﯾﺖ اﺳـﺘﺤﯿﺎ و ﻗﺼﺪ‬‫ﺣﻔـﻆ ﻧـﺎﻣﻮس اﺋﻤﻪ ﺧﻮﯾﺶ‪ ،‬ﻋﺒـﺎرت اﺧﯿﺮ را ﺳﺎﻗـﻂ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮐﻪ آن ﻣﺼـﺮح اﺳﺖ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺟﻤﻬﻮر ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺑﻠﯿﻪ ﮔﺮﻓﺘﺎرﻧـﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬‫ﺗﻨﻔﯿﻖ اﺣﺎدﯾﺚ ﺧﻮد ﺑﺄﺑﺎﻃﯿﻞ و اﮐﺎذﯾﺐ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻓﻌﻞ اﯾﺸﺎن ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻗﺒﯿـﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ دﺧﻮل اﯾﺸﺎن در زﻣﺮه ارﺑﺎب ﮐﺬب و‬‫اﻓﺘﺮاء اﺳﺖ‪) ،‬ﮐﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﻨﻄﻮق اﻟﺤﺪﯾﺚ( ﻋﺒﺎرت ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻵﻟﯽ ﻣﺼﻨﻮﻋﻪ« ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ اﺳﺖ(‪.‬‬‫و اﻧﻤﺎ ﻋﺠﺒﺖ ﻣﻦ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود ﮐﯿﻒ أورده ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﺬي ﺻـﻨﻔﻪ ﻓﯽ ]‪ [1‬اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت ﻻﺑﯽ اﻟﻔﺮج اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ج ‪ 1‬ص ‪240‬‬‫ط اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻤﻨﻮرة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪215 :‬‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻘﺮآن و ﻫﻮ ﯾﻌﻠﻢ اﻧﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺤﺎل ﻣﺼﻨﻮع ﺑﻼ ﺷﮏ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ اﻧﻤﺎ ﺣﻤﻠﻪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ اﻟﺸﺮه اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫و ﮔﻮ ﺳـﯿﻮﻃﯽ آﺧﺮ ﻋﺒﺎرت اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي را‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺗﻔﻀـﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿـﺢ ﺷﺎن ﺟﻤﻬﻮر ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻨﻄﻮي اﺳﺖ ﺑﺮ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﻪ‬‫اﯾﻨﮑﻪ رواﯾﺖ ﻧﻤﻮدن اﯾﺸـﺎن ﻣﻮﺿﻮﻋـﺎت را ﻣﻮﺟﺐ دﺧﻮل اﯾﺸﺎن در زﻣﺮه ﻣﻔﺘﺮﯾﺎن اﺳﺖ ﺣـﺬف ﮐﺮده‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﻫﺮ ﻗـﺪر ﮐﻪ آورده آن ﻫﻢ‬‫در ﻗـﺪح و ﺟﺮح اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﮐـﺎﻓﯽ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ از آن اﯾﻦ ﻗـﺪر ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﺑﺎ وﺻﻒ ﻋﻠﻢ ﺑﻮﺿﻊ و اﺧﺘﻼق اﯾﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 141‬از ‪205‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ رواﯾﺖ آن ﮐﺮده‪ ،‬و در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد آن را ﻣﺘﻔﺮق ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﺷـﻨﺎﻋﺖ اﯾﻦ ﻓﻌﻞ ﺑﺮ ادﻧﯽ ﻣﺘﺘﺒﻌﯽ ﻣﺴـﺘﻮر ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اﺣﺘﯿﺎج ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ اﺑﻦ‬‫اﻟﺠﻮزي و اﺧﻔـﺎي ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬در ﺑﺴـﯿﺎري از اﺣـﺎدﯾﺚ ﻣـﺬﻣﺖ و ﺷـﻨﺎﻋﺖ رواﯾﺖ اﮐـﺬوﺑﺎت وارد ﮔﺮدﯾـﺪه‪ ،‬و ﻋﻠﻤـﺎء ﺑﺂن ﺗﺼـﺮﯾﺢ‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ‪:‬‬‫ﻣﺴﻠﻢ در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و دﻟﺖ اﻟﺴﻨﮥ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﯽ رواﯾﮥ اﻟﻤﻨﮑﺮ ﻣﻦ اﻻﺧﺒﺎر ﮐﻨﺤﻮ دﻻﻟﮥ اﻟﻘﺮآن ﻋﻠﯽ ﻧﻔﯽ ﺧﺒﺮ اﻟﻔﺎﺳﻖ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻻﺛﺮ اﻟﻤﺸﻬﻮر‬‫ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﺣﺪث ﻋﻨﯽ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﯾﺮي اﻧﻪ ﮐﺬب ﻓﻬﻮ اﺣﺪ اﻟﮑﺎذﺑﯿﻦ‪[2] .‬‬‫و أﯾﻀﺎ‬‫ﻓﯿﻪ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻗﺎل ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﮐﻔﯽ ﺑﺎﻟﻤﺮء ﮐﺬﺑﺎ ان ﯾﺤﺪث ﺑﮑﻞ ﻣﺎ ﺳﻤﻊ‪ [3] .‬اﻧﺘﻬﯽ‪ [1] .‬اﻟﻶﻟﯽ اﻟﻤﺼﻨﻮﻋﮥ‬‫ﻓﯽ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﮥ ج ‪ 1‬ص ‪ 228‬ط دار اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ‪ -‬ﺑﯿﺮوت‬‫]‪ [2‬ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ج ‪ 1‬ص ‪ 7‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫]‪ [3‬ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ج ‪ 1‬ص ‪ 8‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪216 :‬‬‫)و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺷﺮف ﻧﻮوي در »ﻣﻨﻬﺎج ﺷﺮح ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج« در ﺑﯿﺎن ﻓﻮاﺋﺪ‬‫)ﻣﻦ ﮐﺬب ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻌﻤﺪا ﻓﻠﯿﺘﺒّﻮأ ﻣﻘﻌﺪه ﻣﻦ اﻟﻨﺎر(‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ( ‪:‬‬
‫ﻓﯿﻪ ﺗﺤﺮﯾﻢ رواﯾـﮥ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻤﻮﺿﻮع ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻋﺮف ﮐﻮﻧﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎ أو ﻏﻠﺐ ﻋﻠﯽ ﻇﻨﻪ وﺿـﻌﻪ‪ ،‬ﻓﻤﻦ روي ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻋﻠﻢ أو ﻇﻦ وﺿـﻌﻪ و ﻟﻢ‬‫ﯾﺒﯿﻦ ﺣﺎل رواﯾـﮥ أو وﺿـﻌﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻮ داﺧﻞ ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﻮﻋﯿـﺪ‪ ،‬ﻣﻨـﺪرج ﻓﯽ ﺟﻤﻠﮥ اﻟﮑﺎذﺑﯿﻦ ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ .‬و ﯾﺪل ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﯾﻀﺎ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺴﺎﺑﻖ‪ :‬ﻣﻦ ﺣﺪث ﻋﻨﯽ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﯾﺮي اﻧﻪ ﮐﺬب ﻓﻬﻮ أﺣﺪ اﻟﮑﺎذﺑﯿﻦ ]‪.. [1‬‬‫»ﺟﻮاب ﻧﺴﺒﮥ ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ اﻟﯽ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺮازي«‬‫اﺷﺎره‬‫أﻣﺎ ﻋﺰو ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ اﻟﯽ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬ﻓﺎن ﺛﺒﺖ ذﻟﮏ ﺑﺪﻟﯿﻞ ﺣﺎﺗﻢ و ﺑﺮﻫﺎن ﺟﺎزم‪ ،‬ﻓﻬﻮ دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ أن أﺑﺎ ﺣﺎﺗﻢ ﻓﯽ ﺟﻨﺐ اﻟﱠﻠﻪ آﺛﻢ‪ ،‬و‬‫ﻫﻮ ﻻﺻـﻞ اﻟﺤﻖ ﺧﺎرم ]‪ ،[2‬و ﻻـس اﻟﻮرع ﺟـﺎزم ]‪ ،[3‬و ﻟﺤﺒـﻞ اﻟﺘﻘﯽ ﺟـﺎذم ]‪ ،[4‬و ﻵﺛـﺎر اﻟﻨﻘـﺪ و اﻻﻧﺼﺎف راﺳﻢ ]‪ ،[5‬و ﻓﯽ ﻓﯿـﺎﻓﯽ ]‪[6‬‬‫اﻟﻌﺼﺒﯿﮥ و اﻟﻌﻀﯿﻬﮥ ]‪ [7‬ﻫﺎﺋﻢ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻏﯿﺎﻫﺐ ]‪ [8‬اﻟﻌﻨﺎد و اﻟﻠﺠﺎج ﻧﺎﺋﻢ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻻﻧﮑﺎر و اﻟﺒﻐﺾ داﺋﻢ‪ ،‬و ﻻﺷﺎﻋـﮥ اﻟﮑﺬب و اﻟﺒﻬﺖ راﺋﻢ ]‪.[9‬‬‫]‪ [1‬ﺷﺮح ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ﻟﻠﻨﻮوي ج ‪ 1‬ص ‪8‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺨﺎرم‪ :‬ﻟا ﻘﺎﻃﻊ‪ -‬اﻟﻤﻬﻠﮏ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺠﺎزم‪ :‬ﻟا ﻘﺎﻃﻊ‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺠﺎذم‪ :‬ﻟا ﻘﺎﻃﻊ ﺑﺎﻟﺴﺮﻋﮥ‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺮاﺳﻢ‪ :‬اﻟﻤﻌﻔﯽ و اﻟﻤﺎﺣﯽ‪.‬‬‫]‪ [6‬اﻟﻔﯿﺎﻓﯽ‪ :‬ﺟﻤﻊ اﻟﻔﯿﻔﺎء و ﻫﯽ اﻟﻤﻔﺎزة اﻟﺘﯽ ﻻ ﻣﺎء ﻓﯿﻬﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 142‬از ‪205‬‬‫]‪ [7‬اﻟﻌﻀﯿﻬﮥ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻌﯿﻦ‪ :‬اﻟﺒﻬﺘﺎن و ﮐﻼم ﻗﺒﯿﺢ‪.‬‬‫]‪ [8‬اﻟﻐﯿﺎﻫﺐ‪ :‬ﺟﻤﻊ اﻟﻐﯿﻬﺐ أي اﻟﻈﻠﻤﮥ‪.‬‬‫]‪ [9‬اﻟﺮاﺋﻢ‪ :‬اﻟﻤﺮﯾﺪ و اﻟﻘﺎﺻﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪217 :‬‬‫)و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ اﻓﺮاط‪ ،‬و ﺗﻌﻨﺖ‪ ،‬و ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ‪ ،‬و ﺗﺸﺪد‪ ،‬و ﺗﻌﻤﻖ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬در ﺟﺮح و ﻗﺪح رﺟﺎل ﻣﻌﺮوف و ﻣﺸﻬﻮر‪ ،‬و ﻣﺴﻠّﻢ اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ‬‫و اﺟّﻠﻪ ﺻﺪور اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ ﮐﻪ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﻪ ]‪ [1‬در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻗﺎﯾﻤﺎز اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﻘﺮئ اﻟﻤﺆرخ ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺘﺮﮐﻤﺎﻧﯽ اﻟﻔﺎرﻗﯽ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ‬‫اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺬﻫﺒﯽ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺚ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﺑﺘﻘﺪﯾﻢ اﻟﺴـﯿﻦ و ﺳـﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و أﺟﺎز ﻟﻪ ﻃﺎﺋﻔﮥ‪ ،‬و ﻃﻠﺐ و ﻟﻪ ﺛﻤﺎن ﻋﺸـﺮة ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﺑﺒﻼد ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻦ‬‫ﺧﻼﺋﻖ ﯾﺰﯾـﺪون ﻋﻠﯽ أﻟﻒ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و أﺧـﺬ اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻦ اﻟﻤﺸﺎﯾـﺦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺰﻣﻠﮑﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻔﺰاري‪ ،‬و ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻗﺎﺿـﯽ‬‫ﺷﻬﺒـﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﻗﺮأ اﻟﻘﺮاءات و أﺗﻘﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﺷﺎرك ﻓﯽ ﺑﻘﯿـﮥ اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬و أﻗﺒﻞ ﻋﻠﯽ ﺻـﻨﺎﻋﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﺄﺗﻘﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﺗﺨﺮج ﺑﻪ ﺣﻔﺎظ اﻟﻌﺼـﺮ‪[1] ،‬‬‫ﺣﺎﺟﯽ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﺎﺗﺐ اﻟﭽﻠﺒﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« در ذﮐﺮ ﻣﺼﻨﻔﯿﻦ »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺷـﻬﺒﮥ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻻﺳﺪي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 851‬اوﻟﻪ‪ :‬اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﺬي رﻓﻊ ﻗﺪر اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬و ﺟﻌﻠﻬﻢ‬‫ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟﻨﺠﻮم ﻣﻦ اﻟﺴﻤﺎء اﻟﺦ‪.‬‬‫و ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﺷﺎع اﺳﻤﻪ و اﺣﺘﺎج اﻟﻄﺎﻟﺐ اﻟﯽ ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬و رﺗﺐ ﻋﻠﯽ ﺗﺴﻌﮥ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻃﺒﻘﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻣﺠﯿﺮ اﻟـﺪﯾﻦ در ﮐﺘﺎب »اﻻﻧﺲ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﺑﺘﺎرﯾـﺦ اﻟﻘﺪس و اﻟﺨﻠﯿﻞ« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻧﺼـﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟﻤﯿﻞ ﺑﻄﺒﻘﺎت‬‫ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻦ ﺷﻬﺒﮥ ﺗﻤﺴﮏ ﻧﻤﻮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺷـﻬﺒﮥ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻓﯽ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ« اﻟﺦ و ﻫﻮ اول ﻣﻦ درس ﺑﺎﻟﻤﺪرﺳﮥ اﻟﺼـﻼﺣﯿﮥ ﺑﺎﻟﻘﺪس‬‫اﻟﺸﺮﯾﻒ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪218 :‬‬‫و ﺻـﻨﻒ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﮑﺜﯿﺮة اﻟﻤﺸـﻬﻮرة‪ ،‬ﻣﻊ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺘﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﻮرع‪ ،‬و اﻟﺰﻫﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﺷﺮ ﻣﺸﯿﺨﮥ أم اﻟﺼﺎﻟﺢ و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و أراد أن ﯾﻠﯽ ﺑﻌﺪ ﻣﻮت‬‫اﻟﻤﺰي دار اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻻﺷﺮﻓﯿﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﻤﮑﻦ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻟﻔﻘﺪ ﺷﺮط اﻟﻮاﻗﻒ ﻓﯽ اﻋﺘﻘﺎد اﻟﺸﯿﺦ ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴـﺒﮑﯽ‪ :‬ﻣﺤﺪث اﻟﻌﺼـﺮ‪ ،‬و ﺧﺎﺗﻢ اﻟﺤﻔﺎظ‪ ،‬اﻟﻘﺎﺋﻢ ﺑﺄﻋﺒﺎء ﻫﺬه اﻟﺼـﻨﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﺣﺎﻣﻞ راﯾﮥ أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬اﻣﺎم أﻫﻞ ﻋﺼﺮه ﺣﻔﻈﺎ و‬‫اﺗﻘﺎﻧـﺎ‪ ،‬و ﻓﺮد اﻟـﺪﻫﺮ اﻟـﺬي ﯾـﺬﻋﻦ ﻟﻪ أﻫـﻞ ﻋﺼـﺮه‪ ،‬و ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬ﻻـ ﻧﻨﮑﺮ اﻧـﮏ أﺣﻔﻈﻨـﺎ و أﺗﻘﺎﻧـﺎ و ﺷـﯿﺨﻨﺎ و اﺳـﺘﺎذﻧﺎ و ﻣﺨّﺮﺟﻨﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺨﺼﻮص ﺳـﯿﺪي و ﻣﻌﺘﻤﺪي‪ ،‬و ﻟﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ اﻟﺠﻤﯿﻞ ﻣﺎ أﺟﻤﻞ وﺟﻬﯽ و ﻣﻼ ﯾﺪي‪ ،‬ﺟﺰاه اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﯽ أﻓﻀﻞ اﻟﺠﺰاء‪ ،‬و ﺟﻌﻞ ﺣﻈﻪ ﻣﻦ ﻏﺮﻓﺎت‬‫اﻟﺠﻨﺎن ﻣﻮﻓﺮ ﻟا ﺠﺰاء‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ذي اﻟﻘﻌﺪة ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ‪ 748‬و دﻓﻦ ﺑﺒﺎب اﻟﺼﻐﯿﺮ ]‪[1‬‬‫اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ رازي ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« در ﻗﺪح رﺟﺎل ﻣﻔﺮط اﺳﺖ‬‫)در ﮐﺘﺎب ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫إذا وﺛﻖ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ رﺟﻼ ﻓﺘﻤﺴﮏ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬ﻓﺎﻧﻪ ﻻ ﯾﻮﺛﻖ اﻻ رﺟﻼ ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺤﺪﯾﺚ و إذا ﻟّﯿﻦ رﺟﻼ أو ﻗﺎل ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻻ ﯾﺤﺘﺞ ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﺘﻮﻗﻒ ﺣﺘﯽ ﺗﺮي‬‫ﻣـﺎ ﻗـﺎل ﻏﯿﺮه ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻓـﺎن وﺛﻘﻪ أﺣـﺪ ﻓﻼـ ﺗﺒﻦ ﻋﻠﯽ ﺗﺠﺮﯾـﺢ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻣﺘﻌﻨﺖ ﻓﯽ اﻟﺮﺟﺎل‪ ،‬ﻗـﺪ ﻗﺎل ﻓﯽ ﻃﺎﺋﻔـﮥ ﻣﻦ رﺟﺎل اﻟﺼـﺤﯿﺢ‪ :‬ﻟﯿﺲ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 143‬از ‪205‬‬‫ﺑﺤﺠﮥ‪ ،‬ﻟﯿﺲ ﺑﻘﻮي‪ ،‬أو ﻧﺤﻮ ذﻟﮏ ]‪.[2‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻠﯿﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﻀـﻌﯿﻒ‪ ،‬و ﻗـﺪح‪ ،‬و ﺟﺮح اﺑﻮ ﺣـﺎﺗﻢ ﻗﺎﺑـﻞ اﻋﺘﺒـﺎر و اﻋﺘﻤﺎد‪ ،‬و ﻻﺋﻖ رﮐﻮن و اﺳـﺘﻨﺎد ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﺣﻀـﺮت او ﻣﺘﻌﻨﺖ ﻓﯽ اﻟﺮﺟـﺎل‪ ،‬و ﻣﻔﺮط و ﻣﺒـﺎﻟﻎ در ﻗـﺪح ارﺑﺎب ﮐﻤﺎل اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻟﺴﺎن ﻃﻌﻦ در ﻃﺎﺋﻔﻪ از رﺟﺎل ﺻـﺤﺎح ﮔﺸﻮده‪ ،‬و در‬‫ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺧـﻮد را ﻧﺰد اﻫـﻞ ﺗﺤﻘﯿـﻖ و ﺗﻨﻘﯿـﺪ ﻣﻄﻌـﻮن ﻧﻤﻮده‪ [1] .‬ﻃﺒﻘـﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿـﮥ ﺗﺄﻟﯿﻒ اﺑﻦ ﺷـﻬﺒﮥ ص ‪ 94‬ﻣﺨﻄـﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒـﮥ ﻟا ﻤﺆﻟﻒ‬‫ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء ﻟﻠﺬﻫﺒﯽ ج ‪ 7‬ص ‪ 632‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪219 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ اﮐﺘﻔﺎ ﺑﺮ اﻇﻬﺎر ﺑﻌﺪ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ از ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﻨﻘﯿﺪ‪ ،‬و ﺣﺮﻣﺎن از ﺗﻮﻓﯿﻖ و ﺗﺴﺪﯾﺪ‪ ،‬و اﺑﺘﻼي او ﺑﺘﻌﻨﺖ و ﺗﺸﺪﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺬﮐﺮ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت‬‫در ﺗﺮﺟﻤﻪ آن ﻣﺤﺪث وﺣﯿﺪ ﻧﮑﺮده‪ ،‬در ﻣﻘﺎم دﯾﮕﺮ ﻫﻢ از ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﺳﻘﺎط آن ﻋﻤﺪة اﻻﺣﺒﺎر از اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ زرﻋﻪ رازي ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﯾﻌﺠﺒﻨﯽ ﮐﺜﯿﺮا ﮐﻼم أﺑﯽ زرﻋﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ﯾﺒﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻮرع و اﻟﺨﺒﺮة‪ ،‬ﺑﺨﻼف رﻓﯿﻘﻪ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﻓﺎﻧﻪ ﺟّﺮاح ]‪.[1‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ذﻫﺒﯽ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ را در ﺟﺮح و ﺗﻌﺪﯾﻞ ﺑﺨﻼف ﻋﺪﯾﻞ او أﺑﯽ زرﻋﻪ را ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﮐﻼم اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ در اﯾﻦ‬‫ﺑﺎب ﭘﺴﻨﺪ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل و ﻻﺋﻖ اﻟﺜﻘﺎت ﻧﻤﯽداﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ آن را از ﭘﺎﯾﻪ ورع و ﺧﺒﺮت ﻫﺎﺑﻂ ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ اﺑﻮ‬‫ﺣﺎﺗﻢ ﺟﺮاح اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺠﺮاح اﺳﺖ ﺑﻼ دﻟﯿﻞ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺧﺎﻟـﺪ أﺑﻮ ﺛﻮر اﻟﮑﻠﺒﯽ أﺣـﺪ اﻟﻔﻘﻬـﺎء اﻻﻋﻼـم‪ ،‬وﺛﻘﻪ اﻟﻨﺴـﺎﺋﯽ و اﻟﻨـﺎس و أﻣـﺎ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻓﻤﺘﻌﻨﺖ‪ ،‬و ﻗﺎل ﯾﺘﮑﻠﻢ ﺑﺎﻟﺮأي ﻓﯿﺨﻄﺊ و‬‫ﯾﺼـﯿﺐ‪ ،‬ﻟﯿﺲ ﻣﺤﻠﻪ ﻣﺤﻞ اﻟﻤﺴـﺘﻤﻌﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻏﻠﻮ ﻣﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﺳﺎﻣﺤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺳـﻤﻊ أﺑﻮ ﺛﻮر ﻣﻦ ﺳـﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻗـﺪ روي ﻋﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﻋﻨﺪي ﻓﯽ ﻣﺴـﻼخ ]‪ [2‬اﻟﺴﻔﯿﺎن اﻟﺜﻮري‪ [1] .‬ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء ﻟﻠﺬﻫﺒﯽ ج ‪ 7‬ص‬‫‪ 559‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺴﻼخ ﺑﮑﺴﺮ اﻟﻤﯿﻢ ﻗﺸﺮ اﻟﺤﯿﮥ اﻟﺘﯽ ﺗﺴﻠﺦ ﻣﻨﻪ‪ .‬و ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻋﺎﺋﺸﮥ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ اﻣﺮأة أﺣﺐ اﻟﯽ ﻣﻦ ان أﮐﻮن ﻓﯽ ﻣﺴﻼﺧﻬﺎ ﻣﻦ ﺳﻮدة‪،‬‬‫ﮐﺎﻧﻬﺎ ﺗﻤﻨﺖ أن ﺗﮑﻮن ﻓﯽ ﻣﺜﻞ ﻫﺪﯾﻬﺎ و ﻃﺮﯾﻘﺘﻬﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪220 :‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ أرﺑﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﺑﺒﻐﺪاد و ﻗﺪ ﺷﺎخ ]‪[1‬‬‫اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﺑﺨﺎري را ﺑﻘﺪح و ﺟﺮح ﻧﻮاﺧﺘﻪ‬‫)و ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷﻨﯿﺪي ﮐﻪ ﺣﻀﺮت اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﺑﺨﺎري را ﺑﻘﺪح و ﺟﺮح ﻓﻀﯿﺢ ﻧﻮاﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و او را از ﺟﻤﻠﻪ ﺛﻘﺎت و ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻋﻠﻤﺎء ﻣﺘﺪﯾﻨﯿﻦ‬‫ﺧﺎرج ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت رازي ﻗﺪح اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ را در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﮑﻤﺎل اﻓﺘﺨﺎر و اﺑﺘﻬﺎج روﺑﺮوي اﻫﻞ ﺣﻖ ﭘﯿﺶ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و‬‫ﻗـﺪح او را در ﺑﺨـﺎري ﺑﺨﯿـﺎل آورده‪ ،‬از ذﮐﺮ ﺑﺨـﺎري ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ اﺳـﺘﺤﯿﺎء ﻧﻤﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﻧﺰد ﻣﻌﺘﻘـﺪﯾﻦ ﺑﺨﺎري ﻗـﺪح و ﺟﺮح او‪ ،‬و‬‫اﺳﺎءت ادب او‪ ،‬از اﮐﺒﺮ ﮐﺒﺎﺋﺮ ﻓﺎﺣﺸﻪ‪ ،‬و اﻓﺤﺶ ﺷﻨﺎﯾﻊ ﻋﻈﯿﻤﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ اﺑﻮ ﻋﻤﺮو اﺣﻤﺪ ﺧﻔﺎف‪ ،‬ﺑﻤﺰﯾﺪ اﻫﺎﻧﺖ و اﺳﺘﺨﻔﺎف ﺑﺮ ﮐﺴﯽ‬‫ﮐﻪ ﭼﯿﺰي در ﺣﻖ ﺑﺨـﺎري ﮔﻮﯾـﺪ‪ ،‬ﻫﺰار ﻟﻌﻨﺖ ﭼﻪ ﺟـﺎ ﯾﮏ ﻟﻌﻨﺖ روان ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﻗﺎدح و ﺟﺎرح ﺑﺨﺎري را ﺑﺰﻣﺮه ﻣﻼﺣـﺪه و ﮐﻔﺎر‪ ،‬ﺣﺴـﺐ‬‫اﻓﺎدات اﺋﻤﻪ ﮐﺒﺎر ﺳﻨﯿﻪ اﻧﺪاﺧﺘﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 144‬از ‪205‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺎﻓﯽ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺗﻤﺎم اﻟﺴﺒﮑﯽ اﺑﻮ ﻧﺼﺮ ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻗـﺎل أﺑﻮ ﻋﻤﺮو أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻧﺼـﺮ اﻟﺨﻔـﺎف‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ أﻋﻠﻢ ﺑﺎﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻣﻦ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ‪ ،‬و أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒـﻞ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‬‫ﺑﻌﺸﺮﯾﻦ درﺟﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻗﺎل ﻓﯿﻪ ﺷﯿﺌﺎ ﻓﻤﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ أﻟﻒ ﻟﻌﻨﮥ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺘﻘﯽ اﻟﻨﻘﯽ اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺬي ﻟﻢ أر ﻣﺜﻠﻪ ]‪[2‬‬‫اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﮐﺘﺎب »ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺨﺎري« را ﺑﺨﻮدش ﻧﺴﺒﺖ داده‬‫)و ﻧﯿﺰ اﺑﻮ ﺣـﺎﺗﻢ ﺟﺴـﺎرت ﺑﺮ ﺳـﺮﻗﺖ ﺷـﻨﯿﻌﻪ و ﺧﯿـﺎﻧﺖ ﻓﻀـﯿﺤﻪ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮐﺘﺎب »ﺗﺎرﯾـﺦ ﺑﺨﺎري« را ﺑﻄﺮف ﺧﻮد ﻣﻨﺴﻮب ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ [1] .‬ﻣﯿﺰان‬‫اﻻﻋﺘﺪال ج ‪ 1‬ص ‪.29‬‬‫]‪ [2‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻟﻠﺴﺒﮑﯽ ج ‪ 2‬ص ‪.2‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪221 :‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ ﺳﺒﮑﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ اﻟﮑﻨﯽ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ أﺑﻮ ﯾﺴﺮ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ‪ :‬أﺑﻮ ﺑﺸﺮ ﺑﺸﯿﻦ ﻣﻌﺠﻤﮥ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺤـﺎﮐﻢ‪ :‬و ﮐﻼﻫﻤﺎ أﺧﻄﺌﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻤﯽ اﻧﻤﺎ ﻫﻮ أﺑﻮ ﯾﺴـﺮ‪ ،‬و ﺧﻠﯿﻖ أن ﯾﮑﻮن ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﻣﻊ ﺟﻼﻟﺘﻪ و ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﻟﺤـﺪﯾﺚ اﺷـﺘﺒﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤـﺎ ﻧﻘﻠﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ﻣﻦ ﮐﺘـﺎﺑﻪ ﺗـﺎﺑﻌﻪ ﻋﻠﯽ زﻟﺘﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺗﺄﻣـﻞ »ﮐﺘﺎب ﻣﺴـﻠﻢ« ﻓﯽ اﻻﺳـﻤﺎء و اﻟﮑﻨﯽ‪ ،‬ﻋﻠﻢ اﻧﻪ ﻣﻨﻘﻮل ﻣﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ‬‫اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺣﺬو اﻟﻘﺬة ﺑﺎﻟﻘﺬة‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻻ ﯾﺰﯾﺪ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯿﻪ اﻻ ﻣﺎ ﯾﺴﻬﻞ ﻋﺪه‪ ،‬و ﺗﺠﻠﺪ ﻓﯽ ﻧﻔﻠﻪ ﺣﻖ اﻟﺠﻼدة إذ ﻟﻢ ﯾﻨﺴﺒﻪ اﻟﯽ ﻗﺎﺋﻠﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﻓﯽ اﻟﺘﺎرﯾﺦ ﮐﺘﺎب ﻟﻢ ﯾﺴﺒﻖ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ أﻟﻒ ﺑﻌﺪه ﺷﯿﺌﺎ ﻣﻦ اﻟﺘﺎرﯾﺦ أو اﻻﺳﻤﺎء أو اﻟﮑﻨﯽ ﻟﻢ ﯾﺴﺘﻐﻦ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻤﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻧﺴﺒﻪ اﻟﯽ‬‫ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ أﺑﯽ زرﻋﮥ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﺣﮑﺎه ﻋﻨﻪ ﻓﺎﻟّﻠﻪ ﯾﺮﺣﻤﻪ ﻓﺎﻧﻪ اﻟﺬي أﺻﻞ اﻻﺻﻮل ]‪.[1‬‬‫)و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﺮﻗﺖ و ﺧﯿﺎﻧﺖ‪ ،‬و اﺧﻔﺎي ﻓﻀﻞ ﻣﺤﺴﻦ و ﻣﻌﻠﻢ ﺧﯿﺮ‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻗﺒﯿﺢ و ﺷﻨﯿﻊ‪ ،‬و اﺛﻢ ﻋﻈﯿﻢ و ﺟﺮم ﻓﺨﯿﻢ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺴـﻨﻬﻮري‪ ،‬ﮐﻪ از اﺟﻠﻪ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﻋﻼم‪ ،‬و اﻣﺎﺛﻞ ﻓﻘﻬﺎي ﻓﺨﺎم ﺳـﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺤﺎﻣﺪ او از ﮐﺘﺎب »اﺳﺎﻧﯿﺪ«‬‫ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻮ ﻣﻬﺪي ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ‪ ،‬و »ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ« ﻣﺤﻤﺪ اﻣﯿﻦ اﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﺒﯽ ]‪ [2‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬در ﮐﺘﺎب »ﺗﯿﺴﯿﺮ اﻟﻤﻠﮏ‬‫اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻟﺠﻤﻊ اﻟﺸﺮوح و ﺣﻮاﺷﯽ اﻟﺸﯿﺦ ﺧﻠﯿﻞ« ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ آن ﺑﺨﻂ ﻋﺮب ﭘﯿﺶ ﻋﺒﺪ ذﻟﯿﻞ ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و اﻟﺰم اﻟﻌﺰو ﻏﺎﻟﺒﺎ اﻻ ﻓﯿﻤﺎ أﻧﻘﻠﻪ ﻣﻦ ﺷﺮوح اﻟﺸﯿﺦ ﺑﻬﺮام‪ ،‬و »اﻟﺘﻮﺿﯿﺢ«‪ [1] ،‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻟﻠﺴﺒﮑﯽ ج ‪ 2‬ص ‪.2‬‬‫]‪ [2‬ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ ج ‪ 2‬ص ‪.204‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪222 :‬‬‫و اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺮﻓﮥ‪ ،‬ﻓﻼ أﻋﺰو ﻟﻬﺎ ﻏﺎﻟﺒﺎ اﻻ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻏﺮﯾﺒﺎ‪ ،‬أو ذﮐﺮه ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﻮﺿﻌﻪ‪ ،‬أو ﻟﻐﺮض ﻣﻦ اﻻﻏﺮاض‪.‬‬‫و ﻗﺪ ذﮐﺮ اﺑﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ ﻣﻨﺴـﮑﻪ اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ :‬اﻧﻪ ﺻﺢ ﻋﻦ ﺳﻔﯿﺎن اﻟﺜﻮري اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ان ﻧﺴﺒﮥ اﻟﻔﺎﺋﺪة اﻟﯽ ﻣﻔﯿﺪﻫﺎ ﻣﻦ اﻟﺼﺪق ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ و‬‫ﺷﮑﺮه‪ ،‬ﻓﺎن ﻟا ﺴﮑﻮت ﻋﻦ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﮑﺬب ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ و ﮐﻔﺮه ]‪.[1‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺳﺮاﺳـﺮ اﻓـﺎدت واﺿـﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺴﺐ ارﺷﺎد ﺳـﻔﯿﺎن ﺛﻮري‪ ،‬ﻧﺴـﺒﺖ ﻓﺎﺋـﺪه ﺑﻤﻔﯿـﺪ آن از ﺟﻤﻠﻪ ﺻـﺪق در ﻋﻠﻢ و ﺷـﮑﺮ‬‫آﻧﺴﺖ‪ ،‬و ﺳﮑﻮت از ﻧﺴﺒﺖ ﻓﺎﺋﺪه ﺑﻤﻔﯿﺪ آن از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺬب در ﻋﻠﻢ و ﮐﻔﺮ ﻋﻠﻢ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺳـﮑﻮت از ﻧﺴـﺒﺖ ﻓﺎﺋـﺪه واﺣـﺪه ﻫﻢ ﺑﻤﻔﯿـﺪ آن ﮐﺬب در ﻋﻠﻢ و ﮐﻔﺮ آن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﺳﺘﺮاق و اﻧﺘﺤﺎل ﺗﻤﺎم ﮐﺘﺎب‪ ،‬و ﻧﺴـﺒﺖ آن‬‫ﺑﺨﻮد‪ ،‬در اﻓﻀﺢ ﻣﺮاﺗﺐ ﮐﺬب و ﮐﻔﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 145‬از ‪205‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »اﺷـﺒﺎه و ﻧﻈﺎﺋﺮ« ذﮐﺮ ﮐﺮده ﮐﻪ ﻋﻀﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﺳـﺘﻔﺘﺎﺋﯽ ﺑﺨﺪﻣﺖ ﻋﻠﻤﺎي ﻋﺼـﺮ ﺧﻮد ﻧﻮﺷﺘﻪ ﮐﻪ ﺻﻮرﺗﺶ‬‫اﯾﻦ اﺳﺖ(‪:‬‬‫ﯾﺎ أدﻻء اﻟﻬـﺪي و ﻣﺼﺎﺑﯿﺢ اﻟﺪﺟﯽ‪ ،‬ﺣﯿﺎﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﯿﺎﮐﻢ ]‪ ،[2‬و أﻟﻬﻤﻨـﺎ اﻟﺤﻖ ﺑﺘﺤﻘﯿﻘﻪ و اﯾـﺎﮐﻢ‪ ،‬ﻫﺎ أﻧﺎ ﻣﻦ ﻧﻮرﮐﻢ ﻣﻘﺘﺒﺲ‪ ،‬و ﺑﻀﻮء ﻧﺎرﮐﻢ‬‫ﻟﻠﻬﺪي ﻣﻠﺘﻤﺲ‪ ،‬ﻣﻤﺘﺤﻦ ﺑﺎﻟﻘﺼﻮر‪ ،‬ﻻ ﻣﻤﺘﺤﻦ ذو ﻏﺮور‪ ،‬ﯾﻨﺸﺪ ﺑﺄﻃﻠﻖ ﻟﺴﺎن و أرق ﺟﻨﺎن‪.‬‬‫أﻻ ﻗﻞ ﻟﺴﮑﺎن وادي اﻟﺤﻤﯽ ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮑﻢ ﻓﯽ اﻟﺠﻨﺎن اﻟﺨﻠﻮد‬‫أﻓﯿﻀﻮا ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﺎء ﻓﯿﻀﺎ ﻓﻨﺤﻦ ﻋﻄﺎش و أﻧﺘﻢ ورود‬‫]‪ [1‬ﺗﯿﺴﯿﺮ اﻟﻤﻠﮏ ص ‪ 3‬ﺷﺮح اﻟﺨﻄﺒﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺑﯿﺎك اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﺑﻮاك‪ ،‬أي ﻣﻠﮑﮏ أو رﻓﻊ ﻣﻘﺎﻣﮏ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪223 :‬‬‫ﻗﺪ أﺛﺒﺘﻬﻢ ﻗﻮل ﺻﺎﺣﺐ اﻟﮑﺸﺎف‪ ،‬اﻓﯿﻀﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﺳﺠﺎل اﻻﻟﻄﺎف‪» :‬ﻣِْﻦ ﻣِﺜْﻠِِﻪ«‬‫]‪ [1‬ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﺴﻮرة ﺻﻔﮥ ﻟﻬﺎ أي ﺑﺴﻮرة ﮐﺎﺋﻨﮥ ﻣﻦ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﻀﻤﯿﺮ ﻟﻤﺎ ﻧﺰﻟﻨﺎ أو ﻟﻌﺒﺪﻧﺎ‪ ،‬و ﯾﺠﻮز أن ﯾﺘﻌﻠﻖ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪َ» :‬ﻓْﺄﺗُﻮا«‬‫و اﻟﻀـﻤﯿﺮ ﻟﻠﻌﺒﺪ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﺟّﻮز ﻓﯽ اﻟﻮﺟﻪ اﻻول ﮐﻮن اﻟﻀـﻤﯿﺮ ﻟﻤﺎ ﻧﺰﻟﻨﺎ ﺗﺼﺮﯾﺤﺎ و ﺣّﻈﺮه ﻓﯽ اﻟﻮﺟﻪ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﺗﻠﻮﯾﺤﺎ‪ ،‬ﻓﻠﯿﺖ ﺷﻌﺮي ﻣﺎ اﻟﻔﺮق ﺑﯿﻦ‬‫ﻓﺄﺗﻮا ﺑﺴﻮرة ﮐﺎﺋﻨـﮥ ﻣﻦ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﻧﺰﻟﻨﺎ‪ ،‬و ﻓﺄﺗﻮا ﻣﻦ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﻧﺰﻟﻨﺎ ﺑﺴﻮرة و ﻫﻞ ﺛﻢ ﺣﮑﻤـﮥ ﺧﻔﯿـﮥ‪ ،‬أو ﻧﮑﺘـﮥ ﻣﻌﻨﻮﯾـﮥ‪ ،‬أو ﻫﻮ ﺗﺤﮑﻢ ﺑﺤﺖ‪ ،‬و ﻫـﺬا‬‫ﻣﺴﺘﺒﻌﺪ ﻣﻦ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺎن رأﯾﺘﻢ ﮐﺸﻒ اﻟﺮﯾﺒﮥ و اﻣﺎﻃﮥ اﻟﺸﺒﻬﮥ و اﻻﻧﻌﺎم ﺑﺎﻟﺠﻮاب اﺛﺒﺘﻢ ﺑﺄﺟﺰل اﻻﺟﻮر و اﻟﺜﻮاب ]‪.[2‬‬‫)و ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﺟﺎرﺑﺮدي ﺟﻮاﺑﯽ ﻣﻌﻘﺪ ﺑﺮاي آن ﻧﻮﺷﺘﻪ و ﻋﻀﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﺠﻮاب آن ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬و أﻋﻮذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﺨﻄﺎء و اﻟﺨﻄﻞ‪ ،‬و أﺳﺘﻌﻔﯿﻪ ﻋﻦ اﻟﻌﺜﺎر و اﻟﺰﻟﻞ‪ ،‬اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﺠﻮاب ﻣﻦ وﺟﻮه‪:‬‬‫اﻻـول أﻧﻪ ﮐﻼم ﺗﻤﺠﻪ اﻻﺳـﻤﺎع‪ ،‬و ﺗﻨﻔﺮ ﻋﻨﻪ اﻟﻄﺒﺎع‪ ،‬ﮐﮑﻠﻤﺎت اﻟﻤﺒﺮﺳﻢ ﻏﯿﺮ ﻣﻨﻈﻮم‪ ،‬و ﮐﻬـﺬﯾﺎن اﻟﻤﺤﻤﻮم ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ﻣﻔﻬﻮم‪ ،‬ﮐﻢ ﻋﺮض ﻋﻠﯽ‬‫ذي ﻃﺒﻊ ﺳـﻠﯿﻢ و ذﻫﻦ ﻣﺴـﺘﻘﯿﻢ ﻓﻠﻢ ﯾﻔﻬﻢ ﻣﻌﻨـﺎه و ﻟﻢ ﯾﻌﻠﻢ ﻣﺆداه‪ ،‬و ﮐﻔﯽ دﻟﯿﻼـ ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻨـﮏ ﮐـﻞ ﻣﻦ ﻟﻪ ﺣـﻆ ﻣﻦ اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ و ذﮐﺎء ﻣﺎ ﻣﻊ‬‫اﻟﻤﻤﺎرﺳﮥ ﻟﺸﻄﺮ ﻣﻦ ﻓﻨﻮن اﻻدﺑﯿﮥ‪.‬‬‫اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻟﻤﺎ أﺟﻤﻞ اﻻﺳـﺘﻔﻬﺎم ﻟﺸﺪة اﻻﺑﻬﺎم‪ ،‬ﻓﺴـﺮه ﺑﻤﺎ ﻻ ﯾﺪل ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻤﻄﺎﺑﻘﮥ و ﻻ ﺑﺘﻀﻤﻦ و ﻻ ﺑﺎﻟﺘﺰام‪ ،‬و ﺣﺎﺻﻠﻪ أن ﺛﺒﻮت أﺣﺪ اﻻﻣﺮﯾﻦ ﻫﯿﻬﻨﺎ‬‫ﻣﺤﻘﻖ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ اﻟﺘﺮدد ﻓﯽ اﻟﺘﻌﯿﯿﻦ ﻓﺤﻘﯿﻖ ﺑﺄن ﯾﺴﺄل ﺑﺎﻟﻬﻤﺰة ﻣﻊ أم‪ ،‬دون ﻫﻞ ﻣﻊ أو‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﺳﺆال ﻋﻦ أﺻﻞ اﻟﺜﺒﻮت‪ [1] .‬اﻟﺒﻘﺮة‪.23 :‬‬‫]‪ [2‬اﻻﺷﺒﺎه و اﻟﻨﻈﺎﺋﺮ ج ‪ 3‬ص ‪ 248‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪224 :‬‬‫)و اﺑﺮاﻫﯿﻢ وﻟﺪ ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﺟﺎر ﺑﺮدي رﺳﺎﻟﻪ ﺑﺠﻮاب ﻋﻀﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﮐﻪ در آن ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﺛﻢ ان ﻗﻮﻟﮏ‪ :‬ﺣﺎﺻـﻠﻪ ان ﺛﺒﻮت أﺣـﺪ اﻻﻣﺮﯾﻦ ﻫﯿﻬﻨﺎ ﻣﺘﺤﻘﻖ و اﻧﻤﺎ اﻟﺘﺮدد ﻓﯽ اﻟﺘﻌﯿﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺤﻘﯿﻖ ان ﯾﺴﺄل ﻓﯿﻪ ﺑﺎﻟﻬﻤﺰة ﻣﻊ أم‪ ،‬دون ﻫﻞ ﻣﻊ أو‪،‬‬‫ﻓﺎﻧﻪ ﺳﺆال ﻋﻦ اﺻﻞ اﻟﺜﺒﻮت‪ ،‬ﯾﻮﻫﻢ أﻧﮏ اﻟﺬي اﺳﺘﻨﺒﻄﺖ ﻫﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻣﻦ ﮐﻼﻣﻪ و ﻓﻬﻤﺘﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﮐﺬﻟﮏ‪ ،‬ﺑﻞ ﻟﻤﺎ ﺑﻠﻐﮏ ﻫﺬا اﻟﺠﻮاب‬‫ﻓﺒﻘﯿﺖ ﺣـﺎﺋﺮا ﻣﻠﯿـﺎ‪ ،‬ﻻـ ﺗﻔﻬﻢ ﻣﺮاده و ﻻـ ﺗﻌﺮف ﻣﻌﻨـﺎه‪ ،‬و ﮐﻨﺖ ﺗﻌﺮﺿﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ زﻋﻤﺖ أﻧﻬﻢ ﮐﺎﻧﻮا ذا ﻃﺒﻊ ﺳـﻠﯿﻢ و ﻓﻬﻢ ﻣﺴـﺘﻘﯿﻢ ﻓﻤﺎ ﻓﻬﻤﻮا‬‫ﻣﻌﻨـﺎه و ﻣﺎ ﻋﺜﺮوا ﻋﻠﯽ ﻣﺮاده‪ ،‬ﻓﺼـﺮت ﺿـﺤﮑﮥ ﻟﻠﻀﺎﺣﮑﯿﻦ و ﺳـﺨﺮة ﻟﻠﺴﺎﺧﺮﯾﻦ ﻓﻠﻤﺎ ﺣﺎل اﻟﺤﻮل و اﻧﺘﺸـﺮ اﻟﻘﻮل ﺟﺎء ذاك اﻻﻣﺎم اﻻﻟﻤﻌﯽ‬‫اﻋﻨﯽ اﻟﺸﯿﺦ اﻣﯿﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﺣﺠﯽددا و ﺗﻤﺜﻞ ﺑﯿﻦ ﯾﺪي واﻟﺪي و ﻗﺎل ﮐﻤﺎ ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫أﻓﯿﻀﻮا ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﺎء ﻓﯿﻀﺎ ﻓﻨﺤﻦ ﻋﻄﺎش و أﻧﺘﻢ ورود‬‫ﻓﻘﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﻗﺮاءة ﺗﺤﻘﯿﻖ و اﺗﻘﺎن و ﺗﺪﻗﯿﻖ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﮐﺸﻒ اﻟﻮاﻟﺪ ﻟﻪ اﻟﻐﻄﺎء ﻇﻬﺮ ﻟﻪ أن ﮐﻼﻣﮏ ﮐﺴـﺮاب ﺑﻘﯿﻌﮥ ﯾﺤﺴـﺒﻪ اﻟﻈﻤﺂن ﻣﺎء‪ ،‬ﻓﺠﺎء إﻟﯿﮏ‬‫و أﻓﺮغ ﻓﯽ ﺻـﻤﺎﺧﯿﮏ و أﻗﺮ ﻋﯿﻨﯿـﮏ‪ ،‬ﻓﮑـﺎن ﻣﻦ اﻟﻮاﺟﺐ ﻋﻠﯿـﮏ ان ﺗﻘﻮل‪ :‬ﺣﺎﺻـﻠﻪ ﮐـﺬا‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﻣـﺎ ﻓﻬﻤﺘﻪ ﻣﻦ ﺑﻌﺾ ﺗﻼﻣـﺬﺗﻪ‪ ،‬ﻟﺌﻼ ﯾﮑﻮن‬‫اﻧﺘﺤﺎﻻ ﻓﺎن ذﻟﮏ ﺧﯿﺎﻧﮥ و اﻟﱠﻠَﻪ ﻻ ﯾُِﺤﱡﺐ اﻟ ْﺨﺎﺋِﻨِﯿَﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 146‬از ‪205‬‬‫‪ ،‬ﻓﺎن ﮐﺎﺑﺮت و ﺟﻌﻠﺘﻨﯽ ﻣﻦ اﻟﻤّﺪﻋﯿﻦ ﻓﻘﻠﺖ‪َ :‬ﻓْﺄِت ﺑ ِِﻪ ِإْن ُﮐﻨَْﺖ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺼﺎِدﻗِﯿَﻦ‬‫‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪:‬‬‫أﻣﺎ ﺑﺎﻟﻨﺴﺒﮥ اﻟﯽ اﻵﺧﺮة َﻓَﮑﻔﯽ ﺑ ِﺎﻟﱠﻠِﻪ َﺷِﻬﯿﺪًا‬‫ﺑﯿﻨﻨﺎ و ﺑﯿﻨﮑﻢ‪ ،‬و اﻣﺎ ﺑﺎﻟﻨﺴﺒﮥ اﻟﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻓﻔﻀﻼء اﻟﺘﺒﺮﯾﺰﯾﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻢ ﻋﺎﻟﻤﻮن ﺑﺎﻟﺤﺎل ﻋﺎرﻓﻮن ﺑﺎﻻﻣﺮ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﻨﻮال‪.‬‬‫و ﻟﻬﺬا ﻣﺎ وﺳﻌﮏ ان ﺗﮑﺘﺐ ﻫﺬه اﻟﻬﺬﯾﺎﻧﺎت و أﻧﺖ ﻓﯽ ﺗﺒﺮﯾﺰ ﻣﺨﺎﻓﮥ ان ﺗﺼﯿﺮ ﻫﺰأة ﻟﻠﺴﺎﺧﺮﯾﻦ و ﺿﺤﮑﮥ ﻟﻠﻨﺎﻇﺮﯾﻦ‪ ،‬ﺑﻞ ﻟﻤﺎ اﻧﺘﻘﻠﺖ اﻟﯽ أﻫﻞ‬‫ﺑﻠﺪ ﻻ ﯾﺪرون ﻣﺎ اﻟﺼﺤﯿﺢ ﺗﮑﻠﻤﺖ ﺑﮑﻞ ﻗﺒﯿﺢ ﻟﮑﻦ وﻗﻌﺖ ﻓﯿﻤﺎ ﺧﻔﺖ ﻣﻨﻪ ]‪ [1] .[1‬اﻻﺷﺒﺎه و اﻟﻨﻈﺎﺋﺮ ج ‪ 3‬ص ‪.249‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪225 :‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺴﺮ ﺟﺎرﺑﺮدي ﺑﻨﺪاي ﺟﻬﻮري ﺟﺎر زده‪ ،‬ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺑﺮ ﻋﻀﺪ اﻟﺪﯾﻦ واﺟﺐ ﺑﻮد ﮐﻪ در ذﮐﺮ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﻼم ﺟﺎر‬‫ﺑﺮدي ﺣﻮاﻟﻪ آن ﺑﺒﻌﺾ ﺗﻼﻣـﺬه او ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬و ﻋـﺪم ﻧﺴـﺒﺖ ﻋﻀﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﯾﻦ ﺣﻮاﻟﻪ را اﻧﺘﺤﺎل ﻣﺬﻣﻮم و ﺧﯿﺎﻧﺖ ﻣﻠﻮم‪ ،‬و ﻣﻮﺟﺐ دﺧﻮل در‬‫زﻣﺮه ﺧﺎﺋﻨﯿﻦ ﻏﯿﺮ ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﻦ‪ ،‬و وﻟﻮج در ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻣﺮدودﯾﻦ درﮔﺎه رب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻋﻀﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻤﺤﺾ آﻧﮑﻪ در ذﮐﺮ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﻼم ﺟﺎر ﺑﺮدي ﻧﺴـﺒﺖ آن ﺑﻤﻔﯿﺪ آن ﻧﻨﻤﻮده‪ ،‬ﻣﺴـﺘﺤﻖ اﯾﻦ ﺗﺸﻨﯿﻊ ﺷﻨﯿﻊ و اﻫﺎﻧﺖ‬‫ﻓﻀﯿﻊ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻼ رﯾﺐ اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﺑﺴﺒﺐ اﻧﺘﺤﺎل ﺗﻤﺎم ﮐﺘﺎب ﺑﺨﺎري و اﺻﻞ اﺳﻔﻞ درﮐﺎت ﺳﻌﯿﺮ‪ ،‬و ﻣﺴﺘﺤﻖ ﮐﻤﺎل ﺗﺸﻨﯿﻊ و ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﭘﺴـﺮ اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﮐﻪ از اﺟﻠﻪ اﺳﺎﻃﯿﻦ و اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻣﻨﻘﺪﯾﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﺒﺬي از ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ‬‫ﻓﺨﯿﻤﻪ او ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷﻨﯿﺪي‪ ،‬رواﯾﺖ ﮐﺮده ﮐﻪ آﯾﻪ )ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ(‬‫]‪ ،[1‬روز ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ در ﺑﺎب ﺟﻨﺎب ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻧﺎزل ﺷﺪه‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﺑﺎﻟﻔﺮض ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ رد و ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻏـﺪﯾﺮ ﮐﺮده ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺧﺮاﻓﺖ او ﺑﺎﻓﺎده ﻓﺮزﻧﺪ ارﺟﻤﻨﺪش ﻣﺮدود و ﻧﺎﻣﻘﺒﻮل‪ ،‬و ﻣﻮرد ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ارﺑﺎب ﻋﻘﻮل ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﻦ‬‫ﺧﺮاﻓﺘﺶ را ﺳﻠﯿﻞ ﻧﺒﯿﻞ اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﺑﺴﻤﻊ اﺻﻐﺎء ﺟﺎ ﻧﺪاده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬دﯾﮕﺮي ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺂن اﻟﺘﻔﺎت ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »در ﻣﻨﺜﻮر« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أﺧﺮج اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨـﺪري ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ »ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ‬‫َرﺑﱢَﮏ«‬‫]‪ [2‬ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [2 -1‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.67 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪226 :‬‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ]‪.[1‬‬‫)ﭘﺲ از ﻏﺮاﺋﺐ اﻟﻄـﺎف اﻟﻬﯿﻪ و ﺗﺄﯾﯿـﺪات رﺑـﺎﻧﯿﻪ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬و اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ از اﻓﺎدات اﺳﺎﻃﯿﻦ‬‫ﺳﻨﯿﻪ ﺛـﺎﺑﺖ ﮔﺮداﻧﯿـﺪم‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨـﺎن ﺑﻄﻼن ﻗـﺪح و ﺟﺮح اﯾﻨﻬﺎ در ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ )ان ﺛﺒﺖ ﻋﻨﻬﻢ( ﯾﺎ از ﺧﻮد ﺑﻌﺾ اﯾﺸﺎن‪ ،‬و ﯾﺎ از ﭘـﺪر ﺑﻌﺾ‬‫اﯾﺸﺎن‪ ،‬و ﯾﺎ از ﭘﺴﺮ ﺑﻌﺾ اﯾﺸﺎن ﻣﺒﺮﻫﻦ ﻧﻤﻮدم )و ﻟﻠّﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﺣﻤﺪا ﺟﻤﯿﻼ(‪.‬‬‫و از اﯾﻦ ﻫﻢ ﻟﻄﯿﻒﺗﺮ آن اﺳﺖ ﮐﻪ رازي ﺑﻌـﺪ اﯾﻦ ﺟـﺪ و ﺟﻬﺪ و ﮐﺪ و ﮐﺎوش در رد اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ )ﻣﻦ ﺣﯿﺚ ﻻ ﯾﺸـﻌﺮ( ﺧﺮاﻓﺎت‬‫ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺧﻮد را ﺑﺎﻃﻞ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮐﻪ اﻋﺘﺮاف ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺷـﯿﻌﻪ اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ(‪.‬‬‫ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯽ »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل«‪:‬‬‫ﺛﻢ ان ﺳﻠﻤﻨﺎ ﺻﺤﮥ أﺻﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻟﮑﻦ ﻻ ﻧﺴﻠﻢ ﺻﺤﮥ ﺗﻠﮏ اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ و ﻫﯽ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪) :‬أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﮑﻢ(‪.‬‬‫ﺑﯿﺎﻧﻪ أن اﻟﻄﺮق اﻟﺘﯽ ذﮐﺮﺗﻤﻮﻫﺎ ﻓﯽ ﺗﺼـﺤﯿﺢ أﺻﻞ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻟﻢ ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯿﻬﺎ ﻫﺬه اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ‪ ،‬ﻓﺎن أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﯾﺮوي أﺻﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﻢ ﯾﺮو ﺗﻠﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 147‬از ‪205‬‬‫اﻟﻤﻘﺪﻣـﮥ‪ ،‬ﻓﻼـ ﯾﻤﮑﻦ دﻋﻮي اﻟﺘﻮاﺗﺮ ﻓﯿﻬـﺎ‪ ،‬و ﻻـ ﯾﻤﮑﻦ أﯾﻀـﺎ دﻋﻮي اﻃﺒـﺎق اﻻﻣـﮥ ﻋﻠﯽ ﻗﺒﻮﻟﻬـﺎ‪ ،‬ﻻـن ﻣﻦ ﺧﺎﻟﻒ اﻟﺸـﯿﻌﮥ اﻧﻤﺎ ﯾﺮوون أﺻـﻞ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﻼﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﻋﻠﯽ ﻓﻀﯿﻠﮥ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺮوون ﻫﺬه اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ ]‪.[2‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺷـﯿﻌﻪ اﺻﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﺮاي اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺮ ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم رواﯾﺖ‬‫]‪ [1‬اﻟﺪر اﻟﻤﻨﺜﻮر ج ‪ 1‬ص ‪ 523‬ﺳﻮرة اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل ص ‪ 263‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪227 :‬‬‫ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﻋﺘﻤﺎد ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺷـﯿﻌﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺮاد از آن ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـﻨﺖاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬و اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻﻟﺸﺎن ﺑﺎﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺷﺮﯾﻒ ﺑﺮ ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﺑـﺎﻋﺘﺮاف ﺧﻮد رازي‪ ،‬ﺛـﺎﺑﺖ ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬و واﺿـﺢ ﺷـﺪ ﮐﻪ رد و اﺑﻄـﺎل اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﺷﺮﯾﻒ‪ ،‬ﮐﻪ از ﺛﻠﺜﻪ ﻣﻨﺤﻮﺳﻪ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺧﻮد رازي ﻫﻢ‪ ،‬ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺎﻃﻞ و واﻫﯽ اﺳﺖ )و ﻟﻠّﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ(‪.‬‬‫اﺻﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﻓﺨﺮ رازي از اﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﻪ اﺳﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻧﯿﺰ رازي در »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل« در ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪ (:‬و ﺗﺎرة ﯾﺼﺤﺤﻮﻧﻪ ﻣﻦ وﺟﻬﯿﻦ‪:‬‬‫اﻻول ان اﻻﻣﮥ أﺟﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﺻﺤﮥ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﯿﮑﻮن ﺻﺤﯿﺤﺎ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﻗﻠﻨﺎ ان اﻻﻣﮥ أﺟﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﺻﺤﺘﻪ‪ ،‬ﻻن اﻟﺸﯿﻌﮥ ﯾﺜﺒﺘﻮن ﺑﻪ اﻣﺎﻣﺘﻪ‪ ،‬و‬‫ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻔﺮق ﯾﺜﺒﺘﻮن ﺑﻪ ﻓﻀﯿﻠﺘﻪ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻓﯽ اﻻﻣﮥ أﺣﺪ أﻧﮑﺮه أو رده‪ ،‬و إذا أﺛﺒﺘﻪ اﻻﻣﮥ ﺑﺄﺳﺮﻫﺎ وﺟﺐ أن ﯾﮑﻮن ﺻﺤﯿﺤﺎ ]‪.[1‬‬‫)و در ﻣﻘﺎم ﺟﻮاب از اﯾﻦ وﺟﻪ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و أﻣﺎ اﻟﻮﺟﻪ اﻻول ﻣﻤﺎ اﺳﺘﺪﻟﻮا ﺑﻪ ﻓﻨﻘﻮل‪ :‬اﻻﻣﮥ أﺟﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﺟﻌﻠﻪ ﻣﻦ أﺧﺒﺎر اﻵﺣﺎد أو أﺧﺒﺎر اﻟﺘﻮاﺗﺮ‪ ،‬و ﺟﻌﻠﻪ ﻣﻦ أﺧﺒﺎر اﻟﺘﻮاﺗﺮ ﻣﻤﻨﻮع ﻓﻠﻢ‬‫ﻗﻠﺘﻢ ان ذﻟﮏ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻄﻊ ﺑﺼﺤﺘﻪ‪ ،‬ﺑﯿﺎﻧﻪ أن اﮐﺜﺮ اﻻﻣﮥ ﯾﺠﻌﻠﻮﻧﻪ ﻣﻦ أﺧﺒﺎر اﻵﺣﺎد‪ ،‬و اﻟﻤﻌﻨﯽ ﺑﺠﻌﻠﻪ ﻣﻦ أﺧﺒﺎر اﻵﺣﺎد أﻧﻬﻢ ﯾﻌﺘﻘﺪون ان‬‫ﺻﺤﺘﻪ ﻣﻈﻨﻮﻧـﮥ ﻻـ ﻣﻌﻠﻮﻣـﮥ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﮐـﻞ ﻣـﺎ ﻻـ ﺗﮑﻮن ﺻـﺤﺘﻪ ﯾﻘﯿﻨﯿـﮥ ﻟﻼﻣـﮥ ﻓـﺎﻧﻬﻢ ﻻـ ﯾﻘﺒﻠﻮﻧﻬﺎ‪ ،‬ﺑﻞ أﮐﺜﺮ اﻻﺧﺒﺎر اﻟﺘﯽ ﻗﺒﻠﻮﻫﺎ و ﻋﻤﻠﻮا ﺑﻬﺎ و‬‫اﺟﺘﻬﺪوا ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻣﻌﺎﻧﯿﻬﺎ ﻏﯿﺮ ﻣﻘﻄﻮﻋﮥ اﻟﺼﺤﮥ ]‪.[2‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮐﺜﺮ اﻣﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﻗﺒﻮل ﮐﺮدهاﻧﺪ ]‪ [1‬ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل ص ‪.261‬‬‫]‪ [2‬ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل ص ‪.262‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪228 :‬‬‫و اﻋﺘﻘﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺻﺤﺖ آن را‪ ،‬ﮔﻮ اﯾﻦ ﺻﺤﺖ ﻣﻈﻨﻮﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﺜﻞ اﮐﺜﺮ اﺧﺒﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣﺖ آن را ﻗﺒﻮل ﮐﺮده و ﻋﻤﻞ ﺑﺂن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﺟﺘﻬﺎد در ﻣﻌﺮﻓﺖ آن ﺑﮑﺎر ﺑﺮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺧﻮد رازي‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻗﺮﯾﺐ اﺳﺖ ﺑﺎﯾﻦ ﻗﺪح و ﺟﺮح‪ ،‬و ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﻣﻌﺘﺪ ﺑﻬﺎ ﻧﺪارد‪ ،‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺛﻼﺛﻪ ﻣﺮدود و‬‫ﺑﺎﻃﻞ و از ﺣﯿﻠﻪ ﺻﺤﺖ ﻋﺎﻃﻞ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻼف اﻋﺘﻘﺎد اﮐﺜﺮ اﻣﺖ‪ ،‬و اﺗﺒﺎع ﻏﯿﺮ ﺳﺒﯿﻞ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﯿﻦ ﺑﺪﻋﺖ اﺳﺖ‬‫ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﻓﺨﺮ رازي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﻘﺒﻮل اﺟﻤﺎع اﻣﺖ اﺳﺖ‬‫و ﻧﯿﺰ ﻓﺨﺮ رازي در »ارﺑﻌﯿﻦ ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﺪﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 148‬از ‪205‬‬‫و أﻣﺎ اﻟﺸﺒﻬﮥ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﻋﺸﺮ و ﻫﯽ اﻟﺘﻤﺴﮏ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪» ) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«(‬‫ﻓﺠﻮاﺑﻬﺎ ﻣﻦ وﺟﻮه‪:‬‬‫اﻻول أﻧﻪ ﺧﺒﺮ واﺣﺪ‪ ،‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﻻﻣﮥ اﺗﻔﻘﺖ ﻋﻠﯽ ﺻﺤﺘﻪ‪ ،‬ﻻن ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﻪ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﻪ ﻓﯽ اﻣﺎﻣﺘﻪ‪.‬‬‫ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﺗﺪﻋﯽ أن ﮐﻞ اﻻﻣﮥ ﻗﺒﻠﻮه ﻗﺒﻮل اﻟﻘﻄﻊ أو ﻗﺒﻮل اﻟﻈﻦ؟ اﻻول ﻣﻤﻨﻮع‪ ،‬و ﻫﻮ ﻧﻔﺲ اﻟﻤﻄﻠﻮب‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﺴـﻠﻢ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﻔﻌﮑﻢ ﻓﯽ ﻣﻄﻠﻮﺑﮑﻢ‬‫]‪.[1‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺨﺮ رازي ﻗﺒﻮل ﮐﺮدن اﻣﺖ ﺑﺎﻻﺗﻔـﺎق و اﻻﺟﻤـﺎع ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐـﺎن اﻟﻘﺒﻮل ﻗﺒﻮل ﻇﻦ‪ ،‬ﻗﺒﻮل‬‫ﮐﺮده و ﺗﺴـﻠﯿﻢ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭘﺲ ﻗـﺪح و ﺟﺮح اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮ ذﮐﺮ آن در »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل« از ﻣﺰﯾﺪ ﻏﻔﻮل و ذﻫﻮل ﺟﺴﺎرت ﮐﺮده‪،‬‬‫ﺣﺴﺐ اﯾﻦ اﻓﺎده »ارﺑﻌﯿﻦ« و ﻫﻢ اﻓﺎده ﻣﮑﺮره »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل« ﮐﻪ ﻗﺮﯾﺐ ﺑﻬﻤﯿﻦ ﻗﺪح و ﺟﺮح در ﻣﺒﺤﺚ واﺣﺪ وارد ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﺮدود و ﻣﻘﺪوح‬‫ﺑ ﺎﺷ ﺪ‬‫ﻓﺨﺮ رازي در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮش ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را از اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ اﻟﻬﯽ ﺑﻄﻼن اﯾﻦ ﻗﺪح و ﺟﺮح از اﻓﺎده ﺧﻮد رازي ﻧﺤﺮﯾﺮ ]‪ [1‬اﻻرﺑﻌﯿﻦ ﻟﻠﻔﺨﺮ اﻟﺮازي ص ‪ 462‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪229 :‬‬‫در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺰول آﯾﮥ »ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ«‬‫]‪ [1‬در ﻓﻀﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮدن ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را ﺑﻌﺪ‬‫ﻧﺰول اﯾﻦ اﺑﻦ ﮐﺮﯾﻤﻪ‪ ،‬و ﺗﻬﻨﯿﺖ ﺣﻀـﺮت اﺑﻦ ﺧﻄﺎب ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﺑﻤﻮﻻﺋﯿﺖ آن ﺣﻀﺮت او را و ﻫﺮ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﻪ‬‫را ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﻮل اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‬‫اﺳﺖ(‪.‬‬‫و ﻫﺬه ﻋﺒﺎرة اﻟﺮازي ﻓﯽ ﺗﻌﺪﯾﺪ اﻻﻗﻮال ﻓﯽ ﺷﺄن ﻧﺰول اﻵﯾﮥ )ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ(‬‫]‪ [2‬اﻵﯾﮥ‪:‬‬‫اﻟﻌﺎﺷﺮ ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ أﺧﺬ ﺑﯿﺪه‪ ،‬و‬‫ﻗـﺎل‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه‪ ،‬و ﻋـﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪،‬‬‫أﺻﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻗﻮل اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ]‪.[3‬‬‫)ﻫﺮ ﮔﺎه ﺣﺴﺐ اﻓﺎده رازي ﺑﻘﻮل اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و ارﺷﺎد ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدد‪،‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ ﻧﺰول آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ ﻫﻢ در اﯾﻦ ﺑﺎب ﻧﺰد اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﻣﺤﻘﻖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺗﻬﻨﯿﺖ ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﺑﻤﻮﻻﺋﯿﺖ آن ﺣﻀـﺮت‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﻢ ﻣﺜﺒﺖ اﺻﻞ‬‫ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻫﻢ ﮐﺎﺷﻒ ﺣﺠﺎب ﺷﺒﻬﺎت ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎ آن ﺿﻤﯿﻤﻪ ]‪ [1‬اﻟﻤﺎﺋﺪة ‪.67‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺎﺋﺪة ‪.67‬‬‫]‪ [3‬ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ اﻟﻐﯿﺐ ج ‪ 12‬ص ‪.49‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪230 :‬‬‫ﮔﺮدد‪ ،‬ﮐﻤـﺎل ﺷـﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻈـﺎﻋﺖ ﺟﺴـﺎرت و ﺧﺴـﺎرت رازي در اﯾﺮاد اﯾﻦ ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﺛﺎﺑﺖ ﺷﻮد )ﯾُْﺨِﺮﺑ ُﻮَن ﺑ ُﯿُﻮَﺗُﻬْﻢ ﺑ َِﺄﯾْـِﺪﯾِﻬْﻢ َو َأﯾْـِﺪي‬‫اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 149‬از ‪205‬‬‫]‪.[1‬‬‫و از ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻋﺠﯿﺐﺗﺮ اﺳﺖ آﻧﭽﻪ رازي در ذﮐﺮ اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺮ اﺑﻄﺎل آن از ﻗﺎدﺣﯿﻦ ﻣﻘﺪوﺣﯿﻦ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﺎش ﺻﺮف‬‫ﺑﺮ ﻧﻘﻞ ﻗـﺪح و ﺟﺮح اﮐﺘﻔﺎ ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺎﻇﺮﯾﻦ ﻏﯿﺮ ﻣﺎﻫﺮﯾﻦ را ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣﺎل ﻣﻨﮑﺸﻒ ﻧﻤﯽﺷﺪ‪ ،‬و ﮔﻤﺎن ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﺎﯾﺪ در دﺳـﺖ‬‫ﻗﺎدﺣﯿﻦ ﻣﻘﺪوﺣﯿﻦ ﺻﻮرت دﻟﯿﻠﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺴﺒﺐ آن ﺑﺮ اﺑﻄﺎل اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﺟﺴﺎرت ﮐﺮده ﺑﺎﺷﻨﺪ‬‫ﺟﻮاب ﻣﺆﻟﻒ از ﺧﺮاﻓﺎت ﻓﺨﺮ رازي در ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‬‫ﻟﯿﮑﻦ از ﻧﻘﻞ وﺟﻪ اﺑﻄﺎل ﭘﺮده از روي ﮐﺎر اﻓﺘﺎد‪ ،‬و زﯾﺎدهﺗﺮ داﻧﺸﻤﻨﺪي ﻗﺎدﺣﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻﻒ ﺗﻌﺼﺐ و ﺣﻖ‬‫ﮐﺸـﯽ‪ ،‬از زﻣﺮه ﻓﻀـﻼء و ﻋﻠﻤـﺎء ﺑـﻞ ﻋﻘﻼـء ﻫﻢ ﺧﺎرجاﻧـﺪ‪ ،‬و از دﯾﮕﺮان ﭼﻨـﺪان ﺗﻌﺠﺐ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﮐـﺎر اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺠـﺎي‬‫ﺧﻮﯾﺶ ﻫﻔﻮات ﻏﺮﯾﺐ ﻣﯽزﻧﻨـﺪ و ﺧﺮاﻓﺎت ﻋﺠﯿﺐ ﺳـﺮ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ از رازي اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺂن ﺗﺒﺤﺮ و اﻣﻌﺎن‪ ،‬و ﻋﻠﻮ ﻣﻘﺎم و‬‫رﻓﻌﺖ ﺷﺄن‪ ،‬ﭼﻨﯿﻦ ﻫﻔﻮات واﻫﯿﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺷﯿﻌﻪ ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺂن دم ﻣﺒﺎﻫﺎت ﻣﯽزﻧﺪ‪.‬‬‫اّﻣﺎ ﻗﺪح اول ﭘﺲ ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻟﻐﻮ و واﻫﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﺎﺷﯽ از ﺳﺮ ﻋﻨﺎد و ﮔﻤﺮاﻫﯽ‪.‬‬‫اوﻻ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺮوي ﺑﻄﺮﯾﻖ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺑﺮ ﺷـﯿﻌﻪ ﭼﻪ ﻗﺴﻢ ﺣﺠﺖ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬ﻣﯽﺑﺎﯾـﺪ ﮐﻪ اوﻻ رواﯾﺖ ﻧﻤﻮدن ﺷـﯿﻌﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را‪،‬‬‫ﺑﻄﺮﯾﻘﯽ ﮐﻪ ﻻﺋﻖ اﻟﺘﻔﺎت ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ آن ﺑﺎﺳﺘﺪﻻل از آن دﺳﺖ زﻧﻨﺪ‪.‬‬‫و ﺛﺎﻧﯿﺎ آﻧﻔﺎ ﺷﻨﯿﺪي ﮐﻪ از اﻓﺎده ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺻﺪر »ﺗﺤﻔﻪ« ]‪ [1‬اﻟﺤﺸﺮ ‪.2‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪231 :‬‬‫ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ را از ﻃﺮﻓﯿﻦ ﯾﻌﻨﯽ ﺳـﻨﯽ و ﺷـﯿﻌﻪ ﺗﻬﻤﺖ و ﺗﻌﺼﺐ و ﻋﻨﺎد ﻻﺣﻖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺎ ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ اﻋﺘﻤﺎد و وﺛﻮق ﻏﯿﺮ واﻗﻊ‪ ،‬و‬‫ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﺮاي اﺳـﮑﺎت ﺳـﻨﯿﻪ ﻧﻘـﻞ از ﮐﺘﺐ ﺳـﻨﯿﻪ ﺑﺎﯾـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و ﺳـﻨﯿﻪ را از ﮐﺘﺐ ﺷـﯿﻌﻪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻋـﺪم ﺟﻮاز اﺣﺘﺠـﺎج ﺑﺎﯾﻦ ﺧﺒﺮ واﻫﯽ از اﻓﺎده‬‫ﺟﻨـﺎب ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ﻣﺤﻘﻖ و ﻣﺒﺮﻫﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻮ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺧﻮد ﻫﻢ ﺟﺎﺑﺠﺎ ﺑﺮ ﺧﻼف اﯾﻦ اﻓﺎده‪ ،‬ﮐﻪ در ﺻـﺪر ﮐﺘﺎب آﻧﺮا از ﻗﺒﯿﻞ‬‫اﺻﻮل ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ ﻗﺮار دادﻧﺪهاﻧﺪ‪ ،‬رﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬‫و ﺛﺎﻟﺜـﺎ ﻋـﺪم ﺟﻮاز اﺣﺘﺠـﺎج ﺑﺎﯾﻦ رواﯾﺖ واﻫﯿﻪ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺷـﯿﻌﻪ از اﻓﺎده ﺳﺪﯾـﺪه ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷـﻨﯿﺪي ﮐﻪ از‬‫اﻓﺎدهﺷﺎن در »ﻗﺮة اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ« واﺿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ آن ﻫﻤﻪ ﺗﻤﻮﯾﻬﺎت و ﺗﺴﻮﯾﻼﺗﺸﺎن ﮐﻪ در »ﻗﺮة اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ« ﺑﺘﻠﻔﯿﻖ و ﺗﺰوﯾﻖ آن ﻣﺒﺎدرت ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪،‬‬‫ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﻠﮑﻪ زﯾﺪﯾﻪ ﻫﻢ ﺑﮑﺎر ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻨﺎﻇﺮه اﯾﺸﺎن ﺑﻄﻮر دﯾﮕﺮ ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﺎﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﯿﻦ و ﻣﺎﻧﻨﺪ آن‪.‬‬‫و راﺑﻌﺎ ﻫﻤﺎن ﻗـﺪﺣﯽ ﮐﻪ رازي و اﺗﺒﺎع او در ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﭘﯿﺶ ﮐﺮده ﺑﻮدﻧـﺪ دﻧﺒﺎل اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻤﯽﮔﺰارد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﻫﻢ‬‫ﺑﺴـﯿﺎري از اﮐـﺎﺑﺮ ﻧﺎﻗـﺪﯾﻦ و ﻋﻈﻤـﺎي ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ رواﯾﺖ ﻧﮑﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺳـﺎﺋﺮ ارﺑـﺎب ﺻـﺤﺎح ﺳـﺘﻪ ﻫﻢ ﺑﺮ اﺧﺮاج آن اﺗﻔﺎق ﻧﺪارﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‬‫ﻣﺨﺼﻮص ﺑﺸـﯿﺨﯿﻦ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺨـﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ در »ﺟـﺎﻣﻊ اﻻـﺻﻮل« ﺻـﺮف ﺑﺎﯾﺸـﺎن ﻣﻨﺴﻮب ﺳـﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و اﮔﺮ دﯾﮕﺮ ارﺑﺎب ﺻـﺤﺎح‬‫رواﯾﺖ آن ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ دأب ﺧﻮد ﺑﺎﯾﺸﺎن ﻫﻢ ﻧﺴﺒﺖ ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬‫و ﺧﺎﻣﺴﺎ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﮐﻪ از اﺧﺒﺎر آﺣﺎد اﺳﺖ ﺑﻠﮑﻪ در »ﺻـﺤﯿﺤﯿﻦ« ﺳﻮاي أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه از دﯾﮕﺮي ﻣﺮوي ﻧﮕﺮدﯾﺪه‪ ،‬ﺑﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ‬‫ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪232 :‬‬‫زﯾﺎده از ﺻﺪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ رواﯾﺖ آن ﮐﺮده ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﻫﻢ راوي آن ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻌﺎرض و ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ﮐﻪ‬‫ﻗﺪح در آن ﮐﻨﺪ و اﺑﻄﺎل آن ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬اﻧﺪك ﺗﺄﻣﻞ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮد و ﮔﻮﻧﻪ واﻗﻔﯿﺖ ﺑﻔﻦ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﭘﺎره از ﻋﻘﻞ و ﻟﻮ ﺑﺎﻻﺳﺘﻌﺎرة ﺑﺪﺳﺖ‬‫ﺑﺎﯾﺪ آورد‪.‬‬‫ﺑﺎز ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ رواﯾﺖ در ﭼﻨﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻗﺎدح ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪ ،‬اﮔﺮ ﭘﻨﺠﺎه ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﺜﻼ راوي اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻣﯽﺑﻮدﻧﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 150‬از ‪205‬‬‫ﻣﻌﺎرض ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻤﯽﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ﮐﻪ ﺣﺎﻟﺶ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ داﻧﺴﺘﯽ‪.‬‬‫و ﺳﺎدﺳـﺎ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑـﺎﻋﺘﺮاف و اﻗﺮار ﺧـﻮد اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺛـﺎﺑﺖ و ﻣﺤﻘﻖ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔـﺎه اﺻـﺒﻎ ﺑﻦ ﻧﺒـﺎﺗﻪ از اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﭘﺮﺳـﯿﺪ ﮐﻪ آﯾﺎ‬‫ﺷﻨﯿﺪي رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ را ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻔﺖ روز ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ در ﺣﻖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪:‬‬‫)ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‬‫؟ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﻣﻠﺠﺄ ﺷﺪه ﮔﻔﺖ أي و اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ ﺷﻨﯿﺪم اﻧﺤﻀﺮت را ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻔﺖ اﯾﻦ را‬‫اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺧﻮد اﻋﺘﺮاف ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫اﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾـﺪ ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ﮐﻪ ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﻋـﺎﻟﯿﻪ و ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﺳﺎﻣﯿﻪ او اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ از ﻣﺎ ﺑﻌـﺪ ﺧﻮاﻫﯽ ﺷـﻨﯿﺪ در »ﮐﺘﺎب‬‫ﻣﻨﺎﻗﺐ« ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﮐﻪ ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ رﺑﺎﻧﯽ ﯾﮏ ﻧﺴـﺨﻪ آن در ﻋﺮاق دﯾﺪم و ﺑﯿﮏ ﻧﺴـﺨﻪ آن ﺑﻌﺪ ﻣﺴﺎﻋﯽ ﺟﻤﯿﻠﻪ در ﻫﻨﺪ‬‫وارﺳﯿﺪم ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗـﺎل اﻻﺻـﺒﻎ‪ :‬دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﻣﻌـﺎوﯾﻪ و ﻫﻮ ﺟـﺎﻟﺲ ﻋﻠﯽ ﻧﻄﻊ ﻣﻦ اﻻـدم‪ ،‬و ﻣﺘﮑﺌـﺎ ﻋﻠﯽ وﺳـﺎدﺗﯿﻦ ﺧﻀـﺮاوﺗﯿﻦ‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﻤﯿﻨﻪ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪ ،‬و‬‫ﺣـﻮﺷﺐ و ذو اﻟﮑﻼـع‪ ،‬و ﻋﻦ ﯾﺴـﺎره أﺧـﻮه ﻋﺘﺒـﮥ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋـﺎﻣﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ ﮐﺮﯾﺰ‪ ،‬و اﻟﻮﻟﯿـﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺒـﮥ‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ ﺧﺎﻟـﺪ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿـﺪ‪ ،‬و‬‫ﺷﺮﺣﺒﯿﻞ ﺑﻦ اﻟﺴﻤﻂ‪ ،‬و ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﺪرداء‪ ،‬و اﻟﻨﻌﻤﺎن ﺑﻦ ﺑﺸﺮ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻣﺎﻣﮥ اﻟﺒﺎﻫﻠﯽ‪.‬‬‫ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺮأ اﻟﮑﺘﺎب ﻗﺎل‪ :‬ان ﻋﻠﯿﺎ ﻻ ﯾﺪﻓﻊ إﻟﯿﻨﺎ ﻗﺘﻠﮥ ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪233 :‬‬‫ﻻ ﺗﻌﺘﻞ ﺑﺪم ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬ﻓﺎﻧﮏ ﺗﻄﻠﺐ اﻟﻤﻠﮏ و اﻟﺴﻠﻄﺎن‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐﻨﺖ أردت ﻧﺼﺮﺗﻪ ﺣﯿﺎ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﮏ ﺗﺮﺑﺼﺖ ﺑﻪ ﻟﺘﺠﻌﻞ ذﻟﮏ ﺳﺒﺒﺎ اﻟﯽ وﺻﻮﻟﮏ‬‫اﻟﯽ اﻟﻤﻠﮏ‪.‬‬‫ﻓﻐﻀﺐ ﻓﺄردت أن ﯾﺰﯾـﺪ ﻏﻀـﺒﻪ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻻﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ :‬ﯾﺎ ﺻﺎﺣﺐ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﻧﯽ أﺣﻠﻔﮏ ﺑﺎﻟﻠّﻪ اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ ﻋﺎﻟﻢ اﻟﻐﯿﺐ و اﻟﺸـﻬﺎدة‪ ،‬و‬‫ﺑﺤﻖ ﺣﺒﯿﺒﻪ اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﻻ أﺧﺒﺮﺗﻨﯽ أ ﺷﻬﺪت ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ ﺷﻬﺪﺗﻪ‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﻤﺎ ﺳﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل ﻓﯽ ﻋﻠﯽ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﯾﻘﻮل )ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ(‬‫ﻗﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﻓﺎذن أﻧﺖ واﻟﯿﺖ ﻋﺪوه و ﻋﺎدﯾﺖ وﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺘﻨﻔﺲ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﺻﻌﺪاء‪ ،‬و ﻗﺎل ِإﱠﻧﺎ ﻟ ِﱠﻠِﻪ َو ِإﱠﻧﺎ ِإﻟَﯿِْﻪ راِﺟُﻌﻮَن‬‫‪.‬‬‫ﻓﺘﻐﯿﺮ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﻋﻦ ﺣـﺎﻟﻪ و ﻏﻀﺐ‪ ،‬و ﻗـﺎل‪ :‬ﮐﻒ ﻋﻦ ﮐﻼﻣـﮏ‪ ،‬ﻓﻼـ ﺗﺴـﺘﻄﯿﻊ أن ﺗﺨـﺪع أﻫـﻞ اﻟﺸﺎم ﺑﺎﻟﮑﻼم ﻋﻦ ﻃﻠﺐ دم ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺘﻞ‬‫ﻣﻈﻠﻮﻣـﺎ ﻓﯽ ﺣﺮم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻋﻨـﺪ ﺻﺎﺣﺒـﮏ ﻗﺘﻠﺘﻪ أﻏﺮاﻫﻢ ﺑﻪ ﺣﺘﯽ ﻗﺘﻠﻮه ﻓﻬﻢ أﻧﺼﺎره و ﯾـﺪه و ﻋﻀـﺪه‪ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎن‬‫ﻋﺜ ﻤ ﺎ ن ﯾ ﻬ ﺪ ر د ﻣ ﻪ ا ﻟ ﺦ ] ‪. [ 1‬‬‫)و ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺰاوﻏﻠﯽ ﺳـﺒﻂ ﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در »ﺗـﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻﻣﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻﺋﻤﮥ« در ذﮐﺮ واﻗﻌﻪ ﺻـﻔﯿﻦ از‬‫اﺻﺒﻎ ﺑﻦ ﻧﺒﺎﺗﻪ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده(‪:‬‬‫ﻓﻘﺪﻣﺖ ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻓﺪﺧﻠﺖ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﻋﻦ ﯾﻤﯿﻨﻪ‪ ،‬و ذو اﻟﮑﻼع‪ ،‬و ﺣﻮﺷﺐ ﻋﻦ ﯾﺴﺎره‪ ،‬و اﻟﯽ ﺟﺎﻧﺒﻪ أﺧﻮه ﻋﺘﺒﮥ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ‪،‬‬‫و اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ‪ ،‬و ﺷـﺮﺣﺒﯿﻞ ﺑﻦ اﻟﺴﻤﻂ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﺪرداء‪ ،‬و اﻟﻨﻌﻤﺎن ﺑﻦ ﺑﺸﯿﺮ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻣﺎﻣﮥ‬‫اﻟﺒﺎﻫﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺪﻓﻌﺖ إﻟﯿﻪ اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺮأه ﻗﺎل ان ﻋﻠﯿﺎ ﻻ ﯾﺪﻓﻊ إﻟﯿﻨﺎ ﻗﺘﻠﮥ ﻋﺜﻤﺎن‪ [1] .‬اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ﻟﻠﺨﻮارزﻣﯽ ص ‪ 134‬ط ﻃﻬﺮان‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 151‬از ‪205‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪234 :‬‬‫ﻗـﺎل أﺻـﺒﻎ‪ :‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ ﯾـﺎ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﻻـ ﺗﻌﺘـﻞ ﺑﻘﺘﻠـﮥ ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬ﻓﺎﻧﮏ ﻻ ﺗﻄﻠﺐ اﻟّﺎ اﻟﻤﻠﮏ و اﻟﺴـﻠﻄﻨﮥ‪ ،‬و ﻟﻮ أردت ﻧﺼـﺮﺗﻪ ﺣﯿﺎ ﻟﻔﻌﻠﺖ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﮏ‬‫ﺗﺮﺑﺼﺖ ﺑﻪ‪ ،‬و ﺗﻘﺎﻋﺪت ﻋﻨﻪ ﻟﺘﺠﻌﻞ ذﻟﮏ ﺳﺒﺒﺎ اﻟﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻓﻐﻀﺐ ﻓﺄردت أن أزﯾﺪه‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة أﻧﺖ ﺻﺎﺣﺐ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬اﻗﺴﻢ ﻋﻠﯿﮏ ﺑﺎﻟّﻠﻪ اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ و ﺑﺤﻖ رﺳﻮﻟﻪ ﻫﻞ‬‫ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﯽ ﺣﻖ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‬‫؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬أي و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻘﺪ ﺳﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬إذا أﻧﺖ ﯾﺎ أﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة واﻟﯿﺖ ﻋﺪّوه‪ ،‬و ﻋﺎدﯾﺖ وﻟّﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺘﻨﻔﺲ أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة و ﻗﺎل‪ِ :‬إﱠﻧﺎ ﻟ ِﱠﻠِﻪ َو ِإﱠﻧﺎ‬‫ِإﻟَﯿِْﻪ راِﺟُﻌﻮَن‬‫‪ ،‬ﻓﺘﻐّﯿﺮ وﺟﻪ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻫﺬا ﮐّﻒ ﻋﻦ ﮐﻼﻣﮏ ﻓﻼ ﺗﺴﺘﻄﯿﻊ أن ﺗﺨﺪع أﻫﻞ اﻟﺸﺎم ﻋﻦ اﻟﻄﻠﺐ ﺑﺪم ﻋﺜﻤﺎن ﻓﺎﻧّﻪ ﻗﺘﻞ ﻣﻈﻠﻮﻣﺎ ]‪.[1‬‬‫)و ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺑا ﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺧﺼﻢ ﺧﻮد روﺑﺮوي ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﻏﺎوﯾﻪ‪ ،‬و ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﻌﺎﻧـﺪﯾﻦ ﻟﺌﺎم ﺑﺘﺄﮐﯿـﺪ ﺗﻤﺎم‪ ،‬اﻋﻨﯽ ﯾﻤﯿﻦ و‬‫أﻗﺴـﺎم ﺑﻨـﺎم رب ﻣﻨﻌـﺎم ﺛـﺎﺑﺖ ﺳـﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻤﻘﺘﻀـﺎي ﻗﺎﻋـﺪه ) »اﻗﺮار اﻟﻌﻘﻼء ﻋﻠﯽ أﻧﻔﺴـﻬﻢ ﻣﻘﺒﻮل و ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﺮدود«( اﮔﺮ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه‬‫ﺑﻬﻤﯿﻦ اﻫﺘﻤﺎم رواﯾﺖ‬‫)ﻟﯿﺲ ﻟﻬﻢ ﻣﻮﻟﯽ دون اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ(‬‫ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﺮد ﻗﺎﺑﻞ اﻟﺘﻔﺎت و اﺻﻐﺎء ﻧﺒﻮد ﭼﻪ ﺟﺎ ﮐﻪ ﺷﺎﺋﺒﻪ از اﯾﻦ اﻫﺘﻤﺎم ﻧﺪارد‪.‬‬‫و ﺳﺎﺑﻌﺎ ﺣﻀـﺮت اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه اﮔﺮ ﭼﻪ ﺑﺰﻋﻢ ارﺑﺎب ﺗﻌﺼﺐ و ﻏﻔﻮل‪ ،‬و اﺻﺤﺎب ﻋﻨﺎد و ذﻫﻮل‪ ،‬ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻣﻤﺪوح و ﻣﻘﺒﻮل‪ ،‬و داﺧﻞ اﺟّﻠﻪ‬‫أﺳـﺎﻃﯿﻦ ﻋـﺪول اﺳﺖ‪ ،‬ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﻣﺰﯾـﺪ ﻓﻀﻞ او ﻣﯽآرﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﺑﻮ أﯾﻮب ﺻـﺤﺎﺑﯽ واﻣﯽﻧﻤﻮد ﮐﻪ ﺗﺤـﺪﯾﺚ از اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﻧﺰد او‬‫أﺣﺐ ﺑﻮد از ﺗﺤﺪﯾﺚ از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﮐﻤﺎ ﻓﯽ ]‪ [1‬ﺗﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻﻣﮥ ص ‪ 48‬ط ﻃﻬﺮان‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪235 :‬‬‫»اﻟﻤﺴﺘﺪرك«(‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺑﺴـﻄﺎم اﻟﺰﻋﻔﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺳـﻔﯿﺎن اﻟﺠﺤﺪري ﺛﻨﺎ ﺷـﻌﺒﮥ ﻋﻦ أﺷﻌﺚ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺸﻌﺜﺎء‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﯽ‬‫ﯾﺤّﺪث ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺪﻣﺖ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﺎذا أﺑﻮ أّﯾﻮب ﯾﺤﺪث ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﺗﺤﺪث ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة و أﻧﺖ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺰﻟﮥ ﻋﻨﺪ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﻻن اﺣّﺪث ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة أﺣّﺐ اﻟﯽ ﻣﻦ أن اﺣﺪث ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ]‪[1‬‬‫ﻓﺴﻖ و ﺧﯿﺎﻧﺖ و دروغ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﺎﻓﺎدات اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ واﺿﺢ اﺳﺖ‬‫)ﻟﮑﻦ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ از اﻓﺎدات اﺋﻤﻪ ﺑﺎرﻋﯿﻦ و ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺣﻀﺮات ﺳﻨﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺴﻖ و ﻓﺠﻮر و ﮐﺬب و زور آن ﻋﻤﺪه ﺻﺪور‪،‬‬‫و رﺋﯿﺲ أﻫـﻞ ﺷـﺮور‪ ،‬در ﻏـﺎﯾﺖ وﺿﻮح و ﻇﻬﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ أﻋﻼـم ﮐﺮام در ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﺧﻮد ﺷـﺮح دادهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﮔﻮ اﺣﺎﻃﻪ و اﺣﺼﺎي‬‫ﻗﻮادح ﺣﻀﺮت أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه دﺷﻮار اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺑﻄﺮﯾﻖ اﻧﻤﻮزج در اﯾﻦ ﺟﺎ ﺑﺮ ﺑﻌﺾ آن اﮐﺘﻔﺎء ﻣﯽرود‪.‬‬‫ﭘﺲ از ﻓﺤﺶ ﻗﻮادح او آﻧﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻨﺤﺮف از ﺟﺎده ﻣﺴـﺘﻘﯿﻤﻪ اﻃﺎﻋﺖ و وﻻي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و دﺷﻤﻦ آن ﺣﻀﺮت و‬‫ﻣﻮاﻟﯽ ﻋـﺪو ﺳـﺮور ﮐﺎﺋﻨـﺎت ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻـف اﻟﺘﺤﯿﺎت ﺑﻮده‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه اﺻـﺒﻎ ﺑﻦ ﻧﺒﺎﺗﻪ ﮐﻪ از اﺻـﺤﺎب ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ‬‫ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻮد ﺗﻨﺒﯿﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﺮد ﺗﻨﻔﺲ ﺻﻌﺪاء ﻧﻤﻮد و )ِإﱠﻧﺎ ﻟ ِﱠﻠِﻪ َو ِإﱠﻧﺎ ِإﻟَﯿِْﻪ راِﺟُﻌﻮَن(‬‫]‪ [2‬ﮐﻪ ﻣﺸـﻌﺮ از ﻋﻈﻤﺖ ﻣﺼـﯿﺒﺖ‪ ،‬و ﻣﺰﯾـﺪ ﺷـﻨﺎﻋﺖ ﻓﻌـﻞ او اﺳﺖ ﺧﻮاﻧـﺪ‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ آﻧﻔﺎ ﺷـﻨﯿﺪي‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻋـﺪاوت او ﺑﺎ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ]‪ [1‬اﻟﻤﺴﺘﺪرك ج ‪ 3‬ص ‪.512‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 152‬از ‪205‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﻘﺮة ‪.156‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪236 :‬‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬در ﮐﻔﺮ و ﻧﻔﺎق و وﺻﻮل او ﺑﺄﺳﻔﻞ درﮐﺎت ﺟﺤﯿﻢ رﯾﺒﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺪﻻﻟﺖ آﯾﺎت و آﺛﺎر ﻧﺒﻮﯾﻪ‪ ،‬و اﺟﻤﺎع اﻫﻞ‬‫اﺳﻼم ﻋﺪاوت آن ﺣﻀﺮت ﺳﺒﺐ ﻫﻼك اﺑﺪي و ﺑﻮار ﺳﺮﻣﺪي اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺷﻄﺮﻧﺞ ﻣﯽﺑﺎﺧﺖ‪ ،‬و ﺑﻘﻤﺎرﺑﺎزي اﺷﺘﻐﺎل ﻣﯽداﺷﺖ‪ ،‬و دﯾﻦ و دﯾﺎﻧﺖ ﺧﻮد ﻣﯽﺑﺎﺧﺖ‪ ،‬و ورع و اﻣﺎﻧﺖ را ﺿﺎﯾﻊ ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ‬‫اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﮕﻔﺘﺎر دﻣﯿﺮي در »ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان« از ﻗﻤﺎرﺑﺎزان ﺑﻮد‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﺪﻣﯿﺮي در »ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان« در ﻟﻐﺖ ﻋﻘﺮب ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ(‪:‬‬‫و روي اﻟﺼـﻌﻠﻮﮐﯽ ﺗﺠﻮﯾﺰه أي اﻟﺸﻄﺮﻧﺞ ﻋﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﯿﺴﺮ و أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﺼﺮي‪ ،‬و اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬و أﺑﯽ‬‫ﻗﻼﺑﮥ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻣﺠﻠﺰ‪ ،‬و ﻋﻄﺎء و اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬و رﺑﯿﻌﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﺰﻧﺎد‪ ،‬رﺣﻤﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﺮوي ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ ﻣﻦ‬‫اﻟﻠﻌﺐ ﺑﻪ ﻣﺸﻬﻮد ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﻔﻘﻪ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫)و در »ﻧﻬﺎﯾﮥ« اﺑﻮ اﻟﺴﻌﺎدات ﻣﺒﺎرك ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﮑﺮم اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬‫و ﻓﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﻗﺎل‪ :‬رأﯾﺖ اﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة ﯾﻠﻌﺐ اﻟﺴـﺪر‪ ،‬اﻟﺴﺪر ﻟﻌﺒﮥ ﯾﻘﺎﻣﺮ ﺑﻬﺎ و ﺗﮑﺴـﺮ ﺳـﯿﻨﻬﺎ و ﺗﻀﻢ‪ ،‬و ﻫﯽ ﻓﺎرﺳـﯿﮥ ﻣﻌﺮﺑﮥ ﻋﻦ ﺳﻪ در‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﺛﻼﺛﮥ أﺑﻮاب اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[2‬‬‫)و در »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺎر« ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ ﮐﺠﺮاﺗﯽ ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬‫و ﺣﺪﯾﺚ رأﯾﺖ اﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة ﯾﻠﻌﺐ اﻟﺴﺪر ﻟﻌﺒﮥ ﯾﻘﺎﻣﺮ ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﺗﮑﺴﺮ ﺳﯿﻨﻬﺎ و ﺗﻀﻢ اﻟﺦ‪.‬‬‫)ﺣﺎﻻـ ﺑﻌﺾ ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت ﺑﺮ ﺣﺮﻣﺖ ﺷـﻄﺮﻧﺞ و ﻗﻤﺎر‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﺎر اﯾﻦ زﺑـﺪه اﺧﯿﺎر ﺑﻮد ﺑﺎﯾـﺪ ﺷـﻨﯿﺪ‪ ،‬و ﺑﺤﻘﯿﻘﺖ ﺗﻘـﺪس و ورع و ﻋـﺪاﻟﺖ اﺋﻤﻪ‬‫ﺧﻮﯾﺶ ]‪ [1‬ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان ﻟﻠﺪﻣﯿﺮي ج ‪ 2‬ص ‪ 144‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻧﻬﺎﯾﮥ اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ ج ‪ 2‬ص ‪354‬‬‫ﺣﺮﻣﺖ ﺷﻄﺮﻧﺞ و ﻗﻤﺎر ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫ﺷﯿـﺦ ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑـﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻠﯿـﻢ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑـﺎﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿـﮥ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ در »ﻣﻨﻬـﺎج اﻟﺴــﻨﮥ اﻟﻨﺒﻮﯾـﮥ ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﮐﻼـم اﻟﺸـﯿﻌﮥ و اﻟﻘﺪرﯾـﮥ«‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ(‪:‬‬‫ﻣﺬﻫﺐ ﺟﻤﻬﻮر اﻟﻌﻠﻤﺎء ان اﻟﺸـﻄﺮﻧﺞ ﺣﺮام‪ ،‬و ﻗﺪ ﺛﺒﺖ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﺮ ﺑﻘﻮم ﯾﻠﻌﺒﻮن اﻟﺸـﻄﺮﻧﺞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪) :‬ﻣﺎ ﻫِﺬِه اﻟﱠﺘﻤﺎﺛِﯿُﻞ اﻟﱠﺘِﯽ َأﻧ ْﺘُْﻢ‬‫ﻟَﻬﺎ ﻋﺎِﮐُﻔﻮَن(‬‫]‪.[1‬‬‫و ﮐـﺬﻟﮏ اﻟﻨﻬﯽ ﻋﻨﻬـﺎ ﻣﻌﺮوف ﻋﻦ أﺑﯽ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬و ﺗﻨـﺎزﻋﻮا ﻓﯽ ان أﯾﻬﻤﺎ أﺷـﺪ ﺗﺤﺮﯾﻤﺎ‬‫اﻟﺸﻄﺮﻧﺞ و اﻟﻨﺮد‪:‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻣﺎﻟﮏ‪ :‬اﻟﺸـﻄﺮﻧﺞ أﺷﺪ ﻣﻦ اﻟﻨﺮد‪ ،‬و ﻫﺬا ﻣﻨﻘﻮل ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻻﻧﻬﺎ ﺗﺸﻐﻞ اﻟﻘﻠﺐ ﺑﺎﻟﻔﮑﺮ اﻟﺬي ﯾﺼﺪ ﻋﻦ ذﮐﺮ اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﻦ اﻟﺼﻠﻮة‬‫اﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻟﻨﺮد‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﮥ و أﺣﻤﺪ‪ :‬اﻟﻨﺮد أﺷﺪ ]‪.[2‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 153‬از ‪205‬‬‫)و اﺑﻮ اﻟﻨﺼﺮ ﻧﺼﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺨﻮاﺟﻪ ﻧﺼﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻤﯿﻊ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﯽ‪ ،‬ﺑﺎ آن ﺟﺴﺎرﺗﯽ ﮐﻪ دارد ﭼﺎره از اﻗﺮار ﺑﺤﺮﻣﺖ‬‫ﺷﻄﺮﻧـﺞ ﻧﻤﯽﺑﯿﻨـﺪ‪ ،‬و راه اﺛﺒﺎت ﺣﺮﻣﺖ آن ﺑﺄﻗﻮال اﺋﻤﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﮔﺰﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﻮرود رواﯾﺎت و آﺛﺎر ﺑﺤﺮﻣﺖ آن ﺟﺎر ﻣﯽزﻧـﺪ‪ ،‬و در ﺣﻘﯿﻘﺖ‬‫ﺑﻨﯿﺎن ﻏﯿﺮ ﻣﺮﺻﻮص ﻋﺪاﻟﺖ و ﺟﻼﻟﺖ اﺋﻤﻪ ﻟﺼﻮص ﺧﻮد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺻﻮاﻗﻊ« در ذﮐﺮ ﻣﮑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﻟﺜﻼﺛﻮن و ﻣﺎﺋﮥ ﻃﻌﻦ اﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ ﺑﺄﻧﻬﻢ ﯾﺠﻮزون اﻟﻠﻌﺐ ﺑﺎﻟﺸﻄﺮﻧﺞ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﯾﻨﺨﺪع ﺑﻪ اﻟﻤﺮﻗﻌﺎن ]‪ [3‬و ﻫﻮ اﻓﺘﺮاء‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﻠﻌﺐ ﺑﺎﻟﺸﻄﺮﻧﺞ ﺣﺮام ﻋﻨﺪ‬‫أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ‪ [1] ،‬اﻻﻧﺒﯿﺎء‪.52 :‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴﻨﮥ ج ‪ 2‬ص ‪ 98‬ط ﺑﻮﻻق ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺮﻗﻌﺎن ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻤﯿﻢ و اﻟﻘﺎف‪ :‬اﻟﻘﻠﯿﻞ اﻟﺤﯿﺎء‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪238 :‬‬‫و أﺣﻤﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﺤﯿﺢ‪ ،‬و ورد ﻓﯽ ﺣﺮﻣﺘﻪ أﺣﺎدﯾﺚ و آﺛﺎر اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫)و ﺣﻀـﺮات ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻋﺪول و اﺋﻤﻪ ﻓﺤﻮل ﺳـﻨﯿﺎن ﺑﺮ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة اﻋﺘﻤﺎد ﻧﺪاﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﺖ ﺑﺮد و اﻧﮑﺎر ﺑﺮ او ﻣﯽﮔﻤﺎﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺣﻀﺮت او را‬‫ﻣﺘﻬﻢ ﺑﻮﺿﻊ و اﻓﺘﺮا ﻣﯽﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪ ،‬و رواﯾﺎت او را از اوج ﻗﺒﻮل ﺑﺤﻀـﯿﺾ ﻃﺮح ﻣﯽاﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺣﻀـﺮت ﻋﺎﺋﺸﻪ در رد و اﻧﮑﺎر ﺑﺮ آن ﻋﻤﺪة‬‫اﻻﺣﺒـﺎر‪ ،‬از دﯾﮕﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ اﺧﯿـﺎر ﭘـﺎ را ﻓﺮاﺗﺮ ﻣﯽﻧﻬـﺎد‪ ،‬و داد ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﺨﺠﯿﻞ آن ﺣﺒﺮ ﻧﺒﯿﻞ و ﺻـﺤﺎﺑﯽ ﺟﻠﯿﻞ ﻣﯽداد‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ زﻣﺎﻧﻪ رد و‬‫اﻧﮑﺎر آن ﻋﻼﻣﻪ روزﮔﺎر دراز‪ ،‬و اﺑﻮاب اﻧﻔﻌﺎل و ﻧﺪاﻣﺖ آن ﮔﺮﺑﻪ ﻣﺴـﮑﯿﻦ ﺧﻮش اﻃﻮار ﺑﺎزﮔﺮدﯾﺪ و ﻏﻠﻐﻪ اﯾﻦ ﺗﻔﻀـﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿﺢ ﺑﻤﺴﺎﻣﻊ‬‫ﻣﺆاﻟﻒ و ﻣﺨﺎﻟﻒ و دوﺳﺖ و دﺷﻤﻦ رﺳﯿﺪ‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ ﻋﻤﺮ و ﻋﻠﯽ و ﻋﺜﻤﺎن و ﻋﺎﺋﺸﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ در ﮐﺘﺎب »اﻟﺮد ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻗﺎل ﺑﺘﻨﺎﻗﺾ اﻟﺤﺪﯾﺚ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﺑﺠﻮاب ﺑﻌﺾ ﻃﺎﻋﻨﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻓﺎﻣﺎ ﻃﻌﻨﻪ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﺑﺘﮑﺬﯾﺐ ﻋﻤﺮ و ﻋﺜﻤﺎن و ﻋﻠﯽ و ﻋﺎﺋﺸﮥ‪ ،‬ﻓﺎن أﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة ﺻـﺤﺐ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻧﺤﻮا ﻣﻦ ﺛﻠﺚ‬‫ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬و أﮐﺜﺮ اﻟﺮواﯾـﮥ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻋّﻤﺮ ﺑﻌﺪه ﻧﺤﻮا ﻣﻦ ﺧﻤﺴـﯿﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ‪ ،‬و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯿﺖ أم ﺳـﻠﻤﮥ زوﺟﮥ اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯿﺖ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﻗﺒﻠﻬﺎ ﺑﺴـﻨﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ أﺗﯽ ﻣﻦ اﻟﺮواﯾﮥ ﻋﻨﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺄت ﺑﻤﺜﻠﻪ ﻣﻦ ﺻﺤﺒﻪ ﻣﻦ أﺟﻠﮥ‬‫أﺻـﺤﺎﺑﻪ و اﻟﺴﺎﺑﻘﯿﻦ اﻻوﻟﯿﻦ إﻟﯿﻪ اﺗﻬﻤﻮه و أﻧﮑﺮوا ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﮐﯿﻒ ﺳـﻤﻌﺖ ﻫﺬا وﺣﺪك و ﻣﻦ ﺳـﻤﻌﻪ ﻣﻌﮏ؟ و ﮐﺎﻧﺖ ﻋﺎﺋﺸﮥ أﺷﺪﻫﻢ‬‫اﻧﮑﺎرا ﻋﻠﯿﻪ ﺣﺘﯽ ﺗﻄﺎول اﻻﯾﺎم ﺑﻬﺎ و ﺑﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻤﺮ ﺷﺪﯾﺪا ﻋﻠﯽ ﻣﻦ أﮐﺜﺮ اﻟﺮواﯾﮥ‪.‬‬‫)و ﻣﺆﯾﺪات اﻓﺎده اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ در دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه ﺣﻀﺮات ﺳﻨﯿﻪ ﻧﯿﺰ ]‪ [1‬اﻟﺼﻮاﻗﻊ‪ -‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪239 :‬‬‫ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺖ‪ .‬ﻋﻼﻣﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﺨﺎﻟﯽ در »ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ ﺷﺮح ﻣﺼﺎﺑﯿﺢ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪) :‬اﻧﮑﻢ ﺗﻘﻮﻟﻮن( اﻟﺨﻄﺎب ﻟﻠﺼﺤﺎﺑﮥ‪.‬‬‫)أﮐﺜﺮ أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ( أي أﮐﺜﺮ اﻟﺮواﯾﮥ ﻋﻨﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪.‬‬‫)و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻮﻋـﺪ( أي ﻟﻘﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻋـﺪﻧﺎ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺮﺟﻌﻨﺎ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣـﮥ‪ ،‬ﻓﯿﻈﻬﺮ ﻋﻨـﺪه ﺻـﺪق اﻟﺼﺎدق و ﮐـﺬب اﻟﮑﺎذب ﻻ ﻣﺤﺎﻟـﮥ‪ ،‬ﻻن‬‫اﻻﺳﺮار ﺗﻨﮑﺸﻒ ﻫﻨﺎ ﻟﮏ ]‪.[1‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﭘﯿـﺪا اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻧﺴـﺒﺖ اﮐﺜـﺎر رواﯾﺖ ﺑـﺎﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد از اﯾﻦ اﮐﺜﺎر ﻧﻪ اﮐﺜﺎر رواﯾﺖ‬‫ﺻﺤﯿﺤﻪ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﯾﻦ اﮐﺜﺎر ﻣﻮﺟﺐ اﮐﺜﺎر ﻣـﺪح و ﺳـﺘﺎﯾﺶ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﻮﺟﺐ ذم و ﻧﮑﻮﻫﺶ‪ ،‬و اﮔﺮ اﯾﻦ اﮐﺜﺎر ﻣﺮاد ﺑﻮدي اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 154‬از ‪205‬‬‫ﺗﻨﮕﺪل ﻧﻤﯽﺷﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﺧﻮﺷﺪل ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬و ﻗﻮل او‪) :‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻮﻋﺪ( دﻟﯿﻞ واﺿﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد ﺣﻀﺮات ﺻﺤﺎﺑﻪ ذم و ﻣﻼم و ﺗﮑﺬﯾﺐ‬‫اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺠﻮاب ﻗﻮﻟﺸﺎن ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﺧـﺪا ﻣﻮﻋـﺪ ﻣﺎ اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺮﺟﻊ ﻣﺎ روز ﻗﯿﺎﻣﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻇﺎﻫﺮ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ ﻧﺰد ﺧـﺪاي‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺻﺪق ﺻﺎدق و ﮐﺬب و ﮐﺎذب ﻻ ﻣﺤﺎﻟﻪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﺳﺮار آﻧﺠﺎ ﻣﻨﮑﺸﻒ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬‫و ﺑﻌﺾ ﺷـﺮاح ﭼﻮن در ﺗﻮﺟﯿﻪ ﺧﻄـﺎب )اﻧﮑﻢ ﺗﻘﻮﻟﻮن( ﺑﺤﻀـﺮات ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻣﺰﯾـﺪ ﺗﻨﻘﯿﺺ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧـﺪ‪ ،‬از آن ﺳـﺮ ﺗـﺎﻓﺘﻪ ﺑﺤﻀـﺮات‬‫ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ اﯾﻦ ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫ﺷﯿﺦ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻄﺎن ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻬﺮوي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻘﺎري در »ﻣﺮﻗﺎة ﺷﺮح ﻣﺸﮑﺎة« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫)و ﻋﻨﻪ( أي ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻗﺎل‪) :‬اﻧﮑﻢ( أي ﻣﻌﺸـﺮ اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻟﺨﻄﺎب ]‪ [1‬اﻟﻤﻔﺎﺗﯿﺢ ﺷﺮ اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ ص ‪ 223‬ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺠﺰات ﻣﻦ ﺑﺎب‬‫ﻋﻼﻣﺎت اﻟﻨﺒﻮة‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪240 :‬‬‫ﻣﻊ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ اﻟﻤﺘﺄﺧﺮﯾﻦ‪.‬‬‫)ﺗﻘﻮﻟﻮن أﮐﺜﺮ أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة( أي اﻟﺮواﯾﮥ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫)و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻮﻋﺪ( أي ﻣﻮﻋﺪﻧﺎ‪ ،‬ﻓﯿﻈﻬﺮ ﻋﻨﺪه ﺻﺪق اﻟﺼﺎدق و ﮐﺬب اﻟﮑﺎذب‪ ،‬ﻻن اﻻﺳﺮار ﺗﻨﮑﺸﻒ ﻫﻨﺎ ﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻄﯿﺒﯽ‪ :‬أي ﻟﻘﺎء اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻮﻋﺪ‪ ،‬أي ﻣﻮﻋﺪﻧﺎ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﯾﺤﺎﺳـﺒﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ أزﯾﺪ أو أﻧﻘﺺ‪ ،‬ﻻ ﺳﯿﻤﺎ ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و‬‫ﻗﺪ ﻗﺎل ﻣﻦ ﮐﺬب ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺘﻤﺪا ﻓﻠﯿﺘﺒّﻮأ ﻣﻘﻌﺪه ﻣﻦ اﻟﻨﺎر‪.‬‬‫)ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺑﺎب دوم ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »ﺗﺤﻔﻪ« ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺻﺪق و ﺻـﻼح ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ ﺑﺎرﺷﺎد ﺣﻀﺮت ﺧﺎﺗﻢ‬‫اﻟﻨﺒﯿﯿﻦ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﺟﻤﻌﯿﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﺷـﺪه‪ ،‬و اﻓﺎدات دﯾﮕﺮ اﮐﺎﺑﺮ ﺳـﻨﯿﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﺼﺪق آﻧﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﺣﻀـﺮات ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ ﺻﺎدﻗﯿﻦ‬‫ﻫﻢ ﻣﺜﻞ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﺣﻀﺮات ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻋﺎدﻟﯿﻦ ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ ]‪.[1‬‬‫و از اﻓـﺎده ﻃﯿﺒﻪ ﻃﯿﺒﯽ ﮐﻪ ﻗـﺎري ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده ﻧﯿﺰ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد از اﯾﻦ اﮐﺜﺎر ذم و ﻧﮑﻮﻫﺶ و ﺗﮑـﺬﯾﺐ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه‬‫ﺑﺠـﻮاب آن ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﮐـﻪ ﻟﻘـﺎء ﺧـﺪا ﻣﻮﻋـﺪ ﻣـﺎ اﺳـﺖ ﭘﺲ او ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺣﺴـﺎب ﻣـﻦ ﺧﻮاﻫـﺪ ﮐﺮد ﺑﺮ آﻧﭽـﻪ زﯾـﺎده ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ ،‬ﻻـ ﺳـﯿﻤﺎ ﺟﻨـﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ آن ﺣﻀﺮت ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬ﮐﻪ‬‫)ﻣﻦ ﮐﺬب ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺘﻤﺪا ﻓﻠﯿﺘﺒّﻮأ ﻣﻘﻌﺪه ﻣﻦ اﻟﻨﺎر(‪.‬‬‫و ﻣﺴﻠﻢ در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺧﻮد )ﻋﻠﯽ ﻣﺎ أورده أﺑﻮ ﻋﺒﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻧﺼﺮ ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﺼﺤﯿﺤﯿﻦ( از أﺑﯽ زرﯾﻦ رواﯾﺖ ﮐﺮده ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺧﺮج إﻟﯿﻨﺎ أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﻓﻀﺮب ﺑﯿﺪه ﻋﻠﯽ ﺟﺒﻬﺘﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻻ اﻧﮑﻢ ﺗﺤﺪﺛﻮن اﻧﯽ ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪.126‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪241 :‬‬‫اﮐﺬب ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻟﺘﻬﺘﺪوا و أﺿﻞ اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫و ﻓﯽ ﻫﺬا دﻟﯿﻞ واﺿﺢ و ﺑﺮﻫﺎن ﻗﺎﻃﻊ ﻋﻠﯽ أن اﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة ﮐﺎن ﻋﻨﺪ أﺑﯽ رزﯾﻦ و ﻣﻦ ﻣﻌﻪ ﻣﻔﺘﺮﯾﺎ ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫و ﮐﺎذﺑﺎ‪ ،‬و ﻋﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻬﺪاﯾﮥ ﺿﺎﻻ‪ ،‬و ﻋﻦ ﻧﻬﺞ اﻻﺳﺘﻘﺎﻣﮥ ﻧﺎﮐﺒﺎ‪.‬‬‫)و اﻣـﺎ رد و ﻧا ﮑـﺎر ﺣﻀـﺮت ﻋﺎﺋﺸـﮥ ﺑﺮ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﮐﻪ زﻣـﺎﻧﻪ آن ﺑﻨـﺎﺑﺮ اﻓـﺎده اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ ﻧﺒﯿـﻞ ﻃﻮﯾـﻞ ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺟﺎﺑﺠـﺎ در ﮐﺘﺐ ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﺣﻀﺮات ﺳﻨّﯿﻪ ﻣﺬﮐﻮر و ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ آﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه رواﯾﺖ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺣﻀﺮت رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ‪:‬‬‫)ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﻮﺗّﺮ ﻓﻼ ﺻﻼة ﻟﻪ(‬‫‪ ،‬و ﺟﻨﺎب ﻋﺎﺋﺸﻪ آن را ﺷـﻨﯿﺪ ﺑﺎﺑﻄﺎل آن ﭘﺮداﺧﺖ‪ ،‬و ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ ﮐﺪام ﮐﺲ ﺷـﻨﯿﺪ اﯾﻦ را از ﺣﻀﺮت رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 155‬از ‪205‬‬‫ﺳﻠﻢ ﻧﻪ ﻋﻬﺪ آن ﺟﻨﺎب ﺑﻌﯿﺪ ﺷﺪه و ﻧﻪ ﻣﺎ ﻧﺴﯿﺎن ﮐﺮدﯾﻢ‬‫اﻧﮑﺎر ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺑﺮ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه را ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻋﯿﻦ اﻻﺻﺎﺑﮥ« ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »رﺳﺎﻟﻪ ﻋﯿﻦ اﻻﺻﺎﺑﮥ ﻓﯿﻤﺎ اﺳﺘﺪرﮐﺘﻪ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أﺧﺮج اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ اﻻوﺳﻂ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﻮﺗﺮ ﻓﻼ ﺻﻼة ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺒﻠﻎ ذﻟﮏ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﻓﻘﺎﻟﺖ‪:‬‬‫و ﻣﻦ ﺳﻤﻊ ﻫﺬا ﻣﻦ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ؟ ﻣﺎ ﺑﻌﺪ اﻟﻌﻬﺪ و ﻣﺎ ﻧﺴﯿﻨﺎ‪ ،‬اﻧﻤﺎ ﻗﺎل اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﺟﺎء ﺑﺎﻟﺼﻠﻮات اﻟﺨﻤﺲ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻋﻠﯽ وﺿﻮﺋﻬﺎ‬‫و ﻣﻮاﻗﯿﺘﻬﺎ و رﮐﻮﻋﻬﺎ و ﺳـﺠﻮدﻫﺎ ﻟﻢ ﯾﻨﺘﻘﺺ ﻣﻨﻪ ﺷـﯿﺌﺎ ﮐﺎن ﻟﻪ ﻋﻬﺪ أن ﻻ ﯾﻌﺬﺑﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺟﺎء و ﻗﺪ اﻧﺘﻘﺺ ﻣﻨﻬﻦ ﺷﯿﺌﺎ ﻓﻠﯿﺲ ﻟﻪ ﻋﻬﺪ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻧﺸﺎء رﺣﻤﻪ و اﻧﺸﺎء ﻋﺬﺑﻪ‪.‬‬‫)و ﻧﯿﺰ ﺣﻀﺮت ﻋﺎﺋﺸﻪ اﺑﻄﺎل‬‫ﺣﺪﯾﺚ )إذا اﺳﺘﯿﻘﻆ أﺣﺪﮐﻢ ﻣﻦ ﻧﻮﻣﻪ ]‪ [1‬ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ج ‪ 6‬ص ‪ 20‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪242 :‬‬‫ﻓﻼ ﯾﻐﻤﺲ ﯾﺪه ﻓﯽ اﻻﻧﺎء(‬‫ﮐﻪ از ﻣﺮوﯾـﺎت اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه اﺳﺖ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬دﻟﯿـﻞ ﻋﻘﻠﯽ ﺑﺮ ﺑﻄﻼـن آن ﻗﺎﺋﻢ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻫﻢ در اﯾﻦ اﺑﻄﺎل و اﺳـﺘﺪﻻل اﺗﺒﺎع ﺟﻨﺎب او‬‫اﺧﺘﯿﺎر ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺳﺎﻟﮏ اﯾﻦ ﻣﺴﻠﮏ‪ ،‬و ﻧﺎﻫﺞ اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﮔﺮدﯾﺪه و ﯾﺎ اﻣﺮ ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‬‫اﻧﮑﺎر ﻋﺎﺋﺸﻪ و اﺑﻦ ﻋﺒﺎس را ﺑﺮ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﻋﻀﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﯾﺠﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫ﻋﻀﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻻﯾﺠﯽ در »ﺷﺮح ﻣﺨﺘﺼﺮ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻋﺪم ﺟﻮاز ﺗﻘﺪﯾﻢ ﻗﯿﺎس ﺑﺮ ﺧﺒﺮ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻓﺎن ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻫﺬا ﻣﻌﺎرض ﺑﺄن اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﺧﺎﻟﻒ ﺧﺒﺮ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة و ﻫﻮ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫»ﺗﻮﺿﺌﻮا ﻣﻤﺎ ﻣﺴﺘﻪ اﻟﻨﺎر« ﺑﺎﻟﻘﯿﺎس ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟّﺎ ﻧﺘﻮﺿﺄ ﺑﻤﺎء اﻟﺤﻤﯿﻢ ﻓﮑﯿﻒ ﻧﺘﻮﺿﺄ ﺑﻤﺎ ﻋﻨﻪ ﻧﺘﻮﺿﺄ‪.‬‬‫و ﺑﺄّن اﺑﻦ ﻋﺒﺎس و ﻋﺎﺋﺸﮥ ﺧﺎﻟﻔﺎ ﺧﺒﺮه‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫أﻧﻪ ﻗﺎل ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ :‬إذا اﺳﺘﯿﻘﻆ اﺣﺪﮐﻢ ﻣﻦ ﻧﻮﻣﻪ ﻓﻼ ﯾﻐﻤﺲ ﯾﺪه ﻓﯽ اﻻﻧﺎء‪ ،‬ﻓﺎﻧّﻪ ﻻ ﯾﺪري اﯾﻦ ﺑﺎﺗﺖ ﯾﺪه‪ ،‬ﺑﺎﻟﻘﯿﺎس ﻓﻘﺎﻻ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﻧﺼﻨﻊ‬‫ﺑﺎﻟﻤﻬﺮاس ]‪[1‬؟‬‫أي إذا ﮐﺎن ﻓﯿﻪ ﻣﺎء و ﻟﻢ ﯾﺪﺧﻞ ﻓﯿﻪ اﻟﯿﺪ ﻓﮑﯿﻒ ﻧﺘﻮﺿﺄ؟‬‫اﻟﺠﻮاب أﻧﻬﻤـﺎ ﻟﻢ ﯾﺨﺎﻟﻔـﺎه ﻟﻠﻘﯿـﺎس‪ ،‬ﺑـﻞ ﻻﺳـﺘﺒﻌﺎدﻫﻤﺎ ﻟﻪ ﻟﻈﻬﻮر ﺧﻼﻓﻪ‪ ،‬و ﻟـﺬﻟﮏ ﺻـﺮﺣﺎ ﺑﻤﺎ ﯾـﺪل ﻋﻠﯽ ﻇﻬﻮر ﺧﻼﻓﻪ ﻓﻘﺎﻻ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﻧﺼـﻨﻊ‬‫ﺑﺎﻟﻤﻬﺮاس؟ ]‪[2‬‬‫ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺣﺪﯾﺚ )اﻟﻤﺮأة ﺗﻘﻄﻊ اﻟﺼﻠﻮة« را از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻣﯽﮐﺮد‬‫)و ﻧﯿﺰ ﺣﻀـﺮت ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺑﺮ ﺣﮑﻢ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺮآة ﻗﻄﻊ ﺻـﻼة ﻣﯽﮐﻨﺪ رد ﮐﺮده‪ ،‬و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ اﯾﻦ ﺣﮑﻢ ﺑﺎ ﻓﻌﻞ ﺣﻀﺮت رﺳﻮل ﺧﺪا‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﻮده‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻋﯿﻦ اﻻﺻﺎﺑﮥ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أﺧﺮج اﺑﻮ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺒﻐﻮي ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﺑﯽ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ :‬ﺑﻠﻎ ﻋﺎﺋﺸـﮥ أن أﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة ﯾﻘﻮل‪ :‬ان اﻟﻤﺮأة ﺗﻘﻄﻊ اﻟﺼـﻠﻮة‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 156‬از ‪205‬‬‫ﻓﻘﺎﻟﺖ ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬اﻟﻤﻬﺮاس‪ :‬اﻟﻬﺎون‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح ﻣﺨﺘﺼﺮ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ ص ‪ 65‬ﻓﯽ ذﮐﺮ ﻋﺪم ﺟﻮاز ﺗﻘﺪﯾﻢ اﻟﻘﯿﺎس ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺒﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪243 :‬‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺼﻠﯽ ﻓﺘﻘﻊ رﺟﻠﯽ ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ أو ﺑﺤﺬاﺋﻪ‪ ،‬ﻓﯿﺼﺮﻓﻬﺎ ﻓﺄﻗﺒﻀﻬﺎ‪.‬‬‫و أﺻﻠﻪ ﻓﯽ ﻟا ﺼﺤﯿﺢ ]‪[1‬‬‫ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺣﺪﯾﺚ »ان اﻣﺮأة ﻋﺬﺑﺖ ﻓﯽ ﻫﺮة« را از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه رد ﻣﯽﮐﺮد‬‫)و از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺮوﯾﺎت أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﺎﺋﺸﻪ رد و اﻧﮑﺎر آن ﻧﻤﻮده ﺣﺪﯾﺚ ان اﻣﺮأة ﻋﺬﺑﺖ ﻓﯽ ﻫﺮة اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻋﯿﻦ اﻻﺻﺎﺑﮥ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أﺧﺮج اﻟﺒﺰار ﻋﻦ ﻋﻠﻘﻤﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﯿﻞ ﻟﻌﺎﺋﺸﮥ‪ :‬ان أﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ان اﻣﺮأة ﻋﺬﺑﺖ ﻓﯽ ﻫﺮة‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﺖ ﻋﺎﺋﺸﮥ‪ :‬ان‬‫اﻟﻤﺮأة ﮐﺎﻧﺖ ﮐﺎﻓﺮة‬‫‪ ،‬ﻗﺎل و ﻻ ﻧﻌﻠﻢ روي ﻋﻠﻘﻤﮥ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة اﻻ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ]‪.[2‬‬‫)و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻋﯿﻦ اﻻﺻﺎﺑﮥ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أﺧﺮج ﻗﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻟﺴﺮﻗﺴـﻄﯽ ﻓﯽ »ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤـﺪﯾﺚ« ﻋﻦ ﻋﻠﻘﻤـﮥ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻋﻨـﺪ ﻋﺎﺋﺸـﮥ و ﻣﻌﻨﺎ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﺖ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة‬‫اﻧﺖ اﻟﺬي ﺗﺤﺪث ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ان اﻣﺮأة ﻋﺬﺑﺖ ﻣﻦ ﺟﺰاء ﻫﺮة ﻻ ﻫﯽ أﻃﻌﻤﺘﻬﺎ و ﻻ ﺳـﻘﺘﻬﺎ و ﻻ ﻫﯽ ﺗﺮﮐﺘﻬﺎ ﺗﺄﮐﻞ‬‫ﻣﻦ ﺣﺸﺎﺋﺶ اﻻرض ﺣﺘﯽ ﻣﺎﺗﺖ؟ ﻗﺎل أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ ﻋﺎﺋﺸﮥ‪ :‬اﻟﻤﺆﻣﻦ أﮐﺮم ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ أن‬‫ﯾﻌـﺬﺑﻪ ﻣﻦ ﺟﺰاء ﻫﺮة أﻣـﺎ ان اﻟﻤﺮأة ﻣﻊ ذﻟـﮏ ﮐـﺎﻧﺖ ﮐـﺎﻓﺮة‪ ،‬ﯾـﺎ أﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة إذا ﺣـﺪﺛﺖ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﺎﻧﻈﺮ ﮐﯿﻒ‬‫ﺗﺤّﺪث ]‪[3‬‬‫ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺣﺪﯾﺚ »وﻟﺪ اﻟﺰﻧﺎ ﺷﺮ اﻟﺜﻼﺛﮥ« را از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه اﻧﮑﺎر ﻣﯽﮐﺮد‬‫)و ﻧﯿﺰ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ رواﯾﺖ ﮐﺮده‬‫)وﻟﺪ اﻟﺰﻧﺎ ﺷﺮ اﻟﺜﻼﺛﮥ(‪.‬‬‫ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻧﺰد ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﻫﻢ از راه اﻃﻼع ﺑﺮ ﮐﺘﺐ دﯾﻦ ]‪ [1‬ﻋﯿﻦ اﻻﺻﺎﺑﮥ ص ‪.5‬‬‫]‪ [2‬ﻋﯿﻦ اﻻﺻﺎﺑﮥ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻋﯿﻦ اﻻﺻﺎﺑﮥ ص ‪.50‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪244 :‬‬‫و اﯾﻤﺎن ﺧﻮﯾﺶ‪ ،‬اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ و اﻣﺜﺎل آن اﻓﺘﺮاي ﺑﺤﺖ و ﮐـﺬب ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺣﻀـﺮت ﻋﺎﺋﺸﮥ ﻫﻢ ﺑﺮ ﺑﻄﻼن آن اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﺂﯾﻪ ﻗﺮآﻧﯽ‬‫ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺷﻤﺲ اﻻﺋﻤﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺴﺮﺧﺴﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻻﺻﻮل ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﺑﻌﺾ اﻟﻔﺤﻮل« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻟﻤ ﺎ‬‫ﺳﻤﻌﺖ )أي ﻋﺎﺋﺸﮥ( أﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة ﯾﺮوي ان وﻟﺪ اﻟﺰﻧﺎ ﺷﺮ اﻟﺜﻼﺛﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 157‬از ‪205‬‬‫ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﯾﺼﺢ ﻫﺬا و ﻗﺪ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﻻ َﺗِﺰُر واِزَرٌة ِوْزَر ُأْﺧﺮي‬‫]‪[1‬‬‫اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﺮ ﺧﻼف أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﻣﯽﮔﻔﺖ‪) :‬وﻟﺪ اﻟﺰﻧﺎ ﺧﯿﺮ اﻟﺜﻼﺛﮥ(‬‫)و ﺣﻀﺮت اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻫﻢ ﺳﺮ اﺑﻄﺎل اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻠﯽ رﻏﻢ اﻧﻒ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ارﺷﺎد ﻣﯽﺳﺎﺧﺘﻨﺪ ﮐﻪ‬‫)وﻟﺪ اﻟﺰﻧﺎ ﺧﯿﺮ اﻟﺜﻼﺛﮥ(‬‫ﻏﺎﻟﺒﺎ در اﯾﻦ ﺗﺸـﻤﯿﺮ ذﯾﻞ و ﮐـﺪ و ﮐﺎوش و ﮐﻮﺷـﺶ و ﮐﺸـﺶ رﻋﺎﯾﺖ ﻧﮑﻨﺪ ﺑﺲ دﻗﯿﻖ ﻣﻠﺤﻮظ ﻧﻈﺮ اﻓﺎدت اﺛﺮ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺻـﯿﺎﻧﺖ‬‫واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﺧﻮد و دﯾﮕﺮ اﮐﺎﺑﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﮐﻪ ﺣﺎﺋﺰ اﯾﻦ ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﺑﻮدﻧﺪ از دﺧﻮل در ﻣﺼﺪاق ﺷﺮ اﻟﺜﻼﺛﮥ ﺑﺨﺎﻃﺮ دﻗﺖ ﻣﺎﺛﺮ ﺟﺎ داﺷﺖ در »ﮐﻨﺰ‬‫اﻟﻌﻤﺎل« ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬‫ﻋﻦ ﻣﯿﻤﻮن ﺑﻦ ﻣﻬﺮان أﻧﻪ ﺷـﻬﺪ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺻﻠﯽ ﻋﻠﯽ وﻟﺪ اﻟﺰﻧﺎ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ان اﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة ﻟﻢ ﯾﺼﻞ ﻋﻠﯿﻪ و ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﺷﺮ اﻟﺜﻼﺛﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻫﻮ‬‫ﺧﯿﺮ اﻟﺜﻼﺛﮥ ]‪.[2‬‬‫)و از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺮوﯾﺎت اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﺎﺋﺸﻪ رد آن ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺮﻏﻮب ﺑﻮدن ذراع ﺣﻀﺮت رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ راﺳﺖ‪.‬‬‫ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ در »ﻋﯿﻦ اﻻﺻﺎﺑﮥ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أﺧﺮج اﻻﺋﻤـﮥ اﻟﺴـﺘﮥ اﻻ أﺑﺎ داود‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻗﺎل‪ :‬اﺗﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻠﺤﻢ ﻓﺮﻓﻊ إﻟﯿﻪ اﻟـﺬراع و ﮐﺎﻧﺖ ﺗﻌﺠﺒﻪ‪ [1] .‬اﺻﻮل‬‫اﻟﺴﺮﺧﺴﯽ ج ‪ 1‬ص ‪ 341‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫]‪ [2‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 5‬ص ‪ 461‬ﺣﺪﯾﺚ )‪(13617‬‬‫ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺣﺪﯾﺚ )اﻟﺬراع اﺣﺐ اﻟﯽ اﻟﻨﺒﯽ )ص(( را از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻣﯽﮐﺮد‬‫و أﺧﺮج اﻟﺘﺮﻣـﺬي ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺎن اﻟﺬراع أﺣﺐ اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﮐﺎن ﻻ ﯾﺠﺪ اﻟﻠﺤﻢ اﻻ ﻏّﺒﺎ‪ ،‬ﻓﮑﺎن‬‫ﯾﻌّﺠﻞ إﻟﯿﻪ ﻷﻧّﻪ أﻋﺠﻠﻬﺎ ﻧﻀﺠﺎ ]‪[1‬‬‫ﻋﺎﺋﺸﻪ از ﮐﺜﺮت رواﯾﺎت أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﺗﻌﺠﺐ ﻣﯽﮐﺮد‬‫)و ﻋﺎﺋﺸﻪ ﮐﺬب ﺑﺴـﯿﺎري از اﺣﺎدﯾﺚ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺎﺑﻦ اﺧﺖ ﺧﻮد ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ آﯾﺎ ﺗﻌﺠﺐ ﻧﻤﯽﮐﻨﯽ از ﮐﺜﺮت رواﯾﺖ اﯾﻦ‬‫ﻣﺮد‪ ،‬ﺣـﺎل آﻧﮑﻪ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ارﺷـﺎد ﻓﺮﻣﻮد اﺣـﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ اﮔﺮ ﮐﺴـﯽ ﺷـﻤﺎر آن ﮐﻨـﺪ اﺣﺼـﺎي آن‬‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »اﺻﻮل ﺷﻤﺲ اﻻﺋﻤﮥ« ﺑﻌﺪ ﻋﺒﺎرت ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬‫روي أن ﻋﺎﺋﺸﮥ ﻗﺎﻟﺖ ﻻﺑﻦ اﺧﺘﻬﺎ‪ :‬أ ﻻ ﺗﻌﺠﺐ ﻣﻦ ﮐﺜﺮة رواﯾﮥ ﻫﺬا اﻟﺮﺟﻞ‪ ،‬و رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﺪث ﺑﺄﺣﺎدﯾﺚ ﻟﻮ ﻋﺪه ﻋﺎد‬‫ﻻﺣﺼﺎﻫﺎ ]‪.[2‬‬‫)و اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺎﮐﻢ در »ﻣﺴﺘﺪرك« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 158‬از ‪205‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺸﺎذ اﻟﻌـﺪل‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﺒﯿﺐ اﻟﻤﻌﻤﺮي‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟـﺢ اﻻزدي‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ‬‫ﺳﻌﯿـﺪ ﺑﻦ اﻟﻌـﺎص ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸـﮥ اﻧﻬـﺎ دﻋﺖ أﺑـﺎ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة‪ :‬ﻣﺎ ﻫـﺬه اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺘﯽ ﯾﺒﻠﻐﻨﺎ اﻧﮏ ﺗﺤـﺪث ﺑﻬﺎ ﻋﻦ‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻫﻞ ﺳـﻤﻌﺖ اﻻ ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﻨﺎ‪ ،‬و ﻫﻞ رأﯾﺖ اﻻ ﻣﺎ رأﯾﻨﺎ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﻣﺎه اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺸـﻐﻠﮏ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﻤﺮآة‪ ،‬و اﻟﻤﮑﺤﻠﮥ‪ ،‬و اﻟﺘﺼﻨﻊ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و اﻧﯽ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﺸﻐﻠﻨﯽ ﻋﻨﻪ ﺷﯽء‪ [1] .‬ﻋﯿﻦ اﻻﺻﺎﺑﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺻﻮل اﻟﺴﺮﺧﺴﯽ ج ‪ 1‬ص ‪ 341‬ط دار اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪246 :‬‬‫و ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ اﻻﺳﻨﺎد ﻟﻢ ﯾﺨﺮﺟﺎه ]‪[1‬‬‫ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺣﺪﯾﺚ )ﻻ ﯾﻤﺶ اﺣﺪﮐﻢ ﻓﯽ ﻧﻌﻞ واﺣﺪة( را از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه اﻧﮑﺎر ﻣﯽﮐﺮد‬‫)و ﻧﯿﺰ ﺣﻀـﺮت ﻋـﺎﺋﺸﻪ ﺑﺮ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه در رواﯾﺖ ﻧﻬﯽ از ﻣﺸـﯽ در ﻧﻌـﻞ واﺣـﺪ رد ﺑﻠﯿﻎ ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﺮاي ﻣﺰﯾـﺪ اﻫﺎﻧﺖ و اﺧﺎﻓﺖ اﺑﻮ‬‫ﻫﺮﯾﺮه ﺑﻪ ﻫﯿﺄت ﻣﻨﮑﺮه ﻓﻈﯿﻌﻪ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در »ﺣﺠﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺎﻟﻐﮥ« از اﻓﻌﺎل ﺷﻨﯿﻌﻪ ﺷﯿﺎﻃﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﻧﺴﺎن ﻣﺮﺗﮑﺐ‬‫آن ﻣﯽﺷـﻮد ﻗﻠـﻮب ﻣﺮدم از آن اﺷـﻤﺌﺰاز ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و ﺟﻠـﻮد اﯾﺸـﺎن را ﻗﺸـﻌﺮﯾﺮه درﻣﯿﮕﯿﺮد‪ ،‬و اﻟﺴـﻨﻪ اﯾﺸـﺎن ﺑﻄﻌﻦ و ﻟﻌﻦ ﻣﻨﻄﻠﻖ ﻣﯽﮔﺮدد‬‫ﻣﺘﻠﺒﺲ ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ در ﯾﮏ ﻧﻌﻞ رﻓﺘﺎر ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬و ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ ﻫﺮآﯾﻨﻪ ﺧﻮاﻫﻢ ﺗﺮﺳﺎﻧﯿﺪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ زرﻋﻪ وﻟﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﻋﺮاﻗﯽ در »ﺷﺮح اﺣﮑﺎم« واﻟﺪ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ(‪.‬‬‫و روي اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨـﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ان ﻋﺎﺋﺸﮥ ﮐﺎﻧﺖ ﺗﻤﺸـﯽ ﻓﯽ ﺧﻒ واﺣﺪ‪ ،‬و ﺗﻘﻮل‪ :‬ﻻﺧﯿﻔﻦ أﺑﺎ‬‫ﻫﺮﯾﺮة‪.‬‬‫)و ﭼﻮن اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ او از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺷﻨﯿﺪه ﮐﻪ او ﻧﻬﯽ از ﻣﺸﯽ در ﻧﻌﻞ واﺣﺪ‬‫ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬ﭘﺲ رد ﺣﻀﺮت ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺑﺮ آن ﺟﺰ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻣﺤﻤﻠﯽ دﯾﮕﺮ ﻧﺪارد‪.‬‬‫اﻣﺎ اﻣﺮ اول ﭘﺲ از ﻣﻼﺣﻈﻪ ﮐﺘﺐ ﺣﺪﯾﺚ ﻇﺎﻫﺮ‪ ،‬در »ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﺼﺤﯿﺤﯿﻦ« ﺣﻤﯿﺪي ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﯾﻤﺶ أﺣﺪﮐﻢ ﻓﯽ ﻧﻌﻞ واﺣﺪة‪ ،‬ﻟﯿﻨﻌﻠﻬﻤﺎ ﺟﻤﯿﻌﺎ أو ﻟﯿﺨﻠﻌﻬﻤﺎ ﺟﻤﯿﻌﺎ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ اﻟﻘﻌﻨﺒﯽ‪ :‬ﻟﯿﺤﻔﻬﻤﺎ ﺟﻤﯿﻌﺎ‪ ،‬أو ﻟﯿﻨﻌﻠﻬﻤﺎ ﺟﻤﯿﻌﺎ‪.‬‬‫و أﺧﺮﺟﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﻻﻋﻤﺶ ﻋﻦ أﺑﯽ رزﯾﻦ ﻗﺎل‪ :‬ﺧﺮج إﻟﯿﻨﺎ أﺑﻮ ]‪ [1‬اﻟﻤﺴﺘﺪرك ج ‪ 3‬ص ‪ 509‬ﮐﺘﺎب ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ‬‫أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪247 :‬‬‫ﻫﺮﯾﺮة ﻓﻀﺮب ﺑﯿﺪه اﻟﯽ ﺟﺒﻬﺘﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻻ اﻧﮑﻢ ﺗﺤﺪﺛﻮن اﻧﯽ اﮐﺬب ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﺘﻬﺘﺪوا و أﺿﻞ‪ ،‬أﻻ و اﻧﯽ أﺷﻬﺪ‬‫ﻟﺴﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬إذا اﻧﻘﻄﻊ ﺷﺴﻊ أﺣﺪﮐﻢ ﻓﻼ ﯾﻤﺸﯽ ﻓﯽ اﻻﺧﺮي ﺣﺘﯽ ﯾﺼﻠﺤﻬﺎ ]‪.[1‬‬‫)و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻋﯿﻦ اﻻﺻﺎﺑﮥ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أﺧﺮج اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ ﻋﻦ أﺑﯽ رزﯾﻦ ﻗﺎل‪ :‬ﺧﺮج إﻟﯿﻨﺎ أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﯾﻀﺮب ﺑﯿﺪه ﻋﻠﯽ ﺟﺒﻬﺘﻪ ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻧﮑﻢ ﺗﺤﺪﺛﻮن أﻧﯽ أﮐﺬب ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أﺷـﻬﺪ ﻟﺴـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬إذا اﻧﻘﻄﻊ ﺷـﺴﻊ أﺣـﺪﮐﻢ ﻓﻼـ ﯾﻤﺸـﯽ ﻓﯽ اﻻـﺧﺮي ﺣﺘﯽ‬‫ﯾﺼﻠﺤﻬﺎ‪.‬‬‫)اﻣﺎ اﯾﻨﮑﻪ رد ﺑﺮ ﻣﺪﻋﯽ ﺳـﻤﺎع ﺗﮑﺬﯾﺐ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ از اﻓﺎدات ﻋﻼﻣﻪ ﻧﺤﺮﯾﺮ و ﻣﺤﻘﻖ ﺷﻬﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻘﯿﻢ واﺿﺢ‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ او در ﮐﺘﺎب »زاد اﻟﻤﻌﺎد ﻓﯽ ﻫﺪي ﺧﯿﺮ اﻟﻌﺒﺎد« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 159‬از ‪205‬‬‫و ﻣﻌﻠـﻮم ﻗﻄﻌـﺎ أن ﺗﻄﺮق اﻟـﻮﻫﻢ و اﻟﻐﻠـﻂ اﻟﯽ ﻣـﻦ أﺧـﺒﺮ ﻋﻤـﺎ ﻓﻬﻤـﻪ ﻫـﻮ ﻣـﻦ ﻓﻌﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻇﻨﻪ ﮐـﺬﻟﮏ أوﻟﯽ ﻣﻦ ﺗﻄﺮق‬‫اﻟﺘﮑﺬﯾﺐ اﻟﯽ ﻣﻦ ﻗﺎل ﺳـﻤﻌﺘﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﮐﺬا و ﮐﺬا و أﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺴﻤﻌﻪ‪ ،‬ﻓﺎن ﻫﺬا ﻻ ﯾﺘﻄﺮق إﻟﯿﻪ اﻻ اﻟﺘﮑﺬﯾﺐ ﺑﺨﻼف ﺧﺒﺮ‬‫ﻣﻦ ﺧﺒﺮ ﻋﻤﺎ ﻇﻨﻪ ﻣﻦ ﻓﻌﻠﻪ و ﮐﺎن واﻫﻤﺎ ﻓﺎﻧﻪ ﻻ ﯾﻨﺴﺐ اﻟﯽ اﻟﮑـﺬب‪ ،‬و ﻟﻘـﺪ ﻧﺰه اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬و أﻧﺴﺎ‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء‪ ،‬و ﺣﻔﺼﮥ ﻋﻦ أن ﯾﻘﻮﻟﻮا‪ :‬ﺳـﻤﻌﻨﺎه‬‫ﯾﻘﻮل ﮐﺬا و ﮐﺬا و ﻟﻢ ﯾﺴﻤﻌﻮه اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[2‬‬‫و ﻟﯿﮑﻦ ﻫـﺬه اﻻﻓـﺎدة ﻣﻨـﮏ ﻋﻠﯽ ذﮐﺮ ﻓﺎﻧﻬـﺎ ﺗﻔﯿـﺪ ﻓﺎﺋـﺪة ﻋﻈﯿﻤـﮥ ﻓﯽ ﻣﻮاﻧﻊ ﺷـﺘﯽ ﺛﺒﺖ ﻓﯿﻬـﺎ رد ﺑﻌﺾ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺾ ﻓﯿﻤـﺎ رووه ﻣﻦ‬‫اﻻﺣﺎدﯾﺚ و ادﻋﻮا ﺳﻤﺎﻋﻬﺎ ]‪ [1‬اﻟﺤﺪﯾﺚ )‪ (166‬ﻣﻦ ﻣﺴﻨﺪ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‬‫]‪ [2‬زاد اﻟﻤﻌﺎد ﻓﯽ ﻫﺪي ﺧﯿﺮ اﻟﻌﺒﺎد ج ‪ 1‬ص ‪ 185‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪248 :‬‬‫ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺣﺪﯾﺚ )اﻟﺸﺆم ﻓﯽ ﺛﻠﺚ‪ :‬اﻟﻔﺮس و اﻟﻤﺮأة و اﻟﺪار( را از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه رد ﻣﯽﮐﺮد‬‫)و ﺟﻨﺎب ﻋﺎﺋﺸﻪ در ﺗﻔﻀـﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿـﺢ و ﻫﺘﮏ ﻧﺎﻣﻮس اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه‪ ،‬و اﺧﺮاج او از ﺟﻤﻠﻪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺛﻘﺎت دﯾﻨـﺪار‪ ،‬ﮐﻪ از ارﺗﮑﺎب ﮐـﺬب و‬‫اﻓﺘﺮاء ﺑﺮ ﺣﻀـﺮت ﺧﺎﺗﻢ اﻟﻨﺒﯿﯿﻦ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ اﺣﺘﺮاز دارﻧﺪ‪ ،‬اﻫﺘﻤﺎم ﺗﻤﺎم ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺧﺴﺎرت و ﺟﺴﺎرت و ﺣﺮﻣﺎن او از‬‫ﺧﺪاﺗﺮﺳﯽ و ﺗﺪﯾﻦ و ﺗﻮرع ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ او را رﺳﻮا ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﮕﻮش ﺣﻖ ﻧﯿﻮش او رﺳﯿﺪ ﮐﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه‬‫ﺣﺪﯾﺚ )اﻟﺸﺆم ﻓﯽ ﺛﻠﺚ‪ :‬اﻟﻔﺮس و اﻟﻤﺮأة و اﻟﺪار(‬‫رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺪان ﻏﯿﻆ و ﻏﻀﺐ ﺑﺮ ﺟﻨﺎب او ﻣﺴﺘﻮﻟﯽ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﯾﮏ ﭘﺎره اﻗﺪس او ﺑﺂﺳﻤﺎن ﭘﺮﯾﺪ‪ ،‬و ﯾﮏ ﭘﺎره ﺑﻘﻌﺮ زﻣﯿﻦ رﺳﯿﺪ و‬‫ﺑﻌـﺪ از آن ﺑﺰﺑـﺎن ﺣﻖ ﺗﺮﺟﻤـﺎن ارﺷـﺎد ﮐﺮد‪ :‬ﮐﻪ دروغ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه‪ ،‬و اﮐﺘﻔﺎء ﺑﺮ اﯾﻦ ﺗﮑـﺬﯾﺐ ﻧﮑﺮده آن را ﺑﻘﺴﻢ اﯾﺰد ذو‬‫اﻟﺠﻼل ﻣﺆﮐﺪ و ﺑﻨﯿﺎن ﺗﻔﻀﯿﺢ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را زﯾﺎدﺗﺮ ﻣﺸﯿﺪ ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ زرﻋﻪ وﻟﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﻌﺮاﻗﯽ در »ﺷﺮح أﺣﮑﺎم« واﻟﺪ ﺧﻮد در ﺷﺮح‬‫ﺣﺪﯾﺚ )اﻟﺸﺆم ﻓﯽ ﺛﻠﺚ‪:‬‬‫اﻟﻔﺮس و اﻟﻤﺮأة و اﻟﺪار(‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ(‪:‬‬‫اﺧﺘﻠﻒ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻠﯽ اﻗﻮال‪ :‬اﺣﺪﻫﺎ اﻧﮑﺎره و اﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟﺴـﻼم اﻧﻤﺎ ﺣﮑﺎه ﻋﻦ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﻫﻞ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ‪ ،‬رواه اﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺒﺮ ﻓﯽ »اﻟﺘﻤﻬﯿـﺪ« ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸـﮥ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ اﻧﻬﺎ اﺧﺒﺮت ان اﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﯾﺤـﺪث ﺑـﺬﻟﮏ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪،‬‬‫ﻓﻄﺎرت ﺷﻘﮥ ﻣﻨﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﺴﻤﺎء و ﺷﻘﮥ ﻓﯽ اﻻرض‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎﻟﺖ‪:‬‬‫ﮐﺬب و اﻟﺬي اﻧﺰل اﻟﻔﺮﻗﺎن ﻋﻠﯽ اﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻣﻦ ﺣﺪث ﻋﻨﻪ ﺑﻬﺬا‪ ،‬و ﻟﮑﻦ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﮐﺎن ﯾﻘﻮل ﮐﺎن اﻫﻞ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿـﮥ ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬اﻟﻄﯿﺮة ﻓﯽ اﻟﻤﺮأة و اﻟـﺪار و اﻟﺪاﺑﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺮأت ﻋﺎﺋﺸﮥ‪) :‬ﻣﺎ َأﺻﺎَب‬‫ﻣِْﻦ ُﻣِﺼﯿَﺒٍﮥ ﻓِﯽ اﻟ َْﺄْرِض َو ﻻ ﻓِﯽ َأﻧ ُْﻔِﺴُﮑْﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪249 :‬‬‫ِإﻟﱠﺎ ﻓِﯽ ِﮐﺘﺎٍب ﻣِْﻦ َﻗﺒِْﻞ َأْن َﻧﺒَْﺮَأﻫﺎ ِإﱠن ذﻟ َِﮏ َﻋَﻠﯽ اﻟﱠﻠِﻪ َﯾِﺴﯿٌﺮ(‬‫]‪.[1‬‬‫ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﻣﻌﺎﺷـﺮ اﻟﻤﺘﺴﻨﻨﯿﻦ‪ ،‬ﺻﺎﻧﮑﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻦ اﻟﺘﻌﺼﺐ اﻟﻤﻬﯿﻦ‪ ،‬اﻟﯽ اﻣﮑﻢ اﻟﺼﺪﯾﻘﮥ اﻟﺘﯽ ﺗﺮوون ان ﺧﺎﺗﻢ اﻟﻨﺒﯿﯿﻦ ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و ﺳﻼﻣﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 160‬از ‪205‬‬‫آﻟﻪ اﺟﻤﻌﯿﻦ ﻗﺪ اﻣﺮ ﺻـﺤﺎﺑﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻀـﻼ ﻋﻦ ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬ﺑﺄن ﯾﺄﺧﺬوا ﻋﻨﻬﺎ ﺷﻄﺮ اﻟﺪﯾﻦ و ﺗﺰﻋﻤﻮن ان اﻟﻐﺎض ﻣﻨﻬﺎ و اﻟﻤﻌﺮض ﻋﻨﻬﺎ و اﻟﻄﺎﻋﻦ ﻋﻠﯿﻬﺎ‬‫ﻣﻦ اﻟﻬـﺎﻟﮑﯿﻦ اﻟﻤﻌﺎﻧـﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﻟﺨﺎﺳـﺮﯾﻦ اﻟﺠﺎﺣـﺪﯾﻦ ﮐﯿﻒ اﻟﻘﺖ ﺟﻠﺒﺎب اﻻﺳـﺘﺘﺎر و اﻟﺨﻔﺎء ﻋﻦ اﻧﻬﻤﺎك اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻓﯽ اﻟﮑـﺬب و اﻻﻓﺘﺮاء‬‫ﺣﯿﺚ اﺑﺎﻧﺖ اﻧﻪ ﻗـﺪ اﻓﺘﺮي ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ اﻫﻞ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ اﻟﻔﺠﺎر‪ ،‬و ﻋﺰي إﻟﯿﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ ﻣﺎ ﻫﻮ ﻣﻦ ﻣﻘﻮﻻت اﻟﮑﻔﺎر‪ ،‬و ﺗﺮﻫﺎت اﻻﺷـﺮار‪ ،‬و ﺻـﺮﺣﺖ راﻓﻌـﮥ ﻋﻘﯿﺮﺗﻬﺎ ]‪ [2‬ﺑﺄﻧﻪ ﮐﺬب‪ ،‬و ﻫﻞ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ اﻟﺘﺼـﺮﯾﺢ اﻟﺼـﺮﯾﺢ ﻣﺠﺎل‬‫ﻟﺮﯾﺒـﮥ ﻣﺮﺗـﺎب؟ و ﻓﺴـﺤﮥ ﻟﺘﺄوﯾﻞ ﻣﻌﺎﻧـﺪ ﮐـﺬاب؟ ﻻ ﺑﻞ ﻟﻮ ﻃﺎروا اﻟﯽ اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬و ﻏﺎروا ﻓﯽ اﻟﻐﺒﺮاء‪ ،‬و ﻗﺎﻣﻮا و ﻗﻌـﺪوا‪ ،‬و ﺗﻐﯿﺮوا و ﺗﺮﺑـﺪوا ﻟﻤﺎ‬‫وﺟﺪوا ﺣﯿﻠﮥ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ أﻟﻔﻮا اﻟﯽ اﻟﺨﻼص وﺳﯿﻠﮥ‪ ،‬و ﻣﺎ زادﻫﻢ اﻟﺘﻌﻤﻖ اﻻ اﻧﺰﻋﺎﺟﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ اورﺛﻬﻢ اﻟﺠﺪ و اﻟﺠﻬﺪ ﻓﯽ اﻟﺘﺒﺮﺋﮥ اﻻ اﺧﺘﻼﺟﺎ ]‪.[3‬‬‫)و ﺗﮑﺬﯾﺐ ﺣﻀﺮت ﻋﺎﺋﺸﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را در اﯾﻦ ﺑﺎب ﻋﻼﻣﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ ﻫﻢ رواﯾﺖ ﮐﺮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »اﻟﺮد ﻋﻠﯽ ﻣﻦ‬‫ﻗﺎل ﺑﺘﻨﺎﻗﺾ اﻟﺤﺪﯾﺚ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻘﻄﯿﻌﯽ‪ ،‬ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻻﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻗﺘﺎدة ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﺴﺎن اﻻﻋﺮج‪ :‬ان رﺟﻠﯿﻦ دﺧﻼ ﻋﻠﯽ ﻋﺎﺋﺸﮥ رﺿﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ ﻓﻘﺎﻻ‪ :‬ان اﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة ﯾﺤﺪث ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻤﺎ اﻟﻄﯿﺮة ﻓﯽ اﻟﻤﺮأة ]‪ [1‬اﻟﺤﺪﯾﺪ ‪.22‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻌﻘﯿﺮة‪ :‬ﺻﻮت اﻟﻤﻐﻨﯽ و اﻟﺒﺎﮐﯽ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬رﻓﻊ ﻋﻘﯿﺮﺗﻬﺎ أي ﺻﻮﺗﻬﺎ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺷﺮح اﻻﺣﮑﺎم ص ‪.356‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪250 :‬‬‫و اﻟﺪاﺑـﮥ و اﻟـﺪار‪ ،‬ﻓﻄﺎرت ﺷـﻘﻘﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﮐﺬب و اﻟﺬي اﻧﺰل اﻟﻘﺮآن ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻣﻦ ﺣﺪث ﺑﻬﺬا ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﮐﺎن اﻫﻞ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿـﮥ ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬ان اﻟﻄﯿﺮة ﻓﯽ اﻟﺪاﺑـﮥ و اﻟﺪار و اﻟﻤﺮأة‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺮأت )ﻣﺎ َأﺻﺎَب ﻣِْﻦ ُﻣـِﺼ ﯿَﺒٍﮥ ﻓِﯽ اﻟ َْﺄْرِض َو ﻻ ﻓِﯽ َأﻧ ُْﻔـِﺴ ُﮑْﻢ ِإﻟﱠﺎ‬‫ﻓِﯽ ِﮐﺘﺎٍب ﻣِْﻦ َﻗﺒِْﻞ َأْن َﻧﺒَْﺮَأﻫﺎ(‬‫]‪.[1‬‬‫)و از ﻃﺮاﺋﻒ روزﮔﺎر اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺒﺮ ﻏﯿﺮ ﺑﺎر‪ ،‬ﺑﻌـﺪ رواﯾﺖ ﺗﮑـﺬﯾﺐ ﺣﻀـﺮت ﻋﺎﺋﺸﻪ‪ ،‬اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را در ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﻤﻬﯿﺪ« ﺗﻤﻬﯿﺪ‬‫ﮐﺬب ﺷﺪﯾﺪ و ﺗﻮﻃﺌﻪ ﺗﻌﺼﺐ ﻏﯿﺮ ﺳﺪﯾﺪ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺗﺄوﯾﻞ ﻋﺠﯿﺐ ﺑﺮاي اﯾﻦ ﺗﮑﺬﯾﺐ اﺧﺘﺮاع ﮐﺮده(‬‫اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ ﺑﺎ ﺗﺎوﯾﻞ ﻋﻠﯿﻞ ﺧﻮد از ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺣﻤﺎﯾﺖ از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﻧﻤﻮده‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ زرﻋﮥ ﻓﯽ »ﺷﺮح اﻻﺣﮑﺎم« ﺑﻌﺪ اﻟﻌﺒﺎرة اﻟﺴﺎﺑﻘﮥ‪ :‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ‪:‬‬‫و ﮐﺬب ﻓﯽ ﮐﻼﻣﻬﺎ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻏﻠﻂ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫)ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﺄوﯾﻞ ﮐﺬب ﺑﻐﻠﻂ‪ ،‬ﻏﯿﺮ ﺻﺮﯾﺢ ﺑﻠﮑﻪ ﮐﺬب ﻓﻀﯿﺢ اﺳﺖ و اﺧﺘﻼل آن ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ ﻇﺎﻫﺮ‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ ﺑﺮاي اﯾﻦ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻏﯿﺮ وﺟﯿﻪ و ﺗﺄوﯾﻞ ﻋﻠﯿﻞ‪ ،‬ﺷﺎﻫﺪي از ﻗﺮآن ﯾﺎ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﯾﺎ اﺳﺘﻌﻤﺎل ﻋﺮب ﻋﺮﺑﺎ‪ ،‬ﯾﺎ ﺗﺼﺮﯾﺢ اﺋﻤﻪ ﻣﻮﺛﻮﻗﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻠﻐﮥ‬‫ذﮐﺮ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺠﺮد ادﻋﺎ ﮐﻔﺎﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﻣﺠﯽء ﻣﻮﻟﯽ را ﺑﻤﻌﻨﯽ اوﻟﯽ ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات و ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت اﮐﺎﺑﺮ و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻟﻐﻮﯾﯿﻦ و اﺟﻠﻪ ﻣﻔﺴـﺮﯾﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﺳـﺖ‬‫)ﮐﻤﺎ ﺳـﯿﻨﮑﺸﻒ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ( رازي‪ ،‬و ﮐﺎﺑﻠﯽ‪ ،‬و ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‪ ،‬و اﻣﺜﺎﻟﺸﺎن اﻧﮑﺎر ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺳـﺨﺮﯾﻪ ﺑﺮ آن زﻧﻨﺪ‪ ،‬و در ﻣﻘﺎم‬‫ﺻﯿـﺎﻧﺖ اﻣـﺎم اﺋﻤﻪ ﺧﻮد ﺑﻼـ ﺷﺎﻫـﺪ و دﻟﯿﻞ‪ ،‬اﺧﺘﺮاع ﻣﻌﻨﺎي ﺻـﺮﯾﺢ اﻟﻐﻠﻂ ﺑﺮاي ﮐـﺬب ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬و داد ﺗﻬّﻮر و ﺗﻬﺠﺲ دﻫﻨـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﺴـﺐ‬‫اﻓﺎدات اﯾﻦ ﺣﻀﺮات اﮔﺮ ﻣﺠﯽء ]‪ [1‬ﺳﻮرة اﻟﺤﺪﯾﺪ‪.22 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪251 :‬‬‫ﮐـﺬب ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻏﻠـﻂ ﺑﻤﺜـﻞ دﻻﺋﻞ ﻣﺠﯽء ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ اوﻟﯽ ﻫﻢ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل و ﻻﺋﻖ اﺻـﻐﺎء ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺴـﺘﺤّﻖ رّد و اﺑﻄﺎل‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 161‬از ‪205‬‬‫ﺳﺰاي ﺳﺨﺮﯾﻪ و اﺳﺘﻬﺰاء ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ﮐﻪ اﺻﻼ دﻟﯿﻠﯽ ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻨﺎء ﺑﺮاي ان ﻣﺘﺤﻘﻖ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑـﻪ ﯾﻘﯿﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﻟﻔـﻆ ﮐـﺬب دروغ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺘﺒـﺎدر از اﻃﻼـق آن ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﺑـﺎﻟﻔﺮض ﻣﺠﯽء‬‫ﮐـﺬب ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻏﻠﻂ ﺛﺎﺑﺖ ﻫﻢ ﺷﻮد‪ ،‬از ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻣﺠﺎزﯾﻪ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺗﺮك ﺣﻘﯿﻘﺖ و اﯾﺜﺎر ﻣﺠﺎز ﺑﯽﻗﺮﯾﻨﻪ و دﻟﯿﻞ ﻏﯿﺮ ﻣﺠﺎز‪ ،‬و ﭼﻮن ﻗﺮﯾﻨﻪ‬‫ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ در اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻣﻮﺟﻮد ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺗﺄوﯾﻞ ﺑﺂن ﺳﻤﺘﯽ از ﺟﻮاز ﻧﺪارد‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﺳـﯿﺎق و ﺳﺒﺎق رواﯾﺖ ﻣﺬﮐﻮره دﻟﯿﻞ ﺳﺎﻃﻊ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻟﻔﻆ ﮐﺬب در آن ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ ﻣﻌﻨﺎي ﺣﻘﯿﻘﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد از‬‫آن ﻏﻠـﻂ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﻏﻠـﻂ و ﺧﻄـﺎء ﻣﺠﺘﻬـﺪﯾﻦ ﻣﻌﻔﻮ و ﻣﻮﺟﺐ ﯾﮏ اﺟﺮ و ﺛﻮاب اﺳﺖ ﭘﺲ ﻣﺨﻄﺊ اﺳـﺘﺤﻘﺎق ﻏﻀﺐ و ﺳـﺨﻂ ﻧـﺪارد‪ ،‬و‬‫ﺣﻀـﺮت ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺑﺴـﻤﺎع رواﯾﺖ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﻏﻀﺐ ﺷﺪﯾﺪ ﻓﺮﻣﻮده )ﮐﻤﺎ ﯾﺪل ﻋﻠﯿﻪ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻃﺎرت ﺷـﻘﮥ ﻣﻨﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﺴﻤﺎء و ﺷﻘﮥ ﻓﯽ اﻻرض(‪ ،‬و‬‫اﯾﻦ ﻏﯿـﻆ و ﻏﻀﺐ ﺷﺪﯾـﺪ دﻟﯿﻞ ارﺗﮑﺎب ﮐـﺬب اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ از ﺧﻄﺎء و ﻏﻠﻂ و ذﻫﻮل ﺧﻮد ﺣﻀـﺮت ﻋﺎﺋﺸﻪ ﻫﻢ ﺑﺮي ﻧﺒﻮدﻧـﺪ ﭘﺲ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‬‫ﻏﯿﻆ و ﻏﻀﺐ ﺑﺮ آن ﯾﻌﻨﯽ ﭼﻪ‪.‬‬‫و از رواﯾﺎت اﻣﺎم اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﻪ‪ ،‬و ﺣﺎﮐﻢ ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺣﻀﺮت ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺷﻨﯿﺪ ﮐﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه‬‫ﺣﺪﯾﺚ )اﻟﻄﯿﺮة ﻓﯽ اﻟﻔﺮس و اﻟﻤﺮأة و اﻟﺪار(‬‫رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﻏﻀﺐ ﺷﺪﯾـﺪ ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬و ﮔﻔﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ اﯾﻦ را ﻧﮕﻔﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ اﻫﻞ‬‫ﺟﺎﻫﻠﯿﺖ ﺗﻄّﯿﺮ از اﺷﯿﺎء ﻣﺬﮐﻮره ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪252 :‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫روي اﺣﻤـﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﻪ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻗﺘﺎدة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﺴﺎن‪ :‬أن رﺟﻠﯿﻦ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺎﻣﺮ دﺧﻼ ﻋﻠﯽ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﻓﻘﺎﻻ‪ :‬ان اﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة ﻗﺎل‪:‬‬‫ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻄﯿﺮة ﻓﯽ اﻟﻔﺮس و اﻟﻤﺮأة و اﻟـﺪار‪ ،‬ﻓﻐﻀـﺒﺖ ﻏﻀـﺒﺎ ﺷﺪﯾﺪا‪ ،‬و ﻗﺎﻟﺖ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﻗﺎل ان أﻫﻞ‬‫اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﺘﻄﯿﺮون ﻣﻦ ذﻟﮏ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫)و در »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻗﺘﯿﺒﮥ ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ أﻧﺲ ﻓﯿﻤﺎ ﻗﺮء ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮة ﺑﻨﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ أﻧّﻬﺎ‬‫أﺧﺒﺮﺗﻪ أﻧّﻬﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﻋﺎﺋﺸﮥ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻟﻬﺎ أن ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬ان اﻟﻤّﯿﺖ ﻟﯿﻌﺬب ﺑﺒﮑﺎء اﻟﺤﯽ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎﻟﺖ ﻋﺎﺋﺸـﮥ‪ :‬ﯾﻐﻔﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻻﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ أﻣﺎ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﺬب‪ ،‬و ﻟﮑﻨﻪ ﻧﺴـﯽ أو أﺧﻄﺄ اﻟﻤﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﯾﻬﻮدﯾﮥ‬‫ﯾﺒﮑﯽ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻬﻢ ﻟﯿﺒﮑﻮن ﻋﻠﯿﻬﺎ و اﻧﻬﺎ ﻟﯿﻌﺬب ﻓﯽ ﻗﺒﺮﻫﺎ ]‪.[2‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت ﻋـﺎﺋﺸﻪ در ﻣﻘـﺎم اﻇﻬﺎر ﺧﻄﺎي ﺣﻀـﺮت اﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﺻـﻼ ﻏﯿﻆ و ﻏﻀﺐ ﻧﻔﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اوﻻ ﺑﺮاي‬‫ﺗﻄﯿﯿﺐ ﺧﺎﻃﺮ و ﺗﺴـﻠﯿﺘﻪ ﺗﻤﻬﯿﺪ و ﺗﻮﻃﯿﺮ ﺑﺪﻋﺎي ﻣﻐﻔﺮت ﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﺑﺎز ﻧﻔﯽ ﮐﺬب از ﺟﻨﺎب او ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺑﺎز اﺣﺘﻤﺎل ﻧﺴﯿﺎن ﯾﺎ ﺧﻄﺎ‬‫را ﺑﺮ زﺑﺎن آورده‪.‬‬‫و اﯾﻦ دﻻـﻟﺖ ﺻـﺮﯾﺤﻪ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻧﺰد ﺣﻀـﺮت ﻋـﺎﺋﺸﻪ ﺧـﺎﻃﺊ ﻻـﺋﻖ ﻏﯿـﻆ و ﻏﻀﺐ و ﻧﮑـﺎﯾﺖ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺴـﺘﺤﻖ ﺷـﻔﻘﺖ و رأﻓﺖ و‬‫ﻋﻨﺎﯾﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺟﻨﺎﺑﺸﺎن ﺑﺮ ﺧﻄﺎ اﻃﻼق ﮐﺬب ﻧﻤﯽﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻧﻔﯽ ﮐﺬب از ﺧﺎﻃﺊ ]‪ [1‬ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري ج ‪ 6‬ص ‪ 47‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ج ‪ 3‬ص ‪ 45‬ﺑﺎب ان اﻟﻤﯿﺖ ﻟﯿﻌﺬب ﺑﺒﮑﺎء أﻫﻠﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪253 :‬‬‫ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﻫﻢ ﻣﺜﻞ ﺣﻀـﺮت اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺧﺎﻃﺊ و ﻏﺎﻟﻂ ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﺘﺠﺎﺳـﺮ و ﻋﺎﻣـﺪ‪ ،‬ﺣﻀـﺮت ﻋﺎﺋﺸﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‬‫ﻏﯿﻆ و ﻏﻀﺐ روا ﻣﯽداﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﭼﺴﺎن اﺛﺒﺎت ﮐﺬب او ﺑﺘﺄﮐﯿﺪ ﯾﻤﯿﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم ﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ آﻧﭽﻪ ﭘﯿﺸﻮاﯾﺎن اﯾﻦ ﮔﺮوه از ﺣﻀـﺮات اﺋﻤﻪ رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و آﻧﺮا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 162‬از ‪205‬‬‫ﺗﻤﺴﮏ )ﺑﺄﻗﻮال اﻟﻌﺘﺮة اﻟﻄﺎﻫﺮة و أﻓﻌﺎﻟﻬﻢ( ﻗﺮار داده‪ ،‬آﻧﺮا ﻓﺮزﻧﺪان اﺋﻤﻪ و ﺑﺮادران اﯾﺸﺎن و ﺑﻨﯽ اﻋﻤﺎم اﯾﺸﺎن رد و ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ‬‫ﻋﺎﻗﻞ ﭘﻮﺷـﯿﺪه ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﻗﻮال و اﻓﻌﺎل ﺷـﺨﺺ ﺑﺮ ﻓﺮزﻧﺪان و ﺑﺮادران و اﻗﺎرب و ﻋﺸﺎﺋﺮ او ﻗﺴـﻤﯽ ﮐﻪ ﻣﮑﺸﻮف ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ ﺑﺮ دﯾﮕﺮي ﮐﻪ‬‫ﮔﺎه ﮔﺎه ﺑﺼـﺤﺒﺖ او رﺳﺪ ﭼﺮا ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺼﻮص ﮐﻪ ﻓﺮزﻧﺪان و اﻗﺎرب ﻫﻤﻤﺸـﺮب و ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ در آﺋﯿﻦ و ﻃﺮﯾﻖ ﻫﻢ ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬و‬‫اﯾﻦ رد و ﺗﮑـﺬﯾﺐ در ﮐﺘﺐ اﯾﺸﺎن ﺑﺮواﯾﺎت ﺻـﺤﯿﺤﻪ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ ﯾﮏ دو ﻣﺴـﺌﻠﻪ ذﮐﺮ ﮐﻨﯿﻢ ﺗﺎ دﻟﯿﻞ واﺿﺢ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮ ﮐﺬب‬‫رواﯾﺎت اﯾﺸﺎن‪:‬‬‫زﯾـﺪ ﺷـﻬﯿﺪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺮﺣﻤـﮥ ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓﺮزﻧـﺪان ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم ﺳـﺠﺎد ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺰﻫﺪ و ﺗﻘﻮي و ﻋﻠﻢ و ﺑﺰرﮔﯽ ﻣﻌﺮوف و ﻣﻤﺘﺎز اﺳﺖ‪،‬‬‫ﯾﺎران اﻣﺎم ﺳـﺠﺎد را در رواﯾﺎت ﺑﺴـﯿﺎر ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و در ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺑﺴﯿﺎر ﺗﻀﻠﯿﻞ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺗﻔﻀﯿﻞ اﺋﻤﻪ ﺑﺮ اﻧﺒﯿﺎء ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪،‬‬‫و ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺳﺐ ﺧﻠﻔﺎء ﺛﻠﺜﮥ‪ ،‬و ﺗﺒّﺮي از اﯾﺸﺎن‪.‬‬‫اﻣﺎ در اﯾﻨﺠﺎ ﻣﺴـﺌﻠﻪ اﻣﺎﻣﺖ ﮐﻪ رأس اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﯾﻦ ﻓﺮﻗﻪ اﺳﺖ ﺑﯿﺎن ﻧﻤﺎﯾﯿﻢ زﯾﺮا ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻧﺰد اﯾﺸﺎن از ﻣﺘﻮاﺗﺮات و اﺟﻤﺎﻋﯿﺎت اﻫﻞ ﺑﯿﺖ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﻋﻠﻢ اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻫﺮ ﮐﺴﯽ را از اﯾﻦ ﺧﺎﻧﺪان ﻋﺎﻟﯽﺷﺄن ﺑﻮﺟﻪ اﺗﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪254 :‬‬‫ﺣ ﺎ ﺻﻞ ﺑ ﺎﺷ ﺪ ( ‪.‬‬
‫روي اﻟﮑﻠﯿﻨﯽ ﻋﻦ اﺑﺎن‪ ،‬ﻗﺎل أﺧﺒﺮﻧﯽ اﻻﺣﻮل‪ :‬أن زﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم ﺑﻌﺚ إﻟﯿﻪ و ﻫﻮ ﻣﺴﺘﺨﻒ‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﺄﺗﯿﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ ﯾﺎ‬‫أﺑـﺎ ﺟﻌﻔﺮ ﻣـﺎ ﺗﻘﻮل ان ﻃﺮﻗـﮏ ﻃـﺎرق ﻣﻨـﺎ أ ﺗﺨﺮج ﻣﻌﻪ؟ ﻗﺎل ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ان ﮐﺎن أﺑﺎك أو أﺧﺎك ﺧﺮﺟﺖ ﻣﻌﻪ‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﻓﺄﻧﺎ ارﯾـﺪ أن‬‫أﺧﺮج اﺟﺎﻫﺪ ﻫﺆﻻء اﻟﻘﻮم ﻓﺎﺧﺮج ﻣﻌﯽ‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫ﻻـ ﻣـﺎ أﻓﻌـﻞ ﺟﻌﻠﺖ ﻓـﺪاك‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬أ ﺗﺮﻏﺐ ﺑﻨﻔﺴﮏ ﻋﻨﯽ؟ ﻗﺎل ﻗﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬اﻧﻤﺎ ﻫﯽ ﻧﻔﺲ واﺣـﺪة‪ ،‬ﻓﺎن ﮐﺎن ﻟّﻠﻪ ﻓﯽ اﻻرض ﺣﺠـﮥ ﻓﺎﻟﻤﺘﺨﻠﻒ‬‫ﻋﻨﮏ ﻧﺎج و اﻟﺨﺎرج ﻣﻌﮏ ﻫﺎﻟﮏ و ان ﻻ ﺗﮑﻦ ﻟﻠّﻪ ﺣﺠـﮥ ﻓﯽ اﻻرض ﻓﺎﻟﻤﺘﺨﻠﻒ ﻋﻨﮏ و اﻟﺨﺎرج ﻣﻌﮏ ﺳﻮاء‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ‬‫ﮐﻨﺖ اﺟﻠﺲ ﻣﻊ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻮان ﻓﻠﯿﻘﻤﻨﯽ اﻟﺒﻀـﻌﮥ اﻟﺴﻤﻨﯿﮥ‪ ،‬و ﯾﺒﺮد ﻟﯽ اﻟﻠﻘﻤﮥ اﻟﺤﺎرة ﺣﺘﯽ ﺗﺒﺮد‪ ،‬ﺷﻔﻘﮥ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺸﻔﻖ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺣﺮ اﻟﻨﺎر‬‫إذا أﺧﺒﺮك ﺑﺎﻟﺪﯾﻦ و ﻟﻢ ﯾﺨﺒﺮﻧﯽ ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﺟﻌﻠﺖ ﻓﺪاك ﻣﻦ ﺷﻔﻘﺘﻪ ﻋﻠﯿﮏ ﻣﻦ ﺣﺮ اﻟﻨﺎر ﻟﻢ ﯾﺨﺒﺮك ﺧﺎف ﻋﻠﯿﮏ أن ﻻ ﺗﻘﺒﻠﻪ ﻓﺘﺪﺧﻞ‬‫اﻟﻨﺎر‪ ،‬و أﺧﺒﺮﻧﯽ أﻧﺎ ﻓﺎن ﻗﺒﻠﺖ ﻧﺠﻮت و ان ﻟﻢ اﻗﺒﻞ ﻟﻢ ﯾﺒﺎل ان أدﺧﻞ اﻟﻨﺎر اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫)اﯾﻦ رواﯾﺖ دﻟﯿﻞ ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺣﻀﺮت زﯾﺪ ﺷﻬﯿﺪ اﺣﻮل را در ﺗﻌّﯿﻦ اﻣﺎﻣﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﺮ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻧﻤﻮده ]‪ [2‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ اﻋﺘﺮاض زﯾـﺪ ﺷـﻬﯿﺪ را ﮐﻪ ﻣﺆﻣﻦ اﻟﻄـﺎق دﻓﻊ آن ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑـﺎز دﻓﻊ آن دﻓﻊ در اﯾﻦ رواﯾﺖ‬‫ﻣﻨﻘﻮل ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﺻﺮﯾﺢ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻣﺆﻣﻦ اﻟﻄﺎق ﻗﺮار دادهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ رد ﺣﻀﺮت ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺑﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ )ﺷﺆم اﻻﺷﯿﺎء ﺛﻠﺜﮥ(‬‫اﮔﺮ ﺑﯽ ]‪ [1‬اﻻﺻﻮل ﻣﻦ اﻟﮑﺎﻓﯽ‪ -‬ﮐﺘﺎب اﻟﺤﺠﮥ‪ -‬ﺑﺎب اﻻﺿﻄﺮار اﻟﯽ اﻟﺤﺠﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺨﺎﻣﺲ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺤﻔﮥ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﮥ ص ‪ 207‬ط ﻟﮑﻬﻨﻮ ‪.1302‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪255 :‬‬‫ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺑﮑﺬب أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻫﻢ ﻣﺮوي ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﺻﺮﯾﺢ ﮐﺬب او ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ﮐﻪ ﻟﻔﻆ ﮐﺬب ﺻﺮاﺣﮥ ﻣﺬﮐﻮر ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﮐﻪ ﻧﺒـﺬي از ﺟﻼﺋﻞ ﻣﻔﺎﺧﺮ و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻣﺂﺛﺮ او ﺳﺎﺑﻘﺎ درﯾﺎﻓﺘﯽ در رﺳﺎﻟﻪ »ﻃﺮاز اﻟﻌﻤﺎﻣﮥ ﻓﯽ اﻟﻔﺮق ﺑﯿﻦ اﻟﻐﻤﺎﻣﮥ و‬‫اﻟﻘﻤﺎﻣﮥ« ﺑﺠﻮاب ﺑﻌﺾ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻗﻮﻟﮏ ﺳﻤﻌﺖ أن اﻋﺘﻤﺎدك ﻓﯿﻬﺎ أﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﯾﺴﻮءه ان ﯾﻘﺎل ﻋﻨﻪ ان أﺑﻮﯾﻪ ﻓﯽ اﻟﻨﺎر‪.‬‬‫ﺟﻮاﺑﻪ اﻣﺎ أن اﻻﻋﺘﻤﺎد ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺗﻘـﺪم ﻣﻦ ﻣﺴﺎﻟﮏ اﻻﺧﯿﺎر اﻟﻤﻌﺘﻤـﺪة ﻋﻠﯽ اﻻﯾﺎت اﻟﻘﺮآﻧﯿـﮥ و اﻻﺧﺒﺎر‪ ،‬و اﻣﺎ ﻫـﺬه اﻟﻌﻠﮥ ﻓﺬﮐﺮﻫﺎ اﻟﺴـﻬﯿﻠﯽ‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 163‬از ‪205‬‬‫اﺑﻦ اﻟﻌﺮﺑﯽ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﺣﮑﻤﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﺎﺋﻞ ذﻟﮏ ﺑﺎﻻﺧﺘﻄﺎر‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﮏ‪ :‬ﻓﯿﻠﺰﻣﮏ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻧّﻪ ﯾﺴّﺮه أن واﺣﺪا ﻣﻦ اّﻣﺘﻪ ﯾﺮﺗﮑﺐ ﮐﺒﯿﺮة اﻟﮑﺬب‪.‬‬‫ﺟﻮاﺑﻪ أن ﻫﺬا اﻟﺰام ﻣﻦ ﻣﺨﺘﻞ اﻟﻌﻘﻞ ﻣﻀـﻄﺮب‪ ،‬أﻣﺎ أوﻻ ﻓﻼﻧﻪ ﯾﺘﻀـﻤﻦ أن اﻻﺋﻤﮥ اﻟﺬﯾﻦ ﻗﺎﻟﻮا ذﻟﮏ ﮐﺬاﺑﻮن ﻣﺮﺗﮑﺒﻮن اﻟﮑﺒﯿﺮة‪ ،‬و ﺣﺎﺷﺎﻫﻢ‬‫ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻪ اﮐﺒﺮ ﻣﻦ ﻫـﺬه اﻻﻗﻮال اﻟﺴـﻘﯿﻤﮥ اﻟﻤﺒﯿﺮة‪ ،‬و أﻣﺎ ﺛﺎﻧﯿﺎ ﻓﻼن اﻟﻤﺴـﺌﻠﮥ اﻟﺨﻼﻓﯿـﮥ ﻻ ﯾﻘﺎل ﻓﯽ أﺣﺪ ﻗﻮﻟﯿﻬﺎ اﻧﻪ ﮐﺬب ﻻﻧﻪ ﻗﻮل ﻧﺎش‬‫ﻋﻦ دﻟﯿـﻞ‪ ،‬و ﻻـ ﯾﻄﻠﻖ اﻟﮑـﺬب ﻋﻠﯽ ﻗﻮل ﻟﻪ دﻟﯿـﻞ أو ﺗﺄوﯾﻞ‪ ،‬و أﻣﺎ ﺛﺎﻟﺜﺎ ﻓﻼن اﻟﮑـﺬب ﻣﺨﺎﻟﻔـﮥ اﻟﺨﺒﺮ ﻟﻠﻮاﻗﻊ و اﻟﻮاﻗﻊ اﻟﯽ اﻻن ﻟﻢ ﯾﻌﻠﻢ ﻻﻧﻪ‬‫ﻏﯿﺐ‪ ،‬و اﻻدﻟـﮥ ﻓﯽ ذﻟـﮏ ﻣﺘﻨﺎﻗﻀـﮥ و اﻻﺣـﺎدﯾﺚ ﻣﺘﻌﺎرﺿـﮥ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺼـﺢ ﻣﻦ أﺣـﺎدﯾﺚ ذﻟﮏ اﻟﺠﺎﻧﺐ اﻻ اﻟﻘﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﻃﺮﻗﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﻟا ﻨﺴـﺦ و‬‫اﻟﺘﺄوﯾﻞ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﯾﻄﻠﻖ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻮل اﻟﻤﻘﺎﺑﻞ ﻟﻔﻆ اﻟﮑـﺬب أو اﻟﺘﺒـﺪﯾﻞ‪ ،‬ﻣﺎ ﻗﺎل ﻫـﺬا اﻟﻤﻘﺎل اﻟﻤﻬﻤﻞ أﺣﺪ ﻗﺒﻠﮏ‪ ،‬و ﻻ ﻓﻬﻢ ﻫﺬا اﻟﻔﻬﻢ اﻟﺴـﻘﯿﻢ‬‫أﺣـﺪ ﻣﺜﻠﮏ‪ ،‬و ﻗﺪ أﺧﺒﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟﺴـﻼم ﻓﯽ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺼـﺤﺎح و اﻟﻤﻮّﻃﺄ ان اﻟﻤﺠﺘﻬﺪ إذا اﺧﻄﺄ ﻟﻪ اﺟﺮ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺴـّﻤﻪ ﻓﯽ ﺣﺎل ﺧﻄﺎﺋﻪ‬‫ﮐ ﺬا ﺑ ﺎ و ﻻ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪256 :‬‬‫ﻣﺮﺗﮑﺒﺎ ﮐﺒﯿﺮة‪ ،‬و ﻻ رﺗّﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﺛﻢ اﻟﻤﻌﺼـﯿﮥ اﻟﻤﺒﯿﺮة‪ ،‬ﺑﻞ ﺳـّﻤﺎه ﻣﺠﺘﻬـﺪا و وﻋـﺪه أﺟﺮا ﻣﺘﺤﺪا‪ ،‬و ﻗﺪ ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﺰﺑﯿﺮ ﻓﯽ اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ﻗﻮﻻ ﻣﻨﻀـﺒﻄﺎ‪:‬‬‫اﻻﺟﺘﻬﺎد ﻻ ﯾﺪﺧﻠﻪ اﻟﮑﺬب و اﻧﻤﺎ ﯾﺪﺧﻠﻪ اﻟﺨﻄﺎء ]‪.[1‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺑﮑﻤـﺎل وﺿﻮح ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﻃﻼق ﮐـﺬب ﺑﺮ ﺧﻄﺎء و ﻏﻠﻂ‪ ،‬در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺷـﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻈﺎﻋﺖ‪ ،‬و ﻏﺎﯾﺖ ﻗﺒـﺢ و ﺳـﻤﺎﺟﺖ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻄﻼـن آن ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻟﻒ اﺣﺎدﯾﺚ ﺻـﺤﺎح و اﻓﺎدات ﻋﻠﻤﺎي اﻋﻼم اﺳﺖ‪ ،‬و ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ اﻃﻼق ﮐـﺬب ﺑﺮ اﻣﺮ‬‫اﺟﺘﻬﺎدي ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬آن ﮐﺲ ﻣﺨﺘﻞ اﻟﻌﻘﻞ‪ ،‬و ﻓﺎﻗﺪ اﻟﻨﺒﻞ‪ ،‬و ﻋﺪﯾﻢ اﻟﺤﯿﺎء‪ ،‬و ﻣﺜﯿﺮ ﻓﺘﻨﻪ ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺒﻼء اﺳﺖ‪ ،‬و ﻗﻮل او ﻗﻮل ﻣﻬﻤﻞ و ﺳﻘﯿﻢ‪ ،‬و رأي‬‫او ذﻣﯿﻢ‪ ،‬و ﺣﮑﻢ او ﻣﻮﺟﺐ ﻫﻼك و ﺑﻮار و اﻧﺠﺮار ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ ﻋﻈﯿﻢ ﺑﺴﻮي اﻋﻼم ﮐﺒﺎر اﺳﺖ‬‫زﺑﯿﺮ ﻧﯿﺰ ﻣﺸﺎﻓﻬﺘﺎ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻧﻤﻮده‬‫و ﺣﻀﺮت اﺑﻦ زﺑﯿﺮ ﻫﻢ ﮐﺬب اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه‪ ،‬و آن ﻫﻢ ﺑﻤﺸﺎﻓﻬﻪ او ﺑﺘﮑﺮار اﻇﻬﺎر ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﻧﺤﺮﯾﺮ و ﻣﺤـﺪث ﺷـﻬﯿﺮ ﻋﻤﺎد اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻔﺪاء اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺒﺴـﯽ اﻟﺒﺼـﺮوي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ« ﺧﻮد ﮐﻪ در اﯾﻦ‬‫زﻣﺎن ﺟﻠﺪ ﺛﺎﻟﺚ آن ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ ﺑﯽﻧﻬﺎﯾﺖ رﺑﺎﻧﯽ ﻋﺎرﯾﮥ از ﺑﻌﺾ ﻓﻀﻼي ﻃﺮف ﺛﺎﻧﯽ ﺑﺪﺳﺖ اﯾﻦ ﻫﺎﺋﻢ ﻓﯿﺎﻓﯽ ﻫﯿﭻ ﻣﺪاﻧﯽ اﻓﺘﺎده ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ اﺑﯽ ﺧﯿﺜﻤﻪ‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻫﺎرون ﺑﻦ ﻣﻌﺮوف‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬أو ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﺮوة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬‫ﻋﺮوة ﺑﻦ اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ اﻟﻌﻮام ﻗﺎل ﻗﺎل ﻟﯽ اﺑﯽ اﻟﺰﺑﯿﺮ‪ :‬أدﻧﻨﯽ ﻣﻦ ﻫﺬا ﯾﻌﻨﯽ أﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﯾﮑﺜﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺄدﻧﯿﺘﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺠﻌﻞ أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﯾﺤـﺪث و ﺟﻌﻞ اﻟﺰﺑﯿﺮ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺻـﺪق ﮐـﺬب‪ ،‬ﺻـﺪق ﮐﺬب‪ [1] .‬ﻃﺮاز اﻟﻌﻤﺎﻣـﮥ ﻓﯽ اﻟﻔﺮق ﺑﯿﻦ اﻟﻐﻤﺎﻣﮥ و‬‫اﻟﻘﻤﺎﻣﮥ ص ‪.10‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪257 :‬‬‫ﻗـﺎل ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾـﺎ أﺑﺖ ﻣـﺎ ﻗﻮﻟﮏ‪ :‬ﺻـﺪق ﮐـﺬب؟ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻨﯽ أﻣﺎ أن ﯾﮑﻮن ﺳـﻤﻊ ﻫـﺬه اﻻﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﻼ‬‫أﺷﮏ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺎ وﺿﻌﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﻮاﺿﻌﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺎ وﺿﻌﻪ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﻮاﺿﻌﻪ ]‪.[1‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت زﺑﯿﺮ از اﮐﺜـﺎر اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺣـﺪﯾﺚ را ﻣﻨﻐﺺ و ﻣﮑـﺪر ﺑﻮده‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﺮاي اﻣﺘﺤﺎن و اﺧﺘﺒﺎر اﯾﻦ‬‫اﮐﺜﺎر ﺑﻔﺮزﻧـﺪ ارﺟﻤﻨـﺪ اﻣﺮ ﺑﺎدﻧﯽ و ﺗﻘﺮﯾﺐ ﺑﺴﻮي آن ﻣﺤـﺪث ﻟﺒﯿﺐ ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺳـﻠﯿﻞ ﻧﺒﯿﻞ ﻣﻤﺘﺜﻞ اﻣﺮ ﺟﻠﯿﻞ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﻧﻮﺑﺖ ﺑﻤﺪاﻧﺎت و‬‫ﻣﺆاﺧﺎة رﺳـﯿﺪ و ﻫﺮ ﮔﺎه اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﻤﻌﺮض اﻣﺘﺤﺎن ذﮐﺮ اﺣﺎدﯾﺚ از ﺳـﺮور اﻧﺲ و ﺟﺎن )ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﮑﺮام ﻣﺎ اﺧﺘﻠﻒ ﻟا ﻤﻠﻮان(‬‫ﺷﺮوع ﮐﺮد‪ ،‬زﺑﯿﺮ ﺣﺴـﯿﺐ ﺣﮑﻢ ﺑﺘﺼﺪﯾﻖ و ﺗﮑﺬﯾﺐ آن ﻋﻼﻣﻪ ارﯾﺐ آﻏﺎز ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻋﺮوة اﻟﻤﺘﺴﻨﻨﯿﻦ اﺳﺘﻔﺴﺎر از وﺟﻪ اﯾﻦ ارﺷﺎد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 164‬از ‪205‬‬‫ﺑﺎﺳـﺪاد‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﺗﮑـﺬﯾﺐ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﻋﻤـﺪة اﻟﻨﻘﺎد ﺑﻮد ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﺗﮑﺬﯾﺐ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﻣﻌﻠﻞ ﺑﺤﻤﻞ او ﺑﻌﺾ اﺣﺎدﯾﺚ را ﺑﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﻮاﺿﻊ آن‬‫ﮐﺮده‪ ،‬و اﯾﻦ ﻗﺪر ﻫﻢ ﺑﺮاي ﻗﺪح و ﺟﺮح ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯽ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺟﻨـﺎب ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛـﺎﻧﯽ از ﮐﺜﺮت اﮐﺎذﯾﺐ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﺮ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺟﺎن ﺑﺘﻨﮓ آﻣـﺪه‪ ،‬ﺗﻬﺪﯾـﺪش‬‫ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ و وﻋﯿﺪش ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﺮك رواﯾﺖ از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﮑﻦ و اﻻ ﺗﺮا ﺑﺠﺒﺎل دوس‬‫ﻣﯽرﺳﺎﻧﻢ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎﺟﻼء و اﺧﺮاج ﺗﻮ از ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨﻮره ﻋﺒﺮت ﻋﺎﻟﻤﺖ ﻣﯽﮔﺮداﻧﻢ(‪.‬‬‫ﻓﻔﯽ ﮐﺘﺎب »اﻻﺻﻮل« ﻟﺸﻤﺲ اﻻﺋﻤﮥ اﻟﺴﺮﺧﺴﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ‪:‬‬‫و ﻟﻤﺎ ﺑﻠﻎ ﻋﻤﺮ ان اﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮه ﯾﺮوي ﺑﻌﺾ ﻣﺎ ﻻ ﯾﻌﺮف ﻗﺎل‪ :‬ﻟﺘﮑّﻔﻦ ﻋﻦ ﻫﺬا أو ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪ 8‬ص ‪ 109‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪258 :‬‬‫ﻷﻟﺤﻘّﻨﮏ ﺑﺄرض اﻟﻘﺮدة‪.‬‬‫ﮐﺮ ]‪[2] -[1‬‬‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را از ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﻊ ﮐﺮد‬‫)اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺷﺎﻓﻌﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻮ زرﻋﮥ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ زرﻋﮥ اﻟﺮﻋﯿﻨﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺮوان ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ ،‬ﻋﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫اﻟﺴﺎﺋﺐ ﺑﻦ ﯾﺰﯾـﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﯾﻘﻮل ﻻﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ :‬ﻟﺘﺘﺮﮐﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أو ﻻﻟﺤﻘﻨﮏ‬‫ﺑﺄرض دوس‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻟﮑﻌﺐ اﻻﺣﺒﺎر‪ :‬ﻟﺘﺘﺮﮐّﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ اﻻول أو ﻻﻟﺤﻘّﻨﮏ ﺑﺄرض اﻟﻘﺮدة‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ زرﻋﮥ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻣﺴﻬﺮ ﯾﺬﮐﺮه ﻋﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﻧﺤﻮا ﻣﻨﻪ و ﻟﻢ ﯾﺴﻨﺪه ]‪.[3‬‬‫)در ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﻇﻬﻮر و اﻧﺠﻼـ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣﺮ ﻓﺮﻣﻮدن ﺟﻨﺎب ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﺑﺘﺮك رواﯾﺖ اﺣﺎدﯾﺚ از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﺗﻬﺪﯾﺪ و وﻋﯿﺪ ﺑﺘﻌﺬﯾﺐ ﺷﺪﯾﺪ‪ ،‬اﻋﻨﯽ اﺟﻼء و اﺧﺮاج از ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻃّﯿﺒﻪ و اﻟﺤﺎق ﺑﺠﺒﺎل دوس‪ ،‬ﮐﻪ اﻫﺎﻧﺖ ﺻﺮﯾﺢ و اﯾﺬاء‬‫ﻋﻈﯿﻢ و اﯾﻼـم ﻓﻈﯿﻊ اﺳﺖ‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه رواﯾﺎت ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬و اﺣﺎدﯾﺚ ﮐـﺬب و دروغ ﺷﺎﯾﻊ ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬و اﻻ ﺑﮑﻤﺎل‬‫ﺟﻮر و ﻇﻠﻢ و ﺟﻔﺎ‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻏﻠﻈﺖ و ﻓﻈﺎﻇﺖ و اﻋﺘﺪاي ﺟﻨﺎب ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ ﻗﺎﺋﻞ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﺻﺤﺎﺑﯽ ﺟﻠﯿﻞ را ﮐﻪ ﺑﺤﮑﻢ‬‫ﺣﺪﯾﺚ )أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟﻨﺠﻮم ﺑﺄﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ( ]‪ [1‬أي رواه اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺻﻮل اﻟﺴﺮﺧﺴﯽ ج ‪ 1‬ص ‪ 341‬ط دار اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ ﺑﺒﯿﺮوت‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪ 8‬ص ‪ 106‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪259 :‬‬‫ﻣﺄﻣﻮر ﺑﺎﻻﻗﺘـﺪاء‪ ،‬و ﺑﻨﺺ آﯾﺎت و رواﯾﺎت دﯾﮕﺮ )ﻋﻠﯽ زﻋﻤﻬﻢ( ﺻﺎدق و راﺳـﺘﮕﻮ و ﻗﺎﺑﻞ اﺗﺒﺎع و اﻗﺘﻔﺎء ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﭽﻨﯿﻦ ﺗﻬﺪﯾﺪ ﺷﺪﯾﺪ ذﻟﯿﻞ و‬‫رﺳﻮا ﻧﻤﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﺗﺒـﺎع ﺗﻠـﺒﯿﺲ اﺑﻠﯿﺲ ﻟﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻣـﺎﻧﻊ از ﺗﺮوﯾـﺞ اﻣﺮ دﯾﻦ‪ ،‬و اﺷـﺎﻋﺖ اﺣـﺎدﯾﺚ ﺟﻨـﺎب ﺧـﺎﺗﻢ اﻟﻨﺒﯿﯿﻦ ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫اﺟﻤﻌﯿﻦ ﮔﺮدﯾﺪﻧﺪ )ﻓﻬﺬا ﻫﻮ اﻟﻬﺮب ﻣﻦ اﻟﻤﻄﺮ و اﻟﻮﻗﻮف ﺗﺤﺖ اﻟﻤﯿﺰاب ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ اوﻟﯽ اﻻﻓﻬﺎم و اﻻﻟﺒﺎب(‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﻋﻼـﻣﻪ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻌـﺪ اﯾﺮاد اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺗﺄوﯾـﻞ ﻋﺠﯿﺐ و ﻏﺮﯾﺐ ﺑﺮاي آن ﺑﯿﺎن ﮐﺮده ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺣﯿﺮت اﻓﻬﺎم و دﻟﯿﻞ‬‫ﺻﺮﯾﺢ ﺑﺮ ﺗﻌﺼﺐ ﺗﺎم اﺳﺖ(‪.‬‬‫ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﺘﺎرﯾﺦ‪ :‬و ﻫﺬا ﻣﺤﻤﻮل ﻣﻦ ﻋﻤﺮ ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﺧﺸـﯽ ﻣﻦ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺘﯽ ﯾﻀﻌﻬﺎ اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﻮاﺿﻌﻬﺎ‪ ،‬و اﻧﻬﻢ ﯾﺘﮑّﻠﻤﻮن ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 165‬از ‪205‬‬‫ﻣـﺎ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ اﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺮﺧﺺ‪ ،‬و ان اﻟﺮﺟﻞ إذا أﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻟﺤـﺪﯾﺚ رﺑﻤﺎ وﻗﻊ ﻓﯽ اﺣﺎدﯾﺜﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﻐﻠﻂ أو اﻟﺨﻄﺎء ﻓﯿﺤﻤﻠﻬﺎ اﻟﻨﺎس ﻋﻨﻪ أو ﻧﺤﻮ‬‫ذ ﻟ ﮏ ]‪. [ 1‬‬‫)ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﻊ از ﻧﻘﻞ رواﯾﺎت و اﺣﺎدﯾﺚ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺷﺨﺼـﯽ را ﮐﻪ ﻣﻌﺘﺒﺮ و ﻣﻌﺘﻤـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‬‫ﺑﺤﮑﻢ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺒﻮي ﻗﺎﺑﻞ اﻗﺘـﺪاء و أﺧـﺬ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و وﻋﯿـﺪ و ﺗﻬﺪﯾﺪ ﺑﺮ آن‪ ،‬ﻣﺜﻞ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺨﺼـﯽ ﻋﻠﻤﺎء و ﻓﻀـﻼء را از ﺗﮑﻠﻢ ﺑﮑﻠﻤﻪ‬‫ﺷﻬﺎدﺗﯿﻦ‪ ،‬و اﻇﻬﺎر ﺳﺎﺋﺮ اﺻﻮل و ﻓﺮوع و ﺑﺚ و ﻧﺸـﺮ آن در اﻗﻄﺎر و اﻣﺼﺎر ﻣﻨﻊ ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺗﻬﺪﯾﺪ و وﻋﯿﺪ ﺑﺮ آن ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﯾﺸﺎن ﺑﮕﻮﯾﺪ‪ :‬ﮐﻪ‬‫اﮔﺮ اﻣﺮي از اﻣﻮر دﯾﻨّﯿﻪ ﺑﺮ زﺑﺎن ﺧﻮاﻫﯿﺪ آورﯾﺪ ﺷﻤﺎ را از ﺷﻬﺮ ﺑﯿﺮون ﺧﻮاﻫﻢ ﮐﺮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻼ ﺷﺒﻪ اﯾﻦ ﻣﻨﻊ را ﻋﻘﻼ و اﻫﻞ دﯾﻦ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺷﻨﯿﻊ‬‫و ﻓﻈﯿﻊ‪ ،‬و ﺧﻼف دﯾﻦ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داﻧﺴﺖ‪ ،‬و اﺣﺪي ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪ 8‬ص ‪ 106‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪260 :‬‬‫از اﯾﺸﺎن راﺿـﯽ ﻧﺨﻮاﻫـﺪ ﺷﺪ ﺑﺘﺄوﯾﻞ اﯾﻦ ﻣﻨﻊ ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻏﺮض از آن ﻣﻨﻊ از اﻇﻬﺎر اﻣﻮر دﯾﻨﯿﻪ ﺑﺮ ﺧﻼف ﻣﺼـﻠﺤﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب‬‫ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ در ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﻣﻨﻊ را از ﺗﺤـﺪﯾﺚ زﻧﺎن ﺑﺎﺣﺘﻼم اﯾﺸﺎن ﮐﻪ ﻗﻠﯿﻞ اﻟﻮﻗﻮع و ﻧﺎدر اﻟﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻢ ﺗﻌﻠﯿﻞ‬‫اﯾﻦ ﻣﻨﻊ در ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺎﺗﺨـﺎذ زﻧـﺎن آن را ﻋﻠﺖ وارد ﺷـﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻌﺒﯿﺮ ﺑﻤﻨﻊ ﻣﺮدم از ﺗﻌﻠﯿﻤـﺎت واﺟﺒﺎت دﯾﻦ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و آن را در ﮐﻤﺎل‬‫ﺷﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻈﺎﻋﺖ داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ آن را ﻋﯿﻦ ﮐﻔﺮ ﻗﺮار دادهاﻧﺪ‪ ،‬و از ﺟﻤﻠﻪ ﻗﺒﺎﯾﺢ و ﻋﯿﻮب و ﮐﻔﺮﯾﺎت ﺷﻤﺮده ]‪.[1‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﻨﻊ از ﺗﺤﺪﯾﺚ ﺣﮑﻢ واﺣﺪ ﻗﻠﯿﻞ اﻟﻮاﻗﻊ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﺷﻨﯿﻊ و ﻓﻀﯿﻊ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻨﻊ از ﺗﺤﺪﯾﺚ ﻣﻄﻠﻖ در ﭼﻪ ﺣﺴﺎب ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ اﯾﻦ ﺗﺄوﯾﻞ ﻋﻠﯿﻞ ﺗﻮﺟﯿﻬﯽ دﯾﮕﺮ آورده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ دﻋﻮي اذن ﺣﻀـﺮت ﻋﻤﺮ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را در ﺗﺤـﺪﯾﺚ ﺑﻌـﺪ ﻣﻨﻊ آﻏﺎز‬‫ﻧﻬﺎده(‪:‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﺘﺎرﯾﺦ ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﺳﺒﻖ‪ :‬و ﻗﺪ ﺟﺎء أن ﻋﻤﺮ اذن ﻟﻪ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺴﺪد ﺛﻨﺎ ﺧﺎﻟﺪ اﻟﻄﺤﺎن‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﻎ ﻋﻤﺮ ﺣـﺪﯾﺜﯽ ﻓﺄرﺳﻞ اﻟﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻣﻌﻨﺎ ﯾﻮم ﮐّﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﺑﯿﺖ ﻓﻼن؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻧﻌﻢ‪ ،‬و‬‫ﻗﺪ ﻋﻠﻤﺖ ﻟﻢ ﺳﺄﻟﺘﻨﯽ ﻋﻦ ذاك‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻢ ﺳﺄﻟﺘﮏ؟‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل ﯾﻮﻣﺌﺬ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﺬب ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻌﻤﺪا ﻓﻠﯿﺘﺒّﻮأ ﻣﻘﻌﺪه ﻣﻦ اﻟﻨﺎر‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻣﺎ إذا ﻓﺎذﻫﺐ ﻓﺤﺪث ]‪.[2‬‬‫)و اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺑﻌﺪ ﺗﺴﻠﯿﻢ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ دﻻﻟﺖ ﻧﺪارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اذن ﻋﻤﺮ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪.205‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪ 8‬ص ‪ 107‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪261 :‬‬‫را در ﺗﺤـﺪﯾﺚ ﺑﻌﺪ ﻣﻨﻊ از آن و وﻋﯿﺪ و ﺗﻬﺪﯾﺪ ﺑﺮ آن ﺑﻮده‪ ،‬و ادﻋﺎي دﻻﻟﺖ ﺑﺮ اذن ﻣﺘﺄﺧﺮ ﮐﺬب ﺻـﺮﯾﺢ و ﺑﻬﺖ ﺑﺤﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺟﺎﺋﺰ‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اذن ﻗﺒﻞ اﯾﻦ وﻋﯿﺪ و ﺗﻬﺪﯾﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اوﻻ ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﺑﻌﺪ ﺗﺬﮐﯿﺮ او ﺑﺴﻤﺎع ﺗﻬﺪﯾﺪ ﺑﺮ‬‫ﮐﺬب از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ اﺟﺎزت ﺗﺤﺪﯾﺚ دادﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ از آن ﻫﺮ ﮔﺎه اﺣﺎدﯾﺚ ﺑﯽاﺻﻞ از او ﺷﻨﯿﺪﻧﺪ ﻣﻨﻊ‬‫او و ﺗﺄﮐﯿـﺪ آن ﺑﺘﻬﺪﯾـﺪ و وﻋﯿـﺪ ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ اﯾﻦ ﻣﻨﻊ و ﺗﻬﺪﯾـﺪ و وﻋﯿـﺪ ﻣﺘﻘـﺪم ﺑﺎﺷـﺪ و اﯾﻦ ﻗﺼﻪ ﻣﺘـﺄﺧﺮ‪ ،‬ﻻـزم آﯾـﺪ ﺗﺨﻄﺌﻪ ﺟﻨـﺎب‬‫ﺧﻼﻓﺖﻣـﺂب در ﺗﻬﺪﯾـﺪ و وﻋﯿـﺪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه‪ ،‬ﮐﻪ ﭼﺮا ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻌـﺎﻣﻠﻪ ﺑﺎ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه اوﻻ ﺑﺠﺎ ﻧﯿﺎوردﻧـﺪ‪ ،‬و ﭼﺮا ﺑﺎﺳـﺘﻔﺴﺎر ﺳـﻤﺎع ﺣـﺪﯾﺚ )ﻣﻦ‬‫ﮐﺬب ﻋﻠﯽ( از اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه اذن ﺗﺤﺪﯾﺚ ﺑﺎو ﻧﺪادﻧﺪ‪ ،‬و ﭼﺮا ﺑﺎﯾﻦ وﻋﯿﺪ و ﺗﻬﺪﯾﺪ ﺷﺪﯾﺪ ﺗﻔﻀﯿﺢ او ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﻊ ﻫﺬا ﻣﮑﺬب رواﯾﺖ اذن ﻫﻢ‬‫ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺧﻮد اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده )ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﺘﺎرﯾﺦ((‬‫اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه در زﻣﺎن ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﻗﺪرت ﺣﺪﯾﺚ ﮔﻔﺘﻦ ﻧﺪاﺷﺖ‬‫و ﻗﺎل ﺻﺎﻟـﺢ اﺑﻦ أﺑﯽ اﻻﺧﻀـﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻠﻤﮥ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ ﮐﻨﺎ ﻧﺴـﺘﻄﯿﻊ أن ﻧﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 166‬از ‪205‬‬‫ﺣﺘﯽ ﻗﺒﺾ ﻋﻤﺮ ]‪.[1‬‬‫)از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ ﻣﺎ ﻗـﺪرت ﻧﺪاﺷﺘﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﮕﻮﺋﯿﻢ )ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ( ﺗﺎ‬‫ﮐﻪ ﻗﺒﺾ ﮐﺮده ﺷـﺪ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻌﻠﻮم ﺷـﺪ ﮐﻪ رواﯾﺖ اذن ﻋﻤﺮ در ﺗﺤـﺪﯾﺚ ﮐﺬب ﺧﺒﯿﺚ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻢ از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺑﻄﻼن ﺣﻤﻞ ﻣﻨﻊ ﺑﺮ‬‫ﺻﻮرت ﺧـﺎص ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻢ از اﯾﻦ ﺗﺄﯾﯿـﺪ و ﺗﺼـﺪﯾﻖ اﺻـﻞ ﻣﻨﻊ ﻋﻤﺮ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را از ﻧﻘﻞ رواﯾﺎت و اﺣﺎدﯾﺚ از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ در ﮐﻤﺎل وﺿﻮح اﺳﺖ‪ [1] .‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪ 8‬ص ‪ 107‬ط ﻣﺼﺮ‬‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺧﯿﺎﻧﺘﺶ از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺑﺤﺮﯾﻦ ﻋﺰل ﮐﺮد‬‫و ﻧﯿﺰ ﺣﻀﺮت اﺑﻦ ﺧﻄﺎب‪ ،‬ﮐﻪ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ دلداده اﻋﺘﻘﺎد ﺣﻘﯿﺖ و ﺻﻮاب ﺟﻨﺎب او در ﻫﺮ ﺑﺎﺑﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻮادﯾﺪ ﺧﯿﺎﻧﺖ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه او را از ﻋﺎﻣﻠﯽ‬‫ﺑﺤﺮﯾﻦ ﻣﻌﺰول ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و در ﻫﺘﮏ ﻧﺎﻣﻮس و ﺗﻔﻀﯿﺢ و ﺗﺬﻟﯿﻞ او ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﮐﻮﺷﯿﺪﻧﺪ و ﭼﻨﺪان در اﻇﻬﺎر ﺣﻖ ﺟﻮﺷﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻤﺸﺎﻓﻬﻪ‬‫او ﺑﺰﺑﺎن ﺣﻖ ﺗﺮﺟﻤﺎن راﻧﺪﻧﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﺗﻮ دﺷﻤﻦ ﺧﺪا و رﺳﻮل او ﻫﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺳﺮﻗﺖ ﮐﺮدي از ﻣﺎل ﺧﺪا و ﻫﺮ ﭼﻨﺪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﺠﻮاب اﯾﻦ ارﺷﺎد‬‫دﺳﺖ و ﭘﺎ زده‪ ،‬و ﺣﯿﻠﻪ و ﺣﻮاﻟﻪ ﭘﯿﺶ آورد‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﻫﺮﮔﺰ ﺳﺨﻦﺳﺎزي و دروغﭘﺮدازي او ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ اﻗﺪس ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﻧﮕﺮدﯾﺪ‪ ،‬و‬‫ﺗـﺒﺮي او را از ﺳــﺮﻗﺖ ﻣﺤﺾ ﮐـﺬب و دروغ داﻧﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬و ده ﻫﺰار درﻫـﻢ ﺑﻄـﻮر ﻣﺼـﺎدره و اﻏﺮام از او ﮔﺮﻓﺘﻨـﺪ و آن را در ﺑﯿـﺖ اﻟﻤـﺎل‬‫اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ‬‫ﻋﺰل اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را از ﺑﺤﺮﯾﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ رﺑﻪ اﻧﺪﻟﺴﯽ در »اﻟﻌﻘﺪ اﻟﻔﺮﯾﺪ« آورده‬‫ﻋﻼﻣﻪ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ رﺑﻪ اﻻﻧﺪﻟﺴـﯽ اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ ﮐﻪ از ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ و اﺋﻤﻪ ﻧﺤﺎرﯾﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺪاﯾﺢ ﺟﻠﯿﻠﻪ و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﺟﻤﯿﻠﻪ او از‬‫»اﮐﻤﺎل« اﺑﻦ ﻣﺎﮐﻮﻻ‪ ،‬و »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ ،‬و »ﻋﺒﺮ ذﻫﺒﯽ«‪ ،‬و »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« ﯾﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و »ﻣﺪﯾﻨـﮥ اﻟﻌﻠﻢ« ازﻧﯿﻘﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺎﻻﺗﺮ‬‫از ﻫﻤﻪ آن اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻘﺮي ﮐﻪ ﺟﻼﻟﺖ و ﻧﺒﺎﻟﺖ و رﯾﺎﺳﺖ و اﻣﺎﻣﺖ و ﺣﺬاﻗﺖ او ﻣﺸـﻬﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ و‬‫ﻣﺤﺎﻣـﺪ او از »رﯾﺤﺎﻧـﮥ اﻻﻟﺒﺎء« ﺷـﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻣﻠﻘﺐ ﺑﺸـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺨﻔﺎﺟﯽ اﻟﻤﺼـﺮي‪ ،‬و »ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ«‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤﺒﯽ واﺿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬در »ﻧﻔﺢ اﻟﻄﯿﺐ ﻋﻦ ﻏﺼﻦ اﻻﻧﺪﻟﺲ اﻟﺮﻃﯿﺐ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻗﺎل ﯾﻌﻨﯽ ﻟﺴﺎن اﻟـﺪﯾﻦ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻌﻘﺪ«‪ :‬اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻌﺎﻟﻢ أﺑﯽ ﻋﻤﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ رﺑﻪ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ ﺳﺎد ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و رأس و اﻗﺘﺒﺲ ﺑﻪ ﻣﻦ‬‫اﻟﺤﻈﻮة ﻣﺎ اﻗﺘﺒﺲ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪263 :‬‬‫و ﺷـﻬﺮ ﺑﺎﻻﻧـﺪﻟﺲ ﺣﺘﯽ ﺳﺎر اﻟﯽ اﻟﻤﺸـﺮق ذﮐﺮه‪ ،‬و اﺳـﺘﻄﺎر ﺑﺸـﺮر اﻟـﺬﮐﺎء ﻓﮑﺮه‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﻋﻨﺎﯾﮥ ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﺛﻘﮥ و رواﯾﮥ ﻟﻪ ﻣﺘﺴـﻘﮥ‪ ،‬و أﻣﺎ‬‫اﻻدب ﻓﻬﻮ ﮐﺎن ﺣﺠﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻏﻤﺮت اﻻﻓﻬﺎم ﻟﺠﺘﻪ‪ ،‬ﻣﻊ ﺻﯿﺎﻧﮥ و ورع و دﯾﺎﻧﮥ‪ ،‬ورد ﻣﺎءﻫﺎ ﻓﮑﺮع‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟﺘﺄﻟﯿﻒ اﻟﻤﺸﻬﻮر اﻟﺬي ﺳﻤﺎه »ﺑﺎﻟﻌﻘﺪ«‬‫و ﺣﻤﺎه ﻋﻦ ﻋﺜﺮات اﻟﻨﻘﺪ‪ ،‬ﻻﻧﻪ أﺑﺮزه ﻣﺜﻘﻒ اﻟﻘﻨﺎة ﻣﺮﻫﻒ اﻟﺸـﺒﺎة‪ ،‬ﺗﻘﺼـﺮ ﻋﻨﻪ ﺛﻮاﻗﺐ اﻻﻟﺒﺎب‪ ،‬و ﺗﺒﺼـﺮ اﻟﺴـﺤﺮ ﻣﻨﻪ ﻓﯽ ﮐﻞ ﺑﺎب‪ ،‬و ﻟﻪ ﺷـﻌﺮ‬‫اﻧﺘﻬﯽ ﻣﻨﺘﻬﺎه‪ ،‬و ﺗﺠﺎوز ﺳﻤﺎك اﻻﺣﺴﺎن ﺳﻤﺎه اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫)در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻘـﺪ« ﮐﻪ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن و ازﻧﯿﻘﯽ از ﮐﺘﺐ ﻣﻤﺘﻌﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﮐﻤﺎل ﻣـﺪح و اﻃﺮاء آن از ﻟﺴﺎن ﻟﺴﺎن اﻟﺪﯾﻦ ﺷـﻨﯿﺪي‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﺣﺴﺐ اﻓﺎده او ﻣﺤﻔﻮظ اﺳﺖ از ﻋﺜﺮات ﻧﻘﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺼـﻨﻔﺶ آن را ﻣﺜﻘﻒ ]‪ [2‬اﻟﻘﻨﺎة و ﻣﺮﻫﻒ اﻟﺸﺒﺎة ]‪ [3‬ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻗﺎﺻﺮ اﺳﺖ از آن‬‫ﺛﻮاﻗﺐ اﻟﺒﺎب‪ ،‬و ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﯽﺷﻮد از آن ﺳﺤﺮ در ﻫﺮ ﺑﺎب‪) ،‬ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﺑﻌﺾ اﻻﺻﺤﺎب( ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ(‪:‬‬‫دﻋـﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄـﺎب أﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻫﻞ ﻋﻠﻤﺖ اﻧﯽ اﺳـﺘﻌﻤﻠﺘﮏ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ و أﻧﺖ ﺑﻼ ﻧﻌﻠﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﻠﻐﻨﯽ اﻧﮏ اﺑﺘﻌﺖ أﻓﺮاﺳﺎ ﺑﺄﻟﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 167‬از ‪205‬‬‫دﯾﻨـﺎر و ﺳـﺘﻤﺎﺋﮥ دﯾﻨﺎر ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻨﺎ أﻓﺮاس ﺗﻨﺎﺗﺠﺖ‪ ،‬و ﻋﻄﺎﯾﺎ ﺗﻼﺣﻘﺖ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗـﺪ ﺣﺴـﺒﺖ ﻟﮏ ﻣﺆﻧﺘﮏ ﻫـﺬا ﻓﻀﻞ ﻓﺄده‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﯿﺲ ذﻟﮏ‬‫ﻟـﮏ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ و اﻟﱠﻠﻪ اوﺟﻊ ﻇﻬﺮك ﺛﻢ ﻗـﺎم إﻟﯿﻪ ﺑﺎﻟـﺪرة ﺣﺘﯽ أدﻣـﺎه‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل اﺋﺖ ﺑﻬﺎ ﻗﺎل‪ :‬أﺣﺘﺴـﺒﻬﺎ ﻋﻨـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل ذﻟﮏ ﻟﻮ أﺧـﺬﺗﻬﺎ ﻣﻦ‬‫ﺣﻼل أو أدﯾﺘﻬﺎ ﻃﺎﺋﻌﺎ أﺟﺒﯿﺖ ﻣﻦ أﻗﺼـﯽ ﺣﺠﺮ ﺑﺎﻟﺒﺤﺮﯾﻦ ﯾﺠﺒﯽ اﻟﻨﺎس ﻟﮏ ﻻ ﻟّﻠﻪ و ﻻ ﻟﻠﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻣﺎ رﺣﺒﺖ ﺑﮏ اﻣﯿﻤﮥ اﻻ راﻋﯿﮥ اﻟﺤﻤﺮ‪ ،‬و‬‫اﻣﯿﻤﮥ أم أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ [1] .‬ﻧﻔﺢ اﻟﻄﯿﺐ ج ‪ 4‬ص ‪.217‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺜﻘﻒ اﻟﻘﻨﺎة‪ :‬رﻣﺢ ﻣﻘﻮم ﻣﺴﻮي‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺮﻫﻒ ﻟا ﺸﺒﺎة‪ :‬ﻓﺮس ﺿﺎﻣﺮ دﻗﯿﻖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪264 :‬‬‫و ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻋﺰﻟﻨﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﻋﻦ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﯾﺎ ﻋﺪو اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺪو ﮐﺘﺎﺑﻪ ﺳﺮﻗﺖ ﻣﺎل اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻟﺴﺖ ﺑﻌﺪو اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺪو ﮐﺘﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﯽ ﻋﺪو ﻣﻦ ﻋﺎداﻫﻤﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﻦ أﯾﻦ اﺟﺘﻤﻌﺖ ﻟﮏ ﻋﺸﺮة آﻻف‪ :‬ﻗﺎل‪ :‬ﺧﯿﻞ ﺗﻨﺎﺗﺠﺖ‪ ،‬و ﻋﻄﺎﯾﺎ ﺗﻼﺣﻘﺖ‪ ،‬و ﺳﻬﺎم ﺗﺘﺎﺑﻌﺖ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻘﺒﻀﻬﺎ ﻣﻨﯽ ﻓﻠﻤﺎ ﺻﻠﯿﺖ اﻟﺼﺒﺢ اﺳﺘﻐﻔﺮت ﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﻘﺎل ﻟﯽ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪:‬‬‫أ ﻻ ﺗﻌﻤﻞ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻻ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺪ ﻋﻤﻞ ﻣﻦ ﻫﻮ ﺧﯿﺮ ﻣﻨﮏ ﯾﻮﺳﻒ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ان ﯾﻮﺳﻒ ﻧﺒﯽ‪ ،‬و اﻧﺎ اﺑﻦ اﻣﯿﻤﮥ أﺧﺸﯽ أن ﯾﺸﺘﻢ ﻋﺮﺿﯽ‪ ،‬و ﯾﻀﺮب ﻇﻬﺮي و ﯾﻨﺰع ﻣﺎﻟﯽ ]‪[1‬‬‫ﻟﻄﺎﺋﻔﯽ ﮐﻪ ﻣﺆﻟﻒ »ﻋﺒﻘﺎت« از ﻋﺒﺎرات »اﻟﻌﻘﺪ اﻟﻔﺮﯾﺪ« اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮده‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺳﺮاﺳـﺮ ﺑﺸﺎرت‪ ،‬و ﻣﻘﺎﻟﺖ ﺳﺮاﭘﺎ اﻓﺎدت‪ ،‬ﻟﻄﺎﺋﻒ ﻋﺪﯾﺪه و ﻃﺮاﺋﻒ ﺳﺪﯾﺪه‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﮐﻤﺎل اﺑﺘﻬﺎج و ﺳﺮور اﻫﻞ اﯾﻤﺎن‪ ،‬و‬‫ﺑﺎﻋﺚ ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻧﺰﻋﺎج ارﺑﺎب اﻋﻮﺟﺎج و ﻋﺪوان‪ ،‬واﺿﺢ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﺑﺨﻄﺎب اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ آﯾﺎ ﻣﯽداﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﮐﺮدم ﺗﺮا ﺑﺮ ﺑﺤﺮﯾﻦ و ﺗﻮ ﺑﻐﯿﺮ ﻧﻌﻠﯿﻦ ﺑﻮدي‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬‫ﻣﺒﺘﻼي ﺑﻼي ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻓﻘﺮ و اﻓﻼس ﺑﻮدي‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آن ﺧﺒﺮ ﺑﻤﻦ رﺳﯿﺪ ﮐﻪ ﺧﺮﯾﺪي ﺗﻮ ﻓﺮﺳﻬﺎ ﺑﻬﺰار دﯾﻨﺎر و ﺷﺸﺼﺪ دﯾﻨﺎر‪.‬‬‫و در اﯾﻦ ﮐﻼم ﺗﻘﺮﯾﻊ ﻧﻈﺎم ﺑﺼـﺮاﺣﺖ ﺗﻤﺎم‪ ،‬اﺛﺒﺎت ﺧﯿﺎﻧﺖ و اﺳﺘﺮاق آن اﻣﺎم آﻓﺎق‪ ،‬و ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ اﻫﺎﻧﺖ و ﺗﻔﻀـﯿﺢ آن رﺋﯿﺲ ﻟا ﺤـﺬاق‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه دﻋﻮي ﺣﺼﻮل اﯾﻦ ﻣﺎل ﺑﺘﻨﺎﺗـﺞ اﻓﺮاس و ﺗﻼﺣﻖ ﻋﻄﺎﯾﺎ ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب اﯾﻦ ﻋـﺬر ﺑﯽاﺻﻞ را‪ ،‬ﮐﻪ ﺑـﺪﺗﺮ از‬‫ﮔﻨﺎه )و ﺿﻐﺚ ]‪ [1] [2‬اﻟﻌﻘﺪ اﻟﻔﺮﯾﺪ ج ‪ 1‬ص ‪ 44‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻀﻐﺚ ﺑﮑﺴﺮ اﻟﻀﺎد و ﺳﮑﻮن اﻟﻐﯿﻦ‪ :‬ﻗﺒﻀﮥ ﺣﺸﯿﺶ ﻣﺨﺘﻠﻂ ﻓﯿﻬﺎ اﻟﺮﻃﺐ و اﻟﯿﺎﺑﺲ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪265 :‬‬‫ﻋﻠﯽ اﺑﺎﻟﮥ( ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺴﻤﻊ اﺻﻐﺎء ﺟﺎﻧﺪاد‪ ،‬و ﺑﺎز ﺣﮑﻢ ﺑﺎداي ﻓﺎﺿﻞ از ﻣﺆﻧﺖ ﻓﺮﻣﻮد‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ در آن ﮐﻪ اﯾﻦ ﻋﺬر ﻣﺤﺾ ﮐﺬب ﺑﯽاﺻﻞ و ﺻﺮﯾﺢ اﻓﺘﺮاء و ﻫﺰل ﺑﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﻌﻠﻮم ﺷـﺪ ﮐﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﺮ ﻣﺤﺾ ﺧﯿـﺎﻧﺖ و ﺳـﺮﻗﺖ اﻣﻮال ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ اﮐﺘﻔﺎ ﻧﻔﺮﻣﻮده‪ ،‬ﮐـﺬب و اﻓﺘﺮاء و اﺣﺘﯿﺎل ﺑﺎ ﺳـﺮﻗﺖ اﻣﻮال ﺟﻤﻊ‬‫ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺬب ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺷﻨﯿﻊ و ﻓﻀﯿﻊ ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﻪ ارﺗﮑﺎب ﮐﺬب ﻣﻄﻠﻘﺎ ﻣﺬﻣﻮم و ﻣﻠﻮم اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ارﺗﮑﺎب ﮐﺬب در‬‫اﺗﻼـف ﺣﻘﻮق ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و آن ﻫﻢ روﺑﺮوي ﺣﻀـﺮت ﺧﻼﻓﺖﻣـﺂب ﮐﻪ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳـﺎءت ادب آن ﻋـﺎﻟﯽ ﺟﻨﺎب ﻫﻢ ﻫﺴﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﻣﻊ دو‬‫ﮐﺬب اﺳﺖ ﯾﮑﯽ اﻧﮑﺎر ﺳﺮﻗﺖ اﻣﻮال ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬دوم ادﻋﺎي آﻧﮑﻪ اﻣﻮال ﻣﺴﺮوﻗﻪ اﻣﻮال ﻣﻤﻠﻮﮐﻪ او اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 168‬از ‪205‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﮐﻤـﺎل ﺗﻬﻮر و ﺟﻼـدت و ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﺟﺴـﺎرت و رﻗـﺎﻋﺖ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﺣﻀـﺮت ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﺑﺎرﺷﺎد ﻣﮑﺮره‬‫ﺳﺮﻗﺖ او ﺛﺎﺑﺖ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﻨﺒﯿﻪ او ﺑﺮ اﻧﺎﺑﺖ و اﻗﻼع از اﯾﻦ ﺧﯿﺎﻧﺖ ﻋﻈﯿﻤﮥ اﻻﺳﺘﺸـﻨﺎع ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ او از ﺧﻮاب ﻏﻔﻠﺖ ﺑﯿﺪار‪ ،‬و از ﺳـﮑﺮ‬‫ﺣـﺐ ﻣـﺎل ﻫﺸـﯿﺎر ﻧﺸـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑـﻪ اﺳـﺘﺒﺪاد و اﺻـﺮار ﺑﺮ ﺟﺤـﻮد و اﻧﮑـﺎر ورزﯾـﺪ‪ ،‬و ﺑـﺎر دﯾﮕﺮ ﻣﺮﺗﮑﺐ ﮐـﺬب ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑـﺎ ﺳـﺎءت ادب‬‫ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﮐﻠﻤﻪ‪) :‬ﻟﯿﺲ ذﻟﮏ ﻟﮏ( ﺑﺮ زﺑﺎن آورد‪.‬‬‫ﭼﻬـﺎرم آﻧﮑﻪ ﺧﻼﻓﺖﻣـﺂب ﻫﺮ ﮔـﺎه ﻣﻼـﺣﻈﻪ ﮐﺮد ﮐﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﻤﺰﯾـﺪ وﻗﺎﺣﺖ و رﻗﺎﻋﺖ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ اﻟﺰام ﻣﮑﺮر ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﺑﺴـﺮﻗﺖ و‬‫ﺧﯿﺎﻧﺖ اﻋﺘﺮاف ﺑﺂن و اﻻﺑﺎﻟﮥ ﺑﮑﺴﺮ اﻟﻬﻤﺰة و ﺗﺸﺪﯾﺪ اﻟﺒﺎء‪ :‬اﻟﺤﺰﻣﮥ ﻣﻦ اﻟﺤﺸﯿﺶ‪ ،‬ﯾﻘﺎل ﺿﻐﺚ ﻋﻠﯽ اﺑﺎﻟﮥ أي ﺑﻠﯿﮥ ﻋﻠﯽ ﺑﻠﯿﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪266 :‬‬‫ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﮑﺮرا ﻣﺮﺗﮑﺐ ﮐـﺬب ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬ﺑﻤﺰﯾـﺪ ﻏﯿـﻆ و ﻏﻀﺐ و اﻟﺘﻬـﺎب ﻗﺴﻢ ﺑﺮب اﻻرﺑـﺎب ﯾـﺎد ﮐﺮده ﻓﺮﻣـﻮد‪ :‬ﮐﻪ ﻣﻦ اﯾﺠـﺎع‬‫ﺧﻮاﻫﻢ ﮐﺮد ﻇﻬﺮ ﺗﺮا‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ در آﻧﮑﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﻻﺋﻖ اﻫﺎﻧﺖ و ﺿﺮب و اﯾﻼم ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﺴﺘﺤﻖ ﺗﻌﻈﯿﻢ و اﺟﻼل و اﮐﺮام‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﺑﺮ ﻣﺤﺾ وﻋﯿـﺪ و ﺗﻬﺪﯾـﺪ ﺑﻀـﺮب و اﯾﺠﺎع ﻇﻬﺮ آن اﻣﺎم ﻋﺎﻟﯽﻗـﺪر اﮐﺘﻔﺎء ﻧﻔﺮﻣﻮده‪ ،‬ﻗﻮل را ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻋﻤﻞ ﻧﻤﻮده‪،‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻌـﺪ اﺷـﺘﻌﺎل و اﺿـﻄﺮام ﻧـﺎر ﻏﻀﺐ‪ ،‬ﺗﺮك اﺣـﺘﺮام و ادب ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺑﺮﭘـﺎ اﯾﺴـﺘﺎده ﺑﻨﻔﺲ ﻧﻔﯿﺲ ﻣﺮﺗﮑﺐ ﺿـﺮب و اﯾﺠـﺎع آن ﺳـﺎرق‬‫ﺧﺴﯿﺲ ﮔﺮدﯾﺪﻧﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ او را زﯾﺮ ﺗﺎزﯾﺎﻧﻪ ﺗﺄدﯾﺐ ﮐﺸﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﭘﺸﺖ او را ﺧﻮﻧﯿﻦ ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﭘﺮده از روي ﮐﺎر ﺑﺮاﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﺑﺮ اﯾﻦ اﯾﺠﺎع و ادﻣﺎ اﻗﺘﺼﺎر و اﮐﺘﻔﺎء ﻧﻔﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺑﺎز ﻫﻤﺎن ﺳـﺨﻦ ﻣﻄﺎﻟﺒﻪ و ﻣﺼﺎدره ﻣﻄﻠﻮب آﻏﺎز ﻧﻬﺎدﻧﺪ‪ ،‬و ارﺷﺎد‬‫ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﺎر آن اﻣﻮال را‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﻫﻢ ﺻﺮاﺣﮥ دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﻧﺰد ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﺳﺎرق و ﺧﺎﺋﻦ‪ ،‬و در اﻧﮑﺎر ﺳﺮﻗﮥ ﮐﺎذب و ﻣﺎﺋﻦ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ از آن ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﺒﺘﻼي ﺿـﺮب و اﯾﺠﺎع ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﭼﺎره ﺟﺰ آن ﻧﺪﯾـﺪ ﮐﻪ ﺑﮑﻠﻤﻪ )أﺣﺘﺴـﺒﻬﺎ ﻋﻨـﺪ اﻟﱠﻠﻪ(‬‫ﻇﻠﻢ و ﺟﻮر ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮد‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﺟﺴﺎرت ﺑﺰﻋﻢ ﺳـﻨﯿﻪ ﮐﻔﺮ ﺻﺮﯾﺢ‪ ،‬و ﺿﻼل ﻗﺒﯿﺢ‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺧﺴﺎرت اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮ ﺳﺮﻗﺖ اﻣﻮال و ﺧﯿﺎﻧﺖ و ﮐﺬب و اﻓﺘﺮاي ﻣﺰور‪ ،‬و‬‫آن ﻫﻢ در ﺑﺎرﮔﺎه ﺧﻼﻓﺖ و ﺳـﺮﮐﺎر ﺟﻼﻟﺖ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﻫﺮ ﮔﺎه ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺳـﺰاي ﺳـﺮﻗﺖ اﻣﻮال و ﺟﺰاي ﺷـﻨﺎﯾﻊ اﻓﻌﺎل ﺧﻮد ﻣﯽﯾﺎﺑـﺪ‪ ،‬اﺟﺮ‬‫آن را از ﺧﺪاي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪267 :‬‬‫ذو اﻟﺠﻼـل ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ‪ ،‬و اﻇﻬـﺎر ﺟﻮر و ﻇﻠﻢ ﺣﻀـﺮت اﺑﻦ ﺧﻄﺎب‪ ،‬ﮐﻪ وﺣﯽ ﺑﺮ رأي ﻓﯿﺾ ﭘﯿﺮ اﯾﺸﺎن ﻧﺎزل ﻣﯽﺷـﺪ آﻏﺎز ﻣﯽﻧﻬـﺪ‪ ،‬و داد‬‫رﻓﺾ و اﻟﺤﺎد ﺣﺴﺐ زﻋﻢ اﻫﻞ ﻋﻨﺎد ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﮔـﺎه اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﺮ اﯾﻦ ﺟﺴـﺎرت ﻓﻀـﯿﺤﻪ و وﻗﺎﺣﺖ ﻗﺒﯿﺤﻪ اﻗـﺪام ﮐﺮد‪ ،‬ﺣﻀـﺮت اﺑﻦ ﺧﻄﺎب رد آن ﺑﺎﺑﻠﻎ وﺟﻮه ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪،‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ ارﺷـﺎد ﮐﺮدﻧـﺪ آﻧﭽـﻪ ﺣﺎﺻـﻠﺶ اﯾـﻦ اﺳـﺖ ﮐﻪ‪ ،‬اﺟﺮا اﯾﻦ ﺿـﺮب وﻗـﺘﯽ ﺧـﺪا ﻣﯽداد ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣـﻮال را از ﺣﻼـل ﻣﯽﮔﺮﻓـﺘﯽ‪ ،‬ﯾـﺎ ادا‬‫ﻣﯽﮐﺮدي آن را ﺑﻄﻮع و رﻏﺒﺖ‪.‬‬‫و از اﯾﻦ ارﺷﺎد ﺑﻠﯿﻎ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه اﯾﻦ اﻣﻮال را از ﺣﻼل ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺤﺮام ﺟﻤﻊ ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑـﻮ ﻫﺮﯾﺮه در ﺣﺒﺲ آن‪ ،‬و ﻋـﺪم اداي آن ﺑﻄـﻮع و رﻏﺒﺖ‪ ،‬ﻣـﺬﻣﻮم و ﻣﻠـﻮم‪ ،‬و ﺧﻮدش ﺟـﺎﺋﺮ و ﻇـﺎﻟﻢ ﺑﻮد ﻧﻪ‬‫ﻣﻘﻬـﻮر و ﻣﻈﻠـﻮم‪ ،‬ﭘﺲ ﺗﻮﻗـﻊ اﺟﺮ و اﺣﺘﺴـﺎب از رب اﻻرﺑـﺎب‪ ،‬ﻣﺤﺾ ﻧﻘﺶ ﺑﺮ آب و ﺧـﺪع ﺳـﺮاب‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﮐـﺬب و ﻓـﺎﺣﺶ ﻣﺤﯿﺮ اوﻟﯽ‬‫اﻻﻟﺒﺎب اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺟﺰع و زاري و ﻓﺮﯾﺎد و ﻓﻐﺎن ﻣﺼﺪاق )ﮐﺎﻟﻘﻮس ﺗﺮﻣﯽ اﻟﺼﻤﺎﯾﺎ و ﻫﯽ ﻣﺮﻧﺎن(‪.‬‬‫ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ ﺧﻼﻓﺖﻣـﺂب ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﻔﻀـﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿـﺢ اﺑـﻮ ﻫﺮﯾﺮه اﮐﺘﻔـﺎء ﻧﮑﺮده ﺑﮑﻠﻤﻪ )أﺟـﺒﯿﺖ( اﻟـﺦ ﻣﮑﺮرا ﺳـﺮﻗﺖ و ﺧﯿـﺎﻧﺖ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه‬‫ﺑﺒﻼﻏﺖ ﺗﺎﻣﻪ و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺣﺴﻦ ﺑﯿﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 169‬از ‪205‬‬‫دﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﺧﻼﻓﺖﻣـﺂب ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﻔﻀـﯿﺢ و ﻫﺘـﮏ اﺳـﺘﺎر اﮐﺘﻔـﺎ و اﻗﺘﺼـﺎر ﻧﮑﺮده‪ ،‬از ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﻪ در ﮔﺬﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﺣﺴﺐ اﻓﺎده‬‫رﺷـﯿﺪﯾﻪ در »ﺷﻮﮐﺖ ﻋﻤﺮﯾﻪ« ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎوﻟﻮﯾﺖ ﺗﻤﺎم از آن زﺑﺎن را ﺑﺴﺐ و ﺷﺘﻢ ﺟﺎﻫﻼﻧﻪ ﻫﻢ ﮔﺸﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ذﮐﺮ ﻣﺎ در اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه و آن ﻫﻢ‬‫ﺑﻌﯿﺐ و ذم ﺑﺮ زﺑﺎن ﮔﻬﺮﺑﺎر آوردﻧﺪ‪ ،‬و دﻋﺎي ﺑﺪ در ﺣﻖ او ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪268 :‬‬‫و از رواﯾﺖ آﺧﺮﯾﻦ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻼﻓﺖﻣـﺂب اﺑـﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﻋﺰل ﮐﺮده‪ ،‬و او را ﺑﻠﻘﺐ ﻋـﺪو اﻟﱠﻠﻪ و ﻋـﺪو ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻠﻘﺐ ﻓﺮﻣـﻮده‪ ،‬و‬‫ﺷﻬﺎدت ﺻﺎدﻗﻪ ﺑﺴﺮﻗﺖ او ﻣﺎل ﺧﺪا را اداء ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺧﻮد اﯾﻦ را ﺣﺎﮐﯽ‪ ،‬و از ﺗﻄﺎول آن ﻓﻆ ﻏﻠﯿﻆ ﺷﺎﮐﯽ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﻋـﺬر اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﮐﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ ادﻋﺎي اﺟﺘﻤﺎع اﯾﻦ ﻣﺎل ﺧﻄﯿﺮ و ﻣﺒﻠﻎ ﮐﺜﯿﺮ از ﻧﺘﺎج ﺧﯿﻞ و‬‫ﺗﻼـﺣﻖ ﻋﻄﺎﯾﺎ و ﺗﺘﺎﺑﻊ ﺳـﻬﺎم‪ ،‬ﮐـﺬب ﻣﺤﺾ‪ ،‬و ﺑﻬﺖ ﺑﺤﺖ‪ ،‬و رﻣﯽ ﺳـﻬﺎم ﻓﯽ اﻟﻈﻼم داﻧﺴـﺘﻪ‪ ،‬و ﻫﺮﮔﺰ ﻗﺒﻮل ﻧﻔﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﯾﻦ ﻣﺎل ﻓﺴﺎد‬‫ﻣـﺂل‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﺒﻠﻎ ﺑﻠﯿﻎ اﻟﻨﮑﺎل و اﻟﻮﺑﺎل را از اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﮕﺮﻓﺖ‪ ،‬و ﺑﻘﺒﺾ آن اﻧﺒﺴﺎط ﺧﺎﻃﺮ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﻣﺒـﺪل ﺑﺎﻧﻘﺒﺎض ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬و ﺣﺴـﺐ‬‫رواﯾﺖ »ﻓﺎﺋﻖ« ﮐﻤﺎ ﺳﯿﺠﯽء در ﺑﯿﺖ اﻟﻤﺎل اﻧﺪاﺧﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه در ﻣﻘﺎم ﻋﺬر از اﺑﺎ و اﺳـﺘﻨﮑﺎف از ﻗﺒﻮل ﻋﻤﻞ‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﺑﻌﺪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﻔﻀـﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿﺢ‪ ،‬و‬‫ﺳﺐ و ﺷـﺘﻢ‪ ،‬و ﻫﺰل و ﻋﺰل‪ ،‬و اﯾﻼـم و اﻏﺮام‪ ،‬و اﻓﺠـﺎع و اﯾﺠـﺎع‪ ،‬دﻋﻮت ﺑـﺂن ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و وﺟﻬﺶ ﺣﺴﺐ ﺣـﺎل ﺧﻼﻓﺖﻣـﺂب ﺑـﺎ ﮐﻤﺎل‬‫اﻣﺘﺤﺎن و اﺧﺘﺒﺎر آن ﻋﻤﺪة اﻻﺣﺒﺎر ﺑﻮد‪ ،‬ﺧﻮف ﺷﺘﻢ ﻋﺮض و ﺿﺮب ﻇﻬﺮ و أﺧﺬ ﻣﺎل ﺧﻮد ﺑﯿﺎن ﮐﺮد‪.‬‬‫و اﯾﻦ دﻻﻟﺖ ﺻـﺮﯾﺤﻪ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﻗﺒﻞ از اﯾﻦ ﺻﺪﻣﺎت ﺷـﺘﻢ ﻋﺮض و ﺿﺮب ﻇﻬﺮ و أﺧﺬ ﻣﺎل ﮐﺸﯿﺪه‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻤﻔﺎد )ﻣﻦ ﺟﺮب‬‫اﻟﻤﺠﺮب ﺣﻠﺖ ﺑﻪ اﻟﻨﺪاﻣﮥ( ﺑﺎر دوم از ﻗﺒﻮل ﻋﻤﻞ ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب دم در ﮐﺸـﯿﺪه‪ ،‬و ﻋﻘﻮﺑﺎت ﺛﻠﺜﻪ ﺳﺎﺑﻘﻪ را ﺑﺮاي اﻧﺰﺟﺎر از اﻏﺘﺮار ﺑﺪﻋﻮت آن‬‫ﻣﻘﺘﺪاي ﺻﻐﺎر و ﮐﺒﺎر ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯽ دﯾﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪269 :‬‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﺜﻞ ﺣﻀـﺮت اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه‪ ،‬ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ و اﺟﻠﻪ و اﻋﺎﻇﻢ و اﻣﺎﺛﻞ و اﻓﺎﺧﻢ اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻠﯿﻠﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻈﯿﻤﻪ او‬‫ﮐﻤﺘﺮ از دﯾﮕﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﮐﺒﺎر ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﺟﻤﻌﯽ ﺑﺴـﯿﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺟﻨﺎب ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب‪ ،‬ﻋﺪو ﺧﺪا و ﻋﺪو ﻗﺮآن ﯾﺎ ﻋﺪو اﻫﻞ‬‫اﺳـﻼم و اﯾﻤﺎن ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﻫﻢ ﺳـﺮﻗﺖ اﻣﻮال ﮐﻪ اﮐﺜﺮ اوﺑﺎش اﻧﺬال از آن اﺳـﺘﻨﮑﺎف دارﻧﺪ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﻫﻢ ﻣﺮﺗﮑﺐ ﮐﺬﺑﺎت ﻣﮑﺮر و اﻓﺘﺮاءات‬‫ﻣﺰور ﮔﺮدد‪ ،‬ﭘﺲ در ﻣﻄﺎﻋﻦ دﯾﮕﺮ اﺻﺤﺎب ﮐﺪام ﻣﻘﺎم اﺳﺘﺒﻌﺎد و ارﺗﯿﺎب‪ ،‬و ﭼﻪ ﺟﺎي اﻧﺰﻋﺎج و اﺿﻄﺮاب اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﺟـﺎ ﺑﻄﻼـن اﻏﺮاﻗﺎت و ﻣﺒﺎﻟﻐﺎت اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات‪ ،‬در اﺛﺒﺎت ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﻋﺎﻣﻪ و ﺧﺎﺻﻪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﺑﺘﻤﺴﮏ آﯾﺎت و رواﯾﺎت‪،‬‬‫ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ وﺿﻮح ﻣﯽرﺳﺪ‬‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﺑﺪﺷﻤﻦ ﺧﺪا و رﺳﻮل ﺧﻄﺎب ﮐﺮد‬‫و ﻋﻼـﻣﻪ اﺑﻮ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺰﻣﺨﺸـﺮي در ﮐﺘﺎب »ﻓﺎﺋﻖ« ﮐﻪ اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ ]‪ [1‬ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت و اﻓﺎدات آن را ﺑﺮ ﺳـﺮ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﻧﻬﻨـﺪ‪ ،‬و‬‫ﻓﺘﻮي ﺑﺎﺗﺒﺎع و ﺗﻘﻠﯿﺪ آن ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺼﻨﻔﺶ را اﻣﺎم ﺟﻠﯿﻞ و ﻣﺤﻘﻖ ﻧﺒﯿﻞ ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة اﺳـﺘﻌﻤﻠﻪ ﻋﻤﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ ﻓﻠﻤـﺎ ﻗـﺪم ﻋﻠﯿﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻋـﺪو اﻟﱠﻠﻪ و ﻋـﺪو ]‪ [1‬ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﺗـﺪرﯾﺐ اﻟﺮاوي« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻣﻬﻤﺎت ﯾﻌﻨﯽ‬‫اﺻﻮل ﮐﺘﺐ ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﺛﻢ أﻟﻒ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﮐﺘﺐ ﮐﺜﯿﺮة ﻓﯿﻬﺎ زواﺋﺪ و ﻓﻮاﺋﺪ ﮐﺜﯿﺮة ﻻ ﯾﻘﻠﺪ ﻣﻨﻬﺎ اﻻ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﺼﻨﻔﻮﻫﺎ أﺋﻤﮥ أﺟﻠﮥ »ﮐﻤﺠﻤﻊ اﻟﻐﺮاﺋﺐ« ﻟﻌﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ اﻟﻔﺎرﺳﯽ‪،‬‬‫و »ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ« ﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺴﺮﻗﺴﻄﯽ و »اﻟﻔﺎﺋﻖ« ﻟﻠﺰﻣﺨﺸﺮي و »اﻟﻐﺮﯾﺒﯿﻦ« ﻟﻠﻬﺮوي‪ ،‬و »ذﯾﻠﻪ« ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ ﺛﻢ »اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ﻻﺑﻦ‬‫اﻻﺛﯿﺮ‪ ،‬و ﻗـﺪ ذﯾﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼـﻔﯽ اﻻرﻣﻮي ﺑﺬﯾﻞ ﻟﻢ ﻧﻘﻒ ﻋﻠﯿﻪ و ﻗﺪ ﺷـﺮﻋﺖ ﻓﯽ ﺗﻠﺨﯿﺼـﻬﺎ ﺣﺴـﻨﺎ ﻣﻊ زﯾﺎدات ﺟﻤﮥ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﺳﺄل اﻻﻋﺎﻧﮥ ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 170‬از ‪205‬‬‫اﺗ ﻤ ﺎ ﻣ ﻪ ‪.‬‬
‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪270 :‬‬‫رﺳﻮﻟﻪ ﺳـﺮﻗﺖ ﻣﻦ ﻣﺎل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﺴﺖ ﺑﻌـﺪو اﻟﱠﻠﻪ و ﻻ ﻋﺪو رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﯽ ﻋﺪو ﻣﻦ ﻋﺎداﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺳـﺮﻗﺖ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﻬﺎ ﺳـﻬﺎم اﺟﺘﻤﻌﺖ‪ ،‬و‬‫ﻧﺘﺎﯾـﺞ ﺧﯿﻞ‪ ،‬ﻓﺄﺧـﺬ ﻣﻨﻪ ﻋﺸـﺮة آﻻف درﻫﻢ‪ ،‬ﻓﺄﻟﻘﺎﻫﺎ ﻓﯽ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﺎل‪ ،‬ﺛﻢ دﻋﺎه اﻟﯽ اﻟﻌﻤﻞ ﻓﺄﺑﯽ ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮ‪ :‬ﻓﺎن ﯾﻮﺳﻒ ﻗـﺪ ﺳﺄل اﻟﻌﻤﻞ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ان ﯾﻮﺳﻒ ﻣﻨﯽ ﺑﺮيء‪ ،‬و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ ﺑﺮاء‪ ،‬و أﺧﺎف ﺛﻼﺛﺎ و اﺛﻨﺘﯿﻦ ﻗﺎل‪ :‬أ ﻓﻼ ﺗﻘﻮل ﺧﻤﺴﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺎف أن أﻗﻮل ﺑﻐﯿﺮ ﺣﮑﻢ و أﻗﻀﯽ ﺑﻐﯿﺮ ﻋﻠﻢ و‬‫أﺧﺎف أن ﯾﻀﺮب ﻇﻬﺮي و ﯾﺸﺘﻢ ﻋﺮﺿﯽ و أن ﯾﺆﺧﺬ ﻣﺎﻟﯽ‪.‬‬‫اﻟـﺒﺮاء‪ :‬اﻟـﺒﺮيء‪ ،‬و اﻟﻤﺮاد ﺑﺎﻟﺒﺮاﺋـﮥ ﺑﻌـﺪه ﻋﻨﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﻘﺎﯾﺴـﮥ‪ ،‬ﻟﻘﻮة ﯾﻮﺳﻒ ﻋﻠﯽ اﻻﺳـﺘﻘﻼل ﺑﺎﻋﺒـﺎء اﻟﻮﻻﯾـﮥ‪ ،‬و ﺿـﻌﻔﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و أراد ﺑﺎﻟﺜﻼـث و‬‫اﻻﺛﻨﺘﯿﻦ اﻟﺨﻼل اﻟﻤﺬﮐﻮرة‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﺟﻌﻠﻬﺎ ﻗﺴﻤﯿﻦ ﻟﮑﻮن اﻟﺜﻨﺘﯿﻦ و ﺑﺎﻻ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ اﻵﺧﺮة‪ ،‬و اﻟﺜﻼث ﺑﻼء و ﺿﺮرا ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪.‬‬‫)از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻫﻢ واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﻧﺰد ﺣﻀـﺮت ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ ﻣﺴـﺘﺤﻖ ﻋﺰل و ﻣﺼﺎدره و اﻏﺮام‪ ،‬و ﻣﺴـﺘﻮﺟﺐ اﻫﺎﻧﺖ و ﺗﺬﻟﯿﻞ و‬‫اﯾﻼم‪ ،‬و ﻋﺪو ﺧﺪا و رﺳﻮل‪ ،‬و ﻇﺎﻟﻢ ﺟﺎﺋﺮ ﺟﻬﻮل‪ ،‬و ﻟﺺ ﺳﺎرق‪ ،‬و ﻓﺎﺟﺮ ﻓﺎﺳﻖ‪ ،‬و ﻣﻌﺎﻧﺪ ﻣﺎرق‪ ،‬ﻣﺮﺗﮑﺐ ﻏﺶ و ﺧﯿﺎﻧﺖ‪ ،‬و ﺗﺎرك دﯾﺎﻧﺖ و‬‫اﻣﺎﻧﺖ ﺑﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﺤـﻞ اﻧﺼـﺎف اﺳﺖ و ﺟﺎي ﺗـﺪﺑﺮ‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﺴـﯽ را ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﺣﻀـﺮت ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﻋـﺪو ﺧـﺪا و رﺳﻮل ﮔﻮﯾﻨـﺪ‪ ،‬و‬‫ﺷﻬـﺎدت ﺻﺎدﻗﻪ ﮐﻪ ﻣﻔﯿـﺪ ﯾﻘﯿﻦ اﺳﺖ )ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ ﺑﺎب اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ ﻣﻦ »اﻟﺘﺤﻔـﮥ«( ﺑﺮ ﺳـﺮﻗﺖ او از ﻣﺎل ﺧـﺪا ادا ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﻣﺼﺎدره ده ﻫﺰار‬‫درﻫﻢ از او ﮔﯿﺮﻧﺪ‪ ،‬آﯾﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺴﯽ ﺑﻠﮑﻪ ﻧﺎﮐﺴﯽ ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻘﺎد و اﻋﺘﻤﺎد اﺳﺖ‪.‬‬‫وا ﻋﺠﺒﺎه ﮐﻪ ﺣﻀـﺮات ﺳـﻨﯿﻪ ﮐﻼم ﺻﺪق ﻧﻈﺎم ﺟﻨﺎب ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ ﻫﻢ ﺑﮕﻮش اﺻﻐﺎء ﻧﻤﯽﺷﻨﻮﻧﺪ‪ ،‬و در ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﺗﻌﻈﯿﻢ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه دﺳﺖ از‬‫اﺗﺒﺎع و اﻗﺘﺪاي ﺟﻨﺎب ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﺑﺮ ﻣﯽدارﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ وﺻﻒ ﺛﺒﻮت ﻏﺎﯾﺖ ﺧﯿﺎﻧﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪271 :‬‬‫و ﺑﯽدﯾﻨﯽ او‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﺪو ﺧﺪا و رﺳﻮل ﺑﻮده‪ ،‬او را از اﺟﻠﻪ اﻫﻞ اﯾﻤﺎن‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻘﺘﺪاي اﻫﻞ اﯾﻤﺎن ﻣﯽﭘﻨﺪارﻧﺪ‪.‬‬‫آري ﺣﻀﺮات ﺳﻨﯿﻪ را ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻘﺘﺪاﯾﺎن ﮐﺒﺎرﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻃﺎﺋﻔﻪ ﺳﻨﯿﻪ را ﭼﻨﯿﻦ اﻣﺎﻣﺎن اﺷﺮار )َأﺋِﱠﻤًﮥ َﯾْﺪُﻋﻮَن ِإﻟَﯽ اﻟﱠﻨﺎِر(‬‫داﺳﺘﺎن ﻧﺎﻣﺒﺮده ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﯾﺎﻗﻮت ﺣﻤﻮي در »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﻠﺪان«‬‫و ﺷـﯿﺦ اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺎﻗﻮت ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﻤﻮي اﻟﺒﻐـﺪادي اﻟﺮوﻣﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺒـﺬي از ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺤﺎﻣـﺪ آن ﻋﻤﺪة اﻟﮑﺒﺎر‪ ،‬ﺑﺮ زﺑﺎن اﺑﻦ اﻟﻨﺠﺎر‬‫ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷﻨﯿﺪي‪ ،‬ﻫﻢ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﭘﺮ ﻧﮑﺎﯾﺖ و اﯾﻦ ﺣﮑﺎﯾﺖ ﺳﺮاﺳﺮ ﺷﮑﺎﯾﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﭘﺮده از روي ﮐﺎر ﺗﺎﺑﻊ و ﻣﺘﺒﻮع ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ ،‬ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ‬‫در ﮐﺘﺎب »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﻠﺪان« ﮐﻪ ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ رب ﻣﻨﺎن ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﻣﺴﺎﻋﯽ ﻓﺮاوان‪ ،‬ﺑﺪﺳﺖ اﯾﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺼﯿﺎن اﻓﺘﺎده ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫روي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﯿﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬ﻗﺎل اﺳﺘﻌﻤﻠﻨﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﺖ اﻟﯽ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ أﻟﻔﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺪﻣﺖ ﻋﻠﯽ ﻋﻤﺮ‬‫ﻗﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ ﻋﺪو اﻟﱠﻠﻪ و اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬أو ﻗﺎل‪ :‬و ﻋﺪو ﮐﺘﺎﺑﻪ ﺳﺮﻗﺖ ﻣﺎل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻟﺴﺖ ﺑﻌﺪو اﻟﱠﻠﻪ و ﻻ ﻟﻠﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬أو ﻗﺎل ﻟﮑﺘﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﯽ‬‫ﻋﺪو ﻣﻦ ﻋﺎداﻫﻤﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﻦ أﯾﻦ اﺟﺘﻤﻌﺖ ﻟﮏ ﻫﺬه اﻻﻣﻮال؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺧﯿﻞ ﻟﯽ ﺗﻨﺎﺗﺠﺖ و ﺳﻬﺎم اﺟﺘﻤﻌﺖ ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺄﺧﺬ ﻣﻨﯽ اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ أﻟﻔﺎ ﻓﻠﻤﺎ‬‫ﺻﻠﯿﺖ اﻟﻐـﺪاة ﻗﻠﺖ‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﻏﻔﺮ ﻟﻌﻤﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﺎن ﯾﺄﺧـﺬ ﻣﻨﻬﻢ و ﯾﻌﻄﯿﻬﻢ أﻓﻀﻞ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬ﺣﺘﯽ إذا ﮐﺎن ﺑﻌـﺪ ذﻟﮏ ﻗﺎل‪ :‬أ ﻻ ﺗﻌﻤﻞ ﯾﺎ أﺑﺎ‬‫ﻫﺮﯾﺮة؟‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻻ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻢ؟ و ﻗﺪ ﻋﻤﻞ ﻣﻦ ﻫﻮ ﺧﯿﺮ ﻣﻨﮏ‪ :‬ﯾﻮﺳﻒ‪) ،‬ﻗﺎَل اْﺟَﻌﻠْﻨِﯽ َﻋﻠﯽ َﺧﺰاﺋِِﻦ اﻟ َْﺄْرِض ِإﱢﻧﯽ َﺣِﻔﯿٌﻆ َﻋﻠِﯿٌﻢ(‬‫]‪ ،[1‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﻮﺳﻒ ﻧﺒﯽ اﺑﻦ ﻧﺒﯽ و أﻧـﺎ أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة اﺑﻦ اﻣﯿﻤـﮥ و أﺧـﺎف ﻣﻨﮑﻢ ﺛﻠﺜﺎ و اﺛﻨﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻼ ﻗﻠﺖ ﺧﻤﺴﺎ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬أﺧﺸـﯽ ان ﺗﻀـﺮﺑﻮا‬‫ﻇﻬﺮي و ﺗﺸﺘﻤﻮا ﻋﺮﺿﯽ و ﺗﺄﺧﺬوا ﻣﺎﻟﯽ و أﮐﺮه أن أﻗﻮل ﺑﻐﯿﺮ ﺣﮑﻢ و اﻓﺘﯽ ]‪ [1‬ﺳﻮرة ﯾﻮﺳﻒ‪.55 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 171‬از ‪205‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪272 :‬‬‫ﺑﻐﯿﺮ ﻋﻠﻢ ]‪[1‬‬‫داﺳﺘﺎن ﻣﺼﺎدره اﻣﻮال أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﻪ ﻧﻘﻞ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ در »ﺗﺎرﯾﺦ«‬‫و از ﻋﺠﺎﺋﺐ ﻋﻨﺎﯾﺎت ﻟﻄﯿﻒ ﺧﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﻏﺮاﺋﺐ ﺗﺄﯾﯿﺪات اﯾﺰد ﻗﺪﯾﺮ‪ ،‬آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻧﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬و ﻧﺎﻗﺪ ﺑﺼﯿﺮ‪ ،‬و ﻣﺤﻘﻖ ﺷﻬﯿﺮ‪ ،‬ﺣﻀﺮت اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪،‬‬‫ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﺗﻌﺼﺐ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺟﺤﻮد ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻧﯿﺰ رواﯾﺖ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﺑﺎﺳﺘﯿﺜﺎر اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﺎﻣﻮال ﺧﻄﯿﺮ‪ ،‬و ﺗﻠﻘﯿﺐ آن ﺻﺤﺎﺑﯽ ﻣﮑﺜﺮ‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻣﻌـﺪوم اﻟﻨﻈﯿﺮ‪ ،‬ﺑﻠﻘﺐ ﻋﺪو اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺪو ﮐﺘﺎﺑﻪ ﮐﻪ ﻣﺤﯿﺮ ﻋﻘﻞ ﻫﺮ ﺻـﻐﯿﺮ و ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﻣﻮﺟﺐ ﻣﺰﯾﺪ اﺳـﺘﺒﺼﺎر و اﻋﺘﺒﺎر ﻋﺎﻗﻞ ﻏﯿﺮ ﻏﺮﯾﺮ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﺳـﻨﺎد ﻣﺘﺼﻞ ﻣﺘﺴﻖ‪ ،‬ﮐﻪ ارﺑﺎب ﺻـﺤﺎح ﺳﺘﻪ ﺑﺮ ﺗﺼﺤﯿﺢ ]‪ [2‬آن ﻣﺘﻔﻖاﻧـﺪ‪ ،‬از اﺑﻦ ﺳـﯿﺮﯾﻦ ﺑﻼ رد و ﻧﮑﯿﺮ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ در ﻣﻘﺎم اﺣﺘﺠﺎج و‬‫اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺂن ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺗﺎرﯾﺦ« ﺧﻮد در ذﮐﺮ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻗﺪ اﺳﺘﻌﻤﻠﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬أي ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻓﯽ أﯾﺎم اﻣﺎرﺗﻪ‪ ،‬و ﻗﺎﺳﻤﻪ ﻣﻊ ﺟﻤﻠﮥ اﻟﻌﻤﺎل‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق ﺛﻨﺎ ﻣﻌﻤﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﯾﻮب‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﺳﯿﺮﯾﻦ‪ ،‬أن ﻋﻤﺮ اﺳﺘﻌﻤﻞ أﺑﺎ ]‪ [1‬ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﻠﺪان ج ‪ 1‬ص ‪.348‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ در ﻣﺴﺘﺪرك ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﯽ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﺰﮐﯽ ﺑﻤﺮو‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ روح اﻟﻤﺪاﺋﻨﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ‬‫ﻫﺎرون‪ ،‬أﻧﺒﺎ ﻫﺎرون‪ ،‬أﻧﺒﺎ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﺣﺴﺎن ﻋﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﯿﺮﯾﻦ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﺎل ﻟﯽ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﯾﺎ ﻋﺪو اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺪو اﻻﺳـﻼم ﺟﺒﯿﺖ ﻣﺎل‬‫اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﻠﺖ ﻟﺴﺖ ﻋـﺪو اﻟﱠﻠﻪ و ﻻ ﻋـﺪو اﻻﺳـﻼم و ﻟﮑﻨﯽ ﻋـﺪو ﻣﻦ ﻋﺎداﻫﻤﺎ و ﻟﻢ آﺧﺬ ﻣﺎل اﻟﱠﻠﻪ و ﻟﮑﻨﻬﺎ أﺛﻤﺎن اﺑﻞ و ﺳـﻬﺎم اﺟﺘﻤﻌﺖ ﻗﺎل‬‫ﻓﺄﻋﺎدﻫﺎ ﻓﺄﻋﺪت ﻋﻠﯿﻪ ﻫﺬا اﻟﮑﻼم‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﻐﺮﻣﻨﯽ ‪ ..‬اﻟﺦ‪.‬‬‫ اﻟﻤﺴﺘﺪرك ج ‪ 1‬ص ‪-402‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪273 :‬‬‫ﻫﺮﯾﺮة ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺪم ﺑﻌﺸﺮة آﻻف‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮ‪ :‬اﺳﺘﺄﺛﺮت ﺑﻬﺬه اﻻﻣﻮال‪ ،‬أي ﻋﺪو اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺪو ﮐﺘﺎﺑﻪ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ :‬ﻟﺴﺖ ﺑﻌﺪو اﻟﱠﻠﻪ و ﻻ ﻋﺪو ﮐﺘﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﯽ ﻋﺪو ﻣﻦ ﻋﺎداﻫﻤﺎ‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻣﻦ أﯾﻦ ﻫﯽ ﻟـﮏ؟ ﻗـﺎل‪ :‬ﺧﯿـﻞ ﻧﺘﺠﺖ‪ ،‬و ﻏﻠـﮥ و رﻗﯿﻖ ﻋﻄﯿـﮥ ﺗﺘـﺎﺑﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﻓﻨﻈﺮوا ﻓﻮﺟـﺪوه ﮐﻤـﺎ ﻗـﺎل‪ ،‬ﻓﻠﻤـﺎ ﮐـﺎن ذﻟﮏ دﻋﺎه ﻋﻤﺮ‬‫ﻟﯿﺴـﺘﻌﻤﻠﻪ‪ ،‬ﻓـﺄﺑﯽ أن ﯾﻌﻤـﻞ ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﺗﮑﺮه اﻟﻌﻤﻞ و ﻗـﺪ ﻃﻠﺒﻪ ﻣﻦ ﮐﺎن ﺧﯿﺮا ﻣﻨﮏ؟ ﻃﻠﺒﻪ ﯾﻮﺳﻒ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ان ﯾﻮﺳﻒ ﻧﺒﯽ اﺑﻦ‬‫ﻧﺒﯽ اﺑﻦ ﻧﺒﯽ اﺑﻦ ﻧﺒﯽ‪ ،‬و أﻧـﺎ أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﺑﻦ اﻣﯿﻤـﮥ‪ ،‬و أﺧﺸـﯽ ﺛﻠﺜـﺎ و اﺛﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻗـﺎل ﻋﻤﺮ‪ :‬ﻓﻬﻼـ ﻗﻠﺖ ﺧﻤﺴـﮥ؟ ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺸـﯽ أن أﻗﻮل ﺑﻐﯿﺮ ﻋﻠﻢ و‬‫أﻗﻀﯽ ﺑﻐﯿﺮ ﺣﮑﻢ‪ ،‬أو ﯾﻀﺮب ﻇﻬﺮي‪ ،‬و ﯾﻨﺘﺰع ﻣﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﯾﺸﺘﻢ ﻋﺮﺿﯽ‪.‬‬‫و ذﮐﺮ ﻏﯿﺮه أن ﻋﻤﺮ أﻏﺮﻣﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﻤﺎﻟﮥ اﻻوﻟﯽ اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ أﻟﻒ‪ ،‬ﻓﻠﻬﺬا اﻣﺘﻨﻊ ﻓﯽ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ]‪.[1‬‬‫)از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﺎ ده ﻫﺰار ﺗﺸﺮﯾﻒ ﻓﺮﻣﺎ ﺷﺪ‪ ،‬ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب اﯾﻦ ﻣﺎل را ﻣﺎل ﻣﺴﺮوق‪ ،‬و زاﺋﺪ از ﺣﺪ و ﻗﺪر‬‫آن ﻣﺮﺗﮑﺐ ﻋﻘﻮق و ﻣﺮوق داﻧﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻘﻄﻊ و ﺑﺖ و ﯾﻘﯿﻦ ﺑﺨﻄـﺎب آن ﺳـﺎرق ﻣﻬﯿﻦ ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﺗﻮ اﺳﺘﯿﺜﺎر ﮐﺮدي ﺑﺎﯾﻦ اﻣﻮال‪ ،‬و ﺑﺮ‬‫اﯾﻦ ﻫﻢ اﮐﺘﻔﺎ ﻧﻔﺮﻣﻮده ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬ﮐﻪ أي ﻋﺪو ﺧﺪا و ﻋﺪو ﮐﺘﺎب او‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺳـﺮﻗﺖ اﻣﻮال ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ و ﻋﺪاوت ﺧﺪا و ﮐﺘﺎب ﻣﺒﯿﻦ در ﺣﻖ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﺎرﺷﺎد ﺑﺎﺳﺪاد ﺟﻨﺎب اﺑﻦ ﺧﻄﺎب ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدد‪ ،‬دﮔﺮ ﭼﻪ‬‫ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻨﺘﻈﺮه ﺑﺎﻗﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و ﮐﻪ را ﺗﺎب و ﻃﺎﻗﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻠﯽ رﻏﻢ ﺟﻨﺎﺑﻪ‪ ،‬ﺳﺮ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌﺪﯾﻞ و ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﺮارد‪ ،‬و او را‬‫از ﺣﻀﯿﺾ ﻧﮑﯿﺮ و ﺗﻌﯿﯿﺮ‪ ،‬ﺑﺎوج ﻗﺒﻮل و ﺗﻮﻗﯿﺮ ﺑﺮدارد‪ [1] .‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪ 8‬ص ‪ 113‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪274 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 172‬از ‪205‬‬‫اﻣـﺎ ﻓﻘﺮه )ﻓﻮﺟـﺪوه ﮐﻤﺎ ﻗﺎل( ﭘﺲ آن ﺻـﺮﯾﺢ اﻟﻮﺿﻊ و اﻻﻓﺘﻌﺎل اﺳﺖ ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ اﻫﻞ اﻟﮑﻤﺎل و ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ ﺑﺮاي رد آن رواﯾﺖ‬‫ﺳﺎﺑﻘﻪ ﮐﻪ از آن ﺑﻄﻼن اﯾﻦ دﻋﻮي ﺣﺴﺐ رد و اﺑﻄﺎل ﺣﻀـﺮت ﺧﻼﻓﺖ ﻣﺂب ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ و ذﮐﺮ اﻋﺰام ﮐﻪ ﺧﻮد اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ در آﺧﺮ ﻋﺒﺎرت‬‫ﻏﻮره ﻫﻢ ﻣﮑﺬب اﯾﻦ ادﻋﺎ اﺳﺖ و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از آن اﮔﺮ اﯾﻦ ﺗﺼﺪﯾﻖ ﺻﺤﯿﺢ و ﻗﺮﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻻزم آﯾـﺪ ﮐﻪ ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب‪ ،‬در ﻧﺴـﺒﺖ اﺳﺘﯿﺜﺎر ﺑﺂن ﻋﻤـﺪة اﻻﺣﺒﺎر‪ ،‬و ﻫﻢ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﻌـﺪاوت او ﺑﺎ ﺧﺪا و ﮐﺘﺎب ﺟﺒﺎر ﻗﻬﺎر‪ ،‬ﮐﺎذب و دروغ‬‫زن‪ ،‬و ﺟﺎﻓﯽ و ﺟﺎﺋﺮ و راﻣﯽ ﺑﻮﻫﻢ و ﻇﻦ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﺑﻨﺎي ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﺪاﻟﺖ ﺗﻘﺪﯾﺮي ﺣﻀـﺮﺗﺸﺎن ﻫﻢ ﺑﺂب رﺳﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن اﯾﻦ ﻣﺮام اﻗﺼـﯽ و‬‫ﻣﻄﻠـﻮب اﺳـﻨﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣـﺎ ﺑﻘﺒﻮل آن راﺿـﯿﯿﻢ‪ ،‬و ﻗـﺪح و ﺟﺮح اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑـﺎﯾﻦ ﺳـﺒﺐ ﺛـﺎﺑﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬ﮔﻮ ﺑﻌـﺪ ﺛﺒﻮت ﺟﺮح و ﻗـﺪح‬‫ﺧﻼﻓﺖﻣـﺂب‪ ،‬اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه در ﭼﻪ ﺣﺴـﺎب اﺳﺖ‪ ،‬ﻗـﺪح و ﺟﺮح اﮐـﺜﺮ اﺻـﺤﺎب ﺧﻮد ﺑﺨﻮد‪ ،‬ﻫﻢ ﺑﺠﻬﺖ اﺳـﺘﻠﺰام ﺑﻮﺟﻮه ﮐﺜﯿﺮه‪ ،‬و ﻫﻢ ﺑﺠﻬﺖ‬‫اﺟﻤﺎع ﻣﺮﮐﺐ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻫﻢ اﺻﻞ ﻣﻄﻠﻮب‪ ،‬ﮐﻪ اﻣﺎﻣﺖ ﺑﯽ ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم‪ ،‬و ﺑﻄﻼن ﺧﻼﻓﺖ ﻣﺘﻐﻠﺒﯿﻦ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮ اﯾﻦ ﺗﻘﺪﯾﺮ ﺑﻼ ﮐﻠﻔﺖ ﺗﻘﺮﯾﺮ واﺿﺢ و ﻣﺴﺘﻨﯿﺮ ﻣﯽﮔﺮدد‬‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را اﺳﺘﯿﺜﺎرﮔﺮ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮد‬‫و از ﻏﺮاﺋﺐ اﻣﻮر ﺑﻠﮑﻪ ﻋﺠـﺎﺋﺐ ﺷـﺮور آن اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﺣﻀـﺮت اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ‪ ،‬ﺑـﺎ آن ﻫﻤﻪ ﺟﻼـﻟﺖ و اﻣـﺎﻣﺖ و رﯾـﺎﺳﺖ و ﻧﺒﺎﻟﺖ و‬‫ﺣﺬاﻗﺖ و ﺗﺒﺤﺮ و ﺗﻤﻬﺮ‪ ،‬در اﺧﻔﺎي ﺗﻔﻀﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿﺢ و ﻫﺘﮏ ﻋﺮض اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه‪ ،‬ورع و اﻣﺎﻧﺖ و ﺻﺪق و دﯾﺎﻧﺖ ﺧﻮد را ﺑﺮ اﻗﺪام اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه‬‫ﻧﺜﺎر ﮐﺮده‪ ،‬ﻫﻤﯿﻦ رواﯾﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق را‪ ،‬ﮐﻪ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﺗﺤﺮﯾﻒ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب را ﺑﻌﺪاوت اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﺎ ﺧﺪا‬‫و ﮐﺘﺎب ﺧﺪا از ﻣﯿﺎن اﻧﺪاﺧﺘﻪ(‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻻﺻﺎﺑﮥ ﺑﺘﻤﯿﯿﺰ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ«‪ :‬ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق‪ :‬أﻧﺎ ﻣﻌﻤﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﯾﻮب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪275 :‬‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ﺳـﯿﺮﯾﻦ ان ﻋﻤﺮ اﺳـﺘﻌﻤﻞ اﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ ﻓﻘﺪم ﺑﻌﺸـﺮة آﻻف ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﻋﻤﺮ اﺳـﺘﺎﺛﺮت ﺑﻬﺬه اﻻﻣﻮال‪ ،‬ﺿـﻤﻦ اﯾﻦ ﻟﮏ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺧﯿـﻞ ﻧﺘﺠﺖ و ﻋﻄﯿـﮥ ﺗﺘـﺎﺑﻌﺖ و ﺧﺮاج و رﻗﯿﻖ ﻟﯽ‪ ،‬ﻓﻨﻈﺮ ﻓﻮﺟـﺪﻫﺎ ﮐﻤـﺎ ﻗـﺎل ﺛﻢ دﻋﺎه ﻟﯿﺴـﺘﻌﻤﻠﻪ ﻓﺄﺑﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻗـﺪ ﻃﻠﺐ اﻟﻌﻤﻞ ﻣﻦ ﮐﺎن ﺧﯿﺮا‬‫ﻣﻨـﮏ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ان ﯾﻮﺳﻒ ﻧﺒﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻧﺒﯽ اﻟﱠﻠﻪ و اﻧـﺎ أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة اﺑﻦ اﻣﯿﻤـﮥ و اﺧﺸـﯽ ﺛﻼﺛـﺎ و اﺛﻨﺘﯿﻦ ان اﻗﻮل ﺑﻐﯿﺮ ﻋﻠﻢ او اﻗﻀـﯽ ﺑﻐﯿﺮ ﺣﮑﻢ و‬‫ﯾﻀﺮب ﻇﻬﺮي و ﯾﺸﺘﻢ ﻋﺮﺿﯽ و ﯾﻨﺰع ﻣﺎﻟﯽ‪[1] .‬‬‫)و ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ در اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﺑﻌـﺪاوت اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﺎ ﺧـﺪا و ﮐﺘﺎب اﺳـﻘﺎط ﮐﺮده‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﺑﺎﺳﺘﯿﺜﺎر‬‫اﻣﻮال از آن ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﯿﺎن اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺧﻮف ﺷـﺘﻢ ﻋﺮض و ﺿـﺮب ﻇﻬﺮ و ﻧﺰع ﻣﺎل در آﺧﺮ آن ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ اﻣﻮر‬‫ﻗﺒﻞ اﯾﻦ از ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب در ﺣﻖ آن ﻣﻘﻬﻮر واﻗﻊ ﺷﺪه‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻮف آن ﺑﺎر دﮔﺮ داﺷـﺘﻪ و ﺑﻔﺮض ﺑﻌﯿﺪ اﮔﺮ ﺧﻮف ﺷـﺘﻢ ﻋﺮض ﺑﻮﻗﻮع آن از‬‫دﯾﮕﺮ ﻣﺮدم ﺑﺮﮔﺮداﻧﻨـﺪ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺎﻣﻞ ﺧﻠﯿﻔﻪ را وﺟﻬﯽ ﺑﺮاي ﺧﻮف ﺿـﺮب ﻇﻬﺮ و ﻧﺰع ﻣﺎل از دﯾﮕﺮ رﻋﺎﯾﺎ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ آﺣﺎد رﻋﺎﯾﺎ‪،‬‬‫ﺧﺼﻮﺻﺎ در ﺳـﻠﻄﻨﺖ ﻓﻆ ﻏﻠﯿﻆ‪ ،‬ﻃﺎﻗﺖ ارﺗﮑﺎب اﯾﻦ ﺟﺴﺎرت ﻋﻈﯿﻤﻪ‪ ،‬و آن ﻫﻢ در ﺣﻖ ﻋﺎﻣﻞ و ﺣﺎﮐﻢ و ﺻـﺤﺎﺑﯽ ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺸﺄن ﻧﺪاﺷـﺘﻨﺪ‪،‬‬‫آري ﺧﻮد ﺧﻠﯿﻔﻪ اﮔﺮ ﺿـﺮب ﻇﻬﺮ و ﻧﺰع ﻣﺎل ﻋﺎﻣﻠﯿﻦ ﺧﻮد ﮐﻨـﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻗﻄﻌﺎ اﯾﻦ ﺧﻮف از ﺧﻮد ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﺑﻮد‪ ،‬و اﮔﺮ ﺑﺎر اول‬‫ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﻣﺮﺗﮑﺐ آن ﻧﺸﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﺧﻮف آن از ﺣﻀﺮﺗﺸﺎن ﻫﻢ ﺑﺮ ﺳﻮء ﻇﻦ و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ادب و اﻧﻬﻤﺎك در ﺧﺒﺚ ﺑﺎﻃﻦ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺑﻌﺾ روات ﺑﺮ ذﮐﺮ ﺻﺮف ﻧﺰع اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه‪ ،‬و اﻏﺮام اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ او را ]‪ [1‬اﻻﺻﺎﺑﮥ ج ‪ 4‬ص ‪ 210‬ط ﺑﻐﺪاد‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪276 :‬‬‫و ذﮐﺮ او ﺧﻮف ﺿﺮب ﻇﻬﺮ و ﺷﺘﻢ ﻋﺮض و اﺧﺬ ﻣﺎل‪ ،‬ﺑﺠﻮاب دﻋﻮت ﺧﻼﻓﺖ ﻣﺂب او را ﺑﺴﻮي ﻋﻤﻞ‪ ،‬اﮐﺘﻔﺎ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 173‬از ‪205‬‬‫و ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻢ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ آن ﻫﻤﻪ ﮐﻒ ﻟﺴﺎن‪ ،‬و وﻟﻮع و ﻏﺮام ﺑﺤﻤﺎﯾﺖ اﺻﺤﺎب اﻋﯿﺎن‪ ،‬ذﮐﺮ اﯾﻦ ﻣﺎﺟﺮاي ﻣﺤﯿﺮ اذﻫﺎن‪ ،‬ﺑﻐﺮض اﺛﺒﺎت‬‫ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺧﻠﯿﻔﻪ و اﻻ ﺷﺄن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ازاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻗﺎل‪ :‬اﺳﺘﻌﻤﻠﻨﯽ ﻋﻤﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ ﺛﻢ ﻧﺰﻋﻨﯽ و ﻏﺮﻣﻨﯽ اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ أﻟﻔﺎ‪ ،‬ﺛﻢ دﻋﺎﻧﯽ ﺑﻌﺪ اﻟﯽ اﻟﻌﻤﻞ‪ ،‬ﻓﺄﺑﯿﺖ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﻢ و ﻗﺪ ﺳﺄل‬‫ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻌﻤﻞ و ﮐﺎن ﺧﯿﺮا ﻣﻨﮏ؟ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ان ﯾﻮﺳﻒ اﺑﻦ ﻧﺒﯽ اﺑﻦ ﻧﺒﯽ و أﻧﺎ اﺑﻦ اﻣﯿﻤـﮥ و أﻧﺎ أﺧﺎف أن أﻗﻮل ﺑﻐﯿﺮ ﻋﻠﻢ و أن ﯾﻀـﺮب ﻇﻬﺮي‬‫و ﯾﺸﺘﻢ ﻋﺮﺿﯽ و ﯾﺆﺧﺬ ﻣﺎﻟﯽ ]‪.[1‬‬‫)و ﺑﻌﺾ روات از ذﮐﺮ ﻋﺰل اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه و اﯾﻼـم آن واﻻـ ﻣﻘﺎم ﺑﺎﺧـﺬ ﻣﺎل و اﻏﺮام ﻫﻢ اﺳـﺘﺤﯿﺎ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ در ذﮐﺮ ﺧﻮف اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه از‬‫ﺿﺮب ﻇﻬﺮ و ﻧﺰع و ﺷﺘﻢ ﻋﺮض‪ ،‬ﮐﻪ آن ﻫﻢ ﮐﺎﺷﻒ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣﺎل و ﻣﻀﯿﻖ ﻣﺠﺎل ﻗﯿﻞ و ﻗﺎل اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺧﻮف ﺿﺮب ﻇﻬﺮ و اﺧﺬ ﻣﺎل در‬‫اﺳـﺘﻘﺒﺎل‪ ،‬ﺑﻐﯿﺮ وﻗﻮع آن در ﺳـﺎﺑﻖ ﺣﺎل‪ ،‬از ﻋﺎﻗﻞ ﮔﻮﯾﺎ ﻣﺤﺎل‪ ،‬و دﻟﯿﻞ ﺻـﺮﯾﺢ ﺑﺮ اﻏﺘﺒﺎط و اﺧﺘﻼل اﺳﺖ‪ ،‬اﻃﻼق ﻋﻨﺎن ﻧﻤﻮده و ﮐﻒ ﻟﺴﺎن‬‫از آن ﻧﻔﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ در ﺗﺎرﯾﺦ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و روي اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ ﺳـﯿﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة أن ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب دﻋﺎه ﯾﺴـﺘﻌﻤﻠﻪ ﻓﺄﺑﯽ أن ﯾﻌﻤﻞ ﻟﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﮑﺮه اﻟﻌﻤﻞ و ﻗـﺪ ﻋﻤﻞ ﻣﻦ‬‫ﻫﻮ ﺧﯿﺮ ﻣﻨـﮏ؟ أو ﻗـﺎل‪ :‬ﻗـﺪ ﻃﻠﺒﻪ ﻣﻦ ﻫﻮ ﺧﯿﺮ ﻣﻨـﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﻮﺳﻒ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻓﻘﺎل أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه‪ :‬ﯾﻮﺳﻒ ﻧﺒﯽ اﺑﻦ ﻧﺒﯽ‪ ،‬و أﻧﺎ أﺑﻮ‬‫ﻫﺮﯾﺮة اﺑﻦ اﻣﯿﻤﮥ ﻓﺄﺧﺸﯽ ﺛﻠﺜﺎ و اﺛﻨﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ]‪ [1‬ازاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎ ج ‪ 1‬ص ‪.455‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪277 :‬‬‫ﻋﻤﺮ‪ :‬أ ﻓﻼ ﻗﻠﺖ ﺧﻤﺴﺎ؟ ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺸﯽ أن أﻗﻮل ﺑﻐﯿﺮ ﻋﻠﻢ و أﻗﻀﯽ ﺑﻐﯿﺮ ﺣﮑﻢ و أن ﯾﻀﺮب ﻇﻬﺮي و ﯾﻨﺰع ﻣﺎﻟﯽ و ﯾﺸﺘﻢ ﻋﺮﺿﯽ ]‪.[1‬‬‫)و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ در ﺗﺎرﯾﺦ ﺧﻮد ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ(‪:‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺪارﻣﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺮوان اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻠﯿﺚ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﺑﮑﯿﺮ ﺑﻦ اﻻﺷﺞ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗﺎل ﻟﻨﺎ ﺑﺸﺮ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪:‬‬‫اﺗﻘﻮا اﻟﱠﻠﻪ و ﺗﺤﻔﻈﻮا ﻣﻦ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻘـﺪ رأﯾﺘﻨـﺎ ﻧﺠﺎﻟﺲ أﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة ﻓﯿﺤـﺪث ﺣـﺪﯾﺚ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻋﻦ ﮐﻌﺐ‪ ،‬و‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﻌﺐ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻓﯽ رواﯾـﮥ ﯾﺠﻌـﻞ ﻣـﺎ ﻗﺎﻟﻪ ﮐﻌﺐ‪ ،‬ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻦ ﮐﻌﺐ‪ ،‬ﻓﺎﺗﻘﻮا اﻟﱠﻠﻪ و ﺗﺤﻔﻈﻮا ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ]‪.[2‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺸـﺮ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺣﺪﯾﺚ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ را از‬‫ﮐﻌﺐ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﺮد و ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻌﺐ را ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﯽﺑﺴﺖ(‪.‬‬‫و ذﻟﮏ اﺳﻘﺎط ﻟﻪ ﻋﻦ درﺟﮥ اﻻﻋﺘﻤﺎد‪ ،‬و ﺣﻂ ﻟﻪ ﻋﻦ أوج اﻻﺳﺘﻨﺎد‪ ،‬و ﺻﺮﯾﺢ ﻓﯽ أﻧﻪ ﮐﺎن ﻫﺎﺋﻤﺎ ﻓﯽ وادي اﻻﺧﺘﺒﺎط راﮐﺒﺎ ﻣﺘﻦ اﻻﺧﺘﻼط‬‫اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه در اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺮﺗﮑﺐ ﺗﺪﻟﯿﺲ ﻣﯽﺷﺪ‬‫)و ﻧﯿﺰ ﺣﻀـﺮت ﺷـﻌﺒﻪ ﮐﻪ ﺑﺮاي ذﮐﺮ ﺷـﻌﺒﻪ از ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﻓـﺎﺧﺮه و ﻣﺤﺎﻣـﺪ زاﻫﺮه او دﻓـﺎﺗﺮ ﻃﻮال ﻣﯽﯾﺎﺑـﺪ و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺂﻧﮑﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه‬‫ﺗﺪﻟﯿﺲ ﻣﯽﮐﺮد(‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﺷـﻌﺒﮥ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﮐﺎن ﯾﺪﻟﺲ أي ﯾﺮوي ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﻪ ﻣﻦ ﮐﻌﺐ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺳﻤﻌﻪ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺒﯿﻦ ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪ 8‬ص ‪ 111‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪ 8‬ص ‪ 109‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 174‬از ‪205‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪278 :‬‬‫ﻫﺬا ﻣﻦ ﻫﺬا ذﮐﺮ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷﻌﺒﻪ ﺑﻬﺬا ﯾﺸﯿﺮ اﻟﯽ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ :‬ﻣﻦ اﺻﺒﺢ ﺟﻨﺒﺎ ﻓﻼ ﺻﯿﺎم ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻟﻤﺎ ﺣﻮﻗﻖ ﻋﻠﯿﻪ ﻗﺎل أﺧﺒﺮﻧﯿﻪ ﻣﺨﺒﺮ و ﻟﻢ‬‫اﺳﻤﻌﻪ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ]‪1‬‬‫رﺟﺎل و اﮐﺎﺑﺮ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺒﻌﺾ اﺣﺎدﯾﺚ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه اﻋﺘﻨﺎء ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‬‫و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻧﺨﻌﯽ ﮐﻪ از اﺟﻠﻪ اﺳﺎﻃﯿﻦ و اﻋﺎﻇﻢ اﺋﻤﻪ ﻣﻌﺮوﻓﯿﻦ اﺳﺖ ﻧﯿﺰ ﻗﺪح و ﺟﺮح أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ ﺗﺮك اﺻـﺤﺎب ﺧﻮد ﺣﺪﯾﺚ‬‫أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه را ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ اﺧـﺬ ﻧﻤﯽﮐﺮدﻧـﺪ از ﻫﺮ ﺣـﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﻧﯿﺰ اﻓﺎده ﮐﺮد ﮐﻪ ﻧﻤﯽدﯾﺪﻧﺪ در اﺣﺎدﯾﺚ‬‫أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﭼﯿﺰي‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺣﺎدﯾﺚ او را ﻣﻌﺘﻤـﺪ و ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻧﻤﯽداﻧﺴـﺘﻨﺪ و اﺧﺬ ﻧﻤﯽﮐﺮدﻧﺪ از ﺣﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﻣﮕﺮ آﻧﭽﻪ ﻣﯽﺑﻮد از ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺻﻔﺖ ﺟﻨﺖ ﯾﺎ ﻧﺎر ﯾﺎ ﺣﺚ ﺑﺮ ﻋﻤﻞ ﺻﺎﻟﺢ ﯾﺎ ﻧﻬﯽ از ﭼﯿﺰي ﮐﻪ ﻗﺮآن آن را آورده ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ اﻟﺘﺎرﯾﺦ‪ :‬و ﻗﺎل ﺷﺮﯾﮏ ﻋﻦ ﻣﻔﯿﺪة‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﮐﺎن اﺻﺤﺎﺑﻨﺎ ﯾﺪﻋﻮن ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة و روي اﻻﻋﻤﺶ ﻋﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﺎﺧﺬون ﻣﻦ ﮐﻞ ﺣﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺜﻮري ﻋﻦ ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎﻧﻮا ﯾﺮون ﻓﯽ اﺣﺎدﯾﺚ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﺷـﯿﺌﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﺎﺧﺬون ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺜﻪ اﻻ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺻﻔﮥ ﺟﻨﺖ او ﻧﺎر او ﺣﺚ ﻋﻠﯽ ﻋﻤﻞ ﺻﺎﻟﺢ‪ :‬و ﻧﻬﯽ ﻋﻦ ﺷﯽء ﺟﺎء اﻟﻘﺮآن ﺑﻪ ]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ در »ﺗﺎرﯾﺦ« ﺧﻮد ﺑﻌﺪ ﻋﺒﺎرت ﺳﺎﺑﻘﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻗـﺪ اﻧﺘﺼـﺮ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻻﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة و رد ﻫـﺬا اﻟـﺬي ﻗﺎﻟﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻨﺨﻌﯽ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻗﺎل ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻃﺎﺋﻔﮥ ﻣﻦ اﻟﮑﻮﻓﯿﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﺠﻤﻬﻮر ﻋﻠﯽ‬‫ﺧﻼﻓﻬﻢ‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﺎن ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪ 8‬ص ‪ 109‬ط ﻣﺼﺮ‬‫]‪ [2‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪ 8‬ص ‪ 109‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪279 :‬‬‫اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﻣﻦ اﻟﺼﺪق و اﻟﺤﻔﻆ و اﻟﺪﯾﺎﻧﮥ و اﻟﻌﺒﺎدة و اﻟﺰﻫﺎدة و اﻟﻌﻤﻞ اﻟﺼﺎﻟﺢ ﻋﻠﯽ ﺟﺎﻧﺐ ﻋﻈﯿﻢ‪[1] .‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﮐﻪ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻐﺮض ﺣﻤﺎﯾﺖ و ﺻـﯿﺎﻧﺖ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ارﺷﺎد ﮐﺮده )ﺿـﻐﺚ ﻋﻠﯽ اﺑﺎﻟﻪ( ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬ﭼﻪ از آن واﺿﻊ اﺳـﺖ‬‫ﮐﻪ ﻣﺜﻞ ارﺷﺎد اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻧﺨﻌﯽ از ﻃﺎﺋﻔﻪ ﮐﻮﻓﯿﯿﻦ ﻫﻢ ارﺷﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺮ ﺟﺮح و ﻗﺪح ﺣﻀﺮت أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه اﻗﺪام ﻧﻤﻮده‬‫اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﮐﺎرﻫﺎي ﮐﻮدﮐﺎﻧﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﯽداد‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻌﺎرف« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫روي ﻋﻔﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﻤﺎد ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ راﻓﻊ‪ ،‬ﻗﺎل ﮐﺎن ﻣﺮوان رﺑﻤﺎ اﺳـﺘﺨﻠﻒ اﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺪﻧﯿﮥ‪ ،‬ﻓﯿﺮﮐﺐ ﺣﻤﺎرا ﻗﺪ ﺷـّﺪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺮدﻋـﮥ و ﻓﯽ راﺳﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻦ ﻟﯿﻒ‪ ،‬ﻓﯿﺴـﯿﺮ ﻓﯿﻠﻘﯽ اﻟﺮﺟﻞ ﻓﯿﻘﻮل‪ :‬اﻟﻄﺮﯾﻖ اﻟﻄﺮﯾﻖ ﻗﺪ ﺟﺎء اﻻﻣﯿﺮ‪ ،‬و رﺑﻤﺎ اﺗﯽ اﻟﺼﺒﯿﺎن و ﻫﻢ ﯾﻠﻌﺒﻮن ﺑﺎﻟﻠﯿﻞ‬‫ﻟﻌﺒـﮥ اﻟﻐﺮاب ﻓﻼ ﯾﺸـﻌﺮون ﺣﺘﯽ ﯾﻠﻘﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﺑﯿﻨﻬﻢ و ﯾﻀـﺮب ﺑﺮﺟﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﯿﻔﺰع اﻟﺼﺒﯿﺎن ﻓﯿﺘﻔﺮﻗﻮن و رﺑﻤﺎ دﻋﺎﻧﯽ اﻟﯽ اﻟﻌﺸﺎءة ﺑﺎﻟﻠﯿﻞ ﻓﯿﻘﻮل‪ :‬ادع‬‫اﻟﻌﺮاق ﻟﻼـﻣﯿﺮ ﻓﺎﻧﻈﺮ ﻓﺎذا ﻫﻮ ﺛﺮﯾـﺪ ﺑﺰﯾﺖ ]‪) [2‬و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ در ﺗﺎرﯾـﺦ ﺧﻮد ﻓﺮﻣﻮده( و ﻗـﺎل ﺣﻤـﺎد ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺛـﺎﺑﺖ ﺑﻦ أﺑﯽ راﻓﻊ‪ ،‬ﮐﺎن‬‫ﻣﺮوان رﺑﻤﺎ اﺳـﺘﺨﻠﻒ اﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺪﻧﯿـﮥ‪ ،‬ﻓﯿﺮﮐﺐ اﻟﺤﻤﺎر و ﯾﻠﻘﯽ اﻟﺮﺟﻞ ﻓﯿﻘﻮل‪ :‬اﻟﻄﺮﯾﻖ اﻟﻄﺮﯾﻖ ﻗـﺪ ﺟﺎء اﻻﻣﯿﺮ ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻔﺴﻪ و ﮐﺎن ﯾﻤﺮ‬‫ﺑﺎﻟﺼﺒﯿﺎن و ﻫﻢ ﯾﻠﻌﺒﻮن ﺑﺎﻟﻠﯿﻞ ﻟﻌﺒﮥ اﻟﻐﺮاب و ﻫﻮ اﻣﯿﺮ ﻓﻼ ﯾﺸـﻌﺮون ﺑﻪ اﻻ و ﻗﺪ اﻟﻘﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﺑﯿﻨﻬﻢ و ﯾﻀﺮب ﺑﺮﺟﻠﯿﻪ ﮐﺎﻧﻪ ﻣﺠﻨﻮن‪ ،‬ﯾﺮﯾﺪ ﺑﺬﻟﮏ‬‫ان ﯾﻀﺤﮑﻬﻢ ﻓﯿﻔﺰع اﻟﺼﺒﯿﺎن ﻣﻨﻪ و ﯾﻔﺮون ﻋﻨﻪ ﻫﺎﻫﻨﺎ و ﻫﯿﻬﻨﺎ ﻓﯿﺘﻀﺎﺣﮑﻮن ]‪ [1] [3‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪ 8‬ص ‪ 109‬ط ﻣﺼﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 175‬از ‪205‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﻌﺎرف ﻻﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ ص ‪ 278‬ط دار اﻟﻤﻌﺎرف ﺑﻤﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪ 8‬ص ‪413‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪280 :‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه در اوﻗـﺎت اﻣـﺎرت ﺧﻮد ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺑﺮ ﺻﺒﯿـﺎن ﻣﯽﮔـﺬﺷﺖ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن ﺑﺸﺐ ﺑﺒﺎزي ﻏﺮاب‬‫ﻣﺸـﻐﻮل ﻣﯽﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺧﻮد را ﺑﺤﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺻﺒﯿﺎن ﺷﺎﻋﺮ ﻧﺒﺎﺷﺪ در زﻣﺮه اﯾﺸﺎن ﻣﯽاﻓﮑﻨﺪ‪ ،‬و ﭘﺎﻫﺎي ﺧﻮد را ﻣﯽزد ﮔﻮﯾﺎ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت او ﻣﺠﻨﻮن‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﻏﺮض از اﻇﻬﺎر اﯾﻦ ﺣﺮﮐﺎت ﻣﺠﻨﻮﻧﺎﻧﻪ وﺿـﻌﺖ ﻣﺘﺨﺒﻄﺎﻧﻪ اﺿـﺤﺎك ﺻﺒﯿﺎن و ﺗﻄﯿﯿﺐ ﻗﻠﻮب آن زﻣﺮه واﻻ ﺷﺎن ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺧﻮد را‬‫ﺿﺤﮑﻪ ﺻﺒﯿﺎن و ﻟﻌﺒﻪ ﻧﺴﻮان ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬و اﺻﻼ ﺣﯿﺎي از ﺟﻼﻟﺖ إﻣﺎرت و رﯾﺎﺳﺖ و ﺻﺪارت ارﺑﺎب ﻧﺒﺎﻟﺖ ﻧﺪاﺷﺖ‪.‬‬‫و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻣﺠﺮد ﻣﺰاح و ﻣﻄﺎﯾﺒﻪ ﻣﺬﻣﻮم و ﻣﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ ﻟﮑﻦ ﺑﻼ ﺷـﺒﻬﻪ اﻗﺪام و ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ ﺣﺮﮐﺎت ﻣﺠﻨﻮﻧﺎﻧﻪ‪ ،‬و ارﺗﮑﺎب‬‫ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻼﻋﺐ ﻃﻔﻼﻧﻪ‪ ،‬ﻗﺎدح ﻣﺮوت و ﺟﺎرح ﻋﺪاﻟﺖ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷـﮑﻢ ﭘﺮﺳﺘﯽ و ﭼﯿﺮهدﺳﺘﯽ ﺣﻀـﺮت اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ رﺳـﯿﺪه ﮐﻪ ﭼﻮن ﻣﻀـﯿﺮه ﺣﻀﺮت او را ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺮﻏﻮب و ﻣﺤﺒﻮب ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺮاي‬‫ﺧﻮردن آن ﺣﺎﺿـﺮ ﺧﻮان ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺧّﻮان ﻣﯽﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﺑﺮاي اﻇﻬﺎر ﺗﻮرع و ﺧﺪاﭘﺮﺳﺘﯽ اداي ﺻـﻼة ﺧﻠﻒ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‬‫ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔـﺎه ﻣﺮدم ﺑﺮاي اﺳـﺘﻌﺠﺎب و اﺳـﺘﻐﺮاب ﺳـﺌﻮال از وﺟﻪ ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﻀـﺪﯾﻦ ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧـﺪ ﺑﻼـ ﻣﺤﺎﺑـﺎ و ﺑﻼـ ﻣﺒﺎﻻت ﺑﺎز اﻇﻬﺎر‬‫ﺟﺮﯾﺮه ﺷـﺮه و ﻗﺮم ﺧﻮد ﺑﻤﻀـﯿﺮه آن ﺧﺒﯿﺚ اﻟﻈﺎﻫﺮ و اﻟﺴﺮﯾﺮة ﻣﯽﻧﻤﻮد‪ ،‬و ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ ﻣﻀﯿﺮه ﻣﻌﺎوﯾﻪ ادﺳﻢ و اﻃﯿﺐ اﺳﺖ و ﺻﻼة ﺧﻠﻒ‬‫ﻋﻠﯽ اﻓﻀـﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺮدم ﺑﺴـﺒﺐ اﻋﺘﺮاف ﺧﻮد آن ﺑـﺎ اﻧﺼـﺎف‪ ،‬او را ﺑﺸـﯿﺦ اﻟﻤﻀـﯿﺮه ﻣﻮﺳﻮم‪ ،‬و ﺑﻌﯿﺐ ﺷـﺮه و ﻗﺮم اﮐـﻞ او را ﻣﻮﺳﻮم‬‫ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺰﻣﺨﺸﺮي در ﮐﺘﺎب »رﺑﯿﻊ اﻻﺑﺮار و ﻧﺼﻮص اﻻﺧﺒﺎر« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪281 :‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ راﻓﻊ‪ :‬ﮐﺎن اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة رﺑﻤﺎ دﻋﺎﻧﯽ اﻟﯽ ﻋﺸﺎﺋﻪ ]‪ [1‬ﻓﯿﻘﻮل‪ :‬ادع اﻟﻌﺮاق ﻟﻼﻣﯿﺮ ﻓﺎﻧﻈﺮ ﻓﺎذا ﻫﻮ ﺛﺮﯾﺪ ﺑﺰﯾﺖ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﺘﻤﺮ اﻣﺎن ﻣﻦ‬‫اﻟﻘﻮﻟﻨﺞ‪ ،‬و ﺷـﺮب اﻟﻌﺴﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﯾﻖ اﻣﺎن ﻣﻦ اﻟﻔﺎﻟﺞ‪ ،‬و اﮐﻞ اﻟﺴـﻔﺮﺟﻞ ﯾﺤﺴﻦ اﻟﻠﻮن و اﻟﻮﻟﺪ‪ ،‬و اﮐﻞ اﻟﺮﻣﺎن ﯾﺼـﻠﺢ اﻟﮑﺒﺪ‪ ،‬و اﻟﺰﺑﯿﺐ ﯾﺸـﺪ‬‫اﻟﻌﺼﺐ‪ ،‬و ﯾـﺬﻫﺐ اﻟﻮﺻﺐ ]‪ [2‬و اﻟﻨﺼـﺐ ]‪ ،[3‬و اﻟﮑﺮﻓﺲ ﯾﻘﻮي اﻟﻤﻌـﺪة‪ ،‬و ﯾﻄﯿﺐ اﻟﻨﮑﻬـﮥ‪ ،‬و اﻟﻌـﺪس ﯾﺮق اﻟﻘﻠﺐ‪ ،‬و ﯾـﺬرف اﻟﺪﻣﻌـﮥ‪ ،‬و‬‫اﻟﻘﺮع ﯾﺰﯾﺪ ﻓﯽ اﻟﻠﺐ و ﯾﺮق اﻟﺒﺸﺮ‪ ،‬و اﻃﯿﺐ اﻟﻠﺤﻢ اﻟﮑﺘﻒ و ﺣﻮاﺷﯽ ﻓﻘﺎر اﻟﻈﻬﺮ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﯾﺪﯾﻢ اﻟﻬﺮﯾﺴﮥ‪ ،‬و اﻟﻔﺎﻟﻮذﺟﮥ‪ ،‬و ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻫﻤﺎ ﻣﺎدة اﻟﻮﻟﺪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺗﻌﺠﺒﻪ اﻟﻤﻀـﯿﺮة ﺟﺪا ﻓﯿﺄﮐﻠﻬﺎ ﻣﻊ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ ،‬و إذا ﺣﻀﺮت اﻟﺼﻠﻮة ﺻﻠﯽ‬‫ﺧﻠﻒ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺎذا ﻗﯿﻞ ﻟﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻀﯿﺮة ﻣﻌﺎوﯾﮥ ادﺳﻢ و اﻃﯿﺐ‪ ،‬و اﻟﺼﻠﻮة ﺧﻠﻒ ﻋﻠﯽ اﻓﻀﻞ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﯾﻘﺎل ﻟﻪ ﺷﯿﺦ اﻟﻤﻀﯿﺮة ]‪[4‬‬‫اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه از ﺧﺪاوﻧﺪ دﻧﺪان ﺑﺮﻧﺪه و ﺷﮑﻢ ﻫﻀﻢ ﮐﻨﻨﺪه ﻣﯽﺧﻮاﺳﺖ‬‫)و ﻧﯿﺰ ﻋﻼﻣﻪ زﻣﺨﺸﺮي در ﮐﺘﺎب »رﺑﯿﻊ اﻻﺑﺮار« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﮐﺎن اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ارزﻗﻨﯽ ﺿﺮﺳﺎ ﻃﺤﻮﻧﺎ‪ ،‬و ﻣﻌﺪة ﻫﻀﻮﻣﺎ‪ ،‬و دﺑﺮا ﻧﺜﻮرا )‪.(5‬‬‫)ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از ﺳﺆال ﺿـﺮس ﻃﺤﻮن و ﻣﻌﺪه ﻫﻀﻮم‪ ،‬ﮐﻪ دﻟﯿﻞ ﺻـﺮﯾﺢ ﺑﺮ ﺷﺪت ﺷﺮه و ﻗﺮم آن رﺋﯿﺲ اﻟﻘﺮوم اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﺆال‬‫دﺑﺮ ﻧﺜﻮر از اﯾﺰد ﻏﻔﻮر‪ ،‬ﺑﻤﺮاﺗﺐ ﻗﺎﺻـﯿﻪ از ادب دور‪ ،‬و دﻟﯿـﻞ ﮐﻤﺎل ﺟﺴﺎرت و ﺧﻼﻋﺖ و اﺳـﺘﻬﺰاي ﺳـﺮاﭘﺎ ﻗﺼﻮر اﺳﺖ‪ [1] .‬اﻟﻌﺸﺎء ﺑﻔﺘﺢ‬‫ا ﻟ ﻌﯿ ﻦ ‪ :‬ﻃ ﻌ ﺎ م ا ﻟ ﻌ ﺸ ﯽ ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻮﺻﺐ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻮاو و اﻟﺼﺎد‪ :‬اﻟﻤﺮض و اﻟﻮﺟﻊ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻨﺼﺐ ﺑﻀﻢ اﻟﻨﻮن و ﺳﮑﻮن اﻟﺼﺎدر‪ :‬اﻟﺒﻼء و اﻟﺪاء‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 176‬از ‪205‬‬‫]‪ [4‬رﺑﯿﻊ اﻻﺑﺮار ص ‪ 217‬اﻟﺒﺎب اﻟﺮاﺑﻊ و اﻻرﺑﻌﻮن ﻓﯽ اﻟﻄﻌﺎم‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪282 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻟﻄـﺎﺋﻒ و ﻃﺮاﺋـﻒ ﺗﺄﯾﯿـﺪات ﺧـﺎﻟﻖ ارض و ﺳـﻤﺎوات آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﻣـﺎم اﻋﻈﻢ ﺳـﻨﯿﻪ ﺣﻀـﺮت اﺑـﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ ﻫﻢ اﺑـﻮ ﻫﺮﯾﺮة را ﻣﻄﻌـﻮن‬‫ﻣﯽداﻧﺴﺖ‪ ،‬و ﺗﻘﻠﯿﺪ رواﻓﺾ در اﯾﻦ ﺑﺎب ﮐﺮده از ﺗﻘﻠﯿﺪ او دﺳﺖ ﺑﺮ ﻣﯽداﺷﺖ و ﺗﺤﺎﺷﯽ ﺧﻮد از آن ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ زﻧﺪوﯾﺴﺘﯽ در ﮐﺘﺎب »روﺿﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء« ﮐﻪ دو ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﻨﻈﺮ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺨﻄﺎء رﺳﯿﺪه ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و اﺧﺘﻠﻔﻮا ان ﺗﻘﻠﯿﺪ ﻗﻮل اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﯾﺠﻮز أم ﻻ‪ ،‬ﻗﺎل ﻋﻠﻤﺎﺋﻨﺎ رﺣﻤﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﻓﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﻻﺻﻞ ان اﻗﺎوﯾﻞ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﺣﺠﮥ ﺗﻘﺒﻞ ﺑﻐﯿﺮ ﻣﻌﺮﻓﮥ‬‫اﻟﻤﻌﻨﯽ و ﯾﻌﻤﻞ ﺑﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ روي ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔـﮥ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ اﻧﻪ ﺳـﺌﻞ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬إذا ﻗﻠﺖ ﻗﻮﻻ و ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﯾﺨﺎﻟﻒ ﻗﻮﻟﮏ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﺗﺮك ﻗﻮﻟﯽ ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ إذ ﮐﺎن اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ ﯾﺨﺎﻟﻒ ﻗﻮﻟﮏ؟ ﻗﺎل اﺗﺮك ﻗﻮﻟﯽ ﺑﻘﻮل اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ‪.‬‬‫ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬إذا ﮐﺎن ﻗﻮل اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ ﯾﺨﺎﻟﻒ ﻗﻮﻟﮏ؟ ﻗﺎل ﻻ ﺗﺘﺮك ﻗﻮﻟﯽ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬إذا ﮐﺎن اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ رﺟﻼ ﻓﺎﻧﺎ رﺟﻞ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﺗﺮك ﻗﻮﻟﯽ ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻗﻮل اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ اﻻ ﺛﻼﺛﮥ ﻣﻨﻬﻢ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و اﻧﺲ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و ﺳﻤﺮة ﺑﻦ ﺟﻨﺪب‪.‬‬‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﻔﻘﯿﻪ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻬﻨﺪواﻧﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﻟﻢ ﯾﺘﺮك ﻗﻮﻟﻪ ﻟﻘﻮل ﻫﺆﻻء اﻟﺜﻼﺛﻪ ﻻﻧﻬﻢ ﻣﻄﻌﻮﻧﻮن‪ ،‬اﻣﺎ‬‫اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﻓﺎﻧﻪ روي ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ اﺻـﺒﺢ ﺟﻨﺒﺎ ﻓﻼ ﺻﻮم ﻟﻪ‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ ﻋﺎﺋﺸﻪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻬﺎ‪ :‬اﺧﻄﺄ‬‫اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺼﺒﺢ ﺟﻨﺒﺎ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ اﺣﺘﻼم ﺛﻢ ﯾﺘﻢ ﺻﻮﻣﻪ و ذﻟﮏ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن‪،‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻫﯽ اﻋﻠﻢ‪ ،‬ﮐﻨﺖ ﺳـﻤﻌﺘﻪ ﻋﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس و اﻟﻔﻀﻞ ﮐﺎن ﯾﻮﻣﺌﺬ ﻣﯿﺘﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺪ أﺣﺎل ﺧﺒﺮه اﻟﯽ اﻟﻤﯿﺖ‬‫ﻓﺼﺎر ﻣﻄﻌﻮﻧﺎ اﻟﺦ ]‪ [1] [1‬روﺿﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء ص ‪ 294‬ﺑﺎب ﻓﻀﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﻣﻦ آﺧﺮ اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪283 :‬‬‫و ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﮐﻔﻮي در ﮐﺘﺎب »اﻋﻼم اﻻﺧﯿﺎر ﻋﻦ ﻓﻘﻬﺎء‪ ،‬ﻣﺬﻫﺐ ﻧﻌﻤﺎن اﻟﻤﺨﺘﺎر ﮔﻔﺘﻪ‬‫اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﻗﺪح و ﺟﺮح ﮐﺮده‬‫ﻗﺎل اﻟﺼﺪر اﻟﺸﻬﯿﺪ ]‪ [1‬اﯾﻀﺎ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﻪ رواﯾﺘﺎن‪:‬‬‫اﻻول اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﻗﺘﺪ ﻣﻦ ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻘﻀﺎء اﻟﻤﻔﺘﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‬‫ﻟﻘﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‬‫و ﻗـﺪ اﺟﺘﻤﻊ ﻓﯽ ﻓﻘﻬﻬﻤـﺎ اﻟﻘﻀـﺎء و اﻟﻔﺘﻮي‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﺎن ﺑﻤﺜﺎﺑﺘﻬﻤﺎ ﻣﺜﻞ ﻋﺜﻤﺎن و ﻋﻠﯽ و اﻟﻌﺒﺎدﻟـﮥ اﻟﺜﻼﺛـﮥ و زﯾـﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ‪ ،‬و‬‫ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻤﻦ ﮐﺎن ﻓﯽ ﻣﻌﻨﺎﻫﻢ ﻓﺎﻗﻠﺪﻫﻢ و ﻻ اﺳـﺘﺠﯿﺰ ﺧﻼﻓﻬﻢ ﺑﺮأي‪ ،‬و ﺧﺮج ﻋﻦ ﻫﺬا ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻨﻬﻢ اﺑﻮ اﻣﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﺳـﻬﻞ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ اﻟﺴﺎﻋﺪي‪ ،‬و‬
‫اﺑﻮ ﺣﻤﯿﺪ اﻟﺴﺎﻋﺪي‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻗﺎل‪ :‬اﻗﻠﺪ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ و ﻻ اﺳﺘﺠﯿﺰ ﺧﻼﻓﻬﻢ ﺑﺮأي اﻻ ﺛﻼﺛﻪ ﻧﻔﺮ‪:‬‬‫أﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﺳﻬﺮة ﺑﻦ ﺟﻨﺪب‪.‬‬‫ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻣﺎ اﻧﺲ ﻓﻘﺪ ﺑﻠﻐﻨﯽ اﻧﻪ اﺧﺘﻠﻂ ﻋﻘﻠﻪ ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺴﺘﻔﺘﯽ ﻣﻦ ﻋﻠﻘﻤﮥ‪ ،‬و اﻧﺎ ﻻ اﻗﻠﺪ ﻋﻠﻘﻤﮥ ﻓﮑﯿﻒ اﻗﻠﺪ ﻣﻦ‬‫ﯾﺴﺘﻔﺘﯽ ﻣﻦ ﻋﻠﻘﻤﮥ؟‬‫و اﻣـﺎ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﻓﮑﺎن ﯾﺮوي ﮐﻞ ﻣﺎ ﺑﻠﻐﻪ و ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺗﺄﻣﻞ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﻨﯽ‪ [1] .‬در »ﺟﻮاﻫﺮ ﻣﻀـﯿﺌﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ‬‫ﻣـﺎزو‪ ،‬ﺑﺮﻫـﺎن اﻻﺋﻤـﮥ اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﻌﺮوف اﻟﺸـﻬﯿﺪ اﻻﻣﺎم ﺑﻦ اﻻﻣﺎم‪ ،‬و اﻟﺒﺤﺮ ﺑﻦ اﻟﺒﺤﺮ‪ ،‬ﺗﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ واﻟـﺪه و ﻟﻪ اﻟﻔﺘﺎوي اﻟﺼـﻐﺮي و اﻟﻔﺘﺎوي‬‫اﻟﮑﺒﺮي و ﻣﻦ ﺗﺼـﺎﻧﯿﻔﻪ »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼـﻐﯿﺮ اﻟﻤﻄﻮل« اﺳـﺘﺎد ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻤﺤﯿﻂ«‪ ،‬ﺳـﻤﻊ ﻣﻨﻪ و ﺗﻔﻘﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ‬‫اﻟﻌﻘﯿﻠﯽ‪ ،‬و ﯾﺎﺗﯽ واﻟـﺪه ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﻓﯽ ﺑﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﺗﻘﺪم اﺑﻮه ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ و اﺳﺘﺸـﻬﺪ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ‪ 536‬و وﻟﺪ ﻓﯽ ﺻﻔﺮ ﺳﻨﮥ ‪483‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 177‬از ‪205‬‬‫ذﮐﺮه ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﻬﺪاﯾـﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻢ ﺷـﯿﻮﺧﻪ و ﻗﺎل‪ :‬ﺗﻠﻘﻔﺖ ﻣﻨﻪ اﻟﻨﻈﺮ و اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و اﻗﺘﺒﺴﺖ ﻣﻦ ﻏﺰﯾﺮ ﻓﻮاﺋـﺪه ﻓﯽ ﻣﺤﺎﻓﻞ اﻟﻨﻈﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﮑﺮه ﻓﯽ‬‫ﻏﺎﯾﮥ اﻻﮐﺮام و ﯾﺠﻌﻠﻨﯽ ﻓﯽ ﺧﻮاص ﺗﻼﻣﺬﺗﻪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻟﻢ ﯾﺘﻔﻖ ﻟﯽ اﻻﺟﺎزه ﻣﻨﻪ ﻓﯽ اﻟﺮواﯾﮥ‪ ،‬و اﺧﺒﺮﻧﯽ ﻋﻨﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪284 :‬‬‫و أﻣﺎ ﺳﻤﺮة ﻓﻤﺎ وﺟﺪت ﻓﯽ ﻧﺴﺨﺘﯽ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻓﯽ »روﺿﮥ« اﻟﺰﻧﺪوﺑﺴﺘﯽ ﻓﯽ اﻟﺒﺎب اﻟﺴﺎﺑﻊ و اﻟﺘﺴـﻌﯿﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﻗﺎل ﻓﯿﻪ‪ :‬اﺧﺘﻠﻔﻮا أن ﺗﻘﻠﯿﺪ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﯾﺠﻮز أم ﻻ‪ ،‬ﻗﺎل ﻋﻠﻤﺎؤﻧﺎ‪:‬‬‫ﻓﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﻻﺻﻮل ﯾﺠﻮز‪ ،‬و أﻗﺎوﯾﻞ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﺣﺠﮥ ﺑﻐﯿﺮ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﻤﻌﻨﯽ و ﻧﻌﻤﻞ ﺑﻬﺎ‪.‬‬‫ﺣﺘﯽ روي ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ أﻧﻪ ﺳﺌﻞ ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬إذا ﻗﻠﺖ ﻗﻮﻻ و ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺨﺎﻟﻒ ﻗﻮﻟﮏ؟ ﻗﺎل‪ :‬اﺗﺮك ﻗﻮﻟﯽ ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻗﻮل اﻟﺮﺳﻮل‪.‬‬‫ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬إذا ﮐﺎن ﻗﻮل اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﯾﺨﺎﻟﻒ ﻗﻮﻟﮏ؟ ﻗﺎل‪ :‬اﺗﺮك ﻗﻮﻟﯽ ﺑﻘﻮل اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪.‬‬‫ﻓﻘﯿـﻞ‪ :‬إذا ﮐـﺎن ﻗﻮل اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ ﯾﺨﺎﻟﻒ ﻗﻮﻟﮏ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻢ رﺟﺎل و ﻧﺤﻦ رﺟﺎل‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔـﮥ‪ :‬اﺗﺮك ﻗﻮﻟﯽ ﺑﻘﻮل اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ اﻻ ﺑﻘﻮل ﺛﻠﺜﮥ‬‫ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و أﻧﺲ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و ﺳﻤﺮة ﺑﻦ ﺟﻨﺪب‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻔﻘﯿﻪ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻬﻨﺪواﻧﯽ‪ :‬اﻧﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺘﺮك ﯾﻌﻨﯽ أﺑﺎ ﺣﻨﯿﻔﮥ ﻗﻮﻟﻪ ﺑﻘﻮل ﻫﺆﻻء اﻟﺜﻠﺜﮥ ﻻﻧﻬﻢ ﻣﻄﻌﻮﻧﻮن‬‫ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺣﺪﯾﺚ )ﻣﻦ اﺻﺒﺢ ﺟﻨﺒﺎ ﻓﻼ ﺻﻮم ﻟﻪ( را از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه اﻧﮑﺎر ﻣﯽﮐﺮد‬‫أﻣﺎ‬‫أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﻓﺎﻧﻪ روي ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ أﺻـﺒﺢ ﺟﻨﺒﺎ ﻓﻼ ﺻﻮم ﻟﻪ‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ ﻋﺎﺋﺸﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ‪ :‬أﺧﻄﺄ أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪،‬‬‫ﮐﺎن ﻧﺒﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺼﺒﺢ ﺟﻨﺒﺎ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ اﺣﺘﻼم‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﺘﻢ ﺻﻮم ﯾﻮﻣﻪ ذﻟﮏ و ذﻟﮏ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن‬‫ﻓﻘﺎل أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ :‬ﻫﯽ أﻋﻠﻢ‪ ،‬ﮐﻨﺖ ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻣﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس و ﮐﺎن اﻟﻔﻀﻞ ﻣﯿﺘﺎ‪ ،‬ﻓﺼﺎر ﻣﻄﻌﻮﻧﺎ اﻟﺦ‪.‬‬‫)و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺟﺼﺎص در ﮐﺘﺎب »اﺣﮑﺎم اﻟﻘﺮآن« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗﺪ روي اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﺧﺒﺮا ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ اﺻﺒﺢ ﺟﻨﺒﺎ ﻓﻼ ﯾﺼﻮﻣﻦ ﯾﻮﻣﻪ ذﻟﮏ‪،‬‬‫اﻻ أﻧﻪ ﻟﻤﺎ اﺧﺒﺮ ﺑﺮواﯾﮥ ﻋﺎﺋﺸﮥ و أم ﺳﻠﻤﮥ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻻ ﻋﻠﻢ ﻟﯽ ﺑﻬﺬا‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﯽ ﺑﻪ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬و ﻫﺬا ﻣﻤﺎ ﯾﻮﻫﻦ ﺧﺒﺮه‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻗﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪285 :‬‬‫ﺑـﺪّﯾﺎ ﻣﺎ اﻧﺎ ﻗﻠﺖ و رب اﻟﮑﻌﺒـﮥ‪ :‬ﻣﻦ اﺻـﺒﺢ ﺟﻨﺒﺎ ﻓﻘـﺪ أﻓﻄﺮ‪ ،‬ﻣﺤﻤـﺪ ﻗﺎل ذﻟﮏ و رب اﻟﮑﻌﺒﮥ‪ ،‬و أﻓﺘﯽ اﻟﺴﺎﺋﻞ ﻋﻦ ذﻟﮏ ﺑﺎﻻﻓﻄﺎر‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ اﺧﺒﺮ‬‫ﺑﺮواﯾﮥ ﻋﺎﺋﺸﮥ و أم ﺳﻠﻤﮥ ﺗﺒّﺮأ ﻣﻦ ﻋﻬﺪﺗﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻻ ﻋﻠﻢ ﻟﯽ ﺑﻬﺬا اﻧﻤﺎ أﺧﺒﺮﻧﯽ ﺑﻪ اﻟﻔﻀﻞ‪.‬‬‫و ﻗﺪ روي ﻋﻦ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة اﻟﺮﺟﻮع ﻋﻦ ﻓﺘﯿﺎه ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ‪ ،‬ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻦ ﺷـﺒﺎﺑﻪ ان اﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮة‬‫رﺟﻊ ﻋﻦ اﻟﺬي ﮐﺎن ﯾﻔﺘﯽ ﻣﻦ اﺻﺒﺢ ﺟﻨﺒﺎ ﻓﻼ ﯾﺼﻮم ]‪[1‬‬‫ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ اﺑﺎن ﺣﻨﻔﯽ اﺑﺎ ﻫﺮﯾﺮه را ﻗﺪح و ﺟﺮح ﮐﺮده‬‫)و ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ اﺑـﺎن ﮐﻪ از اﺟﻠﻪ اﺋﻤﻪ اﻋﯿﺎن و اﮐﺎﺑﺮ اﺳﺎﻃﯿﻦ واﻻ ﺷﺄن ﺣﻨﻔﯿﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻢ از ﺗﻘﻠﯿـﺪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺳـﺮ ﺗﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬او را ﺑﺰﻣﺮه ﻣﺘﺮوﮐﯿﻦ‬‫اﻧﺪاﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ زﻧﺪوﯾﺴﺘﯽ در »روﺿﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗﺎل ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ اﺑﺎن‪ :‬اﻗﻠﺪ اﻗﺎوﯾﻞ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ اﻻ ﺛﻠﺜﮥ ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و واﺻﺒﮥ ﺑﻦ ﻣﻌﺒﺪ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺳﻨﺎﺑﻞ ﺑﻦ ﺑﻌﮑﮏ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 178‬از ‪205‬‬‫)در ﺣﯿﺮﺗﻢ ﮐﻪ ﺣﻀﺮات ﺣﻨﻔﯿﻪ اﯾﻦ زﻣﺎن ﭼﺮا از اﻗﺘﺪاي ﺟﻨﺎب اﻣﺎم اﻋﻈﻢ و ﻣﺮﺷﺪ اﻓﺨﻢ دﺳﺖ ﺑﺮﻣﯿﺪارﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻄﻌﻮن و ﻣﺮدود را ﻣﻠﻮم‬‫و ﻣﺬﻣﻮم ﻧﻤﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬ﻏﺎﻟﺒﺎ ﺑﺎﻋﺚ آن ﻋﺪم ﻋﺜﻮر ﺑﺮ ﻣﺘﺮوك و ﻣﻄﻌﻮن ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺟﻨﺎب اﻣﺎم اﻋﻈﻢ او را ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﻟّﺎ ﺑﺴـﯽ ﻣﺴـﺘﺒﻌﺪ ﮐﻪ دﯾﺪه و‬‫داﻧﺴـﺘﻪ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺧﯿﺮﺧﻮاﻫﯽ و ﺟﺎنﻧﺜﺎري ﮔﻮش ﺑﺮ ﺣﺮف اﻣﺎم ﺧﻮد ﻧﻨﻬﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﺧﻼف رأي ﺟﻨﺎﺑﺶ راي ﺣﺴﻦ ﻋﻘﯿﺪت ﺑﺨﺪﻣﺖ أﺑﯽ‬‫ﻫﺮﯾﺮه زﻧﻨﺪ‪ ،‬آري ﺣﻨﻔﯿﻪ ﻣﺘﻘﺪﻣﯿﻦ اﺗﺒﺎع اﻣﺎم اﻋﻈﻢ ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬و در اﻇﻬﺎر اﻣﺮ ﺣﻖ اﺳـﺘﺤﯿﺎء ﻧﻤﯽﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺼـﺮاﺣﺖ ﺗﻤﺎم اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را‬‫ﺑﻠﻮم و ﺟﺮح و ﻃﻌﻦ و ﻋﯿﺐ ﺗﻨﺎول ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﮑﺬﯾﺐ او ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ [1] .‬اﺣﮑﺎم اﻟﻘﺮآن ص ‪ 114‬ﻓﯽ ﻣﺒﺤﺚ اﻟﺼﻮم ﺑﺎب اﻟﻐﻼم ﯾﺒﻠﻎ و‬‫اﻟﮑﺎﻓﺮ ﯾﺴﻠﻢ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ رﻣﻀﺎن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪286 :‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺰم ﮐﻪ ﺑﻌﺾ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺣﻤﯿـﺪهاش ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷـﻨﯿﺪي‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ ﻫﻢ در ﻣﺴـﻠﮏ اول ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺑﺎﻓﺎده او اﺳـﺘﻨﺎد ﮐﺮده‪ ،‬در »ﻣﺤﻠﯽ« در‬‫ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺧﯿﺎر ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ(‪:‬‬‫اﻣﺎ اﺣﺘﺠﺎج ﺑا ﯽ ﺣﻨﯿﻔـﮥ ﺑﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻤﺼـﺮاة ﻓﻄﺎّﻣﮥ ﻣﻦ ﻃﻮام اﻟﺪﻫﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ أول ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻟﻪ و زار ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻃﺎﻋﻦ ﻓﯿﻪ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﮐﻞ ﻣﺎ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻤﺮة‬‫ﯾﺠﻌﻠﻪ ذو اﻟﺘﻮّرع ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻨﺴﻮﺧﺎ ﺑﺘﺤﺮﯾﻢ اﻟﺮﺑﺎ‪ ،‬و ﮐـﺬﺑﻮا ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﺎ ﻟﻠﺮﺑﺎ ﻫﻨﺎ ﻣـﺪﺧﻞ‪ ،‬و ﻣﺮة ﯾﺠﻌﻠﻮﻧﻪ ﮐـﺬﺑﺎ و ﯾﻌّﺮﺿﻮن ﺑﺄﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة رﺿـﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﯾﺠﺰﯾﻬﻢ ﺑـﺬﻟﮏ ﻓﯽ اﻟـﺪﻧﯿﺎ و اﻻﺣﺮي‪ ،‬و ﻫﻢ أﻫﻞ اﻟﮑـﺬب ﻻ اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﻤﺒﺮأ أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻋﻦ ﺟﻤﯿﻊ‬‫اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬و ﮐّﺐ اﻟﻄﺎﻋﻦ ﻋﻠﯽ اﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﻟﻮﺟﻬﻪ ]‪ [1‬اﻧﺘﻬﯽ ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻧﺴﺨﮥ ﻋﺘﯿﻘﮥ‪.‬‬‫)از اﯾـﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺢ اﺳـﺖ ﮐﻪ ﻋﻼـوه ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺣﻀـﺮت اﻣـﺎم اﻋﻈﻢ ﺑﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺼـّﺮاة ﮐﻪ اﺑـﻮ ﻫﺮﯾﺮه راوي آﻧﺴﺖ ازراء ﻓﺮﻣـﻮده‪ ،‬و‬‫ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺗﻤﺎم ﺑﺂن ﮐﺮده‪ ،‬و ﻃﻌﻦ ﺑﺮ آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻗﺼﺐ اﻟﺴـﺒﻖ ﺑﺮ دﯾﮕﺮ ﻃﺎﻋﻨﯿﻦ و ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ رﺑﻮده‪ ،‬ﺣﻀﺮات ﺣﻨﻔﯿﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﮐﺬب‬‫و دروغ ﻣﯽﮔﺮداﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﺗﻌﺮﯾﺾ ﺑﺎﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ او را ﮐﺎذب و ﻣﻔﺘﺮي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪.‬‬‫و از اﯾﻦ ﺟﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺰم در ﭘﻮﺳﺘﯿﻦ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات اﻓﺘﺎده‪ ،‬زﺑﺎن ﺣﻘﺎﺋﻖ ﺗﺮﺟﻤﺎن ﺑﻄﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ و ﺗﮑﺬﯾﺐ اﯾﺸﺎن ﮔﺸﺎده‪ ،‬و ﺑﺘﻀﺮع و‬‫زاري از ﺟﻨﺎب ﺑﺎري ﺧﻮاﺳـﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ را در دﻧﯿﺎ و آﺧﺮت ﺟﺰا دﻫـﺪ‪ ،‬و ﭘﺎداش ﮐﺮدار اﯾﺸﺎن در ﮐﻨﺎرﺷﺎن ﻧﻬـﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ در دﻧﯿﺎ‬‫ﺑﮑﻤﺎل ﻋﯿﺐ و ﻓﻀﯿﺤﺖ و ﻋﺎر و ﺷﻨﺎر رﺳﻮا ﺳﺎزد‪ ،‬و در آﺧﺮت ﻣﮑﺒﯿﻦ ﻋﻠﯽ وﺟﻮﻫﻬﻢ و ﻣﻨﺎﺧﺮﻫﻢ در ﺟﺤﯿﻢ ]‪ [1‬اﻟﻤﺤﻠﯽ ﻻﺑﻦ ﺣﺰم ج ‪8‬‬‫ط ﺑﯿﺮوت ص ‪.372‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪287 :‬‬‫ﺷﺮرﺑﺎر اﻧﺪازد‬‫اﺗﺒﺎع اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ ﻧﯿﺰ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﻣﺠﺮوح ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫و از اﻓﺎدات ﻓﺨﺮ اﻟـﺪﯾﻦ رازي ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻀـﺮات ﺣﻨﻔّﯿﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﺑﻄﻌﻦ و ﻣﻼم ﺗﻨﺎول ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﺠﺮوح و ﻣﻘﺪوح ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ‪،‬‬‫و ﯾﺘﺴﺎﻫﻞ در رواﯾﺖ او را ﻣﻌﯿﻮب و ﻣﺬﻣﻮم ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺧﺒﺮ او را ﺳﺎﻗﻂ از اﻋﺘﺒﺎر و اﻋﺘﻤﺎد داﻧﺴﺘﻪ(‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺮازي ﻓﯽ »رﺳﺎﻟـﮥ ﻓﻀﺎﺋـﻞ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ«‪ :‬و أﻣﺎ أﺻـﺤﺎب اﻟﺮأي ﻓﺎن أﻣﺮﻫﻢ ﻓﯽ ﺑﺎب اﻟﺨﺒﺮ و اﻟﻘﯿﺎس ﻋﺠﯿﺐ‪ ،‬ﻓﺘﺎرة ﯾﺮّﺟﺤﻮن اﻟﻘﯿﺎس ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺨﺒﺮ‪ ،‬و ﺗﺎرة ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ‪ ،‬اﻣﺎ اﻻول ﻓﻬﻮ أن ﻣﺬﻫﺒﻨﺎ أن اﻟﺘﺼﺮﯾﮥ ﺳﺒﺐ ﻣﺜﺒﺖ ﻟﻠﺮد‪ ،‬و ﻋﻨﺪﻫﻢ ﻟﯿﺲ ﮐﺬﻟﮏ‪ ،‬و دﻟﯿﻠﻨﺎ ﻣﺎ‬‫اﺧﺮج ﻓﯽ »اﻟﺼـﺤﯿﺤﯿﻦ« ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﺗﺼﺮوا اﻻﺑﻞ و اﻟﻐﻨﻢ ﻓﻤﻦ اﺑﺘﺎﻋﻬﺎ ﻓﻬﻮ ﯾﺨﯿﺮ اﻟﻨﻈﺮﯾﻦ ﺑﻌﺪ أن‬‫ﯾﺤﻠﺒﻬﺎ ﺛﻠﺜﺎ ان رﺿﯿﻬﺎ أﻣﺴﮑﻬﺎ‪ ،‬و ان ﺳﺨﻄﻬﺎ ردﻫﺎ و رد ﻣﻌﻬﺎ ﺻﺎﻋﺎ ﻣﻦ ﺗﻤﺮ‪.‬‬‫و اﻋﻠﻢ أن اﻟﺨﺼﻮم ﻟﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺠـﺪوا ﻟﻬـﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﺗﺄوﯾﻼ اﻟﺒّﺘـﮥ ﺑﺴـﺒﺐ أﻧﻪ ﻣﻔﺴـﺮ ﻓﯽ ﻣﺤﻞ اﻟﺨﻼف‪ ،‬اﺿـﻄﺮوا اﻟﯽ ان ﯾﻄﻌﻨﻮا ﻓﯽ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و‬‫ﻗﺎﻟﻮا اﻧﻪ ﮐﺎن ﻣﺘﺴﺎﻫﻼ ﻓﯽ اﻟﺮواﯾـﮥ و ﻣﺎ ﮐﺎن ﻓﻘﯿﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﻘﯿﺎس ﻋﻠﯽ ﺧﻼف ﻫـﺬا اﻟﺨﺒﺮ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﯾﻘﺘﻀـﯽ ﺗﻘﺪﯾﺮ ﺧﯿﺎر اﻟﻌﯿﺐ ﺑﺎﻟﺜﻼث‪ ،‬و ﯾﻘﺘﻀـﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 179‬از ‪205‬‬‫ﺗﻘﻮﯾﻢ اﻟﻠﺒﻦ ﺑﺼﺎع ﻣﻦ ﺗﻤﺮ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ زﯾﺎدة و ﻻ ﻧﻘﺼﺎن‪ ،‬و ﯾﻘﺘﻀـﯽ اﺛﺒﺎت ﻋﻮض ﻓﯽ ﻣﻘﺎﺑﻠـﮥ ﻟﺒﻦ ﺣﺎدث ﺑﻌـﺪ اﻟﻌﻘﺪ‪ ،‬و ﻫﺬه اﻻﺣﮑﺎم ﻣﺨﺎﻟﻔﮥ‬‫ﻟﻼﺻﻮل ﻓﻮﺟﺐ رد ذﻟﮏ اﻟﺨﺒﺮ ﻻﺟﻞ اﻟﻘﯿﺎس اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫)و اﺑـﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ ﻫﻢ ﻃﻌﻦ ﺣﻀـﺮات ﺣﻨﻔﯿﻪ در رواﯾﺖ ﻣﺼـّﺮاة ﺑﺴـﺒﺐ آﻧﮑﻪ از رواﯾﺖ اﺑـﻮ ﻫﺮﯾﺮه اﺳﺖ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﻤﻘـﺎم ﺟـﻮاب‬‫ﺑﺠﻮش و ﺧﺮوش آﻣﺪه‪ ،‬و ﺧﺬﻻن و ﺑﺪﻋﺖ و ﺿـﻼﻟﺖ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﺛﺎﺑﺖ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري« در ﮐﺘﺎب اﻟﺒﯿﻮع ﮔﻔﺘﻪ(‪[1] :‬‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ص ‪ 118‬اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺴﺎﺑﻊ ﻣﻦ اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜﺎﻟﺚ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪288 :‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﻨﺎﺑﻠـﮥ‪ :‬و اﻋﺘـﺬر اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ ﻋﻦ اﻻﺧﺬ ﺑﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﺼـﺮاة ﺑﺄﻋﺬار‪ ،‬ﻓﻤﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻃﻌﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﮑﻮﻧﻪ ﻣﻦ رواﯾﮥ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ‬‫ﮐـﺎﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ ﻓﻘﻬـﺎء اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺆﺧـﺬ ﺑﻤﺎ رواه ﻣﺨﺎﻟﻔﺎ ﻟﻠﻘﯿﺎس اﻟﺠﻠﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﮐﻼم آذي ﺑﻪ ﻗﺎﺋﻠﻪ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬و ﻓﯽ ﺣﮑﺎﯾﺘﻪ ﻏﻨﯽ‬‫ﻋﻦ ﺗﮑﻠﻒ اﻟﺮد ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺗﺮك اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔـﮥ اﻟﻘﯿـﺎس اﻟﺠﻠﯽ ﻟﺮواﯾـﮥ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و أﻣﺜـﺎﻟﻪ ﮐﻤـﺎ ﻓﯽ اﻟﻮﺿﻮء ﺑﻨﺒﯿـﺬ اﻟﺘﻤﺮ‪ ،‬و ﻣﻦ اﻟﻘﻬﻘﻬـﮥ ﻓﯽ‬‫اﻟﺼـﻠﻮة و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و أﻇﻦ أن ﻟﻬﺬه اﻟﻨﮑﺘﮥ أورد اﻟﺒﺨﺎري ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻋﻘﺐ ﺣﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة اﺷﺎرة ﻣﻨﻪ اﻟﯽ أن اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻗﺪ‬‫أﻓﺘﯽ ﺑﻮﻓﻖ ﺣﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬ﻓﻠﻮ ﻻ أن ﺧﺒﺮ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻓﯽ ذﻟﮏ ﺛﺎﺑﺖ ﻟﻤﺎ ﺧﺎﻟﻒ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﻘﯿﺎس اﻟﺠﻠّﯽ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ ﻓﯽ »اﻻﺻﻄﻼم«‪ :‬اﻟﺘﻌﺮض اﻟﯽ ﺟﺎﻧﺐ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﻋﻼﻣﮥ ﻋﻠﯽ ﺧﺬﻻن ﻓﺎﻋﻠﻪ ﺑﻞ ﻫﻮ ﺑﺪﻋﮥ و ﺿﻼﻟﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺪ اﺧﺘﺺ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ﺑﻤﺰﯾﺪ اﻟﺤﻔﻆ ﻟﺪﻋﺎء رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻟﻤﺘﻘﺪم ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻌﻠﻢ و ﻓﯽ أول اﻟﺒﯿﻮع ]‪[1‬‬‫»ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﻗﺪح ﮐﺮده«‬‫)و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺗﻠﻤﯿـﺬ رﺷـﯿﺪ اﻣـﺎم اﻋﻈﻢ‪ ،‬ﮐﻪ ﺷـﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮ دﻋﺎوي ﻗﻮم‪ ،‬دروغ ﺑﺮ ﮔﺮدن اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ ﺗﻤﺎم در ﻣـﺪح او داﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﺗﺎ‬‫آﻧﮑﻪ ﺑﺮ ﻃﺒﻖ ﻧﻘﻞ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻨﺘﻬﯽ« در ﻣﺴـﻠﮏ اول ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ اﮔﺮ اﻫﻞ ﮐﺘﺎب از ﯾﻬﻮد و ﻧﺼﺎري ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﻣﺎم ﻣﺤﻤـﺪ را ﺑﯿﻨﻨـﺪ ﺑﯽاﺧﺘﯿﺎر‬‫اﯾﻤـﺎن آرﻧـﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ از ﻏﺎﯾﺖ ﺑﯽاﻧـﺪاﻣﯽ ﺑﺮ ﻧﻘﻞ اﯾﺸﺎن ﻣﯽﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﻪ اﮔﺮ ﺑﺨﻮاﻫﻢ ﺑﮕﻮﯾﻢ ﮐﻪ ﻗﺮآن ﺷـﺮﯾﻒ اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﺑﺮ ﻟﻐﺖ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺴﻦ ﻧﺎزل ﺷﺪه ﻣﯽﺗﻮاﻧﻢ ﮔﻔﺖ ]‪ [1‬ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري ج ‪ 4‬ص ‪ 290‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪289 :‬‬‫ﺑﺠﻬﺖ ﻓﺼﺎﺣﺖ او‪.‬‬‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي در »رﺟﺎل ﻣﺸﮑﺎة« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻣﺠﺘﻬﺪا ﻣﻦ اﻻذﮐﯿﺎء اﻟﻔﺼﺤﺎء‪ ،‬و ﮐﻔﺎه ﻣﻨﻘﺒﮥ ﻗﻮل اﻻﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪:‬‬‫ﻟﻮ أﺷﺎء أن أﻗﻮل ﻧﺰل اﻟﻘﺮآن ﺑﻠﻐﮥ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﻟﻘﻠﺖ ﻟﻔﺼﺎﺣﺘﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺣﻤﻠﺖ ﻋﻨﻪ وﻗﺮ ﺑﻌﯿﺮ‪.‬‬‫و ﻧﻘﻞ أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ اﻟﺬي أﺳﻌﺪﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ ﺑﻤﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺗﻠﻤﯿﺬ اﻣﺎم اﻋﻈﻢ ﻧﯿﺰ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﻣﻄﻌﻮن داﻧﺴﺘﻪ‬‫و ذﮐﺮ اﻻﻣﺎم اﻟﻨﻮوي ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺒﻐـﺪادي أن اﻻﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ روي ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻣﺎ ﻧﻈﺮت ﺳـﻤﯿﻨﺎ أوﻟﯽ ﻣﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫)اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﻣﻄﻌﻮن و ﻣﺠﺮوح و ﻣﻘﺪوح ﻣﯽداﻧﺴﺖ‪ ،‬و رواﯾﺖ او را ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر ﻧﻤﯽﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺰم در »ﻣﺤﻠﯽ« در ﻣﺴﺌﻠﻪ اﺣﻘﯿﺖ ﺑﺎﯾﻊ ﺑﻤﺘﺎع اﻟﻤﺒﺘﺎع إذا أﻓﻠﺲ ﮐﻪ ﺣﻨﻔﯿﯿﻦ در آن ﺧﻼف ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 180‬از ‪205‬‬‫روﯾﻨﺎ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪ اﻧﻪ ﻧﺎﻇﺮ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻤﺴﺌﻠﮥ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﻓﻠﻢ ﯾﺠﺪ ﻋﻨﺪه اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ان ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ‪ :‬ﻧﻌﻢ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة اﻟﺒﺮ اﻟﺼﺎدق‪ ،‬ﻻ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺜﻞ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬اﻟـﺬي ﻗﯿﻞ ﻟﻌﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪:‬‬‫ﻣﻦ أﻓﻘﻪ اﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ أو ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬أﯾﻬﻤﺎ أﮐﺬب اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[2‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻣﺜـﻞ ﻓﻠﻖ ﺻـﺒﺢ ﻣﯽدرﺧﺸـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﻣﻘـﺪوح و ﻣﺠﺮوح ﻣﯽداﻧﺴﺖ‪ ،‬و ﺣـﺪﯾﺚ او را از ﭘـﺎﯾﻪ‬‫اﻋﺘﻤﺎد ﻫﺎﺑﻂ‪ ،‬و از ]‪ [1‬رﺟﺎل ﻣﺸﮑﺎة ص ‪.396‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺤﻠﯽ ج ‪ 8‬ص ‪ 178‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪290 :‬‬‫درﺟﻪ اﺣﺘﺠﺎج ﺳﺎﻗﻂ ﻣﯽﻧﻤﻮد‪.‬‬‫اﻟﺤـﺎل ﺑﺮ ﺣﻀـﺮات ﺣﻨﻔﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﯿﺎن ﺟﺎن را ﺑﺮ ﻣـﺪح ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﭼﺴﺖ ﺑﺴـﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﻻزم و واﺟﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را ﻣﻘـﺪوح و‬‫ﻣﺠﺮوح ﺳﺎزﻧـﺪ‪ ،‬و دﺳﺖ از رواﯾﺎت و ﺧﺮاﻓﺎت او ﺑﺮدارﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻣﺴﺎﻋﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﺸـﮑﻮره ﺧﻮﯾﺶ در ﺗﺒﺮﺋﻪ ﺳﺎﺣﺖ او از ﻃﻌﻦ و ﻟﻮم ﻧﺪاﻣﺖ‬‫ﺑﺮدارﻧﺪ‪ ،‬و ﺣﺮف ﺗﻌﺪﯾﻞ و ﺗﻮﺛﯿﻖ او ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ﻣﺪت ﻋﻤﺮ ﺑﺮ زﺑﺎن ﻧﯿﺎرﻧﺪ‬‫ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه را از ﺳﻔﯿﺎن ﺛﻮري ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫و ﺛﺎﻣﻨﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه را از ﺳﻔﯿﺎن ﺛﻮري ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬ﺑﺨﺎري در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻫﺮﻣﺰ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫ﻗﺮﯾﺶ و اﻻﻧﺼﺎر و ﺟﻬﯿﻨﮥ و ﻣﺰﯾﻨﮥ و أﺳﻠﻢ و ﻏﻔﺎر و أﺷﺠﻊ ﻣﻮاﻟﯽ ﻟﯿﺲ ﻟﻬﻢ ﻣﻮﻟﯽ دون اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ]‪.[1‬‬‫)و ﻣﺴﻠﻢ در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺧﻮد ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ(‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻫﺮﻣﺰ اﻻﻋﺮج‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﻗﺮﯾﺶ و اﻻﻧﺼﺎر و ﻣﺰﯾﻨﮥ و ﺟﻬﯿﻨﮥ و أﺳﻠﻢ و ﻏﻔﺎر و أﺷﺠﻊ ﻣﻮاﻟﯽ ﻟﯿﺲ ﻟﻬﻢ ﻣﻮﻟﯽ دون اﻟﱠﻠﻪ و‬‫رﺳﻮﻟﻪ ]‪.[2‬‬‫)و ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺳـﻔﯿﺎن ﻧﺰد اﯾﻦ ﺣﻀﺮات از اﺋﻤﻪ اﻋﯿﺎن و اﺟﻠﻪ واﻻ ﺷﺄن اﺳﺖ ﻟﮑﻦ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﻘﯿﺮ ﻗﺪح و ﺟﺮح او ﺑﻤﺜﺎﺑﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺳﺎزم‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﻗﻔﻞ ﺳﮑﻮت ﺑﺮ ﻟﺒﻬﺎي ﺣﺎﻣﯿﺎن ﺳﻔﯿﺎن زﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﯿﺦ ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﺪاﻟﺖ او ﻧﺰد ﻫﻤﮑﻨﺎن ﺑﺮ ﮐﻨﺪ‪ [1] .‬ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري ج ‪ 2‬ص ‪.215‬‬‫]‪ [2‬ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ج ‪ 2‬ص ‪ 306‬ﺑﺎب ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻏﻔﺎر و أﺳﻠﻢ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪291 :‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺳـﻔﯿﺎن ﺛﻮري ﺑـﺎ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﮐﺮام ﻋﻠﯿﻬﻢ آﻻف اﻟﺘﺤﯿـﮥ و اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻮدت اﯾﺸﺎن ﺑﻨﺺ ﮐﺘﺎب و ﺳـﻨﺖ ﺟﻨﺎب ﺧﯿﺮ‬‫اﻻﻧـﺎم ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿـﻪ و آﻟـﻪ اﻟﮑﺮام‪ ،‬از ﻓﺮوض ﻋﯿﻨﯿﻪ و واﺟﺒـﺎت ﯾﻘﯿﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺒﻐﺾ اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﺑﻼـ ﺷـﺒﻬﻪ ﻫﺎﻟـﮏ و ﺧﺎﺳـﺮ اﺳﺖ‪،‬‬‫اﺧﻼﺻــﯽ ﻧـﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑـﻪ ﻫﻤـﺖ ﻧﺎﻻـﺋﻖ را ﺑﺮ اﻋـﺘﺮاض و اﯾﺮاد ﺑﺮ اﯾـﻦ ﺣﻀــﺮات ﻣﯽﮔﻤـﺎﺷﺖ‪ ،‬و اﻓﻌـﺎل اﯾﺸـﺎن را ﻣـﻮرد ﻃﻌـﻦ و ﻣﻼـم‬‫ﻣﯽاﻧﮕﺎﺷﺖ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻـﻔﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﺮﺗﮑﺐ ﻃﺮﯾﻘﻪ ﺧﺪع و ﺗﻠﺒﯿﺲ و ﻓﺮﯾﺐ و ﺗﺪﻟﯿﺲ ﺑﻮده‪ ،‬و ﻗﺼﺐ اﻟﺴﺒﻖ در رﯾﺎ و ﺳﻤﻌﻪ و ﺗﺨﺪﯾﻊ و ﺗﻠﻤﯿﻊ‬‫رﺑﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ از اﻓﺎدات ﺧﻮد ﺣﻀﺮات اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ اﺳﺖ‬‫»اﻋﺘﺮاض ﺛﻮري ﺑﺮ ﺣﻀﺮت ﺻﺎدق )ع( ﺑﻨﻘﻞ ﺷﻌﺮاﻧﯽ ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 181‬از ‪205‬‬‫ﺷﯿـﺦ اﺑﻮ اﻟﻤﻮاﻫﺐ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﺸـﻌﺮاﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﮐﻪ از ﻣﺸﺎﯾـﺦ اﺟﺎزه ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ و واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪﺷﺎن اﺳﺖ در ﮐﺘﺎب »ﻟﻮاﻗﺢ‬‫اﻻـﻧﻮار ﻓﯽ ﻃﺒﻘـﺎت اﻟﺴـﺎدة اﻻﺧﯿـﺎر« ﮐﻪ ﺑﻌﻨـﺎﯾﺖ ﭘﺮوردﮔـﺎر‪ ،‬ﺳﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺨـﻂ ﻋﺮب‪ ،‬ﻋﻼـوه ﺑﺮ ﻧﺴـﺨﻪ ﻣﻄﺒﻮﻋﻪ ﻣﺼـﺮ‪ ،‬ﻧﺰد اﯾﻦ‬‫ﺧﺎﮐﺴﺎر ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺣﻀﺮت اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺟﻌﻔﺮ ﺻﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﺑﻌﺾ ﺟﻮاﻣﻊ ﮐﻠﻢ آن ﺣﻀﺮت ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و دﺧﻞ ﻋﻠﯿﻪ أي ﻋﻠﯽ اﻟﺼﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم اﻟﺜﻮري رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺮأي ﻋﻠﯿﻪ ﺟﺒﮥ ﻣﻦ ﺧﺰ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻧﮑﻢ ﻣﻦ ﺑﯿﺖ ﻧﺒﻮة ﺗﻠﺒﺴﻮن ﻫﺬا؟ ﻓﻘﺎل‬‫ﻣـﺎ ﺗـﺪري ادﺧـﻞ ﯾـﺪك‪ ،‬ﻓـﺎذا ﺗﺤﺘﻪ ﻣﺴـﺢ ﻣﻦ ﺷـﻌﺮ ﺧﺸﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺛﻮري أرﻧﯽ ﻣﺎ ﺗﺤﺖ ﺟّﺒﺘﮏ‪ ،‬ﻓﻮﺟـﺪ ﺗﺤﺘﻬﺎ ﻗﻤﯿﺼﺎ أرّق ﻣﻦ ﺑﯿﺎض‬‫اﻟﺒﯿﺾ‪ ،‬ﻓﺨﺠﻞ ﺳﻔﯿﺎن‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺛﻮري ﻻ ﺗﮑﺜﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪292 :‬‬‫اﻟﺪﺧﻮل ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺗﻀﺮﻧﺎ و ﻧﻀﺮك ]‪.[1‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﻔﯿﺎن ﺛﻮري‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﺛﻮر ﻻ ﯾﻌﻘﻞ‪ ،‬ﺑﺠﻬﺖ ﻇﺎﻫﺮﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯽﯾﻘﯿﻨﯽ و ﮐﯿﻨﻪوري و ﺗﯿﺮهﺑﺨﺘﯽ‪ ،‬ﺑﺮ ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم‬‫ﺟﻌﻔﺮ ﺻﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم زﺑﺎن اﻋﺘﺮاض ﺑﮕﺸﻮد‪ ،‬و ﭘﻮﺷﯿﺪن آن ﺣﻀﺮت ﺑﻌﺾ أﻟﺒﺴﻪ ﻧﺎﻋﻤﻪ را‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺼﺎﻟﺢ ﮐﺜﯿﺮه و ﺣﮑﻢ ﻋﺪﯾﺪه‬‫ﺑﻮده‪ ،‬ﻣﻨﮑﺮ و ﻣﻌﯿﻮب داﻧﺴﺖ‪ ،‬و آن را ﻣﻨـﺎﻓﯽ و ﻣﻨـﺎﻗﺾ ﺻـﻔﺎت اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ ﻧﺒﻮت ﭘﻨـﺪاﺷﺖ‪ ،‬و از ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣﺎل ﺧﺒﺮي ﺑﺮﻧـﺪاﺷﺖ‪ ،‬و آﺧﺮ‬‫ﮐـﺎر ﺣﻀـﺮت اﻣـﺎم ﺟﻌﻔﺮ ﺻـﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻣﺮ را ﻇﺎﻫﺮ ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ آن ﺗﯿﺮه ﺑﺎﻃﻦ درآورد‪ ،‬ﮐﻪ ﮔﻮ ﻇﺎﻫﺮ ﻟﺒﺎس آن‬‫ﺟﻨﺎب ﻧﺎزك و ﻧﺎﻋﻢ ﺑﻮد‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ اﻧﺪرون آن درﺷﺖ و ﺧﺸﻦ و ﻏﻠﯿﻆ ﺑﻮده‪.‬‬‫و ﻗﺮﺑﺎن ﺑﺮ اﻋﺠﺎز ﻧﻤﺎﺋﯽ آن ﺣﻀـﺮت‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎﻇﻬﺎر ﺣﺎل آن دّﺟﺎل‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻐﺮض ﺗﺨﺪﯾﻊ ﻋﻮام و ﺟّﻬﺎل‪ ،‬و رﻫﺰﻧﯽ ﻧﺴﻮان و اﻃﻔﺎل‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ را ﺑﺎ‬‫ﺑﺎﻃﻦ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ در اﻧﺪرون ﻗﻤﯿﺺ ﻧﺎزﮐﺘﺮ از ﺑﯿﺎض ﺑﯿﺾ ﭘﻮﺷـﯿﺪه‪ ،‬و در ﻇﺎﻫﺮ ﻟﺒﺎس ﺧﺸﻦ ﺑﺒﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭘﺮداﺧﺖ‪ ،‬و ﻓﻀـﯿﺤﺖ آن‬‫ﻣﻌﺘﺮض ﺑﯽﺑـﺎك‪ ،‬و ﻣﻌـﺎدي ﺧﺎﻧـﺪان ﻣﻮرد ﻟﻮﻻـك ﻇـﺎﻫﺮ ﺳـﺎﺧﺖ‪ ،‬ﮐﻪ آﺧﺮﻫـﺎ ﺷـﺮﻣﺎﻧﺪه و ﺧﺠﻞ‪ ،‬و ﻣﺜﻞ ﺧﺮ در ﮔﻞ ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬و از ﻣﻨﻊ‬‫ﻓﺮﻣﻮدن آن اﻣـﺎم ﺑﺮ ﺣﻖ‪ ،‬آن ﻣﻌـﺎدي ﻣﻄﻠﻖ را از ﺣﻀﻮر در ﺧـﺪﻣﺖ ﺳـﺮاﭘﺎ ﺑﺮﮐﺖ ﺧﻮﯾﺶ ﻫﻢ‪ ،‬ﺻـﺮاﺣﮥ واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺗﯿﺮهﺑﺎﻃﻦ‪،‬‬‫ﻟﯿـﺎﻗﺖ ادراك ﺷـﺮف ﺣﻀﻮر ﻣﺠﻠﺲ ﻓﯿﺾ ﻣﻮاﻃﻦ آن ﺟﻨﺎب ﻧـﺪاﺷﺖ‪ ،‬و ﻣﻊ ﻫـﺬا ﻗﻮل آن ﺟﻨﺎب‪» :‬ﺗﻀـﺮﻧﺎ و ﻧﻀـﺮك« ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ در‬‫آﻧﮑﻪ‪ ،‬آن ﻧـﺎﺻﺒﯽ ﺑﯽﯾﻘﯿﻦ از ﻣﻌﺎدﯾﺎن‪ ،‬و ﻣﻮذﯾﺎن اﺋﻤﻪ ﻣﻌﺼﻮﻣﯿﻦ‪ ،‬و ﺿـﺮر رﺳﺎﻧﻨـﺪﮔﺎن ﺑﺄﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻃﺎﻫﺮﯾﻦ‪ ،‬ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﺟﻤﻌﯿﻦ‪،‬‬‫]‪ [1‬ﻟﻮاﻗﺢ اﻻﻧﻮار ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻻﺧﯿﺎر ج ‪ 1‬ص ‪ 32‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪293 :‬‬‫و ﻣﺴﺘﺤﻖ ﻋﺘﺎب و ﻋﻘﺎب از ﺟﺎﻧﺐ آن اﻃﯿﺎب ﺑﻮده(‪.‬‬‫و ﻫﻞ ﺑﻌﺪ ﻣﺜﻞ ﻫﺬه اﻟﺘﺼﺮﯾﺤﺎت ﻣﺠﺎل ﻟﺮﯾﺐ اﻟﻤﺮﺗﺎب‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻬﺎدي اﻟﯽ اﻟﺼﻮاب ﻓﯽ ﮐﻞ ﺑﺎب‬‫اﻋﺘﺮاض ﺛﻮري ﺑﺮ ﺣﻀﺮت ﺻﺎدق )ع( ﺑﻨﻘﻞ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‬‫)ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺣﻠﯿـﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﻀـﺮت اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺼﺎدق ﻋﻠﯿﻪ‬‫ا ﻟ ﺴ ﻼ م ﮔ ﻔﺘ ﻪ ( ‪:‬‬
‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ أﺣﻤـﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟﻐﻄﺮﯾﻔﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﮑﺮ اﻟﻀﺒﯽ ﺛﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد‪ ،‬ﺛﻨﺎ‬‫ﺳﻔﯿﺎن اﻟﺜﻮري‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬و ﻋﻠﯿﻪ ﺟﺒﮥ ﺧﺰ و ﮐﺴﺎء ﺧﺰ اﻧﺪﺟﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﺠﻌﻠﺖ أﻧﻈﺮ إﻟﯿﻪ ﺗﻌﺠﺒﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺛﻮري ﻣﺎ ﻟﮏ‬‫ﺗﻨﻈﺮ إﻟﯿﻨـﺎ؟ ﻟﻌﻠﮏ ﺗﻌﺠﺒﺖ ﻣﻤﺎ ﺗﺮي‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ اﺑﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻟﯿﺲ ﻫـﺬا ﻣﻦ ﻟﺒﺎﺳﮏ و ﻻ ﻟﺒﺎس آﺑﺎﺋﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ ﺛﻮري ﮐﺎن ذﻟﮏ‬‫زﻣﺎﻧﺎ ﻣﻘﻔﺮا ﻣﻘﺘﺮا‪ ،‬و ﮐﺎﻧﻮا ﯾﻌﻤﻠﻮن ﻋﻠﯽ ﻗـﺪر اﻗﻔﺎره و اﻗﺘﺎره‪ ،‬و ﻫﺬا ﻗﺪ أﺳـﺒﻞ ﮐﻞ ﺷـﯽء ﻓﯿﻪ ﻋﺰاﻟﯿﻪ ]‪ ،[1‬ﺛﻢ ﺣﺴﺮ ﻋﻦ ردن ]‪ [2‬ﺟﺒﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺎذا‬‫ﺗﺤﺘﻬـﺎ ﺟﺒـﮥ ﺻﻮف ﺑﯿﻀﺎء ﯾﻘﺼـﺮ اﻟـﺬﯾﻞ ﻋﻦ اﻟـﺬﯾﻞ و اﻟﺮدن ﻋﻦ اﻟﺮدن‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ ﺛﻮري ﻟﺒﺴـﻨﺎ ﻫـﺬا ﻟّﻠﻪ و ﻫـﺬا ﻟﮑﻢ ﻓﻤﺎ ﮐﺎن ﻟّﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 182‬از ‪205‬‬‫أﺧﻔﯿﻨﺎه‪ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎن ﻟﮑﻢ أﺑـﺪﯾﻨﺎه ]‪ [1] .[3‬اﻟﻌﺰاﻟﯽ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻌﯿﻦ و اﻟﻼم أو ﮐﺴـﺮ اﻟﻼم ﺟﻤﻊ اﻟﻌﺰﻻء ﮐﺼـﺤﺮاء و ﻫﯽ‪ :‬اﻻﺷﺖ و ﻣﺼﺐ اﻟﻘﺮﺑﮥ‪،‬‬‫ﯾﻘﺎل‪ :‬أﻧﺰﻟﺖ اﻟﺴﻤﺎء ﻋﺰاﻟﯿﻬﺎ ﮐﻨﺎﯾﮥ ﻋﻦ ﺷﺪة وﻗﻮع اﻟﻤﻄﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺮدن ﺑﻀﻢ اﻟﺮاء و ﺳﮑﻮن اﻟﺪال‪ :‬اﻟﮑﻢ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳﯿﮥ‪ :‬آﺳﺘﯿﻦ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء ج ‪ 3‬ص ‪192‬‬‫اﻋﺘﺮاض ﺛﻮري ﺑﺮ ﺣﻀﺮت ﺻﺎدق )ع( ﺑﻨﻘﻞ ذﻫﺒﯽ در »ﺗﺬﻫﯿﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ«‬‫)و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در »ﺗﺬﻫﯿﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗﺎل ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد‪ :‬ﺛﻨﺎ ﺳـﻔﯿﺎن اﻟﺜﻮري‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ و ﻋﻠﯿﻪ ﺟﺒﮥ ﺧﺰ دﮐﻨﺎء‪ ،‬و ﮐﺴﺎء ﺧﺰ اﻧﺪﺟﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﺠﻌﻠﺖ أﻧﻈﺮ‬‫إﻟﯿﻪ ﺗﻌﺠﺒـﺎ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﯾـﺎ ﺛﻮري ﻣـﺎ ﻟـﮏ ﺗﻨﻈﺮ إﻟﯿﻨـﺎ؟ ﻟﻌﻠـﮏ ﺗﻌﺠﺒﺖ ﻣﻤـﺎ ﺗﺮي‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻟﯿﺲ ﻫـﺬا ﻣﻦ ﻟﺒﺎﺳﮏ و ﻻ ﻟﺒﺎس‬‫آﺑﺎﺋﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ذﻟﮏ زﻣﺎﻧﺎ ﻣﻘﺘﺮا ﻣﻘﻔﺮا‪ ،‬و ﮐﺎﻧﻮا ﯾﻌﻤﻠﻮن ﻋﻠﯽ ﻗـﺪر اﻗﺘﺎره و اﻗﻔﺎره‪ ،‬و ﻫﺬا زﻣﺎن ﻗﺪ أﺳـﺒﻞ ﻓﯿﻪ ﻋﺰاﻟﯿﻪ ﺛﻢ ﺣﺴـﺮ ﻋﻦ ردن‬‫ﺟﺒﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺎذا ﻓﯿﻬﺎ ﺟﺒﮥ ﺻﻮف ﻗﺼﯿﺮة‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺛﻮري ﻟﺒﺴﻨﺎ ﻫﺬا ﻟّﻠﻪ و ﻫﺬا ﻟﮑﻢ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﮐﺎن ﻟّﻠﻪ أﺧﻔﯿﻨﺎه‪ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎن ﻟﮑﻢ أﺑﺪﯾﻨﺎه ]‪.[1‬‬‫)و اﺑﻮ ﺳﺎﻟﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟﻨﺼﯿﺒﯽ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﮑﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ در »ﻣﻄﺎﻟﺐ اﻟﺴﺆل ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﺮﺳﻮل« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻗـﺎل ﺳـﻔﯿﺎن‪ :‬دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬و ﻋﻠﯿﻪ ﺟﺒـﮥ ﺧﺰ دﮐﻨﺎء و ﮐﺴﺎء ﺧﺰ ﻓﺠﻌﻠﺖ أﻧﻈﺮ إﻟﯿﻪ ﺗﻌﺠﺒﺎ ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ ﺛﻮري ﻣﺎ ﻟﮏ ﺗﻨﻈﺮ‬‫إﻟﯿﻨﺎ ﻟﻌﻠﮏ ﺗﻌﺠﺐ ﻣﻤﺎ ﺗﺮي؟‬‫ﻗـﺎل ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﯾـﺎ ﺑﻦ رﺳﻮل؟؟؟ ﻟﯿﺲ ﻫـﺬا ﻣﻦ ﻟﺒﺎﺳـﮏ و ﻻ ﻟﺒﺎس آﺑﺎﺋﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺛﻮري ﮐﺎن ذﻟﮏ زﻣﺎن اﻓﺘﻘﺎر و اﻗﺘﺎر‪ ،‬و ﮐﺎﻧﻮا ﯾﻌﻤﻠﻮن‬‫ﻋﻠﯽ ﻗـﺪر اﻗﺘﺎره و اﻓﺘﻘﺎره‪ ،‬و ﻫـﺬا زﻣﺎن ﻗـﺪ أﺳـﺒﻞ ﮐﻞ ﺷـﯽء ﻋﺰاﻟﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﺣﺴـﺮ ردن ﺟﺒﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺎذا ﺗﺤﺘﻪ ﺟﺒﮥ ﺻﻮف ﺑﯿﻀﺎء ﯾﻘﺼـﺮ اﻟﺬﯾﻞ ﻋﻦ‬‫اﻟﺬﯾﻞ و اﻟﺮدن ﻋﻦ اﻟﺮدن‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺛﻮري ﻟﺒﺴـﻨﺎ ﻫﺬا ﻟﻠّﻪ و ﻫﺬا ﻟﮑﻢ ﻓﻤﺎ ﮐﺎن ﻟﻠّﻪ أﺧﻔﯿﻨﺎه و ﻣﺎ ﮐﺎن ﻟﮑﻢ أﺑﺪﯾﻨﺎه ]‪ [1] .[2‬ﺗﺬﻫﯿﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ‬‫ج ‪ 1‬ص ‪ 88‬ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻻﻣﺎم اﻟﺼﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻟا ﺴﺆل ص ‪ 137‬اﻟﺒﺎب اﻟﺴﺎدس ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺼﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‬‫ﺣﻀﺮت ﺻﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم از ارﺷﺎد ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺜﻮري ﮐﺮاﻫﺖ داﺷﺖ‬‫)و ﻧﯿﺰ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ در »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻏﺰوان‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ أﻧﺲ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ‬‫ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻗﺎل ﻟﻤﺎ ﻗﺎل ﻟﻪ ﺳﻔﯿﺎن اﻟﺜﻮري‪ :‬ﻻ أﻗﻮم ﺣﺘﯽ ﺗﺤﺪﺛﻨﯽ‪ ،‬ﻗﺎل ﺟﻌﻔﺮ‪:‬‬‫أﻣﺎ اﻧﯽ اﺣـﺪﺛﮏ و ﻣﺎ ﮐﺜﺮة اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻟﮏ ﺑﺨﯿﺮ ﯾﺎ ﺳـﻔﯿﺎن إذا أﻧﻌﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﮏ ﺑﻨﻌﻤـﮥ ﻓﺄﺣﺒﺒﺖ ﺑﻘﺎءﻫﺎ و دواﻣﻬﺎ ﻓﺄﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻟﺤﻤﺪ و اﻟﺸـﮑﺮ‬‫ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻓﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﻗﺎل ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﻟَﺌِْﻦ َﺷَﮑْﺮﺗُْﻢ ﻟَﺄِزﯾَﺪﱠﻧُﮑْﻢ«‬‫ا ﻟ ﺦ ]‪. [ 2] [ 1‬‬‫)از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم ﺟﻌﻔﺮ ﺻﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم از ارﺷﺎد اﺣﺎدﯾﺚ ﺑﺴﻔﯿﺎن ﺛﻮري ﮐﺮاﻫﺖ داﺷﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺳﻔﯿﺎن‬‫ﻋﺮض ﮐﺮد‪ :‬ﮐﻪ ﻣﻦ ﻧﺨﻮاﻫﻢ ﺑﺮﺧﻮاﺳﺖ ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺗﺤﺪﯾﺚ ﮐﻨﯽ ﻣﺮا‪ ،‬آن ﺣﻀﺮت ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﮐﻪ ﮐﺜﺮت ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮاي ﺗﻮ ﺑﻬﺘﺮ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و اﯾﻦ ارﺷﺎد دﻻﻟﺖ ﺻﺮﯾﺤﻪ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺳﻔﯿﺎن ﻗﺎﺑﻞ و ﻻﺋﻖ اﺧﺬ اﺣﺎدﯾﺚ آن ﺣﻀﺮت ﻧﺒﻮد‪.‬‬‫و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺰاﻏﻠﯽ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در »ﺗﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻﻣﮥ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 183‬از ‪205‬‬‫و ذﮐﺮ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ أﯾﻀﺎ ﻋﻦ ﺳـﻔﯿﺎن اﻟﺜﻮري‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﺎل ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ :‬ﯾﺎ ﺳـﻔﯿﺎن إذا أﻧﻌﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﮏ ﺑﻨﻌﻤـﮥ ﻓﺄﺣﺒﺒﺖ ﺑﻘﺎءﻫﺎ و دواﻣﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺄﮐﺜﺮ‬‫ﻣﻦ اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ و اﻟﺸﮑﺮ ﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻟَﺌِْﻦ َﺷَﮑْﺮﺗُْﻢ ﻟَﺄِزﯾَﺪﱠﻧُﮑْﻢ«‬‫و إذا اﺳﺘﺒﻄﺄت اﻟﺮزق ﻓﺄﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻻﺳﺘﻐﻔﺎر‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﯾﻘﻮل‪ [1] :‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ‪.7‬‬‫]‪ [2‬ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء ج ‪ 3‬ص ‪.192‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪296 :‬‬‫»اْﺳَﺘْﻐِﻔُﺮوا َرﺑﱠُﮑْﻢ ِإﱠﻧُﻪ ﮐﺎَن َﻏﱠﻔﺎرًا‪ .‬ﯾُْﺮِﺳِﻞ اﻟﱠﺴﻤﺎَء َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ ﻣِْﺪرارًا‪َ ،‬و ﯾُْﻤِﺪْدُﮐْﻢ ﺑ َِﺄﻣْﻮاٍل َو ﺑَﻨِﯿَﻦ‪َ ،‬و َﯾْﺠَﻌْﻞ ﻟَُﮑْﻢ َﺟﱠﻨﺎٍت َو َﯾْﺠَﻌْﻞ ﻟَُﮑْﻢ َأﻧ ْﻬﺎرًا«‬‫]‪ [1‬ﯾـﺎ ﺳـﻔﯿﺎن إذا أﺣﺰﻧـﮏ أﻣﺮ ﻣﻦ ﺳـﻠﻄﺎن أو ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻓـﺄﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻗﻮل ﻻ ﺣﻮل و ﻻ ﻗﻮة اﻻ ﺑﺎﻟّﻠﻪ اﻟﻌﻠﯽ اﻟﻌﻈﯿﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﺎ ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻔﺮج و ﮐﻨﺰ ﻣﻦ‬‫ﮐﻨﻮز اﻟﺠﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ روي ﻫـﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻣﺮﻓﻮﻋـﺎ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧـﺎ أﺑـﻮ اﻟﯿﻤـﻦ اﻟﻠﻐـﻮي‪ ،‬أﻧﺒـﺎ اﻟﻘﺰاز‪ ،‬أﻧﺒـﺎ اﻟﺨﻄﯿـﺐ‪ ،‬أﻧﺒـﺎ أﺑـﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﺮﻗـﺎﻧﯽ‪ ،‬أﻧﺒـﺎ أﺣﻤـﺪ ﺑـﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫اﻻﺳـﻤﺎﻋﯿﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺴـﻤﻨﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺨﻠﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺜﻘﻔﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻘﺎﺿـﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﺎزم اﻟﻤﺪﻧﯽ‪،‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻋﻨـﺪ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﻓﺠـﺎء ﺳـﻔﯿﺎن اﻟﺜﻮري‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ ﺟﻌﻔﺮ‪ :‬أﻧﺖ رﺟﻞ ﯾﻄﻠﺒﮏ اﻟﺴـﻠﻄﺎن و أﻧﺎ أﺗﻘﯽ اﻟﺴـﻠﻄﺎن ﻓﻘﺎل ﺳـﻔﯿﺎن‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﯽ ﺣﺘﯽ أﻗﻮم‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺪي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﻗﺎل ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﻣﻦ أﻧﻌﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻨﻌﻤﮥ‬‫ﻓﻠﯿﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻣﻦ ﺣﺰﻧﻪ أﻣﺮ ﻓﻠﯿﻘﻞ‪ :‬ﻻ ﺣﻮل و ﻻ ﻗﻮة اﻻ ﺑﺎﻟﻠّﻪ اﻟﻌﻠﯽ اﻟﻌﻈﯿﻢ ]‪[2‬‬‫ﺣﻀﺮت ﺻﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم از ﺣﻀﻮر ﺛﻮري در ﻣﺤﻀﺮش ﮐﺮاﻫﺖ داﺷﺖ‬‫)و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ اﻻﺳﻔﺎﻗﺴـﯽ اﻟﻐﺰي اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻤـﺎﻟﮑﯽ اﻟﺸـﻬﯿﺮ ﺑـﺎﺑﻦ اﻟﺼـﺒﺎغ در »ﻓﺼﻮل ﻣﻬﻤﻪ ﻟﻤﻌﺮﻓﮥ‬‫اﻻﺋﻤﻪ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎزم‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻋﻨﺪ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺼﺎدق إذ ﺟﺎء اﻻذن‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺳـﻔﯿﺎن اﻟﺜﻮري ﺑﺎﻟﺒﺎب‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﺋﺬن ﻟﻪ ﻓﺪﺧﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﺟﻌﻔﺮ‪ :‬ﯾﺎ ﺳـﻔﯿﺎن‬‫اﻧﮏ رﺟﻞ ﯾﻄﻠﺒﮏ اﻟﺴـﻠﻄﺎن ﻓﯽ أﮐﺜﺮ اﻻﺣﯿﺎن و ﺗﺤﻀﺮ ﻋﻨﺪه‪ ،‬و أﻧﺎ أﺗﻘﯽ اﻟﺴﻠﻄﺎن ﻓﺎﺧﺮج ﻋﻨﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﻄﺮود‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺳﻔﯿﺎن‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﺑﺤﺪﯾﺚ‬‫أﺳـﻤﻌﻪ ﻣﻨﮏ و أﻗﻮم‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺟﻌﻔﺮ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺪي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ أﻧﻌﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﻠﯿﺤﻤﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ اﺳﺘﺒﻄﺄ اﻟﺮزق ﻓﻠﯿﺴﺘﻐﻔﺮ‪ ،‬و ﻣﻦ أﺣﺰﻧﻪ أﻣﺮ ﻓﻠﯿﻘﻞ‪:‬‬‫ﻻ ﺣﻮل و ﻻ ﻗﻮة اﻻ ﺑﺎﻟّﻠﻪ اﻟﻌﻠﯽ اﻟﻌﻈﯿﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺎم ﺳﻔﯿﺎن ﻗﺎل ﺟﻌﻔﺮ‪ :‬ﺧﺬﻫﺎ ﯾﺎ ﺳﻔﯿﺎن ]‪ [1‬ﻧﻮح ‪.12 -11 -10‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺨﻮاص ﻟﺴﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ص ‪ 342‬ط اﻟﻨﺠﻒ ‪.1383‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪297 :‬‬‫ﺛﻼﺛﺎ و أي ﺛﻠﺚ ]‪.[1‬‬‫)و ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻘﺪ اﻟّﻨﺒﻮّي و اﻟﺴﺮ اﻟﻤﺼﻄﻔﻮي« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻦ اﺑﯽ ﺣﺎزم ]‪ :[2‬ﮐﻨﺖ ﻋﻨـﺪ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺼﺎدق ﯾﻮﻣﺎ إذ اﻗﺒﻞ ﺳـﻔﯿﺎن اﻟﺜﻮري ﺑﺎﻟﺒﺎب‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﺋـﺬن ﻟﻪ ﻓﺪﺧﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺟﻌﻔﺮ‪ :‬ﯾﺎ ﺳـﻔﯿﺎن اﻧﮏ‬‫رﺟﻞ ﯾﻄﻠﺒﮏ اﻟﺴﻠﻄﺎن ﻓﯽ اﮐﺜﺮ اﻻﺣﯿﺎن و ﺗﺤﻀﺮ ﻋﻨﺪه و اﻧﺎ اﺗﻘﯽ اﻟﺴﻠﻄﺎن ﻓﺄﺧﺮج ﻋﻨﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﻄﺮود‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﺳﻔﯿﺎن‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﺑﺤﺪﯾﺚ اﺳﻤﻌﻪ ﻣﻨﮏ و اﻗﻮم ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ اﺑﯽ ﻋﻦ ﺟﺪي ﻋﻦ اﺑﯿﻪ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ اﻧﻌﻢ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻧﻌﻤﮥ ﻓﻠﯿﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ اﺳﺘﺒﻄﺄ اﻟﺮزق ﻓﻠﯿﺴﺘﻐﻔﺮ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ اﺣﺰﻧﻪ اﻣﺮ ﻓﻠﯿﻘﻞ‪ :‬ﻻ ﺣﻮل و ﻻ ﻗﻮة اﻻ ﺑﺎﻟّﻠﻪ اﻟﻌﻠﯽ اﻟﻌﻈﯿﻢ‪.‬‬‫ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺎم ﺳﻔﯿﺎن ﻗﺎل ﺟﻌﻔﺮ‪ :‬ﺧﺬﻫﺎ ﯾﺎ ﺳﻔﯿﺎن ﺛﻼﺛﺎ و أي ﺛﻠﺚ ]‪.[3‬‬‫)از اﯾﻦ رواﯾﺖ واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت ﺻـﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺤﻀـﻮر ﺳـﻔﯿﺎن ﺛﻮري در ﺧـﺪﻣﺖ ﺳـﺮاﭘﺎ ﺑﺮﮐﺖ ﺧﻮد راﺿـﯽ ﻧﺒﻮد‪ ،‬و از‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 184‬از ‪205‬‬‫ﺣﻀﻮر او ﻧﺰد ﺳـﻠﻄﺎن و ﻣﻄﻠﻮب ﺑﻮدن او ﺑﺮاي ﻣﻠـﮏ زﻣـﺎن ﻣﻨﻐﺺ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت ذﮐﺮ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ و ﺧﻮف ﺧﻮد از ﺳـﻠﻄﺎن زﻣﺎن‬‫ﺧﻮد ﺑﺴﻔﯿﺎن ﺛﻮري ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬و او را اﻣﺮ ﺑﺨﺮوج از ﺧﺎﻧﻪ ﻓﯿﺾ ﮐﺎﺷﺎﻧﻪ ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳـﻔﯿﺎن ﺛﻮري در رواﯾﺖ اﺣﺎدﯾﺚ ﺗﺪﻟﯿﺲ از ﺿﻌﻔﺎء ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ]‪ [1‬اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﮥ ﻟﻤﻌﺮﻓﮥ اﻻﺋﻤﮥ ص ‪ 213‬اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺴﺎدس ﻓﯽ‬‫ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﺼﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎزم‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ دﯾﻨﺎر اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(184‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻌﻘﺪ اﻟّﻨﺒﻮّي ص ‪.72‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪298 :‬‬‫رواﯾﺎت را از ﺿﻌﻔﺎء ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬و در اﺧﻔﺎء اﺳﻤﺎء اﯾﺸﺎن ﺑﻐﺮض ﺑﺎﻃﻞ ﺗﺮوﯾﺞ اﺣﺎدﯾﺚ ﺧﻮد ﺳﻌﯽ ﻣﯽﻧﻤﻮد‬‫ﺳﻔﯿﺎن ﺛﻮري در ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺪﻟﯿﺲ ﻣﯽﮐﺮد‬‫ﻋﻼـﻣﻪ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ذﻫﺒﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓـﺎده ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ اﻣﺎم اﻫﻞ ﺣـﺪﯾﺚ در ﮐﺘﺎب »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘـﺪال«‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ( ‪:‬‬
‫ﺳﻔﯿـﺎن ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺤﺠـﮥ اﻟﺜﺒﺖ اﻟﻤﺘﻔﻖ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻣﻊ اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾـﺪﻟﺲ ﻋﻦ اﻟﻀـﻌﻔﺎء و ﻟﮑﻦ ﮐﺎن ﻟﻪ ﻧﻘـﺪ و ذوق‪ ،‬و ﻻ ﻋﺒﺮة ﺑﻘﻮل ﻣﻦ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن‬‫ﯾﺪﻟﺲ و ﯾﮑﺘﺐ ﻋﻦ اﻟﮑﺬاﺑﯿﻦ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫)و ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﻔﯿﺎن ﺛﻮري ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪ :‬ﺣﺪﺛﺘﻪ ﯾﻌﻨﯽ اﻟﺜﻮري ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻓﺠﺌﺘﻪ و ﻫﻮ ﯾﺪﻟﺴﻪ ﻓﻠﻤﺎ رآﻧﯽ اﺳﺘﺤﯿﺎ و ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺮوﯾﻪ ﻋﻨﮏ ]‪.[2‬‬‫)و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺴـﺮوق اﻟﺜﻮري‪ ،‬اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬ﺛﻘـﮥ‪ ،‬ﺣﺎﻓﻆ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬ﻋﺎﺑـﺪ‪ ،‬اﻣﺎم‪ ،‬ﺣﺠـﮥ‪ ،‬ﻣﻦ رؤس اﻟﻄﺒﻘﮥ اﻟﺴﺎﺑﻌﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن رﺑﻤﺎ‬‫دﻟﺲ‪ ،‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺳﺘﯿﻦ و ﻟﻪ ارﺑﻊ و ﺳﺘﻮن ]‪.[3‬‬‫)و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﻌﺠﻤﯽ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﺒﯿﯿﻦ ﻻﺳـﻤﺎء اﻟﻤﺪﻟﺴﯿﻦ« ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺳﻔﯿﺎن ﺛﻮري‬‫ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ ﺑﺘﺪﻟﯿﺲ(‪.‬‬‫ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻔﯿﺎن اﻟﺜﻮري ﻣﺸﻬﻮر ﺑﻪ أي ﺑﺎﻟﺘﺪﻟﯿﺲ‪ [1] .‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ج ‪ 2‬ص ‪.169‬‬‫]‪ [2‬ﺗﻬﺬﯾﺐ ﻟا ﺘﻬﺬﯾﺐ ج ‪ 4‬ص ‪ 115‬رﻗﻢ ‪.199‬‬‫]‪ [3‬ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ ج ‪ 1‬ص ‪ 311‬رﻗﻢ ‪312‬‬‫ﺷﻨﺎﻋﺖ ﺗﺪﻟﯿﺲ ﺧﺼﻮﺻﺎ ﺗﺪﻟﯿﺲ از ﺿﻌﻔﺎء‬‫)و ﺷﻨﺎﻋﺖ ﺗﺪﻟﯿﺲ ﺧﺼﻮﺻﺎ ﺗﺪﻟﯿﺲ از ﺿﻌﻔﺎء‪ ،‬ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات اﺋﻤﻪ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻇﺎﻫﺮ و واﺿﺢ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺷﯿﺦ اﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘﺎب »ﺗﻠﺒﯿﺲ اﺑﻠﯿﺲ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻣﻦ ﺗﻠـﺒﯿﺲ اﺑﻠﯿﺲ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﻤـﺎء اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ رواﯾـﮥ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻤﻮﺿﻮع ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ان ﯾـﺒﯿﻨﻮا اﻧﻪ ﻣﻮﺿﻮع‪ ،‬و ﻫـﺬا ﺧﯿﺎﻧـﮥ ﻣﻨﻬﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﺮع‪ ،‬و‬‫ﻣﻘﺼﻮدﻫﻢ ﺗﻨﻔﯿﻖ اﺣﺎدﯾﺜﻬﻢ و ﮐﺜﺮة رواﯾﺎﺗﻬﻢ‪ ،‬و‬‫ﻗﺪ ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻣﻦ روي ﻋﻨﯽ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﯾﺮي اﻧﻪ ﮐﺬب ﻓﻬﻮ اﺣﺪ اﻟﮑﺎذﺑﯿﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 185‬از ‪205‬‬‫و ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﻔﻦ ﺗﺪﻟﯿﺴـﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﺮواﯾﮥ‪ ،‬ﻓﺘﺎرة ﯾﻘﻮل اﺣﺪﻫﻢ‪ :‬ﻓﻼن ﻋﻦ ﻓﻼن‪ ،‬او ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻼن ﻋﻦ ﻓﻼن‪ ،‬ﯾﻮﻫﻢ اﻧﻪ ﺳـﻤﻊ ﻣﻨﻪ و ﻟﻢ ﯾﺴـﻤﻊ‪ ،‬و ﻫﺬا‬‫ﻗﺒﯿﺢ‪ ،‬ﻷﻧﻪ ﯾﺠﻌﻞ اﻟﻤﻨﻘﻄﻊ ﻓﯽ ﻣﺮﺗﺒﮥ اﻟﻤﺘﺼﻞ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻟﻀﻌﯿﻒ و اﻟﮑﺬاب‪ ،‬ﻓﯿﻌﻤﯽ اﺳﻤﻪ‪ ،‬ﻓﺮﺑﻤﺎ ﺳﻤﺎه‪ ،‬و رﺑﻤﺎ ﮐﻨﺎه‪ ،‬و رﺑﻤﺎ ﻧﺴﺒﻪ اﻟﯽ ﺟﺪه ﻟﺌﻼ ﯾﻌﺮف‪ ،‬و ﻫﺬه ﺧﯿﺎﻧﮥ ﻟﻠﺸﺮع‬‫اﻟﻤﻄﻬﺮ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﯾﺜﺒﺖ ﺣﮑﻤﺎ ﺑﻤﺎ ﻻ ﯾﺜﺒﺖ ﺑﻪ ]‪.[1‬‬‫)و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« ﮐﻪ ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ ﺧﺎﻟﻖ ﮐﺎﺋﻨﺎت ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﻌـﺪ ﻣﺴﺎﻋﯽ ﺟﻤﯿﻠﻪ ﺑـﺪﺳﺖ اﯾﻦ اﺿـﻌﻒ اﻟﺒﺮﯾﺎت‬‫اﻓﺘﺎده در ذﮐﺮ ﺗﺪﻟﯿﺲ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜﺎﻧﯽ ان ﯾﮑﻮن اﻟﺮاوي ﺷـﺮﻫﺎ ﺑﺘﺴـﻤﯿﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﺑﻌﺾ اﻟﻀـﻌﻔﺎء و اﻟﮑﺬاﺑﯿﻦ ﻋﻦ ﺷـﯿﺦ ﻗﺪ ﻋﺎﺻـﺮه او ﺳـﻤﻊ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻓﯿﺴـﻘﻂ اﺳﻢ‬‫اﻟﺬي ﺳﻤﻌﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﯾﺪﻟﺲ ﺑﺬﮐﺮ اﻟﺸﯿﺦ‪ [1] .‬ﺗﻠﺒﯿﺲ اﺑﻠﯿﺲ ص ‪ 52‬اﻟﺒﺎب اﻟﺴﺎدس ﺗﻠﺒﯿﺴﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪300 :‬‬‫و ﻗﺪ ﮐﺎن ﺟﻤﺎﻋﮥ ﯾﻔﻌﻠﻮن ﻫﺬا‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ ﺑﻘﯿﮥ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ ]‪.[1‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﺑﻦ ﺣﺒﺎن‪ :‬و ﮐﺎﻧﺖ ﺗﻼﻣﺬة ﺑﻘﯿﮥ ﯾﺴﻮون ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬و ﯾﺴﻘﻄﻮن اﻟﻀﻌﻔﺎء ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و رﺑﻤﺎ أوﻫﻢ اﻟﻤﺪﻟﺲ اﻟﺴﻤﺎع ﻣﻦ ﺷﺨﺺ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻋﻦ ﻓﻼن و ﯾﮑﻮن ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﮐﺬاب او ﺿﻌﯿﻒ‪ ،‬ﻣﺜﻞ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ رواه ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻄﺎ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﺗﻮﺿﺄ ﻓﺄﺣﺴﻦ اﻟﻮﺿﻮء دﺧﻞ ﻣﻦ أي اﺑﻮاب‬‫اﻟﺠﻨﮥ ﺷﺎء‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺟﻞ ﻟﻌﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺘﻪ ﻣﻨﻪ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﺴﻌﯿﺪ‪ :‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﯽ زﯾﺎد ﺑﻦ ﻣﻬﺮان‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﺰﯾﺎد‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﺷﻬﺮ ﺑﻦ ﺣﻮﺷﺐ‪،‬؟؟؟ ن اﺑﯽ رﯾﺤﺎﻧﮥ‪.‬‬‫و ﻣﺜﻞ ﻫﺬا اﻧﻤﺎ ﯾﻘﻊ ﻓﯽ اﻟﻌﻨﻌﻨﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺷﺮ ﺑﻬﺮﺟﮥ ]‪ [2‬اﻟﻤﺪﻟﺴﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻋﻈﻢ اﻟﺨﯿﺎﻧﺎت ﻋﻠﯽ اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ ]‪[3‬‬‫اﻗﺴﺎم ﺗﺪﻟﯿﺲ‬‫)و اﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺷﺮف اﻟﻨﻮوي در »ﻣﻨﻬﺎج ﺷﺮح ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ ﻗﺴﻤﺎن‪ :‬أﺣﺪﻫﻤﺎ ان ﯾﺮوي ﻋﻤﻦ ﻋﺎﺻﺮه ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﺴﻤﻊ ﻣﻨﻪ ﻣﻮﻫﻤﺎ ﺳﻤﺎﻋﻪ ﻗﺎﺋﻼ‪ :‬ﻗﺎل ﻓﻼن‪ ،‬و ﻋﻦ ﻓﻼن‪ ،‬أو ﻧﺤﻮه‪.‬‬‫و رﺑّﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺴـﻘﻂ ﺷـﯿﺨﻪ و أﺳـﻘﻂ ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﺿـﻌﯿﻔﺎ او ﺻـﻐﯿﺮا‪ ،‬ﺗﺤﺴـﯿﻨﺎ ﻟﺼﻮرة اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻫﺬا اﻟﻘﺴﻢ ﻣﮑﺮوه ﺟﺪا ذّﻣﻪ اﮐﺜﺮ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﺷﻌﺒﮥ ﻣﻦ أﺷﺪﻫﻢ ذﻣﺎ ﻟﻪ‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ ﮐﻼﻣﻪ اﻧﻪ ﺣﺮام‪.‬‬‫و ﺗﺤﺮﯾﻤﻪ ﻇﺎﻫﺮ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﯾﻮﻫﻢ اﻻﺣﺘﺠﺎج ﺑﻤﺎ ﻻ ﯾﺠﻮز اﻻﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ‪ ،‬و ﯾﺘﺴـّﺒﺐ ]‪ [1‬ﺑﻘﯿﮥ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ‪ :‬ﺑﻦ ﺻﺎﺋﺪ اﻟﺤﻤﯿﺮي ﮐﺎن ﻣﺤﺪث اﻟﺸﺎم ﻓﯽ‬‫ﻋﺼﺮه‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ )‪.(197‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﻬﺮﺟﮥ‪ :‬اﻟﻌﺪول ﻋﻦ اﻟﺠﺎدة‪ ،‬و اﻟﺒﻬﺮج‪ :‬اﻟﺒﺎﻃﻞ‪ ،‬اﻟﺮدي‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت ﻻﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ج ‪ 1‬ص ‪.101‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪301 :‬‬‫اﯾﻀﺎ اﻟﯽ اﺳـﻘﺎط اﻟﻌﻤﻞ ﺑﺮواﯾﺎت ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻣﻊ ﻣﺎ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻐﺮور ﺛﻢ ان ﻣﻔﺴـﺪﺗﻪ داﺋﻤـﮥ و ﺑﻌﺾ ﻫﺬا ﯾﮑﻔﯽ ﻓﯽ اﻟﺘﺤﺮﯾﻢ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﺑﺎﺟﺘﻤﺎع ﻫﺬه‬‫اﻻﻣﻮر ]‪.[1‬‬‫)و دﮔﺮ اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ :‬ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺗﺪﻟﯿﺲ از ﺿﻌﻔﺎء اﻓﺤﺶ اﻧﻮاع ﺗﺪﻟﯿﺲ و ﺑﺪﺗﺮﯾﻦ آﻧﺴﺖ‪ ،‬و ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻣﺮﺗﮑﺐ آن ﺷﻮد او‬‫ﻣﻘﺪوح اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻋﺮاﻗﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﻫﻢ اﻓﺎده ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ :‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﺪﻟﯿﺲ ﻣﻮﺟﺐ ﻗﺪح و ﺟﺮح اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 186‬از ‪205‬‬‫ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺷﺮف ﻧﻮوي در »ﺗﻘﺮﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﻟﻨﻮع اﻟﺜﺎﻣﻦ ﻋﺸﺮ ﻓﯽ اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻗﺴﻤﺎن‪:‬‬‫اﻻـول ﺗـﺪﻟﯿﺲ اﻻﺳـﻨﺎد‪ ،‬ﯾﺮوي ﻋﻤﻦ ﻋﺎﺻـﺮه ﻣـﺎ ﻟﻢ ﯾﺴـﻤﻌﻪ ﻣﻨﻪ ﻣﻮﻫﻤﺎ ﺳـﻤﺎﻋﻪ‪ ،‬ﻗﺎﺋﻼ‪ :‬ﻗﺎل ﻓﻼن‪ ،‬أو ﻋﻦ ﻓﻼن‪ ،‬و ﻧﺤﻮه‪ ،‬و رﺑﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺴـﻘﻂ‬‫ﺷﯿﺨﻪ‪ ،‬و أﺳﻘﻂ ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﺿﻌﯿﻔﺎ أو ﺻﻐﯿﺮا ﺗﺤﺴﯿﻨﺎ ﻟﻠﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫)و ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺪرﯾﺐ اﻟﺮاوي« ﺷﺮح »ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﻨﻮاوي« در ﺷﺮح ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬و رﺑﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺴﻘﻂ اﻟﺦ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻫـﺬا ﻣﻦ زواﺋﺪ اﻟﻤﺼـﻨﻒ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺼـﻼح‪ ،‬و ﻫﻮ ﻗﺴﻢ آﺧﺮ ﻣﻦ اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ ﯾﺴـﻤﯽ ﺗﺪﻟﯿﺲ اﻟﺘﺴﻮﯾﮥ‪ ،‬ﺳـﻤﺎه ﺑﺬﻟﮏ اﺑﻦ اﻟﻘﻄﺎن‪ ،‬و ﻫﻮ ﺷـﺮ‬‫أﻗﺴﺎﻣﻪ‪ ،‬ﻻن ﻟا ﺜﻘﮥ اﻻول ﻗﺪ ﻻ ﯾﮑﻮن ﻣﻌﺮوﻓﺎ ﺑﺎﻟﺘﺪﻟﯿﺲ‪ ،‬و ﯾﺠﺪه اﻟﻮاﻗﻒ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴﻨﺪ ﮐﺬﻟﮏ ﺑﻌﺪ اﻟﺘﺴﻮﯾﮥ ﻗﺪ رواه ﻋﻦ ﺛﻘﮥ آﺧﺮ ﻓﯿﺤﮑﻢ ﻟﻪ‬‫ﺑﺎﻟﺼﺤﮥ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻏﺮور ﺷﺪﯾﺪ‪.‬‬‫اﻟﯽ أن ﻗﺎل ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ارﺗﮑﺎب ﺑﻘّﯿﮥ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ‪ ،‬و وﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ ]‪ ،[2‬ﻫﺬا اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ ]‪ [1‬ﻣﻨﻬﺎج اﻟﻨﻮوي ج ‪ 1‬ﻓﯽ ﺷﺮوع اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫]‪ [2‬وﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﻣﻮي اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ »‪.«195‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪302 :‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬و ﮐﺎن اﻻﻋﻤﺶ و ﺳﻔﯿﺎن اﻟﺜﻮري ﯾﻔﻌﻠﻮن ﻣﺜﻞ ﻫﺬا‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﻌﻼﺋﯽ ]‪:[1‬‬‫و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠـﮥ ﻓﻬﺬا اﻟﻨﻮع أﻓﺤﺶ أﻧﻮاع اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ ﻣﻄﻠﻘﺎ و ﺷـﺮﻫﺎ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﻌﺮاﻗﯽ‪ :‬و ﻫﻮ ﻗﺎدح ﻓﯿﻤﻦ ﺗﻌﻤﺪ ﻓﻌﻠﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم‪ :‬ﻻ ﺷﮏ أﻧﻪ‬‫ﺟﺮح و ان وﺻﻒ ﺑﻪ اﻟﺜﻮري و اﻻﻋﻤﺶ ﻓﻼ اﻋﺘﺬار أﻧﻬﻤﺎ ﻻ ﯾﻔﻌﻼﻧﻪ اﻻ ﻓﯽ ﺣﻖ ﻣﻦ ﯾﮑﻮن ﺛﻘﮥ ﻋﻨﺪﻫﻤﺎ ﺿﻌﯿﻔﺎ ﻋﻨﺪ ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ]‪.[2‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗـﺪﻟﯿﺲ از ﺿـﻌﻔﺎء ﺑـﺪﺗﺮﯾﻦ اﻗﺴـﺎم ﺗـﺪﻟﯿﺲ اﺳﺖ‪ ،‬و در آن ﺧـﺪع ﺷﺪﯾـﺪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻨﺺ ﻋﺮاﻗﯽ‪ ،‬و ﺷـﯿﺦ‬‫اﻻﺳـﻼم ﻗـﺎدح و ﺟـﺎرح اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻨﺺ ﻋﻼـﺋﯽ اﻓﺤﺶ اﻧـﻮاع ﺗـﺪﻟﯿﺲ و ﺑـﺪﺗﺮﯾﻦ آﻧﺴﺖ‪ ،‬و ﺳـﻔﯿﺎن ﺛﻮري‪ ،‬ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺧﻄﯿﺐ‪ ،‬ﻣﺮﺗﮑﺐ آن‬‫ﻣﯽﺷـﺪ‪ ،‬و ﻋـﺬري ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺑﺮاي ﺛـﻮري و اﻋﻤﺶ ذﮐﺮ ﮐﺮده از ﻣﻌـﺎذﯾﺮ رﮐﯿﮑﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ اﮔﺮ ﺛـﻮري اﯾﻦ روات را ﺛﻘﻪ ﻣﯽداﻧﺴﺖ‪،‬‬‫ﺣﺎﺟﺖ ﺗـﺪﻟﯿﺲ و اﺧﻔﺎي اﺳـﻤﺎي اﯾﺸﺎن ﭼﻪ ﺑﻮد و ﻣﻌﻬـﺬا ﻻزم ﻣﯽآﯾﺪ ﮐﻪ ارﺗﮑﺎب اﯾﻦ ﺗﺪﻟﯿﺲ در ﺣﻖ ﻫﯿﭻ ﮐﺲ ﻣﻮﺟﺐ ﺟﺮح و ﻗﺪح‬‫ﻧﺸﻮد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻣﺮﺗﮑﺐ آن ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﺤﺘﻤﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺿﻌﯿﻔﯽ ﮐﻪ ﺗﺪﻟﯿﺲ در او ﮐﺮده ﻧﺰد او ﺛﻘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و در »ﺷﺮح ﻟا ﺸﺮح ﻧﺨﺒﮥ اﻟﻔﮑﺮ« ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺸـﯿﺦ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري‪ :‬اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ ﻗﺴـﻤﺎن‪ :‬ﺗﺪﻟﯿﺲ اﻻﺳـﻨﺎد‪ ،‬و ﺗﺪﻟﯿﺲ اﻟﺸـﯿﻮخ‪ ،‬أﻣﺎ ﺗﺪﻟﯿﺲ اﻻﺳﻨﺎد ﻓﻬﻮ أن ﯾﺮوي ﻋﻤﻦ‬‫ﻟﻘﯿﻪ‪ ،‬أو ﻋﺎﺻﺮه‪ ،‬ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﺴﻤﻌﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻣﻮﻫﻤﺎ أﻧﻪ ﺳﻤﻌﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ ﻓﯽ ﻣﻌﻨﺎه‪ ،‬ﺑﻞ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻗﺎل ﻓﻼن‪ ،‬أو ﻋﻦ ﻓﻼن‪ ،‬أو أن ﻓﻼﻧﺎ ﻗﺎل‪ ،‬و ﻣﺎ أﺷـﺒﻪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗـﺪ ﯾﮑﻮن ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ واﺣﺪ‪ ،‬و ﻗﺪ ﯾﮑﻮن أﮐﺜﺮ‪ [1] .‬اﻟﻌﻼﺋﯽ‪ :‬ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ ﮐﯿﮑﻠﺪي‬‫اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﺒﺤﺎث اﻟﺮﺣﺎل اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ »‪.«761‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺪرﯾﺐ ﻟا ﺮاوي ﻓﯽ ﺷﺮح ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﻨﻮاوي ج ‪ 1‬ص ‪.225‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪303 :‬‬‫و رﺑﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺴﻘﻂ اﻟﻤﺪﻟﺲ ﺷﯿﺨﻪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﯾﺴﻘﻂ ﻣﻦ ﺑﻌﺪه رﺟﻼ ﺿﻌﯿﻔﺎ أو ﺻﻐﯿﺮ اﻟﺴﻦ‪ ،‬ﯾﺤﺴﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻻﻋﻤﺶ‪ ،‬و اﻟﺜﻮري‪،‬‬‫و اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ و اﺑﻦ اﺳﺤﺎق و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﯾﻔﻌﻠﻮن ﻫﺬا اﻟﻨﻮع‪.‬‬‫و ﻣﻦ ذﻟـﮏ ﻣـﺎ ﺣﮑﯽ اﺑﻦ ﺧﺸـﺮم‪ :‬ﮐﻨـﺎ ﯾﻮﻣـﺎ ﻋﻨـﺪ ﺳـﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨـﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻦ اﻟﺰﻫﺮي ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﺣـﺪﺛﮏ اﻟﺰﻫﺮي؟ ﻓﺴـﮑﺖ ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل‬‫اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻣﻦ اﻟﺰﻫﺮي؟‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻌﻤﺮ ﻋﻦ اﻟﺰﻫﺮي‪.‬‬‫)و ﺣﻀـﺮت ﺷﻌﺒﻪ ﺳﺎﻟﮏ ﺷﻌﺐ ﺗﻨﻘﯿﺪ و دراﯾﺖ و ﺣﺎﻣﻞ ﻟﻮاي اﻫﻞ ﺳﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺪان در ذم و ﻧﮑﻮﻫﺶ و ﺗﻬﺠﯿﻦ و ﺗﻘﺒﯿﺢ ﺗﺪﻟﯿﺲ‬‫ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ آﻧﺮا ﺑﺪﺗﺮ از زﻧﺎ و ﺑﺮادر ﮐﺬب و اﻓﺘﺮاء ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 187‬از ‪205‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺪرﯾﺐ« ﺑﻌﺪ ﺑﯿﺎن ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺗﺪﻟﯿﺲ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫أﻣﺎ اﻟﻘﺴﻢ اﻻول ﻓﻤﮑﺮوه ﺟﺪا‪ ،‬ذّﻣﻪ اﮐﺜﺮ اﻟﻌﻠﻤﺎء و ﺑﺎﻟﻎ ﺷﻌﺒﮥ ﻓﯽ ذّﻣﻪ ﻓﻘﺎل ﻻن أزﯾﻦ أﺣﺐ اﻟﯽ ﻣﻦ ان ادﻟﺲ و ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ اﺧﻮ اﻟﮑﺬب‬‫]‪.[1‬‬‫)و اﻣﺎ ارﺷﺎد ﺣﻀـﺮت اﺑﻦ ﺻـﻼح‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﻮل ﺷـﻌﺒﻪ اﻓﺮاط اﺳﺖ و ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ زﺟﺮ و ﺗﻨﻔﯿﺮ ﮐﻤﺎ ﻧﻘﻠﻪ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ اﻟﻨﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﻏﺮض‬‫از آن اﯾـﻦ اﯾـﻦ ﺳـﺖ ﮐﻪ ﻗـﻮل ﺷـﻌﺒﻪ ﻣﺜﺒﺖ ﺗﺤﺮﯾﻢ ﺗـﺪﻟﯿﺲ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻏﺮض از آن ﻣﺤﺾ زﺟﺮ اﺳﺖ و ﺗﻨﻔﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻬـﻮ ﻣﺤﺾ اﻟﮑـﺬب و‬‫اﻟﺘﺰوﯾﺮ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﻟﻔﺎظ ﺷـﻌﺒﻪ دﻻﻟﺖ ﺻـﺮﯾﺤﻪ ﺑﺮ ﺗﺤﺮﯾﻢ دارد‪ ،‬ﭼﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺗـﺪﻟﯿﺲ ﺑـﺪﺗﺮ از زﻧﺎ و ﺑﺮادر ﮐﺬب ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬رﯾﺒﯽ در ﺗﺤﺮﯾﻢ آن‬‫ﻧﻤﯽﻣﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﺎر إﻟﻬﺎ ﻣﮕﺮ آﻧﮑﻪ زﻧﺎ و ﮐـﺬب را ﺣﺮام ﻧﺪاﻧﻨـﺪ‪ ،‬و ﻣﻨﻊ آﻧﺮا ﻫﻢ ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ ﻣﺠﺮد زﺟﺮ و ﺗﻨﻔﯿﺮ ﺳﺎزﻧـﺪ! و ﻣﻊ ﻫﺬا ﺑﺮاي ﺻـﺮف‬‫ﮐﻼم از ﻣﺪﻟﻮل آن دﻟﯿﻠﯽ ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ إﻟﯿﻪ ﻣﻦ ﺳﺒﯿﻞ‪ [1] .‬ﺗﺪرﯾﺐ اﻟﺮاوي ج ‪ 1‬ص ‪.228‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪304 :‬‬‫و آﻧﻔﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺳـﺒﺐ ﺗـﺪﻟﯿﺲ را ﺗﻠﺒﯿﺲ اﺑﻠﯿﺲ داﻧﺴـﺘﻪ‪ ،‬و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﻘﺒﯿـﺢ ﺑﻮدﻧﺶ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺗﺪﻟﯿﺲ ﺿـﻌﯿﻒ ﯾﺎ‬‫ﮐﺬاب را ﺧﯿﺎﻧﺖ ﺷﺮع ﻣﻄﻬﺮ ﻧﺎم ﮔﺬاﺷﺘﻪ‪.‬‬‫و رﺋﯿﺲ اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ اﯾﺸﺎن ﺣﻀﺮت ﻧﻮوي ارﺷﺎد ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺤﺮﯾﻢ ﺗﺪﻟﯿﺲ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻔﺎﺳﺪ آن ﺑﯿﺎن ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻧﺰد ﺟﻤﻌﯽ از ﻓﻘﻬﺎي ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ارﺗﮑﺎب ﺗـﺪﻟﯿﺲ و ﻟﻮ ﮐﺎن ﻣّﺮة واﺣﺪة ﻣﻮﺟﺐ ﺟﺮح و ﻗﺪح اﺳﺖ‪ ،‬و رواﯾﺖ ﻣﺮﺗﮑﺐ آن‬‫ﻣﺮدود اﺳﺖ(‪.‬‬‫ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﻻﯾﻀﺎح ﻟﺸﺮح ﻧﺨﺒﮥ اﻟﻔﮑﺮ«‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﺮﯾﻖ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ و اﻟﻔﻘﻬﺎء‪:‬‬‫ﻣﻦ ﻋﺮف ﺑﺎرﺗﮑﺎب اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ و ﻟﻮ ﻣﺮة ﺻﺎر ﻣﺠﺮوﺣﺎ ﻣﺮدود اﻟﺮواﯾﮥ‪ ،‬و ان ﺑّﯿﻦ اﻟﺴـﻤﺎع و أﺗﯽ ﺑﺼﯿﻐﮥ ﺻﺮﯾﺤﮥ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ او ﻓﯽ ﻏﯿﺮه‬‫ﻣﻦ اﺣﺎدﯾﺜﻪ‪.‬‬‫)و ﻣﺤﻤﺪ اﮐﺮم ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ در »اﻣﻌﺎن اﻟﻨﻈﺮ ﻓﯽ ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻧﺨﺒﮥ اﻟﻔﮑﺮ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﻗﺎل ﻓﺮﯾﻖ ﻣﻦ اﻟﻤﺤـّﺪﺛﯿﻦ و اﻟﻔﻘﻬﺎء‪ :‬ﻣﻦ ﻋﺮف ﺑﺎرﺗﮑﺎب اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ و ﻟﻮ ﻣﺮة ﺻﺎر ﻣﺠﺮوﺣﺎ ﻣﺮدودا و ان ﺑّﯿﻦ اﻟﺴـﻤﺎع و أﺗﯽ ﺑﺼـﯿﻐﮥ ﺻـﺮﯾﺤﮥ‬‫ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ أو ﻓﯽ ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﺣﺎدﯾﺜﻪ‪.‬‬‫)و ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺪرﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫»ﺛﻢ ﻗـﺎل ﻓﺮﯾﻖ ﻣﻨﻬﻢ« ﻣﻦ اﻫـﻞ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟﻔﻘﻬﺎء »ﻣﻦ ﻋﺮف ﺑﻪ« ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺘـﺪﻟﯿﺲ اﻻﺳـﻨﺎد »ﺻﺎر ﻣﺠﺮوﺣﺎ« ﻣﺮدود اﻟﺮواﯾـﮥ »ﻣﻄﻠﻘﺎ« و ان ﺑّﯿﻦ‬‫اﻟﺴﻤﺎع ]‪.[1‬‬‫)و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ در »ﻣﻨﻬﻞ اﻟﺮوي ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻨﺒﯽ« ﮔﻔﺘﻪ(‪ [1] :‬ﺗﺪرﯾﺐ اﻟﺮاوي ج ‪ 1‬ص‬‫‪.229‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪305 :‬‬‫اﻟﻨﻮع اﻟﺮاﺑﻊ اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ و ﻫﻮ ﻗﺴـﻤﺎن‪ :‬ﺗﺪﻟﯿﺲ اﻻﺳـﻨﺎد‪ ،‬و ﺗﺪﻟﯿﺲ اﻟﺸـﯿﻮخ‪ ،‬اﻻول ﺗﺪﻟﯿﺲ اﻻﺳـﻨﺎد و ﻫﻮ ان ﯾﺮوﯾﻪ ﻋﻤﻦ ﻟﻘﯿﻪ أو ﻋﺎﺻﺮه ﻣﺎ ﻟﻢ‬‫ﯾﺴﻤﻌﻪ ﻣﻨﻪ ﻣﻮﻫﻤﺎ أﻧﻪ ﺳﻤﻌﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ و ﻣﺎ ﻓﯽ ﻣﻌﻨﺎه و ﻧﺤﻮه‪ ،‬ﺑﻞ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎل ﻓﻼن أو ﻋﻦ ﻓﻼن‪ ،‬أو ان ﻓﻼﻧﺎ ﻗﺎل‪ ،‬و ﺷﺒﻪ ذﻟﮏ‪،‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺪ ﯾﮑﻮن ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ واﺣﺪ و ﯾﮑﻮن أﮐﺜﺮ‪.‬‬‫و ﻫـﺬا اﻟﻘﺴﻢ ﻣﻦ اﻟﺘـﺪﻟﯿﺲ ﻣﮑﺮوه ﺟﺪا‪ ،‬و ﻓﺎﻋﻠﻪ ﻣﺬﻣﻮم ﻋﻨﺪ اﮐﺜﺮ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬و ﻣﻦ ﻋﺮف ﺑﻪ ﻣﺠﺮوح ﻋﻨﺪ ﻗﻮم ﻻ ﯾﻘﺒﻞ رواﯾﺘﻪ ﺑّﯿﻦ اﻟﺴـﻤﺎع أو‬‫ﻟﻢ ﯾﺒّﯿﻨﻪ ]‪[1‬‬‫ﺳﻔﯿﺎن ﺛﻮري ﻧﺰد ﺟﻤﻌﯽ از ﻧﻘﺎد اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح اﺳﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 188‬از ‪205‬‬‫)و در »ﺷﺮح ﻧﺰﻫﮥ اﻟﻨﻈﺮ ﺑﺸﺮح ﻧﺨﺒﮥ اﻟﻔﮑﺮ« ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري ﺑﻌﺪ ﻋﺒﺎرﺗﯽ ﮐﻪ آﻧﻔﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬‫و ﻫـﺬا اﻟﻘﺴﻢ ﻣﻦ اﻟﺘـﺪﻟﯿﺲ ﻣﮑﺮوه ﺟـﺪا‪ ،‬ﻓـﺎﻋﻠﻪ ﻣـﺬﻣﻮم ﻋﻨـﺪ اﮐﺜﺮ اﻟﻌﻠﻤـﺎء‪ ،‬و ﻣﻦ ﻋﺮف ﺑﻪ ﻓﻬﻮ ﻣﺠﺮوح ﻋﻨـﺪ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻻـ ﺗﻘﺒﻞ رواﯾﺘﻪ ﺑّﯿﻦ‬‫اﻟﺴﻤﺎع أو ﻟﻢ ﯾﺒّﯿﻨﻪ‪.‬‬‫)از اﯾﻨﺠﺎ واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻧﺰد ﺟﻤﻌﯽ از ﻓﻘﻬﺎء و ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺳﻔﯿﺎن ﺛﻮري ﺳﺎﻗﻂ اﻻﻋﺘﺒﺎر و ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح و ﻣﺮدود‬‫اﻟﺮواﯾﮥ ﺑﻮده‪ ،‬و ﻧﺰد اﮐﺜﺮ ﻋﻠﻤﺎي اﯾﺸﺎن ﻣﺬﻣﻮم و ﻣﻄﻌﻮن‪.‬‬‫و از ﻃﺮاﺋﻒ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﻧﺴـﺒﺖ ﺧﺒﺮ ﻣﺴـﻤﻮع را از ﺷﺨﺼـﯽ ﺑﭙﺪر ﯾﺎ ﺟّﺪ او ﻋﯿﻦ ﮐﺬب و اﻓﺘﺮاء ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ‬‫در ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم »ﺗﺤﻔﻪ« ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﻃﻼق ﮐﻨﻨﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﺻـﺤﯿﺢ را ﺑﺮ ﺧﺒﺮ ﮐﺎذب اﻻﺳـﻨﺎد ﮐﻪ راوي ﺳـﻤﺎع آن ﺧﺒﺮ از ﺷﺨﺼـﯽ دارد و ﻧﺴـﺒﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ او را ﺑﻪ ﭘﺪر او ﯾﺎ‬‫ﺟّﺪ او اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[2‬‬‫ﺑﻌﺪ ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ اﻓﺎده و ﻇﻬﻮر ﺗﺪﻟﯿﺲ ﺳـﻔﯿﺎن ﺛﻮري در ﮐﺎذب و ﻣﺠﺮوح و ﻣﻘﺪوح ﺑﻮدن او ﻧﺰد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻫﻢ رﯾﺒﯽ ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﯽﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬و‬‫ﮐﺬب ﺟﻤﻌﯽ ]‪ [1‬اﻟﻤﻨﻬﻞ اﻟﺮوي ص ‪.25‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪.175‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪306 :‬‬‫از اﮐـﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ ﻣﺪﻟﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﮐﻪ اﺳـﻤﺎي ﺷـﺎن ﺑﻪ ﻫﯿﺄت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ از ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﺒﯿﯿﻦ ﻻﺳـﻤﺎء اﻟﻤﺪﻟﺴـﯿﻦ« واﺿـﺢ‪ ،‬و ﻣﻘـﺪوح و ﻣﺠﺮوح و‬‫ﺑﯽاﻋﺘﺒﺎر ﺑﻮدﻧﺸﺎن‪ ،‬ﻫﻢ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ اﻓﺎده ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﺣﻤﺪا ﺟﻤﯿﻼ‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺨﺎري رواﯾﺖ ﺳﻔﯿﺎن ﺛﻮري را ﺑﻪ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻧﺴﺒﺖ ﮐﺮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬ﻗﺎل ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﺳـﻔﯿﺎن ﻋﻦ ﺳـﻌﺪ ح ﻗﺎل اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻗﺎل ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﯽ ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬‫ﺑﻦ ﻫﺮﻣﺰ اﻻﻋﺮج‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﻗﺮﯾﺶ و اﻻﻧﺼﺎر و ﺟﻬﯿﻨﮥ و ﻣﺰﯾﻨﮥ و أﺳﻠﻢ و أﺷﺠﻊ‪ ،‬و ﻏﻔﺎر‬‫ﻣﻮاﻟﯽ ﻟﯿﺲ ﻟﻬﻢ ﻣﻮﻟﯽ دون اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ]‪.[1‬‬‫)و ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن و ﻧﺤﺮﯾﺮ رﻓﯿﻊ اﻟﻤﮑﺎن اﺑﻮ ﻣﺴﻌﻮد اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ و اﺟﻠﻪ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و اﻋﺎﻇﻢ‬‫و اﻓﺎﺧﻢ ﻣﻨﻘﺪﯾﻦ اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ ﻧﺴـﺒﺖ را ﻗﺒﻮل ﻧﮑﺮده و رّد ﺑﺮ آن ﻧﻤﻮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﮐﺘﺎب اﻃﺮاف اﻟﺼـﺤﯿﺤﯿﻦ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ‬‫رواﯾﺖ ﯾﻌﻘﻮب ﻣﺨﺎﻟﻒ رواﯾﺖ ﺳـﻔﯿﺎن اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﯾﻌﻘﻮب ﺟﺰ اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ آﻧﺮا از ﭘـﺪر ﺧﻮد‪ ،‬از ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ ﮐﯿﺴﺎن‬‫]‪ ،[2‬از اﻋﺮج ]‪ ،[3‬از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﻠﻔﻆ ﻏﻔﺎر و أﺳـﻠﻢ و ﻣﺰﯾﻨـﮥ و ﻣﻦ ﮐﺎن ﻣﻦ ﺟﻬﯿﻨـﮥ ﺧﯿﺮ ﻋﻨـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ أﺳـﺪ و ﻃﯽ و ﻏﻄﻔﺎن‪ ،‬ﮐﺬا أﺧﺮﺟﻪ‬‫ﻣﺴﻠﻢ‪.‬‬‫و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ واﻟﺪ ﯾﻌﻘﻮب ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح اﺳﺖ‪ [1] ،‬ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري ج ‪ 2‬ص ‪.215‬‬‫]‪ [2‬ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ ﮐﯿﺴﺎن اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻤﺆدب ﻻﺑﻨﺎء ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺗﻮﻓﯽ »‪.«140‬‬‫]‪ [3‬اﻻﻋﺮج‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻫﺮﻣﺰ‪ ،‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻘﺎري اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ »‪.«117‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪307 :‬‬‫ﮐﻪ ﺳﻤﺎع ﻏﻨﺎ را ﺑﻌﻮد ﺗﺠﻮﯾﺰ ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬و ﺷﻨﺎﯾﻊ و ﻓﻈﺎﯾﻊ ﻏﻨﺎ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷﻨﯿﺪي‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﻫﻢ ذﮐﺮ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻄﻮر ﺗﻀﻌﯿﻒ ﻣﯽﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ذﮐﺮ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪي ﻓﯽ اﻟﮑﺎﻣـﻞ ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ اﺑﺎ ﯾﻌﻘﻮب‪ ،‬ﯾﻘﻮل ذﮐﺮ ﻋﻨـﺪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﻋﻘﯿﻞ‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ‪،‬‬‫ﻓﺠﻌﻞ ﮐﺄﻧﻪ ﯾﻀﻌﻔﻬﻤﺎ‪ ،‬ﯾﻘﻮل ﻋﻘﯿﻞ و اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل أﺑﯽ اﯾﺶ ﯾﻨﻔﻊ ﻫﺬا ﻫﺆﻻء ﺛﻘﺎت ﻟﻢ ﯾﺨﺒﺮﻫﻤﺎ ﯾﺤﯿﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 189‬از ‪205‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ داود اﻟﺴﺠﺴـﺘﺎﻧﯽ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﺣﻤﺪ ﺳـﺌﻞ ﻋﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﻧﺲ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬اﻻﺋﻤﮥ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﯿﺲ‬‫ﻫﺬا ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﻻ ﯾﻨﺒﻐﯽ ان ﯾﮑﻮن ﻟﻪ اﺻﻞ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ رواه ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻋﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪.‬‬‫و ﻧﻘﻞ اﻟﺨﻄﯿﺐ ان اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﮐﺎن ﯾﺠﯿﺰ اﻟﻐﻨﺎء ﺑﺎﻟﻌﻮد‪ ،‬و وﻟﯽ ﻗﻀﺎء اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻋﻨﺪ اﺑﻦ ﺷﻬﺎب ﻓﺠﺎء اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ ،‬ﻓﺮﻓﻌﻪ و أﮐﺮﻣﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ان ﺳﻌﺪا أوﺻﺎﻧﯽ ﺑﺎﺑﻨﻪ و ﺳﻌﺪ و ﺳﻌﺪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﻫﻮ ﻣﻦ ﺛﻘﺎت اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﺣﺪث ﻋﻨﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻻﺋﻤﮥ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺨﺘﻠﻒ اﺣﺪ ﻓﯽ اﻟﮑﻨﺎﺑﮥ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻗﻮل ﻣﻦ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻪ ﺗﺤﺎﻣﻞ‪ ،‬و‬‫ﻟﻪ اﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺎﻟﺤﮥ ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﮥ ﻋﻦ اﻟﺰﻫﺮي و ﻏﯿﺮه ]‪.[1‬‬‫)و ﺳـﻌﺪ واﻟﺪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ در ﻧﺴﺐ اﻣﺎم ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺠﻢ اﻻﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﺎن‪ ،‬و ﯾﮑﯽ از ارﮐﺎن ارﺑﻌﻪ اﺳـﻼم اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﻗﺪح ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﻀﺮت‬‫ﻣﺎﻟﮏ ﺑﺮ او ﻏﻀﺒﻨﺎك ﺷﺪ‪ ،‬و ﺗﺮك رواﯾﺖ از او ﮐﺮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﻣﺎﻟﮏ ﺗﺎرك رواﯾﺎت او ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و او را ﻣﻮرد ﻏﻀﺐ ]‪ [1‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ ج ‪ 1‬ص ‪ 122‬رﻗﻢ ‪ 216‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد‬‫اﻟﺪﮐﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪308 :‬‬‫و ﻋﺘﺎب ﺧﻮد ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﺣﻀﺮات ﺳﻨﯿﻪ ﺑﮑﺪام رو رواﯾﺖ او ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ﭘﯿﺶ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﮐﺮد‪.‬‬‫)ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺴﺎﺟﯽ‪ :‬ﺛﻘﮥ‪ ،‬أﺟﻤﻊ اﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﺻﺪﻗﻪ و اﻟﺮواﯾﮥ ﻋﻨﻪ اﻻ ﻣﺎﻟﮑﺎ‪ ،‬و ﻗﺪ روي ﻣﺎﻟﮏ ﻋﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ادرﯾﺲ ﻋﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻌﺪ‬‫ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻓﺼﺢ ﺑﺎﺗﻔﺎﻗﻬﻢ اﻧﻪ ﺣﺠﮥ‪.‬‬‫و ﯾﻘﺎل‪ :‬ان ﺳﻌﺪا وﻋﻆ ﻣﺎﻟﮑﺎ ﻓﻮﺟﺪ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﻠﻢ ﯾﺮو ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻤﻌﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺳﻌﺪ ﺛﻘﮥ‪ ،‬رﺟﻞ ﺻﺎﻟﺢ‪.‬‬‫ﺛﻨـﺎ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﻤﻌﻄﯽ ﯾﻘﻮل ﻻـﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﮐـﺎن ﻣﺎﻟـﮏ ﯾﺘﮑﻠﻢ ﻓﯽ ﺳـﻌﺪ ﻣﻦ ﺳﺎدات ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬و ﯾﺮوي ﻋﻦ ﺛﻮر‪ ،‬و داود ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺼﯿﻦ ﺧﺎرﺟﯿﯿﻦ ﺧﺴﯿﺴﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴﺎﺟﯽ‪ :‬و ﻣﺎﻟﮏ اﻧﻤﺎ ﺗﺮك اﻟﺮواﯾﮥ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻣﺎ ان ﯾﮑﻮن ﯾﺘﮑﻠﻢ ﻓﯿﻪ ﻓﻼ اﺣﻔﻈﻪ و ﻗﺪ روي ﻋﻨﻪ اﻟﺜﻘﺎت و اﻟﱠﻠﻪ و ﮐﺎن دّﯾﻨﺎ ﻋﻔﯿﻔﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺒﺮﻗﯽ‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ ﯾﺤﯿﯽ ﻋﻦ ﻗﻮل ﺑﻌﺾ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ ﺳـﻌﺪ أﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺮي اﻟﻘﺪر‪ ،‬و ﺗﺮك ﻣﺎﻟﮏ اﻟﺮواﯾﮥ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﯾﺮي‬‫اﻟﻘﺪر و اﻧﻤﺎ ﺗﺮك ﻣﺎﻟﮏ اﻟﺮواﯾﮥ ﻋﻨﻪ ﻷﻧّﻪ ﺗﮑﻠّﻢ ﻓﯽ ﻧﺴﺐ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﻣﺎﻟﮏ ﻻ ﯾﺮوي ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺛﺒﺖ ﻻ ﺷﮏ ﻓﯿﻪ ]‪.[1‬‬‫)ﺗﺎﺳﻌﺎ آﻧﮑﻪ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ اﻟﻤﮑﯽ در »ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و أﻣﺎ‬‫رواﯾﮥ اﺑﻦ ﺑﺮﯾﺪة ﻋﻨﻪ‪ :‬ﻻ ﺗﻘﻊ ﺑﺮﯾﺪة ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﻓﺎن ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ و ﻫﻮ وﻟﯿﮑﻢ ﺑﻌﺪي«‪ [1] .‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ ج ‪ 3‬ص ‪ 464‬رﻗﻢ ‪.866‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪309 :‬‬‫ﻓﻔﯽ ﺳـﻨﺪﻫﺎ اﻻﺟﻠﺢ‪ ،‬و ﻫﻮ و ان وﺛﻘﻪ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻟﮑﻦ ﺿـﻌﻔﻪ ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﺷﯿﻌﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺗﻘﺪﯾﺮ اﻟﺼﺤﮥ ﻓﯿﺤﺘﻤﻞ اﻧﻪ رواه ﺑﺎﻟﻤﻌﻨﯽ ﺑﺤﺴﺐ‬‫ﻋﻘﯿﺪﺗﻪ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻓﺮض اﻧﻪ رواه ﺑﻠﻔﻈﻪ‪ ،‬ﻓﯿﺘﻌﯿﻦ ﺗﺄوﯾﻠﻪ ﻋﻠﯽ وﻻﯾﮥ ﺧﺎﺻﮥ‪ ،‬ﻧﻈﯿﺮ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﻗﻀﺎﮐﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺑﺠﻮاب رواﯾﺖ ﺧﺒﺮ‬‫»و ﻫﻮ وﻟّﯿﮑﻢ ﺑﻌﺪي«‬‫اﺣﺘﻤﺎل رواﯾﺖ ﮐﺮدن اﺟﻠﺢ آﻧﺮا ﺑﺎﻟﻤﻌﻨﯽ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه اﺑﻦ ﺣﺠﺮ را ﺑﻼ ﺷﺎﻫﺪ و ﺑّﯿﻨﻪ‪ ،‬و ﺑﻼ ذﮐﺮ ﺳـﻨﺪ و ﻗﺮﯾﻨﻪ‪ ،‬ﺑﻤﺤﺾ ﺗﻬﺠﺲ و‬‫ﺗﺨﯿـﻞ و ﺑﺤﺖ و ﺗﻬـﻮر و ﺗﻘّﻮل‪ ،‬روا ﺷـﺪ ﮐﻪ اﺣﺘﻤـﺎل رواﯾﺖ ﮐﺮدن اﺟﻠـﺢ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑـﺎﻟﻤﻌﻨﯽ ذﮐﺮ ﮐﻨـﺪ‪ ،‬و ﺗﺨﻠﯿﺺ ﮔﻠﻮي ﺧﻮد از‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 190‬از ‪205‬‬‫ﺧﻨـﺎق اﻟﺰام و اﺣﺘﺠـﺎج اﻫﻞ ﺣﻖ ﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺟﺎﺋﺰ ﻧﺒﺎﺷـﺪ ﮐﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ اﺣﺘﻤﺎل ﻣﺮوي ﺑﻮدن اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺑﺎﻟﻤﻌﻨﯽ ذﮐﺮ ﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ‬‫ﺟـﺎﺋﺰ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﺻـﻞ اﻟﻔـﺎظ ﻟﻔـﻆ ﻣﻔﯿـﺪ ﺣﺼـﺮ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﭼﻮن راوي از آن ﺧﺒﺮ ﺣﺼـﺮ ﺑﺰﻋﻢ ﺧﻮد ﻓﻬﻤﯿـﺪه‪ ،‬اﻟﻔﺎظ ﺣﺼـﺮ در ﻧﻘﻞ‬‫ﺑﺎﻟﻤﻌﻨﯽ آورده‪.‬‬‫ﺧﻼﺻﻪ ﻫﺮ ﺗﻘﺮﯾﺮي ﮐﻪ در ﻧﻘﻞ ﺧﺒﺮ‬‫»ﻫﻮ وﻟّﯿﮑﻢ ﺑﻌﺪي«‬‫ﺑـﺎﻟﻤﻌﻨﯽ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬ﻫﻤـﺎن ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺑﻌﯿﻨﻪ در اﯾﻦ ﺟﺎ ﺟﺎري اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻣﺘﺘﺒﻌﯿﻦ ﻣﺨﻔﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﺑﻄﺮﯾﻖ دﯾﮕﺮ ﺑﻼ اﻟﻔﺎظ ﺣﺼـﺮ‬‫ﻣﻨﻘﻮل اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺴﻠﻢ در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﯽ زﻫﯿﺮ ﺑﻦ ﺣﺮب‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﺰﯾﺪ‪ ،‬و ﻫﻮ اﺑﻦ ﻫﺎرون‪ ،‬أﻧﺎ أﺑﻮ ﻣﺎﻟﮏ اﻻﺷـﺠﻌﯽ ﻋﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ أﯾﻮب‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﻻﻧﺼﺎر‪ ،‬و ﻣﺰﯾﻨﮥ‪ ،‬و ﺟﻬﯿﻨﮥ‪ ،‬و ﻏﻔﺎر‪ ،‬و أﺷﺠﻊ‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺎن ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮاﻟﯽ ]‪ [1‬اﻟﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ ص ‪ 44‬ط‬‫اﻟﻘﺎﻫﺮة ‪.1385‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪310 :‬‬‫دون اﻟﻨﺎس و اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﻣﻮﻻﻫﻢ ]‪.[1‬‬‫)در اﯾﻦ رواﯾﺖ‬‫)و اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﻣﻮﻻﻫﻢ(‬‫ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و ﻟﻔﻈﯽ داّل ﺑﺮ ﺣﺼـﺮ ﻣـﺬﮐﻮر ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺟـﺎﺋﺰ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺧﻮد اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﺴـﺒﺐ ﻋـﺪم ﺗـﺪﺑﺮ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋـﺎدت‬‫ﻗﺪﯾﻤﻪ و ﺷﻨﺸـﻨﻪ ذﻣﯿﻤﻪ او ﺑﻮده‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﻌﺾ روات دﯾﮕﺮ ﻓﻘﺮه )و اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﻣﻮﻻﻫﻢ( را دﻟﯿﻞ اﺧﺘﺼﺎص ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪ ،‬آﻧﺮا ﺑﻄﺮﯾﻖ ﺣﺼـﺮ ﻧﻘﻞ‬‫ﮐﺮده ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ را ﺗﺤﺮﯾﻒ ﻧﻘﻞ ﺑﺎﻟﻤﻌﻨﯽ ﮔﻤﺎن ﮐﺮده‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ در واﻗﻊ ﭼﻨﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺣﻤﻞ رواﯾﺖ‬‫)وﻟﯿﮑﻢ ﺑﻌﺪي(‬‫ﺑﺮ ﻧﻘﻞ ﺑﺎﻟﻤﻌﻨﯽ ﺑﻤﺤﺾ ﻫﻮاﺟﺲ ﻧﻔﺴﺎﻧﯽ ﺟﺎﺋﺰ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ذﮐﺮ اﺣﺘﻤﺎل ﻧﻘﻞ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺑﺎﻟﻤﻌﻨﯽ ﺑﻘﺮﯾﻨﻪ رواﯾﺖ أﺑﯽ اﯾﻮب ﭼﺮا ﺟﺎﺋﺰ ﻧﺒﺎﺷﺪ؟‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺠﻮاب ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻗﺮﺑﯽ در آﯾﻪ »ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫ﺑﺠﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و ﺣﻀﺮت ﻓﺎﻃﻤﮥ و ﺣﺴﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﮐﻪ اﮐﺎﺑﺮ و اﻋﺎﻇﻢ اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ ﻣﺜﻞ اﻣﺎم اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬و‬
‫اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و ﺣﺎﮐﻢ‪ ،‬و ﻃﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و ﺛﻌﻠﺒﯽ‪ ،‬و واﺣﺪي‪ ،‬و ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن آﻧﺮا رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و اﻟﻔﺎﻇﺶ اﯾﻦ اﺳﺖ(‬‫ﺗﻘﻮﻻت ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺗﻔﺴﯿﺮ »اﻟﻘﺮﺑﯽ« و ﺟﻮاب ﻣﺆﻟﻒ‬‫اﺷﺎره‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ »ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫]‪ [2‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﻗﺮاﺑﺘﮏ ﻫﺆﻻء اﻟﺬﯾﻦ وﺟﺒﺖ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻣﻮدﺗﻬﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻋﻠﯽ و ﻓﺎﻃﻤﮥ و اﺑﻨﺎﻫﻤﺎ«‪.‬‬‫)ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و در ﺳـﻨﺪ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺑﻌﻀـﯽ ﺷـﯿﻌﻪ ﻏﺎﻟﯽ واﻗﻊاﻧـﺪ‪ ،‬و ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ از ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ آن ﺷـﯿﻌﻪ ﻏﺎﻟﯽ را وﺻﻒ ﺑﺼﺪق ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻇﺎﻫﺮ‬‫ﺣﺎل او ﻧﻤﻮده‪ ،‬و از ﻋﻘﯿﺪه ﺑﺎﻃﻦ او ﺧﺒﺮ ﻧﺪاﺷﺘﻪ‪ ،‬و ﻇﻦ ﻏﺎﻟﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ آن ]‪ [1‬ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ج ‪ 7‬ص ‪ 178‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺸﻮري ‪.23‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪311 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 191‬از ‪205‬‬‫ﺷﯿﻌﻪ ﻫﻢ دروغ ﻧﮕﻔﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ رواﯾﺖ ﺑـﺎﻟﻤﻌﻨﯽ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻟﻔـﻆ ﺣـﺪﯾﺚ اﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬آن ﺷـﯿﻌﯽ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ را در ﻫﻤﯿﻦ ﭼﻬﺎر ﮐﺲ‬‫ﺣﺼﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺑﺨﺎري از اﺑﻦ ﻋﺒﺎس اﯾﻦ رواﯾﺖ را ﻣﻦ و ﻋﻦ آورده‪ ،‬و در آن اﯾﻦ واﻗﻊ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻟﻘﺮﺑﯽ ﻣﻦ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﻗﺮاﺑﮥ‪،‬‬‫ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ] ‪. [ 1‬‬‫ﻫﺮ ﮔـﺎه ﻧﺰد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‪ ،‬ﺑﻤﺤﺾ وﻫﻢ و ﺗﺨﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﺨﺮص و ﺗﻬﺠﺲ‪ ،‬و رﻣﯽ اﻟﺴـﻬﺎم ﻓﯽ اﻟﻈﻼم‪ ،‬ﺟﺎﺋﺰ ﺷـﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ رواﯾﺖ را ﺑﺮ ﻧﻘﻞ ﺑﺎ‬‫ﻣﻌﻨﯽ ﺣﻤﻞ ﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬و اﻓﺎده ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ راوي آن ﺑﺠﺎي ﻟﻔﻆ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻟﻔﻆ ﻋﻠﯽ و ﻓﺎﻃﻤﻪ و اﺑﻨﺎﻫﻤﺎ آورده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺗﺼﺮف از‬‫ﻧﻘﻞ ﺑﺎﻟﻤﻌﻨﯽ ﺑﻤﺮاﺣﻞ ﻗﺎﺻﯿﻪ ﺑﻌﯿﺪ و دور‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮ ﺗﻘﺪﯾﺮ ﻋﺪم ارﺷﺎد آن ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻤﺤﺾ ﮐﺬب و زور ﺑﺮﻣﯿﮕﺮدد‪ ،‬و ﺣﻤﻞ رواﯾﺖ‬‫)ﻟﯿﺲ ﻟﻬﻢ ﻣﻮﻟﯽ دون اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ(‬‫ﺑﺮ ﻧﻘـﻞ ﺑﺎﻟﻤﻌﻨﯽ‪ ،‬ﺑﻘﺮﯾﻨﻪ رواﯾﺖ أﺑﯽ اﯾﻮب‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺟﺎﺋﺰ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎوﻟﻮﯾﺖ ﺗﻤﺎم اﯾﻦ ﺣﻤﻞ ﺟﺎﺋﺰ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ‪،‬‬‫زﯾﺮا ﮐـﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮي ﮐـﻪ ﺑﺮ ﺗﻘـﺪﯾﺮ اﯾـﻦ ﺣﻤـﻞ در رواﯾﺖ اﺑـﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﻻـزم ﻣﯽآﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﻢ اﺳﺖ از اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐـﺜﯿﺮ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ﺗﺠـﻮﯾﺰ آن‬‫ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ آﻫﻨﮓ ﺧﻼف ﻗﺎﻧﻮن ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ذو ﻓﻨﻮن ﺳـﺮاﯾﯿﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺄﺧﻮذ از ﻧﻐﻤﻪ ﻃﻨﺒﻮر ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﻐﺮور ﭘﺮ زور اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ او در‬‫»ﺻﻮاﻗﻊ« در ذﮐﺮ آﯾﺎت داﻟﻪ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪» :‬ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫]‪ [2‬ﻓﺎﻧﻬﺎ ﻟّﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﻗﺮاﺑﺘﮏ اﻟﺬﯾﻦ وﺟﺒﺖ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻣﻮدﺗﻬﻢ؟ ﻗﺎل‪» :‬ﻋﻠﯽ و ﻓﺎﻃﻤﮥ و اﺑﻨﺎﻫﺎ«‪.‬‬‫و ﻏﯿﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﻻ ﯾﺠﺐ ﻣﻮدﺗﻬﻢ‪ ،‬و وﺟﻮب اﻟﻤﺤﺒﮥ ﯾﺴﺘﻠﺰم وﺟﻮب ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪ 424‬ﻋﻘﯿﺪه ﺷﺸﻢ از ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ در‬‫اﻣﺎﻣﺖ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺳﻮرة اﻟﺸﻮري‪.23 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪312 :‬‬‫اﻟﻄﺎﻋﮥ ﻓﯿﮑﻮن ﻫﻮ اﻻﻣﺎم‪.‬‬‫و ﻫﻮ ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬ﻻن اﻟﺮواﯾﺎت اﺧﺘﻠﻔﺖ ﻓﯽ اﻟﻤﺮاد ﻣﻦ اﻵﯾﮥ‪ ،‬ﻓﺎﺧﺮج أﺣﻤﺪ‪ ،‬و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻧﺤﻮ ﻣﺎ ذﮐﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺿـﻌﯿﻒ‪ ،‬ﻻن اﻟﺴﻮرة‬‫ﺑﺄﺳـﺮﻫﺎ ﻣﮑﯿـﮥ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺛﻤـﮥ اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﺤﺴـﯿﻦ‪ ،‬و اﻻﺳـﺘﺜﻨﺎء ﻟﻢ ﯾﺜﺒﺖ‪ ،‬و ﻻـن ﻓﯽ ﺳـﻨﺪه ﺷـﯿﻌﯿﺎ ﻏﺎﻟﯿﺎ‪ ،‬و ان ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﺻـﺪوق‪ ،‬و ﻟﻌﻞ ﻣﻦ‬‫وﺻـﻔﻪ ﺑﺎﻟﺼﺪق ﻟﻢ ﯾﻌﺜﺮ ﻋﻠﯽ ﻏﻠﻮه ﻓﯽ دﯾﻨﻪ‪ ،‬و اﻧﻪ ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﺒﺪﻋﮥ‪ ،‬و ﯾﺤﺘﻤﻞ اﻧﻪ ﻧﻘﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟﻤﻌﻨﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﻔﻆ اﻟﺤﺪﯾﺚ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬و‬‫ﻇﻦ أن أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻫﺆﻻء اﻟﺠﻠﮥ ]‪.[1‬‬‫)ﭘﺲ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده اﯾﻦ اﺋﻤﻪ ﺛﻼﺛﻪ اﻋﻨﯽ ﺻﺎﺣﺐ »ﺻﻮاﻗﻊ«‪ ،‬و ﻣﺆﻟﻒ »ﺻﻮاﻋﻖ« و ﺣﻀﺮت ﻣﺨﺎﻃﺐ اﺳﺘﺪﻻل ﻗﺎدﺣﯿﻦ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﻫﺒﺎء‬‫ﻣﻨﺜﻮرا ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬و ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺗﻄﺮق اﺣﺘﻤﺎل رواﯾﺖ ﺑﺎﻟﻤﻌﻨﯽ‪ ،‬ﺣﺼﺮ ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ در ﺧﺪا و رﺳﻮل ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﯽﮔﺮدد‬‫ﺑﺰﻋﻢ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ در وﻗﺖ اﺳﺘﻌﻤﺎل ﺣﺼﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﻧﺰاع ﻣﺤﻘﻖ ﺑﺎﺷﺪ‬‫و ﻋﺎﺷـﺮا ﺣﺴﺐ زﻋﻢ ﺣﻀـﺮات أﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻪ در اﺑﻄـﺎل دﻻﺋـﻞ اﻫﻞ ﺣﻖ و اﯾﻘﺎن‪ ،‬از ﺣﻘﺎﺋﻖ ﻋﻠﻮم اﯾﺸﺎن ﻫﻢ ﻏﺎﻓﻞ و ذاﻫﻞ ﺷـﺪه‪ ،‬ﻗﻮاﻋﺪ‬‫ﻋﺠﯿﺐ‪.‬‬‫و ﻏﺮﯾﺐ ﻣﯽﺗﺮاﺷـﻨﺪ‪ ،‬در اﺳـﺘﻌﻤﺎل ﺣﺼﺮ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ وﻗﺖ اﺳﺘﻌﻤﺎل ﺗﺮدد و ﻧﺰاع ﻗﻄﻌﺎ و ﺣﺘﻤﺎ ﻣﺘﺤﻘﻖ اﻟﻮﻗﻮع ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺟﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﺗﺮدد و‬‫ﻧﺰاع ﺣﺘﻤﺎ و آن ﻫﻢ ﺑﺎﺗﺼﺎل ﺛﺎﺑﺖ ﻧﺸﻮد‪ ،‬اﺳﺘﻌﻤﺎل ﺣﺼﺮ در آﻧﺠﺎ وﺟﻬﯽ از ﺻﺤﺖ ﻧﺪارد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺧﻼف ﻗﺎﻋﺪه و ﻣﺤﺎوره اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ در وﺟﻮه اﺣﺘﺠﺎج اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺂﯾﻪ »ِإﱠﻧﻤﺎ َوﻟ ِﱡﯿُﮑُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ«‬‫]‪ [2‬اﻵﯾﮥ در »ﺷﺮح ﻣﻘﺎﺻﺪ« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ﻣﻨﻬـﺎ ان اﻟﺤﺼـﺮ اﻧﻤﺎ ﯾﮑﻮن ﻧﻔﯿﺎ ﻟﻤﺎ وﻗﻊ ﻓﯿﻪ ﺗﺮدد و ﻧﺰاع‪ ،‬و ﻻ ﺧﻔﺎء ﻓﯽ ان ذﻟﮏ ﻋﻨـﺪ ﻧﺰول اﻵﯾـﮥ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ اﻣﺎﻣـﮥ اﻻﺋﻤـﮥ اﻟﺜﻠﺜـﮥ‪[1] .‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 192‬از ‪205‬‬‫اﻟﺼﻮاﻗﻊ ص ‪ 241‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺎﺋﺪة ‪.55‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪313 :‬‬‫)و ﻗﻮﺷﺠﯽ ﺑﺘﻘﻠﯿﺪ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ در »ﺷﺮح ﺗﺠﺮﯾﺪ« در ﺟﻮاب اﯾﻦ اﺣﺘﺠﺎج ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ(‪:‬‬‫ﻋﻠﯽ ان اﻟﺤﺼﺮ اﻧﻤﺎ ﯾﮑﻮن ﻧﻔﯿﺎ ﻟﻤﺎ وﻗﻊ ﻓﯿﻪ ﺗﺮدد و ﻧﺰاع‪ ،‬و ﻻ ﺧﻔﺎء ﻓﯽ ان ذﻟﮏ ﻋﻨﺪ ﻧﺰول اﻵﯾﮥ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻟﺜﻠﺜﮥ‪[1] .‬‬‫)و ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺟﻮاب اﯾﻦ آﯾﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ ﻟﻔﻆ وﻟﯽ ﻣﺸﺘﺮك اﺳﺖ در ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺑﺴـﯿﺎر‪ :‬اﻟﻤﺤﺐ‪ ،‬و اﻟﻨﺎﺻﺮ‪ ،‬و اﻟﺼﺪﯾﻖ‪ ،‬و اﻟﻤﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﺮ‪ ،‬و از ﻟﻔﻆ ﻣﺸﺘﺮك ﯾﮏ ﻣﻌﻨﯽ‬‫ﻣﻌﯿﻦ ﻣﺮاد ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﺷـﺪ ﻣﮕﺮ ﺑﻘﺮﯾﻨﻪ ﺧـﺎرﺟﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺮﯾﻨﻪ ﺳـﺒﺎق ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺎ ﺳـﺒﻖ ﻣﺆﯾـﺪ ﻣﻌﻨﯽ ﻧﺎﺻـﺮ اﺳﺖ‪ .‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﮐﻼم در ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻗﻠﻮب و‬‫ﺗﺴـﻠﯿﻪ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ و ازاﻟﻪ ﺧﻮف اﯾﺸـﺎن از ﻣﺮﺗـﺪﯾﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻗﺮﯾﻨﻪ ﺳـﯿﺎق ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺎ ﺑﻌـﺪ ﻣﻌﯿﻦ ﻣﺤﺐ و ﺻـﺪﯾﻖ اﺳﺖ و ﻫﻮ ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ‬‫آَﻣﻨُﻮا ﻻ َﺗﱠﺘِﺨُﺬوا اﻟﱠِﺬﯾَﻦ اﱠﺗَﺨُﺬوا ِدﯾَﻨُﮑْﻢ ُﻫُﺰوًا َو ﻟَِﻌﺒًﺎ ﻣَِﻦ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ ُأوﺗُﻮا اﻟ ِْﮑﺘﺎَب ﻣِْﻦ َﻗﺒْﻠُِﮑْﻢ َو اﻟ ُْﮑﱠﻔﺎَر َأْوﻟ ِﯿﺎَء«‬‫]‪.[2‬‬‫زﯾﺮا ﮐﻪ ﯾﻬﻮد و ﻧﺼﺎري و دﯾﮕﺮ ﮐﺎﻓﺮان را ﮐﺴـﯽ اﻣﺎم ﺧﻮد ﻧﻤﯽﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬و ﻧﻪ ﺑﺎ ﻫﻤـﺪﯾﮕﺮ ﺑﻌﺾ را اﻣﺎم ﻣﯽﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﮐﻠﻤﻪ اﻧﻤﺎ ﮐﻪ ﻣﻔﯿﺪ‬‫ﺣﺼـﺮ اﺳﺖ ﻧﯿﺰ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻌﺎﻧﯽ را ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺣﺼـﺮ در ﺟﺎﺋﯽ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻧﺰاﻋﯽ و ﺗﺮددي و اﻋﺘﻘﺎد ﺷـﺮﮐﺘﯽ در آن ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و‬‫ﺑﺎﻻﺟﻤﺎع وﻗﺖ ﻧﺰول آﯾﻪ ﺗﺮددي و ﻧﺰاﻋﯽ در اﻣﺎﻣﺖ و وﻻﯾﺖ ﺗﺼﺮف ﻧﺒﻮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ در ﻧﺼﺮت و ﻣﺤﺒﺖ ﺑﻮد‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪[3] .‬‬‫ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻬﺮ دﻟﯿﻠﯽ ﮐﻪ ﻧﻔﯽ ﺗﺮدد و ﻧﺰاع در ﺧﻼﻓﺖ و اﻣﺎﻣﺖ وﻗﺖ ﻧﺰول آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد‪ ،‬ﺑﻤﺜﻞ آن دﻟﯿﻞ ﯾﺎ ﺑﻬﺘﺮ از‬‫آن ﻧﻔﯽ ﺗﺮدد ]‪ [1‬ﺷﺮح ﺗﺠﺮﯾﺪ اﻟﻘﻮﺷﺠﯽ ص ‪.367‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺎﺋﺪة ‪.57‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪.413‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪314 :‬‬‫و ﻧﺰاع در ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺧﺪا و رﺳﻮل ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻗﺒﺎﺋﻞ ﺛﺎﺑﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﺣﺼﺮي ﮐﻪ در اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻣﺬﮐﻮر‬‫اﺳﺖ ﺑﯽ ﻣﺤﻞ و ﺧﻼف ﻗﺎﻋﺪه و ﻣﺤﺎوره ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﻟﻬﺬا ردﻋﺎ و ﻗﻤﻌﺎ ﻟﻬﺬا اﻟﺤﺼﺮ اﻟﻤﻨﺤﺼﺮ ﻓﯽ رواﯾﮥ اﻣﺎﻣﻬﻢ اﻟﺠﻠﯽ اﻟﻔﺨﺮ‪.‬‬‫ﺣﺎدي ﻋﺸـﺮ آﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﻦ وﺟﻮه ﻋﺸـﺮه ﮐﻪ ﻣﺼﺪاق ﺗﻠﮏ ﻋﺸﺮة ﮐﺎﻣﻠﮥ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻫﺮ ﯾﮑﯽ از آن ﺑﺮاي ﻗﻠﻊ ﺑﻨﯿﺎن اﺣﺘﺠﺎج‬‫ﺻﺮﯾﺢ اﻻﺧﺘﻼل اﻫﻞ ﻟﺠﺎج ﺑﺤﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﺑﺮ اﺑﻄﺎل ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯽ اﺳﺖ ﺷﻨﯿﺪي‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر ﻓﺨﺮ رازي ﮐﻠﻤﺎت »اﻧﻤﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ‪ ،‬و اﻻ« اﻓﺎده ﺣﺼﺮ ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ‬‫ﭘﺲ اﻟﺤﺎل ﺳـﺨﻨﯽ دﯾﮕﺮ ﺑﺎﯾـﺪ ﺷـﻨﯿﺪ‪ ،‬ﮐﻪ زﯾﺎدهﺗﺮ ﺳـﺮﻣﻪ ﺑﮕﻠﻮي ﺧﺼﺎم رﯾﺰد‪ ،‬و ﺑﻼي ﺗﺎزه ﺑﺮ ﺳـﺮ اﯾﺸﺎن اﻧﮕﯿﺰد‪ ،‬ﺑﯿﺎﻧﺶ آﻧﮑﻪ ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ‬‫رازي در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺑﺠﻮاب اﺣﺘﺠﺎج اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺂﯾﻪ »ِإﱠﻧﻤﺎ َوﻟ ِﱡﯿُﮑُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ«‬‫اﻵﯾﮥ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﻣﺎ اﻟﻮﺟﻪ اﻟﺬي ﻋﻮﻟﻮا ﻋﻠﯿﻪ و ﻫﻮ ان اﻟﻮﻻﯾﮥ اﻟﻤﺬﮐﻮرة ﻓﯽ اﻵﯾﮥ ﻏﯿﺮ ﻋﺎﻣﮥ‪ ،‬و اﻟﻮﻻﯾﮥ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﻨﺼﺮة ﻋﺎﻣﮥ ﻓﺠﻮاﺑﻪ ﻣﻦ وﺟﻬﯿﻦ‪:‬‬‫اﻻول ﻻ ﻧﺴـﻠﻢ ان اﻟﻮﻻﯾﮥ اﻟﻤﺬﮐﻮرة ﻓﯽ اﻵﯾﮥ ﻏﯿﺮ ﻋﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﻻ ﻧﺴﻠﻢ ان ﮐﻠﻤﮥ اﻧﻤﺎ ﻟﻠﺤﺼﺮ‪ ،‬و اﻟﺪﻟﯿﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ِ» :‬إﱠﻧﻤﺎ َﻣَﺜُﻞ اﻟ َْﺤﯿﺎِة اﻟﱡﺪﻧ ْﯿﺎ‬‫َﮐﻤﺎٍء َأﻧ َْﺰﻟ ْﻨﺎُه ﻣَِﻦ اﻟﱠﺴﻤﺎِء«‬‫]‪ [1‬و ﻻ ﺷﮏ ان اﻟﺤﯿﺎة اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻟﻬﺎ اﻣﺜﺎل اﺧﺮي ﺳﻮي ﻫﺬا اﻟﻤﺜﻞ‪ ،‬و ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫»ِإﱠﻧَﻤﺎ اﻟ َْﺤﯿﺎُة اﻟﱡﺪﻧ ْﯿﺎ ﻟَِﻌٌﺐ َو ﻟَْﻬٌﻮ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 193‬از ‪205‬‬‫]‪ [2‬و ﻻ ﺷﮏ ان اﻟﻠﻌﺐ و اﻟﻠﻬﻮ ﻗﺪ ﯾﺤﺼﻞ ﻓﯽ ﻏﯿﺮﻫﺎ‪[3] .‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺨﺮ رازي اﺑﻄﺎل دﻻﻟﺖ )اﻧﻤﺎ( ﺑﺮ ﺣﺼﺮ ﺑﺎﯾﻦ ]‪ [1‬ﺳﻮرة ﯾﻮﻧﺲ‪.24 :‬‬‫]‪ [2‬ﺳﻮرة ﻣﺤﻤﺪ‪.36 :‬‬‫]‪ [3‬ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ اﻟﻐﯿﺐ ج ‪ 12‬ص ‪.30‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪315 :‬‬‫ﺳﺒﺐ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ در ﻗﺮآن ﺷﺮﯾﻒ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ِ» :‬إﱠﻧَﻤﺎ اﻟ َْﺤﯿﺎُة اﻟﱡﺪﻧ ْﯿﺎ ﻟَِﻌٌﺐ َو ﻟَْﻬٌﻮ«‬‫]‪ [1‬و ﺣـﺎل آﻧﮑﻪ ﻟﻌﺐ و ﻟﻬﻮ ﺣﺎﺻـﻞ ﻣﯽﺷﻮد در ﻏﯿﺮ دﻧﯿﺎ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻌﯿﻦ ﻫﻤﯿﻦ وﺟﻪ ﻻزم آﯾـﺪ ﮐﻪ ﮐﻠﻤﻪ »ﻣﺎ« و »اﻻ« ﻫﻢ ﻣﻔﯿـﺪ ﺣﺼـﺮ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‬‫زﯾﺮا ﮐﻪ در ﻗﺮآن ﺷﺮﯾﻒ در ﺳﻮره اﻧﻌﺎم ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪َ» :‬و َﻣﺎ اﻟ َْﺤﯿﺎُة اﻟﱡﺪﻧ ْﯿﺎ ِإﻟﱠﺎ ﻟَِﻌٌﺐ َو ﻟَْﻬٌﻮ«‬‫]‪ [2‬و در ﺳﻮره ﻋﻨﮑﺒﻮت وارد اﺳﺖ‪َ» :‬و ﻣﺎ ﻫِﺬِه اﻟ َْﺤﯿﺎُة اﻟﱡﺪﻧ ْﯿﺎ ِإﻟﱠﺎ ﻟَْﻬٌﻮ َو ﻟَِﻌٌﺐ«‬‫]‪.[3‬‬‫ﭘﺲ ﺣﺴﺐ ﻫﻔـﻮه رازﯾﻪ ﮐﻪ ﺑﺠـﻮاب اﺣﺘﺠـﺎج اﻫـﻞ ﺣﻖ ﮐﯽ ﻟﺴـﺎن ﺑـﺂن ﻧﻤﻮده ﺑﺎﻟﺒﺪاﻫـﮥ ﻻـزم ﻣﯽآﯾـﺪ ﮐﻪ »ﻣـﺎ« و »اﻻـ« ﻫﻢ اﻓـﺎده ﺣﺼـﺮ‬‫ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔـﺎه ﻣـﺎ و اﻻـ ﻣﻔﯿـﺪ ﺣﺼـﺮ ﻧﺒﺎﺷـﺪ ﻟﯿﺲ و دون ﻫﻢ ﮐﻪ در رواﯾﺖ ﻟﯿﺲ ﻟﻬﻢ ﻣﻮﻟﯽ دون اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ ﻣﻔﯿﺪ‬‫ﺣﺼـﺮ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﻦ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﻔﯿﺪ ﺣﺼـﺮ ﻧﺒﺎﺷﺪ اﺑﻄﺎل ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎن ﻏﯿﺮ ﻣﻤﮑﻦ‪ ،‬ﻓﻠﯿﻀـﺤﮏ اﻟﺮازي ﻗﻠﯿﻼ و ﻟﯿﺒﮏ ﮐﺜﯿﺮا‬‫ﻓﺎﻧﻪ ﻣﺎ ﮐﺎن ﺑﻤﺎ ﯾﺨﺮج ﻣﻦ ﻓﯿﻪ ﺧﺒﯿﺮا‪.‬‬‫ﺛﺎﻧﯿﻌﺸـﺮ آﻧﮑﻪ اﮔﺮ ﺗﺒﺮﻋﺎ و ﺗﻔﻀـﻼ رواﯾﺖ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﻗﺒﻮل ﻫﻢ ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬و ﺑﺮاه ﻣﺴﺎﻫﻠﻪ و ﻣﺠﺎﻣﻠﻪ روﯾﻢ‪ ،‬و در دﻻﻟﺖ آن ﺑﺮ ﺣﺼﺮ ﻫﻔﻮه رازﯾﻪ‬‫را ﻣﺎﻧﻊ ﻫﻢ ﻧﮕﺮداﻧﯿﻢ‪ ،‬ﺑﺎز ﻫﻢ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ ﺿـﺮري ﺑﻤﺎ ﻧﻤﯽرﺳـﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺑﺮ ﻓﺮض ﺻـﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ و ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ آن ﺑﺮاي‬‫ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺤﺾ ﻓﺮض ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ رواﯾﺖ وﻗﺘﯽ ﻣﺒﻄﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻨﺎﻓﺎت در ﻣﯿﺎن ﻫﺮ دو ﺛﺎﺑﺖ ﺷﻮد‪.‬‬‫و ﻟﯿﺲ اﻻﻣﺮ ﮐﺬﻟﮏ‪ ،‬و ﭼﻪ ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻬﻤﯿﻦ وﺟﻪ رازي اﺷﺎره ﻫﻢ ﺑﻮﺟﻪ دﻻﻟﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ ﺑﻄﻼن ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﻓﻀـﻼ‬‫ﻋﻦ ذﮐﺮه ﺻﺮﯾﺤﺎ‪ [1] .‬ﻣﺤﻤﺪ ‪.36‬‬‫]‪ [2‬اﻻﻧﻌﺎم ‪.32‬‬‫]‪ [3‬ﻋﻨﮑﺒﻮت ‪.64‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪316 :‬‬‫و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻘﺮه اول اﺻـﻼ دﻟﯿﻞ اﺑﻄﺎﻟﺶ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻮدن اﯾﻦ ﻗﺒﺎﺋﻞ ﻣﻮاﻟﯽ ﺣﻀـﺮت رﺳﻮل ﺧـﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻬﺮ‬‫ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻣﻨـﺎﻓﯽ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻮدن ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑـﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧـﺪ ﻓﻘﺮه اﺧﯿﺮ ﮐﻪ ﻇـﺎﻫﺮا ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺳـﺒﺐ زﻋﻢ اﺑﻄـﺎل‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﭼﻮن ﺣﺼـﺮ ﻣﻮﻻـﺋﯿﺖ اﯾﻦ ﻗﺒﺎﺋﻞ در ﺧـﺪا و رﺳﻮل ﺛﺎﺑﺖ ﺷـﺪ‪ ،‬دﯾﮕﺮي ﻣﻮﻻﯾﺸﺎن ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻨﻬﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﻟﺒﻄﻼن‬‫اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﯽﭘﺮﺳﯿﻢ ﮐﻪ ﻣﺮاد از ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺧﺪا و رﺳﻮل ﭼﯿﺴﺖ؟ اﮔﺮ وراي ﻣﻌﻨﺎي ﻣﺮادف ﯾﺎ ﻣﺴﺘﻠﺰم اﻣﺎﻣﺖ و ﺗﻮﻟﯽ اﻣﻮر ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺗﻨﺎﻗﺾ ﺑﯿﻦ اﻟﺤـﺪﯾﺜﯿﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭼﻪ در ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﺼـﺮف ﯾﺎ ﻣﺘﺼـﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷـﻤﺎ ﺣﺼـﺮ‬‫ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ در ﺧـﺪا و رﺳﻮل ﺑﻤﻌﻨﯽ دﯾﮕﺮ ﻣﯽﺳﺎزﯾـﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺼـﺮ در واﻗﻊ ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﺎﺷـﺪ ﯾﺎ ﻏﻠﻂ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﺑﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﻨﺎﻓﺎت ﻧﺪارد‪ ،‬و‬‫اﮔﺮ ﻏﺮض آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﺼﺮف ﯾﺎ ﻣﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﻮر ﻣﻨﺤﺼﺮ اﺳﺖ در ﺧﺪا و رﺳﻮل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻣﻮﻟﯽ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ اﯾﻦ ﺗﻘـﺪﯾﺮ اﮔﺮ ﭼﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ در ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻟﻔﻆ ﻣﻮﻟﯽ ﻧﺰد ﻗﺎدﺣﯿﻦ‬‫ﻣﺘﻌﯿﻦ اﺳﺖ ﺑﺮاي ﻣﻌﻨﺎي ﮐﻪ ﻣﻔﯿﺪ اﻣﺎﻣﺖ اﺳﺖ و ﻓﯿﻪ اﻟﻤﻄﻠﻮب‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﻻزم ﻣﯽآﯾﺪ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﮔﺎﻫﯽ اﻣﺎم و ﻣﺘﺼﺮف ﻓﯽ‬‫اﻻـﻣﻮر ﻧﺒﺎﺷـﺪ و ﻟﻮ ﺑﻌـﺪ ﻋﺜﻤﺎن و ﻫﻮ ﻇﺎﻫﺮ اﻟﺒﻄﻼن‪ ،‬و از ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻌﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ او در ﮐﻤﺎل وﺿﻮح و ﻇﻬﻮر اﺳﺖ ﮐﻤﺎ ﺳـﺒﻖ‪ ،‬و اﺑﻦ‬‫أﺑﯽ داود و ﻣﻦ ﺿﺎﻫﺎه ﭼﻨـﺪان ﻋﺠﺐ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ در رد و اﺑﻄﺎل ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ اﺳـﺘﺪﻻل ﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﺑﻄﻮري ﮐﻪ ﻣﺴـﺘﻠﺰم ﻧﻔﯽ ﺧﻼﻓﺖ ﻣﻄﻠﻘﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 194‬از ‪205‬‬‫ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﮐﻤﺎل ﺣﯿﺮت اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪317 :‬‬‫راوي ﺑـﺎ آن ﻫﻤﻪ اﻇﻬـﺎر ﺳـﻨﯿﺖ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑـﺎﯾﻦ اﺳـﺘﺪﻻل ﺻـﺮﯾﺢ اﻻﺧﺘﻼل‪ ،‬و اﺣﺘﺠﺎج واﺿـﺢ اﻻﻋﻮﺟﺎج‪ ،‬رﺿﺎ داده‪ ،‬ﺧﻼف اﺟﻤﺎع اﻫﻞ‬‫اﺳـﻼم را ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و ﻋﺪاوت ﺧﻮد ﺑﺮﻣﻼ اﻓﮑﻨﺪه‪ ،‬و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از آﻧﮑﻪ اﯾﻦ اﺳـﺘﺪﻻل واﻫﯽ ﻣﺴـﺘﻠﺰم ﻧﻔﯽ ﺧﻼﻓﺖ ﻣﻄﻠﻘﻪ ﺟﻨﺎب‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺼـﯿﺒﺖ ﻋﻈﻤﯽ و داﻫﯿﻪ ﻓﻘﻤـﺎ و ﻗﯿـﺎﻣﺖ ﮐـﺒﺮي ﺑﺮ ﺳـﺮ ﺣﻀـﺮات اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ ﺑﺴـﺒﺐ اﯾﻦ اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﺮﭘﺎ‬‫ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻻزم ﻣﯽآﯾﺪ ﮐﻪ ﺧﻠﻔﺎي ﺛﻠﺜﻪ ﻫﻢ اﻣﺎم و ﻣﺘﺼﺮف اﻣﻮر ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﮔﺮ از اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻔﯽ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺛﺎﺑﺖ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻄﻼن ﺧﻼﻓﺖ ﺛﻠﺜﻪ ﻫﻢ واﺿﺢ ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮدﯾﺪ‪،‬‬‫ﻓﯿﮑﻮن ﺿﺮره ﻋﻠﯽ اﻟﺴﻨﯿﮥ اﮐﺒﺮ ﻣﻦ ﻧﻔﻌﻪ‪ ،‬و ﯾﻔﺘﻖ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻣﺎ ﻻ ﯾﻘﺪرون ﻋﻠﯽ رﻗﻌﻪ‪.‬‬‫و ﺣـﻞ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ اﯾـﻦ رواﯾـﺖ ﺑﺮ ﺗﻘــﺪﯾﺮ ﺗﺴــﻠﯿﻢ اﯾـﻦ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻣﺤﺘﻤـﻞ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻣﺮاد از آن ﻧﻔﯽ ﻣﻮﻻـﺋﯿﺖ دﯾﮕﺮي در ﺣﯿـﺎت ﺟﻨـﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﮐﻪ از ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ‬‫ﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﮐﻤﺎ ﺳﯿﺠﯽء ﺷﺮﺣﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻨﺎﻓﺎت اﯾﻦ‬‫رواﯾﺖ ﺑﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺘﺤﻘﻖ ﻧﮕﺮدد ﺗﺎ اﺣﺪي از ارﺑﺎب ﻋﻘﻞ و ﻓﻬﻢ ﺑﺴﺒﺐ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺗﻮﻫﻢ اﺑﻄﺎل ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﻮاﻧﺪ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﻋﺠﺐ ﮐﻪ رازي ﺑﺠﻮاب اﺣﺘﺠﺎﺟﺎت ﻣﺘﯿﻨﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ﺧﺮاﻓﺎت واﻫﯿﻪ و اﺣﺘﻤﺎﻻت رﮐﯿﮑﻪ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﺗﺨﻠﯿﺺ ﺧﻮد از ﻣﻀـﯿﻖ اﻟﺰام ﺧﻮاﻫﺪ‪،‬‬‫و در اﯾﻦ ﺟـﺎ ﺑﭽﻨﯿﻦ اﺣﺘﻤـﺎل ﻇـﺎﻫﺮ اﻟﺼـﺤﮥ‪ ،‬ﮐﻪ اﺻـﻼ اﺷـﮑﺎﻟﯽ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ان ﻧﻤﯽﮔﺮدد‪ ،‬اﻟﺘﻔﺎت ﻧﮑﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﻼ ﺗـﺪﺑﺮ و ﺗﺄﻣﻞ زﻋﻢ ﻣﻨﺎﻓﺎت و‬‫ﺗﻨﺎﻗﺾ و اﺧﺘﻼف در ﺧﺒﺮ ﻣﻤﮑﻦ اﻻﺟﺘﻤﺎع و اﻻﺋﺘﻼف ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد را ﺿﺤﮑﻪ ارﺑﺎب ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﻧﻈﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪318 :‬‬‫ﺳ ﺎز د ‪.‬‬
‫اﻣﺎ ﻗـﺪح دوم ﭘﺲ ﺑﺎﻻﺗﺮ از اول اﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﻨﯿﻦ ﮐﻼم ﻟﻐﻮ و ﺑﯿﻬﻮده ﻧﻪ ﺳـﺰاي آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺣﺪي از ﻓﻀـﻼي اﻋﻼم و ﻋﻠﻤﺎي واﻻ ﻣﻘﺎم و ﻟﻮ‬‫ﺑﺎﻟﻨﻘـﻞ و اﻟﺤﮑﺎﯾـﮥ زﺑﺎن ﺧﻮد را ﺑﺂن آﻻﯾـﺪ‪ ،‬ﻓﻀـﻼ ﻋﻦ اﻻﻋﻘﺎد ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﺮﮐﻮن إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻧﻪ آﻧﮑﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻋﺎﻟﻢ ﺟﻠﯿﻞ ﮐﻪ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﺎﻣﺎم ﺑﺎﺷـﺪ و از‬‫ﻣﺠـﺪدﯾﻦ دﯾﻦ ﻧﺒﻮي ﻣﺤﺴﻮب ﮐﻤـﺎ ﻓﯽ »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت« ﻟﻠﮑﺠﺮاﺗﯽ ﺑﭽﻨﯿﻦ ﮐـﺬب ﺻـﺮاح و دروغ ﺑﯽﻓﺮوغ ﻣﺘﻔّﻮه ﺷﻮد‪ ،‬و آﻧﺮا در‬‫ﻣﻘـﺎﺑﻠﻪ ﺧﺼﻢ ذﮐﺮ ﺳـﺎزد و ﺑﭽﻨﯿﻦ ﻣﻄـﺎﻟﺐ واﻫﯿﻪ دم ﻣﺒﺎﻫـﺎت و ﻣﺒـﺎرات زﻧـﺪ‪ ،‬از اﯾﻨﺠـﺎ ﺑﺘﻌﺼـﺒﺎت و ﺣﻤﯿـﺎت ﺟﺎﻫﻠﯿﺖ اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﭘﯽ‬‫ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺮد‪ ،‬ﮐﻪ در اﺑﻄﺎل ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﮐﻪ آﻧﺮا ﻧﺺ ﻗﺎﻃﻊ ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻣﯽﺑﯿﻨﻨـﺪ ﭼﻪ ﻗﺴﻢ ﺟـﺪ و ﺟﻬﺪ‬‫ﺑﺎﻃﻞ و ﺳﻌﯽ ﻻ ﻃﺎﺋﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ »ﯾُِﺮﯾُﺪوَن ﻟ ِﯿُْﻄِﻔُﺆا ﻧُﻮَر اﻟﱠﻠِﻪ ﺑ َِﺄﻓْﻮاِﻫِﻬْﻢ َو اﻟﱠﻠُﻪ ُﻣﺘِﱡﻢ ﻧُﻮِرِه َو ﻟَْﻮ َﮐِﺮَه اﻟ ْﮑﺎﻓُِﺮوَن«‬‫]‪ [1‬اﯾﻦ ﻫﻔﻮه ﺑﺎﻃﻠﻪ را ﮐﻪ ﻗﺎدﺣﯿﻦ و ﺟﺎرﺣﯿﻦ ﺑﺂن ﻣﺘﻔﻮه ﺷﺪهاﻧﺪ ﻣﯽﺑﺎﯾﺴﺖ ﻣﺜﻞ ﺧﺮق ﺣﯿﺾ ﻣﺴﺘﻮر داﺷﺘﻦ ﮐﻪ ﻓﻀﯿﺤﺖ اﻋﻼم و اﺳﺎﻃﯿﻦ‬‫ﺛﺎﺑﺖ ﻧﺸﻮد‪ ،‬ﻧﻪ آﻧﮑﻪ آﻧﺮا ﺑﯽﻣﺤﺎﺑﺎ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺧﺼﻢ ذﮐﺮ ﮐﺮدن‪ ،‬و از دﻻﺋﻞ اﺑﻄﺎل ﻣﻄﻠﻮب او ﺷﻤﺮدن‬‫ورود اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم از ﯾﻤﻦ ﺑﻤﮑﻪ ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻣﺴﻠﻢ اﺳﺖ‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ رﺟﻮع ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم از ﯾﻤﻦ‪ ،‬و ﺑﻮدن آن ﺟﻨﺎب ﻫﻤﺮاه رﮐﺎب ﻋﺎﻟﯽ ﻗﺒﺎب ﺣﻀـﺮت رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫اﻻﻃﯿﺎب ﺑﺎﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﻪ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺘﺤﻘﻖ ﮔﺸﺘﻪ‪.‬‬‫در »ﺻﺤﯿﺢ« اﺑﻮ ع ﺑﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺒﺨﺎري ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪(:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻠّﺎل اﻟﻬـﺬﻟﯽ ]‪ ،[2‬ﻗﺎل ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﺼـﻤﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ [1] :‬اﻟﺼﻒ ‪ [2] .8‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻼـل اﻟﻬـﺬﻟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫)‪ .(242‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪319 :‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺳـﻠﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﯿﺎن‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻣﺮوان اﻻﺻﻔﺮ ]‪ ،[1‬ﻋﻦ أﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﻗﺎل‪ :‬ﻗـﺪم ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 195‬از ‪205‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺑﻤﺎ أﻫﻠﻠﺖ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻤﺎ أﻫﻞ ﺑﻪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﻮ ﻻ أن ﻣﻌﯽ اﻟﻬﺪي ﻻﺣﻠﻠﺖ ]‪.[2‬‬‫)و ﻧﯿﺰ در »ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﺠﯿﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﻤﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻄﺎء‪ ،‬ﺛﻨﯽ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أﻫّﻞ و أﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﺎﻟﺤﺞ و ﻟﯿﺲ ﻣﻊ أﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﻫﺪي ﻏﯿﺮ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻃﻠﺤﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﻗﺪم ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ و ﻣﻌﻪ‬‫اﻟﻬﺪي ]‪.[3‬‬‫)و ﻧﯿﺰ در »ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺴﺪد‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺑﺸﺮ ﺑﻦ اﻟﻤﻔﻀﻞ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﻤﯿﺪ اﻟﻄﻮﯾﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺑﮑﺮ‪ ،‬أﻧﻪ ذﮐﺮ ﻻﺑﻦ ﻋﻤﺮ أن أﻧﺴﺎ ﺣﺪﺛﻬﻢ أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أﻫﻞ ﺑﻌﻤﺮة و ﺣﺠﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻫﻞ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫ﺑﺎﻟﺤﺞ‪ ،‬و أﻫﻠﻠﻨﺎ ﺑﻪ ﻣﻌﻪ ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺪﻣﻨﺎ ﻣﮑﮥ ﻗﺎل ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻌﻪ ﻫﺪي ﻓﻠﯿﺠﻌﻠﻬﺎ ﻋﻤﺮة‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻫﺪي ﻓﻘﺪم ﻋﻠﯿﻨﺎ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ ﺣﺎﺟﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻤﺎ أﻫﻠﻠﺖ؟ ﻓﺎن ﻣﻌﻨﺎ أﻫﻠﮏ ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻫﻠﻠﺖ ﺑﻤﺎ أﻫﻞ ﺑﻪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ :‬ﻓﺄﻣﺴﮏ ﻓﺎن ﻣﻌﻨﺎ ﻫﺪﯾﺎ ]‪.[4‬‬‫)و در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج اﻟﻘﺸﯿﺮي اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي در رواﯾﺘﯽ ﻃﻮﯾﻞ ﻣﺘﻀﻤﻦ ﺻﻔﮥ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ(‪[1] :‬‬‫ﻣﺮوان اﻻﺻﻔﺮ‪ :‬أﺑﻮ ﺧﻠﯿﻔﮥ اﻟﺒﺼﺮي اﺑﻦ ﺧﺎﻗﺎن‪ ،‬أو ﺳﺎﻟﻢ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري ج ‪ 1‬ص ‪.104‬‬‫]‪ [3‬ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري ج ‪ 1‬ص ‪.216‬‬‫]‪ [4‬ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري ج ‪ 3‬ص ‪.62‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪320 :‬‬‫و‬‫ﻗﺪم ﻋﻠﯽ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ ﺑﺒﺪن ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻮﺟﺪ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﻣﻤﻦ ﺣﻞ و ﻟﺒﺴﺖ ﺛﯿﺎﺑﺎ ﺻﺒﯿﻐﺎ و اﮐﺘﺤﻠﺖ‪ ،‬ﻓﺄﻓﮑﺮ ذﻟﮏ ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﺖ‪:‬‬‫ان أﺑﯽ أﻣﺮﻧﯽ ﺑﻬـﺬا‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬و ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﯾﻘﻮل ﺑﺎﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﻓـﺬﻫﺒﺖ اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﺤّﺮﺷﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﺎﻃﻤـﮥ ﻟﻠـﺬي ﺻـﻨﻌﺖ‬‫ﻣﺴﺘﻔﺘﯿﺎ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻤﺎ ذﮐﺮت ﻋﻨﻪ ﻓﺄﺧﺒﺮﺗﻪ أﻧﯽ أﻧﮑﺮت ذﻟﮏ ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺻﺪﻗﺖ ﺻﺪﻗﺖ ﻣﺎ ذا ﻗﻠﺖ ﺣﯿﻦ ﻓﺮﺿﺖ اﻟﺤﺞ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﻧﯽ اﻫﻞ ﺑﻤﺎ أﻫﻞ ﺑﻪ رﺳﻮﻟﮏ ﻗﺎل ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎن ﻣﻌﯽ اﻟﻬﺪي ﻓﻼ ﺗﺤﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﮑﺎن ﺟﻤﺎﻋـﮥ اﻟﻬﺪي اﻟﺬي ﻗﺪم ﺑﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬و اﻟﺬي أﺗﯽ ﺑﻪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺤﻞ اﻟﻨﺎس ﮐﻠﻬﻢ و ﻗـّﺼ ﺮوا اﻻ‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺎن ﻣﻌﻪ ﻫﺪي ﻓﻠﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﻮم اﻟﺘﺮوﯾﮥ ﺗﻮﺟﻬﻮا اﻟﯽ ﻣﻨﯽ ﻓﺄﻫﻠﻮا ﺑﺎﻟﺤﺞ‪ ،‬و رﮐﺐ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ ﻓﺼﻠﯽ ﺑﻬﺎ اﻟﻈﻬﺮ و اﻟﻌﺼﺮ و اﻟﻤﻐﺮب اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫)و در »ﺳﻨﻦ« اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ در ﺿﻤﻦ رواﯾﺘﯽ ﻃﻮﯾﻞ ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬‫و ﻗﺪم ﻋﻠﯽ ﺑﺒﺪن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﻮﺟﺪ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﻣﻤﻦ ﺣﻞ و ﻟﺒﺴﺖ ﺻﺒﯿﻐﺎ اﻟﺦ ]‪.[2‬‬‫)و در »ﺳﻨﻦ« اﺑﻮ داود ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﺷﻌﺚ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ در ﺿﻤﻦ رواﯾﺖ ﻃﻮﯾﻞ ﻣﺮﻗﻮم اﺳﺖ(‪:‬‬‫و ﻗﺪم ﻋﻠﯽ رض ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ ﺑﺒﺪن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻮﺟﺪ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﻣﻤﻦ ﺣﻞ‪ ،‬و ﻟﺒﺴﺖ ﺛﯿﺎﺑﺎ ﺻﺒﯿﻐﺎ اﻟﺦ ]‪.[3‬‬‫)و در ﺻﺤﯿﺢ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﻋﯿﺴﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ [1] :‬ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ج ‪ 4‬ص ‪ 40‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺳﻨﻦ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ ج ‪ 2‬ص ‪ -1024‬اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.3074‬‬‫]‪ [3‬ﺳﻨﻦ أﺑﯽ داود ج ‪ 2‬ص ‪ 184‬اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.1905‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪321 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 196‬از ‪205‬‬‫ﻣﺎﻟﮏ ان ﻋﻠﯿﺎ ﻗﺪم ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺑﻤﺎ اﻫﻠﻠﺖ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻫﻠﻠﺖ ﺑﻤﺎ اﻫﻞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻮ ﻻ ان ﻣﻌﯽ ﻫﺪﯾﺎ ﻻﻫﻠﻠﺖ‪[1] .‬‬‫)و در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﻌﯿﺐ اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺣﺠﺎج‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﺳـﺤﺎق ﻋﻦ‬‫اﻟﺒﺮاء‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ ﺣﯿﻦ أّﻣﺮه اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﻤﻦ ﻓﺎﺻﺒﺖ ﻣﻌﻪ أواﻗﯽ ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺪم ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ ﻗﺎل وﺟﺪت ﻓﺎﻃﻤﮥ ﻗﺪ ﻧﻀﺤﺖ اﻟﺒﯿﺖ اﻟﺦ‪[2] .‬‬‫)از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرات ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ رواﯾﺎت ﺻـﺤﺎح ﺳﺘﮥ ﻣﺘﻔﻖ اﺳﺖ ﺑﺮ اﻓﺎده اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم از ﯾﻤﻦ‬‫رﺟﻮع ﻧﻤﻮده‪ ،‬و در ﺣﺠـﮥ اﻟﻮداع ﺷـﺮﯾﮏ ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﻟﺤـﺎل ﺳـﺨﺎﻓﺖ ﺷـﺒﻪ واﻫﯿﻪ ﻗﺎدﺣﯿﻦ و ﮐـﺬب و ﺑﻬﺘﺎن اﯾﺸﺎن ﺑﺮ ﮐﺎﻓﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﻇﺎﻫﺮ‬‫ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫و از اﯾﻨﺠﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻘﻠـﺪﯾﻦ اﯾﻦ ﻗﺎدﺣﯿﻦ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ رﺳﻮخ ﻗـﺪم در ﺗﻌﺼﺐ‪ ،‬و ﻣﯿﻞ ﺑﺎﻃﻨﯽ ﺑﻤﻘﺎﻻت و ﺧﺮاﻓﺎت اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﻣﺠﺎل ﺗﺼﺪﯾﻖ اﯾﻦ‬‫ﻫﺬﯾﺎن ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎر ﺑﺮد آن ﭘﺮداﺧﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و ﺿﻌﻒ ﻋﻘﻞ و ﺳﺨﺎﻓﺖ رأي اﺋﻤﻪ ﺧﻮد واﺿﺢ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﮐﻪ از ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ در »ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ« در ﺑﯿﺎن ]‪ [1‬ﺻﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي ج ‪ 3‬ص ‪.290‬‬‫]‪ [2‬ﺳﻨﻦ اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ ج ‪ 5‬ص ‪.157‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪322 :‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ(‪:‬‬‫و ﻻ اﻟﺘﻔﺎت ﻟﻤﻦ ﻗـﺪح ﻓﯽ ﺻـﺤﺘﻪ و ﻻ ﻟﻤﻦ رده ﺑﺎن ﻋﻠﯿﺎ ﮐﺎن ﺑﺎﻟﯿﻤﻦ ﻟﺜﺒﻮت رﺟﻮﻋﻪ ﻣﻨﻬﺎ و ادراﮐﻪ اﻟﺤﺞ ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫اﻧﺘﻬﯽ‪[1] .‬‬‫)و ﻋﻠﯽ ﻗﺎري در »ﻣﺮﻗﺎة« در ﺷﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و اﺑﻌﺪ ﻣﻦ رده ﺑﺎن ﻋﻠﯿﺎ ﮐﺎن ﺑﺎﻟﯿﻤﻦ ﻟﺜﺒﻮت رﺟﻮﻋﻪ ﻣﻨﻬﺎ و ادراﮐﻪ اﻟﺤﺞ ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻟﻌﻞ ﺳﺒﺐ ﻗﻮل ﻫﺬا اﻟﻘﺎﺋﻞ اﻧﻪ‬‫وﻫﻢ اﻧﻪ ﻗﺎل ﻫﺬا اﻟﻘﻮل ﻋﻨﺪ وﺻﻮﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ]‪.[2‬‬‫)از اﯾﻨﺠﺎ ﺗﻌﺼﺐ ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺑﺎﯾﺪ درﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻬﻮس اﺑﻄﺎل ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬ﭼﻬﺎ اﮐﺎذﯾﺐ و ﺷـﻨﺎﺋﻊ را اﻟﺘﺰام ﮐﺮدهاﻧﺪ! ﺑﺎ وﺻـﻔﯽ‬‫ﮐﻪ ﺻـﺤﺎح ﺳـﺘﻪ ﺧﻮﯾﺶ را از اﻣﻬﺎت ﮐﺘﺐ ﺣـﺪﯾﺚ داﻧﻨـﺪ‪ ،‬و در ﻋﻘﺎﺋـﺪ و اﻋﻤﺎل اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر ﺑﺮ آن دارﻧﺪ‪ ،‬و در ﻫﺮ ﺑﺎب رﺟﻮع ﺑﺂن‬‫ﻣﯽآرﻧـﺪ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ »ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ« را ﮐﻪ اﺻﺢ اﻟﮑﺘﺐ ﺑﺮ ﻫﺮ دو اﻃﻼق ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬در اﯾﻨﺠﺎ ﺣﺪﯾﺚ »ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري« و »ﺻـﺤﯿﺢ‬‫ﻣﺴﻠﻢ« و »ﺻﺤﯿﺢ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ«‪ ،‬و »ﺻﺤﯿﺢ اﺑﻮ داود« و »ﺻﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي« و »ﺻﺤﯿﺢ ﻧﺴﺎﺋﯽ« را ﺑﺼﺮاﺣﺖ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬‫و زﯾﺎدهﺗﺮ ﺣﯿﺮت داﻣﻨﻢ ﻣﯽﮐﺸـﺪ از ﻏﻔﻮل و ذﻫﻮل رازي‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻـﻔﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد در ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﻌﺪم اﺧﺮاج ﺑﺨﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ آن را‬‫ﻗﺪح ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﺎز رﺟﻮع ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم را از ﯾﻤﻦ‪ ،‬و ﺣﻀﻮر در ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬ﮐﻪ در ﺻـﺤﯿﺤﯿﻦ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ‬‫ارﺑﺎب ﺻـﺤﺎح ﺑﺮ اﺧﺮاج آن اﺗﻔﺎق دارﻧـﺪ‪ ،‬و ارﺑﺎب ﺳـﯿﺮ ﻫﻢ ﻗـﺪﯾﻤﺎ و ﺣـﺪﯾﺜﺎ آﻧﺮا ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮﻣﻼ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ ]‪ [1‬اﻟﺼﻮاﻋﻖ‬‫ﻻﺑﻦ ﺣﺠﺮ ص ‪ 42‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة ‪.1385‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺮﻗﺎة ج ‪ 2‬ص ‪.486‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪323 :‬‬‫ﻣﺨﺎﻟﻒ آن را در ﻣﻘﺎم رد اﻫﻞ ﺣﻖ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﺑـﺎﻟﻔﺮض اﮔﺮ رﺟﻮع ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ در اﯾﻦ رواﯾـﺎت ﻣﺮوي ﻧﻤﯽﮔﺸﺖ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﭼﻮن ﺣﻀﻮر آن ﺟﻨـﺎب روز ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺑﺎﺣﺎدﯾﺚ‬‫ﻣﺘﮑـﺜﺮه ﻏـﺪﯾﺮ ﺛـﺎﺑﺖ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻣـﺪﻋﯽ دﻋﻮي )ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ذﻟـﮏ اﻟﻮﻗﺖ( ﺻﻮرت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 197‬از ‪205‬‬‫دﻟﯿﻠﯽ ﻫﻢ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ دﻟﯿﻠﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل‪ ،‬ﺑﺮ اﯾﻦ دﻋﻮي ﮐﺎذﺑﻪ اﻗﺎﻣﺖ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﻗﺪح او ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻟﺘﻔﺎت ﻧﺪاﺷﺖ‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻓﺮض ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم از ﯾﻤﻦ رﺟـﻮع ﻧﻔﺮﻣـﻮده‪ ،‬و در وﻗﺖ ارﺷـﺎد ﻧﻤﻮدن ﺟﻨـﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺣﺎﺿﺮ ﻧﺒﻮده‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﻣﺪح ﻗﺪح ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ در اﺻﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬آري ﻣﻨﺎﻓﯽ‬‫آن ﻃﺮﯾﻖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﺣﻀﻮر ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ﺑﺮداﺷـﺘﻦ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫آن ﺣﻀـﺮت را‪ ،‬و ﻫﻤﺮاه ﺧﻮد اﯾﺴـﺘﺎده ﮐﺮدن ﻣﻨﻘﻮل اﺳﺖ‪ ،‬و اﺻﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻄﺮق ﻣﺘﻌﺪده ﻣﻨﻘﻮل اﺳﺖ‪ ،‬و در ﺑﺴـﯿﺎري از آن‬‫اﯾﻦ ﻣﻀﻤﻮن ﻏﯿﺮ وارد‪ ،‬آﻧﻬﺎ ﺑﺤﺎل ﺧﻮد ﺳﺎﻟﻢ از ﻃﻌﻦ و ﻗﺪح ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪم ﻗﺪح اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ در اﺻﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻌﺾ اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮدهاﻧﺪ(‪:‬‬‫ﺳﯿﺪ ﺷﺮﯾﻒ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ در »ﺷﺮح ﻣﻮاﻗﻒ« ﺑﺠﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻟﺠـﻮاب ﻣﻨـﻊ ﺻـﺤﮥ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و دﻋـﻮي اﻟﻀـﺮورة ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺼـﺤﺘﻪ ﻟﮑـﻮﻧﻪ ﻣﺘـﻮاﺗﺮا ﻣﮑـﺎﺑﺮة‪ ،‬ﮐﯿﻒ و ﻟﻢ ﺑﻨﻘﻠﻪ اﮐـﺜﺮ اﺻـﺤﺎب اﻟﺤـﺪﯾﺚ‬‫ﮐﺎﻟﺒﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ و اﺿﺮاﺑﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻃﻌﻦ ﺑﻌﻀﻬﻢ ﻓﯿﻪ ﮐﺎﺑﯽ داود اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺮازي‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻣﻦ اﺋﻤﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪324 :‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻻن ﻋﻠﯿﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﯾﻮم اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﮐﺎن ﺑﺎﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬و رد ﻫﺬا ﺑﺎن ﻏﯿﺒﺘﻪ ﻻ ﺗﻨﺎﻓﯽ ﺻـﺤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪،‬‬‫اﻻ ان ﯾﺮوي ﻫﮑﺬا‪ :‬أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ أو اﺳﺘﺤﻀﺮه اﻟﺦ‪[1] .‬‬‫)ﭘﺲ از اﯾﻨﺠﺎ ﻣﺰﯾـﺪ ﺳـﺨﺎﻓﺖ ﻋﻘﻞ ﻗﺎدﺣﯿﻦ و ﺟﺎرﺣﯿﻦ ﻣﻘﺪوﺣﯿﻦ ﻣﺠﺮوﺣﯿﻦ ﮐﻪ ﻣﺘﻤﺴﮏ ﺑﺎﯾﻦ ﺧﺮاﻓﺖ ﮔﺮدﯾﺪهاﻧﺪ واﺿـﺤﺘﺮ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﮐﻪ‬‫در ﻫﻤﭽﻮ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮ ﻗﻄﻌﯽ ﺑﺎﻣﺮي ﻗﺪح ﮐﺮدن ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﺬب و ﺑﻬﺘﺎن ﻣﺤﺾ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺮ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺗﺴـﻠﯿﻢ آن ﻫﻢ ﻗﺪح در اﺻﻞ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫و ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺾ ﻣﻌﺎﻧـﺪﯾﻦ ﺟﺎﺣـﺪﯾﻦ‪ ،‬ﭼﻮن ﮐﻤﺎل ﺑﻄﻼن اﯾﻦ وﺟﻪ واﻫﯽ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺻـﺤﺎح ﺳـﺘﮥ اﺳﺖ درﯾﺎﻓﺘﻨـﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد را از‬‫اﺑﻄﺎل ﺣﻖ ﺑﺎز ﻧﺪاﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻮﺟﻬﯽ دﯾﮕﺮ ﺗﺸـﮑﯿﮏ رﮐﯿﮏ آﻏﺎز ﻧﻬﺎدهاﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺎﺻـﻠﺶ ﮐﻪ رﺳـﯿﺪن ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺠﺤﻔﮥ ﺑﺘﺎرﯾﺦ ﺛﺎﻣﻦ ﻋﺸﺮ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻣﯿﺮ در »روﺿﻪ ﻧﺪﯾﻪ ﺷﺮح ﺗﺤﻔﻪ ﻋﻠﻮﯾﻪ« در رد اﯾﻦ ﻋﻨﺎد ﻗﺒﯿﺢ و ﮐﺬب ﻇﺎﻫﺮ ﺳﻌﯽ ﺑﻠﯿﻎ و اﻫﺘﻤﺎم واﻓﺮ ﺑﮑﺎر‬‫ﺑﺮده(‪.‬‬‫ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪ :‬ﺗﻨﺒﯿﻪ‪ ،‬اﻋﺘﺮاض ﺑﻌﺾ ﻣﻦ ﻗﺼـﺮ ﻧﻈﺮه ﻋﻦ ﺑﻠﻮغ ﻣﺮﺗﺒﮥ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ اﻟﺬي رواه زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﺸﮑﮑﺎ‬‫ذﻟﮏ اﻟﻤﻌﺘﺮض ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ان ﻓﯽ اﻟﺮواﯾﮥ اﻧﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺧﻄﺐ ﺑﺎﻟﺠﺤﻔﻪ ﯾﻮم ﺛﺎﻣﻦ ﻋﺸﺮ ﻓﯽ ﺷﻬﺮ ذي اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬و اﻧﻪ ﻻ ﯾﻤﮑﻦ ﺑﻠﻮغ اﻟﺠﺤﻔﮥ ﻟﻤﻦ ﺧﺮج ﺑﻌﺪ‬‫اﻟﺤﺞ ﻣﻦ ﻣﮑﮥ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم‪ ،‬و ﺟﻌﻠﻪ ﻗﺎدﺣﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و أﻗﻮل‪ :‬ﻫـﺬا ﺗﺸـﮑﯿﮏ ﺑﻼ دﻟﯿﻞ و ﺧﺒﻂ ﺟﺒﺎن ﺧﺎل ﻋﻦ ﻋـﺪة اﻻدﻟﮥ ذﻟﯿﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﺛﺒﺖ اﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺧﺮج ﻣﻦ ﻣﮑﮥ ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ ﺧﺎﻣﺲ‬‫ﻋﺸﺮ ذي اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬راﺟﻌﺎ ]‪ [1‬ﺷﺮح ﻣﻮاﻗﻒ ص ‪.533‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪325 :‬‬‫اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬و ﺛﺒﺖ ان اﻟﺠﺤﻔـﮥ ﻋﻠﯽ اﺛﻨﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﻣﯿﻼ ﻣﻦ ﻣﮑﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺻـﺮح ﺑﻪ ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺎﻣﻮس رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺛﺒﺖ ان اﻟﻤﺮﺣﻠﮥ‬‫اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ أرﺑﻌـﮥ ﺑﺮد‪ ،‬ﮐﻤﻦ ﺣـﺪة اﻟﯽ ﻣﮑـﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ اﺧﺮﺟﻪ اﻟﺒﺨﺎري ﺗﻌﻠﯿﻘﺎ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس و اﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻧﻬﻤﺎ ﮐﺎﻧﺎ ﯾﻘﺼـﺮان ﻣﻦ ﻣﮑﮥ اﻟﯽ‬‫اﻟﻌﺮﻓﺎت‪ ،‬و ﺛﺒﺖ ﺗﻘـﺪﯾﺮ اﻻرﺑﻌﮥ اﻟﺒﺮد ﺑﺎﻟﻤﺮﺣﻠﮥ‪ ،‬ﺑﻤﺎ رواه اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺑﺴـﻨﺪ ﺻـﺤﯿﺢ اﻧﻪ ﻗﯿﻞ ﻻﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ :‬أ ﺗﻘﺼـﺮ ﻣﻦ ﻣﮑﮥ اﻟﯽ اﻟﻌﺮﻓﺎت؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻻ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ اﻟﯽ ﻋﺴـﻔﺎن‪ ،‬و اﻟﯽ ﺣـﺪة‪ ،‬و اﻟﯽ اﻟﻄﺎﺋﻒ‪ ،‬و ﮐﻞ ﺟﻬـﮥ ﻣﻦ ﻫـﺬه ﻣﺮﺣﻠـﮥ اﻟﯽ ﻣﮑﮥ‪ ،‬ﻓﺎذا ﮐﺎﻧﺖ اﻟﻤﺮﺣﻠﮥ أرﺑﻌﮥ ﺑﺮد‪ ،‬و اﻟﺒﺮﯾﺪ اﺛﻨﯽ‬‫ﻋﺸـﺮ ﻣﯿﻼ ﯾﮑﻮن اﻟﻤﺮﺣﻠـﮥ ﺛﻤﺎﻧﯿـﮥ و ارﺑﻌﯿﻦ ﻣﯿﻼ‪ ،‬إذا ﻋﺮﻓﺖ ﻫـﺬا ﻋﺮﻓﺖ ان ﻣﻦ ﻣﮑـﮥ اﻟﯽ اﻟﺠﺤﻔـﮥ ﻻ ﯾﮑﻮن اﻻ دون اﻟﻤﺮﺣﻠﺘﯿﻦ اﻟﮑﺎﻣﻠﺘﯿﻦ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 198‬از ‪205‬‬‫ﻻﻧﻬﻤﺎ اﺛﻨﺎن و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﻣﯿﻼ‪ ،‬و إذا ﻋﺮﻓﺖ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺧﺮج ﻣﻦ ﻣﮑﮥ ﯾﻮم ﺧﺎﻣﺲ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬ﻓﯿﻮم ﺛﺎﻣﻦ‬‫ﻋﺸـﺮ راﺑﻊ أﯾﺎم ﺳـﻔﺮه‪ ،‬ﻓﻌﻠﻢ اﻧﻪ ﺑﺎت ﻟﯿﻠﮥ ﺛﺎﻣﻦ ﻋﺸـﺮ ﻓﯽ اﻟﺠﺤﻔﮥ و ﺻـﻠﯽ ﺑﻬﺎ اﻟﻈﻬﺮ‪ ،‬و ﺧﻄﺐ ﺑﻌﺪ اﻟﺼـﻠﻮة ﻓﯿﺎ ﻟﻠﻌﺠﺐ ﻣﻤﻦ ﻗﺼـﺮ ﻧﻈﺮه ﻋﻦ‬‫اﻟﺒﺤﺚ‪ ،‬ﮐﯿﻒ ﯾﻘـﺪح ﻓﯿﻤـﺎ ﺻـﺢ ﺑﺎﺗﻔـﺎق اﻟﮑـﻞ ﺑﺎﻣﺮ ﯾﺮﺟﻊ اﻟﯽ اﻟﻤﺤﺴﻮس اﻟﻤﺸﺎﻫـﺪ‪ ،‬ﻟﻘـﺪ ﻧﺎدي ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﺑﺎﻟﺒﻼﻫـﮥ و ﺳﻮء اﻟﻈﻦ و ﻋـﺪم‬‫اﻟﺪراﯾﮥ! و ﻻ ﯾﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﺑﺎﻋﺘﺒﺎر ﻫﺬه اﻻزﻣﻨﮥ ﻻ ﯾﻤﮑﻦ ﻻﻧﺎ ﻧﻘﻮل‪ :‬ان أرﯾﺪ اﺳـﻔﺎر أﻫﻞ اﻟﺮﻓﺎﻫﮥ و اﻟﻤﺘﺮﻓﯿﻦ و اﻟﻤﺮﺿـﯽ و اﻟﺰﻣﻨﯽ ﻓﻼ اﻋﺘﺒﺎر ﺑﻪ‪،‬‬‫و ان أرﯾـﺪ أﺳـﻔﺎر اﻟﻌﺮب ﻓﻔﯽ ﻫـﺬا اﻟﺰﻣﻦ ﯾﺒﻠﻎ ﻣﻦ ﻣﮑـﮥ اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﮐﺎب ﻓﯽ أرﺑﻊ‪ ،‬و أﻫﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﯾﺴﺎﻓﺮون اﻟﺤﺞ ﻓﯽ زﻣﻨﻨﺎ ﻫﺬا‬‫ﯾﻮم ﺧﺎﻣﺲ أو راﺑﻊ ذي اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬و ﯾﻘﻔﻮن ﻋﺮﻓﺎت‪ ،‬و أﻣﺎ أﻫﻞ اﻟﺮﻓﺎﻫﮥ ﻓﻼ اﻋﺘﺒﺎر ﺑﻬﻢ‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﺎن ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﻬﺞ اﻟﻌﺮب‪ ،‬و‬‫ﻗﺪ ﮐﺎن ﺑﻠﻎ ﻓﯽ دﺧﻮﻟﻪ ﻣﮑﮥ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﺤﺠﮥ ﻓﯽ ﺳـﺒﻌﮥ اﯾﺎم أو ﺛﻤﺎﻧﯿﮥ ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻼف اﻟﺮواﯾﮥ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﮥ ﻓﺎﻟﺘﺸـﮑﯿﮏ ﺑﻬﺬا ﻧﻮع ﻣﻦ اﻟﻬﺬﯾﺎن‪،‬‬‫ﻓﻘـﺪ ﻋﺮﻓﺖ ﺑﻤﺎ ﻗﺪﻣﻨﺎ ان اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮ‪ ،‬و اﻻﺳـﻔﺎر ﺗﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻣﺤﺎﻻ ﻋﺎدة و ﻻ ﻋﺮﻓﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻤﻮاﻻة ﻗﺪ ﺛﺒﺖ ﺑﺎﺗﻔﺎق اﻟﻔﺮﯾﻘﯿﻦ‪،‬‬‫ﻓ ﻼ ﯾ ﺴ ﻤﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪326 :‬‬‫ﻫﺬا اﻟﺘﺸﮑﯿﮏ ﻣﻦ ﻗﺎﺋﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻮﻓﻖ‪[1] .‬‬‫)و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﭼﻮن ﺗﻌﺼﺐ رازي‪ ،‬در رد ﺣﻖ و ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﺜﺎﺑﻪ رﺳـﯿﺪه ﮐﻪ از رد و اﺑﻄﺎل ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻫﻢ ﺧﻮد را ﺑﺎز‬‫ﻧﺪاﺷـﺘﻪ‪ ،‬و ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ اﯾﻦ ﺷﻨﯿﻌﻪ ﻋﻈﯿﻤﻪ روا داﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺟﺰا و ﺳﺰاي آن ﻫﻢ از ﺷﺪﯾﺪ اﻻﻧﺘﻘﺎم ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﯾﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻋﺬاب ﻧﺎﺻﺐ‬‫و ﻋﻘﺎب واﺻﺐ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ در آﺧﺮت ﺑﺮاي ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ و ﺟﺎﺣـﺪﯾﻦ اﻋـﺪاد ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬در دﻧﯿﺎ ﻫﻢ ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ رﺳﻮا ﺷﺪه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ‬‫و اﺳﺎﻃﯿﻦ و اﺟﻠﻪ ﻣﻨﻘـﺪﯾﻦ و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ ﮐﻪ ﻫﻢ ﻣـﺬﻫﺐ اوﯾﻨـﺪ‪ ،‬ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ و اﻫﺘﻤﺎم در اﺿﺎﻋﺖ ﻧﺎﻣﻮس و ﮐﺸﻒ ﻋﻮار و ﻫﺘﮏ اﺳـﺮار آن‬‫اﻣﺎم ﻋﺎﻟﯽ ﻣﻘﺪار ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و اﺻـﻼ ﻣﺒﺎﻻﺗﯽ ﺑﺠﻼﻟﺖ و ﻧﺒﺎﻟﺖ و رﯾﺎﺳﺖ و اﻣﺎﻣﺖ و ﻋﻈﻤﺖ و ﺷـﻬﺮت او‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻤﺤﺾ ﺗﻠﻤﯿﺢ و ﺗﺨﺪﯾﻊ و‬‫ﺗﻠﺒﯿﺲ و ﺗـﺪﻟﯿﺲ ﺣﺎﺻـﻞ ﮐﺮده ﻧﻔﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﻓﻠﱠﻠﻪ دّرﻫﻢ و ﻋﻠﯿﻪ اﺟﺮﻫﻢ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﮐﺸـﻔﻮا ﻋﻦ ﺳـﺎق اﻟﺠـﺪ و اﻻﺟﺘﻬﺎد ﻓﯽ اﻟﻐﺾ ﻋﻦ اﻣﺎم أﻫﻞ‬‫اﻟﻌﻨـﺎد‪ ،‬و ﻓﻀـﺤﻮه ﻋﻠﯽ رؤس اﻟﻤﻼـ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻋﯿﻦ اﻟﻌﺒـﺎد‪ ،‬و ﺟﻌﻠﻮه ﺿـﺤﮑﮥ و ﻣﺜﻠـﮥ ﻓﯽ اﻟﺒﻼـد‪ ،‬و أﺧﺮﺟﻮه ﻣﻦ أﺋﻤـﮥ اﻟﺴـﺪاد‪ ،‬و اﺻـﺤﺎب‬‫اﻟﺮﺷﺎد‪ ،‬و اﻓﺤﻤﻮه ﻓﯽ اﻟﻬﺎﻟﮑﯿﻦ اﻟﺰاﺋﻐﯿﻦ اﻻوﻏﺎد‪ ،‬و اﻟﻤﺒﻄﻠﯿﻦ اﻟﺮاﺋﻐﯿﻦ اﻟﻤﻮﺻﻮﻓﯿﻦ ﺑﺎﻟﻠﺪاد‪.‬‬‫)ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ذﻫﺒﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﭘﺎﯾﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﻨﻘﯿﺪ او در رﺟﺎل ﺑﺲ ﺑﻠﻨﺪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺠﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ‬‫اﻣﺎم اﻫﻞ ﺣﺪﯾﺚ اﺳﺖ‪ ،‬رازي را ﺑﮑﻤﺎل ﺗﻬﺠﯿﻦ و ﺗﻨﻘﯿﺺ و ﻟﻮم و ﺟﺮح و ذم و ﻗﺪح ﯾﺎد ﮐﺮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ او را ﻣﻌﯿﻮب ﺑﺎﯾﺮاد ﺷـﺒﻬﺎت ﺑﺮ دﯾﻦ‬‫اﺳـﻼم ﮐﻪ ﻣﻮرث ﺣﯿﺮت ﺧﻮاص و ﻋﻮام اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘﺎﺑﯽ در ﺳﺤﺮ ﮐﻪ ﺿﻼل و ﺣﺮام اﺳﺖ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﺳﻢ ﺷﺮﯾﻔﺶ را ﻫﻢ ﺑﮑﻤﺎل‬‫ﺑﯽادﺑﯽ ﯾﺎد ﻓﺮﻣﻮده(‪ [1] .‬اﻟﺮوﺿﮥ اﻟﻨﺪﯾﮥ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻟﻌﻠﻮﯾﮥ ص ‪.70‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪327 :‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘـﺪال‪ :‬اﻟﻔﺨﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬رأس ﻓﯽ اﻟﺬﮐﺎء و اﻟﻌﻘﻠﯿﺎت‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ ﻋﺮي ﻣﻦ اﻻﺛﺎر‪ ،‬و ﻟﻪ ﺗﺸـﮑﯿﮑﺎت ﻋﻠﯽ‬‫ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻦ دﻋﺎﺋﻢ اﻟﺪﯾﻦ ﺗﻮرث ﺣﯿﺮة‪ ،‬ﻧﺴﺄل اﻟﱠﻠﻪ ان ﯾﺜﺒﺖ اﻻﯾﻤﺎن ﻓﯽ ﻗﻠﻮﺑﻨﺎ‪ ،‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب اﻟﺴـﺮ اﻟﻤﮑﺘﻮم ﻓﯽ ﻣﺨﺎﻃﺒﮥ اﻟﻨﺠﻮم‪ ،‬ﺳـﺤﺮ ﺻـﺮﯾﺢ‪،‬‬‫ﻓﻠﻌﻠﻪ ﺗﺎب ﻣﻦ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ‪[1] .‬‬‫)و اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﮐﻪ اﻣﺎم اﺋﻤﻪ و ﻣﻔﺘﯽ اﻣﺖ‪ ،‬و ﻋﺎﻟﻢ رﺑﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ ﺣﻘﺎﻧﯽ و ﺷـﯿﺦ اﺳـﻼم‪ ،‬و ﻗـﺪوه اﻧﺎم‪ ،‬و آﺧﺮ ﻣﺠﺘﻬـﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻗﺎﻣﻊ ﻣﺒﺘﺪﻋﯿﻦ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﻓﯽ »ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿـﺎت« و ﻏﯿﺮه اﻣﺎم رازي را از ﺟﺒﺮﯾﻪ ﮐﻪ ﻓﺮﻗﻪ ﻫﺎﻟﮑﻪ ﺿﺎﻟﻪ اﺳﺖ ﺷـﻤﺎر ﮐﺮده‪ ،‬و اﮔﺮ ﺑﺎورت ﻧﻤﯽآﯾـﺪ »ﺑﻤﻨﻬﺎج‬‫اﻟﺴﻨﮥ اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﮐﻼم اﻟﺸﯿﻌﮥ و اﻟﻘﺪرﯾﮥ« رو آر‪ ،‬و ﻗﺪرت ﺣﻖ ﺗﻤﺎﺷﺎ ﮐﻦ‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ(‪:‬‬‫ﺛﻢ اﻟﻤﺜﺒﺘﻮن ﻟﻠﺼـﻔﺎت‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﯾﺜﺒﺖ اﻟﺼﻔﺎت اﻟﻤﻌﻠﻮﻣﮥ ﺑﺎﻟﺴﻤﻊ ﮐﻤﺎ ﯾﺜﺒﺖ اﻟﺼﻔﺎت اﻟﻤﻌﻠﻮﻣﮥ ﺑﺎﻟﻌﻘﻞ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻗﻮل أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ اﻟﺨﺎﺻﮥ أﻫﻞ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻣﻦ واﻓﻘﻬﻢ و ﻫﻮ ﻗﻮل أﺋﻤﮥ اﻟﻔﻘﻬﺎء‪ ،‬و ﻗﻮل أﺋﻤﮥ اﻟﮑﻼم ﻣﻦ أﻫﻞ اﻻﺛﺒﺎت‪ ،‬ﮐﺄﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﮐﻼب‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻘﻼﻧﺴـﯽ‪ ،‬و‬‫أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﺷـﻌﺮي‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺠﺎﻫـﺪ و أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬و اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﻟﺒﺎﻗﻼـﻧﯽ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺨﺘﻠﻒ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻗﻮل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 199‬از ‪205‬‬‫اﻻﺷـﻌﺮي و ﻗـﺪﻣﺎء أﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ اﻟﻤﺘـﺄﺧﺮﯾﻦ ﻣﻦ أﺗﺒﺎﻋﻪ‪ ،‬ﮐﺄﺑﯽ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮه ﻻ ﯾﺜﺒﺘﻮن اﻻ اﻟﺼـﻔﺎت اﻟﻌﻘﻠﯿـﮥ‪ ،‬و أﻣﺎ اﻟﺠﺒﺮﯾـﮥ ﻓﻤﻨﻬﻢ ﻣﻦ‬‫ﯾﺘﻮﻗﻒ ﻓﯿﻬﺎ ﮐﺎﻟﺮازي‪ ،‬و اﻵﻣﺪي‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﻧﻔﺎة اﻟﺼـﻔﺎت اﻟﺠﺒﺮﯾﮥ ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﯾﺘﺄول ﻧﺼﻮﺻـﻬﺎ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﯾﻔﻮض ﻣﻌﻨﺎﻫﺎ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫)‪.(1‬‬‫)و ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺷـﻌﺮاﻧﯽ در »ارﺷﺎد اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ اﻟﯽ ﻣﺮاﺗﺐ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻌﺎﻣﻠﯿﻦ« ﮐﻪ در اول آن ﮔﻔﺘﻪ(‪ [1] :‬ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴﻨﮥ ج ‪ 1‬ص ‪ 204‬ط‬‫ﺑﻮﻻق ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪328 :‬‬‫اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ رب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ و اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯽ أﺷﺮف اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ و آﻟﻪ و ﺻﺤﺒﻪ أﺟﻤﻌﯿﻦ‪ ،‬و أﺷﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و أﺷﻬﺪ أن‬‫ﻣﺤﻤﺪا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﻓﻬﺬه رﺳﺎﻟﮥ ﻣﺸﺘﻤﻠﮥ ﻋﻠﯽ اﻣﻮر ﻧﻔﯿﺴﮥ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻟﻄﺎﻟﺐ اﻟﻌﻠﻢ أن ﻻ ﯾﻬﻤﻞ ﻋﻠﻢ ﺷﯽء ﻣﻨﻬﺎ ﻟﺨﺼﺘﻬﺎ ﻣﻦ ﮐﻼم اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ‬‫أﺻﺤﺎب اﻟﺪواﺋﺮ اﻟﮑﺒﺮي رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ اﺳﺘﺨﺮج ﺑﻌﺾ اﻻﻓﺎﺿﻞ اﻟﮑﺮام‪ .‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫و ﻗﺪ ﻃﻠﺐ اﻟﺸﯿﺦ ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺮازي اﻟﻄﺮﯾﻖ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﺸﯿﺦ ﻧﺠﻢ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﮑﺒﺮي‪ :‬ﻻ ﺗﻄﯿﻖ ﻣﻔﺎرﻗﮥ ﺻﻨﻤﮏ اﻟﺬي ﻫﻮ ﻋﻠﻤﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﯾﺎ ﺳﯿﺪي ﻻ ﺑﺪ ان ﺷﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻓﺄدﺧﻠﻪ اﻟﺸﯿﺦ اﻟﺨﻠﻮة و ﺳﻠﺒﻪ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ ﻣﻌﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬ﻓﺼﺎح ﻓﯽ اﻟﺨﻠﻮة ﺑﺄﻋﻠﯽ ﺻﻮﺗﻪ‪ :‬ﻻ ﻧﻄﯿﻖ ﻓﺄﺧﺮﺟﻪ‪،‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬أﻋﺠﺒﻨﯽ ﺻﺪﻗﮏ و ﻋﺪم ﻧﻔﺎﻗﮏ‪.‬‬‫)و ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﻠﯽ ﮐﻪ از اﺟﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎي اﯾﻦ دﯾﺎر و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﺸـﻬﻮرﯾﻦ و اﻓﺎﺧﻢ ﮐﺒﺎر اﺳﺖ‪ ،‬و ﺣﺎﻓﻆ ﻏﻼم ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﻤﺮ اﻟﻤﺪﻋﻮ‬‫ﺑﺎﺳﻠﻤﯽ در »ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ« ﮐﻪ ﻣﺴﻤﯽ اﺳﺖ »ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﻘﺮﯾﻪ« او را ﺑﻤﺪاﺋﺢ ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻓﺨﯿﻤﻪ ﯾﺎد ﮐﺮده ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪.(:‬‬‫ﻓﺠﺎء ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ و ﻓﻀﻠﻪ أﺣﺴﻦ ﻣﻦ أﺻﻠﻪ‪ ،‬و ان ﮐﻨﺖ ﻟﻘﻠﮥ اﻟﺒﻀﺎﻋﮥ و ﻋﻠﮥ اﻻﺳﺘﻄﺎﻋﮥ أﻧﻮص ]‪ ،[1‬و ﻓﯽ اﻟﺘﺄﻣﻞ أﻏﻮص‪ ،‬ﻣﻊ أن ﺗﺸﺘﺖ اﻟﺤﺎل‬‫و ﺗﻔﺠﻊ اﻟﺒﺎل ﻣﻦ اﻓﻮل ﺷـﻤﺲ اﻟﺸـﻤﻮس‪ ،‬ﻃﺒﯿﺐ اﻟﻨﻔﻮس‪ ،‬ﻋﻼﻣـﮥ اﻟﻮري‪ ،‬ﻋﻠﻢ اﻟﻬـﺪي‪ ،‬ﺳـﺮاج اﻻﻣـﮥ‪ ،‬ﺑﺮﻫﺎن اﻻﺋﻤﮥ‪ ،‬ﺣﺠﮥ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬ﺑﻬﺠﮥ‬‫اﻻﻧﺎم‪ ،‬ﺣﯿﺎة اﻟﻌﻠﻮم و اﻟﻤﻌﺎرف‪ ،‬روح اﻟﺒﺮ و اﻟﻌﻮارف ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻻﻣﺠـﺪ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﻠﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻧﻈﺎم اﻟﻤﻠـﮥ و اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻻﻧﺼـﺎري ﻗـﺪس اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒـﺎري ﻣﺜﻮاﻫﻤـﺎ ﻓﯽ دار اﻟﻘﺮار‪ ،‬و ﻧﻔﺴـﻬﻤﺎ ﻓﯽ ﻣﻨـﺎزل اﻻـﺑﺮار‪ ،‬ﻗـﺪ أﻧﻬﺾ ﻋﻠﯽ ﺟﻨﻮد اﻻﺣﺰان‪ ،‬و رﮐﺾ اﻟﯽ ﺧﯿﻮل‬‫اﻟﺤﺮﻣﺎن‪ ،‬ﻓﺼﺪﻧﯽ ﻋﻤﺎ ﮐﻨﺖ أﻗﺘﺒﺲ ﻣﻦ أﻧﻮاره‪ ،‬و ﻣﺪﻧﯽ اﻟﯽ ﻣﺎ ﻟﻐﺒﺖ ﺑﺎﺿـﺮاره‪ ،‬و ﻋﻮﻗﻨﯽ ﻋﻦ اﻟﺨﯿﺮ‪ ،‬و ﺳﻮﻗﻨﯽ ]‪ [1‬ﻧﺎص ﯾﻨﻮص‪ :‬ﻓﺮ ﯾﻔﺮ‪ ،‬و‬‫ﺗﻨﺤﯽ ﯾﺘﻨﺤﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪329 :‬‬‫اﻟﯽ اﻟﻀﯿﺮ ]‪.[1‬‬‫)در »ﻓﻮاﺗﺢ اﻟﺮﺣﻤﻮت ﺷﺮح ﻣﺴﻠﻢ اﻟﺜﺒﻮت« در ذﮐﺮ اﺟﻤﺎع ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫و ا ﺳﺘ ﺪ ل ﺛ ﺎ ﻧﯿ ﺎ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪) :‬ﻻ ﯾﺠﺘﻤﻊ اﻣﺘﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻀﻼﻟﮥ(‬‫ﻓﺎﻧﻪ ﯾﻔﯿـﺪ ﻋﺼـﻤﮥ اﻻﻣـﮥ ﻋﻦ اﻟﺨﻄﺎء‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻣﺘﻮاﺗﺮ اﻟﻤﻌﻨﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻗـﺪ ورد ﺑﺄﻟﻔﺎظ ﻣﺨﺘﻠﻔﮥ ﯾﻔﯿﺪ ﮐﻠﻬﺎ اﻟﻌﺼـﻤﮥ‪ ،‬و ﺑﻠﻐﺖ رواة ﺗﻠﮏ اﻻﻟﻔﺎظ ﺣﺪ‬‫اﻟﺘﻮاﺗﺮ‪ ،‬و ﺗﻠﮏ ﻧﺤﻮ‬‫)ﻣﺎ رآه اﻟﻤﺴﻠﻤﻮن ﺣﺴﻨﺎ ﻓﻬﻮ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺴﻦ(‪،‬‬‫و ﻧﺤﻮ‬‫)ﻣﻦ ﻓﺎرق اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ﺷﺒﺮا ﻓﻘﺪ ﺧﻠﻊ رﺑﻘﮥ اﻻﺳﻼم(‪،‬‬‫و ﻧﺤﻮ‬‫)ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﺠﻤﺎﻋﮥ(‬‫‪ ،‬و ﻧﺤﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 200‬از ‪205‬‬‫)اﻟﺘﺰﻣﻮا اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ(‬‫و ﻧﺤﻮ‬‫)ﻣﻦ ﻓﺎرق اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ﻣﺎت ﻣﯿﺘﮥ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ(‪،‬‬‫و ﻧﺤﻮ‬‫)ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﺴﻮاد اﻻﻋﻈﻢ(‬‫‪ ،‬و ﻧﺤﻮ‬‫)ﻻ ﺗﺠﺘﻤﻊ اﻣﺘﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻄﺎء(‪،‬‬‫و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻻﻟﻔﺎظ اﻟﺘﯽ ﯾﻄﻮل اﻟﮑﻼم ﺑﺬﮐﺮﻫﺎ‪.‬‬‫و اﺳﺘﺤﺴﻨﻪ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ ﻓﺎﻧﻪ دﻟﯿﻞ ﻻ ﺧﻔﺎء ﻓﯿﻪ ﺑﻮﺟﻪ و ﻻ ﻣﺴﺎغ ﻟﻼرﺗﯿﺎب ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫و اﺳـﺘﺒﻌﺪ اﻻﻣـﺎم اﻟﺮازي ﺻـﺎﺣﺐ »اﻟﻤﺤﺼﻮل« ﮐﻤـﺎ ﻫﻮ دأﺑﻪ ﻣﻦ اﻟﺘﺸـﮑﯿﮑﺎت ﻓﯽ اﻻـﻣﻮر اﻟﻈﺎﻫﺮة‪ ،‬اﻟﺘﻮاﺗﺮ اﻟﻤﻌﻨﻮي ﻋﻠﯽ ﺣﺠﯿﺘﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻻ‬‫ﻧﺴـﻠﻢ ﺑﻠﻮغ ﻣﺠﻤﻮع ﻫـﺬه اﻵﺣـﺎد ﺣـﺪ اﻟﺘﻮاﺗﺮ اﻟﻤﻌﻨﻮي‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﺮواة اﻟﻌﺸـﺮﯾﻦ أو اﻻﻟﻒ ﻻ ﯾﺒﻠﻎ ﺣـﺪ اﻟﺘﻮاﺗﺮ و ﻻ ﯾﮑﻔﯽ ﻟﻠﺘﻮاﺗﺮ اﻟﻤﻌﻨﻮي‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ‬‫ﻟﯿﺲ ﺑﻤﺴـﺘﺒﻌﺪ ﻓﯽ اﻟﻌﺮف اﻗـﺪام ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺬب ﻓﯽ واﻗﻌﮥ ﻣﻌﯿﻨﮥ ﺑﻌﺒﺎرات ﻣﺨﺘﻠﻔﮥ‪ ،‬و ﻟﻮ ﺳـﻠﻢ ﻓﺘﻮاﺗﺮه ﺑﺎﻟﻤﻌﻨﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﺴـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﻘﺪر‬‫اﻟﻤﺸﺘﺮك ﻫﻮ أن اﻻﺟﻤﺎع ﺣﺠﮥ‪ ،‬أو ﻣﺎ ﯾﻠﺰم ﻫﻮ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ادﻋﯿﺘﻢ أن ﺣﺠﯿﮥ اﻻﺟﻤﺎع ﻣﺘﻮاﺗﺮة ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﯾﻠﺰم‬‫أن ﯾﮑﻮن ﮐﻐﺰوة ﺑـﺪر و ﻫﻮ ﺑﺎﻃﻞ ﻓﺎﻧﻪ ﻟﻮ ﮐﺎن ﮐـﺬﻟﮏ ﻟﻢ ﯾﻘﻊ اﻟﺨﻼف ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ان ﻟﻢ ﯾﻌﺪ ﺗﺼـﺤﯿﺢ اﻟﻤﺘﻦ ﯾﻮردون ﻋﻠﯽ دﻻﻟﺘﻪ ﻋﻠﯽ ﺣﺠﯿﮥ‬‫اﻻﺟﻤﺎع اﻻﺳـﺌﻠﮥ و اﻻﺟﻮﺑﮥ‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐﺎن ﻣﺘﻮاﺗﺮا ﻻﻓﺎد اﻟﻌﻠﻢ و ﻟﻐﺖ ﺗﻠﮏ اﻻﺳـﺌﻠﮥ و اﻻﺟﻮﺑﮥ‪ ،‬و ان ادﻋﯿﺘﻢ أن ﻫﺬه اﻻﺧﺒﺎر ﺗﺪل ﻋﻠﯽ ﻋﺼـﻤﮥ‬‫اﻻﻣﮥ‪ ،‬و ﻫﯽ ]‪ [1‬اﻟﺘﺮﺟﻤﮥ اﻟﺒﻘﺮﯾﮥ ص ‪ 2‬ﻓﯽ ﺷﺮوع اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪330 :‬‬‫ﺑﻌﯿﻨﻪ ﺣﺠﯿﮥ اﻻﺟﻤﺎع‪ ،‬و ﻗﺮر ﻫﺬا ﺑﻌﺒﺎرات ﻣﻄﻨﺒﮥ ﮐﻤﺎ ﻫﻮ دأﺑﻪ‪.‬‬‫و ﻫـﺬا اﻻﺳـﺘﺒﻌﺎد ﻓﯽ ﺑﻌـﺪ ﺑﻌﯿـﺪ ﮐﺒﺮت ﮐﻠﻤـﮥ ﺧﺮﺟﺖ ﻣﻦ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﻘـﺪر اﻟﻤﺸﺘﺮك اﻟﻤﻔﻬﻮم ﻣﻦ ﻫﺬه اﻻﺧﺒﺎر ﻗﻄﻌﺎ ﻫﻮ ﻋﺼـﻤﮥ اﻻﻣﮥ ﻋﻦ‬‫اﻟﺨﻄﺎء‪ ،‬و ﻻ ﺷﮏ و اﺟﺘﻤﺎع ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ اﻟﻌﺪول اﻟﺨﯿﺎر ﺑﻞ أزﯾﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺬب ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻤﺎ ﻻ ﯾﺘﻮﻫﻢ‪.‬‬‫و أﻣﺎ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻟﻮ ﮐﺎن ﻟﮑﺎن ﮐﻐﺰوة ﺑﺪر‪ ،‬ﻗﻠﻨﺎ ﻧﻌﻢ اﻧﻪ ﮐﻐﺰوة ﺑﺪر‪ ،‬ﮐﯿﻒ و ﻗﺪ ﻋﺮﻓﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ أﻧﻪ ﺗﻮاﺗﺮ ﻓﯽ ﮐﻞ ﻋﺼـﺮ ﻣﻦ ﻟﺪن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﯽ ﻫﺬا اﻻن ﺗﺨﻄﺌﮥ اﻟﻤﺨﺎﻟﻒ ﻟﻼﺟﻤﺎع ﻗﻄﻌﺎ‪ ،‬و ﻫﻞ ﻫﺬا اﻻ ﺗﻮاﺗﺮ اﻟﺤﺠﯿﮥ‪.‬‬‫و أﯾﻀﺎ ﯾﺠﻮز أن ﺗﮑﻮن اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮات ﻣﺨﺘﻠﻔﮥ ﺑﺤﯿﺚ ﻗﻮم دون ﻗﻮم‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻣﺘﻮاﺗﺮ ﻋﻨﺪ ﻣﻦ ﻃﺎﻟﻊ ﮐﺜﺮة اﻟﻮﻗﺎﯾﻊ و اﻻﺧﺒﺎر‪.‬‬‫و ﻣـﺎ ﻗﯿـﻞ اﻧﻪ ﻟﻮ ﮐـﺎن ﻣﺘﻮاﺗﺮا ﻟﻤـﺎ وﻗﻊ اﻟﺨﻼـف ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬اﻟﺘﻮاﺗﺮ ﻻ ﯾﻮﺟﺐ أن ﯾﮑﻮن اﻟﮑﻞ ﻋﺎﻟﻤﯿﻦ ﺑﻪ‪ ،‬أ ﻻ ﺗﺮي أن أﮐﺜﺮ اﻟﻌﻮام ﻻ ﯾﻌﻠﻤﻮن‬‫ﻏﺰوة اﻟﺒـﺪر أﺻـﻼ‪ ،‬ﺑـﻞ اﻟﻤﺘـﻮاﺗﺮ اﻧﻤـﺎ ﯾﮑـﻮن ﻣﺘﻮاﺗﺮا ﻋﻨـﺪ ﻣﻦ وﺻـﻞ إﻟﯿﻪ اﺧﺒـﺎر ﺗﻠـﮏ اﻟﺠﻤﺎﻋـﮥ‪ ،‬و ذﻟـﮏ ﺑﻤﻄﺎﻟﻌـﮥ اﻟﻮﻗـﺎﯾﻊ و اﻻﺧﺒـﺎر و‬‫اﻟﻤﺨﺎﻟﻔﻮن ﻟﻢ ﯾﻄﺎﻟﻌﻮا‪.‬‬‫و أﯾﻀﺎ اﻟﺤﻖ أن ﻣﺨﺎﻟﻔﺘﻬﻢ ﮐﻤﺨﺎﻟﻔـﮥ اﻟﺴﻮﻓﺴـﻄﺎﺋﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﻘﻀﺎﯾﺎ اﻟﻀـﺮورﯾﮥ اﻻوﻟﯿﮥ‪ ،‬ﻓﮑﻤﺎ أن ﻣﺨﺎﻟﻔﺘﻬﻢ ﻻ ﺗﻀـﺮ ﮐﻮﻧﻬﺎ أوﻟﯿﮥ‪ ،‬ﻓﮑﺬا ﻣﺨﺎﻟﻔﮥ‬‫اﻟﻤﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﻻ ﯾﻀﺮ اﻟﺘﻮاﺗﺮ )‪.(1‬‬‫)از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ دأب ﻓﺨﺮ رازي آن اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﺮاد ﺗﺸﮑﯿﮑﺎت در اﻣﻮر ﻇﺎﻫﺮه ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗـﻮل او واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ او در رد ﺣﺠﯿﺖ اﺟﻤـﺎع ﻋﺒـﺎرات ﻣﻄﻨﺒﻪ وارد ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ در رد ﺣﻖ و ﺗﺄﯾﯿـﺪ ﺑﺎﻃـﻞ ﻣﺤﺾ اﻃﻨـﺎب و‬‫اﺳﻬﺎب ﺑﯽ ﮐﺎر ﺑﮑﺎر ﺑﺮده‪ ،‬و اﺧﺘﺼﺎﺻﯽ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﻧﺪارد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ دأب و ﻋﺎدت ذﻣﯿﻤﻪ او ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪331 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺳـﺘﺒﻌﺎد رازي ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﺑﻌﯿـﺪ و ﺑﻐـﺎﯾﺖ ﻏﯿﺮ ﺳﺪﯾـﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ آﺧﺮﻫـﺎ ﻋﻨﺎن ﺗﺎب و ﻃﺎﻗﺖ را از ﮐﻒ ﺑﺤﺮ‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 201‬از ‪205‬‬‫اﺟﺎج رﺑﻮده‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻤﺰﯾـﺪ ﻏﯿﻆ و ﻏﻀﺐ در ﺣﻖ رازي ﮐﻠﻤﻪ )ﮐﺒﺮت ﮐﻠﻤـﮥ ﺧﺮﺟﺖ ﻣﻦ ﻓﯿﻪ( ﺑﺮ زﺑﺎن ﮔﻬﺮﻓﺸﺎن آورده‪ ،‬ﺗﺸـﺮﯾﮏ رازي در‬‫ﺗﻔّﻮه ﻫﻔﻮات‪ ،‬و ﺗﻘّﻮل ﺑﺎﻃﻼـت‪ ،‬ﺑـﺎ ﺟﻤـﺎﻋﺖ ﮐﻔﺎر و ﻣﻼﺣـﺪه اﺷـﺮار ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺎﻗﺘﺒﺎس از آﯾﻪ ﮐﻪ در ﺣﻖ ﮐﻔﺎر وارد اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ ﮐﻠﻤﻪ‬‫ﺑﻠﯿﻐﻪ در ﺣﻖ رازي ارﺷﺎد ﮐﺮده‪ ،‬و ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ از اﻃﻼق ﮐﺬب ﺻـﺮاﺣﮥ ﺑﺮ او ﮐﻒ ﻟﺴﺎن و ﮐﺒﺢ ]‪ [1‬ﻋﻨﺎن ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﭼﻮن در آﺧﺮ آﯾﻪ‬‫ِإْن َﯾُﻘﻮﻟ ُﻮَن ِإﻟﱠﺎ َﮐِﺬﺑًﺎ‬‫ﻫﻢ ﻣﺴـﻄﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﺮاد اﻗﺘﺒﺎس ﺻـﺪر آﯾﻪ در ﺣﻖ رازي‪ ،‬ﮐﺎﺷﻒ اﺳﺖ از اﺳـﺘﺤﻘﺎق او ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ذﯾﻞ آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ ﻫﻢ در‬‫ﺣﻖ او ﺧﻮاﻧﺪه ﺷﻮد‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﻟﻔﺨﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ رأس ﻓﯽ اﻟـﺬﮐﺎء و اﻟﻌﻘﻠﯿﺎت‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ ﻋﺮي ﻣﻦ اﻻﺛﺎر‪ ،‬و ﻟﻪ ﺗﺸـﮑﯿﮑﺎت ﻋﻠﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻦ دﻋﺎﺋﻢ اﻟـﺪﯾﻦ‬‫ﺗﻮرث ﺣﯿﺮة‪ ،‬ﻧﺴﺄل اﻟﱠﻠﻪ أن ﯾﺜّﺒﺖ اﻻﯾﻤﺎن ﻓﯽ ﻗﻠﻮﺑﻨﺎ‪ ،‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب »اﻟﺴـﺮ اﻟﻤﮑﺘﻮم ﻓﯽ ﻣﺨﺎﻃﺒﮥ اﻟﻨﺠﻮم« ]‪ [2‬ﺳﺤﺮ ﺻﺮﯾﺢ‪ ،‬ﻓﻠﻌﻠﻪ ﺗﺎب ﻣﻦ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ‬‫اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ و ﻗـﺪ ﻋﺎب اﻟﺘﺎج اﻟﺴـﺒﮑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺼـّﻨﻒ ذﮐﺮه ﻫـﺬا اﻟﺮﺟﻞ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻟﯿﺲ ﻣﻦ اﻟﺮواة و ﻗﺪ ﺗﺒﺮأ‬‫اﻟﻤﺼـﻨﻒ ﻣﻦ اﻟﻬﻮي و اﻟﻌﺼﺒﯿـﮥ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ذﮐﺮ ﻫﺬا و أﻣﺜﺎﻟﻪ ﻣﻤﻦ ﻻ رواﯾﮥ ﻟﻬﻢ ﮐﺎﻟﺴـﯿﻒ اﻵﻣﺪّي‪ ،‬ﺛﻢ اﻋﺘﺬر ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﺑﺄﻧﻪ ﯾﺮي‬‫أن اﻟﻘﺪح ﻓﯽ ﻫﺆﻻء ]‪ [1‬اﻟﮑﺒﺢ‪ :‬اﻟﺠﺬب‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﮐﺒﺢ اﻟﺪاﺑﮥ ﺑﺎﻟﻠﺠﺎم‪ ،‬أي ﺟﺬﺑﻬﺎ ﺑﻪ ﻟﺘﻘﻒ ﻋﻦ اﻟﺤﺮﮐﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻧﺴـﺒﮥ »اﻟﺴـﺮ اﻟﻤﮑﺘﻮم« اﻟﯽ اﻟﺮازي ﻏﯿﺮ ﺛﺎﺑﺘـﮥ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ان اﻟﺮازي ﻧﻔﺴﻪ ﺗﺒﺮأ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﻣﺼـﻨﻔﺎﺗﻪ و رد ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب‬‫زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻠﻄﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (788‬و ﺳﻤﺎه اﻧﻘﻀﺎض اﻟﺒﺎزي ﻓﯽ اﻟﻘﺼﺎص اﻟﺮازي‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،5‬ص‪332 :‬‬‫ﻣﻦ اﻟﺪﯾﺎﻧﮥ‪ ،‬و ﻫﺬا ﺑﻌﯿﻨﻪ اﻟﺘﻌﺼﺐ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺘﻘﺪ‪ ،‬و اﻟﻔﺨﺮ ﮐﺎن ﻣﻦ أﺋﻤﮥ اﻻﺻﻮل و ﮐﺘﺒﻪ ﻓﯽ اﻻﺻﻠﯿﻦ ﺷﻬﯿﺮة ﺳﺎﺋﺮة‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﺎ ﯾﻘﺒﻞ و ﻣﺎ ﯾﺮد‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﺗﺮﺟﻢ ﻟﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﮑﺒﺎر ﺑﻤﺎ ﻣﻠﺨﺼﻪ أن ﻣﻮﻟﺪه ﺳـﻨﮥ ‪ 543‬ﻓﯽ رﻣﻀﺎن و اﺷـﺘﻐﻞ ﻋﻠﯽ واﻟﺪه‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ ﺗﻼﻣﺬة اﻟﺒﻐﻮي‪ ،‬ﺛﻢ اﺷﺘﻐﻞ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻤـﺎل اﻟﺴـﻤﻨﺎﻧﯽ و ﺗﻤﻬﺮ ﻓﯽ ﻋـﺪة ﻋﻠﻮم و ﻋﻘـﺪ ﻣﺠﻠﺲ اﻟﻮﻋـﻆ‪ ،‬و ﮐﺎن إذا وﻋﻆ ﯾﺤﺼﻞ ﻟﻪ وﺟـﺪ زاﺋـﺪ‪ ،‬ﺛﻢ أﻗﺒﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺼـﻨﯿﻒ‪،‬‬‫ﻓﺼـﻨﻒ »اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ اﻟﮑـﺒﯿﺮ« و »اﻟﻤﺤﺼـﻮل ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ« و »اﻟﻤﻌـﺎﻟﻢ«‪ ،‬و »اﻟﻤﻄـﺎﻟﺐ اﻟﻌﺎﻟﯿـﮥ« و »اﻻـرﺑﻌﯿﻦ« و »اﻟﺨﻤﺴـﯿﻦ« و »اﻟﻤﻠﺨﺺ« و‬‫»اﻟﻤﺒﺎﺣﺚ اﻟﻤﺸﺮﻗﯿﮥ«‪ ،‬و »ﻃﺮﯾﻘﮥ ﻓﯽ اﻟﺨﻼف«‪ ،‬و »ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ«‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﺑ ِْﺴِﻢ اِﷲ اﻟ َّﺮْﺣَﻤِﻦ اﻟ َّﺮﺣﯿِﻢ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯿﺜﺎق آﺳﻤﺎﻧﯽ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﺧﺪاﺳﺖ‪،‬ﭼﺮا ﮐﻪ در آن روز دﯾﻦ ﺧﺪا ﮐﺎﻣﻞ و ﻧﻌﻤﺖ اﻟﻬﯽ ﺑﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ رﺳﯿﺪ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻋﻨﻮاِن ﻋﻘﯿﺪه و دﯾِﻦ ﻣﺎﺳﺖ‪،‬و اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ آن‪،‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻤﺎن ﮐﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﺒﻮد و ﺷﮑﺮ ﮔﺰاري اﻧﺴﺎن در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻫﻤﮥ ﻧﻌﻤﺘﻬﺎي ﻧﺎزل ﺷﺪة او‪.‬‬‫ﺑﺮ اﺳـﺎس اﻣﺮ ﺑﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم در آﯾﻪ ﺷـﺮﯾﻔﻪ ‪َ :‬ﯾـﺎ َأﱡﯾَﻬـ ﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ َﻣـ ﺎ ُأﻧِﺰَل ِإﻟَﯿـْ َﮏ ﻣِﻦ ﱠرﺑﱢَﮏ َوِإن ﻟﱠْﻢ َﺗﻔَْﻌْﻞ َﻓَﻤﺎ ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ‬‫ِرَﺳﺎﻟَﺘُﻪ؛ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﺑﺎزﮔﻮﯾﯽ واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ و اﻧﺠﺎم ﺳـﻔﺎرش ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳـﻠﻢ در رﺳﺎﻧﺪن ﭘﯿﺎم ﻏﺪﯾﺮ ﺑ‪،‬ﺮ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ واﺟﺐ‬‫ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺳﺮ ﭘﯿﭽﯽ از اﯾﻦ واﺟﺐ اﻟﻬﯽ ﮔﻨﺎﻫﯽ اﺳﺖ ﻧﺎ ﺑﺨﺸﻮدﻧﯽ‪.‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳﻠﻢ ﮐﻪ داراي ﻣﺎﻫّﯿﺖ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﻏﯿﺮ اﻧﺘﻔﺎﻋﯽ اﺳﺖ‪،‬ﺑﺎ اﻋﺘﻘﺎد راﺳﺦ ﺑﺮ اﯾﻦ‬‫ﺑـﺎور ﺗﻮﺣﯿـﺪي و ﺑـﺎ ﻫـﺪف ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻧﺸـﺮ اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺳﺘﺮگ ﺑﺸـﺮي‪،‬ﺑﺎ ﺗﺄﯾﯿـﺪات اﻟﻬﯽ و ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﻣـﺪاﻓﻊ راﺳﺘﯿﻦ ﺣﺮﯾﻢ اﻣﺎﻣﺖ و‬‫وﻻﯾﺖ ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﷲ ﺣﺎج ﺳـﯿﺪ ﺣﺴﻦ ﻓﻘﯿﻪ اﻣﺎﻣﯽ ﻗـﺪس ﺳـﺮه‪،‬در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﻮار و ﻫﻤﺖ وﺗﻼش ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ و ﺷـﺒﺎﻧﻪ روزي‬‫ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ وﻻﯾﺖ ﻣـﺪار از ﺳﺎل ‪ 1381‬ﭘﺎﯾﻪ ﮔـﺬاري ﮔﺮدﯾـﺪه وﺗﺎ ﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي ﭼﺸﻢ ﮔﯿﺮ ﺧﻮد اداﻣﻪ داده اﺳﺖ‪ .‬و ﻫﺰﯾﻨﻪ‬‫ﻫـﺎي آن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺮدﻣﯽ و از ﻃﺮﯾﻖ وﺟﻮﻫﺎت ﺷـﺮﻋﯿﻪ‪،‬ﺑﺎ اﺟﺎزات ﻣﺮاﺟﻊ ﻋﻈﺎم ﺗﻘﻠﯿـﺪ‪،‬ﻫـﺪاﯾﺎ ‪،‬ﻧـﺬورات‪،‬ﻣﻮﻗﻮﻓﺎت و ﻫﻤﯿﺎري اﻓﺮاد ﺧﯿﺮ‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 202‬از ‪205‬‬‫اﻧﺪﯾﺶ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺑﺎ ﺗﯿﻤﯽ ﻣﺮﮐﺐ از ﻓﺮﻫﯿﺨﺘﮕﺎن و ﻣﺘﺨﺼﺼـﯿﻦ ﺣﻮزه وداﻧﺸـﮕﺎه‪،‬ﻫﻨﺮﻣﻨﺪان رﺷﺘﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‪،‬ﻣﺮدم وﻻﯾﺖ ﻣﺪار‪،‬ﻫﯿﺌﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ‬‫و ﮐﺴﺒﻪ ﺑﺎزار ﺳﻌﯽ ﻧﻤﻮده ﺗﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠِﻒ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‪،‬اﻗﺪام ﺑﻪ ﻧﺸﺮ ﻣﻌﺎرف ﻣﺘﻌﺎﻟﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬ﺷﻤﺎ ﻫﻢ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ‬‫ﺑﺎ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﮥ ﺧﻮد ﺷﺎﻣﻞ ﻧﻈﺮات و ﭘﯿﺸـﻨﻬﺎدات‪،‬ﮐﻤﮑﻬﺎي ﻣﺎﻟﯽ در اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﻬﻢ ﺳـﻬﯿﻢ ﺑﻮده و ﺟﺰء ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ .‬ﻣﻨﺘﻈﺮ‬‫ﺗﻤﺎﺳﻬﺎي ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﯿﻢ‬‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎي ﺗﻤﺎس‪03112206252 -03112206253 :‬‬‫ﺗﻠﻔﮑﺲ‪03112206253 :‬‬‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه‪09118000109 :‬‬‫ﺳﺎﯾﺖ ‪www.Ghadirestan.com-www.Ghadirestan.ir :‬‬‫اﯾﻤﯿﻞ‪info@Ghadirestan.com :‬‬‫آدرس ﻣﺮﮐﺰ‪ :‬اﺻـﻔﻬﺎن‪ -‬ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق‪ -‬ﻧﺒﺶ ﺧﯿﺎﺑﺎن ﺣﮑﯿﻢ‪ -‬ﻃﺒﻘﻪ دوم ﺑﺎﻧﮏ ﻣﻠﺖ‪ -‬ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ ﺻﻠﯽ‬‫اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ‪ -‬ﮐﺪ ﭘﺴﺘﯽ‪8147865894 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﺣﺴﺎب ﻣﻠﯽ ﺳﯿﺒﺎ‪327564722005 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﮐﺎرت ﺑﺎﻧﮏ ﻣﻠﯽ‪6037991146890243 :‬‬‫و آﻧﭽﻪ از دﺳﺘﺎوردﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ در ﭘﯿِﺶ رو دارﯾﺪ ﺣﺎﺻﻞ از ﻓﻀﻞ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺎل ﺧﺎدﻣﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﮐﻼﺳﯿﮏ ‪:‬‬
‫راه اﻧـﺪازي ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ و ﺟﺎﻣﻌﺘﺮﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺨﺼﺼـﯽ‪ -‬دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ در ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬‫ﮐﻼﺳﯿﮏ ﺑﺮاي ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ در ﻣﺤﻞ ﻣﺮﮐﺰي ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن اﻣﮑﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎ وﻧﺸﺴﺘﻬﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺼﺼﯽ‪:‬‬‫ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎي اﺳﺘﻘﺒﺎل از ﻏﺪﯾﺮ در ﺳﺎل ﻫﺎي ﻣﺘﻮاﻟﯽ از ﺳﺎل ‪ 88‬ﺣﺪود ﯾﮏ ﻣﺎه ﻗﺒﻞ از ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﺟﺸﻦ ﻫﺎي‬‫دﻫﻪ ي ﻏـﺪﯾﺮ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻘﺒﺎل اﻗﺸـﺎر ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺮدم وﻻﯾﺘﻤـﺪار و ﺣﻀﻮر ﮐﺎرﺷـﻨﺎﺳﺎن اﻣﻮر ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎﺷـﮑﻮﻫﯽ ﺑﺮﮔﺰار ﮔﺮدﯾـﺪ و‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﺸـﺴﺖ ﻫﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻫـﺪف ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺑﺮرﺳـﯽ در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏـﺪﯾﺮ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﯿﺎن ارﺗﺒﺎط ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ‬‫ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﻫـﺎي ﻣـﺬﻫﺒﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓـﺎﻃﻤﯿﻪ و ﻣﻬـﺪوﯾﺖ ﺑﺮﮔﺰار ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻧﻮﯾﺴـﻨﺪﮔﺎن ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻـت ﺧﻮد را ﺑﻪ دﺑﯿﺮ ﺧﺎﻧﻪ‬‫ﻧﺸﺴﺖ ارﺳﺎل ﻧﻤﻮده و ﭘﺲ از ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻫﯿﺌﺖ داوران ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻت ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه در ﻧﺸﺴﺖ اراﺋﻪ و ﭼﺎپ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫اﺣﯿﺎي ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﻠﺴﺎت ﻫﻔﺘﮕﯽ ﺷـﺮح ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ در ﻣﮑﺎن ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻮزﯾﻊ ﮐﺘﺎب ﻫﺎي ﺧﻄﺎﺑﻪ و ﺗﺸﻮﯾﻖ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﻓﺮازﻫﺎي آن‪،‬‬‫ﺑﺎ ﻫﺪف ﻧﺸﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ ﺧﻄﺎﺑﻪ ي ﻏﺪﯾﺮ ‪.‬‬
‫دوره ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ‪:‬‬‫اﯾﻦ دوره ﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺟﺬب و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺟﻬﺖ اﻋﺰام ﻧﯿﺮوي اﻧﺴﺎﻧﯽ در ﺳـﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪ ،‬در راﺳـﺘﺎي اﻫﺪاف ﻋﺎﻟﯿﻪ ي ﻣﺮﮐﺰ‬‫و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻃﻼب ‪ ،‬داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن و ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان‪،‬ﺑﺎ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ ‪،‬ﺑﺮﮔﺰار ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﺣﯿﺎي دﻫﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﺸـﻨﻬﺎي ﻏﺪﯾﺮ از ﯾﮏ روز ﺑﻪ ﯾﮏ دﻫﻪ ﺑﺎ ﻫﺪف اﻧﺠﺎم وﻇﯿﻔﻪ ي ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺷـﻌﺎﺋﺮ اﻟﻬﯽ ﺑﻮده و ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺮوﯾﺞ و‬‫ﮔﺴﺘﺮش ﺟﺸﻦ ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪.‬‬

‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 203‬از ‪205‬‬‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﺣﯿﺎي دﻫﻪ ي ﻏﺪﯾﺮ ﻓﺮﺻﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮي را ﺑﺮاي ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ و ﺷﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن در اراﺋﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏﺪﯾﺮ و ﭘﺬﯾﺮش آن ﻓﺮاﻫﻢ‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﺗﻮﻟﯿﺪات ﻣﺮﮐﺰ ‪:‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﻧﺮ م اﻓﺰار ﻫـﺎي ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه و راه اﻧـﺪازي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬ﺑﺮ روي وب ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ‪ ،‬ﺑﺎ اﻣﮑﺎن‬‫داﻧﻠﻮد راﯾﮕﺎن ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﺑﺮ روي ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎي ﻫﻤﺮاه ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻧﺸﺮ و اﻃﻼع رﺳﺎﻧﯽ ﻣﻌﺎرف ﻗﺮآن وﻋﺘﺮت و دﻓﺎع از ﺣﺮﯾﻢ ﺷﯿﻌﻪ ‪.‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻠﯿﭙﻬﺎ ‪ ،‬ﻃﺮاﺣﯽ ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎ و ﭘﻮﺳﺘﺮﻫﺎ ‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﻏﺪﯾﺮ و وﻻﯾﺖ و اﻣﮑﺎن داﻧﻠﻮد راﯾﮕﺎن آﻧﻬﺎ از روي ﺳﺎﯾﺖ ﺑﺮاي ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان‬‫راه اﻧﺪازي وب ﺳﺎﯾﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﮐﺰ‪:‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﺑﺎ درك رﺳﺎﻟﺖ ﺳﻨﮕﯿﻦ ﺧﻮد درراﺳﺘﺎي ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏﺪﯾﺮ ﭘﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ي ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و ﺑﺎ ﺗﻼش ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و‬‫ﻣﺘﺨﺼﺼـﯿﻦ اﻗﺪام ﺑﻪ راه اﻧﺪازي وب ﺳﺎﯾﺖ ﻫﺎﯾﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ‪ :‬ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ‪ ،‬ﺳﺎﯾﺖ دﻫﻪ ي ﻏﺪﯾﺮو ﺳﺎﯾﺖ دﻋﺎ ﺑﺮاي‬‫وارث ﻏـﺪﯾﺮ )ﻣﮑﯿﺎل اﻟﻤﮑﺎرم( ‪،‬ﻧﻤﻮده اﺳﺖ و اﻧﺠﺎم اﯾﻦ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﺑﺴﺘﺮ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻌﺎرف ﻏﻨﯽ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﺎ اﻧﮕﯿﺰه‬‫ﻧﺸـﺮ ﻣﻌـﺎرف‪،‬ﺳـﺮوﯾﺲ دﻫﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻃﻼـب‪،‬ﮔﺴﺘﺮش ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﻏﻨﯽ ﮐﺮدن اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨـﺪان ﺑﻪ ﻧﺮم اﻓﺰار ﻫﺎي‬‫ﻋﻠﻮم اﺳﻼﻣﯽ در دﺳﺘﺮس ﺑﻮدن ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻻزم ﺟﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟِﺖ رﻓﻊ اﺑﻬﺎم از ﺷﺒﻬﺎت ﻣﻨﺘﺸﺮه در ﺟﺎﻣﻌﻪ‪،‬ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻬﺪ ﮐﻮدك ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﻬـﺪﻫﺎي ﮐﻮدك ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬وﯾﮋه ي ﺧﺮدﺳﺎﻻن ‪،‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﺑﺮﮔﺰاري ﻫﻤﺎﯾﺸـﻬﺎ و ﻣﺮاﺳـﻤﺎت دﻫﻪ ي ﻏـﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺷـﮑﻮﻓﺎﯾﯽ‬‫ﻣﺤﺒﺖ دروﻧﯽ آﻧﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم در ﻗﺎﻟﺐ ﻧﻘﺎﺷﯽ ﻫﺎي زﯾﺒﺎ ‪،‬ﺑﯿﺎن ﻗﺼﻪ ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ و اﻫﺪاي ﺑﺴﺘﻪ ﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ‪ ،‬از‬‫ﺟﻤﻠﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺳﻔﺮه اﺣﺴﺎن اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ‪:‬‬
‫ﺳﻔﺮه ﻫﺎي اﺣﺴﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎ ﻫـﺪف ﺗﺮوﯾﺞ ﺳـﻨﺖ ﺣﺴـﻨﻪ اﻃﻌﺎم و اﻫﺪاي ﻧﺎن در روز ﻏﺪﯾﺮ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎي ﺣﺎوي‬‫ﻣﻌـﺎرف ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﺟﻠﻮه اي زﯾﺒﺎ در ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻫﺎ و ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﺷـﻬﺮ در ﺳﺎل ﻫﺎي اﺧﯿﺮ‪،‬ﺟﻬﺖ ﺗﺮوﯾـﺞ و ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮔﺴﺘﺮده ‪،‬ﺑﺮﮔﺰار‬‫ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬ﺑﻪ ﺣﻤﺪ اﷲ ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﺑﺎ ﮐﻤﮏ ﻫﯿﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﺧﯿﺮﯾﻦ ﻣﺤﺘﺮم و اﺳـﺘﻘﺒﺎل ﻣﺮدم از اﯾﻦ ﺳـﻨﺖ ﺣﺴﻨﻪ ي اﻧﺒﯿﺎي اﻟﻬﯽ و اﺋﻤﻪ ي اﻃﻬﺎر‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪،‬ﺧﺎﺻﻪ ﺣﻀﺮت رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺗﺮ در ﺣﺎل ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ‪:‬‬
‫ﺑﺮﮔﺰاري ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﻣﺮاﺳـﻤﺎت ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎ ﺷﮑﻮﻫﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﭼﻬﺮه ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﻏﺪﯾﺮ و ﺗﺠﻠﯿﻞ از اﻓﺮادي ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﺮ‬‫ﻧﺤﻮي ﺧﺪﻣﺘﮕـﺬار ﻏـﺪﯾﺮ و اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻮده اﻧـﺪ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻌﺮﻓﯽ و ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ ‪ ،‬ﻣﺮاﮐﺰ ‪،‬‬‫ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ ‪ ،‬ﺳﺘﺎد ﻫﺎ و ﻧﻬﺎدﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﻏﺪﯾﺮ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ داﺷﺘﻪ اﻧﺪ و ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺗﻨﺪﯾﺲ‪ ،‬ﻟﻮح ﺗﻘﺪﯾﺮ و ﻫﺪاﯾﺎ ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺮاﮐﺰ‪.‬‬‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻣﺮاﮐﺰ ‪:‬‬
‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻣﺮاﮐﺰ و ﻫﻤﮑﺎري ﺑﺎ آﻧﻬﺎ و اراﺋﻪ راﻫﮑﺎرﻫﺎي ﻋﻤﻠﯽ‪ ،‬ﻃﺮﺣﻬﺎ‪ ،‬ﮐﻠﯿﭙﻬﺎ و ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎ ﺑﺎ ﻣﺤﺘﻮاي ﻏﺪﯾﺮ‬‫و وﻻﯾﺖ‪ ،‬ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺗﺮ ﺑﺮﮔﺰار ﺷﺪن ﺟﺸﻨﻬﺎي ﺑﺰرگ ﻏﺪﯾﺮ در اﯾﺎم ﺳﺮور آل ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي آﯾﻨﺪه ﻣﺮﮐﺰ ‪:‬‬
‫راه اﻧﺪازي ﭘﻮرﺗﺎل ﺟﺎﻣﻊ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﯿﺖ اﻣﺎﻣﺖ در ﺷﺒﮑﻪ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﻣﻮزه ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع وﻻﯾﺖ واﻣﺎﻣﺖ ﺟﻬﺖ ﺑﺎزدﯾﺪ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن داﺧﻠﯽ و ﺧﺎرﺟﯽ‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺷﺒﮑﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﭘﺨﺶ و ﺗﻮﻟﯿﺪ آﻣﻮزه ﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺤﻮر اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‬‫اﯾﺠﺎد ﻣﮑﺎﻧﻬﺎﺋﯽ ﺑﺮاي ﮔﺬراﻧﺪن اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ﺑﺮاي ﮐﻠﯿﻪ ﺳﻄﻮح و ﺳﻨﯿﻦ‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺑﺮﭘﺎﺋﯽ اردوﻫﺎي ﺳﯿﺎﺣﺘﯽ وزﯾﺎرﺗﯽ ﺑﺮاي ﻧﺨﺒﮕﺎن وﻓﻌﺎﻻن در زﻣﯿﻨﻪ ﻏﺪﯾﺮ‬‫ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ اﺟﺮاي ﻣﺎﮐﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ در ﻣﺮاﮐﺰ و ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﺧﺎص وﺣﺴﺎس‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 204‬از ‪205‬‬