‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﻰ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‬‫ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه‪:‬‬‫ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫ﻧﺎﺷﺮ ﭼﺎﭘﯽ‪:‬‬‫ﺟﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻮزه اﻟﻌﻤﯿﻪ ﺑﻘﻢ ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ‬‫ﻧﺎﺷﺮ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ‪:‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪ اي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 5‬از ‪230‬‬‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬‫‪5‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫‪12‬‬‫ﻣ ﺸ ﺨ ﺼ ﺎ ت ﮐﺘ ﺎ ب‬‫‪12‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪12‬‬‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪12‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‬‫‪16‬‬‫اﺷﺎرة‬‫‪16‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫‪16‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪16‬‬‫رّدﯾﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪18‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار‬‫‪20‬‬‫اﺷﺎرة‬‫‪20‬‬‫‪ -1‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻧﺴﺨﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬‫‪20‬‬‫‪ -2‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﺤﺚ و ﺳﺒﮏ اﺳﺘﺪﻻل‬‫‪22‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪرت ﻋﻠﻤﯽ‬‫‪23‬‬‫‪ -4‬رﻋﺎﯾﺖ آداب ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ‬‫‪23‬‬‫‪ -5‬ﺷﯿﻮه رّد ﮐﺮدن‬‫‪24‬‬‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠ ﻒ ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪26‬‬‫‪ -1‬ﺑﻌﺪ ﻋﻠﻤﯽ‬‫‪26‬‬‫‪ -2‬ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬‫‪26‬‬‫‪ -3‬ﺑﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬‫‪26‬‬‫‪ -4‬ﺑﻌﺪ اﺧﻼص‬‫‪27‬‬‫‪ -5‬ﺑﻌﺪ اﻗﺘﺪا‬‫‪27‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 6‬از ‪230‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪28‬‬‫ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫‪29‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪29‬‬‫اداﻣﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ )ﻗﺴﻤﺖ دﻻﻟﺖ(‬‫‪29‬‬‫»وﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه در رد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ و ﻓﺨﺮ رازي«‬‫‪29‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪29‬‬‫ﻓﺮوق ﮐﻠﻤﺎت ﻣﺘﺮادﻓﻪ‬‫‪35‬‬‫ﻗﯿﺎس در ﻟﻐﺖ ﺟﺎﯾﺰ ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪38‬‬‫ﺷﻬﺎدت ﺑﺮ ﻧﻔﯽ ﻣﺮدود اﺳﺖ‬‫‪38‬‬‫ﻟﻔﻆ ﻓﻌﻞ اﻟﺘﻔﻀﯿﻞ ﺑﺪون ﮐﻠﻤﻪ »ﻣﻦ« در ﻗﺮآن ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺖ‬‫‪41‬‬‫رد ﮔﻔﺘﺎر ﻓﺨﺮ رازي‬‫‪46‬‬‫ﺑﻄﻼن ﻗﻮل رازي در اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺰرﮔﺎن اوﻟﻮﯾﺖ را در ﻣﻌﺎﻧﯽ »ﻣﻮﻟﯽ« ﻧﻘﻞ ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ‬‫‪52‬‬‫ﻗﺪح و ﺟﺮح ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﯿﻦ«‬‫‪53‬‬‫»ﺷﺒﻬﻪ رازي در ﺷﻌﺮ ﻟﺒﯿﺪ«‬‫‪60‬‬‫وﺟﻮه دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )ع(‬‫‪65‬‬‫دﻟﯿﻞ اول‪:‬‬‫‪65‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪65‬‬‫رواﯾﺖ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻏﺪﯾﺮ‬‫‪65‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪65‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ رازي‬‫‪66‬‬‫»رواﯾﺖ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺷﯿﺮازي«‬‫‪71‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪71‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺷﯿﺮازي‬‫‪72‬‬‫»رواﯾﺖ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ«‬‫‪73‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 7‬از ‪230‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪73‬‬‫»ﺟﻼﻟﺖ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ«‬‫‪74‬‬‫»رواﯾﺖ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري«‬‫‪80‬‬‫»رواﯾﺖ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ«‬‫‪82‬‬‫»رواﯾﺖ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻮاﺣﺪي«‬‫‪84‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪84‬‬‫»ﺟﻼﻟﺖ واﺣﺪي در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ«‬‫‪86‬‬‫»رواﯾﺖ أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻧﺎﺻﺮ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ«‬‫‪90‬‬‫»رواﯾﺖ ﺣﺴﮑﺎﻧﯽ«‬‫‪90‬‬‫»رواﯾﺖ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ«‬‫‪91‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪91‬‬‫»ﻧﺰول آﯾﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﻓﺨﺮ رازي«‬‫‪97‬‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻓﺨﺮ رازي«‬‫‪98‬‬‫»رواﯾﺖ اﺑﻮ ﺳﺎﻟﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟﻨﺼﯿﺒﯽ«‬‫‪101‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪101‬‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫‪101‬‬‫»رواﯾﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق ﺑﻦ رزق اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺮﺳﻌﻨﯽ«‬‫‪102‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪102‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ رﺳﻌﻨﯽ ﺣﻨﺒﻠﯽ‬‫‪102‬‬‫»رواﯾﺖ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﻤﯽ«‬‫‪105‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪105‬‬‫»ﺟﻼﻟﺖ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري«‬‫‪107‬‬‫»رواﯾﺖ ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ«‬‫‪112‬‬‫»رواﯾﺖ اﺑﻦ ﺻﺒﺎغ ﻣﺎﻟﮑﯽ«‬‫‪113‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 8‬از ‪230‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪113‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺻﺒﺎغ ﻣﺎﻟﮑﯽ‬‫‪114‬‬‫»رواﯾﺖ ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﯿﻨﯽ«‬‫‪115‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪115‬‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻋﯿﻨﯽ«‬‫‪117‬‬‫»رواﯾﺖ ﺳﯿﻮﻃﯽ«‬‫‪120‬‬‫»رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻢ«‬‫‪125‬‬‫»رواﯾﺖ ﺣﺎج ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب«‬‫‪126‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪126‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﺨﺎري‬‫‪127‬‬‫»رواﯾﺖ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺷﯿﺮازي«‬‫‪128‬‬‫»رواﯾﺖ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ«‬‫‪130‬‬‫»رواﯾﺖ ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ«‬‫‪132‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪132‬‬‫ﺟﻼﻟﺖ ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫‪132‬‬‫»دﻻﻟﺖ آﯾﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ«‬‫‪134‬‬‫دﻟﯿﻞ دوم »ﻧﺰول آﯾﻪ اﮐﻤﺎل در ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ«‬‫‪137‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪137‬‬‫»ﻧﺰول آﯾﻪ اﮐﻤﺎل ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ«‬‫‪137‬‬‫»ﻧﺰول آﯾﻪ اﮐﻤﺎل ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ«‬‫‪138‬‬‫ﻧﺰول آﯾﻪ اﮐﻤﺎل ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﻣﻐﺎزﻟﯽ ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫‪138‬‬‫»ﻧﺰول آﯾﻪ اﮐﻤﺎل ﺑﺮواﯾﺖ اﺧﻄﺐ ﺧﻮارزم«‬‫‪139‬‬‫»ﻧﺰول آﯾﻪ اﮐﻤﺎل ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﻧﻄﻨﺰي«‬‫‪139‬‬‫»ﻧﺰول آﯾﻪ اﮐﻤﺎل ﺑﺮواﯾﺖ ﺻﺎﻟﺤﺎﻧﯽ«‬‫‪140‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 9‬از ‪230‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪140‬‬‫ﺟﻼﻟﺖ ﺻﺎﻟﺤﺎﻧﯽ از ﻧﻈﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫‪140‬‬‫»ﻧﺰول آﯾﻪ اﮐﻤﺎل ﺑﺮواﯾﺖ ﺣﻤﻮﯾﻨﯽ«‬‫‪141‬‬‫»ﮐﻼم اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ در ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻧﺰول آﯾﻪ اﮐﻤﺎل در ﻏﺪﯾﺮ«‬‫‪142‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪142‬‬‫»ﺑﻄﻼن ﮐﻼم ﺑﯽﻧﻈﺎم اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ«‬‫‪143‬‬‫»ﺑﻄﻼن ﮔﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ در ﺻﻮم ﻏﺪﯾﺮ«‬‫‪150‬‬‫»ﻓﻀﻞ ﺻﻮم أﯾﺎم رﺟﺐ«‬‫‪153‬‬‫»ﻓﻀﻞ ﺻﻮم ﻋﺮﻓﮥ«‬‫‪154‬‬‫»ﺟﻮاب ﻣﻌﺎرﺿﻪ رواﯾﺖ ﺑﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﯿﻦ«‬‫‪156‬‬‫»ﺛﻮاب ﺻﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﻞ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ«‬‫‪157‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺳﻮم‪» :‬ﺷﻌﺮ ﺣﺴﺎن ﻓﯽ اﻟﻐﺪﯾﺮ«‬‫‪158‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪158‬‬‫»رواﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ«‬‫‪158‬‬‫»رواﯾﺖ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ«‬‫‪159‬‬‫»اﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺄﺧﻄﺐ ﺧﻮارزم«‬‫‪160‬‬‫»أﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن ﺑﺮواﯾﺖ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻨﻄﻨﺰي«‬‫‪160‬‬‫»اﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن ﺑﺮواﯾﺖ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي«‬‫‪163‬‬‫»اﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن ﺑﺮواﯾﺖ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﻤﻮﯾﻨﯽ«‬‫‪164‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪164‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﻤﻮﯾﻨﯽ و ﺟﻼﻟﺖ او در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫‪167‬‬‫»اﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻮﺳ ﻒ اﻟﮑﻨﺠﯽ«‬‫‪169‬‬‫»اﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن ﺑﺮواﯾﺖ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ«‬‫‪171‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪171‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 10‬از ‪230‬‬‫»ﻋﻈﻤﺖ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﻧﺰد أﻫﻞ ﺳﻨﺖ«‬‫‪172‬‬‫»ﺟﻼﻟﺖ اﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم ﻧﺰد أﻫﻞ ﺳﻨﺖ«‬‫‪175‬‬‫»دﻻﻟﺖ أﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن ﺑﺮ وﻻﯾﺖ و اﻣﺎﻣﺖ«‬‫‪177‬‬‫دﻟﯿﻞ ﭼﻬﺎرم »ﺷﻌﺮ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ«‬‫‪181‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪181‬‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ در ﮐﺘﺐ رﺟﺎل اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫‪182‬‬‫دﻟﯿﻞ ﭘﻨﺠﻢ »ﺷﻌﺮ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم و ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ«‬‫‪186‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪186‬‬‫»دﻻﻟﺖ أﺑﯿﺎت ﻣﺄﺛﻮره از اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺘﺶ«‬‫‪189‬‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯿﺒﺬي ﺷﺎرح دﯾﻮان«‬‫‪191‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺷﺸﻢ‪» :‬ﻧﺰول آﯾﻪ ﺳﺄل ﺳﺎﺋﻞ در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ«‬‫‪192‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪192‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول ﺳﺄل ﺳﺎﺋﻞ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ«‬‫‪193‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪193‬‬‫»ﻣﺤﺎﻣﺪ ﺛﻌﻠﺒﯽ«‬‫‪193‬‬‫»ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺛﻌﻠﺒﯽ از ﺗﻔﺎﺳﯿﺮ ﻣﻘﺒﻮﻟﻪ اﺳﺖ«‬‫‪200‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول ﺳﺄل ﺳﺎﺋﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي«‬‫‪205‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول ﺳﺄل ﺳﺎﺋﻞ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﺮاﻫﯿﻢ وﺻﺎﺑﯽ«‬‫‪206‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑﺮواﯾﺖ زرﻧﺪي«‬‫‪208‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪208‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ زرﻧﺪي و ﺟﻼﻟﺖ او‬‫‪209‬‬‫»درر اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ« ﺗﺎﻟﯿ ﻒ زرﻧﺪي از ﻣﺼﺎدر ﻣﻌﺘﺒﺮه اﺳﺖ‬‫‪210‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ دوﻟﺖآﺑﺎدي‬‫‪217‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪217‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 11‬از ‪230‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ دوﻟﺖآﺑﺎدي‬‫‪217‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﺳﻤﻬﻮدي«‬‫‪220‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪220‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﻤﻬﻮدي و ﻓﻀﺎﺋﻞ او در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫‪221‬‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫‪227‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 12‬از ‪230‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﮐﺘﺎب‬‫ﺳﺮﺷـﻨﺎﺳﻪ ‪ :‬ﮐﻨﺘﻮري ﺣﺎﻣﺪﺣﺴـﯿﻦﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪﻗﻠﯽ ‪1246 - 1306‬ق ﺷـﺎرح ﻋﻨﻮان و ﻧـﺎم ﭘﺪﯾـﺪآور ‪ :‬ﻋﺒﻘـﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﺛﺒﺎت اﻣﺎﻣﻪ اﻻﺋﻤﻪ‬‫اﻻﻃﻬـﺎر‪ /‬ﺗﺎﻟﯿﻒ ﻣﯿﺮﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼمرﺿﺎﺑﻦ ﻋﻠﯽاﮐﺒﺮ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻣﺸـﺨﺼﺎت ﻧﺸـﺮ ‪ :‬ﻗﻢ‬‫اﻟﺠﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻮزه اﻟﻌﻠﻤﯿﻪ ﺑﻘﻢ ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ ‪1416‬ق = ‪.1374 -‬‬‫ﻓﺮوﺳﺖ ‪) :‬ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﻪ ﻟﺠﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﺑﻘﻢ اﻟﻤﺸﺮﻓﻪ‪(801‬‬‫ﺷﺎﺑﮏ ‪ :‬ﺑﻬﺎ‪12000:‬رﯾﺎل ج ‪ (1‬؛ ﺑﻬﺎ‪12000:‬رﯾﺎل ج ‪(1‬‬‫ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘـﺎب ﺣﺎﺿـﺮ ردﯾـﻪاي و ﺷـﺮﺣﯽ اﺳـﺖ ﺑﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﺘﺤﻔﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸـﺮﯾﻪ اﺛﺮ ﻋﺒـﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤـﺪ دﻫﻠـﻮي ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﻋﺮﺑﯽ‬‫ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘﺎﺑﻨـﺎﻣﻪ ﻋﻨـﻮان دﯾﮕﺮ ‪ :‬اﻟﺘﺤﻔـﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸــﺮﯾﻪ ﺷــﺮح ﻣﻮﺿـﻮع ‪ :‬دﻫﻠـﻮي ﻋﺒــﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤــﺪ‪1159 - 1239 ،‬ق اﻟﺘﺤﻔﻪ‬‫اﻻﺛﻨﯽﻋﺸﺮﯾﻪ ‪ --‬ﻧﻘﺪ و ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﺷﯿﻌﻪ ‪ --‬دﻓﺎﻋﯿﻪﻫﺎ و ردﯾﻪﻫﺎ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬اﻣﺎﻣﺖ ‪ --‬اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﻣﺤﺪﺛﺎن ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬دﻫﻠﻮي ﻋﺒﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪1159 - 1239 ،‬ق اﻟﺘﺤﻔﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸﺮﯾﻪ ﺷﺮح‬‫ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ‪ ،‬ﻣﺼـﺤﺢ ﺷـﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺪرﺳـﯿﻦ ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ دﻓﺘﺮ اﻧﺘﺸﺎرات اﺳـﻼﻣﯽ رده ﺑﻨﺪي‬‫ﮐﻨﮕﺮه ‪/BP212/5 :‬د‪9‬ت‪1374 30218‬‬‫رده ﺑﻨﺪي دﯾﻮﯾﯽ ‪297/417 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﮐﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺳﯽ ﻣﻠﯽ ‪ :‬م‪3739-77‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺆﻟﻒ‬‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﺳﯿـﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨـﺪي ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري از ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﺘﮑّﻠﻤﺎن و ﻋﻈﯿﻢﺗﺮﯾﻦ ﻋﺎﻟﻤﺎن و از ﻣﻔﺎﺧﺮ ﺷـﯿﻌﻪ در اواﺋﻞ ﺳـﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي‬‫ﻗﻤﺮي در ﺑﻠﺪه ﻣﯿﺮه ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1246‬ه‪ .‬ق ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪ‪.‬‬‫اﯾﺸـﺎن ﺗﻌﻠﯿﻢ را از ﺳﻦ ‪ 6‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺑﺎ رﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﻣﮑﺘﺒﺨﺎﻧﻪ و ﭘﯿﺶ ﺷـﯿﺨﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺷـﯿﺦ ﮐﺮﻣﻌﻠﯽ ﺷـﺮوع ﮐﺮد‪ .‬اّﻣﺎ ﭘﺲ از ﻣـﺪت ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﭘـﺪر‬‫اﯾﺸﺎن ﺧﻮد ﻋﻬﺪهدار ﺗﻌﻠﯿﻢ وي ﮔﺮدﯾﺪ و ﺗﺎ ﺳﻦ ‪ 14‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﮐﺘﺐ ﻣﺘﺪاول اﺑﺘﺪاﺋﯽ را ﺑﻪ وي آﻣﻮﺧﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﺳﻦ ‪ 15‬ﺳﺎﻟﮕﯽ و ﭘﺲ از رﺣﻠﺖ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﺑﺮاي ﺗﮑﻤﯿﻞ ﺗﺤﺼﯿﻼت ﺑﻪ ﺳﺮاغ اﺳﺎﺗﯿﺪ دﯾﮕﺮ رﻓﺖ‪.‬‬‫ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺣﺮﯾﺮي و دﯾﻮان ﻣﺘﻨﺒﯽ را ﻧﺰد ﻣﻮﻟﻮي ﺳﯿﺪ ﺑﺮﮐﺖ ﻋﻠﯽ و ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ را ﻧﺰد ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس ﺗﺴﺘﺮي ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﻋﻠﻮم ﺷﺮﻋﯿﻪ‬‫را ﻧﺰد ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ و ﺑﺮادر اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ‪ -‬ﮐﻪ ﻫﺮ دو از ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺰرگ ﺷﯿﻌﻪ‬‫در ﻫﻨﺪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ -‬و ﻋﻠﻮم ﻋﻘﻠﯿﻪ را ﻧﺰد ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺧﻼﺻﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬‫در اﯾﻦ زﻣﺎن اﯾﺸﺎن ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺎﻫﺞ اﻟﺘﺪﻗﯿﻖ را ﮐﻪ از ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎت ﻋﺎﻟﯿﻪ اﺳـﺘﺎدش ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﻮد از اﯾﺸﺎن أﺧﺬ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺣﻮاﺷـﯽ وي ﺑﺮ آن‬‫ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﻋﻈﻤﺖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﻗﺪرت ﻧﻘﺪ اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل اﯾﺸﺎن ﭘﺲ از ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﺳﺎل ﺗﺤﺼـﯿﻞ ﺑﻪ أﻣﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﭘﮋوﻫﺶ ﭘﺮداﺧﺖ و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ اﺑﺘﺪاء ﺑﻪ ﺗﺼـﺤﯿﺢ و ﻧﻘﺪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﭘﺪر‬‫ﺑﺰرﮔﻮارش ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓﺘﻮﺣﺎت ﺣﯿﺪرﯾﻪ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ ﺗﻘّﯿﻪ و ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ ﭘﺮداﺧﺖ و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل را ﺻﺮف ﺗﺼﺤﯿﺢ و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 13‬از ‪230‬‬‫ﻋﺒﺎرات اﯾﻦ ﮐﺘﺐ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ‪ -‬ﮐﻪ رّدﯾﻪاي ﺑﺮ ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﺑﻮد‪ -‬ﺑﺎ اﺻﻮل ﮐﺘﺐ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﻫﻨﻮز از اﯾﻦ ﮐﺎر ﻓﺎرغ ﻧﺸﺪه ﺑﻮد ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮑﯽ از ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي در رّد ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﺎ ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﻓﺮاوان ﻧﺸـﺮ و ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺖ ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﮐﻪ ﻋﺮﺻﻪ ﺑﺮ ﻋﻮام و ﺧﻮاص از ﺷﯿﻌﻪ ﺗﻨﮓ ﺷﺪ‪ .‬از ﯾﮏ ﻃﺮف ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﻣﺪﻋﯽ‬‫ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﻗﺎدر ﺑﺮ ﺟﻮاب ﻣﻄﺎﻟﺐ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺴﺖ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮔﻔﺖ اﮔﺮ اوﻟﯿﻦ و آﺧﺮﯾﻦ ﺷﯿﻌﻪ ﺟﻤﻊ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ‬‫ﺟﻮاب ﮐﺘـﺎب ﻣﺮا ﺑﻨﻮﯾﺴـﻨﺪ و از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﻋﻠﻤـﺎء ﺑﺰرگ ﺷـﯿﻌﻪ ﻫﻨـﺪ از ﺟﻤﻠﻪ ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻔﺘﯽ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺎس‬‫ﺗﺴﺘﺮي و دﯾﮕﺮ أﻋﻼم ﺑﻪ ﺳـﺒﺐ اوﺿﺎع ﺧﺎص ﺳـﻠﻄﻨﺖ و ﻣﻼﺣﻈﺎت دﯾﮕﺮ اﻣﮑﺎن ﺟﻮاب دادن را ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ در اﯾﻦ زﻣﺎن ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴـﯿﻦ وارد ﻣﯿـﺪان ﺷـﺪ و در ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﺷـﺶ ﻣـﺎه ﮐﺘـﺎب اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻹﻓﺤﺎم ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم را ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ‬‫ﺣﯿﺮت ﻋﻠﻤﺎء ﺣﺘﯽ اﺳﺎﺗﯿﺪ اﯾﺸﺎن ﮔﺸـﺘﻪ و ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده آﻧﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و ﻧﺸﺮ آن ﭼﻨﺎن ﺿﺮﺑﻪاي ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ وارد ﮐﺮد ﮐﻪ ﻫﯿﭽﯿﮏ از‬‫آﻧـﺎن ﺣﺘﯽ ﺧﻮد ﻣﺆﻟﻒ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼـم ﭘﺲ از ﺳﺎﻟﻬـﺎ ﺗﻼش و ﮐﻤﮏ ﮔﺮﻓﺘﻦ از واﻟﯿﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ و ﺑﺮﮔﺰاري اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﻋﻬـﺪه‬‫ﺟﻮاب آن ﺑﺮﻧﯿﺎﻣﺪﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ از آن ﺑﻪ ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص ﭘﺮداﺧﺖ و ﺳـﭙﺲ ﻣﺸـﻐﻮل ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ آﺧﺮ ﻋﻤﺮ در اﻣﺮ‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺼﻨﯿﻒ آن ﻫّﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷﺖ‪.‬‬‫در ﺳـﺎل ‪ 1282‬ه‪ .‬ق ﻋـﺎزم ﺳـﻔﺮ ﺣـﺞ و ﺳـﭙﺲ ﻋﺘﺒـﺎت ﻋﺎﻟﯿـﺎت ﺷـﺪ اّﻣـﺎ در آﻧﺠـﺎ ﻫﻢ از ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﺎز ﻧﻤﺎﻧـﺪ و در ﺣﺮﻣﯿﻦ‬‫ﺷﺮﯾﻔﯿﻦ ﯾﺎدداﺷـﺘﻬﺎﯾﯽ از ﮐﺘﺐ ﻧـﺎدر ﺑﺮداﺷﺖ و در ﻋﺮاق در ﻣﺤﺎﻓـﻞ ﻋﻠﻤﯽ ﻋﻠﻤـﺎء ﻋﺮاق ﺷـﺮﮐﺖ ﺟﺴﺖ ﮐﻪ ﻣـﻮرد اﺣـﺘﺮام ﻓﻮق‪ -‬اﻟﻌـﺎده‬‫اﯾﺸـﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬وي ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺎر ﻋﻠﻤﯽ ﺧﻮد را در ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺘﺎب أﺳـﻔﺎر اﻻﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ أﻓﻀﻞ اﻻﺳـﻔﺎر ﮔﺮدآوري‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻋﺎﻟﻤﯽ ﭘﺮ ﺗﺘﺒﻊ و ﭘﺮ اﻃﻼع و ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺮ آﺛﺎر و اﺧﺒﺎر و ﻣﯿﺮاث ﻋﻠﻤﯽ اﺳـﻼﻣﯽ ﺑﻮد ﺗﺎ ﺣّﺪي ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از ﻣﻌﺎﺻـﺮان و‬‫ﻣﺘـﺄﺧﺮان و ﺣـﺘﯽ ﺑﺴـﯿﺎري از ﻋﻠﻤـﺎء ﭘﯿﺸـﯿﻦ ﺑـﻪ ﭘـﺎﯾﻪ او ﻧﺮﺳـﯿﺪﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪ ﻋﻤﺮ ﺧـﻮﯾﺶ را ﺑﻪ ﺑﺤﺚ و ﭘﮋوﻫﺶ در اﺳـﺮار اﻋﺘﻘـﺎدات دﯾﻨﯽ و‬‫ﺣﺮاﺳﺖ اﺳـﻼم و ﻣﺮزﺑـﺎﻧﯽ ﺣﻮزه دﯾﻦ راﺳﺘﯿﻦ ﮔﺬراﻧﯿـﺪ و ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺧﻮد را در راه اﺳـﺘﻮاري ﺣﻘـﺎﯾﻖ ﻣﺴـﻠﻢ دﯾﻨﯽ از دﺳﺖ داد ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ‬‫ﻣﺆﻟﻒ رﯾﺤﺎﻧﮥ اﻻدب در اﯾﻦ ﺑﺎره ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬و در ﻣﺪاﻓﻌﻪ از ﺣﻮزه دﯾﺎﻧﺖ و ﺑﯿﻀﻪ ﺷـﺮﯾﻌﺖ اﻫﺘﻤﺎم ﺗﻤﺎم داﺷـﺘﻪ و ﺗﻤﺎﻣﯽ ﺳﺎﻋﺎت و دﻗﺎﯾﻖ ﻋﻤﺮ ﺷﺮﯾﻔﺶ در ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت دﯾﻨﯽ ﻣﺼﺮوف‬‫ﺑﻮده و آﻧﯽ ﻓﺮوﮔـﺬاري ﻧﺪاﺷـﺘﻪ ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ او از ﮐﺜﺮت ﺗﺤﺮﯾﺮ و ﮐﺘـﺎﺑﺖ ﻋﺎﻃـﻞ ﺷـﺪه و در اواﺧﺮ ﺑـﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﻣﯽﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪«...‬‬‫و ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﺆﻟﻒ ﻧﺠﻮم اﻟﺴـﻤﺎء زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ ﭼﭗ اﯾﺸﺎن ﻫﻢ از ﮐﺎر ﻣﯽاﻓﺘﺎده اﺳﺖ اﯾﺸﺎن دﺳﺖ از ﮐﺎر ﺑﺮﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﻣﻄﺎﻟﺐ را ﺑﺎ زﺑﺎن‬‫اﻣﻼء ﻣﯽﮐﺮده اﺳﺖ و ﻫﯿﭻ ﻣﺎﻧﻌﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ اﯾﺸﺎن را از ﺟﻬﺎد ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎز دارد‪.‬‬‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم اﯾﺸﺎن در ﻫﺠـﺪﻫﻢ ﻣﺎه ﺻـﻔﺮ ﺳﺎل ‪ 1306‬ه‪ .‬ق دﻋﻮت ﺣﻖ را ﻟﺒﯿـﮏ ﮔﻔﺖ و در ﺣﺴـﯿﻨﯿﻪ ﺟﻨﺎب ﻏﻔﺮان ﻣﺂب ﻣـﺪﻓﻮن ﺷـﺪ‪ .‬ﺧﺒﺮ‬‫وﻓﺎت اﯾﺸﺎن در ﻋﺮاق ﺑﺮﭘﺎﯾﯽ ﻣﺠﺎﻟﺲ ﻣﺘﻌّﺪد ﻓﺎﺗﺤﻪﺧﻮاﻧﯽ را در ﭘﯽ داﺷﺖ‪ .‬ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺷﺮﯾﮏ ﻋﺰا ﮔﺸﺘﻪ و ﺑﺰرﮔﺎن زﯾﺎدي در رﺛﺎء او‬‫ﺑﻪ ﺳﺮودن ﻗﺼﯿﺪه و ﻣﺮﺛﯿﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬‫*ﺧﺎﻧﺪان و ﻧﯿﺎﮐﺎن‪ :‬اﺑﺘﺪا‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨـﺪي در داﻣﺎن ﺧﺎﻧـﺪاﻧﯽ ﭼﺸﻢ ﮔﺸﻮد و ﭘﺮورش ﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﯽ آﮔﺎه و ﻓﺎﺿـﻼﻧﯽ ﻣﺠﺎﻫـﺪ ﺑﻮدﻧـﺪ‪ .‬در ﻣﯿﺎن‬‫ﺑﺮادران و ﻓﺮزﻧﺪان و ﻓﺮزﻧﺪزادﮔﺎن وي ﻧﯿﺰ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﯽ ﺧﺪﻣﺘﮕﺰار و ﻣﺘﻌﻬﺪ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧﺪ‪.‬‬‫از اﯾـﻦ ﺧﺎﻧـﺪان ﻣﻌﻈـﻢ در آﺳـﻤﺎن ﻋﻠـﻢ و ﻓﻘـﺎﻫﺖ ﺳـﺘﺎرﮔﺎﻧﯽ درﺧﺸـﺎن ﺑـﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧـﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾـﮏ در ﻋﺼـﺮ ﺧـﻮﯾﺶ راﻫﻨﻤـﺎي‬‫ﮔﻤﺸﺪﮔﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻨﮏ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﺗﻦ از آﻧﻬﺎ اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 14‬از ‪230‬‬‫‪ -1‬ﺟّﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪ :‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺳﯿﺪ اﷲ ﮐﺮم ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‪.‬‬‫وي ﺟـﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و از اﻋﻼـم ﻓﻘﻬـﺎء و زﻫـﺎد زﻣـﺎن و ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺮاﻣﺎت در ﻧﯿﻤﻪ دوم ﺳـﺪه دوازدﻫﻢ ﻫﺠﺮي اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﻋﻼﻗﻪ‬‫زﯾـﺎدي ﺑﻪ اﺳـﺘﻨﺴﺎخ ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ و ﮐﺘﺐ ﻧﻔﯿﺴﻪ ﺑﻪ ﺧـﻂ ﺧـﻮد داﺷـﺘﻪ و ﻗﺮآن و ﺣـﻖ اﻟﯿﻘﯿﻦ و ﺗﺤﻔـﮥ اﻟﺰاﺋﺮ و ﺟـﺎﻣﻊ ﻋﺒﺎﺳـﯽ ﺑﻪ ﺧـﻂ او در‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬واﻟﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪ :‬ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫وي واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ و از ﭼﻬﺮهﻫﺎي درﺧﺸﺎن ﻋﻘﺎﺋﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات در ﻧﯿﻤﻪ اول ﻗﺮن ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫او در دوﺷﻨﺒﻪ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺎه ذي ﻗﻌﺪه ﺳﺎل ‪ 1188‬ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪ‪ .‬وي از ﺷﺎﮔﺮدان ﺑﺎرز ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي از اﻋﺎﻇﻢ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺷﯿﻌﻪ در ﻗﺮن‬‫ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﺑﻮده و در اﮐﺜﺮ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻣﺤﻘﻘﯽ ﺑﯽﻧﻈﯿﺮ ﺑﻮد و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ارزﻧﺪهاي از ﺧﻮد ﺑﻪﺟﺎ ﮔﺬاﺷﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﯾﮑﯽ از ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗﺮﯾﻦ ﭼﻬﺮهﻫﺎي ﻋﻠﻢ ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات و از ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي ﮐﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺘﺒﻊ و اﺳﺘﻘﺼﺎء ﺑﻮد‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ در ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﻬﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1260‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﯾﺰدي ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺮادر ارﺷﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ‬‫او ﻧﯿﺰ ﭼﻮن ﭘـﺪر و ﺑﺮادراﻧﺶ از ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ﻓﺮزاﻧﮕـﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺮﭼﻪ در ﻧﺰد ﭘـﺪرش و ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤـﺎء ﺷـﺎﮔﺮدي ﻧﻤﻮده اﺳﺖ اّﻣﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‬‫ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت وي در ﻋﻠـﻮم رﯾﺎﺿـﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘـﺎب ﺣـﻞ ﻣﻌﺎدﻻـت ﺟـﺒﺮ و ﻣﻘـﺎﺑﻠﻪ و رﺳـﺎﻟﻪاي در ﻣﺨﺮوﻃـﺎت ﻣﻨﺤﻨﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸـﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ‬‫ﻓﯿﻠﺴﻮف و ﭘﺰﺷﮑﯽ ﻧﺎﻣﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎ وﺟﻮد اﺷﺘﻐﺎل ﺑﻪ ﻋﻠﻮم ﻋﺮﺑﯿﻪ و ﻓﻨﻮن ﻗﺪﯾﻤﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺣﺪي ﺑﺮ زﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‪ ،‬ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺟﺪﯾﺪ و ﻋﻠﻮم رﯾﺎﺿﯽ ﺗﺴﻠﻂ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد‬‫ﮐﻪ ﺑﺰرﮔﺎن ﻧا ﮕﻠﯿﺲ در ﺣﯿﺮت ﻓﺮو رﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﯾﮏ ﻋﺎﻟﻢ اﺳﻼﻣﯽ اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺎﻫﺮ در ﻓﻨﻮن ﺣﮑﻤﺖ ﻣﻐﺮب ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫وي در ‪ 27‬رﺑﯿﻊ اﻷول ﺳﺎل ‪ 1282‬ه‪ .‬ق رﺣﻠﺖ ﮐﺮد‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﺮادر ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﺳﯿﺪ اﻋﺠﺎز ﺣﺴﯿﻦ‬‫وي ﻓﺮزﻧﺪ اوﺳﻂ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﺑﻮده و وﻻدﺗﺶ در ‪ 21‬رﺟﺐ ‪ 1240‬واﻗﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺪر و ﺑﺮادراﻧﺶ از داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻧﺎﻣﯽ ﺷﯿﻌﻪ در ﮐﺸﻮر ﻫﻨﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت و ﺗﺼﻨﯿﻔﺎت ﻣﺘﻌﺪدي ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ را در ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘـﺎب اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤـﺎم در زﻣﯿﻨﻪ اﺳـﺘﺨﺮاج ﻣﻄـﺎﻟﺐ و اﺳـﺘﻨﺒﺎط ﻣﻘﺎﺻـﺪ ﮐﻤﮏ‬‫ﻓﺮاواﻧﯽ ﻧﻤﻮد ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﮐﺎر ﮐﺘﺎب را او اﻧﺠﺎم داد اّﻣﺎ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺷﻬﺮت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم او اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ» ﺷﺬور اﻟﻌﻘﯿﺎن ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﻷﻋﯿﺎن« و» ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ و اﻻﺳﺘﺎر ﻋﻦ اﺣﻮال اﻟﮑﺘﺐ و اﻻﺳﻔﺎر«‬‫اﺷﺎره ﮐﺮد‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن در ﻫﻔﺪﻫﻢ ﺷﻮال ‪ 1286‬ه‪ .‬ق و ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﮐﻮﺗﺎه اّﻣﺎ ﭘﺮﺑﺮﮐﺖ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﯾﺰدي ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫وي در ‪ 19‬ﺟﻤﺎدي اﻟﺜﺎﻧﯿﻪ ‪ 1284‬ه‪ .‬ق ﻣﺘﻮﻟـﺪ ﺷـﺪ‪ .‬او را در ﻋﻠﻢ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗﺎﻟﯽ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﭘـﺪر ﺷـﻤﺮدهاﻧﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ ﻧﮕﺬاﺷﺖ زﺣﻤﺎت ﭘﺪرش ﺑﻪ‬‫ﻫـﺪر رود و ﻟﺬا ﺑﻪ ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﭘﺮداﺧﺖ و ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺟﻠﺪ دﯾﮕﺮ از آن را ﺑﻪ ﺳـﺒﮏ و ﺳـﯿﺎق ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﺗﺄﻟﯿﻒ و ﺑﺎ ﻧﺎم اﯾﺸﺎن ﻣﻨﺘﺸـﺮ‬‫ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻣﺘﺒﺤﺮ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬اﺻﻮﻟﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث و رﺟﺎﻟﯽ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺘﺒﻊ و ﻣﻔﺘﯽ و ﻣﺮﺟﻊ اﻫﺎﻟﯽ ﺑﻼد ﺧﻮد ﺑﻮده و اﯾﻦ ﻋﻠﻮم را از واﻟﺪ ﻣﻌﻈﻢ ﺧﻮد‬‫و ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس اﺧﺬ ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬‫در ﻧﻬﺎﯾﺖ اﯾﺸﺎن در ‪ 25‬ذي ﺣﺠﻪ ‪ 1361‬ه‪ .‬ق دار ﻓﺎﻧﯽ را وداع ﮔﻔﺖ و ﺑﻨﺎ ﺑﻪ وﺻـﯿﺘﺶ در ﺟﻮار ﻣﺮﻗﺪ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي در آﮔﺮه ﻫﻨﺪ ﺑﻪ‬‫ﺧﺎك ﺳﭙﺮده ﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 15‬از ‪230‬‬‫‪ -6‬ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫وي ﻧﯿﺰ ﻫﻤﭽﻮن ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻓﺎﺿﻞ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از ادﺑﺎء و ﺷﻌﺮاء زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮادرش را در ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﯾﺎري ﻧﻤﻮد‪ .‬دﯾﻮان‬‫ﺷﻌﺮ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ و ﺗﻌﻠﯿﻘﺎﺗﯽ ﺑﺮ ﻋﺒﻘﺎت از آﺛﺎر اوﺳﺖ‪.‬‬‫‪ 7‬و ‪ -8‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ و ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼﯿﺮ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪان ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫اﯾﻦ دو ﺑﺰرﮔﻮار ﮐﻪ ﻧﻮهﻫﺎي ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ ﻧﯿﺰ از ﻓﻀـﻼء و ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺰرگ زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در ﻧﺠﻒ اﺷﺮف ﻧﺰد اﺳﺎﺗﯿﺪ‬‫ﺑﺮﺟﺴـﺘﻪ ﺗﺤﺼـﯿﻼت ﻋﺎﻟﯿﻪ ﺧﻮد را ﮔﺬراﻧﯿﺪﻧـﺪ‪ .‬ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻫﻨـﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺳـﻌﯿﺪ ﺷﺆون رﯾﺎﺳﺖ ﻋﻠﻤﯽ و دﯾﻨﯽ را ﺑﻌﻬﺪه ﮔﺮﻓﺖ و‬‫آﺛﺎر و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ﻣﺘﻌـﺪدي را از ﺧﻮد ﺑﻪ ﺟﺎي ﮔـﺬاﺷﺖ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در ﺳﺎل ‪ 1387‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨـﺪ وﻓﺎت ﯾﺎﻓﺖ و در ﺟﻮار ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش در‬‫ﺻﺤﻦ ﻣﺮﻗـﺪ ﻗﺎﺿـﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي ﺑﻪ ﺧﺎك ﺳﭙﺮده ﺷـﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼـﯿﺮ ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺷـﺮاﯾﻂ ﺧﺎص زﻣﺎﻧﯽ وارد‬‫ﮐﺎرﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺷﺪه و از ﺟﺎﻧﺐ ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﻧﯿﺎﺑﯽ رﺳﯿﺪ‪.‬‬‫او ﻧﯿﺰ ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﭘﺮﺑﺎر در ﻟﮑﻬﻨﻮ رﺣﻠﺖ ﮐﺮد وﻟﯽ ﺟﺴـﺪ وي را ﺑﻪ ﮐﺮﺑﻼء ﺑﺮده و در ﺻـﺤﻦ ﺷـﺮﯾﻒ و در ﻣﻘﺒﺮه ﻣﯿﺮزاي ﺷـﯿﺮازي ﺑﻪ‬‫ﺧﺎك ﺳﭙﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫*ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت‪ :‬اﺑﺘﺪا‬‫‪ -1‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻷﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر) ‪ 30‬ﻣﺠﻠّﺪ(‬‫‪ -2‬اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤـﺎم و اﺳﺘﯿﻔـﺎء اﻻﻧﺘﻘﺎم ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم) ‪ 10‬ﻣﺠّﻠـﺪ( ﻃﺒﻊ ﻓﯽ ‪ 1315‬ه‪ .‬ق ﺑﺤﺚ ﻓﯽ ﺗﺤﺮﯾـﻒ اﻟﮑﺘـﺎب و اﺣﻮال‬‫اﻟﺤﺠﮥ و اﺛﺒﺎت وﺟﻮده و ﺷﺮح اﺣﻮال ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و‪[...‬‬‫‪ -3‬ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص) ‪ 5‬ﻣﺠّﻠﺪ(‬‫‪ -4‬ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﻓﯽ ﺣّﻞ اﻟﻤﺸﮑﻼت‬‫‪ -5‬اﻟﻌﻀﺐ اﻟﺘﺒﺎر ﻓﯽ ﻣﺒﺤﺚ آﯾﻪ اﻟﻐﺎر‬‫‪ -6‬اﻓﺤﺎم اﻫﻞ اﻟﻤﯿﻦ ﻓﯽ رّد ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ) ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي(‬‫‪ -7‬اﻟﻨﺠﻢ اﻟﺜﺎﻗﺐ ﻓﯽ ﻣﺴﺌﻠﮥ اﻟﺤﺎﺟﺐ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ) در ﺳﻪ ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺒﯿﺮ و وﺳﯿﻂ و ﺻﻐﯿﺮ(‬‫‪ -8‬اﻟﺪرر اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﮑﺎﺗﯿﺐ و اﻟﻤﻨﺸﺂت اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‬‫‪ -9‬زﯾﻦ اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ اﻟﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ) ﻓﯿﻪ ﻓﺘﺎوﯾﻪ اﻟﻔﻘﻬﯿﮥ(‬‫‪ -10‬اﺳﻔﺎر اﻷﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ اﻓﻀﻞ اﻻﺳﻔﺎر) ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﺳﻨﺢ ﻟﻪ ﻓﯽ ﺳﻔﺮه إﻟﯽ اﻟﺤﺞ و زﯾﺎرة اﺋﻤﮥ اﻟﻌﺮاق ﺳﻼم اﷲ ﻋﻠﯿﻬﻢ( ‪1‬‬‫‪ -11‬اﻟﺬراﺋﻊ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺸﺮاﺋﻊ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ) ﻟﻢ ﯾﺘّﻢ(‬‫‪ -12‬اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ اﻟﻐﺮاء) ﻓﻘﻪ ﮐﺎﻣﻞ( ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -13‬اﻟﺸﻌﻠﮥ ﻟا ﺠﻮاﻟﮥ) ﺑﺤﺚ ﻓﯿﻪ اﺣﺮاق اﻟﻤﺼﺎﺣﻒ ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ ﻋﺜﻤﺎن( ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -14‬ﺷﻤﻊ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ) ﻗﺼﺎﺋﺪ ﻟﻪ ﻓﯽ رﺛﺎء اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم(‪.‬‬‫‪ -15‬اﻟﻄﺎرف‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ أﻟﻐﺎز و ﻣﻌﻤﯿﺎت‬‫‪ -16‬ﺻﻔﺤﮥ اﻻﻟﻤﺎس ﻓﯽ اﺣﮑﺎم اﻻرﺗﻤﺎس) ﻓﯽ اﻟﻐﺴﻞ اﻻرﺗﻤﺎﺳﯽ(‬‫‪ -17‬اﻟﻌﺸﺮة اﻟﮑﺎﻣﻠﮥ) ﺣﻞ ﻓﯿﻪ ﻋﺸﺮة ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺸﮑﻠﮥ( ‪ 2‬ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -18‬ﺷﻤﻊ و دﻣﻊ) ﺷﻌﺮ ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -19‬اﻟﻈﻞ اﻟﻤﻤﺪود و اﻟﻄﻠﺢ اﻟﻤﻨﻀﻮد‬‫‪ -20‬رﺟﺎل ﻟا ﻤﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 16‬از ‪230‬‬‫‪ -21‬درة اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ ‪3‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‬‫اﺷﺎرة‬‫ﺧﺎﻧﺪان ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ از آﻏﺎز ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﭘﯽرﯾﺰي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪاي ﻫﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷـﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺮور زﻣﺎن ﺗﮑﻤﯿﻞ ﮔﺸﺖ و ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي‬‫ﻓﺮاوان و ﻧﻔﯿﺴـﯽ ﺑﻪ ﺗﺪرﯾـﺞ در آن ﮔﺮدآوري ﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ‪ 30 / 000‬ﻧﺴـﺨﻪ رﺳـﯿﺪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در دوران ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم وي ﻧﺎﻣﯿﺪه‬‫ﺷـﺪ و در زﻣﺎن ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳـﻌﯿﺪ و ﺗﻮﺳﻂ اﯾﺸﺎن ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﮔﺮﭼﻪ از ﻧﻈﺮ ﮐّﻤﯽ داراي ﻧﻈﺎﯾﺮ ﻓﺮاوان‬‫اﺳﺖ اّﻣﺎ از ﻧﻈﺮ ﮐﯿﻔﯽ و ﺑﻪ ﺟﻬﺖ وﺟﻮد ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﻧﺎدر ﮐﻢﻧﻈﯿﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ‬‫در ﻧﯿﻤﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﮐﻪ ﻧﯿﺮوﻫﺎي اﺳـﺘﻌﻤﺎر ﺑﻪوﯾﮋه اﻧﮕﻠﯿﺲ و ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﭼﺸﻢ ﻃﻤﻊ ﺑﻪ ﺳـﺮزﻣﯿﻦ ﭘﻬﻨﺎور ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن دوﺧﺘﻪ‬‫ﺑﻮدﻧـﺪ و ﺑﯽﮔﻤﺎن اﺳـﻼم ﺳـّﺪ ﺑﺰرﮔﯽ در ﺑﺮاﺑﺮ آﻧﺎن ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﯽآﻣﺪ ﯾﮑﯽ از ﻋﺎﻟﻤﺎن اﻫﻞ ﺗﺴـﻨﻦ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي ﮐﻪ ﺑﻪ»‬‫ﺳﺮاج اﻟﻬﻨﺪ«‬‫ﺷﻬﺮت داﺷﺖ و ﺑﺎ ‪ 31‬واﺳـﻄﻪ ﻧﺴـﺒﺶ ﺑﻪ ﻋﻤﺮ ﺧﻄﺎب ﺧﻠﯿﻔﻪ دوم ﻣﯽرﺳـﯿﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت او را ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺧﻄﺎب ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ را در رّد اﻋﺘﻘﺎدات و آراء ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺷﯿﻌﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﮐﺮد و آن را» ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ« ﻧﺎﻣﯿﺪ‪.‬‬‫وي در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺼﺎﻟﺢ دﻧﯿﺎي اﺳـﻼم و واﻗﻌﯿﺘﻬﺎي ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﻼﻣﯽ و ﺑﺪون ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺣﺪود و ﻗﻮاﻋﺪ ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ و ﺑﺪون‬‫در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( و ﺧﺎﻧـﺪان ﭘﺎﮐﺶ ﻋﻘﺎﯾﺪ‪ ،‬اﺻﻮل‪ ،‬ﻓﺮوع‪ ،‬اﺧﻼق و ﺳﺎﯾﺮ آداب و اﻋﻤﺎل ﺷـﯿﻌﻪ را ﺑﺪون رﻋﺎﯾﺖ آداب‬‫ﻣﻨﺎﻇﺮه و اﻣﺎﻧﺖداري در ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻫﺪف ﺗﻬﻤﺖﻫﺎ و اﻓﺘﺮاآت ﺧﻮد ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻟﺒﺘﻪ ﻋﻼﻣﻪ دﻫﻠﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ أﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﮐﺸـﻤﯿﺮي در ﮐﺘﺎب اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﮐﻪ در رّد ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺳـﺮﻗﺘﯽ از ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻗﻊ ﻣﻮﺑﻘﻪ ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي آن را ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه اﺳﺖ ‪ .4‬وي در ﭼﺎپ اول اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺮس از‬‫) ‪ (1‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن اﻟﺮﺣﻠﮥ اﻟﻤﮑﯿﮥ و اﻟﺴﻮاﻧﺢ اﻟﺴﻔﺮﯾﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻤﺮ رﺿﺎ ﮐﺤﺎﻟﻪ آن را ذﮐﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫) ‪ (2‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﺑﺎﺷﺪ‬‫) ‪ (3‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از آﺛﺎر ﻗﻠﻤﯽاش در ﻣﺠّﻠﺪ ﻣﺪﻧﯿﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﯾﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫) ‪ .(4‬اﻟﺒﺘﻪ ﺧﻮد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻧﯿﺰ در ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﻣﻮرد ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺷﺎره ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ در ﺑﺤﺚ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در ذﯾﻞ ﺗﺼـﺮﯾﺢ‬‫ذﻫـﺒﯽ ﺑﻪ ﺗﻮاﺗﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬و ﻧﺼـﺮ اﷲ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺷـﻔﯿﻊ ﮐـﺎﺑﻠﯽ ﮐﻪ ﭘﯿﺮ و ﻣﺮﺷـﺪ ﻣﺨـﺎﻃﺐ اﺳﺖ و ﺑﻀـﺎﻋﺖ‬‫ﻣﺰﺟـﺎﺗﺶ ﻣﺴـﺮوق از اﻓـﺎدات او ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ در) ﺻﻮاﻗﻊ( او را ﺑﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﻼـﻣﻪ و اﻣـﺎم اﻫـﻞ ﺣـﺪﯾﺚ وﺻﻒ ﻣﯽﮐﻨـﺪ و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﻗﻮل او‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ و ﺧﻮد ﻣﺨـﺎﻃﺐ) ﺻـﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ( ﺑﺘﻘﻠﯿـﺪش در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺧﺎص ﻫﻢ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﯾﻌﻨﯽ) ﺗﺤﻔﻪ( او را ﺑﺎﻣﺎم اﻫﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻠﻘﺐ‬‫ﻣﯽﺳﺎزد و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﮐﻼﻣﺶ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺣﺎﮐﻢ ﺷـﯿﻌﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻮاب ﻧﺠﻒ ﺧﺎن اﺳﻢ ﺧﻮد را ﻣﺨﻔﯽ ﮐﺮد و ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب را» ﻏﻼم‬‫ﺣﻠﯿﻢ«‪ -‬ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺳﺎل ﺗﻮﻟّﺪ وي ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺣﺮوف أﺑﺠﺪ ﺑﻮد‪ -‬ﻧﺎﻣﯿﺪ اّﻣﺎ در ﭼﺎپ ﺑﻌﺪي ﺑﻪ ﻧﺎم ﺧﻮد وي ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪ‪.‬‬‫در ﺳﺎل ‪ 1227‬ه‪ .‬ق ﺷﺨﺼـﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻏﻼم ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺳـﻠﻤﯽ در ﺷـﻬﺮ» ﻣﺪارس« ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن ﮐﺘﺎب» ﺗﺤﻔﻪ« را از ﻓﺎرﺳـﯽ ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 17‬از ‪230‬‬‫ﻋﺮﺑﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮد و در ﺳﺎل ‪ 1300‬ه‪ .‬ق ﻣﺤﻤﻮد ﺷـﮑﺮي آﻟﻮﺳـﯽ در ﺑﻐﺪاد ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺮﺑﯽ آن ﭘﺮداﺧﺖ و آن را اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻹﻟﻬﯿﮥ‬‫ﻧﺎﻣﯿﺪ و در ﻣﻘﺪﻣﻪاش آن را ﺑﻪ ﺳـﻠﻄﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ ﺧﺎن ﺗﻘﺪﯾﻢ ﮐﺮد‪ .‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺤﺪودﯾﺘﻬﺎي ﺳﯿﺎﺳـﯽ و ﮐﻢ ﺑﻮدن وﺳـﯿﻠﻪ ﻃﺒﻊ‬‫از ﭼـﺎپ و اﻧﺘﺸـﺎر آن در ﻋﺮاق ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي ﺷـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا در ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن و ﺷـﻬﺮ ﺑﻤﺒﺌﯽ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﻧﻔﻮذ اﺟـﺎﻧﺐ ﺑﻮده و ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﺸـﺮ اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﻣﺴﺎﻋﯽ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﺒـﺬول ﻣﯽﺷـﺪ ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﮔﺮدﯾـﺪ و ﭘﺲ از ﻣـّﺪﺗﯽ ﻣﺠـّﺪدا در ﻣﺼـﺮ ﭼﺎپ ﺷـﺪ و ﺑﻌـﺪ از آن ﺑﻪ زﺑﺎن اردو در ﻻﻫﻮر‬‫ﭘﺎﮐﺴـﺘﺎن ﺑﻪ ﻃﺒﻊ رﺳـﯿﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣـﺎل ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﺗﺤّﻮﻻت و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﺘﻌـّﺪد‪ ،‬در اﯾﺠﺎد اﺧﺘﻼف ﺑﯿﻦ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ و ﺗﯿﺮه ﺳﺎﺧﺘﻦ رواﺑﻂ ﻓﺮق‬‫اﺳﻼﻣﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ و ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺣّﺲ ﺑﺪﺑﯿﻨﯽ و ﻋﺼﺒّﯿﺖ أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺗﺄﺛﯿﺮ زﯾﺎدي ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬اّﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﺼﺪاق ﻋﺪو ﺷﻮد‬‫ﺳﺒﺐ ﺧﯿﺮ اﮔﺮ ﺧﺪا ﺧﻮاﻫﺪ اﻧﺘﺸﺎر اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺳـﺒﺐ ﺷﺪ ﺗﺎ ﻋّﺪه زﯾﺎدي از ﻋﻠﻤﺎء و ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﺷـﯿﻌﻪ اﺣﺴﺎس وﻇﯿﻔﻪ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﻣﯿﺪان ﺑﯿﺎﯾﻨﺪ‬‫و ﺑﺎ ﻣﻨﻄﻖ و زﺑﺎن ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻫﺮﭼﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﻣﺬﻫﺐ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮي ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﮔﺮاﻧﺴـﻨﮓ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار در اﯾﻦ‬‫ﻣﯿﺎن ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺘﺒﻊ ﻓﺮاوان و زﺣﻤﺎت ﻃﺎﻗﺖﻓﺮﺳﺎي ﻣﺆﻟﻒ آن از درﺧﺸﺶ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻧﺴـﺨﻪاي ﮐﻪ از ﺗﺤﻔﻪ ﻫﻢاﮐﻨﻮن ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭼـﺎپ دﻫﻠﯽ در ﺳـﺎل ‪ 1271‬ه‪ .‬ق اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻄﺒﻊ ﺣﺴـﻨﯽ ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺷـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺣﺴﻦ آن را در ‪ 776‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﻗﻄﻊ وزﯾﺮي ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﺎﻧﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﭼﺎپ ﻧﺎم ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ذﮐﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺤﺘﻮاي ﺗﺤﻔﻪ‪:‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ و در رّد ﺷـﯿﻌﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺆﻟﻒ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﮔﺮﭼﻪ در ﻣﻘـﺪﻣﻪ و در ﻣﺘﻦ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم داﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ‬‫ﻣﺴّﻠﻤﺎت ﺧﻮد ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺘﻨﺎد ﮐﻨﺪ و ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را از ﻣﺪارك ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﻨﺪ وﻟﯽ ﮐﻤﺘﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ اﻟﺘﺰام ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را ﻣﻤﻠّﻮ از‬‫اﻓﺘﺮاآت و ﺗﻬﻤﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻫﻠﻮي در ﺑﺨﺶ ﻫﻔﺘﻢ ﮐﺘﺎب ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را در دو ﺑﺨﺶ آورده اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑﺨﺶ اول‪ :‬آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ) ع( اﺳﺘﻨﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ وي ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ‪ 6‬آﯾﻪ اﮐﺘﻔﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬اﺣـﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ در راﺳـﺘﺎي اﺛﺒـﺎت وﻻـﯾﺖ و اﻣﺎﻣﺖ رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﻧﯿﺰ ﻓﻘﻂ ‪ 12‬رواﯾـﺖ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و در ﻣﺠﻤﻮع ﻣﺴﺘﻨﺪات ﺷﯿﻌﻪ را ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ‪ 6‬آﯾﻪ و ‪ 12‬رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده و ادﻟّﻪ و اﺳﺎﻧﯿﺪ آﻧﻬﺎ را ﻣﺨﺪوش داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ أﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬در ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺣﺪوث ﻣﺬﻫﺐ ﺗﺸﯿﻊ و اﻧﺸﻌﺎب آن ﺑﻪ ﻓﺮق ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ‬‫‪ -2‬در ﻣﮑﺎﺋﺪ ﺷﯿﻌﻪ و ﻃﺮق اﺿﻼل و ﺗﻠﺒﯿﺲ‬‫‪ -3‬در ذﮐﺮ أﺳﻼف ﺷﯿﻌﻪ و ﻋﻠﻤﺎء و ﮐﺘﺐ اﯾﺸﺎن‬‫‪ -4‬در اﺣﻮال أﺧﺒﺎر ﺷﯿﻌﻪ و ذﮐﺮ رواة آﻧﻬﺎ‬‫‪ -5‬در اﻟﻬﯿﺎت‬‫‪ -6‬در ﻧﺒّﻮت و اﯾﻤﺎن اﻧﺒﯿﺎء) ع(‬‫‪ -7‬در اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪ -8‬در ﻣﻌﺎد و ﺑﯿﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫‪ -9‬در ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻓﻘﻬﯿﻪ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ در آن ﺧﻼف ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ‬‫‪ -10‬در ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺧﻠﻔﺎء ﺛﻼﺛﻪ و أم اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و دﯾﮕﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ‬‫‪ -11‬در ﺧﻮاص ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ‪ 3‬ﻓﺼﻞ) اوﻫﺎم‪ -‬ﺗﻌﺼﺒﺎت‪ -‬ﻫﻔﻮات(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 18‬از ‪230‬‬‫‪ -12‬در ﺗﻮّﻻ و ﺗﺒّﺮي) ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻣﻘّﺪﻣﺎت ﻋﺸﺮه(‬‫ﭘﺲ از آﻧﮑﻪ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﺷﺪ‪ ،‬آﺛﺎر ﻣﺘﻌّﺪدي از ﻋﻠﻤﺎء ﺷﯿﻌﻪ در ﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻋﺮاق و اﯾﺮان در اﺑﻄﺎل و ﻧﻘﺾ آن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ‬‫ﺑﻌﻀﯽ ﺑﻪ رّد ﺳﺮاﺳﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺑﺮﺧﯽ ﯾﮏ ﺑﺎب از آن را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ و ﻧﻘﺪ ﻋﻠﻤﯽ ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬‫رّدﯾﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﻔﻪ‬‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در رّد ﻫﻤﻪ اﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫در دوازده دﻓﺘﺮ‪ ،‬و ﻫﺮ دﻓﺘﺮ وﯾﮋه ﯾﮏ ﺑﺎب از اﺻﻞ ﮐﺘﺎب‪ ،‬اﺛﺮ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﮐﺸﻤﯿﺮي دﻫﻠﻮي) م ‪ 1235‬ه‪ .‬ق(‬‫اﻟﺒﺘﻪ ‪ 5‬دﻓﺘﺮ از آن ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ آن را دﯾﺪه از ﺑﻘﯿﻪ ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮ ﺑﻮده و در ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﺎرﺗﻨـﺪ از ﺟﻮاﺑﯿﻪﻫـﺎي وي ﺑﻪ ﺑﺎﺑﻬـﺎي ﯾﮑﻢ‪ ،‬ﺳﻮم‪ ،‬ﭼﻬﺎرم‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ و ﻧﻬﻢ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭘﺎﺳـﺦ اﻋﺘﺮاض ﻫﺸـﺘﻢ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم»‬‫ﺟﻮاب اﻟﮑﯿﺪ اﻟﺜﺎﻣﻦ« ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﺴﺢ اﺳﺖ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻧﺴـﺨﻪ ﺧﻄﯽ دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ و ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ آن در ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي اﺳﻼﻣﯽ ﺗﻬﺮان ﻧﮕﻬﺪاري‬‫ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -2‬ﺳـﯿﻒ اﷲ اﻟﻤﺴـﻠﻮل ﻋﻠﯽ ﻣﺨّﺮﺑﯽ دﯾﻦ اﻟﺮﺳﻮل) ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﺪه ﺑﻪ( اﻟﺼﺎرم اﻟﺘﺒﺎر ﻟﻘّﺪ اﻟﻔّﺠﺎر و ﻗّﻂ اﻻﺷﺮار در ﺷﺶ دﻓﺘﺮ ﺗﺄﻟﯿﻒ اﺑﻮ اﺣﻤﺪ‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﮐﺒﺮآﺑﺎدي) ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪه در ﺳﺎل ‪ .1232‬ق(‬‫ﻓﺎرﺳـﯽ و در رّد ﺑﺮ ﺗﻤﺎم ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷـﺪه اﺳﺖ ﺑـﺪﯾﻨﺼﻮرت ﮐﻪ ﻋﺒﺎرات ﺗﺤﻔﻪ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان» ﻣﺘﻦ« و ﮐﻼم ﺧﻮد در رّد آن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان»‬‫ﺷﺮح« آورده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺗﺠﻬﯿﺰ اﻟﺠﯿﺶ ﻟﮑﺴﺮ ﺻﻨﻤﯽ ﻗﺮﯾﺶ‪ :‬اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ ﺑﻦ اﻣﺎن اﷲ دﻫﻠﻮي ﻋﻈﯿﻢ آﺑﺎدي) م ‪ 1260‬ه‪ .‬ق(‬‫ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ آﯾﺖ اﷲ ﻣﺮﻋﺸﯽ ﻧﺠﻔﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در رّد ﯾﮏ ﺑﺎب از اﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑﺎب اول‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﺸﯿﻊ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺳـﯿﻒ ﻧﺎﺻـﺮي‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب اﺛﺮ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘـﻮري ﭘـﺪر ﺑﺰرﮔﻮار ﺻـﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘـﺎت ﺑﻮده و در رّد ﺑـﺎب اول ﺗﺤﻔﻪ ﮐﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ‬‫ﺣﺪوث ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺖ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺧﺎن ﺷﺎﮔﺮد ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ‪ ،‬در رّد اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﮐﻮﭼﮑﯽ را ﻧﻮﺷﺖ ﮐﻪ‬‫ﻣﺘﻘﺎﺑﻼ ﻋﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري ﮐﺘﺎب اﻷﺟﻮﺑﮥ اﻟﻔﺎﺧﺮة ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ اﻷﺷﺎﻋﺮة را ﻧﻮﺷﺖ و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻔّﺼﻠﯽ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ وي داد‪.‬‬‫ﺑﺎب دوم‪ :‬در ﻣﮑﺎﯾﺪ و ﺣﯿﻠﻪﻫﺎي ﺷﯿﻌﯿﺎن‪:‬‬‫‪ -2‬ﺗﻘﻠﯿﺐ اﻟﻤﮑﺎﺋﺪ‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺰ اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در ﮐﻠﮑﺘﻪ) ‪ .1262‬ق( ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﺳﻮم‪ :‬در اﺣﻮال اﺳﻼف و ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن ﺷﯿﻌﻪ‪:‬‬‫ﯾﮑﯽ از دﻓﺘﺮﻫﺎي ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﺑﻪ رّد اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺗﻌﻠّﻖ دارد ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم‪ :‬در ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي اﺧﺒﺎر ﺷﯿﻌﻪ و رﺟﺎل آن‪:‬‬‫‪ -1‬ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ :‬اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺧﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﻨﺪي إﻟﻪآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ( ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﯾﮑﯽ از ﻣﺠﻠّﺪات ﭼﺎﭘﯽ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ رّد ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬اﻟﻬّﯿﺎت‬‫‪ -1‬اﻟﺼﻮارم اﻹﻟﻬﯿﺎت ﻓﯽ ﻗﻄﻊ ﺷـﺒﻬﺎت ﻋﺎﺑﺪي اﻟﻌﺰي و اﻟﻼت‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳـﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1215‬ه‪ .‬ق در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 19‬از ‪230‬‬‫ﮐﻠﮑﺘﻪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺑﺎب اﺧﺘﺼﺎص دارد‪.‬‬‫ﺑﺎب ﺷﺸﻢ‪ :‬در ﭘﯿﺎﻣﺒﺮي‬‫‪ -1‬ﺣﺴﺎم اﻻﺳﻼم و ﺳﻬﺎم اﻟﻤﻼم‪ ،‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1215‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬در اﻣﺎﻣﺖ‬‫در رّد اﯾﻦ ﺑﺎب ﮐﻪ ﺟﻨﺠﺎﻟﯽﺗﺮﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ از ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود آﺛﺎر ﮔﺮاﻧﺒﻬﺎﯾﯽ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -1‬ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺼﻮارم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي‬‫‪ -2‬اﻟﺒﻮارق اﻟﻤﻮﺑﻘﻪ‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -3‬اﻻﻣﺎﻣﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫‪ -4‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ‪ :‬اﺛﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻣﻮﺳﻮي ﺑﻨﺎرﺳـﯽ‪ ،‬ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻧﻬﻢ آن ﺑﻪ ﺑﺮرﺳـﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﺰاﻋﯽ ﻓﻘﻬﯽ ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺴﺢ ﭘﺎﻫﺎ در وﺿﻮ‬‫و ﺣّﻠﯿﺖ ﻧﮑﺎح ﻣﻮّﻗﺖ ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺨﺘﺼﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﺑﺎ ﻧﺎم ﻣﻬﺠﮥ اﻟﺒﺮﻫﺎن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺴﻌﺎدة‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري ﭘﺪر ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪.‬‬‫‪ -6‬اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻌﺒﻘﺮﯾـﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﯿﺪ ﻣﻔﺘﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺎس ﺷﻮﺷﺘﺮي اﺳـﺘﺎد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ ﮐﻪ در ﻫﻨـﺪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳـﯿﺪه‬‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺷﺒﻬﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻏﯿﺒﺖ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻋﺼﺮ) ﻋﺞ( را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬در آﺧﺮت‬‫‪ -1‬اﺣﯿﺎء اﻟﺴﻨﮥ و اﻣﺎﺗﮥ اﻟﺒﺪﻋﮥ ﺑﻄﻌﻦ اﻷﺳّﻨﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1281‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ اﻟﻨﺰﻫﻪ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﮐﺸﻤﯿﺮي ﻧﯿﺰ در ﺧﺼﻮص رّد اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫ﺑﺎب ﻧﻬﻢ‪ :‬در ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻓﻘﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ از اﻟﻨﺰﻫﮥ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت و ﺣّﻞ ﻣﺸﮑﻼت اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻮﻟﻮي اﻓﺮاد ﻋﻠﯽ‬‫ﮐﺎﻟﭙﻮي ﺳـّﻨﯽ ﮐﺘﺎب رﺟﻮم اﻟﺸـﯿﺎﻃﯿﻦ را در رّد اﯾﻦ دﻓﺘﺮ از ﻧﺰﻫﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و در ﻣﻘﺎﺑﻞ‪ ،‬ﺟﻌﻔﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻣﻮﺳﻮي ﺑﻨﺎرﺳﯽ ﺷﺎﮔﺮ ﺻﺎﺣﺐ‬‫ﻧﺰﻫﻪ ﻫﻢ ﺑﺎ ﮐﺘﺎب ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ ﺑﻪ اﺑﻄﺎل و اﺳﮑﺎت وي ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬ﺻﺎﺣﺐ ﻟا ﻨﺰﻫﮥ ﮐﺘﺎب دﯾﮕﺮي در ﻧﻘﺾ ﮐﯿﺪ ﻫﺸـﺘﻢ از اﯾﻦ ﺑﺎب در ﻣﻮﺿﻮع ﻧﮑﺎح ﻣﻮﻗّﺖ و ﻣﺴﺢ ﭘﺎﻫﺎ در وﺿﻮ دارد ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﺧﻄﯽ‬‫آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﺸـﺒﻬﻪ ﻋﻦ ﺣّﻠﯿـﮥ اﻟﻤﺘﻌﮥ اﺛﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎﻫﯽ ﮐﻪ در ﭘﺎﺳﺦ اﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه و در‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﻮزه ﻣّﻠﯽ ﮐﺮاﭼﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب دﻫﻢ‪ :‬در ﻣﻄﺎﻋﻦ‬‫‪ -1‬ﺗﺸـﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ و ﮐﺸﻒ اﻟﻀـﻐﺎﺋﻦ اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘﻮري ﮐﻪ در دو دﻓﺘﺮ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه و ﺑﺨﺶ ﻣﻌﻈﻤﯽ از آن در‬‫ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1283‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ(‬‫‪ -2‬ﺗﮑﺴﯿﺮ اﻟﺼﻨﻤﯿﻦ‪ :‬اﺛﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻫﻨﺪي‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -3‬ﻃﻌﻦ اﻟﺮﻣﺎح‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي در رّد ﺑﺨﺸﯽ از اﯾﻦ ﺑﺎب ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ داﺳﺘﺎن ﻓﺪك و ﺳﻮزاﻧﺪن ﺧﺎﻧﻪ ﺣﻀﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ‬‫ﺳﻼم اﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1308‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫در رّد اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺗﻮﺳﻂ ﺷﯿﺦ ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي ﺳّﻨﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻘﺾ اﻟّﺮﻣﺎح ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬در اوﻫﺎم و ﺗﻌﺼﺒﺎت ﺷﯿﻌﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 20‬از ‪230‬‬‫‪ -1‬ﻣﺼﺎرع اﻷﻓﻬﺎم ﻟﻘﻠﻊ اﻷوﻫﺎم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘﻮري) ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ ﺑﺎب دوازدﻫﻢ‪ :‬در ﺗﻮﻟﯽ و ﺗﺒّﺮي و دﯾﮕﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ‬‫‪ -1‬ذو اﻟﻔﻘﺎر‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ دﻟـﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي) ﻓﺎرﺳـﯽ( و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭘﺎﺳـﺦ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ در ﻣﺒﺤﺚ ﻏﯿﺒﺖ اﻣﺎم زﻣﺎن) ﻋـﺞ( از‬‫ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي دﯾﮕﺮي ﮐﻪ در رّد ﻗﺴﻤﺘﯽ از ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺻﻮارم اﻻﺳـﻼم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي‪ .‬رﺷـﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن ﺳّﻨﯽ ﻣﺆﻟﻒ اﻟﺸﻮﮐﮥ اﻟﻌﻤﺮﯾﮥ‪ -‬ﮐﻪ از ﺷﺎﮔﺮدان ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ اﺳﺖ‪-‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب و اﻟﺼﻮارم اﻻﻟﻬﯿﺎت را ﺑﺎ ﺷـﺒﻬﺎﺗﯽ رّد ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺣﮑﯿﻢ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن از ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﮐﺎﻣﻞ اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﺎت را ﭘﺎﺳـﺦ‬‫داده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬اﻟـﻮﺟﯿﺰة ﻓﯽ اﻷـﺻﻮل‪ :‬ﻋﻼـﻣﻪ ﺳـﺒﺤﺎن ﻋﻠﯿﺨـﺎن ﻫﻨـﺪي‪ ،‬وي در اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﭘﺲ از ﺑﺤﺚ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻋﻠﻢ اﺻﻮل و ذﮐﺮ اﺣـﺎدﯾﺚ داّل ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ) ع( ﺑﻪ ﺗﻌّﺮض و رّد ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻣﺠﻬﻮﻻت ﺧﻠﻔﺎي ﺳﻪﮔﺎﻧﻪ را ﺑﯿﺎن ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺗﺼﺤﯿﻒ اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻹﻟﻬّﯿﻪ ﻋﻦ اﻟﻨﻔﺜﮥ اﻟﺸﯿﻄﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬در رّد ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﻣﺤﻤﻮد آﻟﻮﺳﯽ) ‪ 3‬ﻣﺠﻠﺪ(‪ :‬اﺛﺮ ﺷﯿﺦ ﻣﻬﺪي ﺑﻦ ﺷﯿﺦ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﺧﺎﻟﺼﯽ ﮐﺎﻇﻤﯽ) م ‪ 1343‬ه‪ .‬ق(‬‫‪ -4‬رّد ﻋﻼﻣﻪ ﻣﯿﺮزا ﻓﺘﺢ اﷲ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ» ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ« اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ) م‪ 1339 .‬ه‪ .‬ق(‪ -‬وي ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ در رّد اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻻﻟﻬﯿﻪ دارد‪.‬‬‫‪ -5‬اﻟﻬﺪﯾﮥ اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ رّد اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ‪ ):‬ﺑﻪ زﺑﺎن اردو( اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎدي ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪ -6‬اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻟﻤﻨﻘﻠﺒﮥ‪ :‬در ﺟﻮاب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ) ﺑﻪ زﺑﺎن اردو(‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار‬‫اﺷﺎرة‬‫) ‪ (1‬ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺷﺎﻫﮑﺎر ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﻣﺮﺣﻮم ﺳـﯿﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨﺪي ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در رّد ﺑﺎب اﻣﺎﻣﺖ‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي‪ -‬ﮐﻪ در رّد ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه‪ -‬ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫‪ -1‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻧﺴﺨﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت در ﻧﻘﺾ و رّد ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ در زﻣﯿﻨﻪ ادﻟّﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫وي در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮐﻮﺷﺪ ﺗﺎ ﻓﻠﺴﻔﻪ اﻣﺎﻣﺖ را روﺷﻦ ﮐﻨﺪ و ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ اﺳﻼم آن دﯾﻨﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در درﺑﺎر ﺧﻠﻔﺎ ﻣﻄﺮح ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺣﺮف ﺑﻪ ﺣﺮف ﻣّﺪﻋﯿﺎت دﻫﻠﻮي را ﺑﺎ ﺑﺮاﻫﯿﻦ اﺳﺘﻮار و ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﻘﺾ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫وي ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را در دو ﻣﻨﻬﺞ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ آﻣﺪه ﺳﺎﻣﺎن ﺑﺨﺸﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬در آﯾﺎت‬‫از اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺷـﺶ دﻓﺘﺮ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ) ﭼﻮن دﻫﻠﻮي ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ‪ 6‬آﯾﻪ از آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻪ آن اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ اﺷﺎره‬‫ﮐﺮده اﺳﺖ(‬‫) ‪ ](1‬ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ ﻓﺘﺢ ﻋﯿﻦ و ﮐﺴـﺮ ﺑﺎء ﺟﻤﻊ ﻋﺒﻘﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮي ﺧﻮش دارد و اﻧﻮار ﺑﻔﺘﺢ ﻧﻮن و ﺳﮑﻮن واو ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﮔﻞ‬‫و ﯾﺎ ﮔﻞ ﺳﻔﯿﺪ اﺳﺖ‬‫دﺳﺖﻧﻮﺷﺘﻬﺎ و ﯾﺎدداﺷﺘﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﯿﺶﻧﻮﯾﺲ در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده و ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﭼﺎپ ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪1 .‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ دوم‪ :‬در رواﯾﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 21‬از ‪230‬‬‫در اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﮏ ﯾﺎ دو دﻓﺘﺮ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ذﯾﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در دو ﺑﺨﺶ‬‫ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬ﻧـﺎم ﺑﯿﺶ از ﯾﮑﺼـﺪ ﺗﻦ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺗـﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺗـﺎﺑﻊ ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺣّﻔﺎظ و ﭘﯿﺸﻮاﯾﺎن ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـّﻨﯽ از آﻏﺎز ﺗﺎ روزﮔﺎر ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﮔﺰارﺷﯽ از اﺣﻮال آﻧﻬﺎ و ﺗﻮﺛﯿﻖ ﻣﺼﺎدر رواﯾﺖ‬‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ﺧﺒﺮ و وﺟﻮه دﻻﻟﯽ و ﻗﺮاﯾﻦ ﭘﯿﭽﯿﺪه آن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯽ) ع( و ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت دﻫﻠﻮي‪.‬‬‫ﺑﺨﺶ اول در ﯾﮏ ﻣﺠﻠـﺪ ‪ 1251‬ﺻـﻔﺤﻪاي و ﺑﺨﺶ دوم در دو ﻣﺠّﻠﺪ در ﺑﯿﺶ از ﻫﺰار ﺻـﻔﺤﻪ در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ) ‪ 1293‬و ‪.1294‬‬‫ق( ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه و ﻫﺮ ﺳﻪ ﻣﺠﻠﺪ در ده ﺟﻠﺪ ﺣﺮوﻓﯽ ﺑﺎ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي در ﻗﻢ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‬‫ﺧﻼﺻﻪ اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﻧﺎم ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ از ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ در ‪ 462‬ﺻﻔﺤﻪ در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪2 .‬‬‫ دﻓﺘﺮ دوم‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ» ﯾﺎ ﻋﻠﯽ أﻧﺖ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟـﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳـﯽ إﻻ أﻧﻪ ﻻ ﻧﺒﯽ ﺑﻌﺪي« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در دو ﺑﺨﺶ اﺳﻨﺎد و دﻻﻟﺘﻬﺎ ﺳﺎﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در زﻣـﺎن ﺣﯿـﺎت ﻣﺆﻟﻒ در ‪ 977‬ﺻـﻔﺤﻪ ﺑﺰرگ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﺳـﺎل ‪ 1295‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺷـﺪه و ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﯾﮑﺼـﺪﻣﯿﻦ ﺳﺎﻟﮕﺮد‬‫درﮔﺬﺷﺖ ﻣﻮﻟﻒ در اﺻﻔﻬﺎن اﻓﺴﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﺳﻮم‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» إن ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻌﺪي« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 585‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﻗﻄﻊ رﺣﻠﯽ در ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﭼﻬـﺎرم‪ :‬وﯾﮋه ﺣـﺪﯾﺚ»‪ ...‬اﻟﻠﻬﻢ اﺋﺘﻨﯽ ﺑـﺄﺣّﺐ ﺧﻠﻘـﮏ إﻟﯿـﮏ ﯾﺄﮐـﻞ ﻣﻌﯽ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﻄﯿﺮ« ﮐﻪ درﺑـﺎره داﺳـﺘﺎن ﻣﺮغ ﺑﺮﯾﺎن و آﻣـﺪن‬‫ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ) ع( ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( ﭘﺲ از ﮔﻔﺘﻦ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺣﻀﺮت) ص( ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ).‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ(‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 736‬ﺻﻔﺤﻪ در دو ﻣﺠﻠّﺪ ﺑﺰرگ در ﺳﺎل ‪ 1306‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﺑﺴﺘﺎن ﻣﺮﺗﻀﻮي(‬‫ دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠّﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ‪«...‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در دو ﻣﺠّﻠﺪ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻣﺠّﻠﺪ ﻧﺨﺴﺖ آن در ‪ 745‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1317‬ه‪ .‬ق و ﻣﺠّﻠـﺪ دوم آن در ‪ 600‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ‬‫ﺳﺎل ‪ 1327‬ه‪ .‬ق اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ).‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﻈﻔﺮ ﺣﺴﯿﻦ(‬‫ دﻓﺘﺮ ﺷﺸﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﻦ أراد أن ﯾﻨﻈﺮ إﻟﯽ آدم و ﻧﻮح‪ ...‬ﻓﯿﻨﻈﺮ إﻟﯽ ﻋﻠﯽ« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ در دو ﻣﺠﻠّﺪ ﯾﮑﯽ در ‪ 456‬ﺻﻔﺤﻪ و دﯾﮕﺮي در ‪ 248‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1301‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ).‬در ﻟﮑﻬﻨﻮ(‬‫ دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬درﺑﺎره ﺧﺒﺮ» ﻣﻦ ﻧﺎﺻﺐ ﻋﻠّﯿﺎ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﻌﺪي ﻓﻬﻮ ﮐﺎﻓﺮ« ﮐﻪ ﭘﺎﮐﻨﻮﯾﺲ آن ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﮐﻨﺖ أﻧﺎ و ﻋﻠّﯽ ﻧﻮرا ﺑﯿﻦ ﯾﺪي اﻟّﻠﻪ ﻗﺒﻞ أن ﯾﺨﻠﻖ اﷲ آدم‪ «...‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر‬‫) ‪ (1‬و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ ﮐﺒﯿﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﻄﺒﻮع ﻟﮑﻨﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺼﻨﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﺴﯿﺪ رﺟﺐ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﺳﺒﺤﺎن اﻟﺰﻣﺎن‬‫ﻓﯽ ﺟﮑﺮاوان اﻟﺬي ﮐﺎن ﻣﻦ ﺗﻼﻣﯿﺬ اﻟﻤﺼﻨﻒ‪ )...‬اﻟﺬرﯾﻌﻪ(‬‫) ‪ (2‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺟﺰء ﯾﮑﻢ از ﻣﺠﻠـﺪات ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ» ﻋﺒﻘﺎت« در ﺗﻬﺮان ﺑﻪ دﺳـﺘﻮر ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﷲ ﺳـﯿﺪ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﺻﺪر) ﺳﺎﮐﻦ ﻗﻢ و‬‫ﻣﺘﻮﻓﺎي ‪ (1373‬در ﻗﻄـﻊ رﺣﻠﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﺖ ﻓﻀـﻼي ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ‪ -‬ﭼﺎﭘﺨـﺎﻧﻪ ﺷـﺮﮐﺖ ﺗﻀـﺎﻣﻨﯽ ﻋﻠﻤﯽ) در ‪ 600‬ﺻـﻔﺤﻪ( ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه‬‫اﺳﺖ ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 786‬ﺻﻔﺤﻪ ﻗﻄﻊ ﺑﺰرگ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ‪ :‬ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﺧﺒﺮ راﯾﺖ در ﭘﯿﮑﺎر ﺧﯿﺒﺮ ﮐﻪ روي ﮐﺎﻏﺬ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ).‬در ﯾﮏ ﻣﺠّﻠﺪ(‬‫دﻓﺘﺮ دﻫﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ» ﻋﻠّﯽ ﻣﻊ اﻟﺤﻖ و اﻟﺤﻖ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ) ع(« ﮐﻪ دﺳﺖﻧﻮﺷﺖ ﻧﺎﻗﺼـﯽ از ﭘﯿﺶﻧﻮﯾﺲ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨـﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ وﺟﻮد داﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 22‬از ‪230‬‬‫دﻓﺘﺮ ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ» إن ﻣﻨﮑﻢ ﻣﻦ ﯾﻘﺎﺗﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺄوﯾﻞ اﻟﻘﺮآن ﮐﻤﺎ ﻗﺎﺗﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﺗﻨﺰﯾﻠﻪ«‪ .‬از اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ ﭘﺎﮐﻨﻮﺷﺘﯽ ﺑﺪﺳﺖ ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ‪).‬‬‫در ‪ 3‬ﻣﺠﻠﺪ(‬‫دﻓﺘﺮ دوازدﻫﻢ‪ :‬در ﺑﺮرﺳـﯽ اﺳـﻨﺎد و دﻻﻻت ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ و ﻣﻌﺮوف ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﭘﯿﻮﺳﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻔﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﻣﻔﺎد‪ ].‬ﭼﺎپ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺳﺎل‬‫‪ 1313‬و ‪ 1351‬ه‪ .‬ق اﺻﻔﻬﺎن ‪ 1380‬ه‪ .‬ق) در ‪ 6‬ﺟﻠﺪ( ﻣﺪرﺳﮥ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻬﺪي ‪ 1406‬ه‪ .‬ق اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ ﭼﺎپ ﺳـﻨﮕﯽ‬‫ﺑﻪ اﻧﺪازه رﺣﻠﯽ ﺧﻮرده و ﻃﺒﻊ ﺣﺮوﻓﯽ آن) در ‪ 6‬ﺟﻠﺪ( ﺑﺎ اﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ روﺿﺎﺗﯽ در اﺻﻔﻬﺎن ﺑﻪ اﻧﻀﻤﺎم اﻧﺠﺎم ﻧﺎﻣﻪاي ﭘﺮﻓﺎﯾﺪه)‬‫درﺑﺎره ﻋﺒﻘﺎت و ﻣﺆﻟﻔﺶ و ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ و‪ (...‬ﺻﻮرت ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻓﺸـﺮده ﻣﺒﺎﺣﺚ و ﻓﻮاﯾـﺪ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ را ﻣﯽﺗﻮان در ﮐﺘﺎب ﻧﻔﺤﺎت اﻷزﻫﺎر ﻓﯽ ﺧﻼﺻﮥ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ‬‫ﻗﻠﻢ آﻗﺎي ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﯿﻼﻧﯽ ﺑﺪﺳﺖ آورد ﮐﻪ در ‪ 20‬ﺟﻠﺪ ﻣﺘﻮﺳﻂ در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫در ﻣﺠﻤﻮع از اﯾﻦ دوازده دﻓﺘﺮ‪ ،‬ﭘﻨـﺞ دﻓﺘﺮ ﺑـﺪﺳﺖ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﺳﻪ دﻓﺘﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴـﯿﻦ و دو دﻓﺘﺮ آن‬‫ﺗﻮﺳﻂ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎ ﻫﻤﺎن اﺳﻠﻮب ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﺗﻔﺼﯿﻞ ذﯾﻞ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫اﻟﻒ‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -4‬ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -5‬ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫ب‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎب از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و ﺳﻔﯿﻨﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫ج‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺎﺻﺒﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺧﯿﺒﺮ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ ﻓﻘﻂ) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ دو ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﭼﺎپ ﻧﺸﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﻟﺒﺘﻪ ﭘﻨﺞ ﺣﺪﯾﺚ اﺧﯿﺮ‪ -‬ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻧﺪ و ﻧﻮه ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ‪ -‬را ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻗﺮار دادﻧﺪ ﺗﺎ از ﻣﻘﺎم‬‫ﺷﺎﻣـﺦ اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ ﺷﻮد و از ﻃﺮﻓﯽ اﯾﻦ دو ﻧﻔﺮ ﻫﻤﺎن ﻣﺴـﯿﺮي را ﭘﯿﻤﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺬار ﻋﺒﻘﺎت آن را ﺗﺮﺳـﯿﻢ ﮐﺮده و رﺋﻮس ﻣﻄﺎﻟﺐ و‬‫ﻣﺼﺎدر آﻧﻬﺎ را ﺑﺠﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟﺖ ﺳﯿﺮ ﺑﺮاي دﯾﮕﺮان آﻣﺎده ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘﺐ دﯾﮕﺮ ﮐﻪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻋﺒﻘﺎت ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از‪:‬‬‫‪ -1‬ﺗﺬﯾﯿﻞ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﺆﻟﻒ‬‫‪ -2‬ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺟﻠﺪ اول ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﺴﻦ ﻧﻮاب ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪ -3‬ﺗﻠﺨﯿﺺ ﺗﻤﺎم ﻣﺠﻠـﺪ دوم‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ‪ ،‬ﺷـﺸﻢ و ﺑﺨﺸـﯽ از ﻣﺠّﻠـﺪ ﯾﮑﻢ و ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺗﻤﺎﻣﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪات ﺑﻪ ﻧﺎم» اﻟﺜﻤﺮات« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﺴـﻦ‬‫ﻧﻮاب‬‫‪ -2‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﺤﺚ و ﺳﺒﮏ اﺳﺘﺪﻻل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 23‬از ‪230‬‬‫وي ﻫﺮ ﻣﺠّﻠـﺪ از ﻣﻨﻬـﺞ دّوم ﮐﺘﺎب را در ﯾﮏ ﯾﺎ دو ﺟﺰء ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ در ﺳـﻨﺪ ﺣـﺪﯾﺚ و اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ و ﻗﻄﻌﯽ اﻟﺼﺪور ﺑﻮدن‬‫آن‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ از ﻃﺮق ﻋﺎّﻣﻪ ﺑﺤﺚ ﻧﻤﻮده و ﺑﺎ اﺳـﺘﻨﺎد ﺑﻪ ﻣﺪارك ﻣﻌﺘﺒﺮه اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ از زﻣﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﮐﺮم) ص( و ﻋﺼـﺮ ﺻﺪور ﺗﺎ زﻣﺎن ﻣﺆﻟّﻒ)‬‫ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻗﺮن ﺑﻪ ﻗﺮن( اﺑﺘـﺪا ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌـﺪﯾﻞ ﻫﺮ ﯾﮏ از راوﯾﺎن ﺑﻼ واﺳـﻄﻪ ﺣـﺪﯾﺚ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮل دﯾﮕﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و‬‫ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﺻﺤﺎﺑﻪ و ﺗﻮﺛﯿﻖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن آﻧﻬﺎ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮل ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻃﺒﻘﺎت ﺑﻌﺪ از ﻃﺮﯾﻖ ﮐﺘﺐ رﺟﺎل و‬‫ﺗﺮاﺟﻢ و ﺟﻮاﻣﻊ ﺣـﺪﯾﺜﯽ و ﻣﺼﺎدر ﻣﻮرد وﺛﻮق ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﺗﺎ ﺑﻪ زﻣﺎن ﺧﻮد‪ ،‬ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﮕﺎه ﺑﻪ ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺘﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﭘﺮداﺧﺘﻪ‬‫و ﺳـﭙﺲ وﺟﻮه اﺳـﺘﻔﺎده و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ دﻻﻟﺖ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﺮ وﻓﻖ ﻧﻈﺮ ﺷـﯿﻌﻪ ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده و در ﭘﺎﯾﺎن ﮐﻠﯿﻪ ﺷـﺒﻬﺎت و اﻋﺘﺮاﺿﺎت وارده از‬‫ﻃﺮف ﻋـﺎﻣﻪ را ﯾـﮏ ﺑﻪ ﯾـﮏ ﻧﻘـﻞ و ﺑﻪ ﻫﻤﻪ آﻧﻬـﺎ ﭘﺎﺳـﺦ داده اﺳﺖ‪ .‬و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﮔﺎﻫﯽ ﺑﺮاي رّد دﻟﯿﻠﯽ از آﻧﺎن ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﺧﻮد آﻧﺎن‬‫اﺳﺘﺪﻻل ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪرت ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻗـﺪرت ﻋﻠﻤﯽ و ﺳـﻌﻪ اﻃﻼع و اﺣﺎﻃﻪ ﻓﻮق اﻟﻌﺎده ﻣﺆﻟﻒ ﺑﺰرﮔﻮار از ﺳﺮاﺳـﺮ ﻣﺠّﻠـﺪات اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺨﻮﺑﯽ واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎر اﺳﺖ ﻣﺜﻼ در‬‫ﯾﮏ ﺟﺎ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب ﺷﯿﻌﻪ ﺑﻪ ‪ 66‬وﺟﻪ ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده و در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﺗﺨﻄﺌﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ‬‫ﻣﻄﻠﻮب ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﻪ ‪ 165‬ﻧﻘﺾ و ﺗـﺎﻟﯽ ﻓﺎﺳـﺪ ﺟﻮاب داده و در اﺑﻄﺎل ادﻋﺎي ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻋﺘﺮت ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي أﻗﺎرب اﺳﺖ و‬‫ﻻزﻣﻪاش واﺟﺐ اﻻﻃﺎﻋﻪ ﺑﻮدن ﻫﻤﻪ ﻧﺰدﯾﮑﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﺳﺖ ﻧﻪ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻓﻘﻂ‪ 51 ،‬ﻧﻘﺾ و اﻋﺘﺮاض ﺑﺮ او وارد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﯾﺸـﺎن در ﻫﺮ ﻣﻄﻠﺐ و ﻣﺒﺤﺚ ﮐﻪ وارد ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻠﯿﻪ ﺟﻬﺎت و ﺟﻮاﻧﺐ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺤﺚ آﻧﺮا ﻣـّﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار داده و ﺣﻖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺘﺒﻊ را‬‫ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﺑﻪ ﻣﻨﺘﻬﯽ درﺟﻪ اداء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ و ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﻨـﺪه را ﺑﺮاي ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ‬‫ﮐﺘـﺎب ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه از ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼﺎدر دﯾﮕﺮ ﺑﯽﻧﯿﺎز ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ در ﻣﻮرد ﺗﺮاﺟﻢ رﺟﺎل ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﻪ ﺷـﺮح ﺣﺎل آﻧﺎن را‬‫ﻧﻮﻋﺎ از ﺗﻤﺎﻣﯽ ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ و ﻣﻮاﺿﻌﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده واﻗﻊ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﻋﯿﻦ اﻟﻔﺎظ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﻫﻢ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﮑﺮده و ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ و اﺳـﺘﺪﻻﻻت وي را از ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺘﺐ او و ﺣﺘﯽ ﮐﻠﻤﺎت اﺳﺎﺗﯿﺪ وي ﻫﻤﭽﻮن‬‫ﭘﺪرش ﺷـﯿﺦ وﻟﯽ اﷲ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ و ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻗﻊ‪ -‬ﮐﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺮﮔﺮدان ﻓﺎرﺳﯽ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‬‫اﺳﺖ‪ -‬و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺸﺎﯾﺦ و ﺑﺰرﮔﺎن اﻫﻞ ﺳﻨﺖ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ‪1 .‬‬‫‪ -4‬رﻋﺎﯾﺖ آداب ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﯾﺮ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷـﯿﻌﯽ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ‪ ،‬آداب و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ و ﻣﻨﺎﻇﺮه را رﻋﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻃﺮف‬‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﮔﺮﭼﻪ ادﻋﺎي اﯾﻦ اﻣﺮ را ﻧﻤﻮده اّﻣﺎ ﺑﺪان ﻋﻤﻞ ﻧﮑﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻟﻒ‪ :‬از ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤﺚ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ ﮐﻼم ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد را درﺑﺎره ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺪون ﮐﻢ و زﯾﺎد و ﺑﺎ دﻗﺖ و أﻣﺎﻧﺖ ﻧﻘﻞ و‬‫ﺗﻘﺮﯾﺮ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺳـﭙﺲ ﻣﺤﻞ اﺷﮑﺎل را ﻣﺸﺨﺺ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﺟﻮاب ﻧﻘﻀﯽ ﯾﺎ ﺣﻠّﯽ آن ﺑﭙﺮدازد‪ .‬در اﯾﻨﺼﻮرت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺎ ﺷﻨﯿﺪن ادﻟّﻪ دو‬‫ﻃﺮف ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻗﻀﺎوت ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﻈﺮ ﺻﺤﯿﺢ ﯾﺎ أﺣﺴﻦ را اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﻋﺒﻘﺎت ﭘﺲ از ﺧﻄﺒﻪ ﮐﺘﺎب ﻋﯿﻦ ﻋﺒﺎرت دﻫﻠﻮي) ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ( را ﺑﺪون ﮐﻢ و ﮐﺎﺳﺖ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ‬‫ﻫﺮ آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ او در ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﮐﺘـﺎﺑﺶ از ﺧﻮد ﯾﺎ ﻏﯿﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻣﺘﻌﺮض ﻣﯽﺷﻮد و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﺟﻮاب آن ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬اّﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻫﻠﻮي‬‫اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه را رﻋﺎﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼ ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻫﻢ ﺑﺪﺳـﺘﻮر أﺣﺎدﯾﺚ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺑﺎ ﻣّﺪﻋﯽ ﻣﺴﺎس‬‫ﻧـﺪارد« اّﻣﺎ ﺑﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﺷـﯿﻌﻪ درﺑﺎره اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﺷﺎرهاي ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻮر ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ...»:‬و ﺑﻌﺪ اﻟﻠﺘﯿﺎ و اﻟﺘﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 24‬از ‪230‬‬‫دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻣﺪﻋﺎ ﻧﺪارد« اّﻣﺎ دﻟﯿﻞ ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻣّﺪﻋﺎي ﺧﻮد ﻣﻄﺮح ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ب‪ :‬از دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤـﺚ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﭼﯿﺰي اﺣﺘﺠـﺎج ﮐﻨـﺪ ﮐﻪ ﻃﺮف ﻣﻘـﺎﺑﻠﺶ آن را ﺣﺠﺖ ﺑﺪاﻧـﺪ ﻧﻪ آن ﭼﯿﺰي ﮐﻪ در ﻧﺰد ﺧـﻮدش‬‫ﺣﺠﺖ اﺳﺖ و ﺑﻪ آن اﻋﺘﻤﺎد دارد‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در ﻫﺮ ﺑﺎﺑﯽ ﮐﻪ وارد ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ اﺣﺘﺠﺎج ﮐﺮده و ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي ﺣﻔﺎظ‬‫و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎء آﻧﻬﺎ در ﻋﻠﻮم ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳـﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اّﻣﺎ دﻫﻠﻮي اﻟﺘﺰام ﻋﻤﻠﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه ﻧـﺪارد ﻟﺬا ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﺣـﺪﯾﺚ» ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴـّﻨﺘﯽ و ﺳـﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺮاﺷـﺪﯾﻦ اﻟﻤﻬﺪﯾﯿﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي و ﻋﻀﻮا ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺑﺎﻟﻨﻮاﺟﺬ« ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ اﯾﻦ‬‫رواﯾﺖ را ﻓﻘﻂ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ج‪ :‬از دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤﺚ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ در ﻣﻘﺎم اﺣﺘﺠﺎج و رّد ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻋﺘﺮاف ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﺣﺎدﯾﺜﯽ را‬‫ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻪ آﻧﻬـﺎ اﺳـﺘﺪﻻل ﮐﻨـﺪ از ﻃﺮق اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﻣﺴـﺘﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ رواﯾﺎﺗﯽ را ﮐﻪ ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻠﺶ ﺑﻪ آن اﺳـﺘﻨﺎد ﮐﺮده را ﻧﯿﺰ‬‫ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ و در اﯾﻦ راه ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﻧﮑﺮده و ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﯾﮑﯽ دو ﻧﻔﺮ ﺑﺴﻨﺪه ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ اﺳﻨﺎد آن را ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ آن را ﻣﯽﺗﻮان در ﺑﺮﺧﻮرد اﯾﺸﺎن ﺑﺎ رواﯾﺖ» اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟﻠﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ«‪ -‬ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺪﯾﺚ» ﻃﯿﺮ«‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ -‬ﻣﺸﺎﻫـﺪه ﻧﻤﻮد‪ .‬اﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻫﻠﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﻓﻘﻂ از ﻃﺮﯾﻖ» زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ« ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪20‬‬‫ﻧﻔﺮ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ آن را ﻧﻘـﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ .‬ﻋﻼـوه ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﯿﺰ ﻧﺎﻗﺺ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺟﻤﻠﻪ» أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫را ﮐﻪ در ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ و ﺻﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي آﻣﺪه از آن ﺣﺬف ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺷﯿﻮه رّد ﮐﺮدن‬‫اﻟﻒ‪ :‬ﻧﻘﻞ ﮐﻼم ﺧﺼﻢ ﺑﻪﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ‬‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﺒﻼ اﺷﺎره ﺷﺪ اﯾﺸﺎن ﮐﻼم دﻫﻠﻮي را ﺑﺪون ﮐﻢ و زﯾﺎد ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ آن را ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﻧﯿﺰ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ب‪ :‬ﺑﺤﺚ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ‬‫اﯾﺸـﺎن ﺑﻪ ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ وارد ﺷـﺪه ﺗﻤـﺎم ﺟﻮاﻧﺐ آن را ﺑﺮرﺳـﯽ ﮐﺮده و ﻣﻮرد دّﻗﺖ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا زﻣـﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ ﺣﺮف‬‫ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد را اﺑﻄﺎل ﮐﻨﺪ ﺑﻪ ﯾﮏ دﻟﯿﻞ و دو دﻟﯿﻞ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮده و ﺑﻪاﻧﺪازهاي دﻟﯿﻞ و ﻣﺪرك‬‫اراﺋﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ از ﭘﺎﯾﻪ و اﺳﺎس ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻟﺬا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ وارد ﻣﯽﺷﻮد‬‫‪ 156‬وﺟﻪ در رّد آن ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ج‪ :‬ﺗﺤﻘﯿﻖ ﮐﺎﻣﻞ‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار داده‪ ،‬ﺗﻤﺎم اﻗﻮاﻟﯽ را ﮐﻪ درﺑﺎره آن ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻄﺮح ﺷﺪه ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﻪ‬‫آن ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ ﺣﺘﯽ اﻗﻮاﻟﯽ را ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻊ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻟﺬا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ در رّد ﻗﻮل دﻫﻠﻮي وارد ﺑﺤﺚ‬‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻼـم اﻓﺮاد دﯾﮕﺮي ﭼﻮن ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ و ﻃﺒﺮي و‪ ...‬را ﻧﯿﺰ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﭘﺎﺳـﺦ دادن ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬ﻣﺜﻼ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬‫دﻫﻠﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻔﯿﻨﻪ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده و دﻻـﻟﺖ آن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﻋﻠﯽ) ع( را اﻧﮑﺎر ﻣﯽﮐﻨـﺪ اّﻣﺎ ﻣﺘﻌﺮض ﺳـﻨﺪ آن ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‬‫اﺑﺘﺪا ‪ 92‬ﻧﻔﺮ از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﻧﺎم ﻣﯽﺑﺮد) ﭼﻮن از ﻧﻈﺮ اﯾﺸﺎن ﺑﺤﺚ از ﺳـﻨﺪ ﻣﻘـّﺪم ﺑﺮ ﺑﺤﺚ از دﻻﻟﺖ اﺳﺖ( و‬‫ﻋّﻠﺖ ﻣﻄﺮح ﮐﺮدن ﻧـﺎم اﯾﻦ اﻓﺮاد آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﯽﺳـﻨﺪ داﻧﺴـﺘﻪ و ﻣﻨﮑﺮ ﺳـﻨﺪ‪ -‬ﺣﺘﯽ ﺿـﻌﯿﻒ‪ -‬ﺑﺮاي آن ﻣﯽﺷﻮد و‬‫ﺳﭙﺲ ﻧﺎم ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮي ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ در آﻧﻬﺎ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه را ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫د‪ :‬رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ ﺑﺤﺚ‬‫ﯾﮑﯽ از ﻗﻮاﻋﺪي ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در رّد اﺳﺘﺪﻻل ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮده رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ اﻗﻮاﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ اﺳﺘﺪﻻل ﺷﺪه و ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 25‬از ‪230‬‬‫ﻋﻨﻮان دﻟﯿﻞ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و از اﯾﻦ راه ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺧﻮﺑﯽ دﺳﺖ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ‪:‬‬‫‪ -1‬اﯾﺸـﺎن در ﺻـﺪد آن ﺑـﻮده ﮐﻪ روﺷﻦ ﮐﻨـﺪ دﻫﻠﻮي ﻣﻄﻠﺐ ﺟﺪﯾـﺪي را در ﮐﺘـﺎب ﺧﻮد ﻣﻄﺮح ﻧﮑﺮده اﺳﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻤـﺎم ﻣﻄـﺎﻟﺐ او در‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﭘﯿﺶ از وي ﻧﯿﺰ ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه اﺳﺖ و ﻟـﺬا ﺑـﺎ ﺗﺤﻘﯿﻘـﺎت ﺧـﻮد ﺛـﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ دﻫﻠـﻮي ﺻﻮاﻗﻊ ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐـﺎﺑﻠﯽ را ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه‬‫و ﻋﻼـوه ﺑﺮ آن ﻣﻄـﺎﻟﺒﯽ را از ﭘـﺪرش ﺣﺴـﺎم اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﻬﺎرﻧﺒﻮري‪ -‬ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﻤﺮاﻓﺾ‪ -‬ﺑﻪ آن اﻓﺰوده اﺳﺖ و آن را ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان» ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ‬‫ﻋﺸﺮﯾﻪ« اراﺋﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ» ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ« وي ﺑﺮﮔﺮدان» ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ« ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ دﻫﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬اﯾﺸﺎن در رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ اﻗﻮال ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﺑﻌﻀﯽ از اﻗﻮال ﯾﺎ ﻧﺴﺒﺖﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﻌﻀﯽ اﻓﺮاد داده ﺷﺪه ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫ﻣﺜﻼـ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ درﺑﺎره ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از ﻗﻮل ﺷـﻌﺮاﻧﯽ در ﯾﻮاﻗﯿﺖ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي آن را در ﺷـﻤﺎر اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ آورده‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ...»:‬اوﻻ ادﻋﺎي ذﮐﺮ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت از اﻗﺒﺢ اﻓﺘﺮاآت و اﺳـﻤﺞ اﺧﺘﻼﻗﺎت و اوﺿﺢ ﮐﺬﺑﺎت و اﻓﻀـﺢ‬‫ﺧﺰﻋﺒﻼـﺗﺴﺖ و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از آن ﮐﻪ از ﺗﻔﺤﺺ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗـﺎم ﮐﺘـﺎب» اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺤﻤـﺪ اﷲ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﭘﯿﺶ‬‫ﻗﺎﺻـﺮ ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ ﻫﺮﮔﺰ اﺛﺮي از اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﭘﯿﺪا ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺳﺎﺑﻘﺎ درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻼي ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﯾﻌﻨﯽ‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘـﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت ذﮐﺮ ﻧﮑﺮده‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﯿﺰ ﺻـﺮاﺣﮥ اﻓـﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﻣﻮﺿﻮﻋـﺎت‬‫ﺧﻮد آن را ذﮐﺮ ﻧﻨﻤﻮده ﭘﺲ اﮔﺮ ﺷـﻌﺮاﻧﯽ اﺻﻞ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت را ﻧﺪﯾﺪه و ﺑﺮ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻼي ﻫﻢ ﻣﻄﻠﻊ ﻧﮕﺮدﯾﺪه ﺑﻮد ﮐﺎش ﺑﺮ‬‫اﻓـﺎده اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﮐﻪ در ﻟﻮاﻗـﺢ اﻻﻧﻮار ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺪﺣﺖﺳـﺮاﯾﯽ او ﻧﻤﻮده ﻣﻄﻠﻊ ﻣﯽﮔﺮدﯾـﺪ و ﺧﻮﻓﺎ ﻣﻦ اﻟﺨﺰي و اﻟﺨﺴـﺮان ﮔﺮد اﯾﻦ ﮐـﺬب و‬‫ﺑﻬﺘﺎن ﻧﻤﯽﮔﺮدﯾﺪ و‪«...‬‬‫) ‪ (1‬ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﮐﺮم) ص( ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ...:‬و ﻟﮑﻦ اﷲ ﯾﺤﺐ ﻋﺒﺪا إذا ﻋﻤﻞ ﻋﻤﻼ أﺣﮑﻤﻪ‪ .‬اﻣﺎﻟﯽ ﺻﺪوق‪ -‬ص ‪[344‬‬‫‪ -3‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﺎ اﯾﻦ ﺷﯿﻮه ﺧﻮد ﺗﺤﺮﯾﻔﺎت و ﺗﺼﺮﻓﺎﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ اﻗﻮال و اﻧﺘﺴﺎبﻫﺎ روي داده را ﮐﺸﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ درﺑﺎره ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻮر دﻫﻠﻮي ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻪ اﺟﻤﺎع اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﻮﺿﻮع اﺳﺖ و در اﺳـﻨﺎد آن‪ ...‬در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﮐﻼم اﺑﻦ‬‫روزﺑﻬﺎن ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﺼﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ دﻫﻠﻮي ﻫﻢ از ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را أﺧﺬ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ .‬وي در اﯾﻦ ﺑﺎره‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﺑﻦ ﺟﻮزي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘـﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت آورده و ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻮده و در اﺳـﻨﺎد‬‫آن‪ «...‬ﺳﭙﺲ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ »:‬و اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ ﭼﻮن ﺑﻪ اﺟﻤﺎع أﻫﻞ ﺧﺒﺮ وﺿﻌﯽ اﺳﺖ و در اﺳﻨﺎد آن‪«...‬‬‫ﭘﺲ اﺟﻤـﺎع اﻫـﻞ ﺧﺒﺮ را در اﯾﻨﺠـﺎ ﮐـﺎﺑﻠﯽ اﺿـﺎﻓﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اّﻣﺎ اﯾﻨﮑﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي آن را در ﮐﺘﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮي ﻏﯿﺮ از ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر اﺳﺖ ‪ ...‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟّﻠﻪ» ص«‪ :‬ﺧﻠﻘﺖ أﻧﺎ و ﻫﺎرون ﺑﻦ ﻋﻤﺮان و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﻣﻦ ﻃﯿﻨﮥ واﺣﺪة[‬‫ه‪ :‬ذﮐﺮ ﻣﻮارد ﻣﺨﺎﻟﻒ اﻟﺘﺰام‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌﺪد‪ ،‬ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﻧﮑﺮدن ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ ﺗﻮﺳﻂ دﻫﻠﻮي و آﻧﭽﻪ ﮐﻪ وي ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ آن داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ دﻫﻠﻮي ﺧﻮد را ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻠﺘﺰم داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬در ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻗﺎﻋـﺪه آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺘﺎب ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ آن ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﺧﺼﻮص أﺧﺒﺎر ﺻـﺤﯿﺢ ﻧﺪاﻧﺪ‪ ،‬اﺣﺎدﯾﺚ‬‫آن ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪ -2‬ﻫﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﺳﻨﺪ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ اﺻﻼ ﺑﻪ آن ﮔﻮش داده ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺎﯾﺪ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺮ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ اﺧﺒﺎر ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺮ آﻧﻬﺎ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﭼﻮن اﺧﺒﺎر ﻫﺮ ﻓﺮﻗﻪاي ﻧﺰد ﻓﺮﻗﻪ دﯾﮕﺮ ﺣﺠّﯿﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫‪ -4‬اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺚ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺮ ﺷﯿﻌﻪ ﺟﺎﯾﺰ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫اّﻣﺎ در ﻋﻤﻞ در ﻣﻮارد زﯾﺎدي ﺑﺮ ﺧﻼف آﻧﻬﺎ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻮارد ﺗﻮﺟﻪ داده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 26‬از ‪230‬‬‫و‪ :‬رّد ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺑﺎ ﮐﻼم ﺧﻮدﺷﺎن‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در رّد ﻣﻄﺎﻟﺐ دﻫﻠﻮي ﮔﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت وي در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺎﺑﺶ ﯾﺎ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﭘﺪرش و ﺳﺎﯾﺮ ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺟﻮاب‬‫داده و آن را ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ز‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ اﺣﺎدﯾﺚ از ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ وارد ﺑﺤﺚ از اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﯽﺷﻮد آن را از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ‪ ،‬ﺷﺄن ﺻﺪور و ﻣﺘﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ و در‬‫ﻫﺮ ﻗﺴﻤﺖ ﺑﺎ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ دﻗﯿﻖ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻻزم را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ح ‪ :‬ﻧ ﻘ ﺾ و ﻣ ﻌ ﺎر ﺿ ﮥ‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌّﺪد اﺳﺘﺪﻻل ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ را ﺑﺎ ﻣﻮارد ﻣﺸﺎﺑﻪ‪ -‬ﮐﻪ ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آن اذﻋﺎن دارﻧﺪ‪ -‬ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﻫﻠﻮي در ﺟﻮاب ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﮔﺮ ﻧﻈﺮ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( ﺑﯿﺎن ﮐﺮدن ﻣﺴـﺌﻠﻪ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻮد آن را ﺑﺎ ﻟﻔﻆ‬‫ﺻﺮﯾـﺢ ﻣﯽﮔﻔﺖ ﺗﺎ در آن اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻧﺒﺎﺷـﺪ« ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت آن را ﺑﺎ ﺣـﺪﯾﺚ» اﻷﺋﻤـﮥ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪي اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ« ﮐﻪ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﻫﻞ‬‫ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﺟﻮاب ﺑﻌﺾ اﺳﺘﺪﻻﻻت آﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﻌﺎرض آﻧﻬﺎ از ﮐﺘﺐ و اﻗﻮال ﺧﻮدﺷﺎن اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻟﺬا اﺳـﺘﺪﻻل دﻫﻠﻮي ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ» اﺻـﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟﻨﺠﻮم ﻓﺒﺄﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺪﯾﺘﻢ« را ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ در ذّم اﺻـﺤﺎب در ﮐﺘﺐ ﺻـﺤﺎح اﻫﻞ ﺳﻨﮥ‬‫وارد ﺷﺪه ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪ -1‬ﺑﻌﺪ ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻪ دﯾﺪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ دﯾﻦ و ﻋﻠﻢ و ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﺷـﺮف ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺗﻮﺿﯿﺢ اﺷﺘﺒﺎه اﻧﮕﯿﺰﯾﻬﺎي آن‬‫ﭘﺮداﺧﺖ و ﺟﻬﻞ ﭘﺮاﮐﻨﯿﻬﺎي آن را ﺟﺒﺮان و ﺗﻔﺮﻗﻪ آﻓﺮﯾﻨﯿﻬﺎي آن را ﺑﺎزﭘﺲ راﻧﺪه و دروﻏﻬﺎي آن را ﺑﺮ ﻣﻼ ﺳﺎﺧﺖ‬‫در اﺑﺘﺪاء ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﺧﻮﯾﺶ و ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن ﻣﺂﺧﺬ و اﻃﻼﻋﺎت وﺳﯿﻊ ﻣﯽرود و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل از ﻋﻤﺮ ﺧﻮﯾﺶ را در اﯾﻦ راه‬‫ﺻﺮف ﻣﯽﮐﻨﺪ‪1 .‬‬‫در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﭘﺎﺳـﺦ دادن ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪﻫﺎي واﻫﯽ و ﺑﯽرﯾﺸﻪ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﯾﮏ ﺻـﺪم ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت اﯾﺸﺎن ﻫﻢ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد‪ ،‬اّﻣﺎ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﺎ اﯾﻦ‬‫ﮐﺎر ﺧﻮد ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ ﻣﮑﺘﺐ ﺗﺸﯿﻊ و ژرفﻧﮕﺮي ﯾﮏ ﻋﺎﻟﻢ ﺷﯿﻌﯽ و اﺣﺘﺮام ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺑﻪ ﺷﻌﻮر اﻧﺴﺎﻧﯽ را ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬‫‪ -2‬ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺼـﺪ ﺗﺨﻄﺌﻪ و رّد ﻣـﺬﻫﺐ اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ) ع( ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻘﯿﺮ ﻣﻔـﺎﻫﯿﻢ ﻋـﺎﻟﯽ اﺳـﻼم‪ ،‬رّد ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋـﺎدل‬‫ﻣﻌﺼﻮم ﺑﺮ ﺣﻖ‪ ،‬ﻃﺮﻓـﺪاري از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺟﺒـﺎران‪ ،‬دور داﺷـﺘﻦ ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎن از ﭘﯿﺮوي ﻣﮑﺘﺒﯽ ﮐﻪ ﺑـﺎ ﻇﻠﻢ و ﻇـﺎﻟﻢ در ﺳﺘﯿﺰ اﺳﺖ و ﺧﯿـﺎﻧﺖ ﺑﻪ‬‫اﺳـﻼم و ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ اﺳﺖ و اﯾﻦ آﺛﺎر از ﺳـﻄﺢ ﯾﮏ ﺷـﻬﺮ و ﻣﻤﻠﮑﺖ ﺷﺮوع ﺷﺪه و داﻣﻨﻪ آن ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻋﺎﻟﯽ ﺑﺸﺮي ﻣﯽﮐﺸﺪ‪ .‬ﻟﺬا ﮐﺘﺎﺑﻬﺎﯾﯽ‬‫ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ دﻓﺎع و ﻧﻪ ﻫﺠﻮم در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﻨﺪ ﻧﻈﺮ ﻧﺎدرﺳﺖ دﯾﮕﺮان را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﻪ و ﭘﯿﺮوي از آل ﻣﺤﻤﺪ) ص(‬‫درﺳﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﮐﻢ ﮐﻢ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺣﻖ و ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﺪن ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﻪ ﻫﻢ‪ -‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺻﺤﯿﺢ آن ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬‫اﻫﻤﯿﺖ ﻫﺮ دﯾﻦ و ﻣﺮام ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮاي ﻋﻘﻠﯽ و ﻋﻠﻤﯽ آن اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺑﯿـﺎن دﯾﮕﺮ ﻣﻬﻤـﺘﺮﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﯾـﮏ دﯾﻦ و ﻋﻘﯿـﺪه ﺑﺨﺶ اﺟﺘﻬـﺎدي آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 27‬از ‪230‬‬‫اﺳـﺖ ﻧـﻪ ﺑﺨﺶ ﺗﻘﻠﯿـﺪي‪ .‬ﭼـﻮن اﯾﻦ ﺑﺨﺶ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫـﻮﯾﺖ اﻋﺘﻘـﺎدي و ﺷﺨﺼـﯿﺖ دﯾﻨﯽ ﻓﺮد را ﻣﯽﺳـﺎزد‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﮐﻮﺷـﻨﺪﮔﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ‬‫ﭘﯿﮕﯿﺮﯾﻬﺎي ﻋﻠﻤﯽ و ﭘﮋوﻫﺸـﻬﺎي ﺑﯿﮑﺮان ﺧﻮﯾﺶ ﻣﺒﺎﻧﯽ اﻋﺘﻘﺎدي را ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ و ﺣﺠﻢ دﻻﯾﻞ و ﻣﺴـﺘﻨﺪات دﯾﻦ را ﺑﺎﻻ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ و ﺑﺮ‬‫ﺗﻮان اﺳـﺘﺪﻻﻟﯽ و ﻧﯿﺮوي ﺑﺮﻫﺎﻧﯽ دﯾﻦ ﻣﯽاﻓﺰاﯾﻨـﺪ و ﻧﻘﺎط ﻧﯿﺎزﻣﻨـﺪ ﺑﻪ اﺳـﺘﻨﺎد و ﺑﯿﺎن را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺳﺎزﻧـﺪ و روﺷﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬اﯾﻨﺎن در واﻗﻊ‬‫ﻫﻮﯾﺖ اﺳﺘﻮار دﯾﻦ را ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺟﺎذﺑﻪ ﻣﻨﻄﻖ ﻣﺴﺘﻘﻞ آﯾﯿﻦ ﺣﻖ را ﻧﯿﺮو ﻣﯽﺑﺨﺸﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﻌﺪ اﺧﻼص‬‫ﻧﻘﺶ اﺧﻼـص در زﻧـﺪﮔﺎﻧﯽ و ﮐﺎرﻧـﺎﻣﻪ ﻋﺎﻟﻤـﺎن دﯾﻦ ﻣﺴـﺌﻠﻪاي اﺳﺖ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﻬﻢ‪ .‬اﮔﺮ زﻧـﺪﮔﯽ و ﮐـﺎر و زﻫـﺪ و وﻓﻮر اﺧﻼص ﻧﺰد اﯾﻦ‬‫ﻋﺎﻟﻤـﺎن ﺑـﺎ ﻋﺎﻟﻤـﺎن دﯾﮕﺮ ادﯾـﺎن و اﻗﻮام و ﯾـﺎ اﺳـﺘﺎدان و ﻣﺆﻟﻔـﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻫـﻞ ﻣﻘـﺎم و ﻣﺪرﮐﻨـﺪ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺷﻮد اﻫﻤﯿﺖ آﻧﭽﻪ ﯾﺎد ﺷـﺪ آﺷـﮑﺎر‬‫ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺑﺎ اﺧﻼص و ﺑﻠﻨﺪ ﻫﻤﺖ و ﺗﻘﻮي ﭘﯿﺸﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﮐﻪ در ﻃﻮل ﻗﺮون و اﻋﺼﺎر اﻧﻮاع ﻣﺼﺎﺋﺐ را ﺗﺤﻤﻞ ﮐﺮدﻧﺪ و ﻣﺸﻌﻞ ﻓﺮوزان ﺣﻖ و‬‫ﺣﻖﻃﻠﺒﯽ را ﺳﺮدﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﭼﻨﺎن ﺑﻮدﻧﺪ و ﭼﻨﺎن اﺧﻼﺻﯽ در ﮐﺎر و اﯾﻤﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻊ ﺧﻮﯾﺶ داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﻌﺪ اﻗﺘﺪا‬‫ﯾﻘﯿﻨـﺎ اﻃﻼـع از اﺣﻮال اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﮐﺎر و اﺧﻼص آﻧﺎن و ﮐﻮﺷﺸـﻬﺎي ﺑﯿﮑﺮاﻧﯽ ﮐﻪ در راه ﺧـﺪﻣﺘﻬﺎي ﻣﻘـﺪس و ﺑﺰرگ‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻋﺎﻣﻠﯽ ﺗﺮﺑﯿﺖ ﮐﻨﻨﺪه و ﺳﺎزﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﺑﺴـﯿﺎر ﻋﺎﻟﻤـﺎﻧﯽ ﮐﻪ در زﯾﺴـﺘﻨﺎﻣﻪ آﻧـﺎن آﻣـﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﺎﺣﺐ دوﯾﺴﺖ اﺛﺮ ﺑﻮدهاﻧـﺪ ﯾـﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‪ .‬آﻧـﺎن از ﻫﻤﻪ ﻟﺤﻈـﺎت ﻋﻤﺮ اﺳـﺘﻔﺎده‬‫ﻣﯽﮐﺮدهاﻧﺪ و ﺑﺎ ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﯽ از ﻫﻤﻪ ﺧﻮاﻫﺎﻧﯿﻬﺎ و ﻟّﺬﺗﻬﺎ دﺳﺖ ﺑﻪ اداي رﺳﺎﻟﺖ ﺧﻮﯾﺶ ﻣﯽزدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﺻـﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت روز و ﺷﺐ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻦ و ﺗﺤﻘﯿﻖ اﺧﺘﺼﺎص داده ﺑﻮد و ﺟﺰ ﺑﺮاي ﮐﺎرﻫﺎي ﺿـﺮوري از ﺟﺎي ﺧﻮد ﺑﺮﻧﻤﯽﺧﺎﺳﺖ و‬‫ﺟﺰ ﺑﻪ ﻗﺪر ﺿﺮورت ﻧﻤﯽﺧﻮرد و ﻧﻤﯽﺧﻮاﺑﯿﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ در اﻋﻤﺎل و ﻋﺒﺎدات ﺷﺮﻋﯽ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﻓﺮاﺋﺾ اﮐﺘﻔﺎء ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬‫ﺗـﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ وي از ﮐﺘﺎﺑﺖ ﺑﺎزﻣﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﺧﻮد ﻧﻮﺷﺖ‪ .‬ﻫﺮﮔﺎه از ﻧﺸﺴـﺘﻦ ﺧﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺷـﺪ ﺑﻪ رو ﻣﯽﺧﻮاﺑﯿـﺪ و‬‫ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ و اﮔﺮ ﺑـﺎز ﻫﻢ ﺧﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺷـﺪ ﺑﻪ ﭘﺸﺖ ﻣﯽﺧﻮاﺑﯿـﺪ و ﮐﺘﺎب را روي ﺳـﯿﻨﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﮔـﺬاﺷﺖ و ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ آﯾـﮥ اﻟﻠّﻪ‬‫اﻟﻌﻈﻤﯽ ﻣﺮﻋﺸﯽ ﻧﺠﻔﯽ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﻓﺮزﻧﺪ اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ »:‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺟﻨﺎزه اﯾﺸﺎن را روي ﻣﻐﺘﺴﻞ ﻗﺮار دادﻧﺪ اﺛﺮ ﻋﻤﯿﻖ‬‫ﯾﮏ ﺧﻂ اﻓﻘﯽ ﺑﺮ روي ﺳﯿﻨﻪ ﺷﺮﯾﻒ اﯾﺸﺎن ﮐﻪ ﺣﺎﮐﯽ از ﻣﺤﻞ ﻗﺮار دادن ﮐﺘﺎب ﺑﺮ آن ﺑﻮد دﯾﺪه ﺷﺪ‪«.‬‬‫درﺑﺎره ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨﺪي‪ -‬رﺣﻤﮥ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ‪ -‬ﻧﻮﺷـﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ از ﺑﺲ ﻧﻮﺷﺖ دﺳﺖ راﺳـﺘﺶ از ﮐﺎر اﻓﺘﺎد‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻌﻬﺪ ﺷـﻨﺎﺳﺎن اﯾﻨﺴﺎن ﺑﻪ‬‫ﺑﺎزﺳﺎزﯾﻬﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و اﻗﺪاﻣﺎت ﻋﻠﻤﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﺑﺪﻧﯽ ﺧﻮد را در راه آرﻣﺎﻧﻬﺎي ﺑﻠﻨﺪ ﻧﻬﺎده و ﺑﺎ ﻫﻤﺖ ﺑﻠﻨﺪ ﺗﻦ ﺑﻪ رﻧﺞ داﺷﺘﻪاﻧﺪ‬‫ﺗﺎ ﺟﺎﻧﻬﺎي دﯾﮕﺮ ﻣﺮدﻣﺎن آﮔﺎه و آزاد ﮔﺮدد‪.‬‬‫) ‪ (1‬ﺗﻌﺪادي از ﻣﻨﺎﺑﻊ وي ﻣﺜﻞ زاد اﻟﻤﺴـﯿﺮ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﮐﻪ ﺑﻌﺪا ﺑﻪ ﺗﺸـﮑﯿﻞ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪ‪-‬‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﺗﻌﺪادي از آﻧﻬﺎ را در ﺿـﻤﻦ ﺳﻔﺮﻫﺎي ﺧﻮد ﺑﻪ ﺑﻼد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻔﺮ ﺣﺞ و ﻋﺘﺒﺎت ﺧﺮﯾﺪاري ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺳﻔﺮﻫﺎ از‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎي ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺣﺮﻣﯿﻦ ﺷـﺮﯾﻔﯿﻦ و ﻋﺮاق ﻧﯿﺰ اﺳـﺘﻔﺎدهﻫﺎي ﻓﺮاواﻧﯽ ﺑﺮده و ﺑﻪ ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎي اﺻـﻠﯽ دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﻌـﺪادي از‬‫ﮐﺘﺐ ﻧﯿﺰ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻌﻀـﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺑﻪ درﺧﻮاﺳﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﺮاﯾﺶ ﻓﺮﺳـﺘﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﺮاي اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﻌﻀﯽ ﻣﺼﺎدر ﻧﯿﺰ ﻧﺎﭼﺎر ﺷﺪه ﺗﺎ ﺑﺎ ﺗﻼش‬‫ﻓﺮاوان و ﯾﺎ ﺳﺨﺘﯽ از ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎي ﺧﺼﻮﺻﯽ اﻓﺮاد ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷـﯿﺦ آﻗـﺎ ﺑﺰرگ ﭘﺲ از ﺑﺮﺷـﻤﺮدن ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ‪ »:‬اﻣﺮي ﻋﺠﯿﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﻧﻔﯿﺲ و اﯾـﻦ داﯾﺮة اﻟﻤﻌﺎرفﻫـﺎي ﺑﺰرگ را ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ در ﺣـﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺟﺰ ﺑـﺎ ﮐﺎﻏـﺬ و ﻣﺮﮐﺐ اﺳـﻼﻣﯽ) ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺎﻏـﺬ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 28‬از ‪230‬‬‫ﻣﺮﮐﺒﯽ ﮐﻪ در ﺳـﺮزﻣﯿﻨﻬﺎي اﺳـﻼﻣﯽ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﻬﯿﻪ ﻣﯽﺷﺪه اﺳﺖ( ﻧﻤﯽﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﻘﻮاي ﻓﺮاوان و ورع ﺑﺴﯿﺎر‬‫او ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺻﻮﻻ دوري وي از ﺑﮑﺎر ﺑﺮدن ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻏﯿﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﺸﻬﻮر ﻫﻤﮕﺎن اﺳﺖ«‪.‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت‬‫ﻣﯿﺮزاي ﺷـﯿﺮازي و ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث ﻧﻮري‪ ،‬ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺷﻬﺮﺳـﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺷﺮﯾﻒ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺧﺮاﺳﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺎج ﺳﯿﺪ‬‫اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺻﺪر‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ و اﮐﺜﺮ ﺑﺰرﮔﺎن آن زﻣﺎن‪ ،‬ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﺑﺴﯿﺎري ﺑﺮ آن ﮐﺘﺎب ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ و ﻋﺎﻟﻢ ﺟﻠﯿﻞ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﺑﻦ‬‫اﺣﻤﺪ اﻧﺼﺎري ﻫﻨﺪي ﺷـﯿﺮواﻧﯽ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻـﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم» ﺳﻮاﻃﻊ اﻷﻧﻮار ﻓﯽ ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار« ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده و در آن ﺗﺎ ﺑﯿﺴﺖ و‬‫ﻫﺸﺖ ﺗﻘﺮﯾﻆ از ﻋﻠﻤﺎء ﻃﺮاز اول ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ از آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺮﮐﺖ آن ﮐﺘﺎب در ﯾﮏ ﺳﺎل‬‫ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮي ﺷﯿﻌﻪ و ﻣﺴﺘﺒﺼﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘﺎب در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻨﺘﺨـﺒﯽ از اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب در ﺳـﺎل ‪ 1322‬ه‪ .‬ق ﺑـﻪ ﭼـﺎپ رﺳـﯿﺪه ﮐـﻪ در دو ﺑﺨﺶ ﻣﺮﺗـﺐ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ ﺗﻘﺮﯾﻈﻬـﺎ و‬‫ﻧﺎﻣﻪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﺣﯿﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت رﺳـﯿﺪه و ﺑﺨﺶ دوم آﻧﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از وﻓﺎت وي و ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮزاي ﺷﯿﺮازي در ﺑﺨﺸﯽ از ﻧﺎﻣﻪ ﺧﻮد ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬واﺣﺪ أﺣﺪ أﻗﺪس‪ -‬ﻋﺰت اﺳـﻤﺎﺋﻪ‪ -‬ﮔﻮاه اﺳﺖ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺷـﮑﺮ ﻧﻌﻤﺖ وﺟﻮد ﺷـﺮﯾﻒ را ﻣﯿﮑﻨﻢ و ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼـّﻨﻔﺎت رﺷـﯿﻘﻪ ﺟﻨﺎﺑﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻣﺴـﺘﺄﻧﺴﻢ و ﺣﻖ زﺣﻤﺎت و ﺧـﺪﻣﺎت آن وﺟﻮد ﻋﺰﯾﺰ را در اﺳـﻼم ﻧﯿﮑﻮ ﻣﯽﺷـﻨﺎﺳﻢ‪ .‬اﻧﺼﺎف ﺗﻮان ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﺎﮐﻨﻮن در اﺳـﻼم در ﻓّﻦ ﮐﻼم‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﺎﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻧﺎﻓﻊ و ﺗﻤﺎم ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﮐﻪ از ﺣﺴﻨﺎت اﯾﻦ دﻫﺮ و ﻏﻨﺎﺋﻢ اﯾﻦ زﻣﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺮ ﻫﺮ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﺘﺪﯾﻦ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻋﻘﺎﺋﺪ و اﺻﻼح ﻣﻔﺎﺳﺪ ﺧﻮد ﺑﻪ آن ﮐﺘﺎب ﻣﺒﺎرك رﺟﻮع ﻧﻤﺎﯾﺪ و اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻫﺮ ﮐﺲ‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﻧﺤﻮ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻧﺸـﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد أﺣﻘﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺳـﻌﯽ و ﮐﻮﺷـﺶ را ﻓﺮو ﮔﺬاﺷﺖ ﻧﺪارد ﺗﺎ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ اﻋﻼء ﮐﻠﻤﻪ‬‫ﺣﻖ و ادﺣﺎض ﺑﺎﻃﻞ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺧﺪﻣﺘﯽ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪﺗﺮ از اﯾﻦ ﺑﻄﺮﯾﻘﻪ ﺣّﻘﻪ و ﻓﺮﻗﻪ ﻧﺎﺟﯿﻪ ﮐﻤﺘﺮ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ‪«.‬‬‫و در ﻧﺎﻣﻪاي دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫» ﻣﻦ در ﮐﺘﺎب ﺷـﻤﺎ‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﺎﻟﯽ و ارﺟﻤﻨـﺪ ﺧﻮاﻧﺪم‪ ،‬ﻧﺴـﯿﻢ ﺧﻮش ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﻤﺎ ﺑﺮاي ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮدهاﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺮ‬‫ﻫﺮ ﻣﺸﮏ ﭘﺮورده و ﻣﻌﺠﻮن دﻣﺎﻏﭙﺮوري ﺑﺮﺗﺮي دارد‪ .‬ﻋﺒﺎرات رﺳﺎي ﮐﺘﺎب‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﭘﺨﺘﮕﯽ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه اﺳﺖ و اﺷﺎرات ﺟﻬﻞ زداي آن ﻣﺎﯾﻪ‬‫دﻗﺖ و آﻣﻮﺧﺘﻦ‪ .‬و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ؟ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب از ﺳﺮﭼﺸـﻤﻪﻫﺎي ﻓﮑﺮي ﺗﺎﺑﻨﺎك ﻧﺸﺄت ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺠﺴـﻤﻪ اﺧﻼص‬‫و ﺗﻘﻮي ﺗﺄﻟﯿﻒ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آري ﮐﺘﺎب ﺑﺎﯾﺪ از اﯾﻦ دﺳﺖ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺆﻟﻒ از اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ و اﮔﺮ ﻏﯿﺮ از اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺒﺎد و ﻣﺒﺎد‪«.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑـﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧـﺪراﻧﯽ ﻧﺎﻣﻪﻫـﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺑﺰرﮔـﺎن ﻫﻨـﺪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ و در آﻧﻬﺎ از ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ‬‫ﻣﯽﮐﻨﺪ و آﻧﺎن را ﺗﺸﻮﯾﻖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺎ دﯾﮕﺮ آﺛﺎر ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ را ﺑﻪ ﭼﺎپ ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺿـﻤﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﻔﺼﻠﯽ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻟﯿﺎﻗﺖ و ﻣﺘﺎﻧﺖ و اﺗﻘﺎن ﺗﺎ اﻵن از ﺑﻨﺎن ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻧﺤﺮﯾﺮي ﺳـﺮ ﻧﺰده و ﺗﺼﻨﯿﻔﯽ در اﺛﺒﺎت ﺣّﻘﯿﺖ ﻣﺬﻫﺐ و اﯾﻘﺎن ﺗﺎ اﯾﻦ زﻣﺎن‬‫از ﺑﯿﺎن ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺣﺒﺮ ﺧﺒﯿﺮي ﺻﺎدر و ﻇﺎﻫﺮ ﻧﮕﺸـﺘﻪ‪ .‬از ﻋﺒﻘﺎﺗﺶ راﺋﺤﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ وزان و از اﺳـﺘﻘﺼﺎﯾﺶ اﺳـﺘﻘﺼﺎ ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ دﻻﺋﻞ ﻋﯿﺎن و ﻟّﻠﻪ دّر‬‫ﻣﺆﻟّﻔﻬﺎ و ﻣﺼّﻨﻔﻬﺎ‪«...‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ در ﻓﻮاﺋﺪ اﻟﺮﺿﻮﯾﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 29‬از ‪230‬‬‫» وﺟﻮد آﻧﺠﻨﺎب از آﯾﺎت اﻟﻬﯿﻪ و ﺣﺠـﺞ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﺑﻮد ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﺘﺎب ﻣﺴـﺘﻄﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﮐﻪ از ﻗﻠﻢ دررﺑﺎر آن ﺑﺰرﮔﻮار‬‫ﺑﯿﺮون آﻣﺪه ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﺪ ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ در ﻓﻦ ﮐﻼم ﺳّﯿﻤﺎ در ﻣﺒﺤﺚ اﻣﺎﻣﺖ از ﺻﺪر اﺳﻼم ﺗﺎﮐﻨﻮن اﺣﺪي ﺑﺪان ﻣﻨﻮال ﺳﺨﻦ ﻧﺮاﻧﺪه و ﺑﺮ آن‬‫ﻧﻤﻂ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻧﭙﺮداﺧﺘﻪ و اﻟﺤﻖ ﻣﺸﺎﻫﺪ و ﻋﯿﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺣﺎﻃﻪ و اﻃﻼع و ﺳﻌﻪ ﻧﻈﺮ و ﻃﻮل ﺑﺎع ﻧﯿﺴﺖ ﺟﺰ ﺑﺘﺄﯾﯿﺪ و اﻋﺎﻧﺖ ﺣﻀﺮت إﻟﻪ‬‫و ﺗﻮﺟﻪ ﺳﻠﻄﺎن ﻋﺼﺮ روﺣﻨﺎ ﻟﻪ ﻓﺪاه«‪.‬‬‫ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫اﺷﺎره‬‫ﺑﺴﻢ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟّﺮﺣﯿﻢ‬‫اداﻣﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ )ﻗﺴﻤﺖ دﻻﻟﺖ(‬‫»وﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه در رد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ و ﻓﺨﺮ رازي«‬‫اﺷﺎره‬‫ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﺑﻄﻼـن اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﻪ رازﯾﻪ‪ ،‬و ﺷـﺒﻬﻪ ﺷـﺎﻫﯿﻪ از اﻓﺎده ﺣﻀـﺮت ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺒﺮﻫﻦ ﮐﺮدﯾﻢ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺑﻄﻼن آن از اﻓﺎده ﺧﻮد ﺣﻀﺮت رازي ﻣﺤﻘﻖ و ﻣﺒﯿﻦ ﻣﯽﮔﺮداﻧﯿﻢ‪:‬‬‫ﺑﯿـﺎﻧﺶ آﻧﮑﻪ رازي ﻋﻤـﺪة اﻟﻔﺤـﻮل در ﮐﺘـﺎب »ﻣﺤﺼـﻮل« دﺳﺖ از ﻟﺠـﺎج ﻧـﺎﻣﻌﻘﻮل‪ ،‬و ﻣﺨـﺎﻟﻔﺖ دﻻﺋـﻞ ﻣﻨﻘﻮل ﺑﺮداﺷـﺘﻪ ﺑـﺄﻣﺮ ﺣﻖ ﻗـﺎﺋﻞ‬‫ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺧﺘﯿﺎر ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺣﻖ ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﯿﺎم اﺣﺪ اﻟﻤﺘﺮادﻓﯿﻦ ﻣﻘﺎم آﺧﺮ واﺟﺐ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﻤﺤﻠﯽ ]‪ [1‬اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ در ﺷـﺮح »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﺗﺎج اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺴـﺒﮑﯽ ]‪[2‬‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺤﻠﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(864‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴﺒﮑﯽ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(771‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪4 :‬‬‫]و اﻟﺤﻖ وﻗﻮع ﮐﻞ ﻣﻦ اﻟﺮدﯾﻔﯿﻦ‪ ،‬أي اﻟﻠﻔﻈﯿﻦ اﻟﻤﺘﺤﺪي اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻣﮑﺎن اﻵﺧﺮ ان ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺗﻌﺒﺪ ﺑﻠﻔﻈﻪ‪ ،‬أي ﯾﺼﺢ ذﻟﮏ ﻓﯽ ﮐﻞ ردﯾﻔﯿﻦ ﺑﺄن‬‫ﯾﺆﺗﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﻣﮑﺎن اﻵﺧﺮ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم‪ ،‬إذ ﻻ ﻣﺎﻧﻊ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬ﺧﻼﻓﺎ ﻟﻼﻣﺎم اﻟﺮازي ﻓﯽ ﻧﻔﯿﻪ ذﻟﮏ ﻣﻄﻠﻘﺎ‪ ،‬أي ﻣﻦ ﻟﻐﺘﯿﻦ أو ﻟﻐﮥ‪.‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﻻﻧـﮏ ﻟﻮ أﺗﯿﺖ ﻣﮑـﺎن »ﻣﻦ« ﻓﯽ ﻗﻮﻟـﮏ ﻣﺜﻼ‪» :‬ﺧﺮﺟﺖ ﻣﻦ اﻟـﺪار« ﺑﻤﺮادﻓﻬﺎ ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳـﯿﮥ‪ ،‬أي »از« )ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﻬﻤﺰة و ﺳـﮑﻮن اﻟﺰاي( ﻟﻢ‬‫ﯾﺴﺘﻘﻢ اﻟﮑﻼم‪ ،‬ﻻن ﺿﻢ ﻟﻐﮥ اﻟﯽ اﺧﺮي ﺑﻤﺜﺎﺑﮥ ﺿﻢ ﻣﻬﻤﻞ اﻟﯽ ﻣﺴﺘﻌﻤﻞ‪.‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬و إذا ﻋﻘـﻞ ذﻟـﮏ ﻓﯽ ﻟﻐﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﻻـ ﯾﺠﻮز ﻣﺜﻠﻪ ﻓﯽ ﻟﻐـﮥ؟ أي ﻻ ﻣﺎﻧﻊ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ان اﻟﻘﻮل اﻻول‪ ،‬أي اﻟﺠﻮاز‪ ،‬اﻻﻇﻬﺮ ﻓﯽ أول‬‫اﻟﻨﻈﺮ‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻧﯽ اﻟﺤﻖ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت‪ ،‬ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت رازي در وﻗﻮع اﺣـﺪ اﻟﺮدﯾﻔﯿﻦ ﻣﮑـﺎن آﺧﺮ ﻣﻄﻠﻘـﺎ‪ ،‬ﺧﻮاه از ﯾﮏ ﻟﻐﺖ ﺑﺎﺷـﻨﺪ ﺧﻮاه از دو ﻟﻐﺖ‪،‬‬‫ﺧﻼـف ﮐﺮده‪ ،‬و ﻧﻔﯽ ﻟﺰوم ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻤﻮم ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑـﺂﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﮔـﺎه ]‪ [1‬ﻣﺤﻤـﺪ اﺷـﺮف ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﺒﺮدواﻧﯽ در‬‫»ﺷﺮح ﺳﻠﻢ« ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و ﻻ ﯾﺠﺐ ﻓﯿﻪ أي اﻟﻤﺮادﻓﮥ ﻗﯿﺎم ﮐﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﺘﺮادﻓﯿﻦ ﻣﻘﺎم اﻟﻤﺘﺮادف اﻵﺧﺮ‪ ،‬و ان ﮐﺎﻧﺎ أي اﻟﻤﺘﺮادﻓﯿﻦ ﻣﻦ ﻟﻐﮥ واﺣﺪة ﻫﻞ‬‫ﯾﺠﺐ ﺻـﺤﮥ اﻗﺎﻣـﮥ ﮐـﻞ اﻟﻤﺘﺮادﻓﯿﻦ ﻣﻘﺎم اﻟﻤﺘﺮادف اﻵﺧﺮ أم ﻻ؟ ﻓﻔﯽ ﺣﺎل اﻟﺘﻌـﺪاد ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﻠﻔﻮظ أو ﻣﻘـﺪر ﯾﺼـﺢ اﺗﻔﺎﻗﺎ‪ ،‬و أﻣﺎ ﻓﯽ‬‫ﺣﺎل اﻟﺘﺮﮐﯿﺐ ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬ﯾﺠﺐ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻻﺻﺢ ﻋﻨﺪ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻻ ﯾﺠﺐ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺎ ﺻﺤﺤﻪ اﻻﻣﺎم ﻓﯽ »اﻟﻤﺤﺼﻮل«‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 30‬از ‪230‬‬‫ﯾﺠﺐ ان ﮐﺎﻧـﺎ ﻣﻦ ﻟﻐـﮥ واﺣـﺪة و اﻻـ ﻻ ﯾﺠﺐ‪ ،‬و اﻟﻤﺨﺘﺎر ﻋﻨـﺪ اﻟﻤﺼـﻨﻒ ﻋـﺪم اﻟﻮﺟﻮب ﻓﯽ ﺣﺎل اﻟﺘﺮﮐﯿﺐ و ان ﮐﺎﻧﺎ ﻣﻦ ﻟﻐـﮥ‪ ،‬ﻓﺎن ﺻـﺤﮥ‬‫اﻟﻀﻢ‪ ،‬أي ﺿﻢ أﺣـﺪ اﻟﻤﺘﺮادﻓﯿﻦ اﻟﯽ آﺧﺮ‪ ،‬ﺳﻮاء ﮐـﺎن ذﻟـﮏ اﻵﺧﺮ ﻣﺤﮑﻮﻣﺎ ﻋﻠﯿﻪ او ﺑﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﻮارض اﻟﻤﻔﺎرﻗـﮥ ﻟﻠﺘﺮادف و ﻟﯿﺲ ﺑﻼزم ﻟﻪ‪،‬‬‫ﯾﻘﺎل‪ :‬ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﺎل‪ :‬دﻋﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻣﻊ ان اﻟﺼﻠﻮة ﺑﺤﺴﺐ اﻟﻠﻐﮥ ﻫﯽ اﻟﺪﻋﺎء‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪5 :‬‬‫اﺗﯿـﺎن ﺑﻠﻔـﻆ »از« ﻣﻘﺎم »ﻣﻦ« در ﻗﻮل ﻗﺎﺋﻞ‪» :‬ﺧﺮﺟﺖ ﻣﻦ اﻟـﺪار« ﺑﻤﺜﺎﺑﻪ ﺿﻢ ﻣﻬﻤﻞ ﺑﺴﻮي ﻣﺴـﺘﻌﻤﻞ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻣﺤﺘﻤﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺣﺎل در‬‫ﻟﻐﺖ واﺣـﺪه ﻫﻢ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺟـﺎﺋﺰ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻟﻐﺖ واﺣـﺪه ﻫﻢ اﺗﯿـﺎن ﻣﺮاد ﻓﯽ ﻣﻘـﺎم آﺧﺮ در ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﺜـﻞ ﺿﻢ ﻣﻬﻤـﻞ ﺑﺎ ﻣﺴـﺘﻌﻤﻞ‪ ،‬و‬‫ﻣﻮﺟﺐ ﺧﻄﺎ و زﻟﻞ‪ ،‬و ﻋﯿﻦ و ﺻﻤﺖ و ﺧﻄﻞ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺬﻫﺐ ﺣﻖ اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻮ ﺟﻮاز اﻇﻬﺮ در أول ﻧﻈﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و اﻋﺠﺒـﺎه ﮐﻪ رازي در ﻣﻘـﺎم ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑـﺄﻣﺮ ﺣﻖ ﻣﻌﺘﺮف ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﻣﺨـﺎﻟﻔﺖ ﻧﻈﺮ ﻇﺎﻫﺮﺑﯿﻨـﺎن ﺑﺘﺄﻣﻞ و اﻣﻌﺎن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ‪،‬‬‫ﺗﺪﺑﺮ و ﺗﺄﻣﻞ و اﻧﺼﺎف را ﭘﺲ ﭘﺸﺖ ﮔﺬاﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺣﻖ و ﺗﺸﯿﯿﺪ ﺑﺎﻃﻞ ﺑﺎﻫﺘﻤﺎم ﺗﻤﺎم اﺧﺘﯿﺎر ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و أﻣﺮي را ﮐﻪ ﺧﻮد ﺗﻀﻌﯿﻒ و‬‫ﺗﻮﻫﯿﻦ و رد آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬اﯾﺜﺎر ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ،‬ﻫﻞ ﻫﺬا اﻻ ﺗﺤﮑﻢ ﺻـﺮﯾﺢ و ﺗﻬﺎﻓﺖ ﻗﺒﯿﺢ ﻟﻢ ﯾﻌﺘﻀﺪ ﺑﺸـﯽء ﻣﻦ اﺳـﺒﺎب اﻟﺘﺮﺟﯿﺢ؟! و از اﻓﺎده ﻣﻼ‬‫ﻣﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﺎري در ﺣﺎﺷـﯿﻪ »ﺳـﻠﻢ اﻟﻌﻠﻮم« و اﻓﺎدات ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ اﺷـﺮف‪ ،‬و ﻣﻼ ﺣﺴﻦ‪ ،‬و ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺒﯿﻦ در ﺷﺮوح »ﺳﻠﻢ« ﻫﻢ واﺿﺤﺴﺖ‬‫ﮐﻪ ﻣﺬﻫﺐ ﻓﺨﺮ رازي‪ ،‬ﻋﺪم ﻟﺰوم ﻗﯿﺎم اﺣﺪ اﻟﻤﺘﺮادﻓﯿﻦ ﻣﻘﺎم آﺧﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ از ﻏﺮاﺋﺐ اﻣﻮر اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ رازي ﺑﻌﺪ اﯾﻦ ﺗﻄﻮﯾﻞ ﻻ ﻃﺎﺋﻞ و اﺳﻬﺎب ﻻ ﺣﺎﺻﻞ‪ ،‬در آﺧﺮ ﻫﻤﯿﻦ ﻋﺒﺎرت »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل« ﺑﺮ رو‬‫اﻓﺘﺎده‪ ،‬و دﺳﺖ از اﯾﻦ ﺗﻠﻔﯿﻖ و ﺗﺰوﯾﻖ و ﺗﺨـﺪﯾﻊ و ﺗﻠﻤﯿﻊ ﺑﺮداﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﻋـﺪم ﺗﻤﺎﻣﯿﺖ اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﺎت‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻄﻼن اﯾﻦ ﻫﻔﻮات ﺧﻮد ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮده‪،‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ در اﯾﻦ وﺟﻪ ﻧﻈﺮي ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ در اﺻﻮل‪ ،‬و ﻣﺮادش از اﯾﻦ ﻧﻈﺮ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻧﻈﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در رد ﻟﺰوم وﻗﻮع‬‫اﺣﺪ اﻟﻤﺘﺮادﻓﯿﻦ ﻣﻘﺎم اﻵﺧﺮ در »ﻣﺤﺼﻮل« وارد ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪6 :‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه اﯾﻦ وﺟﻪ ﺣﺴﺐ اﻓـﺎده ﺧـﻮدش ﻣﻨﻈـﻮر ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻌﻠـﻮل و ﻣﺮدود و ﻣـﺪﺧﻮل و ﻏﯿﺮ ﻣﺴـﻠﻢ و ﻏﯿﺮ ﻣﻘﺒـﻮل ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ذﮐﺮ آن ﺑـﺎﯾﻦ‬‫اﺳﺘﺒﺸﺎر و اﻓﺘﺨﺎر و اﺑﺘﻬﺎج و اﻧﺘﻌﺎش‪ ،‬از ﻏﺮاﺋﺐ ﻣﺤﯿﺮه ﻋﻘﻮل و ﻋﺠﺎﺋﺐ ﺧﺒﻂ و ذﻫﻮل‪ ،‬و ﻃﺮاﺋﻒ ﺗﻬﺎﻓﺖ و ﻏﻔﻮل اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻣﺰﯾﺪ ﺣﯿﺮت آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ]‪ [1‬اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻋﻀﺪ اﻟﺪﯾﻦ ]‪ [2‬اﯾﺠﯽ و ﺷﺮﯾﻒ ]‪ [3‬ﺟﺮﺟﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ]‪ [4‬ﻣﮑﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺳﻮل ]‪ [5‬ﺑﺮزﻧﺠﯽ‪ ،‬و ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﺳﻬﺎرﻧﺒﻮري‪ ،‬اﯾﻦ ﺷﺒﻬﻪ رازﯾﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﺮﺿﯿﻪ را در »ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻘﻮاﻋﺪ« و »ﺷﺮح ﻃﻮاﻟﻊ« و »ﻣﻮاﻗﻒ«‬‫و »ﺷـﺮح ﻣﻮاﻗـﻒ« و »ﺻﻮاﻋـﻖ« و »ﻧـﻮاﻓﺾ« و »ﻣﺮاﻓﺾ«‪ ،‬ذﮐﺮ ﮐﺮدﻧـﺪ و ﻫﻤـﻪ آﻧﻬـﺎ از ذﮐﺮ ﻧﻈﺮ ﻣـﺬﮐﻮر در »اﺻـﻮل« ﮐـﻪ رازي ﻣﺨـﺪوم‬‫اﻟﻔﺤﻮل ﺣﻮاﻟﻪ ﺑﺂن ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ ﺗﻘﻠﯿـﺪ ﻏﯿﺮ ﺳﺪﯾـﺪ او در ذﮐﺮ اﺻﻞ ﺷـﺒﻬﻪ‪ ،‬دل دزدﯾﺪﻧـﺪ و زﺑﺎن ﺑﺮﯾﺪﻧـﺪ‪ ،‬و ﻃﺮﯾﻖ ازﻻل ﻫﻤـﺞ رﻋﺎع‬‫ﺑﻮﺟﻪ ﮐﺎﻣﻞ ﺑﺮﮔﺰﯾﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﺷـﺮم از ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ رازي ﻫﻢ ﻧﮑﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ او ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﮔﺎوﺗﺎزي‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ اﻃﻨﺎب و اﺳـﻬﺎب در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺑﻐﺎﯾﺖ‬‫ﻗﺼﻮي ]‪ [1‬ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ‪ :‬اﺑﻮ اﻟﺜﻨﺎء ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (749‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻻﯾﺠﯽ‪ :‬ﻋﻀﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﺎن اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﻣﺴﺠﻮﻧﺎ ﺑﻘﻠﻌﮥ ﮐﺮﻣﺎن ﺳﻨﮥ )‪ (756‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ‪ :‬اﻟﺴﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (816‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻤﮑﯽ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻤﮑﮥ اﻟﻤﮑﺮﻣﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (972‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺒﺮزﻧﺠﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺳﻮل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1103‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪7 :‬‬‫رﺳﺎﻧﯿﺪه‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺑﻤﺰﯾﺪ ﻫﻮل و ﺧﻮف ﻣﺆاﺧﺬه‪ ،‬از ذﮐﺮ ﻧﻈﺮ در اﯾﻦ وﺟﻪ ﺧﻮد را ﺑﺎز ﻧﺪاﺷﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ﺑﺘﻘﻠﯿـﺪ اﯾﻦ ﻣﻘﻠـﺪﯾﻦ ذﮐﺮ ﺷـﺒﻬﻪ رازﯾﻪ ﻧﻤﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و اﻏﻤـﺎض ﻧﻈﺮ و ﻏﺾ ﺑﺼـﺮ از ذﮐﺮ ﻧﻈﺮ در آن ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و در‬‫ﮐﺘﻤﺎن ﺣﻖ‪ ،‬ﮔﻮي ﻣﺴﺎﺑﻘﺖ ﺑﺮ رازي رﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﻮاﺟﻪ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﺑﻮﻫﻦ و ﺳﻤﺎﺟﺖ ﺷﺒﻬﻪ رازﯾﻪ ﭘﯽ ﺑﺮده‪ ،‬ذﮐﺮ آن را ﻣﻮﺟﺐ اﺳﺘﻬﺰاء و ﻃﻌﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 31‬از ‪230‬‬‫ارﺑﺎب ﻋﺮﺑﯿﺖ داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬ﺟﺎن ﺧﻮد را از ﻣﺆاﺧﺬه و دار و ﮔﯿﺮ ﺑﺴﻼﻣﺖ ﺑﺮده‪ ،‬و اﺻﻼ ﮔﺮد ذﮐﺮ آن ﻧﮕﺮدﯾﺪه‪.‬‬‫و ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﮐﺎﺑﻠﯽ را در اﯾﻦ ﺑﺎب ﻣﻘﺼـﺮ ﮔﻤﺎن ﺑﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﺸـﺒﺚ ﺑﻌﻈﺎم رﻣﯿﻤﻪ‪ ،‬ﺑﺬﮐﺮ ﻫﻤﺎن ﺷـﺒﻬﻪ رازﯾﻪ ﮐﻪ ﺧﻮدش ﻫﻢ رد آن ﮐﺮده‪،‬‬‫آﻏﺎز ﻧﻬﺎدﻧﺪ‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﺬﻫﺐ رازي ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ وﻗﻮع اﺣﺪ اﻟﻤﺘﺮادﻓﯿﻦ ﻣﻘﺎم آﺧﺮ ﻻزم ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ دﯾﮕﺮ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ ﻫﻢ‪ ،‬ﻫﻤﯿﻦ‬‫ﻣﺬﻫﺐ را اﺧﺘﯿﺎر ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺪﻟﯿﻞ و ﺑﺮﻫﺎن ﺑﺲ ﻣﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻧﻔﯽ اﯾﻦ ﻟﺰوم ﺛﺎﺑﺖ ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﻣﻼـ ﻋﻠﯽ ﺑﻬـﺎري ﮐﻪ از اﮐـﺎﺑﺮ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و اﺟﻠﻪ ﻣﻌﺮوﻓﯿﻦ اﯾﺸﺎﻧﺴﺖ و ﻏﻼم ﻋﻠﯽ آزاد ﺑﻠﮕﺮاﻣﯽ ]‪ [1‬در »ﺳﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟﺎن« ]‪ [2‬او را ﺑﻤﺪاﺋﺢ‬‫ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ]‪ [1‬ﺑﻠﮕﺮاﻣﯽ ﻏﻼم ﻋﻠﯽ آزاد ﺑﻦ ﻧﻮح اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﻓﯽ أورﻧﮏآﺑﺎد ﺑﺎﻟﻬﻨﺪ ﺳﻨﮥ )‪.(1200‬‬‫]‪ [2‬ﻗﺎل ﻓﯽ ﺳـﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟﺎن‪ :‬اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻣﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﻬﺎري ﺑﺤﺮ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم و ﺑﺪر ﺑﯿﻦ اﻟﻨﺠﻮم‪ ،‬ﺟﺎب دﯾﺎر اﻟﻐﺮوب ﻓﯽ ﻋﻨﻔﻮان اﻟﺸﺒﺎب و ﻗﺮع‬‫ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﻌﻠﻢ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ اﻻﺑﻮاب‪ ،‬و أﺧﺬ أواﺋﻞ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﺪرﺳـﯿﮥ ﻣﻦ ﻣﻮاﺿﻊ ﺷﺘﯽ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﻘﻄﻊ ﺑﺮﻣﺘﻪ اﻟﯽ ﺣﻮزة درس اﻟﻤﻮﻟﻮي ﻗﻄﺐ اﻟﺪﯾﻦ‬‫اﻟﺸﻤﺲآﺑﺎدي و ﺑﺪﻻﻟﮥ ﻫﺬا اﻟﻘﻄﺐ ﻗﻄﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪8 :‬‬‫ﻓﺨﯿﻤﻪ ﺳﺘﻮده‪ ،‬در »ﺳﻠﻢ اﻟﻌﻠﻮم« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺗﮑﺜﺮ اﻟﻠﻔﻆ ﻣﻊ اﺗﺤﺎد اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻣﺮادﻓﮥ‪ ،‬و ذﻟﮏ واﻗﻊ ﻟﺘﮑﺜﺮ اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ و اﻟﺘﻮﺳﻊ ﻓﯽ ﻣﺤﺎل اﻟﺒﺪاﺋﻊ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺠﺐ ﻗﯿﺎم ﮐﻞ ﻣﻘﺎم اﻵﺧﺮ و ان ﮐﺎﻧﺎ‬‫ﻣﻦ ﻟﻐﮥ‪ ،‬ﻓﺎن ﺻﺤﮥ اﻟﻀﻢ ﻣﻦ اﻟﻌﻮارض‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﺻﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﺎل‪ :‬دﻋﺎ ﻋﻠﯿﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻼ ﻣﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ در ﺣﺎﺷﯿﻪ »ﺳﻠﻢ« در ﺣﺎﺷﯿﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺎم‪ :‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »ﺷﺮح اﻟﺴﻠﻢ« ﻟﻠﻘﺎﺿﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺒﺎرك‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻫـﻞ ﯾﺠﺐ ﺻـﺤﮥ اﻗﺎﻣـﮥ ﮐـﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﺘﺮادﻓﯿﻦ ﻣﻘـﺎم اﻵﺧﺮ‪ ،‬ﻓﻔﯽ ﺣﺎل اﻟﺘﻌـﺪاد ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﻠﻔﻮظ‪ ،‬أو ﻣﻘـﺪر ﯾﺼـﺢ اﺗﻔﺎﻗﺎ‪ ،‬و اﻣﺎ ﻓﯽ ﺣﺎل‬‫اﻟﺘﺮﮐﯿﺐ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬ﯾﺠﺐ و ﻫﻮ اﻻﺻﺢ ﻋﻨﺪ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻻ ﯾﺠﺐ و ﺻﺤﺤﻪ اﻻﻣﺎم ﻓﯽ »اﻟﻤﺤﺼﻮل« و ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫ﯾﺠﺐ إن ﮐﺎﻧﺎ ﻣﻦ ﻟﻐﮥ واﺣﺪة و اﻻ ﻓﻼ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻼ ﻣﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺴﻠﻢ اﻟﺜﺒﻮت« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﺴـﺌﻠﮥ ﯾﺠﻮز اﻗﺎﻣـﮥ ﮐـﻞ ﻣﻘـﺎم آﺧﺮ ﻓﯽ ﺣﺎل اﻟﺘﻌـﺪاد اﺗﻔﺎﻗﺎ‪ ،‬اﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺘﺮﮐﯿﺐ ﻓﻼ ﯾﺠﺐ و ﻫﻮ اﻟﺤﻖ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﯾﺠﺐ‪ ،‬و ﻋﻠﯿﻪ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ‪ ،‬و‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬ﯾﺠﺐ ان ﮐﺎﻧﺎ ﻣﻦ ﻟﻐﮥ‪ ،‬و اﺧﺘﺎره ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﻬﺎج«‪.‬‬‫ﻟﻨـﺎ ان ﺻـﺤﮥ اﻟﻀﻢ ﻣﻦ اﻟﻌﻮارض و اﺗﺤـﺎد اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻻـ ﯾﺴـﺘﻠﺰم اﻻﺗﻔـﺎق ﻓﯿﻬـﺎ‪ ،‬و اﺳـﺘﺪل ﻟﻮ ﺻـﺢ ﻟﺼـﺢ »ﺧـﺪا اﮐﺒﺮ« و أﺟﯿﺐ ﺑـﺄن اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ‬‫ﯾﻠﺘﺰﻣﻮﻧﻪ‪ ،‬و ﺑﺄن اﻟﻤﻨﻊ ﺷـﺮﻋﯽ‪ ،‬و اﻟﻨﺰاع ﻓﯽ اﻟﺼـﺤﮥ ﻟﻐـﮥ‪ ،‬و ﺑﺄن اﺧﺘﻼط اﻟﻠﻐﺘﯿﻦ ﻟﻌﻠﻪ ﻣﻤﻨﻮع ﻟﻐـﮥ اﻻ ﺑﺎﻟﺘﻌﺮﯾﺐ‪ ،‬ﻓﻼ ﻣﺴﺎﻓﮥ اﻻﻏﺘﺮاب و اﻧﺘﻬﯽ‬‫اﻟﯽ اﻗﺼـﯽ ﺣـﺪود اﻻﮐﺘﺴﺎب و ﺑﻌـﺪ ﻣﺎ ﺗﺤﻠﯽ ﺑﺎﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و ﺑﺮع ﻓﯽ اﻻﻣﺎﺛﻞ ﻗﺼـﺪ اﻟـﺪﯾﺎر اﻟﺠﻨﻮﺑﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﻬﻨﺪ اﻟﻤﻌﺒﺮ ﻋﻨﻬﺎ ﺑﺎﻟﺪﮐﻦ ‪ ...‬اﻟﯽ ان‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﻦ ﻣﺼﻨﻔﺎﺗﻪ‪» :‬ﺳﻠﻢ اﻟﻌﻠﻮم« ﻓﯽ اﻟﻤﻨﻄﻖ و »ﻣﺴﻠﻢ اﻟﺜﺒﻮت« ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ و ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ ﻫﺬا اﻻﺳﻢ‪ ،‬و »اﻟﺠﻮﻫﺮ اﻟﻐﺮر« و ﻫﯽ رﺳﺎﻟﮥ‬‫ﻓﯽ ﻣﺴﺌﻠﮥ اﻟﺠﺰء اﻟﺬي ﻻ ﯾﺘﺠﺰي و اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﺜﻼﺛﮥ ﻣﻘﺒﻮﻟﮥ ﻣﺘﺪاوﻟﮥ ﻓﯽ ﻣﺪارس اﻟﻌﻠﻤﺎء‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪9 :‬‬‫ﯾﻠﺰم اﻟﻤﻨﻊ ﻓﯽ اﻟﻠﻐﮥ اﻟﻮاﺣﺪة‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟﻤﻌﻨﯽ واﺣﺪ و ﻻ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ اﻟﺘﺮﮐﯿﺐ ﻟﻐﮥ‪ ،‬ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﻣﻤﻨﻮع ﺧﺼﻮﺻﺎ ﻣﻦ ﻟﻐﺘﯿﻦ ‪.‬‬
‫و ﻣﻼ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ در »ﺷﺮح ﺳﻠﻢ« ﮐﻪ ﻣﻮﺳﻮم اﺳﺖ ﺑﻪ »ﻓﻮاﺋﺪ ﻋﻈﻤﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﺴﺌﻠﮥ ﯾﺠﻮز اﻗﺎﻣﮥ ﮐﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﺘﺮادﻓﯿﻦ ﻣﻘﺎم اﻵﺧﺮ ﻓﯽ ﺣﺎل اﻟﺘﻌﺪاد اﺗﻔﺎﻗﺎ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ أن اﻟﺘﺮادف ﻣﻦ ﺣﯿﺚ ﻫﻮ ﻫﻮ ﻻ ﯾﻤﻨﻊ اﻻﻗﺎﻣﮥ ﻓﯽ اﻟﺘﻌﺪاد‪ ،‬و‬‫ان ﻟﻢ ﯾﺠﺰ ﺑـﺎﻟﻨﻈﺮ اﻟﯽ ﻣﻌﻨﯽ ﻣـﺎﻧﻊ ﮐﻘﺼـﺪ اﻟﺘﺠﻨﯿﺲ ﻣﺜﻼـ‪ ،‬و وﺟﻬﻪ ﻇـﺎﻫﺮ‪ ،‬ﻓـﺎن اﻟﻤﻘﺼﻮد ﻓﯽ ﺗﻠـﮏ اﻟﺤـﺎل اﻧﻤﺎ ﻫﻮ ﺗﻌـﺪاد ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻣﺘﻌـﺪدة‬‫ﺑﻮﺳﺎﻃـﮥ اﻟﻠﻔـﻆ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﮐـﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺴﻮاء ﮐﻤـﺎ ﺗﺸـﻬﺪ ﺑﻪ اﻟﻀـﺮورة و اﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺘﺮﮐﯿﺐ ﻓﻼ ﯾﺠﺐ اﻗﺎﻣـﮥ ﮐﻞ ﻣﻘﺎم اﻵﺧﺮ ﻋﻠﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﮑﻠﯿـﮥ‪ ،‬و‬‫اﻟﺤﺎﺻـﻞ أن اﻟﺘﺮادف ﻣﻦ ﺣﯿﺚ ﻫﻮ ﻫﻮ ﻻ ﯾﺼـﺢ اﻻﻗﺎﻣـﮥ‪ ،‬و اﻟﻮﻗﻮع ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﻤﻮاد ﻻﻣﺮ ﺧﺎرج‪ ،‬ﻫﮑـﺬا ﻓﯽ اﻟﺤﺎﺷـﯿﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺤﻖ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 32‬از ‪230‬‬‫ﯾﺠﺐ اﻻﻗﺎﻣﮥ ﺟﻮازا‪ ،‬و ﻋﻠﯿﻪ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﯾﺠﺐ ان ﮐﺎﻧﺎ‪» ،‬أي اﻟﻤﺘﺮادﻓﺎن« ﻣﻦ ﻟﻐﮥ واﺣﺪة‪ ،‬و اﺧﺘﺎره اﻟﺒﯿﻀﺎوي ]‪ [1‬ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﻟﻨﺎ‬‫أن ﺻـﺤﮥ اﻟﻀﻢ ﻣﻦ اﻟﻌﻮارض‪ ،‬و اﺗﺤﺎد اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻻ ﯾﺴﺘﻠﺰم اﻻﺗﻔﺎق ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ أن اﻟﺘﺮادف ﻣﻦ ﺻﻔﺎت اﻻﻟﻔﺎظ اﻟﻤﻔﺮدة ﻣﻦ ﺣﯿﺚ أوﺿﺎﻋﻬﺎ‪،‬‬‫و ﺻـﻔﮥ اﻟﺘﺮﮐﯿﺐ ﻋﺎرﺿﮥ‪ ،‬و اﻟﺘﺮادف اﻟﻤﻠﺰوم ﻻﺗﺤﺎد اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻻ ﯾﺴـﺘﻠﺰم اﻻﺗﻔﺎق ﻓﯽ اﻟﻌﻮارض‪ ،‬و إذا ﻟﻢ ﯾﺴـﺘﻠﺰم ﻓﺤﯿﻨﺌﺬ ﯾﺠﻮز أن ﻻ ﯾﺼﺢ‬‫اﻟﺘﺮﮐﯿﺐ اﻟﺬي ﻓﯽ أﺣﺪ اﻟﻤﺘﺮادﻓﯿﻦ ﻓﯽ اﻵﺧﺮ ﻟﻤﺎﻧﻊ‪.‬‬‫و اﻟﺘﻔﺼﯿﻞ أن ﻣﻦ ﺟﻮز ﻗﯿﺎم ﮐﻞ ﻣﻘﺎم اﻵﺧﺮ ان أراد أﻧﻪ ﻻ ﯾﻤﺘﻨﻊ ﺑﺎﻟﻨﻈﺮ اﻟﯽ اﻟﺘﺮادف ﻣﻦ ﺣﯿﺚ ﻫﻮ ﻫﻮ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺘﺮادف ﻋﻠﮥ ﻣﺼﺤﺤﮥ‪ ،‬و اﻻﻣﺘﻨﺎع‬‫ان ﮐﺎن ﻓﺒﺎﻟﺨﺎرج‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﺸﯿﺮ إﻟﯿﻪ اﻟﺘﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻨﻔﯿﻪ اﻟﺪﻟﯿﻞ‪ ،‬و ان أراد أن أﺣﺪﻫﻤﺎ ان اﻗﯿﻢ ﻣﻘﺎم اﻵﺧﺮ ]‪ [1‬اﻟﺒﯿﻀﺎوي‪ :‬ﻧﺎﺻﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﻔﺴﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(685‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪10 :‬‬‫ﻟﺼـﺢ اﻟﺘﺮﮐﯿﺐ و ﻣﺎ أدي اﻟﯽ ﻓﺴﺎد ﻟﻐﻮي أﺻـﻼ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺪﻟﯿﻞ ﻧﺎف ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﺤﺎﺻﻞ أن اﻟﺘﺮﮐﯿﺐ و اﻋﺘﺒﺎراﺗﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﻮارض اﻟﻐﺮﯾﺒﮥ‪ ،‬و ﻟﻌﻠﻬﺎ ﻣﻊ‬‫ﺑﻌﺾ اﻟﻤﺘﺮادﻓﺎت ﻻ ﺗﺘﺄﺗﯽ ﻧﺤﻮ ﺟﻤﯿﻊ و ﻗﺎﻃﺒﮥ و أﺳـﻤﺎء اﻟﻈﺮوف اﻟﻼزﻣﮥ اﻻﺿﺎﻓﮥ و اﻟﻈﺮوف اﻟﺘﯽ ﻟﯿﺴﺖ ﮐﺬﻟﮏ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ و ﮐﺼﻼت‬‫اﻻﻓﻌﺎل ﻧﺤﻮ »ﺻﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ« و »دﻋﺎ ﻋﻠﯿﻪ«‪.‬‬‫ﺛﻢ اﻟﻈﺎﻫﺮ ان اﻟﻤـﺬﻫﺐ ﻣﺬﻫﺒﺎن‪ :‬اﻟﺠﻮاز ﻣﻄﻠﻘﺎ‪ ،‬و ﻋﺪم اﻟﺠﻮاز‪ ،‬و أﻣﺎ اﻟﻮﺟﻮب ﻓﻠﻌﻞ اﻟﻤﺮاد ﻣﻨﻪ اﻟﺠﻮاز ﺑﻄﺮﯾﻖ اﻟﻮﺟﻮب‪ ،‬أو وﺟﻮب اﻟﺤﮑﻢ‬‫ﺑﻪ‪ ،‬و اﻻ ﻓﻼ ﻣﻌﻨﯽ ﻟﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ‪ ،‬و ﻓﯽ ﮐﻼم ﻧﺎﻇﺮي اﺻﻮل اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ اﺷﻌﺎر ﺑﻪ‪.‬‬‫اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟﻤﻌﻨﯽ واﺣﺪ و ﻻ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ اﻟﺘﺮﮐﯿﺐ‪ ،‬ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﻣﻢ ﺧﺼﻮﺻﺎ ﻣﻦ ﻟﻐﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻫﺬا اﻻﺳـﺘﺪﻻل أورده ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻗﺎﺋﻠﻮن ﺑﻮﺟﻮب ﺟﻮاز‬‫اﻟﻘﯿـﺎم اﻻـ ﻟﻤﺎﻧﻊ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺘﺤﺮﯾﺮ« ]‪ ،[1‬و ﺣﺎﺻـﻠﻪ ان اﻟﻬﯿﺌـﺎت اﻟﺘﺮﮐﯿﺒﯿـﮥ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺑﺄوﺿﺎع ﻧﻮﻋﯿـﮥ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺸﺘﺮط ﻓﯿﻬﺎ أن ﯾﮑﻮن‬‫اﻟﻤﺤﮑﻮم ﻋﻠﯿﻪ ذﻟـﮏ اﻟﻠﻔـﻆ أو ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻓـﺎﻟﺘﺮﮐﯿﺐ ﺑﻤـﺎ ﻫﻮ ﻫﻮ ﻻـ ﺣﺠﺮ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻟـﺬﻟﮏ ﺗﺮاﻫﻢ ﻻ ﯾﺘﻮﻗﻔﻮن ﻓﯽ اﻻﻃﻼﻗﺎت إذا ﻋﺒﺮوا ﻋﻠﯽ ﻟﻔﻆ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ﻟﻤﻌﻨﯽ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﮏ ﻗـﺪ ﻋﺮﻓﺖ أن اﻟﺘﺠﻮز و اﻟﻤﺸﺘﺮك ﺳﻮاء ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺎن اﺣﺘﻤﺎل ﻋـﺪم ﻗﯿﺎم ﻟﻔﻆ ﻣﺠﺎز ﻓﯽ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﻘﺎم ﻟﻔﻆ ﺣﻘﯿﻘﮥ‬‫ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻗﺎﺋﻢ‪ ،‬و ﻣﻊ ﻫﺬا ﻻ ﯾﺘﻮﻗﻒ أﺣﺪ ﻓﯽ اﻻﻃﻼﻗﺎت‪ ،‬و اﻟﻀﺮورة ﻗﻀﺖ ﺑﺎﻧﻌﺪام اﻟﺘﻔﺮﻗﮥ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺠﺎز و اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ‪ ،‬و ﻫﺬا ﯾﺪل اﻟﺒﺘﮥ‬‫ﻋﻠﯽ ان اﻟﺘﺮﮐﯿﺐ ﻻ ﺣﺠﺮ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻟﻤﺎﻧﻊ ان ﮐﺎن ﻟﮑﺎن ﻣﻦ اﻟﺨﺎرﺟﯿﺎت‪ ،‬و ﻫﺬا ﻣﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﻨﮑﺮه اﻟﻤﺨﺎﻟﻒ‪.‬‬‫ﻓﺎن ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﺠﻮز »ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ«‪ ،‬و ﻻ ﯾﺼﺢ »دﻋﺎ«‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﮐﺎن ﺻـﺤﯿﺤﺎ ﺑﺎﻟﻨﻈﺮ اﻟﯽ اﻟﺘﺮادف‪ ،‬و اﻧﻤﺎ اﻣﺘﻨﻊ ﻻﯾﺠﺎب اﻫﻞ اﻟﻠﻐـﮥ ﺻـﻠﺘﻪ ﺑﻐﯿﺮ »ﻋﻠﯽ« و ﺗﻐﯿﺮ ﻣﻌﻨﺎه ﻋﻨـﺪ ﻟﺤﻮق »ﻋﻠﯽ«‪ ،‬ﻓﻘﺪم اﻟﻤﺎﻧﻊ و‬‫ﺣﯿﻨﺌﺬ ﺧﺮج اﻟﻨﺰاع ]‪ [1‬اﻟﺘﺤﺮﯾﺮ‪ :‬ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ ﻟﮑﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ ﻫﻤﺎم اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(861‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪11 :‬‬‫اﻟﯽ اﻟﻠﻔﻆ و ﻻ وﺟﻪ ﻟﻠﺠﻮاب‪ ،‬و أورده ﻣﻦ اﻃﻠﻖ اﻟﺠﻮاز ﻓﺤﯿﻨﺌﺬ إن ﮐﺎن ﻣﻘﺼﻮده ﻇﺎﻫﺮه ﻓﺎﻟﺠﻮاب ﻇﺎﻫﺮ[‪.‬‬‫و از ﻣﻼـﺣﻈﻪ ﺷـﺮوح »ﺳـﻠﻢ« ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤـﺪ اﺷـﺮف ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻌﺒﺎﺳـﯽ اﻟﺒﺮدواﻧﯽ‪ ،‬و ﻗﺎﺿـﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﻣﺒﺎرك‪ ،‬و ﻣﻮﻟﻮي اﺣﻤـﺪ ﻋﻠﯽ‬‫ﺳﻨـﺪﯾﻠﯽ‪ ،‬و ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ اﻟﻌﻠﯽ ﺑﻦ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﻼ ﺣﺴﻦ‪ ،‬و ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺒﯿﻦ ﻫﻢ ﺻـﺤﺖ ﻋﺪم ﻟﺰوم ﻗﯿﺎم اﺣﺪ اﻟﻤﺘﺮادﻓﯿﻦ ﻣﻘﺎم آﺧﺮ ﻇﺎﻫﺮ و‬‫واﺿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻦ ﺷﺎء ﻓﻠﯿﺮﺟﻊ إﻟﯿﻬﺎ‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ از اﻓﺎدات أﻫﻞ اﺻﻮل و ارﺑﺎب ﻣﻨﻄﻖ‪ ،‬ﻋـﺪم ﻟﺰوم ﻗﯿﺎم اﺣـﺪ اﻟﻤﺘﺮادﻓﯿﻦ ﻣﻘﺎم آﺧﺮ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻋﺪم ﻟﺰوم از‬‫اﻓـﺎدات اﮐـﺎﺑﺮ ﻧﺤﻮﯾﯿﻦ و ﻟﻐﻮﯾﯿﻦ ﻗﺮوم واﺿـﺢ و ﻣﻌﻠﻮم‪ ،‬و از ﺗﺤﻘﯿﻘـﺎت اﯾﺸـﺎن ﻇـﺎﻫﺮ و ﻣﻔﻬﻮم اﺳﺖ‪ ،‬آﻧﻔﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺧﺎﻟـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻻزﻫﺮي در »ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺷﺮح ﺗﻮﺿﯿﺢ« ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ اﻋﺘﺮاض ﺻﺎﺣﺐ ]‪» [1‬ﻣﻐﻨﯽ« ﺑﺮ اﺑﻦ ﻣﺎﻟـﮏ ﮐﻪ ﻗﺎﺋﻞ اﺳﺖ ﺑﺂﻧﮑﻪ »ﻣﻦ« ﮐﻪ ﺑﻌﺪ‬‫اﺳﻢ ﺗﻔﻀﯿﻞ ﻣﯽآﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺮاي ﻣﺠﺎوزت اﺳﺖ‪ ،‬دﻓﻊ ﮐﺮده ﺷﺪ ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺻﺤﺖ وﻗﻮع ﻣﺮادف ﻣﻮﻗﻊ ﻣﺮادف ﻧﻤﯽﺑﺎﺷﺪ ﻣﮕﺮ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﻨﻊ ﻧﮑﻨﺪ از‬‫آن ﻣـﺎﻧﻌﯽ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺟـﺎ ﻣﻨﻊ ﮐﺮده اﺳﺖ از آن ﻣﺎﻧﻌﯽ و آن اﺳـﺘﻌﻤﺎل اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﺳﻢ ﺗﻔﻀـﯿﻞ ﻣﺼﺎﺣﺒﺖ ﻧﻤﯽ ﮐﻨـﺪ از ﺣﺮوف ﺟﺮ ﻣﮕﺮ‬‫»ﻣﻦ« را ﺧﺎﺻﻪ‪ ،‬و اﯾﻦ اﻓﺎده دﻻﻟﺖ ﺻﺮﯾﺤﻪ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻗﯿﺎم اﺣﺪ اﻟﻤﺮادﻓﯿﻦ ﻣﻘﺎم آﺧﺮ ﻋﻠﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﮑﻠﯿﮥ و اﻟﻌﻤﻮم ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ در ﺑﻌﺾ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 33‬از ‪230‬‬‫ﻣﻮاﺿﻊ ﯾﮑﯽ از ﻣﺮادﻓﯿﻦ ﻣﻘـﺎم آﺧﺮ ﻗﺎﺋﻢ ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺎﻧﻌﯽ‪ [1] .‬ﺻـﺎﺣﺐ )ﻣﻐﻨﯽ(‪ :‬اﺑﻦ ﻫﺸﺎم ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‬‫اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (761‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪12 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺳـﺘﻌﻤﺎل از ﻣﻮاﻧﻊ اﻗﺎﻣـﮥ اﺣـﺪ اﻟﻤﺮادﻓﯿﻦ ﻣﻘـﺎم آﺧﺮ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻨـﺎﺑﺮ اﯾﻦ اﮔﺮ ﭼﻪ »ﻣﻮﻟﯽ« ﻣﺮادف »اوﻟﯽ«‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﭼﻮن اﺳـﺘﻌﻤﺎل ﻋﺮب ﻣـﺎﻧﻊ اﺳﺖ از ﻣﻘـﺎرﻧﺖ »ﻣﻦ« ﺑـﺎ »ﻣﻮﻟﯽ«‪ ،‬ﺑﺨﻼف »اوﻟﯽ« ﮔﻔﺘﻦ »ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻦ ﻓﻼن« ﺑﺠﺎي »اوﻟﯽ ﻣﻦ ﻓﻼن«‬‫ﺟﺎﺋﺰ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﺧﺎﻟـﺪ ازﻫﺮي ﺻـﺎﺣﺐ ﻓﻀـﻞ زاﻫﺮ و ﺣﺎوي ﻧﺒﻞ ﻓﺎﺧﺮ‪ ،‬و ﻣﻤـﺪوح ﺑﺮ زﺑﺎن اﺟﻠﻪ اﮐﺎﺑﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺳﺨﺎوي در ﮐﺘﺎب »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ ﻻﻫﻞ اﻟﻘﺮن اﻟﺘﺎﺳﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺠﺮﺟﯽ ﺛﻢ اﻻزﻫﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻨﺤﻮي‪ ،‬و ﯾﻌﺮف ﺑﺎﻟﻮﻗﺎد‪.‬‬‫وﻟـﺪ ﺗﻘﺮﯾﺒـﺎ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤـﺎن و ﺛﻠـﺜﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋـﮥ ﺑﺠﺮﺟـﮥ ﻣﻦ اﻟﺼـﻌﯿﺪ‪ ،‬و ﺗﺤـﻮل و ﻫﻮ ﻃﻔـﻞ ﻣﻊ أﺑﻮﯾﻪ اﻟﯽ اﻟﻘـﺎﻫﺮة‪ ،‬ﻓﻘﺮأ اﻟﻘﺮآن و »اﻟﻌﻤـﺪة« و‬‫»ﻣﺨﺘﺼﺮ« أﺑﯽ ﺷﺠﺎع ]‪ [1‬و ﺗﺤﻮل اﻟﯽ اﻻـزﻫﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺮأ ﻓﯿﻪ »اﻟﻤﻨﻬﺎج« و ﻗﺮأ ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ ﻋﻠﯽ ﯾﻌﯿﺶ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ ]‪ [2‬ﻧﺰل ﺳﻄﺤﻪ‪ [1] ،‬أﺑﻮ ﺷﺠﺎع‪:‬‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (500‬و ﻣﺨﺘﺼـﺮه ﻓﯽ اﻟﻔﺮوع ﺷـﺮﺣﻪ اﻟﻤﻨﻮﻓﯽ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺴﻼم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (931‬و ﺳﻤﺎه اﻻﻗﻨﺎع ﺛﻢ اﺧﺘﺼﺮ ﻣﻨﻪ ﺷﺮﺣﺎ آﺧﺮ و ﺳﻤﺎه ﺗﺸﻨﯿﻒ اﻻﺳﻤﺎع ﺑﺤﻞ اﻟﻔﺎظ ﻣﺨﺘﺼﺮ أﺑﯽ ﺷﺠﺎع‪ ،‬و‬‫ﺷﺮﺣﻪ أﯾﻀﺎ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺼﻨﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(829‬‬‫]‪ [2‬ﯾﻌﯿﺶ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ‪ :‬ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻻﻣﻮي اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﻧﺤﻮ ﺳﻨﮥ )‪.(895‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪13 :‬‬‫و داود اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ ]‪ ،[1‬و اﻟﺴﻨﻬﻮري ]‪ ،[2‬و ﻋﻨﻪ أﺧﺬ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ اﻻﺻﻠﯽ‪ ،‬و اﻟﻌﻀﺪ‪ ،‬و ﻻزم اﻻﻣﯿﻦ اﻻﻗﺼﺮاﺋﯽ ]‪ [3‬ﻓﯽ اﻟﻌﻀﺪ و ﺣﺎﺷﯿﺘﻪ‪ ،‬و‬‫اﻟﺘﻘﯽ اﻟﺤﺼـﻨﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺒﯿﺎن و اﻟﻤﻨﻄﻖ و اﻻﺻﻮل و اﻟﺼـﺮف و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬و ﮐﺬا أﺧﺬ ﻗﻠﯿﻼ ﻋﻦ اﻟﺸـﻤﻨﯽ ]‪ ،[4‬و داوم ﺗﻘﺴﯿﻢ اﻟﻌﺒﺎدي‬‫ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﮐـﺬا اﻟﻤﻘﺴـﯽ‪ ،‬ﺑـﻞ و اﻟﻤﻨـﺎوي‪ ،‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻮﺟﺮي ]‪ ،[5‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌﺠﻠـﻮﻧﯽ ]‪ ،[6‬و اﻟﺰﯾﻦ اﻻﺑﻨﺎﺳـﯽ ]‪ ،[7‬و أﺧـﺬ اﻟﻔﺮاﺋﺾ و‬‫اﻟﺤﺴﺎب ﻋﻦ اﻟﺴـﯿﺪ ﻋﻠﯽ ]‪ [8‬ﺗﻠﻤﯿـﺬ اﺑﻦ اﻟﻤﺠﺪي ]‪ ،[9‬و اﻟﯿﺴـﯿﺮ ﻋﻦ اﻟﺸـﻬﺎب اﻟﺴﺠﯿﻨﯽ ]‪ ،[10‬و اﻟﺒـﺪر اﻟﻤﺎرداﻧﯽ‪ [1] ،‬داود اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ‪ :‬ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﯿﻮﻣﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(872‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴﻨﻬﻮري‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻻزﻫﺮي اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(889‬‬‫]‪ [3‬اﻻﻣﯿﻦ اﻻﻗﺼﺮاﺋﯽ‪ :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة ﺳﻨﮥ )‪.(880‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺸﻤﻨﯽ‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(872‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺠﻮﺟﺮي‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻨﻌﻢ اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(889‬‬‫]‪ [6‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻟا ﻌﺠﻠﻮﻧﯽ‪ :‬ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(885‬‬‫]‪ [7‬اﻟﺰﯾﻦ اﻻﺑﻨﺎﺳﯽ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺠﺎج اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(891‬‬‫]‪ [8‬اﻟﺴﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻔﺮﺿﯽ اﻟﺤﺎﺳﺐ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(870‬‬‫]‪ [9‬اﺑﻦ اﻟﻤﺠﺪي‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ رﺟﺐ ﺑﻦ ﻃﺒﻐﺎ اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﺤﻨﻔﯽ أﺑﻮ اﻟﻤﺤﺎﺳﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(874‬‬‫]‪ [10‬اﻟﺴﺠﯿﻨﯽ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﻬﺎب اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻔﺮﺿﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(885‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪14 :‬‬‫و ﺳـﻤﻊ ﻣﻨﯽ ﯾﺴـﯿﺮا‪ ،‬و ﺑﺮع ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ و ﺷﺎرك ﻓﯽ ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و اﻗﺮأ اﻟﻄﻠﺒﮥ‪ ،‬و ﻻزم ﺗﻐﺮي ﺑﺮدي اﻟﻘﺎدري ]‪ ،[1‬ﻓﻘﺮره ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺠﺪ اﻟﺬي ﺑﻨﺎه‬‫اﻟـﺪوادارﺑﺨﺎن اﻟﺨﻠﯿﻠﯽ‪ ،‬و ﻣﺸـﯽ ﺣـﺎﻟﻪ ﺑـﻪ و ﺑﻐﯿﺮه ﻗﻠﯿﻼـ‪ ،‬و ﻧﺰل ﻓﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺴـﻌﺪاء و ﻏﯿﺮﻫـﺎ‪ ،‬و ﺷـﺮح »اﻟﺠﺮوﻣﯿـﮥ« و ﻏﯿﺮﻫـﺎ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 34‬از ‪230‬‬‫»اﻟﺘﻮﺿﯿﺢ« ﻻﺑﻦ ﻫﺸﺎم‪ ،‬و ﻫﻮ اﻧﺴﺎن ﺧﯿﺮ‪ ،‬رأﯾﺖ ﮐﺮاﺳﮥ ﺑﺨﻂ اﻟﺤﻠﯿﺒﯽ اﻧﺘﻘﺪه ﻓﯿﻬﺎ و ﻗﺮﺿﻬﺎ ﻟﻪ اﻟﮑﺎﻓﯿﺎﺟﯽ و ﻏﯿﺮه ]‪.[2‬‬‫و ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺠﺎر اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ اﻟﻤﮑﯽ ]‪ [3‬در ذﯾـﻞ »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﮐﻪ ﺑﺨﻂ ﺧﻮد ﺑﺮ ﻫﺎﻣﺶ‬‫ﻧﺴﺨﻪ ﺣﺎﺿﺮه »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﻋﺒﺎرت »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﻗﻮل و ﺑﻌﺪ اﻟﻤﺆﻟﻒ‪ :‬اﻧﻔﺮد ﻓﯽ ﺟﺎﻣﻊ اﻻزﻫﺮ ﺑﺎﻗﺮاء اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ و اﺷﺘﻬﺮ ﺷﺮﺣﺎه ﻋﻠﯽ »اﻟﺘﻮﺿﯿﺢ« و »اﻟﺠﺮوﻣﯿﮥ« و اﻋﺮاﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﺣﺼﻠﻬﺎ اﻻﻓﺎﺿﻞ ﻓﯽ‬‫ﺣﯿﺎﺗﻪ و ﺑﻌﺪﻫﺎ و ﻣﺎت و ﻫﻮ ذاﻫﺐ ﻣﻦ اﻟﺤﺞ ﻣﻊ اﻟﺤﺎج ﻓﯽ اﻟﺒﺮﮐﮥ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة ﻋﺎم أرﺑﻊ و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ و اﯾﺎﻧﺎ[‪.‬‬‫ﮐﻤﺎل ﺣﯿﺮت اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‪ ،‬ﻧﻪ ﻧﻈﺮ ﺑﺮ »ﻣﺴـﻠﻢ« و »ﺳـﻠﻢ« ﮐﻪ از ﮐﺘﺐ ﻣﺨﺘﺼـﺮه اﺻﻮل و ﻣﻨﻄﻖ اﺳﺖ‪ ،‬اﻧﺪاﺧﺘﻨـﺪ‪ ،‬و ﻧﻪ دﯾﮕﺮ‬‫ﮐﺘﺐ اﺻﻮل ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻓﺤﻮل را ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﻪ ﺣﻈﯽ از ﻣﻼﺣﻈﻪ ﮐﺘﺎب »ﺗﺼـﺮﯾﺢ« ﮐﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺸـﻬﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و اﻣﺜﺎل آن ﺑﺮداﺷﺘﻨﺪ‪،‬‬‫و ﺑﯽﻣﺤﺎﺑﺎ دﺳﺖ ﺑﺮ اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﻪ ﺳـﺨﯿﻔﻪ اﻧﺪاﺧﺘﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﺰﯾﺪ ﺻﺪق و ورع آن را ﺑﺠﻤﻬﻮر اﻫﻞ ﻋﺮﺑﯿﺖ ﻣﻨﺴﻮب ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻓﻼ ﺣﻮل و ﻻ ﻗﻮة‬‫اﻻ ﺑﺎﻟﻠّﻪ‪ [1] .‬ﺗﻐﺮي ﺑﺮدي‪ :‬اﻟﻈﺎﻫﺮي اﻟﻘﺎدري اﻟﺨﺎزﻧﺪاري اﻟﻤﻮﻟﻮد ﻗﺒﯿﻞ ﺳﻨﮥ )‪.(830‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻀﻮء اﻟﻼﻣﻊ ج ‪.3/171‬‬‫]‪ [3‬ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ‪ :‬اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (954‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪15 :‬‬‫و ﺷﯿﺦ رﺿﯽ ]‪ [1‬ﻃﺎب ﺛﺮاه در »ﺷﺮح ﮐﺎﻓﯿﻪ« ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫]و ﻻ ﯾﺘﻮﻫﻢ ان ﺑﯿﻦ »ﻋﻠﻤﺖ« و »ﻋﺮﻓﺖ« ﻓﺮﻗﺎ ﻣﻦ ﺣﯿﺚ اﻟﻤﻌﻨﯽ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻗﺎل ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﻓﺎن ﻣﻌﻨﯽ »ﻋﻠﻤﺖ أن زﯾﺪا ﻗﺎﺋﻢ«‪ ،‬و »ﻋﺮﻓﺖ ان زﯾﺪا ﻗﺎﺋﻢ«‬‫واﺣـﺪ‪ ،‬اﻻ ان »ﻋﺮف« ﻻ ﯾﻨﺼﺐ ﺟﺰﺋﯽ اﻻﺳـﻤﯿﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺼـﺒﻬﻤﺎ »ﻋﻠﻢ« ﻻ ﻟﻔﺮق ﻣﻌﻨﻮي ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ﺑﻞ ﻫﻮ ﻣﻮﮐﻮل اﻟﯽ اﺧﺘﯿﺎر اﻟﻌﺮب‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻢ ﻗﺪ‬‫ﯾﺨﺼﻮن اﺣﺪ اﻟﻤﺘﺴﺎوﯾﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﻨﯽ ﺑﺤﮑﻢ ﻟﻔﻈﯽ دون اﻵﺧﺮ[ ]‪.[2‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ »ﻋﻠﻤﺖ و ﻋﺮﻓﺖ« ﺑﻤﻌﻨﯽ واﺣـﺪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﺮق ﻣﻌﻨﻮي در آن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ »ﻋﺮف« ﻧﺼﺐ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ ﻫﺮ دو‬‫ﺟﺰء اﺳـﻤﯿﻪ را‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻧﺼﺐ ﻣﯽﮐﻨﺪ »ﻋﻠﻢ« آن را‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻧﻪ ﺑﺴﺒﺐ ﻓﺮق ﻣﻌﻨﻮي اﺳﺖ در آن‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ آن ﻣﻮﮐﻮل اﺳﺖ ﺑﺴﻮي اﺧﺘﯿﺎر‬‫ﻋﺮب‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﮔﺎﻫﯽ ﻣﺨﺘﺺ ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ ﯾﮑﯽ از ﻣﺘﺴﺎوﯾﯿﻦ را در ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺤﮑﻤﯽ ﻟﻔﻈﯽ و ﻣﺘﺴﺎوي دﯾﮕﺮ را آن ﺣﮑﻢ ﻧﻤﯽدﻫﻨﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺑﺼـﺮاﺣﺖ ﺗﻤﺎم ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻗﺎﻣﺖ ﻣﺮادف ﻣﻘﺎم ﻣﺮادف ﻫﺮ ﺟﺎ ﺻـﺤﯿﺢ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و اﺣـﺪ اﻟﻤﺮادﻓﯿﻦ ﮔﺎﻫﯽ ﺑﺤﮑﻤﯽ‬‫ﻟﻔﻈﯽ ﻣﺨﺼﻮص ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ دﯾﮕﺮي را از آن ﺣﻈﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬و اﯾﻦ ﺗﺨﺼﯿﺺ و ﺗﻤﯿﯿﺰ ﻧﻪ ﺑﺴﺒﺐ ﻓﺮق ﻣﻌﻨﻮي ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ آن‬‫ﺑﺎﺧﺘﯿﺎر ﻋﺮب ﻣﻮﮐﻮل و ﺑﺘﺮﺟﯿﺢ اﯾﺸﺎن ﻣﻌﻠﻮل اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷﯿﺦ رﺿﯽ در »ﺷﺮح ﮐﺎﻓﯿﻪ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ اﻟﺤﺎق اﻓﻌﺎل ﻋﺪﯾﺪه ﺑﺼﺎر ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻟﯿﺲ اﻟﺤـﺎق ﻣﺜـﻞ ﻫـﺬه اﻻﻓﻌـﺎل ﺑﺼـﺎر ﻗﯿﺎﺳﺎ‪ ،‬ﺑﻞ ﺳـﻤﺎﻋﺎ أ ﻻ ﺗﺮي ان »اﻧﺘﻘﻞ« ]‪ [1‬اﻟﺮﺿـﯽ اﻷﺳﺘﺮآﺑﺎدي ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﻧﺠﻢ اﻻﺋﻤﮥ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (686‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح اﻟﮑﺎﻓﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ ﻟﻠﺸﺎرح اﻟﺮﺿﯽ ج ‪ 2/277‬ﻣﺒﺤﺚ أﻓﻌﺎل اﻟﻘﻠﻮب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪16 :‬‬‫ﻻ ﯾﻠﺤﻖ ﺑﻪ ﻣﻊ اﻧﻪ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﺗﺤﻮل ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ »اﻧﺘﻘﻞ« ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﺗﺤﻮل اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻠﺤﻖ ﺑﺼﺎر ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﺮ اﺳﻢ و ﺧﺒﺮ ﻣﯽآﯾﺪ‪ ،‬و رﻓﻊ اﺳﻢ‬‫و ﻧﺼﺐ ﺧﺒﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﺻﺎر ﻫﻤﭽﻨﺎن »اﻧﺘﻘﻞ« ﺑﺎﯾﻦ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻌﻤﻞ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬‫ﻧﻬﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋﺪم ﻟﺰوم ﻗﯿﺎم اﺣﺪ اﻟﻤﺘﺮادﻓﯿﻦ ﻣﻘﺎم آﺧﺮ‪ ،‬از ﻋﺪم ﺟﻮاز اﻗﺎﻣﺖ »دﻋﺎ« ﻣﻘﺎم »ﺻـﻠﯽ« در ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻬﺎري ﺑﺂن‬‫ﻣﺘﻤﺴـﮏ ﺷـﺪه‪ ،‬و ﻋـﺪم اﻗـﺎﻣﺖ »ﻋﺮف« ﻣﻘـﺎم »ﻋﻠﻢ« در ﻧﺼﺐ ﻫﺮ دو ﺟﺰء ﺟﻤﻠﻪ اﺳـﻤﯿﻪ و ﻋـﺪم ﻗﯿـﺎم »ﻋﻦ« ﻣﻘﺎم »ﻣﻦ« در اﺳـﺘﻌﻤﺎل اﻓﻌﻞ‬‫اﻟﺘﻔﻀـﯿﻞ‪ ،‬و ﻋـﺪم ﻗﯿـﺎم »اﻧﺘﻘـﻞ« ﻣﻘـﺎم »ﺗﺤﻮل« و ﻣﺜـﻞ آن ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻋـﺪم اﯾﻦ ﻟﺰوم ﺑﺘﻔﺤﺺ دﯾﮕﺮ اﻃﻼﻗﺎت و ﻣﻼﺣﻈﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 35‬از ‪230‬‬‫ﻓﺮوق در اﻟﻔـﺎظ ﻣﺘﺮادﻓﻪ ﮐﻪ أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و أﻋﺎﻇﻢ ﻣﻬﺮه ﺣـﺬاق ﺿـﺒﻂ آن ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬واﺿـﺢ و ﻻﺋـﺢ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﭼﻮن اﻃﻼع ﺑﺮ اﯾﻦ‬‫ﻓﺮوق ﻣﻮﻗﻮف اﺳﺖ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﺑﻌﻠﻢ ﻟﺴـﺎن‪ ،‬و رازي و اﺗﺒـﺎع او را ﺣﻈﯽ از آن ﺣﺎﺻﻞ ﻧﯿﺴﺖ اﯾﻦ ﻓﺮوق را ﻫﻢ ﻧﺪﯾﺪﻧـﺪ‪ ،‬و ﻃﺮﯾﻖ ﺧﺒﻂ و‬‫ﺧﻠﻂ ﻗﺒﯿﺢ ﺑﺮ ﮔﺰﯾﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺑﻄﻮر اﻧﻤﻮذج ذﮐﺮ ﺑﻌﺾ ﻓﺮوق اﺟﻤﺎﻻ ﻣﯽﻧﻤﺎﺋﯿﻢ‪.‬‬‫ﭘﺲ از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﻓﺮوق »ﺣﺘﯽ واﻟﯽ« ﮐﻪ ﻫﺮ دو دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻏﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﻟﮑﻦ »ﺣﺘﯽ« ﺑﺮ ﻣﻀﻤﺮ داﺧﻞ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺨﻼف »اﻟﯽ«‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ »اﻟﯽ« در ﻣﻮﺿﻊ ﺧﺒﺮ واﻗﻊ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻣﺜﻞ »و اﻻﻣﺮ إﻟﯿﮏ« ﺑﺨﻼف ﺣﺘﯽ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ واﺟﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺠﺮور »ﺣﺘﯽ« آﺧﺮ ﺟﺰء ﻣـﺎ ﻗﺒـﻞ ﯾـﺎ ﻣﻼـﻗﯽ آن ﺑﺎﺷـﺪ ﺑﺨﻼف »اﻟﯽ«‪ [1] .‬ﺷـﺮح اﻟﮑﺎﻓﯿﮥ ﻟﻠﺮﺿﯽ ج ‪ 2/291‬ﻣﺒﺤﺚ‬‫اﻻﻓﻌﺎل اﻟﻨﺎﻗﺼﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪17 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺎ ﺑﻌﺪ »ﺣﺘﯽ« ﻧﻤﯽﺑﺎﺷﺪ ﻣﮕﺮ از ﺟﻨﺲ ﻣﺎ ﻗﺒﻞ آن ﺑﺨﻼف »اﻟﯽ«‪ ،‬ﮐﺬا ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ »اﻟﻤﻐﻨﯽ« ﻻﺑﻦ ﻫﺸﺎم و »اﻻﺷﺒﺎه« ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ‬‫ﻓﺮوق ﮐﻠﻤﺎت ﻣﺘﺮادﻓﻪ‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﻓﺮوق »ﺣﺘﯽ« ﻋﺎﻃﻔﻪ و »واو« ﻋﺎﻃﻔﻪ ﮐﻪ ﺳﻪ ﺗﺎ اﺳﺖ‪:‬‬‫ﯾﮑﯽ آﻧﮑﻪ ﺑﺮاي ﻣﻌﻄﻮف »ﺣﺘﯽ« ﺳﻪ ﺷﺮط اﺳﺖ‪ :‬ﯾﮑﯽ آﻧﮑﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻪ ﻣﻀﻤﺮ‪ ،‬ذﮐﺮه اﺑﻦ ﻫﺸﺎم اﻟﺨﻀﺮاوي‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ ﯾﺎ ﺑﻌﺾ ﺑﺎﺷﺪ از ﺟﻤﻌﯽ ﮐﻪ ﻗﺒﻞ آن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﺟﺰء از ﮐﻞ‪ ،‬ﯾﺎ ﻣﺜﻞ ﺟﺰء‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﻏﺎﯾﺖ ﻣﺎ ﻗﺒﻞ ﺣﺘﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻓﺮق دوم آﻧﺴﺖ ﮐﻪ »ﺣﺘﯽ« ﻋﻄﻒ ﺟﻤﻞ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻓﺮق ﺳﻮم آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔـﺎه »ﺣﺘﯽ« ﻋﻄﻒ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﺑﺮ ﻣﺠﺮور‪ ،‬اﻋﺎده ﮐﺮده ﻣﯽﺷﻮد ﺧﺎﻓﺾ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﻟﻤﻐﻨﯽ« ﻻﺑﻦ ﻫﺸﺎم و »اﻻﺷـﺒﺎه«‬‫ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ﻧﻘﻼ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﻓﺮوق »اﻻ« و »ﻏﯿﺮ« ﮐﻪ ﻫﺮ دو ﺑﻤﻌﻨﯽ واﺣﺪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »اﻻﺷﺒﺎه و اﻟﻨﻈﺎﺋﺮ«‪:‬‬‫]ذﮐﺮ ﻣﺎ اﻓﺘﺮق ﻓﯿﻪ »اﻻ« »و ﻏﯿﺮ«‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﺑﺬي ]‪ [1‬ﻓﯽ »ﺷﺮح اﻟﺠﺰوﻟﯿﮥ«‪ :‬اﻓﺘﺮﻗﺖ »اﻻ« و »ﻏﯿﺮ« ﻓﯽ ﺛﻠﺜﮥ أﺷﯿﺎء‪:‬‬‫أﺣﺪﻫﺎ ان »ﻏﯿﺮا« ﯾﻮﺻﻒ ﺑﻬﺎ ﺣﯿﺚ ﻻ ﯾﺘﺼﻮر اﻻﺳـﺘﺜﻨﺎء‪ ،‬و »اﻻ« ﻟﯿﺴﺖ ﮐﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺘﻘﻮل‪ :‬ﻋﻨﺪي درﻫﻢ ﻏﯿﺮ ﺟﯿﺪ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻋﻨﺪي درﻫﻢ اﻻ‬‫ﺟﯿﺪ ﻟﻢ ﯾﺠﺰ‪ [1] .‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺘﻨﻮﺧﯽ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﺑﺬي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(826‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪18 :‬‬‫اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ :‬أن اﻻ إذا ﮐﺎﻧﺖ ﻣﻊ ﻣﺎ ﺑﻌـﺪﻫﺎ ﺻـﻔﮥ ﻟﻢ ﯾﺠﺰ ﺣﺬف اﻟﻤﻮﺻﻮف‪ ،‬و اﻗﺎﻣﮥ اﻟﺼـﻔﮥ ﻣﻘﺎﻣﻪ‪ ،‬ﻓﺘﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎم اﻟﻘﻮم اﻻ زﯾﺪا‪ ،‬و ﻟﻮ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻗﺎم اﻻ‬‫زﯾﺪ ﻟﻢ ﯾﺠﺰ‪ ،‬ﺑﺨﻼف »ﻏﯿﺮ« إذ ﺗﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎم اﻟﻘﻮم ﻏﯿﺮ زﯾﺪ‪ ،‬و ﻗﺎم ﻏﯿﺮ زﯾﺪ‪.‬‬‫و ﺳﺒﺐ ذﻟﮏ ان »اﻻ« ﺣﺮف ﻟﻢ ﺗﺘﻤﮑﻦ ﻓﯽ اﻟﻮﺻﻔﯿﮥ‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﮑﻮن ﺻﻔﮥ اﻻ ﺗﺎﺑﻌﺎ ﮐﻤﺎ ان »أﺟﻤﻌﯿﻦ« ﻻ ﯾﺴﺘﻌﻤﻞ ﻓﯽ اﻟﺘﺄﮐﯿﺪ اﻻ ﺗﺎﺑﻌﺎ‪.‬‬‫اﻟﺜـﺎﻟﺚ‪ :‬أﻧـﮏ إذا ﻋﻄﻔﺖ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﻢ اﻟﻮاﻗﻊ ﺑﻌـﺪ اﻻ‪ ،‬ﮐﺎن اﻋﺮاب اﻟﻤﻌﻄﻮف ﻋﻠﯽ ﺣﺴﺐ اﻟﻤﻌﻄﻮف ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و إذا ﻋﻄﻔﺖ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﻢ اﻟﻮاﻗﻊ‬‫ﺑﻌﺪ ﻏﯿﺮ‪ ،‬ﺟﺎز اﻟﺠﺮ و اﻟﺤﻤﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﻨﯽ ]‪.[1‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﻓﺮوق »ﻋﻨﺪ« و »ﻟﺪن« و »ﻟﺪي« ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻧﺰدﯾﮏ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﺮق اﺳﺖ در آن ﺑﻪ ﺷـﺶ وﺟﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﻻﺷـﺒﺎه و‬‫اﻟﻨﻈﺎﺋﺮ« ]‪.[2‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﻓﺮوق ﻣﺼﺪر و »أن« ﻣﻊ ﺻﻠﻪ آن ﮐﻪ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﺼﺪر ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و در ﻫﺮ دو دوازده ﻓﺮق اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻈﻬﺮ ﺑﺎﻟﺮﺟﻮع اﻟﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 36‬از ‪230‬‬‫»اﻻﺷﺒﺎه و اﻟﻨﻈﺎﺋﺮ« ]‪ [3‬ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ‪.‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠـﻪ اﺳـﺖ ﻓﺮوق »أم« و »أو« ﮐـﻪ ﻫﺮ دو ﺑﺮاي ﺗﺮدﯾـﺪ ﻣﯽآﯾـﺪ‪ ،‬ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »اﺷـﺒﺎه« از اﺑﻦ اﻟﻌﻄـﺎر ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او در »ﺗﻘﯿﯿﺪ‬‫اﻟﺠﻤﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﻓﺮق در »أم« و »أو« ﺑﭽﺎر وﺟﻪ اﺳﺖ ]‪ [1] .[4‬اﻻﺷﺒﺎه و اﻟﻨﻈﺎﺋﺮ ج ‪ 4/52‬ط ﺑﯿﺮوت ﻣﺆﺳﺴﮥ اﻟﺮﺳﺎﻟﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻻﺷﺒﺎه و اﻟﻨﻈﺎﺋﺮ ج ‪.4/46‬‬‫]‪ [3‬اﻻﺷﺒﺎه و اﻟﻨﻈﺎﺋﺮ ج ‪.4/62‬‬‫]‪ [4‬اﻻﺷﺒﺎه و اﻟﻨﻈﺎﺋﺮ ج ‪.4/99‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪19 :‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﻓﺮوق ﻋﺪﯾﺪه در اﻟﻔﺎظ »اﻏﺮا« و »اﻣﺮ« ذﮐﺮﻫﺎ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »اﻻﺷﺒﺎه« ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ ]‪.[1‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﻓﺮوق »ﻫﻞ« و »ﻫﻤﺰه اﺳﺘﻔﻬﺎم« ﮐﻪ در »اﺷﺒﺎه« ]‪ [2‬از اﺑﻦ ﻫﺸﺎم ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و آن ده ﻓﺮق اﺳﺖ‪.‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﻓﺮوق »اﯾﺎن« و »ﻣﺘﯽ« ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ »اﻻﺷﺒﺎه« آﻧﻬﺎ ﺛﻠﺜﮥ ]‪.[3‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﻓﺮوق »ﮐﻢ« و »ﮐـﺎﯾﻦ« ﮐﻪ از »ﻣﻐﻨﯽ« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﭘﻨـﭻ ﻓﺮق اﺳﺖ‪ ،‬و ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻫﻢ اﯾﻦ ﻓﺮوق را در »اﺷـﺒﺎه«‬‫]‪ [4‬از »ﻣﻐﻨﯽ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪.‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﻓﺮوق »أي« و »ﻣﻦ« در »اﺷﺒﺎه« ]‪ [5‬ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ در »ﺑﺴﯿﻂ« ﺷﺶ ﻓﺮق در آن ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و اﮐﺜﺮ اﯾﻦ ﻓﺮوق ﺑﺮاي اﺑﻄـﺎل اﺳﺘﯿﺼﺎل ﺗﻮ ﻫﻢ رازي ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯽ اﺳﺖ و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬ﻓﺮوق در اﻟﻔﺎظ ﻣﺘﺤـﺪة اﻟﻤﻌﻨﯽ ﺑﺴـﯿﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫از »اﺷﺒﺎه« و »ﻣﻐﻨﯽ« و ﺗﺘﺒﻊ ﮐﺘﺐ ﻟﻐﺎت ﺗﻮان درﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬‫و اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﺗﻮﻫﻢ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﻈﺎﺋﺮ ﻣﺬﮐﻮره ﺑﺤﺴﺐ ﻣﺎده اﺷﺘﺮاك ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺨﻼف »ﻣﻮﻟﯽ و أوﻟﯽ«‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﺪﻓﻮﻋﺴﺖ ﺑﺂﻧﮑﻪ ﮐﻼم رازي ﺑﺤﯿﺜﯿﺖ اﺷﺘﺮاك در ﻣﺎده ﻧﯿﺴﺖ‪ [1] ،‬اﻻﺷﺒﺎه و اﻟﻨﻈﺎﺋﺮ ج ‪.4/107‬‬‫]‪ [2‬اﻻﺷﺒﺎه و اﻟﻨﻈﺎﺋﺮ ج ‪.4/118‬‬‫]‪ [3‬اﻻﺷﺒﺎه و اﻟﻨﻈﺎﺋﺮ ج ‪.4/119‬‬‫]‪ [4‬اﻻﺷﺒﺎه و اﻟﻨﻈﺎﺋﺮ ج ‪.4/124‬‬‫]‪ [5‬اﻻﺷﺒﺎه و اﻟﻨﻈﺎﺋﺮ ج ‪.4/125‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪20 :‬‬‫و ﮐﻼـم او دﻻﻟﺖ ﺻـﺮﯾﺤﻪ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻟﺰوم اﺗﺤﺎد اﺳـﺘﻌﻤﺎل ﻣﺘﺮادﻓﯿﻦ ﺑﺴـﺒﺐ اﺗﺤﺎد ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و اﺷﺘﺮاك ﻣﺎده را در اﯾﻦ ﺑﺎب دﺧﻠﯽ‬‫ﻧﺪاده‪ ،‬و ﻟﻨﻌﻢ ﻣﺎ اﻓﯿﺪ ﻓﯽ »اﻟﺒﻮارق اﻟﻤﻮﺑﻘﮥ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺑﻌﺾ اﻟﻨﻈﺎﺋﺮ اﻟﺮادة ﻟﺰوم اﺗﺤﺎد اﺳﺘﻌﻤﺎل اﻟﻤﺘﺮادﻓﯿﻦ‪.‬‬‫و ﺗﻮ ﻫﻢ ﻧﺸﻮد ﮐﻪ »ﻣﻮﻟﯽ« و »أوﻟﯽ« اﺷﺘﺮاك دارﻧـﺪ ﺑﺤﺴﺐ ﻣـﺎده ﺑﺨﻼـف ﺗﻠﮏ اﻟﺸﻮاﻫـﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﯾﻦ ﻓﺮق ﻓﺎﺋـﺪه ﻧـﺪارد‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻼم در‬‫اﺗﺤـﺎد ﻣﻌﻨﯽ ﺑﻮده ﻧﻪ اﺷﺘﺮاك ﺑﺤﺴﺐ ﻣـﺎده‪ ،‬و أﺣـﺪي ﻗﺎﺋـﻞ ﻧﺸـﺪه ﮐﻪ اﺗﺤﺎد ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺎ اﺷﺘﺮاك ﻣﺎدي ﻣﻮﺟﺐ ﺻـﺤﺖ اﻗﺘﺮان اﺣـﺪﻫﻤﺎ ﺑﻤﺎ‬‫ﯾﻘﺘﺮن ﺑﻪ اﻵﺧﺮ اﺳﺖ ﭘﺲ ﻓﺮق ﻏﯿﺮ ﻣﻔﯿﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬ﺣﻘﯿﺮ ﻓﻘﯿﺮ ﺑﺎ وﺻﻒ ﻗﺼﻮر ﺑﺎع و ﻗﻠﺖ اﻃﻼع‪ ،‬ﺑﻤﺤﺾ ﻋﻨﺎﯾﺖ رﺑﺎﻧﯽ و ﺗﺄﯾﯿﺪ آﺳﻤﺎﻧﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﮔﺮداﻧﻢ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ‬‫اﺋﻤﻪ ﻟﻐﻮﯾﯿﻦ در ﺑﻌﺾ ﻟﻐﺎت ﻣﺘﺮادﻓﻪ ﮐﻪ اﺷﺘﺮاك در ﻣﺎده دارﻧﺪ‪ ،‬ﻧﯿﺰ اﻗﺎﻣﺖ اﺣﺪ اﻟﻤﺘﺮادﻓﯿﻦ ﻣﻘﺎم آﺧﺮ ﺻﺤﯿﺢ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫در »ﺻﺤﺎح« ﺟﻮﻫﺮي ]‪ [1‬ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]و ﯾﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻧﻮﻣﺎن ﻟﻠﮑﺜﯿﺮ اﻟﻨﻮم‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﺎل‪ :‬رﺟﻞ ﻧﻮﻣﺎن‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﯾﺨﺘﺺ ﺑﺎﻟﻨﺪاء[‪.‬‬‫از اﯾﻦ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻮﻣﺎن ﺑﻤﻌﻨﯽ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻨﻮم اﺳﺖ و آن ﻣﺨﺘﺺ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻧﺪاء‪ ،‬و اﻃﻼق آن ﺑﻨﻬﺞ دﯾﮕﺮ ﻣﺜﻞ وﺻﻒ و اﺧﺒﺎر و ﺣﺎﻟﯿﺖ‬‫و ﻏﯿﺮ آن ﺟﺎﺋﺰ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ »ﻧﻮﻣـﮥ« ﮐﻪ ﻣﺮادف »ﻧﻮﻣﺎن« اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ دو در ﻣﺎده ﻣﺸﺘﺮك اﺧﺘﺼﺎص ﺑﻪ ﻧـﺪاء ﻧﺪارد‪ ،‬و اﻃﻼق آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 37‬از ‪230‬‬‫ﺑﺘﺮﮐﯿﺐ وﺻـﻔﯽ و اﺧﺒﺎري و ﻏﯿﺮ آن ﺟﺎﺋﺰ اﺳﺖ‪ ،‬در »ﺻﺤﺎح« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ [1] :‬اﻟﺠﻮﻫﺮي‪ :‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد أﺑﻮ ﻧﺼﺮ اﻟﻔﺎراﺑﯽ اﻟﻠﻐﻮي‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(393‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪21 :‬‬‫]و رﺟﻞ ﻧﻮﻣﮥ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻮاو‪ ،‬أي ﻧﺌﻮم و ﻫﻮ اﻟﮑﺜﯿﺮ اﻟﻨﻮم ‪.‬‬
‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ »ﻧﻮﻣﮥ« ﺑﻤﻌﻨﯽ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻨﻮم اﺳﺖ و وﺻﻒ رﺟﻞ ﺑﺂن ﺟﺎﺋﺰ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺤﻤـﺪ ﻟا ﱠﻠﻪ و ﺣﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ ﺑﮑﻤﺎل ﻇﻬﻮر و وﺿﻮح ﺛﺎﺑﺖ ﺷـﺪ ﮐﻪ »ﻧﻮﻣﺎن« و »ﻧﻮﻣـﮥ« ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﻣﺘﺮادفاﻧـﺪ و ﻣﻌﻨﺎي ﻫﺮ دو ﯾﮑﯽ اﺳﺖ‪،‬‬‫اﺳﺘﻌﻤﺎل ﻫﺮ دو ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ و اﻗﺎﻣﺖ ﯾﮑﯽ ﻣﻘﺎم دﯾﮕﺮي ﻧﺎﺟﺎﺋﺰ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺻـﺤﺎح« ﺟﻮﻫﺮي ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪] :‬و ﻗﻮﻟﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﻨﺪاء‪» :‬ﯾﺎ ﻓﻞ« ﻣﺨﻔﻔﺎ اﻧﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﺤﺬوف »ﻣﻦ ﯾﺎ ﻓﻼن« ﻻ ﻋﻠﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﺘﺮﺧﯿﻢ‪ ،‬و ﻟﻮ‬‫ﮐﺎن ﺗﺮﺧﯿﻤﺎ ﻟﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﯾﺎ ﻓﻼ‪ ،‬و رﺑﻤﺎ ﻗﯿﻞ ذﻟﮏ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ اﻟﻨﺪاء ﻟﻠﻀﺮورة‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻨﺠﻢ ]‪:[1‬‬‫ﻓﯽ »ﻟﺠﮥ«‪ :‬أﻣﺴﮏ ﻓﻼﻧﺎ ﻋﻦ ﻓﻞ ‪.‬‬
‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ »ﻓﻞ« ﻣﺨﻔﻒ »ﻓﻼن« اﺳﺖ ﻻ ﻋﻠﯽ ﺟﻬـﮥ اﻟﺘﺮﺧﯿﻢ و ﻣﺴـﺘﻌﻤﻞ ﻧﻤﯽﺷﻮد ﻣﮕﺮ در »ﻧـﺪاء«‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺳـﺘﻌﻤﺎل آن‬‫ﺑﺘﺮﮐﯿﺐ دﯾﮕﺮ ﺟﺎﺋﺰ ﻧﯿﺴﺖ اﻻ ﻓﯽ ﺿﺮورة اﻟﺸﻌﺮ‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻟﻔﻆ »ﻓﻼن« اﺧﺘﺼﺎﺻﯽ ﺑﻪ ﻧﺪاء ﻧﺪارد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺛـﺎﺑﺖ ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺑـﺎ وﺻﻒ اﺷﺘﺮاك »ﻓﻼـن« و »ﻓـﻞ« در ﻣﺎده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺄﺧﻮذ ﺑﻮدن »ﻓﻞ« از »ﻓﻼن«‪ ،‬ﮐﻪ »ﻓﻞ« ﻣﺨﻔﻒ »ﻓﻼن« اﺳﺖ و اﯾﻦ‬‫ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﻘﺎرب اﺳﺖ‪ ،‬اﺳﺘﻌﻤﺎل ﻫﺮ دو ﯾﮑﺴﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﮔﺮ اﺳـﺘﻌﻤﺎل »ﻣﻮﻟﯽ« و »أوﻟﯽ« ﻫﻢ ﺑـﺎ وﺻﻒ اﺷﺘﺮاك در ﻣـﺎده ﯾﮑﺴـﺎن ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬اﺻـﻼ ﺟﺎي ﺗﻌﺠﺐ و ﺗﺤﯿﺮ ﻧﮕﺮدد‪ ،‬و ﻫﺮﮔﺰ اﻓﺘﺮاق‬‫اﺳﺘﻌﻤﺎل ﻫﺮ دو دﻻﻟﺖ ﻧﮑﻨﺪ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻫﺮ دو ﺑﯿﮏ ﻣﻌﻨﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﮐﻤـﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ﻣﺜﻞ رازي و ﻣﻘﻠـﺪﯾﻦ او اﺻـﻼ ﺣﻈﯽ ]‪ [1‬أﺑﻮ اﻟﻨﺠﻢ‪ :‬اﻟﻔﻀـﻞ ﺑﻦ ﻗﺪاﻣـﮥ اﻟﺮاﺟﺰ اﻟﻌﺠﻠﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(130‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪22 :‬‬‫از ﺗﻔﺤﺺ اﺳـﺘﻌﻤﺎﻻت ﻟﻐﺎت‪ ،‬و اﻓﺎدات و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت اﺋﻤﻪ ﻋﺎﻟﯽ درﺟﺎت ﻧﺒﺮداﺷـﺘﻨﺪ و در ﮔﺮداب ﺳﻮء ﻓﻬﻢ و ازدﺣﺎم و ﻫﻢ‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﺳﺮ ﻓﺮو‬‫ﺑﺮدﻧﺪ ﮐﻪ اﺻﻼ ﺑﭽﭗ و راﺳﺖ ﻧﻨﮕﺮﯾﺴﺘﻨﺪ و ﺑﺎﯾﻦ ﺷﺒﻬﻪ ﺳﺨﯿﻔﻪ ﭘﺎرﯾﻨﻪ‪ ،‬دﺳﺖ آوﯾﺨﺘﻨﺪ و ﻏﺒﺎر ﺗﺸﮑﯿﮏ رﮐﯿﮏ ﻣﺮدود اﻧﮕﯿﺨﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺘﻨﺒﯿﻪ‬‫ﺑﺮ ﺑﻄﻼن و ﻫﻮان آن ﻣﺘﻨﺒﻪ ﻧﺸﺪﻧﺪ! ﻣﮕﺮ ﻧﻤﯽداﻧﯽ ﮐﻪ در »اﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ« ﻫﻢ رد آن ﺑﻮﺟﻪ ﺷﺎﻓﯽ و واﻓﯽ ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻫﺬه ﻋﺒﺎرﺗﻪ ﻓﯽ وﺟﻮه رد ﮐﻼم ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻤﻮاﻗﻒ«‪:‬‬‫]و ﻣﻨﻬﺎ ان ﻣﺠﯽء ﻣﻔﻌﻞ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻓﻌﻞ‪ ،‬ﻣﻤﺎ ﻧﻘﻠﻪ اﻟﺸﺎرح اﻟﺠﺪﯾﺪ ﻟﻠﺘﺠﺮﯾﺪ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪة ﻣﻦ اﺋﻤﮥ اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬و اﻧﻪ ﻓﺴﺮ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ِ :‬ﻫَﯽ َﻣْﻮﻻُﮐْﻢ‬‫]‪ [1‬ﺑﺄوﻻﮐﻢ‪ ،‬و‬‫ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬اﯾﻤﺎ اﻣﺮأة ﻧﮑﺤﺖ ﺑﻐﯿﺮ اذن ﻣﻮﻻﻫﺎ«‪،‬‬‫أي اﻻـوﻟﯽ ﺑﻬـﺎ و اﻟﻤﺎﻟـﮏ ﻟﺘـﺪﺑﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﻣﺜﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﺸـﻌﺮ ﮐـﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠـﮥ اﺳـﺘﻌﻤﺎل اﻟﻤـﻮﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﻤﺘـﻮﻟﯽ و اﻟﻤﺎﻟـﮏ ﻟﻼـﻣﺮ‪ ،‬و اﻻـوﻟﯽ‬‫ﺑﺎﻟﺘﺼـﺮف ﺷﺎﺋﻊ ﻓﯽ ﮐﻼم اﻟﻌﺮب‪ ،‬ﻣﻨﻘﻮل ﻋﻦ اﺋﻤﮥ اﻟﻠﻐﮥ و اﻟﻤﺮاد اﻧﻪ اﺳﻢ ﻟﻬﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻻ ﺻـﻔﮥ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ اﻻوﻟﯽ‪ ،‬ﻟﯿﻌﺘﺮض ﺑﺄﻧﻪ ﻟﯿﺲ ﻣﻦ ﺻﯿﻐﮥ‬‫ا ﺳﻢ ا ﻟﺘ ﻔ ﻀﯿ ﻞ‪ ،‬و ا ﻧ ﻪ ﻻ ﯾ ﺴﺘ ﻌ ﻤ ﻞ ا ﺳﺘ ﻌ ﻤ ﺎ ﻟ ﻪ ‪.‬‬
‫و أﯾﻀـﺎ ﮐﻮن اﻟﻠﻔﻈﯿﻦ ﺑﻤﻌﻨﯽ واﺣـﺪ ﻻـ ﯾﻘﺘﻀـﯽ ﺻـﺤﮥ اﻗﺘﺮان ﮐـﻞ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﻓﯽ اﻻﺳـﺘﻌﻤﺎل ﺑﻤﺎ ﯾﻘﺘﺮن ﺑﻪ اﻵﺧﺮ‪ ،‬ﻻن ﺻـﺤﮥ اﻗﺘﺮان اﻟﻠﻔﻆ ﻣﻦ‬‫ﻋﻮارض اﻻﻟﻔﺎظ‪ ،‬ﻻ ﻣﻦ ﻋﻮارض اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻻن اﻟﺼﻠﻮة ﻣﺜﻼ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﺪﻋﺎء‪ ،‬و اﻟﺼﻠﻮة اﻧﻤﺎ ﺗﻘﺘﺮن ﺑﻌﻠﯽ و اﻟﺪﻋﺎء ﺑﺎﻟﻼم ﯾﻘﺎل‪» :‬ﺻﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ«‬‫و »دﻋﺎ ﻟﻪ«‪ ،‬و ﻟﻮ ﻗﯿﻞ‪» :‬دﻋﺎ ﻋﻠﯿﻪ« ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺑﻤﻌﻨﺎه‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﺻـﺮح اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﺮﺿـﯽ ﺑﻤﺮادﻓﮥ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ ﻣﻊ ان اﻟﻌﻠﻢ ﯾﺘﻌﺪي اﻟﯽ ﻣﻔﻌﻮﻟﯿﻦ دون اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ‪ ،‬و ﮐﺬا ﯾﻘﺎل‪» :‬اﻧﮏ ﻋﺎﻟﻢ«‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﺎل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 38‬از ‪230‬‬‫»ان اﻧﺖ ﻋﺎﻟﻢ«‪ ،‬ﻣﻊ ان اﻟﻤﺘﺼﻞ و اﻟﻤﻨﻔﺼﻞ ﻫﻬﻨﺎ ﻣﺘﺮادﻓﺎن‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺻﺮﺣﻮا ﺑﻪ و اﻣﺜﺎل ذﻟﮏ ﮐﺜﯿﺮ[ ]‪ [1] .[2‬اﻟﺤﺪﯾﺪ‪.15 :‬‬‫]‪ [2‬اﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ ج ‪.2/496‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪23 :‬‬‫و در »ﻋﻤﺎد اﻻﺳﻼم« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ(‪:‬‬‫]ﻗﺪ ﺻﺮح اﻟﺸﯿﺦ اﻟﺮﺿﯽ ﺑﻤﺮادﻓﮥ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ ﻣﻊ ان اﻟﻌﻠﻢ ﯾﺘﻌﺪي اﻟﯽ ﻣﻔﻌﻮﻟﯿﻦ دون اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ‪ ،‬و ﮐﺬا ﯾﻘﺎل‪» :‬اﻧﮏ ﻋﺎﻟﻢ«‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﺎل‪» :‬ان‬‫أﻧﺖ ﻋﺎﻟﻢ«‪ ،‬ﻣﻊ ان اﻟﻤﺘﺼﻞ و اﻟﻤﻨﻔﺼﻞ ﻫﻬﻨﺎ ﻣﺘﺮادﻓﺎن‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺻﺮﺣﻮا ﺑﻪ و أﻣﺜﺎل ذﻟﮏ ﮐﺜﯿﺮ‪.‬‬‫و ﺑﻮﺟﻪ آﺧﺮ ﻗـﺪ ﻣﺮ ﻓﯽ ﻣﺒﺤﺚ اﻟﺮؤﯾـﮥ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ« ﻣﺎ ﯾﻨﺪﻓﻊ ﺑﻪ ﮐﻼم اﻟﺮازي ﻫﺬا‪ ،‬و ﺣﺎﺻـﻠﻪ ان اﻗﺘﺮان اﻟﻠﻔﻆ ﺑﺎﻟﻠﻔﻆ ﻣﻦ ﻋﻮارض‬‫اﻻﻟﻔـﺎظ ﻻـ ﻣﻦ ﻋﻮارض اﻟﻤﻌﻨﯽ‪ ،‬ﻓﯿﺠﻮز أن ﯾﮑﻮن ﻣﻦ ﻋﻮارض ﻟﻔـﻆ اﻻﻧﺘﻈـﺎر ﻣـﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻦ ﻋﻮارض اﻟﻨﻈﺮ اﻟـﺬي ﻫﻮ ﺑﻤﻌﻨـﺎه‪ ،‬و ﻫﮑـﺬا‬‫ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ ﻟﺘﺤﻘﻖ اﻟﺘﻐﺎﯾﺮ اﻟﻠﻔﻈﯽ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و أﯾﻀﺎ ﺟﺎء »ﺑﺼﺮ ﺑﯽ« و ﻟﻢ ﯾﺠﯽء »ﻧﻈﺮ ﺑﯽ« و »رأي ﺑﯽ«‪ ،‬و ﻫﮑﺬا ﻋﻠﯽ ﻗﻮل اﻻﺷﺎﻋﺮة ﺟﺎء »ﻧﻈﺮ إﻟﯿﻪ« و ﻟﻢ ﯾﺠﯽء »ﺑﺼﺮ إﻟﯿﻪ«‪.‬‬‫و أﯾﻀﺎ ﻟﻮ ﺗﻢ دﻟﯿﻠﮏ ﻟﺰم أن ﯾﺼـﺢ ﻧﻈﺮﺗﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺻـﺢ رأﯾﺘﻪ‪ ،‬و اﻟﺤﺎل أن اﻟﺮازي ﺣﮑﻢ ﺑﺒﻄﻼﻧﻪ ﻓﯽ ﻣﺒﺤﺚ اﻟﺮؤﯾـﮥ و ﺻـﺢ »ان أﻧﺖ ﻋﺎﻟﻢ«‪،‬‬‫ﮐﻤﺎ ﺻـﺢ »اﻧﮏ ﻋﺎﻟﻢ«‪ ،‬و ﺻـﺢ »ﺟﺎءﻧﯽ اﻻ زﯾﺪ«‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺻﺢ »ﺟﺎءﻧﯽ ﻏﯿﺮ زﯾﺪ« و ﺟﺎز »ﻋﻨﺪي درﻫﻢ اﻻ ﺟﯿﺪ« ﮐﻤﺎ ﺻﺢ »ﻋﻨﺪي درﻫﻢ ﻏﯿﺮ‬‫ﺟﯿﺪ« ﻣﻊ ان اﻻ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻏﯿﺮ ﻓﯽ اﻻﻣﺜﻠﮥ‪ ،‬و ﺻﺮح ﺑﻌﺪم ﺻﺤﺘﻬﺎ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻤﻐﻨﯽ«‪ ،‬ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﮥ ﻻ ﯾﻠﯿﻖ ﺑﻤﻦ ﯾﮑﻮن ﻣﻠﻘﺒﺎ ﺑﺎﻣﺎم اﻻﺷﺎﻋﺮة أن ﯾﺪﻋﯽ‬‫أﻣﺮا ﺧﻼﻓﺎ ﻟﻠﻮاﻗﻊ ﺗﺮوﯾﺠﺎ ﻟﻤﺬﻫﺒﻪ‬‫ﻗﯿﺎس در ﻟﻐﺖ ﺟﺎﯾﺰ ﻧﯿﺴﺖ‬‫دﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻣـﺬﻫﺐ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺟﻠﯿـﻞ اﻻﺧﻄـﺎر‪ ،‬و ﻣﺨﺘﺎر ﻣﻨﻘـﺪﯾﻦ ﮐﺒﺎر آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻗﯿﺎس در ﻟﻐﺖ رواﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﮐﺘﺐ اﺻﻮل و‬‫واﻗﻒ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻓﺤﻮل ﻣﺨﻔﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻣﺰﻫﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪24 :‬‬‫]ﻗﺎل اﻟﮑﯿﺎ اﻟﻬﺮاﺳﯽ ]‪ [1‬ﻓﯽ ﺗﻌﻠﯿﻘﻪ‪ :‬اﻟـﺬي اﺳـﺘﻘﺮ ﻋﻠﯿﻪ آراء اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ ﻣﻦ اﻻﺻﻮﻟﯿﯿﻦ ان اﻟﻠﻐﮥ ﻻ ﺗﺜﺒﺖ ﻗﯿﺎﺳﺎ و ﻻ ﯾﺠﺮي اﻟﻘﯿﺎس ﻓﯿﻬﺎ[ ]‪-[2‬‬‫اﻟﺦ ‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻗﯿﺎس در اﺛﺒﺎت ﻟﻐﺖ روا ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻘﯿﺎس ﻓﺎﺳﺪ اﻻﺳﺎس اﺑﻄﺎل ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ اﺋﻤﻪ و ﺛﻘﺎت ﻟﻐﻮﯾﯿﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺟﺎﺋﺰ‬‫ﮔﺮدد‪.‬‬‫ﯾـﺎزدﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺑـﺎﻟﻔﺮض اﮔﺮ ﻗﯿـﺎس را در اﺛﺒـﺎت ﻣـﺪﺧﻠﯽ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺑﺎز ﻫﻢ اﯾﻦ وﺟﻪ ﻧﺎﻣﻮﺟﻪ ﺑﮑﺎر ﻧﻤﯽﺧﻮرد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻏﺎﯾﺖ اﯾﻦ وﺟﻪ ﻏﯿﺮ‬‫ﻣﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻣﺤﺾ ﻇﻦ و ﺗﺨﻤﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻔﺎد ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »أوﻟﯽ« ﻗﻄﻊ و ﯾﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻌﺎرض اﻟﻈﻦ اﻟﻘﻄﻊ ﻗﻄﻌﺎ‪ ،‬و‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﺟﺘﻬﺎد ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﻧﺺ در اﺣﮑﺎم ﺷـﺮﻋﯿﻪ ﻣﺮدود اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ دﻓﻊ ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت ﻟﻐﻮﯾﯿﻦ ﺑﺄوﻫﺎم و ﻗﯿﺎﺳﺎت و اﺳﺘﻨﺒﺎﻃﺎت ﻓﺮﺿﯿﻪ ﻇﻨﯿﻪ‬‫ﻧﺎﻣﻘﺒﻮل و ﻧﺎﻣﺤﻤﻮد‪ ،‬و اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﻮدود اﻟﻤﻌﯿﻦ ﻻﻧﺎرة اﻟﺤﻖ اﻻﺑﻠﺞ‪ ،‬ﺑﺒﺮﮐﮥ ﺷﻔﻌﺎء ﯾﻮم اﻟﻮرود‬‫ﺷﻬﺎدت ﺑﺮ ﻧﻔﯽ ﻣﺮدود اﺳﺖ‬‫دوازدﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺣﺎﺻﻞ اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﻪ رازي و ﺷـﺒﻬﻪ ﺳﺎﺑﻘﻪ او‪ ،‬و ﺣﺎﺻﻞ ﺗﻔﺼـﯿﻞ ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ اﻟﺘﻌﻮﯾﻞ ﮐﻪ ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ ﻣﯽآﯾﺪ‪ ،‬ﻧﻔﯽ ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ«‬‫ﺑﻤﻌﻨﯽ »أوﻟﯽ« اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷﻬﺎدت ﺑﺮ ﻧﻔﯽ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺧﻮدش در ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﻧﺎﻣﻘﺒﻮل و ﻣﺮدود‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 39‬از ‪230‬‬‫رازي در رﺳﺎﻟﻪ »ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺷﺎﻓﻌﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﺎﺑﻮا ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬أي ﻋﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﻟﺒﺎء ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و اﻣَْﺴُﺤﻮا ﺑ ُِﺮُؤِﺳُﮑْﻢ‬‫]‪ [3‬ﺗﻔﯿـﺪ اﻟﺘﺒﻌﯿﺾ‪ ،‬و ﻧﻘﻠﻮا ﻋﻦ أﺋﻤﮥ اﻟﻠﻐﮥ اﻧﻬﻢ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻻ ﻓﺮق ﺑﯿﻦ ]‪ [1‬اﻟﮑﯿﺎ اﻟﻬﺮاﺳـﯽ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻄﺒﺮي ﻟا ﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(504‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺰﻫﺮ ج ‪.1/37‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.6 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪25 :‬‬‫َو اﻣَْﺴُﺤﻮا ﺑ ُِﺮُؤِﺳُﮑْﻢ‬‫و ﺑﯿﻦ ﻗﻮﻟﻪ‪َ :‬و اﻣَْﺴُﺤﻮا ﺑ ُِﺮُؤِﺳُﮑْﻢ‬‫و اﻟﺠﻮاب ﻗﻮل ﻣﻦ ﻗﺎل‪:‬‬‫اﻧﻪ ﻟﯿﺲ ﻓﯽ اﻟﻠﻐﮥ ان اﻟﺒﺎء ﻟﻠﺘﺒﻌﯿﺾ ﺷﻬﺎدة ﻋﻠﯽ اﻟﻨﻔﯽ ﻓﻼ ﺗﻘﺒﻞ ‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫از ﻣﻼـﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت‪ ،‬ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋـﺎﺋﺒﯿﻦ ﻗﻮل ﺷـﺎﻓﻌﯽ ﮐﻪ ﻗﺎﺋـﻞ ﺑﺎﻓﺎده »ﺑﺎ« ﺑﺮاي ﺗﺒﻌﯿﺾ اﺳﺖ‪ ،‬از اﺋﻤﻪ ﻟﻐﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﮐﻪ در‬‫اﻣَْﺴُﺤﻮا ﺑ ُِﺮُؤِﺳُﮑْﻢ‬‫]‪ [1‬و اﻣَْﺴُﺤﻮا ﺑ ُِﺮُؤِﺳُﮑْﻢ‬‫ﻓﺮق ﻧﯿﺴـﺖ‪ ،‬و ﻓﺨﺮ رازي ﺑﺠـﻮاب آن ارﺷـﺎد ﻧﻤـﻮده‪ :‬ﮐﻪ ﻗـﻮل ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ در ﻟﻐﺖ‪» ،‬ﺑـﺎ« ﺑﺮاي ﺗﺒﻌﯿﺾ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺷـﻬﺎدت ﺑﺮ ﻧﻔﯽ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻘﺒﻮل ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه رد ﻧﻔﯽ أﺋﻤﻪ ﻟﻐﺖ ﺑﺴـﺒﺐ آﻧﮑﻪ ﺷـﻬﺎدت ﺑﺮ ﻧﻔﯽ اﺳﺖ ﻣﺮدود و ﻧﺎﻣﻘﺒﻮل ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻧﻔﯽ ﻓﺨﺮ رازي ﻣﺠﯽء ﻣﻮﻟﯽ را ﺑﺎوﻟﯽ و آن‬‫ﻫﻢ ﺑﻼ ﻧﻘﻞ از اﺋﻤﻪ ﻟﻐﺖ‪ ،‬و آن ﻫﻢ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﺛﺒﺎت اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻋﺎﻟﯽ درﺟﺎت‪ ،‬ﺑﺄوﻟﻮﯾﺖ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻮﻫﻮن و ﻣﺨﺪوش و ﻣﺪﺧﻮل و ﻣﻌﻠﻮل و ﻣﺮدود‬‫و ﻧﺎﻣﻘﺒﻮل ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ دوﻟﺖآﺑﺎدي ]‪ [2‬در ﮐﺘﺎب »ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﺴﻌﺪا« در ﺑﯿﺎن وﺟﻮه رد ﺑﯿﺖ ﺻﺎﺣﺐ »ﻻﻣﯿﻪ« ﮐﻪ ﻣﺘﻀﻤﻦ ذم ﻟﻌﻦ ﯾﺰﯾﺪ‬‫]‪ [3‬اﺳﺖ‪ [1] ،‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.6 :‬‬‫]‪ [2‬ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺪوﻟﺖآﺑﺎدي‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺰاوﻟﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻬﻨﺪي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(849‬‬‫]‪ [3‬ﯾﺰﯾﺪ‪ :‬ﺑﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻔﯿﺎن اﻻﻣﻮي ﺛﺎﻧﯽ ﻣﻠﻮك اﻟﺪوﻟﮥ اﻻﻣﻮﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﺸﺎم‪ ،‬وﻟﺪ ﻟﻌﻨﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻟﻤﺎﻃﺮون ﺳﻨﮥ )‪ (25‬و وﻟﯽ اﻟﺨﻼﻓﮥ‬‫ﺳﻨﮥ )‪ (60‬و ﻣﺪﺗﻪ ﻓﯿﻬﺎ ﺛﻼث ﺳـﻨﯿﻦ و ﺗﺴـﻌﮥ أﺷـﻬﺮ اﻻ اﯾﺎﻣﺎ و ﻫﻠﮏ ﻓﯽ ﺣﻮارﯾﻦ ﺳﻨﮥ )‪ (64‬و ﻓﯽ أﯾﺎﻣﻪ اﻟﻤﺸـﺌﻮﻣﮥ أﻣﺮ ﺑﻘﺘﻞ اﻟﺴﺒﻂ اﻟﺸﻬﯿﺪ‬‫اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم و ﺳﺒﯽ ﻧﺴـﺎﺋﻪ و ﺣﺮﯾﻤﻪ و ﻗﺘﻞ ﻣﻦ ﮐﺎن ﻣﻌﻪ ﻣﻦ اﻟﺮﺟﺎل اﻻزﮐﯿﺎء‪ ،‬و أﻣﺮ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (63‬ﺑﻘﺘﻞ أﻫﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و اﺳﺘﺒﺎﺣﮥ‬‫أﻣﻮاﻟﻬﻢ و ﻧﺴﺎﺋﻬﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪26 :‬‬‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫]ﭼﻬـﺎردﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ اﮔﺮ اﻗـﺎﻣﺖ ﮐﻨـﺪ دﻟﯿـﻞ ﻟﻢ ﯾـﺄﻣﺮ اﻟﻘﻮم ﺑﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻨﻘﻮل‪ :‬ﺟﻮاﺑﻪ »ﻟﻢ ﯾـﺄﻣﺮ اﻟﻘﻮم« ﺧـﺒﺮ اﻟﻨﻔﯽ‪ ،‬و ﺷـﻬﺎدة اﻟﻨﻔﯽ ﻣﺮدود ﺑﺎﺗﻔـﺎق‬‫اﻟﺮواﯾﺎت‪ ،‬ﻓﺪﻟﯿﻠﻪ ﻣﺮدود[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﻬﺎدت ﻧﻔﯽ ﻣﺮدود اﺳﺖ ﺑﺎﺗﻔﺎق رواﯾﺎت و اﮔﺮ ﺑﺮ ﻧﻔﯽ دﻟﯿﻠﯽ ﻫﻢ اﻗﺎﻣﺖ ﮐﻨﻨﺪ ﻣﺮدود اﺳﺖ‪ ،‬و ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻨﺎء‬‫و اﻟﺘﻔﺎت ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺮدود ﺑﻮدن ﻧﻔﯽ ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »أوﻟﯽ« ﺑﺎﺗﻔﺎق رواﯾﺎت‪ ،‬اﮔﺮ دﻟﯿﻠﯽ ﻫﻢ ﺑﺮ آن ﻗﺎﯾﻢ ﺷﻮد‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 40‬از ‪230‬‬‫ﺳﯿﺰدﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻋﺪم ﺟﻮاز »ﻫﻮ أوﻟﯽ و ﻫﻤﺎ أوﻟﯿﺎن« ﻣﺴﻠﻢ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﺪو وﺟﻪ‪:‬‬‫اول‪ :‬آﻧﮑـﻪ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺑﻨـﺎي ﺗﺮﮐﯿـﺐ ﻧﺰد رازي ﺑﺮ ﻣﺤﺾ ﻋﻘـﻞ اﺳﺖ‪ ،‬و وﺿـﻊ و واﺿـﻊ را در آن دﺧﻠﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻘﻞ‬‫ﻫﺮﮔﺰ اﺑﺎﺋﯽ و اﺳﺘﻨﮑﺎﻓﯽ از ﮔﻔﺘﻦ »ﻫﻮ أوﻟﯽ و ﻫﻤﺎ أوﻟﯿﺎن« ﻧﺪارد‪ ،‬و ﻫﯿﭻ اﺳﺘﺤﺎﻟﻪ ﻋﻘﻠﯽ در اﯾﻦ اﻃﻼق ﻻزم ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻌـﺪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ زور و ﺷﻮر در ﻧﻔﯽ اﻗﺘﺮان ﺑﻌﺾ اﻟﻔﺎظ ﺑﺒﻌﺾ ﺑﻮﺿﻊ و ﻣﻨﻮط ﺳﺎﺧﺘﻦ آن ﺑﻤﺤﺾ ﻋﻘﻞ‪ ،‬ﺗﻤﺴﮏ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ »ﻫﻮ أوﻟﯽ و‬‫ﻫﻤﺎ أوﻟﯿﺎن« ﭼﻮن ﻣﺴﻤﻮع ﻧﯿﺴﺖ ﻧﺎﺟﺎﺋﺰ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬وﺟﻬﯽ از ﺻﺤﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫دوم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻋـﺪم ﺟﻮاز »ﻫﻮ أوﻟﯽ و ﻫﻤﺎ أوﻟﯿﺎن«‪ ،‬ﺣﺴﺐ ﻗﺎﻋﺪه ﻟﺴﺎن‪ ،‬و ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت اﺋﻤﻪ ﻧﺤﻮﯾﯿﻦ اﻋﯿﺎن‪ ،‬و اﻓﺎدات ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻋﺎﻟﯽ ﺷﺄن ﻫﻢ‬‫ﻣﻤﻨﻮع اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻋﺠﺐ ﮐﻪ رازي آﯾﺎت ﻗﺮآن ﺷﺮﯾﻒ را‪ ،‬ﮐﻪ زﻋﻢ ﺗﻔﺴﯿﺮ آن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪27 :‬‬‫و اﺗﺒﺎﻋﺶ ﺑﺮ اﯾﻦ زﻋﻢ ﮔﺮدن ﮐﺒﺮ و اﻓﺘﺨﺎر ﻣﯽاﻓﺮازﻧـﺪ‪ ،‬و ﻣﺒﺎﻫﺎت و اﺳـﺘﺒﺸﺎر ﺗﻤﺎم ﺑﺮ آن دارﻧـﺪ‪ ،‬ﻫﻢ ﺑﻌﯿﻦ ﺑﺼـﯿﺮت ﻧﺪﯾﺪه‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ‬‫آن ﺑﻄﻼن زﻋﻢ ﺑﻄﻼن اﯾﻦ اﺳـﺘﻌﻤﺎل ﺑﻮﺟﻪ أﺑﻠﻎ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﮐﻪ اﺳﻢ ﺗﻔﻀﯿﻞ در ﭼﻨﺪ آﯾﺎت ﻣﺠﺮد از »ﻣﻦ« و اﺿﺎﻓﺖ و ﺣﺮف ﺗﻌﺮﯾﻒ‪،‬‬‫ﻣﺴﺘﻌﻤﻞ ﺷﺪه‪ ،‬ﻓﻔﯽ ﺳﻮرة اﻟﺒﻘﺮة‪َ :‬و اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا َأَﺷﱡﺪ ُﺣﺒ‪‬ﺎ ﻟ ِﱠﻠِﻪ‬‫]‪.[1‬‬‫و أﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﺳﻮرة اﻟﺒﻘﺮة‪ :‬ذﻟ ُِﮑْﻢ َأْزﮐﯽ ﻟَُﮑْﻢ َو َأْﻃَﻬُﺮ‬‫]‪.[2‬‬‫و ﻓﯽ ﺳﻮرة اﻻﻧﻌﺎم‪ :‬ﻗُْﻞ َأﱡي َﺷْﯽٍء َأْﮐَﺒُﺮ َﺷﻬﺎَدًة ﻗُِﻞ اﻟﱠﻠُﻪ َﺷِﻬﯿٌﺪ ﺑَﯿْﻨِﯽ َو ﺑَﯿَْﻨُﮑْﻢ‬‫]‪.[3‬‬‫و ﻓﯽ ﺳﻮرة اﻟﺘﻮﺑـﮥ‪َ :‬وَﻋَﺪ اﻟﱠﻠُﻪ اﻟ ُْﻤﻨﺎﻓِِﻘﯿَﻦ َو اﻟ ُْﻤﻨﺎﻓِﻘﺎِت َو اﻟ ُْﮑﱠﻔﺎَر ﻧﺎَر َﺟَﻬﱠﻨَﻢ ﺧﺎﻟ ِِﺪﯾَﻦ ﻓِﯿﻬﺎ ِﻫَﯽ َﺣْﺴـ ﺒُُﻬْﻢ َو ﻟََﻌَﻨُﻬُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ َو ﻟَُﻬْﻢ َﻋﺬاٌب ُﻣِﻘﯿٌﻢ َﮐﺎﻟﱠِﺬﯾَﻦ‬‫ﻣِْﻦ َﻗﺒْﻠُِﮑْﻢ ﮐﺎﻧُﻮا َأَﺷﱠﺪ ﻣِﻨُْﮑْﻢ ﻗُﱠﻮًة َو َأْﮐَﺜَﺮ َأﻣْﻮاﻟًﺎ َو َأْوﻻدًا‬‫]‪.[4‬‬‫و أﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﺳﻮرة اﻟﺘﻮﺑﮥ‪َ :‬و ِرْﺿﻮاٌن ﻣَِﻦ اﻟﱠﻠِﻪ َأْﮐَﺒُﺮ‬‫]‪.[5‬‬‫و أﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﺳﻮرة اﻟﺘﻮﺑﮥ‪ :‬ﻗُْﻞ ﻧﺎُر َﺟَﻬﱠﻨَﻢ َأَﺷﱡﺪ َﺣ‪‬ﺮا‬‫]‪.[6‬‬‫و ﻓﯽ ﺳﻮرة ﺑﻨﯽ اﺳﺮاﺋﯿﻞ‪َ :‬و ﻟَﻠْﺂِﺧَﺮُة َأْﮐَﺒُﺮ َدَرﺟﺎٍت َو َأْﮐَﺒُﺮ َﺗْﻔِﻀﯿًﻠﺎ‬‫]‪ [1] .[7‬اﻟﺒﻘﺮة‪.165 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﻘﺮة‪.232 :‬‬‫]‪ [3‬اﻻﻧﻌﺎم‪.19 :‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪.69 -68 :‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪.72 :‬‬‫]‪ [6‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪.81 :‬‬‫]‪ [7‬اﻻﺳﺮاء‪.21 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪28 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 41‬از ‪230‬‬‫و ﻓﯽ ﺳﻮرة اﻟﮑﻬﻒ‪َ :‬أَﻧﺎ َأْﮐَﺜُﺮ ﻣِﻨَْﮏ ﻣﺎﻟًﺎ َو َأَﻋﱡﺰ َﻧَﻔﺮًا‬‫]‪.[1‬‬‫و ﻓﯽ ﺳﻮرة ﻃﻪ‪َ :‬و ﻟَﺘْﻌَﻠُﻤﱠﻦ َأﱡﯾﻨﺎ َأَﺷﱡﺪ َﻋﺬاﺑًﺎ َو َأﺑ ْﻘﯽ‬‫]‪.[2‬‬‫و أﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﺳﻮرة ﻃﻪ‪َ :‬و اﻟﱠﻠُﻪ َﺧﯿٌْﺮ َو َأﺑ ْﻘﯽ‬‫]‪.[3‬‬‫و ﻓﯽ ﺳﻮرة اﻟﻘﺼﺺ‪َ :‬و ﻣﺎ ِﻋﻨَْﺪ اﻟﱠﻠِﻪ َﺧﯿٌْﺮ َو َأﺑ ْﻘﯽ‬‫]‪.[4‬‬‫و ﻓﯽ ﺳﻮرة اﻻﻋﻠﯽ‪َ :‬و اﻟ ْﺂِﺧَﺮُة َﺧﯿٌْﺮ َو َأﺑ ْﻘﯽ‬‫]‪.[5‬‬‫ﺑﻌـﺪ ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ آﯾﺎت ﮐﺮﯾﻤﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻋﺎﻗﻠﯽ دﻋﻮي ﻋـﺪم ﺟﻮاز ﺗﺮﮐﯿﺐ »ﻫﻮ أوﻟﯽ و ﻫﻤﺎ أوﻟﯿﺎن« ﻣﯽﺗﻮان ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ از اﯾﻦ آﯾﺎت ﺷـﺮﯾﻔﻪ‬‫اﺳﺘﻌﻤﺎل اﺳﻢ ﺗﻔﻀﯿﻞ ﺑﻐﯿﺮ »ﻣﻦ« ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و »اوﻟﯽ« ﻫﻢ اﺳﻢ ﺗﻔﻀﯿﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﺳﺘﻌﻤﺎل آن ﻫﻢ ﺑﻐﯿﺮ »ﻣﻦ« روا ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻣﻌﻬـﺬا اﺳـﺘﻌﻤﺎل ﻟﻔـﻆ »أوﻟﯽ« ﺑـﺎﻟﺨﺼﻮص ﻫﻢ ﺑﻐﯿﺮ »ﻣﻦ« در ﻗﺮآن ﺷـﺮﯾﻒ وارد اﺳﺖ‪ :‬ﻗـﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪َ :‬و ُأوﻟ ُﻮا اﻟ َْﺄْرﺣﺎِم ﺑَْﻌـُﻀ ُﻬْﻢ َأْوﻟﯽ‬‫ﺑ َِﺒْﻌٍﺾ ﻓِﯽ ِﮐﺘﺎِب اﻟﱠﻠِﻪ‬‫]‪.[6‬‬‫ﭘﺲ ﺣﻀﺮت رازي ﺑﺰﻋﻢ ﻋﺪم ﺟﻮاز اﻃﻼق »اوﻟﯽ« ﺑﻐﯿﺮ »ﻣﻦ« در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﺘﻘﻠﯿﺪ ﺛﺎﻟﺚ )ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ( ﺗﺨﻄﯿﻪ ﻗﺮآن ﺷﺮﯾﻒ ﺧﻮاﺳﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺻﺤﺖ ﺗﺮﮐﯿﺐ »ﻫﻮ أوﻟﯽ و ﻫﻤﺎ أوﻟﯿﺎن« ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت ﻧﺤﻮﯾﯿﻦ ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺗﻤﺎم ﺟﻮاز ﺣﺬف »ﻣﻦ« ﻣﺠﺮور آن‬‫ﺑﻌﺪ اﺳﻢ ]‪ [1‬اﻟﮑﻬﻒ‪.34 :‬‬‫]‪ [2‬ﻃﻪ‪.71 :‬‬‫]‪ [3‬ﻃﻪ‪.73 :‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻘﺼﺺ‪.60 :‬‬‫]‪ [5‬اﻻﻋﻠﯽ‪.7 :‬‬‫]‪ [6‬اﻻﻧﻔﺎل‪.75 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪29 :‬‬‫ﺗﻔﻀﯿﻞ ﺑﯿﺎن ﮐﺮدهاﻧﺪ و اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺑﺂﯾﺎت ﻗﺮآن ﺷﺮﯾﻒ و اﺷﻌﺎر ﻋﺮب ﻧﻤﻮده‬‫ﻟﻔﻆ ﻓﻌﻞ اﻟﺘﻔﻀﯿﻞ ﺑﺪون ﮐﻠﻤﻪ »ﻣﻦ« در ﻗﺮآن ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺖ‬‫ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻزﻫﺮي ]‪ [1‬در »ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺷﺮح ﺗﻮﺿﯿﺢ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺪ ﺗﺤﺬف ﻣﻦ ﻣﻊ ﻣﺠﺮورﻫﺎ ﻟﻠﻌﻠﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﻧﺤﻮ َو اﻟ ْﺂِﺧَﺮُة َﺧﯿٌْﺮ َو َأﺑ ْﻘﯽ‬‫]‪ [2‬أي ﻣﻦ ﻟا ﺤﯿﻮة اﻟﺪﻧﯿﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﺟﺎء اﻻﺛﺒﺎت و اﻟﺤﺬف ﻓﯽ َأَﻧﺎ َأْﮐَﺜُﺮ ﻣِﻨَْﮏ ﻣﺎﻟًﺎ َو َأَﻋﱡﺰ َﻧَﻔﺮًا‬‫]‪ ،[3‬أي ﻣﻨﮏ و اﻟﯽ ذﻟﮏ أﺷﺎر اﻟﻨﺎﻇﻢ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪.‬‬‫و اﻓﻌﻞ اﻟﺘﻔﻀﯿﻞ ﺻﻠﻪ اﺑﺪا ﺗﻘﺪﯾﺮا أو ﻟﻔﻈﺎ ﺑﻤﻦ ان ﺟﺮدا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 42‬از ‪230‬‬‫و أﮐﺜﺮ ﻣـﺎ ﺗﺤـﺬف »ﻣﻦ« ﻣﻊ اﻟﻤﻔﻀﻮل إذا ﮐـﺎن اﻓﻌـﻞ ﺧﺒﺮا ﻓﯽ اﻟﺤـﺎل‪ ،‬أو ﻓﯽ اﻻﺻـﻞ‪ ،‬ﻓﯿﺸـﻤﻞ ﺧﺒﺮ اﻟﻤﺒﺘـﺪأ‪ ،‬و ﺧﺒﺮ ﮐـﺎن‪ ،‬و ان‪ ،‬و ﺛـﺎﻧﯽ‬‫ﻣﻔﻌﻮﻟﯽ ﻇﻦ‪ ،‬و ﺛـﺎﻟﺚ ﻣﻔﺎﻋﯿـﻞ اﻋﻠﻢ ﻧﺤﻮ زﯾـﺪ اﻓﻀـﻞ‪ ،‬و ﮐﺎن زﯾـﺪ أﻓﻀﻞ‪ ،‬و ان زﯾـﺪا أﻓﻀﻞ‪ ،‬و ﻇﻨﻨﺖ زﯾـﺪا أﻓﻀﻞ‪ ،‬و اﻋﻠﻤﺖ زﯾـﺪا ﻋﻤﺮا‬‫اﻓﻀﻞ‪.‬‬‫و ﯾﻘﻞ اﻟﺤﺬف إذا ﮐﺎن اﻓﻌﻞ ﺣﺎﻻ ﮐﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫دﻧﻮت و ﻗﺪ ﺧﻠﻨﺎك ﮐﺎﻟﺒﺪر اﺟﻤﻼ ﻓﻈﻞ ﻓﺆادي ﻓﯽ ﻫﻮاك ﻣﻀﻠﻼ‬‫ﻓﺎﺟﻤﻞ ﺣﺎل ﻣﻦ ﺗﺎء اﻟﻤﺨﺎﻃﺒـﮥ ﻓﯽ دﻧﻮت‪ ،‬و ﮐﺎﻟﺒـﺪر ﻣﻔﻌﻮل ﺛﺎن ﻟﺨﻠﻨﺎك‪ ،‬أي دﻧﻮت اﺟﻤﻞ ﻣﻦ اﻟﺒـﺪر و ﻗﺪ ﺧﻠﻨﺎك ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻪ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‬‫ﻓﯽ »ﺷﺮح اﻟﺘﺴﻬﯿﻞ«‪.‬‬‫أو إذا ﮐﺎن اﻓﻌﻞ ﺻﻔﮥ ﮐﻘﻮﻟﻪ و ﻫﻮ اﺣﯿﺤﮥ ﺑﻦ اﻟﺠﻼح ]‪ [1] :[4‬ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺮﺟﺎوي اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ‬‫)‪ (905‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻻﻋﻠﯽ‪.7 :‬‬‫]‪ [3‬اﻟﮑﻬﻒ‪.34 :‬‬‫]‪ [4‬اﺣﯿﺤﮥ ﺑﻦ اﻟﺠﻼح‪) :‬اﺣﯿﺤﮥ ﻣﺼﻐﺮا‪ ،‬و اﻟﺠﻼح ﺑﻀﻢ اﻟﺠﯿﻢ( اﻻوﺳﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪30 :‬‬‫ﺗﺮوﺣﯽ أﺟﺪر أن ﺗﻘﯿﻠﯽ ﻏﺪا ﺑﺠﻨﺒﯽ ﺑﺎرد ﻇﻠﯿﻞ‬‫ﻓﺎﺟﺪر ﺻـﻔﮥ ﻟﻤﺤﺬوف‪ ،‬ﻫﻮ و ﻋﺎﻣﻠﻪ اﻟﻤﻌﻄﻮف ﻋﻠﯽ ﺗﺮوﺣﯽ‪ ،‬أي ﺗﺮوﺣﯽ و أﺗﯽ ﻣﮑﺎﻧﺎ اﺟﺪر ﻣﻦ ﻏﯿﺮه ﺑﺎن ﺗﻘﯿﻠﯽ ﻓﯿﻪ ﻏﺪا‪ ،‬ﻗﺎﻟﻪ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‬‫ﻓﯽ »ﺷﺮح اﻟﮑﺎﻓﯿﮥ«‪:‬‬‫و ﻓﯿﻪ اﺷﺎرة اﻟﯽ ان اﻟﺨﻄﺎب ﻟﻨﺎﻗﺘﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺘﺮوح ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﺮواح وﻗﺖ اﻟﻌﺸﺎء‪ ،‬و اﺟـﺪر )ﺑﺎﻟﺠﯿﻢ(‪ ،‬أي أﺣﻖ‪ ،‬و ﺗﻘﯿﻠﯽ ﻣﻦ اﻟﻘﯿﻠﻮﻟـﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫اﻟﻨﻮم وﻗﺖ اﻟﻈﻬﯿﺮة‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻌﯿﻨﯽ ]‪ :[1‬ان اﻟﺨﻄـﺎب اﻟﻔﺴـﯿﻞ و ﻫﻮ ﺻـﻐﺎر اﻟﻨﺨﻞ ﻣﻦ ﺗﺮوح اﻟﻨﺒﺖ إذا ﻃﺎل‪ ،‬و اﻧﻪ ﮐﻨﯽ ﺑﺎﻟﻘﯿﻠﻮﻟـﮥ ﻋﻦ ﻧﻤﻮﻫﺎ و زﻫﻮﻫﺎ و ادﻋﯽ ان‬‫اﻟﺴﻮاﺑﻖ و اﻟﻠﻮاﺣﻖ ﺗﺸﻬﺪ ﻟﺬﻟﮏ‪ ،‬و ﺟﻨﺒﯽ ﺗﺜﻨﯿﮥ ﺟﻨﺐ ﻣﻀﺎف اﻟﯽ ﺑﺎرد و ﻇﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﻫﻤﺎ وﺻﻔﺎن ﻟﻤﻮﺻﻮﻓﯿﻦ ﻣﺤﺬوﻓﯿﻦ‪ ،‬و اﻻﺻﻞ ﻟﺠﻨﺒﯽ ﻣﺎء‬‫ﺑﺎرد و ﻣﮑﺎن ﻇﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﺣﺬف اﻟﻌﺎﻃﻒ ]‪.[2‬‬‫و ﺷﯿﺦ رﺿﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه در »ﺷﺮح ﮐﺎﻓﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و إذا ﻋﻠﻢ اﻟﻤﻔﻀﻮل ﺟـﺎز ﺣـﺬﻓﻪ ﻏﺎﻟﺒـﺎ ان ﮐـﺎن اﻓﻌﻞ ﺧﺒﺮا‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻘﺎل ﻟﮏ‪ :‬أﻧﺖ أﺳﻦ‪ ،‬أم أﻧﺎ؟ ﻓﺘﺠﯿﺐ ﺑﻘﻮﻟﮏ‪ :‬أﻧﺎ أﺳﻦ‪ ،‬و ﻣﻨﻪ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﻟﱠﻠﻪ‬‫أﮐﺒﺮ‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ان اﻟﺬي ﺳﻤﮏ اﻟﺴﻤﺎء ﺑﻨﯽ ﻟﻨﺎ ﺑﯿﺘﺎ دﻋﺎﺋﻤﻪ أﻋﺰ و أﻃﻮل‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﺧﺘﻠﻔﻮا ﻓﯽ اﻧﻪ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ أو ﻻ؟ اﻧﮑﺮ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮﻗﯽ »اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب« ﺻﺤﺒﺘﻪ ﺑﻞ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻫﻮ أﺧﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ ﻣﻦ اﻣﻪ و ﻟﻢ ﯾﺪرك اﻻﺳﻼم و ﻣﻦ أراد اﻟﺘﻔﺼﯿﻞ ﻓﻠﯿﺮاﺟﻊ اﻟﯽ اﺻﺎﺑﮥ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ و اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻟﻌﯿﻨﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(855‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح اﻟﺘﺼﺮﯾﺢ ج ‪.2/102‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪31 :‬‬‫ﺳﺘﻌﻠﻢ أﯾﻨﺎ ﻟﻠﻤﻮت أدﻧﯽ إذا أدﻧﯿﺖ ﻟﯽ اﻻﺳﻞ‬‫]‪ [1‬اﻟﺤﺮار ]‪ [2‬و ﯾﺠﻮز أن ﯾﻘﺎل ﻓﯽ ﻣﺜﻞ ﻫﺬه اﻟﻤﻮاﺿﻊ‪ :‬ان اﻟﻤﺤﺬوف ﻫﻮ اﻟﻤﻀﺎف إﻟﯿﻪ‪ ،‬أي أﮐﺒﺮ ﮐﻞ ﺷـﯽء‪ ،‬و أﻋﺰ دﻋﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻌﻮض‬‫ﻣﻨﻪ اﻟﺘﻨﻮﯾﻦ ﻟﮑﻮن اﻓﻌﻞ ﻏﯿﺮ ﻣﻨﺼﺮف ﻓﺎﺳﺘﺒﺸﻊ ذﻟﮏ‪ ،‬و اﻣﺎ ﻧﺤﻮ »ﺟﻮار« ﻓﻘﺪ ذﮐﺮﻧﺎ ﻗﺼﺪﻫﻢ ﺑﺘﻌﻮﯾﺾ اﻟﺘﻨﻮﯾﻦ ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 43‬از ‪230‬‬‫و ﯾﺠﻮز ان ﯾﻘـﺎل‪ :‬ان »ﻣﻦ« ﻣﻊ ﻣﺠﺮوره ﻣﺤـﺬوف‪ ،‬أي أﮐﺒﺮ ﻣﻦ ﮐﻞ ﺷـﯽء‪ ،‬و ﯾﻘﻞ اﻟﺤـﺬف ﻓﯽ ﻏﯿﺮ اﻟﺨﺒﺮ‪ ،‬ﻧﺤﻮ »ﺟﺎءﻧﯽ رﺟﻞ أﻓﻀﻞ« ﻓﯽ‬‫ﺟﻮاب ﻣﻦ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﺟﺎءك رﺟﻞ أﻓﻀﻞ ﻣﻦ زﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﺄﻧﻪ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﺣـﺬف اﻟﺨﺒﺮ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﺣـﺬف اﻟﻮﺻﻞ و اﻟﺤﺎل‪ ،‬ﮐﺎن ﺣﺬف ﺑﻌﻀﻪ أﯾﻀـﺎ‬‫أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﺣﺬف ﺑﻌﻀﻬﻤﺎ[ ]‪.[3‬‬‫و از اﯾﻦ ﻋﺠﯿﺐﺗﺮ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ رازي ﺻﯿﻐﻪ ﺗﮑﺒﯿﺮ را ﮐﻪ اﻓﺘﺘﺎح ﺻﻼة اﺳﺖ‪ ،‬و در ﺷﺐ و روز اﻗﻼ ﭘﻨﺞ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺑﺮ زﺑﺎن اﻫﻞ اﺳﻼم ﻣﯽﮔﺬرد‪،‬‬‫و ﺑﻠﺤـﺎظ اذان و اﻗـﺎﻣﺖ و ﺗﮑﺒﯿﺮات ﻣﺴـﻨﻮﻧﻪ زﯾـﺎده از آن‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﻟﺤـﺎظ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﻟﻔـﻆ اﮐﺒﺮ ﺑﻐﯿﺮ )ﻣﻦ( و اﺿﺎﻓﺖ و ﺣﺮف ﺗﻌﺮﯾﻒ‬‫ﻣﺴﺘﻌﻤﻞ ﺷﺪه‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻏﻔﻠﺖ رازي از آﯾﺎت اﻟﻬﯿﻪ و ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت ﻧﺤﻮﯾﯿﻦ ﭼﻨـﺪان ﻋﺠﺐ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﺷـﺘﻐﺎل ﺑﻔﻨﻮن وﻫﻤﯿﻪ او را از ﺣﻘﺎﺋﻖ ﻋﻠﻢ ﻟﺴﺎن‪ ،‬و ﺗﺪﺑﺮ‬‫در ﮐﻼـم اﯾﺰد ﻣﻨـﺎن دورﺗﺮ اﻓﮑﻨـﺪه‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻏﻔﻠﺖ از ﺗﮑﺒﯿﺮ ﺻـﻼة‪ ،‬ﺑـﺎ وﺻﻒ اﻧﺘﺤﺎل اﺳـﻼم و رﯾﺎﺳﺖ و اﻣﺎﻣﺖ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﺧﯿﻠﯽ ﻋﺠﯿﺐ و‬‫ﻏﺮﯾﺐ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﮕﺮ رازي ﺑﺴـﺒﺐ اﺷـﺘﻐﺎل ﺑﻔﻨﻮن ﺟﺰاﻓﯿﻪ‪ ،‬اداي ﺻـﻼة ﻫﻢ ﻣﺜﻞ آﻣـﺪي ﮐﻤﺎ ﻓﯽ ]‪ [1‬اﻻﺳﻞ‪ :‬ﺷـﺠﺮ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪ :‬ﮐﻞ ﺷﺠﺮ ﻟﻪ‬‫ﺷﻮك ﻃﻮﯾﻞ ﻓﺸﻮﮐﻪ اﺳﻞ‪ ،‬و ﯾﺴﻤﯽ اﻟﺮﻣﺎح اﺳﻼ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺮار‪ :‬اﻟﻌﻄﺎش ﻣﻦ ﺣﺮ اﻟﺮﺟﻞ ﯾﺤﺮ ﻓﻬﻮ ﺣﺮان ﻣﻦ اﻟﺤﺮة ﺑﺎﻟﮑﺴﺮ و ﻫﻮ اﻟﻌﻄﺶ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺷﺮح اﻟﺮﺿﯽ ﻟﻠﮑﺎﻓﯿﮥ‪ :‬ج ‪.2/214‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪32 :‬‬‫»اﻟﻠﺴـﺎن« ﻧﻤﯽﻧﻤﻮد‪ ،‬ﻓﻮا ﻋﺠﺒـﺎه و اﺳـﻔﺎه!! ﭼﻬﺎردﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﺗﻘﻮل‪ :‬ﻫﻮ »ﻣﻮﻟﯽ اﻟﺮﺟﻞ« و »ﻣﻮﻟﯽ زﯾـﺪ« و ﻻ ﺗﻘﻮل‪» :‬ﻫﻮ أوﻟﯽ‬‫اﻟﺮﺟﻞ« و »ﻻ اوﻟﯽ زﯾﺪ[‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﺨﺪوش اﺳﺖ ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ‪:‬‬‫اول‪ :‬آﻧﮑﻪ در اﯾﻦ اﺳـﺘﻌﻤﺎل ﻫﻢ ﺣﺴﺐ ﻋﻘﻞ اﺳـﺘﺤﺎﻟﻪ ﻻزم ﻧﻤﯽآﯾـﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﺪار ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻧﺰد رازي ﻟﺒﯿﺐ‪ ،‬ﺑﺮ ﻣﺤﺾ ﻋﻘﻞ اﺳﺖ ﻧﻪ ﺑﺮ‬‫وﺿﻊ و ﺳﻤﺎع‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ اﺳﺘﻌﻤﺎل ﺻﺤﯿﺢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻋﺪم ﺟﻮاز ﺑﻬﯿﭻ وﺟﻪ ﻣﺴﻠﻢ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ در اﺿـﺎﻓﻪ »اوﻟﯽ« ﺑﻪ »اﻟﺮﺟﻞ« و »زﯾـﺪ« ﺣﺴﺐ ﻗﺎﻋـﺪه ﻧﺤﻮﯾﻪ ﻫﻢ اﺻـﻼ اﻣﺘﺘﺎﻋﯽ و ﻣﻨﻌﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﺳـﺘﻌﻤﺎل اﺳﻢ ﺗﻔﻀـﯿﻞ‬‫ﺑﺎﺿﺎﻓﺖ ﯾﮑﯽ از ﻃﺮق اﺳﺘﻌﻤﺎل آﻧﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺻﺮح ﺑﻪ اﻟﻨﺤﻮﯾﻮن ﺑﺎﺟﻤﻌﻬﻢ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺧﻼف‪.‬‬‫ﭘﺲ اﮔﺮ »اوﻟﯽ« را ﮐﻪ آن ﻫﻢ اﺳﻢ ﺗﻔﻀﯿﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻀﺎف ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﺑﺴﻮي »اﻟﺮﺟﻞ« ﯾﺎ »زﯾﺪ«‪ ،‬ﭼﺮا ﺟﺎﺋﺰ ﻧﺒﺎﺷﺪ؟‬‫ﺳﻮم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ ﺑﺮاي ﻣﺰﯾـﺪ ﺗﺨﺠﯿﻞ اﺗﺒﺎع رازي و ﻣﻌﺘﻘﺪﯾﻦ ﮐﻤﺎل ﺣﺬق و ﻣﻬﺎرت و ﻃﻮل ﺑﺎع و دﻗﺖ ﻧﻈﺮ او ﺛﺎﺑﺖ‬‫ﻣﯽﺳﺎزم ﮐﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺟﻮاز اﺿﺎﻓﺖ »اوﻟﯽ« ﺑﺴﻮي »اﻟﺮﺟﻞ« و »زﯾﺪ«‪ ،‬ﺣﺴﺐ ﻗﺎﻋﺪه ﻧﺤﻮ‪ ،‬ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص اﺿﺎﻓﺖ ﻟﻔﻆ »اوﻟﯽ« ﺑﺴﻮي رﺟﻞ در‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺒﻮي وارد ﺷـﺪه‪ ،‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ در ﺻـﺤﺖ و ﺛﺒﻮت اﺳﺖ ﮐﻪ در »ﺻـﺤﯿﺤﯿﻦ« ﻣﺬﮐﻮر‪ ،‬و ﻧﺰد ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ و ﺧﺪام ارﺷﺎدات‬‫ﻧﺒﻮﯾﻪ‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﻌﺮوف و ﻣﺸﻬﻮر‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪33 :‬‬‫ﺑﺨﺎري ]‪ [1‬در ﺑﺎب )ﻣﯿﺮاث اﻟﻮﻟﺪ ﻣﻦ أﺑﯿﻪ و اﻣﻪ( از »ﮐﺘﺎب اﻟﻔﺮاﺋﺾ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ]‪ ،[2‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ وﻫﯿﺐ ]‪ ،[3‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻦ ﻃﺎووس ]‪ ،[4‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ ﻗﺎل‪» :‬اﻟﺤﻘﻮا اﻟﻔﺮاﺋﺾ ﺑﺄﻫﻠﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﺑﻘﯽ ﻓﻬﻮ ﻻوﻟﯽ رﺟﻞ ذﮐﺮ«[ ]‪.[5‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺨﺎري در ﺑﺎب »ﻣﯿﺮاث اﻟﺠﺪ ﻣﻊ اﻻب و اﻻﺧﻮة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﺣﺮب ]‪ ،[6‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ وﻫﯿﺐ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻃـﺎووس‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨـﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗـﺎل‪:‬‬‫»اﻟﺤﻘﻮا اﻟﻔﺮاﺋﺾ ﺑﺄﻫﻠﻬﺎ ﻓﻤﺎ ﺑﻘﯽ ﻓﻼوﻟﯽ رﺟﻞ ذﮐﺮ ]‪.[[7‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺨﺎري در ﺑﺎب »اﺑﻨﯽ ﻋﻢ أﺣﺪﻫﻤﺎ أخ ﻻم و اﻵﺧﺮ زوج« ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬اﻟﺒﺨﺎري‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(256‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 44‬از ‪230‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ‪ :‬اﺑﻮ ﺳﻠﻤﮥ اﻟﻤﻨﻘﺮي اﻟﺘﺒﻮذﮐﯽ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(223‬‬‫]‪ [3‬وﻫﯿﺐ‪ :‬ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﻋﺠﻼن اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(165‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ ﻃﺎوس‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻃﺎوس ﺑﻦ ﮐﯿﺴﺎن اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺨﻮﻻﻧﯽ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(132‬‬‫]‪ [5‬ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري ج ‪.8/187‬‬‫]‪ [6‬ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﺣﺮب‪ ،‬اﺑﻮ اﯾﻮب اﻟﺮاﺷﺤﯽ اﻻزدي اﻟﺒﺼﺮي ﻗﺎﺿﯽ ﻣﮑﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(224‬‬‫]‪ [7‬ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري ج ‪.8/189‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪34 :‬‬‫]ﺣﺪﺛﻨﯽ أﻣّﯿﮥ ﺑﻦ ﺑﺴﻄﺎم ]‪ ،[1‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ زرﯾﻊ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ روح ]‪ ،[3‬ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻃـﺎوس‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪» :‬اﻟﺤﻘﻮا اﻟﻔﺮاﺋﺾ ﺑﺄﻫﻠﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﺗﺮﮐﺖ اﻟﻔﺮاﺋﺾ ﻓﻼوﻟﯽ رﺟﻞ ذﮐﺮ«[ ]‪.[4‬‬‫و ﻣﺴﻠﻢ در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻻﻋﻠﯽ ]‪ [5‬ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻨﺮﺳـﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ وﻫﯿﺐ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻃﺎووس‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬اﻟﺤﻘﻮا اﻟﻔﺮاﺋﺾ ﻓﻤﺎ ﺑﻘﯽ ﻓﻬﻮ ﻻوﻟﯽ رﺟﻞ ذﮐﺮ ]‪.«[6‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﻣـّﯿ ﮥ ﺑﻦ ﺑﺴـﻄﺎم اﻟﻌﯿﺸـﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ زرﯾﻊ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ روح ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻃﺎووس‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻋﻦ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل‪» :‬اﻟﺤﻘﻮا اﻟﻔﺮاﺋﺾ ﺑﺄﻫﻠﻬﺎ ﻓﻤﺎ ﺗﺮﮐﺖ اﻟﻔﺮاﺋﺾ ﻓﻼوﻟﯽ رﺟﻞ ذﮐﺮ ]‪ [1] .«[7‬أﻣّﯿﮥ ﺑﻦ ﺑﺴﻄﺎم‪ :‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‬‫اﻟﺒﺼﺮي‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﺗﻮﺟﺪ ﻓﯽ‪ :‬اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ ج ‪ 1/370‬و اﻟﺘﻘﺮﯾﺐ ج ‪.1/83‬‬‫]‪ [2‬ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ زرﯾﻊ‪ :‬أﺑﻮ ﻣﻌﺎوﯾﮥ اﻟﻌﯿﺸﯽ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(182‬‬‫]‪ [3‬روح‪ :‬ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻌﻨﺒﺮي اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ اﻟﺒﺼﺮي أﺑﻮ ﻏﯿﺎث اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(151) (141‬‬‫]‪ [4‬ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري ج ‪.8/190‬‬‫]‪ [5‬ﻋﺒﺪ اﻻﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪ :‬ﺑﻦ ﻧﺼﺮ أﺑﻮ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻨﺮﺳﯽ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(237‬‬‫]‪ [6‬ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ج ‪.5/59‬‬‫]‪ [7‬ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ج ‪.5/59‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪35 :‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ]‪ ،[1‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ راﻓﻊ ]‪ ،[2‬و ﻋﺒـﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ ]‪ [3‬و اﻟﻠﻔـﻆ ﻻـﺑﻦ راﻓﻊ‪ ،‬ﻗﺎل اﺳـﺤﺎق‪ :‬ﻧﺎ و ﻗﺎل اﻵﺧﺮون‪ :‬اﻧﺎ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺮزاق‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬اﻧـﺎ ﻣﻌﻤﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻃـﺎووس‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬اﻗﺴـﻤﻮا اﻟﻤﺎل ﺑﯿﻦ أﻫﻞ‬‫اﻟﻔﺮاﺋﺾ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﻤﺎ ﺗﺮﮐﺖ اﻟﻔﺮاﺋﺾ ﻓﻼوﻟﯽ رﺟﻞ ذﮐﺮ« ]‪.[[4‬‬‫و اﻋﺠﺒﺎه ﮐﻪ رازي ﺳﺎﺑﻘﺎ ﭼﻨﺪان ﻣﺨﺎﻟﻒ اﻓﺎدات ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻣﻬﺮه ﻋﻠﻮم ﻟﺴﺎﻧﯿﻪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻨﺎي ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺑﺮ ﻣﺤﺾ ﻋﻘﻞ ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬و ﺳﻤﺎع و‬‫ﻧﻘﻞ را ﮐﻠﯿﮥ ﭘﺲ ﭘﺸﺖ ﻣﯽاﻧﺪاﺧﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺟﺎ ﺑﻼ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻃﻮﯾﻠﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﭘﺎﺑﻨﺪ ﺳﻤﺎع و ﻧﻘﻞ ﮔﺮدﯾﺪه ﮐﻪ ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ را ﮐﻪ ﺣﺴﺐ ﻗﺎﻋﺪه ﺟﺎﺋﺰ و‬‫ﺳﺎﺋﻎ اﺳﺖ و در ﺣﺪﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺢ واﻗﻊ‪ ،‬ﺑﻤﺤﺾ زﻋﻢ ﻋﺪم ﺳﻤﺎع‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﺎﺷﻒ از ﻋﺪم اﻃﻼع و ﻗﺼﻮر ﺑﺎع اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺎﺟﺎﺋﺰ ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ‬‫زﻋﻢ ﻋﺪم ﺟﻮاز اﺿﺎﻓﺖ »اوﻟﯽ« ﺑﻪ »اﻟﺮﺟﻞ« و »زﯾﺪ«‪ ،‬ﺑﺰﻋﻢ ﻋﺪم ﺟﻮاز اﺿﺎﻓﺖ اﺳﻢ ﺗﻔﻀﯿﻞ ﺑﻤﻔﺮد ﻣﻌﺮﻓﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺨﺪوش اﺳﺖ ﺑﺂﻧﮑﻪ‬‫ﺑﺮاي اﺳﻢ ﺗﻔﻀﯿﻞ در وﻗﺖ اﺿﺎﻓﺖ دو ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و اﻣﺘﻨﺎع اﺿﺎﻓﺖ آن ﺑﻤﻔﺮد ﻣﻌﺮﻓﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﺣﺪ اﻟﻤﻌﻨﯿﯿﻦ اﺳﺖ ﻧﻪ ﻣﻌﻨﯽ آﺧﺮ‪.‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺎﺟﺐ در »ﮐﺎﻓﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬اﺳﺤﺎق ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ :‬ﺑﻦ ﻣﺨﻠﺪ و ﻫﻮ اﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ اﻟﻤﺮوزي اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(238‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ راﻓﻊ‪ :‬ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺪ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺸﯿﺮي اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(245‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ‪ :‬ﺑﻦ ﻧﺼﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﮑﺴﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(249‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 45‬از ‪230‬‬‫]‪ [4‬ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ج ‪.5/60‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪36 :‬‬‫]ﻓﺎذا اﺿـﯿﻒ ﻓﻠﻪ ﻣﻌﻨﯿﺎن‪ :‬أﺣﺪﻫﻤﺎ و ﻫﻮ اﻻﮐﺜﺮ ان ﺗﻘﺼﺪ ﺑﻪ اﻟﺰﯾﺎدة ﻋﻠﯽ ﻣﻦ اﺿﯿﻒ إﻟﯿﻪ و ﺷﺮﻃﻪ أن ﯾﮑﻮن ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻧﺤﻮ »زﯾﺪ أﻓﻀﻞ اﻟﻨﺎس«‬‫و ﻻ ﯾﺠﻮز ﯾﻮﺳﻒ أﺣﺴﻦ اﺧﻮﺗﻪ‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻧﯽ ان ﺗﻘﺼﺪ زﯾﺎدة ﻣﻄﻠﻘﮥ و ﯾﻀﺎف ﻟﻠﺘﻮﺿﯿﺢ ‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﺎن ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺠﺎﻣﯽ در »ﻓﻮاﺋﺪ ﺿﯿﺎﺋﯿﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] »و اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ :‬أن ﯾﻘﺼـﺪ زﯾﺎدة ﻣﻄﻠﻘـﮥ« أي ﺛﺎﻧﯽ ﻣﻌﻨﯿﯿﻪ زﯾﺎدة ﻣﻘﺼﻮدة ﻣﻄﻠﻘﮥ ﻏﯿﺮ ﻣﻘﯿﺪة ﺑﺄن ﯾﮑﻮن ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻀﺎف إﻟﯿﻪ وﺣﺪه و ﯾﻀﺎف اﺳـﻢ‬‫اﻟﺘﻔﻀـﯿﻞ اﻟﯽ ﻣﺎ اﺿـﯿﻒ إﻟﯿﻪ ﻟﻠﺘﻮﺿـﯿﺢ‪ ،‬أي ﻟﺘﻮﺿـﯿﺢ اﺳﻢ اﻟﺘﻔﻀﯿﻞ و ﺗﺨﺼﯿﺼﻪ ﮐﻤﺎ ﯾﻀﺎف ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺼﻔﺎت‪ ،‬ﻧﺤﻮ »ﻣﺼﺎرع ﻣﺼﺮ« و »ﺣﺴﻦ‬‫اﻟﻘﻮم« ﻣﻤـﺎ ﻻـ ﺗﻔﻀـﯿﻞ ﻓﯿﻪ ﻓﻼ ﯾﺸﺘﺮط ﮐﻮﻧﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﻤﻀﺎف إﻟﯿﻪ ﻓﯿﺠﻮز ﺑﻬـﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ ان ﺗﻀـﯿﻔﻪ اﻟﯽ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻫﻮ داﺧﻞ ﻓﯿﻬﻢ ﻧﺤﻮ ﻗﻮﻟﮏ‪:‬‬‫»ﻧﺒﯿﻨﺎ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أﻓﻀﻞ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﺑﯿﻦ ﻗﺮﯾﺶ« و ان ﺗﻀـﯿﻔﻪ اﻟﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ ﺟﻨﺴﻪ ﻟﯿﺲ داﺧﻼ ﻓﯿﻬﻢ ﮐﻘﻮﻟﮏ‪» :‬ﯾﻮﺳﻒ أﺣﺴﻦ‬‫اﺧﻮﺗﻪ« ﻓـﺎن ﯾﻮﺳﻒ ﻻـ ﯾـﺪﺧﻞ ﻓﯽ ﺟﻤﻠـﮥ اﺧﻮة ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬و أن ﺗﻀـﯿﻔﻪ اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻧﺤﻮ »ﻓﻼـن أﻋﻠﻢ ﺑﻐـﺪاد« أي أﻋﻠﻢ ﻣﻤـﺎ ﺳﻮاه و ﻫﻮ‬‫ﻣﺨﺘﺺ ﺑﺒﻐﺪاد ﻻﻧﻬﺎ ﻣﻨﺸﺄه أو ﻣﺴﮑﻨﻪ ‪.‬‬
‫و ﺷﯿﺦ رﺿﯽ در ﺷﺮح اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫]ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و اﻟﺜﺎﻧﯽ أن ﯾﻘﺼﺪ زﯾﺎدة ﻣﻄﻠﻘﮥ‪ ،‬أي ﯾﻘﺼﺪ ﺗﻔﻀـﯿﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﻣﻦ ﺳﻮاه ﻣﻄﻠﻘﺎ‪ ،‬ﻻ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻀﺎف إﻟﯿﻪ وﺣﺪه‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﺗﻀﯿﻔﻪ اﻟﯽ ﺷﯽء‬‫ﻟﻤﺠﺮد اﻟﺘﺨﺼﯿﺺ و اﻟﺘﻮﺿﯿﺢ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺗﻀﯿﻒ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺼﻔﺎت ﻧﺤﻮ »ﻣﺼﺎرع ﻣﺼﺮ« و »ﺣﺴﻦ اﻟﻘﻮم« ﻣﻤﺎ ﻻ ﺗﻔﻀﯿﻞ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺸﺘﺮط ﮐﻮﻧﻪ ﺑﻌﺾ‬‫اﻟﻤﻀﺎف إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﯿﺠﻮز ﺑﻬﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ أن ﺗﻀـﯿﻔﻪ اﻟﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻫﻮ داﺧﻞ ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻧﺤﻮ ﻗﻮﻟﮏ‪» :‬ﻧﺒﯿﻨﺎ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أﻓﻀﻞ ﻗﺮﯾﺶ« ﺑﻤﻌﻨﯽ‬‫أﻓﻀﻞ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﺑﯿﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬و ان ﺗﻀﯿﻔﻪ اﻟﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ ﺟﻨﺴﻪ ﻟﯿﺲ داﺧﻼ ﻓﯿﻬﻢ ﮐﻘﻮﻟﮏ‪:‬‬‫»ﯾﻮﺳﻒ أﺣﺴﻦ اﺧﻮﺗﻪ« ﻓﺎن ﯾﻮﺳﻒ ﻻ ﯾﺪﺧﻞ ﻓﯽ ﺟﻤﻠﮥ اﺧﻮة ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬ﺑﺪﻟﯿﻞ اﻧﮏ ﻟﻮ ﺳﺌﻠﺖ ﻋﻦ ﻋﺪ اﺧﻮة ﯾﻮﺳﻒ ﻟﻢ ﯾﺠﺰ ﻟﮏ ﻋﺪه ﻓﯿﻬﻢ‪،‬‬‫ﺑﻠﯽ ﯾﺪﺧﻞ ﻟﻮ ﻗﻠﺖ‪ :‬أﺣﺴﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪37 :‬‬‫اﻻـﺧﻮة‪ ،‬أو أﺣﺴﻦ ﺑﻨﯽ ﯾﻌﻘﻮب‪ ،‬و ان ﺗﻀـﯿﻔﻪ اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ﺟﻤﺎﻋـﮥ‪ ،‬ﻧﺤﻮ‪» :‬ﻓﻼـن أﻋﻠﻢ ﺑﻐـﺪاد« أي أﻋﻠﻢ ﻣﻤﻦ ﺳﻮاه و ﻫﻮ ﻣﺨﺘﺺ ﺑﺒﻐـﺪاد ﻻـﻧﻬﺎ‬‫ﻣﻨﺸﺄه أو ﻣﺴﮑﻨﻪ‪ ،‬و ان ﻗﺪرت اﻟﻤﻀﺎف أي أﻋﻠﻢ أﻫﻞ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻣﻀﺎف اﻟﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﯾﺠﻮز أن ﯾﺪﺧﻞ ﻓﯿﻬﻢ ]‪.[[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﺮاد از اﺳﻢ ﺗﻔﻀـﯿﻞ زﯾﺎدت ﻣﻄﻠﻘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺮاد از آن ﺗﻔﻀـﯿﻞ ﺑﺮ ﮐﻞ ﻣﺎﺳﻮاي او ﻣﻄﻠﻘﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬‫ﻧﻪ ﺑﺮ ﺻـﺮف ﻣﻀﺎف إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﭘﺲ اﺿﺎﻓﺖ آن ﺑﺮاي ﻣﺠﺮد ﺗﺨﺼـﯿﺺ و ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﺿﺎﻓﺖ ﺳﺎﺋﺮ ﺻﻔﺎت‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﻣﺼﺎرع ﻣﺼﺮ و ﻏﯿﺮ‬‫آن‪ ،‬و در اﯾﻦ ﺻﻮرت ﺷﺮط ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻀﺎف ﺑﻌﺾ ﻣﻀﺎف إﻟﯿﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﻣﺮاد از »أوﻟﯽ« ﺗﻔﻀـﯿﻞ او ﺑﺮ ﻣـﺎﺳﻮاي او ﻣﻄﻠﻘـﺎ ﻣﺮاد ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻔﻀـﯿﻞ او ﺑﺮ ﺻـﺮف ﻣﻀﺎف إﻟﯿﻪ‪ ،‬در اﯾﻦ ﺻﻮرت‬‫اﺿﺎﻓﺖ آن ﺑﻪ »اﻟﺮﺟﻞ« و »زﯾﺪ« ﺑﺮاي ﺗﺨﺼﯿﺺ و ﺗﻮﺿﯿﺢ ﺟﺎﺋﺰ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﭘﺎﻧﺰدﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺗﻘﻮل‪ :‬ﻫﻤﺎ أوﻟﯽ رﺟﻠﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﻢ أوﻟﯽ رﺟﺎل‪ ،‬و ﻻ ﺗﻘﻮل‪ :‬ﻫﻤﺎ ﻣﻮﻟﯽ رﺟﻠﯿﻦ و ﻻ ﻫﻢ ﻣﻮﻟﯽ رﺟﺎل ‪.‬‬
‫ﭘﺲ ﺟﻮاب اﯾﻦ ﺗﻮﻫﻢ از اﻓـﺎدات ﺳـﺎﺑﻘﻪ أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ از ﺑﻮدن ﻟﻔﻈﯽ ﺑﻤﻌﻨﺎي ﻟﻔﻈﯽ‪ ،‬ﻣﺴﺎوات آن در ﺟﻤﯿﻊ اﺣﮑﺎم ﻻزم‬‫ﻧﻤﯽآﯾـﺪ ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﻋﻘﻼ ﻫﯿﭻ اﺳـﺘﺤﺎﻟﻪ ﻻزم ﻧﻤﯽآﯾﺪ در ﮔﻔﺘﻦ »ﻫﻤﺎ ﻣﻮﻟﯽ رﺟﻠﯿﻦ« و »ﻫﻢ ﻣﻮﻟﯽ رﺟﺎل« ﺑﺘﺄوﯾﻞ ارﺟﺎع »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻬﺮ واﺣﺪ از‬‫ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺜﻨﯿﻪ‪ ،‬و از ﺟﻤﻠﻪ ﺟﻤﻊ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻧﺰد رازي ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻔﻀﻞ ﻓﺨﯿﻢ اﻟﻨﺒﻞ‪ ،‬ﻣﺪار ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺑﺮ ﺳﻤﺎع ]‪ [1‬ﺷﺮح اﻟﮑﺎﻓﯿﮥ ﻟﻠﺮﺿﯽ‪ :‬ج ‪.2/216‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪38 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 46‬از ‪230‬‬‫و ﻧﻘﻞ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭼﺮا اﯾﻦ اﻃﻼق ﺟﺎﺋﺰ و ﺳﺎﺋﻎ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﺻـﻼ اﺳـﺘﺤﺎﻟﻪ ﻋﻘﻠﯽ در آن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ در ﺣﻤﻞ ﻣﻔﺮد ﺑﺮ ﺗﺜﻨﯿﻪ و ﺟﻤﻊ اﺳـﺘﺤﺎﻟﻪ‬‫ﻋﻘﻠﯽ ﻻزم ﻣﯽآﯾﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎ اوﻟﯽ رﺟﻠﯿﻦ و ﻫﻢ اوﻟﯽ رﺟﺎل ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺋﺰ ﻧﻤﯽﺷﺪ و ﻣﺆﯾﺪ ﻋﺪم اﺳـﺘﺤﺎﻟﻪ ﻋﻘﻠﯽ اﺳﺖ ﻣﻼﺣﻈﻪ اﻃﻼق ﻟﺴﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﮐﻪ در آن ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨـﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﻓﻼن دو ﮐﺲ ﻣﻮﻻي ﻓﻼن دو ﮐﺲاﻧـﺪ‪ ،‬و آن ﭼﻨـﺪ ﮐﺲ ﻣﻮﻻي ﭼﻨـﺪ ﮐﺲ ﻓﻼناﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺎ‬‫وﺻﻒ آﻧﮑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﺗﺜﻨﯿﻪ و ﺟﻤﻊ اﺳﺖ ﻣﻮﻻـي ﻣﺤﻤﻮل ﻣﻔﺮد اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ در ﺣﻤـﻞ ﻣﻔﺮد ﺑﺮ ﺟﻤﻊ اﺳـﺘﺤﺎﻟﻪ ﻋﻘﻠﯽ ﻻـزم ﻣﯽآﻣـﺪ در‬‫زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ ﻫﻢ اﯾﻦ اﻃﻼق روا ﻧﻤﯽﺷـﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه از اﯾﻦ اﻃﻼق در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ ﻋـﺪم اﺳـﺘﺤﺎﻟﻪ ﻋﻘﻠﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﺷـﺪ‪ ،‬اﯾﻦ اﻃﻼق در زﺑﺎن‬‫ﻋﺮﺑﯽ ﻫﻢ ﺣﺴﺐ ﻣﺰﻋﻮم رازي ﮐﻪ ﺑﻨﺎي ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺑﺮ ﻋﻘﻞ اﺳﺖ ﻧﻪ ﺳﻤﺎع و وﺿﻊ‪ ،‬ﺟﺎﺋﺰ و ﺳﺎﺋﻎ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﺷﺎﻧﺰدﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﻣﻮﻻه و ﻣﻮﻻك‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻫﻮ أوﻻه و أوﻻك ‪.‬‬
‫ﭘﺲ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺪم ﺟﻮاز ﮔﻔﺘﻦ »ﻫﻮ اوﻻه و اوﻻك« ﻧﯿﺰ ﻣﺴﻠﻢ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﺮاد از اﺳﻢ ﺗﻔﻀﯿﻞ‪ ،‬ﺗﻔﻀﯿﻞ او ﺑﺮ ﻣﻀﺎف إﻟﯿﻪ‬‫ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬اﺿﺎﻓﺖ آن ﺑﺴﻮي ﻣﻔﺮد ﻣﻌﺮﻓﻪ ﻫﻢ ﺑﺮاي ﻣﺤﺾ ﺗﻮﺿـﯿﺢ و ﺗﺨﺼـﯿﺺ ﺟﺎﺋﺰ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﻋﻠﻢ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬ﭘﺲ در اﺿﺎﻓﺖ آن ﺑﻀﻤﯿﺮ ﻫﻢ‬‫ﻣﺎﻧﻌﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﻓﺘـﺢ اﻟﺒﺎري« در ﺷـﺮح ﻓﻘﺮه »ﻓﻤﺎ ﺑﻘﯽ ﻓﻬﻮ ﻻوﻟﯽ رﺟﻞ ذﮐﺮ« از ﺣـﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﮐﻪ آﻧﻔﺎ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪه‪ ،‬ﻧﻘﻼ‬‫ﻋﻦ اﻟﺴﻬﯿﻠﯽ ]‪ [1‬ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬اﻟﺴﻬﯿﻠﯽ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﺎﻟﻘﯽ اﻟﻠﻐﻮي اﻟﻤﻮرخ اﻟﻀﺮﯾﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(581‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪39 :‬‬‫]ﻓﺎن ﻗﯿﻞ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﯾﻀﺎف‪ ،‬أي أوﻟﯽ ﻟﻠﻮاﺣـﺪ و ﻟﯿﺲ ﺑﺠﺰء ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺠﻮاب إذا ﮐﺎن ﻣﻌﻨﺎه اﻻﻗﺮب ﻓﯽ اﻟﻨﺴﺐ ﺟﺎزت اﺿﺎﻓﺘﻪ و ان ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺟﺰا‬‫ﻣﻨ ﻪ‬‫ﮐﻘﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﺒﺮ‪ :‬ﺑﺮ اﻣﮏ‪ ،‬ﺛﻢ أﺑﺎك‪ ،‬ﺛﻢ أدﻧﺎك ]‪.[1‬‬‫در اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﺿﺎﻓﺖ ﻟﻔﻆ ادﻧﯽ‪ ،‬ﮐﻪ اﺳﻢ ﺗﻔﻀـﯿﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻀﻤﯿﺮ واﻗﻊ ﺷﺪه‪ ،‬و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﻣﺪار ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻧﺰد رازي ﺑﺮ ﻋﻘﻞ ﻣﺤﺾ اﺳﺖ‪ ،‬و‬‫ﺣﺴﺐ ﻋﻘﻞ در اﺿﺎﻓﺖ اﺳﻢ ﺗﻔﻀﯿﻞ ﺑﺴﻮي ﺿﻤﯿﺮ اﺳﺘﺤﺎﻟﻪ ﻧﯿﺴﺖ‬‫رد ﮔﻔﺘﺎر ﻓﺨﺮ رازي‬‫و أﻣﺎ ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬و ﻫﺬا اﻟﻮﺟﻪ ﻓﯿﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﺬﮐﻮر ﻓﯽ اﻻﺻﻮل ‪.‬‬
‫ﻓﻨﻘﻮل أﯾﻬﺎ اﻟﻤﺠﺎدل اﻟﻐﻔﻮل اﻻﺗﯽ ﺑﮑﻞ ﮐﻼم ﻣـﺪﺧﻮل و وﻫﻢ ﻣﻌﻠﻮل و وﺟﻪ ﻣﺮذول و ﺑﯿﺎن ﻣﻐﺴﻮل‪ ،‬إذا ﮐﺎن ﻋﻨـﺪك ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﻮﺟﻪ ﻧﻈﺮ‬‫ﻣـﺬﮐﻮر ﻓﯽ اﻻـﺻﻮل ﻓﻠـﻢ أﺗﻌﺒﺖ اﻟﻨﻔﺲ ﺑـﺘﺰوﯾﺮ ﻫـﺬا اﻟﻬـﺬر و اﻟﻔﻀـﻮل اﻟـﺬي ﺑﺮده اﻟﻤﻨﻘـﻮل و ﺗﺄﺑـﺎه اﻟﻌﻘـﻮل و ﯾﺒﻄﻠﻪ اﻓـﺎدات اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ‬‫اﻟﻔﺤﻮل؟‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬و ﻫﻮ ﺑﺎﻃﻞ ﻣﻨﮑﺮ ﺑﺎﻻﺟﻤﺎع ‪.‬‬
‫أﻗﻮل‪ :‬ﻓﺨﺮ رازي در رﺳﺎﻟﻪ »ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺷﺎﻓﻌﯽ« در وﺟﻮه اﺛﺒﺎت ﻣﺠﯽء )ﺑﺎ( ﺑﺮاي ﺗﺒﻌﯿﺾ ﮐﻪ ﻣﺬﻫﺐ ﺷﺎﻓﻌﯽ اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺜـﺎﻧﯽ‪ :‬اﻟﻨﻘﻞ اﻟﻤﺴـﺘﻔﯿﺾ ﺣﺎﺻﻞ ﺑﺄن ﺣﺮوف اﻟﺠﺮ ﯾﻘﺎم ﺑﻌﻀـﻬﺎ ﻣﻘﺎم ﺑﻌﺾ ﻓﻮﺟﺐ أن ﯾﮑﻮن اﻗﺎﻣـﮥ ﺣﺮف اﻟﺒﺎء ﻣﻘﺎم »ﻣﻦ« ﺟﺎﺋﺰا‪ ،‬و ﻋﻠﯽ‬‫ﻫﺬا اﻟﺘﻘﺪﯾﺮ ﯾﺤﺼﻞ اﻟﻤﻘﺼﻮد[‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺰد ﻓﺨﺮ رازي‪ ،‬ﻧﻘﻞ ﻣﺴﺘﻔﯿﺾ ﺣﺎﺻﻞ اﺳﺖ ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺑﻌﺾ ﺣﺮوف ﺟﺮ‪ ،‬ﻗﺎﺋﻢ ﮐﺮده ﻣﯽﺷﻮد ﻣﻘﺎم ﺑﻌﺾ آﺧﺮ‪،‬‬‫ﭘﺲ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ اﻗﺎﻣﺖ »ﺑﺎ« ﻣﻘﺎم »ﻣﻦ« ﺟﺎﺋﺰ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ »ﻣﻦ« ﺑﺮاي ﺗﺒﻌﯿﺾ ﻣﯽآﯾﺪ‪» ،‬ﺑﺎ« ﻫﻢ ﺑﺮاي ﺗﺒﻌﯿﺾ ﺑﯿﺎﯾﺪ‪ [1] .‬ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري ج‬‫‪.15/14‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪40 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 47‬از ‪230‬‬‫ﭘﺲ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﺋﯿﻢ ﮐﻪ ﻓﻼن ﻣﻮﻟﯽ ﻟﮏ‪ ،‬ﺑﻼ ﺷـﺒﻬﻪ ﺟﺎﺋﺰ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻗﺎﻣﺖ ﺑﻌﺾ ﺣﺮوف ﺟﺮ ﻣﻘﺎم ﺑﻌﺾ آﺧﺮ ﻻزم آﯾﺪ ﮐﻪ اﻗﺎﻣﺖ‬‫»ﻣﻦ« ﻫﻢ ﻣﻘـﺎم »ﻻـم« ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﺎﺷـﺪ و »ﻓﻼـن ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻨﮏ« ﺑﻤﻌﻨﺎي »ﻓﻼن ﻣﻮﻟﯽ ﻟﮏ« ﺟﺎﺋﺰ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه »ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻨﮏ« ﺑﻤﻌﻨﺎي »ﻣﻮﻟﯽ‬‫ﻟـﮏ« ﺟـﺎﺋﺰ ﮔﺮدد »ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻨـﮏ« ﺑﺠـﺎي »اوﻟﯽ ﻣﻨﮏ« ﻫﻢ ﺟﺎﺋﺰ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه »ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻨﮏ« ﺑﻤﻌﻨﺎي »ﻣﻮﻟﯽ‬‫ﻟﮏ« ﺟﺎﺋﺰ ﺷﺪ‪ ،‬اﺻـﻼ ﺑﺸﺎﻋﺖ و ﻧﮑﺎت ﻟﻔﻈﯽ در »ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻨﮏ« ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﮑﺎرت ﻣﻌﻨﻮﯾﻪ ﺑﺎﯾﻦ ﺳـﺒﺐ ﻣﺪﻓﻮع اﺳﺖ ﮐﻪ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ‬‫»اوﻟﯽ« اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬و ﻧﯿﺰ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪه ﺑﯿﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫أﻗﻮل‪ :‬اﯾﻦ ﮐﻼم ﺣﯿﺮت ﻧﻈﺎم ﻣﺨﺪوش اﺳﺖ ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ‪:‬‬‫اول‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﮐﺴـﯽ از اﻫﻞ ﻋﺮﺑﯿﺖ ﻧﮕﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪه ﺑﯿﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻮﺟﺪ اﯾﻦ ﺷﺒﻬﻪ ﻓﺨﺮ رازي اﺳﺖ‪ ،‬اﮔﺮ ﮐﺴﯽ‬‫ﺑﺎﺗﺒﺎع او اﯾﻦ ﺣﺮف واﻫﯽ ﺑﺮ زﺑﺎن آورده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬او را ﺑﻬﺮه از ﻋﺮﺑﯿﺖ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ ﻧﻔﯽ ﻣﻬﺎرت ﻋﺮﺑﯿﺖ از ﺧﻮد رازي ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ‬‫ﺑﻤﻘﻠﺪﯾﻦ ﻏﯿﺮ ﻣﺘﺪﺑﺮﯾﻦ او ﭼﻪ رﺳﺪ‪.‬‬‫ﻗﺎﺿﯽ ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺸﺤﻨﮥ ]‪ [1‬اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »روض اﻟﻤﻨﺎﻇﺮ« در ﺳﻨﻪ ﺳﺖ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻻﻣﺎم ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺧﻄﯿﺐ اﻟﺮي ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﯿﻤﯽ اﻟﺒﮑﺮي اﻟﻄﺒﺮﺳﺘﺎﻧﯽ اﻟﺮازي اﻟﻤﻮﻟﺪ اﻟﻔﻘﯿﻪ‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ [1] .‬اﺑﻦ اﻟﺸﺤﻨﮥ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(890‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪41 :‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ ]‪ :[1‬ﺑﻠﻐﻨﯽ ان ﻣﻮﻟـﺪه ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺚ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴـﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻌﻆ اﻟﻨﺎس ﺑﺎﻟﻌﺮﺑﯽ و اﻟﻌﺠﻤﯽ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ اﻟﯿـﺪ اﻟﻄﻮﻟﯽ ﻓﯽ‬‫اﻟﻌﻠﻮم ﺧﻼ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬و ﺳﺎﻓﺮ اﻟﺒﻼد‪ ،‬و ﺻﺤﺐ اﻟﻤﻠﻮك‪ ،‬و ﺟﺮت ﺑﺴﺒﺒﻪ ﻓﺘﻨﮥ ﻋﻈﯿﻤﮥ[ ]‪ -[2‬اﻟﺦ‪.‬‬‫دوم‪ :‬آﻧﮑﻪ اﮔﺮ ﺣﻤـﻞ ﺗﻔﺎﺳـﯿﺮ أﺋﻤﻪ ﻟﻐـﻮﯾﯿﻦ و ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻣﻨﻘـﺪﯾﻦ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﺤﻤـﻞ ﺟـﺎﺋﺰ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ أﺋﻤﻪ ﻋﺮﺑﯿﺖ ﺣﺴﺐ ﻣﺰﻋـﻮم‬‫ﻣﺨﺎﻃﺐ‪ ،‬ﭼﺮا ﺑﮕﺮﯾﺒﺎن اﺑﻮ زﯾـﺪ ]‪ [3‬آوﯾﺨﺘﻨـﺪ‪ ،‬و ﺗﺨﻄﺌﻪ او آﻏـﺎز ﻧﻬﺎدﻧـﺪ؟ و ﮐﻼم او را ﭼﺮا ﺑﺮ ﺑﯿﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻌﻨﯽ ﺣﻤﻞ ﻧﻨﻤﻮدﻧـﺪ؟! ﺳﻮم‪:‬‬‫آﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ اﺻﻞ اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﻪ از ﻓﺨﺮ رازي اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻧﺤﺮﯾﺮ ﺑﺎ وﺻﻒ أﺧﺬ و اﻧﺘﺤﺎل آن‪ ،‬ﮔﻮي ﻣﺴﺎﺑﻘﺖ ﺑﺮ رازي در ﺗﻠﻤﯿﻊ و‬‫ﺗﺨـﺪﯾﻊ و ﺗﺰوﯾﻖ و ﺗﻌﻤﯿﻖ و ﺗـﺪﻗﯿﻖ رﺑﻮده‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ رازي اﯾﻦ ﺗﻔﺴـﯿﺮ را ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ از اﺑﻮ ﻋﺒﯿـﺪه ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻌـﺪ ﻧﻘﻞ آن از اﺑﻮ ﻋﺒﯿـﺪه‪،‬‬‫ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﮐﻪ آن را اﺧﻔﺶ‪ ،‬و زﺟـﺎج‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ]‪ [4‬ﻋﯿﺴـﯽ ﻫﻢ ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻢ اﮐﺘﻔـﺎ ﻧﮑﺮده‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﻢ ذﮐﺮ ﮐﺮده ﮐﻪ‬‫اﯾﻨﻬﺎ ﺑﺒﯿﺖ اﺳﺘﺸﻬﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺑﺒﯿﺖ ﻟﺒﯿﺪ ]‪.[5‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﻓﺎده رازي ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮐﺜﺮي از ﻋﻠﻤﺎء ﺗﻔﺴﯿﺮ »ﻣﻮﻟﯽ ]‪ [1‬اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ‪ :‬ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(630‬‬‫]‪ [2‬روض اﻟﻤﻨﺎﻇﺮ ﻓﯽ ﺣﻮادث ﺳﻨﮥ )‪.(606‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ زﯾﺪ‪ :‬ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ أوس ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (215‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺮﻣﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(384‬‬‫]‪ [5‬ﻟﺒﯿﺪ‪ :‬ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ أﺑﻮ ﻋﻘﯿﻞ اﻟﻌﺎﻣﺮي اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (41‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪42 :‬‬‫ﺑﺄوﻟﯽ« در ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ َﻣْﺄواُﮐُﻢ اﻟﱠﻨﺎُر ِﻫَﯽ َﻣْﻮﻻُﮐْﻢ‬‫]‪ [1‬ﯾﺎ آﯾﻪ دﯾﮕﺮ ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺮازي ﻓﯽ »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل« ﺑﻌﺪ اﻟﻌﺒﺎرة اﻟﺴﺎﺑﻘﮥ‪:‬‬‫]و أﻣﺎ اﻟـﺬي ﻧﻘﻠﻮا ﻋﻦ أﺋﻤـﮥ اﻟﻠﻐـﮥ ان اﻟﻤﻮﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻻوﻟﯽ‪ ،‬ﻓﻼ ﺣﺠـﮥ ﻟﻬﻢ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﯾﺒﯿﻦ ذﻟﮏ ﺑﺘﻘـﺪﯾﻢ ﻣﻘـﺪﻣﺘﯿﻦ‪ :‬إﺣـﺪاﻫﻤﺎ ان اﻣﺜﺎل ﻫﺬا‬‫اﻟﻨﻘﻞ ﻻ ﯾﺼﻠﺢ ان ﯾﺤﺘﺞ ﺑﻪ ﻓﯽ اﺛﺒﺎت اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬ﻓﻨﻘﻮل‪ :‬ان أﺑﺎ ﻋﺒﯿﺪة و ان ﻗﺎل ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﻣْﺄواُﮐُﻢ اﻟﱠﻨﺎُر ِﻫَﯽ َﻣْﻮﻻُﮐْﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 48‬از ‪230‬‬‫ﻣﻌﻨﺎه ﻫﯽ اوﻟﯽ ﺑﮑﻢ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻫﺬا أﯾﻀﺎ اﻻﺧﻔﺶ‪ ،‬و اﻟﺰﺟﺎج‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ‪ ،‬و اﺳﺘﺸﻬﺪوا ﺑﺒﯿﺖ ﻟﺒﯿﺪ‪.‬‬‫و ﻟﮑﻦ ذﻟﮏ ﺗﺴﺎﻫﻞ ﻣﻦ ﻫﺆﻻء اﻻﺋﻤـﮥ ﻻ ﺗﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬ﻻن اﻻﮐﺎﺑﺮ ﻣﻦ اﻟﻨﻘﻠﮥ ﻣﺜﻞ اﻟﺨﻠﯿﻞ ]‪ [2‬و اﺿﺮاﺑﻪ ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮوه‪ ،‬و اﻻﮐﺜﺮون ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮوه اﻻ‬‫ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ ،‬أو آﯾﮥ اﺧﺮي ﻣﺮﺳـﻼ ﻏﯿﺮ ﻣﺴـﻨﺪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮوه ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺐ اﻻﺻﻠﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﮐﻞ ﻣﺎ ﯾﺬﮐﺮ ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺎﺳﯿﺮ ﮐﺎن‬‫ذﻟﮏ ﻟﻐﮥ أﺻﻠﯿﮥ اﻻ ﺗﺮاﻫﻢ ﯾﻔﺴﺮون اﻟﯿﻤﯿﻦ ﺑﺎﻟﻘﻮة ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و اﻟﱠﺴﻤﺎواُت َﻣْﻄِﻮﱠﯾﺎٌت ﺑ َِﯿِﻤﯿﻨِِﻪ‬‫]‪ [3‬و اﻟﻘﻠﺐ ﺑﺎﻟﻌﻘﻞ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻟ َِﻤْﻦ ﮐﺎَن ﻟَُﻪ َﻗﻠٌْﺐ‬‫]‪ [4‬ﻣﻊ ان ذﻟﮏ ﻟﯿﺲ ﻟﻐﮥ أﺻﻠﯿﮥ‪ ،‬ﻓﮑﺬﻟﮏ ﻫﻬﻨﺎ[‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت‪ ،‬ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ وﺿﻮح ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻔﺴـﯿﺮ »ﻣﻮﻟﯽ ﺑﺄوﻟﯽ«‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪه ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬اﺧﻔﺶ و زﺟﺎج و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﻫﻢ‬‫ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ و اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺑﺒﯿﺖ ﻟﺒﯿﺪ ﺑﺮ آن ﻧﻤﻮده‪ [1] .‬اﻟﺤﺪﯾﺪ‪.15 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺨﻠﯿﻞ‪ :‬ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻻدﯾﺐ اﻟﻠﻐﻮي اﻟﻌﺮوﺿﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة ﺳﻨﮥ )‪.(170‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺰﻣﺮ‪.67 :‬‬‫]‪ [4‬ق‪.37 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪43 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل او‪] :‬و اﻻـﮐﺜﺮون ﻟﻢ ﯾـﺬﮐﺮوه اﻻ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻫـﺬه اﻵﯾـﮥ[ اﻟـﺦ واﺿـﺤﺴﺖ ﮐﻪ اﮐﺜﺮ ﻋﻠﻤﺎ ﺗﻔﺴـﯿﺮ »ﻣﻮﻟﯽ ﺑﺄوﻟﯽ« در ﺗﻔﺴـﯿﺮ آﯾﻪ‬‫َﻣْﺄواُﮐُﻢ اﻟﱠﻨﺎُر ِﻫَﯽ َﻣْﻮﻻُﮐْﻢ‬‫]‪ [1‬ﯾﺎ آﯾﻪ دﯾﮕﺮ ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫و از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﮑﻤﺎل ﺑﻬﺖ و ﻣﮑﺎﺑﺮه ﻣﺸﻌﻮف‪ ،‬و ﻃﺒﻊ ﺷﺮﯾﻒ او ﺑﺎﻧﮑﺎر ﺑﺪﯾﻬﯿﺎت ﻇﺎﻫﺮه و اﺑﻄﺎل ﺣﻘﺎﺋﻖ واﺿﺤﻪ ﻣﺄﻟﻮف‪ ،‬و‬‫ﻋﻨـﺎن ﺗﻮﺟﻪ او ﺑـﺎﺧﺘﺮاع ﻏﺮاﺋﺐ ﻣﻬﻤﻼـت و اﯾﺠﺎد ﻃﺮاﺋﻒ ﻫﻔﻮات ﻣﻌﻄﻮف‪ ،‬و ﻫﻤﺖ ارﺟﻤﻨـﺪش ﺑﺎﺧﺘﻼق ﻋﺠﺎﺋﺐ اﻓﺘﺮاءات ﻣﺼـﺮوف‪ ،‬و‬‫ﺑﻤـﺪارج ﻋـﺎﻟﯿﻪ ﺧﻼـﻋﺖ و ﺟﺴﺎرت ﻣﺘﺮﻗﯽ‪ ،‬و از ﺗﺄﻣﻞ و ﺗـﺪﺑﺮ و اﻧﺼﺎف ﺑﺎﻟﻤﺮه ﻣﺘﻮﻗﯽ‪ ،‬ﻧﻪ از ﻣﺆاﺧـﺬه ﺧﻠﻖ ﺣـﺬر‪ ،‬و ﻧﻪ از ﻋـﺬاب ﻋﺎﻗﺒﺖ‬‫ﺧﺒﺮ‪ ،‬ﺑﯽﻣﺤﺎﺑﺎ ﺳﺮ در ﺑﯿﺎﺑﺎن ﮐﺬب و ﺑﻬﺘﺎن‪ ،‬و ﻣﺠﺎزﻓﺖ و ﻋﺪوان‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ اﻗﺘﺤﺎم اﻧﻮاع ﺧﻄﺮ و اﺻﻄﻼ ﺑﺤﺮﯾﻖ ﺷﺮر اﺳﺖ ﻧﻬﺎده‪.‬‬‫در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﺮ ﺗﻘﺮﯾﺮ رازي ﻧﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬اﮐﺎذﯾﺐ ﻋﺸـﺮه اﻓﺰوده‪ ،‬و ﺗﺼـﺮﯾﺢ او را ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ اﺧﻔﺶ‪ ،‬و زﺟﺎج‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ‪ ،‬ﺗﻔﺴﯿﺮ »ﻣﻮﻻﮐﻢ‬‫ﺑﺄوﻟﯽ ﺑﮑﻢ« ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﮐﺘﻤﺎن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻫﻢ از ذﮐﺮ اﮐﺜﺮ ﻋﻠﻤﺎء ﺗﻔﺴﯿﺮ »ﻣﻮﻟﯽ را ﺑﺄوﻟﯽ« ﮐﻪ ﻓﺨﺮ رازي اﻓﺎده آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬اﻋﺮاض ﻓﺮﻣﻮد‪.‬‬‫اﻣﺎ ادﻋﺎي ﻓﺨﺮ رازي ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺗﺴﺎﻫﻞ اﺳﺖ ﻧﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﺻﺮﯾﺢ ﺗﺴﺎﻫﻞ و ﺗﻐﺎﻓﻞ و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ اﻣﻌﺎن و ﺗﺤﻘﯿﻖ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﻋﻤﺪه‬‫ﻃﺮق اﺛﺒﺎت ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻟﻐﺎت ﺗﺼـﺮﯾﺢ اﺋﻤﻪ ﻋﺮﺑﯿﺖ‪ ،‬و ﻧﺺ ارﺑﺎب ﻟﻐﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺣﺴﺐ اﯾﻦ اﻓﺎده ﺑـﺪﯾﻌﻪ رازي‪ ،‬ﺗﺼـﺮﯾﺢ اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات‬‫ﻻﺋﻖ اﺣﺘﺠﺎج و ﻗﺎﺑﻞ اﺳـﺘﺪﻻل ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺎي ﻣﺮﺻﻮص اﺛﺒﺎت ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻟﻐﺎت ﻣﻨﻬﺪم‪ ،‬و ﻗﺼـﺮ ﻣﺸـﯿﺪ اﯾﻦ ﻓﻦ ﺷـﺮﯾﻒ ﻣﻨﺨﺮم‪ ،‬و ﺣﺒﻞ ﻣﺘﯿﻦ آن‬‫ﻣﻨﻔﺼﻢ‪ ،‬و ﻋﺮق اﺻﯿﻞ آن ]‪ [1‬اﻟﺤﺪﯾﺪ‪.15 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪44 :‬‬‫ﻣﻨﺠـﺬم‪ ،‬و ﻣﺒﻨﺎي رزﯾﻦ آن ﻣﻨﺤﺴﻢ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻣﺰﻋﻮم ﻣﺬﻣﻮم رازي رﺋﯿﺲ اﻟﻘﺮوم‪ ،‬ﻫﺮ ﮐﺲ را ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ در ﻫﺮ ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ ﮐﻪ‬‫أﺋﻤﻪ ﻟﻐﺖ ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﮕﻮﯾﺪ‪ :‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﺴﺎﻫﻞ اﺳﺖ از اﯾﻦ أﺋﻤﻪ ﻧﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬ﻓﯿﺮﺗﻔﻊ اﻻﻋﺘﻤﺎد ﻋﻦ ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻟﻠﻐﺎت رأﺳﺎ‪ ،‬و ﯾﻌﺪ اﻟﺮﮐﻮن إﻟﯿﻪ‬‫وﺳﻮاﺳﺎ‪.‬‬‫و اﯾﻦ اﻧﮑـﺎر رازي در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﮋده ﻋﻈﯿﻢ اﺳﺖ ﺑﺮاي ﻣﻠﺤـﺪﯾﻦ و ﺟﺎﺣـﺪﯾﻦ دﯾﻦ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﺸـﺎن ﻫﺮ ﺟﺎ ﺑﺨﻮاﻫﻨـﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨـﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻓﻼن‬‫ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﻫﻞ اﺳـﻼم ﺑﺮاي ﻓﻼن ﻟﻔﻆ ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت ﺑﺂن از اﺋﻤﻪ ﻟﻐﺖ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد و ﻻﺋﻖ اﻋﺘﺒﺎر ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ‬‫اﺋﻤﻪ ﻟﻐﺖ آن را ﺑﻄﺮﯾﻖ ﺗﺴﺎﻫﻞ ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻄﺮﯾﻖ ﺗﺤﻘﯿﻖ‪.‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ اﯾﺮاد اﻋﺘﺮاض ﻣﻠﺤﺪﯾﻦ و ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ اﺳـﻼم اﻗﻮي و اﺑﻠﻎ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد از اﯾﺮاد رازي‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ اﺳـﻼم اﺋﻤﻪ ﻋﺮﺑﯿﺖ را در ﻣﺬﻫﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 49‬از ‪230‬‬‫ﻣﺨﺎﻟﻒ‪ ،‬ﺑﺨﻼف رازي ﮐﻪ ﻫﻢ ﻣـﺬﻫﺐ اﻫﻞ ﻋﺮﺑﯿﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه رازي ﺑﺎ وﺻﻒ ﻣﻮاﻓﻘﺖ در ﻣﺬﻫﺐ اﻫﻞ ﻋﺮﺑﯿﺖ‪ ،‬ﮐﻼم اﯾﺸﺎن را در‬‫اﻓـﺎده ﻣﻌﻨﺎي »ﻣﻮﻟﯽ« ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر ﻧﻤﯽﮔﺮداﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ و ﺟﺎﺣـﺪﯾﻦ اﺳـﻼم ﺑﺄوﻟﻮﯾﺖ ﺗﻤﺎم‪ ،‬ﻣﺘﺸـﺒﺜﺎ ﺑﮑﻼم اﻟﺮازي‪ ،‬رد ﻣﻌﺎﻧﯽ‬‫ﻟﻐﺖ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻣﺬﻫﺐ اﯾﺸﺎﻧﺴﺖ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و ﻫﺪم ﺑﻨﺎي اﺻﻞ اﺳﻼم‪ ،‬ﺑﺎﯾﻦ ﺳﺮ ﺳﺒﺪ اوﻫﺎم ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﻓﻠﯿﺒﮏ اﻟﺒﺎﮐﻮن ﻋﻠﯽ ﻋﻘﻞ اﻟﺮازي ﺣﯿﺚ ﻣﺎ اﮐﺘﻔﯽ ﺑﺎﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﻌﮥ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻫﺪم اﺻﻞ اﻻﺳـﻼم و أزر ﻇﻬﻮر اﻟﻤﻼﺣﺪة اﻟﻠﺌﺎم ﺑﺄﻣﺮ ﻻ ﯾﺼـﻞ‬‫إﻟﯿﻪ اﻓﻬﺎم ﻫﺆﻻء اﻻﻗﺰام ]‪ [1‬و ﯾﺴﺘﺤﯽ ﻣﻦ اﻟﺘﻔﻮه ﺑﻪ اوﻟﺌﮏ اﻻﻏﺜﺎم ]‪.[2‬‬‫و از رازي ﺗﺄﯾﯿـﺪ و ﺗﻘﻮﯾﺖ ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ اﺳـﻼم ﻋﺠﺐ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ از ]‪ [1‬اﻻﻗﺰام )ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﻬﻤﺰة ﺟﻤﻊ اﻟﻘﺰم ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻘﺎف و ﮐﺴـﺮ اﻟﺰاي(‪:‬‬‫اﻟﻠﺌﺎم‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻻﻏﺜﺎم )ﺟﻤﻊ اﻻﻏﺜﻢ أي ﻣﻦ ﻻ ﯾﻔﺼﺢ ﻓﯽ ﮐﻼﻣﻪ(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪45 :‬‬‫ﺗﺼـﺮﯾﺢ ذﻫﺒﯽ درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ او را ﺗﺸـﮑﯿﮑﺎت اﺳﺖ ﺑﺮ دﻋﺎﺋﻢ دﯾﻦ ]‪ ،[1‬و از ﻋﺒﺎرت »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ]‪ [2‬درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ او ارﺷﺎد ﻣﯽﮐﺮد ﮐﻪ‬‫ﻧﺰد ﻣﻦ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺷـﺒﻬﻪ ﺑﺮ دﯾﻦ اﺳﻼم اﺳﺖ ]‪ ،[3‬و ﻧﯿﺰ در ﺗﻘﺮﯾﺮ ﻣـﺬاﻫﺐ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ و ﻣﺒﺘـﺪﻋﯿﻦ ﺟـﺪ و ﺟﻬﺪ ﺗﻤﺎم ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ آن را ﺑﻐﺎﯾﺖ‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ وارد ﻣﯽﺳﺎزد‪ ،‬و در ﺟﻮاﺑﺸﺎن ﺑﺮاه ﺗﺴﺎﻫﻞ ﻣﯽرود‪ ،‬و ﺑﯿﻀﻪ ﺑﻄﺎس ﻣﯽاﻓﮑﻨﺪ‪ ،‬و ﺷﺎﻧﻪ ﺧﺎﻟﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫و ﺷـﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻈﺎﻋﺖ و رﮐﺎﮐﺖ و ﺳـﺨﺎﻓﺖ اﯾﻦ اﺣﺘﻤﺎل ﺻﺮﯾﺢ اﻻﺧﺘﻼل ﻓﺨﺮ رازي ﮐﻪ ﺑﺂن ﻗﺼﺪ اﺑﻄﺎل اﺳﺘﺪﻻل اﻫﻞ ﺣّﻖ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ‬‫ﻇـﺎﻫﺮ و واﺿـﺤﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري ﺑﺎ وﺻﻒ اﺗﺒﺎع رازي در اﮐﺜﺮ ﻣﻘﺎﻣﺎت‪ ،‬در اﯾﻦ ﺟﺎ دﺳﺖ از ﺗﺼﻮﯾﺐ اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﻪ واﻫﯿﻪ ﺑﺮداﺷـﺘﻪ‪،‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ ﺻﺮاﺣﮥ ﺑﻄﻼن آن واﺿﺢ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ« در ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ َﻣْﺄواُﮐُﻢ اﻟﱠﻨﺎُر‬‫]‪ [4‬ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ ﻟﻔﻆ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻫﻬﻨﺎ أﻗﻮال‪ :‬أﺣﺪﻫﺎ‪ :‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ :‬ﻣﻮﻻﮐﻢ أي ﻣﺼﯿﺮﮐﻢ‪.‬‬‫و ﺗﺤﻘﯿﻘﻪ‪ :‬ان اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻣﻮﺿﻊ »اﻟﻮﻟﯽ« و ﻫﻮ اﻟﻘﺮب‪ ،‬ﻓﺎﻟﻤﻌﻨﯽ‪ :‬ان اﻟﻨﺎر ﻫﯽ ﻣﻮﺿـﻌﮑﻢ اﻟـﺬي ﺗﻘﺮﺑﻮن ﻣﻨﻪ و ﺗﺼـﻠﻮن إﻟﯿﻪ‪ [1] .‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال‬‫ج ‪.3/340‬‬‫]‪ [2‬ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان ج ‪.4/426‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺎ وﺟـﺪت ﻓﯽ ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان ادﻋﺎء اﻟﻔﺨﺮ ان ﻋﻨـﺪه ﺷـﺒﻬﺎت ﻋﻠﯽ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬ﻧﻌﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻘﻠﻮا ﻋﻨﻪ‪ :‬اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻋﻨـﺪي ﮐﺬا و ﮐﺬا ﻣﺎﺋﮥ ﺷـﺒﻬﮥ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻮل ﺑﺤﺪوث اﻟﻌﺎﻟﻢ‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺤﺪﯾﺪ‪.15 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪46 :‬‬‫و اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﮑﻠﺒﯽ ]‪ :[1‬ﯾﻌﻨﯽ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻗﻮل اﻟﺰﺟﺎج‪ ،‬و اﻟﻔﺮاء ]‪ ،[2‬و أﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪة‪.‬‬‫و اﻋﻠﻢ ان ﻫـﺬا اﻟـﺬي ﻗﺎﻟﻮه ﻣﻌﻨﯽ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﺑﺘﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻠﻔﻆ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻟﻮ ﮐﺎن »ﻣﻮﻟﯽ« و »أوﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ واﺣﺪ ﻓﯽ اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬ﻟﺼﺢ اﺳـﺘﻌﻤﺎل ﮐﻞ واﺣﺪ‬‫ﻣﻨﻬﻤـﺎ ﻓﯽ ﻣﮑـﺎن اﻵﺧﺮ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﯾﺠﺐ أن ﯾﺼـﺢ أن ﯾﻘﺎل‪» :‬ﻫـﺬا ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻦ ﻓﻼن«‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻘﺎل‪» :‬ﻫـﺬا أوﻟﯽ ﻣﻦ ﻓﻼن« و ﯾﺼـﺢ أن ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻫـﺬا‬‫أوﻟﯽ ﻓﻼن‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﻣﻮﻟﯽ ﻓﻼن‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﺑﻄﻞ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻋﻠﻤﻨﺎ ان اﻟﺬي ﻗﺎﻟﻮه ﻣﻌﻨﯽ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﺑﺘﻔﺴﯿﺮ‪.‬‬‫و اﻧﻤﺎ ﻧﺒﻬﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﻫﺬه اﻟﺪﻗﯿﻘﮥ‪ ،‬ﻻن اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ ]‪ [3‬ﻟﻤﺎ ﺗﻤﺴﮏ ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬أﺣـﺪ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻣﻮﻟﯽ اﻧﻪ أوﻟﯽ‪ ،‬و اﺣﺘـﺞ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﺑﺄﻗﻮال أﺋﻤـﮥ اﻟﻠﻐـﮥ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻫـﺬه اﻵﯾـﮥ ﺑﺎن ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻌﻨﺎه أوﻟﯽ‪ ،‬و إذا ﺛﺒﺖ ان اﻟﻠﻔﻆ‬‫ﻣﺤﺘﻤـﻞ ﻟﻪ وﺟﺐ ﺣﻤﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻻـن ﻣـﺎ ﻋـﺪاه اﻣـﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﺜﺒـﻮت ﮐﮑﻮﻧﻪ اﺑﻦ اﻟﻌﻢ و اﻟﻨﺎﺻـﺮ‪ ،‬أو ﺑﯿﻦ اﻻﻧﺘﻔـﺎء ﮐـﺎﻟﻤﻌﺘﻖ و اﻟﻤﻌﺘﻖ‪ ،‬ﻓﯿﮑﻮن ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺘﻘﺪﯾﺮ اﻻول ﻋﺒﺜﺎ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻘﺪﯾﺮ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﮐﺬﺑﺎ‪ ،‬و اﻣﺎ ﻧﺤﻦ ﻓﻘﺪ ﺑﯿﻨﺎ ﺑﺎﻟﺪﻟﯿﻞ ان ﻗﻮل ﻫﺆﻻء ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﻮﺿﻊ ﻣﻌﻨﯽ ﻻ ﺗﻔﺴـﯿﺮ و ﺣﯿﻨﺌﺬ ﯾﺴﻘﻂ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 50‬از ‪230‬‬‫اﻻﺳﺘﺪﻻل ﺑﻪ ]‪.[[4‬‬‫ﻗﻤﻮﻟﯽ ]‪ [5‬ﻣﺘﻤﻢ ]‪ [6‬ﺗﻔﺴـﯿﺮ رازي در اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺷـﺒﻬﻪ رازﯾﻪ را از »ﻧﻬﺎﯾـﮥ ]‪ [1‬اﻟﮑﻠﺒﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳﺎﺋﺐ اﻟﻤﻔﺴـﺮ اﻟﻨﺴﺎﺑﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪ (146‬ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻔﺮاء‪ :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﯾﺎد اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (207‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (436‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺮازي ج ‪.228 -29/227‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻘﻤﻮﻟﯽ‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺮم اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟﻤﺨﺰوﻣﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(727‬‬‫]‪ [6‬ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ از ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن و ﻏﯿﺮ آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﮑﻤﻞ ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪47 :‬‬‫اﻟﻌﻘﻮل« ﺑﺮداﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺘﻠﺨﯿﺺ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺰﻋﻢ ﺧﻮد ﺳـﻘﻮط اﺳـﺘﺪﻻل ﺟﻨـﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﻃـﺎب ﺛﺮاه ﺑﺎﻗﻮال اﺋﻤﻪ ﻟﻐﺖ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ »ﻣﻮﻟﯽ‬‫ﺑﺄوﻟﯽ« ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺑﺎ وﺻﻔﯽ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺧﻮد را از »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ« ﻣﻠﺨﺺ ﻧﻤﻮده‪ ،‬در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم رو ﺑﺮاه اﻧﺼﺎف آورده‪،‬‬‫ﺳﻘﻮط اﯾﻦ ﺳﻘﻮط ﻣﺰﻋﻮم واﺿﺢ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻏﺮاﺋﺐ اﻟﻘﺮآن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ِﻫَﯽ َﻣْﻮﻻُﮐْﻢ‬‫‪ ،‬ﻗﺒﻞ‪ :‬اﻟﻤﺮاد اﻧﻬﺎ ﺗﺘﻮﻟﯽ أﻣﻮرﮐﻢ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺗﻮﻟﯿﺘﻢ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ أﻋﻤﺎل أﻫﻞ اﻟﻨﺎر‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬أراد ﻫﯽ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ‪.‬‬‫ﻗـﺎل ﺟـﺎر اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﺣﻘﯿﻘﺘﻪ ﻫﯽ ﻣﺤﺮاﮐﻢ و ﻣﻘﻤﻨﮑﻢ‪ ،‬أي ﻣﮑـﺎﻧﮑﻢ اﻟـﺬي ﯾﻘـﺎل ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻫﻮ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻫﻮ ﻣﺌﻨـﮥ اﻟﮑﺮم‪ ،‬أي ﻣﮑﺎن ﻟﻘﻮل‬‫اﻟﻘﺎﺋﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﻟﮑﺮﯾﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ اﻟﮑﺒﯿﺮ«‪ :‬ﻫﺬا ﻣﻌﻨﯽ و ﻟﯿﺲ ﺑﺘﻔﺴﯿﺮ اﻟﻠﻔﻆ ﻣﻦ ﺣﯿﺚ اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬و ﻏﺮﺿﻪ ان اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ ﻟﻤﺎ ﺗﻤﺴﮏ ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫اﺣﺘـﺞ ﺑﻘﻮل اﻻﺋﻤـﮥ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻵﯾـﮥ ان اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻣﻌﻨـﺎه اﻻوﻟﯽ‪ ،‬و إذا ﺛﺒﺖ ان اﻟﻠﻔﻆ ﻣﺤﺘﻤﻞ ﻟﻪ وﺟﺐ ﺣﻤﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻻن ﻣﺎ ﻋـﺪاه ﺑﯿﻦ اﻟﺜﺒﻮت‬‫ﮐﮑﻮﻧﻪ اﺑﻦ ﻟا ﻌﻢ و اﻟﻨﺎﺻـﺮ أو ﺑﯿﻦ اﻻﻧﺘﻔﺎء ﮐﺎﻟﻤﻌﺘﻖ و اﻟﻤﻌﺘﻖ‪ ،‬ﻓﯿﮑﻮن ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻘﺪﯾﺮ اﻻول ﻋﺒﺜﺎ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻘﺪﯾﺮ رازي دو ﮐﺴﻨﺪ‪ :‬ﯾﮑﯽ اﺣﻤﺪ‬‫ﺑﻦ اﻟﺨﻠﯿﻞ اﻟﺨﻮﯾﯽ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ ﻧﺠﻢ اﻟـﺪﯾﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻤﻮﻟﯽ‪ ،‬و ﻣﻘﺪار ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻫﺮ دو را ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ ﻟﮑﻦ از ﻧﺴﺦ ﻋﺪﯾﺪه ﺗﻔﺴـﯿﺮ‬‫ﮐﺒﯿﺮ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ آن ﻧﺴﺦ ﻋﺘﯿﻘﻪ اﺳﺖ و ﺑﺨﻂ ﻋﺮب و ﺑﻌﻨﺎﯾﺎت اﻟﻬﯿﻪ ﭘﯿﺶ ﺣﻘﯿﺮ ﺣﺎﺿﺮ‪ ،‬ﭼﻨﺎن واﺿﺢ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ از ﺳﻮره ﻋﻨﮑﺒﻮت ﺗﺎ )ﯾﺲ(‬‫ﺷﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺨﻠﯿـﻞ اﻟﺨﻮﯾﯽ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﭘﺲ از ﺳﻮره ﺻﺎﻓﺎت ﺗﺎ آﺧﺮ ﻗﺮآن ﺷـﺮﯾﻒ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻧﺠﻢ اﻟـﺪﯾﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﻤﻮﻟﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و از اول ﻗﺮآن ﺗﺎ ﺳﻮره ﻗﺼﺺ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻓﺨﺮ رازي‪ -‬ﻣﺆﻟﻒ ﻗﺪس ﺳﺮه‪.-‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪48 :‬‬‫ا ﻟﺜ ﺎ ﻧ ﯽ ﮐ ﺬ ﺑ ﺎ ‪.‬‬
‫ﻗﺎل‪ :‬و إذا ﮐﺎن ﻗﻮل ﻫﺆﻻء ﻣﻌﻨﯽ ﻻ ﺗﻔﺴﯿﺮا ﺑﺤﺴﺐ اﻟﻠﻐﮥ ﺳﻘﻂ اﻻﺳﺘﺪﻻل‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻻﺳﻘﺎط ﺑﺤﺚ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ]‪.[[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري اﺑﺘﻬﺎج و اﺳـﺘﺒﺸﺎر و ﻧﺎزش و اﻓﺘﺨﺎر ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ« را ﻣﺒـﺪل ﺑﻤﻼل و اﻧﻀـﺠﺎر و‬‫ﮐﻼل و اﻧﺰﺟﺎر ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺳـﻘﻮط و اﺳـﻘﺎط ﺻـﺮﯾﺢ اﻻﺧﺘﺒﺎط او را ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻇﺎﻫﺮ و ﮐﻼم واﺿـﺢ ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪ ،‬ﺑﻄﻼن و رﮐﺎﮐﺖ آن ﻇﺎﻫﺮ‬‫ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻓﻠﱠﻠﻪ دره و ﻋﻠﯿﻪ أﺟﺮه‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﻪ رﮐﯿﮑﻪ ﺳـﺨﯿﻔﻪ ﺑﻤﺜﺎﺑﻪ ﺷـﻨﯿﻊ و ﻓﻈﯿﻊ و واﻫﯽ و ﺑﯽ ﺛﺒﺎت ﺑﺎﺷـﺪ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري ﺑﺎ آن اﺗﺒﺎع و ﻣﻮاﻓﻘﺖ »ﺗﻔﺴـﯿﺮ‬‫ﮐﺒﯿﺮ« در ﺟﻞ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد‪ ،‬ﺗﺎب ﻣﻮاﻓﻘﺖ و ﻣﺴﺎﻋﺪت و ﻣﻮازات و ﻫﻤﺪاﺳـﺘﺎﻧﯽ آن ﻧﯿﺎﺑﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻄﻼن و ﺳـﻘﻮط آن واﺿﺢ ﺳﺎزد‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 51‬از ‪230‬‬‫ﻋﺎﻗﻠﯽ ﺑﺂن ﮔﻮش ﻧﻬﺪ و اﻟﺘﻔﺎت ﺑﺂن ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻋﻼـوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗـﻮﻫﻢ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﺗﻔﺴـﯿﺮ أﺋﻤﻪ ﻟﻐﺖ »ﻣـﻮﻟﯽ« را ﺑﻪ »أوﻟﯽ« ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺑﺤﺴﺐ اﻟﻠﻐـﮥ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻧﻪ از ﻗﺒﯿـﻞ ﺗﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‬‫ﺗﺴﺎﻫﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣﮑﯽ در »ﺻﻮاﻋﻖ« ﮐﻤـﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﺳﺎﺑﻘـﺎ‪ ،‬ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑـﺂﻧﮑﻪ ﻟﻔـﻆ »ﻣﻮﻟﯽ« ﻣﺸﺘﺮك اﺳﺖ در ﻣﯿـﺎن ﭼﻨـﺪ ﻣﻌﻨﯽ‪ ،‬ﻣﺜﻞ‬‫ﻣﻌﺘﻖ و ﻋﺘﯿﻖ‪ ،‬و ﻣﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﺮ‪ ،‬و ﻧﺎﺻﺮ‪ ،‬و ﻣﺤﺒﻮب‪ ،‬و »ﻣﻮﻟﯽ« ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ در ﻫﺮ واﺣﺪ از آن‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺻﻮاﻋﻖ« اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﮔﺮداﻧﯿﺪن او ﻣﺘﺼﺮف ]‪ [1‬ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ج ‪.27/97‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪49 :‬‬‫ﻓﯽ اﻻﻣﺮ را از ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻣﻮﻻ ﺑﻨﻈﺮ رواﯾﺖ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ« اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫]و ﺣﯿﻨﺌﺬ ﻓﺎﻧﻤﺎ ﺟﻌﻠﻨﺎ ﻣﻦ ﻣﻌﺎﻧﯿﻪ‪ ،‬أي اﻟﻤﻮﻟﯽ‪ ،‬اﻟﻤﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﺮ‪ ،‬ﻧﻈﺮا ﻟﻠﺮواﯾﮥ اﻻﺗﯿﮥ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ«[‪.‬‬‫و ﻏﺮض او از اﯾﻦ ﮐﻼم اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻮن ﺑﺠﺎي‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه«‬‫در ﺑﻌﺾ ﻃﺮق آن‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ«‬‫وارد اﺳﺖ‪ ،‬و وﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﺘﺼـﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻤﻔﺎد »اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﯾﻔﺴـﺮ ﺑﻌﻀﻪ ﺑﻌﻀﺎ« ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ وﻟﯽ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن »وﻟﯽ« در‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ« ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﺘﺼـﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ »ﻣﻮﻟﯽ« ﻫﻢ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﺘﺼـﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﺘﺼـﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﺮ از ﻣﻌﺎﻧﯽ‬‫ﺣﻘﯿﻘﯿﻪ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن ﺳﺎﺑﻘﺎ درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ در رواﯾﺖ ﻃﺒﺮاﻧﯽ ]‪[1‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ أوﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ«‬‫ﺑﺠﺎي‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه«‬‫وارد اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻌﯿﻦ اﻓﺎده اﺑﻦ ﺣﺠﺮ »اوﻟﯽ« ﻣﻌﻨﺎي ﺣﻘﯿﻘﯽ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫دوم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺟﻤﻌﯽ از اﺋﻤﻪ و اﺳـﺎﻃﯿﻦ و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻋﻠﻤـﺎي ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﺳﺎﺑﻘـﺎ »اوﻟﯽ« را از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻌﺎﻧﯽ »ﻣﻮﻟﯽ« ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و در‬‫ﺳﻠﮏ دﯾﮕﺮ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺣﻘﯿﻘﯿﻪ آن ﮐﺸﯿﺪه‪ ،‬ﻓﺎﻟﻔﺮق ﺑﯿﻦ اﻻوﻟﯽ و ﻏﯿﺮه ﺗﺤﮑﻢ ﺻﺮﯾﺢ و ﺗﻬﺠﺲ ﻗﺒﯿﺢ‪ ،‬ﺑﻬﺮ دﻟﯿﻠﯽ ﮐﻪ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﺑﻮدن ﻣﺜﻞ ﻣﻌﺘﻖ و‬‫ﻣﻌﺘﻖ و ﻏﯿﺮ آن ﺛﺎﺑﺖ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد ﺑﻬﻤﺎن دﻟﯿﻞ ﺑﻌﯿﻨﻪ‪ ،‬أو أوﻟﯽ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﺣﻘﯿﻘﯽ ﺑﻮدن »أوﻟﯽ« ﺛﺎﺑﺖ ﺧﻮاﻫﯿﻢ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﺳﻮم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺳﺎﺑﻘـﺎ داﻧﺴـﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺒﺮد ]‪ [2‬در ﮐﺘـﺎب ﺧـﻮد ﮐﻪ ﻣﻮﺳﻮم اﺳﺖ ﺑﻪ ]‪ [1‬اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ :‬ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ أﯾﻮب اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺸﺎﻣﯽ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن ﺳﻨﮥ )‪.(360‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺒﺮد‪ :‬أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (285‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪50 :‬‬‫»اﻟﻌﺒـﺎرة ﻋﻦ ﺻـﻔﺎت اﻟﱠﻠﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ اﺻـﻞ ﯾـﺎ وﻟﯽ وﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ آن اوﻟﯽ اﺳﺖ و اﺣﻖ‪ ،‬و ﻣﺜـﻞ آن ﻣﻮﻟﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻏﺮض‬‫ﻣﺒﺮد ﺑﯿﺎن ﻣﻌﻨﺎي ﺣﻘﯿﻘﯽ ﻟﻔﻆ وﻟﯽ اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻟﻔﻆ اﺻﻞ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ آن دارد‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه اﺻﻞ ﻣﻌﻨﺎي وﻟﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﻮﻟﯽ ﻫﻢ ﻣﺜﻞ آﻧﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻌﻨﺎي ﺣﻘﯿﻘﯽ ﻣﻮﻟﯽ ﻫﻢ اوﻟﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم‪ :‬آﻧﮑﻪ اﺑﻦ اﻻﻧﺒﺎري ]‪ [1‬ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ »ﻣﻮﻟﯽ« ﻣﻨﻘﺴﻢ ﻣﯽﺷﻮد در ﻟﻐﺖ ﺑﻬﺸﺖ ﻗﺴﻢ‪ ،‬و از ﺟﻤﻠﻪ اﯾﻦ أﻗﺴﺎم أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺸـﯽء را‬‫ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻌﻠـﻮم ﺷـﺪ ﮐﻪ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺸـﯽء از اﻗﺴـﺎم ﻣﻮﻟﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و اﻧﻘﺴـﺎم ﻣﻮﻟﯽ ﺑـﺂن و ﻏﯿﺮ آن ﺣﺴﺐ ﻟﻐﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﻔﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ‬‫ﻣﻮﻟﯽ ﺑﺄوﻟﯽ ﺑﺤﺴﺐ ﻟﻐﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺗﻔﻮه ﺑﻪ اﻟﻘﻤﻮﻟﯽ و زﻋﻢ اﻟﺮازي ﮐﻮﻧﻪ ﺗﺴﺎﻫﻼ ﻻ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎ ﺑﺎﻃﻞ ﻣﺤﺾ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 52‬از ‪230‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ]‪ [2‬أﺑﯽ ﺑﮑﺮ رازي در ﮐﺘﺎب »ﻏﺮﯾﺐ اﻟﻘﺮآن« ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ‪ :‬ﻣﻮﻟﯽ آن ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ او‬‫اوﻟﯽ اﺳـﺖ ﺑﺎﻟﺸـﯽء‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ آن ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﻣـﻮﻟﯽ در ﻟﻐﺖ ﺑﺮ ﻫﺸﺖ وﺟﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و از ﺟﻤﻠﻪ آن أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺸـﯽء ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﮐﻼـم‬‫دﻻـﻟﺖ ﺻـﺮﯾﺤﻪ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ أوﻟﯽ ﻣﻌﻨﺎي ﺣﻘﯿﻘﯽ ﻣﻮﻟﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﻔﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻪ اوﻟﯽ ﺣﺴﺐ ﻟﻐﺖ ﮐﻤﺎ ﺗﻔﻮه ﺑﻪ اﻟﻘﻤﻮﻟﯽ ﺗﻘﻠﯿـﺪا‬‫ﻟﻠﺮازي ﺟﺰاف ﻣﺤﺾ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ از ﻋﺒـﺎرات ﺳـﺎﺑﻘﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻤﻌﯽ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻪ اوﻟﯽ در ﮐﻼم اﻟﻬﯽ و ﺷـﺮح ﺷـﻌﺮ ﻟﺒﯿـﺪ اﮐﺘﻔﺎء ﺑﺮ ﺗﻔﺴـﯿﺮ آن ﺑﻪ‬‫أوﻟﯽ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﭘﺲ اﮔﺮ أوﻟﯽ ﻣﻌﻨـﺎي ﻣﺠـﺎزي ﻣﻮﻟﯽ ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬ﺑـﺎ وﺻﻒ اﻣﮑـﺎن اراده ﺑﻌﺾ ]‪ [1‬اﺑﻦ اﻻﻧﺒـﺎري‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻠﻐﻮي‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (328‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﺮازي اﻟﻠﻐﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ )‪.(668‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪51 :‬‬‫دﯾﮕﺮ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺣﻘﯿﻘﯿﻪ‪ ،‬ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﺠﺎز ﺑﺮ ﺣﻘﯿﻘﺖ وﺟﻬﯽ ﻧﺪاﺷﺖ‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﺷـﺘﻘﺎق ﻣﻮﻟﯽ از اوﻟﯽ ﺑﺤﺬف زواﺋﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ذﮐﺮه اﻟﺤﻠﺒﯽ ]‪ ،[1‬و ﺟـﺎر اﻟﱠﻠﻪ اﻹﻟﻪآﺑﺎدي‪ ،‬دﻻﻟﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﺮ ﻣﻌﻨﺎي اوﻟﯽ ﺑﻄﻮر‬‫ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد ﻧﻪ ﺑﻄﺮﯾﻖ ﻣﺠـﺎز‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻌﻨـﺎي اﺻـﻠﯽ ﻣﺸـﺘﻖ ﻣﻨﻪ واﺟﺐ اﻻﻧﺤﻔﺎظ در ﻣﺸـﺘﻘﺎت ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﻌﻨﺎي اﺻﻞ ﺿـﺮب‬‫)ﻣﺼـﺪر( در ﺿـﺮب »ﻓﻌـﻞ« و ﺿـﺎرب »اﺳﻢ ﻓﺎﻋـﻞ« و ﻣﻀـﺮوب »اﺳﻢ ﻣﻔﻌﻮل« ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﻔﻮظ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و دﻻﻟﺖ ﻫﻤﻪ ﺑﺮ آن اﺻـﻞ‬‫ﺿﺮب ﺑﻄﻮر ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ آﻧﮑﻪ دﻻﻟﺖ ﺿﺎرب و ﻣﻀﺮوب و ﻣﺜﻞ آن ﺑﺮ اﺻﻞ ﺿﺮب ﺑﻄﻮر ﻣﺠﺎز اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫دﻻﻟﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﺮ ﻣﻌﻨﺎي اوﻟﯽ ﺑﺤﺴﺐ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﻣﺠﺎزي ﻻزم ﻧﯿﺎﯾـﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻓﺮﻗﯽ در ﻣﻮﻟﯽ ﺣﺎدث ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺻـﺮف ﻫﻤﯿﻦ اﺳـﺖ‬‫ﮐﻪ اوﻟﯽ دﻻﻟﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺮ ذاﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي او زﯾﺎدت در وﻟﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﻮﻟﯽ دﻻﻟﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺮ ﻣﮑﺎن اوﻟﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﮑﺎن ﻗﻮل ﻗﺎﺋﻞ‪:‬‬‫»اﻧﻪ اوﻟﯽ«‪ ،‬و ﻣﺂل ﻫﺮ دو واﺣﺪ اﺳﺖ در دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﺣﺼﻮل ﻣﺰﯾﺖ و زﯾﺎدت در وﻟﯽ‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ از ﻋﺒـﺎرت ﺳـﺎﺑﻘﻪ ﮐﺸﺎف ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ دﻻﻟﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﺮ ﻟﻔﻆ أوﻟﯽ ﺑﻄﻮر ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ ﻧﻪ ﺑﻄﻮر ﻣﺠﺎز‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾـﺪل ﻋﻠﯿﻪ ﻟﻔﻆ‬‫اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ اﻟﻤﻀﺎف اﻟﯽ ﻣﻮﻻﮐﻢ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬و ﺣﻘﯿﻘﮥ ﻣﻮﻻﮐﻢ ﻣﺤﺮاﮐﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ دﻻﻟﺖ ﻣﻮﻻﮐﻢ ﺑﺮ ﻣﮑﺎﻧﮑﻢ اﻟﺬي ﯾﻘﺎل ﻓﯿﻪ‪:‬‬‫ﻫﻮ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﺜـﻞ دﻻـﻟﺖ ﻣﺌﻨـﮥ اﻟﮑﺮم ﺑﺮ ﻣﮑـﺎن‪ ،‬ﻟﻘﻮل اﻟﻘﺎﺋـﻞ‪» :‬اﻧﻪ ﻟﮑﺮﯾﻢ« ﺑﻄﺮﯾﻖ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ ﻧﻪ ﺑﻄﺮﯾﻖ ﻣﺠـﺎز‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ دﻻﻟﺖ‬‫»ﻣﻮﻻﮐﻢ« ﺑﺮ »ﻣﮑﺎﻧﮑﻢ اﻟـﺬي ﯾﻘﺎل ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻫﻮ اوﻟﯽ ﺑﮑﻢ« ﺑﻄﺮﯾﻖ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد ]‪ [1‬اﻟﺤﻠﺒﯽ‪ :‬اﺑﻦ ﺳـﻤﯿﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ‬‫)‪.(856‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪52 :‬‬‫ﻧﻪ ﺑﻄﺮﯾﻖ ﻣﺠﺎز‪.‬‬‫ﻧﻬﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻋﺒـﺎرت ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﯿﻀـﺎوي ﻫﻢ ﮐﻪ ﻣﺜﻞ ﻋﺒﺎرت زﻣﺨﺸـﺮي اﺳﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷـﻨﯿﺪي ﺑﺘﻘﺮﯾﺐ ﻣﺎ ﺗﻘـﺪم دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ‬‫دﻻﻟﺖ »ﻣﻮﻻﮐﻢ« ﺑﺮ »اوﻟﯽ ﺑﮑﻢ« ﺑﻄﻮر ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻋﺒﺎرت ﺧﻔﺎﺟﯽ ﻫﻢ ﻣﺜﻞ ﻋﺒﺎرت زﻣﺨﺸﺮي و ﺑﯿﻀﺎوي دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻣﻘﺼﻮد دارد‬‫ﺑﻄﻼن ﻗﻮل رازي در اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺰرﮔﺎن اوﻟﻮﯾﺖ را در ﻣﻌﺎﻧﯽ »ﻣﻮﻟﯽ« ﻧﻘﻞ ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ‬‫‪ .‬اﻣﺎ آﻧﭽﻪ رازي ]‪ [1‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻻن اﻻﮐﺎﺑﺮ ﻣﻦ اﻟﻨﻘﻠﮥ ﻣﺜﻞ اﻟﺨﻠﯿﻞ و اﺿﺮاﺑﻪ ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮوه‪[.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﺪﻓﻮﻋﺴﺖ ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 53‬از ‪230‬‬‫اول‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﻧﻔﯽ ﺻـﺮﯾﺢ ﺑﻤﻘـﺎﺑﻠﻪ اﺛﺒﺎت‪ ،‬ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات اﻋﻼم ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﮐﻤﺎ ﺳـﺒﻖ أﻧﻤﻮذﺟﻬﺎ ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﺒﺎر ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻣﺤﺾ ﻋـﺪم ذﮐﺮ‬‫ﺧﻠﯿﻞ‪ ،‬اﮔﺮ ﻣﺴﻠﻢ ﻫﻢ ﺷﻮد‪ ،‬ﮐﯽ ﻧﺎﻓﯽ و ﻣﻨﺎﻓﯽ اﺛﺒﺎت ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد رازي در اﺛﺒﺎت ﻣﺠﯽء »ﺑﺎ« ﺑﺮاي ﺗﺒﻌﯿﺾ ﺑﻤﻘﺎم ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺷﺎﻓﻌﯽ‬‫]‪ [2‬اﻗﻮال ﻧـﺎﻓﯿﻪ اﺋﻤﻪ ﻟﻐﺖ را ﺑﺴـﺒﺐ آﻧﮑﻪ ﺷـﻬﺎدت ﺑﺮ ﻧﻔﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻗﺎﺑـﻞ ﻗﺒﻮل ﻧﺪاﻧﺴـﺘﻪ و اﯾﻦ ﺟﺎ ﺑﻤﺤﺾ ﻋـﺪم ذﮐﺮ دﺳﺖ ﻣﯽاﻧـﺪازد‪[1] .‬‬‫اﻟﺮازي‪ :‬اﻟﻔﺨﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻻﺷﻌﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (606‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ادرﯾﺲ اﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (204‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪53 :‬‬‫دوم‪ :‬آﻧﮑﻪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺠﺎر ﺑﺮدي ]‪ [1‬در »ﺷﺮح ﺷﺎﻓﯿﻪ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺷﻌﺮي ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻟﻔﻆ »اﻣﻬﺘﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و اﻟﻬﺎء زاﺋﺪة ﻻن اﻣﺎ ﻓﻌﻞ ﺑﺪﻟﯿﻞ اﻻﻣﻮﻣﮥ ﻓﯽ ﻣﺼﺪره و اﻣﺎت ﻓﯽ ﺟﻤﻌﻪ ‪.‬‬
‫و ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺷﻌﺮي ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻟﻔﻆ »اﻣﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و اﺟﯿﺐ ﻋﻦ ذﻟﮏ ﺑﻤﻨﻊ أن اﻣﺎ ﻓﻌﻞ و اﻟﻬﺎء زاﺋﺪة‪ ،‬و ﺳﻨﺪه ان اﻟﻬﺎء ﯾﺠﻮز أن ﯾﮑﻮن أﺻﻼ ﻟﻤﺎ ﻧﻘﻞ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﻓﯽ »ﮐﺘﺎب اﻟﻌﯿﻦ« ﻣﻦ‬‫ﻗﻮﻟﻬﻢ‪» :‬ﺗﺄﻣﻬﺖ« ﺑﻤﻌﻨﯽ اﺗﺨﺬت اﻣﺎ‪ ،‬ﻫﺬا ﯾﺪل ﻋﻠﯽ اﺻﺎﻟﮥ اﻟﻬﺎء[‪.‬‬‫و در ﻣﻘﺎم رد اﯾﻦ ﺟﻮاب ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل ﻓﯽ »ﺷﺮح اﻟﻬﺎدي«‪ :‬اﻟﺤﮑﻢ ﺑﺰﯾﺎدة اﻟﻬﺎء أﺻﺢ‪ ،‬ﻟﻘﻮﻟﻬﻢ‪ :‬أم ﺑﯿﻨﮥ اﻻﻣﻮﻣﮥ‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻬﻢ‪» :‬ﺗﺎﻣﻬﺖ« ﺷﺎذ ﻣﺴﺘﺮذل‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل ﻓﯽ »ﮐﺘﺎب اﻟﻌﯿﻦ«‪ :‬ﻣﻦ اﻻﺿﻄﺮاب و اﻟﺘﺼﺮﯾﻒ اﻟﻔﺎﺳﺪ ﻣﺎ ﻻ ﯾﺪﻓﻊ ‪.‬‬
‫ﻫﺮ ﮔﺎه اﺛﺒﺎت ﺻـﺮﯾﺢ »ﺗﺎﻣﻬﺖ« ﮐﻪ در »ﮐﺘﺎب اﻟﻌﯿﻦ« ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻘﺒﻮل ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬و »ﮐﺘﺎب اﻟﻌﯿﻦ« ﻣﻮﺳﻮم ﮔﺮدد ﺑﺎﺿـﻄﺮاب و ﺗﺼـﺮﯾﻒ‬‫ﻓﺎﺳﺪ‪ ،‬ﻣﺤﺾ ﻋﺪم ذﮐﺮ ﻟﻐﺘﯽ در آن‪ ،‬اﮔﺮ ﻣﺴﻠﻢ ﻫﻢ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻗﺎﺑﻞ اﻟﺘﻔﺎت ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد؟‬‫ﻗﺪح و ﺟﺮح ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﯿﻦ«‬‫ﺳﻮم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﺎ ذﮐﺮ ﺑﺴﯿﺎري از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ اﻋﻼم و أﺟﻠﻪ اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻓﺨﺎم ﺳﻨﯿﻪ در »ﮐﺘﺎب اﻟﻌﯿﻦ« ﻗﺪح و ﺟﺮح ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ‬‫از ﻣﻼﺣﻈﻪ »ﻣﺰﻫﺮ« ﺳﯿﻮﻃﯽ ]‪ ،[2‬و »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺗﻤﺴـﮏ و اﺣﺘﺠﺎج ]‪ [1‬اﻟﺠﺎر ﺑﺮدي‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳـﻒ‬‫ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺘﺒﺮﯾﺰ ﺳﻨﮥ )‪ (746‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺳﯿﻮﻃﯽ‪ :‬ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (911‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪54 :‬‬‫ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻣﺎ ﻓﯽ »ﮐﺘﺎب اﻟﻌﯿﻦ« ﻧﺰد ﻗﺎدﺣﯿﻦ و ﺟﺎرﺣﯿﻦ آن‪ ،‬ﺳـﻤﺖ ﺟﻮاز ﻧـﺪارد ﭼﻪ ﺟﺎ ﮐﻪ ﺗﻤﺴﮏ و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻌـﺪم ذﮐﺮ ﻟﻐﺘﯽ ﯾﺎ ﻋﺪم ذﮐﺮ‬‫ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ ﺑﺮاي ﻟﻐﺘﯽ در آن ﺗﻮان ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﻣﺰﻫﺮ« ﺣﻤـﺎﯾﺖ »ﮐﺘـﺎب اﻟﻌﯿﻦ« ﻧﻤﻮده‪ ،‬و رد ﻗـﺪح و ﺟﺮح آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﭼﻮن رازي ﺧﻮد اﻃﺒﺎق ﺟﻤﻬﻮر اﻫﻞ‬‫ﻟﻐﺖ ﺑﺮ ﻗﺪح در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب اﻓﺎده ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﻮﺟﻪ اﻻﺗﯽ‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﺑﺮاي اﻟﺰام و اﻓﺤﺎم او ذﮐﺮ ﻗﺪح ﻗﺎدﺣﯿﻦ ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺧﻮد ﻓﺨﺮ رازي ﻫﻢ‪» ،‬ﮐﺘﺎب اﻟﻌﯿﻦ« را ﺑﻌﯿﻦ ﺳﺨﻂ دﯾﺪه ﮐﻪ اﻃﺒﺎق ﺟﻤﻬﻮر اﻫﻞ ﻟﻐﺖ ﺑﺮ ﻗﺪح آن ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻣﺰﻫﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أول ﻣﻦ ﺻﻨﻒ ﻓﯽ ﺟﻤﻊ اﻟﻠﻐﮥ اﻟﺨﻠﯿﻞ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‪ ،‬اﻟﻒ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﯿﻦ« اﻟﻤﺸﻬﻮر‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻻﻣﺎم ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻓﯽ »اﻟﻤﺤﺼﻮل«‪ :‬أﺻﻞ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﺼﻨﻔﮥ ﻓﯽ اﻟﻠﻐﮥ ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﯿﻦ« و ﻗﺪ أﻃﺒﻖ اﻟﺠﻤﻬﻮر ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻠﻐﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺪح ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺴﯿﺮاﻓﯽ ]‪ [1‬ﻓﯽ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻨﺤﺎة« ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﺨﻠﯿﻞ‪ :‬ﻋﻤﻞ أول ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﯿﻦ« اﻟﻤﻌﺮوف اﻟﻤﺸﻬﻮر اﻟﺬي ﺑﻪ ﯾﺘﻬﯿﺄ ﺿﺒﻂ اﻟﻠﻐﮥ‪.‬‬‫و ﻫـﺬه اﻟﻌﺒﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴـﯿﺮاﻓﯽ ﺻـﺮﯾﺤﮥ ﻓﯽ ان اﻟﺨﻠﯿﻞ ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻞ ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﯿﻦ« و ﻫﻮ اﻟﻈﺎﻫﺮ ﻟﻤﺎ ﺳـﯿﺄﺗﯽ ﻣﻦ ﻧﻘﻞ ﮐﻼم اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﻄﻌﻦ ﻓﯿﻪ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 54‬از ‪230‬‬‫ﺑﻞ اﮐﺜﺮ اﻟﻨﺎس اﻧﮑﺮوا ﮐﻮﻧﻪ ﻣﻦ ﺗﺼﻨﯿﻒ اﻟﺨﻠﯿﻞ‪.‬‬‫ﻗـﺎل ﺑﻌﻀـﻬﻢ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﮐﺘـﺎب »اﻟﻌﯿﻦ« ﻟﻠﺨﻠﯿﻞ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﻫﻮ ﻟﻠﯿﺚ ﺑﻦ ﻧﺼـﺮ ﺑﻦ ﺳـﯿﺎر ]‪ [1‬اﻟﺴـﯿﺮاﻓﯽ‪ :‬أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪.(368‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪55 :‬‬‫اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ ]‪.[1‬‬‫و ﻗﺎل اﻻزﻫﺮي‪ :‬ﮐﺎن اﻟﻠﯿﺚ رﺟﻼ ﺻﺎﻟﺤﺎ ﻋﻤﻞ ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﯿﻦ« و ﻧﺴﺒﻪ اﻟﯽ اﻟﺨﻠﯿﻞ ﻟﯿﻨﻔﻖ ﮐﺘﺎﺑﻪ ﺑﺎﺳﻤﻪ و ﯾﺮﻏﺐ ﻓﯿﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﺰﻫﺮ« از اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ]‪ [2‬ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪.‬‬‫]اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ]‪ [3‬ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺛﻌﻠﺐ ]‪ [4‬ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻧﻤـﺎ وﻗﻊ اﻟﻐﻠـﻂ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﯿﻦ« ﻻن اﻟﺨﻠﯿﻞ رﺳـﻤﻪ و ﻟﻢ‬‫ﯾﺤﺸﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐـﺎن ﻫﻮ ﺣﺸـﺎه ﻣـﺎ ﺑﻘﯽ ﻓﯿﻪ ﺷـﯽء‪ ،‬ﻻن اﻟﺨﻠﯿﻞ رﺟﻞ ﻟﻢ ﯾﺮ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺣﺸﺎ اﻟﮑﺘﺎب اﯾﻀﺎ ﻗﻮم ﻋﻠﻤﺎء ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺆﺧـﺬ ﻣﻨﻬﻢ‬‫رواﯾﮥ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ وﺟﺪ ﺑﻨﻘﻞ اﻟﻮراﻗﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﺧﺘﻞ اﻟﮑﺘﺎب ﻟﻬﺬه اﻟﺠﻬﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﺰﻫﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ذﮐﺮ ﻗـﺪح اﻟﻨﺎس ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﯿﻦ« ﺗﻘـﺪم ﻓﯽ ﮐﻼم اﻻﻣﺎم ﻓﺨﺮ اﻟـﺪﯾﻦ أن اﻟﺠﻤﻬﻮر ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻠﻐـﮥ اﻃﺒﻘﻮا ﻋﻠﯽ اﻟﻘـﺪح ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﺗﻘﺪم ﮐﻼم‬‫اﺑﻦ ﻓﺎرس ]‪ [5‬ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺌﻠﮥ ]‪ [1‬ﻟﯿﺚ ﺑﻦ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﺑﻦ ﻧﺼﺮ ﺑﻦ ﺳﯿﺎر اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ ﮐﺎن ﺟﺪه ﻧﺼﺮ واﻟﯽ ﺧﺮاﺳﺎن و ﻫﻮ اﻟﺬي ﻗﺘﻞ ﯾﺤﯿﯽ‬‫ﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﻠﯿﺚ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺨﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﮐﺎﺗﺒﺎ ﻟﻠﺒﺮاﻣﮑﮥ ﺑﺼﯿﺮا ﺑﺎﻟﺸﻌﺮ و اﻟﻐﺮﯾﺐ و اﻟﻨﺤﻮ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻠﻐﻮي اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﻤﻘﺘﻮل ﺳﻨﮥ )‪ (351‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﻮل اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺼﻮﻟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة ﺳﻨﮥ )‪.(335‬‬‫]‪ [4‬ﺛﻌﻠﺐ‪ :‬اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ ﺑﺎﻟﻮﻻء اﻟﻨﺤﻮي اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (291‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﺑﻦ ﻓﺎرس‪ :‬اﺑﻮ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻓﺎرس ﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ اﻟﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (395‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪56 :‬‬‫اﻟﺮاﺑﻌﮥ ﻋﺸﺮ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺟﻨﯽ ]‪ [1‬ﻓﯽ »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ«‪ :‬اﻣﺎ ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﯿﻦ« ﻓﻔﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺘﺨﻠﯿﻂ و اﻟﺨﻠﻞ و اﻟﻔﺴﺎد ﻣﺎﻻ ﯾﺠﻮز ﻋﻠﯽ أﺻـﻐﺮ أﺗﺒﺎع اﻟﺨﻠﯿﻞ ﻓﻀﻼ ﻋﻦ‬‫ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬و ﻻ ﻣﺤﺎﻟﮥ ان ﻫﺬا اﻟﺘﺨﻠﯿﻂ ﻟﺤﻖ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ﻏﯿﺮه ‪ [..‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﺰﻫﺮ« از اﺑـﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ زﺑﯿـﺪي ]‪ [2‬ﻣﺆﻟﻒ »ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﻋﯿﻦ« ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او در اول ﮐﺘﺎب ﺧﻮد »اﺳـﺘﺪراك اﻟﻐﻠﻂ‬‫اﻟﻮاﻗﻊ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻌﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻟﻮ ان اﻟﻄﺎﻋﻦ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﯾﺘﺼـﻔﺢ ﺻﺪر ﮐﺘﺎﺑﻨﺎ »اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﻌﯿﻦ« ﻟﻌﻠﻢ اﻧﺎ ﻧﺰﻫﻨﺎ اﻟﺨﻠﯿﻞ ﻋﻦ ﻧﺴﺒﮥ اﻟﻤﺤﺎل ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻧﻔﯿﻨﺎ ﻋﻨﻪ ﻣﻦ اﻟﻘﻮل‬‫ﻣﺎﻻ ﯾﻠﯿﻖ ﺑﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﻧﻌﺪ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻋﻠﯿﻪ اﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ و ﺣﺬاق اﻫﻞ اﻟﻨﻈﺮ‪ ،‬و ذﻟﮏ اﻧﺎ ﻗﻠﻨﺎ ﻓﯽ ﺻﺪر اﻟﮑﺘﺎب‪:‬‬‫و ﻧﺤﻦ ﻧﺮﺑﺄ ﺑﺎﻟﺨﻠﯿﻞ ﻋﻦ ﻧﺴـﺒﮥ اﻟﺨﻠﻞ إﻟﯿﻪ او اﻟﺘﻌﺮض ﻟﻠﻤﻘﺎوﻣﮥ ﺑﻞ ﻧﻘﻮل‪ :‬ان اﻟﮑﺘﺎب ﻻ ﯾﺼﺢ ﻟﻪ و ﻻ ﯾﺜﺒﺖ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و اﮐﺜﺮ اﻟﻈﻦ ﻓﯿﻪ أن اﻟﺨﻠﯿﻞ‬‫ﺳﺒﺐ اﺻـﻠﻪ‪ ،‬و ﺛﻘﻒ ﮐﻼم اﻟﻌﺮب‪ ،‬ﺛﻢ ﻫﻠﮏ ﻗﺒﻞ ﮐﻤﺎﻟﻪ ﻓﺘﻌﺎﻃﯽ اﺗﻤﺎﻣﻪ ﻣﻦ ﻻ ﯾﻘﻮم ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﻘﺎﻣﻪ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ذﻟﮏ ﺳﺒﺐ اﻟﺨﻠﻞ اﻟﻮاﻗﻊ ﻓﯿﻪ و‬‫اﻟﺨﻄﺄ اﻟﻤﻮﺟﻮد ﻓﯿﻪ ﻫﺬا ﻟﻔﻈﻨﺎ ﻧﺼﺎ‪ ،‬و ﻗﺪ واﻓﻘﻨﺎ ﺑﺬﻟﮏ ﻣﻘﺎﻟﮥ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺛﻌﻠﺐ ﻗﺒﻞ أن ﻧﻄﺎﻟﻌﻬﺎ او ﻧﺴـﻤﻊ ﺑﻬﺎ ﺣﺘﯽ اﻟﻔﯿﻨﺎﻫﺎ‬‫ﺑﺨﻂ اﻟﺼﻮﻟﯽ ﻓﯽ ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺨﻠﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺼﻮﻟﯽ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ اﻟﻌﺒﺎس ﺛﻌﻠﺒﺎ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻧﻤﺎ وﻗﻊ اﻟﻐﻠﻂ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﯿﻦ« ﻻن اﻟﺨﻠﯿﻞ رﺳﻤﻪ و‬‫ﻟﻢ ﯾﺤﺸﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ان ]‪ [1‬اﺑﻦ ﺟﻨﯽ‪ :‬اﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﺟﻨﯽ اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (392‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺰﺑﯿﺪي‪ :‬اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﺷﺒﯿﻠﯽ اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻠﻐﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(379‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪57 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 55‬از ‪230‬‬‫اﻟﺨﻠﯿﻞ ﻫﻮ ﺣﺸﺎه ﻣﺎ ﺑﻘﯽ ﻓﯿﻪ ﺷـﯽء‪ ،‬ﻻن اﻟﺨﻠﯿﻞ رﺟﻞ ﻟﻢ ﯾﺮ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻗﺪ ﺣﺸـﯽ اﻟﮑﺘﺎب ﻗﻮم ﻋﻠﻤﺎء اﻻ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺆﺧﺬ ﻋﻨﻬﻢ رواﯾﮥ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ‬‫وﺟﺪ ﺑﻨﻘﻞ اﻟﻮراﻗﯿﻦ ﻓﻠﺬﻟﮏ اﺧﺘﻞ اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫و ﻣﻦ اﻟـﺪﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﻣـﺎ ذﮐﺮه أﺑﻮ اﻟﻌﺒـﺎس ﻣﻦ زﯾـﺎدات اﻟﻨـﺎس ﻓﯿﻪ اﺧﺘﻼـف ﻧﺴـﺨﻪ و اﺿـﻄﺮاب رواﯾـﺎﺗﻪ اﻟﯽ ﻣـﺎ وﻗﻊ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺤﮑﺎﯾﺎت ﻋﻦ‬‫اﻟﻤﺘﺄﺧﺮﯾﻦ و اﻻﺳﺘﺸـﻬﺎد ﺑﺎﻟﻤﺮذول ﻣﻦ اﺷـﻌﺎر اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻬـﺬا ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺬر ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ]‪ [1‬اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﻟـﺬي ﮐﺘﺒﻪ ﺑﺎﻟﻘﯿﺮوان‪ ،‬و ﻗﺎﺑﻠﻪ ﺑﻤﺼـﺮ‬‫ﺑﮑﺘﺎب اﺑﻦ وﻻد ]‪ ،[2‬و ﮐﺘﺎب اﺑﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ]‪ [3‬اﻟﻤﻨﺘﺴﺦ ﺑﻤﮑﮥ ﻗﺪ ﻃﺎﻟﻌﻨﺎﻫﻤﺎ ﻓﺄﻟﻔﯿﻨﺎ ﻓﯽ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﺑﻮاﺑﻬﻤﺎ‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﻤﺴـﻌﺮي ]‪ [4‬ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫ﻋﺒﯿﺪ ]‪ ،[5‬و ﻓﯽ ﺑﻌﻀـﻬﺎ‪ :‬ﻗﺎل اﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ ]‪ ،[6‬و ﻗﺎل اﻻﺻـﻤﻌﯽ‪ ،‬ﻫﻞ ﯾﺠﻮز ان ﯾﮑﻮن اﻟﺨﻠﯿﻞ ﯾﺮوي ]‪ [1‬ﻣﻨﺬر ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ‪ :‬اﺑﻮ اﻟﺤﮑﻢ ﻣﻨﺬر‬‫ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺒﻠﻮﻃﯽ اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (355‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ وﻻد‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ وﻻد اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (298‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ‪ :‬ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻠﻐﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺣﺪود ﺳﻨﮥ )‪ (225‬او ﺑﻌﺪه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻤﺴﻌﺮي‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ ﺻﺎﺣﺐ أﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﺳﻼم‪.‬‬‫]‪ [5‬أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪ‪ :‬اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﺳﻼم اﻟﻬﺮوي اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻠﻐﻮي اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (234‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬اﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ زﯾﺎد أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ ﮐﺎن ﻣﻦ اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ اﻟﻠﻐﮥ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (230‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪58 :‬‬‫ﻋﻦ اﻻﺻﻤﻌﯽ ]‪ [1‬و اﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ او أﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪ‪ ،‬ﻓﻀﻼ ﻋﻦ اﻟﻤﺴﻌﺮي‪ ،‬و ﮐﯿﻒ ﯾﺮوي اﻟﺨﻠﯿﻞ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪ و ﻗﺪ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺨﻠﯿﻞ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻌﯿﻦ و‬‫ﻣﺎﺋﮥ‪ .‬و ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﺮواﯾﺎت‪:‬‬‫ﺧﻤﺲ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪ ﯾﻮﻣﺌﺬ اﺑﻦ ﺳﺖ ﻋﺸـﺮة ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺮواﯾﮥ اﻻﺧﺮي اﺑﻦ اﺣﺪي و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ ﻻن ﻣﻮﻟﺪ أﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪ ﺳﻨﮥ‬‫ارﺑﻊ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ و وﻓﺎﺗﻪ ﺳﻨﮥ ارﺑﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺒﻐـﺪادي و ﻫﻮ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ]‪ [2‬اﻟﻘـﺎﻟﯽ ﻟﻤـﺎ ورد ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﯿﻦ« ﻣﻦ ﺑﻠـﺪ ﺧﺮاﺳﺎن ﻓﯽ زﻣﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ]‪[3‬‬‫اﻧﮑﺮه أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ و أﺻـﺤﺎﺑﻪ أﺷـﺪ اﻻﻧﮑﺎر‪ ،‬و دﻓﻌﻪ ﺑﺄﺑﻠﻎ اﻟﺪﻓﻊ و ﮐﯿﻒ ﻻ ﯾﻨﮑﺮه اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻋﻠﯽ أن ﯾﮑﻮن ﺑﺮﯾﺌﺎ ﻣﻦ اﻟﺨﻠﻞ ﺳـﻠﯿﻤﺎ ﻣﻦ اﻟﺰﻟﻞ و‬‫ﻗﺪ ﻏﺒﺮ اﺻـﺤﺎب اﻟﺨﻠﯿﻞ ﺑﻌﺪ ﻣﺪة ﻃﻮﯾﻠﮥ ﻻ ﯾﻌﺮﻓﻮن ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب و ﻻ ﯾﺴـﻤﻌﻮن ﺑﻪ‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻨﻀﺮ ]‪ [4‬ﺑﻦ ﺷﻤﯿﻞ و ﻣﺆرج ]‪ [5‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻧﺼﺮ‬‫]‪ [1] ،[6‬اﻻﺻﻤﻌﯽ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻗﺮﯾﺐ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺎﻫﻠﯽ راوﯾﮥ اﻟﻌﺮب اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(216‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺎﻟﯽ‪ :‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻋﯿﺬون ﺑﻦ ﻫﺎرون اﻟﺒﻐﺪادي ﻣﻮﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻣﺮوان ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (356‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ادرﯾﺲ اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ اﻟﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (277‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻨﻀﺮ ﺑﻦ ﺷﻤﯿﻞ‪ :‬ﺑﻦ ﺧﺮﺷﮥ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﮐﻠﺜﻮم اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻠﻐﻮي اﻟﻤﺮوزي اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(203‬‬‫]‪ [5‬ﻣﺆرج ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻣﻨﯿﻊ اﻟﺴﺪوﺳﯽ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻨﺤﻮي ﻣﻦ اﻋﯿﺎن أﺻﺤﺎب اﻟﺨﻠﯿﻞ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(195‬‬‫]‪ [6‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻧﺼﺮ‪ :‬اﻟﺠﻬﻀﻤﯽ اﻟﺒﺼﺮي ﮐﺎن ﻣﻦ أﺻﺤﺎب اﻟﺨﻠﯿﻞ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (187‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪59 :‬‬‫و أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﺧﻔﺶ ]‪ [1‬و أﻣﺜـﺎﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﻮ ان اﻟﺨﻠﯿﻞ أﻟﻒ اﻟﮑﺘﺎب ﻟﺤﻤﻪ ﻫﺆﻻء ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﻮا أوﻟﯽ ﺑـﺬﻟﮏ ﻣﻦ رﺟﻞ ﻣﺠﻬﻮل اﻟﺤﺎل ﻏﯿﺮ‬‫ﻣﺸﻬﻮر ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ اﻧﻔﺮد ﺑﻪ‪ ،‬و ﺗﻮﺣﺪ ﺑﺎﻟﻨﻘﻞ ﻟﻪ‪ ،‬ﺛﻢ درج أﺻﺤﺎب اﻟﺨﻠﯿﻞ ﻓﺘﻮﻓﯽ اﻟﻨﻀﺮ ﺑﻦ ﺷﻤﯿﻞ ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺚ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و اﻻﺧﻔﺶ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ‬‫ﻋﺸـﺮة و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﺆرج ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﺎﺋﮥ و ﻣﻀﺖ ﺑﻌﺪ ﻣﺪة ﻃﻮﯾﻠﮥ ﺛﻢ ﻇﻬﺮ اﻟﮑﺘﺎب ﺑﺂﺧﺮه ﻓﯽ زﻣﺎن اﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ و ﻓﯽ ﺣﺎل‬‫رﯾﺎﺳﺘﻪ و ذﻟﮏ ﻓﯿﻤﺎ ﻗﺎرب اﻟﺨﻤﺴﯿﻦ و اﻟﻤﺎﺋﺘﯿﻦ ﻻن أﺑﺎ ﺣﺎﺗﻢ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﻓﻠﻢ ﯾﻠﺘﻔﺖ أﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء إﻟﯿﻪ ﯾﻮﻣﺌﺬ‬‫و ﻻ اﺳـﺘﺠﺎزوا رواﯾﮥ ﺣﺮف ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ﺻﺢ اﻟﮑﺘﺎب ﻋﻦ اﻟﺨﻠﯿﻞ ﻟﺒﺪر اﻻﺻـﻤﻌﯽ‪ ،‬و اﻟﯿﺰﯾﺪي‪ ،‬و اﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ‪ ،‬و أﺷﺒﺎﻫﻬﻢ اﻟﯽ ﺗﺰﯾﯿﻦ ﮐﺘﺒﻬﻢ‬‫و ﺗﺤﻠﯿـﮥ ﻋﻠﻤﻬـﻢ ﺑﺎﻟﺤﮑﺎﯾـﮥ ﻋﻦ اﻟﺨﻠﯿـﻞ و اﻟﻨﻘـﻞ ﻟﻌﻠﻤﻪ‪ ،‬و ﮐـﺬﻟﮏ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪﻫﻢ ﮐـﺄﺑﯽ ﺣـﺎﺗﻢ‪ ،‬و اﺑﯽ ﻋﺒﯿـﺪ‪ ،‬و ﯾﻌﻘـﻮب ]‪ ،[2‬و ﻏﯿﺮﻫـﻢ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 56‬از ‪230‬‬‫اﻟﻤﺼﻨﻔﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﻋﻠﻤﻨﺎ أﺣﺪا ﻣﻨﻬﻢ ﻧﻘﻞ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻋﻦ اﻟﺨﻠﯿﻞ ﻣﻦ اﻟﻠﻐﮥ ﺣﺮﻓﺎ[‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد رازي اﻃﺒﺎق ﺟﻤﻬﻮر اﻫﻞ ﻟﻐﺖ ﺑﺮ ﻗﺪح »ﮐﺘﺎب اﻟﻌﯿﻦ« ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﺧﻠﯿﻞ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺳﺎزد‪ ،‬و ﺑﺎز ﺑﺪﻋﻮي ﻋﺪم‬‫ذﮐﺮ ﺧﻠﯿـﻞ ﺗﻔﺴـﯿﺮ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑـﺄوﻟﯽ ﺗﺸـﺒﺚ و ﺗﻤﺴـﮏ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﺣـﺎل آﻧﮑﻪ ﺣﺴﺐ اﻓـﺎده او اﺛﺒـﺎت و ذﮐﺮ »ﮐﺘـﺎب اﻟﻌﯿﻦ« ﻗﺎﺑـﻞ اﺣﺘﺠﺎج و‬‫اﺳـﺘﺪﻻل ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ﻋﺪم ذﮐﺮ ﻟﻐﺘﯽ و ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ در آن! ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ دﻋﻮي ﻋﺪم ذﮐﺮ اﺿﺮاب ﺧﻠﯿﻞ ﺗﻔﺴﯿﺮ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﺄوﻟﯽ ﮐﺬب ﻣﺤﺾ‬‫و ﺑﻬﺖ ﺑﺤﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ أﺿﺮاب ﺧﻠﯿﻞ اﺿﺮاب از ذﮐﺮ اﯾﻦ ]‪ [1‬اﻻﺧﻔﺶ‪ :‬اﻻوﺳﻂ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﺪة اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(210‬‬‫أو )‪.(215‬‬‫]‪ [2‬ﯾﻌﻘﻮب‪ :‬ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﻟﺴﮑﯿﺖ اﻟﺸﻬﯿﺪ ﻗﺘﻠﻪ اﻟﻤﺘﻮﮐﻞ ﺳﻨﮥ )‪ (244‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪60 :‬‬‫ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻪ اﺑﻮ زﯾﺪ از اﺿﺮاب ﺧﻠﯿﻞ و ﻣﻌﺎﺻﺮﯾﻦ او اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﻓﺎدات اﺋﻤﻪ ﺳﻨﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ ﻧﻤﻮذﺟﻬﺎ ﻣﺜﺒﺖ ﻣﺰﯾﺖ و ارﺟﺤﯿﺖ‬‫او ﺑﺮ ﺧﻠﯿـﻞ اﺳﺖ و اﺑﻮ زﯾـﺪ ﻗﺎﺋـﻞ اﺳﺖ ﺑﻤﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »اوﻟﯽ« ﺣﺴﺐ اﻓـﺎده ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻋﺎﻟﯽ ﺗﺒﺎر‪ ،‬ﻓﺼﺎرت ﺷـﺒﻬﮥ اﻟﺮازي ﻋﻠﯽ ﺷـﻔﺎ‬‫ﺟﺮف ﻫﺎر‪.‬‬‫و اﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪه ﻧﯿﺰ ﺗﻔﺴﯿﺮ »ﻣﻮﻟﯽ ﺑﺄوﻟﯽ« ﺣﺴﺐ اﻋﺘﺮاف ﺧﻮد رازي ﻧﻤﻮده و اﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪه ﻫﻢ از اﺿﺮاب ﺧﻠﯿﻞ و ﻣﻌﺎﺻﺮﯾﻦ او اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺣﺴﺐ‬‫اﻓﺎده اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻟﻐﻮي‪ ،‬ﺧﻠﯿﻞ ﻣﺜﻞ اﺑﻮ ﻋﺒﯿـﺪه در ﻟﻐﺖ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﯿـﺪه أﻓﻀﻞ ﺑﺎﺷـﺪ از ﺧﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه اﻓﻀﻞ ﻣﺜﺒﺖ ﺑﺎﺷـﺪ‪،‬‬‫ﺗﻤﺴﮏ ﺑﻌﺪم ذﮐﺮ ﻣﻔﻀﻮل در ﺻﻮرت ﺗﺴﻠﯿﻢ و ﻗﺒﻮل ﻫﻢ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺤﯿﺮ ﻋﻘﻮل‪.‬‬‫و ﻓﺮاءﻫﻢ »ﻣﻮﻟﯽ« را »ﺑـﺄوﻟﯽ« ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﻗﻤﻮﻟﯽ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑـﺂن ﻧﻤﻮده ﮐﻤﺎ ﺳـﺒﻖ‪ ،‬و ﻓﺮاءﻫﻢ ﻣﻌﺎﺻـﺮ ﺧﻠﯿﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ وﻓﺎت ﻓﺮاء‬‫ﺣﺴﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ اﺑﻦ ]‪ [1‬ﺧﻠﮑﺎن‪ ،‬و ﯾﺎﻓﻌﯽ ]‪ [2‬و ذﻫﺒﯽ ]‪ ،[3‬و ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن در ﺳـﻨﻪ ﺳﺒﻊ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ او ﺷﺼﺖ ﺳﺎل ﺑﻮد‪ ،‬و وﻓﺎت‬‫ﺧﻠﯿﻞ در ﺳـﻨﻪ ﺧﻤﺲ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺳﺒﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺳﺘﯿﻦ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »ﺑﻐﯿﮥ« اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬ﭘﺲ ﮔﻮ ﺧﻠﯿﻞ اﺳﻦ اﺳﺖ از ﻓﺮاء‪ ،‬ﻟﮑﻦ در‬‫ﻣﻌﺎﺻﺮت ﻫﺮ دو رﯾﺒﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﺎﺋﺐ ﮐﻠﺒﯽ »ﻣﻮﻟﯽ« را ﺑﻤﻌﻨﯽ »ﺑﺄوﻟﯽ« ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺮده و وﻓﺎت او در ﺳﻨﻪ ﺳﺖ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ ﺑﻮده‪ ،‬ﭘﺲ‬‫او ﻣﺘﻘﺪم اﺳﺖ ﺑﺮ ﺧﻠﯿﻞ‪ ،‬ﮐﻪ وﻓﺎت ﺧﻠﯿﻞ در ﺳﻨﻪ ﺧﻤﺲ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫ﺳﺒﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺳﺘﯿﻦ واﻗﻊ ﺷـﺪه‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة« ﻟﻠﺴـﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ]‪ [1‬اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ :‬أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ اﻟﻤﻮرخ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫ﺳﻨﮥ )‪ (681‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ‪ :‬اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (768‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (748‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪61 :‬‬‫ﮐﻠﺒﯽ ﺟﻠﯿﻞ ﮐﻪ ﻣﺘﻘﺪم از ﺧﻠﯿﻞ اﺳﺖ‪» ،‬ﻣﻮﻟﯽ« را ﺑﺄوﻟﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﮔﺮ ﺧﻠﯿﻞ ذﮐﺮ آن ﻧﮑﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺿﺮر ﻣﯽرﺳﺪ؟‬‫ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺳﺎﺑﻘـﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺳﻮاي اﺑﻮ زﯾـﺪ و اﺑﻮ ﻋﺒﯿـﺪه و ﻓﺮاء و ﮐﻠﺒﯽ‪ ،‬دﯾﮕﺮ ﺛﻘـﺎت ﻟﻐﻮﯾﯿﻦ و أﺟﻠﻪ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻧﯿﺰ اﺛﺒﺎت ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ«‬‫ﺑﻤﻌﻨﯽ »أوﻟﯽ« ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﮐﻼم اﻟﻬﯽ و ﺷـﻌﺮ ﻟﺒﯿﺪ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ از اﺳﺎﻃﯿﻦ أﺛﺒﺎت ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ آن ﻣﺤﺾ ﻋﺪم ذﮐﺮ ﺧﻠﯿﻞ ان‬‫ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ دﻟﯿﻞ ﻋﺪم ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »أوﻟﯽ« ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﺨﺎري از ﻣﻌﺎﻧﯽ »ﻣﻮﻟﯽ« ﭘﻨـﺞ ﻣﻌﻨﯽ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ و ﻏﯿﺮ او اﻓﺎده ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ اﻫﻞ‬‫ﻟﻐﺖ ﺳﻮاي آن ﻣﻌـﺎﻧﯽ دﯾﮕﺮ ذﮐﺮ ]‪ [1‬ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻋـﺪم ذﮐﺮ ﺑﺨﺎري اﯾﻦ ﻣﻌﺎﻧﯽ را ﻗﺎدح در ﺛﺒﻮت آن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻋـﺪم‬‫ذﮐﺮ ﺧﻠﯿﻞ »أوﻟﯽ« را در ﻣﻌﺎﻧﯽ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﺮ ﺗﻘـﺪﯾﺮ ﺗﺴـﻠﯿﻢ ﻋـﺪم ذﮐﺮ ﻗﺎدح در ﺛﺒﻮت آن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻏﯿﺮ او از اﮐﺎﺑﺮ و اﻋﺎﻇﻢ ﻟﻐﻮﯾﯿﻦ اﺛﺒﺎت‬‫آن ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 57‬از ‪230‬‬‫اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﻻﮐﺜﺮون ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮوه اﻻ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ أو آﯾﮥ اﺧﺮي اﻟﺦ‪.‬‬‫ﭘﺲ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮐﺜﺮي از ﻋﻠﻤﺎء‪ ،‬ﺗﻔﺴﯿﺮ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﺄوﻟﯽ در ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ َﻣْﺄواُﮐُﻢ اﻟﱠﻨﺎُر ِﻫَﯽ َﻣْﻮﻻُﮐْﻢ‬‫]‪ ،[2‬ﺑﻠﮑﻪ آﯾﻪ دﯾﮕﺮ ﻫﻢ ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﮐﻔﺎﯾـﮥ ﻻﻫﻞ اﻟﺪراﯾـﮥ‪ ،‬و ذﮐﺮ ارﺳﺎل ﻣﺤﺾ اﻫﻤﺎل و اﻏﻔﺎل و ﻫـﺪم ﻗﻮاﻋـﺪ ﻣﺘﯿﻨﻪ ﮐﻼم رب‬‫ﻣﺘﻌـﺎل‪ ،‬و اﻓﺴـﺎد و اﺑﻄـﺎل ﻣﺒﺎﻧﯽ رزﯾﻨﻪ اﺣﺎدﯾﺚ رﺳﻮل رب ذو اﻟﺠﻼل اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻗﺮآن ]‪ [1‬ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري ﻓﯽ ﺷﺮح‬‫ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري ج ‪.8/199‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺪﯾﺪ‪.15 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪62 :‬‬‫و ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻬﻤﯿﻦ ﻧﺤﻮ ﮐﻪ اﺋﻤﻪ ﻋﺮﺑﯿﺖ ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »أوﻟﯽ« ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ذﮐﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﺣﯿﻠﻪ ارﺳﺎل و ﻋﺪم اﺳﻨﺎد در‬‫اﯾﻦ ﺟـﺎ ﮐـﺎرﮔﺮ اﻓﺘـﺪ‪ ،‬ﺑﺮاي ﻣﻼﺣـﺪه و زﻧـﺎدﻗﻪ در ﺑـﺎب ﻗـﺪح و اﺑﻄـﺎل ﻣﻌـﺎﻧﯽ ﻗﺮآن و ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺎﻻـوﻟﯽ اﯾﻦ ﺣﯿﻠﻪ ﮐـﺎرﮔﺮ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ‪،‬‬‫ﻓﻠﯿﻀﺤﮏ ﻗﻠﯿﻼ و ﻟﯿﺒﮏ ﮐﺜﯿﺮا‪.‬‬‫و آﺧﺮ رازي ﺧﻮد ﻫﻢ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﮐﻼـم اﻟﻬﯽ ﻧﻤﻮده‪ ،‬اﯾﻦ ﻗـﺪر ﺗﺄﻣـﻞ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ در ﺑﯿـﺎن ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻗﺮآن ﺷـﺮﯾﻒ‪ ،‬ﮐﺠﺎ ﻣﻌﻨﯽ ﻫﺮ ﻟﻔﻆ ﺑﺎﺳـﻨﺎد‬‫ﻣﺘﺼﻞ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻗﻮل اﯾﻦ أﺋﻤﮥ ﺧﻮد ﺳﻨﺪ اﺳﺖ ﺣﺎﺟﺖ اﺳﻨﺎدﺷﺎن ﺑﺪﯾﮕﺮي ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫أﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮوه ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺐ اﻻﺻـﻠﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﻠﻐﮥ[ ﭘﺲ ﻣﺪﻓﻮع اﺳﺖ ﺑﺂﻧﮑﻪ اﺑﻦ اﻻﻧﺒﺎري ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ‬‫»ﻣﻮﻟﯽ« ﻣﻨﻘﺴﻢ ﻣﯽﺷﻮد در ﻟﻐﺖ ﺑﻪ ﻫﺸﺖ ﻗﺴﻢ‪ ،‬و از ﺟﻤﻠﻪ اﯾﻦ اﻗﺴﺎم »أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺸـﯽء« را ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده اﺑﻦ اﻻﻧﺒﺎري ﮐﻪ از‬‫اﮐـﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ ﻟﻐﻮﯾﯿﻦ اﺳﺖ ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »أوﻟﯽ« در ﻟﻐﺖ ﺛﺎﺑﺖ ﺷـﺪ‪ ،‬و ﻗﺼـﺮ ﺗﺸـﮑﯿﮏ و وﺳﻮاس اﻣﺎم اﻟﻤﺸـﮑﮑﯿﻦ ﻣﻨﻬـﺪم‪ ،‬و ﺣﺒﻞ‬‫ﺗﺨﺪﯾﻊ و ﺗﻠﻤﯿﻊ او ﻣﻨﺼﺮم ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ رازي در ﮐﺘﺎب »ﻏﺮﯾﺐ اﻟﻘﺮآن« ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ »ﻣﻮﻟﯽ« در ﻟﻐﺖ ﺑﺮ ﻫﺸﺖ وﺟﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و‬‫از ﺟﻤﻠﻪ اﯾﻦ اﻗﺴﺎم »اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺸـﯽء« را ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ از اﯾﻦ اﻓﺎده ﻫﻢ ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺸـﯽء« ﺣﺴﺐ ﻟﻐﺖ ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدﯾﺪ و‬‫ﺑﻨﺎي ﺗﻮ ﻫﻢ رازي ﺑﺂب رﺳﯿﺪ‪.‬‬‫و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب »ﺻـﺤﺎح« ﺟﻮﻫﺮي ﺑﻼ ارﺗﯿﺎب از ﮐﺘﺐ اﺻﻠﯿﻪ ﻟﻐﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﻔﺴﯿﺮ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﺄوﻟﯽ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ‬‫ﺳﺎﺑﻘﺎ‪ ،‬ﭘﺲ ادﻋﺎي ﻋﺪم ذﮐﺮ اﯾﻦ ﺗﻔﺴﯿﺮ در ﮐﺘﺐ اﺻﻠﯿﻪ ﻟﻐﺖ‪ ،‬ﮐﺬب ﺻﺮﯾﺢ و ﺑﻬﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪63 :‬‬‫ﻓﻀﯿﺢ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻣـﺎ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪» :‬اﻻـ ﺗﺮاﻫﻢ ﯾﻔﺴـﺮون اﻟﯿﻤﯿﻦ ﺑﺎﻟﻘﻮة« اﻟـﺦ‪ ،‬ﭘﺲ از اﯾﻦ ﮐﻼم ﺻـﺮاﺣﮥ واﺿـﺤﺴﺖ ﮐﻪ اﺳـﺘﻌﻤﺎل »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »اوﻟﯽ« ﻣﺜﻞ‬‫اﺳﺘﻌﻤﺎل ﯾﻤﯿﻦ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻗﻮت‪ ،‬و اﺳﺘﻌﻤﺎل ﻗﻠﺐ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻋﻘﻞ ﺟﺎﺋﺰ و ﺳﺎﺋﻎ اﺳﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ اﯾﻦ ﮐﻼم را ﺑﻄﺮﯾﻖ ﺗﻨﺰل ﺗﺴﻠﯿﻢ ﻫﻢ ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺛﺒﻮت‬‫ﻣﺮام اﻫﻞ ﺣّﻖ ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اراده »اوﻟﯽ« از »ﻣﻮﻟﯽ« ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﺳﺘﻌﻤﺎل آن و ﻟﻮ ﻣﺜﻞ اﺳﺘﻌﻤﺎل اﻟﯿﻤﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﻮة و‬‫اﻟﻘﻠﺐ ﻓﯽ اﻟﻌﻘﻞ در ﻗﺮآن ﺷـﺮﯾﻒ واﻗﻊ‪ ،‬ﭘﺲ اراده »اوﻟﯽ« از »ﻣﻮﻟﯽ« در ﮐﻼم ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻫﻢ ﺟﺎﺋﺰ‬‫ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﺳـﺨﺮﯾﻪ و اﺳـﺘﻬﺰاء و اﻧﮑﺎر آن ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺷـﻨﯿﻊ و ﻓﻈﯿﻊ و ﻗﺒﯿﺢ و ﻓﻀـﯿﺢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﻣﺴـﻠﻤﯽ ﺑﺮ آن ﺟﺴﺎرت ﻧﺘﻮاﻧﺪ‬‫ﮐﺮد‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗـﺎل اﻟﺮازي ﻓﯽ »ﻧﻬﺎﯾـﮥ اﻟﻌﻘﻮل«‪] :‬و ﺛﺎﻧﯿﻬﻤـﺎ ان أﺻـﻞ ﺗﺮﮐﯿﺐ )و ل ي( ﯾـﺪل ﻋﻠﯽ ﻣﻌﻨﯽ اﻟﻘﺮب و اﻟـﺪﻧﻮ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬وﻟﯿﺘﻪ‪ ،‬و أﻟﯿﻪ‪ ،‬وﻟﯿﺎ‪ ،‬أي‬‫دﻧـﻮت ﻣﻨﻪ‪ ،‬و أوﻟﯿﺘﻪ اﯾـﺎه‪ :‬أدﻧﯿﺘﻪ‪ ،‬و ﺗﺒﺎﻋـﺪﻧﺎ ﺑﻌـﺪ وﻟﯽ‪ ،‬و ﻣﻨﻪ ﻗﻮل ﻋﻠﻘﻤـﮥ ]‪» :[1‬وﻋـﺪت ﻋﻮاد دون وﻟﯿـﮏ ﺗﺸـﻌﺐ«‪ ،‬و ﮐﻞ ﻣﻤﺎ ﯾﻠﯿﮏ‪ ،‬و‬‫ﺟﻠﺴﺖ ﻣﻤﺎ ﯾﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﻪ اﻟﻮﻟﯽ و ﻫﻮ اﻟﻤﻄﺮ اﻟـﺬي ﯾﻠﯽ اﻟﻮﺳـﻤﯽ‪ ،‬و اﻟﻮﻟﯿﮥ اﻟﺒﺮذﻋﮥ‪ ،‬ﻻﻧﻬﺎ ﺗﻠﯽ ﻇﻬﺮ اﻟﺪاﺑﮥ‪ ،‬و وﻟﯽ اﻟﯿﺘﯿﻢ و اﻟﻘﺘﯿﻞ و وﻟﯽ اﻟﺒﻠﺪ‪،‬‬‫ﻻن ﻣﻦ ﺗﻮﻟﯽ اﻻﻣﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﻗﺮب ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﻓَﻮﱢل َوْﺟَﻬَﮏ َﺷْﻄَﺮ اﻟ َْﻤْﺴِﺠِﺪ اﻟ َْﺤﺮاِم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 58‬از ‪230‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻦ ﻗﻮﻟﻬﻢ وﻻـه رﮐﺒﺘﻪ‪ ،‬أي ﺟﻌﻠﻪ ﻣﻤـﺎ ﯾﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﻣﺎ وﻟﯽ ﻋﻨﯽ إذا أدﺑﺮ ﻓﻬﻮ ﻣﻦ ﺑﺎب ﻣﺎ ﯾﺜﻘﻞ اﻟﺤﺸﻮ ﻓﯿﻪ ﻟﻠﺴـﻠﺐ‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻬﻢ‪ :‬ﻓﻼن أوﻟﯽ ﻣﻦ‬‫ﻓﻼن‪ ،‬أي أﺣﻖ‪ ،‬اﻓﻌﻞ ]‪ [1‬ﻋﻠﻘﻤﮥ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪة ﺑﻦ ﻧﺎﺷﺮه ﺑﻦ ﻗﯿﺲ اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ ﺷﺎﻋﺮ ﺟﺎﻫﻠﯽ ﻣﻦ اﻟﻄﺒﻘﮥ اﻻوﻟﯽ ﺗﻮﻓﯽ ﻗﺒﻞ اﻟﻬﺠﺮة ﻧﺤﻮ ﺳﻨﮥ )‪.(20‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﻘﺮة‪.144 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪64 :‬‬‫اﻟﺘﻔﻀـﯿﻞ ﻣﻦ اﻟﻮاﻟﯽ أو اﻟﻮﻟﯽ‪ ،‬ﮐﺎﻻدﻧﯽ و اﻻﻗﺮب ﻣﻦ اﻟـﺪاﻧﯽ و اﻟﻘﺮﯾﺐ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻣﻌﻨﯽ اﻟﻘﺮب أﯾﻀﺎ‪ ،‬ﻻن ﻣﻦ ﮐﺎن أﺣﻖ ﺑﺎﻟﺸـﯽء ﮐﺎن أﻗﺮب‬‫إﻟﯿﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﻮﻟﯽ اﺳﻢ ﻟﻤﻮﺿﻊ اﻟﻮﻟﯽ ﮐﺎﻟﻤﺮﻣﯽ و اﻟﻤﺒﻨﯽ ﻟﻤﻮﺿﻊ اﻟﺮﻣﯽ و اﻟﺒﻨﺎء[‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﻣﻘﺪﻣﻪ اﺻـﻼ ﺑﺎ ﻣﻄﻠﻮب او ﮐﻪ ﻧﻔﯽ ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »أوﻟﯽ« اﺳﺖ‪ ،‬رﺑﻄﯽ و ﻣﻨﺎﺳـﺒﺘﯽ ﻧﺪارد‪ ،‬و از اﯾﻦ ﺟﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺻـﻼ وﺟﻪ‬‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺰﯾـﺪ اﺧﺘﺒﺎط ﺑﯿﺎن ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺑﺮ ﻣﺤﺾ ﺗﻮﻃﺌﻪ و ﺗﻤﻬﯿـﺪ ﻏﯿﺮ ﺳﺪﯾﺪ‪ ،‬ﮐﻪ از ﻣﻘﺼﻮد ﺑﻤﺮاﺣﻞ ﻗﺎﺻـﯿﻪ ﺑﻌﯿﺪ اﺳﺖ‪ ،‬اﮐﺘﻔﺎ ﮐﺮده‪ ،‬و‬‫ﺣﺎﺻـﻞ اﯾﻦ ﻣﻘـﺪﻣﻪ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺻﻞ ﺗﺮﮐﯿﺐ »وﻟﯽ« دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻗﺮب دارد و »ﻣﻮﻟﯽ« اﺳﻢ اﺳﺖ ﺑﺮاي ﻣﻮﺿﻊ »وﻟﯽ«‪ ،‬و اﯾﻦ ﻫﺮ دو اﻣﺮ ﻫﺮﮔﺰ‬‫دﻻـﻟﺖ ﺑﺮ ﻧﻔﯽ ﻣﺠﯽء »ﻣـﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »اوﻟﯽ« ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﭘﺮ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻣـﺄﺧﻮذ ﺑـﻮدن »ﻣﻮﻟﯽ« از »وﻟﯽ« دﻻـﻟﺖ ﮐﻨـﺪ ﺑﺮ ﻧﻔﯽ‬‫ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »أوﻟﯽ« ﻻزم آﯾـﺪ ﮐﻪ دﯾﮕﺮ ﻣﻌﺎﻧﯽ »ﻣﻮﻟﯽ« ﻣﺜﻞ ﻣﻌﺘﻖ و ﻣﻌﺘﻖ و ﻏﯿﺮ آن ﻧﯿﺰ از ﻣﻌﺎﻧﯽ »ﻣﻮﻟﯽ« ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻬﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﮐﻪ‬‫»ﻣـﻮﻟﯽ« ﻣـﺄﺧﻮذ از »وﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻗﺮب اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑـﻮدن »ﻣـﻮﻟﯽ« اﺳﻢ ﻣﻮﺿﻊ »وﻟﯽ« اﮔﺮ ﻧﻔﯽ ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »اوﻟﯽ« ﻧﻤﺎﯾـﺪ‪،‬‬‫ﻻزم آﯾﺪ ﮐﻪ ﻧﻔﯽ ﻣﺠﯽء آن ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﻌﺘﻖ و ﻣﻌﺘﻖ و ﻣﺜﻞ آن ﻫﻢ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻣـﻊ ذﻟـﮏ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺑـﺎﻋﺘﺮاف رازي »ﻣـﻮﻟﯽ« اﺳﻢ اﺳﺖ ﺑﺮاي ﻣﻮﺿـﻊ »وﻟﯽ«‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻌﻨـﺎي »ﻣـﻮﻟﯽ« ﻣﻮﺿﻊ ﻗﺮب اﺳﺖ‪ ،‬و اﺣﻖ را »اوﻟﯽ«‬‫ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺳـﺒﺐ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﺣﻖ ﺑﺎﻟﺸﯽء اﻗﺮب ﺑﺂن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ »ﻣﻮﻟﯽ« ﮔﻮ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﻮﺿﻊ ﻗﺮب اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ اراده »اوﻟﯽ« از آن ﺑﻬﻤﯿﻦ‬‫ﺳﺒﺐ ﺻـﺤﯿﺢ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ »اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺸـﯽء« اﻗﺮب اﺳﺖ ﺑﺂن‪ ،‬ﭘﺲ »اوﻟﯽ« ﻫﻢ ﻣﻮﺿﻊ ﻗﺮب ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اراده »اوﻟﯽ« از »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻬﻤﯿﻦ‬‫ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺻﺤﯿﺢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪65 :‬‬‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺗﻘﺮﯾﺮ اﯾﻦ ﻧﺤﺮﯾﺮ ﻣﺆﯾﺪ ﻣﻄﻠﻮب ﻣﺎ اﺳﺖ ﻧﻪ ﻣﻀﺮ ﺑﺂن‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل اﻟﺮازي‪] :‬و إذا ﺛﺒﺖ ﻫﺎﺗﺎن اﻟﻤﻘﺪﻣﺘﺎن ﻓﻠﻨﺸﺮع ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺼﯿﻞ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ان أﺑﺎ ﻋﺒﯿﺪة ﻗﺎل‪ :‬ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﻣْﺄواُﮐُﻢ اﻟﱠﻨﺎُر ِﻫَﯽ َﻣْﻮﻻُﮐْﻢ‬‫]‪ [1‬ﻣﻌﻨﺎه ﻫﯽ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ان ذﻟﮏ ﻟﯿﺲ ﺣﻘﯿﻘﮥ ﺑﻮﺟﻬﯿﻦ‪:‬‬‫أﺣﺪﻫﻤﺎ ان ذﻟﮏ ﯾﻘﺘﻀﯽ أن ﯾﮑﻮن ﻟﻠﮑﻔﺎر ﻓﯽ اﻟﺠﻨﮥ ﺣﻘﺎ اﻻ ان اﻟﻨﺎر أﺣﻖ‪ ،‬ﻻن ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻟﻮازم اﻓﻌﻞ اﻟﺘﻔﻀﯿﻞ‪ ،‬و اﻧﻪ ﺑﺎﻃﻞ‪.‬‬‫و ﺛﺎﻧﯿﻬﻤﺎ ﻟﻮ ﮐﺎن اﻻﻣﺮ‪ ،‬ﮐﻤﺎ اﻋﺘﻘـﺪوا ﻓﯽ أن اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻫﻬﻨﺎ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻻوﻟﯽ ﻟﻘﺒﻞ ﻫﯽ ﻣﻮﻻﺗﮑﻢ‪ ،‬ﻻن اﺳـﺘﻮاء اﻟﺘـﺬﮐﯿﺮ و اﻟﺘﺄﻧﯿﺚ ﻣﻦ ﺧﺼﺎﺋﺺ‬‫اﻓﻌـﻞ اﻟﺘﻔﻀـﯿﻞ و ﻟﻤـﺎ ﺑﻄـﻞ ﻣـﺎ ﻗـﺎﻟﻮه‪ ،‬ﻓﺎﻟﻮاﺟﺐ ان ﯾﺠﻌﻞ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻫﻨﺎ اﺳـﻤﺎ ﻟﻠﻤﮑﺎن و ﻫﯽ ﻣﻮﺿﻊ اﻟﻮﻟﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻫـﺬا اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻻ ﯾﻠﺰﻣﻨﺎ ﻣﺎ‬‫أﻟﺰﻣﻨـﺎه ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻻـن اﺳﻢ اﻟﻤﮑـﺎن إذا وﻗﻊ ﺧﺒﺮا ﻟﻠﻤﺆﻧﺚ ﻟﻢ ﯾﺆﻧﺚ ﺗﻘﻮل‪ :‬اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﻣﻨﺸﺄ اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم و اﻟﺒﺼـﺮة ﻣﻨﺸﺄ اﻟﺤﺴﻦ ]‪ [2‬و ﻻ‬‫ﺗﻘﻮل‪ :‬ﻣﻮﻟﺪة و ﻻ ﻣﻨﺸﺄة‪ ،‬و ﻫﺬا ﻫﻮ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﮑﺸﺎف«‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺟﻬـﮥ اﻟﺘﻘﺮﯾﺐ‪ ،‬و ﺣﻘﯿﻘـﮥ ﻣﻮﻻﮐﻢ ﻣﺤﺮاﮐﻢ و ﻣﻘﻤﻨﮑﻢ‪ ،‬أي ﻣﮑﺎﻧﮑﻢ اﻟـﺬي ﯾﻘﺎل ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻫﻮ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ‪ ،‬ﮐﻤﺎ‬‫ﻗﯿـﻞ‪» :‬ﻫﻮ ﻣﺌﻨـﮥ ﻟﻠﮑﺮم« أي ﻣﮑـﺎن ﻟﻘﻮل اﻟﻘﺎﺋﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﻟﮑﺮﯾﻢ‪ ،‬و ﯾﺠﻮز ان ﯾﺮاد ﻫﯽ ﻧﺎﺻـﺮﮐﻢ‪ ،‬أي ﻻ ﻧﺎﺻـﺮ ﻟﮑﻢ ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و اﻟﻤﺮاد ﻧﻔﯽ اﻟﻨﺎﺻـﺮ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺒﻨﺎت‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﺼﺮي‪ِ :‬ﻫَﯽ َﻣْﻮﻻُﮐْﻢ‬‫‪ ،‬أي أﻧﺘﻢ ﺗﻮﻟﯿﺘﻤﻮﻫﺎ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ و ﻋﻤﻠﺘﻢ أﻋﻤﺎﻟﻬﺎ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻧﻬﺎ ﺗﺘﻮﻻﮐﻢ ﮐﻤﺎ ﺗﻮﻟﯿﺘﻢ أﻋﻤﺎل أﻫﻠﻬﺎ ﻓﻌﻞ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﺑﺼﺎﺣﺒﻪ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ أﯾﻀﺎ‪ :‬اﻟﻤﻮﻟﯽ ﯾﮑﻮن ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﻌﺎﻗﺒﮥ‪ ،‬ﻓﯿﮑﻮن اﻟﻤﺮاد ﻫﯽ ﻋﺎﻗﺒﮥ أﻣﺮﻫﻢ و ﻟﻬﺬا ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺑ ِﺌَْﺲ اﻟ َْﻤِﺼﯿُﺮ‬‫[‪ [1] .‬اﻟﺤﺪﯾﺪ‪.15 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 59‬از ‪230‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺴﻦ‪ :‬ﺑﻦ ﯾﺴﺎر أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(110‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪66 :‬‬‫اﯾﻦ ﺗﻔﺼـﯿﻞ ﻋﻠﯿـﻞ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺤﺾ ﺗﺨـﺪﯾﻊ و ﺗﺴﻮﯾﻞ اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ زﻋﻢ ﻓﺨﺮ رازي ﮐﻪ اﮔﺮ »ﻣﻮﻟﯽ« در آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ ﺑﻤﻌﻨﯽ »اوﻟﯽ« ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻻزم‬‫آﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﮐﻔﺎر در ﺟﻨﺖ ﺣﻘﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺪﻓﻮع اﺳﺖ ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ‪ :‬اوﻟﻮﯾﺖ ﻧﺎر در ﺣﻖ ﮐﻔﺎر ﻣﺤﺘﻤﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐﻪ ﻧﺎر ﺟﻬﻨﻢ اوﻟﯽ اﺳﺖ ﺑﺎﺣﺮاﻗﺸﺎن از ﻧﺎر دﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻧﻪ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد اﯾﻦ‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎر اوﻟﯽ اﺳﺖ ﺑﻪ ﮐﻔﺎر از ﺟﻨﺖ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ‪ :‬ﭼﻮن زﻋﻢ ﮐﻔـﺎر آن ﺑﻮد ﮐﻪ اﯾﺸـﺎن را اﺳـﺘﺤﻘﺎق ﺟﻨﺖ اﺳﺖ ﺑـﺎﯾﻦ ﺳـﺒﺐ اوﻟﻮﯾﺖ ﻧﺎر از ﺟﻨﺖ ﻫﻢ ﺑﺮاي اﯾﺸﺎن ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ‬‫ﺷﺪ‪.‬‬‫ﻧﺠﻢ ]‪ [1‬اﻻﺋﻤﻪ در »ﺷﺮح ﮐﺎﻓﯿﻪ« ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫]و ﻻ ﯾﺨﻠﻮا ﻟا ﻤﺠﺮور ﺑﻤﻦ اﻟﺘﻔﻀﯿﻠﯿﮥ ﻣﻦ ﻣﺸﺎرﮐﮥ اﻟﻤﻔﻀﻞ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﻨﯽ‪ ،‬اﻣﺎ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎ ﻧﺤﻮ‪ :‬زﯾﺪ أﺣﺴﻦ ﻣﻦ ﻋﻤﺮو‪ ،‬أو ﺗﻘﺪﯾﺮا‬‫ﮐﻘﻮل ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪» :‬ﻻن أﺻﻮم ﯾﻮﻣﺎ ﻣﻦ ﺷﻌﺒﺎن أﺣﺐ اﻟﯽ ﻣﻦ أن أﻓﻄﺮ ﯾﻮﻣﺎ ﻣﻦ رﻣﻀﺎن«‬‫‪ ،‬ﻻن اﻓﻄﺎر ﯾﻮم اﻟﺸﮏ اﻟـﺬي ﯾﻤﮑﻦ أن ﯾﮑﻮن ﻣﻦ رﻣﻀﺎن ﻣﺤﺒﻮب ﻋﻨـﺪ اﻟﻤﺨﺎﻟﻒ ﻓﻘﺪره ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻣﺤﺒﻮﺑﺎ اﻟﯽ ﻧﻔﺴﻪ أﯾﻀﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻓﻀـﻞ‬‫ﺻﻮم ﺷﻌﺒﺎن ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﮑﺎﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺐ اﻧﻪ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﻨﺪي أﯾﻀﺎ‪ ،‬أ ﻟﯿﺲ ﺻﻮم ﯾﻮم ﻣﻦ ﺷﻌﺒﺎن أﺣﺐ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﺑﺪﻟﻨﯽ ﺑﻬﻢ‬‫ﺧﯿﺮا ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬أي ﻓﯽ اﻋﺘﻘﺎدﻫﻢ ﻻ ﻓﯽ ﻧﻔﺲ اﻻﻣﺮ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻬﻢ ﺧﯿﺮ‪ ،‬و اﺑﺪﻟﻬﻢ ﺑﯽ ﺷـﺮا ﻣﻨﯽ‪ ،‬أي ﻓﯽ اﻋﺘﻘﺎدﻫﻢ أﯾﻀﺎ اﻻ ﻓﻠﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻼم ﺷﺮ‪ ،‬و ﻣﺜﻠﻪ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬أْﺻﺤﺎُب اﻟ َْﺠﱠﻨِﮥ َﯾْﻮَﻣﺌٍِﺬ َﺧﯿٌْﺮ ُﻣْﺴَﺘَﻘ‪‬ﺮا ]‪[2‬‬‫ﮐـﺄﻧﻬﻢ ﻟﻤـﺎ اﺧﺘـﺎروا ﻣﻮﺟﺐ اﻟﻨﺎر اﺧﺘﺎروا اﻟﻨﺎر و ﯾﻘﺎل ﻓﯽ اﻟﺘﻬﮑﻢ‪ :‬أﻧﺖ أﻋﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﺤﻤﺎر‪ ،‬ﻓﮑﺄﻧﮏ ﻗﻠﺖ‪ :‬ان أﻣﮑﻦ أن ﯾﮑﻮن ﻟﻠﺤﻤﺎر ﻋﻠﻢ‪،‬‬‫ﻓﺄﻧﺖ ﻣﺜﻠﻪ ﻣﻊ ]‪ [1‬ﻧﺠﻢ اﻻﺋﻤﮥ‪ :‬ﻫﻮ اﻟﺮﺿﯽ اﻷﺳﺘﺮآﺑﺎدي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (686‬ﺗﻘﺪم ذﮐﺮه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻔﺮﻗﺎن‪.24 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪67 :‬‬‫زﯾﺎدة‪ ،‬و ﻟﯿﺲ اﻟﻤﻘﺼﻮد ﺑﯿﺎن اﻟﺰﯾﺎدة‪ ،‬ﺑﻞ اﻟﻐﺮض اﻟﺘﺸﺮﯾﮏ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﻓﯽ ﺷﯽء ﻣﻌﻠﻮم اﻧﺘﻔﺎؤه ﻣﻦ اﻟﺤﻤﺎر[ ]‪.[1‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ‪ :‬از اﺣﺎدﯾﺚ ﻋﺪﯾـﺪه ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻣﮑﻠﻒ ﻣﮑﺎﻧﯽ در ﺟﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﮑﺎﻧﯽ در ﻧﺎر‪ ،‬ﮐﻤﺎ ذﮐﺮ اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪور‬‫اﻟﺴﺎﻓﺮة ﻓﯽ اﻣﻮر اﻵﺧﺮة«‪.‬‬‫و ﺧﻮد ﻓﺨﺮ رازي در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ« در ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ ُأوﻟﺌَِﮏ ُﻫُﻢ اﻟ ْﻮاِرﺛُﻮَن اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﯾِﺮﺛُﻮَن اﻟ ِْﻔْﺮَدْوَس ُﻫْﻢ ﻓِﯿﻬﺎ ﺧﺎﻟ ُِﺪوَن‬‫]‪ [2‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻫﻬﻨﺎ ﺳﺆاﻻن‪ :‬اﻟﺴﺆال اﻻول‪ :‬ﻟﻢ ﺳـﻤﯽ ﻣﺎ ﯾﺠﺪوﻧﻪ ﻣﻦ اﻟﺜﻮاب و اﻟﺠﻨﮥ ﺑﺎﻟﻤﯿﺮاث ﻣﻊ اﻧﻪ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ ﺣﮑﻢ ﺑﺄن اﻟﺠﻨﮥ ﺣﻘﻬﻢ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ِ :‬إﱠن اﻟﱠﻠَﻪ‬‫اْﺷَﺘﺮي ﻣَِﻦ اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ َأﻧ ُْﻔَﺴُﻬْﻢ َو َأﻣْﻮاﻟَُﻬْﻢ ﺑ َِﺄﱠن ﻟَُﻬُﻢ اﻟ َْﺠﱠﻨَﮥ‬‫]‪[3‬؟ اﻟﺠﻮاب ﻣﻦ وﺟﻮه‪ :‬أﺣﺪﻫﺎ‪:‬‬‫ﻣﺎ‬‫روي ﻋﻦ اﻟﺮﺳﻮل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ أﺑﯿﻦ ﻣﺎ ﯾﻘﺎل ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻧﻪ ﻻ ﻣﮑﻠﻒ اﻻ أﻋـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻨﺎر ﻣﺎ ﯾﺴـﺘﺤﻘﻪ ان ﻋﺼـﯽ و ﻓﯽ‬‫اﻟﺠﻨـﮥ ﻣـﺎ ﯾﺴـﺘﺤﻘﻪ ان أﻃـﺎع‪ ،‬و ﺟﻌـﻞ ﻟـﺬﻟﮏ ﻋﻼﻣـﮥ‪ ،‬ﻓـﺎذا آﻣﻦ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺒﻌﺾ و ﻟﻢ ﯾﺆﻣﻦ اﻟﺒﻌﺾ ﺻﺎر ﻣﻨﺎزل ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺆﻣﻦ ﮐﺎﻟﻤﻨﻘﻮل اﻟﯽ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﺻﺎر ﻣﺼﯿﺮﻫﻢ اﻟﯽ اﻟﻨﺎر اﻟﺬي ﻻ ﺑﺪ ﻣﻌﻬﺎ ﻣﻦ ﺣﺮﻣﺎن اﻟﺜﻮاب ﮐﻤﻮﺗﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺴﻤﯽ ذﻟﮏ ﻣﯿﺮاﺛﺎ ﻟﻬﺬا اﻟﻮﺟﻪ ]‪.[4‬‬‫ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﺮاي ﮐﻔﺎر در ﺟﻨﺖ ﻣﻨﺎزل ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ﻋـﺪم اﯾﻤﺎن ﻣﺤﺮوم از آن ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ اﮔﺮ اﻟﻨﺎر را أوﻟﯽ از آن اﻣﮑﻨﻪ ﺑﻪ ﮐﻔﺎر‬‫ﮔﻮﯾﻨﺪ اﻋﺘﺮاض ﻻزم ﻧﺎﯾﺪ‪ [1] .‬ﺷﺮح اﻟﮑﺎﻓﯿﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 60‬از ‪230‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺆﻣﻨﻮن‪.11 -10 :‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪.111 :‬‬‫]‪ [4‬ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ اﻟﻐﯿﺐ ج ‪.23/82‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪68 :‬‬‫اﻣﺎ ﻗﻮل ﻓﺨﺮ رازي‪] :‬ﺛﺎﻧﯿﻬﻤﺎ ﻟﻮ ﮐﺎن اﻻﻣﺮ ﮐﻤﺎ اﻋﺘﻘﺪوا ﻓﯽ ان اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻫﻬﻨﺎ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻻوﻟﯽ ﻟﻘﯿﻞ‪ :‬ﻫﯽ ﻣﻮﻻﺗﮑﻢ اﻟﺦ‬‫»ﺷﺒﻬﻪ رازي در ﺷﻌﺮ ﻟﺒﯿﺪ«‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل اﻟﺮازي ﻓﯽ »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل«‪:‬‬‫]و اﻣﺎ ﺑﯿﺖ ﻟﺒﯿﺪ ﻓﻘﺪ ﺣﮑﯽ ﻋﻦ اﻻﺻﻤﻌﯽ ﻓﯿﻪ ﻗﻮﻻن‪:‬‬‫أﺣﺪﻫﻤﺎ‪ :‬ان اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻓﯿﻪ اﺳﻢ ﻟﻤﻮﺿﻊ اﻟﻮﻟﯽ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺑﯿﻨﺎ أي ﮐﻼ ﻣﻦ اﻟﺠﺎﻧﺒﯿﻦ ﻣﻮﺿﻊ اﻟﻤﺨﺎﻓﮥ و اﻧﻤﺎ ﺟﺎء ﻣﻔﺘﻮح اﻟﻌﯿﻦ ﺗﻐﻠﯿﺒﺎ ﻟﺤﮑﻢ اﻟﻼم ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻔﺎﻋﻞ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ان اﻟﻔﺘـﺢ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺘﻞ اﻟﻔﺎء ﻗـﺪ ﺟﺎء ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬ﻣﻨﻪ ﻣﻮﻫﺐ‪ ،‬و ﻣﻮﺣﺪ‪ ،‬و ﻣﻮﺿﻊ‪ ،‬و ﻣﻮﺣﻞ‪ ،‬و اﻟﮑﺴـﺮ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺘﻞ اﻟﻼم ﻟﻢ ﯾﺴـﻤﻊ اﻻ‬‫ﻓﯽ ﮐﻠﻤﮥ واﺣﺪة و ﻫﯽ ﻣﺄوي‪.‬‬‫اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ :‬اﻧﻪ أراد ﺑﺎﻟﻤﺨﺎﻓﮥ اﻟﮑﻼب و ﺑﻤﻮﻻﻫﺎ ﺻﺎﺣﺒﻬﺎ‪ ،‬و اﻣﺎ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﻟ ُِﮑﱟﻞ َﺟَﻌﻠْﻨﺎ َﻣﻮاﻟ َِﯽ ﻣِﱠﻤﺎ َﺗَﺮَك اﻟ ْﻮاﻟ ِﺪاِن‬‫]‪ [1‬ﻣﻌﻨﺎه وراﺛﺎ ﯾﻠﻮن ﻣﺎ ﺗﺮﮐﻪ اﻟﻮاﻟﺪان‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺴﺪي ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪َ :‬و ِإﱢﻧﯽ ِﺧْﻔُﺖ اﻟ َْﻤﻮاﻟ َِﯽ ﻣِْﻦ َوراﺋِﯽ‬‫]‪ [2‬أي اﻟﻌﺼﺒﮥ‪ [1] ،‬اﻟﻨﺴﺎء‪.33 :‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺮﯾﻢ‪.5 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪73 :‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺑﻨﯽ اﻟﻌﻢ‪ ،‬ﻻﻧﻬﻢ اﻟﺬﯾﻦ ﯾﻠﻮﻧﻪ ﻓﯽ اﻟﻨﺴﺐ و ﻋﻠﯿﻪ ﻗﻮل اﻟﺤﺎرث ]‪:[1‬‬‫زﻋﻤﻮا ان ﻣﻦ ﺿﺮب اﻟﻌﯿﺮ ﻣﻮال ﻟﻨﺎ و اﻧﺎ اﻟﻮﻻء‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﻤﺮو ]‪ :[2‬اﻟﻤﻮاﻟﯽ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﻮﺿﻊ ﺑﻨﻮ اﻟﻌﻢ‪.‬‬‫و اﻣﺎ ﻗﻮل اﻻﺧﻄﻞ ]‪» :[3‬ﻓﺄﺻـﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻﻫﺎ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ﺑﻌﺪه«‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬ﻟﻢ ﯾﺄﺷـﺮوا ﻓﯿﻪ إذ ﮐﺎﻧﻮا ﻣﻮاﻟﯿﻪ«‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻣﻮاﻟﯽ ﺣﻖ ﯾﻄﻠﺒﻮن‪ ،‬ﻓﺎﻟﻤﺮاد‬‫ﺑﻬﺎ اﻻوﻟﯿﺎء‪.‬‬‫و ﻣﺜﻠﻪ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪» :‬ﻣﺰﯾﻨﮥ و ﺟﻬﯿﻨﮥ و اﺳﻠﻢ و ﻏﻔﺎر ﻣﻮاﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ«‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪» :‬أﯾﻤﺎ اﻣﺮأة ﺗﺰوﺟﺖ ﺑﻐﯿﺮ اذن ﻣﻮﻻﻫﺎ«‬‫ﻓﺎﻟﺮواﯾﮥ اﻟﻤﺸﻬﻮرة ﻣﻔﺴﺮة ﻟﻪ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ذﻟ َِﮏ ﺑ َِﺄﱠن اﻟﱠﻠَﻪ َﻣْﻮﻟَﯽ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا‬‫أي وﻟﯿﻬﻢ و ﻧﺎﺻﺮﻫﻢ َو َأ ﱠن اﻟ ْﮑﺎﻓِِﺮﯾَﻦ ﻻ َﻣْﻮﻟﯽ ﻟَُﻬْﻢ‬‫]‪ ،[4‬أي ﻻ ﻧﺎﺻﺮ ﻟﻬﻢ‪.‬‬‫ﻫﮑﺬا روي ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ]‪ [5‬و ﻣﺠﺎﻫﺪ ]‪ [6‬و ﻋﺎﻣﮥ اﻟﻤﻔﺴـﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﺗﻠﺨﺺ ﻣﻤﺎ ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ان ﻟﻔﻈﮥ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﺤﺘﻤﻠﮥ ﻟﻼوﻟﯽ ‪ [1] .‬ﻟا ﺤﺎرث‬‫ﺑﻦ ﺣﻠﺰة ﺑﻦ ﻣﮑﺮوه اﻟﯿﺸﮑﺮّي اﻟﻮاﺋﻠﯽ ﺷﺎﻋﺮ ﺟﺎﻫﻠﯽ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب اﻟﻤﻌﻠﻘﺎت ﺗﻮﻓﯽ ﻧﺤﻮ )‪ 50‬ق ه(‪.‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ ﻋﻤﺮو‪ :‬اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﻣﺮاد اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (205‬أو ﺑﻌﺪﻫﺎ و ﻗﺪ ﺑﻠﻎ )‪ (110‬ﺳﻨﯿﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 61‬از ‪230‬‬‫]‪ [3‬اﻻﺧﻄﻞ‪ :‬ﻏﯿﺎث ﺑﻦ ﻏﻮث ﺑﻦ اﻟﺼﻠﺖ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﺗﻐﻠﺐ ﺷﺎﻋﺮ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (90‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻣﺤﻤﺪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪.11 :‬‬‫]‪ [5‬اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (68‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬ﻣﺠﺎﻫﺪ‪ :‬ﺑﻦ ﺟﺒﺮ أﺑﻮ اﻟﺤﺠﺎج اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻤﺨﺰوﻣﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ اﻟﻤﻔﺴﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (104‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪74 :‬‬‫ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﮐﻼم رازي در ﺑﯿﺖ ﻟﺒﯿﺪ ﻣﺤﺾ ﺗﻄﻮﯾﻞ ﻏﯿﺮ ﺳﺪﯾﺪ اﺳﺖ و وﻫﻦ آن ﻇﺎﻫﺮ ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻣﺤﮑﯽ ﺑﻮدن دو ﻗﻮل از اﺻﻤﻌﯽ در ﺗﻔﺴﯿﺮ اﯾﻦ ﺑﯿﺖ ﻣﻨﺎﻓﺎﺗﯽ ﻧﺪارد ﺑﺎﺳﺘﺸﻬﺎد ﺑﺂن ﺑﺮ ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »اوﻟﯽ«‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﺑﻮ‬‫ﻋﺒﯿﺪه ﮐﻪ اﻓﻀﻞ اﺳﺖ از اﺻـﻤﻌﯽ‪ ،‬اﺳﺘﺸـﻬﺎد ﺑﺎﯾﻦ ﺑﯿﺖ ﺑﺮ ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »اوﻟﯽ« ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﻓﻀـﻠﯿﺖ اﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪة از اﺻـﻤﻌﯽ ﺑﺎﻋﺘﺮاف‬‫ﺧﻮد اﺻﻤﻌﯽ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻋﻼوه ﺑﺮ اﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪه‪ ،‬زﺟﺎج‪ ،‬و اﺧﻔﺶ‪ ،‬و رﻣﺎﻧﯽ ]‪ [1‬ﻫﻢ ﺣﺴﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺧﻮد رازي‪ ،‬اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺑﺎﯾﻦ ﺑﯿﺖ ﺑﺮ ﺗﻔﺴﯿﺮ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﺄوﻟﯽ‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺛﻌﻠﺐ ﻫﻢ ﺗﻔﺴﯿﺮ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﺄوﻟﯽ در اﯾﻦ ﺑﯿﺖ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺻﺮح ﺑﻪ اﻟﺰوزﻧﯽ ]‪ [2‬ﻓﯽ »ﺷﺮح اﻟﺴﺒﻊ اﻟﻤﻌﻠﻘﺎت« ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺗﻔﺴﯿﺮي ﮐﻪ ﭘﻨﺞ ﮐﺲ از اﺋﻤﻪ ﻋﺮﺑﯿﺖ ﺑﺮ آن اﺗﻔﺎق ﮐﺮده ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬أوﻟﯽ اﺳﺖ ﺑﻘﺒﻮل‪ ،‬از ﺗﻔﺴﯿﺮي ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ اﺻﻤﻌﯽ ﺑﺂن ﻣﺘﻔﺮد ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺟﻮﻫﺮي ﻫﻢ در »ﺻﺤﺎح« ﻣﻮﻟﯽ را در اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﺑﺄوﻟﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺛﻌﻠﺒﯽ ]‪» [3‬ﻣﻮﻟﯽ« را در اﯾﻦ‬‫ﺷﻌﺮ ﺑﺮ ]‪ [1‬اﻟﺮﻣﺎﻧﯽ‪ :‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (384‬ﺗﻘﺪم ذﮐﺮه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺰوزﻧﯽ‪ :‬اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻘﺎﺿﯽ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻠﻐﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (486‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ :‬أﺑﻮ اﺳﺤﺎق أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻤﻔﺴﺮ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (427‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪75 :‬‬‫»اوﻟﯽ« ﺣﻤﻞ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻋﻤﺮ ﻗﺰوﯾﻨﯽ ]‪ [1‬ﻫﻢ ﺗﻔﺴـﯿﺮ »ﻣﻮﻟﯽ« در اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﺑﺄوﻟﯽ و اﺣﺮي ﻧﻤﻮده‪ ،‬و وﺟﻮه دﯾﮕﺮ را در ﺷﺮح اﯾﻦ ﺑﯿﺖ‪ ،‬ﺧﺎﻟﯽ‬‫از ﺿﻌﻒ ﻣﻌﻨﯽ و ﻟﻔﻈﺎ ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﭼﻠﭙﯽ ]‪ [2‬و ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻔﺎﺟﯽ ]‪ [3‬ﮐﻪ از ﻣﺸﺎﯾﺦ اﺟﺎزه ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﺳﺖ‪» ،‬ﻣﻮﻟﯽ«‬‫را در اﯾﻦ ﺷـﻌﺮ ﺑﺄوﻟﯽ و اﺣﺮي ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﻔﺎﺟﯽ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ وﺟﻮه دﯾﮕﺮ در اﯾﻦ ﺑﯿﺖ ﺧﺎﻟﯽ از ﺿـﻌﻒ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ‬‫اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﻧﯿﺰ »ﻣﻮﻟﯽ« را در اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﺑﺄوﻟﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ‪ :‬اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﮐﻪ از اﺻﻤﻌﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪه ﻣﻌﺎرﺿﻪ و ﻣﻨﺎﻓﺎت دارد ﯾﺎ ﻧﻪ؟ اﮔﺮ ﻣﻨﺎﻓﺎت و ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﺑﺎ آن‬‫دارد‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ دو ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺧﻮد او ﻫﻢ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﺘﻌﺎرض ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺨﻼف ﺗﻔﺴﯿﺮ اﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪه‪ ،‬و زﺟﺎج‪ ،‬و اﺧﻔﺶ‪ ،‬و رﻣﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺛﻌﻠﺐ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ‬‫اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﻣﻌﺎرﺿﯽ ﺑﺮاي آن از ﻗﻮل اﯾﺸﺎن ﺛﺎﺑﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻫﺮ دو ﺗﻔﺴﯿﺮ اﺻﻤﻌﯽ ﻣﻨﺎﻓﺎت و ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﺑﺎ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪه و اﻣﺜﺎل او ﻧﺪارد‪،‬‬‫و ﻧﻪ ﻫﺮ دو ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﻨﺎﻓﺎت دارد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺟﻤﻊ در ﻣﯿﺎن ﻫﻤﻪ اﯾﻦ ﺗﻔﺎﺳـﯿﺮ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ذﮐﺮ اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﺗﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬ﻗﺪﺣﯽ در اﺳﺘﺸـﻬﺎد ﺑﺎﯾﻦ‬‫ﺑﯿﺖ ﻧﺨﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻋﺒﺚ ﻣﺤﺾ و ﺗﻄﻮﯾﻞ ﻻ ﻃﺎﺋﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺧﻮد رازي‪ ،‬اﺻﻤﻌﯽ را ﺑﻘﺪح و ﺟﺮح ﺑﻠﯿﻎ ﻧﻮاﺧﺘﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ]‪ [1‬ﻋﻤﺮ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻔﺎرﺳﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (745‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺳﻌﯿﺪ ﭼﻠﺒﯽ‪ :‬ﻣﻔﺘﯽ اﻟﺮوم ﺻﺎﺣﺐ ﺣﺎﺷﯿﻪ ﺑﯿﻀﺎوي‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺨﻔﺎﺟﯽ‪ :‬ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺼﺮي ﻣﻦ أﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدﯾﻌﺸﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪76 :‬‬‫در ﮐﺘـﺎب »ﻣﺤﺼﻮل« ﮐﻤـﺎ ﻓﯽ »اﻟﻤﺰﻫﺮ« ﻟﻠﺴـﯿﻮﻃﯽ أﯾﻀـﺎ در ﺑﯿـﺎن اﺷـﮑﺎل ﺑﺮ ﻧﻘـﻞ ﻟﻐﺖ ﺑﻄﺮﯾﻖ آﺣـﺎد‪ ،‬ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ روات آن‬‫ﻣﺠﺮوحاﻧﺪ و ﺳﺎﻟﻢ از ﻗﺪح ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻗﺪح ﮐﺘﺎب ﺳﯿﺒﻮﯾﻪ و »ﮐﺘﺎب ﻋﯿﻦ«‪ ،‬و ﻧﻘﻞ ﮐﻼﻣﯽ از اﺑﻦ ﺟﻨﯽ در ﻗﺪح اﮐﺎﺑﺮ او ﺑﺎ ﺑﻌﺾ اﯾﺸﺎن‬‫د ر ﺑ ﻌ ﺾ ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 62‬از ‪230‬‬‫]و أﯾﻀﺎ ﻓﺎﻻﺻﻤﻌﯽ ﮐﺎن ﻣﻨﺴﻮﺑﺎ اﻟﯽ اﻟﺨﻼﻋﮥ و ﻣﺸﻬﻮرا ﺑﺄﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺰﯾﺪ ﻓﯽ اﻟﻠﻐﮥ ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻨﻬﺎ[‪.‬‬‫اﻣﺎ ﻗﻮل رازي‪] :‬و اﻟﮑﺴﺮ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺘﻞ اﻟﻼم‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺴﻤﻊ اﻻ ﻓﯽ ﮐﻠﻤﮥ واﺣﺪة و ﻫﯽ ﻣﺄوي ‪.‬‬
‫ﭘﺲ اﯾﻦ اﻓـﺎدهاش ﮐﻪ ﺑﻤﺤﺾ اﻟﺠـﺎء ﺣـﻖ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺴﻦ ﺗـﻮﻓﯿﻘﻪ اﺳـﺘﺒﻌﺎد و اﺳـﺘﻨﮑﺎر او ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« را ﺑﻤﻌﻨﯽ »اوﻟﯽ«‬‫ﺑﺴـﺒﺐ ﻋﺪم ﻣﺠﯽء »ﻣﻔﻌﻞ« در دﯾﮕﺮ ﻣﻮاد ﺑﻤﻌﻨﯽ »اﻓﻌﻞ« ﺑﺒﺎد ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬و ﺳﯿﻼب اﺑﻄﺎل و اﺳﺘﯿﺼﺎل در ﻋﺮوق و ﻫﻢ ﺳﺨﯿﻔﺶ ﻣﯽدواﻧﺪ‪ ،‬و‬‫اﻫﻞ ﺣّﻖ را از ﻣﺆﻧﺖ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﺘﻘﺒﯿﺢ و ﺗﻮﻫﯿﻦ اﯾﻦ ﺗﺸﮑﯿﮏ رﮐﯿﮏ و واﻫﯽ ﻣﯽرﻫﺎﻧﺪ‪ ،‬و ﮐﻔﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﻟﻘﺘﺎل‪.‬‬‫اﻣﺎ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﻮاﻟﯽ در آﯾﻪ َو ﻟ ُِﮑﱟﻞ َﺟَﻌﻠْﻨﺎ َﻣﻮاﻟ َِﯽ ﻣِﱠﻤﺎ َﺗَﺮَك اﻟ ْﻮاﻟ ِﺪاِن ]‪[1‬‬‫ﺑﻮراث‪ ،‬ﭘﺲ ﺳﺎﺑﻘـﺎ داﻧﺴـﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓـﺎده ﺧﻮد رازي‪ ،‬اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺟﺒـﺎﺋﯽ ]‪ [2‬در ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﯾﻦ آﯾﻪ ﺗﻔﺴـﯿﺮ »ﻣـﻮﻟﯽ« ﺑﻮارث ﻫﻮ اوﻟﯽ ﺑﻪ أي‬‫ﺑﺎﻟﻤﺘﺮوك ﻧﻤﻮده ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫]و اﻟﻤﻌﻨﯽ ان ﻣﺎ ﺗﺮك اﻟﺬﯾﻦ ﻋﺎﻗﺪت اﯾﻤﺎﻧﮑﻢ ﻓﻠﻪ وارث ﻫﻮ اوﻟﯽ ﺑﻪ و ﺳﻤﯽ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬اﻟﻨﺴﺎء‪.33 :‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﺒﺎﺋﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﺳﻼم اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﯽ اﻟﻤﺘﮑﻠﻢ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (303‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪77 :‬‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻟﻮارث اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻓﺨﺮ رازي ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ اﯾﻦ وﺟﻪ و وﺟﻮه دﯾﮕﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﮐﻞ ﻫﺬه اﻟﻮﺟﻮه ﺣﺴﻨﮥ ﻣﺤﺘﻤﻠﮥ[‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺣﺴﻦ اﯾﻦ وﺟﻪ و ﻣﺤﺘﻤﻞ ﺑﻮدن آن ﺑﻨﺺ ﻓﺨﺮ رازي ﺛﺎﺑﺖ ﺷـﺪ‪ ،‬و ﺗﻔﺴـﯿﺮ »ﻣﻮاﻟﯽ« ﺑﻮراث ﮐﻪ در »ﻧﻬﺎﯾـﮥ اﻟﻌﻘﻮل« ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﻨﺎﻓﺎت‬‫ﺑﺎﯾﻦ وﺟﻪ ﻧﺪارد ﮐﻪ وراث »اوﻟﯽ« ﺑﺘﺼﺮف در ﻣﺘﺮوك‪ ،‬و ﺗﻌﺮض ﺑﺂﯾﻪ ِإﱢﻧﯽ ِﺧْﻔُﺖ اﻟ َْﻤﻮاﻟ َِﯽ ﻣِْﻦ َوراﺋِﯽ‬‫]‪ [1‬وﺟﻬﯽ ﻧـﺪارد‪ ،‬ﮐﻪ اﻫـﻞ ﺣّﻖ اﺣﺘﺠـﺎج ﺑـﺂن ﺑﺮ ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »اوﻟﯽ« ﻧﮑﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﻌﺮض ﺑﺒﯿﺖ ﺣـﺎرث ﻋﺒﺚ ﻣﺤﺾ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬آري ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه در »ﺷﺎﻓﯽ« ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﻏﻼم ﺛﻌﻠﺐ ]‪ [2‬در ﺷـﺮح اﯾﻦ ﺷﻌﺮ در ﺟﻤﻠﻪ اﻗﺴﺎم »ﻣﻮﻟﯽ« ﺳﯿﺪ را اﮔﺮ‬‫ﭼﻪ ﻣﺎﻟـﮏ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ »ﻣﻮﻟﯽ« را ﺑﻮﻟﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭘﺲ اﺣﺘﺠﺎج آن ﺟﻨﺎب ﺑﺎﯾﻦ ﺷـﻌﺮ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎﺛﺒﺎت ﺑﻮدن ﺳـﯿﺪ و‬‫وﻟﯽ از ﻣﻌﺎﻧﯽ »ﻣﻮﻟﯽ«‪ ،‬ﭘﺲ رازي ﺟﻮاب اﺻﻞ ﻣﻄﻠﻮب را ﺗﺮك ﮐﺮده‪ ،‬ﺗﻌﺮض ﺑﺒﯿﺎن ﻣﺮاد از »ﻣﻮاﻟﯽ« در اﯾﻦ ﺑﯿﺖ آﻏﺎز ﻧﻬﺎده‪ ،‬داد ﺗﺨﻠﯿﻂ‬‫و ﺗﺨﺪﯾﻊ داده‪.‬‬‫و اﻣﺎ ﺣﻤﻞ »ﻣﻮﻟﯽ« در ﻗﻮل اﺧﻄﻞ‪» :‬ﻓﺄﺻﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻﻫﺎ«‪ ،‬و ﻗﻮل او‪» :‬ﻟﻢ ﺗﺎﺷﺮوا ﻓﯿﻪ إذ ﮐﻨﺘﻢ ﻣﻮاﻟﯿﻪ«‪ ،‬و ﻗﻮل ﺷﺎﻋﺮ‪» :‬ﻣﻮاﻟﯽ ﺣﻖ ﯾﻄﻠﺒﻮن ﺑﻪ« ﺑﺮ‬‫اوﻟﯿﺎء‪ ،‬ﭘﺲ ﺿﺮري ﺑﻤﺎ ﻧﺤﻦ ﻓﯿﻪ ﻧﻤﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ »وﻟﯽ« ﻫﻢ ﺑﻤﻌﻨﯽ »اوﻟﯽ« اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺻﺮح ﺑﻪ اﻟﻤﺒﺮد‪.‬‬‫و ﻗﺮﯾﻨﻪ »اﺻﺒﺤﺖ« و »ﺑﻌﺪه« دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد از آن »اوﻟﯽ ]‪ [1‬ﻣﺮﯾﻢ‪.5 :‬‬‫]‪ [2‬ﻏﻼم ﺛﻌﻠﺐ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻫﺎﺷﻢ أﺑﻮ ﻋﻤﺮ اﻟﺰاﻫﺪ اﻟﻤﻄﺮز اﻟﻠﻐﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(345‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪78 :‬‬‫ﺑﺎﻟﺘﺼﺮف« اﺳﺖ و ﻧﯿﺰ ﻣﺎ ﺑﻌﺪ اﯾﻦ ﻣﺼﺮاع‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﻟﺸﺎﻓﯽ« اﯾﻦ اﺳﺖ‪:‬‬‫»و اﺣﺮي ﻗﺮﯾﺶ ان ﺗﻬﺎب و ﺗﺤﻤﺪا«‪ ،‬و »اﺣﺮي« ﺑﻮدن او ﺑﻬﯿﺒﺖ و ﺣﻤﺪ ﻫﻢ ﻗﺮﯾﻨﻪ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺮادش از »ﻣﻮﻟﯽ« اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﺼﺮف اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻣﺎ ﻗﻮل ﺷﺎﻋﺮ‪» :‬ﻣﻮاﻟﯽ ﺣﻖ ﯾﻄﻠﺒﻮن ﺑﻪ« ﮐﻪ ﻣﺼﺮاع آﺧﺮش اﯾﻦ اﺳﺖ‪:‬‬‫»ﻓﺄدرﮐﻮه و ﻣﺎ ﻣﻠﻮا و ﻣﺎ ﺗﻌﺒﻮا«‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻗﺮﯾﻨﻪ ﻟﻔـﻆ »ﺣـﻖ و ﻃﻠﺐ و ادراك« دﻻـﻟﺖ ﺻـﺮﯾﺤﻪ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد از »ﻣﻮاﻟﯽ ﺣﻖ« ﮐﺴﺎﻧﯽاﻧـﺪ ﮐﻪ »اوﻟﯽ« ﻫﺴـﺘﻨﺪ ﺑﺤﻖ ﺧﻮد‪ ،‬و‬‫ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ‪» :‬ﻣﺰﯾﻨـﮥ و ﺟﻬﯿﻨـﮥ و أﺳـﻠﻢ و ﻏﻔﺎر ﻣﻮاﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ« ﻋﺒﺚ ﻣﺤﺾ ﺧﺎرج از ﻣﺒﺤﺚ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﻫﻞ ﺣّﻖ اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﺂن‬‫ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺘﻌﺮض ﺑﻪ ﻟﻐﻮ ﻻ ﻃﺎﺋﻞ ﺗﺤﺘﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 63‬از ‪230‬‬‫و ﺣﻤـﻞ »ﻣﻮﻟﯽ« در رواﯾﺖ‪» :‬أﯾﻤـﺎ اﻣﺮأة ﺗﺰوﺟﺖ ﺑﻐﯿﺮ اذن ﻣﻮﻻﻫﺎ« ﺑﺮ »وﻟﯽ« ﺑﻘﺮﯾﻨﻪ رواﯾﺖ ﻣﺸـﻬﻮر ﻣﻨﺎﻓﯽ ﻣﻘﺼﻮد ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﺮاد از‬‫»وﻟﯽ« در آن »وﻟﯽ اﻣﺮ« اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻗﺎل اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ ]‪ [1‬ﻓﯽ »اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ«‪:‬‬‫]و ﻣﻨﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪» :‬أﯾﻤﺎ اﻣﺮأة ﻧﮑﺤﺖ ﺑﻐﯿﺮ اذن ﻣﻮﻻﻫﺎ ﻓﻨﮑﺎﺣﻬﺎ ﺑﺎﻃﻞ« و ﻓﯽ رواﯾﮥ وﻟﯿﻬﺎ‪ ،‬أي ﻣﺘﻮﻟﯽ أﻣﺮﻫﺎ[‪.‬‬‫و ﺗﻌﺮض ﺑﺂﯾﻪ ذﻟ َِﮏ ﺑ َِﺄ ﱠن اﻟﱠﻠَﻪ َﻣْﻮﻟَﯽ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا َو َأﱠن اﻟ ْﮑﺎﻓِِﺮﯾَﻦ ﻻ َﻣْﻮﻟﯽ ﻟَُﻬْﻢ ]‪[2‬‬‫ﻫﻢ وﺟﻬﯽ ﻧﺪارد ﮐﻪ اﻫﻞ ﺣّﻖ اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺂن ﺑﺮ ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »اوﻟﯽ« ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ‪ :‬اﻟﻤﺒﺎرك ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ أﺑﻮ اﻟﺴﻌﺎدات اﻟﺠﺰري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (606‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪.11 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪79 :‬‬‫]ﻓﻘﺪ ﺗﻠﺨﺺ ﺑﻤﺎ ﻗﻠﻨﺎ ان ﻟﻔﻈﮥ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﺤﺘﻤﻠﮥ ﻟﻼوﻟﯽ ‪.‬‬
‫ﭘﺲ ﻧﻔﯽ اﺣﺘﻤﺎل ﺻﺮﯾﺢ اﻻﺧﺘﻼل اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻄﻼن آن از ﺣﮑﻢ او ﺑﺤﺴﻦ وﺟﻬﯽ ﮐﻪ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺟﺒﺎﺋﯽ در آﯾﻪ َو ﻟ ُِﮑﱟﻞ َﺟَﻌﻠْﻨﺎ َﻣﻮاﻟ َِﯽ‬‫]‪ [1‬اﻵﯾﮥ ذﮐﺮ ﮐﺮده ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺑﻄﻼن آن از ﻗﻮل او در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪:‬‬‫]أ ﻟﯿﺲ ان أﺑﺎ ﻋﺒﯿﺪة‪ ،‬و اﺑﻦ اﻻﻧﺒﺎري ﺣﮑﻤﺎ ﺑﺄن ﻟﻔﻈﮥ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻟﻼوﻟﯽ ‪ -‬اﻟﺦ‪ ،‬ﺻﺮاﺣﮥ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬ﯾﻌﻨﯽ ﻟا ﻨﺎر ﻣﻘﺮﮐﻢ و ﻣﺼﯿﺮﮐﻢ و اﻟﻤﻮﺿﻊ اﻟﻼﺋﻖ ﺑﮑﻢ‪ ،‬ﻧﻪ آﻧﮑﻪ ﻟﻔﻆ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ اوﻟﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫اﻗﻮل‪ :‬ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ ﻋﺒﯿـﺪه ﺑﯿﭽﺎره ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺻـﺮﯾﺢ اﻓﺎده ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از »ﻣﻮﻟﯽ« در آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ »اوﻟﯽ« اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻣﺠﺮد‬‫اﯾﻦ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﮐﺘﻔـﺎ ﻧﮑﺮده‪ ،‬اﺳﺘﺸـﻬﺎد ﺑﺮ آن ﺑـﺒﯿﺖ ﻟﺒﯿـﺪ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ و ﺛـﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ در آن ﻫﻢ »ﻣـﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »ﻣـﻮﻟﯽ« اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ‬‫ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ ﺟﺎﺣـﺪﯾﻦ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ او ﮔﻮش ﻧﻨﻬﻨﺪ و دﻓﻌﺎ ﻓﯽ اﻟﺼﺪر‪ ،‬و درءا ﻓﯽ اﻟﻨﺤﺮ ﮔﻮﯾﻨﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﻣﺮاد اﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪه ﻣﺪﻟﻮل ﮐﻼم او ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‬‫ﻏﺮﺿﺶ ﺧﻼف ﻣﺪﻟﻮل ﮐﻼم او اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﺪام ﻋﺎﻗﻞ ﺑﭽﻨﯿﻦ ﺗﺄوﯾﻞ رﺿﺎ ﺧﻮاﻫﺪ داد؟‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬دوم آﻧﮑﻪ اﮔﺮ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ اوﻟﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺻﻠﻪ او را ﺑﺎﻟﺘﺼﺮف ﻗﺮار دادن از ﮐﺪام ﻟﻐﺖ ﻣﻨﻘﻮل ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ؟[‪.‬‬‫اﻗـﻮل‪ :‬اﮔﺮ ﻣﺮاد اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »اوﻟﯽ« ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺻـﻠﻪ آن ﺑﺎﻟﺘﺼـﺮف ﻗﺮار دادن ﻧﺎﺟـﺎﺋﺰ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻟﻐﺖ آوردن اﯾﻦ‬‫ﺻﻠﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ از ﻏﺮاﺋﺐ ﺗﻮﻫﻤﺎت ﻓﻀﯿﺤﻪ و ﻋﺠﺎﺋﺐ ﺧﺰﻋﺒﻼت ﻗﺒﯿﺤﻪ ]‪ [1‬اﻟﻨﺴﺎء‪.33 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪80 :‬‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »اوﻟﯽ« ﮐـﺎﻓﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و ﮔﺮداﻧﯿـﺪن ﺻـﻠﻪ آن ﺑﺎﻟﺘﺼـﺮف ﺣﺴﺐ ﻗﺮﯾﻨﻪ ﻣﻘـﺎم اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳـﯿﺠﯽء ﻧا ﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ ‪.‬‬
‫و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ از اﻓﺎده ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ ]‪ ،[1‬و اﻓﺎده ﻗﻮﺷﺠﯽ ]‪ [2‬ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﺑﺤﺮ اﻟﻤﺬاﻫﺐ« ﻫﻢ ذﮐﺮ آن ﻧﻤﻮده ﺻﺮاﺣﮥ واﺿﺤﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺠﯽء‬‫»ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﺼﺮف« در ﮐﻼم ﻋﺮب ﺷﺎﺋﻊ اﺳﺖ‪ ،‬و از اﺋﻤﻪ ﻟﻐﺖ ﻣﻨﻘﻮل اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﺘﺼـﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﺮ‪ ،‬و ﻣﺘﻮﻟﯽ اﻣﺮ‪ ،‬و وﻟﯽ اﻣﺮ‪ ،‬و ﻣﻠﯿﮏ‪ ،‬ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺑﺘﺼﺮﯾﺤﺎت و اﻓﺎدات اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻋﺎﻟﯽ درﺟﺎت‬‫ﻣﺒﯿﻦ ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﻣﺮام اﻫﻞ ﺣّﻖ و دﻓﻊ ﺗﻮﻫﻢ ﻟﺠﺎج ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯽ اﺳﺖ‪.‬‬‫و اﮔﺮ ﻏﺮض ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »اوﻟﯽ« ﻫﻢ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻮدن »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﺼـﺮف« در اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ از‬‫ﮐﺠﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﻮد؟‬‫ﭘﺲ ﺟﻮاﺑﺶ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺠﻤﻞ واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ ﮐﻪ از رواﯾﺎت و اﺣﺎدﯾﺚ ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﻠﺨﺺ ﻣﯽﺷﻮد اﯾﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ اوﻻ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫وﺣﯽ ﻓﺮﺳـﺘﺎد ﺑﺠﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﮐﻪ ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم را ﺑﺨﻠﻖ رﺳﺎﻧﺪ و آن ﺣﻀﺮت از‬‫ﺗﺒﻠﯿـﻎ آن ﺧﻮف ﻧﻤﻮد ﮐﻪ ﻣﺒـﺎدا ﻣﺮدم ﻓﺴـﺎد و ﻓﺘﻨﻪ آﻏـﺎز ﻧﻬﻨـﺪ‪ ،‬و از ﺗﻨﻬـﺎﺋﯽ ﺧﻮد ﺑﺠﻬﺖ ﻗﻠﺖ ﻣﺨﻠﺼـﯿﻦ ﺗﻨﮕـﺪل ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﻠﻢ اﻟﯿﻘﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 64‬از ‪230‬‬‫داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺮدم ﺑﯽﯾﻘﯿﻦ ﺗﮑﺬﯾﺐ آن ﺟﻨﺎب ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻌﺮض ﭘﺮوردﮔـﺎر رﺳﺎﻧﯿـﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻦ اﯾﻦ رﺳـﺎﻟﺖ را ﺑﺮﺳﺎﻧﻢ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻣﻦ ﺗﻨﻬﺎ ﻫﺴـﺘﻢ‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﺟﻮاب اﯾﻦ ﻋﺮض‬‫آن ﺣﻀﺮت ]‪ [1‬اﻟﺘﻔﺘﺎزاﻧﯽ‪ :‬ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﻌﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (793‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻘﻮﺷﺠﯽ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻼء اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻔﻠﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (879‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪81 :‬‬‫ارﺷـﺎد ﻧﻤﻮد ﮐﻪ أي رﺳﻮل ﺑﺮﺳـﺎن آﻧﭽﻪ ﻧـﺎزل ﮐﺮده ﺷـﺪ ﺑﺴﻮي ﺗﻮ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻧﮑﺮدي ﭘﺲ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻧﮑﺮدي رﺳـﺎﻟﺖ او را‪ ،‬و ﺧـﺪا ﺣﻔﻆ ﺗﻮ از‬‫ﻣﺮدم ﺧﻮاﻫـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و ﭼﻮن اﯾﻦ ارﺷﺎد ﻫـﺪاﯾﺖ ﺑﻨﯿﺎد ﮐﻪ ﻏﺮض از آن اﻇﻬﺎر ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ اﯾﻦ رﺳﺎﻟﺖ ﺑﻮده‪ ،‬ﻧﺎزل ﺷﺪ در ﺧﻢ‬‫ﻏـﺪﯾﺮ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻮﺿـﻊ ﻗﺎﺑـﻞ ﻧﺰول و ﺗﻮﻗـﻒ ﻧﺒـﻮده‪ ،‬ﮐﻪ ﻫـﻮا در ﻏـﺎﯾﺖ ﺣﺮارت و ﮔﺮﻣﯽ ﺑﻮده‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺮدﻣـﺎن اﺳـﺘﻈﻼل ﺑـﺪواب و ﭼـﺎدرﻫﺎ‬‫ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺤﮑﻢ اﻟﻬﯽ ﺗﻮﻗﻒ ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬و ﻧﯿﺰ اﯾﻦ ﻣﻘـﺎم ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﮐﺜﺮت أﺷﻮاك و ﺧﺲ و‬‫ﺧﺎﺷـﺎك ﻫﻢ ﺑـﻮده‪ ،‬ﭘﺲ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺣﮑﻢ ﺑﺼـﺎف ﮐﺮدن اﯾﻦ ﻣﻮﺿـﻊ ﻓﺮﻣـﻮد‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻊ را ﺻـﺎف‬‫ﻧﻤﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﻣﻨﺒﺮي از ﮐﺠﺎوهﻫﺎ ﺗﺮﺗﯿﺐ دادﻧﺪ‪ ،‬و ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﮐﻪ در اﯾﻦ وﻗﺖ ﺣﺎﺿـﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﯾﮏ ﻟﮏ ]‪ [1‬و ﺑﯿﺴﺖ ﻫﺰار ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﻣﻌﻠﻮم‬‫ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﺜﻞ اﯾﻦ اﺟﺘﻤﺎع ﺑﻌـﺪ از اﯾﻦ ﻧﺨﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣـﺞ آﺧﺮﯾﻦ ﺑﻮد‪ ،‬و زﻣﺎن ﻗﺮب ارﺗﺤﺎل ﻧﺒﻮي از دار ﻓﺎﻧﯽ ﺑﺮﯾﺎض ﻗﺪس‪ ،‬ﭘﺲ آن‬‫ﺟﻨﺎب ﺣﮑﻢ ﺑﺎﺟﺘﻤﺎع ﻣﺮدم داد‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﭘﺴﺘﺮ ﻣﺎﻧـﺪه ﺑﻮدﻧـﺪ رﺳـﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬و آﻧﮑﻪ ﭘﯿﺸﺘﺮ رﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﺎز ﮔﺮدﯾﺪﻧﺪ و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﺮدم‬‫ﺟﻤﻊ ﺷﺪﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻨﺒﺮ ﺗﺸـﺮﯾﻒ ﺑﺮد و ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم را ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﻮد اﯾﺴـﺘﺎده ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬و آن ﺟﻨﺎب را ﺑﺤﺪي ﺑﻠﻨﺪ ﻧﻤﻮد‬‫ﮐﻪ ﺑﯿﺎض زﯾﺮ ﺑﻐﻞ اﻗﺪس ﻧﻤﺎﯾﺎن ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم را ﻫﻤﻪ ﮐﺲ ﺑﺪﯾﺪﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ارﺷﺎد ﻧﻤﻮد ﮐﻪ‪:‬‬‫أي ﻣﺮدم ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ ﺧﺒﺮ داد ﻣﺮا ﺧـﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ ﮐﻪ زﻧـﺪه ﻧﻤﯽﻣﺎﻧﺪ ﻫﯿﭻ ﻧﺒﯽ ﻣﮕﺮ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ آن ﻧﺒﯽ ﮐﻪ ﻗﺒﻞ او ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﮔﻤﺎن‬‫دارم ﮐﻪ ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ ﺧﻮاﻧﺪه ﺷﻮم‪ ،‬ﭘﺲ اﺟﺎﺑﺖ دﻋﻮت او ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻧﻤﺎﯾﻢ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺳﺆال ﮐﺮده ]‪ [1‬ﻟﮏ‪ :‬ﯾﮑﺼﺪ ﻫﺰار‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪82 :‬‬‫ﺧﻮاﻫﻢ ﺷﺪ و ﺷﻤﺎ ﻫﻢ ﺳﺆال ﮐﺮده ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺷﻤﺎ ﭼﻪ ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﮔﻔﺖ؟‬‫ﭘﺲ ﻣﺮدم ﺑﻌﺮض رﺳﺎﻧﯿﺪﻧـﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﮔﻮاﻫﯽ ﻣﯽدﻫﯿﻢ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ ﺗﻮ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﮐﺮدي و ﮐﻮﺷـﺶ ﻓﺮﻣﻮدي‪ ،‬و ﻧﺼـﯿﺤﺖ ﻧﻤﻮدي‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﻖ ﺗﻌـﺎﻟﯽ‬‫ﺗﺮا ﺟﺰاي ﺧﯿﺮ دﻫﺎد‪ ،‬ﭼﻮن ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ اﻋﺘﺮاف ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬آن ﺣﻀﺮت ارﺷﺎد ﻧﻤﻮد ﮐﻪ‪:‬‬‫آﯾﺎ ﮔﻮاﻫﯽ ﻧﻤﯽدﻫﯿﺪ ﮐﻪ ﺧﺪاي ﻧﯿﺴﺖ ﺳﻮاي ﺧﺪاي ﺑﺮ ﺣﻖ و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻨﺪه و رﺳﻮل او اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﻨﺖ ﺣﻖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﺎر ﺣﻖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻮت‬‫ﺣﻖ اﺳﺖ و ﺑﻌﺚ ﺑﻌـﺪ ﻣﻮت ﺣﻖ اﺳﺖ‪ ،‬و روز ﻗﯿﺎﻣﺖ آﻣـﺪﻧﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﺷـﮑﯽ ﻧﯿﺴﺖ در آن‪ ،‬و ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ ﭘﺮوردﮔﺎر ﻣﺒﻌﻮث ﺧﻮاﻫـﺪ ﮐﺮد‬‫ﻣﺮدﮔﺎن را از ﻗﺒﻮر؟‬‫ﻣﺮدم ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﺑﻠﯽ ﮔﻮاﻫﯽ ﻣﯽدﻫﯿﻢ ﺑﺎﯾﻦ‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺑـﺎﯾﻦ اﻣﻮر ﮐﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ اﺻﻮل دﯾﻨﯿﻪ ﺟﺰ اﻣﺎﻣﺖ ﺑﻮد‪ ،‬اﻋﺘﺮاف و اﻗﺮار از ﻣﺮدم ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﺧﻄﺎب ﺑﺴﻮي ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﮐﺮد و ﮔﻔﺖ‬‫ﮐﻪ ‪:‬‬‫ﺑﺎر إﻟﻬﺎ ﮔﻮاه ﺑﺎش‪ ،‬و ﺑﺎز ﺧﻄﺎب ﺑﻤﺮدم ﮐﺮده ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ‪ :‬أي ﻣﺮدم ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ ﻣﻦ اوﻟﯽ ﺑﺸﻤﺎ از ﻧﻔﺴﻬﺎي ﺷﻤﺎ ﻧﯿﺴﺘﻢ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﺑﺎز آن‬‫ﺣﻀـﺮت ارﺷﺎد ﻧﻤﻮد‪ :‬ﮐﻪ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻮﻻي ﻣﻨﺴﺖ و ﻣﻦ ﻣﻮﻻي ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﻫﺴـﺘﻢ از اﯾﺸﺎن ﺑﻨﻔﺴـﻬﺎي اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ‬‫ﻣﻦ ﻣﻮﻻي او ﻫﺴﺘﻢ‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻي او اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺑـﺎز دﻋﺎ در ﺣﻖ ﻣﻌﺎدﯾﺎن و ﻣﺒﻐﻀﺎن ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﻤﻮاﻻت و ﻣﻌﺎدات ﻧﻤﻮد‪ ،‬و ﺑﺎز ﺣﮑﻢ ﺑﺘﻤﺴﮏ ﺛﻘﻠﯿﻦ اﻋﻨﯽ ﻗﺮآن‬‫ﺷﺮﯾﻒ و اﻫﻠﺒﯿﺖ داد‪ ،‬و ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﺑﺤﮑﻢ اﻟﻬﯽ ﺟﺪا ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ ﺗﺎ روز ﻗﯿﺎﻣﺖ‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﯾﻦ رﺳﺎﻟﺖ ﺑﺮﺳﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬آﯾﻪ اﻟ َْﯿْﻮَم ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪83 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 65‬از ‪230‬‬‫َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ َو َأﺗ َْﻤْﻤُﺖ َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ ﻧِْﻌَﻤﺘِﯽ َو َرِﺿﯿُﺖ ﻟَُﮑُﻢ اﻟ ِْﺈْﺳﻼَم ِدﯾﻨًﺎ‬‫]‪ [1‬ﻧـﺎزل ﺷـﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺠﻬﺖ اﺑﻼـغ اﯾﻦ رﺳﺎﻟﺖ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﮐﻪ اﻣﺮوز ﮐﺎﻣﻞ ﮐﺮدم ﺑﺮاي ﺷـﻤﺎ دﯾﻦ ﺷـﻤﺎ را‪ ،‬و اﺗﻤﺎم ﻧﻤﻮدم ﺑﺮ ﺷـﻤﺎ‬‫ﻧﻌﻤﺖ ﺧﻮد را و ﭘﺴﻨﺪﯾﺪم ﺑﺮاي ﺷﻤﺎ اﺳﻼم را از روي دﯾﻦ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﻮﻻـﺋﯿﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿـﻪ اﻟّﺴــ ﻼم را ﻣـﻮﺟﺐ ﮐﻤـﺎل دﯾـﻦ و ﺗﻤـﺎم ﻧﻌﻤـﺖ و ﭘﺴـﻨﺪﯾﺪن دﯾـﻦ اﺳـﻼم ﻗﺮار داد‪ ،‬و ﺟﻨـﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﻌـﺪ ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اﻟﱠﻠﻪ اﮐﺒﺮ ﺑﺮ اﮐﻤﺎل دﯾﻦ و اﺗﻤﺎم ﻧﻌﻤﺖ‪ ،‬و راﺿـﯽ ﺷـﺪن رب ﺑﺮﺳﺎﻟﺖ‬‫ﻣﻦ و وﻻﯾﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﻌﺪ ﻣﻦ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻧﻪ ﻣﯽﭘﻨـﺪارم ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﻋﺎﻗﻠﯽ از ﻋﻘﻼي ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬و اﺣـﺪي از اﻓﺮاد ﺑﻨﯽ آدم ﺟﺰ ﺣﻀـﺮات ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﻋﻈﯿﻤﻪ را ﺑﺮ ﺳﻮاي اﻣﺎﻣﺖ‬‫ﻓﺮود آرد‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﻦ ﮐﻼم ﻣﺠﻤﻞ ﺷـﻨﯿﺪي‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ وﺟﻮه دﻻﻟﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻌﻀﯽ از آن در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﻤﻌﺮض ﻋﺮض ﻣﯽآﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺴﻤﻊ اﻧﺼﺎف ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ و ﺑﻄﺮﯾﻖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﻨﻘﯿﺪ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﺮوﯾﺪ‪ ،‬و ﺳﺮ‬‫از اﻋﺘﺮاف ﺑﺤﻖ ﺑﻠﺰوم ﺗﻘﻠﯿﺪ ﻧﺒﺎﯾﺪ ﭘﯿﭽﯿﺪ‪ ،‬و اﯾﺜﺎر ﻋﺎر و ﻧﺎر‪ ،‬و اﻗﺘﻔﺎء و ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ اﺳﻼف واﻻﺗﺒﺎر ﻧﺒﺎﯾﺪ ورزﯾﺪ‬‫وﺟﻮه دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )ع(‬‫دﻟﯿﻞ اول‪:‬‬‫اﺷﺎره‬‫آﻧﮑﻪ آﯾﻪ ]‪ [1‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.3 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪84 :‬‬‫ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ َو ِإْن ﻟَْﻢ َﺗْﻔَﻌْﻞ َﻓﻤﺎ ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ ِرﺳﺎﻟََﺘُﻪ َو اﻟﱠﻠُﻪ َﯾْﻌِﺼُﻤَﮏ ﻣَِﻦ اﻟﱠﻨﺎِس‬‫]‪ [1‬در واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻧﺎزل ﺷـﺪه‪ ،‬و ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن‪ ،‬و ﻋﻠﻤﺎي أﻋﯿﺎن‪ ،‬ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ را در اﯾﻦ واﻗﻌﻪ رواﯾﺖ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﺑﻦ‬‫اﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺸـﯿﺮازي‪ ،‬و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ‬‫ﻧﻌﯿﻢ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻮاﺣﺪي‪ ،‬و ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﻦ ﻧﺎﺻـﺮ اﻟﺴﺠﺴـﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴـﮑﺎﻧﯽ و اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑـﻦ اﻟﺤﺴـﻦ‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑـﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺮازي‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑـﻦ ﻃﻠﺤـﮥ اﻟﻨﺼـﯿﺒﯽ‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﺮزاق ﺑـﻦ رزق اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺮﺳـﻌﻨﯽ‪ ،‬و ﺣﺴـﻦ ﺑـﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺼـﺒﺎغ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻌﯿﻨﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ و ﻣﺤﻤـﺪ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻦ ﺻـﻔﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬و ﺣﺎﺟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬و ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻀـﻞ‬‫اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸﯿﺮازي‪ ،‬و ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن‬‫رواﯾﺖ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻏﺪﯾﺮ‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﻧﺰول آﯾﻪ ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫]‪ [2‬در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬ﭘﺲ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﮐﻪ ﻣﺠﺪد دﯾﻦ ﺳﻨﯿﻪ در ﻣﺎﺋﮥ ﺗﺎﺳﻌﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »ﻓﺘﺢ اﻟﻤﺘﻌﺎل« و ﻏﯿﺮه ﺑﻮده‪ ،‬در ﺗﻔﺴﯿﺮ اﯾﻦ آﯾﻪ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 66‬از ‪230‬‬‫‪www‬ﺮه ﺑﻮده‪ ،‬در ﺗﻔﺴﯿﺮ اﯾﻦ آﯾﻪ‬‫‪.Ghadirestan‬و ﻏﯿ‬‫ﻋﺒﻘ]‪2‬ﺎ[تدارﻻﻧﻮواارﻗﻌﻓﻪﯽ اﻏﻣﺎﺪﻣﯾﮥﺮ‪،‬اﻻﭘﺋﻤﮥﺲاﻻﺟﻃﻬﺎﻼرلﺟﻠاﻟﺪ ﻧﺪﻬﯾﻢﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﮐﻪ ﻣﺠﺪﻣدﺮﮐدﺰﯾﺗﺨﻦﺼﺳﻨﺼﯿﯽﻪﻏدﺪﯾرﺮﺳﻣﺘﺎﺎﺋنﮥ ﺗﮐﺎﻮﺛﺳﺮﻌﻧﺒﻪ‪،‬ﯽ )ﮐصﻤ(ﺎ ﻓﯽ‪.»com‬ﻓﺘﺢ اﻟﻤﺘﻌﺎل«‬‫در »در ﻣﻨﺜﻮر« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺧﺮج اﺑـﻦ أﺑﯽ ﺣـﺎﺗﻢ‪ ،‬و اﺑـﻦ ﻣﺮدوﯾـﻪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺴـﺎﮐﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨـﺪري ]‪ [1] [3‬اﻟﻤﺎﺋـﺪة‪ [2] .67 :‬اﻟﻤﺎﺋـﺪة‪ [3] .67 :‬أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ‬‫اﻟﺨﺪري‪ :‬ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ ﺳﻨﺎن اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (74‬ه‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪:‬‬‫‪85‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ رازي‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣـﺎﺗﻢ از اﺟﻠﻪ ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ أﻋـﺎﻇﻢ‪ ،‬و أﮐـﺎﺑﺮ ﻣﻌﺘﻤـﺪﯾﻦ اﻓـﺎﺧﻢ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﮑﻤـﺎل ﺟﻼـﻟﺖ و ﻧﺒـﺎﻟﺖ و ﺣـﺬق و‬‫ﻣﻬﺎرت‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺛﻘﺖ و ﺻـﯿﺎﻧﺖ‪ ،‬و اﻣﺎﻧﺖ و ﺑﺮاﻋﺖ ﻣﻮﺻﻮف و ﻋﻮاﻟﯽ ﻣﺪاﺋـﺢ و ﻣﺤﺎﻣـﺪ‪ ،‬و ﺟﻼﺋﻞ ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺤﺎﺳﻦ او ﻣﺜﻞ ﺟﻮد ﺣﺎﺗﻢ‬‫ﻣﺸﻬﻮر و ﻣﻌﺮوﻓﺴﺖ‪.‬‬‫ﺳﺎﺑﻘﺎ در ﺟﺰء اول اﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪ ﺷﻨﯿﺪي ]‪ [2‬ﮐﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« ﺑﻤﺪح او ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﯾﮑﻨﯽ أﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ أرﺑﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬أو اﺣﺪي و أرﺑﻌﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺮازي اﻟﺨﻄﯿﺐ ]‪ [3‬ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻋﻤﻠﻬﺎ ﻻﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﮐﺎن رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺪ ﮐﺴﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﻧﻮرا و ﺑﻬﺎء ﯾﺴـﺮ ﻣﻦ‬‫ﻧﻈﺮ إﻟﯿﻪ ‪ ...‬اﻟﯽ ان ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﺎن ﺑﺤﺮا ﻻ ﺗﮑﺪره اﻟﺪﻻء‪ [1] .‬اﻟﺪر اﻟﻤﻨﺜﻮر ج ‪.2/298‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ج ‪ 150 -2/146‬ط ﻗﻢ ﭼﺎﭘﺨﺎﻧﻪ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺮازي اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﻤﺠﺎور ﺑﻤﮑﮥ اﻟﻤﮑﺮﻣﮥ ﮐﺎن ﻣﻦ ﻣﻌﺎﺻﺮي اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺮازي‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪86 :‬‬‫روي ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﻋﺪي ]‪ ،[1‬و ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ ]‪ ،[2‬و اﻟﻘﺎﺿﯽ ﯾﻮﺳﻒ ]‪ [3‬اﻟﻤﯿﺎﻧﺠﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﺸﯿﺦ ﺑﻦ ﺣﯿﺎن ]‪ ،[4‬و أﺑﻮ أﺣﻤﺪ اﻟﺤﺎﮐﻢ‬‫]‪ [5‬و ﻋﻠﯽ ﺑـﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﺑﻦ ﻣﺮدك ]‪ ،[6‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺼـﯿﺮ اﻟﺮازي ]‪ ،[7‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺳﺪ اﻟﻔﻘﯿﻪ ]‪ ،[8‬و أﺑﻮ ﻋﻠﯽ‬‫ﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰداد‪ ،‬و أﺧﻮه أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰداد‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﺼﺮآﺑﺎدي ]‪ [9‬و‬‫أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ]‪ [1‬اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬أﺑﻮ أﺣﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺪي اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (365‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ أﺣﻤﺪ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري اﻟﻤﺸﻬﻮر ﺑﺤﺴﯿﻨﮏ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (375‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻘﺎﺿﯽ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻤﯿﺎﻧﺠﯽ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (375‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬أﺑﻮ اﻟﺸﯿﺦ‪ :‬ﺣﺎﻓﻆ اﺻﻔﻬﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﺣﯿﺎن اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (369‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬أﺑﻮ أﺣﻤﺪ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (378‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬اﺑﻦ ﻣﺮدك‪ :‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻣﺮدك )ﮐﻤﻘﻌﺪ( اﻟﺒﺰار اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد ﺳﻨﮥ )‪ (387‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬اﻟﺒﺼﯿﺮ اﻟﺮازي‪ :‬أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻻﻋﻤﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (399‬ه‪.‬‬‫]‪ [8‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺳﺪ اﻟﺮازي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻧﺰﯾﻞ ﻣﺼﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (380‬ه‪.‬‬‫]‪ [9‬اﻟﻨﺼﺮآﺑﺎدي‪ :‬أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (367‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪87 :‬‬‫اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب اﻟﺮازي‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺼﺎر ]‪ ،[1‬و ﺧﻠﻖ ﺳﻮاﻫﻢ‪.‬‬‫ﻗـﺎل أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﺨﻠﯿﻠﯽ ]‪ :[2‬أﺧـﺬ أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﻠﻢ أﺑﯿﻪ و أﺑﯽ زرﻋﮥ ]‪ ،[3‬و ﮐـﺎن ﺑﺤﺮا ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم و ﻣﻌﺮﻓـﮥ اﻟﺮﺟﺎل‪ ،‬ﺻـﻨﻒ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 67‬از ‪230‬‬‫اﺧﺘﻼف اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ و اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ و ﻋﻠﻤﺎء اﻻﻣﺼﺎر‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﺎن زاﻫﺪا ﯾﻌﺪ ﻣﻦ اﻻﺑﺪال‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻟﻪ ﮐﺘﺎب ﻧﻔﯿﺲ ﻓﯽ »اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ«‪ ،‬أرﺑﻊ ﻣﺠﻠﺪات‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻬﻤﯿﮥ« ﻣﺠﻠﺪ ﺿـﺨﻢ‪ ،‬اﻧﺘﺨﺒﺖ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ«‬‫ﻓﯽ ﻋﺪة ﻣﺠﻠﺪات‪ ،‬ﻋﺎﻣﺘﻪ آﺛﺎر ﺑﺄﺳﺎﻧﯿﺪه‪ ،‬ﻣﻦ أﺣﺴﻦ اﻟﺘﻔﺎﺳﯿﺮ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨـﺪه ]‪ :[4‬ﺻـﻨﻒ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣـﺎﺗﻢ »اﻟﻤﺴـﻨﺪ« ﻓﯽ أﻟﻒ ﺟﺰء و ﮐﺘـﺎب »اﻟﺰﻫـﺪ«‪ ،‬و ﮐﺘـﺎب »اﻟﮑﻨﯽ«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »اﻟﻔﻮاﺋﺪ‬‫اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﻓﻮاﺋﺪ أﻫﻞ اﻟﺮي« و ﮐﺘﺎب »ﺗﻘﺪﻣﮥ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ«‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻠﻞ« ﻣﺠﻠﺪ ﮐﺒﯿﺮ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺮازي اﻟﻤـﺬﮐﻮر ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [1‬اﻟﻘﺼـﺎر‪ :‬أﺑـﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﻘﺼـﺎر ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‬‫اﻟﺮازي اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (397‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﺨﻠﯿﻠﯽ‪ :‬اﻟﺨﻠﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (446‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ زرﻋﮥ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ زرﻋﮥ اﻟﺜﻘﻔﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (302‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺪة‪ :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ أﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (511‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪88 :‬‬‫اﻟﻤﺼﺮي ]‪ ،[1‬و ﻧﺤﻦ ﻓﯽ ﺟﻨﺎزة اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﻠﻨﺴﻮة ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء و ﻣﺎ ﻫﻮ ﺑﻌﺠﺐ‪ ،‬رﺟﻞ ﻣﻨﺬ ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺳﻨﮥ ﻋﻠﯽ و ﺗﯿﺮة‬‫واﺣﺪة ﻟﻢ ﯾﻨﺤﺮف ﻋﻦ اﻟﻄﺮﯾﻖ‪.‬‬‫و ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻔﺮﺿﯽ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﺪا ﻣﻤﻦ ﻋﺮف ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ذﮐﺮ ﻋﻨﻪ ﺟﻬﺎﻟﮥ ﻗﻂ‪.‬‬‫و ﺳﻤﻌﺖ ﻋﺒﺎس ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺑﻠﻐﻨﯽ ان أﺑﺎ ﺣﺎﺗﻢ ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﻦ ﯾﻘﻮي ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺎدة ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ! ﻻ أﻋﺮف ﻟﻌﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ذﻧﺒﺎ‪.‬‬‫و ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻟﻢ ﯾـﺪﻋﻨﯽ أﺑﯽ اﺷـﺘﻐﻞ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺣـﺘﯽ ﻗﺮأت اﻟﻘﺮآن ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻀـﻞ ﺑﻦ ﺷـﺎذان اﻟﺮازي ]‪ ،[2‬ﺛﻢ ﮐﺘﺒﺖ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻠﯿﻠﯽ‪ :‬ﯾﻘﺎل ان اﻟﺴـﻨﮥ ﺑﺎﻟﺮي ﺧﺘﻤﺖ ﺑﺎﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و أﻣﺮ ﺑـﺪﻓﻦ اﻻﺻﻮل ﻣﻦ ﮐﺘﺐ أﺑﯿﻪ و أﺑﯽ زرﻋﮥ‪ ،‬وﻗﻒ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ و أوﺻـﯽ اﻟﯽ‬‫ا ﻟ ﺪ ر ﺳﺘﯿﻨ ﯽ ا ﻟ ﻘ ﺎ ﺿ ﯽ ا ﻟ ﯽ ا ن ﻗ ﺎ ل ‪:‬‬‫]ﻗﺎل ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻬﺮوي ]‪ [3‬اﻟﺰاﻫﺪ‪ :‬أﻧﺒﺎ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺼﻔﺎر ]‪ [4‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬وﻗﻊ ﻋﻨﺪﻧﺎ اﻟﻐﻼء‪،‬‬‫ﻓﺎﻧﻔﺬ ﺑﻌﺾ أﺻﺪﻗﺎﺋﯽ ﺣﺒﻮﺑﺎ ﻣﻦ اﺻﻔﻬﺎن‪ ،‬ﻓﺒﻌﺘﻪ ﺑﻌﺸﺮﯾﻦ أﻟﻔﺎ‪ ،‬و ﺳﺄﻟﻨﯽ ان أﺷﺘﺮي ﻟﻪ دارا ﻋﻨﺪﻧﺎ‪ ،‬ﻓﺎذا ﺟﺎء ﯾﻨﺰل ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺄﻧﻔﻘﺘﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﺮاء‪ ،‬و‬‫ﮐﺘﺒﺖ إﻟﯿﻪ اﺷﺘﺮﯾﺖ ﻟﮏ ﺑﻬﺎ ﻗﺼﺮا ﻓﯽ اﻟﺠﻨﮥ ]‪ [1‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ :‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻮاﻋﻆ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (338‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﺷﺎذان ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺣﺪود ﺳﻨﮥ )‪ (290‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ :‬أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻬﺮوي اﻟﺰاﻫﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (425‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺸﻤﺎﺧﯽ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻬﺮوي اﻟﺼﻔﺎر اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (372‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪89 :‬‬‫ﻓﺒﻌﺚ ﯾﻘﻮل‪ :‬رﺿﯿﺖ‪ ،‬ﻓﺎﮐﺘﺐ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴﮏ ﺻﮑﺎ‪ ،‬ﻓﻔﻌﻠﺖ ﻓﺄرﯾﺖ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم ﻗﺪ وﻓﯿﻨﺎ ﺑﻤﺎ ﺿﻤﻨﺖ و ﻻ ﻧﻌﺪ ﻟﻤﺜﻞ ﻫﺬا‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻻﻣﺎم اﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﺒﺎﺟﯽ ]‪ :[1‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﺛﻘﮥ ﺣﺎﻓﻆ[‪ -‬اﻟﺦ ]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣـﺎﺗﻢ اﻻﻣـﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻨﺎﻗـﺪ ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ادرﯾﺲ ﺑﻦ اﻟﻤﻨـﺬر‬‫اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ اﻟﺮازي و ﻗﯿﻞ‪ :‬ان اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ ﻧﺴﺒﮥ اﻟﯽ درب ﺣﻨﻈﻠﮥ ﺑﺎﻟﺮي‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 68‬از ‪230‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ارﺑﻌﯿﻦ و ارﺗﺤﻞ ﺑﻪ اﺑﻮه ﻓﺎدرك اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﻌﺎﻟﯿﮥ‪.‬‬‫ﺳﻤﻊ أﺑﺎ ﺳﻌﯿﺪ اﻻﺷﺞ ]‪ ،[3‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر اﻟﻄﺮﯾﻘﯽ ]‪ ،[4‬و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﺮﻓﮥ ]‪ [5‬و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻨﺎن اﻟﻘﻄﺎن ]‪ ،[6‬و ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻻﻋﻠﯽ‬‫]‪ ،[7‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﺣﻤﺴﯽ ]‪ [1] [8‬اﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﺒﺎﺟﯽ‪ :‬ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﺧﻠﻒ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(474‬‬‫ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء ج ‪.267 -13/263‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ اﻻﺷﺞ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (257‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻄﺮﯾﻘﯽ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(256‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﺮﻓﮥ‪ :‬اﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺆدب اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (257‬و ﻟﻪ )‪ (107‬ﺳﻨﯿﻦ‪.‬‬‫]‪ [6‬اﻟﻘﻄﺎن‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻨﺎن ﺑﻦ اﺳﺪ ﺑﻦ ﺣﺒﺎن أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻮاﺳﻄﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (256‬أو )‪.(258‬‬‫]‪ [7‬ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻻﻋﻠﯽ‪ :‬اﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﺼﺪﻓﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (264‬ه‪.‬‬‫]‪ [8‬اﻻﺣﻤﺴﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﺳﻤﺮة اﻟﮑﻮﻓﯽ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺴﺮاج‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪90 :‬‬‫و ﺣﺠﺎج ﺑﻦ اﻟﺸﺎﻋﺮ ]‪ ،[1‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﺎن اﻻزرق ]‪ ،[2‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ زﻧﺠﻮﯾﻪ ]‪ ،[3‬و اﺑﻦ وارة ]‪ ،[4‬و اﺑﺎ زرﻋﮥ‪ ،‬و ﺧﻼﺋﻖ‬‫ﺑﺎﻻﻗﺎﻟﯿﻢ‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﺮﺣﻞ اﻟﯽ ﺧﺮاﺳﺎن‪.‬‬‫روي ﻋﻨﻪ ﺣﺴـﯿﻨﮏ اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ‪ ،‬و ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻤﯿﺎﻧﺠﯽ‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﺸﯿﺦ ﺑﻦ ﺣﯿﺎن‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺮدك ]‪ ،[5‬و اﺑﻮ اﺣﻤﺪ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻟﺒﺼـﯿﺮ و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﺳﺪ ]‪ ،[6‬و ﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ و اﺣﻤﺪ ]‪ [7‬اﺑﻨـﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺰداد‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﺼﯿﺮآﺑﺎدي‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺼﺎر‪ ،‬و آﺧﺮون‪ .‬اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (260‬ه‪.‬‬‫]‪ [1‬ﺣﺠﺎج ﺑﻦ اﻟﺸﺎﻋﺮ‪ :‬ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺣﺠﺎج اﻟﺜﻘﻔﯽ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (259‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﺎن اﻻزرق‪ :‬ﺑﻦ ﻓﯿﺮوز اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (260‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ زﻧﺠﻮﯾﻪ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (258‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ وارة‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (270‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺮدك‪ :‬ﺗﻘﺪم ﺑﻌﻨﻮان ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻣﺮدك اﻟﺒﺰار اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(387‬‬‫]‪ [6‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺳﺪ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺮازي اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (387‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰدﯾﺎر ﺑﻦ رﺳﺘﻢ ﺑﻦ ﯾﺰدﯾﺎر اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻄﺒﺮي اﻟﻨﺤﻮي ﺳﮑﻦ ﺑﻐﺪاد و ﺳﻤﻊ ﻣﻨﻪ ﻓﯿﻬﺎ ﺳﻨﮥ )‪.(304‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪91 :‬‬‫ﻗـﺎل أﺑـﻮ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﺨﻠﯿﻠﯽ‪ :‬اﺧـﺬ ﻋﻠﻢ أﺑﯿﻪ‪ ،‬و أﺑﯽ زرﻋـﮥ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﺑﺤﺮا ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم و ﻣﻌﺮﻓـﮥ اﻟﺮﺟـﺎل‪ ،‬ﺻـﻨﻒ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﺧﺘﻼـف اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ و‬‫اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن زاﻫﺪا ﯾﻌﺪ ﻣﻦ اﻻﺑﺪال‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻓﯽ »اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌـﺪﯾﻞ« ﯾﻘﻀـﯽ ﻟﻪ ﺑﺎﻟﺮﺗﺒـﮥ اﻟﻤﻨﯿﻔـﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ‪ ،‬و ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻋﺪة ﻣﺠﻠﺪات‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﺼـﻨﻒ ﮐﺒﯿﺮ ﻓﯽ اﻟﺮد‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻬﻤﯿﮥ ]‪ [1‬ﯾﺪل ﻋﻠﯽ اﻣﺎﻣﺘﻪ‪.‬‬‫ﻗـﺎل ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟﻔﺮﺿـﯽ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣـﺪا ﻣﻤﻦ ﻋﺮف ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ذﮐﺮ ﻋﻨﻪ ﺟﻬﺎﻟـﮥ ﻗﻂ‪ ،‬و ﯾﺮوي ان اﺑﺎه ﮐﺎن ﯾﺘﻌﺠﺐ ﻣﻦ ﺗﻌﺒـﺪ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺮﺣﻤﻦ و ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻻ اﻋﺮف ﻟﻪ ذﻧﺒﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﻟﻢ ﯾﺪﻋﻨﯽ اﺑﯽ أﻃﻠﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻗﺮأت اﻟﻘﺮآن ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﺷﺎذان‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺮازي اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﻋﻤﻠﻬﺎ ﻟﻌﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﮐﺎن رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺪ ﮐﺴﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﺎء و ﻧﻮرا ﯾﺴـﺮ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﻈﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 69‬از ‪230‬‬‫إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﺳﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬رﺣﻞ ﺑﯽ أﺑﯽ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﺎ اﺣﺘﻠﻤﺖ ﺑﻌﺪ ﻓﻠﻤﺎ ﺑﻠﻐﻨﺎ ذا اﻟﺤﻠﯿﻔﮥ اﺣﺘﻠﻤﺖ ﻓﺴﺮ اﺑﯽ ﺣﯿﺚ ادرﮐﺖ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﺳﻤﻌﺖ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﺴﻨﮥ ﻣﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﻘﺮي‪.‬‬‫و ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ﯾﺤﮑﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﺑﻤﺼـﺮ ﺳﺒﻌﮥ أﺷﻬﺮ ﻟﻢ ﻧﺄﮐﻞ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﺮﻗﮥ‪ ،‬ﻧﻬﺎرﻧﺎ ﻧﺪور ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﻮخ‪،‬‬‫و ﺑﺎﻟﻠﯿﻞ ﻧﻨﺴـﺦ و ﻧﻘﺎﺑﻞ ]‪ [1‬اﻟﺠﻬﻤﯿـﮥ‪ :‬ﻃﺎﺋﻔـﮥ اﻋﺘﻘـﺪوا ان اﻻﯾﻤﺎن ﻫﻮ اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ ﻓﻘﻂ دون ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻄﺎﻋﺎت و اﻧﻪ ﻻ ﻓﻌﻞ ﻻﺣﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ اﻻ‬‫ﻟﻠّﻪ‪ ،‬و ان اﻻﻧﺴﺎن ﻣﺠﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﻓﻌﺎﻟﻪ‪ ،‬و ان اﻟﺠﻨـﮥ و اﻟﻨﺎر ﺗﻔﻨﯿﺎن ‪ ...‬و رأس ﻫﺬه اﻟﻄﺎﺋﻔﮥ ﺟﻬﻢ ﺑﻦ ﺻـﻔﻮان اﻟﺴـﻤﺮﻗﻨﺪي‪ ،‬ﻗﺒﺾ ﻋﻠﯿﻪ ﻧﺼـﺮ اﺑﻦ‬‫ﺳﯿﺎر و ﻗﺘﻠﻪ ﺳﻨﮥ )‪ (128‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪92 :‬‬‫ﻓﺄﺗﯿﻨـﺎ ﯾﻮﻣـﺎ أﻧـﺎ و رﻓﯿﻖ ﻟﯽ ﺷـﯿﺨﺎ‪ ،‬ﻓﻘـﺎﻟﻮا‪ :‬ﻫﻮ ﻋﻠﯿـﻞ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ ﺳـﻤﮑﮥ أﻋﺠﺒﺘﻨـﺎ ﻓﺎﺷﺘﺮﯾﻨﺎﻫـﺎ ﻓﻠﻤﺎ ﺻـﺮﻧﺎ اﻟﯽ اﻟﺒﯿﺖ ﺣﻀـﺮ وﻗﺖ ﻣﺠﻠﺲ ﺑﻌﺾ‬‫اﻟﺸﯿﻮخ‪ ،‬ﻓﻤﻀﯿﻨﺎ ﻓﻠﻢ ﺗﺰل اﻟﺴﻤﮑﮥ ﺛﻼﺛﮥ أﯾﺎم و ﮐﺎد أن ﯾﺘﻐﯿﺮ‪ ،‬ﻓﺄﮐﻠﻨﺎه ﻧﯿﺌﺎ ﻟﻢ ﻧﺘﻔﺮغ ﻧﺸﻮﯾﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﯾﺴﺘﻄﺎع اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺮاﺣﮥ اﻟﺠﺴﺪ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ‪ :‬رﺣﻞ ﻣﻊ أﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﺣﺞ ﻣﻊ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد اﻟﻈﻬﺮاﻧﯽ ]‪ ،[1‬و رﺣﻞ ﺑﻨﻔﺴﻪ اﻟﯽ اﻟﺸﺎم و ﻣﺼﺮ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺳﺘﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ رﺣﻞ‬‫ا ﻟ ﯽ ا ﺻﺒ ﻬ ﺎ ن ﺳﻨ ﮥ ا ر ﺑ ﻊ و ﺳﺘﯿ ﻦ ‪.‬‬
‫ﻗﺎل ﻟﯽ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ‪ :‬إذا ﺻﻠﯿﺖ ﻣﻊ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬ﻓﺴﻠﻢ ﻧﻔﺴﮏ إﻟﯿﻪ ﯾﻌﻤﻞ ﺑﻬﺎ ﻣﺎ ﺷﺎء‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﺒﺎﺟﯽ‪ :‬اﺑﻦ اﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﺛﻘﮥ ﺣﺎﻓﻆ[ ]‪ -[2‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﺷﯿﺦ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﻻﺳﻨﻮي ]‪ [3‬اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« در ﻓﺼﻞ ﺛﺎﻧﯽ از )ﺑﺎب اﻟﺤﺎء( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ اﻟﺮازي‪ ،‬ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟﺤﻔﻆ زاﻫـﺪا‪ ،‬أﺧـﺬ ﻋﻦ اﺑﯿﻪ و ﺟﻤﺎﻋـﮥ‪ ،‬و‬‫روي اﻟﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻨﻔﯿﺴـﮥ ﻣﻨﻬـﺎ »ﮐﺘـﺎب ﻓﯽ ﻣﻨـﺎﻗﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ« ذﮐﺮه اﺑﻦ اﻟﺼـﻼح ]‪ [4‬ﻓﯽ ﻃﺒﻘـﺎﺗﻪ و ﻟـﻢ ]‪ [1‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‬‫اﻟﻄﻬﺮاﻧﯽ‪ :‬اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (271‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪.831 -3/829‬‬‫]‪ [3‬اﻻﺳﻨﻮي‪ :‬ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(772‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ اﻟﺼﻼح‪ :‬ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم اﺑﻮ ﻋﻤﺮو ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﮑﺮدي اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (743‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪93 :‬‬‫ﯾﺆرخ وﻓﺎﺗﻪ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ذﮐﺮه اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »اﻟﻌﺒﺮ«[ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﺳـﻨﻮي ﺑﺎر دﮔﺮ در »ﺑﺎب راء«‪ ،‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ را ﺑﻤﺤﺎﻣﺪ ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﺪاﺋﺢ ﺟﻠﯿﻠﻪ و ﻣﺂﺛﺮ ﻓﺨﯿﻤﻪ و ﻣﻔﺎﺧﺮ ﺟﻤﯿﻠﻪ ﺳـﺘﻮده‪،‬‬‫ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫]اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ادرﯾﺲ اﻟﺮازي ﮐﺎن ﺑﺤﺮا ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم و ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺮﺟﺎل‪ ،‬زاﻫﺪا ﯾﻌﺪ ﻣﻦ اﻻﺑﺪال‪ ،‬أﺧﺬ‬‫ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﺻـﺤﺎب اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و ﺻﻨﻒ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و ﻏﯿﺮه »ﮐﺎﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ« و »ﮐﺘﺎب اﻟﻌﻠﻞ« و »ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ«‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ‬‫و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ و ﻗﺪ ﻗﺎرب اﻟﺘﺴﻌﯿﻦ‪ .‬ﻗﺎﻟﻪ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »اﻟﻌﺒﺮ« و ذﮐﺮه اﺑﻦ اﻟﺼﻼح و ﻟﻢ ﯾﺆرخ وﻓﺎﺗﻪ ‪.‬‬
‫و ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﮥ اﻻﺳﺪي ]‪ [2‬ﺷﺎﻓﻌﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎي ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ادرﯾﺲ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ اﻟﺮازي أﺣﺪ اﻻﺋﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬و اﻟﻌﺒﺎدة‪ ،‬و اﻟﺰﻫﺪ‪ ،‬و‬‫اﻟﺼـﻼح‪ ،‬ﺣﺎﻓﻆ ﺑﻦ ﺣﺎﻓﻆ اﺧـﺬ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و اﺑﯽ زرﻋـﮥ‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﻬﻤـﮥ ﮐﺎﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ اﻟﺠﻠﯿﻞ اﻟﻤﻘـﺪار ﻓﯽ أرﺑﻊ ﻣﺠﻠﺪات ﻋﺎﻣﺘﻪ آﺛﺎر‬‫ﻣﺴﻨﺪة‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ« و ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻠﻞ« اﻟﻤﺒﻮب ﻋﻠﯽ اﺑﻮاب اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و »ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ« و »ﻣﻨﺎﻗﺐ اﺣﻤﺪ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺪه‪ :‬ﺻـﻨﻒ »اﻟﻤﺴـﻨﺪ« ﻓﯽ أﻟﻒ ﺟﺰء‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ ﺑﺘﻘﺪﯾﻢ اﻟﺴـﯿﻦ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻗﺎرب اﻟﺘﺴﻌﯿﻦ ]‪[1] .[[3‬‬‫ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻟﻸﺳﻨﻮي ج ‪.1/416‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 70‬از ‪230‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ ﺷﻬﺒﮥ‪ :‬ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (851‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻻﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﮥ ج ‪.1/111‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪94 :‬‬‫و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣـﺎﺗﻢ اﻻﻣـﺎم اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﻨﺎﻗـﺪ ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ادرﯾﺲ ﺑﻦ اﻟﻤﻨـﺬر اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ‬‫اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ اﻟﺮازي‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪ ،204‬و رﺣﻞ ﺑﻪ أﺑﻮه‪ ،‬ﻓﺄدرك اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﻌﺎﻟﯿﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻠﯿﻠﯽ‪ :‬أﺧـﺬ ﻋﻠﻢ أﺑﯿﻪ و أﺑﯽ زرﻋﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺑﺤﺮا ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم و ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺮﺟﺎل ﺛﻘﮥ ﺣﺎﻓﻆ زاﻫﺪ‪ ،‬ﯾﻌﺪ ﻣﻦ اﻻﺑﺪال‪ ،‬ﻟﻪ »اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ«‬‫و اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ و »اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻬﻤﯿﮥ« و ﮐﺎن ﻗﺪ ﮐﺴﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﺎء و ﻧﻮرا ﯾﺴﺮ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﻈﺮ إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺴـﺒﮑﯽ ﻓﯽ »اﻟﻄﺒﻘـﺎت«‪ :‬ﺣﮑﯽ اﻧﻪ ﻟﻤـﺎ ﻫـﺪم ﺑﻌﺾ ﺳﻮر ﻃﻮس اﺣﺘﯿـﺞ ﻓﯽ ﺑﻨـﺎﺋﻪ اﻟﯽ أﻟﻒ دﯾﻨـﺎر‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﻻﻫﻞ ﻣﺠﻠﺴﻪ‪،‬‬‫اﻟﺬﯾﻦ ﮐﺎن ﯾﻠﻘﯽ إﻟﯿﻬﻢ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ‪:‬‬‫ﻣﻦ رﺟـﻞ ﯾﺒﻨﯽ ﻣـﺎ ﻫـﺪم ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﺴﻮر و أﻧـﺎ ﺿـﺎﻣﻦ ﻟﻪ ﻋﻨـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺼـﺮا؟ ﻓﻘﺎم إﻟﯿﻪ رﺟﻞ ﻣﻦ اﻟﻌﺠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫـﺬه أﻟﻒ دﯾﻨﺎر‪ ،‬و اﮐﺘﺐ ﻟﯽ‬‫ﺧﻄـﮏ ﺑﺎﻟﻀـﻤﺎن‪ ،‬ﻓﮑﺘﺐ ﻟﻪ رﻗﻌـﮥ ﺑـﺬﻟﮏ‪ ،‬و ﺑﻨﯽ ذﻟﮏ اﻟﺴﻮر و ﻗـﺪر ﻣﻮت ذﻟﮏ اﻻﻋﺠﻤﯽ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ دﻓﻦ دﻓﻨﺖ ﻣﻌﻪ ﺗﻠﮏ اﻟﺮﻗﻌـﮥ‪ ،‬ﻓﺠﺎءت‬‫رﯾـﺢ ﻓﺤﻤﻠﺘﻬﺎ و وﺿـﻌﺖ ﻓﯽ ﺣﺠﺮ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﮐﺘﺐ ﻓﯽ ﻇﻬﺮﻫﺎ ﻗـﺪ وﻓﯿﻨﺎ ﺑﻤﺎ وﻋـﺪت و ﻻ ﺗﻌـﺪ اﻟﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻣﺎت ﻓﯽ ﻣﺤﺮم ﺳـﻨﮥ‬‫‪.[1] [327‬‬‫و ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ ]‪ [2‬در ﮐﺘﺎب »ﺗﺮاﺟﻢ اﻟﺤﻔﺎظ« ﮐﻪ آن را از »اﻧﺴﺎب« ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ ]‪ [3‬اﺳﺘﺨﺮاج ﮐﺮده‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﺪون و ذﮐﺮ ﻏﯿﺮ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﻤﺸﻬﻮر‪ ،‬ﻓﺎن ذاك اﺳﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ادرﯾﺲ و ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ذﮐﺮ‬‫ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ »أﻧﺴﺎب« اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ و ﻫﻮ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب »اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ«‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻟﺤﻔﺎظ‪ ،‬ﻣﺎت ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و‬‫ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و أﺑﻮه ﻫﻮ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺮازي اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺸﻬﻮر[‪ [1] .‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ‪.345 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﺪﺧﺸﺎﻧﯽ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (1126‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺮوزي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (562‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪95 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺟﻼل ﻟا ﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﻵﻟﯽ ﻣﺼـﻨﻮﻋﻪ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺜﯽ در ﮐﻼم ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺎ ﻣﻮﺳـﯽ ﮐﻠﯿﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻧﺒﯿﻨﺎ و آﻟﻪ و ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪،‬‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]و أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه و ﻗﺪ اﻟﺘﺰم أن ﯾﺨﺮج ﻓﯿﻪ أﺻﺢ ﻣﺎ ورد و ﻟﻢ ﯾﺨﺮج ﻓﯿﻪ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎ اﻟﺒﺘﮥ[‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺘﺰام ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺧﻮد اﺻـﺢ ﻣﺎ ورد اﺧﺮاج ﮐﻨـﺪ‪ ،‬و ﺣـﺪﯾﺜﯽ ﻣﻮﺿﻮع اﻟﺒﺘﻪ در‬‫آن اﺧﺮاج ﻧﮑﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »اﺗﻘﺎن« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺳﺪي ]‪ [1‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻟﻢ ﯾﻮرد ﻣﻨﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﺷﯿﺌﺎ‪ ،‬ﻻﻧﻪ اﻟﺘﺰم أن ﯾﺨﺮج أﺻﺢ ﻣﺎ ورد[ ]‪.[2‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺘﺰام ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ اﺧﺮاج ﮐﻨـﺪ اﺻـﺢ ﻣﺎ ورد و ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺳـﺒﺐ از ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺳﺪي ﭼﯿﺰي وارد‬‫ﻧﮑﺮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﻧﺰول‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫]‪ [3‬در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﺧﻮد ﺳـﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﺧﺮاج ﮐﺮده اﺳﺖ اﺻﺢ ﻣﺎ ورد‪ ،‬و ﻣﻌﺘﺒﺮ‪ ،‬و ﻣﻌﺘﻤﺪ‪ ،‬و ﻣﻌﻮل ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﺴﺘﻨﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 71‬از ‪230‬‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﻗﻄﻌـﺎ و ﺣﺘﻤـﺎ و ﯾﻘﯿﻨﺎ و ﺟﺰﻣﺎ‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻣﺠﻌﻮل و ﻣﺼـﻨﻮع و ﻣﻨﺤﻮل ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ذا ﺑﻌـﺪ اﻟﺤﻖ اﻻ اﻟﻀـﻼل َو َﮐَﻔﯽ اﻟﱠﻠُﻪ ﻟا ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ‬‫اﻟ ِْﻘﺘﺎَل‬‫‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺳـﯿﻒ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻠﺘـﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺗﻨﺒﯿﻪ اﻟﺴـﻔﯿﻪ« ﮐﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ]‪ [1‬اﻟﺴـﺪي‪ :‬اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ذوﯾﺐ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (127‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻻﺗﻘﺎن ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﻘﺮآن‪ :‬ج ‪.2/188‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.67 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪96 :‬‬‫ﺗﻤﻮﯾﻪ اﻟﺴﻔﯿﻪ اﺳﺖ!‪ ،‬ﺑﺠﻮاب رواﯾﺖ ﮐﺸﯽ ]‪ [1‬ﻃﺎب ﺛﺮاه درﺑﺎره زراره ]‪ [2‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻧﯿﺰ در اﯾﻦ رواﯾﺖ واﻗﻌﺴﺖ در ﻣﺨﺎﻃﺒﻪ زراره‪:‬‬‫]ﻓﺎﻧﮏ و اﻟﱠﻠﻪ اﺣﺐ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ و ﻣﻦ اﺻﺤﺎب أﺑﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم اﻟﯽ ﺣﯿﺎ و ﻣﯿﺘﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻧﮏ اﻓﻀﻞ ﺳﻔﻦ ذﻟﮏ اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻘﻤﻘﺎم اﻟﯽ آﺧﺮه ‪.‬‬
‫ﺣﺎل آﻧﮑﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ از ﺳﻔﯿﺎن ﺛﻮري ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ :‬ﮐﻪ »ﻣﺎ رأي زرارة أﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ« اﻟﺦ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﻔﯿﻪ ﻣﻠﺘـﺎﻧﯽ ﺑﺎﺗﺒﺎع و ﺳﺎوس ﻇﻠﻤﺎﻧﯽ و ﻫﻮاﺟﺲ ﻧﻔﺴﺎﻧﯽ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ از ﺳـﻔﯿﺎن ]‪ [3‬ﺛﻮري ﮐﻪ‬‫ﺣﺎل ﻏﺮاﺑﺖ ﻣﺂل و اﻧﺤﺮاف او از آل ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷـﻨﯿﺪي‪ ،‬اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺮ ﮐﺬب رواﯾﺖ ﮐﺸـﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه‪ ،‬ﭘﺲ اﻧﺪك ﺷﺮم را‬‫ﺑﺨﻮد راه ﺑﺎﯾـﺪ داد‪ ،‬و از ﺟﻮر و ﺣﯿﻒ و اﻋﺘﺴﺎف و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ اﻧﺼﺎف ﺑﺮاي ﺳﺎﻋﺘﯽ ﮐﻨﺎره ﺑﺎﯾﺪ ﮔﺰﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﯾﺪ ﺳـﻨﺠﯿﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ‬‫ﺷﺪ ﮐﻪ رواﯾﺖ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﺑﺮ اﻫﻞ ﺣّﻖ‪ ،‬و آن ﻫﻢ در ﺗﮑﺬﯾﺐ رواﯾﺖ ﺷﺎن ﺣﺠﺖ و ﺑﺮﻫﺎن ﻗﺎﻃﻊ ﮔﺮدد‪ ،‬و رواﯾﺖ ﻫﻤﯿﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‬‫ﺑﺮ ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ در ﺑﺎب ﻓﻀﻞ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮐﻪ ﻣﻮاﻓﻘﺴﺖ ﺑﺎ رواﯾﺎت ﺑﺴﯿﺎري از اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺷﺎن‪ ،‬و ﻫﻢ‬‫ﻣﻌﺎﺿـﺪ آﻧﺴﺖ رواﯾﺎت ﻋﺪﯾﺪه اﻫﻞ ﺣّﻖ ﺣﺠﺖ ﻧﮕﺮدد‪ [1] .‬اﻟﮑﺸـﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ أﺑﻮ ﻋﻤﺮو اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺣﺪود ﺳﻨﮥ )‪(340‬‬‫ه‪.‬‬‫]‪ [2‬زرارة‪ :‬ﺑﻦ أﻋﯿﻦ ﺑﻦ ﺳﻨﺴﻦ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب اﻟﺒﺎﻗﺮ و اﻟﺼﺎدق و اﻟﮑﺎﻇﻢ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (150‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺜﻮري‪ :‬ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (161‬ه ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة‬‫»رواﯾﺖ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺷﯿﺮازي«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺷﯿﺮازي ﻧﺰول‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫]‪ [1‬در واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺎ ﻧﺰل ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن ﻓﯽ ﻋﻠﯽ« ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﺑﻦ ﺷـﻬﺮآﺷﻮب ]‪ [2‬ﻃﺎب ﺛﺮاه ﮐﻪ ﺟﻼﻟﺖ ﻓﻀﻞ و‬‫ﻋﻠﻮ ﻣﺮﺗﺒﻪ او از اﻓـﺎدات أﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻇﺮ »اﻟﻮاﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ]‪ [3‬ﻟﻠﺼﻔﺪي ]‪ ،[4‬و »اﻟﺒﻠﻐـﮥ ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﺋﻤﮥ اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﻠﻐﮥ«‬‫]‪ [5‬ﻟﻠﻔﯿﺮوزآﺑﺎدي ]‪ ،[6‬و »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة« ]‪ [7‬ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺻﻔﺪي ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺂﻧﮑﻪ او ﺻﺪق اﻟﻠﻬﺠﮥ ﺑﻮد‪.‬‬‫در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﻮاﺣﺪي ﻓﯽ »اﺳﺒﺎب ﻧﺰول اﻟﻘﺮآن« ﺑﺄﺳﻨﺎده ﻋﻦ اﻻﻋﻤﺶ ]‪ ،[8‬و أﺑﯽ ]‪ [1‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.67 :‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ ﺷﻬﺮآﺷﻮب‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﻬﺮآﺷﻮب اﻟﺴﺮوي اﻟﻤﺎزﻧﺪراﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(588‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻮاﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪.4/164‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 72‬از ‪230‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺼﻔﺪي‪ :‬ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﯾﺒﮏ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻدﯾﺐ اﻟﻤﻮرخ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺪﻣﺸﻖ ﺳﻨﮥ )‪.(764‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺒﻠﻐﮥ ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﺋﻤﮥ اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﻠﻐﮥ‪.240 :‬‬‫]‪ [6‬اﻟﻔﯿﺮوزآﺑﺎدي‪ :‬ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (817‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة‪.77 :‬‬‫]‪ [8‬اﻻﻋﻤﺶ‪ :‬ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﻬﺮان اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (148‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪98 :‬‬‫اﻟﺠﺤﺎف ]‪ ،[1‬ﻋﻦ ﻋﻄﯿﮥ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪.‬‬‫و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺸﯿﺮازي ﻓﯿﻤﺎ ﻧﺰل ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن ﻓﯽ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺎﻻﺳﻨﺎد‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪.‬‬‫و اﻟﻤﺮزﺑﺎﻧﯽ ]‪ [3‬ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ]‪[4‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺷﯿﺮازي‬‫و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺷﯿﺮازي از اﺟﻠﻪ أﺛﺒﺎت‪ ،‬و ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ ﺛﻘﺎت‪ ،‬و ﺣﻔﺎظ ﻣﺎﻫﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﺣﺬاق ﺑﺎرﻋﯿﻦ اﺳﺖ‪.‬‬‫ذﻫﺒﯽ در »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺸـﯿﺮازي اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﻣﺎم اﻟﺠﻮال اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻔﺎرﺳﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب »اﻻﻟﻘﺎب« ﺳﻤﻊ أﺑﺎ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪،‬‬‫ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن‪ ،‬و ﺑا ﺎ ﺑﺤﺮ اﻟﺒﺮﺑﻬﺎري ]‪ ،[5‬و ﻃﺒﻘﺘﻪ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺪي ﺑﺠﺮﺟﺎن‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺴﺮاج ]‪ [6‬ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﮏ ]‪ ،[7‬ﺑﻤﺮو‪ ،‬و ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻤﻄﻮﻋﯽ ]‪ [1] [8‬اﺑﻮ اﻟﺠﺤﺎف‪ :‬داود ﺑﻦ اﺑﯽ ﻋﻮف‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﻄﯿﮥ‪ :‬ﺑﻦ ﺳﻌﺪ اﻟﻌﻮﻓﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (111‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺮزﺑﺎﻧﯽ‪ :‬أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮان ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (378‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار ج ‪ 37/155‬ﻋﻦ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ﻻﺑﻦ ﺷﻬﺮآﺷﻮب‪.‬‬‫]‪ [5‬اﺑﻮ ﺑﺤﺮ اﻟﺒﺮ ﺑﻬﺎري‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﮐﻮﺛﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (362‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬اﻟﺴﺮاج‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (366‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬اﺑﻦ ﻋﻠﮏ‪ :‬أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﮏ اﻟﻤﺮوزي اﻟﺠﻮﻫﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (360‬ه‪.‬‬‫]‪ [8‬ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ :‬ﺑﻦ اﻟﻌﻼء أﺑﻮ ﻋﻤﺮو اﻟﺒﺮذﻋﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (362‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪99 :‬‬‫ﺑﺒﻼد اﻟﺘﺮك‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﺑﺮ ]‪ [1‬ﺑﺒﺨﺎري‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة‪ ،‬و واﺳﻂ‪ ،‬و ﺷﯿﺮاز‪ ،‬و ﻋﺪة ﻣﺪاﺋﻦ‪.‬‬‫روي ﻋﻨﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﻮ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ ﻋﺮوة‪ ،‬و ﺣﻤﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺄﻣﻮن و آﺧﺮون‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺷﯿﺮوﯾﻪ ]‪ :[2‬ﻧﺎ ﻋﻨﻪ اﺑﻮ اﻟﻔﺮج اﻟﺒﺠﻠﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﺻﺪوﻗﺎ ﺣﺎﻓﻈﺎ ﯾﺤﺴﻦ ﻫﺬا اﻟﺸﺄن ﺟﯿﺪا ﺧﺮج ﻣﻦ ﻋﻨﺪﻧﺎ ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ اﻟﯽ ﺷﯿﺮاز‬‫و اﺧﺒﺮت اﻧﻪ ﻣﺎت ﻓﯽ ﺳﻨﮥ اﺣﺪي ﻋﺸﺮة و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ذﮐﺮه ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﺴﺘﻐﻔﺮي ]‪ [3‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﯾﻔﻬﻢ و ﯾﺤﻔﻆ[ ]‪ [4‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺸﯿﺮازي اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﺼﻨﻒ »اﻻﻟﻘﺎب«‪.‬‬‫ﮐﺎن اﺣﺪ ﻣﻦ ﻋﻨﯽ ﺑﻬﺬا اﻟﺸﺄن‪ ،‬و اﮐﺜﺮ اﻟﺘﺮﺣﺎل ﻓﯽ اﻟﺒﻠﺪان‪ ،‬و وﺻﻞ اﻟﯽ ﺑﻼد اﻟﺘﺮك و ﺳﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ و ﻃﺒﻘﺘﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 73‬از ‪230‬‬‫ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﻨﺪه ]‪ :[5‬ﻣﺎت ﻓﯽ ﺷﻮال ]‪.[6‬‬‫و ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« در ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﺑﺮ‪ :‬اﻟﻤﻮذن اﻟﺒﺨﺎري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (369‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺷﯿﺮوﯾﻪ‪ :‬ﺑا ﻮ ﺷﺠﺎع ﺷﯿﺮوﯾﻪ ﺑﻦ ﺷﻬﺮدار اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (509‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺴﺘﻐﻔﺮي‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﺴﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (432‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪.3/1065‬‬‫]‪ [5‬اﺑﻦ ﻣﻨﺪه‪ :‬اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﻨﺪة اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (470‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪.3/96‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪100 :‬‬‫]و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺸﯿﺮازي ﻣﺼﻨﻒ ﮐﺘﺎب »اﻻﻟﻘﺎب«[ ]‪.[1‬‬‫و ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺸﯿﺮازي ﺻﺎﺣﺐ »اﻻﻟﻘﺎب« اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺠﻮال اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻔﺎرﺳﯽ‪.‬‬‫ﺳﻤﻊ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ و ﻃﺒﻘﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺻﺪوﻗﺎ ﺣﺎﻓﻈﺎ ﯾﺤﺴﻦ ﻫﺬا اﻟﺸﺄن ﺟﯿﺪا‪ ،‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ‪.407‬‬‫ﻗﺎل ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﺴﺘﻐﻔﺮي‪ :‬ﮐﺎن ﯾﻔﻬﻢ و ﯾﺤﻔﻆ[ ]‪ -[2‬اﻟﺦ‬‫»رواﯾﺖ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﻧﺰول آﯾﻪ ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫]‪ [3‬اﻵﯾﮥ در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬ﭘﺲ آﻧﻔﺎ از ﻋﺒﺎرت »در ﻣﻨﺜﻮر« درﯾﺎﻓﺘﯽ ]‪.[4‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »در ﻣﻨﺜﻮر« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أﺧﺮج اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ]‪ ،[5‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻧﻘﺮأ ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ‬‫َرﺑﱢَﮏ‬‫ان ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ]‪ [1‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪.3/20‬‬‫]‪ [2‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺤﻔﺎظ‪.415 :‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.67 :‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺪر اﻟﻤﻨﺜﻮر ج ‪.2/298‬‬‫]‪ [5‬اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﻬﺬﻟﯽ اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (32‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪101 :‬‬‫َو ِإْن ﻟَْﻢ َﺗْﻔَﻌْﻞ َﻓﻤﺎ ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ ِرﺳﺎﻟََﺘُﻪ َو اﻟﱠﻠُﻪ َﯾْﻌِﺼُﻤَﮏ ﻣَِﻦ اﻟﱠﻨﺎِس‬‫[ ]‪. [ 1‬‬‫و ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤـﺪ ﺧﺎن ﻫﻢ ﻧﺰول آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ را در واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ از اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳـﯿﺠﯽء ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫]‪[2‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 74‬از ‪230‬‬‫»ﺟﻼﻟﺖ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ«‬‫و ﻋﻈﻤﺖ و رﻓﻌﺖ و ﺟﻼـﻟﺖ‪ ،‬و ﺗﺒﺤﺮ و ﺗﻤﻬﺮ‪ ،‬و ﻧﺒـﺎﻟﺖ و ﻣﻬـﺎرت و ﺑﺮاﻋﺖ و ﮐﻤـﺎل اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻓﻀﻞ و ﻧﺒﻞ و اﺷـﺘﻬﺎر‪ ،‬و‬‫ﮐﺜﺮت اﻃﻼع و ﻃﻮل ﺑﺎع اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ﺑﺮ ﻣﻤﺎرﺳـﯿﻦ ﻓﻦ رﺟﺎل ﻣﺨﻔﯽ و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬أﻣﺎ ﺑﻨﺎﺑﺮ ازاﻟﻪ أوﻫﺎم و ﺗﻨﺒﯿﻪ ذاﻫﻠﯿﻦ ﻋﻮام‪ ،‬ﻧﺒﺬي از‬‫ﻣﺤﺎﻣﺪ ﺳﻨﯿﻪ‪ ،‬و ﺑﺮﺧﯽ از ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻠﯿﻪ او ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ذﻫﺒﯽ در »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ]‪ [1‬اﻟﺪر اﻟﻤﻨﺜﻮر ج ‪.2/298‬‬‫]‪ [2‬و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ در ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم در ﺑﯿﺎن ﻧﺰول آﯾﻪ ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در ﺣﻖ آن ﺣﻀﺮت آورده‪:‬‬‫ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻟﻤـﺎ ﺟـﺎء ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﺄﻣﺮ اﻟﻮﻻﯾـﮥ ﺿﺎق اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑـﺬﻟﮏ ذرﻋﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻗﻮﻣﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺜﻮ ﻋﻬﺪ ﺑﺠﺎﻫﻠﯿﺘﻪ ﻓﻨﺰﻟﺖ ‪ .‬و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﺑﺎﺳﻨﺎد ﺧﻮد در ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺎﻗﺐ رواﯾﺖ ﮐﺮده‪:‬‬‫ﻋﻦ زر‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻧﻘﺮأ ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫أن ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ان ﻟﻢ ﺗﻔﻌﻞ ﻓﻤﺎ ﺑﻠﻐﺖ رﺳﺎﻟﺘﻪ و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻌﺼﻤﮏ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس‪ -‬ﻣﻨﻪ ﻗﺪس ﺳﺮه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪102 :‬‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺜﺒﺖ اﻟﻌﻼﻣﮥ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ‪ ،‬و اﻟﺘﺎرﯾﺦ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫روي ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻬﻞ ﺑﻦ زﯾـﺎد اﻟﻘﻄﺎن ]‪ [1‬و ﻣﯿﻤﻮن ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق اﻟﺨﺮاﺳـﺎﻧﯽ ]‪ ،[2‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﻢ اﻟﺼـﻔﺎر ]‪ ،[3‬و اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ‬‫اﻟﺨﻄﺒﯽ ]‪ ،[4‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ دﺣﯿﻢ اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ ]‪ [5‬و أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ دﻟﯿﻞ‪ ،‬و اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﻮاري ]‪ ،[6‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ اﻟﺨﻔﺎف‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺎﺻﻢ اﻟﮑﺮاﻧﯽ ]‪ ،[7‬و ﻃﺒﻘﺘﻬﻢ‪ [1] .‬أﺑﻮ ﺳﻬﻞ اﻟﻘﻄﺎن‪:‬‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ زﯾﺎد اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (350‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﯿﻤﻮن ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ‪ :‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻌﻄﺎردي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (351‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺼﻔﺎر‪ :‬أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﻢ ﻣﺴﻨﺪ ﺑﻐﺪاد اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (340‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺨﻄﺒﯽ‪ :‬أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (350‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ‪ :‬أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ دﺣﯿﻢ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (351‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬اﻻﺳﻮاري‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳﺎﺑﻮر اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (342‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬اﻟﮑﺮاﻧﯽ )ﺑﺎﻟﺮاء اﻟﻤﺸﺪدة( أﺑﻮ ﻋﻠﯽ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺎﺻﻢ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (339‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪103 :‬‬‫و روي ﻋﻨﻪ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﻨﺪه‪ ،‬و أﺧﻮه ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ]‪ ،[1‬و أﺑﻮ اﻟﺨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ درا ]‪ ،[2‬و أﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﺷﮑﺮوﯾﻪ ]‪ ،[3‬و أﺑـﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤـﺪ اﺑـﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻢ ]‪ ،[4‬و أﺑـﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺜﻘﻔﯽ ]‪ ،[5‬و أﺑـﻮ ﻣﻄﯿﻊ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣﺪ‬‫اﻟﻤﺼﺮي ]‪ ،[6‬و ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ‪.‬‬‫و ﻋﻤﻞ اﻟﻤﺴﺘﺨﺮج ﻋﻠﯽ »ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري«‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗﯿﻤﺎ ﺑﻤﻌﺮﻓﮥ ﻫﺬا اﻟﺸﺄن ﺑﺼﯿﺮا ﺑﺎﻟﺮﺟﺎل‪ ،‬ﻃﻮﯾﻞ اﻟﺒﺎع‪ ،‬ﻣﻠﯿﺢ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ‪ 323‬و ﻣـﺎت ﻟﺴﺖ ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ رﻣﻀـﺎن ﺳـﻨﮥ ‪ ،410‬ﯾﻘﻊ ﻋﻮاﻟﯿﻪ ﻓﯽ اﻟﺜﻘﻔﯿـﺎت و ﻏﯿﺮﻫـﺎ[ ]‪ -[7‬اﻟﺦ‪ [1] .‬اﺑﻦ ﻣﻨـﺪه‪ :‬ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق أﺑﻮ ﻋﻤﺮ و اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(475‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ درا‪ :‬أﺑﻮ اﻟﺨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ درا اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (482‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر‪ :‬اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﮑﺮوﯾﻪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (482‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 75‬از ‪230‬‬‫]‪ [4‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻢ اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﻤﻘﺮئ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ ﮐﺎن ﺣﯿﺎ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (484‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺜﻘﻔﯽ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (489‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬أﺑﻮ ﻣﻄﯿﻊ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻻﺻﻞ اﻟﺼﺤﺎف اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (497‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪.3/1050‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪104 :‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿـﺤﺴﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﺛﺒﺖ و ﻋﻼﻣﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﺛﻘﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و از اﮐﺎﺑﺮ و اﻋﺎﻇﻢ ﺷﯿﻮخ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﻣﺜﻞ أﺑﯽ ﺳﻬﻞ ﺑﻦ‬‫زﯾﺎد و دﯾﮕﺮ أﮐﺎﺑﺮ ﻧﻘﺎد رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و أﺟﻠﻪ أﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ ﻣﺜﻞ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ ﻣﻨـﺪه‪ ،‬و ﻏﯿﺮ او ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ و ﺟﻢ ﻏﻔﯿﺮ از او رواﯾﺖ‬‫ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻌـﺎﻟﻢ دﯾﻨﯿﻪ و آﺛـﺎر ﻧﺒﻮﯾﻪ از او ﻓﺮا ﻣﯽﮔﯿﺮﻧـﺪ‪ ،‬و او ﻗﯿﻢ ﺑﻮد ﺑﻤﻌﺮﻓﺖ اﯾﻦ ﺷـﺄن‪ ،‬و ﺑﺼـﯿﺮ ﺑﺮﺟـﺎل‪ ،‬و ﻃﻮﯾـﻞ اﻟﺒـﺎع‪ ،‬و ﻣﻠﯿﺢ‬‫اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻮاﺣﺪة ﻣﻦ ﻫﺬه اﻟﻤﺤﺎﻣﺪ اﻟﺰاﻫﺮة و اﻟﻤﺪاﺋﺢ اﻟﻔﺎﺧﺮة‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ إذا اﺟﺘﻤﻌﺖ و اﺗﺴﻘﺖ و اﯾﻨﻌﺖ دوﺣﮥ ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ و ﺑﺴﻘﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« در ﺳﻨﮥ ﻋﺸﺮ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﻟﺘﺎرﯾﺦ و اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬ﻟﺴﺖ ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ رﻣﻀﺎن‪ ،‬و‬‫ﻗﺪ ﻗﺎرب اﻟﺘﺴﻌﯿﻦ‪ ،‬ﺳﻤﻊ ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن‪ ،‬و اﻟﻌﺮاق‪ .‬و روي ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻬﻞ ﺑﻦ زﯾﺎد اﻟﻘﻄﺎن و ﻃﺒﻘﺘﻪ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺑﻮ ﻣﻄﯿﻊ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣـﺪ اﻟﻤـﺪﯾﻨﯽ اﻟﻤﺼـﺮي اﻻﺻـﻞ اﻟﺼـﺤﺎف اﻟﻨﺎﺳـﺦ ﻋـﺎش ﺑﻀـﻌﺎ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و اﻧﺘﻬﯽ إﻟﯿﻪ ﻋﻠﻮ اﻻﺳـﻨﺎد‬‫ﺑ ﺎ ﺻﺒ ﻬ ﺎ ن ‪.‬‬
‫روي ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ و اﻟﻨﻘﺎش ]‪ ،[2‬و اﺑﻦ ﻋﻘﯿﻞ اﻟﺒﺎوردي ]‪ ،[3‬و ﻃﺎﺋﻔﮥ[ ]‪ [1] .[4‬اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 3/102‬ط اﻟﮑﻮﯾﺖ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻨﻘﺎش‪ :‬أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﻬﺪي اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (414‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺒﺎوردي‪ :‬أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﯿﻞ ﻧﺰﯾﻞ أﺻﺒﻬﺎن ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ )‪.(410‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪.3/348‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪105 :‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺤﺴﺖ ﮐﻪ أﺑـﻮ ﻣﻄﯿـﻊ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣـﺪ اﻟﻤـﺪﯾﻨﯽ ﮐﻪ ﺟﻼـﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ او از ﻓﻘﺮه‪] :‬و اﻧﺘﻬﯽ إﻟﯿﻪ ﻋﻠﻮ اﻻﺳـﻨﺎد‬‫ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن ﻟﻤﻌﺎن ﻇﻬﻮر دارد‪ ،‬از اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ رواﯾﺖ ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻋﺒـﺎرت »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔـﺎظ« ذﻫﺒﯽ درﯾـﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ ﻣﻨـﺪه‪ ،‬و أخ او ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﺨﯿﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ‬‫أﺣﻤـﺪ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺷـﮑﺮوﯾﻪ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻢ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺛﻘﻔﯽ‪ ،‬و ﺧﻠﻘﯽ ﮐﺜﯿﺮ از اﺑﻦ‬‫ﻣﺮدوﯾﻪ رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و رواﯾﺖ ﺷـﺨﺺ ﻋـﺪل و ﺛﻘﻪ و ﺟﻠﯿﻞ از ﺷﺨﺼـﯽ ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬دﻟﯿﻞ وﺛﻮق و ﺟﻼﻟﺖ و ﻋـﺪاﻟﺖ‬‫ﻣﺮوي ﻋﻨﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻗﯿﻢ ]‪ [1‬اﻟﺠﻮزﯾﮥ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ در »زاد اﻟﻤﻌﺎد ﻓﯽ ﻫﺪي ﺧﯿﺮ اﻟﻌﺒﺎد« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻨﯽ اﻟﻤﻨﺘﻔﻖ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻫـﺬا ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﺒﯿﺮ ﺟﻠﯿﻞ ﯾﻨﺎدي ﺟﻼﻟﺘﻪ و ﻓﺨﺎﻣﺘﻪ و ﻋﻈﻤﺘﻪ ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﻗـﺪ ﺧﺮج ﻣﻦ ﻣﺸـﮑﺎة اﻟﻨﺒﻮة ﻻ ﯾﻌﺮف اﻻ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ‬‫اﻟﻤﻐﯿﺮة ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﺪﻧﯽ ]‪ ،[2‬رواه ﻋﻨﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺿـﻤﺮة اﻟﺰﺑﯿﺮي‪ ،‬و ﻫﻤﺎ ﻣﻦ ﮐﺒﺎر أﻫﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺛﻘﺘﺎن ﯾﺤﺘﺞ ﺑﻬﻤﺎ ﻓﯽ »اﻟﺼـﺤﯿﺢ«‬‫اﺣﺘـﺞ ﺑﻬﻤﺎ اﻣﺎم اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬رواه أﺋﻤﮥ اﻟﺴـﻨﮥ ﻓﯽ ﮐﺘﺒﻬﻢ‪ ،‬و ﺗﻠﻘﻮه ﺑﺎﻟﻘﺒﻮل‪ ،‬و ﻗﺎﺑﻠﻮه ﺑﺎﻟﺘﺴـﻠﯿﻢ و اﻻﻧﻘﯿﺎد‪ ،‬و ﻟﻢ‬‫ﯾﻄﻌﻦ أﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻻ ﻓﯽ أﺣﺪ ﻣﻦ رواﺗﻪ‪ [1] .‬اﺑﻦ اﻟﻘﯿﻢ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﯾﻮب اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (751‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﺪﻧﯽ‪ :‬ﺑﻦ اﻟﻤﻐﯿﺮة ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ اﺑﻦ ﺣﮑﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺰام اﻻﺳﺪي‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪106 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 76‬از ‪230‬‬‫ﻓﻤﻦ رواه اﻻﻣﺎم أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﯽ »ﻣﺴﻨﺪ« أﺑﯿﻪ و ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﺴﻨﮥ« و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺘﺐ اﻟﯽ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺿﻤﺮة‬‫ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺿـﻤﺮة اﺑﻦ ﻣﺼـﻌﺐ ﺑﻦ اﻟﺰﺑﯿﺮ اﻟﺰﺑﯿﺮي‪ :‬ﮐﺘﺒﺖ إﻟﯿﮏ ﺑﻬﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻗﺪ ﻋﺮﻓﺘﻪ و ﺳـﻤﻌﺘﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﮐﺘﺒﺖ ﺑﻪ إﻟﯿﮏ‪ ،‬ﻓﺤﺪث ﺑﻪ‬‫ﻋﻨ ﯽ ‪.‬‬
‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﺠﻠﯿﻞ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺎﺻﻢ اﻟﻨﺒﯿﻞ ]‪ [2‬ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﺴﻨﮥ« ﻟﻪ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ أﺣﻤﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻌﺴﺎل ]‪ [3‬ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ«‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ ﺣﺎﻓﻆ زﻣﺎﻧﻪ و ﻣﺤﺪث أو اﻧﻪ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﯾﻮب اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﮐﺘﺒﻪ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﯿﺎن أﺑﻮ اﻟﺸﯿﺦ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﺴﻨﮥ«‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ]‪ [4‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺪه ﺣﺎﻓﻆ أﺻﺒﻬﺎن‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ‪ [1] .‬أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪ (290‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺎﺻﻢ اﻟﻨﺒﯿﻞ‪ :‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻀﺤﺎك اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (287‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ أﺣﻤﺪ اﻟﻌﺴﺎل‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻗﺎﺿﯽ أﺻﺒﻬﺎن اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (349‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ ﻣﻨﺪه‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺪه اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(395‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪107 :‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺼﺮه أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ و ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﺤﻔﺎظ ﺳﻮاﻫﻢ ﯾﻄﻮل ذﮐﺮﻫﻢ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﮐﺎﻟﺸـﻤﺲ ﻓﯽ ﮐﺒـﺪ اﻟﺴـﻤﺎء ﻣﻨﺠﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ از ﮐﺒﺎر اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﺖ‪ ،‬و اﺟﻠﻪ ﺷـﯿﻮخ ﻣﻠﺖ‪ ،‬و اﻣﺎﺛﻞ ﺣﻔﺎظ آﺛﺎر‪ ،‬و‬‫اﻓﺎﺧﻢ ﺧـﺪام اﺧﺒﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﻘﯿﻢ ﺑﺮواﯾﺖ او اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﻣﺜﻞ رواﯾﺖ دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ ﻣﺬﮐﻮرﯾﻦ‪ ،‬اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل‬‫ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر و ﺛﺒﻮت و ﺗﺤﻘﻖ و ﺧﺮوج آن از »ﻣﺸﮑﺎة ﻧﺒﻮت« ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و ﺣﺴﺒﮏ ﻫﺬا دﻻﻟﮥ ﻋﻠﯽ ﮐﻤﺎل اﻻﻋﺘﻤﺎد و اﻟﻮﺛﻮق و ﻏﺎﯾﮥ اﻻﻋﺘﺒﺎر و اﻟﻘﺒﻮل‪.‬‬‫و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﮑـﺒﯿﺮ اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬و اﻟﺘﺎرﯾـﺦ‪ ،‬و اﻟﻤﺴـﺘﺨﺮج ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺒﺨﺎري‪.‬‬‫ﺳﻤﻊ اﺑﺎ ﺳﻬﻞ ﺑﻦ زﯾﺎد اﻟﻘﻄﺎن‪ ،‬و ﺧﻠﻘﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗﯿﻤﺎ ﺑﻬﺬا اﻟﺸﺄن‪ ،‬ﺑﺼﯿﺮا ﺑﺎﻟﺮﺟﺎل ﻃﻮﯾﻞ اﻟﺒﺎع‪ ،‬ﻣﻠﯿﺢ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪ 323‬و ﻣﺎت ﻟﺴﺖ ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ ‪.[[2] 410‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺗﻮان داﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻋﺪﯾـﺪه‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﺗﻔﺴـﯿﺮ و ﺗﺎرﯾﺦ‪ ،‬و ﻣﺴـﺘﺨﺮج و‬‫ﻗﯿﻢ ﺑﺸﺄن ﺣﺪﯾﺚ و ﺑﺼﯿﺮ ﺑﺮﺟﺎل و ﺻﺎﺣﺐ ﮐﻤﺎل و ﻃﻮﯾﻞ اﻟﺒﺎع و ﮐﺜﯿﺮ اﻻﻃﻼع اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺰرﻗﺎﻧﯽ ]‪ [3‬اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﺼﺮي در ]‪ [1‬زاد اﻟﻤﻌﺎد ﻓﯽ ﻫﺪي ﺧﯿﺮ اﻟﻌﺒﺎد ج ‪.3/56‬‬‫]‪ [2‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺤﻔﺎظ‪.412 :‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺰرﻗﺎﻧﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1122‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪108 :‬‬‫»ﺷﺮح ﻣﻮاﻫﺐ ﻟﺪﻧﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﺜﺒﺖ اﻟﻌﻼﻣﮥ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺚ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ اﻟﺘﺎرﯾﺦ‪ ،‬و اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﺴﻨﺪ‪ ،‬و اﻟﻤﺴﺘﺨﺮج ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗﯿﻤﺎ ﺑﻬﺬا اﻟﺸﺄن‪ ،‬ﺑﺼﯿﺮا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 77‬از ‪230‬‬‫ﺑﺎﻟﺮﺟﺎل‪ ،‬ﻃﻮﯾﻞ اﻟﺒﺎع ﻣﻠﯿﺢ اﻟﺘﺼﻨﯿﻒ‪ ،‬ﻣﺎت ﻟﺴﺖ ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ ﻋﺸﺮ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺑا ﻦ ﻧﺎﺻﺮ ]‪ [1‬ﻓﯽ ﻣﺸـﺘﺒﻪ اﻟﻨﺴﺒﮥ‪ :‬ﻣﺮدوﯾﻪ )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻤﯿﻢ( و ﺣﮑﯽ اﺑﻦ ﻧﻘﻄﮥ ﮐﺴﺮﻫﺎ ﻋﻦ ﺑﻌﺾ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯿﯿﻦ و اﻟﺮاء ﺳﺎﮐﻨﮥ و اﻟﺪال‬‫اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ ﻣﻀﻤﻮﻣﮥ و اﻟﻮاو ﺳﺎﮐﻨﮥ و اﻟﻤﺜﻨﺎة ﻣﻦ ﺗﺤﺖ ﻣﻔﺘﻮﺣﮥ ﺗﻠﯿﻬﺎ ﻫﺎء[ ]‪ -[2‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﮐﺎﻟﺸﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌﮥ اﻟﻨﻬﺎر ﻫﻮﯾﺪا و آﺷﮑﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﺛﺒﺖ‪ ،‬ﻋﻼﻣﻪ و ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺎرﯾﺦ و ﺗﻔﺴﯿﺮ و ﻣﺴﺘﺨﺮج‪،‬‬‫و ﻗﯿﻢ ﺑﺸﺄن ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﺑﺼﯿﺮ ﺑﺮﺟﺎل و ﻃﻮﯾﻞ اﻟﺒﺎع و ﻣﻠﯿﺢ اﻟﺘﺼﻨﯿﻒ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷﻨﯿﺪي ]‪ [3‬ﮐﻪ اﺑﻮ ﻧﺼـﺮ ﺗﺎج اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺎﻓﯽ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺗﻤﺎم اﻟﺴـﺒﮑﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ ﮐﺒﺮي«‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]ﻓﺄﯾﻦ اﻫﻞ ﻋﺼـﺮﻧﺎ ﻣﻦ ﺣﻔﺎظ ﻫﺬه اﻟﺸـﺮﯾﻌﮥ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺼﺪﯾﻖ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ اﻟﻔﺎروق و ﻋﺜﻤﺎن ذي اﻟﻨﻮرﯾﻦ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ‪ ،‬و اﻟﺰﺑﯿﺮ‪ ،‬و ﻃﻠﺤﮥ‪،‬‬‫و ﺳـﻌﺪ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪة ﺑﻦ اﻟﺠﺮاح‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ‪ ،‬و ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ‪ ،‬و ﺑﻼل ﺑﻦ رﺑﺎح‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ‬‫ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و ﻋﺎﺋﺸـﮥ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص و اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و أﺑﯽ ﻣﻮﺳـﯽ اﻻﺷـﻌﺮي‪ ،‬و ﻣﻦ ﻃﺒﻘـﮥ اﺧﺮي ﻣﻦ‬‫اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ ]‪ [1‬ﺑا ﻦ ﻧﺎﺻﺮ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (842‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح اﻟﻤﻮاﻫﺐ اﻟﻠﺪﻧﯿﮥ ج ‪.1/68‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ج ‪ 1/112‬ط ﻗﻢ ﻣﻄﺒﻌﮥ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪109 :‬‬‫]اوﯾﺲ اﻟﻘﺮﻧﯽ ‪.‬‬
‫اﻟﯽ ا ن ﻗﺎل ‪:‬‬‫]اﺧﺮي و أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑـﻦ ﻣﻨـﺪه‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤـﺎﮐﻢ ]‪ ،[2‬و ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻨﯽ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ‬‫اﻻزدي ]‪ ،[3‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﻏﻨﺠﺎر ]‪ ،[4‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﺮﻗـﺎﻧﯽ ]‪ ،[5‬و أﺑﯽ ﺣﺎزم اﻟﻌﺒـﺪوي ]‪ [6‬و‬‫ﺣﻤﺰة اﻟﺴﻬﻤﯽ ]‪ ،[7‬و أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ ‪.‬‬
‫اﻟﯽ ا ن ﻗﺎل ‪:‬‬‫]ﻓﻬﺆﻻء ﻣﻬﺮة ﻫـﺬا اﻟﻔﻦ‪ ،‬و ﻗـﺪ أﻏﻔﻠﻨﺎ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ اﻻﺋﻤـﮥ‪ ،‬و أﻫﻤﻠﻨﺎ ﻋـﺪدا ﺻﺎﻟﺤﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ ﻣﻦ ذﮐﺮﻧﺎه ﻟﻨﻨﺒﻪ ﺑﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ‬‫ﻋﺪاﻫﻢ‪ ،‬ﺛﻢ اﻓﻀﯽ اﻻﻣﺮ ]‪ [1‬اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﺼﯿﺮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(388‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺒﯿﻊ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (405‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻨﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻨﺴﺎﺑﮥ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻻزدي اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (409‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻏﻨﺠﺎر اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﮐﺎﻣﻞ اﻟﺒﺨﺎري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (412‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﺮﻗﺎﻧﯽ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻏﺎﻟﺐ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (425‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬أﺑﻮ ﺣﺎزم اﻟﻌﺒﺪوي‪ :‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪوﯾﻪ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (417‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬اﻟﺴﻬﻤﯽ‪ :‬أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (427‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪110 :‬‬‫اﻟﯽ ﻃﯽ ﺑﺴﺎط اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ رأﺳﺎ‪ ،‬و ﻋﺪ اﻻﮐﺜﺎر ﻣﻨﻬﺎ ﺟﻬﺎﻟﮥ و وﺳﻮاﺳﺎ[‪.‬‬‫از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ و ﻋﻠﻮ ﻗﺪر و ﺳﻤﻮ ﻓﺨﺮ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ‪ :‬از آن واﺿـﺤﺴﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ﻣﺜـﻞ دﯾﮕﺮ ﺣﻀـﺮات ﮐﻪ ﺳـﺒﮑﯽ‪ ،‬أﺳـﻤﺎي ﻣﺘﺒﺮﮐﻪ ﺷـﺎن در اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬از اﻫﻞ‬‫ﻋﺼـﺮ او ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﺎﻻﺗﺮ و ﺑﻠﻨﺪ‪ ،‬و ﻓﺎﺋﻖﺗﺮ و ﺳﺎﺑﻘﺘﺮ در ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ و ﺣﻔﻆ و اﺗﻘﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و اﻫﻞ ﻋﺼـﺮ ﺳﺒﮑﯽ ﺑﭙﺎﯾﻪ و ﻣﺎﯾﻪﺷﺎن ﻫﺮﮔﺰ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 78‬از ‪230‬‬‫ﻧﻤﯽرﺳﻨﺪ‪ ،‬و اﻧﯽ ذﻟﮏ و أﯾﻦ‪ ،‬ﻓﺎن ادﻋﺎء ﻣﺴﺎواﺗﻬﻢ ﻟﻪ ﻓﻀﻼ ﻋﻦ ﺗﻔﻀﯿﻠﻬﻢ ﮐﺬب ﺑﻼﻣﯿﻦ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ‪ :‬از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ از ﺣﻔﺎظ ﺷﺮﯾﻌﺖ ﻣﻘﺪﺳﻪ ﺑﻮده‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ‪ :‬از آن واﺿـﺤﺴﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ از ﻃﺒﻘﻪ ﺟﻠﯿﻠﻪ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻣﻨﺪه‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ و ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﻨﯽ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻻزدي‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﻏﻨﺠﺎر‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﺮﻗﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺣﺎزم اﻟﻌﺒﺪوي‪ ،‬و ﺣﻤﺰة‬‫اﻟﺴـﻬﻤﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ ﺑﻮده‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات از أﺳﺎﻃﯿﻦ دﯾﻦ‪ ،‬و أﺋﻤﻪ ﻣﻨﻘـﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﺸﺎﯾـﺦ ﻣﻘﺒﻮﻟﯿﻦ‪ ،‬و اﺳـﻼف‬‫ﻣﻌﻈﻤﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪاﻧﺪ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ‪ :‬از ﻗﻮل او‪] :‬ﻓﻬﺆﻻء ﻣﻬﺮة ﻫﺬا اﻟﻔﻦ ﻫﻮﯾﺪا اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ﻣﺜﻞ دﯾﮕﺮ ﺣﻀﺮات ﻣﺬﮐﻮرﯾﻦ از ﻣﻬﺮه ﻓﻦ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﺣﺬاق‬‫اﺑﻦ ﻋﻠﻢ ﺷﺮﯾﻒ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺳﺒﮑﯽ ﺑﺮ ذﮐﺮ او ﻣﺜﻞ ذﮐﺮ دﯾﮕﺮ أﺋﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺧﻮد ﻣﯽﻧﺎزد‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬از آن ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ﻣﺜـﻞ دﯾﮕﺮ ﺣﻀـﺮات ﻣـﺬﮐﻮرﯾﻦ ﺑﺎﻻﺗﺮ اﺳﺖ از ﺑﺴـﯿﺎري از أﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺳـﺒﮑﯽ اﻏﻔﺎل‬‫ذﮐﺮﺷﺎن ﮐﺮده‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪111 :‬‬‫و ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ ﮐﻪ آدﻣﯽ ﺑﺬﮐﺮ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ و دﯾﮕﺮان‪ ،‬ﺗﻨﺒﻪ ﺑﺮ دﯾﮕﺮان ﺣﺎﺻﻞ ﺳﺎزد‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت در ﮐﻤـﺎل وﺿـﻮح و ﻇﻬـﻮر ﻻﺋـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ در ﺻـﻔﺖ ﺟﻤﯿﻠﻪ ﺣﻔـﻆ ﺷـﺮﯾﻌﺖ‪ ،‬و ﻣـﺪﯾﺤﺖ ﺟﻠﯿﻠﻪ‬‫ﻣﻬـﺎرت در ﻓﻦ ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻣﺸـﺎرﮐﺖ ﺑـﺎ ﺧﻠﻔـﺎء راﺷـﺪﯾﻦ و اﮐـﺎﺑﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻣﮑﺮﻣﯿﻦ داﺷـﺘﻪ‪ ،‬و ﻋﻠﻢ ﻣﺴﺎﻫﻤﺖ ﺷﺎن‪ ،‬و ﻟﻮ ﺑﻌـﺪ ﻋـﺪة ﻃﺒﻘﺎت‪،‬‬‫ﺑﺮاﻓﺮاﺧﺘﻪ‪.‬‬‫و ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﺳـﻌﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﺮوزي در »اﻧﺴﺎب« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺣﻤﺰة ]‪ [1‬ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﻤﺆدب اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬روي ﻋﻨﻪ اﺑﻮ‬‫ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ[‪ [2] .‬و اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ]‪ [3‬در ﺗﺎرﯾﺦ ﺧﻮد‪ ،‬در ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗـﺪ ﺟﻤﻊ ﻟا ﻨﺎس ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﻣﻔﺮدة‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﺪان ]‪،[4‬‬‫ﻓﯿﻤﺎ رواه ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻟﺬﻫﺒﯽ ]‪.[5‬‬‫و ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ اﻟﭽﻠﺒﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ﻫﻮ اﻟﺤﺎﻓـﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﻋﺸـﺮة و أرﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ[ ]‪ [1] .[6‬ﺣﻤﺰة اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ‪ :‬ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺴﯿﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﻗﺒﻞ ﺳﻨﮥ )‪ (360‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻻﻧﺴﺎب ﻟﻠﺴﻤﻌﺎﻧﯽ ج ‪.1/175‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ :‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (774‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬أﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺪان اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (441‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪.7/353‬‬‫]‪ [6‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪.1/439‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪112 :‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﻤﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﮐﺎﺗﺐ ﭼﻠﭙﯽ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ را ﺑﻠﻘﺐ ﺣﺎﻓﻆ ﺳـﺘﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن ﻟﻘﺐ ﺣﺎﻓﻆ‪ ،‬ﺑﺮ‬‫واﻗﻔﯿﻦ اﺻﻄﻼﺣﺎت ﻓﻦ رﺟﺎل و دراﯾﺖ ﻣﺨﻔﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻄﺎن ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺎري ]‪ [1‬در »ﺟﻤﻊ اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺸﻤﺎﺋﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺤﺎﻓـﻆ‪ -‬اﻟﻤﺮاد ﺑﻪ ﺣﺎﻓـﻆ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻻ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬ﮐـﺬا ذﮐﺮه ﻣﯿﺮك‪ ،‬و ﯾﺤﺘﻤﻞ اﻧﻪ ﮐﺎن ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻟﻠﮑﺘﺎب و اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻓﯽ اﺻـﻄﻼح‬‫اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ ﻣﻦ اﺣﺎط ﻋﻠﻤﻪ ﺑﻤﺎﺋﮥ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺘﻨﺎ و اﺳـﻨﺎدا و اﻟﻄﺎﻟﺐ ﻫﻮ اﻟﻤﺒﺘﺪي اﻟﺮاﻏﺐ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﺤﺪث و اﻟﺸـﯿﺦ و اﻻﻣﺎم ﻫﻮ اﻻﺳـﺘﺎذ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 79‬از ‪230‬‬‫اﻟﮑﺎﻣـﻞ‪ ،‬و اﻟﺤﺠـﮥ ﻣﻦ أﺣـﺎط ﻋﻠﻤﻪ ﺑﺜﻼﺛﻤﺎﺋـﮥ أﻟﻒ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺘﻨﺎ و اﺳـﻨﺎدا و أﺣﻮال رواﺗﻪ ﺟﺮﺣﺎ و ﺗﻌـﺪﯾﻼ و ﺗﺎرﯾﺨﺎ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻫﻮ اﻟـﺬي‬‫أﺣﺎط ﻋﻠﻤﻪ ﺑﺠﻤﯿﻊ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺮوﯾﮥ ﮐﺬﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺠﻮزﻗﯽ ]‪ :[2‬اﻟﺮاوي ﻧﺎﻗﻞ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺑﺎﻻﺳـﻨﺎد‪ ،‬و اﻟﻤﺤـﺪث ﻣﻦ ﺗﺤﻤﻞ رواﯾﺘﻪ و اﻋﺘﻨﯽ ﺑـﺪراﯾﺘﻪ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﻦ روي ﻣﺎ ﯾﺼﻞ إﻟﯿﻪ و‬‫وﻋﯽ ﻣﺎ ﯾﺤﺘﺎج ﻟﺪﯾﻪ ]‪.[3‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿـﺤﺴﺖ ﮐﻪ در اﺻـﻄﻼح ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﺣﺎﻓﻆ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺣﺎﻃﻪ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ ﻋﻠﻢ او ﺻﺪ ﻫﺰار ﺣﺪﯾﺚ را از روي ﻣﺘﻦ و‬‫ا ﺳﻨ ﺎ د ‪.‬‬
‫و ﺳﺎﺑﻘﺎ ]‪ [4‬داﻧﺴـﺘﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ أﺑﻮ اﻟﻤﻮاﻫﺐ ]‪ [5‬ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺸـﻌﺮاوي ]‪ [1‬ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺎري‪ :‬ﺑﻦ ﺳـﻠﻄﺎن ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻬﺮوي اﻟﺤﻨﻔﯽ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1014‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺠﻮزﻗﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (388‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺟﻤﻊ اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺸﻤﺎﺋﻞ‪.7 :‬‬‫]‪ [4‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ج ‪ 1/73‬ط ﻣﻄﺒﻌﮥ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﻘﻢ‪.‬‬‫]‪ [5‬اﺑﻮ اﻟﻤﻮاﻫﺐ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (973‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪113 :‬‬‫ﮐﻪ از اﺟﻠﻪ ﻣﺸﺎﯾـﺦ اﺟـﺎزه ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ]‪ [1‬اﺳﺖ‪ ،‬و در ﻣـﺎ ﺑﻌـﺪ ﻣﺤﺎﻣـﺪ و ﻓﻀﺎﺋﻞ او ﺧﻮاﻫﯽ ﺷـﻨﯿﺪ‪ ،‬در ﮐﺘﺎب »ﻟﻮاﻗـﺢ اﻻﻧﻮار ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت‬‫اﻟﺴﺎدة اﻻﺧﯿﺎر« ﮐﻪ ﺳﻪ ﺗﺎ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از آن ﻣﺤﺸـﯽ اﺳﺖ ﺑﺨﻂ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸـﯽ و ﭼﻬﺎرﻣﯿﻦ ﻧﺴـﺨﻪ‬‫ﻣﻄﺒﻮﻋﻪ ﻣﺼﺮ ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ ﭘﺮوردﮔﺎر ﻧﺰد اﯾﻦ ﺧﺎﮐﺴﺎر ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﮐﺎن اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﺸـﺮوط اﻟﺘﯽ إذا اﺟﺘﻤﻌﺖ ﻓﯽ اﻻﻧﺴﺎن ﺳـﻤﯽ ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻫﯽ‪ :‬اﻟﺸـﻬﺮة ﺑﺎﻟﻄﻠﺐ‪ ،‬و اﻻﺧـﺬ ﻣﻦ اﻓﻮاه اﻟﺮﺟﺎل‪ ،‬و‬‫اﻟﻤﻌﺮﻓـﮥ ﺑـﺎﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌـﺪﯾﻞ ﻟﻄﺒﻘـﺎت اﻟﺮواة و ﻣﺮاﺗﺒﻬﻢ‪ ،‬و ﺗﻤﯿﯿﺰ اﻟﺼـﺤﯿﺢ ﻣﻦ اﻟﺴـﻘﯿﻢ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﮑﻮن ﻣـﺎ ﯾﺴﺘﺤﻀـﺮه ﻣﻦ ذﻟـﮏ اﮐﺜﺮ ﻣﻤـﺎ ﻻ‬‫ﯾﺴﺘﺤﻀﺮه‪ ،‬ﻣﻊ اﺳﺘﺤﻔﺎظ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﺘﻮن‪ ،‬ﻓﻬﺬه اﻟﺸﺮوط ﻣﻦ ﺟﻤﻌﻬﺎ ﻓﻬﻮ ﺣﺎﻓﻆ[ ]‪.[2‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻨـﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت‪ ،‬ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ از اﮐـﺎﺑﺮ ﻣﺸـﻬﻮرﯾﻦ ﺑﻄﻠﺐ و اﺧـﺬ از اﻓﻮاه رﺟﺎل‪ ،‬و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺠﺮح و ﺗﻌـﺪﯾﻞ ﻃﺒﻘﺎت‬‫روات و ﻣﺮاﺗﺐ ﺷﺎن‪ ،‬و ﺗﻤﯿﯿﺰ ﺻﺤﯿﺢ از ﺳﻘﯿﻢ ﺑﻮده‪ ،‬و ﻣﺴﺘﺤﻀﺮات او در اﯾﻦ ﺑﺎب زاﺋﺪ از ﻏﯿﺮ ﻣﺴﺘﺤﻀﺮات او ﺑﻮده‪.‬‬‫و ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸﯽ در »ﺗﺮاﺟﻢ اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺤﺎﻓﻆ ﯾﻄﻠﻖ ﻫﺬا اﻻﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻣﻬﺮ ﻓﯽ ﻓﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺑﺨﻼف اﻟﻤﺤﺪث ]‪.[3‬‬‫ﺣﺴﺐ اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻫﻢ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ از أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺎﻫﺮﯾﻦ در ]‪ [1‬ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‪ :‬ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ دﻫﻠﻮي ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺘﺤﻔﮥ«‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1239‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻟﻮاﻗﺢ اﻻﻧﻮار ﺷﻌﺮاوي‪ -199 :‬اﻟﺒﺎب اﻻول ﻣﻦ اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜﺎﻟﺚ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺮاﺟﻢ اﻟﺤﻔﺎظ‪ 217 :‬ﺣﺮف اﻟﺤﺎء اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ ﻣﻦ اﻟﻨﺴﺐ و اﻻﻟﻘﺎب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪114 :‬‬‫ﻓﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻮده‪ ،‬و ﻣﺮﺗﺒﻪ او از أﺟﻠﻪ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﻫﻢ در ﮔﺬﺷﺘﻪ‪.‬‬‫و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري ]‪ [1‬در »ﺣﺼﻦ ﺣﺼﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﺣﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬي ﺟﻌﻞ اﻟﺪﻋﺎء ﻟﺮد اﻟﻘﻀﺎء و اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟّﺴـ ﻼم ﻋﻠﯽ ﺳـﯿﺪ اﻻﻧﺒﯿﺎء و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و ﺻـﺤﺒﻪ اﻻﺗﻘﯿﺎء و اﻻﺻﻔﯿﺎء‪ ،‬ﻓﺎن ﻫﺬا‬‫اﻟﺤﺼﻦ اﻟﺤﺼـﯿﻦ ﻣﻦ ﮐﻼم ﺳﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ‪ ،‬و ﺳﻼح اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ ﺧﺰاﻧﮥ اﻟﻨﺒﯽ اﻻﻣﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﻬﯿﮑﻞ اﻟﻌﻈﯿﻢ ﻣﻦ ﻗﻮل اﻟﺮﺳﻮل اﻟﮑﺮﯾﻢ‪ ،‬و اﻟﺤﺮز‬‫اﻟﻤﮑﻨﻮن ﻣﻦ ﻟﻔﻆ اﻟﻤﻌﺼﻮم اﻟﻤﺄﻣﻮن‪ ،‬ﺑـﺬﻟﺖ ﻓﯿﻪ اﻟﻨﺼـﯿﺤﮥ‪ ،‬و اﺧﺮﺟﺘﻪ ﻣﻦ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺼـﺤﯿﺤﮥ‪ ،‬اﺑﺮزﺗﻪ ﻋﺪة ﻋﻨﺪ ﮐﻞ ﺷﺪة‪ ،‬و ﺟﺮدﺗﻪ ﺟﻨﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 80‬از ‪230‬‬‫ﺗﻘﯽ ﻣﻦ ﺷﺮ اﻟﻨﺎس و اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬ﺗﺤﺼﻨﺖ ﺑﻪ ﻓﯿﻤﺎ دﻫﻢ ﻣﻦ اﻟﻤﺼﯿﺒﮥ‪ ،‬و اﻋﺘﺼﻤﺖ ﻣﻦ ﮐﻞ ﻇﺎﻟﻢ ﺑﻤﺎ ﺣﻮي ﻣﻦ اﻟﺴﻬﺎم اﻟﻤﺼﯿﺒﮥ‪ ،‬و ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫أﻻ ﻗﻮﻟﻮا ﻟﺸﺨﺺ ﻗﺪ ﺗﻘﻮي ﻋﻠﯽ ﺿﻌﻔﯽ و ﻻ ﯾﺨﺸﯽ رﻗﯿﺒﻪ‬‫ﺧﺒﺄت ﻟﻪ ﺳﻬﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻠﯿﺎﻟﯽ و أرﺟﻮ أن ﺗﮑﻮن ﻟﻪ ﻣﺼﯿﺒﮥ‬‫اﺳﺄل اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻈﯿﻢ أن ﯾﻨﻔﻊ ﺑﻪ‪ ،‬و أن ﯾﻔﺮج ﻋﻦ ﮐﻞ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﺴﺒﺒﻪ‪ ،‬ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﻣﻊ اﻗﺘﺼﺎره و اﺧﺘﺼﺎر اﺧﺘﺼﺎره ﻟﻢ ﯾﺪع ﺣﺪﯾﺜﺎ ﺻﺤﯿﺤﺎ ﻓﯽ ﺑﺎﺑﻪ اﻻ‬‫اﺳﺘﺤﻀـﺮه و أﺗﯽ ﺑﻪ و ﻟﻤـﺎ اﮐﻤﻠﺖ ﺗﺮﺗﯿﺒﻪ و ﺗﻬـﺬﯾﺒﻪ ﻃﻠﺒﻨﯽ ﻋـﺪو ﻻ ﯾﻤﮑﻦ أن ﯾـﺪﻓﻌﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻓﻬﺮﺑﺖ ﻣﻨﻪ ﻣﺨﺘﻔﯿﺎ‪ ،‬و ﺗﺤﺼـﻨﺖ ﺑﻬـﺬا‬‫اﻟﺤﺼﻦ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ ﺳﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أﻧﺎ ﺟﺎﻟﺲ ﻋﻠﯽ ﯾﺴﺎره‪ ،‬و ﮐﺎﻧﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ ﺗﺮﯾﺪ؟‬‫ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ادع اﻟﱠﻠﻪ ﻟﯽ و ﻟﻠﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺮﻓﻊ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺪﯾﻪ اﻟﮑﺮﯾﻤﺘﯿﻦ‪ ،‬و اﻧﺎ اﻧﻈﺮ إﻟﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﺪﻋﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻣﺴﺢ ﺑﻬﻤﺎ وﺟﻬﻪ‬‫اﻟﮑﺮﯾﻢ‪ ،‬و ﮐﺎن ذﻟﮏ ﻟﯿﻠـﮥ اﻟﺨﻤﯿﺲ‪ ،‬ﻓﻬﺮب اﻟﻌـﺪو ﻟﯿﻠﮥ اﻻﺣﺪ‪ ،‬و ﻓﺮج اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﯽ و ﻋﻦ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺑﺒﺮﮐﮥ ﻣﺎ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻋﻨﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ رﻣﺰت ﻟﻠﮑﺘﺐ اﻟﺘﯽ ﺧﺮﺟﺖ ﻣﻨﻬﺎ ﻫـﺬه اﻻﺣﺎدﯾﺚ ﺑﺤﺮوف ﺗـﺪل ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ]‪ [1‬اﻟﺠﺰري‪ :‬ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﺨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (833‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪115 :‬‬‫ﺳﻠﮑﺖ ﻓﯿﻬﺎ اﺧﺼﺮ اﻟﻤﺴﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺠﻌﻠﺖ ﻋﻼﻣﮥ »ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري« )خ( و »ﻣﺴﻠﻢ« ]‪) [1‬م( و »ﺳﻨﻦ اﺑﯽ داود« ]‪) ،[2‬د( و اﻟﺘﺮﻣﺬي ]‪) ،[3‬ت(‬‫و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ ]‪) ،[4‬س( و اﺑـﻦ ﻣﺎﺟـﮥ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ ]‪) [5‬ق( و ﻫـﺬه اﻻرﺑﻌـﮥ )ﻋـﮥ( و ﻫﺬه اﻟﺴـﺘﮥ )ع( و ﺻـﺤﯿﺢ اﺑﻦ ﺣﺒﺎن ]‪) [6‬ﺣﺐ( و ﺻـﺤﯿﺢ‬‫اﻟﻤﺴﺘﺪرك )ﻣﺲ( و اﺑﯽ ﻋﻮاﻧﮥ ]‪) [7‬ﻋﻮ( و اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﻪ ]‪) [8‬ﻣﻪ( و اﻟﻤﻮﻃﺎ )ﻃﺎ( و ﺳﻨﻦ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ ]‪) [9‬ﻗﻂ( و ﻣﺼﻨﻒ اﺑﻦ اﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ ]‪[10‬‬‫)ﻣﺺ( و ﻣﺴـﻨﺪ اﻻﻣﺎم اﺣﻤـﺪ )أ( و اﻟﺒﺰار ]‪) [11‬ر( و أﺑﯽ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻤﻮﺻـﻠﯽ ]‪) [12‬ص(‪ .‬و اﻟـﺪارﻣﯽ ]‪) [13‬ﻣﯽ(‪ ،‬و ﻣﻌﺠﻢ اﻟﻄـﺒﺮاﻧﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ‬‫)ط( و اﻻوﺳﻂ )ﻃﺲ( و اﻟﺼﻐﯿﺮ )ﺻﻂ(‪ ،‬و اﻟﺪﻋﺎء ﻟﻪ )ﻃﺐ(‪ ،‬و ﻻﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ]‪ [1‬ﻣﺴﻠﻢ‪ :‬ﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (261‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ داود‪ :‬ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﻻﺷﻌﺚ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (275‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (279‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ :‬أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﻌﯿﺐ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (303‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (283‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬اﺑﻦ ﺣﺒﺎن‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺒﺴﺘﯽ اﻟﻤﻮرخ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (354‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﮥ‪ :‬اﻟﻮﺿﺎح ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ اﻟﯿﺸﮑﺮّي اﻟﻮاﺳﻄﯽ اﻟﺒﺰاز اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (176‬ه‪.‬‬‫]‪ [8‬اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (311‬ه‪.‬‬‫]‪ [9‬اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ :‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (385‬ه‪.‬‬‫]‪ [10‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (239‬ه‪.‬‬‫]‪ [11‬اﻟﺒﺰار‪ :‬ﻟا ﺤﺎﻓﻆ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (292‬ه‪.‬‬‫]‪ [12‬أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (307‬ه‪.‬‬‫]‪ [13‬اﻟﺪارﻣﯽ‪ :‬أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (255‬ه‬‫»رواﯾﺖ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﻧﺰول‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 81‬از ‪230‬‬‫ اﻵﯾﮥ‪ -‬در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬ﭘﺲ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ او ﻣﺴـﻤﯽ »ﺑﺎﻟﮑﺸﻒ و اﻟﺒﯿﺎن ﻋﻦ ﻋﻠﻮم اﻟﻘﺮآن«‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺨﻂ ﻋﺮب ﻣﺰﯾﻦ ﺑﺎﺟﺎزات‬‫ﻋﻠﻤﺎء اﻋﯿﺎن‪ ،‬ﻧﺰد اﯾﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺼﯿﺎن ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ رب ﻣﻨﺎن ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ و در ﺗﻔﺴﯿﺮ اﯾﻦ آﯾﻪ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻗﺎل أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﻌﻨﺎه ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫ﻓﯽ ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ ﻫـﺬه اﻵﯾـﮥ أﺧﺬ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﺑﻦ اﻟﺴﺮي‪ ،‬أﻧﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ ،[1‬ﻧﺎ أﺑﻮ ﻣﺴﻠﻢ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ]‪ [1‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺷﺘﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (360‬أو ﻗﺒﻠﻬﺎ‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪118 :‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﺠﯽ ]‪ ،[1‬ﻧﺎ ﺣﺠﺎج ﺑﻦ ﻣﻨﻬﺎل ]‪ ،[2‬ﻧﺎ ﺣﻤﺎد ]‪ ،[3‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾﺪ ]‪ ،[4‬ﻋﻦ ﻋﺪي ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ]‪ ،[5‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ]‪ ،[6‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻧﺰﻟﻨﺎ‬‫ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﮐﻨﺎ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﻨﺎدي ان اﻟﺼـﻠﻮة ﺟﺎﻣﻌﮥ و ﮐﺴﺢ ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﺤﺖ‬‫ﺷﺠﺮﺗﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟« ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ؟«‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻫﺬا ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻦ أﻧﺎ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ أﺻﺒﺤﺖ و أﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﯽ أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺎﺋﻨﯽ‪ ،‬ﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻨﺼـﯿﺒﯽ ]‪ ،[7‬ﻧـﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺴﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬ﻧﺎ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺪﻫﺎن و اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺠﺼﺎص‪ ،‬ﻧﺎ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﺣﮑﻢ‪ ،‬ﻧﺎ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﻋﻦ ]‪ [1‬أﺑﻮ ﻣﺴﻠﻢ اﻟﮑﺠﯽ‪ :‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ ﻣﺎﻋﺰ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (292‬ه‪ [2] .‬ﺣﺠﺎج ﺑﻦ ﻣﻨﻬﺎل‪ :‬أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﻧﻤﺎﻃﯽ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (217‬ه‪[3] .‬‬‫ﺣﻤﺎد‪ :‬ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ دﯾﻨﺎر اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺼـﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (167‬ه‪ [4] .‬ﻋﻠﯽ ﺑـﻦ زﯾـﺪ‪ :‬ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﻠﯿﮑـﮥ زﻫﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟـﺪﻋﺎن أﺑﻮ‬‫اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (129‬ه‪ [5] .‬ﻋﺪي ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ :‬اﻻﻧﺼﺎري اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (116‬ه‪ [6] .‬اﻟﺒﺮاء‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺎزب ﺑﻦ ﻟا ﺤﺎرث‬‫اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻟﺼـﺤﺎﺑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (71‬ه‪ [7] .‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﻟﻨﺼـﯿﺒﯽ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (406‬ه‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت‬‫اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪119 :‬‬‫ﺣﺒﺎن ]‪ ،[1‬ﻋﻦ اﻟﮑﻠﺒﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺻﺎﻟﺢ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫اﻵﯾـﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ أﻣﺮ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أن ﯾﺒﻠﻎ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ‬‫ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه ‪.‬‬
‫و وﺛﺎﻗﺖ و دﯾﺎﻧﺖ‪ ،‬و ﺻـﻼح و اﻣﺎﻧﺖ‪ ،‬و ﺟﻼﻟﺖ و ﻧﺒﺎﻟﺖ‪ ،‬و ﺳﻤﻮ ﻣﻨﺰﻟﺖ و ﻋﻠﻮ ﻣﺮﺗﺒﺖ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﺖ و رﯾﺎﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﻮﺣﺪ و ﺑﺮاﻋﺖ و اﻣﺎﻣﺖ‬‫ﺛﻌﻠﺒﯽ در ﻣﻨﻬﺞ أول ﺑﺠﻮاب ﺷﺒﻬﺎت ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﺮ آﯾﻪ‪ِ :‬إﱠﻧﻤﺎ َوﻟ ِﱡﯿُﮑُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ‬‫ﺑﺘﻔﺼـﯿﻞ ﻣﺒﯿﻦ ﺷـﺪه‪ ،‬و ﺑﺎز در دﻟﯿﻞ ﺷـﺸﻢ از أدﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‪ ،‬اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و از زﺑﺎن ﺑﻼﻏﺖ‬‫ﺗﺮﺟﻤﺎن واﻟـﺪ ﻣﺎﺟـﺪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻫﻢ ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﻋﻈﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻓﺨﯿﻤﻪ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ﻣﻼﺣﻈﻪ آن أﺗﺒﺎع و أﺷـﯿﺎﻋﺸﺎن را ﻣﺠﺎل دم زدن و‬‫ﮔﺮدن ﮐﺒﺮ دراز ﮐﺮدن ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﺑﮕﻮش ﺗﻮ ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ‪.‬‬‫و از ﺧﻄﺒﻪ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺛﻌﻠﺒﯽ‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﺳـﺘﻄﻠﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯿﻤـﺎ ﺑﻌـﺪ اﻧﺸـﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﺣﻖ را از ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬و ﻣﻔﻀﻮل را از ﻓﺎﺿﻞ‪ ،‬و‬‫ﺻﺤﯿـﺢ را از ﺳـﻘﯿﻢ‪ ،‬و ﺣﺪﯾﺚ را از ﻗﺪﯾﻢ‪ ،‬و ﺑﺪﻋﺖ را از ﺳـﻨﺖ‪ ،‬و ﺣﺠﺖ را از ﺷـﺒﻬﺖ ﺑﺎز ﺷـﻨﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و از اﻫﻞ ﺑﺪع و أﻫﻮاء‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻌﻮﺟﮥ‬‫اﻟﻤﺴﺎﻟﮏ و اﻵراءاﻧـﺪ‪ ،‬ﻣﺠﺎﻧﺒﺖ ﮔﺰﯾﺪه‪ ،‬و ﻣﺨﺎﻟﻄﺖ اﯾﺸﺎن را ﻧﻪ ﭘﺴـﻨﺪﯾﺪه‪ ،‬و ﺗﻮرع از اﻗﺘﺪاء ﺑﺎﻓﻌﺎل و اﻗﻮاﻟﺸﺎن ورزﯾﺪه‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺑﺮاه ﮐﺴﺎﻧﯽ‬‫ﮐﻪ ﺧﻠﻂ أﺑﺎﻃﯿﻞ ﻣﺒﺘـﺪﻋﯿﻦ ﺑﺄﻗﺎوﯾﻞ ﺳـﻠﻒ ﺻﺎﻟﺤﯿﻦ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﺟﻤﻊ در ﻣﯿﺎن ﺗﻤﺮه و ﺑﻌﺮه‪ ،‬و ﻟﻮ ﻋﺜﺮة و ﻏﻔﻠﮥ‪ [1] ،‬ﺣﺒﺎن‪ :‬ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻨﺰي‬‫اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (171‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ ﺻﺎﻟﺢ‪ :‬ذﮐﻮان ﻣﻮﻟﯽ ﺟﺮﯾﺮﯾﻪ ﺑﻨﺖ اﻟﺤﺎرث اﻟﻐﻄﻔﺎﻧﯽ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (101‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪120 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 82‬از ‪230‬‬‫ﻻ ﻋﻘﺪا و ﻧﯿﮥ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﻗﻔﺎل ]‪ [1‬و أﺑﯽ ﺣﺎﻣﺪ ﻣﻘﺮي‪ ،‬اﮔﺮ ﭼﻪ ﻓﻘﻬﺎي ﮐﺒﺎر و ﻋﻠﻤﺎي اﺧﯿﺎر ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺣﺮﻓﻪﺷﺎن ﻧﻪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻧﻪ‬‫ﻋﻠﻢ ﺗﺄوﯾـﻞ ﺻـﻨﻌﺖ ﺷـﺎن‪ ،‬ﻧﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬و ﻫﻢ ﻃﺮﯾﻘﻪ ﮐﺴـﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻗﺘﺼـﺎر ﺑﺮ رواﯾﺖ و ﻧﻘـﻞ آﻏﺎز ﻧﻬﺎده‪ ،‬و دراﯾﺖ و ﻧﻘـﺪ را ﺗﺮك دادهاﻧـﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ‬‫اﺳﺤﺎق ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺣﻨﻈﻠﯽ ]‪ [2‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻧﻤﺎﻃﯽ ]‪ ،[3‬ﮐﻪ از اﻓﺎﺧﻢ أﺋﻤﻪ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن و أﻋﺎﻇﻢ ﺛﻘﺎت اﻋﯿﺎناﻧﺪ‪ ،‬راﺿـﯽ ﻧﺸﺪه‪،‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻘﺪ و ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﻤﯿﯿﺰ و ﺗﺤﺪﯾﻖ ﺑﻌﻤﻞ آورده‪ ،‬و ﺻـﺮف ﺑﺮ ﺑﯿﻊ دوا اﮐﺘﻔﺎ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻃﺐ و ﻋﻼج و ﺗﻔﺮﯾﻖ در اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ و اﻋﻮﺟﺎج‬‫ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ داﺷـﺘﻪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺑﺼـﻨﯿﻊ ﮐﺴـﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﺳـﻨﺎد را ﮐﻪ رﮐﻦ و ﻋﻤـﺎد اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﯿﺶ ﻧﻬـﺎد ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺪاﺷـﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻨﻘﻞ از ﺻـﺤﻒ و دﻓﺎﺗﺮ‪ ،‬و‬‫ﺟﺮﯾﺎن ﻋﻠﯽ ﻫﻮس اﻟﺨﻮاﻃﺮ ﻫﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷـﺘﻪ‪ ،‬و از ذﮐﺮ ﻏﺚ و ﺛﻤﯿﻦ و واﻫﯽ و ﻣﺘﯿﻦ اﻋﺮاض ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺧﻮد را از ﻋـﺪاد ﻋﻠﻤﺎ ﺑﺪر ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ‪،‬‬‫راﺿـﯽ ﻧﺸﺪه‪ ،‬و ﺻﯿﺎﻧﺖ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب از ذﮐﺮﺷﺎن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻗﺮاءت و ﻋﻠﻢ ﺳﻨﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺧﺬ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ آن را أﺻﺎﻏﺮ از اﮐﺎﺑﺮ‪ ،‬و اﮔﺮ اﺳﻨﺎد‬‫ﻧﻤﯽﺑـﻮد‪ ،‬ﻫﺮ آﯾﯿﻨﻪ ﻣﯽﮔﻔﺖ ﻫﺮ ﮐﺲ آﻧﭽﻪ ﻣﯽﺧـﻮاﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺗﻔﺴـﯿﺮ او ﮐﺘـﺎﺑﯿﺴﺖ ﺷﺎﻣـﻞ ﮐﺎﻣـﻞ و ﻣﻬـﺬب ﻣﻠﺨﺺ ﻣﻔﻬﻮم ﻣﻨﻈﻮم‪ ،‬ﮐﻪ‬‫اﺳـﺘﺨﺮاج ﮐﺮده آن را از ﻗﺮﯾﺐ ﺻـﺪ ﮐﺘـﺎب ﻣﺴـﻤﻮﻋﺎت‪ ،‬ﻋﻼـوه ﺑﺮ أﺟﺰاء و ﺗﻌﻠﯿﻘـﺎت‪ ،‬و ﻧﺴﻖ ﮐﺮده آن را ﺑﺄﺑﻠﻎ ﻣﻘـﺪور ﺧﻮد از اﯾﺠﺎز و‬‫ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬و ﺗﻠﻔﯿﻖ ﻧﻤﻮده آن را ﺑﻐـﺎﯾﺖ ﻓﺤﺺ و ﺗﻨﻘﯿﺐ و آن ﺟـﺎﻣﻊ ﻣﺤـﺎﺳﻦ ﺧﺼـﺎل ﺗﺼـﻨﯿﻒ و ﺗﺄﻟﯿﻔﺴﺖ‪ [1] .‬اﻟﻘﻔﺎل‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﺸﺎﺷﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (365‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺳﺤﺎق ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ :‬ﺑﻦ ﻣﺨﻠﺪ اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ اﻟﻤﺮوزي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (238‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻻﻧﻤﺎﻃﯽ‪ :‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (303‬ه‬‫»رواﯾﺖ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻧﺰول آﯾﻪ‪:‬‬‫ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺎ ﻧﺰل ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم« ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ]‪ [1‬ذﮐﺮ آن ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﺨﻠﺺ‬‫ﺑﺤﺰﯾﻦ ]‪ [2‬در »اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل« ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﺑﺄﺳﻨﺎد ﺧﻮد آورده‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﺠﺤﺎف و اﻻﻋﻤﺶ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻄﯿﮥ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻃﺎﻟﺐ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫[‪.‬‬‫و ﻣﺜﻞ اﯾﻦ رواﯾﺖ را ﺣﺎﺟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [3‬ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﺳﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﯿﺰ از أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﯿﺠﯽء‪.‬‬‫و ﺑﺮ ﻣﻬﺮه ﻣﺘﺘﺒﻌﯿﻦ واﺿـﺢ و ﻋﯿـﺎﻧﺴﺖ ﮐﻪ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ از ﻋﻠﻤـﺎي ﺟﻠﯿـﻞ اﻟﺸـﺄن و ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ اﻋﯿـﺎن و ﻣﻌﺘﻤـﺪﯾﻦ ارﮐـﺎن و ﺣـﺬاق اﯾﻦ ﺷـﺄن‪ ،‬و‬‫ﻣﺘﻤﻬﺮﯾﻦ ﺛﻘـﺎت و ﻣﺘﺒﺤﺮﯾﻦ أﺛﺒـﺎت‪ ،‬و أﺳـﺎﻃﯿﻦ ﻣﻌﻈﻤﯿﻦ و ﮐﺒﺎر ﻣﻨﻘـﺪﯾﻦ و أﺟﻠﻪ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ‪ ،‬و أﻋﺎﻇﻢ ﻣﺴـﺘﻨﺪﯾﻦ و أﻓﺎﺧﻢ ﻣﻌﺘﺒﺮﯾﻦ‪ ،‬و أﻣﺎﺛﻞ‬‫ﻣﺸﻬﻮرﯾﻦ‪ ،‬و ﻧﺤﺎرﯾﺮ ﻣﻌﺮوﻓﯿﻦ اﺳﺖ‪ [1] .‬ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ‪ :‬ﺧﺎن دﻫﻠﻮي ﺗﻠﻤﯿﺬ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ و ﻣﺆﻟﻒ اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺣﺰﯾﻦ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﻟﻼﻫﯿﺠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1180‬أو )‪ (1181‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺤﺎج ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ رﻓﯿﻊ اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺒﺨﺎري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (932‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪122 :‬‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻣﻬﺮان اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺸﻬﻮر‪.‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء«‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﻋﻼم اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ و أﮐﺎﺑﺮ اﻟﺤﻔﺎظ اﻟﺜﻘﺎت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 83‬از ‪230‬‬‫اﺧﺬ ﻋﻦ اﻻﻓﺎﺿﻞ و اﺧﺬوا ﻋﻨﻪ و اﻧﺘﻔﻌﻮا ﺑﻪ‪.‬‬‫و ﮐﺘﺎب »اﻟﺤﻠﯿـﮥ« ﻣﻦ أﺣﺴﻦ اﻟﮑﺘﺐ‪ ،‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب »ﺗﺎرﯾـﺦ اﺻـﺒﻬﺎن« ﻧﻘﻠﺖ ﻣﻨﻪ ﺗﺮﺟﻤـﮥ واﻟـﺪه ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻧﺴـﺒﻪ ﻋﻠﯽ ﻫﺬه اﻟﺼﻮرة‪ ،‬و ذﮐﺮ أن‬‫ﺟﺪه ﻣﻬﺮان أﺳـﻠﻢ اﺷﺎرة اﻟﯽ اﻧﻪ اول ﻣﻦ اﺳﻠﻢ ﻣﻦ اﺟﺪاده‪ ،‬و اﻧﻪ ﻣﻮﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﺳﯿﺄﺗﯽ ذﮐﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫و ذﮐﺮ ان واﻟﺪه ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳﺘﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و دﻓﻦ ﻋﻨﺪ ﺟﺪه ﻣﻦ ﻗﺒﻞ اﻣﻪ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ارﺑﻊ و ﺛﻠﺜﯿﻦ‪.‬‬‫و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺻﻔﺮ و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﯾﻮم اﻻﺛﻨﯿﻦ اﻟﺤﺎدي و اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺮم ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺜﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ]‪.[2‬‬‫و ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﯾﺒﮏ اﻟﺼﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻣﻬﺮان اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ ]‪ [1‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﻣﻦ ﺷﺠﻌﺎن اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﯿﻦ و اﺟﻮادﻫﻢ و ﺷﻌﺮاﺋﻬﻢ ﻣﺎت أو ﻗﺘﻞ ﻓﯽ ﺳﺠﻦ أﺑﯽ ﻣﺴﻠﻢ اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﻫﺮاة ﺳﻨﮥ )‪ (131‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪.1/26‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪123 :‬‬‫ﺳﺒﻂ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﻟﺒﻨﺎء اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ ]‪ ،[1‬ﺗﺎج اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و أﺣﺪ اﻋﻼم اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻟﻪ اﻟﻌﻠﻮ ﻓﯽ اﻟﺮواﯾﮥ و اﻟﺤﻔﻆ و اﻟﻔﻬﻢ و اﻟﺪراﯾﮥ‪ ،‬و‬‫ﮐﺎﻧﺖ اﻟﺮﺣﺎل ﺗﺸـﺪ إﻟﯿﻪ‪ ،‬أﻣﻠﯽ ﻓﯽ ﻓﻨﻮن اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﮐﺘﺒﺎ ﺳﺎرت ﻓﯽ اﻟﺒﻼد و اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻬﺎ اﻟﻌﺒﺎد‪ ،‬و اﻣﺘﺪت اﯾﺎﻣﻪ ﺣﺘﯽ اﻟﺤﻖ اﻻﺣﻔﺎد ﺑﺎﻻﺟﺪاد و‬‫ﺗﻔﺮد ﺑﻌﻠﻮ اﻻﺳﻨﺎد[‪.‬‬‫اﻟﯽ ا ن ﻗﺎل ‪:‬‬‫]و ﮐﺎن اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺰﻫﺪ و اﻟﺪﯾﺎﻧﮥ‪.‬‬‫و ﺻﻨﻒ ﻣﺼﻨﻔﺎت ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« و »اﻟﻤﺴﺘﺨﺮج ﻋﻠﯽ اﻟﺼﺤﯿﺤﯿﻦ« ذﮐﺮ ﻓﯿﻬﺎ اﺣﺎدﯾﺚ ﺳﺎوي ﻓﯿﻬﺎ اﻟﺒﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻤﺎ‪ ،‬و اﺣﺎدﯾﺚ‬‫ﻋﻼ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ ﻓﯿﻬﺎ ﮐﺄﻧﻬﻤﺎ ﺳﻤﻌﺎﻫﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻓﯿﻬﺎ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﮐﺄن اﻟﺒﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻤﺎ ﺳﻤﻌﺎه ﻣﻤﻦ ﺳﻤﻌﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و »دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة« و »ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ«‬‫و »ﺗﺎرﯾﺦ« ﺑﻠﺪه‪ ،‬و »ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺠﻨﮥ« و »ﺻـﻔﮥ اﻟﺠﻨﮥ« و ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ اﻟﻤﺼﻨﻔﺎت اﻟﺼﻐﺎر‪ ،‬و ﺑﻘﯽ ارﺑﻌﮥ ﻋﺸﺮ ﺳﻨﮥ ﺑﻼ ﻧﻈﯿﺮ‪ ،‬ﻻ ﯾﻮﺟﺪ ﺷﺮﻗﺎ و ﻻ ﻏﺮﺑﺎ‬‫أﻋﻠﯽ اﺳﻨﺎدا ﻣﻨﻪ و ﻻ أﺣﻔﻆ و ﻟﻤﺎ ﮐﺘﺐ ﮐﺘﺎب »اﻟﺤﻠﯿﮥ« اﻟﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر ﺑﯿﻊ ﺑﺄرﺑﻊ ﻣﺎﺋﮥ دﯾﻨﺎر[ ]‪ -[2‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺨﻄﯿﺐ ]‪ [3‬در »رﺟﺎل ﻣﺸـﮑﺎة اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« ﮐﻪ در آﺧﺮ آن ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﻋﺮض ﮐﺮده آن را ﺑﺮ ﺷﯿﺦ ﺧﻮد‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ]‪ [1‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﻟﺒﻨﺎء‪ :‬اﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(286‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻮاﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪.7/81‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ وﻟﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي اﻟﻌﻤﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (737‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪124 :‬‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻄﯿﺒﯽ ]‪ ،[1‬ﭘﺲ اﺳـﺘﺤﺴﺎن ﮐﺮده آن را‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ اﺳـﺘﺤﺴﺎن ﻧﻤـﻮده »ﻣﺸـﮑﺎة« را‪ ،‬و اﺳـﺘﺠﺎده ﻧﻤﻮد آن را‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ‬‫اﺳﺘﺠﺎده ﻧﻤﻮد »ﻣﺸﮑﺎة« را‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﻫﻮ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ‪.‬‬
‫ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺤﻠﯿﮥ«‪ ،‬ﻫﻮ ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺜﻘﺎت‪ ،‬اﻟﻤﻌﻤﻮل ﺑﺤﺪﯾﺜﻬﻢ‪ ،‬اﻟﻤﺮﺟﻮع اﻟﯽ ﻗﻮﻟﻬﻢ‪ ،‬ﮐﺒﯿﺮ اﻟﻘﺪر‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ .‬و ﻣﺎت ﻓﯽ ﺻﻔﺮ ﺳﻨﮥ ﺛﻼﺛﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﺎﺻﻔﻬﺎن‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﻤﺮ ﺳﺖ و ﺗﺴﻌﻮن ﺳﻨﮥ‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫]‪[2‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 84‬از ‪230‬‬‫»رواﯾﺖ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻮاﺣﺪي«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻮاﺣﺪي‪ ،‬ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ ﺣﻘﯿﺮ در زﻣﺎن ﺳﺎﺑﻖ ﻧﺴـﺒﺖ آن ﺑﻪ »اﺳـﺒﺎب اﻟﻨﺰول« واﺣﺪي در ﮐﺘﺎب »ﻣﻄﺎﻟﺐ اﻟﺴﺆل« ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﺷﺎﻓﻌﯽ و »ﻓﺼﻮل ﻣﻬﻤﻪ« اﺑﻦ‬‫]‪ [1‬اﻟﻄﯿﺒﯽ‪ :‬ﻟا ﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺷﺮف اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ -(743‬و ﻫﻮ ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪» 1/720‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ« و ﮐـﺬا ﻓﯽ ﺷﺬرات اﻟﺬﻫﺐ ج ‪ 6/137‬و ﺑﻐﯿـﮥ اﻟﻮﻋﺎة‪ -228 :‬و ﻋﻠﻖ ﻣﺼـﺤﺢ اﻟـﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨـﮥ ﮐﻤﺎ ﻧﺒﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ذﯾﻞ »اﻻﻋﻼم« ج‬‫‪ 2/280‬ان اﻟﻄﯿﺒﯽ ﺳﻤﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﻓﯽ اول »ﺷﺮح اﻟﻤﺸﮑﺎة« اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ‪...‬‬‫]‪ [2‬اﻻﮐﻤﺎل ﻓﯽ أﺳﻤﺎء اﻟﺮﺟﺎل ط ﻣﻊ اﻟﻤﺸﮑﺎة ج ‪.3/805‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪125 :‬‬‫اﻟﺼـﺒﺎغ و ﻏﯿﺮ آن دﯾـﺪه ﺑﻮدم‪ ،‬و از ﻋﻨﺎﯾـﺎت و أﻟﻄﺎف ﻏﯿﺒﯿﻪ اﻟﻬﯿﻪ راﺟﯽ ﺑﻮدم ﮐﻪ اﺻﻞ ﮐﺘﺎب »اﺳـﺒﺎب اﻟﻨﺰول«‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻤـﺪوح اﮐﺎﺑﺮ ﻓﺤﻮل‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺑـﺪﺳﺖ آﯾـﺪ ﮐﻪ ﺑﻨﻈﺮ ﺧﻮد ﻫﻢ در آن ﻣﻼـﺣﻈﻪ ﮐﻨﻢ‪ ،‬ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﺘﺄﯾﯿـﺪات رﺑـﺎﻧﯿﻪ و ﻋﻨﺎﯾﺎت رﺣﻤﺎﻧﯿﻪ ﯾﮏ ﻧﺴـﺨﻪ آن ﺑﺨﻂ ﻋﺮب از‬‫»ﺣﺪﯾـﺪه« وﻗﺖ رﺟﻮع از ﺣـﺞ ﺧﺮﯾـﺪم‪ ،‬و ﺑﯿﮏ ﻧﺴـﺨﻪ آن ﺑﻌﺪ رﺳـﯿﺪن ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ و رﺳـﯿﺪم‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ و اﻟﻤﻨﮥ ﮐﻪ اﯾﻦ رواﯾﺖ را در آن‬‫ﯾﺎﻓﺘﻢ‪ ،‬و ﭼﻪ ﻣﺴﺮﺗﻬﺎ ﮐﻪ ﻧﻪ ﺑﺮداﺷﺘﻢ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻟﻮاﺣﺪي ﻓﯽ »اﺳﺒﺎب اﻟﻨﺰول«‪ :‬ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫‪،‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺴﻦ‪ :‬ان ﻧﺒﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻟﻤﺎ ﺑﻌﺜﻨﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮﺳﺎﻟﺘﻪ ﺿﻘﺖ ﺑﻬﺎ ذرﻋﺎ‪ ،‬و ﻋﺮﻓﺖ أن ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﯾﮑﺬﺑﻨﯽ«‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻬﺎب ﻗﺮﯾﺸﺎ و اﻟﯿﻬﻮد و اﻟﻨﺼﺎري‪ ،‬ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪.‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺼـﻔﺎر ]‪ ،[1‬اﻧﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﻤﺨﻠـﺪي ]‪ ،[2‬اﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻤـﺪون ﺑﻦ ﺧﺎﻟـﺪ ]‪ ،[3‬اﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﻠﻮاﻧﯽ ]‪ ،[4‬ﻧـﺎ اﻟﺤﺴﻦ ]‪ [1‬أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺼـﻔﺎر‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺨﺸـﺎب اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ [2] .(456‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﺨﻠﺪي‪ :‬أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (389‬ه‪ [3] .‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﺪون ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ‪ :‬ﺑﻦ‬‫ﯾﺰﯾـﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (320‬ه‪ [4] .‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﻠﻮاﻧﯽ‪ :‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻗﺎﺿـﯽ ﺑﻠﺦ ﺳﺎﮐﻦ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻓﯽ‬‫ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد ج ‪ .1/398‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪126 :‬‬‫اﺑﻦ ﺣﻤﺎد ﺳﺠﺎدة ]‪ ،[1‬اﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺎش ]‪ ،[2‬ﻋﻦ اﻻﻋﻤﺶ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﺠﺤﺎف‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻄﯿﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ :‬ﯾﺎ‬‫َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ]‪.[3‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ واﺣﺪي وﺣﯿﺪ ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫روز ﻏﺪﯾﺮ در ﺣﻖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬ﺑﺄﺳﻨﺎد ﻣﺘﺼﻞ از أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري رواﯾﺖ ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﻟﻠّﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﺣﻤﺪا ﺟﻤﯿﻼ ﺟﺰﯾﻼ‪.‬‬‫و در ﺛﺒﻮت ﻣﺰﯾﺪ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻣﺸـﺮﻗﮥ اﻻﻧﻮار و ﺑﻌﺪ آن از ﺧﻄﺎ و ﻋﺜﺎر‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺧﻄﺒﻪ ﮐﺘﺎب »اﺳـﺒﺎب اﻟﻨﺰول« واﺣﺪي‬‫ﻋﻤﺪة اﻟﮑﺒﺎر ﻫﯿﭻ رﯾﺒﯽ و ﺷﮑﯽ ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﯽﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻫﺬه ﻋﺒﺎرة اﻟﻮاﺣﺪي ﻓﯽ اﻟﺨﻄﺒﮥ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 85‬از ‪230‬‬‫]و ﺑﻌﺪ ﻫﺬا ﻓﺎن ﻋﻠﻮم اﻟﻘﺮآن ﻏﺰﯾﺮة‪ ،‬و ﺿـﺮوﺑﻬﺎ ﺟﻤﮥ ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬ﯾﻘﺼﺮ ﻋﻨﻬﺎ اﻟﻘﻮل و ان ﮐﺎن ﺑﺎﻟﻐﺎ‪ ،‬و ﯾﺘﻘﻠﺺ ﻋﻨﻬﺎ ذﯾﻠﻪ و ان ﮐﺎن ﺳﺎﺑﻐﺎ‪ ،‬و ﻗﺪ‬‫ﺳﺒﻘﺖ ﻟﯽ‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻣﺠﻤﻮﻋﺎت ﺗﺸـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ أﮐﺜﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﺗﻨﻄﻮي ﻋﻠﯽ ﻏﺮرﻫﺎ‪ ،‬و ﻓﯿﻬﺎ ﻟﻤﻦ رام اﻟﻮﻗﻮف ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻣﻘﻨﻊ و ﺑﻼغ‪ ،‬و ﻋﻤﺎ ﻋﺪاﻫﺎ‬‫ﻣﻦ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻤﺼـﻨﻔﺎت ﻏﻨﯿـﮥ و ﻓﺮاغ‪ ،‬ﻻﺷـﺘﻤﺎﻟﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻋﻈﻤﻬـﺎ ﻣﺤﻘﻘـﺎ‪ ،‬و ﺗـﺄدﯾﺘﻪ اﻟﯽ ﻣﺘـﺄﻣﻠﻪ ﻣﺘﺴـﻘﺎ‪ ،‬ﻏﯿﺮ أن اﻟﺮﻏﺒﺎت اﻟﯿﻮم ﻋﻦ ﻋﻠﻮم اﻟﻘﺮآن‬‫ﺻﺎدﻓـﮥ ﮐﺎذﺑـﮥ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﻋﺠﺰت اﻻﻣـﮥ ﻋﻦ ﺗﻼﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺂل اﻻﻣﺮ ﺑﻨﺎ اﻟﯽ اﻓﺎدة اﻟﻤﺴـﺘﻬﺘﺮﯾﻦ ﺑﻌﻠﻮم اﻟﮑﺘﺎب اﺑﺎﻧـﮥ ﻣﺎ اﻧﺰل ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻻﺳـﺒﺎب إذ ﻫﯽ‬‫أوﻟﯽ ﻣﺎ ﯾﺠﺐ اﻟﻮﻗﻮف ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ [1] ،‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪ :‬أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻀﺮﻣﯽ ﺳﺠﺎدة اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (241‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺎش‪ :‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﻟﻬﺎﻧﯽ اﻟﺤﻤﺼﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (219‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺳﺒﺎب اﻟﻨﺰول ﻟﻠﻮاﺣﺪي‪.115 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪127 :‬‬‫و أوﻟﯽ ﻣﺎ ﯾﺼـﺮف اﻟﻌﻨﺎﯾـﮥ إﻟﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻻﻣﺘﻨﺎع ﻣﻌﺮﻓـﮥ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻵﯾـﮥ و ﻗﺼﺪ ﺳﺒﯿﻠﻬﺎ دون اﻟﻮﻗﻮف ﻋﻠﯽ ﻗﺼـﺘﻬﺎ و ﺑﯿﺎن ﻧﺰوﻟﻬﺎ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺤﻞ اﻟﻘﻮل ﻓﯽ‬‫اﺳـﺒﺎب ﻧﺰول اﻟﮑﺘﺎب اﻻ ﺑﺎﻟﺮواﯾﮥ و اﻟﺴـﻤﺎع ﻣﻤﻦ ﺷﺎﻫﺪ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ‪ ،‬و وﻗﻔﻮا ﻋﻠﯽ اﻻﺳﺒﺎب‪ ،‬و ﺑﺤﺜﻮا ﻋﻦ ﻋﻠﻤﻬﺎ و ﺟﺪوا ﻓﯽ اﻟﻄﻼب و ﻗﺪ ورد‬‫اﻟﺸﺮع ﺑﺎﻟﻮﻋﯿﺪ ﻟﻠﺠﺎﻫﻞ ﻓﯽ اﻟﻌﺜﺎر ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺎﻟﻨﺎر‪.‬‬‫اﻧﺎ أﺑﻮ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻮاﻋﻆ ]‪ ،[1‬أﻧﺒﺎ أﺑﻮ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﺣﺎﻣﺪ اﻟﻌﻄﺎر‪ ،‬اﻧﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر‬‫]‪ ،[2‬اﻧﺎ ﻟﯿﺚ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪ ،‬ﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻋﻮاﻧـﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻻﻋﻠﯽ ]‪ ،[3‬ﻋﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺟﺒﯿﺮ ]‪ ،[4‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ‪» :‬اﺗﻘﻮا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻻ ﻣﺎ ﻋﻠﻤﺘﻢ ﻓﺎﻧﻪ ﻣﻦ ﮐﺬب ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻌﻤﺪا ﻓﻠﯿﺘﺒّﻮأ ﻣﻘﻌﺪه ﻣﻦ اﻟﻨﺎر«‪.‬‬‫و اﻟﺴﻠﻒ اﻟﻤﺎﺿﻮن رﺣﻤﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺎﻧﻮا ﻣﻦ أﺑﻌﺪ اﻟﻐﺎﯾﮥ اﺣﺘﺮازا ﻋﻦ اﻟﻘﻮل ﻓﯽ ﻧﺰول اﻵﯾﮥ‪.‬‬‫اﻧﺎ أﺑﻮ ﻧﺼـﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺨﻠﺪي ]‪ ،[5‬اﻧﺎ أﺑﻮ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻧﺠﯿـﺪ ]‪ ،[6‬ﺛﻨﺎ ]‪ [1‬اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﻮﯾﻪ أﺑﻮ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫اﻟﻮاﻋﻆ اﻟﺼﻮﻓﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(428‬‬‫]‪ [2‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺼﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد ﺳﻨﮥ )‪ (306‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺪ اﻻﻋﻠﯽ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(129‬‬‫]‪ [4‬ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺟﺒﯿﺮ‪ :‬اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﻘﺮئ اﻟﻤﻔﺴﺮ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺸﻬﯿﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (95‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬أﺑﻮ ﻧﺼﺮ اﻟﻤﺨﻠﺪي‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺨﻠﺪ اﻟﻤﺰﮐﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (427‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬أﺑﻮ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻧﺠﯿﺪ‪ :‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺼﻮﻓﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (365‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪128 :‬‬‫أﺑﻮ ﻣﺴـﻠﻢ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد ]‪ ،[1‬ﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﯿﺮﯾﻦ ]‪ [2‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ ﻋﺒﯿﺪة اﻟﺴـﻠﻤﺎﻧﯽ ]‪ [3‬ﻋﻦ آﯾـﮥ ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬اﺗﻖ اﻟﱠﻠﻪ« و ﻗﻞ ﺳـﺪادا ذﻫﺐ اﻟـﺬﯾﻦ ﯾﻌﻠﻤﻮن ﻓﯿﻤﺎ اﻧﺰل اﻟﻘﺮآن‪ ،‬ﻓﺄﻣﺎ اﻟﯿﻮم ﻓﮑﻞ واﺣﺪ ﯾﺨﺘﺮع ﻟﻼﯾﮥ ﺳـﺒﺒﺎ‪ ،‬و ﯾﺨﻠﻖ اﻓﮑﺎ و ﮐﺬﺑﺎ‪ ،‬ﻣﻠﻘﯿﺎ‬‫زﻣﺎﻣﻪ اﻟﯽ اﻟﺠﻬﺎﻟـﮥ‪ ،‬ﻏﯿﺮ ﻣﻔﮑﺮ ﻓﯽ اﻟﻮﻋﯿـﺪ ﻟﺠﺎﻫﻞ ﺳـﺒﺐ اﻵﯾﮥ‪ ،‬و ذاك اﻟﺬي ﺣﺪاﻧﯽ اﻟﯽ اﻣﻼء ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب اﻟﺠﺎﻣﻊ ﻟﻼﺳـﺒﺎب‪ ،‬ﻟﯿﻨﺘﻬﯽ إﻟﯿﻪ‬‫ﻃﺎﻟﺒﻮا ﻫـﺬا ﻟا ﺸﺄن‪ ،‬و اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﻮن ﻓﯽ ﻧﺰول اﻟﻘﺮآن‪ ،‬ﻓﯿﻌﺮﻓﻮا اﻟﺼﺪق‪ ،‬و ﯾﺴـﺘﻐﻨﻮا ﻋﻦ اﻟﺘﻤﻮﯾﻪ و اﻟﮑﺬب‪ ،‬و ﯾﺠﺪوا ﻓﯽ ﺗﺤﻔﻈﻪ ﺑﻌﺪ اﻟﺴـﻤﺎع و‬‫اﻟﻄﻠﺐ ‪.‬‬
‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺳﺒﺎب ﻧﺰول ﻗﺮآن ﺷﺮﯾﻒ اوﻻي آن ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ واﺟﺐ اﺳﺖ وﻗﻮف ﺑﺮ آن‪ ،‬و اوﻻي آن ﭼﯿﺰي اﺳﺖ‬‫ﮐﻪ ﺻـﺮف ﮐﺮده ﻣﯽﺷـﻮد ﻋﻨـﺎﯾﺖ ﺑﺴﻮي آن‪ ،‬و ﻣﻤﺘﻨﻊ اﺳﺖ ﺗﻔﺴـﯿﺮ آﯾﺖ و ﻗﺼـﺪ ﺳﺒﯿـﻞ آن ﺑﻐﯿﺮ وﻗﻮف ﺑﺮ ﻗﺼﻪ آن و ﺑﯿـﺎن ﻧﺰول آن‪ ،‬و‬‫ﺣﻼل ﻧﯿﺴﺖ ﻗﻮل در اﺳﺒﺎب ﻧﺰول ﮐﺘﺎب ﻣﮕﺮ ﺑﺮواﯾﺖ و ﺳﻤﺎع از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﺮدﻧﺪ ﺗﻨﺰﯾﻞ را و واﻗﻒ ﺷﺪﻧﺪ ﺑﺮ اﺳﺒﺎب‪ ،‬و ﺑﺤﺚ‬‫ﮐﺮدﻧﺪ از ﻋﻠﻢ آن‪ ،‬و ﮐﻮﺷﺶ ﮐﺮدﻧﺪ در ﻃﻠﺐ‪ ،‬و وارد ﺷﺪه اﺳﺖ ﺷﺮع ﺑﻮﻋﯿﺪ ﺑﻨﺎر ﺑﺮاي ﺟﺎﻫﻞ ﺑﺴﺒﺐ ﻋﺜﺎر در اﯾﻦ ﻋﻠﻢ‪.‬‬‫و ﺳـﻠﻒ ﻣﺎﺿـﯿﻦ ﻏـﺎﯾﺖ اﺣﺘﺮاز از ﻗﻮل در ﻧﺰول آﯾـﺎت داﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن أﺑﻨﺎي ﻋﺼـﺮ واﺣـﺪي اﺧﺘﺮاع أﮐﺎذﯾﺐ و ﺧﻠﻖ اﻓﺘﺮاءات در ﻧﺰول‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 86‬از ‪230‬‬‫آﯾﺎت ]‪ [1‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪ :‬ﺑﻦ ﺷﻌﯿﺐ أﺑﻮ ﺳﻠﻤﮥ اﻟﺸﻌﯿﺜﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (212‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﯿﺮﯾﻦ‪ :‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (110‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﯿﺪة اﻟﺴﻠﻤﺎﻧﯽ‪ :‬اﻟﻤﺮادي اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(72‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪129 :‬‬‫ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و از اﻟﻘﺎي زﻣﺎم ﺑﺴﻮي ﺟﻬﺎﻟﺖ و ﻋﺪم ﺗﻔﮑﺮ در وﻋﯿﺪ ﺑﺮاي ﺟﺎﻫﻞ ﺳـﺒﺐ آﯾﺖ‪ ،‬ﺑﺎﮐﯽ ﺑﺮ ﻧﻤﯽداﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬واﺣﺪي اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را‪،‬‬‫ﮐﻪ ﺟـﺎﻣﻊ اﺳـﺒﺎب اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﻼ ﻧﻤﻮده ﺗﺎ ﮐﻪ اﻧﺘﻬﺎ ﮐﻨﻨـﺪ ﺑﺴﻮي آن ﻃﺎﻟﺒﯿﻦ اﯾﻦ ﺷﺄن‪ ،‬و ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ در ﻧﺰول ﻗﺮآن‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ آن را ﻣﻼذ و ﻣﻠﺠﺎي‬‫ﺧﻮد ﮔﺮداﻧﻨـﺪ‪ ،‬و روي اﻋﺘﺒﺎر و اﻋﺘﻤﺎد ﺑﺮ آن آرﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺸﻨﺎﺳـﻨﺪ ﺻﺪق را‪ ،‬و ﻣﺴـﺘﻐﻨﯽ ﺷﻮﻧﺪ از ﺗﻤﻮﯾﻪ و ﮐﺬب‪ ،‬و ﺟﺪ ﮐﻨﻨﺪ در ﺗﺤﻔﻆ‬‫آن ﺑﻌﺪ ﺳﻤﺎع و ﻃﻠﺐ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در واﻗﻌـﻪ ﻏـﺪﯾﺮ ﮐﻪ واﺣـﺪي ﻧﺤﺮﯾﺮ در اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﻓﻘﯿـﺪ اﻟﻨﻈﯿﺮ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ آن اوﻻـي آن اﻣـﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ واﺟﺐ‬‫اﺳﺖ وﻗﻮف ﺑﺮ آن‪ ،‬و اوﻻـي آن اﺷـﯿﺎء اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﺮف ﮐﺮده ﻣﯽﺷﻮد ﻋﻨـﺎﯾﺖ ﺑﺴﻮي آن‪ ،‬و ﻣﺄﺧﻮذ اﺳﺖ از ﺑﻌﺾ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺸﺎﻫـﺪه‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺗﻨﺰﯾﻞ را و واﻗﻒ ﺷﺪهاﻧﺪ ﺑﺮ اﺳـﺒﺎب‪ ،‬و ﺑﺤﺚ ﮐﺮدهاﻧﺪ از ﻋﻠﻢ آن و ﮐﻮﺷﺶ ﮐﺮدهاﻧﺪ در ﻃﻠﺐ آن‪ ،‬و از وﻋﯿﺪ ﺷﺪﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﺴﺒﺐ‬‫ﻋﺜﺎر در اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻤﻘـﺪار وارد اﺳﺖ ﺑﺮﮐﻨﺎرﻧـﺪ‪ ،‬و ﻣﺜﻞ أﺑﻨﺎي ﻋﺼـﺮ واﺣﺪي ﻧﯿﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ اﺧﺘﺮاع أﺳـﺒﺎب ﺑﯽاﺻﻞ‪ ،‬و ﺧﻠﻖ‬‫أﻧﻮاع اﻓﮏ و ﮐﺬب و ﻫﺰل ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬و اﻟﻘﺎي زﻣﺎم ﺑﺴﻮي ﺟﻬﺎﻟﺖ ﺑﻼ ﺗﻔﮑﺮ در وﻋﯿﺪ ﺑﺮاي ﺟﺎﻫﻞ ﺳﺒﺐ آﯾﺖ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺷـﺪ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﻧﺰول آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ در واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده واﺣﺪي ﻋﯿﻦ ﺣﻖ و ﺻﺪق‪ ،‬و ﻣﺤﺾ ﺻﻮاب و ﻻﺋﻖ‬‫اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر ﻃﺎﻟﺒﯿﻦ ﺷﺄن ﻧﺰول ﮐﺘﺎب‪ ،‬و ﻣﺒﺎﺋﻦ ﺗﻤﻮﯾﻪ و ﺧﻄﺎء و ﮐﺬب و اﻓﺘﺮاء‪ ،‬و ﺳﺰاوار ﺟﺪ در ﺗﺤﻔﻆ آن ﺑﻌﺪ ﺳﻤﺎع و ﻃﻠﺐ اﺳﺖ‬‫»ﺟﻼﻟﺖ واﺣﺪي در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ«‬‫و ﺟﻼـﻟﺖ ﻣﺮﺗﺒﺖ و ﻋﻠﻮ ﻣﻨﺰﻟﺖ و ﺳـﻤﻮ ﺷـﺄن و اﻣـﺎﻣﺖ و ﺗﻮﺣـﺪ و رﯾﺎﺳﺖ و اﺣـﺪي از ﻋﺒﺎرت اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ ،‬ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻣـﺬﮐﻮر ﺷـﺪه ]‪[1‬‬‫واﺿـﺤﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑـﺂﻧﮑﻪ او ﺻـﺎﺣﺐ ﺗﻔﺎﺳـﯿﺮ ﻣﺸـﻬﻮره اﺳﺖ‪ ،‬و اﺳـﺘﺎد ﻋﺼـﺮ ﺧـﻮد در ﻧﺤﻮ و ﺗﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬و روزي ﯾـﺎﻓﺘﻪ‬‫ﺳﻌﺎدت را در ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﺧﻮد‪ ،‬و اﺟﻤﺎع ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻣﺮدم ﺑﺮ ﺣﺴﻦ آن ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ آن را ﻣﺪرﺳﯿﻦ در دروس ﺧﻮد‪.‬‬‫و اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﮑﺮم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري در »ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺎﻣﻞ« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺳﺘﯿﻦ و‬‫ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺘﻮﯾﻪ اﻟﻮاﺣﺪي اﻟﻤﻔﺴـﺮ ﻣﺼـﻨﻒ »اﻟﻮﺳـﯿﻂ« و »اﻟﻮﺟﯿﺰ« ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري‬‫اﻣﺎم ﻣﺸﻬﻮر ]‪.[[2‬‬‫اﻧﺘﻬﯽ ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻧﺴﺨﮥ ﻃﺒﻌﺖ ﺑﻤﺼﺮ‪ ،‬و اﺷﺘﺮﯾﺘﻬﺎ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻻﯾﺎم ﺑﻠﻄﻒ اﻟﺮب اﻟﻤﻨﻌﺎم‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ذﻫﺒﯽ در »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻﺳـﺘﺎذ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻮاﺣﺪي اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ و اﻣﺎم ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺘﺄوﯾﻞ‪،‬‬‫ﻣﻦ اوﻻد اﻟﺘﺠﺎر‪ ،‬و اﺻﻠﻪ ﻣﻦ ﺳﺎوه‪ ،‬ﻟﺰم اﻻﺳﺘﺎذ اﺑﺎ اﺳﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ و اﮐﺜﺮ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و أﺧﺬ ﻋﻠﻢ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ ]‪ [1‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪.3/303‬‬‫]‪ [2‬اﻟﮑﺎﻣﻞ ﻻﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ ج ‪.10/101‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪131 :‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻘﻬﻨﺪزي اﻟﻀﺮﯾﺮ ]‪.[1‬‬‫و ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺶ ]‪ ،[2‬و اﻟﻘﺎﺿﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺤﯿﺮي ]‪ ،[3‬و اﺑﯽ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻮاﻋﻆ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 87‬از ‪230‬‬‫اﻟﻤﺰﮐﯽ ]‪ ،[4‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ ﺣﻤﺪان اﻟﻨﺼﺮوي ]‪ ،[5‬و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻨﺠﺎر‪ ،‬و ﺧﻠﻖ‪.‬‬‫ﺣﺪث ﻋﻨﻪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻻرﻏﯿﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺨﻮاري ]‪ ،[6‬و ﻃﺎﺋﻔﮥ اﮐﺒﺮﻫﻢ اﻟﺨﻮاري‪.‬‬‫ﺻﻨﻒ اﻟﺘﻔﺎﺳـﯿﺮ اﻟﺜﻼﺛﮥ‪» :‬اﻟﺒﺴـﯿﻂ« و »اﻟﻮﺳـﯿﻂ« و »اﻟﻮﺟﯿﺰ«‪ ،‬و ﺑﺘﻠﮏ اﻻﺳـﻤﺎء ﺳـﻤﯽ اﻟﻐﺰاﻟﯽ ﺗﺂﻟﯿﻔﻪ اﻟﺜﻼﺛﮥ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و ﻻﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﮐﺘﺎب‬‫»اﺳﺒﺎب اﻟﻨﺰول« ]‪ [1‬اﻟﻘﻬﻨﺪزي‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻀـﺮﯾﺮ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻨﺤﻮي اﻻدﯾﺐ اﻟﻌﺮوﺿﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫ﺣﺪود ﺳﻨﮥ )‪ (420‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺶ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺰﯾﺎدي اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (423‬ه أو ﺳﻨﮥ )‪ (410‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ ﻣﻨﺘﺨﺐ اﻟﺴﯿﺎق‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﺤﯿﺮي‪ :‬اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (421‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻤﺰﮐﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (427‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻨﺼﺮوي‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺣﻤﺪان ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻮ ﺳﻌﺪ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (433‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬اﻟﺨﻮاري‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (536‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪132 :‬‬‫ﻣﺮوي و ﮐﺘـﺎب »اﻟﺘﺤﺒﯿﺮ ﻓﯽ اﻻﺳـﻤﺎء اﻟﺤﺴـﻨﯽ« و »ﺷـﺮح دﯾﻮان اﻟﻤﺘﻨﺒﯽ« ]‪ [1‬و ﮐـﺎن ﻃﻮﯾـﻞ اﻟﺒـﺎع ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ و اﻟﻠﻐﺎت‪ ،‬و ﻟﻪ أﯾﻀﺎ ﮐﺘﺎب‬‫»اﻟﺪﻋﻮات« و ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻐﺎزي« و ﮐﺘﺎب »اﻻﻏﺮاب ﻓﯽ اﻻﻋﺮاب« و ﮐﺘﺎب »ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ« و ﮐﺘﺎب »ﻧﻔﯽ اﻟﺘﺤﺮﯾﻒ ﻋﻦ‬‫اﻟﻘﺮآن اﻟﺸﺮﯾﻒ«‪.‬‬‫ﺗﺼـﺪر ﻟﻠﺘـﺪرﯾﺲ ﻣـﺪة‪ ،‬و ﻋﻈﻢ ﺷـﺄﻧﻪ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﮐﺎن ﻣﻨﻄﻠﻖ اﻟﻠﺴﺎن ﻓﯽ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﻤﺎ ﻻ ﯾﻨﺒﻐﯽ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﮐﻔﺮ ﻣﻦ اﻟﻒ ﮐﺘﺎب »ﺣﻘﺎﺋﻖ‬‫اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ«‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻣﻌﺬور‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﺷﻌﺮ راﺋﻖ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻋﻦ ﻧﻔﺴﻪ‪ :‬درﺳﺖ اﻟﻠﻐﮥ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻌﺮوﺿﯽ ]‪ [2‬و ﮐﺎن ﻣﻦ اﺑﻨﺎء اﻟﺘﺴﻌﯿﻦ‪.‬‬‫روي ﻋﻦ اﻻـزﻫﺮي »ﺗﻬـﺬﯾﺒﻪ« ﻓﯽ اﻟﻠﻐـﮥ‪ ،‬و ﻟﺤﻖ اﻟﺴـﻤﺎع ﻣﻦ اﻻﺻﻢ ]‪ ،[3‬و ﻟﻪ ﺗﺼـﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬و اﺧـﺬت اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻋﻦ اﻟﺜﻌﻠـﺒﯽ‪ ،‬و اﻟﻨﺤﻮ ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻀﺮﯾﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ أﺑﺮع اﻫﻞ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ ﻟﻄﺎﺋﻒ اﻟﻨﺤﻮ و ﻏﻮاﻣﻀﻪ‪ ،‬ﻋﻠﻘﺖ ﻋﻨﻪ ﻗﺮﯾﺒﺎ ﻣﻦ ﻣﺎﺋﮥ ﺟﺰء ﻓﯽ اﻟﻤﺸﮑﻼت‪ ،‬و‬‫ﻗﺮأت اﻟﻘﺮآن ﻋﻠﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ ﺳﻌﺪ اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬ﮐﺎن اﻟﻮاﺣﺪي ﺣﻘﯿﻘﺎ ﺑﮑﻞ اﺣﺘﺮام و اﻋﻈﺎم‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﮐﺎن ﻓﯿﻪ ﺑﺴﻂ ﻟﺴﺎن ﻓﯽ اﻻﺋﻤﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﺳـﻤﻌﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﺸﺎر ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﺎن اﻟﻮاﺣﺪي ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺻﻨﻒ ]‪ [1‬اﻟﻤﺘﻨﺒﯽ‪ :‬أﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺠﻌﻔﯽ‬‫اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﺸﺎﻋﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (354‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻌﺮوﺿﯽ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻨﻬﺸﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (416‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻻﺻﻢ‪ :‬أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﻌﻘﻞ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﻣﺤﺪث ﺧﺮاﺳﺎن ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (346‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪133 :‬‬‫اﻟﺴﻠﻤﯽ ]‪ [1‬ﮐﺘﺎب »ﺣﻘﺎﺋﻖ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ« و ﻟﻮ ﻗﺎل‪ :‬ان ذﻟﮏ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻘﺮآن ﻟﮑﻔﺮﺗﻪ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫اﻟﻮاﺣﺪي ﻣﻌﺬور ﻣﺄﺟﻮر‪.‬‬‫ﻣﺎت ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺳﺘﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ و ﻗﺪ ﺷﺎخ ]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻮاﺣﺪي ﺗﻠﻤﯿﺬ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ ،‬و أﺣﺪ ﻣﻦ ﺑﺮع ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ‪.‬‬‫روي ﻓﯽ ﮐﺘﺒﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺶ‪ ،‬و اﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺤﯿﺮي‪ ،‬و ﻃﺎﺋﻔﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 88‬از ‪230‬‬‫و ﮐﺎن رأﺳﺎ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ .‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ اﺑﻨﺎء اﻟﺘﺴﻌﯿﻦ ]‪.[[3‬‬‫و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻮردي ]‪ [4‬در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺘﻮﯾﻪ اﻟﻮاﺣﺪي اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ .‬ﻟﻪ »اﻟﺒﺴـﯿﻂ« و »اﻟﻮﺳـﯿﻂ« و »اﻟﻮﺟﯿﺰ« ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ .‬و ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬اﻟﻤﺘﻮي ﻧﺴـﺒﮥ اﻟﯽ‬‫ﺟﺪه ﻣﺘﻮﯾﻪ ]‪ [1] [5‬اﻟﺴﻠﻤﯽ‪ :‬اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (412‬ه ﺗﻔﺴﯿﺮه ﻣﺨﺘﺼﺮ ﻋﻠﯽ ﻟﺴﺎن اﻟﺘﺼﻮف و‬‫ﻃﻌﻦ ﻓﯿﻪ أﯾﻀﺎ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺳﯿﺮ اﻋﻼم اﻟﻨﺒﻼء ج ‪.342 -18/339‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 3/267‬ﻓﯽ ﺣﻮادث ﺳﻨﮥ )‪.(468‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ اﻟﻮردي‪ :‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﻤﻈﻔﺮ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (749‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻣﺘﻮﯾﻪ‪ :‬ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻤﯿﻢ و ﺗﺸﺪﯾﺪ اﻟﺘﺎء اﻟﻤﺜﻨﺎة ﻣﻦ ﻓﻮﻗﻬﺎ ﻣﻀﻤﻮﻣﮥ و ﺳﮑﻮن اﻟﻮاو و ﺑﻌﺪﻫﺎ ﯾﺎء ﻣﻔﺘﻮﺣﮥ ﻣﺜﻨﺎة ﻣﻦ ﺗﺤﺘﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻫﺎء ﺳﺎﮐﻨﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪134 :‬‬‫و اﻟﻮاﺣﺪي ﻧﺴﺒﮥ اﻟﯽ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ ﻣﻬﺮة ]‪.[1‬‬‫ﻣﻨﻪ اﺧﺬ اﻟﻐﺰاﻟﯽ ]‪ [2‬اﺳﻤﺎء ﮐﺘﺒﻪ اﻟﺜﻼﺛﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن اﺳﺘﺎذا ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ و اﻟﻨﺤﻮ‪.‬‬‫و ﺷﺮح »دﯾﻮان اﻟﻤﺘﻨﺒﯽ« اﺟﻮد ﺷﺮح‪ .‬و ﻫﻮ ﺗﻠﻤﯿﺬ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﻣﺮض ﻃﻮﯾﻞ ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر[ ]‪.[3‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻔﺴـﺮ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻮاﺣﺪي اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ ،‬اﺳـﺘﺎذ ﻋﺼﺮه ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ‪ .‬ﺗﻠﻤﯿﺬ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ ،‬و أﺣﺪ ﻣﻦ‬‫ﺑﺮع ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ‪.‬‬‫و ﺻـﻨﻒ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﺸﻬﯿﺮة اﻟﻤﺠﻤﻊ ﻋﻠﯽ ﺣﺴﻨﻬﺎ و اﻟﻤﺸﺘﻐﻞ ﺑﺘﺪرﯾﺴﻬﺎ و اﻟﻤﺮزوق اﻟﺴﻌﺎدة ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﻫﯽ »اﻟﺒﺴﯿﻂ« و »اﻟﻮﺳﯿﻂ« و »اﻟﻮﺟﯿﺰ« و‬‫ﻣﻨﻪ أﺧﺬ أﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ اﻟﻐﺰاﻟﯽ أﺳـﻤﺎء ﮐﺘﺒﻪ اﻟﺜﻠﺜﮥ‪ ،‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺐ اﺧﺮي ﺑﻌﻀﻬﺎ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺘﻌﻠﻖ ﺑﺄﺳﻤﺎء اﻟﺤﺴﻨﯽ و ﮐﺘﺎب »اﺳﺒﺎب اﻟﻨﺰول« و ﺷﺮح ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﻤﺘﻨﺒﯽ ﺷﺮﺣﺎ ﻣﺴﺘﻮﻓﯽ‪ .‬ﻗﯿﻞ‪ :‬و ﻟﯿﺲ ﻓﯽ ﺷﺮوﺣﻪ ﻣﻊ ﮐﺜﺮﺗﻬﺎ ﻣﺜﻠﻪ ]‪ -[4‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻮاﺣـﺪي اﻟﻨﯿﺴـﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﻔﺴـﺮ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻮﺟﯿﺰ« و »اﻟﻮﺳـﯿﻂ« و »اﻟﺒﺴـﯿﻂ« ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ و »اﺳـﺒﺎب‬‫اﻟﻨﺰول«‪ .‬اﻣﺎم ﮐﺒﯿﺮ ﻋﻼﻣﮥ‪ [1] .‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﻓﯽ اﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪ :3/304‬اﻟﻮاﺣﺪي ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻮاو و ﺑﻌﺪ اﻻﻟﻒ ﺣﺎء ﻣﻬﻤﻠﮥ ﻣﮑﺴﻮرة و ﺑﻌﺪﻫﺎ دال‬‫ﻣﻬﻤﻠﮥ ﻧﺴﺒﮥ اﻟﯽ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﻬﺮة ذﮐﺮه أﺑﻮ أﺣﻤﺪ اﻟﻌﺴﮑﺮي‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻐﺰاﻟﯽ‪ :‬ﺑا ﻮ ﺣﺎﻣﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻄﻮس ﺳﻨﮥ )‪.(505‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ﻻﺑﻦ اﻟﻮردي ﻓﯽ ﺣﻮادث ﺳﻨﮥ )‪.(468‬‬‫]‪ [4‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ج ‪.3/96‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪135 :‬‬‫روي اﻟﻘﺮاءة ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺒﺴﺘﯽ و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ‪.‬‬‫روي اﻟﻘﺮاءة ﻋﻨﻪ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻬﺬﻟﯽ ]‪ .[1‬ﻣﺎت ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺳﺘﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر[ ]‪.[2‬‬‫و ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﮥ در »ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎي ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻮاﺣﺪي ﮐﺎن ﻓﻘﯿﻬﺎ اﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﻠﻐﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬ﺷﺎﻋﺮا‪.‬‬‫و اﻣﺎ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻓﻬﻮ اﻣﺎم ﻋﺼﺮه ﻓﯿﻪ‪ ،‬أﺧﺬ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ ﻋﻦ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ ،‬و اﻟﻠﻐﮥ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻌﺮوﺿﯽ ﺻﺎﺣﺐ أﺑﯽ ﻣﻨﺼﻮر اﻻزﻫﺮي‪،‬‬‫و اﻟﻨﺤﻮ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻘﻬﻨﺪزي اﻟﻀﺮﯾﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 89‬از ‪230‬‬‫ﺻﻨﻒ »اﻟﺒﺴـﯿﻂ« ﻓﯽ ﻧﺤﻮ ﺳﺘﮥ ﻋﺸﺮ ﻣﺠﻠﺪا و »اﻟﻮﺳﯿﻂ« ﻓﯽ أرﺑﻊ ﻣﺠﻠﺪات‪ ،‬و »اﻟﻮﺟﯿﺰ«‪ ،‬و ﻣﻨﻪ أﺧﺬ اﻟﻐﺰاﻟﯽ ﻫﺬه اﻻﺳﻤﺎء‪ ،‬و »اﺳﺒﺎب اﻟﻨﺰول«‬‫و ﮐﺘﺎب »ﻧﻔﯽ اﻟﺘﺤﺮﯾﻒ ﻋﻦ اﻟﻘﺮآن اﻟﺸـﺮﯾﻒ« و ﮐﺘﺎب »اﻟﺪﻋﻮات« و ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﺤﺒﯿﺮ ﻓﯽ ﺷﺮح اﺳﻤﺎء اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﻨﯽ« و ﮐﺘﺎب »ﺗﻔﺴﯿﺮ اﺳﻤﺎء‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ« و ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻐﺎزي« و ﮐﺘﺎب »اﻻﻏﺮاب ﻓﯽ اﻻﻋﺮاب« و »ﺷﺮح دﯾﻮان اﻟﻤﺘﻨﺒﯽ«‪.‬‬‫و أﺻﻠﻪ ﻣﻦ ﺳﺎوه‪ ،‬ﻣﻦ أوﻻد اﻟﺘﺠﺎر‪.‬‬‫وﻟـﺪ ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر و ﻣﺎت ﺑﻬﺎ ﺑﻌﺪ ﻣﺮض ﻃﻮﯾﻞ ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺳﺘﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ [1] .‬اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻬـﺬﻟﯽ‪ :‬ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫ﺟﺒﺎرة ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻘﺮئ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (465‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء ج ‪.1/523‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪136 :‬‬‫ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ »اﻟﺮوﺿﮥ« ﻓﯽ ﻣﻮاﺿﻊ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب »اﻟﺴﯿﺮ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ اﻟﺴﻼم«‪.‬‬‫و اﻟﻘﻬﻨﺪزي )ﺑﻀﻢ اﻟﻘﺎف و اﻟﻬﺎء و ﺳﮑﻮن اﻟﻨﻮن و ﺿﻢ اﻟﺪال اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ و ﻓﯽ آﺧﺮﻫﺎ اﻟﺰاي([ ]‪.[1‬‬‫و ﻗﺎﺿﯽ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺪﯾﺎرﺑﮑﺮي ]‪ [2‬اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ ﻧﺰﯾﻞ ﻣﮑﮥ اﻟﻤﮑﺮﻣﮥ در »ﺧﻤﯿﺲ ﻓﯽ اﺣﻮال اﻟﻨﻔﺲ اﻟﻨﻔﯿﺲ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤـﺎن و ﺳـﺘﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ ﺗـﻮﻓﯽ أﺑـﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ ﻣﺘﻮﯾﻪ اﻟﻮاﺣـﺪي‪ ،‬اﻟﻤﻔﺴـﺮ‪ ،‬ﻣﺼـﻨﻒ »اﻟﺒﺴـﯿﻂ« و‬‫»اﻟﻮﺳﯿﻂ« و »اﻟﻮﺟﯿﺰ« ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري اﻣﺎم ﻣﺸﻬﻮر ]‪.[[3‬‬‫و ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] »اﺳﺒﺎب اﻟﻨﺰول« ﻟﻠﺸﯿﺦ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻮاﺣﺪي‪ ،‬اﻟﻤﻔﺴﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺳﺘﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫و ﻫﻮ أﺷﻬﺮ ﻣﺎ ﺻﻨﻒ ﻓﯿﻪ أوﻟﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﻮﻫﺎب ]‪.[4‬‬‫و وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [5‬واﻟﺪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در »ازاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻧﺪﮐﯽ ﺧﺎﻃﺮ را ﺑﺎﺳـﺘﻘﺮاي أﺷﺨﺎﺻـﯽ ﮐﻪ ﻣﻘﺘﺪاي ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦاﻧﺪ‪ ،‬و ﺳﻠﺴﻠﻪ اﻫﺘﺪاي اﯾﺸﺎن ﺑﺂن اﺷﺨﺎص ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬و ﻃﻮاﺋﻒ ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﺬﮐﺮ‬‫ﺧﯿﺮ اﯾﺸﺎن رﻃﺐ اﻟﻠﺴﺎناﻧﺪ‪ ،‬و در دﻓﺎﺗﺮ ﺗﺎرﯾﺦ اﺣﻮال اﯾﺸﺎن ﺛﺒﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺸﻐﻮل ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻻﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﮥ ج ‪.1/256‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺪﯾﺎرﺑﮑﺮي‪ :‬اﻟﻘﺎﺿﯽ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻮرخ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻤﮑﮥ اﻟﻤﮑﺮﻣﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (966‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻤﯿﺲ ج ‪.2/359‬‬‫]‪ [4‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪.1/76‬‬‫]‪ [5‬وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺪﻫﻠﻮي‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1180‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪137 :‬‬‫ﺑﺎﯾﺪ ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬ﺗﺎ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﺸﺎن از ﭼﻨﺪ ﺟﻨﺲ ﺑﯿﺮون ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪:‬‬‫ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎن ﻋﺎدل‪ ،‬ﮐﻪ در اﻋﻼي ﮐﻠﻤﻪ »اﻟﱠﻠﻪ« ﺑﺠﻬﺎد أﻋـﺪاء اﻟﱠﻠﻪ و أﺧـﺬ ﺟﺰﯾﻪ و ﺧﺮاج ﯾﺪ ﻃﻮﻟﯽ ﭘﯿﺪا ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﻓﺘﺢ ﺑﻠﺪان و ﺗﺮوﯾﺞ اﯾﻤﺎن‬‫ﺑﺮ دﺳﺖ اﯾﺸﺎن واﻗﻊ ﺷﺪه‪ ،‬ﺗﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن از ﺳﺎﯾﻪ اﯾﺸﺎن در ﮐﻬﻒ اﻣﺎن آﺳﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و اﻗﺎﻣﻪ ﺣﺪود و اﺣﯿﺎي ﻋﻠﻮم دﯾﻦ از اﯾﺸﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻓﻘﻬﺎء‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻞ ﻣﻌﻀﻼت ﻓﺘﻮي و اﺣﮑﺎم ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ و ﻋﺎﻟﻤﯽ از اﯾﺸﺎن ﻣﺴﺘﻔﯿﺪ ﮔﺸﺘﻪ‪ ،‬ﺗﻘﻠﯿﺪ اﯾﺸﺎن ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﻘﻬﺎي‬‫أرﺑﻌﮥ و ﺛﻘﺎت ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻔﻆ ﺣﺪﯾﺚ ﺧﯿﺮ اﻟﺒﺸـﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺻﺤﯿﺢ را از ﺳﻘﯿﻢ ﻣﻤﺘﺎز ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﺑﺨﺎري‬‫و ﻣﺴﻠﻢ و اﻣﺜﺎﻟﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و ﮐﺒﺎر ﻣﻔﺴﺮﯾﻦ ﮐﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻗﺮآن ﻋﻈﯿﻢ و ﺷﺮح ﻏﺮﯾﺐ و ﺑﯿﺎن ﺗﻮﺟﯿﻪ و ذﮐﺮ اﺳﺒﺎب ﻧﺰول ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و در اﯾﻦ ﺑﺎب ﮔﻮي ﻣﺴﺎﺑﻘﺖ از أﻗﺮان‬‫رﺑﻮده‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ واﺣﺪي‪ ،‬و ﺑﻐﻮي ]‪ ،[1‬و ﺑﯿﻀﺎوي‪ ،‬و ﻏﯿﺮه ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾـﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻼـﻣﻪ واﺣـﺪي از ﺟﻤﻠﻪ أﺷﺨﺎﺻـﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻘﺘـﺪاي ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦاﻧﺪ‪ ،‬و ﺳﻠﺴـﻠﻪ اﻫﺘـﺪاي ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺑﺎﯾﺸـﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 90‬از ‪230‬‬‫ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬و ﻃﻮاﺋﻒ ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﺬﮐﺮ ﺧﯿﺮ اﯾﺸﺎن رﻃﺐ اﻟﻠﺴﺎناﻧﺪ‪ ،‬و در دﻓﺎﺗﺮ ﺗﺎرﯾﺦ اﺣﻮال اﯾﺸﺎن ﺛﺒﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن واﺿـﺤﺴﺖ ﮐﻪ واﺣﺪي از ﮐﺒﺎر ﻣﻔﺴـﺮﯾﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻗﺮآن ﻋﻈﯿﻢ‪ ،‬و ﺷـﺮح ﻏﺮﯾﺐ‪ ،‬و ﺑﯿﺎن ﺗﻮﺟﯿﻪ‪ ،‬و ذﮐﺮ اﺳـﺒﺎب ﻧﺰول‬‫ﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و در اﯾﻦ ﺑـﺎب ﮔﻮي ﻣﺴـﺎﺑﻘﺖ از أﻗﺮان رﺑﻮده‪ ،‬و ﻣﻘـﺪم ﺑﺮ ﺑﻐﻮي‪ ،‬و ﺑﯿﻀـﺎوي‪ ،‬و ﻏﯿﺮ اﯾﺸـﺎن در اﺗﺼـﺎف ﺑﺎﯾﻦ اوﺻﺎف ﺟﻤﯿﻠﻪ‬‫ﺑﻮده‪ [1] .‬اﻟﺒﻐﻮي‪ :‬اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﻔﺮاء اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (516‬ه‬‫»رواﯾﺖ أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻧﺎﺻﺮ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻧﺎﺻﺮ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ ]‪ ،[1‬ﻧﺰول آﯾﻪ‪:‬‬‫ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫اﻵﯾﮥ‪ -‬در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ در ﮐﺘﺎب »دراﯾﮥ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻮﻻﯾﮥ« ﮐﻪ ذﮐﺮش ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷﻨﯿﺪي‪ ،‬ﺑﺄﺳﻨﺎد ﺧﻮد از اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رواﯾﺖ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﻣﺮ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ان ﯾﺒﻠﻎ ﺑﻮﻻﯾﮥ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫اﻵﯾـﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻗﺎم ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﮑﻢ؟« ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ‬‫رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿـﻪ‪» :‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه و ﻋـﺎد ﻣﻦ ﻋـﺎداه‪ ،‬و أﺣﺐ ﻣﻦ أﺣﺒﻪ‪ ،‬و اﺑﻐﺾ ﻣﻦ‬‫أﺑﻐﻀﻪ‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه و أﻋﺰ ﻣﻦ أﻋﺰه و أﻋﻦ ﻣﻦ أﻋﺎﻧﻪ ‪.‬‬
‫و ﻣﺴـﻌﻮد ﺳﺠﺴـﺘﺎﻧﯽ از أﺟﻠﻪ ﺣﻔﺎظ و أﻋﺎﻇﻢ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ و أﮐﺎﺑﺮ ﻣﻌﺘﺒﺮﯾﻦ و ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ و ﺳـﺒﺎق ﻣﻮﺛﻘﯿﻦ و ﺣﻔﺎظ ﻣﺘﻘﻨﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ از ﻋﺒﺎرت »اﻧﺴﺎب« ﺳـﻤﻌﺎﻧﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ﺳﺠﺰي ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺘﻘﻦ و ﻓﺎﺿﻞ ﺑﻮده و رﺣﻠﺖ ﮐﺮده ﺑﺴﻮي‬‫ﺧﺮاﺳﺎن و ﺟﺒﺎل و ﻋﺮاﻗﯿﻦ و ﺣﺠﺎز‪ ،‬و اﮐﺜﺎر ﺣﺪﯾﺚ ﮐﺮده و ﺑﺠﻤﻊ آن ﻣﺸـﻐﻮل ﺷﺪه و ﺟﻤﺎﻋﺖ ﮐﺜﯿﺮ از ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺳـﻤﻌﺎﻧﯽ رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫ﺑﺮاي ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ از او در ﻣﺮو و ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر و اﺻﺒﻬﺎن ]‪ [1] .[2‬اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ‪ :‬أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻧﺎﺻﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (477‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻧﺴﺎب اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ‪ 291 :‬ط ﺑﻐﺪاد ﻣﻨﺸﻮر دس ﻣﺮﺟﻠﯿﻮث‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪139 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﺎﺑﻘﺎ از ﻋﺒﺎرت »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺴـﻌﻮد ﺳـﺠﺰي ﺣﺎﻓﻈﺴﺖ‪ ،‬و رﺣﻠﺖ ﮐﺮده و ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و دﻗﺎق ]‪ [1‬ارﺷﺎد‬‫ﮐﺮده‪ :‬ﮐﻪ ﻧﺪﯾﺪم ﺟﯿﺪﺗﺮي از روي اﺗﻘﺎن و ﻧﻪ ﺑﻬﺘﺮ از روي ﺿﺒﻂ از او ]‪[2‬‬‫»رواﯾﺖ ﺣﺴﮑﺎﻧﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﮑﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻧﺰول آﯾﻪ‪:‬‬‫»ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ«‬‫در ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ در »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﯿﺎن« در ﺗﻔﺴﯿﺮ اﯾﻦ آﯾﻪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ رواﯾﺖ ﻋﯿﺎﺷﯽ ]‪ [3‬ﺑﺎﯾﻦ اﻟﻔﺎظ‪:‬‬‫]ﻋﻦ اﺑﻦ ]‪ [4‬أﺑﯽ ﻋﻤﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ اذﯾﻨـﮥ ]‪ ،[5‬ﻋﻦ اﻟﮑﻠﺒﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺻﺎﻟـﺢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺎس‪ ،‬و ﺟﺎﺑﺮ ]‪ [6‬ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎﻻ‪ :‬أﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻣﺤﻤﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ أن ﯾﻨﺼﺐ ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﻤﺎ ﻟﻠﻨﺎس‪ ،‬ﻓﯿﺨﺒﺮﻫﻢ ﺑﻮﻻﯾﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺘﺨﻮف رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ أن ﯾﻘﻮﻟﻮا ﺣﺎﺑﯽ ]‪[7‬‬‫اﺑﻦ ﻋﻤﻪ‪ [1] ،‬اﻟﺪﻗﺎق‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (516‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 91‬از ‪230‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 3/289‬ط اﻟﮑﻮﯾﺖ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻌﯿﺎﺷﯽ‪ :‬أﺑﻮ اﻟﻨﻀﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺎش اﻟﺴﻤﺮﻗﻨﺪي ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻟﮑﺸﯽ‪.‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﯿﺮ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ زﯾﺎد ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﺒﻐﺪادي ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻘﺪر ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (217‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﺑﻦ اذﯾﻨﮥ‪ :‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اذﯾﻨﮥ اﻟﺒﺼﺮي ﻣﻦ ﺛﻘﺎة اﺻﺤﺎب اﻟﺼﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫]‪ [6‬ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (78‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬ﺣﺎﺑﯽ ﻣﺤﺎﺑﺎة و ﺣﺒﺎء اﻟﺮﺟﻞ‪ :‬ﻧﺼﺮه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪140 :‬‬‫و أن ﯾﻄﻌﻨﻮا ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺄوﺣﯽ اﻟﱠﻠﻪ إﻟﯿﻪ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﻮﻻﯾﺘﻪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ‬‫ﺧﻢ ] ‪ ،[ 1‬ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]و ﻫـﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﺑﻌﯿﻨﻪ ﻗـﺪ ﺣﺪﺛﻨﺎه اﻟﺴـﯿﺪ أﺑﻮ اﻟﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺤﺴـﮑﺎﻧﯽ ]‪ [2‬ﺑﺄﺳـﻨﺎده ﻋﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﯿﺮ ﻓﯽ ﮐﺘـﺎب »ﺷﻮاﻫﺪ‬‫اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ« ]‪ [3‬ﻓﯽ ﻗﻮاﻋﺪ اﻟﺘﻔﻀﯿﻞ‬‫»رواﯾﺖ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ‪ ،‬ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫]‪ [4‬در روز ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬ﭘﺲ ﺳﺎﺑﻘﺎ در ذﮐﺮ رواﯾﺖ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ از ﻋﺒﺎرت »در ﻣﻨﺜﻮر« ]‪ [5‬ﺳﯿﻮﻃﯽ درﯾﺎﻓﺘﯽ‪.‬‬‫و ﻋﻼـﻣﻪ اﺑﻦ ﻋﺴـﺎﮐﺮ از أﻣﺎﺛـﻞ أﮐـﺎﺑﺮ‪ ،‬و أﺳـﺎﻃﯿﻦ و اﻻـ ﻣﻔﺎﺧﺮ‪ ،‬و أرﮐﺎن ﻋﺎﻟﯽ ﻣﺂﺛﺮ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ ﻓﻀﻞ زاﻫﺮ‪ ،‬و ﺣﺎﺋﺰ ﻣﺠـﺪ ﺑﺎﻫﺮ‪ ،‬و ﺣﺎوي‬‫ﮐﻤﺎل ﻓﺎﺧﺮ ﺑﻮده و ﺟﻼﻟﺖ و ﻧﺒﺎﻟﺖ‪ ،‬و اﻣﺎﻣﺖ و رﯾﺎﺳﺖ‪ ،‬و ﺛﻘﺖ و دﯾﺎﻧﺖ‪ ،‬و ﺣﻔﻆ و أﻣﺎﻧﺖ‪ [1] ،‬ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﯿﺎن ج ‪.2/223‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺤﺴﮑﺎﻧﯽ‪ :‬ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺤﺬاء ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (470‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺷﻮاﻫﺪ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ ج ‪.1/187‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.67 :‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺪر اﻟﻤﻨﺜﻮر ج ‪ -2/298‬و ﺗﺎرﯾﺦ دﻣﺸﻖ ج ‪ 2/86‬ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪141 :‬‬‫و ﻋﻠﻮ ﻣﺮﺗﺒﺖ و ﺳـﻤﻮ ﻣﻨﺰﻟﺖ او در ﻋﻠﻮم ﻣﻌﻘﻮل و ﻣﻨﻘﻮل‪ ،‬و ﺗﻤﯿﯿﺰ در ﺻـﺤﯿﺢ و ﻣﻌﻠﻮل‪ ،‬ﺑﺮ ﻣﺘﺘﺒﻊ ﮐﺘﺐ أﮐـﺎﺑﺮ ﻧﻘـﺎد ﻟﻤﻌـﺎن ﻇﻬﻮر دارد‪ ،‬و‬‫ﺑﺴﻤﺎع ﻣﺤﺎﻣﺪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻣﺪاﺋﺢ ﺑﻬﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺳﻨﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻔﺎﺧﺮ وﺿﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻪ اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻗﻮم ﺑﺮاي او ﯾﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻋﻘﻞ اﻧﺴﺎن ﺣﯿﺮان ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫ﯾﺎﻗﻮت ﺣﻤﻮي ]‪ [1‬در ﮐﺘﺎب »ﻣﻌﺠﻢ اﻷدﺑﺎء« ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﻣﺰﯾﻦ ﺑﺨﻂ ﺳﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬ﺑﺪﺳﺖ اﯾﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺨﻄﺎء اﻓﺘﺎده‪ ،‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﺟﺰء ﻋﻤﻠﻪ‬‫وﻟﺪ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]ﻫﻮ أﺑﻮ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻫﺒـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬أﺣﺪ أﺋﻤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﺸﻬﻮرﯾﻦ و اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻤﺬﮐﻮرﯾﻦ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ اﻟﻤﺤﺮم ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻣﺎت ﻓﯽ اﻟﺤﺎدي ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺑﻠﻎ ﻣﻦ اﻟﺴﻦ‬‫اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ و ﺳـﺘﮥ أﺷـﻬﺮ و ﻋﺸـﺮة أﯾﺎم و ﺣﻀـﺮ ﺟﻨﺎزﺗﻪ ﺑﺎﻟﻤﯿﺪان و اﻟﺼـﻼة ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻨﺎﺻﺮ ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ أﯾﻮب‬‫رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﻌﻤﺎد‪ :‬و ﮐﺎن اﻟﻐﯿﺚ ﻗﺪ اﺣﺘﺒﺲ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﺴﻨﮥ ﻓﺪر و ﺳﺢ ﻋﻨﺪ ارﺗﻔﺎع ﻧﻌﺸﻪ ﻓﮑﺄن اﻟﺴﻤﺎء ﺑﮑﺖ ﻋﻠﯿﻪ و ﺑﻠﻪ ]‪ [2‬وﻃﺸﻪ ]‪[[3‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 92‬از ‪230‬‬‫]‪.[4‬‬‫و اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ‬‫اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ]‪ [1‬اﻟﺤﻤﻮي‪ :‬ﯾﺎﻗﻮت ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺮوﻣﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (626‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻮﺑﻞ‪ :‬اﻟﻤﻄﺮ اﻟﺸﺪﯾﺪ اﻟﻀﺨﻢ اﻟﻘﻄﺮ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻄﺶ‪ :‬ﻟا ﻤﻄﺮ اﻟﻀﻌﯿﻒ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻣﻌﺠﻢ اﻻدﺑﺎء ج ‪.13/73‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪142 :‬‬‫اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺛﻘـﮥ اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﺤﺪث اﻟﺸﺎم ﻓﯽ وﻗﺘﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ أﻋﯿﺎن اﻟﻔﻘﻬﺎء اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ‪ ،‬ﻏﻠﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﺎﺷـﺘﻬﺮ ﺑﻪ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻎ ﻓﯽ ﻃﻠﺒﻪ‬‫اﻟﯽ أن ﺟﻤـﻊ ﻣﻨﻪ ﻣـﺎ ﻟﻢ ﯾﺘﻔﻖ ﻟﻐﯿﺮه‪ ،‬و رﺣـﻞ و ﻃﻮف و ﺟـﺎب اﻟﺒﻼـد‪ ،‬و ﻟﻘﯽ اﻟﻤﺸﺎﯾـﺦ‪ ،‬و ﮐـﺎن رﻓﯿﻖ اﻟﺤﺎﻓـﻆ أﺑﯽ ﺳـﻌﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ‬‫اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﺮﺣﻠﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺣﺎﻓﻈﺎ دﯾﻨﺎ‪ ،‬ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻦ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﻤﺘﻮن و اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬ﺳﻤﻊ ﺑﺒﻐﺪاد ﺳﻨﮥ ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ‬‫]‪ [1‬و اﻟﺘﻨﻮﺧﯽ ]‪ [2‬و اﻟﺠﻮﻫﺮي ]‪ ،[3‬ﺛﻢ رﺟﻊ اﻟﯽ دﻣﺸﻖ‪ ،‬ﺛﻢ رﺣﻞ اﻟﯽ ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬و دﺧﻞ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر‪ ،‬و ﻫﺮاة‪ ،‬و اﺻـﺒﻬﺎن‪ ،‬و اﻟﺠﺒﺎل‪ ،‬و ﺻﻨﻒ‬‫اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﻔﯿﺪة‪ ،‬و ﺧﺮج اﻟﺘﺨﺎرﯾﺞ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺣﺴﻦ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ اﻻﺣﺎدﯾﺚ‪ ،‬ﻣﺤﻔﻮﻇﺎ ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻊ و اﻟﺘﺄﻟﯿﻒ‪ ،‬ﺻـﻨﻒ اﻟﺘﺎرﯾﺦ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻟﺪﻣﺸﻖ‬‫ﻓﯽ ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﻣﺠﻠﺪة‪ ،‬أﺗﯽ ﻓﯿﻪ ﺑﺎﻟﻌﺠﺎﺋﺐ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﺴﻖ »ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد«‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻟﯽ ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﻼﻣﮥ زﮐﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﻤﻨﺬري ]‪ [4‬ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺼﺮ ادام اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ اﻟﻨﻔﻊ و ﻗﺪ ﺟﺮي ذﮐﺮ ﻫﺬا ﻟا ﺘﺎرﯾﺦ‪،‬‬‫و أﺧﺮج ﻟﯽ ﻣﻨﻪ ﻣﺠﻠﺪا و ﻃﺎل اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﯽ أﻣﺮه و اﺳﺘﻌﻈﺎﻣﻪ‪ :‬ﻣﺎ أﻇﻦ ﻫﺬا اﻟﺮﺟﻞ اﻻ ﻋﺰم ﻋﻠﯽ وﺿﻊ ﻫﺬا اﻟﺘﺎرﯾﺦ ﻣﻦ ﯾﻮم ﻋﻘﻞ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴﻪ‪،‬‬‫و ﺷـﺮع ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻊ ﻣﻦ ذﻟﮏ اﻟﻮﻗﺖ‪ ،‬و اﻻ ﻓﺎﻟﻌﻤﺮ ﯾﻘﺼـﺮ ﻋﻦ ان ﯾﺠﻤﻊ ﻓﯿﻪ اﻻﻧﺴﺎن ﻣﺜﻞ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﺑﻌﺪ اﻻﺷـﺘﻐﺎل و اﻟﺘﻨﺒﻪ ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻘﺪ ]‪[1‬‬‫اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ‪ :‬أﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (455‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺘﻨﻮﺧﯽ‪ :‬أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻬﻢ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (384‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺠﻮﻫﺮي‪ :‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻘﻨﻌﯽ اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (454‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻤﻨﺬري‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﻌﻈﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﻮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (656‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪143 :‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﻖ ﻣﻦ وﻗﻒ ﻋﻠﯿﻪ ﻋﺮف ﺣﻘﯿﻘـﮥ ﻫـﺬا اﻟﻘﻮل‪ ،‬و ﻣﺘﯽ ﯾﺘﺴﻊ ﻟﻼﻧﺴﺎن اﻟﻮﻗﺖ ﺣﺘﯽ ﯾﻀﻊ ﻣﺜﻠﻪ؟ و ﻫـﺬا اﻟﺬي ﻇﻬﺮ ﻫﻮ اﻟﺬي اﺧﺘﺎره‪ ،‬و ﻣﺎ‬‫ﺻﺢ ﻟﻪ ﻫﺬا اﻻ ﺑﻌﺪ ﻣﺴﻮدات ﻣﺎ ﮐﺎد ﯾﻨﻀﺒﻂ ﺣﺼﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻏﯿﺮه ﺗﺂﻟﯿﻒ ﺣﺴﻨﮥ و اﺟﺰاء ﻣﻤﺘﻌﮥ[ ]‪ [1‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ذﻫﺒﯽ در »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻣﺤـﺪث اﻟﺸﺎم‪ ،‬ﻓﺨﺮ اﻻﺋﻤﮥ‪ ،‬ﺛﻘﮥ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ‬‫اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ و اﻟﮑﺘﺐ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ أول ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ .‬و ﺳﻤﻊ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﺑﺎﻋﺘﻨﺎء أﺑﯿﻪ و أﺧﯿﻪ ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ ‪.‬‬
‫اﻟﯽ أ ن ﻗﺎل ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺣﺎﻓﻆ ﺛﻘﮥ ﻣﺘﻘﻦ دﯾﻦ ﺧﯿﺮ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﺴﻤﺖ‪ ،‬ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻦ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﻤﺘﻦ و اﻻﺳﻨﺎد‪.‬‬‫ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻏﺰﯾﺮ اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬ﺻﺤﯿﺢ اﻟﻘﺮاءة ﻣﺘﺜﺒﺘﺎ‪.‬‬‫رﺣـﻞ و ﺗﻌـﺐ و ﺑـﺎﻟﻎ ﻓﯽ اﻟﻄﻠـﺐ‪ ،‬و ﺟﻤـﻊ ﻣـﺎ ﻟـﻢ ﯾﺠﻤﻌﻪ ﻏﯿﺮه‪ ،‬و أرﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻻـﻗﺮان دﺧـﻞ ﻧﯿﺴـﺎﺑﻮر ﻗﺒﻠﯽ ﺑﺸـﻬﺮ ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻨﻪ »ﻣﻌﺠﻤﻪ« و‬‫»اﻟﻤﺠﺎﻟﺴﮥ« ﻟﻠﺪﯾﻨﻮري ]‪ ،[2‬و ﮐﺎن ﻗﺪ ﺷﺮع ﻓﯽ اﻟﺘﺎرﯾﺦ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻟﺪﻣﺸﻖ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 93‬از ‪230‬‬‫اﻟﯽ أ ن ﻗﺎل ‪:‬‬‫]و ﻗﺎل اﻟﻤﺤﺪث ﺑﻬﺎء اﻟﺪﯾﻦ‪ :‬اﻟﻘﺎﺳﻢ ]‪ [3‬ﮐﺎن أﺑﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮاﻇﺒﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ]‪ [1‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪.310 -3/309‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺪﯾﻨﻮري‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺮوان اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (310‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (600‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪144 :‬‬‫و اﻟﺘﻼوة‪ ،‬ﯾﺨﺘﻢ ﮐﻞ ﻟﯿﻠـﮥ ]‪ [1‬ﺧﺘﻤـﮥ‪ ،‬و ﯾﺨﺘﻢ ﻓﯽ رﻣﻀـﺎن ﮐﻞ ﯾﻮم‪ ،‬و ﯾﻌﺘﮑﻒ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎرة اﻟﺸـﺮﻗﯿﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻨﻮاﻓﻞ و اﻻذﮐﺎر‪ ،‬ﯾﺤﯿﯽ‬‫ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻌﯿﺪﯾﻦ ﺑﺎﻟﺼﻼة و اﻟﺬﮐﺮ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﯾﺤﺎﺳﺐ ﻧﻔﺴﻪ ﻋﻠﯽ ﻟﺤﻈﮥ ﺗﺬﻫﺐ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺣﻤﻠﺖ ﺑﯽ اﻣﯽ ﻗﯿﻞ ﻟﻬﺎ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻣﻬﺎ‪ :‬ﺗﻠـﺪﯾﻦ ﻏﻼﻣﺎ ﯾﮑﻮن ﻟﻪ ﺷﺄن‪ ،‬و ﺣﺪﺛﻨﯽ ان أﺑﺎه رأي رؤﯾﺎ ﻣﻌﻨﺎه ﯾﻮﻟﺪ ﻟﮏ اﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ‬‫ا ﻟ ﺴﻨ ﮥ ‪.‬‬
‫و ﺣﺪﺛﻨﯽ اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻘﺮأ ﻋﻠﯽ ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﺪم ﻋﻠﯿﻨﺎ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻮزﯾﺮ‪ ،‬ﻓﻘﻠﻨﺎ‪:‬‬‫ﻣﺎ رأﯾﻨﺎ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺪم ﻋﻠﯿﻨﺎ اﺑﻦ اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﻘﻠﻨﺎ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﻨﺎ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻗﺪم ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻫﺬا ﻓﻠﻢ ﻧﺮ ﻣﺜﻠﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺳﻌﺪ اﻟﺨﯿﺮ ]‪ :[2‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻓﯽ ﺳﻦ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻣﺜﻠﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻘﺎﺳﻢ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﺘﺎج اﻟﻤﺴـﻌﻮدي ]‪ [3‬ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ اﻟﻌﻼء اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ ]‪ [4‬ﯾﻘﻮل ﻟﺮﺟﻞ اﺳـﺘﺄذﻧﻪ ﻓﯽ اﻟﺮﺣﻠﮥ‪ :‬ان ﻋﺮﻓﺖ‬‫أﺣﺪا أﻓﻀﻞ ﻣﻨﯽ ﺣﯿﻨﺌﺬ آذن ﻟﮏ أن ﺗﺴﺎﻓﺮ إﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻻ أن ﺗﺴﺎﻓﺮ اﻟﯽ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﮐﻤﺎ ﯾﺠﺐ‪.‬‬‫و ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﻮ اﻟﻤﻮاﻫﺐ ﺑﻦ ﺻﺼﺮي ]‪ [5‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ دﺧﻠﺖ ﻫﻤﺪان‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ ]‪ [1‬ﻓﯽ اﻟﻤﺼﺪر اﻟﻤﻄﺒﻮع‪ :‬ﯾﺨﺘﻢ ﮐﻞ ﺟﻤﻌﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺳﻌﺪ اﻟﺨﯿﺮ‪ :‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻬﻞ اﻻﻧﺼﺎري اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ اﻟﺒﻠﻨﺴﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (541‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺘﺎج اﻟﻤﺴﻌﻮدي‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺒﻨﺠﺪﯾﻬﯽ اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ اﻟﺮﺣﺎل اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (584‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬أﺑﻮ اﻟﻌﻼء اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﻘﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (569‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬أﺑﻮ اﻟﻤﻮاﻫﺐ ﺑﻦ ﺻﺼﺮي‪ :‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻔﻮظ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (586‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪145 :‬‬‫أﺑﻮ اﻟﻌﻼـء‪ :‬أﻧـﺎ أﻋﻠﻢ اﻧﻪ ﻻـ ﯾﺴﺎﺟـﻞ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﺎ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻓﯽ ﺷﺄﻧﻪ أﺣـﺪ‪ ،‬ﻓﻠﻮ ﺧﺎﻟﻖ اﻟﻨﺎس و ﻣﺎزﺟﻬﻢ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ إذا ﻻﺟﺘﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻤﻮاﻓﻖ و‬‫اﻟﻤﺨﺎﻟﻒ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻟﯽ ﯾﻮﻣﺎ‪ :‬أي ﺷـﯽء ﻓﺘﺢ ﻟﻪ‪ ،‬و ﮐﯿﻒ اﻟﻨﺎس ﻟﻪ؟‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻫﻮ ﺑﻌﯿﺪ ﻣﻦ ﻫﺬا ﮐﻠﻪ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺸـﺘﻐﻞ ﻣﻨﺬ أرﺑﻌﯿﻦ ﺳﻨﮥ اﻻ ﺑﺎﻟﺠﻤﻊ و اﻟﺘﺴﻤﯿﻊ‪ ،‬ﺣﺘﯽ‬‫ﻓﯽ ﻧﺰﻫﺘﻪ و ﺧﻠﻮاﺗﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ﻫﺬا ﺛﻤﺮة اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬اﻻ اﻧﺎ ﺣﺼﻞ ﻟﻨﺎ ﻫﺬا اﻟﻤﺴـﺠﺪ و اﻟﺪار‪ ،‬و اﻟﮑﺘﺐ ﻫﺬا ﯾﺪل ﻋﻠﯽ ﻗﻠﮥ ﺣﻆ أﻫﻞ ﻟا ﻌﻠﻢ ﻓﯽ‬‫ﺑﻼدﮐﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﺴﻤﯽ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻻ ﺷﻌﻠﮥ ﻧﺎر ﺑﺒﻐﺪاد ﻣﻦ ذﮐﺎﺋﻪ و ﺗﻮﻗﺪه و ﺣﺴﻦ ادراﮐﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻤﻮاﻫﺐ‪ :‬ﮐﻨﺖ إذا ﮐﺮ أﺑﺎ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﻦ اﻟﺤﻔﺎظ اﻟﺬﯾﻦ ﻟﻘﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫أﻣﺎ ﺑﻐـﺪاد ﻓﺄﺑﻮ ﻋﺎﻣﺮ اﻟﻌﺒﺪري ]‪ ،[1‬و أﻣﺎ أﺻـﺒﻬﺎن ﻓﺄﺑﻮ ﻧﺼﺮ اﻟﯿﻮﻧﺎرﺗﯽ ]‪ ،[2‬ﻟﮑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [3‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﮐﺎن أﺷﻬﺮ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻓﻌﻠﯽ‬‫ﻫﺬا ﻣﺎ ﮐﺎن رأي ﺳﯿﺪﻧﺎ ﻣﺜﻞ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻗﺎل ﻻ ﺗﻘﻞ ﻫﺬا‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ‪َ :‬ﻓﻼ ﺗَُﺰﱡﮐﻮا َأﻧ ُْﻔَﺴُﮑْﻢ‬‫]‪ ،[4‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻓﻘﺪ ﻗﺎل‪َ :‬و َأﱠﻣﺎ ﺑ ِﻨِْﻌَﻤِﮥ َرﺑﱢَﮏ َﻓَﺤﱢﺪْث‬‫]‪ ،[5‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﻮ ﻗﺎل ﻗﺎﺋﻞ‪ :‬ان ﻋﯿﻨﯽ ﻟﻢ ﺗﺮ ﻣﺜﻠﯽ ﻟﺼﺪق‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗـﺎل أﺑـﻮ اﻟﻤﻮاﻫﺐ‪ :‬ﻟﻢ أر ﻣﺜﻠﻪ و ﻻـ ﻣﻦ اﺟﺘﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﻣـﺎ اﺟﺘﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﻟﺰوم ﻃﺮﯾﻘـﮥ ]‪ [1‬أﺑﻮ ﻋﺎﻣﺮ اﻟﻌﺒـﺪري‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪون ﺑﻦ ﻣﺮﺟﺎ‬‫اﻟﻤﯿﻮرﻗﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (524‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 94‬از ‪230‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ ﻧﺼﺮ اﻟﯿﻮﻧﺎرﺗﯽ‪ :‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (527‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺘﯿﻤﯽ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (535‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻨﺠﻢ‪.32 :‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻀﺤﯽ‪.11 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪146 :‬‬‫واﺣﺪة ﻣﺪة أرﺑﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﻣﻦ ﻟﺰوم اﻟﺼـﻠﻮة ﻓﯽ اﻟﺼﻒ اﻻول اﻻ ﻣﻦ ﻋﺬر‪ ،‬و اﻻﻋﺘﮑﺎف ﻓﯽ رﻣﻀﺎن و ﻋﺸـﺮ ذي اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬و ﻋﺪم اﻟﺘﻄﻠﻊ اﻟﯽ‬‫ﺗﺤﺼـﯿﻞ اﻻﻣﻼك و ﺑﻨﺎء اﻟـﺪور‪ ،‬ﻗﺪ أﺳـﻘﻂ ذﻟﮏ ﻋﻦ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬و أﻋﺮض ﻋﻦ ﻃﻠﺐ اﻟﻤﻨﺎﺻﺐ ﻣﻦ اﻻﻣﺎﻣﮥ و اﻟﺨﻄﺎﺑﮥ و أﺑﺎﻫﺎ ﺑﻌﺪ ان ﻋﺮﺿـﺖ‬‫ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و أﺧﺬ ﻧﻔﺴﻪ ﺑﺎﻻﻣﺮ ﺑﺎﻟﻤﻌﺮوف و اﻟﻨﻬﯽ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﮑﺮ ﻻ ﺗﺄﺧﺬه ﻓﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮﻣﮥ ﻻﺋﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻋﺰﻣﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺤﺪﯾﺚ و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻄﻠﻊ اﻧﯽ ﻣﺎ ﺣﻤﻠﻨﯽ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﺣﺐ اﻟﺮﯾﺎﺳﮥ و اﻟﺘﻘﺪم‪ ،‬ﺑﻞ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﺘﯽ أروي ﮐﻞ ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺖ؟ و‬‫أي ﻓﺎﯾﺪة ﻓﯽ ﮐﻮﻧﯽ أﺧﻠﻔﻪ ﻓﯽ ﺻـﺤﺎﺋﻒ؟ ﻓﺎﺳـﺘﺨﺮت اﻟﱠﻠﻪ و اﺳـﺘﺄذﻧﺖ أﻋﯿﺎن ﺷﯿﻮﺧﯽ و رؤﺳﺎء اﻟﺒﻠﺪ و ﻃﻔﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻓﮑﻠﻬﻢ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻣﻦ أﺣﻖ‬‫ﺑﻬﺬا ﻣﻨﮏ؟ ﻓﺸﺮﻋﺖ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﻨﺬ ﺛﻠﺚ و ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫اﻟﯽ أ ن ﻗﺎل ‪:‬‬
‫و ﮐﺎن ﺷﯿﺨﻨﺎ أﺑﻮ اﻟﺤﺠﺎج ]‪ [1‬اﻟﻤﺰي ﯾﻤﯿﻞ اﻟﯽ أن اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻣﺎ رأي ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻣﺜﻞ ﻧﻔﺴﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ]‪ :[2‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﻔﻆ ﻣﻦ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻨﺠﺎر ]‪ :[3‬أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻣﺎم اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ ﻓﯽ وﻗﺘﻪ‪ ،‬اﻧﺘﻬﺖ إﻟﯿﻪ اﻟﺮﯾﺎﺳﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ و اﻻﺗﻘﺎن و اﻟﻨﻘﻞ و اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ اﻟﺘﺎﻣﮥ و ﺑﻪ ﺧﺘﻢ ﻫﺬا‬‫اﻟﺸﺄن‪ ،‬ﻓﻘﺮأت ]‪ [1‬أﺑﻮ اﻟﺤﺠﺎج اﻟﻤﺰي‪ :‬ﯾﻮﺳﻒ اﺑﻦ اﻟﺰﮐﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (742‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺮﻫﺎوي اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (612‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ اﻟﻨﺠﺎر‪ :‬ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (643‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪147 :‬‬‫ﺑﺨﻂ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﻌﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﻔﺎﺧﺮ ]‪ [1‬ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻤﻪ‪ :‬ﺛﻨﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ ﺑﻤﻨﯽ و ﮐﺎن أﺣﻔﻆ ﻣﻦ رأﯾﺖ ﻣﻦ ﻃﻠﺒﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻟﺸﺄن‪،‬‬‫و ﮐﺎن ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﻣﺎم ﯾﻔﻀﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻦ ﻟﻘﯿﻨﺎﻫﻢ‪ ،‬ﻗﺪم أﺻﺒﻬﺎن و ﻧﺰل ﻓﯽ داري‪ ،‬و ﻣﺎ رأﯾﺖ ﺷﺎﺑﺎ أورع و ﻻ أﺣﻔﻆ‬‫و ﻻـ أﺗﻘﻦ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻣﻊ ذﻟـﮏ ﻓﻘﯿﻬـﺎ أدﯾﺒﺎ ﺳـﻨﯿﺎ ﺟﺰاه اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا و ﮐﺜﺮ ﻓﯽ اﻻﺳـﻼم ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﯽ ﮐﺜﯿﺮا ﺳﺄﻟﺘﻪ ﻋﻦ ﺗﺄﺧﺮه ﻋﻦ اﻟﻤﺠﯽء اﻟﯽ‬‫أ ﺻﺒ ﻬ ﺎ ن‪ ،‬ﻓ ﻘ ﺎ ل ‪:‬‬
‫ﻟﻢ ﺗﺄذن ﻟﯽ اﻣﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ :‬ﺗﻮﻓﯽ أﺑﯽ ﻓﯽ ﺣﺎدي ﻋﺸﺮ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫و رﺋﯽ ﻟﻪ ﻣﻨﺎﻣﺎت ﺣﺴﻨﮥ‪ ،‬و رﺛﯽ ﺑﻘﺼﺎﺋﺪ و ﻗﺒﺮه ﯾﺰار ﺑﺒﺎب اﻟﺼﻐﯿﺮ[ ]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« در ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺘﺎرﯾـﺦ« اﻟﺜﻤﺎﻧﯿﻦ ﻣﺠﻠـﺪة‪ ،‬اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻫﺒـﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ‪ ،‬ﻣﺤـﺪث اﻟﺸﺎم ﺛﻘﮥ‬‫اﻟﺪﯾﻦ‪.‬‬‫وﻟـﺪ ﻓﯽ اول ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ‪ ،‬و أﺳـﻤﻊ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴـﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺑﻌﺪﻫﺎ ﻣﻦ اﻟﻨﺴـﯿﺐ ]‪ ،[3‬و أﺑﯽ ﻃـﺎﻫﺮ اﻟﺤﻨـﺎﺋﯽ ]‪ [4‬و‬‫ﻃﺒﻘﺎﺗﻬﻤﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﻨﯽ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و رﺣﻞ ﻓﯿﻪ اﻟﯽ اﻟﻌﺮاق و ﺧﺮاﺳﺎن ﻓﺎﺻﺒﻬﺎن‪ ،‬و ﺳﺎد اﻫﻞ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و رﺟﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﺑﻠﻎ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﺬروة‬‫اﻟﻌﻠﯿﺎء و ﻣﻦ ﺗﺼﻔﺢ ﺗﺎرﯾﺨﻪ ﻋﻠﻢ ﻣﻨﺰﻟﮥ اﻟﺮﺟﻞ ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ‪ .‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ]‪ [1‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﻌﻤﺮ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ رﺟﺎء ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﺑﻦ اﻟﻔﺎﺧﺮ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(564‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 95‬از ‪230‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪.1333 -4/1328‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻨﺴﯿﺐ‪ :‬اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (508‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (510‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪148 :‬‬‫ﺣﺎدي ﻋﺸﺮ رﺟﺐ ]‪.[1‬‬‫و اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« در ﺳﻨﻪ ﻣﺬﮐﻮره ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺤـﺪث اﻟﺒﺎرع اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻘﻦ اﻟﻀﺎﺑﻂ ذو اﻟﻌﻠﻢ اﻟﻮاﺳﻊ‪ ،‬ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم و ﻣﺤـﺪث اﻟﺸﺎم‪ ،‬ﻧﺎﺻـﺮ اﻟﺴـﻨﮥ و ﻗﺎﻣﻊ‬‫اﻟﺒﺪﻋـﮥ‪ ،‬زﯾﻦ اﻟﺤﻔﺎظ و ﺑﺤﺮ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﺰاﺧﺮ‪ ،‬رﺋﯿﺲ اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ اﻟﻤﻘﺮ ﻟﻪ ﺑﺎﻟﺘﻘـﺪم‪ ،‬اﻟﻌﺎرف اﻟﻤﺎﻫﺮ ﺛﻘـﮥ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ‬‫ﻫﺒـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺴـﺎﮐﺮ اﻟـﺬي اﺷـﺘﻬﺮ ﻓﯽ زﻣـﺎﻧﻪ ﺑﻌﻠﻮ ﺷـﺄﻧﻪ و ﻟﻢ ﯾﺮ ﻣﺜﻠﻪ ﻓﯽ أﻗﺮاﻧﻪ‪ ،‬اﻟﺠﺎﻣﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻌﻘﻮل و اﻟﻤﻨﻘﻮل‪ ،‬و اﻟﻤﻤﯿﺰ ﺑﯿﻦ اﻟﺼـﺤﯿﺢ و‬‫اﻟﻤﻌﻠﻮل‪.‬‬‫ﮐﺎن ﻣﺤﺪث زﻣﺎﻧﻪ و ﻣﻦ اﻋﯿﺎن اﻟﻔﻘﻬﺎء اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ‪ ،‬ﻏﻠﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﺷﺘﻬﺮ ﺑﻪ و ﺑﺎﻟﻎ ﻓﯽ ﻃﻠﺒﻪ اﻟﯽ ان ﺟﻤﻊ ﻣﻨﻪ ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﺘﻔﻖ ﻟﻐﯿﺮه‪.‬‬‫رﺣﻞ‪ ،‬و ﻃﻮف‪ ،‬و ﺟﺎب اﻟﺒﻼد‪ ،‬و ﻟﻘﯽ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ‪ ،‬و ﮐﺎن رﻓﯿﻖ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ ﺳﻌﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﺮﺣﻠﮥ‪.‬‬‫و ﮐﺎن اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﺣﺎﻓﻈﺎ دﯾﻨﺎ‪ ،‬ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻦ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﻤﺘﻮن و اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ‪.‬‬‫ﺳﻤﻊ ﺑﺒﻐـﺪاد ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﻋﺸـﺮ و ﺧﻤﺴـﻤﺎﺋﮥ ﻣﻦ اﺻـﺤﺎب اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ‪ ،‬و اﻟﺘﻨﻮﺧﯽ‪ ،‬و اﻟﺠﻮﻫﺮي‪ ،‬ﺛﻢ رﺟﻊ اﻟﯽ دﻣﺸﻖ‪ ،‬ﺛﻢ رﺣـﻞ اﻟﯽ ﺧﺮاﺳـﺎن‪ ،‬و‬‫دﺧﻞ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر‪ ،‬و ﻫﺮاة و اﺻﺒﻬﺎن‪ ،‬و اﻟﺠﺒﺎل‪.‬‬‫و ﺻﻨﻒ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﻔﯿﺪة‪ ،‬و ﺧﺮج اﻟﺘﺨﺎرﯾﺞ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺣﺴﻦ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ اﻻﺣﺎدﯾﺚ‪ ،‬ﻣﺤﻈﻮﻇﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻤﻊ و اﻟﺘﺄﻟﯿﻒ‪.‬‬‫ﺻﻨﻒ اﻟﺘﺎرﯾـﺦ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻟـﺪﻣﺸﻖ ﻓﯽ ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﻣﺠﻠﺪا أﺗﯽ ﻓﯿﻪ ﺑﺎﻟﻌﺠﺎﺋﺐ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﺴﻖ »ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد«[‪ [1] .‬اﻟﻌـﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪4/212‬‬‫ط اﻟﮑﻮﯾﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪149 :‬‬‫اﻟﯽ ا ن ﻗﺎل ‪:‬‬‫]ﻗـﺎل ﺑﻌﺾ اﻫـﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺎﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟﺘﻮارﯾـﺦ‪ :‬ﺳﺎد أﻫﻞ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و رﺟﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﺑﻠﻎ ﻓﯿﻪ اﻟـﺬروة اﻟﻌﻠﯿﺎء‪ ،‬و ﻣﻦ ﺗﺼـﻔﺢ ﺗﺎرﯾﺨﻪ ﻋﻠﻢ‬‫ﻣﻨﺰﻟﮥ اﻟﺮﺟﻞ ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑـﻞ ﻣﻦ ﺗﺄﻣـﻞ ﺗﺼـﺎﻧﯿﻔﻪ ﻣﻦ ﺣﯿﺚ اﻟﺠﻤﻠـﮥ ﻋﻠﻢ ﻣﮑﺎﻧﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ و اﻟﻀـﺒﻂ ﻟﻠﻌﻠﻢ و اﻻﻃﻼع‪ ،‬و ﺟﻮدة اﻟﻔﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﺒﻼﻏـﮥ‪ ،‬و اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ و‬‫اﻻﺗﺴﺎع ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺗﺤﺘﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ و اﻟﻤﺤﺎﺳﻦ ﮐﻞ ﻃﺎﺋﻞ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺗﺂﻟﯿﻔﻪ اﻟﺸـﻬﯿﺮة اﻟﻤﺸﺘﻤﻠﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ اﻟﮑﺜﯿﺮة ﮐﺘﺎب »ﺗﺒﯿﯿﻦ‬‫ﮐـﺬب اﻟﻤﻔﺘﺮي ﻓﯿﻤﺎ ﻧﺴﺐ اﻟﯽ اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﺷـﻌﺮي« ]‪ [1‬ﺟﻤـﻊ ﻓﯿﻪ ﺑﯿﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﻌﺒـﺎرة و اﻟﺒﻼﻏـﮥ و اﻻﯾﻀـﺎح و اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬و‬‫اﺳﺘﯿﻌﺎب اﻻدﻟﮥ اﻟﻨﻘﻠﯿﮥ و ﻃﺮﻗﻬﺎ ﻣﻊ اﺳـﻨﺎد ﮐﻞ ﻃﺮﯾﻖ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ أﻋﯿﺎن أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻣﻦ زﻣﺎن اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﯽ زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬و اوﺿﺢ ﻣﺎﻟﻪ ﻣﻦ‬‫اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ و اﻟﻤﮑﺎرم و اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و اﻟﻌﺰاﺋﻢ‪ ،‬ورد ﻋﻠﯽ ﻣﻦ رﻣﺎه و اﻓﺘﺮي ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻟﻌﻈﺎﺋﻢ ‪.‬‬
‫اﻟﯽ ا ن ﻗﺎل ‪:‬‬‫]و ﮐﺎن اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ اﻟﻤﺬﮐﻮر رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺣﺴﻦ اﻟﺴﯿﺮة و اﻟﺴﺮﯾﺮة‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﺮﺋﯿﺲ اﺑـﻮ اﻟﻤـﻮاﻫﺐ‪ :‬ﻟـﻢ أر ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﻻـ ﻣﻦ اﺟﺘﻤـﻊ ﻓﯿﻪ ﻣـﺎ اﺟﺘﻤـﻊ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﻟﺰوم ﻃﺮﯾﻘـﮥ واﺣـﺪة ﻣﻨـﺬ أرﺑﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﻣﻦ ﻟﺰوم‬‫اﻟﺼـﻠﻮات ﻓﯽ اﻟﺼﻒ اﻻول اﻻ ﻣﻦ ﻋﺬر‪ ،‬و اﻻﻋﺘﮑﺎف ﻓﯽ رﻣﻀﺎن و ﻋﺸﺮ ذي اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬و ﻋﺪم اﻟﺘﻄﻠﻊ و ﺗﺤﺼﯿﻞ اﻻﻣﻼك و ﺑﻨﺎء اﻟﺪور‪ ،‬ﻗﺪ‬‫اﺳـﻘﻂ ذﻟـﮏ ﻋﻦ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬و اﻋﺮض ﻋﻦ ﻃﻠﺐ اﻟﻤﻨـﺎﺻﺐ ﻣﻦ اﻻﻣـﺎرة و اﻟﺨﻄﺎﺑـﮥ‪ ،‬أﺑﺎﻫـﺎ ﺑﻌـﺪ ﻣـﺎ ﻋﺮﺿﺖ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﻠـﮥ اﻻﻟﺘﻔﺎت أو ﻗﺎل ﻋـﺪم‬‫اﻻﻟﺘﻔﺎت ﺑﺎﻻﻣﺮاء و أﺧﺬ ﻧﻔﺴﻪ ﺑﺎﻻﻣﺮ ﺑﺎﻟﻤﻌﺮوف و اﻟﻨﻬﯽ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﮑﺮ ﻻ ﺗﺄﺧﺬه ﻓﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮﻣﮥ ﻻﺋﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 96‬از ‪230‬‬‫ذﮐﺮه اﻻﻣـﺎم اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﺑﻦ اﻟﻨﺠـﺎر ﻓﯽ ﺗـﺎرﯾﺨﻪ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬اﻣﺎم اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ ﻓﯽ وﻗﺘﻪ ]‪ [1‬ﻫـﻮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﺸـﺮ اﻟﻤﺘﮑﻠﻢ اﻟﺒﺼـﺮي‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (324‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪150 :‬‬‫و ﻣﻦ اﻧﺘﻬﺖ إﻟﯿﻪ اﻟﺮﯾﺎﺳﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ و اﻻﺗﻘﺎن و اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ اﻟﺘﺎﻣﮥ و اﻟﺜﻘﮥ‪ ،‬و ﺑﻪ ﺧﺘﻢ ﻫﺬا اﻟﺸﺄن‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻨﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ :‬ﮐﺎن أﺑﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮاﻇﺒﺎ ﻋﻠﯽ ﺻﻼة اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﺗﻼوة اﻟﻘﺮآن ﯾﺨﺘﻢ ﻓﯽ ﮐﻞ ﺟﻤﻌﮥ‪ ،‬و ﻓﯽ رﻣﻀﺎن‬‫ﻓﯽ ﮐﻞ ﯾﻮم‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻨﺼﻒ و اﻟﻌﯿﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻨﻮاﻓﻞ و اﻻذﮐﺎر‪ ،‬ﯾﺤﺎﺳﺐ ﻧﻔﺴﻪ ﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﻟﺤﻈﮥ ﺗﺬﻫﺐ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻃﺎﻋﮥ‪.‬‬‫ﺳﻤﻊ ﻣﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﮐﺜﯿﺮﯾﻦ ﻧﺤﻮا ﻣﻦ أﻟﻒ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﺷﯿﺦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ اﻣﺮأة‪.‬‬‫و ﺣﺪث ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن‪ ،‬و ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬و ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ اﻟﺒﻼد‪.‬‬‫و ﺳﻤﻊ ﻣﻨﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻟﺤﻔﺎظ و ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ و ﺟﻢ ﻏﻔﯿﺮ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﺮﻫﺎوي‪ :‬رأﯾﺖ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺴﻠﻔﯽ ]‪ ،[1‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﺎ اﻟﻌﻼء اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﺎ ﻣﻮﺳﯽ ]‪ [2‬اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ‪ ،‬ﻓﻤﺎ رأﯾﺖ‬‫ﻓﯿﻬﻢ ﻣﺜﻞ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ[ ]‪.[3‬‬‫و اﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ]‪ [4‬در »رﺟﺎل ﻣﺴﻨﺪ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ اﻟﻨﺠﺎر ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻫﺒـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﻌﺮوف‬‫ﺑﺎﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻣﻦ اﻫﻞ دﻣﺸﻖ‪ ،‬اﻣﺎم اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ ﻓﯽ وﻗﺘﻪ ‪.‬‬
‫اﻟﯽ ا ن ﻗﺎل ‪:‬‬‫]و ﻋـﺎد اﻟﯽ ﺑﻐـﺪاد ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺚ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺧﻤﺴـﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﻋﻨﻪ ﺟﻤﺎﻋـﮥ‪ ،‬و ﻋﺎد ]‪ [1‬ﻫﻮ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (572‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (581‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 396 -3/393‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻫﻮ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (655‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪151 :‬‬‫اﻟﯽ دﻣﺸﻖ ﯾﺤﺪث و ﯾﺤﮑﯽ و ﯾﺼـﻨﻒ ﻋﻠﯽ اﻣﮑﻦ ﺳﯿﺮ و اﺣﺴﻦ ﻃﺮﯾﻘﮥ اﻟﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه ﺟﻤﻊ ﺗﺎرﯾﺦ دﻣﺸﻖ ﻓﯽ ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ و ﺳﺒﻌﯿﻦ ﺟﺰءا[‪-‬‬‫اﻟﺦ ‪.‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﺳﻨﻮي در »ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎي ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ اﺧﻮ اﻟﺼﺎﺋﻦ‪ .‬اﻟﻤﺘﻘﺪم ذﮐﺮه اﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ‪.‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺎرﯾﺦ دﻣﺸﻖ« ﻓﯽ ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﻣﺠﻠﺪة و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﻤﺼﻨﻔﺎت‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ ﻣﺴﺘﻬﻞ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫و أﺳﻤﻌﻪ أﺧﻮه اﻟﺼﺎﺋﻦ ]‪ [1‬ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺛﻢ رﺣﻞ اﻟﯽ ﺑﻐﺪاد ﺳﻨﮥ ﻋﺸﺮﯾﻦ‪ ،‬ﺛﻢ رﺟﻊ إﻟﯿﻬﺎ و أﻗﺎم ﺑﻬﺎ ﺧﻤﺲ ﺳﻨﯿﻦ‪،‬‬‫ﯾﺤﺼﻞ و ﯾﺘﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬ﺛﻢ رﺟﻊ اﻟﯽ دﻣﺸﻖ ﺑﻌﻠﻢ ﮐﺜﯿﺮ و ﺳـﻤﺎﻋﺎت‪ ،‬ﺛﻢ رﺣﻞ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ اﻟﯽ ﺧﺮاﺳﺎن و ﺑﻘﯽ ﻧﺤﻮ ﺳﺘﮥ ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬و‬‫رﺟﻊ ﺑﺴﻤﺎﻋﺎت ﻏﺰﯾﺮة و ﮐﺘﺐ ﻋﻈﯿﻤﮥ‪ ،‬ﻟﻢ ﺗﺪﺧﻞ اﻟﺸﺎم ﻗﺒﻠﻪ ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬ﻣﺴﻨﺪ اﻻﻣﺎم أﺣﻤﺪ« ]‪ [2‬و »ﻣﺴﻨﺪ أﺑﯽ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ«‪.‬‬‫و ﺣﺪث أﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﺮﺣﻠﮥ‪ ،‬ﻓﺴـﻤﻊ ﻣﻨﻪ أﺋﻤﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ دﯾﻨﺎ ﺧﯿﺮا‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﺴـﻤﺖ‪ ،‬ﻣﻮاﻇﺒﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﻋﺘﮑﺎف ﻓﯽ رﻣﻀﺎن و ﻋﺸـﺮ‬‫ذي اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ﻓﯽ اﻟﺼﻒ اﻻول‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺧﺘﻢ اﻟﻘﺮآن ﻓﯽ ﮐﻞ ﺟﻤﻌﮥ‪ ،‬و أﻣﺎ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ﻓﻔﯽ ﮐﻞ ﯾﻮم‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻨﻮاﻓﻞ و اﻟﺬﮐﺮ‪،‬‬‫و ﯾﺤﯿﯽ ﻟﯿﻠـﮥ اﻟﻨﺼﻒ ﻣﻦ ﺷـﻌﺒﺎن و اﻟﻌﯿـﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻣﻌﺮﺿـﺎ ﻋﻦ اﻟﻤﻨـﺎﺻﺐ ﺑﻌـﺪ ﻋﺮﺿـﻬﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻻـﻣﺮ ﺑﺎﻟﻤﻌﺮوف و اﻟﻨﻬﯽ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﮑﺮ‪ ،‬ﻗﻠﯿﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 97‬از ‪230‬‬‫اﻻﻟﺘﻔﺎت اﻟﯽ اﻻﻣﺮاء و أﺑﻨﺎء اﻟﺪﻧﯿﺎ[ ]‪ -[3‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻗﺎﺿـﯽ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻗﺎﺿـﯽ ﺷـﻬﺒﮥ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻻﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬ﻫﻮ اﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻫﺒـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺴﺎﮐﺮ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (563‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻣﺎم اﻟﺤﻨﺎﺑﻠﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (41‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻟﻸﺳﻨﻮي ج ‪.2/216‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪152 :‬‬‫]ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﺛﻘﮥ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ ،‬ﻓﺨﺮ اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ‪ ،‬و اﻣﺎم أﻫﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ و ﺣﺎﻣﻞ ﻟﻮاﺋﻬﻢ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺎرﯾﺦ دﻣﺸﻖ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﻤﺼﻨﻔﺎت اﻟﻤﻔﯿﺪة اﻟﻤﺸﻬﻮرة‪.‬‬‫ﻣﻮﻟﺪه ﻓﯽ ﻣﺴـﺘﻬﻞ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و رﺣﻞ اﻟﯽ ﺑﻼد ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﺳﻤﻊ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﻧﺤﻮ أﻟﻒ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﺷﯿﺦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ اﻣﺮأة‪ ،‬و‬‫ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺪﻣﺸﻖ و ﺑﻐﺪاد‪.‬‬‫و ﮐـﺎن دﯾﻨـﺎ ﺧﯿﺮا‪ .‬ﯾﺨﺘﻢ اﻟﻘﺮآن ﻓﯽ ﮐـﻞ ﺟﻤﻌـﮥ‪ ،‬و أﻣـﺎ ﻓﯽ رﻣﻀـﺎن ﻓﻔﯽ ﮐـﻞ ﯾﻮم‪ ،‬ﻣﻌﺮﺿـﺎ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﺎﺻﺐ ﺑﻌـﺪ ﻋﺮﺿـﻬﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻻﻣﺮ‬‫ﺑﺎﻟﻤﻌﺮوف و اﻟﻨﻬﯽ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﮑﺮ‪ ،‬ﻗﻠﯿﻞ اﻻﻟﺘﻔﺎت اﻟﯽ اﻻﻣﺮاء و أﺑﻨﺎء اﻟﺪﻧﯿﺎ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺤﺎﻓـﻆ أﺑﻮ ﺳـﻌﺪ اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﺗـﺎرﯾﺨﻪ‪ :‬ﻫﻮ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻏﺰﯾﺮ اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬ﺣﺎﻓﻆ ﺛﻘـﮥ ﻣﺘﻘﻦ‪ ،‬دﯾﻦ ﺧﯿﺮ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﺴـﻤﺖ‪ ،‬ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻦ ﻣﻌﺮﻓﮥ‬‫اﻟﻤﺘﻮن و اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﻘﺮاءة‪ ،‬ﺛﺒﺖ ﻣﺤﺘﺎط‪ ،‬رﺣﻞ و ﺑﺎﻟﻎ ﻓﯽ اﻟﻄﻠﺐ اﻟﯽ أن ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻦ ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﺠﻤﻊ ﻏﯿﺮه و أرﺑﯽ ﻋﻠﯽ أﻗﺮاﻧﻪ‪ ،‬و ﺻﻨﻒ‬‫اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬و ﺧﺮج اﻟﺘﺨﺎرﯾﺞ و ﺷﺮع ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﻟﺪﻣﺸﻖ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﺮﻫﺎوي‪ :‬رأﯾﺖ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺴـﻠﻔﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﺎ اﻟﻌﻼء اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﺎ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ‪ ،‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻓﯿﻬﻢ‬‫ﻣﺜﻞ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و دﻓﻦ ﺑﻤﻘﺒﺮة ﺑﺎب اﻟﺼﻐﯿﺮ ﺷﺮﻗﯽ اﻟﺤﺠﺮة اﻟﺘﯽ ﻓﯿﻬﺎ ﻗﺒﺮ ﻣﻌﺎوﯾﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ]‪ -[1‬اﻟﺦ‬‫»ﻧﺰول آﯾﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﻓﺨﺮ رازي«‬‫اﻣﺎ ذﮐﺮ ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺮازي‪ ،‬ﻧﺰول آﯾﻪ‪ [1] :‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻻﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﮥ ج ‪.14 -2/13‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪153 :‬‬‫ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬ﭘﺲ در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ ﻣﺴﻤﯽ ﺑﻪ »ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ اﻟﻐﯿﺐ« در ﺑﯿﺎن اﻗﻮال ﺷﺄن ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﻌﺎﺷﺮ‪:‬‬‫ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ و ﻟﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ أﺧﺬ ﺑﯿﺪه و ﻗﺎل‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪ .‬ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ )رض(‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬أﺻﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي‬‫و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪ .‬و ﻫﻮ ﻗﻮل اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺰد ﻓﺨﺮ رازي ﺣﺘﻤﺎ و ﺟﺰﻣﺎ و ﻗﻄﻌﺎ و ﺑﺘﺎ‪ ،‬ﺑﺤﯿﺚ ﻻ ﯾﺘﺨﺎﻟﺠﻪ اﻟﺘﺸـﮑﯿﮏ و اﻟﻮﺳﻮاس‪ ،‬و ﻻ ﯾﺘﻄﺮق إﻟﯿﻪ ﻧﺰع‬‫اﻟﺨﻨﺎس‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬ﻗﻮل اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﻮن ﻏﺮض ﻣﺎ ﺻـﺮف ﻫﻤﯿﻦ ﻗـﺪر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺨﺮ رازي اﺑﻦ ﻋﺒﺎس و ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب و ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﺎﻗﺮ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬ﻗﺎﺋﻞ ﺑﻨﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و آن از ﻋﺒﺎرﺗﺶ ﮐﺎﻟﺸـﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌﮥ اﻟﻨﻬﺎر ﻫﻮﯾﺪا و آﺷﮑﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ‬‫ﮐﻼـم رازي در ﻣـﺎ ﺑﻌـﺪ ﮐـﻪ دﻻـﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ وﺟﻪ ﻣﺜـﻞ دﯾﮕﺮ وﺟـﻮه ﻏﯿﺮ اوﻟﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻌـﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻤﺘﻨـﻊ اﺳﺖ‪ ،‬ﺿـﺮري ﺑﻤﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 98‬از ‪230‬‬‫ﻧﻤﯽرﺳﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮاي رازي و أﺗﺒـﺎع او زﻫﺮ ﻫﻼﻫﻞ و ﺳﻢ ﻗﺎﺗﻞ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ از آن رد رازي ﺑﺮ ارﺷﺎد ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻼم ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫و ﮐﻔﯽ ﺑﻪ ﺧﺰﯾﺎ و ﺧﺴﺎرا‪ ،‬و ذﻻ و ﺷﻨﺎرا‪ ،‬و ﻗﺒﺤﺎ و ﺗﺒﺎرا‪ ،‬و ﻫﻼﮐﺎ و ﺑﻮارا‪.‬‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﺑﺮ ارﺑﺎب دﯾﻦ و اﯾﻤﺎن و اﺻـﺤﺎب اﺳﻼم و اﯾﻘﺎن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺻﺮف ارﺷﺎد ﺑﺎﺳﺪاد ﺣﻀﺮت اﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬ﮐﻪ‬‫از اﺋﻤﻪ ﻃﯿﺒﯿﻦ‪ ،‬و اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻃﺎﻫﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﺧﺰان وﺣﯽ ﯾﺰداﻧﯽ‪ ،‬و ﺣﺎﻣﻠﯿﻦ اﺳـﺮار رﺑﺎﻧﯽاﻧﺪ‪ [1] ،‬ﻫﻮ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺒﺎﻗﺮ اﻻﻣﺎم اﻟﺨﺎﻣﺲ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ‬‫آﺑﺎﺋﻪ و أﺑﻨﺎﺋﻪ اﻟﺼﻼة و اﻟﺴﻼم‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪154 :‬‬‫ﺑﺂﻧﮑﻪ اﯾﻦ آﯾﻪ در روز ﻏـﺪﯾﺮ در ﻓﻀﻞ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻧﺎزل ﺷـﺪه‪ ،‬ﮐﺎﻓﯽ و ﺑﺴـﻨﺪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﺠﺎل‬‫اﻧﮑﺎر و ﻃﺎﻗﺖ ﺗﮑـﺬﯾﺐ آن ﻧﺪارﻧـﺪ‪ ،‬ﻣﮕﺮ آﻧﮑﻪ ﺗﻘﻠﯿﺪ أﺳـﻼف ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ ﺧﻮﯾﺶ ﮔﺰﯾﻨﻨﺪ‪ ،‬و داﻣﻦ از دﯾﻦ و اﯾﻤﺎن ﺻـﺮاﺣﮥ ﺑﺮﭼﯿﻨﻨﺪ‪ ،‬و از‬‫ﻣﺨـﺎﻟﻔﺖ و رد ﻗﻮل اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ ﺣﺴـﺎﺑﯽ ﺑﺮ ﻧﺪارﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ از ﻏـﺎﯾﺖ ﺟﺴـﺎرت و ﺧﺴﺎرت ﻣﺜﻞ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ]‪ [1‬در ﮐﺘـﺎب »ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت«‪ ،‬و‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻵﻟﯽ ﻣﺼـﻨﻮﻋﻪ«‪ ،‬و ﺷﯿﺦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺮاق ]‪ [2‬در »ﺗﻨﺰﯾﻪ اﻟﺸـﺮﯾﻌﮥ« و ﺷﯿﺦ رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ در »ﻣﺨﺘﺼﺮ« آن‪ ،‬ﻋﯿﺎذا ﺑﺎﻟّﻠﻪ در‬‫ﺻـﺪد ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﺣﻀـﺮات اﻫﻠﺒﯿﺖ ﺑﺮآﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﻗﺼﺐ ﻣﺴﺎﺑﻘﺖ در ﻣﻀـﻤﺎر ﻋﺪاوت و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ رﺑﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ اﯾﻦ را ﭼﻪ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ‬‫ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻋﺪول ﻣﺜﻞ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب ﻗﺎﺋﻞ ﺑﻨﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢاﻧﺪ‪ ،‬و اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﺧﺪري ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ آﯾﻪ در‬‫ﺣﻖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻧﺎزل ﺷـﺪه‪ ،‬ﮐﻤﺎ ذﮐﺮه اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ]‪ [3‬ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮه ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺳـﯿﺠﯽء و اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﮐﻤﺎ ﺳﺘﻌﻠﻢ ﻓﯿﻤﺎ‬‫ﺑﻌـﺪ‪ ،‬ﭘﺮده از روي ﮐـﺎر ﺑﺮ ﻣﯽاﻧـﺪازد‪ ،‬و ﻗﯿـﻞ و ﻗـﺎل را ﮔﻨﺠﺎﯾﺸـﯽ ﻧﻤﯽﮔـﺬارد‪ ،‬ﺑﺎﺟﻬـﺎر و اﻋﻼـن اﻓﺎده ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ ﮐﻪ در ﻣﺘﻦ آﯾﻪ ذﮐﺮ‬‫ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﻮد ﮐﻪ در ﻋﻬـﺪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﯾﻦ آﯾﻪ را ﺑﺎﯾﻦ ﻧﺤﻮ ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪﻧـﺪ‪:‬‬‫]‪ [1‬ﻫﻮ ﻋﺒﺪ ﻟا ﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (597‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺮاق اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (963‬ه‪.‬‬‫و ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﺗﻨﺰﯾﻪ اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ« ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﺑﯿﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي و اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ و اﻫﺪاه اﻟﯽ اﻟﺴﻠﻄﺎن ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺧﺎن‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ :‬ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻘﻤﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻨﻈﺎم اﻻﻋﺮج ﮐﺎن ﺣﯿﺎ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (828‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪155 :‬‬‫ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﺮﺳﻮل ﺑﻠﻎ ﻣﺎ اﻧﺰل إﻟﯿﮏ ﻣﻦ رﺑﮏ ان ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪.‬‬‫و أﮐـﺎﺑﺮ اﺳـﺎﻃﯿﻦ و أﻋﺎﻇﻢ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺨﺮ رازي را ﮐﻪ ﺑﺠﺰم و ﺣﺘﻢ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ در واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬ﻗﻮل ﺣﻀـﺮت‬‫اﻣـﺎم ﻣﺤﻤـﺪ ﺑـﺎﻗﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم و اﺑﻦ ﻋﺒﺎس و ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻮ ﺑﻌﻨﺎد و ﻟـﺪاد و اﻗﺘﻔﺎي آﺛﺎر ﻧﻮاﺻﺐ و ارﺑﺎب أﺣﻘﺎد ﺑﺮ اﯾﻦ ارﺷﺎد‬‫ﺑﺎﺳﺪاد ﺑﻤﻘﺘﻀﺎي َﯾْﻌِﺮﻓُﻮَن ﻧِْﻌَﻤَﺖ اﻟﱠﻠِﻪ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ ﯾُﻨِْﮑُﺮوَﻧﻬﺎ‬‫]‪ ،[1‬اﻋﺘﻤﺎد ﻧﮑﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺂﺳﻤﺎن ﺑﺮﯾﻦ رﺳﺎﻧﯿﺪهاﻧﺪ‪ ،‬و داد اﻏﺮاق و ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ در ﻣﺪح و ﺛﻨﺎ و ﺗﺒﺠﯿﻞ و اﻃﺮاﺋﯽ او ﺑﮑﺎر ﺑﺮده‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻓﺨﺮ رازي«‬‫ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن اﻻرﺑﻠﯽ در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺑـﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟـﺘﯿﻤﯽ اﻟﺒﮑﺮي اﻟﻄﺒﺮﺳـﺘﺎﻧﯽ اﻻﺻـﻞ اﻟﺮازي اﻟﻤﻮﻟـﺪ‪ ،‬اﻟﻤﻠﻘﺐ ﻓﺨﺮ اﻟـﺪﯾﻦ‪،‬‬‫اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻓﺮﯾﺪ ﻋﺼﺮه و ﻧﺴﯿﺞ وﺣﺪه‪ ،‬ﻓﺎق اﻫﻞ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﮑﻼم و اﻟﻤﻌﻘﻮﻻت و ﻋﻠﻢ اﻻواﺋﻞ‪.‬‬‫ﻟﻪ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﻔﯿﺪة ﻓﯽ ﻓﻨﻮن ﻋﺪﯾﺪة‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪:‬‬‫»ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻘﺮآن اﻟﮑﺮﯾﻢ« ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﮐﻞ ﻏﺮﯾﺐ و ﻫﻮ ﮐﺒﯿﺮ ﺟﺪا‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻠﻪ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 99‬از ‪230‬‬‫اﻟﯽ ا ن ﻗﺎل ‪:‬‬‫]و ﮐﻞ ﮐﺘﺒﻪ ﻣﻤﺘﻌﮥ و اﻧﺘﺸـﺮت ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﻓﯽ اﻟﺒﻼد و رزق ﻓﯿﻬﺎ ﺳـﻌﺎدة ﻋﻈﯿﻤﮥ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﻨﺎس اﺷـﺘﻐﻠﻮا ﺑﻬﺎ و رﻓﻀﻮا ﮐﺘﺐ اﻟﻤﺘﻘﺪﻣﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﻮ اول‬‫ﻣﻦ اﺧﺘﺮع ﻫﺬا اﻟﺘﺮﺗﯿﺐ ]‪ [1‬اﻟﻨﺤﻞ‪.83 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪156 :‬‬‫ﻓﯽ ﮐﺘﺒﻪ و أﺗﯽ ﻓﯿﻬﺎ ﺑﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺴﺒﻖ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻮﻋﻆ اﻟﯿﺪ اﻟﺒﯿﻀﺎء‪ ،‬و ﯾﻌﻆ ﺑﺎﻟﻠﺴﺎﻧﯿﻦ‪:‬‬‫اﻟﻌﺮﺑﯽ و اﻟﻌﺠﻤﯽ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﯾﻠﺤﻘﻪ اﻟﻮﺟـﺪ ﺣـﺎل اﻟﻮﻋـﻆ و ﯾﮑﺜﺮ اﻟﺒﮑﺎء و ﮐﺎن ﯾﺤﻀـﺮ ﻣﺠﻠﺴﻪ ﺑﻤﺪﯾﻨـﮥ ﻫﺮاة ارﺑﺎب اﻟﻤـﺬاﻫﺐ و اﻟﻤﻘﺎﻻت و‬‫ﯾﺴﺄﻟﻮﻧﻪ و ﻫﻮ ﯾﺠﯿﺐ ﮐﻞ ﺳﺎﺋﻞ ﺑﺄﺣﺴﻦ اﺟﺎﺑـﮥ‪ ،‬و رﺟﻊ ﺑﺴـﺒﺒﻪ ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻄﺎﺋﻔﮥ اﻟﮑﺮاﻣﯿﮥ ]‪ [1‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ اﻟﯽ ﻣﺬﻫﺐ اﻫﻞ اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﯾﻠﻘﺐ ﺑﻬﺮاة ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم ‪.‬‬
‫اﻟﯽ ا ن ﻗﺎل ‪:‬‬‫]و ﮐﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﯾﻘﺼﺪوﻧﻪ ﻣﻦ اﻟﺒﻼد و ﺗﺸﺪ إﻟﯿﻪ اﻟﺮﺣﺎل ﻣﻦ اﻻﻗﻄﺎر[ ]‪ -[2‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻮردي در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ﻓﯽ اﺧﺒﺎر اﻟﺒﺸﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻻﻣﺎم ﻓﺨﺮ ﻟا ﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﺧﻄﯿﺐ اﻟﺮي اﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﯿﻤﯽ اﻟﺒﮑﺮي اﻟﻄﺒﺮﺳﺘﺎﻧﯽ اﻻﺻﻞ اﻟﺮازي‪ ،‬اﻟﻤﻮﻟﺪ اﻟﻔﻘﯿﻪ‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﺸـﻬﻮرة‪ ،‬و ﻣﻮﻟﺪه ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺚ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻣﻊ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ اﻟﯿﺪ اﻟﻄﻮﻟﯽ ﻓﯽ اﻟﻮﻋﻆ ﺑﺎﻟﻌﺮﺑﯽ و‬‫اﻟﻌﺠﻤﯽ‪ ،‬و ﯾﻠﺤﻘﻪ ﻓﯿﻪ وﺟـﺪ و ﺑﮑـﺎء‪ ،‬و ﮐـﺎن أوﺣـﺪ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﻘﻮﻻـت و اﻻـﺻﻮل‪ ،‬ﻗﺼـﺪ اﻟﮑﻤـﺎل اﻟﺴـﻤﻨﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋـﺎد اﻟﯽ اﻟﺮي اﻟﯽ اﻟﻤﺠﺪ‬‫اﻟﺠﯿﻠﯽ‪ ،‬و اﺷـﺘﻐﻞ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﺳﺎﻓﺮ اﻟﯽ ﺧﻮارزم‪ ،‬و ﻣﺎ وراء اﻟﻨﻬﺮ‪ ،‬و ﺟﺮت اﻟﻔﺘﻨـﮥ اﻟﺘﯽ ذﮐﺮت‪ ،‬و اﺗﺼﻞ ﺑﺸـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻐﻮري ]‪ [3‬ﺻﺎﺣﺐ‬‫ﻏﺰﻧﮥ‪ ،‬و ﺣﺼﻞ ﻟﻪ ﻣﻨﻪ ﻣﺎل ﻃﺎﺋﻞ‪ ،‬ﺛﻢ ﺣﻈﯽ ﻓﯽ ﺧﺮاﺳﺎن ﻋﻨﺪ اﻟﺴﻠﻄﺎن ﺧﻮارزم ]‪ [4‬ﺷﺎه ﺑﻦ ﺗﮑﺶ‪ ،‬و ﺷﺪت إﻟﯿﻪ اﻟﺮﺣﺎل ]‪ [1‬اﻟﮑﺮاﻣﯿﮥ‪ :‬اﺗﺒﺎع‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﮐﺮام اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﺸﺎم ﺳﻨﮥ )‪.(255‬‬‫]‪ [2‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪.4/247‬‬‫]‪ [3‬ﻫﻮ أﺑﻮ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﺎم ﺳﻠﻄﺎن ﻏﺰﻧﮥ اﻟﻤﻘﺘﻮل ﺳﻨﮥ )‪.(602‬‬‫]‪ [4‬ﺧﻮارزم ﺷﺎه‪ :‬ﻋﻼء اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻼء اﻟﺪﯾﻦ ﺗﮑﺶ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻘﻠﻌﮥ ﻣﺮﺳﯽ ﻓﯽ ﺑﺤﺮ ﻃﺒﺮﺳﺘﺎن ﺳﻨﮥ )‪.(617‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪157 :‬‬‫و ﻗﺼﺪه اﺑﻦ ﻋﻨﯿﻦ ]‪ [1‬و ﻣﺪﺣﻪ ﺑﻘﺼﺎﺋﺪ[ ]‪ -[2‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« در ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻻﻣﺎم اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻨﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬اﻻﺻﻮﻟﯽ اﻟﻤﺘﮑﻠﻢ اﻟﻤﻨﺎﻇﺮ اﻟﻤﻔﺴﺮ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﺸﻬﻮرة ﻓﯽ اﻵﻓﺎق‪ ،‬اﻟﺨﻄﯿﮥ ﻓﯽ ﺳﻮق‬‫اﻻﻓـﺎدة ﺑﺎﻟﻨﻔـﺎق ﻓﺨﺮ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺮازي أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﺘﯿﻤﯽ اﻟﺒﮑﺮي اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺎﻻﻣـﺎم ﻋﻨـﺪ ﻋﻠﻤﺎء اﻻﺻﻮل‬‫اﻟﻤﻘﺮر ﻟﺸـﺒﻪ ﻣﺬاﻫﺐ ﻓﺮق اﻟﻤﺨﺎﻟﻔﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﻤﺒﻄﻞ ﺑﻬﺎ ﺑﺎﻗﺎﻣﮥ اﻟﺒﺮاﻫﯿﻦ‪ ،‬اﻟﻄﺒﺮﺳﺘﺎﻧﯽ اﻻﺻﻞ‪ ،‬اﻟﺮازي اﻟﻤﻮﻟﺪ‪ ،‬اﻟﻤﻌﺮوف اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺬﻫﺐ ﻓﺮﯾﺪ‬‫ﻋﺼﺮه‪ ،‬و ﻧﺴﯿﺞ دﻫﺮه‪ ،‬اﻟﺬي ﻗﺎل ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪:‬‬‫ﺧﺼﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮأي ﻫﻮ ﻟﻠﻐﯿﺐ ﻃﻠﯿﻌﮥ ﻓﯿﺮي اﻟﺤﻖ ﺑﻌﯿﻦ دوﻧﻬﺎ ﺣﺪ اﻟﻄﺒﯿﻌﮥ‬‫و ﻣﺪﺣﻪ اﻻﻣﺎم ﺳﺮاج اﻟﺪﯾﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺴﮑﺎﮐﯽ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ]‪ [3‬ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫اﻋﻠﻤﻦ ﻋﻠﻤﺎ ﯾﻘﯿﻨﺎ أن رب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻨﺎ‬‫ﻟﻮ ﻗﻀﯽ ﻓﯽ ﻋﺎﻟﻤﯿﻬﻢ ﺧﺪﻣﮥ ﻟﻼﻋﻠﻤﯿﻨﺎ‬‫اﺧﺪم اﻟﺮازي ﻓﺨﺮا ﺧﺪﻣﮥ اﻟﻌﺒﺪ اﺑﻦ ﺳﯿﻨﺎ‬‫ﻓﺎق اﻫﻞ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ اﻻﺻﻠﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﻘﻮﻻت‪ ،‬و ﻋﻠﻢ اﻻواﺋﻞ‪ ،‬ﺻﻨﻒ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﻔﯿﺪة ﻓﯽ ﻓﻨﻮن ﻋﺪﯾﺪة ﻣﻨﻬﺎ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 100‬از ‪230‬‬‫»ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻘﺮآن اﻟﮑـﺒﯿﺮ« ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﺠـﺎﺋﺐ و اﻟﻐﺮﯾﺐ ﻣـﺎ ﯾﻄﺮب ﮐـﻞ ﻃـﺎﻟﺐ و ﻫﻮ ﮐﺒﯿﺮ ﺟـﺪا‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻠﻪ ‪ [1] .‬ﻫﻮ أﺑﻮ اﻟﻤﺤﺎﺳـﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﻣﮑﺎرم ﺑﻦ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻻدﯾﺐ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(630‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ج ‪.2/127‬‬‫]‪ [3‬ﻫﻮ أﺑﻮ ﯾﻌﻘﻮب ﺳﺮاج اﻟﺪﯾﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻻدﯾﺐ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (626‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪158 :‬‬‫اﻟﯽ ا ن ﻗﺎل ‪:‬‬‫]و ﮐﻞ ﮐﺘﺒﻪ ﻣﻔﯿﺪة و اﻧﺘﺸـﺮت ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﻓﯽ اﻟﺒﻼد‪ ،‬و رزق ﻓﯿﻬﺎ ﺳـﻌﺎدة ﻋﻈﯿﻤﮥ ﺑﯿﻦ اﻟﻌﺒﺎد‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﻨﺎس اﺷـﺘﻐﻠﻮا ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ اول ﻣﻦ اﺧﺘﺮع ﻫﺬا‬‫اﻟﺘﺮﺗﯿﺐ ﻓﯽ ﮐﺘﺒﻪ‪ ،‬و أﺗﯽ ﻓﯿﻬـﺎ ﺑﻤـﺎ ﻟﻢ ﯾﺴـﺒﻖ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻮﻋـﻆ اﻟﯿـﺪ اﻟﺒﯿﻀﺎء‪ ،‬و ﯾﻌﻆ ﺑﺎﻟﻠﺴﺎﻧﯿﻦ‪ :‬اﻟﻌﺮﺑﯽ و اﻟﻌﺠﻤﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻠﺤﻘﻪ اﻟﻮﺟﺪ‬‫ﺣﺎل اﻟﻮﻋﻆ‪ ،‬و ﯾﮑﺜﺮ اﻟﺒﮑﺎء‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺤﻀـﺮ ﻣﺠﻠﺴﻪ ﺑﻤﺪﯾﻨـﮥ ﻫﺮاة أرﺑﺎب اﻟﻤـﺬاﻫﺐ و اﻟﻤﻘﺎﻻت و ﯾﺴﺄﻟﻮﻧﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﺠﯿﺐ ﮐﻞ ﺳﺎﺋﻞ ﺑﺄﺣﺴـﻦ‬‫اﻻﺟﻮﺑﮥ اﻟﻤﺠﺎدﻻت‪ ،‬ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻼف اﺻﻨﺎﻓﻬﻢ و ﻣﺬاﻫﺒﻬﻢ‪ ،‬و ﯾﺠﯽء اﻟﯽ ﻣﺠﻠﺴﻪ اﻻﮐﺎﺑﺮ و اﻻﻣﺮاء و اﻟﻤﻠﻮك‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﺻﺎﺣﺐ وﻗﺎر و ﺣﺸـﻤﮥ‪ ،‬و ﻣﻤﺎﻟﯿﮏ و ﺛﺮوة‪ ،‬و ﺑﺰة ﺣﺴـﻨﮥ‪ ،‬و ﻫﯿﺌـﮥ ﺟﻤﯿﻠﮥ‪ ،‬إذا رﮐﺐ ﻣﺸـﯽ ﻣﻌﻪ ﻧﺤﻮ ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﻣﺸـﺘﻐﻞ ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻼف‬‫ﻣﻄـﺎﻟﺒﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﮑﻼم و اﻻﺻﻮل و اﻟﻄﺐ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و رﺟﻊ ﺑﺴـﺒﺒﻪ ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﮑﺮاﻣﯿـﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻢ اﻟﯽ ﻣـﺬﻫﺐ أﻫﻞ‬‫اﻟﺴﻨﮥ‪ ،‬ﮐﺎن ﯾﻠﻘﺐ ﺑﻬﺮاة ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم ]‪ -[1‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺎﻓﻈﯽ اﻟﺒﺨﺎري اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺨﻮاﺟﻪ ]‪ [2‬ﭘﺎرﺳﺎ در »ﻓﺼﻞ اﻟﺨﻄﺎب« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻻﻣﺎم اﻟﻨﺤﺮﯾﺮ اﻟﻤﻨﺎﻇﺮ اﻟﻤﺘﮑﻠﻢ اﻟﻤﻔﺴـﺮ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﺸـﻬﻮرة‪ ،‬ﻓﺨﺮ اﻟﻤﻠـﮥ و اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬اﻟﺮازي أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟﺘﯿﻤﯽ اﻟﺒﮑﺮي رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ »اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ‪ [1] :‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪.4/7‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺎﻓﻈﯽ اﻟﺒﺨﺎري اﻟﻨﻘﺸﺒﻨﺪي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (822‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪159 :‬‬‫ِإﱠﻧﻤﺎ ﯾُِﺮﯾُﺪ اﻟﱠﻠُﻪ ﻟ ِﯿُْﺬِﻫَﺐ َﻋﻨُْﮑُﻢ اﻟﱢﺮْﺟَﺲ َأْﻫَﻞ اﻟ َْﺒﯿِْﺖ َو ﯾَُﻄﱢﻬَﺮُﮐْﻢ َﺗْﻄِﻬﯿﺮًا‬‫]‪:[1‬‬‫ﻓﯿﻪ ﻟﻄﯿﻔﮥ‪ :‬و ﻫﻮ ان اﻟﺮﺟﺲ ﻗﺪ ﯾﺰول ﻋﻨﺎ و ﻻ ﯾﻄﻬﺮ اﻟﻤﺤﻞ‪ ،‬ﻓﻘﻮﻟﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ‪ :‬ﻟ ِﯿُْﺬِﻫَﺐ َﻋﻨُْﮑُﻢ اﻟﱢﺮْﺟَﺲ‬‫‪ :‬أي ﯾﺰﯾﻞ ﻋﻨﮑﻢ اﻟﺬﻧﻮب‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ‪:‬‬‫َو ﯾَُﻄﱢﻬَﺮُﮐْﻢ َﺗْﻄِﻬﯿﺮًا‬‫أي ﯾﻠﺒﺴﮑﻢ ﺧﻠﻊ اﻟﮑﺮاﻣﮥ ﺗﻄﻬﯿﺮا ﻻ ﯾﮑﻮن ﺑﻌﺪه ﺗﻠﻮث ‪.‬‬
‫و ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻻﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎي ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻼﻣـﮥ‪ ،‬ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﺨﺮ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﺒﮑﺮي اﻟﺘﯿﻤﯽ‬‫اﻟﻄﺒﺮﺳـﺘﺎﻧﯽ اﻻﺻـﻞ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺮازي اﺑﻦ ﺧﻄﯿﺒﻬـﺎ اﻟﻤﻔﺴـﺮ اﻟﻤﺘﮑﻠﻢ‪ ،‬اﻣـﺎم وﻗﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻌﻘﻠﯿـﮥ‪ ،‬و أﺣـﺪ اﻻﺋﻤـﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﺸـﺮﻋﯿﮥ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ‬‫اﻟﻤﺼﻨﻔﺎت اﻟﻤﺸﻬﻮرة‪ ،‬و اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ اﻟﻐﺰﯾﺮة اﻟﻤﺬﮐﻮرة‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺚ‪.‬‬‫اﺷﺘﻐﻞ أوﻻ ﻋﻠﯽ واﻟﺪه ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ ]‪ [2‬ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ ﺗﻼﻣﺬة اﻟﺒﻐﻮي‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻤﺎل اﻟﺴـﻤﻨﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺠﺪ اﻟﺠﯿﻠﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ]‪.[3‬‬‫و اﺗﻘﻦ ﻋﻠﻮﻣـﺎ ﮐﺜﯿﺮة و ﺑﺮز ﻓﯿﻬـﺎ و ﺗﻘـﺪم و ﺳﺎد‪ ،‬و ﻗﺼـﺪه اﻟﻄﻠﺒـﮥ ﻣﻦ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺒﻼد‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ ﻓﯽ ﻓﻨﻮن ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﻪ ﻣﺠﻠﺲ ﮐﺒﯿﺮ اﻟﻮﻋﻆ‬‫ﯾﺤﻀﺮه اﻟﺨﺎص و اﻟﻌﺎم‪ ،‬و ﯾﻠﺤﻘﻪ ﻓﯿﻪ ﺣﺎل و وﺟﺪ[‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 101‬از ‪230‬‬‫اﻟﯽ أ ن ﻗﺎل ‪:‬‬‫]و رزق ﺳﻌﺎدة ﻓﯽ ﻣﺼﻨﻔﺎﺗﻪ‪ ،‬و اﻧﺘﺸﺮت ﻓﯽ اﻵﻓﺎق‪ ،‬و أﻗﺒﻞ اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ اﻻﺷﺘﻐﺎل ]‪ [1‬اﻻﺣﺰاب‪.33 :‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ اﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(559‬‬‫]‪ [3‬ﻫﻮ اﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺳﻌﺪ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﻘﺘﻮل ﺳﻨﮥ )‪ (548‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪160 :‬‬‫ﺑﻬﺎ[ ]‪ -[1‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي ]‪ [2‬در »داﻫﯿﻪ ﺣﺎﻃﻤﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺻـﺎﺣﺐ »ﯾـﻮاﻗﯿﺖ و ﺟـﻮاﻫﺮ« آورده ﮐـﻪ ﺣﻀـﺮت اﻣـﺎم رازي ﻫﺮ ﮔـﺎه دوازده ﻫﺰار ورق از ﮐﺘﺐ ﮐﻼـﻣﯿﻪ از ﺑﺮ ﺧﻮاﻧﺪﻧـﺪ‪ ،‬آن وﻗﺖ در‬‫ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﻗﺼﺪ ﮐﺮدﻧﺪ[‬‫»رواﯾﺖ اﺑﻮ ﺳﺎﻟﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟﻨﺼﯿﺒﯽ«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ أﺑﻮ ﺳﺎﻟﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟﻨﺼﯿﺒﯽ‪ ،‬ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘـﺎب »ﻣﻄـﺎﻟﺐ اﻟﺴﺆل ﻓﯽ ﻣﻨـﺎﻗﺐ آل اﻟﺮﺳﻮل« ﮐﻪ ﺑﻔﻀـﻞ واﻫﺐ ﮐﻞ ﻣﺴـﺌﻮل و ﻣﻨﺠـﺢ ﮐﻞ ﻣﺄﻣﻮل‪ ،‬ﻧﺴـﺦ ﻋﺪﯾـﺪه آن ﺑﻨﻈﺮ اﯾﻦ‬‫ﻣﻌﺘﮑﻒ زاوﯾﻪ ﺧﻤﻮل رﺳﯿﺪه‪ ،‬ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از ﺗﺮﻣﺬي و ﻏﯿﺮ او ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]زﯾﺎدة ﺗﻘﺮﯾﺮ ﻧﻘﻞ اﻻﻣﺎم اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻮاﺣـﺪي ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﺴـﻤﯽ ﺑﺄﺳـﺒﺎب اﻟﻨﺰول‪ ،‬ﯾﺮﻓﻌﻪ ﺑﺴـﻨﺪه اﻟﯽ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨـﺪري رض ﻗﺎل‪:‬‬‫أﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪:‬‬‫ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ]‪.[[3‬‬‫از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﮐﻪ ﺟﺰوي اﺳﺖ از ﺗﻤﺎم ﻋﺒﺎرت اﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﺤـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬ﮐﻪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﻣﺎ ﺑﻌـﺪ ﻣـﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ‬‫ﺷﺪ‪ ،‬ﻗﻄﻌﺎ ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﻪ ﻻﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﮥ ج ‪.2/65‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﮐﺎن ﺣﯿﺎ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1250‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻟا ﺴﺆل‪ :‬ص ‪.16‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪161 :‬‬‫و ﺣﺘﻤـﺎ و ﯾﻘﯿﻨـﺎ و ﺟﺰﻣـﺎ ﺑﺮ أرﺑـﺎب أﻟﺒـﺎب زاﮐﯿﻪ‪ ،‬و اﺻـﺤﺎب ﻋﻘﻮل ﺻﺎﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ‪ ،‬ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ را در‬‫واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺰﯾﺎدت ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﺛﺒﻮت و ﺗﺤﻘﻖ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺘﺄﻣﻞ ﺧﺒﯿﺮ و ﻧﺎﻗﺪ ﺑﺼﯿﺮ‪ ،‬روﺷﻦ و ﻣﺴﺘﻨﯿﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﺣﻤﺪا ﺟﻤﯿﻼ ﺟﻠﯿﻼ ﺟﺰﯾﻼ واﻓﯿﺎ‪ ،‬ﺻﺎﻓﯿﺎ ﺷﺎﻓﯿﺎ‪ ،‬ﮐﺎﻓﯿﺎ زاﮐﯿﺎ‪ ،‬ﻧﺎﻣﯿﺎ ﺳﺎﻣﯿﺎ‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ از أﺟﻠﻪ ارﮐﺎن و اﺳﺎﻃﯿﻦ اﻋﯿﺎن و ﻓﻘﻬﺎي واﻻ ﺷﺄن و ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ ﻋﺎﻟﯽ ﻣﮑﺎن اﺳﺖ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻓﺨﯿﻤﻪ و‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﺟﻤﯿﻠﻪ و ﻣﺪاﺋﺢ ﺟﻠﯿﻠﻪ او اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﺑﺮ زﺑﺎن اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻗﻮم ﺑﮕﻮش ﺗﻮ ﺧﻮاﻫﺪ رﺳـﯿﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﯾﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 102‬از ‪230‬‬‫ﻋﺒﺎرت ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﺰاﻟﺖ در اﯾﻨﺠﺎ ﻫﻢ اﮐﺘﻔﺎ ﻣﯽرود‪.‬‬‫اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« در ﺣﻮادث ﺳﺎل ‪ 652‬ﻫﺠﺮي ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯿﻬـﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﮑﻤﺎل ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤـﮥ اﻟﻨﺼـﯿﺒﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ و ﮐﺎن رﺋﯿﺴﺎ ﻣﺤﺘﺸـﻤﺎ ﺑﺎرﻋﺎ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﺨﻼف‪ .‬وﻟﯽ اﻟﻮزارة ﻣﺮة‪ ،‬ﺛﻢ زﻫـﺪ و‬‫ﺟ ﻤﻊ ﻧ ﻔ ﺴ ﻪ ‪.‬‬
‫ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺤﻠﺐ ﻓﯽ ﺷﻬﺮ رﺟﺐ و ﻗﺪ ﺟﺎوز اﻟﺴﺒﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﻪ داﺋﺮة اﻟﺤﺮوف‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و اﺑﻦ ﻃﻠﺤـﮥ اﻟﻤـﺬﮐﻮر ﻟﻌﻠﻪ اﻟـﺬي روي اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﺠﻠﯿﻞ اﻟﻤﻘـﺪار اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻤﺸـﮑﻮر ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻔﺎر ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺮواﯾﮥ ﻓﯽ ﻣﺪﯾﻨﮥ ﻗﻮص‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫اﺧﺒﺮﻧﯽ اﻟﺮﺿﯽ ﺑﻦ اﻻﺻﻤﻊ ﻗﺎل‪ :‬ﻃﻠﻌﺖ ﺟﺒﻞ ﻟﺒﻨﺎن‪ ،‬ﻓﻮﺟﺪت ﻓﻘﯿﺮا‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬رأﯾﺖ اﻟﺒﺎرﺣﮥ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪162 :‬‬‫اﻟﻤﻨﺎم ﻗﺎﺋﻼ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻟّﻠﻪ درك ﯾﺎ ﺑا ﻦ ﻃﻠﺤﮥ ﻣﺎﺟﺪا ﺗﺮك اﻟﻮزارة ﻋﺎﻣﺪا ﻓﺘﺴﻠﻄﻨﺎ‬‫ﻻ ﺗﻌﺠﺒﻮا ﻣﻦ زاﻫﺪ ﻓﯽ زﻫﺪه ﻓﯽ درﻫﻢ ﻟﻤﺎ اﺻﺎب اﻟﻤﻌﺪﻧﺎ‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﻤﺎ اﺻﺒﺤﺖ‪ ،‬ذﻫﺒﺖ اﻟﯽ اﻟﺸﯿﺦ اﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ‪ ،‬ﻓﻮﺟﺪت اﻟﺴﻠﻄﺎن اﻟﻤﻠﮏ اﻻﺷﺮف ﻋﻠﯽ ﺑﺎﺑﻪ و ﻫﻮ ﯾﻄﻠﺐ اﻻذن ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﻌﺪت ﺣﺘﯽ ﺧﺮج‬‫اﻟﺴﻠﻄﺎن‪ ،‬ﻓﺪﺧﻠﺖ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﺮﻓﺘﻪ ﺑﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﻔﻘﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ان ﺻﺪﻗﺖ رؤﯾﺎه‪ ،‬ﻓﺎﻧﺎ أﻣﻮت اﻟﯽ اﺣﺪ ﻋﺸﺮ ﯾﻮﻣﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﮐﺬﻟﮏ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗـﺪ ﯾﺘﻌﺠﺐ ﻣﻦ ﺗﻌﺒﯿﺮه ذﻟـﮏ ﺑﻤﻮﺗﻪ و ﺗـﺄﺟﯿﻠﻪ ﺑﺎﻻﯾﺎم اﻟﻤـﺬﮐﻮرة‪ ،‬و اﻟﻈﺎﻫﺮ و اﻟﱠﻠﻪ اﻋﻠﻢ‪ ،‬اﻧﻪ أﺧـﺬ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﺣﺮوف ﺑﻌﺾ ﮐﻠﻤﺎت‬‫اﻟﻨﻈﺮ اﻟﻤـﺬﮐﻮر و اﻇﻨﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻋﻠﻢ‪ :‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﺻﺎب اﻟﻤﻌﺪﻧﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﺎ اﺣﺪ ﻋﺸـﺮ ﺣﺮﻓﺎ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﻦ ﺟﻬﮥ اﻟﻤﻌﻨﯽ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﻤﻌﺪن اﻟﺬي ﻫﻮ‬‫اﻟﻐﻨﯽ اﻟﻤﻄﻠﻖ و اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻤﺤﻘﻖ ﻣﺎ ﯾﻠﻘﻮﻧﻪ ﻣﻦ اﻟﺴﻌﺎدة اﻟﮑﺒﺮي و اﻟﻨﻌﻤﮥ اﻟﻌﻈﻤﯽ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻮت ]‪[1‬‬‫»رواﯾﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق ﺑﻦ رزق اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺮﺳﻌﻨﯽ«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق ﺑﻦ رزق اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺮﺳﻌﻨﯽ‪ ،‬ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻨﺺ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ در »اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل« از ﻋﻈﻤﺎي اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬در »ﻣﻔﺘﺎح‬‫اﻟﻨﺠﺎ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﻌﺒﺎ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺧﺮج ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق اﻟﺮﺳﻌﻨﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ ]‪ [1‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪.4/128‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪163 :‬‬‫ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫‪ ،‬أﺧﺬ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«[‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ رﺳﻌﻨﯽ ﺣﻨﺒﻠﯽ‬‫و ﻋﺒـﺪ اﻟﺮزاق از اﺟﻠﻪ ﺣـﺬاق‪ ،‬و ﻧﺤـﺎرﯾﺮ ﺳـﺒﺎق‪ ،‬و ﻣﺸـﺎﻫﯿﺮ آﻓـﺎق‪ ،‬و أﺋﻤﻪ ﻋﻠﯽ اﻻﻃﻼق‪ ،‬و ﺛﻘﺎت ﺣﻔﺎظ‪ ،‬و اﺛﺒﺎت اﯾﻘﺎظ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺤﺎﻣﺪ‬‫ﻓﺎﺧﺮه‪ ،‬و ﻣﺪاﺋﺢ زاﻫﺮه او ﺑﺮ ﻣﺘﺘﺒﻊ ﺧﺒﯿﺮ واﺿﺢ و ﻣﺴﺘﻨﯿﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺣﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« در ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺳﺘﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 103‬از ‪230‬‬‫]اﻟﺮﺳﻌﻨﯽ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق ﺑﻦ رزق اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﻤﻔﺴﺮ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪.‬‬‫و ﻟ ﺪ ﺳﻨ ﮥ ﺗ ﺴ ﻊ و ﺛ ﻤ ﺎ ﻧﯿ ﻦ ‪.‬‬
‫و ﺳﻤﻊ ﺑﺪﻣﺸﻖ ﻣﻦ اﻟﮑﻨﺪي ]‪ ،[1‬و ﺑﺒﻐﺪاد ﻣﻦ اﺑﻦ ﻣﻨﯿﻨﺎ ]‪.[2‬‬‫و ﺻﻨﻒ ﺗﻔﺴﯿﺮا ﺟﯿﺪا‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷﯿﺦ اﻟﺠﺰﯾﺮة ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ ﻋﻠﻤﺎ و ﻓﻀﻼ و ﺟﻼﻟﮥ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺛﺎﻧﯽ ﻋﺸﺮ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ[ ]‪.[3‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﺎﻓﻆ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺮﺳـﻌﻨﯽ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺤـﺪث اﻟﺮﺣﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﻔﺴـﺮ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ اﻟﺠﺰﯾﺮة‪ ،‬ﻋﺰ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮزاق ﺑﻦ رزق اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ‬‫اﻟﺠﺰري‪ ،‬ﻣﻮﻟﺪه ﺑﺮأس ]‪ [1‬اﻟﮑﻨـﺪي‪ :‬زﯾـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﯿﻤﻦ اﻟﺘﺎﺟﺮ اﻟﻤﻘﺮي اﻟﻠﻐﻮي‬‫اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻧﺰﯾﻞ دﻣﺸﻖ و اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﺳﻨﮥ )‪ (613‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻣﻌﺎﻟﯽ ﺑﻦ ﻏﻨﯿﻤﮥ ﺑﻦ ﻣﻨﯿﻨﺎ اﻟﻤﺴﻨﺪ اﻟﺮﺣﻠﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(612‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 5/264‬ط اﻟﮑﻮﯾﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪164 :‬‬‫ﻋﯿﻦ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫و ﺳـﻤﻊ ﺑﺒﻐﺪاد ﻣﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻣﻨﯿﻨﺎ‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺪﻣﺸﻖ ﻣﻦ أﺑﯽ اﻟﯿﻤﻦ اﻟﮑﻨﺪي‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺒﻠﺪه ﻣﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﺠﺪ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ و ﻋﻨﯽ ﺑﻬﺬا‬‫اﻟﻌﻠﻢ‪.‬‬‫و ﺟﻤﻊ و ﺻﻨﻒ ﺗﻔﺴﯿﺮا ﺣﺴﻨﺎ رأﯾﺘﻪ‪ ،‬ﯾﺮوي ﻓﯿﻪ ﺑﺄﺳﺎﻧﯿﺪه‪.‬‬‫و ﺻﻨﻒ ﮐﺘﺎب »ﻣﻘﺘﻞ ﺷﻬﯿﺪ اﻟﺤﺴﯿﻦ«‪ ،‬و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻣﺘﻘﻨﺎ ذا ﻓﻨﻮن و ادب‪.‬‬‫روي ﻋﻨﻪ وﻟﺪه اﻟﻌﺪل ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ ،[1‬و اﻟﺪﻣﯿﺎﻃﯽ ]‪ [2‬ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻤﻪ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ واﺣﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﻻﺟﺎزة اﺑﻮ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ اﻻﺑﺮﻗﻮﻫﯽ‪.‬‬‫ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﺣﺮﻣﮥ واﻓﺮة ﻋﻨﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﻮﺻﻞ ]‪.[3‬‬‫ﻗﺮأت ﺑﺨﻂ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺠﺪ ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق اﻟﺮﺳـﻌﻨﯽ ﺣﻔﻆ »اﻟﻤﻘﻨﻊ« ﻟﺠﺪي و ﺳـﻤﻊ ﺑﺪﻣﺸﻖ و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ اﻟﮑﻨﺪي و اﻟﺨﻀـﺮ ﺑﻦ‬‫ﮐﺎﻣﻞ ]‪ [4‬و أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺤﺮﺳﺘﺎﻧﯽ ]‪ [5‬و أﺑﯽ اﻟﻔﺘﻮح ﺑﻦ اﻟﺠﻼﺟﻠﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻗﺪاﻣـﮥ ]‪ [6‬و ﺑﺒﻐﺪاد ﻣﻦ اﻟﺪاﻫﺮي ]‪ [7‬و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﮐﺮم ]‪[1] [8‬‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق اﻟﺮﺳﻌﻨﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (689‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﺆﻣﻦ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ اﻟﺘﻮﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (705‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻫﻮ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﻟﺆﻟﺆ اﻻرﻣﻨﯽ اﻻﺗﺎﺑﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (657‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻫﻮ اﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻦ ﺳﺒﯿﻊ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﺴﺮوﺟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (608‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻫﻮ ﻋﺒﺪ ﻟا ﺼﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(614‬‬‫]‪ [6‬اﺑﻦ ﻗﺪاﻣـﮥ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻗﺪاﻣﮥ‪ ،‬ﺳـﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪.(643‬‬‫]‪ [7‬ﻫﻮ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﻼم ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﺨﻔﺎف اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(628‬‬‫]‪ [8‬ﻫﻮ اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﺑﻮ ﺣﻔﺺ اﻟﺪﯾﻨﻮري اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(629‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪165 :‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﺳﻤﻊ أﯾﻀﺎ ﺑﺤﻠﺐ ﻣﻦ اﻻﻓﺘﺨﺎر ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ ]‪.[1‬‬‫و ﻗﺪم دﻣﺸﻖ ﻣﺮة رﺳﻮﻻ‪ ،‬ﻓﻘﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺼﺎﺑﻮﻧﯽ ]‪ [2‬ﺟﺰءا‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 104‬از ‪230‬‬‫و ﻟﻪ ﺷﻌﺮ راﺋﻖ‪ ،‬وﻟﯽ ﻣﺸﯿﺨﮥ دار اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟﻤﻮﺻﻞ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ أوﻋﯿﮥ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺨﯿﺮ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺳﺘﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ[ ]‪.[3‬‬‫و ﺷﯿﺦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮا« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق ﺑﻦ رزق اﻟﱠﻠﻪ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺮﺳﻌﻨﯽ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﻤﻘﺮي ﺷﯿﺦ دﯾﺎر ﺑﮑﺮ و اﻟﺠﺰﯾﺮة[ ]‪ -[4‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺮﺳـﻌﻨﯽ اﻻﻣـﺎم اﻟﻤﺤـﺪث اﻟﺮﺣﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﻔﺴـﺮ ﻋﺎﻟﻢ اﻟﺠﺰﯾﺮة‪ ،‬ﻋﺰ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮزاق ﺑﻦ رزق اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ‬‫اﻟﺠﺰري‪ .‬وﻟﺪ ﺑﺮأس ﻋﯿﻦ ﺳﻨﮥ )‪.(589‬‬‫و ﺳﻤﻊ اﻟﮑﻨﺪي و ﻋﺪة‪ ،‬و ﻋﻨﯽ ﺑﻬﺬا اﻟﺸﺄن‪ ،‬و ﺻﻨﻒ ﺗﻔﺴﯿﺮا‪.‬‬‫و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻣﺘﻘﻨﺎ ذا ﻓﻨﻮن و أدب‪ ،‬أﺟﺎز ﻟﻠﺪﻣﯿﺎﻃﯽ‪ ،‬و اﻻﺑﺮﻗﻮﻫﯽ وﻟﯽ ﻣﺸﯿﺨﮥ دار اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟﻤﻮﺻﻞ‪ .‬و ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ‪.[5] [661‬‬‫و ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴـﻄﻨﻄﯿﻨﯽ اﻻﺳـﺘﻨﺒﻮﻟﯽ اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﺑﺎﻟﮑﺎﺗﺐ اﻟﺠﻠﺒﯽ ]‪ [1] [6‬ﻫﻮ أﺑﻮ ﻫـﺎﺷﻢ ﺑﻦ اﻟﻔﻀـﻞ اﻟﻌﺒﺎﺳـﯽ اﻟﺒﻠﺨﯽ اﻟﺤﻠـﺒﯽ‬‫اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(616‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (680‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪.4/1453‬‬‫]‪ [4‬ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء ج ‪.1/384‬‬‫]‪ [5‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ‪.505 :‬‬‫]‪ [6‬ﻫﻮ ﺣﺎﺟﯽ ﺧﻠﯿﻔﮥ ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1067‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪166 :‬‬‫در »ﮐﺸﻒ ﻟا ﻈﻨﻮن« در »ﺑﺎب اﻟﺘﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق ﺑﻦ رزق اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﺮﺳﻌﻨﯽ اﻟﻤﺴﻤﯽ ﺑﻤﻄﺎﻟﻊ أﻧﻮار اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ ﯾﺄﺗﯽ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق اﻟﻤﺬﮐﻮر اﺳﻤﻪ رﻣﻮز اﻟﮑﻨﻮز‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﺪاودي ]‪ [1‬ﺻﺎﺣﺐ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻤﻔﺴـﺮﯾﻦ« ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﻫﺬا اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﺳـﻤﻪ‪ :‬و ﻓﯿﻪ ﻓﻮاﺋﺪ ﺣﺴـﻨﮥ‪ ،‬و ﯾﺮوي ﻓﯿﻪ اﻻﺣﺎدﯾﺚ‬‫ﺑﺄﺳﺎﻧﯿﺪه ]‪.[2‬‬‫و »ﻃﺒﻘـﺎت اﻟﻤﻔﺴـﺮﯾﻦ« ﻣﺤﻤـﺪ ﻣﺎﻟﮑﯽ را ﮐﻪ از آن‪ ،‬ﻣـﺪح ﺗﻔﺴـﯿﺮ رﺳـﻌﻨﯽ ﻣـﺬﮐﻮر ﺷـﺪ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« در »ﺣﺮف اﻟﺘﺎء« ذﮐﺮ‬‫ﮐﺮده‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫] »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻤﻔﺴـﺮﯾﻦ« ﻟﺠﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ اﺣﺪي ﻋﺸـﺮة و ﺗﺴـﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻟﻠﻤﻮﻟﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‬‫اﻟﺪاودي اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ ﻓﺮغ ﻣﻦ ﺗﺒﯿﯿﻀﻪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ[ ]‪.[3‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« در »ﺑﺎب اﻟﺮاء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] »رﻣﻮز اﻟﮑﻨﻮز ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻌﺰﯾﺰ« ﻟﻠﺸﯿﺦ اﻻﻣﺎم ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق اﻟﺮﺳﻌﻨﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪ ،‬اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺘﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ[ ]‪.[4‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« در »ﺑﺎب اﻟﻤﯿﻢ« ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬اﻟﺪاودي‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (945‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪.1/452‬‬‫]‪ [3‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪.2/1107‬‬‫]‪ [4‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪.1/913‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪167 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 105‬از ‪230‬‬‫»ﻣﻄﺎﻟﻊ أﻧﻮار اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ و ﻣﻔﺎﺗﯿـﺢ أﺳـﺮار اﻟﺘﺄوﯾﻞ« ﻟﻌﺒـﺪ اﻟﺮزاق ﺑﻦ رزق اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﺮﺳـﻌﻨﯽ‪ ،‬اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪.(661‬‬‫و ﻫﻮ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ ﺣﺴﻦ اﻧﺘﻘـﺎه اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﻓﯽ آﺧﺮه إﺟﺎزة ﺳـﻤﺎﻋﻪ ﻓﯽ ﻣﺠﺎﻟﺲ‪ ،‬آﺧﺮﻫﺎ ﺛﺎﻧﯽ ذي اﻟﻘﻌـﺪة ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و‬‫ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺑﺪار اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﮥ ﺑﺎﻟﻤﻮﺻﻞ و ﺳﺎق ﻧﺴﺒﻪ ﻫﮑﺬا[ ]‪[1‬‬‫»رواﯾﺖ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﻤﯽ«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﮐﺮدن ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻘﻤﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﺗﻔﺴﯿﺮ »ﻏﺮاﺋﺐ اﻟﻘﺮآن و رﻏﺎﺋﺐ اﻟﻔﺮﻗﺎن« ﺑﻌﺪ ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ‪:‬‬‫َو ﻟَْﻮ َأﱠﻧُﻬْﻢ َأﻗﺎُﻣﻮا اﻟﱠﺘْﻮراَة َو اﻟ ِْﺈﻧ ِْﺠﯿَﻞ َو ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿِْﻬْﻢ ﻣِْﻦ َرﺑﱢِﻬْﻢ ﻟَﺄَﮐﻠُﻮا ﻣِْﻦ َﻓْﻮﻗِِﻬْﻢ َو ﻣِْﻦ َﺗْﺤِﺖ َأْرُﺟﻠِِﻬْﻢ ﻣِﻨُْﻬْﻢ ُأﱠﻣٌﮥ ُﻣﻘَْﺘِﺼَﺪٌة َو َﮐﺜِﯿٌﺮ ﻣِﻨُْﻬْﻢ ﺳﺎَء ﻣﺎ‬‫َﯾْﻌَﻤﻠُﻮَن‬‫]‪ [2‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺛﻢ أﻣﺮ رﺳﻮﻟﻪ ﺑﺄن ﻻ ﯾﻨﻈﺮ اﻟﯽ ﻗﻠﮥ اﻟﻤﻘﺘﺼﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﮐﺜﺮة اﻟﻤﻌﺎﻧﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺘﺨﻮف ﻣﮑﺮﻫﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ‬‫‪.‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري أن ﻫﺬه اﻵﯾﮥ ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ‪ ،‬ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و آﻟﻪ ﺑﯿـﺪه و ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫أﺻﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪ [1] .‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪.2/1715‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.66 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪168 :‬‬‫و ﻫﻮ ﻗﻮل اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪.‬‬‫و روي اﻧﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻧﺎم ﻓﯽ ﺑﻌﺾ أﺳـﻔﺎره ﺗﺤﺖ ﺷـﺠﺮة و ﻋﻠﻖ ﺳـﯿﻔﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺄﺗﺎه اﻋﺮاﺑﯽ و ﻫﻮ ﻧﺎﺋﻢ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺳﯿﻔﻪ و اﺧﺘﺮﻃﻪ‪ ،‬و‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻦ ﯾﻤﻨﻌﮏ ﻣﻨﯽ؟ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺮﻋﺪت ﯾﺪ اﻻﻋﺮاﺑﯽ و ﺳﻘﻂ اﻟﺴﯿﻒ ﻣﻦ ﯾﺪه‪ ،‬و ﺿﺮب ﺑﺮأﺳﻪ اﻟﺸﺠﺮة ﺣﺘﯽ اﻧﺘﺜﺮ دﻣﺎﻏﻪ و ﻧﺰل‪َ :‬و اﻟﱠﻠُﻪ َﯾْﻌِﺼُﻤَﮏ ﻣَِﻦ اﻟﱠﻨﺎِس‬‫‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ آﯾﮥ اﻟﺘﺨﯿﯿﺮ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ ﻗُْﻞ ﻟ َِﺄْزواِﺟَﮏ‬‫]‪ [1‬ﻓﻠﻢ ﯾﻌﺮﺿﻬﺎ ﻋﻠﯿﻬﻦ ﺧﻮﻓﺎ ﻣﻦ اﺧﺘﯿﺎرﻫﻦ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻧﺰﻟﺖ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ‬‫‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ أﻣﺮ زﯾﺪ ]‪ ،[2‬و زﯾﻨﺐ ]‪ [3‬ﺑﻨﺖ ﺟﺤﺶ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻧﺰل‪َ :‬و ﻻ َﺗُﺴﱡﺒﻮا اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﯾْﺪُﻋﻮَن ﻣِْﻦ ُدوِن اﻟﱠﻠِﻪ‬‫]‪ ،[4‬ﺳﮑﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻦ ﻋﯿﺐ آﻟﻬﺘﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﺖ‪ ،‬أي ﺑﻠﻎ ﻣﻌﺎﯾﺐ آﻟﻬﺘﻬﻢ و ﻻ ﺗﺨﻔﻬﺎ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﺸـﺮاﺋﻊ و اﻟﻤﻨﺎﺳﮏ ﻓﯽ ﺣﺠـﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻫﻞ ﺑﻠﻐﺖ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ص‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﺷـﻬﺪ«‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 106‬از ‪230‬‬‫ﻓﻨﺰﻟﺖ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ ﻗﺼﮥ اﻟﺮﺟﻢ و اﻟﻘﺼﺎص اﻟﻤﺬﮐﻮرﺗﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺤﺴﻦ ]‪ :[5‬ان ﻧﺒﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎل‪» :‬ﻟﻤﺎ ﺑﻌﺜﻨﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮﺳﺎﻟﺘﻪ ﺿﻘﺖ ﺑﻬﺎ ذرﻋﺎ‪ [1] ،‬اﻻﺣﺰاب‪.28 :‬‬‫]‪ [2‬زﯾﺪ‪ :‬ﺑﻦ ﺣﺎرﺛﮥ ﺑﻦ ﺷـﺮاﺣﯿﻞ اﻟﮑﻠﺒﯽ اﻟﺼـﺤﺎﺑﯽ اﺧﺘﻄﻒ ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ ﺻـﻐﯿﺮا و اﺷﺘﺮﺗﻪ ﺧﺪﯾﺠﮥ ﺑﻨﺖ ﺧﻮﯾﻠﺪ ﻓﻮﻫﺒﺘﻪ اﻟﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺣﯿﻦ ﺗﺰوﺟﻬﺎ ﻓﺘﺒﻨﺎه اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻗﺒﻞ اﻻﺳﻼم و اﻋﺘﻘﻪ و زوﺟﻪ زﯾﻨﺐ ﺑﻨﺖ ﻋﻤﺘﻪ‪ ،‬اﺳﺘﺸﻬﺪ ﻓﯽ ﻣﺆﺗﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (8‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬زﯾﻨﺐ ﺑﻨﺖ ﺟﺤﺶ‪ :‬ﺑﻦ رﺋﺎب اﻻﺳﺪﯾﮥ ﮐﺎﻧﺖ زوﺟﮥ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛﮥ‪ ،‬و اﺳـﻤﻬﺎ ﺑﺮة و ﻃﻠﻘﻬﺎ زﯾﺪ ﻓﺘﺰوج ﺑﻬﺎ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻤﺎﻫﺎ زﯾﻨﺐ ﺗﻮﻓﯿﺖ ﺳﻨﮥ )‪ (20‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻻﻧﻌﺎم‪.108 :‬‬‫]‪ [5‬ﻫﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻘﺪم ذﮐﺮه ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(110‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪169 :‬‬‫و ﺗﺨﻮﻓﺖ ان ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﯾﮑﺬﺑﻨﯽ‪ ،‬و اﻟﯿﻬﻮد و اﻟﻨﺼﺎري ﯾﺨﻮﻓﻮﻧﻨﯽ« ﻓﻨﺰﻟﺖ اﻵﯾﮥ ﻓﺰال اﻟﺨﻮف‪.‬‬‫و ﻗﺎﻟﺖ ﻋﺎﺋﺸﮥ‪ :‬ﺳـﻬﺮ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ذات ﻟﯿﻠﮥ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﺷﺄﻧﮏ؟ ﻗﺎل‪» :‬اﻻ رﺟﻞ ﺻﺎﻟﺢ ﯾﺤﺮﺳـﻨﯽ اﻟﻠﯿﻠﮥ«؟‬‫ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﻓﺒﯿﻨﻤﺎ ﻧﺤﻦ ﻓﯽ ذﻟﮏ إذ ﺳﻤﻌﺖ ﺻﻮت اﻟﺴﻼح‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﻫﺬا؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻌﯿﺪ ]‪ [1‬و ﺣﺬﯾﻔﮥ ]‪ [2‬ﺟﺌﻨﺎ ﻧﺤﺮﺳﮏ‪ ،‬ﻓﻨﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺣﺘﯽ ﺳﻤﻌﺖ ﻏﻄﯿﻄﻪ ]‪ ،[3‬ﻓﻨﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺮج رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ رأﺳﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﮥ آدم‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺼـﺮﻓﻮا‬‫أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس ﻓﻘﺪ ﻋﺼﻤﻨﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺤﺮس‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﯾﺮﺳﻞ ﻣﻌﻪ أﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ ﮐﻞ ﯾﻮم رﺟﺎﻻ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ ﯾﺤﺮﺳﻮﻧﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ‬‫ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ ،‬ﻓﺄراد ﻋﻤﻪ أن ﯾﺮﺳﻞ ﻣﻌﻪ ﻣﻦ ﯾﺤﺮﺳﻮﻧﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻋﻤﺎه ان اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻗﺪ ﻋﺼﻤﻨﯽ ﻣﻦ اﻟﺠﻦ و اﻻﻧﺲ ]‪.[4‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري در ﺻـﺪر اﻗﻮال ﺷﺄن ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ از أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ ﺧـﺪري ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ اﯾﻦ آﯾﻪ‬‫ﻧﺎزل ﺷـﺪ در ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم روز ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﭘﺲ ﮔﺮﻓﺖ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ دﺳﺖ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم را و ارﺷﺎد ﻧﻤﻮد‪:‬‬‫»ﻣﻦ ]‪ [1‬ﻫﻮ اﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻧﻔﯿﻞ اﻟﻘﺮﺷﯽ أﺑﻮ اﻻﻋﻮر اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (51‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺣﺬﯾﻔﮥ‪ :‬ﺑﻦ ﺣﺴﻞ ﺑﻦ ﺟﺎﺑﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺤﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﻟﯿﻤﺎن اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻤﺪاﺋﻦ ﺳﻨﮥ )‪ (36‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻐﻄﯿﻂ‪ :‬ﻣﺼﺪر ﻏﻂ ﯾﻐﻂ ﻓﯽ ﻧﻮﻣﻪ‪ :‬ﻧﺨﺮ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ج ‪.130 -6/129‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪170 :‬‬‫ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ -‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﻼﻗﺎت ﮐﺮد آن ﺣﻀﺮت را ﻋﻤﺮ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬اﺻﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ اﯾﻦ ﺗﻔﺼـﯿﻞ و ﺗﻮﺿﯿﺢ و ﺗﺒﯿﯿﻦ و ﺗﺸﺮﯾﺢ از أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﻗﻮل اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻋﻠﯽ )ﯾﻌﻨﯽ ﺣﻀﺮت اﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم(‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺤﺘﻢ و ﺟﺰم و ﻗﻄـﻊ و ﯾﻘﯿﻦ ﺛـﺎﺑﺖ ﮐﺮده ﮐﻪ ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ در واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ ﻗـﻮل اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس اﺳﺖ‪ ،‬و ﻗـﻮل ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋـﺎزب‪ ،‬و‬‫ﺣﻀﺮت اﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫و ﻓﯿﻪ رواء اﻻوام ]‪ ،[1‬و دواء اﻟﺴـﻘﺎم‪ ،‬و ﺷﻔﺎء اﻟﻐﺮام ]‪ ،[2‬و ﻗﻀﺎء اﻟﻤﺮام‪ ،‬و ﻧﻀﻮ اﻟﺤﺠﺎب‪ ،‬و ﮐﺸﻒ اﻟﻠﺜﺎم‪ ،‬و اﻓﺎدة اﻟﺘﺒﺼـﯿﺮ اﻟﺘﺎم‪ ،‬و ﺷﺮح‬‫ﻗﻠﻮب اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﻟﮑﺮام و ﮐﺸﻒ ﻏﻄـﺎء ﺧﻄـﺎء اﻟﻌﻮام‪ ،‬و ﺗﻨﻮﯾﺮ ﻋﯿﻮن اﻟﻤﻮﻗﻨﯿﻦ اﻻﻋﻼم‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾـﮥ اﻟﺘﺸـﯿﯿﺪ و ﻏﺎﯾـﮥ اﻻﺑﺮام‪ ،‬و ﻋﻤـﺪة اﻟﺘﺄﯾﯿـﺪ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 107‬از ‪230‬‬‫اﻋﻠﯽ اﻻﺣﮑﺎم‪ ،‬و أﻗﺼﯽ اﻟﺘﻌﺠﯿﺰ و أﺑﻠﻎ اﻻﻓﺤﺎم‪ ،‬و أﻋﻈﻢ اﻻﺳﮑﺎت و اﺷﺪ اﻻﻟﺰام‪ ،‬و ﺣﻤﺎد ]‪ [3‬ﺗﺨﺠﯿﻞ اﻟﺨﺼﺎم‪.‬‬‫و ﻣـﺎ ذﻟـﮏ اﻻـ ﻣﻦ ﻋﻨﺎﯾـﮥ اﻟﺮب اﻟﻤﻨﻌـﺎم‪ ،‬و آﯾـﮥ ﻋﻈﯿﻤـﮥ ﻣﻦ آﯾـﺎﺗﻪ اﻟﻌﻈـﺎم‪ ،‬و ﻻ ﯾﺠﺤـﺪ اﻟﺤﻖ ﺑﻌـﺪ ذﻟﮏ اﻻ ﻣﻦ ﻫﻮ واﻟـﺞ ﻓﯽ زراﻓـﮥ ]‪[4‬‬‫اﻟﻨﻮاﺻﺐ اﻟﻠﺌﺎم‪ ،‬و ﺷﺮ ذﻣﮥ اﻟﻤﻌﺎﻧﺪﯾﻦ ]‪ [1‬اﻻوام‪ :‬اﻟﻌﻄﺶ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻐﺮام‪ :‬اﻟﺤﺐ اﻟﻤﻌﺬب اﻟﻘﻠﺐ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺤﻤﺎد )ﺑﻀﻢ اﻟﺤﺎء اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ و آﺧﺮﻫﺎ اﻟﺪال اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ(‪ :‬اﻟﻐﺎﯾﮥ و ﻣﺒﻠﻎ اﻟﺠﻬﺪ‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺰراﻓﮥ )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺰاء اﻟﻤﻌﺠﻤﮥ(‪ :‬اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪171 :‬‬‫اﻻﻏﺜﺎم‪ ،‬و ﻓﺮﻗﮥ اﻟﺤﺎﺋﺪﯾﻦ اﻟﻄﻐﺎم‪ ،‬اﻟﻨﺎﮐﺒﯿﻦ ﻋﻦ ﻃﺮﯾﻘﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻟﮑﺮام‪ ،‬اﻟﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﻬﻢ ﻓﻘﺪ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﺎﻟﻌﺮوة اﻟﻮﺛﻘﯽ ﻟﯿﺲ ﻟﻬﺎ اﻧﻔﺼﺎم‪،‬‬‫و ﺗﺸﺒﺚ ﺑﺎﻟﺤﺒﻞ اﻟﺬي ﻣﺎﻟﻪ ﻣﻦ اﻧﺠﺬام‪ ،‬ﻓﺄﺳﺎس اﯾﻤﺎﻧﻪ ﻣﺎﻟﻪ ﻣﻦ اﻧﺜﻼم‪ ،‬و ﻋﺮق اﯾﻘﺎﻧﻪ ﻻ ﯾﺪﺧﻠﻪ اﻧﺨﺮام‪ ،‬و اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺒﺪأ و اﻟﺨﺘﺎم‪.‬‬‫و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از اﯾﻦ ﮐﻪ ﻗﻮل ﺑﻨﺰول آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ در واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ از اﺑﻦ ﻋﺒﺎس و ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﺎﻗﺮ‪ ،‬ﺣﺘﻤﺎ و ﻗﻄﻌﺎ از‬‫اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺳﺮاﺳـﺮ ﺑﺸﺎرت ﺛﺎﺑﺖ ﺷـﺪه ﺗﻘﺪﯾﻢ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري ﻓﯿﻬﻢ اﯾﻦ ﻗﻮل ﺳـﻠﯿﻢ را ﺑﺮ دﯾﮕﺮ اﻗﻮال ﻏﯿﺮ ﻣﺴـﺘﻘﯿﻢ‪ ،‬ﺣﺴﺐ ارﺷﺎد ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‪،‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺻﺮﯾﺢ و ﺑﺮﻫﺎن ﺳﺪﯾﺪ اﺳﺖ ﺑﺮ أرﺟﺤﯿﺖ آن‪.‬‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن ﺗﻠﻤﯿﺬ ﻣﺨﺎﻃﺐ در »اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻮ اﻟﺒﺮﮐﺎت ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﻧﺴﻔﯽ ]‪ [1‬ﺻﺎﺣﺐ »ﮐﻨﺰ اﻟﺪﻗﺎﺋﻖ« در آﺧﺮ ﮐﺘﺎب »اﻻﻋﺘﻤﺎد ﻓﯽ اﻻﻋﺘﻘﺎد« ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]ﺛﻢ ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻻ ﯾﻔﻀﻞ أﺣﺪ ﺑﻌﺪ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ اﻻ ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺘﻘﻮي‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻓﻀﻞ أوﻻدﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻓﻀﻞ آﺑﺎﺋﻬﻢ اﻻ أوﻻد ﻓﺎﻃﻤﮥ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟﺴـﻼم‪،‬‬‫ﻓـﺎﻧﻬﻢ ﯾﻔﻀـﻠﻮن ﻋﻠﯽ أوﻻد أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ و ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬ﻟﻘﺮﺑﻬﻢ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻻﻧﻬﻢ اﻟﻌﺘﺮة اﻟﻄﺎﻫﺮة و اﻟﺬرﯾـﮥ اﻟﻄﯿﺒﮥ‬‫اﻟﺬﯾﻦ اذﻫﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ اﻟﺮﺟﺲ و ﻃﻬﺮﻫﻢ ﺗﻄﻬﯿﺮا[‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺑﺠﻬﺖ اوﻟﯿﺖ ذﮐﺮ ﻗﻮل ﻣﺨﺘـﺎر ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻖ‪ ،‬أرﺟﺤﯿﺖ آن ﻧﺰد ﺻـﺎﺣﺐ ﮐﺘـﺎب »اﻋﺘﻤﺎد« ﻣﺴـﺘﻔﺎد‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻻﻣﺠﺎد‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪ [1] .‬ﻫﻮ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺎﯾﻨﺞ اﺻﻔﻬﺎن ﺳﻨﮥ )‪(710‬‬‫»ﺟﻼﻟﺖ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري«‬‫و ﻧﻈﺎم اﻋﺮج‪ ،‬ﻋﺎرج ﻣﻌﺎرج ﻧﻘﺪ ﺗﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬و راﻗﯽ ﻣﺪارج ﻓﻀﻞ و ﺗﺪﻗﯿﻖ اﺳﺖ و ﺗﻔﺴـﯿﺮ او ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﻌﺮوف و ﻣﺸﻬﻮر‪ ،‬و ﻣﻌﺘﻤﺪ ﻋﻠﯿﻪ اﮐﺎﺑﺮ و‬‫ﺻﺪور اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] »ﻏﺮاﺋﺐ اﻟﻘﺮآن و رﻏـﺎﺋﺐ اﻟﻔﺮﻗـﺎن« ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻟﻠﻌﻼﻣـﮥ ﻧﻈﺎم اﻟـﺪﯾﻦ ﺣﺴﻦ اﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻘﻤﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻨﻈﺎم‬‫اﻻﻋﺮج ]‪ -[1‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﺳﻬﺎرﻧﺒﻮري »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري« را از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه ﺷﻤﺮده‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻟﻤﺮاﻓﺾ اﻟﻤﺮﻓﻮﺿﮥ«‪:‬‬‫]و ﻫﻨﮕﺎم ﺗﺴﻮﯾﺪ ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه ﻣﺎﻧﻨﺪ »ﺑﯿﻀﺎوي« و »ﻣﻌﺎﻟﻢ« و »ﻣﺪارك« و »ﮐﺸﺎف« و »ﺟﺎﻣﻊ اﻟﺒﯿﺎن« و »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻧﻈﺎم ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري« و »ﺣﺴـﯿﻨﯽ«‬‫و »زاﻫﺪي«[ اﻟﯽ أن ﻗﺎل ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ أﺳﻤﺎء ﻋﺪة ﮐﺘﺐ‪:‬‬‫]ﻣﻄﻤﺢ ﻧﻈﺮ ﺗﻔﺤﺺ داﺷـﺘﻪ‪ ،‬أﺣﺎدﯾﺚ و أﺧﺒﺎر و أﻗﻮال ﻋﻠﻤﺎي اﺧﺒﺎر‪ ،‬و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﺬاﻫﺐ و اﺧﺘﻼف ﺑﺰرﮔﺎن و ﻗﺼـﺺ اﺳـﻼف ﮐﻪ در اﯾﻦ‬‫رﺳﺎﻟﻪ ﻣﻨﻘﻮل ﺷﺪه‪ ،‬ﻫﻤﻪ را از ﮐﺘﺐ ﻣﺬﮐﻮره ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ و أﻋﺎﻇﻢ ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ ﺷﺎن ﺑﺎﻓﺎدات ﻋﻼﻣﻪ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري‪ ،‬و آن ﻫﻢ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣّﻖ ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺠﻮاب ﻃﻌﻦ ﻋﺰل أﺑﯽ ﺑﮑﺮ از اداي ﺳﻮره ﺑﺮاﺋﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 108‬از ‪230‬‬‫]در اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻃﺮﻓﻪ ﺧﺒﻂ و ﺧﻠﻂ واﻗﻊ ﺷﺪه‪ ،‬ﻣﺜﺎل آﻧﮑﻪ ﮐﺴﯽ ﮔﻔﺘﻪ ]‪ [1‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪.2/1195‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪173 :‬‬‫اﺳﺖ‪:‬‬‫ﭼﻪ ﺧﻮش ﮔﻔﺘﺴﺖ ﺳﻌﺪي در زﻟﯿﺨﺎ أﻻ ﯾﺎ اﯾﻬﺎ اﻟﺴﺎﻗﯽ ادر ﮐﺄﺳﺎ و ﻧﺎوﻟﻬﺎ‬‫ﯾﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺳﺘﻔﺘﺎي ﻣﺸﻬﻮر ﮐﻪ‪» :‬ﺣﺴﻦ و ﺣﺴﯿﻦ ﻫﺮ ﺳﻪ دﺧﺘﺮ ﻣﻌﺎوﯾﻪ« را ﭼﻪ ﺣﮑﻢ اﺳﺖ؟‬‫ﺗﻔﺼﯿﻞ اﯾﻦ ﻣﻘﺪﻣﻪ آﻧﮑﻪ رواﯾﺎت اﻫﻞ ﺳﻨﺖ در اﯾﻦ ﻗﺼﻪ ﻣﺨﺘﻠﻒاﻧﺪ‪.‬‬‫اﮐﺜﺮ رواﯾﺎت ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻀـﻤﻮن آﻣﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ را ﺑﺮاي اﻣﺎرت ﺣﺞ ﻣﻨﺼﻮب ﮐﺮده‪ ،‬رواﻧﻪ ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﺮاي رﺳﺎﻧﯿﺪن‬‫ﺑﺮاﺋﺖ و ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ را ﺑﻌﺪ از رواﻧﻪ ﺷﺪن اﺑﻮ ﺑﮑﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﭼﻮن ﺳﻮره ﺑﺮاﺋﺖ ﻧﺎزل ﺷﺪ‪ ،‬و ﻧﻘﺾ ﻋﻬﺪ ﻣﺸـﺮﮐﺎن در اﯾﻦ ﺳﻮره ﻓﺮود‬‫آﻣﺪ از ﻋﻘﺐ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ ﺗﺎ ﺗﺒﻠﯿﻎ اﯾﻦ اﺣﮑﺎم ﺗﺎزه ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ در اﯾﻦ ﺻﻮرت ﻋﺰل أﺑﯽ ﺑﮑﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﺻﻼ واﻗﻊ ﻧﺸﺪه‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﮐﺲ ﺑﺮاي دو أﻣﺮ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻨﺼﻮب ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ در اﯾﻦ رواﯾﺎت ﺧﻮد ﺟﺎي ﺗﻤﺴﮏ ﺷـﯿﻌﻪ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺪار آن ﺑﺮ ﻋﺰل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﻮن ﻧﺼﺐ ﻧﺒﻮد ﻋﺰل ﭼﺮا واﻗﻊ‬‫ﺷﻮد؟‬‫و در »ﺑﯿﻀـﺎوي« و »ﻣـﺪارك« و »زاﻫـﺪي« و »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻧﻈـﺎم ﻧﯿﺴـﺎﺑﻮري« و »ﺟـﺬب اﻟﻘﻠـﻮب« و »ﺷـﺮوح ﻣﺸـﮑﺎة« ﻫﻤﯿـﻦ رواﯾﺖ را اﺧﺘﯿـﺎر‬‫ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ أرﺟﺢ ﻧﺰد اﻫﻞ ﺣﺪﯾﺚ ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ در »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« در ذﮐﺮ اﻣﻮري ﮐﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ آن را در ﻋﺒﺎرت ﮐﺮﻣﺎﻧﯽ در ﺷـﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﺣﻮض ﭘﺮ ﺿﺮور داﻧﺴﺘﻪ‪،‬‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]دوم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﻋـﺪول اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﺎن از ﻣﻌﻨﯽ ﺣﻘﯿﻘﯽ ارﺗـﺪاد ﮐﻪ ﺑﺮ ﮔﺮدﯾﺪن از اﺻﻞ دﯾﻦ و اﺳـﻼم اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺴﻮي ﺗﺒﺪﯾﻞ اﺧﻼق ﺣﺴـﻨﻪ‬‫ﺑﺴﯿﺌﻪ و ﺗﻐﯿﯿﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪174 :‬‬‫رﺳﻮخ ﺑﺘﺰﻟﺰل‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺧﺘﯿﺎر ردﺗﯽ ﮐﻪ ﻋﯿﻦ ﮐﻔﺮ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭼﯿﺴﺖ؟ و ﺟﻮاﺑﺶ آﻧﮑﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﻋﺪول ﭼﻨﺪ دﻟﯿﻞ اﺳﺖ‪ ،‬در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﺮ دو دﻟﯿﻞ‬‫اﮐﺘﻔﺎ ﻣﯽورزم و ﮔﺮد ﺗﻄﻮﯾﻞ ﻧﻤﯽﮔﺮدم‪:‬‬‫ﯾﮑﯽ آﻧﮑﻪ در ﮐﺘـﺎب ﻣﺠﯿـﺪ ﭘﺮوردﮔـﺎر ﻋﺎﻟﻢ و ﺧﻄﺎب ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﻣﺎ ﻓﺨﺮ ﺑﻨﯽ آدم ﺑﺮ ﺟﺎي ﺧﻮد ﺑﺂﯾﺎت ﻗﺎﻃﻌﻪ و ﺑﯿﻨﺎت ﺳﺎﻃﻌﻪ ﺗﻘﺮر ﯾﺎﻓﺘﻪ ﮐﻪ‬‫ﺧﺎﺷﺎك ﻇﻠﻤﺎت ﻏﻢ و اﻧـﺪوه را ﺑﺸﺂﻣﺖ اﻋﻤﺎل ﻓﺎﺳـﺪه و ﻋﻘﺎﺋـﺪ زاﺋﻐﻪ ﺑﺮ وﺟﻮه ﮐﻔﺎر ﻧﮕﻮﻧﺴﺎر ﺧﻮاﻫﻨـﺪ رﯾﺨﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ آن ﮔﺮوه ﺷـﻘﺎوت‬‫ﭘﮋوه را در روز ﻗﯿﺎﻣﺖ ﺑﺮ ﻋﮑﺲ اﻫﻞ اﯾﻤﺎن در ﺣﺎﻟﺖ ﺳﻮاد وﺟﻪ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺑﺮ اﻧﮕﯿﺨﺖ‪ ،‬ﺗﺎ ﻫﺮ ﯾﮑﯽ از اﻫﻞ ﻣﺤﺸـﺮ از ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ و ﮐﺎﻓﺮﯾﻦ ﺑﺎ‬‫ﻫﻤﺪﮔﺮ ﻣﻤﺘﺎز ﮔﺮدد‪ ،‬و ﭘﺮده ﻧﺎﻣﻮس ﮐﻔﺎر روﺑﺮوي ﺗﻤﺎﻣﯽ ﺧﻼﺋﻖ اوﻟﯿﻦ و آﺧﺮﯾﻦ درﯾﺪه ﺷﻮد‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﺒﺎرك و ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﯾْﻮَم َﺗﺒَْﯿﱡﺾ ُوُﺟﻮٌه َو َﺗْﺴَﻮﱡد ُوُﺟﻮٌه َﻓَﺄﱠﻣﺎ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ اْﺳَﻮﱠدْت ُوُﺟﻮُﻫُﻬْﻢ َأ َﮐَﻔْﺮﺗُْﻢ ﺑَْﻌـَﺪ ِإﯾﻤﺎﻧُِﮑْﻢ َﻓـُﺬوﻗُﻮا اﻟ َْﻌـ ﺬاَب ﺑ ِﻤﺎ ُﮐﻨْﺘُْﻢ‬‫َﺗْﮑُﻔُﺮوَن َو َأﱠﻣﺎ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ اﺑ َْﯿﱠﻀْﺖ ُوُﺟﻮُﻫُﻬْﻢ َﻓِﻔﯽ َرْﺣَﻤِﺖ اﻟﱠﻠِﻪ ُﻫْﻢ ﻓِﯿﻬﺎ ﺧﺎﻟ ُِﺪوَن‬‫]‪.[1‬‬‫ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻧﻈﺎم ﻟا ﺪﯾﻦ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫و ﻓﯽ أﻣﺜﺎل ﻫﺬه اﻻﻟﻮان ﻟﻠﻤﻔﺴﺮﯾﻦ ﻗﻮﻻن‪:‬‬‫أﺣـﺪﻫﻤﺎ‪ :‬و إﻟﯿﻪ ﻣﯿﻞ أﺑﯽ ﻣﺴـﻠﻢ ]‪ [2‬ان اﻟﺒﯿـﺎض ﻣﺠـﺎز ﻋﻦ اﻟﻔﺮح‪ ،‬و اﻟﺴﻮاد ﻋﻦ اﻟﻐﻢ‪ ،‬و ﻫـﺬا ﻣﺠـﺎز ﻣﺴـﺘﻌﻤﻞ‪ ،‬ﻗـﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ِإذا ﺑ ُﱢﺸَﺮ‬‫َأَﺣُﺪُﻫْﻢ ﺑ ِﺎﻟ ُْﺄﻧ ْﺜﯽ َﻇﱠﻞ َوْﺟُﻬُﻪ ُﻣْﺴَﻮ‪‬دا‬‫]‪ [3‬و ﻟﻤﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 109‬از ‪230‬‬‫ﺳﻠﻢ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﻌﺎوﯾﮥ ]‪ [1] ،[4‬آل ﻋﻤﺮان‪.107 -106 :‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﺤﺮ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﯽ اﻟﻤﻔﺴﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (322‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻨﺤﻞ‪.58 :‬‬‫]‪ [4‬ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ اﻇﻬﺎر ﻓﻀﻞ و ﮐﻤﺎل و ﻓﻬﻢ و ﻓﺮاﺳﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪ 175 :‬و دﻗﯿﻘﻪ ﺳـﻨﺠﯽ و ﮐﯿﺎﺳﺖ و ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ در اﺳﺘﻬﺰاء و ﺳﺨﺮﯾﻪ ﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﮐﺒﺎر و ﻧﻬﺎﯾﺖ‬‫ﺗﻌﻠﯽ و ﺗﻤﻄﯽ و اﺳﺘﮑﺒﺎر در ﻋﺒﺎرت ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري ﮐﻪ ﺳﻄﺮي ﭼﻨﺪ ﺑﯿﺶ ﻧﯿﺴﺖ ﺗﺤﺮﯾﻔﺎت ﻋﺪﯾﺪه و ﺗﺼﺤﯿﻔﺎت ﺷﺘﯽ ﺑﺴﺒﺐ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﻬﺎرت در‬‫ﻋﻠﻮم ﻋﺮﺑﯿﻪ ﻧﻤﻮده از آن ﺟﻤﻠﻪ آﻧﮑﻪ در اﺻﻞ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ ]و ﻟﻤﺎ ﺳﻠﻢ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ اﻻﻣﺮ ﻟﻤﻌﺎوﯾﮥ[‬‫و ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻨﺘﻬﯽ« آن را ﺗﺼﺤﯿﻒ ﻧﻤﻮده ﺑﻔﻘﺮه ]و ﻟﻤﺎ ﺳﻠﻢ اﻟﺤﺴﻦ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﻌﺎوﯾﮥ[ اﻟﺦ‪.‬‬‫و در اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت اوﻻ ﻟﻔﻆ »ﻋﻠﯽ« ﻗﺒﻞ ﻟﻔﻆ »اﻟﺤﺴﻦ« زﯾﺎده ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺛﺎﻧﯿﺎ ﻟﻔﻆ »اﻻﻣﺮ« را ﺑﻠﻔﻆ »اﻻﻣﯿﺮ« ﻣﺒﺪل ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺛﺎﻟﺜﺎ ﻟﻔﻆ »ﻟﻤﻌﺎوﯾﮥ«‬‫را ﮐﻪ ﺑﺎﻟﻼم ﺟﺎره ﺑﻮده ﻣﺤﺮف ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﻪ »اﻟﻤﻌﺎوﯾﮥ«‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ادﺧﺎل ﺣﺮف ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺑﺮ ﻣﻌﺎوﯾﻪ وﺟﻬﯽ ﻧﺪارد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻋﺒـﺎرت ﺑﻠﯿﻐﻪ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري ﻣﻮاﻓﻖ ﻣﺤﺎورات ﻋﻮام ﺳـﻨﯿﻪ ﮐﻪ ﻣﻌﺎوﯾﻪ را ﺑﺎﻣﯿﺮ ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﮐﻠﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﻋﺒﺎرت‬‫ﻣﺤﺮﻓﻪ ﻣﺨـﺎﻃﺐ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺳـﻼم ﮐﺮد ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻬﻤـﺎ اﻟﺴـﻼم ﺑﺮ اﻣﯿﺮ ﻣﻌﺎوﯾﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻤﺎ ﻻ رﺑﻂ ﻟﻪ ﺑﺎﻟﻤﻘﺎم‪ ،‬و اﮔﺮ‬‫ﭼﻨﺎن ﮔﻤﺎن ﮐﺮده ﮐﻪ ﻣﺮاد از ﺳـﻠﻢ ﻫﻤﺎن ﺗﺴـﻠﯿﻢ اﻣﺮ اﺳﺖ ﭘﺲ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﻠﻪ ﺗﺴـﻠﯿﻢ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﻪ »اﻋﻠﯽ«‪ ،‬ﻧﻤﯽآﯾﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻼم‪،‬‬‫ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ اوﻟﯽ اﻻﻓﻬﺎم‪.‬‬‫ﺑـﺎﻟﺠﻤﻠﻪ اﯾﻦ ﺗﺼـﺤﯿﻔﺎت ﻧﻬـﺎﯾﺖ واﻫﯽ و رﮐﯿﮏ و ﺑﺲ ﺷـﻨﯿﻊ و ﻓﻈﯿﻊ اﺳﺖ‪ ،‬از آن ﺟﻤﻠﻪ‪ :‬آﻧﮑﻪ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪] :‬إذ‬‫اﻻﺻﻞ ﻓﯽ اﻻﻃﻼق اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ[ ﭼﻮن ﻓﻬﻢ ﻓﺎﺿﻞ ﻋﺎﻟﯽ ﺷﺄن از اﺻﻄﻼﺣﺎت اﺻﻮﻟﯿﻪ ﺑﻤﺮاﺣﻞ دور اﻓﺘﺎده آن را ﺗﺤﺮﯾﻒ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ]إذ‬‫اﻻﺻﻞ ﻓﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ اﻻﻃﻼق ‪ ،‬و آن ﻣﺤﺼﻠﯽ ﻧﺰد ﻣﺤﺼﻠﯿﻦ ﻧﺪارد‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪176 :‬‬‫ﻗﺎل ﻟﻪ رﺟﻞ‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺴﻮد وﺟﻮه اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ‪.‬‬
‫اﻟﯽ أ ن ﻗﺎل ‪:‬‬‫]و ﺛﺎﻧﯿﻬﻤـﺎ‪ :‬أن اﻟﺴﻮاد و اﻟﺒﯿـﺎض ﻣﺤﻤﻮﻻـن ﻋﻠﯽ ﻇﺎﻫﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻨﻮر و اﻟﻈﻠﻤـﮥ إذ اﻻﺻﻞ ﻓﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘـﮥ اﻻﻃﻼق‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﺎن ﻣﻦ أﻫﻞ ﻧﻮر‬‫اﻟﺤﻖ‪ ،‬و ﻫﻢ ﺑﺒﯿﺎض اﻟﻠﻮن و أﺳـﻔﺎره و اﺑﯿﻀﺖ ﺻـﺤﯿﻔﺘﻪ ﺳﻌﯽ اﻟﻨﻮر ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ و ﯾﻤﯿﻨﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺎن ﻣﻦ أﻫﻞ ﻇﻠﻤﮥ اﻟﺒﺎﻃﻞ و ﻫﻢ ﺑﺴﻮاد اﻟﻠﻮن‬‫و ﮐﻤﺪه و اﺳﻮدت ﺻﺤﯿﻔﺘﻪ أﺣﺎﻃﺖ ﺑﻪ اﻟﻈﻠﻤﮥ ﻣﻦ ﮐﻞ ﺟﺎﻧﺐ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬و اﻟﺤﮑﻤﮥ ﻓﯽ ذﻟﮏ أن ﯾﻌﺮف أﻫﻞ اﻟﻤﻮﻗﻒ ﮐﻞ ﺻﻨﻒ ﻓﯿﻌﻈﻤﻮﻧﻬﻢ‬‫أو ﯾﺼﻐﺮون ﺑﺤﺴﺐ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﯾﺤﺼﻞ ﻟﻬﻢ ﺑﺴﺒﺒﻪ ﻣﺰﯾﺪ ﺑﻬﺠﮥ و ﺳﺮور أو وﯾﻞ و ﺛﺒﻮر‪.‬‬‫و أﯾﻀﺎ إذا ﻋﺮف اﻟﻤﮑﻠﻒ ﻓﯽ اﻟـﺪﻧﯿﺎ أﻧﻪ ﯾﺤﺼﻞ ﻓﯽ اﻵﺧﺮة اﺣﺪي اﻟﺤﺎﻟﺘﯿﻦ از آن ﺟﻤﻠﻪ‪ :‬آﻧﮑﻪ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪] :‬ﻓﻤﻦ‬‫ﮐـﺎن ﻣﻦ اﻫـﻞ ﻧﻮر اﻟﺤﻖ و ﺳﻢ ﺑﺒﯿـﺎض اﻟﻠﻮن و اﺳـﻔﺎره و اﺑﯿﻀﺖ ﺻـﺤﯿﻔﺘﻪ و ﺳـﻌﯽ اﻟﻨﻮر ﺑﯿﻦ ﯾـﺪﯾﻪ و ﯾﻤﯿﻨﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻨﺘﻬﯽ« در اﯾﻦ ﻓﻘﺮه‬‫»وﺳﻢ« را ﮐﻪ ﺻـﯿﻐﻪ ﻣﺎﺿـﯽ ﻣﺠﻬﻮل از »وﺳﻢ ﺑﺴﻢ« ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ و ﺟﺰاي »ﻓﻤﻦ ﮐـﺎن« اﺳﺖ ﺑﻠﻔﻆ »و ﻫﻢ« ﺿـﻤﯿﺮ ﺟﻤﻊ ﻣـﺬﮐﺮ ﻏﺎﺋﺐ ﻣﺤﺮف‬‫ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ ﮐﻪ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﮐﻠﯿﺘﺎ ﻣﺨﺘﻞ و ﻣﻬﻤﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﺟﻤﻠﻪ »و ﺳـﻌﯽ اﻟﻨﻮر« و او ﺣـﺬف ﻧﻤﻮده و آن را ﺟﺰاي »ﻓﻤﻦ ﮐﺎن« ﻗﺮار داده‪ ،‬از آن ﺟﻤﻠﻪ‪ :‬آﻧﮑﻪ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري ﻣـﺬﮐﻮر‬‫اﺳﺖ‪] :‬و ﻣﻦ ﮐﺎن ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﻈﻠﻤـﮥ اﻟﺒﺎﻃﻞ و ﺳﻢ ﺑﺴﻮاد اﻟﻠﻮن و ﮐﻤـﺪه و اﺳﻮدت ﺻـﺤﯿﻔﺘﻪ و أﺣﺎﻃﺖ ﺑﺎﻟﻈﻠﻤﮥ ﻣﻦ ﮐﻞ ﺟﺎﻧﺐ در اﯾﻦ ﻓﻘﺮه‬‫ﻫﻢ »وﺳﻢ« را ﺑﻠﻔـﻆ »وﻫﻢ« ﻣﺤﺮف ﮐﺮده و واو ﻋﺎﻃﻔﻪ را از ﺟﻤﻠﻪ »و أﺣﺎﻃﺖ ﺑﻪ اﻟﻈﻠﻤـﮥ ﻣﻦ ﮐﻞ ﺟﺎﻧﺐ« ﺣـﺬف ﻧﻤﻮده آن را ﺟﺰاي »ﻣﻦ‬‫ﮐﺎن« ﻗﺮار داده و داد اﻇﻬﺎر ﮐﻤﺎل ﻋﺮﺑﯿﺖ و ﺣﺴﻦ ﻓﻬﻢ و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺣﺬق و ﻣﻬﺎرت در ﺗﻔﺴﯿﺮ و ﺣﺪﯾﺚ و ﻋﺮﺑﯿﺖ داده‪ ،‬اﺑﻮاب ﮐﻤﺎل ﺗﻌﻈﯿﻢ‬‫و ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﺗﻔﺨﯿﻢ ﺧﻮد ﺑﺮ روي ﻣﻌﺘﻘﺪﯾﻦ و ﺟﺎن ﻧﺜﺎران ﮔﺸﺎده‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 110‬از ‪230‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪177 :‬‬‫ازدادت رﻏﺒﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻄﺎﻋﺎت و ﺗﺮك اﻟﻤﺤﺮﻣﺎت ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺨﺘﺼﺮا‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺗﻀـﻌﯿﻒ رواﯾﺖ ردت ﺑﻌﺾ ﻗﺒﺎﺋﻞ دﻟﯿﻞ ﺑﺮ ﻗﺼﻮر ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﺆﻟﻒ ﺟﺎﻣﻊ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﺳﺖ زﯾﺮا ﮐﻪ ﺑﻪ اﺻﻮل ﻣﻌﺘﻤﺪه و رواﯾﺎت ﻣﻌﺘﺒﺮه ﻓﺮﯾﻘﯿﻦ‪،‬‬‫اﯾﻦ ردت ﺑﺮ ﺟﺎي ﺧﻮﯾﺶ ﻣﻨﻘﺢ و ﺣﺎﺻﻞ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ردت ﻣﺎﻟﮏ و اﺗﺒﺎع او را ﮐﻪ در ﻣﺘﺨﯿﻠﻪ ﻣﺆﻟﻒ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﭘﺎك اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻮدﻧﺪ ﻧﯿﺰ ﺷﺎﻣﻞ ‪.‬‬
‫اﻣـﺎ رواﯾـﺎت اﻫـﻞ ﺣﻖ‪ :‬ﭘﺲ اﯾﺮاد اﮐﺜﺮش ﻣﻮﺟﺐ اﻃﺎﻟﺖ ﮐﻼم اﺳﺖ ﻟﻬـﺬا ﺑﺮ ﯾﮏ رواﯾﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري در ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﮐﺮﯾﻤﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ‬‫اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا َﻣْﻦ َﯾْﺮَﺗﱠﺪ ﻣِﻨُْﮑْﻢ َﻋْﻦ ِدﯾﻨِِﻪ‬‫]‪ -[1‬اﻵﯾﮥ‪ -‬ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬اﮐﺘﻔﺎء ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻢ‪.‬‬‫ﻣﻔﺴـﺮ ﻣـﺬﮐﻮر ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﭼﻨﺪي از اﻫﻞ ارﺗﺪاد ﻣﺜﻞ ﻋﻨﺴـﯽ ذو اﻟﺨﻤﺎر ]‪ [2‬و ﻣﺴـﯿﻠﻤﻪ ﮐﺬاب ]‪ ،[3‬ﮐﻪ در اﺟﺰاي ﺳـﺎﺑﻘﻪ از ﮐﺘﺐ ﺳـﯿﺮ‬‫ﭘﺎرهاي از ﺣﺎل ﮐﺜﯿﺮ اﻻﺧﺘﻼل آﻧﻬﺎ ﺳﻤﺖ ﮔﺬار ﯾﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫]و ﺳﺒﻊ ﻓﯽ ﻋﻬﺪ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﻗﺮارة ﻗﻮم ﻋﯿﯿﻨﮥ ﺑﻦ ﺣﺼﯿﻦ‪ ،‬و ﻏﻄﻔﺎن ﻗﻮم ﻣﺮة ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ اﻟﻘﺸﯿﺮي‪ ،‬و ﺑﻨﻮ ﺳﻠﯿﻢ ﻗﻮم اﻟﻔﺠﺄة ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫ﯾﺎﻟﯿﻞ‪ ،‬و ﺑﻨﻮ ﯾﺮﺑﻮع ﻗﻮم ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ ﻧﻮﯾﺮة‪ ،‬و ﺑﻌﺾ ﺑﻨﯽ ﺗﻤﯿﻢ ﻗﻮم ﺳـﺠﺎح ﺑﻨﺖ اﻟﻤﻨـﺬر اﻟﻤﺘﻨﺒﯿـﮥ اﻟﺘﯽ زوﺟﺖ ﻧﻔﺴـﻬﺎ ﻣﻦ ﻣﺴـﯿﻠﻤﮥ اﻟﮑﺬاب‪ ،‬و‬‫ﮐﻨﺪة ﻗﻮم اﻻﺷﻌﺚ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ‪ ،‬و ﺑﻨﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ واﺋﻞ ]‪ [1‬ﺳﻮرة اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.54 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻌﻨﺴﯽ ذو اﻟﺨﻤﺎر‪ :‬اﻻﺳﻮد ﻋﯿﻬﻠﮥ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ اﻟﻤﺬﺣﺠﯽ اﻟﻤﺘﻨﺒﯽ اﻟﻤﺸﻌﻮد و أول ﻣﺮﺗﺪ ﻓﯽ اﻻﺳﻼم ﻗﺘﻞ ﺳﻨﮥ )‪ (11‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻫﻮ اﺑﻦ ﺛﻤﺎﻣﮥ ﺑﻦ ﮐﺒﯿﺮ ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﻮاﺋﻠﯽ اﻟﻤﺘﻨﺒﯽ ﻗﺘﻞ ﺳﻨﮥ )‪ (12‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪178 :‬‬‫ﺑﺎﻟﺒﺤﺮﯾﻦ ﻗﻮم اﻟﺤﻄﻢ ﺑﻦ زﯾـﺪ‪ ،‬و ﺣﺎرﺑﻬﻢ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و ﮐﻔﯽ اﻟﱠﻠﻪ أﻣﺮﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﯾـﺪﯾﻪ‪ ،‬و ﻓﺮﻗﮥ واﺣﺪة ﻓﯽ ﻋﻬﺪ ﻋﻤﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻏﺴﺎن ﻗﻮم‬‫ﺟﺒﻠﮥ ﺑﻦ اﻻﯾﻬﻢ‪ ،‬اﻟﯽ آﺧﺮ ﻗﺼﮥ ﺗﻨﺼﺮه و ذﻫﺎﺑﻪ اﻟﯽ اﻟﺮوم ]‪ -[1‬اﻟﺦ‪.‬‬‫ﻫﺮ ﮔﺎه ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺮاﻓﺾ« وﺟﻮد ﺣﻀﺮت ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‪ ،‬و ﻫﻢ اﻣﺎم اﻟﻤﺘﻌﺼﺒﯿﻦ و رﺋﯿﺲ اﻟﻤﺘﻌﻨﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺪوة اﻟﻤﮑﺎﺑﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﻋﻤﺪة اﻟﻤﻌﺎﺻﺮﯾﻦ‬‫ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿـﺪر ﻋﻠﯽ ﺑﺎﻓـﺎدات ﻋﻼﻣﻪ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري و آن ﻫﻢ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣّﻖ دﺳﺖ زده ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻤﺴﮏ اﻫﻞ ﺣﻖ را‬‫ﺑﺎﻓﺎده ﺣﺘﻤﯿﻪ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري در ﺑﺎب ﻗﺎﺋﻞ ﺑﻮدن اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و ﺣﻀﺮت اﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﻨﺰول آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ‬‫اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ رد ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻧﻤﻮد؟‬‫و ﻫﻞ ﻫﺬا اﻻ ﻧﻔﺦ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﺿﺮام‪ ،‬و ﺗﻌﻨﺖ ﻻ ﯾﺮﺗﻀﯿﻪ أﺣﺪ ﻣﻦ أوﻟﯽ اﻻﻓﻬﺎم؟‬‫و اﻟﱠﻠﻪ وﻟﯽ اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ و اﻻﻧﻌﺎم‪.‬‬‫و ﻋﺒـﺎرت ﺧﻄﺒﻪ »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻧﯿﺴـﺎﺑﻮري« ﻫﻢ در اﯾﻨﺠـﺎ ﻣـﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد ﺗـﺎ از آن ﻣﺰﯾـﺪ ﻋﻈﻤﺖ‪ ،‬و ﺟﻼـﻟﺖ ﺷﺄن‪ ،‬و ﺣﺴﻦ اﺣﮑﺎم و اﺗﻘﺎن‪ ،‬و‬‫ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﺗﺤﻘﯿـﻖ و ﺗﺤﺮﯾﺮ و ﺗﻬـﺬﯾﺐ و ﺗﺤـﺒﯿﺮ اﯾﻦ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷـﻬﯿﺮ‪ ،‬و ﺧﻠﻮ آن از أﺑﺎﻃﯿـﻞ و أﺿﺎﻟﯿـﻞ و ﻣﺰﯾﻔـﺎت و ﻣﻨﮑﺮات‪ ،‬و ﻣﻮﺿﻮﻋـﺎت و‬‫ﻣﻮﺟﺒﺎت رد و ﻧﮑﯿﺮ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﻓﯽ ﺧﻄﺒﮥ ﺗﻔﺴﯿﺮه‪:‬‬‫]و ﻟﻘﺪ اﻧﺘﺼﺐ ﺟﻢ ﻏﻔﯿﺮ‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ و اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﺮاﺳـﺨﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﻔﻀﻼء اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ و اﻻﺋﻤﮥ اﻟﻤﺘﻘﻨﯿﻦ ﻓﯽ ﮐﻞ‬‫ﻋﺼـﺮ و ﺣﯿﻦ ﻟﻠﺤﻮض ﻓﯽ ﺗﯿﺎر ﺑﺤﺎره‪ ،‬و اﻟﮑﺸﻒ ﻋﻦ اﺳـﺘﺎر اﺳـﺮاره‪ ،‬و اﻟﻔﺤﺺ ﻋﻦ ﻏﺮاﺋﺒﻪ‪ ،‬و اﻻﻃﻼع ﻋﻠﯽ رﻏﺎﺋﺒﻪ ﻧﻘﻼ و ﻋﻘﻼ و اﺧﺬا و‬‫اﺟﺘﻬﺎدا‪ [1] .‬ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﺑﻬﺎﻣﺶ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻄﺒﺮي ج ‪.6/163‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪179 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 111‬از ‪230‬‬‫ﻓﺘﺒﺎﻋـﺪت ﻣﻄﺎﻣﺢ ﻫﻤﺎﺗﻬﻢ و ﺗﺒﺎﯾﻨﺖ ﻣﻮاﻗﻊ ﻧﯿﺎﺗﻬﻢ‪ ،‬و ﺗﺸـﻌﺒﺖ ﻣﺴﺎﻟﮏ أﻗﺪاﻣﻬﻢ و ﺗﻔﻨﻨﺖ ﻣﻘﺎﻃﺮ أﻗﻼﻣﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﺑﯿﻦ وﺟﯿﺰ و أوﺟﺰ‪ ،‬و ﻣﻄﻨﺐ‬‫و ﻣﻠﻐﺰ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻣﻘﺘﺼـﺮ ﻋﻠﯽ ﺣﻞ اﻻﻟﻔﺎظ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻣﻼﺣﻆ ﻣﻊ ذﻟﮏ ﺣﻆ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺒﯿﺎن و ﻧﻌﻢ اﻟﻠﺤﺎظ‪ ،‬ﻓﺸﮑﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺴﺎﻋﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﺻﺎن‬‫ﻋﻦ ازراء اﻟﻘﺎدح ﻣﻌﺎﻟﯿﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ أﻋﺮض ﻋﻦ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﻗﺒﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺄوﯾﻞ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻨﺪي رﮐﻮن اﻟﯽ اﻻﺿﺎﻟﯿﻞ‪ ،‬و ﺳﮑﻮن ﻋﻠﯽ ﺷﻔﺎ ﺟﺮف اﻻﺑﺎﻃﯿﻞ‪ ،‬اﻻ ﻣﻦ ﻋﺼﻤﻪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ و اﻧﻪ ﻟﻘﻠﯿﻞ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻣﺮج اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ و ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻻﻣﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻓﻠﻠﺮاﻏﺐ اﻟﻄﺎﻟﺐ أن ﯾﺄﺧـﺬ اﻟﻌﺬب اﻟﻔﺮات‪ ،‬و ﯾﺘﺮك اﻟﻤﻠﺢ اﻻﺟﺎج‪ ،‬و ﯾﻠﻘﻂ اﻟﺪر اﻟﺜﻤﯿﻦ‪ ،‬و‬‫ﯾﺴﻘﻂ اﻟﺴﺒﺦ و اﻟﺰﺟﺎج و إذ وﻓﻘﻨﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻟﺘﺤﺮﯾﮏ اﻟﻘﻠﻢ ﻓﯽ اﮐﺜﺮ اﻟﻔﻨﻮن اﻟﻤﻨﻘﻮﻟﮥ و اﻟﻤﻌﻘﻮﻟﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ اﺷﺘﻬﺮ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻣﻨﻪ ﻓﯿﻤﺎ‬‫ﺑﯿﻦ اﻫﻞ اﻟﺰﻣﺎن‪.‬‬‫و ﮐـﺎن ﻋﻠﻢ ﻟا ﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم ﺑﻤﻨﺰﻟـﮥ اﻻﻧﺴـﺎن ﻣﻦ اﻟﻌﯿﻦ و اﻟﻌﯿﻦ ﻣﻦ اﻻﻧﺴـﺎن‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻗـﺪ رزﻗﻨﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻣﻦ اﺑـﺎن اﻟﺼـﺒﯽ و ﻋﻨﻔﻮان‬‫اﻟﺸـﺒﺎب ﺣﻔـﻆ ﻟﻔـﻆ اﻟﻘﺮآن و ﻓﻬﻢ ﻣﻌﻨﯽ اﻟﻔﺮﻗـﺎن‪ ،‬و ﻃﺎﻟﻤـﺎ ﻃﺎﻟﺒﻨﯽ ﺑﻌﺾ اﺟﻠـﮥ اﻻﺧﻮان و أﻋﺰة اﻻﺧـﺪان‪ ،‬ﻣﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﺸﺎرا إﻟﯿﻪ ﻋﻨـﺪﻫﻢ‬‫ﺑﺎﻟﺒﻨﺎن ﻓﯽ اﻟﺒﯿﺎن‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻨﺎن ﯾﺠﺎزﯾﻬﻢ ﻋﻦ ﺣﺴﻦ ﻇﻨﻮﻧﻬﻢ‪ ،‬و ﯾﻮﻓﻘﻨﺎ ﻻﺳـﻌﺎف ﺳﺆﻟﻬﻢ و اﻧﺠﺎح ﻣﻄﻠﻮﺑﻬﻢ‪ ،‬أن اﺟﻤﻊ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ‪،‬‬‫ﻣﺸﺘﻤﻼ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻬﻤﺎت‪ ،‬ﻣﺒﻨﯿﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ وﻗﻊ إﻟﯿﻨﺎ ﻣﻦ ﻧﻘﻞ اﻻﺛﺒﺎت و اﻗﻮال اﻟﺜﻘﺎت ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ و اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤـﺎء اﻟﺮاﺳـﺨﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﻔﻀـﻼء اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ اﻟﻤﺘﻘـﺪﻣﯿﻦ و اﻟﻤﺘﺄﺧﺮﯾﻦ‪ ،‬ﺟﻌﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺳـﻌﯿﻬﻢ ﻣﺸـﮑﻮرا‪ ،‬و ﻋﻤﻠﻬﻢ ﻣﺒﺮورا‪ ،‬اﺳـﺘﻌﻨﺖ‬‫ﺑﺎﻟﻤﻌﺒﻮد‪ ،‬و ﺷـﺮﻋﺖ ﻓﯽ اﻟﻤﻘﺼﻮد‪ ،‬ﻣﻌﺘﺮﻓﺎ ﺑﺎﻟﻌﺠﺰ و اﻟﻘﺼﻮر ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻔﻦ و ﻓﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻔﻨﻮن‪ ،‬ﻻ ﮐﻤﻦ ﻫﻮ ﺑﺎﺑﻨﻪ و ﺷـﻌﺮه ﻣﻔﺘﻮن‪ ،‬ﮐﯿﻒ و ﻗﺪ‬‫ﻗﺎل ﻋﺰ ﻣﻦ ﻗﺎﺋﻞ‪َ :‬و ﻣﺎ ُأوﺗِﯿﺘُْﻢ ﻣَِﻦ اﻟ ِْﻌﻠِْﻢ ِإﻟﱠﺎ َﻗﻠِﯿًﻠﺎ‬‫]‪ [1] [1‬اﻻﺳﺮاء‪.85 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪180 :‬‬‫َو َﻣْﻦ َأْﺻَﺪُق ﻣَِﻦ اﻟﱠﻠِﻪ ﻗِﯿًﻠﺎ‬‫]‪َ [1‬و َﮐﻔﯽ ﺑ ِﺎﻟﱠﻠِﻪ َوﻟ ِﯿ‪‬ﺎ‬‫]‪َ [2‬و َﮐﻔﯽ ﺑ ِﺎﻟﱠﻠِﻪ َوِﮐﯿًﻠﺎ‬‫]‪.[3‬‬‫و ﻟﻤـﺎ ﮐـﺎن اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﻤﻨﺴﻮب اﻟﯽ اﻻﻣﺎم اﻻﻓﻀﻞ‪ ،‬و اﻟﻬﻤﺎم اﻻﻣﺜﻞ‪ ،‬اﻟﺤﺒﺮ اﻟﻨﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬و اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻐﺰﯾﺮ‪ ،‬اﻟﺠﺎﻣﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻌﻘﻮل و ﻟا ﻤﻨﻘﻮل‪،‬‬‫اﻟﻔﺎﺋﺰ ﺑﺎﻟﻔﺮوع و اﻻﺻﻮل‪ ،‬أﻓﻀﻞ اﻟﻤﺘﺄﺧﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻓﺨﺮ اﻟﻤﻠﮥ و اﻟﺤﻖ و اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺮازي‪ .‬ﺗﻐﻤﺪه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮﺿﻮاﻧﻪ‪،‬‬‫و اﺳﮑﻨﻪ ﺑﺤﺒﻮﺣﮥ ﺟﻨﺎﻧﻪ‪ ،‬اﺳﻤﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻟﻤﺴﻤﺎه‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻠﻄﺎﺋﻒ و اﻟﺒﺤﻮث ﻣﺎ ﻻ ﯾﺤﺼﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ اﻟﺰواﺋﺪ و اﻟﻐﺜﻮث ﻣﺎﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺪ ﺑﺬل‬‫ﻣﺠﻬﻮده و ﻧﺜﻞ ﻣﻮﺟﻮده‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻋﺴـﺮ ﮐﺘﺒﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ‪ ،‬و اﻋﻮز ﺗﺤﺼـﯿﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺮاﻏﺒﯿﻦ‪ ،‬ﺣﺎذﯾﺖ ﺳﯿﺎق ﻣﺮاﻣﻪ‪ ،‬و اوردت ﺣﺎﺻﻞ ﮐﻼﻣﻪ‪ ،‬و‬‫ﻗﺮﺑﺖ ﻣﺴﺎﻟﮏ اﻗﺪاﻣﻪ‪ ،‬و اﻟﺘﻘﻄﺖ ﻋﻘﻮد ﻧﻈﺎﻣﻪ‪ ،‬ﻣﻦ ﻏﯿﺮ اﺧﻼل ﺑﺸﯽء ﻣﻦ اﻟﻔﻮاﺋﺪ‪ ،‬و اﻫﻤﺎل ﻟﻤﺎ ﯾﻌﺪ ﻣﻦ اﻟﻠﻄﺎﺋﻒ و اﻟﻌﻮاﺋﺪ‪.‬‬‫و ﺿـﻤﻤﺖ إﻟﯿﻪ ﻣـﺎ وﺟـﺪت ﻓﯽ »اﻟﮑﺸـﺎف« و ﻓﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺘﻔﺎﺳـﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻠﻄﺎﺋﻒ اﻟﻤﻬﻤﺎت و رزﻗﻨﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻦ اﻟﺒﻀﺎﻋـﮥ اﻟﻤﺰﺟﺎة‪ ،‬و اﺛﺒﺖ‬‫اﻟﻘﺮاءات اﻟﻤﻌﺘﺒﺮات و اﻟﻮﻗﻮف اﻟﻤﻌﻠﻼت‪.‬‬‫ﺛﻢ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻟا ﻤﺸـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺒﺎﺣﺚ اﻟﻠﻔﻈﯿﺎت و اﻟﻤﻌﻨﻮﯾﺎت‪ ،‬ﻣﻊ اﺻـﻼح ﻣﺎ ﯾﺠﺐ اﺻـﻼﺣﻪ‪ ،‬و اﺗﻤﺎم ﻣﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ اﺗﻤﺎﻣﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﻟﻤﻮردة‬‫ﻓﯽ »اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ اﻟﮑﺒﯿﺮ«‪ ،‬و اﻻﻋﺘﺮاﺿـﺎت‪ ،‬و ﻣﻊ ﮐﻞ ﻣﺎ ﯾﻮﺟـﺪ ﻓﯽ »اﻟﮑﺸﺎف« ﻣﻦ اﻟﻤﻮاﺿﻊ اﻟﻤﻌﻀـﻼت‪ ،‬ﺳﻮي اﻻﺑﯿﺎت اﻟﻤﻌﻘـﺪات‪ ،‬ﻓﺎن ذﻟﮏ‬‫ﯾﻮردﻫﺎ ﻣﻦ ﻇﻦ ان ﺗﺼﺤﯿﺢ اﻟﻘﺮاءات و ﻏﺮاﺋﺐ اﻟﻘﺮآن اﻧﻤﺎ ﯾﮑﻮن ﺑﺎﻻﻣﺜﺎل و اﻟﻤﺴﺘﺸﻬﺪات ﮐﻼ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﻘﺮآن ﺣﺠﮥ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻏﯿﺮه‬‫ﺣﺠﮥ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻼ ﻋﻠﯿﻨﺎ أن ﻧﻘﺘﺼﺮ ﻓﯽ ﻏﺮاﺋﺐ اﻟﻘﺮآن ﻋﻠﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮﻫﺎ ﺑﺎﻻﻟﻔﺎظ ]‪ [1‬اﻟﻨﺴﺎء‪.122 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻨﺴﺎء‪.45 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 112‬از ‪230‬‬‫]‪ [3‬اﻻﺣﺰاب‪.48 -3 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪181 :‬‬‫اﻟﻤﺸـﺘﻬﺮات و ﻋﻠﯽ اﯾﺮاد ﺑﻌﺾ اﻟﻤﺘﺠﺎﻧﺴـﺎت اﻟﺘﯽ ﺗﻌﺮف ﻣﻨﻬـﺎ اﺻﻮل اﻻﺷـﺘﻘﺎﻗﺎت و ذﮐﺮت ﻃﺮﻓـﺎ ﻣﻦ اﻻﺷـﺎرات اﻟﻤﻘﻨﻌـﺎت‪ ،‬و اﻟﺘﺄوﯾﻼت‬‫اﻟﻤﻤﮑﻨـﺎت‪ ،‬و اﻟﺤﮑﺎﯾـﺎت اﻟﻤﺒﮑﯿـﺎت‪ ،‬و اﻟﻤﻮاﻋﻆ اﻟﺮادﻋـﮥ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﻬﯿﺎت‪ ،‬اﻟﺒﺎﻋﺜـﮥ ﻋﻠﯽ اداء اﻟﻮاﺟﺒﺎت‪ ،‬و اﻟﺘﺰﻣﺖ اﯾﺮاد ﻟﻔﻆ اﻟﻘﺮآن اﻟﮑﺮﯾﻢ‬‫أوﻻـ‪ ،‬ﻣﻊ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ ﺑـﺪﯾﻊ و ﻃﺮﯾﻖ ﻣﻨﯿﻊ‪ ،‬ﯾﺸـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ اﺑﺮاز اﻟﻤﻘـﺪرات‪ ،‬و اﻇﻬـﺎر اﻟﻤﻀـﻤﺮات‪ ،‬و ﺗﺄوﯾـﻞ اﻟﻤﺘﺸﺎﺑﻬـﺎت‪ ،‬و ﺗﺼـﺮﯾﺢ‬‫اﻟﮑﻨﺎﯾﺎت و ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺠﺎزات و اﻻﺳﺘﻌﺎرات‪.‬‬‫ﻓﺎن ﻫـﺬا اﻟﻨﻮع ﻣﻦ اﻟﺘﺮﺟﻤﮥ ﻣﻤﺎ ﺗﺴـﮑﺐ ﻓﯿﻪ اﻟﻌﺒﺮات‪ ،‬و ﯾﺆذن اﻟﻤﺘﺮﺟﻤﻮن ﻫﻨﺎﻟﮏ اﻟﯽ اﻟﻌﺜﺮات‪ ،‬و ﻗﻠﻤﺎ ﯾﻔﻄﻦ ﻟﻪ اﻟﻨﺎﺷـﯽ اﻟﻮاﻗﻒ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻦ‬‫اﻟﻠﻐﮥ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬ﻓﻀﻼ ﻋﻦ اﻟﺪﺧﯿﻞ اﻟﻘﺎﺻﺮ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻻدﺑﯿﮥ‪ ،‬و اﺟﺘﻬﺪت ﮐﻞ اﻻﺟﺘﻬﺎد ﻓﯽ ﺗﺴﻬﯿﻞ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﺮﺷﺎد و وﺿﻌﺖ اﻟﺠﻤﯿﻊ ﻋﻠﯽ ﻃﺮف‬‫اﻟﺜﻤﺎم ]‪ ،[1‬ﻟﯿﮑﻮن اﻟﮑﺘـﺎب ﮐﺎﻟﺒـﺪر ﻓﯽ اﻟﺘﻤـﺎم‪ ،‬و ﮐﺎﻟﺸـﻤﺲ ﻓﯽ اﻓـﺎدة اﻟﺨـﺎص و اﻟﻌﺎم‪ ،‬ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺗﻄﻮﯾﻞ ﯾﻮرث اﻟﻤﻼم‪ ،‬و ﻻ ﺗﻘﺼـﯿﺮ ﯾﻮﻋﺮ‬‫ﻣﺴﺎﻟـﮏ اﻟﺴﺎﻟـﮏ‪ ،‬و ﯾﺒـﺪد ﻧﻈـﺎم اﻟﮑﻼـم‪ ،‬ﻓﺨﯿﺮ اﻟﮑﻼـم ﻣـﺎ ﻗـﻞ و دل‪ ،‬و ﺣﺴـﺒﮏ ﻣﻦ اﻟﺰاد ﻣـﺎ ﺑﻠﻐﮏ اﻟﻤﺤﻞ و اﻟﺘﮑﻼن ﻓﯽ اﻟﺠﻤﯿﻊ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﺴﺘﻌﺎن‪ ،‬و اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ ﻣﺴﺌﻮل ﻣﻤﻦ ﺑﯿﺪه ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ اﻟﻔﻀﻞ و اﻻﺣﺴﺎن‪ ،‬و ﺧﺰاﺋﻦ اﻟﺒﺮ و اﻻﻣﺘﻨﺎن‪ ،‬و ﻫﺬا أوان اﻟﺸﺮوع ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻘﺮآن‬‫‪.‬‬‫و ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﻫﻢ ﻋﺒﺎرت ﺧﻄﺒﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮ »رﻏﺎﺋﺐ اﻟﻘﺮآن« را ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﻏﺎﯾﺖ ﻓﻀﻞ و ﺟﻼﻟﺖ و‬‫ﺣﺴﻦ اﻋﺘﻤﺎد اﯾﻦ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﻮده‬‫»رواﯾﺖ ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺳـﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ ]‪ ،[2‬ﻧﺰول آﯾﻪ ]‪ [1‬اﻟﺜﻤﺎم )ﺑﻀﻢ اﻟﺜﺎء اﻟﻤﺜﻠﺜـﮥ( ﻧﺒﺖ ﻣﻌﺮوف ﺿـﻌﯿﻒ ﻻ ﯾﻄﻮل‪ ،‬و اﻟﻌﺮب‬‫ﺗﻘﻮل ﻟﻠﺸﯽء اﻟﺬي ﻻ ﯾﻌﺴﺮ ﺗﻨﺎوﻟﻪ‪ :‬ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻃﺮف اﻟﺜﻤﺎم‪» ،‬ﻟﺴﺎن اﻟﻌﺮب«‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (786‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪182 :‬‬‫ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘـﺎب »اﻟﻤـﻮدة ﻓﯽ اﻟﻘﺮﺑﯽ«‪ ،‬ﮐـﻪ در اﯾـﺎم ﺳـﺎﻟﻔﻪ ﺑﺘﻔﺤﺺ ﺑﻠﯿـﻎ و ﺗﻼـش ﺗﻤـﺎم‪ ،‬ﻧﺴـﺨﻪ آن از ﺑﻌﺾ أﺣﺒـﺎب ﮐﺮام‪ -‬اﺣﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ دار‬‫اﻟﺴﻼم‪ -‬ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ اﻟـﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋـﺎزب )رض( ﻗـﺎل‪» :‬أﻗﺒﻠﺖ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﺣﺠـﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬ﻓﻠﻤـﺎ ﮐـﺎن ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻧﻮدي اﻟﺼـﻠﻮة‬‫ﺟﺎﻣﻌﮥ‪ ،‬ﻓﺠﻠﺲ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺗﺤﺖ ﺷﺠﺮة‪ ،‬و اﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‬‫ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬أﻻ ﻣﻦ أﻧﺎ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ )رض( ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬أﺻـﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪ .‬و ﻓﯿﻪ ﻧﺰﻟﺖ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ‬‫ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫ اﻵﯾﮥ[ ]‪.[1‬‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺳـﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻫﻤﺪاﻧﯽ ﻧﺰد ﺣﻀـﺮات ﺳـﻨﯿﻪ‪» :‬ﻋﺎﻟﻢ رﺑﺎﻧﯽ‪ ،‬و وﻟﯽ ﺻـﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬و ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه ﺟﻨﺎب ﺳـﺒﺤﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺣﺎﺋﺰ ﮐﻤﺎﻻت‬‫اﻧﺴﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺣﺎوي ﻏﺮاﺋﺐ ﮐﺮاﻣﺎت ﻣﺜﻞ اﺣﯿﺎء اﻣﻮات و ﻏﯿﺮ آن«‪ ،‬ﮐﻪ ﺳـﻤﺎع آن ﻣﻮﺟﺐ ﺻـﺪ ﮔﻮﻧﻪ ﺳﺮاﺳـﯿﻤﮕﯽ و ﺣﯿﺮاﻧﯽ اﺳﺖ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 113‬از ‪230‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ‪ -‬ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﻣﺎ ﺑﻌـﺪ ﺧﻮاﻫﯽ ﺷـﻨﯿﺪ‪ ،‬و در اﯾﻨﺠﺎ ﻧﻘﻞ ﺧﻄﺒﻪ ﮐﺘﺎب »ﻣﻮدة اﻟﻘﺮﺑﯽ« ﻫﻢ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ ﺗﺎ از آن ﺟﻼﻟﺖ و‬‫ﻋﻈﻤﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﺰد ﻣﺼﻨﻔﺶ واﺿﺢ ﺷﻮد‪ ،‬ﮐﻪ آن را از ﺟﻮاﻫﺮ أﺧﺒﺎر‪ ،‬و ﻵﻟﯽ آﺛﺎر داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬و از ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻣﯿﺪ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ آن را‬‫وﺳـﯿﻠﻪ او ﺑﻪ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و ﻧﺠﺎت او ﺑﺎﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ دﻋﺎي ﺣﻔﻆ ﺧﻮد از ﺧﺒﻂ و ﺧﻠﻞ در ﻗﻮل و ﻋﻤﻞ‪ [1] ،‬ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ‬‫اﻟﻤﻮدة ﻋﻦ ﻣﻮدة اﻟﻘﺮﺑﯽ‪.249 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪183 :‬‬‫و ﻋﺪم ﺗﺤﻮﯾﻞ ﺑﺴﻮي ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﻨﻘﻞ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ »ﻣﻮدة اﻟﻘﺮﺑﯽ«‪:‬‬‫]اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ أﻧﻌﻤﻨﯽ أوﻟﯽ اﻟﻨﻌﻢ‪ ،‬و أﻟﻬﻤﻨﯽ اﻟﯽ ﻣﻮدة ﺣﺒﯿﺒﻪ ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و اﻟﮑﺮم‪ ،‬اﻟـﺬي ﺑﻌﺜﻪ اﻟﱠﻠﻪ رﺳﻮﻻ اﻟﯽ ﮐﺎﻓـﮥ اﻻﻣﻢ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻻﻣﯽ اﻟﻌﺮﺑﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ ﻓﻘﺪ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫]‪،[1‬‬‫وﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬أﺣﺒﻮا اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻤﺎ أرﻓﺪﮐﻢ ﻣﻦ ﻧﻌﻤﻪ‪ ،‬و أﺣﺒﻮﻧﯽ ﻟﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و أﺣﺒﻮا أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻟﺤﺒﯽ«‪.‬‬‫ﻓﻠﻤـﺎ ﮐﺎن ﻣﻮدة آل اﻟﻨﺒﯽ ﻣﺴـﺌﻮﻻ ﻋﻨﺎ ﺣﯿﺚ اﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺣﺒﯿﺒﻪ اﻟﻌﺮﺑﯽ ﺑﺄن ﻻ ﯾﺴﺄل ﻋﻦ ﻗﻮﻣﻪ ﺳﻮي اﻟﻤﻮدة ﻓﯽ اﻟﻘﺮﺑﯽ‪ ،‬و أن ذﻟﮏ ﺳـﺒﺐ‬‫اﻟﻨﺠﺎة ﻟﻠﻤﺤﺒﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﻮﺟﺐ وﺻﻮﻟﻬﻢ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و اﻟﯽ آﻟﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﮐﻤﺎ‬‫ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪» :‬ﻣﻦ أﺣﺐ ﻗﻮﻣﺎ ﺣﺸﺮ ﻓﯽ زﻣﺮﺗﻬﻢ«‪،‬‬‫و أﯾﻀﺎ‬‫ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪» :‬اﻟﻤﺮء ﻣﻊ ﻣﻦ أﺣﺐ«‬‫‪ ،‬ﻓﻮﺟﺐ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻃﻠﺐ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻮﺻﻮل و ﻣﻨﻬـﺞ اﻟﻘﺒﻮل ﻣﺤﺒـﮥ اﻟﺮﺳﻮل‪ ،‬و ﻣﻮدة أﻫـﻞ ﺑﯿﺖ اﻟﺒﺘﻮل‪ ،‬و ﻫـﺬه ﻻـ ﺗﺤﺼـﻞ اﻻ ﺑﻤﻌﺮﻓـﮥ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ و‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ آﻟﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و ﻫﯽ ﻣﻮﻗﻮﻓﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻣﺎ ورد ﻓﯿﻬﻢ ﻣﻦ أﺧﺒﺎره ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫و ﻟﻘـﺪ ﺟﻤﻌﺖ اﻻﺧﯿـﺎر ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋـﻞ اﻟﻌﻠﻤﺎء و اﻟﻔﻘﺮاء ارﺑﻌﯿﻨﺎت ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺠﻤﻊ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻻ ﻗﻠﯿﻼ‪ ،‬ﻓﻠـﺬا و أﻧﺎ اﻟﻔﻘﯿﺮ اﻟﺠﺎﻧﯽ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻮي ﻟا ﻬﻤﺪاﻧﯽ أردت ان أﺟﻤﻊ ﻓﯽ ﺟﻮاﻫﺮ أﺧﺒﺎره و ﻵﻟﯽ آﺛﺎره ﻣﻤﺎ ورد ﻓﯿﻬﻢ ﻣﺨﺘﺼـﺮا ﻣﻮﺳﻮﻣﺎ ﺑﮑﺘﺎب »اﻟﻤﻮدة ﻓﯽ اﻟﻘﺮﺑﯽ« ﺗﺒﺮﮐﺎ‬‫ﺑﺎﻟﮑﻼـم اﻟﻘـﺪﯾﻢ‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﻓﯽ ﻣﺄﻣﻮﻟﯽ أن ﯾﺠﻌﻞ اﻟﱠﻠﻪ ذﻟﮏ وﺳـﯿﻠﺘﯽ إﻟﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﻧﺠﺎﺗﯽ ﺑﻬﻢ‪ ،‬و ﻃﻮﯾﺘﻪ ﻋﻠﯽ أرﺑﻊ ﻋﺸـﺮ ﻣﻮدة و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻌﺼـﻤﻨﯽ ﻣﻦ‬‫اﻟﺨﺒﻂ و اﻟﺨﻠﻞ ﻓﯽ اﻟﻘﻮل و اﻟﻌﻤﻞ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺤﻮل ﻗﻠﻤﯽ اﻟﯽ ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﻨﻘﻞ‪ ،‬ﺑﺤﻖ ﻣﺤﻤﺪ و ﻣﻦ اﺗﺒﻌﻪ ﻣﻦ اﺻﺤﺎب اﻟﺪول ‪ [1] .‬اﻟﺸﻮري‪23 :‬‬‫»رواﯾﺖ اﺑﻦ ﺻﺒﺎغ ﻣﺎﻟﮑﯽ«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﯿﺦ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ ]‪ ،[1‬ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫اﻵﯾﮥ‪ ،‬در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻓﺼﻮل ﻣﻬﻤﻪ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻﺋﻤﻪ« ﮐﻪ ﻧﺴﺦ ﻋﺪﯾﺪه آن ﺑﻨﻈﺮ اﯾﻦ ﺧﺎﮐﺴﺎر رﺳـﯿﺪه‪ ،‬و از اول آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‬‫ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﺷـﺮﯾﻔﻪ و ﻣﺮاﺗﺐ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻨﯿﻔﻪ اﺋﻤﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و آن ﻣﺸـﺘﻤﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺷـﻬﯿﺮه‪ ،‬و ﻣﺂﺛﺮ اﺛﯿﺮه اﻫﻞ ﺑﯿﺖ‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪ -‬و ﻧﻤﯽداﻧﺪ ﺷﺮف آن را ﻣﮕﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ واﻗﻒ ﺷﻮد ﺑﺮ آن و ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ آن را‪ -‬ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]روي اﻻﻣﺎم اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻮاﺣﺪي ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﺴﻤﯽ »ﺑﺎﺳﺒﺎب اﻟﻨﺰول«‪ ،‬ﯾﺮﻓﻌﻪ ﺑﺴﻨﺪه اﻟﯽ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري )رض( ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 114‬از ‪230‬‬‫ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺻﺒﺎغ ﻣﺎﻟﮑﯽ‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺻـﺒﺎغ از اﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺎﻟﮑﯿﻪ‪ ،‬و أﺟﻠﻪ ﻓﻀـﻼي ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ و أﻋﺎﻇﻢ ﻓﻘﻬﺎي ﻧﺤﺎرﯾﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ‪ ،‬و‬‫أﻓﺎﺧﻢ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻨﺸﺎن در ﻣﺼﻨﻔﺎت ﺧﻮد از او ﻧﻘﻞ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« و »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« و ﻣﺜﻞ آن ﻣﺨﻔﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﻼم اﻟﺼﻔﻮري ]‪ [2‬در »ﻧﺰﻫﮥ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و رأﯾﺖ ﻓﯽ »اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤـﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓـﮥ اﻻﺋﻤﮥ« ﺑﻤﮑﮥ اﻟﻤﺸـﺮﻓﮥ ﺷـﺮﻓﻬﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ]‪ [1‬ﻫﻮ اﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﮑﯽ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (855‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (894‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪185 :‬‬‫و ﻫﯽ ﻣﺼﻨﻔﮥ ﻻﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ‪ :‬ان ﻋﻠﯿﺎ وﻟﺪﺗﻪ اﻣﻪ ﺑﺠﻮف اﻟﮑﻌﺒﮥ ﺷﺮﻓﻬﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻫﯽ ﻓﻀﯿﻠﮥ ﺧﺼﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻬﺎ[‪ -‬اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺷﺎﻓﻌﯽ ]‪ [2‬در »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل« ﺑﻌﺪ ﺑﯿﺎن ﻣﺴﺌﻠﮥ ﺧﻨﺜﯽ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﺖ ﻣﺮد و زن ﻫﺮ دو داﺷﺘﻪ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻫﺬه اﻟﻤﺴـﺌﻠﮥ وﻗﻌﺖ ﻓﯽ زﻣﻨﻨﺎ ﻫﺬا ﺑﺒﻼد اﻟﺠﺒﺮت ﻋﻠﯽ ﻣﺎ أﺧﺒﺮﻧﯽ ﺑﻪ ﺳـﯿﺪي اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻧﻮر ﺑﻦ ﺧﻠﻒ اﻟﺠﺒﺮﺗﯽ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻟﯽ ان اﻟﺨﻨﺜﯽ‬‫اﻟﻤﻮﺻﻮﻓـﮥ ﺗﻮﻓﯿﺖ ﻋﻦ وﻟـﺪﯾﻦ‪ :‬وﻟﺪ ﻟﺒﻄﻨﻬﺎ‪ ،‬و وﻟﺪ ﻟﻈﻬﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﺧﻠﻔﺖ ﺗﺮﮐﮥ ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و ان ﻋﻠﻤﺎء ﺗﻠﮏ اﻟﺠﻬﮥ ﺗﺤﯿﺮوا ﻓﯽ اﻟﻤﯿﺮاث‪ ،‬و اﺧﺘﻠﻔﺖ‬‫أﺣﮑﺎﻣﻬﻢ‪:‬‬‫ﻓﻤﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺮث وﻟﺪ اﻟﻈﻬﺮ دون وﻟﺪ اﻟﺒﻄﻦ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻗﺎل ﺑﻌﮑﺲ ﻫﺬا‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﻘﺘﺴﻤﺎن اﻟﺘﺮﮐﮥ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻗﺎل‪ :‬ﺗﻮﻗﻒ اﻟﺘﺮﮐﮥ ﺣﺘﯽ ﯾﺼﻄﻠﺢ اﻟﻮﻟﺪان ﻋﻠﯽ ﺗﺴﺎو‪ ،‬أو ﻋﻠﯽ ﻣﻔﺎﺿﻠﮥ‪.‬‬‫و أﺧﺒﺮﻧﯽ أن اﻟﺨﺼـﺎم ﻗـﺎﺋﻢ و اﻟﺘﺮﮐـﮥ ﻣﻮﻗﻮﻓـﮥ‪ ،‬و اﻧﻪ ﺧﺮج ﻟﺴﺆال ﻋﻠﻤـﺎء اﻟﻤﻐﺮب ﺧﺼﻮﺻـﺎ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ﻋﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ اﻻﺗﻔﺎق ﺑﻪ‬‫ﺑﺴـﻨﺘﯿﻦ وﺟـﺪت ﺣﮑﻢ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ ﮐﺘـﺎب »اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤـﮥ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻻﺋﻤـﮥ« ﺗﺼـﻨﯿﻒ اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺸـﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ‬‫اﻟﺼﺒﺎغ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﻤﺎﻟﮑﯿﮥ[‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ ﺷﯿﺦ و اﻣﺎم و از ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺎﻟﮑﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﮐﺘﺎب »ﻓﺼﻮل ﻣﻬﻤﻪ« اﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ را در ﻣﻘﺎم ذﮐﺮ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ]‪ [1‬ﻧﺰﻫﮥ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ ج ‪ 2/216‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ اﺑﻦ ﺑﮑﺮي اﻟﻌﺠﯿﻠﯽ اﻟﺤﻔﻈﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1228‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪186 :‬‬‫اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ در ﻓﻀﺎﺋـﻞ اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺴـﺒﺐ آن اﺛﺒﺎت وﻻي ﺳـﻨﯿﻪ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات‪ ،‬و دﻓﻊ ﻧﺴـﺒﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و اﻧﺤﺮاف از‬‫اﺳﻼف ﺑﺎ اﻧﺼﺎف ﺧﻮد ﺧﻮاﺳﺘﻪ‪.‬‬‫و ان ﮐـﺎن ذﻟﮏ ﮐﺨـﺪع اﻟﺴـﺮاب‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ راﺟﻊ ﻣﺎ ذﮐﺮﺗﻪ ﻓﯽ ﻗـﺪح اﻟﺠﺎﺣﻆ ]‪ [1‬اﻟﻤﺮﺗﺎب‪ ،‬ورد ﺣﻤﺎﯾﮥ اﻟﺮﺷـﯿﺪ اﯾﺎه ﺑﻤﺜﻞ‬‫ﻫﺬا اﻟﺘﻤﺴﮏ اﻟﻤﻮرث ﻟﻠﻌﺠﺐ اﻟﻌﺠﺎب!‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ »اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل«‪:‬‬‫]ﺷﯿﺦ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ اﻟﻤﮑﯽ در »ﻓﺼﻮل ﻣﻬﻤﻪ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻﺋﻤﮥ« از ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻓﻀﺎﺋﻞ آن ﺣﻀﺮات ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 115‬از ‪230‬‬‫ ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻄﯿﺮي ﺷـﻬﺮة‪ ،‬اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻣﺬﻫﺒﺎ‪ ،‬اﻻﺷـﻌﺮي اﻋﺘﻘﺎدا‪ ،‬اﻟﻨﻘﺸﺒﻨﺪي ﻃﺮﯾﻘﮥ‪ ،‬در ﺧﻄﺒﻪ ﮐﺘﺎب »اﻟﺮﯾﺎض اﻟﺰاﻫﺮة ﻓﯽ‬‫ﻓﻀﻞ آل ﺑﯿﺖ اﻟﻨﺒﯽ و ﻋﺘﺮﺗﻪ اﻟﻄﺎﻫﺮة« ﮐﻪ در ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺚ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ و أﻟﻒ‪ ،‬در أرض ﻣﻘﺪس ﻏﺮي ﻋﻠﯽ اﻟﺮاﻗﺪ ﻓﯿﻬﺎ أﻟﻒ أﻟﻒ ﺗﺤﯿﮥ‬‫ﺑﺂن ﺑﺮ ﺧﻮردم‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻟ َْﺤْﻤُﺪ ﻟ ِﱠﻠِﻪ َرﱢب اﻟ ْﻌﺎﻟَِﻤﯿَﻦ‪ ،‬و اﻟﺸـﮑﺮ ﻟﻠﻤﻠﻬﻢ ﺑﺎﻟﻬﺪي اﻟﯽ ﺻـﺮاط اﻟﻤﺘﻘﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﺼﻠﻮة و اﻟﺴﻼم ﻋﻠﯽ ﺳﯿﺪﻧﺎ و ﻧﺒﯿﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ اﻟﺬي‬‫ﯾﺼﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﺧﻠﻔﻪ ﻋﺠﻤﺎ و ﻋﺮﺑﺎ و اﻧﺰل ﻋﻠﯿﻪ‪:‬‬‫ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ ]‪[2‬‬‫و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و اﺻﺤﺎﺑﻪ ﻧﺠﻮم اﻻﻗﺘﺪاء‪ ،‬و ﺑﺪور اﻻﻫﺘﺪاء‪ ،‬ﺻﻼة و ﺳﻼﻣﺎ ﯾﺪوﻣﺎن ﺑﺪوام اﻟﻤﻨﺰه وﺟﻮده ﻋﻦ اﻻﻧﺘﻬﺎء و اﻻﺑﺘﺪاء‪.‬‬‫اﻣﺎ ﺑﻌـﺪ ﻓﯿﻘﻮل اﻟﻌﺒﺪ اﻟﻔﻘﯿﺮ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻄﯿﺮي ﺷـﻬﺮة ]‪ [1‬ﻫﻮ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺑﺤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﺒﻮب اﻟﮑﻨـﺎﻧﯽ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫ﺳﻨﮥ )‪ (255‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺸﻮري‪.23 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪187 :‬‬‫اﻟﻤﺪﻧﯽ ﺣﺎﻻ‪:‬‬‫ﻫﺬا ﮐﺘﺎب ﺳـﻤﯿﺘﻪ »ﺑﺎﻟﺮﯾﺎض اﻟﺰاﻫﺮة ﻓﯽ ﻓﻀﻞ آل ﺑﯿﺖ اﻟﻨﺒﯽ و ﻋﺘﺮﺗﻪ اﻟﻄﺎﻫﺮة« ﺟﻤﻌﺖ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ اﻃﻠﻌﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻤﺎ ورد ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺸﺄن و اﻋﺘﻨﯽ‬‫ﺑﻨﻘﻠﻪ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻌﺎﻣﻠﻮن اﻷﻋﯿﺎن و اﮐﺜﺮه ﻣﻦ »اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﮥ« ﻻﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ و ﻣﻦ »اﻟﺠﻮﻫﺮ اﻟﺸﻔﺎف« ﻟﻠﺨﻄﯿﺐ ‪.‬‬
‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻄﯿﺮي ﺑﺮ ﮐﺘـﺎب »ﻓﺼﻮل ﻣﻬﻤﻪ« اﻋﺘﻤـﺎد ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﺳـﺘﻨﺎد ﺑـﺂن ﮐﺮده ﮐﻪ آن را از ﻣﺂﺧـﺬ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﻗﺮار‬‫داده‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ از ﻋﻠﻤﺎي ﻋﺎﻣﻠﯿﻦ اﻋﯿﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻪ دﻟﯿﻼ ﻋﻠﯽ ﮐﻤﺎل ﻋﻠﻮ ﺷﺄﻧﻪ و ﻋﻈﻤﮥ ﻣﮑﺎﻧﻪ‬‫»رواﯾﺖ ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﯿﻨﯽ«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﻼﻣﻪ ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻌﯿﻨﯽ‪ ،‬ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻋﻤﺪة اﻟﻘﺎري ﺷـﺮح ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري« در »ﮐﺘﺎب اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ« ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺨﻂ ﻋﺮب ﻧﺰد اﯾﻦ ﻓﻘﯿﺮ ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ رب ﻗﺪﯾﺮ‬‫ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ص‪ -‬ﺑﺎب‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫ ش‪ -‬أي ﻫﺬا ﺑﺎب ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل‬‫اﻵﯾﮥ‪.‬‬‫ذﮐﺮ اﻟﻮاﺣـﺪي ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺣﻤـﺎد ﺳـﺠﺎدة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺎش ﻋﻦ اﻻﻋﻤﺶ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﺠﺤﺎف‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻄﯿـﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪188 :‬‬‫ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 116‬از ‪230‬‬‫]‪ [1‬ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﻘﺎﺗﻞ ]‪ :[2‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫و ذﻟﮏ ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ دﻋﺎ اﻟﯿﻬﻮد اﻟﯽ اﻻﺳﻼم‪ ،‬ﻓﺄﮐﺜﺮ اﻟﺪﻋﺎء ﻓﺠﻌﻠﻮا ﯾﺴﺘﻬﺰءون ﺑﻪ و ﯾﻘﻮﻟﻮن‪:‬‬‫أ ﺗﺮﯾﺪ ﯾﺎ ﻣﺤﻤﺪ أن ﻧﺘﺨﺬك ﺣﻨﺎﻧﺎ ﮐﻤﺎ اﺗﺨﺬت اﻟﻨﺼﺎري ﻋﯿﺴـﯽ ﺣﻨﺎﻧﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ رأي رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ذﻟﮏ‪ ،‬ﺳﮑﺖ ﻋﻨﻬﻢ‪،‬‬‫ﻓﺤﺮض اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻧﺒﯿﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻋﻠﯽ اﻟﺪﻋﺎء اﻟﯽ دﯾﻨﻪ‪ ،‬ﻻ ﯾﻤﻨﻌﻪ ﺗﮑﺬﯾﺒﻬﻢ اﯾﺎه و اﺳﺘﻬﺰاؤﻫﻢ ﺑﻪ ﻋﻦ اﻟﺪﻋﺎء‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺰﻣﺨﺸﺮي ]‪ :[3‬ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ ﺑﻌﺪ اﺣﺪ‪.‬‬‫و ذﮐﺮ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﻗﺎل ﺳـﯿﺪﻧﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺑﻌﺜﻨﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺑﺮﺳﺎﻟﺘﻪ ﺿـﻘﺖ ﺑﻬﺎ ذرﻋﺎ‪ ،‬و ﻋﺮﻓﺖ ان‬‫ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﯾﮑﺬﺑﻨﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻬﺎب ﻗﺮﯾﺸﺎ و اﻟﯿﻬﻮد و اﻟﻨﺼﺎري‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﺖ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﺑﻦ ﺣﺼﻦ ]‪ ،[4‬و ﻓﻘﺮاء أﻫﻞ اﻟﺼﻔﮥ‪.‬‬‫و ﻗﯿـﻞ‪ :‬ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ اﻟﺠﻬـﺎد‪ ،‬و ذﻟـﮏ أن اﻟﻤﻨـﺎﻓﻘﯿﻦ ﮐﺮﻫـﻮه‪ ،‬و ﮐﺮﻫﻪ أﯾﻀـﺎ ﺑﻌﺾ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﮐـﺎن اﻟﻨـﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﯾﻤﺴـﮏ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ‬‫اﻻﺣﺎﯾﯿﻦ ﻋﻦ اﻟﺤﺚ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻬﺎد ﻟﻤﺎ ]‪ [1‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.67 :‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ اﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﺑﺸﯿﺮ اﻻزدي ﺑﺎﻟﻮﻻء اﻟﺒﻠﺨﯽ اﻟﻤﻔﺴﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (150‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ اﻻدﯾﺐ اﻟﻤﻔﺴﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (538‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻋﯿﯿﻨﮥ ﺑﻦ ﺣﺼﻦ‪ :‬ﺑﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺟﻮﯾﺮﯾﮥ اﻟﻔﺰاري اﺳﻠﻢ ﻗﺒﻞ اﻟﻔﺘﺢ و ﻟﮑﻦ ارﺗﺪ و ﺗﺒﻊ ﻃﻠﯿﺤﮥ اﻻﺳﺪي‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪189 :‬‬‫ﯾﻌﺮف ﻣﻦ ﮐﺮاﻫﯿﮥ اﻟﻘﻮم ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﺖ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺑﻠﻎ ﻣﺎ اﻧﺰل إﻟﯿﮏ ﻣﻦ أﻣﺮ رﺑﮏ ﻓﯽ أﻣﺮ زﯾﻨﺐ ﺑﻨﺖ ﺟﺤﺶ و ﻫﻮ ﻣﺬﮐﻮر ﻓﯽ »اﻟﺒﺨﺎري« و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺑﻠﻎ ﻣﺎ اﻧﺰل إﻟﯿﮏ ﻓﯽ أﻣﺮ ﻧﺴﺎﺋﮏ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ‪ :‬ﻣﻌﻨﺎه‪ :‬ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫ﻓﯽ ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ و ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫ﻣﻦ ﺣﻘﻮق اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ ﺧﻄﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻓﯽ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻫﻞ ﺑﻠﻐﺖ«‪.‬‬‫و ﻋﻨﺪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺑﻠﻎ ﻣﺎ اﻧﺰل إﻟﯿﮏ ﻣﻦ اﻟﺮﺟﻢ و اﻟﻘﺼﺎص ]‪ -[1‬اﻧﺘﻬﺖ ﻋﺒﺎرﺗﻪ ﺑﻠﻔﻈﻬﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﻧﻘﻞ اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻣﯿﺮزا اﻣﯿﺮ ﻋﻠﯿﺨﺎن ﺣﻔﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﻟﺮﺣﻤﮥ و اﻟﺮﺿﻮان و ﻫﻮ ﻣﻦ ﺗﻼﻣﺬة واﻟﺪي اﻟﻌﻼﻣﮥ اﺣﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ دار اﻟﺴﻼﻣﮥ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ‬‫ﻣﻨﺘﺨﺒﺎﺗﻪ رواﯾﮥ اﻟﻮاﺣﺪي‪ ،‬و ﻗﻮل اﻟﺒﺎﻗﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻣﻦ »ﻋﻤﺪة اﻟﻘﺎري« و ﻗﺪ ﮐﻨﺖ ﻋﺜﺮت ﻗﺪﯾﻤﺎ ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻠﻪ‪ ،‬و اﺳﺘﻄﺮﻓﺘﻪ ﻏﺎﯾﮥ اﻻﺳﺘﻄﺮاف‪ ،‬و‬‫رأﯾﺖ أﺑﻠﻎ و ادﺧﻞ ﻓﯽ اﻓﺤﺎم اﻫﻞ اﻟﺨﻼف‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﯽ ﺑﺎﻟﯽ أن اراﺟﻊ اﺻﻞ »ﻋﻤﺪة اﻟﻘﺎري« ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﻤﻘﺎم‪ ،‬و أري ﻓﯿﻪ ﺑﻌﯿﻨﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻠﻪ ﻫﺬا‬‫اﻟﺤﺒﺮ اﻟﻘﻤﻘﺎم‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻋﺜﺮت ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﺰﻣﺎن ﺑﻌﻮن اﻟﻤﻨﺎن ﻋﻠﯽ اﺻﻞ »ﻋﻤـﺪة اﻟﻘﺎري« ﻣﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬ﻓﺮاﺟﻌﺖ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و أﻟﻔﯿﺖ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﻧﻘﻠﻪ‬‫ﻫﺬا اﻟﻨﺤﺮﯾﺮ ﺷـﮑﺮ ﺳـﻌﯿﻪ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻟﺒﺼﯿﺮ‪ ،‬و اﺳﮑﻨﻪ ﻣﻦ اﻟﺠﻨﺎن ﻓﯽ روض ﻧﻀﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻨﻘﻠﺖ ﻣﻨﻪ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻣﻨﻪ ﺗﻤﺎم ﻋﺒﺎرة اﻟﻌﯿﻨﯽ اﻟﻤﺘﻌﻠﻘﮥ ﺑﻬﺬا‬‫اﻟﻤﻘﺎم‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻻ أدع ﻣﺠﺎﻻ ﻟﻤﻘﺎل اﻟﺨﺼﺎم و ﯾﺘﻀﺢ ﺟﻠﯿﮥ اﻟﺤﺎل ﻋﻠﯽ اوﻟﯽ اﻻﻓﻬﺎم‪.‬‬‫ﺑﺮ ارﺑﺎب ﺗﺄﻣﻞ و اﻣﻌﺎن ﻇﺎﻫﺮ و ﻋﯿﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻋﯿﻨﯽ ﻋﻤﺪة اﻷﻋﯿﺎن ]‪ [1‬ﻋﻤﺪة اﻟﻘﺎري ﻓﯽ ﺷﺮح ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري ج ‪.18/206‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪190 :‬‬‫رﺋﯿﺲ اﻻرﮐﺎن‪ ،‬ﻋﻤﺪة ﻣﻨﻘﺪﯾﻬﻢ اﻟﻌﻠﯽ اﻟﺸﺄن‪ ،‬در ﺻﺪر اﻗﻮال ﺷﺎن ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫‪ ،‬ﻧﺰول آن در روز ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺤﻖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﺻـﻠﻮات اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻘﺪﯾﺮ‪ ،‬ﻣﺎدام اﻟﻨﻔﺢ ﻟﻠﻤﺴﮏ و اﻟﻌﺒﯿﺮ و ﻟﻠﺤﻤﺎم ﺗﻐﺮﯾﺪ و ﻫﺪﯾﺮ‪ ،‬از ﻋﻼﻣﻪ‬‫ﻧﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬و وﺣﯿﺪ ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﻓﺮﯾﺪ ﺷﻬﯿﺮ‪ ،‬اﻋﻨﯽ واﺣﺪي ﺑﺼﯿﺮ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ارﻏﺎم اﻧﻮف ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ‪ ،‬و اﺣﺮاق ﺻﺪور ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻗﺼﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 117‬از ‪230‬‬‫ﻇﻬﻮر ﻣﻌﺎﻧـﺪﯾﻦ‪ ،‬ﺑـﺄﺑﻠﻎ وﺟﻮه و اﺣﺴﻦ ﻃﺮق ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺑـﺎز ﺑﻪ اﻟﺠـﺎي ﻗﺎدر ﻋﻠﯽ اﻻﻃﻼق ﺟﻠﺖ ﻗـﺪرﺗﻪ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﺖ ﻧﻌﻤﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﻬﺮت آﯾﺎﺗﻪ‪ ،‬و‬‫ازﻫﺮت ﮐﻠﻤﺎﺗﻪ‪ ،‬ﺑﺮ اﯾﻦ اﺣﻘﺎق ﺣﻖ‪ ،‬و ازﻫﺎق ﺑﺎﻃﻞ اﮐﺘﻔﺎ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﻣﺮة ﺑﻌـﺪ أوﻟﯽ‪ ،‬و ﮐﺮة ﺑﻌـﺪ اﺧﺮي ﺗﻨﻮﯾﺮ ﻋﯿﻮن ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ و ﺗﻔﺮﯾـﺢ ﺻـﺪور‬‫ﻣﻮﻗﻨﯿﻦ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﻘﻄﻊ و ﺑﺖ و ﺣﺘﻢ و ﯾﻘﯿﻦ و ﺟﺰم از ﺣﺎوي ﻋﻠﻮم أواﺋﻞ و أواﺧﺮ‪ ،‬و ﺳـﺒﺐ اﻓﺘﺨﺎر ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻔﺎﺧﺮ و ﻣﺂﺛﺮ ﺣﻀﺮت اﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑـﺎﻗﺮ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ آﺑـﺎﺋﻪ و اﺑﻨﺎﺋﻪ اﻟﻤﻌﺼﻮﻣﯿﻦ اﻻﻃﻬﺎر آﻻف اﻟﺘﺤﯿﺎت و اﻟﺘﺴـﻠﯿﻤﺎت ﻣﻦ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻘﺎدر ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﻓﺮﻣﻮده‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﻨﺎي اﯾﻦ ﮐﻼم ﻣﻠﮏ ﻋﻼم آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﮐﻦ ﭼﯿﺰي را ﮐﻪ اﻧﺰال ﮐﺮده ﺷـﺪ ﺑﺴﻮي ﺗﻮ در ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ‬‫ﮔﺎه ﻧﺎزل ﺷﺪ اﯾﻦ آﯾﻪ‪ ،‬ﮔﺮﻓﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ دﺳﺖ ﻋﻠﯽ را و ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫ﻓﺎﻟﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰﯾﻞ اﻟﺠﻠﯿﻞ اﻟﺠﻤﯿﻞ اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﻔﺨﯿﻢ ﻟّﻠﻪ اﻟﻤﺘﻌﺎل َو َﮐَﻔﯽ اﻟﱠﻠُﻪ اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ اﻟ ِْﻘﺘﺎَل‬‫‪.‬‬‫و آﻧﻔﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﻗﻮﻟﯽ‪ ،‬ﺣﺴﺐ ارﺷﺎد ﺑﺎﺳﺪاد ﺣﻀﺮت رﺷﯿﺪ ﻋﻤﺪة اﻟﻨﻘﺎد‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﺗﻘﺪﯾﻢ و ﺗﺮﺟﯿﺢ آن ﻧﺰد ﻋﻠﻤﺎي أﻣﺠﺎد اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﺠﺮد ﺗﻘﺪﯾﻢ ﻋﯿﻨﯽ رواﯾﺖ و اﺣﺪي را ﺑﺮ دﯾﮕﺮ اﻗﻮال‪ ،‬دﻟﯿﻞ واﺿﺢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪191 :‬‬‫ﺑﺮ ﺗﺮﺟﯿﺢ و ﺗﻔﻀـﯿﻞ ﻧﺰد ارﺑﺎب ﺗﺤﺼﯿﻞ ﺣﺴﺐ ارﺷﺎد رﺷﯿﺪ ﺟﻠﯿﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﻣﺆﯾﺪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻨﻘﻞ ﻧﺰول آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ ﺣﺘﻤﺎ و‬‫ﺟﺰﻣﺎ از ﺣﻀﺮت اﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻋﯿﻨﯽ«‬‫و ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﻣﻨﯿﻔﻪ‪ ،‬و ﻣﮑـﺎرم ﺷـﺮﯾﻔﻪ‪ ،‬و ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﺪاﺋـﺢ وﺿـﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﺮاﺗﺐ رﻓﯿﻌﻪ‪ ،‬و ﻣـﺪارج ﻣﻨﯿﻌﻪ‪ ،‬و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻔﺎﺧﺮ ﺟﻠﯿﻪ‪ ،‬و‬‫ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺷﺎﻣﺨﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﺻﺐ ﺑﺎذﺧﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻋﯿﻨﯽ ﺑﺎﻻﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﺘﺎج اﺛﺒﺎت و اﻇﻬﺎر ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺷﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺳـﺨﺎوي ]‪ [1‬در »ذﯾـﻞ ﻃﺎﻫﺮ« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ آن ﻣﺰﯾﻦ ﺑﺨﻂ ﻣﺼـﻨﻒ و ﺗﺼـﺤﯿﺢ او‪ ،‬ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ ﺑﯽﻧﻬﺎﯾﺖ‬‫ﭘﺮوردﮔﺎر‪ ،‬ﺑﻨﻈﺮ اﯾﻦ ﺧﺎﮐﺴﺎر رﺳﯿﺪه‪ ،‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫]ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺑـﺪر اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﺑﻮ اﻟﺜﻨﺎء اﺑﻦ اﻟﻘﺎﺿـﯽ‬‫ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻻﺻﻞ اﻟﻌﻨﺘﺎﺑﯽ اﻟﻤﻮﻟﺪ اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﺤﻨﻔﯽ‪ ،‬اﺣﺪ اﻷﻋﯿﺎن‪ ،‬و ﯾﻌﺮف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻌﯿﻨﯽ‪.‬‬‫ﮐﺎن ﻣﻮﻟـﺪ واﻟـﺪه ﺑﺤﻠﺐ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و اﻧﺘﻘﻞ اﻟﯽ ﻋﻨﺘﺎب ﻓﻮﻟﯽ ﻗﻀﺎءﻫﺎ‪ ،‬ﻓﻮﻟـﺪ ﻟﻪ ﺑﻬﺎ وﻟﺪه اﻟﺒﺪر‪ ،‬و ذﻟﮏ ﮐﻤﺎ‬‫ﻗﺮأﺗﻪ ﺑﺨﻄﻪ ﻓﯽ ﺳـﺎﺑﻊ ﻋﺸـﺮ رﻣﻀﺎن ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺳﺘﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻓﻨﺸﺄ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﺮأ اﻟﻘﺮآن و اﺷـﺘﻐﻞ ﺑﺎﻟﻌﻠﻮم ﻣﻦ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻔﻨﻮن ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫ا ﻟ ﮑﺒ ﺎ ر [ ‪. . . .‬‬‫]و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻋﺎﻟﻤﺎ ﻋﻼﻣﮥ ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻟﺘﺼـﺮﯾﻒ و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻟﻠﺘﺎرﯾﺦ و اﻟﻠﻐﮥ ﮐﺜﯿﺮ اﻻﺳﺘﻌﻤﺎل ﻟﻬﺎ ﻣﺸﺎرﮐﺎ ﻓﯽ اﻟﻔﻨﻮن‪ ،‬ﻻ ﯾﻤﻞ ﻣﻦ‬‫اﻟﻤﻄﺎﻟﻌﮥ و اﻟﮑﺘﺎﺑﮥ‪ ،‬ﮐﺘﺐ ]‪ [1‬اﻟﺴﺨﺎوي‪ :‬اﻟﻤﻮرخ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (902‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪192 :‬‬‫ﺑﺨﻄﻪ ﺟﻤﻠﮥ‪ ،‬و ﺻﻨﻒ »اﻟﮑﺒﯿﺮ« و ﮐﺎن ﻧﺎدرة ﺑﺤﯿﺚ ﻻ اﻋﻠﻢ ﺑﻌﺪ ﺷﯿﺨﻨﺎ اﮐﺜﺮ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﻨﻪ و ﻗﻠﻤﻪ اﺟﻮد ﻣﻦ ﺗﻘﺮﯾﺮه و ﮐﺘﺎﺑﺘﻪ ﻃﺮﯾﻔﮥ ﺣﺴﻨﮥ ﻣﻊ‬‫اﻟﺴﺮﻋﮥ[ ‪....‬‬‫]و ﺣﺪث و أﻓﺘﯽ و درس ﻣﻊ ﻟﻄﻒ اﻟﻌﺸـﺮة و اﻟﺘﻮاﺿﻊ‪ ،‬و اﺷﺘﻬﺮ اﺳﻤﻪ و ﺑﻌﺪ ﺻﯿﺘﻪ و أﺧﺬ ﻋﻨﻪ اﻟﻔﻀﻼء ﻣﻦ ﮐﻞ ﻣﺬﻫﺐ‪ ،‬و ﻣﻤﻦ ﺳﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻣﻦ اﻟﻘﺪﻣﺎء اﻟﮑﻤﺎل اﻟﺸﻤﻨﯽ ﺳﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻌﺾ »ﺷﺮح اﻟﻄﺤﺎوي« ]‪ [1‬ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪ ،‬و ارﻏﻮن ﺷﺎه اﻟﺘﯿﺪﻣﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯽ ﻣﺎﺋﮥ‪،‬‬‫»ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري« و »ﻣﺴﻠﻢ« و »اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« و ﻋﻠﻖ ﺷﯿﺨﻨﺎ ﻣﻦ ﻓﻮاﺋﺪه‪ ،‬ﺑﻞ ﺳﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﻻﺟﻞ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻋﺰم ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻋﻤﻞ اﻟﺒﻠﺪاﻧﯿﺎت ‪....‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 118‬از ‪230‬‬‫]و ذﮐﺮه اﻟﻌﻼء ﺑﻦ ﺧﻄﯿﺐ ]‪ [2‬اﻟﻨﺎﺻـﺮﯾﮥ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬و ﻫﻮ اﻣﺎم ﻋﺎﻟﻢ ﻓﺎﺿﻞ‪ ،‬ﻣﺸﺎرك ﻓﯽ ﻋﻠﻮم‪ ،‬و ﻋﻨﺪه ﺣﺸـﻤﮥ و ﻣﺮوة و ﻋﺼﺒﯿﮥ و‬‫دﯾﺎﻧﮥ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ »اﻻرﺑﻌﯿﻦ« اﻟﺘﯽ اﻧﺘﻘﺎﻫﺎ ﺷـﯿﺨﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻦ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻓﯽ ﺧﺎﻣﺲ ﺻـﻔﺮ ﺳـﻨﮥ اﺣﺪي و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﻋﺮﺿﺖ‬‫ﻋﻠﯿﻪ ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ ﻣﺤﺎﻓﯿﻈﯽ و ﺳﻤﻌﺖ ﻋﺪة ﻣﻦ دروﺳﻪ ‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﻨﺎﻇﺮة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﻌﯿﻨﯽ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد‪ .‬وﻟﺪ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و‬‫ﺳﺘﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫و ﺗﻔﻘﻪ‪ ،‬و اﺷﺘﻐﻞ ﺑﺎﻟﻔﻨﻮن و ﺑﺮع و ﻣﻬﺮ‪ ،‬و دﺧﻞ اﻟﻘﺎﻫﺮة و وﻟﯽ اﻟﺤﺴﺒﮥ ﻣﺮارا و ﻗﻀﺎء اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬ﺷﺮح اﻟﺒﺨﺎري« و »ﺷﺮح اﻟﺸﻮاﻫﺪ« و »ﺷﺮح ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻻﺛﺎر« ]‪ [1‬ﻫﻮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻼﻣﮥ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫ﺳﻨﮥ )‪ (321‬ه ﻟﻪ ﻣﺼﻨﻔﺎت ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻻﺛﺎر« ﺷﺮﺣﻪ اﻟﻌﯿﻨﯽ و ﺳﻤﺎه »ﻣﻐﺎﻧﯽ اﻻﺧﯿﺎر ﻓﯽ رﺟﺎل ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻻﺛﺎر«‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﻋﻼء اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻮرخ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (843‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪193 :‬‬‫و »ﺷﺮح اﻟﻬﺪاﯾﮥ« و »ﺷﺮح اﻟﮑﻨﺰ« و »ﺷﺮح اﻟﻤﺠﻤﻊ« و »ﺷﺮح درر اﻟﺒﺤﺎر« و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻣﺎت ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ[ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﻌﻨﺘﺎﺑﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻌﻼﻣﮥ‪ ،‬ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻌﯿﻨﯽ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ ﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺳﺘﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﻌﯿﻦ ﺗﺎب و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ‪.‬‬‫و ﺗﻔﻘﻪ و اﺷﺘﻐﻞ ﺑﺎﻟﻔﻨﻮن و ﺑﺮع و ﻣﻬﺮ‪ ،‬و اﻧﺘﻔﻊ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ و اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﺑﺎﻟﻌﻼﻣﮥ ﺟﺒﺮﯾﻞ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ اﻟﺒﻐﺪادي‪ ،‬و أﺧﺬ‬‫ﻋﻦ اﻟﺠﻤـﺎل ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻤﻠﻄﯽ ]‪ [3‬و اﻟﻌﻼء اﻟﺴـﯿﺮاﻓﯽ ]‪ ،[4‬و دﺧـﻞ ﻣﻌﻪ اﻟﻘﺎﻫﺮة‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ »ﻣﺴـﻨﺪ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔـﮥ« ﻟﻠﺤﺎرﺛﯽ ]‪ [5‬ﻋﻠﯽ ]‪ [1‬ﺣﺴﻦ‬‫اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة ج ‪.1/473‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ اﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ اﺳﺮاﺋﯿﻞ اﻣﯿﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻓﯽ اﻻدب ﻣﻦ ﺗﻼﻣﺬة اﻟﺘﻔﺘﺎزاﻧﯽ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻫﻮ اﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﺑﻮ اﻟﻤﺤﺎﺳﻦ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (803‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻫﻮ ﻋﻼء اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻟﻘﯿﻪ اﻟﻌﯿﻨﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (788‬ﻗﺎدﻣﺎ ﻟﻠﺤﺞ‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺤﺎرﺛﯽ‪ :‬اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث اﻟﺒﺨﺎري اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺎﻻﺳﺘﺎذ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺴﻨﺪ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (340‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪194 :‬‬‫اﻟﺸﺮف ﺑﻦ ﻟا ﮑﻮﯾﮏ ]‪ ،[1‬و وﻟﯽ ﻧﻈﺮ اﻟﺤﺴـﺒﮥ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة ﻣﺮارا‪ ،‬ﺛﻢ ﻧﻈﺮ اﻻﺣﺒﺎس ]‪ ،[2‬ﺛﻢ ﻗﻀﺎء اﻟﺤﻨﻔﯿـﮥ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و درس اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟﻤﺆﺑﺪﯾﮥ‪ ،‬و‬‫ﺗﻘﺪم ﻋﻨﺪ اﻟﺴﻠﻄﺎن اﻻﺷﺮف ]‪ [3‬ﺑﺮﺳﺒﺎي‪ .‬و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻋﺎﻟﻤﺎ ﻋﻼﻣﮥ[ ]‪ -[4‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﮑﻔﻮي ]‪ [5‬در ﮐﺘﺎب »اﻋﻼم اﻻﺧﯿﺎر« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﻌﯿﻨﯽ‪.‬‬‫ذﮐﺮه ﺟﻼل ﻟا ﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ اﻟﻤﺼﺮﯾﮥ ﻓﯽ »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة«‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬وﻟﺪ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺳﺘﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ و اﺷﺘﻐﻞ ﺑﺎﻟﻔﻨﻮن و ﻣﻬﺮ‪ ،‬و دﺧﻞ اﻟﻘﺎﻫﺮة و وﻟﯽ اﻟﺤﺴﺒﮥ ﻣﺮارا و ﻗﻀﺎء ﻟا ﺤﻨﻔﯿﮥ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬ﺷـﺮح اﻟﺒﺨﺎري« و »ﺷـﺮح اﻟﺸﻮاﻫـﺪ« و »ﺷـﺮح ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻻﺛﺎر« و »ﺷـﺮح اﻟﻬﺪاﯾـﮥ« و »ﺷـﺮح اﻟﮑﺒﯿﺮ« و »ﺷـﺮح اﻟﻤﺠﻤﻊ« و‬‫»ﺷﺮح درر اﻟﺒﺤﺎر« و ﻟﻪ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ .‬ﻣﺎت ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ[‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 119‬از ‪230‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ اﻟﺰرﻗﺎﻧﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ در »ﺷﺮح ﻣﻮاﻫﺐ ﻟﺪﻧﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ‪ .‬وﻟﺪ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺳﺘﯿﻦ ]‪ [1‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻠﻄﯿﻒ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﺘﺢ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (807‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻧﻈﺮ اﻻﺣﺒﺎس‪ :‬ﯾﻮازي وزارة اﻻوﻗﺎف ﻓﯽ ﻋﺼﺮﻧﺎ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﻠﮏ اﻻﺷﺮف‪ :‬ﺳﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﺮس ﺑﯿﮏ ﻣﻦ اﻟﺒﺮﺟﯿﯿﻦ اﻟﻤﻤﺎﻟﯿﮏ اﻟﻤﻐﻮل ﻣﻦ ﺳﻼﻃﯿﻦ ﻣﺼﺮ ﺗﻮﻓﯽ ﺣﺪود ﺳﻨﮥ )‪.(842‬‬‫]‪ [4‬ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ‪.386‬‬‫]‪ [5‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤﻮد )أو( ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺤﻨﻔﯽ ﮐﺎن ﺣﯿﺎ ﻓﯽ ﺣﺪود ﺳﻨﮥ )‪ (920‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪195 :‬‬‫و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ .‬و ﺗﻔﻘﻪ و اﺷﺘﻐﻞ ﺑﺎﻟﻔﻨﻮن و ﺑﺮع ‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ازﻧﯿﻘﯽ در »ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻣﻦ اﻟﺘﻮارﯾﺦ‪ :‬ﺗﺎرﯾﺦ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة اﻟﻌﯿﻨﯽ اﻟﻌﻨﺘﺎﺑﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻌﯿﻨﯽ‪ .‬وﻟﺪ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺳﺘﯿﻦ‬‫و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﻌﯿﻦ ﺗﺎب و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ‪.‬‬‫و ﺗﻔﻘﻪ و اﺷﺘﻐﻞ ﺑﺎﻟﻔﻨﻮن و ﺑﺮع و ﻣﻬﺮ‪ ،‬و وﻟﯽ ﻗﻀﺎء اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة‪ ،‬و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻋﺎﻟﻤﺎ ﻋﻼﻣﮥ ﺑﺎﻟﻌﺮﺑﯿﮥ و اﻟﺘﺼﺮﯾﻒ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻟﻪ‪» :‬ﺷـﺮح اﻟﺒﺨﺎري«‪» ،‬ﺷـﺮح اﻟﺸﻮاﻫﺪ اﻟﮑﺒﯿﺮ و اﻟﺼـﻐﯿﺮ«‪» ،‬ﺷـﺮح ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻻﺛﺎر«‪» ،‬ﺷـﺮح اﻟﮑﻨﺰ«‪» ،‬ﺷﺮح اﻟﻤﺠﻤﻊ«‪» ،‬ﺷﺮح ﻋﺮوض ﻟا ﺴﺎوي«‬‫»ﻃﺒﻘـﺎت اﻟﺤﻨﻔﯿـﮥ«‪» ،‬ﻃﺒﻘـﺎت اﻟﺸـﻌﺮاء«‪» ،‬ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﺗﺎرﯾـﺦ اﺑﻦ ﻋﺴـﺎﮐﺮ«‪» ،‬ﺷـﺮح اﻟﻬﺪاﯾـﮥ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ«‪» ،‬ﺷـﺮح درر اﻟﺒﺤـﺎر« و »ﺗﺎرﯾﺨﻪ اﻟﮑﺒﯿﺮ«‬‫اﻟﻤﺬﮐﻮر‪.‬‬‫ﻣﺎت ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫و ﮐﺎﺗﺐ ﭼﻠﭙﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« در ذﮐﺮ ﺷﺮوح »ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻣﻦ اﻟﺸـﺮوح اﻟﻤﺸـﻬﻮرة أﯾﻀﺎ ﺷـﺮح اﻟﻌﻼﻣـﮥ ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻌﯿﻨﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و‬‫ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺷـﺮح‪ -‬ﮐﺒﯿﺮ‪ -‬أﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﻋﺸـﺮة اﺟﺰاء و أزﯾﺪ‪ ،‬و ﺳـﻤﺎه »ﻋﻤﺪة اﻟﻘﺎري«‪ ،‬أوﻟﻪ‪ :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﺬي أوﺿﺢ وﺟﻮه ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﺪﯾﻦ‪-‬‬‫اﻟـﺦ‪ -‬ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ‪ :‬اﻧﻪ ﻟﻤﺎ رﺣﻞ اﻟﯽ اﻟﺒﻼد اﻟﺸـﻤﺎﻟﯿﮥ ﻗﺒﻞ اﻟﺜﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ ﻣﺴﺘﺼـﺤﺒﺎ ﻣﻌﻪ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻇﻔﺮ ﻫﻨﺎك ﻣﻦ ﺑﻌﺾ ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ ﺑﻐﺮاﺋﺐ اﻟﻨﻮادر‬‫اﻟﻤﺘﻌﻠﻘﮥ ﺑﺬﻟﮏ اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻤﺎ ﻋﺎد اﻟﯽ ﻣﺼﺮ ﺷﺮﺣﻪ و ﻫﻮ ﺑﺨﻄﻪ ﻓﯽ أﺣﺪ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪا ﺑﻤﺪرﺳﺘﻪ اﻟﺘﯽ اﻧﺸﺄﻫﺎ ﺑﺤﺎرة ﮐﺘﺎﻣﮥ ﺑﺎﻟﻘﺮب ﻣﻦ‬‫اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻻزﻫﺮ[ ‪...‬‬‫]و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﮥ ﻓﺎن ﺷﺮﺣﻪ ﺣﺎﻓﻞ ﮐﺎﻣﻞ ﻓﯽ ﻣﻌﻨﺎه‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻟﻢ ﯾﻨﺘﺸﺮ ﮐﺎﻧﺘﺸﺎر »ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪196 :‬‬‫ﻓﯽ ﺣﯿﺎة ﻣﺆﻟﻔﻪ و ﻫﻠﻢ ﺟﺮا[ ]‪.[1‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﺎﻓﺎدات ﻋﯿﻨﯽ ﺟﺎﺑﺠﺎ ﻧﻤﻮده در »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« در ﻣﺒﺤﺚ اﻣﺎﻣﺖ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ در ﺻﻼة‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺑﻠﯽ در ﺑـﺎدي اﻟﺮاي ﻗﻮل اﻧﺲ ]‪ [2‬ﺑﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺪﯾﻘﻪ ﻣﺘﻌﺎرض ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﺟﻮاﺑﺶ ﺑﻤﻘﺘﻀﺎي ﻣﺪﻟﻮل ﻋﺒﺎرات ﺑﻌﻀـﯽ از ﺷـﺮوح ﺑﺨﺎري‬‫ﻣﺜﻞ »ﻏﺎﯾﮥ اﻟﺘﻮﺿﯿﺢ« و »ﻋﻤﺪة اﻟﻘﺎري« ﺑﺎﯾﻦ ﻧﻬﺞ ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﻐﻠﻄﻪ ﺛﺎﻟﺜﻪ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﭼﻮن در اﯾﻦ دﯾﺎر از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه ﺣﻨﻔﯿﻪ‪» :‬ﻫﺪاﯾﻪ« ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﻤﺮﺟﺤﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺠﻠﯿﻞ اﻟﻤﺸﻬﻮر ﺑﺒﺮﻫﺎن‬‫اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻔﺮﻏﺎﻧﯽ ]‪ ،[3‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﮐﺘﺐ دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣﻨﻮاﻟﺶ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﺷﺪه‪ ،‬و أﮐﺜﺮ أدﻟﻪ آن ﻣﺆﺳﺲ ﺑﺮ ﻣﻌﻘﻮﻻت اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻌﻀﯽ از اﺣﺎدﯾﺚ‬‫آن‪ ،‬ﺿـﻌﺎف‪ ،‬ﺑﻨﻈﺮ ﺣﻀـﺮت ﻣﺆﻟﻒ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻤﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﻌﻀـﯽ از أﺻـﺪﻗﺎء اﯾﻤﺎﻧﯽ او در آﻣﺪه‪ ،‬ﻓﻬﻤﯿﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺒﻨﺎي ﻣﺬﻫﺐ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﻪ )رح(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 120‬از ‪230‬‬‫ﻣﺠﺮد راي و ﻗﯿﺎس اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ اﺣﺎدﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺤﻪ ﺧﯿﺮ اﻟﻨﺎس‪ ،‬و ﻋﻼج اﯾﻦ ﻣﻐﻠﻄﻪ آن ﺑﻮد ﮐﻪ ﭼﻨﺪي ﺷـﺮوح اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را‪ ،‬ﺳﯿﻤﺎ ﺷﺮﺣﯽ ﮐﻪ‬‫ﻣﻮﻻﻧﺎ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻫﻤﺎم ﻧﻮﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻗﺲ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا ﮐﺘﺐ دﯾﮕﺮ ﻣﺜﻞ ﺷـﺮح ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﻋﯿﻨﯽ‪،‬‬‫ﮐﻪ داد ﺗﺒﺤﺮ و ﺗﺄﯾﯿـﺪ ﻣـﺬﻫﺐ ﺣﻨﻔﯿﻪ در آن داده‪ ،‬و ﺣـﺎل ﻏﺰارت ﻋﻠﻮم و ﻣﻬـﺎرت او در ﻓﻦ ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻧﻪ آن ﭼﻨﺎﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﺘﺎج ﺗﻘﺮﯾﺮ و‬‫ﺗﺤﺮﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ[‪ -‬اﻟﺦ‪ [1] .‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪.1/548‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﻨﻀﺮ اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (93‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻔﺮﻏﺎﻧﯽ‪ :‬ﻫﻮ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (593‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪197 :‬‬‫ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﺜﻞ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻨﺘﻬﯽ« ﮐﻪ از أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ ﺧﺼﺎم اﺳﺖ‪ ،‬ﻏﺰارت ﻋﻠﻮم و ﻣﻬﺎرت ﻋﯿﻨﯽ در ﻓﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻗﺼﻮي رﺳﺎﻧـﺪ ﮐﻪ‬‫از ﻣﺰﯾـﺪ ﻇﻬﻮر آن را ﻣﺴـﺘﻐﻨﯽ از ﺗﻘﺮﯾﺮ و ﺗﺤﺮﯾﺮ ﮔﺮداﻧـﺪ‪ ،‬و ﺗﺒﺤﺮ او را ﺑﺎﻓﺘﺨﺎر و اﺑﺘﻬﺎج‪ ،‬از ﻣﺰﯾـﺪ اﻋﻮﺟﺎج ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣّﻖ ذﮐﺮ ﮐﻨﺪ‪ ،‬و‬‫ﺑﺘﺄﯾﯿـﺪ او ﻣـﺬﻫﺐ ﺣﻨﻔﯿﻪ را ﺑﺮ ﺧﻮد ﺑﺎﻟـﺪ‪ ،‬ﺑﺤﯿﺮﺗﻢ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻌﺪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﻔﺎﺧﺮت و ﻣﺒﺎﻫﺎت اﻓﺎده ﻋﯿﻨﯽ را در ﺑﺎب ﻧﺰول آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ‪ :‬ﯾﺎ‬‫َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ رد ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و ﮔﺮدن از ﻗﺒﻮل آن ﭘﯿﭽﯿﺪه‪ ،‬از ﺣﻖ واﺿﺢ ﻋﺪول‪ ،‬و از ﺑﺎﻻﺧﻮاﻧﯽ ﺧﻮد ﻧﮑﻮل ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد؟‬‫»رواﯾﺖ ﺳﯿﻮﻃﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬ﻧﺰول آﯾﻪ ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ‪ :‬ﭘﺲ از ﻋﺒﺎرت او ﮐﻪ در ذﮐﺮ ﺗﺨﺮﯾﺞ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ و اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪ واﺿـﺤﺴﺖ‪ ،‬و در اﯾﻦ ﺟﺎ ﺗﻤﺎم ﻋﺒﺎرت او‬‫ﮐﻪ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﺘﻔﺴﯿﺮ اﯾﻦ آﯾﻪ اﺳﺖ ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻟﺪر اﻟﻤﻨﺜﻮر«‪:‬‬‫]ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫‪:‬‬‫اﺧﺮج اﺑﻮ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗـﺎل‪» :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻌﺜﻨﯽ ﺑﺮﺳﺎﻟـﮥ‪ ،‬ﻓﻀـﻘﺖ ﺑﻬﺎ ذرﻋﺎ ]‪ [1‬و ﻋﺮﻓﺖ ان اﻟﻨـﺎس‬‫ﻣﮑﺬﺑﯽ‪ ،‬ﻓﻮﻋﺪﻧﯽ ﻷﺑﻠﻐﻦ ]‪ [1‬ﺿﻘﺖ ﺑﻬﺎ ذرﻋﺎ‪ :‬اﻟﺬرع )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺬال اﻟﻤﻌﺠﻤﮥ( ﺑﺴﻂ اﻟﯿﺪ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﺿﻘﺖ ﺑﺎﻻﻣﺮ ذرﻋﺎ أي ﻟﻢ اﻗﺪر ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪198 :‬‬‫أو ﻟﯿﻌﺬﺑﻨﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﺰﻟﺖ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫‪.‬‬‫و اﺧﺮج ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ]‪ ،[1‬و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﺸﯿﺦ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺠﺎﻫﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ‪ :‬ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ رب اﻧﻤﺎ أﻧﺎ واﺣﺪ‪ ،‬ﮐﯿﻒ اﺻﻨﻊ ﯾﺠﺘﻤﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس؟‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﺖ‪َ :‬و ِإْن ﻟَْﻢ َﺗْﻔَﻌْﻞ َﻓﻤﺎ ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ ِرﺳﺎﻟَﺘُﻪ‬‫‪.‬‬‫و اﺧﺮج اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪َ :‬و ِإْن ﻟَْﻢ َﺗْﻔَﻌْﻞ َﻓﻤﺎ ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ ِرﺳﺎﻟََﺘُﻪ‬‫ﯾﻌﻨﯽ ان ﮐﺘﻤﺖ آﯾﮥ ﻣﻤﺎ اﻧﺰل إﻟﯿﮏ‪ ،‬ﻟﻢ ﺗﺒﻠﻎ رﺳﺎﻟﺘﻪ‪.‬‬‫و اﺧﺮج اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ‬‫َرﺑﱢَﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 121‬از ‪230‬‬‫ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪.‬‬‫و اﺧﺮج اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻗـﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻧﻘﺮأ ﻋﻠﯽ ﻋﻬـﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ‬‫َرﺑﱢَﮏ‬‫)ان ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ( و ان ﻟﻢ ﺗﻔﻌﻞ ﻓﻤﺎ ﺑﻠﻐﺖ رﺳﺎﻟﺘﻪ و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻌﺼﻤﮏ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس«‪.‬‬‫و اﺧﺮج اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣـﺎﺗﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻨـﺘﺮة ]‪ [2‬ﻗـﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻋﻨـﺪ اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس‪ ،‬ﻓﺠﺎء رﺟﻞ ﻓﻘﺎل‪ :‬ان ﻧﺎﺳﺎ ﯾﺄﺗﻮﻧﺎ ﻓﯿﺨﺒﺮوﻧﺎ‪ :‬ان ﻋﻨـﺪﮐﻢ ﺷـﯿﺌﺎ ﻟﻢ ﯾﺒـﺪه‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻠﻨﺎس‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﻢ ﺗﻌﻠﻢ ان اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫]‪ [1‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﻄﺒﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (310‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﻨﺘﺮة‪ :‬اﺑﻮ وﮐﯿﻊ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ روي ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم و ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس و ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و روي ﻋﻨﻪ اﺑﻨﻪ ﻫﺎرون ذﮐﺮه اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‬‫ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌـﺪﯾﻞ و ﻧﻘﻞ ﺗﻮﺛﯿﻘﻪ ﻋﻦ أﺑﯽ زرﻋـﮥ‪ ،‬و ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻨﻪ اﻧﻪ ﺗﺎﺑﻌﯽ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻋﺪه اﺑﻦ أﺛﯿﺮ ﻓﯽ »اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ« ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ و روي ﻋﻨﻪ‬‫رواﯾﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪199 :‬‬‫‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ورﺛﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺳﻮداء ﻓﯽ ﺑﯿﻀﺎء[ ]‪.[1‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﻧﻘـﻞ ﻋﻼـﻣﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ را در واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ از اﺋﻤﻪ ﻧﺤﺎرﯾﺮ و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﺧﻮد در ﮐﺘﺎب »در‬‫ﻣﻨﺜﻮر« دﻟﯿﻞ ﺷﺎﻓﯽ و ﺑﺮﻫﺎن واﻓﯽ ﺑﺮ اﻋﺘﺒﺎر و اﻋﺘﻤﺎد‪ ،‬و ﻗﺎﺻﻢ ﻇﻬﻮر اﻫﻞ ﻋﻨﺎد‪ ،‬و ﺣﺎﺳﻢ ﻣﻮاد ﻟﺪاد اﺳﺖ ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه‪:‬‬‫اول‪ :‬آﻧﮑﻪ از ﻋﺒـﺎرت ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺰد او ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ در واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ ﺛـﺎﺑﺖ و ﻣﺤﻘﻖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻘـﻞ ﺧﻼف آن در‬‫ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﯾﻦ آﯾﻪ ﻧﻨﻤﻮده ﭼﻪ ﭘﺮ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﺣﺴﻦ ﮐﻪ در اول اﯾﻦ رواﯾـﺎت ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬اﺻـﻼ ﺑـﺎ ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ در واﻗﻌﻪ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻣﻨﺎﻓﺎﺗﯽ ﻧﺪارد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ان اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻌﺜﻨﯽ ﺑﺮﺳﺎﻟﮥ ﻓﻀﻘﺖ ﺑﻬﺎ ذرﻋﺎ[‪.‬‬‫و در اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻟﻔـﻆ رﺳـﺎﻟﺖ ﻣﺠﻤـﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ اﺑـﺎﺋﯽ ﻧـﺪارد از ﺣﻤـﻞ آن ﺑﺮ رﺳـﺎﻟﺖ اﻣـﺎﻣﺖ و وﺻـﺎﯾﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟـّﺴ ﻼم‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ذﮐﺮ ﺿـﯿﻖ ذرع و ﻋﺮﻓﺎن ﺗﮑﺬﯾﺐ‪ ،‬ﻣﺆﯾﺪ ﺣﻤﻞ اﯾﻦ آﯾﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ واﻗﻌﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﺳﺖ رواﯾﺖ ﻣﺠﺎﻫﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻫﺮ‬‫دو رواﯾﺖ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻧﻔﯽ ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﺪارد ﺑﻮﺟﻪ ﻣﻦ اﻟﻮﺟﻮه‪.‬‬‫دوم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ در اول »در ﻣﻨﺜﻮر« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ ﻟا ـﺬي أﺣﯿﺎ ﺑﻤﻦ ﺷﺎء ﻣﺂﺛﺮ اﻻﺛﺎر ﺑﻌﺪ اﻟﺪﺛﻮر‪ ،‬و وﻓﻖ ﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻤﺎ وﺻﻞ إﻟﯿﻨﺎ ﺑﺎﻻﺳـﻨﺎد اﻟﻌﺎﻟﯽ ﻣﻦ اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻤﺄﺛﻮر‪» ،‬و‬‫أﺷـﻬﺪ ان ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ وﺣﺪه ﻻ ﺷـﺮﯾﮏ ﻟﻪ«‪ ،‬ﺷـﻬﺎدة ﺗﻀﺎﻋﻒ ﻟﺼﺎﺣﺒﻬﺎ اﻻﺟﻮر‪» ،‬و أﺷـﻬﺪ ان ﺳـﯿﺪﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ« اﻟﺬي اﺳـﻔﺮ‬‫ﻓﺠﺮه اﻟﺼﺎدق‪ ،‬ﻓﻤﺤﯽ ﻇﻠﻤﺎت اﻫﻞ اﻟﺰﯾﻎ و اﻟﻔﺠﻮر ]‪ [1‬اﻟﺪر اﻟﻤﻨﺜﻮر ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ ﺑﺎﻟﻤﺄﺛﻮر ج ‪.2/298‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪200 :‬‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و اﺻﺤﺎﺑﻪ ذوي اﻟﻌﻠﻢ اﻟﻤﺮﻓﻮع و اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻤﺸﻬﻮر‪ ،‬ﺻﻼة و ﺳﻼﻣﺎ داﺋﻤﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﻤﺮ اﻟﻠﯿﺎﻟﯽ و اﻟﺪﻫﻮر‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ ﻓﻠﻤﺎ اﻟﻔﺖ ﮐﺘﺎب »ﺗﺮﺟﻤﺎن اﻟﻘﺮآن« و ﻫﻮ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻤﺴـﻨﺪ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و أﺻﺤﺎﺑﻪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﻗﺪ‬‫ﺗﻢ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪات و ﮐﺎن ﻣﺎ أوردﺗﻪ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻻﺛﺎر ﺑﺄﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﺨﺮج ﻣﻨﻬﺎ واردات‪ ،‬رأﯾﺖ ﻗﺼﻮر أﮐﺜﺮ اﻟﻬﻤﻢ ﻋﻦ ﺗﺤﺼـﯿﻠﻪ‪،‬‬‫و رﻏﺒﺘﻬﻢ ﻓﯽ اﻻﻗﺘﺼـﺎر ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻮن اﻻﺣـﺎدﯾﺚ دون اﻻﺳـﻨﺎد و ﺗﻄﻮﯾﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻠﺨﺼﺖ ﻣﻨﻪ ﻫـﺬا اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ‪ ،‬ﻣﻘﺘﺼـﺮا ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻦ اﻻﺛﺮ‪ ،‬ﻣﺼـﺪرا‬‫ﺑﺎﻟﻌﺰو و اﻟﺘﺨﺮﯾﺞ اﻟﯽ ﮐﻞ ﮐﺘﺎب ﻣﻌﺘﺒﺮ‪ ،‬و ﺳـﻤﯿﺘﻪ ﺑﺎﻟﺪر اﻟﻤﻨﺜﻮر ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻤﺄﺛﻮر و اﻟﱠﻠﻪ أﺳﺄل أن ﯾﻀﺎﻋﻔﻪ ﻟﻤﺆﻟﻔﻪ اﻻﺟﻮر‪ ،‬و ﯾﻌﺼﻤﻪ ﻣﻦ‬‫اﻟﺨﻄﺎء و اﻟﺰور‪ ،‬ﺑﻤﻨﻪ و ﮐﺮﻣﻪ‪ ،‬اﻧﻪ اﻟﺒﺮ اﻟﻐﻔﻮر[‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺳﺮاﺳـﺮ ﺑﻼـﻏﺖ‪ ،‬و اﺷﺎرت ﺳـﺮاﭘﺎ رﺷﺎﻗﺖ واﺿـﺤﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب »در ﻣﻨﺜﻮر« ﻣﺼـﺪاق اﺣﯿﺎي اﯾﺰد ﻏﻔﻮر ﻣﺂﺛﺮ آﺛﺎر ﺑﻌﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 122‬از ‪230‬‬‫دﺛﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و ﺳـﯿﻮﻃﯽ رﺋﯿﺲ اﻻﺳﺎﻃﯿﻦ ﻋﻤـﺪة اﻟﺠﻤﻬﻮر در آن ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﻬﯽ ﺑﺄﺳـﻨﺎد ﻋﺎﻟﯽ از ﺧﺒﺮ ﻣﺄﺛﻮر ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺗﺨﺮﯾـﺞ آﺛﺎر در‬‫آن از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه و اﺳﻔﺎر ﻣﻌﺘﻤﺪه ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺧﻮد ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در »رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ« ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬‫]و أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺘﻌﻠﻘﻪ ﺑﺘﻔﺴـﯿﺮ را ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﮔﻮﯾﻨﺪ‪» ،‬ﺗﻔﺴﯿﺮ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ« و »ﺗﻔﺴﯿﺮ دﯾﻠﻤﯽ« و »ﺗﻔﺴﯿﺮ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ« و ﻏﯿﺮه ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﺗﻔﺎﺳﯿﺮ ﺣﺪﯾﺚاﻧﺪ‬‫و ﮐﺘﺎب »در ﻣﻨﺜﻮر« ﺷﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺟﺎﻣﻊ ﻫﻤﻪ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ »ﺗﻔﺴـﯿﺮ در ﻣﻨﺜﻮر« را ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﺗﻔﺎﺳـﯿﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﯽداﻧﻨـﺪ‪ ،‬و ﻣﻌﻨﯽ ﺷـﻬﺮت در ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻘﺎم‬‫ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« اﻋﺘﺒﺎر و اﻋﺘﻤﺎد ﻧﺰد ﻋﻠﻤﺎي اﻋﻼم اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪201 :‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺳـﯿﻮﻃﯽ در ﻣﻘﺎﻣـﺎت ]‪ [1‬ﻋﺪﯾـﺪه از »در ﻣﻨﺜﻮر« ﺟﺮح و ﻗـﺪح رواﯾـﺎت ﻣﻘـﺪوﺣﻪ ﺑﯿـﺎن ﮐﺮده‪ ،‬و ﺣﺎل آن را ﻣﻬﻤﻞ ﻧﮕﺬاﺷـﺘﻪ‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﺮ ﻣﺘﺘﺒﻊ و ﻣﺘﻔﺤﺺ ﻣﺨﻔﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿـﺪر ﻋﻠﯽ در ﻣﺴـﻠﮏ ﺛـﺎﻧﯽ »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ]‪ [2‬ﺑﺴـﺒﺐ ﺗﻌﺮض ﺷـﯿﺦ ﺻﺪوق ]‪ [3‬ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ رواﯾـﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻏﺮاﺑﺖ و‬‫ﺷـﺬوذ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر ﻧﺮﺳـﺪ‪ ،‬اﺳـﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ ]‪ [1‬از ﺟﻤﻠـﻪ آن ﻣﻘﺎﻣـﺎت آن اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﯾﺎ ﺑَﻨِﯽ آَدَم ُﺧُﺬوا ِزﯾَﻨَﺘُﮑْﻢ ِﻋﻨَْﺪ ُﮐﱢﻞ َﻣْﺴِﺠٍﺪ‬‫از ﺳﻮره اﻋﺮاف ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﺧﺮج أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ ﺑﺴـﻨﺪ ﺿـﻌﯿﻒ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻗﺎل‪ :‬زﯾﻦ اﻟﺼـﻼة اﻟﺤﺬاء‪ .‬و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫در ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ »و ﻣﻦ ﻋﻨﺪه ﻋﻠﻢ اﻟﮑﺘﺎب« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺧﺮج أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺪي ﺑﺴـﻨﺪ ﺿﻌﯿﻒ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻗﺮأ‪َ) :‬و َﻣْﻦ ِﻋﻨَْﺪُه ِﻋﻠُْﻢ‬‫اﻟ ِْﮑﺘﺎِب(‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﻋﻨـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﻢ اﻟﮑﺘﺎب ‪ [2] .‬در ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼـم ﻣﺴـﻠﮏ ﺛﺎﻧﯽ ص ‪ 64‬ﺑﻌـﺪ از ذﮐﺮ ﻋﺒـﺎرت »ﺑﺤﺎر« در ﺑﺎب ﮐﺘﺐ ﺻـﺪوق ﮐﻪ اﯾﻦ‬‫اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻻ ﺗﻘﺼـﺮ ﻓﯽ اﻻﺷﺘﻬﺎر ﻋﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻻرﺑﻌﮥ اﻟﺘﯽ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟﻤﺪار ﻓﯽ ﻫﺬه اﻻﻋﺼﺎر و ﻫﯽ داﺧﻠﮥ ﻓﯽ اﺟﺎزاﺗﻨﺎ و ﻧﻘﻞ ﻣﻦ ﺗﺄﺧﺮ ﻋﻦ اﻟﺼﺪوق ﻣﻦ‬‫اﻻﻓﺎﺿﻞ اﻻﺧﯿﺎر[ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد از اﺷـﺘﻬﺎر ﻣﺠﺮد ﺷﻬﺮت و اﻓﺘﺎدن اﺳﺎﻣﯽ آن در اﻓﻮاه ﻋﻮام ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر ﻧﺰد ﻋﻠﻤﺎي اﻋﻼم اﺳﺖ‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ از ﺿﻤﯿﻤﻪ ﻋﺒﺎرﺗﺶ ﯾﻌﻨﯽ »و ﻫﯽ داﺧﻠﮥ« اﻟﯽ آﺧﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﻫﻢ از ﻋﺒﺎرات دﯾﮕﺮش ﺑﺪﻻﻟﺖ ﻣﻄﺎﺑﻘﯽ ﺟﺎﺑﺠﺎ ﭘﯿﺪاﺳﺖ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻫﻮ اﺑﻦ ﺑﺎﺑﻮﯾﻪ اﻟﻘﻤﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (381‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪202 :‬‬‫اﺑﻦ ﺑﺎﺑﻮﯾﻪ ﺗﻀﻌﯿﻒ آن ﻧﮑﺮده و ﺗﻌﺮض ﺑﺂن ﻧﻔﺮﻣﻮده‪ ،‬ﻣﻌﺘﺒﺮ و ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »در ﻣﻨﺜﻮر« ﺟﺎﺑﺠﺎ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﻀـﻌﻒ ﺑﻌﺾ رواﯾﺎت ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ و اﻟﻤﻨﮥ ﮐﻪ اﺻـﻼ ﻗﺪﺣﯽ در ﻫﺮ دو‬‫رواﯾﺖ ﻧﺰول آﯾﻪ‪:‬‬‫ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﮑﺮده و ﺑﻨﻮع ﻣﻦ اﻻﻧﻮاع ﻻ ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎ و ﻻ ﺗﻠﻤﯿﺤﺎ ﺗﻀـﻌﯿﻒ آن ﻧﻨﻤﻮده ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻﺮ اﯾﻦ ﻫﺮ دو رواﯾﺖ ﻣﻌﺘﺒﺮ‬‫و ﻣﻌﺘﻤﺪ‪ ،‬و ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﺪﻻل و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺮ اﻫﻞ ﺧﻼف و اﻋﻮﺟﺎج ﺑﺎﺷﺪ و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﺣﻤﺪا ﺟﻤﯿﻼ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم‪ :‬آﻧﮑﻪ در »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﻋﺒﺎرت »ﮐﺎﻣﻞ ﺑﻬﺎﺋﯽ« ﻣﺘﻀـﻤﻦ ﺗﻨﺒﯿﻪ و ﺗـﺬﮐﯿﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﭘﺪر ﺧﻮد را ﺑﺤﮑﻢ ﺟﻨﺎب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 123‬از ‪230‬‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺗﻤـﺎم ﺷـﺪ آﻧﭽﻪ ﻋﻠﻤـﺎي ﻃـﺎﺋﻔﻪ درﺑـﺎره ﺗـﺬﮐﯿﺮات و ﻣﻮاﻋـﻆ و ﺿـﻤﺎﻧﺖ و وﮐﺎﻟﺖ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و ﺣﺴﻦ اﻋﺘﻘﺎد او درﺑﺎره ﺟﻨﺎب‬‫ﻣﺮﺗﻀﻮي ﺗﻘﺮﺑﺎ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﻠﺒﺎ ﻟﻤﺮﺿﺎﺗﻪ از ﭘﯿﺶ ﺧﻮد ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺮاي ﺗﻨﺸﯿﻂ ﺳﺎﻣﻌﯿﻦ و ﻧﻈﺎر ﻧﻘﻞ آن اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎد‪ ،‬و اﯾﻦ ﻧﻮع ﺗﻔﺼﯿﻞ را‬‫ﻣﺼﻨﻒ ﮐﺘﺎب »اﺣﺴﻦ ]‪ [1‬اﻟﮑﺒﺎر ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر«‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺪ‪ ،‬و اﻣﺜﺎﻟﺶ ﻧﯿﺰ اﯾﺮاد ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺨﺎﻟﻒ را ﻧﻤﯽرﺳـﺪ‬‫ﮐﻪ ﺑﺮ ﺷـﺬوذ و ﻋـﺪم اﻋﺘﺒﺎر ﺣﻤﻞ ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺨﺎﻃﺮ ]‪ [1‬اﺣﺴﻦ اﻟﮑﺒﺎر ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻼم ﻓﺎرﺳـﯽ ﻟﻠﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫زﯾـﺪ ﺑﻦ ﻋﺮﺑﺸـﺎه اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ اﻟﻌﻠﻮي اﻟﻮراﻣﯿﻨﯽ ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ دﻻﺋـﻞ اﻻﺋﻤـﮥ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم و أﺣﻮاﻟﻬﻢ و ﻓﻀـﺎﺋﻠﻬﻢ و اﺣﺘﺠﺎﺟـﺎﺗﻬﻢ و ﻣﻌﺠﺰاﺗﻬﻢ و‬‫ﻣﻮاﻟﯿـﺪﻫﻢ و وﻓﯿـﺎﺗﻬﻢ و ﻏﯿﺮ ذﻟـﮏ و ﻟﺨﺼﻪ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﻤﻔﺴـﺮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺰواري‪ ،‬و ﺿﻢ إﻟﯿﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﻠﻮاﺣﻖ‪ ،‬و ﺳـﻤﺎه ﻟﻮاﻣﻊ اﻻﻧﻮار‪-‬‬‫اﻟﺬرﯾﻌﮥ اﻟﯽ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﺸﯿﻌﮥ ج ‪.-1/288‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪203 :‬‬‫ﺟﻤﻌﯽ ﺧﻮﺷﻮﻗﺖ ﮔﺮدد[‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ ﺑﺴﺒﺐ اﯾﺮاد ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺪ ﺣﮑﺎﯾﺖ ﺗﻨﺒﯿﻪ و ﺗﺬﮐﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ]‪ [1‬أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﭘﺪر ﺧﻮد را‪،‬‬‫ﮐﻪ در »ﮐﺎﻣﻞ ﺑﻬﺎﺋﯽ« ﻣﺴـﻄﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و ادﻋﺎي اﯾﺮاد اﻣﺜﺎل او‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻌﯿﯿﻦ اﯾﻦ اﻣﺜﺎل ﻧﮑﺮده‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﻗﺎﻃﻊ و ﺑﺮﻫﺎن ﺳﺎﻃﻊ ﺑﺮ ﻋـﺪم اﻣﮑﺎن ﺣﻤﻞ‬‫آن ﺑﺮ ﺷﺬوذ و ﻋﺪم اﻋﺘﺒﺎر ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ رواﯾﺖ ﻧﺰول آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫را در واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻮد ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ از ﺳﻪ ﮐﺲ از أرﮐﺎن و أﻋﯿﺎن ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ اﺻـﺤﺎب ﺛﻼﺛﻪ‪،‬‬‫ﺟﻤﯽ ﮐﺜﯿﺮ و ﺟﻤﻌﯽ ﻏﻔﯿﺮ دﯾﮕﺮ ﻧﻘـﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬و در ﮐﺘﺐ ﺗﻔﺴـﯿﺮ و ﺣـﺪﯾﺚ وارد ﻣﯽﺳﺎزﻧـﺪ‪ ،‬ﺑـﺄوﻟﻮﯾﺖ ﺗﻤﺎم ﻣﻌﺘﻤـﺪ و ﻣﻌﺘﺒﺮ و ﻣﻘﺒﻮل و‬‫ﻣﺴﺘﻨﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻣﺨﺎﻟﻒ را ﻫﺮﮔﺰ اﻣﮑﺎﻧﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ آن را ﺑﺮ ﺷﺬوذ و ﻋﺪم اﻋﺘﺒﺎر ﺣﻤﻞ ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺴﺒﺐ ﻫﻮاﺟﺲ ﻧﻔﺴﺎﻧﯽ و وﺳﺎوس‬‫ﻇﻠﻤﺎﻧﯽ ﺧﺎﻃﺮ ﺟﻤﻊ و ﺧﻮﺷﻮﻗﺖ ﮔﺮدد‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬اﮐـﺎﺑﺮ ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ و أﻋﺎﻇﻢ ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ »در ﻣﻨﺜﻮر« را ﻣﻠﺠﺄ و ﻣﻼذ ﺧﻮد ﮔﺮداﻧﯿـﺪه‪ ،‬ﺑﺮواﯾﺎت آن و آن ﻫﻢ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣّﻖ‬‫ﺗﺸﺒﺚ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬‫ﺳﯿﻒ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻠﺘﺎﻧﯽ در »ﺗﻨﺒﯿﻪ اﻟﺴـﻔﯿﻪ« ﮐﻪ ﺑﺤﻘﯿﻘﺖ ﺗﻤﻮﯾﻪ اﻟﺴـﻔﯿﻪ اﺳﺖ!‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ‬‫ﻋﺎﻣﺮ وﻟﺪ ﺑﯿﻦ ﻣﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﯽ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﺳـﻨﮥ )‪ (10‬و ﻧﺸﺄ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﯽ ﺣﺠﺮ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم )و ﮐﺎن ﻗﺪ ﺗﺰوج اﻣﻪ أﺳﻤﺎء‬‫ﺑﻨﺖ ﻋﻤﯿﺲ ﺑﻌﺪ وﻓﺎة أﺑﯽ ﺑﮑﺮ( و ﺷـﻬﺪ ﻣﻊ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم وﻗﻌﺘﯽ اﻟﺠﻤﻞ و ﺻﻔﯿﻦ و وﻻه اﻣﺎرة ﻣﺼﺮ و ﻗﺘﻠﻪ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﺣﺪﯾﺞ‬‫و اﺣﺮﻗﻪ ﺳﻨﮥ )‪ (38‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪204 :‬‬‫]از ﺑﺎب اﻟﻬﯿﺎت ﺗﺎ ﻣﻌﺎد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺗﺎ ﻓﺮوع ﻓﻘﻬﯿﻪ‪» ،‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ« را ﺑﺎﯾـﺪ دﯾـﺪ ﮐﻪ در ﻫﺮ ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﻣﺘﻨﺎزع ﻓﯿﻬﺎ در ﻣﻘﺎم اﺣﺘﺠﺎج اﻗﻮال اﺋﻤﻪ‬‫اﻃﻬـﺎر را ﮐﻪ ﻫﻢ در ﮐﺘﺐ اﻣـﺎﻣﯿﻪ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﺟﻤﻊ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻣﻌﻬـﺬا ﻣﻄـﺎﺑﻖ آن در ﮐﺘﺐ اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﺜﻞ ﮐﺘﺎب »اﻻﺳـﻤﺎء و اﻟﺼـﻔﺎت«‬‫ﺑﯿﻬﻘﯽ‪ ،‬و »در ﻣﻨﺜﻮر« ﺳـﯿﻮﻃﯽ و »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷـﺎﻫﯽ« و »ﺷـﺮح اﻟﺴـﻨﻪ« ﺑﻐﻮي‪ ،‬و ﻣﺼـﻨﻒ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬و »ﮐﺘـﺎب اﻻﺛـﺎر« اﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺷﯿﺒﺎﻧﯽ ]‪ ،[1‬ﻧﯿﺰ ﻣﺬﮐﻮر و ﻣﺴﻄﻮر[‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻠﺘﺎﻧﯽ در »ﺗﻨﺒﯿﻪ« ﻗﺒﻞ از اﯾﻦ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻣﺮاﺗﺐ اﻗﺘﺪا ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و اﮔﺮ در ﻣﺮﺗﺒﻪ دوم ﻣﺮاد اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺳﺮاﺳـﺮ ﻣﻘﺘـﺪي ﺑﺄﻗﻮال ﻋﺘﺮتاﻧـﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮐﺘﺐ ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ اﯾﺸﺎن ﮐﻪ در ﻋﻘﺎﺋـﺪ و ﻓﺮوع‬‫ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﺮ آن ﮔﻮاه اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﻫﯿﭻ ﻣﺴﺌﻠﻪ از اﺻﻮل دﯾﻦ و ﻓﺮوع آن ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳﻨﺖ رواﯾﺎت ﮐﺜﯿﺮه از اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﺣﺴﻨﯿﻦ‪ ،‬و‬‫زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑـﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﺑـﺎﻗﺮ و ﺻـﺎدق ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم ﻣﻮﺟﻮد ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اﮔﺮ ﮐﺴـﯽ را در اﯾﻦ ﺷـﮑﯽ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺗﻔﺴـﯿﺮ »در ﻣﻨﺜﻮر« ﺳـﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 124‬از ‪230‬‬‫»اﻻﺳـﻤﺎء و اﻟﺼـﻔﺎت« ﺑﯿﻬﻘﯽ‪ ،‬و »ﮐﺘﺎب اﻻﺛﺎر« اﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬و »ﻣﺼﻨﻒ« أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ را ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﮐﺘﺎب »ﺳﻨﺖ«‬‫ﻻﻟﮑﺎﺋﯽ ]‪ ،[2‬و ﮐﺘﺎب »اﻻﺑﺎﻧﮥ ﻋﻦ اﺻﻮل اﻟﺪﯾﺎﻧﮥ« ﺷﯿﺦ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﺷﻌﺮي‪ ،‬و »ﺷﺮح اﻟﺴﻨﻪ« ﺑﻐﻮي را ﻧﻈﺮ ﮐﻨﺪ[‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در »ﺷﻮﮐﺖ ﻋﻤﺮﯾﻪ« در ذﮐﺮ ﺗﻨﺒﯿﻬﺎت ﺑﺮ دﻋﻮاي أﻋﺮﻓﯿﺖ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻌﻠﻮم ﺣﻘﻪ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ اﻃﻬﺎر‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺳﻮم آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻫﺰاران رواﯾﺎت از ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ ]‪ [1‬ﻫﻮ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (189‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ ﻫﺒﮥ ﻟا ﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﻄﺒﺮي اﻟﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (418‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪205 :‬‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ و دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر در ﮐﺘﺐ اﯾﺸﺎن ﮐﻪ ﺟﻤﻌﺎ و ﻓﺮادي ﺑﺮاي آن ﻣﺆﻟﻒ ﺷـﺪه‪ ،‬ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪،‬‬‫ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﻻﻟﮑـﺎﺋﯽ از ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ ﮐﺘﺎﺑﯽ در ﻓﻘﻪ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ از »ﮐﺘﺎب اﻟﻄﻬﺎره« ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ آﺧﺮ اﺑﻮاب ﻓﻘﻪ ﺟﻤﻊ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ ،‬و‬‫»ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« ﻣﺤﺾ ﺑﺮاي ﺟﻤﻊ رواﯾﺎت اﺋﻤﻪ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ در ﺑﺎب ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻣﺮﺗﺐ ﺷﺪه‪ ،‬و دﯾﮕﺮ ﺗﻔﺎﺳـﯿﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻣﺜﻞ »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ« و »در‬‫ﻣﻨﺜﻮر« و »ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ« و ﮐﺘﺐ ﺣﺪﯾﺚ و ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ و ﺻﺤﺎﺑﻪ از رواﯾﺎت اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر ﻣﻤﻠﻮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‪ ،‬اﮔﺮ ﺷﯿﻌﻪ ادﻋﺎي أﻋﺮﻓﯿﺖ ﺧﻮد ﺑﻤﺬﻫﺐ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ‪ ،‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺠﻮاﺑﺶ ﺳﻮاي ﺳﮑﻮت ﭼﺎره ﻧﺒﺎﺷﺪ[‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »ﺗﺤﻔﻪ« ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬‫]ﺑﺎز دﯾﺪﯾﻢ ﮐﻪ روات أﺧﺒﺎر‪ ،‬و ﻣﺠﺘﻬﺪﯾﻦ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻫﻤﻪ ﻣﺸﻬﻮر ﺑﻪ ﺗﻘﻮي و ﻋﺪاﻟﺖ و دﯾﺎﻧﺖاﻧﺪ‪ ،‬ﺷﯿﻌﻪ ﻫﻢ اﮔﺮ در اﯾﺸﺎن ﻃﻌﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪،‬‬‫از راه ﻋﻘﯿـﺪه ﺳـﻨﺖ ﻃﻌﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﻓﺴـﻖ و ﮐـﺬب و دﻧﯿـﺎ داري‪ ،‬و روات أﺧﺒـﺎر ﻏﯿﺮ اﯾﺸـﺎن از ﻓﺮق ﺧﺼﻮﺻـﺎ ﺷـﯿﻌﻪ‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﻣﻄﻌﻮن و‬‫ﻣﺠﺮوح ﻧﺰد ﺧﻮد اﯾﺸﺎن ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺳﺎﺑﻖ ﻣﻔﺼﻞ ﮔﺬﺷﺖ ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺳﺮاﺳـﺮ ﺑﻼﻏﺖ ﮐﻪ در آن‪ ،‬داد ﺗﻌﻠﯽ و ﺗﺮﻓﻊ و اﺳـﺘﮑﺒﺎر و ﺗﻤﻄﯽ و ﺧﯿﻼ و اﻓﺘﺨﺎر دادهاﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح و ﻇﻬﻮر ﻻﺋﺢ و‬‫ﻻﻣﻊ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ زور و ﺷﻮر ﺑﻤﺰﯾﺪ ﺗﺄﮐﯿﺪ و ﺗﺸﺪﯾﺪ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ روات اﺧﺒﺎر اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻫﻤﻪ ﻣﺸﻬﻮر ﺑﺘﻘﻮي و‬‫ﻋﺪاﻟﺖ و دﯾﺎﻧﺖاﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﺰﻋﻢ ﺷﺎن ﺷﯿﻌﻪ ﻫﻢ در اﯾﺸﺎن ﺑﻔﺴﻖ و ﮐﺬب و دﻧﯿﺎ داري ﻃﻌﻦ ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪206 :‬‬‫ﭘﺲ‪ ،‬از اﯾﻦ ﮐﻼم ﺑﻼﻏﺖ ﻧﻈﺎم‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌﺪﯾﻞ و ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ ﺟﻤﯿﻊ روات اﺧﺒﺎر اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫روات اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﺎﻻ ﺑﻬﯿﭻ وﺟﻪ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﺮﮐﺖ ﻣﺬﺑﻮﺣﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺣﺮف رد و ﻗﺪح و ﺟﺮح اﯾﻦ روات ﺑﺮ‬‫زﺑﺎن اﺑﮑﻢ آرﻧﺪ‪َ ،‬و َﮐَﻔﯽ اﻟﱠﻠُﻪ اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ اﻟ ِْﻘﺘﺎَل‬‫]‪.[1‬‬‫و اﯾﻦ ﺣﺮف ﻋﺠﯿﺐ ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ را ﺑﮑﻤـﺎل ﺿـﺒﻂ و اﺗﻘﺎن و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗـﺪﺑﺮ و اﻣﻌﺎن ﯾﺎد ﺑﺎﯾـﺪ داﺷﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﺎﺑﺠﺎ ﺧﺮاﻓﺎﺗﺸﺎن را ﮐﻪ ﻗـﺪح و‬‫ﺟﺮح ﻣﺮوﯾﺎت اﮐﺎﺑﺮ و اﺳﺎﻃﯿﻦ اﺋﻤﻪ ﺧﻮد در ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﻮﯾﻪ آﻏﺎز ﻧﻬﺎدهاﻧﺪ‪ ،‬و در ﭘﯽ اﻃﻔﺎء ﻧﻮر ﺣﻖ ﻓﺘﺎده‪َ ،‬ﻫﺒﺎًء َﻣﻨْﺜُﻮرًا‬‫و ﮐﺄن ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺷﯿﺌﺎ ﻣﺬﮐﻮرا ﻣﯽﺳﺎزد‪َ ،‬ﻓﻠِﱠﻠِﻪ اﻟ ُْﺤﱠﺠُﮥ اﻟ ْﺒﺎﻟ َِﻐُﮥ‬‫‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺑﺎب ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﺠﻮاب ﻃﻌﻦ ﻫﺸﺘﻢ از ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪:‬‬‫]ﺟﻮاب از ﻃﻌﻦ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ دروغ ﺑﯿﻔﺮوغ ﮐﻪ از ﺳـﻤﺎع آن ﻣﻮي ﺑﺪن اﻫﻞ اﯾﻤﺎن ﻣﯽﺧﯿﺰد‪ ،‬از ﻣﻔﺘﺮﯾﺎت ﺷﯿﻌﻪ و ﮐﺬاﺑﺎن ﮐﻮﻓﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺟﻮاب‬‫اﯾﻦ ﻏﯿﺮ از اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ راﺳﺖ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ :‬دروﻏﯽ را ﺟﺰا ﺑﺎﺷﺪ دروﻏﯽ‪.‬‬‫و اﮔﺮ از ﻫﺮ دروغ ﺧـﻮد ﺟﻮاﺑﯽ از اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ درﺧﻮاﺳﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬ﯾﻘﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻦ ﺑﻌﺠﺰ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ در داد‪ .‬ﻣﺜـﻞ ﻣﺸـﻬﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺰد‬‫دروﻏﮕﻮ ﻫﺮ ﮐﺲ ﻻ ﺟﻮاب اﺳﺖ‪ .‬اول اﯾﻦ ﻗﺼﻪ را ﺑﺎﯾﺪ از ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺮ آورد ﺑﻌﺪ از آن ﺟﻮاب ﺧﻮاﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﻮن ﺷﯿﻮه اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 125‬از ‪230‬‬‫دروغ ﺑﻨﺪي در رواﯾﺎت ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎر آﻧﭽﻪ راﺳﺖ و ﺑﯽﮐﻢ و ﮐﺎﺳﺖ اﺳﺖ ﺑﻘﻠﻢ ﻣﯽآﯾﺪ[‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪ [1] .‬اﻻﺣﺰاب‪.25 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪207 :‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺷـﯿﻮه اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ دروغ ﺑﻨـﺪي در رواﯾﺎت ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﺑﻌﺪ اﯾﻦ ﻧﺺ ﺻﺮﯾﺢ ﺑﮑﺪام رو رواﯾﺖ ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در واﻗﻌـﻪ ﻏـﺪﯾﺮ و دﯾﮕﺮ ﻓﻀﺎﺋـﻞ و ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم را ﮐﻪ ارﮐـﺎن و اﻋﯿـﺎن ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ از روات ﺧـﻮد ﻧﻘﻞ‬‫ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬رد و اﺑﻄـﺎل ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮاي ﺗﮑـﺬﯾﺐ و اﺑﻄﺎل آن اﻓﺎده ﻣﮑﺮره ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺎﻓﯽ و ﺑﺴـﻨﺪ اﺳﺖ‪َ .‬و ﻻ َﯾِﺤﯿُﻖ‬‫اﻟ َْﻤْﮑُﺮ اﻟﱠﺴﱢﯿُﺊ ِإﻟﱠﺎ ﺑ َِﺄْﻫﻠِِﻪ‬‫»رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻢ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻦ ﺻﻔﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺒﺪر ﻋﺎﻟﻢ ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺧﻮد ﮐﻪ ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ ﺑﻪ »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« در ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ ﻣﺬﮐﻮره ﺑﻌﺪ ﺗﺮﺟﻤﻪ آن و ﻧﻘﻞ رواﯾﺘﯽ از ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻼم در ﺑﯿﺎن ﻋﺼﻤﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ اﻟﻨﯿﺴـﺎﺑﻮرّي ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨـﺪري‪ :‬ﻫـﺬه اﻵﯾـﮥ ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ ﻓﻀـﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﯿـﺪه و ﻗـﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه و ﻋـﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ و ﻗـﺎل‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬أﺻـﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨـﮥ‪ .‬و ﻫﻮ ﻗﻮل اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻬﻢ ‪.‬‬
‫و ﺳﻮاي اﯾﻦ رواﯾﺖ رواﯾﺘﯽ ﻣﺨﺎﻟﻒ آن ﻧﻘﻞ ﻧﮑﺮده‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ و اﻟﻤﻨﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪208 :‬‬‫ﮐﻪ ﻣﺰﯾـﺪ اﻋﺘﻤـﺎد و اﻋﺘﺒـﺎر »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷـﺎﻫﯽ«‪ ،‬و ﺑﻮدن رواﯾـﺎت آن رواﯾﺎت ﻣﻀـﺒﻮﻃﻪ اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـﻼﻣﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ آﻧﺎء اﻟﻠﯿﻞ و‬‫اﻃﺮاف اﻟﻨﻬﺎر‪ ،‬از اﻓﺎده ﺧﻮد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺑﺎب ﺳﻮم ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »ﺗﺤﻔﻪ« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ذﮐﺮ ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺣّﻖ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و اﻣـﺎ ﺗﻔﺎﺳـﯿﺮ‪ :‬ﭘﺲ از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﺗﻔﺴـﯿﺮي ﮐﻪ ﻣﻨﺴﻮب ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ ﺑﺤﻀـﺮت اﻣـﺎم ﺣﺴﻦ ﻋﺴـﮑﺮي ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬رواه ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﺑـﺎﺑﻮﯾﻪ‬‫ﺑﺄﺳـﻨﺎده‪ ،‬و رواه ﻋﻨﻪ ﻏﯿﺮه أﯾﻀﺎ ﺑﺄﺳـﻨﺎده ﻣﻊ زﯾﺎدة و ﻧﻘﺼﺎن‪ ،‬و اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻧﯿﺰ از ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم ﻣﻮﺻﻮف‪ ،‬و دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ رواﯾﺎت‬‫دارﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »در ﻣﻨﺜﻮر« ﻣﺒﺴﻮط‪ ،‬و در »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« ﻣﺠﻤﻮع و ﻣﻀـﺒﻮط‪ ،‬اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﺷﯿﻌﻪ از ﺟﻨﺎب اﺋﻤﻪ رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺎ‬‫آن ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻧﻤﯽﺷﻮد[‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ رواﯾﺎت »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« را رواﯾﺎت اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ از ﺣﻀﺮات اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ رواﯾﺎت‬‫را رواﯾﺎت ﻣﻀـﺒﻮﻃﻪ ﻣﯽﻧﺎﻣﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ دﻋﺎي ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ رواﯾﺎت ﺷـﯿﻌﻪ از ﺣﻀـﺮات اﺋﻤﻪ ﻣﻌﺼﻮﻣﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎ رواﯾﺎت »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« و‬‫»در ﻣﻨﺜﻮر«‪ ،‬ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻄﻼن اﯾﻦ رواﯾﺎت را در اذﻫﺎن ﻣﻌﺘﻘﺪﯾﻦ ﺧﻮد راﺳﺦ ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻌﺪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ زور و ﺷﻮر در اﺛﺒﺎت ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻋﺘﺒﺎر و اﻋﺘﻤﺎد‪ ،‬و ﻏﺎﯾﺖ ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ رواﯾﺎت »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« و »در ﻣﻨﺜﻮر«‪ ،‬اﺗﺒﺎع و‬‫ﻣﻘﻠـﺪﯾﻦ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺗﺎب و ﻃﺎﻗﺖ آن ﻧﺪارﻧﺪ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﻧﺰول آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ ﮐﻪ در »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« و در »در ﻣﻨﺜﻮر« ﻫﺮ دو‬‫ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬رد ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺣﺮف ﺗﺸﮑﯿﮏ و ﺗﻤﺮﯾﺾ ﺑﺮ زﺑﺎن آرﻧﺪ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻃﺎروا اﻟﯽ اﻟﺴﻤﺎء و ﻏﺎﺻﻮا ﻓﯽ اﻻرض‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن ﺗﻠﻤﯿﺬ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در »اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 126‬از ‪230‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪209 :‬‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]و ﭼﮕﻮﻧﻪ از اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ اﺗﺤﺎد اﻋﺘﻘﺎد ﺷـﯿﻌﻪ ﻣﺘﻌﺎرﻓﻪ ﺑﺎ ﺟﻨﺎب اﻣﺎم رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﺘﻮﻫﻢ ﺷﻮد‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺣﻀﺮت اﻣﺎم‬‫از اﺋﻤﻪ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ و ﻣﻌﺘﻘﺪ ﻓﯿﻪ اﯾﺸﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﺪل ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺎ ﻣﺮ ﻧﺒﺬ ﻣﻦ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ اﻟﺠﻠﯿﮥ اﻟﺘﯽ ﮐﺎد أن ﯾﮑﻮن ﻟﻪ ﻧﺴـﺒﮥ اﻟﺬرة اﻟﯽ اﻟﺒﯿﻀﺎء‪ ،‬و‬‫اﻟﻘﻄﺮة اﻟﯽ اﻟـﺪأﻣﺎء‪ ،‬و اﮐﺜﺮ اﺋﻤﻪ ﺣـﺪﯾﺚ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ از ﺟﻨﺎب اﻣﺎم ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم رواﯾﺖ دارﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎء« در ﺗﺮﺟﻤﻪ‬‫آن ﺟﻨﺎب ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫روي ﻋﻨﻪ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ راﻫـﻮﯾﻪ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ]‪ [1‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﯿﺎش اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ‪ ،‬و داود ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ [2] ،‬و اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﺮب‪ [3] ،‬و‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻠﻢ‪ [4] ،‬و ﺧﻠﻖ ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬روي ﻟﻪ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺎ أردﻧﺎ ﻧﻘﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻣﺜﻞ ﺷﻘﯿﻖ ]‪ [5‬ﺑﻠﺨﯽ ﮐﻪ از اﻋﺎﻇﻢ ﺻﻮﻓﯿﻪ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬از ﺟﻨﺎب اﻣﺎم اﺳﺘﻔﺎده دارد‪.‬‬‫و ﻣﺜﻞ ﻣﻌﺮوف ﮐﺮﺧﯽ از ﻣﻮاﻟﯽ آن ﺟﻨﺎب ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﺗﻔﺴـﯿﺮ أﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﺜﻞ »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ« و »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ از رواﯾﺎت و‬‫آﺛﺎر آن ﺟﻨﺎب ]‪ [1‬ﻫﻮ اﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ اﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (226‬ه در »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ« ﺑﻌﺪ از ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ‬‫ﯾﺤﯿﯽ اﺑﻮ اﻟﺼﻠﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﻼم ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ اﻟﻬﺮوي را ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده و ﻟﯿﮑﻦ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ذﮐﺮ ﻧﻨﻤﻮده‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ اﻟﻐﺎزي ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد ج ‪ -8/366‬و ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ج ‪.2/8‬‬‫]‪ [3‬ﻫﻮ اﻟﺰاﻫﺪ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (234‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻫﻮ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺰاﻫﺪ اﻟﻄﻮﺳﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (242‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻫﻮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺰاﻫﺪ اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ ﻗﺘﻞ ﺳﻨﮥ )‪ (194‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪210 :‬‬‫ﻣﻤﻠﻮء ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺟﻨﺎب اﻣﺎم رﺿﺎ ﺑﺎﻋﺘﻘﺎد اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻣﻦ ﺟﻤﻠﻪ اﺋﻤﻪ اﯾﺸﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و از رواﯾﺎت و آﺛﺎر اﯾﺸﺎن ﮐﺘﺐ دﯾﻨﯿﻪ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫ﻣﻤﻠﻮء ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎز ﺗﻮ ﻫﻢ اﻋﺘﻘﺎد اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺎﺗﺤﺎد ﻋﻘﯿﺪه ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺘﻌﺎرﻓﻪ ﺑﺎ ﻋﻘﯿﺪه اﻣﺎم ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم از واﻗﻊ ﺑﻌﯿﺪﺗﺮ و ﺣﯿﺮت اﻓﺰاي اﻫﻞ ﻧﻈﺮ[‪-‬‬‫ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬
‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺤﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﻤـﺬﮐﻮر ﺑﻮدن رواﯾﺎت اﻣﺎم رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم در »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« و »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ« اﺳـﺘﺪﻻل‬‫ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺮ اﺳـﺘﺤﺎﻟﻪ اﻋﺘﻘﺎد اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺑﺎﺗﺤﺎد ﻋﻘﯿﺪه ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﺎ ﻋﻘﯿﺪه اﻣﺎم رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه رواﯾﺎت »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« و »ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫ﮐﺒﯿﺮ« ﻫﻢ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺜﺎﺑﻪ در اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﻧﺰول آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬ﮐﻪ در »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« و‬‫»ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ« ﻫﺮ دو ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬رد ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و وادي ﭘﺮ ﺧﺎر اﻧﮑﺎر ﺳﺮاﺳﺮ ﺧﺴﺎر و اﻧﺤﺮاف از ارﺷﺎدات اﻫﻞ ﺑﯿﺖ اﻃﻬﺎر ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و‬‫ﺳﻼﻣﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﺎ اﺗﺼﻞ اﻟﻠﯿﻞ ﺑﺎﻟﻨﻬﺎر ﺑﻨﮑﻮل و ﻋﺪول از اﯾﻦ اﻋﺘﺮاف و اﻗﺮار ﭘﯿﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬‫و از ﻋﺒـﺎرت »ﺷﻮﮐﺖ ﻋﻤﺮﯾﻪ« ﮐﻪ آﻧﻔـﺎ ﻣـﺬﮐﻮر ﺷـﺪه‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر رواﯾﺎت »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ«‪ ،‬و ﺑﻮدن آن دﻟﯿﻞ ﻧﻔﯽ أﻋﺮﻓﯿﺖ‬‫ﺷﯿﻌﻪ ﺑﻤﺬﻫﺐ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم )ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ذﻟﮏ(‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ و واﺿﺤﺴﺖ‬‫»رواﯾﺖ ﺣﺎج ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺣﺎﺟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ رﻓﯿﻊ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 127‬از ‪230‬‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺧﻮد در ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ‪ :‬ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪211 :‬‬‫ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫در ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫‪ :‬أي ﺑﻠﻎ ﻣﻦ ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﺨﻄﺐ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗـﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه ﻓﻬـﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﺑﺦ ﺑﺦ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ اﺻﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪ .‬رواه اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬و ذﮐﺮه أﯾﻀﺎ اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﺨﺎري‬‫و ﺣﺎﺟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب از أﮐﺎﺑﺮ ﻓﻀﻼء و ﻋﻠﻤﺎء ﻣﻘﺒﻮﻟﯿﻦ‪ ،‬و اﺟﻠﻪ ﻣﺸﻬﻮرﯾﻦ و ﻣﻌﺮوﻓﯿﻦ ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي در »اﺧﺒﺎر اﻻﺧﯿﺎر« ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫]ﺷـﯿﺦ ﺣﺎﺟﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﺨﺎري از اوﻻد ﺳـﯿﺪ ﺟﻼل ﺑﺨﺎري ﺑﺰرگ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟـﺪ ﺳـﯿﺪ ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺨـﺪوم ﺟﻬﺎﻧﯿﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﺳـﯿﺪ‬‫ﺟﻼل را دو ﭘﺴـﺮ ﺑﻮد‪ :‬ﺳـﯿﺪ اﺣﻤﺪ ﭘﺴﺮ ﺑﺰرگ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﻮد ﻣﺨﺪوم ﭘﺴﺮ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﻮد اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷﯿﺦ ﺣﺎﺟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﺨﺎري‬‫از اوﻻـد ﺳـﯿﺪي اﺣﻤـﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺰرگ ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﻮﺻﻮف ﺑﻌﻠﻢ و ﻋﻤـﻞ و ﺣـﺎل‪ ،‬و در اواﺋـﻞ ﺣﺎل ﮐﻪ ﻫﻨﻮز در ﻣﻠﺘﺎن ﺗﻮﻃﻦ داﺷﺖ‪ ،‬روزي در‬‫ﻣﻼزﻣﺖ ﭘﯿﺮ و اﺳـﺘﺎد و ﺻـﻬﺮ ﺧﻮد ﺳـﯿﺪ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﺑﺨﺎري ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬از وي ﺷﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬دو ﻧﻌﻤﺖ در ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺎﻟﻔﻌﻞ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‬‫ﮐﻪ ﻓﻮق ﺟﻤﯿﻊ ﻧﻌﻤﺘﻬﺎ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻟﯿﮑﻦ ﻣﺮدم ﻗﺪر آن دو ﻧﻌﻤﺖ را ﻧﻤﯽﺷﻨﺎﺳﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺪان ﭘﯽ ﻧﻤﯽﺑﺮﻧﺪ‪ ،‬و از ﺗﺤﺼﯿﻞ آﻧﻬﺎ ﻏﺎﻓﻠﻨﺪ‪:‬‬‫ﯾﮑﯽ آﻧﮑﻪ وﺟﻮد ﻣﺒﺎرك ﻣﺤﻤﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺼـﻔﺖ ﺣﯿﺎت در ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺮدم اﯾﻦ ﺳـﻌﺎدت را در ﻧﻤﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪ ،‬و‬‫دﯾﮕﺮ ﻗﺮآن ﻣﺠﯿﺪ ﮐﻪ ﮐﻼم ﭘﺮوردﮔﺎر اﺳﺖ‪ ،‬و وي ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ و ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﯿﻮاﺳﻄﻪ ﺑﺪان ﻣﺘﮑﻠﻢ و ﺧﻠﻖ از آن ﻏﺎﻓﻠﻨﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪212 :‬‬‫وي ﺑﻤﺠﺮد ﺷـﻨﯿﺪن اﯾﻦ ﮐﻼم از ﭘﯿﺶ ﭘﯿﺮ ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ‪ ،‬و رﺧﺼﺖ زﯾﺎرت ﻣﺪﯾﻨﻪ در ﺧﻮاﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺮاه ﺧﺸـﮑﯽ ﺑﺰﯾﺎرت ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ ﺑﺸﺘﺎﻓﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺳﻌﺎدت را درﯾﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺎز ﺑﻮﻃﻦ اﺻﻠﯽ ﻋﻮد ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آن ﺑﺘﻘﺮﯾﺐ ﺑﻌﻀﯽ ﺳﻮاﻧﺢ روزﮔﺎر اﻧﺘﻘﺎل ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫در ﻋﻬﺪ دوﻟﺖ ﺳـﻠﻄﺎن اﺳـﮑﻨﺪر ﻟﻮدﻫﯽ ﺑﺪﻫﻠﯽ آﻣﺪ‪ ،‬ﺳـﻠﻄﺎن ﺳﮑﻨﺪر را ﺑﻪ وي اﻋﺘﻘﺎد ﻋﻈﯿﻢ ﭘﯿﺪا ﺷﺪ‪ ،‬و آﻧﭽﻪ از ﺷﺮاﺋﻂ ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﺗﻌﻈﯿﻢ‬‫ﺑﻮد رﻋﺎﯾﺖ ﻧﻤﻮد‪ ،‬او را ﺑﺎ ﺷﺎه ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﻣﺤﺒﺖ و ﻧﯿﺎز و ﻃﻠﺐ و اﺳﺘﺮﺷﺎد ﭼﻨﺪان ﺑﻮد ﮐﻪ آﻧﭽﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ :‬ﻓﻨﺎء اﻟﺸﯿﺦ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﯾﻦ‬‫ﭼﻨﯿﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﺴـﺒﺖ ﺻﺤﺒﺖ او ﺑﺎ وي ﺑﻄﺮﯾﻖ ﺗﺸﺒﯿﻪ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻣﻮﻻﻧﺎي ]‪ [1‬روم اﺳﺖ ﺑﺎ ﺷﻤﺲ ]‪ [2‬ﺗﺒﺮﯾﺰ ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ اﺳﺮارﻫﻢ‪،‬‬‫و ﺑـﺎر دﯾﮕﺮ ﻫﻢ از دﻫﻠﯽ ﻗﺼـﺪ زﯾﺎرت ﺣﺮﻣﯿﻦ ﮐﺮد و ﻣﮑﺮرا ﺑﺎﯾﻦ ﺳـﻌﺎدت ﻋﻈﻤﯽ رﺳـﯿﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﺑﺸﺎرﺗﻬﺎ از ﺟﻨﺎب ﺣﻀـﺮت ﺧﺎﺗﻢ اﻟﺮﺳـﻞ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﺷﺎرت ﯾﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺎز ﺑﺪﯾﻦ ﺣﺪود ﻋﻮد ﻓﺮﻣﻮد‪.‬‬‫وﻓﺎت ﺷـﯿﺦ در ﺳـﻨﻪ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﺗﺴـﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋـﺪد ﻋﺒﺎرت )ﺷـﯿﺦ ﺣﺎﺟﯽ( ﻣﻮاﻓﻖ آن اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻘﺒﺮه اﯾﺸﺎن در ﺟﻮار ﻣﻘﺒﺮه ﺷﺎه ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ اﺳﺖ ]‪ [3‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﯿﺪ ﺟﻼـل ﻣﺎه ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻌﺎﺻـﺮ ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي ﺑﻮده‪ ،‬در »ﺗـﺬﮐﺮة اﻻﺑﺮار« ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬ﻫـﻮ اﻟﺒﻠﺨﯽ اﻟﻘﻮﻧﻮي‬‫ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻤﺜﻨﻮي« ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (672‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺸﻤﺲ ﻟا ﺘﺒﺮﯾﺰي‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺑﻦ ﻣﻠﮏ داد اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي اﻟﻤﺘﻮﻟﺪ )‪ (582‬و اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (645‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬أﺧﺒﺎر اﻻﺧﯿﺎر‪ :‬ص ‪.206‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪213 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 128‬از ‪230‬‬‫]ذﮐﺮ زﺑﺪة اﻻﻗﻄﺎب ﺣﺎﺟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب‪ :‬وﻻدت ﺑﺎ ﺳـﻌﺎدت آن ﺣﻀـﺮت در ﺳﺎل ﻫﺸﺘﺼﺪ و ﺷﺼﺖ و ﻧﻪ ﻫﺠﺮﯾﻪ ﮐﻪ ﺷﻤﺎر »ﯾﺎ ﺧﯿﺮ اوﻟﯿﺎ«‬‫ﻣﻮاﻓﻖ آن اﺳﺖ ﺑﻮده‪ ،‬آﯾﺎت ﻋﻈﻤﺖ و اﻣﺎرات ﺟﻼﻟﺖ از ﺟﺒﯿﻦ ﻧﻮرآﮔﯿﻦ اﯾﺸﺎن ﭼﻮن آﻓﺘﺎب ﺗﺎﺑﺎن ﻣﯽﺗﺎﻓﺖ‪.‬‬‫ﻗﺒﻮﻟﯽ ﻋﻈﯿﻢ و ﺗﺼﺮﻓﯽ ﻗﻮﯾﻢ داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻋﻠﻤﺎء وﻗﺖ و ﻃﻠﺒﻪ روزﮔﺎر را ﺑﺠﻨﺎب آن ﺣﻀﺮت ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬و ﺳﯿﺪ اﻟﻄﺮﻓﯿﻦ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫ﻧﺴﺐ ﺷـﺮﯾﻒ اﯾﺸﺎن ﺑﻪ ﺑﯿﺴﺖ و ﺷـﺶ واﺳـﻄﻪ ﺑﺴﯿﺪ ﮐﺎﺋﻨﺎت ﻋﻠﯿﻪ اﻓﻀﻞ اﻟﺼﻠﻮات ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬ﻫﮑﺬا‪ :‬و ﻫﻮ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ رﻓﯿﻊ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﮑﺮم ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻏﻮث ﺑﻦ ﺳﯿﺪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻻﻋﻈﻢ اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻟﺒﺨﺎري ‪...‬‬‫اﻟﯽ أ ن ﻗﺎل ‪:‬‬‫]اﯾﺸﺎن را از ﻣﺒﺪإ ﺣﺎل ﺗﺎ ﻣﻨﺘﻬﺎي ﮐﻤﺎل ﺻـﺤﺒﺖ ﺑﺎ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﮐﺒﺎر ﺑﻮده‪ ،‬و ﻫﻤﯿﺸﻪ در اﻓﺎده و اﺳـﺘﻔﺎده ﻣﯽﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﮐﻤﺎل و ﺗﮑﻤﯿﻞ‬‫رﺳﯿﺪه‪ ،‬ﺑﻬﺪاﯾﺖ و ارﺷﺎد ﻣﺸﻐﻮل ﮔﺸﺘﻨﺪ[ ‪ ...‬اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪:‬‬‫]اﯾﺸـﺎن را ﺑﺎر دﮔﺮ از دﻫﻠﯽ ﻗﺼـﺪ زﯾﺎرت ﺣﺮﻣﯿﻦ ﺷـﺮﯾﻔﯿﻦ درﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬ﺷـﯿﺦ ﻣﺤﻤـﺪ ﻣﺸﺎﯾـﺦ را ﺑﺠﺎي ﺧﻮد ﻧﺸﺎﻧـﺪه‪ ،‬ﻣﺘﻮﺟﻪ اﻣﺎﮐﻦ ﺷـﺮﯾﻔﻪ‬‫ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺎر دﯾﮕﺮ ﺑﺎﯾﻦ ﺳـﻌﺎدت رﺳـﯿﺪه‪ ،‬ﺑﺤﮑﻢ ﺑﺸﺎرت ﻧﺒﻮي ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﺪﻫﻠﯽ ﺑﺎز ﮔﺸﺘﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﺑﺎر اﯾﺸﺎن را در ﻣﺪﯾﻨﻪ اﺧﺘﯿﺎر‬‫وﻃﻦ داﻣﻨﮕﯿﺮ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬روزي از روﺿﻪ آن ﺳـﺮور ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آوازي ﺷـﻨﯿﺪﻧﺪ‪ :‬ﮐﻪ »ﯾﺎ وﻟﺪي رح اﻟﯽ اﻟﻬﻨﺪ و ﺳﻠﻢ اﺑﻨﯿﮏ«‪ ،‬و‬‫ﻫـﻢ در اﯾـﻦ ﺑـﺎر ﺑﺎﻟﻬﺎﻣـﺎت رﺑـﺎﻧﯽ و ﺑﺸـﺎرت ﻧﺒـﻮي ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿـﻪ و آﻟـﻪ ﻣﺸـﺮف ﮔﺸـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﯾﮑﯽ ﺑﺘﺰوﯾـﺞ ﻓـﺎﻃﻤﻪ ﺑﻨـﺖ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐـﻪ از‬‫ﺳﻠﻄﺎﻧﺰادهﻫﺎي روم ﺑﻮد‪ ،‬ﺗﺮك ﺳﻠﻄﻨﺖ ﺧﻮد ﻧﻤﻮده‪ ،‬در ﻣﺪﯾﻨﻪ ﺳﮑﻮﻧﺖ داﺷﺖ و ﺑﺪوﻟﺖ دروﯾﺸﯽ ﻗﻨﺎﻋﺖ ﮐﺮده‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪214 :‬‬‫ﻧﻔـﺎﺋﺲ ﻋﻤﺮ را در آن ﻣﮑـﺎن ﺷـﺮﯾﻒ در ﺻـﺤﺒﺖ دروﯾﺸـﺎن و ﺧـﺪﻣﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﺴـﺮ ﻣﯽﺑﺮد‪ ،‬وﯾﺮا ﻧﯿﺰ در آن ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﺻﻮرت اﯾﺸﺎن ﻧﻤﻮده‬‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺸﺎرت داده ﮐﻪ ﺻﺒﯿﻪ ﺧﻮد را در ﻋﻘﺪ ﻣﻨﺎﮐﺤﺖ اﯾﺸﺎن در آورد‪.‬‬‫و دوم ﺑﻘﺪوم وﻟﺪﯾﻦ ﺻﺎﻟﺤﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﺴـﻤﯿﻪ ﯾﮑﯽ ﺑﻤﺰﻣﻞ و دﯾﮕﺮي ﺑﻤﺪﺛﺮ‪ ،‬ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﺷﺎه ﺟﻼل ﺷـﯿﺮازي‪ ،‬و ﺷـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﻦ ﺧﯿﺎﻟﯽ را‪ ،‬ﮐﻪ‬‫در ﻣﮑﻪ ﻣﮑﺮﻣﻪ ﻣﯽﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﻪ دﻫﻠﯽ ﺑﺮﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﻋﺰﯾﺰ را اﮔﺮ ﭼﻪ ﻣﺮﯾﺪ ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺴـﺒﺖ ﻣﺤﺒﺖ و اﺧﻼص ﺑﺎﯾﺸﺎن‬‫ﺑﻮد‪ ،‬و از اﯾﺸﺎن ﺑﻬﺮه ﺗﻤﺎم و ﻧﺼـﯿﺐ ﺗﺎم داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن را در ﻋﻠﻢ ﺣﺎل و ﻣﻘﺎم ﺗﺼﻮف و ﺣﺪﯾﺚ و ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﺼﻨﻔﺎت ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺖ‪ ،‬از آن‬‫ﺟﻤﻠﻪ‪:‬‬‫»ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻧﻮري« اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻌﺎﻧﯽ اﮐﺜﺮ آﯾﺎت ﻗﺮآﻧﯽ را ﺑﻨﻌﺖ رﺳﻮل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ذﮐﺮ وي ارﺟﺎع ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺴﯿﺎري از دﻗﺎﺋﻖ‬‫ﻋﺸﻖ و اﺳﺮار ﻣﺤﺒﺖ در آﻧﺠﺎ درج ﮐﺮده ‪ ...‬اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪:‬‬‫]ﻧﻘﻠﺴﺖ ﮐﻪ در اﯾﺎم ﺗﺤﺮﯾﺮ »ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻧﻮري« از ﺟﻤﯿﻊ ﻟﺒﺎس اﯾﺸﺎن و از ﻗﻠﻢ و ﮐﺎﻏﺬ و ﺳﯿﺎﻫﯽ ﺑﻮي ﻣﺸﮏ ﻣﯽآﻣﺪ‪ ،‬و اﮐﺜﺮ آن را در ﺣﺎﻟﺖ‬‫اﺳﺘﻐﺮاق ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬‫و ﺧﺪﻣﺖ ﻣﺨﺪوﻣﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ در »ﺗﺎرﯾﺦ دﻫﻠﯽ« ﻫﻢ از ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ روزي در ﺧﺪﻣﺖ اﯾﺸﺎن ﺳـﺒﻖ ]‪ [1‬ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪم‪،‬‬‫در اﯾﻦ اﺛﻨـﺎ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻣﺮﻗـﺪ ﺷـﺮﯾﻒ ﺷـﺎه ﺷﺪﻧـﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﻧﺰدﯾـﮏ روﺿﻪ ﺷـﺮﯾﻔﻪ او رﺳـﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺮا ﺑﯿﺮون در ﻧﺸﺎﻧـﺪه و ﺧﻮد درون در آﻣـﺪه‪،‬‬‫ﻣﺸـﻐﻮل ﻣﺮاﻗﺒﻪ ﮔﺸـﺘﻨﺪ‪ ،‬دﯾﺮ ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻧﯿﺎﻣﺪﻧـﺪ‪ ،‬ﻧﻈﺮ درون اﻧـﺪاﺧﺘﻢ‪ ،‬دﯾـﺪم ﮐﻪ ﺻﻮرﺗﯽ ﺟﻤﯿـﻞ از ﻗﺒﺮ ﺑﺮ آﻣـﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن ﺗﻤﻠﻘﺎت‬‫ﻏﺮﯾﺒﻪ و ﺗﻌﺸﻘﺎت ﻋﺠﯿﺒﻪ دارﻧﺪ‪ ،‬از ﺻﻮرت ]‪ [1‬ﺳﺒﻖ )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺴﯿﻦ اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ و اﻟﺒﺎء اﻟﻤﻮﺣﺪة(‪ :‬اﻟﺪرس‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪215 :‬‬‫اﯾﻦ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﺑﯽاﺧﺘﯿﺎر ﺻـﯿﺤﻪ زدم ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ اﺣﺘﺠﺎب آن ﺻﻮرت ﺷﺪ‪ ،‬اﯾﺸﺎن ﺑﺮﺧﺎﺳـﺘﻨﺪ و دﺳﺖ ﻣﺮا ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺑﯿﺎﯾﯿﺪ ﻣﯿﺎن‪ ،‬ﺷـﯿﺦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﺮﺧﯿﺰﯾﺪ ﺑﺨﺎﻧﻪ روﯾﻢ‪ ،‬ﻫﻮاي ﺑﺎران اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺒﺎدا ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﯿﺮون ﺧﺎﻧﻪ داﺷﺘﻪ آﻣﺪهام‪ ،‬ﺗﺮ ﺷﻮﻧﺪ[‪ -‬اﻟﺦ‬‫»رواﯾﺖ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺷﯿﺮازي«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 129‬از ‪230‬‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺠﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺤﺪث‪ ،‬ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘـﺎب »ارﺑﻌﯿﻦ ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋـﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺄﻟﻄـﺎف و ﻋﻨﺎﯾـﺎت رب اﻟﺒﺮﯾـﺎت ﻧﺰد اﯾﻦ ﮐـﺜﯿﺮ‬‫اﻟﺨﻄﯿﺌﺎت ﺣﺎﺿﺮ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻗﺼﻪ ﺣﺎرث ]‪ [1‬در ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﻗﻮل‪ :‬أﺻﻞ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺳﻮي ﻗﺼﮥ اﻟﺤﺎرث ﺗﻮاﺗﺮ ﻋﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ أﯾﻀﺎ‪،‬‬‫رواه ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮ و ﺟﻢ ﻏﻔﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪.‬‬‫ﻓﺮواه اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس‪ ،‬و ﻟﻔﻈﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ أﻣﺮ اﻟﻨﺒﯽ أن ﯾﻘﻮم ﺑﻌﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﻟﻤﻘﺎم اﻟـﺬي ﻗﺎم ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻄﻠﻖ اﻟﻨﺒﯽ اﻟﯽ ﻣﮑـﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬رأﯾﺖ اﻟﻨﺎس‬‫ﺣـﺪﯾﺜﯽ ﻋﻬـﺪ ﺑﮑﻔﺮ‪ ،‬و ﻣﺘﯽ أﻓﻌﻞ ﻫﺬا ﺑﻪ ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬ﺻـﻨﻊ ﻫﺬا ﺑﺎﺑﻦ ﻋﻤﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻣﻀـﯽ ﺣﺘﯽ ﻗﻀـﯽ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬ﺛﻢ رﺟﻊ ﺣﺘﯽ إذا ﮐﺎن ﺑﻐﺪﯾﺮ‬‫ﺧﻢ أﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫ اﻵﯾﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﻣﻨﺎد ﻓﻨﺎدي‪ :‬اﻟﺼﻠﻮة ﺟﺎﻣﻌﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎم و أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ [1] ،‬ﻫﻮ اﺑﻦ ﻧﻌﻤﺎن اﻟﻔﻬﺮي اﻟﻤﺨﺬول اﻟﻬﺎﻟﮏ ﺳﻨﮥ )‪ (10‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪216 :‬‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«[‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﺪث‪ ،‬اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﺣﺘﻤﺎ و ﻗﻄﻌﺎ و ﺟﺰﻣﺎ ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﮥ در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ رواﯾﺖ‬‫ﮐﺮده و ﻋﺒﺎرت ﺧﻄﺒﻪ »ارﺑﻌﯿﻦ« ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻫﻢ در اﯾﻨﺠﺎ ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد ﺗﺎ از آن ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن اﺣﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ در آن وارد ﮐﺮده‪ ،‬واﺿـﺢ‬‫ﺷﻮد و ﻫﯽ ﻫﺬه‪:‬‬‫]اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ﺷـﮑﺮا ﻻ ﺷﺮﯾﮏ ﻟﻪ اﻟﺒﺮ ﺑﺎﻟﻌﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ ﺑﻼ أﻣﺪ‪ .‬ﻧﺤﻤﺪه ﻋﻠﯽ ﻣﺎ أﺳﺒﻎ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻣﻦ ﻧﻌﻤﻪ اﻟﺒﺎﻃﻨﮥ و اﻟﻈﺎﻫﺮة‪ ،‬و ﻧﺸﮑﺮه ﻋﻠﯽ ﻣﺎ أوﻟﯿﻨﺎ و‬‫ﻫـﺪاﻧﺎ اﻟﯽ ﻣﺤﺒـﮥ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ و آﻟﻪ و ﻋﺘﺮﺗﻪ اﻟﻄﯿﺒﮥ اﻟﻄﺎﻫﺮة‪ ،‬و ﻧﺸـﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ وﺣﺪه ﻻ ﺷـﺮﯾﮏ ﻟﻪ‪ ،‬ﺷـﻬﺎدة ﺗﻮﺻـﻠﻨﺎ اﻟﯽ دار‬‫اﻟﺴـﻼم و ﺟﻨﺎت اﻟﻨﻌﯿﻢ‪ ،‬و ﻧﺸﻬﺪ ان ﻣﺤﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ اﻟﺬي أرﺷﺪﻧﺎ اﻟﯽ ﺳﻮاء اﻟﺴﺒﯿﻞ و اﻟﺼﺮاط اﻟﻤﺴﺘﻘﯿﻢ‪ ،‬و ﻧﺸﻬﺪ ان ﻋﻠﯿﺎ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ و‬‫وﺻﯽ رﺳﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﻋﺘﺮﺗﻪ اﻻﺋﻤﮥ اﻟﻬﺎدﯾﻦ اﻟﻤﻬﺪﯾﯿﻦ ﺻﻼة ﺗﺎﻣﮥ ﺷﺎﻣﻠﮥ‪ ،‬و ﺗﺤﯿﮥ ﻋﺎﻣﮥ ﮐﺎﻣﻠﮥ داﺋﻤﮥ اﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﺪﯾﻦ‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ ﻓﯿﻘﻮل اﻟﻌﺒﺪ اﻟﻔﻘﯿﺮ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻐﻨﯽ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺸـﺘﻬﺮ ﺑﺠﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ ]‪ ،[1‬ﺣﺴﻦ اﻟﱠﻠﻪ اﺣﻮاﻟﻪ‪ ،‬و ﺣﻘﻖ‬‫ﺑﺠﻮده اﻟﻌﻤﯿﻢ آﻣﺎﻟﻪ‪ :‬ﻫـﺬه ارﺑﻌﻮن ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و اﻣﺎم اﻟﻤﺘﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﯾﻌﺴﻮب اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و رأس اﻻوﻟﯿﺎء و اﻟﺼﺪﯾﻘﯿﻦ‪ ،‬و‬‫ﻣﺒﯿﻦ ﻣﻨﺎﻫـﺞ اﻟﺤﻖ و اﻟﯿﻘﯿﻦ‪ ،‬ﮐﺎﺳـﺮ اﻻﻧﺼﺎب‪ ،‬و ﻫﺎزم اﻻﺣﺰاب‪ ،‬اﻟﻤﺘﺼـﺪق ﻓﯽ اﻟﻤﺤﺮاب‪ ،‬ﻓﺎرس ﻣﯿـﺪان اﻟﻄﻌﺎن و اﻟﻀـﺮاب‪ ،‬اﻟﻤﺨﺼﻮص‬‫ﺑﮑﺮاﻣﮥ اﻻﺧﻮة و اﻻﻧﺘﺨﺎب‪ ،‬اﻟﻤﻨﺼﻮص ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺄﻧﻪ ﻟﺪار اﻟﺤﮑﻤﮥ و ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺎب و ﺑﻔﻀﻠﻪ و اﺻﻄﻔﺎﺋﻪ ﻧﺰل اﻟﻮﺣﯽ و ﻧﻄﻖ اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻤﮑﻨﯽ‬‫ﺑﺄﺑﯽ اﻟﺮﯾﺤﺎﻧﺘﯿﻦ و اﺑﯽ ﺗﺮاب‪.‬‬‫ﻫﻮ اﻟﻨﺒﺄ اﻟﻌﻈﯿﻢ و ﻓﻠﮏ ﻧﻮح و ﺑﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﻧﻘﻄﻊ اﻟﺨﻄﺎب‬‫اﻟﻤﺸﺮف ﺑﻤﺰﯾﮥ‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫اﻟﻤﺪﻋﻮ ﺑﺪﻋﻮة‬‫»اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪،‬‬‫ﻓﮑﻢ ﮐﺸﻒ ﻋﻦ ﻧﺒﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﻦ ﺷﺪة و ﺑﺆس‪ ،‬ﺣﺘﯽ ]‪ [1‬ﻫﻮ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (926‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪217 :‬‬‫ﺧﺼﻪ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 130‬از ‪230‬‬‫»أﻧﺖ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ«‬‫‪ ،‬و ﮐﻢ ﻓﺮج ﻋﻨﻪ ﻣﻦ ﻏﻤﻪ و ﮐﺮﺑﯽ‪ ،‬ﺣﺘﯽ اﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ ]‪[1‬‬‫ﺛﻢ زاده ﺷﺮﻓﺎ و رﻓﻌﮥ‪ ،‬و وﻓﺮ ﺣﻈﻪ ﻣﻦ اﻗﺴﺎم اﻟﻌﻠﯽ ﺗﻮﻓﯿﺮا‪ ،‬و اﻧﻤﺎ أﻧﺰل ﻓﯿﻪ و ﻓﯽ ﺑﻨﯿﻪ‪:‬‬‫ِإﱠﻧﻤﺎ ﯾُِﺮﯾُﺪ اﻟﱠﻠُﻪ ﻟ ِﯿُْﺬِﻫَﺐ َﻋﻨُْﮑُﻢ اﻟﱢﺮْﺟَﺲ َأْﻫَﻞ اﻟ َْﺒﯿِْﺖ وَ ﯾَُﻄﱢﻬَﺮُﮐْﻢ َﺗْﻄِﻬﯿﺮًا ]‪[2‬‬‫‪ ،‬ﻣﻈﻬﺮ ﺟﺴـﯿﻤﺎت اﻟﻤﮑـﺎرم‪ ،‬و ﻣﻈﻬﺮ ﻋﻤﯿﻤـﺎت اﻟﻤﻨﻦ‪ ،‬اﻟـﺬي ﺣﺒﻪ و ﺣﺐ اوﻻـده اﻟﻌﻈـﺎم و اﺣﻔﺎده اﻟﮑﺮام ﻣﻦ اوﻓﯽ اﻟﻌـﺪد و اوﻗﯽ اﻟﺠﻨﻦ‪،‬‬‫ﺷﻌﺮ‪:‬‬‫أﺧﻮ اﺣﻤﺪ اﻟﻤﺨﺘﺎر ﺻﻔﻮة ﻫﺎﺷﻢ اﺑﻮ اﻟﺴﺎدة اﻟﻐﺮ اﻟﻤﯿﺎﻣﯿﻦ ﻣﺆﺗﻤﻦ‬‫وﺻﯽ اﻣﺎم اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ‬‫ﻫﻤﺎ ﻇﻬﺮا ﺷﺨﺼﯿﻦ و اﻟﻨﻮر واﺣﺪ ﺑﻨﺺ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻨﻔﺲ و اﻟﻨﻮر ﻓﺎﻋﻠﻤﻦ‬‫ﻫﻮ اﻟﻮزر اﻟﻤﺄﻣﻮل ﻓﯽ ﮐﻞ ﺧﻄﮥ و ان ﻻ ﺗﻨﺠﯿﻨﺎ وﻻﯾﺘﻪ ﻓﻤﻦ؟‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺻﻼة اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻻح ﮐﻮﮐﺐ و ﻣﺎ ﻫﺐ ﻣﻤﺮاض اﻟﻨﺴﯿﻢ ﻋﻠﯽ ﻓﻨﻦ‬‫و ان ﮐﺎﻧﺖ ﻣﻨﺎﻗﺒﮥ ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ ﺟﻤﮥ ﻏﺰﯾﺮة‪ ،‬ﺑﺤﯿﺚ ﻻ ﺗﻌﺪ و ﻻ ﺗﺤﺼﯽ‪ ،‬و ﻻ ﺗﺤﺪ و ﻻ ﺗﺴﺘﻘﺼﯽ‪.‬‬‫ﮐﻤ ﺎ‬‫ورد ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﻟﻮ ان اﻟﺮﯾﺎض اﻗﻼم‪ ،‬و اﻟﺒﺤﺮ ﻣﺪاد‪ ،‬و اﻟﺠﻦ ﺣﺴﺎب‪ ،‬و اﻻﻧﺲ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﻣﺎ أﺣﺼﻮا ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪.‬‬‫و روي ان رﺟﻼـ ﻗـﺎل ﻻـﺑﻦ ﻋﺒـﺎس‪ :‬ﺳـﺒﺤﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ أﮐﺜﺮ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﻧﯽ ﻻﺣﺴـﺒﻬﺎ ﺛﻼﺛـﮥ آﻻف‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أ و ﻻ ﺗﻘﻮل اﻧﻬﺎ اﻟﯽ‬‫ﺛﻠﺜﯿﻦ اﻟﻒ اﻗﺮب؟ ﻟﮑﻨﯽ اﻗﺘﺼـﺮت ﻣﻨﻬـﺎ ﻋﻠﯽ ارﺑﻌﯿﻦ ﺣـﺪﯾﺜﺎ روﻣﺎ ﻟﻼﺧﺘﺼﺎر‪ ،‬و ﻣﺮاﻋﺎة ﻟﻤﺎ اﺷـﺘﻬﺮ ﻣﻦ ﺳـﯿﺪ اﻻﺑﺮار و ﺳـﻨﺪ اﻻﺧﯿﺎر‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ اﻟﺮﺳﻮل اﻟﻤﺨﺘﺎر‪ ،‬ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﺎ ﺗﺮادف اﻟﻠﯿﻞ و اﻟﻨﻬﺎر و ﺗﻌﺎﻗﺐ اﻟﻌﺸﯽ و اﻻﺑﮑﺎر‪ [1] .‬اﻟﺸﻮري‪.23 :‬‬‫]‪ [2‬اﻻﺣﺰاب‪.33 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪218 :‬‬‫ا ﻧﻪ‬‫ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﺣﻔﻆ ﻋﻠﯽ اﻣﺘﯽ أرﺑﻌﯿﻦ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻣﻦ اﻣﺮ دﯾﻨﻬﺎ‪ ،‬ﺑﻌﺜﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﻘﯿﻬﺎ ﻋﺎﻟﻤﺎ«‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪» :‬ﺑﻌﺜﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ ﻓﯽ زﻣﺮة اﻟﻔﻘﻬﺎء و اﻟﻌﻠﻤﺎء«‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪» :‬ﮐﺘﺐ ﻓﯽ زﻣﺮة اﻟﻌﻠﻤﺎء و ﺣﺸﺮ ﻓﯽ زﻣﺮة اﻟﺸﻬﺪاء«‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪» :‬و ﮐﻨﺖ ﻟﻪ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﻤﮥ ﺷﺎﻓﻌﺎ و ﺷﻬﯿﺪا«‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪» :‬ﻗﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ادﺧﻞ ﻣﻦ أي اﺑﻮاب اﻟﺠﻨﮥ ﺷﺌﺖ«‪.‬‬‫ﺟﻤﻌﺘﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﻌﺘﺒﺮة ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘﮥ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ‪ -‬اﻟﺦ‬‫»رواﯾﺖ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﺗﻮﺿـﯿﺢ اﻟـﺪﻻﺋﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺮﺟﯿـﺢ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن در ﻧﺠﻒ اﺷـﺮف ﺑﻨﻈﺮ اﯾﻦ ﻋﺒﺪ ﺧﺎﻣﻞ رﺳـﯿﺪه‪ ،‬و از آن در‬‫ﻫﻤﺎن ارض اﻗﺪس اﺣﺎدﯾﺚ ﺑﺴﯿﺎر اﻧﺘﺨﺎب ﮐﺮدم‪ ،‬در ذﮐﺮ آﯾﺎت ﻧﺎزﻟﻪ در ﺣﻖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 131‬از ‪230‬‬‫]ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ َو ِإْن ﻟَْﻢ َﺗﻔَْﻌْﻞ َﻓﻤﺎ ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ ِرﺳﺎﻟَﺘُﻪ َو اﻟﱠﻠُﻪ َﯾْﻌِﺼُﻤَﮏ ﻣَِﻦ اﻟﱠﻨﺎِس‬‫‪ ،‬و ﺑﺎﻻﺳﻨﺎد ﻣﺬﮐﻮر ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﺠﺎرود ]‪ [1‬اﻟﯽ ﺣﻤﺰة ]‪ [2‬ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ ﺷﺄن اﻟﻮﻻﯾﮥ‪ [1] .‬ﻫﻮ زﯾﺎد ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (150‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻓﯽ اﻟﻬﺎﻣﺶ‪ :‬اﻟﯽ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪219 :‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾـﮥ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﯿﺎش ]‪ ،[1‬ﻋﻦ ﻋﺎﺻﻢ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ زر ]‪ ،[3‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻧﻘﺮأ ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و ﺑﺎرك و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫)ان ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ( و ان ﻟﻢ ﺗﻔﻌﻞ ﻓﻤﺎ ﺑﻠﻐﺖ رﺳﺎﻟﺘﻪ و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻌﺼﻤﮏ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس«[‪.‬‬‫و ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن اﯾﻦ رواﯾﺎت ﮐﻪ در ﺷﺄن ﻧﺰول آﯾﺎت ﻧﺎزﻟﻪ در ﺣﻖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬از ﻋﻨﻮان ذﮐﺮ اﯾﻦ آﯾﺎت‬‫ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ«‪ :‬اﻟﺒﺎب اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﻓﻀﻠﻪ اﻟﺬي ﻧﻄﻖ اﻟﻘﺮآن ﺑﺒﯿﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ ﻧﺰل ﻣﻦ اﻻﯾﺎت ﻓﯽ ﻋﻠﻮ ﺷﺄﻧﻪ‪:‬‬‫اﻋﻠﻢ ان اﻻﯾﺎت ﺑﻌﻀـﻬﺎ وردت ﻣﺘﻔﻘﺎ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻓﯽ ﺷﺄن ﻫﺬا اﻟﻮﻟﯽ اﻟﻨﺒﯿﻪ‪ ،‬و ﺑﻌﻀـﻬﺎ ﻗﺪ اﺧﺘﻠﻒ ﻓﯿﻬﺎ‪ :‬ﻫﻞ ﻫﯽ ﻟﻐﯿﺮه؟ أم ﻫﯽ ﻓﯿﻪ؟‪ ،‬ﻓﺄﻧﺎ اذﮐﺮﻫﻤﺎ‬‫ﮐﻠﯿﻬﻤـﺎ ﻣﻌﺘﻤـﺪا ﻋﻠﯽ ﻣﺎ رواه اﻟﺼﺎﻟﺤﺎﻧﯽ اﻻﻣﺎم و اﺳـﺮدﻫﺎ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ذﮐﺮﻫﺎ ﺑﺄﺳـﻨﺎده ﺑﺮواﯾـﮥ اﻟﺤﻔﺎظ اﻻﻋﻼم ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ‪،‬‬‫ﺑﺄﺳـﻨﺎده اﻟﯽ اﻓﻀﻞ اﻟﺒﺸـﺮ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ ،‬أو ﺟﻌﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ ﺑﺎﻻﻋﺘﺰاء اﻟﯽ اﻟﺼـﺤﺎﺑﯽ ﻣﺸﻔﻮﻋﺎ‪ ،‬ﻏﯿﺮ اﻧﯽ اذﮐﺮ اﻟﺴﻮر ﻋﻠﯽ ﺗﺮﺗﯿﺐ اﻟﻤﺼﺎﺣﻒ ﻓﯽ‬‫اﻵﻓﺎق و ان واﻓﻘﻪ ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻻﺋﻤﮥ ﻓﯽ ﺷﯽء اذﮐﺮ ذﻟﮏ اﻟﻮﻓﺎق ‪.‬‬
‫و از ﺻﺪر ﮐﺘﺎب »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ« ﻫﻢ ﻣﺰﯾﺪ ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن و ﻋﻠﻮ ﻣﺮﺗﺒﻪ و اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر رواﯾﺎت آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫]و اﻋﻠﻢ أن ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻫﺬا ان ﺷﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺧﺎل ﻋﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت اﻟﻔﺮﯾﻘﯿﻦ‪ ،‬ﺣﺎل ﺑﺘﺤﺮي اﻟﺼﺪق و ﺗﻮﺧﯽ اﻟﺤﻖ و ﺗﻨﺤﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻟﻄﺮﯾﻘﯿﻦ‬‫‪ [1] .‬ﻫﻮ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﻘﺮئ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (193‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ اﺑﻦ ﺑﻬﺪﻟﮥ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﺣﺪ اﻟﺴﺒﻌﮥ اﻟﻘﺮاء ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (127‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬زر‪ :‬ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺶ اﺑﻮ ﻣﺮﯾﻢ اﻟﮑﻮﻓﯽ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (82‬و ﻗﺪ أﺗﯽ ﻋﻠﯿﻪ )‪ (120‬ﺳﻨﮥ او اﮐﺜﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪220 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺧﺮﺟﺖ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺴﻨﮥ اﻟﻤﺼﻮﻧﮥ ﻋﻦ اﻟﻬﺮج و دواوﯾﻨﻬﺎ‪ ،‬و اﻧﺘﻬﺠﺖ ﻓﯿﻪ ﻣﻨﻬﺞ ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﻨﺘﻬﺞ اﻟﻌﻮج ﻋﻦ ﻗﻮاﻧﯿﻨﻬﺎ‪ ،‬أﺣﺎدﯾﺚ ﺣﺪث ﺣﺪﯾﺜﻬﺎ‬‫ﻋﻦ ﺣـﺪث اﻟﺼﺪق ﻓﯽ اﻻﺧﺒﺎر‪ ،‬و ﻣﺴﺎﻧﯿﺪ ﻣﺎ ﺣﺪث وﺿﻊ ﺣﺪﯾﺜﻬﺎ ﺑﻐﯿﺮ اﻟﺤﻖ ﻓﯽ اﻻﺧﺒﺎر‪ ،‬ﻣﻌﺰوة ﻓﯽ ﮐﻞ ﻓﺼﻞ اﻟﯽ رواﺗﻬﺎ‪ ،‬ﻣﺠﻠﻮة ﻓﯽ ﮐﻞ‬‫أﺻﻞ ﻋﻦ ﺗﺪاﺧﻞ ﻏﻮاﺗﻬﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﯿﺎ أﻫﻞ اﻻﻧﺘﺼﺎب و ﺟﯿﻞ ﺳﻮء اﻻﺻـﻄﺤﺎب و ﯾﺎ ﺷـﺮ اﻟﻘﺒﯿﻞ ﻻ َﺗْﻐﻠُﻮا ﻓِﯽ ِدﯾﻨُِﮑْﻢ َﻏﯿَْﺮ اﻟ َْﺤﱢﻖ َو ﻻ َﺗﱠﺘﺒُِﻌﻮا َأْﻫﻮاَء َﻗْﻮٍم َﻗْﺪ َﺿﱡﻠﻮا ﻣِْﻦ َﻗﺒُْﻞ َو َأَﺿﱡﻠﻮا‬‫َﮐﺜِﯿﺮًا َو َﺿﱡﻠﻮا َﻋْﻦ َﺳﻮاِء اﻟﱠﺴﺒِﯿِﻞ‬‫]‪ [1‬ان ﺗﺠـﺪوا ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎب ﻣﺎ وﺟـﺪﺗﻢ ﻋﻠﯽ وﺟـﺪاﻧﮑﻢ ﻣﺨﺎﻟﻔﺎ ﻻﻣﺮ اﻟﺨﻼﻓـﮥ أو ﺗﺮوﻧﻪ ﻋﻠﯽ رأﯾﮑﻢ ﻣﻨﺎﻗﻀﺎ ﻟﻼﺟﻤﺎع ﻋﻠﯽ ﺗﻔﻀـﯿﻞ ﻟا ﺼﺪﯾﻖ‬‫ﻣﻨﺒﻊ اﻟﺤﻠﻢ و اﻟﺮأﻓﮥ ﻓﻼ ﺗﻮاﺿﻌﻮا رﺟﻤﺎ ﺑﺎﻟﻐﯿﺐ ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻢ‪ ،‬ﺗﺤﮑﻤﺎ ﺑﻮﺿﻊ أﺧﺒﺎر أﺧﺒﺮ ﺑﻬﺎ ﻧﺤﺎرﯾﺮ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺴﻨﮥ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ‪،‬‬‫و ﻻ ﺗﺴﺎرﻋﻮا ﻧﺒﺬا ﻓﯽ اﻟﺠﯿﺐ اﻟﯽ اﻟﻘﺎﺋﻬﺎ ﻗﺒﻞ ﺗﻠﻘﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﺎ ﺗﻼﻗﺖ ﻗﺒﻮل ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻋﻈﻤﺎء اﻻﻣﮥ ﻣﻦ ﮐﻞ ﻣﻦ اﺧﺘﺎر اﻟﺤﻖ و ارﺗﻀﯽ ‪...‬‬‫اﻟﯽ أ ن ﻗﺎل ‪:‬‬‫]و اﻟﻐﺮض ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﺒﺎب ﻣﻦ ﺗﻤﻬﯿﺪ ﻫﺬه اﻟﻘﻮاﻋﺪ ان ﻻ ﯾﻘﻮم ﺑﺎﻟﺮد ﻻﺧﺒﺎر ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻣﻦ ﮐﺎن ﮐﺎﻟﻘﻮاﻋﺪ‪ ،‬ﻓﺎن ﻣﻌﻈﻤﺎﺗﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﺼـﺤﺎح و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 132‬از ‪230‬‬‫اﻟﺴﻨﻦ‪ ،‬و ﻣﺮوﯾﺎﺗﻬﺎ ﻣﺄﺛﻮرات أﺻﺤﺎب اﻟﺼﻼح ﻓﯽ اﻟﺴﻨﻦ‬‫»رواﯾﺖ ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ رﺳﺘﻢ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن اﻟﺤﺎرﺛﯽ اﻟﺒﺪﺧﺸﯽ‪ ،‬ﻧﺰول ]‪ [1‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.77 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪221 :‬‬‫آﯾﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻌﺾ ﻋﺒـﺎرت او در ذﮐﺮ ﺗﺨﺮﯾـﺞ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ‪ ،‬و ﺑﻌﺾ آن در ذﮐﺮ ﺗﺨﺮﯾـﺞ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮزاق رﺳـﻌﻨﯽ ﻣـﺬﮐﻮر ﺷـﺪ‪ ،‬در اﯾﻦ ﺟﺎ ﻋﺒﺎرﺗﺶ‬‫ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻤﺮام ﺑﻪ ﻫﯿﺄت ﻣﺠﻤﻮﻋﯽ ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾـﺪ د ﻧا ﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ در ﮐﺘـﺎب »ﻣﻔﺘـﺎح اﻟﻨﺠـﺎ ﻓﯽ ﻣﻨـﺎﻗﺐ آل اﻟﻌﺒـﺎ« در ذﮐﺮ آﯾـﺎت ﻧﺎزﻟﻪ در ﺣﻖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻼم‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻌﺪ اﯾﺮادش اﯾﻦ ﮐﻠﻤﻪ ﺑﻠﯿﻐﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻻﯾﺎت اﻟﻨﺎزﻟﮥ ﻓﯽ ﺷﺄن أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮة ﺟﺪا‪ ،‬ﻻ اﺳـﺘﻄﯿﻊ اﺳﺘﯿﻌﺎﺑﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺄوردت ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻟﺒﻬﺎ‬‫و ﻟﺒﺎﺑﻬﺎ[‪ ،‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫]و اﺧﺮج أي اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ‪ ،‬ﻋﻦ زر‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ رض ﻗـﺎل‪ :‬ﮐﻨـﺎ ﻧﻘﺮأ ﻋﻠﯽ ﻋﻬـﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ‬‫ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫)ان ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ( َو ِإْن ﻟَْﻢ َﺗْﻔَﻌْﻞ َﻓﻤﺎ ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ ِرﺳﺎﻟَﺘُﻪ َو اﻟﱠﻠُﻪ َﯾْﻌِﺼُﻤَﮏ ﻣَِﻦ اﻟﱠﻨﺎِس‬‫‪.‬‬‫و اﺧﺮج ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق اﻟﺮﺳﻌﻨﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رض ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪:‬‬‫ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫‪ ،‬أﺧﺬ اﻟﻨﺒﯽ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري رض ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﻓﯽ آﺧﺮه‪ :‬ﻓﻨﺰﻟﺖ اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ‬‫ اﻵﯾﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ‪» :‬اﻟﱠﻠﻪ أﮐﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ و اﺗﻤﺎم اﻟﻨﻌﻤﮥ‪ ،‬و رﺿﯽ اﻟﺮب ﺑﺮﺳﺎﻟﺘﯽ‪ ،‬و اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻟﻌﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ«[‬‫ﺟﻼﻟﺖ ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن از أﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻓﻀﻼي اﻋﯿﺎن ﺳﻨﯿﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ او از ﻋﻈﻤﺎي اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ و ﮐﺘﺎب او را‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪222 :‬‬‫ﻣﺜﻞ ﮐﺘﺐ دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺧﻮد ﺑﺎﻓﺘﺨﺎر و اﺑﺘﻬﺎج و اﺳـﺘﺒﺸﺎر ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ در دﻻﺋﻞ اﺛﺒﺎت وﻻي ﺳـﻨﯿﻪ ﺑﺎ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم‬‫ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺳﻮاي اﺷـﺨﺎص ﻣﺬﮐﻮرﯾﻦ ﻋﻠﻤﺎي دﯾﮕﺮ از ﻋﻈﻤﺎي اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ رﺳﺎﺋﻞ ﻣﻨﻔﺮده در ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻃﻬﺎرت ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻣﺜﻞ‪ :‬رﺳﺎﻟﻪ‬‫»ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺴﺎدات« از ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ دوﻟﺖآﺑﺎدي ]‪ ،[1‬و »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﻌﺒﺎ« و »ﻧﺰل اﻻﺑﺮار ﺑﻤﺎ ﺻﺢ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 133‬از ‪230‬‬‫ﻣﻨﺎﻗﺐ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻻﻃﻬﺎر« از ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸـﯽ‪ ،‬و »ﻣﻮدة اﻟﻘﺮﺑﯽ« از ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻫﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬و »اﺳﻨﯽ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ‬‫ﻋﻠﯽ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ« از ﺟﺰري‪ ،‬و »ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ« از ﺑﺰاز‪ ،‬و »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ اﻟﻨﺒﯽ و ﺷـﺮﻓﻬﻢ اﻟﻌﻠﯽ« ﻟﻼﻣﺎم اﻟﺴـﯿﺪ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺴﻤﻬﻮدي‪ ،‬و رﺳﺎﻟﻪ اﻣﺎم ﻧﺴﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﻬﺎدت او ﺷﺪه‪ ،‬و ﻏﯿﺮ اﯾﻨﻬﺎ از ﻣﺼﻨﻔﺎت و ﺳﻮاي اﯾﺸﺎن از ﻣﺼﻨﻔﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺟﻨـﺎب ﺑﻤﻘـﺎﺑﻠﻪ اﯾﻦ رﺳﺎﺋـﻞ و ﮐﺘﺐ‪ ،‬ﻫﻤﯿﻦ ﻗـﺪر رﺳﺎﺋﻞ و ﮐﺘﺐ ﻣﺆﻟﻔﻪ در ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ اﻃﻬﺎر از ﻃﺮﯾﻖ ﺧﻮد ﻧﺸﺎن ﺧﻮاﻫﻨﺪ‬‫داد‪ ،‬اﺣﻘﺮ اﻟﻌﺒـﺎد ﺑـﺬﮐﺮ ﻣﺆﻟﻔـﺎت دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﻋﻠﻤﺎي اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده‪ ،‬ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ ﺳـﻌﺎدت اﻧـﺪوﺧﺘﻪ‪ ،‬ﺧﻮاﻫـﺪ ﭘﺮداﺧﺖ ‪-‬‬‫ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬
‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﻏﻠﻮ و ﺗﻌﺼﺐ ﺗﺎم‪ ،‬ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺪﺧﺸﯽ را در »ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ« در ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎي ﺳﻨﯿﻪ ﮐﻪ ﻻﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪاﻧﺪ ذﮐﺮ‬‫ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﺘـﺎب »ﻣﻔﺘـﺎح اﻟﻨﺠـﺎ« را در ذﮐﺮ ﻗﺮﯾﻦ دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺐ اﺋﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺧﻮد ﮔﺮداﻧﯿـﺪه‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ آن را ﺑﺮ ذﮐﺮ ﮐﺘﺐ ﻋﺪﯾـﺪه‪ ،‬ﮐﻪ ذﮐﺮش‬‫ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ]‪ [1‬ﻫﻮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻬﻨﺪي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(848‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪223 :‬‬‫دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ذﮐﺮش ﻧﮑﺮده‪ ،‬و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺻـﺮﯾﺢ ﺑﺎﻋﺘﺒﺎر آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺑﺨﺸـﯿﺪه و اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را از ﺷﻮاﻫﺪ ﻣﺰﮐﯽ در دﻋﻮي ﺧﻮد ﺷﻤﺮده‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ« در ذﮐﺮ ﻻ ﻋﻨﯿﻦ ﯾﺰﯾﺪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از ﯾﺎد ﻧﻤﻮدن أﺳﻤﺎي ﺟﻤﻊ از ﻋﻠﻤﺎي ﺧﻮد ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﺪﺧﺸـﯽ‪ ،‬و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼـﯿﺮ اﻟﻤﻠـﮥ و اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺸـﺘﻬﺮ ﺑﺨﻮاﺟﻪ ﻧﺼـﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﮐـﺎﺑﻠﯽ‪ ،‬وﻃﻨﺎ‬‫ﻣﮑﯽ‪ ،‬ﻣـﺪﻧﯽ اﺻـﻼ‪ ،‬ﺻـﺎﺣﺐ »ﺻﻮاﻗﻊ ﻓﯽ ﺷـﺮح اﻟﺼﻮاﻋﻖ« و »ﺑﻮارق ﻣﻮﺑﻘﻪ« و »ﻧﻬـﺞ اﻟﺴـﻼﻣﮥ« و »ﻓﻀﺎﺋـﺢ اﻟﺮواﻓﺾ«‪ ،‬و ﻓﺮزﻧـﺪ دﻟﺒﻨـﺪش‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﺳﻮاﻃﻊ ﻣﺸﺮﻗﻪ ﻟﺸﺮح اﻟﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗﻪ«‪.‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﺻﺎﺣﺐ »ﺳﯿﻒ اﻟﻤﺴﻠﻮل ﻟﻠﺴﻨﮥ اﻟﻌﻠﯿﺎء ﻋﻠﯽ اﻟﺬﯾﻦ ﻓﺮﻗﻮا دﯾﻨﻬﻢ و ﮐﺎﻧﻮا ﺷﯿﻌﺎ«‪.‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي ]‪ ،[1‬و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﻓﺮزﻧـﺪ ارﺟﻤﻨـﺪ او ﻧﻮر اﻟﺤﻖ ]‪ [2‬دﻫﻠـﻮي‪ ،‬و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ‪:‬‬‫ﻣﻮﻟﻮي اﮐﺮام اﻟﺪﯾﻦ دﻫﻠﻮي‪.‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﺣﻀﺮت اﺳﻮة اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ اﻟﻤﺘﺒﺤﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻗﺪوة اﻟﻌﺮﻓﺎء اﻟﺴﺎﻟﮑﯿﻦ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [3‬دﻫﻠﻮي‪.‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﺣﺠـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺮﯾﻪ ﺻـﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨـﺎ ﻋﺸـﺮﯾﻪ« ﮐﻪ در زﻣﺎن ﻣﺘﺄﺧﺮ ﺑﻨﯿﺎد ﻣﻨﺎﻇﺮه ﺷـﯿﻌﻪ و ﺳـﻨﯽ ﺑﻌﻨﻮاﻧﯽ ﮐﻪ ﻗﻠﻮب‬‫ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺑﮑﻨﻬﺶ ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬ﻧﻬﺎده او اﺳﺖ‪ [1] .‬ﻫﻮ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1052‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1073‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻫﻮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1176‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪224 :‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ‪ :‬ارﺷﺪ ﺗﻼﻣﺬه او رﺷﯿﺪ اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ رﺷﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ اﺳﺮارﻫﻢ و زاد اﻟﱠﻠﻪ أﻧﻮارﻫﻢ‪.‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ‪ :‬ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺤﺮ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻌﻘﻠﯿـﮥ و اﻻﺻﻮﻟﯿـﮥ ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﻠﯽ ادام اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﺾ ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎﺗﻪ و اﺣﺴﺎن ﺗﻌﻠﯿﻤﻪ و آﺑﺎﺋﻪ اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ ﻋﻠﯽ‬‫رؤس اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿـﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤـﺪ ﺧـﺎن ﺑﺪﺧﺸـﯽ را در زﻣﺮه اﺟﻠﻪ ﻋﻠﻤـﺎي ﺧﻮد ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ‬‫ﺑﺴﯿﺎري از اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻣﻘﺘﺪاﯾﺎن ﺧﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻧﺎزش و ﻓﺨﺎر ﺑﺮ ﺗﻠﻔﯿﻘﺎت و ﺗﺰوﯾﻘﺎت ﺷﺎن دارد ﻣﻘﺪم ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ﺑﻌﺪ از ﻋﺒﺎرت ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﮐﺘـﺎب »ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ« و »ﺷـﺮح ﻗﺼـﯿﺪه ﻫﻤﺰﯾﻪ« و »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ« و ﮐﺘﺎب »ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺴﺎدات« و »ﺷـﺮح ﻋﻘﺎﺋـﺪ ﻧﺴـﻔﯽ« و »ﺷـﺮح‬‫ﻣﻘﺎﺻـﺪ« و »ﺗﺎرﯾـﺦ اﻟﺨﻠﻔـﺎء« و ﮐﺘـﺎب »ﺗﮑﻤﯿـﻞ اﻻﯾﻤـﺎن« و »ﺟـﺬب اﻟﻘﻠـﻮب اﻟﯽ دﯾـﺎر اﻟﻤﺤﺒﻮب« و ﮐﺘـﺎب »ﺳـﻌﺎدة اﻟﮑﻮﻧﯿﻦ ﻓﯽ ﻓﻀـﺎﺋﻞ‬‫اﻟﺤﺴﻨﯿﻦ« و ﮐﺘﺎب »ﺣﺠﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺎﻟﻐﮥ« و ﮐﺘﺎب »ازاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎ ﻋﻦ ﺧﻼﻓﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء«[‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 134‬از ‪230‬‬‫اﻟﯽ أ ن ﻗﺎل ‪:‬‬‫]و ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت و رﺳﺎﺋﻞ ﻋﻼﻣﻪ دﻫﻠﻮي ﻗـﺪس ﺳـﺮه اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »ﻋﺰة اﻟﺮاﺷـﺪﯾﻦ و ذﻟـﮥ اﻟﻀﺎﻟﯿﻦ« و دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه‪ ،‬در دﻋﻮي ﻓﻘﯿﺮ از‬‫ﺷﻮاﻫﺪ ﻣﺰﮐﯽ ﺗﻮان ﺷﻤﺮد[‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺑﮑﺘﺎب »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ« اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب ﺧﻮد ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‬‫»دﻻﻟﺖ آﯾﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ«‬‫و ﻫﺮ ﮔـﺎه اﯾـﻦ ﻫﻤـﻪ را درﯾـﺎﻓﺘﯽ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑـﺪاﻧﮑﻪ ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ در واﻗﻌﻪ ﺧﻢ ﻏـﺪﯾﺮ دﻟﯿـﻞ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ در‬‫ﺗﺄﮐﯿـﺪ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺣﮑﻢ اﻣـﺎﻣﺖ و ﺧﻼـﻓﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻧﺎزل ﺷـﺪه‪ ،‬و ﻣﺮاد از ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ آن ﺟﻨﺎب‬‫اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺗﺄﮐﯿـﺪ ﮐﺮدن او ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺷـﺄﻧﻪ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب را ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ »اﮔﺮ ﺗﺒﻠﯿﻎ اﯾﻦ رﺳﺎﻟﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﯽ‪ ،‬ﻫﯿـﭻ رﺳﺎﻟﺘﯽ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻧﮑﺮده‬‫ﺑﺎﺷـﯽ«‪ ،‬دﻟﯿـﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد از اﯾﻦ رﺳﺎﻟﺖ‪ ،‬اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﮔﺮ ﻣﺮاد از آن اﻣﺮي دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺳـﻬﻞ‬‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬آن ﻻﺋﻖ اﯾﻦ ﺗﺄﮐﯿﺪ ﺷﺪﯾﺪ و ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ در ﺗﻬﺪﯾﺪ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﺄﮐﯿﺪ و ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ دﻟﯿﻞ واﺿﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن‬‫و ﺑﻐﺎﯾﺖ ﺑﻠﻨﺪ ﻣﺮﺗﺒﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺪم ﺗﺒﻠﯿﻎ آن در ﺣﮑﻢ ﻋﺪم ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺳﺎﺋﺮ اﺣﮑﺎم اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻣﺎ ذﻟﮏ اﻻ ﺣﮑﻢ اﻻﻣﺎﻣﮥ اﻟﺬي ﻫﻮ اﺻﻞ ﻋﻈﯿﻢ ﻣﻦ اﺻﻮل اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﺑﻪ ﯾﺘﻢ ﺻـﻼح اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة‪ ،‬و ﯾﻨﺘﻈﻢ ﺷـﻤﻞ اﻟﻤﺤﺎﺳﻦ و اﻟﻤﮑﺎرم‬‫اﻟﻔﺎﺧﺮة‪.‬‬‫و ﻟﻨﻌﻢ ﻣﺎ ﻗﺎل ﻓﯽ »ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار«‪:‬‬‫]اﻟﻤﺴـﻠﮏ اﻟﺨـﺎﻣﺲ‪ :‬ان اﻻﺧﺒـﺎر اﻟﻤﺘﻘﺪﻣـﮥ اﻟﺪاﻟـﮥ ﻋﻠﯽ ﻧﺰول ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ َو ِإْن ﻟَْﻢ َﺗْﻔَﻌْﻞ َﻓﻤﺎ‬‫ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ ِرﺳﺎﻟََﺘُﻪ َو اﻟﱠﻠُﻪ َﯾْﻌِﺼُﻤَﮏ ﻣَِﻦ اﻟﱠﻨﺎِس‬‫]‪ [1‬ﻣﻤﺎ ﯾﻌﯿﻦ ان اﻟﻤﺮاد ﺑﺎﻟﻤﻮﻟﯽ اﻻوﻟﯽ و اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ و اﻻﻣﺎم‪ ،‬ﻻن اﻟﺘﻬﺪﯾﺪ ﺑﺎﻧﻪ ان ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻐﻪ ﻓﮑﺎﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻎ ﺷﯿﺌﺎ ﻣﻦ رﺳﺎﻻﺗﻪ‪ ،‬و ﺿﻤﺎن اﻟﻌﺼﻤﮥ‬‫ﻟﻪ ﯾﺠﺐ أن ﯾﮑﻮن ﻓﯽ اﺑﻼغ ﺣﮑﻢ ﯾﮑﻮن ﺑﺎﺑﻼﻏﻪ اﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ و اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻟﮑﺎﻓﮥ اﻻﻧﺎم‪ ،‬و ﺑﻪ ﯾﺘﺒﯿﻦ ﻟﻠﻨﺎس ]‪ [1‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.67 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪226 :‬‬‫اﻟﺤﻼـل و اﻟﺤﺮام اﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿـﺎم‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻗﺒﻮﻟﻪ ﺻـﻌﺒﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﻗﻮام‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻣﺎ ذﮐﺮوه ﻣﻦ اﻻﺣﺘﻤﺎﻻت ﻓﯽ ﻟﻔﻆ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻣﻤﺎ ﯾﻈﻦ ﻓﯿﻪ أﻣﺜﺎل‬‫ذﻟـﮏ‪ ،‬ﻓﻠﯿﺲ اﻟﻤﺮاد اﻻـ ﺧﻼـﻓﺘﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم و اﻣـﺎﻣﺘﻪ‪ ،‬إذ ﺑﻬـﺎ ﯾﺒﻘﯽ ﻣـﺎ ﺑﻠﻐﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﻦ اﺣﮑـﺎم اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﺑﻬـﺎ ﯾﻨﺘﻈﻢ اﻣﻮر‬‫اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﺿﻐﺎﺋﻦ اﻟﻨﺎس ﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮐﺎن ﻣﻈﻨﮥ اﺛﺎرة اﻟﻔﺘﻦ ﻣﻦ اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﯿﻦ ﻓﻠﺬا ﺿﻤﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ اﻟﻌﺼﻤﮥ ﻣﻦ ﺷﺮﻫﻢ ]‪.[[1‬‬‫و ﺗﻨـﮓ دل ﺷـﺪن ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در ﺗﺒﻠﯿﻎ اﯾﻦ رﺳﺎﻟﺖ‪ ،‬و ﺧﻮف ﮐﺮدن آن ﺣﻀـﺮت ﮐﻪ ﻣﺒﺎدا ﻣﻮﺟﺐ ﻓﺘﻨﻪ و‬‫ﻓﺴـﺎد‪ ،‬و ﺛﻮران و ﻫﯿﺠـﺎن ﻋـﺪاوت اﻫـﻞ ﻋﻨـﺎد ﮔﺮدد‪ ،‬از ﺑﺮاﻫﯿﻦ واﺿـﺤﻪ و دﻻﯾﻞ ﺳﺎﻃﻌﻪ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ رﺳﺎﻟﺖ‪ ،‬اﻣﺮي ﺑﻮد ﻋﻈﯿﻢ ﮐﻪ‬‫ﻗﺒﻮل آن ﺑﺮ ﻃﺒﻊ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﮐﺒﺎر ﻧﺎﮔﻮار و دﺷﻮار ﺑﻮده‪ ،‬ﻧﻪ از اﻣﻮر ﺳﻬﻠﻪ ﻓﺮﻋﯿﺎت ﮐﻪ ﺻﺪﻫﺎ اﻣﻮر ﻣﺜﻞ آن‪ ،‬ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻓﺮﻣﻮد و ﮔـﺎﻫﯽ ﺧﻮف ﻧﮑﺮده‪ ،‬و اﯾﺠﺎب ﻣﺤﺒﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ اﻣﺮي ﻧﺒﻮد ﮐﻪ‬‫در ﺗﺒﻠﯿﻎ آن ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺧﺎﺋﻒ و دﻟﺘﻨﮓ ﺷﻮد و از ﻣﺮدم ﺧﻮف ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎرﻫﺎ آن را ارﺷﺎد ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺗﻨﮓ‬‫دل ﺷـﺪن ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در ﺗﺒﻠﯿﻎ اﯾﻦ رﺳﺎﻟﺖ‪ ،‬و ﺧﻮف از ﻓﺘﻨﻪ و ﻓﺴﺎد ارﺑﺎب اﺣﻘﺎد از رواﯾﺖ ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ‬‫ﻣﺤﺪث ﮐﻪ از »ارﺑﻌﯿﻦ« او ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪ‪ ،‬واﺿﺤﺴﺖ‪.‬‬‫و اﺑـﻦ ﻣﺮدوﯾـﻪ در ﮐﺘـﺎب »ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم« ﻋﻠﯽ ﻣـﺎ ﻧﻘـﻞ ﻋﻨﻪ در ﺑﯿـﺎن ﻧﺰول آﯾﻪ ﻣـﺬﮐﻮره در ﺷـﺄن ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺄﺳﻨﺎد ﺧﻮد ذﮐﺮ ﮐﺮده‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 135‬از ‪230‬‬‫]ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ]‪ [2‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺟﺎء ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺄﻣﺮ اﻟﻮﻻﯾﮥ‪ ،‬ﺿﺎق اﻟﻨﺒﯽ ]‪ [1‬ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار ج ‪.37/249‬‬‫]‪ [2‬زﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ :‬ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﺴﺠﺎد ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟّﺴﻼم اﻟﺸﻬﯿﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (122‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪227 :‬‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺬﻟﮏ ذرﻋﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻗﻮﻣﯽ ﺣﺪﯾﺜﻮ ﻋﻬﺪ ﺑﺠﺎﻫﻠﯿﮥ ﻓﻨﺰﻟﺖ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻨﺎﻗﺐ« ﺑﺄﺳﻨﺎد ﺧﻮد ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ آورده‪:‬‬‫]ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس ﻗـﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ اﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ رﺳﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ان ﯾﻘﻮم ﺑﻌﻠﯽ‪ ،‬ﻓﯿﻘﻮل ﻟﻪ ﻣﺎ ﻗﺎل‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﯾﺎ رب ان‬‫ﻗﻮﻣﯽ ﺣﺪﯾﺜﻮ ﻋﻬﺪ ﺑﺎﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ«‪ ،‬ﺛﻢ ﻣﻀﯽ ﺑﺤﺠﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ اﻗﺒﻞ راﺟﻌﺎ ﻧﺰل ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ اﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫ اﻵﯾﮥ‪ -‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﻌﻀﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺛﻢ ﺧﺮج اﻟﯽ اﻟﻨﺎس ‪-‬‬‫اﻟﯽ آﺧﺮ ﻣﺎ ﺳﯿﺠﯽء ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ ان ﺷﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫و آﻧﻔﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ در »در ﻣﻨﺜﻮر« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]اﺧﺮج اﺑـﻮ اﻟﺸـﯿﺦ‪ ،‬ﻋـﻦ اﻟﺤﺴـﻦ‪ :‬ان رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻗـﺎل‪» :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻌﺜﻨﯽ ﺑﺮﺳﺎﻟـﮥ ﻓﻀـﻘﺖ ﺑﻬـﺎ ذرﻋـﺎ و ﻋﺮﻓﺖ ان اﻟﻨـﺎس‬‫ﻣﮑﺬﺑﯽ‪ ،‬ﻓﻮﻋﺪ رﺑﯽ ﻷﺑﻠﻐﻦ أو ﻟﯿﻌﺬﺑﻨﯽ ﻓﺄﻧﺰﻟﺖ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫‪.‬‬‫و اﺧﺮج ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ اﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻦ ﻣﺠﺎﻫﺪ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ‪ :‬ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ رب اﻧﻤﺎ أﻧﺎ واﺣﺪ‪ ،‬ﮐﯿﻒ اﺻﻨﻊ ﯾﺠﺘﻤﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﺖ‪َ :‬و ِإْن ﻟَْﻢ َﺗْﻔَﻌْﻞ َﻓﻤﺎ ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ ِرﺳﺎﻟََﺘُﻪ‬‫]‪.[[1‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑﻤﻔـﺎد اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﯾﻔﺴـﺮ ﺑﻌﻀﻪ ﺑﻌﻀـﺎ ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘـﺎ از »ﻓﺘـﺢ اﻟﺒـﺎري« ﻣﻨﻘـﻮل ﺷـﺪ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ ﺟﺎﺑﺠـﺎ ﺑـﺂن ﻋﻤﻞ‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬ﺣﻤـﻞ اﯾﻦ ﻫﺮ دو رواﯾﺖ ﺑﺮ واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ ﻧﻈﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤـﺪث‪ ،‬و ﻫﺮ دو رواﯾﺖ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ و رواﯾﺎت ﺳﺎﺑﻘﻪ از‬‫»در ﻣﻨﺜﻮر« و ﻏﯿﺮ آن ﻻزم اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺎ اﺧﺘﻼف و اﺿﻄﺮاب و ﺗﻨﺎﻗﺾ و ﺗﻬﺎﻓﺖ از ﻣﯿﺎن رواﯾﺎت ﻣﺮﺗﻔﻊ ﺷﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬ﻣﺪﻟﻮل اﯾﻦ ﻫﺮ دو رواﯾﺖ ﻧﯿﺰ ﻫﻤﯿﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺣﮑﻢ اﻣﺎﻣﺖ ﺗﻨﮓ‬‫دل ﺷﺪ‪ ،‬و داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺮدم ]‪ [1‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.67 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪228 :‬‬‫ ﻣﻌـﺎذ اﻟﱠﻠﻪ‪ -‬ﺗﮑـﺬﯾﺐ آن ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و آن ﺣﻀـﺮت ﺑـﺪرﮔﺎه اﻟﻬﯽ ﻋﺮض ﮐﺮد ﮐـﻪ‪» :‬أي رب ﺟﺰ اﯾـﻦ ﻧﯿﺴـﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ ﺗﻨﻬﺎ‬‫ﻫﺴـﺘﻢ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﮐﻨﻢ؟‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎع ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد ﺑﺮ ﻣﻦ ﻣﺮدم«‪ .‬و اﯾﻦ ﻫﻤﻪ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﮐﻤﺎل ﺳﻮء ﺑﺎﻃﻦ و ﺧﺒﺚ ﺳﺮﯾﺮت أﮐﺜﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ‬‫رداءت ﺻـﺤﺒﺖ ﺷﺎن‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ از ﺗﺒﻠﯿﻎ رﺳﺎﻟﺖ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ دﻟﺘﻨﮓ ﺷﺪ‪ ،‬و داﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﺗﮑﺬﯾﺐ‬‫وﺣﯽ اﻟﻬﯽ و ﺣﮑﻢ آن ﺟﻨﺎب ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و ﺑﺮ آن ﺟﻨﺎب اﻧﺒﻮه ﺧﻮاﻫﻨـﺪ آورد‪ ،‬و آن ﺟﻨﺎب را ﺗﻨﻬﺎ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﺬاﺷﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫وﻋﺪه ﺣﻔﻆ و ﻋﺼﻤﺖ از ﺷﺮ اﯾﺸﺎن ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫و اﮔﺮ ﺣﻀﺮات اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻣﮑﺎﺑﺮة ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ‪» :‬اﯾﻦ ﺧﻮف از ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻧﺒﻮد ﺑﻠﮑﻪ از ﮐﻔﺎر ﺑﻮد«‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﺮدود اﺳﺖ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ را ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﯾﻦ ﺣﮑﻢ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻧﻤﻮده در ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬ﻫﻤﻪﺷﺎن ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ‬‫ﺑﻮدﻧﺪ و از ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻣﻌﺪود‪ ،‬ﮐﻔﺎر در آﻧﺠﺎ ﮐﯽ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺸﺎن ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺣﮑﻢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و اﮔﺮ ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ‪» :‬ﭼﻮن در ﺟﻤﻠﻪ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻣﻨﺎﻓﻘﯿﻦ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﺧﻮف ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ از اﯾﺸﺎن ﺑﺎﺷﺪ«‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑـﺎز ﻣﻄﻠﻮب ﻣﺎ ﺣﺎﺻﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮐﺜﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻣﺨﻠﺼـﯿﻦ ﻧﺒﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در ﺣﯿﺎت ﺧﻮد ﻫﻢ از‬‫اﯾﺸﺎن ﺧﺎﺋﻒ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﻌﺪ وﻓﺎت آن ﺳـﺮور‪ ،‬دﯾﻦ ﻧﺒﻮي را در ﻫﻢ و ﺑﺮ ﻫﻢ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﺨﻠﺼـﯿﻦ و ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ اﻗﻞ ﻗﻠﯿﻞ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﭼﻪ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳـﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 136‬از ‪230‬‬‫ﮐﻪ اﮔﺮ ﻣﺨﻠﺼﯿﻦ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﻮدﻧﺪي‪ ،‬ﭼﺮا آن ﺟﻨﺎب از ﻣﻨﺎﻓﻘﯿﻦ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﻗﻠﯿﻞ و ذﻟﯿﻞ ﺑﻮدﻧﺪ ﺧﻮف ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬و ﻣﯽﮔﻔﺖ‪:‬‬‫»اﻧﻤﺎ أﻧﺎ واﺣﺪ‪ ،‬ﮐﯿﻒ اﺻﻨﻊ ﯾﺠﺘﻤﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس«؟‬‫ﭘﺲ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﺨﻠﺼﯿﻦ ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﮐﻢ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ آن ﺟﻨﺎب در ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﺨﻠﺼﯿﻦ‪ ،‬ذات ﻣﺒﺎرك‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪229 :‬‬‫ﺧﻮد را ﺗﻨﻬﺎ ﻗﺮار داده‪ .‬و ﻓﯿﻪ ﻣﻘﻨﻊ و ﮐﻔﺎﯾﮥ ﻟﻤﻦ ﻟﻪ ﻓﻬﻢ و دراﯾﮥ و ﻣﻌﻬﺬا ﮐﻠﻪ‪.‬‬‫از ﺣﺪﯾﺚ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ و اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺻﺮﯾﺢ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮف ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ از ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ‬‫ﺑﻮده ﮐﻪ اﯾﺸﺎن را »ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻌﻬﺪ ﺑﺎﻟﮑﻔﺮ او اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ« ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺣﻖ ﮐﻔﺎر اﯾﻦ ﻟﻔﻆ را اﻃﻼق ﻧﺘﻮان ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﺑـﺎﻟﺠﻤﻠﻪ اﯾﻦ رواﯾـﺎت ﮐﻪ در اﯾﻨﺠـﺎ ﻣـﺬﮐﻮر ﺷـﺪ‪ ،‬ﻧﺼﻮص ﻗﻄﻌﯿﻪ و ﺑﯿﻨﺎت ﯾﻘﯿﻨﯿﻪ اﺳﺖ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ در ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﻧﺼﺐ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﺮ ﺧﻼـﻓﺖ و اﻣـﺎﻣﺖ واﻗﻊ ﺷـﺪه‪ ،‬و ﺣﮑﻤﯽ ﮐﻪ ﺣﻖ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺑﻪ اﺑﻼغ آن‪ ،‬ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ را‬‫ﻣﺄﻣﻮر ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬اﺳـﺘﺨﻼف آن ﺣﻀـﺮت و ﻧﺼﺐ آن ﺟﻨﺎب ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﻪ‪ ،‬ﺑﺪﯾﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﺮف در اﯾﺠﺎب ﻣﺤﺒﺖ‬‫ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﮐﻪ ﺟﺎﻫﺎ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آن را در ﺿـﻤﻦ اﯾﺠﺎب ﻣﺤﺒﺖ ﺻـﺤﺎﺑﻪ و اﻫﻞ ﺑﯿﺖ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻤﻮم‪ ،‬و ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ اﺳﻢ ﻣﺒـﺎرك آن ﺣﻀـﺮت ﺑـﺎﻟﺨﺼﻮص ارﺷـﺎد ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺧﻮف ﻓﺮﻣﻮدن ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫ﻣﻌﻨـﺎﯾﯽ ﻧـﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﻗﺒـﻞ از اﯾﻦ ﺑﺎرﻫﺎ اﯾﺠﺎب ﻣﺤﺒﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم و دﯾﮕﺮ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻼم ﻓﺮﻣﻮده و ﻫﺮﮔﺰ‬‫ﺧﻮف ﺗﮑـﺬﯾﺐ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﻣﺠﺘﻤﻊ ﺷـﺪن و ﻫﺠﻮم آوردن و ﺿـﺮر رﺳﺎﻧﯿـﺪن اﯾﺸﺎن ﻧﻨﻤﻮده‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻋﻬـﺪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺑﺠﺎﻫﻠﯿﺖ و ﮐﻔﺮ‬‫ﻗﺮﯾﺐﺗﺮ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﮕﻮﻧﻪ آن ﺣﻀـﺮت در آﺧﺮ ﺣﯿﺎت ﺷـﺮﯾﻒ ﺧﻮد ﮐﻪ در آن وﻗﺖ ﮔﻮﻧﻪ ﺑﻌﺪ از ﮐﻔﺮ و ﺟﺎﻫﻠﯿﺖ ﺑﺮاي ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺣﺎﺻـﻞ‬‫ﺷـﺪه ﺑﻮد‪ ،‬از اﯾﺸﺎن ﺧﻮف ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻇﻦ وﻗﻮع اﯾﺬاء و اﺿـﺮار از اﯾﺸﺎن در ﺧﺎﻃﺮ اﻗﺪس رﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬و در ﺟﻮاب اﻟﻬﯽ ﻋﺬر ﺧﻮف را‬‫از اﯾﺸﺎن ﺑﻤﻌﺮض ﻋﺮض رﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬و آن ﻋﺬر ﻣﻘﺒﻮل ﺟﻨﺎب ﺑﺎري اﻓﺘﺪ‪ ،‬و او ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻫﻢ ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣﻈﻨﻮن آن ﺣﻀﺮت ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪230 :‬‬‫وﻋﺪه ﺣﻔﻆ از ﺷﺮ اﯾﺸﺎن ﺑﺮاي اﻃﻤﯿﻨﺎن آن ﺣﻀﺮت ﺑﻔﺮﻣﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﻬﻢ و ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻤﻨﺰﻟﮥ و ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن و از ﺳﺎﺋﺮ اﻣﻮر ﺗﺒﻠﯿﻐﯿﻪ اﻫﻢ و اﻋﻈﻢ ﺑﻮد‪ ،‬و در ﻧﻔﻮس ﺻﺤﺎﺑﻪ آن ﻗﺪر‬‫ﮔﺮان و ﻧﺎﺧﻮش ﺑﻮد ﮐﻪ آن ﺟﻨﺎب در اﺑﻼغ آن ﺧﻮف اﯾﺬاء و اﺿﺮار از ﺟﺎﻧﺐ اﯾﺸﺎن ﻓﺮﻣﻮد ﺑﺎ وﺻﻒ آﻧﮑﻪ در اﺑﻼغ ﺳﺎﺋﺮ اﺣﮑﺎم اﺻﻠﯿﻪ‬‫و ﻓﺮﻋﯿﻪ ﮐﻪ اﺣﺼﺎﺋﺶ ﻋﺴﯿﺮ‪ ،‬اﯾﻦ ﺧﻮف ﺣﺎﺻﻞ ﻧﺸﺪ‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﻧﯿﺴﺖ ﻣﮕﺮ اﺳﺘﺨﻼف ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‬‫ﺑﻨﺺ ﺻﺮﯾﺢ و اﺧﺬ ﺑﯿﻌﺖ آن ﺟﻨﺎب از ﻣﺮدم‪.‬‬‫و ﻣﺘﻮﻫﻢ ﻧﺸﻮد ﮐﻪ اﻣﺮ اﻣـﺎﻣﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم را ﻫﻢ ﻗﺒـﻞ از اﯾﻦ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﮑﺮرا ﺑﯿﺎن‬‫ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﯽﺑﺎﯾـﺪ ﮐﻪ اﻣﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﻫﻢ ﻣﺮاد ﻧﺒﺎﺷـﺪ زﯾﺮا ﮐﻪ ﻏﺮض ﻣﺎ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺲ ﻋﻈﯿﻢ و ﺟﻠﯿﻞ در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﮐﺒﯿﺮ‬‫اﻟﺸـﺄن ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و آن ﻧﯿﺴﺖ ﺟﺰ ﺧﻼـﻓﺖ ﮐﻪ در آن ﺧﻮف ﺿـﺮر و ﺗﮑـﺬﯾﺐ ﻣﺘﺼﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺨﻼـف دﯾﮕﺮ اﺣﮑﺎم ﺟﺰﺋﯿﻪ ﻓﺮﻋﯿﻪ ﮐﻪ در آن‬‫ﺗﺤﻘﻖ اﯾﻦ ﺧﻮف ﻏﯿﺮ ﻣﺘﺼﻮر‪ ،‬و اﻣﺮ ﺧﻼﻓﺖ را اﮔﺮ ﭼﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﻣﮑﺮرا ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﭼﻮن اﻣﺮ ﺑﺲ ﺟﻠﯿﻞ و ﻋﻈﯿﻢ ﺑﻮده‪ ،‬ﻟﻬﺬا‬‫ﺗﺤﻘﻖ ﺧﻮف در آن ﻣﺘﺼﻮر‪.‬‬‫و ﻣﻌﻬﺬا ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﻮ ﺧﻼﻓﺖ و اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم را ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﮑﺮرا ارﺷﺎد‬‫ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ آﻧﭽﻪ در ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ واﻗﻊ ﺷﺪه‪ ،‬اﻣﺮي ﺟﺪﯾﺪ ﺑﻮده و آن اﺳـﺘﺨﻼف اﺳﺖ ﺑﻨﺺ ﺻﺮﯾﺢ و اﺧﺬ ﺑﯿﻌﺖ در ﻗﺮب وﻓﺎت‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ‬‫ﺑﻼ ﺗﺸﺒﯿﻪ ﻣﻌﻤﻮل ﺳـﻼﻃﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻﻔﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ اوﻟﯿﺎي ﻋﻬﺪ ﺧﻮد ﺑﻨﺼﻮص و اﺷﺎرات و ﺗﻠﻮﯾﺤﺎت و ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت در اﮐﺜﺮ اوﻗﺎت ﻧﺺ‬‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﮐﻪ ﺑﺎ اﯾﺸﺎن در ﻗﺮب وﻓﺎت از اﺳﺘﺨﻼف‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪231 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 137‬از ‪230‬‬‫و ﻧﺸﺎﻧﯿـﺪن ﺑﺠـﺎي ﺧﻮد و اﺧـﺬ ﺑﯿﻌﺖ و ﻋﻬـﺪ اﻣﺘﺜـﺎل ﻓﺮﻣﺎن ﺷﺎن از رﻋﺎﯾﺎ و ﺑﺮاﯾﺎ و ﺗﻨﺼـﯿﺺ ﺑﺠﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻌﻤﻞ ﻣﯽآرﻧـﺪ‪ ،‬آن اﻣﺮي دﯾﮕﺮ‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ ﮐﻪ در ﺣﮑﻢ اﻣﺮ ﺟﺪﯾـﺪ اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻮﯾﺎ اﻟﯿﻮم ﻧﺺ ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ واﻗﻊ ﺷـﺪه اﺳﺖ و ﮔﺎﻫﯽ ﻣﺘﺤﻘﻖ ﻧﺸﺪه‪ ،‬و ﺑﺪﯾﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﻄﻠﻖ‬‫دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ‪ ،‬ﺧﻮاه ﻧﺺ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺧﻮاه اﺷﺎرت‪ ،‬و در ﭼﻨﯿﻦ اﺳـﺘﺨﻼف ﺑﻤﺸـﻬﺪ ﻋﻈﯿﻢ و اﺧﺬ ﺑﯿﻌﺖ‪ ،‬ﻓﺮق ﺗﻔﺎوت ﺑﯿﻦ اﻟﺴﻤﺎء و اﻻرض‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻣﻌﻬﺬا ﺑﺤﻀـﺮات ﺳـﻨﯿﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﯿﻢ ﮐﻪ ﺧﻮد ﺷـﻤﺎ را ﺣﮑﻢ ﮐﺮدﯾﻢ‪ ،‬ﺑﻔﺮﻣﺎﯾﯿﺪ آن ﮐﺪام اﻣﺮ ﺑﻮده ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ در اﺑﻼغ آن ﺧﻮف ﺿـﺮر ﺧﻮد ﻧﻤﻮده‪ ،‬و داﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺗﮑﺬﯾﺐ آن ﺣﻀﺮت ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد و ﺑﺮ آن ﺟﻨﺎب اﻧﺒﻮه ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد و‬‫آن ﺟﻨﺎب را ﺗﻨﻬﺎ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﺬاﺷﺖ‪ ،‬و ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ‪» :‬ﺻﻨﻊ ﺑﺎﺑﻦ ﻋﻤﻪ ﻣﺜﻞ ﻫﺬا«‪.‬‬‫ﻟّﻠﻪ اﻧـﺪك ﺗﺄﻣﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ‪ :‬آﯾﺎ آن اﻣﺮ ﻫﻤﯿﻦ ﺑﻮده ﮐﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﺤﺐ و ﻧﺎﺻـﺮ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ ﯾﺎ ﻣﺜﻞ آن؟‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﻋﺎﻗﻞ ﻣﻨﺼﻒ را اﯾﻦ دﻻﻟﺖ ﻗﻄﻌﯿﻪ ﮐﺎﻓﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺑﺮاي ﻣﺠﺎدل ﻣﺘﻌﺼﺐ ﻣﺸﺎﻫﺪه و ﻋﯿﺎن ﻫﻢ ﻏﯿﺮ ﺷﺎﻓﯽ‬‫دﻟﯿﻞ دوم »ﻧﺰول آﯾﻪ اﮐﻤﺎل در ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ«‬‫اﺷﺎره‬‫دﻟﯿﻞ دوم آﻧﮑﻪ آﯾﻪ اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ َو َأﺗ َْﻤْﻤُﺖ َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ ﻧِْﻌَﻤﺘِﯽ َو َرِﺿﯿُﺖ ﻟَُﮑُﻢ اﻟ ِْﺈْﺳﻼَم ِدﯾﻨًﺎ‬‫]‪ [1‬ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮدن ﺟﻨﺎب رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم را ﻧﺎزل ﺷﺪه‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﮐﺎﻣﻞ و ﺑﺮﻫﺎن‬‫]‪ [1‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.3 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪232 :‬‬‫ﺗﺎم و ﺷﺎﻫﺪ رﺿـﯽ و ﺣﺠﺖ وﺿﯽ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در ﺧﻢ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ و اﻣﺎﻣﺖ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻧﺺ ﻓﺮﻣﻮده ﭼﻪ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻌﺒﯿﺮ از اﯾﻦ ﻣﺎﺟﺮا ﺑﻪ اﮐﻤﺎل دﯾﻦ و اﺗﻤﺎم ﻧﻌﻤﺖ دﻟﯿﻞ واﺿـﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ در‬‫اﯾﻦ روز اﻣﺮي ﺑﺲ ﺟﻠﯿـﻞ و ﻋﻈﯿﻢ و ﻓﺨﯿﻢ واﻗﻊ ﺷـﺪه ﮐﻪ ﺑﺠﻬﺖ آن اﮐﻤـﺎل دﯾﻦ و اﺗﻤـﺎم ﻧﻌﻤﺖ ﺣﺎﺻـﻞ ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬و ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ آن‬‫ﻧﯿﺴﺖ ﻣﮕﺮ اﻣـﺎﻣﺖ و ﺧﻼـﻓﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم‪ ،‬ﮐﻪ آن اﺻﻞ ﻋﻈﯿﻢ اﺳﺖ از اﺻﻮل دﯾﻦ‪ ،‬و ﺑﺠﻬﺖ آن ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ دﯾﻦ و‬‫اﯾﻤﺎن را ﮐﺎﻣﻞ ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫و ﻧﺰول اﯾـﻦ آﯾـﻪ ﮐﺮﯾﻤـﻪ را در اﯾـﻦ واﻗﻌـﻪ ﻋﻠﻤـﺎي ﺟﻠﯿـﻞ اﻟﺸـﺄن و ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ اﻋﯿـﺎن رواﯾـﺖ ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﺜـﻞ‪ :‬اﺣﻤـﺪ ﺑـﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑـﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ‬‫اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﻼﺑﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ‪ ،‬و ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ‬‫اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺄﺧﻄﺐ‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻨﻄﻨﺰي‪ ،‬و أﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴـﯿﻦ اﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺼﺎﻟﺤﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺆﯾﺪ اﻟﺤﻤﻮﯾﻨﯽ‬‫»ﻧﺰول آﯾﻪ اﮐﻤﺎل ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻧﺰول آﯾﻪ‪:‬‬‫اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 138‬از ‪230‬‬‫ﭘﺲ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸﯽ در »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺧﺮج ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق اﻟﺮﺳﻌﻨﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رض ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪:‬‬‫ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫‪ ،‬أﺧﺬ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪233 :‬‬‫ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫و اﺧﺮج اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري رض ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﻓﯽ آﺧﺮه‪ :‬ﻓﻨﺰﻟﺖ‪:‬‬‫اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ‬‫ اﻵﯾـﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬اﻟﱠﻠﻪ اﮐﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﮐﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ و اﺗﻤﺎم اﻟﻨﻌﻤـﮥ‪ ،‬و رﺿـﯽ اﻟﺮب ﺑﺮﺳﺎﻟﺘﯽ‪ ،‬و اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻟﻌﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ‬‫ﻃﺎﻟﺐ‬‫»ﻧﺰول آﯾﻪ اﮐﻤﺎل ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺎ ﻧﺰل ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﺑﺄﺳﻨﺎد ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ اﻟﺮﺑﯿﻊ ]‪ ،[1‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺎرون اﻟﻌﺒﺪي ]‪ ،[2‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ دﻋﺎ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ ﻋﻠﯽ‬‫ﻓﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬و أﻣﺮ ﺑﻤﺎ ﺗﺤﺖ اﻟﺸﺠﺮة ﻣﻦ ﺷﻮك‪ ،‬ﻓﻘﻢ و ذﻟﮏ ﻓﯽ ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ‪ ،‬ﻓﺪﻋﺎ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﻀﺒﻌﯿﻪ ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ ﺣﺘﯽ ﻧﻈﺮ اﻟﻨﺎس ﺑﯿﺎض‬‫اﺑﻄﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﯾﻔﺘﺮﻗﻮا ﺣﺘﯽ ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ َو َأﺗ َْﻤْﻤُﺖ َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ ﻧِْﻌَﻤﺘِﯽ َو َرِﺿﯿُﺖ ﻟَُﮑُﻢ اﻟ ِْﺈْﺳﻼَم ِدﯾﻨًﺎ‬‫‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪» :‬اﻟﱠﻠﻪ اﮐﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﮐﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ و اﺗﻤﺎم اﻟﻨﻌﻤـﮥ‪ ،‬و رﺿـﯽ اﻟﺮب ﺑﺮﺳﺎﻟﺘﯽ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻮﻻﯾﮥ ﻟﻌﻠﯽ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي ‪ -‬اﻟﺦ‪ [1] .‬اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻻﺳﺪي اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (168‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ ﻫﺎرون ﻋﻤﺎرة ﺑﻦ ﺟﻮﯾﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (134‬ه‬‫ﻧﺰول آﯾﻪ اﮐﻤﺎل ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﻣﻐﺎزﻟﯽ ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺠﻼﺑﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ ]‪ ،[1‬ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ‬‫در روز ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم« ﮐﻤﺎ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻤﺪة« ﻻﺑﻦ ﺑﻄﺮﯾﻖ ]‪ [2‬ﻃﺎب ﺛﺮاه‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﺎوان ]‪ ،[3‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎك ]‪ ،[4‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺟﻌﻔﺮ‬‫ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﺼﯿﺮ اﻟﺨﻠﺪي ]‪ ،[5‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ اﻟﺮﻣﻠﯽ ]‪ ،[6‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﺿﻤﺮة ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ اﻟﻘﺮﺷﯽ ]‪ ،[7‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﺷﻮذب‬‫]‪ ،[8‬ﻋﻦ ﻣﻄﺮ اﻟﻮراق‪ [9] ،‬ﻋﻦ ﺷﻬﺮ ﺑﻦ ﺣﻮﺷﺐ ]‪ [1] [10‬اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻮاﺳـﻄﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (483‬ه‪ [2] .‬ﯾﺤﯿﯽ‬‫ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺤﻠﯽ اﻟﻤﺘـﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (600‬ه‪ [3] .‬اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﺰار اﻟﻮاﺳـﻄﯽ ﺳـﻤﻊ ﻣﻨﻪ اﺑﻦ اﻟﻤﻐـﺎزﻟﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (435‬ه‪ [4] .‬اﺑﻦ اﻟﺴـﻤﺎك اﻟﻮاﻋﻆ‬‫اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (424‬ه‪ [5] .‬اﻟﺨﻠﺪي اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (347‬ه‪ [6] .‬اﻟﺮﻣﻠﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﻠﮥ اﻟﺤﻤﺼﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 139‬از ‪230‬‬‫)‪ (216‬ه‪ [7] .‬ﺿـﻤﺮة اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (182‬ه‪ [8] .‬اﺑﻦ ﺷﻮذب ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (144‬أو ﺑﻌﺪﻫﺎ‪ [9] .‬ﻣﻄﺮ ﺑﻦ‬‫ﻃﻬﻤﺎن اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (125‬ه‪ [10] .‬ﺷﻬﺮ ﺑﻦ ﺣﻮﺷﺐ اﻻﺷﻌﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (100‬ه‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪،9‬‬‫ص‪235 :‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ]‪ [1‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﺛﻤﺎﻧﯿﮥ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬ﮐﺘﺐ ﻟﻪ ﺻﯿﺎم ﺳﺘﯿﻦ ﺷﻬﺮا و ﻫﻮ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻟﻤﺎ أﺧﺬ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻓﻘﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪ :‬ﺑـﺦ ﺑـﺦ ﻟﮏ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﺻـﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨـﮥ‪ .‬ﻓﺄﻧﺰل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ‬‫[ ]‪[2‬‬‫»ﻧﺰول آﯾﻪ اﮐﻤﺎل ﺑﺮواﯾﺖ اﺧﻄﺐ ﺧﻮارزم«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﺳﺤﺎق اﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺄﺧﻄﺐ ﺧﻮارزم ]‪ [3‬ﻧﺰول آﯾﻪ اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻨﺎﻗﺐ« او ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]اﺧﺒﺮﻧﯽ ﺳـﯿﺪ اﻟﺤﻔﺎظ اﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ﺷـﻬﺮدار ﺑﻦ ﺷﯿﺮوﯾﻪ ﺑﻦ ﺷﻬﺮدار اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ ]‪ [4‬ﻓﯿﻤﺎ ﮐﺘﺐ اﻟﯽ ﻣﻦ ﻫﻤـﺪان‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻮ اﻟﻔﺘـﺢ ﻋﺒﺪوس ﺑﻦ‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪوس ]‪ [1] [5‬ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺻـﺨﺮ اﻟﺪوﺳـﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (57‬ه‪ [2] .‬ﻣﻨـﺎﻗﺐ اﺑﻦ اﻟﻤﻐـﺎزﻟﯽ‪ [3] .19 - 18 :‬اﺧﻄﺐ‬‫ﺧـﻮارزم اﻟﻤﻮﻓﻖ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟﻤﮑﯽ‪ ،‬اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (568‬ه‪ [4] .‬اﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ﺷـﻬﺮدار اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (558‬ه‪ [5] .‬ﺑا ﻮ اﻟﻔﺘﺢ‬‫ﻋﺒﺪوس اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (490‬ه‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪236 :‬‬‫اﻟﻬﻤـﺪاﻧﯽ ﮐﺘﺎﺑـﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق اﻟﺒﻐﻮي ]‪ [1‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯿﻞ اﻟﻌﻨﺰي ]‪ ،[2‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬‫اﻟﺬارع‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺣﻔﺺ ]‪ ،[3‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻌﺒﺪي ]‪ ،[4‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺎرون اﻟﻌﺒﺪي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ :‬ان‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮم دﻋـﺎ اﻟﻨـﺎس اﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ أﻣﺮ ﺑﻤـﺎ ﮐﺎن ﺗﺤﺖ اﻟﺸـﺠﺮة ﻣﻦ اﻟﺸﻮك ﻓﻘﻢ و ذﻟﮏ ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ‪ ،‬ﺛﻢ دﻋﺎ‬‫اﻟﻨﺎس اﻟﯽ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﻀـﺒﻌﻪ‪ ،‬ﺛﻢ رﻓﻌﻬﺎ ﺣﺘﯽ ﻧﻈﺮ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ ﺑﯿﺎض اﺑﻄﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ وَ‬‫َأﺗ َْﻤْﻤُﺖ َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ ﻧِْﻌَﻤﺘِﯽ َو َرِﺿﯿُﺖ ﻟَُﮑُﻢ اﻟ ِْﺈْﺳﻼَم ِدﯾﻨًﺎ‬‫‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬اﻟﱠﻠﻪ اﮐﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ و اﺗﻤﺎم اﻟﻨﻌﻤﮥ‪ ،‬و رﺿﺎ اﻟﺮب ﺑﺮﺳﺎﻟﺘﯽ و اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻟﻌﻠﯽ ]‪ -[5‬اﻟﺦ‬‫»ﻧﺰول آﯾﻪ اﮐﻤﺎل ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﻧﻄﻨﺰي«‬‫اﻣـﺎ رواﯾﺖ ﺑا ﻮ اﻟﻔﺘـﺢ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻨﻄﻨﺰي ]‪ ،[6‬ﻧﺰول آﯾﻪ ]‪ [1‬اﻟﺒﻐﻮي اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﻌـﺪل اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (349‬و ﻻ‬‫ﯾﺨﻔﯽ أﻧﻪ ﺳﻘﻂ ﺑﯿﻦ ﻋﺒﺪوس و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺟﻞ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ ﻋﻠﯿﻞ )ﺑﺎﻟﺘﺼﻐﯿﺮ( اﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (290‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺣﻔﺺ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (227‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻌﺒﺪي ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺮوزي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (215‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ‪.80 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 140‬از ‪230‬‬‫]‪ [6‬اﺑﻮ اﻟﻔﺘـﺢ اﻟﻨﻄﻨﺰي‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻤﻮﻟﻮد ﺳـﻨﮥ )‪ (480‬ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺣﻘﻘﻪ اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻗـﺪس ﺳـﺮه‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻢ أﻗﻒ ﻋﻠﯽ‬‫ﺗﺎرﯾﺦ وﻓﺎﺗﻪ‪ -‬و ﻟﮑﻦ ذﮐﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪237 :‬‬‫اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﺛﻤﺎﻧﯿﮥ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ و ﻫﻮ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻟﻤﺎ أﺧﺬ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫»أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﻬﻢ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪ :‬ﺑﺦ ﺑﺦ ﯾﺎ اﺑﻦ‬‫اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬أﺻﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺴﻠﻢ‪.‬‬‫ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ َو َأﺗ َْﻤْﻤُﺖ َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ ﻧِْﻌَﻤﺘِﯽ َو َرِﺿﯿُﺖ ﻟَُﮑُﻢ اﻟ ِْﺈْﺳﻼَم ِدﯾﻨًﺎ‬‫‪ ،‬ﮐﺘﺐ ﻟﻪ ﺻﯿﺎم ﺳﺘﯿﻦ ﺷﻬﺮا[ ]‪[1‬‬‫»ﻧﺰول آﯾﻪ اﮐﻤﺎل ﺑﺮواﯾﺖ ﺻﺎﻟﺤﺎﻧﯽ«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺻﺎﻟﺤﺎﻧﯽ ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ‬‫ اﻵﯾﮥ‪ -‬در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ در ﮐﺘﺎب »ﺗﻮﺿـﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺮﺟﯿﺢ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﺎﺷﺎ ﻓﯽ »اﯾﻀﺎح اﻟﻤﮑﻨﻮن« ج ‪ 1/430‬ﺗﺎرﯾﺦ‬‫وﻓﺎﺗﻪ ﺳﻨﮥ )‪ (804‬و ﻗﺎل‪:‬‬‫»اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ اﻟﻌﻠﻮﯾﮥ ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺒﺮﯾﮥ« ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻨﻄﻨﺰي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ان ﻫﺬا اﻟﺘﺎرﯾﺦ اﺷﺘﺒﺎه أن‬‫ﺗﺎرﯾﺨﺎ ﻟﻮﻓﺎة ﻧﻄﻨﺰي آﺧﺮ ﻏﯿﺮ اﻟﻨﻄﻨﺰي اﻟﻤﺸﻬﻮر‪.‬‬‫]‪ [1‬اﺧﺮج اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻻﮐﺎﺑﺮ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺒﻐﺪادي ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد ج ‪.8/290‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪238 :‬‬‫]ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ َو َأﺗ َْﻤْﻤُﺖ َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ ﻧِْﻌَﻤﺘِﯽ َو َرِﺿﯿُﺖ ﻟَُﮑُﻢ اﻟ ِْﺈْﺳﻼَم ِدﯾﻨًﺎ‬‫‪،‬و‬‫ﺑﺎﻻﺳـﻨﺎد اﻟﻤـﺬﮐﻮر ﻋﻦ ﻣﺠﺎﻫـﺪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺰﻟﺖ ﻫـﺬه اﻵﯾﮥ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺑﺎرك و‬‫ﺳﻠﻢ‪:‬‬‫»اﻟﱠﻠﻪ اﮐﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ و اﺗﻤﺎم اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و رﺿﯽ اﻟﺮب ﺑﺮﺳﺎﻟﺘﯽ و اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻟﻌﻠﯽ«‪ .‬رواه اﻻﻣﺎم اﻟﺼﺎﻟﺤﺎﻧﯽ‬‫ﺟﻼﻟﺖ ﺻﺎﻟﺤﺎﻧﯽ از ﻧﻈﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫و ﺻﺎﻟﺤﺎﻧﯽ از اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ و اﺟﻠﻪ اﻋﻼم و ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻤﺤﯿﯽ اﻟﺴـﻨﻪ و ﻧﺎﺻـﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﻣﺠـﺪد اﻻﺳـﻼم‪ ،‬ﻧﺰد اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ‬‫ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ در »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻻﻣﺎم اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻻدﯾﺐ اﻻرﯾﺐ‪ ،‬اﻟﻤﺤﻠﯽ ﺑﺴـﺠﺎﯾﺎ اﻟﻤﮑﺎرم‪ ،‬اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﯿﻦ اﻻﺟﻠـﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻋﻼم ﺑﻤﺤﯿﯽ اﻟﺴـﻨﮥ و ﻧﺎﺻـﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻣﺠﺪد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 141‬از ‪230‬‬‫اﻻﺳﻼم‪ ،‬اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺮﺑﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﻌﺎرف اﻟﺴﺒﺤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺳﻌﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺼﺎﻟﺤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﯽ ﻋﺒﺎراﺗﻪ اﻟﻔﺎﺋﻘﮥ‬‫و اﺷﺎراﺗﻪ اﻟﺮاﺋﻘﮥ ﻣﻦ ﮐﺘﺎﺑﻪ ﺷـﮑﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺴـﻌﺎه‪ ،‬و اﮐﺮم ﺑﻔﻀـﻠﻪ ﻣﺜﻮاه‪ ،‬و اﺟﺰل ﻟﻪ ﻣﻦ ﺛﻮاﺑﻪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ أﺻﺒﺢ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم و‬‫ﻫﻮ ﮐﺎﺳﺮ اﻻﺻﻨﺎم و ﻫﺰﺑﺮ اﻵﺟﺎم ‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺳﻼﻣﮥ اﻟﱠﻠﻪ در »ﻣﻌﺮﮐﮥ اﻵراء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و رواﯾﺖ ﺻﺎﻟﺤﺎﻧﯽ ﮐﻪ از »ﺗﻮﺿـﯿﺢ اﻟـﺪﻻﺋﻞ« ﺳـﯿﺪ ﺷـﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻪ ﺗﺠﺸﻢ ﻧﻘﻠﺶ ﭘﺮداﺧﺖ‪ ،‬ﻣﺼﺪق ﻣﻌﺘﻘﺪ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ و ﻣﮑﺬب‬‫ﻣﺰﻋـﻮم ﺷـﯿﻌﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ از رواﯾﺖ ﻣـﺬﮐﻮره ﭼﻮن آﻓﺘـﺎب ﻧﯿﻤﺮوز درﺧﺸـﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﻨﯿﺎن از ﻣﻨـﺎﻗﺐ و ﻣﺪاﺋـﺢ ﺷـﺎه ﻣﺮدان زﯾـﺎدهﺗﺮ از‬‫ﺷﯿﻌﯿﺎن رواﯾﺖ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﻧﻤﯽﺑﯿﻨﺪ ﮐﻪ ﺑا ﻦ ﺑﺎﺑﻮﯾﻪ ﻗﻤﯽ از ﺗﻌﻠﯿﻢ ﯾﮏ ﺑﺎب ﮔﺸﻮدن ﻫﺰار ﺑﺎب رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺻﺎﻟﺤﺎﻧﯽ ﺗﻌﻠﯿﻢ ﻫﺰار ﺑﺎب و ﮔﺸﻮدن ﻫﺰار ﺑﺎب از ﻫﺮ‬‫ﺑﺎب ﻧﻮﺷﺘﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪239 :‬‬‫ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ -‬ﺑﺒﯿﻦ ﺗﻔـﺎوت ره از ﮐﺠﺎﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﮑﺠﺎ! ﺑﻠﯽ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻗﻠﺖ و ﮐﺜﺮت‪ ،‬و ﻓﺮق ﯾﮏ و ﻫﺰار و ﻫﺰار و ﺻـﺪ ﻫﺰار ﺗﻔﺎوﺗﯽ ﮐﻪ‬‫ﻣـﺎ ﺑﯿـﻦ اﻟﺮواﯾـﺘﯿﻦ اﺳـﺖ‪ .‬اﯾـﻦ ﺳـﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺑـﺎﺑﻮﯾﻪ ﺷـﯿﻌﯽ ﺑﺎﺿـﺎﻓﻪ ﮐـﺒﺮ ﺑﻄﻦ و اﻧﺘﻔـﺎخ ﺷـﮑﻢ‪ ،‬از ﻏﻼـف ﺑﺮ آﻣـﺪه‪ ،‬زﺑـﺎن ﺑﻬﺮزه دراﺋﯽ و‬‫ﺑﯿﻬﻮدهﺳـﺮاﯾﯽ ﮔﺸﻮد‪ ،‬و ﺻﺎﻟﺤـﺎﻧﯽ از دور ﺑﻮﺳﻪ زده ﺑﺮ ﺗﻌﻠﯿﻢ ﻫﺰار ﺑـﺎب و اﻧﻔﺘـﺎح ﻫﺰار ﺑـﺎب از ﻫﺮ ﺑـﺎب اﮐﺘﻔﺎ ﻧﻤﻮد‪ .‬آري ﻓﮑﺮ ﻫﺮ ﮐﺲ‬‫ﺑﻘﺪر ﻫﻤﺖ او اﺳﺖ ‪.‬‬
‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﻟﻮي ﺳـﻼﻣﺖ‪ ،‬ﺑﺴـﺒﺐ ﮐﻤﺎل ﺳـﻼﻣﺖ ﻃﺒﻊ و اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ ذﻫﻦ‪ ،‬رواﯾﺖ ﺻﺎﻟﺤﺎﻧﯽ را‪ ،‬ﮐﻪ ﺳﯿﺪ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ‬‫در »ﺗﻮﺿـﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﻗﺒﻮل ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺗﺎب و ﻣﺠﺎل رد و اﺑﻄﺎل آن ﻧﺪارد‪ ،‬ﮐﻪ آن را ﻣﺼﺪق ﻣﻌﺘﻘﺪ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ )و ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ(‬‫ﻣﮑـﺬب ﻣﺰﻋﻮم ﺷـﯿﻌﻪ ﻣﯽداﻧـﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺂن اﺣﺘﺠﺎج ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ از رواﯾﺖ ﻣﺬﮐﻮره ﭼﻮن آﻓﺘﺎب ﻧﯿﻤﺮوز درﺧﺸﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﻨﯿﺎن از‬‫ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺪاﺋـﺢ ﺷﺎه ﻣﺮدان زﯾﺎدهﺗﺮ از ﺷـﯿﻌﯿﺎن رواﯾﺖ ﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻧﺺ ﺻـﺮﯾﺤﺴﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺻﺎﻟﺤﺎﻧﯽ از ﺳـﻨﯿﺎن اﺳﺖ و رواﯾﺖ او‬‫ﺑﺰﻋﻤﺶ ﻣﺜﺒﺖ ﻣﺰﯾﺪ وﻻي اﯾﻦ ﺣﻀﺮات! و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل او‪] :‬و ﺻﺎﻟﺤﺎﻧﯽ از دور ﺑﻮﺳﻪ زده ‪ -‬اﻟﺦ‪ -‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﺎﻟﺤﺎﻧﯽ ﺳﺎﻟﮏ ﻣﺴﻠﮏ‬‫ادب ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿـﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و ﻧﺎﮐﺐ از ﻃﺮﯾﻘﻪ اﺳﺎءت ادب اﺑﻠـﺞ‪ ،‬و ﻣﻨﺤﺮف از ﺳـﻤﻌﺖ اﯾﺮاد ﮐـﺬب و ﺑﻬﺮج‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻫﻤﯿﻦ ﺻﺎﻟﺤﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺷﺎه ﺳﻼﻣﺖ در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﺗﻨﻮﯾﻪ ذﮐﺮ و رﻓﻊ ﻗﺪر او ﮐﻮﺷﯿﺪه‪ ،‬و او را ﻣﻼذ و ﻣﻠﺠﺎي ﺧﻮد‬‫ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪ ،‬در ﺣﻖ اﺑﻦ ﺑﺎﺑﻮﯾﻪ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ او داد ﻫﺮزهﺳﺮاﯾﯽ داده‪ ،‬ﻧﺰول آﯾﻪ‪:‬‬‫اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺳﯿﺪ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪240 :‬‬‫»ﺗﻮﺿـﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ« ﮐﻪ ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ رواﯾﺎﺗﺶ از زﺑﺎن ﺧﻮد ﻣﺼـﻨﻒ آﻧﻔﺎ ﺷﻨﯿﺪي‪ ،‬ذﮐﺮ آن ﻧﻤﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺣﻀﺮات ﺳﻨﯿﻪ رد و‬‫اﺑﻄﺎل آن ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و ﺑﮑﺪام ﺣﯿﻠﻪ و ﺗﺪﺑﯿﺮ و ﺗﺨﺪﯾﻊ و ﺗﺰوﯾﺮ در اﻋﺮاض از رواﯾﺖ ﭼﻨﯿﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﻧﺤﺮﯾﺮ دﺳﺖ ﺧﻮاﻫﻨﺪ زد؟‬‫»ﻧﺰول آﯾﻪ اﮐﻤﺎل ﺑﺮواﯾﺖ ﺣﻤﻮﯾﻨﯽ«‬‫أﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻤﺆﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﻤﻮﯾﻨﯽ‪ ،‬ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 142‬از ‪230‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ آورده‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﺳﯿﺪ اﻟﺤﻔﺎظ أﺑﯽ ﻣﻨﺼﻮر ﺷﻬﺮدار ﺑﻦ ﺷﯿﺮوﯾﻪ ﺑﻦ ﺷﻬﺮدار اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺤﺪاد اﻟﻤﻘﺮي اﻟﺤﺎﻓﻆ ]‪ ،[1‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺒﺄﻧﺎ أﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ]‪ ،[2‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ]‪ ،[3‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ ]‪ ،[4‬ﻗـﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺤﻤﺎﻧﯽ ]‪ ،[5‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ اﻟﺮﺑﯿﻊ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺎرون‬‫اﻟﻌﺒـﺪي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨـﺪري‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ دﻋﺎ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﻓﯽ ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ و أﻣﺮ ﺑﻤﺎ ﺗﺤﺖ اﻟﺸـﺠﺮة ﻣﻦ‬‫اﻟﺸﻮك ﻓﻘﻢ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ‪ ،‬ﻓﺪﻋﺎ ﻋﻠﯿﺎ ﻓﺄﺧﺬ ﺑﻀﺒﻌﯿﻪ ﻓﺮﻓﻌﻬﻤﺎ ]‪ [1‬اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺪاد اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (515‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (430‬ﺗﻘﺪم ذﮐﺮه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺨﻠﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (357‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (297‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺤﻤﺎﻧﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (228‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪241 :‬‬‫ﺣـﺘﯽ ﻧﻈﺮ اﻟﻨـﺎس اﻟﯽ ﺑﯿـﺎض اﺑﻄﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﯾﺘﻔﺮﻗﻮا ﺣـﺘﯽ ﻧﺰﻟﺖ ﻫـﺬه اﻵﯾـﮥ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ وَ‬‫َأﺗ َْﻤْﻤُﺖ َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ ﻧِْﻌَﻤﺘِﯽ َو َرِﺿﯿُﺖ ﻟَُﮑُﻢ اﻟ ِْﺈْﺳﻼَم ِدﯾﻨًﺎ‬‫‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬اﻟﱠﻠﻪ أﮐﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﮐﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ و اﺗﻤﺎم اﻟﻨﻌﻤـﮥ‪ ،‬و رﺿﺎ اﻟﺮب ﺑﺮﺳﺎﻟﺘﯽ‪ ،‬و اﻟﻮﻻﯾـﮥ ﻟﻌﻠﯽ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪي‬‫]‪ -[1‬اﻟﺦ‬‫»ﮐﻼم اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ در ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻧﺰول آﯾﻪ اﮐﻤﺎل در ﻏﺪﯾﺮ«‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻤﺎد اﻟﺪﯾﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ اﻟﺸـﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺸﺎﻣﯽ از ﺟﻬﺖ ﮐﺜﺮت ﺗﻌﺼﺐ ﺑﺮد رواﯾﺖ ﻧﺰول‬‫آﯾﻪ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻮدش از ﺛﻘـﺎت روات ﺻـﺤﺎح ﺧﻮد ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺮداﺧﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ﻏﻠﯿـﺎن و ﺛﻮران ﻋﻨﺎد‪ ،‬ﺣﺘﻤﺎ و ﺟﺰﻣﺎ ﻣﺤﺾ‬‫ﮐﺬب داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺗﺎرﯾﺦ ﺧﻮد ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]ﻓﺄﻣﺎ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺬي رواه ﺿـﻤﺮة‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﺷﻮذب‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻄﺮ اﻟﻮراق‪ ،‬ﻋﻦ ﺷـﻬﺮ ﺑﻦ ﺣﻮﺷﺐ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻗﺎل‪» :‬ﻟﻤﺎ أﺧﺬ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﺎﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ‬‫‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ :‬و ﻫﻮ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﯾﻮم ﺛﻤﺎﻧﯽ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﮐﺘﺐ ﻟﻪ ﺻﯿﺎم ﺳﺘﯿﻦ ﺷﻬﺮا«‪.‬‬‫ﻓﺎﻧﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻨﮑﺮ ﺟـﺪا‪ ،‬ﺑﻞ ﮐـﺬب‪ ،‬ﻟﻤﺨﺎﻟﻔﺘﻪ ﻣﺎ ﺛﺒﺖ ﻓﯽ »اﻟﺼـﺤﯿﺤﯿﻦ« ﻋﻦ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ان ﻫـﺬه اﻵﯾـﮥ ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ ﯾﻮم‬‫اﻟﺠﻤﻌﮥ ﯾﻮم ﻋﺮﻓﮥ و رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ واﻗﻒ ﺑﻬﺎ ﮐﻤﺎ ﻗﺪﻣﻨﺎه‪.‬‬‫و ﮐﺬا ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬ان ﺻﯿﺎم ﯾﻮم اﻟﺜﺎﻣﻦ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ و ﻫﻮ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﯾﻌﺪل ]‪ [1‬ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ ج ‪.1/74‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪242 :‬‬‫ﺻﯿﺎم ﺳﺘﯿﻦ ﺷـﻬﺮا« ﻻ ﯾﺼﺢ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻗﺪ ﺛﺒﺖ ﻣﺎ ﻣﻌﻤﺎ ﻓﯽ »اﻟﺼـﺤﯿﺢ« ان ﺻـﯿﺎم ﺷـﻬﺮ رﻣﻀﺎن ﺑﻌﺸـﺮة اﺷـﻬﺮ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﯾﮑﻮن ﺻـﯿﺎم واﺣﺪ ﯾﻌﺪل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 143‬از ‪230‬‬‫ﺳﺘﯿﻦ ﺷـﻬﺮا‪ ،‬ﻫـﺬا ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻗﺎل ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﺑﻌﺪ اﯾﺮاد ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﮑﺮ ﺟﺪا رواه ﺣﺒﺸﻮن ]‪[1‬‬‫اﻟﺨﻼل‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻨﯿﺮي ]‪ [2‬و ﻫﻤﺎ ﺻﺪوﻗﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺮﻣﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺿﻤﺮة ﻗﺎل‪ :‬و ﯾﺮوي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﺤﻮﯾﺮث ]‪ [3‬و اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﺑﺄﺳﺎﻧﯿﺪ واﻫﯿﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﺻﺪر اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮ اﺗﯿﻘﻦ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎﻟﻪ‪ ،‬و اﻣﺎ‬‫»اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه«‬‫ﻓﺰﯾﺎدة ﻗﻮﯾﮥ اﻻﺳﻨﺎد‪ ،‬و اﻣﺎ ﻫﺬا اﻟﺼﻮم ﻓﻠﯿﺲ ﺑﺼﺤﯿﺢ‪ ،‬و ﻻ و اﻟﱠﻠﻪ ﻧﺰﻟﺖ اﻵﯾﮥ ﯾﻮم ﻋﺮﻓﮥ ﻗﺒﻞ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺑﺄﯾﺎم و اﻟﱠﻠﻪ اﻋﻠﻢ ]‪[[4‬‬‫»ﺑﻄﻼن ﮐﻼم ﺑﯽﻧﻈﺎم اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ«‬‫ﻣﺴـﺘﺘﺮ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﺧﻮد اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺿـﻤﺮه از اﺑﻦ ﺷﻮذب‪ ،‬از ﻣﻄﺮ وراق‪ ،‬از ﺷـﻬﺮ ﺑﻦ ﺣﻮﺷﺐ‪ ،‬از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه رواﯾﺖ‬‫ﮐﺮده‪ ،‬و اﯾﻦ ﻫﻤﻪ از روات ﺻﺤﺎح اﻫﻞ ﺳﻨﺖاﻧﺪ‪.‬‬‫اﻣﺎ ﺿـﻤﺮه‪ :‬ﭘﺲ ﺗﺮﻣﺬي‪ ،‬و أﺑﻮ داود‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ‪ ،‬و ﻧﺴﺎﺋﯽ در ﺻـﺤﺎح ﺧﻮد رواﯾﺖ از او ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﯾﻦ أﺋﻤﻪ ارﺑﻌﻪ از ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺑـﻦ ﺷـﻮذب در ﺻـﺤﺎح ﺧـﻮد رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬و از ﻣﻄﺮ وراق ﻫﻢ اﯾﻦ ﻫﺮ ﭼﻬـﺎر ﺑﺰرگ‪ [1] ،‬ﺣﺒﺸﻮن ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﺨﻼل اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪ (331‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ اﻟﻨﯿﺮي أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺎن ﺣﯿﺎ ﺳﻨﮥ )‪ (313‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ اﻟﺤﻮﯾﺮث‪ :‬أﺑﻮ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻠﯿﺜﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (74‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪.5/214‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪243 :‬‬‫و اﺑﻦ ﺣﺒﺎن‪ ،‬و ﻣﺴﻠﻢ در ﺻﺤﺎح ﺧﻮد رواﯾﺎت اﺧﺮاج ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬و از ﺷﻬﺮ اﺑﻦ ﺣﻮﺷﺐ ﻧﯿﺰ اﯾﻦ ﻫﺮ ﭼﻬﺎر‪ ،‬و ﻣﺴﻠﻢ رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫و در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻣﯽداﻧﯽ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﮐﺮدن اﺻـﺤﺎب ﺻـﺤﺎح از ﮐﺴﯽ دﻟﯿﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ آن ﮐﺲ ﻧﺰد اﯾﻨﻬﺎ ﺛﻘﻪ و ﻋﺎدل و ﻣﻌﺘﻤﺪ و ﻣﻌﺘﺒﺮ و‬‫ﺻﺤﯿﺢ اﻟﻀﺒﻂ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﭼﻨﯿﻦ ﺣـﺪﯾﺜﯽ را ﮐﻪ ﺑﺮواﯾﺖ روات ﺻـﺤﺎح ﺳـﻨﯿﻪ ﻣﺮوي ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣّﻖ ﭼﺴﺎن رد و اﺑﻄﺎل ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﮐﺮد؟ ﮐﻪ ﺑﺎرﻫﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ‬‫ﮐﺘﺐ ﻣﻔﺎﺧﺮﺗﻬﺎ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﻧﺎزﺷـﻬﺎ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ از راه ﻗﻠﺖ ﺗﺄﻣﻞ‪ ،‬و ﮐﺜﺮت اﺑﺘﻼء ﺑﻮﺳﺎوس ﻧﻔﺴﺎﻧﯿﻪ ﺑﺠﻬﺖ ﻋـﺪم اﻋﺘﻤﺎد اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺮ آن‬‫ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ ﺑﻠﯿﻎ ﺑﺮ اﯾﺸﺎن زده‪ ،‬و ﺑﺬﯾﻞ ﯾﺎﻓﻪدراﺋﯽ و ﻫﺮزهﺳﺮاﯾﯽ دﺳﺖ زده‪.‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺨﺪوم ]‪ [1‬ﺷﺮﯾﻔﯽ در »ﻧﻮاﻗﺾ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻣﻦ ﻫﻔﻮاﺗﻬﻢ اﻧﮑﺎرﻫﻢ ﮐﺘﺐ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺼـﺤﺎح اﻟﺘﯽ ﺗﻠﻘﺖ اﻻﻣﮥ ﺑﻘﺒﻮﻟﻬﺎ ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﺻـﺤﯿﺤﺎ اﻟﺒﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ اﻟﺬﯾﻦ ﻣﺮ ذﮐﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬ﻗﺎل أﮐﺜﺮ‬‫ﻋﻠﻤﺎء اﻟﻌﺮب‪ :‬أﺻﺢ اﻟﮑﺘﺐ ﺑﻌﺪ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »ﺻـﺤﯿﺢ« ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج اﻟﻘﺸـﯿﺮي‪ ،‬و ﻗﺎل اﻻﮐﺜﺮون ﻣﻦ ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ :‬ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺒﺨﺎري ﻫﻮ اﻻﺻـﺢ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻻﺻـﺢ‪ ،‬و ﻣﺎ اﺗﻔﻘﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻫﻮ ﻣﺎ اﺗﻔﻖ ﻋﻠﯿﻪ اﻻﻣﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺬي ﯾﻘﻮل ﻓﯿﻪ اﻟﻤﺤﺪﺛﻮن ﮐﺜﯿﺮا ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺘﻔﻖ‬‫ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﯾﻌﻨﻮن ﺑﻪ اﺗﻔﺎﻗﻬﻤﺎ ﻻ اﺗﻔﺎق اﻻﻣﮥ و ان ﻟﺰﻣﻪ ذﻟﮏ‪ ،‬و اﺳـﺘﺪل ﻓﯽ »اﻻزﻫﺎر« ﻟﺜﺒﻮت اﻟﻤﻼزﻣﮥ ﺑﺎﺗﻔﺎق اﻻﻣﮥ ﻋﻠﯽ ﺗﻠﻘﯽ ﻣﺎ اﺗﻔﻘﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و‬‫اﻟﻤﺘﻔﻖ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﯿﻨﻬﻤـﺎ ﻫﻮ اﻟـﺬي ﯾﺮوﯾﻪ اﻟﺼـﺤﺎﺑﯽ اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﺑﺎﻟﺮواﯾـﮥ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﯾﺮوي ﻋﻨﻪ راوﯾـﺎن ﺛﻘﺘـﺎن ﻣﻦ اﺗﺒﺎع‬‫اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ ﻣﺸـﻬﻮران ﺑﺎﻟﺤﻔﻆ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﺮوي ﻋﻦ ﮐﻞ واﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻢ رواة ﺛﻘﺎة ﻣﻦ اﻟﻄﺒﻘـﮥ اﻟﺮاﺑﻌـﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﺮوي ﻋﻦ ﮐﻞ واﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﺷـﯿﺦ اﻟﺒﺨﺎري و‬‫ﻣﺴﻠﻢ‪ [1] ،‬ﻣﺨﺪوم ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺣﺪود ﺳﻨﮥ )‪ (995‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪244 :‬‬‫و اﻻﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺮوﯾـﮥ ﺑﻬـﺬه اﻟﺸـﺮاﺋﻂ ﻗﺮﯾﺒـﮥ اﻟﯽ ﻋﺸـﺮة آﻻف‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻋﻤﻞ ﺑﮑﺘﺎﺑﯿﻬﻤﺎ ﻫـﺬﯾﻦ اﻻﺋﻤـﮥ اﻟﻤﺠﺘﻬـﺪون اﻟﮑﺎﻣﻠﻮن ﺑﻐﯿﺮ ﺗﻔﺘﯿﺶ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 144‬از ‪230‬‬‫ﺗﻔﺤﺺ و ﺗﻌﺪﯾﻞ و ﺗﺠﺮﯾﺢ ﻣﻦ ﻏﺎﯾﮥ وﺛﻮﻗﻬﻢ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﺑﺮيء ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﺮﺿﯽ‪ ،‬و ﻧﺠﯽ ﺑﯿﻤﻨﻬﺎ ﺟﻢ ﻏﻔﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻐﺮﻗﯽ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺑﻠﻎ اﻟﻘﺪر‬‫اﻟﻤﺸﺘﺮك ﻣﻤـﺎ ذﮐﺮ ﻓﯽ ﻣﯿﺎﻣﻨﻬﻤﺎ و ﺑﺮﮐﺎﺗﻬﻤﺎ ﺣـﺪ اﻟﺘﻮاﺗﺮ و ﺻﺎرا ﻓﯽ اﻻﺳـﻼم رﻓﯿﻘﯽ ﻣﺼـﺤﻒ اﻟﮑﺮﯾﻢ و اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﯿﻢ‪ ،‬ﻓﻬﺆﻻء ﻣﻦ ﮐﺜﺮة‬‫ﺟﻬﻠﻬﻢ و ﻗﻠﮥ ﺣﯿﺎﺋﻬﻢ ﯾﻨﮑﺮون اﻟﺼﺤﯿﺤﯿﻦ اﻟﻤﺰﺑﻮرﯾﻦ و ﺳﺎﺋﺮ ﺻﺤﺎﺣﻨﺎ[‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﮑﺎر ﮐﺘﺐ ﺻـﺤﺎح ﺳﻨﯿﻪ را از ﻫﻔﻮات ﺷﻤﺎر ﮐﺮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ اﻧﮑﺎر ﺻﺤﯿﺤﯿﻦ و دﯾﮕﺮ ﺻﺤﺎح را ﺑﺴﺒﺐ ﮐﺜﺮت‬‫ﻋﻠﻢ و ﺷﺪت ﺣﯿﺎ ﻧﺎﺷﯽ از ﮐﺜﺮت ﺟﻬﻞ و ﻗﻠﺖ ﺣﯿﺎ داﻧﺴﺘﻪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻧﮑﺎر رواﯾﺖ روات ﺻـﺤﺎح ﮐﻪ از اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ و اﻣﺜﺎل او ﺳـﺮزده ﻧﯿﺰ از ﻫﻔﻮات ﺷـﻨﯿﻌﻪ و ﺧﺮاﻓﺎت ﻓﻈﯿﻌﻪ‪ ،‬و ﻧﺎﺷـﯽ از ﮐﺜﺮت‬‫ﺟﻬﻞ و ﻗﻠﺖ ﺣﯿﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻓﻀـﻞ ﺑﻦ ]‪ [1‬روزﺑﻬـﺎن ﻫﻢ ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺰﯾـﺪ ﻣﺠﺎزﻓﺖ و ﻋـﺪوان‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻓﺘﺨﺎر و اﺳـﺘﮑﺒﺎر ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر ﺻـﺤﺎح ﺧﻮد آﻏﺎز ﻧﻬﺎده‪ ،‬و‬‫زﺑﺎن ﺑﻼﻏﺖ ﺗﺮﺟﻤﺎن ﺑﻌﺠﺎﺋﺐ ﻫﻔﻮات ﮔﺸﺎده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺟﻮاب »ﻧﻬﺞ اﻟﮑﺮاﻣﻪ« ﻣﯽﺳﺮاﯾﺪ‪:‬‬‫]و ﺻـﺤﺎﺣﻨﺎ ﻟﯿﺲ ﮐﮑﺘﺐ اﻟﺸـﯿﻌﮥ اﻟﺘﯽ اﺷـﺘﻬﺮ ﻋﻨـﺪ اﻟﺸـﯿﻌﮥ‪ ،‬اﻧﻬﺎ ﻣﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﯾﻬﻮدي ﮐﺎن ﯾﺮﯾﺪ ﺗﺨﺮﯾﺐ ﺑﻨﺎء اﻻﺳـﻼم‪ ،‬ﻓﻌﻤﻠﻬﺎ و ﺟﻌﻠﻬﺎ‬‫ودﯾﻌـﮥ ﻋﻨـﺪ اﻻﻣﺎم ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺼﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺗﻮﻓﯽ ﺣﺴﺐ اﻟﻨﺎس اﻧﻪ ﻣﻦ ﮐﻼﻣﻪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻋﻠﻢ ﺑﺤﻘﯿﻘـﮥ ﻫـﺬا اﻟﮑﻼم و ﻣﻊ ﻫـﺬا ﻻ ﺛﻘﮥ‬‫ﻻﻫﻞ اﻟﺴـﻨﮥ ﺑﺎﻟﻤﺸـﻬﻮرات‪ ،‬ﺑﻞ ﻻ ﺑﺪ ﻣﻦ اﻻﺳﻨﺎد اﻟﺼﺤﯿﺢ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﺼﺢ اﻟﺮواﯾﮥ‪ ،‬و اﻣﺎ ﺻﺤﺎﺣﻨﺎ ﻓﻘﺪ اﺗﻔﻖ اﻟﻌﻠﻤﺎء ان ﮐﻞ ﻣﺎ ﻋﺪ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎح‬‫ﺳﻮي ]‪ [1‬ﻓﻀﻞ ﺑﻦ روزﺑﻬﺎن اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ )‪ (909‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪245 :‬‬‫اﻟﺘﻌﻠﯿﻘﺎت ﻓﯽ اﻟﺼـﺤﺎح اﻟﺴـﺘﮥ ﻟﻮ ﺣﻠﻒ رﺟﻞ اﻟﻄﻼق اﻧﻪ ﻣﻦ ﻗﻮل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أو ﻣﻦ ﻓﻌﻠﻪ و ﺗﻘﺮﯾﺮه ﻟﻢ ﯾﻘﻊ اﻟﻄﻼق و‬‫ﻟﻢ ﯾﺤﻨﺚ ‪.‬‬
‫ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن در اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺑﺎﻻﺧﻮاﻧﯽ و ﺑﻠﻨـﺪ ﭘﺮوازي در اﻇﻬﺎر ﮐﻤﺎل وﺛﻮق و اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر ﺻـﺤﺎح‬‫ﺧﻮد آﻏﺎز ﻣﯽﻧﻬﺪ‪ ،‬و ﺑﺎز در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب رواﯾﺖ ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ‬‫را در روز ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬از ﻣﻔﺘﺮﯾﺎت ﺷـﯿﻌﻪ‪ -‬ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ -‬اﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ‪ ،‬و ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ ﮐﻪ اﯾﻦ رواﯾﺖ را روات ﺻﺤﺎح او رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ‬‫ﺗﮑـﺬﯾﺐ آن‪ ،‬ﺗﮑـﺬﯾﺐ ﺑﻌﺾ روات ﺻـﺤﺎح ﺧﻮد‪ ،‬و ﺗﻔﻀـﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿـﺢ اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺗﮑـﺬﯾﺐ ﺧﻮد در ﻣﺰﯾـﺪ ﻣـﺪح و ﺛﻨﺎي ﺻـﺤﺎح ﺧﻮد‬‫اﺳﺖ!‪.‬‬‫و ﺳﯿﻒ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻠﺘﺎﻧﯽ در »ﺗﻨﺒﯿﻪ« ﮐﻪ ﻋﯿﻦ ﺗﻤﻮﯾﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻼوه آﻧﮑﻪ ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح ﺑﻮدن روات اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ اﮔﺮ ﻣﺰﻋﻮم ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﻪ اﻋﺘﺒﺎر دارد ﮐﻪ از ﻗﺒﯿﻞ ﺷﻬﺎدة اﻟﻌﺪو ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺪو‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ ﺑﺮ ﻃﺮﯾﻖ اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺻـﺮﯾﺢ اﻟﺒﻄﻼن اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ روات ﺻـﺤﺎح اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻫﻤﻪ ﻣﻌـﺪل و ﻣﺰﮐﯽ و اﻫﻞ دﯾﺎﻧﺖ و‬‫ﺗﻘﻮي ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ رواﯾﺎت اﻫﻞ ﺳﻨﺖ در ﻫﺮ ﻋﺼﺮ و ﻃﺒﻘﻪ ﻣﺸﻬﻮر و ﻣﻌﺮوف‪ ،‬و در ﻣﺤﺎﻓﻞ و ﻣﺠﺎﻟﺲ و ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﻨﺎﺑﺮ ﻣﺬﮐﻮر و ﻣﺪروس‪،‬‬‫ﺑـﺎ وﺻﻒ اﯾﻦ ﺷـﻬﺮت و اﯾﻦ ﻇﻬﻮر‪ ،‬ﺗﻠﺒﯿﺲ و دﺧـﻞ و ﺟﻌﻞ و اﻓﺘﺮاء اﻣﮑﺎن ﻋﺎدي ﻧـﺪارد‪ ،‬و ﺑﺨﻼف رواﯾﺎت رواﻓﺾ ﮐﻪ ﻣـﺪام ﭼﻮن ﻟﺘﻪ‬‫ﺣﯿﺾ ﻣﺴﺘﻮر و ﻣﺨﺘﻔﯽ ﻣﺎﻧﺪه‪ ،‬اﯾﻦ ﻗﺴﻢ رواﯾﺎت ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺤﻞ ﺗﻠﺒﯿﺲ و ﺟﻌﻞ و دﺧﻞ و اﻓﺘﺮاء اﺳﺖ ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺳﺮاﺳـﺮ ﺑﻼـﻏﺖ ﮐﻪ در آﺧﺮ آن از ﺟـﺎﻣﻪ ﺑﺮ آﻣـﺪه‪ ،‬زﺑﺎن درازي‪ ،‬و ﻫﺮزهﺳـﺮاﯾﯽ ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻗﺼﻮي رﺳﺎﻧﯿـﺪه‪ ،‬ﮐﻤﺎل اﻓﺘﺨﺎر و‬‫ﻧﺎزش‪ ،‬و ﺗﻌﻠﯽ و اﺳﺘﮑﺒﺎر ﺑﺮ رواﯾﺎت ﺳﻨﯿﻪ‪ ،‬و زﻋﻢ و ﮐﻤﺎل اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر و ﻧﻬﺎﯾﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪246 :‬‬‫ﻇﻬﻮر و اﺷﺘﻬﺎر آن‪ ،‬و ﺑﻮدن روات ﺻﺤﺎح اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻫﻤﻪ ﻣﻌﺪل و ﻣﺰﮐﯽ و اﻫﻞ دﯾﺎﻧﺖ و ﺗﻘﻮي‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ و واﺿﺢ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺣﺴﺐ اﯾﻦ ﺗﺼﺮﯾﺢ‪ ،‬روات رواﯾﺖ ﻧﺰول آﯾﻪ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ‬‫در روز ﻏـﺪﯾﺮ ﮐﻪ از روات ﺻـﺤﺎح ﺳـﻨﯿﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﻣﻌﺪل و ﻣﺰﮐﯽ و اﻫﻞ دﯾﺎﻧﺖ و ﺗﻘﻮي ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن اﯾﻦ رواﯾﺖ از اﯾﻦ روات اﺳﺖ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 145‬از ‪230‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ رواﯾﺖ از رواﯾﺎت اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﻣﻠﺘﺎﻧﯽ در ﻫﺮ ﻋﺼـﺮ و ﻫﺮ ﻃﺒﻘﻪ ﻣﺸﻬﻮر و ﻣﻌﺮوف‪ ،‬و در ﻣﺤﺎﻓﻞ و ﻣﺠﺎﻟﺲ و‬‫ﺑﺮ ﺳـﺮ ﻣﻨﺎﺑﺮ ﻣـﺬﮐﻮر و ﻣﺪروس ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ وﺻﻒ اﯾﻦ ﺷـﻬﺮت و اﯾﻦ ﻇﻬﻮر‪ ،‬ﺗﻠﺒﯿﺲ و دﺧﻞ و ﺟﻌﻞ و اﻓﺘﺮاء‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﺰﻋﻮم اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و‬‫اﻟـﺬﻫﺒﯽ‪ ،‬و ﺑا ﻦ روزﺑﻬﺎن‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ ارﺑﺎب اﻟﮑﺬب و اﻟﺸـﻨﺌﺎن‪ ،‬اﻣﮑﺎن ﻋﺎدي ﻧﺪارد‪ ،‬و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‪ ،‬ﻧﺎﻗﺪﯾﻦ رﺟﺎل و ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ‬‫ﺑﺎ ﮐﻤﺎل اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺗﻮﺛﯿﻖ اﯾﻦ روات ﮐﻪ ﻧﺰول آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ در روز ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﻣﺎ ﺿﻤﺮه ﺑﻦ رﺑﯿﻌﻪ‪ :‬ﭘﺲ ﺣﺎوي ﻓﻀﺎﺋﻞ رﻓﯿﻌﻪ و ﺣﺎﺋﺰ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻣﻨﯿﻌﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻣﺎم اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ارﺷﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ او از ﺛﻘﺎت ﻣﺄﻣﻮﻧﯿﻦ اﺳﺖ و ﻣﺮدي اﺳﺖ ﺻﺎﻟـﺢ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻧﮑﺮده ﺷـﺪ ﺑﺸﺎم ﻣﺮدي ﮐﻪ‬‫ﺷﺒﯿﻪ او ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و او دوﺳﺖﺗﺮ اﺳﺖ ﺑﺴﻮي ﻣﺎ از ﺑﻘﯿﻪ‪.‬‬‫و أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ او ﺻﺎﻟﺢ اﺳﺖ‪.‬‬‫و آدم ﺑﻦ أﺑﯽ إﯾﺎس ]‪ [1‬ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ‪ :‬ﻧﺪﯾﺪم ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ ﻋﺎﻗﻠﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮاي آﻧﭽﻪ ﺑﯿﺮون ﻣﯽآﯾﺪ از ﺳﺮ او از ﺿﻤﺮه‪.‬‬‫و اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ او ﻓﻘﯿﻪ اﻫﻞ ﻓﻠﺴـﻄﯿﻦ در زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮد‪ [1] ،‬اﺑﻦ أﺑﯽ إﯾﺎس اﻟﻤﺮوزي اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(220‬‬‫ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (347‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪247 :‬‬‫آﻣﺪ ﺑﻤﺼﺮ و ﺗﺤﺪﯾﺚ ﮐﺮد در آن‪ ،‬و رواﯾﺖ ﮐﺮدﻧﺪ از او از اﻫﻞ ﻣﺼﺮ ﻋﻤﺮ اﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬و ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻔﯿﺮ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﯿﺮ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ]‪ [1‬ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ او ﺛﻘﻪ ﻣﺄﻣﻮن ﺑﻮد‪ ،‬و ﻧﺒﻮد آﻧﺠﺎ ﮐﺴﯽ اﻓﻀﻞ از او‪ ،‬ﻧﻪ وﻟﯿﺪ ]‪ [2‬و ﻧﻪ ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫و ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻨﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ ]‪ [3‬در ﮐﺘﺎب »ﮐﻤﺎل ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺮﺟﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺿـﻤﺮة ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ اﻟﻔﻠﺴـﻄﯿﻨﯽ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺮﻣﻠﯽ ﻣﻮﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﻠﮥ ]‪ [4‬ﻣﻮﻟﯽ آل ﻋﺘﺒﮥ ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ اﻟﻘﺮﺷـﯽ‪ .‬روي ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻋﻤﺮو اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ ]‪ ،[5‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﯿﻠﮥ ]‪ ،[6‬و رﺟﺎء ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳﻠﻤﮥ ]‪ ،[7‬و اﻻوزاﻋﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﻮذب و اﻟﺜﻮري‪ ،‬و ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻄﺎ‬‫اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ ]‪ ،[8‬و ﻣﯿﺴـﺮة ﺑﻦ ﻣﻌﺒﺪ اﻟﻠﺨﻤﯽ‪ ،‬و اﻟﻌﻼء ﺑﻦ ﻫﺎرون‪ ،‬و ﺳﻠﯿﻤﺎن ]‪ [9‬ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ أﺧﯽ رزﯾﻖ ]‪ [10‬ﺑﻦ ﺣﮑﯿﻢ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫اﻟﻤﺴﯿﺐ ]‪ [1‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﯿﻊ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (230‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (195‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻨﯽ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ اﻟﺠﻤﺎﻋﯿﻠﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻤﺼﺮ )‪ (600‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﻠﮥ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﻌﻤﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (156‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ أﺑﻮ زرﻋﮥ ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪.9/177‬‬‫]‪ [6‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﯿﻠﮥ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (152‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﺳﻠﻤﮥ أﺑﻮ اﻟﻤﻘﺪام اﻟﻔﻠﺴﻄﯿﻨﯽ ﻧﺰﯾﻞ ﺑﺼﺮة‪.‬‬‫]‪ [8‬ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻄﺎ أﺑﻮ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (155‬ه‪.‬‬‫]‪ [9‬روي ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﮑﺪر اﻟﻤﻘﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(131‬‬‫]‪ [10‬أﺑﻮ ﺣﮑﯿﻢ اﻻﺑﻠﯽ ﻋﺎﻣﻞ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(101‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪248 :‬‬‫اﻟﺜﻘﻔﯽ‪ ،‬و ﺳـﻌﺪان ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ راﺷـﺪ‪ ،‬و ﺻﺪﻗﮥ ]‪ [1‬ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺘﺼـﺮ‪ ،‬و ﺻﺪﻗﮥ ]‪ [2‬اﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ‪ ،‬و اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ]‪ [3‬ﺑﻦ ﻋﯿـﺎش‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ ﺣﻤﻠـﮥ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﺴﺎن‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق ]‪ [4‬ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺒﺪﯾﻌﯽ‪ ،‬و اﻟﺴﺮي ]‪ [5‬ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬و ﺳﻌﯿﺪ ]‪ [6‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ و اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ]‪[7‬‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ‪ ،‬و اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻏﺰوان‪ ،‬و ﻋﻤﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 146‬از ‪230‬‬‫روي ﻋﻨـﻪ اﻟﺤﮑﻢ ]‪ [8‬ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬و ﻫﺎرون ]‪ [9‬ﺑـﻦ ﻣﻌﺮوف‪ ،‬و ﻧﻌﯿﻢ ]‪ [10‬ﺑﻦ ﺣﻤـﺎد‪ ،‬و ﺑﮑﯿﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎء ﺑﻦ أﺧﯽ ﺟﻮﯾﺮﯾـﮥ‪ ،‬و‬‫ﻣﻬﺪي ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﻤﯿﺮ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺮﻣﻠﯿﺎن‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ واﻗﻊ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﮐﺎن ﯾﻨﺰل ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﺪاﺧﻞ‪ ،‬و دﺣﯿﻢ‪،‬‬‫و ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬و ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﻤﺎر‪ ،‬و أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺑﺸـﺮ ﺑﻦ ذﮐﻮان‪ ،‬و أﯾﻮب ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻮزان‪ ،‬و ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﯾﻮب‬‫اﻟﺒﺮﻧﯽ و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻫﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ‪ ،‬و ادرﯾﺲ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ]‪ [1‬أﺑﻮ ﺷﻌﺒﮥ اﻟﺸﻌﺒﺎﻧﯽ ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و‬‫اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪.4/434‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ اﻟﺸﺎﻣﯽ اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪.4/431‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺤﺪث ﻟا ﺸﺎم و ﻣﻔﺘﯽ اﻟﺤﻤﺺ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (181‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺒﺪﯾﻌﯽ ﻟا ﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪.6/40‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺴﺮي أﺑﻮ اﻟﻬﯿﺜﻢ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(167‬‬‫]‪ [6‬اﻟﺘﻨﻮﺧﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (167‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ﻟﻠﺮازي ج ‪.2/161‬‬‫]‪ [8‬أﺑﻮ ﺻﺎﻟﺢ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(232‬‬‫]‪ [9‬أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺰاز اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(231‬‬‫]‪ [10‬أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺮﻓﺎء اﻟﻤﺮوزي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(228‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪249 :‬‬‫أﺑﯽ اﻟﺮﺑﺎب‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺑﺸﯿﺮ اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [1‬ﺑﻦ وزﯾﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ‪ ،‬و ﻋﻤﺮو ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺤﻤﺼﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [3‬ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‬‫ﺑﻦ ﺣﻨـﺎن‪ ،‬و ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻔﺮﯾـﺎﺑﯽ‪ ،‬و ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﺧﺎﻟـﺪ اﻻزرق‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ ]‪ [4‬ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﺠﺮوي‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﺘﺒـﮥ ]‪ [5‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫اﻟﻔﺮح‪ ،‬و اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺎد اﻻرﺳﻮﻓﯽ ]‪ ،[6‬و ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ راﺷﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺻﻔﻮان اﻟﺒﺼﺮي و اﻟﺪاﺑﯽ زرﻋﮥ ]‪ ،[7‬و‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ]‪ [8‬اﺑﻦ واﻗﺪ اﻟﻮاﻗﺪي‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ :‬ﻣﻦ اﻟﺜﻘﺎت اﻟﻤﺄﻣﻮﻧﯿﻦ رﺟﻞ ﺻﺎﻟﺢ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮ ﺑﺎﻟﺸﺎم رﺟﻞ ﯾﺸﺒﻬﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ أﺣﺐ إﻟﯿﻨﺎ ﻣﻦ ﺑﻘﯿﮥ‪ ،‬ﺑﻘﯿﮥ ]‪ [9‬ﮐﺎن ﻻ‬‫ﯾﺒﺎﻟﯽ ﻋﻤﻦ ﺣﺪث‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺻﺎﻟﺢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل آدم ﺑﻦ أﺑﯽ اﯾﺎس‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ اﻋﻘﻞ ﻟﻤﺎ ﯾﺨﺮج ﻣﻦ رأﺳﻪ ﻣﻦ ﺿﻤﺮة‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ‪ :‬ﮐﺎن ﻓﻘﯿﻪ أﻫﻞ ﻓﻠﺴـﻄﯿﻦ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻗـﺪم ﻣﺼـﺮ و ﺣﺪث ﺑﻬﺎ‪ [1] .‬أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺴـﻠﻤﯽ ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ ﻟا ﺠﺮح و‬‫اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪.8/115‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺤﺪث ﻓﯽ ﺣﻤﺺ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (251‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ ﺣﻨﺎن اﻟﮑﻠﺒﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(257‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ اﻟﻮزﯾﺮ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﺮوي اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(257‬‬‫]‪ [5‬أﺑﻮ ﻋﺘﺒﮥ ﻟا ﺤﻤﺼﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺤﺠﺎزي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(272‬‬‫]‪ [6‬اﻻرﺳﻮﻓﯽ )ﺑﻀﻢ اﻟﻬﻤﺰة( ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان ج ‪.1/412‬‬‫]‪ [7‬أﺑﻮ زرﻋﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(281‬‬‫]‪ [8‬أﺑﻮ ﻣﺴﻠﻢ اﻟﻮاﻗﺪي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(247‬‬‫]‪ [9‬ﺑﻘﯿﮥ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺤﻤﺼﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(197‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 147‬از ‪230‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪250 :‬‬‫و روي ﻋﻨﻪ ﻣﻦ أﻫﻠﻬﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬و ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻔﯿﺮ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﯿﺮ و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻔﻠﺴﻄﯿﻦ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ :‬ﮐﺎن ﺛﻘﮥ ﻣﺄﻣﻮﻧﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻫﻨﺎك أﻓﻀﻞ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻻ اﻟﻮﻟﯿﺪ و ﻻ ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ .‬روي ﻟﻪ أﺑﻮ داود‪ ،‬و اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ ‪.‬‬
‫و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در »ﮐﺎﺷﻒ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺿـﻤﺮة ﺑﻦ رﺑﯿﻌـﮥ اﻟﺮﻣﻠﯽ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻮﻻه ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﻠـﮥ‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﯿﻠﮥ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺷﻮذب‪ ،‬و ﻋﻨﻪ أﯾﻮب اﻟﻮزان ]‪ ،[1‬و‬‫دﺣﯿﻢ ]‪ ،[2‬و أﻣﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺣﻤﺪ‪ :‬ﺻﺎﻟﺢ ﻣﻦ اﻟﺜﻘﺎت‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺑﺎﻟﺸﺎم رﺟﻞ ﯾﺸﺒﻬﻪ‪ ،‬ﻫﻮ أﺣﺐ اﻟﯽ ﻣﻦ ﺑﻘﯿﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ‪ :‬ﮐﺎن ﻓﻘﯿﻬﻬﻢ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ‪ .‬ﻣﺎت ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ ‪.[202‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »دول اﻻﺳﻼم« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﺤﯿﺢ ﺿﻤﺮة ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ﺑﻔﻠﺴﻄﯿﻦ‪ .‬روي ﻋﻦ اﻻوزاﻋﯽ ]‪ [3‬و ﻃﺒﻘﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻤﮑﺜﺮﯾﻦ ‪.‬‬
‫اﻣﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﻮذب‪ :‬ﭘﺲ از أﺟﻠﻪ ﺛﻘﺎت ﻋﺎﻟﯽ اﻟﺮﺗﺐ‪ ،‬و أﮐﺎﺑﺮ ﻋﺒﺎد ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺮف و اﻟﺤﺴﺐ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﻔﯿـﺎن ﺛﻮري ﮐﻪ از اﻋـﺎﻇﻢ أﺳـﺎﻃﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ارﺷـﺎد ﮐﺮده‪ :‬ﮐﻪ ﺑﻮد اﺑﻦ ﺷﻮذب از ﺛﻘـﺎت ﻣﺸﺎﯾـﺦ ﻣـﺎ‪ [1] .‬ﻫـﻮ أﺑﻮ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﻣﺤﺪث اﻟﺠﺰﯾﺮة اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (249‬ه‪.‬‬‫]‪) [2‬ﺑﺎﻟﺘﺼﻐﯿﺮ( ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (245‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻻوزاﻋﯽ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺸﺎﻣﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (157‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪251 :‬‬‫و وﻟﯿﺪ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻣﺰﯾﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﯽدﯾﺪم اﺑﻦ ﺷﻮذب را ﯾﺎد ﻣﯽﮐﺮدم ﻣﻼﺋﮑﻪ را‪.‬‬‫و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ]‪ [2‬ﺑﺠﻮاب ﺳﺆال از ﺣﺎل او ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺛﻘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ارﺷﺎد ﮐﺮده‪ :‬ﮐﻪ ﻧﻤﯽداﻧﻢ ﺑﺎو ﺑﺄﺳﯽ‪ ،‬و در ﻟﻔﻈﯽ وارد اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻤﯽداﻧﻢ ﻣﮕﺮ ﺧﯿﺮ را‪ .‬و او از اﻫﻞ ﺑﻠﺦ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺎزل ﺷﺪ‬‫ﺑﺒﺼﺮه ﮐﻪ ﺳﻤﺎع ﻣﯽﮐﺮد ﺑﺂن ﺣﺪﯾﺚ را و ﺗﻔﻘﻪ ﻣﯽﻧﻤﻮد‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آن ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﺪ ﺑﺴﻮي ﺷﺎم‪ ،‬ﭘﺲ اﻗﺎﻣﺖ ﮐﺮد در آن‪ ،‬و ﺑﻮد از ﺛﻘﺎت‪.‬‬‫و اﺑﻮ ﺣـﺎﺗﻢ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﺄﺳـﯽ ﺑـﺎو ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬و اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﻤﺎر ]‪ ،[3‬و ﻧﺴـﺎﺋﯽ ﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ‪ :‬ﮐﻪ او ﺛﻘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺒـﺎن او را در ﺛﻘـﺎت ذﮐﺮ‬‫ﮐﺮده‪ ،‬و اﺑﻦ ﺧﻠﻔﻮن ]‪ [4‬ﺗﻮﺛﯿﻖ او از اﺑﻦ ]‪ [5‬ﻧﻤﯿﺮ و ﻏﯿﺮ او ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻋﺠﻠﯽ ]‪ [6‬ﺗﻮﺛﯿﻖ او ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑـﺎ وﺻﻒ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻓـﺎدات اﺋﻤﻪ ﻋـﺎﻟﯽ درﺟـﺎت‪ ،‬زﻋﻢ اﺑﻦ ﺣﺰم ]‪ [7‬ﮐﻪ او ﻣﺠﻬﻮل اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺎﺷـﯽ اﺳﺖ از ﻣﺰﯾـﺪ ﺑﯽاﻋﺘﻨـﺎﺋﯽ و ﮐﺜﺮت‬‫ﺟﻬﻞ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺨﻄﺐ ﻓﯿﻪ ﻫﯿﻦ و اﻻﻣﺮ ﺳﻬﻞ‪.‬‬‫ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻨﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ در »ﮐﻤﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬ﻫﻮ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻌﺬري اﻟﺒﯿﺮوﺗﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (203‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ اﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (233‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻫﻮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (242‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (636‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻫﻮ اﺑﻮ ﻫﺸﺎم ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (199‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬ﻫﻮ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (261‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻈﺎﻫﺮي اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (456‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪252 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 148‬از ‪230‬‬‫]ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﻮذب اﻟﺒﻠﺨﯽ اﻟﺒﺼﺮي‪ ،‬ﺳﮑﻦ اﻟﺸﺎم ﺑﺒﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس ﻋﺪاده ﻓﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ‪.‬‬‫و ﺳـﻤﻊ ﺛﺎﺑﺘﺎ اﻟﺒﻨﺎﻧﯽ ]‪ ،[1‬و ﻣﻄﺮ اﻟـﻮراق‪ ،‬و ﻋﻘﯿـﻞ ﺑﻦ ]‪ [2‬ﻃﻠﺤـﮥ‪ ،‬و اﺑـﺎ اﻟﺘﯿﺎح‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﺼـﺮي‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﯿﺮﯾﻦ‪ ،‬و اﺑﺎ ﻧﻀـﺮة ]‪[3‬‬‫اﻟﻌﺒﺪي‪ ،‬و ﺗﻮﺑﮥ ]‪ [4‬اﻟﻌﻨﺒﺮي‪ ،‬و اﯾـﺎس ]‪ [5‬ﺑﻦ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ‪ ،‬و اﺑﺎ ﻏﺎﻟﺐ ]‪ [6‬ﺻﺎﺣﺐ أﺑﯽ اﻣﺎﻣـﮥ‪ ،‬و أﺑﺎ اﻟﻤﻬﺰم ]‪ [7‬ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ‬‫دﯾﻨـﺎر‪ ،‬و اﺑـﺎ اﻟﺠﻮﯾﺮﯾـﮥ ﺣﻄـﺎن ﺑﻦ ﺧﻔـﺎف اﻟﺠﺮﻣﯽ‪ ،‬و أﺑـﺎ ﻫﺎرون ﻋﻤﺎرة ﺑﻦ ﺟﻮﯾﻦ اﻟﻌﺒـﺪي‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ ﺟـﺪﻋﺎن‪ ،‬و ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻮاﺣﺪ‪ ،‬و ﺧﺎﻟﺪ اﺑﻦ ﻣﯿﻤﻮن‪ ،‬و ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺮوﺑﮥ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﻠﻘﻤﮥ‪ ،‬و ﻣﮑﺤﻮﻻ‪.‬‬‫روي ﻋﻨﻪ اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﻔﺰاري‪ ،‬و ﺿـﻤﺮة ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ‪ ،‬و ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪ ،‬و ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ اﻟﻌﯿﺎر اﻟﻔﺰاري‪ ،‬و اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ‬‫ﻣﺰﯾﺪ‪ ،‬و أﯾﻮب ﺑﻦ ﺳﻮﯾﺪ‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ادﻫﻢ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ اﻟﺨﻔﺎف اﻟﺤﻠﺒﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﮑﺜﯿﺮ اﻟﻤﺼﯿﺼﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺳﻔﯿﺎن اﻟﺜﻮري‪ :‬اﺑﻦ ﺷﻮذب ﻋﻨﺪﻧﺎ‪ ،‬و ﮐﻨﺎ ﻧﻌﺪه ﻣﻦ ﺛﻘﺎت ﻣﺸﺎﯾﺨﻨﺎ‪ [1] .‬ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ اﺳﻠﻢ اﻟﺒﻨﺎﻧﯽ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (123‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪ 6/219‬و وﺛﻘﻪ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻫﻮ اﻟﻤﻨﺬر ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (108‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﺗﻮﺑﮥ ﺑﻦ ﮐﯿﺴﺎن اﻟﻌﻨﺒﺮي اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (131‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻫﻮ اﺑﻮ واﺋﻠﮥ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﺒﺼﺮة ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (122‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬اﺳﻤﻪ ﺣﺰور او ﺳﻌﯿﺪ ﺻﺎﺣﺐ أﺑﯽ أﻣﺎﻣﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (81‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺳﻔﯿﺎن اﻟﺒﺼﺮي ﺻﺎﺣﺐ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪253 :‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻮﻟﯿﺪ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ :‬إذا رأﯾﺖ اﺑﻦ ﺷﻮذب ذﮐﺮت اﻟﻤﻼﺋﮑﮥ‪ ،‬و ﺳﺌﻞ ﻋﻨﻪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺛﻘﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ :‬ﻻ أﻋﻠﻢ ﺑﻪ ﺑﺄﺳﺎ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻟﻔﻆ‪ :‬ﻻ أﻋﻠﻢ اﻻ ﺧﯿﺮا‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﻠﺦ‪ ،‬ﻧﺰل اﻟﺒﺼـﺮة‪ ،‬ﺳﻤﻊ ﺑﻬﺎ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﺗﻔﻘﻪ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺘﻘﻞ‬‫اﻟﯽ اﻟﺸﺎم‪ ،‬ﻓﺄﻗﺎم ﺑﻬﺎ و ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﺜﻘﺎت‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﻻ ﺑﺄس ﺑﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺿﻤﺮة‪ :‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪.‬‬‫روي ﻟﻪ أﺑﻮ داود‪ ،‬و اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ[‪.‬‬‫و ذﻫﺒﯽ در »ﮐﺎﺷﻒ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﻮذب اﻟﺒﻠﺨﯽ‪ ،‬ﻧﺰل اﻟﺸﺎم‪ .‬ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ]‪ ،[2‬و ﻣﮑﺤﻮل ]‪.[3‬‬‫و ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ]‪ [4‬اﻟﻤﺒﺎرك‪ ،‬و ﺿﻤﺮة وﺛﻘﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬ﮐﺎن إذا رأي ذﮐﺮت اﻟﻤﻼﺋﮑﮥ ﺗﻮﻓﯽ ‪.[156‬‬‫و ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻘﺮﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﻮذب اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﺳﮑﻦ اﻟﺒﺼﺮة‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺸﺎم ﺻﺪوق ﻋﺎﺑﺪ ﻣﻦ اﻟﺴﺎﺑﻌﮥ‪ .‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺳﺖ أو ﺳﺒﻊ أو ﺧﻤﺴﯿﻦ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (151‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﻠﻘﻤﮥ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (145‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﮑﺤﻮل اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ ﻣﻔﺘﯽ دﻣﺸﻖ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (113‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺮوزي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (181‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪254 :‬‬‫]ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﻮذب اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺳﮑﻦ اﻟﺒﺼﺮة‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس‪.‬‬‫روي ﻋﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻟﺒﻨﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺳﯿﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﺑﻬﺰ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﺣﮑﯿﻢ‪ ،‬و ﺳﻌﯿﺪ اﺑﻦ ]‪ [2‬أﺑﯽ ﻋﺮوﺑﮥ‪ ،‬و ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ]‪ [3‬ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻻﺣﻮل‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 149‬از ‪230‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ اﺑﻦ دﯾﻨﺎر ]‪ ،[4‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺤﺎدة‪ ،‬و ﻣﻄﺮ اﻟﻮراق‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫و ﻋﻨﻪ ﺿـﻤﺮة ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ و ﻫﻮ راوﯾﺘﻪ‪ ،‬و اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق ]‪ [5‬اﻟﻔﺰاري‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻤﺒـﺎرك‪ ،‬و ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ ]‪ ،[6‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﺼﯿﺼـﯽ‬‫]‪ ،[7‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻦ أﺣﻤﺪ‪ :‬اﺑﻦ ﺷﻮذب ﻣﻦ اﻫﻞ ﺑﻠﺦ‪ ،‬ﻧﺰل اﻟﺒﺼﺮة و ﺳﻤﻊ ﺑﻬﺎ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﺗﻔﻘﻪ و ﮐﺘﺐ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺘﻘﻞ اﻟﯽ اﻟﺸﺎم‪ ،‬ﻓﺄﻗﺎم ﺑﻬﺎ‪ .‬و ﮐﺎن‬‫ﻣﻦ اﻟﺜﻘﺎت‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺳﻔﯿﺎن‪ :‬ﮐﺎن اﺑﻦ ﺷﻮذب ﻣﻦ ﺛﻘﺎت ﻣﺸﺎﯾﺨﻨﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ زرﻋﮥ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ ﻋﻦ أﺣﻤﺪ‪ :‬ﻻ أﻋﻠﻢ ﺑﻪ ﺑﺄﺳﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻣﺮة‪ :‬ﻻ أﻋﻠﻢ اﻻ ﺧﯿﺮا‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﻤﺎر‪ ،‬و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ :‬ﺛﻘﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﻻ ﺑﺄس ﺑﻪ‪.‬‬‫و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣﺒﺎن ﻓﯽ »اﻟﺜﻘﺎت«‪ [1] .‬ﻫﻮ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻘﺸﯿﺮي اﻟﺒﺼﺮي ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﯿﺰان ج ‪.1/353‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺮوﺑﮥ اﺑﻮ اﻟﻨﻀﺮ اﻟﻌﺪوي اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (156‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺎﻣﺮ اﻻﺣﻮل اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (130‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ دﯾﻨﺎر اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (130‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻔﺰاري‪ :‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (185‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق اﻟﺴﺒﯿﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (188‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬اﻟﻤﺼﯿﺼﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺒﺪي اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (223‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪255 :‬‬‫و ﻗﺎل وﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ :‬ﮐﻨﺖ إذا ﻧﻈﺮت اﻟﯽ اﺑﻦ ﺷﻮذب ذﮐﺮت اﻟﻤﻼﺋﮑﮥ‪ ،‬ﻗﺎل ﺿـﻤﺮة ﻋﻨﻪ‪ :‬ﻣﻮﻟﺪي ﺳﻨﮥ )‪ ،(86‬و ﻗﺎل ﻏﯿﺮه‪ :‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ارﺑﻊ و‬‫أرﺑﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺒﺎن‪ :‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺧﻤﺴﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺿﻤﺮة ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ‪ :‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺳﺖ‪ ،‬أو اول ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺧﻤﺴﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻧﻘﻞ اﺑﻦ ﺧﻠﻔﻮن ﺗﻮﺛﯿﻘﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و وﺛﻘﻪ اﻟﻌﺠﻠﯽ أﯾﻀﺎ‪ ،‬و أﻣﺎ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺰم ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻣﺠﻬﻮل ‪.‬‬
‫اﻣﺎ ﻣﻄﺮ وراق‪ :‬ﭘﺲ از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ آﻓﺎق‪ ،‬و ﺛﻘﺎت ﻋﻠﻤﺎي ﺣﺬاق اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ در »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻤﺸـﻔﺎق و اﻟﻌﺎﻣﻞ اﻟﻤﻨﻔﺎق اﺑﻮ رﺟﺎء ﻣﻄﺮ اﻟﻮراق‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ اﺳﺤﺎق ]‪ [2‬ﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪،‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ]‪ [3‬رﺳـﺘﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ اﺑﻮ داود ]‪ ،[4‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ]‪ [5‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ دﯾﻨﺎر ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﯾﺮﺣﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻄﺮا ﮐﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﻌﻠﻢ ]‪.[6‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ در »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ ﺑﻦ ﺟﺒﻠﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ]‪ [7‬اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ]‪ [1] [8‬ﻫﻮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺄﺑﯽ اﻟﺸﯿﺦ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫)‪ (369‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﯾﺤﺘﻤﻞ ﻧا ﻪ اﺑﻮ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﮑﺎﻏﺬي اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (315‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ رﺳﺘﻪ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (255‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻮ داود اﻟﻄﯿﺎﻟﺴﯽ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ داود اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (204‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻀﺒﻌﯽ اﻟﺸﯿﻌﯽ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (178‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 150‬از ‪230‬‬‫]‪ [6‬ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء ج ‪.3/75‬‬‫]‪ [7‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺴﺮاج اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (313‬ه‪.‬‬‫]‪ [8‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ‪ :‬اﻟﻄﻮﺳﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (263‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪256 :‬‬‫ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﺳﯿﺎر ]‪ ،[1‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ دﯾﻨﺎر‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺮﺣﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻄﺮا اﻧﯽ ﻻرﺟﻮ ﻟﻪ اﻟﺠﻨﮥ ]‪.[[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ در »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺑﻦ ﺟﺒﻠـﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ اﻟﺨﻠﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ‬‫ﻋﻤﯽ أﺑﺎ ﻋﯿﺴﯽ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﺜﻞ ﻣﻄﺮ ﻓﯽ ﻓﻘﻬﻪ و زﻫﺪه ]‪.[3‬‬‫اﻣـﺎ ﺷـﻬﺮ ﺑﻦ ﺣﻮﺷﺐ‪ :‬ﭘﺲ او ﺻـﺎﺣﺐ ﻓﻀـﻞ ﻣﺸـﻬﻮر‪ ،‬و ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ او ﺑﺮ زﺑﺎن أﺋﻤﻪ اﻋﯿﺎن ﻣـﺬﮐﻮر‪ ،‬و در ﺻـﺤﻒ و دﻓﺎﺗﺮ رﺟﺎﻟﯿﻪ‬‫ﻣﺴﻄﻮر‪.‬‬‫ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻨﯽ در »ﮐﻤﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺷـﻬﺮ ﺑﻦ ﺣﻮﺷﺐ اﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪ :‬أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪ :‬اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪ :‬اﺑﻮ اﻟﺠﻌﺪ اﻻﺷـﻌﺮي اﻟﺸﺎﻣﯽ اﻟﺤﻤﺼـﯽ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ‬‫ﻣﻮﻟﯽ أﺳﻤﺎء ﺑﻨﺖ ﯾﺰﯾﺪ اﺑﻦ اﻟﺴﮑﻦ‪.‬‬‫ﺳﻤﻊ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ]‪ ،[4‬و اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ]‪ [5‬ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌـﺎص‪ ،‬و أﺑﺎ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨـﺪري‪ ،‬و أﺑﺎ اﻣﺎﻣـﮥ اﻟﺒﺎﻫﻠﯽ‪ ،‬و أﺑﺎ رﯾﺤﺎﻧﮥ‬‫ﺷﻤﻌﻮن ]‪ ،[6‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ]‪ [7‬ﺑﻦ ]‪ [1‬ﺳﯿﺎر ﺑﻦ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﻌﻨﺰي اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (199‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء ج ‪.3/76‬‬‫]‪ [3‬ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء ج ‪.3/75‬‬‫]‪ [4‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻤﮑﮥ ﺳﻨﮥ )‪.(73‬‬‫]‪ [5‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(65‬‬‫]‪ [6‬اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ ﻧﺰﯾﻞ اﻟﺸﺎم ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪.4/388‬‬‫]‪ [7‬اﻻﺷﻌﺮي اﻟﺸﺎﻣﯽ‪ ،‬ﻟﻪ ﺻﺤﺒﮥ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (78‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪257 :‬‬‫ﻏﻨﻢ‪ ،‬و أم ﺣﺒﯿﺒﮥ ]‪ ،[1‬و أم ﺳﻠﻤﮥ ]‪ [2‬زوﺟﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و اﺳﻤﺎء ]‪ [3‬ﺑﻨﺖ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺴﮑﻦ‪ ،‬و أم اﻟﺪرداء ]‪ [4‬اﻟﺼﻐﺮي‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻋﻤﯿﺮ‪ ،‬و أﺑﺎ ادرﯾﺲ اﻟﺨﻮﻻﻧﯽ‬‫»ﺑﻄﻼن ﮔﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ در ﺻﻮم ﻏﺪﯾﺮ«‬‫اﻣﺎ زﻋﻢ ﻋﺪم ﺟﻮاز زﯾﺎدت ﺛﻮاب ﺻﻮم ﻏﯿﺮ ﻣﺎه رﻣﻀﺎن ﺑﺮ ﺛﻮاﺑﯽ ﮐﻪ ]‪ [1‬ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺴﺎﻧﯿﺪ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ ج ‪.1/39‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪266 :‬‬‫ﺑﺮاي ﻣﺎه رﻣﻀﺎن ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻮدن ﺛﻮاب ﮐﻞ ﻣﺎه رﻣﻀﺎن ﻣﻘﺎﺑﻞ ده ﻣﺎه‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻄﻼن آن ﺑﺮ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ اﻧـﺪك ﺑﻬﺮه از ﺗﺘﺒﻊ و ﺗﻔﺤﺺ ﺑﺮداﺷـﺘﻪ ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﯽﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﺎﺑﺠﺎ ﺛﻮاب زاﺋﺪ از اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﺑﺮاي ﺻﻮم ﻏﯿﺮ‬‫ﻣﺎه رﻣﻀﺎن ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ]‪ [1‬ﻋﻠﯽ ﺑـﻦ اﺑﺮاﻫﯿـﻢ ﺑﺮﻫـﺎن اﻟــﺪﯾﻦ اﻟﺤﻠـﺒﯽ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ در »اﻧﺴـﺎن اﻟﻌﯿـﻮن ﻓﯽ ﺳــﯿﺮة اﻻـﻣﯿﻦ اﻟﻤـﺄﻣﻮن« در ذﮐﺮ ﺑﻌـﺚ ﺟﻨـﺎب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 151‬از ‪230‬‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﯿﻞ ﮐﺎن ذﻟﮏ ﻟﯿﻠﮥ او ﯾﻮم اﻟﺴﺎﺑﻊ و اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ رﺟﺐ‪.‬‬‫ﻓﻘﺪ أورد اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺪﻣﯿﺎﻃﯽ ﻓﯽ »ﺳـﯿﺮﺗﻪ« ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﯾﻮم ﺳـﺒﻊ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﻣﻦ رﺟﺐ‪ ،‬ﮐﺘﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ‬‫ﺻﯿﺎم ﺳﺘﯿﻦ ﺷـﻬﺮا‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﯿﻮم اﻟـﺬي ﻧﺰل ﻓﯿﻪ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺎﻟﺮﺳﺎﻟﮥ‪ ،‬و أول ﯾﻮم ﻫﺒﻂ ﻓﯿﻪ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ‪ .‬ﻫﺬا ﮐﻼﻣﻪ‬‫]‪.[2‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ دﻣﯿـﺎﻃﯽ در »ﺳـﯿﺮت« ﺧﻮد از أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ روزه دارد ﺑﺮوز‬‫ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﻔﺘﻢ رﺟﺐ‪ ،‬ﺧﻮاﻫﺪ ﻧﻮﺷﺖ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺮاي او ﺻﯿﺎم ﺷﺼﺖ ﻣﺎه‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺛﻮاب ﯾﻮم ﻧﺰول وﺣﯽ ﺑﺮاﺑﺮ ﺛﻮاب ﺷـﺼﺖ ﻣﺎه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﺳﺘﺤﺎﻟﻪ ﻻزم ﻧﻪ آﯾﺪ‪ ،‬و دﻟﯿﻞ ﻣﻮﻫﻮم اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﺑﻄﺎل و رد آن ﻧﻨﻤﺎﯾﺪ‪،‬‬‫اﮔﺮ ﺛﻮاب ﺻﻮم روز ﻏﺪﯾﺮ ﮐﻪ روز اﮐﻤﺎل دﯾﻦ و اﺗﻤﺎم ﻧﻌﻤﺖ اﺳﺖ ﻫﻢ ﺑﺮاﺑﺮ ﺛﻮاب ﺻﻮم ﺷﺼﺖ ﻣﺎه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﻗﻠﻮب ﺣﻀﺮات آن را ﺑﺮ‬‫ﻧﻤﯽﺗﺎﺑﺪ؟!‪ [1] .‬ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1044‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن ﻓﯽ ﺳﯿﺮة اﻻﻣﯿﻦ اﻟﻤﺄﻣﻮن ج ‪.1/238‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪267 :‬‬‫و ﻋﺠﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﻠﺒﯽ ﺧﻮد‪ ،‬اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺛﻮاب ﺻﻮم ﯾﻮم ﺳﺎﺑﻊ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ رﺟﺐ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﺎز در ﻣﻘﺎم ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻮد را‬‫از ذﮐﺮ اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﻪ رﮐﯿﮑﻪ ﺳﺨﯿﻔﻪ‪ ،‬ﮐﻪ رواﯾﺖ دﻣﯿﺎﻃﯽ اﺳﺘﯿﺼﺎل آن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺑﺎز ﻧﺪاﺷﺘﻪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ در آﺧﺮ ﮐﻼم ﻟﻔﻆ )ﻓﻠﯿﺘﺄّﻣﻞ( ﻫﻢ ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬و‬‫ﻇﺎﻫﺮا رﻫﺎي ﮔﻠﻮي ﺧﻮد از دار و ﮔﯿﺮ ﺑﺎﯾﻦ ﻟﻔﻆ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺧﻮاﺳﺘﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن«‪] :‬و ﻣﺎ ﺟﺎء ﻣﻦ ﺻﺎم ﯾﻮم ﺛﻤﺎﻧﯽ ﻋﺸﺮة ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﮐﺘﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ ﺻﯿﺎم ﺳﺘﯿﻦ ﺷﻬﺮا‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺑﻌﻀـﻬﻢ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟـﺬﻫﺒﯽ‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﮑﺮ ﺟﺪا‪ ،‬أي ﺑﻞ ﮐﺬب‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﺛﺒﺖ ﻓﯽ اﻟﺼـﺤﯿﺢ ﻣﺎ ﻣﻌﻨﺎه أن ﺻـﯿﺎم ﺷـﻬﺮ رﻣﻀﺎن ﺑﻌﺸـﺮة‬‫أﺷﻬﺮ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﯾﮑﻮن ﺻﯿﺎم ﯾﻮم واﺣﺪ ﯾﻌﺪل ﺳﺘﯿﻦ ﺷﻬﺮا؟ ﻫﺬا ﺑﺎﻃﻞ‪ .‬ﻫﺬا ﮐﻼﻣﻪ ﻓﻠﯿﺘﺄّﻣﻞ ]‪.[1‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ دﻣﯿﺎط از أﮐﺎﺑﺮ اﺳﺎﻃﯿﻦ و ﺣﻔﺎظ ﺑﺎ اﺣﺘﯿﺎط‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺤﺎﻣﺪ و ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺤﺎﺳﻦ او ﺧﺎرج از ﺣﺪ ﺣﺼـﺮ و‬‫ا ﻧ ﻀﺒ ﺎ ط ‪.‬‬
‫ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ در »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻟـﺪﻣﯿﺎﻃﯽ ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺤﺠـﮥ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻨﺴﺎﺑـﮥ‪ ،‬ﺷـﯿﺦ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬ﺷـﺮف اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﺆﻣﻦ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫اﻟﺤﺴﻦ اﻟﯿﻮﻧﯿﻨﯽ اﻟﺪﻣﯿﺎﻃﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪.‬‬‫ﻣﻮﻟﺪه ﻓﯽ آﺧﺮ ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺚ ﻋﺸﺮة و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ‪ .‬ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺪﻣﯿﺎط و ﺑﺮع‪ ،‬ﺛﻢ ﻃﻠﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻓﺎرﺗﺤﻞ اﻟﯽ اﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ ‪ ...‬اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪:‬‬‫]و ﮐﺘﺐ اﻟﻌﺎﻟﯽ و اﻟﻨﺎزل‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﻓﺄوﻋﯽ‪ ،‬و ﺳﮑﻦ دﻣﺸﻖ ﻓﺄﮐﺜﺮ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ اﺑﻦ ]‪ [1] [2‬اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن ﻓﯽ ﺳﯿﺮة اﻻﻣﯿﻦ اﻟﻤﺄﻣﻮن ج ‪.3/338‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ ﻣﺴﻠﻤﮥ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻔﺮج اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (650‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪268 :‬‬‫ﻣﺴـﻠﻤﮥ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻣﻌﺠﻢ ﺷـﯿﻮﺧﻪ ﯾﺒﻠﻐﻮن أﻟﻔﺎ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋـﮥ اﻧﺴﺎن‪ .‬و ﮐﺎن ﺣﺎذﻗﺎ ﺣﺎﻓﻈﺎ‪ ،‬ﻣﺘﻘﻨﺎ ﺟﯿﺪ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬ﻋﺰﯾﺰ اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬واﺳﻊ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬رأﺳﺎ ﻓﯽ‬‫ﻋﻠﻢ اﻟﻨﺴﺐ‪ ،‬دﯾﻨﺎ ﮐﯿﺴﺎ‪ ،‬ﻣﺘﻮاﺿﻌﺎ‪ ،‬ﻧﺴﺎﺑﺎ‪ ،‬ﻣﺤﺒﺒﺎ اﻟﯽ اﻟﻄﻠﺒﮥ‪ ،‬ﻣﻠﯿﺢ اﻟﺼﻮرة‪ ،‬ﻧﻘﯽ اﻟﻨﯿﮥ‪ ،‬ﮐﺒﯿﺮ اﻟﻘﺪر‪.‬‬‫ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻨﻪ ﻋﺪة اﺟﺰاء ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬اﻟﺴﺮاﺟﯿﺎت اﻟﺨﻤﺴﮥ« و »ﮐﺘﺎب اﻟﺨﯿﻞ« ﻟﻪ و ﮐﺘﺎب »اﻟﺼﻠﻮة اﻟﻮﺳﻄﯽ« ﻟﻪ‪.‬‬‫و ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ اﻟﺤﺠﺎج اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ -‬و ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﺪا اﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ ﻟﻬﺬا اﻟﺸﺄن‪ -‬ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﻔﻆ ﻣﻦ اﻟﺪﻣﯿﺎﻃﯽ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ]‪ [1‬اﻟﯿﻮﻧﯿﻨﯽ ﻓﯽ ﻣﺸـﯿﺨﺘﻪ ﻋﻦ اﻟـﺪﻣﯿﺎﻃﯽ‪ ،‬و ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀـﺎة ﻋﻠﻢ اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻻﺧﻨﺎﺋﯽ ]‪ ،[2‬و ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻋﻼء‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 152‬از ‪230‬‬‫اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﻮﻧﻮي ]‪ ،[3‬و اﻟﻤﺤﺪث أﺑﻮ اﻟﺜﻨﺎء اﻟﻤﻨﺒﺠﯽ‪.‬‬‫و ﻣﻤﻦ ﯾﺮوي ﻋﻨﻪ اﻻﻣﺎم أﺑﻮ ﺣﯿﺎن اﻻﻧﺪﻟﺴـﯽ ]‪ ،[4‬و اﻻﻣﺎم أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ اﻟﯿﻌﻤﺮي ]‪ [5‬و اﻻﻣﺎم ﻋﻠﻢ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺒﺮزاﻟﯽ ]‪ ،[6‬و اﻻﻣﺎم ﻗﻄﺐ اﻟﺪﯾﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ]‪ [7‬و اﻻﻣﺎم ﻓﺨﺮ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻨﻮﯾﺮي ]‪ ،[8‬و اﻻﻣﺎم ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴـﺒﮑﯽ ]‪ ،[9‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﺠﺄة ﺑﻌـﺪ أن ﻗﺮئ‪ ،‬ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ ]‪ [1‬اﻟﯿﻮﻧﯿﻨﯽ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺷﺮف اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (601‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻻﺣﻨﺎﺋﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (732‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻘﻮﻧﻮي ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺪﻣﺸﻖ )‪ (729‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬أﺑﻮ ﺣﯿﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (745‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﯿﻌﻤﺮي‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﯿﺪ اﻟﻨﺎس اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة )‪.(734‬‬‫]‪ [6‬اﻟﺒﺮزاﻟﯽ ﻗﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﺷﺒﯿﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (739‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬ﻗﻄﺐ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻨﻮر اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (735‬ه‪.‬‬‫]‪ [8‬اﻟﻨﻮﯾﺮي‪ :‬ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (756‬ه‪.‬‬‫]‪ [9‬اﻟﺴﺒﮑﯽ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺎﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (756‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪269 :‬‬‫ﻓﺎﺻـﻌﺪ اﻟﯽ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻐﺸـﯿﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺘﻮﻓﯽ ﻓﯽ ذي اﻟﻘﻌﺪة ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ ﺟﻨﺎزﺗﻪ ﻣﺸﻬﻮدة‪ .‬و ﻣﻦ ﻋﻠﻮﻣﻪ اﻟﻘﺮاءات اﻟﺴﺒﻊ ﺗﻼ ﺑﻬﺎ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻤﺎل ]‪ [1‬اﻟﻌﺒﺎﺳﯽ اﻟﻀﺮﯾﺮ[ ]‪.[2‬‬‫و رواﯾﺖ ﮐﺘـﺎﺑﺖ ﺻـﯿﺎم ﺳـﺘﯿﻦ ﺷـﻬﺮ ﺑﺮاي ﺻـﺎﺋﻢ روز ﺳـﺎﺑﻊ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ رﺟﺐ ﮐﻪ ﺣﺎﻓـﻆ دﻣﯿـﺎﻃﯽ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده‪ ،‬دﯾﮕﺮ اﮐـﺎﺑﺮ ﺳـﻨﯿﻪ ﻧﯿﺰ ﻧﻘﻞ‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ]‪ [3‬ﺟﯿﻼﻧﯽ‪ ،‬ﮐﻪ او را وﻟﯽ ﺻﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬و ﻋﺎرف رﺑﺎﻧﯽ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬در ﮐﺘﺎب »ﻏﻨﯿﮥ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﺼﻞ ﻓﯽ ﻓﻀﯿﻠﮥ ﺻﯿﺎم ﯾﻮم اﻟﺴﺎﺑﻊ و اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ رﺟﺐ‪:‬‬‫اﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﺸﯿﺦ أﺑﻮ اﻟﺒﺮﮐﺎت ]‪ [4‬ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺴﻘﻄﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﺸﯿﺦ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻟﺨﻄﯿﺐ ]‪ ،[5‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ]‪ [6‬ﻋﻤﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﻧﺼﺮ ﺣﺒﺸﻮن ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﺨﻼل‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺮﻣﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﺿﻤﺮة ﺑﻦ‬‫رﺑﯿﻌﮥ اﻟﻘﺮﺷـﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﺷﻮذب‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻄﺮ اﻟﻮراق‪ ،‬ﻋﻦ ﺷـﻬﺮ ﺑﻦ ﺣﻮﺷﺐ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫أﻧﻪ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﯾﻮم اﻟﺴﺎﺑﻊ و اﻟﻌﺸـﺮﯾﻦ ﻣﻦ رﺟﺐ‪ ،‬ﮐﺘﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ ﺻـﯿﺎم ﺳﺘﯿﻦ ﺷﻬﺮا« و ﻫﻮ أول ﯾﻮم ﻧﺰل ﻓﯿﻪ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻋﻠﯽ ]‪[1‬‬‫اﻟﮑﻤﺎل اﻟﻀﺮﯾﺮ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﺠﺎع اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (661‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪.4/1477‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﻣﺆﺳﺲ اﻟﻘﺎدرﯾﮥ ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد )‪ (561‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬أﺑﻮ اﻟﺒﺮﮐﺎت ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد ﺳﻨﮥ )‪ (509‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (463‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (385‬ﺗﻘﺪم ذﮐﺮه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪270 :‬‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺎﻟﺮﺳﺎﻟﮥ[ ]‪.[1‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺼﻔﻮري در »ﻧﺰﻫﮥ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ و ﻣﻨﺘﺨﺐ اﻟﻨﻔﺎﺋﺲ« ﮐﻪ ﮐﺎﺗﺐ ﺟﻠﺒﯽ ﺑﺬﮐﺮ آن در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 153‬از ‪230‬‬‫]ﻧﺰﻫﮥ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ ﻟﻌﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﻼم ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺼﻔﻮري اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ‪.‬‬
‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﯾﻮم اﻟﺴﺎﺑﻊ و اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ رﺟﺐ‪ ،‬ﮐﺘﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ ﺛﻮاب ﺳﺘﯿﻦ ﺷﻬﺮا ]‪.[[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻏﻨﯿﮥ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻫﺒﮥ ﻟا ﱠﻠﻪ ﺑﺄﺳﻨﺎده ﻋﻦ أﺑﯽ ﻣﺴﻠﻢ ]‪ ،[3‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﺳﻠﻤﺎن اﻟﻔﺎرﺳﯽ ]‪ [4‬رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ‪ :‬ان ﻓﯽ رﺟﺐ ﯾﻮﻣـﺎ و ﻟﯿﻠـﮥ‪ ،‬ﻣﻦ ﺻـﺎم ذﻟـﮏ اﻟﯿﻮم و ﻗـﺎم ﺗﻠﮏ اﻟﻠﯿﻠـﮥ و ﺻﺎم‪ ،‬ﮐﺎن ﻟﻪ ﻣﻦ اﻻﺟﺮ ﮐﻤﻦ ﺻﺎم ﻣﺎﺋـﮥ ﺳـﻨﮥ و ﻗﺎﻣﻬﺎ‪ ،‬و ﻫﯽ‬‫ﻟﺜﻼث ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ رﺟﺐ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﯿﻮم اﻟﺬي ﺑﻌﺚ ﻓﯿﻪ ﻧﺒﯿﻨﺎ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ]‪.[[5‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻧﺰﻫﮥ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]و ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة و ﺳـﻠﻤﺎن اﻟﻔﺎرﺳـﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ان ﻓﯽ رﺟﺐ ﯾﻮﻣﺎ و ﻟﯿﻠﮥ‪ ،‬ﻣﻦ ﺻﺎم ذﻟﮏ‬‫اﻟﯿﻮم و ﻗﺎم ﺗﻠﮏ اﻟﻠﯿﻠﮥ‪ ،‬ﮐﺎن ]‪ [1‬ﻏﻨﯿﮥ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ‪.502 -501 :‬‬‫]‪ [2‬ﻧﺰﻫﮥ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ ج ‪.1/154‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ ﻣﺴﻠﻢ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻻﮐﻮع اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (74‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﺳﻠﻤﺎن اﻟﻔﺎرﺳﯽ اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﺠﻠﯿﻞ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻤﺪاﺋﻦ )‪ (36‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻏﻨﯿﮥ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ‪.503 -502 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪271 :‬‬‫ﻟﻪ ﻣﻦ اﻻﺟﺮ ﮐﻤﻦ ﺻﺎم ﻣﺎﺋﮥ ﻋﺎم و ﻗﺎﻣﻬﺎ‪ ،‬و ﻫﯽ ﻟﺜﻼث ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ رﺟﺐ« ﺣﮑﺎه اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﮑﯿﻼﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﻐﻨﯿﮥ ]‪.[[1‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺒﺨﺎري اﻟﺰﻧﺪوﺑﺴﺘﯽ ]‪ [2‬در »روﺿﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل ﺳـﻠﻤﺎن اﻟﻔﺎرﺳﯽ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻓﯽ رﺟﺐ ﻟﯿﻠﮥ و ﯾﻮم ﻣﻦ ﻗﺎم ﺗﻠﮏ اﻟﻠﯿﻠﮥ و ﺻﺎم ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم‪ ،‬ﮐﺎن ﮐﻤﻦ ﺻﺎم ﻣﺎﺋﮥ‬‫ﺳﻨﮥ«‬‫و ﻫﻮ ﻟﺜﻼث ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ رﺟﺐ ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺚ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺤﻤﺪا[‪.‬‬‫اﯾﻦ رواﯾﺖ از رواﯾﺖ ﺣﺎﻓﻆ دﻣﯿﺎﻃﯽ ﻫﻢ ﺑﺎﻻﺗﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﺛﻮاب ﯾﻮم ﻣﺒﻌﺚ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﺛﻮاب ﺻﻮم ﺻﺪ ﺳﺎل اﺳﺖ‬‫»ﻓﻀﻞ ﺻﻮم أﯾﺎم رﺟﺐ«‬‫و ﺑﺮاي ﺻﯿﺎم دﯾﮕﺮ اﯾﺎم ﻣﺎه رﺟﺐ ﻫﻢ ﺛﻮاب ﺑﺴﯿﺎر‪ ،‬ﮐﻪ زاﺋﺪ از ﻣﻘﺪار ذﮐﺮ ﮐﺮده اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻋﺎﻟﯽ ﺗﺒﺎر اﺳﺖ‪ ،‬رواﯾﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬‫در »ﻏﻨﯿﮥ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻓﻤﻦ ذﻟﮏ ﻣﺎ‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ ﺑﻪ اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم ﻫﺒـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ اﻟﻤﺒﺎرك اﻟﺴـﻘﻄﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ ]‪ [3‬ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻘﺮي ﺑﺄﺳـﻨﺎده ﻋﻦ ﻫﺎرون ﺑﻦ‬‫ﻋﻨﺘﺮة ]‪ ،[4‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ان ﺷـﻬﺮ رﺟﺐ ﺷـﻬﺮ ﻋﻈﯿﻢ‪ ،‬ﻣﻦ‬‫ﺻﺎم ﻣﻨﻪ ﯾﻮﻣﺎ‪ ،‬ﮐﺘﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻟﻪ ﺻﻮم أﻟﻒ ﺳﻨﮥ ]‪ [1‬ﻧﺰﻫﮥ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ ج ‪.1/154‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺰﻧﺪوﺑﺴﺘﯽ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (382‬او ﺣﺪود )‪ (400‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺤﺴﻦ‪ :‬أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺒﻨﺎء اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (471‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ ﻋﻨﺘﺮة‪ ،‬أو اﺑﻦ أﺑﯽ وﮐﯿﻊ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (142‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪272 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 154‬از ‪230‬‬‫و ﻣﻦ ﺻﺎم ﻣﻨﻪ ﯾﻮﻣﯿﻦ‪ ،‬ﮐﺘﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻮم أﻟﻔﯽ ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺻﺎم ﻣﻨﻪ ﺛﻠﺜﮥ اﯾﺎم‪ ،‬ﮐﺘﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻟﻪ ﺻﻮم ﺛﻠﺜﮥ آﻻف ﺳﻨﮥ[ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺛﻮاب ﺻﻮم ﯾﮏ روز رﺟﺐ ﻣﻘﺎﺑﻞ و ﻣﻌﺎدل ﺛﻮاب ﺻﻮم ﻫﺰار ﺳﺎل اﺳﺖ‪ ،‬و ﺛﻮاب ﺻﻮم دو روز آن ﻣﻘﺎﺑﻞ‬‫ﺻﻮم دو ﻫﺰار ﺳﺎل‪ ،‬و ﺛﻮاب ﺳﻪ روز ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺳﻪ ﻫﺰار ﺳﺎل‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻏﻨﯿـﮥ اﻟﻄـﺎﻟﺒﯿﻦ« رواﯾﺘﯽ ﻃﻮﻻـﻧﯽ ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﺛﻮاب ﺑﺴـﯿﺎر ﺑﺮاي روزه رﺟﺐ از ﺗﺎرﯾـﺦ اول ﺗﺎ ﺗﺎرﯾـﺦ ﻧﻬﻢ ﻣﺴـﻄﻮر‬‫اﺳﺖ‪ .‬و ﺑﻌﺪ ﺑﯿﺎن ﺛﻮاب روزه روز ﻧﻬﻢ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]و ﻣﻦ ﺻﺎم ﻋﺸـﺮة اﯾﺎم ﻓﺒـﺦ ﺑـﺦ ﺑﺦ ﻟﻪ ﻓﯿﻌﻄﯽ ﻣﺜﻞ ذﻟﮏ و ﻋﺸـﺮة أﺿـﻌﺎﻓﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻤﻦ ﯾﺒﺪل اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﯿﺌﺎﺗﻪ ﺣﺴـﻨﺎت‪ ،‬و ﯾﮑﻮن ﻣﻦ اﻟﻤﻘﺮﺑﯿﻦ‬‫اﻟﻘﻮاﻣﯿﻦ ﻟّﻠﻪ ﺑﺎﻟﻘﺴـﻂ‪ ،‬و ﮐﺎن ﮐﻤﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ أﻟﻒ ﻋﺎم ﻗﺎﺋﻤﺎ ﺻﺎﺋﻤﺎ ﺻﺎﺑﺮا ﻣﺤﺘﺴـﺒﺎ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺻﺎم ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﯾﻮﻣﺎ ﮐﺎن ﻟﻪ ﻣﺜﻞ ذﻟﮏ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ‬‫ﺿﻌﻔﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻤﻦ ﯾﺰاﺣﻢ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺧﻠﯿﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﻗﺒﺘﻪ‪ ،‬و ﯾﺸـﻔﻊ ﻓﯽ ﻣﺜﻞ رﺑﯿﻌﮥ و ﻣﻀﺮ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺨﻄﺎﯾﺎ و اﻟﺬﻧﻮب‪ ،‬و ﻣﻦ ﺻﺎم ﺛﻼﺛﯿﻦ ﮐﺎن ﻟﻪ‬‫ﻣﺜﻞ ذﻟﮏ و ﺛﻼﺛﯿﻦ ﺿﻌﻔﺎ[ ]‪ -[2‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ زﻧﺪوﯾﺴﺘﯽ در »روﺿﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻻﻣﺎم أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻻﺳـﻤﺎﻋﯿﻠﯽ ]‪ [3‬ﺑﺄﺳـﻨﺎد ﻟﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺟﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ان رﺟﺒﺎ ﺷﻬﺮ‬‫ﻋﻈﯿﻢ ﯾﻀﺎﻋﻒ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﺤﺴﻨﺎت‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﺻﺎم ﻣﻨﻪ ﺛﻼﺛﮥ ﮐﺎن ﮐﺼﯿﺎم ﺳﻨﮥ[‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و در »ﻧﺰﻫﮥ ﻟا ﻤﺠﺎﻟﺲ« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪ [1] :‬ﻏﻨﯿﮥ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ‪.483 :‬‬‫]‪ [2‬ﻏﻨﯿﮥ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ‪.486 :‬‬‫]‪ [3‬اﻻﺳﻤﺎﻋﯿﻠﯽ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (371‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪273 :‬‬‫]ﻗﺎل ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﺻﻮم ﺛﺎﻟﺚ ﻋﺸـﺮ رﺟﺐ ﮐﺼـﯿﺎم ﺛﻼﺛﮥ آﻻف ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ﺻﻮم راﺑﻊ ﻋﺸـﺮ رﺟﺐ ﮐﺼﯿﺎم ﻋﺸﺮة آﻻف ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﺻﻮم‬‫ﻋﺸﺮﯾﻦ ﮐﺼﯿﺎم ﻣﺎﺋﮥ أﻟﻒ ﻋﺎم‪ ،‬و ﺳﯿﺄﺗﯽ ﻧﻈﯿﺮه ﻓﯽ اﻻﯾﺎم اﻟﺒﯿﺾ‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻓﻀﻞ رﺟﺐ ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺸﻬﻮر ﮐﻔﻀﻞ اﻟﻘﺮآن ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﮑﻼم‪.‬‬‫و ﻋﻨﻪ ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﯾﻮﻣﺎ ﻣﻦ رﺟﺐ‪ ،‬ﻓﮑﺄﻧﻪ ﺻﺎم أرﺑﻌﯿﻦ ﺳﻨﮥ«[ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]و ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻋﻨﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﺛﻼﺛﮥ أﯾﺎم ﻣﻦ رﺟﺐ و ﻗﺎم ﻟﯿﻠﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻪ ﻣﻦ اﻻﺟﺮ ﮐﻤﻦ ﺻﺎم ﺛﻼﺛﮥ آﻻف ﺳﻨﮥ و ﻗﺎم‬‫ﻟﯿﻠﻬﺎ‪ ،‬ﯾﻐﻔﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ ﺑﮑﻞ ﯾﻮم ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﮐﺒﯿﺮة‪ ،‬و ﯾﻘﻀـﯽ ﻟﻪ ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﺣﺎﺟـﮥ ﻋﻨـﺪ اﻟﻨﺰع‪ ،‬و ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﺣﺎﺟـﮥ ﻓﯽ ﻗﺒﺮه و ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﺣﺎﺟـﮥ ﻋﻨـﺪ ﺗﻄﺎﯾﺮ‬‫اﻟﺼﺤﻒ‪ ،‬و ﺳﺒﻌﯿﻦ ﺣﺎﺟﮥ ﻋﻨﺪ اﻟﻤﯿﺰان‪ ،‬و ﺳﺒﻌﯿﻦ ﺣﺎﺟﮥ ﻋﻨﺪ اﻟﺼﺮاط«[ ]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻧﺰﻫﮥ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﺳﻠﻤﺎن اﻟﻔﺎرﺳﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﯾﻮﻣﺎ ﻣﻦ رﺟﺐ‪ ،‬ﻓﮑﺄﻧﻤﺎ ﺻﺎم أﻟﻒ ﺳﻨﮥ و ﮐﺄﻧﻤﺎ أﻋﺘﻖ أﻟﻒ رﻗﺒﮥ[ ]‪[3‬‬‫»ﻓﻀﻞ ﺻﻮم ﻋﺮﻓﮥ«‬‫و ﺑﺮاي ﺻﻮم ﻋﺮﻓﻪ ﻫﻢ ﺛﻮاب ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻪ زاﺋﺪ از اﯾﻦ ﻣﻘﺪار اﺳﺖ‪ ،‬در رواﯾﺎت ]‪ [1‬ﻧﺰﻫﮥ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ ج ‪.1/152‬‬‫]‪ [2‬ﻧﺰﻫﮥ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ ج ‪.1/152‬‬‫]‪ [3‬ﻧﺰﻫﮥ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ ج ‪.1/152‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪274 :‬‬‫اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 155‬از ‪230‬‬‫در »روﺿﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء« زﻧﺪوﯾﺴﺘﯽ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]و ﺣﺪﺛﻨﺎ أﯾﻀﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﻌﯿﻢ ﺑﺄﺳﻨﺎد ﻟﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻗﺘﺎدة ]‪ ،[1‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﯾﻮم ﻋﺮﻓﮥ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻣﺜﻞ ﺻﯿﺎم ﺳﻨﺘﯿﻦ«[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »روﺿﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﻮ ﻧﺼـﺮ اﻟﺤﺮﺑﯽ ﺑﺄﺳﻨﺎد ﻟﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻠﻤﮥ ]‪ [2‬رض‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة رض‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ‬‫ﺻﺎم ﯾﻮم ﻋﺮﻓـﮥ‪ ،‬ﮐﺘﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻟﻪ ﺑﻌﺪد ﻣﻦ ﺻﺎم ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم‪ ،‬و ﺑﻌﺪد ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺼـﻤﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﮐﻠﻬﺎ ﻋﺸـﺮ ﻣﺮات ﺛﻮاﺑﺎ‪ ،‬و‬‫ﯾﺸـﯿﻌﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﺮه ﯾﻮم اﻟﻘﯿﻤﮥ ﺳـﺒﻌﻮن أﻟﻒ ﻣﻠﮏ اﻟﯽ اﻟﻤﻮﻗﻒ‪ ،‬و ﻋﻨﺪ ﻧﺼﺐ اﻟﻤﯿﺰان‪ ،‬و ﻣﻦ اﻟﻤﻮﻗﻒ اﻟﯽ اﻟﺼـﺮاط‪ ،‬و ﻣﻦ اﻟﺼﺮاط اﻟﯽ اﻟﺠﻨﮥ‬‫ﯾﻬﻮﻧﻮن ﻋﻠﯿﻪ أﻫﻮال ﯾﻮم اﻟﻘﯿﻤﮥ و اﻟﻨﺰع‪ ،‬و ﯾﺒﺸـﺮوﻧﻪ ﻓﯽ ﮐﻞ ﺧﻄﻮة ﯾﺨﻄﻮﻫﺎ ﻣﺮﮐﺒﻪ ﺑﺸﺎرة ﺟﺪﯾﺪة‪ ،‬و ﻗﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﺗﻤﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﺷـﺌﺖ ﺻـﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ و آﻟﻪ أﺟﻤﻌﯿﻦ«[‪.‬‬‫و أﺑﻮ اﻟﻠﯿﺚ ]‪ [3‬ﻧﺼﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺴﻤﺮﻗﻨﺪي در ﮐﺘﺎب »ﺗﻨﺒﯿﻪ اﻟﻐﺎﻓﻠﯿﻦ« ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﻧﺰد ﺣﻘﯿﺮ ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺄﺳـﻨﺎده‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻄﺎ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ ]‪ [4‬رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ان ﺷﺎﺑﺎ ﮐﺎن ﺻﺎﺣﺐ ﺳﻤﺎع‪ ،‬أي ﮐﺎن ﻣﺸﻬﻮرا ﺑﯿﻦ اﻟﻨﺎس‬‫ﺑﺎﻟﺨﯿﺮ و اﻟﺸـﺠﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن إذا أﻫﻞ ﻫﻼل ذي اﻟﺤﺠﮥ أﺻـﺒﺢ ﺻﺎﺋﻤﺎ‪ .‬ﻓﺎرﺗﻔﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻓﺎرﺳﻞ إﻟﯿﻪ و‬‫دﻋﺎه«‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﯾﺤﻤﻠﮏ ﻋﻠﯽ ﺻﯿﺎم ﻫﺬه اﻻﯾﺎم؟ ﻗﺎل‪ [1] :‬اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ رﺑﻌﯽ اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (40‬أو )‪.(54‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﻟا ﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(94‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ اﻟﻠﯿﺚ اﻟﺴﻤﺮﻗﻨﺪي اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (373‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻋﺎﺋﺸﮥ ﺑﻨﺖ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺗﻮﻓﯿﺖ ﺳﻨﮥ )‪ (58‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪275 :‬‬‫ﺑﺄﺑﯽ أﻧﺖ و أﻣﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﮏ و ﺳﻠﻢ أﺻﻮم أﯾﺎم اﻟﻤﺸﺎﻋﺮ و أﯾﺎم اﻟﺤﺞ ﻋﺴﯽ اﻟﱠﻠﻪ أن ﯾﺸﺮﮐﻨﯽ ﻓﯽ دﻋﺎﺋﻬﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎن ﻟﮏ‬‫ﺑﮑﻞ ﯾﻮم ﺗﺼﻮﻣﻪ ﻋـﺪل ﻣﺎﺋـﮥ رﻗﺒـﮥ و ﻣﺎﺋﮥ ﺑﺪﻧﮥ‪ ،‬و ﻣﺎﺋﮥ ﻓﺮس ﯾﺤﻤﻞ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺎذا ﮐﺎن ﯾﻮم اﻟﺘﺮوﯾﮥ ﻓﻠﮏ ﻓﯿﻬﺎ ﻋﺪل أﻟﻒ رﻗﺒﮥ و‬‫أﻟﻒ ﻓﺮس ﯾﺤﻤﻞ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺎذا ﮐﺎن ﯾﻮم ﻋﺮﻓـﮥ ﻓﻠﮏ ﻓﯿﻪ ﻋـﺪل أﻟﻔﯽ رﻗﺒـﮥ‪ ،‬و أﻟﻔﯽ ﺑﺪﻧـﮥ‪ ،‬و أﻟﻔﯽ ﻓﺮس ﯾﺤﻤﻞ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻞ‬‫اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﻌﺪل ﺻﯿﺎم اﻟﺴﻨﺘﯿﻦ ﺳﻨﮥ ﻗﺒﻠﻬﺎ و ﺳﻨﮥ ﺑﻌﺪﻫﺎ«‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ أﺧﺮي اﻧﻪ ﻗﺎل‪» :‬ﺻﯿﺎم ﻋﺮﻓﮥ ﯾﻌﺪل ﺳﻨﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﯾﻌﺪل ﺻﻮم ﻋﺎﺷﻮرا ﺑﺼﻮم ﺳﻨﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺮ در ﺻﻮم ﺳﻪ روز از ﻫﺮ ﻣﺎه ﺛﻮاب ﺻﻮم ده ﻫﺰار ﺳﺎل رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬در »ﻏﻨﯿﮥ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻫﺎرون ﺑﻦ ﻋﻨﺘﺮة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺪه ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﯾﻘﻮل‪» :‬اﺗﯿﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ذات ﯾﻮم ﻋﻨﺪ اﻧﺘﺼﺎف اﻟﻨﻬﺎر و ﻫﻮ ﻓﯽ اﻟﺤﺠﺮة‪ ،‬ﻓﺴﻠﻤﺖ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺮد اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫»ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﯾﻘﺮﺋﮏ اﻟﺴـﻼم«‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻋﻠﯿﮏ و ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ادن ﻣﻨﯽ ﻓﺪﻧﻮت ﻣﻨﻪ«‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﯾﻘﻮل ﻟﮏ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ‪ :‬ﺻﻢ ﻣﻦ ﮐﻞ ﺷﻬﺮ ﺛﻼﺛﮥ أﯾﺎم ﯾﮑﺘﺐ ﻟﮏ ﺑﺄول ﯾﻮم ﺛﻮاب ﻋﺸﺮة آﻻف ﺳﻨﮥ و ﺑﺎﻟﯿﻮم اﻟﺜﺎﻧﯽ ﺛﻮاب ﺛﻼﺛﯿﻦ‬‫أﻟﻒ ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﯿﻮم اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻣﺎﺋﮥ أﻟﻒ ﺳﻨﮥ«‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪:‬‬‫ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻫﺬا اﻟﺜﻮاب ﻟﯽ ﺧﺎﺻﮥ‪ ،‬أم ﻟﻠﻨﺎس ﻋﺎﻣﮥ؟ ﻓﻘﺎل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪:‬‬‫»ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﯾﻌﻄﯿﮏ اﻟﱠﻠﻪ ﻫﺬا اﻟﺜﻮاب و ﻟﻤﻦ ﯾﻌﻤﻞ ﺑﻌﻤﻠﮏ ﺑﻌﺪك«[ ]‪ -[1‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﺑﺮاي ﺻﻮم روز ﻋﺎﺷﻮرا ﻫﻢ ﺛﻮاب ﺑﺴـﯿﺎر زاﺋـﺪ از اﯾﻦ ﻣﻘـﺪار‪ ،‬و ﻫﻢ ﺑﺮاي ﺻﻮم ﻫﺮ روز ﻣﺤﺮم ﺛﻮاب زاﺋـﺪ از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و در‬‫»ﻏﻨﯿﮥ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ« ]‪ [1‬ﻏﻨﯿﮥ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ‪.738 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪276 :‬‬‫ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 156‬از ‪230‬‬‫]ﻣﺠﻠﺲ ﻓﯽ ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﯾﻮم ﻋﺎﺷﻮرا‪ :‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪ِ» :‬إ ﱠن ِﻋـ ﱠﺪَة اﻟﱡﺸُﻬﻮِر ِﻋﻨْـَﺪ اﻟﱠﻠِﻪ اﺛ ْﻨﺎ َﻋَﺸـ َﺮ َﺷـ ْﻬﺮًا ﻓِﯽ ِﮐﺘﺎِب اﻟﱠﻠِﻪ َﯾْﻮَم َﺧَﻠَﻖ اﻟﱠﺴﻤﺎواِت وَ‬‫اﻟ َْﺄْرَض ﻣِﻨْﻬﺎ َأْرﺑََﻌٌﮥ ُﺣُﺮٌم‬‫]‪ «[1‬و ﻗـﺪ ﺗﻘﺪم ذﮐﺮ ذﻟﮏ و ان ﻣﻨﻬﺎ اﻟﻤﺤﺮم‪ ،‬ﻓﻬﺬا اﻟﺸـﻬﺮ ﻣﻦ اﻻﺷـﻬﺮ اﻟﻤﺤﺮﻣﮥ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ و ﻓﯿﻪ ﯾﻮم ﻋﺎﺷﻮرا اﻟﺬي ﻋﻈﻢ اﻟﱠﻠﻪ اﺟﺮ‬‫ﻣﻦ أﻃﺎﻋﻪ ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫ﻣﻦ ذﻟ ﮏ ﻣﺎ‬‫اﺧﺒﺮﻧﺎ ﺑﻪ أﺑﻮ ﻧﺼـﺮ‪ ،‬ﻋﻦ واﻟﺪه ﺑﺄﺳـﻨﺎده‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺠﺎﻫﺪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﺻﺎم‬‫ﯾﻮﻣﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺮم ﻓﻠﻪ ﺑﮑﻞ ﯾﻮم ﺛﻼﺛﻮن ﯾﻮﻣﺎ«‪.‬‬‫و ﻣﻦ ذﻟ ﮏ ﻣﺎ‬‫روي ﻋﻦ ﻣﯿﻤﻮن ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻣﻬﺮان‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ أﯾﻀﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﻋﺎﺷﻮرا ﻣﻦ‬‫اﻟﻤﺤﺮم اﻋﻄﯽ ﺛﻮاب ﻋﺸـﺮة آﻻف ﻣﻠﮏ‪ ،‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﯾﻮم ﻋﺎﺷﻮرا ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺮم اﻋﻄﯽ ﺛﻮاب ﻋﺸـﺮة آﻻف ﺣﺎج و أﻟﻒ ﻣﻌﺘﻤﺮ و ﺛﻮاب ﻋﺸـﺮة‬‫آﻻف ﺷﻬﯿﺪ[‪ -[3] ،‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻏﻨﯿﮥ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ ﻟﻔـﻆ آﺧﺮ‪ :‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤـﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬و ﻣﻦ ﺻﺎم ﯾﻮم ﻋﺎﺷﻮرا‪ ،‬ﮐﺘﺐ ﻟﻪ ﻋﺒﺎدة‬‫ﺳﺘﯿﻦ ﺳﻨﮥ ﺑﺼﯿﺎﻣﻬﺎ و ﻗﯿﺎﻣﻬﺎ ]‪ -[[4‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و در »ﻧﺰﻫﮥ ﻟا ﻤﺠﺎﻟﺲ« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ رواﯾﮥ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪» :‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﯾﻮﻣﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺮم‪ ،‬ﮐﺎن ﻟﻪ ﺑﮑﻞ ﯾﻮم ﺛﻼﺛﻮن ]‪ [1‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪.36 :‬‬‫]‪ [2‬ﻣﯿﻤﻮن ﺑﻦ ﻣﻬﺮان‪ :‬أﺑﻮ اﯾﻮب اﻟﺮﻗﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (117‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻏﻨﯿﮥ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ‪.673 :‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻤﺼﺪر‪.675 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪277 :‬‬‫ﯾﻮﻣﺎ ]‪.[[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻧﺰﻫﮥ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻣﮑﺘﻮب ﻓﯽ اﻟﺘﻮراة‪ :‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﯾﻮم ﻋﺎﺷﻮرا‪ ،‬ﻓﮑﺄﻧﻤﺎ ﺻﺎم اﻟﺪﻫﺮ ﮐﻠﻪ ]‪[[2‬‬‫»ﺟﻮاب ﻣﻌﺎرﺿﻪ رواﯾﺖ ﺑﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﯿﻦ«‬‫اﻣﺎ ﻗﺪح اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﯿﻦ ﮐﻪ در آن ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ ﺑﻪ روز ﻋﺮﻓﻪ ﻣﺮوي اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺟﻮاب آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ﺗﺴﻠﯿﻢ ﺣﺪﯾﺚ »ﺻﺤﯿﺤﯿﻦ« از ﻗﺪح و ﺟﺮح‪ ،‬و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از ﻋﺪم ﺻﻼﺣﯿﺖ ﻣﻌﺎرﺿﻪاش ﺑﺎﯾﻦ رواﯾﺖ ﻣﺘﻔﻖ ﻋﻠﯿﻬﺎ‬‫ﺑﯿﻦ اﻟﻔﺮﯾﻘﯿﻦ‪ ،‬ﻣﺤﺘﻤﻠﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ آﯾﻪ ﺷـﺮﯾﻔﻪ دو ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻧـﺎزل ﺷـﺪه ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﻣﺜـﻞ اﯾﻦ اﺣﺘﻤـﺎل را ﻋﻠﻤﺎي اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺟﺎﻫﺎ ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﺮ ﻣﺘﺘﺒﻊ ﮐﺘﺐ ﺣﺪﯾﺚ و ﺗﻔﺴـﯿﺮ و ﺷﺮوح ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺨﻔﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺳﯿﺠﯽء اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ اﻟﺪﻟﯿﻞ اﻟﺴﺎدس‪ ،‬و ﻣﻌﻬﺬا ﺳﺒﻂ ]‪[3‬‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص در اﯾﻦ آﯾﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﻧﺰول آن دو ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺗﻤﺎم ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺗﺄﯾﯿﺪ ﻋﺪم ﺗﻀﻌﯿﻒ رواﯾﺖ ﻧﺰول آﯾﻪ‪» :‬اﻟ َْﯿْﻮَم‬‫َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ«‬‫در روز ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎﯾﻦ اﺣﺘﻤﺎل ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »ﺗﺬﮐﺮه ﺧﻮاص اﻻﻣﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﺎن ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻓﻬﺬه اﻟﺮواﯾﮥ اﻟﺘﯽ ﻓﯿﻬﺎ ﻗﻮل ﻋﻤﺮ رض‪» :‬اﺻﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ« ﺿﻌﯿﻔﮥ‪ [1] .‬ﻧﺰﻫﮥ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ ج ‪.1/173‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 157‬از ‪230‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺼﺪر‪ :‬ج ‪.1/174‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺰاوﻏﻠﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺪﻣﺸﻖ )‪ (654‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪278 :‬‬‫ﻓﺎﻟﺠﻮاب‪ :‬ان ﻫﺬه اﻟﺮواﯾﮥ ﺻﺤﯿﺤﮥ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ اﻟﻀﻌﯿﻒ ﺣﺪﯾﺚ‬‫رواه أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﺸـﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻧﺼـﺮ ﺣﺒﺸﻮن ﺑﻦ‬‫ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ اﯾﻮب اﻟﺨﻼـل‪ ،‬رﻓﻌﻪ اﻟﯽ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯽ آﺧﺮه‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﻧﺰل‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪» :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ َو َأﺗ َْﻤْﻤُﺖ َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ ﻧِْﻌَﻤﺘِﯽ«‬‫]‪ -[1‬اﻵﯾﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻗـﺪ اﻧﻔﺮد ﺑﻬـﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺣﺒﺸﻮن‪ ،‬و ﻧﺤﻦ ﻧﻘﻮل‪ :‬ﻧﺤﻦ ﻣﺎ اﺳـﺘﺪﻟﻠﻨﺎ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﺣﺒﺸﻮن‪ ،‬ﺑﻞ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺬي رواه أﺣﻤﺪ ﻓﯽ »اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ«‬‫ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و إﺳـﻨﺎده ﺻـﺤﯿﺢ‪ ،‬و رواﯾـﮥ ﺣـﺪﯾﺚ ﺣﺒﺸﻮن ﻣﻀـﻄﺮﺑﮥ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻗﺪ ﺛﺒﺖ ﻓﯽ »اﻟﺼـﺤﯿﺤﯿﻦ« ان ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ‬‫ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ‬‫ اﻵﯾـﮥ‪ ،‬ﻧﺰﻟﺖ ﻋﺸـﯿﮥ ﻋﺮﻓـﮥ ﻓﯽ ﺣﺠـﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬ﻋﻠﯽ ان اﻻزﻫﺮي ﻗـﺪ روي ﻋﻦ ﺣﺒﺸﻮن و ﻟﻢ ﯾﻀـﻌﻔﻪ‪ ،‬ﻓﺎن رواﯾـﮥ ﺣﺒﺸﻮن اﺣﺘﻤﻠﺖ ان اﻵﯾﮥ‬‫ﻧﺰﻟﺖ ﻣﺮﺗﯿﻦ ]‪ -[2‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺛﺒﻮت ﻧﺰول‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ‬‫ﺑﻪ روز ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬از رواﯾﺖ ﻧﻄﻨﺰي‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﻐـﺎزﻟﯽ اﯾﻨﻬﻢ ﺛﺎﺑﺖ ﺷـﺪ ﮐﻪ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ روزي اﺳﺖ ﺑﺴـﯿﺎر ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن و ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻘـﺪر ﮐﻪ ﺛﻮاب‬‫ﺻﻮم آن روز را ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺜﻞ ﺛﻮاب ﺻﻮم ﺷﺼﺖ ﻣﺎه ﻗﺮار داده‪.‬‬‫و از ﻋﻘﻮل اﯾﻦ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻏﻔﻮل ﻋﺠﺐ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ﺳـﻤﺎع ﻣﺜﻞ اﯾﻦ اﺣﺎدﯾﺚ ﻫﻢ ﺗﻦ ﺑﺎﻋﺘﺮاف اﻣﺮ ﺣﻖ ﻧﺪﻫﻨـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ دﺳﺖ رد و اﺑﻄﺎل ﺑﺮ‬‫ﻫﻤﭽﻮ أﻣﺎرات و دﻻﻻت ﻫﻢ ﺑﻨﻬﻨﺪ‪ [1] .‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.3 :‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺨﻮاص‪30 -29 :‬‬‫»ﺛﻮاب ﺻﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﻞ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ«‬‫و رواﯾﺖ ﺛﻮاب ﺻﻮم ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ را دﮔﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻫﻢ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻫﻤﺪاﻧﯽ در »ﻣﻮدة اﻟﻘﺮﺑﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة رض ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﯾﻮم اﻟﺜﺎﻣﻦ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠـﮥ‪ ،‬ﮐﺎن ﻟﻪ ﮐﺼـﯿﺎم ﺳﺘﯿﻦ ﺷـﻬﺮا‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﯿﻮم اﻟـﺬي أﺧﺬ ﻓﯿﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠﯽ ﻓﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟﺴـﻼم‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ‬‫ﻋﺎداه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ«‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﻟﺒﺎﻗﺮ‪ ،‬ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻣﺜﻞ ذﻟﮏ‪،‬‬‫ﺑﻞ ﯾﺮوي ﻋﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﻓﯽ أﻣﺎﮐﻦ ﻣﺨﺘﻠﻔﮥ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ[ ]‪ -[1‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﺳﺤﺎق اﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺄﺧﻄﺐ ﺧﻮارزم در ﮐﺘﺎب »ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺑﻬﺬا اﻻﺳﻨﺎد‪ ،‬ﻋﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻫﺬا ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺜﻮري‪ ،‬ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﺎ‬‫أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺰاز‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺮﻣﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺿﻤﺮة‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﺷﻮذب‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻄﺮ اﻟﻮراق‪ ،‬ﻋﻦ ﺷﻬﺮ ﺑﻦ‬‫ﺣﻮﺷﺐ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻗـﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﺻﺎم اﻟﯿﻮم اﻟﺜﻤﺎﻧﯽ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠـﮥ‪ ،‬ﮐﺘﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ ﺻـﯿﺎم ﺳﺘﯿﻦ ﺳـﻨﮥ و ﻫﻮ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻟﻤﺎ أﺧﺬ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه«‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 158‬از ‪230‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﻋﻤﺮ اﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪ :‬ﺑﺦ ﺑﺦ ﻟﮏ ﯾﺎ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬أﺻـﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺴـﻠﻢ ]‪ [1‬ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة‪ 249 :‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻟﻤﻮدة ﻓﯽ‬‫اﻟﻘﺮﺑﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪280 :‬‬‫و ﻣﺴﻠﻤﮥ[ ]‪.[1‬‬‫و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﻮﯾﻪ در »ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم ﻋﻤﺎد اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺑﻦ ﺑﺪران ﺑﻘﺮاءﺗﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻤﺪﯾﻨﮥ ﻧﺎﺑﻠﺲ ﻓﯽ ﻣﺴـﺠﺪه‪ ،‬ﻗﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬أﺧﺒﺮك اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳـﻢ‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﺼـﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺤﺮﺳـﺘﺎﻧﯽ إﺟﺎزة؟ ﻓﺄﻗﺮ ﺑﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻔﺮاوي إﺟﺎزة‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﺷـﯿﺦ اﻟﺴـﻨﮥ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﻗﺎل أﻧﺒﺄﻧﺎ اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﺰﺑﯿﺮ اﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺜﻮري‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺰاز‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺮﻗﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺿﻤﺮة‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﺷﻮذب‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻄﺮ اﻟﻮراق‪،‬‬‫ﻋﻦ ﺷـﻬﺮ ﺑﻦ ﺣﻮﺷﺐ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﯾﻮم اﻟﺜﺎﻣﻦ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠـﮥ‪ ،‬ﮐﺘﺐ ﻟﻪ ﺻـﯿﺎم ﺳﺘﯿﻦ ﺳـﻨﮥ و ﻫﻮ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻟﻤﺎ‬‫أﺧﺬ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه و اﻧﺼـﺮ ﻣﻦ ﻧﺼـﺮه« ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪ :‬ﺑـﺦ ﺑـﺦ ﻟﮏ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬أﺻﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺴﻠﻢ ]‪[2‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺳﻮم‪» :‬ﺷﻌﺮ ﺣﺴﺎن ﻓﯽ اﻟﻐﺪﯾﺮ«‬‫اﺷﺎره‬‫دﻟﯿﻞ ﺳﻮم‪ :‬از دﻻﺋﻞ زاﻫﺮه‪ ،‬و ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﺑﺎﻫﺮه ﺑﺮ اراده اﻣﺎﻣﺖ از ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬اﺷـﻌﺎر درر ﺑﺎر ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ارﺷﺎد ﺟﻨﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﺎﺳﺘﺠﺎزت و اﺟﺎزت آن ﺣﻀﺮت ]‪ [1‬ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم‬‫ﺗﺄﻟﯿﻒ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ‪.79 :‬‬‫]‪ [2‬ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ ج ‪.1/77‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪281 :‬‬‫اﻧﺸـﺎد ﮐﺮده‪ ،‬و ﺟﻨـﺎب ﺧـﺎﺗﻢ ﭘﯿﻐﻤـﺒﺮان ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣـﺎ اﺧﺘﻠﻒ اﻟﻨﯿﺮان اﺳـﺘﺤﺴﺎن اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر ﺣﺴـﺎن ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ ﺟﻠﯿﻞ‬‫اﻻﺧﻄﺎر‪ ،‬و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻋﺎﻟﯽ ﺗﺒﺎر‪ ،‬و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﮐﺒﺎر‪ ،‬و ﻣﻌﺘﻤـﺪﯾﻦ اﺣﺒﺎر‪ ،‬و ﺣﺬاق اﺧﺒﺎر‪ ،‬و ﺟﻬﺎﺑﺬه آﺛﺎر‪ ،‬اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر را رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ‪:‬‬‫اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﺳـﺤﺎق اﺑﻮ‬‫اﻟﻤﺆﯾـﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺄﺧﻄﺐ ﺧﻮارزم‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻨﻄﻨﺰي‪ ،‬و ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺰﻏﻠﯽ ﺳـﺒﻂ‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ ،‬و اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﮕﻨﺠﯽ‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺆﯾﺪ اﻟﺤﻤﻮﯾﻨﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ‬‫و ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن‬‫»رواﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ]‪ [1‬ﻣﺮدوﯾﻪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬اﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن را‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 159‬از ‪230‬‬‫ﭘﺲ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﺻﺎﺣﺐ »ﮐﺸﻒ اﻟﻐﻤﻪ« رواﯾﺖ ﮐﺮده‪:‬‬‫]ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس ﻗـﺎل‪ :‬ﻟﻤـﺎ أﻣﺮ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أن ﯾﻘﻮم ﺑﻌﻠﯽ ﻓﯿﻘﻮل ﻟﻪ ﻣﺎ ﻗﺎل‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﯾﺎ رب ان‬‫ﻗﻮﻣﯽ ﺣـﺪﯾﺜﻮ ﻋﻬـﺪ ﺑﺠﺎﻫﻠﯿـﮥ« ﺛﻢ ﻣﻀـﯽ ﺑﺤﺠﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤـﺎ أﻗﺒـﻞ راﺟﻌﺎ و ﻧﺰل ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬أﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ‬‫َرﺑﱢَﮏ‬‫]‪ -[2‬اﻵﯾﮥ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﻌﻀﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺛﻢ ﺧﺮج اﻟﯽ اﻟﻨﺎس ]‪ [1‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (410‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.67 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪282 :‬‬‫ﻓﻘـﺎل‪» :‬ﯾـﺎ أﯾﻬـﺎ اﻟﻨـﺎس أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﮑﻢ؟«‪ ،‬ﻗـﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎل‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ‬‫واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و أﺣﺐ ﻣﻦ أﺣﺒﻪ‪ ،‬و أﺑﻐﺾ ﻣﻦ أﺑﻐﻀﻪ«‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ :‬ﻓﻮﺟﺒﺖ و اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ رﻗﺎب اﻟﻘﻮم‪ .‬و ﻗﺎل ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪:‬‬‫ﯾﻨﺎدﯾﻬﻢ ﯾﻮم ﻟا ﻐﺪﯾﺮ ﻧﺒﯿﻬﻢ ﺑﺨﻢ و أﺳﻤﻊ ﺑﺎﻟﺮﺳﻮل ﻣﻨﺎدﯾﺎ‬‫ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻓﻤﻦ ﻣﻮﻻﮐﻢ و وﻟﯿﮑﻢ؟ ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺒﺪوا ﻫﻨﺎك اﻟﺘﻌﺎﻣﯿﺎ‬‫اﻟﻬﮏ ﻣﻮﻻﻧﺎ و أﻧﺖ وﻟﯿﻨﺎ و ﻟﻢ ﺗﺮ ﻣﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻋﺎﺻﯿﺎ‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻗﻢ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﺎﻧﻨﯽ رﺿﯿﺘﮏ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي اﻣﺎﻣﺎ و ﻫﺎدﯾﺎ[‬‫]‪[1‬‬‫»رواﯾﺖ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬اﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن را‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺎ ﻧﺰل ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن ﻓﯽ ﻋﻠﯽ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ رواﯾﺖ ﮐﺮده‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ اﻟﺮﺑﯿﻊ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺎرون اﻟﻌﺒﺪي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري رض‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ دﻋﺎ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﻓﯽ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬و أﻣﺮ ﺑﻤﺎ ﺗﺤﺖ اﻟﺸـﺠﺮة ﻣﻦ ﺷﻮك‪ ،‬ﻓﻘﻢ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻓﯽ ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ‪ ،‬ﻓﺪﻋﺎ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﻀـﺒﻌﯿﻪ ﻓﺮﻓﻌﻬﻤﺎ ﺣﺘﯽ ﻧﻈﺮ اﻟﻨﺎس ﺑﯿﺎض‬‫اﺑﻄﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﯾﻔﺘﺮﻗﻮا ﺣﺘﯽ ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ َو َأﺗ َْﻤْﻤُﺖ َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ ﻧِْﻌَﻤﺘِﯽ َو َرِﺿﯿُﺖ‬‫ﻟَُﮑُﻢ اﻟ ِْﺈْﺳﻼَم ِدﯾﻨًﺎ‬‫]‪ ،[2‬ﻓﻘـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬اﻟﱠﻠﻪ أﮐﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﮐﻤـﺎل اﻟـﺪﯾﻦ و اﺗﻤـﺎم اﻟﻨﻌﻤـﮥ‪ ،‬و رﺿﺎ اﻟﺮب ﺑﺮﺳﺎﻟﺘﯽ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻮﻻﯾـﮥ ﻟﻌﻠﯽ ﻣﻦ‬‫ﺑﻌﺪي«‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ]‪ [1‬ﮐﺸﻒ اﻟﻐﻤﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻﺋﻤﮥ ج ‪.1/318‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.3 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪283 :‬‬‫ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ«‪.‬‬‫ﻗـﺎل ﺣﺴـﺎن ﺑﻦ ﺛـﺎﺑﺖ‪ :‬اﺋـﺬن ﻟﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻗﻮل ﻓﯽ ﻋﻠﯽ أﺑﯿﺎﺗﺎ ﺗﺴـﻤﻌﻬﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﺮﮐـﮥ اﻟﱠﻠﻪ«‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺣﺴﺎن‪ :‬ﯾﺎ ﻣﻌﺸـﺮ ﻣﺸـﯿﺨﮥ‬‫ﻗﺮﯾﺶ اﺳﻤﻌﻮا ﻗﻮﻟﯽ ﺑﺸﻬﺎدة ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻓﯽ اﻵﯾﮥ ﻣﺎﺿﯿﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﯾﻨﺎدﯾﻬﻢ ﯾﻮم ﻟا ﻐﺪﯾﺮ ﻧﺒﯿﻬﻢ ﺑﺨﻢ و أﺳﻤﻊ ﺑﺎﻟﺮﺳﻮل ﻣﻨﺎدﯾﺎ‬‫ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻓﻤﻦ ﻣﻮﻻﮐﻢ و وﻟﯿﮑﻢ ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺒﺪوا ﻫﻨﺎك اﻟﺘﻌﺎﻣﯿﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 160‬از ‪230‬‬‫اﻟﻬﮏ ﻣﻮﻻﻧﺎ و أﻧﺖ وﻟﯿﻨﺎ و ﻟﻢ ﺗﺮ ﻣﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻋﺎﺻﯿﺎ‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻗﻢ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﺎﻧﻨﯽ رﺿﯿﺘﮏ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي اﻣﺎﻣﺎ و ﻫﺎدﯾﺎ‬‫ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ ﻓﮑﻮﻧﻮا ﻟﻪ أﻧﺼﺎر ﺻﺪق ﻣﻮاﻟﯿﺎ‬‫ﻫﻨﺎك دﻋﺎ اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال وﻟﯿﻪ و ﮐﻦ ﻟﻠﺬي ﻋﺎدا ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻌﺎدﯾﺎ‬‫]‪1‬‬‫»اﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺄﺧﻄﺐ ﺧﻮارزم«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ أﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾﺪ ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺄﺧﻄﺐ ﺧﻮارزم‪ ،‬أﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن را‪:‬‬‫ﭘﺲ أﺧﻄﺐ در »ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم« ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ﺗﻼش و ﺗﻔﺤﺺ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ رب ﻗـﺪﯾﺮ ﺑﯿﮏ ﻧﺴـﺨﻪ آن در أرض‬‫اﻗﺪس ﮐﺮﺑﻼي ﻣﻌﻠﯽ ﺑﺮﺧﻮردم‪ ،‬و ﺑﻌﺪ آن ﯾﮏ ﻧﺴﺨﻪاش از دﻫﻠﯽ ﺑﺘﻔﺤﺺ ﺑﻌﺾ أﻋﻼم ﮐﺮام ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺧﺒﺮﻧﯽ ﺳـﯿﺪ اﻟﺤﻔﺎظ أﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ﺷـﻬﺮدار ﺑﻦ ﺷـﯿﺮوﯾﻪ ﺑﻦ ﺷـﻬﺮدار اﻟـﺪﯾﻠﻤﯽ‪ [1] :‬ﻣـﺎ ﻧﺰل ﻣـﻦ اﻟﻘﺮآن ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻻـﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ‪.‬‬‫ﻣﺨﻄﻮط‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪284 :‬‬‫ﻓﯿﻤﺎ ﮐﺘﺐ اﻟﯽ ﻣﻦ ﻫﻤﺪان‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﻔﺘـﺢ ﻋﺒـﺪوس ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪوس اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ ﮐﺘﺎﺑﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق اﻟﺒﻐﻮي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻞ اﻟﻌﻨﺰي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺬارع‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺣﻔﺺ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﻟا ﻌﺒﺪي‪،‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺎرون اﻟﻌﺒﺪي ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ :‬أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻮم دﻋﺎ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ أﻣﺮ ﺑﻤﺎ ﮐﺎن ﺗﺤﺖ اﻟﺸﺠﺮة‬‫ﻣﻦ اﻟﺸﻮك ﻓﻘﻢ‪ ،‬و ذﻟـﮏ ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ‪ ،‬ﺛﻢ دﻋﺎ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺄﺧـﺬ ﺑﻀـﺒﻌﻪ ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ ﺣﺘﯽ ﻧﻈﺮ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ ﺑﯿﺎض اﺑﻄﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﯾﺘﻔﺮﻗﻮا ﺣﺘﯽ ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ َو َأﺗ َْﻤْﻤُﺖ َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ ﻧِْﻌَﻤﺘِﯽ َو َرِﺿﯿُﺖ ﻟَُﮑُﻢ اﻟ ِْﺈْﺳﻼَم ِدﯾﻨًﺎ‬‫]‪.[1‬‬‫ﻓﻘـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬اﻟﱠﻠﻪ أﮐﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﮐﻤـﺎل اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﺗﻤﺎم اﻟﻨﻌﻤـﮥ‪ ،‬و رﺿـﯽ اﻟﺮب ﺑﺮﺳﺎﻟﺘﯽ‪ ،‬و اﻟﻮﻻﯾـﮥ ﻟﻌﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻃﺎﻟﺐ«‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ«‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل ﺣﺴـﺎن ﺑﻦ ﺛـﺎﺑﺖ‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﺋـﺬن ﻟﯽ ان أﻗﻮل أﺑﯿﺎﺗﺎ؟‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻗﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﺮﮐـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ«‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ :‬ﯾﺎ ﻣﻌﺸـﺮ ﻣﺸـﯿﺨﮥ‬‫ﻗﺮﯾﺶ اﺳﻤﻌﻮا ﺷﻬﺎدة رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫ﯾﻨﺎدﯾﻬﻢ ﯾﻮم ﻟا ﻐﺪﯾﺮ ﻧﺒﯿﻬﻢ ﺑﺨﻢ و أﺳﻤﻊ ﺑﺎﻟﺮﺳﻮل ﻣﻨﺎدﯾﺎ‬‫ﺑﺄﻧﯽ ﻣﻮﻻﮐﻢ ﻧﻌﻢ و وﻟﯿﮑﻢ ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺒﺪوا ﻫﻨﺎك اﻟﺘﻌﺎﻣﯿﺎ‬‫اﻟﻬﮏ ﻣﻮﻻﻧﺎ و أﻧﺖ وﻟﯿﻨﺎ ﻓﻼ ﺗﺠﺪن ﻓﯽ اﻟﺨﻠﻖ ﻟﻼﻣﺮ ﻋﺎﺻﯿﺎ‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻗﻢ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﺎﻧﻨﯽ رﺿﯿﺘﮏ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي اﻣﺎﻣﺎ و ﻫﺎدﯾﺎ‬‫]‪ [1] [2‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.3 :‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻟﻠﺨﻮارزﻣﯽ‪80 :‬‬‫»أﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن ﺑﺮواﯾﺖ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻨﻄﻨﺰي«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 161‬از ‪230‬‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻨﻄﻨﺰي‪ ،‬اﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن را‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ اﻟﻌﻠﻮﯾﮥ ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺒﺮﯾﮥ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﺤﺴﻦ ]‪ [1‬ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﻬﺮي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺤﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ اﻟﺮﺑﯿﻊ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺎرون اﻟﻌﺒـﺪي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ دﻋﺎ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ ﻋﻠﯽ )رض( ﻓﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬و أﻣﺮ ﺑﻤﺎ ﺗﺤﺖ اﻟﺸﺠﺮة ﻣﻦ اﻟﺸﻮك‪ ،‬ﻓﻘﻢ‬‫و ذﻟﮏ ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ ﻓﺪﻋﺎ ﻋﻠﯿﺎ ﻓﺄﺧﺬ ﺑﻀـﺒﻌﯿﻪ ﻓﺮﻓﻌﻬﻤﺎ ﺣﺘﯽ ﻧﻈﺮ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ ﺑﯿﺎض اﺑﻄﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﯾﺘﻔﺮﻗﻮا‬‫ﺣﺘﯽ ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪» :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ َو َأﺗ َْﻤْﻤُﺖ َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ ﻧِْﻌَﻤﺘِﯽ َو َرِﺿﯿُﺖ ﻟَُﮑُﻢ اﻟ ِْﺈْﺳﻼَم ِدﯾﻨًﺎ«‬‫]‪ ،[3‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﻟﱠﻠﻪ أﮐﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﺗﻤﺎم اﻟﻨﻌﻤﮥ‪ ،‬و رﺿﯽ اﻟﺮب ﺑﺮﺳﺎﻟﺘﯽ و اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻟﻌﻠﯽ ﻣﻦ‬‫ﺑﻌﺪي«‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ«‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ :‬اﺋﺬن ﻟﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺄﻗﻮل ﻓﯽ ﻋﻠﯽ‪ :‬اﺑﯿﺎﺗﺎ ﺗﺴـﻤﻌﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻗﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﺮﮐﮥ اﻟﱠﻠﻪ«‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﺣﺴﺎن ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﻌﺸـﺮ ﻗﺮﯾﺶ‬‫اﺳﻤﻌﻮا ﻗﻮﻟﯽ ﺑﺸﻬﺎدة ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﻮﻻﯾﮥ اﻟﺜﺎﺑﺘﮥ‪ [1] :‬اﻟﻈﺎﻫﺮ ﻫﻮ اﺑﻦ ﻣﻬﺮة اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (515‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (430‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.3 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪286 :‬‬‫ﯾﻨﺎدﯾﻬﻢ ﯾﻮم ﻟا ﻐﺪﯾﺮ ﻧﺒﯿﻬﻢ ﺑﺨﻢ و أﺳﻤﻊ ﺑﺎﻟﺮﺳﻮل ﻣﻨﺎدﯾﺎ‬‫ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻓﻤﻦ ﻣﻮﻻﮐﻢ و وﻟﯿﮑﻢ ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺒﺪوا ﻫﻨﺎك اﻟﺘﻌﺎدﯾﺎ‬‫اﻟﻬﮏ ﻣﻮﻻﻧﺎ و أﻧﺖ وﻟﯿﻨﺎ و ﻟﻦ ﺗﺠﺪن ﻣﻨﺎ ﻟﮏ اﻟﯿﻮم ﻋﺎﺻﯿﺎ‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻗﻢ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﺎﻧﻨﯽ رﺿﯿﺘﮏ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي اﻣﺎﻣﺎ و ﻫﺎدﯾﺎ‬‫ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﻟﻪ ﻃﺮق ﮐﺜﯿﺮة اﻟﯽ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﻧﻄﻨﺰي از أﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﻣﻌﺮوﻓﯿﻦ و أﺟﻠﻪ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻣﺸﻬﻮرﯾﻦ و ﺛﻘﺎت ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ و أﻣﺎﺛﻞ ﻣﺎﻫﺮﯾﻦ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ أﺑﻮ ﺳﻌﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻤﻈﻔﺮ اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ در »أﻧﺴﺎب« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺟﺪ ﻧﻄﻨﺰي‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺳـﺒﻄﻪ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻨﻄﻨﺰي‪ ،‬أﻓﻀﻞ ﻣﻦ ﺑﺨﺮاﺳﺎن و اﻟﻌﺮاق ﻓﯽ اﻟﻠﻐﮥ و اﻻدب و اﻟﻘﯿﺎم ﺑﺼـﻨﻌﮥ اﻟﺸـﻌﺮ‪ ،‬ﻗﺪم ﻋﻠﯿﻨﺎ‬‫ﻣﺮو ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ﻃﺮﻓﺎ ﺻﺎﻟﺤﺎ ﻣﻦ اﻻدب‪ ،‬و اﺳﺘﻔﺪت ﻣﻨﻪ و اﻏﺘﺮﻓﺖ ﻣﻦ ﺑﺤﺮه‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻘﯿﺘﻪ ﺑﻬﻤﺪان‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺪم ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺑﻐﺪاد‬‫ﻏﯿﺮ ﻣﺮة ﻓﯽ ﻣﺪة ﻣﻘﺎﻣﯽ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ ﻟﻘﯿﺘﻪ اﻻ و ﮐﺘﺒﺖ ﻋﻨﻪ و اﻗﺘﺒﺴﺖ ﻣﻨﻪ‪ .‬ﺳـﻤﻊ ﺑﺎﺻـﺒﻬﺎن أﺑﺎ ﺳﻌﺪ اﻟﻤﻄﺮز ]‪ ،[1‬و أﺑﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺪاد‪ ،‬و ﻏﺎﻧﻢ ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ ﻧﺼـﺮ اﻟﺒﺮﺟﯽ ]‪ ،[2‬و ﺑﺒﻐـﺪاد أﺑـﺎ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﺑﯿﺎن اﻟﺮزاز ]‪ ،[3‬و أﺑـﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻧﺒﻬـﺎن اﻟﮑﺎﺗﺐ ]‪ [4‬و ﻃﺒﻘﺘﻬﻢ‪ .‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻨﻪ اﺟﺰاء ﺑﻤﺮو ﻣﻦ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬و ﮐﺎﻧﺖ وﻻدﺗﻪ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن ]‪ [1] .[5‬أﺑﻮ ﺳﻌﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (503‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﺮﺟﯽ‪ :‬ﻏﺎﻧﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (511‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺮزاز ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻌﺮاﻗﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (510‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﮑﺮﺧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (511‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻻﻧﺴﺎب ﻟﻠﺴﻤﻌﺎﻧﯽ ج ‪.5/505‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪287 :‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻔﺘـﺢ ﻧﻄﻨﺰي أﻓﻀﻞ ﻋﻠﻤﺎي ﺧﺮاﺳﺎن و ﻋﺮاق‪ ،‬در ﻟﻐﺖ و أدب و ﻗﯿﺎم ﺑﺼـﻨﻌﺖ ﺷـﻌﺮ ﺑﻮده‪ ،‬و ﺣﻀـﺮت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 162‬از ‪230‬‬‫ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن و ﻋﻈﻤﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ و ﻫﻤﻪ داﻧﯽ‪ ،‬ﻃﺮﻓﯽ ﺻﺎﻟﺢ از أدب ﺑﺮ او ﺧﻮاﻧﺪه‪ ،‬و زاﻧﻮي اﺳﺘﻔﺎده رو ﺑﺮوﯾﺶ ﺗﻪ ﮐﺮده‪،‬‬‫و از درﯾﺎي ﻋﻠﻢ او اﻏﺘﺮاف‪ ،‬و ﺑﺠﻼﻟﺖ ﻓﻀﻠﺶ اﻋﺘﺮاف ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ ﺑﻤﻼﻗﺎت او ﻣﺸﺮف ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬از او ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ‪ ،‬و اﻗﺘﺒﺎس‬‫ﻓﻮاﺋـﺪ از او ﻣﯽﮐﺮد و ﻧﻄﻨﺰي ﺳـﻤﺎع اﺣـﺎدﯾﺚ از أﺑﻮ ﺳـﻌﺪ ﻣﻄﺮز‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺣـﺪاد‪ ،‬و ﻏﺎﻧﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻧﺼـﺮ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻧﺒﻬﺎن ﮐﺎﺗﺐ‪ ،‬و‬‫ﻃﺒﻘﻪ اﯾﺸﺎن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ ﺑﻤﺮو از او اﺟﺰاء ﻋﺪﯾﺪه ﺣﺪﯾﺚ ﺷﻨﯿﺪه‪.‬‬‫و ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﯾﺒﮏ اﻟﺼﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﺘـﺢ اﻟﮑـﺎﺗﺐ أﺑﻮ اﻟﻔﺘـﺢ اﻟﻨﻄﻨﺰي‪ ،‬ﮐـﺎن ﻣﻦ اﻟﺒﻠﻐـﺎء اﻫﻞ اﻟﻨﻈﻢ و اﻟﻨﺜﺮ‪ ،‬ﺳﺎﻓﺮ اﻟﺒﻼد و ﻟﻘﯽ اﻻﮐﺎﺑﺮ‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﺤﻔﻮظ‪ ،‬ﯾﺤﺐ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬و ﯾﮑﺜﺮ اﻟﺼﺪﻗﮥ و اﻟﺼـﯿﺎم‪ ،‬و ﻧﺎدم اﻟﻤﻠﻮك و اﻟﺴـﻼﻃﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ وﺟﺎﻫﮥ ﻋﻈﯿﻤﮥ ﻋﻨﺪﻫﻢ‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن ﺗﯿﺎﻫﺎ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻣﺘﻮاﺿﻌﺎ ﻻﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ‪.‬‬‫ﺳﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن‪ ،‬و ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬و ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻤﺘﻊ ﺑﺎﻟﺮواﯾﮥ‪.‬‬‫أورد ﻟﻪ اﺑﻦ اﻟﻨﺠﺎر ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫اﻗﺪم اﺳﺘﺎذي ﻋﻠﯽ واﻟﺪي و ان ﺗﻀﺎﻋﻒ ﻟﯽ ﻣﻦ واﻟﺪي اﻟﺒﺮ و اﻟﻠﻄﻒ‬‫ﻓﻬﺬا ﻣﺮﺑﯽ اﻟﻨﻔﺲ و اﻟﻨﻔﺲ ﺟﻮﻫﺮ و ذاك ﻣﺮﺑﯽ اﻟﺠﺴﻢ و ﻫﻮ ﻟﻬﺎ ﺻﺪف‬‫]‪ [1‬از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻫﻢ ﮐﻤـﺎل ﻓﻀـﻞ و ﺟﻼـﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ ﺷـﺄن ﻧﻄﻨﺰي واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ او از ﺑﻠﻐـﺎء اﻫـﻞ ﻧﻈﻢ و ﻧﺜﺮ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻣﺴﺎﻓﺮت ﺑﻼد‬‫اﺧﺘﯿﺎر ﮐﺮده و ﺑﻠﻘﺎء أﮐﺎﺑﺮ ﻓﺎﺋﺰ ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬و ﻣﺤﻔﻮﻇﺎت او ﺑﮑﺜﺮت رﺳﯿﺪه‪ ،‬و ﻣﺤﺒﺖ ﻋﻠﻢ و ﺳﻨﺖ ]‪ [1‬اﻟﻮاﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪.4/161‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪288 :‬‬‫داﺷـﺘﻪ‪ ،‬و ﻋﻠﻢ اﮐﺜـﺎر ﺻـﺪﻗﻪ و ﺻﻮم اﻓﺮاﺧﺘﻪ‪ ،‬و وﺟـﺎﻫﺖ ﻋﻈﯿﻤﻪ ﺑﺮاي او ﻧﺰد ﻣﻠﻮك و ﺳـﻼﻃﯿﻦ ﺣﺎﺻـﻞ ﺷـﺪه‪ ،‬و ﺑﺎ وﺻﻒ ﮐﺜﺮت ﺗﯿﻪ ﺑﺮ‬‫ﺳﻼﻃﯿﻦ و ﻣﻠﻮك ﺑﺮاي اﻫﻞ ﻋﻠﻢ ﺗﻮاﺿﻊ ﻣﯽﻧﻤﻮد‪ ،‬و ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺴﯿﺎر در اﺻﺒﻬﺎن و ﺧﺮاﺳﺎن و ﺑﻐﺪاد ﺷﻨﯿﺪه‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‬‫اﻟﺸـﻬﯿﺮ ﺑـﺎﺑﻦ اﻟﻨﺠـﺎر ﻫﻢ ﻣﺪاﺋـﺢ ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻓﺨﯿﻤﻪ ﺑﺮاي ﻧﻄﻨﺰي ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ .‬ﺳـﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ]‪ [1‬ﻃـﺎوس ﻃـﺎب ﺛﺮاه در »ﮐﺘﺎب اﻟﯿﻘﯿﻦ«‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]و ﻗﺪ اﺛﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻨﺠﺎر ﻓﯽ ﺗﺬﯾﯿﻠﻪ ﻋﻠﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻄﯿﺐ« ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻨﻄﻨﺰي‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﻧﺎدرة اﻟﻔﻠﮏ‪ ،‬و ﻧﺎﺑﻐﮥ‬‫اﻟﺪﻫﺮ‪ ،‬و ﻓﺎق أﻫﻞ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ ]‪.[[2‬‬‫و اﺑﻦ اﻟﻨﺠﺎر ﻣﺎدح ﻧﻄﻨﺰي از أﺋﻤﻪ ﮐﺒﺎر و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻋﺎﻟﯽ ﺗﺒﺎر اﺳﺖ‪ .‬ذﻫﺒﯽ ]‪ [3‬در »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺑﻦ اﻟﻨﺠـﺎر اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﻣﺎم اﻟﺒﺎرع‪ ،‬ﻣﻮرخ اﻟﻌﺼـﺮ‪ ،‬ﻣﻔﯿـﺪ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﻣﺤﺐ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻫﺒـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﺎﺳﻦ اﺑﻦ اﻟﻨﺠﺎر اﻟﺒﻐﺪادي ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ .‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫و ﺳـﻤﻊ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺑﻮش ]‪ ،[4‬و ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻨﻌﻢ ]‪ [5‬ﺑـﻦ ﮐﻠﯿﺐ‪ ،‬و ذاﮐﺮ ]‪ [6‬ﺑﻦ ﮐﺎﻣﻞ‪ [1] ،‬اﻟﺴـﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫)‪ (664‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﯿﻘﯿﻦ ﻓﯽ اﻣﺮة اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.30 :‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺬﻫﺒﯽ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (748‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﺑﻮش اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (593‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬أﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﻣﺴﻨﺪ اﻟﻌﺮاق اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (596‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬ذاﮐﺮ اﻟﺨﻔﺎف اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (591‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪289 :‬‬‫و اﻟﻤﺒﺎرك ﺑﻦ اﻟﻤﻌﻄﻮش ]‪ ،[1‬و اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي و ﻃﺒﻘﺘﻬﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 163‬از ‪230‬‬‫و اول ﺷﯽء ﺳﻤﻊ و ﻟﻪ ﻋﺸﺮ ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬و اول ﻋﻨﺎﯾﺘﻪ ﺑﺎﻟﻄﻠﺐ و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺧﻤﺲ ﻋﺸﺮة ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﺗﻼ ﺑﺎﻟﺮواﯾﺎت اﻟﮑﺜﯿﺮة ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﮑﯿﻨﮥ و‬‫ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﺑﺎﺻـﺒﻬﺎن ﻣﻦ ﻋﯿﻦ اﻟﺸﻤﺲ اﻟﻔﻘﯿﻪ و ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر ﻣﻦ اﻟﻤﺆﯾﺪ ]‪ ،[2‬و زﯾﻨﺐ ]‪ ،[3‬و ﺑﻬﺮاة ﻣﻦ أﺑﯽ روح ]‪ ،[4‬و ﺑﺪﻣﺸﻖ‬‫ﻣﻦ اﻟﮑﻨﺪي‪ ،‬و ﺑﻤﺼﺮ ﻣﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺑﻦ اﻟﻤﻔﻀﻞ و ﺧﻼﺋﻖ‪.‬‬‫و ﺟﻤﻊ ﻓـﺄوﻋﯽ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ اﻟﻌـﺎﻟﯽ و اﻟﻨـﺎزل‪ ،‬و ﺧﺮج ﻟﻐﯿﺮ واﺣـﺪ و ﺟﻤﻊ »ﺗﺎرﯾـﺦ ﻣﺪﯾﻨـﮥ اﻟﺴـﻼم« و ذﯾﻞ ﺑﻪ و اﺳـﺘﺪرك ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻄﯿﺐ و ﻫﻮ‬‫ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﺟﺰء‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ اﻋﯿﺎن اﻟﺤﻔﺎظ اﻟﺜﻘﺎت ﻣﻊ اﻟﺪﯾﻦ و اﻟﺼﯿﺎﻧﮥ و اﻟﻔﻬﻢ و ﺳﻌﮥ اﻟﺮواﯾﮥ‪.‬‬‫ﺣـﺪث ﻋﻨﻪ اﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ ﺑﻦ اﻟﺼﺎﺑﻮﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻔﺎروﺛﯽ ]‪ ،[5‬و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺸﺮﯾﺸـﯽ‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻐﺮاﻓﯽ و اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﺑﻦ ﺑﻠﺒـﺎن‪ ،‬و اﺑﻮ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻘﺰاز اﻟﺤﺪاﻧﯽ‪ ،‬و آﺧﺮون‪.‬‬‫و ﺑﺎﻻﺟﺎزة اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ اﻟﻄﺎﻫﺮ‪ ،‬و ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﺑﻦ اﻟﺒﺎﻟﺴﯽ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻦ اﻟﺴﺎﻋﯽ ]‪ :[6‬ﮐﺎﻧﺖ رﺣﻠـﮥ اﺑﻦ اﻟﻨﺠﺎر ﺳـﺒﻌﺎ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ‪ .‬و اﺷـﺘﻤﻠﺖ ﻣﺸـﯿﺨﺘﻪ ﻋﻠﯽ ﺛﻼﺛﮥ آﻻف ﺷـﯿﺦ أﻟﻒ ﮐﺘﺎب »اﻟﻘﻤﺮ اﻟﻤﻨﯿﺮ ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﺴﻨﺪ اﻟﮑﺒﯿﺮ«[‪.‬‬‫اﻟﯽ ان ﻗﺎل‪] :‬و رﺛﺎه ﺟﻤﺎﻋﮥ و ﮐﺎن رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﻣﺤﺎﺳﻦ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ .‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ]‪ [1‬اﺑﻦ اﻟﻤﻌﻄﻮش اﻟﻤﺒﺎرك اﻟﻌﻄﺎد اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (599‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬رﺿﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺆﯾﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻘﺮئ اﻟﻄﻮﺳﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (617‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺑﻨﺖ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻘﯿﺴﯽ ﺗﻮﻓﯿﺖ ﺳﻨﮥ )‪ (610‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬أﺑﻮ اﻟﺮوح ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻌﺰ اﻟﺒﺰار اﻟﻬﺮوي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (618‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻔﺎروﺛﯽ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻮاﺳﻄﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (694‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬اﺑﻦ اﻟﺴﺎﻋﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﻧﺠﺐ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (674‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪290 :‬‬‫ﺧﺎﻣﺲ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ﺛﻼث و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ[ ]‪[1‬‬‫»اﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن ﺑﺮواﯾﺖ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﯿﺦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺰﻏﻠﯽ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ ،‬اﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن را‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﺗﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻﻣﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺪ اﮐﺜﺮت اﻟﺸﻌﺮاء ﻓﯽ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪:‬‬‫ﯾﻨﺎدﯾﻬﻢ ﯾﻮم ﻟا ﻐﺪﯾﺮ ﻧﺒﯿﻬﻢ ﺑﺨﻢ ﻓﺄﺳﻤﻊ ﺑﺎﻟﺮﺳﻮل ﻣﻨﺎدﯾﺎ‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﻦ ﻣﻮﻻﮐﻢ و وﻟﯿﮑﻢ؟ ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺒﺪوا ﻫﻨﺎك اﻟﺘﻌﺎﻣﯿﺎ‬‫اﻟﻬﮏ ﻣﻮﻻﻧﺎ و أﻧﺖ وﻟﯿﻨﺎ و ﻣﺎﻟﮏ ﻣﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻋﺎﺻﯿﺎ‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻗﻢ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﺎﻧﻨﯽ رﺿﯿﺘﮏ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي اﻣﺎﻣﺎ و ﻫﺎدﯾﺎ‬‫ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ ﻓﮑﻮﻧﻮا ﻟﻪ أﻧﺼﺎر ﺻﺪق ﻣﻮاﻟﯿﺎ‬‫ﻫﻨﺎك دﻋﺎ اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال وﻟﯿﻪ و ﮐﻦ ﻟﻠﺬي ﻋﺎدي ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻌﺎدﯾﺎ و ﯾﺮوي ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﺳﻤﻌﻪ ﯾﻨﺸﺪ ﻫﺬه اﻻﺑﯿﺎت‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﻪ‪:‬‬‫»ﯾﺎ ﺣﺴﺎن ﻻ ﺗﺰال ﻣﺆﯾﺪا ﺑﺮوح اﻟﻘﺪس ﻣﺎ ﻧﺼﺮﺗﻨﺎ‪ ،‬أو ﻣﺎ ﻧﺎﻓﺤﺖ ﻋﻨﺎ«[ ]‪.[2‬‬‫و ﺟﻼﺋﻞ ﻓﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬و ﻋﻮاﻟﯽ ﻣﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻣﻔﺎﺧﺮ‪ ،‬و زواﻫﺮ ﻣﺂﺛﺮ ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﻣﺎ ﺑﻌـﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ از »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« اﺑﻦ‬‫ﺧﻠﮑﺎن‪ ،‬و »ﻣﻨﻈﺮ اﻻﻧﺴﺎن« ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪ ،‬و »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ« اﺑﻦ اﻟﻮردي‪ ،‬و ذﯾﻞ »ﻣﺮآة اﻟﺰﻣﺎن« ﻗﻄﺐ ﯾﻮﻧﯿﻨﯽ‪ ،‬و »ﻋﺒﺮ« ذﻫﺒﯽ‪ ،‬و »ﻣﺮآة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 164‬از ‪230‬‬‫اﻟﺠﻨﺎن« ]‪ [1‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪.4/1428‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺨﻮاص‪.33 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪291 :‬‬‫ﯾﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و »ﮐﺘﺎﺋﺐ أﻋﻼم اﻻﺧﯿﺎر« ﮐﻔﻮي‪ ،‬و »ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻮم« ازﻧﯿﻘﯽ‪ ،‬و اﻣﺜﺎل آن ﺧﻮاﻫﯽ درﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬‫و ﻏـﺎﯾﺖ اﻋﺘﻤـﺎد و اﻋﺘﺒـﺎرش ﺑـﺪرﺟﻪاي رﺳـﯿﺪه ﮐﻪ ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼـﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﮐـﺎﺑﻠﯽ‪ ،‬و ﺳـﻨﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﭘﺎﻧﯽﭘﺘﯽ‪ ،‬و ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻋﺎﻟﯽ ﺗﺒﺎر‪ ،‬و ﻓﺎﺿـﻞ‬‫رﺷﯿﺪ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ »ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ﺑﺎﻓﺎدات او ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣّﻖ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬‫و از اﻓﺎده ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در »اﯾﻀﺎح« واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي از اﺋﻤﻪ دﯾﻦ و ﻗﺪﻣﺎي ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ اﺳﺖ‪ .‬و‬‫ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻘﺎ و ﺗﻌﺪﯾﻼ و ﺗﻔﺨﯿﻤﺎ و ﺗﺒﺠﯿﻼ‬‫»اﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن ﺑﺮواﯾﺖ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﻤﻮﯾﻨﯽ«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺆﯾﺪ اﻟﺤﻤﻮﯾﻨﯽ‪ ،‬اﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن را‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ و اﻟﺒﺘﻮل و اﻟﺴﺒﻄﯿﻦ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﺸـﯿﺦ ﺗﺎج اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻧﺠﺐ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺨﺎزن ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ اﻻﻣﺎم ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺪﯾﻦ ﻧﺎﺻـﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﮑﺎرم‬‫اﻟﻤﻄﺮزي ]‪ [1‬إﺟـﺎزة‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ اﻻﻣﺎم اﺧﻄﺐ ﺧﻮارزم اﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾـﺪ اﻟﻤﻮﻓﻖ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﯽ ﺳـﯿﺪ اﻟﺤﻔﺎظ ]‪[2‬‬‫ﻓﯿﻤﺎ ﮐﺘﺐ اﻟﯽ ﻣﻦ ﻫﻤـﺪان‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ اﻟﺮﺋﯿﺲ اﺑﻮ اﻟﻔﺘـﺢ ﻋﺒـﺪوس ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺘﺎﺑﮥ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق اﻟﺒﻐﻮي‪ ،‬ﻧﺒﺄﻧﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯿﻞ‬‫]‪ [1‬اﻟﻤﻄﺮزي اﻻدﯾﺐ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (610‬ه‪ [2] .‬اﻟﻤﺮاد ﺑﻪ ﻫﻮ اﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ﺷـﻬﺮدار اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ اﻟﻤﺘﻘﺪم ذﮐﺮه‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ‬‫اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪292 :‬‬‫اﻟﻌﻨﺰي‪ ،‬ﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬارع‪ ،‬ﻧﺒﺄﻧﺎ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺣﻔﺺ ]‪ [1‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻌﺒﺪي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺎرون اﻟﻌﺒﺪي ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ :‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮم دﻋﺎ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﻓﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ أﻣﺮ اﻟﻨﺎس ﺑﻤﺎ ﮐﺎن ﺗﺤﺖ اﻟﺸﺠﺮة ﻣﻦ اﻟﺸﻮك ﻓﻘﻢ‬‫و ذﻟﮏ ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ‪ ،‬ﺛﻢ دﻋﺎ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﻀـﺒﻌﻪ ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ ﺣﺘﯽ ﻧﻈﺮ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ ﺑﯿﺎض اﺑﻄﯿﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪،‬‬‫ﺛﻢ ﻟﻢ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ َو َأﺗ َْﻤْﻤُﺖ َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ ﻧِْﻌَﻤﺘِﯽ َو َرِﺿﯿُﺖ ﻟَُﮑُﻢ اﻟ ِْﺈْﺳﻼَم ِدﯾﻨًﺎ‬‫]‪.[2‬‬‫ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬اﻟﱠﻠﻪ اﮐﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﺗﻤﺎم اﻟﻨﻌﻤﮥ‪ ،‬و رﺿﺎ اﻟﺮب ﺑﺮﺳﺎﻟﺘﯽ‪ ،‬و اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻟﻌﻠﯽ«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ« »اﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﮑﻨﺠﯽ«‬‫اﻣـﺎ رواﯾﺖ ﺑا ﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﮑﻨﺠﯽ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬اﺷـﻌﺎر ﺣﺴـﺎن را‪ :‬ﭘﺲ در ﮐﺘـﺎب »ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﻄـﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻃﺎﻟﺐ« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﮐﺎﻣﻠﻪ آن در ﻧﺠﻒ اﺷـﺮف ﺑﺪﺳﺖ ﺣﻘﯿﺮ آﻣﺪه ﺑﻮد و از آن رواﯾﺎت ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻨﺘﺨﺐ ﮐﺮدم‪ ،‬در ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]‪ [1‬اﻟﻌﺠﯿﻤﯽ‪ :‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1113‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﮑﯽ ﻧﺠﻢ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (885‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻓﻬﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(871‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪300 :‬‬‫]ﻗﺎل ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﻨﯽ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 165‬از ‪230‬‬‫ﯾﻨﺎدﯾﻬﻢ ﯾﻮم ﻟا ﻐﺪﯾﺮ ﻧﺒﯿﻬﻢ ﺑﺨﻢ ﻓﺎﺳﻤﻊ ﺑﺎﻟﺮﺳﻮل ﻣﻨﺎدﯾﺎ‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﻦ ﻣﻮﻻﮐﻢ و وﻟﯿﮑﻢ و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺒﺪوا ﻫﻨﺎك اﻟﺘﻌﺎﻣﯿﺎ‬‫اﻟﻬﮏ ﻣﻮﻻﻧﺎ و أﻧﺖ وﻟﯿﻨﺎ و ﻟﻢ ﺗﻠﻖ ﻣﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻋﺎﺻﯿﺎ‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻗﻢ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﺎﻧﻨﯽ رﺿﯿﺘﮏ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي اﻣﺎﻣﺎ و ﻫﺎدﯾﺎ‬‫ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ ﻓﮑﻮﻧﻮا ﻟﻪ أﻧﺼﺎر ﺻﺪق ﻣﻮاﻟﯿﺎ‬‫ﻫﻨـﺎك دﻋـﺎ اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال وﻟﯿﻪ و ﮐﻦ ﻟﻠـﺬي ﻋﺎدي ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻌﺎدﯾﺎ ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﯾﺎ ﺣﺴﺎن ﻻ ﺗﺰال ﻣﺆﯾـﺪا ﺑﺮوح اﻟﻘـﺪس ﻣﺎ‬‫ﻧﺎﻓﺤﺖ ﻋﻨﺎ ﺑﻠﺴﺎﻧﮏ«[ ]‪.[1‬‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب »ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ« از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺮوﻓﻪ ﻣﺸـﻬﻮره اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﮑﺎﺗﺐ اﻟﺠﻠﺒﯽ‪،‬‬‫ﮐﻪ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ]‪ [2‬ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺑﺎﻓﺎدات او اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯽ »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم«‪:‬‬‫]و از اﻓـﺎدات ﺻـﺎﺣﺐ »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﻋﻦ اﺳـﺎﻣﯽ اﻟﮑﺘﺐ و اﻟﻔﻨﻮن« ﺑﻮﺿﻮح ﻣﯽاﻧﺠﺎﻣـﺪ ﮐﻪ ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﺘﺒﺤﺮﯾﻦ ﺑﺘﺨﺮﯾـﺞ اﺣﺎدﯾﺚ ﮐﺘﺎب‬‫ﻣﺬﮐﻮر ﮐﻤﺮ ﻫﻤﺖ ﺑﺮ ﻣﯿﺎن ﺟﺎن ﺑﺴﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪ :‬و ﺧﺮج اﺣﺎدﯾﺚ »اﻟﻬﺪاﯾﮥ« ]‪ [3‬ﻓﻘﻂ ﻣﻊ ]‪ [1‬ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ‪.64 :‬‬‫]‪ [2‬ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻬﻨﺪي اﻟﻔﯿﺾآﺑﺎدي اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ )‪.(1250‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻬﺪاﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﻔﺮوع ﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺮﻏﯿﻨﺎﻧﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (593‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪301 :‬‬‫اﺳﺎﻧﯿﺪﻫﺎ ﺣﺎﻓﻆ ]‪ [1‬ﻋﺼـﺮه و وﺣﯿﺪ دﻫﺮه اﻟﺸـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و‬‫ﺛﻤﺎن ﻣﺎﺋﮥ ﻓﯽ ﻣﺆﻟﻒ ﻣﺘﻮﺳﻂ اﻟﺤﺠﻢ‪ ،‬ﺳـﻤﺎه »ﺑﺎﻟﺪراﯾﮥ ﻓﯽ ﻣﻨﺘﺨﺐ اﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻬﺪاﯾﮥ« و ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ‪ :‬اﻧﻪ اﺳﺘﻮﻋﺐ ﻣﺎ وﺟﺪه ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻻﺣﺎدﯾﺚ و‬‫اﻻﺛـﺎر‪ ،‬و ﻧﻈﺮ ﻓﯽ أﺳﺎﻧﯿـﺪه و ﮐﺎن ﺷﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤـﺬﻫﺐ ﻣﻨﺼـﻔﺎ ﻗﻠﯿﻞ اﻻﻋﺘﺮاض‪ ،‬ﺑﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻣـﺬﻫﺒﻪ و دﻟﯿﻞ ﻣـﺬﻫﺐ اﻟﺤﻨﻔﯿـﮥ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻣﺎ وﻗﻊ ﻓﯿﻪ‬‫اﻟﺨﻼـف ﺑﯿﻦ اﻻﺋﻤـﮥ اﻟﮑﺮام اﻻﺳـﻼم ﻣﻦ ﻏﯿﺮ اﻋﺘﺮاض و ﻻـ ﺗﺸـﻨﯿﻊ‪ ،‬ﺑﻞ ﺑﻄﺮﯾﻖ اﻻﻧﺼﺎف‪ ،‬و ﺑﻮﺑﻪ أﺑﻮاﺑﺎ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻓﯽ ﮐﻞ ﺑﺎب ﻣﺎ ﯾﻨﺎﺳـﺒﻪ ﻣﻦ‬‫اﻻﺛﺎر اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ .‬و ﻟﻬـﺬا ﻫﻮ ﻣﺆﻟﻒ ﻣﻘﺒﻮل‪ ،‬و ﻋﻠﻖ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﺑﻮ اﻟﺴـﻌﻮد اﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻌﻤﺎدي ﻋﻠﯿﻪ ﺣﺎﺷـﯿﮥ ذﮐﺮ ﻓﯿﻬﺎ ]‪ [2‬ﺟﻞ اﻻﺣﺎدﯾﺚ‬‫اﻟﺘﯽ أﺧـﺬ ﺑﻬﺎ اﻻﻣﺎم اﻻﻋﻈﻢ اﻟﻬﻤﺎم اﻻﻓﺨﻢ اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﮥ اﻟﻨﻌﻤﺎن اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺮﺑﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﺮغ ﻣﻦ ﺗﺄﻟﯿﻔﻬﺎ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺗﺴـﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ أﺟﺎد‬‫ﻓﯿﻬﺎ و أﻓﺎد‪ ،‬و ﺳﻠﮏ ﻓﯿﻬﺎ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺴﺪاد ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺗﻌﻨﺖ و ﻋﻨﺎد‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻓﯿﻪ أﯾﻀﺎ‪ :‬و ﺧﺮج اﺣﺎدﯾﺜﻪ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﻤﺼـﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ]‪ [3‬ﺳـﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‬‫ﻓﯽ ﻣﺆﻟﻒ ﻟﻄﯿﻒ ﺳﻤﺎه ]‪ [1‬ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺎرة اﻟﺘﯽ ﻧﻘﻠﻬﺎ ﻋﻦ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﺎﺣﺶ و زﯾﺎدة ﮐﺜﯿﺮة ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ راﺟﻌﻬﺎ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﺬه اﻟﻌﺒﺎرة اﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺗﻌﻨﺖ و ﻋﻨﺎده ﻟﯿﺴﺖ ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻓﯽ ﮐﺸـﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ :2/2034‬و ﻗـﺪ ﺧﺮج أﺣﺎدﯾﺜﻪ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺮﺷـﯽ و ﻓﺮغ ﺳـﻨﮥ )‪ (727‬و ﺳﻤﺎه‬‫اﻟﻌﻨﺎﯾﮥ ﺑﻤﻌﺮﻓﮥ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻬﺪاﯾﮥ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ ،(775‬ﻫﺬه ﻋﺒﺎرة ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﻨﺘﻬﯽ ﻏﯿﺮ أوﻻ ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ ﺑﺜﻠﺜﯿﻦ ﺳﻨﮥ‬‫و ﺟﻌﻠﻬﺎ ﺛﺎﻧﯿﺎ ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﻮﻓﺎة و ﻟﻢ ﯾﺘﻨﺒﻪ ﻟﻠﻤﻨﺎﻓﺎة ﻟﻤﺎ ﯾﺬﮐﺮ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﻋﻦ اﻟﮑﺸﻒ أن وﻓﺎﺗﻪ ﺳﻨﮥ )‪ (775‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪302 :‬‬‫»اﻟﺘﻔﺮﯾﻌﺎت ﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻬﺪاﯾﮥ اﻟﺒﯿﻨﺎت« و اﺷﺘﻬﺮ اﺳﻤﻪ ﺑﺎﻟﻌﻨﺎﯾﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻬﺪاﯾﮥ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻓﯿﻪ أﯾﻀﺎ‪ :‬و ﺧﺮج أﺣﺎدﯾﺜﻪ ﻣﺤﯿﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﻓﯽ ﻣﺆﻟﻒ ﺿـﺨﯿﻢ اﻟﺤﺠﻢ‬‫ﺳﻤﺎه ﻟﻌﻨﺎﯾﮥ[‪.‬‬‫و ﻏﻼـم ﻋﻠﯽ آزاد ﺑﻠﮕﺮاﻣﯽ در »ﺳـﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟﺎن« ذﮐﺮ او ﺑﺎﯾﻦ ﻧﻬـﺞ ﻧﻤﻮده ﻗﺎل‪] :‬ﺻﺎﺣﺐ »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« و ﻫﻮ اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﺤﺎج اﻟﻤﻌﺮوف‬‫ﺑﺎﻟﮑﺎﺗﺐ اﻟﺠﻠﺒﯽ اﻻﺳـﺘﻨﺒﻮﻟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺘﯿﻦ و أﻟﻒ‪ .‬و ﻣﻦ اﻟﻐﺮﯾﺐ اﻟﻮاﻗﻊ ان ﻋﻠﻤﺎء اﻟﻤﻠﮥ اﻻﺳﻼﻣﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﺸﺮﻋﯿﮥ و اﻟﻌﻘﻠﯿﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 166‬از ‪230‬‬‫اﮐﺜﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻟﻌﺠﻢ ‪.‬‬
‫در »ﮐﺸﻒ ﻟا ﻈﻨﻮن ﻋﻦ اﺳـﺎﻣﯽ اﻟﮑﺘﺐ و اﻟﻔﻨﻮن« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﮐﺒﯿﺮه آن ﮐﻪ در ﻣﺼـﺮ ﻣﻄﺒﻮع ﺷـﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻓﻘﯿﺮ وﻗﺖ ﺗﺸـﺮف ﺑﺤـﺞ ﺑﯿﺖ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﺤﺮام از ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ زادﻫﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﺸﺮﯾﻔﺎ و ﺗﻌﻈﯿﻤﺎ ﺧﺮﯾﺪم‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] »ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ« ﻟﻠﺸﯿﺦ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﮑﻨﺠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪.[1] [658‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬ﺷـﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤـﺬﻫﺐ و ﺷـﯿﺦ ﺣﺎﻓـﻆ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﻼﻟﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻟﻘﺐ ﺣﺎﻓﻆ از ﻣﺎ ﺳـﺒﻖ ﻇﺎﻫﺮ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺼـﺒﺎغ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ از ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﮑﻨﺠﯽ اﺧـﺬ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و او را ﺑﺘﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ‬‫ﺑﻠﯿﻎ ﯾﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﻪ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻﺋﻤﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻣﻦ ﮐﺘـﺎب »ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﻄـﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ« ﺗـﺄﻟﯿﻒ اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣـﺎم اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻟﮑﻨﺠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أن ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺟﺒﯿﺮ ﮐﺎن ﯾﻘﻮده ﺑﻌﺪ أن ﮐﻒ ﺑﺼـﺮه‪ ،‬ﻓﻤﺮ ﻋﻠﯽ ﺻـﻔﮥ ]‪ [1‬ﮐﺸﻒ‬‫اﻟﻈﻨﻮن ج ‪.2/1497‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪303 :‬‬‫زﻣﺰم‪ ،‬و إذا ﺑﻘﻮم ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺸﺎم ﯾﺴﺒﻮن ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬ﻓﺴﻤﻌﻬﻢ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘﺎل ﻟﺴﻌﯿﺪ‪ :‬ردﻧﯽ إﻟﯿﻬﻢ ﻓﺮده‪ ،‬ﻓﻮﻗﻒ ﻋﻠﯿﻬﻢ ]‪ -[1‬اﻟﺦ‪.‬‬‫از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﮐﻨﺠﯽ ﺷﯿﺦ و اﻣﺎم و ﺣﺎﻓﻆ و ﺷﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺬﻫﺐ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ در »ﻓﺼﻮل ﻣﻬﻤﻪ« در ذﮐﺮ ﺣﻀﺮت ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻌﺼﺮ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ آﺑﺎﺋﻪ اﻓﻀﻞ اﻟﺘﺤﯿﮥ و اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺻﻨﻒ اﻟﺸﯿﺦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﮑﻨﺠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺳﻤﺎه »اﻟﺒﯿﺎن ﻓﯽ اﺧﺒﺎر ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺰﻣﺎن«[ ]‪.[2‬‬‫»اﺷﻌﺎر ح‬‫ﯾﻨﺎدﯾﻬﻢ ﯾﻮم ﻟا ﻐﺪﯾﺮ ﻧﺒﯿﻬﻢ ﺑﺨﻢ و أﺳﻤﻊ ﺑﺎﻟﻨﺒﯽ ﻣﻨﺎدﯾﺎ‬‫ﺑﺎﻧﯽ ﻣﻮﻻﮐﻢ ﻧﻌﻢ وﻟﯿﮑﻢ و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺒﺪوا ﻫﻨﺎك اﻟﺘﻌﺎﻣﯿﺎ‬‫اﻟﻬﮏ ﻣﻮﻻﻧﺎ و أﻧﺖ وﻟﯿﻨﺎ و ﻻ ﺗﺠﺪن ﻓﯽ اﻟﺨﻠﻖ ﻟﻼﻣﺮ ﻋﺎﺻﯿﺎ‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻗﻢ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﺎﻧﻨﯽ رﺿﯿﺘﮏ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي اﻣﺎﻣﺎ و ﻫﺎدﯾﺎ[‬‫]‪ [1] [3‬اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ اﻟﺪارﻣﯽ اﻟﺒﺼﺮي روي ﻋﻨﻪ اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺮازي‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.3 :‬‬‫]‪ [3‬ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ ﻟﻠﺤﻤﻮﯾﻨﯽ ج ‪.1/72‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪293 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺣﻤﻮﯾﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ در »ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﺳﯿﺪ اﻟﺤﻔﺎظ أﺑﯽ ﻣﻨﺼﻮر ﺷﻬﺮدار ﺑﻦ ﺷﯿﺮوﯾﻪ ﺑﻦ ﺷﻬﺮدار اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫اﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺤـﺪاد اﻟﻤﻘﺮئ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ أﺣﻤـﺪ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻧﺒﺄﻧـﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺒﺄﻧﺎ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺤﻤﺎﻧﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ اﻟﺮﺑﯿﻊ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺎرون اﻟﻌﺒـﺪي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫ﺳﻌﯿـﺪ اﻟﺨـﺪري‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ دﻋﺎ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﻓﯽ ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ و أﻣﺮ ﺑﻤﺎ ﺗﺤﺖ اﻟﺸـﺠﺮة ﻣﻦ اﻟﺸﻮك ﻓﻘﻢ و ذﻟﮏ ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ‪ ،‬ﻓﺪﻋﺎ‬‫ﻋﻠﯿﺎ ﻓﺄﺧﺬ ﺑﻀـﺒﻌﯿﻪ ﻓﺮﻓﻌﻬﻤﺎ ﺣﺘﯽ ﻧﻈﺮ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ ﺑﯿﺎض اﺑﻄﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﯾﻔﺘﺮﻗﻮا ﺣﺘﯽ ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ وَ‬‫َأﺗ َْﻤْﻤُﺖ َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ ﻧِْﻌَﻤﺘِﯽ َو َرِﺿﯿُﺖ ﻟَُﮑُﻢ اﻟ ِْﺈْﺳﻼَم ِدﯾﻨًﺎ‬‫]‪ ،[1‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬اﻟﱠﻠﻪ اﮐﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ و اﺗﻤﺎم اﻟﻨﻌﻤﮥ‪ ،‬و رﺿﺎ اﻟﺮب ﺑﺮﺳﺎﻟﺘﯽ و اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻟﻌﻠﯽ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي«‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 167‬از ‪230‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ«‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ :‬اﺋﺬن ]‪ [2‬ﻟﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺄﻗﻮل ﻓﯽ ﻋﻠﯽ‪ :‬أﺑﯿﺎﺗﺎ ﺗﺴـﻤﻌﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻗﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﺮﮐﮥ اﻟﱠﻠﻪ«‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ‬‫ﻣﻌﺸﺮ ﻣﺸﯿﺨﮥ ﻗﺮﯾﺶ اﺳﻤﻌﻮا ﻗﻮﻟﯽ ﺷﻬﺎدة ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﻟﻮﻻﯾﮥ اﻟﺜﺎﺑﺘﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﯾﻨﺎدﯾﻬﻢ ﯾﻮم ﻟا ﻐﺪﯾﺮ ﻧﺒﯿﻬﻢ ﺑﺨﻢ و أﺳﻤﻊ ﺑﺎﻟﺮﺳﻮل ﻣﻨﺎدﯾﺎ‬‫ﺑﺄﻧﯽ ]‪[3‬‬‫ﻣﻮﻻﮐﻢ ﻧﻌﻢ و وﻟﯿﮑﻢ و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺒﺪوا ﻫﻨﺎك اﻟﺘﻌﺎﻣﯿﺎ ]‪ [1‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.3 :‬‬‫]‪ [2‬ﻓﯽ اﻟﻤﺼﺪر اﻟﻤﻄﺒﻮع ﻓﯽ ﺑﯿﺮوت‪ :‬أ ﺗﺄذن ﻟﯽ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻓﯽ اﻟﻤﺼﺪر اﻟﻤﻄﺒﻮع ﻓﯽ ﺑﯿﺮوت‪ :‬ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻓﻤﻦ ﻣﻮﻻﮐﻢ و وﻟﯿﮑﻢ؟ ﻓﻘﺎﻟﻮا و ﻟﻢ ﯾﺒﺪوا ﻫﻨﺎك اﻟﺘﻌﺎﻣﯿﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪294 :‬‬‫اﻟﻬﮏ ﻣﻮﻻﻧﺎ و أﻧﺖ وﻟﯿﻨﺎ و ﻻ ﺗﺠﺪن‬‫]‪ [1‬ﻓﯽ اﻟﺨﻠﻖ ﻟﻼﻣﺮ ﻋﺎﺻﯿﺎ‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻗﻢ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﺎﻧﻨﯽ رﺿﯿﺘﮏ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي اﻣﺎﻣﺎ و ﻫﺎدﯾﺎ‬‫ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﻟﻪ ﻃﺮق ﮐﺜﯿﺮة اﻟﯽ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ اﻟﺨﺪري اﻻﻧﺼﺎري ]‪[2‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﻤﻮﯾﻨﯽ و ﺟﻼﻟﺖ او در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻤﺠﺎﻣﻊ ﺻـﺪر اﻟـﺪﯾﻦ ﺣﻤﻮﯾﻨﯽ از اﮐﺎﺑﺮ ﺻﺪور ﺛﻘﺎت‪ ،‬و اﺟﻠﻪ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻋﺎﻟﯽ درﺟﺎت‪ ،‬و ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺤﺎﺳﻦ ﺻـﻔﺎت‪ ،‬و‬‫ﺣﺎﺋﺰ ﻣﮑﺎرم ﺳﻤﺎت اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺬﻫﺒﯽ در »ﻣﻌﺠﻢ ﻣﺨﺘﺺ« ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ آن ﻣﮑﺘﻮب ﺑﺨﻂ ﻣﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺎﺣﺐ‬‫»ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ« ﭘﯿﺶ ﺧﺎﮐﺴﺎر ﺣﺎﺿﺮ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺆﯾـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﻮﯾﻪ اﻻﻣﺎم اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﻤﺤﺪث‪ ،‬ﺷـﯿﺦ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻤﺠﺎﻣﻊ‬‫اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ اﻟﺼﻮﻓﯽ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ارﺑﻊ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺳـﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﺑﺨﺮاﺳﺎن‪ ،‬و ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و اﻟﺸﺎم‪ ،‬و اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و ﮐﺎن ذا اﻋﺘﻨﺎء ﺑﻬﺬا اﻟﺸﺄن‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﯾﺪه أﺳـﻠﻢ اﻟﻤﻠﮏ‬‫ﻏﺎزان ]‪ ،[3‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺨﺮاﺳﺎن ﻓﯽ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫ﻗﺮأﻧﺎ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﻟﻤﺠﺎﻣﻊ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﻤﻮﯾﻪ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ‪،‬‬‫أﻧـﺎ أﺑﻮ ﻋﻤﺮو ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﻮﻓﻖ اﻻذﮐﺎﻧﯽ ]‪ [4‬ﺑﻘﺮاءﺗﯽ ﺳـﻨﮥ ارﺑﻊ و ﺳﺘﯿﻦ‪ ،‬أﻧﺎ اﻟﻤﺆﯾﺪ ﺑﻦ ]‪ [1‬ﻓﯽ اﻟﻤﺼـﺪر اﻟﻤﻄﺒﻮع ﻓﯽ ﺑﯿﺮوت‪ :‬و ﻟﻦ ﺗﺠﺪن‬‫ﻣﻨﺎ ﻟﮏ اﻟﯿﻮم ﻋﺎﺻﯿﺎ‪ [2] .‬ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ ج ‪ [3] .1/74‬ﻏﺎزان ﺑﻦ ارﻏﻮن ﻣﻦ ﻣﻠﻮك اﻟﻤﻐﻮل آﺧﺮ ﻣﻠﮑﻪ ﺳـﻨﮥ )‪ (703‬ه‪ [4] .‬اﻻذﮐﺎﻧﯽ ﻧﺠﻢ‬‫اﻟﺪﯾﻦ اﻻﺳﻔﺮاﺋﻨﯽ ﻣﻦ ﺷﯿﻮخ اﻟﺤﻤﻮﯾﻨﯽ‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪295 :‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻄﻮﺳـﯽ ح و أﻧﺎ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ ،[1‬ﻋﻦ اﻟﻤﺆﯾﺪ‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳـﻬﻞ ]‪ ،[2‬أﻧﺎ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﺠﯿﺮﻣﯽ ]‪ ،[3‬أﻧﺎ زاﻫﺮ ﺑﻦ‬‫]‪ [4‬اﺣﻤﺪ اﻟﻔﻘﯿﻪ‪ ،‬أﻧﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ]‪ [5‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺼﻤﺪ‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﻣﺼﻌﺐ ]‪ ،[6‬ﺛﻨﺎ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻤﯽ ]‪ ،[7‬ﻣﻮﻟﯽ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯽ‬‫ﺻﺎﻟـﺢ اﻟﺴـﻤﺎن‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل‪» :‬اﻟﻌﻤﺮة اﻟﯽ اﻟﻌﻤﺮة ﮐﻔﺎرة ﻟﻤﺎ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬و اﻟﺤـﺞ اﻟﻤﺒﺮور ﻟﯿﺲ ﻟﻪ‬‫ﺟﺰاء اﻻ اﻟﺠﻨﮥ«‪ ،‬ﻣﺘﻔﻖ ﻋﻠﯿﻪ‪ .‬و أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﻣﺼﻌﺐ اﻟﺰﻫﺮي ﻓﻮاﻓﻘﻨﺎه ﺑﻌﻠﻮ[‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻣﺎم ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﻣﺤﺪث و ﺷـﯿﺦ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ اﻋﺘﻨﺎء ﺑﻔﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻮده‪ ،‬و‬‫ﺑﺒﺮﮐﺖ او ﻣﻠﮏ ﻏﺎزان اﺳﻼم آورده‪ ،‬و ذﻫﺒﯽ اﺧﺬ رواﯾﺖ از او ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺑﻌﻠﻮ آن ﻣﻔﺎﺧﺮت ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 168‬از ‪230‬‬‫ﭘﺲ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺣﻤﻮﯾﻨﯽ ﺷﯿﺦ ذﻫﺒﯽ ﻫﻢ ﺑﻮده‪ ،‬و ﮐﻔﺎك ﺑﻪ ﻋﻈﻤﮥ و ﺟﻼﻟﮥ و ﺳﻨﺎء و ﻧﺒﺎﻟﮥ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺣﻤﻮﯾﻨﯽ اﺳﺘﺎد و ﺷﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﮐﺎزروﻧﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮐﺎزروﻧﯽ در »ﻣﻨﺘﻘﯽ ﻓﯽ ﺳﯿﺮة اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺧﺒﺮﻧﺎ ﺷـﯿﺨﻨﺎ ﺻـﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻤﺠﺎﻣﻊ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺆﯾﺪ اﻟﺤﻤﻮﯾﻨﯽ‪ [1] ،‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (699‬ه‪ [2] .‬اﺑﻦ ﺳﻬﻞ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺴﻄﺎﻣﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (533‬ه‪ [3] .‬اﻟﻨﺠﯿﺮﻣﯽ اﺑﻮ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ‬‫)‪ (451‬ه‪ [4] .‬زاﻫﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺴﺮﺧﺴـﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (389‬ه‪ [5] .‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (325‬ه‪ [6] .‬اﺑﻮ‬‫ﻣﺼـﻌﺐ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺰﻫﺮي اﻟﻤـﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (292‬ه‪ [7] .‬ﺳـﻤﯽ‪ ،‬ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌـﺪﯾﻞ ﻻـﺑﻦ اﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ج ‪.4/315‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪296 :‬‬‫أﻧﺎ ﺷـﯿﺨﻨﺎ أﺻـﯿﻞ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻻﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺳـﺒﻂ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﺑﺄﺑﯽ اﻟﻘﻄﺎن اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﻮﻓﻖ اﻟﺪﯾﻦ داود ﺑﻦ ﻣﻌﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﺎﺧﺮ اﻟﻘﺮﺷﯽ‪ ،‬أﻧﺎ ﺳﺪﯾﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻮﻗﺖ‬‫]‪ [1‬ﻋﺒﺪ اﻻول ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ اﻟﺴﺠﺰي‪ ،‬أﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﻔﺎرﺳﯽ ]‪ ،[2‬أﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺑﯽ ﺷﺮﯾﺢ ]‪ ،[3‬ﺛﻨﺎ اﻟﺒﻐﻮي ]‪ ،[4‬ﺛﻨﺎ اﻟﻌﻼء‬‫ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ]‪ ،[5‬ﺛﻨﺎ ﺳﻮار ﺑﻦ ﻣﺼـﻌﺐ ]‪ ،[6‬ﻋﻦ ﻋﻄﯿﮥ اﻟﻌﻮﻓﯽ ]‪ ،[7‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻌﺚ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أﺑﺎ‬‫ﺑﮑﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻤـﻮﺳﻢ‪ ،‬و ﺑﻌـﺚ ﻣﻌـﻪ ﺑﺴـﻮرة ﺑﺮاءة و أرﺑـﻊ ﮐﻠﻤـﺎت اﻟﯽ اﻟﻨـﺎس‪ ،‬ﻓﻠﺤﻘﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﻓﯽ اﻟﻄﺮﯾـﻖ‪ ،‬ﻓﺄﺧـﺬ ﻋﻠﯽ اﻟﺴـﻮرة و‬‫اﻟﮑﻠﻤﺎت‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺒﻠﻎ و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻮﺳﻢ‪ ،‬ﻓﺎذا ﻗﺮأ اﻟﺴﻮرة و ﻧﺎدي أﻻ ﻻ ﯾـﺪﺧﻞ اﻟﺠﻨـﮥ اﻻ ﻧﻔﺲ ﻣﺴـﻠﻤﮥ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﺮب اﻟﻤﺴـﺠﺪ اﻟﺤﺮام‬‫ﻣﺸﺮك ﺑﻌﺪ ﻋﺎﻣﻪ ﻫﺬا‪ ،‬و ﻻ ﯾﻄﻮﻓﻦ ﺑﺎﻟﺒﯿﺖ ﻋﺮﯾﺎن‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺎن ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻬﺪ ﻓﺎﺟﻠﻪ اﻟﯽ ﻣﻮﺗﻪ‪.‬‬‫ﻓﻠﻤـﺎ رﺟﻌـﺎ‪ ،‬ﻗـﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬ﻣـﺎ ﻟﯽ ﻫﻞ ﻧﺰل ﻓﯽ ﺷـﯽء؟‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻻ اﻻ ﺧﯿﺮا و ﻣﺎ ذاك؟ ﻗﺎل‪ :‬ان ﻋﻠﯿﺎ ﻟﺤﻖ ﺑﯽ و أﺧـﺬ ﻣﻨﯽ اﻟﺴﻮرة و اﻟﮑﻠﻤﺎت‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬أﺟﻞ ﻟﮑﻦ ﻟﻢ ]‪ [1‬اﺑﻮ اﻟﻮﻗﺖ اﻟﺴﺠﺰي اﻟﻬﺮوي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (556‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻔﺎرﺳﯽ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻬﺮوي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (472‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﺮﯾﺢ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﻬﺮوي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (392‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺒﻐﻮي ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (317‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻌﻼء اﺑﻮ ﺟﻬﻢ اﻟﺒﺎﻫﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد ﺳﻨﮥ )‪ (228‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬اﺑﻦ ﻣﺼﻌﺐ‪ :‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﺻﺤﺎب اﻟﺼﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫]‪ [7‬ﻋﻄﯿﮥ اﻟﻌﻮﻓﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(111‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪297 :‬‬‫ﯾﺒﻠﻐﻬﺎ اﻻ أﻧﺎ أو رﺟﻞ ﻣﻨﯽ ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﮐﺎزروﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﻠﻤﯿﺬ ﺣﻤﻮﯾﻨﯽ اﺳﺖ‪ ،‬از اﺟﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎ و ﻣﻌﺎرﯾﻒ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »درر ﮐﺎﻣﻨﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺧﻮاﺟﻪ اﻻﻣﺎم ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﻟﺸـﯿﺦ اﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺪﻗﺎق‬‫اﻟﺒﻠﯿﺎﻧﯽ اﻟﮑﺎزروﻧﯽ‪.‬‬‫ذﮐﺮه اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻓﯽ ﻣﺸﯿﺨﮥ اﻟﺠﻨﯿﺪ اﻟﺒﻠﯿﺎﻧﯽ ‪ ...‬اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪:‬‬‫]ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﺪﺛﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺿـﻼ‪ ،‬ﺳﻤﻊ اﻟﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬و أﺟﺎز ﻟﻪ اﻟﻤﺰي ]‪ [1‬ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﮑﻤﺎل« و ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﺧﺮج اﻟﻤﺴـﻠﺴﻞ و‬‫أﻟﻒ اﻟﻤﻮﻟﺪ اﻟّﻨﺒﻮّي ﻓﺄﺟﺎد‪ ،‬و ﻣﺎت ﻓﯽ أواﺧﺮ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺳﻨﮥ ‪.[2] [758‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺴﻤﺮﻗﻨﺪي در »ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻨﺘﻘﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﻣﻮﻻﻧﺎ و ﺳـﯿﺪﻧﺎ اﺳـﺘﺎد اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬ﻗﺪوة اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻤﺘﻘﯿﻦ‪ ،‬اﺳﻮة اﻟﻤﻔﺴﺮﯾﻦ‪ ،‬راﻓﻊ اﻋﻼم اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ‪ ،‬و ﺳﺎﻟﮏ ﻣﺴﺎﻟﮏ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 169‬از ‪230‬‬‫ﻣﻔﺴـﺮ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ‪ ،‬و ﻣﺴـﺘﺨﺮج اﻻﺧﺒﺎر اﻟﻤﺼﻄﻔﻮﯾﻪ‪ ،‬اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺰاﻫﺪ‪ ،‬ﺳﻌﯿﺪ اﻟﻤﻠﮥ و اﻟﺤﻖ و اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﮑﺎزروﻧﯽ أﺳﮑﻨﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺤﺒﻮﺣﮥ اﻟﺠﻨﺎن‪ ،‬و أﻓﺎض ﻋﻠﯿﻪ ﺳﺠﺎل اﻟﺮﺣﻤﮥ و اﻟﺮﺿﻮان ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺮا ﺗﻮﻓﯿﻖ ﺑﺨﺸـﯿﺪ ﺗﺎ در ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻗﺪﺳـﯿﻪ و اﺣﺎدﯾﺚ ﻧﺒﻮﯾﻪ ﭘﻮﯾﯿﺪم‪ ،‬و در ﺣﺎﻟﺖ ﺻـﻐﺮ ﺳﻦ ﺑﺸﺮف ﺻﺤﺒﺖ ﻋﻠﻤﺎ ﻣﺸﺮف ﮔﺸﺘﻢ‪ ،‬و‬‫ﭼﻨـﺪ ﮐﺘﺎب ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮدم‪ ،‬از آن ﺟﻤﻠﻪ‪» :‬ﺷـﺮح ﻣﺸﺎرق اﻻﻧﻮار« و ﮐﺘﺎب »ﺷـﻔﺎء اﻟﺼـﺪور« و ]‪ [1‬اﻟﻤﺰي ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ‬‫اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (742‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪.4/255‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪298 :‬‬‫»ﻣﺴﻠﺴـﻼت« و دﯾﮕﺮ ﻣﺨﺘﺼـﺮات‪ ،‬و در اﺳـﺘﮑﺸﺎف ﻣﻌﺎﻧﯽ آن اﺣﺎدﯾﺚ ﮐﻮﺷﺶ ﺑﻠﯿﻎ ﻧﻤﻮدم‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آن ﺑﺮ ﮐﺘﺐ ﻣﻮاﻟﯿﺪ ﺑﮕﺬﺷﺘﻢ‪ ،‬و اﮐﺜﺮ‬‫آن از ﻏﺚ و ﺳﻤﯿﻦ ﮐﻼم ﺧﺎﻟﯽ ﻧﺒﻮد‪ ،‬در ﺧﺎﻃﺮ آﻣﺪ ﮐﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﯿﻼدي ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﺻﺎدقﺗﺮﯾﻦ ﻣﯿﻼدﻫﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب و ﺳﻨﺖ ﺑﺮ‬‫آن ﻧﺎﻃﻖ‪ ،‬و اﺧﺒﺎر ﻣﻨﻘﻮﻟﻪ و آﺛﺎر ﻣﻌﻘﻮﻟﻪ ﺑﺮ آن ﺷﺎﻫﺪ‪ ،‬ﺗﺎ وﺳﯿﻠﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺮا ﺑﺪﺧﻮل ﺟﻨﺖ و ﺣﺼﻮل رﺣﻤﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻋﺰم ﺟﺰم ﮐﺮدم‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ از اﺳـﺘﺨﺎره ﺧﺰاﺋﻦ ﮐﺘﺐ ﻧﺒﻮي و اﺧﺒﺎر ﻣﺼـﻄﻔﻮي را ﺟﻤﻊ ﮐﺮدم‪ ،‬و از آن درﯾﺎي ﺑﯽﭘﺎﯾﺎن اﯾﻦ درر ﺷﺎﻫﻮار‬‫ﺑﯿﺮون آوردم‪ ،‬و ﺑـﺘﺮﺗﯿﺐ ﻫﺮ ﯾﮑﯽ ﺑﺠـﺎي ﺧﻮد ﻣﻨﻈﻮم ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﺘﻔﺮﻗـﺎت آن ﺟﻤﻊ ﮐﺮدم ﺗـﺎ ﻗﻮت روح و ﻗﻮت ﺟـﺎن ﻃﺎﻟﺒـﺎن دﯾﻦ ﮔﺮدد‪ ،‬و‬‫ﻣﺠﻤﻮع ﮐﺘﺎب از ﻣﺒﺪأ ﻧﻮر ﻧﺒﻮت آن ﺣﻀـﺮت ﺗﺎ زﻣﺎن وﻻدت آن ﺣﻀـﺮت ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼﻠﻮة و اﻟﺴﻼم‪ ،‬و آﻧﭽﻪ در ﻣﺪت ﻋﻤﺮ ﺑﺮ آن ﺣﻀﺮت‬‫ﮔﺸـﺘﻪ‪ ،‬ﺗﺎ زﻣﺎن ﻧﺒﻮت و ﻇﻬﻮر ﺣﺎل او در رﺳﺎﻟﺖ ﺗﺎ زﻣﺎن ﻫﺠﺮت‪ ،‬و آﻧﭽﻪ در ﺷـﻬﻮر و ﺳـﻨﯿﻦ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺗﺎ زﻣﺎن وﻓﺎت آن ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ اﻟﺼﻠﻮة و اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﻣﺮﺗﺐ ﺑﯿﺎن ﮐﺮده‪ ،‬ﺗﺎ اﺣﻮال در ﺳﯿﺮت ﺳﻨﯿﻪ ﻣﺤﻤﺪﯾﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدد‪ ،‬و ﺣﻖ روﺷﻦ ﮔﺮدد‪ ،‬و ﺑﺎﻃﻞ ﻣﻀﻤﺤﻞ ﺷﻮد‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺰﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻮد و ﻓﺮزﻧـﺪ ﻋﺰﯾﺰ و ﺧﻠﻒ ﺻﺪق او ﺳـﻼﻟﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻤﺘﻮرﻋﯿﻦ‪ ،‬ﺳـﻠﯿﻞ اﻟﻌﺮﻓﺎء اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ‪ ،‬ﮐﺎﺷﻒ ﻗﻨﺎع اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ‪،‬‬‫ﺳﺎﻟﮏ ﻣﻨﺎﻫـﺞ اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ‪ ،‬اﺳﻮة اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺪوة اﻟﻤﻔﺴـﺮﯾﻦ‪ ،‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﻔﻘﻬﺎء‪ ،‬ﺳـﻠﻄﺎن اﻻدﺑﺎء‪ ،‬ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم و اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻋﻔﯿﻒ اﻟﻤﻠﮥ و‬‫اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺮﺣﻤﮥ و اﻟﻐﻔﺮان‪ ،‬ﺟﻬﺖ آﻧﮑﻪ ﺧﻼﺋﻖ ﻣﺤﻈﻮظ ﮔﺮدﻧﺪ و اﯾﻦ ﺧﯿﺮ ﻋﺎم ﺷﻮد‪ ،‬آن را ﺑﻠﻔﻆ ﻓﺎرﺳﯽ ﺗﺮﺟﻤﺎن ﮐﺮد‪ ،‬و اﯾﻦ‬‫ﺻﻮﻓﯽ ﻣﺴﮑﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺼﻮﻓﯽ اﻟﺴﻤﺮﻗﻨﺪي ﭼﻨﺪ ﻧﻮﺑﺖ ﺑﻌﺮﺑﯽ و ﻓﺎرﺳﯽ از زﺑﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪299 :‬‬‫ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻣﺮﺣﻮم ﺳﻌﯿﺪ ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ روﺣﻪ ﺷﻨﯿﺪه ‪ -‬اﻟﯽ آﺧﺮه‪.‬‬‫و ﻋﻼـﻣﻪ ﺗـﺎج اﻟـﺪﯾﻦ اﻟـﺪﻫﺎن اﻟﺤﻨﻔﯽ در ﮐﺘﺎب »ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ« ﮐﻪ در آن ﻣﺮوﯾﺎت ﺷـﯿﺦ ﺧﻮد ﺷـﯿﺦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﺠﯿﻤﯽ ﺣﻨﻔﯽ ]‪[1‬‬‫وارد ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫]ﮐﺘـﺎب »ﺷـﺮح اﻟﻤﺸـﺎرق« ﻟﻠﺸـﯿﺦ ﺳـﻌﺪ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد اﻟﮑﺎزروﻧﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬أﺧﺒﺮ ﺑﻪ ﻋﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺒﻘﺎء‬‫اﻟﻐﻤﺮي اﻟﻤﮑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻤﻌﻤﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺣﺠﺎزي اﻟﺸـﻌﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺰ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻣﺤﻤﺪ ارﮐﻤﺎس‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﻤﺮ ]‪ [2‬ﺑﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ‬‫ﻓﻬـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ واﻟﺪه اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺗﻘﯽ ]‪ [3‬اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ‪ ،‬و اﻻﻣﺎم ﻋﻔﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺸـﺮف ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ‪ ،‬ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻋﻦ واﻟﺪ اﻟﺜﺎﻧﯽ‬‫اﻻﻣﺎم ﺷـﺮف اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﺴـﻌﺎدات ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﺠﺮﻫﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻤﺆﻟﻒ اﻻﻣﺎم ﺳﻌﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﮑﺎزروﻧﯽ‪،‬‬‫ﻓﺬﮐﺮه‬‫»اﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﮑﻨﺠﯽ«‬‫اﻣـﺎ رواﯾﺖ ﺑا ﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﮑﻨﺠﯽ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬اﺷـﻌﺎر ﺣﺴـﺎن را‪ :‬ﭘﺲ در ﮐﺘـﺎب »ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﻄـﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻃﺎﻟﺐ« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﮐﺎﻣﻠﻪ آن در ﻧﺠﻒ اﺷـﺮف ﺑﺪﺳﺖ ﺣﻘﯿﺮ آﻣﺪه ﺑﻮد و از آن رواﯾﺎت ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻨﺘﺨﺐ ﮐﺮدم‪ ،‬در ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 170‬از ‪230‬‬‫]‪ [1‬اﻟﻌﺠﯿﻤﯽ‪ :‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1113‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﮑﯽ ﻧﺠﻢ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (885‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻓﻬﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(871‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪300 :‬‬‫]ﻗﺎل ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﻨﯽ‪:‬‬‫ﯾﻨﺎدﯾﻬﻢ ﯾﻮم ﻟا ﻐﺪﯾﺮ ﻧﺒﯿﻬﻢ ﺑﺨﻢ ﻓﺎﺳﻤﻊ ﺑﺎﻟﺮﺳﻮل ﻣﻨﺎدﯾﺎ‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﻦ ﻣﻮﻻﮐﻢ و وﻟﯿﮑﻢ و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺒﺪوا ﻫﻨﺎك اﻟﺘﻌﺎﻣﯿﺎ‬‫اﻟﻬﮏ ﻣﻮﻻﻧﺎ و أﻧﺖ وﻟﯿﻨﺎ و ﻟﻢ ﺗﻠﻖ ﻣﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻋﺎﺻﯿﺎ‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻗﻢ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﺎﻧﻨﯽ رﺿﯿﺘﮏ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي اﻣﺎﻣﺎ و ﻫﺎدﯾﺎ‬‫ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ ﻓﮑﻮﻧﻮا ﻟﻪ أﻧﺼﺎر ﺻﺪق ﻣﻮاﻟﯿﺎ‬‫ﻫﻨـﺎك دﻋـﺎ اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال وﻟﯿﻪ و ﮐﻦ ﻟﻠـﺬي ﻋﺎدي ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻌﺎدﯾﺎ ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﯾﺎ ﺣﺴﺎن ﻻ ﺗﺰال ﻣﺆﯾـﺪا ﺑﺮوح اﻟﻘـﺪس ﻣﺎ‬‫ﻧﺎﻓﺤﺖ ﻋﻨﺎ ﺑﻠﺴﺎﻧﮏ«[ ]‪.[1‬‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب »ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ« از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺮوﻓﻪ ﻣﺸـﻬﻮره اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﮑﺎﺗﺐ اﻟﺠﻠﺒﯽ‪،‬‬‫ﮐﻪ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ]‪ [2‬ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺑﺎﻓﺎدات او اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯽ »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم«‪:‬‬‫]و از اﻓـﺎدات ﺻـﺎﺣﺐ »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﻋﻦ اﺳـﺎﻣﯽ اﻟﮑﺘﺐ و اﻟﻔﻨﻮن« ﺑﻮﺿﻮح ﻣﯽاﻧﺠﺎﻣـﺪ ﮐﻪ ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﺘﺒﺤﺮﯾﻦ ﺑﺘﺨﺮﯾـﺞ اﺣﺎدﯾﺚ ﮐﺘﺎب‬‫ﻣﺬﮐﻮر ﮐﻤﺮ ﻫﻤﺖ ﺑﺮ ﻣﯿﺎن ﺟﺎن ﺑﺴﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪ :‬و ﺧﺮج اﺣﺎدﯾﺚ »اﻟﻬﺪاﯾﮥ« ]‪ [3‬ﻓﻘﻂ ﻣﻊ ]‪ [1‬ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ‪.64 :‬‬‫]‪ [2‬ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻬﻨﺪي اﻟﻔﯿﺾآﺑﺎدي اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ )‪.(1250‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻬﺪاﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﻔﺮوع ﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺮﻏﯿﻨﺎﻧﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (593‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪301 :‬‬‫اﺳﺎﻧﯿﺪﻫﺎ ﺣﺎﻓﻆ ]‪ [1‬ﻋﺼـﺮه و وﺣﯿﺪ دﻫﺮه اﻟﺸـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و‬‫ﺛﻤﺎن ﻣﺎﺋﮥ ﻓﯽ ﻣﺆﻟﻒ ﻣﺘﻮﺳﻂ اﻟﺤﺠﻢ‪ ،‬ﺳـﻤﺎه »ﺑﺎﻟﺪراﯾﮥ ﻓﯽ ﻣﻨﺘﺨﺐ اﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻬﺪاﯾﮥ« و ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ‪ :‬اﻧﻪ اﺳﺘﻮﻋﺐ ﻣﺎ وﺟﺪه ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻻﺣﺎدﯾﺚ و‬‫اﻻﺛـﺎر‪ ،‬و ﻧﻈﺮ ﻓﯽ أﺳﺎﻧﯿـﺪه و ﮐﺎن ﺷﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤـﺬﻫﺐ ﻣﻨﺼـﻔﺎ ﻗﻠﯿﻞ اﻻﻋﺘﺮاض‪ ،‬ﺑﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻣـﺬﻫﺒﻪ و دﻟﯿﻞ ﻣـﺬﻫﺐ اﻟﺤﻨﻔﯿـﮥ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻣﺎ وﻗﻊ ﻓﯿﻪ‬‫اﻟﺨﻼـف ﺑﯿﻦ اﻻﺋﻤـﮥ اﻟﮑﺮام اﻻﺳـﻼم ﻣﻦ ﻏﯿﺮ اﻋﺘﺮاض و ﻻـ ﺗﺸـﻨﯿﻊ‪ ،‬ﺑﻞ ﺑﻄﺮﯾﻖ اﻻﻧﺼﺎف‪ ،‬و ﺑﻮﺑﻪ أﺑﻮاﺑﺎ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻓﯽ ﮐﻞ ﺑﺎب ﻣﺎ ﯾﻨﺎﺳـﺒﻪ ﻣﻦ‬‫اﻻﺛﺎر اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ .‬و ﻟﻬـﺬا ﻫﻮ ﻣﺆﻟﻒ ﻣﻘﺒﻮل‪ ،‬و ﻋﻠﻖ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﺑﻮ اﻟﺴـﻌﻮد اﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻌﻤﺎدي ﻋﻠﯿﻪ ﺣﺎﺷـﯿﮥ ذﮐﺮ ﻓﯿﻬﺎ ]‪ [2‬ﺟﻞ اﻻﺣﺎدﯾﺚ‬‫اﻟﺘﯽ أﺧـﺬ ﺑﻬﺎ اﻻﻣﺎم اﻻﻋﻈﻢ اﻟﻬﻤﺎم اﻻﻓﺨﻢ اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﮥ اﻟﻨﻌﻤﺎن اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺮﺑﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﺮغ ﻣﻦ ﺗﺄﻟﯿﻔﻬﺎ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺗﺴـﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ أﺟﺎد‬‫ﻓﯿﻬﺎ و أﻓﺎد‪ ،‬و ﺳﻠﮏ ﻓﯿﻬﺎ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺴﺪاد ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺗﻌﻨﺖ و ﻋﻨﺎد‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻓﯿﻪ أﯾﻀﺎ‪ :‬و ﺧﺮج اﺣﺎدﯾﺜﻪ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﻤﺼـﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ]‪ [3‬ﺳـﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‬‫ﻓﯽ ﻣﺆﻟﻒ ﻟﻄﯿﻒ ﺳﻤﺎه ]‪ [1‬ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺎرة اﻟﺘﯽ ﻧﻘﻠﻬﺎ ﻋﻦ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﺎﺣﺶ و زﯾﺎدة ﮐﺜﯿﺮة ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ راﺟﻌﻬﺎ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﺬه اﻟﻌﺒﺎرة اﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺗﻌﻨﺖ و ﻋﻨﺎده ﻟﯿﺴﺖ ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻓﯽ ﮐﺸـﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ :2/2034‬و ﻗـﺪ ﺧﺮج أﺣﺎدﯾﺜﻪ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺮﺷـﯽ و ﻓﺮغ ﺳـﻨﮥ )‪ (727‬و ﺳﻤﺎه‬‫اﻟﻌﻨﺎﯾﮥ ﺑﻤﻌﺮﻓﮥ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻬﺪاﯾﮥ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ ،(775‬ﻫﺬه ﻋﺒﺎرة ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﻨﺘﻬﯽ ﻏﯿﺮ أوﻻ ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ ﺑﺜﻠﺜﯿﻦ ﺳﻨﮥ‬‫و ﺟﻌﻠﻬﺎ ﺛﺎﻧﯿﺎ ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﻮﻓﺎة و ﻟﻢ ﯾﺘﻨﺒﻪ ﻟﻠﻤﻨﺎﻓﺎة ﻟﻤﺎ ﯾﺬﮐﺮ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﻋﻦ اﻟﮑﺸﻒ أن وﻓﺎﺗﻪ ﺳﻨﮥ )‪ (775‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪302 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 171‬از ‪230‬‬‫»اﻟﺘﻔﺮﯾﻌﺎت ﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻬﺪاﯾﮥ اﻟﺒﯿﻨﺎت« و اﺷﺘﻬﺮ اﺳﻤﻪ ﺑﺎﻟﻌﻨﺎﯾﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻬﺪاﯾﮥ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻓﯿﻪ أﯾﻀﺎ‪ :‬و ﺧﺮج أﺣﺎدﯾﺜﻪ ﻣﺤﯿﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﻓﯽ ﻣﺆﻟﻒ ﺿـﺨﯿﻢ اﻟﺤﺠﻢ‬‫ﺳﻤﺎه ﻟﻌﻨﺎﯾﮥ[‪.‬‬‫و ﻏﻼـم ﻋﻠﯽ آزاد ﺑﻠﮕﺮاﻣﯽ در »ﺳـﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟﺎن« ذﮐﺮ او ﺑﺎﯾﻦ ﻧﻬـﺞ ﻧﻤﻮده ﻗﺎل‪] :‬ﺻﺎﺣﺐ »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« و ﻫﻮ اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﺤﺎج اﻟﻤﻌﺮوف‬‫ﺑﺎﻟﮑﺎﺗﺐ اﻟﺠﻠﺒﯽ اﻻﺳـﺘﻨﺒﻮﻟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺘﯿﻦ و أﻟﻒ‪ .‬و ﻣﻦ اﻟﻐﺮﯾﺐ اﻟﻮاﻗﻊ ان ﻋﻠﻤﺎء اﻟﻤﻠﮥ اﻻﺳﻼﻣﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﺸﺮﻋﯿﮥ و اﻟﻌﻘﻠﯿﮥ‬‫اﮐﺜﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻟﻌﺠﻢ ‪.‬‬
‫در »ﮐﺸﻒ ﻟا ﻈﻨﻮن ﻋﻦ اﺳـﺎﻣﯽ اﻟﮑﺘﺐ و اﻟﻔﻨﻮن« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﮐﺒﯿﺮه آن ﮐﻪ در ﻣﺼـﺮ ﻣﻄﺒﻮع ﺷـﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻓﻘﯿﺮ وﻗﺖ ﺗﺸـﺮف ﺑﺤـﺞ ﺑﯿﺖ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﺤﺮام از ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ زادﻫﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﺸﺮﯾﻔﺎ و ﺗﻌﻈﯿﻤﺎ ﺧﺮﯾﺪم‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] »ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ« ﻟﻠﺸﯿﺦ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﮑﻨﺠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪.[1] [658‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬ﺷـﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤـﺬﻫﺐ و ﺷـﯿﺦ ﺣﺎﻓـﻆ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﻼﻟﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻟﻘﺐ ﺣﺎﻓﻆ از ﻣﺎ ﺳـﺒﻖ ﻇﺎﻫﺮ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺼـﺒﺎغ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ از ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﮑﻨﺠﯽ اﺧـﺬ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و او را ﺑﺘﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ‬‫ﺑﻠﯿﻎ ﯾﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﻪ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻﺋﻤﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻣﻦ ﮐﺘـﺎب »ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﻄـﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ« ﺗـﺄﻟﯿﻒ اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣـﺎم اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻟﮑﻨﺠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أن ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺟﺒﯿﺮ ﮐﺎن ﯾﻘﻮده ﺑﻌﺪ أن ﮐﻒ ﺑﺼـﺮه‪ ،‬ﻓﻤﺮ ﻋﻠﯽ ﺻـﻔﮥ ]‪ [1‬ﮐﺸﻒ‬‫اﻟﻈﻨﻮن ج ‪.2/1497‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪303 :‬‬‫زﻣﺰم‪ ،‬و إذا ﺑﻘﻮم ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺸﺎم ﯾﺴﺒﻮن ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬ﻓﺴﻤﻌﻬﻢ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘﺎل ﻟﺴﻌﯿﺪ‪ :‬ردﻧﯽ إﻟﯿﻬﻢ ﻓﺮده‪ ،‬ﻓﻮﻗﻒ ﻋﻠﯿﻬﻢ ]‪ -[1‬اﻟﺦ‪.‬‬‫از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﮐﻨﺠﯽ ﺷﯿﺦ و اﻣﺎم و ﺣﺎﻓﻆ و ﺷﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺬﻫﺐ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ در »ﻓﺼﻮل ﻣﻬﻤﻪ« در ذﮐﺮ ﺣﻀﺮت ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻌﺼﺮ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ آﺑﺎﺋﻪ اﻓﻀﻞ اﻟﺘﺤﯿﮥ و اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺻﻨﻒ اﻟﺸﯿﺦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﮑﻨﺠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺳﻤﺎه »اﻟﺒﯿﺎن ﻓﯽ اﺧﺒﺎر ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺰﻣﺎن«[ ]‪.[2‬‬‫»اﺷﻌﺎر ح‬‫»اﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن ﺑﺮواﯾﺖ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷـﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺳـﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬اﺷـﻌﺎر ﺣﺴﺎن را‪ :‬ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ رﺳﺎﻟﻪاي ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺮده‬‫ﮐﻪ ﻣﺴـﻤﯽ اﺳﺖ ﺑﻪ »اﻻزدﻫﺎر ﻓﯿﻤﺎ ﻋﻘﺪه اﻟﺸـﻌﺮاء ﻣﻦ اﻻﺷﻌﺎر« و در اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ اﺷﻌﺎري ﮐﻪ ﻣﺘﻀﻤﻦ ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ اﺣﺎدﯾﺚ و آﺛﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﺟﻤﻊ‬‫ﻧﻤﻮده و ﺑﺪان اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺮ ﺻﺤﺖ و ﺷﻬﺮت آن اﺣﺎدﯾﺚ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در اول آن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻫـﺬا ﺟﺰء ﺟﻤﻌﺖ ﻓﯿﻪ اﻻﺷـﻌﺎر اﻟﺘﯽ ﻋﻘـﺪ ﻓﯿﻬﺎ ﺷـﯽء ﻣﻦ اﻻﺣﺎدﯾﺚ و اﻻﺛﺎر ﺳـﻤﯿﺘﻪ ﺑﺎﻻزدﻫﺎر‪ ،‬و ﻟﻪ ﻓﻮاﺋﺪ‪ :‬ﻣﻨﻬﺎ اﻻﺳـﺘﺪﻻل ﺑﻪ ﻋﻠﯽ ﺷـﻬﺮة‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﯽ اﻟﺼﺪر اﻻول و ﺻـﺤﺘﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ وﻗﻊ ذﻟﮏ ﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﺎ اﯾﺮاده ﻓﯽ ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻻﻣﻼء‪ ،‬و ﻣﻨﻬﺎ اﻻﺷﺘﻬﺎر ﺑﻪ ﻓﯽ ﻓﻦ‬‫اﻟﺒﺪﯾﻊ ﻓﯽ أﻧﻮاع اﻟﻌﻘﺪ و اﻻﻗﺘﺒﺎس و اﻻﻧﺴﺠﺎم ‪.‬‬
‫و در ﻫﻤﯿﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ [1] :‬اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﮥ‪.127 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 172‬از ‪230‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﮥ‪.293 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪304 :‬‬‫]ﻓﯽ »ﺗﺬﮐﺮة« اﻟﺸﯿﺦ ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم‪ :‬ﻟﺤﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻻﻧﺼﺎري رض‪:‬‬‫ﯾﻨﺎدﯾﻬﻢ ﯾﻮم ﻟا ﻐﺪﯾﺮ ﻧﺒﯿﻬﻢ ﺑﺨﻢ ﻓﺄﺳﻤﻊ ﺑﺎﻟﺮﺳﻮل ﻣﻨﺎدﯾﺎ‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﻦ ﻣﻮﻻﮐﻢ و وﻟﯿﮑﻢ ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺒﺪوا ﻫﻨﺎك اﻟﺘﻌﺎﻣﯿﺎ‬‫اﻟﻬﮏ ﻣﻮﻻﻧﺎ و أﻧﺖ وﻟﯿﻨﺎ و ﻟﻢ ﺗﻠﻒ ﻣﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻋﺎﺻﯿﺎ‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻗﻢ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﺎﻧﻨﯽ رﺿﯿﺘﮏ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي اﻣﺎﻣﺎ و ﻫﺎدﯾﺎ‬‫ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ ﻓﮑﻮﻧﻮا ﻟﻪ أﻧﺼﺎر ﺻﺪق ﻣﻮاﻟﯿﺎ‬‫ﻫﻨﺎك دﻋﺎ اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال وﻟﯿﻪ و ﮐﻦ ﻟﻠﺬي ﻋﺎدي ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻌﺎدﯾﺎ‬‫و أﯾﻀﺎ ﻟﻠﺴﯿﺪ اﻟﺤﻤﯿﺮي ]‪:[1‬‬‫ﯾﺎ ﺑﺎﯾﻊ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﺪﻧﯿﺎه ﻟﯿﺲ ﺑﻬﺬا أﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻣﻦ اﯾﻦ أﺑﻐﻀﺖ اﻣﺎم اﻟﻬﺪي و أﺣﻤﺪ ﻗﺪ ﮐﺎن ﯾﻬﻮاه‬‫ﻣﻦ اﻟﺬي أﺣﻤﺪ ﻣﻦ ﺑﯿﻨﻬﻢ ﺑﯿﻮم ﺧﻢ ﺛﻢ ﻧﺎداه‬‫أﻗﺎﻣﻪ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ أﺻﺤﺎﺑﻪ و ﻫﻢ ﺣﻮاﻟﯿﻪ و ﺳﻤﺎه‬‫ﻫﺬا ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﻮﻟﯽ ﻟﻤﻦ ﻗﺪ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‬‫ﻓﻮال ﻣﻦ واﻻه ﯾﺎ ذا اﻟﻌﻠﯽ و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻗﺪ ﮐﺎن ﻋﺎداه‬‫و ﻗ ﺎ ل ﺑ ﻌ ﻀ ﻬﻢ ‪:‬‬
‫إذا أﻧﺎ ﻟﻢ اﺣﻔﻆ وﺻﺎة ﻣﺤﻤﺪ و ﻻ ﻋﻬﺪه ﯾﻮم اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻣﺆﮐﺪا‬‫ﻓﺎﻧﯽ ﮐﻤﻦ ﯾﺸـﺮي اﻟﻀـﻼﻟﮥ ﺑﺎﻟﻬﺪي ﺗﻨﺼـﺮ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ اﻟﺘﻘﯽ أو ﺗﻬﻮدا[‪ .‬از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺳﺮاﺳـﺮ ﺑﺸﺎرت ﻧﺴﺒﺖ اﯾﻦ اﺷﻌﺎر ﻫﺪاﯾﺖ آﺛﺎر ﺑﻘﻄﻊ و‬‫ﺟﺰم و ﺑﺖ و ﺣﺘﻢ ﺑﺤﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و از ﻋﺒﺎرت ﺷـﺮوع اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﮐﻪ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻓﻮاﺋﺪ اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر اﺳﺘﺪﻻل اﺳﺖ ﺑﺮ‬‫ﺷﻬﺮت ﺣﺪﯾﺚ در ﺻﺪر اول و ﺻـﺤﺖ آن‪ ،‬و ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ از ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺎﺷـﻌﺎر اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﺮ ﺷـﻬﺮت ]‪ [1‬اﻟﺤﻤﯿﺮي‪ :‬اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﺎﻋﺮ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (178‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪305 :‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ در ﺻﺪر اول و ﺻﺤﺖ آن ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ رﺳﺎﻟﻪ »ازدﻫﺎر« ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ ﭘﺮوردﮔﺎر ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ اﯾﻦ ﺧﺎﮐﺴﺎر ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺜﺎر ﺣﺎﺿـﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و آن در ﻣﺠﻤﻮع رﺳﺎﺋﻞ ﺳـﯿﻮﻃﯽ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺠﻤﻮع ﻣـﺬﮐﻮر از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘﺐ وﻗﻔﯿﻪ ﺟﻨـﺎب واﻟـﺪ ﻣﺎﺟـﺪ ﻋﻼـﻣﻪ اﺣﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ دار اﻟﺴـﻼﻣﮥ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﺟﻨﺎﺑﺸﺎن اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر از اﯾﻦ‬‫رﺳـﺎﻟﻪ در »ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺴـﻌﺎدة« ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﻘﯿﺮ ﺑﻬـﺪاﯾﺖ و دﻻﻟﺖ ﺟﻨﺎﺑﺸﺎن ﺑﺎﯾﻦ ﺣﺠﺖ ﻗﺎﻃﻌﻪ و أﻣﺎرت ﺑﺎﻫﺮه‪ ،‬ﮐﻪ ﺳـﺮﻣﻪ ﺑﮕﻠﻮي‬‫ﺧﺼـﺎم ﻣﯽرﯾﺰد‪ ،‬ﻣﻄﻠﻊ ﺷـﺪم‪ ،‬و ﺑﭽﺸﻢ ﺧﻮد در رﺳـﺎﻟﻪ ﻣـﺬﮐﻮر اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر ﻣﻼـﺣﻈﻪ ﮐﺮدم‪ ،‬و ﺷـﮑﺮ ﻋﻨـﺎﯾﺖ ﺑﯽﻧﻬﺎﯾﺖ اﻟﻬﯽ ﺑﺠﺎ آوردم‪،‬‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﻧﻘﻞ ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر درر ﺑﺎر‪ ،‬ﻗﺎﻃﻊ داﺑﺮ اﻋـﺬار اﻫﻞ اﻧﮑﺎر‪ ،‬و ﻣﻨﮑﺲ رؤس ﺟﺎﺣـﺪﯾﻦ ﺳﺮاﺳـﺮ ﺑﻮار اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﻮر ﺣﻖ‬‫ﺑﺴـﺒﺐ آن روﺷﻦ و اﺑﻠﺞ‪ ،‬و ﺑﺎﻃﻞ و زور ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﻏﺎﯾﺖ اﻓﺤﺶ و اﺳـﻤﺞ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و أﺑﻮاب ﺻﻨﻮف ﻫﺪاﯾﺖ و اﯾﻘﺎن ﺑﺮ روي أرﺑﺎب اﺳﻼم‬‫و اﯾﻤﺎن ﻣﯽﮔﺸﺎﯾﺪ‪ .‬و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﺣﻤﺪا ﺟﻤﯿﻼ‬‫»ﻋﻈﻤﺖ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﻧﺰد أﻫﻞ ﺳﻨﺖ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 173‬از ‪230‬‬‫و زواﻫﺮ ﻣـﺂﺛﺮ‪ ،‬و ﺑﻮاﻫﺮ ﻣﻔـﺎﺧﺮ‪ ،‬و ﺷﻮارق ﻣﻌـﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﺑﻮارق ﻣﺤـﺎﺳﻦ ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﮐﻪ ﻣﺜﺒﺖ اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر و ﻣﺴـﺘﺄﺻﻞ ﺷﺄﻓﻪ اﻫﻞ ﺟﺤﻮد و‬‫اﻧﮑﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻔﺼﻼ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ذﮐﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ‪» :‬أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ«‬‫ﺧﻮاﻫﯽ ﺷـﻨﯿﺪ‪ ،‬و اﺟﻤﺎﻻ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺑﯿﺎن ﮐﺮدﯾﻢ ﮐﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺷـﻌﺮاﻧﯽ در »ﻟﻮاﻗـﺢ اﻻﻧﻮار« ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﺷـﯿﺦ و ﻗـﺪوه او‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و او ﺑﺮ ﻣﺬﻫﺐ ﺳﻠﻒ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻮد از ﻋﻠﻤﺎء ﻋﺎﻣﻠﯿﻦ و اﮐﺎﺑﺮ ﻋﺎرﻓﯿﻦ‪ ،‬و ﺑﺮاي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪306 :‬‬‫او اﺳﺖ ﻣﮑﺎﺷﻔﺎت ﻏﺮﯾﺒﻪ و ﺧﻮارق‪ ،‬و ﻋﻠﻮم ﺟﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﺼﻨﻔﺎت ﺟﯿﺪه ﮐﺜﯿﺮة اﻟﻔﻮاﺋﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﻓﺎده ﺷﻌﺮاﻧﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺷﺎذﻟﯽ ]‪ [1‬ﺑﻌﺾ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺳﯿﻮﻃﯽ را در ﺟﺰﺋﯽ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺷﻌﺮاﻧﯽ ﺗﻠﺨﯿﺺ ﻋﯿﻮن‬‫آن ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺠﺒﻮل ﺑﻮد ﺑﺮ ﺧﺼﺎل ﺣﻤﯿﺪه ﺟﻤﯿﻠﻪ از ﺻـﻔﺎء ﺑﺎﻃﻦ‪ ،‬و ﺳـﻼﻣﺖ ﺳـﺮﯾﺮت‪ ،‬و ﺣﺴﻦ اﻋﺘﻘﺎد‪ ،‬و‬‫زاﻫﺪ ﭘﺮﻫﯿﺰﮔﺎر‪ ،‬و ﻣﺠﺘﻬﺪ در ﻋﻠﻢ و ﻋﻤﻞ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺗﺮدد ﻧﻤﯽﮐﺮد ﺑﺴﻮي ﮐﺴـﯽ از اﻣﺮاء و ﻣﻠﻮك و ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن‪ ،‬و اﻇﻬﺎر ﻣﯽﮐﺮد ﻫﺮ ﭼﯿﺰي‬‫را ﮐﻪ اﻧﻌـﺎم ﻣﯽﮐﺮد ﺣﻖ ﺗﻌـﺎﻟﯽ از ﻋﻠﻮم و اﺧﻼق‪ ،‬و ﮐﺘﻤﺎن ﻧﻤﯽﮐﺮد ﻣﮕﺮ ﭼﯿﺰي ﮐﻪ ﻣﺄﻣﻮر ﺑﮑﺘﻤﺎن آن ﻣﯽﺷـﺪ‪ ،‬و ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﺮد در اﯾﻦ‬‫ﺑﺎب ﺑﻘﻮل ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ .‬و َأﱠﻣﺎ ﺑ ِﻨِْﻌَﻤِﮥ َرﺑﱢَﮏ َﻓَﺤﱢﺪْث‬‫]‪.[2‬‬‫و از ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﻣﯽﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﺧـﺬ ﮐﺮدم ﻋﻠﻢ ﺣـﺪﯾﺚ را از ﺷﺸـﺼﺪ ﺗﻦ ﮐﻪ ﻧﻈﻢ ﮐﺮدهام اوﺷﺎن را در »ارﺟﻮزه« و اﯾﺸﺎن‬‫ﭼﻬﺎر ﻃﺒﻘﻪاﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻣﻨﻘﻄﻊ ﺷﺪه ﺑﻮد اﻣﻼء ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺪﯾﺎر ﻣﺼﺮﯾﻪ ﺑﻌﺪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺗﺎ ﺑﯿﺴﺖ ﺳﺎل‪ ،‬ﭘﺲ اﺑﺘﺪا ﮐﺮدم‬‫در اﻣﻼء ﺣﺪﯾﺚ در ﻣﺴﺘﻬﻞ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺛﻤﺎن ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬در ﺟﺎﻣﻊ اﺑﻦ ﻃﻮﻟﻮن ]‪.[3‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ ﻋﻄﺎ ﻓﺮﻣﻮده ﻣﺮا ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺗﺒﺤﺮ در ﻫﻔﺖ ﻋﻠﻢ‪ :‬ﺗﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬و ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻓﻘﻪ‪ ،‬و ﻧﺤﻮ‪ ،‬و‬‫ﻣﻌﺎﻧﯽ‪ [1] ،‬اﻟﺸﺎذﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (935‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻀﺤﯽ‪.11 :‬‬‫]‪ [3‬اﺣﻤﺪ ﻣﺆﺳﺲ اﻟﺪوﻟﮥ اﻟﻄﻮﻟﻮﻧﯿﮥ ﺑﻤﺼﺮ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (270‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪307 :‬‬‫و ﺑﯿﺎن‪ ،‬و ﺑﺪﯾﻊ‪ ،‬ﺑﺮ ﻃﺮﯾﻘﻪ ﻋﺮب و ﺑﻠﻐﺎء‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﺮ ﻃﺮﯾﻘﻪ ﻣﺘﺄﺧﺮﯾﻦ از ﻋﺠﻢ و اﻫﻞ ﻓﻠﺴﻔﻪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﺳﯿﻮﻃﯽ آورده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ رﺳﯿﺪم ﻣﻘﺎم ﮐﻤﺎل را در ﺟﻤﯿﻊ آﻻت اﺟﺘﻬﺎد ﻣﻄﻠﻖ ﻣﻨﺘﺴﺐ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﻣﻦ دو ﻟﮏ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﺎد دارم‪ ،‬و اﮔﺮ ﻣﯽﯾﺎﻓﺘﻢ زﯾﺎده را ﻫﺮ آﯾﯿﻨﻪ ﺣﻔﻆ ﻣﯽﮐﺮدم‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از »ﻟﻮاﻗـﺢ« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ اﻋﻠﻢ اﻫﻞ زﻣﺎن ﺑﻮد ﺑﻔﻘﻪ و ﺣـﺪﯾﺚ و ﻓﻨﻮن آن‪ ،‬و ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺘﻘﻦ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻣﯽﺷـﻨﺎﺧﺖ ﻏﺮﯾﺐ اﻟﻔﺎظ‬‫ﺣﺪﯾﺚ و اﺳﺘﻨﺒﺎط اﺣﮑﺎم را‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﺑﯿﺎض ﮔﺬاﺷـﺘﻪ ﺑﻮد اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺑﺮاي ﭼﻨﺪ اﺣﺎدﯾﺚ ﮐﻪ ﻧﻤﯽﺷﻨﺎﺧﺖ ﮐﻪ ﮐﺪام ﮐﺲ ﺗﺨﺮﯾﺞ آن ﮐﺮده و ﺑﯿﺎن‬‫ﻧﮑﺮده ﺑﻮد ﻣﺮاﺗﺐ آن اﺣﺎدﯾﺚ را‪ ،‬ﭘﺲ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺗﺨﺮﯾﺞ اﯾﻦ اﺣﺎدﯾﺚ ﻧﻤﻮده و ﺑﯿﺎن ﻣﺮاﺗﺐ آن از ﺣﺴﻦ و ﺿﻌﻒ ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از »ﻟﻮاﻗـﺢ اﻻـﻧﻮار« ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﺑﺰﯾـﺎرت ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در ﻋﺎﻟﻢ ﺑﯿـﺪاري زﯾﺎده از ﻫﻔﺘﺎد ﺑﺎر‬‫ﻣﺸﺮف ﺷﺪه‪.‬‬‫و از اﻓـﺎده ﻋﻼﻣﻪ ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬اﺑﻮ ﻣﻬﺪي ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ در ﮐﺘﺎب »اﺳﺎﻧﯿﺪ« ﺧﻮد ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ اﻣﺎم ﺣﺎﻓﻆ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و واﻟـﺪ ﻣﺎﺟـﺪش او را در ﺳﻦ ﺳﻪ ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺑﻤﺠﻠﺲ ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ]‪ [2‬ﺣﺎﺿـﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺧﻮدش ﺣـﺞ ﮐﺮد‪ ،‬و آب زﻣﺰم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 174‬از ‪230‬‬‫ﻧﻮﺷﯿﺪ ﺑﺎﯾﻦ ﻧﯿﺖ ﮐﻪ در ]‪ [1‬ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1080‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﺣﻤﺪ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (852‬ﺗﻘﺪم ذﮐﺮه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪308 :‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺜﻞ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و در ﻓﻘﻪ ﻣﺜﻞ ﺳﺮاج ﺑﻠﻘﯿﻨﯽ ]‪.[1‬‬‫و ﻣﺘﻮﻟﯽ ﻣﺸـﯿﺨﺎت ﺑﺴـﯿﺎر ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و در آﺧﺮ زﻫﺪ در ﻫﻤﻪ ورزﯾﺪ‪ ،‬و ﻣﻨﻘﻄﻊ ﺷﺪ ﺑﺴﻮي ﺧﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﺑﺮاي او ﮐﺮاﻣﺎت ﺑﻮد ﮐﻪ ﻋﻈﻤﺖ‬‫اﮐﺜﺮ آن ﺑﻌﺪ وﻓﺎﺗﺶ ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫و زﮐﺮﯾﺎ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺤﻠﯽ ]‪ [2‬اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﮐﻪ از ﻓﻀـﻼء ﺗﻼﻣﺬه او اﺳﺖ‪ ،‬ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬ﮐﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻣﺠﺘﻤﻊ ﺷﺪ ﺑﺎ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در ﺑﯿﺪاري زﯾﺎده از ﻫﻔﺘﺎد ﺑﺎر‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﭼﻨﺎن ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺎم ﺷﺪ ﻧﻔﻊ آن‪ ،‬و ﺑﺰرگ ﮔﺮدﯾﺪ در ﻧﻔﻮس ذوي اﻟﮑﻤﺎل وﻗﻊ آن‪ ،‬و‬‫اﻏﺘﺒﺎط ﮐﺮدﻧﺪ ﺑﺂن ﺷﺎدي و ﻧﺎدي‪ ،‬و ﻗﺼﺪ ﮐﺮدﻧﺪ ﺑﻤﺮﻋﺎي ﺧﺼـﯿﺐ آن ﺣﺎﺿﺮ و ﺑﺎدي‪ ،‬و اﻓﺮاد ﮐﺮده أﺳﻤﺎي آن را در ﺟﺰﺋﯽ ﺑﺘﺮﺗﯿﺐ آن‬‫ﺑﺮ ﻓﻨﻮن‪ ،‬و زﯾﺎدهاﻧﺪ در ﺷﻤﺎر ﺑﺮ ﭘﻨﺞ ﺻﺪ‪ ،‬ﺳﻮاي آﻧﭽﻪ رﺟﻮع ﮐﺮده از آن و ﺷﺴﺘﻪ آن را‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻣﻨﺘﻬﺎي اﺟﻠﻪ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت او در ﮐﺘﺎب »ارﺷﺎد اﻟﯽ ﻣﻬﻤﺎت اﻻﺳﻨﺎد« ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ اﺳﺘﺒﺸﺎر‬‫و اﻓﺘﺨـﺎر ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده‪ :‬ﺑـﺂﻧﮑﻪ ﻣﺘﺼـﻞ ﺷـﺪه ﺳـﻨﺪ او ﺑـﻪ ﻫﻔﺖ ﮐﺲ از ﻣﺸﺎﯾـﺦ اﺟﻠﻪ ﮐﺮام‪ ،‬و اﺋﻤﻪ ﻗـﺎده اﻋﻼـم از ﻣﺸـﻬﻮرﯾﻦ در ﺣﺮﻣﯿﻦ‬‫ﻣﺤﺘﺮﻣﯿﻦ‪ ،‬ﮐﻪ اﺟﻤـﺎع واﻗﻊ ﺷـﺪه ﺑﺮ ﻓﻀـﻞ ﺷﺎن در ﻣﯿﺎن ﺧﺎﻓﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ ﺑﯿﺎن اﺳـﻤﺎء اﯾﻦ ﻫﻔﺖ ﮐﺲ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺳـﻨﺪ اﯾﻨﻬﺎ ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽﺷﻮد‬‫ﺑﺎﻣﺎﻣﯿﻦ ﺣﺎﻓﻈﯿﻦ ﻗﺪوﺗﯿﻦ ]‪ [1‬اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ رﺳﻼن اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (805‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺤﻠﯽ‪ :‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ اﻟﻤﺼﺮي ﮐﺎن ﺣﯿﺎ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(914‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪309 :‬‬‫ﺷﻬﯿﺮﯾﻦ‪ ،‬ﺑﺸﯿﺦ اﻻﺳﻼم زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ زﮐﺮﯾﺎ ]‪ [1‬و ﺷﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ‪.‬‬‫و ﺧﻮد ﻣﺨـﺎﻃﺐ ﻋـﺎﻟﯽ ﻣﻘـﺎم ﻧﯿﺰ در رﺳﺎﻟﻪ »اﺻﻮل ﺣـﺪﯾﺚ« ﺑﺮ اﺗﺼﺎل ﺳـﻨﺪ ﺧﻮد ﺑﻪ »ذرﯾﻌﻪ« واﻟـﺪ ﻣﺎﺟـﺪش ﺑﺎ ﺳـﯿﻮﻃﯽ و اﻣﺜﺎل او ﻧﻬﺎﯾﺖ‬‫ﻣﺒﺎﻫﺎت و اﻓﺘﺨﺎر دارد‪ ،‬و ﺑﮑﻤﺎل اﺑﺘﻬﺎج آن را ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﯾﮑﯽ از ﻣﺬﮐﻮرﯾﻦ ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﺷﺎن‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺴﺘﻨﺪ و ﺣﺎﻓﻆ وﻗﺖ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﯾﻨﻬﺎ داﺋﺮ و ﺳﺎﺋﺮ‪ ،‬و اﺳﺎﻧﯿﺪ اﯾﻨﻬﺎ در آﻓﺎق ﻣﺸﻬﻮر و ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺷﺎﻣﯽ در »ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي و اﻟﺮﺷﺎد ﺳﯿﻮﻃﯽ را ﺑﻪ ﺷﯿﺨﻨﺎ ﺣﺎﻓﻆ اﻻﺳﻼم‪ ،‬ﺑﻘﯿﮥ اﻟﻤﺠﺘﻬﺪﯾﻦ اﻻﻋﻼم ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ]‪ [3‬ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ اﻟﻤﻘﺮي در »ﻓﺘﺢ اﻟﻤﺘﻌﺎل ﻓﯽ ﻣﺪح اﻟﻨﻌﺎل« او را ﺑﻪ ﻣﺠﺪد ﻣﺎﺋﻪ ﺗﺎﺳﻌﻪ‪ ،‬و ﻣﻘﺮب ﻓﻮاﺋﺪ ﺷﺎﺳﻌﻪ ﻣﻠﻘﺐ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﺮؤف ﻣﻨﺎوي ]‪ [4‬در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ ﺷﺮح ﺟﺎﻣﻊ اﻟﺼﻐﯿﺮ« او را ﺑﺤﺎﻓﻆ ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و اﻣﺎم ﺷﻬﯿﺮ وﺻﻒ ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺰﯾﺰي ]‪ [5‬در »ﺳـﺮاج ﻣﻨﯿﺮ ﺷـﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻـﻐﯿﺮ« او را ﺑﺎﻣﺎم ﻋﻼﻣﻪ‪ ،‬و ﻣﺠﺘﻬﺪ ﻋﺼـﺮ ﺧﻮد‪ ،‬و ﺷﯿﺦ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﯾﺎد ﮐﺮده‪ [1] .‬اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﻤﺼﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (926‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(942‬‬‫]‪ [3‬اﺣﻤﺪ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ اﻟﻤﻘﺮي اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة ﺳﻨﮥ )‪.(1041‬‬‫]‪ [4‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮؤوف ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺎوي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(1031‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻌﺰﯾﺰي‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺒﻮﻻﻗﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(1070‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪310 :‬‬‫و ﺷـﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺸﺎﺷـﯽ ]‪ [1‬در ﮐﺘﺎب »ﺳـﻤﻂ ﻣﺠﯿﺪ ﻓﯽ ﺳـﻼﺳﻞ اوﻟﯿﺎء اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ« ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده‪ :‬ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﺷـﯿﺦ اﺳﻼم‪ ،‬و‬‫ﺣﺎﻓﻆ زاﻫﺪ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻊ در ﻣﯿﺎن ﻋﻠﻢ و ﻋﻤﻞ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 175‬از ‪230‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ در »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« او را از اﮐﺎﺑﺮ ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ واﻧﻤﻮده‬‫»ﺟﻼﻟﺖ اﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم ﻧﺰد أﻫﻞ ﺳﻨﺖ«‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﻼـﻣﻪ اﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم ﮐﻪ از »ﺗـﺬﮐﺮه« او‪ ،‬ﺷـﯿﺦ ﺟﻼـل اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﻧﯿﺰ از اﮐﺎﺑﺮ اﺳﺎﻃﯿﻦ‪ ،‬و‬‫ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻣﺘﺒﺤﺮﯾﻦ‪ ،‬و ارﮐﺎن ﻣﻨﻘﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﻋﯿﺎن ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﯾﺒﮏ اﻟﺼﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻢ اﻟﻌﺒﺴـﯽ ]‪ [2‬اﻟﻨﺤﻮي ﻧﻘﻠﺖ ﻫﺬه اﻟﻨﺴـﺒﮥ ﻣﻦ ﺧﻄﻪ ﻫﻮ اﻻﻣﺎم ﺗﺎج‬‫اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬اﺷـﺘﻐﻞ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻓﻨﻮﻧﻪ و اﺧﺬ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ اﺻﺤﺎب اﻟﻨﺠﯿﺐ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﻼق و ﻫﺬه اﻟﻄﺒﻘﮥ‪ .‬و ﻫﻮ ﻣﻘﯿﻢ ﺑﺎﻟﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼﺮﺑﮥ‪ ،‬ﺑﻠﻐﻨﯽ اﻧﻪ‬‫ﯾﻌﻤـﻞ ﺗﺎرﯾﺨـﺎ ﻟﻠﻨﺤـﺎة‪ ،‬و وﻗﻔﺖ ﻟﻪ ﻋﻠﯽ »اﻟـﺪر اﻟﻠﻘﯿـﻂ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﯿـﻂ« ﻣﻦ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و ﻫﻮ ﮐﺘـﺎب ﻣﻠﮑﺘﻪ ﺑﺨﻄﻪ ﻓﯽ ﻣﺠﻠـﺪﯾﻦ ﻟا ﺘﻘﻂ ﻓﯿﻪ‬‫اﻋﺮاب »اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤﺤﯿﻂ« ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻟﻌﻼﻣﮥ أﺛﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ]‪ ،[3‬ﻓﺠﺎء ﻓﯽ ﻏﺎﯾﮥ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬و ﻗﺪ اﺷﺘﻬﺮ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬و ورد اﻟﯽ اﻟﺸﺎم‪ ،‬و ﻧﻘﻠﺖ‬‫ﺑﻪ اﻟﻨﺴـﺦ‪ ،‬رأﯾﺘﻪ ﺑﺎﻟﻘـﺎﻫﺮة ﻣﺮات‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﻨﯽ اﺟﺘﻤﻌﺖ ﺑﻪ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﺎﻟﻘـﺎﻫﺮة‪ ،‬و ﺳﺄﻟﺘﻪ اﻻﺟﺎزة ﺑﮑﻞ ]‪ [1‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(1071‬‬‫]‪ [2‬و ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء ﻟﻠﺠﺰري‪ :‬اﻟﻘﯿﺴﯽ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻮ ﺣﯿﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (745‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪311 :‬‬‫ﻣﺎ ﯾﺮوﯾﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺟﺎز ﻟﯽ ﻣﺘﻠﻔﻈﺎ ﺑﺬﻟﮏ ]‪ -[1‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﺷﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺠﻠﯽ ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﯿﺴﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ ﺛﻢ اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﺤﻨﻔﯽ‪ ،‬اﻣﺎم‬‫ﻋﺎﻟﻢ ﻧﺤﻮي اﺳـﺘﺎذ‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ أواﺋﻞ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳـﻨﮥ ﺛﻼث و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳـﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﻘﯽ اﻟﺼﺎﺋﻎ ]‪ [2‬و أﺑﯽ ﺣﯿـﺎن‪ ،‬و ﺑﺒﻌﺾ ﻟا ﺮواﯾﺎت‬‫ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺸﻄﻨﻮﻓﯽ ]‪.[3‬‬‫و ﺳﻤﻊ اﻟﮑﺜﯿﺮ و ﮐﺘﺐ و ﺟﻤﻊ و ﺗﺼﺪر ﻟﻼﻗﺮاء ﺑﺎﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﻈﺎﻫﺮي ﺑﺎﻟﺤﺴﯿﻨﯿﮥ ﺑﻌﺪ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻄﺒﯽ ]‪.[4‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ اﻟﺴﺎﺑﻊ و اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ[ ]‪.[5‬‬‫و ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم ﺗﺎج اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻘﯿﺴـﯽ ﺟﻤﻊ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﻨﺤﺎة« و »اﻟﺪر اﻟﻠﻘﯿﻂ ﻣﻦ‬‫اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤﺤﯿﻂ«‪ .‬وﻟﺪ ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ[ ]‪.[6‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻠﻐﻮﯾﯿﻦ و اﻟﻨﺤﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬اﻟﻮاﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪.7/74‬‬‫]‪ [2‬ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(778‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺸﻄﻨﻮﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻤﻘﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(713‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻘﻄﺒﯽ‪ :‬ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (703‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ﻟﻠﺠﺰري ج ‪.1/70‬‬‫]‪ [6‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة ج ‪.1/470‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪312 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 176‬از ‪230‬‬‫]اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﯿﺴﯽ ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻨﺤﻮي‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﯽ‬‫»اﻟﺪرر«‪ :‬وﻟﺪ ﻓﯽ آﺧﺮ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳـﻨﮥ ﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳـﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و أﺧﺬ اﻟﻨﺤﻮ ﻋﻦ اﻟﺒﻬﺎء ﺑﻦ اﻟﻨﺤﺎس ]‪ [1‬و ﻻـزم اﺑﺎ ﺣﯿﺎن دﻫﺮا ﻃﻮﯾﻼ‪ ،‬و‬‫أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﺴﺮوﺟﯽ ]‪ [2‬و ﻏﯿﺮه‪ .‬و ﺗﻘـﺪم ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﻠﻐـﮥ‪ ،‬و درس و ﻧﺎب ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻢ‪ .‬و ﮐﺎن ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ اﻟـﺪﻣﯿﺎﻃﯽ اﺗﻔﺎﻗﺎ ﻗﺒﻞ أن‬‫ﯾﻄﻠﺐ ﺛﻢ اﻗﺒﻞ ﻋﻠﯽ ﺳﻤﺎع اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻧﺴﺦ اﻻﺟﺰاء‪ ،‬ﻓﺄﮐﺜﺮ ﻋﻦ أﺻﺤﺎب اﻟﻨﺠﯿﺐ ]‪ [3‬و اﺑﻦ ﻋﻼق ]‪ [4‬و ﻗﺎل ﻓﯽ ذﻟﮏ‪:‬‬‫و ﻋﺎب ﺳﻤﺎﻋﯽ ﻟﻠﺤﺪﯾﺚ ﺑﻌﯿﺪ ﻣﺎ ﮐﺒﺮت أﻧﺎس ﻫﻢ اﻟﯽ اﻟﻌﯿﺐ أﻗﺮب‬‫و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬اﻣﺎم ﻓﯽ ﻋﻠﻮم ﮐﺜﯿﺮة ﯾﺮوح و ﯾﻐﺪو ﺳﺎﺋﻼ ﯾﺘﻄﻠﺐ‬‫ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻣﺠﯿﺒﺎ ﻋﻦ ﻣﻘﺎﻟﺘﻬﻢ و ﻗﺪ ﻏﺪوت ﻟﺠﻬﻞ ﻣﻨﻬﻢ أﺗﻌﺠﺐ‬‫إذا اﺳﺘﺪرك اﻻﻧﺴﺎن ﻣﺎ ﻓﺎت ﻣﻦ ﻋﻼ ﻓﻠﻠﺤﺰم ﯾﻌﺰي ﻻ اﻟﯽ اﻟﺠﻬﻞ ﯾﻨﺴﺐ‬‫و اﻟﺮواﯾـﮥ ﻋﻨﻪ ﻋﺰﯾﺰة‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺳـﻤﻊ ﻋﻨﻪ اﺑﻦ راﻓﻊ ]‪ ،[5‬و ذﮐﺮه ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻤﻪ‪ ،‬ﻟﻪ ﺗﺼـﺎﻧﯿﻒ ﺣﺴـﺎن ﻣﻨﻬـﺎ‪» :‬اﻟﺠﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﻌﺒـﺎب« و »اﻟﻤﺤﮑﻢ ﻓﯽ‬‫اﻟﻠﻐﮥ«‪» ،‬ﺷـﺮح اﻟﻬﺪاﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ«‪» ،‬اﻟﺠﻤﻊ اﻟﻤﺘﻨﺎه ﻓﯽ أﺧﺒﺎر اﻟﻠﻐﻮﯾﯿﻦ و اﻟﻨﺤﺎة« ﻋﺸـﺮ ﻣﺠﻠﺪات‪ .‬و ﮐﺄﻧﻪ ﻣﺎت ﻋﻨﻬﺎ ﻣﺴﻮدة‪ ،‬ﻓﺘﻔﺮﻗﺖ ﻋﻨﻪ ﺷﺬر‬‫ﻣـﺬر‪ ،‬و ﻫـﺬا اﻻﻣﺮ ﻫﻮ أﻋﻈﻢ ﺑﺎﻋﺚ ﻟﯽ ﻋﻠﯽ اﺧﺘﺼﺎر ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ اﻟﮑﺒﺮي ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ‪ ،‬ﻓﺎن ﺗﻠﮏ ﻟﻤﺎ ﻧﺮوﻣﻪ ﻓﯿﻬﺎ ﯾﺤﺘﺎج اﻟﯽ دﻫﺮ ﻃﻮﯾﻞ‬‫ﻣﻦ اﻟﻮﻗﻮف ﻋﻠﯽ اﻟﻐﺮاﺋﺐ و اﻟﻤﻨﺎﻇﺮات و اﺳـﻨﺎد اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻻﺧﺒﺎر‪ ،‬و ان ﮐﻨﺎ ﺣﺼـﻠﻨﺎ ]‪ [1‬اﺑﻦ اﻟﻨﺤﺎس ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﻨﺤﻮي‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (698‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴﺮوﺟﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(710‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻨﺠﯿﺐ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﻠﻄﯿﻒ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻨﻌﻢ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(672‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ ﻋﻼق اﺑﻮ ﻋﯿﺴﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (672‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ راﻓﻊ اﻟﺴﻼﻣﯽ اﻟﻤﺆرخ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (774‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪313 :‬‬‫ﻣﻦ ذﻟﮏ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺠﻢ اﻟﻐﻔﯿﺮ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻻ ﯾﺨﻠﻮ ﮐﻞ ﯾﻮم ﻣﻦ اﻟﻮﻗﻮف ﻋﻠﯽ ﻓﺎﺋﺪة ﺟﺪﯾﺪة‪ ،‬و اﻻﻃﻼع ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻟﻢ ﻧﮑﻦ اﻃﻠﻌﻨﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻠﺰم ﻣﻦ‬‫اﻻﺳـﺮاع ﺑﺘﺒﯿﯿﻀـﻬﺎ اﻣﺎ اﺗﻼف اﻟﻨﺴـﺦ ﻋﻠﯽ اﺻـﺤﺎﺑﻬﺎ أو إﺧﻼؤﻫﺎ ﻣﻦ اﻟﺰواﺋـﺪ‪ .‬و ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪» :‬ﺷـﺮح ﮐﺎﻓﯿﮥ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ«‪» ،‬ﺷـﺮح ﺷﺎﻓﯿﺘﻪ«‪،‬‬‫»ﺷﺮح اﻟﻔﺼﯿﺢ«‪» ،‬اﻟﺪر اﻟﻠﻘﯿﻂ ﻣﻦ اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤﺤﯿﻂ« ﻣﺠﻠﺪات ﻗﺼﺮه ﻋﻠﯽ ﻣﺒﺎﺣﺚ أﺑﯽ ﺣﯿﺎن ﻣﻊ اﺑﻦ ﻋﻄﯿﮥ ]‪ ،[1‬و اﻟﺰﻣﺨﺸﺮي »اﻟﺘﺬﮐﺮة« ﺛﻼث‬‫ﻣﺠﻠﺪات ﺳﻤﺎﻫﺎ »ﻗﯿﺪ اﻻواﺑﺪ«‪ ،‬وﻗﻔﺖ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺑﺨﻄﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺤﻤﻮدﯾﮥ اﻋﺎدﻧﺎ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﯽ اﻻﻧﺘﻔﺎع ﺑﻬﺎ ﮐﻤﺎ ﮐﻨﺎ ﻗﺮﯾﺒﺎ ﺑﻤﺤﻤﺪ و آﻟﻪ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺸﯿﺦ ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ ﻓﯽ اﻟﻄﺎﻋﻮن اﻟﻌﺎم ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ إﻟﯿﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﻔﻀﻼء‪:‬‬‫أﯾﺎ ﺗﺎج دﯾﻦ ﻟا ﱠﻠﻪ و اﻻوﺣﺪ اﻟﺬي ﺗﺴﻨﻢ ﻣﺠﺪا ﻗﺪره ذروة اﻟﻌﻼء‬‫و ﺟﺎﻣﻊ أﺷﺘﺎت اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﺣﺎوﯾﺎ ﻣﺪي اﻟﺴﺒﻖ ﺣﻼﻻ ﻟﻤﺎ ﻗﺪ ﺗﺸﮑﻼ‬‫و ﺑﺤﺮ ﻋﻠﻮم ﻓﯽ رﯾﺎض ﻣﮑﺎرم أﺑﯽ ﺣﺎﻟﮥ اﻟﺘﺴﺎءل اﻻ ﺗﺴﻠﺴﻼ‬‫ﻟﻌﻠﮏ و اﻻﺣﺴﺎن ﻣﻨﮏ ﺳﺠﯿﮥ و أوﺻﺎﻓﮏ اﻻﻋﻼم ﻃﺎوﻟﻦ ﯾﺬﺑﻼ‬‫ﺗﻌﺪد ﻟﯽ ﻧﻈﻤﺎ ﻣﻮاﺿﻊ ﺣﺬف ﻣﺎ ﯾﻌﻮد اﻟﯽ اﻟﻤﻮﺻﻮل ﻧﻈﻤﺎ ﻣﺴﻬﻼ‬‫و أﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻻﯾﻀﺎح و اﻋﺬر ﻣﻘﺼﺮا و ﻋﺶ داﺋﻢ اﻻﻗﺒﺎل ﺗﺮﻓﻞ ﻓﯽ اﻟﺤﻼ‬‫ﻓﺄﺟﺎﺑﻪ اﻟﺸﯿﺦ ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺧﻄﻪ ﻧﻘﻠﺖ‪:‬‬‫أﻻ أﯾﻬﺎ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﻤﺤﻠﯽ ﻗﺮﯾﻀﻪ إذا راح ﺷﻌﺮ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﺒﯿﺪ ﻣﺸﮑﻼ‬‫و ﺟﺎﻟﯽ أﺑﮑﺎر اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ ﻋﺮاﺋﺴﺎ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﺘﻨﻤﯿﻖ ﻣﺎ ﺳﻤﺞ اﻟﺤﻼ‬‫و ﻣﺴﺘﻨﺘﺞ اﻻﻓﮑﺎر ﺗﺸﺮق ﮐﺎﻟﻀﺤﯽ و ﻣﺴﺘﺨﺮج اﻻﻟﻔﺎظ ﺗﺨﻠﺐ ﮐﺎﻟﻄﻼ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 177‬از ‪230‬‬‫و ﻏﺎرس ﻣﻦ ﻏﺮس اﻟﻤﮑﺎرم ﻣﺜﻤﺮا و ﺟﺎﻧﯽ ﻣﻦ ﺛﻤﺮ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﻣﺎﺣﻼ‬‫ﮐﺘﺒﺖ اﻟﯽ اﻟﻤﻤﻠﻮك ﻧﻈﻤﺎ ﺑﻤﺪﺣﮥ و وﺻﻔﮏ ﻓﯽ اﻵﻓﺎق ﻣﺎزال أﻓﻀﻼ‬‫]‪ [1‬اﺑﻦ ﻋﻄﯿﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺤﺎرﺑﯽ اﻟﻤﻔﺴﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (542‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪314 :‬‬‫و ارﺳﻠﺖ ﺗﺒﻐﯽ ﻧﻈﻤﻪ ﻟﻤﺴﺎﺋﻞ و ﻣﻦ ﻋﺠﺐ أن ﯾﺴﺄل اﻟﺒﺤﺮ ﺟﺪوﻻ‬‫ﻓﻠﻢ ﯾﺴﻊ اﻟﻤﻤﻠﻮك اﻻ اﻣﺘﺜﺎﻟﻪ و ﺗﻤﺜﯿﻞ ﻣﺎ اﻟﻮي و اﯾﻀﺎح ﻣﺎ ﺟﻼ‬‫و ﻟﻢ ﯾﺎل ﺟﻬﺪا ﻓﯽ اﺟﺘﻼب ﺷﺮﯾﺪة و ﻣﻦ ﺑﺬل اﻟﻤﺠﻬﻮد ﺟﻬﺪا ﻓﻤﺎ أﻻ‬‫ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬و ﻗﺪ اﻫﺪﯾﺖ ﻓﺠﺮا اﻟﯽ ﺿﺤﯽ و ﺷﻮﻻ اﻟﯽ ﺑﺤﺮ و ﺳﺤﻘﺎ ﻟﺬي ﻣﻼ‬‫اﻟﯽ آﺧﺮ اﻻﺑﯿﺎت ]‪[1‬‬‫»دﻻﻟﺖ أﺷﻌﺎر ﺣﺴﺎن ﺑﺮ وﻻﯾﺖ و اﻣﺎﻣﺖ«‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﻦ ﻫﻤﻪ داﻧﺴﺘﯽ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺪاﻧﮑﻪ اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر درر ﺑﺎر‪ ،‬ﺑﻼﻏﺖ ﺷـﻌﺎر ﻣﺘﺎﻧﺖ آﺛﺎر‪ ،‬ﺟﻠﯿﻠﮥ اﻟﻤﻘﺪار‪ ،‬ﻋﺰﯾﺰة اﻟﻤﺜﺎر‪ ،‬ﻋﺎﻟﯿﮥ اﻟﻤﻨﺎر‪ ،‬ﻣﺸﺮﻗﮥ‬‫اﻻﻧﻮار ﯾﺎﻧﻌﮥ اﻻﻧﻮار‪ ،‬ﻣﺘﻔﻘﮥ اﻻزﻫﺎر‪ ،‬ﮐﺎﺷﻒ ﻏﻤﺎم ﺷﺒﻬﺎت رﮐﯿﮑﻪ‪ ،‬و ﻣﺰﯾﺢ ﻏﯿﺎﻫﺐ ﻇﻼم ﺗﻮﺟﯿﻬﺎت ﺳﺨﯿﻔﻪ‪ ،‬و داﻓﻊ و ﺳﺎوس اوﻫﺎم ﺑﻌﯿﺪه‪،‬‬‫و راﻓﻊ ﻫﻮاﺟﺲ ﻏﯿﺮ ﺳﺪﯾـﺪه‪ ،‬و ﻫﺎﺗـﮏ اﺳـﺘﺎر ﺗﺰوﯾﻘﺎت ﺑﯽاﺻﻞ‪ ،‬و ﻣﺒـﺪي ﻋﻮار ﺗﻠﻔﯿﻘﺎت ﺻـﺮﯾﺤﮥ اﻟﻬﺰل‪ ،‬و ﻣﻨﻮر ﻋﯿﻮن ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﺷﺎﻓﯽ‬‫ﺻـﺪور ﻣﻮﻗﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﺸـﯿﺪ دﻋـﺎﺋﻢ دﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﺴـﺪد أرﮐـﺎن ﯾﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﻮﺟﺐ ﻧﺘﺎج أﻓﻬﺎم ﻋﻘﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﻮرث ﺷـﻔﺎء ﻗﻠﻮب ﺳـﻘﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﺘـﺞ ﻓﻮاﺋﺪ‬‫ﻋﻈﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﺟﺎﻟﺐ ﻋﻮاﺋﺪ ﻓﺨﯿﻤﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ از آن ﺑﺼـﺮاﺣﺖ ﺗﻤﺎم ﺑﺪﻻﻟﺖ ﻣﻄﺎﺑﻘﯽ ﺑﻼ دﺧﻞ ﺗﻌﺮﯾﺾ و اﻟﺘﺰام‪ ،‬اﻣﺎم و ﻫﺎدي ﺑﻮدن ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼﻼة و اﻟّﺴﻼم ﺑﻪ ارﺷﺎد ﺟﻨﺎب ﺳﺮور اﻧﺎم ﻋﻠﯿﻪ آﻻف اﻟﺘﺤﯿﮥ و اﻟّﺴﻼم ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ و واﺿﺢ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻗﻄﻌﺎ و ﺣﺘﻤﺎ و ﺟﺰﻣﺎ و ﯾﻘﯿﻨﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدﯾـﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ اﻓﺎده اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﻮده ﻻ ﻏﯿﺮ‪[1] .‬‬‫ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ج ‪.1/326‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪315 :‬‬‫ﺑﺮاي ﺧـﺪا ﺗﻌﺼـﺐ و ﻋﻨـﺎد را ﮔﺬاﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﯾـﮏ ﻟﺤﻈـﻪ ﺗﺄﻣـﻞ ﺑﺎﯾـﺪ ﻓﺮﻣـﻮد ﮐـﻪ ﺷـﻌﺮ »ﻓﻘـﺎل ﻟـﻪ ﻗﻢ« اﻟـﺦ‪ ،‬ﻧﺺ ﺻـﺮﯾﺤﺴﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺟﻨـﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬در روز ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬ﻧﺺ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﻌﻨﺎﯾﺶ آن‬‫اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺟﻨـﺎب ﺳـﺮور ﮐﺎﺋﻨـﺎت ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿـﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﮔﻔﺖ ﺑﺤﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم‪ :‬ﮐﻪ أي ﻋﻠﯽ ﺑﺮﺧﯿﺰ ﮐﻪ ﻣﻦ‬‫ﭘﺴﻨﺪﯾﺪم ﺗﺮا ﺑﺤﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺗﻮ اﻣﺎم و ﻫﺎدي ﻫﺴﺘﯽ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺗﻮﺟﯿﻬﺎت رﮐﯿﮑﻪ و ﺗﺄوﯾﻼت ﺳـﺨﯿﻔﻪ ﺑﺤﻤﻞ )ﻣﻮﻟﯽ( ﺑﺮ ﻣﻌﻨﺎي ﻏﯿﺮ اﻣﺎم‪ ،‬ﻣﺤﺾ اﻓﺘﺮاء و ﺑﻬﺘﺎن‪ ،‬و ﺻﺮﯾﺢ ﻣﺠﺎزﻓﺖ و ﻋﺪوان‪ ،‬و أﺷﻨﻊ‬‫ﮐﺬب و اﺧﺘﻼق‪ ،‬و أﻓﺤﺶ ﻋﻨﺎد و ﺷﻘﺎق اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺄوﯾﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﻤﺎ ﻻ ﯾﺮﺿﯽ ﺑﻪ اﻟﺮﺳﻮل و اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ اﻟﻌﺪول اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺻﺤﺖ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺎﯾﻦ اﺷﻌﺎر ﻫﺪاﯾﺖ ﺷﻌﺎر ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪:‬‬‫اول‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻗﺎﺋﻞ آن ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﺧﻮد از ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻋـﺪول‪ ،‬و أﺟﻠﻪ ﻓﺤﻮل اﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﺤﺎﻣﺪ ﻋﺎﻣﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺷﺎﻣﻠﻪ ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص‪،‬‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ زاﻫﺮه او ﻣﻮﺟﺐ ﻣﺰﯾﺪ رﮐﻮن و ﻗﺒﻮل‪.‬‬‫اﺑﻮ ﻋﻤﺮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ در »اﺳﺘﯿﻌﺎب« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و روﯾﻨـﺎ ﻣﻦ وﺟﻮه ﮐﺜﯿﺮة ﻋﻦ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة و ﻏﯿﺮه‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗـﺎل ﻟﺤﺴـﺎن‪» :‬اﻫﺠﻬﻢ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ اﻟﻤﺸـﺮﮐﯿﻦ‪ -‬و روح‬‫اﻟﻘﺪس ﻣﻌﮏ«‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 178‬از ‪230‬‬‫و اﻧﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل ﻟﺤﺴﺎن‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ أﯾﺪه ﺑﺮوح اﻟﻘﺪس ﻟﻤﻨﺎﺿﻠﺘﻪ ﻋﻦ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ«‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻّﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ان ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯿﻬﻢ اﺷﺪ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﻦ وﻗﻊ اﻟﻨﺒﻞ‪.‬‬‫و ﻣﺮ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﺑﺤﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ و ﻫﻮ ﯾﻨﺸﺪ اﻟﺸﻌﺮ ﻓﯽ ﻣﺴﺠﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪316 :‬‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﺗﻨﺸـﺪ اﻟﺸـﻌﺮ؟ أو ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺜﻞ ﻫﺬا اﻟﺸـﻌﺮ ﻓﯽ ﻣﺴـﺠﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ؟ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‬‫ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ :‬ﻗﺪ ﮐﻨﺖ اﻧﺸﺪ و ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﻫﻮ ﺧﯿﺮ ﻣﻨﮏ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻤﮑﺚ ﻋﻤﺮ[ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]و روي اﺑﻦ درﯾﺪ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪة ]‪ [3‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻀﻞ ﺣﺴﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻌﺮاء ﺑﺜﻼث‪ :‬ﮐﺎن ﺷﺎﻋﺮ اﻻﻧﺼﺎر ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ‪ ،‬و ﺷﺎﻋﺮ‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﻨﺒﻮة‪ ،‬و ﺷﺎﻋﺮ اﻟﯿﻤﻦ ﮐﻠﻬﺎ ﻓﯽ اﻻﺳﻼم‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪة‪ :‬و اﺟﺘﻤﻌﺖ اﻟﻌﺮب ﻋﻠﯽ أن أﺷﻌﺮ اﻟﻤﺪر اﻫﻞ ﯾﺜﺮب‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﯿﺲ‪ ،‬ﺛﻢ ﺛﻘﯿﻒ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ أن أﺷﻌﺮ اﻟﻤﺪر ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪة‪ :‬ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺎﻋﺮ اﻻﻧﺼﺎر ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ‪ ،‬و ﺷﺎﻋﺮ اﻫﻞ اﻟﯿﻤﻦ ﻓﯽ اﻻﺳﻼم و ﻫﻮ ﺷﺎﻋﺮ اﻫﻞ اﻟﻘﺮي ]‪.[4‬‬‫و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ذﮐﺮ اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﺑﮑﺎر ]‪ [5‬ﻗﺎل اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻤﻨـﺬر ]‪ ،[6‬ﻋﻦ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ]‪ [1] [7‬اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب ج ‪ [2] .1/345‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻠﻐﻮي‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (321‬ه‪ [3] .‬اﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪة‪ :‬ﻣﻌﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ اﻟﺒﺼـﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (209‬ه‪ [4] .‬اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب ج ‪ [5] .1/345‬اﺑﻦ ﺑﮑﺎر اﻻﺳﺪي‬‫ﻗﺎﺿـﯽ ﻣﮑﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (256‬ه‪ [6] .‬اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻤﻨـﺬر اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (236‬ه‪ [7] .‬اﺑـﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﻤﺨﺰوﻣﯽ اﻟﻤﮑﯽ ﻟﻪ‬‫ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪ .9/62‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪317 :‬‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ﺟﺮﯾـﺢ ]‪ ،[1‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺴﺎﺋﺐ ﺑﻦ ﺑﺮﮐـﮥ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ اﻣﻪ‪ ،‬اﻧﻬـﺎ ﮐـﺎﻧﺖ ﻣﻊ ﻋﺎﺋﺸـﮥ ﻓﯽ اﻟﻄﻮاف و ﻣﻌﻬـﺎ أم ﺣﮑﯿﻢ ﺑﻨﺖ ﺧﺎﻟـﺪ ﺑﻦ‬‫اﻟﻌـﺎص‪ ،‬وام ﺣﮑﯿﻢ ﺑﻨﺖ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺑﯽ رﺑﯿﻌـﮥ‪ ،‬ﻓﺘـﺬاﮐﺮﻧﺎ ﺣﺴـﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻓﺎﺑﺘـﺪرﻧﺎه ﺑﺎﻟﺴﺐ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﺖ ﻋﺎﺋﺸـﮥ أ اﺑﻦ اﻟﻔﺮﯾﻌـﮥ ﺗﺴـﺒﺎن؟ اﻧﯽ‬‫ﻻرﺟﻮ أن ﯾﺪﺧﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺠﻨﮥ ﺑﺬﺑﻪ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻠﺴﺎﻧﻪ‪ :‬أ ﻟﯿﺲ اﻟﻘﺎﺋﻞ‪:‬‬‫ﻫﺠﻮت ﻣﺤﻤﺪا ﻓﺄﺟﺒﺖ ﻋﻨﻪ و ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ذاك اﻟﺠﺰاء‬‫ﻓﺎن أﺑﯽ و واﻟﺪﺗﯽ و ﻋﺮﺿﯽ ﻟﻌﺮض ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻨﮑﻢ وﻗﺎء‬‫ﻓﺒﺮأ؟؟؟ ﻧﻪ ﻣﻦ ان ﯾﮑﻮن اﻓﺘﺮي ]‪.[[3‬‬‫و اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﺠﺰري اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ در »اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﻪ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺣﺴﺎن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﯾﻘـﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﺷـﺎﻋﺮ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و وﺻـﻔﺖ ﻋﺎﺋﺸـﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﻘﺎﻟﺖ‪ :‬ﮐﺎن و اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻤﺎ ﻗﺎل ﻓﯿﻪ‬‫ﺣﺴﺎ ن ‪:‬‬
‫ﻣﺘﯽ ﯾﺒﺪ ﻓﯽ اﻟﺪاﺟﯽ اﻟﺒﻬﯿﻢ ﺟﺒﯿﻨﻪ ﯾﻠﺢ ﻣﺜﻞ ﻣﺼﺒﺎح اﻟﺪﺟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻗﺪ‬‫ﻓﻤﻦ ﮐﺎن أو ﻣﻦ ﻗﺪ ﯾﮑﻮن ﮐﺄﺣﻤﺪ ﻧﻈﺎم ﻟﺤﻖ أو ﻧﮑﺎل ﻟﻤﻠﺤﺪ‬‫و ﻗﺪ ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻨﺼﺐ ﻟﻪ ﻣﻨﺒﺮا ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺠﺪ ﯾﻘﻮم ﻋﻠﯿﻪ ﻗﺎﺋﻤﺎ ﯾﻔﺎﺧﺮ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻘﻮل‪» :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺆﯾﺪ ﺣﺴﺎن ﺑﺮوح اﻟﻘﺪس ﻣﺎ ﻧﺎﻓﺢ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ«[ ]‪ [1] .[4‬ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ‬‫ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺢ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(149‬‬‫]‪ [2‬ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪.7/269‬‬‫]‪ [3‬اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب ج ‪.1/341‬‬‫]‪ [4‬اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ج ‪.2/4‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 179‬از ‪230‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪318 :‬‬‫و ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ در »اﺻﺎﺑﻪ ﻓﯽ ﺗﻤﯿﯿﺰ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺣﺴﺎن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﮐـﺎن ﺷﺎﻋﺮ اﻻﻧﺼﺎر ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿـﮥ‪ ،‬و ﺷﺎﻋﺮ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ أﯾﺎم اﻟﻨﺒﻮة و ﺷﺎﻋﺮ اﻟﯿﻤﻦ ﮐﻠﻬﺎ ﻓﯽ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻊ ذﻟﮏ‬‫ﺟﺒ ﺎ ﻧ ﺎ ‪ .‬و‬‫ﻓﯽ »اﻟﺼﺤﯿﺤﯿﻦ« ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ]‪ [1‬اﻟﻤﺴـﯿﺐ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺮ ﻋﻤﺮ ﺑﺤﺴﺎن ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺠﺪ و ﻫﻮ ﯾﻨﺸﺪ ﻓﻠﺤﻆ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﮐﻨﺖ اﻧﺸﺪ و ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﻫﻮ‬‫ﺧﯿﺮ ﻣﻨـﮏ‪ ،‬ﺛـﻢ اﻟﺘﻔﺖ اﻟﯽ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬اﻧﺸـﺪك اﻟﱠﻠﻪ أ ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﻨـﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘـﻮل‪» :‬أﺟﺐ ﻋﻨﯽ اﻟﱠﻠﻬّﻢ أﯾـﺪه ﺑﺮوح‬‫اﻟﻘﺪس«‪.‬‬‫و اﺧﺮج اﺣﻤـﺪ ﻣﻦ ﻃﺮﯾـﻖ ﯾﺤﯿﯽ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺣـﺎﻃﺐ ﻗـﺎل‪ :‬ﻣﺮ ﻋﻤﺮ ﻋﻠﯽ ﺣﺴﺎن و ﻫﻮ ﯾﻨﺸـﺪ اﻟﺸـﻌﺮ ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﺠﺪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻓﯽ‬‫ﻣﺴﺠﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﻨﺸﺪ اﻟﺸﻌﺮ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﺪ ﮐﻨﺖ أﻧﺸﺪ و ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﻫﻮ ﺧﯿﺮ ﻣﻨﮏ‪.‬‬‫و ﻓﯽ »اﻟﺼﺤﯿﺤﯿﻦ« ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء‪ :‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل ﻟﺤﺴﺎن‪» :‬اﻫﺠﻬﻢ أو ﻫﺎﺟﻬﻢ و ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻣﻌﮏ«‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﺑﻮ داود‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻟﻮﯾﻦ ]‪ ،[3‬ﻋﻦ اﺑﻦ ]‪ [4‬أﺑﯽ اﻟﺰﻧـﺎد‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻫﺸﺎم ]‪ [5‬ﺑﻦ ﻋﺮوة‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ‪ :‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﮐﺎن‬‫ﯾﻀﻊ ﻟﺤﺴﺎن اﻟﻤﻨﺒﺮ ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﺠﺪ ﯾﻘﻮم ﻋﻠﯿﻪ ﻗﺎﺋﻤﺎ ﯾﻬﺠﻮ اﻟﺬﯾﻦ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﻬﺠﻮن اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ‪» :‬ان روح اﻟﻘﺪس ﻣﻊ ﺣﺴﺎن ﻣﺎدام ﯾﻨﺎﻓﺢ ﻋﻦ رﺳﻮل ]‪ [1‬اﺑﻦ اﻟﻤﺴﯿﺐ ﺑﻦ ﺣﺰن اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (94‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (104‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻟﻮﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (246‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺰﻧﺎد ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (174‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوة اﻟﺰﺑﯿﺮي اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(146‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪319 :‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ«[ ]‪.[1‬‬‫و اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺴﺘﺪرك ﻋﻠﯽ اﻟﺼﺤﯿﺤﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﺑﺤﺮ ﺑﻦ ]‪ [3‬ﻧﺼﺮ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [4‬اﺑﻦ وﻫﺐ‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺰﻧﺎد‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و‬‫ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوة‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺮوة‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻀﻊ ﻟﺤﺴﺎن ﻣﻨﺒﺮا ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺠﺪ ﯾﻘﻮم ﻋﻠﯿﻪ ﻗﺎﺋﻤﺎ ﯾﻔﺎﺧﺮ‬‫ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﯾﻘﻮل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺆﯾﺪ ﺣﺴﺎن ﺑﺮوح اﻟﻘﺪس ﻣﺎ ﻧﺎﻓﺢ أو ﻓﺎﺧﺮ ﻋﻦ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ«‪.‬‬‫و ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ اﻟﻌﺒـﺎس‪ ،‬ﺛﻨـﺎ ﺑﺤﺮ ﺑﻦ ﻧﺼـﺮ‪ ،‬ﺛﻨـﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ وﻫﺐ‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺰﻧـﺎد‪ ،‬ﻋﻦ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوة‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﻋﺎﺋﺸﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻟا ﻨﺒﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻧﺤﻮه‪ ،‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ اﻻﺳﻨﺎد‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺨﺮﺟﺎه‪.‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﺤﺴﯿﻦ ]‪ [5‬ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﯾﻮب‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳﺒﺮة‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻوﯾﺴﯽ ]‪ ،[6‬ﺛﻨﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ]‪ ،[7‬ﻋﻦ‬‫ﺻﺎﻟﺢ ]‪ [8‬ﺑﻦ ﮐﯿﺴـﺎن ]‪ [1‬اﻻﺻﺎﺑـﮥ ج ‪ [2] .1/325‬اﺑﻮ اﻟﻌﺒـﺎس اﻻـﺻﻢ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (346‬ه‪ [3] .‬ﺑﺤﺮ ﺑﻦ ﻧﺼـﺮ اﻟﺨﻮﻻـﻧﯽ‬‫اﻟﻤﺼـﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ [4] .(267‬اﺑﻦ وﻫﺐ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺼـﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ [5] .(197‬اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻄﻮﺳـﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ‬‫)‪ (340‬ه‪ [6] .‬اﻻوﯾﺴـﯽ‪ :‬ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ‪ [7] .‬اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﺰﻫﺮي اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (184‬ه‪.‬‬‫]‪ [8‬ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ ﮐﯿﺴﺎن اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (140‬ه‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪320 :‬‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ﺷﻬﺎب ]‪ ،[1‬ﻋﻦ ﻋﺮوة ]‪[2‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎﻧﺖ ﻋﺎﺋﺸﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ ﺗﮑﺮه أن ﯾﺴﺐ ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻋﻨﺪﻫﺎ و ﺗﻘﻮل‪ :‬أ ﻟﯿﺲ اﻟﺬي ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 180‬از ‪230‬‬‫ﻓﺎن أﺑﯽ و واﻟﺪﺗﯽ و ﻋﺮﺿﯽ ﻟﻌﺮض ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻨﮑﻢ وﻗﺎء[‬‫و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﻠﯽ ]‪ [3‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﻟﻬﯿﺜﻢ ]‪ [4‬ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﺪي‬‫ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء اﺑﻦ ﻋﺎزب ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﺤﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪» :‬ان روح اﻟﻘﺪس ﻣﻌﮏ ﻣﺎ ﻫﺎﺟﯿﺘﻬﻢ«‪.‬‬‫ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ اﻻﺳﻨﺎد‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺨﺮﺟﺎه‪.‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻤﺰﮐﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﺳﺤﺎق اﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬أﻧﺎ ﻋﺒﺪة ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوة‪ ،‬ﻋﻦ‬‫أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬اﺳـﺘﺄذن ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﻫﺠﺎء اﻟﻤﺸﺮﮐﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻓﮑﯿﻒ ﺑﻨﺴﺒﯽ ﻓﯿﻬﻢ؟ ﻓﻘﺎل ﺣﺴﺎن‪ :‬ﻻﺳﻠﻨﮏ ﻣﻨﻬﻢ ﮐﻤﺎ ﺗﺴﻞ اﻟﺸﻌﺮة ﻣﻦ اﻟﻌﺠﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻫﺸﺎم‪ :‬ﻗﺎل أﺑﯽ‪ :‬و ذﻫﺒﺖ اﺳﺐ ﺣﺴﺎن ﻋﻨﺪ ﻋﺎﺋﺸﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﺖ‪ :‬ﻻ ﺗﺴﺐ ﺣﺴﺎن ﻓﺎﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻨﺎﻓﺢ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺢ ﻋﻠﯽ ﺷـﺮط اﻟﺸـﯿﺨﯿﻦ و ﻟﻢ ﯾﺨﺮﺟﺎه ﻫﮑﺬا‪ ،‬اﻧﻤﺎ ﺧﺮﺟﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻄﻮﻟﻪ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻠﯿﺚ‪ ،‬ﻋﻦ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ و ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ‬‫اﻟﻘﺼﯿﺪة ﺑﻄﻮﻟﻬﺎ‪:‬‬‫ﻫﺠﻮت ﻣﺤﻤﺪا و أﺟﺒﺖ ﻋﻨﻪ و ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ذاك اﻟﺠﺰاء‬‫]‪ [1‬اﺑﻦ ﺷﻬﺎب‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (124‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺮوة ﺑﻦ اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ اﻟﻌﻮام اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (91‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (343‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻫﯿﺜﻢ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ اﺑﻮ ﺻﺎﻟﺢ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (278‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪321 :‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻔﺎن ]‪ ،[1‬ﺛﻨﺎ اﺑﻮ أﺳﺎﻣﮥ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ اﻟﻮﻟﯿـﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﻗﺴﯿﻂ ]‪ ،[3‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻨﯽ ﻧﻮﻓـﻞ‪ :‬ان ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ رواﺣـﮥ ]‪ [4‬و ﺣﺴـﺎن ﺑﻦ ﺛـﺎﺑﺖ أﺗﯿﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺣﯿﻦ‬‫ﻧﺰﻟﺖ ﻃﺴﻢ اﻟﺸﻌﺮاء ﯾﺒﮑﯿﺎن‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﻘﺮأ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪َ :‬و اﻟﱡﺸَﻌﺮاُء َﯾﱠﺘﺒُِﻌُﻬُﻢ اﻟ ْﻐﺎُووَن‬‫]‪ [5‬ﺣﺘﯽ ﺑﻠﻎ َو َﻋِﻤﻠُﻮا اﻟﱠﺼﺎﻟ ِﺤﺎِت‬‫ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺘﻢ َو َذَﮐُﺮوا اﻟﱠﻠَﻪ َﮐﺜِﯿﺮًا‬‫ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺘﻢ َو ﻧا َْﺘَﺼُﺮوا ﻣِْﻦ ﺑَْﻌِﺪ ﻣﺎ ُﻇﻠُِﻤﻮا‬‫ﻗ ﺎ ل ‪ :‬أ ﻧﺘﻢ ] ‪. [ 6‬‬‫دوم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺣﺴـﺎن اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر ﺑﻼـﻏﺖ آﺛـﺎر را ﺑﺎﺳـﺘﺠﺎزت و اﺟﺎزت ﺟﻨﺎب ﺳـﺮور ﻣﺨﺘﺎر ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻻﻃﻬﺎر آﻻف اﻟﺘﺤﯿـﮥ و اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﺎ‬‫اﺧﺘﻠﻒ اﻟﻠﯿﻞ و اﻟﻨﻬﺎر ﺧﻮاﻧﺪه‪ ،‬و آن ﺣﻀﺮت ﺑﺠﻮاب اﺳﺘﺠﺎزت او ﮐﻠﻤﻪ ﺑﻠﯿﻐﻪ‪:‬‬‫»ﻗﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﺮﮐﮥ اﻟﱠﻠﻪ«‬‫ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ذﻟﮏ اﮐﺒﺮ ﺷﺎﻫﺪ و أﺻﺪق ﺑﺮﻫﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺠﯿﮥ و اﻟﺼﻮاب و ﺻﺎرم أوداج ﺷﺒﻬﺎت اﻟﻤﻨﮑﺮﯾﻦ اﻻﻗﺸﺎب‪.‬‬‫ﺳﻮم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﺮاي اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر ﻫﻮﯾﺪا و آﺷﮑﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺴﺎن روﺑﺮوي آن ﺣﻀﺮت اﻧﺸﺎد‬‫آن ﮐﺮده‪ ،‬وردي و اﻧﮑـﺎري از آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺮ اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر واﻗﻊ ﻧﺸـﺪه‪ ،‬و ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺣﻀـﺮت ﺑﺸـﯿﺮ و ﻧـﺬﯾﺮ ﺑﺎﺟﻤﺎع اﻫﻞ اﺳـﻼم دﻟﯿﻞ ﻗﺎﻃﻊ و‬‫ﺑﺮﻫﺎن ﺳﺎﻃﻊ ﺑﺮ ﺣﻘﯿﺖ و ﺻﻮاب و ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﺑﺎ ﺳﻨﺖ و ﮐﺘﺎب اﺳﺖ‪ [1] .‬اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻌﺎﻣﺮي اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (207‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ أﺳﺎﻣﮥ ﺣﻤﺎد ﺑﻦ أﺳﺎﻣﮥ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (201‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻠﯿﺜﯽ اﻟﻤﺪﻧﯽ ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪.9/273‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 181‬از ‪230‬‬‫]‪ [4‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ رواﺣﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﺸﻬﯿﺪ ﻓﯽ وﻗﻌﮥ ﻣﺆﺗﮥ )‪ (8‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺸﻌﺮاء‪.227 -224 :‬‬‫]‪ [6‬اﻟﻤﺴﺘﺪرك ﻟﻠﺤﺎﮐﻢ ج ‪ 3/486‬و ‪.488‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪322 :‬‬‫ﭼﻬﺎرم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺗﻘﺮﯾﺮ‪ ،‬ﺻـﺮاﺣﮥ اﺳـﺘﺤﺴﺎن اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ﺳـﻤﺎع آن ارﺷﺎد‬‫ﻧﻤﻮده‪:‬‬‫»ﯾﺎ ﺣﺴﺎن ﻻ ﺗﺰال ﻣﺆﯾﺪا ﺑﺮوح اﻟﻘﺪس ﻣﺎ ﻧﺎﻓﺤﺖ ﻋﻨﺎ ﺑﻠﺴﺎﻧﮏ« ﮐﻤﺎ ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﮑﻨﺠﯽ و ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪.‬‬‫و از اﯾﻦ ارﺷﺎد ﺻـﺮاﺣﮥ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر ﺑﺬروه ﻗﺒﻮل و اﺳـﺘﺤﺴﺎن ﺳـﺮور اﻧﺲ و ﺟﺎن ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﺎ اﺧﺘﻠﻒ اﻟﻤﻠﻮان‬‫ﻓﺎﺋﺰ ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬و ﺑﺘﺄﯾﯿﺪ روح اﻟﻘﺪس از زﺑﺎن ﮔﻮﻫﺮﻓﺸﺎن ﺣﺴﺎن ﺳـﺮزده‪ ،‬و ﻣﺼﺪاق ﻣﻨﺎﻓﺤﻪ از ذات ﻋﺎﻟﯽ ﺑﺮﮐﺎت ﺳﺮور ﮐﺎﺋﻨﺎت ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫آﻻف اﻟﺘﺤﯿﺎت و اﻟﺘﺴﻠﯿﻤﺎت ﺑﻮده‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺣﺴﺎن اﯾﻦ اﺷﻌﺎر را در ﻣﺠﻤﻊ ﻋﻈﯿﻢ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻋﺪول اﻧﺸﺎد ﮐﺮده و ﻫﻤﻪ ﺗﻘﺮﯾﺮ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و اﺻﻼ ردي و اﻧﮑﺎري ﺑﺮ آن ﻧﮑﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﺟﻤﺎع ﺟﻤﯿﻊ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﮐﻪ اﻫﻞ ﻟﺴﺎن و اﻗﺤﺎح ﻋﺮب اﻋﯿﺎن ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدﯾـﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از »ﻣﻮﻟﯽ« در ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ اﻣﺎم و ﻫﺎدي‬‫اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ اﻧﮑﺎر ﺣﻀﺮات ﺳﻨﯿﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻋﯿﻦ اﻧﮑﺎر ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺣﺎﺿﺮﯾﻦ اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻊ ﺷﺮﯾﻒ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺣﻀـﺮات ﺛﻼـﺛﻪ ﻫﻢ ﻗﻄﻌـﺎ و ﺣﺘﻤـﺎ و ﺟﺰﻣـﺎ در اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻊ ﻋﻈﯿﻢ ﺣﺎﺿـﺮ‪ ،‬و ﺗﻬﻨﯿﺖ ﺷـﯿﺨﯿﻦ ﺑـﺎﻟﺨﺼﻮص ﺑﺮ ﺣﺼﻮل اﺑﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ‬‫ﻋﻈﻤﯽ ﺑﺮاي ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﻨﻘﻮل و ﻣـﺄﺛﻮر‪ ،‬ﭘﺲ اﺣﺘﻤﺎل ﻏﯿﺒﺖ اﯾﻨﻬﺎ ﮐﻤﺎ ذﮐﺮ اﻟﮑﺎﺑﻠﯽ‪ ،‬و اﻟﻤﺨﺎﻃﺐ ﻓﯽ اﻟﺠﻮاب ﻋﻦ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻄﯿﺮ‪ ،‬ﻫﯿـﭻ ﻋﺎﻗﻠﯽ ﺑﺮ زﺑﺎن ﻧﻤﯽﺗﻮان آورد‪ ،‬و ﭼﻮن ﺣﻀـﺮات ﺛﻼﺛﻪ اﻧﮑﺎري ﺑﺮ اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر ﻧﻨﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ آﻧﮑﻪ دأب ﺣﻀـﺮت ﺛﺎﻧﯽ‬‫ﺟﺎﺑﺠﺎ ﺗﻔﻮه ﺑﺎﻋﺘﺮاض و اﯾﺮاد ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﻼ ارﺗﯿﺎب و اﻣﺘﺮاء ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدﯾـﺪ ﮐﻪ ﻧﺰد اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﻫﻢ »ﻣﻮﻟﯽ« در ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻣﺎم اﺳﺖ‪ ،‬و‬‫ﺷﺒﻬﺎت و اﺣﺘﻤﺎﻻت ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ و ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪323 :‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﺷﻨﺎﺋﻊ اوﻫﺎم‪ ،‬و از ﻣﺰﯾﺪ وﻫﻦ و ﺳﻘﻮط ﻋﻠﯽ ﻃﺮف اﻟﺜﻤﺎم و اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺒﺪأ و اﻟﺨﺘﺎم‪.‬‬‫ﺑﺲ ﻋﺠﺐ ﮐﻪ اﺗﺒﺎع ﺛﻼﺛﻪ ﺑﺎﺧﺘﺮاع ﺗﺄوﯾﻼت رﮐﯿﮑﻪ از ﺗﺨﻄﺌﻪ ﺣﻀـﺮات ﺛﻼﺛﻪ و ﺗﺤﻤﯿﻖ و ﺗﺴﻔﯿﻬﺸﺎن ﻫﻢ ﺑﺮ ﺧﻮد ﻧﻤﯽﻟﺮزﻧﺪ‪ ،‬و ﺣﺴﺎﺑﯽ از‬‫ﻣﺨﺎﻟﻔﺘﺸﺎن ﺑﺮ ﻧﻤﯽدارﻧﺪ‬‫دﻟﯿﻞ ﭼﻬﺎرم »ﺷﻌﺮ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ«‬‫اﺷﺎره‬‫دﻟﯿـﻞ ﭼﻬـﺎرم از دﻻﺋـﻞ ﯾﻘﯿﻨﯿﻪ و ﺣﺠـﺞ ﻗﻄﻌﯿﻪ و ﺑﺮاﻫﯿﻦ زاﻫﺮه و أﻣـﺎرات ﺑﺎﻫﺮه و ﺷﻮاﻫـﺪ ﺻﺎدﻗﻪ و ﺑﯿﻨﺎت ﻋﺎدﻟﻪ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺮاد از ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﻏـﺪﯾﺮ اﻣـﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم و ﺧﻼﻓﺖ و اﻣﺎرت آن ﻣﺰﯾﻦ و ﺳﺎده وﻻﯾﺖ اﺳﺖ‪ ،‬آﻧﮑﻪ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎده ﮐﻪ از‬‫اﮐـﺎﺑﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﻘﺘـﺪاﯾﺎن اﻋﯿﺎن اﺳﺖ‪ ،‬در أﺷـﻌﺎر ﺑﻼﻏﺖ ﺷـﻌﺎر ﺧﻮد ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ‪ :‬ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم اﻣﺎم او و اﻣﺎم ﻣﺎ ﺳﻮاي او اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺎﯾﻦ ﺣﮑﻢ آﻣﺪه اﺳﺖ ﺗﻨﺰﯾﻞ ﯾﻌﻨﯽ ﻗﺮآن ﺷﺮﯾﻒ‪ ،‬روزي ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮده ﺣﻀﺮت رﺳﻮل ﺧﺪا‬‫ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 182‬از ‪230‬‬‫ﻋﻼـﻣﻪ اﺑﻮ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺰﻏﻠﯽ ﮐﻪ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ در »اﯾﻀﺎح« از اﺋﻤﻪ دﯾﻦ و ﻗـﺪﻣﺎي ﻣﻌﺘﻤـﺪﯾﻦ ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﺳـﻨﯿﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯿﻪ او ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ ﺑﮕﻮﺷﺖ ﻣﯽﺧﻮرد‪ ،‬در »ﺗـﺬﮐﺮه ﺧﻮاص اﻻﻣﻪ« ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ‪] :‬ﻗﺎل ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎدة‬‫اﻻﻧﺼﺎري‪ :‬و اﻧﺸﺪﻫﺎ ﺑﯿﻦ ﯾﺪي ﻋﻠﯽ ﺑﺼﻔﯿﻦ‪:‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺑﻐﯽ اﻟﻌﺪو ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺴﺒﻨﺎ رﺑﻨﺎ و ﻧﻌﻢ اﻟﻮﮐﯿﻞ‬‫و ﻋﻠﯽ اﻣﺎﻣﻨﺎ و اﻣﺎم ﻟﺴﻮاﻧﺎ أﺗﯽ ﺑﻪ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪324 :‬‬‫ﯾﻮم ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه ﺧﻄﺐ ﺟﻠﯿﻞ‬‫اﻧﻤﺎ ﻗﺎﻟﻪ اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﮥ ﺣﺘﻢ ﻣﺎ ﻓﯿﻪ ﻗﺎل و ﻗﯿﻞ‬‫]‪.[1‬‬‫ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ ﺳـﺮﻣﺪي و ﺗﺄﯾﯿـﺪ ﺻـﻤﺪي از اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر ﻣﺘﺎﻧﺖ آﺛﺎر ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ وﺿﻮح و ﻇﻬﻮر آﺷـﮑﺎر ﮔﺮدﯾـﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ اﻣﺎﻣﺖ و‬‫إﻣﺎرت ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻮﻗﺖ ﺑﻐﯽ و ﺟﻮر و زﯾﻎ دﺷﻤﻦ ﮐﯿﻨﻪ ﮐﯿﺶ و ﻇﻬﻮر ﻋﻨﺎد و ﻋﺪاوت و‬‫ﺷﻘـﺎوت ﻣﻌﺎﻧـﺪ ﺑـﺪ اﻧـﺪﯾﺶ روﺑﺮوي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﯿﺎن ﮐﺮد ﮐﻪ‪ :‬آن ﺟﻨﺎب اﻣﺎم او و اﻣﺎم ﻣﺎ ﺳﻮاي او اﺳﺖ‪ ،‬و ﻗﺮآن‬‫ﺷﺮﯾﻒ ﺑﺎﻣﺎﻣﺖ آن ﺟﻨﺎب ﻧﺎزل ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬روزي ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ارﺷﺎد ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﯾﻦ ارﺷﺎد ﺧﻄﺐ ﺟﻠﯿﻞ و اﻣﺮ ﻋﻈﯿﻢ اﺳﺖ‪ ،‬و ارﺷﺎد اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻄﺮﯾﻖ ﺣﺘﻢ و اﻟﺰام ﺑﺮ ﺳﺎﺋﺮ اﻧﺎم ﺑﻮده‪.‬‬‫ﺑﺤﯿﺮﺗﻢ ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ﺳـﻤﺎع ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺼﻮص واﺿـﺤﻪ و ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت ﻻﺋﺤﻪ ﮐﻪ ﻋﺮق ﺗﺴﻮﯾﻼت و ﺗﺄوﯾﻼت ﺳـﺨﯿﻔﻪ را اﺳﺘﯿﺼﺎل ﻣﯽﮐﻨـﺪ و ﺑﯿﺦ و‬‫ﺳـﺎوس و ﻫﻮاﺟﺲ ﻇﻠﻤـﺎﻧﯿﻪ را ﺑﺮ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و ﻟﺴﺎن ﻗﺒﻞ و ﻗﺎل را ﻣﻘﻄﻮع‪ ،‬و اﺻﻞ ﺷـﺒﻬﺎت و ﺗﺸـﮑﯿﮑﺎت اﻫﻞ ﺟـﺪال را ﻣﻘﻤﻮع ﻣﯽﺳﺎزد‪،‬‬‫ﺑﮑﺪام ﺣﯿﻠﻪ و ﺗﺨﺪﯾﻊ دﺳﺖ ﺧﻮاﻫﻨﺪ اﻧﺪاﺧﺖ‪ ،‬و ﮐﺪام ﺗﻠﻤﯿﻊ و ﺗﺴﻮﯾﻞ واﻫﯽ ﺑﺮ ﭘﺎ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺳﺎﺧﺖ‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ در ﮐﺘﺐ رﺟﺎل اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺛﺒﻮت ﻓﻀـﻞ و ﺟﻼـﻟﺖ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺎده ﻣﻼـﺣﻈﻪ ﺗﻘﺮﯾﺮات ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ در ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ‬‫ﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬و اﺛﺒﺎت ﺣﻘﺎﻧﯿﺖ ﺷﺎن‪ ،‬و ﺗﻤﺴﮏ ﺑﺎﻓﻌﺎل و اﻗﻮال اﯾﺸﺎن در اﺻﻮل و ﻓﺮوع‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ ﻣﻼﺣﻈﻪ اﻓﺎدات ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ در ﺻﺪر اﯾﻦ‬‫ﺑﺎب و دﯾﮕﺮ اﺑﻮاب ]‪ [1‬ﺗﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻﻣﮥ‪.33 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪325 :‬‬‫ﮐﺎﻓﯽ و ﺑﺴـﻨﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻌﻬـﺬا ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎده در اﯾﻨﺠﺎ ﻣـﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻏﺎﯾﺖ ﺟﻼﻟﺖ او ﻇﺎﻫﺮ‬‫ﺷﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴـﺖ ﮐـﻪ ﻗﯿﺲ ﺑـﻦ ﺳـﻌﺪ ﺣﺴـﺐ اﻓـﺎدات اﺳـﺎﻃﯿﻦ و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬ﺳـﺨﯽ و ﮐﺮﯾﻢ‪ ،‬و از ﮐﺮام و ﻓﻀـﻼء اﺻـﺤﺎب ﺟﻨـﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﻘﻞ و دﻫﺎ و ﻣﺘﺼﻒ ﺑﺮأي ﺻﻮاب اﻧﺘﻤﺎ ﺑﻮده‪ ،‬و ﺗﺎ ده ﺳﺎل اﮐﺘﺴﺎب ﺳﻌﺎدت ﺧﺪﻣﺖ ﺳﺮور‬‫اﻧﺎم ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﮑﺮام ﮐﺮده‪ ،‬و ﻣﻨﺰﻟﺖ ﺻﺎﺣﺐ ﺷـﺮﻃﻪ در ﺧﺪﻣﺖ آن ﺟﻨﺎب داﺷﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﻫﺘﻤﺎم اﻣﻮر آن ﺟﻨﺎب ﻣﯽﻧﻤﻮد‪ ،‬و از‬‫ﻓﻀـﻼي أﺟﻠﻪ و دﻫﺎت ﻋﺮب و ﮐﺮﻣﺎﯾﺸﺎن‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ ﻧﺠﺪت و ﺷـﺠﺎﻋﺖ و ﺷﺮﯾﻒ ﻗﻮم ﺧﻮد ﺑﻮده‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﺴﯽ ﻣﺪاﻓﻌﺖ ﻓﻀﻞ او ﻧﻤﯽﮐﺮد‬‫ﻣﺜـﻞ ﭘـﺪر و ﺟـﺪ ﺧﻮدش‪ ،‬و ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣـﺪح ﺧﺎﻧـﺪان او ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﺟﻮد از ﻋﺎدت اﯾﻦ‬‫اﻫﻠﺒﯿﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و در ﻣﺸﺎﻫﺪ ﺑﺎ آن ﺣﻀﺮت ﺣﺎﺿﺮ ﺷﺪه‪ ،‬و آن ﺳﺮور راﯾﺖ روز ﻓﺘﺢ از ﭘﺪرش ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻪ او ﻋﻨﺎﯾﺖ ﻧﻤﻮده اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻮ ﻋﻤﺮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ اﻟﻨﻤﺮي اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ ]‪ [1‬در ﮐﺘﺎب »اﺳﺘﯿﻌﺎب ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺼﺤﺎب« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 183‬از ‪230‬‬‫]ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎدة ﺑﻦ دﻟﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛﮥ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻧﺴﺒﻨﺎ اﺑﺎه ﻓﯽ ﺑﺎﺑﻪ ﻓﺄﻏﻨﯽ ذﻟﮏ ﻋﻦ اﻟﺮﻓﻊ ﻓﯽ ﻧﺴﺒﻪ ﻫﯿﻬﻨﺎ‪ ،‬ﯾﮑﻨﯽ أﺑﺎ‬‫اﻟﻔﻀﻞ و ﻗﯿﻞ‪ :‬أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻗﯿﻞ‪ :‬أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬اﻣﻪ ﻓﮑﯿﻬﮥ ﺑﻨﺖ ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ دﻟﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻮاﻗﺪي ]‪ :[2‬ﮐﺎن ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎدة ﻣﻦ ﮐﺮام اﺻـﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و اﺳﺨﯿﺎﺋﻬﻢ و دﻫﺎﺗﻬﻢ‪ [1] .‬اﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺒﺮ‪ :‬ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (463‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻮاﻗﺪي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ واﻗﺪ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(207‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪326 :‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﮐﺎن أﺣﺪ اﻟﻔﻀـﻼء اﻟﺠﻠﮥ‪ ،‬واﺣﺪ دﻫﺎة اﻟﻌﺮب و اﻫﻞ اﻟﺮأي و اﻟﻤﮑﯿﺪة ﻓﯽ اﻟﺤﺮوب‪ ،‬ﻣﻊ اﻟﻨﺠﺪة و اﻟﺒﺴﺎﻟﮥ و اﻟﺴـﺨﺎء و اﻟﮑﺮم‪،‬‬‫و ﮐﺎن ﺷﺮﯾﻒ ﻗﻮﻣﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﺪاﻓﻊ ﻫﻮ و اﺑﻮه وﺟﺪه‪ ،‬ﺻﺤﺐ ﻗﯿﺲ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻫﻮ و اﺑﻮه و اﺧﻮه ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎدة‬‫]‪.[1‬‬‫ﻗﺎل اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ ]‪ :[2‬ﮐﺎن ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎدة ﻣﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻤﮑﺎن ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺸﺮﻃﮥ ﻣﻦ اﻻﻣﯿﺮ‪ ،‬و أﻋﻄﺎه رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟﺮاﯾـﮥ ﯾﻮم ﻓﺘـﺢ ﻣﮑﮥ إذ ﻧﺰﻋﻬﺎ ﻣﻦ أﺑﯿﻪ ﻟﺸـﮑﻮي ﻗﺮﯾﺶ ﺳـﻌﺪا ]‪ [3‬ﯾﻮﻣﺌـﺬ و ﻗـﺪ ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ اﻋﻄﺎﻫﺎ اﻟﺰﺑﯿﺮ ]‪ ،[4‬ﺛﻢ‬‫ﺻﺤﺐ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ‪ ،‬و ﺷـﻬﺪ ﻣﻌﻪ اﻟﺠﻤـﻞ و ﺻـﻔﯿﻦ و اﻟﻨﻬﺮوان ﻫﻮ و ﻗﻮﻣﻪ و ﻟﻢ ﯾﻔـﺎرﻗﻪ ﺣﺘﯽ ﻗﺘﻞ‪ ،‬و ﮐﺎن وﻻه ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺼـﺮ‪ ،‬ﻓﻀﺎق ﺑﻪ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ و أﻋﺠﺰﺗﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﺤﯿﻠﮥ ﻓﮑﺎﯾﺪ ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯿﺎ ﻓﻔﻄﻦ ﻋﻠﯽ ﻟﻤﮑﯿﺪﺗﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﺑﻪ اﻻﺷـﻌﺚ ]‪ [5‬و اﻫﻞ اﻟﮑﻮﻓﮥ ﺣﺘﯽ ﻋﺰل‬‫ﻗﯿﺴﺎ و وﻟﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ ]‪ ،[6‬ﻓﻔﺴﺪت ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺼﺮ[ ]‪.[7‬‬‫و ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري در »اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎدة ﺑﻦ دﻟﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛـﮥ ﺑﻦ اﺑﯽ ﺧﺰﯾﻤـﮥ ﺑﻦ ﺛﻌﻠﺒﮥ ﺑﻦ ﻃﺮﯾﻒ ]‪ [1‬ﺳـﻌﯿﺪ ‪ ..‬ﮐﺎن واﻟﯿﺎ ﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻋﻠﯽ‬‫ا ﻟﯿ ﻤ ﻦ ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ :‬ﺧﺎدم اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (93‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎدة اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (14‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ اﻟﻌﻮام اﻟﻤﻘﺘﻮل ﺑﻮادي اﻟﺴﺒﺎع ﺳﻨﮥ )‪ (36‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻻﺷﻌﺚ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ اﻟﮑﻨﺪي اﻟﻬﺎﻟﮏ ﺳﻨﮥ )‪ (40‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﺳﺘﺸﻬﺪ ﺑﻔﺴﻄﺎط ﻣﺼﺮ ﺳﻨﮥ )‪ (38‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب ج ‪.3/1289‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪327 :‬‬‫اﺑﻦ اﻟﺨﺰرج ﺑﻦ ﺳﺎﻋﺪة اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻟﺴﺎﻋﺪي ﯾﮑﻨﯽ اﺑﺎ اﻟﻔﻀﻞ و ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬و اﻣﻪ ﻓﮑﯿﻬﮥ ﺑﻨﺖ ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ دﻟﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ ﻓﻀـﻼء اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ و أﺣﺪ دﻫﺎة اﻟﻌﺮب و ﮐﺮﻣﺎﺋﻬﻢ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ ذوي‬‫اﻟﺮأي اﻟﺼﺎﺋﺐ و اﻟﻤﮑﯿﺪة ﻓﯽ اﻟﺤﺮب ﻣﻊ اﻟﻨﺠﺪة و اﻟﺸﺠﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷﺮﯾﻒ ﻗﻮﻣﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﺪاﻓﻊ و ﻣﻦ ﺑﯿﺖ ﺳﯿﺎدﺗﻬﻢ‪.‬‬‫أﻧﺒﺄﻧـﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬و اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﺑﺄﺳـﻨﺎدﻫﻢ اﻟﯽ أﺑﯽ ﻋﯿﺴـﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺮزوق اﻟﺒﺼـﺮي ]‪ ،[1‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻻﻧﺼﺎري ]‪ ،[2‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ ﻋﻦ ﺛﻤﺎﻣﮥ ]‪ ،[3‬ﻋﻦ اﻧﺲ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎدة ﻣﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﺻﺎﺣﺐ‬‫اﻟﺸﺮﻃﮥ ﻣﻦ اﻻﻣﯿﺮ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻻﻧﺼﺎري‪ :‬ﻣﻤﺎ ﯾﻠﯽ ﻣﻦ اﻣﻮره‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﻋﯿﺴـﯽ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ ﺣـﺪﺛﻨﺎ وﻫﺐ ﺑﻦ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ]‪ ،[4‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ‬‫ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻦ زاذان ]‪ [5‬ﯾﺤـﺪث ﻋﻦ ﻣﯿﻤﻮن ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﺒﯿﺐ ]‪ ،[6‬ﻋﻦ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎدة ان أﺑﺎه دﻓﻌﻪ اﻟﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫ﯾﺨﺪﻣﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﺮ ﺑﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻗﺪ ﺻﻠﯿﺖ ﻓﻀﺮﺑﻨﯽ ﺑﺮﺟﻠﻪ و ﻗﺎل‪» :‬أ ﻻ أدﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﺑﺎب ﻣﻦ أﺑﻮاب اﻟﺠﻨﮥ؟«‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﻠﯽ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 184‬از ‪230‬‬‫ﻗﺎل‪» :‬ﻻ ﺣﻮل و ﻻ ﻗﻮة اﻻ ﺑﺎﻟﻠّﻪ«‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺷﻬﺎب‪ :‬ﮐﺎن ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﯾﺤﻤﻞ راﯾﮥ اﻻﻧﺼﺎر ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﮐﺎن ﻓﯽ ﺳﺮﯾﮥ ﻓﯿﻬﺎ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻓﮑﺎن‬‫ﯾﺴﺘﺪﯾﻦ و ﯾﻄﻌﻢ اﻟﻨﺎس ]‪ [1‬اﺑﻦ ﻣﺮزوق اﻟﺒﺎﻫﻠﯽ ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪.8/89‬‬‫]‪ [2‬اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪.7/296‬‬‫]‪ [3‬ﺛﻤﺎﻣﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﺒﺼﺮة‪.‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﺣﺎزم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(206‬‬‫]‪ [5‬اﺑﻦ زاذان اﺑﻮ اﻟﻤﻐﯿﺮة اﻟﺜﻘﻔﯽ اﻟﻮاﺳﻄﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (128‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﺒﯿﺐ اﻟﺮﻗﯽ ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪.8/234‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪328 :‬‬‫ﻓﻘﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪ :‬ان ﺗﺮﮐﻨﺎ ﻫﺬا اﻟﻔﺘﯽ أﻫﻠﮏ ﻣﺎل أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻤﺸـﯿﺎ ﻓﯽ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺳـﻤﻊ ﺳﻌﺪ ﻗﺎم ﺧﻠﻒ اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﻣﻦ ﯾﻌﺬرﻧﯽ ﻣﻦ اﺑﻦ اﺑﯽ ﻗﺤﺎﻓﮥ و اﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﯾﺒﺨﻼن ﻋﻠﯽ اﺑﻨﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺷـﻬﺎب‪ :‬ﮐﺎﻧﻮا ﯾﻌﺪون دﻫﺎة اﻟﻌﺮب ﺣﯿﻦ ﺛﺎرت اﻟﻔﺘﻨﮥ ﺧﻤﺴﮥ رﻫﻂ‪ ،‬ﯾﻘﺎل ﻟﻬﻢ‪ :‬ذوو رأي اﻟﻌﺮب و ﻣﮑﯿﺪﺗﻬﻢ‪ :‬ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ ،‬و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ‬‫اﻟﻌﺎص و ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ و اﻟﻤﻐﯿﺮة ﺑﻦ ﺷﻌﺒﮥ و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ]‪ [1‬ﺑﺪﯾﻞ ﺑﻦ ورﻗﺎء‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﻗﯿﺲ و اﺑﻦ ﺑﺪﯾﻞ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﻤﻐﯿﺮة ﻣﻌﺘﺰﻻ ﻓﯽ‬‫اﻟﻄﺎﺋﻒ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻤﺮو ﻣﻊ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻗﯿﺲ‪ :‬ﻟﻮ ﻻ اﻧﯽ ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬اﻟﻤﮑﺮ و اﻟﺨﺪﯾﻌﮥ ﻓﯽ اﻟﻨﺎر« ﻟﮑﻨﺖ ﻣﻦ أﻣﮑﺮ ﻫﺬه اﻻﻣﮥ‪.‬‬‫و أﻣـﺎ ﺟﻮده‪ :‬ﻓﻠﻪ ﻓﯿﻪ أﺧﺒـﺎر ﮐﺜﯿﺮة ﻻ ﻧﻄﻮل ﺑـﺬﮐﺮﻫﺎ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﻪ ﺻـﺤﺐ ﻋﻠﯿﺎ ﻟﻤﺎ ﺑﻮﯾﻊ ﻟﻪ ﺑﺎﻟﺨﻼﻓـﮥ‪ ،‬و ﺷـﻬﺪ ﻣﻌﻪ ﺣﺮوﺑﻪ‪ ،‬و اﺳـﺘﻌﻤﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ‬‫ﻣﺼـﺮ‪ ،‬ﻓﮑﺎﯾﺪه ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﻈﻔﺮ ﻣﻨﻪ ﺑﺸـﯽء‪ ،‬ﻓﮑﺎﯾﺪ ﻋﻠﯿﺎ و أﻇﻬﺮ ان ﻗﯿﺴﺎ ﻗﺪ ﺻﺎر ﻣﻌﻪ ﯾﻄﻠﺐ ﺑﺪم ﻋﺜﻤﺎن ﻓﺒﻠﻎ اﻟﺨﺒﺮ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﺑﻪ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻏﯿﺮه ﺣﺘﯽ ﻋﺰﻟﻪ و اﺳـﺘﻌﻤﻞ ﺑﻌﺪه اﻻﺷﺘﺮ ]‪ ،[2‬ﻓﻤﺎت ﻓﯽ اﻟﻄﺮﯾﻖ‪ ،‬ﻓﺎﺳـﺘﻌﻤﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬت ﻣﺼـﺮ ﻣﻨﻪ و ﻗﺘﻞ‪ ،‬و‬‫ﻟﻤﺎ ﻋﺰل ﻗﯿﺲ اﺗﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺎﻓﻪ ﻣﺮوان ﺑﻦ اﻟﺤﮑﻢ ]‪ ،[3‬ﻓﺴـﺎر اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓـﮥ و ﻟﻢ ﯾﺰل ﻣﻌﻪ ﺣﺘﯽ ﻗﺘﻞ‪ ،‬ﻓﺼﺎر ﻣﻊ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬و ﺳﺎر ﻓﯽ‬‫ﻣﻘﺪﻣﺘﻪ اﻟﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻓﻠﻤﺎ ﺑﺎﯾﻊ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ دﺧﻞ ﻗﯿﺲ ﻓﯽ ﺑﯿﻌﮥ ﻣﻌﺎوﯾﮥ و ﻋﺎد اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و ﻫﻮ اﻟﻘﺎﺋﻞ ﯾﻮم ﺻﻔﯿﻦ‪:‬‬‫ﻫﺬا اﻟﻠﻮاء اﻟﺬي ﮐﻨﺎ ﻧﺤﻒ ﺑﻪ ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ و ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻟﻨﺎ ﻣﺪد‬‫]‪ [1‬اﺑﻦ ﺑﺪﯾﻞ ﺑﻦ ورﻗﺎء اﻟﺨﺰاﻋﯽ اﻟﺸﻬﯿﺪ ﺑﺼﻔﯿﻦ )‪ (37‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث اﻟﻨﺨﻌﯽ اﻟﺸﻬﯿﺪ ﻓﯽ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺼﺮ )‪ (38‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺮوان ﺑﻦ اﻟﺤﮑﻢ‪ :‬اﻟﻬﺎﻟﮏ ﺑﺪﻣﺸﻖ ﺳﻨﮥ )‪ (65‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪329 :‬‬‫ﻣﺎ ﺿﺮ ﻣﻦ ﮐﺎﻧﺖ اﻻﻧﺼﺎر ﻋﯿﺒﺘﻪ أن ﻻ ﯾﮑﻮن ﻟﻪ ﻣﻦ ﻏﯿﺮﻫﻢ أﺣﺪ‬‫ﻗﻮم إذا ﺣـﺎرﺑﻮا ﻃﺎﻟﺖ اﮐﻔﻬﻢ ﺑﺎﻟﻤﺸـﺮﻓﯿﮥ ﺣﺘﯽ ﯾﻔﺘـﺢ اﻟﺒﻠـﺪ روي ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﺣﺎدﯾﺚ‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ اﺑﻮ ﻋﻤﺎر ﻋﺮﯾﺐ ﺑﻦ‬‫ﺣﻤﯿﺪ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ ]‪ ،[1‬و اﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ ]‪ ،[2‬و اﻟﺸﻌﺒﯽ ]‪ ،[3‬و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺷﺮﺣﺒﯿﻞ ]‪ ،[4‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫أﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻄﺒﺮي اﻟﻔﻘﯿﻪ ﺑﺄﺳﻨﺎده اﻟﯽ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺑﻦ ]‪ [5‬أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ]‪ ،[6‬ﻋﻦ اﺑﻦ اﺑﯽ ﻧﺠﯿﺢ ]‪،[7‬‬‫ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ رواﯾﮥ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻮ ﮐﺎن اﻟﻌﻠﻢ ﻣﺘﻌﻠﻘﺎ ﺑﺎﻟﺜﺮﯾﺎ ﻟﻨﺎﻟﻪ ﻧﺎس ﻣﻦ ﻓﺎرس‪.‬‬‫و ﺗﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﻗﯿـﻞ‪ :‬ﺳـﻨﮥ ﺳﺘﯿﻦ‪ .‬و ﮐﺎن ﻟﯿﺲ ﻓﯽ وﺟﻬﻪ ﻟﺤﯿـﮥ و ﻻ ﺷـﻌﺮة‪ ،‬ﻓﮑﺎﻧﺖ اﻻﻧﺼﺎر ﺗﻘﻮل‪ :‬وددﻧﺎ أن ﻧﺸﺘﺮي ﻟﻘﯿﺲ‬‫ﻟﺤﯿﮥ ﺑﺄﻣﻮاﻟﻨﺎ و ﮐﺎن ﻣﻊ ذﻟﮏ ﺟﻤﯿﻼ‪ .‬اﺧﺮﺟﻪ اﻟﺜﻼﺛﮥ[ ]‪ -[8‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »اﺻﺎﺑﻪ ﻓﯽ ﺗﻤﯿﯿﺰ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 185‬از ‪230‬‬‫]ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎدة ﺑﻦ دﻟﯿﻢ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ‪ ،‬ﺗﻘﺪم ﻧﺴـﺒﻪ ﻓﯽ ]‪ [1‬اﺑﻮ ﻋﻤﺎر اﻟـﺪﻫﻨﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج‬‫‪.7/32‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (148‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺸﻌﺒﯽ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﺷﺮاﺣﯿﻞ اﺑﻮ ﻋﻤﺮو اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (104‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻮ ﻣﯿﺴﺮة اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪.6/237‬‬‫]‪ [5‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(235‬‬‫]‪ [6‬ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (198‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﻧﺠﯿﺢ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﺴﺎر اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (131‬ه‪.‬‬‫]‪ [8‬اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ج ‪.4/215‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪330 :‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﮥ واﻟﺪه‪ ،‬ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻓﯽ ﮐﻨﯿﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪.‬‬‫و ذﮐﺮ اﺑﻦ ﺣﺒﺎن ان ﮐﻨﯿﺘﻪ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ ،‬و اﻣﻪ ﺑﻨﺖ ﻋﻢ اﺑﯿﻪ‪ ،‬و اﺳﻤﻬﺎ ﻓﮑﯿﻬﮥ ﺑﻨﺖ ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ دﻟﯿﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ دﯾﻨﺎر ]‪ :[1‬ﮐﺎن ﻗﯿﺲ ﺿﺨﻤﺎ ﺣﺴﻨﺎ ﻃﻮﯾﻼ‪ ،‬إذا رﮐﺐ اﻟﺤﻤﺎر ﺧﻄﺖ رﺟﻼه اﻻرض‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻮاﻗﺪي‪ :‬ﮐﺎن ﺳﺨﯿﺎ ﮐﺮﯾﻤﺎ داﻫﯿﮥ‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﺒﻐﻮي ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﺑﻦ ﺷﻬﺎب ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﻗﯿﺲ ﺣﺎﻣﻞ راﯾﮥ اﻻﻧﺼﺎر ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ ذوي اﻟﺮأي ﻣﻦ‬‫اﻟﻨﺎس‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ ]‪ :[2‬ﺷﻬﺪ ﻓﺘﺢ ﻣﺼﺮ و اﺧﺘﻂ ﺑﻬﺎ دارا‪ ،‬ﺛﻢ ﮐﺎن ﻗﯿﺲ أﻣﯿﺮﻫﺎ ﻟﻌﻠﯽ‪.‬‬‫و ﻓﯽ »ﻣﮑﺎرم اﻻﺧﻼق« ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻋﺮوة ﺑﻦ اﻟﺰﺑﯿﺮ‪ :‬ﮐﺎن ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ارزﻗﻨﯽ ﻣﺎﻻ ﻓﺎﻧﻪ ﻻ ﯾﺼﻠﺢ اﻟﻔﻌﺎل اﻻ ﺑﺎﻟﻤﺎل‪.‬‬‫و ذﮐﺮ اﻟﺰﺑﯿﺮ اﻧﻪ ﮐﺎن ﺳﻨﺎﻃﺎ ]‪ [3‬ﻟﯿﺲ ﻓﯽ وﺟﻬﻪ ﺷﻌﺮة‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ان اﻻﻧﺼﺎر ﮐﺎﻧﻮا ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬وددﻧﺎ أن ﻧﺸﺘﺮي ﻟﻘﯿﺲ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﻟﺤﯿﮥ ﺑﺄﻣﻮاﻟﻨﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‬‫اﺑﻮ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﮐﺬﻟﮏ ﮐﺎن ﺷﺮﯾﺢ ]‪ [4‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺰﺑﯿﺮ ]‪ [5‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ وﺟﻮﻫﻬﻢ ﺷﻌﺮ‪.‬‬‫و ﻓﯽ »ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨـﺎري« ﻋﻦ اﻧﺲ‪ :‬ﮐـﺎن ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﻣﻦ اﻟﻨـﺒﯽ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ]‪ [1‬اﺑﻦ دﯾﻨـﺎر اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ اﻻﺛﺮم اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪ (125‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (347‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺴﻨﺎط ﺑﮑﺴﺮ اﻟﺴﯿﻦ أو ﺿﻤﻬﺎ‪ :‬ﻣﻦ ﻻ ﻟﺤﯿﮥ ﻟﻪ أو ﺧﻔﯿﻒ اﻟﻌﺎرﺿﯿﻦ‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻘﺎﺿﯽ اﺑﻮ أﻣّﯿﮥ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (78‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﺑﻦ اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ اﻟﻌﻮام اﻟﻤﻘﺘﻮل ﺑﻤﮑﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (73‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪331 :‬‬‫و ﺳﻠﻢ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺸﺮﻃﮥ ﻣﻦ اﻻﻣﯿﺮ‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﺒﺨـﺎري ﻓﯽ »اﻟﺘﺎرﯾـﺦ« ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺮﯾﻢ ﺑﻦ اﺳـﻌﺪ ]‪ ،[1‬ﻗﺎل‪ :‬رأﯾﺖ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ و ﻗـﺪ ﺧﺪم اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﺸـﺮ‬‫ﺳﻨﯿ ﻦ ‪.‬‬
‫و ﻗﺎل اﺑﻮ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﮐﺎن أﺣﺪ اﻟﻔﻀـﻼء اﻟﺠﻠﮥ ﻣﻦ دﻫﺎة اﻟﻌﺮب ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﺮأي و اﻟﻤﮑﯿﺪة ﻓﯽ اﻟﺤﺮب ﻣﻊ اﻟﻨﺠﺪة و اﻟﺴـﺨﺎء و اﻟﺸـﺠﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﺷﺮﯾﻒ ﻗﻮﻣﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﺪاﻓﻊ و ﮐﺎن اﺑﻮه وﺟﺪه ﮐﺬﻟﮏ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 186‬از ‪230‬‬‫و ﻓﯽ »اﻟﺼـﺤﯿﺢ« ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﻓﯽ ﻗﺼﮥ ﺟﯿﺶ اﻟﻌﺴـﺮة‪ :‬اﻧﻪ ﮐﺎن ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﺠﯿﺶ و اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻨﺤﺮ و ﯾﻄﻌﻢ ﺣﺘﯽ اﺳـﺘﺪان ﺑﺴـﺒﺐ ذﻟﮏ و ﻧﻬﺎه‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﺠﯿﺶ‪ ،‬و ﻫﻮ أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪة ]‪،[2‬‬‫وﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﻃﺮﻗﻪ‪ :‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪» :‬اﻟﺠﻮد ﻣﻦ ﺷﯿﻤﮥ اﻫﻞ ذﻟﮏ اﻟﺒﯿﺖ« روﯾﻨﺎه ﻓﯽ »اﻟﻐﯿﻼﻧﯿﺎت«‪.‬‬‫و أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ وﻫﺐ ]‪ [3‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺳﻮادة ]‪ ،[4‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة ]‪ ،[5‬ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻋﯿﺴﯽ ]‪ :[6‬ان رﺟﻼ اﺳـﺘﻘﺮض ﻣﻦ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﺛﻼﺛﯿﻦ أﻟﻔﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ردﻫﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪،‬‬‫أﺑﯽ أن ﯾﻘﺒﻠﻬﺎ‪.‬‬‫و ﺷـﻬﺪ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟﻤﺸﺎﻫﺪ و أﺧﺬ اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ]‪ [1‬ﻓﯽ ﺳـﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼـء‪ :‬ﻋﻦ ﯾﺮﯾﻢ أﺑﯽ اﻟﻌﻼء‪ .‬و ﻋﻠﯽ أي‬‫ﺣﺎل ﻣﺎ وﺟﺪت ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ اﻟﺠﺮاح ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (18‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ وﻫﺐ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (197‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ ﺳﻮادة اﺑﻮ ﺛﻤﺎﻣﮥ اﻟﻤﺼﺮي ﻏﺮﯾﻖ اﻓﺮﯾﻘﯿﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (128‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﺑﻮ ﺣﻤﺰة اﻟﺨﻮﻻﻧﯽ اﻟﻤﺼﺮي ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪.9/361‬‬‫]‪ [6‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﯿﺴﯽ أﺑﻮ ﻫﺎرون اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ روي ﻋﻦ اﻟﺒﺎﻗﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪332 :‬‬‫و ﺳﻠﻢ ﯾﻮم اﻟﻔﺘﺢ اﻟﺮاﯾﮥ ﻣﻦ أﺑﯿﻪ ﻓﺪﻓﻌﻬﺎ ﻟﻪ روي ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪.‬‬‫روي ﻋﻨﻪ اﻧﺲ‪ ،‬و ﺛﻌﻠﺒﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺎﻟﮏ ]‪ ،[1‬و أﺑﻮ ﻣﯿﺴﺮة ]‪ ،[2‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ‪ ،‬و ﻋﺮوة‪ ،‬و آﺧﺮون‪.‬‬‫و ﺻﺤﺐ ﻗﯿﺲ ﻋﻠﯿﺎ و ﺷﻬﺪ ﻣﻌﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪه ]‪[3‬‬‫دﻟﯿﻞ ﭘﻨﺠﻢ »ﺷﻌﺮ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم و ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ«‬‫اﺷﺎره‬‫دﻟﯿـﻞ ﭘﻨﺠﻢ از دﻻﺋـﻞ واﺿـﺤﻪ و ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﻻـﺋﺤﻪ ﺑﺮ اراده اﻣـﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ از ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻼم ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آن ﺣﻀﺮت را اﻣﺎم ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪ ،‬و ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺧﺒﺮ داده‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در دﯾﻮان اﺷﻌﺎر ﻣﺄﺛﻮره از آن ﺣﻀﺮت‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﯿﺒﺬي ]‪ [4‬در »ﻓﻮاﺗﺢ« ﺑﻤﺪح آن ﺑﻌﺪ ﮐﻼﻣﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺧﺎﺻﮥ دﯾﻮان أﺷـﻌﺎر ﺣﻘﺎﺋﻖ اﺷـﻌﺎر او ﮐﻪ ﺑﯽﺷﺎﺋﺒﻪ ﺗﮑﻠﻒ و ﺑﯽراﺋﺤﻪ ﺗﺼﻠﻒ‪ ،‬آﺳﻤﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﭘﺮ از ﮐﻮاﮐﺐ ﺣﻘﺎﺋﻖ‪ ،‬و ﭼﻤﻨﯽ اﺳﺖ ﭘﺮ از‬‫ﺷﻘﺎﺋﻖ دﻗﺎﺋﻖ‪.‬‬‫ﻧﺠﺎﺋﺐ آﯾﺎت ﻏﺮاﺋﺐ ﻧﺰﻫﮥ رﻏﺎﺋﺐ ﻏﺎﯾﺎت ﮐﺘﺎﺋﺐ ﻧﺠﺪة‬‫ﻋﻘﺎﺋﻖ أﺣﮑﺎم دﻗﺎﺋﻖ ﺣﮑﻤﮥ ﺣﻘﺎﺋﻖ أﺣﮑﺎم رﻗﺎﺋﻖ ﺑﺴﻄﮥ‬‫]‪ [1‬اﺑﻦ اﺑﯽ ﻣﺎﻟﮏ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ اﻣﺎم ﻣﺴﺠﺪ ﺑﻨﯽ ﻗﺮﯾﻈﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ ﻣﯿﺴﺮة‪ :‬ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻻﺻﺎﺑﮥ ﻓﯽ ﺗﻤﯿﯿﺰ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ج ‪.3/249‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻤﯿﺒﺬي اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﯿﺰدي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (870‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 187‬از ‪230‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪333 :‬‬‫ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻫﺰار ﺑﯿﺖ ﻣﻌﻤﻮر‪ ،‬ﺳﻔﯿﻨﻪاي ﻣﻨﻄﻮي ﺑﺮ ﺻﺪ ﺑﺤﺮ ﻣﺴﺠﻮر‪.‬‬‫ﺻﻮاﻣﻊ أذﮐﺎر ﻟﻮاﻣﻊ ﻓﮑﺮة ﺟﻮاﻣﻊ آﺛﺎر ﻗﻮاﻣﻊ ﻋﺰة‬‫ﻣﺪارس ﺗﻨﺰﯾﻞ ﻣﺤﺎرس ﻏﺒﻄﮥ ﻣﻐﺎرس ﺗﺄوﯾﻞ ﻓﻮارس ﻣﻨﻌﮥ‬‫أراﺋﮏ ﺗﻮﺣﯿﺪ ﻣﺪارك زﻟﻔﮥ ﻣﺴﺎﻟﮏ ﺗﻤﺠﯿﺪ ﻣﻼﺋﮏ ﻧﺼﺮة‬‫ﮐﺎﻧﯽ ﭘﺮ از ﺟﻮاﻫﺮ ﻟﻄﺎﺋﻒ‪ ،‬ﺑﺤﺮي ﭘﺮ از ﻵﻟﯽ ﻣﻌﺎرف‪.‬‬‫ﺷﻮادي ﻣﺒﺎﻫﺎة ﻫﻮادي ﺗﻨﺒﻪ ﺑﻮادي ﻓﮑﺎﻫﺎت ﻏﻮادي رﺟﯿﮥ‬‫ﺟﻮاﻫﺮ أﻧﺒﺎء زواﻫﺮ وﺻﻠﮥ ﻇﻮاﻫﺮ أﻧﺒﺎء ﻗﻮاﻫﺮ ﺻﻮﻟﮥ‬‫ﮐﯿﻤﯿﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﻗﻠﺐ ﻧﺎﻗﺺ را ﺑﺼﻮرت ﻧﻮﻋﯿﻪ ﮐﻤﺎل رﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬ﻋﯿﻦ اﻟﺤﯿﻮاﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﺸﻨﻪ ﺑﺎدﯾﻪ ﺣﺠﺎب را زﻻل وﺻﺎل ﭼﺸﺎﻧﺪ‪.‬‬‫ﺑﺸﺎﺋﺮ اﻗﺮار ﺑﺼﺎﺋﺮ ﻋﺒﺮة ﺳﺮاﺋﺮ آﺛﺎر ذﺧﺎﺋﺮ دﻋﻮة‬‫ﻣﺜﺎﻧﯽ ﻣﻨﺎﺟﺎة ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻧﺒﺎﻫﮥ ﻣﻐﺎﻧﯽ ﻣﺤﺎﺟﺎة ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻗﻀﯿﮥ‬‫ﻓﻮاﺋﺪ اﻟﻬﺎم زواﺋﺪ ﻧﻐﻤﮥ ﻋﻮاﺋﺪ اﻧﻌﺎم ﻣﻮاﺋﺪ ﻧﻌﻤﮥ‬‫در ﻇﺮوف ﺣﺮوﻓﺶ اﻟﻮف أﺳـﺮار ﻣﻨـﺪرج‪ ،‬و در ﺳﻮاد ﻣـﺪادش ﺻـﻨﻮف أﻧﻮار ﻣﻨﺪﻣـﺞ‪ ،‬آﻓﺘﺎب ﺣﻘﯿﻘﺖ از ﺑﺮوج ارﻗﺎم او ﻻﻣﻊ و ﻇﺎﻫﺮ‪ ،‬و‬‫ﻣﻌﺎﻧﯽ اﺑﯿﺎت او ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﮐﺎﻣﻞ و ﻃﺎﻫﺮ‪.‬‬‫ﻟﻄﺎﺋﻒ اﺧﺒﺎر وﻇﺎﺋﻒ ﻣﻨﺤﮥ ﺻﺤﺎﺋﻒ اﺧﺒﺎر ﺧﻼﺋﻒ ﺣﺴﺒﮥ‬‫ﻓﺼﻮل ﻋﺒﺎرات‪ ،‬وﺻﻮل ﺗﺤﯿﮥ ﺣﺼﻮل اﺷﺎرات‪ ،‬اﺻﻮل ﻋﻄﯿﮥ‬‫و ﺳـﺮ ﮐﻤـﺎل ﮐﻼم ﺧﺎﺗﻢ اﻻوﻟﯿﺎء آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻄﻖ أﺧﺺ ﺧﻮاص اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و ارﺗﻔﺎع و اﻧﺤﻄﺎط ﻧﻄﻖ اﻧﺴﺎن ﺑﺮ ﻃﺒﻖ ﻣﺮﺗﺒﻪ او اﺳﺖ در‬‫ﮐﻤـﺎل و ﻧﻘﺼـﺎن‪ ،‬و ﭼﻮن ﮐﻤـﺎل ﺻﻮري و ﻣﻌﻨﻮي آن ﺣﻀـﺮت ﻣﺎﻧﻨـﺪ آﻓﺘـﺎب ﻻـﻣﻊ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻼم ﺣﻘﺎﺋﻖ ﻧﻈﺎﻣﺶ ﻣﻄﺎﺑﻖ آن واﻗﻊ اﺳﺖ ‪-‬‬
‫اﻧﺘﻬﯽ‪ ،‬ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻟﻘﺪ ﻋﻠﻢ اﻻﻧﺎس ﺑﺄن ﺳﻬﻤﯽ ﻣﻦ اﻻﺳﻼم ﯾﻔﻀﻞ ﮐﻞ ﺳﻬﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪334 :‬‬‫و أﺣﻤﺪ اﻟﻨﺒﯽ أﺧﯽ و ﺻﻬﺮي ﻋﻠﯿﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ و اﺑﻦ ﻋﻤﯽ‬‫و اﻧﯽ ﻗﺎﺋﺪ ﻟﻠﻨﺎس ﻃﺮا اﻟﯽ اﻻﺳﻼم ﻣﻦ ﻋﺮب و ﻋﺠﻢ‬‫و ﻗﺎﺗﻞ ﮐﻞ ﺻﻨﺪﯾﺪ رﺋﯿﺲ و ﺟﺒﺎر ﻣﻦ اﻟﮑﻔﺎر ﺿﺨﻢ‬‫و ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن أﻟﺰﻣﻬﻢ وﻻﺋﯽ و أوﺟﺐ ﻃﺎﻋﺘﯽ ﻓﺮﺿﺎ ﺑﻌﺰم‬‫ﮐﻤﺎ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﺧﻮه ﮐﺬاك اﻧﺎ أﺧﻮه و ذاك اﺳﻤﯽ‬‫ﻟﺬاك اﻗﺎﻣﻨﯽ ﻟﻬﻢ اﻣﺎﻣﺎ و أﺧﺒﺮﻫﻢ ﺑﻪ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‬‫ﻓﻤﻦ ﻣﻨﮑﻢ ﯾﻌﺎدﻟﻨﯽ ﺑﺴﻬﻤﯽ و اﺳﻼﻣﯽ و ﺳﺎﺑﻘﺘﯽ و رﺣﻤﯽ‬‫ﻓﻮﯾﻞ‪ ،‬ﺛﻢ وﯾﻞ‪ ،‬ﺛﻢ وﯾﻞ ﻟﻤﻦ ﯾﻠﻘﯽ اﻻﻟﻪ ﻏﺪا ﺑﻈﻠﻤﯽ‬‫و وﯾﻞ‪ ،‬ﺛﻢ وﯾﻞ‪ ،‬ﺛﻢ وﯾﻞ ﻟﺠﺎﺣﺪ ﻃﺎﻋﺘﯽ و ﻣﺮﯾﺪ ﻫﻀﻤﯽ‬‫و وﯾﻞ ﻟﻠﺬي ﯾﺸـﻘﯽ ﺳـﻔﺎﻫﺎ ﯾﺮﯾﺪ ﻋﺪاوﺗﯽ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺟﺮم ‪ .‬از اﯾﻦ اﺷﻌﺎر ﮐﺮاﻣﺖ ﺷﻌﺎر ﺑﮑﻤﺎل ﺻﺮاﺣﺖ واﺿﺢ و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﻌـﺪ ﺑﯿﺎن اﻓﻀـﻠﯿﺖ ﺧﻮد و ﺑﯿﺎن ﺣﻘﻮق آن ﺟﻨﺎب‪ ،‬ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺮدم را ﺑﺴﻮي اﺳـﻼم و ﺛﺒﻮت اﯾﺠﺎب اﻃﺎﻋﺖ و اﺗﺒﺎع آن‬‫ﺣﻀـﺮت در ﻗﺮآن ﺷـﺮﯾﻒ ﺑﻘﻮل ﺧﻮد‪ :‬و ﻟﺬاك اﻗﺎﻣﻨﯽ‪ -‬اﻟﺦ‪ -‬ﻣﺒﯿﻦ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آن ﺣﻀـﺮت را‬‫در روز ﻏﺪﯾﺮ اﻣﺎم و ﭘﯿﺸﻮاي ﺧﻠﻖ ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﻣﺮدم را ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺧﺒﺮ داده‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 188‬از ‪230‬‬‫ﻓﻠﱠﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ و اﻟﻤﻨﮥ ﮐﻪ ﺟﻤﯿﻊ ﺗﺄوﯾﻼت و ﺗﺴﻮﯾﻼت و ﺧﺰﻋﺒﻼت و ﻫﺰﻟﯿﺎت ﺣﻀـﺮات ﺳﻨﯿﻪ در اﻧﮑﺎر دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب‬‫اﻣﯿﺮ‪ -‬اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺎﻃﻞ ﮔﺮدﯾﺪ و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺷﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻈﺎﻋﺖ آن ﮐﻔﻠﻖ اﻟﺼﺒﺢ ﻫﻮﯾﺪا ﮔﺸﺖ‪.‬‬‫و ﻣﯿﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﯿﺒﺬي در »ﻓﻮاﺗﺢ« ﺑﺸﺮح اﯾﻦ اﺷﻌﺎر ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺒﺎﻫﺎت ﺑﻘﺮاﺑﺖ ﻧﺒﯽ و ﻣﻔﺎﺧﺮت ﺑﺮ ﻣﺮدم اﺟﻨﺒﯽ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪335 :‬‬‫ﻟﻘﺪ ﻋﻠﻢ اﻟﻨﺎس ﺑﺄن ﺳﻬﻤﯽ ﻣﻦ اﻻﺳﻼم ﯾﻔﻀﻞ ﮐﻞ ﺳﻬﻢ‬‫و اﺣﻤﺪ اﻟﻨﺒﯽ اﺧﯽ و ﺻﻬﺮي ﻋﻠﯿﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ و اﺑﻦ ﻋﻤﯽ‬‫و اﻧﯽ ﻗﺎﺋﺪ ﻟﻠﻨﺎس ﻃﺮا اﻟﯽ اﻻﺳﻼم ﻣﻦ ﻋﺮب و ﻋﺠﻢ‬‫و ﻗﺎﺗﻞ ﮐﻞ ﺻﻨﺪﯾﺪ رﺋﯿﺲ و ﺟﺒﺎر ﻣﻦ اﻟﮑﻔﺎر ﺿﺨﻢ‬‫ﺻﻬﺮ‪ :‬ﭘﺪر زن‪ ،‬و اﻟﻌﺮب ﺑﺎﻟﻀﻢ‪ :‬ﺧﻼف اﻟﻌﺠﻢ و اﻟﻌﺮب واﺣﺪ ﻣﺜﻞ اﻟﻌﺠﻢ و اﻟﻌﺠﻢ‪ ،‬و ﺻﻨﺪﯾﺪ ﺑﮑﺴﺮ‪ :‬ﻣﻬﺘﺮ‪ ،‬و ﺿﺨﻢ‪ :‬ﺑﺰرگ‪.‬‬‫و در ﺑﻌﺾ ﻧﺴﺦ ﺑﺠﺎي ﻣﻦ اﻟﮑﻔﺎر‪ ،‬ﻣﻦ اﻻﺳﻼم‪.‬‬‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ‪ :‬ﻫﺮ آﯾﯿﻨﻪ ﺑﺤﻘﯿﻘﺖ داﻧﻨـﺪ ﻣﺮدم ﮐﻪ ﺑﺨﺶ ﻣﻦ از اﺳـﻼم اﻓﺰون ﻣﯽآﯾـﺪ ﺑﺮ ﻫﺮ ﺑﺨﺸـﯽ‪ ،‬و اﺣﻤﺪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺑﺮادر ﻣﻦ و ﭘﺪر زن ﻣﻦ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮ او ﺧﺪا درود ﻓﺮﺳـﺘﺎد‪ ،‬و ﭘﺴـﺮ ﺑﺮادر ﭘﺪر ﻣﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﻦ ﮐﺸـﻨﺪهام ﻣﺮدم را ﻫﻤﻪ ﺑﺴﻮي اﺳـﻼم از ﻋﺮب و ﻋﺠﻢ‪ ،‬و‬‫ﮐﺸﻨﺪه ﻫﺮ ﻣﻬﺘﺮ ﺳﺮدارم و ﺳﺮﮐﺶ از ﮐﺎﻓﺮان ﺑﺰرگ‪.‬‬‫از ﺧﻠﻖ ﺟﻬﺎن ﭘﺎﯾﻪ ﻣﻦ ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺳﺖ در ﻋﻠﻢ و ﻋﻤﻞ ﻣﺎﯾﻪ ﻣﻦ ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺳﺖ‬‫ﺟﺎﻫﻞ ﮐﻪ ز ﺑﺨﺖ ﺑﺪ ﺑﮕﯿﺮد ﺧﻮﻧﺶ در دﯾﺪه او ﺧﻨﺠﺮ ﻣﻦ ﻧﯿﺸﺘﺮ اﺳﺖ‬‫و ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن اﻟﺰﻣﻬﻢ وﻻﺋﯽ و أوﺟﺐ ﻃﺎﻋﺘﯽ ﻓﺮﺿﺎ ﺑﻌﺰم‬‫ﮐﻤﺎ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﺧﻮه ﮐﺬاك أﻧﺎ اﺧﻮه و ذاك اﺳﻤﯽ‬‫ﻟﺬاك اﻗﺎﻣﻨﯽ ﻟﻬﻢ اﻣﺎﻣﺎ و اﺧﺒﺮﻫﻢ ﺑﻪ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‬‫ﻓﻤﻦ ﻣﻨﮑﻢ ﯾﻌﺎدﻟﻨﯽ ﺑﺴﻬﻢ و اﺳﻼﻣﯽ و ﺳﺎﺑﻘﺘﯽ و رﺣﻤﯽ‬‫اﻣـﺎﻣﺖ‪ :‬ﭘﯿﺸـﻮاﯾﯽ‪ ،‬و اﻣـﺎم‪ :‬ﭘﯿﺸـﻮا‪ ،‬و ﻏـﺪﯾﺮ‪ :‬آﺑﮕﯿﺮ در دﺷﺖ‪ ،‬و ﺧﻢ ﺑﻀﻢ‪ :‬ﻣﻮﺿـﻌﯽ اﺳﺖ در ﻣﯿـﺎن ﻣﮑﻪ و ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﺑﺠﺤﻔـﮥ )ﺑﺘﻘـﺪﯾﻢ ﺟﯿﻢ‬‫ﻣﻀﻤﻮﻣﻪ( ﮐﻪ ﻣﯿﻘﺎت اﻫﻞ ﺷﺎم اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻌﺎدﻟﻪ‪ :‬ﺑﺎ ﭼﯿﺰي ﺑﺮاﺑﺮ آﻣﺪن‪ ،‬و ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪:‬‬‫ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻻﻣﺮ إذا ﺳﺒﻖ اﻟﻨﺎس إﻟﯿﻪ‪ ،‬و در ﺑﻌﻀﯽ ﻧﺴﺦ ﺑﺠﺎي ﺑﻌﺰم‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪336 :‬‬‫ﺑﺰﻋﻢ‪.‬‬‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ‪ :‬در ﻗﺮآن ﻻـزم ﮔﺮداﻧﯿـﺪ اﯾﺸﺎن را دوﺳﺘﯽ ﻣﻦ‪ ،‬و واﺟﺐ ﮐﺮد ﻓﺮﻣﺎﻧﺒﺮداري ﻣﺮا ﻓﺮض‪ ،‬ﯾﺎ دل ﺑﺮ ﮐﺎر ﻧﻬﺎدن‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻫﺎرون از‬‫ﻣﻮﺳﯽ ﺑﺮادر او ﺑﻮد‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻦ ﺑﺮادر اوﯾﻢ و اﯾﻦ ﻧﺎم ﻣﻨﺴﺖ‪ ،‬ﺑﺮاي آن ﺑﺮ ﭘﺎي داﺷﺖ ﻣﺮا ﺑﺮاي اﯾﺸﺎن ﭘﯿﺸﻮا‪ ،‬و ﺧﺒﺮ داد اﯾﺸﺎن را ﺑﺂن در‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﭘﺲ ﮐﯿﺴﺖ از ﺷﻤﺎ ﮐﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺮا ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﻣﻦ و اﺳﻼم ﻣﻦ و ﭘﯿﺸﯽ ﻣﻦ و ﺧﻮﯾﺸﯽ ﻣﻦ؟‬‫أي ﻣﻬﺮ ﺗﻮ ﺑﺮ ﺗﻤﺎم ﻋﺎﻟﻢ ﺷﺪه ﻓﺮض در ذﻣﻪ ﻫﻤﺖ اﺳﺖ اﺣﺴﺎن ﺗﻮ ﻓﺮض‬‫ﺑﯽﻣﻬﺮ ﺗﻮ ﺣﻖ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﻫﯿﭻ ﻗﺒﻮل روزي ﮐﻪ رﺳﺪ ﻧﺎﻣﻪ اﻋﻤﺎل ﺑﻌﺮض‬‫ﺣﮑﺎﯾﺖ‪ :‬اﻣﺎم اﺣﻤـﺪ از ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ]‪ [1‬رواﯾﺖ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﭼﻮن ﺣﻀـﺮت ﻣﻘﺪس ﻧﺒﻮي ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـﻼﻣﻪ ﻋﻠﯿﻪ در‬‫وﻗﺖ ﻣﺮاﺟﻌﺖ از ﺣﺞ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻧﺰول ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬دﺳﺖ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻋﻠﯽ را ﺑﮕﺮﻓﺖ و ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‬‫؟‪ ،‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬آري‪ ،‬ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 189‬از ‪230‬‬‫أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن أﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ؟‬‫‪ ،‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬آري ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻋﻤﺮ او را دﯾﺪ و ﺑﺪو ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ أﺻﺒﺤﺖ و أﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫و ﺛﻌﻠﺒﯽ رواﯾﺖ ﮐﻨـﺪ ﮐﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﯾﻦ ﺳـﺨﻦ ﺑﻌـﺪ از آن ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﯾـﺎ َأﱡﯾَﻬـ ﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ َو ِإْن ﻟَْﻢ َﺗﻔَْﻌْﻞ َﻓﻤﺎ ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ‬‫ِرﺳﺎﻟَﺘُﻪ‬‫]‪ [1] [2‬زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ ﺳﻨﮥ )‪.(68‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.67 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪337 :‬‬‫ﻧﺎزل ﺷﺪ و ﭘﯿﺸﺘﺮ از اﯾﻦ‪ ،‬آﯾﻪ ِإﱠﻧﻤﺎ َوﻟ ِﱡﯿُﮑُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ َو َرُﺳﻮﻟ ُُﻪ َو اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا اﻟﱠِﺬﯾَﻦ ﯾُِﻘﯿُﻤﻮَن اﻟﱠﺼﻼَة َو ﯾُْﺆﺗُﻮَن اﻟﱠﺰﮐﺎَة َو ُﻫْﻢ راِﮐُﻌﻮَن‬‫]‪ [1‬ﻧﺎزل ﺷﺪه ﺑﻮد در ﺷﺄن اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ در وﻗﺘﯽ ﮐﻪ در ﻧﻤﺎز ﺧﺎﺗﻢ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺳﺎﺋﻞ داده ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻣﻔﺴﺮان ﻫﻤﻪ‬‫ﺑﺮ اﯾﻦ اﺗﻔﺎق دارﻧﺪ‪ ،‬و ﺣﻀﺮت ﻧﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﻀﻤﻮن آن را ﺑﻪ اﻣﺖ ﻧﺮﺳﺎﻧﯿﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﻮن ﺣﻀﺮت ﻧﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ از‬‫ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﺑﺎزﮔﺸﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻤﻮﺿﻊ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ رﺳﯿﺪ‪ ،‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ َو ِإْن ﻟَْﻢ َﺗْﻔَﻌْﻞ َﻓﻤﺎ ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ ِرﺳﺎﻟَﺘُﻪ‬‫ﻧﺎزل ﺷﺪ‪ .‬و ﺑﺮ اﻫﻞ ﺗﻮﻓﯿﻖ ﭘﻮﺷﯿﺪه ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ آﯾﻪ‪ :‬اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ َو َأْزواُﺟُﻪ ُأﱠﻣﻬﺎﺗُُﻬْﻢ‬‫]‪َ [2‬و ُأوﻟ ُﻮا ﻟا َْﺄْرﺣﺎِم ﺑَْﻌُﻀُﻬْﻢ َأْوﻟﯽ ﺑ َِﺒْﻌٍﺾ ﻓِﯽ ِﮐﺘﺎِب اﻟﱠﻠِﻪ ]‪[3‬‬‫ﻣﻼﺋﻢ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﺳﺖ و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ‪.‬‬‫ﻓﻮﯾﻞ‪ ،‬ﺛﻢ وﯾﻞ‪ ،‬ﺛﻢ وﯾﻞ ﻟﻤﻦ ﯾﻠﻘﯽ اﻻﻟﻪ ﻏﺪا ﺑﻈﻠﻤﯽ‬‫و وﯾﻞ‪ ،‬ﺛﻢ وﯾﻞ‪ ،‬ﺛﻢ وﯾﻞ ﻟﺠﺎﺣﺪ ﻃﺎﻋﺘﯽ و ﻣﺮﯾﺪ ﻫﻀﻤﯽ‬‫و وﯾﻞ ﻟﻠﺬي ﯾﺸﻘﯽ ﺳﻔﺎﻫﺎ ﯾﺮﯾﺪ ﻋﺪاوﺗﯽ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺟﺮﻣﯽ‬‫)ﻫﻀﻢ(‪ :‬ﭼﯿﺰي از ﺣﻖ ﮐﺴﯽ ﮐﻢ ﮐﺮدن‪ ،‬و )ﺟﺮم(‪ :‬ﮔﻨﺎه‪.‬‬‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ :‬ﭘﺲ واي‪ ،‬ﭘﺲ واي‪ ،‬ﭘﺲ واي ﻣﺮ آن ﮐﺲ را ﮐﻪ ﺑﯿﻨﺪ ﺧﺪا را ﻓﺮدا ﺑﺎ ﺳﺘﻢ ﮐﺮدن ﺑﺎ ﻣﻦ‪ ،‬و واي‪ ،‬ﭘﺲ واي‪ ،‬ﭘﺲ واي ﻣﺮ اﻧﮑﺎر‬‫ﮐﻨﻨﺪه ﻓﺮﻣﺎﻧﺒﺮداري ﻣﺮا و ﺧﻮاﻫﻨﺪه ﮐﻢ ﮐﺮدن ﺣﻖ ﻣﺮا‪ ،‬و واي ﻣﺮ آن ﮐﺲ را ﮐﻪ ﺑﺪﺑﺨﺖ ﺷﻮد از ﺑﯿﺨﺮدي ﺧﻮاﻫﺪ دﺷﻤﻨﯽ ﻣﺮا ﺑﯿﮕﻨﺎه‪.‬‬‫ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﻪ ﻧﮕﺸﺖ واﻗﻒ از ﺣﺎل ﻧﺒﯽ ﯾﮑﺮﻧﮓ ﻧﺸﺪ ز ﺟﻬﻞ ﺑﺎ آل ﻧﺒﯽ‬‫]‪ [1‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.55 :‬‬‫]‪ [2‬اﻻﺣﺰاب‪.6 :‬‬‫]‪ [3‬اﻻﻧﻔﺎل‪.75 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪338 :‬‬‫ﮔﺮ ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ ﺧﻮد ﻧﺘﻮاﻧﯽ داﻧﺴﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﮐﻨﯽ ﻓﻬﻢ ز اﻗﻮال ﻧﺒﯽ‬‫ﺣﮑﺎﯾﺖ‪ :‬اﻣﺎم ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ واﺣﺪي‪ ،‬از اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه رواﯾﺖ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﻋﻠﯽ اﯾﻦ أﺑﯿﺎت را در ﺣﻀﻮر اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻋﺜﻤﺎن‬‫و ﻃﻠﺤـﮥ‪ ،‬و زﺑﯿﺮ‪ ،‬و ﻓﻀـﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس ]‪ ،[1‬و ﻋﻤﺎر ]‪ ،[2‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ]‪ ،[3‬و اﺑﻮ ذر ]‪ ،[4‬و ﻣﻘﺪاد ]‪ ،[5‬و ﺳـﻠﻤﺎن‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‬‫رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ ﻓﺮﻣﻮد[ ]‪ -[6‬اﻧﺘﻬﯽ‬‫»دﻻﻟﺖ أﺑﯿﺎت ﻣﺄﺛﻮره از اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺘﺶ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 190‬از ‪230‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر اﻋﺠـﺎز آﺛـﺎر اﻣـﺎم أﺑﺮار ﻋﻠﯿﻪ آﻻـف ﺳـﻼم اﻟﻤﻠـﮏ اﻟﻐﻔـﺎر‪ ،‬ﻋﻼوه ﺑﺮ آﻧﮑﻪ دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﺟﻨﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺣﻀﺮت أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم را اﻣﺎم ﺳﺎﺋﺮ أﻧﺎم ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪ ،‬ﺑﻮﺟﻮه دﯾﮕﺮ دﻻﻟﺖ‬‫ﺻﺮﯾﺤﻪ دارد ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ آن ﺣﻀﺮت‪:‬‬‫اول‪ :‬آﻧﮑﻪ آن ﺣﻀﺮت ﺑﻘﻮل ﺧﻮد‪:‬‬‫»ﻟﻘﺪ ﻋﻠﻢ اﻻﻧﺎس«‬‫اﻟﺦ‪ -‬ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺻﺮﯾﺢ ﺑﺜﺒﻮت أﻓﻀﻠﯿﺖ ذات ﻗﺪﺳﯽ ﺻﻔﺎت ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻪ ﻓﺎﺿﻞ ﺑﻮدن ]‪ [1‬اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪ (13‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﻤﺎر‪ :‬اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﺠﻠﯿﻞ اﻟﺸﻬﯿﺪ ﺑﺼﻔﯿﻦ ﺳﻨﮥ )‪ (37‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (32‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﺟﻨﺪب ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (32‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻤﻘﺪاد ﺑﻦ اﻻﺳﻮد اﻟﮑﻨﺪي اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﺠﻠﯿﻞ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (33‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬اﻟﻔﻮاﺗﺢ ﻓﯽ ﺷﺮح دﯾﻮان اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.406 -405 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪339 :‬‬‫ﺳﻬﻢ آن ﺟﻨﺎب از اﺳﻼم ﺑﺮ ﻫﺮ ﺳﻬﻢ‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﻗﺎﻃﻊ أﻓﻀﻠﯿﺖ ذات ﻣﻌﺠﺰ ﺳﻤﺎت اﺳﺖ‪ ،‬و داﻓﻊ ﻫﺮ رﯾﺐ و وﻫﻢ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ أوﺗﯽ‬‫ﻗﺴﻄﺎ ﻣﻦ اﻻدراك و اﻟﻔﻬﻢ‪.‬‬‫دوم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻗﻮل آن ﺣﻀﺮت‪:‬‬‫»و اﻧﯽ ﻗﺎﺋﺪ ﻟﻠﻨﺎس ﻃﺮا«‬‫اﻟـﺦ‪ -‬دﻻﻟﺖ واﺿـﺢ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﺳـﺒﺐ اﺳـﻼم ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺮدم از ﻋﺮب و ﻋﺠﻢ ﺑﻮده‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه آن ﺣﻀـﺮت‬‫ﺳﺒﺐ اﺳـﻼم ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻋﺮب و ﻋﺠﻢ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬أﻓﻀـﻠﯿﺖ آن ﺣﻀـﺮت از ﻫﻤﻪ ﮐﺲ ﮐﺎﻟﺸـﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌﮥ اﻟﻨﻬﺎر ﻣﺘﺤﻘﻖ و ﺛﺎﺑﺖ ﺧﻮاﻫﺪ‬‫ﺷـﺪ‪ ،‬و ﺧﺮاﻓـﺎت و ﺗﻌﺼـﺒﺎت و اﺧﺘﺮاﻋﺎت ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ در ﺧﻠﻖ ﻣﺤﺎﻣـﺪ و ﻣﺪاﺋـﺢ ﻣﺤﯿﺮه ﻋﻘﻮل ﺑﺮاي اول و ﺛﺎﻧﯽ و ﺛﺎﻟﺚ ﺑﺎﻃﻞ و‬‫ﻣﻀﻤﺤﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫ﺳﻮم‪ :‬آﻧﮑﻪ اﺧﺘﺼﺎص آن ﺣﻀﺮت ﺑﻘﺘﻞ ﺟﻤﯿﻊ ﺻﻨﺎدﯾﺪ و رؤﺳﺎي ﮐﻔﺎر و اﺳﺘﯿﺼﺎل ﺟﻤﺎﻋﺖ ﮐﺒﺎر اﯾﻦ اﺷﺮار ﮐﻪ از ﻗﻮل آن ﺣﻀﺮت‪:‬‬‫»و ﻗﺎﺗﻞ ﮐﻞ ﺻﻨﺪﯾﺪ«‬‫اﻟﺦ‪ -‬ﻫﻮﯾﺪا و آﺷﮑﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﯿﺰ دﻟﯿﻞ ﻗﺎﻃﻊ ﺑﺮ اﻓﻀﻠﯿﺖ آن ﺣﻀﺮت اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ از ﻋﻤﺪه اﺳﺒﺎب اﺳﺘﺤﮑﺎم دﯾﻦ ﻣﺒﯿﻦ‪ ،‬ﻗﺘﻞ ﮐﻔﺎر و ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ‬‫اﺳﺖ‪ .‬و ﻻ ﯾﺴﺘﺮﯾﺐ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻻ ﻣﻦ ﻋﻘﻠﻪ أﻓﯿﻦ‪ ،‬و دﯾﻨﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺪ اﺳﺘﻬﻮﺗﻪ اﻟﺸﯿﺎﻃﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻻ ﯾﻤﯿﺰ اﻟﻐﺚ ﻣﻦ اﻟﺴﻤﯿﻦ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻗﻮل آن ﺣﻀﺮت‪:‬‬‫»و ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن اﻟﺰﻣﻬﻢ وﻻﺋﯽ و أوﺟﺐ ﻃﺎﻋﺘﯽ ﻓﺮﺿﺎ ﺑﻌﺰم«‬‫دﻻﻟﺖ ﺻﺮﯾﺤﻪ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ وﻻء اﺗﺒﺎع و اﻧﻘﯿﺎد آن ﺣﻀﺮت را در ﻗﺮآن ﺷﺮﯾﻒ ﺑﺎﻟﻘﻄﻊ ﻓﺮض و واﺟﺐ ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﻨﺺ ﻗﺮآن ﺷـﺮﯾﻒ واﺟﺐ اﻻﻃﺎﻋﮥ و ﻻزم اﻻﺗﺒﺎع اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﻨﺺ ﻗﺮآن‬‫ﺷﺮﯾﻒ ﺛﺎﺑﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪340 :‬‬‫ﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻫﺮ ﮐﻪ واﺟﺐ اﻻﻃﺎﻋﮥ اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎم اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 191‬از ‪230‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺧﻮد ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ در ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪:‬‬‫]و ﻫﺮ ﮐﻪ واﺟﺐ اﻻﻃﺎﻋﮥ ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎم اﺳﺖ ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻗﻮل آن ﺣﻀﺮت‪:‬‬‫»ﻓﻤﻦ ﻣﻨﮑﻢ ﯾﻌﺎدﻟﻨﯽ«‬‫اﻟﺦ‪ -‬ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ در آﻧﮑﻪ ﮐﺴﯽ از اﺻﺤﺎب ﻣﺴﺎوي و ﻣﻌﺎدل و ﻣﺸﺎﺑﻪ و ﻣﻤﺎﺛﻞ آن ﺣﻀﺮت در ﺳﻬﻢ و اﺳﻼم و ﺳﺎﺑﻘﻪ و رﺣﻢ ﻧﺒﻮد‪.‬‬‫و ﮐﻞ ذﻟﮏ دﻟﯿﻞ اﻻﻓﻀﻠﯿﮥ و اﻻرﺟﺤﯿﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﺘﯿﻘﻦ ﻋﻨﺪ ﻣﻦ ﻟﻪ أدﻧﯽ ﺑﺼﯿﺮة و اﻟﻤﻌﯿﮥ‪.‬‬‫و ﭼﻮن ﺑﺮواﯾﺖ واﺣـﺪي ﺛـﺎﺑﺖ ﺷـﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر را ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﺤﻀﻮر اﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و اﻣﺜﺎل ﺷﺎن‬‫ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺑﻄﻼن ﻣﺰﻋﻮم ﺳﻨﯿﻪ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺧﻮد ﻧﻔﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح و ﻇﻬﻮر‬‫رﺳﯿﺪ‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ و ﻻﺋﺢ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬ﺛﻼﺛﻪ و اﻣﺜﺎل اﯾﺸﺎن را ﺑﻪ اﺛﺒﺎت اﻣﺎﻣﺖ ﺧﻮد ﺑﺮ اﯾﺸﺎن و ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن از‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﻔﺤﻢ و ﻣﺤﺠﻮج ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﻣﻘﺎم ﺷﺒﻪ و ارﺗﯿﺎب ﺑﺮاي ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ و ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ ذوي اﻻذﻧﺎب ﻧﮕﺬاﺷﺘﻪ‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯿﺒﺬي ﺷﺎرح دﯾﻮان«‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯿﺒﺬي ﺻﺎﺣﺐ »ﻓﻮاﺗﺢ« از ﻣﺸـﻬﻮرﯾﻦ ﻋﻠﻤﺎي اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ و اﮐﺎﺑﺮ ﻓﻀـﻼي اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و اﺟﻠﻪ اﺋﻤﻪ ﺳﻨﯿﻪ و‬‫ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻣﻘﺘﺪاﯾﺎن اﯾﺸﺎن ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ او ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و او را ﺑﻠﻔﻆ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﯾﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻏﯿﺎث اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻫﻤﺎم اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻤﺪﻋﻮ ﺑﺨﻮاﻧﺪ ﻣﯿﺮ ]‪ [1‬در »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴـﯿﺮ« ﺑﻤﺪح ]‪ [1‬ﺧﻮاﻧﺪ ﻣﯿﺮ‪ :‬اﻟﻤﺆرخ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳـﻨﮥ )‪ (930‬اﻟﻒ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﺴﻨﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪341 :‬‬‫او ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎﺿـﯽ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﯿﺮ ﺣﺴـﯿﻦ ﯾﺰدي در ﺳﻠﮏ اﻓﺎﺿﻞ ﻋﻠﻤﺎء ﻋﺮاق‪ ،‬ﺑﻞ اﻋﻈﻢ داﻧﺸﻤﻨﺪان آﻓﺎق اﻧﺘﻈﺎم داﺷﺖ‪ ،‬و در ﻣﻤﻠﮑﺖ ﯾﺰد ﺑﻪ اﻣﺮ‬‫ﻗﻀﺎ ﻣﻨﺼﻮب ﺑﻮده‪ ،‬ﻋﻠﻢ اﻣﺎﻧﺖ ﻣﯽاﻓﺮاﺷﺖ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﺶ »ﺷـﺮح دﯾﻮان ﻣﻌﺠﺰ ﻧﺸﺎن ﺣﻀـﺮت ﻣﻘﺪس اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﺗﺼـﻨﯿﻔﯽ اﺳـﺖ‬‫داﻧﺶ اﺛﺮ‪ ،‬و ﻣﻄﺒﻮع ﻃﺒـﺎع ﺳـﻠﯿﻤﻪ داﻧﺸﻮران ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﭘﺮور‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ آن ﺟﻨـﺎب ﺑﺮ »ﮐـﺎﻓﯿﻪ« و »ﻫـﺪاﯾﻪ«‪» ،‬ﺣﮑﻤﺖ« و »ﻃﻮاﻟﻊ« و »ﺷﻤﺴـﯿﻪ«‬‫ﺣﻮاﺷﯽ دﻗﯿﻘﻪ در ﻋﻘﺪ اﻧﺸﺎء اﻧﺘﻈﺎم داده‪ ،‬در آن ﻣﺆﻟﻔﺎت ﮐﻤﺎل داﻧﺶ و ﺟﻮدت ﻃﺒﻊ ﺧﻮد را ﺑﺮ ﻣﻨﺼﻪ ﻋﺮض ﻧﻬﺎده ]‪ -[1‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﮐﻔﻮي در »ﻃﺒﻘـﺎت ﺣﻨﻔﯿﻪ« ﻣﻮﺳﻮم »ﺑﮑﺘﺎﺋﺐ اﻋﻼم اﻻﺧﯿﺎر« ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻫﻢ ﺣﻮاﻟﻪ ﺑﺂن در »ﺑﺴـﺘﺎن اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ«‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ و در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﻫﻢ آن را ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻔﻮاﺗـﺢ ﺷـﺮح دﯾﻮان ﻋﻠﯽ« ﻟﻤﻮﻻﻧﺎ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﯿﺒﺬي اﻣﺎﻣﻨﺎ ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ادرﯾﺲ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﺑﻦ ﺷﺎﻓﻊ ﺑﻦ‬‫ﺳﺎﺋﺐ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬ﺳﺎﺋﺐ در روز ﺑﺪر ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪ[ ]‪ -[2‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﮐﺘﺎﺋﺐ« ﮐﻔﻮي ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]و رأﯾﺖ ﻓﯽ آﺧﺮ اﻟﻔﺎﺗﺤـﮥ اﻟﺴﺎدﺳـﮥ ﻓﯽ »ﻓﻮاﺗـﺢ ﺷـﺮح اﻟـﺪﯾﻮان اﻟﻤﻨﺘﺴﺐ اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ« ﻟﻠﻤﻮﻟﯽ ﻣﻌﯿﻦ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻤﯿﺒﺬي ﻧﻘﻼ ﻋﻦ‬‫ﻋﺮوة اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻼء‪ -‬اﻟﺪوﻟﮥ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﻄﺐ زﻣﺎن ﻣﺎ ﻋﻤﺎد اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﺎن ﭘﺎرﺳﯿﻨﯽ ﺑﻮد‪ ،‬و ﭘﺎرﺳﯿﻦ ]‪ [1‬ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴﯿﺮ ج ‪.4/607‬‬‫]‪ [2‬ﮐﺘﺎﺋﺐ اﻋﻼم اﻻﺧﯿﺎر ﻣﺨﻄﻮط‪ 100 :‬ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ آﯾﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻈﻤﯽ اﻟﻤﺮﻋﺸﯽ رﻗﻢ ‪.613‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪342 :‬‬‫دﻫﯿﺴﺖ از ﻗﺰوﯾﻦ ﻧﺰدﯾﮏ اﺑﻬﺮ[‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 192‬از ‪230‬‬‫و ﮐﺎﺗﺐ ﭼﻠﭙﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﻋﻦ اﺳﺎﻣﯽ اﻟﮑﺘﺐ و اﻟﻔﻨﻮن« در ذﮐﺮ ﺷﺮوح »ﮐﺎﻓﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و »ﺷﺮح اﻟﮑﺎﻓﯿﮥ« ﻟﻤﻮﻻﻧﺎ ﻣﯿﺮ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻤﯿﺒﺬي ﺳﻤﺎه »ﻣﺮﺿﯽ اﻟﺮﺿﯽ« أوﻟﻪ َﮐﻠَِﻤُﮥ اﻟﱠﻠِﻪ ِﻫَﯽ اﻟ ُْﻌﻠْﯿﺎ‬‫ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻻﺑﻮاب ‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﮐﺎﺗﺐ ﭼﻠﭙﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﻋﻦ اﺳﺎﻣﯽ اﻟﮑﺘﺐ و اﻟﻔﻨﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]دﯾﻮان ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ و ﻗﺪ ﺷﺮﺣﻪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﯿﺒﺬي اﻟﺘﺮﻣﺬي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 870‬ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ‬‫ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳﯿﮥ[‪ -‬اﻟﺦ‬‫دﻟﯿﻞ ﺷﺸﻢ‪» :‬ﻧﺰول آﯾﻪ ﺳﺄل ﺳﺎﺋﻞ در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ«‬‫اﺷﺎره‬‫دﻟﯿﻞ ﺷﺸﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ داﻓٌِﻊ‬‫در ﺣﻖ ﺣﺎرث ﺑﻦ ﻧﻌﻤﺎن ﮐﻪ از ﻗﺒﻮل ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺳـﺮ ﺗﺎﻓﺘﻪ و ﮐﺮاﻫﺖ و ﺗﻨﻐﺺ ﺷﺪﯾـﺪ از آن ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﻮده‪،‬‬‫دﻟﯿﻞ واﺿﺢ و ﺑﺮﻫﺎن ﻗﺎﻃﻊ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺎﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ اﻓﺎده ﺧﻼﻓﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮده‪ .‬و اﯾﻦ رواﯾﺖ را‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪.‬‬‫و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺰﻏﻠﯽ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪.‬‬‫و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﻮﺻﺎﺑﯽ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺰرﻧﺪي اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ‪.‬‬‫و ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ دوﻟﺖآﺑﺎدي‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪343 :‬‬‫و ﺳﯿﺪ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﻨﯽ اﻟﺴﻤﻬﻮدي‪.‬‬‫و ﺷﯿﺦ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ‪.‬‬‫و ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺠﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺤﺪث‪.‬‬‫و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺪﻋﻮ ﺑﻌﺒﺪ اﻟﺮؤف ﺑﻦ ﺗﺎج اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ اﻟﻤﻨﺎوي‪.‬‬‫و ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس اﻟﺒﺎﻋﻠﻮي‪.‬‬‫و ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺨﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎدري اﻟﻤﺪﻧﯽ‪.‬‬‫و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻦ ﺻﻔﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﺪر ﻋﺎﻟﻢ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪر ﻋﺎﻟﻢ ﺳﺒﻂ ﺷﯿﺦ اﺑﻮ اﻟﺮﺿﺎ ﻣﺤﻤﺪ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﺻﻼح اﻻﻣﯿﺮ‪.‬‬‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﺑﮑﺮي اﻟﻌﺠﯿﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫و ﺳﯿﺪ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﺸﺒﻠﻨﺠﯽ ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 193‬از ‪230‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول ﺳﺄل ﺳﺎﺋﻞ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ :‬ﭘﺲ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺧﻮد ﮐﻪ ﻣﺴـﻤﯽ ﺑﻪ »اﻟﮑﺸﻒ و اﻟﺒﯿﺎن ﻋﻦ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻘﺮآن« ﮐﻪ‬‫ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ رب ﻣﻨﺎن در اﯾﻦ اوان ﺑﺮﮐﺖ ﻧﺸﺎن‪ ،‬ﻣﺠﻠﺪ آﺧﺮ آن ﺑﺪﺳﺖ اﯾﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺼﯿﺎن آﻣﺪه‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺳﺌﻞ ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﻋﻦ ﻗﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ‬‫ﻓﯿﻤﻦ ﻧﺰﻟﺖ؟‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪344 :‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﻘﺪ ﺳﺄﻟﺘﻨﯽ ﻋﻦ ﻣﺴﺄﻟﮥ ﻣﺎ ﺳﺄﻟﻨﯽ ﻋﻨﻬﺎ أﺣﺪ ﻗﺒﻠﮏ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ اﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻪ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻧﺎدي ﻟﻠﻨﺎس‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﻮا‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﺸﺎع ذﻟﮏ و ﻃﺎر ﻓﯽ اﻟﺒﻼد‬‫ﻓﺒﻠﻎ ذﻟـﮏ ﻟا ﺤـﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤـﺎن اﻟﻔﻬﺮي‪ ،‬ﻓـﺄﻧﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗـﮥ ﺣﺘﯽ أﺗﯽ اﻻﺑﻄـﺢ‪ ،‬ﻓﻨﺰل ﻋﻦ ﻧﺎﻗﺘﻪ ﻓﺄﻧﺎﺧﻬﺎ و‬‫ﻋﻘﻠﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ أﺗﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻣﻼ ﻣﻦ اﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﯾـﺎ ﻣﺤﻤـﺪ! أﻣﺮﺗﻨـﺎ ﻋﻦ اﻟﱠﻠﻪ أن ﻧﺸـﻬﺪ أن ﻻـ اﻟﻪ اﻻـ اﻟﱠﻠﻪ و اﻧﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ان ﻧﺼـﻠﯽ ﺧﻤﺴﺎ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ‬‫ﺑﺎﻟﺰﮐﺎة ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ان ﻧﺼﻮم ﺷـﻬﺮ رﻣﻀﺎن ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺤـﺞ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﺗﺮض ﺑﻬـﺬا ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ ﺑﻀـﺒﻌﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﮏ‪،‬‬‫ﻓﻔﻀـﻠﺘﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ و ﻗﻠﺖ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«!! ﻓﻬﺬا ﺷﯽء ﻣﻨﮏ‪ ،‬أم ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ؟‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬و اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ‬‫اﻻـ ﻫﻮ ان ﻫـﺬا ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ«‪ ،‬ﻓﻮﻟﯽ اﻟﺤـﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن ﯾﺮﯾـﺪ راﺣﻠﺘﻪ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان ﮐﺎن ﻣﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺣﻘﺎ‪ ،‬ﻓﺄﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺠﺎرة ﻣﻦ‬‫اﻟﺴﻤﺎء او اﺋﺘﻨﺎ ﺑﻌﺬاب أﻟﯿﻢ‪.‬‬‫ﻓﻤـﺎ وﺻـﻞ إﻟﯿﻬـﺎ ﺣﺘﯽ رﻣـﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺤﺠﺮ ﻓﺴـﻘﻂ ﻋﻠﯽ ﻫﺎﻣﺘﻪ و ﺧﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه ﻓﻘﺘﻠﻪ و اﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌـ ﺬاٍب واﻗٍِﻊ ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ‬‫ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ داﻓٌِﻊ‬‫»ﻣﺤﺎﻣﺪ ﺛﻌﻠﺒﯽ«‬‫و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﻓﺎﺧﺮه‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ زاﻫﺮه‪ ،‬و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﺑﺎﻫﺮه‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﺪاﺋﺢ ﺳﻨﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﺂﺛﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﺑﺮ ﻣﺘﺘﺒﻊ ﺑﺼﯿﺮ ﭘﻮﺷﯿﺪه ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺎﻗﻮت ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺮوﻣﯽ اﻟﺤﻤﻮي اﻟﺒﻐـﺪادي اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺸـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻌﺠﻢ اﻷدﺑﺎء« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﮐﻪ از‬‫ﻧﻈﺮ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﮔﺬﺷﺘﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪345 :‬‬‫و ﺑﺨﻂ او ﻣﺰﯾﻦ ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﺪﺳﺖ اﯾﻦ ﺣﻘﯿﺮ اﻓﺘﺎده‪ ،‬ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻮاﺣﺪي ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]و ﻗﺎل اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻮاﺣﺪي ﻓﯽ ﻣﻘﺪﻣﮥ »اﻟﺒﺴﯿﻂ«‪ :‬و أﻇﻨﻨﯽ ﻟﻢ آل ]‪ [1‬ﺟﻬﺪا ﻓﯽ اﺣﮑﺎم اﺻﻮل ﻫﺬا اﻟﻌﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﺣﺴﺐ ﻣﺎ ﯾﻠﯿﻖ ﺑﺰﻣﺎﻧﻨﺎ ﻫﺬا و‬‫ﺗﺴـﻌﻪ ﺳـﻨﻮ ﻋﻤﺮي ﻋﻠﯽ ﻗﻠـﮥ أﻋـﺪادﻫﺎ‪ ،‬ﻓﻘـﺪ وﻓﻖ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻟﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﺣﺘﯽ اﻗﺘﺒﺴﺖ ﮐﻠﻤﺎ اﺣﺘﺠﺖ إﻟﯿﻪ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺒﺎب ﻣﻦ ﻣﻈﺎﻧﻪ و أﺧﺬﺗﻪ‬‫ﻣﻦ ﻣ ﻌ ﺎد ﻧ ﻪ ‪.‬‬
‫أﻣﺎ اﻟﻠﻐﮥ‪ :‬ﻓﻘﺪ درﺳـﺘﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺦ اﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻌﺮوﺿﯽ ]‪ [2‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗﺪ ﺧﻨﻖ اﻟﺘﺴﻌﯿﻦ‬‫ﻓﯽ ﺧﺪﻣـﮥ اﻻدب‪ ،‬و ادرك اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ اﻟﮑﺒﺎر و ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ .‬و روي ﻋﻨﻬﻢ ﮐﺄﺑﯽ ﻣﻨﺼﻮر اﻻزﻫﺮي ]‪ ،[3‬و روي ﻋﻨﻪ »ﮐﺘﺎب اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« و ﻏﯿﺮه‬‫ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ‪ ،‬و ادرك اﺑﺎ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻌﺎﻣﺮي‪ ،‬و اﺑﺎ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻻﺳـﺪي ]‪ ،[4‬و اﺑﺎ ﻧﺼـﺮ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻮزﯾﺮي‪ ،‬و اﺑﺎ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺮﺧﺠﯽ‪ ،‬و ﻫﺆﻻء‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 194‬از ‪230‬‬‫ﮐﺎﻧﻮا ﻓﺮﺳﺎن اﻟﺒﻼﻏﮥ و أﺋﻤﮥ اﻟﻠﻐﮥ‪.‬‬‫و ﺳـﻤﻊ اﺑـﺎ اﻟﻌﺒـﺎس اﻻـﺻﻢ و روي ﻋﻨﻪ‪ ،‬و اﺳـﺘﺨﻠﻔﻪ اﻻﺳـﺘﺎذ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ]‪ [5‬ﻋﻠﯽ درﺳـﻪ ﻋﻨـﺪ ﻏﯿﺒﺘﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟﻤﺼـﻨﻔﺎت اﻟﮑﺒـﺎر‪ ،‬و‬‫اﻻﺳـﺘﺪراﮐﺎت ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺤﻮل ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﺎﻟﻠﻐﮥ و اﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬و ﮐﻨﺖ ﻗﺪ ﻻزﻣﺘﻪ ﺳـﻨﯿﻦ ادﺧﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﻋﻨﺪ ﻃﻠﻮع اﻟﺸﻤﺲ و أﺧﺮج ﻟﻐﺮوﺑﻬﺎ‪ ،‬أﺳﻤﻊ و‬‫أﻗﺮأ و اﻋﻠﻖ و اﺣﻔﻆ و اﺑﺤﺚ و اذاﮐﺮ اﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﻃﺮﻓﯽ اﻟﻨﻬﺎر‪ ،‬و ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟـﺪواوﯾﻦ و ﮐﺘﺐ اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻋﺎﺗﺒﻨﯽ ﺷـﯿﺨﯽ‬‫رﺣﻤﻪ ]‪ [1‬ﻟﻢ آل‪ :‬ﻟﻢ اﻗﺼﺮ و ﻟﻢ ادﺧﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻌﺮوﺿﯽ اﻻدﯾﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ )‪.(416‬‬‫]‪ [3‬اﻻزﻫﺮي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻬﺮوي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(370‬‬‫]‪ [4‬اﻻﺳﺪي ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻌﺮوﺿﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(387‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺨﻮارزﻣﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(403‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪346 :‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻮﻣـﺎ و ﻗـﺎل‪ :‬اﻧﮏ ﻟﻢ ﺗﺒﻖ دﯾﻮاﻧﺎ ﻣﻦ اﻟﺸـﻌﺮ اﻻ ﻗﻀـﯿﺖ ﺣﻘﻪ‪ ،‬أﻣﺎ آن ﻟﮏ أن ﺗﺘﻔﺮع ﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺰﯾﺰ؟ ﺗﻘﺮأه ﻋﻠﯽ ﻫـﺬا اﻟﺮﺟﻞ‬‫اﻟﺬي ﯾﺄﺗﯿﻪ اﻟﺒﻌﺪاء ﻣﻦ أﻗﺎﺻـﯽ اﻟﺒﻼد و ﺗﺘﺮﮐﻪ أﻧﺖ ﻋﻠﯽ ﻗﺮب ﻣﺎ ﺑﯿﻨﻨﺎ ﻣﻦ اﻟﺠﻮار‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻻﺳﺘﺎذ اﻻﻣﺎم اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪،‬‬‫ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺖ اﻧﻤﺎ اﺗـﺪرج ﺑﻬﺬا اﻟﯽ ذاك اﻟﺬي ﺗﺮﯾﺪ و إذا ﻟﻢ اﺣﮑﻢ اﻻدب ﺑﺠﺪ و ﺗﻌﺐ ﻟﻢ أرم ﻓﯽ ﻏﺮض اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻣﻦ ﮐﺜﺐ ]‪ ،[1‬ﺛﻢ ﻟﻢ‬‫اﻏﺐ زﯾﺎرﺗﻪ ﯾﻮﻣﺎ ﻣﻦ اﻻﯾﺎم ﺣﺘﯽ ﺣﺎل ﺑﯿﻨﻨﺎ ﻗﺪر اﻟﺤﻤﺎم‪.‬‬‫و أﻣـﺎ اﻟﻨﺤﻮ‪ :‬ﻓـﺎﻧﯽ ﻟﻤﺎ ﮐﻨﺖ ﻓﯽ ﻣﯿﻌـﮥ ]‪ [2‬ﺻـﺒﺎي و ﺷﺮخ ]‪ [3‬ﺷﺒﯿﺒـﺘﯽ وﻗﻌﺖ ]‪ [4‬اﻟﯽ اﻟﺸـﯿﺦ اﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ]‪ [5‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫اﻟﻀـﺮﯾﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ أﺑﺮع أﻫﻞ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ ﻟﻄﺎﺋﻒ اﻟﻨﺤﻮ و ﻏﻮاﻣﻀﻪ‪ ،‬و أﻋﻠﻤﻬﻢ ﺑﻤﻀﺎﯾﻖ ﻃﺮق اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ و ﺣﻘﺎﺋﻘﻬﺎ‪ ،‬و ﻟﻌﻠﻪ ﺗﻔﺮس ﻓﯽ و ﺗﻮﺳـﻢ‬‫اﻟﺨﯿﺮ ﻟﺪي‪ ،‬ﻓﺘﺠﺮد ﻟﺘﺨﺮﯾﺠﯽ‪ ،‬و ﺻـﺮف وﮐﺪه ]‪ [6‬اﻟﯽ ﺗﺄدﯾﺒﯽ و ﻟﻢ ﯾـﺪﺧﺮ ﻋﻨﯽ ﺷـﯿﺌﺎ ﻣﻦ ﻣﮑﻨﻮن ﻣﺎ ﻋﻨﺪه‪ ،‬ﺣﺘﯽ اﺳـﺘﺄﺛﺮﻧﯽ ﺑﺄﻓﻼذه ]‪ ،[7‬و‬‫ﺳﻌﺪت ﺑﻪ اﻓﻀﻞ ﻣﺎ ﺳـﻌﺪ ﺗﻠﻤﯿﺬ ﺑﺎﺳـﺘﺎذه‪ ،‬و ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ﺟﻮاﻣﻊ اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﺘﺼﺮﯾﻒ و اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﻘﺖ ﻋﻨﻪ ﻗﺮﯾﺒﺎ ﻣﻦ ﻣﺎﺋﮥ ﺟﺰء ﻓﯽ ﻟا ﻤﺴﺎﺋﻞ‬‫اﻟﻤﺸﮑﻠﮥ‪ ،‬و ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻨﻪ اﮐﺜﺮ ﻣﺼﻨﻔﺎﺗﻪ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﻌﺮوض و اﻟﻌﻠﻞ‪ [1] .‬اﻟﮑﺜﺐ )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﮑﺎف و اﻟﺜﺎء اﻟﻤﺜﻠﺜﮥ(‪ :‬اﻟﻘﺮب‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﯿﻌﮥ‪ :‬اول اﻟﻌﻤﺮ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺸﺮح‪ :‬اول اﻟﺼﺒﺎ‪.‬‬‫]‪ [4‬وﻗﻌﺖ‪ :‬اﺗﺼﻠﺖ‪.‬‬‫]‪ [5‬اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻀﺮﯾﺮ اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺣﺪود )‪ (420‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬اﻟﻮﮐﺪ )ﺑﻀﻢ اﻟﻮاو(‪ :‬اﻟﺴﻌﯽ و اﻟﺠﻬﺪ‪.‬‬‫]‪ [7‬اﻻﻓﻼذ‪ :‬اﻻﺑﻨﺎء‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪347 :‬‬‫و ﺧﺼـﻨﯽ ﺑﮑﺘﺎﺑﻪ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻓﯽ ﻋﻠﻞ اﻟﻘﺮاءة اﻟﻤﺮﺗﺒـﮥ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب »اﻟﻐﺎﯾـﮥ« ﻻﺑﻦ ﻣﻬﺮان ]‪ [1‬ﺛﻢ ورد ﻋﻠﯿﻨـﺎ اﻟﺸـﯿﺦ اﺑﻮ ﻋﻤﺮان اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن واﺣﺪ دﻫﺮه‪ ،‬و ﺑﺎﻗﻌﮥ ]‪ [2‬ﻋﺼﺮه ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﻠﺤﻖ أﺣﺪ ﻣﻤﻦ ﺳﻤﻌﻨﺎ ﺷﺄوه ]‪ [3‬ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻﻋﺮاب‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ﺻﺤﺒﺘﻪ ﻣﺪة ﻓﯽ ﻣﻘﺎﻣﻪ‬‫ﻋﻨﺪﻧﺎ ﺣﺘﯽ اﺳﺘﻨﺰﻓﺖ ]‪ [4‬ﻏﺮر ﻣﺎ ﻋﻨﺪه‪.‬‬‫و أﻣﺎ اﻟﻘﺮآن و ﻗﺮاءات أﻫﻞ اﻻﻣﺼﺎر و اﺧﺘﯿﺎرات اﻻﺋﻤﮥ‪ :‬ﻓﺎﻧﯽ اﺧﺘﻠﻔﺖ اﻟﯽ اﻻﺳـﺘﺎذ اﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺒﺴﺘﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻗﺮأت‬‫ﻋﻠﯿـﻪ اﻟﻘﺮآن ﺧﺘﻤـﺎت ﮐـﺜﯿﺮة ﻻـ ﺗﺤﺼـﯽ‪ ،‬ﺣـﺘﯽ ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ اﮐـﺜﺮ ﻃﺮﯾﻘـﮥ اﻻﺳـﺘﺎذ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﺑﻦ ﻣﻬﺮان‪ ،‬ﺛﻢ ذﻫﺒﺖ اﻟﯽ‬‫اﻻﻣﺎﻣﯿﻦ اﺑﯽ ﻋﺜﻤﺎن ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺤﯿﺮي‪ ،‬و اﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻔﺎرﺳـﯽ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺎ ﻗـﺪ اﻧﺘﻬﺖ إﻟﯿﻬﻤﺎ اﻟﺮﯾﺎﺳﮥ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و‬‫اﺷـﯿﺮ إﻟﯿﻬﻤﺎ ﺑﺎﻻﺻﺎﺑﻊ ﻓﯽ ﻋﻠﻮ اﻟﺴﻦ و رؤﯾـﮥ اﻟﻤﺸﺎﯾـﺦ و ﮐﺜﺮة اﻟﺘﻼﻣـﺬة و ﻏﺰارة اﻟﻌﻠﻮم و ارﺗﻔﺎع اﻻﺳﺎﻧﯿـﺪ و اﻟﻮﺛﻮق ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺮأت ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 195‬از ‪230‬‬‫اﺧﺬت ﻣﻦ ﮐﻞ واﺣﺪ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﺣﻈﺎ واﻓﺮا ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ‪ ،‬و ﻗﺮأت ﻋﻠﯽ اﻻﺳـﺘﺎذ ﺳـﻌﯿﺪ ﻣﺼـﻨﻔﺎت اﺑﻦ ﻣﻬﺮان‪ ،‬و روي ﻟﻨﺎ ﮐﺘﺐ اﺑﯽ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺴﻮي ]‪ [5‬ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻠﻔﻈﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﺰﺟﺎج« ﺑﺤﻖ رواﯾﺘﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻘﺴﻢ ]‪ [6‬ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﺑﻘﺮاءﺗﯽ اﻟﺨﻠﻖ اﻟﮑﺜﯿﺮ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻓﺮﻏﺖ ﻟﻼﺳـﺘﺎذ اﺑﯽ اﺳﺤﺎق اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ و ﮐﺎن ﺧﯿﺮ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﻞ ﺑﺤﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﻧﺠﻢ اﻟﻔﻀﻼء ﺑﻞ ﺑﺪرﻫﻢ‪،‬‬‫و زﯾﻦ اﻻﺋﻤﮥ ﺑﻞ ﻓﺨﺮﻫﻢ‪ ،‬و أوﺣﺪ ]‪ [1‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻬﺮان اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (381‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﺎﻗﻌﮥ‪ :‬اﻟﺬي ﻻ ﯾﻔﻮﺗﻪ ﺷﯽء‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺸﺄو‪ :‬اﻟﻤﺪي و اﻟﻐﺎﯾﮥ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻧﺰف و اﺳﺘﻨﺰف اﻟﺒﺌﺮ‪ :‬ﻧﺰح ﻣﺎ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ ﻣﺎء‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻔﺴﻮي‪ :‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (377‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬اﺑﻦ ﻣﻘﺴﻢ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (354‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪348 :‬‬‫اﻻﻣﮥ ﺑﻞ ﺻﺪرﻫﻢ‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻤﻠﻘﺐ »ﺑﺎﻟﮑﺸﻒ و اﻟﺒﯿﺎن ﻋﻦ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻘﺮآن« اﻟﺬي رﻓﻌﺖ ﺑﻪ اﻟﻤﻄﺎﯾﺎ ﻓﯽ اﻟﺴـﻬﻞ و اﻻوﻋﺎر‪ ،‬و ﺳﺎرت ﺑﻪ‬‫اﻟﻔﻠﮏ ﻓﯽ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬وﻫﺒﺖ ﻫﺒﻮب اﻟﺮﯾﺢ ﻓﯽ اﻻﻗﻄﺎر‪.‬‬‫ﻓﺴﺎر ﻣﺴﯿﺮ اﻟﺸﻤﺲ ﻓﯽ ﮐﻞ ﺑﻠﺪة وﻫﺐ ﻫﺒﻮب اﻟﺮﯾﺢ ﻓﯽ اﻟﺒﺮ و اﻟﺒﺤﺮ‬‫و اﺻﻔﻘﺖ ]‪ [1‬ﻋﻠﯿﻪ ﮐﺎﻓﮥ اﻻﻣﮥ ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻼف ﻧﺤﻠﻬﻢ‪ ،‬و اﻗﺮوا ﻟﻪ ﺑﺎﻟﻔﻀـﯿﻠﮥ ﻓﯽ ﺗﺼـﻨﯿﻔﻪ ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﺴـﺒﻖ اﻟﯽ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ادرﮐﻪ و ﺻﺤﺒﻪ ﻋﻠﻢ اﻧﻪ‬‫ﮐﺎن ﻣﻨﻘﻄﻊ ﻟا ﻘﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺪرﮐﻪ ﻓﻠﯿﻨﻈﺮ ﻓﯽ ﻣﺼـﻨﻔﺎﺗﻪ ﻟﯿﺴـﺘﺪل ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﮐﺎن ﺑﺤﺮا ﻻ ﯾﻨﺰف ]‪ ،[2‬و ﻏﻤﺮا ﻻ ﯾﺴﺒﺮ ]‪ ،[3‬و ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻣﻦ ﻣﺼﻨﻔﺎﺗﻪ اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﺟﺰء ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬ﺗﻔﺴﯿﺮه اﻟﮑﺒﯿﺮ« و ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﻌﻨﻮن ﺑﺎﻟﮑﺎﻣﻞ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻘﺮآن و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ[ ]‪.[4‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻌﺮوﺿـﯽ اﺳـﺘﺎد واﺣﺪي‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺤﺎﻣﺪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ‬‫ﻓﺎﺧﺮه او از ﺑﯿﺎن واﺣﺪي ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ اﻟﻨﻬﺸﻠﯽ اﻻدﯾﺐ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻌﺮوﺿﯽ اﻟﺼﻔﺎر اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ]‪ :[5‬ﻫﻮ ﺷﯿﺦ اﻫﻞ اﻻدب ﻓﯽ ﻋﺼﺮه‪ ،‬ﺣﺪت ﻋﻦ اﻻﺻﻢ‪ ،‬و اﺑﯽ ﻣﻨﺼﻮر اﻻزﻫﺮي‪ ،‬و اﻟﻄﺒﻘﮥ‪.‬‬‫و ﺗﺨﺮج ﺑﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻻﺋﻤﮥ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻮاﺣﺪي‪ [1] .‬أﺻﻔﻖ اﻟﻘﻮم ﻋﻠﯽ ﮐﺬا‪ :‬أﻃﺒﻘﻮا ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻻ ﯾﻨﺰف‪ :‬ﻻ ﯾﻨﺰح‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻐﻤﺮ‪ :‬اﻟﻤﺎء اﻟﮑﺜﯿﺮ‪ -‬و ﻻ ﯾﺴﺒﺮ‪ :‬ﻻ ﯾﺪرك ﻋﻤﻘﻪ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻣﻌﺠﻢ اﻻدﺑﺎء ج ‪.12/262‬‬‫]‪ [5‬اﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(529‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪349 :‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ‪ :‬اﻣﺎم ﻓﯽ اﻻدب‪ ،‬ﺧﻨﻖ اﻟﺘﺴﻌﯿﻦ ]‪ [1‬ﻓﯽ ﺧﺪﻣﮥ اﻟﮑﺘﺐ‪ ،‬و أﻧﻔﻖ ﻋﻤﺮه ﻋﻠﯽ ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ اﻟﻌﻠﻮم و ﺗﺪرﯾﺲ ﻣﺆدﺑﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ارﺑﻊ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻣﺎت ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ ﺳﺘﮥ ﻋﺸﺮ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ[ ]‪.[2‬‬‫واﺣﺪي را ﻋﺘﺎب ﻧﻤﻮد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﭼﺮا ﺗﻮﺟﻪ ﺗﺎم و اﻗﺒﺎل ﺑﻠﯿﻎ ﺑﺮ ﺧﻮاﻧﺪن ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺑﺨﺪﻣﺖ ﺛﻌﻠﺒﯽ اﺧﺘﯿﺎر ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﯿﺎن ﮐﺮد ﮐﻪ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﺷﺨﺼﯽ‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺨـﺪﻣﺖ او ﺑﻌـﺪاء از أﻗﺎﺻـﯽ ﺑﻼد ﻣﯽرﺳـﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﺮا واﺣﺪي او را ﺑﺎ اﯾﻦ ﻗﺮب ﺟﻮار ﺗﺮك ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ؟ و واﺣﺪي ﺑﺠﻮاب اﯾﻦ‬‫ﻋﺘﺎب‪ ،‬ﺑﯿﺎن ﮐﺮد آﻧﭽﻪ ﺣﺎﺻﻠﺶ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻏﺮض او از اﺗﻘﺎن ﻋﻠﻢ ادب ﻫﻤﯿﻦ ﺧﻮاﻧﺪن ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺑﺮ ﺛﻌﻠﺒﯽ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﻓﺎده واﺣﺪي ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ او ﺑﻌﺪ اﺧﺬ دواوﯾﻦ اﺷﻌﺎر و ﻟﻐﺖ و ﻧﺤﻮ و ﺻﺮف و ﻗﺮاآت ﺑﺨﺪﻣﺖ ﺛﻌﻠﺒﯽ رﺳﯿﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﻪ ﺗﻦ ﻣﺘﻮﺟﻪ‬‫اﺧـﺬ از او ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﺛﻌﻠﺒﯽ ﺧﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎء‪ ،‬ﺑﻞ ﺑﺤﺮ اﯾﺸﺎن‪ ،‬و ﻧﺠﻢ ﻓﻀـﻼء‪ ،‬ﺑﻞ ﺑﺪر اﯾﺸﺎن‪ ،‬و زﯾﻦ اﺋﻤﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻓﺨﺮ اﯾﺸﺎن‪ ،‬و أوﺣﺪ اﻣﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 196‬از ‪230‬‬‫ﺻـﺪر اﯾﺸﺎن ﺑﻮده‪ ،‬و ﺗﻔﺴـﯿﺮ او را ﻣﻄﺎﯾﺎ در ﺳـﻬﻞ و أوﻋﺎر‪ ،‬و ﮐﺸﺘﯿﻬﺎ در ﺑﺤﺎر ﺑﺮده‪ ،‬و ﻣﺜﻞ رﯾـﺢ در اﻗﻄﺎر و زﯾـﺪه‪ ،‬و ﻣﺜﻞ ﺷـﻤﺲ در ﻫﺮ‬‫ﺑﻠـﺪه ﺳـﯿﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻫﺒـﻮب آن ﻣﺜـﻞ ﻫﺒـﻮب رﯾـﺢ اﺳﺖ در ﺑﺮ و ﺑﺤﺮ‪ ،‬و اﻃﺒـﺎق ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﺑﺮ آن ﮐـﺎﻓﻪ اﻣﺖ ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻼـف ﻧﺤﻠﻬﻢ‪ ،‬و اﻗﺮار‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺑﺮاي او ﺑﻔﻀـﯿﻠﺘﯽ ﮐﻪ ﮐﺴﯽ ﺑﺮ آن ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺳﺒﻘﺖ ﺑﺮ او ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﭘﺲ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ادراك او ﮐﺮده و ﺻﺤﺒﺖ ﺑﺎ او داﺷﺘﻪ‪ ،‬داﻧﺴﺘﻪ ﮐﻪ‬‫او وﺣﯿﺪ و ﺑﯽﻧﻈﯿﺮ ﺑﻮده‪ ،‬و ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ادراك او ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﻧﻈﺮ ﮐﻨﺪ در ﻣﺼﻨﻔﺎت او ﺗﺎ اﺳﺘﺪﻻل ﮐﻨﺪ ﺑﺂن ﺑﺮ آﻧﮑﻪ او درﯾﺎي ﺑﯽ‬‫]‪ [1‬ﻓﯽ اﻟﻤﺼﺪر‪ :‬ﺟﺎز اﻟﺴﺒﻌﯿﻦ ﻓﯽ ﺧﺪﻣﮥ اﻟﮑﺘﺐ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة‪.160 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪350 :‬‬‫ﭘﺎﯾﺎن ﺑﻮده‪.‬‬‫و ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫]اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﮐﺎن أوﺣﺪ أﻫﻞ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ »اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ اﻟﮑﺒﯿﺮ« اﻟﺬي ﻓﺎق ﻏﯿﺮه ﻣﻦ‬‫اﻟﺘﻔﺎﺳﯿﺮ و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﺮاﺋﺲ ﻓﯽ ﻗﺼﺺ اﻻﻧﺒﯿﺎء و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ذﮐﺮه اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ و ﻗﺎل‪ :‬ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ و اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ و ﻫﻮ ﻟﻘﺐ ﻟﻪ و ﻟﯿﺲ ﺑﻨﺴﺐ ﻗﺎﻟﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻘﺸﯿﺮي ]‪ :[1‬رأﯾﺖ رب اﻟﻌﺰة ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم و ﻫﻮ ﯾﺨﺎﻃﺒﻨﯽ و أﺧﺎﻃﺒﻪ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﻓﯽ اﺛﻨﺎء ذﻟﮏ ان ﻗﺎل اﻟﺮب ﺗﻌﺎﻟﯽ اﺳﻤﻪ‪ :‬اﻗﺒﻞ‬‫اﻟﺮﺟﻞ اﻟﺼﺎﻟﺢ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺘﻔﺖ ﻓﺎذا اﺣﻤﺪ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻣﻘﺒﻞ‪.‬‬‫ذﮐﺮه ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻔﺎرﺳﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺳﯿﺎق »ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر« و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﺻﺤﯿﺢ اﻟﻨﻘﻞ‪ ،‬ﻣﻮﺛﻮق ﺑﻪ‪ .‬ﺣﺪث ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ ]‪ [2‬و اﻻﻣﺎم أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﻬﺮان اﻟﻤﻘﺮي‪ ،‬و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺸﯿﻮخ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻏﯿﺮه‪ :‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﺤﺮم ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻏﯿﺮه‪ :‬ﺗﻮﻓﯽ ﯾﻮم اﻻرﺑﻌﺎء ﻟﺴﺒﻊ ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺮم ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ .‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ]‪.[3‬‬‫و ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻨﺠﺮي در »ﻣﻨﻈﺮ اﻻﻧﺴﺎن« ﺗﺮﺟﻤﻪ »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬اﻟﻘﺸﯿﺮي‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻫﻮازن اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(465‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (387‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ج ‪.80 -1/79‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪351 :‬‬‫]اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري ﻣﻔﺴـﺮ ﻣﺸـﻬﻮر ﯾﮕﺎﻧﻪ زﻣﺎن و ﻓﺮد روزﮔﺎر ﺑﻮد »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ« ﮐﻪ ﻓﺎﺋﻖ ﺑﺮ ﺟﻤﻠﻪ‬‫ﺗﻔﺎﺳﯿﺮ اﺳﺖ و ﮐﺘﺎب »ﻋﺮاﺋﺲ« ﻣﺘﻀﻤﻦ ﻗﺼﺺ و اﺧﺒﺎر اﻧﺒﯿﺎ و اﺣﻮال ﻣﺒﺘﺪا و ﻣﻨﺘﻬﺎي ﻋﺎﻟﻢ از ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ او اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻗﺸـﯿﺮي در ﻓﻀﺎﺋـﻞ او ﮔﻮﯾـﺪ‪ :‬ﺣﻀـﺮت ﭘﺮوردﮔﺎر ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﺗﻘـﺪس را ﺑﺨﻮاب دﯾـﺪم و ﺑﺎ ﺣﻀـﺮت ﺟﻞ و ﻋﻼ ﺧﻄﺎب ﻣﯽﮐﺮدم و ﺟﻮاب‬‫ﻣﯽﯾﺎﻓﺘﻢ‪ ،‬اﺛﻨﺎي آن ﮐﻼم ﺷﻨﯿﺪم ﮐﻪ ﺣﻖ ﺟﻞ و ﻋﻼ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ :‬ﻣﺮد ﺻﺎﻟﺢ ﻣﯽآﯾﺪ‪ ،‬اﻟﺘﻔﺎت ﮐﺮدم‪ ،‬اﺣﻤﺪ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﻐـﺎﻓﺮ در »ﺗﺎرﯾـﺦ ﻧﯿﺴـﺎﺑﻮر« ﺑﻌـﺪ ﺛﻨـﺎ و ﻣـﺪح او ﮔﻮﯾـﺪ ﮐﻪ ﻣﻮﺛﻮق ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﻨﻘـﻞ‪ ،‬واﻓﺮ اﻟﻌﻘﻞ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺑﻮد‪ ،‬از أﺑﯽ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ‬‫ﺧﺰﯾﻤﮥ‪ ،‬و اﻣﺎم أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﻬﺮان ﻣﻘﺮي رواﯾﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺛﻌﻠﺒﯽ و ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ ﻟﻘﺐ او اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﻧﺴﺒﺖ‪.‬‬‫و در ﻣﺎه ﻣﺤﺮم ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﺑﺮواﯾﺘﯽ روز ﭼﻬﺎر ﺷﻨﺒﻪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ ﻣﺎه ﻣﺤﺮم ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ وﻓﺎت ﯾﺎﻓﺖ ‪.‬‬
‫و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﻔﺴﺮ روي ﻋﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺨﻠﺪي ]‪ ،[1‬و ﻃﺒﻘﺘﻪ ﻣﻦ اﺻﺤﺎب‬‫اﻟﺴﺮاج ]‪ ،[2‬و ﮐـﺎن ﺣﺎﻓﻈـﺎ واﻋﻈـﺎ‪ ،‬رأﺳـﺎ ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ‪ ،‬ﻣﺘﯿﻦ اﻟﺪﯾﺎﻧـﮥ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﺤﺮم ]‪ [1] .[3‬اﻟﻤﺨﻠـﺪي‪ :‬اﻟﺤﺴـﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 197‬از ‪230‬‬‫اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﻟا ﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (389‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴﺮاج‪ :‬اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻘﺪم ذﮐﺮه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪.3/161‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪352 :‬‬‫و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻮردي در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ« در ﺳﻨﻪ ﻣﺬﮐﻮره ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ و ﺛﻼﺛﯿﻦ ﺗﻮﻓﯽ اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﺸﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪ :‬اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ‪ .‬أوﺣﺪ ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ و ﻟﻪ‬‫»اﻟﻌﺮاﺋﺲ ﻓﯽ ﻗﺼﺺ اﻻﻧﺒﯿﺎء«‪ ،‬ﺻﺤﯿﺢ اﻟﻨﻘﻞ‪ ،‬روي ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ[‪.‬‬‫و ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﯾﺒﮏ اﻟﺼﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﻨﯿﺴـﺎﺑﻮرّي اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ ،‬ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ واﺣـﺪ زﻣـﺎﻧﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﺮاﺋﺲ ﻓﯽ‬‫ﻗﺼﺺ اﻻﻧﺒﯿﺎء«‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ و اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ و ﻫﻮ ﻟﻘﺐ ﻻ ﻧﺴﺐ‪.‬‬‫روي ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺣﺎﻓﻈﺎ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺑﺎرﻋﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ ﻣﻮﺛﻘﺎ‪ ،‬أﺧﺬ ﻋﻨﻪ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻮاﺣﺪي‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﺣﮑﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻘﺸﯿﺮي ﻗﺎل‪ :‬و رأﯾﺖ رب اﻟﻌﺰة ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﺨﺎﻃﺒﻨﯽ و اﺧﺎﻃﺒﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﯽ أﺛﻨﺎء ذﻟﮏ ان ﻗﺎل ﻟا ﺮب ﻋﺰ‬‫و ﺟﻞ‪ :‬أﻗﺒﻞ ﻟا ﺮﺟﻞ اﻟﺼﺎﻟﺢ ﻓﺎﻟﺘﻔﺖ ﻓﺎذا اﺣﻤﺪ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻣﻘﺒﻞ‪.‬‬‫و ذﮐﺮه ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻔﺎرﺳـﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر« و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﻨﻘﻞ‪ ،‬ﻣﻮﺛﻮق ﺑﻪ‪ ،‬ﺣﺪث ﻋﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ‬‫ﺧﺰﯾﻤﮥ‪ ،‬و اﻻﻣﺎم أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﻬﺮان اﻟﻤﻘﺮي‪ ،‬و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺸﯿﻮخ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ[ ]‪.[1‬‬‫و اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ أﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﻔﺴﺮ ]‪ [1‬اﻟﻮاﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪.8/33‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪353 :‬‬‫اﻟﻤﺸﻬﻮر و ﮐﺎن ﺣﺎﻓﻈﺎ‪ ،‬واﻋﻈﺎ‪ ،‬رأﺳﺎ ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ و اﻟﺪﯾﻦ و اﻟﺪﯾﺎﻧﮥ‪ ،‬ﻓﺎق ﺗﻔﺴﯿﺮه اﻟﮑﺒﯿﺮ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺘﻔﺎﺳﯿﺮ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻫﮑﺬا ﻗﯿﻞ‪ ،‬و ﻟﻌﻞ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﺑﻌﺾ وﺟﻮه‪ ،‬و اﻻ ﻓﻬﻨﺎك ﺗﻔﺎﺳـﯿﺮ اﺧﺮي ﻗﺪ ﺗﻤﯿﺰ ﮐﻞ واﺣﺪ ﻣﻨﻬﺎ ﺑﻔﻀﯿﻠﮥ و ﻓﻦ ﻣﻌﺮوف ﻋﻨﺪ أﻫﻠﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ‬‫ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﺮاﺋﺲ ﻓﯽ ﻗﺼﺺ اﻻﻧﺒﯿﺎء« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ذﮐﺮه اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ و ﻗﺎل‪ :‬ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ و اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ و ﻫﻮ ﻟﻘﺐ ﻟﻪ و ﻟﯿﺲ ﺑﻨﺴﺐ‪.‬‬‫و ﻧﻘـﻞ ﺑﻌﺾ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ :‬ان اﻻﺳـﺘﺎذ اﺑﺎ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻘﺸـﯿﺮي رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎل‪ :‬رأﯾﺖ رب اﻟﻌﺰة ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم و ﻫﻮ ﯾﺨﺎﻃﺒﻨﯽ و اﺧﺎﻃﺒﻪ و ﮐﺎن ﻓﯽ أﺛﻨﺎء‬‫ذﻟﮏ أن ﻗﺎل اﻟﺮب ﺗﻌﺎﻟﯽ اﺳﻤﻪ‪ :‬اﻗﺒﻞ اﻟﺮﺟﻞ اﻟﺼﺎﻟﺢ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺘﻔﺖ ﻓﺎذا أﺣﻤﺪ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻣﻘﺒﻞ‪.‬‬‫ذﮐﺮه ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ اﻟﻔﺎرﺳـﯽ ﻓﯽ ﺳـﯿﺎق »ﺗﺎرﯾـﺦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر« و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﻨﻘﻞ‪ ،‬ﻣﻮﺛﻮق ﺑﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺸـﯿﻮخ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗ ﻌ ﺎ ﻟ ﯽ ]‪. [ 1‬‬‫و ﺷﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر[ ]‪.[2‬‬‫و اﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿـﺪ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة زﯾﻦ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸـﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺸـﺤﻨﮥ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ در »روض اﻟﻤﻨﺎﻇﺮ« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ و‬‫ﻋﺸﺮﯾﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯿﻬﺎ و ﻗﯿﻞ ﻓﯽ ﺳـﺒﻊ و ﺛﻼﺛﯿﻦ‪ :‬ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺸـﯿﺦ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪ :‬اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ‪ ،‬ﮐﺎن واﺣﺪ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ‬‫اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ‪ ،‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﺮاﺋﺲ ﻓﯽ ﻗﺼﺺ اﻻﻧﺒﯿﺎء« و ﻫﻮ ﺻﺤﯿﺢ اﻟﻨﻘﻞ ‪ [1] .‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪.3/46‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 198‬از ‪230‬‬‫]‪ [2‬ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء ج ‪.1/100‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪354 :‬‬‫و ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﮥ اﻻﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﻨﯿﺴـﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬و »اﻟﻌﺮاﺋﺲ ﻓﯽ ﻗﺼـﺺ اﻻﻧﺒﯿﺎء« أﺧـﺬ ﻋﻨﻪ اﺑﻮ‬‫اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻮاﺣﺪي‪.‬‬‫روي ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻘـﺎﺳﻢ اﻟﻘﺸـﯿﺮي ﻗـﺎل‪ :‬رأﯾﺖ رب اﻟﻌﺰة ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم و ﻫﻮ ﯾﺨﺎﻃﺒﻨﯽ و اﺧﺎﻃﺒﻪ و ﮐﺎن ﻓﯽ أﺛﻨﺎء ذﻟﮏ أن ﻗﺎل اﻟﺮب ﻋﺰ و ﺟﻞ‪:‬‬‫اﻗﺒﻞ اﻟﺮﺟﻞ اﻟﺼﺎﻟﺢ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺘﻔﺖ ﻓﺎذا اﺣﻤﺪ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻣﻘﺒﻞ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬و ﮐﺎن ﺣﺎﻓﻈﺎ‪ ،‬رأﺳﺎ ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬ﻣﺘﯿﻦ اﻟﺪﯾﺎﻧﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﻟا ﻤﺤﺮم ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺣﮑﯽ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﻗﻮﻻ آﺧﺮ‪:‬‬‫اﻧﻪ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺛﻼﺛﯿﻦ‪ ،‬و وﻫﻤﻪ اﻻﺳﻨﻮي ]‪ [1‬ﺑﻤﺎ ﻻ ﯾﺘﻀﺢ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ ]‪:[2‬‬‫و ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ و اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ ﻟﻘﺐ ﻋﻠﯿﻪ ]‪.[3‬‬‫و ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﻔﺎر ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌﻠﻮي اﻟﻌﮑﯽ اﻟﻌـﺪﻧﺎﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »ﻋﺠﺎﻟـﮥ اﻟﺮاﮐﺐ و ﺑﻐﯿـﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن در ﺣﺮم ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ‬‫دﯾﺪم و ﺗﺮاﺟﻢ ﻋﺪﯾﺪه از آن ﺑﺮ ﭼﯿﺪم‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ و »اﻟﻌﺮاﺋﺲ ﻓﯽ ﻗﺼﺺ اﻻﻧﺒﯿﺎء«‪ .‬أﺧﺬ ﻋﻨﻪ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻮاﺣﺪي‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻘﺸﯿﺮي‪ :‬رأﯾﺖ رب اﻟﻌﺰة ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﺨﺎﻃﺒﻨﯽ و اﺧﺎﻃﺒﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﯽ اﺛﻨﺎء ذﻟﮏ أن ﻗﺎل اﻟﺮب ﻋﺰ و ﺟﻞ‪ :‬اﻗﺒﻞ اﻟﺮﺟﻞ‬‫اﻟﺼﺎﻟﺢ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺘﻔﺖ ﻓﺎذا اﺣﻤﺪ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻣﻘﺒﻞ‪ .‬و ﮐﺎن رأﺳﺎ ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬ﻣﺘﯿﻦ اﻟﺪﯾﺎﻧﮥ[‪ [1] .‬راﺟﻊ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻟﻸﺳﻨﻮي‪.116 :‬‬‫]‪ [2‬راﺟﻊ ﻫﺎﻣﺶ اﻻﻧﺴﺎب ج ‪.3/134‬‬‫]‪ [3‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻻﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﮥ ج ‪.1/203‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪355 :‬‬‫و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻠﻐﻮﯾﯿﻦ و اﻟﻨﺤﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻨﯿﺴـﺎﺑﻮرّي اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ ،‬ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ و »اﻟﻌﺮاﺋﺲ ﻓﯽ ﻗﺼـﺺ اﻻﻧﺒﯿﺎء«‪ .‬ﮐﺎن ﮐﺒﯿﺮا‪ ،‬ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻟﻠﻐﮥ‬‫ﺑﺎرﻋﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ روي ﻋﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺨﻠﺪي‪ ،‬أﺧﺬ ﻋﻨﻪ اﻟﻮاﺣﺪي‪ ،‬و ﻣﺎت ﻓﯽ اﻟﻤﺤﺮم ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ و‬‫ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ .‬ذﮐﺮه اﺑﻦ اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ ]‪.[1‬‬‫و ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ واﻟـﺪ ﻣﺎﺟـﺪ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﮐﻪ ﺧﻮدش در ﺷـﺮوع ﻫﻤﯿﻦ )ﺑﺎب اﻣﺎﻣﺖ( او را آﯾﺘﯽ از آﯾﺎت اﻟﻬﯽ‪ ،‬و ﻣﻌﺠﺰهاي از ﻣﻌﺠﺰات ﻧﺒﻮي‬‫داﻧﺴـﺘﻪ و ﺑﺮ اﻓﺎدات او ﻣﺒﺎﻫﺎت و اﻓﺘﺨﺎر و اﺑﺘﻬﺎج و اﺳـﺘﺒﺸﺎر ﺑﺴﯿﺎر آﻏﺎز ﻧﻬﺎده‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در »ﻋﺰة اﻟﺮاﺷﺪﯾﻦ« او را ﺑﻌﻤﺪة اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‬‫و ﻗﺪوة اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ ﻣﻠﻘﺐ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و در »اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل« او را و ﻣﺨﺎﻃﺐ را ﺑﻪ ﻧﯿﺮﯾﻦ ﻓﻠﮏ ﻫﺪاﯾﺖ و ﺳـﻌﺪﯾﻦ ﺳـﻤﺎء رواﯾﺖ و دراﯾﺖ‪،‬‬‫و ﻣﺘﺒﻮع اﯾﻦ ﺑﻼـد ﻗﺮار داده‪ ،‬و ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿـﺪر ﻋﻠﯽ در »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼـم« او را ﺑﺨﻄﺎب ﺧﺎﺗﻢ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ‪ ،‬ﻗﺎﺻﻢ اﻟﻤﺨﺎﻟﻔﯿﻦ‪ ،‬ﺳـﯿﺪ اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ‪،‬‬‫ﺣﺠـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ﻧﻮاﺧﺘﻪ‪ ،‬و در »ازاﻟـﮥ اﻟﻐﯿﻦ« او را ﺑﺤﺠـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺮﯾﻪ و ﺣﺠـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ وﺻﻒ ﮐﺮده‪ ،‬در ﮐﺘﺎب »ازاﻟﮥ‬‫اﻟﺨﻔﺎ« ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻣﺪح و اﻃﺮاء آن ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻗﺼﻮي‪ ،‬ﻗﺒﻞ از اﯾﻦ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻧﮑﺘﻪ ﺳﻮم در ﺑﯿـﺎن ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺗﻮﺳﻂ ﺧﻠﻔﺎي راﺷـﺪﯾﻦ در ﻣﯿﺎن آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و اﻣﺖ او‪ :‬ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺎ را ﺑﺎﻟﻘﻄﻊ‬‫ﻣﻌﻠـﻮم اﺳﺖ ﮐﻪ آﻧﭽﻪ ﻣـﺎ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ از وﺿـﻮء و ﻏﺴـﻞ و ﻧﻤـﺎز و روزه و زﮐـﺎة و ﺣـﺞ و ﺗﻼـوة ﻗﺮآن‪ ،‬و درود و ادﻋﯿﻪ و ﻏﯿﺮ آن از ﺑـﺎب‬‫ﻋﺒﺎدات‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﻨﺎﮐﺤﺎت ]‪ [1‬ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة‪.154 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪356 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 199‬از ‪230‬‬‫و ﻣﺒﺎﯾﻌﺎت‪ ،‬و اﻗﺎﻣﺖ ﺣﺪود و ﻗﻀﺎ در ﺧﺼﻮﻣﺎت‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﻣﺄﺧﻮذ اﺳﺖ از آن ﺣﻀﺮت ﺻﻠﻌﻢ‪.‬‬‫ﭘﺲ اول ﺳﻠﺴـﻠﻪ و آﺧﺮ آن ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ ﺑﺎﻟﻘﻄﻊ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺎ اﯾﻦ ﻣﻌﺎﻧﯽ را ﺑﯽواﺳـﻄﻪ از آن ﺣﻀـﺮت ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أﺧﺬ ﻧﮑﺮدهاﯾﻢ‪ ،‬و‬‫ﻗﺮآن و ﺣﺪﯾﺚ ﺑﯽواﺳـﻄﻪ از آن ﺣﻀﺮت ﻧﺸﻨﯿﺪه‪ ،‬ﭘﺲ در ﻣﯿﺎن ﻣﺎ و آن ﺣﻀﺮت ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ وﺳﺎﺋﻄﯽ ﻣﺘﺤﻘﻖ اﺳﺖ‪ ،‬ﺳﺨﻦ در‬‫آن ﻣﯽﮔﺬرد ﮐﻪ اﯾﻦ وﺳﺎﺋﻂ ﮐﺪام ﻣﺮدم ﺑﻮدهاﻧﺪ؟‬‫و ﻧﯿﺰ اﯾﻦ ﻗﺪر ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ ﮐﻪ در أول اﻣﺮ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﮑﻔﺮ و ﺟﺎﻫﻠﯿﺖ ﻣﺸﺤﻮن ﺑﻮد‪ ،‬اﺑﺘﺪاء ﺗﺮوﯾﺞ دﯾﻦ اﺳﻼم از آن ﺣﻀﺮت ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﺟﻬﺎدا‬‫و ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎ ﻟﻠﻘﻠﻮب‪ ،‬رﻓﺘﻪ رﻓﺘﻪ ﺣـﺎﻟﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺸﺎﻫـﺪه ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ از اﻧﺘﺸﺎر ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ در آﻓﺎق‪ ،‬و ﻏﻠﺒﻪ ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎن اﺳـﻼم در ﻫﺮ ﻗﻄﺮي ﺑﺮ روي ﮐﺎر‬‫آﻣﺪ‪ ،‬اول اﯾﻦ ﺳﻠﺴﻠﻪ و آﺧﺮ او ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ‪ ،‬ﺳﺨﻦ در آن اﺳﺖ ﮐﻪ وﺳﺎﺋﻂ ﺣﺼﻮل اﯾﻦ اﻣﺮ ﻓﺨﯿﻢ ﮐﻪ در زﻣﺎن آن ﺣﻀﺮت ﻧﺒﻮد و اﻟﺤﺎل‬‫ﻫﺴﺖ‪ ،‬ﮐـﺪام ﻋﺰﯾﺰان ﺑﻮدﻧـﺪ؟ ﺳـﺎﻋﺘﯽ ﺧـﺎﻃﺮ را در ﺗﻔﺤﺺ اﯾﻦ وﺳﺎﺋـﻂ ﺑﺎﯾـﺪ ﮔﻤـﺎﺷﺖ‪ ،‬و اول وﺳﺎﺋﻂ و اﮐﺜﺮ اﯾﺸﺎن در ﺗﻮﺳﻂ‪ ،‬و اﻋﻈﻢ‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻨﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﺎﺧﺖ أﻣﺮ ﻣﻠﺖ ﻣﺸﺎﺑﻬﺖ ﺗﻤﺎم دارد ﺑﺪﯾﻮاري ﮐﻪ ﻫﺮ ﺧﺸﺖ ﻓﻮﻗﺎﻧﯽ ﻣﺘﻔﺮع ﺑﺮ ﺧﺸﺖ ﺗﺤﺘﺎﻧﯽ اﺳﺖ و ﻣﻌﺘﻤﺪ اﺳﺖ ﺑﺮ‬‫وي‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺗﻔﺤﺺ ﺑﺄﺳﺎس رﺳـﺪ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻫﺮ ﻗﺮن ﻣﺘﺄﺧﺮ ﻣﺴـﺘﻤﺪ اﺳﺖ از ﻗﺮن ﻣﺘﻘﺪم‪ ،‬و ﻣﻨﺖ ﻗﺮن ﻣﺘﻘﺪم در ﮔﺮدن او اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﺒﺐ‬‫وﺻﻮل ﺳﻌﺎدت دﻧﯿﺎ و آﺧﺮت ﮔﺸﺘﻪ‪.‬‬‫در ﻓﮑﺮ اول ﻫﺮ ﯾﮑﯽ ﺷـﯿﺦ ﺧﻮد را ﻣﯽداﻧـﺪ و ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻣﯽﺧﻮاﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آن ﺳـﺮ ﮔﺮوه ﺧﻮد را‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ ﺑﻨﺴـﺒﺖ ﺣﻨﻔﯿﺎن‪ ،‬و ﺷﺎﻓﻌﯽ‬‫ﺑﻨﺴﺒﺖ ﺷﺎﻓﻌﯿﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪357 :‬‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺳـﯿﺪي ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ]‪ [1‬ﺑﻨﺴـﺒﺖ ﻗﺎدرﯾﺎن‪ ،‬و ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﻘﺸـﺒﻨﺪ ]‪ [2‬ﺑﻨﺴـﺒﺖ ﻧﻘﺸـﺒﻨﺪﯾﺎن‪ ،‬و ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﻌﯿﻦ اﻟـﺪﯾﻦ ﭼﺸﺘﯽ‬‫ﺑﻨﺴـﺒﺖ ﭼﺸﺘﯿﺎن‪ .‬ﺑﺎز ﺳﻼﺳﻞ اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﺎن ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﺟﻨﯿﺪ ﺑﻐﺪادي ]‪ [3‬و ﻣﻌﺎﺻـﺮان وي‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻗﺮاء ﺳﺒﻌﻪ در ﻗﺮاآت‪ ،‬و ﺷﯿﺦ‬‫اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﺷـﻌﺮي در ﻋﻠﻢ ﮐﻼـم‪ ،‬و ﺛﻌﻠﺒﯽ و واﺣـﺪي و اﻣﺜـﺎل اﯾﺸـﺎن در ﺗﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ]‪ [4‬در ﻋﻠﻢ ﺳـﯿﺮت و ﻋﻠﯽ ﻫـﺬا‬‫اﻟﻘﯿﺎس‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻣﻘﺎم اﻧـﺪﮐﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺎﯾـﺪ رﻓﺖ و ﺗﺄﻣﻞ در آن ﺑﺎﯾـﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﺑﺠﻤﻊ ﻋﻠﻢ و ﺑﻬﻢ آوردن آﻧﭽﻪ ﭘﺮاﮐﻨﺪه ﺑﻮد و از‬‫ﺟﻤـﺎﻋﻪ ﮐﺜﯿﺮ اﺧـﺬ ﻧﻤﻮده ﺑﻮدﻧـﺪ ﻣﺘﺼﻒاﻧـﺪ‪ ،‬اﻣـﺎ ﻫﺮ ﭼﻪ آوردهاﻧـﺪ‪ ،‬از ﺳـﻠﻒ آورده‪ ،‬آﻧﭽﻪ ﻣﺄﺧﻮذ از ﺳـﻠﻒ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻤﻨﺰﻟﻪ ﻟﻮح اﺳﺖ‪ ،‬و‬‫ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻧﺰد اﯾﺸﺎن از ﻗﺒﯿﻞ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﺠﻤﻞ و اﻟﺤﺎق اﻟﺸﯽء ﺑﺎﻟﺸﯽء ﻻﻣﺮ ﺟﺎﻣﻊ‪ ،‬و ﺟﻤﻊ آﻧﭽﻪ ﭘﺮاﮐﻨﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻤﻨﺰﻟﻪ ﻧﻘﺶ ﺑﺮ ﻟﻮح اﺳﺖ ‪.‬‬
‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺪح و ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ و ﻧﺒﺎﻟﺖ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﺑﭽﻨﺪﯾﻦ وﺟﻪ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪:‬‬‫اول‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺛﻌﻠﺒﯽ از ﺟﻤﻠﻪ آن ﻋﺰﯾﺰان اﺳﺖ ﮐﻪ وﺳﺎﺋﻂ اﺧﺬ دﯾﻦ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬‫دوم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﻣﺜـﻞ ﺧﺸﺖ ﺗﺤﺘﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﺑﺮاي ﺟـﺪار ﻣﻠﺖ ﮐﻪ ﺧﺸـﺘﻬﺎي ﻓﻮﻗﺎﻧﯽ ﺑﺮ آن ﻣﺘﻔﺮع ﻣﯽﺷﻮد و ﻣﻌﺘﻤـﺪ اﺳﺖ ﺑﺮ آن‪ [1] .‬ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻘﺎدر‪ :‬ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﺠﯿﻼﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (561‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻧﻘﺸﺒﻨﺪ‪ :‬ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﻬﺎء اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ م ﺳﻨﮥ )‪ (791 -718‬ه ق‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺠﻨﯿﺪ‪ :‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺠﻨﯿﺪ اﻟﺼﻮﻓﯽ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (297‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﯾﺴﺎر اﻟﻤﻮرخ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (151‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪358 :‬‬‫ﺳﻮم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻗﺮون ﻣﺘﺄﺧﺮه ﺛﻌﻠﺒﯽ ﻣﺴـﺘﻤﺪ اﺳﺖ از او‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺳﺘﻌﺎﻧﺖ و اﺳﺘﻔﺎده از او ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ رواﯾﺎت و اﺧﺒﺎر و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت و اﻓﺎدات‬‫ﻣﺘﺎﻧﺖ ﺷﻌﺎر او اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺛﻌﻠﺒﯽ اﺻﻞ اﺳﺖ و ﻗﺮون ﻣﺘﺄﺧﺮه ﻓﺮع او‪.‬‬‫ﭼﻬـﺎرم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺛﻌﻠﺒﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺴـﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺖ اﯾﺸـﺎن ﺑﺮ ﮔﺮدن اﻣﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻮ ﺑﺮ وﻟـﺪ ﻋﺰﯾﺰ ﺑـﺎ ﺗﻤﯿﺰ ﺷـﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺨـﺎﻃﺐ‬‫ﻋﺎﻟﯽ ﺗﺒﺎر ﻧﺒﺎﺷـﺪ! ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﺳـﺒﺐ وﺻﻮل و ﺣﺼﻮل ﺳـﻌﺎدت دﻧﯿﺎ و آﺧﺮت ﺑﺎﺑﺖ ﻣﺮﺣﻮﻣﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 200‬از ‪230‬‬‫آ ﻟ ﻪ ﮔ ﺸﺘ ﻪ ‪.‬‬
‫ﺷﺸﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﺳـﺮ ﮔﺮوه و ﻣﻘﺘـﺪا و ﻣﻄـﺎع ﻣﻔﺴـﺮان اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻞ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﻪ ﺑﻨﺴـﺒﺖ ﺣﻨﻔﯿﺎن‪ ،‬و ﺷﺎﻓﻌﯽ ﺑﻨﺴـﺒﺖ ﺷﺎﻓﻌﯿﺎن‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر‬‫ﺑﻨﺴـﺒﺖ ﻗﺎدرﯾﺎن‪ ،‬و ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﻘﺸـﺒﻨﺪ ﺑﻨﺴـﺒﺖ ﻧﻘﺸﺒﻨﺪﯾﺎن‪ ،‬و ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﭼﺸﺘﯽ ﺑﻨﺴﺒﺖ ﭼﺸﺘﯿﺎن‪ ،‬و ﻗﺮاء ﺳﺒﻌﻪ ﺑﻨﺴﺒﺖ ﻗﺎرﯾﺎن‪ ،‬و ﺷﯿﺦ‬‫اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﺷﻌﺮي ﺑﻨﺴﺒﺖ ﻣﺘﮑﻠﻤﺎن‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻨﺴﺒﺖ اﻫﻞ ﺳﯿﺮ‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﺟﻤﻊ ﻋﻠﻢ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و آﻧﭽﻪ ﭘﺮاﮐﻨﺪه ﺑﻮد آن را ﺑﻬﻢ آورده‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﻢ‪ :‬آﻧﭽﻪ ﺛﻌﻠﺒﯽ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺧﻮد آورده‪ ،‬ﻣـﺄﺧﻮذ از ﺳـﻠﻒ ﺻـﺎﻟﺤﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و آن ﺑﻤﻨﺰﻟﻪ ﻟﻮح اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻮﯾﺎ ﻟﻮح ﻣﺤﻔﻮظ اﺳﺖ از‬‫ﻣﺤﻮ و اﺛﺒﺎت‪ ،‬و ﻣﺼﻮن از ﺗﻄﺮق اﻏﻼط و ﺷﺒﻬﺎت‪ ،‬و اﺻﻞ و ﻣﺄﺧﺬ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت و ﺗﻨﻘﯿﺤﺎت ﻣﺘﺄﺧﺮﯾﻦ ﻋﺎﻟﯽ درﺟﺎت‪.‬‬‫ﻧﻬﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺛﻌﻠﺒﯽ از ﻗﺒﯿﻞ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﺠﻤﻞ و اﻟﺤﺎق اﻟﺸﯽء ﺑﺎﻟﺸﯽء ﻻﻣﺮ ﺟﺎﻣﻊ اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺟﻤﻊ ﺷﺘﺎت و ﺗﺪوﯾﻦ ﻣﺘﻔﺮﻗﺎت ﮐﻪ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﻋﺎﻟﯽ ﺻﻔﺎت ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﻤﻨﺰﻟﻪ ﻧﻘﺶ ﺑﺮ ﻟﻮح اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻠﮏ ﻋﺸﺮة ﮐﺎﻣﻠﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪359 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ازاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎ« ﺑﻌﺪ ﭼﻨﺪ ﺳﻄﺮ از ﻋﺒﺎرت ﺳﺎﺑﻘﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﭼﻮن اﯾﻦ ﮐﻼـم ﻣﺠﻤﻞ ﺑﺮ ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺸـﺴﺖ‪ ،‬اﻧـﺪﮐﯽ ﻣﻔﺼﻞﺗﺮ ﺑﯿﺎن ﮐﻨﯿﻢ ﺗﺎ ﻣﻌﺮﻓﺖ وﺳﺎﺋﻂ ﻋﻠﻢ آن ﺣﻀـﺮت ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ آﺳﺎن‬‫ﮔﺮدد‪ ،‬و آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد دﺳﺘﻮري ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮاي ﺷﻨﺎﺧﺘﻦ آﻧﭽﻪ ﻧﮕﻔﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ‬‫»ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺛﻌﻠﺒﯽ از ﺗﻔﺎﺳﯿﺮ ﻣﻘﺒﻮﻟﻪ اﺳﺖ«‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﻣﻤـﺪوح ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ‪ ،‬و اﺟﻠﻪ ﺛﻘﺎت‪ ،‬و ﻣﻘﺘـﺪاي اﮐﺎﺑﺮ اﺛﺒﺎت اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﻔﺴـﯿﺮ او ﻣﻘﺒﻮل ﺧﺎص و ﻋﺎم‬‫ﺳﻨﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻤﺪوح اﻋﺎﻇﻢ أﻋﻼﻣﺸﺎن‪ ،‬و داﺧﻞ اﺟﺎزات ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻓﺨﺎم اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺷﯿﺦ ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺛﻌﻠﺒﯽ را از ﮐﺘﺐ ﮐﺒﺎر ﺷﻤﺮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺻﺪر ﺟﺮﯾﺪه آن را ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪ ،‬و‬‫در ﻧﻘﻞ اﺣﺎدﯾﺚ و رواﯾﺎت ﺑﺮ آن اﻋﺘﺒﺎر و اﻋﺘﻤﺎد و ﺑﺎﻓﺎدات آن ﺗﻤﺴﮏ و اﺳﺘﻨﺎد ﻧﻤﻮده‪ ،‬در ﺻﺪر ﮐﺘﺎب »اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ«‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]ﻓﺼﻞ ﺗـﺬﮐﺮ ﻓﯿﻪ أﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﺘﯽ ﺧﺮﺟﺖ ﻣﻨﻬﺎ اﻻﺣﺎدﯾﺚ و ﻏﯿﺮﻫﺎ و ﺗﺮﮐﺖ ذﮐﺮﻫﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎب ﻟﺌﻼ ﯾﻄﻮل اﻻﺳـﻨﺎد‪ ،‬و ﻻ أذﮐﺮ ﻓﯽ اﺛﻨﺎء‬‫اﻟﮑﺘﺎب اﻻ اﺳﻢ اﻟﻤﺼـﻨﻒ و ﻣﺎ ﺑﻌﺪه ﻓﻠﯿﻌﻠﻢ ذﻟﮏ »ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻘﺮآن اﻟﻤﺠﯿﺪ« ﻻﺑﯽ اﺳﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﺑﻪ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ‬‫اﺑﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻬـﺪي اﻟﺰرزاري اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﺼﺎﻟﺢ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﺮﺋﯿﺲ ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﺮﺳـﻤﯽ‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ اﻟﺸـﯿﺮازي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﺑﺠﻤﯿﻊ‬‫ﮐﺘـﺎب »اﻟﮑﺸﻒ و اﻟﺒﯿـﺎن ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻘﺮآن« ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اول اﻟﮑﺘـﺎب اﻟﯽ آﺧﺮ ﺳﻮرة اﻟﻨﺴﺎء‪ ،‬و اﻣﺎ ﻣﻦ اول ﺳﻮرة اﻟﻤﺎﺋـﺪة اﻟﯽ آﺧﺮ‬‫اﻟﮑﺘـﺎب‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻪ ﺣﺼـﻞ ﻟﯽ ﺑﻌﻀﻪ ﺳـﻤﺎﻋﺎ و ﺑﻌﻀﻪ إﺟﺎزة و اﺧﺘﻠﻂ اﻟﺴـﻤﺎع ﺑﺎﻻﺟﺎزة‪ ،‬ﻓﺄﻧﺎ اﻗﻮل ﻓﯿﻪ‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﺑﻪ إﺟﺎزة ان ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺳـﻤﺎﻋﺎ‪ ،‬ﻓﺎذا‬‫ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺣﻤﺪ ﺑﺄﺳﻨﺎده اﻟﯽ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﻬﻮ ﺑﻬﺬا اﻻﺳﻨﺎد[‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪363 :‬‬‫و ﺑﻌـﺪ اﯾﻦ‪ ،‬ﺳـﻨﺪ »وﺳـﯿﻂ« واﺣـﺪي‪ ،‬و »ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﺨـﺎري«‪ ،‬و »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« و »ﻣﻮﻃـﺎي ﻣﺎﻟﮏ«‪ ،‬و »ﻣﺴـﻨﺪ اﺣﻤـﺪ«‪ ،‬و »ﻣﺴـﻨﺪ أﺑﯽ داود‬‫ﻃﯿﺎﻟﺴﯽ«‪ ،‬و »ﺟﺎﻣﻊ ﺗﺮﻣﺬي« و »ﺳﻨﻦ أﺑﯽ داود« و »ﺳﻨﻦ ﻧﺴﺎﺋﯽ« و ﻏﯿﺮ آن ذﮐﺮ ﮐﺮده‪.‬‬‫و اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﻣﯿﺮ ]‪ [1‬در رﺳﺎﻟﻪ »اﺳﺎﻧﯿﺪ« ﺧﻮد‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ و ﺳﺎﺋﺮ ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﻪ ﺑﺴﻨﺪ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻤﻨﺢ« ]‪ [2‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﺑﻦ اﻟﺒﺨﺎري ]‪ ،[3‬ﻋﻦ ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻨﻌﻢ ]‪ ،[4‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 201‬از ‪230‬‬‫اﻟﺼﻔﺎر ]‪ ،[5‬و اﻟﻤﺆﯾـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻄﺮﯾﺜﯿﺜﯽ ﮐﻠﻬﻢ ﻋﻦ اﺑﯽ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﻄﻮﺳـﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪،‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ و ﻫﻮ ﻟﻘﺐ و ﻟﯿﺲ ﺑﻨﺴﺐ‪ .‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪.[427‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻋﻠﻤﺎي اﻋﻼم‪ ،‬و ﻣﻨﻘﺪﯾﻦ ﻓﺨﺎم ﺳﻨﯿﻪ رواﯾﺎت و اﻓﺎدات ﺛﻌﻠﺒﯽ را ﺟﺎﺑﺠﺎ در ﮐﺘﺐ دﯾﻨﯿﻪ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻓﺮج اﻻﻧﺼﺎري اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ ]‪ [6‬در »ﺗﻔﺴﯿﺮ« ﺧﻮد‪ ،‬در ﺗﻔﺴﯿﺮ‪َ :‬و َﻗْﺮَن ﻓِﯽ ﺑﯿُﻮﺗُِﮑَﻦ‬‫]‪ [7‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ذﮐﺮ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ و ﻏﯿﺮه‪ :‬ان ﻋﺎﺋﺸـﮥ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬـﺎ ﮐﺎﻧﺖ إذا ﻗﺮأت ﻫـﺬه اﻵﯾـﮥ ]‪ [1‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﻔﺴـﺮ ﮐﺎن ﺣﯿﺎ ﺣﻮاﻟﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪ (1175‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﻨﺢ اﻟﺒﺎري ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺒﺨﺎري ﻟﻤﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻔﯿﺮوزآﺑﺎدي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (817‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ اﻟﺒﺨﺎري ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (690‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﻟا ﻤﻨﻌﻢ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر ﺳﻨﮥ )‪ (608‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺼﻔﺎر ﺑا ﻮ ﺳﻌﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (600‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (671‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬اﻻﺣﺰاب‪.33 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪364 :‬‬‫ﺗﺒ ﮑ ﯽ ﺣﺘ ﯽ ﺗﺒ ﻞ ﺧ ﻤ ﺎ ر ﻫ ﺎ ‪.‬‬
‫و ذﮐﺮ ان ﺳﻮدة ﻗﯿﻞ ﻟﻬﺎ‪ :‬ﻟﻢ ﻻ ﺗﺤﺠﯿﻦ و ﻻ ﺗﻌﺘﻤﺮﯾﻦ ﮐﻤﺎ ﺗﻔﻌﻞ اﺧﻮاﺗﮏ؟ ﻓﻘﺎﻟﺖ ﻗﺪ ﺣﺠﺠﺖ و اﻋﺘﻤﺮت و أﻣﺮﻧﯽ اﻟﱠﻠﻪ ان اﻗﺮ ﻓﯽ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺮاوي‪ :‬ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﺧﺮﺟﺖ ﻣﻦ ﺑﺎب ﺣﺠﺮﺗﻬﺎ ﺣﺘﯽ ﺧﺮﺟﺖ ﺟﻨﺎزﺗﻬﺎ رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ[ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻗﺮﻃﺒﯽ در »ﺗﻔﺴﯿﺮ« ﺧﻮد‪ ،‬در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و َأْوَﺣﯿْﻨﺎ ِإﻟﯽ ُأﱢم ُﻣﻮﺳﯽ‬‫]‪ [2‬اﻵﯾﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ :‬و اﺳﻢ أم ﻣﻮﺳﯽ ﻟﻮﺧﺎ ﺑﻨﺖ ﻫﺎﻧﺪ ﺑﻦ ﻻوي ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب ]‪.[3‬‬‫و ﻧﻮوي ]‪ [4‬ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﻨﻘﺪﯾﻦ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺮ ﺣﮑﻢ او اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﻧﻘﺪ ﺟﺎن ﻣﯽﺑﺎزﻧﺪ‪ ،‬و اﻓﺎدات او را اﻋﻼق‬‫ﻧﻔﯿﺲ اﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻨﻬـﺎﯾﺖ ﺗﺒﺠﯿـﻞ آن ﻣﯽﭘﺮدازﻧـﺪ‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﺑﺮ اﻓـﺎدات ﺛﻌﻠﺒﯽ اﻋﺘﻤـﺎد ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و او را ﺑﻮﺻﻒ اﻣـﺎم ﮐﻪ ﻟﻘﺐ ﺑﺲ ﺟﻠﯿـﻞ اﺳـﺖ‬‫ﻣﯽﺳﺘﺎﯾﺪ‪ ،‬در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء و اﻟﻠﻐﺎت« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺣﻀﺮت آدم ﻋﻠﯽ ﻧﺒﯿﻨﺎ و آﻟﻪ و ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻻﻣﺎم اﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﻗﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ اﺧﺒﺎرا ﻋﻦ اﺑﻠﯿﺲ‪ :‬ﻗﺎَل َأَﻧﺎ َﺧﯿٌْﺮ ﻣِﻨُْﻪ َﺧَﻠْﻘَﺘﻨِﯽ ﻣِْﻦ ﻧﺎٍر َو َﺧَﻠْﻘَﺘُﻪ ﻣِْﻦ ِﻃﯿٍﻦ‬‫]‪:[5‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﮑﻤﺎء‪ :‬اﺧﻄﺄ ﻋﺪو اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺗﻔﻀﯿﻠﻪ اﻟﻨﺎر ﻋﻠﯽ اﻟﻄﯿﻦ‪ ،‬ﻻن اﻟﻄﯿﻦ أﻓﻀﻞ ]‪ [1‬ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ ج ‪.14/180‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻘﺼﺺ‪.7 :‬‬‫]‪ [3‬ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ ج ‪.13/250‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻨﻮوي‪ :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺷﺮف اﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (676‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻻﻋﺮاف‪ -12 :‬ص ‪.76‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪365 :‬‬‫ﻣﻨﻪ ﻣﻦ أوﺟﻪ ]‪ -[1‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺣﻀﺮت ﻧﻮح ﻋﻠﯽ ﻧﺒﯿﻨﺎ و آﻟﻪ و ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 202‬از ‪230‬‬‫]ﻗﺎل اﻻﻣﺎم اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﯽ »اﻟﻌﺮاﺋﺲ«‪ :‬ﻫﻮ ﻧﻮح ﺑﻦ ﻻﻣﮏ ﺑﻦ ﻣﺘﻮﺷﻠﺦ ﺑﻦ اﺧﻨﻮخ ﺑﻦ ﯾﺮد ﺑﻦ ﻣﻬﻼﺋﯿﻞ ﺑﻦ اﻧﻮش ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻗﯿﻨﺎن ﺑﻦ ﺷﯿﺚ ﺑﻦ آدم‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم أرﺳﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻟﯽ وﻟﺪ ﻗﺎﺑﯿﻞ و ﻣﻦ ﺗﺎﺑﻌﻬﻢ ﻣﻦ وﻟﺪ ﺷﯿﺚ ]‪.[3‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ذﮐﺮ اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »اﻟﻌﺮاﺋﺲ« ﻓﯽ ﻗﺼـﮥ ﯾﻮﺳﻒ‪ :‬اﻧﻪ ﮐﺎن أﺑﯿﺾ اﻟﻠﻮن‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﻮﺟﻪ‪ ،‬ﺟﻌـﺪ اﻟﺸـﻌﺮ‪ ،‬ﺿـﺨﻢ اﻟﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻣﺴـﺘﻮي‬‫اﻟﺨﻠﻖ ]‪ -[4‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻋﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﺄﺧﺒﺎر اﻟﻤﺎﺿـﯿﻦ‪ :‬أﻗﺎم ﯾﻌﻘﻮب و أوﻻده ﺑﻌﺪ ﻗﺪوﻣﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻤﺼـﺮ أرﺑﻌﺎ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ ﺑﺄﻏﺒﻂ ﻋﯿﺶ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ‬‫ﺣﻀـﺮﺗﻪ اﻟﻮﻓﺎة أوﺻﺎﻫﻢ ﺑﺄن ﯾﺤﻤﻞ ﺟﺴـﺪه اﻟﯽ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘـﺪس و ﯾـﺪﻓﻦ ﻋﻨﺪ أﺑﯿﻪ وﺟﺪه‪ ،‬ﻓﺨﺮج ﺑﻪ ﯾﻮﺳﻒ و اﺧﻮﺗﻪ و ﻋﺴـﮑﺮه ﻣﺤﻤﻮﻻ ﻓﯽ‬‫ﺗﺎﺑﻮت‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻤﺮ ﯾﻌﻘﻮب ﻣﺎﺋﮥ و ﺳـﺒﻌﺎ و ارﺑﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ و ﻋﺎش ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻌﺪ ﯾﻌﻘﻮب ﺛﻼﺛﺎ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ و ﺗﻮﻓﯽ و ﻫﻮ اﺑﻦ ﻣﺎﺋﮥ و ﻋﺸﺮﯾﻦ‬‫ﺳﻨﮥ و دﻓﻦ ﺑﻤﺼـﺮ ﻓﯽ اﻟﻨﯿﻞ‪ ،‬ﺛﻢ ﺣﻤﻠﻪ ﻣﻮﺳـﯽ ﻓﯽ زﻣﻨﻪ اﻟﯽ اﻟﺸﺎم ﺣﯿﻦ ﺧﺮج ﺑﻨﻮ اﺳـﺮاﺋﯿﻞ ﻣﻦ ﻣﺼـﺮ اﻟﯽ اﻟﺸﺎم ]‪ [1] .[5‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء و‬‫اﻟﻠﻐﺎت ج ‪.1/96‬‬‫]‪ [2‬ﻓﯽ اﻟﻤﺼﺪر‪ :‬ﻣﻬﻼﺋﯿﻞ ﺑﻦ ﻗﯿﻨﺎن ﺑﻦ أﻧﻮش ﺑﻦ ﺷﯿﺚ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء ﻟﻠﻨﻮوي ج ‪.1/132‬‬‫]‪ [4‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء ﻟﻠﻨﻮوي ج ‪.1/167‬‬‫]‪ [5‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء ﻟﻠﻨﻮوي ج ‪.1/167‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪366 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﻧﺒﯿﻨﺎ و آﻟﻪ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟّﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ :‬ﮐﺎن ﻣﻮﻟﺪ ﯾﺤﯿﯽ ﻗﺒﻞ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﺴﺘﮥ اﺷﻬﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻗﺎل اﻟﮑﻠﺒﯽ ]‪:[1‬‬‫ﮐﺎن زﮐﺮﯾﺎ ﯾﻮم ﺑﺸﺮ ﺑﺎﻟﻮﻟﺪ اﺑﻦ ﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺗﺴﻌﯿﻦ ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺗﺴﻊ و ﺗﺴﻌﯿﻦ ﺳﻨﮥ[ ]‪ -[2‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﺷﯿﺦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﺪﻣﯿﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ]‪ [3‬در »ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺎل ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺎﻗﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﮐﺎن اﺻـﺤﺎب اﻟﮑﻬﻒ ﺻـﯿﺎﻗﻠﮥ‪ ،‬و اﺳﻢ اﻟﮑﻬﻒ ﺣﯿﻮم‪ ،‬و اﻟﻘﺼﮥ ﻃﻮﯾﻠﮥ ﻣﺸـﻬﻮرة ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﺘﻔﺎﺳﯿﺮ‪ ،‬و‬‫اﻟﻘﺼﺺ ﻣﻄﻮﻟﮥ و ﻣﺨﺘﺼﺮة‪.‬‬‫ﻓﻤﻦ ذﻟـﮏ ﻣـﺎ ﺳـﺎﻗﻪ اﻻﻣـﺎم اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻨﯿﺴـﺎﺑﻮرّي اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﮐﺘـﺎﺑﻪ »اﻟﮑﺸﻒ و اﻟﺒﯿﺎن ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ‬‫اﻟﻘﺮآن«[ ]‪ -[4‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و وﻟﯽ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ زرﻋﻪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ اﻻﺻﻮﻟﯽ ]‪ ،[5‬ﮐﻪ ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﺑﺎﻫﺮه و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻓﺎﺧﺮه او از‬‫»ﻣﻌﺠﻢ ﺷـﯿﻮخ« ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ و »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿـﮥ« ]‪ [6‬اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺳـﺪي‪ ،‬و »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿـﺮه« ﺳـﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »اﺳﺎﻧﯿـﺪ« اﺑﻮ‬‫ﻣﻬـﺪي ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ ﻣﮑﯽ‪ ،‬و اﻣﺜﺎل آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬در »ﺷـﺮح اﺣﮑﺎم« و اﻟـﺪﺧﻮد در ذﮐﺮ ]‪ [1‬اﻟﮑﻠﺒﯽ‪ :‬ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻮ‬‫اﻟﻤﻨﺬر اﻟﻤﻮرخ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (204‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء ج ‪.1/152‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺪﻣﯿﺮي‪ :‬اﺑﻮ اﻟﺒﻘﺎء اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(808‬‬‫]‪ [4‬ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان ج ‪ 2/265‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [5‬اﺑﻮ زرﻋﮥ اﻟﻌﺮاﻗﯽ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (826‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻻﺑﻦ ﺷﻬﺒﮥ اﻻﺳﺪي ج ‪.4/80‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 203‬از ‪230‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪367 :‬‬‫ﻓﻮاﺋﺪ ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻣﺘﻀﻤﻦ ذﮐﺮ ﻋﺒﺪ ﺻﺎﻟﺢ از »ﮐﺘﺎب اﻟﺸﻬﺎدات« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺮاﺑﻌﮥ‪ :‬ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ان اﻟﻤﺮاد ﺑﺎﻟﻌﺒﺪ اﻟﺼﺎﻟﺢ ﻟﻘﻤﺎن‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺼـﺮح ﺑﻪ ﻓﯽ رواﯾﮥ اﺧﺮي‪ ،‬و ﻗﺪ ﯾﺴـﺘﺪل ﺑﻮﺻﻔﻪ ﺑﺬﻟﮏ ﺧﺎﺻﮥ ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﻟﯿﺲ ﻧﺒﯿﺎ‬‫و ﺑﻪ ﻗﺎل اﻟﺠﻤﻬﻮر‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻻﻣﺎم اﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ :‬اﺗﻔﻖ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﮐﺎن ﺣﮑﯿﻤﺎ و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻧﺒﯿﺎ اﻻ ﻋﮑﺮﻣﮥ ]‪ ،[1‬ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﻧﺒﯿﺎ‪ ،‬ﻓﺘﻔﺮد ﺑﻬﺬا اﻟﻘﻮل‪ ،‬و اﻣﺎ‬‫اﺑﻦ ﻟﻘﻤﺎن اﻟﺬي ﻗﺎل ﻟﻪ‪:‬‬‫ﻻ ﺗﺸﺮك ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬اﺳﻤﻪ اﻧﻌﻢ و اﻟﱠﻠﻪ اﻋﻠﻢ ‪.‬‬
‫و ﺷـﯿﺦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﺮﯾﻒ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ]‪ [2‬ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة اﺑﻮ اﻟﯿﻤﻦ ﻣﺠﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻌﻠﯿﻤﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ ]‪ [3‬در ﮐﺘﺎب »اﻻﻧﺲ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﺑﺘﺎرﯾﺦ اﻟﻘﺪس و اﻟﺨﻠﯿﻞ« ذﮐﺮش ﺑﺎﯾﻦ اوﺻﺎف ﮐﺮده‪:‬‬‫]ﻫﻮ ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻻﻋﻼم‪ ،‬ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻌﺼـﺮ و اﻟﺰﻣﺎن‪ ،‬ﺑﺮﮐـﮥ اﻻﻣـﮥ ﻋﻼﻣـﮥ اﻻﺋﻤـﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻻﻣﯿﺮ‬‫ﻧﺎﺻـﺮ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﺷـﺮﯾﻒ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺒﺮ اﻟﻬﻤﺎم اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺮﺣﻠـﮥ اﻟﻘـﺪوة اﻟﻤﺠﺘﻬﺪ‬‫اﻟﻌﻤﺪة ﺳﺒﻂ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ اﻟﻌﻤﺮي اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﺸﻬﻮر ﺑﺎﺑﻦ ﻋﻮﺟﺎن‪ ،‬ﻣﻮﻟﺪه ﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ ﯾﺴﻔﺮ ﺻﺒﺎﺣﻬﺎ ﻋﻦ ﯾﻮم‬‫اﻟﺴـﺒﺖ ﺧﺎﻣﺲ ﺷﻬﺮ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺛﻤﺎن ﻣﺎﺋﮥ ﺑﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻘﺪس‪ ،‬و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ ﻓﯽ ﻋﻔﮥ و ﺻﯿﺎﻧﮥ و ﺗﻘﻮي و دﯾﺎﻧﮥ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﻌﻠﻢ ﻟﻪ‬‫ﺻﺒﻮة و ﻻ ارﺗﮑﺎب ﻣﺤﻈﻮر و ﺣﻔﻆ اﻟﻘﺮآن ]‪ [1‬ﻋﮑﺮﻣﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺮﺑﺮي اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (105‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﺮﯾﻒ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(906‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻮ اﻟﯿﻤﻦ اﻟﻌﻠﯿﻤﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (928‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪368 :‬‬‫اﻟﻌﻈﯿﻢ ]‪ -[1‬اﻟﺦ‪.‬‬‫در ﮐﺘـﺎب » ﻟا ﻤﺴﺎﻣﺮه ﻓﯽ ﺷـﺮح اﻟﻤﺴﺎﺋﺮه ﻓﯽ اﻟﻌﻘﺎﺋـﺪ اﻟﻤﻨﺠﯿـﮥ ﻓﯽ اﻵﺧﺮة« در ﺷـﺮح رواﯾﺖ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﮐﻪ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ زﯾﺎدت و ﻧﻘﺼﺎن اﯾﻤﺎن‬‫ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]رواه اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮه ﻣﻦ رواﯾﮥ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻓﺮوخ‪ ،‬ﻋﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ[‪.‬‬‫و ﺷﯿﺦ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ »اﻟﻌﺮاﺋﺲ«‪ :‬ان ﻓﺮﻋﻮن ﻟﻤﺎ أﻣﺮ ﺑﺬﺑـﺢ اﺑﻨﺎء اﺳـﺮاﺋﯿﻞ ﺟﻌﻠﺖ اﻟﻤﺮأة أي ﺑﻌﺾ اﻟﻨﺴﺎء‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ‪ ،‬إذا وﻟﺪت اﻟﻐﻼم اﻧﻄﻠﻘﺖ ﺑﻪ ﺳـﺮا‬‫اﻟﯽ واد أو ﻏـﺎر‪ ،‬ﻓـﺄﺧﻔﺘﻪ ﻓﯿﻪ ﻓﯿﻘﯿﺾ اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ و ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻟﻪ ﻣﻠﮑﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﻼﺋﮑـﮥ ﯾﻄﻌﻤﻪ و ﯾﺴـﻘﯿﻪ ﺣﺘﯽ ﯾﺨﺘﻠﻂ ﺑﺎﻟﻨﺎس‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟـﺬي أﺗﯽ‬‫اﻟﺴـﺎﻣﺮي ﻟﻤـﺎ ﺟﻌﻠﺘﻪ اﻣﻪ ﻓﯽ ﻏـﺎر ﻣﻦ اﻟﻤﻼﺋﮑـﮥ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻓﮑﺎن‪ ،‬أي اﻟﺴﺎﻣﺮي‪ ،‬ﯾﻤﺺ ﻣﻦ اﺣـﺪي اﺑﻬﺎﻣﯿﻪ ﺳـﻤﻨﺎ‪ ،‬و ﻣﻦ اﻻﺧﺮي‬‫ﻋﺴﻼ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺛﻢ إذا ﺟﺎع اﻟﻤﺮﺿﻊ ﯾﻤﺺ اﺑﻬﺎﻣﻪ‪ ،‬ﻓﯿﺮوي ﻣﻦ اﻟﻤﺺ ﻗﺪ ﺟﻌﻞ ﻟﻪ ﻓﯿﻪ رزق‪ ،‬و اﻟﺴﺎﻣﺮي ﻫﺬا ﮐﺎن ﻣﻨﺎﻓﻘﺎ ﯾﻈﻬﺮ اﻻﺳﻼم ﻟﻤﻮﺳﯽ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم و ﯾﺨﻔﯽ اﻟﮑﻔﺮ[ ]‪.[3‬‬‫و ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟـﺪﯾﺎرﺑﮑﺮي ﮐﺘـﺎب »ﻋﺮاﺋﺲ اﻟﻤﺠـﺎﻟﺲ« ﺛﻌﻠﺒﯽ را از ﻣﺂﺧـﺬ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﮔﺮداﻧﯿـﺪه‪ ،‬و ﺟﺎﺑﺠﺎ از آن ﻧﻘﻞ‬‫ﻧﻤﻮده‪ ،‬و آن را از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﻤﺪه ﺷﻤﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺗﺎرﯾﺦ ﺧﻤﯿﺲ ﻓﯽ اﺣﻮال اﻧﻔﺲ ﻧﻔﯿﺲ« ]‪ [1‬اﻻﻧﺲ اﻟﺠﻠﯿﻞ ج ‪.2/706‬‬‫]‪ [2‬ﻧﺎﻓﻊ‪ :‬اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(117‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺴﯿﺮة اﻟﺤﻠﺒﯿﮥ ج ‪.1/67‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪369 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 204‬از ‪230‬‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]اﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪ :‬ﻓﯿﻘﻮل اﻟﻤﺴـﺘﻮﻫﺐ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ذي اﻟﻤﻨﻦ اﻟﻌﺒﺪ اﻟﻀـﻌﯿﻒ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺪﯾﺎر ﺑﮑﺮي ﻏﻔﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ و ﻟﻮاﻟﺪﯾﻪ‪ ،‬و ﻧﻮﻟﻬﻢ‬‫ﮐﺮاﻣـﮥ ﻟﺪﯾﻪ‪ :‬ﻫﺬه ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﻓﯽ ﺳـﯿﺮ ﺳـﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ و ﺷـﻤﺎﺋﻞ ﺧﺎﺗﻢ اﻟﻨﺒﯿﯿﻦ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺻـﺤﺒﻪ أﺟﻤﻌﯿﻦ‪ ،‬اﻧﺘﺨﺒﺘﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ‬‫اﻟﻤﻌﺘﻤﺪة‪ ،‬ﺗﺤﻔﮥ ﻟﻼﺧﻮان اﻟﺒﺮرة‪ ،‬و ﻫﯽ‪:‬‬‫»اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ اﻟﮑﺒﯿﺮ«‪ ،‬و »اﻟﮑﺸـﺎف«‪ ،‬و »ﺣﺎﺷـﯿﮥ« ﻟﻠﺠﺮﺟـﺎﻧﯽ اﻟﺸـﺮﯾﻒ‪ ،‬و »اﻟﮑﺸﻒ«‪ ،‬و »اﻟﻮﺳـﯿﻂ«‪ ،‬و »ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ«‪ ،‬و »ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻘﺸـﯿﺮي«‪ ،‬و‬‫»ﻣﺤﯿﯽ اﻟﻌﻠﻮم«‪ ،‬و »ﻟﺒﺎب اﻟﺘﺄوﯾﻞ«‪ ،‬و »ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﺤـﺪادي«‪ ،‬و »ﻋﻤﺪة اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ«‪ ،‬و »زاد اﻟﻤﺴـﯿﺮ« ﻻﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ ،‬و »ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﯿﻨﺎﺑﯿﻊ«‪ ،‬و »ﺗﺒﺼـﯿﺮ‬‫اﻟﺮﺣﻤﻦ«‪ ،‬و »ﺗﻔﺴـﯿﺮ أﺑﯽ اﻟﻠﯿﺚ اﻟﺴـﻤﺮﻗﻨﺪي«‪ ،‬و ﺻـﺤﯿﺤﺎ اﻟﺒﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬و »ﺳﻨﻦ« اﻟﺘﺮﻣﺬي و »ﺷﻤﺎﺋﻠﻪ« و »ﺳﻨﻦ« أﺑﯽ داود و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و‬
‫اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ‪.‬‬‫و »اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ«‪ ،‬و »ﺷـﺮح اﻟﺴـﻨﮥ«‪ ،‬و »اﻟﻤﺸـﮑﻮة« و ﺷـﺮﺣﻬﺎ ﻟﻠﻄﯿﺒﯽ‪ ،‬و »ﻣﺸﺎرق اﻻﻧﻮار« ﻟﻠﺼﺎﻏﺎﻧﯽ‪ ،‬و »اﻟﻤﻮﻃﺎ«‪ ،‬و ﺷـﺮﺣﺎ »ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري«‬‫ﻻﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ ،‬و اﻟﮑﺮﻣﺎﻧﯽ و »ﻣﺴـﻨﺪ اﻻﻣﺎم اﺣﻤـﺪ«‪ ،‬و »ﻣﺴـﺘﺪرك اﻟﺤﺎﮐﻢ«‪ ،‬و »ﺟﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل« ﻻﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ‪ ،‬و »اﻟﻨﻬﺎﯾـﮥ« ﻟﻪ‪ ،‬و »اﺳـﺪ ﻟا ﻐﺎﺑﮥ« و‬‫»اﻟﮑﺎﻣﻞ« ﻟﻪ‪ ،‬و »اﻟﺸـﻔﺎء« و »ﺷـﻌﺐ اﻻﯾﻤﺎن« ﻟﻠﺒﯿﻬﻘﯽ و »دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة« ﻟﻪ‪ ،‬و »اﺣﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم« و »اﻟﺘﻠﻘﯿﺢ« ﻻﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ ،‬و »ﺻـﻔﻮة اﻟﺼـﻔﻮة« و‬‫»ﺷـﺮف اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ« ﻟﻪ‪ ،‬و »اﻟﺤـﺪاﺋﻖ« ﻟﻪ‪ ،‬و »اﻟﻮﻓﺎء« ﻟﻪ‪ ،‬و »ﺧﻼﺻﮥ اﻟﻮﻓﺎ« ﻟﻠﺴـﻤﻬﻮدي‪ ،‬و »اﯾﻀﺎح« اﻟﻨﻮوي و »اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﻟﻪ و »اﻻذﮐﺎر« ﻟﻪ و‬‫»رﯾﺎض اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ« ﻟﻪ‪.‬‬‫و »اﻟﻨﺠﻢ اﻟﻮﻫﺎج« و »ﻣﻌﺠﻢ« اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و »ذﺧﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ« ﻟﻠﻤﺤﺐ اﻟﻄﺒﺮي و »اﻟﺴـﻤﻂ اﻟﺜﻤﯿﻦ« ﻟﻪ و »ﺧﻼﺻﮥ اﻟﺴـﯿﺮ« ﻟﻪ‪ ،‬و »اﻟﺮﯾﺎض ﻟا ﻨﻀـﺮة«‬‫ﻟﻪ‪ ،‬و »اﻟﻤﻨﺘﻘﯽ« و »ﺷﻮاﻫﺪ اﻟﻨﺒﻮة« و »اﻟﻤﻮاﻫﺐ اﻟﻠﺪﻧﯿﮥ« ﻻﺣﻤﺪ اﻟﻘﺴﻄﻼﻧﯽ‪ ،‬و »روﺿﮥ اﻻﺣﺒﺎب«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪370 :‬‬‫و »اﺳـﻤﺎء اﻟﺮﺟﺎل«‪ ،‬و »ﻣﺰﯾﻞ اﻟﺨﻔﺎ«‪ ،‬و »ﺳـﯿﺮة اﺑﻦ ﻫﺸﺎم«‪ ،‬و »اﮐﺘﻔﺎء« اﻟﮑﻼﻋﯽ و »اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب« ﻻﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ‪ ،‬و »ﺳـﯿﺮة اﻟﯿﻌﻤﺮي«‪ ،‬و »ﺳـﯿﺮة‬‫اﻟﺪﻣﯿﺎﻃﯽ«‪ ،‬و »ﺳﯿﺮة ﻣﻐﻠﻄﺎي«‪ ،‬و »ﻣﻨﺎﺳﮏ« اﻟﮑﺮﻣﺎﻧﯽ‪ ،‬و »اﻟﺘﺬﻧﯿﺐ« ﻟﻠﺮاﻓﻌﯽ‪ ،‬و »ﻫﺪي« ﻻﺑﻦ اﻟﻘﯿﻢ‪ ،‬و »اﻟﺘﻨﺒﯿﻪ« ﻻﺑﯽ اﻟﻠﯿﺚ اﻟﺴﻤﺮﻗﻨﺪي‪.‬‬‫و »ﻓﺼـﻞ اﻟﺨﻄـﺎب«‪ ،‬و »اﻟﻔﺘﻮﺣـﺎت اﻟﻤﮑﯿـﮥ«‪ ،‬و »رﺑﯿـﻊ اﻻـﺑﺮار«‪ ،‬و »ﺣﯿـﺎة اﻟﺤﯿـﻮان«‪ ،‬و »ﺗﻠﺨﯿﺺ« اﻟﻤﻐـﺎزي‪ ،‬و »زﯾﻦ اﻟﻘﺼـﺺ«‪ ،‬و »اﻣﺜـﺎل«‬‫اﻟﻌﺴـﮑﺮي‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »اﻻﻋﻼم« ﻟﻠﺴـﻬﺮوردي‪ ،‬و »ﺗﺎرﯾـﺦ ﻣﮑـﮥ« ﻟﻼزرﻗﯽ‪ ،‬و »ﺗﺎرﯾـﺦ« اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و »ﺷـﻔﺎء اﻟﻐﺮام« ﻟﻠﻔﺎﺳـﯽ‪ ،‬و »دول اﻻﺳـﻼم«‬‫ﻟﻠﺬﻫﺒﯽ‪ ،‬و »ﺷـﺮح اﻟﻤﻮاﻗﻒ« ﻟﻠﺸـﺮﯾﻒ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ‪ ،‬و »ﺷـﺮح اﻟﻤﻘﺎﺻﺪ« ﻟﻠﺘﻔﺘﺎزاﻧﯽ‪ ،‬و »ﺷﺮح اﻟﻌﻘﺎﺋﺪ اﻟﻌﻀﺪﯾﮥ« ﻟﻠﺪواﻧﯽ و »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻗﻞ ﯾﺎ اﯾﻬﺎ‬‫اﻟﮑـﺎﻓﺮون« ﻟﻪ و »اﻧﻤـﻮذج اﻟﻌﻠﻮم« ﻟﻪ‪ ،‬و »ﻋﻘﺎﺋـﺪ« اﻟﻔﯿﺮوزآﺑـﺎدي و »ﻓﺼﻮص اﻟﺤﮑﻢ«‪ ،‬و »اﻟﻌﺮوة اﻟﻮﺛﻘﯽ«‪ ،‬و »ﺷـﺮﻋﮥ اﻻﺳـﻼم«‪ ،‬و »اﻟﻤﻠـﻞ و‬‫اﻟﻨﺤﻞ« ﻟﻤﺤﻤﺪ اﻟﺸﻬﺮﺳﺘﺎﻧﯽ‪.‬‬‫و »اﻟﻬﺪاﯾﮥ«‪ ،‬و »اﻟﻤﻀـﻤﺮات«‪ ،‬و »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﺒﺎد«‪ ،‬و »ﺗﺸﻮﯾﻖ اﻟﻤﺴﺎﺟﺪ«‪ ،‬و »اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ اﻟﺠﺎﻣﻊ«‪ ،‬و »ﺻـﺤﺎح« اﻟﺠﻮﻫﺮي‪ ،‬و »اﻟﻘﺎﻣﻮس«‪ ،‬و »ﺳﺎﻣﯽ‬‫اﻻﺳﺎﻣﯽ«‪ ،‬و »ﻣﻮرد اﻟﻠﻄﺎﻓﮥ«‪ ،‬و »اﻻﺻﻞ اﻻﺻـﯿﻞ« ﻟﻠﺴـﺨﺎوي‪ ،‬و »اﻟﻔﻮاﺋﺪ«‪ ،‬و »اﻻﻧﺲ اﻟﺠﻠﯿﻞ«‪ ،‬و »ﺑﻬﺠﮥ اﻻﻧﻮار«‪ ،‬و »اﻟﻌﻮارف«‪ ،‬و »ﻣﻌﺠﻢ ﻣﺎ‬‫اﺳﺘﻌﺠﻢ« ﻟﻠﺒﮑﺮي‪ ،‬و »اﻧﻤﻮذج اﻟﻠﺒﯿﺐ« ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ و »اﻟﮑﺸﻒ« ﻟﻪ و »اﻟﺪرﺟﮥ اﻟﻤﻨﯿﻔﮥ« ﻟﻪ‪ ،‬و »اﻟﻌﺮاﺋﺲ« اﻟﻤﺜﻌﻠﺒﯽ‪ ،‬و »ﺳﺢ اﻟﺴﺤﺎﺑﮥ«‪ ،‬و »اﺻﻮل‬‫اﻟﺼﻔﺎر«‪ ،‬و »اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻌﻤﯿﻖ«‪ ،‬و »ﺳﺮ اﻻدب«‪ ،‬و »اﻻﻧﺴﺎن اﻟﮑﺎﻣﻞ« و ﺳﻤﯿﺘﻬﺎ ﺑﺎﻟﺨﻤﯿﺲ ﻓﯽ أﺣﻮال أﻧﻔﺲ ﻧﻔﯿﺲ ]‪.[1‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻢ در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺧﻮد ﮐﻪ ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ ﺑﻪ »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻤﯿﺲ ج ‪.3 -1/2‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪371 :‬‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]و ذﮐﺮ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ :‬أن ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﺑﻦ ﻋﻤﺎر ]‪ [1‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺳـﺄﻟﺖ اﻟﺼـﺎدق ﻋﻦ آدم ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم أ ﮐﺎن ﯾﺰوج ﺑﻨﺎﺗﻪ ﻣﻦ ﺑﻨﯿﻪ؟‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ ﻓﻌﻞ‬‫ذﻟـﮏ ﻣـﺎ رﻏﺐ ﻋﻨﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻟﻤﺎ أدرك ﻗﺎﺑﯿﻞ أﻇﻬﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ ﺟﻨﯿـﮥ ﻣﻦ وﻟـﺪ اﻟﺠﺎن‪ ،‬ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪:‬‬‫ﺟﻬﺎﻧﮥ ﻓﯽ ﺻﻮرة اﻧﺴـﯿﮥ‪ ،‬ﻓﺄوﺣﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﯽ آدم أن زوﺟﻬﺎ ﻣﻦ ﻗﺎﺑﯿﻞ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ أدرك ﻫﺎﺑﯿﻞ أﻫﺒﻂ ﺣﻮراء ﻓﯽ ﺻﻮرة اﻧﺴﯿﮥ ﻟﻬﺎ رﺣﻢ‪ ،‬ﻓﺄوﺣﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 205‬از ‪230‬‬‫اﻟﯽ آدم أن زوﺟﻬﺎ ﻣﻦ ﻫﺎﺑﯿﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻗﺎﺑﯿﻞ‪ :‬ﻓﻀﻠﺘﻪ و آﺛﺮﺗﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻬﻮاك‪ ،‬ﻓﻘﺎل آدم‪:‬‬‫ان ﮐﻨﺖ ﺗﺮﯾﺪ ذﻟﮏ ﻓﻘﺮﺑﺎ ﻗﺮﺑﺎﻧﺎ ﻓﺄﯾﮑﻤﺎ ﯾﻘﺒﻞ ﻗﺮﺑﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻮ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻔﻀﻞ ﻣﻦ ﺻﺎﺣﺒﻪ ‪.‬‬
‫و ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸﯽ در »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﻌﺒﺎ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أﺧﺮج اﻟﻌﻼﻣﮥ أﺑﻮ اﺳﺤﺎق أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ اﻟﻤﻔﺴﺮ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺼﺎدق رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻨﻬﻤﺎ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺤﻦ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬي ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و اْﻋَﺘِﺼُﻤﻮا ﺑ َِﺤﺒِْﻞ اﻟﱠﻠِﻪ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ َو ﻻ َﺗَﻔﱠﺮﻗُﻮا‬‫]‪.[[2‬‬‫و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻟا ﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎ ﮐﺜﯿﺮ ]‪ [3‬در »وﺳﯿﻠﮥ اﻟﻤﺂل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و روي اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و َﻋَﻠﯽ اﻟ َْﺄْﻋﺮاِف ِرﺟﺎٌل َﯾْﻌِﺮﻓُﻮَن ُﮐﻠ‪‬ﺎ ﺑ ِِﺴﯿﻤﺎُﻫْﻢ‬‫]‪ [4‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﻻﻋﺮاف ﻣﻮﺿﻊ ]‪ [1‬ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﻋﻤﺎر‪ :‬اﻟﺒﺠﻠﯽ اﻟﺪﻫﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (175‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬آل ﻋﻤﺮان‪.103 :‬‬‫]‪ [3‬ﺑﺎ ﮐﺜﯿﺮ أﺣﻤﺪ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1047‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻻﻋﺮاف‪.46 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪372 :‬‬‫ﻋـﺎل ﻣﻦ اﻟﺼـﺮاط ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻌﺒﺎس ]‪ ،[1‬و ﺣﻤﺰة ]‪ ،[2‬و ﻋﻠﯽ ﺑـﻦ أﺑﯽ ﻃــﺎﻟﺐ‪ ،‬و ﺟﻌﻔﺮ ]‪ [3‬ذو اﻟﺠﻨـﺎﺣﯿﻦ‪ ،‬ﯾﻌﺮﻓـﻮن ﻣﺤﺒﻬﻢ ﺑﺒﯿـﺎض ﻟا ﻮﺟﻪ‪ ،‬و‬‫ﻣﺒﻐﻀﻬﻢ ﺑﺴﻮاد اﻟﻮﺟﻪ ‪.‬‬
‫و ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﭘﺪر ﻣﺨﺎﻃﺐ در »ازاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أﺧﺮج اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪َ :‬أ ﻟَْﻢ َﺗَﺮ ِإﻟَﯽ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﯾْﺰُﻋُﻤﻮَن َأﱠﻧُﻬْﻢ آَﻣﻨُﻮا ﺑ ِﻤﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ َو ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ﻣِْﻦ َﻗﺒْﻠَِﮏ‬‫]‪ -[4‬اﻵﯾـﮥ‪ -‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ رﺟـﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﻨـﺎﻓﻘﯿﻦ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﺑﺸـﺮ‪ ،‬ﺧﺎﺻﻢ ﯾﻬﻮدﯾﺎ‪ ،‬ﻓـﺪﻋﺎ اﻟﯿﻬﻮدي اﻟﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و دﻋﺎه‬‫اﻟﻤﻨﺎﻓﻖ اﻟﯽ ﮐﻌﺐ ﺑﻦ أﺷﺮف ]‪ ،[5‬ﺛﻢ اﻧﻬﻤﺎ اﺣﺘﮑﻤﺎ اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﻀﯽ ﻟﻠﯿﻬﻮدي‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺮض اﻟﻤﻨﺎﻓﻖ و ﻗﺎل‪ :‬ﺗﻌﺎل‬‫ﻧﺘﺤﺎﮐﻢ اﻟﯽ ﻋﻤﺮ اﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﯿﻬﻮدي ﻟﻌﻤﺮ‪ :‬ﻗﻀﯽ ﻟﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺮض ﺑﻘﻀﺎﺋﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻠﻤﻨﺎﻓﻖ‪ :‬ﮐﺬﻟﮏ‪،‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﮑﺎﻧﮑﻤﺎ ﺣﺘﯽ أﺧﺮج إﻟﯿﮑﻤﺎ‪ ،‬ﻓـﺪﺧﻞ ﻋﻤﺮ ﻓﺎﺷـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﺳـﯿﻔﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﺧﺮج ﻓﻀـﺮب ﻋﻨﻖ اﻟﻤﻨﺎﻓﻖ ﺣﺘﯽ ﺑﺮد‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﮑـﺬا‬‫ﻟﻤﻦ ﻟﻢ ﯾﺮض ﺑﻘﻀﺎء اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﺖ‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول ﺳﺄل ﺳﺎﺋﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺰﻏﻠﯽ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ ،‬ﻧﺰول آﯾﻪ َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫در ﺣﻖ ﺣﺎرث ﻣﻨﮑﺮ وﻻﯾﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ [1] :‬اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (32‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ اﻟﺸﻬﯿﺪ ﺑﺎﺣﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (3‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﻟﺸﻬﯿﺪ ﺑﻤﺆﻧﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (8‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻨﺴﺎء‪.60 :‬‬‫]‪ [5‬ﮐﻌﺐ ﺑﻦ اﻻﺷﺮف اﻟﯿﻬﻮدي اﻟﻬﺎﻟﮏ ﺳﻨﮥ )‪ (3‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪373 :‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎﺑﯽ ﮐﻪ در ﻓﻀﺎﺋﻞ أﺋﻤﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ ﺑﻪ »ﺗﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻﻣﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻﺋﻤﮥ«‪ ،‬و از‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 206‬از ‪230‬‬‫آن اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺻﻮاﻋﻖ« ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺳﯿﺪ ﺳﻤﻬﻮدي ﻫﻢ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﻋﺒﺎرات ﻋﺪﯾﺪه از آن ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺗﻔﻖ ﻋﻠﻤﺎء ﻟا ﺴﯿﺮ ان ﻗﺼﮥ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﺑﻌﺪ رﺟﻮع اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﻓﯽ اﻟﺜﺎﻣﻦ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺟﻤﻊ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ و‬‫ﮐﺎﻧﻮا ﻣﺎﺋﮥ و ﻋﺸﺮﯾﻦ أﻟﻔﺎ‪ ،‬و‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‬‫ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬ﻧﺺ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﺑﺼﺮﯾﺢ اﻟﻌﺒﺎرة دون اﻟﺘﻠﻮﯾﺢ و اﻻﺷﺎرة‪.‬‬‫و ذﮐﺮ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه ﺑﺄﺳﻨﺎده‪ :‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﻗﺎل ذﻟﮏ‪ ،‬ﻃﺎر ﻓﯽ اﻻﻗﻄﺎر و ﺷﺎع ﻓﯽ اﻟﺒﻼد و اﻻﻣﺼﺎر‪.‬‬‫و ﺑﻠﻎ ذﻟﮏ اﻟﺤﺎرث اﺑﻦ ﻧﻌﻤﺎن اﻟﻔﻬﺮي‪ ،‬ﻓﺄﺗﺎه ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗـﮥ ﻟﻪ ﻓﺄﻧﺎﺧﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﺎب اﻟﻤﺴـﺠﺪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﻘﻠﻬﺎ و ﺟﺎء ﻓـﺪﺧﻞ اﻟﻤﺴـﺠﺪ‪ ،‬ﻓﺠﺜﺎ ﺑﯿﻦ ﯾـﺪي‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﯾـﺎ ﻣﺤﻤـﺪ اﻧﮏ أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺸـﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و اﻧﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ﻣﻨﮏ ذﻟﮏ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ‬‫ﺗﺮض ﺑﻬـﺬا ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ ﺑﻀـﺒﻌﯽ اﺑﻦ ﻋﻤـﮏ و ﻓﻀـﻠﺘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻨـﺎس و ﻗﻠﺖ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه«‪ ،‬ﻓﻬـﺬا ﺷـﯽء ﻣﻨـﮏ أو ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ؟!‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻗـﺪ اﺣﻤﺮت ﻋﯿﻨﺎه‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ اﻧﻪ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻣﻨﯽ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻬﺎ ﺛﻼﺛﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎم‬‫اﻟﺤﺎرث و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان ﮐﺎن ﻣﺎ ﯾﻘﻮل ﻣﺤﻤﺪ ﺣﻘﺎ ﻓﺄرﺳﻞ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء أو اﺋﺘﻨﺎ ﺑﻌﺬاب أﻟﯿﻢ! ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﺑﻠﻎ ﻧﺎﻗﺘﻪ ﺣﺘﯽ‬‫رﻣﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺤﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴﻤﺎء‪ ،‬ﻓﻮﻗﻊ ﻋﻠﯽ ﻫﺎﻣﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺨﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه و ﻣﺎت و أﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ داﻓٌِﻊ‬‫[ ]‪. [ 1‬‬‫و ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺰﻏﻠﯽ ﺳﺒﻂ ﺷﯿﺦ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﺑﻦ اﻟﺠﻮزي از ]‪ [1‬ﺗﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻﻣﮥ‪.30 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪374 :‬‬‫اﺟﻠﻪ أﺳﺎﻃﯿﻦ أﻋﻼم‪ ،‬و أﻋﯿﺎن ﻣﺸﺎﯾـﺦ ﻋﻈﺎم‪ ،‬و أﮐﺎﺑﺮ أﻣﺎﺛﻞ و أﻣﺎﺟﺪ أﻓﺎﺿﻞ أﻫﻞ ﺳـﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ او ﻣﻔﺼـﻼ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ در‬‫ﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﺧﻮاﻫﯽ ﺷﻨﯿﺪ‪ ،‬ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات در اﯾﻨﺠﺎ ﻫﻢ ذﮐﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫اﻣﺎم ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﻮاﻋﻆ اﻟﻤﻮرخ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺰﻏﻠﯽ اﻟﺘﺮﮐﯽ ﺛﻢ اﻟﺒﻐـﺪادي اﻟﻌﻮﻧﯽ اﻟﻬﺒﯿﺮي اﻟﺤﻨﻔﯽ ﺳـﺒﻂ‬‫اﻟﺸﯿﺦ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﺮج ﺑﻦ اﻟﺠﻮزي أﺳﻤﻌﻪ ﺟﺪه ﻣﻨﻪ و ﻣﻦ اﺑﻦ ﮐﻠﯿﺐ ]‪ [1‬و ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﻗﺪم دﻣﺸﻖ ﺳﻨﮥ ﺑﻀﻊ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻓﻮﻋﻆ ﺑﻬﺎ و‬‫ﺣﺼﻞ ﻟﻪ اﻟﻘﺒﻮل اﻟﻌﻈﯿﻢ‪ ،‬ﻟﻠﻄﻒ ﺷﻤﺎﺋﻠﻪ و ﻋﺬوﺑﮥ وﻋﻈﻪ و ﻟﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻓﯽ ﺗﺴﻌﮥ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪا‪ ،‬و »ﺷﺮح اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﮑﺒﯿﺮ«‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﻣﺠﻠﺪا ﻓﯽ‬‫ﻣﻨـﺎﻗﺐ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔـﮥ‪ ،‬و درس و أﻓـﺘﯽ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻓﯽ ﺷﺒﯿﺒﺘﻪ ﺣﻨﺒﻠﯿـﺎ‪ .‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ اﻟﺤـﺎدي و اﻟﻌﺸـﺮﯾﻦ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠـﮥ‪ .‬و ﮐـﺎن واﻓﺮ اﻟﺤﺮﻣـﮥ ﻋﻨﺪ‬‫اﻟﻤﻠﻮك ]‪.[2‬‬‫و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﻌﺮي اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺸـﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻮردي در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ ﻓﯽ اﺧﺒﺎر اﻟﺒﺸـﺮ« در ﺳـﻨﻪ ﺳﺖ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺳـﺘﻤﺎﺋﮥ‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺸﯿﺦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺳﺒﻂ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ ،‬واﻋﻆ ﻓﺎﺿﻞ‪ .‬ﻟﻪ‪» :‬ﻣﺮآة اﻟﺰﻣﺎن« ﺗﺎرﯾﺦ ﺟﺎﻣﻊ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻟﻪ‪» :‬ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺨﻮاص ﻣﻦ اﻻﻣـﮥ ﻓﯽ ذﮐﺮ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻻﺋﻤـﮥ«‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ ‪ [1] .‬اﺑﻦ ﮐﻠﯿﺐ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻨﻌﻢ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪.(596‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪5/220‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول ﺳﺄل ﺳﺎﺋﻞ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﺮاﻫﯿﻢ وﺻﺎﺑﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﻮﺻﺎﺑﯽ ]‪ ،[1‬ﻧﺰول آﯾﻪ َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 207‬از ‪230‬‬‫در ﺣﻖ ﺣﺎرث ﻣﻨﮑﺮ وﻻﯾﺖ‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »اﻻﮐﺘﻔﺎء ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻻرﺑﻌﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]روي اﻻﻣﺎم اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه‪ :‬ان رﺟﻼ ﺳﺄل ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫ﻓﯿﻤﻦ ﻧﺰﻟﺖ؟‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﻠﺴﺎﺋﻞ‪:‬‬‫ﺳﺄﻟﺘﻨﯽ ﻋﻦ ﻣﺴﺄﻟﮥ ﻣﺎ ﺳﺄﻟﻨﯽ ﻋﻨﻬﺎ أﺣﺪ ﻗﺒﻠﮏ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ اﻻﮐﺒﺮ‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻧﺎدي اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﻮا‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫ﻓﺸﺎع ذﻟﮏ و ﻃﺎر ﻓﯽ اﻟﺒﻼد‪ ،‬ﻓﺒﻠﻎ ذﻟﮏ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن اﻟﻔﻬﺮي‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗـﮥ ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻨﺰل ﺑﺎﻻﺑﻄﺢ‬‫ﻋﻦ ﻧـﺎﻗﺘﻪ و أﻧﺎﺧﻬـﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤﻤـﺪ أﻣﺮﺗﻨﺎ ﻋﻦ اﻟﱠﻠﻪ أن ﻧﺸـﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و أﻧﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺼـﻠﯽ ﺧﻤﺴـﺎ‬‫ﻓﻘﺒﻠﻨـﺎ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺰﮐﺎة ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺼﻮم ﺷـﻬﺮ رﻣﻀﺎن ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺤـﺞ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﺗﺮض ﺑﻬـﺬا‪ ،‬ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ ﺑﻀـﺒﻌﯽ اﺑﻦ‬‫ﻋﻤﮏ ﺗﻔﻀـﻠﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ و ﻗﻠﺖ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻣﻨﮏ‪ ،‬أم ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ؟! ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬و اﻟﺬي‬‫ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ ان ﻫﺬا ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ«‪.‬‬‫ﻓﻮﻟﯽ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن و ﻫﻮ ﯾﺮﯾﺪ راﺣﻠﺘﻪ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان ﮐﺎن ﻣﺎ ﯾﻘﻮل ]‪ [1‬اﻟﻮﺻﺎﺑﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ ﮐﺎن ﺣﯿﺎ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (967‬ﻓﺮغ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ‬‫ﺗﺄﻟﯿﻒ »اﻻﮐﺘﻔﺎء«‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪376 :‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺣﻘﺎ‪ ،‬ﻓﺄﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء أو اﺋﺘﻨﺎ ﺑﻌﺬاب أﻟﯿﻢ‪ .‬ﻓﻤﺎ وﺻﻞ اﻟﯽ راﺣﻠﺘﻪ ﺣﺘﯽ رﻣﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺑﺤﺠﺮ ﺳـﻘﻂ ﻋﻠﯽ ﻫﺎﻣﺘﻪ و‬‫ﺧﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه ﻓﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ داﻓٌِﻊ‬‫[‪.‬‬‫و ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب »اﻻﮐﺘﻔﺎء« اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻤﻨﯽ وﺻﺎﺑﯽ از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﻤﺪه ﻣﺸـﻬﻮره و ﻣﺼﻨﻔﺎت ﻣﻌﺘﺒﺮه ﻣﻌﺮوﻓﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و أﮐﺎﺑﺮ‬‫و أﻋﺎﻇﻢ ﺷﯿﻮخ ﺳﻨﯿﻪ‪ ،‬و أﻓﺎﺧﻢ ذوي اﻟﻤﺮاﺗﺐ اﻟﺴﻨﯿﻪ از اﯾﻦ ﮐﺘﺎب در أﺳﻔﺎر دﯾﻨﯿﻪ ﺟﺎﺑﺠﺎ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬‫در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ »اﻻﮐﺘﻔﺎء« ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬وﻗﻊ ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻦ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﻔﺎﺧﺮة‪ ،‬ﻓﻔﺨﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﺴـﻘﺎﯾﮥ ﻟا ﺤﺎج و‬‫ﻋﻤـﺎرة اﻟﻤﺴـﺠﺪ اﻟﺤﺮام اﻧﻬﻤـﺎ ﻟﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل ﻋﻠﯽ‪ :‬ﻓﻘﻠﺖ أ ﻻـ اﺧﺒﺮك ﺑﻤﻦ ﻫﻮ ﺧﯿﺮ ﻣﻦ ﻫـﺬا ﮐﻠﻪ اﻟـﺬي ﻗﺮع ﺧﺮاﻃﯿﻤﮑﻢ ﺑﺎﻟﺴـﯿﻒ و ﻗﺎدﮐﻢ اﻟﯽ‬‫اﻻﺳـﻼم‪ ،‬ﻓﻌﺰ ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺒﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪َ :‬أ َﺟَﻌﻠْﺘُْﻢ ـِﺳ ﻘﺎَﯾَﮥ اﻟ ْﺤﺎﱢج َو ِﻋﻤﺎَرَة اﻟ َْﻤـْﺴ ِﺠِﺪ اﻟ َْﺤﺮاِم َﮐَﻤْﻦ آَﻣَﻦ ﺑ ِﺎﻟﱠﻠِﻪ وَ‬‫اﻟ َْﯿْﻮِم اﻟ ْﺂِﺧِﺮ َو ﺟﺎَﻫَﺪ ﻓِﯽ َﺳﺒِﯿِﻞ اﻟﱠﻠِﻪ‬‫]‪ [1‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯿﺎ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻓﯽ »اﻻﮐﺘﻔﺎء« ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ أراد رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ أن ﯾﻐﺰو ﺗﺒﻮك‬‫دﻋـﺎ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﻓـﺄﻣﺮه أن ﯾﺘﺨﻠﻒ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻻ اﺗﺨﻠﻒ ﺑﻌـﺪك ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻌﺰم ﻋﻠﯽ ﻟﻤﺎ ﺗﺨﻠﻔﺖ ﻗﺒﻞ أن أﺗﮑﻠﻢ‪،‬‬‫ﻓﺒﮑﯿﺖ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ :‬ﻣـﺎ ﯾﺒﮑﯿـﮏ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ؟‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﮑﯿﻨﯽ ﺧﺼﺎل ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﺗﻘﻮل ﻗﺮﯾﺶ ﻏـﺪا‪ :‬ﻣﺎ‬‫أﺳﺮع ﻣﺎ ﺗﺨﻠﻒ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﻪ و ﺧﺬﻟﻪ! و ﺗﺒﮑﯿﻨﯽ ﺧﺼﻠﮥ اﺧﺮي ﮐﻨﺖ ارﯾﺪ أن أﺗﻌﺮض ]‪ [1‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪.19 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪377 :‬‬‫ﻟﻠﺠﻬﺎد ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﱠﻠﻪ ‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 208‬از ‪230‬‬‫]و ﻓﯽ »اﻻﮐﺘﻔﺎء« ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ‬‫أﺧﺬت ﻣﻨﯽ ﻋﺒﯿﺪة اﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ]‪ [1‬ﯾﻮم ﺑﺪر‪ ،‬و ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ ﯾﻮم اﺣﺪ و ﻫﺬا ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﺬرﻧﯽ ﻓﺮدا و أﻧﺖ ﺧﯿﺮ اﻟﻮارﺛﯿﻦ«[‪.‬‬‫و ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﺤﻔﻈﯽ در »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل ﻓﯽ ﺷﺮح ﻋﻘﺪ ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻶل« در ﺷﺮح ﺷﻌﺮ‪:‬‬‫ﻫﺬا اﻟﺬي ﻗﺮره اﻻﺟﻠﮥ و اﻟﻤﻘﺘﻀﯽ و ﻻزم اﻻدﻟﮥ‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ذﻟﮏ أن أﺟﻠﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻟﻤﺎ ﺻـﺮﺣﺖ ﻟﻬﻢ اﻻدﻟﮥ ﺑﻬﺬه اﻟﺨﺼﻮﺻـﯿﺎت ﻻﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻟﺸﺮﯾﻒ ﻗﺮروا ذﻟﮏ و ﺣﺮروه‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﻟﺴﯿﺪ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺴﻤﻬﻮدي اﻣﺎم اﻟﺴﻨﮥ ﻓﯽ ﺟﻮاﻫﺮه‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻄﺒﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ]‪ [2‬ﻓﯽ »ذﺧﺎﺋﺮه«‪ ،‬و اﻟﺤﺠﮥ اﻟﺰرﻧﺪي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ »ﻣﻌﺎﻟﻤﻪ«‪ ،‬و ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ »ﺻﻮاﻋﻘﻪ«‪ ،‬و ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ »اﻟﺜﻐﻮر اﻟﺒﺎﺳـﻤﮥ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺴـﯿﺪة ﻓﺎﻃﻤـﮥ«‪ ،‬و »اﺣﯿﺎء اﻟﻤﯿﺖ ﻓﯽ‬‫ذﮐﺮ أﻫـﻞ اﻟﺒﯿﺖ«‪ ،‬و »اﻟﺴـﻤﻄﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺴـﺒﻄﯿﻦ«‪ ،‬و »اﺳـﻨﯽ اﻟﻤﻄـﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ« و ﻣﻦ اﻟﻤﻔﺮدات ﻋـﺪد ﮐﺜﯿﺮ و ﻟﻢ أﻃﻠﻊ‬‫ﻋﻠﯽ ﺷﯽء ﻣﻨﻬﺎ[‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب »أﺳـﻨﯽ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ« از ﺟﻤﻠﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺼـﻨﻔﯿﻦ آن اﺟﻠﻪ‬‫ﻋﻠﻤﺎﯾﻨﺪ و اﯾﺸﺎن ﺑﺴﺒﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ ادﻟﻪ ﺑﺨﺼﻮﺻﯿﺎت ﻣﺬﮐﻮره در اﯾﻦ ﺷﺮح ﺑﺮاي ]‪ [1‬اﺑﻦ اﻟﻤﻄﻠﺐ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف اﻟﺸﻬﯿﺪ ﺑﺒﺪر ﺳﻨﮥ )‪.(2‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻄﺒﺮي‪ :‬ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(694‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪378 :‬‬‫اﻫﻠـﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم ﺗﻘﺮﯾﺮ و ﺗﺤﺮﯾﺮ آن ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﻣﺮاد از »اﺳـﻨﯽ اﻟﻤﻄـﺎﻟﺐ« ﮐﺘـﺎب راﺑـﻊ اﺳﺖ از ﮐﺘـﺎب »اﮐﺘﻔـﺎء« ﺗﺼـﻨﯿﻒ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫وﺻـﺎﺑﯽ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﮐﺘـﺎب »اﮐﺘﻔـﺎء« ﻣﺸـﺘﻤﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ ﮐﺘﺐ ارﺑﻌﻪ ﮐﻪ ﮐﺘـﺎب راﺑﻊ آن ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ »اﺳـﻨﯽ اﻟﻤﻄـﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻃﺎﻟﺐ« اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ از رﺟﻮع ﺑﻪ اﺻﻞ »اﮐﺘﻔﺎء« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺧﻮد ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﻫﻢ در ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻧﺴـﺒﺖ »اﺳﻨﯽ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ« ﺑﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ وﺻﺎﺑﯽ ﻧﻤﻮده‪،‬‬‫ﺣﯿﺚ‬‫ﻗـﺎل ﻓﯽ ﮐﺘـﺎب »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤـﺂل« ﻓﯽ ﻣﻘـﺎم آﺧﺮ‪] :‬أﺧﺮج ﺻـﺎﺣﺐ »اﺳـﻨﯽ اﻟﻤﻄـﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﻋﻠﯽ ﺑـﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ« اﺑﺮاﻫﯿـﻢ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﻮﺻـﺎﺑﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨـﺪري رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬أﻋﻄﯽ ﻋﻠﯽ ﺧﻤﺴـﺎ‬‫أﺣﺐ اﻟﯽ ﻣﻦ اﻟـﺪﻧﯿﺎ و ﻣﺎ ﻓﯿﻬﺎ‪ :‬أﻣﺎ اﻟﻮاﺣـﺪة‪ :‬ﻓﻬﻮ ﻣﮑﺎﻧﯽ ﺑﯿﻦ ﯾـﺪي اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺘﯽ ﯾﻔﺮغ ﻣﻦ اﻟﺤﺴﺎب‪ ،‬و اﻣﺎ اﻟﺜﺎﻧﯿـﮥ‪ :‬ﻓﻠﻮاء اﻟﺤﻤﺪ ﺑﯿﺪه آدم و ﻣﻦ‬‫وﻟـﺪه ﺗﺤﺘﻪ‪ ،‬و أﻣـﺎ اﻟﺜﺎﻟﺜـﮥ‪ :‬ﻓﻮاﻗـﻒ ﻋﻠﯽ ﻋﻘﺮ ﺣﻮﺿـﯽ ﯾﺴـﻘﯽ ﻣﻦ ﻋﺮف ﻣﻦ اﻣـﺘﯽ‪ ،‬و ﻋﻘﺮ اﻟﺤﻮض آﺧﺮه‪ ،‬و أﻣـﺎ اﻟﺮاﺑﻌـﮥ‪ :‬ﻓﺴـﺎﺗﺮ ﻋﻮرﺗﯽ و‬‫ﻣﺴﻠﻤﯽ اﻟﯽ رﺑﯽ‪ ،‬و أﻣﺎ اﻟﺨﺎﻣﺴﮥ‪ :‬ﻓﻠﺴﺖ أﺧﺸﯽ ﻋﻠﯿﻪ أن ﯾﺮﺟﻊ زاﻧﯿﺎ ﺑﻌﺪ اﺣﺼﺎن‪ ،‬و ﻻ ﮐﺎﻓﺮا ﺑﻌﺪ اﯾﻤﺎن«[‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎِﺋٌﻞ ﺑﺮواﯾﺖ زرﻧﺪي«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ زرﻧﺪي‪ :‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻌﺎرج اﻟﻮﺻﻮل« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ آن ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ ﻣﻨﺠﺢ ﮐﻞ ﻣﺴﺌﻮل در ﻧﺠﻒ اﺷﺮف ﺑﺪﺳﺖ‬‫اﯾﻦ ﺧﺎﮐﺴﺎر اﻓﺘﺎده ﺑﻮد‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻧﻘﻞ اﻻﻣﺎم أﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه‪ :‬ان ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺌﻞ ﻋﻦ ﻗﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪379 :‬‬‫واﻗٍِﻊ‬‫‪ :‬ﻓﯿﻤﻦ ﻧﺰﻟﺖ؟ ﻓﻘـﺎل ﻟﻠﺴﺎﺋﻞ‪ :‬ﺳﺄﻟﺘﻨﯽ ﻋﻦ ﻣﺴﺄﻟـﮥ ﻣﺎ ﺳﺄﻟﻨﯽ ﻋﻨﻬﺎ أﺣـﺪ ﻗﺒﻠﮏ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 209‬از ‪230‬‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻧﺎدي اﻟﻨﺎس و اﺟﺘﻤﻌﻮا‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ و ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ .‬ﻓﺸﺎع ذﻟﮏ و ﻃﺎر ﻓﯽ اﻟﺒﻼد‪،‬‬‫ﻓﺒﻠﻎ ذﻟـﮏ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن اﻟﻔﻬﺮي‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗـﮥ ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻨﺰل ﺑﺎﻻﺑﻄـﺢ ﻋﻦ ﻧﺎﻗﺘﻪ و أﻧﺎﺧﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ‬‫ﻣﺤﻤـﺪ! أﻣﺮﺗﻨـﺎ ﻋﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟـﻞ أن ﻧﺸـﻬﺪ أن ﻻـ اﻟﻪ اﻻـ اﻟﱠﻠﻪ و اﻧﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺼـﻠﯽ ﺧﻤﺴﺎ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و‬‫أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺰﮐﺎة ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺼﻮم رﻣﻀﺎن ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺤﺞ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﺗﺮض ﺑﻬﺬا‪ ،‬ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ ﺑﻀـﺒﻌﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﮏ‪ ،‬ﻓﻔﻀـﻠﺘﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻨﺎ و ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﺷﯽء ﻣﻨﮏ أم ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ؟! ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪:‬‬‫»و اﻟـﺬي ﻻ ﻟا ﻪ اﻻ ﻫﻮ ان ﻫـﺬا ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ«‪ .‬ﻓﻮﻟﯽ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن ﯾﺮﯾـﺪ راﺣﻠﺘﻪ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﻠﻬﻢ ان ﮐﺎن ﻣﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﻘﺎ‪،‬‬‫ﻓـﺄﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء أو اﺋﺘﻨﺎ ﺑﻌـﺬاب أﻟﯿﻢ! ﻓﻤﺎ وﺻﻞ اﻟﯽ راﺣﻠﺘﻪ ﺣﺘﯽ رﻣﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺑﺤﺠﺮ ﻓﺴـﻘﻂ ﻋﻠﯽ ﻫﺎﻣﺘﻪ و ﺧﺮج ﻣﻦ‬‫دﺑﺮه‪ ،‬ﻓﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬و أﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ داﻓٌِﻊ ﻣَِﻦ اﻟﱠﻠِﻪ ِذي اﻟ َْﻤﻌﺎِرِج‬‫[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ زرﻧﺪي در »ﻧﻈﻢ درر اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ و اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ و اﻟﺒﺘﻮل و اﻟﺴﺒﻄﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻧﻘﻞ اﻻﻣﺎم اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮه‪ :‬أن ﺳـﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨـﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺌﻞ ﻋﻦ ﻗﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌـ ﺬاٍب‬‫واﻗٍِﻊ‬‫‪ :‬ﻓﯿﻤﻦ ﻧﺰﻟﺖ؟‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻠﺴﺎﺋﻞ‪ :‬ﺳﺄﻟﺘﻨﯽ ﻋﻦ ﻣﺴﺄﻟﮥ ﻣﺎ ﺳﺄﻟﻨﯽ ﻋﻨﻬﺎ أﺣﺪ ﻗﺒﻠﮏ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪380 :‬‬‫اﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻪ‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻧﺎدي اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﻮا‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ و ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ‬‫ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ .‬ﻓﺸﺎع ذﻟﮏ و ﻃﺎر ﻓﯽ اﻟﺒﻼد‪ ،‬ﻓﺒﻠﻎ ذﻟﮏ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن اﻟﻔﻬﺮي‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﮥ‬‫ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻨﺰل ﺑﺎﻻﺑﻄﺢ ﻋﻦ ﻧﺎﻗﺘﻪ و أﻧﺎﺧﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤﻤﺪ! أﻣﺮﺗﻨﺎ ﻋﻦ اﻟﱠﻠﻪ ان ﻧﺸﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و اﻧﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن‬‫ﻧﺼـﻠﯽ ﺧﻤﺴﺎ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺤﺞ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ﻣﻨﮏ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﺗﺮض ﺑﻬﺬا‪ ،‬ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ ﺑﻀﺒﻌﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﮏ ﺗﻔﻀﻠﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ و ﻗﻠﺖ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ‬‫ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ .‬ﻓﻬﺬا ﻣﻨﮏ أو ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ؟ ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬و اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ ان ﻫﺬا ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ«‪.‬‬‫ﻓﻮﻟﯽ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻧﻌﻤﺎن و ﻫﻮ ﯾﺮﯾﺪ راﺣﻠﺘﻪ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﻠﻬﻢ ان ﮐﺎن ﻣﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﻘﺎ‪ ،‬ﻓﺄﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴﻤﺎء‪ ،‬أو اﺋﺘﻨﺎ ﺑﻌﺬاب‬‫أﻟﯿﻢ! ﻓﻤـﺎ وﺻﻞ اﻟﯽ راﺣﻠﺘﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ رﻣﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺑﺤﺠﺮ ﻓﺴـﻘﻂ ﻫﺎﻣﺘﻪ و ﺧﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه و اﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌـ ﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ داﻓٌِﻊ‬‫[ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ زرﻧﺪي و ﺟﻼﻟﺖ او‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺰرﻧﺪي اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ از أﺟﻠﻪ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﻋﻈﺎم‪ ،‬و اﻓﺎﺧﻢ ﺷﯿﻮخ ﻋﺎﻟﯽ ﻣﻘﺎم اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »درر ﮐﺎﻣﻨﻪ ﻓﯽ اﻋﯿﺎن اﻟﻤﺎﺋﮥ اﻟﺜﺎﻣﻨﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺰرﻧﺪي اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬اﺧﻮ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ‪.‬‬‫ﻗﺮأت ﻓﯽ ﻣﺸـﯿﺨﮥ اﻟﺠﻨﯿﺪ اﻟﺒﻠﯿﺎﻧﯽ ﺗﺨﺮﯾﺞ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺠﺰري اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ ﻧﺰﯾﻞ ﺷـﯿﺮاز‪ :‬اﻧﻪ ﮐﺎن ﻋﺎﻟﻤﺎ‪ ،‬و ارخ ﻣﻮﻟﺪه ﺳﻨﮥ ‪ 693‬و‬‫وﻓﺎﺗﻪ ﺑﺸـﯿﺮاز ﺳـﻨﮥ ﺑﻀﻊ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ذﮐﺮ‪ :‬اﻧﻪ ﺻـﻨﻒ »درر اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺴﺒﻄﯿﻦ« و »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻤﺮﺗﺎح« ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻬﺎ ارﺑﻌﯿﻦ‬‫ﺣﺪﯾﺜﺎ ﺑﺄﺳﺎﻧﯿﺪﻫﺎ و ﺷﺮﺣﻬﺎ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﺧﺮج ﻟﻪ ]‪ [1‬ﻧﻈﻢ درر اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ‪ :‬ص ‪.93‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪381 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 210‬از ‪230‬‬‫اﻟﺒﺮزاﻟﯽ ﻓﯽ ﻣﺸﯿﺨﺘﻪ ﻋﻦ ﻣﺎﺋﮥ ﺷﯿﺦ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﺎت اﻟﺒﺮزاﻟﯽ ﻗﺒﻠﻪ ﺑﺄﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﺛﻼﺛﯿﻦ ]‪ [1‬ﺳﻨﮥ‪ ،‬و درس ]‪ [2‬ﺑﻌﺪ أﺑﯿﻪ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و ﺻـﻨﻒ ﮐﺘﺒﺎ ﻋﺪﯾﺪة و درس ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺛﻢ‬‫رﺣﻞ اﻟﯽ ﺷﯿﺮاز‪ ،‬ﻓﻮﻟﯽ اﻟﻘﻀﺎء ﺑﻬﺎ ﺣﺘﯽ ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ أو ﺛﻤﺎن و ارﺑﻌﯿﻦ ذﮐﺮه اﺑﻦ ﻓﺮﺣﻮن ]‪.[4] [[3‬‬‫و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ در »ﻓﺼﻮل ﻣﻬﻤﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣﮑﯽ اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣـﺎم اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﻤﺤـﺪث ﺑﺎﻟﺤﺮم اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﻟّﻨﺒﻮّي ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺰرﻧـﺪي ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﺴـﻤﯽ ب »درر‬‫اﻟﺴـﻤﻄﯿﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ و اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ و اﻟﺴـﺒﻄﯿﻦ«‪ :‬ان اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻌﻈﻢ و اﻟﺤﺒﺮ اﻟﻤﮑﺮم‪ ،‬أﺣـﺪ اﻻﺋﻤﮥ اﻟﻤﺘﺒﻌﯿﻦ اﻟﻤﻘﺘﺪي ﺑﻬﻢ ﻓﯽ اﻣﻮر‬‫اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ادرﯾﺲ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﻄﻠﺒﯽ‪ -‬رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ارﺿﺎه‪ ،‬و ﺟﻌﻞ اﻟﺠﻨﮥ ﻣﻨﻘﻠﺒﻪ و ﻣﺜﻮاه‪ -‬ﻟﻤﺎ ﺻـﺮح ﺑﻤﺤﺒﮥ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ و اﻧﻪ ﻣﻦ‬‫ﺷﯿﻌﺘﻬﻢ ﻗﯿﻞ ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻫﺬا و ﻫﻮ اﻟﺴﯿﺪ اﻟﺠﻠﯿﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻣﺠﯿﺒﺎ ﻋﻦ ذﻟﮏ ﺑﺄﺑﯿﺎت‪:‬‬‫إذا ﻧﺤﻦ ﻓﻀﻠﻨﺎ ﻋﻠﯿﺎ ﻓﺎﻧﻨﺎ رواﻓﺾ ﺑﺎﻟﺘﻔﻀﯿﻞ ﻋﻨﺪ ذوي اﻟﺠﻬﻞ‬‫اﻟﯽ آﺧﺮ اﻻﺷﻌﺎر ]‪.[5‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت‪ ،‬ﻫﻮﯾﺪا و ﻣﺘﺠﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ زرﻧﺪي‪ ،‬ﺷﯿﺦ و اﻣﺎم و ﻋﻼﻣﻪ ]‪ [1‬ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺘﺎرﯾﺦ ﻻن اﻟﺒﺮزاﻟﯽ ﻫﻮ ﻋﻠﻢ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ 739‬ه‪ (.‬ﮐﻤﺎ ﺗﻘﺪم ﻓﻮﻓﺎﺗﻪ ﻗﺒﻞ وﻓﺎت اﻟﺰرﻧﺪي ﺣﺪود )‪ (9‬ﺳﻨﻮات ﻋﻠﯽ ﻣﺎ أرخ اﺑﻦ ﻓﺮﺣﻮن‪ ،‬و ﺣﺪود )‪(18‬‬‫ﺳﻨﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻦ اﻟﺠﺰري‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻓﯽ اﻟﻤﺼﺪر‪ :‬و رأس ﺑﻌﺪ أﺑﯿﻪ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ ﻓﺮﺣﻮن‪ :‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ 799‬ه‪.(.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ‪ ،‬ج ‪.4‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﮥ‪ :‬ص ‪.21‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪382 :‬‬‫و ﻣﺤﺪث ﺣﺮم ﺷﺮﯾﻒ ﻧﺒﻮي ﺑﻮده‪.‬‬‫و ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ در ﮐﺘﺎب »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺮﺟﯿﺢ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ »ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر« و »ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺠﺮه« و اﺳﻨﺎد رواﯾﺖ اول ﺑﻪ‬‫ﺻﺎﻟﺤﺎﻧﯽ ]‪ [1‬و ﻧﺴﺒﺖ رواﯾﺖ ﺛﺎﻧﯽ ﺑﻪ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و روي اﻻول أﯾﻀﺎ اﻻﻣﺎم ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺰرﻧﺪي اﻟﻤﺤﺪث ﺑﺎﻟﺤﺮم اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟّﻨﺒﻮّي اﻟﻤﺤﻤﺪي ‪.‬‬
‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻫﻢ‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ زرﻧﺪي ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ او اﻣﺎم و ﻣﺤﺪث ﺣﺮم ﺷﺮﯾﻒ ﻧﺒﻮي ﺑﻮده‪.‬‬‫و ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] »درر اﻟﺴـﻤﻄﯿﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ و اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ و اﻟﺴـﺒﻄﯿﻦ« ﻟﻠﺸﯿﺦ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺰرﻧﺪي‪ ،‬ﻣﺤﺪث اﻟﺤﺮم اﻟّﻨﺒﻮّي‪.‬‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ -750‬ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻤﺮﺗﺎح« ﻟﻠﺸﯿﺦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺰرﻧﺪي‪ ،‬اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ أرﺑﻌﯿﻦ ﺣﺪﯾﺜﺎ و ﺷﺮﺣﻬﺎ[‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﺴﯿﻦ دﯾﺎرﺑﮑﺮي ﮐﺘﺎب »اﻋﻼم« زرﻧﺪي را از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﻤﺪه ﺷﻤﺮده‪ ،‬و آن را از ﻣﺂﺧﺬ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﻗﺮار داده‪.‬‬‫و از ﻋﺒﺎرت أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر ﺷﺎﻓﻌﯽ ﺻﺎﺣﺐ »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل« ﮐﻪ آﻧﻔﺎ ﮔﺬﺷـﺘﻪ‪ ،‬داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ زرﻧﺪي از أﺟﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺤﺮﯾﺮ و‬‫ﺗﻘﺮﯾﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم ﺣﺴﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ دﻻﺋﻞ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ در اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت زرﻧﺪي را ﺑﻪ »ﺣﺠﺖ« ﻣﻠﻘﺐ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻧﺎﻫﯿﮏ‬‫ﺑﻪ ﺗﻔﺨﯿﻤﺎ و ﺗﺒﺠﯿﻼ‪ [1] .‬اﻟﺼﺎﻟﺤﺎﻧﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ 612‬ه‪.‬‬‫»درر اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ« ﺗﺎﻟﯿﻒ زرﻧﺪي از ﻣﺼﺎدر ﻣﻌﺘﺒﺮه اﺳﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 211‬از ‪230‬‬‫و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‪ ،‬ﺳـﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺳـﻤﻬﻮدي ﮐﻪ از أﻋﺎﻇﻢ أﺳﺎﻃﯿﻦ‪ ،‬و أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ‪ ،‬و أﻓﺎﺧﻢ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ‪ ،‬و أﺟﻠﻪ ﻣﻘﺒﻮﻟﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ -‬ﮐﻤﺎ‬‫ﺳﯿﻈﻬﺮ ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ اﻧﺸـﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪ -‬ﺟـﺎ ﺑﻪ ﺟﺎ رواﯾﺎت ﻋﺪﯾـﺪه از زرﻧـﺪي ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻋﺘﺒﺎر و اﻋﺘﻤﺎد آن ﻇﺎﻫﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬در »ﺟﻮاﻫﺮ‬‫اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫»ﮐﻠﻤﮥ ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺼﻨﯽ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﻗﺎﻟﻬﺎ دﺧﻞ ﺣﺼﻨﯽ و ﻣﻦ دﺧﻞ ﺣﺼﻨﯽ أﻣﻦ ﻣﻦ ﻋﺬاﺑﯽ«‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]و ذﮐﺮه اﻟﺠﻤﺎل ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﻣﻌﺮاج اﻟﻮﺻﻮل«‪ :‬ان اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﺎ ﻧﻌﯿﻢ روي ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺑﺴـﻨﺪه ﻋﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻟﻤـﺬﮐﻮرﯾﻦ اﻟﯽ ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﺳـﯿﺪ اﻻوﻟﯿﺎء‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺳـﯿﺪ اﻻﻧﺒﯿﺎء‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﺳﯿﺪ اﻟﻤﻼﺋﮑﮥ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫اﻧﯽ أﻧـﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﻻـ اﻟﻪ اﻻ أﻧﺎ ﻓﺎﻋﺒـﺪوﻧﯽ ﻓﻤﻦ ﺟﺎءﻧﯽ ﻣﻨﮑﻢ ﺑﺸـﻬﺎدة أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﻻﺧﻼص‪ ،‬دﺧﻞ ﺣﺼـﻨﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ دﺧﻞ ﺣﺼـﻨﯽ أﻣﻦ ﻣﻦ‬‫ﻋﺬاﺑﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻏﯿﺮ أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﮐﻠﻤﮥ ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺼﻨﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻤﺬﮐﻮر‪ :‬ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﺼـﻠﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻦ اﻟﺼﺎﻟﺢ اﻟﻬﺮوي ]‪ :[2‬ﮐﻨﺖ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﺮﺿﺎ و ﻗـﺪ دﺧﻞ‬‫ﻧﯿﺴـﺎﺑﻮر و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﺑﻐﻠـﮥ ﺷـﻬﺒﺎء‪ ،‬ﻓﻐـﺪا ﻓﯽ ﻃﻠﺒﻪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﻠـﺪ‪ ،‬و ﻫﻢ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﺮب ]‪ [3‬و اﺑﻦ اﻟﻨﻀـﺮ ]‪ [1] [4‬ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ‪:‬‬‫ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻨﺎﺻﺮﯾﮥ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪ ،‬ص ‪.39‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ اﻟﺼﻠﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﻼم ﺑﻦ اﻟﺼﺎﻟﺢ اﻟﻬﺮوي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ 236‬ه(‪.‬‬‫]‪ [3‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺮب‪ :‬اﻟﺰاﻫﺪ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ 234‬ه(‪ .‬ﺗﻘﺪم ذﮐﺮه‪.‬‬‫]‪ [4‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﺼﺮ ﺑﻦ زﯾﺎد اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ 245‬ه(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪384 :‬‬‫و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ]‪ ،[1‬و ﻋﺪة ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺘﻌﻠﻘﻮا ﺑﻠﺠﺎﻣﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺮﺑﻌﮥ و ﻗﺎﻟﻮا ﻟﻪ‪ :‬ﺑﺤﻖ آﺑﺎﺋﮏ اﻟﻄﺎﻫﺮﯾﻦ‪،‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻣﻦ اﺑﯿﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺪ اﻟﺼﺎﻟﺢ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺼﺎدق ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻢ اﻻﻧﺒﯿﺎء ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ ﺳـﯿﺪ ﺷﺒﺎب أﻫﻞ اﻟﺠﻨﮥ‬‫اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﯽ ﺳﯿﺪ اﻟﻌﺮب ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬اﻻﯾﻤﺎن ﻣﻌﺮﻓﮥ‬‫ﺑﺎﻟﻘﻠﺐ‪ ،‬و اﻗﺮار ﺑﺎﻟﻠﺴﺎن‪ ،‬و ﻋﻤﻞ ﺑﺎﻻرﮐﺎن«‬‫ﻗﺎل اﻻﻣﺎم أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﻟﻮ ﻗﺮأت ﻫﺬا اﻻﺳـﻨﺎد ﻋﻠﯽ ﻣﺠﻨﻮن ﻟﺒﺮئ ﻣﻦ ﺟﻨﻨﻪ‪ ،‬و روي ﺑﻌﻀـﻬﻢ ان اﻟﻤﺴﺘﻤﻠﯽ ﻟﻬﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ أﺑﻮ‬‫زرﻋﮥ اﻟﺮازي ]‪ ،[2‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺳﻠﻢ اﻟﻄﻮﺳﯽ ]‪.[4] [[3‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« در »ذﮐﺮ اﺧﺘﻼف در وﺟﻮب ﺻﻼة ﺑﺮ آل ﻣﺤﻤﺪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در ﻧﻤﺎز« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻣﻤﺎ ﯾـﺪل ﻋﻠﯽ ان اﻟﺨﻼف ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻗﻮل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻻ ﻣﻦ اﺧﺘﻼف أﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ اﻗﺘﻀـﯽ ﮐﻼم اﻟﺮوﺿـﮥ و أﺻـﻠﻬﺎ ﺗﺮﺟﯿﺤﻪ ان ﻓﯽ‬‫ﮐﻼم اﻟﻄﺤﺎوي ﻓﯽ ﻣﺸـﮑﻠﻪ ﻣﺎ ﯾـﺪل ﻋﻠﯽ ان ﺣﺮﻣﻠﮥ ]‪ [5‬ﻧﻘﻞ اﻟﻮﺟﻮب ﻋﻦ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و اﺳـﺘﺪل ﺑﺘﻌﻠﯿﻢ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ ]‪ [1‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ أﺑﻮ‬‫زﮐﺮﯾﺎ اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ 226‬ه(‪.‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ زرﻋﮥ اﻟﺮازي‪ :‬ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ 264‬ه(‪.‬‬‫و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ أن اﺳﺘﻤﻼء أﺑﯽ زرﻋﮥ ﻣﻦ اﻻﻣﺎم اﻟﺮﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻣﺸﮑﻞ‪ ،‬ﻻن وﻻدﺗﻪ ﮐﻤﺎ ﻗﯿﻞ ﮐﺎﻧﺖ ﺳﻨﮥ )‪ (200‬ﻣﻦ اﻟﻬﺠﺮة‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺳﻠﻢ اﻟﻄﻮﺳﯽ‪ :‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ 242‬ه(‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 212‬از ‪230‬‬‫]‪ [4‬ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ‪ :‬ﻣﺨﻄﻮط‪ ،‬ص ‪.246‬‬‫]‪ [5‬ﺣﺮﻣﻠﮥ‪ :‬ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ أﺑﻮ ﺣﻔﺺ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ 243‬ه(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪385 :‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﮑﯿﻔﯿﮥ ﺑﻌﺪ اﻟﺴﺆال ﻋﻨﻬﺎ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﯾﺸـﻬﺪ ﻟﻪ ﻗﻮل اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺰرﻧﺪي اﻟﻤﺪﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »ﻣﻌﺮاج اﻟﻮﺻﻮل اﻟﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻓﻀـﻞ‬‫آل اﻟﺮﺳﻮل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ« ﻣﺎ ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬و ﻗﺪ ﻗﺎل اﻻﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻣﺸﯿﺮا اﻟﯽ وﺻﻔﻬﻢ و ﻣﻨﺒﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ‬‫ﺧﺼﺼﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ رﻋﺎﯾﮥ ﻓﻀﻠﻬﻢ‪:‬‬‫ﯾﺎ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﮑﻢ ﻓﺮض ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن أﻧﺰﻟﻪ‬‫ﮐﻔﺎﮐﻢ ﻣﻦ ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻘﺪر اﻧﮑﻢ ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺼﻞ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﻻ ﺻﻼة ﻟﻪ ‪ .‬و ﻧﯿﺰ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗـﺪ ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﻧﻈﻢ اﻟﺴـﻤﻄﯿﻦ«‪ :‬اﻧﻪ روي ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺪه‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻧﻪ ﻗﺎل ﻟﻌﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ‪» :‬إذا ﻫﺎﻟﮏ أﻣﺮ‪ ،‬ﻓﻘﻞ‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﺻﻞ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ و آل ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ‬‫اﻧﯽ أﺳﺄﻟﮏ ﺑﺤﻖ ﻣﺤﻤﺪ و آل ﻣﺤﻤﺪ أن ﺗﮑﻔﯿﻨﯽ ﺷﺮ ﻣﺎ أﺧﺎف و أﺣﺬر‪ ،‬ﻓﺎﻧﮏ ﺗﮑﻔﯽ ذﻟﮏ اﻻﻣﺮ« ]‪،[1‬‬‫و ﻟﻢ ﯾﻨﺴﺒﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻟﻤﺨﺮﺟﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺪ روي ﻓﯽ »ﻣﺴـﻨﺪ اﻟﻔﺮدوس« ﺑﻐﯿﺮ إﺳـﻨﺎده ﻋﻦ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪» :‬ﻣﻦ ﺻّﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ و آل ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺎﺋﮥ ﻣﺮة‪ ،‬ﻗﻀﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ‬‫ﻣﺎﺋﮥ ﺣﺎﺟﮥ«‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻔﻘﯿﻪ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ اﻟﻌﻄﺎر‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻨﺪي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ]‪ [2‬ﻣﺴـﻠﻢ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺼﺎدق ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺪه‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫رﻓﻌﻪ ]‪.[3‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬ﻧﻈﻢ درر اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ‪ :‬ص ‪.50 -49‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ‪ :‬اﻟﻄﺤﺎن اﻟﺜﻘﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(150‬‬‫]‪ [3‬ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻣﺨﻄﻮط‪ ،‬ص ‪.111‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪386 :‬‬‫]و ﻋﻦ أﺑﯽ ﻟا ﻄﻔﯿـﻞ ]‪ [1‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺧﻄﺒﻨـﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و اﻗﺘﺼـﺮ اﻟﺨﻄﺒـﮥ اﻟﯽ أن ﻗـﺎل‪ :‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ‬‫ﻋﺮﻓﻨﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﻋﺮﻓﻨﯽ و ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﻌﺮﻓﻨﯽ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ«‪ ،‬ﺛﻢ ﺗﻼ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪:‬‬‫َو اﱠﺗَﺒْﻌُﺖ ﻣِﱠﻠَﮥ آﺑﺎﺋِﯽ ِإﺑ ْﺮاِﻫﯿَﻢ َو ِإْﺳﺤﺎَق َو َﯾْﻌُﻘﻮَب‬‫]‪ ،[2‬ﺛﻢ أﺧﺬ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬أﻧﺎ اﺑﻦ اﻟﺒﺸـﯿﺮ‪ ،‬أﻧﺎ اﺑﻦ اﻟﻨﺬﯾﺮ‪ ،‬أﻧﺎ اﺑﻦ اﻟﻨﺒﯽ‪ ،‬أﻧﺎ اﺑﻦ اﻟﺪاﻋﯽ اﻟﯽ اﻟﺤﻖ ﺑﺎذﻧﻪ‪ ،‬و أﻧﺎ اﺑﻦ اﻟﺴﺮاج اﻟﻤﻨﯿﺮ‪،‬‬‫أﻧـﺎ اﺑﻦ اﻟـﺬي ارﺳـﻞ رﺣﻤـﮥ ﻟﻠﻌﺎﻟﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺎ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻟـﺬﯾﻦ أذﻫﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ اﻟﺮﺟﺲ و ﻃﻬﺮﻫﻢ ﺗﻄﻬﯿﺮا‪ ،‬و أﻧﺎ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻟـﺬﯾﻦ‬‫اﻓﺘﺮض اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮدﺗﻬﻢ و وﻻﯾﺘﻬﻢ« ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻓﯿﻤﺎ اﻧﺰل ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫]‪.[3‬‬‫رواه اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻻوﺳﻂ« و »اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﺑﺎﺧﺘﺼﺎر‪ ،‬و اﻟﺒﺰار ﺑﻨﺤﻮه‪ ،‬و ﺑﻌﺾ ﻃﺮق اﻟﺒﺰار‪ ،‬و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﺣﺴﺎن‪.‬‬‫و رواه اﻟﺤﺎﻓـﻆ ﺟﻤـﺎل اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺰرﻧـﺪي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿـﻞ‪ ،‬و ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﺣﯿـﺎن‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻗﺘﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ و ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎم اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ‬‫ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮه ﺑﻨﺤﻮه‪ ،‬اﻻ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬و أﻧﺎ ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻟﺬﯾﻦ ﮐﺎن ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﯾﻨﺰل ﻓﯿﻨﺎ و ﯾﺼﻌﺪ ﻣﻦ ﻋﻨﺪﻧﺎ‪،‬‬‫و أﻧـﺎ ﻣﻦ اﻫـﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻟـﺬﯾﻦ اﻓﺘﺮض اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮدﺗﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﮐـﻞ ﻣﺴـﻠﻢ و اﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻬﻢ‪ :‬ﻗُـْﻞ ﻻ َأْﺳـ َﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ َو َﻣْﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 213‬از ‪230‬‬‫َﯾﻘَْﺘِﺮْف َﺣَﺴَﻨًﮥ َﻧِﺰْد ﻟَُﻪ ﻓِﯿﻬﺎ ُﺣْﺴﻨًﺎ‬‫]‪ [4‬و اﻗﺘﺮاف اﻟﺤﺴﻨﮥ ﻣﻮدﺗﻨﺎ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ]‪ [1] .[5‬أﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ :‬ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ واﺛﻠﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(100‬‬‫]‪ [2‬ﯾﻮﺳﻒ‪.38 :‬‬‫]‪ [3‬ﺷﻮري‪.23 :‬‬‫]‪ [4‬ﺷﻮري‪.23 :‬‬‫]‪ [5‬ﻧﻈﻢ درر اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ‪ :‬ص ‪.148‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪387 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و روي اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺰرﻧﺪي ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﻧﻈﻢ درر اﻟﺴـﻤﻄﯿﻦ« ﻋﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺷـﯿﺒﮥ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺟﻠﺴﺖ اﻟﯽ اﻻﺻﺒﻎ ﺑﻦ ﻧﺒﺎﺗﻪ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻻ اﻗﺮﺋﮏ ﻣﺎ أﻣﻼه ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺮج ﺻﺤﯿﻔﮥ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﮑﺘﻮب‪:‬‬‫ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﻫـﺬا ﻣـﺎ أوﺻـﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ و اﻣﺘﻪ‪ ،‬أوﺻـﯽ اﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﺑﺘﻘﻮي اﻟﱠﻠﻪ و ﻟﺰوم ﻃـﺎﻋﺘﻪ‪ ،‬و‬‫أوﺻـﯽ اﻣﺘﻪ ﺑﻠﺰوم اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ان اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﯾﺄﺧـﺬون ﺑﺤﺠﺰة ﻧﺒﯿﻬﻢ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ان ﺷـﯿﻌﺘﻬﻢ ﯾﺄﺧـﺬون ﺑﺤﺠﺰﻫﻢ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﻤﮥ‪ ،‬و‬‫اﻧﻬﻢ ﻟﻦ ﯾﺪﺧﻠﻮﮐﻢ ﺑﺎب ﺿﻼﻟﮥ‪ ،‬و ﻟﻦ ﯾﺨﺮﺟﻮﮐﻢ ﻣﻦ ﺑﺎب ﻫﺪي ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت و ﻋﺒـﺎرات آﺗﯿﻪ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﻤﻬﻮدي‪ ،‬زرﻧـﺪي را ﺑﺤﺎﻓﻆ ﻣﻠﻘﺐ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ ﻟﻘﺐ ﺣﺎﻓﻆ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﻤﻬﻮدي در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺰرﻧﺪي ﻋﻘﯿﺐ ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪:‬‬‫ﻗﺎل اﻻﻣﺎم اﻟﻮاﺣﺪي‪ :‬ﻫﺬه اﻟﻮﻻﯾﮥ اﻟﺘﯽ اﺛﺒﺘﻬﺎ اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﺴﺌﻮل ﻋﻨﻬﺎ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﻤﮥ‪.‬‬‫و روي ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﻗُِﻔﻮُﻫْﻢ ِإﱠﻧُﻬْﻢ َﻣْﺴُﺆﻟ ُﻮَن‬‫]‪ ،[2‬أي ﻋﻦ وﻻﯾـﮥ ﻋﻠﯽ و اﻫـﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪ ،‬ﻻن اﻟﱠﻠﻪ أﻣﺮ ﻧﺒﯿﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أن ﯾﻌﺮف اﻟﺨﻠﻖ اﻧﻪ ﻻ ﯾﺴﺄﻟﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﺗﺒﻠﯿﻎ اﻟﺮﺳﺎﻟـﮥ أﺟﺮا اﻻ‬‫اﻟﻤﻮدة ﻓﯽ اﻟﻘﺮﺑﯽ‪ .‬و اﻟﻤﻌﻨﯽ اﻧﻬﻢ ﯾﺴﺄﻟﻮن‪ :‬ﻫﻞ واﻟﻮﻫﻢ ﺣﻖ اﻟﻤﻮاﻻة‪ ،‬ﮐﻤﺎ أوﺻﺎﻫﻢ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ؟ أم أﺿﺎﻋﻮﻫﺎ و أﻫﻤﻠﻮﻫﺎ؟‬‫ﻓﯿﮑﻮن ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻤﻄﺎﻟﺒﮥ و اﻟﺘﺒﻌﮥ‪ [3] -‬اﻧﺘﻬﯽ‪ [1] .‬ﻧﻈﻢ درر اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ‪ :‬ص ‪.240‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺼﺎﻓﺎت‪.24 :‬‬‫]‪ [3‬ﻧﻈﻢ درر اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ‪ :‬ص ‪.109‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪388 :‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗﻮﻟﻪ و روي ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﯾﺸﯿﺮ اﻟﯽ ﻣﺎ أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ ]‪ ،[1‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪َ :‬و ﻗُِﻔﻮُﻫْﻢ ِإﱠﻧُﻬْﻢ َﻣْﺴُﺆﻟ ُﻮَن‬‫ﻋﻦ وﻻﯾﮥ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﯾﺸﻬﺪ ﻟﺬﻟﮏ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﻄﺮق اﻟﻤﺘﻘﺪﻣﮥ‪» :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ و اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ؟« ]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أﻣﺎ ﻋﻠﯽ ﻟا ﺮﺿﺎ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﮑﺎﻇﻢ‪ :‬ﻓﮑﺎن أوﺣـﺪ زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻘـﺪر‪ ،‬أﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﯾـﺪه اﺑﻮ ﻣﺤﻔﻮظ ﻣﻌﺮوف اﻟﮑﺮﺧﯽ ]‪ [3‬اﺳﺘﺎد اﻟﺴﺮي‬‫اﻟﺴﻘﻄﯽ ]‪.[4‬‬‫ﻗﺎل اﻻﻣﺎم اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻘﺸﯿﺮي ﻓﯽ رﺳﺎﻟﺘﻪ‪ :‬و ﻫﻮ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻌﺮوف اﻟﮑﺮﺧﯽ‪ ،‬ﻣﻦ ﻣﻮاﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﺮﺿﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ذﮐﺮ اﺳﻼﻣﻪ ﻋﻠﯽ ﯾﺪه‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺠﻤﺎل اﻟﺰرﻧـﺪي‪ :‬و ﻗﺎل ﻟﻪ اﻟﻤﺄﻣﻮن‪ :‬ﺑﺄي وﺟﻪ ﺟـﺪك ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻗﺴـﯿﻢ اﻟﺠﻨـﮥ و اﻟﻨﺎر؟‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ أ ﻟﻢ ﺗﺮو ﻋﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 214‬از ‪230‬‬‫أﺑﯿﮏ‪ ،‬ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﺣﺐ ﻋﻠﯽ اﯾﻤﺎن و ﺑﻐﻀﻪ‬‫ﮐﻔﺮ«؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺮﺿﺎ‪ :‬ﻓﻘﺴـﻤﮥ اﻟﺠﻨـﮥ و اﻟﻨﺎر إذا ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﺣﺒﻪ و ﺑﻐﻀﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻤﺄﻣﻮن‪ :‬ﻻ أﺑﻘﺎﻧﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻌـﺪك ﯾﺎ اﺑﺎ اﻟﺤﺴﻦ! أﺷـﻬﺪ‬‫اﻧﮏ وارث ﻋﻠﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ اﻟﺼـﻠﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﻼم ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ اﻟﻬﺮوي‪ :‬ﻓﻠﻤﺎ رﺟﻊ اﻟﺮﺿﺎ اﻟﯽ ﺑﯿﺘﻪ ﻗﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ اﺑﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ أﺣﺴﻦ ﻣﺎ اﺟﺒﺖ ﺑﻪ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ؟!‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ اﺑﺎ اﻟﺼﻠﺖ اﻧﻤﺎ ﮐﻠﻤﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﯿﺚ ﻫﻮ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ﺳﻤﻌﺖ أﺑﯽ ﯾﺤﺪث ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ]‪ [1‬اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ‪ :‬ﺷﻬﺮدار ﺑﻦ ﺷﯿﺮوﯾﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(558‬‬‫]‪ [2‬ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ‪ 126 :‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﻌﺮوف ﻟا ﮑﺮﺧﯽ ﺑﻦ ﻓﯿﺮوز اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(200‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺴﺮي ﺑﻦ اﻟﻤﻐﻠﺲ اﻟﺴﻘﻄﯽ اﻟﺼﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(253‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪389 :‬‬‫ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬أﻧﺖ ﻗﺴﯿﻢ اﻟﺠﻨﮥ و اﻟﻨﺎر‪ ،‬ﻓﯿﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ ﺗﻘﻮل ﻟﻠﻨﺎر‪ :‬ﻫﺬا ﻟﯽ و ﻫﺬا ﻟﮏ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺰرﻧﺪي‪ :‬ﯾﺮوي ان ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! ان ﮐﻞ ﺻﻤﺖ ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻪ ﻓﮑﺮ ﻓﻬﻮ ﻋﻮ‪ ،‬و‬‫ﮐﻞ ﮐﻼم ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻪ ذﮐﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻬﻮ ﻫﺒﺎء‪ ،‬أﻻ ان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ذﮐﺮ اﻗﻮاﻣﺎ ﺑﺂﺑﺎﺋﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺤﻔﻆ اﻻﺑﻨﺎء ﻟﻶﺑﺎء ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﮐﺎَن َأﺑ ُﻮُﻫﻤﺎ ﺻﺎﻟ ِﺤًﺎ‬‫]‪ .[1‬و ﻟﻘـﺪ ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻪ‪ :‬اﻧﻪ ﮐﺎن اﻟﺘﺎﺳﻊ ﻣﻦ وﻟﺪه‪ ،‬و ﻧﺤﻦ ﻋﺘﺮة رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺎﺣﻔﻈﻮﻧﺎ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺮاوي‪ :‬ﻓﺮأﯾﺖ اﻟﻨﺎس ﯾﺒﮑﻮن ﻣﻦ ﮐﻞ ﺟﺎﻧﺐ ]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺰرﻧـﺪي اﻟﻤﺪﻧﯽ ﻓﯽ ﻧﻈﻢ درره‪ :‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ أﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻤﺠﺘﻬﺪﯾﻦ و اﻻﺋﻤﮥ اﻟﻤﻬﺪﯾﯿﻦ‬‫اﻟﻤﺮﺷﺪﯾﻦ اﻻ و ﻟﻪ ﻓﯽ وﻻﯾﺘﻪ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم اﻟﺤﻆ اﻟﻮاﻓﺮ و اﻟﻔﺨﺮ اﻟﺰاﻫﺮ‪ ،‬ﮐﻤﺎ أﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺑﺬﻟﮏ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ‬‫َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫]‪ -[[3‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻋﻦ أم ﺳـﻠﻤﻪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﮐﺎن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻧﺎﺋﻤﺎ ﻓﯽ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻓﺠﺎء اﻟﺤﺴﯿﻦ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﯾﺪرج‪ ،‬ﻓﻘﻌﺪت ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺒﺎب‪ ،‬ﻓﺎﻣﺴﮑﺘﻪ ﻣﺨﺎﻓﮥ ان ﯾﺪﺧﻞ ﻓﯿﻮﻗﻈﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻏﻔﻠﺖ ﻓﯽ ﺷﯽء‪ ،‬ﻓﺪب‪ ،‬ﻓﺪﺧﻞ‪ ،‬ﻓﻘﻌﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻄﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﻓﺴﻤﻌﺖ ﻧﺤﯿﺐ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺠﺌﺖ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل ]‪ [1‬اﻟﮑﻬﻒ‪.82 :‬‬‫]‪ [2‬ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ‪ :‬ص ‪ -182‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻨﺎﺻﺮﯾﮥ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺷﻮري‪.23 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪390 :‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﺑﻪ!‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺟﺎءﻧﯽ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﺑﻄﻨﯽ ﻗﺎﻋﺪ ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﺗﺤﺒﻪ؟‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ان اﻣﺘﮏ ﺳﺘﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬أ‬‫ﻻـ ارﯾـﮏ اﻟﺘﺮﺑـﮥ اﻟﺘﯽ ﯾﻘﺘﻞ ﺑﻬﺎ؟‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻀـﺮب ﺑﺠﻨﺎﺣﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺗﺎﻧﯽ ﺑﻬـﺬه اﻟﺘﺮﺑـﮥ‪ .‬ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬و إذا ﻓﯽ ﯾـﺪه ﺗﺮﺑـﮥ ﺣﻤﺮاء و ﻫﻮ ﯾﺒﮑﯽ و‬‫ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻟﯿﺖ ﺷﻌﺮي ﻣﻦ ﯾﻘﺘﻠﮏ ﺑﻌﺪي‪.‬‬‫و اﺧﺮﺟﻪ ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ ]‪ [1‬ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه‪ ،‬ﻋﻦ ﺷﯿﺨﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮازق ]‪ ،[2‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻫﻨﺪ ]‪ ،[3‬ﻋﻦ اﺑﯿﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎﻟﺖ‬‫أم ﺳﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮه‪.‬‬‫و رواه اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺰرﻧﺪي ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »اﻟﺪرر« ﻋﻦ أم ﺳـﻠﻤﮥ و ﻗﺎل ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻓﻘﺎل ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ان ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 215‬از ‪230‬‬‫ﮐـﺎن ﻋﻨـﺪي آﻧﻔﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ان اﺑﻨﮏ ﺳـﯿﻘﺘﻞ ﺑﻌـﺪك ﺑﺄرض‪ ،‬ﯾﻘﺎل ﻟﻬﺎ‪ :‬ﮐﺮﺑﻼء‪ ،‬ﺗﺮﯾـﺪ أن ارﯾﮏ ﺗﺮﺑﺘﻪ ﯾﺎ ﻣﺤﻤـﺪ؟ ﻓﺘﻨﺎول ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻣﻦ ﺗﺮاﺑﻬﺎ‪،‬‬‫ﻓﺄراه اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و دﻓﻌﻪ إﻟﯿﻪ‪ .‬ﻗﺎﻟﺖ أم ﺳﻠﻤﮥ‪:‬‬‫ﻓﺄﺧﺬﺗﻪ ﻓﺠﻌﻠﺘﻪ ﻓﯽ ﻗﺎرورة‪ ،‬ﻓﺎﺻﺒﺘﻪ ﯾﻮم ﻗﺘﻞ اﻟﺤﺴﯿﻦ و ﻗﺪ ﺻﺎر دﻣﺎ[ ]‪.[4‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺰرﻧﺪي‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ِ :‬إﱠن اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا َو َﻋِﻤﻠُﻮا اﻟﱠﺼﺎﻟ ِﺤﺎِت ُأوﻟﺌَِﮏ‬‫ُﻫْﻢ َﺧﯿُْﺮ اﻟ َْﺒِﺮﱠﯾِﮥ‬‫]‪ [5‬ﻗـﺎل ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻌﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﻫﻮ أﻧﺖ و ﺷـﯿﻌﺘﮏ‪ ،‬ﺗـﺄﻧﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣـﮥ أﻧﺖ و ﺷـﯿﻌﺘﮏ راﺿـﯿﻦ ﻣﺮﺿـﯿﯿﻦ‪ ،‬و ﯾـﺄﺗﯽ‬‫ﻋﺪوك ﻏﻀﺎﺑﺎ ﻣﻘﻤﺤﯿﻦ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﻋﺪوي؟ ]‪ [1‬ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺴﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(249‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق ﺑﻦ ﻫﻤﺎم اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(211‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(147‬‬‫]‪ [4‬ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ‪ :‬ص ‪ -217‬ﻣﺨﻄﻮط‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺒﯿﻨﮥ‪.7 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪391 :‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﺗﺒﺮأ ﻣﻨﮏ و ﻟﻌﻨﮏ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ رواﯾﮥ ذﮐﺮﻫﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺰرﻧﺪي‪ ،‬ﻋﻦ ﺻﺪي ]‪ [2‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺑﯿﻨﻤـﺎ اﻧـﺎ اﻟﻌﺐ و أﻧـﺎ ﻏﻼـم ﻋﻨـﺪ اﺣﺠـﺎر اﻟﺰﯾﺖ‪ ،‬إذا ﻗﺒﻞ رﺟﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻮﻗﻒ ﯾﺴﺐ ﻋﻠﯿﺎ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺤﻒ ﺑﻪ اﻟﻨﺎس ﯾﻨﻈﺮون إﻟﯿﻪ‪،‬‬‫ﻓﺒﯿﻨﻤـﺎ ﻫﻢ ﮐـﺬﻟﮏ إذ ﻃﻠﻊ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ أﺑﯽ وﻗـﺎص‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻣـﺎ ﻫـﺬا؟ ﻗـﺎﻟﻮا‪ :‬ﯾﺸـﺘﻢ ﻋﻠﯿـﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان ﮐﺎن ﯾﺸـﺘﻢ ﻋﺒـﺪا ﺻﺎﻟﺤﺎ ﻓﺄر‬‫اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﺧﺰﯾﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﺎ ﻟﺒﺚ ان ﺗﻌﺜﺮ ﺑﻪ ﺑﻌﯿﺮه‪ ،‬ﻓﺴﻘﻂ و اﻧﺪﻗﺖ ﻋﻨﻘﻪ و ﺧﺒﻄﻪ ﺑﻌﯿﺮه‪ ،‬ﻓﮑﺴﺮه و ﻗﺘﻠﻪ ]‪.[3‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ اﺷﻌﺎر ﺷﺎﻓﻌﯽ ﮐﻪ اوﻟﺶ اﯾﻦ اﺳﺖ‪:‬‬‫إذا ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ ذﮐﺮوا ﻋﻠﯿﺎ و ﺳﺒﻄﯿﻪ و ﻓﺎﻃﻤﮥ اﻟﺰﮐﯿﮥ‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]و ﻗﺎل اﻟﺠﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺰرﻧﺪي ﻋﻘﺐ ]‪ [4‬ﻧﻘﻠﻪ ﻟﺬﻟﮏ ﻋﻦ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬و ﻗﺎل أﯾﻀﺎ ﯾﻌﻨﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ [1] :‬ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ‪ :‬ص ‪-150‬‬‫ﻣﺨﻄﻮط‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺻﺪي ﺑﻦ ﻋﺠﻼن اﺑﻮ اﻣﺎﻣﮥ اﻟﺒﺎﻫﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(86‬‬‫]‪ [3‬ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ‪ -25 :‬ﻣﺨﻄﻮط‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ان اﻻﺑﯿﺎت اﻟﺘﯽ ﻣﻄﻠﻌﻬﺎ‪» :‬إذا ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ ‪ «..‬ﻓﯽ اﻟﻤﺼﺪر ﺑﻌﺪ اﻻﺑﯿﺎت اﻟﺘﯽ ﻣﻄﻠﻌﻬﺎ‪» :‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺗﺮﻓﻀﺖ ﻗﻠﺖ ﮐﻼ ‪ «..‬و أﻣﺎ اﻻﺑﯿﺎت‬‫اﻟﺴﺎﺑﻘﮥ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻫﯽ ﻫﺬه‪:‬‬‫إذا ﻧﺤﻦ ﻓﻀﻠﻨﺎ ﻋﻠﯿﺎ ﻓﺎﻧﻨﺎ رواﻓﺾ ﺑﺎﻟﺘﻔﻀﯿﻞ ﻋﻨﺪ ذوي اﻟﺠﻬﻞ‬‫و ﻓﻀﻞ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ إذا ﻣﺎ ذﮐﺮﺗﻪ رﻣﯿﺖ ﺑﻨﺼﺐ ﻋﻨﺪ ذﮐﺮي ﻟﻠﻔﻀﻞ‬‫ﻓﻼ زﻟﺖ ذا رﻓﺾ و ﻧﺼﺐ ﮐﻼﻫﻤﺎ ﺑﺤﺒﻬﻤﺎ ﺣﺘﯽ اوﺳﺪ ﻓﯽ اﻟﺮﺣﻞ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪392 :‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺗﺮﻓﻀﺖ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﮐﻼ ﻣﺎ اﻟﺮﻓﺾ دﯾﻨﯽ و ﻻ اﻋﺘﻘﺎدي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 216‬از ‪230‬‬‫ﻟﮑﻦ ﺗﻮﻟﯿﺖ ﻏﯿﺮ ﺷﮏ ﺧﯿﺮ اﻣﺎم و ﺧﯿﺮ ﻫﺎد‬‫ان ﮐﺎن ﺣﺐ اﻟﻮﻟﯽ رﻓﻀﺎ ﻓﺎﻧﻨﯽ أرﻓﺾ اﻟﻌﺒﺎد[‪ .‬و ﻣﻮﻟﻮي ﺳـﻼﻣﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻪ از اﻋﺎﻇﻢ ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﻣﻌﺎﺻـﺮﯾﻦ ﮐﺒﺎر و اﻓﺎﺧﻢ ﻣﺪرﺳـﯿﻦ ﻣﻌﺘﻤـﺪﯾﻦ‬‫ﺳﻨﯿﻪ اﯾﻦ دﯾﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮواﯾﺖ زرﻧـﺪي ﺟﺎﺑﺠﺎ ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ رواﯾﺖ »اﻋﻼم« زرﻧﺪي را ﺑﺮ رواﯾﺖ ﺑﺨﺎري ﺗﺮﺟﯿﺢ داده‪ ،‬و آن‬‫را ﮔﺮﯾﺰﮔﺎﻫﯽ ﺑﺮاي دﻓﻊ ﮔﺮﯾﺨﺘﻦ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﭘﻨﺪاﺷﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻣﻌﺮﮐﮥ اﻵراء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و آﻧﭽﻪ از ﺑﺨﺎري‪ ،‬اﺛﺒﺎت ﮔﺮﯾﺨﺘﻦ ﺻﺤﺎﺑﻪ در ﺟﻨﮓ ﺣﻨﯿﻦ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﻮﻻي أﺑﯽ ﻗﺘﺎده ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﺟﻮاﺑﺶ از ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﺎ ﺳﺒﻖ ﭘﯿﺪا اﺳﺖ‪،‬‬‫ﭼﻪ ﺛﺒـﺎت ﻗـﺪم ﺷـﯿﺨﯿﻦ‪ ،‬ﺑـﻞ ﺧﻠﻔـﺎي ﺛﻼﺛﻪ در ﻏﺰوه ﺣﻨﯿﻦ‪ ،‬ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻮاﻫﺐ ﻟـﺪﻧﯿﻪ« و »ﺗﺎرﯾـﺦ اﻻﻋﻼم« و »ﺗﺎرﯾـﺦ ﮐﺎزروﻧﯽ« و‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ﻃﺒﺮي« ﮐﻪ ﺗﻔﺼﯿﻠﺶ ﮔﺬﺷﺖ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﻌﺮﮐﮥ اﻵراء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﭘﻮﺷـﯿﺪه ﻧﺨﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ از ﻣﻨﻄﻮق ﺻـﺮﯾﺢ »ﺗﺎرﯾـﺦ اﻻﻋﻼـم« و »ﺗﺎرﯾـﺦ ﮐـﺎزروﻧﯽ« ﮐﺎﻟﺸـﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌـﮥ اﻟﻨﻬـﺎر ﻇـﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﺣﻀـﺮت ﺷﯿﺨﯿﻦ‪ ،‬ﺑﻞ ﺑﻤﻘﺘﻀﺎي »ﺗﺎرﯾﺦ ﻃﺒﺮي« ﻋﺜﻤﺎن ذي اﻟﻨﻮرﯾﻦ ﻫﻢ در ﻏﺰوه ﺣﻨﯿﻦ ﺗﺨﻠﻒ ﻧﻮرزﯾﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﻌﯿﺖ آن ﺣﻀﺮت ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﺜﻞ ﻋﻠﯽ و ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﻣﻌﺪودي ﭼﻨﺪ ﺛﺎﺑﺖ ﻗﺪم ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﻌﺮﮐﮥ اﻵراء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻫﻤﭽﻨﯿـﻦ رواﯾـﺖ »ﻓﺘـﺢ اﻟﺒـﺎري« ﮐـﻪ ﻏﯿﺮ از ﭼﻬـﺎر ﮐﺲ ﮐـﻪ ﺣﻀــﺮت ﺷـﯿﺨﯿﻦ ﻣـﻦ ﺟﻤﻠـﻪ آﻧﻬـﺎ ﻧﯿﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬دﯾﮕﺮي را از ﺛـﺎﺑﺖ ﻗـﺪﻣﺎن‬‫ﻧ ﻤ ﯽ ﺷ ﻤ ﺎ ر د‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪393 :‬‬‫ﺑﺴـﺒﺐ ﺗﻌﺎرض رواﯾﺖ »ﺗﺎرﯾـﺦ اﻻﻋﻼم« و »ﮐﺎزروﻧﯽ« ﺑﺮ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﻧﺸﺎﻧﯿﻢ‪ ،‬و ﯾﺎ ﺑﻔﺤﺎوي رواﯾﺖ »روﺿـﮥ اﻻﺣﺒﺎب« ﮐﻪ ﮐﻤﯿﺖ ﻋـﺪد و‬‫ﺗﻌﯿﯿﻦ اﺷـﺨﺎص ﺛﺎﺑﺖ ﻗﺪﻣﺎن ﺻﺮﯾﺢ از آن ﻣﺴﺘﻔﺎد اﺳﺖ‪ ،‬رواﯾﺖ ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب و »ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري« را ﺑﯿﮏ ﻣﺤﻤﻞ ﻧﺸﺎﻧﺪه‪ ،‬ﺑﺮﻫﮕﺬر ﺗﻌﺎرض‬‫ﺑﺎ رواﯾﺎت آﺧﺮ ﺑﻤﻘﺘﻀﺎي آن ﺗﻌﺎرﺿﺎ‪ ،‬ﺗﺴﺎﻗﻄﺎ ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﺒﺎر ﻧﺪاﻧﯿﻢ ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿـﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑـﺎدي ﮐﻪ ﺣﻀـﺮات ﺳـﻨﯿﻪ ﺑﺮ اﻓﺎدات ﻣﻄﺮﺑﻪ او ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﯽﻧﺎزﻧـﺪ‪ ،‬و ﻧﻘـﺪ ﺟﺎﻧﻬﺎي ﺷـﯿﺮﯾﻦ ﺑﺮ آن ﻣﯽﺑﺎزﻧـﺪ‪ ،‬ﻧﯿﺰ‬‫ﺑﮑﺘﺎب »اﻋﻼم« زرﻧﺪي ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻻ ﻧﺴـﻠﻢ ﮐﻪ واﻗﻌﻪ ﺟﻤﻞ ﺑﻤﺮﺿـﯽ اﮐﺎﺑﺮ ﻃﺮﻓﯿﻦ ﺑﻮﻗﻮع آﻣـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺼـﻔﺎ اﻧﺠﺎﻣﯿﺪه ﺑﻮد‪ ،‬او ﺑﺎش ﻟﺸـﮕﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ ﺑﺂﻧﭽﻪ‬‫ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺗﺎرﯾﺦ ﻃﺒﺮي« و ﺗﺮﺟﻤﻪ آن و ﮐﺘﺎب »اﻋﻼم« و ﻣﺎﻧﻨﺪ آن ﻣﻔﺼﻞ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و از اﻓﻌـﺎل ﺷـﺮﯾﻒ ﻧﺒﻮي ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻌـﺪ از ﺗﺼـﻔﺢ رواﯾﺎت ﭼﻨﺎن ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﮐﻪ آن ﺟﻨﺎب را ﺑﻌـﺪ از ﺗﻘـﺪم اﺣـﺪي از‬‫ﺻﺤﺎﺑﻪ ﮐﺒﺎر و اﻧﻌﻘﺎد ﺟﻤﺎﻋﺖ‪ ،‬اﻗﺘﺪا و اﻣﺎﻣﺖ ﻫﺮ دو درﺳﺖ ﺑﻮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ از ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﮐﻪ در ﻣﺜﻞ ﮐﺘﺎب »اﻋﻼم« ﻣﺮوي اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻌﻠﻮم‬‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﻧﺒﯽ را رﺣﻠﺖ از ﻋﺎﻟﻢ ﻓﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﺳﺮاي ﺟﺎوداﻧﯽ ﭘﯿﺶ ﻧﯿﺎﻣﺪه‪ ،‬ﻗﺒﻞ از آﻧﮑﻪ در ﭘﺲ اﻣﺘﯽ ﻧﻤﺎز ﻧﮕﺰارد[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﺑﺠﻮاب رواﯾﺖ »اﻋﻼم« زرﻧﺪي‪ ،‬ﻣﺘﻀﻤﻦ اﻋﺘﺮاف ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺑﺎﺣﺪاث ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪394 :‬‬‫]ﭘﺲ در ﻣـﺎ ﻧﺤﻦ ﻓﯿﻪ ﻣﺤﺘﻤﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻨـﺪ اﻻﺳـﺘﻔﺴﺎر از دﻓﻦ أم اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﻤﺮﻗـﺪ ﺷـﺮﯾﻒ ﺳـﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ‪ ،‬ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﻮﻻﻧﺎ اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻣﺤﻤـﺪ اﻻﻧﺼﺎري اﺑﻦ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﺑﻌﻀـﯽ از ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ ﮐﻪ ﻣﺼﺪر ﻣﺤﺪﺛﺎت و ﺷـﺮور ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﻈﺎﻫﺮ ﺑﺠﻨﺎب ﻣﻘﺪﺳﻪ ﺻﺪﯾﻘﻪ‪ ،‬ﻣﺴـﻠﮏ‬‫ﺣﺴﻦ اﻋﺘﻘﺎد ﻣﯽﭘﯿﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺎﺿﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ[‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﭘﯿﺪا اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻﺮ‪ ،‬زرﻧﺪي را ﺑﻤﻮﻻﻧﺎ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻪ ﻓﻀﻼ و ﺟﻼﻟﮥ و ﺷﺮﻓﺎ و ﻧﺒﺎﻟﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 217‬از ‪230‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎِﺋٌﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ دوﻟﺖآﺑﺎدي‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ دوﻟﺖآﺑﺎدي‪ ،‬ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ‪ :‬ﭘﺲ در ﮐﺘـﺎب »ﻫﺪاﯾـﮥ اﻟﺴـﻌﺪاء« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﭘﯿﺶ ﻓﻘﯿﺮ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺨﻄﺄ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ در ﺟﻠﻮه ﺛﺎﻧﯿﻪ از ﻫـﺪاﯾﻪ ﺛﺎﻣﻨﻪ‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ »اﻟﺰاﻫﺪﯾﮥ« ﻋﻨﺪ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ :‬ﻧﺰوﻻ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل ﯾﻮﻣﺎ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪،‬‬‫و اﻧﺼـﺮ ﻣﻦ ﻧﺼـﺮه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ« ﻓﺴﻤﻊ ذﻟﮏ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﮑﻔﺮة ﻣﻦ ﺟﻤﻠﮥ اﻟﺨﻮارج‪ ،‬ﻓﺠﺎء اﻟﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ‬‫ﻣﺤﻤﺪ! ﻫﺬا ﻣﻦ ﻋﻨﺪك أو ﻣﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ؟ ﻓﻘﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻫﺬا ﻣﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺨﺮج اﻟﮑﺎﻓﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﺴﺠﺪ‪ ،‬و ﻗﺎم ﻋﻠﯽ ﻋﺘﺒﮥ اﻟﺒﺎب‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ان ﮐﺎن ﻣﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﺣﻘﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻧﺰل ﻋﻠﯽ ﺣﺠﺮا ﻣﻦ اﻟﺴﻤﺎء! ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻨﺰل ﺣﺠﺮ و رﺿﺢ رأﺳﻪ‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﺖ اﻟﺴﻮرة[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﺴﻌﺪاء« در ﺟﻠﻮه ﺧﺎﻣﺴﻪ از ﻫﺪاﯾﻪ ﺗﺎﺳﻌﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪395 :‬‬‫و ﻓﯽ »اﻟﺰاﻫﺪﯾﮥ« ﻋﻨﺪ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﻗﺎل رﺟﻞ‪ :‬ان ﮐﺎن ﻫﺬا ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺄﻣﻄﺮ ﻋﻠﯽ ﺣﺠﺎرة! ﻓﻨﺰل ﺣﺠﺮ‪ ،‬ﻓﻌﻠﻢ ان ﻫﺬا ﻣﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ذﮐﺮﻧﺎه ﻓﯽ اﻟﺠﻠﻮة اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﻬﺪاﯾﮥ اﻟﺜﺎﻣﻨﮥ[‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ دوﻟﺖآﺑﺎدي‬‫و ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ دوﻟﺖآﺑﺎدي از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ اﻋﻼم‪ ،‬و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ ﻓﺨﺎم و ﻧﺒﻼي ﻣﻘﺒﻮﻟﯿﻦ ﻋﻈﺎم اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻏﻼم ﻋﻠﯽ آزاد ﺑﻠﮕﺮاﻣﯽ در »ﺳﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟﺎن ﻓﯽ آﺛﺎر ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺰاوﻟﯽ اﻟﺪوﻟﺖآﺑﺎدي ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﺿـﺮﯾﺤﻪ‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﺪوﻟﺖآﺑﺎد دﻫﻠﯽ‪ ،‬و ﺗﻠﻤﺬ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻘﺘـﺪر اﻟـﺪﻫﻠﻮي‪ ،‬و ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺧﻮاﺟﮑﯽ اﻟـﺪﻫﻠﻮي‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ ﺗﻼﻣـﺬة ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻣﻌﯿﻦ اﻟﻌﻤﺮاﻧﯽ رﺣﻤﻬﻤﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻓﺎق‬‫أﻗﺮاﻧﻪ‪ ،‬و ﺳـﺒﻖ اﺧﻮاﻧﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻘﺘـﺪر ﯾﻘﻮل ﻓﯽ ﺣﻘﻪ‪ :‬ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ ﻣﻦ اﻟﻄﻠﺒـﮥ ﻣﻦ ﺟﻠـﺪه ﻋﻠﻢ‪ ،‬و ﻟﺤﻤﻪ ﻋﻠﻢ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﻪ ﻋﻠﻢ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ‬‫ﺗﻮﺟﻪ اﻟﻤﻮﮐﺐ اﻟﺘﯿﻤﻮري اﻟﯽ اﻟﻬﻨﺪ‪ ،‬و ﺧﺮج ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺧﻮاﺟﮑﯽ ﻗﺒﻞ وﺻﻮﻟﻪ اﻟﯽ دﻫﻠﯽ ﻣﻨﻬﺎ اﻟﯽ ﮐﺎﻟﺒﯽ‪ ،‬ﺧﺮج اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺻﺤﺒﮥ‬‫اﺳـﺘﺎده اﻟﯽ ﮐﺎﻟﺒﯽ‪ ،‬ﻓﺄﻗﺎم ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺧﻮاﺟﮑﯽ ﺑﮑﺎﻟﺒﯽ‪ ،‬و ذﻫﺐ اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﻟﯽ دار اﻟﺨﯿﻮر ﺟﻮﻧﻔﻮر )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺠﯿﻢ و ﺳـﮑﻮن اﻟﻮاو و اﻟﻨﻮن‪ ،‬و ﺿﻢ‬‫اﻟﻔﺎء و ﺳـﮑﻮن اﻟﻮاو و آﺧﺮﻫﺎ راء( ﺑﻠﺪة ﻋﻈﯿﻤﮥ ﻣﻦ ﺻﻮﺑﮥ »اﻟﻪآﺑﺎد« ﮐﺎﻧﺖ دار اﻟﺨﻼﻓﮥ ﻟﺴﻼﻃﯿﻦ اﻟﺸﺮﻗﯿﮥ و ذﮐﺮ ﻃﺒﻘﺘﻬﻢ ﻓﯽ ﺗﻮارﯾﺦ اﻟﻬﻨﺪ‪،‬‬‫ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ و اﻟﻌﻠﻤﺎء‪.‬‬‫ﻓـﺎﻏﺘﻨﻢ اﻟﺴـﻠﻄﺎن اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺸـﺮﻗﯽ و اﻟﯽ ﺟﻮﻧﻔﻮر وروده و ﻧﻀـﺮ ﺳـﻘﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺴـﺤﺎﺋﺐ اﻻﺣﺴـﺎن وروده‪ ،‬و ﻋﻈﻤﻪ ﺑﯿﻦ اﻟﮑﺒﺮاء و ﻟﻘﺒﻪ ﺑﻤﻠﮏ‬‫اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻓﺰﯾﻦ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻣﺴـﻨﺪ اﻻﻓﺎده‪ ،‬و ﻓﺎق اﻟﺒﺮﺟﯿﺲ ﻓﯽ اﻓﺎﺿﮥ اﻟﺴـﻌﺎدة‪ ،‬و أﻟﻒ ﮐﺘﺒﺎ ﺳﺎرت ﺑﻬﺎ رﮐﺒﺎن اﻟﻌﺮب و اﻟﻌﺠﻢ‪ ،‬و أذﮐﯽ ﺳﺮﺟﺎ‬‫أﻫﺪي ﻣﻦ اﻟﻨﺎر اﻟﻤﻮﻗﺪة ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻢ ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤﻮاج« ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﯿﻢ ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﺤﻮاﺷﯽ ﻋﻠﯽ »ﮐﺎﻓﯿﮥ اﻟﻨﺤﻮ« و ﻫﯽ أﺷﻬﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪396 :‬‬‫ﺗﺼـﺎﻧﯿﻔﻪ و »اﻻرﺷﺎد« و ﻫﻮ ﻣﺘﻦ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ اﻟﺘﺰم ﻓﯿﻪ ﺗﻤﺜﯿﻞ اﻟﻤﺴﺄﻟـﮥ ﻓﯽ ﺿـﻤﻦ ﺗﻌﺒﯿﺮﻫﺎ و »ﺑـﺪﯾﻊ اﻟﻤﯿﺰان« و ﻫﻮ ﻣﺘﻦ ﻓﯽ ﻓﻦ اﻟﺒﻼﻏـﮥ ﺑﻌﺒﺎرات‬‫ﻣﺴـﺠﻌﮥ‪ ،‬و »ﺷﺮح اﻟﺒﺰدوي« ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ اﻟﯽ ﺑﺤﺚ اﻻﻣﺮ‪ ،‬و »ﺷﺮح ﺑﺴﯿﻂ ﻋﻠﯽ ﻗﺼﯿﺪة ﺑﺎﻧﺖ ﺳﻌﺎد« و »رﺳﺎﻟﮥ ﻓﯽ ﺗﻘﺴﯿﻢ اﻟﻌﻠﻮم« ﺑﺎﻟﻌﺒﺎرة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 218‬از ‪230‬‬‫اﻟﻔﺎرﺳﯽ‪ ،‬و »ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺴﺎدات« ﺑﺘﻠﮏ اﻟﻌﺒﺎرة و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻟﺨﻤﺲ ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﺮﺟﺐ اﻟﻤﺮﺟﺐ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و دﻓﻦ ﺑﺠﻮﻧﻔﻮر ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻧﺐ اﻟﺠﻨﻮﺑﯽ ﻣﻦ ﻣﺴﺠﺪ اﻟﺴﻠﻄﺎن اﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫اﻟﺸﺮﻗﯽ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻏﻼم ﻋﻠﯽ آزاد در »ﺗﺴﻠﯿﮥ اﻟﻔﺆاد ﻓﯽ ﻗﺼﺎﺋﺪ آزاد« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻗﺎﺿﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻘﺘﺪر ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻣﻦ ﺗﻼﻣﺬة اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻘﺘﺪر ﻗﺪس ﺳـﺮه ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻘﺎﺿﯽ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺪوﻟﺖآﺑﺎدي ﻃﺎب ﺛﺮاه‪ ،‬و رأﯾﺖ ذﮐﺮه ﻣﻨﺎﺳﺒﺎ ﺑﻬﺬا‬‫اﻟﻤﻘﺎم ﻟﺠﻼﻟﮥ ﻗﺪره و ﺷﻬﺮة ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﺑﯿﻦ اﻻﻧﺎم‪.‬‬‫ﻓﺄﻗﻮل‪ :‬اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺷـﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺰاوﻟﯽ اﻟـﺪوﻟﺖآﺑﺎدي ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﺿـﺮﯾﺤﻪ وﻟـﺪ ﺑﺪوﻟﺖآﺑﺎد دﻫﻠﯽ‪ ،‬و ﺗﻠﻤﺬ ﻋﻠﯽ‬‫ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺧﻮاﺟﮑﯽ اﻟﺪﻫﻠﯽ‪ ،‬و اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻘﺘﺪر رﺣﻤﻬﻤﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ .‬و ﻓﺎق اﻗﺮاﻧﻪ و ﺳﺒﻖ اﺧﻮاﻧﻪ‪.‬‬‫و ﮐﺎن اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻘﺘﺪر ﯾﻘﻮل ﻓﯽ ﺣﻘﻪ‪ :‬ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ ﻣﻦ اﻟﻄﻠﺒﮥ ﻣﻦ ﺟﻠﺪه ﻋﻠﻢ‪ ،‬و ﻟﺤﻤﻪ ﻋﻠﻢ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﻪ ﻋﻠﻢ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﺗﻮﺟﻪ اﻟﻤﻮﮐﺐ اﻟﺘﯿﻤﻮري‬‫اﻟﯽ اﻟﻬﻨﺪ‪ ،‬و ﺧﺮج ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺧﻮاﺟﮑﯽ ﻗﺒﻞ وﺻﻮﻟﻪ اﻟﯽ دﻫﻠﯽ ﻣﻨﻪ اﻟﯽ ﮐﺎﺑﻠﯽ‪ ،‬ﺧﺮج اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺻـﺤﺒﮥ اﺳـﺘﺎده اﻟﯽ ﮐﺎﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺄﻗﺎم‬‫ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺧﻮاﺟﮑﯽ ﺑﮑﺎﻟﺒﯽ‪ ،‬و ذﻫﺐ اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﻟﯽ دار اﻟﺨﯿﻮر ﺟﻮﻧﻔﻮر‪ ،‬ﻓﺎﻏﺘﻨﻢ اﻟﺴـﻠﻄﺎن اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺸـﺮﻗﯽ و اﻟﯽ ﺟﻮﻧﻔﻮر وروده‪ ،‬و ﻧﻀﺮ ﺳﻘﺎه‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺴـﺤﺎﺋﺐ اﻻﺣﺴـﺎن وروده‪ ،‬و ﻋﻈﻤﻪ ﺑﯿﻦ اﻟﮑـﺒﺮاء و ﻟﻘﺒﻪ ﺑﻤﻠـﮏ اﻟﻌﻠﻤـﺎء‪ ،‬ﻓﺰﯾﻦ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻣﺴـﻨﺪ اﻻﻓـﺎدة‪ ،‬و ﻓـﺎق اﻟـﺒﺮﺟﯿﺲ ﻓﯽ اﻓﺎﺿـﮥ‬‫اﻟﺴﻌﺎدة‪ ،‬و أﻟﻒ ﮐﺘﺒﺎ ﺳﺎرت ﺑﻪ رﮐﺒﺎن ]‪ [1‬ﺳﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟﺎن ﻓﯽ آﺛﺎر ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن‪.39 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪397 :‬‬‫اﻟﻌﺮب و اﻟﻌﺠـﻢ‪ ،‬و اذﮐﯽ ﺳـﺮﺟﺎ أﻫـﺪي ﻣﻦ اﻟﻨـﺎر اﻟﻤﻮﻗـﺪة ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻢ ﻣﻨﻬـﺎ‪» :‬اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤـﻮاج« ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﯿﻢ ﺑﺎﻟﻌﺒـﺎرة اﻟﻔﺎرﺳـﯿﮥ‪ ،‬و‬‫اﻟﺤﻮاﺷـﯽ ﻋﻠﯽ »ﮐﺎﻓﯿﮥ اﻟﻨﺤﻮ« و ﻫﯽ أﺷـﻬﺮ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪ ،‬و »اﻻرﺷﺎد« و ﻫﻮ ﻣﺘﻦ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ اﻟﺘﺰم ﻓﯿﻪ ﺗﻤﺜﯿﻞ اﻟﻤﺴـﺌﻠﮥ ﻓﯽ ﺿـﻤﻦ ﺗﻌﺒﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و »ﺑﺪﯾﻊ‬‫اﻟﻤﯿﺰان« و ﻫﻮ ﻣﺘﻦ ﻓﯽ ﻓﻦ اﻟﺒﻼﻏـﮥ ﺑﻌﺒﺎرات ﻣﺴـﺠﻌﮥ‪ ،‬و »ﺷـﺮح اﻟﺒﺰدوي ﻓﯽ اﻻﺻﻮل« اﻟﯽ ﺑﺤﺚ اﻻﻣﺮ‪ ،‬و »ﺷـﺮح ﺑﺴـﯿﻂ ﻋﻠﯽ ﻗﺼـﯿﺪة ﺑﺎﻧﺖ‬‫ﺳﻌﺎد«‪ ،‬و »رﺳﺎﻟﮥ ﻓﯽ ﺗﻘﺴﯿﻢ اﻟﻌﻠﻮم« ﺑﺎﻟﻌﺒﺎرة اﻟﻔﺎرﺳﯿﮥ‪ ،‬و »ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺴﺎدات« ﺑﺘﻠﮏ اﻟﻌﺒﺎرة و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻟﺨﻤﺲ ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ رﺟﺐ اﻟﻤﺮﺟﺐ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و دﻓﻦ ﺑﺠﻮﻧﻔﻮر ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻧﺐ اﻟﺠﻨﻮﺑﯽ ﻣﻦ ﻣﺴـﺠﺪ اﻟﺴـﻠﻄﺎن اﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫اﻟﺸﺮﻗﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ‪.‬‬
‫و ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي در »اﺧﺒﺎر اﻻﺧﯿﺎر« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎﺿـﯽ ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ دوﻟﺖآﺑﺎدي‪ ،‬ﺷـﻬﺮت اوﺻﺎﻓﺶ ﻣﻐﻨﯽ اﺳﺖ از ﺷـﺮح آن‪ ،‬اﮔﺮ ﭼﻪ در زﻣﺎن او داﻧﺸـﻤﻨﺪاﻧﯽ ﺑﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ اﺳﺘﺎدان و‬‫ﺷﺎﮔﺮدان او ﺑﻮده‪ ،‬اﻣﺎ ﺷـﻬﺮت و ﻗﺒﻮﻟﯽ ﮐﻪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ او را ﻋﻄﺎ ﮐﺮد‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﮐﺲ را از اﻫﻞ زﻣﺎن او ﻧﮑﺮد‪ .‬از ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎت او ﯾﮑﯽ »ﺣﻮاﺷﯽ‬‫ﮐﺎﻓﯿﻪ« اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻟﻄﺎﻓﺖ و ﻣﺘﺎﻧﺖ ﺑﯽﻋـﺪﯾﻞ واﻗﻊ ﺷـﺪه‪ ،‬و ﻫﻢ در ﺣﺎﻟﺖ ﺣﯿﺎت او ﻣﺸـﻬﻮر ﮔﺸـﺘﻪ‪ ،‬و »ارﺷﺎد« در ﻧﺤﻮ ﮐﻪ در وي ﺗﻤﺜﯿﻞ‬‫در ﺿـﻤﻦ ﺗﻌﺒﯿﺮ اﻟﺘﺰام ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺟﺪﯾـﺪ اﺧﺘﯿـﺎر ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﻣﺘﻨﯽ ﻟﻄﯿﻒ و ﻣﺘﯿﻦ و ﺑﯽ ﻧﻈﯿﺮ و ﻗﺮﯾﻦ‪ ،‬و »ﺑـﺪﯾﻊ اﻟﺒﯿـﺎن« ﻧﯿﺰ ﻣﺘﻨﯽ‬‫اﺳﺖ در ﻋﻠﻢ ﺑﻼﻏﺖ‪ ،‬در آﻧﺠﺎ ﻣﻘﯿـﺪ ﺑﺴـﺠﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و »ﺑﺤﺮ ﻣﻮاج« ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻗﺮآن ﻣﺠﯿﺪ ﮐﺮده ﺑﻌﺒﺎرت ﻓﺎرﺳـﯽ‪ ،‬در وي ﺑﯿﺎن ﺗﺮﮐﯿﺐ و‬‫ﻣﻌﻨﯽ ﻓﺼﻞ و وﺻﻞ داده اﺳﺖ‪ ،‬و در آﻧﺠﺎ ﻧﯿﺰ از ﺑﺮاي ﺳﺠﻊ ﺗﮑﻠﻔﯽ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﻗﺎﺑﻞ اﺧﺘﺼﺎر و ﺗﻨﻘﯿﺢ و ﺗﻬﺬﯾﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪398 :‬‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺮ »اﺻﻮل ﺑﺰودي« ﺗـﺎ ﺑﺤﺚ اﻣﺮ ﻧﯿﺰ ﺷـﺮﺣﯽ ﻧﻮﺷـﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ و رﺳﺎﺋـﻞ دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ دارد‪ ،‬ﻓﺎرﺳـﯽ و ﻋﺮﺑﯽ‪ .‬و رﺳﺎﻟﻪ دارد در ﺗﻘﺴـﯿﻢ‬‫ﻋﻠﻮم‪ ،‬و در ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻧﯿﺰ رﺳﺎﻟﻪ ﻓﺎرﺳﯽ دارد‪ ،‬و ﺳﻠﯿﻘﻪ ﺷﻌﺮ ﻧﯿﺰ دارد‪ ،‬و اﯾﻦ ﻗﻄﻌﻪ او ﮐﻪ ﺑﻪ ﯾﮑﯽ از ﻣﻠﻮك در ﺑﺎب ﻃﻠﺐ ﺟﺎرﯾﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪،‬‬‫ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﻗﻄﻌﻪ‪:‬‬‫اﯾﻦ ﻧﻔﺲ ﺧﺎﮐﺴﺎر ﮐﻪ آﺗﺶ ﺳﺰاي اوﺳﺖ ﭘﺮﺑﺎد ﮔﺸﺖ‪ ،‬ﻻﺋﻖ ﺑﯽآب ﮐﺮدن اﺳﺖ‬‫ﯾﮏ ﮐﺲ ﭼﻨﺎن ﻓﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺎ ﺑﺮ ﺳﺮم ﻧﻬﺪ رﯾﺰد ﻫﻤﻪ ﻣﻨﯽ و ﺗﮑﺒﺮ ﮐﻪ در ﻣﻦ اﺳﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 219‬از ‪230‬‬‫وﻓﺎت او در ﺳﻨﻪ ﺛﻤﺎن و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻗﺒﺮ او در ﺷﻬﺮ ﺟﻮﻧﭙﻮر اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻗﺎﺿـﯽ ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪاي دارد ﻣﺴـﻤﯽ ﺑﻤﻨﺎﻗﺐ اﻟﺴﺎدات‪ ،‬در آﻧﺠﺎ داد ﻋﻘﯿﺪت و ﻣﺤﺒﺖ ﺑﺎﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻧﺒﻮت ﺳـﻼم اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﺟﻤﻌﯿﻦ‬‫داده‪ ،‬ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ ﺳـﻌﺎدت و ﻣﻮﺟﺐ ﻧﺠﺎت وي در آﺧﺮت‪ ،‬آن ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺼـﻨﯿﻒ آن رﺳﺎﻟﻪ را ﭼﻨﺎن ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ‪:‬‬‫در زﻣـﺎن او ﺳـﯿﺪي ﺑﻮد ﮐﻪ او را ﺳـﯿﺪ أﺟﻤﻞ ﻣﯽﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ ،‬از أﮐﺎﺑﺮ وﻗﺖ ﺑﻮد و ﻟﯿﮑﻦ ﺟﻤﺎل ﻧﺴـﺒﺶ از ﺣﻠﯿﻪ ﻋﻠﻢ و ﻓﻀﻞ ﻋﺎﻃﻞ ﺑﻮد‪ ،‬ﻏﺎﻟﺒﺎ‬‫ﻗﺎﺿـﯽ را ﺑﺎ وي در ﺑﻌﻀـﯽ ﻣﺤﺎﻓﻞ ﻣﻠﻮك در ﺗﻘـﺪﯾﻢ و ﺗﺄﺧﯿﺮ ﻣﺠﻠﺲ ﻧﺰاﻋﯽ ﺷـﺪه ﺑﻮد‪ ،‬در اول ﻗﺎﺋﻞ ﺷﺪ ﺑﻪ اﻓﻀـﻠﯿﺖ ﻋﺎﻟﻢ و ﺗﻘﺪﯾﻢ او ﺑﺮ‬‫ﻋﻠﻮي ﻋـﺎﻣﯽ‪ ،‬ﺑﻌـﺪ از آن ﺑﺘﺴﻮﯾﻪ ﻋـﺎﻟﻢ ﻏﯿﺮ ﻋﻠﻮي ﺑـﺎ ﻋﻠﻮي ﻏﯿﺮ ﻋـﺎﻟﻢ و در اﯾﻦ ﺑـﺎب رﺳـﺎﻟﻪ ﻧﻮﺷﺖ‪ ،‬و ﮔﻔﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﻋﺎﻟﻤﯿﺖ ﻣﺎ ﻣﺸـﺨﺺ و‬‫ﻣﺘﯿﻘﻦ اﺳﺖ و ﻋﻠﻮﯾﺖ ﺷـﻤﺎ ﻣﺸـﮑﻮك‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺎ را ﺗﻘﺪﯾﻢ و ﺗﺮﺟﯿﺢ ﺑﺮ ﺷـﻤﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﺳـﺘﺎد ﻗﺎﺿـﯽ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ را اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻧﺎﺧﻮش‬‫آﻣﺪ‪ ،‬و ﻣﺰاج ﺣﺎﻟﺶ از وي ﻣﻨﺤﺮف ﮔﺸﺖ‪ ،‬ﻗﺎﺿﯽ از اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺮﮔﺸﺖ و در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪399 :‬‬‫»ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺳﺎدات« اﻓﻀﻠﯿﺖ اﯾﺸﺎن ﻧﻮﺷﺖ و از آﻧﭽﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻮد اﻋﺘﺬار ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫و ﺑﻌﻀـﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺳﺮور ﮐﺎﺋﻨﺎت را ﻋﻠﯿﻪ اﻓﻀﻞ اﻟﺼﻠﻮات و اﮐﻤﻞ اﻟﺘﺤﯿﺎت ﺑﺨﻮاب دﯾﺪ ﮐﻪ او را از اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺗﻨﺒﯿﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪،‬‬‫و ﺑﺮ اﺳﺘﺮﺿﺎي ﺳﯿﺪ اﺟﻤﻞ ﻣﺬﮐﻮر ﺗﺤﺮﯾﺺ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﻗﺎﺿﯽ ﭘﯿﺶ ﺳﯿﺪ رﻓﺖ و ﺗﻮﺑﻪ ﮐﺮد و رﺳﺎﻟﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ .‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ ]‪.[1‬‬‫و ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ اﻟﻤﺸﻬﻮر ﺑﺎﻟﮑﺎﺗﺐ اﻟﺠﻠﺒﯽ اﻻﺳﺘﺎﻧﺒﻮﻟﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] »اﻻرﺷﺎد ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ« أﯾﻀﺎ ﻟﻠﺸـﯿﺦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ درﺳـﺘﻮﯾﻪ اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫و ﻟﻠﺸـﯿﺦ اﻟﻔﺎﺿﻞ ﺷـﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻬﻨـﺪي اﻟـﺪوﻟﺖآﺑﺎدي ﺷﺎرح »اﻟﮑﺎﻓﯿـﮥ«‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺘﻦ ﻟﻄﯿﻒ ﺗﻌﻤﻖ ﻓﯽ‬‫ﺗﻬـﺬﯾﺒﻪ ﮐﻞ ﻟا ﺘﻌﻤﻖ‪ ،‬و ﺗﺄﻧﻖ ﻓﯽ ﺗﺮﺗﯿﺒﻪ ﺣﻖ اﻟﺘﺄﻧﻖ‪ ،‬أوﻟﻪ‪ :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ﮐﻤﺎ ﯾﺤﺐ و ﯾﺮﺿـﯽ‪ -‬اﻟﺦ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻦ اﻟﻬﻨﺪي ﺷـﺮح ﻣﻤﺰوج ﻟﻠﻔﺎﺿـﻞ‬‫اﻟﻌﻼﻣﮥ اﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﮑﺎزروﻧﯽ اﻟﻤﺤﺸﯽ ]‪.[2‬‬‫و وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ در »ﻣﻘﺪﻣﻪ ﺳﻨﯿﻪ ﻓﯽ اﻻﻧﺘﺼﺎر ﻟﻠﻔﺮﻗﮥ اﻟﺴﻨﯿﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و »ﻣﺒﺎﺣﺜﺎت ﻣﻼ ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﻨﺎﻣﯽ ﻣﺼﻨﻒ ﮐﺘﺎب »اﻻﺣﺘﺴﺎب« اﻟﺬي ﻟﻢ ﯾﺴﺒﻖ ﻓﯽ ﺑﺎﺑﻪ اﻟﯽ ﻣﺜﻠﻪ ﻣﻊ اﻟﺸﯿﺦ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺪﻫﻠﻮي‪.‬‬‫و »ﻣﻨﺎﻇﺮات« اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺪوﻟﺖآﺑﺎدي ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤﻮاج ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ« اﻟﺬي ﻟﻢ ﯾﺴﺒﻖ اﻟﯽ ﻣﺜﻠﻪ ﻓﯽ ﺑﯿﺎن اﻋﺠﺎز اﻟﻘﺮآن ﻣﻦ‬‫ﺟﻬﮥ اﻟﻔﺼﻞ و اﻟﻮﺻﻞ‪ ،‬و »اﻻرﺷﺎد ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ« اﻟﺬي اﻟﺘﺰم ﻓﯿﻪ أن ﯾﻌﺒﺮ ﮐﻞ ﻗﺎﻋﺪة ﺑﻤﺎ ﯾﺼﻠﺢ ]‪ [1‬اﺧﺒﺎر اﻻﺧﯿﺎر‪.173 :‬‬‫]‪ [2‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪.1/68‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪400 :‬‬‫ﻣﺜﺎﻻ ﻟﻬﺎ‪ ،‬و »ﺣﺎﺷـﯿﮥ اﻟﮑﺎﻓﯿﮥ« اﻟﺘﯽ ﻻ ﻧﻈﯿﺮ ﻟﻬﺎ ﻓﯽ ﮐﺜﺮة اﻟﺴﺆال و اﻟﺠﻮاب ﻣﻊ اﻻﺳﺘﻘﺎﻣﮥ و ﺳﻼﻣﮥ اﻟﺘﻘﺮﯾﺮ‪ ،‬و »ﺑﺪﯾﻊ اﻟﺒﯿﺎن ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ« اﻟﺬي‬‫ﯾﻨﻬﺞ ﻓﯿﻪ ﻣﻨﻬﺠﺎ ﻟﻢ ﯾﺴﻠﮏ ﻗﺒﻠﻪ ﻓﯽ ﺗﺮﺗﯿﺐ اﻟﻘﻮاﻋﺪ و ﺗﻨﻘﯿﺤﻬﺎ ﻣﻊ اﻟﺸﯿﺦ ﻧﻮر ﻗﻄﺐ اﻟﻌﺎﻟﻢ ﻣﺸﻬﻮرة ﻣﻌﺮوﻓﮥ‪.‬‬‫و ﻣﻀﯽ ﻗﺮون ﮐﺜﯿﺮة ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻻﺧﺘﻼف و اﻻﺋﺘﻼف ‪.‬‬
‫و از ﻋﺒﺎرت ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﮐﻪ در ﻣﺎ ﺑﻌـﺪ ﻣﯽآﯾـﺪ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء از ﻋﻈﻤﺎي اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ رﺳﺎﺋﻞ ﻣﻨﻔﺮده در ﻓﻀﺎﺋﻞ‬‫اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﺂن ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ در اﺛﺒﺎت وﻻي اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺎ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در »اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أي ﻧﺎﻇﺮان ﻓﻦ ﻗﻮﯾﻢ ﺳـﯿﺮ و ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬و أي ﻣﺎﻫﺮان ﻗﻮل ﻗـﺪﯾﻢ و ﺣﺪﯾﺚ! ﺑﺮاي ﺧﺪا در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم اﻧﺪﮐﯽ ﺗﺄﻣﻞ را ﮐﺎر ﻓﺮﻣﺎﯾﯿﺪ‪ ،‬ﺗﺎ درﯾﺎﻓﺖ‬‫ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ آﯾﺎ ﻣﺜﻞ اﻣﺎم ﻫﻤﺎم اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬و اﻣﺎم اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ اﺑﻦ ﺟﻮزي‪ ،‬و ﺳـﺒﻂ او و ﻗﺎﺿﯽ اﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ ]‪ ،[1‬و ﺣﻤﺎد ﺑﻦ ﻋﻠﻘﻤﻪ‪ ،‬و ﺳﯿﺪ‬‫ﺟﻼل اﻟﺤﻖ و اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﺨﺎري‪ ،‬و ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺷـﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ دوﻟﺖآﺑﺎدي‪ ،‬و ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﻌﺪ اﻟﻤﻠـﮥ و اﻟﺪﯾﻦ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﮐﻪ‬‫ﻣﺼـﺮح ﺑﮑﻔﺮ و ﻟﻌﻦ ﻣﻄﺮود و ﻣﻌﻬﻮد از ﻋﻮام اﻫﻞ ﻫﻨﺪ و ﺟﺎﻫﻞ ﺑﺤﺎل ﻣﺴـﻠﮏ ﺧﻮد‪ ،‬و ﻗﺮﯾﺐ اﻟﻌﻬﺪ ﺑﻤﺨﺎﻃﺐ ﺷﺎﻣﺦ اﻟﻤﺠﺪ ﺑﻮدﻧﺪ؟‪ ،‬ﯾﺎ از‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 220‬از ‪230‬‬‫اﺋﻤﻪ دﯾﻦ و ﻗﺪﻣﺎي ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ؟[‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء از اﺋﻤﻪ دﯾﻦ و ﻗﺪﻣﺎي ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ اﺳﺖ‪ [1] .‬اﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(458‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪401 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ رﺷﯿﺪ ﻟا ﺪﯾﻦ ﺧﺎن در »ﻋﺰة اﻟﺮاﺷﺪﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﭘﺲ ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑﻄﻼـن ادﻋـﺎي ﻣﻌﺘﺮض‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻗﺎﺋـﻞ ﺑﻮدن ﺟﻤﯿﻊ اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ ﺑﻪ اﯾﻤﺎن ﯾﺰﯾـﺪ أﻇﻬﺮ ﻣﻦ اﻟﺸـﻤﺲ و أﺑﯿﻦ ﻣﻦ اﻻﻣﺲ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ اﮐﺜﺮ اﮐﺎﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻊ ﻋﻠﻮم ﻇﺎﻫﺮي و ﺑﺎﻃﻨﯽ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺑﮑﻔﺮ و ﻟﻌﻦ آن ﺑﯿﺪﯾﻦ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﻣﺎم اﺣﻤﺪ ﺣﻨﺒﻞ و‬‫اﺑﻦ ﺟﻮزي‪ ،‬و ﻋﻼﻣﻪ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ و ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ دوﻟﺖآﺑﺎدي ‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء از اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻊ ﻋﻠﻮم ﻇﺎﻫﺮي و ﺑﺎﻃﻨﯽ ﺑﻮدﻧﺪ‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎِﺋٌﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﺳﻤﻬﻮدي«‬‫اﺷﺎره‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺳﯿﺪ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﻨﯽ اﻟﺴﻤﻬﻮدي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫در ﺣﻖ ﺣـﺎرث‪ :‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘـﺪﯾﻦ« ﮐﻪ ﯾﮏ ﻧﺴـﺨﻪ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺟﻨﺎب واﻟـﺪ ﻣﺎﺟـﺪ ﻗـﺪس اﻟﱠﻠﻪ روﺣﻪ ﺑﻮده و ﺑﻌـﺪ ﮔﻢ‬‫ﺷـﺪن‪ ،‬ﺑﻌﻨـﺎﯾﺖ رﺑـﺎﻧﯽ در اﯾﻦ أزﻣﻨﻪ ﺑﻤﻔﺎد ﺗﻠﮏ ﺑﻀﺎﻋﺘﻨﺎ ردت إﻟﯿﻨﺎ‪ ،‬ﺑﺎز ﺑـﺪﺳﺖ آﻣـﺪ‪ ،‬و ﯾﮏ ﻧﺴـﺨﻪ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺣﺮم ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨﻮره‬‫دﯾﺪهام‪ ،‬و ﯾﮏ ﻧﺴﺨﻪ آن ﺑﻤﺴﺎﻋﯽ ﺟﻤﯿﻠﻪ ﺑﻌﺾ اﺣﺒﺎب ﻣﻤﻠﻮك اﯾﻦ ﺧﺎﮐﺴﺎر ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و در »وﺳﯿﻠﮥ اﻟﻤﺂل« آن را از اﺣﺴﻦ و اﻧﻔﻊ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ‬‫ﻣﻨﻪ داﻧﺴـﺘﻪ‪ ،‬و ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ در »اﯾﻀـﺎح« آن را ﺑﻤﻘـﺎم اﻓﺘﺨﺎر و ﻣﺒﺎﻫﺎت ﺑﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ در ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم و اﺛﺒﺎت‬‫وﻻﯾﺸﺎن ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫]و روي اﻻﻣﺎم اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه‪ :‬ان ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺌﻞ ﻋﻦ ﻗﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫‪ ،‬ﻓﯿﻤﻦ ﻧﺰﻟﺖ؟‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻠﺴﺎﺋﻞ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪402 :‬‬‫ﺳﺄﻟﺘﻨﯽ ﻋﻦ ﻣﺴﺄﻟﮥ ﻣﺎ ﺳﺄﻟﻨﯽ ﻋﻨﻬﺎ أﺣﺪ ﻗﺒﻠﮏ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻪ‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن‬‫ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻧﺎدي اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﻮا‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻗﺎل »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﺸﺎع ذﻟﮏ و ﻃﺎر ﻓﯽ اﻟﺒﻼد‪ ،‬ﻓﺒﻠﻎ‬‫ذﻟﮏ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن اﻟﻔﻬﺮي‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﮥ‪ ،‬ﻓﻨﺰل ﺑﺎﻻﺑﻄﺢ ﻋﻦ ﻧﺎﻗﺘﻪ و أﻧﺎﺧﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل‪:‬‬‫ﯾـﺎ ﻣﺤﻤـﺪ! أﻣﺮﺗﻨﺎ ان ﻧﺸـﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و اﻧﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺼـﻠﯽ ﺧﻤﺴﺎ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺰﮐﺎة ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ‪ ،‬و‬‫أﻣﺮﺗﻨـﺎ أن ﻧﺼﻮم ﺷـﻬﺮا ﻓﻘﺒﻠﻨـﺎ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺤـﺞ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﺗﺮض ﺑﻬـﺬا‪ ،‬ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ ﺑﻀـﺒﻌﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﮏ ﺗﻔﻀـﻠﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ و ﻗﻠﺖ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ‬‫ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﺷـﯽء ﻣﻨﮏ أم ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ؟! ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬و اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ‪ ،‬ان ﻫﺬا ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ‬‫و ﺟﻞ«‪.‬‬‫ﻓﻮﻟﯽ اﻟﺤﺎرث و ﻫﻮ ﯾﺮﯾـﺪ راﺣﻠﺘﻪ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان ﮐﺎن ﻣﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﻘﺎ‪ ،‬ﻓﺄﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬أو اﺋﺘﻨﺎ ﺑﻌﺬاب ﻟا ﯿﻢ‪ .‬ﻓﻤﺎ‬‫وﺻﻞ اﻟﯽ راﺣﻠﺘﻪ ﺣﺘﯽ رﻣﺎه اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺴﻘﻂ ﻋﻠﯽ ﻫﺎﻣﺘﻪ و ﺧﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه ﻓﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ داﻓٌِﻊ‬‫[‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 221‬از ‪230‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﻤﻬﻮدي و ﻓﻀﺎﺋﻞ او در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﺳﻤﻬﻮدي از اﺟﻠﻪ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﻓﻀﻼ و اﮐﺎﺑﺮ ﻣﻨﻘﺪﯾﻦ ﻧﺒﻼ و اﻣﺎﺛﻞ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﮐﺒﺮاي ﺳﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺴﺨﺎوي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻀﻮء اﻟﻼﻣﻊ ﻻﻫﻞ اﻟﻘﺮن اﻟﺘﺎﺳﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺠﻤﺎل اﻟﺤﺴـﻨﯽ اﻟﺴـﻤﻬﻮدي‬‫اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻧﺰﯾﻞ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ و اﻟﻤﺎﺿﯽ اﺑﻮه وﺟﺪه و ﯾﻌﺮف ﺑﺎﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﺴﻤﻬﻮدي‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ ﺻﻔﺮ ﺳﻨﮥ ارﺑﻊ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯽ ﻣﺎﺋﮥ ﺑﺴﻤﻬﻮد و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺤﻔﻆ اﻟﻘﺮآن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪403 :‬‬‫و »اﻟﻤﻨﻬﺎج« و ﻻزم واﻟﺪه ﺣﺘﯽ ﻗﺮأه ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺤﺜﺎ ﻣﻊ ﺷـﺮﺣﻪ ﻟﻠﻤﺤﻠﯽ و »ﺷـﺮح اﻟﺒﻬﺠﮥ« ﻟﮑﻦ اﻟﻨﺼﻒ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﻨﻪ ﺳـﻤﺎﻋﺎ‪ ،‬و »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ«‪ ،‬و‬‫ﻏﺎﻟﺐ »اﻟﻔﯿـﮥ« اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﺑﻞ ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﺟﻞ اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬و »ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻟﻠﻤﻨﺬري‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ و ﻗﺪم اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻣﻌﻪ‪ ،‬و ﺑﻤﻔﺮده ﻏﯿﺮ ﻣﺮة‪،‬‬‫أوﻟﻬﺎ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺧﻤﺴـﯿﻦ‪ ،‬و ﻻزم اوﻻ اﻟﺸﻤﺲ اﻟﺠﻮﺟﺮي ]‪ [1‬ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﺻﻮﻟﻪ و اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻣﻤﺎ ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﺟﻤﻊ »اﻟﺘﻮﺿـﯿﺢ« ﻻﺑﻦ‬‫ﻫﺸـﺎم‪ ،‬و »اﻟﺨﺰرﺟﯿـﮥ« ﻣﻊ »اﻟﺤﻮاﺷـﯽ اﻷﺑﺸـﯿﻄﯿﮥ« و ﺷـﺮﺣﻪ »ﻟﻠﺸـﺬور«‪ ،‬و اﻟﺮﺑﻊ اﻻـول ﻣﻦ »ﺷـﺮح اﻟﺒﻬﺠـﮥ« ﻟﻠﻮﻟﯽ‪ ،‬و ﺷـﺮح ﺷـﯿﺨﻪ اﻟﻤﺤﻠﯽ‬‫»ﻟﻠﻤﻨﻬﺎج« ﻗﺮاءة ﻷﮐﺜﺮه‪ ،‬و ﺳـﻤﺎﻋﺎ ﻟﺴﺎﺋﺮه ﻣﻊ ﺳﻤﺎع ﻏﺎﻟﺐ ﺷﺮح ﺷﯿﺨﻪ أﯾﻀﺎ ﻟﺠﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ‪ ،‬ﺑﻞ ﻗﺮأ ﺑﻌﻀﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺆﻟﻔﻬﻤﺎ ﻣﻊ ﺳﻤﺎع دروس‬‫ﻣﻦ »اﻟﺮوﺿﮥ« ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻟﻤﺆﯾﺪﯾﮥ‪ ،‬و اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻣﻼزﻣﮥ اﻟﻤﻨﺎوي‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﻤﺎ أﺧﺬه ﻋﻨﻪ »ﺗﻘﺴـﯿﻢ اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﻣﺮﺗﯿﻦ ﺑﻔﻮت ﻣﺠﻠﺲ أو ﻣﺠﻠﺴـﯿﻦ ﻓﯽ ﮐﻞ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﻟﮑﻦ ﺗﻠﻔﻖ ﻟﻪ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﻣﻌﺎ‪ ،‬و »اﻟﺘﻨﺒﯿﻪ« و »اﻟﺤﺎوي« و‬‫»اﻟﺒﻬﺠـﮥ« ﺑﻔﻮت ﯾﺴـﯿﺮ ﻓﯽ ﮐﻞ ﻣﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﺟﺎﻧﺒﺎ ﻣﻦ »ﺷـﺮح اﻟﺒﻬﺠـﮥ« و ﻣﻦ »ﺷـﺮح ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻟﺸـﯿﺨﻪ و ﻗﻄﻌـﮥ ﻣﻦ ﺣﺎﺷـﯿﺘﻪ ﻋﻠﯽ‬‫اوﻟﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻣﻤﺎ ﮐﺘﺒﻪ ﻋﻠﯽ »ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﻟﻤﺰﻧﯽ« ]‪ [2‬ﻓﯽ درس اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ »اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﻓﯽ درس اﻟﺼﺎﻟﺤﯿـﮥ‪ ،‬و ﻣﻤﺎ ﻗﺮأه ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺤﺜﺎ ﻗﻄﻌـﮥ ﻣﻦ‬‫»ﺷـﺮح اﻟﻔﯿﮥ ﻟا ﻌﺮاﻗﯽ« ]‪ [3‬و ﻣﻦ »ﺑﺴـﺘﺎن اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ« ﻟﻠﻨﻮوي‪ ،‬و ﺑﺠﺎﻣﻊ ﻋﻤﺮ و »ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺮﺳﺎﻟﮥ« ﻟﻠﻘﺸـﯿﺮي‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ »اﻟﻤﺴـﻠﺴﻞ« ﺑﺸـﺮﻃﻪ و‬‫اﻟﺒﺨـﺎري ﻣﺮارا ﺑـﺄﻓﻮات‪ ،‬و ﻗﻄﻌـﮥ ﻣﻦ »ﻣﺴـﻠﻢ« و ﻣﻦ »ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﺟـﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل« ]‪ [1‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻨﻌﻢ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ اﻟﻘـﺎﻫﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫)‪.(889‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(264‬‬‫]‪ [3‬ﻫﻮ ﻋﺒﺪ ﻟا ﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(806‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪404 :‬‬‫ﻻﺑﻦ اﻟﺒﺎرزي ]‪ ،[1‬و ﻣﻦ آﺧﺮ »ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺒﯿﻀﺎوي«‪ .‬و أﻟﺒﺴﻪ ﺧﺮﻗﮥ اﻟﺘﺼﻮف‪.‬‬‫و ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺠـﻢ اﺑﻦ ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﺠﻠـﻮن ]‪ [2‬ﺑﻌﺾ ﺗﺼـﺤﯿﺤﻪ »ﻟﻠﻤﻨﻬـﺎج«‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﻤﺲ اﻟﺒﺎﻣﯽ ]‪ [3‬ﻗﻄﻌـﮥ ﻣﻦ »ﺷـﺮح اﻟﺒﻬﺠﮥ« ﻣﻊ ﺣﻀﻮر‬‫ﺗﻘﺎﺳـﯿﻤﻪ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﻬـﺎج«‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺰﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ »ﺷـﺮح اﻟﻤﻨﻬﺎج اﻻﺻـﻠﯽ« ﻟﻼﺳـﻨﺎﺋﯽ ]‪ ،[4‬و ﻏـﺎﻟﺐ ﺷـﺮﺣﻪ ﻋﻠﯽ »ﻣﻨﻈﻮﻣـﮥ اﺑﻦ اﻟﻬﺎﺋﻢ ]‪ [5‬ﻓﯽ‬‫اﻟﻔﺮاﺋﺾ«‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﻤﺲ اﻟﺸﺮواﻧﯽ ]‪» [6‬ﺷـﺮح ﻋﻘﺎﺋﺪ اﻟﻨﺴـﻔﯽ« ﻟﻠﺘﻔﺘﺎزاﻧﯽ‪ ،‬ﺑﻞ ﺳـﻤﻌﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﺛﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬و ﻏﺎﻟﺐ »ﺷﺮح اﻟﻄﻮاﻟﻊ« ﻟﻼﺻﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و‬‫ﺳﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ اﻻﻟﻬﯿﺎت ﺑﺤﺜﺎ ﺑﻤﮑﮥ‪ ،‬و ﻗﻄﻌﮥ ﻣﻦ »اﻟﮑﺸﺎف« و ﻏﺎﻟﺐ »ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﺳﻌﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻠﺨﯿﺺ« و ﺷﯿﺌﺎ ﻣﻦ »اﻟﻤﻄﻮل« و ﻣﻦ ﻟا ﻌﻀﺪي‬‫»ﺷﺮح اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ«‪ ،‬و ﻣﻦ »ﺷﺮح اﻟﻤﻨﻬﺎج اﻻﺻﻠﯽ« ﻟﻠﺴﯿﺪ اﻟﻌﺒﺮي ]‪ ،[7‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﺣﻀـﺮ ﻋﻨـﺪ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ ﻣﻦ دروﺳﻪ ﻓﯽ ﻗﻄﻌﮥ اﻻﺳـﻨﺎي‪ ،‬و ﻋﻨﺪ اﻟﮑﻤﺎل ]‪ [8‬اﻣﺎم اﻟﮑﺎﻣﻠﯿـﮥ دروﺳﺎ‪ ،‬و أﻟﺒﺴﻪ اﻟﺨﺮﻗـﮥ و ﻟﻘﻨﻪ اﻟﺬﮐﺮ‪ ،‬و ﻗﺮأ‬‫»ﻋﻤـﺪة اﻻﺣﮑﺎم« ﺑﺤﺜﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺴـﻌﺪ ﺑﻦ اﻟـﺪﯾﺮي ]‪ ،[9‬و اذن ﻟـﻪ ﻓﯽ اﻟﺘـﺪرﯾﺲ ﻫـﻮ‪ ،‬و اﻟﺒـﺎﻫﯽ‪ ،‬و اﻟﺠـﻮﺟﺮي‪ ،‬و ﻓﯿـﻪ و ﻓﯽ اﻻﻓﺘـﺎء اﻟﺸـﻬﺎب‬‫اﻟﺸﺎرﻣﺴﺎﺣﯽ ﺑﻌﺪ اﻣﺘﺤﺎﻧﻪ ﻟﻪ ﻓﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ و ﻣﺬاﮐﺮﺗﻪ ﻣﻌﻪ‪ [1] ،‬اﺑﻦ اﻟﺒﺎرزي ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﺤﻤﻮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(738‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﻋﺠﻠﻮن اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(928‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 222‬از ‪230‬‬‫]‪ [3‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(885‬‬‫]‪ [4‬ﻫﻮ ﻋﺒﺪ ﻟا ﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﺳﻨﻮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(722‬‬‫]‪ [5‬اﺑﻦ اﻟﻬﺎﺋﻢ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(815‬‬‫]‪ [6‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(892‬‬‫]‪ [7‬ﻫﻮ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻔﺮﻏﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(743‬‬‫]‪ [8‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (864‬ه‪.‬‬‫]‪ [9‬ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺰﯾﻞ اﻟﻘﺎﻫﺮة اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (867‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪405 :‬‬‫و ﻓﯿﻬﻤـﺎ أﯾﻀـﺎ زﮐﺮﯾﺎ‪ ،‬و ﮐـﺬا اﻟﻤﺤﻠﯽ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﺎوي ]‪ ،[1‬و ﻋﻈﻢ اﺧﺘﺼـﺎﺻﻪ ﺑﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﺗﺰاﯾـﺪ ﻣﻊ ﺛﺎﻧﯿﻬﻤﺎ ﺑﺤﯿﺚ ﺧﻄﺒﻪ ﻟﺘﺰوﯾـﺞ ﺳـﺒﻄﺘﻪ‪ ،‬و ﻗﺮره‬‫ﻣﻌﯿﺪا ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺠﺎﻣﻊ ﻃﻮﻟﻮن‪.‬‬‫و ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟﺼﺎﻟﺤﯿـﮥ‪ ،‬و اﺳـﮑﻨﻪ ﻗﺎﻋـﮥ اﻟﻘﻀﺎء ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻋﺮض ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻨﯿﺎﺑـﮥ ﻓﺄﺑﯽ‪ ،‬ﺛﻢ ﻓﻮض إﻟﯿﻪ ﻋﻨـﺪ رﺟﻮﻋﻪ ﻣﺮة اﻟﯽ ﺑﻠﺪه ﻣﻊ اﻟﻘﻀﺎء‪ ،‬ﺣﯿﺚ‬‫ﺣﻞ اﻟﻨﻈﺮ ﻓﯽ أﻣﺮ ﻧﻮاب اﻟﺼـﻌﯿﺪ‪ ،‬و ﺻﺮف ﻏﯿﺮ اﻟﻤﺘﺎﻫﻞ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﻋﻤﻞ ﺑﺠﻤﯿﻌﻪ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﻪ اﺳﺘﻮﻃﻦ اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻣﻊ ﺗﻮﺟﻬﻪ ﻟﺰﯾﺎرة أﻫﻠﻪ أﺣﯿﺎﻧﺎ اﻟﯽ‬‫أن ﺗﻮﺟﻪ ﻟﻠﺤـﺞ‪ ،‬و ﻣﻌﻪ واﻟـﺪﺗﻪ ﻓﯽ ذي اﻟﻘﻌﺪة ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺒﺤﺮ و ﮐﺎد أن ﯾﺪرك اﻟﺤﺞ ﻓﻠﻢ ﯾﻤﮑﻦ‪ ،‬و ﺟﺎوز ﺳـﻨﮥ اﺣﺪي ﺑﮑﻤﺎﻟﻬﺎ و‬‫ﮐﻨﺖ ﻫﻨﺎك‪ ،‬ﻓﮑﺜﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﻨﺎ و ﮐﺘﺐ ﺑﺨﻄﻪ ﻣﺼـﻨﻔﯽ »اﻻﺑﺘﻬﺎج« و ﺳﻤﻌﻪ ﻣﻨﯽ ﻏﯿﺮه ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﺧﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﻓﺎرﻗﺘﻪ ﺑﻤﮑﮥ ﺑﻌﺪ‬‫أن ﺣﺠﺠﻨﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﺗﻮﺟﻪ ﻣﻨﻬﺎ اﻟﯽ ﻃﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻓﻘﻄﻨﻬﺎ ﻣﻦ ﺳﻨﮥ ﺛﻼث و ﺳﺒﻌﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻻزم ﻫﻮ ﻓﯿﻬﺎ اﻟﺸـﻬﺎب اﻻﺑﺸـﻄﺒﯽ ]‪ ،[2‬و ﺣﻀـﺮ دروﺳﻪ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﻬـﺎج« و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﺟﺎﻧﺒـﺎ ﻣﻦ »ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﺒﯿﻀﺎوي« و ﻣﻦ »ﺷـﺮح‬‫اﻟﺒﻬﺠﮥ« ﻟﻠﻮﻟﯽ ]‪ ،[3‬و ﺑﺤﺚ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﺑﻦ ﻫﺸﺎم«‪ ،‬ﺑﻞ ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﺷﺮﺣﻪ ﻟﺨﻄﺒﮥ »اﻟﻤﻨﻬﺎج« و ﺣﺎﺷﯿﺘﻪ ﻋﻠﯽ »اﻟﺨﺰرﺟﯿﮥ«‪.‬‬‫و اذن ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﺘـﺪرﯾﺲ‪ ،‬و أﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎع ﻫﻨﺎك ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﻟﻔﺮج اﻟﻤﺮاﻏﯽ ﺑﻞ ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻔﯿﻒ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻧﺎﺻـﺮ اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ‬‫ﺻﺎﻟﺢ أﺷﯿﺎء ﺑﺎﻻﺟﺎﺋﺰ‪ ،‬و أﻟﺒﺴﻪ ﺧﺮﻗﮥ اﻟﺘﺼﻮف ﺑﻠﺒﺎﺳﻪ ﻣﻦ ﻋﻤﺮ اﻻﻋﺮاﺑﯽ‪ [1] .‬ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (877‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻻﺻﻮﻟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(883‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻮﻟﯽ‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﻌﺮاﻗﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(826‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪406 :‬‬‫و ﮐﺬا ﮐﺎن ﺳﻤﻊ ﺑﻤﮑﮥ ﻋﻠﯽ ﮐﻤﺎﻟﯿﮥ اﺑﻨﮥ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻤﺮﺟﺎﻧﯽ ]‪ [1‬و ﺷﻘﯿﻘﻬﺎ اﻟﮑﻤﺎل أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬و اﻟﻨﺠﻢ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ ]‪[2‬‬‫ﻓﯽ آﺧﺮﯾﻦ‪.‬‬‫و ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة ﻋﻠﯽ ﺳﻮي ﻣﻦ ﺗﻘـﺪم ﺧﺘﻢ اﻟﺒﺨﺎري ﻣﻊ ﺛﻼﺛﯿﺎﺗﻪ ﺑﻘﺮاءة اﻟـﺪﯾﻠﻤﯽ ]‪ [3‬ﻋﻠﯽ ﻣﻦ اﺟﺘﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﺸـﯿﻮخ ﺑﺎﻟﮑﺎﻣﻠﯿـﮥ‪ ،‬ﺑﻞ ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺠﻢ‬‫اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮارث ﻓﯽ ﻣﻨﯿﮥ اﺑﻦ ﺧﺼﯿﺐ ﺷﯿﺌﺎ ﻣﻦ »اﻟﻤﻮﻃﺎ« و ﻣﻦ »اﻟﺸﻔﺎء«‪ ،‬و أﺟﺎز ﻟﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ و ﻟﻢ ﯾﮑﺜﺮ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﺻﺎﻫﺮ ﻓﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ ﺑﯿﺖ اﻟﺰرﻧﺪي‪ ،‬ﻓﺘﺰوج اﺧﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﻤﺤﺐ‪ ،‬و ﻟﻬﺎ ﻣﺤﺮﻣﯿﮥ ﺑﺎﻟﻨﺠﻢ اﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ أﺧﯽ زوﺟﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ‬‫ﻓﺎرﻗﻬﺎ و ﺗﺰوج اﺧﺖ اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺮاﻏﯽ اﺑﻨﮥ ﺷﯿﺨﻪ أﺑﯽ اﻟﻔﺮج‪ ،‬و ﻓﺎرﻗﻬﺎ ﺑﻌﺪ ﻣﺪة ﺑﻌﺪ ﻣﻮت أﺧﯿﻬﺎ‪.‬‬‫و اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ اﻟﻄﻠﺒـﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ ﻓﯽ ﻣﺴﺄﻟﮥ ﻓﺮش اﻟﺒﺴﻂ اﻟﻤﻨﻘﻮﺷﮥ ردا ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻧﺎزﻋﻪ‪ ،‬و ﻗﺮﺿﻪ ﻟﻪ اﺋﻤﮥ اﻟﻘﺎﻫﺮة‪ ،‬و ﮐﺬا‬‫ﻋﻤـﻞ ﻟﻠﻤﺪﯾﻨـﮥ اﻟﻨﺒﻮﯾـﮥ ﺗﺎرﯾﺨـﺎ ﺗﻌﺐ ﻓﯿﻪ ﻗﺮﺿﻪ ﻟﻪ ﮐـﺎﺗﺒﻪ و »اﻟﺒﺮﻫـﺎن« اﺑﻦ ﻇﻬﯿﺮة‪ ،‬و ﻗﺮئ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻌﻀﻪ ﺑﻤﮑـﮥ‪ ،‬و ﮐـﺬا أﻟﻒ ﻏﯿﺮ ﻣﺎ ذﮐﺮ و ﻣﻦ‬‫ذﻟﮏ »ﺣﺎﺷـﯿﮥ ﻋﻠﯽ اﯾﻀﺎح اﻟﻨﻮوي ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎﺳﮏ« و اﻟﺘﻤﺲ ﻣﻦ ﺻﺎﺣﺒﻨﺎ اﻟﻨﺠﻢ اﺑﻦ ﻓﻬﺪ ﺗﺨﺮﯾﺞ ﺷـﯽء ﻣﻤﺎ ﺗﻘﺪم ﺳـﻤﺎﻋﻪ ﻟﻪ ﻓﻔﻌﻞ و ﻋﻈﻤﻪ‬‫ﻓﯽ اﻟﺨﻄﺒﮥ و زاد و ﻣﺎت ﻗﺒﻞ اﮐﻤﺎﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺒﯿﻀﻪ وﻟﺪه ﻣﺘﻤﻤﺎ ﻟﻤﺎ أﻣﮑﻨﻪ ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺪم ﻣﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﯽ ﻣﮑﮥ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ رﻓﯿﻘﺎ ﻻﺑﻦ اﻟﻌﻤﺎد‪ ،‬ﻗﺒﻞ وﻗﻮع اﻟﺤﺮﯾﻖ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺴﻠﻢ ﻣﻦ ﻫﺬه اﻟﺤﺎدﺛﮥ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 223‬از ‪230‬‬‫اﺣﺘﺮﻗﺖ ﺟﻤﯿﻊ ﮐﺘﺒﻪ و ﻫﯽ ﺷـﯽء ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﺳـﺎﻓﺮ اﻟﯽ اﻟﻘـﺎﻫﺮة ﻓﯽ ﻣﻮﺳـﻤﻬﺎ رﻓﯿﻘـﺎ ﻟﻠﻤـﺬﮐﻮر أﯾﻀﺎ‪ [1] ،‬ﻫﻮ ﻧﺠﻢ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‬‫اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(827‬‬‫]‪ [2‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻤﻮرخ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(885‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺪﯾﻤﯽ‪ :‬ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(908‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪407 :‬‬‫ﻓﺪﺧﻼﻫﺎ و ﻟﻘﯽ اﻟﺴﻠﻄﺎن‪ ،‬ﻓﺄﺣﺴﻦ إﻟﯿﻪ ﺑﻤﺮﺗﺐ ﻋﻠﯽ »اﻟﺬﺧﯿﺮة« و ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﺑﻞ و وﻗﻒ ﻫﻮ و ﻏﯿﺮه ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﮐﺘﺒﺎ ﻣﻦ أﺟﻠﻪ و ﺷﻬﺪ ﻣﻮت اﺑﻦ‬‫اﻟﻌﻤﺎد‪ ،‬ﺛﻢ ﺳﺎﻓﺮ ﻟﺰﯾﺎرة اﻣﻪ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﮐﺎن ﺑﺄﺳـﺮع ﻣﻦ ﻣﻮﺗﻬﺎ ﺑﻌـﺪ ﻟﻘﺎﺋﻪ ﻟﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﺗﻮﺟﻪ ﻓﺰار ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘـﺪس و ﻋﺎد اﻟﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﺛﻢ‬‫اﻟﯽ ﻣﮑﮥ ﻓﺤﺞ‪ ،‬ﺛﻢ رﺟﻊ اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻣﺴـﺘﻮﻃﻨﺎ ﻣﻘﺘﺼـﺮا ﻋﻠﯽ إﻣﺎء و اﺑﺘﻨﯽ ﻟﻪ ﺑﯿﺘﺎ‪ ،‬و ﻟﻘﯿﺘﻪ ﻓﯽ ﮐﻼ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ﻏﯿﺮ ﻣﺮة‪ ،‬و ﻏﺒﻄﺘﻪ ﻋﻠﯽ اﺳﺘﯿﻄﺎﻧﻪ‬‫اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬و ﺻﺎر ﺷـﯿﺨﻬﺎ ﻗﻞ أن ﯾﮑﻮن أﺣـﺪ ﻣﻦ أﻫﻠﻬﺎ ﻟﻢ ﯾﻘﺮأ ﻋﻠﯿﻪ و اﺳـﺘﻘﺮ ﺑﻪ اﻻﺷـﺮف ﺑﻌﻨﺎﯾـﮥ اﻟﺒﺪري أﺑﯽ اﻟﺒﻘﺎء ﻓﯽ اﻟﻨﻈﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺠﻤﻊ‬‫ﻟﻤﺪرﺳـﺘﻪ و ﺑﺎﺑﻪ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﺘﯽ أوﻗﻔﻬﺎ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﺻﺎر اﻟﻤﺘﮑﻠﻢ ﻓﯽ ﻣﺼﺎرف اﻟﻤﺪرﺳـﮥ اﻟﻤﺰﻫﺮﯾـﮥ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻊ اﻟﺼـﺮف ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﺼـﺪﻗﺎت اﻟﺮوﻣﯿﮥ‬‫ﮐﺎﻟﻘﻀـﺎة و ﻣـﺎ اﺿـﯿﻒ إﻟﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺘـﺪرﯾﺲ ﻣﻤـﺎ وﻗﻔﻪ ﻣﻠـﮏ اﻟﺮوم‪ ،‬و ذﻟـﮏ ﻣﺎﺋـﮥ دﯾﻨـﺎر و رﺑﻤﺎ ﺗﻨﻘﺺ‪ ،‬و اﻧﻘﺎد اﻻﻣﯿﺮ داود ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻟﻪ ﻓﯽ‬‫ﺻـﺪﻗﺎﺗﻪ ﻻﻫـﻞ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ﺣﯿﻦ ﺣـﺞ و ﺑﻌـﺪه‪ ،‬ﺑﻞ و اﺷﺘﺮي ﻣﻦ أﺟﻠﻪ ﮐﺘﺒﺎ وﻗﻔﻬﺎ‪ ،‬و ﮐـﺬا اﻧﻘﺎد ﻟﻪ اﺑﻦ ﺟﺒﺮ‪ ،‬و ﻏﯿﺮه ﻓﯽ أﺷـﯿﺎء ﻫـﺬا‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﺗﻘﺮر‬‫ﻋﻨﺪﻫﻢ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﻪ و ﺗﺪﯾﻨﻪ‪ ،‬و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﻓﻬﻮ ﯾﮑﺘﺴﺐ ﺑﺎﻟﺒﯿﻊ و اﻟﺸﺮاء ﺑﻨﻔﺴﻪ و ﺑﻤﻨﺪوﺑﻪ‪ ،‬و رﺑﻤﺎ ﻋﺎﻣﻞ اﻟﺸﺮﯾﻒ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪.‬‬‫و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﮥ ﻓﻬﻮ اﻧﺴﺎن ﻓﺎﺿﻞ‪ ،‬ﻣﻔﻨﻦ ﻣﺘﻤﯿﺰ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻻﺻﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻣﺪﯾﻢ ﻟﻠﻌﻠﻢ و اﻟﺠﻤﻊ و اﻟﺘﺄﻟﯿﻒ‪ ،‬ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻟﻠﻌﺒﺎدة و ﻟﻠﻤﺒﺎﺣﺜﮥ و اﻟﻤﻨﺎﻇﺮة‪ ،‬ﻗﻮي‬‫اﻟﺠﻼـدة ﻋﻠﯽ ذﻟـﮏ‪ ،‬ﻃﻠﻖ اﻟﻌﺒـﺎرة ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻣﻐﺮم ﺑﻪ ﻣﻊ ﻗﻮة ﻧﻔﺲ و ﺗﮑﻠﻒ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻـﺎ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺸﺎت ﻟﺸـﯿﺨﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﻧﺤﻮه‪ ،‬و رﺑﻤﺎ اداه‬‫اﻟﺒﺤﺚ اﻟﯽ ﻣﺨﺎﺷﻨﮥ ﻣﻊ اﻟﻤﺒﺤﻮث ﻣﻌﻪ و ﻗﺪ ﯾﻨﺘﻬﯽ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻟﻤﺎ ﻻ ﯾﻠﯿﻖ ﺑﺠﻼﻟﺘﻪ‪ ،‬و ﯾﺘﺠﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺮﺗﻖ ﻟﻮﺟﺎﻫﺘﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ أﻋﺮض ﻋﻦ ﻫﺬا‬‫ﮐﻠﻪ ﻟﮑـﺎن ﻣﺠﻤﻌﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﺣﺎل ﻓﻬﻮ ﻓﺮﯾـﺪ ﻫﻨﺎك ﻓﯽ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ‪ ،‬و ﻻﻫﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﺑﻪ ﺟﻤﺎل و ﮐﻤﺎل ﻟﻠّﻪ‪ ،‬و ﻻ زاﻟﺖ ﮐﺘﺒﻪ ﺗﺮد ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﺎﻟﺴﻼم و ﻃﯿﺐ اﻟﮑﻼم‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪408 :‬‬‫و ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻣﻦ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ« و »اﻟﺘﺎرﯾﺦ اﻟﮑﺒﯿﺮ« و »اﻟﻤﻌﺠﻢ« زﯾﺎدة ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻫﻨﺎ ﻣﻦ ﻧﻈﻢ و ﻏﯿﺮه و ﻣﻤﺎ ﮐﺘﺒﺘﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﻦ ﻧﻈﻤﻪ‪:‬‬‫أﻻ ان دﯾﻮان اﻟﺼﺒﺎﺑﮥ ﻗﺪ ﺳﺒﺎ ﺑﻤﺎ ﺻﺐ ﻣﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﺼﻨﺎﻋﮥ إذ ﺳﺒﺎ‬‫ﻧﻔﻮﺳﺎ ﺳﮑﺎري ﻣﻦ رﺣﯿﻖ ﺷﺮاﺑﻪ و أﻟﺤﺎظ ﺻﺐ ﻣﻦ ﺻﺒﺎﺑﺘﻪ ﺻﺒﺎ[‬‫]‪ [1‬و ﻣﺤﯿﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘـﺎدر اﻟﻌﯿـﺪروس ﮐﻪ ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﺟﻤﯿﻠﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻠﯿﻠﻪ او از ﮐﺘﺎب »ﺧﻼﺻـﮥ اﻻﺛﺮ ﻓﯽ اﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدي ﻋﺸـﺮ«‬‫ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ اﺳﺖ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻨﻮر اﻟﺴﺎﻓﺮ ﻋﻦ اﺧﺒﺎر اﻟﻘﺮن اﻟﻌﺎﺷﺮ« در ﺳﻨﻪ اﺣﺪي ﻋﺸﺮ و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯿﻬﺎ ﻓﯽ ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ ﺛﺎﻣﻦ ﻋﺸـﺮ ذي اﻟﻘﻌـﺪة ﺗﻮﻓﯽ ﻋﺎﻟﻢ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬اﻻﻣﺎم اﻟﻘﺪوة و اﻟﻤﻔﺘﯽ اﻟﺤﺠﮥ اﻟﺸـﺮﯾﻒ‪ ،‬ذو اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﺸـﻬﯿﺮة ﻧﻮر‬‫اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻋﻔﯿﻒ اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺮوح ﻋﯿﺴـﯽ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﻠﯿﺎء ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ داود ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻻـﮐﺒﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﻟﺤﺴـﻨﯽ و ﯾﻌﺮف ﺑﺎﻟﻤﺴـﻬﻮدي‪،‬‬‫ﻧﺰﯾﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﺸﺮﯾﻔﮥ‪ ،‬و ﻋﺎﻟﻤﻬﺎ و ﻣﻔﺘﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﻣﺪرﺳﻬﺎ و ﻣﻮرﺧﻬﺎ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﺤﺎﻓﻈﺎن‪ :‬اﻟﻌﺰ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ‪ ،‬و اﻟﺸـﻤﺲ اﻟﺴـﺨﺎوي‪ ،‬و ﺳﺎق اوﻟﻬﻤﺎ ﻧﺴـﺒﻪ ﮐﻤﺎ ذﮐﺮﺗﻪ‪ ،‬و ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻣﺎ ﻣﺨﺘﺼـﺮه‪ :‬اﻧﻪ وﻟﺪ ﻓﯽ ﺻﻔﺮ ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و‬‫أرﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋـﮥ ﺑﺴـﻤﻬﻮد‪ ،‬و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺤﻔﻆ اﻟﻘﺮآن و »اﻟﻤﻨﻬﺎج اﻟﻔﺮﻋﯽ« و ﮐﺘﺒﺎ‪ ،‬و ﻻزم واﻟـﺪه ﺣﺘﯽ ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ »اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﺑﺤﺜﺎ ﻣﻊ ﺷـﺮﺣﻪ‬‫ﻟﻠﺠﻼل اﻟﻤﺤﻠﯽ‪ ،‬و »ﺷـﺮح اﻟﺒﻬﺠﮥ« ﻧﺼـﻔﻪ ﺳـﻤﺎﻋﺎ‪ ،‬و »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ«‪ ،‬و ﻏﺎﻟﺐ »أﻟﻔﯿﮥ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ«‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻌﺾ ﮐﺘﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪[1] .‬‬‫اﻟﻀﻮء اﻟﻼﻣﻊ ج ‪.135 -10/131‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 224‬از ‪230‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪409 :‬‬‫و ﻗـﺪم اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻣﻌﻪ و ﺑﻤﻔﺮده ﻏﯿﺮ ﻣﺮة ﺳـﻨﮥ ﺛﻼث و ﺧﻤﺴـﯿﻦ‪ ،‬و ﻻزم اوﻻ اﻟﺸـﻤﺲ اﻟﺠﻮﺟﺮي ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﺻﻮﻟﻪ و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻼل‬‫اﻟﻤﺤﻠﯽ ﻗﺮأ ﺑﻌﺾ ﺷـﺮﺣﯿﻪ ﻋﻠﯽ »اﻟﻤﻨﻬـﺎج« و »ﺟﻤـﻊ اﻟﺠﻮاﻣـﻊ« ﻣـﻊ ﺳـﻤﺎع دروﺳـﻪ ﻣﻦ »اﻟﺮوﺿـﮥ« ﺑﺎﻟﻤﺆﯾﺪﯾـﮥ و اﮐـﺜﺮ ﻣﻦ ﻣﻼزﻣـﮥ ﻟا ﺸـﺮف‬‫اﻟﻤﻨـﺎوي‪ ،‬و ﻗﺴﻢ ﻋﻠﯿﻪ »اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﻣﺮﺗﯿﻦ‪ ،‬و »اﻟﺘﻨﺒﯿﻪ«‪ ،‬و »اﻟﺤﺎوي«‪ ،‬و »اﻟﺒﻬﺠـﮥ« و ﺟﺎﻧﺒﺎ ﻣﻦ ﺷـﺮﺣﻬﺎ و ﺷـﺮح »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻟﺸـﯿﺨﻪ‬‫اﻟﻮﻟﯽ اﻟﻌﺮاﻗﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻣﻦ ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﻪ و ﺟﻤﻠﮥ ﻓﯽ ﻓﻨﻮن‪ ،‬و اﻟﺒﺴﻪ ﺧﺮﻗﮥ اﻟﺘﺼﻮف‪.‬‬‫و ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺠﻢ ﺑﻦ ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﺠﻠﻮن ﺗﺼـﺤﯿﺤﻪ ﻟﻠﻤﻨﻬﺎج‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻤﺲ اﻟﺒﺎﻣﯽ »ﺗﻘﺎﺳﯿﻢ اﻟﻤﻨﻬﺎج« و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺦ زﮐﺮﯾﺎ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و‬‫اﻟﻔﺮاﺋﺾ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻤﺲ اﻟﺸﺮواﻧﯽ »ﺷﺮح ﻋﻘﺎﺋﺪ اﻟﻨﺴﻔﯽ«‪ ،‬و ﻏﺎﻟﺐ »اﻟﻄﻮاﻟﻊ« ﻟﻼﺻﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ اﻻﻟﻬﯿﺎت‪ ،‬و ﻗﻄﻌﮥ ﻣﻦ »اﻟﮑﺸﺎف« و‬‫ﻣﻦ »اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ« و »اﻟﻤﻄﻮل« و ﻟﻠﻌﻀﺪي‪ ،‬و »ﺷـﺮح اﻟﻤﻨﻬﺎج اﻻﺻـﻠﯽ« ﻟﻠﻌﺒﺮي و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﺣﻀـﺮ ﻋﻨﺪ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ و ﮐﺬا اﻟﮑﻤﺎل اﻣﺎم‬‫اﻟﮑﺎﻣﻠﯿﮥ‪ ،‬و أﻟﺒﺴﻪ اﻟﺨﺮﻗﮥ و ﻟﻘﻨﻪ اﻟﺬﮐﺮ‪.‬‬‫و ﻗﺮأ »ﻋﻤﺪة اﻻﺣﮑﺎم« ﺑﺤﺜﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺪﯾﺮي‪ ،‬و أذن ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﺘﺪرﯾﺲ ﻫﻮ و اﻟﺒﺎﻣﯽ و اﻟﺠﻮﺟﺮي‪ ،‬و ﻓﯿﻪ و ﻓﯽ اﻻﻓﺘﺎء اﻟﺸـﻬﺎب اﻟﺸﺎرﻣﺴﺎﺣﯽ ﺑﻌﺪ‬‫اﻣﺘﺤﺎﻧﻪ ﺑﻤﺴﺎﺋﻞ‪ ،‬و ﻓﯿﻬﻤﺎ أﯾﻀﺎ زﮐﺮﯾﺎ‪ ،‬و اﻟﻤﺤﻠﯽ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﺎوي‪ ،‬و ﻋﻈﻢ اﺧﺘﺼﺎﺻﻪ ﺑﺎﻻﺧﯿﺮﯾﻦ و ﺗﺰاﯾـﺪ ﻣﻊ اﻟﻤﻨﺎوي‪ ،‬و ﻗﺮره ﻓﯽ ﻋـﺪة وﻇﺎﺋﻒ‬‫و ﻋﺮض ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻨﯿﺎﺑﮥ‪ ،‬ﻓﺄﺑﺎﻫﺎ‪ ،‬ﺛﻢ اﺳﺘﻮﻃﻦ اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻣﻊ ﻗﻀﺎء ﺑﻠﺪه و أﻣﺮ ﻧﻮاﺑﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻓﻮض إﻟﯿﻪ و ﮐﺎن ﯾﺘﻮﺟﻪ ﻟﺰﯾﺎرة أﻫﻠﻪ أﺣﯿﺎﻧﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴﺨﺎوي‪ :‬و ﺳﻤﻊ ﻣﻨﯽ ﻣﺼﻨﻔﯽ »اﻻﺑﺘﻬﺎج« و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﺧﺒﺮ ﮐﺜﯿﺮ‪.‬‬‫و ﻗﻄﻦ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻣﻦ ﺳﻨﮥ ﺛﻼث و ﺳﺒﻌﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻻزم ﻓﯿﻬﺎ ﻟا ﺸﻬﺎب اﻻﺑﺸﯿﻄﯽ‪ ،‬و ﺣﻀﺮ درﺳﻪ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﻬﺎج«‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪410 :‬‬‫ﺟﺎﻧﺒﺎ ﻣﻦ »ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺒﯿﻀﺎوي« و »ﺷﺮح اﻟﺒﻬﺠﮥ« ﻟﻠﻌﺮاﻗﯽ‪ ،‬و »اﻟﺘﻮﺿﯿﺢ« ﻻﺑﻦ ﻫﺸﺎم‪ ،‬ﺑﻞ ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪ ،‬و أذن ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﺘﺪرﯾﺲ‪.‬‬‫و اﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻟﺴﻤﺎع ﻫﻨﺎك ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﻟﻔﺮج اﻟﻤﺮاﻏﯽ‪ ،‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬و أﻟﺒﺴﻪ ﺧﺮﻗﮥ اﻟﺘﺼﻮف ﺑﻠﺒﺎﺳﻪ ﻣﻦ ﻋﻤﺮ اﻻﻋﺮاﺑﯽ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﺳـﻤﻊ ﺑﻤﮑـﮥ ﻋﻠﯽ ﮐﻤﺎﻟﯿـﮥ ﺑﻨﺖ اﻟﻨﺠﻢ اﻟﻤﺮﺟﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺷـﻘﯿﻘﻬﺎ اﻟﮑﻤﺎل أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬و اﻟﻨﺠﻢ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ ﻓﯽ آﺧﺮﯾﻦ‪ .‬و ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة ﻋﻠﯽ‬‫ﺟﻤﺎﻋﮥ ﺳﻮي ﻣﻦ ﺗﻘﺪم‪ ،‬و اﺟﺎز ﻟﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪.‬‬‫و اﻟﺘﻤﺲ ﻣﻦ اﻟﻨﺠﻢ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻓﻬـﺪ ﺗﺨﺮﯾـﺞ ﻣﺸـﯿﺨﮥ ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻔﻌﻠﻬـﺎ و ﻋﻈﻤﻬـﺎ ﻓﯽ ﺧﻄﺒﺘﻬﺎ و ﻣﺎت ﻗﺒﻞ اﮐﻤﺎﻟﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺘﻤﻤﻬﺎ وﻟـﺪه اﻟﻌﺰ ﻋﺒـﺪ ﻟا ﻌﺰﯾﺰ‪ ،‬و‬‫ﺑﯿﻀـﻬﺎ ﻟﻪ و ﺣـﺪث ﺑﻤﺎ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ اﻟﻄﻠﺒـﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ و أﻟﻒ ﻋﺪة ﺗﺂﻟﯿﻒ ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻟﺸـﺮﻓﯿﻦ«‪ ،‬و‬‫»اﻗﺘﻨﺎء اﻟﻮﻓﺎ ﺑﺎﺧﺒﺎر دار اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ« و اﺣﺘﺮق ﻗﺒﻞ اﮐﻤﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﻣﺨﺘﺼـﺮه »ﺧﻼﺻـﮥ اﻟﻮﻓﺎ ﺑﻤﺎ ﯾﺠﺐ ﻟﺤﻀـﺮة اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ«‪ ،‬و رﺳﺎﻟـﮥ ﻓﯽ ﺗﻨﻈﯿﻒ‬‫اﻟﺤﺠﺮة ﻣﻦ اﻟﺤﺮﯾﻖ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ واﻗﻌﮥ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و »ﺣﺎﺷﯿﮥ ﻋﻠﯽ اﻻﯾﻀﺎح ﻓﯽ ﻣﻨﺎﺳﮏ اﻟﺤﺞ« ﻟﻼﻣﺎم اﻟﻨﻮوي و ﺳﻤﺎﻫﺎ »اﻻﻓﺼﺎح«‪.‬‬‫و ﮐـﺬا ﻋﻠﯽ »اﻟﺮوﺿﮥ« أﯾﻀﺎ ﺳـﻤﺎﻫﺎ »اﻣﻨﯿﮥ اﻟﻤﻌﺘﻨﯿﻦ ﺑﺮوﺿﮥ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ« وﺻﻞ ﻓﯿﻬﺎ اﻟﯽ ﺑﺎب اﻟﺮﺑﺎ‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﻓﺘﺎواه ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ‪ ،‬و ﻫﯽ ﻣﻔﯿﺪة ﺟﺪا‪،‬‬‫و ﺣﺼﻞ ﮐﺘﺒﺎ ﻧﻔﯿﺴﮥ اﺣﺘﺮﻗﺖ ﺟﻤﯿﻌﻬﺎ و ﻫﻮ ﺑﻤﮑﮥ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ‪ ،‬و ﺳﺎﻓﺮ ﻓﯽ ﻣﻮﺳﻤﻬﺎ اﻟﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة‪ ،‬ﻓﻠﻘﯽ ﺳﻠﻄﺎﻧﻬﺎ اﻻﺷﺮف ﻗﺎﯾﺘﺒﺎي‪،‬‬‫ﻓـﺄﺣﺴﻦ إﻟﯿﻪ ﺑﻤﺮﺗﺐ ﻋﻠﯽ »اﻟـﺬﺧﯿﺮة« و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و وﻗﻒ ﮐﺘﺒـﺎ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ و ﺟﻌﻠﻪ ﻧﺎﻇﺮﻫﺎ‪ ،‬و زار ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘـﺪس و ﻋﺎد اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﻣﺴـﺘﻮﻃﻨﺎ و‬‫ﺗﺰوج ﺑﻬﺎ ﻋﺪة زوﺟﺎت‪ ،‬ﺛﻢ اﻗﺘﺼﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﺴﺮادي و ﻣﻠﮏ اﻟﺪور و ﻋﻤﺮﻫﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴﺨﺎوي‪ :‬ﻗﻞ أن ﯾﮑﻮن أﺣﺪ ﻣﻦ أﻫﻠﻬﺎ ﻟﻢ ﯾﻘﺮأ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﺳﺘﻘﺮ ﻓﯽ اﻟﻨﻈﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪411 :‬‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻤﻊ ﻟﻤﺪرﺳـﮥ اﻻﺷـﺮف و ﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ و ﺻﺎر اﻟﻤﺘﮑﻠﻢ ﻓﯽ ﻣﺼﺎرف اﻟﻤﺪرﺳـﮥ اﻟﻤﺰﻫﺮﯾـﮥ ﻣﻊ اﻟﺘﺼـﺮف ﻣﻦ اﻟﺼﺪﻗﮥ ﮐﺎﻟﻘﻀﺎة و‬‫ﺗﻘﺮر ﻓﯽ اﻟﺘـﺪرﯾﺲ ﻣﻊ ﻣـﺎ رﺗﺒﻪ ﻟﻪ ﻣﻠـﮏ اﻟﺮوم‪ ،‬و اﻧﻘﺎد ﻟﻪ اﻻﻣﯿﺮ داود ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻓﯽ ﺻـﺪﻗﺎﺗﻪ ﺣﯿﻦ ﺣـﺞ و ﺑﻌـﺪه و ﮐـﺬا اﺑﻦ ﺟﺒﺮ و ﻏﯿﺮه ﻟﻤﺎ‬‫ﺗﻘﺮر ﻋﻨﺪﻫﻢ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﻪ و ﺗﺪﯾﻨﻪ ﻣﻊ اﻟﺘﮑﺴﺐ ﺑﺎﻟﺒﯿﻊ و اﻟﺸـﺮاء و اﻟﻤﻌﺎﻣﻠﮥ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﮥ ﻓﻬﻮ ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻔﻨﻦ ﻣﺘﻤﯿﺰ ﻓﯽ اﻻﺻﻠﯿﻦ و اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬ﻣﺪﯾﻢ ﻟﻠﻌﻠﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 225‬از ‪230‬‬‫و اﻟﺠﻤﻊ و اﻟﺘـﺄﻟﯿﻒ‪ ،‬ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻟﻠﻌﺒـﺎدة و ﻟﻠﻤﺒﺎﺣﺜـﮥ و اﻟﻤﻨـﺎﻇﺮة‪ ،‬ﻗﻮي اﻟﺠﻼـدة‪ ،‬ﻃﻠﻖ اﻟﻌﺒﺎرة ﻣﻊ ﻗﻮة ﻧﻔﺲ و رﺑﻤﺎ اداه اﻟﺒﺤﺚ اﻟﯽ ﻣﺨﺎﺷـﻨﮥ ﻣﻊ‬‫اﻟﻤﺒﺤﻮث ﻣﻌﻪ و ﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﺣﺎل‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻓﺮﯾﺪ ﻓﯽ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ و ﻣﻦ ﺷﻌﺮه‪:‬‬‫ﺗﺤﮑﻢ اﻟﺤﺐ ﻣﻨﯽ ﮐﯿﻒ أﮐﺘﻤﻪ أم ﮐﯿﻒ أﺧﻔﯽ اﻟﻬﻮي و اﻟﺪﻣﻊ ﯾﻈﻬﺮه‬‫أﻫﻮي ﻟﻘـﺎه و ﯾﻬﻮي ﺳـﯿﺪي ﺗﻠﻔﯽ ﻣـﺎ ﮐﻞ ﻣﺎ ﯾﺘﻤﻨﯽ اﻟﻤﺮء ﯾـﺪرﮐﻪ ‪ .‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﻔﺎر ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌﻠﻮي اﻟﻌﮑﯽ اﻟﻌـﺪﺛﺎﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »ﻋﺠﺎﻟﮥ‬‫اﻟﺮاﮐﺐ و ﺑﻠﻐﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ آن ﻣﻨﻘﻮل از ﺧﻂ ﻣﺼـﻨﻒ در ﺣﺮم ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ ﺑﻨﻈﺮ ﻗﺎﺻـﺮ رﺳﯿﺪه و در آﺧﺮ آن اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﺴﻄﻮر‬‫اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻓﺮغ ﻣﻦ رﻗﻤﻪ و ﺗﺤﺮﯾﺮه اﻟﻔﻘﯿﺮ اﻟﯽ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻄﻮار اﻻﻧﺴـﯽ آﺧﺮ ﻧﻬﺎر اﻟﺨﻤﯿﺲ ﻏﺮة ﺷـﻬﺮ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﻣﻦ ﺷـﻬﻮر‬‫ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ ﻣﻦ اﻟﻬﺠﺮة[‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣـﮥ ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸـﺮﯾﻒ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺤﺴـﻨﯽ اﻟﺴـﻤﻬﻮدي اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻧﺰﯾﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ اﻟﻨﺒﻮﯾـﮥ ﻋﻠﯽ ﺻﺎﺣﺒﻬﺎ‬‫أﻓﻀﻞ اﻟﺼﻠﻮة و اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪.844‬‬‫أﺧﺬ ﻋﻦ واﻟﺪه اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﺤﺎﺳﻦ‪ ،‬ﻗﺪم ﻣﺼـﺮا‪ ،‬ﻓﻘﺮأ ﻋﻠﯽ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺠﻮﺟﺮي‪ ،‬و ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺤﻠﯽ‪ ،‬و اﻟﻘﺎﺿﯽ‬‫زﮐﺮﯾﺎ‪ ،‬ﺛﻢ رﺟﻊ اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و ﺗﻮﻃﻨﻬﺎ‪ ،‬و اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﻄﻠﺒﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪412 :‬‬‫و ﻟﻪ ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﻣﻔﯿﺪة ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬اﻟﻮﻓﺎء ﺑﺄﺧﺒﺎر دار اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ«‪ ،‬و »ﻧﺼﯿﺤﮥ اﻟﻠﺒﯿﺐ ﻓﯽ ﻣﺮاﺛﯽ اﻟﺤﺒﯿﺐ«‪ ،‬و »ورود اﻟﺴﮑﯿﻨﮥ ﻋﻠﯽ ﺷﻂ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ« ‪[...‬‬‫اﻟﯽ أن ﻗﺎل ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻋﺪة ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪:‬‬‫]و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻤﺎ ﯾﮑﺜﺮ ﻋﺪده و ﮐﻠﻬﺎ ﻓﯽ ﻏﺎﯾﮥ اﻻﺗﻘﺎن و اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ و اﻟﺘﺤﺮﯾﺮ و اﻟﺘﺪﻗﯿﻖ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻄﯿﺒﮥ اﻟﻤﺸﺮﻓﮥ[‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺸﺎﻣﯽ در دﯾﺒﺎﭼﻪ ﮐﺘﺎب »ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي و اﻟﺮﺷﺎد ﻓﯽ ﺳﯿﺮة ﺧﯿﺮ اﻟﻌﺒﺎد« در ذﮐﺮ رﻣﻮز ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أو اﻟﺴﯿﺪ ﻓﺎﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣﮥ‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﺑﻄﯿﺒﮥ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﻤﻬﻮدي ‪.‬‬
‫و ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ در »ﺟﺬب اﻟﻘﻠﻮب« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻣﺎ ﺑﻌـﺪ‪ :‬ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ ﻓﻘﯿﺮ ﺣﻘﯿﺮ ﺿـﻌﯿﻒ أﺿـﻌﻒ ﻋﺒﺎد اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﻮي اﻟﺒﺎري ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ﺑﻦ ﺳـﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺘﺮك اﻟﺪﻫﻠﻮي اﻟﺒﺨﺎري ﮐﻪ ﻋﻠﻤﺎي‬‫ﺳﯿﺮ و ﺗﻮارﯾﺦ در ﻫﺮ زﻣﺎن و ﻫﺮ ﻋﺼـﺮ در ﻓﻀﺎﺋﻞ و اﺧﺒﺎر اﯾﻦ ﺑﻠﺪة اﻻﺑﺮار ﮐﺘﺐ و دﻓﺎﺗﺮ ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و از آن ﺟﻤﻠﻪ ﺳﯿﺪ ﻋﺎﻟﻢ ﮐﺎﻣﻞ‪ ،‬أوﺣﺪ‬‫اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻻﻋﻼم‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﺧﯿﺮ اﻻﻧﺎم‪ ،‬ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺴـﯿﺪ ﺷـﺮﯾﻒ ﻋﻔﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺤﺴـﻨﯽ اﻟﺴـﻤﻬﻮدي اﻟﻤﺪﻧﯽ‬‫رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ رﺣﻤﮥ اﻻﺑﺮار‪ ،‬و أﺳـﮑﻨﻪ اﻟﺠﻨﮥ دار اﻟﻘﺮار‪ ،‬ﻣﺎت ﺿـﺤﯽ ﯾﻮم ﻟﻠﯿﻠﮥ ﺑﻘﯿﺖ ﻣﻦ ذي اﻟﻘﻌﺪة ﻋﺎم اﺣﺪي ﻋﺸـﺮ و ﺗﺴـﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و دﻓﻦ ﻓﯽ‬‫اﻟﺒﻘﯿﻊ ﻋﻨﺪ ﻗﺒﺮ اﻻﻣﺎم ﻣﺎﻟﮏ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺗﻮارﯾﺦ ﺛﻠﺜﻪ او ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮ و ﻋﻤﺪهﺗﺮﯾﻦ ﺗﻮارﯾﺦ اﺳﺖ‪.‬‬‫اول‪ :‬ﮐﺘﺎب »وﻓﺎء اﻟﻮﻓﺎ ﺑﺎﺧﺒﺎر دار اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ« ﮐﻪ آن را از ﮐﺘﺎب دﯾﮕﺮ ﻣﺴﻤﯽ ﺑﺎﻗﺘﻨﺎء اﻟﻮﻓﺎ‪ ،‬ﻗﺒﻞ از اﺗﻤﺎم و ﺗﮑﺎﻣﻞ اﻗﺴﺎم آن در ﺳﻨﮥ ﺳﺖ‬‫و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ اﺧﺘﺼﺎر ﻧﻤﻮده و ﺟﻤﻊ ﮐﺮده‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »اﺻﻞ« در ﻗﻀـﯿﻪ ﺣﺮﯾﻘﯽ ﮐﻪ در ﻣﺴﺠﺪ ﺷﺮﯾﻒ ﺷﺪه‪ ،‬ﺳﻮﺧﺘﻪ و »ﻣﺨﺘﺼﺮ« وي‬‫ﺳﻼﻣﺖ ﻣﺎﻧﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪413 :‬‬‫و اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب »وﻓـﺎء اﻟﻮﻓـﺎ« ﮐﺘﺎﺑﯽ اﺳﺖ ﻧﺎﻓﻊ ﺣﺎﻓﻞ ﺷﺎﻣﻞ اﺣﻮال ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﻃﯿﺒﻪ‪ ،‬و ذﮐﺮ وﻗﺎﺋﻊ و ﺣﻮادث ﮐﻪ در وي واﻗﻊ ﺷـﺪه‪ ،‬و اﺣﺎدﯾﺚ و‬‫آﺛﺎر ﮐﻪ ورود ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎ اﺷـﺘﻤﺎل ﺑﺮ ﺗﻌﺪد رواﯾﺎت و اﺧﺘﻼف اﻗﻮال ﮐﻪ ﻣﻨﻘﻮل ﺷﺪه ﺑﻌﺪ از آن از ﮐﺘﺎب »وﻓﺎء اﻟﻮﻓﺎ« در ﺳـﻨﻪ ﺛﻼث و ﺗﺴﻌﯿﻦ‬‫و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ ﻣﺨﺘﺼـﺮي دﯾﮕﺮ اﻧﺘﺨﺎب ﮐﺮده و آن را »ﺧﻼﺻﮥ اﻟﻮﻓﺎ ﺑﺄﺧﺒﺎر دار اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ« ﻧﺎم ﮐﺮده‪ ،‬در ﻏﺎﯾﺖ ﺗﻨﻘﯿﺢ و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﻬﺬﯾﺐ اﯾﻦ‬‫ﺧﻼـﺻﻪ در اﯾﻦ أﯾـﺎم ﺑﯿﻦ اﻻﻧـﺎم ﻣﺸـﻬﻮر و ﻣﺘـﺪاول اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻨﻈﻮر ﮐـﺎﺗﺐ ﺣﺮوف در اﮐﺜﺮ ﻣﻮاﺿﻊ ﮐﺘـﺎب »وﻓﺎء اﻟﻮﻓﺎ« ﺑﻮد‪ ،‬اﮔﺮ اﺣﯿﺎﻧﺎ ﺑﺎ‬‫ﮐﺘﺎب »ﺧﻼﺻﻪ« در ﺑﻌﻀﯽ رواﯾﺎت ﻣﺨﺎﻟﻔﺘﯽ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد‪ ،‬دور ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 226‬از ‪230‬‬‫و ﺳـﻤﻬﻮدي ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺮﺣﻤﮥ را رﺳﺎﻟﻪ دﯾﮕﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺧﺼﻮص ﻗﻀـﯿﻪ ﺣﺮﯾﻖ ﻣﺬﮐﻮر و اﻧﻬﺪام ﻋﻤﺎرت ﻣﺴـﺠﺪ ﺷـﺮﯾﻒ و ﺗﺄﺧﯿﺮ ﻣﺮدم در‬‫ﺗﺠﺪﯾﺪ آن ﻋﻤﺎرت ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮده‪ ،‬و در اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺣﯿﺎت اﻻﻧﺒﯿﺎء را ﺑﺎ ﺗﻔﺼﯿﻠﯽ ﻫﺮ ﭼﻪ ﺗﻤﺎﻣﺘﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬از اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﻧﯿﺰ در‬‫ﻣﺤﻞ ﻻﺋﻖ آن ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﺷﺪ‪ .‬اﮔﺮ اﺣﯿﺎﻧﺎ از ﺑﻌﻀﯽ ﺗﻮارﯾﺦ و ﮐﺘﺐ دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ ﺳﺨﻨﯽ ﻧﻘﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺴﺎق آن ﻋﺒﺎرت ﺑﯽاﻧﻀﻤﺎم اﺷﺎرت‬‫ﺑﻪ ﻣﺄﺧﺬ آن ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬اﻻ ﻣﺎ ﺷﺎء اﻟﱠﻠﻪ ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺳﻮل ﺑﺮزﻧﺠﯽ در ﻣﻮاﺿﻊ ﻋﺪﯾﺪه ﮐﺘﺎب ﺧﻮد »اﺷﺎﻋﮥ ﻻﺷـﺮاط اﻟﺴﺎﻋﮥ« ﺑﺎﻗﻮال ﺳﯿﺪ ﺳﻤﻬﻮدي ﺗﻤﺴﮏ و اﺳﺘﻨﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫و در ﺧﻄﺒﻪ ﮐﺘﺎب »اﺷﺎﻋﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺗﻨﺒﯿﻪ‪ :‬ﻣﺂﺧـﺬ ﻣﺎ ﻧﺬﮐﺮه ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻨﺎ ﻫﺬا ﻣﻦ اﻻﺣﺎدﯾﺚ ﻏﺎﻟﺒﺎ ﮐﺘﺐ اﻟﺤﺎﻓﻈﯿﻦ اﻻﻣﺎﻣﯿﻦ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ‬‫اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬ﮐﺸﺮح اﻟﺒﺨﺎري اﻟﻤﺴﻤﯽ »ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري« ﻟﻼول‪ ،‬و ﮐﺎﻟﺪر اﻟﻤﻨﺜﻮر و »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ اﻟﮑﺒﺮي«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪414 :‬‬‫و »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« و »اﻟﻌﺮف اﻟﻮردي« و »اﻟﮑﺸﻒ« ﻟﻠﺜﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ اﻻﻣﺎم اﻟﺸـﺮﯾﻒ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺴﻤﻬﻮدي‪ ،‬ﮐﺘﺎرﯾﺦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و »ﺟﻮاﻫﺮ‬‫اﻟﻌﻘـﺪﯾﻦ«‪ ،‬و ﮐﺘﺐ اﻟﻤﺤﻘﻖ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﻘﯽ و ﻏﯿﺮ ذﻟـﮏ‪ .‬ﻓﻠﯿﻌﻠﻢ ذﻟـﮏ ﻟﺌﻼ ﯾﺤﺘﺎج اﻟﯽ اﻋﺎدة ذﮐﺮﻫﺎ ﮐﻞ ﻣﺮة‪ ،‬و ﻗﻠﯿﻼ ﮐﺘﺐ ﻏﯿﺮﻫﻢ ﮐﺘﺨﺮﯾﺞ‬‫اﻟﻤﺼﺎﺑﯿـﺢ ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﻨﺎوي‪ ،‬و »اﻟﻘﻨﺎﻋـﮥ« ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ اﻟﺴـﺨﺎوي‪ ،‬و ﻣﺎ ﺳﻮي ذﻟﮏ ﻓﺴﺎﺻـﺮح ﺑﺎﻟﻨﻘﻞ ﻋﻨﻪ‪ .‬و اﻧﻤﺎ ﻗـﺪﻣﺖ ﻫﺬه اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ ﻓﺮارا ﻣﻦ‬‫اﻟﺘﺤﻠﯽ ﺑﺤﻠﯿﮥ اﻟﺴﺮق و ﺗﺤﺎﺷﯿﺎ ﻣﻦ ﺗﺴﻮﯾﺪ وﺟﻪ اﻟﻮرق و ﻟﯿﻤﮑﻦ ﻟﻠﻨﺎﻇﺮ ﻣﺮاﺟﻌﮥ اﻟﻤﺂﺧﺬ[‪.‬‬‫از اﯾـﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳـﺖ ﮐﻪ ﺑﺮزﻧﺠﯽ ﮐﺘﺐ ﺳـﻤﻬﻮدي را ﻣﺄﺧـﺬ ﺗﺼـﻨﯿﻒ و ﻣﻌﺘﻤـﺪ و ﻣﻌـﻮل ﻋﻠﯿﻬـﺎ ﺑﺮاي اﻓـﺎدات ﺧـﻮد ﻣﯽﮔﺮداﻧـﺪ و‬‫ﺳﻤﻬﻮدي را ﺑﻠﻔﻆ اﻣﺎم‪ ،‬ﮐﻪ ﻟﻘﺐ ﺑﺲ ﺟﻠﯿﻞ و ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺸﺄن اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﯽﺳﺘﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺮزﻧﺠﯽ در »ﻧﻮاﻓﺾ اﻟﺮواﻓﺾ« ﺗﻤﺴﮏ ﺑﺮواﯾﺖ ﺳﻤﻬﻮدي ﻧﻤﻮده و او را ﺑﻠﻔﻆ اﻣﺎم ﯾﺎد ﮐﺮده‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻻﻣﺎم اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﻟﺤﺴﻨﯽ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺴﻤﻬﻮدي‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﻤﺪﻧﯽ ﻣﻮرخ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻟﺸﺮﻓﯿﻦ«‪ :‬روي‬‫اﻟـﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔـﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺪﻣﺖ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺄﺗﯿﺖ اﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺒﺎﻗﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﺧﺎ اﻫﻞ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﻻ ﺗﺠﻠﺲ إﻟﯿﻨﺎ‪،‬‬‫ﻓﺎﻧﮑﻢ ﻗﺪ ﻧﻬﯿﺘﻢ ﻋﻦ اﻟﺠﻠﻮس إﻟﯿﻨﺎ[‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺮزﻧﺠﯽ در »ﻧﻮاﻓﺾ اﻟﺮواﻓﺾ« ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﺳﻤﻬﻮدي را ﺑﺴﯿﺪ ﺟﻠﯿﻞ وﺻﻒ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫]و روي اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺴـﻤﻬﻮدي ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘـﺪﯾﻦ« ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟـﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔـﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺪﻣﺖ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺄﺗﯿﺖ اﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺎﻗﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﺧﺎ اﻫﻞ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﻻ ﺗﺠﻠﺲ إﻟﯿﻨﺎ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪415 :‬‬‫ﻓﺎﻧﮑﻢ ﻗﺪ ﻧﻬﯿﺘﻢ ﻋﻦ اﻟﺠﻠﻮس إﻟﯿﻨﺎ[‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺷﯿﺨﺎﻧﯽ ﻗﺎدري در »ﺻﺮاط ﺳﻮي ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﻨﺒﯽ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺑﻌﺾ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺪ اﺳـﺘﻮﻋﺐ ﻃﺮق اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺬﮐﻮرة و ﻏﯿﺮﻫﺎ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »ﻣﻔﺮد« و ذﮐﺮ أﯾﻀﺎ ﺑﻌﻀـﻬﺎ اﻟﺸﯿﺦ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﯿﺪ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﻦ ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﺤﺴـﻨﯽ اﻟﺴـﻤﻬﻮدي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﺴـﻤﯽ »اﻧﺠـﺢ اﻟﻤﺴﺎﻋﯽ ﻓﯽ رد ﺷـﺒﻬﮥ اﻟـﺪاﻋﯽ«‪ ،‬ﻓﺎﮐﺘﻔﯿﻨﺎ‬‫ﺑﺮدﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﻟا ﻤﺪﻋﯽ اﻟﺒﺪﻋﯽ ‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﺎﺣﺐ »ﺻـﺮاط ﺳﻮي« ﺳﺎﻟـﮏ ﺻـﺮاط ﺳﻮي ﺗﺒﺠﯿـﻞ ﺳـﻤﻬﻮدي ﻧﺒﯿﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ او را ﺑﺴـﯿﺪ ﺟﻠﯿﻞ ﺗﻠﻘﯿﺐ‬‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ اﻓﺎدات او اﻋﺘﻤﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و آن را ﺑﺮاي رد ﻣﺪﻋﯽ ﺑﺪﻋﯽ ﮐﺎﻓﯽ و ﺷﺎﻓﯽ ﻣﯽداﻧﺪ‪.‬‬‫و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﮑﺮدي اﻟﮑﻮراﻧﯽ اﻟﺸﻬﺮ زوري در »ﺑﻠﻐﮥ اﻟﻤﺴﯿﺮ اﻟﯽ ﺗﻮﺣﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻠﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺪ اﺷﺒﻊ اﺻﺤﺎﺑﻨﺎ ﺷﮑﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﻌﯿﻬﻢ اﻟﮑﻼم ﻓﯽ اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻼﺳﻔﮥ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻤﺴﺄﻟﮥ‪ ،‬أي ﻗﻮﻟﻬﻢ ﺑﺎﻻﯾﺠﺎب اﻟﺬاﺗﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﮑﻼﻣﯿﮥ‪ ،‬و ﻻ‬‫ﺳﯿﻤﺎ اﻻﺳﺘﺎد اﻟﻤﺤﻘﻖ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺪواﻧﯽ ﺷﮑﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﻌﯿﻪ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪ ،‬ﮐﺎﻧﻤﻮذج اﻟﻌﻠﻮم و »ﺷﺮح اﻟﻌﻘﺎﺋﺪ اﻟﻌﻀﺪﯾﮥ«‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 227‬از ‪230‬‬‫و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ أﻓﺮد اﻟﻤﺴﺄﻟـﮥ ﺑﺎﻟﺘـﺄﻟﯿﻒ و اﺛﺒﺘﻮا‪ ،‬ﺟﺰاﻫﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻦ اﻻﺳـﻼم ﺧﺒﺮا اﺧﺘﯿـﺎر اﻟﺤﻖ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ و ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺑﺎﻟـﺪﻻﺋﻞ اﻟﻌﻘﻠﯿـﮥ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﺑﯿﺎﻧﻬﺎ‬‫ﯾﺤﺘﺎج اﻟﯽ ﻣﻘﺪﻣﺎت ﯾﻄﻮل اﻟﮑﻼم ﻓﯽ ﺗﺤﻘﯿﻘﻬﺎ ﻣﻊ ان اﻟﻤﻄﻠﺐ ﻓﯽ ﺣﺪ ذاﺗﻪ دﻗﯿﻖ و اﻟﺬي ﻧﻘﻮﻟﻪ ﻫﻬﻨﺎ‪:‬‬‫ان اﻟﱠﻠﻪ ﺟﻞ ﺷﺄﻧﻪ و ﻋﻈﻢ ﺳـﻠﻄﺎﻧﻪ ﻗﺪ ﻗﺎل و ﻫﻮ اﺻﺪق اﻟﻘﺎﺋﻠﯿﻦ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﺬي ﻻ ﯾﺄﺗﯿﻪ اﻟﺒﺎﻃﻞ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ و ﻻ ﻣﻦ ﺧﻠﻔﻪ ﺗﻨﺰﯾﻞ ﻣﻦ ﺣﮑﯿﻢ‬‫ﺣﻤﯿﺪ‪ِ :‬إ ﱠن ﻫَﺬا اﻟ ُْﻘْﺮآَن ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،9‬ص‪416 :‬‬‫َﯾْﻬِﺪي ﻟ ِﱠﻠﺘِﯽ ِﻫَﯽ َأﻗَْﻮُم‬‫]‪ [1‬و ﻗﺎل‪َ :‬و َﻧﱠﺰﻟ ْﻨﺎ َﻋَﻠﯿَْﮏ اﻟ ِْﮑﺘﺎَب ﺗِﺒْﯿﺎﻧًﺎ ﻟ ُِﮑﱢﻞ َﺷْﯽٍء َو ُﻫﺪًي َو َرْﺣَﻤًﮥ َو ﺑ ُْﺸﺮي ﻟ ِﻠُْﻤْﺴﻠِِﻤﯿَﻦ‬‫]‪ [2‬و ﻗﺎل‪َ :‬ﻓَﻤِﻦ اﱠﺗَﺒَﻊ ُﻫﺪاَي َﻓﻼ َﯾِﻀﱡﻞ َو ﻻ َﯾْﺸﻘﯽ‬‫]‪[3‬‬‫وﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﻤﺜﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺄﻧﻪ ﻣﺎ َﯾﻨِْﻄُﻖ َﻋِﻦ اﻟ َْﻬﻮي ِإْن ُﻫَﻮ ِإﻟﱠﺎ َوْﺣٌﯽ ﯾُﻮﺣﯽ‬‫]‪:[4‬‬‫»اﻧﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ ان اﻋﺘﺼﻤﺘﻢ ﺑﻪ ﻓﻠﻦ ﺗﻀﻠﻮا اﺑﺪا‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﺳﻨﺘﯽ«‪.‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﺘﺪرك« ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻّﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬اﻧﯽ ﺧﻠﻔﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﺛﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻟﻦ ﺗﻀﻠﻮا ﺑﻌﺪﻫﻤﺎ اﺑﺪا‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﺑ ِْﺴِﻢ اِﷲ اﻟ َّﺮْﺣَﻤِﻦ اﻟ َّﺮﺣﯿِﻢ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯿﺜﺎق آﺳﻤﺎﻧﯽ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﺧﺪاﺳﺖ‪،‬ﭼﺮا ﮐﻪ در آن روز دﯾﻦ ﺧﺪا ﮐﺎﻣﻞ و ﻧﻌﻤﺖ اﻟﻬﯽ ﺑﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ رﺳﯿﺪ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻋﻨﻮاِن ﻋﻘﯿﺪه و دﯾِﻦ ﻣﺎﺳﺖ‪،‬و اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ آن‪،‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻤﺎن ﮐﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﺒﻮد و ﺷﮑﺮ ﮔﺰاري اﻧﺴﺎن در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻫﻤﮥ ﻧﻌﻤﺘﻬﺎي ﻧﺎزل ﺷﺪة او‪.‬‬‫ﺑﺮ اﺳـﺎس اﻣﺮ ﺑﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم در آﯾﻪ ﺷـﺮﯾﻔﻪ ‪َ :‬ﯾـﺎ َأﱡﯾَﻬـ ﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ َﻣـ ﺎ ُأﻧِﺰَل ِإﻟَﯿـْ َﮏ ﻣِﻦ ﱠرﺑﱢَﮏ َوِإن ﻟﱠْﻢ َﺗْﻔَﻌْﻞ َﻓَﻤﺎ ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ‬‫ِرَﺳﺎﻟَﺘُﻪ؛ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﺑﺎزﮔﻮﯾﯽ واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ و اﻧﺠﺎم ﺳـﻔﺎرش ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳـﻠﻢ در رﺳﺎﻧﺪن ﭘﯿﺎم ﻏﺪﯾﺮ ﺑ‪،‬ﺮ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ واﺟﺐ‬‫ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺳﺮ ﭘﯿﭽﯽ از اﯾﻦ واﺟﺐ اﻟﻬﯽ ﮔﻨﺎﻫﯽ اﺳﺖ ﻧﺎ ﺑﺨﺸﻮدﻧﯽ‪.‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳﻠﻢ ﮐﻪ داراي ﻣﺎﻫّﯿﺖ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﻏﯿﺮ اﻧﺘﻔﺎﻋﯽ اﺳﺖ‪،‬ﺑﺎ اﻋﺘﻘﺎد راﺳﺦ ﺑﺮ اﯾﻦ‬‫ﺑـﺎور ﺗﻮﺣﯿـﺪي و ﺑـﺎ ﻫـﺪف ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻧﺸـﺮ اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺳﺘﺮگ ﺑﺸـﺮي‪،‬ﺑﺎ ﺗﺄﯾﯿـﺪات اﻟﻬﯽ و ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﻣـﺪاﻓﻊ راﺳﺘﯿﻦ ﺣﺮﯾﻢ اﻣﺎﻣﺖ و‬‫وﻻﯾﺖ ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﷲ ﺣﺎج ﺳـﯿﺪ ﺣﺴﻦ ﻓﻘﯿﻪ اﻣﺎﻣﯽ ﻗـﺪس ﺳـﺮه‪،‬در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﻮار و ﻫﻤﺖ وﺗﻼش ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ و ﺷـﺒﺎﻧﻪ روزي‬‫ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ وﻻﯾﺖ ﻣـﺪار از ﺳﺎل ‪ 1381‬ﭘﺎﯾﻪ ﮔـﺬاري ﮔﺮدﯾـﺪه وﺗﺎ ﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي ﭼﺸﻢ ﮔﯿﺮ ﺧﻮد اداﻣﻪ داده اﺳﺖ‪ .‬و ﻫﺰﯾﻨﻪ‬‫ﻫـﺎي آن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺮدﻣﯽ و از ﻃﺮﯾﻖ وﺟﻮﻫﺎت ﺷـﺮﻋﯿﻪ‪،‬ﺑﺎ اﺟﺎزات ﻣﺮاﺟﻊ ﻋﻈﺎم ﺗﻘﻠﯿـﺪ‪،‬ﻫـﺪاﯾﺎ ‪،‬ﻧـﺬورات‪،‬ﻣﻮﻗﻮﻓﺎت و ﻫﻤﯿﺎري اﻓﺮاد ﺧﯿﺮ‬‫اﻧﺪﯾﺶ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺑﺎ ﺗﯿﻤﯽ ﻣﺮﮐﺐ از ﻓﺮﻫﯿﺨﺘﮕﺎن و ﻣﺘﺨﺼﺼـﯿﻦ ﺣﻮزه وداﻧﺸـﮕﺎه‪،‬ﻫﻨﺮﻣﻨﺪان رﺷﺘﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‪،‬ﻣﺮدم وﻻﯾﺖ ﻣﺪار‪،‬ﻫﯿﺌﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ‬‫و ﮐﺴﺒﻪ ﺑﺎزار ﺳﻌﯽ ﻧﻤﻮده ﺗﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠِﻒ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‪،‬اﻗﺪام ﺑﻪ ﻧﺸﺮ ﻣﻌﺎرف ﻣﺘﻌﺎﻟﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬ﺷﻤﺎ ﻫﻢ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ‬‫ﺑﺎ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﮥ ﺧﻮد ﺷﺎﻣﻞ ﻧﻈﺮات و ﭘﯿﺸـﻨﻬﺎدات‪،‬ﮐﻤﮑﻬﺎي ﻣﺎﻟﯽ در اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﻬﻢ ﺳـﻬﯿﻢ ﺑﻮده و ﺟﺰء ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ .‬ﻣﻨﺘﻈﺮ‬‫ﺗﻤﺎﺳﻬﺎي ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﯿﻢ‬‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎي ﺗﻤﺎس‪03112206252 -03112206253 :‬‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 228‬از ‪230‬‬‫ﺗﻠﻔﮑﺲ‪03112206253 :‬‬‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه‪09118000109 :‬‬‫ﺳﺎﯾﺖ ‪www.Ghadirestan.com-www.Ghadirestan.ir :‬‬‫اﯾﻤﯿﻞ‪info@Ghadirestan.com :‬‬‫آدرس ﻣﺮﮐﺰ‪ :‬اﺻـﻔﻬﺎن‪ -‬ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق‪ -‬ﻧﺒﺶ ﺧﯿﺎﺑﺎن ﺣﮑﯿﻢ‪ -‬ﻃﺒﻘﻪ دوم ﺑﺎﻧﮏ ﻣﻠﺖ‪ -‬ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ ﺻﻠﯽ‬‫اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ‪ -‬ﮐﺪ ﭘﺴﺘﯽ‪8147865894 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﺣﺴﺎب ﻣﻠﯽ ﺳﯿﺒﺎ‪327564722005 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﮐﺎرت ﺑﺎﻧﮏ ﻣﻠﯽ‪6037991146890243 :‬‬‫و آﻧﭽﻪ از دﺳﺘﺎوردﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ در ﭘﯿِﺶ رو دارﯾﺪ ﺣﺎﺻﻞ از ﻓﻀﻞ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺎل ﺧﺎدﻣﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﮐﻼﺳﯿﮏ ‪:‬‬
‫راه اﻧـﺪازي ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ و ﺟﺎﻣﻌﺘﺮﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺨﺼﺼـﯽ‪ -‬دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ در ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬‫ﮐﻼﺳﯿﮏ ﺑﺮاي ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ در ﻣﺤﻞ ﻣﺮﮐﺰي ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن اﻣﮑﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎ وﻧﺸﺴﺘﻬﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺼﺼﯽ‪:‬‬‫ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎي اﺳﺘﻘﺒﺎل از ﻏﺪﯾﺮ در ﺳﺎل ﻫﺎي ﻣﺘﻮاﻟﯽ از ﺳﺎل ‪ 88‬ﺣﺪود ﯾﮏ ﻣﺎه ﻗﺒﻞ از ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﺟﺸﻦ ﻫﺎي‬‫دﻫﻪ ي ﻏـﺪﯾﺮ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻘﺒﺎل اﻗﺸـﺎر ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺮدم وﻻﯾﺘﻤـﺪار و ﺣﻀﻮر ﮐﺎرﺷـﻨﺎﺳﺎن اﻣﻮر ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎﺷـﮑﻮﻫﯽ ﺑﺮﮔﺰار ﮔﺮدﯾـﺪ و‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﺸـﺴﺖ ﻫﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻫـﺪف ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺑﺮرﺳـﯽ در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏـﺪﯾﺮ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﯿﺎن ارﺗﺒﺎط ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ‬‫ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﻫـﺎي ﻣـﺬﻫﺒﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓـﺎﻃﻤﯿﻪ و ﻣﻬـﺪوﯾﺖ ﺑﺮﮔﺰار ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻧﻮﯾﺴـﻨﺪﮔﺎن ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻـت ﺧﻮد را ﺑﻪ دﺑﯿﺮ ﺧﺎﻧﻪ‬‫ﻧﺸﺴﺖ ارﺳﺎل ﻧﻤﻮده و ﭘﺲ از ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻫﯿﺌﺖ داوران ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻت ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه در ﻧﺸﺴﺖ اراﺋﻪ و ﭼﺎپ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫اﺣﯿﺎي ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﻠﺴﺎت ﻫﻔﺘﮕﯽ ﺷـﺮح ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ در ﻣﮑﺎن ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻮزﯾﻊ ﮐﺘﺎب ﻫﺎي ﺧﻄﺎﺑﻪ و ﺗﺸﻮﯾﻖ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﻓﺮازﻫﺎي آن‪،‬‬‫ﺑﺎ ﻫﺪف ﻧﺸﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ ﺧﻄﺎﺑﻪ ي ﻏﺪﯾﺮ ‪.‬‬
‫دوره ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ‪:‬‬‫اﯾﻦ دوره ﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺟﺬب و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺟﻬﺖ اﻋﺰام ﻧﯿﺮوي اﻧﺴﺎﻧﯽ در ﺳـﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪ ،‬در راﺳـﺘﺎي اﻫﺪاف ﻋﺎﻟﯿﻪ ي ﻣﺮﮐﺰ‬‫و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻃﻼب ‪ ،‬داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن و ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان‪،‬ﺑﺎ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ ‪،‬ﺑﺮﮔﺰار ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﺣﯿﺎي دﻫﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﺸـﻨﻬﺎي ﻏﺪﯾﺮ از ﯾﮏ روز ﺑﻪ ﯾﮏ دﻫﻪ ﺑﺎ ﻫﺪف اﻧﺠﺎم وﻇﯿﻔﻪ ي ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺷـﻌﺎﺋﺮ اﻟﻬﯽ ﺑﻮده و ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺮوﯾﺞ و‬‫ﮔﺴﺘﺮش ﺟﺸﻦ ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﺣﯿﺎي دﻫﻪ ي ﻏﺪﯾﺮ ﻓﺮﺻﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮي را ﺑﺮاي ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ و ﺷﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن در اراﺋﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏﺪﯾﺮ و ﭘﺬﯾﺮش آن ﻓﺮاﻫﻢ‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﺗﻮﻟﯿﺪات ﻣﺮﮐﺰ ‪:‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﻧﺮ م اﻓﺰار ﻫـﺎي ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه و راه اﻧـﺪازي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬ﺑﺮ روي وب ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ‪ ،‬ﺑﺎ اﻣﮑﺎن‬‫داﻧﻠﻮد راﯾﮕﺎن ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﺑﺮ روي ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎي ﻫﻤﺮاه ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻧﺸﺮ و اﻃﻼع رﺳﺎﻧﯽ ﻣﻌﺎرف ﻗﺮآن وﻋﺘﺮت و دﻓﺎع از ﺣﺮﯾﻢ ﺷﯿﻌﻪ ‪.‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻠﯿﭙﻬﺎ ‪ ،‬ﻃﺮاﺣﯽ ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎ و ﭘﻮﺳﺘﺮﻫﺎ ‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﻏﺪﯾﺮ و وﻻﯾﺖ و اﻣﮑﺎن داﻧﻠﻮد راﯾﮕﺎن آﻧﻬﺎ از روي ﺳﺎﯾﺖ ﺑﺮاي ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 229‬از ‪230‬‬‫راه اﻧﺪازي وب ﺳﺎﯾﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﮐﺰ‪:‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﺑﺎ درك رﺳﺎﻟﺖ ﺳﻨﮕﯿﻦ ﺧﻮد درراﺳﺘﺎي ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏﺪﯾﺮ ﭘﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ي ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و ﺑﺎ ﺗﻼش ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و‬‫ﻣﺘﺨﺼﺼـﯿﻦ اﻗﺪام ﺑﻪ راه اﻧﺪازي وب ﺳﺎﯾﺖ ﻫﺎﯾﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ‪ :‬ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ‪ ،‬ﺳﺎﯾﺖ دﻫﻪ ي ﻏﺪﯾﺮو ﺳﺎﯾﺖ دﻋﺎ ﺑﺮاي‬‫وارث ﻏـﺪﯾﺮ )ﻣﮑﯿﺎل اﻟﻤﮑﺎرم( ‪،‬ﻧﻤﻮده اﺳﺖ و اﻧﺠﺎم اﯾﻦ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﺑﺴﺘﺮ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻌﺎرف ﻏﻨﯽ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﺎ اﻧﮕﯿﺰه‬‫ﻧﺸـﺮ ﻣﻌـﺎرف‪،‬ﺳـﺮوﯾﺲ دﻫﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻃﻼـب‪،‬ﮔﺴﺘﺮش ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﻏﻨﯽ ﮐﺮدن اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨـﺪان ﺑﻪ ﻧﺮم اﻓﺰار ﻫﺎي‬‫ﻋﻠﻮم اﺳﻼﻣﯽ در دﺳﺘﺮس ﺑﻮدن ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻻزم ﺟﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟِﺖ رﻓﻊ اﺑﻬﺎم از ﺷﺒﻬﺎت ﻣﻨﺘﺸﺮه در ﺟﺎﻣﻌﻪ‪،‬ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻬﺪ ﮐﻮدك ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﻬـﺪﻫﺎي ﮐﻮدك ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬وﯾﮋه ي ﺧﺮدﺳﺎﻻن ‪،‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﺑﺮﮔﺰاري ﻫﻤﺎﯾﺸـﻬﺎ و ﻣﺮاﺳـﻤﺎت دﻫﻪ ي ﻏـﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺷـﮑﻮﻓﺎﯾﯽ‬‫ﻣﺤﺒﺖ دروﻧﯽ آﻧﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم در ﻗﺎﻟﺐ ﻧﻘﺎﺷﯽ ﻫﺎي زﯾﺒﺎ ‪،‬ﺑﯿﺎن ﻗﺼﻪ ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ و اﻫﺪاي ﺑﺴﺘﻪ ﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ‪ ،‬از‬‫ﺟﻤﻠﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺳﻔﺮه اﺣﺴﺎن اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ‪:‬‬
‫ﺳﻔﺮه ﻫﺎي اﺣﺴﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎ ﻫـﺪف ﺗﺮوﯾﺞ ﺳـﻨﺖ ﺣﺴـﻨﻪ اﻃﻌﺎم و اﻫﺪاي ﻧﺎن در روز ﻏﺪﯾﺮ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎي ﺣﺎوي‬‫ﻣﻌـﺎرف ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﺟﻠﻮه اي زﯾﺒﺎ در ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻫﺎ و ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﺷـﻬﺮ در ﺳﺎل ﻫﺎي اﺧﯿﺮ‪،‬ﺟﻬﺖ ﺗﺮوﯾـﺞ و ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮔﺴﺘﺮده ‪،‬ﺑﺮﮔﺰار‬‫ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬ﺑﻪ ﺣﻤﺪ اﷲ ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﺑﺎ ﮐﻤﮏ ﻫﯿﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﺧﯿﺮﯾﻦ ﻣﺤﺘﺮم و اﺳـﺘﻘﺒﺎل ﻣﺮدم از اﯾﻦ ﺳـﻨﺖ ﺣﺴﻨﻪ ي اﻧﺒﯿﺎي اﻟﻬﯽ و اﺋﻤﻪ ي اﻃﻬﺎر‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪،‬ﺧﺎﺻﻪ ﺣﻀﺮت رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺗﺮ در ﺣﺎل ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ‪:‬‬
‫ﺑﺮﮔﺰاري ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﻣﺮاﺳـﻤﺎت ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎ ﺷﮑﻮﻫﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﭼﻬﺮه ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﻏﺪﯾﺮ و ﺗﺠﻠﯿﻞ از اﻓﺮادي ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﺮ‬‫ﻧﺤﻮي ﺧﺪﻣﺘﮕـﺬار ﻏـﺪﯾﺮ و اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻮده اﻧـﺪ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻌﺮﻓﯽ و ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ ‪ ،‬ﻣﺮاﮐﺰ ‪،‬‬‫ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ ‪ ،‬ﺳﺘﺎد ﻫﺎ و ﻧﻬﺎدﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﻏﺪﯾﺮ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ داﺷﺘﻪ اﻧﺪ و ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺗﻨﺪﯾﺲ‪ ،‬ﻟﻮح ﺗﻘﺪﯾﺮ و ﻫﺪاﯾﺎ ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺮاﮐﺰ‪.‬‬‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻣﺮاﮐﺰ ‪:‬‬
‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻣﺮاﮐﺰ و ﻫﻤﮑﺎري ﺑﺎ آﻧﻬﺎ و اراﺋﻪ راﻫﮑﺎرﻫﺎي ﻋﻤﻠﯽ‪ ،‬ﻃﺮﺣﻬﺎ‪ ،‬ﮐﻠﯿﭙﻬﺎ و ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎ ﺑﺎ ﻣﺤﺘﻮاي ﻏﺪﯾﺮ‬‫و وﻻﯾﺖ‪ ،‬ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺗﺮ ﺑﺮﮔﺰار ﺷﺪن ﺟﺸﻨﻬﺎي ﺑﺰرگ ﻏﺪﯾﺮ در اﯾﺎم ﺳﺮور آل ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي آﯾﻨﺪه ﻣﺮﮐﺰ ‪:‬‬
‫راه اﻧﺪازي ﭘﻮرﺗﺎل ﺟﺎﻣﻊ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﯿﺖ اﻣﺎﻣﺖ در ﺷﺒﮑﻪ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﻣﻮزه ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع وﻻﯾﺖ واﻣﺎﻣﺖ ﺟﻬﺖ ﺑﺎزدﯾﺪ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن داﺧﻠﯽ و ﺧﺎرﺟﯽ‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺷﺒﮑﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﭘﺨﺶ و ﺗﻮﻟﯿﺪ آﻣﻮزه ﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺤﻮر اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‬‫اﯾﺠﺎد ﻣﮑﺎﻧﻬﺎﺋﯽ ﺑﺮاي ﮔﺬراﻧﺪن اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ﺑﺮاي ﮐﻠﯿﻪ ﺳﻄﻮح و ﺳﻨﯿﻦ‬‫ﺑﺮﭘﺎﺋﯽ اردوﻫﺎي ﺳﯿﺎﺣﺘﯽ وزﯾﺎرﺗﯽ ﺑﺮاي ﻧﺨﺒﮕﺎن وﻓﻌﺎﻻن در زﻣﯿﻨﻪ ﻏﺪﯾﺮ‬‫ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ اﺟﺮاي ﻣﺎﮐﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ در ﻣﺮاﮐﺰ و ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﺧﺎص وﺣﺴﺎس‬