‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﻰ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‬‫ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه‪:‬‬‫ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫ﻧﺎﺷﺮ ﭼﺎﭘﯽ‪:‬‬‫ﺟﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻮزه اﻟﻌﻤﯿﻪ ﺑﻘﻢ ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ‬‫ﻧﺎﺷﺮ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ‪:‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪ اي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 5‬از ‪225‬‬‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬‫‪5‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫‪18‬‬‫ﻣ ﺸ ﺨ ﺼ ﺎ ت ﮐﺘ ﺎ ب‬‫‪18‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪18‬‬‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪18‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‬‫‪22‬‬‫اﺷﺎرة‬‫‪22‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫‪22‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪22‬‬‫رّدﯾﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪24‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار‬‫‪26‬‬‫اﺷﺎرة‬‫‪26‬‬‫‪ -1‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻧﺴﺨﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬‫‪26‬‬‫‪ -2‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﺤﺚ و ﺳﺒﮏ اﺳﺘﺪﻻل‬‫‪28‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪرت ﻋﻠﻤﯽ‬‫‪29‬‬‫‪ -4‬رﻋﺎﯾﺖ آداب ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ‬‫‪29‬‬‫‪ -5‬ﺷﯿﻮه رّد ﮐﺮدن‬‫‪30‬‬‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠ ﻒ ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪32‬‬‫‪ -1‬ﺑﻌﺪ ﻋﻠﻤﯽ‬‫‪32‬‬‫‪ -2‬ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬‫‪32‬‬‫‪ -3‬ﺑﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬‫‪32‬‬‫‪ -4‬ﺑﻌﺪ اﺧﻼص‬‫‪33‬‬‫‪ -5‬ﺑﻌﺪ اﻗﺘﺪا‬‫‪33‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 6‬از ‪225‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪34‬‬‫ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫‪35‬‬‫اداﻣﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ )ﻗﺴﻤﺖ ﺳﻨﺪ(‬‫‪35‬‬‫اداﻣﻪ ﺟﻮاب ﻣﺆﻟ ﻒ از ﮐﻠﻤﺎت ﻣﺰﯾﻔﻪ رازي‬‫‪35‬‬‫ﻋﺪم رواﯾﺖ واﻗﺪي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﻗﺎدح آن ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪35‬‬‫ﻗﻀﯿﻪ اﺣﺮاق اﻟﺒﯿﺖ را ﻃﺒﺮي و واﻗﺪي ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫‪35‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪35‬‬‫اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن در رد ﻗﻀﯿﻪ اﺣﺮاق اﻟﺒﯿﺖ ﻃﺒﺮي را ﺟﺮح ﮐﺮده‬‫‪35‬‬‫اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن در رد ﺗﺒﻌﯿﺪ أﺑﯽ ذر واﻗﺪي را ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﻃﺒﺮي ﺑﯽ اﻋﺘﺒﺎر ﮐﺮده‬‫‪36‬‬‫اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن در داﺳﺘﺎن ﻃﺮد ﺣﮑﻢ ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﺑﺮواﯾﺖ واﻗﺪي اﻋﺘﻨﺎ ﻧﻤﯿﮑﻨﺪ‬‫‪37‬‬‫ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻔﺎن ﺑﺮواﯾﺖ واﻗﺪي ﺧﻮﯾﺸﺎﻧﺶ را ﺑﺮ ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯽداد‬‫‪37‬‬‫اﺑﻦ روز ﺑﻬﺎن ﺑﺮواﯾﺎت واﻗﺪي در ﺑﺎره اﯾﺜﺎر ﻋﺜﻤﺎن اﻗﺎرﺑﺶ را ﺑﯽ اﻋﺘﻨﺎ اﺳﺖ‬‫‪38‬‬‫ﻓﺨﺮ رازي ﻧﯿﺰ در ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﺬﮐﻮره ﺑﺮواﯾﺎت واﻗﺪي اﻋﺘﻨﺎ ﻧﮑﺮده‬‫‪38‬‬‫ﻣﺪاﯾﺢ واﻗﺪي در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫‪39‬‬‫ﻣﻌﺎﯾﺐ و ﻣﺜﺎﻟﺐ واﻗﺪي در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫‪40‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪40‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ واﻗﺪي در ﮐﺘﺎب ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال‬‫‪40‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ واﻗﺪي در ﮐﺘﺎب ﺗﺬﻫﯿﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ‬‫‪42‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ واﻗﺪي ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫‪43‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ واﻗﺪي ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﮐﺎﺷ ﻒ«‬‫‪43‬‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ از واﻗﺪي ﻓﻘﻂ ﯾﮏ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎ اﯾﻬﺎم ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫‪44‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ واﻗﺪي ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ در »اﻧﺴﺎب«‬‫‪44‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ واﻗﺪي ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن«‬‫‪45‬‬‫ﺑﮕﻔﺘﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« اﺋﻤﻪ ﺣﺪﯾﺚ واﻗﺪي را ﺿﻌﯿ ﻒ ﺷﻤﺮدهاﻧﺪ‬‫‪45‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 7‬از ‪225‬‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺗﻘﺮﯾﺐ« واﻗﺪي ﻣﺘﺮوك اﺳﺖ‬‫‪45‬‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر ﻋﯿﻨﯽ در »ﻋﻤﺪة اﻟﻘﺎري« در ﮐﻼم واﻗﺪي و ﺷﺨﺺ او ﺳﺨﻦ اﺳﺖ‬‫‪46‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻧﯿﺰ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﺎﻓﻆ« ﻓﻀﺎﯾﺢ واﻗﺪي را ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫‪46‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در »اﻟﺪر اﻟﻤﻨﺘﺸﺮة« از ﻗﻮل ﺷﺎﻓﻌﯽ ﮐﺘﺐ واﻗﺪي را دروغ داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪46‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در »اﻟﺘﺪرﯾﺐ« ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل ﻧﺴﺎﺋﯽ واﻗﺪي را از وﺿﺎﻋﯿﻦ داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪47‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﮐﺸ ﻒ اﻟﺤﺜﯿﺚ« ﻧﯿﺰ ﻗﻮل ﻧﺴﺎﺋﯽ را در وﺿﺎع ﺑﻮدن واﻗﺪي ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪47‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺗﻨﺰﯾﻪ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ« ﻧﯿﺰ واﻗﺪي را از وﺿﺎﻋﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﻤﺮده‬‫‪47‬‬‫ﺧﻮارزﻣﯽ در »ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ واﻗﺪي ﺑﯿﺴﺖ ﻫﺰار ﺣﺪﯾﺚ ﺟﻌﻞ ﻧﻤﻮده‬‫‪48‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي« ﻧﯿﺰ واﻗﺪي را ﻣﺘﺮوك داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪48‬‬‫ﮐﺸﻤﯿﺮي ﻧﯿﺰ واﻗﺪي را از ﺟﻤﻠﻪ وﺿﺎﻋﯿﻦ ﺷﻤﺮده‬‫‪49‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﻋﯿﻮن اﻻﺛﺮ« ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺜﺎﻟﺐ واﻗﺪي را آورده‬‫‪50‬‬‫ﻓﺨﺮ رازي ﻧﺒﺎﯾﺪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ اﻫﻞ ﺣﻖ ﻧﺎم واﻗﺪي را ﺑﺎ اﯾﻦ ﻓﻀﺎﯾﺤﺶ ذﮐﺮ ﮐﻨﺪ‬‫‪54‬‬‫ﺑﺮرﺳﯽ ﻧﻘﻞ و ﯾﺎ ﻋﺪم ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از ﺳﻮي اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‬‫‪54‬‬‫ﺟﻮاب اﺳﺘﺪﻻل رازي ﺑﻌﺪم ﻧﻘﻞ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻏﺪﯾﺮ ر‬‫‪54‬‬‫اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﺮ ﺧﻼف ادﻋﺎي رازي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫‪54‬‬‫اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ در »ﺗﺎرﯾﺦ« ﻏﺪﯾﺮ را از اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪55‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺻﻮاﻋﻖ« ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﺟﺰري از اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪55‬‬‫ﺑﺮزﻧﺠﯽ در »ﻧﻮاﻓﺾ« ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﺟﺰري از اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪55‬‬‫ﺳﻬﺎرﻧﭙﻮري در »ﻣﺮاﻓﺾ« ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ از اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪56‬‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻧﯿﺰ در »ﺗﺤﻔﻪ« ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را از اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪57‬‬‫اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﯾﺎ ﺑﺎﯾﺪ رازي را در ادﻋﺎﯾﺶ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﮐﻨﻨﺪ و ﯾﺎ اﻋﻼم ﻧﺎﻣﺒﺮده را ﮐﺎذب ﺑﺪاﻧﻨﺪ‬‫‪57‬‬‫ﺟﻬﺮﻣﯽ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻﻮاﻋﻖ ﺧﯿﺎﻧﺖ ﮐﺮده و اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ذﮐﺮ ﻧﻨﻤﻮده‬‫‪58‬‬‫اﺑﻦ اﺳﺤﺎق رﺟﻮع اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را از ﯾﻤﻦ و ﺣﻀﻮر در ﺣﺞ را ﺑﺎ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫‪59‬‬‫اﺑﻦ ﻫﺸﺎم در »ﺳﯿﺮه« رﺟﻮع ﺣﻀﺮت را از ﯾﻤﻦ ﺑﺪو ﻃﺮﯾﻖ از اﺑﻦ اﺳﺤﺎق آورده‬‫‪60‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 8‬از ‪225‬‬‫اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻧﺰد ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ رﺟﺎل ﻣﻘﺪوح اﺳﺖ‬‫‪60‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪60‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﻤﺎل«‬‫‪60‬‬‫ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺗﯿﻤﯽ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﺑﺠﻤﯿﻞ ﮐﺬاب ﻟﻘﺐ داده‬‫‪64‬‬‫ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوه اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﺑﺠﻤﯿﻞ ﮐﺬاب ﻟﻘﺐ داده‬‫‪64‬‬‫ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را دﺟﺎل ﻣﻠﻘﺐ ﺳﺎﺧﺘﻪ‬‫‪64‬‬‫اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮده‬‫‪65‬‬‫ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻗﻄﺎن اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﮐﺬاب ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮده‬‫‪65‬‬‫اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﺣﺠﺖ داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪65‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺳﯿﺪ اﻟﻨﺎس در »ﻋﯿﻮن اﻻﺛﺮ«‬‫‪65‬‬‫اﺑﻦ اﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﺿﻌﯿ ﻒ داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪68‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻣﻐﻨﯽ«‬‫‪69‬‬‫اﺑﻮ داود اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﻗﺪري ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪69‬‬‫دار ﻗﻄﻨﯽ ﺑﻪ ﮔﻔﺘﺎر اﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﺣﺘﺠﺎج ﻧﻤﯿﮑﻨﺪ‬‫‪69‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ در »اﻟﻤﻌﺎرف«‬‫‪70‬‬‫ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ اﻟﻌﻠﯽ در »ﻓﻮاﺗﺢ اﻟﺮﺣﻤﻮت« ﻣﺪح ﻗﺪح اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪70‬‬‫از ﻣﺒﺎﺣﺚ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺷﻨﺎﻋﺖ ﺗﻤﺴﮏ رازي ﺑﻌﺪم ﻧﻘﻞ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ و واﻗﺪي و اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ‬‫‪71‬‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي را ﺑﺠﻬﺖ اﯾﻨﮑﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر را در ﮐﺘﺎﺑﺶ ذﮐﺮ ﻧﮑﺮده ﺗﺸﻨﯿﻊ ﻣﯿﮑﻨﻨﺪ‬‫‪71‬‬‫دﻫﻠﻮي اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي را ﺑﺠﻬﺖ ذﮐﺮ ﻧﮑﺮدن ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺟﺎﻫﻞ و ﻣﻐﺮور داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪72‬‬‫اﻋﺮاض ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ و واﻗﺪي و اﺑﻦ اﺳﺤﺎق از ذﮐﺮ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﯿﺰ دﻟﯿﻞ ﺟﻬﻞ و ﻏﺮور آﻧﻬﺎ اﺳﺖ‬‫‪72‬‬‫ﯾﺎﻓﻌﯽ از ذﻫﺒﯽ ﺗﻌﺠﺐ دارد ﭼﺮا رﻓﺎﻋﯽ را ﺑﺤﺪ ﻻﯾﻖ ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻧﮑﺮده‬‫‪72‬‬‫اﻋﺮاض ﻣﻌﺮﺿﯿﻦ از ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﯿﺰ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻌﺠﺐ و ﺗﺸﻨﯿﻊ اﺳﺖ‬‫‪73‬‬‫ﻓﻀﺎﯾﺢ‪ ،‬ﻗﺒﺎﯾﺢ وﻣﻄﺎﻋﻦ ﺟﺎﺣﻆ‬‫‪73‬‬‫رازي از ﺗﻌﺼﺐ ﻣﺘﺸﺒﺚ ﺑﺠﺎﺣﻆ ﻧﺎﺻﺒﯽ ﺷﺪه‬‫‪73‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 9‬از ‪225‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ از ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ )ع( ﺑﻮده‬‫‪73‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪74‬‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺟﺎﺣﻆ در »ﮐﺘﺎب ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﻪ« ﺑﺎ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﻫﺎﻧﺖ ﮐﺮده‬‫‪74‬‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در »ﺗﺤﻔﻪ« اﻫﺎﻧﺖ ﺑﺎﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﮐﻔﺮ داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪75‬‬‫ﮐﺘﺎب »ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﻪ« ﺟﺎﺣﻆ را ﺟﻤﻌﯽ از اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ از ﺟﻤﻠﻪ »اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ« ذﮐﺮ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‬‫‪76‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪76‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ ﺣﺮاﻧﯽ‬‫‪77‬‬‫اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﮐﺘﺎب »ﻣﺮواﻧﯿﻪ« ﺟﺎﺣﻆ را ﮐﻪ دﻟﯿﻞ ﻧﺼﺐ او اﺳﺖ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫‪79‬‬‫اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ در »ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴﻨﻪ« ﺑﮑﺘﺎب ﺟﺎﺣﻆ و ﻋﺪواﺗﺶ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫‪81‬‬‫ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ در »ﻓﺼﻮل« ﺟﻮاب ﻫﻔﻮات ﺟﺎﺣﻆ و ﻧﻈﺎم را ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ داده‬‫‪82‬‬‫ﺟﻮاب ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ از ﻧﻈﺎم ﻋﻨﯿﺪ‬‫‪84‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪84‬‬‫ﻋﻈﻤﺖ ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ ﻣﻮرد اﻋﺘﺮاف اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫‪85‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪85‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫‪85‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن«‬‫‪85‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان«‬‫‪86‬‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﺟﺎﺣﻆ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ را از اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم زاﻫﺪﺗﺮ داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪86‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﺑﺮاي اﻟﻘﺎي وﺳﺎوس از ﻫﺬﯾﺎن ﺟﺎﺣﻆ ﺟﻮاب ﻧﺪاده‬‫‪87‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ اﺳﻼم اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺻﻐﺮ ﺳﻦ ﮐﻮﭼﮏ ﺷﻤﺮده‬‫‪88‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺳﺒﻘﺖ اﺳﻼم اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را اﻧﮑﺎر ﻧﻤﻮده‬‫‪89‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪89‬‬‫اﺳﮑﺎﻓﯽ در »ﻧﻘﺾ اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿﻪ« از ﺗﻘﻮﻻت ﺟﺎﺣﻆ ﺟﻮاب داده‬‫‪90‬‬‫ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ در رد ﻫﻔﻮات ﺟﺎﺣﻆ و ﮐﺎﺳﻪﻟﯿﺴﺎﻧﺶ ﺟﻮاﺑﯽ ﻗﺎﻃﻊ و ﻣﻔﺼﻞ داده‬‫‪92‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 10‬از ‪225‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺳﺒﻘﺖ اﺳﻼم اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﺑﺎ دﻟﯿﻠﯽ ﻋﻠﯿﻞ اﻧﮑﺎر ﻧﻤﻮده‬‫‪98‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪98‬‬‫ﺟﻮاب ﮐﺎﻓﯽ اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﮐﻠﻤﺎت ﺳﺨﯿﻔﻪ ﺟﺎﺣﻆ‬‫‪99‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ اﺳﻼم أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و زﯾﺪ و ﺧﺒﺎب را اﻓﻀﻞ از اﺳﻼم اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪100‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺣﻤﺎﯾﺖ اﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ را از ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺳﺒﺐ ﻧﻘﺾ اﯾﻤﺎن اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻗﺮار داده‬‫‪101‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪101‬‬‫ﭘﺎﺳﺦ ﺷﺎﻓﯽ اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﻫﺬﯾﺎﻧﺎت ﺟﺎﺣﻆ‬‫‪102‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ اﺳﻼم أﺑﯽ ﺑﮑﺮ را ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﮐﺜﺮت ﻣﺎل و ﯾﺎران اﻓﻀﻞ ﻗﺮار داده‬‫‪104‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪104‬‬‫ﺟﻮاب ﮐﺎﻓﯽ اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﺗﺮﻫﺎت ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫‪105‬‬‫ﺑﻌﻘﯿﺪه ﺟﺎﺣﻆ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ از ﻣﻌﺬﺑﯿﻦ در راه اﺳﻼم ﺑﻮده‬‫‪106‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪106‬‬‫ﺟﻮاب اﺳﮑﺎﻓﯽ از دﻋﻮاي ﺑﯽ ﻣﺤﺘﻮاي ﺟﺎﺣﻆ‬‫‪107‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺤﻨﺖ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ را در اﺳﻼم ﻗﺒﻞ از ﻫﺠﺮت ﺑﯿﺸﺘﺮ از دﯾﮕﺮان داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪108‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪108‬‬‫ﺟﻮاب ﮐﺎﻓﯽ اﺳﮑﺎﻓﯽ از اﻗﻮال ﻣﺰﯾﻔﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫‪108‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ داﺳﺘﺎن ﻏﺎر را از داﺳﺘﺎن ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻤﺒﯿﺖ ﺑﺮﺗﺮ داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪111‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪111‬‬‫ﺟﻮاب اﺳﮑﺎﻓﯽ از دﻋﻮاي ﭘﻮچ ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫‪112‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ از راه ﻋﻨﺎد ﻓﻀﯿﻠﺖ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻤﺒﯿﺖ را ﺗﺤﻘﯿﺮ ﮐﺮده‬‫‪112‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪112‬‬‫اﺑﯿﺎت ﻣﻨﻘﻮﻟﻪ از اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻋﻈﻤﺖ اﯾﺜﺎر در ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻤﺒﯿﺖ را ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫‪113‬‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر ﻏﺰاﻟﯽ ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن ﻣﺎﻣﻮر ﺣﻔﻆ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺷﺪﻧﺪ‬‫‪113‬‬‫ﺗﺤﻘﯿﺮ داﺳﺘﺎن ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻤﺒﯿﺖ ﺗﺤﻘﯿﺮ ﻗﺮآن و ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن اﺳﺖ‬‫‪115‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 11‬از ‪225‬‬‫اﺧﺒﺎر ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ از ﻣﺼﻮﻧﯿﺖ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻨﺎﻓﯽ ﻓﻀﯿﻠﺖ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻤﺒﯿﺖ ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪115‬‬‫اﺑﻮ ﺑﮑﺮ در ﻏﺰوه ﺑﺪر ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ را از دﻋﺎء و ﺗﻀﺮع ﺑﺎز ﻣﯿﺪاﺷﺖ‬‫‪116‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪116‬‬‫اﻫﻞ ﺳﻨﺖ از اﻋﺘﺮاض اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﻪ وﺟﻮﻫﯽ ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ ﭘﺎﺳﺦ دادهاﻧﺪ‬‫‪116‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪116‬‬‫ﺟﻮاب ﺳﯿﺪ اﺣﻤﺪ رزوق از اﻋﺘﺮاض ﻣﺬﮐﻮر‬‫‪117‬‬‫ﺟﻮاب ﻗﺪح ﺟﺎﺣﻆ در ﻓﻀﻠﯿﺖ ﻣﺒﯿﺖ‬‫‪119‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﻃﺎﻋﺖ اﺑﻮﺑﮑﺮ را ﺑﺎ ﻻﻃﺎﺋﻼﺗﯽ از ﻃﺎﻋﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺮﺗﺮ داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪120‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪120‬‬‫ﺟﻮاب ﮐﺎﻓﯽ اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﻻ ﻃﺎﺋﻼت ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫‪120‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻣﻮﻫﻮﻣﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ را ﺑﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻣﺤﻘﻘﻪ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺗﺮﺟﯿﺢ داده‬‫‪121‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪121‬‬‫اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﺗﻘﻮﻻت ﺟﺎﺣﻆ ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻔﺘﻪ‬‫‪121‬‬‫اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﺰﻋﻢ ﺟﺎﺣﻆ ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺮ را ﺑﺎ ﺣﺴﻦ اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎﺳﻼم آﺷﻨﺎ ﮐﺮد‬‫‪122‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪122‬‬‫اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﺎ ﺣﺴﻦ اﺣﺘﺠﺎج ﭼﺮا ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ ﭘﺪر و ﭘﺴﺮ و ﻫﻤﺴﺮ ﺧﻮد را ﺑﺎﺳﻼم آﺷﻨﺎ ﮐﺮد؟‬‫‪122‬‬‫ﺑﺰﻋﻢ ﺟﺎﺣﻆ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﻌﺬﺑﯿﻦ را آزاد ﮐﺮد‬‫‪124‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪124‬‬‫ﺟﻮاب اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫‪125‬‬‫ﺑﺰﻋﻢ ﺟﺎﺣﻆ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻣﻮال ﮐﺜﯿﺮه در ﻧﻮاﺋﺐ اﺳﻼم اﻧﻔﺎق ﮐﺮد‬‫‪125‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪125‬‬‫ﺟﻮاب اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﻫﻔﻮات ﺟﺎﺣﻆ‬‫‪125‬‬‫ﺑﺰﻋﻢ ﺟﺎﺣﻆ ﺷﺪاﺋﺪ اﺻﺤﺎب ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺷﺪاﺋﺪ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻮده‬‫اﺷﺎره‬‫‪126‬‬‫‪126‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 12‬از ‪225‬‬‫ﺟﻮاب اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﮐﻠﻤﺎت ﻣﺰﯾﻔﻪ ﺟﺎﺣﻆ‬‫‪127‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺠﺎﻫﺪات و ﻣﺒﺎرزات ﮐﺜﯿﺮه اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﺗﺤﻘﯿﺮ ﮐﺮده‬‫‪128‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪128‬‬‫ﺟﻮاب اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﺗﺮﻫﺎت ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫‪129‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ ﻣﻘﺎﺗﻠﻪ و ﻣﺠﺎﻫﺮه اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﺑﺮ ﻣﺤﺎﻣﻞ ﻓﺎﺳﺪه ﺣﻤﻞ ﮐﺮده‬‫‪132‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪133‬‬‫اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳﮑﺎﻓﯽ ﻧﺒﺎح و ﻧﻬﯿﻖ ﺟﺎﺣﻆ را ﺟﻮاب ﮔﻔﺘﻪ‬‫‪133‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺟﻬﺎد اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﻣﻮاﻓﻖ ﻃﺒﻊ و ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺪح داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪134‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪134‬‬‫ﺟﻮاب اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﻫﻔﻮات ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫‪134‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺟﻬﺎد ﻃﻠﺤﮥ و زﺑﯿﺮ را اﻓﻀﻞ از ﺟﻬﺎد اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻗﺮار داده‬‫‪134‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪135‬‬‫ﺟﻮاب اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﯾﺎوه ﺳﺮاﯾﯿﻬﺎي ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫‪135‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪود را ﺷﺨﺼﯽ ﮔﻤﻨﺎم و ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻨﺎء داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪136‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪136‬‬‫ﺑﻘﻮل اﺳﮑﺎﻓﯽ و دﯾﮕﺮان آﺛﺎر و اﺷﻌﺎر ﺣﺎﮐﯽ از ﺷﻬﺮت و ﺷﺠﺎﻋﺖ ﻋﻤﺮو اﺳﺖ‬‫‪136‬‬‫آﺛﺎر و اﺷﻌﺎر ﺣﺎﮐﯿﻪ از ﺷﺠﺎﻋﺖ و ﺷﻬﺮت ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪود‬‫‪137‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ را در ﻏﺰوه اﺣﺪ در اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ ﻣﺴﺎوي ﻗﺮار داده‬‫‪139‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪139‬‬‫اﮐﺜﺮ ﻣﻮرﺧﯿﻦ اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ را در اﺣﺪ اﻧﮑﺎر ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‬‫‪139‬‬‫ﺑﺮ ﻓﺮض ﺛﺒﻮت اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ در ﺟﻨﮓ اﺣﺪ ﻫﯿﭻ ﮔﺎه ﺑﺎ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﺴﺎوي ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪140‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﻗﺼﺪ ﻗﺘﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ را ﺑﺎ ﭘﺴﺮش ﻣﻘﺎﻣﯽ ﻣﺸﻬﻮر ﻓﺮض ﮐﺮده‬‫‪140‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪140‬‬‫ﺟﻮاب اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫‪140‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 13‬از ‪225‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺬل ﺟﻬﺪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ را دﻟﯿﻞ اﺷﺮﻓﯿﺖ او ﻗﺮار داده‬‫‪141‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪141‬‬‫ﺟﻮاب اﺳﮑﺎﻓﯽ از دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯿﻞ ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫‪141‬‬‫اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ اﺳﺖ‬‫‪142‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪142‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺳﮑﺎﻓﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ در »اﻧﺴﺎب«‬‫‪142‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺳﮑﺎﻓﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﯾﺎﻗﻮت ﺣﻤﻮي در »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﻠﺪان«‬‫‪142‬‬‫ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر اﺳﮑﺎﻓﯽ را ﺑﻌﻈﻤﺖ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫‪143‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪143‬‬‫اﺑﻦ اﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾﺪ در »ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ« ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة را اﺳﮑﺎﻓﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪143‬‬‫ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ ﻧﯿﺰ از اﺋﻤﻪ و اﮐﺎﺑﺮ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ اس‬‫‪143‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺳﻨﻮي در »ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎء ﺷﺎﻓﻌﯿﮥ«‬‫‪143‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎء ﺷﺎﻓﻌﯿﮥ«‬‫‪144‬‬‫اﺑﻦ روز ﺑﻬﺎن ﻋﺪاوت ﺟﺎﺣﻆ را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺎﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﻧﮑﺎر ﻧﻤﻮده‬‫‪144‬‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﻧﯿﺰ ﻋﺪاوت ﺟﺎﺣﻆ را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺎﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﻧﮑﺎر ﮐﺮده‬‫‪145‬‬‫اﻋﺘﺮاف ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻔﻀﺎﯾﻞ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻨﺎﻓﯽ ﻋﺪواﺗﺶ ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪147‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺿﺮﺑﮥ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را در ﺧﻨﺪق ﻣﻨﮑﺮ اﺳﺖ‬‫‪148‬‬‫اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﯿﻠﺖ ﮐﺴﯽ ﺑﺎ ﻋﺪاوﺗﺶ ﻣﻨﺎﻓﺎت ﻧﺪارد‬‫‪151‬‬‫ﺧﻮارج ﺑﺎ وﺟﻮد ﻗﺮاﺋﺖ ﻗﺮآن از دﺷﻤﻨﺎن ﻗﺮآن ﺑﻮدﻧﺪ‬‫‪152‬‬‫ﭘﻨﺎه دادن اﺑﻦ اﻟﺪﻏﻨﻪ ﺑﺎﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻗﺤﺎﻓﻪ‬‫‪153‬‬‫اﻋﺘﺮاف ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻔﻀﯿﻠﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺎ ﻋﺪواﺗﺶ ﻣﻨﺎﻓﯽ ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪154‬‬‫ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ ﺑﺎ اﻋﺘﺮاف اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﺑﺂﻧﻬﺎ ﻇﻠﻢ ﻣﯿﮑﺮدﻧﺪ‬‫‪155‬‬‫اﻋﺘﺮاف ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻋﺘﺮاف ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ اﺳﺖ‬‫‪156‬‬‫ﻧﺎﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺎوﯾﻪ و ﺟﻮاب او‬‫‪157‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﻣﻌﺎوﯾﻪ در ﻧﺎﻣﻪاش ﺑﺎﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ آﻧﺤﻀﺮت اﻋﺘﺮاف ﮐﺮده‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 14‬از ‪225‬‬‫‪160‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪160‬‬‫ﺟﻮاب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم از ﻧﺎﻣﻪ ﻣﻌﺎوﯾﻪ‬‫‪162‬‬‫ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﺑﮑﻠﯽ اﻧﮑﺎر ﮐﻨﺪ‬‫‪163‬‬‫ﻣﻌﺎوﯾﻪ ادﻋﺎ ﻣﯿﮑﺮد ﮐﻪ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم در ﻗﺘﻞ ﻋﺜﻤﺎن ﺷﺮﯾﮏ اﺳﺖ‬‫‪163‬‬‫اﺑﻦ ﺟﻌﯿﻞ ﺷﺎﻋﺮ از ﻣﺰدوران ﻣﻌﺎوﯾﻪ و از اﻋﺎدي اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻮد‬‫‪164‬‬‫ﻣﮑﺎﺗﺒﻪ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﻣﻌﺎوﯾﻪ را اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﺒﺮد در »ﮐﺎﻣﻞ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﺒﺮد از اﮐﺎﺑﺮ و اﻋﺎﻇﻢ و اﺋﻤﻪ ادب اﺳﺖ ‪166‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪166‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺒﺮد ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت«‬‫‪166‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺒﺮد ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫‪166‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺒﺮد ﺑﮕﻔﺘﺎر ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن«‬‫‪167‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺒﺮد ﺑﻘﻮل ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة«‬‫‪167‬‬‫ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺑﺎ ﮐﻤﺎل ﻋﺪواﺗﺶ ﮔﺎه و ﺑﯿﮕﺎه ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم اﻋﺘﺮاف ﻣﯿﮑﺮد‬‫‪168‬‬‫اﻋﺘﺮاف ﺟﺎﺣﻆ ﻧﯿﺰ ﺑﻔﻀﯿﻠﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﺜﻞ اﻋﺘﺮاف ﻣﻌﺎوﯾﻪ اﺳﺖ‬‫‪169‬‬‫ﻋﺎﯾﺸﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﮐﻤﺎل ﻋﺪواﺗﺶ ﺑﻪ ﻓﻀﯿﻠﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﮔﺎﻫﯽ اﻋﺘﺮاف ﻣﯿﮑﺮد‬‫‪169‬‬‫دﺷﻤﻨﺎن اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻣﻨﺎﻓﻘﻦ‬‫‪170‬‬‫دﺷﻤﻨﺎن ﺳﺎدات ﺑﻪ ﮔﻔﺘﺎر ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﻨﺎﻓﻘﻦ‬‫‪170‬‬‫ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﻮره ﻣﻨﺎﻓﻘﯿﻦ را در ﺑﺎره ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ ﻓﻀﻞ ﺳﺎدات ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺮده‬‫‪170‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ در اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻨﺎﻓﻘﯿﻦ اﺳﺖ‬‫‪176‬‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﻫﻞ ﺣﻖ را ﻣﺘﻤﺴﮏ ﺑﻘﺮآن و اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻧﻤﯿﺪاﻧﺪ‬‫‪176‬‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﻫﻞ ﺣﻖ را ﺑﺮ ﺧﻼف ﺣﻖ ﻧﺎﺻﺒﯽ ﺧﻮاﻧﺪه‬‫‪178‬‬‫ﺗﺸﺒﺚ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﮑﻼم ﺳﯿﺪ رﺿﯽ در ﺑﺎره ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ‬‫‪179‬‬‫ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﺧﻮد ﺳﻪ ﭼﯿﺰ را ﺣﺮام ﮐﺮد‬‫‪179‬‬‫ﺗﺎوﯾﻞ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ در ﺧﺒﺮ ﻣﺬﮐﻮر ﻋﻠﯿﻞ اﺳﺖ‬‫‪180‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 15‬از ‪225‬‬‫ﻣﺪح اﻟﺰاﻣﯽ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ دﻟﯿﻞ ﻣﺘﺎﻧﺖ ﺗﺎوﯾﻞ او ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪181‬‬‫ﻣﻬﺎرت ﺟﺎﺣﻆ در ﮐﻼم اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﺎﻓﯽ ﻋﺪاوت او ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪181‬‬‫اﺑﻦ ﺧﺮاش ﺑﻐﺪادي ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﺎ ﺗﺮﮐﻨﺎه ﺻﺪﻗﮥ« را ﺑﺎﻃﻞ داﻧﺴﺖ‬‫‪181‬‬‫اﺑﻦ ﺧﺮاش ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﯿﻮﻃﯽ از ﺣﻔﺎظ ﺑﺎرﻋﯿﻦ و ﻧﺎﻗﺪﯾﻦ اﺳﺖ‬‫‪182‬‬‫ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﻬﺎرت ﺟﺎﺣﻆ دﻟﯿﻞ ﻋﺪم ﻧﺼﺐ ﺑﺎﺷﺪ ﭘﺲ ﺣﺎﻓﻆ ﺑﺎرع ﺑﻮدن اﺑﻦ ﺧﺮاش ﻧﯿﺰ دﻟﯿﻞ ﻣﺘﺎﻧﺖ ﻗﻮل او اﺳﺖ‬‫‪182‬‬‫اﺑﻦ ﺧﺮاش ﺣﺎﻓﻆ ﺑﺎرع در ﻣﺜﺎﻟﺐ ﺷﯿﺨﯿﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ در دو ﺟﺰء ﺗﺎﻟﯿ ﻒ ﮐﺮده‬‫‪182‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪182‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﺮاش ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال«‬‫‪183‬‬‫اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺴﯿﺎري از ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺣﻖ را ﺑﻌﻈﻤﺖ ﯾﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫‪183‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪183‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت«‬‫‪183‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن«‬‫‪184‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ« و ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة«‬‫‪185‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ در »ﯾﺘﯿﻤﮥ اﻟﺪﻫﺮ«‬‫‪185‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻻﻋﯿﺎن«‬‫‪186‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن«‬‫‪187‬‬‫اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﺎﺧﺮزي ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ ﻗﻮم اﺳﺖ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ را ﺑﻌﻈﻤﺖ ﺳﺘﻮد‬‫‪188‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺎﺧﺮزي ﺑﻘﻮل ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ در »اﻧﺴﺎب«‬‫‪189‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺎﺧﺮزي ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻻﻋﯿﺎن«‬‫‪189‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺎﺧﺮزي ﺑﻘﻮل ذﻫﺒﯽ در »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء«‬‫‪189‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺎﺧﺮزي ﺑﮕﻔﺘﺎر ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن«‬‫‪189‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺎﺧﺮزي ﺑﻘﻮل اﺳﻨﻮي در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﻪ«‬‫‪190‬‬‫اﺑﻮ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﺎﺧﺮزي در »دﻣﯿﮥ اﻟﻘﺼﺮ« ﺳﯿﺪ رﺿﯽ را ﺑﺎ ﻋﺒﺎرات ﺑﻠﯿﻐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮده‬‫‪190‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺟﺰﻟﻪ در »ﻣﺨﺘﺎر ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد«‬‫‪191‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 16‬از ‪225‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﻘﻮل ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺻﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت«‬‫‪192‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﻣﺎﮐﻮﻻ در »اﻻﮐﻤﺎل«‬‫‪193‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﻘﻮل ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫‪193‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان«‬‫‪193‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ اﻟﻮردي در ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ﻓﯽ اﺧﺒﺎر اﻟﺒﺸﺮ‬‫‪194‬‬‫»ﻗﺼﯿﺪه اﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﻣﻌﺮي در ﻣﺪح واﻟﺪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ«‬‫‪194‬‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﻤﺪاﯾﺢ ﺟﻠﯿﻠﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ اﻋﺘﻨﺎء ﻧﮑﺮده و ﻟﯿﮑﻦ ﺑﻤﺪح اﻟﺰاﻣﯽ ﺟﺎﺣﻆ ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‬‫‪201‬‬‫»وﺟﻮه ﺻﺤﺖ اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻘﺼﯿﺪه ﻣﻌﺮي در ﻣﺪح رﺿﯽ و ﻣﺮﺗﻀﯽ«‬‫‪201‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ اﻟﻮردي ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻦ ﺷﺎﮐﺮ در »ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت«‬‫‪202‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ اﻟﻮردي ﺑﻘﻠﻢ اﺑﻦ ﺷﻬﺒﻪ اﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ«‬‫‪202‬‬‫اﺑﻦ اﻟﻮردي ﺷﻄﺮي از ﻗﺼﯿﺪه ﻣﻌﺮي را در ﻣﺪح رﺿﯿﯿﻦ در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ« ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫‪202‬‬‫اﺑﻦ اﻟﻮردي در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ« اﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﻣﻌﺮي ﺑﺨﻮﺑﯽ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫‪204‬‬‫ﻣﺮﺛﯿﮥ ﻣﻌﺮي از اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺼﯿﻨﮥ‬‫‪206‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪206‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺼﯿﻨﮥ راﺛﯽ ﻣﻌﺮي‬‫‪209‬‬‫ﻗﺎﺿﯽ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻃﺒﺮي ﻧﯿﺰ ﻣﻌﺮي را ﺑﺨﻮﺑﯽ ﺳﺘﻮده‬‫‪210‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﺿﯽ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻃﺒﺮي ﻣﺎدح ﻣﻌﺮي‬‫‪211‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﷲ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت«‬‫‪211‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻣﻌﺮي ﺑﻘﻠﻢ ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن«‬‫‪213‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻣﺎدح ﻣﻌﺮي ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫‪214‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻣﺎدح ﻣﻌﺮي ﺑﻘﻮل اﺑﻦ اﻟﻮردي در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ«‬‫‪215‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻣﺎدح ﻣﻌﺮي ﺑﻘﻠﻢ اﺳﻨﻮي در »ﻋﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎء ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ«‬‫‪215‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻣﺎدح ﻣﻌﺮي ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ اﺑﻦ ﺷﻬﺒﻪ اﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت«‬‫‪215‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺳﻠﻔﯽ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ‬‫‪216‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 17‬از ‪225‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺳﻠﻔﯽ ﺑﻘﻠﻢ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻻﻋﯿﺎن«‬‫‪216‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺳﻠﻔﯽ ﺑﻘﻠﻢ ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫‪217‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺳﻠﻔﯽ ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن«‬‫‪217‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺳﻠﻔﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺻﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت«‬‫‪218‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺳﻠﻔﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺻﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت«‬‫‪219‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺳﻠﻔﯽ ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ اﺑﻦ ﺷﻬﺒﻪ اﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت«‬‫‪220‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﻌﺮي را در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة« ﺑﻤﺪاﺋﺢ ﺟﻠﯿﻠﻪ ﺳﺘﻮده‬‫‪220‬‬‫ﯾﺎﻓﻌﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﻌﺮي را در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن« ﺗﻮﺻﯿ ﻒ ﮐﺮده‬‫‪221‬‬‫ﺻﺪر اﻟﻔﺎﺿﻞ ﻧﯿﺰ در »ﺿﺮام اﻟﺴﻘﻂ« ﻣﻌﺮي را وﺻ ﻒ و ﺑﻘﺪوه ﻣﺎﻣﻮن ﻣﺪح ﮐﺮده‬‫‪222‬‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫‪222‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 18‬از ‪225‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﮐﺘﺎب‬‫ﺳﺮﺷـﻨﺎﺳﻪ ‪ :‬ﮐﻨﺘﻮري ﺣﺎﻣﺪﺣﺴـﯿﻦﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪﻗﻠﯽ ‪1246 - 1306‬ق ﺷـﺎرح ﻋﻨﻮان و ﻧـﺎم ﭘﺪﯾـﺪآور ‪ :‬ﻋﺒﻘـﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﺛﺒﺎت اﻣﺎﻣﻪ اﻻﺋﻤﻪ‬‫اﻻﻃﻬـﺎر‪ /‬ﺗﺎﻟﯿﻒ ﻣﯿﺮﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼمرﺿﺎﺑﻦ ﻋﻠﯽاﮐﺒﺮ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻣﺸـﺨﺼﺎت ﻧﺸـﺮ ‪ :‬ﻗﻢ‬‫اﻟﺠﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻮزه اﻟﻌﻠﻤﯿﻪ ﺑﻘﻢ ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ ‪1416‬ق = ‪.1374 -‬‬‫ﻓﺮوﺳﺖ ‪) :‬ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﻪ ﻟﺠﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﺑﻘﻢ اﻟﻤﺸﺮﻓﻪ‪(801‬‬‫ﺷﺎﺑﮏ ‪ :‬ﺑﻬﺎ‪12000:‬رﯾﺎل ج ‪ (1‬؛ ﺑﻬﺎ‪12000:‬رﯾﺎل ج ‪(1‬‬‫ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘـﺎب ﺣﺎﺿـﺮ ردﯾـﻪاي و ﺷـﺮﺣﯽ اﺳـﺖ ﺑﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﺘﺤﻔﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸـﺮﯾﻪ اﺛﺮ ﻋﺒـﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤـﺪ دﻫﻠـﻮي ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﻋﺮﺑﯽ‬‫ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘﺎﺑﻨـﺎﻣﻪ ﻋﻨـﻮان دﯾﮕﺮ ‪ :‬اﻟﺘﺤﻔـﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸــﺮﯾﻪ ﺷــﺮح ﻣﻮﺿـﻮع ‪ :‬دﻫﻠـﻮي ﻋﺒــﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤــﺪ‪1159 - 1239 ،‬ق اﻟﺘﺤﻔﻪ‬‫اﻻﺛﻨﯽﻋﺸﺮﯾﻪ ‪ --‬ﻧﻘﺪ و ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﺷﯿﻌﻪ ‪ --‬دﻓﺎﻋﯿﻪﻫﺎ و ردﯾﻪﻫﺎ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬اﻣﺎﻣﺖ ‪ --‬اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﻣﺤﺪﺛﺎن ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬دﻫﻠﻮي ﻋﺒﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪1159 - 1239 ،‬ق اﻟﺘﺤﻔﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸﺮﯾﻪ ﺷﺮح‬‫ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ‪ ،‬ﻣﺼـﺤﺢ ﺷـﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺪرﺳـﯿﻦ ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ دﻓﺘﺮ اﻧﺘﺸﺎرات اﺳـﻼﻣﯽ رده ﺑﻨﺪي‬‫ﮐﻨﮕﺮه ‪/BP212/5 :‬د‪9‬ت‪1374 30218‬‬‫رده ﺑﻨﺪي دﯾﻮﯾﯽ ‪297/417 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﮐﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺳﯽ ﻣﻠﯽ ‪ :‬م‪3739-77‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺆﻟﻒ‬‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﺳﯿـﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨـﺪي ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري از ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﺘﮑّﻠﻤﺎن و ﻋﻈﯿﻢﺗﺮﯾﻦ ﻋﺎﻟﻤﺎن و از ﻣﻔﺎﺧﺮ ﺷـﯿﻌﻪ در اواﺋﻞ ﺳـﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي‬‫ﻗﻤﺮي در ﺑﻠﺪه ﻣﯿﺮه ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1246‬ه‪ .‬ق ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪ‪.‬‬‫اﯾﺸـﺎن ﺗﻌﻠﯿﻢ را از ﺳﻦ ‪ 6‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺑﺎ رﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﻣﮑﺘﺒﺨﺎﻧﻪ و ﭘﯿﺶ ﺷـﯿﺨﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺷـﯿﺦ ﮐﺮﻣﻌﻠﯽ ﺷـﺮوع ﮐﺮد‪ .‬اّﻣﺎ ﭘﺲ از ﻣـﺪت ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﭘـﺪر‬‫اﯾﺸﺎن ﺧﻮد ﻋﻬﺪهدار ﺗﻌﻠﯿﻢ وي ﮔﺮدﯾﺪ و ﺗﺎ ﺳﻦ ‪ 14‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﮐﺘﺐ ﻣﺘﺪاول اﺑﺘﺪاﺋﯽ را ﺑﻪ وي آﻣﻮﺧﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﺳﻦ ‪ 15‬ﺳﺎﻟﮕﯽ و ﭘﺲ از رﺣﻠﺖ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﺑﺮاي ﺗﮑﻤﯿﻞ ﺗﺤﺼﯿﻼت ﺑﻪ ﺳﺮاغ اﺳﺎﺗﯿﺪ دﯾﮕﺮ رﻓﺖ‪.‬‬‫ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺣﺮﯾﺮي و دﯾﻮان ﻣﺘﻨﺒﯽ را ﻧﺰد ﻣﻮﻟﻮي ﺳﯿﺪ ﺑﺮﮐﺖ ﻋﻠﯽ و ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ را ﻧﺰد ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس ﺗﺴﺘﺮي ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﻋﻠﻮم ﺷﺮﻋﯿﻪ‬‫را ﻧﺰد ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ و ﺑﺮادر اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ‪ -‬ﮐﻪ ﻫﺮ دو از ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺰرگ ﺷﯿﻌﻪ‬‫در ﻫﻨﺪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ -‬و ﻋﻠﻮم ﻋﻘﻠﯿﻪ را ﻧﺰد ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺧﻼﺻﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬‫در اﯾﻦ زﻣﺎن اﯾﺸﺎن ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺎﻫﺞ اﻟﺘﺪﻗﯿﻖ را ﮐﻪ از ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎت ﻋﺎﻟﯿﻪ اﺳـﺘﺎدش ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﻮد از اﯾﺸﺎن أﺧﺬ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺣﻮاﺷـﯽ وي ﺑﺮ آن‬‫ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﻋﻈﻤﺖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﻗﺪرت ﻧﻘﺪ اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل اﯾﺸﺎن ﭘﺲ از ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﺳﺎل ﺗﺤﺼـﯿﻞ ﺑﻪ أﻣﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﭘﮋوﻫﺶ ﭘﺮداﺧﺖ و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ اﺑﺘﺪاء ﺑﻪ ﺗﺼـﺤﯿﺢ و ﻧﻘﺪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﭘﺪر‬‫ﺑﺰرﮔﻮارش ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓﺘﻮﺣﺎت ﺣﯿﺪرﯾﻪ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ ﺗﻘّﯿﻪ و ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ ﭘﺮداﺧﺖ و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل را ﺻﺮف ﺗﺼﺤﯿﺢ و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 19‬از ‪225‬‬‫ﻋﺒﺎرات اﯾﻦ ﮐﺘﺐ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ‪ -‬ﮐﻪ رّدﯾﻪاي ﺑﺮ ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﺑﻮد‪ -‬ﺑﺎ اﺻﻮل ﮐﺘﺐ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﻫﻨﻮز از اﯾﻦ ﮐﺎر ﻓﺎرغ ﻧﺸﺪه ﺑﻮد ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮑﯽ از ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي در رّد ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﺎ ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﻓﺮاوان ﻧﺸـﺮ و ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺖ ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﮐﻪ ﻋﺮﺻﻪ ﺑﺮ ﻋﻮام و ﺧﻮاص از ﺷﯿﻌﻪ ﺗﻨﮓ ﺷﺪ‪ .‬از ﯾﮏ ﻃﺮف ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﻣﺪﻋﯽ‬‫ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﻗﺎدر ﺑﺮ ﺟﻮاب ﻣﻄﺎﻟﺐ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺴﺖ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮔﻔﺖ اﮔﺮ اوﻟﯿﻦ و آﺧﺮﯾﻦ ﺷﯿﻌﻪ ﺟﻤﻊ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ‬‫ﺟﻮاب ﮐﺘـﺎب ﻣﺮا ﺑﻨﻮﯾﺴـﻨﺪ و از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﻋﻠﻤـﺎء ﺑﺰرگ ﺷـﯿﻌﻪ ﻫﻨـﺪ از ﺟﻤﻠﻪ ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻔﺘﯽ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺎس‬‫ﺗﺴﺘﺮي و دﯾﮕﺮ أﻋﻼم ﺑﻪ ﺳـﺒﺐ اوﺿﺎع ﺧﺎص ﺳـﻠﻄﻨﺖ و ﻣﻼﺣﻈﺎت دﯾﮕﺮ اﻣﮑﺎن ﺟﻮاب دادن را ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ در اﯾﻦ زﻣﺎن ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴـﯿﻦ وارد ﻣﯿـﺪان ﺷـﺪ و در ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﺷـﺶ ﻣـﺎه ﮐﺘـﺎب اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻹﻓﺤﺎم ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم را ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ‬‫ﺣﯿﺮت ﻋﻠﻤﺎء ﺣﺘﯽ اﺳﺎﺗﯿﺪ اﯾﺸﺎن ﮔﺸـﺘﻪ و ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده آﻧﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و ﻧﺸﺮ آن ﭼﻨﺎن ﺿﺮﺑﻪاي ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ وارد ﮐﺮد ﮐﻪ ﻫﯿﭽﯿﮏ از‬‫آﻧـﺎن ﺣﺘﯽ ﺧﻮد ﻣﺆﻟﻒ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼـم ﭘﺲ از ﺳﺎﻟﻬـﺎ ﺗﻼش و ﮐﻤﮏ ﮔﺮﻓﺘﻦ از واﻟﯿﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ و ﺑﺮﮔﺰاري اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﻋﻬـﺪه‬‫ﺟﻮاب آن ﺑﺮﻧﯿﺎﻣﺪﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ از آن ﺑﻪ ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص ﭘﺮداﺧﺖ و ﺳـﭙﺲ ﻣﺸـﻐﻮل ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ آﺧﺮ ﻋﻤﺮ در اﻣﺮ‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺼﻨﯿﻒ آن ﻫّﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷﺖ‪.‬‬‫در ﺳـﺎل ‪ 1282‬ه‪ .‬ق ﻋـﺎزم ﺳـﻔﺮ ﺣـﺞ و ﺳـﭙﺲ ﻋﺘﺒـﺎت ﻋﺎﻟﯿـﺎت ﺷـﺪ اّﻣـﺎ در آﻧﺠـﺎ ﻫﻢ از ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﺎز ﻧﻤﺎﻧـﺪ و در ﺣﺮﻣﯿﻦ‬‫ﺷﺮﯾﻔﯿﻦ ﯾﺎدداﺷـﺘﻬﺎﯾﯽ از ﮐﺘﺐ ﻧـﺎدر ﺑﺮداﺷﺖ و در ﻋﺮاق در ﻣﺤﺎﻓـﻞ ﻋﻠﻤﯽ ﻋﻠﻤـﺎء ﻋﺮاق ﺷـﺮﮐﺖ ﺟﺴﺖ ﮐﻪ ﻣـﻮرد اﺣـﺘﺮام ﻓﻮق‪ -‬اﻟﻌـﺎده‬‫اﯾﺸـﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬وي ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺎر ﻋﻠﻤﯽ ﺧﻮد را در ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺘﺎب أﺳـﻔﺎر اﻻﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ أﻓﻀﻞ اﻻﺳـﻔﺎر ﮔﺮدآوري‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻋﺎﻟﻤﯽ ﭘﺮ ﺗﺘﺒﻊ و ﭘﺮ اﻃﻼع و ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺮ آﺛﺎر و اﺧﺒﺎر و ﻣﯿﺮاث ﻋﻠﻤﯽ اﺳـﻼﻣﯽ ﺑﻮد ﺗﺎ ﺣّﺪي ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از ﻣﻌﺎﺻـﺮان و‬‫ﻣﺘـﺄﺧﺮان و ﺣـﺘﯽ ﺑﺴـﯿﺎري از ﻋﻠﻤـﺎء ﭘﯿﺸـﯿﻦ ﺑـﻪ ﭘـﺎﯾﻪ او ﻧﺮﺳـﯿﺪﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪ ﻋﻤﺮ ﺧـﻮﯾﺶ را ﺑﻪ ﺑﺤﺚ و ﭘﮋوﻫﺶ در اﺳـﺮار اﻋﺘﻘـﺎدات دﯾﻨﯽ و‬‫ﺣﺮاﺳﺖ اﺳـﻼم و ﻣﺮزﺑـﺎﻧﯽ ﺣﻮزه دﯾﻦ راﺳﺘﯿﻦ ﮔﺬراﻧﯿـﺪ و ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺧﻮد را در راه اﺳـﺘﻮاري ﺣﻘـﺎﯾﻖ ﻣﺴـﻠﻢ دﯾﻨﯽ از دﺳﺖ داد ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ‬‫ﻣﺆﻟﻒ رﯾﺤﺎﻧﮥ اﻻدب در اﯾﻦ ﺑﺎره ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬و در ﻣﺪاﻓﻌﻪ از ﺣﻮزه دﯾﺎﻧﺖ و ﺑﯿﻀﻪ ﺷـﺮﯾﻌﺖ اﻫﺘﻤﺎم ﺗﻤﺎم داﺷـﺘﻪ و ﺗﻤﺎﻣﯽ ﺳﺎﻋﺎت و دﻗﺎﯾﻖ ﻋﻤﺮ ﺷﺮﯾﻔﺶ در ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت دﯾﻨﯽ ﻣﺼﺮوف‬‫ﺑﻮده و آﻧﯽ ﻓﺮوﮔـﺬاري ﻧﺪاﺷـﺘﻪ ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ او از ﮐﺜﺮت ﺗﺤﺮﯾﺮ و ﮐﺘـﺎﺑﺖ ﻋﺎﻃـﻞ ﺷـﺪه و در اواﺧﺮ ﺑـﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﻣﯽﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪«...‬‬‫و ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﺆﻟﻒ ﻧﺠﻮم اﻟﺴـﻤﺎء زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ ﭼﭗ اﯾﺸﺎن ﻫﻢ از ﮐﺎر ﻣﯽاﻓﺘﺎده اﺳﺖ اﯾﺸﺎن دﺳﺖ از ﮐﺎر ﺑﺮﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﻣﻄﺎﻟﺐ را ﺑﺎ زﺑﺎن‬‫اﻣﻼء ﻣﯽﮐﺮده اﺳﺖ و ﻫﯿﭻ ﻣﺎﻧﻌﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ اﯾﺸﺎن را از ﺟﻬﺎد ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎز دارد‪.‬‬‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم اﯾﺸﺎن در ﻫﺠـﺪﻫﻢ ﻣﺎه ﺻـﻔﺮ ﺳﺎل ‪ 1306‬ه‪ .‬ق دﻋﻮت ﺣﻖ را ﻟﺒﯿـﮏ ﮔﻔﺖ و در ﺣﺴـﯿﻨﯿﻪ ﺟﻨﺎب ﻏﻔﺮان ﻣﺂب ﻣـﺪﻓﻮن ﺷـﺪ‪ .‬ﺧﺒﺮ‬‫وﻓﺎت اﯾﺸﺎن در ﻋﺮاق ﺑﺮﭘﺎﯾﯽ ﻣﺠﺎﻟﺲ ﻣﺘﻌّﺪد ﻓﺎﺗﺤﻪﺧﻮاﻧﯽ را در ﭘﯽ داﺷﺖ‪ .‬ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺷﺮﯾﮏ ﻋﺰا ﮔﺸﺘﻪ و ﺑﺰرﮔﺎن زﯾﺎدي در رﺛﺎء او‬‫ﺑﻪ ﺳﺮودن ﻗﺼﯿﺪه و ﻣﺮﺛﯿﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬‫*ﺧﺎﻧﺪان و ﻧﯿﺎﮐﺎن‪ :‬اﺑﺘﺪا‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨـﺪي در داﻣﺎن ﺧﺎﻧـﺪاﻧﯽ ﭼﺸﻢ ﮔﺸﻮد و ﭘﺮورش ﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﯽ آﮔﺎه و ﻓﺎﺿـﻼﻧﯽ ﻣﺠﺎﻫـﺪ ﺑﻮدﻧـﺪ‪ .‬در ﻣﯿﺎن‬‫ﺑﺮادران و ﻓﺮزﻧﺪان و ﻓﺮزﻧﺪزادﮔﺎن وي ﻧﯿﺰ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﯽ ﺧﺪﻣﺘﮕﺰار و ﻣﺘﻌﻬﺪ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧﺪ‪.‬‬‫از اﯾـﻦ ﺧﺎﻧـﺪان ﻣﻌﻈـﻢ در آﺳـﻤﺎن ﻋﻠـﻢ و ﻓﻘـﺎﻫﺖ ﺳـﺘﺎرﮔﺎﻧﯽ درﺧﺸـﺎن ﺑـﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧـﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾـﮏ در ﻋﺼـﺮ ﺧـﻮﯾﺶ راﻫﻨﻤـﺎي‬‫ﮔﻤﺸﺪﮔﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻨﮏ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﺗﻦ از آﻧﻬﺎ اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 20‬از ‪225‬‬‫‪ -1‬ﺟّﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪ :‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺳﯿﺪ اﷲ ﮐﺮم ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‪.‬‬‫وي ﺟـﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و از اﻋﻼـم ﻓﻘﻬـﺎء و زﻫـﺎد زﻣـﺎن و ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺮاﻣﺎت در ﻧﯿﻤﻪ دوم ﺳـﺪه دوازدﻫﻢ ﻫﺠﺮي اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﻋﻼﻗﻪ‬‫زﯾـﺎدي ﺑﻪ اﺳـﺘﻨﺴﺎخ ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ و ﮐﺘﺐ ﻧﻔﯿﺴﻪ ﺑﻪ ﺧـﻂ ﺧـﻮد داﺷـﺘﻪ و ﻗﺮآن و ﺣـﻖ اﻟﯿﻘﯿﻦ و ﺗﺤﻔـﮥ اﻟﺰاﺋﺮ و ﺟـﺎﻣﻊ ﻋﺒﺎﺳـﯽ ﺑﻪ ﺧـﻂ او در‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬واﻟﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪ :‬ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫وي واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ و از ﭼﻬﺮهﻫﺎي درﺧﺸﺎن ﻋﻘﺎﺋﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات در ﻧﯿﻤﻪ اول ﻗﺮن ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫او در دوﺷﻨﺒﻪ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺎه ذي ﻗﻌﺪه ﺳﺎل ‪ 1188‬ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪ‪ .‬وي از ﺷﺎﮔﺮدان ﺑﺎرز ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي از اﻋﺎﻇﻢ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺷﯿﻌﻪ در ﻗﺮن‬‫ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﺑﻮده و در اﮐﺜﺮ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻣﺤﻘﻘﯽ ﺑﯽﻧﻈﯿﺮ ﺑﻮد و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ارزﻧﺪهاي از ﺧﻮد ﺑﻪﺟﺎ ﮔﺬاﺷﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﯾﮑﯽ از ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗﺮﯾﻦ ﭼﻬﺮهﻫﺎي ﻋﻠﻢ ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات و از ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي ﮐﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺘﺒﻊ و اﺳﺘﻘﺼﺎء ﺑﻮد‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ در ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﻬﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1260‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﯾﺰدي ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺮادر ارﺷﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ‬‫او ﻧﯿﺰ ﭼﻮن ﭘـﺪر و ﺑﺮادراﻧﺶ از ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ﻓﺮزاﻧﮕـﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺮﭼﻪ در ﻧﺰد ﭘـﺪرش و ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤـﺎء ﺷـﺎﮔﺮدي ﻧﻤﻮده اﺳﺖ اّﻣﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‬‫ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت وي در ﻋﻠـﻮم رﯾﺎﺿـﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘـﺎب ﺣـﻞ ﻣﻌﺎدﻻـت ﺟـﺒﺮ و ﻣﻘـﺎﺑﻠﻪ و رﺳـﺎﻟﻪاي در ﻣﺨﺮوﻃـﺎت ﻣﻨﺤﻨﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸـﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ‬‫ﻓﯿﻠﺴﻮف و ﭘﺰﺷﮑﯽ ﻧﺎﻣﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎ وﺟﻮد اﺷﺘﻐﺎل ﺑﻪ ﻋﻠﻮم ﻋﺮﺑﯿﻪ و ﻓﻨﻮن ﻗﺪﯾﻤﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺣﺪي ﺑﺮ زﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‪ ،‬ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺟﺪﯾﺪ و ﻋﻠﻮم رﯾﺎﺿﯽ ﺗﺴﻠﻂ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد‬‫ﮐﻪ ﺑﺰرﮔﺎن ﻧا ﮕﻠﯿﺲ در ﺣﯿﺮت ﻓﺮو رﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﯾﮏ ﻋﺎﻟﻢ اﺳﻼﻣﯽ اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺎﻫﺮ در ﻓﻨﻮن ﺣﮑﻤﺖ ﻣﻐﺮب ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫وي در ‪ 27‬رﺑﯿﻊ اﻷول ﺳﺎل ‪ 1282‬ه‪ .‬ق رﺣﻠﺖ ﮐﺮد‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﺮادر ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﺳﯿﺪ اﻋﺠﺎز ﺣﺴﯿﻦ‬‫وي ﻓﺮزﻧﺪ اوﺳﻂ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﺑﻮده و وﻻدﺗﺶ در ‪ 21‬رﺟﺐ ‪ 1240‬واﻗﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺪر و ﺑﺮادراﻧﺶ از داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻧﺎﻣﯽ ﺷﯿﻌﻪ در ﮐﺸﻮر ﻫﻨﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت و ﺗﺼﻨﯿﻔﺎت ﻣﺘﻌﺪدي ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ را در ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘـﺎب اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤـﺎم در زﻣﯿﻨﻪ اﺳـﺘﺨﺮاج ﻣﻄـﺎﻟﺐ و اﺳـﺘﻨﺒﺎط ﻣﻘﺎﺻـﺪ ﮐﻤﮏ‬‫ﻓﺮاواﻧﯽ ﻧﻤﻮد ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﮐﺎر ﮐﺘﺎب را او اﻧﺠﺎم داد اّﻣﺎ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺷﻬﺮت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم او اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ» ﺷﺬور اﻟﻌﻘﯿﺎن ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﻷﻋﯿﺎن« و» ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ و اﻻﺳﺘﺎر ﻋﻦ اﺣﻮال اﻟﮑﺘﺐ و اﻻﺳﻔﺎر«‬‫اﺷﺎره ﮐﺮد‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن در ﻫﻔﺪﻫﻢ ﺷﻮال ‪ 1286‬ه‪ .‬ق و ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﮐﻮﺗﺎه اّﻣﺎ ﭘﺮﺑﺮﮐﺖ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﯾﺰدي ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫وي در ‪ 19‬ﺟﻤﺎدي اﻟﺜﺎﻧﯿﻪ ‪ 1284‬ه‪ .‬ق ﻣﺘﻮﻟـﺪ ﺷـﺪ‪ .‬او را در ﻋﻠﻢ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗﺎﻟﯽ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﭘـﺪر ﺷـﻤﺮدهاﻧﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ ﻧﮕﺬاﺷﺖ زﺣﻤﺎت ﭘﺪرش ﺑﻪ‬‫ﻫـﺪر رود و ﻟﺬا ﺑﻪ ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﭘﺮداﺧﺖ و ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺟﻠﺪ دﯾﮕﺮ از آن را ﺑﻪ ﺳـﺒﮏ و ﺳـﯿﺎق ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﺗﺄﻟﯿﻒ و ﺑﺎ ﻧﺎم اﯾﺸﺎن ﻣﻨﺘﺸـﺮ‬‫ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻣﺘﺒﺤﺮ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬اﺻﻮﻟﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث و رﺟﺎﻟﯽ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺘﺒﻊ و ﻣﻔﺘﯽ و ﻣﺮﺟﻊ اﻫﺎﻟﯽ ﺑﻼد ﺧﻮد ﺑﻮده و اﯾﻦ ﻋﻠﻮم را از واﻟﺪ ﻣﻌﻈﻢ ﺧﻮد‬‫و ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس اﺧﺬ ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬‫در ﻧﻬﺎﯾﺖ اﯾﺸﺎن در ‪ 25‬ذي ﺣﺠﻪ ‪ 1361‬ه‪ .‬ق دار ﻓﺎﻧﯽ را وداع ﮔﻔﺖ و ﺑﻨﺎ ﺑﻪ وﺻـﯿﺘﺶ در ﺟﻮار ﻣﺮﻗﺪ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي در آﮔﺮه ﻫﻨﺪ ﺑﻪ‬‫ﺧﺎك ﺳﭙﺮده ﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 21‬از ‪225‬‬‫‪ -6‬ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫وي ﻧﯿﺰ ﻫﻤﭽﻮن ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻓﺎﺿﻞ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از ادﺑﺎء و ﺷﻌﺮاء زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮادرش را در ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﯾﺎري ﻧﻤﻮد‪ .‬دﯾﻮان‬‫ﺷﻌﺮ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ و ﺗﻌﻠﯿﻘﺎﺗﯽ ﺑﺮ ﻋﺒﻘﺎت از آﺛﺎر اوﺳﺖ‪.‬‬‫‪ 7‬و ‪ -8‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ و ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼﯿﺮ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪان ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫اﯾﻦ دو ﺑﺰرﮔﻮار ﮐﻪ ﻧﻮهﻫﺎي ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ ﻧﯿﺰ از ﻓﻀـﻼء و ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺰرگ زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در ﻧﺠﻒ اﺷﺮف ﻧﺰد اﺳﺎﺗﯿﺪ‬‫ﺑﺮﺟﺴـﺘﻪ ﺗﺤﺼـﯿﻼت ﻋﺎﻟﯿﻪ ﺧﻮد را ﮔﺬراﻧﯿﺪﻧـﺪ‪ .‬ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻫﻨـﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺳـﻌﯿﺪ ﺷﺆون رﯾﺎﺳﺖ ﻋﻠﻤﯽ و دﯾﻨﯽ را ﺑﻌﻬﺪه ﮔﺮﻓﺖ و‬‫آﺛﺎر و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ﻣﺘﻌـﺪدي را از ﺧﻮد ﺑﻪ ﺟﺎي ﮔـﺬاﺷﺖ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در ﺳﺎل ‪ 1387‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨـﺪ وﻓﺎت ﯾﺎﻓﺖ و در ﺟﻮار ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش در‬‫ﺻﺤﻦ ﻣﺮﻗـﺪ ﻗﺎﺿـﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي ﺑﻪ ﺧﺎك ﺳﭙﺮده ﺷـﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼـﯿﺮ ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺷـﺮاﯾﻂ ﺧﺎص زﻣﺎﻧﯽ وارد‬‫ﮐﺎرﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺷﺪه و از ﺟﺎﻧﺐ ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﻧﯿﺎﺑﯽ رﺳﯿﺪ‪.‬‬‫او ﻧﯿﺰ ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﭘﺮﺑﺎر در ﻟﮑﻬﻨﻮ رﺣﻠﺖ ﮐﺮد وﻟﯽ ﺟﺴـﺪ وي را ﺑﻪ ﮐﺮﺑﻼء ﺑﺮده و در ﺻـﺤﻦ ﺷـﺮﯾﻒ و در ﻣﻘﺒﺮه ﻣﯿﺮزاي ﺷـﯿﺮازي ﺑﻪ‬‫ﺧﺎك ﺳﭙﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫*ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت‪ :‬اﺑﺘﺪا‬‫‪ -1‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻷﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر) ‪ 30‬ﻣﺠﻠّﺪ(‬‫‪ -2‬اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤـﺎم و اﺳﺘﯿﻔـﺎء اﻻﻧﺘﻘﺎم ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم) ‪ 10‬ﻣﺠّﻠـﺪ( ﻃﺒﻊ ﻓﯽ ‪ 1315‬ه‪ .‬ق ﺑﺤﺚ ﻓﯽ ﺗﺤﺮﯾـﻒ اﻟﮑﺘـﺎب و اﺣﻮال‬‫اﻟﺤﺠﮥ و اﺛﺒﺎت وﺟﻮده و ﺷﺮح اﺣﻮال ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و‪[...‬‬‫‪ -3‬ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص) ‪ 5‬ﻣﺠّﻠﺪ(‬‫‪ -4‬ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﻓﯽ ﺣّﻞ اﻟﻤﺸﮑﻼت‬‫‪ -5‬اﻟﻌﻀﺐ اﻟﺘﺒﺎر ﻓﯽ ﻣﺒﺤﺚ آﯾﻪ اﻟﻐﺎر‬‫‪ -6‬اﻓﺤﺎم اﻫﻞ اﻟﻤﯿﻦ ﻓﯽ رّد ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ) ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي(‬‫‪ -7‬اﻟﻨﺠﻢ اﻟﺜﺎﻗﺐ ﻓﯽ ﻣﺴﺌﻠﮥ اﻟﺤﺎﺟﺐ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ) در ﺳﻪ ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺒﯿﺮ و وﺳﯿﻂ و ﺻﻐﯿﺮ(‬‫‪ -8‬اﻟﺪرر اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﮑﺎﺗﯿﺐ و اﻟﻤﻨﺸﺂت اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‬‫‪ -9‬زﯾﻦ اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ اﻟﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ) ﻓﯿﻪ ﻓﺘﺎوﯾﻪ اﻟﻔﻘﻬﯿﮥ(‬‫‪ -10‬اﺳﻔﺎر اﻷﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ اﻓﻀﻞ اﻻﺳﻔﺎر) ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﺳﻨﺢ ﻟﻪ ﻓﯽ ﺳﻔﺮه إﻟﯽ اﻟﺤﺞ و زﯾﺎرة اﺋﻤﮥ اﻟﻌﺮاق ﺳﻼم اﷲ ﻋﻠﯿﻬﻢ( ‪1‬‬‫‪ -11‬اﻟﺬراﺋﻊ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺸﺮاﺋﻊ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ) ﻟﻢ ﯾﺘّﻢ(‬‫‪ -12‬اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ اﻟﻐﺮاء) ﻓﻘﻪ ﮐﺎﻣﻞ( ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -13‬اﻟﺸﻌﻠﮥ ﻟا ﺠﻮاﻟﮥ) ﺑﺤﺚ ﻓﯿﻪ اﺣﺮاق اﻟﻤﺼﺎﺣﻒ ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ ﻋﺜﻤﺎن( ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -14‬ﺷﻤﻊ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ) ﻗﺼﺎﺋﺪ ﻟﻪ ﻓﯽ رﺛﺎء اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم(‪.‬‬‫‪ -15‬اﻟﻄﺎرف‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ أﻟﻐﺎز و ﻣﻌﻤﯿﺎت‬‫‪ -16‬ﺻﻔﺤﮥ اﻻﻟﻤﺎس ﻓﯽ اﺣﮑﺎم اﻻرﺗﻤﺎس) ﻓﯽ اﻟﻐﺴﻞ اﻻرﺗﻤﺎﺳﯽ(‬‫‪ -17‬اﻟﻌﺸﺮة اﻟﮑﺎﻣﻠﮥ) ﺣﻞ ﻓﯿﻪ ﻋﺸﺮة ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺸﮑﻠﮥ( ‪ 2‬ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -18‬ﺷﻤﻊ و دﻣﻊ) ﺷﻌﺮ ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -19‬اﻟﻈﻞ اﻟﻤﻤﺪود و اﻟﻄﻠﺢ اﻟﻤﻨﻀﻮد‬‫‪ -20‬رﺟﺎل ﻟا ﻤﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 22‬از ‪225‬‬‫‪ -21‬درة اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ ‪3‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‬‫اﺷﺎرة‬‫ﺧﺎﻧﺪان ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ از آﻏﺎز ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﭘﯽرﯾﺰي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪاي ﻫﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷـﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺮور زﻣﺎن ﺗﮑﻤﯿﻞ ﮔﺸﺖ و ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي‬‫ﻓﺮاوان و ﻧﻔﯿﺴـﯽ ﺑﻪ ﺗﺪرﯾـﺞ در آن ﮔﺮدآوري ﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ‪ 30 / 000‬ﻧﺴـﺨﻪ رﺳـﯿﺪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در دوران ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم وي ﻧﺎﻣﯿﺪه‬‫ﺷـﺪ و در زﻣﺎن ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳـﻌﯿﺪ و ﺗﻮﺳﻂ اﯾﺸﺎن ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﮔﺮﭼﻪ از ﻧﻈﺮ ﮐّﻤﯽ داراي ﻧﻈﺎﯾﺮ ﻓﺮاوان‬‫اﺳﺖ اّﻣﺎ از ﻧﻈﺮ ﮐﯿﻔﯽ و ﺑﻪ ﺟﻬﺖ وﺟﻮد ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﻧﺎدر ﮐﻢﻧﻈﯿﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ‬‫در ﻧﯿﻤﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﮐﻪ ﻧﯿﺮوﻫﺎي اﺳـﺘﻌﻤﺎر ﺑﻪوﯾﮋه اﻧﮕﻠﯿﺲ و ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﭼﺸﻢ ﻃﻤﻊ ﺑﻪ ﺳـﺮزﻣﯿﻦ ﭘﻬﻨﺎور ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن دوﺧﺘﻪ‬‫ﺑﻮدﻧـﺪ و ﺑﯽﮔﻤﺎن اﺳـﻼم ﺳـّﺪ ﺑﺰرﮔﯽ در ﺑﺮاﺑﺮ آﻧﺎن ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﯽآﻣﺪ ﯾﮑﯽ از ﻋﺎﻟﻤﺎن اﻫﻞ ﺗﺴـﻨﻦ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي ﮐﻪ ﺑﻪ»‬‫ﺳﺮاج اﻟﻬﻨﺪ«‬‫ﺷﻬﺮت داﺷﺖ و ﺑﺎ ‪ 31‬واﺳـﻄﻪ ﻧﺴـﺒﺶ ﺑﻪ ﻋﻤﺮ ﺧﻄﺎب ﺧﻠﯿﻔﻪ دوم ﻣﯽرﺳـﯿﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت او را ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺧﻄﺎب ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ را در رّد اﻋﺘﻘﺎدات و آراء ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺷﯿﻌﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﮐﺮد و آن را» ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ« ﻧﺎﻣﯿﺪ‪.‬‬‫وي در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺼﺎﻟﺢ دﻧﯿﺎي اﺳـﻼم و واﻗﻌﯿﺘﻬﺎي ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﻼﻣﯽ و ﺑﺪون ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺣﺪود و ﻗﻮاﻋﺪ ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ و ﺑﺪون‬‫در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( و ﺧﺎﻧـﺪان ﭘﺎﮐﺶ ﻋﻘﺎﯾﺪ‪ ،‬اﺻﻮل‪ ،‬ﻓﺮوع‪ ،‬اﺧﻼق و ﺳﺎﯾﺮ آداب و اﻋﻤﺎل ﺷـﯿﻌﻪ را ﺑﺪون رﻋﺎﯾﺖ آداب‬‫ﻣﻨﺎﻇﺮه و اﻣﺎﻧﺖداري در ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻫﺪف ﺗﻬﻤﺖﻫﺎ و اﻓﺘﺮاآت ﺧﻮد ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻟﺒﺘﻪ ﻋﻼﻣﻪ دﻫﻠﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ أﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﮐﺸـﻤﯿﺮي در ﮐﺘﺎب اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﮐﻪ در رّد ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺳـﺮﻗﺘﯽ از ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻗﻊ ﻣﻮﺑﻘﻪ ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي آن را ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه اﺳﺖ ‪ .4‬وي در ﭼﺎپ اول اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺮس از‬‫) ‪ (1‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن اﻟﺮﺣﻠﮥ اﻟﻤﮑﯿﮥ و اﻟﺴﻮاﻧﺢ اﻟﺴﻔﺮﯾﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻤﺮ رﺿﺎ ﮐﺤﺎﻟﻪ آن را ذﮐﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫) ‪ (2‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﺑﺎﺷﺪ‬‫) ‪ (3‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از آﺛﺎر ﻗﻠﻤﯽاش در ﻣﺠّﻠﺪ ﻣﺪﻧﯿﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﯾﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫) ‪ .(4‬اﻟﺒﺘﻪ ﺧﻮد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻧﯿﺰ در ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﻣﻮرد ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺷﺎره ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ در ﺑﺤﺚ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در ذﯾﻞ ﺗﺼـﺮﯾﺢ‬‫ذﻫـﺒﯽ ﺑﻪ ﺗﻮاﺗﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬و ﻧﺼـﺮ اﷲ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺷـﻔﯿﻊ ﮐـﺎﺑﻠﯽ ﮐﻪ ﭘﯿﺮ و ﻣﺮﺷـﺪ ﻣﺨـﺎﻃﺐ اﺳﺖ و ﺑﻀـﺎﻋﺖ‬‫ﻣﺰﺟـﺎﺗﺶ ﻣﺴـﺮوق از اﻓـﺎدات او ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ در) ﺻﻮاﻗﻊ( او را ﺑﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﻼـﻣﻪ و اﻣـﺎم اﻫـﻞ ﺣـﺪﯾﺚ وﺻﻒ ﻣﯽﮐﻨـﺪ و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﻗﻮل او‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ و ﺧﻮد ﻣﺨـﺎﻃﺐ) ﺻـﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ( ﺑﺘﻘﻠﯿـﺪش در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺧﺎص ﻫﻢ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﯾﻌﻨﯽ) ﺗﺤﻔﻪ( او را ﺑﺎﻣﺎم اﻫﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻠﻘﺐ‬‫ﻣﯽﺳﺎزد و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﮐﻼﻣﺶ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺣﺎﮐﻢ ﺷـﯿﻌﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻮاب ﻧﺠﻒ ﺧﺎن اﺳﻢ ﺧﻮد را ﻣﺨﻔﯽ ﮐﺮد و ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب را» ﻏﻼم‬‫ﺣﻠﯿﻢ«‪ -‬ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺳﺎل ﺗﻮﻟّﺪ وي ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺣﺮوف أﺑﺠﺪ ﺑﻮد‪ -‬ﻧﺎﻣﯿﺪ اّﻣﺎ در ﭼﺎپ ﺑﻌﺪي ﺑﻪ ﻧﺎم ﺧﻮد وي ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪ‪.‬‬‫در ﺳﺎل ‪ 1227‬ه‪ .‬ق ﺷﺨﺼـﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻏﻼم ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺳـﻠﻤﯽ در ﺷـﻬﺮ» ﻣﺪارس« ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن ﮐﺘﺎب» ﺗﺤﻔﻪ« را از ﻓﺎرﺳـﯽ ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 23‬از ‪225‬‬‫ﻋﺮﺑﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮد و در ﺳﺎل ‪ 1300‬ه‪ .‬ق ﻣﺤﻤﻮد ﺷـﮑﺮي آﻟﻮﺳـﯽ در ﺑﻐﺪاد ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺮﺑﯽ آن ﭘﺮداﺧﺖ و آن را اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻹﻟﻬﯿﮥ‬‫ﻧﺎﻣﯿﺪ و در ﻣﻘﺪﻣﻪاش آن را ﺑﻪ ﺳـﻠﻄﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ ﺧﺎن ﺗﻘﺪﯾﻢ ﮐﺮد‪ .‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺤﺪودﯾﺘﻬﺎي ﺳﯿﺎﺳـﯽ و ﮐﻢ ﺑﻮدن وﺳـﯿﻠﻪ ﻃﺒﻊ‬‫از ﭼـﺎپ و اﻧﺘﺸـﺎر آن در ﻋﺮاق ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي ﺷـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا در ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن و ﺷـﻬﺮ ﺑﻤﺒﺌﯽ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﻧﻔﻮذ اﺟـﺎﻧﺐ ﺑﻮده و ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﺸـﺮ اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﻣﺴﺎﻋﯽ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﺒـﺬول ﻣﯽﺷـﺪ ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﮔﺮدﯾـﺪ و ﭘﺲ از ﻣـّﺪﺗﯽ ﻣﺠـّﺪدا در ﻣﺼـﺮ ﭼﺎپ ﺷـﺪ و ﺑﻌـﺪ از آن ﺑﻪ زﺑﺎن اردو در ﻻﻫﻮر‬‫ﭘﺎﮐﺴـﺘﺎن ﺑﻪ ﻃﺒﻊ رﺳـﯿﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣـﺎل ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﺗﺤّﻮﻻت و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﺘﻌـّﺪد‪ ،‬در اﯾﺠﺎد اﺧﺘﻼف ﺑﯿﻦ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ و ﺗﯿﺮه ﺳﺎﺧﺘﻦ رواﺑﻂ ﻓﺮق‬‫اﺳﻼﻣﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ و ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺣّﺲ ﺑﺪﺑﯿﻨﯽ و ﻋﺼﺒّﯿﺖ أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺗﺄﺛﯿﺮ زﯾﺎدي ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬اّﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﺼﺪاق ﻋﺪو ﺷﻮد‬‫ﺳﺒﺐ ﺧﯿﺮ اﮔﺮ ﺧﺪا ﺧﻮاﻫﺪ اﻧﺘﺸﺎر اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺳـﺒﺐ ﺷﺪ ﺗﺎ ﻋّﺪه زﯾﺎدي از ﻋﻠﻤﺎء و ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﺷـﯿﻌﻪ اﺣﺴﺎس وﻇﯿﻔﻪ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﻣﯿﺪان ﺑﯿﺎﯾﻨﺪ‬‫و ﺑﺎ ﻣﻨﻄﻖ و زﺑﺎن ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻫﺮﭼﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﻣﺬﻫﺐ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮي ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﮔﺮاﻧﺴـﻨﮓ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار در اﯾﻦ‬‫ﻣﯿﺎن ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺘﺒﻊ ﻓﺮاوان و زﺣﻤﺎت ﻃﺎﻗﺖﻓﺮﺳﺎي ﻣﺆﻟﻒ آن از درﺧﺸﺶ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻧﺴـﺨﻪاي ﮐﻪ از ﺗﺤﻔﻪ ﻫﻢاﮐﻨﻮن ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭼـﺎپ دﻫﻠﯽ در ﺳـﺎل ‪ 1271‬ه‪ .‬ق اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻄﺒﻊ ﺣﺴـﻨﯽ ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺷـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺣﺴﻦ آن را در ‪ 776‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﻗﻄﻊ وزﯾﺮي ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﺎﻧﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﭼﺎپ ﻧﺎم ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ذﮐﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺤﺘﻮاي ﺗﺤﻔﻪ‪:‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ و در رّد ﺷـﯿﻌﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺆﻟﻒ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﮔﺮﭼﻪ در ﻣﻘـﺪﻣﻪ و در ﻣﺘﻦ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم داﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ‬‫ﻣﺴّﻠﻤﺎت ﺧﻮد ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺘﻨﺎد ﮐﻨﺪ و ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را از ﻣﺪارك ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﻨﺪ وﻟﯽ ﮐﻤﺘﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ اﻟﺘﺰام ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را ﻣﻤﻠّﻮ از‬‫اﻓﺘﺮاآت و ﺗﻬﻤﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻫﻠﻮي در ﺑﺨﺶ ﻫﻔﺘﻢ ﮐﺘﺎب ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را در دو ﺑﺨﺶ آورده اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑﺨﺶ اول‪ :‬آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ) ع( اﺳﺘﻨﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ وي ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ‪ 6‬آﯾﻪ اﮐﺘﻔﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬اﺣـﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ در راﺳـﺘﺎي اﺛﺒـﺎت وﻻـﯾﺖ و اﻣﺎﻣﺖ رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﻧﯿﺰ ﻓﻘﻂ ‪ 12‬رواﯾـﺖ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و در ﻣﺠﻤﻮع ﻣﺴﺘﻨﺪات ﺷﯿﻌﻪ را ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ‪ 6‬آﯾﻪ و ‪ 12‬رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده و ادﻟّﻪ و اﺳﺎﻧﯿﺪ آﻧﻬﺎ را ﻣﺨﺪوش داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ أﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬در ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺣﺪوث ﻣﺬﻫﺐ ﺗﺸﯿﻊ و اﻧﺸﻌﺎب آن ﺑﻪ ﻓﺮق ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ‬‫‪ -2‬در ﻣﮑﺎﺋﺪ ﺷﯿﻌﻪ و ﻃﺮق اﺿﻼل و ﺗﻠﺒﯿﺲ‬‫‪ -3‬در ذﮐﺮ أﺳﻼف ﺷﯿﻌﻪ و ﻋﻠﻤﺎء و ﮐﺘﺐ اﯾﺸﺎن‬‫‪ -4‬در اﺣﻮال أﺧﺒﺎر ﺷﯿﻌﻪ و ذﮐﺮ رواة آﻧﻬﺎ‬‫‪ -5‬در اﻟﻬﯿﺎت‬‫‪ -6‬در ﻧﺒّﻮت و اﯾﻤﺎن اﻧﺒﯿﺎء) ع(‬‫‪ -7‬در اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪ -8‬در ﻣﻌﺎد و ﺑﯿﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫‪ -9‬در ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻓﻘﻬﯿﻪ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ در آن ﺧﻼف ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ‬‫‪ -10‬در ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺧﻠﻔﺎء ﺛﻼﺛﻪ و أم اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و دﯾﮕﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ‬‫‪ -11‬در ﺧﻮاص ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ‪ 3‬ﻓﺼﻞ) اوﻫﺎم‪ -‬ﺗﻌﺼﺒﺎت‪ -‬ﻫﻔﻮات(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 24‬از ‪225‬‬‫‪ -12‬در ﺗﻮّﻻ و ﺗﺒّﺮي) ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻣﻘّﺪﻣﺎت ﻋﺸﺮه(‬‫ﭘﺲ از آﻧﮑﻪ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﺷﺪ‪ ،‬آﺛﺎر ﻣﺘﻌّﺪدي از ﻋﻠﻤﺎء ﺷﯿﻌﻪ در ﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻋﺮاق و اﯾﺮان در اﺑﻄﺎل و ﻧﻘﺾ آن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ‬‫ﺑﻌﻀﯽ ﺑﻪ رّد ﺳﺮاﺳﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺑﺮﺧﯽ ﯾﮏ ﺑﺎب از آن را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ و ﻧﻘﺪ ﻋﻠﻤﯽ ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬‫رّدﯾﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﻔﻪ‬‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در رّد ﻫﻤﻪ اﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫در دوازده دﻓﺘﺮ‪ ،‬و ﻫﺮ دﻓﺘﺮ وﯾﮋه ﯾﮏ ﺑﺎب از اﺻﻞ ﮐﺘﺎب‪ ،‬اﺛﺮ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﮐﺸﻤﯿﺮي دﻫﻠﻮي) م ‪ 1235‬ه‪ .‬ق(‬‫اﻟﺒﺘﻪ ‪ 5‬دﻓﺘﺮ از آن ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ آن را دﯾﺪه از ﺑﻘﯿﻪ ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮ ﺑﻮده و در ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﺎرﺗﻨـﺪ از ﺟﻮاﺑﯿﻪﻫـﺎي وي ﺑﻪ ﺑﺎﺑﻬـﺎي ﯾﮑﻢ‪ ،‬ﺳﻮم‪ ،‬ﭼﻬﺎرم‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ و ﻧﻬﻢ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭘﺎﺳـﺦ اﻋﺘﺮاض ﻫﺸـﺘﻢ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم»‬‫ﺟﻮاب اﻟﮑﯿﺪ اﻟﺜﺎﻣﻦ« ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﺴﺢ اﺳﺖ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻧﺴـﺨﻪ ﺧﻄﯽ دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ و ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ آن در ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي اﺳﻼﻣﯽ ﺗﻬﺮان ﻧﮕﻬﺪاري‬‫ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -2‬ﺳـﯿﻒ اﷲ اﻟﻤﺴـﻠﻮل ﻋﻠﯽ ﻣﺨّﺮﺑﯽ دﯾﻦ اﻟﺮﺳﻮل) ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﺪه ﺑﻪ( اﻟﺼﺎرم اﻟﺘﺒﺎر ﻟﻘّﺪ اﻟﻔّﺠﺎر و ﻗّﻂ اﻻﺷﺮار در ﺷﺶ دﻓﺘﺮ ﺗﺄﻟﯿﻒ اﺑﻮ اﺣﻤﺪ‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﮐﺒﺮآﺑﺎدي) ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪه در ﺳﺎل ‪ .1232‬ق(‬‫ﻓﺎرﺳـﯽ و در رّد ﺑﺮ ﺗﻤﺎم ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷـﺪه اﺳﺖ ﺑـﺪﯾﻨﺼﻮرت ﮐﻪ ﻋﺒﺎرات ﺗﺤﻔﻪ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان» ﻣﺘﻦ« و ﮐﻼم ﺧﻮد در رّد آن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان»‬‫ﺷﺮح« آورده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺗﺠﻬﯿﺰ اﻟﺠﯿﺶ ﻟﮑﺴﺮ ﺻﻨﻤﯽ ﻗﺮﯾﺶ‪ :‬اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ ﺑﻦ اﻣﺎن اﷲ دﻫﻠﻮي ﻋﻈﯿﻢ آﺑﺎدي) م ‪ 1260‬ه‪ .‬ق(‬‫ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ آﯾﺖ اﷲ ﻣﺮﻋﺸﯽ ﻧﺠﻔﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در رّد ﯾﮏ ﺑﺎب از اﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑﺎب اول‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﺸﯿﻊ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺳـﯿﻒ ﻧﺎﺻـﺮي‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب اﺛﺮ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘـﻮري ﭘـﺪر ﺑﺰرﮔﻮار ﺻـﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘـﺎت ﺑﻮده و در رّد ﺑـﺎب اول ﺗﺤﻔﻪ ﮐﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ‬‫ﺣﺪوث ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺖ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺧﺎن ﺷﺎﮔﺮد ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ‪ ،‬در رّد اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﮐﻮﭼﮑﯽ را ﻧﻮﺷﺖ ﮐﻪ‬‫ﻣﺘﻘﺎﺑﻼ ﻋﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري ﮐﺘﺎب اﻷﺟﻮﺑﮥ اﻟﻔﺎﺧﺮة ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ اﻷﺷﺎﻋﺮة را ﻧﻮﺷﺖ و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻔّﺼﻠﯽ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ وي داد‪.‬‬‫ﺑﺎب دوم‪ :‬در ﻣﮑﺎﯾﺪ و ﺣﯿﻠﻪﻫﺎي ﺷﯿﻌﯿﺎن‪:‬‬‫‪ -2‬ﺗﻘﻠﯿﺐ اﻟﻤﮑﺎﺋﺪ‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺰ اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در ﮐﻠﮑﺘﻪ) ‪ .1262‬ق( ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﺳﻮم‪ :‬در اﺣﻮال اﺳﻼف و ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن ﺷﯿﻌﻪ‪:‬‬‫ﯾﮑﯽ از دﻓﺘﺮﻫﺎي ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﺑﻪ رّد اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺗﻌﻠّﻖ دارد ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم‪ :‬در ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي اﺧﺒﺎر ﺷﯿﻌﻪ و رﺟﺎل آن‪:‬‬‫‪ -1‬ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ :‬اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺧﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﻨﺪي إﻟﻪآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ( ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﯾﮑﯽ از ﻣﺠﻠّﺪات ﭼﺎﭘﯽ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ رّد ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬اﻟﻬّﯿﺎت‬‫‪ -1‬اﻟﺼﻮارم اﻹﻟﻬﯿﺎت ﻓﯽ ﻗﻄﻊ ﺷـﺒﻬﺎت ﻋﺎﺑﺪي اﻟﻌﺰي و اﻟﻼت‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳـﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1215‬ه‪ .‬ق در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 25‬از ‪225‬‬‫ﮐﻠﮑﺘﻪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺑﺎب اﺧﺘﺼﺎص دارد‪.‬‬‫ﺑﺎب ﺷﺸﻢ‪ :‬در ﭘﯿﺎﻣﺒﺮي‬‫‪ -1‬ﺣﺴﺎم اﻻﺳﻼم و ﺳﻬﺎم اﻟﻤﻼم‪ ،‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1215‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬در اﻣﺎﻣﺖ‬‫در رّد اﯾﻦ ﺑﺎب ﮐﻪ ﺟﻨﺠﺎﻟﯽﺗﺮﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ از ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود آﺛﺎر ﮔﺮاﻧﺒﻬﺎﯾﯽ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -1‬ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺼﻮارم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي‬‫‪ -2‬اﻟﺒﻮارق اﻟﻤﻮﺑﻘﻪ‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -3‬اﻻﻣﺎﻣﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫‪ -4‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ‪ :‬اﺛﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻣﻮﺳﻮي ﺑﻨﺎرﺳـﯽ‪ ،‬ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻧﻬﻢ آن ﺑﻪ ﺑﺮرﺳـﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﺰاﻋﯽ ﻓﻘﻬﯽ ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺴﺢ ﭘﺎﻫﺎ در وﺿﻮ‬‫و ﺣّﻠﯿﺖ ﻧﮑﺎح ﻣﻮّﻗﺖ ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺨﺘﺼﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﺑﺎ ﻧﺎم ﻣﻬﺠﮥ اﻟﺒﺮﻫﺎن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺴﻌﺎدة‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري ﭘﺪر ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪.‬‬‫‪ -6‬اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻌﺒﻘﺮﯾـﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﯿﺪ ﻣﻔﺘﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺎس ﺷﻮﺷﺘﺮي اﺳـﺘﺎد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ ﮐﻪ در ﻫﻨـﺪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳـﯿﺪه‬‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺷﺒﻬﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻏﯿﺒﺖ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻋﺼﺮ) ﻋﺞ( را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬در آﺧﺮت‬‫‪ -1‬اﺣﯿﺎء اﻟﺴﻨﮥ و اﻣﺎﺗﮥ اﻟﺒﺪﻋﮥ ﺑﻄﻌﻦ اﻷﺳّﻨﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1281‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ اﻟﻨﺰﻫﻪ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﮐﺸﻤﯿﺮي ﻧﯿﺰ در ﺧﺼﻮص رّد اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫ﺑﺎب ﻧﻬﻢ‪ :‬در ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻓﻘﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ از اﻟﻨﺰﻫﮥ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت و ﺣّﻞ ﻣﺸﮑﻼت اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻮﻟﻮي اﻓﺮاد ﻋﻠﯽ‬‫ﮐﺎﻟﭙﻮي ﺳـّﻨﯽ ﮐﺘﺎب رﺟﻮم اﻟﺸـﯿﺎﻃﯿﻦ را در رّد اﯾﻦ دﻓﺘﺮ از ﻧﺰﻫﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و در ﻣﻘﺎﺑﻞ‪ ،‬ﺟﻌﻔﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻣﻮﺳﻮي ﺑﻨﺎرﺳﯽ ﺷﺎﮔﺮ ﺻﺎﺣﺐ‬‫ﻧﺰﻫﻪ ﻫﻢ ﺑﺎ ﮐﺘﺎب ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ ﺑﻪ اﺑﻄﺎل و اﺳﮑﺎت وي ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬ﺻﺎﺣﺐ ﻟا ﻨﺰﻫﮥ ﮐﺘﺎب دﯾﮕﺮي در ﻧﻘﺾ ﮐﯿﺪ ﻫﺸـﺘﻢ از اﯾﻦ ﺑﺎب در ﻣﻮﺿﻮع ﻧﮑﺎح ﻣﻮﻗّﺖ و ﻣﺴﺢ ﭘﺎﻫﺎ در وﺿﻮ دارد ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﺧﻄﯽ‬‫آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﺸـﺒﻬﻪ ﻋﻦ ﺣّﻠﯿـﮥ اﻟﻤﺘﻌﮥ اﺛﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎﻫﯽ ﮐﻪ در ﭘﺎﺳﺦ اﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه و در‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﻮزه ﻣّﻠﯽ ﮐﺮاﭼﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب دﻫﻢ‪ :‬در ﻣﻄﺎﻋﻦ‬‫‪ -1‬ﺗﺸـﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ و ﮐﺸﻒ اﻟﻀـﻐﺎﺋﻦ اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘﻮري ﮐﻪ در دو دﻓﺘﺮ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه و ﺑﺨﺶ ﻣﻌﻈﻤﯽ از آن در‬‫ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1283‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ(‬‫‪ -2‬ﺗﮑﺴﯿﺮ اﻟﺼﻨﻤﯿﻦ‪ :‬اﺛﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻫﻨﺪي‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -3‬ﻃﻌﻦ اﻟﺮﻣﺎح‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي در رّد ﺑﺨﺸﯽ از اﯾﻦ ﺑﺎب ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ داﺳﺘﺎن ﻓﺪك و ﺳﻮزاﻧﺪن ﺧﺎﻧﻪ ﺣﻀﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ‬‫ﺳﻼم اﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1308‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫در رّد اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺗﻮﺳﻂ ﺷﯿﺦ ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي ﺳّﻨﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻘﺾ اﻟّﺮﻣﺎح ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬در اوﻫﺎم و ﺗﻌﺼﺒﺎت ﺷﯿﻌﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 26‬از ‪225‬‬‫‪ -1‬ﻣﺼﺎرع اﻷﻓﻬﺎم ﻟﻘﻠﻊ اﻷوﻫﺎم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘﻮري) ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ ﺑﺎب دوازدﻫﻢ‪ :‬در ﺗﻮﻟﯽ و ﺗﺒّﺮي و دﯾﮕﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ‬‫‪ -1‬ذو اﻟﻔﻘﺎر‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ دﻟـﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي) ﻓﺎرﺳـﯽ( و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭘﺎﺳـﺦ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ در ﻣﺒﺤﺚ ﻏﯿﺒﺖ اﻣﺎم زﻣﺎن) ﻋـﺞ( از‬‫ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي دﯾﮕﺮي ﮐﻪ در رّد ﻗﺴﻤﺘﯽ از ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺻﻮارم اﻻﺳـﻼم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي‪ .‬رﺷـﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن ﺳّﻨﯽ ﻣﺆﻟﻒ اﻟﺸﻮﮐﮥ اﻟﻌﻤﺮﯾﮥ‪ -‬ﮐﻪ از ﺷﺎﮔﺮدان ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ اﺳﺖ‪-‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب و اﻟﺼﻮارم اﻻﻟﻬﯿﺎت را ﺑﺎ ﺷـﺒﻬﺎﺗﯽ رّد ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺣﮑﯿﻢ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن از ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﮐﺎﻣﻞ اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﺎت را ﭘﺎﺳـﺦ‬‫داده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬اﻟـﻮﺟﯿﺰة ﻓﯽ اﻷـﺻﻮل‪ :‬ﻋﻼـﻣﻪ ﺳـﺒﺤﺎن ﻋﻠﯿﺨـﺎن ﻫﻨـﺪي‪ ،‬وي در اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﭘﺲ از ﺑﺤﺚ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻋﻠﻢ اﺻﻮل و ذﮐﺮ اﺣـﺎدﯾﺚ داّل ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ) ع( ﺑﻪ ﺗﻌّﺮض و رّد ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻣﺠﻬﻮﻻت ﺧﻠﻔﺎي ﺳﻪﮔﺎﻧﻪ را ﺑﯿﺎن ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺗﺼﺤﯿﻒ اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻹﻟﻬّﯿﻪ ﻋﻦ اﻟﻨﻔﺜﮥ اﻟﺸﯿﻄﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬در رّد ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﻣﺤﻤﻮد آﻟﻮﺳﯽ) ‪ 3‬ﻣﺠﻠﺪ(‪ :‬اﺛﺮ ﺷﯿﺦ ﻣﻬﺪي ﺑﻦ ﺷﯿﺦ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﺧﺎﻟﺼﯽ ﮐﺎﻇﻤﯽ) م ‪ 1343‬ه‪ .‬ق(‬‫‪ -4‬رّد ﻋﻼﻣﻪ ﻣﯿﺮزا ﻓﺘﺢ اﷲ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ» ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ« اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ) م‪ 1339 .‬ه‪ .‬ق(‪ -‬وي ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ در رّد اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻻﻟﻬﯿﻪ دارد‪.‬‬‫‪ -5‬اﻟﻬﺪﯾﮥ اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ رّد اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ‪ ):‬ﺑﻪ زﺑﺎن اردو( اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎدي ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪ -6‬اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻟﻤﻨﻘﻠﺒﮥ‪ :‬در ﺟﻮاب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ) ﺑﻪ زﺑﺎن اردو(‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار‬‫اﺷﺎرة‬‫) ‪ (1‬ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺷﺎﻫﮑﺎر ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﻣﺮﺣﻮم ﺳـﯿﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨﺪي ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در رّد ﺑﺎب اﻣﺎﻣﺖ‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي‪ -‬ﮐﻪ در رّد ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه‪ -‬ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫‪ -1‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻧﺴﺨﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت در ﻧﻘﺾ و رّد ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ در زﻣﯿﻨﻪ ادﻟّﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫وي در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮐﻮﺷﺪ ﺗﺎ ﻓﻠﺴﻔﻪ اﻣﺎﻣﺖ را روﺷﻦ ﮐﻨﺪ و ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ اﺳﻼم آن دﯾﻨﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در درﺑﺎر ﺧﻠﻔﺎ ﻣﻄﺮح ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺣﺮف ﺑﻪ ﺣﺮف ﻣّﺪﻋﯿﺎت دﻫﻠﻮي را ﺑﺎ ﺑﺮاﻫﯿﻦ اﺳﺘﻮار و ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﻘﺾ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫وي ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را در دو ﻣﻨﻬﺞ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ آﻣﺪه ﺳﺎﻣﺎن ﺑﺨﺸﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬در آﯾﺎت‬‫از اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺷـﺶ دﻓﺘﺮ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ) ﭼﻮن دﻫﻠﻮي ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ‪ 6‬آﯾﻪ از آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻪ آن اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ اﺷﺎره‬‫ﮐﺮده اﺳﺖ(‬‫) ‪ ](1‬ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ ﻓﺘﺢ ﻋﯿﻦ و ﮐﺴـﺮ ﺑﺎء ﺟﻤﻊ ﻋﺒﻘﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮي ﺧﻮش دارد و اﻧﻮار ﺑﻔﺘﺢ ﻧﻮن و ﺳﮑﻮن واو ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﮔﻞ‬‫و ﯾﺎ ﮔﻞ ﺳﻔﯿﺪ اﺳﺖ‬‫دﺳﺖﻧﻮﺷﺘﻬﺎ و ﯾﺎدداﺷﺘﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﯿﺶﻧﻮﯾﺲ در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده و ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﭼﺎپ ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪1 .‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ دوم‪ :‬در رواﯾﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 27‬از ‪225‬‬‫در اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﮏ ﯾﺎ دو دﻓﺘﺮ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ذﯾﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در دو ﺑﺨﺶ‬‫ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬ﻧـﺎم ﺑﯿﺶ از ﯾﮑﺼـﺪ ﺗﻦ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺗـﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺗـﺎﺑﻊ ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺣّﻔﺎظ و ﭘﯿﺸﻮاﯾﺎن ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـّﻨﯽ از آﻏﺎز ﺗﺎ روزﮔﺎر ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﮔﺰارﺷﯽ از اﺣﻮال آﻧﻬﺎ و ﺗﻮﺛﯿﻖ ﻣﺼﺎدر رواﯾﺖ‬‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ﺧﺒﺮ و وﺟﻮه دﻻﻟﯽ و ﻗﺮاﯾﻦ ﭘﯿﭽﯿﺪه آن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯽ) ع( و ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت دﻫﻠﻮي‪.‬‬‫ﺑﺨﺶ اول در ﯾﮏ ﻣﺠﻠـﺪ ‪ 1251‬ﺻـﻔﺤﻪاي و ﺑﺨﺶ دوم در دو ﻣﺠّﻠﺪ در ﺑﯿﺶ از ﻫﺰار ﺻـﻔﺤﻪ در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ) ‪ 1293‬و ‪.1294‬‬‫ق( ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه و ﻫﺮ ﺳﻪ ﻣﺠﻠﺪ در ده ﺟﻠﺪ ﺣﺮوﻓﯽ ﺑﺎ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي در ﻗﻢ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‬‫ﺧﻼﺻﻪ اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﻧﺎم ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ از ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ در ‪ 462‬ﺻﻔﺤﻪ در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪2 .‬‬‫ دﻓﺘﺮ دوم‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ» ﯾﺎ ﻋﻠﯽ أﻧﺖ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟـﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳـﯽ إﻻ أﻧﻪ ﻻ ﻧﺒﯽ ﺑﻌﺪي« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در دو ﺑﺨﺶ اﺳﻨﺎد و دﻻﻟﺘﻬﺎ ﺳﺎﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در زﻣـﺎن ﺣﯿـﺎت ﻣﺆﻟﻒ در ‪ 977‬ﺻـﻔﺤﻪ ﺑﺰرگ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﺳـﺎل ‪ 1295‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺷـﺪه و ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﯾﮑﺼـﺪﻣﯿﻦ ﺳﺎﻟﮕﺮد‬‫درﮔﺬﺷﺖ ﻣﻮﻟﻒ در اﺻﻔﻬﺎن اﻓﺴﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﺳﻮم‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» إن ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻌﺪي« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 585‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﻗﻄﻊ رﺣﻠﯽ در ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﭼﻬـﺎرم‪ :‬وﯾﮋه ﺣـﺪﯾﺚ»‪ ...‬اﻟﻠﻬﻢ اﺋﺘﻨﯽ ﺑـﺄﺣّﺐ ﺧﻠﻘـﮏ إﻟﯿـﮏ ﯾﺄﮐـﻞ ﻣﻌﯽ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﻄﯿﺮ« ﮐﻪ درﺑـﺎره داﺳـﺘﺎن ﻣﺮغ ﺑﺮﯾﺎن و آﻣـﺪن‬‫ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ) ع( ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( ﭘﺲ از ﮔﻔﺘﻦ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺣﻀﺮت) ص( ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ).‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ(‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 736‬ﺻﻔﺤﻪ در دو ﻣﺠﻠّﺪ ﺑﺰرگ در ﺳﺎل ‪ 1306‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﺑﺴﺘﺎن ﻣﺮﺗﻀﻮي(‬‫ دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠّﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ‪«...‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در دو ﻣﺠّﻠﺪ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻣﺠّﻠﺪ ﻧﺨﺴﺖ آن در ‪ 745‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1317‬ه‪ .‬ق و ﻣﺠّﻠـﺪ دوم آن در ‪ 600‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ‬‫ﺳﺎل ‪ 1327‬ه‪ .‬ق اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ).‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﻈﻔﺮ ﺣﺴﯿﻦ(‬‫ دﻓﺘﺮ ﺷﺸﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﻦ أراد أن ﯾﻨﻈﺮ إﻟﯽ آدم و ﻧﻮح‪ ...‬ﻓﯿﻨﻈﺮ إﻟﯽ ﻋﻠﯽ« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ در دو ﻣﺠﻠّﺪ ﯾﮑﯽ در ‪ 456‬ﺻﻔﺤﻪ و دﯾﮕﺮي در ‪ 248‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1301‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ).‬در ﻟﮑﻬﻨﻮ(‬‫ دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬درﺑﺎره ﺧﺒﺮ» ﻣﻦ ﻧﺎﺻﺐ ﻋﻠّﯿﺎ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﻌﺪي ﻓﻬﻮ ﮐﺎﻓﺮ« ﮐﻪ ﭘﺎﮐﻨﻮﯾﺲ آن ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﮐﻨﺖ أﻧﺎ و ﻋﻠّﯽ ﻧﻮرا ﺑﯿﻦ ﯾﺪي اﻟّﻠﻪ ﻗﺒﻞ أن ﯾﺨﻠﻖ اﷲ آدم‪ «...‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر‬‫) ‪ (1‬و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ ﮐﺒﯿﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﻄﺒﻮع ﻟﮑﻨﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺼﻨﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﺴﯿﺪ رﺟﺐ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﺳﺒﺤﺎن اﻟﺰﻣﺎن‬‫ﻓﯽ ﺟﮑﺮاوان اﻟﺬي ﮐﺎن ﻣﻦ ﺗﻼﻣﯿﺬ اﻟﻤﺼﻨﻒ‪ )...‬اﻟﺬرﯾﻌﻪ(‬‫) ‪ (2‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺟﺰء ﯾﮑﻢ از ﻣﺠﻠـﺪات ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ» ﻋﺒﻘﺎت« در ﺗﻬﺮان ﺑﻪ دﺳـﺘﻮر ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﷲ ﺳـﯿﺪ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﺻﺪر) ﺳﺎﮐﻦ ﻗﻢ و‬‫ﻣﺘﻮﻓﺎي ‪ (1373‬در ﻗﻄـﻊ رﺣﻠﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﺖ ﻓﻀـﻼي ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ‪ -‬ﭼﺎﭘﺨـﺎﻧﻪ ﺷـﺮﮐﺖ ﺗﻀـﺎﻣﻨﯽ ﻋﻠﻤﯽ) در ‪ 600‬ﺻـﻔﺤﻪ( ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه‬‫اﺳﺖ ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 786‬ﺻﻔﺤﻪ ﻗﻄﻊ ﺑﺰرگ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ‪ :‬ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﺧﺒﺮ راﯾﺖ در ﭘﯿﮑﺎر ﺧﯿﺒﺮ ﮐﻪ روي ﮐﺎﻏﺬ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ).‬در ﯾﮏ ﻣﺠّﻠﺪ(‬‫دﻓﺘﺮ دﻫﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ» ﻋﻠّﯽ ﻣﻊ اﻟﺤﻖ و اﻟﺤﻖ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ) ع(« ﮐﻪ دﺳﺖﻧﻮﺷﺖ ﻧﺎﻗﺼـﯽ از ﭘﯿﺶﻧﻮﯾﺲ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨـﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ وﺟﻮد داﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 28‬از ‪225‬‬‫دﻓﺘﺮ ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ» إن ﻣﻨﮑﻢ ﻣﻦ ﯾﻘﺎﺗﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺄوﯾﻞ اﻟﻘﺮآن ﮐﻤﺎ ﻗﺎﺗﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﺗﻨﺰﯾﻠﻪ«‪ .‬از اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ ﭘﺎﮐﻨﻮﺷﺘﯽ ﺑﺪﺳﺖ ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ‪).‬‬‫در ‪ 3‬ﻣﺠﻠﺪ(‬‫دﻓﺘﺮ دوازدﻫﻢ‪ :‬در ﺑﺮرﺳـﯽ اﺳـﻨﺎد و دﻻﻻت ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ و ﻣﻌﺮوف ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﭘﯿﻮﺳﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻔﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﻣﻔﺎد‪ ].‬ﭼﺎپ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺳﺎل‬‫‪ 1313‬و ‪ 1351‬ه‪ .‬ق اﺻﻔﻬﺎن ‪ 1380‬ه‪ .‬ق) در ‪ 6‬ﺟﻠﺪ( ﻣﺪرﺳﮥ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻬﺪي ‪ 1406‬ه‪ .‬ق اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ ﭼﺎپ ﺳـﻨﮕﯽ‬‫ﺑﻪ اﻧﺪازه رﺣﻠﯽ ﺧﻮرده و ﻃﺒﻊ ﺣﺮوﻓﯽ آن) در ‪ 6‬ﺟﻠﺪ( ﺑﺎ اﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ روﺿﺎﺗﯽ در اﺻﻔﻬﺎن ﺑﻪ اﻧﻀﻤﺎم اﻧﺠﺎم ﻧﺎﻣﻪاي ﭘﺮﻓﺎﯾﺪه)‬‫درﺑﺎره ﻋﺒﻘﺎت و ﻣﺆﻟﻔﺶ و ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ و‪ (...‬ﺻﻮرت ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻓﺸـﺮده ﻣﺒﺎﺣﺚ و ﻓﻮاﯾـﺪ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ را ﻣﯽﺗﻮان در ﮐﺘﺎب ﻧﻔﺤﺎت اﻷزﻫﺎر ﻓﯽ ﺧﻼﺻﮥ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ‬‫ﻗﻠﻢ آﻗﺎي ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﯿﻼﻧﯽ ﺑﺪﺳﺖ آورد ﮐﻪ در ‪ 20‬ﺟﻠﺪ ﻣﺘﻮﺳﻂ در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫در ﻣﺠﻤﻮع از اﯾﻦ دوازده دﻓﺘﺮ‪ ،‬ﭘﻨـﺞ دﻓﺘﺮ ﺑـﺪﺳﺖ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﺳﻪ دﻓﺘﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴـﯿﻦ و دو دﻓﺘﺮ آن‬‫ﺗﻮﺳﻂ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎ ﻫﻤﺎن اﺳﻠﻮب ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﺗﻔﺼﯿﻞ ذﯾﻞ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫اﻟﻒ‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -4‬ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -5‬ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫ب‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎب از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و ﺳﻔﯿﻨﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫ج‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺎﺻﺒﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺧﯿﺒﺮ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ ﻓﻘﻂ) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ دو ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﭼﺎپ ﻧﺸﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﻟﺒﺘﻪ ﭘﻨﺞ ﺣﺪﯾﺚ اﺧﯿﺮ‪ -‬ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻧﺪ و ﻧﻮه ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ‪ -‬را ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻗﺮار دادﻧﺪ ﺗﺎ از ﻣﻘﺎم‬‫ﺷﺎﻣـﺦ اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ ﺷﻮد و از ﻃﺮﻓﯽ اﯾﻦ دو ﻧﻔﺮ ﻫﻤﺎن ﻣﺴـﯿﺮي را ﭘﯿﻤﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺬار ﻋﺒﻘﺎت آن را ﺗﺮﺳـﯿﻢ ﮐﺮده و رﺋﻮس ﻣﻄﺎﻟﺐ و‬‫ﻣﺼﺎدر آﻧﻬﺎ را ﺑﺠﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟﺖ ﺳﯿﺮ ﺑﺮاي دﯾﮕﺮان آﻣﺎده ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘﺐ دﯾﮕﺮ ﮐﻪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻋﺒﻘﺎت ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از‪:‬‬‫‪ -1‬ﺗﺬﯾﯿﻞ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﺆﻟﻒ‬‫‪ -2‬ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺟﻠﺪ اول ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﺴﻦ ﻧﻮاب ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪ -3‬ﺗﻠﺨﯿﺺ ﺗﻤﺎم ﻣﺠﻠـﺪ دوم‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ‪ ،‬ﺷـﺸﻢ و ﺑﺨﺸـﯽ از ﻣﺠّﻠـﺪ ﯾﮑﻢ و ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺗﻤﺎﻣﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪات ﺑﻪ ﻧﺎم» اﻟﺜﻤﺮات« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﺴـﻦ‬‫ﻧﻮاب‬‫‪ -2‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﺤﺚ و ﺳﺒﮏ اﺳﺘﺪﻻل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 29‬از ‪225‬‬‫وي ﻫﺮ ﻣﺠّﻠـﺪ از ﻣﻨﻬـﺞ دّوم ﮐﺘﺎب را در ﯾﮏ ﯾﺎ دو ﺟﺰء ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ در ﺳـﻨﺪ ﺣـﺪﯾﺚ و اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ و ﻗﻄﻌﯽ اﻟﺼﺪور ﺑﻮدن‬‫آن‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ از ﻃﺮق ﻋﺎّﻣﻪ ﺑﺤﺚ ﻧﻤﻮده و ﺑﺎ اﺳـﺘﻨﺎد ﺑﻪ ﻣﺪارك ﻣﻌﺘﺒﺮه اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ از زﻣﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﮐﺮم) ص( و ﻋﺼـﺮ ﺻﺪور ﺗﺎ زﻣﺎن ﻣﺆﻟّﻒ)‬‫ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻗﺮن ﺑﻪ ﻗﺮن( اﺑﺘـﺪا ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌـﺪﯾﻞ ﻫﺮ ﯾﮏ از راوﯾﺎن ﺑﻼ واﺳـﻄﻪ ﺣـﺪﯾﺚ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮل دﯾﮕﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و‬‫ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﺻﺤﺎﺑﻪ و ﺗﻮﺛﯿﻖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن آﻧﻬﺎ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮل ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻃﺒﻘﺎت ﺑﻌﺪ از ﻃﺮﯾﻖ ﮐﺘﺐ رﺟﺎل و‬‫ﺗﺮاﺟﻢ و ﺟﻮاﻣﻊ ﺣـﺪﯾﺜﯽ و ﻣﺼﺎدر ﻣﻮرد وﺛﻮق ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﺗﺎ ﺑﻪ زﻣﺎن ﺧﻮد‪ ،‬ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﮕﺎه ﺑﻪ ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺘﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﭘﺮداﺧﺘﻪ‬‫و ﺳـﭙﺲ وﺟﻮه اﺳـﺘﻔﺎده و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ دﻻﻟﺖ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﺮ وﻓﻖ ﻧﻈﺮ ﺷـﯿﻌﻪ ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده و در ﭘﺎﯾﺎن ﮐﻠﯿﻪ ﺷـﺒﻬﺎت و اﻋﺘﺮاﺿﺎت وارده از‬‫ﻃﺮف ﻋـﺎﻣﻪ را ﯾـﮏ ﺑﻪ ﯾـﮏ ﻧﻘـﻞ و ﺑﻪ ﻫﻤﻪ آﻧﻬـﺎ ﭘﺎﺳـﺦ داده اﺳﺖ‪ .‬و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﮔﺎﻫﯽ ﺑﺮاي رّد دﻟﯿﻠﯽ از آﻧﺎن ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﺧﻮد آﻧﺎن‬‫اﺳﺘﺪﻻل ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪرت ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻗـﺪرت ﻋﻠﻤﯽ و ﺳـﻌﻪ اﻃﻼع و اﺣﺎﻃﻪ ﻓﻮق اﻟﻌﺎده ﻣﺆﻟﻒ ﺑﺰرﮔﻮار از ﺳﺮاﺳـﺮ ﻣﺠّﻠـﺪات اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺨﻮﺑﯽ واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎر اﺳﺖ ﻣﺜﻼ در‬‫ﯾﮏ ﺟﺎ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب ﺷﯿﻌﻪ ﺑﻪ ‪ 66‬وﺟﻪ ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده و در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﺗﺨﻄﺌﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ‬‫ﻣﻄﻠﻮب ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﻪ ‪ 165‬ﻧﻘﺾ و ﺗـﺎﻟﯽ ﻓﺎﺳـﺪ ﺟﻮاب داده و در اﺑﻄﺎل ادﻋﺎي ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻋﺘﺮت ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي أﻗﺎرب اﺳﺖ و‬‫ﻻزﻣﻪاش واﺟﺐ اﻻﻃﺎﻋﻪ ﺑﻮدن ﻫﻤﻪ ﻧﺰدﯾﮑﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﺳﺖ ﻧﻪ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻓﻘﻂ‪ 51 ،‬ﻧﻘﺾ و اﻋﺘﺮاض ﺑﺮ او وارد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﯾﺸـﺎن در ﻫﺮ ﻣﻄﻠﺐ و ﻣﺒﺤﺚ ﮐﻪ وارد ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻠﯿﻪ ﺟﻬﺎت و ﺟﻮاﻧﺐ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺤﺚ آﻧﺮا ﻣـّﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار داده و ﺣﻖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺘﺒﻊ را‬‫ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﺑﻪ ﻣﻨﺘﻬﯽ درﺟﻪ اداء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ و ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﻨـﺪه را ﺑﺮاي ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ‬‫ﮐﺘـﺎب ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه از ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼﺎدر دﯾﮕﺮ ﺑﯽﻧﯿﺎز ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ در ﻣﻮرد ﺗﺮاﺟﻢ رﺟﺎل ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﻪ ﺷـﺮح ﺣﺎل آﻧﺎن را‬‫ﻧﻮﻋﺎ از ﺗﻤﺎﻣﯽ ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ و ﻣﻮاﺿﻌﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده واﻗﻊ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﻋﯿﻦ اﻟﻔﺎظ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﻫﻢ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﮑﺮده و ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ و اﺳـﺘﺪﻻﻻت وي را از ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺘﺐ او و ﺣﺘﯽ ﮐﻠﻤﺎت اﺳﺎﺗﯿﺪ وي ﻫﻤﭽﻮن‬‫ﭘﺪرش ﺷـﯿﺦ وﻟﯽ اﷲ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ و ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻗﻊ‪ -‬ﮐﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺮﮔﺮدان ﻓﺎرﺳﯽ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‬‫اﺳﺖ‪ -‬و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺸﺎﯾﺦ و ﺑﺰرﮔﺎن اﻫﻞ ﺳﻨﺖ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ‪1 .‬‬‫‪ -4‬رﻋﺎﯾﺖ آداب ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﯾﺮ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷـﯿﻌﯽ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ‪ ،‬آداب و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ و ﻣﻨﺎﻇﺮه را رﻋﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻃﺮف‬‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﮔﺮﭼﻪ ادﻋﺎي اﯾﻦ اﻣﺮ را ﻧﻤﻮده اّﻣﺎ ﺑﺪان ﻋﻤﻞ ﻧﮑﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻟﻒ‪ :‬از ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤﺚ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ ﮐﻼم ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد را درﺑﺎره ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺪون ﮐﻢ و زﯾﺎد و ﺑﺎ دﻗﺖ و أﻣﺎﻧﺖ ﻧﻘﻞ و‬‫ﺗﻘﺮﯾﺮ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺳـﭙﺲ ﻣﺤﻞ اﺷﮑﺎل را ﻣﺸﺨﺺ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﺟﻮاب ﻧﻘﻀﯽ ﯾﺎ ﺣﻠّﯽ آن ﺑﭙﺮدازد‪ .‬در اﯾﻨﺼﻮرت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺎ ﺷﻨﯿﺪن ادﻟّﻪ دو‬‫ﻃﺮف ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻗﻀﺎوت ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﻈﺮ ﺻﺤﯿﺢ ﯾﺎ أﺣﺴﻦ را اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﻋﺒﻘﺎت ﭘﺲ از ﺧﻄﺒﻪ ﮐﺘﺎب ﻋﯿﻦ ﻋﺒﺎرت دﻫﻠﻮي) ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ( را ﺑﺪون ﮐﻢ و ﮐﺎﺳﺖ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ‬‫ﻫﺮ آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ او در ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﮐﺘـﺎﺑﺶ از ﺧﻮد ﯾﺎ ﻏﯿﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻣﺘﻌﺮض ﻣﯽﺷﻮد و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﺟﻮاب آن ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬اّﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻫﻠﻮي‬‫اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه را رﻋﺎﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼ ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻫﻢ ﺑﺪﺳـﺘﻮر أﺣﺎدﯾﺚ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺑﺎ ﻣّﺪﻋﯽ ﻣﺴﺎس‬‫ﻧـﺪارد« اّﻣﺎ ﺑﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﺷـﯿﻌﻪ درﺑﺎره اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﺷﺎرهاي ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻮر ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ...»:‬و ﺑﻌﺪ اﻟﻠﺘﯿﺎ و اﻟﺘﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 30‬از ‪225‬‬‫دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻣﺪﻋﺎ ﻧﺪارد« اّﻣﺎ دﻟﯿﻞ ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻣّﺪﻋﺎي ﺧﻮد ﻣﻄﺮح ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ب‪ :‬از دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤـﺚ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﭼﯿﺰي اﺣﺘﺠـﺎج ﮐﻨـﺪ ﮐﻪ ﻃﺮف ﻣﻘـﺎﺑﻠﺶ آن را ﺣﺠﺖ ﺑﺪاﻧـﺪ ﻧﻪ آن ﭼﯿﺰي ﮐﻪ در ﻧﺰد ﺧـﻮدش‬‫ﺣﺠﺖ اﺳﺖ و ﺑﻪ آن اﻋﺘﻤﺎد دارد‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در ﻫﺮ ﺑﺎﺑﯽ ﮐﻪ وارد ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ اﺣﺘﺠﺎج ﮐﺮده و ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي ﺣﻔﺎظ‬‫و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎء آﻧﻬﺎ در ﻋﻠﻮم ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳـﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اّﻣﺎ دﻫﻠﻮي اﻟﺘﺰام ﻋﻤﻠﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه ﻧـﺪارد ﻟﺬا ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﺣـﺪﯾﺚ» ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴـّﻨﺘﯽ و ﺳـﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺮاﺷـﺪﯾﻦ اﻟﻤﻬﺪﯾﯿﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي و ﻋﻀﻮا ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺑﺎﻟﻨﻮاﺟﺬ« ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ اﯾﻦ‬‫رواﯾﺖ را ﻓﻘﻂ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ج‪ :‬از دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤﺚ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ در ﻣﻘﺎم اﺣﺘﺠﺎج و رّد ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻋﺘﺮاف ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﺣﺎدﯾﺜﯽ را‬‫ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻪ آﻧﻬـﺎ اﺳـﺘﺪﻻل ﮐﻨـﺪ از ﻃﺮق اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﻣﺴـﺘﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ رواﯾﺎﺗﯽ را ﮐﻪ ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻠﺶ ﺑﻪ آن اﺳـﺘﻨﺎد ﮐﺮده را ﻧﯿﺰ‬‫ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ و در اﯾﻦ راه ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﻧﮑﺮده و ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﯾﮑﯽ دو ﻧﻔﺮ ﺑﺴﻨﺪه ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ اﺳﻨﺎد آن را ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ آن را ﻣﯽﺗﻮان در ﺑﺮﺧﻮرد اﯾﺸﺎن ﺑﺎ رواﯾﺖ» اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟﻠﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ«‪ -‬ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺪﯾﺚ» ﻃﯿﺮ«‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ -‬ﻣﺸﺎﻫـﺪه ﻧﻤﻮد‪ .‬اﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻫﻠﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﻓﻘﻂ از ﻃﺮﯾﻖ» زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ« ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪20‬‬‫ﻧﻔﺮ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ آن را ﻧﻘـﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ .‬ﻋﻼـوه ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﯿﺰ ﻧﺎﻗﺺ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺟﻤﻠﻪ» أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫را ﮐﻪ در ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ و ﺻﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي آﻣﺪه از آن ﺣﺬف ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺷﯿﻮه رّد ﮐﺮدن‬‫اﻟﻒ‪ :‬ﻧﻘﻞ ﮐﻼم ﺧﺼﻢ ﺑﻪﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ‬‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﺒﻼ اﺷﺎره ﺷﺪ اﯾﺸﺎن ﮐﻼم دﻫﻠﻮي را ﺑﺪون ﮐﻢ و زﯾﺎد ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ آن را ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﻧﯿﺰ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ب‪ :‬ﺑﺤﺚ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ‬‫اﯾﺸـﺎن ﺑﻪ ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ وارد ﺷـﺪه ﺗﻤـﺎم ﺟﻮاﻧﺐ آن را ﺑﺮرﺳـﯽ ﮐﺮده و ﻣﻮرد دّﻗﺖ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا زﻣـﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ ﺣﺮف‬‫ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد را اﺑﻄﺎل ﮐﻨﺪ ﺑﻪ ﯾﮏ دﻟﯿﻞ و دو دﻟﯿﻞ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮده و ﺑﻪاﻧﺪازهاي دﻟﯿﻞ و ﻣﺪرك‬‫اراﺋﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ از ﭘﺎﯾﻪ و اﺳﺎس ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻟﺬا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ وارد ﻣﯽﺷﻮد‬‫‪ 156‬وﺟﻪ در رّد آن ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ج‪ :‬ﺗﺤﻘﯿﻖ ﮐﺎﻣﻞ‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار داده‪ ،‬ﺗﻤﺎم اﻗﻮاﻟﯽ را ﮐﻪ درﺑﺎره آن ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻄﺮح ﺷﺪه ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﻪ‬‫آن ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ ﺣﺘﯽ اﻗﻮاﻟﯽ را ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻊ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻟﺬا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ در رّد ﻗﻮل دﻫﻠﻮي وارد ﺑﺤﺚ‬‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻼـم اﻓﺮاد دﯾﮕﺮي ﭼﻮن ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ و ﻃﺒﺮي و‪ ...‬را ﻧﯿﺰ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﭘﺎﺳـﺦ دادن ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬ﻣﺜﻼ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬‫دﻫﻠﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻔﯿﻨﻪ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده و دﻻـﻟﺖ آن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﻋﻠﯽ) ع( را اﻧﮑﺎر ﻣﯽﮐﻨـﺪ اّﻣﺎ ﻣﺘﻌﺮض ﺳـﻨﺪ آن ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‬‫اﺑﺘﺪا ‪ 92‬ﻧﻔﺮ از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﻧﺎم ﻣﯽﺑﺮد) ﭼﻮن از ﻧﻈﺮ اﯾﺸﺎن ﺑﺤﺚ از ﺳـﻨﺪ ﻣﻘـّﺪم ﺑﺮ ﺑﺤﺚ از دﻻﻟﺖ اﺳﺖ( و‬‫ﻋّﻠﺖ ﻣﻄﺮح ﮐﺮدن ﻧـﺎم اﯾﻦ اﻓﺮاد آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﯽﺳـﻨﺪ داﻧﺴـﺘﻪ و ﻣﻨﮑﺮ ﺳـﻨﺪ‪ -‬ﺣﺘﯽ ﺿـﻌﯿﻒ‪ -‬ﺑﺮاي آن ﻣﯽﺷﻮد و‬‫ﺳﭙﺲ ﻧﺎم ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮي ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ در آﻧﻬﺎ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه را ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫د‪ :‬رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ ﺑﺤﺚ‬‫ﯾﮑﯽ از ﻗﻮاﻋﺪي ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در رّد اﺳﺘﺪﻻل ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮده رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ اﻗﻮاﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ اﺳﺘﺪﻻل ﺷﺪه و ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 31‬از ‪225‬‬‫ﻋﻨﻮان دﻟﯿﻞ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و از اﯾﻦ راه ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺧﻮﺑﯽ دﺳﺖ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ‪:‬‬‫‪ -1‬اﯾﺸـﺎن در ﺻـﺪد آن ﺑـﻮده ﮐﻪ روﺷﻦ ﮐﻨـﺪ دﻫﻠﻮي ﻣﻄﻠﺐ ﺟﺪﯾـﺪي را در ﮐﺘـﺎب ﺧﻮد ﻣﻄﺮح ﻧﮑﺮده اﺳﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻤـﺎم ﻣﻄـﺎﻟﺐ او در‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﭘﯿﺶ از وي ﻧﯿﺰ ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه اﺳﺖ و ﻟـﺬا ﺑـﺎ ﺗﺤﻘﯿﻘـﺎت ﺧـﻮد ﺛـﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ دﻫﻠـﻮي ﺻﻮاﻗﻊ ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐـﺎﺑﻠﯽ را ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه‬‫و ﻋﻼـوه ﺑﺮ آن ﻣﻄـﺎﻟﺒﯽ را از ﭘـﺪرش ﺣﺴـﺎم اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﻬﺎرﻧﺒﻮري‪ -‬ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﻤﺮاﻓﺾ‪ -‬ﺑﻪ آن اﻓﺰوده اﺳﺖ و آن را ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان» ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ‬‫ﻋﺸﺮﯾﻪ« اراﺋﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ» ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ« وي ﺑﺮﮔﺮدان» ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ« ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ دﻫﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬اﯾﺸﺎن در رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ اﻗﻮال ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﺑﻌﻀﯽ از اﻗﻮال ﯾﺎ ﻧﺴﺒﺖﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﻌﻀﯽ اﻓﺮاد داده ﺷﺪه ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫ﻣﺜﻼـ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ درﺑﺎره ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از ﻗﻮل ﺷـﻌﺮاﻧﯽ در ﯾﻮاﻗﯿﺖ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي آن را در ﺷـﻤﺎر اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ آورده‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ...»:‬اوﻻ ادﻋﺎي ذﮐﺮ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت از اﻗﺒﺢ اﻓﺘﺮاآت و اﺳـﻤﺞ اﺧﺘﻼﻗﺎت و اوﺿﺢ ﮐﺬﺑﺎت و اﻓﻀـﺢ‬‫ﺧﺰﻋﺒﻼـﺗﺴﺖ و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از آن ﮐﻪ از ﺗﻔﺤﺺ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗـﺎم ﮐﺘـﺎب» اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺤﻤـﺪ اﷲ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﭘﯿﺶ‬‫ﻗﺎﺻـﺮ ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ ﻫﺮﮔﺰ اﺛﺮي از اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﭘﯿﺪا ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺳﺎﺑﻘﺎ درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻼي ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﯾﻌﻨﯽ‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘـﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت ذﮐﺮ ﻧﮑﺮده‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﯿﺰ ﺻـﺮاﺣﮥ اﻓـﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﻣﻮﺿﻮﻋـﺎت‬‫ﺧﻮد آن را ذﮐﺮ ﻧﻨﻤﻮده ﭘﺲ اﮔﺮ ﺷـﻌﺮاﻧﯽ اﺻﻞ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت را ﻧﺪﯾﺪه و ﺑﺮ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻼي ﻫﻢ ﻣﻄﻠﻊ ﻧﮕﺮدﯾﺪه ﺑﻮد ﮐﺎش ﺑﺮ‬‫اﻓـﺎده اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﮐﻪ در ﻟﻮاﻗـﺢ اﻻﻧﻮار ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺪﺣﺖﺳـﺮاﯾﯽ او ﻧﻤﻮده ﻣﻄﻠﻊ ﻣﯽﮔﺮدﯾـﺪ و ﺧﻮﻓﺎ ﻣﻦ اﻟﺨﺰي و اﻟﺨﺴـﺮان ﮔﺮد اﯾﻦ ﮐـﺬب و‬‫ﺑﻬﺘﺎن ﻧﻤﯽﮔﺮدﯾﺪ و‪«...‬‬‫) ‪ (1‬ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﮐﺮم) ص( ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ...:‬و ﻟﮑﻦ اﷲ ﯾﺤﺐ ﻋﺒﺪا إذا ﻋﻤﻞ ﻋﻤﻼ أﺣﮑﻤﻪ‪ .‬اﻣﺎﻟﯽ ﺻﺪوق‪ -‬ص ‪[344‬‬‫‪ -3‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﺎ اﯾﻦ ﺷﯿﻮه ﺧﻮد ﺗﺤﺮﯾﻔﺎت و ﺗﺼﺮﻓﺎﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ اﻗﻮال و اﻧﺘﺴﺎبﻫﺎ روي داده را ﮐﺸﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ درﺑﺎره ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻮر دﻫﻠﻮي ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻪ اﺟﻤﺎع اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﻮﺿﻮع اﺳﺖ و در اﺳـﻨﺎد آن‪ ...‬در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﮐﻼم اﺑﻦ‬‫روزﺑﻬﺎن ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﺼﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ دﻫﻠﻮي ﻫﻢ از ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را أﺧﺬ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ .‬وي در اﯾﻦ ﺑﺎره‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﺑﻦ ﺟﻮزي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘـﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت آورده و ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻮده و در اﺳـﻨﺎد‬‫آن‪ «...‬ﺳﭙﺲ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ »:‬و اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ ﭼﻮن ﺑﻪ اﺟﻤﺎع أﻫﻞ ﺧﺒﺮ وﺿﻌﯽ اﺳﺖ و در اﺳﻨﺎد آن‪«...‬‬‫ﭘﺲ اﺟﻤـﺎع اﻫـﻞ ﺧﺒﺮ را در اﯾﻨﺠـﺎ ﮐـﺎﺑﻠﯽ اﺿـﺎﻓﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اّﻣﺎ اﯾﻨﮑﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي آن را در ﮐﺘﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮي ﻏﯿﺮ از ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر اﺳﺖ ‪ ...‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟّﻠﻪ» ص«‪ :‬ﺧﻠﻘﺖ أﻧﺎ و ﻫﺎرون ﺑﻦ ﻋﻤﺮان و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﻣﻦ ﻃﯿﻨﮥ واﺣﺪة[‬‫ه‪ :‬ذﮐﺮ ﻣﻮارد ﻣﺨﺎﻟﻒ اﻟﺘﺰام‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌﺪد‪ ،‬ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﻧﮑﺮدن ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ ﺗﻮﺳﻂ دﻫﻠﻮي و آﻧﭽﻪ ﮐﻪ وي ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ آن داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ دﻫﻠﻮي ﺧﻮد را ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻠﺘﺰم داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬در ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻗﺎﻋـﺪه آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺘﺎب ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ آن ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﺧﺼﻮص أﺧﺒﺎر ﺻـﺤﯿﺢ ﻧﺪاﻧﺪ‪ ،‬اﺣﺎدﯾﺚ‬‫آن ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪ -2‬ﻫﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﺳﻨﺪ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ اﺻﻼ ﺑﻪ آن ﮔﻮش داده ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺎﯾﺪ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺮ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ اﺧﺒﺎر ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺮ آﻧﻬﺎ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﭼﻮن اﺧﺒﺎر ﻫﺮ ﻓﺮﻗﻪاي ﻧﺰد ﻓﺮﻗﻪ دﯾﮕﺮ ﺣﺠّﯿﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫‪ -4‬اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺚ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺮ ﺷﯿﻌﻪ ﺟﺎﯾﺰ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫اّﻣﺎ در ﻋﻤﻞ در ﻣﻮارد زﯾﺎدي ﺑﺮ ﺧﻼف آﻧﻬﺎ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻮارد ﺗﻮﺟﻪ داده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 32‬از ‪225‬‬‫و‪ :‬رّد ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺑﺎ ﮐﻼم ﺧﻮدﺷﺎن‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در رّد ﻣﻄﺎﻟﺐ دﻫﻠﻮي ﮔﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت وي در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺎﺑﺶ ﯾﺎ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﭘﺪرش و ﺳﺎﯾﺮ ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺟﻮاب‬‫داده و آن را ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ز‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ اﺣﺎدﯾﺚ از ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ وارد ﺑﺤﺚ از اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﯽﺷﻮد آن را از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ‪ ،‬ﺷﺄن ﺻﺪور و ﻣﺘﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ و در‬‫ﻫﺮ ﻗﺴﻤﺖ ﺑﺎ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ دﻗﯿﻖ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻻزم را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ح ‪ :‬ﻧ ﻘ ﺾ و ﻣ ﻌ ﺎر ﺿ ﮥ‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌّﺪد اﺳﺘﺪﻻل ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ را ﺑﺎ ﻣﻮارد ﻣﺸﺎﺑﻪ‪ -‬ﮐﻪ ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آن اذﻋﺎن دارﻧﺪ‪ -‬ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﻫﻠﻮي در ﺟﻮاب ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﮔﺮ ﻧﻈﺮ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( ﺑﯿﺎن ﮐﺮدن ﻣﺴـﺌﻠﻪ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻮد آن را ﺑﺎ ﻟﻔﻆ‬‫ﺻﺮﯾـﺢ ﻣﯽﮔﻔﺖ ﺗﺎ در آن اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻧﺒﺎﺷـﺪ« ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت آن را ﺑﺎ ﺣـﺪﯾﺚ» اﻷﺋﻤـﮥ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪي اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ« ﮐﻪ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﻫﻞ‬‫ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﺟﻮاب ﺑﻌﺾ اﺳﺘﺪﻻﻻت آﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﻌﺎرض آﻧﻬﺎ از ﮐﺘﺐ و اﻗﻮال ﺧﻮدﺷﺎن اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻟﺬا اﺳـﺘﺪﻻل دﻫﻠﻮي ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ» اﺻـﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟﻨﺠﻮم ﻓﺒﺄﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺪﯾﺘﻢ« را ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ در ذّم اﺻـﺤﺎب در ﮐﺘﺐ ﺻـﺤﺎح اﻫﻞ ﺳﻨﮥ‬‫وارد ﺷﺪه ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪ -1‬ﺑﻌﺪ ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻪ دﯾﺪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ دﯾﻦ و ﻋﻠﻢ و ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﺷـﺮف ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺗﻮﺿﯿﺢ اﺷﺘﺒﺎه اﻧﮕﯿﺰﯾﻬﺎي آن‬‫ﭘﺮداﺧﺖ و ﺟﻬﻞ ﭘﺮاﮐﻨﯿﻬﺎي آن را ﺟﺒﺮان و ﺗﻔﺮﻗﻪ آﻓﺮﯾﻨﯿﻬﺎي آن را ﺑﺎزﭘﺲ راﻧﺪه و دروﻏﻬﺎي آن را ﺑﺮ ﻣﻼ ﺳﺎﺧﺖ‬‫در اﺑﺘﺪاء ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﺧﻮﯾﺶ و ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن ﻣﺂﺧﺬ و اﻃﻼﻋﺎت وﺳﯿﻊ ﻣﯽرود و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل از ﻋﻤﺮ ﺧﻮﯾﺶ را در اﯾﻦ راه‬‫ﺻﺮف ﻣﯽﮐﻨﺪ‪1 .‬‬‫در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﭘﺎﺳـﺦ دادن ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪﻫﺎي واﻫﯽ و ﺑﯽرﯾﺸﻪ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﯾﮏ ﺻـﺪم ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت اﯾﺸﺎن ﻫﻢ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد‪ ،‬اّﻣﺎ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﺎ اﯾﻦ‬‫ﮐﺎر ﺧﻮد ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ ﻣﮑﺘﺐ ﺗﺸﯿﻊ و ژرفﻧﮕﺮي ﯾﮏ ﻋﺎﻟﻢ ﺷﯿﻌﯽ و اﺣﺘﺮام ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺑﻪ ﺷﻌﻮر اﻧﺴﺎﻧﯽ را ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬‫‪ -2‬ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺼـﺪ ﺗﺨﻄﺌﻪ و رّد ﻣـﺬﻫﺐ اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ) ع( ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻘﯿﺮ ﻣﻔـﺎﻫﯿﻢ ﻋـﺎﻟﯽ اﺳـﻼم‪ ،‬رّد ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋـﺎدل‬‫ﻣﻌﺼﻮم ﺑﺮ ﺣﻖ‪ ،‬ﻃﺮﻓـﺪاري از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺟﺒـﺎران‪ ،‬دور داﺷـﺘﻦ ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎن از ﭘﯿﺮوي ﻣﮑﺘﺒﯽ ﮐﻪ ﺑـﺎ ﻇﻠﻢ و ﻇـﺎﻟﻢ در ﺳﺘﯿﺰ اﺳﺖ و ﺧﯿـﺎﻧﺖ ﺑﻪ‬‫اﺳـﻼم و ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ اﺳﺖ و اﯾﻦ آﺛﺎر از ﺳـﻄﺢ ﯾﮏ ﺷـﻬﺮ و ﻣﻤﻠﮑﺖ ﺷﺮوع ﺷﺪه و داﻣﻨﻪ آن ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻋﺎﻟﯽ ﺑﺸﺮي ﻣﯽﮐﺸﺪ‪ .‬ﻟﺬا ﮐﺘﺎﺑﻬﺎﯾﯽ‬‫ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ دﻓﺎع و ﻧﻪ ﻫﺠﻮم در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﻨﺪ ﻧﻈﺮ ﻧﺎدرﺳﺖ دﯾﮕﺮان را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﻪ و ﭘﯿﺮوي از آل ﻣﺤﻤﺪ) ص(‬‫درﺳﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﮐﻢ ﮐﻢ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺣﻖ و ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﺪن ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﻪ ﻫﻢ‪ -‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺻﺤﯿﺢ آن ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬‫اﻫﻤﯿﺖ ﻫﺮ دﯾﻦ و ﻣﺮام ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮاي ﻋﻘﻠﯽ و ﻋﻠﻤﯽ آن اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺑﯿـﺎن دﯾﮕﺮ ﻣﻬﻤـﺘﺮﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﯾـﮏ دﯾﻦ و ﻋﻘﯿـﺪه ﺑﺨﺶ اﺟﺘﻬـﺎدي آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 33‬از ‪225‬‬‫اﺳـﺖ ﻧـﻪ ﺑﺨﺶ ﺗﻘﻠﯿـﺪي‪ .‬ﭼـﻮن اﯾﻦ ﺑﺨﺶ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫـﻮﯾﺖ اﻋﺘﻘـﺎدي و ﺷﺨﺼـﯿﺖ دﯾﻨﯽ ﻓﺮد را ﻣﯽﺳـﺎزد‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﮐﻮﺷـﻨﺪﮔﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ‬‫ﭘﯿﮕﯿﺮﯾﻬﺎي ﻋﻠﻤﯽ و ﭘﮋوﻫﺸـﻬﺎي ﺑﯿﮑﺮان ﺧﻮﯾﺶ ﻣﺒﺎﻧﯽ اﻋﺘﻘﺎدي را ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ و ﺣﺠﻢ دﻻﯾﻞ و ﻣﺴـﺘﻨﺪات دﯾﻦ را ﺑﺎﻻ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ و ﺑﺮ‬‫ﺗﻮان اﺳـﺘﺪﻻﻟﯽ و ﻧﯿﺮوي ﺑﺮﻫﺎﻧﯽ دﯾﻦ ﻣﯽاﻓﺰاﯾﻨـﺪ و ﻧﻘﺎط ﻧﯿﺎزﻣﻨـﺪ ﺑﻪ اﺳـﺘﻨﺎد و ﺑﯿﺎن را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺳﺎزﻧـﺪ و روﺷﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬اﯾﻨﺎن در واﻗﻊ‬‫ﻫﻮﯾﺖ اﺳﺘﻮار دﯾﻦ را ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺟﺎذﺑﻪ ﻣﻨﻄﻖ ﻣﺴﺘﻘﻞ آﯾﯿﻦ ﺣﻖ را ﻧﯿﺮو ﻣﯽﺑﺨﺸﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﻌﺪ اﺧﻼص‬‫ﻧﻘﺶ اﺧﻼـص در زﻧـﺪﮔﺎﻧﯽ و ﮐﺎرﻧـﺎﻣﻪ ﻋﺎﻟﻤـﺎن دﯾﻦ ﻣﺴـﺌﻠﻪاي اﺳﺖ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﻬﻢ‪ .‬اﮔﺮ زﻧـﺪﮔﯽ و ﮐـﺎر و زﻫـﺪ و وﻓﻮر اﺧﻼص ﻧﺰد اﯾﻦ‬‫ﻋﺎﻟﻤـﺎن ﺑـﺎ ﻋﺎﻟﻤـﺎن دﯾﮕﺮ ادﯾـﺎن و اﻗﻮام و ﯾـﺎ اﺳـﺘﺎدان و ﻣﺆﻟﻔـﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻫـﻞ ﻣﻘـﺎم و ﻣﺪرﮐﻨـﺪ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺷﻮد اﻫﻤﯿﺖ آﻧﭽﻪ ﯾﺎد ﺷـﺪ آﺷـﮑﺎر‬‫ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺑﺎ اﺧﻼص و ﺑﻠﻨﺪ ﻫﻤﺖ و ﺗﻘﻮي ﭘﯿﺸﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﮐﻪ در ﻃﻮل ﻗﺮون و اﻋﺼﺎر اﻧﻮاع ﻣﺼﺎﺋﺐ را ﺗﺤﻤﻞ ﮐﺮدﻧﺪ و ﻣﺸﻌﻞ ﻓﺮوزان ﺣﻖ و‬‫ﺣﻖﻃﻠﺒﯽ را ﺳﺮدﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﭼﻨﺎن ﺑﻮدﻧﺪ و ﭼﻨﺎن اﺧﻼﺻﯽ در ﮐﺎر و اﯾﻤﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻊ ﺧﻮﯾﺶ داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﻌﺪ اﻗﺘﺪا‬‫ﯾﻘﯿﻨـﺎ اﻃﻼـع از اﺣﻮال اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﮐﺎر و اﺧﻼص آﻧﺎن و ﮐﻮﺷﺸـﻬﺎي ﺑﯿﮑﺮاﻧﯽ ﮐﻪ در راه ﺧـﺪﻣﺘﻬﺎي ﻣﻘـﺪس و ﺑﺰرگ‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻋﺎﻣﻠﯽ ﺗﺮﺑﯿﺖ ﮐﻨﻨﺪه و ﺳﺎزﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﺑﺴـﯿﺎر ﻋﺎﻟﻤـﺎﻧﯽ ﮐﻪ در زﯾﺴـﺘﻨﺎﻣﻪ آﻧـﺎن آﻣـﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﺎﺣﺐ دوﯾﺴﺖ اﺛﺮ ﺑﻮدهاﻧـﺪ ﯾـﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‪ .‬آﻧـﺎن از ﻫﻤﻪ ﻟﺤﻈـﺎت ﻋﻤﺮ اﺳـﺘﻔﺎده‬‫ﻣﯽﮐﺮدهاﻧﺪ و ﺑﺎ ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﯽ از ﻫﻤﻪ ﺧﻮاﻫﺎﻧﯿﻬﺎ و ﻟّﺬﺗﻬﺎ دﺳﺖ ﺑﻪ اداي رﺳﺎﻟﺖ ﺧﻮﯾﺶ ﻣﯽزدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﺻـﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت روز و ﺷﺐ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻦ و ﺗﺤﻘﯿﻖ اﺧﺘﺼﺎص داده ﺑﻮد و ﺟﺰ ﺑﺮاي ﮐﺎرﻫﺎي ﺿـﺮوري از ﺟﺎي ﺧﻮد ﺑﺮﻧﻤﯽﺧﺎﺳﺖ و‬‫ﺟﺰ ﺑﻪ ﻗﺪر ﺿﺮورت ﻧﻤﯽﺧﻮرد و ﻧﻤﯽﺧﻮاﺑﯿﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ در اﻋﻤﺎل و ﻋﺒﺎدات ﺷﺮﻋﯽ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﻓﺮاﺋﺾ اﮐﺘﻔﺎء ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬‫ﺗـﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ وي از ﮐﺘﺎﺑﺖ ﺑﺎزﻣﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﺧﻮد ﻧﻮﺷﺖ‪ .‬ﻫﺮﮔﺎه از ﻧﺸﺴـﺘﻦ ﺧﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺷـﺪ ﺑﻪ رو ﻣﯽﺧﻮاﺑﯿـﺪ و‬‫ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ و اﮔﺮ ﺑـﺎز ﻫﻢ ﺧﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺷـﺪ ﺑﻪ ﭘﺸﺖ ﻣﯽﺧﻮاﺑﯿـﺪ و ﮐﺘﺎب را روي ﺳـﯿﻨﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﮔـﺬاﺷﺖ و ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ آﯾـﮥ اﻟﻠّﻪ‬‫اﻟﻌﻈﻤﯽ ﻣﺮﻋﺸﯽ ﻧﺠﻔﯽ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﻓﺮزﻧﺪ اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ »:‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺟﻨﺎزه اﯾﺸﺎن را روي ﻣﻐﺘﺴﻞ ﻗﺮار دادﻧﺪ اﺛﺮ ﻋﻤﯿﻖ‬‫ﯾﮏ ﺧﻂ اﻓﻘﯽ ﺑﺮ روي ﺳﯿﻨﻪ ﺷﺮﯾﻒ اﯾﺸﺎن ﮐﻪ ﺣﺎﮐﯽ از ﻣﺤﻞ ﻗﺮار دادن ﮐﺘﺎب ﺑﺮ آن ﺑﻮد دﯾﺪه ﺷﺪ‪«.‬‬‫درﺑﺎره ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨﺪي‪ -‬رﺣﻤﮥ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ‪ -‬ﻧﻮﺷـﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ از ﺑﺲ ﻧﻮﺷﺖ دﺳﺖ راﺳـﺘﺶ از ﮐﺎر اﻓﺘﺎد‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻌﻬﺪ ﺷـﻨﺎﺳﺎن اﯾﻨﺴﺎن ﺑﻪ‬‫ﺑﺎزﺳﺎزﯾﻬﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و اﻗﺪاﻣﺎت ﻋﻠﻤﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﺑﺪﻧﯽ ﺧﻮد را در راه آرﻣﺎﻧﻬﺎي ﺑﻠﻨﺪ ﻧﻬﺎده و ﺑﺎ ﻫﻤﺖ ﺑﻠﻨﺪ ﺗﻦ ﺑﻪ رﻧﺞ داﺷﺘﻪاﻧﺪ‬‫ﺗﺎ ﺟﺎﻧﻬﺎي دﯾﮕﺮ ﻣﺮدﻣﺎن آﮔﺎه و آزاد ﮔﺮدد‪.‬‬‫) ‪ (1‬ﺗﻌﺪادي از ﻣﻨﺎﺑﻊ وي ﻣﺜﻞ زاد اﻟﻤﺴـﯿﺮ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﮐﻪ ﺑﻌﺪا ﺑﻪ ﺗﺸـﮑﯿﻞ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪ‪-‬‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﺗﻌﺪادي از آﻧﻬﺎ را در ﺿـﻤﻦ ﺳﻔﺮﻫﺎي ﺧﻮد ﺑﻪ ﺑﻼد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻔﺮ ﺣﺞ و ﻋﺘﺒﺎت ﺧﺮﯾﺪاري ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺳﻔﺮﻫﺎ از‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎي ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺣﺮﻣﯿﻦ ﺷـﺮﯾﻔﯿﻦ و ﻋﺮاق ﻧﯿﺰ اﺳـﺘﻔﺎدهﻫﺎي ﻓﺮاواﻧﯽ ﺑﺮده و ﺑﻪ ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎي اﺻـﻠﯽ دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﻌـﺪادي از‬‫ﮐﺘﺐ ﻧﯿﺰ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻌﻀـﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺑﻪ درﺧﻮاﺳﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﺮاﯾﺶ ﻓﺮﺳـﺘﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﺮاي اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﻌﻀﯽ ﻣﺼﺎدر ﻧﯿﺰ ﻧﺎﭼﺎر ﺷﺪه ﺗﺎ ﺑﺎ ﺗﻼش‬‫ﻓﺮاوان و ﯾﺎ ﺳﺨﺘﯽ از ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎي ﺧﺼﻮﺻﯽ اﻓﺮاد ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷـﯿﺦ آﻗـﺎ ﺑﺰرگ ﭘﺲ از ﺑﺮﺷـﻤﺮدن ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ‪ »:‬اﻣﺮي ﻋﺠﯿﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﻧﻔﯿﺲ و اﯾـﻦ داﯾﺮة اﻟﻤﻌﺎرفﻫـﺎي ﺑﺰرگ را ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ در ﺣـﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺟﺰ ﺑـﺎ ﮐﺎﻏـﺬ و ﻣﺮﮐﺐ اﺳـﻼﻣﯽ) ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺎﻏـﺬ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 34‬از ‪225‬‬‫ﻣﺮﮐﺒﯽ ﮐﻪ در ﺳـﺮزﻣﯿﻨﻬﺎي اﺳـﻼﻣﯽ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﻬﯿﻪ ﻣﯽﺷﺪه اﺳﺖ( ﻧﻤﯽﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﻘﻮاي ﻓﺮاوان و ورع ﺑﺴﯿﺎر‬‫او ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺻﻮﻻ دوري وي از ﺑﮑﺎر ﺑﺮدن ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻏﯿﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﺸﻬﻮر ﻫﻤﮕﺎن اﺳﺖ«‪.‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت‬‫ﻣﯿﺮزاي ﺷـﯿﺮازي و ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث ﻧﻮري‪ ،‬ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺷﻬﺮﺳـﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺷﺮﯾﻒ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺧﺮاﺳﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺎج ﺳﯿﺪ‬‫اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺻﺪر‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ و اﮐﺜﺮ ﺑﺰرﮔﺎن آن زﻣﺎن‪ ،‬ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﺑﺴﯿﺎري ﺑﺮ آن ﮐﺘﺎب ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ و ﻋﺎﻟﻢ ﺟﻠﯿﻞ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﺑﻦ‬‫اﺣﻤﺪ اﻧﺼﺎري ﻫﻨﺪي ﺷـﯿﺮواﻧﯽ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻـﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم» ﺳﻮاﻃﻊ اﻷﻧﻮار ﻓﯽ ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار« ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده و در آن ﺗﺎ ﺑﯿﺴﺖ و‬‫ﻫﺸﺖ ﺗﻘﺮﯾﻆ از ﻋﻠﻤﺎء ﻃﺮاز اول ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ از آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺮﮐﺖ آن ﮐﺘﺎب در ﯾﮏ ﺳﺎل‬‫ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮي ﺷﯿﻌﻪ و ﻣﺴﺘﺒﺼﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘﺎب در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻨﺘﺨـﺒﯽ از اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب در ﺳـﺎل ‪ 1322‬ه‪ .‬ق ﺑـﻪ ﭼـﺎپ رﺳـﯿﺪه ﮐـﻪ در دو ﺑﺨﺶ ﻣﺮﺗـﺐ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ ﺗﻘﺮﯾﻈﻬـﺎ و‬‫ﻧﺎﻣﻪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﺣﯿﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت رﺳـﯿﺪه و ﺑﺨﺶ دوم آﻧﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از وﻓﺎت وي و ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮزاي ﺷﯿﺮازي در ﺑﺨﺸﯽ از ﻧﺎﻣﻪ ﺧﻮد ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬واﺣﺪ أﺣﺪ أﻗﺪس‪ -‬ﻋﺰت اﺳـﻤﺎﺋﻪ‪ -‬ﮔﻮاه اﺳﺖ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺷـﮑﺮ ﻧﻌﻤﺖ وﺟﻮد ﺷـﺮﯾﻒ را ﻣﯿﮑﻨﻢ و ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼـّﻨﻔﺎت رﺷـﯿﻘﻪ ﺟﻨﺎﺑﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻣﺴـﺘﺄﻧﺴﻢ و ﺣﻖ زﺣﻤﺎت و ﺧـﺪﻣﺎت آن وﺟﻮد ﻋﺰﯾﺰ را در اﺳـﻼم ﻧﯿﮑﻮ ﻣﯽﺷـﻨﺎﺳﻢ‪ .‬اﻧﺼﺎف ﺗﻮان ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﺎﮐﻨﻮن در اﺳـﻼم در ﻓّﻦ ﮐﻼم‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﺎﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻧﺎﻓﻊ و ﺗﻤﺎم ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﮐﻪ از ﺣﺴﻨﺎت اﯾﻦ دﻫﺮ و ﻏﻨﺎﺋﻢ اﯾﻦ زﻣﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺮ ﻫﺮ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﺘﺪﯾﻦ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻋﻘﺎﺋﺪ و اﺻﻼح ﻣﻔﺎﺳﺪ ﺧﻮد ﺑﻪ آن ﮐﺘﺎب ﻣﺒﺎرك رﺟﻮع ﻧﻤﺎﯾﺪ و اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻫﺮ ﮐﺲ‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﻧﺤﻮ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻧﺸـﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد أﺣﻘﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺳـﻌﯽ و ﮐﻮﺷـﺶ را ﻓﺮو ﮔﺬاﺷﺖ ﻧﺪارد ﺗﺎ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ اﻋﻼء ﮐﻠﻤﻪ‬‫ﺣﻖ و ادﺣﺎض ﺑﺎﻃﻞ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺧﺪﻣﺘﯽ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪﺗﺮ از اﯾﻦ ﺑﻄﺮﯾﻘﻪ ﺣّﻘﻪ و ﻓﺮﻗﻪ ﻧﺎﺟﯿﻪ ﮐﻤﺘﺮ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ‪«.‬‬‫و در ﻧﺎﻣﻪاي دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫» ﻣﻦ در ﮐﺘﺎب ﺷـﻤﺎ‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﺎﻟﯽ و ارﺟﻤﻨـﺪ ﺧﻮاﻧﺪم‪ ،‬ﻧﺴـﯿﻢ ﺧﻮش ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﻤﺎ ﺑﺮاي ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮدهاﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺮ‬‫ﻫﺮ ﻣﺸﮏ ﭘﺮورده و ﻣﻌﺠﻮن دﻣﺎﻏﭙﺮوري ﺑﺮﺗﺮي دارد‪ .‬ﻋﺒﺎرات رﺳﺎي ﮐﺘﺎب‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﭘﺨﺘﮕﯽ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه اﺳﺖ و اﺷﺎرات ﺟﻬﻞ زداي آن ﻣﺎﯾﻪ‬‫دﻗﺖ و آﻣﻮﺧﺘﻦ‪ .‬و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ؟ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب از ﺳﺮﭼﺸـﻤﻪﻫﺎي ﻓﮑﺮي ﺗﺎﺑﻨﺎك ﻧﺸﺄت ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺠﺴـﻤﻪ اﺧﻼص‬‫و ﺗﻘﻮي ﺗﺄﻟﯿﻒ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آري ﮐﺘﺎب ﺑﺎﯾﺪ از اﯾﻦ دﺳﺖ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺆﻟﻒ از اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ و اﮔﺮ ﻏﯿﺮ از اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺒﺎد و ﻣﺒﺎد‪«.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑـﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧـﺪراﻧﯽ ﻧﺎﻣﻪﻫـﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺑﺰرﮔـﺎن ﻫﻨـﺪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ و در آﻧﻬﺎ از ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ‬‫ﻣﯽﮐﻨﺪ و آﻧﺎن را ﺗﺸﻮﯾﻖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺎ دﯾﮕﺮ آﺛﺎر ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ را ﺑﻪ ﭼﺎپ ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺿـﻤﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﻔﺼﻠﯽ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻟﯿﺎﻗﺖ و ﻣﺘﺎﻧﺖ و اﺗﻘﺎن ﺗﺎ اﻵن از ﺑﻨﺎن ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻧﺤﺮﯾﺮي ﺳـﺮ ﻧﺰده و ﺗﺼﻨﯿﻔﯽ در اﺛﺒﺎت ﺣّﻘﯿﺖ ﻣﺬﻫﺐ و اﯾﻘﺎن ﺗﺎ اﯾﻦ زﻣﺎن‬‫از ﺑﯿﺎن ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺣﺒﺮ ﺧﺒﯿﺮي ﺻﺎدر و ﻇﺎﻫﺮ ﻧﮕﺸـﺘﻪ‪ .‬از ﻋﺒﻘﺎﺗﺶ راﺋﺤﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ وزان و از اﺳـﺘﻘﺼﺎﯾﺶ اﺳـﺘﻘﺼﺎ ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ دﻻﺋﻞ ﻋﯿﺎن و ﻟّﻠﻪ دّر‬‫ﻣﺆﻟّﻔﻬﺎ و ﻣﺼّﻨﻔﻬﺎ‪«...‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ در ﻓﻮاﺋﺪ اﻟﺮﺿﻮﯾﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 35‬از ‪225‬‬‫» وﺟﻮد آﻧﺠﻨﺎب از آﯾﺎت اﻟﻬﯿﻪ و ﺣﺠـﺞ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﺑﻮد ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﺘﺎب ﻣﺴـﺘﻄﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﮐﻪ از ﻗﻠﻢ دررﺑﺎر آن ﺑﺰرﮔﻮار‬‫ﺑﯿﺮون آﻣﺪه ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﺪ ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ در ﻓﻦ ﮐﻼم ﺳّﯿﻤﺎ در ﻣﺒﺤﺚ اﻣﺎﻣﺖ از ﺻﺪر اﺳﻼم ﺗﺎﮐﻨﻮن اﺣﺪي ﺑﺪان ﻣﻨﻮال ﺳﺨﻦ ﻧﺮاﻧﺪه و ﺑﺮ آن‬‫ﻧﻤﻂ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻧﭙﺮداﺧﺘﻪ و اﻟﺤﻖ ﻣﺸﺎﻫﺪ و ﻋﯿﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺣﺎﻃﻪ و اﻃﻼع و ﺳﻌﻪ ﻧﻈﺮ و ﻃﻮل ﺑﺎع ﻧﯿﺴﺖ ﺟﺰ ﺑﺘﺄﯾﯿﺪ و اﻋﺎﻧﺖ ﺣﻀﺮت إﻟﻪ‬‫و ﺗﻮﺟﻪ ﺳﻠﻄﺎن ﻋﺼﺮ روﺣﻨﺎ ﻟﻪ ﻓﺪاه«‪.‬‬‫ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫اداﻣﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ )ﻗﺴﻤﺖ ﺳﻨﺪ(‬‫اداﻣﻪ ﺟﻮاب ﻣﺆﻟﻒ از ﮐﻠﻤﺎت ﻣﺰﯾﻔﻪ رازي‬‫ﻋﺪم رواﯾﺖ واﻗﺪي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﻗﺎدح آن ﻧﯿﺴﺖ‬‫»اﻣﺎ ﺗﺸـﺒﺚ ﻓﺨﺮ رازي ﺑﻌﺪم رواﯾﺖ واﻗﺪي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﭘﺲ ﻏﺮﯾﺐﺗﺮ و ﻋﺠﯿﺐﺗﺮ اﺳﺖ از ﺗﺸـﺒﺚ ﺑﻌﺪم رواﯾﺖ ﺷـﯿﺨﯿﻦ‪ ،‬و ﻓﻈﺎﻋﺖ و‬‫ﺷﻨﺎﻋﺖ اﯾﻦ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﺮ ﻣﺘﻮﻗﺪ ﺧﺒﯿﺮ ﮐﻪ ﺗﺘﺒﻊ اﻓﺎدات اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﻧﻤﻮده ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﮐﻤﺎل ﺣﯿﺮت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺷـﯿﻌﯿﺎن ﺑﻌﺾ ﻣﻄﺎﻋﻦ اﺻـﺤﺎب ﺛﻠﺜـﮥ ﮐﻪ ﺧـﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺮ زﺑﺎن واﻗـﺪي‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻌﺼـﺒﺶ ﺑﺂن ﻣﺮﺗﺒﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را ﺑـﺂن ﺷـﻬﺮت و ﺗﻮاﺗﺮ رواﯾﺖ ﻧﮑﺮده ﺟـﺎري ﻓﺮﻣﻮده ﻧﻘـﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﯾـﺎ ﺑﻌﺾ رواﯾﺎت ﻓﻀﺎﺋﻞ از او ﻣﯽآرﻧـﺪ‪ ،‬ﺣﻀـﺮات‬‫ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ ﮐﻪ آب در دﯾـﺪه ﻧﺪارﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻘﺪح و ﺟﺮح واﻗﺪي ﺑﺮﻣﯿﺨﯿﺰﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﺎك ﺑﯽاﻋﺘﺒﺎري ﺑﺮ ﺳـﺮ ﺧﻮد و او ﻣﯽﺑﯿﺰﻧﺪ و در اﯾﻨﺠﺎ ﻣﻨﺼـﺐ‬‫ﻣﺤـﺪﺛﯿﺖ ﺑﺎو ﻣﯽﺑﺨﺸـﻨﺪ‪ ،‬و او را ﻫﻢ ﭘﺎﯾﻪ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪ ،‬و ﺻـﺮف ﻋﺪم رواﯾﺖ او را ﻗﺎدح و ﺟﺎرح ﻣﯽﮔﺮداﻧﻨﺪ‪ ،‬اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ‬‫ﻣﻦ اﻟﺘﻌﺼﺐ و اﻟﻠﺪاد«‬‫ﻗﻀﯿﻪ اﺣﺮاق اﻟﺒﯿﺖ را ﻃﺒﺮي و واﻗﺪي ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫اﺷﺎره‬‫»ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه در )ﻧﻬﺞ اﻟﺤﻖ و ﮐﺸﻒ اﻟﺼﺪق( در ﻣﻄﺎﻋﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪4 :‬‬‫أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻣﻨﻬـﺎ اﻧﻪ ﻃﻠﺐ ﻫﻮ و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب اﺣﺮاق ﺑﯿﺖ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ﻓﺎﻃﻤـﮥ و اﺑﻨﺎﻫﻤﺎ و ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ ﻻﺟﻞ‬‫ﺗﺮك ﻣﺒﺎﯾﻌﮥ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪.‬‬‫ذﮐﺮه اﻟﻄﺒﺮي ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ و ﻗﺎل‪ :‬أﺗﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﻣﻨﺰل ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫و اﻟﱠﻠﻪ ﻻﺣﺮﻗﻦ ﻋﻠﯿﮑﻢ أو ﻟﺘﺨﺮﺟﻦ ﻟﻠﺒﯿﻌﮥ‪.‬‬‫و ذﮐﺮ اﻟﻮاﻗﺪي‪ :‬ان ﻋﻤﺮ ﺟﺎء اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﻓﯽ ﻋﺼﺎﺑﮥ ﻓﯿﻬﻢ اﺳﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺼﯿﻦ و ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ أﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﺧﺮﺟﻮا أو ﻟﻨﺤﺮﻗﻨﻬﺎ ﻋﻠﯿﮑﻢ‪[1] .‬‬‫اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن در رد ﻗﻀﯿﻪ اﺣﺮاق اﻟﺒﯿﺖ ﻃﺒﺮي را ﺟﺮح ﮐﺮده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 36‬از ‪225‬‬‫»ﻓﻀـﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺨﻨﺠﯽ ﻣﺤﺘـﺪا اﻟﺸـﯿﺮازي ﻣﻮﻟـﺪا اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ ﻣﺴـﮑﻨﺎ در ﺟﻮاب )ﻧﻬـﺞ اﻟﺤﻖ و ﮐﺸـﻒ‬‫اﻟﺼﺪق( ﮐﻪ آن را ﻣﻮﺳﻮم ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﮑﺘﺎب )اﺑﻄﺎل ﻧﻬﺞ اﻟﺒﺎﻃﻞ و اﻫﻤﺎل ﮐﺸﻒ اﻟﻌﺎﻃﻞ( ﺑﺠﻮاب اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ«‪:‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬ﻣﻦ اﺳـﻤﺞ ﻣﺎ اﻓﺘﺮاه اﻟﺮواﻓﺾ ﻫـﺬا اﻟﺨﺒﺮ و ﻫﻮ اﺣﺮاق ﻋﻤﺮ ﺑﯿﺖ ﻓﺎﻃﻤﮥ و ﻣﺎ ذﮐﺮ ان اﻟﻄﺒﺮي ذﮐﺮه ﻓﯽ اﻟﺘﺎرﯾﺦ ﻓﺎﻟﻄﺒﺮي ﻣﻦ اﻟﺮواﻓﺾ‬‫ﻣﺸﻬﻮر ﺑﺎﻟﺘﺸﯿﻊ‪ ،‬ﺣﻖ ان ﻋﻠﻤﺎء ﺑﻐﺪاد ﻫﺠﺮوه ﻟﻐﻠﻮه ﻓﯽ اﻟﺮﻓﺾ و اﻟﺘﻌﺼﺐ‪ ،‬و ﻫﺠﺮوا ﮐﺘﺒﻪ و رواﯾﺎﺗﻪ و اﺧﺒﺎره‪ ،‬و ﮐﻞ ﻣﻦ ﻧﻘﻞ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﻓﻼ‬‫ﯾﺸﮏ اﻧﻪ راﻓﻀـﯽ ﻣﺘﻌﺼﺐ‪ ،‬ﯾﺮﯾﺪ اﺑﺪاء اﻟﻘﺪح و اﻟﻄﻌﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﺻﺤﺎب‪ ،‬ﻻن اﻟﻤﺆﻣﻦ اﻟﺨﺒﯿﺮ ﺑﺎﺧﺒﺎر اﻟﺴﻠﻒ ﻇﺎﻫﺮ ﻋﻠﯿﻪ ان ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﮐﺬب‬‫ﺻﺮاح و اﻓﺘﺮاء ﺑﯿﻦ ﻻ ﯾﮑﻮن اﻗﺒﺢ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻻ اﺑﻌﺪ ﻣﻦ اﻃﻮار اﻟﺴﻠﻒ ]‪.[2‬‬‫»از ﻣﻼـﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﺑﺠﻮاب ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه‪ ،‬ﮐﻪ رواﯾﺖ ﺗﻬﺪﯾـﺪ ﻋﻤﺮ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴـﻼم و اﺗﺒﺎع آن ﺣﻀـﺮت را ﺑﺎﺣﺮاق ﺑﯿﺖ ﺣﻀـﺮت ﻓﺎﻃﻤﮥ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟﺴﻼم ﺑﺮ آن ﺣﻀﺮت ]‪ [1‬دﻻﺋﻞ اﻟﺼـﺪق ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﻦ اﻟﻤﻈﻔﺮ‬‫ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻧﻬﺞ اﻟﺤﻖ ج ‪ 3‬ص ‪.45‬‬‫]‪ [2‬دﻻﺋﻞ اﻟﺼﺪق ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﺑﻄﺎل ﻧﻬﺞ اﻟﺒﺎﻃﻞ ج ‪ 3‬ص ‪.46‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪5 :‬‬‫و اﺗﺒـﺎع آن ﺣﻀـﺮت از ﻃﺒﺮي و واﻗـﺪي ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬اوﻻ ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﻃﺒﺮي آﻏﺎز ﻧﻬﺎده‪ ،‬داد ﺗﻔﻀـﯿﺢ ﻣـﺬﻫﺐ ﺧﻮد داده‪ ،‬ﻏﺎﯾﺖ ﺗﺒﺤﺮ و‬‫ﺗﻤﻬﺮ در ﺗﻤﯿﯿﺰ ﻋﻠﻤﺎء ﺧﻮد از ﻋﻠﻤﺎي اﻫﻞ ﺣﻖ ﻓﺮا روي ارﺑﺎب ﺧﺒﺮت ﻧﻬﺎده‪ ،‬ﺑﻌﺪ آن ﻃﺮﯾﻖ ﮐﻠﯿﺖ اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫اﺳﺖ اﯾﻦ ﺧﺒﺮ را ﭘﺲ ﺷﮏ ﻧﻤﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ او راﻓﻀﯽ ﻣﺘﻌﺼﺐ اﺳﺖ اراده ﻣﯽﮐﻨﺪ اﺑﺪاء ﻗﺪح و ﻃﻌﻦ را ﺑﺮ اﺻﺤﺎب‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻧﺰد اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن واﻗﺪي ﻫﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح و ﺳﺎﻗﻂ از اﻋﺘﺒﺎر و اﻋﺘﻤﺎد ﺑﺎﺷﺪ‬‫اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن در رد ﺗﺒﻌﯿﺪ أﺑﯽ ذر واﻗﺪي را ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﻃﺒﺮي ﺑﯽ اﻋﺘﺒﺎر ﮐﺮده‬‫و ﻧﯿﺰ ﻋﻼـﻣﻪ ﺣﻠﯽ در ﻣﻄـﺎﻋﻦ ﻋﺜﻤـﺎن‪ ،‬در ﻃﻌﻦ ﻧﻔﯽ ﻋﺜﻤـﺎن ﺣﻀـﺮت أﺑﻮ ذر را ﻣﻘﺎم رد ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﮐﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﺧﺮوج أﺑﯽ ذر ﺑﺮﺑـﺬه‬‫ﺑﺎﺧﺘﯿﺎر ﺧﻮد ذﮐﺮ ﮐﺮده و رواﯾﺖ از واﻗﺪي ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﭼﻮن اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن داﻧﺴﺘﻪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻫﺮ دو رواﯾﺖ واﻗﺪي اﯾﻘﺎد ﻧﺎر اﺷﮑﺎل ﻋﻈﯿﻢ‬‫ﺑﮑﺎﻧﻮن ﺳـﯿﻨﻪ ﺳـﻨﯿﻪ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﺳـﯿﻼب ﻓﻨﺎء ﺑﺎﺳﺎس ﻣﻌﺘﻘـﺪات اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﺳـﺮ ﻣﯽدﻫـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﻤﺎل ﺟﻮر و ﻇﻠﻢ و ﺣﯿﻒ و ﻋـﺪوان و‬‫ﻃﻐﯿﺎن ﻋﺜﻤﺎن ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﮔﺮداﻧـﺪ‪ ،‬ﻟﻬـﺬا ﻧﺎﭼﺎر ﺑﺮد آن ﭘﺮداﺧﺘﻪ‪ ،‬و واﻗـﺪي را از ﭘﺎﯾﻪ اﻋﺘﺒﺎر و اﻋﺘﻤﺎد و ارﺑﺎب ﺻـﺤﺖ ﺧﺒﺮ ﺧﺎرج ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و‬‫دﺳﺖ ﺑﺮ رواﯾﺖ ﻃﺒﺮي و اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﻧﺪاﺧﺘﻪ و از ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻣﺎ ﺳﺒﻖ و ﺗﮑﺬﯾﺐ ﺧﻮد در ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻃﺒﺮي ﺑﺎﮐﯽ ﺑﺮﻧﺪاﺷﺘﻪ و اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت‬‫ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ«‪:‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬ﺧﺮوج أﺑﯽ ذر ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ذﮐﺮه ارﺑﺎب اﻟﺼـﺤﺎح و ذﮐﺮه اﻟﻄﺒﺮي و اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ ارﺑﺎب ﺻـﺤﮥ اﻟﺨﺒﺮ اﻧﻪ ذﻫﺐ اﻟﯽ اﻟﺸﺎم‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن ﻣﺬﻫﺐ أﺑﯽ ذر ان ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ» :‬و اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﯾْﮑﻨُِﺰوَن اﻟﱠﺬَﻫَﺐ َو اﻟ ِْﻔﱠﻀَﮥ«‬‫]‪ [1‬ﻣﺤﮑﻢ ﻏﯿﺮ ﻣﻨﺴﻮخ‪ ،‬و ﮐﻨﺰ اﻟﺬﻫﺐ و اﻟﻔﻀﮥ ﺣﺮام و ان اﺧﺮﺟﻮا زﮐﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﻣﺬﻫﺐ ﻋﺎﻣﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ و اﻟﻌﻠﻤﺎء ]‪ [1‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪.34 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪6 :‬‬‫ﺑﻌﺪﻫﻢ اﻧﻬﺎ ﻣﻨﺴﻮﺧﮥ ﺑﺎﻟﺰﮐﺎة‪ ،‬ﻓﮑﺎن اﺑﻮ ذر ﯾﻘﺮر ﻣﺬﻫﺒﻪ ﻓﯽ اﻵﯾﮥ‪.‬‬‫و اﺗﻔﻖ اﻧﻪ ﺣﻀـﺮ ﻋﻨـﺪ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﻓﮑﺎن ﮐﻌﺐ اﻻﺣﺒﺎر ﺣﺎﺿـﺮا ﻋﻨـﺪ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن اﺑﻮ ذر ﯾﻘﺮر ﻣـﺬﻫﺒﻪ ﻓﯽ اﻵﯾـﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﮐﻌﺐ اﻻﺣﺒﺎر‪ :‬ﻫﺬه‬‫ﻣﻨﺴﻮﺧـﮥ ﺑﺎﻟﺰﮐﺎة‪ ،‬ﻓﺎﺧﺬ ﻟﺤﯽ ﺑﻌﯿﺮ و ﺿـﺮب ﺑﻪ رأس ﮐﻌﺐ اﻻﺣﺒﺎر ﻓﺸـﺠﻪ ﻣﻮﺿـﺤﮥ ]‪ ،[1‬ﻓﮑﺘﺐ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ اﻟﯽ ﻋﺜﻤﺎن ﯾﺸـﮑﻮ أﺑﺎ ذر‪ ،‬ﻓﮑﺘﺐ‬‫ﻋﺜﻤـﺎن اﻟﯽ أﺑﯽ ذر ﯾﻄﻠﺒﻪ اﻟﯽ اﻟﻤـﺪﯾﻨﻪ ﻓﺠﺎء اﺑﻮ ذر اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ و ﻧﺼـﺤﻪ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﺤﺴﻦ اﻟﻌﺸـﺮة ﻣﻊ اﻟﻨﺎس‪ ،‬و ان اﻟﻨﺎس اﻟﯿﻮم ﻟﯿﺴﻮا ﮐﺰﻣﻦ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻓﯿﻬﻢ اﻟـﺒﺮ و اﻟﻔـﺎﺟﺮ اﻟﯿﻮم‪ ،‬ﻓﻘـﺎل أﺑﻮ ذر‪ :‬اﻧﯽ اﺳـﺘﺄذن ﻣﻨـﮏ ان اﻟﺤﻖ ﺑﻔﻼـة ﻣﻦ اﻻـرض‪ ،‬ﻓﺨﺮج ﻣﻦ‬‫اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺣﺎﺟﺎ أو ﻣﻌﺘﻤﺮا‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﻀﯽ ﻧﺴﮑﻪ رﺟﻊ و ﺳﮑﻦ ﺑﺎﻟﺮﺑﺬة‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 37‬از ‪225‬‬‫ﻫﺬا ﺣﮑﺎﯾﮥ ﺳـﮑﻮن أﺑﯽ ذر ﺑﺎﻟﺮﺑﺬة‪ ،‬و ﻻ اﻋﺘﺮاض ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و اﺗﻔﻖ أﻫﻞ اﻟﺼـﺤﺎح ﻣﻦ اﻟﺘﻮارﯾﺦ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎ‪ ،‬ﻓﺘﻢ اﻋﺘﺬار اﻟﻘﺎﺿﯽ‬‫ﻻﻧﻪ ﺟﺮي ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ذﮐﺮه ﻋﺎﻣﮥ اﻟﻤﺆرﺧﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﺨﺎﻟﻔﮥ اﻟﻮاﻗﺪي ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﻨﻘﻮل ﻻ ﯾﻘﺪح ﻓﯿﻤﺎ ذﻫﺐ إﻟﯿﻪ اﻟﻌﺎﻣﮥ ]‪.[2‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه در )ﻧﻬﺞ اﻟﺤﻖ( در ﻃﻌﻦ رد ﻋﺜﻤﺎن ﺣﮑﻢ اﺑﻦ اﺑﯽ اﻟﻌﺎص ﻃﺮﯾﺪ ﺣﻀـﺮت رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪،‬‬‫ﺑﺠﻮاب اﻋﺘﺬار دور از ﮐﺎر ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة‪ ،‬ﮐﻪ ذﮐﺮ ﻋﺜﻤﺎن اﺳﺘﯿﺬان را از ﺣﻀﺮت رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ در اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ ،‬از‬‫واﻗﺪي و ﻏﯿﺮ او ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ :‬آﻧﭽﻪ ﺑﺼﺮاﺣﺖ ﺗﻤﺎم ﺗﮑﺬﯾﺐ و اﺑﻄﺎل اﯾﻦ ﻋﺬر واﻫﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﺑﺠﻮاب آن ﻫﻢ اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﮔﻮش ﺑﺮواﯾﺖ واﻗـﺪي ﻧـﺪاده‪ ،‬رد آن ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﻨﺤﻮﺗﻪ ﻣﻨﺴﻮﺑﻪ اﻟﯽ اﻟﺼـﺤﺎح ﺧﻮاﺳـﺘﻪ‪ [1] .‬اﻟﻤﻮﺿﺤﮥ اﻟﺸﺠﮥ‬‫اﻟﺘﯽ ﺗﺒﺪي وﺿﺢ اﻟﻌﻈﻢ‪ ،‬و اﻟﻮﺿﺢ اﻟﺒﯿﺎض‪.‬‬‫]‪ [2‬دﻻﺋﻞ اﻟﺼﺪق ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﺑﻄﺎل ﻧﻬﺞ اﻟﺒﺎﻃﻞ ج ‪ 3‬ص ‪.177‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪7 :‬‬‫ﻋﻼـﻣﻪ ﺣﻠﯽ اﺣﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ دار اﻟﮑﺮاﻣـﮥ و ﺑﻮأه ﻣﯿﻄـﺎن ]‪ [1‬اﻟﺴـﻼﻣﮥ در ﻣﻘﺎم رد ﺟﻮاب ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﮐﻪ ﺗﺸـﺒﺚ ﺑـﺬﮐﺮ ﻋﺜﻤﺎن اﺳﺘﯿـﺬان را از‬‫ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ در رد ﺣﮑﻢ ﻧﻤﻮده ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻮاﻗـﺪي ﻣﻦ ﻃﺮق ﻣﺨﺘﻠﻔﮥ و ﻏﯿﺮه‪ :‬ان اﻟﺤﮑﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺎص ﻟﻤﺎ ﻗﺪم اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺑﻌﺪ اﻟﻔﺘﺢ اﺧﺮﺟﻪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟﯽ‬‫اﻟﻄﺎﺋﻒ و ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻻ ﯾﺴﺎﮐﻨﻨﯽ ﻓﯽ ﺑﻠﺪ اﺑﺪا‬‫ﻻﻧﻪ ﮐﺎن ﺗﻈﺎﻫﺮ ﺑﻌﺪاوة رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و اﻟﻮﻗﯿﻌﮥ ﻓﯿﻪ ﺣﺘﯽ ﺑﻠﻎ ﺑﻪ اﻻﻣﺮ اﻟﯽ اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻌﯿﺐ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ‬‫ﻣﺸـﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻄﺮده اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و اﺑﻌـﺪه و ﻟﻌﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺒﻖ اﺣﺪ ﯾﻌﺮﻓﻪ اﻻ ﺑﺎﻧﻪ ﻃﺮﯾﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺠﺎء ﻋﺜﻤﺎن اﻟﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﮐﻠﻤﻪ ﻓﯿﻪ ﻓـﺄﺑﯽ‪ ،‬ﺛﻢ ﺟﺎء اﻟﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و اﻟﯽ ﻋﻤﺮ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻓﯽ زﻣﺎن وﻻﯾﺘﻬﻤﺎ ﻓﮑﻠﻤﻬﻤﺎ ﻓﯿﻪ ﻓﺎﻏﻠﻈﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻘﻮل و زﺑﺮاه‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﻪ‬‫ﻋﻤﺮ ﯾﺨﺮﺟﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺗﺄﻣﺮﻧﯽ ان ادﺧﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ ادﺧﻠﺘﻪ ﻟﻢ آﻣﻦ ﻗﻮل ﻗﺎﺋﻞ‪ :‬ﻏﯿﺮ ﻋﻬﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﮐﯿﻒ اﺧﺎﻟﻒ ﻋﻬﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺎﯾﺎك ﯾﺎ ﺑﻦ ﻋﻔﺎن ان ﺗﻌﺎودﻧﯽ ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺪ اﻟﯿﻮم‪.‬‬‫ﻓﮑﯿﻒ ﯾﺤﺴﻦ ﻣﻦ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻋﺬرا و ﻫّﻠﺎ اﻋﺘﺬر ﺑﻪ ﻋﺜﻤﺎن ﻋﻨﺪ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ ﺗﻬﺠﯿﻨﻬﻤﺎ اﯾﺎه و ﺧﻠﺺ ﻣﻦ ﻋﺘﺎﺑﻬﻤﺎ ﻋﻠﯿﻪ ]‪[2‬‬‫اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن در داﺳﺘﺎن ﻃﺮد ﺣﮑﻢ ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﺑﺮواﯾﺖ واﻗﺪي اﻋﺘﻨﺎ ﻧﻤﯿﮑﻨﺪ‬‫»و اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﺑﺠﻮاب ﻋﻼﻣﻪ ﻃﺎب ﺛﺮاه در ﮐﺘﺎب ﺑﺎﻃﻞ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬روي أرﺑﺎب اﻟﺼﺤﺎح أن ﻋﺜﻤﺎن ﻟﻤﺎ ﻗﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﻟﻢ أدﺧﻠﺖ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺎص؟ ﻗﺎل‪ :‬اﺳﺘﺄذﻧﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ‬‫ادﺧﺎﻟﻪ ﻓﺄذن ﻟﯽ و ذﮐﺮت ذﻟﮏ ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ ﻓﻠﻢ ﯾﺼّﺪﻗﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺻﺮت واﻟﯿﺎ ﻋﻤﻠﺖ ﺑﻌﻠﻤﯽ ﻓﯽ ]‪ [1‬اﻟﻐﺎﺑﮥ‬‫]‪ [2‬دﻻﺋﻞ اﻟﺼﺪق ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻧﻬﺞ اﻟﺤﻖ ج ‪ 3‬ص ‪.150‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪8 :‬‬‫اﻋﺎدﺗﻪ اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻫﺬا ﻣﺬﮐﻮر ﻓﯽ اﻟﺼﺤﺎح‪ .‬و اﻧﮑﺎر ﻫﺬا اﻟﻨﻘﻞ ﻣﻦ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة اﻧﮑﺎر ﺑﺎﻃﻞ ]‪1‬‬‫ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻔﺎن ﺑﺮواﯾﺖ واﻗﺪي ﺧﻮﯾﺸﺎﻧﺶ را ﺑﺮ ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯽداد‬‫»و ﻧﯿﺰ ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه در )ﻧﻬﺞ اﻟﺤﻖ( ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻣﻨﻬـﺎ أﻧﻪ ﮐـﺎن ﯾﺆﺛﺮ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﺑﺎﻻﻣﻮال اﻟﻌﻈﯿﻤـﮥ اﻟﺘﯽ ﻫﯽ ﻋـّﺪة ﻟﻠﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬دﻓﻊ اﻟﯽ أرﺑﻊ أﻧﻔﺲ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ زوﺟﻬﻢ ﺑﺒﻨﺎﺗﻪ أرﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ أﻟﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 38‬از ‪225‬‬‫دﯾﻨﺎر‪ ،‬و أﻋﻄﯽ ﻣﺮوان ﻣﺎﺋﮥ أﻟﻒ دﯾﻨﺎر‪.‬‬‫و أﺟـﺎب ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺑﺄﻧﻪ رﺑﻤﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ ﻣﺎﻟﻪ‪ ،‬اﻋﺘﺮﺿﻪ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ ﺑﺄن اﻟﻤﻨﻘﻮل ﺧﻼف ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘـﺪ روي اﻟﻮاﻗـﺪي أن ﻋﺜﻤﺎن ﻗﺎل‪ :‬ان أﺑﺎ‬‫ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ ﮐﺎﻧﺎ ﯾﺘﺄّوﻻن ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﺎل ﻇﻠﻒ ]‪ [2‬أﻧﻔﺴﻬﻤﺎ و ذوي أرﺣﺎﻣﻬﻤﺎ‪ ،‬و اﻧﯽ ﺗﺄوﻟﺖ ﻓﯿﻪ ﺻﻠﮥ رﺣﻤﯽ‪.‬‬‫و روي اﻟﻮاﻗﺪي أﯾﻀﺎ أﻧﻪ ﺑﻌﺚ إﻟﯿﻪ أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ اﻻﺷﻌﺮي ﺑﻤﺎل ﻋﻈﯿﻢ ﻣﻦ اﻟﺒﺼﺮة ﻓﻘّﺴﻤﻪ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﯿﻦ وﻟﺪه و أﻫﻠﻪ ﺑﺎﻟﺼﺤﺎف ﻓﺒﮑﯽ زﯾﺎد‪.‬‬‫و روي اﻟﻮاﻗﺪي أﯾﻀﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺪﻣﺖ اﺟﻞ ]‪ [3‬ﻣﻦ اﺑﻞ اﻟﺼﺪﻗﮥ اﻟﯽ ﻋﺜﻤﺎن ﻓﻮﻫﺒﻬﺎ ﻟﻠﺤﺮث اﺑﻦ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺎص‪ ،‬و وﻟﯽ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫اﻟﻌﺎص ﺻﺪﻗﺎت ﻗﻀﺎﻋﮥ‪ ،‬ﻓﺒﻠﻐﺖ ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﻓﻮﻫﺒﻬﺎ ﻟﻪ و أﻧﮑﺮ اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ ﻋﺜﻤﺎن اﻋﻄﺎء ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﻣﺎﺋﮥ أﻟﻒ درﻫﻢ اﻧﺘﻬﯽ ]‪[4‬‬‫اﺑﻦ روز ﺑﻬﺎن ﺑﺮواﯾﺎت واﻗﺪي در ﺑﺎره اﯾﺜﺎر ﻋﺜﻤﺎن اﻗﺎرﺑﺶ را ﺑﯽ اﻋﺘﻨﺎ اﺳﺖ‬‫»اﺑﻦ روزﺑﻬـﺎن ﺑﺠﻮاب اﯾﻦ رواﯾـﺎت ﻋﺪﯾـﺪه واﻗـﺪي‪ ،‬ﮐﻪ اﺳﺘﯿﺼـﺎل ﺑﻨﯿـﺎن ﻏﯿﺮ ﻣﺮﺻﻮص اﺣﺘﻤﺎل ﺑﯽﺳـﺮ و ﭘﺎي ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و‬‫ﻧﻬﺎﯾﺖ ]‪ [1‬دﻻﺋﻞ اﻟﺼﺪق ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﺑﻄﺎل ﻧﻬﺞ اﻟﺒﺎﻃﻞ ج ‪ 3‬ص ‪.151‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻈﻠﻒ ﺑﮑﺴﺮ اﻟﻈﺎء و ﺳﮑﻮن اﻟﻼم‪ :‬اﻟﺤﺎﺟﮥ و ﺷﺪة اﻟﻤﻌﯿﺸﮥ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻻﺟﻞ ﺑﮑﺴﺮ اﻟﻬﻤﺰة و ﺳﮑﻮن اﻟﺠﯿﻢ‪ :‬اﻟﻘﻄﯿﻊ و اﻟﻄﺎﺋﻔﮥ ﻣﻦ اﻟﻐﻨﻢ و اﻟﺒﻘﺮ و اﻻﺑﻞ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻧﻬﺞ اﻟﺤﻖ ص ‪ 123‬ﻣﺨﻄﻮط‪ -‬دﻻﺋﻞ اﻟﺼﺪق ج ‪ 3‬ص ‪.153‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪9 :‬‬‫ورع و دﯾـﺎﻧﺖ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛـﺎﻟﺚ‪ ،‬و ﮐﻤـﺎل ﺟﺴﺎرﺗﺸـﺎن در ﺗﺼـﺮف اﻣﻮال ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺛـﺎﺑﺖ ﻣﯽﺳﺎزد‪ ،‬ﺑﯿﻀﻪ ﺑﻄﺎس اﻧـﺪاﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭼﺎره ﺟﺰ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ‬‫رواﯾـﺎت واﻗـﺪي و ﻋـﺪم اﻋﺘﻨﺎء ﺑﺂن ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻧﻐﻤﻪ ﭘﺎرﯾﻨﻪ ﻗﺎﺿـﯽ ﻣﺎﺿـﯽ ﺑﺮداﺷـﺘﻪ‪ ،‬اﺣﺘﻤﺎل ﺻـﺮﯾﺢ اﻻﺧﺘﻼل ﺑﻮدن اﯾﻦ اﻣﻮال از ﻣﻠﮏ‬‫ﺛﺎﻟﺚ ﺑﺎ ﮐﻤﺎل ﻏﺎﯾﺖ اﺣﺘﯿﺎل در ﺗﺨﻠﺺ از اﺷـﮑﺎل و ﺗﻔّﺼﯽ از اﻋﻀﺎل ﭘﻨﺪاﺷﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺮ اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻤﻔﺎد رواﯾﺎت واﻗﺪي اﺳﺘﻬﺰاء ﺳﺨﺮﯾﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬ﻻ ﺧﻼف ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ان ﻋﺜﻤﺎن ﮐﺎن ﺻﺎﺣﺐ اﻣﻮال ﮐﺜﯿﺮة ﺣﺘﯽ اﻧﻪ ﺟﻬﺰ ﺛﻠﺚ ﺟﯿﺶ اﻟﻌﺴﺮة ﻓﯽ زﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﮐـﺎن ذﻟـﮏ زﻣﺎن اﻟﻀـﯿﻖ و اﻟﺸـﺪة و ﻟﻢ ﯾﺘﺴﻊ اﻻﻣﻮال ﺑﻌـﺪ ﻓﻠﻤﺎ اﺗﺴﻊ اﻻﻣﻮال ﻓﻼ ﺷﮏ ان اﻟﻤﺮء اﻟﻌﺎﻟﻢ ﺑﺘﺤﺼـﯿﻞ اﻻﻣﻮال ﺳـﯿﻤﺎ إذا‬‫اﺳـﺘﺨﻠﻒ ﯾﺰﯾـﺪ اﻣﻮاﻟﻪ ﺑﺎﻟﺘﺠـﺎرات و اﻟﻤﻌﺎﻣﻼـت ﻓﺮﺑﻤـﺎ ﮐـﺎن ﻣﻦ اﻣﻮاﻟﻪ ﻣـﺎ اﻋﻄﯽ اﻗﺮﺑﺎﺋﻪ ﮐﻤﺎ اﺟﺎب ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺎن ﯾﻔﺮق ﺑﯿﻦ‬‫اﻣﻮاﻟﻪ و اﻣﻮال اﻟﻔﯽء‪ ،‬ﻻن ﮐﻞ ﻫﺬا ﮐﺎن ﺗﺤﺖ ﯾﺪه أ ﮐﺎن اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ او اﺑﻦ اﻟﻤﻄﻬﺮ ﻣﻦ ﺣﺴﺎب اﻣﻮاﻟﻪ و ﻣﻦ ﺧﺰاﻧﻬﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﻌﻠﻤﻮا ﻧا ﻪ اﻋﻄﯽ‬‫ﻣﻦ ﻣـﺎﻟﻪ أو ﻣﻦ ﻣﺎل اﻟﻔﯽء؟ و اﻻﺻﻞ ان ﯾﺤﻤﻞ اﻋﻤﺎل اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺮاﺷـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﻮاب ﻓﺎﻻﺻﻞ اﻧﻪ اﻋﻄﯽ ﻣﻦ ﻣﺎﻟﻪ ﻓﻼ ﻃﻌﻦ‪ ،‬و ان ﻓﺮﺿـﻨﺎ‬‫اﻧﻪ اﻋﻄﯽ ﻣﻦ ﻣﺎل اﻟﺼـﺪﻗﺎت ﻓﺮﺑﻤﺎ ﮐﺎن ﻟﻤﺼﺎﻟـﺢ ﻻ ﯾﻌﻠﻤﻪ اﻻ ﻫﻮ ﮐﻤﺎ اﻋﻄﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﺷـﺮاف اﻟﻌﺮب ﻣﻦ ﻏﻨﺎﺋﻢ‬‫ﺣﻨﯿﻦ ﻧﻔﻼ ﮐﺜﯿﺮا اﻧﺘﻬﯽ ]‪[1‬‬‫ﻓﺨﺮ رازي ﻧﯿﺰ در ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﺬﮐﻮره ﺑﺮواﯾﺎت واﻗﺪي اﻋﺘﻨﺎ ﻧﮑﺮده‬‫»و از ﻃﺮاﺋﻒ اﻣﻮر آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد ﻓﺨﺮ رازي ﻫﻢ در ﻣﻘـﺎم ﺟﻮاب ﻣﻄـﺎﻋﻦ ﻋﺜﻤـﺎن ﺑﺮواﯾﺖ واﻗـﺪي در ﺑـﺎب ﺣﮑﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺎص‪ ،‬و ﻫﻢ‬‫رواﯾـﺎت او در ﺑـﺎب اﻋﻄـﺎء اﻣﻮال ﮐﺜﯿﺮه ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺑﺎﻗـﺎرب ﺧﻮد اﻋﺘﻨـﺎء ﻧﮑﺮده‪ ،‬آﻫﻨـﮓ ﺧﻼف آن ﺑﺮداﺷـﺘﻪ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺛﺎﻟﺚ را ﺑﺮ ﺗﺼـﺪﯾﻖ‬‫واﻗﺪي و اﺳﻼﻓﺶ و ﺗﺼﺪﯾﻖ ]‪ [1‬دﻻﺋﻞ اﻟﺼﺪق ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﺑﻄﺎل ﻧﻬﺞ اﻟﺒﺎﻃﻞ ج ‪ 3‬ص ‪.153‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪10 :‬‬‫ﺧﻮد ﻣﻘﺪﻣﺘﺮ ﮔﺬاﺷﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در )ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل( در ﺟﻮاب ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 39‬از ‪225‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺛﺎﻧﯿﺎ‪ :‬اﻧﻪ رد اﻟﺤﮑﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺎص و ﻗﺪ ﺳـﯿﺮه رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬اﻧﻪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﺟﺎب ﻋﻦ ذﻟﮏ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﻓﯿﻤﺎ‬‫رواه ﺳـﯿﻒ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻔﺘﻮح‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﯽ وددت اﻟﺤﮑﻢ و ﻗـﺪ ﺳـﯿﺮه رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ ﻣﮑﮥ اﻟﯽ اﻟﻄﺎﺋﻒ‪ .‬ﺛﻢ‬‫رده رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺳﯿﺮه و رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ رده‪ ،‬أ ﻓﮑﺬﻟﮏ؟ ﻗﺎﻟﻮا اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻧﻌﻢ‪.‬‬‫و ﻗﯿ ﻞ ا ﻧ ﻪ‬‫روي ﻋﺜﻤﺎن رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ زﻣﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻧﻪ اذن ﻓﯽ رده ﻓﻘﺎﻻ‪ :‬اﻧﮏ‬‫ﺷﺎﻫﺪ واﺣﺪ‪،‬‬‫ﻻن ذﻟﮏ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺷـﻬﺎدة ﻋﻠﯽ ﺷـﺮع ﺣﺘﯽ ﺗﮑﻔﯽ رواﯾـﮥ اﻟﻮاﺣـﺪ‪ .‬ﺑﻞ ﮐﺎن ﺣﮑﻤﺎ ﻓﯽ ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻓﻼ ﺑـﺪ ﻣﻦ اﻟﺸﺎﻫـﺪﯾﻦ‪ .‬ﻓﻠﻤﺎ ﺻﺎر اﻟﺤﮑﻢ إﻟﯿﻪ‬‫ﺣﮑﻢ ﺑﻌﻠﻤﻪ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺛﺎﻟﺜﺎ‪ :‬اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻌﻄﯽ اﻟﻌﻄﺎﯾﺎ اﻟﺠﺰﯾﻠﮥ ﻻﻗﺎرﺑﻪ‪ .‬ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﻟﻌﻠﻪ ﮐﺎن ﯾﻌﻄﯿﻬﺎ ﻣﻦ ﺻﻠﺐ ﻣﺎﻟﻪ ﻻﻧﻪ ﮐﺎن ذا ﺛﺮوة ﻋﻈﯿﻤﮥ‪.‬‬‫»ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺨﺮ رازي در ﻣﻘﺎم رد ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﻌـﺪم اﺧﺮاج واﻗـﺪي آن را ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و در ﻣﻘﺎم ﺟﻮاب ﻣﻄﺎﻋﻦ‬‫ﻋﺜﻤـﺎن ﺑﺮواﯾـﺎت واﻗـﺪي اﻋﺘﻨﺎﺋﯽ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ ﺣﺎل آﻧﮑﻪ اﯾﻦ رواﯾﺎت در )ﺷﺎﻓﯽ( ﻋﻠﻢ اﻟﻬـﺪي ﻃﺎب ﺛﺮاه ﮐﻪ ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ رازي در اﯾﻦ ﻣﺒﺎﺣﺚ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﺎﻫﺎ ﻣﺒﺎﺣﺚ آن را ﺗﻠﺨﯿﺺ ﮐﺮده ﻫﻮس ﺟﻮاب آن در ﺳﺮ ﮐﺮده ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‬‫ﻣﺪاﯾﺢ واﻗﺪي در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫»و اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﯾﮏ ﺳﻮ اﺳﺖ آﻧﭽﻪ اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ در ﮐﺘﺐ رﺟﺎﻟﯿﻪ از ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺤﺎﻣﺪ واﻗﺪي ﯾﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ از ﺗﻔﺼـﯿﻠﺶ ﺷـﺮم ﻣﯽآﯾﺪ‬‫ﮐ ﻪ ﭼﻨﯿ ﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪11 :‬‬‫ﺑﺰرگ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻘﺪر‪:‬‬‫ﮐﻪ رازي ﺑﻤﺤﺾ ﻋﺪم اﺧﺮاج او ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺗﻤﺴﮏ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و او را ﻗﺮﯾﻦ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ ﮔﺬاﺷﺘﻪ‪.‬‬‫و ﺳﻌﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ در )ﺷﺮح ﻣﻘﺎﺻﺪ( او را از ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ أﺋﻤﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﯽداﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻫﻤﭽﻨﯿـﻦ ﻋﻼـء اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑـﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﻗﻮﺷـﺠﯽ ﻫﻢ او را از ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ أﻫـﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﯽﺷـﻤﺎرد‪ ،‬و ﻫﺮ دو او را ﻗﺮﯾﻦ ﺑﺨـﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ‬‫ﻣ ﯽ ﻧ ﻬﻨ ﺪ ‪.‬‬
‫و ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ﻫﻢ ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ )ﻣﺸﮑﺎة( ﺗﺸﻤﯿﺮ ذﯾﻞ در ﻣﺪح و ﺳﺘﺎﯾﺶ او ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ او را از اﻫﻞ ﺣﻔﻆ و اﺗﻘﺎن‪ ،‬و از اﮐﺎﺑﺮ أﻫﻞ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﮐﻪ در ﻃﻠﺐ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﻮاف ﺑﻼد و ﺳﯿﺮ اﻣﺼﺎر ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻣﯽﺷﻤﺎرد‪ ،‬و ﻗﺮﯾﻦ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ در )ﻣﺮاﻓﺾ اﻟﺮواﻓﺾ( و او را از اﻫﻞ ﺣﻔﻆ و اﺗﻘﺎن و اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﺪﺛﺎن ﻣﺜﻞ اﻣﺎم ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ ﻣﯽداﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻮدن او‬‫از اﻋﺎﻇﻢ ﻋﻠﻤﺎي أﻫﻞ ﺳـﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ‪ ،‬و اﮐﺎﺑﺮ اﺻـﺤﺎب ﺣﺪﯾﺚ و اﺧﺒﺎر ﺣﻀـﺮت ﺧﯿﺮ اﻟﺒﺮﯾﮥ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻف اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟﺘﺤﯿﮥ ﮐﻪ در‬‫ﻃﻠﺐ أﺣﺎدﯾﺚ و آﺛﺎر‪ ،‬ﺳـﯿﺮ ﺑﻼد و اﻣﺼﺎر و ﮔﺸﺖ ﺑﻠﺪان و دﯾﺎر ﻧﻤﻮده‪ ،‬در اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ﺷﺮﯾﻒ ﺑﺎﻗﺼﯽ ﻏﺎﯾﺖ و آﺧﺮﯾﻦ ﭘﺎﯾﻪ ﮐﻤﺎل و ﻧﻬﺎﯾﺖ‬‫ارﺗﻘﺎ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ وا ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و ﺧﻮاﺟﻪ ﮐﺎﺑﻠﯽ در )ﺻﻮاﻗﻊ( و ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻋﺎﻟﯿﺸﺎن در ﺑﺎب ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﺮ رواﯾﺖ او اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬‫و دﯾﮕﺮ اﺋﻤـﻪ ﻗـﻮم ﻫﻢ ﻣﺪاﺋـﺢ ﻃـﻮﯾﻠﻪ و ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﺟﻤﯿﻠﻪ ﺑﺮاي او ﯾـﺎد ﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ دراوردي او را از ﻏـﺎﯾﺖ ﺟﺴـﺎرت و ﺧﺴـﺎرت ﺑـﺄﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻠﻘﺐ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪12 :‬‬‫ﺑﭽﻬﺎ ﻣﻌﺎﯾﺐ و ﻣﺜﺎﻟﺐ ﻣﺘﺼﻒ ﺑﻮده ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺤﯿﺮ اﻓﮑﺎر و ﺗﻤﺎﺷﺎي اوﻟﯽ اﻻﺑﺼﺎر ﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 40‬از ‪225‬‬‫ﻣﻌﺎﯾﺐ و ﻣﺜﺎﻟﺐ واﻗﺪي در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫»و اﻣﺎم اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ او را ﮐﺬاب ﺑﺼﯿﻐﻪ ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ارﺷﺎد ﻧﻤﻮده ﮐﻪ او ﺛﻘﮥ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﮔﺎﻫﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ او ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬‫و ﺣﻀﺮت ﺑﺨﺎري و أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ او را ﻣﺘﺮوك ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ او را ﺑﻮﺿﻊ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺴﻮب ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﻧﺴﺎﺋﯽ ﻫﻢ ﺑﻬﻤﯿﻦ ﻣﺴﻠﮏ رﻓﺘﻪ‪.‬‬‫و دار ﻗﻄﻨﯽ او را ﺿﻌﯿﻒ ﮔﻔﺘﻪ‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﻋﺪي ﺣﻔﻆ را از اﺣﺎدﯾﺚ او ﻧﻔﯽ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﻼء را در اﺣﺎدﯾﺜﺶ از ﺟﺎﻧﺐ او داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ او را ﻣﻔﺘﺮي و ﻣﺨﺘﻠﻖ آن ﭘﻨﺪاﺷﺘﻪ‪.‬‬‫و اﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ واﻗﺪي وﺿﻊ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬‫و اﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ ﻫﻢ ﺑﺮاه ﻗﺪح و ﺟﺮح او رﻓﺘﻪ و ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ او ﻧﺰد ﻣﻦ از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ وﺿﻊ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺣﺪﯾﺚ را‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﻤـﺪﯾﻨﯽ ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ ﻫﯿﺜﻢ ﺑﻦ ﻋﺪي اوﺛﻖ اﺳﺖ ﻧﺰد ﻣﻦ از واﻗﺪي ﭘﺴـﻨﺪ ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ واﻗﺪي را در ﺣﺪﯾﺚ و ﻧﻪ در اﻧﺴﺎب و ﻧﻪ‬‫در ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰي‪.‬‬‫و اﺳﺤﺎق ﺑﻦ اﻟﻄﺒﺎع ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ دﯾﺪم ﻣﻦ واﻗﺪي را در راه ﻣﮑﻪ ﮐﻪ ﺑﺪ ﻣﯽﮐﺮد ﻧﻤﺎز را‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ ذﮐﺮ واﻗﺪي ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎر ﺑﺘﺪﻟﯿﺲ ﮔﺮدﯾﺪه ﺑﺎﺑﻬﺎم و اﺟﻤﺎل ﺑﺠﺎي ﻧﺎم او ﻟﻔﻆ ﺷﯿﺦ ﻧﻬﺎده«‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪13 :‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ واﻗﺪي در ﮐﺘﺎب ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال‬‫»و ﻋﻼﻣﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺬﻫﺒﯽ اﺳﺘﻘﺮار اﺟﻤﺎع ﺑﺮ وﻫﻦ او اﻓﺎده ﮐﺮده«‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ﻓﯽ ﻧﻘﺪ اﻟﺮﺟﺎل‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ واﻗﺪ اﻻﺳﻠﻤﯽ ﻣﻮﻻﻫﻢ اﻟﻮاﻗﺪي اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﺣﺪ اوﻋﯿﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﺿﻌﻔﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﺎﺟـﮥ‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺷـﯿﺦ ﻟﻨﺎ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻓﯽ اﻟﻠﺒﺎس ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ‪ ،‬و ﺣﺴـﺒﮏ ان اﺑﻦ‬‫ﻣﺎﺟﮥ ﻻ ﯾﺠﺴﺮ أن ﯾﺴﻤﯿﻪ و ﻫﻮ اﻟﻮاﻗﺪي ﻗﺎﺿﯽ ﺑﻐﺪاد‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ :‬ﻫﻮ ﮐﺬاب ﯾﻘﻠﺐ اﻻﺣﺎدﯾﺚ‪ ،‬ﯾﻠﻘﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ أﺧﯽ اﻟﺰﻫﺮي ﻋﻠﯽ ﻣﻌﻤﺮ و ﻧﺤﻮ ذا‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺜﻘﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻣﺮة‪ :‬ﻻ ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬و أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﻣﺘﺮوك‪ .‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ أﯾﻀﺎ و اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪:‬‬‫ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻗﺎل اﻟﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﻓﯿﻪ ﺿﻌﯿﻒ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬اﺣﺎدﯾﺜﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﺤﻔﻮﻇﮥ‪ ،‬و اﻟﺒﻼء ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي و ﻏﯿﺮه‪ :‬و ﻫﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﻤﻠﮥ دﻟﺴﻪ ﺑﻌﻀﻬﻢ‪ ،‬و اﻣﺎ اﻟﺒﺨﺎري ﻓﺬﮐﺮ اﺑﻦ اﺑﯽ ﺷﻤﻠﮥ ﺑﻌﺪ اﻟﻮاﻗﺪي‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻏﺎﻟﺐ ﺑﻦ ﺑﻨﺖ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫اﻟﻮاﻗﺪي ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 41‬از ‪225‬‬‫أﺑﻮ أﻣـّﯿ ﮥ اﻟﻄﺮﺳﻮﺳـﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﻟﻮاﻗـﺪي ﺛﻨﺎ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺮﺟﺎل ﻋﻦ اﺑﯽ اﻟﺮﺟﺎل ﻋﻦ ﻋﻤﺮة‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﺻﻮﻣﮑﻢ ﯾﻮم ﺗﺼﻮﻣﻮن‪ ،‬و‬‫ﻓﻄﺮﮐﻢ ﯾﻮم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪14 :‬‬‫ﺗﻔﻄﺮون‪.‬‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﻤﺨﺮﻣﯽ ﺛﻨﺎ اﻟﻮاﻗﺪي ﻋﻦ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ اﺳـﻠﻢ ﻋﻦ ﻋﯿﺎض ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﻘﻤﮥ ﺑﻦ اﻟﻔﻐﻮاء‪،‬‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﺻﻔﯿﮥ ﺑﻨﺖ اﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪ ﻋﻦ ﺣﻔﺼﮥ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻻ ﯾﺤﺮم ﻣﻦ اﻟﺮﺿﺎ اﻻ ﻋﺸﺮ رﺿﻌﺎت‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻣﺠﺎﻫﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺘﺒﺖ ﻋﻦ اﺣﺪ اﺣﻔﻆ ﻣﻦ اﻟﻮاﻗﺪي‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺻﺪق ﮐﺎن اﻟﯽ ﺣﻔﻈﻪ اﻟﻤﻨﺘﻬﯽ ﻓﯽ اﻟﺴﯿﺮ و اﻻﺧﺒﺎر و اﻟﻤﻐﺎزي و اﻟﺤﻮادث اﻣﺎم اﻟﻨﺎس و اﻟﻔﻘﻪ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻻﺑﺎر‪ :‬ﺑﻠﻐﻨﯽ ﻋﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﺸﺎذﮐﻮﻧﯽ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﻣﺎ ان ﯾﮑﻮن اﻟﻮاﻗﺪي اﺻﺪق اﻟﻨﺎس‪ ،‬و إﻣﺎ ﯾﮑﻮن اﮐﺬب ﻟا ﻨﺎس‪ ،‬و‬‫ذﻟﮏ اﻧﻪ ﮐﺘﺐ ﻋﻨﻪ ﻓﻠﻤﺎ أراد ان ﯾﺨﺮج ﺑﺎﻟﮑﺘﺎب اﺗﺎه ﺑﻪ ﻓﺴﺄﻟﻪ ﻓﺎذا ﻫﻮ ﻻ ﯾﻐﯿﺮ ﺣﺮﻓﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﺎن ﯾﻌﺮف راي ﺳﻔﯿﺎن و ﻣﺎﻟﮏ ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﺜﻠﻪ ﻗﻂ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ داود‪ :‬ﺑﻠﻐﻨﯽ ان ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن اﻟﻮاﻗﺪي ﯾﺮوي ﺛﻼﺛﯿﻦ اﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺮﯾﺐ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻤﻐﯿﺮة ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﻬﻠﺒﯽ‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ اﺑﻦ اﻟﻤـﺪﯾﻨﯽ‪ ،‬ﯾﻘﻮل اﻟﻬﯿﺜﻢ ﺑﻦ ﻋـﺪي اوﺛﻖ ﻋﻨـﺪ ﻣﻦ اﻟﻮاﻗـﺪي‪ ،‬ﻻ ارﺿﺎه ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﻻ ﻓﯽ‬‫اﻻﻧﺴﺎب و ﻻ ﻓﯽ ﺷﯽء‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺳﺤﺎق ﺑﻦ اﻟﻄﺒﺎع‪ :‬رأﯾﺖ اﻟﻮاﻗﺪي ﻓﯽ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﮑﮥ ﯾﺴﯽء اﻟﺼﻠﻮة‪.‬‬‫اﻟﻮاﻗﺪي ﺛﻨﺎ ﻣﻌﻤﺮ ﻋﻦ ﻫﻤﺎم‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ :‬ﻧﻬﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻦ ﺳﺐ اﺳﻌﺪ اﻟﺤﻤﯿﺮي و ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻮ أول ﻣﻦ ﮐﺴﯽ ﻟا ﺒﯿﺖ‪.‬‬‫اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻻوﺳﻂ ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺑﺠﯿﺮ ﺑﻦ رﯾﺴﺎن ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻮاﻗﺪي ﺛﻨﺎ ﺷـﻌﯿﺐ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﯿﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺼﺪﯾﻖ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺪه‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪15 :‬‬‫ﻗﺎل ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﻧﻤﺎ ﺣﺮ ﺟﻬﻨﻢ ﻋﻠﯽ اﻣﺘﯽ ﮐﺤﺮ اﻟﺤﻤﺎم‪.‬‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻻزدي‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻻﺳـﻠﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺧﯿﻪ ﺷـﻤﻠﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻦ ﺷـﯿﺒﮥ اﻻﺷـﺠﻌﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﺧﺪر اﻟﻮﺟﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﺒﯿﺬ ﺗﺘﻨﺎﺛﺮ ﻣﻨﻪ اﻟﺤﺴﻨﺎت‪.‬‬‫اﻟﺼـﻐﺎﻧﯽ ﺛﻨﺎ اﻟﻮاﻗﺪي‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺗﺤﺮﯾﮏ اﻻﺻـﺒﻊ ﻓﯽ اﻟﺼﻠﻮة ﻣﻦ‬‫ﻏﺮة اﻟﺸﯿﻄﺎن‪.‬‬‫وﻟﺪ اﻟﻮاﻗﺪي ﺳﻨﮥ ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻟﻘﯽ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺢ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺠﻼن‪ ،‬و ﻣﻌﻤﺮا و ﺛﻮر ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺟﺪه واﻗﺪ ﻣﻮﻟﯽ ﻟﻌﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺑﺮﯾﺪة ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺼﯿﺐ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎري‪ :‬ﺳﮑﺘﻮا ﻋﻨﻪ ﻣﺎ ﻋﻨﺪي ﻟﻪ ﺣﺮف‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ‪ :‬ﻫﻮ ﻋﻨﺪي ﻣﻤﻦ ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻼﻣﮥ اﻟﺠﻤﺤﯽ‪ :‬ﻫﻮ ﻋﺎﻟﻢ دﻫﺮه‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﺮﺑﯽ‪ :‬اﻟﻮاﻗﺪي اﻣﯿﻦ اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ اﻻﺳﻼم‪ ،‬و ﮐﺎن‪ ،‬اﻋﻠﻢ اﻟﻨﺎس ﺑﺎﻣﺮ اﻻﺳﻼم‪ ،‬ﻓﺎﻣﺎ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ ﻓﻠﻢ ﯾﻌﻠﻢ ﻓﯿﻬﺎ ﺷﯿﺌﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻤﺼﻌﺐ اﻟﺰﺑﯿﺮي‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ رأﯾﻨﺎ ﻣﺜﻞ اﻟﻮاﻗﺪي ﻗﻂ‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﻟﺪراوردي ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻮاﻗﺪي أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﻮاﻗﺪي‪ :‬ﻣﺎ ﻣﻦ اﺣﺪ اﻻ و ﮐﺘﺒﻪ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﺣﻔﻈﻪ‪ ،‬و ﺣﻔﻈﯽ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﮐﺘﺒﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 42‬از ‪225‬‬‫و ﻗﺎل ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺷـﯿﺒﮥ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺗﺤﻮل اﻟﻮاﻗﺪي ﻣﻦ اﻟﺠﺎﻧﺐ اﻟﻐﺮﺑﯽ ﯾﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﺣﻤﻞ ﮐﺘﺒﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﻣﺎﺋﮥ وﻗﺮ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﮐﺎن ﻟﻪ ﺳﺘﻤﺎﺋﻪ ﻗﻤﻄﺮ‬‫ﮐﺘﺒ ﺎ ‪.‬‬
‫و ﻗﺪ وﺛﻘﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ ﻻ اﻧﻪ ﻋﻨﺪي ﺛﻘﮥ ﻣﺎ ﺣﺪﺛﺖ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﺼﻌﺐ‪ :‬ﺛﻘﮥ ﻣﺄﻣﻮن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪16 :‬‬‫و ﺳﺌﻞ ﻣﻌﻦ اﻟﻘﺰاز ﻋﻨﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ اﺳﺄل ﻋﻦ اﻟﻮاﻗﺪي؟ ﯾﺴﺄل ﻣﻨﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﮐﺮدري‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﻮاﻗﺪي ﺛﻘﮥ‪ .‬و ﮐﺬا و ﺛﻘﮥ أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﺮﺑﯽ‪ :‬ﻣﻦ ﻗﺎل‪ :‬ان ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺎﻟﮏ و اﺑﻦ أﺑﯽ ذﺋﺐ ﺗﺆﺧﺬ ﻋﻦ اﺻﺪق ﻣﻦ اﻟﻮاﻗﺪي ﻓﻼ ﯾﺼﺪق‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ ]‪ :[1‬ﻗﺪم اﻟﻮاﻗﺪي ﺑﻐﺪاد و وﻟﯽ ﻗﻀﺎء اﻟﺠﺎﻧﺐ اﻟﺸـﺮﻗﯽ ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬و ﻫﻮ ﻣﻤﻦ ﻃﺒﻖ ﺷﺮق اﻻرض و ﻏﺮﺑﻬﺎ ذﮐﺮه‪،‬‬‫و ﻟﻢ ﯾﺨﻒ ﻋﻠﯽ اﺣـﺪ ﻋﺮف اﺧﺒـﺎر اﻟﻨـﺎس اﻣﺮه‪ ،‬و ﺳـﺎرت اﻟﺮﮐﺒـﺎن ﺑﮑﺘﺒﻪ ﻓﯽ ﻓﻨﻮن اﻟﻌﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﻤﻐﺎزي و اﻟﺴـﯿﺮ‪ ،‬و اﻟﻄﺒﻘﺎت‪ ،‬و اﺧﺒﺎر اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و اﻻﺣﺪاث اﻟﮑﺎﺋﻨﮥ ﻓﯽ وﻗﺘﻪ و ﺑﻌﺪ وﻓﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ اﻟﻔﻘﻪ و اﺧﺘﻼف اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬اﻟﯽ ان ﻗﺎل‪ :‬و‬‫ﮐﺎن ﺟﻮادا ﻣﺸﻬﻮرا ﺑﺎﻟﺴﺨﺎء‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗﺪ ﺳﻘﺖ ﺟﻤﻠﮥ ﻣﻦ اﺧﺒﺎر اﻟﻮاﻗﺪي وﺟﻮده و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ‪.‬‬‫و ﻣﺎت و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻀﺎء ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬اﺳﺘﻘﺮار اﻻﺟﻤﺎع ﻋﻠﯽ وﻫﻦ اﻟﻮاﻗﺪي ]‪[2‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ واﻗﺪي در ﮐﺘﺎب ﺗﺬﻫﯿﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ‬‫»و ﻧﯿﺰ ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ در )ﺗﺬﻫﯿﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ( ﮐﻪ ﻣﺨﺘﺼﺮ )ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﮑﻤﺎل( ﻣﺰي اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ«‪ [1] :‬ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد ص ‪ 3‬ج ‪.3‬‬‫]‪ [2‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ج ‪ 3‬ص ‪ 662‬اﻟﯽ ص ‪ 666‬ط اﻻوﻟﯽ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺠﺎوي ﺑﻤﺼﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪17 :‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ واﻗﺪ اﻟﻮاﻗﺪي اﻟﻮاﻗﺪي اﻟﻤﺪﻧﯽ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺳﻠﻤﯽ ﻣﻮﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺑﺮﯾﺪة أﺣﺪ اﻻﻋﻼم و ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻌﺮاق‪.‬‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺠﻼن‪ ،‬و ﺛﻮر ﺑﻦ ﯾﺰﯾـﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﺮﯾـﺢ و أﺳﺎﻣـﮥ ﺑﻦ زﯾـﺪ اﻟﻠﯿﺜﯽ‪ ،‬و اﻻوزاﻋﯽ‪ ،‬و اﻟﺜﻮري‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ و اﺑﻦ أﺑﯽ ذﺋﺐ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ ﺳﺒﺮة‪ ،‬و ﻫﺸﺎم اﺑﻦ اﻟﻐﺎر‪ ،‬و أﺑﯽ ﻣﻌﺸﺮ اﻟﺴﻨﺪي‪ ،‬و ﺧﻼﺋﻖ‪.‬‬‫و ﻋﻨﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ‪ ،‬و ذوﯾﺐ ﺑﻦ ﻋﻤﺎﻣﮥ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬و ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ داود اﻟﺸﺎذﮐﻮﻧﯽ‪ ،‬و ﮐﺎﺗﺒﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬و أﺑﻮ‬‫ﺣﺴﺎن اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺰﯾﺎدي‪ ،‬و اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﺮﻣﺎدي‪ ،‬و اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ اﻟﺒﺮﺟﻼﻧﯽ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ اﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﺮﺣﻼﻧﯽ‪ .‬و ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﺷﺠﺎع اﻟﺒﻠﺨﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺮث ﺑﻦ أﺑﯽ أﺳﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﺧﻠﻖ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎري‪ :‬ﻣﺘﺮوك‪ ،‬ﺗﺮﮐﻪ اﺣﻤﺪ و ﺟﻤﺎﻋﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ اﻟﻬﯿﺜﻢ ﺑﻦ ﻋﺪي اوﺛﻖ ﻋﻨﺪي ﻣﻦ اﻟﻮاﻗﺪي‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ داود اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﯽ ﻣﻦ ﺳﻤﻊ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫روي اﻟﻮاﻗﺪي ﺛﻼﺛﯿﻦ اﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺮﯾﺐ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺜﻘﮥ اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺣﺎﻓـﻆ ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘـﺎب )ﻣﻐﻨﯽ( ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺨﻂ ﻋﺮب ﺑـﺪﺳﺖ ﺣﻘﯿﺮ اﻓﺘﺎده و از آن اﺳـﺘﮑﺘﺎب ﻧﺴـﺨﻪ ﺑﺮاي ﺧﻮد ﮐﺮدهام‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 43‬از ‪225‬‬‫ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ واﻗﺪ اﻻﺳـﻠﻤﯽ ﻣﻮﻻﻫﻢ اﻟﻮاﻗﺪي‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﺠﻤﻊ ﻋﻠﯽ ﺗﺮﮐﻪ‪ [1] .‬ﺗﺬﻫﯿﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ ج ‪ 3‬ص ‪ 54‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ‬‫ﻣﮑﺘﺒﮥ ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻟﻠﻤﺼﻨﻒ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪18 :‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﯾﺮوي أﺣﺎدﯾﺚ ﻏﯿﺮ ﻣﺤﻔﻮﻇﮥ و اﻟﺒﻼء ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ :‬ﮐﺎن ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ‪ :‬ﺛﻨﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﺷـﯿﺦ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻓﯽ ﻟﺒﺎس اﻟﺠﻤﻌﮥ‪ ،‬و ﺣﺴـﺒﮏ ﻣﻦ ﻻ ﯾﺠﺴﺮ ﺑا ﻦ ﻣﺎﺟﮥ‬‫ان ﯾﺴﻤﯿﻪ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ واﻗﺪي ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫»و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در )ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ( در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و اﻟﻮاﻗﺪي ﻗﺎﺿﯽ ﺑﻐﺪاد أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ واﻗﺪ اﻻﺳﻠﻤﯽ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﺣﺪ اوﻋﯿﮥ اﻟﻌﻠﻢ‪.‬‬‫روي ﻋﻦ ﺛﻮر ﺑﻦ زﯾـﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﺮﯾـﺢ‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺘﻬﻤـﺎ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺣﻔﻈﯽ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﮐﺘﺒﯽ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺗﺤﻮل ﻣﺮة و ﮐـﺎﻧﺖ ﮐﺘﺒﻪ ﻣﺎﺋـﮥ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ‬‫ﺣﻤﻼ‪ ،‬ﺿﻌﻔﻪ اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ]‪[2‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ واﻗﺪي ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﮐﺎﺷﻒ«‬‫»و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در )ﮐﺎﺷﻒ( ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ واﻗﺪ اﻟﻮاﻗﺪي ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺠﻼن‪ ،‬و ﺛﻮر‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺢ‪.‬‬‫و ﻋﻨﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ و ﻣﺎت ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﺼﺎﻏﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺮث ﺑﻦ اﺑﯽ أﺳﺎﻣﮥ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺒﺨﺎري و ﻏﯿﺮه‪ :‬ﻣﺘﺮوك‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ ﺛﻨﺎ ﺷـﯿﺦ ﻟﻨﺎ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻤﯿـﺪ اﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﻓﯽ ﻟﺒﺎس اﻟﺠﻤﻌـﮥ‪ ،‬ﻓﻬﻮ اﻟﻮاﻗـﺪي ﻣﺎت ﻓﯽ ذي‬‫اﻟﺤﺠﮥ ‪.[3] 207‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب )ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء( ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج ﮔﻔﺘﻪ«‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬أراد ﻣﺴﻠﻢ أن ﯾﺨﺮج اﻟﺼﺤﯿﺢ ﻋﻠﯽ ﺛﻠﺜﮥ أﻗﺴﺎم و ﻋﻠﯽ ﺛﻠﺚ ]‪ [1‬اﻟﻤﻐﻨﯽ ﻟﻠﺬﻫﺒﯽ ص ‪ 126‬ﻣﺨﻄﻮط‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 1‬ص ‪ 353‬ط اﻟﮑﻮﯾﺖ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﮑﺎﺷﻒ ص ‪ -156‬ﻣﺨﻄﻮط‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪19 :‬‬‫ﻃﺒﻘﺎت ﻣﻦ اﻟﺮواة‪ ،‬و ﻗﺪ ذﮐﺮ ﻫﺬا ﻓﯽ ﺻﺪر ﺧﻄﺒﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﻘﺪر ﻟﻪ اﻻ اﻟﻔﺮاغ ﻣﻦ اﻟﻄﺒﻘﮥ اﻻوﻟﯽ و ﻣﺎت‪.‬‬‫ﺛﻢ ذﮐﺮ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻣﻘﺎﻟﮥ ﻫﯽ ﻣﺠﺮد دﻋﻮي‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻻ ﯾﺬﮐﺮ ﻣﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻻ ﻣﺎ رواه ﺻـﺤﺎﺑﯽ ﻣﺸﻬﻮر ﻟﻪ راوﯾﺎن ﺛﻘﺘﺎن ﻓﺄﮐﺜﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﺮوي ﻋﻨﻪ‬‫أﯾﻀـﺎ راوﯾﺎن ﺛﻘﺘﺎن ﻓﺄﮐﺜﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﮐـﺬﻟﮏ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪﻫﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﯿﺎﻧﯽ‪ :‬اﻟﻤﺮاد ﺑﻬـﺬا أن ﻫـﺬا اﻟﺼـﺤﺎﺑﯽ أو ﻫـﺬا اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ ﻗـﺪ روي ﻋﻨﻪ‬‫رﺟﻼن ﺧﺮج ﺑﻬﻤﺎ ﻋﻦ اﻟﺠﻬﺎﻟﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض‪ :‬و اﻟـﺬي ﺗﺄوﻟﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﺴـﻠﻢ ﻣﻦ اﺣﺘﺮام اﻟﻤﻨﯿـﮥ ﻟﻪ ﻗﺒﻞ اﺳﺘﯿﻔﺎء ﻏﺮﺿﻪ اﻻ ﻣﻦ اﻟﻄﺒﻘـﮥ اﻻوﻟﯽ ﻓﺄﻧﺎ أﻗﻮل‪ :‬اﻧﮏ إذا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 44‬از ‪225‬‬‫ﻧﻈﺮت ﻓﯽ ﺗﻘﺴـﯿﻢ ﻣﺴـﻠﻢ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ وﺟﺪت اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻠﯽ ﺛﻠﺚ ﻃﺒﻘﺎت ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮ ﺗﮑﺮار‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ أن اﻟﻘﺴﻢ اﻻول ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺤﻔﺎظ‪،‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬إذا اﻧﻘﻀـﯽ ﻫـﺬا أﺗﺒﻌﺘﻪ ﺑﺄﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﻮﺻﻒ ﺑﺎﻟﺤـﺬق و اﻻﺗﻘﺎن‪ ،‬و ذﮐﺮ أﻧﻬﻢ ﻻﺣﻘﻮن ﺑﺎﻟﻄﺒﻘـﮥ اﻻوﻟﯽ ﻓﻬﺆﻻء ﻣـﺬﮐﻮرون ﻓﯽ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻟﻤﻦ ﺗـﺪﺑﺮ اﻻﺑﻮاب‪ ،‬و اﻟﻄﺒﻘـﮥ اﻟﺜﺎﻟﺜـﮥ ﻗﻮم ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻬﻢ ﻗﻮم و زﮐﺎﻫﻢ آﺧﺮون‪ ،‬ﻓﺨﺮج ﺣﺪﯾﺜﻬﻢ ﻋﻦ ﺿـﻌﻒ‪ ،‬أو اﺗﻬﻢ ﺑﺒﺪﻋﮥ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ‬‫ﻓﻌﻞ اﻟﺒﺨﺎري‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻋﯿﺎض‪ :‬ﻓﻌﻨﺪي أﻧﻪ أﺗﯽ ﺑﻄﺒﻘﺎﺗﻪ اﻟﺜﻼث ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ و ﻃﺮح اﻟﻄﺒﻘﮥ اﻟﺮاﺑﻌﮥ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﻞ ﺧﺮج ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻄﺒﻘـﮥ اﻻوﻟﯽ‪ ،‬و ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﺜﺎﻧﯿـﮥ اﻻ اﻟﻨﺰر اﻟﻘﻠﯿﻞ ﻣﻤﺎ ﯾﺴـﺘﻨﮑﺮه ﻻﻫﻞ اﻟﻄﺒﻘـﮥ اﻟﺜﺎﻧﯿـﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﺧﺮج ﻻﻫﻞ اﻟﻄﺒﻘـﮥ اﻟﺜﺎﻟﺜﮥ‬‫أﺣﺎدﯾﺚ ﻟﯿﺴﺖ ﺑﺎﻟﮑﺜﯿﺮة ﻓﯽ اﻟﺸﻮاﻫﺪ و اﻻﻋﺘﺒﺎرات و اﻟﻤﺘﺎﺑﻌﺎت و ﻗﻞ أن ﺧﺮج ﻟﻬﻢ ﻓﯽ اﻻﺻﻮل ﺷﯿﺌﺎ‪ ،‬و ﻟﻮ اﺳﺘﻮﻋﺒﺖ أﺣﺎدﯾﺚ أﻫﻞ اﻟﻄﺒﻘﮥ‬‫ﻓﯽ اﻟﺼﺤﯿﺢ ﻟﺠﺎء اﻟﮑﺘﺎب ﻓﯽ ﺣﺠﻢ ﻣﺎ ﻫﻮ ﻣﺮة اﺧﺮي‪ ،‬و ﻟﻨﺰل ﮐﺘﺎﺑﻪ ﺑﺬﻟﮏ اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب ﻋﻦ رﺗﺒﮥ اﻟﺼﺤﮥ‪ ،‬و ﻫﻢ ﮐﻌﻄﺎء ﺑﻦ اﻟﺴﺎﺋﺐ‪ ،‬و ﻟﯿﺚ‪،‬‬‫و ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد‪ ،‬و اﺑﺎن ﺑﻦ ﺻﻤﻌﮥ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪20 :‬‬‫و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﻠﻘﻤـﮥ‪ ،‬و ﻃﺎﺋﻔـﮥ أﻣﺜﺎﻟﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺨﺮج ﻟﻬﻢ اﻻ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺑﻌـﺪ اﻟﺤﺪﯾﺚ إذا ﮐﺎن ﻟﻪ أﺻﻞ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﯾﺴـﺘﻮﻓﯽ أﺣﺎدﯾﺚ‬‫ﻫﺆﻻء و ﯾﮑﺜﺮ ﻣﻨﻬﺎ أﺣﻤـﺪ ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه‪ ،‬و أﺑﻮ داود‪ ،‬و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬ﻓﺎذا اﻧﺤﻄﻮا اﻟﯽ اﺧﺮاج أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻀـﻌﻔﺎء اﻟـﺬﯾﻦ ﻫﻢ أﻫﻞ اﻟﻄﺒﻘﮥ‬‫اﻟﺮاﺑﻌﮥ اﺧﺘﺎروا ﻣﻨﻬﺎ و ﻟﻢ ﯾﺴﺘﻮﻋﺒﻮﻫﺎ ﻋﻠﯽ ﺣﺴﺐ آراﺋﻬﻢ و اﺟﺘﻬﺎداﺗﻬﻢ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و أﻣـﺎ أﻫـﻞ اﻟﻄﺒﻘـﮥ اﻟﺨﺎﻣﺴـﮥ ﻣﻦ اﺟﻤﻊ ﻋﻠﯽ اﻃﺮاﺣﻪ و ﺗﺮﮐﻪ ﻟﻌـﺪم ﻓﻬﻤﻪ و ﺿـﺒﻄﻪ ﻓﯿﻨـﺪر ان ﯾﺨﺮج ﻟﻬﻢ أﺣﻤـﺪ و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ و ﯾﻮرد ﻟﻬﻢ أﺑﻮ‬‫ﻋﯿﺴـﯽ ﻓﯿﺒﯿﻨﻪ ﺑﺤﺴﺐ اﺟﺘﻬﺎده ﻟﮑﻨﻪ ﻗﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﯾﻮرد ﻟﻬﻢ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ أﺣﺎدﯾﺚ ﻗﻠﯿﻠﮥ و ﻻ ﯾﺒﯿﻦ و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ‪ ،‬و ﻗﻞ ﻣﺎ ﯾﻮرد ﻣﻨﻬﺎ أﺑﻮ داود ﻓﺎن أورد‬‫ﺑﯿﻨﮥ ﻓﯽ ﻏﺎﻟﺐ اﻻوﻗﺎت‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ از واﻗﺪي ﻓﻘﻂ ﯾﮏ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎ اﯾﻬﺎم ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫و أﻣﺎ أﻫﻞ اﻟﻄﺒﻘﮥ اﻟﺴﺎدﺳﮥ ﮐﻐﻼة اﻟﺮاﻓﻀﮥ و اﻟﺠﻬﻤﯿﮥ و اﻟﺪﻋﺎة‪ ،‬و ﮐﺎﻟﮑﺬاﺑﯿﻦ و اﻟﻮﺿﺎﻋﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺎﻟﻤﺘﺮوﮐﯿﻦ اﻟﻤﻬﺘﻮﮐﯿﻦ ﮐﻌﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﺼﺒﯿﺢ‪،‬‬‫و ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﺼـﻠﻮب‪ ،‬و ﻧﻮح ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺮﯾﻢ‪ ،‬و أﺣﻤـﺪ اﻟﺠﻮﯾﺒﺎري‪ ،‬و أﺑﯽ ﺣﺬﯾﻔـﮥ اﻟﺒﺨﺎري ﻓﻤﺎ ﻟﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺐ ﺣﺮف ﻣﺎ ﻋﺪا ﻋﻤﺮو ﻓﺎن اﺑﻦ‬‫ﻣﺎﺟﮥ ﺧﺮج ﻟﻪ ﺣﺪﯾﺜﺎ واﺣﺪا ﻓﻠﻢ ﯾﺼﺐ‪ ،‬و ﮐﺬا ﺧﺮج ق )اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ( ﻟﻠﻮاﻗﺪي ﺣﺪﯾﺜﺎ واﺣﺪا ﻓﺪﻟﺲ اﺳﻤﻪ و أﺑﻬﻤﻪ ]‪.[1‬‬‫»و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﺨﺎري ﺻﺎﺣﺐ ﺻـﺤﯿﺢ در )ﺗﺎرﯾﺦ ﺻـﻐﯿﺮ( ﺧﻮد ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ﺗﻼش ﺑﺴـﯿﺎر ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ ﭘﺮوردﮔﺎر ﻧﺴـﺨﻪ آن ﺑﺪﺳﺖ اﯾﻦ‬‫ﺧﺎﮐﺴﺎر اﻓﺘﺎده ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻣﺎت ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻮاﻗـﺪي أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺳـﻠﻤﯽ ﻣﺪﻧﯽ ﻗﺎﺿـﯽ ﺑﻐﺪاد ﺗﺮﮐﻮه ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﻻﺛﻨﺘﯽ ﻋﺸـﺮة ﻣﻀـﯿﻦ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ‬‫ﺑﺒﻐﺪاد‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ واﻗﺪي ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ در »اﻧﺴﺎب«‬‫»و اﺑﻮ ﺳـﻌﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﺮوزي اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ در ﮐﺘـﺎب )اﻧﺴـﺎب( ﮔﻔﺘﻪ«‪ [1] :‬ﺳـﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼـء ج ‪ 7‬ص ‪ 570‬ﻣﺨﻄـﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ‬‫اﻟﻤﺆﻟﻒ ﻓﯽ ﻟﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪21 :‬‬‫اﻟﻮاﻗـﺪي ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﻮاو و ﮐﺴـﺮ اﻟﻘﺎف و ﻓﯽ آﺧﺮﻫﺎ اﻟـﺪال اﻟﻤﻬﻤﻠـﮥ‪ ،‬ﻫـﺬه اﻟﻨﺴـﺒﮥ اﻟﯽ واﻗـﺪ و ﻫﻮ اﺳﻢ ﻟﺠﺪ اﻟﻤﻨﺘﺴﺐ إﻟﯿﻪ و ﻫﻮ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 45‬از ‪225‬‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ واﻗﺪ اﻟﻮاﻗﺪي اﻟﻤﺪﻧﯽ ﻣﻮﻟﯽ أﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﺳـﻤﻊ اﺑﻦ اﺑﯽ ذﺋﺐ‪ ،‬و ﻣﻌﻤﺮ ﺑﻦ راﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ أﻧﺲ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺠﻼن‪ ،‬و‬‫رﺑﯿﻌﮥ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺢ‪ ،‬و أﺳﺎﻣﮥ ﺑﻦ زﯾﺪ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬و ﺳﻔﯿﺎن اﻟﺜﻮري‪ ،‬و ﺟﻤﺎﻋﮥ ﮐﺜﯿﺮة ﺳﻮي ﻫﺆﻻء‪.‬‬‫روي ﻋﻨﻪ ﮐﺎﺗﺒﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺣﺴﺎن اﻟﺰﯾﺎدي‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق اﻟﺼـﻐﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿـﺪ ﺑﻦ ﻧﺎﺻﺢ‪ ،‬و اﻟﺤﺮث ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫أﺳﺎﻣﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻤﻦ ﻃﺒﻖ ﺷﺮق اﻻرض و ﻏﺮﺑﻬﺎ ذﮐﺮه‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺨﻒ ﻋﻠﯽ أﺣﺪ ﻋﺮف أﺧﺒﺎر اﻟﻨﺎس أﻣﺮه‪ ،‬و ﺳﺎرت اﻟﺮﮐﺒﺎن ﺑﮑﺘﺒﻪ ﻓﯽ‬‫ﻓﻨﻮن اﻟﻌﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﻤﻐـﺎزي و اﻟﺴـﯿﺮ و اﻟﻄﺒﻘﺎت و أﺧﺒﺎر اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و اﻻﺣـﺪاث اﻟﺘﯽ ﮐﺎﻧﺖ ﻓﯽ وﻗﺘﻪ و ﺑﻌـﺪ وﻓﺎﺗﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ اﻟﻔﻘﻪ و اﺧﺘﻼـف اﻟﻨـﺎس ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺟﻮادا ﮐﺮﯾﻤﺎ ﻣﺸـﻬﻮرا ﺑﺎﻟﺴـﺨﺎء‪ ،‬و وﻟﯽ اﻟﻘﻀﺎء ﺑﺎﻟﺠﺎﻧﺐ‬‫اﻟﺸﺮﻗﯽ ﻣﻨﻬﺎ‪.‬‬‫و ذﮐﺮ أﻧﻪ وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬و وﻓﺎﺗﻪ ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻗﯿـﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﻟﻤـﺎ اﻧﺘﻘـﻞ ﻣﻦ ﺑﻐـﺪاد ﻣﻦ اﻟﺠـﺎﻧﺐ اﻟﺸـﺮﻗﯽ اﻟﯽ اﻟﻐﺮﺑﯽ ﺣﻤﻞ ﮐﺘﺒﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻦ و ﻣﺎﺋـﮥ وﻗﺮ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﮐﺎن ﻟﻪ ﺳـﺘﻤﺎﺋﮥ ﻗﻤﻄﺮ ﻣﻦ‬‫اﻟﮑﺘﺐ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ان ﺣﻔﻈﻪ ﮐﺎن أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﮐﺘﺒﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺗﮑﻠﻤﻮا ﻓﯿﻪ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ واﻗﺪي ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن«‬‫»و ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ اﻻرﺑﻠﯽ ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﻣﻌﺘﺎد ﺑﮑﻒ ﻟﺴﺎن از ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﯾﺢ و ﻣﻌﺎﯾﺐ‬‫اﺳﻼف ﺧﻮد اﺳﺖ ﻧﯿﺰ ﭼﺎره از ذﮐﺮ ﺗﻀﻌﯿﻒ واﻗﺪي و ﺗﮑﻠﻢ در او ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در )وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ﻓﯽ أﻧﺒﺎء أﺑﻨﺎء اﻟﺰﻣﺎن( ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺑـﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑـﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ واﻗـﺪ اﻟﻮاﻗـﺪي اﻟﻤـﺪﻧﯽ ﻣـﻮﻟﯽ ﺑﻨﯽ ﻫـﺎﺷﻢ‪ ،‬و ﻗﯿـﻞ‪ [1] :‬اﻧﺴـﺎب اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ ص ‪ 577‬ط ﺑﻐـﺪاد‪ ،‬ﻣﻨﺸـﻮر‬‫ﻣﺮﺟﻠﯿﻮث‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪22 :‬‬‫ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻨﯽ ﺳـﻬﻢ ﺑﻦ أﺳـﻠﻢ ﮐـﺎن اﻣﺎﻣـﺎ ﻋﺎﻟﻤﺎ ﻟﻪ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ ﻓﯽ اﻟﻤﻐﺎزي و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب اﻟﺮدة‪ ،‬ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ارﺗـﺪاد اﻟﻌﺮب ﺑﻌـﺪ وﻓﺎة اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻣﺤﺎرﺑﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ ﻟﻄﻠﯿﺤﮥ ﺑﻦ ﺧﻮﯾﻠﺪ اﻻﺳﺪي‪ ،‬و اﻻﺳﻮد اﻟﻌﻨﺴﯽ و ﻣﺴﯿﻠﻤﮥ اﻟﮑﺬاب و ﻣﺎ ﻗﺼﺮ ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫ﺳﻤﻊ اﺑﻦ أﺑﯽ ذﺋﺐ‪ ،‬و ﻣﻌﻤﺮ ﺑﻦ راﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ أﻧﺲ‪ ،‬و اﻟﺜﻮري‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫و روي ﻋﻨﻪ ﮐﺎﺗﺒﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ اﻟﻤـﺬﮐﻮر ﻋﻘﯿﺒﻪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ و ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻷﻋﯿﺎن و ﺗﻮﻟﯽ اﻟﻘﻀﺎء ﺑﺸـﺮﻗﯽ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و وﻻه اﻟﻤﺄﻣﻮن اﻟﻘﻀﺎء‬‫ﺑﻌﺴﮑﺮ اﻟﻤﻬﺪي و ﺿﻌﻔﻮه ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﺗﮑﻠﻤﻮا ﻓﯿﻪ ]‪[1‬‬‫ﺑﮕﻔﺘﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« اﺋﻤﻪ ﺣﺪﯾﺚ واﻗﺪي را ﺿﻌﯿﻒ ﺷﻤﺮدهاﻧﺪ‬‫»و اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳـﻌﺪ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ در ﺗﺎرﯾـﺦ ﺧﻮد ﻣﺴـﻤﯽ )ﺑﻤﺮآة اﻟﺠﻨﺎن و ﻋﺒﺮة اﻟﯿﻘﻈﺎن ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﺣﻮادث اﻟﺰﻣﺎن و ﺗﻘﻠﺐ‬‫اﺣﻮال اﻻﻧﺴﺎن( در وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﻮاﻗـﺪي أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ واﻗﺪ اﻻﺳـﻠﻤﯽ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻗﺎﺿـﯽ ﺑﻐﺪاد ﮐﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺣﻔﻈﯽ اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﮐﺘﺒﯽ‪ ،‬و‬‫ﮐﺎﻧﺖ ﮐﺘﺒﻪ ﻣﺎﺋﮥ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺣﻤﻼ ﻓﯽ وﻗﺖ اﻧﺘﻘﻞ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ أﺋﻤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺿﻌﻔﻮه ]‪[2‬‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺗﻘﺮﯾﺐ« واﻗﺪي ﻣﺘﺮوك اﺳﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 46‬از ‪225‬‬‫»و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﺣﺘﻤﺎ ﺣﮑﻢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ واﻗﺪي ﻣﺘﺮوك اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در )ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ( ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ واﻗﺪ اﻻﺳـﻠﻤﯽ اﻟﻮاﻗﺪي اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻧﺰﯾﻞ ﺑﻐﺪاد ﻣﺘﺮوك ﻣﻊ ﺳـﻌﮥ ﻋﻠﻤﻪ ﻣﻦ اﻟﺘﺎﺳﻌﮥ‪ ،‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﻪ‬‫ﺛﻤﺎن و ﺳﺘﻮن ]‪ [1] .[3‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 4‬ط ﺑﯿﺮوت ص ‪ 348‬ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﺪﮐﺘﻮر اﺣﺴﺎن ﻋﺒﺎس‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 2‬ص ‪ 36‬ط دار اﻟﻤﻌﺎرف اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ ﺑﺤﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ ج ‪ 2‬ص ‪ 194‬رﻗﻢ ‪567‬‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر ﻋﯿﻨﯽ در »ﻋﻤﺪة اﻟﻘﺎري« در ﮐﻼم واﻗﺪي و ﺷﺨﺺ او ﺳﺨﻦ اﺳﺖ‬‫»و ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻌﯿﻨﯽ در )ﻋﻤﺪة اﻟﻘﺎري( در اﺟﻮﺑﻪ ﻗﺮاءة ﺟﺮ در ﻟﻔﻆ ارﺟﻠﮑﻢ در آﯾﻪ َو اﻣَْﺴُﺤﻮا ﺑ ُِﺮُؤِﺳُﮑْﻢ‬‫َو َأْرُﺟَﻠُﮑْﻢ‬‫]‪ [1‬ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺠﻮاب اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻫﻮ ﻣﺤﻤﻮل ﻋﻠﯽ ﺣﺎﻟﮥ اﻟﻠﺒﺲ ﻟﻠﺨﻒ‪ ،‬و اﻟﻨﺼﺐ ﻋﻠﯽ اﻟﻐﺴﻞ ﻋﻨﺪ ﻋﺪﻣﻪ‪.‬‬‫و روي ﻫﻤﺎم ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪ :‬أن ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺑﺎل ﺛﻢ ﺗﻮﺿﺄ و ﻣﺴﺢ ﻋﻠﯽ ﺧﻔﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬أ ﺗﻔﻌﻞ ﻫﺬا؟ ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﺎ ﯾﻤﻨﻌﻨﯽ‬‫و ﻗﺪ رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻔﻌﻠﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻌﺠﺒﻬﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﺟﺮﯾﺮ ﻻن اﺳﻼﻣﻪ ﮐﺎن ﺑﻌﺪ ﻧﺰول اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ ﺻﺤﯿﺢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻌﺮﺑﯽ‪ :‬اﺗﻔﻖ اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ ﺻﺤﮥ ﺣﺪﯾﺚ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻧﺺ ﯾﺮد ﻣﺎ ذﮐﺮوه‪.‬‬‫ﻓﺎن ﻗﻠﺖ‪ :‬روي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻮاﻗﺪي‪ :‬ان ﺟﺮﯾﺮا أﺳﻠﻢ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﻋﺸﺮ ﻓﯽ ﺷﻬﺮ رﻣﻀﺎن‪ ،‬و ان اﻟﻤﺎﺋﺪة ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﯾﻮم ﻋﺮﻓﮥ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻫﺬا ﻻ ﯾﺜﺒﺖ‪ ،‬ﻻن اﻟﻮاﻗﺪي ﻓﯿﻪ ﮐﻼم‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﻧﺰل ﯾﻮم ﻋﺮﻓﮥ‪» :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ«‬‫]‪[2‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻧﯿﺰ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﺎﻓﻆ« ﻓﻀﺎﯾﺢ واﻗﺪي را ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫»و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻫﻢ ﻓﻀﺎﯾﺢ واﻗﺪي ﻧﻘﻞ ﮐﺮده در ﺗﺨﺠﯿﻞ رازي و اﻣﺜﺎل او ﮐﻮﺷـﯿﺪه ﻣﻌﻨﯽ ﺗﮑﺬﯾﺐ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ واﻗﺪي را‪ ،‬و‬‫ﺗﺮك اﺑﻦ اﻟﻤﺒـﺎرك و ﻏﯿﺮه او را‪ ،‬و ﻧﻔﯽ ﻧﺴـﺎﺋﯽ و اﺑﻮ ﻣﻌﯿﻦ وﺛﻮق را از او ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ«‪ [1] :‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪:‬‬‫‪6‬‬‫]‪ [2‬ﻋﻤﺪة اﻟﻘﺎري ج ‪ 2‬ص ‪ 239‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪24 :‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ واﻗﺪ اﻟﻮاﻗﺪي اﻻﺳﻠﻤﯽ ﻣﻮﻻﻫﻢ اﻟﻤﺪﻧﯽ ﻗﺎﺿﯽ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬روي ﻋﻦ اﻟﺜﻮري و اﻻوزاﻋﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺢ و ﺧﻠﻖ‪.‬‬‫و ﻋﻨﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﮐﺎﺗﺒﻪ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﻘﺎﺳﻢ و آﺧﺮون‪.‬‬‫ﮐﺬﺑﻪ أﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﺗﺮﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ و اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺜﻘﮥ‪.‬‬‫ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺗﺴﻊ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ]‪[1‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در »اﻟﺪر اﻟﻤﻨﺘﺸﺮة« از ﻗﻮل ﺷﺎﻓﻌﯽ ﮐﺘﺐ واﻗﺪي را دروغ داﻧﺴﺘﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 47‬از ‪225‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ در رﺳﺎﻟﻪ )در ﻣﻨﺘﺜﺮة ﻓﯽ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺸـﺘﻬﺮة( از ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ او ﮐﺘﺐ واﻗـﺪي را‬‫ﻋﯿﻦ ﮐﺬب داﻧﺴﺘﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺬﮐﻮره ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺧﺎﺗﻤـﮥ ﻗـﺎل أﺣﻤـﺪ‪ :‬ﺛﻠﺜـﮥ ﮐﺘﺐ ﻟﯿﺲ ﻟﻬـﺎ اﺻـﻮل اﻟﻤﻼـﺣﻢ و اﻟﻤﻐـﺎزي و اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬ﻗـﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻓﯽ اﻟﺠـﺎﻣﻊ‪ :‬و ﻫـﺬا ﻣﺤﻤـﻮل ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺐ‬‫ﻣﺨﺼﻮﺻـﮥ ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ اﻟﺜﻠﺜـﮥ ﻏﯿﺮ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻟﻌﺪم ﻋﺪاﻟﮥ ﻧﺎﻗﻠﯿﻬﺎ و زﯾﺎدة اﻟﻘﺼﺎص ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺎ ﮐﺘﺐ اﻟﻤﻼﺣﻢ ﻓﮑﻠﻬﺎ ﺑﻬﺬه اﻟﺼـﻔﮥ‪ ،‬و‬‫ﻟﯿﺲ ﯾﺼﺢ ﻓﯽ ذﮐﺮ اﻟﻤﻼﺣﻢ اﻟﻤﺮﺗﻘﺒﮥ و اﻟﻔﺘﻦ اﻟﻤﻨﺘﻈﺮة ﻏﯿﺮ أﺣﺎدﯾﺚ ﯾﺴﯿﺮة‪ ،‬و أﻣﺎ اﻟﻤﻐﺎزي ﻓﮑﺘﺐ اﻟﻮاﻗﺪي‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ﮐﺬب‪ ،‬و ﮐﺘﺐ‬‫اﺑﻦ اﺳﺤﺎق أﮐﺜﺮﻫﺎ ﻋﻦ أﻫﻞ اﻟﮑﺘﺎب ﻓﻠﯿﺲ أﺻﺢ ﻣﻦ ﻣﻐﺎزي ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ ]‪2‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در »اﻟﺘﺪرﯾﺐ« ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل ﻧﺴﺎﺋﯽ واﻗﺪي را از وﺿﺎﻋﯿﻦ داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪» 3‬و ﻧﯿﺰ ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در )ﺗﺪرﯾﺐ اﻟﺮاوي ﻓﯽ ﺷـﺮح ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﻨﻮاوي( از ﻧﺴﺎﺋﯽ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ او واﻗﺪي را از ﮐﺬاﺑﯿﻦ ﻣﻌﺮوﻓﯿﻦ‬‫ﺑﻮﺿﻊ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﻤﺎر ﮐﺮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ :‬اﻟﮑﺬاﺑﻮن اﻟﻤﻌﺮوﻓﻮن ﺑﻮﺿﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ أرﺑﻌﮥ‪ :‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﯾﺤﯿﯽ ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪.144‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺪر اﻟﻤﻨﺜﺮة ص ‪ -33‬ﻣﺨﻄﻮط‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪25 :‬‬‫ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و اﻟﻮاﻗﺪي ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و ﻣﻘﺎﺗﻞ ﺑﺨﺮاﺳﺎن‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﻤﺼﻠﻮب ﺑﺎﻟﺸﺎم ]‪[1‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺜﯿﺚ« ﻧﯿﺰ ﻗﻮل ﻧﺴﺎﺋﯽ را در وﺿﺎع ﺑﻮدن واﻗﺪي ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫»و ﺑﺮﻫـﺎن اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ أﺑﯽ اﻟﻮﻓﺎ ﺑﻦ ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﻌﺠﻤﯽ اﻟﻄﺮاﺑﻠﺴـﯽ اﻻﺻﻞ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﻤﻮﻟـﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻫﻢ ﮐﻪ ﻣﺤﺎﻣـﺪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ‬‫ﺟﻤﯿﻠﻪ او از )ﺿﻮء ﻻـﻣﻊ ﻻﻫـﻞ اﻟﻘﺮن اﻟﺘـﺎﺳﻊ( ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺳـﺨﺎوي ﺳـﺎﻃﻊ و ﻻﻣﻊ اﺳﺖ اﻓﺎده ﺑـﺪﯾﻌﻪ ﻧﺴﺎﺋﯽ درﺑﺎره‬‫واﻗـﺪي و اﺿـﺮاﺑﺶ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﻣﺴـﻤﯽ )ﺑﺎﻟﮑﺸﻒ اﻟﺤﺜﯿﺚ ﻋﻤﻦ رﻣﯽ ﺑﻮﺿﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ( ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﮐﻪ از‬‫ﻧﻈﺮ ﻣﺼﻨﻒ ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﺑﺎﺟﺎزه او ﻣﺰﯾﻦ اﺳﺖ ﺑﺪﺳﺖ ﺣﻘﯿﺮ اﻓﺘﺎده در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﻣﺼﻠﻮب ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و روي اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺷـﻘﯿﻖ ﻋﻦ اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ ﻗﺎل‪ :‬و اﻟﮑـﺬاﺑﻮن اﻟﻤﻌﺮوﻓﻮن ﺑﻮﺿﻊ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﺑﻦ أﺑﯽ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬و اﻟﻮاﻗﺪي ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و ﻣﻘﺎﺗﻞ‬‫ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﺨﺮاﺳﺎن و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﺎﻟﺸﺎم ]‪.[2‬‬‫»ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ رازي ﺑﻌﺪم ﻧﻘﻞ ﮐﺬاب ﻣﻌﺮوف ﺑﻮﺿﻊ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﺮ اﻫﻞ ﺣﻖ اﺣﺘﺠﺎج ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺗﻨﺰﯾﻪ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ« ﻧﯿﺰ واﻗﺪي را از وﺿﺎﻋﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﻤﺮده‬‫و ﺷـﯿﺦ رﺣﻤـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺴـﻨﺪي در )ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﺗﻨﺰﯾﻪ اﻟﺸـﺮﯾﻌﮥ اﻟﻤﺮﻓﻮﻋﮥ ﻋﻦ اﻻﺧﺒﺎر اﻟﺸـﻨﯿﻌﮥ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﮥ( واﻗﺪي را در وﺿﺎﻋﯿﻦ و‬‫ﮐـﺬاﺑﯿﻦ و ﻣﻦ ﮐـﺎن ﯾﺴـﺮق اﻻﺣـﺎدﯾﺚ و ﯾﻘﻠﺒﻬﺎ و ﻣﻦ اﺗﻬﻢ ﺑﺎﻟﮑـﺬب أو اﻟﻮﺿﻊ ﻣﻦ رواة اﻻﺧﺒﺎر ذﮐﺮ ﮐﺮده و از ﻧﺴﺎﺋﯽ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ او‬‫وﺿﻊ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﯽﮐﺮد ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪ [1] :‬ﺗﺪرﯾﺐ اﻟﺮاوي ج ‪ 1‬ص ‪.287‬‬‫]‪ [2‬اﻟﮑﺸﻒ اﻟﺤﺜﯿﺚ ص ‪ 101‬ﺣﺮف اﻟﻤﯿﻢ‪ -‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 48‬از ‪225‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪26 :‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ واﻗﺪ اﻟﻮاﻗﺪي‪ ،‬ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ :‬ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ]‪[1‬‬‫ﺧﻮارزﻣﯽ در »ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ واﻗﺪي ﺑﯿﺴﺖ ﻫﺰار ﺣﺪﯾﺚ ﺟﻌﻞ ﻧﻤﻮده‬‫»و ﺣﺎﻓـﻆ اﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾـﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ﺑﻐﺮض ﺣﻤـﺎﯾﺖ اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ و رد ﻃﻌﻦ ﻣﺨـﺎﻟﻔﺖ او ﺑﺎﺣـﺎدﯾﺚ ﻃﻌﻦ ارﺑـﺎب رﺟﺎل در‬‫واﻗـﺪي ذﮐﺮ ﮐﺮده و در ﺑﯿﺎن اﯾﻦ ﻃﻌﻦ اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ وﺿﻊ ﮐﺮده اﺳﺖ واﻗﺪي ﺑﺮ ﺣﻀـﺮت رﺳﻮل ﺧﺪا‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿـﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﯿﺴـﺖ ﻫﺰار ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬و اﺣﻤـﺪ ﺑـﻦ ﺣﻨﺒـﻞ ﮔﻔﺘـﻪ‪ :‬ﻣﺮﮐﺐ ﻣﯽﺳـﺎزد اﺣـﺎدﯾﺚ را‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻤـﺪﯾﻨﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ‬‫ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺣﺪﯾﺚ او از ﺣﻀﺮت رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬ﮐﻪ ﮐﺘﺐ واﻗﺪي ﮐﺬب اﺳﺖ«‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾـﺪ ﻓﯽ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺴﺎﻧﯿـﺪ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ ﻓﯽ دﻓﻊ ﻣﻄﺎﻋﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ‪ :‬و أﻣﺎ ﻗﻮﻟﻪ ﺣﺎﮐﯿﺎ ﻋﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ أﺳـﺒﺎط‪ :‬أﻧﻪ ﻗﺎل‪:‬‬‫رد أﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﮥ أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﺣﺪﯾﺚ أو أﮐﺜﺮ‪ ،‬و ﻋﺪ ﻣﻨﻬﺎ ﻗﻮﻟﻪ ﻟﻠﻔﺎرس ﺳـﻬﻤﺎن و ﻟﻠﺮاﺟﻞ ﺳﻬﻢ‪ ،‬و أن أﺑﺎ ﺣﻨﯿﻔﮥ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ أﺟﻌﻞ ﺳﻬﻢ اﻟﺒﻬﯿﻤﮥ أﮐﺜﺮ‬‫ﻣﻦ ﺳﻬﻢ اﻟﻤﺆﻣﻦ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺿﺮب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻠﻤﻘﺪاد ﯾﻮم ﺑﺪر ﺳﻬﻤﯿﻦ ﻟﻔﺮﺳﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺳﻬﻤﺎ‪.‬‬‫ﻓﺎﻟﺠﻮاب ﻋﻨﻪ ﻣﻦ وﺟﻮه ﺛﻠﺜـﮥ‪ :‬أﺣـﺪﻫﺎ أن رد ﺑﻌﺾ اﻻﺣﺎدﯾﺚ واﺟﺐ اﻣﺎ ﻟﮑﻮﻧﻬﺎ ﻣﻨﺴﻮﺧﮥ أو ﻣﺄوﻟﮥ أو ﻣﻌﺎرﺿﮥ ﻟﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﺑﻪ أﻣﺮ‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﯿﺚ‬‫ﻗﺎل‪» :‬ﺳﯿﺄﺗﯿﮑﻢ ﻋﻨﯽ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺨﺘﻠﻔﮥ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﯾﮑﻮن ﻣﻮاﻓﻘﺎ ﻟﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻬﻮ ﻣﻨﯽ و ﻣﺎ ﯾﮑﻮن ﻣﺨﺎﻟﻔﺎ ﻟﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺄﻧﺎ ﻣﻨﻪ ﺑﺮيء«‪.‬‬‫و ﻗـﺪ ﻓﻌﻞ ذﻟﮏ أﮐﺎﺑﺮ اﻟﻤﺠﺘﻬﺪﯾﻦ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـﻨﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ دون اﻟﺠﻬﻠﮥ ﺑﺎﻟﻌﻠﻮم اﻟﺬﯾﻦ ﯾﻨﻘﻠﻮن ﮐﻤﺎ ﯾﺴـﻤﻌﻮن‪ ،‬و ﯾﻌﻤﻠﻮن ﺑﻪ‬‫ﻧﺎﺳﺨﺎ ﮐﺎن أو ﻣﻨﺴﻮﺧﺎ ﻣﻮاﻓﻘﺎ ﻟﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ أو ﻣﺨﺎﻟﻔﺎ‪.‬‬‫و اﻟﺠـﻮاب اﻟﺜـﺎﻧﯽ أن ﻗـﻮﻟﻪ‪ :‬ﺿـﺮب رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿـﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻠﻤﻘـﺪاد ]‪ [1‬ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﺗﻨﺰﯾـﻪ اﻟﺸـﺮﯾﻌﮥ ﻓﯽ ﺣﺮف اﻟﻤﯿـﻢ ﻓﯽ ﻓﺼـﻞ‬‫اﻟﻮﺿﺎﻋﯿﻦ و اﻟﮑﺬاﺑﯿﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪27 :‬‬‫ﯾﻮم ﺑﺪر ﺳـﻬﻤﯿﻦ ﻓﻘﺪ ذﮐﺮه اﻟﻮاﻗﺪي ﮐﺬﻟﮏ ﻓﯽ اﻟﻤﻐﺎزي و ﻗﺪ ﻃﻌﻨﻮا ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬وﺿﻊ اﻟﻮاﻗﺪي ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﺸـﺮﯾﻦ اﻟﻒ ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ :‬اﻟﻮاﻗﺪي ﯾﺮﮐﺐ اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ‪ :‬ﻻ ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ﮐﺘﺐ اﻟﻮاﻗﺪي ﮐﺬب ]‪[1‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي« ﻧﯿﺰ واﻗﺪي را ﻣﺘﺮوك داﻧﺴﺘﻪ‬‫»و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺷﺎﻣﯽ دﻣﺸﻘﯽ ﺻﺎﻟﺤﯽ ﻧﺰﯾﻞ ﻗﺎﻫﺮه ﻣﺼﺮ در ﮐﺘﺎب )ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي و اﻟﺮﺷﺎد ﻓﯽ ﺳﯿﺮة ﺧﯿﺮ اﻟﻌﺒﺎد( ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻻﺑﯽ ﻋﺒﺪ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ واﻗﺪ اﻻﺳﻠﻤﯽ اﻟﻮاﻗﺪي رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﮐﺘﺎب ﮐﺒﯿﺮ ﻓﯽ اﻟﻤﻐﺎزي‪ ،‬أﺟﺎد ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ و ان وﺛﻘﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ و‬‫ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻪ آﺧﺮون ﻓﺎﻟﻤﻌﺘﻤـﺪ اﻧﻪ ﻣﺘﺮوك‪ ،‬و ﻻ ﺧﻼف أﻧﻪ ﮐﺎن ﻣﻦ ﺑﺤﻮر اﻟﻌﻠﻢ و ﻣﻦ أوﻋﯿـﮥ اﻟﺤﻔﻆ ﺑﻤﺎ ﮐﺎن‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺒﺎب‬‫أﺋﻤﮥ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺤﺎﻓﻈﺎن أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ رﺣﻤﻬﻤﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ دﻻﺋﻠﻬﻤﺎ و ﻣﻦ اﻟﻤﺘﺄﺧﺮﯾﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﺴـﯿﺮة‬‫اﻟﻨﺒﻮﯾـﮥ ﻣﻦ ﺗﺎرﯾﺨﻪ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻔﺘـﺢ و ﻏﯿﺮه و ﺷـﯿﺨﻨﺎ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ اﻟﮑﺒﺮي‪ ،‬ﻓﺎﻗﺘـﺪﯾﺖ ﺑﻬﻢ‪ ،‬و ﻧﻘﻠﺖ ﻋﻨﻪ ﻣﺎ ﻟﻢ‬‫أﺟﺪه ﻋﻨﺪ ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﺛﻢ رأﯾﺘﻪ ذﮐﺮ ﻓﯽ ﻏﺰوة اﻟﺤﺪﯾﺒﯿﮥ ﻋﻦ اﻟﻤﻘﺪاد ﺑﻦ اﻻﺳﻮد رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺷﯿﺌﺎ و اﻟﻤﺸﻬﻮر أن اﻟﻤﻘﺪاد ﻗﺎﻟﻪ ﻓﯽ ﻏﺰوة ﺑﺪر‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 49‬از ‪225‬‬‫ﻟﻢ أر أﺣﺪا ﻣﻦ أﺻﺤﺎب اﻟﻤﻐﺎزي اﻟﺘﯽ وﻗﻔﺖ ﻋﻠﯿﻬﺎ ذﮐﺮه ﻓﯽ ﻏﺰوة اﻟﺤﺪﯾﺒﯿﮥ‪ ،‬ﻓﺄﻋﺮﺿﺖ ﻋﻦ اﻟﻨﻘﻞ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ رأﯾﺖ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ رواه ﻓﯽ اﻟﻤﺼـﻨﻒ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻮاﻗﺪي ﻋﻦ ﻋﺮوة ﺑﻦ اﻟﺰﺑﯿﺮ ﻓﺎﺳـﺘﺨﺮت اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻨﻘﻞ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ذﮐﺮ‬‫ﺑﻌﺾ ﻓﻮاﺋـﺪه ﻓﺎﻧﻪ ﮐﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻣﻤﻦ اﻧﺘﻬﯽ إﻟﯿﻪ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺎﻟﻤﻐﺎزي ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ]‪ [1‬ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ ﻟﻠﺨﻮارزﻣﯽ ج‬‫‪ 1‬ص ‪ 59‬و ص ‪ 60‬ط )ﻻﺋﻞﭘﻮر(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪28 :‬‬‫ﻓﯽ ذﻟﮏ ﺷﯽء ﯾﺘﻌﻠﻖ ﺑﺎﻟﺤﻼل و اﻟﺤﺮام ﺑﻞ اﺧﺒﺎر ﻋﻦ ﻣﻐﺎزي رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﺳﺮاﯾﺎ أﺻﺤﺎﺑﻪ ﺗﺮﺗﺎح ﻟﻬﺎ ﻗﻠﻮب ﻟا ﻤﺤﺒﯿﻦ‪،‬‬‫و أﻟﻒ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺒﺎب ﮐﺘﺒﺎ ﻻ ﯾﺤﺼﯿﻬﺎ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﺳﺄذﮐﺮ اﻟﻨﻘﻞ ﻣﻤﻦ وﻗﻔﺖ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻣﻨﻬﺎ ]‪[1‬‬‫ﮐﺸﻤﯿﺮي ﻧﯿﺰ واﻗﺪي را از ﺟﻤﻠﻪ وﺿﺎﻋﯿﻦ ﺷﻤﺮده‬‫»و ﻣﺤﻤـﺪ ﻣﺤﺴﻦ ﮐﺸـﻤﯿﺮي در ﮐﺘﺎب )ﻧﺠﺎة اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ( واﻗـﺪي را از ﮐﺒﺎر ﻧﻘﻠﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺑﻠﮑﻪ از ﺟﻤﻠﻪ وﺿﺎﻋﯿﻦ واﻧﻤﻮده ﺑﺮد اﺳـﺘﺪﻻل‬‫ﺑﺮواﯾﺎت او ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﺸـﻨﯿﻊ و ﺗﻐﻠﯿﻆ ﺑﺮﭘﺎﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺑﯿﺎن اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و رد آن اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت‬‫ﺳﺮاﺳﺮ ﺧﺴﺎرت ﮐﻪ آﺛﺎر ﺗﻌﺼﺐ و ﻋﻨﺎد و ﻋﺠﺰ ﺳﺮاﺳﺮ آن ﻣﯽﺑﺎرد ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻋﺸﺮ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ» :‬أِﻃﯿُﻌﻮا اﻟﱠﻠَﻪ َو َأِﻃﯿُﻌﻮا اﻟﱠﺮُﺳﻮَل َو ُأوﻟ ِﯽ اﻟ َْﺄﻣِْﺮ ﻣِﻨُْﮑْﻢ«‬‫]‪ [2‬ﻓﺎن اوﻟﯽ اﻻﻣﺮ ﻻ ﯾﮑﻮﻧﻮن اﻻ ﻣﻌﺼﻮﻣﯿﻦ ﻻن اﻻﻣﺮ ﺑﺎﻃﺎﻋﮥ اﻟﻔﺎﺳﻖ ﻗﺒﯿﺢ و ﻏﯿﺮ اﻟﻤﻌﺼﻮﻣﯿﻦ ﺟﺎز ﻓﺴـﻘﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ و ﻏﯿﺮ ﻋﻠﯽ و اﺑﻨﺎﺋﻪ ﻻ‬‫ﻣﻌﺼﻮﻣﺎ ﺑﺎﺗﻔﺎق‪ ،‬ﻓﻬﻢ اﻟﻤﻌﺼﻮﻣﻮن و أوﻟﻮ اﻻﻣﺮ‪.‬‬‫و اﻟﺠﻮاب ﺑﺎﻟﻮﺟﻮه اﻟﺨﻤﺴﮥ اﻟﺘﯽ ﻣﺮت آﻧﻔﺎ ﻓﯽ ﺗﺰﯾﯿﻒ اﻻﺳﺘﺪﻻل ﺑﻘﻮﻟﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪ُ» :‬ﮐﻮﻧُﻮا َﻣَﻊ اﻟﱠﺼﺎِدﻗِﯿَﻦ«‬‫]‪ [3‬و ﻗﺪ ﺗﻘﺮر اﻻﺳـﺘﺪﻻل ﺑﺎﻵﯾﺘﯿﻦ ﺑﺄﻧﻬﻤﺎ ﻧﺰﻟﺘﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺠﻮاب ﺑﺎن اﻟﻮﺟﻮه اﻟﺜﻼﺛﮥ اﻻﺧﯿﺮة ﻣﻦ اﻣﺎﻣﮥ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ اﻟﺼـﻠﻮة‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺎرﺿـﮥ‬‫ﺑﺜﻼﺛـﮥ ﻋﺸـﺮ وﺟﻬﺎ‪ ،‬و ورود ﺣﺪﯾﺚ اﻻﻗﺘﺪاء ﺑﺎﻟﺸـﯿﺨﯿﻦ ﻗﺎﻃﻌﮥ ﻻﺣﺘﻤﺎل اﻟﻨﺰول‪ ،‬و دﻻﺋﻞ ﺳﺎﻃﻌﮥ ﺑﺄن اﻟﺮواﯾﮥ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ‪ ،‬و ﮐﯿﻒ و ﻟﻢ ﯾﻨﻘﻠﻬﺎ‬‫أﺣـﺪ ﻣﻦ ﺛﻘﺎت اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ و اﻟﻔﻘﻬﺎء‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ذﮐﺮ اﻻوﻟﯽ اﻟﺴـﺪي‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻧﯿـﮥ اﻟﮑﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﻫﻤﺎ ﻣﻦ ﮐﺒﺎر ﻧﻘﻠﮥ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت ﮐﻤﺎ‬‫ذﮐﺮه ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﻔﺘﻨﯽ‪ ،‬و ﻧﻘﻠﻪ ﻋﻦ ]‪ [1‬ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي ج ‪ 1‬ص ‪.294‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻨﺴﺎء‪.59 :‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪.119 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪29 :‬‬‫اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ و ﺑا ﻦ اﻟﺠﻮزي و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻋﺪ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﻔﺴـﺮﯾﻦ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﻘﺒﯿﻞ ﮐﺎﻟﻮاﻗﺪي‪ ،‬و اﻟﺰﻣﺨﺸـﺮي ﻓﺎﻧﻪ ﺷـﺤﻦ ﺗﻔﺴﯿﺮه ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ‬‫اﻟﺴﻮر‪ ،‬و أﮐﺜﺮﻫﺎ ﻣﻮﺿﻮع‪ ،‬و ﺗﺒﻌﻪ اﻟﺒﯿﻀﺎوي و أﻧﻬﻢ ﻟﯿﺴﻮا ﻣﻦ اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و ﻓﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﻦ آﺧﺮ ﻏﯿﺮ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻌﻠﻮم أﻻ و ﻟﮑﻞ‬‫أﻫـﻞ‪ ،‬و ﻻ اﻋﺘﻤﺎد ﻻﻫﻞ ﻓﻦ ﻓﯽ ﻓﻦ آﺧﺮ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻟﻢ ﯾﺘﻔﺎوت ﻣﺮاﺗﺐ اﻟﺮواة و اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﻓﺮق ﺑﯿﻦ اﻟﺼـﺤﯿﺢ و اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﻀـﻌﯿﻒ و‬‫اﻟﻤﻮﺿﻮع و ﻟﻤﺎ ﮐﺎن اﻟﺼﺤﺎح راﺟﺤﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ دون اﺻﻮل اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ذﮐﺮ ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ أﺣﮑﺎﻣﻬﺎ‪.‬‬‫ﺛﻢ اﻋﻠﻢ أﻧﻪ ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﮑﻼـم ﺑﻄﻼـن ﻣـﺎ ذﮐﺮه اﻟﺤﻠﯽ ﻣﻦ ﻧﺰول ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻻﯾﺎت ﻗﺮﯾﺒﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﺎﺋـﮥ ﻓﯽ ﺣﻖ ﻋﻠﯽ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﺑﺮواﯾﮥ‬‫اﻟﺴـﺪي‪ ،‬و اﻟﮑﻠﺒﯽ و اﻟﻮاﻗﺪي و أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ ]‪ [1‬اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻻن اﻟﻮﺟﻮه اﻟﺜﻼﺛـﮥ اﻻﺧﯿﺮة ﻣﺴﺘﺄﺻـﻠﮥ ﻟﮑﻞ ﻣﺎ ﯾﺄﺗﯽ ﺑﻪ اﻟﺨﺼﻢ و ذﮐﺮه‬‫اﻟﺤﻠﯽ ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﺒﺎب‪ ،‬و ﻫﻞ ﻫـﺬا اﻻ اﺛﺒﺎت اﻟﻤﻌـﺪوم ﺑﺮواﯾﮥ اﻟﻮﺿﺎﻋﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺪ دل اﻟﻌﻘﻞ ﻋﻠﯽ ﺧﻼﻓﻪ ﻟﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ ﻣﻦ اﻻﺟﻮﺑﮥ اﻟﺜﻼﺛﮥ اﻻﺧﯿﺮة‬‫ﺳﯿﻤﺎ اﻣﺎﻣﮥ اﻟﺼﺪﯾﻖ و ﺛﻼﺛﮥ ﻋﺸﺮ وﺟﻬﺎ ﻟﻨﻔﯽ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﺨﺼﻢ ]‪.[2‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺤﺴﻦ ﮐﺸﻤﯿﺮي در ﮐﺘﺎب )ﻧﺠﺎة اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ( ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 50‬از ‪225‬‬‫و ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﻗﻠﺖ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬أي اﻟﻨﺴﺎء أﺣﺐ إﻟﯿﮏ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻋﺎﺋﺸﮥ‪ :‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﻦ اﻟﺮﺟﺎل؟ ﻗﺎل‪ :‬أﺑﻮﻫﺎ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫ﺛﻢ ﻣﻦ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻋﻤﺮ‬‫و ﺑﻬـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﯾﻈﻬﺮ ﮐـﺬب ﻣـﺎ ﻗﺎل اﻟﺨﺼﻢ ﻓﯽ اﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ ﺑﺮواﯾـﮥ اﻟﻮﺿﺎﻋﯿﻦ و اﻟﮑﻔﺮة أن ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﻟﻤﺎ وﻻه ﻋﻤﺮ ﻓﯽ ﻧﺎﺣﯿـﮥ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ أﻗﺒﺢ ]‪ [3‬ﻋﻤﻼ ﯾﻘﻠﺪ ﺑﻪ ]‪ [1‬ﺻﺤﻒ اﻟﮑﺸﻤﯿﺮي اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﻐﺮﺑﯽ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻌﺒﺎدة و اﻟﻌﺒﺎدة اﻻﺗﯿﮥ‪-‬‬‫]‪ [2‬ﻧﺠﺎة اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ص ‪.48‬‬‫]‪ [3‬ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﻓﯽ ﻧﻬﺞ اﻟﺤﻖ‪ :‬و روي اﺑﻦ ﻋﺒﺪ رﺑﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻌﻘﺪ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪30 :‬‬‫ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻪ ﮐـﺎن ﻣﻦ اﻻرذال و أورده ﻣﻦ ﻣﻄﺎﻋﻨﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ان ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﮐﺎن ﻣﻦ ﻣﺎدﺣﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ ﺣﺘﯽ ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻪ اﻟﻨﺒﺄ اﻟﻌﻈﯿﻢ‬‫ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ» :‬ﻋﱠﻢ َﯾَﺘﺴﺎَءﻟ ُﻮَن َﻋِﻦ اﻟﱠﻨَﺒِﺈ اﻟ َْﻌِﻈﯿِﻢ«‬‫‪ ،‬و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ أن ﮐﻮﻧﻪ ﻣﻦ أﺷـﯿﺎع ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻣﻘﺎﺗﻼ ﻟﻠﻤﺮﺗﻀـﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﻊ ﮐﻮﻧﻪ ﻣﺪاﺣﺎ ﻟﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻇﻨﻪ اﻟﺨﺼﻢ ﻋﺠﯿﺐ‪ ،‬و أن ﻃﻌﻨﻪ ﻟﻌﻤﺮ‬‫ﻣﻨﺎف ﻟﻠﺮواﯾﮥ اﻟﻤﺬﮐﻮرة ﻓﯽ ﻣﺪﺣﻪ ﻣﻊ أﻧﻪ ﻣﻦ ﻣﺘﺎﺑﻌﯿﻪ‪ ،‬و أن ﮐﻮن اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ اﻟﻨﺒﺄ اﻟﻌﻈﯿﻢ ﻣﻦ ﻣﺨﺘﺮﻋﺎت اﻟﻔﺴﻘﮥ و اﻟﮑﻔﺮة‪ ،‬و ان ذﮐﺮﻫﺎ ﻣﺜﻞ‬‫اﻟﺴـﺪي ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮه إذ ﻗـﺪ ﻋﺮﻓـﺖ أن اﻟﺴـﺪي و اﻟﮑﻠـﺒﯽ و اﻟﻮاﻗـﺪي و أﺑـﺎ اﻟﺤﺴـﻦ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ ]‪ [1‬اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ ﻣﻦ ﮐﺒـﺎر ﻧﻘﻠـﮥ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت و‬‫اﻟﻤﻨﮑﺮات و اﻟﺸﻮاذ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻢ ﯾﺴﻮدون اﻟﻘﺮاﻃﯿﺲ ﺑﮑﻞ ﻣﺎ ﯾﻘﺮع ﺳـﻤﻌﻬﻢ و ﻟﻢ ﯾﻨﻈﺮوا اﻟﯽ ﻣﻦ ﯾﺆﺧـﺬ ﻣﻨﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﯾﺮوي ﻣﻨﻪ اﻟﺪﯾﻦ و ﻟﯿﺴﻮا‬‫ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ ﮐﺎﻟﺰﻣﺨﺸﺮي ﻓﺎﻧﻪ ﻣﻸ ﺗﻔﺴﯿﺮه ﺑﺎﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺴﻮر‪ ،‬و ﺗﺒﻌﻪ اﻟﺒﯿﻀﺎوي و ﻗﺪ أﻧﮑﺮ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ ﻣﻬﺮة ﻓﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ]‪[2‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﻋﯿﻮن اﻻﺛﺮ« ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺜﺎﻟﺐ واﻗﺪي را آورده‬‫»و أﺑﻮ اﻟﻔﺘـﺢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺳـﯿﺪ اﻟﻨﺎس اﻻﻧﺪﻟﺴـﯽ در )ﻋﯿﻮن اﻻﺛﺮ ﻓﯽ ﻓﻨﻮن اﻟﻤﻐﺎزي و اﻟﺸـﻤﺎﺋﻞ و‬‫اﻟﺴـﯿﺮ( در ﺗﺮﺟﻤﻪ واﻗـﺪي ﺑﺴﻂ ﺗﻤﺎم ﻧﻤﻮده ﮐﻪ اوﻻ ﻣﺪاﺋـﺢ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻠﯿﻠﻪ ﺑﺮاي او ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺑﻌـﺪ از آن ﺟﺮح و ﻗﺪح او از اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ‬‫ﺧﻮد آورده‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ آن ﺣﻤﺎﯾﺖ واﻗﺪي در ﺳـﺮﮐﺮده و ﭼﻮن ﻣﺤﺎﻣﺪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻓﻀﺎﺋﻞ واﻗﺪي ﻫﻢ ﻣﻔﯿﺪ ﻣﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﻣﺜﺒﺖ ﮐﻤﺎل ﻣﺘﺎﻧﺖ‬‫اﺳﺘﺪﻻﻻت اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺮواﯾﺎت او ﺣﺪﯾﺚ اﺳﺘﻌﻤﺎل ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﻟﻌﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﻓﯽ ﺑﻌﺾ وﻻﯾﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪:‬‬‫ﻗﺒـﺢ اﻟﱠﻠﻪ زﻣﺎﻧـﺎ ﻋﻤﻞ ﻓﯿﻪ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﻟﻌﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻧﯽ ﻻ ﻋﺮف اﻟﺨﻄﺎب ﯾﺤﻤﻞ ﻋﻠﯽ رأﺳﻪ ﺣﺰﻣـﮥ ﻣﻦ ﺣﻄﺐ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﺑﻨﻪ‬‫ﻣﺜﻠﻬﺎ و ﻣﺎ ﺛﻤﻨﻬﺎ اﻻ ﺗﻤﺮة ﻻ ﺗﺒﻠﻎ ﻣﻀﻐﺘﻪ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﺼﺤﻒ اﻟﮑﺸﻤﯿﺮي ﻫﺬه اﻟﺮواﯾﮥ ﺑﺎﻟﻔﺎظ اﻟﺮﮐﯿﮑﮥ ﮐﻤﺎ ﺗﺮي‪.‬‬‫]‪ [1‬ﻣﺮ ﻓﯿﻤﺎ ﻗﺒﻞ ان اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ ﻣﺼﺤﻒ و اﻟﺼﺤﯿﺢ ﻫﻮ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻧﺠﺎة اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ص ‪.115‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪31 :‬‬‫ﺑﺮاي اﻟﺰام ﺧﺼﺎم اﺳﺖ ﻟﻬﺬا ﻧﻘﻞ ﮐﻼم او ﺑﺎﻟﺘﻤﺎم ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ«‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ )ﻋﯿﻮن اﻻﺛﺮ(‪ :‬و أﻣﺎ اﻟﻮاﻗـﺪي ﻓﻬﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ واﻗﺪ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ‪ ،‬ﺳـﻤﻊ اﺑﻦ أﺑﯽ ذﺋﺐ‪ ،‬و ﻣﻌﻤﺮ ﺑﻦ راﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ‬‫ﺑﻦ أﻧﺲ‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺧﯽ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺠﻼن‪ ،‬و رﺑﯿﻌﮥ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺢ‪ ،‬و أﺳﺎﻣﮥ اﺑﻦ زﯾﺪ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ‬‫ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬و ﻟا ﺜﻮري‪ ،‬و أﺑﺎ ﻣﻌﺸﺮ و ﺟﻤﺎﻋﮥ‪.‬‬‫روي ﻋﻨﻪ ﮐـﺎﺗﺒﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺣﺴـﺎن اﻟﺰﯾﺎدي‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق اﻟﺼﺎﻓﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺨﻠﯿﻞ اﻟﺒﺮﺟﻼﻧﯽ‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ ﻧﺎﺻﺢ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﺠﺎع اﻟﺒﻠﺨﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ أﺑﯽ أﺳﺎﻣﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 51‬از ‪225‬‬‫ذﮐﺮه اﻟﺨﻄﯿﺐ أﺑـﻮ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و ﻗـﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﻣﻤﻦ ﻃﺒﻖ ﺷـﺮق اﻻـرض و ﻏﺮﺑﻬـﺎ ذﮐﺮه‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺨﻒ ﻋﻠﯽ اﺣـﺪ ﻋﺮف اﺧﺒـﺎر اﻟﻨـﺎس أﻣﺮه‪ ،‬و ﺳـﺎرت‬‫اﻟﺮﮐﺒـﺎن ﺑﮑﺘﺒﻪ ﻓﯽ ﻓﻨﻮن اﻟﻌﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﻤﻐﺎزي و اﻟﺴـﯿﺮ و اﻟﻄﺒﻘﺎت و أﺧﺒﺎر اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و اﻻﺣـﺪاث اﻟﺘﯽ ﮐﺎﻧﺖ ﻓﯽ وﻗﺘﻪ و ﺑﻌـﺪ وﻓﺎﺗﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﮐﺘﺐ اﻟﻔﻘﻪ و اﺧﺘﻼف اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺟﻮادا ﮐﺮﯾﻤﺎ ﻣﺸﻬﻮرا ﺑﺎﻟﺴﺨﺎء‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺳـﻌﺪ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ واﻗﺪ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺑﺮﯾﺪة اﻻﺳـﻠﻤﯽ ﮐﺎن ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻗﺪم ﺑﻐﺪاد ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ‬‫و ﻣﺎﺋـﮥ ﻓﯽ دﯾﻦ ﻟﺤﻘﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﻓﺨﺮج اﻟﯽ اﻟﺸﺎم و اﻟﺮﻗـﮥ‪ ،‬ﺛﻢ رﺟﻊ اﻟﯽ ﺑﻐـﺪاد ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﺑﻬﺎ اﻟﯽ أن ﻗـﺪم اﻟﻤﺄﻣﻮن ﻣﻦ ﺧﺮاﺳﺎن ﻓﻮﻻه اﻟﻘﻀﺎء‬‫ﺑﻌﺴـﮑﺮ اﻟﻤﻬﺪي ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﻗﺎﺿـﯿﺎ ﺣﺘﯽ ﻣﺎت ﺑﺒﻐﺪاد ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺜﻠﺜﺎء ﻻﺣﺪي ﻋﺸـﺮ ﻟﯿﻠﮥ ﺧﻠﺖ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳـﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و دﻓﻦ ﻓﯽ ﻣﻘﺎﺑﺮ‬‫اﻟﺨﯿﺰران‪ ،‬و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺛﻤﺎن و ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ذﮐﺮ أﻧﻪ وﻟـﺪ ﺳـﻨﮥ ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﻣﺎﺋـﮥ ﻓﯽ آﺧﺮ ﺧﻼﻓﮥ ﻣﺮوان ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺑﺎﻟﻤﻐﺎزي و‬‫اﺧﺘﻼف اﻟﻨﺎس و اﺣﺎدﯾﺜﻬﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪32 :‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻼد‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻼم اﻟﺠﻤﺤﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻮاﻗﺪي ﻋﺎﻟﻢ دﻫﺮه‪.‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﺮﺑﯽ‪ :‬اﻟﻮاﻗﺪي أﻣﯿﻦ اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ أﻫﻞ اﻻﺳﻼم‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺤﺮﺑﯽ أﯾﻀﺎ‪ :‬ﮐﺎن اﻟﻮاﻗﺪي أﻋﻠﻢ اﻟﻨﺎس ﺑﺄﻣﺮ اﻻﺳﻼم‪ ،‬ﻓﺄﻣﺎ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ ﻓﻠﻢ ﯾﻌﻤﻞ ﻓﯿﻬﺎ ﺷﯿﺌﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺷـﯿﺒﮥ‪ :‬ﻟﻤﺎ اﻧﺘﻘﻞ اﻟﻮاﻗﺪي ﻣﻦ اﻟﺠﺎﻧﺐ اﻟﻐﺮﺑﯽ اﻟﯽ ﻫﯿﻬﻨﺎ ﯾﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﺣﻤﻞ ﮐﺘﺒﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻦ و ﻣﺎﺋﮥ وﻗﺮ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ ﮐﺎﻧﺖ ﮐﺘﺒﻪ‬‫ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ ﻗﻤﻄﺮ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي‪ :‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ :‬ﮐﺎن اﻟﻮاﻗﺪي ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ ﻣﻦ أﺣﺪ اﻻ و ﮐﺘﺒﻪ اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﺣﻔﻈﻪ‪ ،‬و ﺣﻔﻈﯽ اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﮐﺘﺒﯽ‪.‬‬‫و روي ﻋﻨﻪ ﻏﯿﺮه ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ادرﮐﺖ رﺟﻼ ﻣﻦ أﺑﻨﺎء اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ و أﺑﻨﺎء اﻟﺸـﻬﺪاء و ﻻ ﻣﻮﻟﯽ ﻟﻬﻢ اﻻ ﺳﺄﻟﺘﻪ ﻫﻞ ﺳﻤﻌﺖ أﺣﺪا ﻣﻦ أﻫﻠﮏ ﯾﺨﺒﺮك‬‫ﻋﻦ ﻣﺸـﻬﺪه و اﯾﻦ ﻗﺘﻞ‪ ،‬ﻓﺎذا أﻋﻠﻤﻨﯽ ﻣﻀـﯿﺖ اﻟﯽ اﻟﻤﻮﺿﻊ ﻓﺎﻋﺎﯾﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ﻣﻀـﯿﺖ اﻟﯽ اﻟﻤﺮﯾﺴﯿﻊ ﻓﻨﻈﺮت إﻟﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﻏﺰاة اﻻ ﻣﻀﯿﺖ‬‫إﻟﯿﻪ ﺣﺘﯽ اﻋﺎﯾﻨﻪ‪ ،‬أو ﻧﺤﻮ ﻫﺬا اﻟﮑﻼم‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻨﯿﻊ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻫﺎرون اﻟﻌﺪوي ﯾﻘﻮل‪ :‬رأﯾﺖ اﻟﻮاﻗﺪي ﺑﻤﮑﮥ و ﻣﻌﻪ رﮐﻮة ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬أﯾﻦ ﺗﺮﯾﺪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ارﯾﺪ أﻣﻀﯽ اﻟﯽ ﺣﻨﯿﻦ ﺣﺘﯽ أري‬‫اﻟﻤﻮﺿﻊ و اﻟﻮﻗﻌﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﺮﺑﯽ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﻤﺴـﯿﺒﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬رأﯾﻨﺎ اﻟﻘﻮادي ﯾﻮﻣﺎ ﺟﺎﻟﺴﺎ اﻟﯽ اﺳـﻄﻮاﻧﮥ ﻓﯽ ﻣﺴـﺠﺪ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ و ﯾﺪرس‪ ،‬ﻓﻘﻠﻨﺎ ﻟﻪ‪ :‬أي ﺷـﯽء‬‫ﺗﺪرس؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺟﺰء ﻣﻦ اﻟﻤﻐﺎزي‪.‬‬‫و روﯾﻨﺎ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ اﻻزﻫﺮي‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ أﯾﻮب‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﺮﺑﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬و أﺧﺒﺮﻧﯽ‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﺪان اﻟﻌﮑﺒﺮي‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪33 :‬‬‫أﯾﻮب اﻟﻤﻌﺎﻓﯽ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﺮﺑﯽ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﻤﺴـﯿﺒﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﻠﻨﺎ ﻟﻠﻮاﻗـﺪي‪ :‬ﻫـﺬا اﻟـﺬي ﺗﺠﻤﻊ اﻟﺮﺟﺎل ﺗﻘﻮل ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻓﻼن و ﻓﻼن‪ ،‬و ﺟﺌﺖ‬‫ﺑﻤﺘﻦ واﺣـﺪ‪ ،‬ﻟﻮ ﺣﺪﺛﺘﻨﺎ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﮐﻞ واﺣﺪ ﻋﻠﯽ ﺣﺪه؟ ﻗﺎل ﯾﻄﻮل‪ ،‬ﻓﻘﻠﻨﺎ ﻟﻪ‪ :‬ﻗﺪ رﺿـﯿﻨﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻐﺎب ﻋﻨﺎ ﺟﻤﻌﮥ‪ ،‬ﺛﻢ أﺗﺎﻧﺎ ﺑﻐﺰوة اﺣﺪ ﻋﺸـﺮﯾﻦ‬‫ﺟﻠﺪا‪ ،‬و ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ ﻣﺎﺋﮥ ﺟﻠﺪ‪ ،‬ﻓﻘﻠﻨﺎ ﻟﻪ ردﻧﺎ اﻟﯽ اﻻﻣﺮ اﻻول ﻣﻌﻨﯽ اﻟﻠﻔﻈﯿﻦ ﻣﺘﻘﺎرب‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺷـﯿﺒﮥ ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﻤﺎ ذﮐﺮ ﻟﻨﺎ أن ﻣﺎﻟﮑﺎ ﺳﺌﻞ ﻋﻦ ﻗﺘﻞ اﻟﺴﺎﺣﺮة‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻈﺮوا ﻫﻞ ﻋﻨﺪ اﻟﻮاﻗﺪي ﻓﯽ ﻫﺬا‪ ،‬ﻓﺬاﮐﺮوه ذﻟﮏ ﻓﺬﮐﺮ‬‫ﺷﯿﺌﺎ ﻋﻦ اﻟﻀﺤﺎك اﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮوا أن ﻣﺎﻟﮑﺎ ﻗﻨﻊ ﺑﻪ‪ ،‬و‬‫روي أن ﻣﺎﻟﮑـﺎ ﺳـﺌﻞ ﻋﻦ اﻟﻤﺮأة اﻟﺘﯽ ﺳـﻤﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺨﯿﺒﺮ ﻣـﺎ ﻓﻌـﻞ ﺑﻬﺎ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﯿﺲ ﻋﻨـﺪي ﺑﻬﺎ ﻋﻠﻢ‪ ،‬و ﺳﺄﺳﺄل أﻫﻞ‬‫اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﻘﯽ اﻟﻮاﻗﺪي‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻓﻌﻞ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺎﻟﻤﺮأة اﻟﺘﯽ ﺳﻤﺘﻪ ﺑﺨﯿﺒﺮ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﺬي ﻋﻨﺪﻧﺎ أﻧﻪ ﻗﺘﻠﻬﺎ‪،‬‬‫ﻓ ﻘﺎل ﻣﺎﻟ ﮏ ‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 52‬از ‪225‬‬‫ﻗﺪ ﺳﺄﻟﺖ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﻓﺄﺧﺒﺮوﻧﯽ أﻧﻪ ﻗﺘﻠﻬﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺼﺎﻏﺎﻧﯽ‪ :‬ﻟﻮ ﻻ أﻧﻪ ﻋﻨﺪي ﺛﻘﮥ ﻣﺎ ﺣﺪﺛﺖ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﺣﺪث ﻋﻨﻪ ارﺑﻌﮥ اﺋﻤﮥ‪ :‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪة‪ ،‬و أﺣﺴﺒﻪ ذﮐﺮ أﺑﺎ‬‫ﺧﺜﯿﻤﮥ و رﺟﻼ آﺧﺮ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﻤﺮو اﻟﻨﺎﻗﻞ‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻟﻠﺪراوردي‪ :‬اﻟﻮاﻗﺪي‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ذﻟﮏ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﺳـﺌﻞ أﺑﻮ ﻋﺎﻣﺮ اﻟﻌﻘـﺪي ﻋﻦ اﻟﻮاﻗـﺪي‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻧﺤﻦ ﻧﺴﺄل ﻋﻦ اﻟﻮاﻗـﺪي اﻧﻤﺎ ﯾﺴﺄل ﻫﻮ ﻋﻨﺎ ﻓﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﻔﯿﺪ اﻻﺣﺎدﯾﺚ و اﻟﺸـﯿﻮخ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻻ‬‫اﻟﻮاﻗﺪي‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻮاﻗﺪي‪ .‬ﻟﻘﺪ ﮐﺎﻧﺖ اﻟﻮاﺣﯽ ﺗﻀﯿﻊ ﻓﺄوﺗﯽ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ ﺷﻬﺮﺗﻬﺎ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻫﺬه اﻟﻮاح اﺑﻦ واﻗﺪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﺼـﻌﺐ اﻟﺰﺑﯿﺮي‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ رأﯾﻨﺎ ﻣﺜﻠﻪ ﻗﻂ‪ ،‬ﺑﻞ ﻗﺎل ﻣﺼـﻌﺐ‪ :‬و ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﻦ ﺳـﻤﻊ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﻨﺖ أﻗﺪم اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﻤﺎ‬‫ﯾﻔﯿﺪﻧﯽ و ﻻ ﯾﺪﻟﻨﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﻮخ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪34 :‬‬‫اﻻ اﻟﻮاﻗﺪي‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﺠﺎﻫﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺘﺒﺖ ﻋﻦ أﺣﺪ أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و ﺳﺌﻞ ﻋﻨﻪ ﻣﺼﻌﺐ اﻟﺰﺑﯿﺮي‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﺛﻘﮥ ﻣﺄﻣﻮن‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ ﻗﺎل اﻟﻤﺴﯿﺒﯽ‪.‬‬‫و ﺳﺌﻞ ﻋﻨﻪ ﻣﻌﻦ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻧﺎ اﺳﺄل ﻋﻨﻪ؟ ﻫﻮ ﯾﺴﺌﻞ ﻋﻨﯽ‪.‬‬‫و ﺳﺌﻞ ﻋﻨﻪ أﺑﻮ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺛﻘﮥ ﻣﺄﻣﻮن‪.‬‬‫و ﺳﺌﻞ ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻣﺎ ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻋﻨﺎ ﻓﻤﺴﺘﻮ‪ ،‬و أﻣﺎ ﺣﺪﯾﺚ اﻫﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﻬﻮ أﻋﻠﻢ ﺑﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون‪ :‬ﺛﻘﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﺒﺎس اﻟﻌﻨﺒﺮي‪ :‬ﻫﻮ أﺣﺐ اﻟﯽ ﻣﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﺳﻼم‪ :‬ﺛﻘﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ :‬و أﻣﺎ ﻓﻘﻪ أﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪ ﻓﻤﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻮاﻗﺪي‪ ،‬اﻻﺧﺘﻼف و اﻻﺟﻤﺎع ﮐﺎن ﻋﻨﺪه‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﺮﺑﯽ‪ :‬ﻣﻦ ﻗـﺎل‪ :‬ان ﻣﺴﺎﺋـﻞ ﻣﺎﻟـﮏ ﺑﻦ أﻧﺲ و اﺑﻦ أﺑﯽ ذﺋﺐ ﺗﺆﺧـﺬ ﻋﻤﻦ ﻫﻮ أوﺛﻖ ﻣﻦ اﻟﻮاﻗـﺪي ﻓﻼ ﯾﺼـﺪق‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﺳﺎﻟﺖ ﻣﺎﻟﮑﺎ‪ ،‬و ﺳﺄﻟﺖ اﺑﻦ أﺑﯽ ذﺋﺐ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺟﺎﺑﺮ‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺘﺐ أﺑﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ ﯾﻮﺳﻒ و ﻣﺤﻤـﺪ ﺛﻼﺛـﮥ ﻗﻤﺎﻃﺮ‪ ،‬ﻗﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﮐﺎن ﯾﻨﻈﺮ‬‫ﻓﯿﻬﺎ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن رﺑﻤﺎ ﻧﻈﺮ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن أﮐﺜﺮ ﻧﻈﺮه ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﻮاﻗﺪي‪.‬‬‫و ﺳـﺌﻞ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﺮﺑﯽ ﻋﻤﺎ أﻧﮑﺮ اﺣﻤـﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻮاﻗـﺪي‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻤﺎ أﻧﮑﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﺟﻤﻌﻪ اﻻﺳﺎﻧﯿـﺪ و ﻣﺠﯿﺌﻪ ﺑﺎﻟﻤﺘﻦ واﺣـﺪ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ :‬و ﻟﯿﺲ‬‫ﻫﺬا ﻋﯿﺒﺎ ﻗﺪ ﻓﻌﻞ ﻫﺬا اﻟﺰﻫﺮي و اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ :‬ﻟﻢ ﯾﺰل اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﯾﻮﺟﻪ ﻓﯽ ﮐﻞ ﺟﻤﻌﮥ ﺑﺤﻨﺒﻞ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪35 :‬‬‫اﻟﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﻓﯿﺄﺧﺬ ﻟﻪ ﺟﺰﺋﯿﻦ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻮاﻗﺪي‪ ،‬ﻓﯿﻨﻈﺮ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﺮدﻫﻤﺎ و ﯾﺄﺧﺬ ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﯾﻨﺴـﺒﻪ ﻟﺘﻘﻠﯿﺐ‬‫اﻻﺧﺒﺎر ﮐﺄﻧﻪ ﯾﺠﻌﻞ ﻣﺎ ﻟﻤﻌﻤﺮ ﻻﺑﻦ اﺧﯽ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬و ﻣﺎ ﻻﺑﻦ أﺧﯽ اﻟﺰﻫﺮي ﻟﻤﻌﻤﺮ‪.‬‬‫و أﻣﺎ اﻟﮑﻼم ﻓﯿﻪ ﻓﮑﺜﯿﺮ ﺟﺪا ﻗﺪ ﺿﻌﻒ و ﻧﺴﺐ اﻟﯽ وﺿﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪:‬‬‫ﻗﺎل اﺣﻤﺪ‪ :‬ﻫﻮ ﮐﺬاب‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺜﻘﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 53‬از ‪225‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬و اﻟﺮازي‪ ،‬و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻟﻠﻨﺴﺎﺋﯽ ﻓﯿﻪ ﮐﻼم أﺷﺪ ﻣﻦ ﻫﺬا‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬أﺣﺎدﯾﺜﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﺤﻔﻮﻇﮥ‪ ،‬و اﻟﺒﻼء ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺳﻌﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﻣﻈﻨﮥ ﻟﮑﺜﺮة اﻻﻏﺮاب‪ ،‬و ﮐﺜﺮة اﻻﻏﺮاب ﻣﻈﻨﮥ ﻟﻠﺘﻬﻤﮥ و اﻟﻮاﻗﺪي ﻏﯿﺮ ﻣﺪﻓﻮع ﻋﻦ ﺳﻌﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﻓﮑﺜﺮت ﺑﺬﻟﮏ ﻏﺮاﺋﺒﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺪ روﯾﻨﺎ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻠﻮاﻗﺪي ﻋﺸﺮون أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ ﻟﻢ ﻧﺴﻤﻊ ﺑﻬﺎ‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬أﻏﺮب اﻟﻮاﻗﺪي ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ ﻋﺸﺮﯾﻦ اﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﺪ روﯾﻨﺎ ﻋﻨﻪ ﻣﻦ ﺗﺘﺒﻌﻪ آﺛﺎر ﻣﻮاﺿﻊ اﻟﻮﻗﺎﯾﻊ و ﺳﺆاﻟﻪ ﻣﻦ أﺑﻨﺎء اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ و اﻟﺸﻬﺪاء و ﻣﻮاﻟﯿﻬﻢ ﻋﻦ اﺣﻮال ﺳﻠﻔﻬﻢ ﻣﺎ ﯾﻘﺘﻀﯽ اﻧﻔﺮادا ﺑﺮواة و‬‫اﺧﺒﺎر ﻻ ﺗﺪﺧﻞ ﺗﺤﺖ اﻟﺤﺼﺮ و ﮐﺜﯿﺮا ﻣﺎ ﯾﻄﻌﻦ ﻓﯽ اﻟﺮاوي ﺑﺮواﯾﮥ وﻗﻌﺖ ﻟﻪ ﻣﻦ أﻧﮑﺮ ﺗﻠﮏ اﻟﺮواﯾﮥ ﻋﻠﯿﻪ و اﺳﺘﻐﺮﺑﻬﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻈﻬﺮ ﻟﻪ و ﻟﻐﯿﺮه‬‫ﺑﻤﺘﺎﺑﻌﮥ ﻣﺘﺎﺑﻊ أو ﺳﺒﺐ ﻣﻦ اﻻﺳﺒﺎب ﺑﺮاﺋﺘﻪ ﻣﻦ ﻣﻘﺘﻀﯽ اﻟﻄﻌﻦ ﻓﯿﺘﺨﻠﺺ ﺑﺬﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﻌﻬﺪة‪.‬‬‫و ﻗﺪ روﯾﻨﺎ ﻋﻦ اﻻﻣﺎم اﺣﻤﺪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ و رﺿﯽ ﻋﻨﻪ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎزﻟﻨﺎ ﻧﺪاﻓﻊ اﻣﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪36 :‬‬‫اﻟﻮاﻗﺪي ﺣﺘﯽ روي ﻋﻦ ﻣﻌﻤﺮ ﻋﻦ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﻧﺒﻬﺎن‪ ،‬ﻋﻦ أم ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬أ ﻓﻌﻤﯿﺎوان اﻧﺘﻤﺎ ﻓﺠﺎء ﺑﺸﯽء‬‫ﻻ ﺣﯿﻠﮥ ﻓﯿﻪ‪،‬‬‫و اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﻮﻧﺲ ﻟﻢ ﯾﺮوه ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫و روﯾﻨﺎ ﻋﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﺮﻣﺎدي‪ :‬ﻗـﺪم ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ ﺑﻐﺪاد ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ و اﻟﻮاﻗﺪي ﯾﺆﻣﺌﺬ ﻗﺎض ﻋﻠﯿﻨﺎ‪ ،‬و ﮐﻨﺖ اﻃﻮف ﻣﻊ‬‫ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﻮخ اﻟﺬﯾﻦ ﯾﺴـﻤﻊ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬أ ﺗﺮﯾﺪ ان ﺗﺴـﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﻮاﻗﺪي‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﻠﺖ ﻟﻪ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﻘﺪ اردت ان اﺳﻤﻊ ﻣﻨﻪ ﻓﮑﺘﺐ‬‫اﻟﯽ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﺗﺴﺘﺤﻞ اﻟﺮواﯾﮥ ﻋﻦ رﺟﻞ روي ﻋﻦ ﻣﻌﻤﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺒﻬﺎن ﻣﮑﺎﺗﺐ أم ﺳﻠﻤﮥ‪ ،‬و ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﯾﻮﻧﺲ ﺗﻔﺮد ﺑﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﺮﻣﺎدي‪ :‬ﻓﻌﺪت اﻟﯽ ﻣﺼـﺮ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﻓﮑﺎن اﺑﻦ اﺑﯽ ﻣﺮﯾﻢ ﯾﺤﺪﺛﻨﺎ ﺑﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ‪ :‬ﻋﻦ ﻋﻘﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﺷـﻬﺎب‬‫ﻋﻦ ﻧﺒﻬﺎن‪ ،‬و ﻗـﺪ رواه اﯾﻀﺎ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﺑﯽ ﻣﺮﻣﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﮐﺮواﯾﮥ اﻟﺮﻣﺎدي‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺮﻣﺎدي‪ :‬ﻓﻠﻤﺎ ﻓﺮغ‬‫اﺑﻦ اﺑﯽ ﻣﺮﯾﻢ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺿـﺤﮑﺖ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻣﻢ ﺗﻀـﺤﮏ؟ ﻓـﺎﺧﺒﺮﺗﻪ ﺑﻤـﺎ ﻗﺎل ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ إﻟﯿﻪ أﺣﻤـﺪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ اﺑﻦ اﺑﯽ ﻣﺮﯾﻢ‪ :‬ان‬‫ﺷﯿﻮﺧﻨﺎ اﻟﻤﺼﺮﯾﯿﻦ ﻟﻬﻢ ﻋﻨﺎﯾﮥ ﺑﺤﺪﯾﺚ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﺮﻣﺎدي ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻫـﺬا ﻣﻤﺎ ﻇﻠﻢ ﻓﯿﻪ اﻟﻮاﻗـﺪي ﻓﻘـﺪ ﻇﻬﺮ ﻓﯿﻪ ﻫـﺬا اﻟﺨﺒﺮ ان ﯾﻮﻧﺲ ﻟﻢ ﯾﺘﻔﺮد ﺑﻪ‪ ،‬و إذ ﻗﺪ ﺗﺎﺑﻌﻪ ﻋﻘﯿﻞ ﻓﻼ ﻣﺎﻧﻊ ﻣﻦ ان ﯾﺘﺎﺑﻌﻪ ﻣﻌﻤﺮ‪ ،‬و ﺣﺘﯽ ﻟﻮ ﻟﻢ‬‫ﯾﺘﺎﺑﻌﻪ ﻋﻘﯿﻞ ﻟﮑﺎن ذﻟﮏ ﻣﺤﺘﻤﻼ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﯾﮑﻮن ﻓﯿﻬﺎ رﻣﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺗﻘﻠﯿﺐ اﻻﺧﺒﺎر ﻣﺎ ﯾﻨﺤﻮ ﻫﺬا اﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬و ﻗﺪ اﺛﺒﺘﻨﺎ ﻣﻦ ﮐﻼم اﻟﻨﺎس ﻓﯽ ﻟا ﻮاﻗﺪي‬‫ﻣﺎ ﺗﻌﺮف ﺑﻪ اﺣﻮاﻟﻪ‪[1] .‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ واﻗﺪي را ﺑﻠﻘﺐ ﮐﺬاب ﻧﻮاﺧﺘﻪ‪ [1] «.‬ﻋﯿﻮن ‪/1‬ﺛﺮ ج ‪ 1‬ص ‪17‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪37 :‬‬‫و ﯾﺤﯿﯽ ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ او ﺛﻘﮥ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و ﺑﺨﺎري‪ ،‬و رازي‪ ،‬و ﻧﺴﺎﺋﯽ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﻣﺘﺮوك اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺑﺮاي ﻧﺴﺎﺋﯽ ﮐﻼﻣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺪﯾﺪﺗﺮ اﺳﺖ از اﯾﻦ‪.‬‬‫و دار ﻗﻄﻨﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ او ﺿﻌﯿﻒ اﺳﺖ‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﻋﺪي ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ اﺣﺎدﯾﺚ او ﻏﯿﺮ ﻣﺤﻔﻮظ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻼ از اوﺳﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 54‬از ‪225‬‬‫ﻓﺨﺮ رازي ﻧﺒﺎﯾﺪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ اﻫﻞ ﺣﻖ ﻧﺎم واﻗﺪي را ﺑﺎ اﯾﻦ ﻓﻀﺎﯾﺤﺶ ذﮐﺮ ﮐﻨﺪ‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﮥ از ارﺑﺎب دﯾﻦ و ﻣﻨﺼﻔﯿﻦ ﺑﺎ ﯾﻘﯿﻦ اﻧﺼﺎف ﻃﻠﺒﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻟﻠّﻪ ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ :‬ﮐﻪ آﯾﺎ اﻣﺎم رازي و ﻣﻘﻠﺪﯾﻨﺶ را ﻣﯽزﯾﺒﺪ ﮐﻪ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ‬‫اﻫﻞ ﺣﻖ ﻧﺎم واﻗـﺪي ﻫﻢ ﺑﺮ زﺑﺎن آوردﻧـﺪ ﭼﻪ ﺟﺎ ﮐﻪ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﻌـﺪم رواﯾﺖ او ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﺣﺎل آﻧﮑﻪ واﻗﺪي ﻧﺰد‬‫اﺋﻤﻪ ﺳﻨﯿﻪ ﺑﺎﯾﻦ ﻓﻀﺎﺋﺢ و ﻗﺒﺎﯾﺢ ﻣﻮﺻﻮف و ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺜﺎﻟﺐ و ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻣﻌﺮوف ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻤﺪه آن وﺿﻊ اﺣﺎدﯾﺚ‪ ،‬و اﻓﺘﺮاء اﮐﺎذﯾﺐ ﺑﺮ ﺣﻀﺮت‬‫ﺧﯿﺮ اﻻﻧـﺎم ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻـف اﻟﺘﺤﯿـﮥ و اﻟﺴـﻼم اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﮐﺎر اﺣـﺪي إذ اﻫﻞ اﺳـﻼم ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻓّﺠﺎر و ﻓﺴﺎق و ﻣﻨﻬﻤﮑﯿﻦ در ﺑﯿﺒﺎﮐﯽ و‬‫ﺧﻼـﻋﺖ ﻫـﻢ از آن اﺳـﺘﺤﯿﺎء دارﻧـﺪ و ﺑﺮ ﺧـﻮد ﻣﯽﻟﺮزﻧـﺪ‪ ،‬و اﻓـﺘﺮاء و ﮐـﺬب ﻫـﻢ ﺑـﺎﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒـﻪ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺑﯿﺴﺖ ﻫﺰار ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺮ ﺟﻨـﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺮ ﺑﺎﻓﺘﻪ‪.‬‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ اﮔﺮ واﻗﺪي ﺑﺎﺟﻤﺎع اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻣﻮﺛّﻖ و ﻣﻌﺘﻤﺪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺛﻘﻪ و ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻣﯽﺑﻮد ﺑﺎز ﻫﻢ ﺗﻤﺴﮏ و ﺗﺸﺒﺚ ﺑﻌﺪم اﺧﺮاج او ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‬‫ﺳﻤﺘﯽ از ﺟﻮاز ﻧﺪاﺷﺖ ﭼﻪ ﺟﺎ ﮐﻪ ﺣﺎل واﻗﺪي اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﻨﯿﺪي‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﮔﺮ واﻗﺪي ﻗﺪح ﺻﺮﯾﺢ در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯽﮐﺮد ﮐﻼﻣﺶ ﻗﺎﺑﻞ ذﮐﺮ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ﮐﻪ او ﻗﺪح ﻧﮑﺮده‪ ،‬و‬‫ﻣﺤﺾ ﺗﺮك اﺧﺮاج ﺣﺪﯾﺜﯽ از ﻫﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﻟﻮ ﮐﺎن ﻓﯽ ﻏﺎﯾﮥ اﻟﺠﻼﻟﮥ ﻗﺪح در ﺛﺒﻮت و ﺗﻮاﺗﺮ آن ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪38 :‬‬‫ﭘﺲ اﺣﺘﺠﺎج رازي و ﻣﻘﻠﺪﯾﻨﺶ ﺑﻌﺪم اﺧﺮاج واﻗﺪي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ ﻣﻮﻫﻮن و ﻣﺨﺪوش اﺳﺖ‪.‬‬‫اول آﻧﮑﻪ واﻗﺪي از اﻫﻞ ﺧﻼف اﺳﺖ‪ ،‬ﻓﻌﻞ و ﻗﻮل و ﺗﺮك و اﻋﺮاض او ﻫﯿﭻ ﯾﮏ ﻗﺎﺑﻞ آن ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ﭘﯿﺶ ﮐﺮده ﺷﻮد‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ واﻗﺪي ﺑﻔﻀﺎﯾﺢ و ﻗﺒﺎﯾﺢ ﻣﻄﺎﻋﻦ و ﻣﻌﺎﯾﺐ ﻣﻄﻌﻮن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﺗﺮك اﺧﺮاج ﺣﺪﯾﺜﯽ از ﻫﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻗﺎﺑﻞ اﻟﺘﻔﺎت ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ ﺧﻮد رازي ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ رواﯾﺎت واﻗﺪي ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﮑﺪام رو ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ﺗﺸﺒﺚ ﺑﺘﺮك ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﺳـﻮاي رازي اﺑﻦ روزﺑﻬـﺎن ﻧﯿﺰ ﺑﻤﻘـﺎﺑﻠﻪ اﻫـﻞ ﺣـﻖ ﻣﺨـﺎﻟﻔﺖ رواﯾـﺎت واﻗـﺪي ﺑﺮﮔﺰﯾـﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﺨﻠﯿﺺ ﮔﻠﻮي ﺧﻮد ﺑﺮّد آن‬‫ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﭘﺲ از اﻫﻞ ﺣﻖ ﺗﻮﻗﻊ آن داﺷﺘﻦ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺗﺮك او ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را وزﻧﯽ ﻧﻬﻨﺪ داد داﻧﺸﻤﻨﺪي دادن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻣﺤﺴﻦ ﮐﺸـﻤﯿﺮي وﻗـﺎﺣﺖ و ﺟﺴﺎرت را ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻗﺼﻮي رﺳﺎﻧﯿـﺪه ﺑﺮاي رّد ﺑﻌﺾ اﺳـﺘﺪﻻﻻت اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺒﻌﺾ رواﯾﺎت‬‫واﻗـﺪي ﺗﻔﻀـﯿﺢ واﻗـﺪي و ﺗﻘﺒﯿـﺢ او را ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻗﺼﻮي رﺳﺎﻧﯿـﺪه ﮐﻪ او از ﮐـﺬاﺑﯿﻦ واﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎﻋﺮاض او از ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻏﺪﯾﺮ اﻟﺘﻔﺎت ﺗﻮان ﮐﺮد‬‫ﺑﺮرﺳﯽ ﻧﻘﻞ و ﯾﺎ ﻋﺪم ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از ﺳﻮي اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‬‫ﺟﻮاب اﺳﺘﺪﻻل رازي ﺑﻌﺪم ﻧﻘﻞ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻏﺪﯾﺮ ر‬‫اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﺮ ﺧﻼف ادﻋﺎي رازي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫اﻣـﺎ ﺗﻤﺴـﮏ رازي ﺑﻌـﺪم ﻧﻘـﻞ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را ﭘﺲ ﻣﺨـﺪوش اﺳﺖ اوﻻ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ از اﻓﺎدات ﺟﻤﻌﯽ از اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﻇﺎﻫﺮ‬‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺑا ﻦ اﺳـﺤﺎق ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را و ﺳـﺒﺐ ارﺷﺎد آن را ﻧﻘﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ادﻋﺎي ﻋﺪم ﻧﻘﻞ او ﮐﺬب ﺻـﺮﯾﺢ و ﺑﻬﺘﺎن ﻓﻀـﯿﺢ‬‫ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ اﻧﺸﺎﺋﯽ ﺟﺰ ﺣّﺐ ﮐﺘﻤﺎن ﻣﻨﺎﻗﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪39 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 55‬از ‪225‬‬‫ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﻫﻮاي اﺑﻄﺎل ﻓﻀﺎﺋﻞ آن ﺣﻀﺮت ﻣﺘﺼﻮر ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﺷﺪ«‪.‬‬‫ﯾُِﺮﯾُﺪوَن ﻟ ِﯿُْﻄِﻔُﺆا ﻧُﻮَر اﻟﱠﻠِﻪ ﺑ َِﺄﻓْﻮاِﻫِﻬْﻢ َو اﻟﱠﻠُﻪ ُﻣﺘِﱡﻢ ﻧُﻮِرِه ]‪[1‬‬‫اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ در »ﺗﺎرﯾﺦ« ﻏﺪﯾﺮ را از اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫»ﻋﻼﻣﻪ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻦ ﺿﻮ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻦ درع اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﺒﺼـﺮي اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ ﺗﻠﻤﯿـﺬ ﻣﺰي و اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ و‬‫اﺟﻠﻪ ﻣﻨﻘﺪﯾﻦ ﻗﻮم اﺳﺖ در )ﺗﺎرﯾﺦ( ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻟﻤﺎ رﺟﻊ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﻓﮑﺎن ﺑﯿﻦ ﻣﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻣﮑﺎن ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﺧﻄﺐ اﻟﻨﺎس ﻫﻨﺎ ﻟﮏ ﺧﻄﺒﮥ ﻓﯽ اﻟﯿﻮم اﻟﺜﺎﻣﻦ‬‫ﻋﺸﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﻓﻘﺎل ﻓﯽ ﺧﻄﺒﺘﻪ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫و ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﺮواﯾﺎت‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ .‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ‪،‬‬‫و اﻟﻤﺤﻔﻮظ اﻻول‪.‬‬‫و اﻧﻤﺎ ﮐﺎن ﺳـﺒﺐ ﻫﺬه اﻟﺨﻄﺒﮥ و اﻟﺘﻨﺒﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ذﮐﺮه اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﻣﻦ ان ﻋﻠﯿﺎ ﺑﻌﺜﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ‬‫اﻣﯿﺮا ﻋﻠﯽ ﺧﺎﻟـﺪ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿـﺪ ﻓﺮﺟﻊ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻮاﻓﯽ ﺣﺠـﮥ اﻟﻮداع ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻗﺪ ﮐﺜﺮت ﻓﯿﻪ اﻟﻘﺎﻟﮥ‪ ،‬و ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺾ ﻣﻦ‬‫ﮐﺎن ﻣﻌﻪ ﺑﺴـﺒﺐ اﺳﺘﺮﺟﺎﻋﻪ ﻣﻨﻬﻢ ﺧﻠﻌﺎ ﮐﺎن ﺧﻠﻌﻬﺎ ﻧﺎﺋﺒﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻟﻤﺎ ﺗﻌﺠﻞ اﻟﺴـﯿﺮ اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻓﺮغ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع اﺣﺐ ان ﯾﺒﺮئ ﺳﺎﺣﺘﻪ ﻣﻤﺎ ﻧﺴﺐ إﻟﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻘﻮل ﻓﯿﻪ ]‪[2‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺻﻮاﻋﻖ« ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﺟﺰري از اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫»و ﺣﺎﻓـﻆ ﺷـﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ اﻟﺴـﻌﺪي اﻻﻧﺼﺎري در ﮐﺘﺎب »ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ« ﺑﺠﻮاب‬‫ﺣﺪﯾﺚ ]‪ [1‬ﺳﻮرة اﻟﺼﻒ‪8 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﺪﯾﮥ و ﻟا ﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 5‬ص ‪.214‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪40 :‬‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و اﯾﻀﺎ ﻓﺴﺒﺐ ذﻟﮏ ﮐﻤﺎ‬‫ﻧﻘﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺠﺰري ﻋﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ان ﻋﻠﯿﺎ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺾ ﻣﻦ ﮐﺎن ﻣﻌﻪ ﻓﯽ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﻀﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﺠﻪ‬‫ﺧﻄﺒﻬﺎ ﺗﻨﺒﯿﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﺪره‪،‬‬‫وردا ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻪ ﮐﺒﺮﯾـﺪة ﻟﻤـﺎ ﻓﯽ اﻟﺒﺨـﺎري اﻧﻪ ﮐـﺎن ﯾﺒﻐﻀﻪ‪ ،‬و ﺳـﺒﺐ ذﻟﮏ ﻣﺎ ﺻـﺤﺤﻪ اﻟـﺬﻫﺒﯽ اﻧﻪ ﺧﺮج ﻣﻌﻪ اﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ ﻓﺮاي ﻣﻨﻪ‬‫ﺟﻔﻮة ﻓﻨﻘﺼﻪ ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﺠﻌـﻞ ﯾﺘﻐﯿﺮ وﺟﻬﻪ و ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾـﺎ ﺑﺮﯾـﺪة أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﻬﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه ]‪[1‬‬‫ﺑﺮزﻧﺠﯽ در »ﻧﻮاﻓﺾ« ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﺟﺰري از اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫»و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺳﻮل ﺑﺮزﻧﺠﯽ در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد »ﻧﻮاﻓﺾ اﻟﺮواﻓﺾ« ﺑﺠﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 56‬از ‪225‬‬‫اﻟﻮﺟﻪ اﻟﺜﺎﻧﯽ و ﻫﻮ ان اﻟﺴـﺒﺐ ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻟﻮﺻـﯿﮥ ﮐﻤﺎ رواه اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻋﻦ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻤﻐﺎزي« ان ﻋﻠﯿﺎ‬‫رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻟﻤـﺎ رﺟﻊ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺾ ﻣﻦ ﮐـﺎن ﻣﻌﻪ ﻓﯽ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﻀـﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺣﺠﻪ ﺧﻄﺐ ﻫـﺬه اﻟﺨﻄﺒﮥ‬‫ﺗﻨﺒﯿﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﻮ ﻗـﺪره وردا ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻪ ﮐﺒﺮﯾـﺪة رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﻟﺒﺨﺎري« اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺒﻐﺾ ﻋﻠﯿﺎ ﺣﯿﻦ رﺟﻊ ﻣﻌﻪ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬و‬‫ﺳﺒﺒ ﻪ ﮐ ﻤ ﺎ‬‫ﺻﺤﺤﻪ اﻟـﺬﻫﺒﯽ اﻧﻪ ﺧﺮج ﻣﻌﻪ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ ﻓﺮأي ﻣﻨﻪ ﺟﻔﻮة ﻓﻨﻘﺼﻪ ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﺠﻌﻞ وﺟﻬﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﺘﻐﯿﺮ و‬‫ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﺮﯾﺪة أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه ]‪[2‬‬‫ﺳﻬﺎرﻧﭙﻮري در »ﻣﺮاﻓﺾ« ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ از اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫»و ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴـﺎم اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺷـﯿﺦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﺎ ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ ﺷـﯿﺦ ﺑـﺪﯾﻊ اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﻬﺎرﻧﭙﻮري در ﮐﺘﺎب »ﻣﺮاﻓﺾ اﻟﺮواﻓﺾ« ﮐﻪ در ﻋﻬـﺪ ﻣﺤﻤﺪ‬‫اورﻧﮓ ]‪ [1‬اﻟﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ ص ‪ 25‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻧﻮاﻓﺾ اﻟﺮواﻓﺾ ص ‪ 4‬اﻟﺤﻔﻮة اﻻوﻟﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪41 :‬‬‫زﯾﺐ ﻋـﺎﻟﻤﮕﯿﺮ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮده و ﻣﺨـﺎﻃﺐ در ﺑـﺎب ﻣﻄﺎﻋﻦ و ﻏﯿﺮ آن ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﻧﺒﺎن ﮐﺎﺑﻠﯽ را ﺧﺎﻟﯽ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎﻧﺘﺤﺎل ﺑﻌﺾ ﺧﺮاﻓﺎﺗﺶ ﺗﺰﯾﯿﻦ‬‫ﺑﻀﺎﻋﺖ ﻣﺰﺟﺎة ﺧﻮد ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺠﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳـﺒﺐ اﯾﻦ ﺧﻄﺒﻪ ﺷـﮑﺎﯾﺖ ﺑﺮﯾـﺪه اﺳـﻠﻤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀـﯽ در ﺧﺪﻣﺖ ﺳـﯿﺪ اﻟﻮري ﮐﺮده ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺪ ﻟا ﺤﻖ در‬‫»ﻣﺪارج« ﺑﺮ آن ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده و وﺟﻪ ﺷﮑﺎﯾﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ آن ﺷﯿﺮ ﺧﺪا ﺑﺎﻣﺮ ﺳﺮور اﻧﺒﯿﺎء ﺑﯿﻤﻦ رﻓﺖ ﺗﺎ ﺧﻤﺲ ﻏﻨﺎﺋﻢ ﮐﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ وﻟﯿﺪ‬‫ﻓﺮاﻫﻢ آورده ﺑﻮد ﺟـﺪا ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀـﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﺧﻤﺲ ﺑﺮ ﮐﻨﯿﺰﮐﯽ ﻣﺘﺼـﺮف ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺮﯾﺪه را از اﯾﻦ ﮐﺎر ﮐﺪورت و اﻧﮑﺎر ﭘﯿﺪا ﮔﺸﺖ‪،‬‬‫ﺑﻌـﺪ از ﻣﺮاﺟﻌﺖ اﯾﻦ ﻣﻘـﺪﻣﻪ را ﻧﺰد آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﻮد‪ ،‬آن ﺟﻨﺎب ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬أي ﺑﺮﯾﺪه ﻣﮕﺮ ﻋﻠﯽ را دﺷـﻤﻦ‬‫داري؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬آري‪ ،‬از اﯾﻦ ﺟﻮاب رﻧﮓ روي ﻣﺒﺎرك آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺮاﻓﺮوﺧﺖ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬در ﺣﻖ ﻋﻠﯽ ﮔﻤﺎن ﺑﺪ ﻣﺒﺮ و او از ﻣﻦ و ﻣﻦ از‬‫اوﯾﻢ‪ ،‬و او ﻣﻮﻻي ﺷﻤﺎ اﺳﺖ و ﻫﺮ ﮐﻪ ﺑﺎﺷﻢ ﻣﻦ ﻣﻮﻻي او‪ .‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﺷﯿﺦ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در ﺻﻮاﻋﻖ آورده ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺟﺰري از اﺑﻦ اﺳﺤﺎق رواﯾﺖ ﮐﺮده ﮐﻪ ﺳﺒﺐ اﯾﻦ ﺧﻄﺒﻪ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﻀﯽ از‬‫ﺟﻤﺎﻋﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀـﯽ در ﯾﻤﻦ ﺑﻮدﻧﺪ در ﺣﻖ آن ﺷـﯿﺮ ﺧﺪا ﺗﮑﻠﻢ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻌﺪ از ﻓﺮاغ از ﺣﺞ‬‫ﺧﻄﺒﻪ ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ از ﺟﻬﺖ ﺗﻨﺒﯿﻪ ﺑﺮ ﻗﺪر ﻋﻠﯽ و از ﺟﻬﺖ رد ﺑﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ در وي ﺳﺨﻦ ﮐﺮده ﺑﻮد ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺮﯾﺪه«‪.‬‬‫ﮐﻤ ﺎ‬‫ﺟﺎء ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺒﻐﻀﻪ‪،‬‬‫و ﺳﺒﺐ ذﻟﮏ ﻣﺎ‬‫ﺻﺤﺤﻪ اﻟﺬﻫﺒﯽ اﻧﻪ ﺧﺮج ﻣﻌﻪ اﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ ﻓﺮأي ﻣﻨﻪ ﺟﻔﻮة‪ ،‬ﻓﻨﻘﺼﻪ ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﺠﻌﻞ ﯾﺘﻐﯿﺮ وﺟﻬﻪ و ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﺮﯾﺪة أ ﻟﺴﺖ‬‫أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪42 :‬‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه ]‪.[1‬‬‫اﯾﻦ ﻋﺒﺎرات ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﯽﺑﯿﻨﯽ ﺑﻪ ﮐﻤﺎل ﻇﻬﻮر ﺗﮑـﺬﯾﺐ ﻓﺨﺮ رازي ﮐﻪ ﺑﺎ دﻋﺎي ﻋـﺪم ﻧﻘﻞ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را ﻗﺪح آن ﺧﻮاﺳـﺘﻪ‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﭼﻪ از آن ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﺻـﺮاﺣﺖ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق رواﯾﺖ ﮐﺮده ﮐﻪ ﺳـﺒﺐ ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮدن ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 57‬از ‪225‬‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺷﮑﺎﯾﺖ ﺑﻌﻀﯽ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ادﻋﺎي ﻋﺪم ﻧﻘﻞ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﮐﺬب ﺑﯽﺳﺮ و ﭘﺎ اﺳﺖ‪.‬‬‫و اﮔﺮ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺤﺎت اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﻣﺘﻌﺼﺒﯽ ﮔﻮش ﻧﺪﻫﺪ آﺧﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺧﻮد ﺟﻨﺎب ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ را ﭼﻪ ﻋﻼج اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﻨﺎﺑﺸﺎن ﻫﻢ ﺑﺘﻘﻠﯿﺪ‬‫اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﻫﻤﯿﻦ ﺣﺮف ﺑﺮ زﺑﺎن اﻗﺪس آوردهاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﻧﻤﯽﺑﯿﻨﯽ ﮐﻪ ﺟﻨﺎﺑﺸﺎن در ﺧﺎﺗﻤﻪ ﺟﻮاب از ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬‫و ﺳـﺒﺐ ﻓﺮﻣﻮدن اﯾﻦ ﺧﻄﺒﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﻮرﺧﯿﻦ و اﻫﻞ ﺳـﯿﺮ آوردهاﻧﺪ ﺻﺮﯾﺢ دﻻﻟﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﻓﺎده ﻣﺤﺒﺖ و دوﺳﺘﯽ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ‬‫ﺑﻮد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺟﻤﺎﻋﺖ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﮐﻪ در ﻣﻬﻢ ﻣﻠﮏ ﯾﻤﻦ ﺑﺎ آن ﺟﻨﺎب ﻣﺘﻌﯿﻦ ﺷـﺪه ﺑﻮدﻧـﺪ ﻣﺜﻞ ﺑﺮﯾـﺪه اﺳـﻠﻤﯽ و ﺧﺎﻟـﺪ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿـﺪ و دﯾﮕﺮ‬‫ﻧﺎﻣﺪاران ﻫﻨﮕﺎم ﻣﺮاﺟﻌﺖ از آن ﺳـﻔﺮ ﺷـﮑﺎﯾﺘﻬﺎي ﺑﯿﺠﺎ از ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ ﺑﺤﻀﻮر رﺳﻮل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﺮض ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﺟﻨﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﭘﻨﺎه ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ دﯾﺪ ﮐﻪ از اﯾﻦ ﻗﺴﻢ ﺣﺮﻓﻬﺎ ﻣﺮدم را ﺑﺮ زﺑﺎن رﺳﯿﺪه اﺳﺖ و اﮔﺮ ﻣﻦ ﯾﮑﺪو ﮐﺲ را از اﯾﻦ ﺷﮑﺎﯾﺘﻬﺎ ﻣﻨﻊ‬‫ﺧﻮاﻫﻢ ﻧﻤﻮد ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ ﭘﺎس ﻋﻼﻗﻪ ﻧﺎزﮐﯽ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ را ﺑﺎ ﺟﻨﺎب او ﺑﻮد ﺧﻮاﻫﻨـﺪ داﺷﺖ‪ ،‬و ﻣﻤﺘﻨﻊ ﻧﺨﻮاﻫﻨـﺪ ﺷـﺪ ﻟﻬـﺬا ﺧﻄﺒﻪ ﻋﺎم‬‫ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬و اﯾﻦ ﻧﺼﯿﺤﺖ را ﻣﺼﺪر ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﻪ ﮐﻪ ﻣﻨﺼﻮص ]‪ [1‬ﻣﺮاﻓﺾ اﻟﺮواﻓﺾ‪ -‬دﻟﯿﻞ دوم از ﻓﻀﻞ ﺳﻮم از ﺑﺎب ﺛﺎﻟﺚ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪43 :‬‬‫اﺳﺖ در ﻗﺮآن‪ :‬أ ﻟﺴﺖ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫؟ ﯾﻌﻨﯽ ﻫﺮ ﭼﻪ ﻣﯽﮔـﻮﯾﻢ از راه ﺷـﻔﻘﺖ و ﺧﯿﺮﺧـﻮاﻫﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ‪ ،‬ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ ﭘﺎﺳـﺪاري ﮐﺴـﯽ ﻧﻨﻤﺎﯾﻨـﺪ و ﻋﻼـﻗﻪ ﮐﺴـﯽ را ﺑـﺎ ﻣﻦ در ﻧﻈﺮ‬‫دارﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق و دﯾﮕﺮ أﻫﻞ ﺳﯿﺮ ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ اﯾﻦ ﻗﺼﻪ را آوردهاﻧﺪ اﻧﺘﻬﯽ ]‪[1‬‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻧﯿﺰ در »ﺗﺤﻔﻪ« ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را از اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫ﻓﻠﱠﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ و اﻟﻤﻨﮥ ﮐﻪ ﮐﺬب و ﺳـﻘﯿﻔﻪ ﺳﺎزي رازي ﮐﻔﻠﻖ اﻟﺼـﺒﺢ و ﺿﻮء اﻟﻨﻬﺎر ﺑﺎﻓﺎده ﺟﻨﺎب ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ واﻻﺗﺒﺎر ﻫﻢ واﺿﺢ و روﺷﻦ و‬‫ﻣﺒﯿﻦ و ﻣﺒﺮﻫﻦ ﮔﺸﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎﺑﺸﺎن ﻧﺴـﺒﺖ رواﯾﺖ ﮐﺮدن ﺑﺘﻔﺼـﯿﻞ ﻗﺼﻪ ارﺷﺎد ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﺴﺒﺐ ﺷﮑﺎﯾﺖ ﺑﻌﻀﯽ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﺎﺑﻦ اﺳﺤﺎق‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬و رازي ﺑﻤﺰﯾـﺪ ﮔﺎوﺗﺎزي ادﻋﺎي ﻋـﺪم ﻧﻘﻞ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را دارد‪ ،‬و ﺑﺎﯾﻦ ﺗﻮﻫﻢ ﻗـﺪح در ﺛﻮﺑﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ‬‫ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ‬‫اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﯾﺎ ﺑﺎﯾﺪ رازي را در ادﻋﺎﯾﺶ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﮐﻨﻨﺪ و ﯾﺎ اﻋﻼم ﻧﺎﻣﺒﺮده را ﮐﺎذب ﺑﺪاﻧﻨﺪ‬‫ﭘﺲ ﺣﺎﻻـت ﺣﻀـﺮات اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ را اﺧﺘﯿـﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮاه ﺑﺘﮑـﺬﯾﺐ ﺟﻨـﺎب ﺷـﺎه ﺻﺎﺣﺐ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ »ﺻﻮاﻋﻖ« و ﻣﻨﺼﻒ »ﻧﻮاﻓﺾ«‪ ،‬و‬‫ﻣﺆﻟﻒ »ﻣﺮاﻓﺾ« ﭘﺮدازﻧـﺪ‪ ،‬و اﻫﻞ ﺣﻖ را ﺗﻮﺟﻪ ﺑﺮد اﺳـﺘﺪﻻﻟﺸﺎن ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺑﺮ اﺑﻄﺎل دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﮐﻪ اﯾﻦ اﺳـﺘﺪﻻل ﻧﻬـﺎﯾﺖ رﮐﯿـﮏ و ﺑﯽ‪ -‬رﺑﻄﺎ اﺳﺖ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ وﺟﻮه رد آن ﮐﻪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﻣﺎ ﺑﻌـﺪ ﺧﻮاﻫﯽ‬‫ﺷﻨﻔﺖ ﻓﺎرغ اﻟﺒﺎل ﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﻮاه ﺗﮑﺬﯾﺐ رازي اﺧﺘﯿﺎر ﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬و ﮐﺬب و ﺑﻬﺖ او را ﺛﺎﺑﺖ ﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺧﻔﺖ ﻋﻘﻞ و ﺳﺨﺎﻓﺖ رأي‬‫او ﺑﺮ ارﺑﺎب اﯾﻘﺎن واﺿـﺢ ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ ﮐﻪ ﺑﺨﯿﺎل اﺑﻄﺎل اﺳـﺘﺪﻻل أﻫﻞ ﺣﻖ ﮐـﺬﺑًﺎ و ﺑﻬﺘﺎﻧًﺎ ﺑﺮ زﺑﺎن آورده ﮐﻪ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﻧﻘﻞ‬‫ﻧﮑﺮده‪ ،‬و ﻏﺎﻟﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﭼﺎر ﺗﻦ ﺑﺸﻖ ﺛﺎﻧﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داد‪ ،‬و ﺗﻔﻀﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿﺢ و ﺗﮑﺬﯾﺐ رازي را ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ و دﯾﮕﺮ‬‫اﺳﻼف ﺳﻬﻞﺗﺮ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﭘﻨﺪاﺷﺖ‪ [1] .‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪ 332‬ط ﻟﮑﻬﻨﻮ ‪1302‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪44 :‬‬‫و از اﯾﻦ ﺟﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ در »ﺷـﺮح ﻣﻘﺎﺻـﺪ« ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﻗﻼده ﺗﻘﻠﯿـﺪ رازي در ﻣﻨﻊ ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ و ذﮐﺮ ﻗﺪح آن و ﺗﺸـﺒﺚ ﺑﻌﺪم‬‫ﻧﻘﻞ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ و واﻗـﺪي در ﮔﺮدن اﻧـﺪاﺧﺘﻪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ از اﻋﺎده ﮐـﺬب رازي ﻣﺘﻀـﻤﻦ ادﻋﺎي ﻋـﺪم ﻧﻘﻞ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 58‬از ‪225‬‬‫اﺳﺘﺤﯿﺎ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﮐﻤﺎ ﺳﺘﻌﻠﻢ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﻗﻮﺷـﺠﯽ در »ﺷـﺮح ﺗﺠﺮﯾﺪ« اﮐﺘﻔﺎ ﺑﺮ ذﮐﺮ ﻋﺪم ﻧﻘﻞ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ و واﻗﺪي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ادﻋﺎي ﻋﺪم ﻧﻘﻞ اﺑﻦ‬‫اﺳﺤﺎق آن را ﻗﺎﺑﻞ ذﮐﺮ ﻧﺪﯾﺪه‪.‬‬‫و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ در »ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺸـﮑﺎة« ﺑﺎ وﺻﻒ ذﮐﺮ ﻋﺪم رواﯾﺖ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ و واﻗﺪي ﺑﺮواﯾﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻟﺐ ﮔﺸﻮده‬‫رﻓﺾ ﺟﺴﺎرت ﺳﺮاﺳـﺮ ﺧﺴﺎرت رازي ﯾﻌﻨﯽ ادﻋﺎي ﻋـﺪم ﻧﻘﻞ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را ﻧﻤﻮده ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎﺑﻄﺎل آن ﺻـﺮاﺣﮥ ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ‬‫ﻗﺼﺐ ﻣﺴﺎﺑﻘﺖ در ﺗﻔﻀﯿﺢ رازي رﺑﻮده‪.‬‬‫و از ﻃﺮاﺋﻒ اﻣﻮر اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﺟﻬﺮﻣﯽ ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺎرت »ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﮥ« ﮐﻪ ﻣﺜﺒﺖ ذﮐﺮ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻏﺪﯾﺮ را و ﺳـﺒﺐ آن را ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ذﮐﺮ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق را از ﻣﯿﺎن اﻧﺪاﺧﺘﻪ اﮐﺘﻔﺎ ﺑﺮ ﻣﺤﺾ ﻧﺴﺒﺖ آن ﺑﺤﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﭼﻪ ﻋﺠﺐ‬‫ﺣﻤﺎﯾﺖ رازي و ﮐﺘﻤﺎن ﮐﺬﺑﺶ ﻣﻄﻤﺢ ﻧﻈﺮ داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﻗﺎﻃﻌﻪ« ﺗﺮﺟﻤﻪ »ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ« ﮐﻪ در ﺳـﻨﻪ أرﺑﻊ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و‬‫ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ در ﻋﻬﺪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﺎدﻟﺸﺎه ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻧﯿﺰ دﻟﯿـﻞ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺮاد از اﻣﺮ ﺑﻤﻮاﻻـت ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﺟﺘﻨـﺎب از ﺑﻐﺾ و ﻋـﺪاوت آن ﺣﻀـﺮت اﺳﺖ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﺷـﻤﺲ‬‫اﻟﺪﯾﻦ ﺟﺰري رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ رواﯾﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺧﻄﺒﻪ ﺧﻮاﻧﺪن رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪45 :‬‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ذﮐﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ آن ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻌﻀـﯽ از اﺻـﺤﺎب در ﺻـﺤﺒﺖ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺑﺠﺎﻧﺐ ﯾﻤﻦ رﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﺳـﺨﻨﯽ ﻧﺴـﺒﺖ‬‫ﺑﺤﻀـﺮت ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮدﻧـﺪ و ﭼﻮن رﺳﻮل ﺧـﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ از ﺣـﺞ ﻓﺎرغ ﺷـﺪ اراده آن ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﺗﻨﺒﯿﻪ ﮐﻨﺪ‬‫ﻣﺮدﻣﺎن را ﺑﺮ ﻗﺪر و ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ورد ﮐﻨﺪ ﺑﺮ آن ﮐﺴﯽ ﮐﻪ در ﺑﺎب وي ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺮﯾﺪه اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫ﺟﻬﺮﻣﯽ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻﻮاﻋﻖ ﺧﯿﺎﻧﺖ ﮐﺮده و اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ذﮐﺮ ﻧﻨﻤﻮده‬‫ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﺟﻬﺮﻣﯽ ﺟﻬﺮ ﺑﺨﯿﺎﻧﺖ و ﺗﺮك دﯾﺎﻧﺖ ﺑﮑﺘﻤﺎن ذﮐﺮ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﻧﻤﻮده‪ :‬ﻟﮑﻦ ﭼﻮن در ﻗﻮل ﺧﻮد‪ :‬و ﺑﺎﻋﺚ ﺧﻄﺒﻪ ﺧﻮاﻧـﺪن رﺳﻮل‬‫ﺧـﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ذﮐﺮ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ آن ﺑﻮد اﻟـﺦ ﻣﺸﺎر إﻟﯿﻪ ﺑﻠﻔﻆ ذﻟﮏ ﮐﻪ در ﻋﺒﺎرت ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ ﻣﺒﯿﻦ و ﻣﺼـﺮح‬‫ﻧﻤﻮده ﻟﻬﺬا ﺿـﺮر آن ﺑﺮاي اﺑﺘﺎع رازي ﺑﻌﺪ ﻟﺤﺎظ اﺻﻞ ﻋﺒﺎرت ﺻﻮاﻋﻖ اﮐﺜﺮ اﺳﺖ از ﻧﻔﻊ آن و ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻋﺒﺎرت ﺻﻮاﻋﻖ ﻫﻢ ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ‬‫در آﻧﮑـﻪ ﻣﺮاد از ذﻟـﮏ در آن ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ اﺳﺖ و اﺣﺘﻤـﺎل دﯾﮕﺮ را ﺑﺮ ﻧﻤﯽﺗﺎﺑـﺪ ﻟﮑﻦ از ﺗﺮﺟﻤﻪ اﯾﻦ ﺑﺰرگ زﯾـﺎدﺗﺮ ﺗﺸـﯿﯿﺪ اﯾﻦ ﻣﺮام‬‫ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و َﻓﻠِﱠﻠِﻪ اﻟ ُْﺤﱠﺠُﮥ اﻟ ْﺒﺎﻟ َِﻐُﮥ‬‫‪.‬‬‫و ﺛﺎﻧﯿًﺎ از ﻏﺮاﺋﺐ ﺗﺄﺛﯿﺮات ﻋﻠﻮ ﺣﻖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻗﺒﺢ و ﺷﻔﺎﻋﺖ ﺗﻤﺴﮏ رازي ﺑﻌﺪم ﻧﻘﻞ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را از ﮐﻼم‬‫ﺧﻮدش در ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻇـﺎﻫﺮ ﺷـﺪه ﮐﻪ رد و اﺑﻄﺎل ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺮوﯾﺸﺎن ﮐﺮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺷـﻨﺎﻋﺖ اﯾﻦ ﺗﻤﺴﮏ از اﻓﺎده او در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻠﻤﺎت ﻣﺨﺘﺼـﺮ‬‫ﻇـﺎﻫﺮ ﺷـﺪه ﮐﻪ در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻼم ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺛﺒﻮت رﺟﻮع ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ از ﯾﻤﻦ در ﺣﺠـﮥ اﻟﻮداع از ﺻـﺤﯿﺤﯿﻦ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ آﻏﺎز ﻧﻬﺎده‬‫ﮐﻪ ﺑﺎدﻋﺎي ﺑﻮدن آن ﺣﻀﺮت ]‪ [1‬ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﻗﺎﻃﻌﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪46 :‬‬‫در ﯾﻤﻦ اﺑﻄﺎل اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﺧﻮاﺳـﺘﻪ‪ ،‬ﻫﻢ ﭼﻨﺎن ﺷـﻨﺎﻋﺖ ﺗﻤﺴﮏ او ﺑﻌﺪم ذﮐﺮ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را از ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻼم ﻇﺎﻫﺮ و‬‫ﺑﺎﻫﺮ اﺳﺖ زﯾﺮا ﮐﻪ رﺟﻮع ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم از ﯾﻤﻦ و ﺷـﺮﮐﺖ در ﺣﺞ ﺑﺎ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق در ﺳـﯿﺮت ﺧﻮد رواﯾﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ رازي ﺧﻮد ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﻣﺘﻀﻤﻦ رﺟﻮع ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 59‬از ‪225‬‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم از ﯾﻤﻦ و ﺣﻀﻮر در ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﺑﺨﺪﻣﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖ ﻣﺂب ﮐﻪ اﯾﻦ رواﯾﺘﺶ ﻣﻮاﻓﻖ رواﯾﺎت دﯾﮕﺮ اﺋﻤﮥ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ‬‫و اﺳـﺎﻃﯿﻦ ﻣﻨﻘـﺪﯾﻦ و ارﺑﺎب ﺻـﺤﺎح اﯾﺸﺎن اﺳﺖ ﮔﻮش ﻧﻤﯽدﻫـﺪ‪ ،‬و از اﻫﻞ ﺣﻖ ﺗﻮﻗﻊ ﻗﺒﻮل ﺗﻤﺴﮏ او ﺑﻌـﺪم ذﮐﺮ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﻏﺪﯾﺮ را ﮐﻪ ﺧﻼف آن از ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت دﯾﮕﺮ ﺣﻀﺮات ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ دارد‪.‬‬‫»اﯾﻦ ﺧﯿﺎل اﺳﺖ و ﻣﺤﺎل اﺳﺖ و ﺟﻨﻮن«‪.‬‬‫و ﺣﻖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ رازي ﺑﭽﻨﯿﻦ ﻫﻔﻮات و ﺧﺮاﻓﺎت ﺑﻨﺎي ﻓﻀﻞ و ﺟﻼﻟﺖ ﺧﻮد را ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺧﻮد را ﺿـﺤﮑﻪ و ﺳـﺨﺮﯾﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬‫ﺻﺪور ﭼﻨﯿﻦ ﺧﺮاﻓﺎت و ﻫﻔﻮات از ادﻧﯽ ﻣﺤﺼـﻠﯽ ﮐﻪ اﻧﺪك ﺗﻤﯿﺰ داﺷﺘﻪ ﻣﺴﺘﺒﻌﺪ و ﻣﺴﺘﻐﺮب اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﻋﺎﻟﻢ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن و اﻣﺎم‬‫ﻋﻤـﺪة اﻷﻋﯿـﺎن ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﺣﻖ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺨـﺎﻟﻔﺖ ﺣﻖ و ﻣﺨـﺎﻟﻔﺖ ﺑﺎﻃـﻞ ﻋﺠﺐ داء ﻋﻀـﺎل و ﻣﺮض ﻣﻬﻠﮏ و ﺧﻠﻖ ﻣﺮدي اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫آدﻣﯽ را ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از ﻋـﺬاب و ﻧﮑـﺎل آﺧﺮت در دﻧﯿـﺎ ﻫﻢ ﺑـﺎ ﻓﺤﺶ ﻣﻌﺎﯾﺐ و اﻗﺒـﺢ ﻓﻀﺎﺋـﺢ رﺳﻮا ﻣﯽﺳﺎزد و ﻣﺼـﺪر ﻋﺠﺎﺋﺐ ﺗﻌﺼـﺒﺎت و‬‫ﻏﺮاﺋﺐ ﺗﻨﺎﻗﻀﺎت ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬ﺳﺒﺤﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻋﻼم ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن ﮐﻪ ﭼﻬﺎ ﻣﻮ ﺷﮑﺎﻓﯿﻬﺎ ﮐﻪ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺣﮑﻤﺎي اﻋﻼم ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و داد ﺗﺒﺤﺮ و‬‫ﺗﻤﻬﺮ ﻣﯽدﻫﺪ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ﭼﻨﯿﻦ ﭘﺎﻫﺎ ﻣﯽﺧﻮرد ﮐﻪ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺳﻄﺮ ﻣﺨﺘﺼﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪47 :‬‬‫ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻏﺮاﺋﺐ ﻫﻔﻮات و ﺗﻬﺎﻓﺘﺎت ودﯾﻌﺖ ﻧﻬﺎده داد ﺣﺴﻦ ﺗﻘﺮﯾﺮ و ﻟﻄﻒ ﺗﺤﺒﯿﺮ داده اﺳﺖ‬‫اﺑﻦ اﺳﺤﺎق رﺟﻮع اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را از ﯾﻤﻦ و ﺣﻀﻮر در ﺣﺞ را ﺑﺎ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫و أﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق رﺟﻮع ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم از ﯾﻤﻦ و ﺣﻀﻮر آن ﺣﻀﺮت در ﺣﺞ‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [1‬ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻫﺸﺎم اﻟﺤﻤﯿﺮي اﻟﺒﺼﺮي در »ﺗﻬﺬﯾﺐ ﺳﯿﺮت اﺑﻦ اﺳﺤﺎق« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻣﻮاﻓﺎة ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ ﻗﻔﻮﻟﻪ ]‪ [2‬ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ و رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﺤﺞ‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ :‬و ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻧﺠﯿﺢ أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﮐﺎن ﺑﻌﺚ ﻋﻠﯿًﺎ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻟﯽ ﻧﺠﺮان ﻓﻠﻘﯿﻪ‬‫ﺑﻤﮑﮥ و ﻗﺪ أﺣﺮم ﻓﺪﺧﻞ ﻋﻠﯽ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻨﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﻮﺟﺪﻫﺎ ﻗﺪ ﺣّﻠﺖ و ﺗﻬﯿﺄت‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻣﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ ﺑﻨﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ؟‬‫ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬أﻣﺮﻧﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أن ﻧﺤﻞ ﺑﻌﻤﺮة ﻓﺤﻠﻠﻨﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻢ أﺗﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﻠﻤﺎ ﻓﺮغ ﻣﻦ اﻟﺨﺒﺮ ﻋﻦ‬‫ﺳﻔﺮه ﻗـﺎل ﻟﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬اﻧﻄﻠﻖ ﻓﻄﻒ ﺑـﺎﻟﺒﯿﺖ و ﺣـﻞ ﮐﻤـﺎ ﺣﻞ أﺻـﺤﺎﺑﮏ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﻧﯽ أﻫﻠﻠﺖ ]‪ [3‬ﮐﻤﺎ‬‫أﻫﻠﻠﺖ‪ [1] ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺷﺎﻣﯽ در ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻣﻐﺎزي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻗـﺪ اﻋﺘﻤـﺪ اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠـﮏ ﺑﻦ ﻫﺸـﺎم رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ رواﯾـﮥ أﺑﯽ ﻣﺤﻤـﺪ زﯾـﺎد ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻄﻔﯿـﻞ اﻟﻌـﺎﻣﺮي اﻟﺒﮑﺎﺋﯽ ﺑﻔﺘﺢ‬‫اﻟﻤﻮﺣﺪة و ﺗﺸﺪﯾﺪ اﻟﮑﺎف و ﻫﻮ ﺻﺪوق ﺛﺒﺖ ﻓﯽ اﻟﻤﻐﺎزي و ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻋﻦ ﻧﻤﯿﺮ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻟﯿﻦ ﻓﺮواﻫﺎ اﺑﻦ ﻫﺸﺎم ﻋﻨﻪ و ﻫﺬﺑﻬﻤﺎ و ﻧﻘﺤﻬﺎ‬‫و زاد ﻓﯿﻬﺎ زﯾﺎدات ﮐﺜﯿﺮة و اﻋﺘﺮض اﺷﯿﺎء ﺳﻠﻢ ﻟﻪ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻨﻬﺎ ﺑﺤﯿﺚ ﻧﺴﺒﺖ اﻟﺴﯿﺮة إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ اﻋﺘﻨﯽ ﺑﮑﺘﺎب اﺑﻦ ﻫﺸﺎم أﺋﻤﮥ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻘﻔﻮل‪ :‬اﻟﺮﺟﻮع ﻣﻦ اﻟﺴﻔﺮ ﺧﺎﺻﮥ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻗﻔﻞ ﯾﻘﻔﻞ ﻗﻔﻮﻻ اﻻﻣﯿﺮ اﻟﺠﻨﺪ‪:‬‬‫ارﺟﻌﻬﻢ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻫﻞ اﻟﻤﻠﺒﯽ‪ :‬رﻓﻊ ﺻﻮﺗﻪ ﺑﺎﻟﺘﻠﺒﯿﮥ‪ -‬اﻫﻞ اﻟﻤﺤﺮم ﺑﺎﻟﺤﺞ و اﻟﻌﻤﺮة‪ :‬رﻓﻊ ﺻﻮﺗﻪ ﺑﺎﻟﺘﻠﺒﯿﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪48 :‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ارﺟﻊ ﻓﺄﺣﻠﻞ ﮐﻤﺎ ﺣﻞ أﺻـﺤﺎﺑﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﻧﯽ ﻗﻠﺖ ﺣﯿﻦ أﺣﺮﻣﺖ اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﻧﯽ اﻫﻞ ﺑﻤﺎ أﻫﻞ ﺑﻪ ﻧﺒﯿﮏ و ﻋﺒﺪك و رﺳﻮﻟﮏ‬‫ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻬﻞ ﻣﻌﮏ ﻣﻦ ﻫﺪي ]‪[1‬؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ‪ ،‬ﻓﺄﺷـﺮﮐﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﻫـﺪﯾﻪ و ﺛﺒﺖ ﻋﻠﯽ اﺣﺮاﻣﻪ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﺘﯽ ﻓﺮﻏﺎ ﻣﻦ اﻟﺤﺞ و ﻧﺤﺮ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﻬﺪي ﻋﻨﻬﻤﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 60‬از ‪225‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ :‬و ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮة ﻋﻦ ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ رﮐﺎﻧﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ أﻗﺒﻞ ﻋﻠﯽ‬‫رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ ﻟﯿﻠﻘﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻤﮑﮥ ﺗﻌﺠﻞ اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و اﺳﺘﺨﻠﻒ ﻋﻠﯽ ﺟﻨﺪه‬‫اﻟـﺬي ﻣﻌﻪ رﺟﻼ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻓﻌﻤـﺪ ذﻟﮏ اﻟﺮﺟﻞ ﻓﮑﺴـﯽ ﮐﻞ رﺟﻞ ﻣﻦ اﻟﻘﻮم ﺣﻠـﮥ ﻣﻦ اﻟﺒﺰ اﻟﺬي ﮐﺎن ﻣﻊ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻠﻤﺎ دﻧﯽ‬‫ﺟﯿﺸﻪ ﺧﺮج ﻟﯿﻠﻘﺎﻫﻢ ﻓﺎذًا ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺤﻠﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬وﯾﻠﮏ ﻣﺎ ﻫـﺬا؟ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺴﻮت اﻟﻘﻮم ﻟﯿﺘﺠﻤﻠﻮا ﺑﻪ إذا ﻗﺪﻣﻮا ﻓﯽ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬وﯾﻠﮏ اﻧﺰع ﻗﺒﻞ أن‬‫ﺗﻨﻬﯿﻪ ﺑﻪ اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎﻧﺘﺰع اﻟﺤﻠﻞ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ﻓﺮدﻫﺎ ﻓﯽ اﻟﺒﺰ ﻗﺎل‪ :‬و أﻇﻬﺮ اﻟﺠﯿﺶ ﺷﮑﻮاه ﻟﻤﺎ ﺻﻨﻊ ﺑﻬﻢ ]‪[2‬‬‫اﺑﻦ ﻫﺸﺎم در »ﺳﯿﺮه« رﺟﻮع ﺣﻀﺮت را از ﯾﻤﻦ ﺑﺪو ﻃﺮﯾﻖ از اﺑﻦ اﺳﺤﺎق آورده‬‫از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ رﺟﻮع ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را از ﯾﻤﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﺪو ﻃﺮﯾﻖ رواﯾﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ‬‫ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ رازي ﺑﺮواﯾﺖ رﺟﻮع اﺑﻦ اﺳﺤﺎق رﺟﻮع ﻧﻤﯽآرد و ﺑﺘﻌﺼﺐ ﻻ ﯾﻐﻨﯽ و ﻻ ﯾﺴﻤﻦ ﻣﻦ ﺟﻮع دﺳﺖ ﻣﯽاﻧﺪازد ﮐﻪ ﺑﺰﻋﻢ ﻋﺪم‬‫رواﯾﺖ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﻣﯽآوﯾﺰد‪ [1] .‬اﻟﻬﺪي‪ :‬ﻣﺎ اﻫﺪي اﻟﯽ اﻟﺤﺮم ﻣﻦ اﻻﺑﻞ و اﻟﻐﻨﻢ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴﯿﺮة اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ ﻻﺑﻦ ﻫﺸﺎم ج ‪ 4‬ص ‪ 602‬ط ﻣﺼﺮ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﻣﺼﻄﻔﯽ اﻟﺴﻘﺎ و اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻻﺑﯿﺎري و ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻔﯿﻆ ﺷﻠﺒﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪49 :‬‬‫اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻧﺰد ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ رﺟﺎل ﻣﻘﺪوح اﺳﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫ﻋﺪم ﻧﻘﻞ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺟﻤﻌﯽ اﻫﺘﻤﺎم ﺗﻤﺎم در ﻗﺪح و ﺟﺮح و ﺗﻘﺒﯿﺢ و ﺗﻔﻀﯿﺢ او ﺑﮑﺎر ﺑﺮده ﺑﺎﺷﻨﺪ در ﭼﻪ ﺣﺴﺎب اﺳﺖ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﺎم‬‫اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺑﻪ ﻣﻘـﺎﺑﻠﻪ ﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺮ زﺑﺎن آوردن اﯾﺸﺎن را ﺑﺮ ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﯾـﺢ و ﻗﺒﺎﯾـﺢ ﭼﻨﯿﻦ اﻣﺎم ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن و ﻣﻘﺘـﺪاي ﺳـﻤّﯽ اﻟﺮﺗﺒﻪ آوردن‬‫اﺳﺖ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﻤﺎل«‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ﻓﯽ ﻧﻘﺪ اﻟﺮﺟﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪.‬‬‫ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﯾﺴـﺎر أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﻤﺨﺮﻣﯽ ﻣﻮﻻـﻫﻢ اﻟﻤـﺪﻧﯽ أﺣـﺪ اﻻﺋﻤـﮥ اﻻﻋﻼـم‪ ،‬و ﯾﺴﺎر ﻣﻦ ﻣﺴﺒﯽ ﻋﯿﻦ اﻟﺘﻤﺮ ﻣﻦ ﻣﻮاﻟﯽ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ‬‫ﻣﺨﺮﻣـﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف‪ ،‬رأي ﻣﺤﻤﺪ أﻧﺴﺎ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻤﺴـﯿﺐ‪ ،‬و روي ﻋﻦ ﺳـﻌﺪ )ﺳـﻌﯿﺪ‪ -‬خ ل( اﺑﻦ أﺑﯽ ﻫﻨﺪ‪ ،‬و اﻟﻤﻘﺒﺮي‪ ،‬و‬‫ﻋﻄﺎ‪ ،‬و اﻻﻋﺮج و ﻧﺎﻓﻊ و ﻃﺒﻘﺘﻬﻢ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ اﻟﺤﻤﺎدان‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ ،‬و زﯾﺎد اﻟﺒﮑﺎﺋﯽ‪ ،‬و ﺳﻠﻤﮥ اﻻﺑﺮش‪ ،‬و ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون‪ ،‬و ﺧﻠﻖ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻗﺪ ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ أﺑﯽ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬وﺛّﻘﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ‪ ،‬و وّﻫﺎه آﺧﺮون‪ ،‬و ﻫﻮ ﺻﺎﻟﺢ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﺎ ﻟﻪ ﻋﻨﺪي ذﻧﺐ اﻻ ﻣﺎ‬‫ﻗﺪ ﺣﺸﺎ ﻓﯽ ﻟا ﺴﯿﺮة ﻣﻦ اﻻﺷﯿﺎء اﻟﻤﻨﮑﺮة اﻟﻤﻨﻘﻄﻌﮥ و اﻻﺷﻌﺎر اﻟﻤﮑﺬوﺑﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻔﻼس‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻘﻄﺎن ﯾﻘﻮل ﻟﻌﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﻮارﯾﺮي اﻟﯽ أﯾﻦ ﺗﺬﻫﺐ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﯽ وﻫﺐ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ أﮐﺘﺐ اﻟﺴـﯿﺮة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺗﮑﺘﺐ ﮐﺬﺑًﺎ‬‫ﮐﺜﯿﺮًا‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ :‬ﻫﻮ ﺣﺴﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪50 :‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﺛﻘﮥ و ﻟﯿﺲ ﺑﺤﺠﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 61‬از ‪225‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ‪ :‬ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻋﻨﺪي ﺻﺤﯿﺢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ و ﻏﯿﺮه‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺎﻟﻘﻮي‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﻻ ﯾﺤﺘﺞ ﺑﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ و ﻏﯿﺮه‪ :‬ﺳﻤﻌﻨﺎ ﺷﻌﺒﮥ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﺑﻦ اﺳﺤﺎق أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺷﻌﺒﮥ أﯾﻀًﺎ‪ :‬ﻫﻮ ﺻﺪوق‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ‪ :‬رﻣﯽ ﺑﺎﻟﻘﺪر‪ ،‬و ﮐﺎن أﺑﻌﺪ اﻟﻨﺎس ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ‪ :‬ﻟﻢ أﺟﺪ ﻟﻪ ﺳﻮي ﺣﺪﯾﺜﯿﻦ ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ داود‪ :‬ﻗﺪري ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﺘﯿﻤﯽ‪ :‬ﮐﺬاب‪.‬‬‫و ﻗﺎل وﻫﯿﺐ‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ ﻣﺎﻟﮑًﺎ ﻋﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﻓﺎﺗﻬﻤﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﻬﺪي‪ :‬ﮐﺎن ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻻﻧﺼﺎري و ﻣﺎﻟﮏ ﯾﺠّﺮﺣﺎن اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪.‬‬‫و ﻗـﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ آدم‪ :‬ﺛﻨـﺎ اﺑﻦ ادرﯾﺲ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻋﻨـﺪ ﻣﺎﻟﮏ ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ان اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻋﺮﺿﻮا ﻋﻠﯽ ﻋﻠﻢ ﻣﺎﻟﮏ ﻓﺎﻧﯽ ﺑﯿﻄﺎره‪ ،‬ﻓﻘﺎل‬‫ﻣﺎﻟﮏ‪ :‬اﻧﻈﺮوا اﻟﯽ دﺟﺎل ﻣﻦ اﻟﺪﺟﺎﺟﻠﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪ :‬رأﯾﺖ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻓﯽ ﻣﺴﺠﺪ اﻟﺨﯿﻒ ﻓﺎﺳﺘﺤﯿﯿﺖ أن ﯾﺮاﻧﯽ ﻣﻌﻪ أﺣﺪ اﺗﻬﻤﻮه ﺑﺎﻟﻘﺪر‪.‬‬‫و روي أﺑﻮ داود ﻋﻦ ﺣﻤﺎد ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ روﯾﺖ ﻋﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻻ ﺑﺎﻻﺿﻄﺮار‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻔﻼس‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﯾﺤﯿﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎل رﺟﻞ ﻻﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ :‬ﮐﯿﻒ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪51 :‬‬‫ﺷﺮﺣﺒﯿﻞ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬واﺣﺪ ﯾﺤﺪث ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬اﻟﻌﺠﺐ ﻣﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﯾﺤﺪث ﻋﻦ أﻫﻞ اﻟﮑﺘﺎب و ﯾﺮﻏﺐ ﻋﻦ ﺷﺮﺣﺒﯿﻞ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ :‬ﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬ﻗﺎل ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوة‪ :‬ﻫﻮ ]‪ [1‬ﮐﺎن ﯾﺪﺧﻞ‪.‬‬‫ﻋﻠﯽ اﻣﺮأﺗﯽ؟ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬و اﻣﺮأﺗﻪ ﻓﺎﻃﻤـﮥ ﺑﻨﺖ اﻟﻤﻨـﺬر‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻣﺎ ﯾﺪري ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوة ﻓﻠﻌﻠﻪ ﺳـﻤﻊ ﻣﻨﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﺠﺪ‪ ،‬أو‬‫ﺳﻤﻊ ﻣﻨﻬﺎ و ﻫﻮ ﺻﺒﯽ‪ ،‬أو دﺧﻞ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻓﺤﺪﺛﺘﻪ ﻣﻦ وراء ﺣﺠﺎب‪ ،‬ﻓﺄي ﺷﯽء ﻓﯽ ﻫﺬا؟ و ﻗﺪ ﮐﺎﻧﺖ اﻣﺮأة ﻗﺪ ﮐﺒﺮت و أﺳﻨﺖ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﻠﯽ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻘﻄﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬دﺧﻞ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻋﻠﯽ اﻻﻋﻤﺶ ﻓﮑﻠﻤﻮه ﻓﯿﻪ و ﻧﺤﻦ ﺟﻠﻮس‪ ،‬ﺛﻢ ﺧﺮج ﻋﻠﯿﻨﺎ اﻻﻋﻤﺶ و ﺗﺮﮐﻪ ﻓﯽ‬‫اﻟﺒﯿﺖ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ذﻫﺐ‪ ،‬ﻗﺎل اﻻﻋﻤﺶ‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﺷـﻔﯿﻖ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﻞ أﺑﻮ واﺋﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻘﺎل‪ :‬زودﻧﯽ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺜﮏ اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﻗﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﺻﺎر ﺣـﺪﯾﺜﯽ‬‫ﻃﻌﺎﻣﺎ ‪.‬‬
‫و ﻗﺎل ﻋﻠﯽ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ ﺳﻤﻌﺖ أﺣﺪًا ﯾﺘﮑﻠﻢ ﻓﯽ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻻ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﺪر‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﻠﯽ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﯾﺤﯿﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺣﺠﺎج ﺑﻦ أرﻃﺎة و اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ ،‬و أﺷﻌﺚ اﺑﻦ ﺳﻮار ذوو ﺗﻬﻤﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﻓﺪﯾﮏ‪ :‬رأﯾﺖ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﯾﮑﺘﺐ ﻋﻦ رﺟﻞ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﮑﺘﺎب ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﺎ اﻟﻤﺎﻧﻊ ﻣﻦ رواﯾﮥ اﻻﺳﺮاﺋﯿﻠﯿﺎت ﻋﻦ أﻫﻞ اﻟﮑﺘﺎب ﻣﻊ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﺣﺪﺛﻮا ﻋﻦ ﺑﻨﯽ اﺳﺮاﺋﯿﻞ و ﻻ ﺣﺮج‪،‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬إذا ﺣﺪﺛﮑﻢ أﻫﻞ اﻟﮑﺘﺎب ﻓﻼ ﺗﺼﺪﻗﻮﻫﻢ و ﻻ ﺗﮑﺬﺑﻮﻫﻢ‬‫‪ ،‬ﻓﻬﺬا اذن ﻧﺒﻮي ﻓﯽ ﺟﻮاز ﺳـﻤﺎع ﻣﺎ ﯾﺄﺛﺮوﻧﻪ ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻠﮥ ﮐﻤﺎ ﻧﺴـﻤﻊ ﻣﻨﻬﻢ ﻣﺎ ﯾﻨﻘﻠﻮﻧﻪ ﻣﻦ اﻟﻄﺐ‪ ،‬و ﻻ ﺣﺠﮥ ﻓﯽ ﺷﯽء ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬اﻧﻤﺎ اﻟﺤﺠﮥ‬‫ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﺴﻨﮥ‪ [1] .‬أي أ ﻫﻮ ﻓﻬﻮ اﻧﮑﺎر‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪52 :‬‬‫و ﻗﺎل أﺣﻤﺪ‪ :‬ﻫﻮ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ ﺟﺪًا‪ ،‬ﻗﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﻓﺎذا ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﯽ و ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻓﻬﻮ ﺛﻘﮥ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﯽ و ﯾﺨﺎﻟﻒ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬أروي ﻋﻨﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 62‬از ‪225‬‬‫ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮه ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺰﮐﯽ ﻋﻦ اﻟﻌﺒﺪ اﻟﻨﺼﺮاﻧﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﮐﺎن اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﯾﻠﻌﺐ ﺑﺎﻟﺪﯾﻮك‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺨﺎري ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻀﻌﻔﺎء ﻟﻪ‪.‬‬‫أﺑﻮ ﻗﻼﺑﮥ اﻟﺮﻗﺎﺷﯽ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﻮ داود ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ داود ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻘﻄﺎن‪:‬‬‫أﺷـﻬﺪ أن ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﮐـﺬاب‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻣـﺎ ﯾـﺪرﯾﮏ؟ ﻗـﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻟﯽ وﻫﯿﺐ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻮﻫﯿﺐ‪ ،‬و ﻣﺎ ﯾـﺪرﯾﮏ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻟﯽ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ‬‫أﻧﺲ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻤﺎﻟﮏ‪ :‬و ﻣﺎ ﯾﺪرﯾﮏ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻟﯽ ﻫﺸﺎم اﺑﻦ ﻋﺮوة‪ ،‬ﻗﻠﺖ ﻟﻬﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوة‪ :‬و ﻣﺎ ﯾﺪرﯾﮏ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪث ﻋﻦ اﻣﺮأﺗﯽ ﺑﻨﺖ اﻟﻤﻨﺬر‪ ،‬و ادﺧﻠﺖ ﻋﻠّﯽ و ﻫﯽ ﺑﻨﺖ ﺗﺴﻊ‪ ،‬و ﻣﺎ رآﻫﺎ رﺟﻞ ﺣﺘﯽ ﻟﻘﯿﺖ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻗﺪ أﺟﺒﻨﺎ ﻋﻦ ﻫﺬا و اﻟﺮﺟﻞ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻪ رآﻫﺎ‪ ،‬أ ﻓﺒﻤﺜﻞ ﻫﺬا ﯾﻌﺘﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﺗﮑﺬﯾﺐ رﺟﻞ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ؟ ﻫﺬا ﻣﺮدود‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺪ روي ﻋﻨﻬﺎ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻮﻗﮥ و ﻟﻬﺎ رواﯾﮥ ﻋﻦ أم ﺳﻠﻤﮥ وﺟﺪﺗﻬﺎ أﺳﻤﺎء‪ ،‬ﺛﻢ ﻣﺎ ﻗﯿﻞ ﻣﻦ اﻧﻬﺎ ادﺧﻠﺖ ﻋﻠﯿﻪ و ﻫﯽ ﺑﻨﺖ ﺗﺴﻊ ﻏﻠﻂ ﺑﯿﻦ ﻣﺎ أدري ﻣﻤﻦ وﻗﻊ ﻣﻦ‬‫رواة اﻟﺤﮑﺎﯾﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ ﻫﺸﺎم ﺑﺜﻠﺚ ﻋﺸـﺮ ﺳﻨﮥ و ﻟﻌﻠﻬﺎ ﻣﺎ زﻓﺖ إﻟﯿﻪ و اﻻ و ﻗﺪ ﻗﺎرﺑﺖ ﺑﻀﻌًﺎ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ‪ ،‬و أﺧﺬ ﻋﻨﻬﺎ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق و‬‫ﻫﯽ ﺑﻨﺖ ﺑﻀﻊ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ ﺳـﻨﮥ أو أﮐﺜﺮ‪ ،‬و اﻟﺤﮑﺎﯾـﮥ ﻓﻘﺪ رواﻫﺎ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻗﻼﺑﮥ أﺑﻮ ﺑﺸـﺮ اﻟﺪوﻻﺑﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ زﯾﺪ‪ ،‬و ﻋﻨﻬﻤﺎ اﺑﻦ‬‫ﻋﺪي و ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫أﺑـﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﯽ ﺛﻨـﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮو اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﯽ‪ ،‬ﯾﻘﻮل رأﯾﺖ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﯾﻌﻄﯽ اﻟﺸـﻌﺮاء اﻻﺣـﺎدﯾﺚ‬‫ﯾﻘﻮﻟﻮن ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟﺸﻌﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪53 :‬‬‫و ﻗـﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺨﻄﯿﺐ ]‪ :[1‬روي ان اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﮐﺎن ﯾﺪﻓﻊ اﻟﯽ ﺷـﻌﺮاء وﻗﺘﻪ أﺧﺒﺎر اﻟﻤﻐﺎزي‪ ،‬و ﯾﺴﺄﻟﻬﻢ أن ﯾﻘﻮﻟﻮا‪ :‬ﻓﯿﻬﺎ اﻻﺷـﻌﺎر ﻟﯿﻠﺤﻘﻬﺎ‬‫ﺑﻬﺎ ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ داود اﻟﻄﯿﺎﻟﺴﯽ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﺑﻌﺾ أﺻﺤﺎﺑﻨﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ اﻟﺜﻘﮥ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﻣﻦ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﻌﻘﻮب اﻟﯿﻬﻮدي‪.‬‬‫و روي ﻋﺒﺎس ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻠﯿﺚ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ اﺛﺒﺖ ﻓﯽ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺒﯿﺐ ﻣﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪.‬‬‫ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ ﻋﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ دﯾﻨﺎر‪ ،‬ﻋﻦ أﻧﺲ‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ اﻟﺮوﯾﺒﻀﮥ ]‪[2‬؟ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻔﺎﺳﻖ ﯾﺘﮑﻠﻢ ﻓﯽ أﻣﺮ اﻟﻌﺎﻣﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ زرﻋﮥ‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻋﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻫﻮ ﺣﺠﮥ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﺻﺪوق‪ ،‬اﻟﺤﺠﮥ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻻوزاﻋﯽ‪ ،‬و ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻌﺰﯾﺰ‪.‬‬‫أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻨﻔﯿﻠﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﺎﺋﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻧﺠﻠﺲ اﻟﯽ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻓﺎذا أﺧﺬ ﻓﯽ ﻓﻦ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ ذﻫﺐ اﻟﻤﺠﻠﺲ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻔﻦ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﮑﻢ‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎل اﻟﺰﻫﺮي‪:‬‬‫ﻻ ﯾﺰال ﺑﻬﺬه اﻟﺤﺮة ﻋﻠﻢ ﻣﺎدام ﺑﻬﺎ ذاك اﻻﺣﻮل‪ ،‬ﯾﺮﯾﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪.‬‬‫و روي ﻧﺤﻮﻫﺎ اﺑﻦ ﻗﺪاﻣﮥ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻔﯿﺎن‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬و ﻟﻔﻈﻪ »ﻻ ﯾﺰال ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻋﻠﻢ ﻣﺎدام ﺑﻬﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺷـﯿﺒﮥ‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﮐﯿﻒ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑـﺬاك‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻓﻔﯽ ﻧﻔﺴﮏ ﻣﻦ ﺻﺪﻗـﮥ ﺷـﯽء‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻻ‪ ،‬ﮐﺎن‬‫ﺻﺪوﻗًﺎ‪.‬‬‫ﺳﻌﯿـﺪ ﺑﻦ داود اﻟﺰﺑﯿﺮي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ اﻟﺪراوردي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ]‪ [1‬ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻣﻔﺼـﻠﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺰء اﻻول ﻣﻦ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد ص‬‫‪.214‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺮوﯾﺒﻀﮥ ﺗﺼﻐﯿﺮ اﻟﺮاﺑﻀﮥ ﻫﻮ اﻟﻌﺎﺟﺰ اﻟﺬي رﺑﺾ ﻋﻦ ﻣﻌﺎﻟﯽ اﻻﻣﻮر وﻗﻌﮥ ﻋﻦ ﻃﻠﺒﻬﺎ و زﯾﺎدة اﻟﺘﺎء ﻟﻠﻤﺒﺎﻟﻐﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 63‬از ‪225‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪54 :‬‬‫ﻧﺘﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺄﻏﻔﯽ ]‪ [1‬اﻏﻔﺎءة‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﯽ رأﯾﺖ اﻟﺴﺎﻋﮥ ﮐﺎن اﻧﺴﺎﻧًﺎ دﺧﻞ اﻟﻤﺴﺠﺪ و ﻣﻌﻪ ﺣﺒﻞ ﻓﻮﺿﻌﻪ ﻓﯽ ﻋﻨﻖ ﺣﻤﺎر ﻓﺄﺧﺮﺟﻪ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﻟﺒﺜﻨﺎ أن دﺧﻞ‬‫اﻟﻤﺴﺠﺪ رﺟﻞ ﻣﻌﻪ ﺣﺒﻞ ﻓﻮﺿﻌﻪ ﻓﯽ ﻋﻨﻖ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻓﺄﺧﺮﺟﻪ ﻓﺬﻫﺐ ﺑﻪ اﻟﺴﻠﻄﺎن ﻓﺠﻠﺪ‪ .‬ﻗﺎل ﺳﻌﯿﺪ‪ :‬ﻣﻦ أﺟﻞ اﻟﻘﺪر‪.‬‬‫و روي ﻋﻦ ﺣﻤﯿﺪ ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ‪ :‬أﻧّﻪ رأي اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻣﺠﻠﻮدًا ﻓﯽ اﻟﻘﺪر ﺟّﻠﺪه اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻫﺸﺎم اﻻﻣﯿﺮ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﺷﻌﺒﮥ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻟﻮ ﮐﺎن ﻟﯽ ﺳﻠﻄﺎن ﻻّﻣﺮت اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪.‬‬‫ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ ﻣﮑﺮم‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻏﻨﺪر‪ ،‬ﻋﻦ ﺷﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻋﻦ اﻟﺰﻫﺮي‪،‬‬‫ﻋﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺻﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺠﺎﺷﯽ ﻓﮑﺒﺮ أرﺑﻌًﺎ‪.‬‬‫ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﻨﺒﺮي ﺛﻨﺎ ﺷﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻋﻦ اﻻﻋﺮج‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻣﺮﻓﻮﻋًﺎ‪ :‬اﻟﺘﺴﺒﯿﺢ ﻟﻠﺮﺟﺎل‪ ،‬و اﻟﺘﺼﻔﯿﻖ ﻟﻠﻨﺴﺎء‪.‬‬‫أﺑﻮ داود اﻟﻄﯿﺎﻟﺴـﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺑﺰﯾﻊ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﺷﻌﺒﮥ ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ دﯾﻨﺎر‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﺑﺎﯾﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﻠﻘﻨﻨﯽ ﻣﺎ اﺳﺘﻄﻌﺖ‪،‬‬‫ﺛﻢ ﺳﺎق اﺑﻦ ﻋﺪي ﻋﺪة أﺣﺎدﯾﺚ ﻻﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻋﻦ ﺷﻌﺒﮥ ﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج و ﻣﺘﻮﻧﻬﺎ ﻣﻌﺮوﻓﮥ‪.‬‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﻋﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﺳﻔﯿﺎن اﻟﺜﻮري ﻋﻦ ﻟﯿﺚ‪ ،‬ﻋﻦ ﻃﺎوس ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻬﺎ ﻟﮑﻠﻤﮥ ﻧﺒﯽ و ﯾﺄﺗﯿﮏ ﺑﺎﻻﺧﺒﺎر ﻣﻦ‬‫ﻟﻢ ﺗﺰود‪.‬‬‫ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﺛﻨﺎ أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺮوة‬‫ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ اﻟﺠﻬﻨﯽ‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﻦ ]‪ [1‬اﻏﻔﯽ‪ :‬ﻧﻌﺲ‪ ،‬ﻧﺎم ﻧﻮﻣﮥ ﺧﻔﯿﻔﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪55 :‬‬‫ﻣﺲ ﻓﺮﺟﻪ ﻓﻠﯿﺘﻮﺿﺄ‪.‬‬‫ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﻏﻠﻂ‪ ،‬و ﺻﻮاﺑﻪ ﻋﻦ ﺑﺴﺮة ﺑﺪل زﯾﺪ‪.‬‬‫ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺮث‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻧﻪ ﺑﻌﺚ اﻟﯽ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﯾﺴﺄﻟﻪ‬‫ﻫـﻞ رأي ﻣﺤﻤـﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ رﺑﻪ؟ ﻓﺒﻌﺚ إﻟﯿﻪ أن ﻧﻌﻢ رآه ﻋﻠﯽ ﮐﺮﺳـﯽ ﻣﻦ ذﻫﺐ ﯾﺤﻤﻠﻪ أرﺑﻌـﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﻠﺌﮑـﮥ‪ :‬ﻣﻠﮏ ﻓﯽ ﺻﻮرة‬‫رﺟﻞ‪ ،‬و ﻣﻠﮏ ﻓﯽ ﺻﻮرة أﺳﺪ‪ ،‬و ﻣﻠﮏ ﻓﯽ ﺻﻮرة ﺛﻮر‪ ،‬و ﻣﻠﮏ ﻓﯽ ﺻﻮرة ﻧﺴﺮ ﻓﯽ روﺿﮥ ﺧﻀﺮاء دوﻧﻪ ﻣﻦ ﻓﺮاش ﻣﻦ ذﻫﺐ‪.‬‬‫اﻟﺒﺨﺎري ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺨﻪ« ﻗﺎل‪ :‬و ﻗﺎل ﻋﺒﺎس ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻻﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺣﺒﺎن ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﺟﺪي ﻣﻨﻔﺬ ﺑﻦ‬‫ﻋﻤﺮو أﺻﺎﺑﺘﻪ آﻓﮥ ﻓﯽ رأﺳﻪ‪ ،‬ﻓﮑﺴﺮت ﻟﺴﺎﻧﻪ و ﻧﺰﻋﺖ ﻋﻘﻠﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻻ ﯾﺪع اﻟﺘﺠﺎرة ﻓﻼ ﯾﺰال ﯾﻐﺒﻦ ﻓﺬﮐﺮ ذﻟﮏ ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬إذا ﺑﻌﺖ ﻓﻘﻞ ﻻ ﺧﻼﺑـﮥ‪ ،‬و أﻧﺖ ﻓﯽ ﮐﻞ ﺳـﻠﻌﮥ اﺑﺘﻌﺘﻬﺎ ﺑﺎﻟﺨﯿﺎر ﺛﻠﺚ ﻟﯿﺎل‪ .‬و ﻋﺎش ﻣﺎﺋﮥ و ﺛﻼﺛﯿﻦ ﺳـﻨﮥ و ﮐﺎن ﻓﯽ زﻣﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﯾﺒﺘﺎع ﻣﻦ‬‫اﻟﺴﻮق‪ ،‬ﻓﯿﻐﺒﻦ ﻓﯿﺼـﯿﺮ اﻟﯽ أﻫﻠﻪ ﻓﯿﻠﻮﻣﻮﻧﻪ ﻓﯿﺮده و ﯾﻘﻮل‪ :‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﺟﻌﻠﻨﯽ ﺑﺎﻟﺨﯿﺎر ﺛﻠﺜﺎ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﻤﺮ اﻟﺮﺟﻞ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﯿﻘﻮل ﺻﺪق‪.‬‬‫ﻫﺬا ﻏﺮﯾﺐ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ اﻧﻘﻄﺎع ﺑﯿﻦ اﺑﻦ ﺣﺒﺎن و ﺑﯿﻦ ﺟﺪ أﺑﯿﻪ‪.‬‬‫اﺑﻦ ﻋﻠﯿﮥ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﺴﯿﺎق ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻬﻞ ﺑﻦ ﺣﻨﯿﻒ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ أﻟﻘﯽ ﻣﻦ اﻟﻤﺬي ﺷﺪة‪،‬‬‫و اﮐﺜﺮ اﻻﻏﺘﺴﺎل ﻣﻨﻪ ﻓﺴﺄﻟﺖ ﻋﻦ ذﻟﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻨﻪ اﻟﻮﺿﻮء‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫ﻓﮑﯿﻒ ﺑﻤﺎ ﯾﺼﯿﺐ ﺛﻮﺑﯽ ﻣﻨﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﮑﻔﯿﮏ أن ﺗﺄﺧﺬ ﮐﻔًﺎ ﻣﻦ ﻣﺎء ﻓﺘﻨﻀﺢ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺛﻮﺑﮏ ﺣﯿﺚ ﺗﺮي اﻧﻪ أﺻﺎﺑﻪ‪.‬‬‫ﻓﻬﺬا ﺣﮑﻢ ﺗﻔﺮد ﺑﻪ ﻣﺤﻤﺪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ ﻻ ﻧﻌﺮﻓﻪ اﻻ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﻗﺪ ﻓﺘﺸﺖ أﺣﺎدﯾﺚ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻓﻠﻢ أﺟﺪ ﻓﯽ أﺣﺎدﯾﺜﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 64‬از ‪225‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪56 :‬‬‫ﻣﺎ ﯾﺘﻬﯿﺄ أن ﯾﻘﻄﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻟﻀﻌﻒ‪ ،‬و رﺑﻤﺎ أﺧﻄﺄ‪ ،‬أو و ﻫﻢ ﮐﻤﺎ ﯾﺨﻄﺊ ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺘﺨﻠﻒ ﻓﯽ اﻟﺮواﯾﮥ ﻋﻨﻪ اﻟﺜﻘﺎت و اﻻﺋﻤﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻻ ﺑﺄس ﺑﻪ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﻟﻌﻨﺒﺮي‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻣﮑﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺟﻠﺴﺖ اﻟﯽ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺨﻀﺐ ﺑﺎﻟﺴﻮاد‪ ،‬ﻓـﺬﮐﺮ أﺣﺎدﯾﺚ ﻓﯽ اﻟﺼـﻔﮥ‪ ،‬ﻓﻨﻔﺮت ﻣﻨﻬﺎ ﻓﻠﻢ‬‫أﻋﺪ إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫رواﻫﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﺼﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﮑﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎذا ﻫﻮ ﯾﺮوي أﺣﺎدﯾﺚ ﻓﯽ ﺻﻔﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻠﻢ ﯾﺤﺘﻤﻠﻬﺎ ﻗﻠﺒﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺒﺨﺎري اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﯾﻨﺒﻐﯽ أن ﯾﮑﻮن ﻟﻪ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﺘﻔﺮد‬‫ﺑﻬﺎ ﻻ ﯾﺸﺎرﮐﻪ ﻓﯿﻬﺎ أﺣﺪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺷـﯿﺒﮥ‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ اﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻋﻨﺪي ﺻﺤﯿﺢ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻓﮑﻼم ﻣﺎﻟﮏ ﻓﯿﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎﻟﮏ ﻟﻢ ﯾﺠﺎﻟﺴﻪ‬‫و ﻟﻢ ﯾﻌﺮﻓﻪ و أي ﺷـﯽء ﺣـﺪث ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻓﻬﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوة ﻗـﺪ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺬي ﻗﺎل ﻫﺸﺎم ﻟﯿﺲ ﺑﺤﺠﮥ‪ ،‬ﻟﻌﻠﻪ دﺧﻞ ﻋﻠﯽ اﻣﺮأﺗﻪ و‬‫ﻫﻮ ﻏﻼـم ﻓﺴـﻤﻊ ﻣﻨﻬـﺎ‪ ،‬و ان ﺣـﺪﯾﺜﻪ ﯾﺘﺒﯿﻦ ﻓﯿﻬـﺎ اﻟﺼـﺪق‪ ،‬ﯾﺮوي ﻣﺮة ﺣـﺪﺛﻨﯽ أﺑﻮ اﻟﺰﻧﺎد‪ ،‬و ﻣﺮة ذﮐﺮ أﺑﻮ اﻟﺰﻧﺎد و ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ‬‫دﯾﻨﺎر‪ ،‬ﻋﻦ أﯾﻮب‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺷﻌﯿﺐ ﻓﯽ ﺳﻠﻒ و ﺑﯿﻊ و ﻫﻮ ﻣﻦ أروي اﻟﻨﺎس ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺷﻌﯿﺐ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺠﻠﯽ‪ :‬اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺛﻘﮥ‪ ،‬ﻣﺎت اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺑﺴﻨﮥ‪.‬‬‫ﻓﺎﻟﺬي ﯾﻈﻬﺮ ﻟﯽ أن اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺣﺴﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺻﺎﻟﺢ اﻟﺤﺎل‪ ،‬ﺻﺪوق‪ ،‬و ﻣﺎ اﻧﻔﺮد ﺑﻪ ﻓﻔﯿﻪ ﻧﮑﺎرة‪ ،‬ﻓﺎن ﻓﯽ ﺣﻔﻈﻪ ﺷﯿﺌًﺎ‪ ،‬و ﻗﺪ اﺣﺘﺞ ﺑﻪ أﺋﻤﮥ‬‫ﻓﺎﻟّﻠﻪ أﻋﻠﻢ‪ ،‬و ﻗﺪ اﺳﺘﺸـﻬﺪ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﺨﻤﺴﮥ أﺣﺎدﯾﺚ ﻻﺑﻦ اﺳﺤﺎق ذﮐﺮﻫﺎ ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ ]‪ [1] .[1‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ج ‪ 3‬ص ‪ 468‬اﻟﯽ ص ‪475‬‬‫ط اﻻوﻟﯽ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺠﺎوي دار اﺣﯿﺎء اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ ﺑﻤﺼﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪57 :‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ذﻫﺒﯽ ﻫﻢ ﺑـﺎ آن ﻫﻤﻪ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺑﭙﺮﮐﺮدن او ﺳـﯿﺮت ﺧﻮد را از اﺷـﯿﺎي ﻣﻨﮑﺮه ﻣﻨﻘﻄﻌﻪ و‬‫اﺷﻌﺎر ﻣﮑﺬوﺑﻪ اﻋﺘﺮاف ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﯾﺤﯿﯽ ﻗﻄﺎن از ﮐﺘﺎب ﺳﯿﺮت او ﺑﮑﺘﺎﺑﺖ ﮐﺬب ﮐﺜﯿﺮ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﮐﺮده‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﮔﻮ او را ﺛﻘﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ او را ﺣﺠﺖ ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻧﺴﺎﺋﯽ و ﻏﯿﺮ او ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪ :‬ﮐﻪ او ﻗﻮي ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و دار ﻗﻄﻨﯽ ارﺷﺎد ﮐﺮده‪ :‬ﮐﻪ اﺣﺘﺠﺎج ﮐﺮده ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺑﺎو‪.‬‬‫و اﺑﻮ داود ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬ﮐﻪ او ﻗﺪري ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ اﺳﺖ‬‫ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺗﯿﻤﯽ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﺑﺠﻤﯿﻞ ﮐﺬاب ﻟﻘﺐ داده‬‫و ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺗﯿﻤﯽ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬ﺑﺂﻧﮑﻪ او ﮐﺬاب اﺳﺖ‬‫ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوه اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﺑﺠﻤﯿﻞ ﮐﺬاب ﻟﻘﺐ داده‬‫و ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوه ﻫﻢ او را ﺑﻠﻘﺐ ﺟﻤﯿﻞ ﮐﺬاب ﻣﻠﻘﺐ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫و وﻫﯿﺐ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺳﺌﻮال ﮐﺮدم ﻣﺎﻟﮏ را از ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺘﻬﻢ ﺳﺎﺧﺖ او را‪.‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﻬﺪي ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻻﻧﺼﺎري و ﻣﺎﻟﮏ ﺟﺮح ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را‬‫ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را دﺟﺎل ﻣﻠﻘﺐ ﺳﺎﺧﺘﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 65‬از ‪225‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻟﮏ در ﺣﻖ او ﮐﻠﻤﻪ ﺑﻠﯿﻐﻪ دﺟﺎل ﻣﻦ اﻟﺪﺟﺎﺟﻠﮥ ارﺷﺎد ﮐﺮده‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨـﮥ ارﺷﺎد ﮐﺮده‪ :‬ﮐﻪ دﯾـﺪم ﻣﻦ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق را در ﻣﺴـﺠﺪ ﺧﯿﻒ ﭘﺲ ﺷـﺮم ﮐﺮدم ﮐﻪ ﺑﺒﯿﻨـﺪ ﻣﺮا ﺑﺎ او ﮐﺴـﯽ‪ ،‬ﻣﺘﻬﻢ ﮐﺮدهاﻧﺪ او را‬‫ﺑ ﻘ ﺪر ‪.‬‬
‫و ﯾﺤﯿﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺣﺠﺎج ﺑﻦ ارﻃﺎة و اﺑﻦ اﺳﺤﺎق و اﺷﻌﺚ ﺑﻦ ﺳﻮاد ارﺑﺎب ﺗﻬﻤﺖاﻧﺪ‬‫اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮده‬‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ او ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻗﻮل او اﺧﺒﺮﻧﯽ و ﺣﺪﺛﻨﯽ را ﻫﻢ ﻻﺋﻖ اﻋﺘﺒﺎر ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ‬‫ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻗﻄﺎن اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﮐﺬاب ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮده‬‫‪ 58‬و ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ داود از ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻘﻄﺎن ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﺷﻬﺎدت ﻣﯽدﻫﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪58 :‬‬‫ﮐﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﮐﺬاب اﺳﺖ‬‫اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﺣﺠﺖ داﻧﺴﺘﻪ‬‫و ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺷﯿﺒﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺳﺌﻮال ﮐﺮدم ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ را ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق؟ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺬاك‪.‬‬‫و درآوردي ]‪ [1‬ﺣﮑﺎﯾﺘﯽ ﻟﻄﯿﻒ آورده ﮐﻪ ﺣﺎﺻﻠﺶ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮدﯾﻢ در ﻣﺠﻠﺲ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق و ﻣﯽآﻣﻮﺧﺘﯿﻢ‪ ،‬ﭘﺲ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻐﻨﻮد‪،‬‬‫ﭘﺲ ﮔﻔﺖ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﻦ دﯾﺪم اﯾﻦ ﺳﺎﻋﺖ ﮔﻮﯾﺎ ﻣﺮدي داﺧﻞ ﻣﺴﺠﺪ ﺷﺪ و ﺑﺎ او رﺳﻨﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﻧﺪاﺧﺖ آﻧﺮا در ﮔﺮدن‬‫ﺧﺮي ﭘﺲ ﺑﺮون ﮐﺮد او را‪ ،‬درآوردي ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﭘﺲ درﻧـﮓ ﻧﮑﺮدﯾﻢ ﮐﻪ داﺧـﻞ ﺷـﺪ در ﻣﺴـﺠﺪ ﻣﺮدي ﮐﻪ ﺑـﺎ او رﺳـﻨﯽ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ‬‫اﻧﺪاﺧﺖ آن را در ﮔﺮدن اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺮون ﮐﺮد او را‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺒﺮد او را ﻧﺰد ﺳـﻠﻄﺎن ﭘﺲ ﺗﺎزﯾﺎﻧﻪ زده ﺷﺪ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬ﺳـﻌﯿﺪ ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫ﮐﻪ ﺑﺴﺒﺐ ﻗﺪر‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﺑﺴﺒﺐ آﻧﮑﻪ ﻣﺬﻫﺐ ﻗﺪرﯾﻪ داﺷﺖ ﺗﺎزﯾﺎﻧﻪ زدﻧﺪ‪.‬‬‫و ﺣﻤﯿﺪ ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ :‬ﮐﻪ او دﯾﺪه اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﮐﻪ ﻣﺠﻠﻮد ﺷﺪه ﺑﻮد در ﻗﺪر ﺟﻠﺪ ﮐﺮده ﺑﻮد او را اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻫﺸﺎم اﻻﻣﯿﺮ‪.‬‬‫ﺗﺮ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺳﯿﺪ اﻟﻨﺎس در »ﻋﯿﻮن اﻻﺛﺮ«‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﯽ اﻟﻔﺘﺢ ﺑﻦ ﺳﯿﺪ اﻟﻨﺎس اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ در اواﺋﻞ »ﻋﯿﻮن اﻻﺛﺮ ﻓﯽ ﻓﻨﻮن اﻟﻤﻐﺎزي و اﻟﺸﻤﺎﺋﻞ و اﻟﺴﯿﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ذﮐﺮ اﻟﮑﻼم ﻓﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق و اﻟﻄﻌﻦ ﻋﻠﯿﻪ‪ :‬روﯾﻨﺎ ﻋﻦ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ و ذﮐﺮ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬إذا ﺣﺪث ﻋﻤﻦ ﺳـﻤﻊ ﻣﻨﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺮوﻓﯿﻦ ﻓﻬﻮ ﺣﺴﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺻﺪوق‪ ،‬و اﻧﻤﺎ اﺗﯽ ﻣﻦ اﻧﻪ ﯾﺤﺪث ﻋﻦ اﻟﻤﺠﻬﻮﻟﯿﻦ اﺣﺎدﯾﺚ ﺑﺎﻃﻠﮥ‪[1] .‬‬‫اﻟـﺪراوردي‪ :‬ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﻤﺪﻧﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ اﺻـﻠﻪ ﻣﻦ دراود ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺪال و اﻟﻮاو ﻗﺮﯾﻪ ﻣﻦ ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬و ﻣﻮﻟﺪه‬‫ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﺳﻨﮥ ‪.186‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪59 :‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ‪ :‬ﻣﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻘﻄﺎن ﯾﺤﺪث ﻋﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺷﯿﺌًﺎ ﻗﻂ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﻟﻤﯿﻤﻮﻧﯽ‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒـﻞ ﺑﺤـﺪﯾﺚ اﺳﺘﺤﺴـﻨﻪ ﻋﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ اﺑﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ اﺣﺴﻦ ﻫـﺬه‬‫اﻟﻘﺼﺺ اﻟﺘﯽ ﯾﺠﯽء ﺑﻬﺎ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﻓﺘﺒﺴﻢ اﻟﯽ ﻣﺘﻌﺠﺒًﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 66‬از ‪225‬‬‫و روي اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻘﻄﺎن اﻧﻪ ﮐﺎن ﻻ ﯾﺮﺿﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق و ﻻ ﯾﺤﺪث ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ و ﺳﺄﻟﻪ رﺟﻞ ﻋﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﺎن أﺑﯽ ﯾﺘﺘﺒﻊ ﺣـﺪﯾﺜﻪ و ﯾﮑﺘﺒﻪ ﮐﺜﯿﺮًا ﺑﺎﻟﻌﻠﻮ و اﻟﻨﺰول و ﯾﺨﺮﺟﻪ ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﺴﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺎ رأﯾﺘﻪ اﺗﻘﯽ ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻗﻂ‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪ :‬ﯾﺤﺘﺞ ﺑﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﯾﺤﺘﺞ ﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﺴﻨﻦ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ ﻻﺣﻤـﺪ‪ :‬ﯾﺎ اﺑﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ إذا ﺗﻔﺮد ﺑﺤـﺪﯾﺚ ﺗﻘﺒﻠﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ و اﻟّﻠﻪ اﻧﯽ رأﯾﺘﻪ ﯾﺤﺪث ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻮاﺣﺪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻔﺼﻞ ﮐﻼم ذا‬‫ﻣ ﻦ ﮐ ﻼ م ذا ‪.‬‬
‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ ﻣﺮة‪ :‬ﻫﻮ ﺻﺎﻟﺢ وﺳﻂ‪.‬‬‫روي اﻟﻤﯿﻤﻮﻧﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ‪.‬‬‫و روي ﻋﻨﻪ ﻏﯿﺮه‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺬﻟﮏ‪.‬‬‫و روي اﻟﺪوري ﻋﻨﻪ‪ :‬ﺛﻘﮥ و ﻟﮑﻨﻪ ﻟﯿﺲ ﺑﺤﺠﮥ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﺑﻮ زرﻋـﮥ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻟﯿﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ و ذﮐﺮت ﻟﻪ اﻟﺤﺠـﮥ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﻣﻨﻬﻢ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﺛﻘـﮥ اﻧﻤﺎ‬‫اﻟﺤﺠﮥ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﻣﺎﻟﮏ اﺑﻦ اﻧﺲ و ذﮐﺮ ﻗﻮﻣًﺎ آﺧﺮﯾﻦ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺣﻤﺪ ﺑﻦ زﻫﯿﺮ‪ :‬ﺳﺌﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﻋﻨﻪ ﻣﺮة‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﺿﻌﯿﻒ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻣﺮة اﺧﺮي ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻫﻮ ﻋﻨﺪي ﺳﻘﯿﻢ ﻟﯿﺲ ﺑﺎﻟﻘﻮي‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺎﻟﻘﻮي‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪60 :‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺒﺮﻗﺎﻧﯽ‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ اﻟﺪار ﻗﻄﻨﯽ ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﯾﺴﺎر و ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺟﻤﯿﻌًﺎ ﻻ ﯾﺤﺘﺞ ﺑﻬﻤﺎ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﯾﻌﺘﺒﺮ ﺑﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﻠﯽ‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻟﯿﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪ :‬ﮐﺎن اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ و اﻧﺖ ﺑﻬﺎ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺗﺮﮐﺘﻪ ﻣﺘﻌﻤﺪًا؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬و ﻟﻢ اﮐﺘﺐ ﻋﻨﻪ ﺣﺪﯾﺜًﺎ ﻗﻂ‪.‬‬‫و روي أﺑﻮ داود‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﻤﺎد ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻮ ﻻ اﻻﺿﻄﺮار ﻣﺎ ﺣﺪﺛﺖ ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺣﻤﺪ‪ :‬ﻗﺎل ﻣﺎﻟﮏ و ذﮐﺮه ﻓﻘﺎل‪ :‬دﺟﺎل ﻣﻦ اﻟﺪﺟﺎﺟﻠﮥ‪.‬‬‫و روي اﻟﻬﯿﺜﻢ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ اﻟـﺪوري‪ ،‬ﻧـﺎ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻧﺎ أﺑﻮ داود ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻄﯿﺎﻟﺴـﮥ ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﻣﻦ ﺳـﻤﻊ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوة و ﻗﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ان اﺑﻦ‬‫اﺳﺤﺎق ﯾﺤﺪث ﺑﮑﺬا و ﮐﺬا ﻋﻦ ﻓﺎﻃﻤﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﺬب اﻟﺨﺒﯿﺚ‪.‬‬‫و روي اﺑﻦ ﻟا ﻘﻄﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﻫﺸﺎم اﻧﻪ ذﮐﺮه‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﻌﺪو ﻟّﻠﻪ اﻟﮑﺬاب ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻣﺮأﺗﯽ ﻣﻦ اﯾﻦ رآﻫﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‪ :‬ﻓﺤﺪﺛﺖ أﺑﯽ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬و ﻣﺎ ﯾﻨﮑﺮ‪ ،‬ﻟﻌﻠﻪ ﺟﺎء ﻓﺎﺳﺘﺄذن ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻓﺎذﻧﺖ ﻟﻪ‪ ،‬اﺣﺴﺒﻪ ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﻌﻠﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﺎﻟﮏ‪ :‬ﮐﺬاب‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ادرﯾﺲ‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻟﻤﺎﻟﮏ و ذﮐﺮ اﻟﻤﻐﺎزي ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﻗﺎل اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪:‬‬‫اﻧﺎ ﺑﯿﻄﺎرﻫﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻧﺤﻦ ﻧﻔﯿﻨﺎه ﻋﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﮑﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ :‬ﺟﻠﺴﺖ اﻟﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق و ﮐﺎن ﯾﺨﻀﺐ ﺑﺎﻟﺴﻮاد‪ ،‬ﻓـﺬﮐﺮ اﺣﺎدﯾﺚ ﻓﯽ اﻟﺼـﻔﮥ‪ ،‬ﻓﻨﻔﺮت ﻣﻨﻬﺎ ﻓﻠﻢ اﻋـﺪ اﻟﯿﻪ‪ ،‬و‬‫ﻗﺎل ﻣﺮة‪ :‬ﺗﺮﮐﺖ ﺣﺪﯾﺜﻪ و ﻗﺪ ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻨﻪ ﺑﺎﻟﺮي ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻣﺠﻠﺴًﺎ‪.‬‬‫و روي اﻟﺴﺎﺟﯽ ﻋﻦ اﻟﻤﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻏﺴﺎن‪ :‬ﺣﻀـﺮت ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون و ﻫﻮ ﯾﺤﺪث ﺑﺎﻟﺒﻘﯿﻊ و ﻋﻨﺪه ﻧﺎس ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﯾﺴـﻤﻌﻮن ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ‬‫ﺣﺪﺛﻬﻢ ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪61 :‬‬‫ﻓﺎﻣﺴـﮑﻮا‪ ،‬و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻻ ﺗﺤـﺪﺛﻨﺎ ﻋﻨﻪ ﻧﺤﻦ اﻋﻠﻢ ﺑﻪ‪ ،‬ﻓـﺬﻫﺐ ﯾﺰﯾﺪ ﯾﺤﺎوﻟﻬﻢ ﻓﻠﻢ ﯾﻘﺒﻠﻮا‪ ،‬ﻓﺄﻣﺴﮏ ﯾﺰﯾﺪ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻮ داود‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 67‬از ‪225‬‬‫ذﮐﺮه‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﺎن رﺟﻼ ﮐﺎن ﯾﺸﺘﻬﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﯿﺄﺧﺬ ﮐﺘﺐ اﻟﻨﺎس ﻓﯿﻀﻌﻬﺎ ﻓﯽ ﮐﺘﺒﻪ‪.‬‬‫و ﺳﺌﻞ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬أﯾﻤﺎ أﺣﺐ إﻟﯿﮏ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪة اﻟﺰﺑﺪي أو ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺣﻤﺪ‪ :‬ﮐﺎن ﯾﺪﻟﺲ اﻻ أن ﮐﺘﺎب اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ إذا ﮐﺎن ﺳﻤﺎﻋًﺎ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﯽ و إذا ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﻗﺪم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻟﯽ ﺑﻐﺪاد ﻓﮑﺎن ﻻ ﯾﺒﺎﻟﯽ ﻋﻤﻦ ﯾﺤﮑﯽ ﻋﻦ اﻟﮑﻠﺒﯽ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺤﺠﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻔﻼس‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻋﻨﺪ وﻫﺐ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻓﺎﻧﺼـﺮﻓﻨﺎ ﻣﻦ ﻋﻨﺪه ﻓﻤﺮرﻧﺎ ﺑﯿﺤﯿﯽ اﻟﻘﻄﺎن ﻓﻘﺎل‪ :‬أﯾﻦ ﮐﻨﺘﻢ؟ ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻋﻨﺪ وﻫﺐ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻘﺮأ‬‫ﻋﻠﯿﻪ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻐﺎزي ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺗﻨﺼﺮﻓﻮن ﻣﻦ ﻋﻨﺪه ﺑﮑﺬب ﮐﺜﯿﺮ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﺒﺎس اﻟﺪوري ]‪ :[1‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ و ذﮐﺮ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﻐﺎزي و أﺷـﺒﺎﻫﻪ ﻓﯿﮑﺘﺐ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و أّﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﻼل و‬‫اﻟﺤﺮام ﻓﯿﺤﺘﺎج اﻟﯽ ﻣﺜﻞ ﻫـﺬا و ﻣﺪ ﯾﺪه و ﺿﻢ أﺻﺎﺑﻌﻪ و روي اﻻﺛﺮم ﻋﻦ أﺣﻤﺪ‪ :‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ ﺟﺪًا‪ ،‬أﺣﺴﻦ ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻋﻨﺪي ﻣﺎ ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﯽ‬‫و ﺳﻤﻌﺖ‪ ،‬و ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻣﺎ أﺣﺐ أن أﺣﺘﺞ ﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﻔﺮاﺋﺾ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺎﻟﻘﻮي‪ ،‬ﺿﻌﯿﻒ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻫﻮ أﺣﺐ اﻟﯽ ﻣﻦ أﻓﻠﺢ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﺘﯿﻤﯽ‪ :‬ﮐﺬاب‪ [1] .‬اﻟﺪوري‪ :‬ﻋﺒﺎس ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ‪ ،‬ﻣﻮﻻﻫﻢ اﻟﺒﻐﺪادي‪ ،‬ﻣﻦ ﺣﻔﺎظ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪.271‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪62 :‬‬‫و ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﻟا ﻘﻄﺎن‪ :‬ﻣﺎ ﺗﺮﮐﺖ ﺣﺪﯾﺜﻪ اﻻ ﻟّﻠﻪ‪ ،‬أﺷﻬﺪ أﻧﻪ ﮐﺬاب‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪ :‬ﻗﺎل ﻟﯽ وﻫﯿﺐ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ‪ :‬اﻧﻪ ﮐﺬاب‪ ،‬ﻗﻠﺖ ﻟﻮﻫﯿﺐ‪:‬‬‫ﻣﺎ ﯾﺪرﯾﮏ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻟﯽ ﻣﺎﻟﮏ‪ :‬أﺷﻬﺪ أﻧﻪ ﮐﺬاب‪ ،‬ﻗﻠﺖ ﻟﻤﺎﻟﮏ‪ :‬ﻣﺎ ﯾﺪرﯾﮏ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗﺎل ﻟﯽ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوة‪ :‬اﻧﻪ ﮐﺬاب‪ ،‬ﻗﻠﺖ ﻟﻬﺸﺎم‪ :‬ﻣﺎ ﯾﺪرﯾﮏ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪث ﻋﻦ اﻣﺮأﺗﯽ ﻓﺎﻃﻤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و اﻟﮑﻼم ﻓﯿﻪ ﮐﺜﯿﺮ ﺟـﺪًا‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﻗـﺪ اﺣﺘﺞ ﺑﺮواﯾﺘﻪ ﻓﯽ اﻻﺣﮑﺎم ﻗﻮم ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﺻﺪف ﻋﻨﻬﺎ آﺧﺮون‪ .‬اﻟﺦ‬‫]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ اﺗﯿﺎن ﺑﻼ ﺑﺮ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﺴﺒﺐ ﺗﺤﺪﯾﺚ او از ﻣﺠﻬﻮﻟﯿﻦ اﺣﺎدﯾﺚ ﺑﺎﻃﻠﻪ را ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪.‬‬‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﺑﺴﺒﺐ اﺳﺘﺤﺴﺎن ﻣﯿﻤﻮﻧﯽ ﻗﺼﺺ ﻣﺮوﯾﻪ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﺗﺒﺴﻢ ﮐﺮده و ﺗﻌﺠﺐ ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ رواﯾﺖ ﮐﺮده از ﯾﺤﯿﯽ ﻗﻄﺎن ﮐﻪ او ﭘﺴﻨﺪ ﻧﻤﯽﮐﺮد ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق را و ﺗﺤﺪﯾﺚ ﻧﻤﯽﮐﺮد از او‪.‬‬‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﺣﺪﯾﺜﯽ را ﮐﻪ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﺂن ﻣﺘﻔﺮد ﺑﺎﺷﺪ ﻻﺋﻖ ﻗﺒﻮل ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻣﯿﻤﻮﻧﯽ از اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ رواﯾﺖ ﮐﺮده ﮐﻪ او اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﺿﻌﯿﻒ ﮔﻔﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻏﯿﺮ ﻣﯿﻤﻮﻧﯽ از اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او در ﺣﻖ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻟﯿﺲ ﺑﺬاك ﮔﻔﺘﻪ‪.‬‬‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ زﻫﯿﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺳﺆال ﮐﺮده ﺷﺪ ﯾﮏ ﺑﺎر ﯾﺤﯿﯽ از اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﭘﺲ ﮔﻔﺘﻪ ﯾﺤﯿﯽ ﮐﻪ ﻟﯿﺲ ﺑﺬاك ﺿﻌﯿﻒ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ زﻫﯿﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺷﻨﯿﺪم ﯾﺤﯿﯽ را ﺑﺎر دﮔﺮ ﻣﯽﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ]‪ [1‬ﻋﯿﻮن اﻻﺛﺮ ج ‪ 1‬ص ‪ -13 -10‬ط دار اﻟﺠﯿﻞ‪ -‬ﺑﯿﺮوت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪63 :‬‬‫اﺳﺤﺎق ﻧﺰد ﻣﻦ ﺳﻘﯿﻢ اﺳﺖ و ﻗﻮي ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و ﻧﺴﺎﺋﯽ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ او ﻗﻮي ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و ﺑﺮﻗﺎﻧﯽ ]‪ [1‬ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺳﺆال ﮐﺮدم ﻣﻦ دار ﻗﻄﻨﯽ را از ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق و از ﭘـﺪرش ﭘﺲ ﻓﺮﻣﻮد دار ﻗﻄﻨﯽ ﮐﻪ ﻫﺮ دو اﺣﺘﺠـﺎج ﮐﺮده‬‫ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺑﺎﯾﺸﺎن و ﺟﺰ اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﻋﺘﺒﺎر ﮐﺮده ﻣﯽﺷﻮد ﺑﺎﯾﺸﺎن‪.‬‬‫و ﻋﻠﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻢ ﺑﯿﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﮐﻪ آﯾﺎ ﺑﻮد اﺑﻦ اﺳﺤﺎق در ﮐﻮﻓﻪ و ﺗﻮ در آﻧﺠﺎ ﺑﻮدي؟ ﮔﻔﺖ آري‪ ،‬ﮔﻔﺘﻢ آﯾﺎ ﺗﺮك ﮐﺮدي او را‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 68‬از ‪225‬‬‫ﻣﺘﻌﻤﺪًا؟ ﮔﻔﺖ ﺑﻠﯽ و ﻧﻨﻮﺷﺘﻢ از او ﺣﺪﯾﺜﯽ را‪.‬‬‫و اﺣﻤﺪ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ ﻣﺎﻟﮏ ذﮐﺮ ﮐﺮد اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را‪ ،‬ﭘﺲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﻪ او دﺟﺎﻟﯽ اﺳﺖ از دﺟﺎﺟﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوه ﺑﻨﺎ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ داود و ﻃﯿﺎﻟﺴﯽ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﺑﺨﺒﯿﺚ ﻣﻠﻘﺐ ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﮐﺬب او ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و اﺑﻦ اﻟﻘﻄﺎن اﻓﺎده ﮐﺮده‪ :‬ﮐﻪ ﻫﺸﺎم او را ﻋﺪو ﺧﺪا و ﮐﺬاب ﮔﻔﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻣﺎﻟﮏ ﻫﻢ اﻃﻼق ﮐﺬاب ﺑﺮ او ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و اﺑﻦ ادرﯾﺲ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻢ ﺑﺮاي ﻣﺎﻟﮏ و او ذﮐﺮ ﮐﺮده ﺑﻮد ﻣﻐﺎزي را‪:‬‬‫ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﮐﻪ ﻣﻦ ﺑﯿﻄﺎر ﻣﻐﺎزﯾﻢ‪ ،‬ﭘﺲ ﮔﻔﺖ ﻣﺎﻟﮏ‪ :‬ﮐﻪ ﻣﺎ ﻧﻔﯽ ﮐﺮدﯾﻢ او را از ﻣﺪﯾﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻣﮑﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻧﻔﺮت ﺧﻮد از اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﺴﺒﺐ رواﯾﺖ او اﺣﺎدﯾﺚ ﺻﻔﺖ را ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺳﺎزد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﮑﯽ ﮔﻔﺘـﻪ اﺳـﺖ‪ :‬ﮐـﻪ ﺗﺮك ﮐﺮدم ﻣـﻦ ﺣـﺪﯾﺚ او را و ﺣـﺎل آﻧﮑﻪ ﺷـﻨﯿﺪم ]‪ [1‬اﻟﺒﺮﻗﺎﻧﯽ‪ :‬اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ‬‫اﻟﺒﻐﺪادي‪ ،‬ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪425‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪64 :‬‬‫از او در ري ﺑﯿﺴﺖ ﻣﺠﻠﺲ را‪.‬‬‫و ﻣﻔﻀـﻞ ﺑﻦ ﻏﺴـﺎن ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺣﺎﺿـﺮ ﺷـﺪم ﻧﺰد ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون و او ﺗﺤـﺪﯾﺚ ﻣﯽﮐﺮد ﺑﺒﻘﯿﻊ و ﻧﺰد او ﻣﺮدﻣﺎن ﺑﻮدﻧـﺪ از اﻫﻞ ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﮐﻪ‬‫ﻣﯽﺷـﻨﯿﺪﻧﺪ از او ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺗﺤﺪﯾﺚ ﮐﺮد ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون اﯾﺸﺎن را از ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﭘﺲ ﺑﺎز ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ و ﮔﻔﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﺤﺪﯾﺚ ﻣﮑﻦ ﻣﺎ را از‬‫او ﻣﺎ داﻧﺎﺗﺮﯾﻢ ﺑﺎو‪ ،‬ﭘﺲ ﯾﺰﯾﺪ ﻣﺤﺎوﻟﻪ اﯾﺸﺎن ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻗﺒﻮل ﻧﮑﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎزﻣﺎﻧﺪ ﯾﺰﯾﺪ‪.‬‬‫و اﺑـﻮ داود ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺷـﻨﯿﺪم اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒـﻞ را ﮐﻪ ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﺮد ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق را‪ ،‬ﭘﺲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﺑـﻮد او ﻣﺮدي ﮐﻪ ﻣﯽﺧﻮاﺳـﺖ‬‫ﺣﺪﯾﺚ را ﭘﺲ ﻣﯽﮔﺮﻓﺖ ﮐﺘﺐ ﻣﺮدم را و ﻣﯽﻧﻬﺎد آن را در ﮐﺘﺐ ﺧﻮد‪.‬‬‫و اﺑﻮ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ آﻣـﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺑﺴﻮي ﺑﻐﺪاد‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺒﺎﻻت ﻧﻤﯽﮐﺮد ﮐﻪ از ﮐﺪام ﮐﺲ ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﺮد از ﮐﻠﺒﯽ و ﻏﯿﺮ‬‫او‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ او ﺣﺠﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و ﻓﻼـس ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺑﻮدﯾﻢ ﻧﺰد وﻫﺐ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺮﮔﺸﺘﯿﻢ از ﻧﺰد او ﭘﺲ ﮔـﺬﺷﺘﯿﻢ ﺑﯿﺤﯿﯽ ﻗﻄـﺎن‪ ،‬ﭘﺲ ﮔﻔﺖ ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﮐﻪ ﮐﺠـﺎ ﺑﻮدﯾـﺪ؟‬‫ﮔﻔﺘﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﻮدﯾﻢ ﻣـﺎ ﻧﺰد وﻫﺐ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻣﯽﺧﻮاﻧـﺪﯾﻢ ﺑﺮ او ﮐﺘـﺎب ﻣﻐـﺎزي از ﭘـﺪر وﻫﺐ از اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬ﭘﺲ ﮔﻔﺖ ﯾﺤﯿﯽ ﻗﻄﺎن ﮐﻪ ﺑﺎز‬‫ﻣﯽﮔﺮدﯾﺪ از ﻧﺰد وﻫﺐ ﺑﮑﺬب ﮐﺜﯿﺮ‬‫اﺑﻦ اﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﺿﻌﯿﻒ داﻧﺴﺘﻪ‬‫و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ او ﻗﻮي ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺿﻌﯿﻒ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺗﯿﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﮐﺬاب اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﯾﺤﯿﯽ ﻗﻄﺎن ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺗﺮك ﻧﮑﺮدم ﺣﺪﯾﺚ او را ﻣﮕﺮ ﺑﺮاي ﺧﺪا‪ ،‬ﮔﻮاﻫﯽ ﻣﯽدﻫﻢ ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ او ﮐﺬاب اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﮔﻔﺖ ﺑﺮاي ﻣﻦ وﻫﯿﺐ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ او‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪65 :‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ اﺑـﻦ اﺳـﺤﺎق ﮐـﺬاب اﺳـﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺘـﻢ ﺑـﻮﻫﯿﺐ ﭼـﻪ ﭼﯿﺰ داﻧـﺎ ﮐﺮد ﺗﺮا؟ ﮔﻔﺖ وﻫﯿﺐ ﮐﻪ ﮔﻔﺖ ﺑﺮاي ﻣﻦ ﻣﺎﻟـﮏ‪ :‬ﮐﻪ ﮔـﻮاﻫﯽ ﻣﯽدﻫﻢ‬‫ﺑـﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ او ﮐـﺬاب اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻢ ﺑﻤﺎﻟـﮏ‪ :‬ﭼﻪ ﭼﯿﺰ داﻧـﺎ ﮐﺮد ﺗﺮا؟ ﮔﻔﺖ ﻣﺎﻟـﮏ‪ :‬ﮐﻪ ﮔﻔﺖ ﺑﺮاي ﻣﻦ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوة‪ :‬ﺑـﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ او‬‫ﮐﺬاب اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻢ ﺑﻬﺸﺎم‪ ،‬ﭼﻪ ﭼﯿﺰ داﻧﺎ ﮐﺮد ﺗﺮا؟ ﮔﻔﺖ ﻫﺸﺎم‪ :‬ﮐﻪ ﺗﺤﺪﯾﺚ ﮐﺮد او از زن ﻣﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 69‬از ‪225‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﮐﻼم در اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺖ‪.‬‬‫و از ﺧﻄﯿﺐ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ اﺣﺘﺠـﺎج ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق در اﺣﮑـﺎم ﻗﻮﻣﯽ از اﻫﻞ ﻋﻠﻢ و اﻋﺮاض ﮐﺮدهاﻧـﺪ از آن‬‫دﯾﮕﺮان‪.‬‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻔﺘـﺢ در »ﻋﯿﻮن اﻻﺛﺮ« ﺑﻌـﺪ ﻧﻘﻞ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﻄﺎﻋﻦ و ﻣﺜﺎﻟﺐ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺟﻮاب اﮐﺜﺮ آن ﻧﻮﺷـﺘﻪ‪ :‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫ذﮐﺮ اﻻﺟﻮﺑﮥ ﻋﻤﺎ رﻣﯽ ﺑﻪ اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫و اﯾﻦ اﺟﻮﺑﻪ ﺑﻌﺪ ﺗﺴـﻠﯿﻢ ﻣﺎ را ﻣﻀـﺮﺗﯽ ﻧﻤﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﻏﺮض ﻧﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﺟﻤﺎع ﺳـﻨﯿﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح اﺳﺖ‪،‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ ﻏﺮض ﺻﺮف ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺰد ﺟﻤﻌﯽ از اﺋﻤﻪ ﺳّﻨﯿﻪ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻣﻄﻌﻮن و ﻣﺠﺮوح اﺳﺖ‪ ،‬و آن از ﻣﺎ ذﮐﺮ ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺘﺤﻘﻖ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت و ﺗﻨﺼﯿﺼﺎت اﺋﻤﻪ ﻋﺎﻟﯽ درﺟﺎت در ﻗﺪح و ﺟﺮح اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻻﺋﻖ اﺻﻐﺎء و اﻟﺘﻔﺎت ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﻋﺮاض اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق و ﻏﯿﺮ او از ﻧﻘـﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮان ﺳـﻠﻢ ﮐﯽ ﻻـﺋﻖ اﻟﺘﻔـﺎت اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﺑﻌﺾ ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ در‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮐﯽ ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻨﺎء اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺟﻤﻌﯽ از اﺋﻤﻪ ﺳﻨﯿﻪ در اﺑﻦ اﺳﺤﺎق از دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺐ و اﺳﻔﺎرﻫﻢ ]‪ [1‬ﻋﯿﻮن اﻻﺛﺮ ج ‪ 13‬ط دار اﻟﺠﯿﻞ‪ -‬ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪66 :‬‬‫ﻫﻮﯾﺪا و آﺷﮑﺎر اﺳﺖ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻣﻐﻨﯽ«‬‫ذﻫﺒﯽ در »ﻣﻐﻨﯽ »ﮔﻔﺘﻪ«‪.‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﯾﺴﺎر اﺣﺪ اﻻﻋﻼم‪ ،‬ﺻﺪوق‪ ،‬ﻗﻮي اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬اﻣﺎم‪ ،‬ﻻ ﺳﯿﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﺴﯿﺮ‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﺬﺑﻪ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﺘﯿﻤﯽ‪ ،‬و ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوة‪ ،‬و‬‫ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻘﻄﺎن‪ ،‬و وﻫﯿﺐ‪.‬‬‫و اﻣﺎ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺛﻘﮥ‪ ،‬ﻟﯿﺲ ﺑﺤﺠﮥ‪ ،‬و ﮐﺬا ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ و ﻏﯿﺮ واﺣﺪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺷﻌﺒﮥ‪ :‬ﺻﺪوق‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ :‬ﺣﺴﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻟﯿﺲ ﺑﺤﺠﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ‪ :‬رﻣﯽ ﺑﺎﻟﻘﺪر‪ ،‬و ﮐﺎن اﺑﻌﺪ اﻟﻨﺎس ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ‪ :‬ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻋﻨﺪي ﺻﺤﯿﺢ‪ ،‬ﻟﻢ اﺟﺪ ﻟﻪ اﻻ ﺣﺪﯾﺜﯿﻦ ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ‬‫اﺑﻮ داود اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﻗﺪري ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ داﻧﺴﺘﻪ‬‫و ﻗﺎل اﺑﻮ داود‪ :‬ﻗﺪري ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ‬‫دار ﻗﻄﻨﯽ ﺑﻪ ﮔﻔﺘﺎر اﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﺣﺘﺠﺎج ﻧﻤﯿﮑﻨﺪ‬‫و ﻗﺎل اﻟﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﻻ ﯾﺤﺘﺞ ﺑﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﻬﺪي‪ :‬ﺗﮑﻠﻢ ارﺑﻌﮥ ﻓﯽ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﻓﺎﻣﺎ ﺷﻌﺒﮥ و ﺳﻔﯿﺎن ﻓﮑﺎﻧﺎ ﯾﻘﻮﻻن ﻓﯿﻪ‪ :‬أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺗﯿﻤﯽ و ﻫﺸـﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوة‪ ،‬و ﻣﺎﻟـﮏ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻘﻄـﺎن و وﻫﯿﺐ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق را ﮐـﺎذب و دروغﮔﻮ‬‫ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪.‬‬‫و اﺑﻮ داود او را ﻗﺪري ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ ﻧﺎم ﻣﯽﻧﻬﺪ‪ ،‬و دار ﻗﻄﻨﯽ ﻧﻔﯽ اﺣﺘﺠﺎج از او ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 70‬از ‪225‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ در »اﻟﻤﻌﺎرف«‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻌﺎرف« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﻫﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﯾﺴﺎر ﻣﻮﻟﯽ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﻣﺨﺮﻣـﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف‪ ،‬و ﯾﺬﮐﺮون أن ﯾﺴﺎرًا ﮐﺎن ﻣﻦ‬‫ﺳﺒﯽ ﻋﻨﯽ اﻟﺘﻤﺮ اﻟﺬﯾﻦ ﺑﻌﺚ ﺑﻬﻢ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﻪ أﺧﻮان ﯾﺮوي ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ [1] :‬اﻟﻤﻐﻨﯽ ﻓﯽ رﺟﺎل اﻟﺤﺪﯾﺚ ص‬‫‪ 112‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪67 :‬‬‫ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﯾﺴﺎر‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﺤﻤـﺪ أﺗﯽ أﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﺎﻟﺤﯿﺮة‪ ،‬ﻓﮑﺘﺐ ﻟﻪ اﻟﻤﻐﺎزي ﻓﺴـﻤﻊ ﻣﻨﻪ أﻫﻞ اﻟﮑﻮﻓـﮥ ﺑﺬﻟﮏ اﻟﺴـﺒﺐ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺮوي ﻋﻦ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻨﺖ اﻟﻤﻨﺬر ﺑﻦ‬‫اﻟﺰﺑﯿﺮ‪ ،‬و ﻫﯽ اﻣﺮأة ﻫﺸـﺎم اﺑﻦ ﻋﺮوة‪ ،‬ﻓﺒﻠـﻎ ذﻟـﮏ ﻫﺸﺎﻣـًﺎ ﻓـﺄﻧﮑﺮ ذﻟـﮏ‪ ،‬و ﻗـﺎل‪ :‬أ ﻫﻮ ﮐـﺎن ﯾـﺪﺧﻞ ﻋﻠﯽ اﻣﺮأﺗﯽ‪ ،‬و ﺣـﺪﺛﻨﯽ أﺑﻮ ﺣـﺎﺗﻢ ﻋﻦ‬‫اﻻﺻﻤﻌﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻌﺘﻤﺮ ]‪ ،[1‬ﻗﺎل ﻗﺎل ﻟﯽ أﺑﯽ‪ :‬ﻻ ﺗﺄﺧﺬن ﻣﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺷﯿﺌًﺎ ﻓﺎﻧﻪ ﮐﺬاب‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﯾﮑﻨﯽ أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪.[2‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺪر ﻣﻌﺘﻤﺮ ﻓﺮزﻧﺪ دﻟﺒﻨﺪ ﺧﻮد ﻣﻌﺘﻤﺮ را ﺑﺘﺄﮐﯿﺪ ﻣﻨﻊ ﮐﺮده از آﻧﮑﻪ اﺧﺬ ﮐﻨﺪ از اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق و ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ارﺷﺎد‬‫ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮐﺬاب اﺳﺖ‬‫ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ اﻟﻌﻠﯽ در »ﻓﻮاﺗﺢ اﻟﺮﺣﻤﻮت« ﻣﺪح ﻗﺪح اﺑﻦ اﺳﺤﺎق را ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ اﻟﻌﻠﯽ ﺑﻦ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻏﻼم ﻣﺤﻤﺪ در »ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﻘﺮﯾﻪ« او را ﺑﺸـﻤﺲ اﻟﺸﻤﻮس ﻃﺒﯿﺐ اﻟﻨﻔﻮس‪ ،‬ﻋﻼﻣﮥ اﻟﻮري‪ ،‬ﻋﻠﻢ‬‫اﻟﻬﺪي ﺳﺮاج اﻻﻣﮥ‪ ،‬ﺑﺮﻫﺎن اﻻﺋﻤﮥ‪ ،‬ﺣﺠﮥ اﻻﺳﻼم ﺑﻬﺠﮥ اﻻﻧﺎم‪ ،‬ﺣﯿﺎة اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻤﻌﺎرف‪ ،‬روح اﻟﺒﺮ و اﻟﻌﻮارف وﺻﻒ ﮐﺮده در ﮐﺘﺎب »ﻓﻮاﺗﺢ‬‫اﻟﺮﺣﻤﻮت ﺷﺮح ﻣﺴﻠﻢ اﻟﺜﺒﻮت« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻓﺎﺋـﺪة‪ :‬ﻗـﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ و ﻫﻮ ﻣﻦ أﻫـﻞ اﻻﺳـﺘﻘﺮاء اﻟﺘـﺎم ﻓﯽ ﻧﻘـﻞ ﺣﺎل اﻟﺮﺟﺎل‪ :‬ﻟﻢ ﯾﺠﺘﻤﻊ اﺛﻨﺎن ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء ﻫـﺬا اﻟﺸﺄن ﻋﻠﯽ ﺗﻮﺛﯿﻖ ﺿـﻌﯿﻒ ﻓﯽ‬‫اﻟﻮاﻗﻊ‪ ،‬و ﻻ ﻋﻠﯽ ﺗﻀـﻌﯿﻒ ﺛﻘﮥ ﻓﯽ اﻟﻮاﻗﻊ‪ ،‬و ﻟﻌﻞ ﻫﺬا اﻻﺳـﺘﻘﺮاء ﻟﯿﺲ ﺗﺎﻣًﺎ ﻓﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﻐﺎزي‪ ،‬ﻗﺎل ﺷﻌﺒﮥ‪ :‬ﺻﺪوق ﻓﯽ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﻻﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر‪:‬‬‫ﻣﺎ ﯾﻘﻮل أﺻﺤﺎﺑﮏ ﻓﯿﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬اﻧﻪ ﮐﺬاب‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﯾﻘﺒﻞ ذﻟﮏ‪ ،‬ﺳﺌﻞ أﺑﻮ زرﻋﮥ ]‪ [1‬ﻫﻮ ﻣﻌﺘﻤﺮ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﺘﯿﻤﯽ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺼﺮي‬‫ﯾﻠﻘﺐ ﺑﺎﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﺛﻘﮥ ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻟﺘﺎﺳﻌﮥ ﻣﻨﻪ ﻗﺪس ﺳﺮه‪ -‬ﺗﻘﺮﯾﺐ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ‪-‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﻌﺎرف ﻻﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ ص ‪ 492‬ط دار اﻟﻤﻌﺎرف ﺑﻤﺼﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪68 :‬‬‫ﻋﻨﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻫﻮ ﺻﺪوق‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﺘﺎدة‪ :‬ﻻ ﯾﺰال ﻓﯽ اﻟﻨﺎس ﻋﻠﻢ ﻣﺎ ﻋﺎش ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺳﻔﯿﺎن‪ :‬ﻣﺎ ﺳﻤﻌﺖ أﺣﺪًا ﯾﺘﻬﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ ،‬و روي اﻟﻤﯿﻤﻮﻧﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺎﻟﻘﻮي‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﻻ ﯾﺤﺘﺞ ﺑﻪ و ﺑﺄﺑﯿﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪ :‬ﺗﺮﮐﺘﻪ ﻣﺘﻌﻤﺪًا و ﻟﻢ اﮐﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺳﻠﯿﻤﺎن ﻟا ﺘﯿﻤﯽ‪ :‬ﮐﺬاب‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻣﺎﻟﮏ‪ :‬أﺷـﻬﺪ اﻧﻪ ﮐـﺬاب‪ ،‬ﻗﺎل وﻫﯿﺐ‪ :‬ﻣﺎ ﯾـﺪرﯾﮏ؟ ﻗﺎل ﻗﺎل ﻟﯽ ﻫﺸﺎم‪ :‬اﻧﻪ ﮐـﺬاب ﻓﺎﻧﻈﺮ ﻓﺎن ﮐﺎن ﻫﻮ ﺛﻘـﮥ ﻓﻘﺪ اﺟﺘﻤﻊ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﺛﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯽ ﺗﻀﻌﯿﻔﻪ‪ ،‬و ان ﮐﺎن ﺿﻌﯿﻔًﺎ ﻓﻘﺪ اﺟﺘﻤﻊ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﺛﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺗﻮﺛﯿﻘﻪ ﻓﺎﻓﻬﻢ ]‪.[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 71‬از ‪225‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﻤﻮﻧﯽ از اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ رواﯾﺖ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق را ﺿـﻌﯿﻒ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و ﻧﺴـﺎﺋﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﻗﻮي‬‫ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و دار ﻗﻄﻨﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ اﺣﺘﺠﺎج ﮐﺮده ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺑﺎو و ﺑﭙﺪر او‪.‬‬‫و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺗﺮك ﮐﺮدم او را ﻣﺘﻌﻤﺪًا و ﻧﻨﻮﺷﺘﻢ ﺣﺪﯾﺚ او را و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺿﻌﯿﻒ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺗﯿﻤﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﮐﺬاب اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻣﺎﻟـﮏ ﮔﻔﺘـﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺷـﻬﺎدت ﻣﯽدﻫﻢ ﺑـﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ او ﮐـﺬاب اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔـﺎه وﻫﯿﺐ ﺑﻤﺎﻟـﮏ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﭼﻪ ﭼﯿﺰ داﻧـﺎ ﮐﺮده ﺗﺮا؟ ﮔﻔﺖ‬‫ﻣﺎﻟﮏ ﮐﻪ ﮔﻔﺖ ﺑﺮاي ﻣﻦ ﻫﺸﺎم‪:‬‬‫ﮐﻪ ﮔﻮاﻫﯽ ﻣﯽدﻫﻢ ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ او ﮐﺬاب اﺳﺖ‬‫از ﻣﺒﺎﺣﺚ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺷﻨﺎﻋﺖ ﺗﻤﺴﮏ رازي ﺑﻌﺪم ﻧﻘﻞ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ و واﻗﺪي و اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﺑﻌﺪ ادراك اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﮐﻪ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪ در ﮐﻤﺎل ﺷﻨﺎﻋﺖ ]‪ [1‬ﻓﻮاﺗﺢ اﻟﺮﺣﻤﻮت ﻓﯽ ﺷﺮح ﻣﺴﻠﻢ اﻟﺜﺒﻮت ج ‪ 1‬ص ‪191‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪69 :‬‬‫و ﻓﻈـﺎﻋﺖ و ﺳـﻤﺎﺟﺖ ﺗﻤﺴـﮏ ﻓﺨﺮ رازي ﺑﻌـﺪم ﻧﻘـﻞ ﺑﺨـﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ و واﻗـﺪي و اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق رﯾﺒﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ‪ ،‬و ارﺑﺎب ﺗـﺪﺑﺮ و اﻣﻌﺎن‪ ،‬و‬‫اﺻـﺤﺎب ذﮐﺎ و اﺗﻘﺎن ﺑﺎﻟﻘﻄﻊ و اﻻﯾﻘﺎن ﻣﯽداﻧﻨـﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺻـﺪ ﮐﺲ ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ارﺑﻌﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﺘﻨﺎﺳـﺒﻪ ﻫﻢ اﻋﺮاض و ﻃﯽ ﮐﺴـﺢ از ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺜﯽ‬‫ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ اﯾﻦ اﻋﺮاض ﻗﺪح در ﺗﻮاﺗﺮ ﯾﺎ ﺻـﺤﺖ آن ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﮐﺮد‪ ،‬ﭼﻪ ﻣﺪار ﺗﻮاﺗﺮ و ﺻـﺤﺖ ﺑﺮ اﺳـﺘﺠﻤﺎع ﺷﺮوط آﻧﺴﺖ‪ ،‬و از ﺟﻤﻠﻪ ﺷﺮوط‬‫ﺗﻮاﺗﺮ و ﺻـﺤﺖ اﻫـﻞ دراﯾﺖ و اﺻﻮل ﻋـﺪم اﻋﺮاض اﯾﻦ ﭼﻬـﺎر ﮐﺲ ﯾـﺎ اﻣﺜﺎﻟﺸـﺎن را ذﮐﺮ ﻧﮑﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻣﺘﻌﺼﺒﯽ ﺑﺎدﻋـﺎي آن ﮔﺮدن‬‫اﻓﺮازد ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﺑﺨﻄﺎب ﻫﺎﺗُﻮا ﺑ ُْﺮﻫﺎَﻧُﮑْﻢ ِإْن ُﮐﻨْﺘُْﻢ ﺻﺎِدﻗِﯿَﻦ*‬‫]‪ [1‬آري ﺣﻖ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﺰد اﻫﻞ اﯾﻘﺎن و اﯾﻤﺎن اﻋﺮاض ﺑﺨﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ و اﻣﺜﺎل اﯾﺸﺎن از ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ دﻟﯿﻞ ﮐﻤﺎل ﺗﻌﺼﺐ و ﻋﻨﺎد‬‫و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺣﻘـﺪ و ﻟﺪادﺷﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ از ذﮐﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ و ﻣﺸـﻬﻮر اﻋﺮاض ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﻧﻮﺑﺖ ﺑﺎﯾﻨﺠﺎ رﺳـﯿﺪ ﮐﻪ رازي ﻣﺘﻤﺴـﮏ‬‫ﺑﺎﻋﺮاﺿـﺸﺎن ﺷـﺪ‪ ،‬و ﮐﺮاﻣﺖ اﺑﻮ زرﻋﻪ و ﺻـﺤﺖ ﮐﺸﻒ ﺻﺎدق او ﮐﻪ ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﻏﻠﯿﻆ ﺑﺮ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﺨﻮف ﺻﺪور ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻤﺴﮏ از اﻫﻞ ﺑﺪﻋﺖ‬‫ﮐﺮده ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدﯾﺪ‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي را ﺑﺠﻬﺖ اﯾﻨﮑﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر را در ﮐﺘﺎﺑﺶ ذﮐﺮ ﻧﮑﺮده ﺗﺸﻨﯿﻊ ﻣﯿﮑﻨﻨﺪ‬‫و از ﻋﺠﺎﺋﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺑﯿﭽﺎره اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺑﺴـﺒﺐ ﻋﺪم ذﮐﺮ ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر در ﮐﺘﺎﺑﯽ ﮐﻪ در ذﮐﺮ زﻫﺎد زﻣﺎن ﺧﻮد ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮده‬‫ﺗﺸﻨﯿﻊ ﺑﻠﯿﻎ ﻣﯽزﻧﻨﺪ‪.‬‬‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي ﮐﻪ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ در اﯾﻀﺎح ﻋﻠﻢ ﻋﻠﻮﻣﺶ از ﺟﻮ آﺳـﻤﺎن در ﮔﺬﺷـﺘﻪ‪ ،‬و ﻓﻨﻦ ]‪ [2‬ﻓﻨﻮﻧﺶ ﺑﺮ ارﺟـﺎء ﻋﺎﻟﻢ‬‫ﺳﺎﯾﻪاﻧﺪاز ﮔﺸﺘﻪ‪ ،‬و ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﺶ در ﻋﻠﻮم دﯾﻨﯿﻪ ﻣﺴّﻠﻢ اﻟﺜﺒﻮت ﻧﺰد ﻋﻠﻤﺎي اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ]‪ [1‬اﻟﺒﻘﺮة‪ -116 :‬اﻟﻨﻤﻞ‪64 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻔﻨﻦ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻔﺎء و اﻟﻨﻮن‪ :‬اﻟﻐﺼﻦ اﻟﻤﺴﺘﻘﯿﻢ‪ ،‬ﺟﻤﻌﻪ اﻻﻓﻨﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪70 :‬‬‫و ﺟﻤـﺎﻋﺖ‪ ،‬و ﮐﻼـﻣﺶ ﺑﺠﻬﺖ اﺗﺼـﺎف ﺑﺠﻮدت و اﻧﺼـﺎف ﻣﺴـﺘﻨﺪ اﺻـﺤﺎب دﯾـﺎﻧﺖ و ﺑﺮاﻋﺖ اﺳﺖ در »رﺟـﺎل ﻣﺸـﮑﺎة« در ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ‬‫اﻟﺠﻮزي ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﮐﺎن اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻋﺎﻟﻤًﺎ ﻓﺎﺿـﻼ‪ ،‬ﻗﺪ ﻏﺮ ﻓﯽ ﺷـﺒﺎﺑﻪ ﺑﻔﻀـﻠﻪ و ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻣﺘﻘﺸـﻔًﺎ ﺧﺸـﻨﺎ‪ ،‬ﻋﺎﻓﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻌﯿﺪًا ﻋﻦ ﻃﺮﯾﻘﮥ اﻟﻘﻮم و ﻣﺤﺒﺘﻬﻢ و اﻻﻋﺘﻘﺎد‬‫ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬و أﺷﺪ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﮐﻠﻪ أﻧﻪ ﮐﺎن ﺑﺒﻐﺪاد ﻓﯽ زﻣﻦ ﺳـﯿﺪي اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﺠﯿﻼﻧﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺤﺮوﻣًﺎ ﻣﻦ ﺑﺮﮐﺎت ﻣﺤﺒﺘﻪ‬‫و ﺣﺴﻦ ﻋﻘﯿـﺪﺗﻪ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﯾﺴـﻠﮏ ﻣﻌﻪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻃﺮﯾﻘـﮥ اﻻﺟﺘﻨﺎب و اﻻﺳـﺘﻨﮑﺎر ﺣﺘﯽ ﮐﺎد ]‪ [1‬أﻧﻪ ﺻـﻨﻒ ﮐﺘﺎﺑـًﺎ ﻓﯽ ذﮐﺮ زﻫﺎد زﻣﺎﻧﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 72‬از ‪225‬‬‫ﺑﺒﻐﺪاد و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻟﺒﻼد و ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻠﻪ ﺑﺠﻤﯿﻞ ذﮐﺮه رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻫﺬا ﻣﻨﻪ ﺟﻬﻼ و ﻏﺮورًا ﺑﻈﺎﻫﺮ اﻟﻌﻠﻮم و اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ]‪[2‬‬‫دﻫﻠﻮي اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي را ﺑﺠﻬﺖ ذﮐﺮ ﻧﮑﺮدن ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺟﺎﻫﻞ و ﻣﻐﺮور داﻧﺴﺘﻪ‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي ﻋﺪم ذﮐﺮ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺟﯿﻼﻧﯽ راي در ﮐﺘﺎﺑﯽ ﮐﻪ در ذﮐﺮ زﻫﺎد زﻣﺎن‬‫ﺧﻮد ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮده ﻋﯿﻦ ﺟﻬـﻞ و ﻏﺮور داﻧﺴـﺘﻪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه اﻋﺮاض از ذﮐﺮ ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘـﺎدر ﺟﯿﻼﻧﯽ در ﮐﺘﺎب زﻫﺎد ﻣﺤﺾ ﺟﻬﻞ و‬‫ﻏﺮور ﻓﺴﺎد و ﺧﻼف ﺻـﻼح و ﺻﻮاب و رﺷﺎد‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻓﯽ ورع و ﻓﻀﻞ و ﺳﺪاد ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺤﯿﺮﺗﻢ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻋﺪم ذﮐﺮ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ و اﻣﺜﺎل‬‫اﯾﺸﺎن ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ راي ﻋﯿﻦ ﺟﻬﻞ و ﻏﺮور و ﻣﺤﺾ اﺗﺒﺎع ﺗﻠﺒﯿﺲ اﺑﻮ اﻟﺸﺮور ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻟﻄﯿﻒﺗﺮ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي راي ﺑﺴـﺒﺐ ﻋﺪم ذﮐﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺟﯿﻼﻧﯽ در ﮐﺘﺎب زﻫﺎد زﯾﺮ ﻣﺸﻖ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ‬‫ﮔﺮداﻧﯿـﺪه ﺑﯿﭽﺎره او راي ﺑﺰﻣﺮه ﺟﻬﻼ و اﻫﻞ ﻏﺮور ﮔﻨﺠﺎﻧﯿـﺪه در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺸـﮑﺎة ﻣﺘﻤﺴﮏ ﺑﻌﺪم ]‪ [1‬اﻟﻈﺎﻫﺮ ان ﻟﻔﻈﮥ ﮐﺎد زﯾﺎدة ﻣﻦ ﺳـﻬﻮ‬‫اﻟﻘﻠﻢ‬‫]‪ [2‬رﺟﺎل ﻣﺸﮑﺎة ص ‪386‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪71 :‬‬‫ﻧﻘﻞ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ و وﻗﺎدي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ راي ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬و ﻗﺪح در ﺗﻮاﺗﺮ آن ﺑﺎﯾﻦ ﻋﻠﺖ ﻣﻌﻠﻮل ﺧﻮاﺳﺘﻪ و از ﻇﻬﻮر ﻋﻨﺎد و ﻟﺪاد اﺋﻤﻪ ﺛﻠﺜﻪ‬‫ﺧﻮد ﺣﺴﺐ اﻓـﺎده ﺧﻮدش درﺑـﺎره اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺑـﺎﮐﯽ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﻓﻼ ﺣﻮل و ﻻ ﻗﻮة اﻻ ﺑﺎﻟﻠّﻪ و اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ‬‫اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﺑﻦ أﺑﯽ ﺻﺎﻟﺢ ﺟﯿﻼﻧﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و أﻣـﺎ ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘـﺎدر ﺑﻦ أﺑﯽ ﺻﺎﻟـﺢ اﻟﺰاﻫـﺪ‪ ،‬ﻓﻤـﺪﺣﻪ ﺑﺼـﻔﮥ اﻟﺰﻫـﺪ اﻟﺘﯽ ﻫﯽ ﻣﻦ أواﺋﻞ ﻣﻨﺎزل اﻟﺴﺎﻟﮑﯿﻦ‬‫اﻟﻤﺒﺘـﺪﺋﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﻤﺮﯾﺪﯾﻦ و ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﻧﺘﻬﯽ إﻟﯿﻪ اﻟﺘﻘﺪم ﻓﯽ اﻟﻮﻋﻆ و اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻮاﻃﺮ ﻓﻐﺾ ﻣﻦ ﻣﻨﺼـﺒﻪ اﻟﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻗﺪح ﻻ ﻣﺪح ﻓﯿﻤﺎ ﻟﻪ ﻣﻦ‬‫اﻟﻤﻔﺎﺧﺮة و ﻟا ﻤﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫ﻓﻤﻦ ﻣﺪح اﻟﺴﺎدات اﻫﻞ ﻧﻬﺎﯾﮥ و ﺳﺎﻣﯽ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺑﺄوﺻﺎف ﻣﺒﺘﺪي‬‫ﻓﻘـﺪ ذّﻣﻬﻢ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻪ ﻇﻦ ﻣﺪﺣﻬﻢ و ﮐﻢ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﻓﯿﻤﺎ ﺗﺰﻋﻢ ﻣﻬﺘﺪي‪ [1] .‬از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ ﺑﺮ وﺻﻒ ﮐﺮدن ذﻫﺒﯽ ﺟﯿﻼﻧﯽ‬‫را ﺑﺰاﻫﺪ راﺿﯽ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﻣﺪح او را ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺷﺪ ﺑﺴﻮي او ﺗﻘﺪم در وﻋﻆ و ﮐﻼم ﺑﺮ ﺧﻮاﻃﺮ ﮐﻪ ﻋﯿﻦ اﺛﺒﺎت ﮐﺮاﻣﺎت اﺳﺖ ﻋﯿﻦ‬‫ﺟﺮح و ﻗـﺪح و ﻏﺾ و ازراء و ﻫﺘﮏ ﺣﺮﻣﺖ ﺟﯿﻼﻧﯽ ﻣﯽاﻧﮕﺎرد و آن را ﻣﺤﺾ ﺗﻘﺼـﯿﺮ و ﺗﻔﺮﯾﻂ و ﻋﯿﻦ ﺟﻮر و ﺟﻔﺎ و اﻋﺘﺴﺎف و اﻋﺘـﺪا‬‫ﻣﯽاﻧﮕﺎرد ﺑﺴﺒﺐ آﻧﮑﻪ ذﻫﺒﯽ اﻏﺮاق و ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ ﻋﻈﯿﻤﻪ در ﻣﺪح و ﺛﻨﺎي ﺟﯿﻼﻧﯽ ﻧﮑﺮده‬‫اﻋﺮاض ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ و واﻗﺪي و اﺑﻦ اﺳﺤﺎق از ذﮐﺮ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﯿﺰ دﻟﯿﻞ ﺟﻬﻞ و ﻏﺮور آﻧﻬﺎ اﺳﺖ‬‫ﭘﺲ ﺑﻨـﺎﺑﺮ اﯾـﻦ اﻋﺮاض ﺑﺨـﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ و واﻗـﺪي از ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ]‪ [1‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨــﺎن ج ‪ 3‬ص ‪ 339‬ط داﺋﺮة اﻟﻤﻌـﺎرف ﻟا ﻨﻈـﺎﻣﯿﮥ‬‫ﺑﺤﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪72 :‬‬‫ﻧﯿﺰ دﻟﯿﻞ ﻋﻨﺎد و ﻟـﺪاد و اﻋﺘﺴﺎف و اﻋﺘﺪاي اﯾﺸﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻋﺎﻗﻠﯽ ﺑﺎور ﺗﻮان ﮐﺮد ﮐﻪ ﺗﺮك ذﻫﺒﯽ اﻏﺮاق و ﻣﺰﯾﺪ ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ را در ﻣﺪح‬‫و ﺛﻨﺎي ﺟﯿﻼﻧﯽ ﻋﯿﻦ ﺟﻮر و ﺟﻔﺎ و ﻣﺤﺾ اﻋﺘﺴﺎف و اﻋﺘﺪا ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﻋﺮاض ﺑﺨﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ از ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ و ﮐﺘﻤﺎن دﯾﮕﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ‬‫ﺟﻠّﯿﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻋﯿﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﻨﻘﯿﺪ و ﻧﺎﺷﯽ از ﻣﺰﯾﺪ ﺿﺒﻂ و اﺗﻘﺎن ﺑﻮد‬‫ﯾﺎﻓﻌﯽ از ذﻫﺒﯽ ﺗﻌﺠﺐ دارد ﭼﺮا رﻓﺎﻋﯽ را ﺑﺤﺪ ﻻﯾﻖ ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻧﮑﺮده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 73‬از ‪225‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« در ﺳﻨﻪ ﺛﻤﺎن و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺮﻓﺎﻋﯽ اﻟﺰاﻫـﺪ اﻟﻘـﺪوة اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ‪ ،‬ﮐﺎن اﺑﻮه ﻗـﺪ ﻧﺰل ﺑﺎﻟﺒﻄﺎﺋـﺢ ﺑﺎﻟﻌﺮاق ﺑﻘﺮﯾﮥ أم ﻋﺒﯿﺪة‪ ،‬ﻓﺘﺰوج‬‫ﺑـﺎﺧﺖ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﺰاﻫـﺪ‪ ،‬ﻓﻮﻟـﺪت ﻟﻪ اﻟﺸـﯿﺦ اﺣﻤـﺪ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺴـﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ ﻗﻠﯿﻼـ ﻋﻠﯽ ﻣـﺬﻫﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ و ﮐﺎن إﻟﯿﻪ اﻟﻤﻨﺘﻬﯽ ﻓﯽ‬‫اﻟﺘﻮاﺿﻊ و اﻟﻘﻨﺎﻋﮥ و ﻟﯿﻦ اﻟﮑﻠﻤﮥ و اﻟﺬل و اﻻﻧﮑﺴﺎر و اﻻزراء ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴﻪ و ﺳـﻼﻣﮥ اﻟﺒﺎﻃﻦ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ اﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻓﯿﻬﻢ اﻟﺠﯿﺪ و اﻟﺮدي‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﺜﺮ‬‫اﻟـﺪﻏﻞ ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﺗﺠـﺪدت ﻟﻬﻢ اﺣﻮال ﺷـﯿﻄﺎﻧﯿﮥ ﻣﻦ دﺧﻮل اﻟﻨﯿﺮان و اﻟـﺪﺧﻮل ﻋﻠﯽ اﻟﺴـﺒﺎع و اﻟﻠﻌﺐ ﺑﺎﻟﺤﯿـﺎت‪ ،‬و ﻫـﺬا ﻣﺎ ﻋﺮف اﻟﺸـﯿﺦ و ﻻ‬‫ﺻﻠﺤﺎء اﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻓﻨﻌﻮذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﺸـﯿﻄﺎن اﻟﺮﺟﯿﻢ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻫـﺬه ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﻮﺳﻮم ﺑﺎﻟﻌﺒﺮ و ﻟﻢ ﯾﺰد ﻋﻠﯽ ﻫﺬا‪ ،‬و ﻫﺬا ﻣﻦ‬‫اﻟﻌﺠﺎﺋﺐ ﻓﯽ اﻗﺘﺼﺎده ﻋﻠﯽ ﻫﺬا ﻓﯽ ذﮐﺮ ﺷـﯿﺦ اﻟﺸﯿﻮخ اﻟﺬي ﻣﻸت ﺷﻬﺮﺗﻪ اﻟﻤﺸﺎرق و اﻟﻤﻐﺎرب‪ ،‬ﺗﺎج اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ و اﻣﺎم اﻟﻤﻌﺮﻓﯿﻦ ذي اﻻﻧﻮار‬‫اﻟﺰاﻫﺮة و اﻟﮑﺮاﻣﺎت اﻟﺒﺎﻫﺮة و اﻟﻤﻘﺎﻣﺎت اﻟﻌﻠﯿﮥ‪ ،‬و اﻻﺣﻮال اﻟﺴـﻨﯿﮥ و اﻟﺒﺮﮐﺎت اﻟﻌﺎﻣﮥ و اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ اﻟﺸـﻬﯿﺮة ﺑﯿﻦ اﻟﺨﺎﺻﮥ و اﻟﻌﺎﻣﮥ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﯽ‬‫اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺮﻓﺎﻋﯽ اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ از ذﻫﺒﯽ ﺑﺴـﺒﺐ آﻧﮑﻪ در ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺮاﻓﻌﯽ ﺑﺮ ذﮐﺮ ﺑﻌﺾ ﻣﺪاﺋﺢ او اﮐﺘﻔﺎ ﮐﺮده و ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ‬‫ﺑﺴـﯿﺎر در اﻃﺮا و ﺛﻨـﺎي او ﻧﮑﺮده ﺗﻌﺠﺐ آﻏـﺎز ﻧﻬـﺎده و اﻋﺮاض او را از ﺑﺴـﻂ ﻣﻘﺎل ]‪ [1‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨـﺎن ج ‪ 3‬ص ‪ 104‬ط داﺋﺮة ﻟا ﻤﻌﺎرف‬‫اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ ﺑﺤﯿﺪرآﺑﺎد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪73 :‬‬‫در ﺗﻌﻈﯿﻢ و اﺟﻼل و رﻓﻊ رﻓﺎﻋﯽ ﻻﺋﻖ اﻋﺘﺮاض داﻧﺴﺘﻪ‬‫اﻋﺮاض ﻣﻌﺮﺿﯿﻦ از ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﯿﺰ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻌﺠﺐ و ﺗﺸﻨﯿﻊ اﺳﺖ‬‫ﭘﺲ اﻋﺮاض ﻣﻌﺮﺿﯿﻦ از ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎﻻوﻟﯽ ﻣﻮﺟﺐ ﻋﺠﺐ و ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺸﻨﯿﻊ ﮔﺮدد‬‫ﻓﻀﺎﯾﺢ‪ ،‬ﻗﺒﺎﯾﺢ وﻣﻄﺎﻋﻦ ﺟﺎﺣﻆ‬‫رازي از ﺗﻌﺼﺐ ﻣﺘﺸﺒﺚ ﺑﺠﺎﺣﻆ ﻧﺎﺻﺒﯽ ﺷﺪه‬‫و ﻋﺠﺐ ﻋﺠـﺎب و ﻣـﺎﯾﻪ ﮐﻤـﺎل اﺳـﺘﻐﺮاب آﻧﺴﺖ ﮐﻪ رازي ﺑﺴـﺒﺐ ﮐﻤـﺎل ﻏﻠﯿـﺎن ﻣﻮاد ﺗﻌﺼﺐ و ﻋﻨـﺎد و ﻧﻬـﺎﯾﺖ رﺳﻮخ در ﺑﻐﺾ و ﻟـﺪاد‬‫ﺗﻤّﺴﮏ و ﺗﺸـﺒﺚ را ﺑﺎﻋﺮاض ﺑﺨﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ و وﻗﺎدي و ﻧﺴﺒﺖ آن ﺑﺎﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﮐﺎﻓﯽ و ﺑﺴﻨﺪ ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ ﺑﺴﻮي ﺗﻌﻠﯽ و ﺗﺮﻗﯽ ﮐﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ‬‫ﻋﯿﻦ ﺗﻨﺰل ﺑﺤﻀـﯿﺾ اﻋﺘﺴـﺎف و اﯾﺜـﺎر ﻣﺤﺾ ﻫﺰل و ﺳـﻔﺴﺎف اﺳﺖ ﺷـﺘﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬اﻋﻼن و اﺟﻬﺎر ﺑﻘﺼـﺪ اﻃﻔﺎء ﻧﻮر ﻓﻀﻞ ﺟﻠﯿﻞ وﺻـﯽ رﺳﻮل‬‫ﻣﺨﺘﺎر ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ ﺳـﻼم اﻟﻤﻠﮏ اﻟﺠﺒﺎر ﺧﻮاﺳـﺘﻪ ﺑﻘـﺪح ﻗﺎدﺣﯿﻦ ﻣﻘـﺪوﺣﯿﻦ در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ دﺳﺖ اﻧﺪاﺧﺘﻪ و اﯾﻦ ﭼﻪ ﺑﻼ ﺗﻌﺼﺐ و ﺧﺮاﻓﺖ و‬‫ﺑﻌﺪ از ﺗﺄﻣﻞ و ﺗﺪﺑﺮ و اﻧﻬﻤﺎك در ﺑﺎﻃﻞ و اﻏﺮاق در ﻫﻮاي ﻧﻔﺲ اﺳﺖ ﮐﻪ آﻓﺘﺎب روﺷﻦ را ﺑﮕﻞ اﻧﺪودن ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ‪.‬‬‫و از ﻏﺮاﺋﺐ آن اﺳﺖ ﮐﻪ در ذﮐﺮ ﻗﺎدﺣﯿﻦ ﺟﺎﺣﻆ را ﺷـﺮف ﺗﻘﺪﯾﻢ ذﮐﺮي ﺑﺨﺸﯿﺪه‪ ،‬و ﮐﺎش ﺑﺮ ﻣﺤﺾ اﺟﻤﺎل و اﺑﻬﺎم اﮐﺘﻔﺎ ﻣﯽﮐﺮد و ﻧﺎم‬‫ﺟﺎﺣﻆ و ﻣﺜﻞ او ﺑﺮ زﺑﺎن ﻧﻤﯽآورد‪ ،‬و ﺧﻮد را ﻧﺰد ارﺑﺎب ﺗﺤﻘﯿﻖ و اﻃﻼع رﺳﻮا ﻧﻤﯽﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫و اﮔﺮ رازي ادﻧﯽ ﺑﻬﺮه از اﻧﺼﺎف و ﺣﯿﺎ ﻣﯽداﺷﺖ‪ ،‬و از ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ اﻫﻞ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻧﺪك ﻫﺮاﺳـﯽ ﺑﺪل ﻣﯽآورد‪ ،‬ﮔﺎﻫﯽ ﻧﺎم ﺟﺎﺣﻆ را و‬‫آن ﻫﻢ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ﻧﻤﯽآورد ﮐﻪ ﻓﻀﺎﯾﺢ و ﻗﺒﺎﯾﺢ و ﻣﺜﺎﻟﺐ‪ ،‬و ﻣﻌﺎﯾﺐ‪ ،‬و ﻣﻄﺎﻋﻦ‪ ،‬و ﻣﺨﺎزي او ﻣﺸﻬﻮر و ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‬‫ﺟﺎﺣﻆ از ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ )ع( ﺑﻮده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 74‬از ‪225‬‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻋﻤﺪه اﯾﻦ ﻣﻌﺎﯾﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ او ﻧﺎﺻﺐ ﻣﻌﺎﻧﺪ و ﻋﺪو ﺣﺎﻗﺪ ﺑﻮده‪ ،‬ﻣﻌﺎدات و ﻣﻨﺎوات اﻫﻞ ﺑﯿﺖ اﻃﻬﺎر‪ ،‬و ﺗﺸـﻤﯿﺮ ذﯾﻞ در ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﻄﺎﻋﻦ و‬‫ﻧﻘـﺎﺋﺺ ﺑﺴﻮي ﺟﻨـﺎب اﻣـﺎم اﺋﻤﻪ اﺧﯿـﺎر ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم اﻟﱠﻠﻪ ﻣـﺎ اﺧﺘﻠﻒ اﻟﻠﯿـﻞ و اﻟﻨﻬـﺎر ﮐﺎر آن ﻧﺎﺑﮑﺎر اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮐﺘﺎب او ﮐﻪ در ﺗﻮﺟﯿﻪ‬‫ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﺠﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﻣﺤﺎﻣﺎت ﻓﺮﻗﻪ ﻣﺮواﻧﯿﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﺸﻬﻮر و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ او در ﮐﺘﺐ ﺛﻘﺎت اﻋﻼم ﻣﺬﮐﻮر‪.‬‬‫و دورﺗﺮ ﭼﺮا ﺑﺎﯾـﺪ رﻓﺖ ﺧﻮد ﺟﻨـﺎب ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ﻫﻢ ﺑﻌﻨـﺎﯾﺖ اﻟﻬﯽ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﻨﺎﺻﺒﯿﺖ ﺟﺎﺣﻆ و ﺗﺼـﻨﯿﻒ او ﮐﺘﺎﺑﯽ را ﮐﻪ در آن ﻧﻘﺎﺋﺺ‬‫درج ﮐﺮده ﮐﻪ ﺗﻮﺟﯿﻪ آن ﺑﺤﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻗﺼﺪ ﮐﺮده ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ و ﭼﻮن ﻧﺰد ﻣﻌﺘﻘﺪﯾﻦ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺷﻌﺮ ﻣﺸﻬﻮر‪:‬‬‫إذا ﻗﺎﻟﺖ ﺣﺬام ﻓﺼﺪﻗﻮﻫﺎ ﻓﺎن اﻟﻘﻮل ﻣﺎ ﻗﺎﻟﺖ ﺣﺬام‬‫در ﺣﻖ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺻﺎدق و ﺑﺤﺎﻟﺸﺎن ﻣﻄﺎﺑﻖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﻧﺤﺮاف و ﻋﺪول و اﻋﺮاض و ﻧﮑﻮل از اﻓﺎدهﺷﺎن ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﮐﺮد‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺟﺎﺣﻆ در »ﮐﺘﺎب ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﻪ« ﺑﺎ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﻫﺎﻧﺖ ﮐﺮده‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎﺑﺸﺎن در ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﺟﻮاب دﻟﯿﻞ ﺷـﺸﻢ از دﻻﺋﻞ ﻋﻘﻠﯿﻪ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم از ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب‬‫ﯾﻌﻨﯽ »ﺗﺤﻔﻪ« ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ :‬ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ ﻧﯿﺰ ﻧﺎﺻﺒﯽ اﺳﺖ ﮐﺘﺎﺑﯽ دارد ﮐﻪ در آن ﮐﺘﺎب ﻧﻘﺎﺋﺺ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ درج ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺑﯿﺸﺘﺮ رواﯾﺖ‬‫او از ﻧﻈﺎم و ﺑا ﺮاﻫﯿﻢ ]‪ [1‬اﺳﺖ اﻧﺘﻬﯽ ]‪ [1] .[2‬ﻧﻈﺎم ﻟﻘﺐ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺳﺖ و ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻈﺎم را ﻏﯿﺮ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺧﯿﺎل ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺤﻔﻪ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ص ‪ 229‬ط ﭘﯿﺸﺎور‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪75 :‬‬‫و ﻟﻠّﻪ اﻟﺤﻤـﺪ ﮐﻪ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻧﺺ ﺻـﺮﯾﺢ ﺑﺮ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ و ﮐﻤﺎل ﻋﺪاوت او ﺑﺎ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺛﺎﺑﺖ‬‫ﮐﻪ ﺑﺘﺴﻮﯾـﺪ ﮐﺘـﺎﺑﯽ در ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﻄـﺎﻋﻦ ﺑـﺂن ﺟﻨﺎب روي ﺧﻮد ﺳـﯿﺎه ﮐﺮده و ﻣﺜﻞ ﻧﺎﻣﻪ اﻋﻤﺎل ﺧﻮد آن را ﺗﯿﺮه و ﺗﺎرﯾﮏ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻓﻼ ﺑﺮد اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻣﻀﺠﻌﻪ و ﻻ ﻃﯿﺐ ﺗﺮﺑﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻞ اﺳﮑﻨﻪ ﻓﯽ اﺳﻔﻞ درك ﻣﻦ اﻟﺠﺤﯿﻢ و ﺟﻌﻠﻪ ﻗﺮﯾﻦ اﺑﻠﯿﺲ اﻟﻠﻌﯿﻦ اﻟﻠﺌﯿﻢ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﻧـﺪك اﻣﻌﺎن و ﺗـﺪﺑﺮ ﺑﺎﯾـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و از ﻣﺆاﺧﺬه ارﺑﺎب ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﻨﻘﯿﺪ ﺧﻮﻓﯽ در دل ﺑﺎﯾﺪ آورد‪ ،‬و از اﻧﻬﻤﺎك در ﺣﺐ ﺑﺎﻃﻞ و ﻋﺸـﻖ‬‫ﺑﺪﻋﺖ و ﻋﺼﺒﯿﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﺬﺷﺖ ﺗﺎ ﻣﺰﯾﺪ ﺷـﻨﺎﻋﺖ ﺗﺸـﺒﺚ رازي ﺑﻘﺪح ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺎﺻﺒﯽ ﺣﺎﻗﺪ و ﻋﺪو ﻣﻌﺎﻧﺪ و ﻣﺘﻌﺼﺐ ﺣﺎﺳﺪ ﮐﻪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺧﺎص‬‫در ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﺠﻨﺎب اﻣﺎم اﻟﻤﺸﺎرق و اﻟﻤﻐﺎرب اﻟﻤﺨﺼﻮص ﺑﺠﻤﯿﻊ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ و اﻟﻤﺤﺎﻣـﺪ ﻋﻠﯿﻪ ﺳـﻼم اﻟﻮاﺣـﺪ اﻻﺣـﺪ اﻟﻤﺎﺟـﺪ ﺗﺼـﻨﯿﻒ‬‫ﮐﺮده‪ ،‬و اوﻗﺎت ﻋﺰﯾﺰ را ﮐﻪ ﻣﯽﺑﺎﯾﺴﺖ ﮐﻪ آن را در ﻧﺸـﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺪاﺋﺢ آن ﺟﻨﺎب ﺻﺮف ﮐﺮده ذﺧﯿﺮه ﺳﻌﺎدت اﺑﺪي ﻣﯽاﻧﺪوﺧﺖ‪ ،‬در‬‫اﯾﻦ ﮐـﺎر ﻧﺎﻫﻨﺠـﺎر ﮐﻪ ﺑﺴـﻤﺎع آن ﻣﻮ ﺑﺮ ﺗﻦ ﻣﺘـﺪﯾﻨﯿﻦ اﺧﯿـﺎر ﻣﯽﺧﯿﺰد‪ ،‬و ﻫﺮ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﺮ رﯾﺶ ﻣﺮﺗﮑﺐ آن ﺗﻒ ﻣﯽزﻧـﺪ ﺿﺎﯾﻊ ﺳﺎﺧﺘﻪ‬‫ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدد‪.‬‬‫و ﺣﻖ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﺸـﺒﺚ ﭼﻨﺪان ﺷـﻨﺎﻋﺘﻬﺎ دارد ﮐﻪ زﺑﺎن ﺑﯿﺎن از اﻇﻬﺎر آن ﻋﺎﺟﺰ و ﻗﺎﺻـﺮ‪ ،‬و ﻋﻘﻞ در ﺷـﺮح ﺷﻤﻪ آن ﺳﺮاﺳﯿﻤﻪ و ﺣﺎﺋﺮ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬وا ﻋﺠﺒﺎه ﮐﻪ رازي از ﺣﯿﺎء و ﺗـﺪﯾﻦ ﯾﮑﺒﺎرﮔﯽ دﺳﺖ ﺑﺮداﺷﺖ اﺗﺒﺎع و ﭘﯿﺮوي ﻧﺎﺻﺒﯽ ﺑﻐﯿﺾ در ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را آﻏﺎز‬‫ﮐﺮده‪ ،‬و ﺣﺮف ﺻـﺮﯾﺢ اﻻﺧﺘﻼل ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺘﻌﺼﺐ ﮐﺜﯿﺮ اﻻﺿﻼل ﺑﺴﻤﻊ اﺻﻐﺎ ﺷﻨﯿﺪه‪ ،‬و ﺑﻌﯿﻦ رﺿﺎ ﭘﺴﻨﺪﯾﺪه‪ ،‬و ﺑﻤﺰﯾﺪ ﻓﺴﺎد ﺳﺮﯾﺮت و ﻋﻤﺎي‬‫ﺑﺼﯿﺮت آن را ﺑﺮ ﺳﺮ و ﭼﺸﻢ ﻧﻬﺎده‪ ،‬و از ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ اﻫﻞ اﯾﻤﺎن و اﺳﻼم ﮐﻪ آﺧﺮ ﺑﻌﺪ ﺗﻤﺴﮏ اﯾﻦ اﻣﺎم اﻧﺎم ﺑﻘﺪح ﭼﻨﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪76 :‬‬‫ﻧـﺎﺻﺐ ﺑﻐﯿﺾ ﻣﻌﺎﻧـﺪ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﭼﻬـﺎ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﮔﻔﺖ ﻣﺒﺎﻻـﺗﯽ ﻧﮑﺮده‪ ،‬و از اﻓﺘﻀـﺎح ﺧﻮد در ﺧﻮاص و ﻋﻮام ﺑﻈﻬﻮر اﻃﺎﻋﺖ‬‫ﻧﺎﺻﺒﯽ ﻧﺘﺮﺳـﯿﺪه‪ ،‬ﻫﻤﺎﻧﺎ رد ﻣﻘﺎﻟﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ﻣﻘﺪم ﺑﺮ ﺻـﯿﺎﻧﺖ ﺧﻮد از ﺗﻘﻀـﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿﺢ داﺷﺘﻪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻣﺰﯾﺪ ﺷﻨﺎﻋﺖ و ﺳﻤﺎﺟﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ‬‫ﮐﻤـﺎل ﻓﻀـﺎﻋﺖ و ﻗﺒـﺢ اﯾﺮاد ﻣﻄـﺎﻋﻦ ﺑﺮ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺮ آن ﺟﺴﺎرت ﮐﺮده ﺧﻮد ﻇﺎﻫﺮ و واﺿـﺢ اﺳﺖ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 75‬از ‪225‬‬‫ﺣﺎﺟﺖ ﺑﯿﺎن ﻧﺪارد‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در »ﺗﺤﻔﻪ« اﻫﺎﻧﺖ ﺑﺎﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﮐﻔﺮ داﻧﺴﺘﻪ‬‫ﻟﮑﻦ ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤـﺪ ﮐﻪ ﺧﻮد ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ در ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب اﻣﺎﻣﺖ ذﮐﺮ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم را ﻋﯿﻦ ﮐﻔﺮ داﻧﺴـﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و در‬‫اﻋﺘﺬار از ﻧﻘﻞ آن ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ ﻧﻘﻞ ﮐﻔﺮ ﮐﻔﺮ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ در ذﮐﺮ ادﻟﻪ ﻋﻘﻠﯿﻪ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬
‫دﻟﯿﻞ ﺷـﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﮔﻮﯾﻨـﺪ در ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻫﯿـﭻ ﯾﮏ از ﻣﺨﺎﻟﻒ و ﻣﻮاﻓﻖ ﭼﯿﺰي ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻃﻌﻦ و ﻗـﺪح ﺑﺎﺷـﻨﺪ رواﯾﺖ‬‫ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺑﺨﻼـف ﺧﻠﻔـﺎء ﺛﻼـﺛﻪ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻟﻒ و ﻣﻮاﻓﻖ ﻗﻮادح ﺑﺴـﯿﺎر در اﯾﺸﺎن رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﮐﻪ ﺳـﻠﺐ اﺳـﺘﺤﻘﺎق اﻣﺎﻣﺖ آﻧﻬﺎ ﮐﻨﻨـﺪ ﭘﺲ‬‫ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨـﻪ ﮐﻪ ﺳـﺎﻟﻢ از ﻗـﻮادح اﻣـﺎﻣﺖ اﺳﺖ ﻣﺘﻌﯿﻦ ﺑﺎﺷـﺪ ﺑﺮاي اﻣـﺎﻣﺖ‪ ،‬در اﯾﻦ دﻟﯿـﻞ ﻃﺮﻓﻪ ﺧﺒﻄﯽ واﻗﻌﯽ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا‬‫ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﻣﺎﻣﺖ ﺧﻠﻔﺎء ﺛﻼﺛﻪ ﻗﺎﺋﻠﻨﺪ ﯾﻌﻨﯽ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ و ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﻗﻮادح اﯾﺸﺎن رواﯾﺖ ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬آري ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﺴﺒﺐ ﺑﻐﺾ و ﻋﻨﺎدي‬‫ﮐﻪ ﺑﺎ ﺧﻠﻔﺎﺋﯽ ﺛﻼﺛﻪ دارﻧﺪ ﭼﯿﺰﻫﺎ را ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻗﺮار دادهاﻧﺪ‪ ،‬و در ﺣﻘﯿﻘﺖ آن ﭼﯿﺰﻫﺎ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺑﺎب ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﯿﺎﯾﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ و اﮔﺮ آن ﭼﯿﺰﻫﺎ از ﻗﺒﯿﻞ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﺎﺷﻨﺪ در اﻧﺒﯿﺎء و اﺋﻤﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﮔﺮ ﮐﺘﺐ ﺷﯿﻌﻪ را ﮐﺴﯽ ﻧﯿﮏ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﺪ از‬‫ﻣﻄﺎﻋﻦ اﻧﺒﯿﺎء و اﺋﻤﻪ ﻣﻤﻠﻮ و ﻣﺸﺤﻮن ﯾﺎﺑﺪ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻗﺪر ﮐﺎﻓﯽ از آن در اﺑﻮاب ﺳﺎﺑﻘﻪ در ﮔﺬﺷﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪77 :‬‬‫و آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ‪ :‬ﮐﻪ در ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻫﯿـﭻ ﯾﮏ از ﻣﺨﺎﻟﻒ و ﻣﻮاﻓﻖ ﻗﺪﺣﯽ رواﯾﺖ ﻧﮑﺮده ﺧﻄﺒﯽ دﯾﮕﺮ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا اﮔﺮ‬‫ﻣﺮاد از ﻣﺨﺎﻟﻒ اﻫﻞ ﺳﻨﺖاﻧﺪ ﭘﺲ ﮐﺬب ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ زﯾﺮا ﮐﻪ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻣﻌﺘﻘﺪﯾﻦ ﺻﺤﺖ اﻣﺎﻣﺖ آن ﺟﻨﺎﺑﻨﺪ ﭼﺮا ﻗﻮادح رواﯾﺖ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و‬‫اﮔﺮ ﻣﺮاد ﺧﻮارج و ﻧﻮاﺻﺒﻨﺪ ﭘﺲ اﯾﺸﺎن ﺧﻮد دﻓﺎﺗﺮ ﻃﻮﯾﻠﻪ و ﻃﻮاﻣﯿﺮ ﮐﺜﯿﺮه ﻣﺜﻞ ﭼﻬﺮهﻫﺎي ﻇﻠﻤﺎﻧﯽ ﺧﻮد در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺳﯿﺎه ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﺮاد‬‫آن ﺧﺮاﻓﺎت در اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﺳﻮء ادب اﺳﺖ اﻣﺎ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺿـﺮورت ﻧﻘﻞ ﮐﻔﺮ را ﮐﻔﺮ ﻧﺪاﻧﺴـﺘﻪ ﭼﯿﺰي از ﮐﺘﺐ اﯾﺸﺎن ﺑﻄﺮﯾﻖ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻧﻘﻞ‬‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ رﺿـﯽ در ﮐﺘﺎب ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻤﯿـﺪ ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ ﻧﺎﺻﺒﯽ دو ﻗﺴﻢ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ :‬ﻗﺴـﻤﺘﯽ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﻮاﺻـﺐ‬‫ﻣﺘﻔﺮدﻧﺪ ﺑﺮواﯾﺖ آن و اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ و ﺷﯿﻌﻪ ﮐﻪ ﻣﺤﺒﯿﻦ آﻧﺠﻨﺎﺑﻨﺪ اﻧﮑﺎر آن ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻗﺴﻢ را اﻋﺘﺒﺎر ﻧﯿﺴﺖ زﯾﺮا ﮐﻪ اﻓﺘﺮاء و ﺑﻬﺘﺎن آﻧﻬﺎ‬‫اﺳﺖ اﻟﺰام ﺑﺂن ﻋﺎﺋﺪ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﺷـﺮﮐﺖ در ﻗﺘﻞ ﻋﺜﻤﺎن )رض(‪ ،‬و ﺷـﺮﮐﺖ در ﻗﺬف ﻋﺎﺋﺸﻪ )رض(‪ ،‬و ﻧﺰول َو اﻟﱠِﺬي َﺗَﻮﻟﱠﯽ ِﮐﺒَْﺮُه ﻣِﻨُْﻬْﻢ‬‫ﻟَُﻪ َﻋﺬاٌب َﻋِﻈﯿٌﻢ‬‫]‪.[1‬‬‫ﻗﺴﻢ دوم آﻧﺴﺖ ﮐﻪ در ﮐﺘﺐ ﺷـﯿﻌﻪ و اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ ﺑﻄﺮﯾﻖ ﺻـﺤﯿﺤﻪ ﺛـﺎﺑﺖ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﻗﺴﻢ اﻟﺒﺘﻪ ﺟﻮاب ﻃﻠﺐ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺷـﯿﻌﻪ و اﻫﻞ‬‫ﺳﻨﺖ ﻫﺮ دو ﻣﺘﺼﺪي ﺟﻮاب آن ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﺷﺮﯾﻒ ﻣﺮﺗﻀـﯽ در »ﺗﻨﺰﯾﻪ اﻻﻧﺒﯿﺎء و اﻻﺋﻤﮥ« از ﻋﻠﻤﺎء ﺷﯿﻌﻪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺰم در ﮐﺘﺎب »اﻟﻔﯿﺼﻞ« از ﻋﻠﻤﺎي اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺴﯿﺎري را از آن ﻣﻄﺎﻋﻦ‬‫دﻓﻊ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ اﻟﺦ ]‪ [1] .[2‬اﻟﻨﻮر‪.11 -‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪ 226‬ط ﻫﻨﺪ ﭘﯿﺸﺎور‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪78 :‬‬‫از ﻣﻼـﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ذﮐﺮ ﻗـﻮادح را ﺑﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﺷـﻨﯿﻊ و ﻗـﺒﯿﺢ‬‫ﻣﯽداﻧﻨـﺪ‪ ،‬و ﺗﺒﺮﺋﻪ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ از آن ﺑﺘﺄﮐﯿـﺪ و ﺗﺸـﺪد اﻓﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و آﻧﺮا ﻣﺨﺎﻟﻒ اﻋﺘﻘﺎد ﺻـﺤﺖ اﻣﺎﻣﺖ آن ﺣﻀـﺮت ﻣﯽﺑﯿﻨﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﺮاد‬‫ﻗﻮادح و ﻣﻄﺎﻋﻦ آن ﺣﻀﺮت را ﮐﺎر ﻧﻮاﺻﺐ و ﺧﻮارج اﺷﺮار ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬و از اﯾﺮاد ﻧﻮاﺻﺐ و ﺧﻮارج اﯾﻦ ﻗﻮادح و ﻣﻄﺎﻋﻦ را ﺑﺴﯿﺎه ﮐﺮدن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 76‬از ‪225‬‬‫دﻓـﺎﺗﺮ و ﻃﻮاﻣﯿﺮ ﻣﺜـﻞ ﭼﻬﺮهﻫـﺎي ﻇﻠﻤـﺎﻧﯽ ﺧﻮد ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻣﯽﺳﺎزﻧـﺪ‪ ،‬و آن ﻗﻮادح را ﺧﺮاﻓـﺎت ﻧـﺎم ﻣﯽﻧﻬﻨـﺪ‪ ،‬و اﯾﺮاد آن را و ﻟﻮ ﮐﺎن ﻧﻘﻼ ﻋﻦ‬‫ﻫﺆﻻء اﻟﻤﺠﺎن ﻋﯿﻦ ﺳﻮء ادب ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺿﺮورت ﺗﺠﻮﯾﺰ ﻧﻘﻞ آن ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ و ﺑﻠﮑﻪ اﯾﻦ ﻗﻮادح و ﻣﻄﺎﻋﻦ را ﻋﯿﻦ ﮐﻔﺮ ﻣﯽدادﻧﺪ‪،‬‬‫و ﻧﻘﻞ آن را ﺑﻨﻘﻞ ﮐﻔﺮ ﻣﻌﺒﺮ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺗﺼﺪي ﺷـﯿﻌﻪ و اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻫﺮ دو ﺑﺮاي رد و اﺑﻄﺎل آن ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن ﺟﺎﺣﻆ ﺣﺴـﺐ‬‫اﻋﺘﺮاف ﺧﻮد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺣﺎﺷـﯿﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻧﻘﺎﺋﺺ را ﺑﻨﺴـﺒﺖ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد درج ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻟﻬﺬا‬‫اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﺸـﻨﯿﻌﺎت ﺑﺮ او ﺻﺎدق ﺑﺎﺷـﺪ و ﮐﻔﺮ او ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺟﻨﺎﺑﺸﺎن ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدد‪ ،‬ﭘﺲ ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ رازي ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ﻗـﺪح‬‫ﻧﺎﺻﺒﯽ ﮐﺎﻓﺮ و ﻣﺘﻌﺼﺐ ﺣﺎﺋﺮ و ﻣﺒﻐﺾ ﺧﺎﺳـﺮ و ﻋﻨﯿﺪ ﺟﺎﺋﺮ و ﺑﻠﯿﺪ ﺑﺎﺋﺮ و ﺷـﻘﯽ ﺧﺎدر‪ ،‬و ﻏﺒﯽ ﻗﺎﺻﺮ اﺑﺘﻬﺎﺟًﺎ و اﺳﺘﺒﺸﺎرًا ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﺎﯾﻦ‬‫ﻗﺪح او اﺳﮑﺎت و اﻓﺤﺎم اﻫﻞ ﺣﻖ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﻓﻬﻞ ﻟﻬﺬا اﻟﺠﻨﻮن ﺷﻔﺎء و ﻫﻞ ﻟﻬﺬا اﻟﻤﺠﻮن دواء‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻧﺒﺬي از ﻣﻄﺎﻋﻦ و ﻧﻘﻞ آن از ﻧﻮاﺻﺐ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و اﻣﺎ ﺷﺒﻬﺎت آن اﺷﻘﯿﺎء در اﺑﻄﺎل اﻣﺎﻣﺖ ﭘﺲ ﻃﻮﻟﯽ دارد ﮐﻪ در اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺨﺘﺼﺮه اﯾﺮاد آن ﺷﺒﻬﺎت ﻣﻊ اﻻﺟﻮﺑﮥ ﺑﺎﻃﻨﺎب ﻣﯽﮐﺸﺪ و ﻣﻊ‬‫ﻫﺬا از ﻣﻮﺿﻮع اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﺧﺎرج اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻔﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﮐﺘﺐ ﻣﺒﺴﻮﻃﻪ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪79 :‬‬‫ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ و اﺷﺒﺎع اﺳﺘﯿﺼﺎل آن ﺧﺮاﻓﺎت ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧـﻮاﺻﺐ از ﺟﻤﻠﻪ اﺷـﻘﯿﺎءاﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﻘﺎﻻـت اﯾﺸـﺎن در اﺑﻄـﺎل اﻣـﺎﻣﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻋﯿﻦ‬‫ﺧﺮاﻓﺎت اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺟﺎﺣﻆ ﮐﻪ ﺗﺼﻨﯿﻔﯽ ﺧﺎص ﺑﺮاي ﻧﺴﺒﺖ ﻧﻘﺎﺋﺺ و ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﺠﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﮐﺮده ﻧﯿﺰ از ﺟﻤﻠﻪ اﺷﻘﯿﺎي‬‫اﺷﺮار ﺑﻠﮑﻪ رﺋﯿﺲ اﯾﻦ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻧﺎﻫﻨﺠﺎر ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬‫ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﻓﺨﺮ رازي ﺑـﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺟﻼﻟﺖ و ﻧﺒﺎﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ و اﻣﺎﻣﺖ و رﯾﺎﺳﺖ رﺋﯿﺲ اﻻﺷـﻘﯿﺎء اﻻﺷـﺮار ﺟﺎﺣﻆ ﻧﺎﺑﮑﺎر را ﻣﻘﺘـﺪاي ﺧﻮد‬‫ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﻨﻘﻞ ﻣﻘﺎل ﺻﺮﯾﺢ اﻟﻀﻼل او ﻧﻤﮏ ﺑﺮ ﺟﺮاﺣﺎت اﻫﻞ اﯾﻤﺎن ﻣﯽﭘﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻗﻠﻮب اﻫﻞ اﯾﻘﺎن ﻣﯽﺧﺮاﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺟﻮاب ﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﺷـﺸﻢ ﺑﻌﺪ ﺧﺘﻢ ﺟﻮاب ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻧﻮاﺻﺐ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪ :‬ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﻫﺮ دو ﻓﺮﻗﻪ ﻧﻮاﺻﺐ و ﺷـﯿﻌﻪ را ﺷﯿﻄﺎن‬‫راه زده و در ﭘﯽ ﻋﯿﺒﺠﻮﺋﯽ دوﺳﺘﺎن ﺧﺪا ﮐﻪ ﻫﻤﯿﻦ آرزوي آن ﻟﻌﯿﻦ اﺳﺖ دواﻧﯿﺪه ﮐﺎر ﺧﻮد را از دﺳﺖ اﯾﺸﺎن ﻣﯽﮔﯿﺮد‪.‬‬‫ﻫﺮ ﮐﻪ را ﺧﻮاﻫﺪ ﺧﺪا ﭘﺮده درد ﻣﯿﻠﺶ اﻧﺪر ﻃﻌﻨﻪ ﭘﺎﮐﺎن ﺑﺮد ]‪ .[2‬و اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻮاﺻﺐ اﺗﺒﺎع ﺷﯿﻄﺎن ﻟﻌﯿﻦ و‬‫ﻣﺨﺪوﻋﯿﻦ و راﻫﺰدﮔﺎن آن ﻣﻀﻞ ﻣﻬﯿﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﺎر ﺧﻮد را از دﺳﺖ اﯾﺸﺎن ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ ،‬و در ﭘﯽ ﻋﯿﺒﺠﻮﺋﯽ دوﺳﺘﺎن ﺧﺪا ﮐﻪ ﻋﯿﻦ آرزوي آن‬‫ﻣﻠﻌﻮن اﺳﺖ اﯾﺸﺎن را دواﻧﯿﺪه‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻓﺨﺮ رازي ﮐﻪ اﺗﺒﺎع ﺟﺎﺣﻆ ﻧﺎﺻﺒﯽ اﺧﺘﯿﺎر ﮐﺮده ﺗﺎﺑﻊ ﺷﯿﻄﺎن و ﻣﻄﯿﻊ ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪ 229‬ط ﭘﯿﺸﺎور‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪ 231‬ط ﭘﯿﺸﺎور‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪80 :‬‬‫او ﺑﻮاﺳـﻄﻪ رﺋﯿﺲ ﻧـﻮاﺻﺐ ﺑﯽاﯾﻤـﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﺷـﯿﻄﺎن ﮐـﺎر ﺧـﻮد از دﺳﺖ ﻧﻮاﺻﺐ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ ،‬و رازي ﮐـﺎر ﻧﻮاﺻﺐ ﺑـﺪﺳﺖ ﺧﻮد ﺳـﺮاﻧﺠﺎم‬‫ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬و ﻫﻔﻮه ﺳـﺨﯿﻔﻪ اﻣﺎم اﻟﻨﻮاﺻﺐ را ﺑﺮ ﺳﺮ و ﭼﺸﻢ ﻣﯽﮔﺬارد‪ ،‬و ﺑﺘﺮوﯾﺞ و اﺷﺎﻋﺖ و ﺗﻨﻔﯿﻖ و اذاﻋﺖ آن اﺳﺨﺎط رﺣﻤﺎن و ارﺿﺎي‬‫ﺷﯿﻄﺎن‪ ،‬و ﺗﺮوﯾﺞ ارواح ﻧﻮاﺻﺐ ﻣﺴﺘﻘﺮﯾﻦ ﻓﯽ درﮐﺎت اﻟﻨﯿﺮان ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‬‫ﮐﺘﺎب »ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﻪ« ﺟﺎﺣﻆ را ﺟﻤﻌﯽ از اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ از ﺟﻤﻠﻪ »اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ« ذﮐﺮ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ذﮐﺮ ﮐﺘـﺎب ﺟﺎﺣـﻆ ﮐﻪ در آن ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﻄـﺎﻋﻦ و ﻧﻘـﺎﺋﺺ ﺑﻨﻔﺲ ﺣﻀـﺮت رﺳﻮل ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـﻼﻣﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫ﻣﺎﻫﺐ اﻟﻘﺒﻮل ﻧﻤﻮده دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ ﺳﻨﯿﻪ ﻫﻢ ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 77‬از ‪225‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ ﺣﺮاﻧﯽ‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم ﺳـﻨﯿﺎن اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻠﯿﻢ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿـﮥ اﻟﺤﺮاﻧﯽ ﮐﻪ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻬﺎدي ﺑﻦ‬‫ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻗﺪاﻣﮥ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ در »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ »ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت« ﻟﺼـﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﺎﮐﺮ‬‫ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺨﺎزن ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻨﺴﺨﮥ اﻟﺤﺎﺿﺮة ﺑﯿﻦ ﯾﺪي ﺑﻤﺪح و ﺳﺘﺎﯾﺶ او ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻠﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺨﻀـﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺨﻀـﺮ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ اﻟﺤّﺮاﻧﯽ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ‬‫ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻻﻣﺎم اﻟﺮﺑﺎﻧﯽ اﻣﺎم اﻻﺋﻤـﮥ و ﻣﻔﺘﯽ اﻻﻣـﮥ و ﺑﺤﺮ اﻟﻌﻠﻮم ﺳـﯿﺪ اﻟﺤﻔﺎظ‪ ،‬ﻓﺎرس اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻻﻟﻔﺎظ‪ ،‬ﻓﺮﯾـﺪ اﻟﻌﺼـﺮ‪ ،‬و ﻗﺮﯾﻊ اﻟـﺪﻫﺮ‪ ،‬ﺷـﯿﺦ‬‫اﻻﺳـﻼم ﻗـﺪوة اﻻﻧﺎم‪ ،‬ﻋﻼﻣـﮥ اﻟﺰﻣﺎن و ﺗﺮﺟﻤﺎن اﻟﻘﺮآن‪ ،‬ﻋﻠﻢ اﻟﺰﻫﺎد و أوﺣـﺪ اﻟﻌّﺒﺎد‪ ،‬ﻗﺎﻣﻊ اﻟﻤﺒﺘـﺪﻋﯿﻦ و آﺧﺮ اﻟﻤﺠﺘﻬـﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻧﺰﯾﻞ دﻣﺸﻖ‪ ،‬و‬‫ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﺘﯽ ﻟﻢ ﯾﺴﺒﻖ اﻟﯽ ﻣﺜﻠﻬﺎ اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪:‬‬‫اﺷﺘﻐﻞ ﺑﺎﻟﻌﻠﻮم و ﺣﻔﻆ اﻟﻘﺮآن و أﻗﺒﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و ﻗﺮأ أﯾﺎﻣًﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪81 :‬‬‫اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﻮي‪ ،‬ﺛﻢ ﻓﻬﻤﻬـﺎ‪ ،‬و أﺧـﺬ ﯾﺘﺄﻣﻞ ﮐﺘﺎب ﺳـﯿﺒﻮﯾﻪ ﺣﺘﯽ ﻓﻬﻤﻪ‪ ،‬و ﺑﺮع ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ ﻓﺄﻗﺒﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ اﻗﺒﺎﻻ ﮐﻠﯿﺎ ﺣﺘﯽ ﺣﺎز ﻓﯿﻪ ﻗﺼـﺐ‬‫اﻟﺴـﺒﻖ و أﺣﮑﻢ أﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻫـﺬا ﮐﻠﻪ و ﻫﻮ ﺑﻌﺪ اﺑﻦ ﺑﻀﻊ ﻋﺸـﺮة ﺳـﻨﮥ ﻓﺄﺑﻬﺮ اﻟﻔﻀـﻼء ﻣﻦ ﻓﺮط ذﮐﺎﺋﻪ‪ ،‬و ﺳـﯿﻼن ذﻫﻨﻪ و ﻗﻮة‬‫ﺣـﺎﻓﻈﺘﻪ و ﺳـﺮﻋﮥ ادراﮐﻪ‪ ،‬ﻧﺸﺄ ﻓﯽ ﺗﺼّﻮن ﺗﺎم و ﻋﻔﺎف و ﺗﺄﻟّﻪ و اﻗﺘﺼﺎد ﻓﯽ اﻟﻤﻠﺒﺲ و اﻟﻤﺄﮐﻞ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺰل ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﺧﻠﻔﺎ ﺻﺎﻟﺤﺎ ﺳـﻠﻔﯿﺎ ﺑﺮا‬‫ﺑﻮاﻟـﺪﯾﻪ ﺗﻘﯿـﺎ ورﻋـﺎ ﻋﺎﺑـﺪا ﻧﺎﺳـﮑﺎ ﺻﻮاﻣـﺎ ﻗّﻮاﻣـﺎ ذاﮐﺮا ﻟّﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﮐـﻞ أﻣﺮ و ﻋﻠﯽ ﮐـﻞ ﺣﺎل رّﺟﺎﻋﺎ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻻﺣﻮال و‬‫اﻟﻘﻀﺎﯾـﺎ‪ ،‬وّﻗﺎﻓـﺎ ﻋﻨـﺪ ﺣـﺪود اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ و أواﻣﺮه و ﻧﻮاﻫﯿﻪ آﻣﺮا ﺑـﺎﻟﻤﻌﺮوف ﻧﺎﻫﯿﺎ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﮑﺮ‪ ،‬ﻻ ﺗﮑﺎد ﻧﻔﺴﻪ ﺗﺸـﺒﻊ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ و ﻻ ﺗﺮوي ﻣﻦ‬‫اﻟﻤﻄﺎﻟﻌـﮥ و ﻻـ ﺗﻤـﻞ ﻣﻦ اﻻﺷـﺘﻐﺎل و ﻻـ ﺗﮑﻞ ﻣﻦ اﻟﺒﺤﺚ‪ ،‬و ﻗﻞ أن ﯾـﺪﺧﻞ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم ﻓﯽ ﺑﺎب ﻣﻦ أﺑﻮاﺑﻪ اﻻ و ﯾﻔﺘـﺢ ﻟﻪ ﻣﻦ ذﻟﮏ‬‫اﻟﺒﺎب أﺑﻮاب و ﯾﺴـﺘﺪرك أﺷـﯿﺎء ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﺣّﺬاق أﻫﻠﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺤﻀﺮ اﻟﻤﺪارس و اﻟﻤﺤﺎﻓﻞ ﻓﯽ ﺻﻐﺮه ﻓﯿﺘﮑﻠﻢ و ﯾﻨﺎﻇﺮ و ﯾﻔﺤﻢ‬‫اﻟﮑﺒﺎر و ﯾﺄﺗﯽ ﺑﻤﺎ ﯾﺤّﯿﺮ اﻋﯿﺎن اﻟﺒﻠﺪ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬أﻓﺘﯽ و ﻟﻪ ﻧﺤﻮ ﺳﺒﻊ ﻋﺸﺮة ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﺷﺮع ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻊ و اﻟﺘﺄﻟﯿﻒ ﻣﻦ ذﻟﮏ اﻟﻮﻗﺖ‪.‬‬‫و ﻣﺎت واﻟﺪه و ﮐﺎن ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻟﺤﻨﺎﺑﻠﮥ و أﺋﻤﺘﻬﻢ ﻓﺪرس ﺑﻌﺪه ﺑﻮﻇﺎﺋﻔﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ اﺣﺪي و ﻋﺸـﺮون ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺎﺷﺘﻬﺮ أﻣﺮه و ﺑﻌﺪ ﺻﯿﺘﻪ ﻓﯽ ﻟا ﻌﺎﻟﻢ‪ ،‬و‬‫أﺧﺬ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻌﺰﯾﺰ أﯾﺎم اﻟﺠﻤﻊ ﻋﻠﯽ ﮐﺮﺳﯽ ﻣﻦ ﺣﻔﻈﻪ ﻓﮑﺎن ﯾﻮرد ﻣﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺗﻮﻗﻒ و ﻻ ﺗﻠﻌﺜﻢ و ﮐﺬا ﮐﺎن ﯾﻮرد اﻟﺪرس‬‫ﺑﺘﻮءدة و ﺻﻮت ﺟﻬﻮري ﻓﺼﯿﺢ‪.‬‬‫و ﺣﺞ ﺳـﻨﮥ اﺣﺪي و ﺗﺴـﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺛﻼﺛﻮن ﺳﻨﮥ‪ ،‬و رﺟﻊ و ﻗﺪ اﻧﺘﻬﺖ إﻟﯿﻪ اﻻﻣﺎﻣﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻌﻤﻞ و اﻟﺰﻫﺪ و اﻟﻮرع و اﻟﺸﺠﺎﻋﮥ و اﻟﮑﺮم و‬‫اﻟﺘﻮاﺿﻊ و اﻟﺤﻠﻢ و اﻻﻧـﺎة و اﻟﺠﻼﻟـﮥ و اﻟﻤﻬﺎﺑـﮥ و اﻻـﻣﺮ ﺑﺎﻟﻤﻌﺮوف و اﻟﻨﻬﯽ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﮑﺮ ﻣﻊ اﻟﺼـﺪق و اﻻﻣﺎﻧـﮥ و اﻟﻌﻔـﮥ و اﻟﺼـﯿﺎﻧﮥ و ﺣﺴـﻦ‬‫اﻟﻘﺼـﺪ و اﻻﺧﻼص و اﻻﺑﺘﻬﺎل اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ و ﺷﺪة اﻟﺨﻮف ﻣﻨﻪ و دوام اﻟﻤﺮاﻗﺒﮥ ﻟﻪ و اﻟﺘﻤﺴﮏ ﺑﺎﻻﺛﺮ و اﻟﺪﻋﺎء اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﺣﺴﻦ اﻻﺧﻼق‬‫و ﻧ ﻔﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪82 :‬‬‫اﻟﺨﻠﻖ و اﻻﺣﺴﺎن إﻟﯿﻬﻢ‪.‬‬‫و ﮐﺎن رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺳـﯿﻔﺎ ﻣﺴﻠﻮﻻ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺨﺎﻟﻔﯿﻦ و ﺷﺠﺎ ﻓﯽ ﺣﻠﻮق أﻫﻞ اﻻﻫﻮاء و اﻟﻤﺒﺘﺪﻋﯿﻦ‪ ،‬و اﻣﺎﻣﺎ ﻗﺎﺋﻤﺎ ﺑﺒﯿﺎن اﻟﺤﻖ و ﻧﺼﺮة اﻟﺪﯾﻦ‬‫ﻃّﻨﺖ ﺑﺬﮐﺮه اﻻﻣﺼﺎر‪ ،‬و ﺿﻨﺖ ﺑﻤﺜﻠﻪ اﻻﻋﺼﺎر‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﺤﺠﺎج‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﺜﻠﻪ و ﻻ رأي ﻫﻮ ﻣﺜﻞ ﻧﻔﺴﻪ و ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﺪا أﻋﻠﻢ ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﺳﻨﮥ رﺳﻮﻟﻪ و أﺗﺒﻊ ﻟﻬﻤﺎ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣـﮥ ﮐﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﺰﻣﻠﮑﺎﻧﯽ ﮐﺎن إذا ﺳـﺌﻞ ﻋﻦ ﻓﻦ ﻣﻦ اﻟﻔﻨﻮن ﻇﻦ اﻟﺮاﺋﯽ و اﻟﺴﺎﻣﻊ أﻧﻪ ﻻ ﯾﻌﺮف ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ اﻟﻔﻦ و ﺣﮑﻢ أن‬‫أﺣـﺪا ﻻـ ﯾﻌﺮﻓﻪ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﮐـﺎن اﻟﻔﻘﻬـﺎء ﻣﻦ ﺳـﺎﺋﺮ اﻟﻄﻮاﺋﻒ إذا ﺟﻠﺴﻮا ﻣﻌﻪ اﺳـﺘﻔﺎدوا ﻓﯽ ﻣـﺬاﻫﺒﻬﻢ ﻣﻨﻪ ﻣـﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻮﻧﻮا ﻋﺮﻓﻮه ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻻ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 78‬از ‪225‬‬‫ﯾﻌﺮف أﻧﻪ ﻧﺎﻇﺮ أﺣﺪا ﻓﺎﻧﻘﻄﻊ ﻣﻌﻪ و ﻻ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم ﺳﻮاء ﮐﺎن ﻣﻦ ﻋﻠﻮم اﻟﺸﺮع أو ﻏﯿﺮﻫﺎ اﻟّﺎ ﻓﺎق ﻓﯿﻪ أﻫﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﺴﻮب إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫و ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ اﻟﯿﺪ اﻟﻄﻮﻟﯽ ﻓﯽ ﺣﺴﻦ اﻟﺘﺼـﻨﯿﻒ و ﺟﻮدة اﻟﻌﺒﺎدة‪ ،‬و اﻟﺘﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬و اﻟﺘﻘﺴـﯿﻢ و اﻟﺘﺒﯿﯿﻦ‪ ،‬و وﻗﻌﺖ ﻣﺴـﺌﻠﮥ ﻓﺮﻋﯿﮥ ﻓﯽ ﻗﺴـﻤﮥ ﺟﺮي ﻓﯿﻬﺎ‬‫اﺧﺘﻼف ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻔﺘﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻌﺼـﺮ ﻓﮑﺘﺐ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﺠﻠـﺪة ﮐﺒﯿﺮة‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ وﻗﻌﺖ ﻣﺴـﺌﻠﮥ ﻓﯽ ﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﺤﺪود ﻓﮑﺘﺐ ﻓﯿﻬﺎ أﯾﻀﺎ ﻣﺠﻠﺪة ﮐﺒﯿﺮة و‬‫ﻟﻢ ﯾﺨﺮج ﻓﯽ ﮐﻞ واﺣـﺪة ﻣﻦ اﻟﻤﺴـﺌﻠﮥ‪ ،‬و ﻻ ﻃّﻮل ﺑﺘﺨﻠﯿﻂ اﻟﮑﻼم و اﻟـﺪﺧﻮل ﻓﯽ ﺷـﯽء و اﻟﺨﺮوج ﻣﻦ ﺷـﯽء‪ ،‬و أﺗﯽ ﻓﯽ ﮐﻞ واﺣﺪ ﺑﻤﺎ ﻟﻢ‬‫ﯾﮑﻦ ﻓﯽ اﻻوﻫﺎم و اﻟﺨﻮاﻃﺮ‪ ،‬و اﺟﺘﻤﻌﺖ ﻓﯿﻪ ﺷﺮوط اﻻﺟﺘﻬﺎد ﻋﻠﯽ وﺟﻬﻬﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺮأت ﺑﺨﻂ اﻟﺸـﯿﺦ ﮐﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ أﯾﻀﺎ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب »دﻓﻊ اﻟﻤﻼم ﻋﻦ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻋﻼم«‪ :‬ﻟﺸـﯿﺨﻨﺎ ﺗﺄﻟﯿﻒ اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻوﺣﺪ‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺠﺘﻬـﺪ اﻟﺰاﻫـﺪ اﻟﻌﺎﺑﺪ اﻟﻘﺪوة اﻣﺎم اﻻﺋﻤﮥ‪ ،‬ﻗﺪوة اﻻﻣﮥ‪ ،‬ﻋّﻠﺎﻣﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬و ارث اﻻﻧﺒﯿﺎء‪ ،‬آﺧﺮ اﻟﻤﺠﺘﻬﺪﯾﻦ‪ ،‬أوﺣﺪ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺪﯾﻦ ﺑﺮﮐﮥ‬‫اﻻﺳﻼم‪ ،‬ﺣﺠﮥ اﻻﻋﻼم‪ ،‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻗﺎﻣﻊ اﻟﻤﺒﺘﺪﻋﯿﻦ‪ ،‬ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺴﻨﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻋﻈﻤﺖ ﺑﻪ ﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ اﻟﻤﻨﮥ و ﻗﺎﻣﺖ ﺑﻪ ﻋﻠﯽ أﻋﺪاﺋﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪83 :‬‬‫اﻟﺤﺠـﮥ‪ ،‬و اﺳـﺘﺒﺎﻧﺖ ﺑﺒﺮﮐﺘﻪ‪ ،‬و ﻫـﺪاه اﻟﻤﺤﺠـﮥ‪ ،‬ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻠﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﮥ اﻟﺤّﺮاﻧﯽ أﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻣﻨﺎره‪ ،‬و ﺷّﯿﺪ ﺑﻪ ﻣﻦ اﻟﺪﯾﻦ أرﮐﺎﻧﻪ‪.‬‬‫ﻣﺎ ذا ﯾﻘﻮل اﻟﻮاﺻﻔﻮن ﻟﻪ و ﺻﻔﺎﺗﻪ ﺟّﻠﺖ ﻋﻦ اﻟﺤﺼﺮ‬‫ﻫﻮ ﺣّﺠﮥ ﻟﻠّﻪ ﻗﺎﻫﺮة ﻫﻮ ﺑﯿﻨﻨﺎ أﻋﺠﻮﺑﮥ اﻟﺪﻫﺮ‬‫ﻫﻮ راﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﺨﻠﻖ ﻇﺎﻫﺮة أﻧﻮارﻫﺎ أرﺑﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺠﺮ‬‫و ﻫﺬا اﻟﺜﻨﺎء ﻋﻠﯿﻪ و ﮐﺎن ﻋﻤﺮه ﻧﺤﻮ اﻟﺜﻼﺛﯿﻦ ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﺷـﯿﻮﺧﻪ و ﻣﻦ ﮐﺒﺎر ﻋﻠﻤﺎء ﻋﺼـﺮه ﮐﺎﻟﺸـﯿﺦ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮو اﻟﺸـﯿﺦ ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻔﺰاري‪ ،‬و اﺑﻦ‬‫ﻣﻨﺠﺎ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﻮي‪ ،‬و اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﺠﻮﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ دﻗﯿﻖ اﻟﻌﯿﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻨﺤﺎس‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻤﺎد اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻮاﺳﻄﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ و ﻗﺪ ذﮐﺮه‪:‬‬‫ﻫﻮ ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﺴـﯿﺪ اﻣﺎم اﻻﻣـﮥ اﻟﻬﻤﺎم‪ ،‬ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬و ﻗﺎﻣﻊ اﻟﺒﺪﻋـﮥ‪ ،‬ﻧﺎﺻـﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻣﻔﺘﯽ اﻟﻔﺮق‪ ،‬اﻟﻔﺎﺗﻖ ﻋﻦ اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ و ﻣﻮﺻـﻠﻬﺎ ﺑﺎﻻﺻﻮل‬‫اﻟﺸـﺮﻋﯿﮥ ﻟﻠﻄﺎﻟﺐ اﻟﺮاﺋﻖ‪ ،‬اﻟﺠﺎﻣﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﻈﺎﻫﺮ و اﻟﺒﺎﻃﻦ ﻓﻬﻮ ﯾﻘﻀﯽ ﺑﺎﻟﺤﻖ ﻇﺎﻫﺮا‪ ،‬و ﻗﻠﺒﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﯽ ﻗﺎﻃﻦ‪ ،‬أﻧﻤﻮذج اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺮاﺷﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﻻﺋﻤﮥ‬‫اﻟﻤﻬـﺪﯾﯿﻦ اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﻈﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ أﻋﺎد اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮﮐﺘﻪ‪ ،‬و رﻓﻊ اﻟﯽ ﻣﺪارج اﻟﻌﻠﯿﺎء‬‫درﺟﺘﻪ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل ﻓﯽ أﺛﻨﺎء ﮐﻼﻣﻪ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ و اﻟﱠﻠﻪ ﺛﻢ و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻢ أر ﺗﺤﺖ أدﯾﻢ اﻟﺴـﻤﺎء ﻣﺜﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎ و ﻋﻤﻼ و ﺟﻤﺎﻻ و ﺧﻠﻘﺎ و اﺗﺒﺎﻋﺎ و ﮐﺮﻣﺎ و ﺣﻠﻤﺎ ﻓﯽ ﺣﻖ‬‫ﻧﻔﺴﻪ و ﻗﯿﺎﻣﺎ ﻓﯽ ﺣﻖ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﺪ اﻧﺘﻬﺎك ﺣﺮﻣﺎﺗﻪ ﺛﻢ أﻃﺎل ﻓﯽ اﻟﺜﻨﺎء ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﻠﻢ اﻟﺪﯾﻦ ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻢ ﺷـﯿﻮﺧﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻠﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﻼم اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ اﻟﺤّﺮاﻧﯽ‬‫اﻟﺸﯿﺦ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺠﻤﻊ ﻋﻠﯽ ﻓﻀﯿﻠﺘﻪ و ﻧﺒﻠﻪ و دﯾﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺮأ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و ﺑﺮع ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ و اﻻﺻﻮل‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪84 :‬‬‫و ﻣﻬﺮ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻻ ﯾﻠﺤﻖ ﻏﺒﺎره ﻓﯽ ﮐﻞ ﺷـﯽء‪ ،‬و ﺑﻠﻎ رﺗﺒﮥ اﻻﺟﺘﻬﺎد و اﺟﺘﻤﻌﺖ ﻓﯿﻪ ﺷـﺮوط اﻟﻤﺠﺘﻬﺪﯾﻦ‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن إذا ذﮐﺮ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬ﺑﻬﺖ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﮐﺜﺮة ﻣﺤﻔﻮﻇﻪ‪ ،‬و ﺣﺴﻦ اﯾﺮاده و اﻋﻄﺎﺋﻪ ﮐﻞ ﻗﻮل ﻣﺎ ﯾﺴﺘﺤﻘﻪ ﻣﻦ اﻟﺘﺮﺟﯿﺢ و اﻟﺘﻀﻌﯿﻒ‪ ،‬و اﻻﺑﻄﺎل و‬‫ﺧﻮﺿﻪ ﻓﯽ ﮐـﻞ ﻋﻠﻢ‪ ،‬ﮐـﺎن اﻟﺤﺎﺿـﺮون ﯾﻘﻀﻮن ﻣﻨﻪ اﻟﻌﺠﺐ‪ ،‬ﻫـﺬا ﻣﻊ اﻧﻘﻄـﺎﻋﻪ اﻟﯽ اﻟﺰﻫـﺪ و اﻟﻌﺒـﺎدة و اﻻﺷـﺘﻐﺎل ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و اﻟﺘﺠّﺮد ﻣﻦ‬‫أﺳـﺒﺎب اﻟـﺪﻧﯿﺎ و دﻋﺎء اﻟﺨﻠﻖ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﮐﺎن ﯾﺠﻠﺲ ﻓﯽ ﺻﺒﯿﺤﮥ ﮐﻞ ﺟﻤﻌﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس ﯾﻔﺴـﺮ اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﯿﻢ ﻓﺎﻧﺘﻔﻊ ﺑﻤﺠﻠﺴﻪ و ﺑﺮﮐﮥ‬‫دﻋﺎﺋﻪ‪ ،‬و ﻃﻬﺎرة أﻧﻔﺎﺳﻪ‪ ،‬و ﺻﺪق ﻧﯿﺘﻪ و ﺻﻔﺎء ﻇﺎﻫﺮه و ﺑﺎﻃﻨﻪ و ﻣﻮاﻓﻘﮥ ﻗﻮﻟﻪ ﻟﻌﻤﻠﻪ و اﯾﺎﺑﻪ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ و ﺟﺮي ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻖ واﺣﺪة ﻣﻦ‬‫اﺧﺘﯿﺎر اﻟﻔﻘﺮ و اﻟﺘﻘﻠﻞ ﻣﻦ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و رّد ﻣﺎ ﯾﻔﺘﺢ ﺑﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 79‬از ‪225‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﻠﻢ اﻟﺪﯾﻦ ﻓﯽ ﻣﻮﺿﻊ آﺧﺮ‪ :‬رأﯾﺖ ﻓﯽ إﺟﺎزة ﻻﺑﻦ اﻟﺴـﻬﺮوردي اﻟﻤﻮﺻـﻠﯽ ﺧﻂ اﻟﺸـﯿﺦ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ و ﻗﺪ ﮐﺘﺐ ﺗﺤﺘﻪ اﻟﺸـﯿﺦ ﺷـﻤﺲ‬‫اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺬﻫﺒﯽ‪:‬‬‫ﻫﺬا ﺧﻂ ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻻﻣﺎم ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم ﻓﺮد اﻟﺰﻣﺎن‪ ،‬ﺑﺤﺮ اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ‪.‬‬‫ﻣﻮﻟﺪه ﻋﺎﺷﺮ رﺑﯿﻊ اﻻول ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺳﺘﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﻪ‪ ،‬و ﻗﺮأ اﻟﻘﺮآن و اﻟﻔﻘﻪ و ﻧﺎﻇﺮ و اﺳﺘﺪل و ﻫﻮ دون اﻟﺒﻠﻮغ‪ ،‬و ﺑﺮع ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ‪،‬‬‫و اﻓﺘﯽ و درس و ﻟﻪ ﻧﺤﻮ اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ‪.‬‬‫و ﺻـﻨﻒ اﻟﺘﺼـﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬و ﺻـﺎر ﻣﻦ اﮐﺎﺑﺮ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﯽ ﺣﯿﺎة ﺷـﯿﻮﺧﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺼـﻨﻔﺎت اﻟﮑﺒﺎر اﻟﺘﯽ ﺳﺎرت ﺑﻬﺎ اﻟﺮﮐﺒﺎن‪ ،‬و ﻟﻌﻞ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﻓﯽ‬‫ﻫـﺬا اﻟﻮﻗﺖ ﺗﮑﻮن ارﺑﻌﮥ آﻻف ﮐﺮاس و اﮐﺜﺮ‪ ،‬و ﻓﺴـﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺪة ﺳـﻨﯿﻦ ﻣﻦ ﺻﺪره اﯾﺎم اﻟﺠﻤﻊ و ﮐﺎن ﯾﺘﻮﻗﺪ ذﮐﺎء‪ ،‬و ﺳـﻤﺎﻋﺎﺗﻪ‬‫ﻣﻦ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﺷـﯿﻮﺧﻪ اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻣـﺎﺋﺘﯽ ﺷـﯿﺦ و ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ إﻟﯿﻬﺎ اﻟﻤﻨﺘﻬﯽ‪ ،‬و ﺣﻔﻈﻪ ﻟﻠﺤـﺪﯾﺚ و رﺟﺎﻟﻪ و ﺻـﺤﺘﻪ و ﺳـﻘﻤﻪ ﻓﻤﺎ‬‫ﯾﻠﺼﻖ ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫و اﻣﺎ ﻧﻘﻠﻪ ﻟﻠﻔﻘﻪ و ﻟﻤﺬاﻫﺐ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ و اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ ﻓﻀﻼ ﻋﻦ ﻣﺬاﻫﺐ اﻻرﺑﻌﮥ ﻓﻠﯿﺲ ﻓﯿﻪ ﻧﻈﯿﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪85 :‬‬‫و اﻣﺎ ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﻟﻤﻠﻞ و اﻟﻨﺤﻞ و اﻻﺻﻮل و اﻟﮑﻼم ﻓﻼ اﻋﻠﻢ ﻓﯿﻪ ﻧﻈﯿﺮا‪ ،‬و ﯾﺪري ﺟﻤﻠﮥ ﺻﺎﻟﺤﮥ ﻣﻦ اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬و ﻋﺮﺑﯿﺘﻪ ﻗﻮﯾﮥ ﺟﺪا‪.‬‬‫و اﻣﺎ ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﻟﺘﺎرﯾﺦ ﻓﻌﺠﺐ ﻋﺠﯿﺐ‪.‬‬‫و اﻣﺎ ﺷﺠﺎﻋﺘﻪ و ﺟﻬﺎده و اﻗﺪاﻣﻪ ﻓﺄﻣﺮه ﯾﺘﺠﺎوز اﻟﻮﺻﻒ و ﯾﻔﻮق اﻟﻨﻌﺖ‪.‬‬‫و ﻫﻮ اﺣﺪ اﻻﺟﻮاد اﻷﺳﺨﯿﺎء اﻟﺬﯾﻦ ﯾﻀﺮب ﺑﻬﻢ اﻟﻤﺜﻞ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ زﻫﺪ و ﻗﻨﺎﻋﮥ ﺑﺎﻟﯿﺴﯿﺮ ﻓﯽ اﻟﻤﺄﮐﻞ و اﻟﻤﻠﺒﺲ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ ﻣﻮﺿﻊ آﺧﺮ‪ :‬ﮐﺎن آﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﺬﮐﺎء و ﺳﺮﻋﮥ اﻻدراك‪ ،‬رأﺳﺎ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﺴﻨﮥ و اﻻﺧﺘﻼف‪ ،‬ﺑﺤﺮا ﻓﯽ اﻟﻨﻘﻠﯿﺎت‪ ،‬و‬‫ﻫﻮ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﺮﯾـﺪ ﻋﺼـﺮه ﻋﻠﻤﺎ و زﻫـﺪا و ﺷـﺠﺎﻋﮥ و ﺳـﺨﺎء و أﻣﺮا ﺑﺎﻟﻤﻌﺮوف و ﻧﻬﯿﺎ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﮑﺮ‪ ،‬و ﮐﺜﺮة ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬اﻟﯽ ان ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎن ذﮐﺮ‬‫اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻓﻬﻮ ﺣﺎﻣﻞ ﻟﻮاﺋﻪ‪ ،‬و ان ﻋﺪ اﻟﻔﻘﻬﺎء ﻓﻬﻮ ﻣﺠﺘﻬﺪﻫﻢ اﻟﻤﻄﻠﻖ‪ ،‬و ان ﺣﻀﺮ اﻟﺤﻔﺎظ ﻧﻄﻖ و ﺧﺮﺳﻮا و ﺳﺮد و اﺑﻠﺴﻮا‪ ،‬و اﺳﺘﻐﻨﯽ و اﻓﻠﺴﻮا‪،‬‬‫و ان ﺳـﻤﯽ اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﻮن ﻓﻬﻮ ﻓﺮدﻫﻢ و إﻟﯿﻪ ﻣﺮﺟﻌﻬﻢ‪ ،‬و ان ﻻح اﺑﻦ ﺳـﯿﻨﺎ ﺗﻘـﺪم اﻟﻔﻼﺳـﻔﮥ ﻓﻠﺴـﻨﻬﻢ و ﺑﺨﺴـﻬﻢ و ﻫﺘﮏ اﺳـﺘﺎرﻫﻢ‪ ،‬و ﮐﺸـﻒ‬‫ﻋﻮارﻫﻢ‪ ،‬و ﻟﻪ ﯾـﺪ ﻃﻮﻟﯽ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓـﮥ اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ و اﻟﺼـﺮف و اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻋﻈﻢ ﻣﻦ ان ﺗﺼـﻔﻪ ﮐﻠﻤﯽ‪ ،‬او ﯾﻨﺒﻪ ﻋﻠﯽ ﺷﺎوه ﻓﺎن ﺳـﯿﺮﺗﻪ و ﻋﻠﻮﻣﻪ و‬‫ﻣﻌﺎرﻓﻪ و ﻣﺤﻨﻪ و ﺗﻨﻘﻼﺗﻪ ﺗﺤﺘﻤﻞ ان ﺗﻮﺿﻊ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪﺗﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻓﯽ ﻣﮑﺎن آﺧﺮ‪ :‬و ﻟﻪ ﺧﺒﺮة ﺗﺎﻣﮥ ﺑﺎﻟﺮﺟﺎل و ﺟﺮﺣﻬﻢ و ﺗﻌﺪﯾﻠﻬﻢ و ﻃﺒﻘﺎﺗﻬﻢ و ﻣﻌﺮﻓﮥ ﺑﻤﺘﻮن اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﺑﺎﻟﻌﺎﻟﯽ و اﻟﻨﺎزل و ﺑﺎﻟﺼـﺤﯿﺢ و‬‫اﻟﺴـﻘﯿﻢ ﻣﻊ ﺣﻔﻈﻪ ﻟﻤﺘﻮﻧﻪ اﻟﺬي اﻧﻔﺮد ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺒﻠﻎ اﺣﺪ ﻓﯽ اﻟﻌﺼـﺮ رﺗﺒﺘﻪ و ﻻ ﯾﻘﺎرﺑﻪ و ﻫﻮ ﻋﺠﯿﺐ ﻓﯽ اﺳﺘﺤﻀﺎره و اﺳﺘﺨﺮاﺟﻪ اﻟﺤﺠﺞ ﻣﻨﻪ و‬‫إﻟﯿﻪ اﻟﻤﻨﺘﻬﯽ ﻓﯽ ﻋﺰوه اﻟﯽ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﺴﺘﮥ و اﻟﻤﺴﻨﺪ ﺑﺤﯿﺚ ﯾﺼﺪق ﻋﻠﯿﻪ ان ﯾﻘﺎل‪ :‬ﮐﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﻌﺮف اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ ﻓﻠﯿﺲ ﺑﺤﺪﯾﺚ اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﮐﺘﺎب »ﻣﺮواﻧﯿﻪ« ﺟﺎﺣﻆ را ﮐﻪ دﻟﯿﻞ ﻧﺼﺐ او اﺳﺖ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫»در ﮐﺘﺎب »ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴﻨﮥ اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ« ﮐﻪ آن را ﺟﻮاب ﮐﺘﺎب »ﻣﻨﻬﺎج اﻟﮑﺮاﻣﮥ« ]‪ [1‬ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪ 1‬ص ‪.45 -35‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪86 :‬‬‫ﻗﺮار داده ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻣﺮاﺗﺐ ﺻـﺤﺎﺑﻪ در ﺗﻔﻀﯿﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪ «:‬ﻓﺎذا ﮐﺎﻧﺖ ﻫﺬه ﻣﺮاﺗﺐ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﻋﻨﺪ اﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ ﮐﻤﺎ دل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﺴﻨﮥ و ﻫﻢ‬‫ﻣﺘﻔﻘﻮن ﻋﻠﯽ ﺗﺄﺧﺮ ﻣﻌﺎوﯾﮥ و اﻣﺜﺎﻟﻪ ﻣﻦ ﻣﺴﻠﻤﮥ اﻟﻔﺘﺢ ﻋﻦ اﺳﻠﻢ ﺑﻌﺪ اﻟﺤﺪﯾﺒﯿﮥ و ﻋﻠﻤﻮا ﺗﺄﺧﺮ ﻫﺆﻻء ﻋﻦ اﻟﺴﺎﺑﻘﯿﻦ اﻻوﻟﯿﻦ اﻫﻞ اﻟﺤﺪﯾﺒﯿﮥ و ﻋﻠﯽ‬‫ان اﻟﺒﺪرﯾﯿﻦ اﻓﻀﻞ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ اﻟﺒﺪرﯾﯿﻦ و ان ﻋﻠﯿﺎ اﻓﻀﻞ ﻣﻦ ﺟﻤﺎﻫﯿﺮ ﻫﺆﻻء ﻟﻢ ﯾﻘﺪم ﻋﻠﯿﻪ اﺣﺪ ﻏﯿﺮ اﻟﺜﻠﺜﮥ ﻓﮑﯿﻒ ﯾﻨﺴﺐ اﻟﯽ اﻫﻞ اﻟﺴـﻨﮥ ﺗﺴﻮﯾﺘﻪ‬‫ﺑﻤﻌﺎوﯾـﮥ او ﺗﻘـﺪﯾﻢ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻧﻌﻢ ﻣﻊ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻃﺎﺋﻔﮥ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻦ اﻟﻤﺮواﻧﯿﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﮐﺎﻟﺬﯾﻦ ﻗﺎﺗﻠﻮا ﻣﻌﻪ و اﺗﺒﺎﻋﻬﻢ ﺑﻌﺪﻫﻢ‪ ،‬ﯾﻘﻮﻟﻮن اﻧﻪ ﮐﺎن‬‫ﻓﯽ ﻗﺘﺎﻟﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻖ ﻣﺠﺘﻬـﺪا ﻣﺼـﯿﺒﺎ و ان ﻋﻠﯿﺎ و ﻣﻦ ﻣﻌﻪ ﮐﺎﻧﻮا ﻇﺎﻟﻤﯿﻦ او ﻣﺠﺘﻬـﺪﯾﻦ ﻣﺨﻄﺌﯿﻦ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺻـﻨﻒ ﻟﻬﻢ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﻣﺜﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 80‬از ‪225‬‬‫ﮐﺘﺎب اﻟﻤﺮواﻧﯿﮥ اﻟﺬي ﺻﻨﻔﻪ اﻟﺠﺎﺣﻆ ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣـﻆ ﮐﺘـﺎب ﻣﺮواﻧﯿـﮥ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮده ﺑﺮاي ﻣﺮواﻧﯿﻪ ﮐﻪ ﻣﺨـﺎﻟﻒ اﻫـﻞ ﺳـﻨﺘﻨﺪ و ﻣﻌـﺎوﯾﻪ را در اﺟﺘﻬﺎد او‬‫ﻣﺼـﯿﺐ ﻣﯽداﻧﻨـﺪ‪ ،‬و ﺟﻨـﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و اﺗﺒـﺎع آن ﺣﻀـﺮت را اﻟﻌﯿـﺎذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻈﻠﻢ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ ﯾﺎ ﻣﺠﺘﻬـﺪﯾﻦ ﺧﺎﻃﺌﯿﻦ‬‫ﻣﯽاﻧﮕﺎرﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻣﯽﺗﻮان ﯾـﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﺟﺎﺣﻆ ﻋﻤـﺪه اﯾﻦ ﻣﺼـﻨﻔﺎت اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺗﺄﯾﯿـﺪ و ﺗﺼﻮﯾﺐ اﺷـﻘﯿﺎي ﻣﺮواﻧﯿـﮥ و ﺣﻤﺎﯾﺖ‬‫ﻣﺬﻫﺐ ﺑﺎﻃﻞ و رأي ﻓﺎﺳﺪﺷﺎن ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﺷﺪه‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﮔﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎﻻﺗﺮ از دﯾﮕﺮ ﻣﺼﻨﻔﺎت ﻧﺒﻮد ﺗﺨﺼﯿﺺ آن ﺑﺬﮐﺮ و اﺟﻤﺎل‬‫دﯾﮕﺮ ﻣﺼّﻨﻔﺎت وﺟﻬﯽ ﻧﺪاﺷﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﻌﻠﻮم ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺟﺎﺣـﻆ ﻫﻤﺖ ﻧﺎﻻـﺋﻖ ﺧﻮد را ﺑﺮ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﺤﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و ﺗﺼﻮﯾﺐ اﻋـﺪاي آن ﺣﻀـﺮت‬‫ﺑﺎﻗﺼﯽ اﻟﻐﺎﯾﮥ ]‪ [1‬ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴﻨﮥ ج ‪ 2‬ص ‪ 207‬ط ﺑﻮﻻق ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪87 :‬‬‫ﮔﻤﺎﺷﺘﻪ ﮐﻪ ﺑﺮ دﯾﮕﺮ اﺗﺒﺎع ﻣﺮواﻧﯿﻪ ﺗﻔﻮق و ﺗﻌﻠﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ ﺑﺠﻮاب ﻗﻮل ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه«‪:‬‬‫»اﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﺜﺎﻟﺚ و اﻟﺜﻼﺛﻮن ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ِ :‬إﱠن اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا َو َﻋِﻤﻠُﻮا اﻟﱠﺼﺎﻟ ِﺤﺎِت ُأوﻟﺌَِﮏ ُﻫْﻢ َﺧﯿُْﺮ اﻟ َْﺒِﺮﱠﯾِﮥ‬‫]‪[1‬‬‫روي اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﺑﺎﺳـﻨﺎده اﻟﯽ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻟﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﯾﺎ ﻋﻠﯽ أﻧﺖ و ﺷﯿﻌﺘﮏ ﺗﺄﺗﯽ أﻧﺖ‬‫و ﺷﯿﻌﺘﮏ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ راﺿﯿﻦ ﻣﺮﺿﯿﯿﻦ و ﯾﺄﺗﯽ ﺧﺼﻤﺎؤك ﻏﻀﺎﺑﺎ ﻣﻘﻤﺤﯿﻦ و إذا ﮐﺎن ﺧﯿﺮ اﻟﺒﺮﯾﮥ وﺟﺐ أن ﯾﮑﻮن ﻫﻮ اﻻﻣﺎم«‪.‬‬‫»ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺜﺎﻟﺚ أن ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﻣﻌﺎرض ﺑﻤﻦ ﯾﻘﻮل‪ِ :‬إﱠن اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا َو َﻋِﻤﻠُﻮا اﻟﱠﺼﺎﻟ ِﺤﺎِت*‬‫ﻫﻢ اﻟﻨﻮاﺻﺐ ﮐﺎﻟﺨﻮارج و ﻏﯿﺮﻫﻢ و ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬ان ﻣﻦ ﺗﻮﻻه ﻓﻬﻮ ﮐﺎﻓﺮ ﻣﺮﺗﺪ ﻓﻼ ﯾﺪﺧﻞ ﻓﯽ اﻟﺬﯾﻦ آﻣﻨﻮا و ﻋﻤﻠﻮا اﻟﺼﺎﻟﺤﺎت و ﯾﺤﺘﺠﻮن ﻋﻠﯽ‬‫ذﻟﮏ ﺑﻘﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و َﻣْﻦ ﻟَْﻢ َﯾْﺤُﮑْﻢ ﺑ ِﻤﺎ َأﻧ َْﺰَل اﻟﱠﻠُﻪ َﻓُﺄوﻟﺌَِﮏ ُﻫُﻢ اﻟ ْﮑﺎﻓُِﺮوَن‬‫]‪ [2‬ﻗـﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻣﻦ ﺣّﮑﻢ اﻟﺮﺟـﺎل ﻓﯽ دﯾﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘـﺪ ﺣﮑﻢ ﺑﻐﯿﺮ ﻣـﺎ أﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﮑﻮن ﮐﺎﻓﺮا‪ ،‬و ﻣﻦ ﺗﻮﻟﯽ اﻟﮑﺎﻓﺮ ﮐﺎﻓﺮ ﻟﻘﻮﻟﻪ‪َ :‬و َﻣْﻦ َﯾَﺘَﻮﻟﱠُﻬْﻢ ﻣِﻨُْﮑْﻢ‬‫َﻓِﺈﱠﻧُﻪ ﻣِﻨُْﻬْﻢ‬‫]‪ [3‬و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬اﻧﻪ ﻫﻮ و ﻋﺜﻤﺎن و ﻣﻦ ﺗﻮﻻﻫﻤﺎ ﻣﺮﺗﺪون‬‫ﻟﻘﻮل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﻟﯿﺬادن رﺟﺎل ﻋﻦ ﺣﻮﺿـﯽ ﮐﻤﺎ ﯾﺰاد اﻟﺒﻌﯿﺮ اﻟﻀﺎل ﻓﺄﻗﻮل‪ :‬أي رب أﺻـﺤﺎﺑﯽ أﺻﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬ﻓﯿﻘﺎل‪ :‬اﻧﮏ ﻻ‬‫ﺗﺪري ﻣﺎ أﺣﺪﺛﻮا ﺑﻌﺪك‪ ،‬اﻧﻬﻢ ﻟﻢ ﯾﺰاﻟﻮا ﻣﺮﺗﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ أﻋﻘﺎﺑﻬﻢ ﻣﻨﺬ ﻓﺎرﻗﺘﻬﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻫﺆﻻء ﻫﻢ اﻟﺬﯾﻦ ﺣﮑﻤﻮا ﻓﯽ دﻣﺎء اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ و أﻣﻮاﻟﻬﻢ ﺑﻐﯿﺮ ﻣﺎ أﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ و اﺣﺘﺠﻮا‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ‪» :‬ﻻ ﺗﺮﺟﻌﻮا ﺑﻌﺪي ﮐﻔﺎرا ﯾﻀﺮب ﺑﻌﻀﮑﻢ رﻗﺎب ﺑﻌﺾ«‪ [1] .‬اﻟﺒﯿﻨﮥ ‪7‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺎﺋﺪة ‪44‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺎﺋﺪة ‪51‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪88 :‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻓﺎﻟﺬﯾﻦ ﺿﺮب ﺑﻌﻀﻬﻢ رﻗﺎب ﺑﻌﺾ رﺟﻌﻮا ﺑﻌﺪه ﮐﻔﺎرا‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬه و أﻣﺜﺎﻟﻪ ﻣﻦ ﺣﺠـﺞ اﻟﺨﻮارج و ﻫﻮ و ان ﮐﺎن ﺑﺎﻃﻼ ﺑﻼ رﯾﺐ ﻓﺤﺠـﺞ اﻟﺮاﻓﻀﮥ أﺑﻄﻞ ﻣﻨﻪ و اﻟﺨﻮارج أﻋﻘﻞ و أﺻﺪق و أﺗﺒﻊ ﻟﻠﺤﻖ ﻣﻦ‬‫اﻟﺮاﻓﻀـﮥ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻬﻢ ﺻـﺎدﻗﻮن ﻻـ ﯾﮑـﺬﺑﻮن أﻫﻞ دﯾﻦ ﺑﺎﻃﻨﺎ و ﻇﺎﻫﺮا ﻟﮑﻨﻬﻢ ﺿﺎﻟﻮن ﺟﺎﻫﻠﻮن ﻣﺎرﻗﻮن ﻣﺮﻗﻮا ﻣﻦ اﻻﺳـﻼم ﮐﻤﺎ ﯾﻤﺮق اﻟﺴـﻬﻢ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 81‬از ‪225‬‬‫اﻟﺮﻣﯿﮥ‪.‬‬‫و أّﻣﺎ اﻟﺮاﻓﻀـﮥ ﻓﺎﻟﺠﻬﻞ و اﻟﻬﻮي و اﻟﮑـﺬب ﻏﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻬﻢ و ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﺋﻤﺘﻬﻢ و ﻋﺎﻣﺘﻬﻢ زﻧﺎدﻗـﮥ ﻣﻼﺣـﺪة‪ ،‬ﻟﯿﺲ ﻟﻬﻢ ﻏﺮض ﻻ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ و‪ ،‬ﻻ‬‫ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ ِإنْ َﯾﱠﺘﺒُِﻌﻮَن ِإﻟﱠﺎ اﻟﱠﻈﱠﻦ َو ﻣﺎ َﺗْﻬَﻮي اﻟ َْﺄﻧ ُْﻔُﺲ َو ﻟََﻘْﺪ ﺟﺎَءُﻫْﻢ ﻣِْﻦ َرﺑﱢِﻬُﻢ اﻟ ُْﻬﺪي‬‫]‪.[1‬‬‫و اﻟﻤﺮواﻧﯿﮥ اﻟﺬﯾﻦ ﻗﺎﺗﻠﻮا ﻋﻠﯿﺎ و ان ﮐﺎﻧﻮا ﻻ ﯾﮑّﻔﺮوﻧﻪ ﻓﺤﺠﺘﻬﻢ أﻗﻮي ﻣﻦ ﺣﺠﮥ ﻫﺆﻻء اﻟﺮاﻓﻀﮥ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ ﺻـّﻨﻒ اﻟﺠﺎﺣـﻆ ﮐﺘﺎﺑـﺎ ﻟﻠﻤﺮواﻧﯿـﮥ ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺤﺠـﺞ اﻟﺘﯽ ﻟﻬﻢ ﻣﺎ ﻻ ﯾﻤﮑﻦ اﻟﺮاﻓﻀـﮥ ﻧﻘﻀﻪ ﺑﻞ ﻻ ﯾﻤﮑﻦ‪ -‬ﺻـﺢ اﻟﺰﯾﺪﯾـﮥ ﻧﻘﻀﻪ دع‬‫اﻟﺮاﻓﻀﮥ‪.‬‬‫و ﻟﮑﻦ أﻫﻞ اﻟﺴـﻨﮥ و اﻟﺠﻤﺎﻋـﮥ ﻟّﻤﺎ ﮐﺎﻧﻮا ﻣﻌﺘـﺪﻟﯿﻦ ﻣﺘﻮّﺳـ ﻄﯿﻦ ﺻﺎرت اﻟﺸـﯿﻌﮥ ﺗﻨﺘﺼـﺮ ﺑﻬﻢ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻘﻮﻟﻮﻧﻪ ﻓﯽ ﺣﻖ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ اﻟﺤﻖ و ﻟﮑﻦ أﻫﻞ‬‫اﻟﺴـﻨﮥ ﻗﺎﻟﻮا ذﻟﮏ ﺑﺄدﻟّـﮥ ﯾﺜﺒﺖ ﺑﻬﻤﺎ ﻓﻀﻞ اﻻرﺑﻌـﮥ ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﻟﯿﺲ ﻣﻊ أﻫﻞ اﻟﺴـﻨﮥ و ﻻ ﻏﯿﺮﻫﻢ ﺣﺠﮥ ﺗﺨﺺ ﻋﻠﯿﺎ ﺑﺎﻟﻤﺪح و ﻏﯿﺮه ﺑﺎﻟﻘﺪح‪،‬‬‫ﻓﺎن ﻫﺬا ﻣﻤﺘﻨﻊ ﻻ ﯾﻘﺎل اﻻ ﺑﺎﻟﮑﺬب اﻟﻤﺤﺎل ﻻ ﺑﺎﻟﺤﻖ اﻟﻤﻘﺒﻮل ﻓﯽ ﻣﯿﺪان اﻟﻨﻈﺮ و اﻟﺠﺪال ]‪.[2‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿـﮥ اوﻻ ﻣﻌﺎرﺿﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﮐﻪ ﺑﻨﺎء آن ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺳﺖ ﺑﮑﻼم ﺧﺴﺎرت‬‫ﻧﻈﺎم ﺧﻮارج ﻧﻤﻮده داد وﻗﺎﺣﺖ و اﻋﺘﺴﺎف داده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺧﻮارج را اﻋﻘﻞ و اﺻﺪق ]‪ [1‬اﻟﻨﺠﻢ‪23 -‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴﻨﮥ ج ‪ 4‬ص ‪70‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪89 :‬‬‫و اﺗﺒﻊ ﻟﻠﺤﻖ از راﻓﻀﻪ واﻧﻤﻮده و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑـﺂﻧﮑﻪ اﯾﺸـﺎن ﺻﺎدﻗﻨـﺪ و دروغ ﻧﻤﯽﮔﻮﯾﻨـﺪ و اﻫـﻞ دﯾﻨﻨـﺪ ﺑﺎﻃﻨﺎ و ﻇﺎﻫﺮا ﮔﻮ ﺑﺨﻮف اﻫﻞ‬‫اﺳﻼم ﻧﺴﺒﺖ ﺿﻼل و ﺟﻬﻞ و ﻣﺮوق ﻫﻢ ﺑﻪ اﯾﺸﺎن ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﻌﺪ اﯾﻦ ﺟﻮش و ﺧﺮوش و ذم رواﻓﺾ ﺑﺴﻮي ﻣﺪح و ﺳﺘﺎﯾﺶ ﻣﺮواﻧﯿﮥ ﺷﺘﺎﻓﺘﻪ‪،‬‬‫و ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺣﺠﺞ اﯾﺸﺎن اﻗﻮي اﺳﺖ از ﺣﺠﺖ اﯾﻦ راﻓﻀﻪ‪ ،‬و ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﺮاي ﻣﺮواﻧﯿﻪ ﮐﻪ ذﮐﺮ ﮐﺮده‬‫اﺳﺖ در آن از ﺣﺠﺠﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻣﺮواﻧّﯿﻪ اﺳﺖ ﭼﯿﺰي را ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ زﯾﺪّﯾﻪ را ﻧﻘﺾ آن‪ ،‬ﺑﮕﺬار راﻓﻀﻪ را‪.‬‬‫ﭘﺲ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿـﺢ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﻟﻌﯿﻦ ﻧﻬﺎﯾﺖ اﺗﻌﺎب ﻧﻔﺲ در اﯾﺮاد ﺣﺠﺞ و دﻻﺋﻞ ﺑﺮاي ﻣﺮواﻧﯿﮥ ﮐﻪ ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ و ﻣﺒﻐﻀـﯿﻦ ﺟﻨﺎب‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼماﻧﺪ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و دﻻﺋﻞ و ﺣﺠﺞ اﯾﻦ ﺗﯿﺮه دودﻣﺎن ﺧﺒﯿﺚ اﻟﻌﻘﯿﺪه را ﭼﻨﺪان ﺗﺸـﯿﯿﺪ ﮐﺮده ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﺰد اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ ﻧﻘﺾ‬‫آن از زﯾﺪﯾﻪ ﻫﻢ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﭼﻪ ﺟﺎ رواﻓﺾ‬‫اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ در »ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴﻨﻪ« ﺑﮑﺘﺎب ﺟﺎﺣﻆ و ﻋﺪواﺗﺶ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ ﻣﺜﻞ ﺳﺎﺑﻖ دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ ﮐﻤﺎل ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺟﺎﺣﻆ و ﺷﺪت ﻋﺪاوت آن ﻣﻠﻌﻮن و ﻣﺰﯾﺪ ﺧﺒﺚ و ﺷـﻘﺎوت و‬‫ﺿﻼﻟﺖ او ﮐﻪ ﭼﻨﺎن ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﺮاي ﻣﺒﻐﻀـﯿﻦ و ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺮده ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ آن را ﺑﺎر ﺑﺎر ﺑﺎﺑﺘﻬﺎج‬‫و اﻓﺘﺨﺎر ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨـﺪ و ﺗﺨﺼـﯿﺺ آن ﺑـﺬﮐﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﻣﻄﺎﻋﻨﯽ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﺮواﻧﯿﮥ ذﮐﺮ ﮐﺮده از ﻣﻼﺣﻈﻪ آن ﺑﺘﻔﺼـﯿﻞ‬‫زﯾـﺎدهﺗﺮ ﺣـﺎل ﺑﻐﺾ و ﻋﻨـﺎد و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺟﺎﺣﻆ و ﻣﺰﯾـﺪ ﺿـﻼﻟﺖ و ﺷـﻘﺎوت و ﺧﺴﺎرت و ﮐﻤﺎل ﺳـﻔﺎﻫﺖ و رﻗﺎﻋﺖ و ﺣﻤﺎﻗﺖ او واﺿـﺢ‬‫ﻣﯽﮔﺮدد و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺤﺪي رﺳـﯿﺪه ﮐﻪ او ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻧﻔﺲ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ را در ﮐﺘﺎب »اﻟﻔﺘﯿﺎ« ﻫﻢ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و‬‫اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻋﻦ را‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪90 :‬‬‫ﺟﻨـﺎب ﺷـﯿﺦ ﻣﻔﯿـﺪ ﻗـّﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﻧﻔﺴﻪ اﻟﺰﮐﯿـﮥ و أﻓﺎض ﺷﺂﺑﯿﺐ اﻟﺮﺣﻤـﮥ ﻋﻠﯽ ﺗﺮﺑﺘﻪ اﻟﺴـﻨﯿﮥ وارد ﮐﺮده‪ ،‬ﺟﻮاب آن ﺑﺎﺑﻠﻎ وﺟﻮه و اﺣﺴﻦ ﻃﺮق‬‫ﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و اﮐﺜﺮ اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻫﻤﺎن ﻣﻄﺎﻋﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ آن را ﻣﻊ زﯾﺎدة ﯾﺴﯿﺮة ﺑﺠﻮاب دﻟﯿﻞ ﺷﺸﻢ از دﻻﺋﻞ ﻋﻘﻠﯿﻪ ﻧﻘﻼ‬‫ﻋﻦ اﻟﻨﻮاﺻﺐ وارد ﻓﺮﻣﻮدهاﻧـﺪ و آن را ﮐﻔﺮ داﻧﺴـﺘﻪ و اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺠﻮاب ﺟﻮاب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ از اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﻋﺒﺎرت ﺟﻨﺎب ﺷـﯿﺦ ﻣﻔﯿـﺪ ﻃﺎب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 82‬از ‪225‬‬‫ﺛﺮاه ﺧﻮاﻫﯽ ﺷـﻨﯿﺪ ﻟﮑﻦ در اﯾﻦ ﺟﺎ ﻫﻢ ﺑﻌﺾ ﻫﻔﻮات ﺟﺎﺣﻆ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﮐﻪ از اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻧﻈﺎم ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﻢ ﺗﺎ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺧﺒﺚ‬‫ﻋﻘﯿﺪت و ﻏﺎﯾﺖ ﻋﻤﺎي ﺑﺼﯿﺮت ﺗﺎﺑﻊ و ﻣﺘﺒﻮع واﺿﺢ ﮔﺮدد‬‫ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ در »ﻓﺼﻮل« ﺟﻮاب ﻫﻔﻮات ﺟﺎﺣﻆ و ﻧﻈﺎم را ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ داده‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ارﺿﺎه در ﮐﺘﺎب »ﻓﺼﻮل« ﮐﻪ آن را از ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ« ﺟﻨﺎب ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ و‬‫از ﮐﺘـﺎب »اﻟﻌﯿﻮن و اﻟﻤﺤﺎﺳﻦ« آن ﺟﻨﺎب ﺗﻠﺨﯿﺺ ﮐﺮده ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺟﻮاﺑﺎت ﺷـﯿﺦ ﻣﻔﯿـﺪ ﺑﺮأي ﺑﺴـﯿﺎري از ﻣﻄﺎﻋﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻧّﻈﺎم ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ‬‫آن را وارد ﮐﺮده ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺸـﯿﺦ أﯾـﺪه اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬و ﻗـﺪ ﻃﻌﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﻠﯽ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻣﻦ وﺟﻪ آﺧﺮ ﻓﺰﻋﻢ أﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺤـّﺪث ﺑﺎﻟﻤﻌﺎرﯾﺾ و ﯾﺪﻟّﺲ ﻓﯽ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫روي أﺑﻮ ﻋﻮاﻧـﮥ ﻋﻦ داود ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻزدي ﻋﻦ ﺣﻤﯿـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺤﻤﯿﺮي أﻧﻪ ﺑﻌﺚ اﺑﻦ أخ ﻟﻪ اﻟﯽ اﻟﮑﻮﻓـﮥ و ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﻋﻦ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟـﺬي رواه أﻫـﻞ اﻟﮑﻮﻓـﮥ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ اﻟﺒﺼـﺮة ﻓـﺎن ﮐﺎن ﺣﻘﺎ ﺗﺤّﻮﻟﻨﺎ ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺄﺗﯽ اﻟﮑﻮﻓـﮥ و أﺗﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‬‫ﻓـﺄﺧﺒﺮه ﺑـﺎﻟﺨﺒﺮ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﺤﺴﻦ‪ :‬ارﺟﻊ اﻟﯽ ﻋﻤﮏ ﻓﺎﻗﺮأه اﻟﺴـﻼم و ﻗﻞ ﻟﻪ ﻗﺎل أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﯾﻌﻨﯽ أﺑﺎه‪ :‬إذا ﺣـّﺪﺛﺘﮑﻢ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﺎﻧﯽ ﻟﻢ أﮐﺬب ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ و ﻻ ﻋﻠﯽ رﺳﻮﻟﻪ و إذا ﺣّﺪﺛﺘﮑﻢ ﺑﺮأﯾﯽ ﻓﺎﻧﻤﺎ أﻧﺎ رﺟﻞ ﻣﺤﺎرب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪91 :‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و روي داود ﻋﻦ اﻻﻋﻤﺶ ﻋﻦ ﺧﯿﺜﻤﮥ ﻋﻦ ﺳﻮﯾﺪ ﺑﻦ ﻏﻔﻠﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﺎ ﯾﻘﻮل‪ :‬إذا ﺣّﺪﺛﺘﮑﻢ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫ﻓﻬﻮ ﮐﻤﺎ ﺣّﺪﺛﺘﮑﻢ ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻻن أﺧّﺮ ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء أﺣﺐ اﻟّﯽ ﻣﻦ أن أﮐﺬب ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و إذا ﺳﻤﻌﺘﻤﻮﻧﯽ أﺣّﺪث‬‫ﻓﯿﻤﺎ ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻨﮑﻢ ﻓﺎﻧﻤﺎ أﻧﺎ رﺟﻞ ﻣﺤﺎرب و اﻟﺤﺮب ﺧﺪﻋﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ :‬و ﮐﯿﻒ ﯾﺠﻮز ﻟﻤﻦ ﻗـﺪ ﻋﻠﻢ أﻧﻪ إذا ﻗﺎل ﻟﻠﻨﺎس أﻣﺮﻧﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﮑـﺬا و ﮐـﺬا أن ذﻟﮏ ﻋﻨﺪﻫﻢ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺴﻤﺎع و اﻟﻤﺸﺎﻓﻬﮥ‪ ،‬ﻓﺎن ﮐﺎن ﻫﺬا و ﻧﺤﻮه ﺟﺎﺋﺰا ﻓﺎﻟﺘﺪﻟﯿﺲ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺟﺎﯾﺰ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ :‬و ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻠﮥ أن ﻋﻠﯿﺎ ﻟﻮ ﻟﻢ ﯾﺤﺪﺛﻬﻢ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺎﻟﻤﻌﺎرﯾﺾ ]‪ [1‬ﻟﻤﺎ اﻋﺘﺬر ﻣﻦ ذﻟﮏ ]‪.[2‬‬‫»از ﻣﻼـﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻈـﺎم ﻣﺨﺘﻞ اﻟﻨﻈﺎم ﺑﺴـﺒﺐ ﮐﻤﺎل ﺗﺨﻠﯿﻂ و ﺗﻠﺒﯿﺲ و اﺗﺒﺎع و ﺳﺎوس اﺑﻠﯿﺲ و اﻧﻘﯿﺎد اﺿـﻼل آن‬‫ﺧﺒﯿﺚ و ﺧﺴـﯿﺲ اﺛﺒﺎت ارﺗﮑﺎب ﺗـﺪﻟﯿﺲ ﺑﺮ ﻧﻔﺲ ﻧﻔﯿﺲ ﻧﻔﺲ رﺳﻮل ﻧﻤﻮده داد ژاژﺧﺎﺋﯽ و ﻫﺮزهﺳـﺮاﯾﯽ و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺠﺎزﻓﺖ و ﻋـﺪوان و‬‫اﻇﻬـﺎر ﮐﻤـﺎل رﻗﺎﻋﺖ و ﺿـﻼﻟﺖ ﺧﻮد ﻧﺰد اﻫﻞ اﯾﻤﺎن داده اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﺎﺣﻆ ﻧﺎﺻﺐ ﮐﻪ ﻣﻌﺎﻧـﺪ ﮐﺎذب و ﻣﺒﻐﺾ ﺧﺎﺋﺐ اﺳﺖ اﯾﻦ ﻫـﺬﯾﺎن و‬‫ﻣﺠـﻮن و ﺧﺮاﻓﺖ و ﺟﻨـﻮن ﻧﻈـﺎم ﻣﻠﻌـﻮن را ﺑﺮ ﺳـﺮ و ﭼﺸﻢ ﻧﻬـﺎده در ﮐﺘـﺎب ﺧﻮد ﺑﺮاي اﺛﺒـﺎت ﻃﻌﻦ ﺑﺮ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‬‫ﺑﺎﺳـﺘﺒﺸﺎر و اﺑﺘﻬﺎج ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻧﻘﻞ ﺟﺎﺣﻆ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت و ﻏﯿﺮ آن را از ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺟﻨﺎب ﺷـﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ورد آن و اﻣﺜﺎل‬‫آن واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻤﺎ ﺳﯿﺬﮐﺮ ﻋﻦ ﮐﺘﺐ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ [1] .‬اﻟﻤﻌﺎرﯾﺾ ﺟﻤﻊ ﻣﻌﺮاض‪ :‬اﻟﺘﻮرﯾﮥ ﺑﺎﻟﺸﯽء ﻋﻦ ﺷﯽء آﺧﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻔﺼﻮل ص ‪.86‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪92 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ در ﮐﺘﺎب ﻓﺼﻮل ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ رد اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻧﻈﺎم از ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻓﺼﻞ‪ :‬ﺛﻢ ﻗﺎل اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ :‬ﻗﺎل‪ :‬ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ و ﻫﺎﺷﻢ اﻻوﻗﺺ‪ :‬ﻓﻨﺮي أن ﻗﻮﻟﻪ ﯾﻌﻨﯽ‬‫أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪» :‬اﻣﺮت أن اﻗﺎﺗﻞ اﻟﻨﺎﮐﺜﯿﻦ و اﻟﻘﺎﺳﻄﯿﻦ و اﻟﻤﺎرﻗﯿﻦ«‬‫ﻣﻦ ذﻟﮏ اﻟﻘﻮل اﻟﺬي ﯾﻘﻮل ﺑﺮأﯾﻪ ﻟﻠﺨﺪﻋﮥ‪ ،‬و‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ ذي اﻟﺜﺪﯾﮥ‪» :‬ﻣﺎ ﮐﺬﺑﺖ و ﻻ ﮐﺬﺑﺖ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 83‬از ‪225‬‬‫ﻣﻦ ذﻟﮏ أﯾﻀﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻌﻞ اﻟﺸـﯽء إذا ﮐﺎن ﻋﻨﺪه ﺣﻘﺎ اﺳـﺘﺠﺎز أن ﯾﻘﻮل‪ :‬اّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أﻣﺮﻧﯽ ﺑﻪ ﻻن اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ‬‫ﻗﺪ اﻣﺮا ﺑﮑﻞ ﺣﻖ ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻧﻈﺎم از ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﯿـﺪ و ﻫﺎﺷﻢ اوﻗﺺ و ﻗﺺ اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻨﺎﻗﻬﻤﺎ و ﻫّﺸﻢ آﻧﺎﻓﻬﻤﺎ و ﺟﺰء ﺷﺮاﺳـﯿﻔﻬﻤﺎ‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﭼﻨﺎن ﮔﻤﺎن ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻗﻮل ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫»اﻣﺮت أن اﻗﺎﺗﻞ اﻟﻨﺎﮐﺜﯿﻦ و اﻟﻘﺎﺳﻄﯿﻦ و اﻟﻤﺎرﻗﯿﻦ«‬‫ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﻤﺘﯽ از ﺻـﺤﺖ و واﻗﻌﯿﺖ ﻧـﺪارد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﭘﻨﺎه ﺑﺨﺪا آن ﺣﻀـﺮت اﯾﻦ ﻗﻮل را ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻣﺰﻋﻮم ﺻـﺮﯾﺢ اﻟﻔﺴﺎد و اﻟﺒﻄﻼن اﻫﻞ ﻋﺪوان‬‫ﺑﺮاي ﺗﺨـﺪﯾﻊ و ﻓﺮﯾﺐ ارﺷﺎد ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ اﺛﺒﺎت ﮐـﺬب ﺻـﺮﯾﺢ ﺑﺮ آن ﺣﻀـﺮت اﺳﺖ و اﯾﻦ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺷﺪﯾﺪ و ﻏﺎﯾﺖ ﻋﺪاوت و ﻧﻬﺎﯾﺖ‬‫ﺑﻐﺾ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻈﺎم و ﺟﺎﺣﻆ آن را ﭘﺴﻨﺪﯾﺪﻧﺪ و ﺑﭽﺸﻢ رﺿﺎ دﯾﺪﻧﺪ‪«.‬‬‫و ﻟﻨﻌﻢ ﻣـﺎ ﻗـﺎل اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﺴـﻌﯿﺪ اﻟﻤﻔﯿـﺪ ﻋﻠﯿﻪ رﺿﻮان اﻟﻤﻠـﮏ اﻟﺤﻤﯿـﺪ‪ :‬ﻓﯿﻘـﺎل ﻻـﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻫـﺬا ﻣﻦ ﺟﻬﻞ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﯿـﺪ و ﻫﺎﺷﻢ اﻻوﻗﺺ و‬‫ﺿﻼﻟﺘﻬﻤـﺎ‪ ،‬و ﺿـﻌﻒ ﻋﻘﻠـﮏ أﻧﺖ أﯾﻀـﺎ ﯾـﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻓﯽ اﻋﺘﻤﺎدك ﻋﻠﯽ ﻫـﺬا اﻟﻘﻮل ﻣﻨﻬﻤﺎ و ﻃﻌﻨﮑﻢ و ﺟﻤﺎﻋﺘﮑﻢ ﻋﻠﯽ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴ ﻼم ﺑﻪ ‪.‬‬
‫و ذﻟ ﮏ أ ن‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪» :‬أﻣﺮت ﺑﻘﺘﺎل اﻟﻨﺎﮐﺜﯿﻦ و اﻟﻘﺎﺳﻄﯿﻦ و اﻟﻤﺎرﻗﯿﻦ«‪.‬‬‫اﻧّﻤﺎ ﻗﺎﻟﻪ ﻗﺒﻞ ﮐﻮن اﻟﻘﺘﺎل ﻣﻦ ﻫﺆﻻء اﻟﻤﺬﮐﻮرﯾﻦ و ﻫﻮ ﻣﺘﻮﺟﻪ اﻟﯽ اﻟﺒﺼﺮة ﻋﻨﺪ ]‪ [1‬اﻟﻔﺼﻮل ص ‪.87‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪93 :‬‬‫ﻧﮑﺚ ﻃﻠﺤـﮥ و اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﯿﻌﺘﻪ ﻓﺠﻌﻞ ﻫﺬا اﻟﻘﻮل ﺣﺠﮥ ﻓﯽ ﻗﺼﺪﻫﻤﺎ و اﻟﻤﺼـﯿﺮ إﻟﯿﻬﻤﺎ ﻻن ﻗﻮﻣﺎ أﺷﺎروا ﺑﺎﻟﮑﻒ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻋﺘﻤﺪ ﻓﯽ ﺗﺮك رأﯾﻬﻢ‬‫ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﻘﻮل ﻓﺄﺿﺎﻓﻪ اﻟﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ اﻗﻮال ﺿﻤﻬﺎ إﻟﯿﻪ ﻧﻘﻠﻬﺎ أﻫﻞ اﻟﺴﯿﺮ ﺟﻤﯿﻌﺎ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪» :‬أﻣﺎ و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻘـﺪ ﻋﻠﻢ أﺻـﺤﺎب ﻣﺤﻤـﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻫﺬه ﻋﺎﺋﺸﮥ ﺑﻨﺖ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﺄﺳـﺌﻠﻮﻫﺎ أن أﺻـﺤﺎب‬‫اﻟﺠﻤﻞ و اﻟﻤﺨﺮج إﻟﯿﻪ ﻣﻠﻌﻮﻧﻮن ﻋﻠﯽ ﻟﺴﺎن اﻟﻨﺒﯽ اﻻﻣﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻫﺎ ﻫﺬه ﻓﺎﺳﺌﻠﻮﻫﺎ‪،‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ :‬ﻻ أﺟﺪ اﻻ ﻗﺘﺎﻟﻬﻢ أو اﻟﮑﻔﺮ ﺑﻤﺎ اﻧﺰل ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫ﻓﮑﯿﻒ ﯾﮑﻮن ﻫـﺬا ﻣﻦ رأﯾﻪ و ﻫﻮ ﯾﺴﺘﺸـﻬﺪ ﺑﺄﻋﺪي اﻟﻨﺎس ﻟﻪ و ﯾﻮاﺟﻪ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﺑﻠﻌﻨﮥ أﺻـﺤﺎﺑﻬﺎ و ﯾﺴﺘﺸـﻬﺪﻫﺎ ﻋﻠﯽ ﺧﺒﺮ ذي اﻟﺜﺪﯾﮥ ﻗﺒﻞ ﮐﻮﻧﻪ‪.‬‬‫وﻫﺐ أﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ذﮐﺮ ﻗﺘﺎل أﻫﻞ اﻟﺒﺼـﺮة و ﻗﺎل ﻓﯿﻪ ﺑﺮأﯾﻪ ﻣﻦ اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ﻣﺠﺎل اﻟﻘﺎﺳـﻄﯿﻦ و اﻟﻤﺎرﻗﯿﻦ و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻇﻬﺮ ﻣﻨﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﺤﺎل ﻣﺎ‬‫ﯾﺴـﺘﺪل ﺑﻪ ﺑﻞ اﻟﻤﺎرﻗﻮن ﮐﺎﻧﻮا ﺧﺎﺻﮥ أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻋﻨﺪ ﻫﺬا اﻟﻤﻘﺎل و ﮐﯿﻒ ﻋّﯿﻦ ذا اﻟﺜﺪﯾﮥ ﺑﺎﻟﻤﻘﺎل و ﻗﻄﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻟﻀـﻼل و ﺟﻌﻠﻪ رأس اﻟﻘﻮم و‬‫ﻫﻮ إذ ذاك ﻣﻦ ﺟﻤﻠﮥ أوﻟﯿﺎﺋﻪ ﻓﺎن ﮐﺎن رﺟﻢ ﺑﺬﻟﮏ و أﺻﺎب ﻟﻢ ﯾﻨﮑﺮ أن ﯾﮑﻮن ﻣﺎ ﺧّﺒﺮ ﺑﻪ اﻟﻤﺴـﯿﺢ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻣﻦ أﻓﻌﺎﻟﻬﻢ ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﺄﮐﻮل و اﻟﻤﺸﺮوب و اﻟﻤﺪﺧﺮ ﮐﺎن ﺗﺮﺟﯿﻤﺎ‪.‬‬‫و ﮐـﺬﻟﮏ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ ﺧّﺒﺮت ﺑﻪ اﻻﻧﺒﯿﺎء ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم ﻗﺒﻞ ﮐﻮﻧﻪ‪ ،‬و أﺧﺒﺎر اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺒﻞ ﻣﺨﺒﺮاﺗﻬﺎ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻃﻌﻦ ﻓﯽ‬‫اﻟـﺪﯾﻦ و ﺧﺮوج ﻣﻦ ﻗﻮل أﻫﻞ اﻟﻤﻠﻞ ﮐﺎﻓﮥ‪ ،‬و ﻟﻌﻤﺮي أﻧﻪ ﯾﻠﯿﻖ ﺑﻤﺬﻫﺐ اﻟﻨﻈﺎم و ان ﮐﺎن ﻣﺎ أﺧﺒﺮ ﺑﻪ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫ﮐﺎن اﺧﺒﺎرا ﺑﻪ ﻗﺒﻞ ﮐﻮﻧﻪ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ أﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻋﻦ ﺗﺰﮐﯿﻦ و ﻻ ﺣﺪس و ﻇﻦ و ﺗﺮﺟﯿﻢ ﻓﻘﺪ ﺑﻄﻞ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ اﻟﺮﺟﻼن اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫»و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب ﻓﺼﻮل ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪ [1] :‬اﻟﻔﺼﻮل ص ‪87‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪94 :‬‬‫ﺛﻢ‬‫ﻗﺎل اﺑﺮاﻫﯿﻢ و ﻗﺎل ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﯿـﺪ‪ :‬ﻟﻮ ﻻ أن ﻋﻠﯿﺎ ﯾﻮم اﻟﺘﻤﺲ ذا اﻟﺜﺪﯾـﮥ ﮐﺎن ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﺎ ﮐﺬﺑﺖ و ﻻ ﮐﺬﺑﺖ« ﺛﻢ ﯾﻨﻈﺮ اﻟﯽ اﻟﺴـﻤﺎء ﻣﺮة و اﻟﯽ‬‫اﻻرض ﻣﺮة اﺧﺮي ﻟﻤﺎ ﺷﮑﮑﺖ أن اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻗﺎل ﻟﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻗﻮﻻ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 84‬از ‪225‬‬‫ﻗﺎل اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ :‬و ﻫﺬا اﻟﻘﻮل ﻣﻦ ﻋﻤﺮ و ﻃﻌﻦ ﺷﺪﯾﺪ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ ﻧﻈﺮ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم را ﺑﺴﻮي آﺳﻤﺎن ﻣﺮة ﺑﺴﻮي زﻣﯿﻦ اﺧﺮي وﻗﺖ اﻟﺘﻤﺎس‬‫ذي اﻟﺜﺪﯾـﮥ و ﺗﻔﺤﺺ او دﻟﯿﻞ ﻗﺎﻃﻊ ﺑﺮ آن ﮔﺮداﻧﯿﺪه ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺮاي آن ﺣﻀـﺮت در ﺑﺎب ذي‬‫اﻟﺜﺪﯾﻪ ﻗﻮﻟﯽ ارﺷﺎد ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﻏﺮض اﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ ﻋﻨﯿﺪ از اﯾﻦ ﺗﻘﺮﯾﺮ و ﺗﻤﻬﯿﺪ ﺗﺸـﯿﯿﺪ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻧﻔﺲ رﺳﻮل ﻣﺠﯿﺪ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ ﺻﻠﻮات اﻟﻤﻠﮏ اﻟﺤﻤﯿﺪ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و از اﯾﻦ ﺟﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻈﺎم ﻣﺮﯾـﺪ اﯾﻦ ﺗﺰوﯾﺮ ﻏﯿﺮ ﺳﺪﯾـﺪ را ﻃﻌﻦ ﺷﺪﯾـﺪ ﻧﺎﻣﯿـﺪه‪ ،‬ﻣﺰﯾﺪ ﻧﺎﺻﺒّﯿﺖ ﻋﻤﺮو ﻏﯿﺮ رﺷـﯿﺪ ﺑﺮ ﻫﺮ ذﮐﯽ و ﺑﻠﯿﺪ‬‫ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ در ﻣﺰﯾـﺪ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و ﻋـﺪاوت و ﻋﻨﺎد و ﻏﺎﯾﺖ ﮐﻔﺮ و ﻧﻔﺎق و اﻟﺤﺎد ﺟﺎﺣﻆ ﻫﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻃﻌﻦ ﺷﺪﯾـﺪ را‬‫ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻋﺜﻤﺎﻧّﯿﮥ ﺑﺂن ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ رﯾﺒﯽ ﺑﺎﻗﯽ ﻧﯿﺴﺖ«‬‫ﺟﻮاب ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ از ﻧﻈﺎم ﻋﻨﯿﺪ‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻟﻨﻌﻢ ﻣﺎ اﻓﺎد اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻤﻔﯿﺪ ﻓﯽ ﺟﻮاب اﻟﻨﻈﺎم اﻟﻌﻨﯿﺪ ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪ :‬ﻓﯿﻘﺎل ﻻﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ :‬ﻟﺴﻨﺎ ﻧﺸﮏ ﻓﯽ ﻧﺼﺐ ﻋﻤﺮو و ﻋﺪاوﺗﻪ ﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴـﻼم و ﮐﻤـﺎ ﻻـ ﻧﺸـﮏ ﻓﯽ ذﻟـﮏ ﻓﻠﺴـﻨﺎ ﻧﺸـﮏ ﻓﯽ ﺟﻬﻠﻪ و ﺿـﻌﻒ ﻋﻘﻠﻪ و ﻃﻌﻨﻪ ﻓﯽ اﻟـﺪﯾﻦ و ﻧﻔﺎﻗﻪ و اﻟـﺬي ﺣﮑﯿﺖ ﻋﻨﻪ ﯾـﺪل ﻋﻠﯽ ﻣﺎ‬‫وﺻـﻔﻨﺎه‪ ،‬ﻻن ﻧﻈﺮ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﻟﯽ اﻟﺴﻤﺎء ان ﻟﻢ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ ﺻﺤﮥ ﻣﺎ رواه ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و رﻏﺒﺘﻪ اﻟﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﻓﯽ اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ ﻟﺘﻘﺮﯾﺐ اﻇﻬﺎر اﻟﻤﺨﺪج ﻟﺘﺰول ﻋﻦ ﻗﻠﻮب اﻟﻨﺎس اﻟﺸﺒﻬﺎت ]‪ [1‬اﻟﻔﺼﻮل ص ‪88‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪95 :‬‬‫ﻟﻢ ﯾـﺪل ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﻻ ﻧﺺ ﻋﻨﺪه ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و أي ﻧﺴـﺒﮥ ﺑﯿﻦ اﻟﻨﻈﺮ اﻟﯽ اﻟﺴـﻤﺎء و ﺑﯿﻦ اﻟﮑﺬب و ﺑﯿﻦ اﻟﻨﻈﺮ اﻟﯽ اﻻرض و ﺑﯿﻦ اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ‪ ،‬و ﻫﻞ‬‫اﻟﻨﻈﺮ اﻟﯽ ذﻟﮏ اﻻ ﮐﺎﻟﻨﻈﺮ اﻟﯽ اﻟﻌﺴﮑﺮ او اﻟﯽ ﻧﻔﺴﻪ او ﯾﻤﯿﻨﺎ او ﯾﺴﺎرا او اﻣﺎﻣﺎ او وراء‪ ،‬و ﻫﻞ ذﻟﮏ اﻻ ﻟﻐﯿﺮ ﻣﺎ ﻋﺪدﻧﺎه ﻣﻦ ﺿﺮوب اﻻﻋﻤﺎل‬‫و اﻟﺘﺼﺮف ﻣﻦ اﻻﻧﺴﺎن ﻓﯽ ﺣﺮﮐﺎﺗﻪ و ﺳﮑﻨﺎﺗﻪ و ﻫﺬا اﻟﺬي ﺣﮑﺎه اﻟﻨﻈﺎم ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ ﻟﯿﺲ ﯾﺠﺐ ﻓﯿﻪ اﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻟﺘﻌﺠﺐ ﻣﻨﻪ ﻓﺎﻧﻪ ﻟﯿﺲ‬‫ﺑﺤﺠﮥ ﯾﺠﺐ اﻟﺘﺴـﻠﯿﻢ ﻟﻬﺎ و ﻻ ﺷﺒﻬﮥ ﯾﺠﺐ اﻟﻨﻈﺮ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﻟﻮ اﻧﻨﯽ ﮐﺮﻫﺖ اﻏﻔﺎﻟﻪ ﻟﺌﻼ ﯾﻈﻦ ﻇﺎن ان ذﻟﮏ ﻟﺸﺒﻬﮥ ﻓﯿﻪ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن اﻟﺮاي اﯾﺮاده ﻻﻧﻪ‬‫ﻣﺤﺾ اﻟﻬـﺬﯾﺎن ﻋﻠﯽ اﻧـﻪ إذا ﺗﺄﻣـﻞ ﻣﺘﺄﻣـﻞ ﻗﺼـﮥ اﻟﻤﺨـﺪج ﻋﺮف ان اﻣﺮه ﮐـﺎن ﺑﻌﻬـﺪ ﻣـﻦ اﻟﺮﺳـﻮل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟﯽ اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و ذﻟﮏ ان ﻫﺬا اﻟﻤﺨﺪج ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻌﺮوﻓﺎ ﻋﻨﺪ اﺻـﺤﺎب اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻻ ﻣﺸﻬﻮرا و ﻻ ﻋﻠﻤﻮا‬‫اﻧﻪ ﮐﺎن ﻓﯽ اﻟﺨﻮارج ﻓﻨﺠﺎ و ﻗﺘﻞ و ﻻ ﺳـﻤﻌﻮا ﻟﻪ ﺧﺒﺮا ﻓﺄﻧﺒﺄﻫﻢ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺼﻔﺘﻪ ﻗﺒﻞ اﻟﻮﻗﻌﮥ و ﺧﺒﺮﻫﻢ ﺑﻘﺘﺎﻟﻪ و ﻣﺂﻟﻪ و اﻟﺪﻟﯿﻞ‬‫ﻋﻠﯽ ذﻟـﮏ ﻧا ﻪ ﻟﻮ ﮐـﺎن اﻟﺮﺟـﻞ ﻣﻌﺮوﻓـﺎ ﻋﻨـﺪ اﻟﻘﻮم و ﮐﺎن ﻗﺘﻠﻪ ﻣﻌﺮوﻓﺎ ﻟﻬﻢ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﻻﺳـﺘﺪﻻل اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎﻟﺨﺒﺮ ﻋﻨﻪ ﻋﻠﯽ‬‫ﺑـﺎﻃﻠﻬﻢ و ﺣﻘﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﯾﻌﻘـﻞ‪ ،‬و اﻧﻤـﺎ ﺟﻌﻞ ﺧﺒﺮه ﻣﻌﺠﺰا و ﺑﺮﻫﺎﻧﺎ ﻟﻪ ﻋﻠﯽ ﺻﻮاﺑﻪ ﻓﻠﻤﺎ اﻧﮑﺸﻒ اﻟﺤﺮب اﻣﺮ ﺑﻄﻠﺒﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﺘﻠﯽ ﻓﻠﻢ ﯾﻮﺟـﺪ ﺷـﮏ‬‫اﻟﻨﺎس ﻓﯽ ﺧﺒﺮه ﻓﻘﻠﻖ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻟﺬﻟﮏ و ﺟﻌﻞ ﯾﻨﻈﺮ اﻟﯽ اﻟﺴـﻤﺎء ﺗﺎرة ﯾﻨﺎﺟﯽ رﺑﻪ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ ﻓﯽ ﺑﯿﺎن اﻻﻣﺮ و ازاﻟﮥ اﻟﻐﻤﮥ ﻋﻦ اﻟﺨﻠﻖ و ﯾﻨﻈﺮ‬‫اﻟﯽ اﻻرض اﺧﺮي ﻣﻔﮑﺮا ﻓﯽ اﺻﺤﺎﺑﻪ ﺧﺎﺋﻔﺎ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻀﻼل ﻋﻨﺪ اﺳﺘﺒﻄﺎﺋﻬﻢ وﺟﻮده ﻓﻮﻓﻖ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻟﻠﮑﺸﻒ ﻋﻨﻪ‬‫ﻓﺮﮐﺐ اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻐﻠﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﺘﯽ اﺗﯽ ﺟﻤﻌﺎ ﻣﻦ اﻟﻘﺘﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﮐﺸﻔﻮا ﺑﻌﻀﻬﻢ ﻋﻦ ﺑﻌﺾ‬‫ﻓﮑﺸـﻔﻮﻫﻢ ﻓﻮﺟـﺪوا رﺟﻼ اﺳﻮد ﺑﺎدﯾﺎ ﻟﻪ ﺛـﺪي ﮐﺜـﺪي اﻟﻤﺮأة ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ ﺷـﻌﺮات إذا ﻣـﺪت ﺟـﺬﺑﺖ ﯾـﺪه و إذا ارﺳـﻠﺖ ردت ﯾﺪه ﻓﮑﺒﺮ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴﻼم ﻋﻨﺪ ذﻟﮏ و زال اﻟﺮﯾﺐ ﻋﻦ اﺻﺤﺎﺑﻪ‬‫‪ :‬ﻓﮑﯿﻒ ﯾﮑﻮن اﻟﺨﺒﺮ ﻋﻤﺎ وﺻﻔﻨﺎه ﺣﺪﺳﺎ و ﺗﺮﺟﯿﻤﺎ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪96 :‬‬‫ﺑﻞ ﮐﯿﻒ ﯾﮑﻮن ﻫـﺬه اﻟﻤﻨﻘﺒـﮥ اﻟﺠﻠﯿﻠﮥ ﻣﺜﻠﺒﮥ‪ ،‬و ﻫﺬه اﻟﻔﻀـﯿﻠﮥ اﻟﻌﻈﯿﻤﮥ رذﯾﻠﮥ‪ ،‬ﻟﻮ ﻻ ان اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ ﻗﺪ اﻋﻤﯽ ﻗﻠﺐ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ و اﻟﻨﻈﺎم و‬‫اﺻﺤﺎﺑﻬﺎ اﻟﻤﻌﺘﻘﺪﯾﻦ ﻟﻔﻀﻠﻬﻤﺎ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻧﺴﺌﻞ اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ ]‪.[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 85‬از ‪225‬‬‫»اﻣﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﺣﺪ اﯾﻦ ﻫﻔﻮات و دﯾﮕﺮ ﺧﺮاﻓﺎت را ﮐﻪ ﻣﺰﯾﺪ ﺷـﻨﺎﻋﺖ آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ از ﻧﻈﺎم ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﭘﺲ از ﻋﺒﺎرت ﺟﻨﺎب ﺷﯿﺦ‬‫ﻣﻔﯿﺪ ﻃﺎب ﺛﺮاه واﺿﺢ اﺳﺖ«‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ ﻗـﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﻧﻔﺴﻪ ﻓﯽ »اﻟﻔﺼﻮل« ﺑﻌـﺪ اﻟﻌﺒﺎرة اﻟﺴﺎﺑﻘـﮥ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﺸـﯿﺦ اﯾـﺪه اﻟﱠﻠﻪ و ﺟﺮت ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟـﮥ ﯾﺪﻓﻌﻮن ﻣﺎ‬‫ﺣﮑﯿﺖ ﻋﻦ ﻟا ﻨﻈﺎم ﺑﺤﮑﺎﯾﮥ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻋﻨﻪ ان ﯾﮑﻮن ﻟﻪ ﻣﺬﻫﺒﺎ و ﺗﺤﻤﻠﻬﻢ اﻟﺤﻤﯿﮥ ﻟﻼﻋﺘﺰال و اﻟﻌﺼﺒﯿﮥ ﻟﻠﺮﺟﺎل ﻋﻠﯽ اﻧﮑﺎر اﻟﻤﻌﻠﻮم ﻣﻦ ذﻟﮏ و‬‫ﻋﻠﯽ ان ﯾﺤﻤﻠﻮا اﻧﻔﺴـﻬﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﻬﺖ اﻟﻤﺰري ﺑﺼﺎﺣﺒﻪ اﻟﻤﺴـﻘﻂ ﻟﻘﺪره ﺣﺘﯽ آل ﺑﻬﻢ اﻻﻣﺮ اﻟﯽ ﺗﺨﺮﯾﺞ اﻟﻌﺬر ﻟﻠﻨﻈﺎم ﻓﯿﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎه ﺑﺎن زﻋﻤﻮا‬‫ان اﻟـﺬي وﺻـﻔﻨﺎه و ﺷـﺮﺣﻨﺎه ﻣﻦ اﻟﻔﺼﻮل ﻋﻨﻪ اﻧﻤـﺎ ﺧﺮج ﻣﺨﺮج اﻟﺤﺠـﺎج ﻟﺤﻤﻠـﮥ اﻻﺧﺒـﺎر و ﻣﻨﺎﻗﺼـﮥ ﺧﺼﻮﻣﻪ ﻣﻦ اﻟﻔﻘﻬﺎء ﻗﺎﻟﻮا و اﻧﻤﺎ ﻗﺎل‬‫اﻟﺮﺟﻞ ان ﻫـﺬه اﻟﺸـﻨﺎﻋﺎت ﻋﻠﯽ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﺗﻠﺰﻣﮑﻢ ﻋﻠﯽ رواﯾﺘﮑﻢ ﻋﻨﻬﻢ ﻫﺬه اﻟﺮواﯾﺎت ﻓﺎﻣﺎ اﻧﺎ ﻓﺎﻧﯽ اﺗﺨﻠﺺ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﺑﺎﻋﺘﻤﺎدي ﻋﻠﯽ ﻇﺎﻫﺮ‬‫اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻘﺎﻃﻊ ﻟﻠﻐﺪر ﻣﻦ اﻻﺧﺒﺎر و ﯾﺴﻠﻢ ﺑﺬﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﻣﻘﺎﻟﺘﯽ اﻻﺋﻤﮥ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ و اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ ﺑﺎﺣﺴﺎن‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺸـﯿﺦ اﯾﺪه اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬و ﻫﺬا ﺛﻤﻦ ﻣﻦ ﻫﺆﻻء اﻟﺠﻬﺎل و اﻋﺘﺪال ﻓﺎﺳﺪ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ ﺿـﻌﻒ ﻋﻘﻞ ﻣﻌﺘﻤﺪه او ﻋﻠﯽ ﻣﺤﺾ اﻟﻌﺼﺒﯿﮥ ﻣﻨﻪ و اﻟﻌﻨﺎد‪ ،‬و‬‫ذﻟـﮏ ان ﺻـﺮﯾﺢ ﮐﻼـم اﻟﻨـﺎﻇﻢ و ﻇـﺎﻫﺮه و ﺑـﺎﻃﻨﻪ ﺧﻼف ﻣﺎ ادﻋﺎه ﻫﺆﻻء اﻻوﻏﺎد‪ ،‬و ﻻ ﻓﺮق ﺑﯿﻦ ﻣﻦ ﺣﻤﻞ ﻣـﺬﻫﺐ اﻟﺨﻮارج ﻋﻠﯽ ﺧﻼف‬‫اﻟﻤﻌﺮوف ﻣﻨﻪ ﺑﻞ ادﻋﯽ ﻓﯿﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﺸﯿﻌﮥ‪ ،‬و ﺑﯿﻦ ﻣﻦ ﺣﻤﻞ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﺸﯿﻌﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﻘﺘﻀﯽ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﺨﻮارج‪ ،‬و ﻣﻨﻊ ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺳﺎﺋﺮ ]‪[1‬‬‫اﻟﻔﺼﻮل ص ‪88‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪97 :‬‬‫اﻟﻤﺬاﻫﺐ و اﻟﻤﻘﺎﻻت اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫ﻋﻈﻤﺖ ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ ﻣﻮرد اﻋﺘﺮاف اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫و ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن و ﻋﻠﻮ ﻗﺪر‪ ،‬و ﺳـﻤﻮ ﻓﺨﺮ‪ ،‬و ﺑﺮاﻋﺖ‪ ،‬و ﮐﻤﺎل‪ ،‬و ورع‪ ،‬و زﻫﺪ‪ ،‬و ﺗﻘﺪس ﺟﻨﺎب ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ و واﺿﺢ و ﻣﻌﺮوف‬‫و ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ‪ .‬و اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﮥ ﺳﻨﯿﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﺪاﯾﺢ و ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﻔﺎﺧﺮ و ﻣﺄﺛﺮ آن ﺟﻨﺎب ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ذﮐﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ و اﺧﻔﺎي ﺣﻖ ﮐﻠﯿﮥ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب اﻟﻌﺒﺮ ﺑﺨﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﻪ ﺛﻠﺚ ﻋﺸﺮة و ارﺑﻌﻤﺄﺗﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻤﻔﯿـﺪ اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن اﻟﺒﻐـﺪادي اﻟﮑﺮﺧﯽ و ﯾﻌﺮف اﯾﻀﺎ ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻤﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ اﻟﺸـﯿﻌﮥ و اﻣﺎم اﻟﺮاﻓﻀـﮥ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ‬‫اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﮑﺜﯿﺮة‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﯽ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾـﺦ اﻻﻣﺎﻣﯿـﮥ‪ :‬ﻫﻮ ﺷـﯿﺦ ﻣﺸﺎﯾـﺦ اﻟﻄﺎﺋﻔـﮥ و ﻟﺴﺎن اﻻﻣﺎﻣﯿـﮥ‪ ،‬و رﺋﯿﺲ اﻟﮑﻼم و اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﺠﺪل‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن ﯾﻨﺎﻇﺮ اﻫﻞ ﮐﻞ ﻋﻘﯿـﺪة ﻣﻊ اﻟﺠﻼﻟـﮥ اﻟﻌﻈﯿﻤـﮥ ﻓﯽ اﻟﺪوﻟـﮥ اﻟﺒﻮﯾﻬﯿـﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺼﺪﻗﺎت‪ ،‬ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺨﺸﻮع ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟﺼﻮم‬‫ﺧﺸﻦ اﻟﻠﺒﺎس‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻏﯿﺮه‪ :‬ﮐﺎن ﻋﻀـﺪ اﻟﺪوﻟـﮥ رﺑﻤﺎ زار اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻤﻔﯿـﺪ و ﮐﺎن ﺷـﯿﺨﺎ رﺑﻌـﮥ ﻧﺤﯿﻔﺎ اﺳـﻤﺮ‪ ،‬ﻋﺎش ﺳـﺘﺎ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ﻟﻪ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻣﺎﺋﺘﯽ‬‫ﻣﺼﻨﻒ‪ ،‬ﮐﺎﻧﺖ ﺟﻨﺎزﺗﻪ ﻣﺸﻬﻮدة و ﺷﯿﻌﻪ ﺛﻤﺎﻧﻮن اﻟﻔﺎ ﻣﻦ اﻟﺮاﻓﻀﮥ و اﻟﺸﯿﻌﮥ‪ ،‬و اراح اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻮﺗﻪ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ]‪[2‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن«‬‫و اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن و ﻋﺒﺮة اﻟﯿﻘﻈﺎن« در وﻗﺎﯾﻊ ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺚ ﻋﺸـﺮة و ارﺑﻌﻤﺄﺗﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪[1] :‬‬‫اﻟﻔﺼﻮل ص ‪88‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ص ‪ 297‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 86‬از ‪225‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪98 :‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ ﻋﺎﻟﻢ اﻟﺸـﯿﻌﮥ و اﻣﺎم اﻟﺮاﻓﻀﮥ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﮑﺜﯿﺮة‪ ،‬ﺷـﯿﺨﻬﻢ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻤﻔﯿﺪ و ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻤﻌﻠﻢ أﯾﻀﺎ‪ ،‬اﻟﺒﺎرع ﻓﯽ اﻟﮑﻼم و‬‫اﻟﺠﺪل و اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬ﯾﻨﺎﻇﺮ اﻫﻞ ﮐﻞ ﻋﻘﯿﺪة‪ ،‬ﻣﻊ اﻟﺠﻼﻟﮥ و اﻟﻌﻈﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺪوﻟﮥ اﻟﺒﻮﯾﻬﯿﮥ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﯽ‪ :‬و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺼﺪﻗﺎت‪ ،‬ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺨﺸﻮع‪،‬‬‫ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺼﻠﻮة و اﻟﺼﻮم‪ ،‬ﺧﺸﻦ اﻟﻠﺒﺎس‪ ،‬و ﻗﺎل ﻏﯿﺮه‪:‬‬‫ﮐﺎن ﻋﻀﺪ اﻟﺪوﻟﮥ رﺑﻤﺎ زار اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻤﻔﯿﺪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷـﯿﺨﺎ رﺑﻌﮥ ﻧﺤﯿﻔﺎ اﺳﻤﺮ‪ ،‬ﻋﺎش ﺳﺘﺎ و ﺳﺒﻌﯿﻦ ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﻟﻪ اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻣﺎﺋﺘﯽ ﻣﺼﻨﻒ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ‬‫ﺟﻨﺎزﺗﻪ ﻣﺸﻬﻮدة و ﺷﯿﻌﻪ ﺛﻤﺎﻧﻮن اﻟﻔﺎ ﻣﻦ اﻟﺮاﻓﻀﮥ و اﻟﺸﯿﻌﮥ‪ ،‬و اراح اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻮﺗﻪ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان«‬‫»و ﻋﻼﻣﻪ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﻌﻤﺎن اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻤﻔﯿﺪ ﻋﺎﻟﻢ اﻟﺮاﻓﻀﮥ‪ ،‬اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻤﻌﻠﻢ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﺒﺪﻋﯿﮥ و ﻫﯽ ﻣﺎﺋﮥ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻃﻌﻦ ﻓﯿﻬﺎ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺴﻠﻒ‪ ،‬ﻟﻪ ﺻﻮﻟﮥ ﻋﻈﯿﻤﮥ ﺑﺴﺒﺐ ﻋﻀﺪ اﻟﺪوﻟﮥ‪ ،‬ﺷﯿﻌﻪ ﺛﻤﺎﻧﻮن اﻟﻒ راﻓﻀﯽ ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ‪ 313‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﺻـﻨﻒ ﮐﺘﺒﺎ ﮐﺜﯿﺮة ﻓﯽ ﺿـﻼﻟﻬﻢ و اﻟـﺬب ﻋﻦ اﻋﺘﻘﺎدﻫﻢ‪ ،‬و اﻟﻄﻌﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ و اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ و اﺋﻤـﮥ اﻟﻤﺠﺘﻬـﺪﯾﻦ و ﻫﻠﮏ ﺑﻬﺎ‬‫ﺧﻠـﻖ اﻟﯽ ان اراح اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﻪ ﻓﯽ ﺷـﻬﺮ رﻣﻀـﺎن‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﮐـﺎن ﮐـﺜﯿﺮ اﻟﺘﻘﺸـﻒ و اﻟﺘﺨﺸﻊ و اﻻﮐﺒـﺎب ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﺗﺨﺮج ﺑﻪ ﺟﻤﺎﻋـﮥ و ﺑﺮع ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﻘﺎﻟـﮥ اﻻﻣﺎﻣﯿـﮥ ﺣﺘﯽ ﮐﺎن ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻟﻪ ﻋﻠﯽ ﮐﻞ اﻣﺎﻣﯽ ﻣﻨـﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن اﺑﻮه ﻣﻘﯿﻤﺎ ﺑﻮاﺳﻂ‪ ،‬و وﻟـﺪ اﻟﻤﻔﯿـﺪ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺑﻌﮑﺒﺮا‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪ :‬ان ﻋﻀـﺪ‬‫اﻟﺪوﻟﮥ ﮐﺎن ﯾﺰوره ﻓﯽ داره و ﯾﻌﻮده إذا ﻣﺮض‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﺠﻌﻔﺮي و ﮐﺎن ﺗﺰوج ﺑﻨﺖ اﻟﻤﻔﯿﺪ‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺎن اﻟﻤﻔﯿﺪ ﯾﻨﺎم ﻣﻦ اﻟﻠﯿﻞ‬‫إﻻ ﻫﺠﻌﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﺼﻠﯽ او ﯾﻄﺎﻟﻊ او ﯾﺪرس ]‪ [1‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 3‬ص ‪ 28‬ط داﺋﺮة اﻟﻤﻌﺎرف اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ ﺑﺤﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪99 :‬‬‫او ﯾﺘﻠﻮ اﻟﻘﺮآن ]‪.[1‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣـﻆ ﺑﺴـﺒﺐ اﺳﺘﯿﻼـي ﺑﻐﺾ و ﺣﻘـﺪ و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و ﺛﻮران و ﻫﯿﺠﺎن ﻣﻮارد ﻋﺼﺒﯿﺖ در زﻫـﺪ ﺣﻀـﺮت ازﻫـﺪ اﻟﺰاﻫـﺪﯾﻦ ﺑﻌـﺪ ﺧﺘﻢ‬‫اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و ﺳﻼﻣﻪ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ ﻗﺪح آﻏﺎز ﻧﻬﺎده ﮐﻔﺮ و ﻧﻔﺎق و ﺿﻼل و ﻋﻨﺎد و اﻟﺤﺎد ﺧﻮد ﺑﺮ ﺗﻤﺎم ﻋﺎﻟﻢ روﺷﻦ و ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﺟﺎﺣﻆ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ را از اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم زاﻫﺪﺗﺮ داﻧﺴﺘﻪ‬‫ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﺧـﻮد ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ در ﺣﺎﺷـﯿﻪ دﻟﯿـﻞ ﺷـﯿﺸﻢ از دﻻﺋـﻞ ﻋﻘﯿﻠﻪ ﺑﺮ اﻣـﺎﻣﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم از ﻫﻤﯿﻦ ﺑـﺎب اﻣـﺎﻣﺖ‬‫ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﮐﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ زاﻫـﺪﺗﺮ از ﻋﻠﯽ ﺑﻮد از دﻧﯿـﺎ رﻓﺖ‪ ،‬ﺷـﺘﺮي و ﻏﻼـﻣﯽ ﮔـﺬاﺷﺖ‪ ،‬و ﺑﺴـﯿﺎري ﻓﺘﻮح و ﻏﻨـﺎﺋﻢ او را ﺑﻮد‪ ،‬و او ﻧﻪ ﻣﻬﺮ زﻧﯽ داد و ﻧﻪ‬‫ﺑﻬﺎي ﮐﻨﯿﺰي‪ [1] ،‬ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان ج ‪ 5‬ص ‪.369‬‬‫ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﯾﺒﮏ اﻟﺼﻔﺪي در واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻤﻔﯿﺪ اﻟﺸـﯿﻌﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﻌﻤﺎن اﺑﻦ اﻟﻤﻌﻠﻢ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺸﯿﺦ اﻟﻤﻔﯿﺪ ﮐﺎن رأس اﻟﺮاﻓﻀﮥ ﺻﻨﻒ ﻟﻬﻢ ﮐﺘﺒﺎ ﻓﯽ اﻟﻀﻼﻻت و‬‫اﻟﻄﻌﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺴـﻠﻒ اﻻ اﻧﻪ ﮐﺎن أوﺣﺪ ﻋﺼـﺮه ﻓﯽ ﻓﻨﻮﻧﻪ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺚ ﻋﺸﺮة و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ و ﻋﻠﯿﻪ ﻗﺮأ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ و أﺧﻮه اﻟﺮﺿﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ و‬‫ﮐﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ ﺑﺎﻟﮑﺮخ دﻓﻦ ﺑﺪاره‪ ،‬ﺛﻢ ﻧﻘﻞ اﻟﯽ ﻣﻘﺎﺑﺮ ﻗﺮﯾﺶ و ﻟﻤﺎ ﻣﺎت رﺛﺎه اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﺮﺿﯽ‬‫ﻣﻦ ﻟﻔﻀﻞ أﺧﺮﺟﺖ ﻣﻨﻪ ﺟﻨﺒﺎ و ﻣﻌﺎن ﻓﻀﻀﺖ ﻋﻨﻪ ﺧﺘﺎﻣﺎ‬‫ﻣﻦ ﯾﺜﯿﺮ اﻟﻌﻘﻮل ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﮐﻦ ﻫﻤﻮدا و ﯾﻔﺘﺢ اﻹﺑﻬﺎﻣﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 87‬از ‪225‬‬‫ﻣﻦ ﯾﻌﯿﺮ اﻟﺼﺪﯾﻖ رأﯾﺎ إذا ﻣﺎ ﺳﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﺨﻄﻮب ﮐﺎن ﺣﺴﺎﻣﺎ‬‫ﻗﺎل ذاﮐﺮ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي ﺑﻌﺪ ﺣﮑﺎﯾﮥ اﻟﺘﺮﺟﻤﮥ ﻋﻦ اﻟﺼـﻔﺪي‪ :‬ﻫﺬا )أي ﻧﺴـﺒﮥ اﻟﻘﻮل اﻟﯽ اﻟﺮﺿـﯽ( ﻏﻠﻂ ﻣﻦ اﻟﺼـﻔﺪي ﻻن اﻟﺸﺮﯾﻒ ﻣﺎت‬‫ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﻗﺒﻞ ﻣﻮت اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻤﻔﯿﺪ ﺑﺴﻨﯿﻦ ﻋﺪﯾﺪة و اﻟﺮاﺋﯽ ﻟﻠﻤﻔﯿﺪ ﻫﻮ اﻟﺴﯿﺪ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ ﮐﻤﺎ ذﮐﺮه أﺑﻮ اﻟﻔﺪاء ﻓﯽ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ‬
‫اﻟﻮردي ﻓﯽ ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪100 :‬‬‫و ﻋﻠﯽ از ﻋﺎﻟﻢ رﻓﺖ و از او ﻣﺰارع و ﻧﺨﻠﺴﺘﺎن و زﻧﺎن و ﺳﺮﯾﻪﻫﺎ ﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬‫اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ در ﺟﻮاب ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪ :‬ﮐﻪ اﯾﺮاد ﺑﺴـﯿﺎري زﻧﺎن ﺗﻌﺮﯾﺾ اﺳﺖ ﺑﺴـﯿﺪ اﻧﺲ و ﺟﺎن ﮐﻪ ﺑﻬﻨﮕﺎم رﺣﻠﺖ ﻧﻪ زن ﮔﺬاﺷﺖ‪ ،‬و ﺳـﻔﯿﺎن ﺑﻦ‬‫ﻋﯿﯿﻨـﮥ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ زن ﺑﺴـﯿﺎر داﺷـﺘﻦ از دﻧﯿﺎ ﻧﯿﺴﺖ ﭼﻪ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﻫﯿـﭻ اﺣـﺪي از ﺻـﺤﺎﺑﻪ در وﻗﺖ ﺧﻮدش زاﻫﺪﺗﺮ از ﻋﻠﯽ ﻧﺒﻮد و او را‬‫ﻫﻔﺪه ﺳﺮﯾﻪ و ﭼﻬﺎر زن ﺑﻮد ﻣﻔﺘﺎح ﻣﻨﻪ ]‪ [1‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ در زﻫﺪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻗﺪح ﮐﺮده ﺑﮕﺬاﺷﺘﻦ ﻣﺰارع و ﻧﺨﻠﺴﺘﺎن و زﻧﺎن و‬‫ﺳﺮﯾﻪﻫـﺎ و از ﺟﻮاﺑﯽ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ از اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ اﯾﺮاد ﺑﺴـﯿﺎري زﻧـﺎن را ﺗﻌﺮﯾﺾ ﺟﺎﺣﻆ‬‫ﺑﺤﻀـﺮت ﺳـﯿﺪ اﻻﻧﺲ و اﻟﺠﺎن ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و ﺳﻼﻣﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت وﻗﺖ ارﺗﺤﺎل از دﻧﯿﺎي ﺳﺮﯾﻊ اﻟﺰوال ﻧﻪ‬‫ز ن ﮔ ﺬا ﺷ ﺘ ﻪ ‪.‬‬
‫ﭘﺲ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ از اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺧﺎرج اﺳﺖ و ﺑﺰﻣﺮه اﻫﻞ ﺑﺪﻋﺖ و ﺿﻼل و ارﺑﺎب ﮐﻔﺮ و ﻧﻔﺎق و ﻫﻼك و ﺑﻮار و‬‫دﻣـﺎر و اﻟـﺞ ﮐﻪ اﺗﻌﺎب ﻧﻔﺲ ﺧﺒﯿﺚ در ﻗـﺪح و ﺟﺮح زﻫـﺪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎﻣﺮي ﮐﺮده ﮐﻪ آن ﻋﯿﻦ ﻗـﺪح و ﺟﺮح در‬‫زﻫﺪ ﺟﻨﺎب ﺧﺎﺗﻢ اﻟﻨﺒﯿﯿﻦ و اﻓﻀﻞ اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و ﺳﻼﻣﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﺟﻤﻌﯿﻦ اﺳﺖ‪.‬‬‫وا ﻋﺠﺒﺎ ﮐﻪ رازي راﺿـﯽ ﺑﺎﯾﺮاد ﺧﺮاﻓﺎت ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺎﺻﺐ ﺣﺎﻗﺪ و ﻣﺒﻐﺾ ﻣﻌﺎﻧﺪ و ﻣﻨﺎوي ﺣﺎﺳﺪ و ﻣﻠﺤﺪ ﻏﯿﺮ راﺷﺪ و ﺧﺎﺳﺮ ﺣﺎﺋﺪ ﺷﺪه‪ ،‬و ﭼﻪ‬‫ﻋﺠﺐ اﺳﺖ از رازي ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺟﺎﺣﻆ در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﺪ ﺟﺎن ﺧﺮﯾﺪه ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﮥ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﮥ ص ‪.471‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪101 :‬‬‫ﺗﻌﺮﯾﺾ او را ﺑﺴـﺮور اﻧﺲ و ﺟـﺎن ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻫﻢ ﺑﺴـﻤﻊ ﻗﺒﻮل اﺻـﻐﺎ ﻧﻤﺎﯾـﺪ و ﻇـﺎﻫﺮ ﺑﻈﺎﻫﺮ ﺧﺮوج از اﻫﻞ اﺳـﻼم ﻗﺒﻮل‬‫ﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬آري ﭼﻮن ﻣـﺬﻫﺐ ﺟـﺒﺮ و ﻧﺼﺐ را ﺑﺲ ﮔﺮان ﺧﺮﯾـﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ آن را از دﺳﺖ ﺧﻮاﻫـﺪ داد ﺑﯽآﻧﮑﻪ ﻧﯿـﻞ ﮐﻔﺮ ﺻـﺮﯾﺢ و اﻟﺤـﺎد‬‫ﻓﻀﯿﺢ ﺑﺮ ﺟﺒﯿﻦ ﻣﺒﯿﻦ ﺧﻮد ﻧﮕﺬارد‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﺑﺮاي اﻟﻘﺎي وﺳﺎوس از ﻫﺬﯾﺎن ﺟﺎﺣﻆ ﺟﻮاب ﻧﺪاده‬‫و از ﻏﺮاﺋﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺣﺎﺷـﯿﻪ از ﻃﻌﻦ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﮕﺬاﺷﺘﻦ ﻣﺰارع و ﻧﺨﻠﺴﺘﺎن ﺟﻮاﺑﯽ ﻧﻨﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺴﺎط آن را در‬‫ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﭼﻪ ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﻏﺮض ﺑﺎﻃﻨﯿﺸﺎن ﻫﻢ اﻟﻘﺎي و ﺳﺎوس در ﻗﻠﻮب ﻫﻤـﺞ رﻋﺎع ﺑﺎﺷـﺪ ﺗﺎ ﭘﻨﺪارﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻃﻌﻦ ﭼﻨﺎن ﻃﻌﻦ ﻗﻮي اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﻋﻠﻤﺎي ﺳـﻨﯿﻪ از ﺟﻮاب آن ﻋﺎﺟﺰﻧـﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ از ﺟﻮاﺑﺶ ﻋﺎﺟﺰﻧـﺪ ﭘﺲ رواﻓﺾ ﺑﺎﻻوﻟﯽ ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺮاﺳـﯿﻤﻪ و ﻋﺎﺟﺰ ﺧﻮاﻫﻨﺪ‬‫ﺑﻮد ﻋﻠﯽ ﺣﺴﺐ ﻣﺰﻋﻮﻣـﺎﺗﻬﻢ اﻟﺒﺎﻃﻠـﮥ ﮐﻤـﺎ ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ ﻧﻌﯿﻖ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿـﮥ و ﺻـﯿﺎﺣﻪ و ﻧﻬﯿﻘﻪ و ﻧﺒﺎﺣﻪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﯾﻦ ﺣﯿﻠﻪ رذﯾﻠﻪ و وﺳـﯿﻠﻪ ﻏﯿﺮ ﺟﻤﯿﻠﻪ‬‫اﺛﺒـﺎت ﻃﻌﻦ ﺑﺮ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺧﻮاﺳـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ در ﺑﻌﺾ ﺣﻮاﺷـﯽ دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ اﮐﺘﻔﺎ ﺑﺮ اﯾﺮاد و ﻣﻘﺎﻻت و ﻫﻔﻮات ﻧﻮاﺻـﺐ‬‫ﮐﺮده و از ذﮐﺮ ﺟﻮاب آن ﻃﯽ ﮐﺸـﺢ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﺗﻔﺼـﯿﻞ ﺟﻮاب اﯾﻦ ﻣﻄـﺎﻋﻦ و اﻣﺜﺎل آن اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﻣﺎ ﺑﻌـﺪ در ﺗﺸـﯿﯿﺪ‬‫دﻟﯿﻞ ﺷـﺸﻢ از دﻻﺋﻞ ﻋﻘﻠﯿﻪ ﮐﻪ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ وارد ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﺧﻮاﻫﯽ در ﯾﺎﻓﺖ ﻟﮑﻦ در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺮ اﯾﺮاد ﻋﺒﺎرت اﺑﻦ أﺑﯽ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺟﻮاب اﯾﻦ ﺧﺮاﻓﺖ ﻧﻮاﺻﺐ و اﻟﺰام اﯾﺸﺎن ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯽ اﺳﺖ اﮐﺘﻔﺎ ﻣﯽرود‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 88‬از ‪225‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ ﺷـﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ﻓﯽ ﺷـﺮح وﺻـﯿﮥ ﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻤﺎ ﯾﻌﻤﻞ ﻓﯽ اﻣﻮاﻟﻪ ﮐﺘﺒﻬﺎ ﺑﻌﺪ ﻣﻨﺼﺮﻓﻪ ﻣﻦ ﺻﻔﯿﻦ ﻫﺬا ﻣﺎ أﻣﺮ ﺑﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ ﻣﺎﻟﻪ اﺑﺘﻐﺎء وﺟﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﯿﻮﻟﺠﻪ ﺑﻪ اﻟﺠﻨﮥ و ﯾﻌﻄﯿﻪ ﺑﻪ اﻻﻣﻨﯿﮥ‪:‬‬‫ﻗﺪ ﻋﺎﺑﺖ اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿﮥ ﻋﻠﯿﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ان اﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﻣﺎت و ﻟﻢ ﯾﺨﻠﻒ دﯾﻨﺎرا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪102 :‬‬‫و ﻻ درﻫﻤﺎ و ان ﻋﻠﯿﺎ ﻣﺎت و ﺧﻠﻒ ﻋﻘﺎرا ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬ﯾﻌﻨﻮن ﻧﺨﻼ‪.‬‬‫ﻓﯿﻘﺎل ﻟﻬﻢ‪ ،‬ﻗﺪ ﻋﻠﻢ ﮐﻞ اﺣﺪ ان ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﺳﺘﺨﺮج ﻋﯿﻮﻧﺎ ﺑﮑﺪ ﯾﺪه ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و ﯾﻨﺒﻊ و ﺳﻮﯾﻘﮥ‪ ،‬و أﺣﯿﺎ ﺑﻬﺎ ﻣﻮاﺗﺎ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬ﺛﻢ اﺧﺮﺟﻬﺎ ﻋﻦ‬‫ﻣﻠﮑﻪ و ﺗﺼﺪق ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ و ﻟﻢ ﯾﻤﺖ و ﺷﯽء ﻣﻨﻬﺎ ﻓﯽ ﻣﻠﮑﻪ‪ ،‬اﻻ ﺗﺮي ﻣﺎ ﺗﺘﻀﻤﻨﻪ ﮐﺘﺐ اﻟﺴﯿﺮ‬‫و اﻻﺧﺒﺎر ﻣﻦ ﻣﻨﺎزﻋﮥ زﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﻓﯽ ﺻﺪﻗﺎت ﻋﻠّﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و ﻟﻢ ﯾﻮرث ﻋﻠﯽ ﺑﯿﻨﻪ ﻗﻠﯿﻼ ﻣﻦ اﻟﻤﺎل و ﻻ ﮐﺜﯿﺮا اﻻ‬‫ﻋﺒﯿـﺪه و اﻣﺎءه و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ درﻫﻢ ﻣﻦ ﻋﻄﺎﺋﻪ ﺗﺮﮐﻬﺎ ﻟﯿﺸﺘﺮي ﺑﻬﺎ ﺧﺎدﻣﺎ ﻻﻫﻠﻪ ﻗﯿﻤﺘﻬﺎ ﺛﻤﺎﻧﯿـﮥ و ﻋﺸـﺮون دﯾﻨﺎرا ﻋﻠﯽ ﺣﺴﺐ اﻟﻤﺎﺋـﮥ ارﺑﻌﮥ دﻧﺎﻧﯿﺮ‬‫ﻫﮑـﺬا ﮐـﺎﻧﺖ اﻟﻤﻌﺎﻣﻠـﮥ ﺑﺎﻟـﺪراﻫﻢ إذ ذاك‪ ،‬و اﻧﻤـﺎ ﻟﻢ ﯾﺘﺮك أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻗﻠﯿﻼـ و ﻻـ ﮐﺜﯿﺮا ﻻـﻧﻪ ﻣـﺎ ﻋـﺎش ﻓﻠﻮ ﻋﺎش ﻟﺘﺮك‪ ،‬أ ﻻ ﺗﺮي أن ﻋﻤﺮ‬‫أﺻـﺪق أم ﮐﻠﺜﻮم أرﺑﻌﯿﻦ أﻟﻒ درﻫﻢ و دﻓﻌﻬﺎ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻻن ﻫﺆﻻء ﻃﺎﻟﺖ اﻋﻤﺎرﻫﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻨﻬﻢ ﻣﻦ درت ﻋﻠﯿﻪ اﺧﻼف اﻟﺘﺠﺎرة و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ‬‫ﮐـﺎن ﯾﺴـﺘﻌﻤﺮ اﻻـرض و ﯾﺰرﻋﻬـﺎ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ اﺳـﺘﻔﻀﻞ ﻣﻦ رزﻗﻪ ﻣﻦ اﻟﻔﯽء و ﻓﻀـﻠﻬﻢ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑـﺎﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻌﻤﻞ ﺑﯿـﺪه‪،‬‬‫ﯾﺤﺮث اﻻـرض و ﯾﺴـﺘﻘﯽ اﻟﻤـﺎء‪ ،‬و ﯾﻐﺮس اﻟﻨﺨـﻞ‪ ،‬ﮐـﻞ ذﻟﮏ ﯾﺒﺎﺷـﺮه ﺑﻨﻔﺴﻪ و ﻟﻢ ﯾﺴـﺘﺒﻖ ﻣﻨﻪ ﻟﻮﻗﺘﻪ و ﻻ ﻟﻌﻘﺒﻪ ﻗﻠﯿﻼ و ﻻ ﮐﺜﯿﺮا‪ .‬و اﻧﻤﺎ ﮐﺎن‬‫ﺻﺪﻗﮥ و ﻗﺪ ﻣﺎت رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺿﯿﺎع ﮐﺜﯿﺮة ﺟﻠﯿﻠﮥ ﺟﺪا ﺑﺨﯿﺒﺮ و ﻓﺪك‪ ،‬و ﺑﻨﯽ اﻟﻨﻀﯿﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﻪ وادي ﻧﺨﻠﮥ‬‫و ﺿـﯿﺎع اﺧﺮي ﮐﺜﯿﺮة ﺑﺎﻟﻄـﺎﺋﻒ‪ ،‬ﻓﺼﺎرت ﺑﻌـﺪ ﻣﻮﺗﻪ ﺻﺪﻗـﮥ‪ ،‬ﺑﺎﻟﺨﺒﺮ اﻟـﺬي رواه أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻓﺎن ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻣﻌﯿﺒﺎ ﺑﻀـﯿﺎﻋﻪ و ﻧﺨﻠﻪ‪،‬‬‫ﻓﮑﺬﻟﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻫﺬا ﮐﻔﺮ‪ ،‬و ان ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ اﻧﻤﺎ ﺗﺮك ذﻟﮏ ﺻﺪﻗﮥ‬‫ﻓﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﺎ روي ﻋﻨﻪ اﻟﺨﺒﺮ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻻ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ و ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﮐﺎن ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﻪ ﻗﺪ اﺛﺒﺖ‬‫ﻋﻨﻪ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ اﻧﻬﺎ ﺻﺪﻗـﮥ ﻓﺎﻟﺘﻬﻤﮥ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺒﺎب اﺑﻌﺪ ]‪ [1] .[1‬ﺷـﺮح ﻧﻬـﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ﻻﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾﺪ ج ‪ 15‬ص ‪ 146‬دار‬‫اﻻﺣﯿﺎء اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ ﺑﻤﺼﺮ‬‫ﺟﺎﺣﻆ اﺳﻼم اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺻﻐﺮ ﺳﻦ ﮐﻮﭼﮏ ﺷﻤﺮده‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣـﻆ ﺑﺎﺳـﺘﺤﻮاذ ﻫﻮاي ﻣﺮدي‪ ،‬و اﺳﺘﯿﻼي ﺷـﯿﻄﺎن ﻣﻐﻮي ﭼﻨﺎن ﺧﻮض در ﻏﻤﺮات اﺑﺎﻃﯿﻞ‪ ،‬و اﻗﺘﺤﺎم ﻣﻬﺎوي ادﻏﺎل و ﺗﻀـﻠﯿﻞ اﯾﺜﺎر‬‫ﮐﺮده ﮐﻪ ﺗﻬﺠﯿﻦ و ﺗﻨﻘﯿﺺ و ازراء و ﺛﻠﺐ و ﻋﯿﺐ اﺳـﻼم ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺘﻘﻠﯿﺪ ﮐﻔﺎر اﺷﺮار و اﺗﺒﺎع آن ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻧﺎﺑﮑﺎر‬‫آﻏﺎز ﻧﻬﺎده‪ ،‬داد ژاژﺧﺎﺋﯽ و ﻫﺮزهﺳﺮاﯾﯽ و ﯾﺎوه دراﺋﯽ داده‪ ،‬دﻣﺎغ ﺳﻮزي‪ ،‬و ﺧﯿﺮه ﺳﺮي‪ ،‬و ﭘﻬﻦ ﭼﺸﻤﯽ را ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻗﺼﻮي رﺳﺎﻧﯿﺪه‪ ،‬ﻗﻠﻮب‬‫أﻫـﻞ اﯾﻤـﺎن و اﺳـﻼم ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﺗﻤﺎم رﻧﺠﺎﻧﯿـﺪه‪ ،‬و ﮐﻠﻤﺎت ﻃﻮﯾﻠﻪ ﻣﻠﻔﻘـﮥ و ﺧﺮاﻓﺎت ﻣﻄﻨﺒﻪ ﻣﺰوﻗﻪ و ﺗﻌﺼـﺒﺎت ﻓﺎﺣﺸﻪ ﻣﻮﺣﺸﻪ و ﺗﻘﻮﻻت زاﺋﻐﻪ‬‫ﺑﺎﻃﻠﻪ ﺑﺮ زﺑﺎن ﺧﺮاﻓﺖ ﺗﺮﺟﻤﺎن آورده‪ ،‬و ﻋﻼﻣﻪ ﻧﺤﺮﯾﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ ﺑﻦ ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾﺪ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﯽ اﯾﻦ ﮐﻠﻤﺎت‬‫ﻋﺼﺒﯿﺖ آﯾـﺎت ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﺣـﺪ را در ﺷـﺮح ﻧﻬـﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ وارد ﮐﺮده و ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾـﺪ و اﺳـﺘﻨﺎد ﻋﻠﻤﺎء ﺳـﻨﯿﻪ ﻣﺜﻞ ﻓﻀﻞ ﺑﻦ‬‫روزﺑﻬﺎن در ﮐﺘﺎب ﺑﺎﻃﻞ ﺧﻮد‪ ،‬و ﻣﻼ ﻣﺤﺴﻦ ﮐﺸﻤﯿﺮي در »ﻧﺠﺎة اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﺑﻨﻘﻞ او در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺧﻮاﻫﯽ درﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ أوﻻ ذﮐﺮ اﺳـﺘﺤﻘﺎر و اﺳﺘﺼـﻐﺎر اﺳﻼم ﺣﯿﺪر ﮐﺮار ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﻟﻤﻠﮏ اﻟﺠﺒﺎر ﺑﺼﻐﺮ ﺳﻦ آن ﺟﻨﺎب ﻧﻤﻮده‪ :‬و‬‫اﯾﻦ ﻋﯿﻦ ﺷﺒﻪ ﮐﻔﺎر اﺷﺮار اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت ﺧﻮد ذﮐﺮ آن در ﺧﻄﺒﻪ ﻗﺎﺻﻌﻪ ﻓﺮﻣﻮده«‪:‬‬‫ﺣﯿﺚ‬‫ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﺸـﺠﺮة‪ :‬ﻓﻘﺎل اﻟﻘﻮم ﮐﻠﻬﻢ ﺑﻞ ﺳﺎﺣﺮ ﮐـﺬاب ﻋﺠﯿﺐ اﻟﺴـﺤﺮ ﺧﻔﯿﻒ ﻓﯿﻪ و ﻫﻞ ﯾﺼـﺪﻗﮏ اﻻ ﻣﺜﻞ ﻫﺬا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 89‬از ‪225‬‬‫ﯾﻌﻨﻮﻧﻨﯽ ]‪[1‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺳﺒﻘﺖ اﺳﻼم اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را اﻧﮑﺎر ﻧﻤﻮده‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﺑﻌﺪ اﯾﻦ اﺳﺘﺼﻐﺎر و اﺳﺘﺤﻘﺎر ﺟﺎﺣﻆ ﻧﺎﺑﮑﺎر ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻓﺎن ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻓﻠﻌﻠﻪ ﻫﻮ اﺑﻦ ﺳﺒﻊ ﺳﻨﯿﻦ أو ﺛﻤﺎن ﺳﻨﯿﻦ ﻗﺪ ﺑﻠﻎ ﻣﻦ ﻓﻄﻨﺘﻪ و ذﮐﺎﺋﻪ ]‪ [1‬اﻟﺨﻄﺒﮥ ‪ 192‬ﻣﻦ ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪104 :‬‬‫و ﺻـﺤﮥ ﻟﺒﻪ و ﺻﺪق ﺣﺪﺳﻪ و اﻧﮑﺸﺎف اﻟﻌﻮاﻗﺐ ﻟﻪ و ان ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺟﺮب اﻻﻣﻮر و ﻻ ﻓﺎﺗﺢ اﻟﺮﺟﺎل و ﻻ ﻧﺎزع اﻟﺨﺼﻮم ﻣﺎ ﯾﻌﺮف ﺑﻪ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ‬‫ﯾﺠﺐ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺎﻟﻎ ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ و اﻻﻗﺮار ﺑﻪ‪ .‬ﻗﯿﻞ ﻟﻬﻢ‪ :‬اﻧﻤﺎ ﻧﺘﮑﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻇﻮاﻫﺮ اﻻﺣﻮال‪ ،‬و ﻣﺎ ﺷﺎﻫﺪﻧﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻃﺒﺎﯾﻊ اﻻﻃﻔﺎل ﻓﺎﻧﺎ وﺟﺪﻧﺎ ﺣﮑﻢ ﺑا ﻦ ﺳﺒﻊ‬‫أو ﺛﻤﺎن ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﻌﻠﻢ ﺑﺎﻃﻦ اﻣﺮه و ﺧﺎﺻـﮥ ﻃﺒﻌﻪ ﺣﮑﻢ اﻻﻃﻔﺎل و ﻟﯿﺲ ﻟﻨﺎ ان ﻧﺰﯾﻞ ﻇﺎﻫﺮ ﺣﮑﻤﻪ‪ ،‬و اﻟـﺬي ﯾﻌﺮف ﻣﻦ ﺣﺎل اﺑﻨﺎء ﺟﻨﺴﻪ ﺑﻠﻌﻞ و‬‫ﻋﺴـﯽ ﻷﻧﺎ و إن ﮐﻨﺎ ﻻ ﻧﺪري ﻟﻌﻠﻪ ﻗﺪ ﮐﺎن ذا ﻓﻀﯿﻠﮥ ﻓﯽ اﻟﻔﻄﻨﮥ ﻓﻠﻌﻠﻪ ﻗﺪ ﮐﺎن ذا ﻧﻘﺺ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻫﺬا ﻋﻠﯽ ﺗﺠﻮﯾﺰ ان ﯾﮑﻮن ﻋﻠﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﻐﯿﺐ ﻗﺪ‬‫اﺳـﻠﻢ و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺳـﺒﻊ أو ﺛﻤﺎن اﺳـﻼم اﻟﺒﺎﻟﻎ‪ ،‬ﻏﯿﺮ ان اﻟﺤﮑﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﺠﺮي أﻣﺜﺎﻟﻪ و اﺷـﮑﺎﻟﻪ اﻟﺬﯾﻦ اﺳـﻠﻤﻮا و ﻫﻢ ﻓﯽ ﻣﺜﻞ ﺳـﻨﻪ إذ ﮐﺎن اﺳﻼم‬‫ﻫﺆﻻء ﻋﻦ ﺗﺮﺑﯿﮥ اﻟﺤﺎﺿﻦ و ﺗﻠﻘﯿﻦ اﻟﻘﯿﻢ و رﯾﺎﺿﮥ اﻟﺴﺎﺋﺲ ﻓﺎﻣﺎ ﻋﻨﺪ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ ﻓﺎﻧﻪ ﻻ ﺗﺠﻮﯾﺰ ﻟﻤﺜﻞ ذﻟﮏ ﻻﻧﻪ ﻟﻮ ﮐﺎن اﺳـﻠﻢ و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺳـﺒﻊ أو‬‫ﺛﻤﺎن و ﻋﺮف ﻓﺼﻞ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻻﻧﺒﯿﺎء و اﻟﮑﻬﻨﮥ‪ ،‬و ﻓﺮق ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﺮﺳﻞ و اﻟﺴﺤﺮة‪ ،‬و ﻓﺮق ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﺧﺒﺮ اﻟﻨﺒﯽ و اﻟﻤﻨﺠﻢ ﺣﺘﯽ ﻋﺮف ﮐﯿﺪ اﻻرﯾﺐ و‬‫ﻣﻮﺿﻊ اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬و ﻧﻘﺪ اﻟﺘﻤﯿﯿﺰ‪ ،‬و ﮐﯿﻒ ﯾﻠﺒﺲ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻘﻼء و ﺗﺴـﺘﻤﺎل ﻋﻘﻮل اﻟﺪﻫﻤﺎء‪ ،‬و ﻋﺮف اﻟﻤﻤﮑﻦ ﻓﯽ اﻟﻄﺒﻊ ﻣﻦ اﻟﻤﻤﺘﻨﻊ‪ ،‬و ﻣﺎ ﯾﺤﺪث‬‫ﺑﺎﻻﺗﻔﺎق ﻣﻤﺎ ﯾﺤـﺪث ﺑﺎﻻﺳـﺒﺎب‪ ،‬و ﻋﺮف ﻗـﺪر اﻟﻘﻮي و ﻏﺎﯾـﮥ اﻟﺤﯿﻠـﮥ‪ ،‬و ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﺘﻤﻮﯾـﮥ و اﻟﺨﺪﯾﻌـﮥ‪ ،‬و ﻣﺎ ﻻ ﯾﺤﺘﻤﻞ أن ﯾﺤـﺪﺛﻪ اﻻ اﻟﺨﺎﻟﻖ‬‫ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ ﯾﺠﻮز ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺣﮑﻤﺘﻪ ﻣﻤﺎ ﻻ ﯾﺠﻮز‪ ،‬و ﮐﯿﻒ اﻟﺘﺤﻔﻆ ﻣﻦ اﻟﻬﻮي و اﻻﺣﺘﺮاس ﻣﻦ اﻟﺨـﺪاع‪ ،‬ﻟﮑﺎن ﮐﻮﻧﻪ ﻋﻠﯽ ﻫـﺬه اﻟﺤﺎل‬‫ﻣﻊ ﻓﺮط اﻟﺼﺒﯽ و اﻟﺤﺪاﺛﮥ و ﻗﻠﮥ اﻟﺘﺠﺎرب و اﻟﻤﻤﺎرﺳﮥ ﺧﺮوﺟﺎ ﻣﻦ اﻟﻌﺎدة و ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺮوف ﻣﻤﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻫﺬه اﻟﺨﻠﻘﮥ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﯾﺼﻞ أﺣﺪ‬‫اﻟﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻧﺒﯽ و ﮐﺬب ﻣﺘﻨﺒﯽ ﺣﺘﯽ ﯾﺠﺘﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﻫﺬه اﻟﻤﻌﺎرف اﻟﺘﯽ ذﮐﺮﻧﺎﻫﺎ و اﻻﺳﺒﺎب اﻟﺘﯽ وﺻﻔﻨﺎﻫﺎ و ﻓﺼﻠﻨﺎﻫﺎ‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﻫﺬه‬‫اﻟﺼـﻔﮥ و ﻣﻌﻪ ﻫـﺬه اﻟﺨﺎﺻـﮥ ﻟﮑﺎن ﺣﺠـﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺎﻣﮥ و آﯾﮥ ﺗﺪل ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺒﻮة و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﻟﯿﺨﺼﻪ ﺑﻤﺜﻞ ﻫﺬه اﻻﻋﺠﻮﺑﮥ اﻻ و ﻫﻮ‬‫ﯾﺮﯾﺪ أن ﯾﺤﺘﺞ ﺑﻬﺎ و ﯾﺠﻌﻠﻬﺎ ﻗﺎﻃﻌﮥ ﻟﻌﺬر اﻟﺸﺎﻫﺪ و ﺣﺠﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻐﺎﺋﺐ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻻ ان‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪105 :‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ أﺧﺒﺮ ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﮐﺮﯾـﺎ أﻧﻪ أﺗـﺎه اﻟﺤﮑﻢ ﺻﺒﯿـﺎ‪ ،‬و أﻧﻪ أﻧﻄﻖ ﻋﯿﺴـﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﻬـﺪ ﻣـﺎ ﮐﺎﻧﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻢ اﻻ ﮐﺴﺎﺋﺮ اﻟﺮﺳﻞ و ﻣﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﺟﻤﯿﻊ‬‫اﻟﺒﺸـﺮ ﻓﺈذ ﻟﻢ ﯾﻨﻄﻖ ﻟﻌﻠﯽ ﺑـﺬﻟﮏ ﻗﺮآن و ﻻ ﺟﺎء اﻟﺨﺒﺮ ﺑﻪ ﻣﺠﯽء اﻟﺤﺠـﮥ اﻟﻘﺎﻃﻌﮥ و اﻟﻤﺸﺎﻫﺪة اﻟﻘﺎﺋﻤﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻟﻤﻌﻠﻮم ﻋﻨﺪﻧﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻢ أن ﻃﺒﺎﻋﻪ‬‫ﮐﻄﺒـﺎع ﻋﻤﯿﻪ ﺣﻤﺰة و اﻟﻌﺒـﺎس و ﻫﻤـﺎ أﻣﺲ ﺑﻤﻌـﺪن ﺟﻤـﺎع اﻟﺨﯿﺮ ﻣﻨﻪ أو ﮐﻄﺒﺎع ﺟﻌﻔﺮ و ﻋﻘﯿﻞ و رﺟﺎل ﻗﻮﻣﻪ و ﺳﺎدة رﻫﻄﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ان اﻧﺴﺎﻧﺎ‬‫ادﻋﯽ ﻣﺜﻞ ذﻟﮏ ﻻﺧﯿﻪ ﺟﻌﻔﺮ أو ﻟﻌﻤﯿﻪ ﺣﻤﺰة و اﻟﻌﺒﺎس ﻣﺎ ﮐﺎن ﻋﻨﺪﻧﺎ ﻓﯽ أﻣﺮه اﻻ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﻋﻨﺪﻧﺎ ﻓﯿﻪ ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺧﺴﺎرات آﺛﺎر و اﺷﺎرت ﺟﺴﺎرت ﺷـﻌﺎر‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و اﺳـﺘﺤﻘﺎر و ﮐﻤﺎل اﺳﺘﺒﺪاد و اﺻﺮار ﺑﺮ ﺗﻌﺼﺐ و اﻧﮑﺎر و ازراء‬‫و ﺗﻨﻘﯿﺺ و ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﻬﻮﯾﻦ و ﺗﻬﺠﯿﻦ اﺳـﻼم ﺣﯿـﺪر ﮐﺮار و ﺻﺎﺣﺐ ذو اﻟﻔﻘﺎر اﻟﺼﺎرم اﻟﺒﺘﺎر اﻟﻤﺒﯿﺪ زراﻓﮥ اﻟﻔﺠﺎر اﻟﻤﺒﯿﺮ دﻫﻤﺎء اﻟﮑﻔﺎر أﺑﯽ‬‫اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر اﻣﺎم اﻻﺑﺮار رﺋﯿﺲ اﻻﺧﯿﺎر اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﻨﺠﺎر اﻟﺠﻠﯿﻞ اﻟﻔﺨﺎر ﻋﻈﯿﻢ اﻻﺻـﻄﺒﺎر ﻋﻠﯽ ﺟﻮر اﻻﺷﺮار اﻟﺪاﺋﺐ اﻟﻤﺠﺘﻬﺪ ﻓﯽ اﺣﯿﺎء دﯾﻦ‬‫اﻟﺠﺒﺎر‪ ،‬اﻟﻤﻘﯿﻢ ﻟﻔﺮاﺋﺾ اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـﻨﻨﻪ ﻓﯽ اﻵﺻﺎل و اﻻﺳﺤﺎر‪ ،‬اﻟﺴﺎﺋﺮ ﺻﯿﺖ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ ﻓﯽ اﻻﻧﺠﺎد و اﻻﻏﻮار وﺻﯽ اﻟﺮﺳﻮل اﻟﻤﺨﺘﺎر ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ‬‫و ﺳﻼﻣﻪ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ ﻣﺎ اﺧﺘﻠﻒ اﻟﻠﯿﻞ و اﻟﻨﻬﺎر ﻫﻮﯾﺪا و آﺷﮑﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ‪:‬‬‫أوﻻ ﺗﺠﻮﯾﺰ ﻧﻔﯽ ﻓﻀﯿﻠﺖ آن ﺣﻀﺮت در ﻓﻄﻨﺖ و ذﮐﺎء و ﺣﺼﻮل ﻧﻘﯿﺼﺖ و اﻧﻄﻔﺎء ﻧﻮر ﻋﻼ و ﺳﻨﺎ ﺑﺮ آن ﺣﻀﺮت در ﺣﺎل اﺳﻼم ﮐﺮده‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 90‬از ‪225‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺳـﻼم آن ﺣﻀـﺮت را ﻧﺎﺷﯽ از ﺗﺮﺑﯿﺖ ﺣﺎﺿﻦ و ﺗﻠﻘﯿﻦ ﻗﯿﻢ و رﯾﺎﺿﺖ ﺳﺎﺋﺲ ﻗﺮار داده ﯾﻌﻨﯽ از ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﻓﮑﺮ و اﯾﻘﺎن و ﺗﺄﻣﻞ‬‫و ﺗﻤﯿﯿﺰ ﻫﺎﺑﻂ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ [1] .‬ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ﻻﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾﺪ ج ‪ 13‬ص ‪ 237‬و ص ‪.238‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪106 :‬‬‫و ﺑﺎز ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺰﯾـﺪ ﻋـﺪاوت و ﻟـﺪاد و اﺷـﺘﻌﺎل ﻧﺎر اﺣﻦ و اﺣﻘﺎد داد ﮐـﺬب و ﻋﻨﺎد داده‪ ،‬اﮐﺘﻔﺎ و اﻗﺘﺼﺎر ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﺬﯾﺎن و ﻫﺬر‪ ،‬و ﻋﺠﺎﺋﺐ‬‫ﺷﻘﺮ و ﺑﻘﺮ ﻧﮑﺮده ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺪﻗﯿﻖ و اﻣﻌﺎن و ﺗﺤﺪﯾﻖ را ﻣﻘﺘﻀـﯽ اﺳﺘﯿﺼﺎل اﺣﺘﻤﺎل ﻓﻀـﯿﻠﺖ وﺻﯽ رﺳﻮل رب ﻣﺘﻌﺎل ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و ﺳﻼﻣﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ ﻣﺎ اﺧﺘﻠﻒ اﻟﻨﻬﺮ و اﻟﻠﯿﺎل اﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ ﺣﺘﻤﺎ و ﺟﺰﻣﺎ ﻧﻔﯽ و اﺑﻄﺎل ورد و اﺳﺘﯿﺼﺎل ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﻓﻄﻨﺖ و ذﮐﺎ از آن ﺣﻀـﺮت ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﺸـﺒﻪ‬‫رﮐﯿﮑﻪ ﮐﻪ اﻃﻔﺎل ﺻﻐﺎر ﻫﻢ ﺑﻄﻼن و ﻓﺴﺎد آن در ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ ﻣﺘﻤﺴﮏ ﮔﺮدﯾﺪه‪.‬‬‫و ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ادﻧﯽ ﺗﻔﺤﺺ ﮐﺘﺐ دراﯾﺖ و رﺟﺎل ]‪ [1‬ﮐﺮده‪ .‬و اﺣﻮال اذﮐﯿﺎء اﻃﻔﺎل آﺣﺎد ﻧﺎس درﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﺮ او ﮐﻤﺎل ﺷﻨﺎﻋﺖ اﯾﻦ اﺳﺘﻐﺮاب و‬‫اﺳﺘﺒﻌﺎد ﺟﺎﺣﻆ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﻨﺎد ﻣﺨﻔﯽ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﺷـﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺳـﮑﺎﻓﯽ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﯽ ﭼﻮن در رد و اﺑﻄﺎل اﯾﻦ ﺧﺮاﻓﺖ ﺟﺎﺣﻆ و دﯾﮕﺮ ﺧﺮاﻓﺎت او در ﮐﺘﺎب »ﻧﻘﺾ‬‫اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿﮥ« ﺑﺎ وﺻﻒ اﺗﺤﺎد در اﻋﺘﺰال ﺳﻌﯽ ﺑﻠﯿﻎ ﮐﺮده‪ ،‬و در اﺣﻘﺎق ﺣﻖ و ازﻫﺎق ﺑﺎﻃﻞ ﺗﺸﻤﯿﺮ ذﯾﻞ ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﻧﻘﻞ ﮐﻼم او از‬‫»ﺷـﺮح ﻧﻬـﺞ اﻟﺒﻼﻏـﮥ« اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾـﺪ ﮐﻪ در آن ﻋﺒﺎرت ﺟﺎﺣﻆ و اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳـﮑﺎﻓﯽ ﻫﺮ دو ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻢ ﺗﺎ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﻌﺼﺐ و‬‫ﻋﻨﺎد و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺟﺎﺣﻆ و ﮐﻤﺎل ﺷﻨﺎﻋﺖ ﺧﺮاﻓﺘﺶ زﯾﺎدهﺗﺮ واﺿﺢ ﮔﺮدد«‬‫اﺳﮑﺎﻓﯽ در »ﻧﻘﺾ اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿﻪ« از ﺗﻘﻮﻻت ﺟﺎﺣﻆ ﺟﻮاب داده‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻻﺳـﮑﺎﻓﯽ‪ :‬ﻫﺬا ﮐﻠﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﻋﻠﯽ اﻧﻪ اﺳـﻠﻢ و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺳـﺒﻊ او ﺛﻤﺎن و ﻧﺤﻦ ﻗﺪ ﺑﯿﻨﺎ اﻧﻪ أﺳﻠﻢ ﺑﺎﻟﻐﺎ اﺑﻦ ﺧﻤﺲ ﻋﺸﺮة‪ ،‬او اﺑﻦ أرﺑﻊ‬‫ﻋﺸـﺮة ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﻋﻠﯽ اﻧﺎ ﻟﻮ ]‪ [1‬ﻣﺜﻼـ از ﺗﺮﺟﻤـﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﮐﻪ ﻗﺒـﻞ از اﯾﻦ در ﻣﺘﻦ ﻣﻨﻘـﻮل ﺷـﺪ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﻗﺮآن ﺷـﺮﯾﻒ و ﻓﻘﻪ‬‫ﺧﻮاﻧﺪه و ﻣﻨﺎﻇﺮه ﮐﺮده و اﺳﺘﺪﻻل ﻧﻤﻮده ﻗﺒﻞ از ﺑﻠﻮغ‪ 12 -‬ﻣﻨﻪ ﻗﺪس ﺳﺮه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪107 :‬‬‫ﻧﺰﻟﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺣﮑﻢ اﻟﺨﺼﻮم و ﻗﻠﻨﺎ ﻣﺎ ﻫﻮ اﻻﺷـﻬﺮ و اﻻﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻟﺮواة و ﻫﻮ اﻧﻪ أﺳـﻠﻢ و ﻫﻮ اﺑﻦ ﻋﺸﺮ ﻟﻢ ﯾﻠﺰم ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ ،‬ﻻن اﺑﻦ ﻋﺸﺮ ﻗﺪ‬‫ﯾﺴﺘﺠﻤﻊ ﻋﻘﻠﻪ و ﯾﻌﻠﻢ ﻣﻦ ﻣﺒﺎدي اﻟﻤﻌﺎرف ﻣﺎ ﯾﺴﺘﺨﺮج ﺑﻪ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ اﻻﻣﻮر اﻟﻤﻌﻘﻮﻟﮥ‪ .‬و ﻣﺘﯽ ﮐﺎن اﻟﺼﺒﯽ ﻋﺎﻗﻼ ﻣﻤﯿﺰا ﮐﺎن ﻣﮑﻠﻔﺎ ﺑﺎﻟﻌﻘﻠﯿﺎت‬‫و ان ﮐـﺎن ﺗﮑﻠﯿﻔﻪ ﺑﺎﻟﺸـﺮﻋﯿﺎت ﻣﻮﻗﻮﻓﺎ ﻋﻠﯽ ﺣـﺪ آﺧﺮ و ﻏﺎﯾـﮥ اﺧﺮي‪ ،‬ﻓﻠﯿﺲ ﺑﻤﻨﮑﺮ ان ﯾﮑﻮن ﻋﻠﯽ و ﻫﻮ اﺑﻦ ﻋﺸـﺮ ﻗـﺪ ﻋﻘﻞ اﻟﻤﻌﺠﺰة ﻓﻠﺰﻣﻪ‬‫اﻻﻗﺮار ﺑﺎﻟﻨﺒﻮة و اﺳﻠﻢ اﺳﻼم ﻋﺎﻟﻢ ﻋﺎرف ﻻ اﺳﻼم ﻣﻘﻠﺪ ﺗﺎﺑﻊ‪.‬‬‫و ان ﮐﺎن ﻣﺎ ﻧﺴـﻘﻪ اﻟﺠﺎﺣﻆ و ﻋﺪده ﻣﻦ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺴـﺤﺮ و اﻟﻨﺠﻮم و اﻟﻔﺼﻞ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ و ﺑﯿﻦ اﻟﻨﺒﻮة‪ ،‬و ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻣﺎ ﯾﺠﻮز ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻤﮥ ﻣﻤﺎ ﻻ ﯾﺠﻮز‪،‬‬‫و ﻣﺎ ﻻ ﯾﺤﺪﺛﻪ اﻻ اﻟﺨﺎﻟﻖ‪ ،‬و اﻟﻔﺮق ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ ﻣﺎ ﯾﻘﺪر ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻘﺎدرون ﺑﺎﻟﻘﺪرة‪ ،‬و ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺘﻤﻮﯾﻪ و اﻟﺨﺪﯾﻌﮥ و اﻟﺘﻠﺒﯿﺲ و اﻟﻤﻤﺎﮐﺮه ﺷـﺮﻃﺎ ﻓﯽ‬‫ﺻﺤﮥ اﻻﺳـﻼم ﻟﻤﺎ ﺻﺢ اﺳﻼم أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻻ ﻋﻤﺮ و ﻻ ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻣﻦ اﻟﻌﺮب‪ ،‬و اﻧﻤﺎ اﻟﺘﮑﻠﯿﻒ ﻟﻬﺆﻻء ﺑﺎﻟﺠﻤﻞ و ﻣﺒﺎدي اﻟﻤﻌﺎرف ﻻ ﺑﺪﻗﺎﺋﻘﻬﺎ و‬‫اﻟﻐـﺎﻣﺾ ﻣﻨﻬـﺎ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﯾﻔﺘﻘﺮ اﻻﺳـﻼم اﻟﯽ ان ﯾﮑﻮن اﻟﻤﺴـﻠﻢ ﻗـﺪ ﻓﺎﺗـﺢ اﻟﺮﺟـﺎل و ﺟﺮب اﻻـﻣﻮر و ﻧﺎزع اﻟﺨﺼﻮم‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﯾﻔﺘﻘﺮ اﻟﯽ ﺻـﺤﮥ‬‫اﻟﻐﺮﯾﺰة و ﮐﻤـﺎل اﻟﻌﻘـﻞ‪ ،‬و ﺳـﻼﻣﮥ اﻟﻔﻄﺮة‪ ،‬أ ﻻـ ﺗﺮي ان ﻃﻔﻼ ﻟﻮ ﻧﺸﺄ ﻓﯽ دار ﻟﻢ ﯾﻌﺎﺷـﺮ اﻟﻨﺎس ﺑﻬﺎ و ﻻ ﻓﺎﺗـﺢ اﻟﺮﺟﺎل و ﻻ ﻧﺎزع اﻟﺨﺼﻮم ﺛﻢ‬‫ﮐﻤﻞ ﻋﻘﻠﻪ و ﺣﺼﻠﺖ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﺒﺪﯾﻬﯿﮥ ﻋﻨﺪه ﻟﮑﺎن ﻣﮑﻠﻔﺎ ﺑﺎﻟﻌﻘﻠﯿﺎت‪.‬‬‫ﻓﺎﻣﺎ ﺗﻮﻫﻤﻪ ان ﻋﻠﯿﺎ أﺳـﻠﻢ ﻋﻦ ﺗﺮﺑﯿﮥ اﻟﺤﺎﺿﻦ‪ ،‬و ﺗﻠﻘﯿﻦ اﻟﻘﯿﻢ و رﯾﺎﺿﮥ اﻟﺴﺎﺋﺲ ﻓﻠﻌﻤﺮي ان ﻣﺤﻤﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﮐﺎن ﺣﺎﺿﻨﻪ‬‫و ﻗﯿﻤﻪ و ﺳـﺎﺋﺴﻪ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻨﻘﻄﻌـﺎ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ‪ ،‬و ﻻـ ﻋﻦ اﺧﻮﺗﻪ ﻃـﺎﻟﺐ و ﻋﻘﯿﻞ و ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬و ﻻ ﻋﻦ ﻋﻤﻮﻣﺘﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻣﺎ‬‫زال ﻣﺨﺎﻟﻄﺎ ﻟﻬﻢ ﻣﻤﺘﺰﺟﺎ ﺑﻬﻢ ﻣﻊ ﺧﺪﻣﺘﻪ ﻟﻤﺤﻤﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﻤﺎ ﺑﺎﻟﻪ ﻟﻢ ﯾﻤﻞ اﻟﯽ اﻟﺸـﺮك و ﻋﺒﺎدة اﻻﺻـﻨﺎم ﻟﻤﺨﺎﻟﻄﺘﻪ اﺧﻮﺗﻪ و‬‫أﺑﺎه و ﻋﻤﻮﻣﺘﻪ و أﻫﻞ و ﻫﻢ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ واﺣـﺪ‪ ،‬و اﻧﺖ ﺗﻌﻠﻢ ان اﻟﺼﺒﯽ إذا ﮐﺎن ﻟﻪ أﻫﻞ ذوو ﮐﺜﺮة و ﻓﯿﻬﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 91‬از ‪225‬‬‫واﺣﺪ ﯾﺬﻫﺐ اﻟﯽ رأي ﻣﻔﺮد ﻻ ﯾﻮاﻓﻘﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻏﯿﺮه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪108 :‬‬‫ﻣﻨﻬﻢ ﻓﺎﻧﻪ اﻟﯽ ذوي اﻟﮑﺜﺮة اﻣﯿﻞ‪ ،‬و ﻋﻦ ذي اﻟﺮأي اﻟﺸﺎذ اﻟﻤﻨﻔﺮد اﺑﻌﺪ‪.‬‬‫و ﻋﻠﯽ أن ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻟﻢ ﯾﻮﻟﺪ ﻓﯽ دار اﻻﺳـﻼم‪ ،‬و اﻧﻤﺎ وﻟﺪ ﻓﯽ دار اﻟﺸـﺮك‪ ،‬و رﺑﯽ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺸـﺮﮐﯿﻦ‪ ،‬و ﺷﺎﻫﺪ اﻻﺻﻨﺎم و ﻋﺎﯾﻦ ﺑﻌﯿﻨﻪ‬‫أﻫﻠﻪ و رﻫﻄﻪ ﯾﻌﺒﺪوﻧﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻮ ﮐﺎن ﻓﯽ دار اﻻﺳـﻼم ﻟﮑﺎن ﻟﻠﻘﻮل ﻣﺠﺎل و ﻟﻘﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ وﻟﺪ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻓﺎﺳﻼﻣﻪ ﻋﻦ ﺗﻠﻘﯿﻦ اﻟﻈﺌﺮ و ﻋﻦ ﺳﻤﺎع‬‫ﮐﻠﻤﮥ اﻻﺳـﻼم و ﻣﺸﺎﻫﺪة ﺷﻌﺎره‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺴﻤﻊ ﻏﯿﺮه و ﻻ ﺧﻄﺮ ﺑﺒﺎﻟﻪ ﺳﻮاه ﻓﻠﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ وﻟﺪ ﮐﺬﻟﮏ ﺛﺒﺖ ان إﺳﻼﻣﻪ اﺳﻼم اﻟﻤﻤﯿﺰ اﻟﻌﺎرف‬‫ﺑﻤﺎ دﺧﻞ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫و ﻟﻮ ﻻ أﻧﻪ ﮐﺬﻟﮏ ﻟﻤﺎ ﻣﺪﺣﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺬﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻻ ارﺿﯽ ﺑا ﻨﺘﻪ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﻟﻤﺎ وﺟﺪت ﻣﻦ ﺗﺰوﯾﺠﻪ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ ﻟﻬﺎ‪ :‬زوﺟﺘﮏ اﻗﺪﻣﻬﻢ ﺳﻠﻤﺎ و ﻻ ﻗﺮن اﻟﯽ ذﻟﮏ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و أﮐﺜﺮﻫﻢ ﻋﻠﻤﺎ و اﻋﻈﻤﻬﻢ ﺣﻠﻤﺎ‪ ،‬و اﻟﺤﻠﻢ اﻟﻌﻘﻞ‪،‬‬‫و ﻫـﺬان اﻻﻣﺮان ﻏﺎﯾـﮥ اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬ﻓﻠﻮ ﻻ اﻧﻪ أﺳـﻠﻢ اﺳـﻼم ﻋﺎرف ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻤﯿﺰ ﻟﻤﺎ ﺿﻢ اﺳـﻼﻣﻪ اﻟﯽ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺤﻠﻢ اﻟـﺬﯾﻦ وﺻـﻔﻪ ﺑﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﮐﯿﻒ‬‫ﯾﺠﻮز ان ﯾﻤﺪﺣﻪ ﺑﺎﻣﺮ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﺜﺎﺑﺎ ﻋﻠﯿﻪ و ﻻ ﻣﻌﺎﻗﺒﺎ ﻟﻮ ﺗﺮﮐﻪ‪.‬‬‫و ﻟﻮ ﮐﺎن اﺳـﻼﻣﻪ ﻋﻦ ﺗﻠﻘﯿﻦ و ﺗﺮﺑﯿـﮥ ﻟﻤﺎ اﻓﺘﺨﺮ ﻫﻮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻪ‪ .‬ﻋﻠﯽ رؤس اﻻﺷـﻬﺎد و ﻻ ﺧﻄﺐ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺒﺮ و ﻫﻮ ﺑﯿﻦ ﻋـﺪو ﻣﺤﺎرب و‬‫ﺧﺎذل ﻣﻨﺎﻓﻖ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و اﺧﻮ رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و أﻧﺎ اﻟﺼﺪﯾﻖ اﻻﮐﺒﺮ‪ ،‬و اﻟﻔﺎروق اﻻﻋﻈﻢ ﺻـﻠﯿﺖ ﻗﺒﻞ اﻟﻨﺎس ﺳـﺒﻊ ﺳـﻨﯿﻦ و أﺳﻠﻤﺖ ﻗﺒﻞ اﺳﻼم اﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و‬‫آﻣﻨﺖ ﻗﺒﻞ اﯾﻤﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻞ ﺑﻠﻐﮑﻢ أن اﺣﺪا ﻣﻦ أﻫﻞ ﻫﺬا اﻟﻌﺼﺮ اﻧﮑﺮ ذﻟﮏ او ﻋﺎﺑﻪ‪ ،‬أو ادﻋﺎه ﻟﻐﯿﺮه‪،‬‬‫او‬‫ﻗﺎل ﻟﻪ‪ :‬اﻧﻤﺎ ﮐﻨﺖ ﻓﻼ اﺳـﻠﻤﺖ ﻋﻠﯽ ﺗﺮﺑﯿﮥ ﻣﺤﻤﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﮏ و ﺗﻠﻘﯿﻨﻪ اﯾﺎك ﮐﻤﺎ ﯾﻌﻠﻢ اﻟﻄﻔﻞ اﻟﻔﺎرﺳﯿﮥ و اﻟﺘﺮﮐﯿﮥ ﻣﻨﺬ‬‫ﯾﮑﻮن رﺿـﯿﻌﺎ‪ ،‬ﻓﻼـ ﻓﺨﺮ ﻟﻪ ﻓﯽ ﺗﻌﻠﻢ ذﻟﮏ و ﺧﺼﻮﺻﺎ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮ ﻗـﺪ ﺣﺎرب ﻓﯿﻪ أﻫﻞ اﻟﺒﺼـﺮة و اﻟﺸﺎم و اﻟﻨﻬﺮوان و ﻗـﺪ اﻋﺘﻮرﺗﻪ اﻻﻋـﺪاء و‬‫ﻫﺠﺘﻪ اﻟﺸﻌﺮاء‬‫ﻓﻘﺎل ﻓﯿﻪ اﻟﻨﻌﻤﺎن ﺑﻦ ﺑﺸﺮ‪:‬‬‫ﻟﻘﺪ ﻃﻠﺐ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﻣﻦ ﺑﻌﯿﺪ و ﺳﺎرع ﻓﯽ اﻟﻀﻼل اﺑﻮ ﺗﺮاب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪109 :‬‬‫ﻣﻌﺎوﯾﮥ اﻻﻣﺎم و اﻧﺖ ﻣﻨﻬﺎ ﻋﻠﯽ وﺗﺢ ﺑﻤﻨﻘﻄﻊ اﻟﺴﺮاب‬‫و ﻗﺎل ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﺨﻮارج‪:‬‬‫دﺳﺴﻨﺎ ﻟﻪ ﺗﺤﺖ اﻟﻈﻼم اﺑﻦ ﻣﻠﺠﻢ ﺟﺰاء إذا ﻣﺎ ﺟﺎء ﻧﻔﺴﺎ ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ‬‫أﺑﺎ ﺣﺴﻦ ﺧﺬﻫﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺮأس ﺿﺮﺑﮥ ﺑﮑﻒ ﮐﺮﯾﻢ ﺑﻌﺪ ﻣﻮت ﺛﻮاﺑﻬﺎ‬‫و ﻗﺎل ﻋﻤﺮان ﺑﻦ ﺣﻄﺎن ﯾﻤﺪح ﻗﺎﺗﻠﻪ‬‫ﯾﺎ ﺿﺮﺑﮥ ﻣﻦ ﻣﻨﯿﺐ ﻣﺎ أراد ﺑﻬﺎ اﻻ ﻟﯿﺒﻠﻎ ﻣﻦ ذي اﻟﻌﺮش رﺿﻮاﻧﺎ‬‫اﻧﯽ ﻻ ذﮐﺮه ﺣﯿﻨﺎ ﻓﺎﺣﺴﺒﻪ او ﻓﯽ اﻟﺒﺮﯾﮥ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﯿﺰاﻧﺎ‬‫ﻓﻠﻮ وﺟﺪ ﻫﺆﻻء ﺳﺒﯿﻼ اﻟﯽ دﺣﺾ ﺣﺠﺘﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﻔﺨﺮ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺗﻘﺪم اﺳﻼﻣﻪ ﻟﺒﺪءوا ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬و ﺗﺮﮐﻮا ﻣﺎ ﻻ ﻣﻌﻨﯽ ﻟﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺪ اوردﻧﺎ ﻣﺎ ﻣﺪﺣﻪ اﻟﺸﻌﺮاء ﺑﻪ ﻣﻦ ﺳﺒﻘﻪ اﻟﯽ اﻻﺳﻼم ﻓﮑﯿﻒ ﻟﻢ ﯾﺮد ﻋﻠﯽ ﻫﺆﻻء اﻟﺬﯾﻦ ﻣﺪﺣﻮه ﺑﺎﻟﺴﺒﻖ ﺷﺎﻋﺮ و اﺣﺪ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺣﺮﺑﻪ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ اﻣﻬﺎت اﻻوﻻد ﻗﻮﻻ ﺧﺎﻟﻒ ﻓﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﻓـﺬﮐﺮوه ﺑﺬﻟﮏ و ﻋﺎﺑﻮه‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﺗﺮﮐﻮا أن ﯾﻌﯿﺒﻮه ﺑﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﻔﺘﺨﺮ ﺑﻪ ﻣﻤﺎ ﻻ ﻓﺨﺮ ﻓﯿﻪ ﻋﻨﺪﻫﻢ‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 92‬از ‪225‬‬‫ﻋﺎﺑﻮه ﺑﻘﻮﻟﻪ ﻓﯽ اﻣﻬﺎت اﻻوﻻد‪.‬‬‫ﺛﻢ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ و ﻗﺪ اﺟﺎزه اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻮم اﻟﺨﻨﺪق و ﻟﻢ ﯾﺠﺰه ﯾﻮم أﺣﺪ ﻫﻞ ﮐﺎن ﯾﻤﯿﺰﻫﺎ ﻣﺎ‬‫ذﮐﺮﺗﻪ؟ و ﻫﻞ ﮐﺎن ﯾﻌﻠﻢ ﻓﺮق ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﻨﺒﯽ و اﻟﻤﺘﻨﺒﯽ و ﯾﻔﺼﻞ ﺑﯿﻦ اﻟﺴﺤﺮ و اﻟﻤﻌﺠﺰة ﻣﻤﺎ ﻋﺪدت و ﻓﺼﻠﺖ؟‬‫ﻓﺎن ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ و ﺗﺠﺎﺳـﺮ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻗﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﻓﻌﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑـﺬﻟﮏ أوﻟﯽ ﻣﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻻﻧﻪ اذﮐﯽ و اﻓﻄﻦ ﺑﻼ ﺧﻼف ﺑﯿﻦ اﻟﻌﻘﻼء‪ ،‬و اﻧﯽ‬‫ﯾﺸـﮏ ﻓﯽ ذﻟﮏ و ﻗـﺪ روﯾﺘﻬﻢ أﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻤﯿﺰ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﯿﺰان و اﻟﻌﻮد ﺑﻌـﺪ ﻃﻮل اﻟﺴﻦ و ﮐﺜﺮة اﻟﺘﺠﺎرب‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻤﯿﺰ ﺑﯿﻦ اﻣﺎم اﻟﺮﺷـﺪ و اﻣﺎم اﻟﻐﯽ‬‫ﻓﺎﻧﻪ اﻣﺘﻨﻊ ﻣﻦ ﺑﯿﻌﮥ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﻃﺮق ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺠﺎج ﺑﺎﺑﻪ ﻟﯿﻼ ﻟﯿﺒﺎﯾﻊ ﻟﻌﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﮐﯽ ﻻ ﯾﺒﯿﺖ ﺗﻠﮏ اﻟﻠﯿﻠﮥ ﺑﻼ اﻣﺎم زﻋﻢ ﻻﻧﻪ‬‫روي ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﻣﺎت و ﻻ اﻣﺎم ﻟﻪ ﻣﺎت ﻣﯿﺘﮥ ﺟﺎﻫﻠﯿﮥ‪،‬‬‫و ﺣﺘ ﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪110 :‬‬‫ﺑﻠﻎ ﻣﻦ اﺣﺘﻘﺎر اﻟﺤﺠﺎج و اﺳﺘﺮذاﻟﻪ ﺣﺎﻟﻪ أن أﺧﺮج رﺟﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﻔﺮاش ﻓﻘﺎل‪ :‬اﺻﻔﻖ ﺑﯿﺪك ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺬﻟﮏ ﺗﻤﯿﯿﺰه ﺑﯿﻦ اﻟﻤﯿﺰان و اﻟﻌﻮد‪ ،‬و ﻫﺬا‬‫اﺧﺘﯿﺎره ﻓﯽ اﻻﺋﻤﮥ‪.‬‬‫و ﺣﺎل ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﯽ ذﮐﺎﺋﻪ و ﻓﻄﻨﺘﻪ‪ ،‬و ﺗﻮﻗﺪ ﺣﺴﻪ‪ ،‬و ﺻﺪق ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻣﻌﻠﻮﻣﮥ ﻣﺸﻬﻮرة‪ ،‬ﻓﺎذا ﺟﺎز أن ﯾﺼﺢ اﺳﻼم اﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﯾﻘﺎل ﻋﻨﻪ‪:‬‬‫أﻧﻪ ﻋﺮف ﺗﻠﮏ اﻻﻣﻮر اﻟﺘﯽ ﺳﺮدﻫﺎ اﻟﺠﺎﺣﻆ و ﻧﺴﻘﻬﺎ و اﻇﻬﺮ ﻓﺼﺎﺣﺘﻪ و ﺗﺸﺎدﻗﻪ ﻓﯿﻬﺎ ﻓﻌﻠﯽ ﺑﻤﻌﺮﻓﮥ ذﻟﮏ اﺣﻖ و ﺑﺼﺤﮥ اﺳﻼﻣﻪ أوﻟﯽ‪.‬‬‫و ان ﻗـﺎل‪ :‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﯾﻌﻠﻢ و ﯾﻌﺮف ذﻟـﮏ اﺑﻄـﻞ اﺳـﻼﻣﻪ و ﻃﻌﻦ ﻓﯽ رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺣﯿﺚ ﺣﮑﻢ ﺑﺼـﺤﮥ‬‫اﺳﻼﻣﻪ و اﺟﺎزه ﯾﻮم اﻟﺨﻨﺪق‪،‬‬‫ﻻﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﮐﺎن ﻗﺎل‪ :‬ﻻ اﺟﯿﺰ اﻻ اﻟﺒﺎﻟﻎ اﻟﻌﺎﻗﻞ‪،‬‬‫و ﻟﺬﻟﮏ ﻟﻢ ﯾﺠﺰه ﯾﻮم اﺣﺪ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ان ﻣﺎ ﻧﻘﻮﻟﻪ ﻓﯽ ﺑﻠﻮغ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﻟﺤﺪ اﻟﺬي ﯾﺤﺴﻦ ﻓﯿﻪ اﻟﺘﮑﻠﯿﻒ اﻟﻌﻘﻠﯽ ﺑﻞ ﯾﺠﺐ و ﻫﻮ اﺑﻦ ﻋﺸﺮ ﺳﻨﯿﻦ ﻟﯿﺲ ﺑﺎﻋﺠﺐ ﻣﻦ‬‫ﻣﺠﯽء اﻟﻮﻟـﺪ ﻟﺴـﺘﮥ اﺷـﻬﺮ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺻـﺤﺢ ذﻟـﮏ أﻫـﻞ اﻟﻌﻠﻢ و اﺳـﺘﻨﺒﻄﻮه ﻣﻦ اﻟﮑﺘـﺎب و ان ﮐﺎن ﺧﺎرﺟﺎ ﻣﻦ اﻟﺘﻌﺎرف و اﻟﺘﺠﺎرب و اﻟﻌﺎدة و‬‫ﮐﺬﻟﮏ ﻣﺠﯽء اﻟﻮﻟﺪ ﻟﺴـﻨﺘﯿﻦ ﺧﺎرج أﯾﻀﺎ ﻋﻦ اﻟﺘﻌﺎرف و اﻟﻌﺎدة‪ ،‬و ﻗﺪ ﺻـﺤﺤﻪ اﻟﻨﺎس و اﻟﻔﻘﻬﺎء‪ ،‬و ﯾﺮوي أن ﻣﻌﺎذا ﻟﻤﺎ ﻧﻬﯽ ﻋﻤﺮ ﻋﻦ رﺟﻢ‬‫اﻟﺤﺎﻣـﻞ ﺗﺮﮐﻬﺎ ﺣﺘﯽ وﻟـﺪت ﻏﻼﻣﺎ ﻗـﺪ ﻧﺒﺘﺖ ﺛﻨﯿﺘﺎه‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﺑﻮه اﺑﻨﯽ و رب اﻟﮑﻌﺒـﮥ‪ ،‬ﻓﺜﺒﺖ ذﻟﮏ ﺳـﻨﮥ ﯾﻌﻤﻞ ﺑﻬﺎ اﻟﻔﻘﻬﺎء و ﻗـﺪ وﺟـﺪﻧﺎ اﻟﻌﺎدة‬‫ﺗﻘﻀﯽ ﺑﺎن اﻟﺠﺎرﯾﮥ ﺗﺤﯿﺾ ﻻﺛﻨﺘﯽ ﻋﺸﺮ ﺳﻨﮥ‪ ،‬و اﻧﻪ اﻗﻞ ﺳﻦ ﺗﺤﯿﺾ ﻓﯿﻪ اﻟﻤﺮأة‪ ،‬و ﻗﺪ ﯾﮑﻮن ﻓﯽ اﻻﻗﻞ ﻧﺴﺎء ﯾﺤﻀﻦ ﻟﻌﺸﺮ و ﻟﺘﺴﻊ‪ ،‬و ﻗﺪ ذﮐﺮ‬‫ذﻟﮏ اﻟﻔﻘﻬﺎء‪ ،‬و ﻗﺪ ﻗﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ اﻟﻠﻌﺎن‪ :‬ﻟﻮ ﺟﺎءت اﻟﻤﺮأة ﺑﺤﻤﻞ و زوﺟﻬﺎ ﺻﺒﯽ ﻟﻪ دون ﻋﺸـﺮ ﺳـﻨﯿﻦ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ وﻟﺪا ﻟﻪ‪ ،‬ﻻن ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻎ‬‫ﻋﺸـﺮ ﺳﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﺼﺒﯿﺎن ﻻ ﯾﻮﻟﺪ ﻟﻪ‪ ،‬و ان ﮐﺎن ﻟﻪ ﻋﺸﺮ ﺳﻨﯿﻦ ﺟﺎز ان ﯾﮑﻮن اﻟﻮﻟﺪ ﻟﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﻟﻌﺎن إذا ﻟﻢ ﯾﻘﺮ ﺑﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﻔﻘﻬﺎء اﯾﻀﺎ‪:‬‬‫ان ﻧﺴﺎء ﺗﻬﺎﻣﮥ ﯾﺤﻀﻦ ﻟﺘﺴﻊ ﺳﻨﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪111 :‬‬‫ﻟﺸﺪة اﻟﺤﺮ ﺑﺒﻼدﻫﻦ ]‪[1‬‬‫ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ در رد ﻫﻔﻮات ﺟﺎﺣﻆ و ﮐﺎﺳﻪﻟﯿﺴﺎﻧﺶ ﺟﻮاﺑﯽ ﻗﺎﻃﻊ و ﻣﻔﺼﻞ داده‬‫»و ﭼﻮن ﺟﻨﺎب ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ ﻃﺎب ﺛﺮاه در ﺟﻮاب اﯾﻦ ﺷﺒﻬﻪ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ اﺿﻼل ﻫﻤﺞ رﻋﺎع اﺗﺒﺎع ﮐﻞ ﻧﺎﻋﻖ ﺑﺂن ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﮐﻼﻣﯽ ﻣﺒﺴﻮط ﮐﺜﯿﺮ‬‫اﻟﻔﻮاﺋﺪ‪ ،‬ﺟﻢ اﻟﻤﻨﺎﻓﻊ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﮐﻤﺎل ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺪﻗﯿﻖ اﻓﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﻟﻬﺬا ﻧﻘﻞ آن ﻫﻢ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ آن زﯾﺎدهﺗﺮ ﺷﻨﺎﻋﺖ و‬‫ﻓﻀﺎﻋﺖ اﺑﻦ ﻋﻨﺎد ﻗﺒﯿﺢ و ﺗﻌﺼﺐ ﻓﺎﺣﺶ واﺿﺢ ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮدﯾﺪ«‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﻓﯽ »اﻟﻔﺼﻮل« ﺑﻌـﺪ أن ﻧﻘﻞ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻤﻔﯿـﺪ اﺛﺒﺎت اﺳـﺒﻘﯿﮥ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎﻻﺧﺒﺎر اﻟﮑﺜﯿﺮة و اﻻﺛﺎر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 93‬از ‪225‬‬‫اﻟﺸﻬﯿﺮة‪:‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺸـﯿﺦ أﯾـﺪه اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﻓﺄﻣﺎ ﻗﻮل اﻟﻨﺎﺻـﺒﮥ‪» :‬ان اﯾﻤﺎن أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻟﻢ ﯾﻘﻊ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻟﻤﻌﺮﻓـﮥ و اﻧﻤﺎ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻟﺘﻘﻠﯿـﺪ و‬‫ﺗﺤﻔﻆ اﻟﺘﻠﻘﯿﻦ و ﻣﺎ ﮐﺎن ﺑﻬﺬه اﻟﻤﻨﺰﻟﮥ ﻟﻢ ﯾﺴـﺘﺤﻖ ﺻﺎﺣﺒﻪ اﻟﻤﺪﺣﮥ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺠﺐ ﻟﻪ ﺑﻪ اﻟﺜﻮاب و ادﻋﺎؤﻫﻢ أن أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﮐﺎن‬‫ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﺤﺎل اﺑﻦ ﺳﺒﻊ ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺎن ﻫﺬه ﺳّﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﮐﺎﻣﻞ اﻟﻌﻘﻞ و ﻻ ﻣﮑﻠﻔﺎ«‪.‬‬‫ﻓﺎﻧﻪ ﯾﻘﺎل ﻟﻬﻢ‪ :‬اﻧﮑﻢ ﺟﻬﻠﺘﻢ ﻓﯽ ادﻋﺎﺋﮑﻢ أﻧﻪ ﮐﺎن ﻓﯽ وﻗﺖ ﻣﺒﻌﺚ اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ اﻟﺴـﻼم اﺑﻦ ﺳﺒﻊ ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﻠﺘﻢ ﻗﻮﻻ ﻻ ﺑﺮﻫﺎن ﻋﻠﯿﻪ‪،‬‬‫ﯾﺨـﺎﻟﻒ اﻟﻤﺸـﻬﻮر و ﯾﻀـﺎد اﻟﻤﻌﺮوف و ذﻟـﮏ أن ﺟﻤﻬﻮر اﻟﺮواﯾﺎت ﺟﺎءت ﺑﺄﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻗﺒﺾ و ﻟﻪ ﺧﻤﺲ و ﺳـﺘﻮن ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ﺟﺎء ﻓﯽ‬‫ﺑﻌﻀـﻬﺎ أن ﺳّﻨﮥ ﮐﺎن ﻋﻨﺪ وﻓﺎﺗﻪ ﺛﻠﺜﺎ و ﺳﺘﯿﻦ ﺳﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺎ ﻣﺎ ﺳﻮي ﻫﺎﺗﯿﻦ اﻟﺮواﯾﺘﯿﻦ ﻓﺸﺎّذ ﻣﻄﺮح‪ ،‬ﻻ ﯾﻌﺮف ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺢ اﻟﻨﻘﻞ و ﻻ ﯾﻘﺒﻠﻪ أﺣﺪ ﻣﻦ‬‫أﻫﻞ اﻟﺮواﯾﮥ و اﻟﻌﻘﻞ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﻋﻠﻤﻨﺎ أن أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺻﺤﺐ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺛﻠﺜﺎ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ ﻣﻨﻬﺎ ﺛﻠﺚ ﻋﺸﺮة ﻗﺒﻞ اﻟﻬﺠﺮة و‬‫ﻋﺸﺮة ﺑﻌﺪﻫﺎ‪ ،‬و ﻋﺎش ]‪ [1‬ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ج ‪ 13‬ص ‪ 238‬اﻟﯽ ‪.243‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪112 :‬‬‫ﺑﻌـﺪه ﺛﻠﺜﯿﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ أرﺑﻌﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﻬﺠﺮة‪ ،‬ﻓﺎذا ﺣﮑﻤﻨﺎ ﻓﯽ ﺳـّﻨﻪ ﻋﻠﯽ ﺧﻤﺲ و ﺳﺘﯿﻦ ﺑﻤﺎ ﺗﻮاﺗﺮت ﺑﻪ اﻻﺧﺒﺎر ﮐﺎﻧﺖ ﺳـّﻨﮥ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻋﻨﺪ ﻣﺒﻌﺚ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮة ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ان ﺣﮑﻤﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺛﻠﺚ و ﺳﺘﯿﻦ ﮐﺎﻧﺖ ﺳّﻨﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻋﺸﺮ‬‫ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﯾﺨﺮج ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﺤﺴﺎب أن ﯾﮑﻮن ﺳـّﻨﻪ ﻋﻨﺪ اﻟﻤﺒﻌﺚ ﺳـﺒﻊ ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﻻ ان ﯾﻘﻮل ﻗﺎﺋﻞ ان ﺳّﻨﻪ ﮐﺎﻧﺖ ﻋﻨﺪ وﻓﺎﺗﻪ ﺳﺘﯿﻦ ﺳﻨﮥ‬‫ﻓﯿﺼـﺢ ﻟﻪ ذﻟﮏ‪ ،‬اﻻ أﻧﻪ ﯾﮑﻮن داﻓﻌﺎ ﻟﻠﻤﺘﻮاﺗﺮ ﻣﻦ اﻻﺧﺒﺎر ﻣﻨﮑﺮا ﻟﻠﻤﺸـﻬﻮر ﻣﻦ اﻻﺛﺎر ﻣﻌﺘﻤﺪا ﻋﻠﯽ اﻟﺸﺎذ ﻣﻦ اﻟﺮواﯾﺎت و ﻣﻦ ﺻﺎر اﻟﯽ ذﻟﮏ‬‫ﮐﺎن اﻻوﻟﯽ ﺑﻤﻨﺎﻇﺮه اﻟﺒﯿﺎن ﻟﻪ ﻋﻦ وﺟﻪ اﻟﮑﻼم ﻓﯽ اﻻﺧﺒﺎر و اﻟﺘﻮﻗﯿﻒ ﻋﻠﯽ ﻃﺮف اﻟﻔﺎﺳـﺪ ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﯿﺢ ﻣﻨﻬﺎ دون اﻟﻤﺠﺎزﻓـﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﻘﺎل‪ ،‬و‬‫ﮐﯿﻒ ﯾﻤﮑﻦ ﻋﺎﻗﻼ ﺳـﻤﻊ اﻻﺧﺒﺎر أو ﻧﻈﺮ ﻓﯽ ﺷـﯽء ﻣﻦ اﻻﺛﺎر أن ﯾﺪﻋﯽ أن أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺗﻮﻓﯽ و ﻟﻪ ﺳﺘﻮن ﺳﻨﮥ ﻣﻊ ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴـﻼم اﻟﺸﺎﺋﻊ اﻟـﺬاﯾﻊ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ اﻟﺨﺎص و اﻟﻌﺎم ﻋﻨـﺪ ﻣﺎ ﺑﻠﻐﻪ ﻣﻦ ارﺟﺎف أﻋـﺪاﺋﻪ ﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﺘﺪاﺑﯿﺮ و اﻟﺮأي‪ :‬ﺑﻠﻐﻨﯽ أن ﻗﻮﻣﺎ ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬ان اﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻃﺎﻟﺐ ﺷـﺠﺎع ﻟﮑﻦ ﻻ ﺑﺼﯿﺮة ﻟﻪ ﺑﺎﻟﺤﺮب ﻟّﻠﻪ أﺑﻮﻫﻢ‪ ،‬ﻫﻞ ﻣﻨﻬﻢ أﺣﺪ أﺑﺼﺮ ﺑﻬﺎ ﻣﻨﯽ‪ ،‬ﻟﻘﺪ ﻗﻤﺖ ﻓﯿﻬﺎ و ﻣﺎ ﺑﻠﻐﺖ اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ و ﻫﺎ أﻧﺎ ذا ﻗﺪ ذرﻓﺖ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺴﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻻ رأي ﻟﻤﻦ ﻻ ﯾﻄﺎع‪.‬‬‫ﻓﺨﺒﺮ ﺑﺄﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻗـﺪ ﻧّﯿﻒ ﻋﻠﯽ اﻟﺴﺘﯿﻦ ﻓﯽ وﻗﺖ ﻋﺎش ﺑﻌـﺪه دﻫﺮا ﻃﻮﯾﻼ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻓﯽ اﯾﺎم ﺻـﻔﯿﻦ‪ ،‬و ﻫـﺬا ﯾﮑـﺬب ﻗﻮل ﻣﻦ زﻋﻢ أﻧﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺗﻮﻓﯽ و ﻟﻪ ﺳـﺘﻮن ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﻣﻊ أن اﻟﺮواﯾﺎت ﻗﺪ ﺟﺎءت ﻣﺴﺘﻔﯿﻀﮥ ﻇﺎﻫﺮة ﺑﺄن ﺳّﻨﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﮐﺎن ﻋﻨﺪ وﻓﺎﺗﻪ ﺑﻀﻌﺎ و ﺳﺘﯿﻦ ﺳﻨﮥ و‬‫ﻓﯽ ﻣﺠﯿﺌﻬﺎ ﺑﺬﻟﮏ ﻋﻠﯽ اﻻﻧﺘﺸﺎر دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻄﻼن ﻣﻘﺎل ﻣﻦ أﻧﮑﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻓﻤﻦ روي ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﯿﺴـﺮة ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﯿﻞ ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ ﯾﻘﻮل ﻓﯽ ﺳﻨﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪113 :‬‬‫اﻟﺠﺤﺎف ﺣﯿﻦ دﺧﻠﺖ ﺳـﻨﮥ اﺣﺪي و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ‪ :‬ﻫﺬه ﻟﯽ ﺧﻤﺲ و ﺳـﺘﻮن ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﻗﺪ ﺟﺎوزت ﺳﻦ أﺑﯽ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﮐﻢ ﮐﺎﻧﺖ ﺳـّﻨﻪ ﯾﻮم ﻗﺘﻞ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺛﻠﺚ و ﺳﺘﻮن ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺷﺮﯾﮏ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺗﻮﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺛﻠﺚ و ﺳﺘﻮن ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺜﯿﺮ ﻋﻦ ﻣﺴـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري ﯾﻘﻮل و ﻗﺪ ﺳـﺌﻞ ﻋﻦ ﺳّﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﯾﻮم ﻗﺒﺾ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﻧّﯿﻒ ﻣﻦ اﻟﺴﺘﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﺑﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺣﻤﺪ ﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ ﻗﺎل ﺳـﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺑﻌﺚ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﺑﻦ ﻋﺸﺮ‬‫ﺳﻨﯿﻦ و ﻗﺘﻞ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺛﻠﺚ و ﺳﺘﯿﻦ ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 94‬از ‪225‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻫﺸﺎم اﻟﻘﺤﺪﻣﯽ‪ ،‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﻮاﺷﺠﯽ ﻗﺎل‪:‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﺄﺳﺎﻧﯿﺪ ﻣﺨﺘﻠﻔﮥ‪ ،‬أن ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻗﺘﻞ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ ﻟﺘﺴﻊ ﻋﺸـﺮ ﻟﯿﻠﮥ ﺧﻠﺖ ﻣﻦ ﺷـﻬﺮ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ أرﺑﻌﯿﻦ و ﻫﻮ اﺑﻦ‬‫ﺧﻤﺲ و ﺳّﺘﯿﻦ ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫ﻓﺄﻣﺎ ﻣﻦ روي أن ﺳّﻨﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﮐﺎﻧﺖ ﻋﻨﺪ اﻟﺒﻌﺜﮥ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻋﺸﺮ ﺳﻨﯿﻦ ﻓﻐﯿﺮ واﺣﺪ‪:‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ اﻟﻤﻐﯿﺮة‪ ،‬ﻋﻦ وﻫﺐ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪:‬‬‫ان اول ﺷﯽء ﻋﻠﻤﺘﻪ ﻣﻦ اﻣﻮر رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ أﻧﯽ ﻗﺪﻣﺖ ﻣﮑﮥ ﻓﺄرﺷﺪوﻧﺎ اﻟﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ ﻓﺎﻧﺘﻬﯿﻨﺎ إﻟﯿﻪ و‬‫ﻫﻮ ﺟﺎﻟﺲ اﻟﯽ زﻣﺰم‪ ،‬ﻓﺒﯿﻨﺎ ﻧﺤﻦ ﺟﻠﻮس إذ أﻗﺒﻞ رﺟﻞ ﻣﻦ ﺑﺎب اﻟﺼـﻔﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﺛﻮﺑﺎن أﺑﯿﻀﺎن ﻋﻠﯽ ﯾﻤﯿﻨﻪ ﻏﻼم ﻣﺮاﻫﻖ أو ﻣﺤﺘﻠﻢ ﺗﺒﻌﺘﻪ اﻣﺮأة ﻗﺪ‬‫ﺳﺘﺮت ﻣﺤﺎﺳـﻨﻬﺎ ﺣﺘﯽ ﻗﺼـﺪوا اﻟﺤﺠﺮ‪ ،‬ﻓﺎﺳـﺘﻠﻤﻪ و اﻟﻐﻼم و اﻟﻤﺮأة ﻣﻌﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻃﺎف ﺑﺎﻟﺒﯿﺖ ﺳـﺒﻌﺎ‪ ،‬و اﻟﻐﻼم و اﻟﻤﺮأة ﻣﻌﻪ ﯾﻄﻮﻓﺎن‪ ،‬ﺛﻢ اﺳـﺘﻘﺒﻞ‬‫اﻟﮑﻌﺒﮥ‪ ،‬و ﻗﺎم ﻓﺮﻓﻊ ﯾﺪﯾﻪ ﻓﮑّﺒﺮ‪ ،‬ﻓﺄﻃﺎل اﻟﻘﻨﻮت‪ ،‬ﺛﻢ رﮐﻊ‪ ،‬ﻓﺮﮐﻊ اﻟﻐﻼم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪114 :‬‬‫و اﻟﻤﺮأة ﻣﻌﻪ‪ ،‬ﺛﻢ رﻓﻊ رأﺳﻪ ﻓﺄﻃﺎل اﻟﻘﻨﻮت‪ ،‬ﺛﻢ ﺳﺠﺪ و ﯾﺼﻨﻌﺎن ﻣﺎ ﯾﺼﻨﻊ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ رأﯾﻨﺎ ﺷﯿﺌﺎ ﻧﻨﮑﺮه ﻻ ﯾﻌﺮف ﺑﻤﮑﮥ‪ ،‬أﻗﺒﻠﻨﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﻓﻘﻠﻨﺎ‪ :‬ﯾﺎ‬‫أﺑﺎ اﻟﻔﻀﻞ ان ﻫـﺬا اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺎ ﮐﻨﺎ ﻧﻌﺮﻓﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﺟﻞ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﺗﻌﺮﻓﻮن ﻫﺬا‪ ،‬ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﻣﺎ ﻧﻌﺮﻓﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬا اﺑﻦ أﺧﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و ﻫﺬه اﻟﻤﺮأة ﺧﺪﯾﺠﮥ ﺑﻨﺖ ﺧﻮﯾﻠﺪ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻻرض أﺣﺪ ﯾﻌﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﺬا اﻟﺪﯾﻦ اﻻ ﻫﺆﻻء اﻟﺜﻠﺜﮥ‪.‬‬‫و روي ﻗﺘﺎدة ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ و ﻏﯿﺮه ﻗﺎل‪ :‬أول ﻣﻦ آﻣﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺧﻤﺲ ﻋﺸﺮة ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫و روي ﺷـﺪاد ﺑﻦ اوس ﻗﺎل‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ ﺧﺒﺎب ﺑﻦ اﻻرت ﻋﻦ اﺳـﻼم ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻓﻘﺎل‪ :‬أﺳـﻠﻢ و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺧﻤﺲ ﻋﺸـﺮة ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ رأﯾﺘﻪ‬‫ﯾﺼﻠﯽ ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ و ﻫﻮ ﯾﻮﻣﺌﺬ ﺑﺎﻟﻎ ﻣﺴﺘﺤﮑﻢ اﻟﺒﻠﻮغ‪.‬‬‫و روي ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻧﻀﺮة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ و ﻫﻮ اﺑﻦ أرﺑﻊ ﻋﺸﺮة ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﻪ ذواﺑﮥ ﯾﺨﺘﻠﻒ اﻟﯽ اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫و روي ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ زﯾﺎد‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أول ﻣﻦ آﻣﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﻫﻮ اﺑﻦ اﺣﺪي ﻋﺸﺮة ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫و روي اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أول ﻣﻦ أﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺧﻤﺲ ﻋﺸﺮة ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪:‬‬‫و ﺻﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺨﻠﺼﺎ ﺑﺼﻼﺗﻪ ﻟﺨﻤﺲ و ﻋﺸﺮ ﻣﻦ ﺳﻨﯿﻦ ﮐﻮاﻣﻞ‬‫و ﺧﻠﯽ أﻧﺎﺳﺎ ﺑﻌﺪه ﯾﺘﺒﻌﻮﻧﻪ ﻟﻪ ﻋﻤﻞ أﻓﻀﻞ ﺑﻪ ﺻﻨﻊ ﻋﺎﻣﻞ و روي ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣّﺒﮥ ﺑﻦ ﺟﻮﯾﻦ اﻟﻌﺮﻧﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴﻼم و ﮐﺎن ﻟﻪ ذواﺑﮥ ﯾﺨﺘﻠﻒ اﻟﯽ اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫ﻋﻠﯽ أﻧﺎ ﻟﻮ ﺳﻠﻤﻨﺎ ﻟﺨﺼﻮﻣﻨﺎ ﻣﺎ ادﻋﻮه ﻣﻦ أﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﮐﺎن ﻟﻪ ﻋﻨﺪ اﻟﻤﺒﻌﺚ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪115 :‬‬‫ﺳﺒﻊ ﺳـﻨﯿﻦ ﻟﻢ ﯾـﺪل ﻋﻠﯽ ﺻـﺤﮥ ﻣﺎ ذﻫﺒﻮا إﻟﯿﻪ ﻣﻦ أن اﯾﻤﺎﻧﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ وﺟﻪ ﺗﻠﻘﯿﻦ دون اﻟﻤﻌﺮﻓـﮥ و اﻟﯿﻘﯿﻦ‪ ،‬و ذﻟﮏ أن ﺻـﻐﺮ اﻟﺴﻦ ﻻ ﯾﻨﺎﻓﯽ‬‫ﮐﻤـﺎل اﻟﻌﻘﻞ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ وﺟﻮب اﻟﺘﮑﻠﯿﻒ ﺑﺒﻠﻮغ اﻟﺤﻠﻢ اﻻ ﻓﯽ اﻻﺣﮑﺎم اﻟﺸـﺮﻋﯿﮥ دون اﻟﻌﻘﻠﯿـﮥ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻗﺎل ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ ﻓﯽ ﻗﺼـﮥ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ‪:‬‬‫آَﺗﯿْﻨﺎُه اﻟ ُْﺤْﮑَﻢ َﺻﺒِﯿ‪‬ﺎ‬‫]‪ [1‬و ﻗﺎل ﻓﯽ ﻗﺼﮥ ﻋﯿﺴﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪:‬‬‫َﻓَﺄﺷـﺎَرْت ِإﻟَﯿِْﻪ ﻗـﺎﻟ ُﻮا َﮐﯿَْﻒ ﻧَُﮑﱢﻠُﻢ َﻣْﻦ ﮐـﺎَن ﻓِﯽ اﻟ َْﻤْﻬـِﺪ َﺻﺒِﯿ‪‬ﺎ ﻗـﺎَل ِإﱢﻧﯽ َﻋﺒـْ ُﺪ اﻟﱠﻠِﻪ آﺗﺎﻧَِﯽ اﻟ ِْﮑﺘﺎَب َو َﺟَﻌَﻠﻨِﯽ َﻧﺒِﯿ‪‬ﺎ َو َﺟَﻌَﻠﻨِﯽ ُﻣﺒﺎَرﮐًﺎ َأﯾَْﻦ ﻣﺎ ُﮐﻨُْﺖ وَ‬‫َأْوﺻﺎﻧِﯽ ﺑ ِﺎﻟﱠﺼﻼِة َو اﻟﱠﺰﮐﺎِة ﻣﺎ ُدﻣُْﺖ َﺣﯿ‪‬ﺎ‬‫]‪.[2‬‬‫ﻓﻠﻢ ﯾﻨﻒ ﺻـﻐﺮ ﺳﻦ ﻫـﺬﯾﻦ اﻟﻨﺒﯿﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻤـﺎ اﻟﺴـﻼم ﮐﻤﺎل ﻋﻘﻠﻬﻤﺎ و اﻟﺤﮑﻤـﮥ اﻟﺘﯽ آﺗﺎﻫﻤﺎ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐﺎﻧﺖ اﻟﻌﻘﻮل ﺗﺤﯿﻞ ذﻟﮏ ﻻﺣﺎﻟﺘﻪ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 95‬از ‪225‬‬‫ﮐﻞ أﺣـﺪ و ﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﺣﺎل و ﻗﺪ أﺟﻤﻊ أﻫﻞ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ اﻻ ﻣﻦ ﺷﺬ ﻣﻨﻬﻢ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و َﺷـ ِﻬَﺪ ﺷﺎِﻫٌﺪ ﻣِْﻦ َأْﻫﻠِﻬﺎ ِإْن ﮐﺎَن َﻗِﻤﯿُﺼُﻪ ﻗُﱠﺪ ﻣِْﻦ ﻗُﺒٍُﻞ‬‫َﻓَﺼَﺪَﻗْﺖ َو ُﻫَﻮ ﻣَِﻦ اﻟ ْﮑﺎِذﺑ ِﯿَﻦ‪َ ،‬و ِإْن ﮐﺎَن َﻗِﻤﯿُﺼُﻪ ﻗُﱠﺪ ﻣِْﻦ ُدﺑ ٍُﺮ َﻓَﮑَﺬﺑَْﺖ َو ُﻫَﻮ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺼﺎِدﻗِﯿَﻦ‬‫]‪ :.[3‬أﻧﻪ ﮐﺎن ﻃﻔﻼ ﺻﻐﯿﺮا ﻓﯽ اﻟﻤﻬﺪ أﻧﻄﻘﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺣﺘﯽ ﺑﺮأ ﯾﻮﺳﻒ ﻣﻦ اﻟﻔﺤﺸﺎء و أزال ﻋﻨﻪ اﻟﺘﻬﻤﮥ‪.‬‬‫و اﻟﻨﺎﺻـﺒﮥ إذا ﺳﻤﻌﺖ ﻫﺬا اﻻﺣﺘﺠﺎج ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ان اﻟﺬي ذﮐﺮﺗﻤﻮه ﻣﻤﻦ ﻋﺪدﺗﻤﻮه ﮐﺎن ﻣﻌﺠﺰا ﻟﺨﺮﻗﻪ اﻟﻌﺎدة‪ ،‬و دﻻﻟﮥ ﻟﻨﺒﯽ ﻣﻦ أﻧﺒﯿﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ‬‫اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﻓﻠﻮ ﮐﺎن أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﺸﺎرﮐﺎ ﻟﻤﻦ وﺻﻔﺘﻤﻮه ﻓﯽ ﺧﺮق اﻟﻌﺎدة ﻟﮑﺎن ﻣﻌﺠﺰا ﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم أو ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و‬‫ﻟﯿﺲ ﯾﺠﻮز أن ﯾﮑﻮن اﻟﻤﻌﺠﺰ ﻟﻪ و ﻟﻮ ﮐﺎن ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﺠﻌﻠﻪ ﻓﯽ ﻣﻌﺠﺰاﺗﻪ و اﺣﺘﺞ ﺑﻪ ﻓﯽ ﺟﻤﻠﮥ ﺑﯿﻨﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﻟﺠﻌﻠﻪ ]‪[1‬‬‫ﻣﺮﯾﻢ‪12 :‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺮﯾﻢ‪.31 -30 -29 :‬‬‫]‪ [3‬ﯾﻮﺳﻒ‪.27 -26 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪116 :‬‬‫اﻟﻤﺘﻤﺴـﮑﻮن ﻓﯽ آﯾﺎﺗﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺠﻌﻠﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻨﻔﺴﻪ ﻋﻠﻤﺎ‪ ،‬و ﻻ ﻋﺪه اﻟﻤﺴﻠﻤﻮن ﻓﯽ ﻣﻌﺠﺰاﺗﻪ ﻋﻠﻤﻨﺎ أﻧﻪ ﻟﻢ‬‫ﯾﺠﺮ اﻻﻣﺮ ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ذﮐﺮﺗﻤﻮه‪.‬‬‫ﻓﯿﻘـﺎل ﻟﻬﻢ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﮐـﻞ ﻣـﺎ ﺧﺮق اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ اﻟﻌـﺎدة وﺟﺐ أن ﯾﮑﻮن ﻋﻠﻤـﺎ‪ ،‬و ﻻـ ﻟﺰم أن ﯾﮑﻮن ﻣﻌﺠﺰا‪ ،‬و ﻻ ﺷﺎع ﻋﻠﻤﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﺎم‪ ،‬و ﻻ ﻋﺮف ﻣﻦ‬‫ﺟﻬﮥ اﻻﺿـﻄﺮار‪ ،‬و اﻧﻤﺎ اﻟﻤﻌﺠﺰ اﻟﻌﻠﻢ و ﻫﻮ ﺧﺮق اﻟﻌﺎدة ﻋﻨﺪ دﻋﻮة داع أو ﺑﺮاءة ﻣﻘﺬوف ﯾﺠﺮي ﺑﺮاﺋﺘﻪ ﻣﺠﺮي اﻟﺘﺼﺪﯾﻖ ﻟﻪ ﻓﯽ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﻞ ﻫﯽ‬‫ﺗﺼـﺪﯾﻖ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﻨﯽ‪ ،‬و ان ﻟﻢ ﯾﮏ ﺗﺼـﺪﯾﻘﺎ ﺑﻨﻔﺲ اﻟﻠﻔﻆ و اﻟﻘﻮل‪ ،‬و ﮐﻼم ﻋﯿﺴـﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم اﻧﻤﺎ ﮐﺎن ﻣﻌﺠﺰا ﻟﺘﺼﺪﯾﻘﻪ ﻟﻪ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ِ :‬إﱢﻧﯽ‬‫َﻋﺒُْﺪ اﻟﱠﻠِﻪ آﺗﺎﻧَِﯽ اﻟ ِْﮑﺘﺎَب َو َﺟَﻌَﻠﻨِﯽ َﻧﺒِﯿ‪‬ﺎ‬‫]‪ [1‬ﻣﻊ ﮐﻮﻧﻪ ﺧﺮﻗـﺎ ﻟﻠﻌـﺎدة‪ ،‬و ﺷﺎﻫـﺪا ﻟﺒﺮاءة اﻣﻪ ﻣﻦ اﻟﻔﺎﺣﺸـﮥ و ﺗﺼـﺪﯾﻘﻬﺎ ﻓﯿﻤﺎ ادﻋﺘﻪ ﻣﻦ اﻟﻄﻬﺎرة‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ ﺣﮑﻤـﮥ ﯾﺤﯿﯽ ﻓﯽ ﺣﺎل ﺻـﻐﺮه‬‫ﺗﺼـﺪﯾﻘﺎ ﻟﻪ ﻓﯽ دﻋﻮﺗﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﺎل و ﻟﺪﻋﻮة أﺑﯿﻪ زﮐﺮﯾﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﻓﺼﺎرت ﻣﻊ ﮐﻮﻧﻬﺎ ﺧﺮﻗﺎ ﻟﻠﻌﺎدة دﻟﯿﻼ و ﻣﻌﺠﺰا‪ ،‬و ﮐﻼم اﻟﻄﻔﻞ ﻓﯽ ﺑﺮاءة‬‫ﯾﻮﺳﻒ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم اﻧﻤـﺎ ﮐـﺎن ﻣﻌﺠﺰا ﻟﺨﺮق اﻟﻌـﺎدة ﺑﺸـﻬﺎدﺗﻪ ﻟﯿﻮﺳﻒ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎﻟﺼـﺪق ﻓﯽ ﺑﺮاءة ﺳﺎﺣﺘﻪ و ﯾﻮﺳﻒ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻧﺒﯽ‬‫ﻣﺮﺳﻞ ﻓﺜﺒﺖ أن اﻻﻣﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎه‪.‬‬‫و ﻟﻢ ﯾﮏ ﮐﻤﺎل ﻋﻘﻞ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺷﺎﻫﺪا ﻓﯽ ﺷـﯽء دﻋﯽ إﻟﯿﻪ و ﻻ اﺳﺘﺸﻬﺪ ﻫﻮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﻓﯿﮑﻮن ﻣﻊ ﮐﻮﻧﻪ ﺧﺮﻗﺎ ﻟﻠﻌﺎدة‬‫ﻣﻌﺠﺰا و ﻟﻮ اﺳﺘﺸـﻬﺪ ﺑﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم أو ﺷـﻬﺪ ﻋﻠﯽ ﺣﺪ ﻣﺎ ﺷﻬﺪ ﺑﻪ اﻟﻄﻔﻞ ﻟﯿﻮﺳﻒ‪ ،‬و ﮐﻼم ﻋﯿﺴﯽ ﻟﻪ و ﻻّﻣﻪ و ﮐﻼم ﯾﺤﯿﯽ ﻻﺑﯿﻪ ﺑﻤﺎ ﯾﮑﻮن‬‫ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﺘﻘﺒﻞ و اﻟﺤﺎل ﻟﮑﺎن ﻟﺨﺼﻮﻣﻨﺎ وﺟﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﻄﺎﻟﺒـﮥ ﺑـﺬﮐﺮ ذﻟﮏ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺠﺰات‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻻ وﺟﻪ ﻟﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺑﯿّﻨﺎه ﻋﻠﯽ أن ﮐﻤﺎل ﻋﻘﻞ‬‫أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻇﺎﻫﺮا ﻟﻠﺤﻮاس و ﻻ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎ ﺑﺎﺿﻄﺮار ﻓﯿﺠﺮي ﻣﺠﺮي ﮐﻼم اﻟﻤﺴﯿﺢ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﺣﮑﻤﮥ ﯾﺤﯿﯽ و ﮐﻼم‬‫ﺷﺎﻫﺪ ﯾﻮﺳﻒ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻓﯿﻤﮑﻦ اﻻﻋﺘﻤﺎد ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺠﺰات‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﮐﺎن ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﻪ ﻗﻮل اﻟﺮﺳﻮل ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﺴﻼم أو اﻻﺳﺘﺪﻻل‬‫اﻟﺸﺎق ﺑﺎﻟﻨﻈﺮ اﻟﺜﺎﻗﺐ و اﻟﺴﯿﺮ ﻟﺤﺎﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ]‪ [1‬ﻣﺮﯾﻢ‪.29 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪117 :‬‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺮور اﻻوﻗـﺎت ﺑﺴـﻤﺎع ﮐﻼـﻣﻪ‪ ،‬و اﻟﺘﺄﻣـﻞ ﻻﺳـﺘﺪﻻﻻﺗﻪ‪ ،‬و اﻟﻨﻈﺮ ﻓﯿﻤـﺎ ﯾﺆدي اﻟﯽ ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ و ﻓﻄﻨﺘﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻻـ ﯾﺤﺼـﻞ ذﻟﮏ إﻻ ﻟﺨﺎص ﻣﻦ‬‫اﻟﻨﺎس‪ ،‬و ﻣﻦ ﻋﺮف وﺟﻮه اﻻﺳـﺘﻨﺒﺎﻃﺎت و ﻣﺎ ﺟﺮي ﻫﺬا اﻟﻤﺠﺮي ﻓﺎرق ﺣﮑﻤﻪ ﺣﮑﻢ ﻣﺎ ﺳـﻠﻒ ﻟﻼﻧﺒﯿﺎء ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺠﺰات‪ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎن ﻟﻨﺒﯿﻨﺎ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴـﻼم ﻣﻦ اﻻﻋﻼم‪ ،‬إذ ﺗﻠﮏ ﺑﻈﻮاﻫﺮﻫﺎ ﺗﻘـﺪح ﻓﯽ اﻟﻘﻠﻮب أﺳـﺒﺎب اﻟﯿﻘﯿﻦ و ﯾﺸﺘﺮك اﻟﺠﻤﯿﻊ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺤﺎل اﻟﻈﺎﻫﺮة ﻣﻨﻬﺎ اﻟﻤﺒﯿﻨﮥ ﻋﻦ ﺧﺮق‬‫اﻟﻌﺎدات دون أن ﯾﮑﻮن ﻣﻘﺼﻮرا ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎه ﻣﻦ اﻟﺒﺤﺚ اﻟﻄﻮﯾﻞ و اﻻﺳﺘﺒﺮاء ﻟﻼﺣﻮال ﻋﻠﯽ ﻣﺮور اﻻوﻗﺎت أو اﻟﺮﺟﻮع ﻓﯿﻪ اﻟﯽ ﻧﻔﺲ ﻗﻮل‬‫اﻟﺮﺳﻮل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم اﻟـﺬي ﯾﺤﺘﺎج ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﻪ اﻟﯽ اﻟﻨﻈﺮ ﻓﯽ ﻣﻌﺠﺰ ﻏﯿﺮه و اﻻﻋﺘﻤﺎد ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺳﻮاه ﻣﻦ اﻟﺒﯿﻨﺎت‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﮑﺮ أن ﯾﮑﻮن اﻟﺮﺳﻮل‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻧا ﻤﺎ ﻋﺪل ﻋﻦ ذﮐﺮ ذﻟﮏ و اﺣﺘﺠﺎﺟﻪ ﺑﻪ ﻓﯽ ﺟﻤﻠﮥ آﯾﺎﺗﻪ ﻟﻤﺎ وﺻﻔﻨﺎه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 96‬از ‪225‬‬‫و ﺷـﯽء آﺧﺮ و ﻫﻮ أﻧﻪ ﻻـ ﯾﻨﮑﺮ أن ﯾﮑﻮن اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟﻞ ﻋﻠﻢ ﻣﻦ ﻣﺼـﻠﺤﮥ ﺧﻠﻘﻪ اﻟﮑﻒ ﻋﻦ اﻟﺮﺳﻮل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻋﻦ اﻻﺣﺘﺠﺎج ﺑـﺬﻟﮏ و‬‫اﻟﺪﻋﺎء اﻟﯽ اﻟﻨﻈﺮ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و أن اﻋﺘﻤﺎده ﻋﻠﯽ ﻇﺎﻫﺮ ﺧﺮق اﻟﻌﺎدة أوﻟﯽ ﻓﯽ ﻣﺼﻠﺤﮥ اﻟﺪﯾﻦ‪.‬‬‫و ﺷـﯽء آﺧﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ أن اﻟﺮﺳﻮل ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﺴـﻼم و ان ﻟﻢ ﯾﺤﺘـﺞ ﺑﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻔﺼـﯿﻞ و اﻟﺘﻌﯿﯿﻦ ﻓﻘـﺪ ﻓﻌـﻞ ﻣـﺎ ﯾﻘﻮم ﻣﻘﺎم اﻻﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺒﺼـﯿﺮة و اﻟﯿﻘﯿﻦ ﻓﺎﺑﺘـﺪأ ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎﻟـﺪﻋﻮة ﻗﺒﻞ اﻟـﺬﮐﻮر ﮐﻠﻬﻢ ﻣﻤﻦ ﻇﺎﻫﺮه اﻟﺒﻠﻮغ و اﻓﺘﺘـﺢ ﺑـﺪﻋﻮﺗﻪ اداء رﺳﺎﻟﺘﻪ و اﻋﺘﻤـﺪ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ‬‫اﺳﺘﯿﺪاﻋﻪ ﺳـﺮه و أودﻋﻪ ﻣﺎ ﮐﺎن ﺧﺎﺋﻔﺎ ﻣﻦ ﻇﻬﻮره ﻋﻨﻪ ﻓﺪل ﺑﺎﺧﺘﺼﺎﺻﻪ ﺑﺬﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﯾﻘﻮم ﻣﻘﺎم ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﻧﻪ ﻟﻤﻌﺠﺰ ﻟﻪ و ان ﺑﻠﻮغ‬‫ﻋﻘﻠﻪ ﻋﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﺻـﺪﻗﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﺟﻌـﻞ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻣﻔﺎﺧﺮه و ﺟﻠﯿﻞ ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ و ﻋﻈﯿﻢ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ و ﻧّﻮه ﺑـﺬﮐﺮه و أﺷـﻬﺮه ﺑﯿﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻪ و اﺣﺘـﺞ ﻟﻪ ﺑﻪ ﻓﯽ‬‫اﺧﺘﺼﺎﺻﻪ و ﮐﺬﻟﮏ ﻓﻌﻞ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻓﯽ ادﻋﺎﺋﻪ ﻟﻪ ﻓﺎﺣﺘﺞ ﺑﻪ ﻋﻠﯽ ﺧﺼﻮﻣﻪ و ﺗﻤّﺪح ﺑﻪ ﺑﯿﻦ أوﻟﯿﺎﺋﻪ و أﻋﺪاﺋﻪ و ﻓﺨﺮ ﺑﻪ ﻋﻠﯽ‬‫ﺟﻤﯿﻊ أﻫﻞ زﻣﺎﻧﻪ و ذﻟﮏ ﻫﻮ ﻣﻌﻨﯽ اﻟﻨﻄﻖ ﺑﺎﻟﺸﻬﺎدة ﺑﺎﻟﻤﻌﺠﺰ ﻟﻪ‪ ،‬ﺑﻞ ﻫﻮ اﻟﺤﺠﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪118 :‬‬‫ﻓﯽ ﮐﻮﻧﻪ ﻧﺎﺋﯿﺎ ]‪ [1‬ﻓﯽ اﻟﻘﻮم ﺑﻤﺎ ﺧﺼﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻨﻪ و ﻧﻔﺲ اﻻﺣﺘﺠﺎج ﺑﻌﻠﻤﻪ و دﻟﯿﻞ اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﺮﻫﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻫﺬا ﯾﺴﻘﻂ ﻣﺎ اﻋﺘﻤﺪوه‪.‬‬‫و ﻣﻤﺎ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ أن أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﮐﺎن ﻋﻨﺪ ﺑﻌﺜﮥ اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎﻟﻐﺎ ﻣﮑﻠﻔﺎ و أن اﯾﻤﺎﻧﻪ ﮐﺎن ﺑﺎﻟﻤﻌﺮﻓﮥ و اﻻﺳﺘﺪﻻل‪،‬‬‫و أﻧﻪ وﻗﻊ ﻋﻠﯽ أﻓﻀﻞ اﻟﻮﺟﻮه و آﮐﺪﻫﺎ ﻓﯽ اﺳﺘﺤﻘﺎق ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺜﻮاب أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﺪﺣﻪ و ﺟﻌﻠﻪ ﻣﻦ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ و‬‫ذﮐﺮه ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮏ ﺑﺎﻟـﺬي ﯾﻔّﻀﻞ ﺑﻤﺎ ﻟﯿﺲ ﺑﻔﻀﻞ و ﯾﺠﻌﻞ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ﻣﺎ ﻻ ﯾﺪﺧﻞ ﻓﯽ ﺟﻤﻠﺘﻬﺎ‪ ،‬و ﯾﻤﺪح ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻻ ﯾﺴـﺘﺤﻖ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺜﻮاب‪.‬‬‫ﻓﻠﻤﺎ ﻣﺪح رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﺴﻼم أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺘﻘﺪم اﻻﯾﻤﺎن ﻓﯿﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎه آﻧﻔﺎ ﻣﻦ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﻟﻔﺎﻃﻤﮥ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟﺴﻼم‪ :‬أ ﻣﺎ ﺗﺮﺿﯿﻦ أن زوﺟﺘﮏ أﻗﺪﻣﻬﻢ ﺳﻠﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ رواﯾﮥ ﺳﻠﻤﺎن رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬أّول ﻫﺬه اﻻﻣﮥ ورودا ﻋﻠﯽ ﻧﺒﯿﻬﺎ اﻟﺤﻮض أوﻟﻬﺎ اﺳﻼﻣﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﻟﻘﺪ ﺻﻠﺖ اﻟﻤﻠﺌﮑﮥ ﻋﻠّﯽ و ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﺳﺒﻊ ﺳﻨﯿﻦ و ذﻟﮏ أﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻦ اﻟﺮﺟﺎل أﺣﺪ ﯾﺼﻠﯽ ﻏﯿﺮي و‬‫ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫و إذا ﮐﺎن اﻻﻣﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ وﺻـﻔﻨﺎه ﻓﻘﺪ ﺛﺒﺖ أن اﯾﻤﺎﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم وﻗﻊ ﺑﺎﻟﻤﻌﺮﻓﮥ و اﻟﯿﻘﯿﻦ دون اﻟﺘﻘﻠﯿﺪ و اﻟﺘﻠﻘﯿﻦ ﻻ ﺳـﯿﻤﺎ و ﻗﺪ ﺳـﻤﺎه رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ اﯾﻤﺎﻧﺎ و اﺳﻼﻣﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ ﯾﻘﻊ ﻣﻦ اﻟﺼﺒﯿﺎن ﻋﻠﯽ ﺟﻬﮥ اﻟﺘﻠﻘﯿﻦ ﻻ ﯾﺴﻤﯽ ﻋﻠﯽ اﻻﻃﻼق اﻟﺪﯾﻨﯽ اﯾﻤﺎﻧﺎ و اﺳﻼﻣﺎ‪.‬‬‫و ﯾﺪﻟﮏ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ أﯾﻀﺎ أن أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻗﺪ ﺗﻤﺪح ﺑﻪ و ﺟﻌﻠﻪ ﻣﻦ ﻣﻔﺎﺧﺮه و اﺣﺘﺞ ﺑﻪ ﻋﻠﯽ اﻋﺪاﺋﻪ و ﮐﺮره ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﻘﺎم ﻣﻦ‬‫ﻣﻘﺎﻣﺎﺗﻪ‪ [1] .‬ﻧﺎء ﯾﻨﻮء ﻧﻮءا‪ :‬ﻧﻬﺾ ﺑﺠﻬﺪ و ﻣﺸﻘﮥ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻧﺎء ﺑﺎﻟﺤﻤﻞ إذا ﻧﻬﺾ ﺑﻪ ﻣﺜﻘﻼ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪119 :‬‬‫ﺣﯿﺚ‬‫ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﻧﯽ ﻻ أﻋﺮف ﻋﺒﺪا ﻟﮏ ﻣﻦ ﻫﺬه اﻻﻣﮥ ﻋﺒﺪك ﻗﺒﻠﯽ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ :‬أﻧﺎ اﻟﺼﺪﯾﻖ اﻻﮐﺒﺮ آﻣﻨﺖ ﻗﺒﻞ أن ﯾﺆﻣﻦ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ و أﺳﻠﻤﺖ ﻗﺒﻞ أن ﯾﺴﻠﻢ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻟﻌﺜﻤﺎن‪ :‬أﻧﺎ ﺧﯿﺮ ﻣﻨﮏ و ﻣﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻋﺒﺪت اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺒﻠﻬﻤﺎ و ﻋﺒﺪﺗﻪ ﺑﻌﺪﻫﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬أﻧﺎ أول ﻣﻦ ذﮐﺮ اﺳﻢ رﺑﻪ ﻓﺼﻠﯽ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ :‬ﻋﻠﯽ ﻣﻦ أﮐﺬب؟ أﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺄﻧﺎ أول ﻣﻦ آﻣﻦ ﺑﻪ و ﻋﺒﺪه‪.‬‬‫ﻓﻠﻮ ﮐـﺎن اﯾﻤﺎﻧﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ذﻫﺐ إﻟﯿﻪ اﻟﻨﺎﺻـﺒﮥ ﻣﻦ ﺟﻬـﮥ اﻟﺘﻠﻘﯿﻦ و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻪ ﻣﻌﺮﻓـﮥ و ﻻ ﻋﻠﻢ ﺑﺎﻟﺘﻮﺣﯿـﺪ ﻟﻤﺎ ﺟﺎز ﻣﻨﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم أن ﯾﺘﻤـﺪح‬‫ﺑـﺬﻟﮏ و ﻻ أن ﯾﺴـﻤﯿﻪ ﻋﺒﺎدة و ﻻ أن ﯾﻔﺨﺮ ﺑﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻮم و ﻻ ﯾﺠﻌﻠﻪ ﺗﻔﻀـﯿﻼ ﻟﻪ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻟﻮ أﻧﻪ ﻓﻌﻞ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻣﺎ ﻻ ﯾﺠﻮز‬‫ﻟﺮده ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﻮه و اﻋﺘﺮﺿﻪ ﻓﯿﻪ ﻣﻀﺎدوه‪ ،‬و ﺣﺎﺟﻪ ﻓﯿﻪ ﻣﺨﺎﺻـﻤﻮه و ﻓﯽ ﻋـﺪول اﻟﻘﻮم ﻋﻦ اﻻﻋﺘﺮاض ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ و ﺗﺴـﻠﯿﻢ اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ﻟﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 97‬از ‪225‬‬‫ذﻟـﮏ دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎه و ﺑﺮﻫﺎن ﻋﻠﯽ ﻓﺴﺎد ﻗﻮل اﻟﻨﺎﺻـﺒﮥ اﻟـﺬي ﺣﮑﯿﻨﺎه‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﯾﻤﮑﻦ أن ﯾـﺪﻓﻊ ﻣﺎ روﯾﻨﺎه ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﺒﺎب ﻣﻦ اﻻﺧﺒﺎر‬‫ﻟﺸـﻬﺮﺗﻬﺎ و اﺟﻤﺎع اﻟﻔﺮﯾﻘﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﻨﺎﺻـﺒﮥ و اﻟﺸـﯿﻌﮥ و ﻣﻦ ﺗﻌﺮض ﻟﻠﻄﻌﻦ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻊ ﻣﺎ ﺷـﺮﺣﻨﺎه ﻟﻢ ﯾﻤﮑﻨﻪ اﻻﻋﺘﻤﺎد ﻋﻠﯽ ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﺧﺒﺮ وﻗﻊ ﻓﯽ‬‫ﺗﺄوﯾﻠﻪ اﻻﺧﺘﻼف‪ ،‬و ﻓﯽ ذﻟﮏ اﺑﻄﺎل ﺟﻤﻬﻮر اﻻﺧﺒﺎر‪ ،‬و اﻓﺴﺎد ﻋﺎﻣـﮥ اﻻﺛﺎر‪ ،‬و ﻫﺐ أن ﻣﻦ ﻻ ﯾﻌﺮف اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﻻ ﺧﺎﻟﻂ ﺣﻤﻠﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﯾﻘﺪم‬‫ﻋﻠﯽ اﻧﮑﺎر ﺑﻌﺾ ﻣﺎ روﯾﻨﺎه أو ﯾﻌﺎﻧﺪ ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ و ﯾﻐﺘﻨﻢ اﻟﻔﺮﺻﮥ ﺑﮑﻮﻧﻪ ﺧﺎﺻﺎ ﻓﯽ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ‪.‬‬‫ﮐﯿﻒ ﯾﻤﮑﻦ دﻓﻊ ﺷﻌﺮ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺷﺎع ﻣﻦ ﺷﻬﺮﺗﻪ ﻋﻠﯽ ﺣﺪ ﯾﺮﺗﻔﻊ ﻓﯿﻪ اﻟﺨﻼف و اﻧﺘﺸﺮ ﺣﺘﯽ ﺻﺎر ﻣﺬﮐﻮرا‬‫ﻣﺴﻤﻮﻋﺎ ﻣﻦ ﻟا ﻌﺎﻣﮥ ﻓﻀﻼ ﻋﻦ اﻟﺨﻮاص ﻓﯽ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﺒﯽ أﺧﯽ و ﺻﻬﺮي و ﺣﻤﺰة ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء ﻋﻤﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪120 :‬‬‫و ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺬي ﯾﻀﺤﯽ و ﯾﻤﺴﯽ ﯾﻄﯿﺮ ﻣﻊ اﻟﻤﻼﺋﮑﮥ اﺑﻦ اﻣﯽ‬‫و ﺑﻨﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﮑﻨﯽ و ﻋﺮﺳﯽ ﻣﺸﺎط ﻟﺤﻤﻬﺎ ﺑﺪﻣﯽ و ﻟﺤﻤﯽ‬‫و ﺳﺒﻄﺎ أﺣﻤﺪ وﻟﺪاي ﻣﻨﻬﺎ ﻓﻤﻦ ﻣﻨﮑﻢ ﻟﻪ ﺳﻬﻢ ﮐﺴﻬﻤﯽ‬‫ﺳﺒﻘﺘﮑﻢ اﻟﯽ اﻻﺳﻼم ﻃﺮا ﻏﻼﻣﺎ ﻣﺎ ﺑﻠﻐﺖ أو ان ﺣﻠﻤﯽ‬‫و أوﺟﺐ ﻟﯽ وﻻﯾﺘﻪ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻠﯽ ﯾﻮم دوح ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‬‫و ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﺸـﻌﺮ ﮐﻔﺎﯾـﮥ ﻓﯽ اﻟﺒﯿﺎن ﻋﻦ ﺗﻘﺪم اﯾﻤﺎﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و أﻧﻪ وﻗﻊ ﻣﻊ اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ ﺑﺎﻟﺤﺠﮥ و اﻟﺒﯿﺎن‪ ،‬و ﻓﯿﻪ اﻧﻪ ﮐﺎن اﻻﻣﺎم ﺑﻌﺪ اﻟﺮﺳﻮل‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺪﻟﯿﻞ اﻟﻤﻘﺎل اﻟﻈﺎﻫﺮ ﻓﯽ ﯾﻮم اﻟﻐﺪﯾﺮ اﻟﻤﻮﺟﺐ ﻟﻪ اﻻﺳﺘﺨﻼف‪.‬‬‫و ﻣﻤﺎ ﯾﺆﯾﺪ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎه ﻣﺎ‬‫رواه ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻻﺳﻮد اﻟﺒﮑﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ راﻓﻊ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺟﺪه أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺻﻠﯽ‬‫ﯾﻮم اﻻﺛﻨﯿﻦ و ﺻـﻠﺖ ﺧﺪﯾﺠﮥ ﻣﻌﻪ‪ ،‬و دﻋﯽ ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم اﻟﯽ اﻟﺼﻠﻮة ﻣﻌﻪ ﯾﻮم اﻟﺜﻠﺜﺎء‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬أﻧﻈﺮﻧﯽ ﺣﺘﯽ أﻟﻘﯽ أﺑﺎ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﺴﻼم‪:‬‬‫اﻧﻬﺎ أﻣﺎﻧﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ :‬ﻓﺎن ﮐﺎﻧﺖ أﻣﺎﻧﮥ ﻓﻘﺪ أﺳﻠﻤﺖ ﻟﮏ و ﺻﻠﯽ ﻣﻌﻪ و ﻫﻮ ﺛﺎﻧﯽ ﯾﻮم اﻟﻤﺒﻌﺚ‪.‬‬‫و روي اﻟﮑﻠﺒﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺻﺎﻟﺢ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ :‬ان ﻫﺬا دﯾﻦ ﯾﺨﺎﻟﻒ دﯾﻦ أﺑﯽ ﺣﺘﯽ أﻧﻈﺮ ﻓﯿﻪ و اﺷﺎور أﺑﺎ ﻃﺎﻟﺐ ﻓﻘﺎل‬‫ﻟﻪ اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﺴﻼم‪ :‬اﻧﻈﺮ و اﮐﺘﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﮑﺚ ﻫﻨﯿﺌﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻞ أﺟﺒﺘﮏ و اﺻﺪق ﺑﮏ ﻓﺼﺪﻗﻪ و ﺻﻠﯽ ﻣﻌﻪ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ روي ﻫـﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ ﺑﻌﯿﻨﻪ ﺑﻬـﺬا اﻟﻤﻘـﺎل ﻣﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻼف ﻓﯽ اﻟﻠﻔﻆ و اﺗﻔﺎق ﻓﯽ اﻟﻤﻌﻨﯽ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻦ‬‫ﺣﻤﻠـﮥ اﻻﺛـﺎر‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾـﺪل ﻋﻠﯽ أن أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﮐﺎن ﻋﺎرﻓﺎ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﺤﺎل ﺑﺘﻮﻗﻔﻪ و اﺳـﺘﻘﻼﻟﻪ و ﯾﻤﯿﺰ ﺑﯿﻦ ﻣﺸﻮرة أﺑﯿﻪ و ﺑﯿﻦ‬‫اﻻﻗﺪام ﻋﻠﯽ ﻟا ﻘﺒﻮل و اﻟﻄﺎﻋﮥ ﻟﻠﺮﺳﻮل ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﺴﻼم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪121 :‬‬‫ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﻓﮑﺮة و ﻻـ ﺗﺄﻣـﻞ‪ ،‬ﺛﻢ ﺧـﻮﻓﻪ ان أﻟﻘﯽ ذﻟـﮏ ﻋﻠﯽ أﺑﯿﻪ أن ﯾﻤﻨﻌﻪ ﻣﻨﻪ ﻣﻊ أﻧﻪ ﺣﻖ ﻓﯿﮑﻮن ﻗـﺪ ﺻـﺪ ﻋﻦ اﻟﺤﻖ‪ ،‬ﻓﻌـﺪل ﻋﻦ ذﻟـﮏ اﻟﯽ‬‫اﻟﻘﺒﻮل و ﻋﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻊ أﻣﺎﻧﺘﻪ و ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﻌﺮﻓﻪ ﻣﻦ ﺻﺪﻗﻪ ﻓﯽ ﻣﻘﺎﻟﻪ و ﻣﺎ ﺳﻤﻌﻪ ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن اﻟﺬي ﯾﺪل ﻋﻠﯿﻪ و أراه اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻣﻦ ﺑﺮﻫﺎﻧﻪ أﻧﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻖ ﻓﺂﻣﻦ ﺑﻪ و ﺻﺪﻗﻪ‪ ،‬ﻫﺬا ﺑﻌﺪ أن ﻣﯿﺰ ﺑﯿﻦ اﻻﻣﺎﻧﮥ و ﻏﯿﺮﻫﺎ و ﻋﺮف ﺣﻘﻬﺎ و ﮐﺮه أن ﯾﻔﺸﯽ ﺳﺮ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻗﺪ اﺋﺘﻤﻨﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻻ ﯾﻘﻊ ﺑﺎﺗﻔﺎق ﻣﻦ ﺻﺒﯽ ﻻ ﻋﻘﻞ ﻟﻪ و ﻻ ﯾﺤﺼﻞ ﻣﻤﻦ ﻻ ﺗﻤﯿﯿﺰ ﻟﻪ‪.‬‬‫و ﯾﺆﯾﺪ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎه أن اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺪأ ﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﺪﻋﻮة ﻗﺒﻞ اﻟﺬﮐﻮر ﮐﻠﻬﻢ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ أرﺳﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ اﻟﯽ اﻟﻤﮑﻠﻔﯿﻦ ﻓﻠﻮ ﻟﻢ ﯾﻌﻠﻢ‬‫أن ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻋﺎﻗﻞ ﻣﮑﻠﻒ ﻟﻤﺎ اﻓﺘﺘـﺢ ﺑﻪ أداء رﺳﺎﻟﺘﻪ و ﻗـﺪﻣﻪ ﻓﯽ اﻟـﺪﻋﻮة ﻋﻠﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻦ ﺑﻌﺚ ﻋﻠﯿﻪ ﻻﻧﻪ ﻟﻮ ﮐﺎن اﻻﻣﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ادﻋﺘﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 98‬از ‪225‬‬‫اﻟﻨﺎﺻـﺒﮥ ﻟﮑﺎن ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﺴـﻼم ﻗﺪ ﻋﺪل ﻋﻦ اﻻوﻟﯽ و ﺗﺸﺎﻏﻞ ﺑﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻠﻔﻪ ﻋﻦ أداء ﻣﺎ ﮐﻠﻔﻪ و وﺿﻊ ﻓﻌﻠﻪ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﻮﺿﻌﻪ‪ ،‬و رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺠﻞ ﻋﻦ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﺷـﯽء آﺧﺮ و ﻫﻮ أﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم دﻋﯽ ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻓﯽ ﺣﺎﻟـﮥ ﮐﺎن ﻣﺴﺘﺴـﺮا ﻓﯿﻬﺎ ﺑـﺪﯾﻨﻪ ﮐﺎﺗﻤﺎ ﻻﻣﺮه‪ ،‬ﺧﺎﺋﻔﺎ أن ﺷﺎع ﻣﻦ ﻋـﺪوه‪ ،‬ﻓﻼ‬‫ﯾﺨﻠﻮ اﻣﺎ أن ﯾﮑﻮن ﻗﺪ ﮐﺎن واﺛﻘﺎ ﻣﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﮑﺘﻢ ﺳﺮه و ﺣﻔﻆ وﺻﯿﺘﻪ‪ ،‬و اﻣﺘﺜﺎل أﻣﺮه و ﺣﻤﻠﻪ ﻣﻦ ﻣﺎ ﺣﻤﻠﻪ‪ ،‬أو ﻟﻢ ﯾﮑﻦ‬‫واﺛﻘﺎ ﺑـﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺎن ﮐﺎن واﺛﻘﺎ ﻓﻠﻢ ﯾﺜﻖ ﺑﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم اﻻ و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻧﻬﺎﯾـﮥ ﮐﻤﺎل اﻟﻌﻘﻞ و ﻋﻠﯽ ﻏﺎﯾـﮥ اﻻﻣﺎﻧﮥ و ﺻـﻼح اﻟﺴـﺮﯾﺮة و اﻟﻌﺼـﻤﮥ و‬‫اﻟﺤﮑﻤـﮥ و ﺣﺴﻦ اﻟﺘـﺪﺑﯿﺮ ﻻن اﻟﺜﻘﮥ ﺑﻤﺎ وﺻـﻔﻨﺎه دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ ﺷـﺮﺣﻨﺎه ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺎل اﻟﺘﯽ ﻗﺪﻣﻨﺎ وﺻـﻔﻬﺎ‪ ،‬و ان ﮐﺎن ﻏﯿﺮ واﺛﻖ ﻣﻨﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴﻼم ﺑﺤﻔﻆ ﺳﺮه و ﻏﯿﺮ آﻣﻦ ﻣﻦ ﺗﻀﯿﯿﻌﻪ اذاﻋﮥ أﻣﺮه ﻓﻮﺿﻌﻪ ﻋﻨﺪه ﻣﻦ أﻋﻈﻢ اﻟﺠﻬﻞ و اﻟﺘﻔﺮﯾﻂ‪ ،‬و ﺿﺪ اﻟﺤﺰم و اﻟﺤﮑﻤﮥ و اﻟﺘﺪﺑﯿﺮ و ﺣﺎﺷﺎ‬‫ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ ذﻟﮏ و ﻣﻦ ﮐﻞ ﺻﻔﮥ ﻧﻘﺺ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪122 :‬‬‫و ﻗﺪ أﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ رﺗﺒﺘﻪ و أﮐﺬب ﻣﻘﺎل ﻣﻦ أدﻋﯽ ذﻟﮏ ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫و إذا ﮐﺎن اﻻﻣﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺑﯿﻨﺎه ﻓﻤﺎ ﺗﺮي اﻟﻨﺎﺻـﺒﮥ ﻗﺼﺪت ﺑﺎﻟﻄﻌﻦ ﻓﯽ اﯾﻤﺎن أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم اﻻ ﻋﯿﺐ اﻟﺮﺳﻮل ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻟا ﺴﻼم و‬‫اﻟـﺬم ﻻﻓﻌﺎﻟﻪ و وﺻـﻔﻪ ﺑﺎﻟﻌﺒﺚ و اﻟﺘﻔﺮﯾﻂ و وﺿﻊ اﻟﺸـﯽء ﻏﯿﺮ ﻣﻮﺿـﻌﻪ و اﻻزراء ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﺗـﺪﺑﯿﺮاﺗﻪ و ﻣﺎ أراد ﻣﺸﺎﯾـﺦ اﻟﻘﻮم و ﻣﻦ أﻟﻘﯽ ﻫﺬا‬‫اﻟﻤﺬﻫﺐ إﻟﯿﻬﻢ اﻻ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎه َو اﻟﱠﻠُﻪ ُﻣﺘِﱡﻢ ﻧُﻮِرِه َو ﻟَْﻮ َﮐِﺮَه اﻟ ْﮑﺎﻓُِﺮوَن‬‫]‪[1‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺳﺒﻘﺖ اﺳﻼم اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﺑﺎ دﻟﯿﻠﯽ ﻋﻠﯿﻞ اﻧﮑﺎر ﻧﻤﻮده‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ‪ «:‬و ﻟﻮ ﻟﻢ ﯾﻌﺮف ﺑﺎﻃﻞ ﻫﺬه اﻟﺪﻋﻮي ﻣﻦ آﺛﺮ اﻟﺘﻘﻮي و ﺗﺤﻔﻆ ﻣﻦ اﻟﻬﻮي اﻻ ﺑﺘﺮك ﻋﻠﯽ ذﮐﺮ ذﻟﮏ ﻟﻨﻔﺴﻪ و اﻻﺣﺘﺠﺎج‬‫ﺑﻪ ﻋﻠﯽ ﺧﺼـﻤﻪ و ﻗـﺪ ﻧـﺎزع اﻟﺮﺟـﺎل و ﻧـﺎوي اﻻﮐﻔـﺎء و ﺟـﺎﻣﻊ أﻫـﻞ اﻟﺸﻮري و وﻟﯽ و وﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻟﮑﺎن ﮐﺎﻓﯿﺎ‪ ،‬و ﻣﺘﯽ ﻟﻢ ﺗﺼـﺢ ﻟﻌﻠﯽ ﻫـﺬه‬‫اﻟﺪﻋﻮي ﻓﯽ أﯾﺎﻣﻪ و ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮﻫﺎ ﻻﻫﻞ ﻋﺼـﺮه ﻓﻬﯽ ﻋﻦ وﻟﺪه أﻋﺠﺰ و ﻣﻨﻬﻢ أﺿـﻌﻒ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻨﻘﻞ إﻟﯿﻨﺎ ﻧﺎﻗﻞ أن ﻋﻠﯿﺎ اﺣﺘﺞ ﺑﺬﻟﮏ ﻓﯽ ﻣﻮﻗﻒ‬‫و ﻻـ ذﮐﺮه ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ و ﻻ ﻗﺎم ﺑﻪ ﺧﻄﯿﺒﺎ‪ ،‬و ﻻ أدﻟﯽ ﺑﻪ واﺛﻘﺎ ﻻ ﺳـﯿﻤﺎ و ﻗـﺪ رﺿـﯿﻪ اﻟﺮﺳﻮل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻋﻨـﺪﮐﻢ ﻣﻔﺰﻋﺎ و ﻣﻌﻠﻤﺎ و ﺟﻌﻠﻪ‬‫ﻟﻠﻨﺎس اﻣﺎﻣﺎ و ﻻ ادﻋﯽ ﻟﻪ أﺣﺪ ذﻟﮏ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه ﮐﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺪﻋﻪ ﻟﻨﻔﺴﻪ ﺣﺘﯽ ﯾﻘﻮل اﻧﺴﺎن واﺣﺪ‪ :‬اﻟﺪﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ اﻣﺎﻣﺘﻪ أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫دﻋﺎه اﻟﯽ اﻻﺳﻼم أو ﮐﻠﻔﻪ اﻟﺘﺼﺪﯾﻖ ﻗﺒﻞ ﺑﻠﻮﻏﻪ ﻟﯿﮑﻮن ذﻟﮏ آﯾﮥ ﻟﻠﻨﺎس ﻓﯽ ﻋﺼﺮه و ﺣﺠﮥ ﻟﻪ و ﻟﻮﻟﺪه ﻣﻦ ﺑﻌﺪه‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﮐﺎن أﺷﺪ ﻋﻠﯽ ﻃﻠﺤﮥ‬‫و اﻟﺰﺑﯿﺮ و ﻋﺎﺋﺸﮥ ﻣﻦ ﮐﻞ ﻣﺎ ادﻋﺎه ﻣﻦ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ و ﺳﻮاﺑﻘﻪ و ذﮐﺮ ﻗﺮاﺑﺘﻪ ]‪.[2‬‬‫»از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺴـﺒﺐ ﮐﻤﺎل ﺗﻌﺼﺐ ﻓﺎﺣﺶ و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻏﻠﻮ در اﻧﮑﺎر ﻓﻀﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ ﺳﻼم‬‫رب ]‪ [1‬اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﺨﺘﺎرة ﻣﻦ ص ‪ 64‬اﻟﯽ ص ‪.72‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ج ‪ 13‬ص ‪.243‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪123 :‬‬‫اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ دﻋﻮاي اﺳـﻼم آن ﺣﻀﺮت را در ﺣﺎل ﺻﻐﺮ ﺳﻦ دﻋﻮي ﺑﺎﻃﻞ ﻧﺎم ﮔﺬاﺷﺘﻪ و اﯾﺜﺎر ﺗﻘﻮي و ﺗﺤﻔﻆ ﻫﻮي را ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﻄﻼن‬‫آن اﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ و ﮐـﺬﺑﺎ و زورا و ﺑﻬﺘـﺎ و ﻣﮑـﺎﺑﺮة و ﻣﺒﺎﻫﺘـﮥ ادﻋـﺎ ﮐﺮده ﮐـﻪ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ را ذﮐﺮ ﻧﻔﺮﻣـﻮده و‬‫اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺂن ﺑﺮ ﺧﺼﻮم ﻧﻔﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺑﻄﻼن اﯾﻦ ﮐﺬب واﻫﯽ ﺑﺮ ادﻧﯽ ﻣﻤﺎرﺳﯽ ﺑﮑﺘﺐ اﺧﺒﺎر و آﺛﺎر ﻣﺨﻔﯽ ﻧﯿﺴﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 99‬از ‪225‬‬‫ﺟﻮاب ﮐﺎﻓﯽ اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﮐﻠﻤﺎت ﺳﺨﯿﻔﻪ ﺟﺎﺣﻆ‬‫و ﺷـﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳﮑﺎﻓﯽ در ﺟﻮاب اﯾﻦ ﮐﻼم ﻋﺼﺒﯿﺖ ﻧﻈﺎم ﺟﺎﺣﻆ ﻫﻢ در ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ ﺑﺮ او ﺗﻔﻀﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿﺢ و ﺗﻬﺠﯿﻦ ﻋﺼﺒﯿﺖ ﺷﻨﯿﻌﻪ‬‫او ﻣﺒـﺎﻟﻐﻪ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ «:‬ان ﻣﺜـﻞ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻣﻊ ﻓﻀـﻠﻪ و ﻋﻠﻤﻪ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﮐـﺬب ﻫـﺬه اﻟـﺪﻋﻮي و ﻓﺴﺎدﻫﺎ و ﻟﮑﻨﻪ ﯾﻘﻮل ﻣﺎ‬‫ﯾﻘﻮﻟﻪ ﺗﻌﺼـﺒﺎ و ﻋﻨﺎدا‪ ،‬و ﻗﺪ روي اﻓﺘﺨﺎر ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎﻟﺴﺒﻖ اﻟﯽ اﻻﺳﻼم‪ ،‬و أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ اﺳﺘﻨﺒﺊ ﯾﻮم اﻻﺛﻨﯿﻦ‬‫و أﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﯾﻮم اﻟﺜﻠﺜﺎء‪ ،‬و‬‫أﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺻﻠﯿﺖ ﻗﺒﻞ اﻟﻨﺎس ﺳﺒﻊ ﺳﻨﯿﻦ‪،‬‬‫و أﻧﻪ ﻣﺎ زال ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻧﺎ أول ﻣﻦ أﺳﻠﻢ‪،‬‬‫و ﯾﻔﺘﺨﺮ ﺑـﺬﻟﮏ‪ :‬و ﯾﻔﺘﺨﺮ ﻟﻪ أوﻟﯿﺎﺋﻪ‪ ،‬و ﻣﺎدﺣﻮه و ﺷـﯿﻌﺘﻪ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه و ﺑﻌـﺪ وﻓﺎﺗﻪ‪ ،‬و اﻻﻣﺮ ﻓﯽ ذﻟﮏ أﺷـﻬﺮ ﻣﻦ ﮐﻞ ﺷـﻬﯿﺮ و ﻗﺪ ﻗﺪ ﻣﻨﺎ ﻣﻨﻪ‬‫ﻃﺮﻓﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ ﻋﻠﻤﻨﺎ أﺣﺪا ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ﻓﯿﻤﺎ ﺧﻼ اﺳﺘﺨﻒ ﺑﺎﺳﻼم ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﻻ ﺗﻬﺎون ﺑﻪ‪ ،‬و ﻻ زﻋﻢ أﻧﻪ أﺳﻠﻢ اﺳﻼم ﺣﺪث ﻏﺮﯾﺮ و ﻃﻔﻞ‬‫ﺻﻐﯿﺮ‪ ،‬و ﻣﻦ اﻟﻌﺠﺐ أن ﯾﮑﻮن ﻣﺜﻞ اﻟﻌﺒﺎس و ﺣﻤﺰة ﯾﻨﺘﻈﺮان أﺑﺎ ﻃﺎﻟﺐ و ﻓﻌﻠﻪ ﻟﯿﺼـﺪرا ﻋﻦ رأﯾﻪ ﺛﻢ ﯾﺨﺎﻟﻔﻪ ﻋﻠﯽ اﺑﻨﻪ ﺑﻐﯿﺮ رﻏﺒـﮥ و ﻻ رﻫﺒـﮥ‪،‬‬‫ﯾﺆﺛﺮ اﻟﻘﻠّﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺜﺮة‪ ،‬و اﻟﺬل ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺰة‪ ،‬ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﻋﻠﻢ و ﻻ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﺑﺎﻟﻌﺎﻗﺒﮥ‪.‬‬‫و ﮐﯿﻒ ﯾﻨﮑﺮ اﻟﺠﺎﺣـﻆ و اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿـﮥ أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ دﻋـﺎه اﻟﯽ اﻻﺳـﻼم و ﮐﻠﻔﻪ اﻟﺘﺼـﺪﯾﻖ و ﻗـﺪ ورد ﻓﯽ اﻟﺨﺒﺮ‬‫اﻟﺼﺤﯿﺢ أﻧﻪ ﮐﻠﻔﻪ ﻓﯽ ﻣﺒﺪأ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪124 :‬‬‫اﻟﺪﻋﻮة ﻗﺒﻞ ﻇﻬﻮر ﮐﻠﻤﮥ اﻻﺳﻼم و اﻧﺘﺸﺎرﻫﺎ ﺑﻤﮑﮥ أن ﯾﺼﻨﻊ ﻟﻪ ﻃﻌﺎﻣﺎ و أن ﯾﺪﻋﻮ ﻟﻪ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ ﻓﺼﻨﻊ ﻟﻪ اﻟﻄﻌﺎم و دﻋﺎﻫﻢ ﻟﻪ ﻓﺨﺮﺟﻮا‬‫ذﻟـﮏ اﻟﯿﻮم و ﻟﻢ ﯾﻨـﺬرﻫﻢ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﮑﻠﻤـﮥ ﻗﺎﻟﻬﺎ ﻋﻤﻪ أﺑﻮ ﻟﻬﺐ‪ ،‬ﻓﮑﻠﻔﻪ اﻟﯿﻮم اﻟﺜﺎﻧﯽ أن ﯾﺼـﻨﻊ ﻣﺜﻞ ذﻟﮏ اﻟﻄﻌﺎم و أن‬‫ﯾﺪﻋﻮﻫﻢ ﺛﺎﻧﯿﮥ ﻓﺼـﻨﻌﻪ و دﻋﺎﻫﻢ ﻓﺄﮐﻠﻮا ﺛﻢ ﮐﻠﻤﻬﻢ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﺪﻋﺎﻫﻢ اﻟﯽ اﻟﺪﯾﻦ و دﻋﺎه ﻣﻌﻬﻢ ﻻﻧﻪ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺪ ﻟا ﻤﻄﻠﺐ‪،‬‬‫ﺛﻢ ﺿـﻤﻦ ﻟﻤﻦ ﯾﻮازره ﻣﻨﻬﻢ و ﯾﻨﺼـﺮه ﻋﻠﯽ ﻗﻮﻟﻪ أن ﯾﺠﻌﻠﻪ أﺧﺎه ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و وﺻـﯿﻪ ﺑﻌﺪ ﻣﻮﺗﻪ‪ ،‬و ﺧﻠﯿﻔﺘﻪ ﻣﻦ ﺑﻌﺪه ﻓﺄﻣﺴﮑﻮا ﮐﻠﻬﻢ و أﺟﺎﺑﻪ‬‫ﻫﻮ وﺣﺪه و‬‫ﻗﺎل أﻧﺎ أﻧﺼﺮك ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺟﺌﺖ ﺑﻪ و اوازرك و اﺑﺎﯾﻌﮏ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻬﻢ ﻟﻤﺎ رأي ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺨﺬﻻن و ﻣﻨﻪ اﻟﻨﺼﺮ و ﺷﺎﻫﺪ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻤﻌﺼﯿﮥ و ﻣﻨﻪ اﻟﻄﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﻋﺎﯾﻦ ﻣﻨﻬﻢ اﻻﺑﺎء و ﻣﻨﻪ اﻻﺟﺎﺑﮥ‪:‬‬‫ﻫﺬا أﺧﯽ و وﺻﯿﯽ و ﺧﻠﯿﻔﺘﯽ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪،‬‬‫ﻓﻘﺎﻣﻮا ﯾﺴﺨﺮون و ﯾﻀﺤﮑﻮن و ﯾﻘﻮﻟﻮن ﻻﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪:‬‬‫أﻃﻊ اﺑﻨﮏ ﻓﻘﺪ أّﻣﺮه ﻋﻠﯿﮏ‪.‬‬‫ﻓﻬـﻞ ﯾﮑّﻠﻒ ﻋﻤـﻞ اﻟﻄﻌـﺎم و دﻋـﺎء اﻟﻘﻮم ﺻـﻐﯿﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﻤّﯿﺰ و ﻏﯿﺮ ﻋﺎﻗـﻞ؟ و ﻫﻞ ﯾﺆﺗﻤﻦ ﻋﻠﯽ ﺳـﺮ اﻟﻨﺒﻮة ﻃﻔﻞ اﺑﻦ ﺧﻤﺲ ﺳـﻨﯿﻦ أو ﺑا ﻦ ﺳـﺒﻊ‬‫ﺳﻨﯿﻦ؟ و ﻫﻞ ﯾﺪﻋﯽ ﻓﯽ ﺟﻤﻠﮥ اﻟﺸـﯿﻮخ و اﻟﮑﻬﻮل اﻻ ﻋﺎﻗﻞ ﻟﺒﯿﺐ؟ و ﻫﻞ ﯾﻀﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺪه ﻓﯽ ﯾﺪه و ﯾﻌﻄﯿﻪ‬‫ﺻﻔﻘﮥ ﯾﻤﯿﻨﻪ ﺑﺎﻻﺧﻮة و اﻟﻮﺻﯿﮥ و اﻟﺨﻼﻓﮥ اﻻ و ﻫﻮ اﻫﻞ ﻟﺬﻟﮏ ﺑﺎﻟﻎ ﺣﺪ اﻟﺘﮑﻠﯿﻒ‪ ،‬ﻣﺤﺘﻤﻞ ﻟﻮﻻﯾﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻋﺪاوة أﻋﺪاﺋﻪ؟‬‫و ﻣﺎ ﺑﺎل ﻫﺬا اﻟﻄﻔﻞ ﻟﻢ ﯾﺄﻧﺲ ﺑﺄﻗﺮاﻧﻪ و ﻟﻢ ﯾﻠﺼﻖ ﺑﺄﺷﮑﺎﻟﻪ و ﻟﻢ ﯾﺮ ﻣﻊ اﻟﺼﺒﯿﺎن ﻓﯽ ﻣﻼﻋﺒﻬﻢ ﺑﻌﺪ اﺳﻼﻣﻪ و ﻫﻮ ﮐﺄﺣﺪﻫﻢ ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺘﻪ ﮐﺒﻌﻀﻬﻢ‬‫ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ و ﮐﯿﻒ ﻟﻢ ﯾﻨﺰع إﻟﯿﻬﻢ ﻓﯽ ﺳﺎﻋﮥ ﻣﻦ ﺳﺎﻋﺎﺗﻪ‪ ،‬ﻓﯿﻘﺎل‪ :‬دﻋﺎه ﻧﻘﺺ اﻟﺼﺒﯽ و ﺧﺎﻃﺮ ﻣﻦ ﺧﻮاﻃﺮ اﻟﺪﻧﯿﺎ و ﺣﻤﻠﺘﻪ اﻟﻐﺮة و اﻟﺤﺪاﺛﮥ ﻋﻠﯽ‬‫ﺣﻀﻮر ﻟﻬﻮﻫﻢ و اﻟﺪﺧﻮل ﻓﯽ ﺣﺎﻟﻬﻢ‪ ،‬ﺑﻞ ﻣﺎ رأﯾﻨﺎه اﻻ ﻣﺎﺿﯿﺎ ﻋﻠﯽ اﺳﻼﻣﻪ‪ ،‬ﻣﺼﻤﻤﺎ ﻓﯽ أﻣﺮه‪ ،‬ﻣﺤﻘﻘﺎ ﻟﻘﻮﻟﻪ ﺑﻔﻌﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺪ ﺻّﺪق اﺳﻼﻣﻪ ﺑﻌﻔﺎﻓﻪ و‬‫زﻫﺪه و ﻟﺼﻖ ﺑﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪125 :‬‬‫ﺑﺤﻀـﺮﺗﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻮ أﻣﯿﻨﻪ و أﻟﯿﻔﻪ ﻓﯽ دﻧﯿـﺎه و آﺧﺮﺗﻪ‪ ،‬ﻗـﺪ ﻗﻬﺮ ﺷـﻬﻮﺗﻪ‪ ،‬و ﺟـﺎذب ﺧﻮاﻃﺮه‪ ،‬ﺻـﺎﺑﺮا ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻧﻔﺴﻪ ﻟﻤﺎ ﯾﺮﺟﻮ ﻣﻦ ﻓﻮز اﻟﻌﺎﻗﺒـﮥ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 100‬از ‪225‬‬‫ﺛﻮاب اﻵﺧﺮة‪.‬‬‫و ﻗﺪ ذﮐﺮ ﻫﻮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﯽ ﮐﻼﻣﻪ و ﺧﻄﺒﻪ و ﺑﺪء ﺣﺎﻟﻪ و اﻓﺘﺘﺎح أﻣﺮه ﺣﯿﺚ‬‫أﺳـﻠﻢ ﻟﻤﺎ دﻋﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟﺸﺠﺮة ﻓﺄﻗﺒﻠﺖ ﺗﺨﺪ اﻻرض ﻓﻘﺎﻟﺖ ﻗﺮﯾﺶ‪ :‬ﺳﺎﺣﺮ ﺧﻔﯿﻒ اﻟﺴﺤﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴـﻼم‪ :‬ﯾـﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ أﻧـﺎ أول ﻣﺆﻣﻦ ﺑﮏ آﻣﻨﺖ ﺑﺎﻟّﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و ﺻـﺪﻗﺘﮏ ﻓﯿﻤﺎ ﺟﺌﺖ ﺑﻪ أﻧﺎ أﺷـﻬﺪ أن اﻟﺸـﺠﺮة ﻓﻌﻠﺖ ﻣﺎ ﻓﻌﻠﺖ ﺑﺄﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﺼﺪﯾﻘﺎ ﻟﻨﺒﻮﺗﮏ و ﺑﺮﻫﺎﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﺻﺤﮥ دﻋﻮﺗﮏ‪.‬‬‫ﻓﻬﻞ ﯾﮑﻮن اﯾﻤﺎن ﻗﻂ اﺻﺢ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻻﯾﻤﺎن و اوﺛﻖ ﻋﻘﺪة او اﺣﮑﻢ ﻣﺮة؟‬‫و ﻟﮑﻦ ﺧﻨﻖ ﻟا ﻌﺜﻤﺎﻧﯿﮥ و ﻏﯿﻈﻬﻢ و ﻋﺼﺒﯿﮥ اﻟﺠﺎﺣﻆ و اﻧﺤﺮاﻓﻪ ﻣﻤﺎ ﻻ ﺣﯿﻠﮥ ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻟﯿﻨﻈﺮ اﻟﻤﻨﺼﻒ و ﻟﯿﺪع اﻟﻬﻮي ﺟﺎﻧﺒﺎ ﻟﯿﻌﻠﻢ ﻧﻌﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎﻻﺳـﻼم ﺣﯿﺚ اﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﻮﺿﻊ اﻟﺬي اﺳﻠﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﺎﻧﻪ ﻟﻮ ﻻ‬‫اﻻﻟﻄـﺎف اﻟﺘﯽ ﺧﺺ ﺑﻬـﺎ‪ ،‬و اﻟﻬﺪاﯾـﮥ اﻟﺘﯽ ﻣﻨﺤﻬـﺎ ﻟﻤـﺎ ﮐﺎن اﻻ ﮐﺒﻌﺾ اﻗﺎرب ﻣﺤﻤـﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و اﻫﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘـﺪ ﮐﺎن ﻣﻤﺎزﺟﺎ ﻟﻪ‬‫ﮐﻤﻤﺎزﺟﺘﻪ و ﻣﺨﺎﻟﻄﺎ ﻟﻪ ﮐﻤﺨﺎﻟﻄﺘﻪ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻫﻠﻪ و رﻫﻄﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺴـﺘﺠﺐ ﻣﻨﻬﻢ اﺣﺪ ﻟﻪ اﻻ ﺑﻌﺪ ﺣﯿﻦ و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺴـﺘﺤﺐ ﻟﻪ اﺻﻼ‪ ،‬ﻓﺎن‬‫ﺟﻌﻔﺮا ﮐﺎن ﻣﻠﺘﺼـﻘﺎ ﺑﻪ و ﻟﻢ ﯾﺴـﻠﻢ ﺣﯿﻨﺌـﺬ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﺘﺒـﮥ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻟﻬﺐ اﺑﻦ ﻋﻤﻪ و ﺻـﻬﺮه و زوج اﺑﻨﺘﻪ و ﻟﻢ ﯾﺼـﺪﻗﻪ‪ ،‬ﺑﻞ ﮐﺎن ﺷﺪﯾﺪا ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﮐﺎن ﻟﺨﺪﯾﺠـﮥ ﺑﻨﻮن ﻣﻦ ﻏﯿﺮه و ﻟﻢ ﯾﺴـﻠﻤﻮا ﺣﯿﻨﺌﺬ و ﻫﻢ رﺑﺎﺋﺒﻪ و ﻣﻌﻪ ﻓﯽ دار واﺣﺪة‪ ،‬و ﮐﺎن اﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ اﺑﺎه ﻓﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ و ﮐﺎﻓﻠﻪ و ﻧﺎﺻـﺮه و‬‫اﻟﻤﺤﺎﻣﯽ ﻋﻨﻪ و ﻣﻦ ﻟﻮﻻه ﺑﻌـﺪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻟﻢ ﯾﻘﻢ ﻟﻪ ﻗﺎﺋﻤـﮥ‪ ،‬و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﻟﻢ ﯾﺴـﻠﻢ ]‪ [1‬ﻓﯽ اﮐﺜﺮ اﻟﺮواﯾﺎت و ﮐﺎن اﻟﻌﺒﺎس ﻋﻤﻪ و ﺻـﻨﻮ‬‫أﺑﯿﻪ و ﮐﺎﻟﻘﺮﯾﻦ ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻮﻻدة و اﻟﻤﻨﺸﺄ و اﻟﺘﺮﺑﯿـﮥ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺴـﺘﺠﺐ ﻟﻪ اﻻ ﺑﻌﺪ ﺣﯿﻦ ﻃﻮﯾﻞ و ﮐﺎن اﺑﻮ ﻟﻬﺐ ﻋﻤﻪ و ﮐﺪﻣﻪ و ﻟﺤﻤﻪ و ﻟﻢ ﯾﺴـﻠﻢ و‬‫ﮐﺎن ﺷﺪﯾﺪا ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﯾﻨﺴﺐ اﺳـﻼم ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﻟﯽ اﻻﻟﻒ و اﻟﺘﺮﺑﯿﮥ و اﻟﻘﺮاﺑﮥ و اﻟﻠﺤﻤﮥ ]‪ [1‬ﻫﺬا ﻋﻨﺪ اﻟﺴﻨﯿﮥ و أﻣﺎ ﻋﻨﺪ أﻫﻞ اﻟﺤﻖ‬‫ﻓﺎﺳﻼم أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﺛﺎﺑﺖ ﻗﻄﻌﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪126 :‬‬‫و اﻟﺘﻠﻘﯿﻦ و اﻟﺤﻀﺎﻧﮥ و اﻟﺪار اﻟﺠﺎﻣﻌﮥ و ﻃﻮل اﻟﻌﺸﺮة و اﻻﻧﺲ و اﻟﺨﻠﻮة‪.‬‬‫و ﻗـﺪ ﮐﺎن ﮐﻞ ذﻟﮏ ﺣﺎﺻـﻼ ﻟﻬﺆﻻء او ﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻬﺘـﺪ اﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻢ او ذاك ﺑﻞ ﮐﺎﻧﻮا ﺑﯿﻦ ﻣﻦ ﺟﺤـﺪ و ﮐﻔﺮ و ﻣﺎت ﻋﻠﯽ ﮐﻔﺮه‪ ،‬و‬‫ﻣﻦ اﺑﻄﺄ و ﺗﺄﺧﺮ و ﺳﺒﻖ ﺑﺎﻻﺳﻼم و ﺟﺎء ﺳﮑﯿﺘﺎ ]‪ [1‬و ﻗﺪ ﻓﺎز ﺑﺎﻟﻤﻨﺰﻟﮥ ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻫﻞ ﯾﺪل ﺗﺄﻣﻞ ﺣﺎل ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻊ اﻻﻧﺼﺎف اﻻ ﻋﻠﯽ اﻧﻪ‬‫اﺳـﻠﻢ ﻻﻧﻪ ﺷﺎﻫـﺪ اﻻﻋﻼم و راي اﻟﻤﻌﺠﺰات‪ ،‬و ﺷﻢ رﯾـﺢ اﻟﻨﺒﻮة و راي ﻧﻮر اﻟﺮﺳﺎﻟـﮥ‪ ،‬و ﺛﺒﺖ اﻟﯿﻘﯿﻦ ﻓﯽ ﻗﻠﺒﻪ ﺑﻤﻌﺮﻓﮥ و ﻋﻠﻢ و ﻧﻈﺮ ﺻـﺤﯿﺢ ﻻ‬‫ﺑﺘﻘﻠﯿﺪ و ﻻ ﺣﻤﯿﮥ و ﻻ رﻏﺒﮥ و ﻻ رﻫﺒﮥ اﻻ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺘﻌﻠﻖ ﺑﺎﻣﻮر اﻵﺧﺮة ]‪[2‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ اﺳﻼم أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و زﯾﺪ و ﺧﺒﺎب را اﻓﻀﻞ از اﺳﻼم اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم داﻧﺴﺘﻪ‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻓﻠﻮ ان ﻋﻠﯿﺎ ﮐﺎن ﺑﺎﻟﻐﺎ ﺣﯿﺚ اﺳـﻠﻢ ﻟﮑﺎن اﺳـﻼم اﺑﯽ ﺑﮑﺮ و زﯾﺪ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛﮥ و ﺧﺒﺎب اﺑﻦ اﻻرت أﻓﻀﻞ ﻣﻦ اﺳـﻼﻣﻪ ﻻن اﺳﻼم اﻟﻤﻘﺘﻀﺐ ]‪[3‬‬‫اﻟـﺬي ﻟﻢ ﯾﻌﺘﺪ ﺑﻪ و ﻟﻢ ﯾﻌﻮده و ﻟﻢ ﯾﻤﺮن ﻋﻠﯿﻪ اﻓﻀﻞ ﻣﻦ اﺳـﻼم اﻟﻨﺎﺷـﯽ اﻟﺬي رﺑﯽ ﻓﯿﻪ و ﻧﺸﺄ و ﺣﺒﺐ إﻟﯿﻪ و ذﻟﮏ ﻻن ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺮﺑﯿﮥ ﯾﺒﻠﻎ‬‫ﺣﯿﺚ ﯾﺒﻠﻎ و ﻗﺪ اﺳﻘﻂ اﻟﻔﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﺆﻧﮥ اﻟﺮؤﯾﮥ و اﻟﺨﺎﻃﺮ و ﮐﻔﺎه ﻋﻼج اﻟﻘﻠﺐ و اﺿﻄﺮاب اﻟﻨﻔﺲ‪ ،‬و زﯾﺪ و ﺧﺒﺎب و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﯾﻌﺎﻧﻮن ﻣﻦ ﮐﻠﻔﮥ‪،‬‬‫اﻟﻨﻈﺮ‪ ،‬و ﻣﺆﻧﮥ اﻟﺘﺄﻣﻞ و ﻣﺸـﻘﮥ اﻻﻧﺘﻘﺎل ﻣﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺬي ﻗﺪ ﻃﺎل اﻟﻔﻬﻢ ﻟﻪ ﻣﺎ ﻫﻮ ﻏﯿﺮ ﺧﺎف‪ -‬و ﻟﻮ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﺣﯿﺚ أﺳـﻠﻢ ﺑﺎﻟﻐﺎ ﻣﻘﺘﻀـﺒﺎ ﮐﻐﯿﺮه‬‫ﻣﻤﻦ ﻋﺪدﻧﺎ ﮐﺎن اﺳﻼﻣﻬﻢ أﻓﻀﻞ ﻣﻦ اﺳﻼﻣﻪ‪ ،‬ﻻن ﻣﻦ أﺳﻠﻢ و ﻫﻮ ﯾﻌﻠﻢ أن ﻟﻪ ﻇﻬﺮا ﮐﺄﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ و ردءا ﮐﺒﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ و ﻣﻮﺿﻌﺎ ﻓﯽ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻤﻄﻠﺐ ﻟﯿﺲ ﮐﺎﻟﺤﻠﯿﻒ و اﻟﻤﻮﻟﯽ و اﻟﺘﺎﺑﻊ و اﻟﻌﺴﯿﻒ ]‪ [4‬و ﮐﺎﻟﺮﺟﺎل ]‪ [1‬اﻟﺴﮑﯿﺖ ﺑﺎﻟﺘﺼﻐﯿﺮ‪ :‬اﻟﻔﺮس اﻟﺬي آﺧﺮ اﻟﺤﻠﺒﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺎﺑﻘﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ج ‪ 13‬ص ‪.246‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 101‬از ‪225‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﻘﺘﻀﺐ‪ :‬ﻏﯿﺮ اﻟﻤﺴﺘﻌﺪ ﻟﻠﺸﯽء‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻌﺴﯿﻒ‪ :‬اﻻﺟﯿﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪127 :‬‬‫ﻣﻦ ﻋﺮض ]‪ [1‬ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬أو ﻟﺴﺖ ﺗﻌﻠﻢ أن ﻗﺮﯾﺸﺎ ﺧﺎﺻﮥ و أﻫﻞ ﻣﮑﮥ ﻋﺎﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﻘﺪروا ﻋﻠﯽ أذي اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﺎ ﮐﺎن أﺑﻮ‬‫ﻃﺎﻟﺐ ﺣﯿﺎ‪.‬‬‫و أﯾﻀﺎ ﻓﺎن أوﻟﺌﮏ اﺟﺘﻤﻊ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﻊ ﻓﺮاق اﻻﻟﻒ ﻣﺸﻘﮥ اﻟﺨﻮاﻃﺮ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﮐﺎن ﺑﺤﻀﺮة اﻟﺮﺳﻮل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺸﺎﻫﺪ اﻻﻋﻼم‬‫ﻓﯽ ﮐﻞ وﻗﺖ و ﯾﺤﻀﺮ ﻣﻨﺰل اﻟﻮﺣﯽ ﻓﺎﻟﺒﺮاﻫﯿﻦ ﻟﻪ أﺷﺪ اﻧﮑﺸﺎﻓﺎ و اﻟﺨﻮاﻃﺮ ﻋﻠﯽ ﻗﻠﺒﻪ أﻗﻞ اﻋﺘﻼﺟﺎ و ﻋﻠﯽ ﻗﺪر اﻟﮑﻠﻔﮥ و اﻟﻤﺸﻘﮥ ﯾﻌﻈﻢ اﻟﻔﻀﻞ‬‫و ﯾﮑﺜﺮ اﻻﺟﺮ ]‪.[2‬‬‫»از ﻣﻼﺣﻈﮥ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﯽ ﺣﻆ از اﯾﻤﺎن و ﺣﯿﺎ ﺑﻤﺰﯾﺪ ﮐﺬب و اﻓﺘﺮا اﺳـﻼم أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻠﮑﻪ اﺳـﻼم زﯾﺪ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛﻪ و‬‫ﺧﺒﺎب ﺑﻦ اﻻرت را ﻫﻢ اﻓﻀﻞ از اﺳـﻼم ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺮ ﺗﻘﺪﯾﺮ ﺑﻠﻮغ آن ﺣﻀـﺮت ﻫﻢ در وﻗﺖ اﺳﻼم ﻣﯽداﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ‬‫ﻣﻔﻀﻮﻟﯿﺖ و ﻣﺮﺟﻮﺣﯿﺖ را ﻣﻌﻠـﻞ ﻣﯽﮔﺮداﻧـﺪ ﺑـﺂﻧﮑﻪ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺗﺮﺑﯿﺖ در اﺳـﻼم ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﻧﺸﻮ و ﻧﻤﺎ در اﺳـﻼم ﮔﺮﻓﺘﻪ و اﺳـﻼم‬‫ﺑﺴﻮي آن ﺣﻀـﺮت ﻣﺤﺒﻮب ﺑﻮده‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﮐﻤﺎل ﺑﻐﺾ و ﻋﺪاوت و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺟﺴﺎرت و ﺧﺴﺎرت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺟﻠﯿﻠﻪ و ﻣﻨﻘﺒﺖ ﺟﻤﯿﻠﻪ‬‫را ﮐﻪ ﻧﺸﻮ و ﻧﻤﺎ در اﺳـﻼم و ﺗﺮﺑﯿﺖ در ﺣﺠﺮ اﯾﻤﺎن و ﻣﻐﺬي ﺑﻮدن ﺑﻐﺬاء اﯾﻘﺎن اﺳﺖ ﺳﺒﺐ ﻧﻘﺺ و ﻣﺮﺟﻮﺣﯿﺖ و ﻋﯿﺐ و ﺛﻠﺐ و ﻧا ﺤﻄﺎط‬‫ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ .‬ﻋﺠﺐﺗﺮ از اﯾﻦ ﮐﻼم ﺑﮕﻮش اﺣﺪي ﻧﺨﻮرده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ان ﮐﺎن ﮐﻞ ﮐﻠﻤﺎﺗﻬﻢ ﻻ رﻋﺎﻫﻢ اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﺄﺻﻞ ﺷﺎﻓﺘﻬﻢ ﻋﺠﯿﺒﺎ‪.‬‬‫ﺳﺒﺤﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﻧا ﻬﻤﺎك أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و اﻣﺜﺎل او در ﺷـﺮك و ﺳـﺮ ﺑﺴـﺠﻮد اﺻـﻨﺎم ﮔﺬاﺷـﺘﻦ ﺳـﺒﺐ ﺗﻔﻀـﯿﻞ او ﮔﺮدد‪ ،‬و ﻣﺼﻮن و ﻣﺤﻔﻮظ ﻣﺎﻧﺪن‬‫ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم از ﺷﺮك و ﻋﺒﺎدت اﺻﻨﺎم و اﺗﺼﺎف آن ﺣﻀﺮت ﺑﺤﯿﺎزت ﺷﺮف اﺳﻼم ]‪ [1‬اﻟﻌﺮض‪ :‬اﻟﻌﺎﻣﮥ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ج ‪ 13‬ص ‪.247‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪128 :‬‬‫از ﺑﺪو ﺷﻌﻮر و اﺑﺘﺪاي زﻣﺎن ادراك ﻣﻮﺟﺐ ﻧﻘﺺ و ﻋﯿﺐ و ازراء و ﻣﺮﺟﻮﺣﯿﺖ ﮔﺮدد‪ ،‬ان ﻫﺬا ﻟﺸﯽء ﻋﺠﺎب ﻓﺎﻋﺘﺒﺮوا ﯾﺎ أوﻟﯽ اﻻﻟﺒﺎب‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺣﻤﺎﯾﺖ اﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ را از ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺳﺒﺐ ﻧﻘﺾ اﯾﻤﺎن اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻗﺮار داده‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺰﯾـﺪ ﻋﻨﺎد و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و ﺑﺎﺧﺘﻦ ﻫﻮش و ﺣﻮاس در ﺑﻐﺾ وﺻـﯽ ﺣﻀـﺮت ﺧﯿﺮ اﻟﻨﺎس ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـﻼﻣﻪ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ‬‫ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﺣﻀـﺮت أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ و ﻗّﻮت و ﻧﺒﺎﻟﺖ و ﻋﺰ و ﻣﺠـﺪ و ﺟﻼﻟﺖ آن ﺣﻀـﺮت و ﺷـﺮف ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ را ﻫﻢ ﺑﺴـﺒﺐ ﺗﺎم و ﻋﻠﺖ ﻣﻮﺟﺒﻪ‬‫ﻧﻘﺼﺎن ﺷﺮف ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬‫اﯾﻦ وﻗﺎﺣﺖ و ﺻـﻔﺎﻗﺖ و ﺟﻼﻋﺖ و ﺳـﻔﺎﻫﺖ و ﺿـﻼﻟﺖ ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ ﻧﺪارد‪ ،‬ﺳﺒﺤﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ :‬ﮐﻪ آﯾﺎ ﻧﻤﯽداﻧﯽ ﮐﻪ ﻗﺮﯾﺶ ﺧﺎﺻﮥ و‬‫اﻫﻞ ﻣﮑﻪ ﻋﺎﻣﻪ ﻗﺎدر ﻧﺸﺪﻧﺪ ﺑﺮ اذﯾﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﺎ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ اﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ زﻧﺪه ﺑﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ ﻓﻀـﯿﻠﺘﯽ اﺳﺖ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺟﻠﯿﻞ و ﺷﺮﻓﯽ اﺳﺖ ﺑﻐﺎﯾﺖ ﺑﺎرع و ﮐﺎﻣﻞ‪ ،‬و ﻋﺰي اﺳﺖ ﺑﺎﻗﺼﯽ اﻟﻤﺮﺗﺒﮥ ﻧﺎﺻﻊ و ﻓﺎﺿﻞ ﮐﻪ ﮐﺴﯽ از ﻗﺮﯾﺶ‬‫ﺧﺼﻮﺻـﺎ و اﻫـﻞ ﻣﮑﻪ ﻋﻤﻮﻣﺎ ﺗﺎ ﺣﯿﺎت ﺣﻀـﺮت اﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﺮ اﯾـﺬاء و اﯾﻼم ﺟﻨﺎب ﺳـﺮور اﻧﺎم ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻف اﻟﺘﺤﯿـﮥ و اﻟﺴـﻼم ﻗـﺪرت‬‫ﻧﯿﺎﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﺷـﺮف ﻋﻈﯿﻢ و ﻣﺪح ﻓﺨﯿﻢ و ﻓﻀﻞ ﺻـﻤﯿﻢ و ﻣﻨﻘﺒﺖ ﺟﺴـﯿﻢ را ﺟﺎﺣﻆ ﻟﺌﯿﻢ ﺳـﺒﺐ ﻧﻘﺺ اﺳﻼم ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴــﻼم ﻣﯽﮔﺮداﻧـﺪ‪ ،‬و ﺣﯿـﺎ از اﻫـﻞ اﯾﻤـﺎن و اﻧﺼـﺎف ﻧﻤﯽآورد ﮐـﻪ ﭼﻄـﻮر ﻣﺰﯾـﺪ اﻫﺘﻤـﺎم ﺣﻀــﺮت أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ را در ﺻــﯿﺎﻧﺖ ﺟﻨـﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ از اﯾﺬاي ﮐﻔﺎر و اﻋﺪاء آن ﺣﻀﺮت ﺳﺒﺐ ﻧﻘﺺ ﻓﻀﯿﻠﺖ و اﻧﺤﻄﺎط ﻣﺮﺗﺒﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 102‬از ‪225‬‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﮔﺮداﻧﯿـﺪه‪ ،‬آﯾـﺎ در ﺣﮑﻢ ﻋﻘـﻞ و ﻧﻘﻞ و ﻋﺮف اﯾﻦ ﺷـﺮف ﻋﻈﯿﻢ ﻣﺜﺒﺖ ﻓﻀﻞ ﻋﻈﯿﻢ ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﺳﺖ ﯾﺎ ﺑﺎﻋﺚ‬‫ﻧﻘﺺ و اﻧﺤﻄﺎط‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪129 :‬‬‫اﺳﻼم آن ﺣﻀﺮت«‪.‬‬‫ﻫﻞ ﻟﻬﺬا اﻟﺠﻨﻮن و اﻟﺨﺒﻂ ﻣﻦ ﺣﺪ ﯾﻨﺘﻬﯽ إﻟﯿﻪ اﻟﻌﻘﻞ و اﻻدراك‪ ،‬ﻓﻨﻌﻮذ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﻣﻦ ﺷﺮ اﻟﺨﻨﺎس اﻟﻤﻮﺿﻊ ﻓﯽ ﻓﯿﺎﻓﯽ اﻻﺿﻼل و اﻻﻫﻼك‪.‬‬‫»و اﯾﻦ ﺗﻌﺼﺐ ذﻣﯿﻢ از ﻣﺸـﺮﮐﯿﻦ و ﮐﻔﺎر و ﻣﻌﺎﻧـﺪﯾﻦ ﺳـﺮور اﺧﯿﺎر ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻻﻃﻬﺎر ﻫﻢ ﻣﺴـﻤﻮع ﻧﺸﺪه‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﺸـﺮﮐﯿﻦ و‬‫ﮐﻔﺎر ﻫﻢ اﻫﺘﻤﺎم ﺣﻀـﺮت أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ را در ﺻـﯿﺎﻧﺖ و ﮐﻼءت و ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺳﺒﺐ ﻧﻘﺺ و‬‫اﻧﺤﻄﺎط ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﮕﺮداﻧﯿﺪه‪.‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ ﺷﺮف ﺟﻠﯿﻞ را ﺳﺒﺐ ﻧﻘﺺ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﮔﺮداﻧﯿﺪن از ﮐﻔﺎر و ﻣﺸﺮﮐﯿﻦ ﭘﺎ را ﻓﺮاﺗﺮ ﻧﻬﺎدن اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺰﯾـﺪ ﺗﺪﻗﯿﻖ ﻧﻈﺮ و ﺗﺤﺪﯾﻖ ﺑﺼـﺮ و اﻃﻼع ﺑﺮ اﻓﺎدات اﮐﺎﺑﺮ اﺋّﻤﻪ ﺑﺮ ﻗﻀـّﯿﻪ ﻣﺘﺪاوﻟﻪ ﺷـﺮف اﻻﺑﺎء ﺷـﺮف ﻟﻼﺑﻨﺎء ﺳـﺘﻢ‬‫ﻇﺮﯾﻔﯽ ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬و آن را ﺳﺨﺮﯾﻪ و ﺳﺒﺐ اﺳﺘﻌﺠﺎب و اﺳﺘﻐﺮاب ﻣﯽﭘﻨﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻫﻮ واﺿﺢ ﻣﻦ اﻻﯾﻀﺎح‪ ،‬اﯾﻦ ﻃﺮﻓﻪ ﻣﺎﺟﺮا ﺑﺎﯾﺪ دﯾﺪ ﮐﻪ‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺷﺮف آﺑﺎء را ﻣﻮﺟﺐ ﻧﻘﺺ اﺑﻨﺎ ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ«‬‫ﭘﺎﺳﺦ ﺷﺎﻓﯽ اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﻫﺬﯾﺎﻧﺎت ﺟﺎﺣﻆ‬‫و ﻗﺎل اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻻﺳﮑﺎﻓﯽ ﻓﯽ رد ﺧﺮاﻓﮥ اﻟﺠﺎﺣﻆ و ﻫﺘﮏ اﺳﺘﺎره و ﮐﺸﻒ ﻋﻮاره‪ :‬ﯾﻨﺒﻐﯽ ان ﯾﻨﻈﺮ أﻫﻞ اﻻﻧﺼﺎف ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻔﺼﻞ و‬‫ﯾﻘﻔﻮا ﻋﻠﯽ ﻗﻮل اﻟﺠﺎﺣﻆ و اﻻﺻﻢ ﻓﯽ ﻧﺼﺮة اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿﮥ و اﺟﺘﻬﺎدﻫﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﻘﺼﺪ اﻟﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻫﺬا اﻟﺮﺟﻞ و ﺗﻬﺠﯿﻨﻬﺎ ﻓﻤﺮة ﯾﺒﻄﻼن ﻣﻌﻨﺎﻫﺎ و ﻣﺮة‬‫ﯾﺘﻮﺻـﻼن اﻟﯽ ﺣﻂ ﻗﺪرﻫﺎ و ﻟﯿﻨﻈﺮ ﻓﯽ ﮐﻞ ﺑﺎب اﻋﺘﺮﺿﺎ ﻓﯿﻪ اﯾﻦ ﺑﻠﻐﺖ ﺣﯿﻠﺘﻬﻤﺎ و ﻣﺎ ﺻـﻨﻌﺎ ﻓﯽ اﺣﺘﯿﺎﻟﻬﻤﺎ ﻓﯽ ﻗﺼﺼـﻬﻤﺎ و ﺳـﺠﻌﻬﻤﺎ‪ ،‬أ ﻟﯿﺲ‬‫إذا ﺗﺄﻣﻠﺘﻬﺎ ﻋﻠﻤﺖ أﻧﻬﺎ اﻟﻔﺎظ ﻣﻠﻔﻘـﮥ ﺑﻼ ﻣﻌﻨﯽ و اﻧﻬﺎ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ ﺷـﺠﯽ و ﺑﻼء؟ و اﻻ ﻓﻤﺎ ﻋﺴـﯽ ان ﺗﺒﻠﻎ ﺣﯿﻠـﮥ اﻟﺤﺎﺳﺪ و ﯾﻐﻨﯽ ﮐﯿﺪ اﻟﺸﺎﻧﺊ ﻟﻤﻦ‬‫ﻗﺪ ﺟﻞ ﻗﺪره ﻋﻦ اﻟﻨﻘﺺ و اﺿﺎءت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪130 :‬‬‫ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ اﺿﺎﺋﻪ اﻟﺸـﻤﺲ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻗﻮل اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻣﻦ دﻻﺋﻞ اﻟﺴـﻤﺎء و ﺑﺮاﻫﯿﻦ اﻻﻧﺒﯿﺎء‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻋﻠﻢ اﻟﺼـﻐﯿﺮ و اﻟﮑﺒﯿﺮ و اﻟﻌﺎﻟﻢ و اﻟﺠﺎﻫﻞ ﻣﻤﻦ ﺑﻠﻐﻪ‬‫ذﮐﺮ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﻢ ﻣﺒﻌﺚ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ان ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼـﻼة و اﻟﺴـﻼم ﻟﻢ ﯾﻮﻟـﺪ ﻓﯽ دار اﻻﺳـﻼم و ﻻ ﻏـﺬي ﻓﯽ ﺣﺠﺮ‬‫اﻻﯾﻤﺎن‪ ،‬و اﻧﻤﺎ اﺳﺘﻀﺎﻓﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﺳﻨﮥ اﻟﻘﺤﻂ‪ ،‬و ﻋﻤﺮه ﯾﺆﻣﺌﺬ ﺛﻤﺎﻧﯽ ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻤﮑﺚ ﻣﻌﻪ ﺳﺒﻊ ﺳﻨﯿﻦ‬‫ﺣﺘﯽ اﺗﺎه ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﺑﺎﻟﺮﺳﺎﻟـﮥ‪ ،‬ﻓـﺪﻋﺎه و ﻫﻮ ﺑﺎﻟﻎ ﮐﺎﻣﻞ اﻟﻌﻘﻞ اﻟﯽ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬ﻓﺎﺳـﻠﻢ ﺑﻌـﺪ ﻣﺸﺎﻫـﺪة اﻟﻤﻌﺠﺰة و ﺑﻌﺪ اﻋﻤﺎل اﻟﻨﻈﺮ و اﻟﻔﮑﺮة‪ ،‬و ان‬‫ﮐﺎن ﻗـﺪ ورد ﻓﯽ ﮐﻼﻣﻪ اﻧﻪ ﺻـﻠﯽ ﺳـﺒﻊ ﺳـﻨﯿﻦ ﻗﺒﻞ اﻟﻨﺎس ﮐﻠﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻤﺎ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﺜﻤﺎﻧﯽ و اﻟﺨﻤﺲ ﻋﺸـﺮ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺣﯿﻨﺌـﺬ دﻋﻮة و ﻻ‬‫رﺳﺎﻟﮥ و ﻻ ادﻋﺎء ﻧﺒﻮة‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺘﻌﺒﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﻠﮥ اﺑﺮاﻫﯿﻢ و دﯾﻦ اﻟﺤﯿﻔﯿﮥ و ﯾﺘﺤﻨﺚ ]‪ [1‬و ﯾﺠﺎﻧﺐ اﻟﻨﺎس و‬‫ﯾﻌﺘﺰل و ﯾﻄﻠﺐ اﻟﺨﻠﻮة و ﯾﻨﻘﻄﻊ ﻓﯽ ﺟﺒﻞ ﺣﺮاء ﻓﮑﺎن ﻋﻠﯽ ]‪ [2‬ﻣﻌﻪ ﮐﺎﻟﺘﺎﺑﻊ و اﻟﺘﻠﻤﯿﺬ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺑﻠﻎ اﻟﺤﻠﻢ و ﺟﺎءت اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ اﻟﻤﻼﺋﮑﮥ و ﺑﺸﺮﺗﻪ ﺑﺎﻟﺮﺳﺎﻟﮥ دﻋﺎه‪ ،‬ﻓﺎﺟﺎﺑﻪ ﻋﻦ ﻧﻈﺮ و ﻣﻌﺮﻓﮥ ﺑﺎﻻﻋﻼم اﻟﻤﻌﺠﺰة‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﯾﻘﻮل اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ :‬ان اﺳﻼﻣﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻘﺘﻀﺒﺎ؟ و ان‬‫ﮐﺎن ]‪ [1‬ﺗﺤﻨﺚ‪ :‬ﻋﺒﺎدت ﮐﺮد ﺷﺒﻬﺎي ﭼﻨﺪ و ﮔﻮﺷﻪ ﮔﺮﻓﺖ از ﻋﺒﺎدت ﺑﻨﺎن‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺒﯿﻦ در ﮐﺘـﺎب )وﺳـﯿﻠﮥ اﻟﻨﺠﺎة( ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﺑﺎب اول در ﺷـﻤﺎﺋﻞ و ﻓﻀﺎﺋﻞ و اﻋﻤﺎل و اﻓﻌﺎل و ﮐﺮاﻣﺎت ﻣﺨﺰن اﺳـﺮار و ﻣﻌـﺪن اﻧﻮار‬‫وﻻﯾﺖ‪ ،‬ﻣﺤﺒﻮب ﺧﺪا‪ ،‬ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼﻼة و اﻟﺴﻼم از ﺣﺎل وﻻدت ﻣﻮﻓﻮر اﻟﺴﻌﺎدة ﺗﺎ وﻓﺎت آن ﺻﺎﺣﺐ آﯾﺎت ﺑﯿﻨﺎت‪.‬‬‫ﺑﺪاﻧﮑﻪ ﺑﻤﻮﺟﺐ ﻣﻦ ﺳﻌﺪ ﺳﻌﺪ ﻓﯽ ﺑﻄﻦ اﻣﻪ آﺛﺎر ﺳﻌﺎدت و ﺻﺪور ﮐﺮاﻣﺖ از آن ﻣﻈﻬﺮ وﻻﯾﺖ ﻗﺒﻞ از ﻇﻬﻮر ﻋﺎﻟﻢ ﺷﻬﺎدت واﺿﺢ و ﻻﯾﺢ‬‫ﮔﺸﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺷـﮑﻢ ﻣﺎدر ﮐﻪ ﺑﻮد ﮐﺮاﻣﺎت از وي ﻣﺸـﻬﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و اول و آﺧﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺳﻌﺎدت ﺑﺎﺷﺪ و از ﻟﻮث ﺷﺮك و ﺷﺮب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 103‬از ‪225‬‬‫ﺷﻘﺎوت و ﺧﻠﻂ ﻧﺠﺎﺳﺖ ﭘﺎك ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﺠﺰ ﻃﻬﺎرت از اﺑﺘﺪا ﺗﺎ اﻧﺘﻬﺎ ﻧﮕﺬﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺳﻮاي ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀـﯽ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﮐﺴﯽ ﻧﺒﻮد ﻟﻬﺬا ﺑﺮ ﻧﺎم‬‫ﻧﺎﻣﯽ وي ﯾﻌﻨﯽ آن ﺣﻀﺮت ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ 12 .‬ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪131 :‬‬‫اﺳـﻼﻣﻪ ﯾﻨﻘﺺ ﻋﻦ اﺳﻼم ﻏﯿﺮه ﻓﯽ اﻟﻔﻀﯿﻠﮥ‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﻤﺮن ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺘﻌﺒﺪ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺒﻞ اﻟﺪﻋﻮة ﻟﺘﮑﻮﻧﻦ‬‫ﻃﺎﻋﮥ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﮑﻠﻔﯿﻦ أﻓﻀﻞ ﻣﻦ ﻃﺎﻋﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و أﻣﺜﺎﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺼﻮﻣﯿﻦ‪ ،‬ﻻن اﻟﻌﺼـﻤﮥ ﻋﻨﺪ اﻫﻞ اﻟﻌﺪل ﻟﻄﻒ‬‫ﯾﻤﻨﻊ ﻣﻦ اﺧﺘﺺ ﺑﻪ ﻣﻦ ارﺗﮑﺎب اﻟﻘﺒﯿـﺢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ اﺧﺘﺺ ﺑـﺬﻟﮏ اﻟﻠﻄﻒ ﮐﺎﻧﺖ اﻟﻄﺎﻋـﮥ ﻋﻠﯿﻪ اﺳـﻬﻞ‪ ،‬ﻓﻮﺟﺐ أن ﯾﮑﻮن ﺛﻮاﺑﻪ اﻧﻘﺺ ﻣﻦ ﺛﻮاب‬‫ﻣﻦ اﻃﺎع ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺗﻠﮏ اﻻﻟﻄﺎف‪.‬‬‫و ﮐﯿﻒ ﯾﻘﻮل اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ :‬ان اﺳـﻼﻣﻪ ﻧﺎﻗﺺ ﻋﻦ اﺳﻼم ﻏﯿﺮه؟ و ﻗﺪ ﺟﺎء ﻓﯽ اﻟﺨﺒﺮ اﻧﻪ اﺳﻠﻢ ﯾﻮم اﻟﺜﻠﺜﺎء و اﺳﺘﻨﺒﺊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ ﯾﻮم اﻻﺛﻨﯿﻦ ﻓﻤﻦ ﻫـﺬه ﺣﺎﻟﻪ ﻟﻢ ﺗﮑﺜﺮ ﺣﺠـﺞ اﻟﺮﺳﺎﻟـﮥ ﻋﻠﯽ ﺳـﻤﻌﻪ‪ ،‬و ﻻ ﺗﻮاﺗﺮت اﻻﻋﻼم ﻋﻠﯽ ﻣﺸﺎﻫﺪﺗﻪ و ﻻ ﺗﻄﺎول اﻟﻮﻗﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻟﺘﺨﻒ‬‫ﻣﺤﻨﺘﻪ و ﯾﺴـﻘﻂ ﺛﻘﻞ ﺗﮑﻠﯿﻔﻪ‪ ،‬ﺑﻞ ﺑﺎن ﻓﻀﻠﻪ و ﻇﻬﺮ ﺣﺴﻦ اﺧﺘﯿﺎره ﻟﻨﻔﺴﻪ إذا ﺳﻠﻢ ﻓﯽ ﺣﺎل ﺑﻠﻮﻏﻪ‪ ،‬و ﻋﺎﻧﯽ ﻧﻮازع ﻃﺒﻌﻪ و ﻟﻢ ﯾﺆﺧﺮ ذﻟﮏ ﺑﻌﺪ‬‫ﺳﻤﺎﻋﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺪ زﻋﻢ اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ ،‬ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻫﺬا ان أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﮐﺎن ﻗﺒﻞ اﺳﻼﻣﻪ ﻣﺬﮐﻮرا و رﺋﯿﺴﺎ ﻣﻌﺮوﻓﺎ ﯾﺠﺘﻤﻊ إﻟﯿﻪ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ أﻫﻞ ﻣﮑﮥ ﻓﯿﻨﺸﺪون اﻻﺷﻌﺎر و‬‫ﯾﺘـﺬاﮐﺮون اﻻﺧﺒﺎر و ﯾﺸـﺮﺑﻮن اﻟﺨﻤﺮ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﮐﺎن ﺳـﻤﻊ دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة و ﺣﺠـﺞ اﻟﺮﺳﻞ‪ ،‬و ﺳﺎﻓﺮ اﻟﯽ اﻟﺒﻠﺪان و وﺻـﻠﺖ إﻟﯿﻪ اﻻﺧﺒﺎر‪ ،‬و ﻋﺮف‬‫دﻋﻮي اﻟﮑﻬﻨﮥ و ﺣﯿﻞ اﻟﺴـﺤﺮة‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺎن ﮐﺬﻟﮏ ﮐﺎن اﻧﮑﺸﺎف اﻻﻣﻮر ﻟﻪ اﻇﻬﺮ و اﻻﺳـﻼم ﻋﻠﯿﻪ اﺳﻬﻞ و اﻟﺨﻮاﻃﺮ ﻋﻠﯽ ﻗﻠﺒﻪ اﻗﻞ اﻋﺘﻼﺟﺎ‪،‬‬‫و ﮐﻞ ذﻟﮏ ﻋﻮن ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﻼم و ﻣﺴﻬﻞ إﻟﯿﻪ ﺳﺒﯿﻠﻪ‪ ،‬و ﻟﺬﻟﮏ ﻟﻤﺎ‬‫ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﺗﯿﺖ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس‬‫ﺳﺄﻟﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﻦ اﻟﻤﺴـﺠﺪ و ﻣﻮاﺿـﻌﻪ‪ ،‬ﻓﺼـﺪﻗﻪ و ﺑﺎن ﻟﻪ اﻣﺮه و ﺧﻔﺖ ﻣﺆﻧﺘﻪ ﻟﻤﺎ ﺗﻘﺪم ﻣﻦ ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﻟﺒﯿﺖ‪ ،‬ﻓﺨﺮج إذا اﺳـﻼم أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻋﻠﯽ‬‫ﻗﻮل اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻣﻦ ﻣﻌﻨﯽ اﻟﻤﻘﺘﻀﺐ‪ ،‬و ﻓﯽ ذﻟﮏ روﯾﺘﻬﻢ ﻋﻨﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ دﻋﻮت اﺣﺪا اﻟﯽ اﻻﺳﻼم اﻻ و ﮐﺎن ﻟﻪ ﺗﺮدد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪132 :‬‬‫اﻻ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺘﻠﻌﺜﻢ ]‪ [1‬ﺣﺘﯽ ﻫﺠﻢ ﺑﻪ اﻟﯿﻘﯿﻦ اﻟﯽ اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ و اﻻﺳﻼم‪.‬‬‫ﻓﺄﯾﻦ ﻫﺬا و اﺳـﻼم ﻣﻦ ﺧﻠّﯽ و ﻋﻘﻠﻪ‪ ،‬و أﻟﺠﺊ اﻟﯽ ﻧﻈﺮه ﻣﻊ ﺻﻐﺮ ﺳﻨﻪ‪ ،‬و اﻋﺘﻼج اﻟﺨﻮاﻃﺮ ﻋﻠﯽ ﻗﻠﺒﻪ‪ ،‬و ﻧﺸﺄﺗﻪ ﻓﯽ ﺿﺪ ﻣﺎ دﺧﻞ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و اﻟﻐﺎﻟﺐ‬‫ﻋﻠﯽ أﻣﺜﺎﻟﻪ و أﻗﺮاﻧﻪ ﺣﺐ اﻟﻠﻌﺐ و اﻟﻠﻬﻮ‪ ،‬ﻓﻠﺠﺄ اﻟﯽ ﻣﺎ ﻇﻬﺮ ﻟﻪ ﻣﻦ دﻻﺋﻞ اﻟﺪﻋﻮة‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺘﺄﺧﺮ اﺳﻼﻣﻪ ﻓﯿﻠﺰﻣﻪ اﻟﺘﻘﺼﯿﺮ ﺑﺎﻟﻤﻌﺼﯿﮥ ﻓﻘﻬﺮ ﺷﻬﻮﺗﻪ و‬‫ﻏﺎﻟﺐ ﺧﻮاﻃﺮه‪ ،‬و ﺧﺮج ﻣﻦ ﻋﺎدﺗﻪ و ﻣﺎ ﮐﺎن ﻏّﺬي ﺑﻪ ﻟﺼـﺤﮥ ﻧﻈﺮه و ﻟﻄﺎﻓﮥ ﻓﮑﺮه و ﻏﺎﻣﺾ ﻓﻬﻤﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻈﻢ اﺳـﺘﻨﺒﺎﻃﻪ‪ ،‬و رﺟﺢ ﻓﻀـﻠﻪ و ﺷـﺮف‬‫ﻗﺪر اﺳﻼﻣﻪ و ﻟﻢ ﯾﺄﺧﺬ ﻣﻦ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺑﻨﺼﯿﺐ‪ ،‬و ﻻ ﺗﻨﻌّﻢ ﻓﯿﻬﺎ ﺑﻨﻌﯿﻢ ﺣﺪﺛﺎ و ﻻ ﮐﺒﯿﺮا‪ ،‬ﺣﻤﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﻋﻦ اﻟﻬﻮي‪ ،‬و ﮐﺴﺮ ﺷّﺮة ]‪ [2‬ﺣﺪاﺛﺘﻪ ﺑﺎﻟﺘﻘﻮي‪،‬‬‫و اﺷﺘﻐﻞ ﺑﻬّﻢ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻦ ﻧﻌﯿﻢ اﻟﺪﻧﯿﺎ و أﺷﻌﺮ ﻟﻬﻢ اﻵﺧﺮة ﻗﻠﺒﻪ و وّﺟﻪ إﻟﯿﻪ رﻏﺒﺘﻪ‪.‬‬‫ﻓﺎﺳﻼﻣﻪ ﻫﻮ اﻟﺴﺒﯿﻞ اﻟﺬي ﻟﻢ ﯾﺴﻠﻢ ﻋﻠﯿﻪ أﺣﺪ ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻣﺎ ﺳﺒﯿﻠﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻻ ﮐﺴﺒﯿﻞ اﻻﻧﺒﯿﺎء‪ ،‬ﻟﯿﻌﻠﻢ أن ﻣﻨﺰﻟﺘﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ ﮐﻤﻨﺰﻟﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ‪ ،‬و اﻧﻪ و ان ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻧﺒﯿﺎ ﻓﻘﺪ ﮐﺎن ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻻﻧﺒﯿﺎء ﺳﺎﻟﮑﺎ‪ ،‬و ﻟﻤﻨﻬﺎﺟﻬﻢ ﻣﺘﺒﻌﺎ‪.‬‬‫و ﮐﺎﻧﺖ ﺣﺎﻟﻪ ﮐﺤﺎل اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﻓﺎن أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ذﮐﺮوا أﻧﻪ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﺻﻐﯿﺮا ﺟﻌﻠﺘﻪ اﻣﻪ ﻓﯽ ﺳﺮب ]‪ [3‬ﻟﻢ ﯾﻄﻠﻊ ﻋﻠﯿﻪ أﺣﺪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻧﺸﺄ‬‫و درج و ﻋﻘﻞ ﻗﺎل ﻻﻣﻪ‪:‬‬‫ﻣﻦ رﺑﯽ؟ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬أﺑﻮك‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﻦ رب أﺑﯽ؟ ﻓﺰﺑﺮﺗﻪ و ﻧﻬﺮﺗﻪ اﻟﯽ أن اﻃﻠﻊ ﻣﻦ ﺷﻖ اﻟﺴﺮب ﻓﺮأي ﮐﻮﮐﺒﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ [1] :‬ﺗﻠﻌﺜﻢ‪ :‬ﺗﺄﻣﻞ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺸﺮة ﺑﮑﺴﺮ اﻟﺸﯿﻦ و ﺗﺸﺪﯾﺪ اﻟﺮاء اﻟﻤﻔﺘﻮﺣﮥ‪ :‬اﻟﻨﺸﺎط‪ -‬اﻟﻐﻀﺐ‪ -‬اﻟﻄﯿﺶ‪ -‬اﻟﺤﺮص‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺴﺮب ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺴﯿﻦ و اﻟﺮاء‪ :‬ﺟﺤﺮ اﻟﻮﺣﺶ‪ -‬اﻟﺤﻘﯿﺮ ﺗﺤﺖ اﻻرض‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 104‬از ‪225‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪133 :‬‬‫ﻫـﺬا َرﺑﱢﯽ‪َ ،‬ﻓَﻠﱠﻤﺎ َأَﻓَﻞ ﻗﺎَل ﻻ ُأِﺣﱡﺐ اﻟ ْﺂﻓِﻠِﯿَﻦ‪َ ،‬ﻓَﻠﱠﻤﺎ َرَأي اﻟ َْﻘَﻤَﺮ ﺑﺎِزﻏًﺎ ﻗﺎَل ﻫﺬا َرﺑﱢﯽ َﻓَﻠﱠﻤﺎ َأَﻓَﻞ ﻗﺎَل ﻟَﺌِْﻦ ﻟَْﻢ َﯾْﻬِﺪﻧِﯽ َرﺑﱢﯽ ﻟَﺄُﮐﻮَﻧﱠﻦ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻘْﻮِم ﻟا ﱠﻀﺎﻟﱢﯿَﻦ‪،‬‬‫َﻓَﻠﱠﻤﺎ َرَأي اﻟﱠﺸْﻤَﺲ ﺑﺎِزَﻏـ ًﮥ ﻗﺎَل ﻫﺬا َرﺑﱢﯽ ﻫﺬا َأْﮐَﺒُﺮ َﻓَﻠﱠﻤﺎ َأَﻓَﻠْﺖ ﻗﺎَل ﯾﺎ َﻗْﻮِم ِإﱢﻧﯽ ﺑَِﺮيٌء ﻣِﱠﻤﺎ ﺗُْﺸـ ِﺮُﮐﻮَن‪ِ ،‬إﱢﻧﯽ َوﱠﺟْﻬُﺖ َوْﺟِﻬَﯽ ﻟ ِﱠﻠِﺬي َﻓَﻄَﺮ اﻟﱠﺴﻤﺎواِت‬‫َو اﻟ َْﺄْرَض َﺣﻨِﯿﻔًﺎ َو ﻣﺎ َأَﻧﺎ ﻣَِﻦ اﻟ ُْﻤْﺸِﺮِﮐﯿَﻦ ]‪[1‬‬‫‪ ،‬و ﻓﯽ ذﻟﮏ ﯾﻘﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺟّﻞ ﺛﻨﺎﺋﻪ‪َ :‬و َﮐﺬﻟ َِﮏ ﻧُِﺮي ِإﺑ ْﺮاِﻫﯿَﻢ َﻣَﻠُﮑﻮَت اﻟﱠﺴﻤﺎواِت َو اﻟ َْﺄْرِض وَ ﻟ َِﯿُﮑﻮَن ﻣَِﻦ اﻟ ُْﻤﻮﻗِﻨِﯿَﻦ ]‪[2‬‬‫‪.‬‬‫و ﻋﻠﯽ ﻫﺬا ﮐﺎن اﺳـﻼم اﻟﺼﺪﯾﻖ اﻻﮐﺒﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﻟﺴﻨﺎ ]‪ [3‬ﻧﻘﻮل‪ :‬اﻧﻪ ﮐﺎن ﻣﺴﺎوﯾﺎ ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻔﻀـﯿﻠﮥ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﮐﺎن ﻣﻘﺘـﺪﯾﺎ ﺑﻄﺮﯾﻘﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ‬‫ﻗـﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪ِ :‬إﱠن َأْوﻟَﯽ اﻟﱠﻨﺎِس ﺑ ِـِﺈﺑ ْﺮاِﻫﯿَﻢ ﻟَﱠﻠِﺬﯾَﻦ اﱠﺗَﺒُﻌـﻮُه َو ﻫـَﺬا اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َو اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا َو اﻟﱠﻠُﻪ َوﻟ ِﱡﯽ اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ]‪ .[4‬ﻓﺄﻣـﺎ اﻋﺘﻼل اﻟﺠﺎﺣﻆ ﺑﺄن ﻟﻪ‬‫ﻇﻬﺮا ﮐﺄﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ و ردء ﮐﺒﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ ﻓﺎﻧﻪ ﯾﻮﺟﺐ ﻋﻠﯿﻪ أن ﯾﮑﻮن ﻣﺤﻨﮥ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﺑﻼل و ﺛﻮاﺑﻬﻤﺎ و ﻓﻀﻞ اﺳﻼﻣﻬﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻤﺎ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻻن أﺑﺎ ﻃﺎﻟﺐ ﻇﻬﺮه و ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ ردؤه‪ ،‬و ﺣﺴـﺒﮏ ﺟﻬﻼ ﻣﻦ ﻣﻌﺎﻧـﺪ ﻟﻢ ﯾﺴـﺘﻄﻊ ﺣﻂ ﻗـﺪر ﻋﻠﯽ اﻻ ﺑﺤﻄﻪ ﻣﻦ‬‫ﻗـﺪر رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ أﺣﺪ أﺷﺪ ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ ﻗﺮاﺑﺎﺗﻪ اﻻدﻧﯽ ﻣﻨﻬﻢ‬‫ﻓﺎﻻـدﻧﯽ ﮐﺄﺑﯽ ﻟﻬﺐ ﻋﻤﻪ و اﻣﺮأة أﺑﯽ ﻟﻬﺐ و ﻫﯽ أم ﺟﻤﯿﻞ ﺑﻨﺖ ﺣﺮب ﺑﻦ أﻣـّﯿ ﮥ واﺣـﺪي أوﻻد ﻋﺒـﺪ ﻣﻨﺎف‪ ،‬ﺛﻢ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ ﻋﻘﺒـﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻣﻌﯿـﻂ و ﻫﻮ ﺑا ﻦ ﻋﻤﻪ‪ ،‬و ﻣـﺎ ﮐـﺎن ﻣﻦ اﻟﻨﻈﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث و ﻫﻮ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟـﺪار ﺑﻦ ﻗﺼـﯽ و ﻫﻮ اﺑﻦ ﻋﻤﻪ أﯾﻀﺎ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ﻫﺆﻻء ﻣﻤﻦ ﯾﻄﻮل‬‫ﺗﻌﺪده‪ ،‬و ﮐﻠﻬﻢ ﮐﺎن ﯾﻄﺮح اﻻذي ﻓﯽ ﻃﺮﯾﻘﻪ و ﯾﻨﻘﻞ أﺧﺒﺎره‪ ،‬و ﯾﺮﻣﯿﻪ ﺑﺎﻟﺤﺠﺎرة و ﯾﺮﻣﯽ اﻟﮑﺮش و اﻟﻔﺮث ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﻮا ﯾﺆذون ]‪ [1‬اﻻﻧﻌﺎم‬‫رﻗﻢ ‪.79 -78 -77 -76‬‬‫]‪ [2‬اﻻﻧﻌﺎم رﻗﻢ ‪.75‬‬‫]‪ [3‬ﻫﺬا ﺑﻨﺎء ﻋﻠﯽ ﻣﺬﻫﺒﻪ‪ ،‬و أﻣﺎ ﻋﻨﺪ أﻫﻞ اﻟﺤﻖ ﻓﻌﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم أﻓﻀﻞ ﻣﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﺒﯿﻨﺎ و آﻟﻪ و ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪.‬‬‫]‪ [4‬آل ﻋﻤﺮان ‪.68‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪134 :‬‬‫ﻋﻠﯿﺎ ﮐﺄذاه و ﯾﺠﺘﻬﺪون ﻓﯽ ﻏﻤﻪ و ﯾﺴﺘﻬﺰءون ﺑﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎن ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻗﺮاﺑﮥ ﺗﺆذﯾﻪ ﮐﻘﺮاﺑﮥ ﻋﻠﯽ‪.‬‬‫و ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﺑﯿﻦ ﻋﻠﯽ و ﺑﯿﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ اﻻﺗﺤﺎد‪ ،‬و اﻻﻟﻒ و اﻻﺗﻔﺎق أﺣﺠﻢ ]‪ [1‬اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻋﻦ أذي رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺧﻮﻓـﺎ ﻣﻦ ﺳـﯿﻔﻪ‪ ،‬و أﻧﻪ ﺻـﺎﺣﺐ اﻟـﺪار و اﻟﺠﯿﺶ و أﻣﺮه ﻣﻄﺎع و ﻗﻮﻟﻪ ﻧﺎﻓـﺬ‪ ،‬ﻓﺨﺎﻓﻮا ﻋﻠﯽ دﻣﺎﺋﻬﻢ ﻣﻨﻪ ﻓﺎﺗﻘﻮه و‬‫أﻣﺴﮑﻮا ﻋﻦ اﻇﻬﺎر ﺑﻐﻀﻪ و أﻇﻬﺮوا ﺑﻐﺾ ﻋﻠﯽ و ﺷﻨﺂﻧﻪ‪،‬‬‫ﻓﻘـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﺣﻘﻪ ﻓﯽ اﻟﺨﺒﺮ اﻟـﺬي روي ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺼـﺤﺎح ﻻـ ﯾﺤﺒـﮏ اﻻـ ﻣﺆﻣﻦ و ﻻ ﯾﺒﻐﻀﮏ اﻻ‬‫ﻣﻨﺎﻓﻖ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ أﻋﻼم اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﮐﻤﺎ روي ﻓﯽ اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻤﺸﻬﻮر ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪:‬‬‫ﻣـﺎ ﮐﻨـﺎ ﻧﻌﺮف اﻟﻤﻨـﺎﻓﻘﯿﻦ اﻻ ﺑﺒﻐﺾ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و أﯾﻦ ﮐﺎن ﻇﻬﺮ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬و ﻗـﺪ أزﻋﺠﻪ اﻻذي ﻋﻦ وﻃﻨﻪ ﺣﺘﯽ ﻫﺎﺟﺮ‬‫اﻟﯽ ﺑﻼد اﻟﺤﺒﺸﮥ و رﮐﺐ اﻟﺒﺤﺮ‪ ،‬أ ﯾﺘﻮﻫﻢ اﻟﺠﺎﺣﻆ أن أﺑﺎ ﻃﺎﻟﺐ ﻧﺼﺮ ﻋﻠﯿﺎ و ﺧﺬل ﺟﻌﻔﺮا ]‪[2‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ اﺳﻼم أﺑﯽ ﺑﮑﺮ را ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﮐﺜﺮت ﻣﺎل و ﯾﺎران اﻓﻀﻞ ﻗﺮار داده‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 105‬از ‪225‬‬‫و ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﻀـﯿﻠﮥ ﻓﯽ اﺳـﻼﻣﻪ أﻧﻪ ﮐﺎن ﻗﺒﻞ اﺳـﻼﻣﻪ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺼﺪﯾﻖ‪ ،‬ﻋﺮﯾﺾ اﻟﺠﺎه ذا ﯾﺴﺎر و ﻏﻨﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻈﻢ ﻟﻤﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﯾﺴـﺘﻔﺎد ﻣﻦ رأﯾﻪ‪ ،‬ﻓﺨﺮج‬‫ﻣﻦ ﻋﺰ اﻟﻐﻨﯽ و ﮐﺜﺮة اﻟﺼﺪﯾﻖ اﻟﯽ ذل اﻟﻔﺎﻗﮥ و ﻋﺠﺰ اﻟﻮﺣﺪة‪ ،‬و ﻫﺬا ﻏﯿﺮ اﺳـﻼم ﻣﻦ ﻻ ﺣﺮاك ﺑﻪ و ﻻ ﻋﺰ ﻟﻪ‪ ،‬ﺗﺎﺑﻊ ﻏﯿﺮ ﻣﺘﺒﻮع‪ ،‬ﻻن ﻣﻦ أﺷـﺪ‬‫ﻣﺎ ﯾﺒﺘﻠﯽ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻪ اﻟﺴﺐ ﺑﻌﺪ اﻟﺘﺤﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﻀـﺮب ﺑﻌﺪ اﻟﻬﯿﺒﮥ‪ ،‬و اﻟﻌﺴـﺮ ﺑﻌﺪ اﻟﯿﺴﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﮐﺎن أﺑﻮ ﺑﮑﺮ داﻋﯿﮥ ﻣﻦ دﻋﺎة اﻟﺮﺳﻮل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺘﻠﻮه ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ أﺣﻮاﻟﻪ ﻓﮑﺎن اﻟﺨﻮف إﻟﯿﻪ أﺷﺪ و اﻟﻤﮑﺮوه ﻧﺤﻮه أﺳـﺮع‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻤﻦ ﺗﺤﺴﻦ ﻣﻄﺎﻟﺒﺘﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺴﺘﺤﯿﯽ ﻣﻦ‬‫ادراك اﻟﺜﺎر ﻋﻨﺪه‪ ،‬ﻟﻨﺒﺎﻫﺘﻪ ]‪ [1‬أﺣﺠﻢ ﻋﻦ اﻻذي‪ :‬ﮐﻒ ﻧﻔﺴﻪ ﻋﻦ اﻻذي ﺧﻮﻓﺎ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪ 247‬اﻟﯽ ص ‪.251‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪135 :‬‬‫و ﺑﻌﺪ ذﮐﺮه‪ ،‬و اﻟﺤﺪث اﻟﺼﻐﯿﺮ ﯾﺰدري و ﯾﺤﺘﻘﺮ ﻟﺼﻐﺮ ﺳﻨﻪ و ﺧﻤﻮل ذﮐﺮه ]‪.[1‬‬‫»از ﻣﻼـﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣـﻆ ﺟﺎﻫﻞ اوﻻ ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ و اﻏﺮاق در ﻣـﺪح و ﺳـﺘﺎﯾﺶ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﺑﺎﻇﻬﺎرت ﮐﺜﺮت اﺻـﺪﻗﺎء و‬‫درازي ﺟﺎه و ﯾﺴﺎر و ﻏﻨﺎ و ﻋﻈﻢ ﻣﺎل او و ﺣﺼﻮل اﺳﺘﻔﺎده از رأي او ﻗﺒﻞ اﺳﻼﻣﺶ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺑﻌﺪ از آن اﻧﻬﻤﺎك ﺗﻤﺎم در ازراء و ﻋﯿﺐ و‬‫ﺛﻠﺐ و ﻧﻘﺺ ﻓﻀﻞ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ورزﯾﺪه‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﮑﻤﺎل ﺧﺴﺎرت و ﺷﻘﺎوت ﺗﻌﺒﯿﺮ از آن ﺣﻀﺮت ﺑﮑﻠﻤﻪ ﺳﺨﯿﻔﻪ ﻣﻦ‬‫ﻻ ﺣﺮاك ﺑﻪ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﮑﻠﻤﻪ ﺷﻨﯿﻌﻪ ﻻ ﻋﺰ ﻟﻪ ﻧﻔﯽ ﺟﻨﺲ ﻋﺰ از آن ﺣﻀﺮت ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ژاژﺧﺎي و ﻫﺮزه ﺳﺮاي اﮐﺘﻔﺎ ﻧﮑﺮده‪.‬‬‫در آﺧﺮ ﮐﻼم ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﻧﻈﺎم آن ﺣﻀﺮت را ﺣﺪث ﺻﻐﯿﺮ و ﻣﺰدري و ﺣﻘﯿﺮ و ﺧﺎﻣﻞ اﻟﺬﮐﺮ ﻗﺮار داده‪ ،‬ذﮐﺮ اﺳﺘﺼﻐﺎر و اﺣﺘﻘﺎر ﺣﯿﺪر ﮐﺮار‬‫ﮐﻪ ﮐﺎر ﮐﻔﺎر اﺷﺮار اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﮑﻤﺎل اﺑﺘﻬﺎج و اﻓﺘﺨﺎر و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺳﺮور و اﺳﺘﺒﺸﺎر ذﮐﺮ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﭘﺲ آﯾـﺎ ﻫﯿـﭻ ﻋﺎﻗﻠﯽ ﮐﻪ ادﻧﯽ ﺑﻬﺮه از اﺳـﻼم و ﺣﯿﺎ داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺟﺴﺎرت ﺧﻮاﻫـﺪ ﮐﺮد ﺑﺮ ﺗﺸـﺒﺚ ﺑﮑﻼم ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻌﺎﻧـﺪ ﺑﻐﯿﺾ و ﻧﺎﺻـﺐ‬‫ﺧﺒﯿﺚ‪ ،‬ﻋﺠﺐ ﮐﻪ رازي ﭼﻨﺎن اﻗﺪام ﻧﻤﻮده ﺑﺮ ﺗﺸﺒﺚ ﺑﻘﺪح او و از ﻣﺆاﺧﺬه و ﻃﻌﻦ و ﻣﻼم اﻫﻞ اﺳﻼم ﻧﺘﺮﺳﯿﺪه«‬‫ﺟﻮاب ﮐﺎﻓﯽ اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﺗﺮﻫﺎت ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫و ﻟّﻠﻪ در اﻟﺸﯿﺦ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﻻﺳﮑﺎﻓﯽ ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﮐﻼم اﻟﺠﺎﺣﻆ اﻟﺠﺎﻓﯽ‪:‬‬‫أﻣﺎ ﻣﺎ ذﮐﺮ ﻣﻦ ﮐﺜﺮة اﻟﻤﺎل و اﻟﺼـﺪﯾﻖ و اﺳـﺘﻔﺎﺿﮥ اﻟـﺬﮐﺮ و ﺑﻌـﺪ اﻟﺼـﯿﺖ و ﮐﺒﺮ اﻟﺴﻦ ﻓﮑﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻻ ﻟﻪ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻻﻧﻪ ﻗﺪ ﻋﻠﻢ أن ﻣﻦ ﺳـﯿﺮة‬‫اﻟﻌﺮب و أﺧﻼﻗﻬﺎ ﺣﻔﻆ اﻟﺼـﺪﯾﻖ و اﻟﻮﻓﺎء ﺑﺎﻟـﺬﻣﺎم‪ ،‬و اﻟﺘﻬّﯿﺐ ﻟﺬوي اﻟﺜﺮوة و اﺣﺘﺮام ذي اﻟﺴﻦ اﻟﻌﺎﻟﯿﮥ‪ ،‬و ﻓﯽ ﮐﻞ ﻫﺬا ﻇﻬﺮ ﺷﺪﯾﺪ و ﺳـﻨﺪ و‬‫ﺛﻘﮥ ﯾﻌﺘﻤﺪ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻋﻨﺪ اﻟﻤﺤﻦ‪ ،‬و ﻟﺬﻟﮏ ﮐﺎن اﻟﻤﺮء ]‪ [1‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪.251‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪136 :‬‬‫ﻣﻨﻬﻢ إذا ﺗﻤﮑﻦ ﻣﻦ ﺻﺪﯾﻘﻪ أﺑﻘﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﺳﺘﺤﯿﯽ ﻣﻨﻪ و ﻃﻠﺐ ذﻟﮏ ﺳﺒﺒﺎ ﻟﻨﺠﺎﺗﻪ و اﻟﻌﻔﻮ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫ﻋﻠﯽ أن ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ان ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺷـﻬﺮه ﺳـّﻨﻪ ﻓﻘﺪ ﺷـﻬﺮه ﻧﺴـﺒﻪ و ﻣﻮﺿـﻌﻪ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ‪ ،‬و ان ﻟﻢ ﯾﺴﺘﻔﺾ ذﮐﺮه ﺑﻠﻘﺎء‬‫اﻟﺮﺟـﺎل و ﮐﺜﺮة اﻻﺳـﻔﺎر اﺳـﺘﻔﺎض ﺑـﺄﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن أﻧﻪ ﻟﯿﺲ ﺗﯿﻢ ﻓﯽ ﺑﻌـﺪ اﻟﺼـﯿﺖ ﮐﻬﺎﺷﻢ و ﻻ أﺑﻮ ﻗﺤﺎﻓـﮥ ﮐﺄﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ‬‫ﺣﺴﺐ ذﻟـﮏ ﯾﻌﻠﻮ ذﮐﺮ اﻟﻔﺘﯽ ﻋﻠﯽ ذي اﻟﺴﻦ‪ ،‬ﻓﯿﺒﻌـﺪ ﺻـﯿﺖ اﻟﺤـﺪث ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﺦ‪ ،‬و ﻣﻌﻠﻮم أﯾﻀﺎ أن ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯽ أﻋﻨﺎق اﻟﻤﺸـﺮﮐﯿﻦ أﺛﻘﻞ إذ‬‫ﮐـﺎن ﻫﺎﺷـﻤﯿﺎ و إذ ﮐـﺎن أﺑـﻮه ﺣـﺎﻣﯽ رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ و اﻟﻤـﺎﻧﻊ ﻟﺤﻮزﺗﻪ و ﻋﻠﯽ ﻫﻮ اﻟـﺬي ﻓﺘـﺢ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺮب ﺑـﺎب‬‫اﻟﺨﻼف‪ ،‬و اﺳـﺘﻬﺎن ﺑﻬﻢ ﺑﻤﺎ أﻇﻬﺮ ﻣﻦ اﻻﺳـﻼم و اﻟﺼـﻠﻮة‪ ،‬و ﺧﺎﻟﻒ رﻫﻄﻪ و ﻋﺸـﯿﺮﺗﻪ‪ ،‬أﻃﺎع اﺑﻦ ﻋّﻤﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﻌﺮف ﻣﻦ ﻗﺒﻞ و ﻻ ﻋﻬـﺪ ﻟﻪ‬‫ﻧﻈﯿﺮ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻟ ِﺘُﻨِْﺬَر َﻗْﻮﻣًﺎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺬَر آﺑﺎُؤُﻫْﻢ َﻓُﻬْﻢ ﻏﺎﻓِﻠُﻮَن‬‫]‪.[1‬‬‫ﺛﻢ ﮐﺎن ﺑﻌﺪ ﺻﺎﺣﺐ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻣﺸﺘﮑﯽ ﺣﺰﻧﻪ و أﻧﯿﺴﻪ ﻓﯽ ﺧﻠﻮﺗﻪ و ﺟﻠﯿﺴﻪ‪ ،‬و أﻟﯿﻔﻪ ﻓﯽ أﯾﺎﻣﻪ ﮐﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﻞ‬‫ﻫﺬا ﯾﻮﺟﺐ اﻟﺘﺤﺮﯾﺾ ﻋﻠﯿﻪ و ﻣﻌﺎداة اﻟﻌﺮب ﻟﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 106‬از ‪225‬‬‫ﺛﻢ أﻧﺘﻢ ﻣﻌﺎﺷـﺮ اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿﮥ ﺗﺜﺒﺘﻮن ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﻀـﯿﻠﮥ ﺑﺼـﺤﺒﮥ اﻟﺮﺳﻮل ﻣﻦ ﻣﮑﮥ اﻟﯽ ﯾﺜﺮب و دﺧﻮﻟﻪ ﻣﻌﻪ اﻟﻐﺎر ﻓﻘﻠﺘﻢ ﻣﺮﺗﺒﮥ ﺷﺮﯾﻔﮥ و ﺣﺎل ﺟﻠﯿﻠﮥ‪،‬‬‫إذ ﮐﺎن ﺷـﺮﯾﮑﻪ ﻓﯽ اﻟﻬﺠﺮة‪ ،‬و أﻧﯿﺴﻪ ﻓﯽ اﻟﻮﺣﺸﮥ‪ ،‬ﻓﺄﯾﻦ ﻫﺬه ﻣﻦ ﺻﺤﺒﮥ ﻋﻠﯽ ﻟﻪ ﻓﯽ ﺧﻠﻮﺗﻪ ﺣﯿﺚ ﻻ ﯾﺠﺪ أﻧﯿﺴﺎ ﻏﯿﺮه ﻟﯿﻠﻪ و ﻧﻬﺎره أﯾﺎم ﻣﻘﺎﻣﻪ‬‫ﺑﻤﮑـﮥ ﯾﻌﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺳـﺮا و ﯾﺘﮑّﻠﻒ ﻟﻪ اﻟﺤﺎﺟﮥ ﺟﻬﺮا‪ ،‬و ﯾﺨﺪﻣﻪ ﮐﺎﻟﻌﺒﺪ ﯾﺨﺪم ﻣﻮﻟﯽ‪ ،‬و ﯾﺸـﻔﻖ ﻋﻠﯿﻪ و ﯾﺤﻮﻃﻪ ﮐﺎﻟﻮﻟﺪ ﯾﺒﺮ واﻟﺪه و ﯾﻌﻄﻒ‬‫ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و‬‫ﻟﻤﺎ ﺳﺌﻠﺖ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﻣﻦ ﮐﺎن أﺣﺐ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ]‪ [1‬ﺳﻮره ﯾﺲ ‪6‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪137 :‬‬‫و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬أﻣﺎ ﻣﻦ اﻟﺮﺟﺎل ﻓﻌﻠﯽ‪ ،‬و أﻣﺎ اﻟﻨﺴﺎء ﻓﻔﺎﻃﻤﮥ ]‪[1‬‬‫ﺑﻌﻘﯿﺪه ﺟﺎﺣﻆ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ از ﻣﻌﺬﺑﯿﻦ در راه اﺳﻼم ﺑﻮده‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﮐﺎن أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﻔﺘﻮﻧﯿﻦ اﻟﻤﻌـﺬﺑﯿﻦ ﺑﻤﮑـﮥ ﻗﺒﻞ اﻟﻬﺠﺮة‪ ،‬ﻓﻀـﺮﺑﻪ ﻧﻮﻓﻞ ﺑﻦ ﺧﻮﯾﻠـﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻌﺪوﯾﮥ ﻣﺮﺗﯿﻦ ﺣﺘﯽ أدﻣﺎه و ﺷﺪه ﻣﻊ‬‫ﻃﻠﺤـﮥ اﺑﻦ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﻗﺮن‪ ،‬و ﺟﻌﻠﻬـﺎ ﻓﯽ اﻟﻬـﺎﺟﺮة ﻋﻤﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺜﻤـﺎن ﺑﻦ ﻣﺮة ﺑﻦ ﮐﻌﺐ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﺗﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺮة‪ ،‬و ﻟـﺬﻟﮏ ﮐﺎﻧـﺎ ﯾـﺪﻋﯿﺎن‬‫اﻟﻘﺮﯾﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻪ ﻏﯿﺮ ذﻟـﮏ ﻟﮑـﺎن ﻟﺤﺎﻗﻪ ﻋﺴـﯿﺮا و ﺑﻠﻮغ ﻣﻨﺰﻟﺘﻪ ﺷﺪﯾـﺪا و ﻟﻮ ﮐﺎن ﯾﻮﻣﺎ واﺣـﺪا ﻟﮑﺎن ﻋﻈﯿﻤﺎ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫راﻓﻪ وادع ﻟﯿﺲ ﺑﻤﻄﻠﻮب و ﻻ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ ﻃﺒﻌﻪ اﻟﺸـﻬﺎﻣﮥ و اﻟﻨﺠﺪة‪ ،‬و ﻓﯽ ﻏﺮﯾﺰﺗﻪ اﻟﺒﺴﺎﻟﮥ ﻓﯽ اﻟﺸـﺠﺎﻋﮥ ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻗﺪ‬‫ﺗﻤﺖ أداﺗﻪ و ﻻـ اﺳـﺘﮑﻤﻠﺖ آﻟﺘﻪ و رﺟـﺎل اﻟﻄﻠﺐ و أﺻـﺤﺎب اﻟﺜـﺎر ﯾﻐﻤﺼﻮن ذا اﻟﺤﺪاﺛـﮥ و ﯾﺰدرون ﺑـﺬي اﻟﺼـﺒﯽ و اﻟﻐﺮارة اﻟﯽ أن ﯾﻠﺤﻖ‬‫ﺑﺎﻟﺮﺟﺎل و ﯾﺨﺮج ﻣﻦ ﻃﺒﻊ اﻻﻃﻔﺎل ]‪.[2‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣـﻆ اوﻻـ ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿـﻞ اﺑﻮ اﻟﻔﺼـﯿﻞ ﺑﺎﻇﻬﺎر ﻣﻔﺘﻮﻧﯿﺖ و ﻣﻌـﺬﺑﯿﺖ او در ﻣﮑﻪ ﻗﺒﻞ ﻫﺠﺮت‪ ،‬و زد و‬‫ﮐﻮب و ادﻣﺎء ﻧﻮﻓﻞ ﺑﻦ ﺧﻮﯾﻠـﺪ او را دو ﺑﺎر و ﺑﺴـﺘﻦ او ﺑﺎ ﻃﻠﺤـﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ در ﯾﮏ رﺳﻦ و ﮔﺮداﻧﯿﺪن ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن او را ﺑﺎ ﻃﻠﺤﮥ در‬‫ﻫﺎﺟﺮه ﺧﻮاﺳـﺘﻪ‪ ،‬و ﻟﺤﺎق ﻓﻀﻞ اﯾﻦ زد و ﮐﻮب را ﻋﺴﯿﺮ‪ ،‬و ﺑﻠﻮغ اﯾﻦ ﻣﻨﺰﻟﺖ را ﺷﺪﯾﺪ واﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺑﻌﺪ اﯾﻦ ﺳﺨﻦ ﺳﺎزي در ﺻﺪد اﻫﺎﻧﺖ و‬‫ﺗﻌﯿﯿﺮ و ازراء و ﻋﯿﺐ و ﺗﺤﻘﯿﺮ اﻣﯿﺮ ﮐﻞ اﻣﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻠﯿﻪ ﺳﻼم اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻘﺪﯾﺮ ﻣﺎ ﻧﻔﺢ اﻟﻤﺴﮏ و اﻟﻌﺒﯿﺮ‪ ،‬ﺑﺮ آﻣﺪه و ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﮐﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ راﻓﻪ و وادع ﺑﻮد و ﻧﻪ ﻣﻄﻠﻮب ﺑﻮد و ﻧﻪ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و ﭼﻮن ﺑﺮ ﮐﻤﺎل ﺷـﻨﺎﻋﺖ اﯾﻦ ﺗﻌﺼﺐ ﻓﺎﺣﺶ ﻣﺘﻨّﺒﻪ ﺷـﺪه و داﻧﺴـﺘﻪ‬‫ﮐﻪ ﻫﺮ ]‪ [1‬ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ج ‪ 13‬ص ‪.252‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪253‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪138 :‬‬‫ﻋﺎﻗﻞ ﺗﺴـﻔﯿﻪ و ﺗﺤﻤﯿﻖ ﺑﺴـﺒﺐ آن ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﺑﺰﻋﻢ ﺑﺎﻃﻞ ﺧﻮد دﻓﻊ ﺗﻬﻤﺖ ﺗﻌﺼﺐ از ﺧﻮد ﺧﻮاﺳﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻨﻔﯽ ﻧﻔﯽ ﺷﻬﺎﻣﺖ و ﻧﺠﺪت و‬‫ﺑﺴﺎﻟﺖ و ﺷﺠﺎﻋﺖ آن ﺣﻀﺮت ﻟﮑﻦ ﺑﺎز ﺑﺴﺒﺐ ﺛﻮران ﻣﻮاد ﻋﺪوان و ﻋﻨﺎد و اﺷﺘﻌﺎل ﻧﺎر ﻋﺪاوت‪ ،‬ادﻋﺎ ﮐﺮده ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﺎم‬‫اﻻداة و ﮐﺎﻣﻞ اﻵﻟـﮥ ﻧﺒﻮده و رﺟﺎل ﻃﻠﺐ و اﺻـﺤﺎب ﺛﺎر ﺗﺤﻘﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﺣـﺪاﺛﺖ را و ازدرا ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺑﺼﺎﺣﺐ ﺻـﺒﺎ و ﻏﺮارت ﺗﺎ‬‫آﻧﮑﻪ ﻣﻠﺤﻖ ﺷﻮد ﺑﺮﺟﺎل و ﺧﺎرج ﺷﻮد از ﻃﺒﻊ اﻃﻔﺎل‪.‬‬‫و ﻏﺮض ﺟﺎﺣـﻆ ﻧـﺎﺻﺐ از اﯾﻦ ﮐﻼـم آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﮐﻔـﺎر ﻟﺌـﺎم ﮐﻪ اﺻـﺤﺎب ﺛﺎر و ﺧﻮاﻫﺎن اﻧﺘﻘﺎم از ﺳـﺮور اﻧﺎم ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻف اﻟﺘﺤﯿـﮥ و‬‫اﻟﺴـﻼم ﺑﻮدﻧـﺪ ﺑﺴـﺒﺐ آﻧﮑﻪ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﺎم اﻻداة و ﮐﺎﻣﻞ اﻵﻟـﮥ ﻧﺒﻮده ﺗﺤﻘﯿﺮ آن ﺣﻀـﺮت ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و‬‫ﺑﺴﺒﺐ ﺣﺪاﺛﺖ و ﻏﺮارت ازدراء ﺑﺂﻧﺤﻀﺮت ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 107‬از ‪225‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ ﮐﻤﺎل ﺑﯽآزرﻣﯽ و ﺑﯿﺪﯾﻨﯽ را ﺑﻨﻈﺮ اﻣﻌﺎن ﺑﺎﯾﺪ دﯾﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﺳـﺘﺤﻘﺎر ﮐّﻔﺎر اﺷـﺮار ﺟﻨﺎب اﻣﺎم اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر را ﺑﺎر ﺑﺎر ﺑﮑﻤﺎل اﻓﺘﺨﺎر‬‫ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﻤﺰﯾﺪ وﻗﺎﺣﺖ و رﻗﺎﻋﺖ ﺗﺸﺒﺚ ﺑﺂن ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ﻣﯽﺳﺎزد«‬‫ﺟﻮاب اﺳﮑﺎﻓﯽ از دﻋﻮاي ﺑﯽ ﻣﺤﺘﻮاي ﺟﺎﺣﻆ‬‫و ﻟﻘﺪ أﺟﺎد اﻟﺸﯿﺦ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻻﺳﮑﺎﻓﯽ ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯽ ﺟﻮاب اﻟﺠﺎﺣﻆ اﻟﻬﺎﺋﻢ ﻣﻦ اﻟﺠﻬﻞ ﻓﯽ اﻟﻔﯿﺎﻓﯽ‪.‬‬‫أﻣـﺎ اﻟﻘﻮل ﻓﻤﻤﮑﻦ و اﻟـﺪﻋﻮي ﺳـﻬﻠﮥ‪ ،‬ﺳـﯿﻤﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺜـﻞ اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻟﯿﺲ ﻋﻠﯽ ﻟﺴﺎﻧﻪ ﻣﻦ دﯾﻨﻪ و ﻋﻘﻠﻪ رﻗﯿﺐ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ دﻋﻮي اﻟﺒﺎﻃﻞ ﻏﯿﺮ‬‫ﺑﻌﯿـﺪ‪ ،‬ﻓﻤﻌﻨـﺎه ﻧﺰر و ﻗـﻮﻟﻪ ﻟﻐﻮ‪ ،‬و ﻣﻄﻠﺒﻪ ﺳـﺠﻊ‪ ،‬و ﮐﻼـﻣﻪ ﻟﻌﺐ و ﻟﻬﻮ‪ ،‬ﯾﻘﻮل اﻟﺸـﯽء و ﺧﻼـﻓﻪ‪ ،‬و ﯾﺤﺴﻦ اﻟﻘﻮل و ﺿـﺪه‪ ،‬ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ﻣﻦ ﻧﻔﺴـﻪ‬‫واﻋﻆ‪ ،‬و ﻻ ﻟﺪﻋﻮاه ﺣﺪ ﻗﺎﺋﻢ‪.‬‬‫و اﻻ ﻓﮑﯿﻒ ﺗﺠﺎﺳﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻮل ﺑﺄن ﻋﻠﯿﺎ ﺣﯿﻨﺌﺬ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻄﻠﻮﺑﺎ و ﻻ ﻃﺎﻟﺒﺎ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪139 :‬‬‫و ﻗﺪ ﺑﯿﻨﺎ ﺑﺎﻻﺧﺒﺎر اﻟﺼـﺤﯿﺤﮥ و اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﺮﻓﻮع اﻟﻤﺴـﻨﺪ أﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻮم أﺳـﻠﻢ ﺑﺎﻟﻐﺎ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﻨﺎﺑﺬا ﺑﻠﺴﺎﻧﻪ و ﻗﻠﺒﻪ ﻟﻤﺸـﺮﮐﯽ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﺛﻘﯿﻼ ﻋﻠﯽ‬‫ﻗﻠـﻮﺑﻬﻢ‪ ،‬و ﻫـﻮ اﻟﻤﺨﺼﻮص دون أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﺎﻟﺤﺼـﺎر ﻓﯽ اﻟﺸـﻌﺐ‪ ،‬و ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﺨﻠﻮات ﺑﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ‬‫اﻟﻈﻠﻤﺎت‪ ،‬اﻟﻤﺘﺠﺮع ﻟﻐﺼﺺ اﻟﻤﺮار ﻣﻦ أﺑﯽ ﻟﻬﺐ و أﺑﯽ ﺟﻬﻞ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ و اﻟﻤﺼﻄﻠﯽ ﻟﮑﻞ ﻣﮑﺮوه‪ ،‬و اﻟﺸﺮﯾﮏ ﻟﻨﺒﯿﻪ ﻓﯽ ﮐﻞ اذي‪ ،‬ﻗﺪ ﻧﻬﺾ‬‫ﺑﺎﻟﺤﻤﻞ اﻟﺜﻘﯿﻞ‪ ،‬و ﺑﺎن ﺑﺎﻻﻣﺮ اﻟﺠﻠﯿﻞ‪.‬‬‫و ﻣﻦ اﻟﺬي ﮐﺎن ﯾﺨﺮج ﻟﯿﻼ ﻣﻦ اﻟﺸﻌﺐ ﻋﻠﯽ ﻫﯿﺌﮥ اﻟﺴﺎرق ﯾﺨﻔﯽ ﻧﻔﺴﻪ و ﯾﻀﺎﺋﻞ ﺷﺨﺼﻪ ﺣﺘﯽ ﯾﺄﺗﯽ اﻟﯽ ﻣﻦ ﯾﺒﻌﺜﻪ إﻟﯿﻪ أﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﻦ ﮐﺒﺮاء‬‫ﻗﺮﯾﺶ ﮐﻤﻄﻌﻢ ﺑﻦ ﻋﺪي و ﻏﯿﺮه؟ ﻓﯿﺤﻤﻞ ﻟﺒﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ ﻋﻠﯽ ﻇﻬﺮه أﻋﺪال اﻟﺪﻗﯿﻖ و اﻟﻘﻤﺢ و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ أﺷﺪ ﺧﻮف ﻣﻦ أﻋﺪاﺋﻬﻢ ﮐﺄﺑﯽ ﺟﻬﻞ و‬‫ﻏﯿﺮه ﻟﻮ ﻇﻔﺮوا ﺑﻪ ﻻراﻗﻮا دﻣﻪ‪ ،‬أ ﻋﻠﯽ ﮐﺎن ﯾﻔﻌﻞ ذﻟﮏ أﯾﺎم اﻟﺤﺼﺎر ﻓﯽ اﻟﺸـﻌﺐ أم أﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻗـﺪ ذﮐﺮ ﻫﻮ ﺣﺎﻟﻪ ﯾﻮﻣﺌـﺬ ﻓﻘﺎل ﻓﯽ ﺧﻄﺒـﮥ ﻟﻪ‬‫ﻣﺸﻬﻮرة‪:‬‬‫ﻓﺘﻌﺎﻗﺪوا أن ﻻ ﯾﻌﺎﻣﻠﻮﻧﺎ و ﻻ ﯾﻨﺎﮐﺤﻮﻧﺎ‪ ،‬و أوﻗﺪت اﻟﺤﺮب ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻧﯿﺮاﻧﻬﺎ و اﺿـﻄﺮوﻧﺎ اﻟﯽ ﺟﯿﻞ وﻋﺮ‪ ،‬ﻣﺆﻣﻨﻨﺎ ﯾﺮﺟﻮ اﻟﺜﻮاب و ﮐﺎﻓﺮﻧﺎ ﯾﺤﺎﻣﯽ ﻋﻦ‬‫اﻻﺻـﻞ‪ ،‬و ﻟﻘـﺪ ﮐـﺎﻧﺖ اﻟﻘﺒﺎﺋﻞ ﮐﻠﻬﺎ اﺟﺘﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ و ﻗﻄﻌﻮا ﻋﻨﻬﻢ اﻟﻤﺎدة و اﻟﻤﯿﺮة‪ ،‬ﻓﮑﺎﻧﻮا ﯾﺘﻮﻗﻌﻮن اﻟﻤﻮت ﺟﻮﻋﺎ ﺻـﺒﺎﺣﺎ و ﻣﺴﺎء ﻻ ﯾﺮون‬‫وﺟﻬﺎ و ﻻ ﻓﺮﺟﺎ‪ ،‬ﻗﺪ اﺿﻤﺤﻞ ﻋﺰﻣﻬﻢ و اﻧﻘﻄﻊ رﺟﺎؤﻫﻢ‪.‬‬‫ﻓﻤﻦ اﻟـﺬي ﺧﻠﺺ إﻟﯿﻪ ﻣﮑﺮوه ﺗﻠـﮏ اﻟﻤﺤﻦ ﺑﻌـﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻻ ﻋﻠﯽ وﺣـﺪه؟‪ ،‬و ﻣﺎ ﻋﺴـﯽ أن ﯾﻘﻮل اﻟﻮاﺻﻒ و‬‫اﻟﻤﻄﻨﺐ ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻟﻔﻀـﯿﻠﮥ ﻣﻦ ﺗﻘـّﺼ ﯽ ﻣﻌﺎﻧﯿﻬﺎ و ﺑﻠﻮغ ﻏﺎﯾـﮥ ﮐﻨﻬﻬﺎ و ﻓﻀـﯿﻠﮥ اﻟﺼﺎﺑﺮ ﻋﻨﺪﻫﺎ‪ ،‬و داﻣﺖ ﻫﺬه اﻟﻤﺤﻨﮥ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺛﻼث ﺳـﻨﯿﻦ ﺣﺘﯽ‬‫اﻧﻔﺮﺟﺖ ﻋﻨﻬﻢ ﺑﻘﺼﮥ اﻟﺼﺤﯿﻔﮥ‪ ،‬و اﻟﻘﺼﮥ ﻣﺸﻬﻮرة‪.‬‬‫و ﮐﯿﻒ ﯾﺴﺘﺤﺴﻦ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻟﻨﻔﺴﻪ أن ﯾﻘﻮل ﻓﯽ ﻋﻠﯽ أﻧﻪ ﻗﺒﻞ اﻟﻬﺠﺮة ﮐﺎن وادﻋﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪140 :‬‬‫راﻓﻬﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻄﻠﻮﺑﺎ و ﻻ ﻃﺎﻟﺒﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻔﺮاش اﻟـﺬي ﻓﺪا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻨﻔﺴﻪ و وﻗﺎه ﺑﻤﻬﺠﺘﻪ‪ ،‬و اﺣﺘﻤﻞ‬‫وﻗﻊ اﻟﺴـﯿﻮف و رﺿـﺦ اﻟﺤﺠـﺎرة دوﻧﻪ‪ ،‬و ﻫﻞ ﯾﻨﺘﻬﯽ اﻟﻮاﺻﻒ و ان أﻃﻨﺐ و اﻟﻤﺎدح و ان أﺳـﻬﺐ اﻟﯽ اﻻﺑﺎﻧـﮥ ﻋﻦ ﻣﻘـﺪار ﻫـﺬه اﻟﻔﻀـﯿﻠﮥ و‬‫اﻻﯾﻀﺎح ﻟﻤﺰّﯾﮥ ﻫﺬه اﻟﺨﺼﯿﺼﮥ‪.‬‬‫ﻓﺄﻣﺎ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ان أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﻋﺬب ﺑﻤﮑﮥ ﻓﺎﻧﺎ ﻻ ﻧﻌﻠﻢ أن اﻟﻌﺬاب ﮐﺎن واﻗﻌﺎ اﻻ ﺑﻌﺒﺪ أو ﻋﺴـﯿﻒ أو ﻟﻤﻦ ﻻ ﻋﺸـﯿﺮة ﻟﻪ ﺗﻤﻨﻌﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺘﻢ ﻓﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﯿﻦ‬‫أﻣﺮﯾﻦ‪ :‬ﺗﺎرة ﺗﺠﻌﻠﻮﻧﻪ دﺧﯿﻼ ﺳﺎﻗﻄﺎ‪ ،‬و ﻫﺠﯿﻨﺎ رذﻻ‪ ،‬ﻣﺴﺘﻀﻌﻔﺎ ذﻟﯿﻼ‪ ،‬و ﺗﺎرة ﺗﺠﻌﻠﻮﻧﻪ رﺋﯿﺴﺎ ﻣّﺘﺒﻌﺎ و ﮐﺒﯿﺮا ﻣﻄﺎﻋﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻋﺘﻤﺪوا ﻋﻠﯽ أﺣﺪ اﻟﻘﻮﻟﯿﻦ‬‫ﻟﻨﮑﻠﻤﮑﻢ ﺑﺤﺴﺐ ﻣﺎ ﺗﺨﺘﺎروﻧﻪ ﻻﻧﻔﺴـﮑﻢ‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐﺎن اﻟﻔﻀﻞ ﻓﯽ اﻟﻔﺘﻨـﮥ و اﻟﻌـﺬاب ﻟﮑﺎن ﻋﻤﺎر و ﺧﺒﺎب و ﺑﻼل‪ ،‬و ﮐﻞ ﻣﻌﺬب ﺑﻤﮑﮥ أﻓﻀـﻞ‬‫ﻣﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﻻﻧﻬﻢ ﮐﺎﻧﻮا ﻣﻦ اﻟﻌـﺬاب ﻓﯽ أﮐﺜﺮ ﻣﻤﺎ ﮐﺎن ﻓﯿﻪ و ﻧﺰل ﻓﯿﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﻨﺰل ﻓﯿﻪ ﮐﻘﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و اﻟﱠِﺬﯾَﻦ ﻫﺎَﺟُﺮوا ﻓِﯽ اﻟﱠﻠِﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 108‬از ‪225‬‬‫ﻣِْﻦ ﺑَْﻌِﺪ ﻣﺎ ُﻇﻠُِﻤﻮا‬‫]‪.[1‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ ﺧﺒﺎب و ﺑﻼل‪ ،‬و ﻧﺰل‪ ،‬ﻓﯽ ﻋﻤﺎر ﻗﻮﻟﻪ‪ِ :‬إﻟﱠﺎ َﻣْﻦ ُأْﮐِﺮَه َو َﻗﻠْﺒُُﻪ ُﻣْﻄَﻤﺌِﱞﻦ ﺑ ِﺎﻟ ِْﺈﯾﻤﺎِن‬‫]‪.[2‬‬‫و ﮐـﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻤﺮ ﻋﻠﯽ ﻋﻤـﺎر و أّﻣﻪ و أﺑﯿﻪ و ﻫﻢ ﯾﻌـﺬﺑﻮن ﯾﻌـﺬﺑﻬﻢ ﺑﻨﻮ ﻣﺨﺰوم‪ ،‬ﻻـﻧﻬﻢ ﮐـﺎﻧﻮا ﺣﻠﻔـﺎءﻫﻢ‬‫ﻓﯿﻘﻮل‪ :‬ﺻﺒﺮا آل ﯾﺎﺳـﺮ ﻓﺎن ﻣﻮﻋـﺪﮐﻢ اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺑﻼل ﯾﻘّﻠﺐ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﻣﻀﺎء و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺣﺪ أﺣﺪ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﻨﺎ ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ ﺷـﯽء ﻣﻦ‬‫ذﻟﮏ ذﮐﺮا‪ ،‬و ﻟﻘـﺪ ﮐﺎن ﻟﻌﻠﯽ ﻋﻨﺪه ﯾﺪ ﻏﺮاء ان ﺻﺢ ﻣﺎ روﯾﺘﻤﻮه ﻓﯽ ﺗﻌﺬﯾﺒﻪ ﻻﻧﻪ ﻗﺘﻞ ﻧﻮﻓﻞ ﺑﻦ ﺧﻮﯾﻠﺪ‪ ،‬و ﻋﻤﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﯾﻮم ﺑﺪر‪ ،‬ﺿـﺮب‬‫ﻧﻮﻓﻼ ﻓﻘﻄﻊ ﺳﺎﻗﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬اذﮐﺮك اﻟﱠﻠﻪ و اﻟﺮﺣﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﺪ ﻗﻄﻊ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻞ رﺣﻢ و ﺻﻬﺮا اﻻ ﻣﻦ ﮐﺎن ﺗﺎﺑﻌﺎ ﻟﻤﺤﻤﺪ‪ [1] .‬ﺳﻮره اﻟﻨﺤﻞ ‪41‬‬‫]‪ [2‬ﺳﻮره اﻟﻨﺤﻞ ‪106‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪141 :‬‬‫ﺛﻢ ﺿـﺮﺑﻪ اﺧﺮي ﻓﻔﺎﺿﺖ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬و ﺻـﻤﺪ ﻟﻌﻤﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺘﯿﻤﯽ ﻓﻮﺟـﺪه ﯾﺮوم اﻟﻬﺮب و ﻗﺪ ارﺗﺞ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻤﺴـﻠﮏ‪ ،‬ﻓﻀـﺮﺑﻪ ﻋﻠﯽ ﺷﺮاﺷـﯿﻒ‬‫ﺻﺪره‪ ،‬ﻓﺼﺎر ﻧﺼـﻔﻪ اﻻ ﻋﻠﯽ ﺑﯿﻦ رﺟﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ان أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﻟﻢ ﯾﻄﻠﺐ ﺑﺜﺎره ﻣﻨﻬﻤﺎ و ﯾﺠﺘﻬﺪ و ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﻘﺪر ﻋﻠﯽ أن ﯾﻔﻌﻞ ﻓﻌﻞ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺒﺎن‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻔﻌﻠﻪ دوﻧﻪ ]‪[1‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺤﻨﺖ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ را در اﺳﻼم ﻗﺒﻞ از ﻫﺠﺮت ﺑﯿﺸﺘﺮ از دﯾﮕﺮان داﻧﺴﺘﻪ‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﺮاﺗﺐ ﻻ ﯾﺸـﺮﮐﻪ ﻓﯿﻬﺎ ﻋﻠﯽ و ﻻ ﻏﯿﺮه و ذﻟﮏ ﻗﺒﻞ اﻟﻬﺠﺮة‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﻋﻠﻢ اﻟﻨﺎس ان ﻋﻠﯿﺎ اﻧﻤﺎ ﻇﻬﺮ ﻓﻀـﻠﻪ و اﻧﺘﺸـﺮ ﺻـﯿﺘﻪ‪ ،‬و اﻣﺘﺤﻦ و‬‫ﻟﻘﯽ اﻟﻤﺸﺎق ﻣﻨﺬ ﯾﻮم ﺑﺪر‪ ،‬و اﻧﻪ اﻧﻤﺎ ﻗﺎﺗﻞ ﻓﯽ اﻟﺰﻣﺎن اﻟﺬي اﺳـﺘﻮي ﻓﯿﻪ أﻫﻞ اﻻﺳﻼم و أﻫﻞ اﻟﺸﺮك‪ ،‬و ﻃﻤﻌﻮا ﻓﯽ أن ﯾﮑﻮن اﻟﺤﺮب ﺑﯿﻨﻬﻢ‬‫ﺳﺠﺎﻻ‪ ،‬و أﻋﻠﻤﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أن اﻟﻌﺎﻗﺒﮥ ﻟﻠﻤﺘﻘﯿﻦ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﮐﺎن ﻗﺒﻞ اﻟﻬﺠﺮة ﻣﻌﺬﺑﺎ و ﻣﻄﺮودا ﻣﺸﺮدا ﻓﯽ اﻟﺰﻣﺎن اﻟﺬي ﻟﯿﺲ ﺑﺎﻻﺳﻼم و أﻫﻠﻪ‬‫ﻧﻬﻮض و ﻻ ﺣﺮﮐﮥ‪ ،‬و ﻟﺬﻟﮏ ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ ﺧﻼﻓﺘﻪ‪ :‬ﻃﻮﺑﯽ ﻟﻤﻦ ﻣﺎت ﻓﯽ ﻓﺄﻓﺄة اﻻﺳﻼم ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻓﯽ ﺿﻌﻔﻪ ]‪.[2‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻫﻢ ﮐﻤـﺎل ﺗﻌﺼﺐ ﺟﺎﺣـﻆ و اﻧﻬﻤـﺎك او در ﺑﺎﻃـﻞ و ﮐـﺬب و ﻓﺮﯾﻪ و ﻋـﺪم ﻣﺒﺎﻻـت ﺑﺎﻓﺘﻀﺎح ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣﻼ ﻧﻔﯽ‬‫ﻇﻬﻮر ﻓﻀﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و اﻧﺘﺸﺎر ﺻﯿﺖ اﻧﺤﻀﺮت و اﻣﺘﺤﺎن و ﻟﻘﺎء ﻣﺸﺎق ﻗﺒﻞ ﯾﻮم ﺑﺪر ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫ﺟﻮاب ﮐﺎﻓﯽ اﺳﮑﺎﻓﯽ از اﻗﻮال ﻣﺰﯾﻔﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫و ﮐﻔﯽ داﻓﻌﺎ ﻟﻬـﺬﯾﺎن اﻟﺠﺎﺣﻆ و ﻣﻈﻬﺮا ﻻﺧﺘﻼل ﻣﻘﺎﻟﻪ و اﺧﺘﻼط ﺑﺎﻟﻪ و رادﻋﺎ ﻟﻔﺎﺣﺶ زﷲ‪ ،‬و ﻗﺎدﻋﺎ ﻟﻔﻈﯿﻊ ﺧﻄﻠﻪ ﻣﺎ اﻓﺎده اﻟﺸـﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ‬‫اﻻﺳﮑﺎﻓﯽ ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻻـ اﺷـﮏ ان اﻟﺒﺎﻃـﻞ ﺧﺎن اﺑﺎ ﻋﺜﻤﺎن و اﻟﺨﻄﺎء اﻗﻌـﺪه‪ ،‬و اﻟﺨـﺬﻻن اﺻﺎره اﻟﯽ اﻟﺤﯿﺮة‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﻋﻠﻢ و ﻋﺮف ﺣﺘﯽ ﻗﺎل ﻣﺎ ﻗﺎل‪ ،‬ﻓﺰﻋﻢ ان ﻋﻠﯿﺎ ﻗﺒﻞ‬‫اﻟﻬﺠﺮة ﻟﻢ ﯾﻤﺘﺤﻦ ]‪ [1‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪ 253‬اﻟﯽ ص ‪.255‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪256‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪142 :‬‬‫و ﻟﻢ ﯾﮑﺎﺑـﺪ اﻟﻤﺸﺎق‪ ،‬و اﻧﻪ اﻧﻤﺎ ﻗﺎﺳـﯽ ﻣﺸﺎق اﻟﺘﮑﻠﯿﻒ و ﻧﺤﻮ اﻻﺑﺘﻼء ﻣﻨـﺬ ﯾﻮم ﺑﺪر‪ ،‬و ﻧﺴـﯽ اﻟﺤﺼﺎر ﻓﯽ اﻟﺸـﻌﺐ و ﻣﺎ ﻣﻨﯽ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 109‬از ‪225‬‬‫وادع راﻓﻪ ﯾﺄﮐﻞ ﻣﺎ ﯾﺮﯾﺪ و ﯾﺠﻠﺲ ﻣﻊ ﻣﻦ ﯾﺤﺐ ﻣﺨﻠﯽ ﺳـﺮ ﺑﻪ ﻃﯿﺒﮥ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﺳﺎﮐﻨﺎ ﻗﻠﺒﻪ و ﻋﻠﯽ ﯾﻘﺎﺳـﯽ اﻟﻐﻤﺮات‪ ،‬و ﯾﮑﺎﺑﺪ اﻻﻫﻮال و ﯾﺠﻮع و‬‫ﯾﻈﻤﺄ و ﯾﺘﻮﻗﻊ اﻟﻘﺘﻞ ﺻـﺒﺎﺣﺎ و ﻣﺴﺎء‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﮐﺎن ﻫﻮ اﻟﻤﺘﻮﺻﻞ اﻟﻤﺤﺘﺎل ﻓﯽ اﺣﻀﺎر ﻗﻮت زﻫﯿﺪ ﻣﻦ ﺷﯿﻮخ ﻗﺮﯾﺶ و ﻋﻘﻼﺋﻬﺎ ﺳﺮا ﻟﯿﻘﯿﻢ ﺑﻪ رﻣﻖ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ ﻓﯽ اﻟﺤﺼﺎر‪ ،‬و ﻻ ﯾﺄﻣﻦ ﻓﯽ ﮐﻞ وﻗﺖ ﻣﻔﺎﺟﺎة اﻋﺪاء رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ ﺑﺎﻟﻘﺘﻞ‪ ،‬ﮐﺎﺑﯽ ﺟﻬﻞ‬‫اﺑﻦ ﻫﺸﺎم و ﻋﻘﺒـﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﻌﯿﻂ‪ ،‬و اﻟﻮﻟﯿـﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻐﯿﺮة‪ ،‬و ﻋﺘﺒـﮥ ﺑﻦ رﺑﯿﻌـﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ ﻓﺮاﻋﻨـﮥ ﻗﺮﯾﺶ و ﺟﺒﺎﺑﺮﺗﻬﺎ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ﮐﺎن ﯾﺠﯿﻊ ﻧﻔﺴﻪ و‬‫ﯾﻄﻌـﻢ رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿـﻪ و آﻟـﻪ و ﺳـﻠﻢ زاده‪ ،‬و ﯾﻈﻤﺊ ﻧﻔﺴـﻪ و ﯾﺴـﻘﯿﻪ ﻣـﺎءه و ﻫـﻮ ﮐـﺎن اﻟﻤﻌﻠـﻞ ﻟﻪ إذا ﻣﺮض و اﻟﻤـﻮﻧﺲ ﻟﻪ إذا‬‫اﺳـﺘﻮﺣﺶ‪ ،‬و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﺠﻮة ﻋﻦ ذﻟﮏ ﻻ ﯾﻤﺴﻪ ﻣﻤﺎ ﯾﻤﺴـﻬﻢ اﻟﻢ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻠﺤﻘﻪ ﻣﻤﺎ ﯾﻠﺤﻘﻬﻢ ﻣﺸـﻘﮥ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻌﻠﻢ ﺑﺸﯽء ﻣﻦ اﺧﺒﺎرﻫﻢ و اﺣﻮاﻟﻬﻢ‬‫اﻻ ﻋﻠﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻻﺟﻤﺎل دون اﻟﺘﻔﺼـﯿﻞ ﺛﻠﺚ ﺳـﻨﯿﻦ ﻣﺤﺮﻣﮥ ﻣﻌﺎﻣﻠﺘﻬﻢ و ﻣﻨﺎﮐﺤﺘﻬﻢ و ﻣﺠﺎﻟﺴﺘﻬﻢ ﻣﺤﺒﻮﺳﯿﻦ ﻣﺤﺼﻮرﯾﻦ ﻣﻤﻨﻮﻋﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﺨﺮوج‬‫و اﻟﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻧﻔﺴﻬﻢ‪.‬‬‫ﻓﮑﯿﻒ اﻫﻤﻞ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻫﺬه اﻟﻔﻀﯿﻠﮥ‪ ،‬و ﻧﺴﯽ ﻫﺬه اﻟﺨﺼﯿﺼﮥ و ﻻ ﻧﻈﯿﺮ ﻟﻬﺎ؟‬‫و ﻟﮑﻦ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻻ ﯾﺒﺎﻟﯽ ﺑﻌﺪ ان ﯾﺴﻮغ ﻟﻪ ﻟﻔﻈﻪ و ﺗﺘﺴﻖ ﻟﻪ ﺧﻄﺎﺑﺘﻪ ﻣﺎ ﺿﯿﻊ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﻨﯽ و رﺟﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺨﻄﺎء‪.‬‬‫ﻓﺎﻣﺎ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و اﻋﻠﻤﻮا ان اﻟﻌﺎﻗﺒـﮥ ﻟﻠﻤﺘﻘﯿﻦ ﻓﻔﯿﻪ اﺷﺎرة اﻟﯽ ﻣﻌﻨﯽ ﻏﺎﻣﺾ ﻗﺼـﺪه اﻟﺠﺎﺣﻆ ﯾﻌﻨﯽ ان ﻻ ﻓﻀـﯿﻠﮥ ﻟﻌﻠﯽ ﻓﯽ اﻟﺠﻬﺎد‪ ،‬ﻻن اﻟﺮﺳﻮل ﮐﺎن‬‫اﻋﻠﻤﻪ اﻧﻪ ﻣﻨﺼﻮر و ان اﻟﻌﺎﻗﺒـﮥ ﻟﻪ و ﻫﺬا ﻣﻦ دﺳﺎﺋﺲ اﻟﺠﺎﺣﻆ و ﻫﻤﺰاﺗﻪ و ﻟﻤﺰاﺗﻪ و ﻟﯿﺲ ﺑﺤﻖ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ‪ ،‬ﻻن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ اﻋﻠﻢ اﺻﺤﺎﺑﻪ ﺟﻤﻠﮥ ان اﻟﻌﺎﻗﺒﮥ ﻟﻬﻢ و ﻟﻢ ﯾﻌﻠﻢ واﺣﺪا ﻣﻨﻬﻢ ﺑﻌﯿﻨﻪ اﻧﻪ ﻻ ﯾﻘﺘﻞ ﻻ ﻋﻠّﯿﺎ و ﻻ ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ان ﺻﺢ اﻧﻪ ﮐﺎن اﻋﻠﻤﻪ اﻧﻪ ﻻ ﯾﻘﺘﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪143 :‬‬‫ﻓﻠﻢ ﯾﻌﻠﻤﻪ اﻧﻪ ﻻ ﺑﻘﻄﻊ ﻋﻀﻮ ﻣﻦ اﻋﻀﺎﺋﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻌﻠﻤﻪ اﻧﻪ ﻻ ﯾﻤﺴﻪ اﻟﻢ اﻟﺠﺮاح ﻓﯽ ﺟﺴﺪه و ﻟﻢ ﯾﻌﻠﻤﻪ اﻧﻪ ﻻ ﯾﻨﺎﻟﻪ اﻟﻀﺮب اﻟﺸﺪﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻋﻠﯽ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗـﺪ اﻋﻠﻢ اﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻗﺒﻞ ﺑـﺪر و ﻫﻮ ﯾﻮﻣﺌـﺬ ﺑﻤﮑـﮥ ان اﻟﻌﺎﻗﺒـﮥ ﻟﻬﻢ ﮐﻤﺎ اﻋﻠﻢ اﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺑﻌﺪ‬‫اﻟﻬﺠﺮة ذﻟـﮏ ﻓـﺎن ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻌﻠﯽ و اﻟﻤﺠﺎﻫـﺪﯾﻦ ﻓﻀـﯿﻠﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﻬـﺎد ﺑﻌـﺪ اﻟﻬﺠﺮة ﻻﻋﻼـﻣﻪ اﯾﺎﻫﻢ ﺑـﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻼ ﻓﻀـﯿﻠﮥ ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻏﯿﺮه ﻓﯽ‬‫اﺣﺘﻤﺎل اﻟﻤﺸﺎق ﻗﺒﻞ اﻟﻬﺠﺮة ﻻﻋﻼﻣﻪ اﯾﺎﻫﻢ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﺟﺎء ﻓﯽ اﻟﺨﺒﺮ اﻧﻪ وﻋﺪ اﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﻗﺒﻞ اﻟﻬﺠﺮة ﺑﺎﻟﻨﺼـﺮ و اﻧﻪ ﻗﺎل ﻟﻪ‪ :‬ارﺳﻠﺖ اﻟﯽ ﻫﺆﻻء‬‫ﺑﺎﻟﺬﺑﺢ و ان ﻟا ﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺳﯿﻐﻨﻤﻨﺎ اﻣﻮاﻟﻬﻢ و ﯾﻤﻠﮑﻨﺎ دﯾﺎرﻫﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻟﻘﻮل ﻓﯽ اﻟﻤﻮﺿﻌﯿﻦ ﻣﺘﺴﺎو و ﻣﺘﻔﻖ‪.‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ان ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺤﻨﮥ ﻓﯽ اﻟﺪﻫﺮ اﻟﺬي ﺻﺎر ﻓﯿﻪ أﺻـﺤﺎب اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻘﺮﻧﯿﻦ ﻻﻫﻞ ﻣﮑﮥ و ﻣﺸﺮﮐﯽ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬و ﻣﻌﻬﻢ أﻫﻞ ﯾﺜﺮب‬‫اﺻـﺤﺎب اﻟﻨﺨﯿﻞ و اﻵﻃﺎم و اﻟﺸـﺠﺎﻋﮥ و اﻟﺼﺒﺮ و اﻟﻤﻮاﺳﺎة و اﻻﯾﺜﺎر و اﻟﻤﻬﺎﺑﺎة و اﻟﻌـﺪد اﻟـﺪﺛﺮ و اﻟﻔﻌﻞ اﻟﺠﺰل و ﺑﯿﻦ اﻟـﺪﻫﺮ اﻟﺬي ﮐﺎﻧﻮا ﻓﯿﻪ‬‫ﺑﻤﮑﮥ ﯾﻔﺘﻨﻮن و ﯾﺸـﺘﻤﻮن و ﯾﻀـﺮﺑﻮن و ﯾﺸﺮدون و ﯾﺠﻮﻋﻮن و ﯾﻌﻄﺸﻮن ﻣﻘﻬﻮرﯾﻦ ﻻ ﺣﺮاك ﺑﻬﻢ و اذﻻء ﻻ ﻋﺰ ﻟﻬﻢ و ﻓﻘﺮاء ﻻ ﻣﺎل ﻋﻨﺪﻫﻢ‬‫ﻣﺴـﺘﺨﻔﯿﻦ ﻻ ﯾﻤﮑﻨﻬﻢ اﻇﻬﺎر دﻋﻮﺗﻬﻢ ﻟﻔﺮﻗﺎ واﺿﺤﺎ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ﮐﺎﻧﻮا ﻓﯽ ﺣﺎل أﺣﻮﺟﺖ ﻟﻮﻃﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﻫﻮ ﻧﺒﯽ اﻟﯽ ان ﻗﺎل‪ :‬ﻟَْﻮ َأﱠن ﻟ ِﯽ ﺑ ُِﮑْﻢ‬‫ﻗُﱠﻮًة َأْو آِوي ِإﻟﯽ ُرْﮐٍﻦ َﺷِﺪﯾٍﺪ‬‫]‪.[1‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬أﻋﺠﺐ ﻣﻦ أﺧﯽ ﻟﻮط ﮐﯿﻒ ﻗﺎل‪َ :‬أْو آِوي ِإﻟﯽ ُرْﮐٍﻦ َﺷِﺪﯾٍﺪ‬‫]‪ ،[2‬و ﻫﻮ ﯾﺄوي اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺛﻢ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ذﻟﮏ ﯾﻮﻣﺎ و ﻻ ﯾﻮﻣﯿﻦ و ﻻ ﺷﻬﺮا و ﻻ ﺷﻬﺮﯾﻦ و ﻻ ﻋﺎﻣﺎ و ﻻ ﻋﺎﻣﯿﻦ و ﻟﮑﻦ اﻟﺴﻨﯿﻦ ﺑﻌﺪ ﻟا ﺴﻨﯿﻦ‪،‬‬‫و ﮐﺎن اﻏﻠﻆ اﻟﻘﻮم و اﺷﺪﻫﻢ ]‪ [1‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪ 256‬و ص ‪257‬‬‫]‪ [2‬ﺳﻮره ﻫﻮد ‪.80‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪144 :‬‬‫ﻣﺤﻨﮥ ﺑﻌﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﻻﻧﻪ اﻗﺎم ﺑﻤﮑﮥ ﻣﺎ أﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺛﻠﺚ ﻋﺸﺮة ﺳﻨﮥ و ﻫﻮ أوﺳﻂ‬‫ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻮا ﻓﯽ ﻣﻘﺎم اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ]‪.[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 110‬از ‪225‬‬‫»و ﺷﯿﺦ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳﮑﺎﻓﯽ در ﺟﻮاب اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ﺻﺮﯾﺢ اﻟﻬﺰل ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻣﺎ ﻧﺮي اﻟﺠﺎﺣﻆ اﺣﺘﺞ ﻟﮑﻮن أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻏﻠﻈﻬﻢ و اﺷﺪﻫﻢ ﻣﺤﻨﮥ اﻻ ﺑﻘﻮﻟﻪ ﻻﻧﻪ اﻗﺎم ﺑﻤﮑﮥ ﻣﺪة ﻣﻘﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و‬‫ﻫﺬه اﻟﺤﺠﮥ ﻻ ﺗﺨﺺ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ وﺣﺪه‪ ،‬ﻻ ﻋﻠﯿﺎ اﻗﺎم ﻣﻌﻪ ﻫﺬه اﻟﻤﺪة و ﮐﺬﻟﮏ ﻃﻠﺤﮥ‪ ،‬و زﯾﺪ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬و ﺑﻼل و ﺧﺒﺎب و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﻗﺪ‬‫ﮐﺎن اﻟﻮاﺟﺐ ﻋﻠﯿﻪ أن ﯾﺨﺺ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ وﺣـﺪه ﺑﺤﺠﮥ ﺗﺪل ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﮐﺎن اﻏﻠﻆ اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ و اﺷﺪﻫﻢ ﻣﺤﻨﮥ ﺑﻌﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ‪ .‬ﻓﺎﻻﺣﺘﺠﺎج ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﻓﺎﺳﺪ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻣﺎ ﺑﺎﻟﮏ اﻫﻤﻠﺖ اﻣﺮ ﻣﺒﯿﺖ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺮاش ﺑﻤﮑﮥ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻬﺠﺮة ﻫﻞ ﻧﺴـﯿﺘﻪ أم ﺗﻨﺎﺳﯿﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﺎ اﻟﻤﺤﻨﮥ اﻟﻌﻈﯿﻤﮥ و اﻟﻔﻀﯿﻠﮥ اﻟﺸﺮﯾﻔﮥ‬‫اﻟﺘﯽ ﻣﺘﯽ اﻣﺘﺤﻨﻬﺎ اﻟﻨﺎﻇﺮ و اﺟﺎل ﻓﮑﺮه ﻓﯿﻬﺎ رأي ﺗﺤﺘﻬﺎ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻣﺘﻔﺮﻗﮥ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻣﺘﻐﺎﺋﺮة‪.‬‬‫و ذﻟـﮏ أﻧﻪ ﻟﻤـﺎ اﺳـﺘﻘﺮ اﻟﺨـﺒﺮ ﻋﻨـﺪ اﻟﻤﺸـﺮﮐﯿﻦ أن رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﺠﻤﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺮوج ﻣﻦ ﺑﯿﻨﻬﻢ و اﻟﻬﺠﺮة اﻟﯽ‬‫ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻗﺼﺪوا اﻟﯽ ﻣﻌﺎﺟﻠﺘﻪ و ﺗﻌﺎﻗﺪوا ﻋﻠﯽ أن ﯾﺒﯿﺘﻮه ﻓﯽ ﻓﺮاﺷﻪ‪ ،‬و أن ﯾﻀـﺮﺑﻮه ﺑﺄﺳـﯿﺎف ﮐﺜﯿﺮة ﺑﯿﺪ ﮐﻞ ﺻﺎﺣﺐ ﻗﺒﯿﻠﮥ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ ﺳﯿﻒ ﻣﻨﻬﺎ‬‫ﻟﯿﻀـﯿﻊ دﻣﻪ ﺑﯿﻦ اﻟﺸﻌﻮب و ﯾﺘﻔﺮق ﺑﯿﻦ اﻟﻘﺒﺎﺋﻞ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻄﻠﺐ ﺑﻨﻮ ﻫﺎﺷﻢ ﺑﺪﻣﻪ ﻗﺒﯿﻠﮥ واﺣﺪة ﺑﻌﯿﻨﻬﺎ ﻣﻦ ﺑﻄﻮن ﻗﺮﯾﺶ و ﺗﺤﺎﻟﻔﻮا ﻋﻠﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﻠﯿﻠﮥ‪،‬‬‫و اﺟﺘﻤﻌﻮا ﻋﻠﯿﻬﺎ‪.‬‬‫ﻓﻠﻤـﺎ ﻋﻠﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‪ ،‬آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ذﻟـﮏ ﻣﻦ أﻣﺮﻫﻢ دﻋـﺎ أوﺛﻖ اﻟﻨـﺎس ﻋﻨـﺪه و أﻣﺜﻠﻬﻢ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬و أﺑـﺬﻟﻬﻢ ﻓﯽ ذات اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻟﻤﻬﺠﺘﻪ‪ ،‬و أﺳﺮﻋﻬﻢ اﺟﺎﺑﮥ اﻟﯽ ]‪ [1‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪.257‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪145 :‬‬‫ﻃﺎﻋﺘﻪ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ان ﻗﺮﯾﺸﺎ ﻗﺪ ﺗﺤﺎﻟﻔﺖ ﻋﻠﯽ أن ﺗﺒﯿﺘﻨﯽ ﻫﺬه اﻟﻠﯿﻠﮥ ﻓﺎﻣﺾ اﻟﯽ ﻓﺮاﺷـﯽ و ﻧﻢ ﻓﯽ ﻣﻀـﺠﻌﯽ و اﻟﺘﻒ ﻓﯽ ﺑﺮدي اﻟﺤﻀـﺮﻣﯽ ﻟﯿﺮوا أﻧﯽ ﻟﻢ‬‫أﺧﺮج و اﻧﯽ ﺧﺎرج اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫ﻓﻤﻨﻌﻪ ﻣﻦ اﻟﺘﺤﺮز و أﻋﻤـﺎل اﻟﺤﯿﻠـﮥ‪ ،‬و ﺻـﺪه ﻋﻦ اﻻﺳـﺘﻈﻬﺎر ﻟﻨﻔﺴﻪ ﺑﻨﻮع ﻣﻦ أﻧﻮاع اﻟﻤﮑﺎﺋـﺪ و اﻟﺠﻬﺎت اﻟﺘﯽ ﯾﺤﺘﺎط ﺑﻬﺎ اﻟﻨﺎس ﻟﻨﻔﻮﺳـﻬﻢ‪ ،‬و‬‫اﻟﺠﺄه اﻟﯽ أن ﯾﻌﺮض ﻧﻔﺴﻪ ﻟﻈﺒﺎت اﻟﺴﯿﻮف اﻟﺸﺤﯿﺬة ﻣﻦ أﯾﺪي أرﺑﺎب اﻟﺤﻨﻖ و اﻟﻤﻐﯿﻈﮥ‪.‬‬‫ﻓﺄﺟـﺎب اﻟﯽ ذﻟـﮏ ﺳﺎﻣﻌـﺎ ﻣﻄﯿﻌﺎ ﻃﯿﺒـﮥ ﺑﻬﺎ ﻧﻔﺴﻪ و ﻧﺎم ﻋﻠﯽ ﻓﺮاﺷﻪ ﺻﺎﺑﺮا ﻣﺤﺘﺴـﺒﺎ واﻗﯿﺎ ﻟﻪ ﺑﻤﻬﺠﺘﻪ ﯾﻨﺘﻈﺮ اﻟﻘﺘﻞ‪ ،‬و ﻻ ﻧﻌﻠﻢ ﻓﻮق ﺑـﺬل اﻟﻨﻔﺲ‬‫درﺟﮥ ﯾﻠﺘﻤﺴﻬﺎ ﺻﺎﺑﺮ و ﻻ ﯾﺒﻠﻐﻬﺎ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و اﻟﺠﻮد ﺑﺎﻟﻨﻔﺲ أﻗﺼﯽ ﻏﺎﯾﮥ اﻟﺠﻮد‪.‬‬‫و ﻟﻮ ﻻ أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻠﻢ أﻧﻪ أﻫﻞ ﻟـﺬﻟﮏ ﻟﻤﺎ أﻫﻠﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐﺎن ﻋﻨﺪه ﻧﻘﺺ ﻓﯽ ﺻﺒﺮه أو ﻓﯽ ﺷـﺠﺎﻋﺘﻪ أو ﻓﯽ‬‫ﻣﻨﺎﺻﺤﺘﻪ ﻻﺑﻦ ﻋﻤﻪ و اﺧﺘﯿﺮ ﻟﺬﻟﮏ ﻟﮑﺎن ﻣﻦ اﺧﺘﺎره ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻨﻘﻮﺿﺎ ﻓﯽ رأﯾﻪ‪ ،‬ﻣﻘﺼﺮا ﻓﯽ اﺧﺘﯿﺎره و ﻻ ﯾﺠﻮز أن ﯾﻘﻮل‬‫ﻫﺬا أﺣﺪ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻻﺳﻼم‪ ،‬ﻓﮑﻠﻬﻢ ﻣﺠﻤﻌﻮن ﻋﻠﯽ أن اﻟﺮﺳﻮل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻤﻞ اﻟﺼﻮاب و أﺣﺴﻦ ﻓﯽ اﻻﺧﺘﯿﺎر‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻓﯽ ذﻟﮏ إذا ﺗﺄﻣﻠﻪ اﻟﻤﺘﺄﻣﻞ وﺟﻮه ﻣﻦ اﻟﻔﻀﻞ‪:‬‬‫ﻣﻨﻬـﺎ أﻧﻪ و ان ﮐـﺎن ﻋﻨـﺪه ﻓﯽ ﻣﻮﺿﻊ اﻟﺜﻘـﮥ‪ ،‬ﻓﺄﻧﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﺄﻣﻮن ﻋﻠﯿﻪ أن ﻻ ﯾﻀـﺒﻂ اﻟﺴـﺮ ﻓﯿﻔﺴـﺪ اﻟﺘـﺪﺑﯿﺮ ﺑﺎﻓﺸﺎﺋﻪ ﺗﻠﮏ اﻟﻠﯿﻠـﮥ اﻟﯽ ﻣﻦ ﯾﻠﻘﺎه ﻣﻦ‬‫اﻻﻋﺪاء‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﺎ اﻧﻪ و ان ﮐﺎن ﺿﺎﺑﻄﺎ ﻟﻠﺴـﺮ و ﺛﻘـﮥ ﻋﻨـﺪ ﻣﻦ اﺧﺘﺎره ﻓﻐﯿﺮ ﻣﺄﻣﻮن ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺠﺒﻦ ﻋﻨـﺪ ﻣﻔﺎﺟﺄة اﻟﻤﮑﺮوه و ﻣﺒﺎﺷـﺮة اﻻﻫﻮال ﻓﯿﻔﺮ ﻣﻦ اﻟﻔﺮاش‬‫ﻓﯿﻔﻄﻦ ﻟﻤﻮﺿﻊ اﻟﺤﯿﻠﮥ و ﯾﻄﻠﺐ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯿﻈﻔﺮ ﺑﻪ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﺎ أﻧﻪ و ان ﮐﺎن ﺛﻘﮥ ﺿﺎﺑﻄﺎ ﻟﻠﺴـﺮ ﺷـﺠﺎﻋﺎ ﻧﺠﺪا‪ ،‬ﻓﻠﻌﻠﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﺤﺘﻤﻞ ﻟﻠﻤﺒﯿﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺮاش‪ ،‬ﻻن ﻫﺬا أﻣﺮ ﺧﺎرج ﻋﻦ اﻟﺸﺠﺎﻋﮥ‪ ،‬إذ ﮐﺎن ﻗﺪ‬‫أﻗﺎﻣﻪ ﻣﻘﺎم اﻟﻤﮑﺘﻮف‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪146 :‬‬‫اﻟﻤﻤﻨﻮع‪ ،‬ﺑﻞ ﻫﻮ أﺷﺪ ﻣﺸـﻘﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﮑﺘﻮف اﻟﻤﻤﻨﻮع‪ ،‬ﻻن اﻟﻤﮑﺘﻮف اﻟﻤﻤﻨﻮع ﯾﻌﻠﻢ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ أﻧﻪ ﻻ ﺳﺒﯿﻞ ﻟﻪ اﻟﯽ اﻟﻬﺮب‪ ،‬و ﻫﺬا ﯾﺠﺪ اﻟﺴﺒﯿﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 111‬از ‪225‬‬‫اﻟﯽ اﻟﻬﺮب و اﻟﯽ اﻟﺪﻓﻊ ﻋﻦ ﻧﻔﺴﻪ و ﻻ ﯾﻬﺮب و ﻻ ﯾﺪاﻓﻊ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﺎ أﻧﻪ و ان ﮐﺎن ﺛﻘـﮥ ﻋﻨـﺪه ﺿﺎﺑﻄﺎ ﻟﻠﺴـﺮ ﺷـﺠﺎﻋﺎ ﻣﺤﺘﻤﻼ ﻟﻠﻤﺒﯿﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺮاش ﻓﺎﻧﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﺄﻣﻮن أن ﯾـﺬﻫﺐ ﺻﺒﺮه ﻋﻨﺪ اﻟﻌﻘﻮﺑﮥ ﻟا ﻮاﻗﻌﮥ و‬‫اﻟﻌﺬاب اﻟﻨﺎزل ﺑﺴﺎﺣﺘﻪ ﺣﺘﯽ ﯾﺒﻮح ﺑﻤﺎ ﻋﻨﺪه و ﯾﺼﯿﺮ اﻟﯽ اﻻﻗﺮار ﺑﻤﺎ ﯾﻌﻠﻤﻪ أﻧﻪ أﺧﺬ ﻃﺮﯾﻖ ﮐﺬا ﻓﯿﻄﻠﺐ ﻓﯿﺆﺧﺬ‪.‬‬‫ﻓﻠﻬﺬا ﻗﺎل ﻋﻠﻤﺎء اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ :‬ان ﻓﻀـﯿﻠﮥ ﻋﻠﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﻠﯿﻠﮥ ﻻ ﻧﻌﻠﻢ أﺣﺪا ﻣﻦ اﻟﺒﺸـﺮ ﻧﺎل ﻣﺜﻠﻬﺎ اﻻ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ اﺳـﺤﺎق و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﻨﺪ اﺳﺘﺴـﻼﻣﻪ‬‫ﻟﻠﺬﺑـﺢ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻻ ان اﻻﻧﺒﯿﺎء ]‪ [1‬ﻻ ﯾﻔﻀـﻠﻬﻢ ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻟﻘﻠﻨﺎ ان ﻣﺤﻨـﮥ ﻋﻠﯽ أﻋﻈﻢ ﻻﻧﻪ ﻗﺪ روي ان اﺳـﺤﺎق ﺗﻠﮏ ﻟﻤﺎ أﻣﺮه أن ﯾﻀـﻄﺠﻊ و ﺑﮑﯽ‬‫ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﺎن أﺑﻮه ﯾﻌﻠﻢ ان ﻋﻨﺪه ﻓﯽ ذﻟﮏ وﻗﻔﮥ و ﻟﺬﻟﮏ ﻗﺎل ﻟﻪ‪َ :‬ﻓﺎﻧ ُْﻈْﺮ ﻣﺎ ذا َﺗﺮي‬‫]‪ [2‬و ﺣﺎل ﻋﻠﯽ ﺑﺨﻼف ذﻟﮏ أﻧﻪ ﻣﺎ ﺗﻠﮏ و ﻻ ﺗﺘﻌﺘﻊ و ﻻ ﺗﻐﯿﺮ ﻟﻮﻧﻪ و ﻻ اﺿـﻄﺮﺑﺖ أﻋﻀﺎؤه‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ﮐﺎن أﺻـﺤﺎب اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ ﯾﺸـﯿﺮون ﻋﻠﯿﻪ ﺑـﺎﻟﺮأي اﻟﻤﺨـﺎﻟﻒ ﻟﻤـﺎ ﮐـﺎن أﻣﺮ ﺑﻪ‪ ،‬و ﺗﻘـﺪم ﻓﯿﻪ ﻓﯿﺘﺮﮐﻪ و ﯾﻌﻤـﻞ ﺑﻤـﺎ أﺷﺎروا ﺑﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺟﺮي ﯾﻮم اﻟﺨﻨـﺪق ﻓﯽ ﻣﺼﺎﻧﻌﺘﻪ‬‫ﻟﻼﺣﺰاب ﺑﺜﻠﺚ ﺗﻤﺮ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﺎﻧﻬﻢ أﺷﺎروا ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺘﺮك ذﻟﮏ ﻓﺘﺮﮐﻪ‪ ،‬و ﻫﺬه ﮐﺎﻧﺖ ﻗﺎﻋﺪﺗﻪ ﻣﻌﻬﻢ و ﻋﺎدﺗﻪ ﺑﯿﻨﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﮐﺎن ﻟﻌﻠﯽ أن ﯾﻌﺘﻞ ﺑﻌﻠﮥ‪ ،‬و أن ﯾﻘﻒ و‬‫ﯾﻘﻮل ﯾـﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ أﮐﻮن ﻣﻌـﮏ أﺣﻤﯿـﮏ ﻣﻦ اﻟﻌـﺪو و أذب ﺑﺴـﯿﻔﯽ ﻋﻨﮏ‪ ،‬ﻓﻠﺴﺖ ﻣﺴـﺘﻐﻨﯿﺎ‪ ،‬ﻓﯽ ﺧﺮوﺟﮏ ﻋﻦ ﻣﺜﻠﯽ و ﻧﺠﻌﻞ ﻋﺒـﺪا ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﯿﺪﻧﺎ ﻓﯽ ﻓﺮاﺷﮏ‪ ،‬ﻗﺎﺋﻤﺎ ﻣﻘﺎﻣﮏ‪ ،‬ﯾﺘﻮﻫﻢ اﻟﻘﻮم ﺑﺮؤﯾﺘﻪ ﻧﺎﺋﻤﺎ ﻓﯽ ﺑﺮدك أﻧﮏ ﻟﻢ ﺗﺨﺮج و ﻟﻢ ﺗﻔﺎرق ﻣﺮﮐﺰك‪،‬‬‫ﻓﻠﻢ ﯾﻘـﻞ ذﻟـﮏ‪ ،‬و ﻻـ ﺗﺤﺒﺲ‪ ،‬و ﻻ ﺗﻮﻗﻒ‪ ،‬و ﻻ ﺗﻠﻌﺜﻢ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻟﻌﻠﻢ ]‪ [1‬ﻫﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﺬﻫﺒﻪ و اﻻ ﻋﻨﺪ أﻫﻞ اﻟﺤﻖ ﻓﺄﻓﻀـﻠﯿﮥ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‬‫ﻣﺜﻞ أﻓﻀﻠﯿﮥ ﺧﺎﺗﻢ اﻻﻧﺒﯿﺎء ﻋﻠﯽ ﺳﺎﯾﺮ اﻻﻧﺒﯿﺎء ﻋﯿﻦ اﻟﺤﻖ و اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺳﻮرة اﻟﺼﺎﻓﺎت ‪.102‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪147 :‬‬‫ﮐﻞ واﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟﺴـﻼم أن أﺣـﺪا ﻻ ﯾﺼﺒﺮ ﻋﻠﯽ ﺛﻘﻞ ﻫـﺬه اﻟﻤﺤﻨـﮥ و ﻻ ﯾﺘﻮرط ﻫـﺬه اﻟﻬﻠﮑـﮥ اﻻ ﻣﻦ ﺧﺼﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺎﻟﺼﺒﺮ ﻋﻠﯽ‬‫ﻣﺸﻘﺘﻬﺎ و اﻟﻔﻮز ﺑﻔﻀﯿﻠﺘﻬﺎ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﻣﻦ ﺟﻨﺲ ذﻟﮏ أﻓﻌﺎل ﮐﺜﯿﺮة ﮐﯿﻮم‬‫دﻋﺎ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪود اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ اﻟﯽ اﻟﻤﺒﺎرزة ﻓﺄﺣﺠﻢ اﻟﻨﺎس ﮐﻠﻬﻢ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﻋﻠﻤﻮا ﻣﻦ ﺑﺄﺳﻪ و ﺷﺪﺗﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﮐﺮر اﻟﻨﺪاء ﻓﻘﺎم ﻋﻠﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻧﺎ أﺑﺮز‬‫إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬اﻧﻪ ﻋﻤﺮو ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ و أﻧﺎ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺮه ﺑﺎﻟﺨﺮوج إﻟﯿﻪ ﻓﻠﻤﺎ ﺧﺮج ﻗﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪:‬‬‫ﺑﺮز اﻻﯾﻤﺎن ﮐﻠﻪ اﻟﯽ اﻟﺸﺮك ﮐﻠﻪ‪.‬‬‫و ﮐﯿﻮم اﺣﺪ ﺣﯿﺚ ﺣﻤﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ أﺑﻄﺎل ﻗﺮﯾﺶ و ﻫﻢ ﯾﻘﺼﺪون ﻗﺘﻠﻪ ﻓﻘﺘﻠﻬﻢ دوﻧﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻗﺎل ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ‪ :‬ﯾﺎ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ان ﻫﺬه ﻟﻠﻤﻮاﺳﺎة‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻣﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ‪ :‬و أﻧﺎ ﻣﻨﮑﻤﺎ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻋﺪدﻧﺎ أﯾﺎﻣﻪ و ﻣﻘﺎﻣﺎﺗﻪ اﻟﺘﯽ ﺷﺮي ﻓﯿﻬﺎ ﻧﻔﺴﻪ ﻟﻠّﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻻﻃﻠﻨﺎ و أﺳﻬﺒﻨﺎ ]‪[1‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ داﺳﺘﺎن ﻏﺎر را از داﺳﺘﺎن ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻤﺒﯿﺖ ﺑﺮﺗﺮ داﻧﺴﺘﻪ‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻓﺎن اﺣﺘﺞ ﻣﺤﺘﺞ ﻟﻌﻠﯽ ﺑﺎﻟﻤﺒﯿﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺮاش‪ ،‬ﻓﺒﯿﻦ اﻟﻐﺎر و اﻟﻔﺮاش ﻓﺮق واﺿﺢ ﻻن اﻟﻐﺎر و ﺻـﺤﺒﮥ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ )و آﻟﻪ( و‬‫ﺳﻠﻢ ﻗـﺪ ﻧﻄﻖ ﺑﻪ اﻟﻘﺮآن ﻓﺼﺎر ﮐﺎﻟﺼـﻼة و اﻟﺰﮐﺎة و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻣﻤﺎ ﻧﻄﻖ ﺑﻪ اﻟﮑﺘﺎب و أﻣﺮ ﻋﻠﯽ و ﻧﻮﻣﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺮاش‪ ،‬و ان ﮐﺎن ﺛﺎﺑﺘﺎ ﺻـﺤﯿﺤﺎ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 112‬از ‪225‬‬‫اﻻ أﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮ ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن و اﻧﻤﺎ ﺟﺎء ﻣﺠﯽء اﻟﺮواﯾﺎت و اﻟﺴﯿﺮ و ﻫﺬا ﻻ ﯾﻮازن ﻫﺬا و ﻻ ﯾﮑﺎﯾﻠﻪ ]‪[2‬‬‫ﺟﻮاب اﺳﮑﺎﻓﯽ از دﻋﻮاي ﭘﻮچ ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫»و ﺷﯿﺦ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﺠﻮاب آن ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻫـﺬا ﻓﺮق ﻏﯿﺮ ﻣﺆﺛﺮ‪ ،‬ﻻـﻧﻪ ﻗـﺪ ﺛﺒﺖ ﺑـﺎﻟﺘﻮاﺗﺮ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻔﺮاش ﻓﻼ ﻓﺮق ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ ﻣﺎ ذﮐﺮ ﻓﯽ ﻧﺺ اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬و ﻻ ﯾﺠﺤـﺪه‪ ،‬اﻻ ﻣﺠﻨﻮن أو ﻏﯿﺮ‬‫ﻣﺨﺎﻟﻂ ﻻﻫﻞ اﻟﻤﻠﮥ‪ ،‬أ رأﯾﺖ ]‪ [1‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪ 258‬اﻟﯽ ص ‪.261‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪.261‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪148 :‬‬‫ﮐﻮن اﻟﺼـﻠﻮات ﺧﻤﺴﺎ‪ ،‬و ﮐﻮن زﮐﺎة اﻟﺬﻫﺐ رﺑﻊ اﻟﻌﺸﺮ‪ ،‬و ﮐﻮن ﺧﺮوج اﻟﺮﯾﺢ ﻧﺎﻗﻀﺎ ﻟﻠﻄﻬﺎرة و أﻣﺜﺎل ذﻟﮏ ﻣﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﻌﻠﻮم ﺑﺎﻟﺘﻮاﺗﺮ ﺣﮑﻤﻪ‪،‬‬‫ﻫﻞ ﻫﻮ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻟﻤﺎ ﻧﺺ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎب ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻻﺣﮑﺎم؟ ﻫﺬا ﻣﻤﺎ ﻻ ﯾﻘﻮﻟﻪ رﺷﯿﺪ و ﻻ ﻋﺎﻗﻞ‪.‬‬‫ﻋﻠﯽ ان اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮ اﺳﻢ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎب و اﻧﻤﺎ ﻗﺎل‪ِ :‬إْذ َﯾُﻘﻮُل ﻟ ِﺼﺎِﺣﺒِِﻪ‬‫]‪ [1‬و اﻧﻤﺎ ﻋﻠﻤﻨﺎ اﻧﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﺎﻟﺨﺒﺮ و ﻣﺎ ورد ﻓﯽ اﻟﺴﯿﺮة‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﻗﺎل أﻫﻞ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ‪ :‬ان ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و َﯾْﻤُﮑُﺮ اﻟﱠﻠُﻪ َو اﻟﱠﻠُﻪ َﺧﯿُْﺮ اﻟ ْﻤﺎِﮐِﺮﯾَﻦ‬‫]‪ [2‬ﮐﻨﺎﯾـﮥ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﻻﻧﻪ ﻣﮑﺮ ﺑﻬﻢ‪ ،‬و اول اﻵﯾﮥ‪َ :‬و ِإْذ َﯾْﻤُﮑُﺮ ﺑ َِﮏ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﮐَﻔُﺮوا ﻟ ِﯿُﺜْﺒِﺘُﻮَك َأْو َﯾﻘْﺘُﻠُﻮَك َأْو ﯾُْﺨِﺮُﺟﻮَك َو َﯾْﻤُﮑُﺮوَن َو َﯾْﻤُﮑُﺮ اﻟﱠﻠُﻪ‬‫َو اﻟﱠﻠُﻪ َﺧﯿُْﺮ اﻟ ْﻤﺎِﮐِﺮﯾَﻦ‬‫أﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ ﻟﯿﻠـﮥ اﻟﻬﺠﺮة‪ ،‬و ﻣﮑﺮﻫﻢ ﮐـﺎن ﺗﻮزﯾﻊ اﻟﺴـﯿﻮف ﻋﻠﯽ ﺑﻄﻮن ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬و ﻣﮑﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻫﻮ ﻣﻨﺎم ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺮاش‪ ،‬ﻓﻼ‬‫ﻓﺮق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻮﺿﻌﯿﻦ ﻓﯽ اﻧﻬﻤﺎ ﻣﺬﮐﻮران ﮐﻨﺎﯾﮥ ﻻ ﺗﺼﺮﯾﺤﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺪ روي اﻟﻤﻔﺴﺮون ﮐﻠﻬﻢ ان ﻗﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﻣَِﻦ اﻟﱠﻨﺎِس َﻣْﻦ َﯾْﺸِﺮي َﻧﻔَْﺴُﻪ اﺑ ْﺘِﻐﺎَء َﻣْﺮﺿﺎِت اﻟﱠﻠِﻪ‬‫]‪ [3‬أﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻤﺒﯿﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺮاش‪ ،‬ﻓﻬﺬه ﻣﺜﻞ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ِ» :‬إْذ َﯾُﻘﻮُل ﻟ ِﺼﺎِﺣﺒِِﻪ«‬‫ﻻ ﻓﺮق ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ‪[4] .‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ از راه ﻋﻨﺎد ﻓﻀﯿﻠﺖ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻤﺒﯿﺖ را ﺗﺤﻘﯿﺮ ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻓﺮق آﺧﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ أﻧﻪ ﻟﻮ ﮐﺎن ﻣﺒﯿﺖ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺮاش‪ ،‬ﺟﺎء ﻣﺠﯽء ﮐﻮن أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ اﻟﻐﺎر‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﮐﺒﯿﺮ ﻃﺎﻋﮥ‪ ،‬ﻻن اﻟﻨﺎﻗﻠﯿﻦ‬‫ﻧﻘﻠﻮا‬‫أﻧﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻧﻢ ﻓﻠﻦ ﯾﺨﻠﺺ إﻟﯿﮏ ﺷﯽء ﺗﮑﺮﻫﻪ‪،‬‬‫و ﻟﻢ ﯾﻨﻘﻞ ﻧﺎﻗﻞ أﻧﻪ ﻗﺎل ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ ]‪ [1‬ﺳﻮرة اﻟﺘﻮﺑﮥ ‪40‬‬‫]‪ [2‬ﺳﻮرة اﻻﻧﻔﺎل ‪30‬‬‫]‪ [3‬ﺳﻮرة اﻟﺒﻘﺮة ‪207‬‬‫]‪ [4‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪262‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪149 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 113‬از ‪225‬‬‫ﺻﺤﺒﺘﻪ اﯾﺎه و ﮐﻮﻧﻪ ﻣﻌﻪ ﻓﯽ اﻟﻐﺎر ﻣﺜﻞ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻻ ﻗﺎل ﻟﻪ‪ :‬اﻧﻔﻖ و اﻋﺘﻖ‪ ،‬ﻓﺎﻧﮏ ﻟﻦ ﺗﻔﺘﻘﺮ و ﻟﻦ ﯾﺼﻞ إﻟﯿﮏ ﻣﮑﺮوه‪.[1] .‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﻋﻨﯿـﺪ ﻣﺒﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ را ﻣﻮﺟﺐ ﻃﺎﻋﺖ ﮐﺒﯿﺮ ﻧﻤﯽداﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﺤﻘﯿﺮ آن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪،‬‬‫ﺣﺎل آﻧﮑﻪ وﺟﻮه داﻟﻪ ﺑﺮ ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ اﯾﻦ ﻓﻀﯿﻠﺖ در ﮐﻼم اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳﮑﺎﻓﯽ ﺷﻨﯿﺪي‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﺗﻌﺼﺐ ﻓﺎﺣﺶ و ﺣﯿﻒ ﻋﻈﯿﻢ اﺳﺖ‬‫ﮐﻪ ﻫﺮ ﻋﺎﻗﻞ ﺑﻘﺒﺢ و ﺷـﻨﺎﻋﺖ آن واﻣﯿﺮﺳﺪ و ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺤﯿﺮ اﻓﮑﺎر و ﺑﺎﻋﺚ ﻏﺎﯾﺖ ﺗﺸﻨﯿﻊ ﻧﺰد ارﺑﺎب اﺑﺼﺎر اﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﻼوه ﺑﺮ آﻧﭽﻪ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ‬‫اﺳـﮑﺎﻓﯽ ﺗﻘﺮﯾﺮ ﮐﺮده ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺟﻼﻟﺖ و ﻏﺎﯾﺖ ﻋﻠﻮ اﯾﻦ ﻓﻀﯿﻠﺖ از ﮐﻼم ﺧﻮد ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻠﮑﻪ وﺣﯽ اﯾﺰد ﻣﻨﻌﺎم ﺛﺎﺑﺖ‬‫و ﻣﺘﺤﻘﻖ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸﯽ در ﮐﺘﺎب )ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ( ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻋﻠﻢ ان وﺟﻮه اﻟﻔﻀـﯿﻠﮥ ﻓﯽ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ أرﺑﻌﮥ‪ :‬ﺳـﺒﻖ اﻻﯾﻤﺎن‪ ،‬و ﺳـﺒﻖ اﻟﻬﺠﺮة‪ ،‬و ﺷـﻬﻮد اﻟﻤﺸﺎﻫﺪ اﻟﻔﺎﺿـﻠﮥ ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و‬‫اﻟﻘﺘﺎل ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ ﺑﺎﻟﺴﯿﻒ‪.‬‬‫أﻣـﺎ ﺳـﺒﻖ اﻻﯾﻤـﺎن‪ ،‬ﻓﻘـﺪ ﺳـﺒﻖ ﻓﯽ اﻟﻔﺼـﻞ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﺒﺎب أن ﻋﻠﯿﺎ ﻫﻮ أول ﻣﻦ آﻣﻦ ﻣﻦ رﺟﺎل ﻫـﺬه اﻻﻣـﮥ ﻓﯽ ﻗﻮل اﮐﺜﺮ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﻦ‬‫اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ و اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ و ﻣﻦ ﺑﻌﺪﻫﻢ‪[2] .‬‬‫و أﻣـﺎ اﻟﻬﺠﺮة‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻟﻤﺎ اﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺑﺎﻟﻬﺠﺮة اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﻫﺎﺟﺮ ﮐﻞ ﻣﻦ آﻣﻦ ﺑﺎﻟّﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﺮﺟﺎل اﻻﻗﻮﯾﺎء‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺒﻖ ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻻ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻋﻠﯽ‪،‬‬‫ﻓﻠﻤﺎ أﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟا ﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺎﻟﻬﺠﺮة‪ ،‬أﻣﺮ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ ]‪ [1‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪262‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ ص ‪ 19‬ﻣﺨﻄﻮط در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺆﻟﻒ واﻗﻊ در ﻟﮑﻬﻨﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪150 :‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ أن ﯾﺼﺎﺣﺒﻪ ﻓﯽ اﻟﺴﻔﺮ‪ ،‬و أﻣﺮ ﻋﻠﯿﺎ أن ﯾﻘﯿﻢ ﺑﻌﺪه ﻣﮑﮥ أﯾﺎﻣﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻣﺎم أﻫﻞ اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﯾﺴﺎر اﻟﻤﻄﻠﺒﯽ اﻟﻤﺪﻧﯽ‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻠﻐﻨﯽ أﺧﺒﺮ ﻋﻠﯿﺎ ﺑﺨﺮوﺟﻪ‪ ،‬و‬‫أﻣﺮه أن ﯾﺘﺨﻠﻒ ﺑﻌﺪه ﺑﻤﮑﮥ ﺣﺘﯽ ﯾﺆدي ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟﻮداﺋﻊ اﻟﺘﯽ ﻋﻨﺪه‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﺑﻤﮑﮥ أﺣﺪ ﻋﻨﺪه ﺷـﯽء ﯾﺨﺸـﯽ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻻـ وﺿـﻌﻪ ﻋﻨـﺪه‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﯾﻌﻠﻢ ﻣﻦ ﺻـﺪﻗﻪ و أﻣﺎﻧﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺒﺎت ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﻓﺮاش اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺗﻠﮏ اﻟﻠﯿﻠـﮥ‪ ،‬و ﺧﺮج رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﯽ اﻟﻐﺎر‬‫اﺑﯿﺎت ﻣﻨﻘﻮﻟﻪ از اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻋﻈﻤﺖ اﯾﺜﺎر در ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻤﺒﯿﺖ را ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫و روي ]‪ [1‬أن ﻋﻠﯿﺎ اﻧﺸﺄ ﻓﯽ ﺑﯿﺘﻮﺗﺘﻪ ﻓﯽ ﺑﯿﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻫﺬه اﻻﺑﯿﺎت‪:‬‬‫وﻗﯿﺖ ﺑﻨﻔﺴﯽ ﺧﯿﺮ ﻣﻦ وﻃﺊ اﻟﺤﺼﺎ و ﻣﻦ ﻃﺎف ﺑﺎﻟﺒﯿﺖ اﻟﻌﺘﯿﻖ و ﺑﺎﻟﺤﺠﺮ‬‫رﺳﻮل آﻟﻪ اﻟﺨﻠﻖ إذ ﻣﮑﺮوا ﺑﻪ ﻓﻨﺠﺎه ذو اﻟﻄﻮل اﻟﮑﺮﯾﻢ ﻣﻦ اﻟﻤﮑﺮ‬‫و ﺑﺖ اراﻋﯿﻬﻢ ﻣﺘﯽ ﯾﻨﺸﺮوﻧﻨﯽ و ﻗﺪ وﻃﻨﺖ ﻧﻔﺴﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺘﻞ و اﻻﺳﺮ‬‫و ﺑﺎت رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻐﺎر آﻣﻨﺎ ﻣﻮﻗﯽ و ﻓﯽ ﺣﻔﻆ اﻻﻟﻪ و ﻓﯽ ﺳﺘﺮ‬‫أﻗﺎم ﺛﻢ زﻣﺖ ﻗﻼﺋﺺ ﻗﻼﺋﺺ ﻗﺪ ﺗﻔﺮي اﻟﺤﺼﯽ أﯾﻨﻤﺎ ﺗﻔﺮي‬‫أردت ﺑﻪ ﻧﺼﺮ اﻻﻟﻪ ﺗﺒﺘﻼ و أﺿﻤﺮﺗﻪ ﺣﺘﯽ أوﺳﺪ ﻓﯽ ﻗﺒﺮي ]‪[1‬‬‫ﻓﯽ ﻣﺴﺘﺪرك اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻬﺠﺮة ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺼﯿﺮﻓﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪151 :‬‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر ﻏﺰاﻟﯽ ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن ﻣﺎﻣﻮر ﺣﻔﻆ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺷﺪﻧﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 114‬از ‪225‬‬‫و ﻗﺎل اﻻﻣﺎم ﺣﺠـﮥ اﻻﺳـﻼم أﺑﻮ ﺣﺎﻣـﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻐﺰاﻟﯽ اﻟﻄﻮﺳـﯽ )ره( ﻓﯽ )اﻻﺣﯿﺎء(‪ :‬ان ﻟﯿﻠﮥ ﺑﺎت ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯽ ﻓﺮاش‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أوﺣﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ اﻟﯽ ﺟﺒﺮﺋﯿـﻞ و ﻣﯿﮑﺎﺋﯿـﻞ‪ :‬اﻧﯽ آﺧﯿﺖ ﺑﯿﻨﮑﻤـﺎ‪ ،‬و ﺟﻌﻠﺖ ﻋﻤﺮ اﺣـﺪﮐﻤﺎ اﻃﻮل ﻣﻦ ﻋﻤﺮ‬‫اﻵﺧﺮ‪ ،‬ﻓﺎﯾﮑﻤﺎ ﯾﺆﺛﺮ ﺻﺎﺣﺒﻪ ﺑﺤﯿﺎﺗﻪ؟ ﻓﺎﺧﺘﺎر ﮐﻼﻫﻤﺎ اﻟﺤﯿﺎة‪ ،‬و أﺣﺒﺎﻫﺎ ﻓﺄوﺣﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ إﻟﯿﻬﻤﺎ أ ﻓﻼ ﮐﻨﺘﻤﺎ ﻣﺜﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ؟ آﺧﯿﺖ‬‫ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﺒـﺎت ﻋﻠﯽ ﻓﺮاﺷﻪ ﯾﻔـﺪﯾﻪ ﺑﻨﻔﺴﻪ و ﯾﺆﺛﺮه ﺑﺎﻟﺤﯿـﺎة‪ ،‬اﻫﺒﻄـﺎ اﻟﯽ اﻻرض و اﺣﻔﻈﺎه ﻣﻦ ﻋـﺪوه‪ ،‬ﻓﮑﺎن‬‫ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻋﻨﺪ رأﺳﻪ و ﻣﯿﮑﺎﺋﯿﻞ ﻋﻨﺪ رﺟﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﯾﻨﺎدي ﺑﺦ ﺑﺦ ﻣﻦ ﻣﺜﻠﮏ ﯾﺎ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﯾﺒﺎﻫﯽ ﺑﮏ اﻟﻤﻠﺌﮑﮥ ﻓﺎﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗ ﻌ ﺎ ﻟ ﯽ ]‪: [ 1‬‬‫َو ﻣَِﻦ اﻟﱠﻨﺎِس َﻣْﻦ َﯾْﺸِﺮي َﻧْﻔَﺴُﻪ اﺑ ْﺘِﻐﺎَء َﻣْﺮﺿﺎِت اﻟﱠﻠِﻪ َو اﻟﱠﻠُﻪ َرُؤٌف ﺑ ِﺎﻟ ِْﻌﺒﺎِد‬‫]‪.[2‬‬‫»از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﺷـﻌﺎر اﻋﺠﺎز ﺷـﻌﺎر ﺧﻮد ﺣﻀـﺮت ﺣﯿﺪر ﮐﺮار ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و ﺳﻼﻣﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺎ اﺧﺘﻠﻒ اﻟﻠﯿﻞ و اﻟﻨﻬﺎر ﻫﻮﯾﺪا و آﺷﮑﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫آن ﺣﻀـﺮت در ﻣﻌﺮﮐﻪ ﻣﺒﯿﺖ وﻗﺎﯾـﮥ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻨﻔﺲ ﻋﺒﯿـﺪ ﺑﻦ ﻗﻨﻔﻞ اﻟﺒﺰار‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺤﻤﯿـﺪ اﻟﺤﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ اﻟﺮﺑﯿﻊ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺣﮑﯿﻢ ﺑﻦ ﺟﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻗﺎل‪ :‬اول ﻣﻦ ﺷـﺮي ﻧﻔﺴﻪ اﺑﺘﻐﺎء ﻣﺮﺿﺎت اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻋﻠﯽ ﻋﻨﺪ ﻣﺒﯿﺘﻪ ﻋﻠﯽ ﻓﺮاش رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫وﻗﯿﺖ ﺑﻨﻔﺴﯽ ﺧﯿﺮ ﻣﻦ وﻃﺊ اﻟﺤﺼﺎ و ﻣﻦ ﻃﺎف ﺑﺎﻟﺒﯿﺖ اﻟﻌﺘﯿﻖ و ﺑﺎﻟﺤﺠﺮ‬‫رﺳﻮل آﻟﻪ ﺧﺎف ان ﯾﻤﮑﺮوا ﺑﻪ ﻓﻨﺠﺎه ذو اﻟﻄﻮل اﻻ ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﮑﺮ‬‫و ﺑﺎت رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻐﺎر آﻣﻨﺎ ﻣﻮﻗﯽ و ﻓﯽ ﺣﻔﻆ اﻻﻟﻪ و ﻓﯽ ﺳﺘﺮ‬‫و ﺑﺖ اراﻋﯿﻬﻢ و ﻟﻢ ﯾﺘﻬﻤﻮﻧﻨﯽ و ﻗﺪ وﻃﻨﺖ ﻧﻔﺴﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺘﻞ و اﻻﺳﺮ‬‫اﻟﻤﺴﺘﺪرك ﻋﻠﯽ اﻟﺼﺤﯿﺤﯿﻦ ج ‪ 3‬ص ‪ 4‬ط ﺑﯿﺮوت‪ [1] .‬اﺣﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم ج ‪ 3‬ص ‪238‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﻘﺮة‪207 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪152 :‬‬‫ﻣﺒﺎرك ﺧﻮد ﻧﻤﻮده و ﻧﯿﺰ آن ﺣﻀﺮت ﺗﻮﻃﯿﻦ ﻧﻔﺲ ﺷﺮﯾﻒ ﺧﻮد ﺑﺮ ﻗﺘﻞ و اﺳﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺤﻤـﺪ ﻟا ﱠﻠﻪ و ﺣﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ ﺧﺮاﻓﺖ ﺟﺎﺣﻆ و ﻋﻨﺎد او ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺧﻮد ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎﻃﻞ و ﭘﺎ در ﻫﻮا ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و از‬‫رواﯾﺘﯽ ﮐﻪ اﻣﺎم ﺣﺠﮥ اﻻﺳﻼم در اﺣﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم وارد ﮐﺮده ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ وﺣﯽ ﻣﻠﮏ ﻋﻼم ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺪاي‬‫ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻨﻔﺲ ﺧﻮد ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و اﯾﺜـﺎر آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺤﯿـﺎت ﺧﻮد ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﯾﻦ ﻓـﺪا و اﯾﺜـﺎر آن‬‫ﺣﻀـﺮت اﻣﺮي ﺑﺲ ﺟﻠﯿـﻞ و ﻋﻈﯿﻢ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﺒﺮﺋﯿـﻞ و ﻣﯿﮑﺎﺋﯿﻞ ﻫﻢ ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﻗﺮب و اﺧﺘﺼﺎص و ﺟﻼﻟﺖ ﻣﺮﺗﺒﺖ ادراك آن ﻧﺘﻮاﻧﺴـﺘﻨﺪ‬‫ﮐﺮد‪ ،‬و ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻓﻀـﻠﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺮ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ و ﻣﯿﮑﺎﺋﯿﻞ در اﯾﻦ ﺑﺎب ﻇﺎﻫﺮ ﻓﺮﻣﻮده و ﺑﻌﺪ از اﻇﻬﺎر اﻓﻀﻠﯿﺖ آن‬‫ﺣﻀـﺮت و ﻣﻔﻀﻮﻟﯿﺖ اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﻣﻠﮏ ﻣﻘﺮب‪ ،‬اﯾﺸﺎن را ﺣﮑﻢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺂﻣـﺪن ﺳﻮي زﻣﯿﻦ و ادراك ﺳـﻌﺎدت ﺟﻨﺎب ﺣﻔﻆ اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم از ﺷـﺮ ﻣﺸـﺮﮐﯿﻦ ﭘﺲ اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﻣﻠـﮏ ﺑﺮ زﻣﯿﻦ آﻣﺪﻧـﺪ‪ ،‬ﺟﺒﺮﺋﯿـﻞ ﻧﺰد ﺳـﺮ ﻣﺒـﺎرك آن ﺣﻀـﺮت ﺑﻮد و ﻣﯿﮑﺎﺋﯿـﻞ ﻧﺰد ﭘﺎﻫﺎي‬‫ﻣﺒﺎرك آن ﺟﻨﺎب‪ ،‬و ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻓـﺪاي ﺑـﺦ ﺑﺦ ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬و ﻣﯽﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﮐﯿﺴﺖ ﻣﺜﻞ ﺗﻮ أي اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ؟ ﻣﺒﺎﻫﺎت ]‪ [1‬ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺧﺪا ﺑﺘﻮ ﺑﺎ‬‫ﻣﻼﺋﮑﻪ‪ ،‬و ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ )َو ﻣَِﻦ اﻟﱠﻨﺎِس َﻣْﻦ َﯾْﺸِﺮي َﻧْﻔَﺴُﻪ(‬‫اﻵﯾـﮥ در اﯾﻦ ﺑـﺎب ﻧـﺎزل ﻓﺮﻣﻮده ]‪ [1‬اﺑﻦ روزﺑﻬـﺎن در ﺟـﻮاب )ﻧﻬـﺞ اﻟﺤﻖ( ﺟـﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﻋﻼـﻣﻪ ﺣﻠﯽ ﻃـﺎب ﺛﺮاه ذﮐﺮ ﻋﺒـﺎدت ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﮐﺮده ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻋﺒﺎدة اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻻ ﯾﻘﺎرﺑﻪ اﻟﻌﺎﺑﺪون‪ ،‬و ﻻ ﯾﺪاﻧﯿﻪ اﻟﺰاﻫﺪون‪ ،‬اﻟﻤﻼﺋﮑﮥ ﻋﺎﺟﺰون ﻋﻦ ﺗﺤﻤﻞ اﻋﺒﺎﺋﻬﺎ‪ ،‬و‬‫اﻫﻞ اﻟﻘﺪس ﻣﻌﺘﺮﻓﻮن ﻣﻦ ﺑﺤﺎر ﺻـﻔﺎﺋﻬﺎ و ﮐﯿﻒ ﻻ و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻋﺮف اﻟﻨﺎس ﺑﺠﻼل اﻟﻘﺪس و ﺟﻤﺎل اﻟﻤﻠﮑﻮت‪ ،‬و اﻋﺸﻖ اﻟﻨﻔﻮس اﻟﯽ وﺻﺎل‬‫ﻋﺎﻟﻢ اﻟﺠﺒﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 115‬از ‪225‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪153 :‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻋﻈﺎم و اﺟﻼل اﯾﻦ ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺳﻨﯿﻪ‪ ،‬و ﻏﺎﯾﺖ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺑﺎ ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ از ﻣﻼﺋﮑﻪ ﻫﺴﺖ‬‫ﺗﺤﻘﯿﺮ داﺳﺘﺎن ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻤﺒﯿﺖ ﺗﺤﻘﯿﺮ ﻗﺮآن و ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن اﺳﺖ‬‫ﭘﺲ ﺗﺤﻘﯿﺮ و ﺗﻮﻫﯿﻦ ﺟﺎﺣـﻆ اﯾﻦ ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﺟﻠﯿﻠﻪ را رد ﺻـﺮﯾﺢ ﺑﺮ رب ﺟﻠﯿـﻞ و ﺣﻀـﺮت ﺟﺒﺮﺋﯿـﻞ و ﻣﯿﮑﺎﺋﯿـﻞ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻪ ﻣﻦ ﮐﻔﺮ‬‫ﺻﺮاح و ﺿﻼل ﺑﻮاح‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ ﺳـﻤﺎع ﮐﻼم ﻣﺘﯿﻦ اﻟﻨﻈﺎم اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳـﮑﺎﻓﯽ‪ ،‬ﻣﺘﻀـﻤﻦ اﺛﺒﺎت ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ اﯾﻦ ﻓﻀﯿﻠﺖ‪ ،‬و ﺳﻤﺎع ﻣﻌﺮوﺿﺎت آﺛﻢ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻗﺒﺢ و‬‫ﺳﻤـﺎﺟﺖ و وﻫﻦ و رﮐـﺎﮐﺖ ﺗﺸـﺒﺚ ﺟﺎﺣـﻆ‪ ،‬در ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﺤﻘﯿﺮ اﯾﻦ ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﺟﻠﯿﻠﻪ ﺑﻔﻘﺮه »ﻓﻠﻦ ﯾﺨﻠﺺ إﻟﯿﮏ ﺷـﯽء ﺗﮑﺮﻫﻪ« ﺧﻮد ﻇﺎﻫﺮ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و واﺿﺢ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻋﻨﺎد ﺧﺎﻟﺺ و ﺗﻌﺼﺐ ﻣﮑﺮوه اﺳﺖ‪ ،‬و اﻧﺪﻓﺎع آن ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه ﻻﺋﺢ‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﺂن وﻗﺘﯽ ﺗﻤﺎم ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ رواﯾﺖ اﯾﻦ ﻓﻘﺮه از اﺣﺎدﯾﺚ اﻫﻞ ﺣﻖ ﮐﻪ روي ﺧﻄﺎب ]‪ [1‬ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎﯾﺸﺎن ﺛﺎﺑﺖ ﮐﻨﺪ‬‫اﺧﺒﺎر ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ از ﻣﺼﻮﻧﯿﺖ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻨﺎﻓﯽ ﻓﻀﯿﻠﺖ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻤﺒﯿﺖ ﻧﯿﺴﺖ‬‫دوم آﻧﮑﻪ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻓﻘﺮه در ﺻﺤﺖ و ﺛﺒﻮت ﻣﺜﻞ اﺻﻞ ﻗﺼﻪ ﻣﺒﯿﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﺑﻄﺎل اﺻﻞ ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺑﺂن ﺟﻨﻮن ﻣﺤﺾ اﺳﺖ‪،‬‬‫ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﻗﺼﻪ ﻓﻀﯿﻠﺖ ﻣﺒﯿﺖ را ﺑﺰﻋﻢ ﻋﺪم ذﮐﺮ آن در ﻗﺮآن ﺷﺮﯾﻒ ﺣﺎل آﻧﮑﻪ آﯾﻪ َو ﻣَِﻦ اﻟﱠﻨﺎِس َﻣْﻦ َﯾْﺸِﺮي َﻧْﻔَﺴُﻪ‬‫اﻵﯾﮥ و آﯾﻪ َو ِإْذ َﯾْﻤُﮑُﺮ ﺑ َِﮏ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﮐَﻔُﺮوا‬‫اﻵﯾﮥ در اﯾﻦ ﺑﺎب ﻧﺎزل اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻮازﯾﻦ و ﻣﮑﺎﯾﻞ رﻓﺎﻗﺖ ﻏﺎرﯾﻪ ﻧﺪاﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ﮐﻪ ﺑﺘﻔﻀﯿﻞ آن ﻟﺐ ﺟﻨﺒﺎﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد ﺑﺴﺒﺐ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﻌﺼﺐ ]‪[1‬‬‫و دﻻﻟﺖ ﺻـﺮﯾﺤﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺧﻄﺎب ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎ أﻫﻞ ﺣﻖ اﺳﺖ ﻗﻮل او ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻣﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و ﻫﻮ ﻫﺬا‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﻨﻘﻞ إﻟﯿﻨﺎ ﻧﺎﻗﻞ‬‫ان ﻋﻠﯿﺎ اﺣﺘـﺞ ﺑﺬﻟﮏ ﻓﯽ ﻣﻮﻗﻒ و ﻻ ذﮐﺮه ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ و ﻻ ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ و ﻻ ادي ﺑﻪ واﺛﻘﺎ و ﻻ ﺳـﯿﻤﺎ و ﻗﺪ رﺿـﯿﻪ اﻟﺮﺳﻮل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ ﻋﻨﺪﮐﻢ ﻣﻔﺰﻋﺎ و ﻣﻌﻠﻤﺎ و ﺟﻌﻠﻪ ﻟﻠﻨﺎس اﻣﺎﻣﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪154 :‬‬‫اﯾﻦ ﻓﻘﺮه را ﻣﻌﺎرض و ﻣﻮازن اﺻﻞ ﻓﻀﯿﻠﺖ ﻣﺒﯿﺖ ﮔﺮداﻧﯿﺪه ﻣﻮﺟﺐ وﻫﻦ و ﺧﻔﺾ ﻗﺪر آن ﺳﺎزد‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﻓﻘﺮه دﻻﻟﺖ ﻧـﺪارد ﺑﺮ اﺧﺒﺎر از اﻣﻦ و ﺻـﯿﺎﻧﺖ از ﻗﺘﻞ زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﺎ ﺗﺴـﻠﯿﻢ ﻧﻤﯽﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﻗﺘﻞ ﻧﺰد ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﮑﺮوه‬‫ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺣﺴﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺧﻮد آن ﺣﻀﺮت آﻧﺠﻨﺎب ﻣﺄﻧﻮس ]‪ [1‬ﺗﺮ ﺑﻮد ﺑﻤﻮت از ﻃﻔﻞ ﺑﺜﺪي أم ﺧﻮد« ﺣﯿﺚ‬‫ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻓﯽ ﮐﻼم ﻟﻪ ﻣﺬﮐﻮر ﻓﯽ ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ‪» :‬ﻓﺎن اﻗﻞ ﯾﻘﻮﻟﻮا ﺣﺮص ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬و ان اﺳﮑﺖ ﯾﻘﻮﻟﻮا ﺟﺰع ﻣﻦ اﻟﻤﻮت‪ ،‬ﻫﯿﻬﺎت‬‫ﺑﻌﺪ اﻟﻠﺘﯿﺎ و اﻟﺘﯽ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻻﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ آﻧﺲ ﺑﺎﻟﻤﻮت ﻣﻦ اﻟﻄﻔﻞ ﺑﺜﺪي اﻣﻪ« ]‪.[2‬‬‫»ﻫﺮ ﮔﺎه ﻧﺰد ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻣﻮت ﻣﺄﻟﻮف و ﺧﻮشﮔﻮار و ﻣﺤﺒﻮبﺗﺮ از ﺛـﺪي ﻣﺎدر ﺑﺴﻮي ﻃﻔﻞ ﺷـﯿﺮﺧﻮار ﺑﺎﺷﺪ ﭼﺴﺎن‬‫ﺗﻮان ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﻣﻮت ﻧﺰد آن ﺟﻨـﺎب ﻣﺒﻐﻮض و ﻣﮑﺮوه ﺑﻮده‪ ،‬ﺗـﺎ از اﺧﺒـﺎر ﻋـﺪم وﺻﻮل ﻣﮑﺮوه ﺑﺂﻧﺤﻀـﺮت ﻻـزم آﯾـﺪ اﻣﻦ و اﻃﻤﯿﻨﺎن از‬‫اﻫﻼك و اﺗﻼف اﻫﻞ ﻋﺪوان«‪ .‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻮﻓﻖ و ﻫﻮ اﻟﻤﺴﺘﻌﺎن‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ اﮔﺮ ﺗﺴـﻠﯿﻢ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﻣﺮاد از ﻣﮑﺮوه در اﯾﻦ ﻓﻘﺮه ﻗﺘﻞ و اﻫﻼك ]‪ [1‬اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري در اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺟﻨﺎب ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﺴﻨﺪا از اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﺣﺪﯾﺜﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﯾﻌﻨﯽ ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﻧﮏ ﻗﻠﺖ ﻟﯽ ﯾﻮم أﺣﺪ ﺣﯿﻦ اﺧﺮت ﻋﻦ اﻟﺸﻬﺎدة‪ ،‬و اﺳﺘﺸﻬﺪ ﻣﻦ اﺳﺘﺸﻬﺪ‪ :‬ان‬‫اﻟﺸـﻬﺎدة ﻣﻦ وراﺋﮏ‪ ،‬ﮐﯿﻒ ﺻﺒﺮك إذا ﺧﻀﺒﺖ ﻫﺬه ﻣﻦ ﻫﺬه ﺑﺪم‪ ،‬و اﻫﻮي ﺑﯿﺪه اﻟﯽ اﻟﻠﺤﯿﮥ و رأﺳﻪ؟ ﻗﺎل ﻋﻠﯽ‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﻣﺎ ان ﺗﺜﺒﺖ‬‫ﻟﯽ ﻣﺎ اﺛﺒﺖ ﻓﻠﯿﺲ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻣﻮاﻃﻦ اﻟﺼﺒﺮ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻣﻦ ﻣﻮاﻃﻦ اﻟﺒﺸﺮي و اﻟﮑﺮاﻣﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 116‬از ‪225‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺨﻄﺒﮥ اﻟﺨﺎﻣﺴﮥ ﻣﻦ ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪155 :‬‬‫اﻫﻞ اﺷـﺮاك ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺎز ﻫﻢ از آن ﻧﻔﯽ ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﺷﺮاء ﻧﻔﺲ و ﻓﺪاء ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﺤﻘﯿﺮ اﯾﻦ ﻣﻨﺰﻟﺖ‬‫ﺳﺎﻣﯿﻪ ﻻزم ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺟﺎﺋﺰ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺧﺒﺎر ﻣﺸﺮوط ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺒﻌﺾ ﺷﺮوط ﻏﯿﺮ ﻣﺬﮐﻮر‬‫اﺑﻮ ﺑﮑﺮ در ﻏﺰوه ﺑﺪر ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ را از دﻋﺎء و ﺗﻀﺮع ﺑﺎز ﻣﯿﺪاﺷﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﻣﺘﺄﺧﺮﯾﻦ ﺳﻨﯿﻪ اﺳﺖ در ﮐﺘﺎب )ﻣﺪارج اﻟﻨﺒﻮة( در ﻏﺰوه ﺑﺪر ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻣﺮوي اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﭼﻮن ﺗﺰاﺣﻒ ﻣﺮدم در ﺣﺮب ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﺮد‪ ،‬و ﮐﺜﺮت ﮐﻔﺎر و ﻗﻠﺐ اﺻﺤﺎب ﺧﻮد را دﯾﺪ‪،‬‬‫ﺑﻌﺮﯾﺶ در آﻣـﺪ و روي ﺑﻘﺒﻠﻪ آورد و دﺳﺖ ﺑﺪﻋﺎ ﺑﺮداﺷﺖ‪ ،‬و ﻣﺸـﻐﻮل ﺷﺪ ﺑﺴﺆال و ﻣﻨﺎﺟﺎت ﭘﺮوردﮔﺎر‪ ،‬و ﻧﺒﻮد ﺑﺎ وي در ﻋﺮﯾﺶ ﺟﺰ اﺑﻮ‬‫ﺑﮑﺮ ﺻﺪﯾﻖ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻃﻠﺒﯿﺪ از ﺣﻖ ﻓﺘﺢ و ﻧﺼﺮي ﮐﻪ وﻋﺪه ﮐﺮده ﺑﻮد‪ ،‬و ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫ﺧﺪاوﻧﺪا وﻓﺎ ﮐﻦ و ﺑﺴﺮ ﺑﺮ وﻋﺪه را ﮐﻪ ﮐﺮدي ﺑﻤﻦ‪ ،‬و ﮔﻔﺖ ﺧﺪاﯾﺎ اﮔﺮ ﻫﻼك ﻣﯽﮐﻨﯽ اﯾﻦ ﮔﺮوه اﻫﻞ اﺳﻼم را ﻋﺒﺎدت ﮐﺮده ﻧﻤﯽﺷﻮي‬‫ﺗﻮ ﺑﺮوي زﻣﯿﻦ‪ ،‬و ﭼﻨـﺪان ﻣﺒـﺎﻟﻐﻪ ﮐﺮد و اﻟﺤـﺎح ﻧﻤﻮد در دﻋﺎ ﮐﻪ رداء از دوش ﻣﺒﺎرك وي ﺑﯿﻔﺘﺎد‪ ،‬و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ رداي اﻃﻬﺮ وﯾﺮا ﺑﺮداﺷﺖ و‬‫ﺑﺮ دوش آن ﺳـﺮور اﻧﺪاﺧﺖ‪ ،‬و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺑﮕﺬار ﺳﺆال و اﻟﺤﺎح را و ﺑﺲ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻃﻠﺐ ﮐﺮدي از ﭘﺮوردﮔﺎر ﺧﻮﯾﺶ‪ ،‬ﻗﺮﯾﺐ‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ وﻋﺪه ﺧﻮد را ﺑﺎ ﺗﻮ راﺳﺖ ﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬‫و در رواﯾﺘﯽ آﻣـﺪه ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت دو رﮐﻌﺖ ﻧﻤﺎز ﮔـﺬارد‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ در ﺟﺎﻧﺐ ﯾﻤﯿﻦ او ﻫﻢ در ﻧﻤﺎز دﻋﺎ ﮐﺮد‪ ،‬و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪا ﻓﺮو‬‫ﻣﮕﺬار ﻣﺮا و ﺑﺴﺮ ﺑﺮ وﻋﺪه ﺧﻮد را‪.‬‬‫و از ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ آﻣﺪه ﮐﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺘﺎل ﻣﯽﮐﺮدم روز ﺑﺪر و ﻫﺮ ﺑﺎر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪156 :‬‬‫ﻣﯽآﻣﺪم ﺑﺮ آن ﺣﻀﺮت در ﻋﺮﯾﺶ‪ ،‬و ﻣﯽدﯾﺪم او را ﮐﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد در ﺳﺠﺪه‪:‬‬‫ﯾﺎ ﺣﯽ ﯾﺎ ﻗﯿﻮم ﺑﺮﺣﻤﺘﮏ أﺳﺘﻐﯿﺚ‪.‬‬‫و آﻣﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮد آن ﺣﻀـﺮت در ﻋﺮﯾﺶ ﺑﺎ ﺻّﺪﯾﻖ‪ ،‬ﻧﺎﮔﺎه ﮔﺮﻓﺖ آن ﺣﻀـﺮت را ﺧﻮاب ﺳﺒﮏ ﭘﺲ ﺑﯿﺪار ﺷﺪ ﻣﺘﺒﺴﻢ و ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﯾﺎ اﺑﺎ‬‫ﺑﮑﺮ رﺳﯿﺪ ﻧﺼﺮت ﺧﺪا‪ ،‬اﯾﻨﮏ آﻣﺪ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻋﻨﺎن اﺳﺐ ﺧﻮد را ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺮ دﻧﺪاﻧﻬﺎي ﭘﯿﺶ وي ﻏﺒﺎر ﻧﺸﺴﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﯿﺮون آﻣﺪ از‬‫ﻋﺮﯾﺶ ﺗﺤﺮﯾﺾ ﮐﻨﻨـﺪه ﻣﺮدم را ﺑﺮ ﺟﻨﮓ‪ ،‬و ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻫﺮ ﮐﻪ ﺑﮑﺸـﺪ ﮐﺎﻓﺮي را ﺳـﻠﺐ آن ﮐﺎﻓﺮ ﻣﺮ او را ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﺑﺪان ﺧﺪا ﮐﻪ ﺑﻘﺎي ذات‬‫ﻣﺤﻤـﺪ در دﺳﺖ ﻗـﺪرت او اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﮓ ﻧﮑﻨﺪ ﺑﺎ اﯾﺸﺎن ﻫﯿﭻ ﻣﺮدي ﺑﻄﻠﺐ ﺛﻮاب و رﺿﺎي ﺣﻖ ﭘﺲ ﮐﺸـﺘﻪ ﺷﻮد ﻣﮕﺮ آﻧﮑﻪ ﺑﺎﺷﺪ او را‬‫ﺑﻬﺸﺖ ﺟﺎودان‪.‬‬‫ﻋﻤﯿﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﻤـﺎم رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺧﺮﻣﺎﯾﯽ ﭼﻨـﺪ در دﺳﺖ داﺷﺖ و ﻣﯽﺧﻮرد و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﻮش ﺧﻮش ﻣﯿﺎن ﻣﻦ و در آﻣـﺪن ﺑﻬﺸﺖ واﺳـﻄﻪ‬‫ﻧﻤﺎﻧﺪ ﻣﮕﺮ آﻧﮑﻪ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﻮم ﺑﺮ دﺳﺖ اﯾﺸﺎن‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺧﺮﻣﺎﻫﺎ از دﺳﺖ اﻧﺪاﺧﺖ و ﺷﻤﺸﯿﺮ ﺧﻮد را ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﺎ ﮐﻔﺎر ﺟﻨﮓ ﮐﺮد و ﺷﻬﯿﺪ ﺷﺪ‬‫اﻫﻞ ﺳﻨﺖ از اﻋﺘﺮاض اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﻪ وﺟﻮﻫﯽ ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ ﭘﺎﺳﺦ دادهاﻧﺪ‬‫اﺷﺎره‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 117‬از ‪225‬‬‫ﺗﻨﺒﯿﻪ در )روﺿﮥ اﻻﺣﺒﺎب( از ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺎﺷﺪت و ﺳﺆال و اﻟﺤﺎح آن ﺣﻀﺮت ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ در دﻋﺎ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻘﺪار ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و در‬‫وي ﮐﻼـﻣﯽ اﺳﺖ ﻃﻮﯾـﻞ ﻣﺮ ﺷـﺮاح را ﮐﻪ اﺷـﮑﺎل آوردهاﻧـﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ روا ﺑﺎﺷـﺪ ﮐﻪ اﻗـﺪام ﮐﻨـﺪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﺮ اﻣﺮ ﮐﺮدن آن ﺣﻀـﺮت را‬‫ﺑﺒﺎزداﺷﺘﻦ از اﺟﺘﻬﺎد و اﻟﺤﺎح در دﻋﺎ و ﺳﺆال‪ ،‬و ﺗﻘﻮﯾﺖ ﮐﻨﺪ رﺟﺎي او را‪ ،‬و ﺗﺜﺒﯿﺖ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﯾﻘﯿﻦ او را‪ ،‬و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻣﻘﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﺣﻤﺪ و أرﻓﻊ و اﺟﻞ و اﻋﻠﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و ﯾﻘﯿﻦ وي ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﻮق ﯾﻘﯿﻦ ﻫﻤﻪ اﺳﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪157 :‬‬‫و ﺟﻮاب دادهاﻧﺪ ﺑﻮﺟﻮه‪:‬‬‫ﺳﻬﯿﻠﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺻﺪﯾﻖ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ در آن ﺳﺎﻋﺖ در ﻣﻘﺎم رﺟﺎء ﺑﻮد و ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ در ﻣﻘﺎم ﺧﻮف و ﺷﻬﻮد‪ ،‬آﻧﮑﻪ‬‫ﭘﺮوردﮔـﺎر ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﺗﻘـﺪس ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﻫﺮ ﭼﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ‪ ،‬و ﺗﺮﺳـﯿﺪ ﮐﻪ ﻋﺒﺎدت ﮐﺮده ﻧﺸﻮد ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﭘﺲ آن ﺧﻮف وي ﻋﺒﺎدت ﺷـﺪ‪ ،‬و‬‫ﮐﻤﺎل ﺑﻮد ﻧﻪ ﻧﻘﺺ‪.‬‬‫و ﺧﻄﺎﺑﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺗﻮﻫﻢ ﻧﮑﻨـﺪ ﻫﯿﭻ ﯾﮑﯽ ﮐﻪ اﺑﺎ ﺑﮑﺮ اوﺛﻖ ﺑﻮد ﺑﻪ ﭘﺮوردﮔﺎر ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﺗﻘﺪس از آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ در‬‫آن ﺣﺎﻟﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺣﺎﻣﻞ و ﺑﺎﻋﺚ ﻣﺮ آن ﺣﻀﺮت را ﺑﺮ آن ﺷﻔﻘﺖ ﺑﺮ اﺻﺤﺎب و ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻗﻠﻮب اﯾﺸﺎن ﺑﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ ﮐﺮد در ﺗﻮﺟﻪ و دﻋﺎ و اﻟﺤﺎح و اﺑﺘﻬﺎل ﺗﺎ ﺳﺎﮐﻦ ﮔﺮدد و آرام ﮔﯿﺮد‪ ،‬و ﺛﺒﻮت و ﻗّﻮت ﭘﺬﯾﺮد ﻗﻠﻮب اﯾﺸﺎن‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﯽداﻧﺴﺘﻨﺪ‬‫ﮐـﻪ دﻋـﺎ و ﺳـﺆال وي ﻣﺴـﺘﺠﺎب و ﻣﻘﺒـﻮل اﺳـﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﭼـﻮن ﮔﻔـﺖ ﻣﺮ او را اﺑـﻮ ﺑﮑﺮ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺖ ﺑـﺎز آﻣـﺪ آن ﺣﻀـﺮت‪ ،‬و داﻧﺴﺖ ﮐﻪ‬‫ﻣﺴـﺘﺠﺎب ﺷـﺪ دﻋـﺎي او از ﺟﻬﺖ آﻧﭽﻪ ﯾـﺎﻓﺖ اﺑـﻮ ﺑﮑﺮ در ﻧﻔﺲ ﺧـﻮد از ﻗﻮت و ﻃﻤـﺄﻧﯿﻨﺖ‪ ،‬ﻟﻬـﺬا ﺗﻌﻘﺐ ﮐﺮد آن را ﺑﻘﻮل ﺧﻮد‪َ :‬ﺳـ ﯿُْﻬَﺰُم‬‫اﻟ َْﺠْﻤُﻊ َو ﯾَُﻮﻟﱡﻮَن اﻟﱡﺪﺑ َُﺮ‬‫]‪ ،[1‬و ﺑﻮد آن ﺣﻀـﺮت در ﻣﻘﺎم ﺧﻮف و آن اﮐﻤﻞ ﺣﺎﻻت ﺻـﻼة اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﺎﺋﺰ ﺑﻮد ﭘﯿﺶ آن ﺣﻀﺮت ﮐﻪ واﻗﻊ ﻧﺸﻮد ﻧﺼﺮ در آن روز‪،‬‬‫زﯾﺮا ﮐﻪ وﻋﺪه او ﺑﻨﺼﺮ ﻧﺒﻮد ﻣﻌﯿﻦ در آن واﻗﻌﻪ و در آن روز ﺑﻠﮑﻪ وﻋﺪه او ﻣﺠﻤﻞ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﮔﻔﺖ ﺧﻄـﺎﺑﯽ اﯾﻦ اﺳﺖ آﻧﭽﻪ ﻇـﺎﻫﺮ ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬و اﯾﻦ ﮐﻪ ﻓﺮﻣـﻮد ﮐﻪ ﻋﺒـﺎدت ﮐﺮده ﻧﻤﯽﺷﻮي ﺗﻮ از اﻣﺮوز‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ داﻧﺴﺖ آن ﺣﻀـﺮت‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﮐﻪ وي ﺧﺎﺗﻢ اﻟﻨﺒﯿﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﻫﻼك ﮔﺮدد وي و ﻫﺮ ﮐﻪ ﺑﺎ وي ]‪ [1‬اﻟﻘﻤﺮ ‪45‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪158 :‬‬‫اﺳﺖ‪ ،‬در اﯾﻦ ﻫﻨﮕﺎم ﻣﺒﻌﻮث ﻧﻤﯽﮔﺮدد ﻫﯿـﭻ ﯾﮑﯽ دﻋﻮت ﮐﻨﺪ ﺑﺎﯾﻤﺎن و ﻋﺒﺎدت و ﺷﺪت اﺟﺘﻬﺎد آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و‬‫ﻣﺸـﻘﺖ وي در دﻋﺎ از ﺟﻬﺖ آﻧﮑﻪ دﯾﺪ ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎن ﺧﻮض ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ در ﻏﻤﺮات ﻣﻮت و ﻣﻼﺋﮑﻪ اﯾﺴـﺘﺎدهاﻧﺪ در ﻗﺘﺎل‪ ،‬ﺧﻮاﺳﺖ ﮐﻪ از ﺧﻮد‬‫ﻧﯿﺰ اﺟﺘﻬﺎد ﮐﻨﺪ در ﺟﻬﺎد‪ ،‬و ﺟﻬﺎد ﺑﺮ دو ﻧﻮع اﺳﺖ‪ :‬ﺟﻬﺎدي اﺳﺖ ﺑﺴﯿﻒ‪ ،‬و ﺟﻬﺎدي اﺳﺖ ﺑﺪﻋﺎ‪ ،‬و ﺳﻨﺖ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﺷﺪ اﻣﺎم وراي ﺟﻨﺪ‬‫و ﻗﺘﺎل ﮐﻨﺪ ﻫﻤﺮاه اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﻤﻪ در ﺟﺪ و اﺟﺘﻬﺎد ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﺨﻮاﺳﺖ آن ﺣﻀﺮت ﮐﻪ در راﺣﺖ از اﯾﻦ دو اﺟﺘﻬﺎد‪.‬‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ را ﺻﺎﺣﺐ )ﻣﻮاﻫﺐ ﻟﺪﻧﯿﻪ( ﻓﺘﺄﻣﻞ‬‫ﺟﻮاب ﺳﯿﺪ اﺣﻤﺪ رزوق از اﻋﺘﺮاض ﻣﺬﮐﻮر‬‫و در اﯾﻨﺠﺎ ﮐﻼﻣﯽ اﺳﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﻘﺎم‪ ،‬ﮐﻪ ﺳﯿﺪي اﺣﻤﺪ رزوق ﮐﻪ از ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻋﻠﻤﺎي ﺻﻮﻓﯿﻪ و از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻣﻐﺮب اﺳﺖ ذﮐﺮ ﮐﺮده‬‫ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از رﻋﺎﯾﺖ ادب ﻣﻘﺎم رﺑﻮﺑﯿﺖ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ وﺟﻮد وﺛﻮق ﺑﺼﺪق وﻋﺪه ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ و ﺗﻌﺎﻟﯽ واﺟﺐ اﺳﺖ اﻋﺘﻘﺎد آﻧﮑﻪ واﺟﺐ ﻧﯿﺴـﺖ‬‫ﻫﯿﭻ ﺣﻖ ﺑﺮوي ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و اﻋﺘﺒﺎر اﯾﻦ دو اﺻﻞ و دو ﻗﺎﻋﺪه و ﺗﻄﺒﯿﻖ ﻣﯿﺎن آﻧﻬﺎ ﻧﺰد ﺗﻌﺎرض واﺟﺐ ﻃﺮﯾﻘﻪ اﯾﻤﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﮔﺮ وﻋﺪه اﺟﺎﺑﺖ در وﻗﺖ ﻣﻌﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﻓﻼ اﺷـﮑﺎل‪ ،‬و اﮔﺮ ﺑﺎﻟﻔﺮض در وﻗﺖ ﻣﻌﯿﻦ ﻧﯿﺰ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﺟﺎﺑﺖ آن ﻣﻮﻋﻮد در آن وﻗﺖ‬‫وﻗﻮع ﻧﯿﺎﺑـﺪ ﻧﯿﺰ در ﺻﺪق وﻋﺪه در ﺷﮏ و ﺗﺮدﯾﺪ ﻧﯿﻔﺘﺪ از آن ﮐﻪ ﺗﻮاﻧﺪ ﮐﻪ وﻗﻮع وﻋﺪه ﻣﻌﻠﻖ ﺑﺎﺳـﺒﺎب و ﺷـﺮوﻃﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ داﻧﺎي ﻣﻄﻠﻖ‬‫ﻋﺰ ﺷﺄﻧﻪ ﺑﻌﻠﻢ آن ﻣﺴﺘﺄﺛﺮ و ﻣﺨﺼﻮص ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﻨﺪه را ﺑﺮ آن اﻃﻼع ﻧﺪاده‪َ ،‬و ﻻ ﯾُِﺤﯿُﻄﻮَن ﺑ َِﺸْﯽٍء ﻣِْﻦ ِﻋﻠِْﻤِﻪ ِإﻟﱠﺎ ﺑ ِﻤﺎ ﺷﺎَء‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 118‬از ‪225‬‬‫]‪ [1‬و ﺑﺮوي ﺗﻌﺎﻟﯽ واﺟﺐ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﭼﻪ در ﻋﻠﻢ او اﺳﺖ از ﻗﯿﻮد و ﺷـﺮوط ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﺑﻨﺪه را ﺑﺮ آن اﻃﻼع ﺑﺨﺸﺪ‪ ،‬ﺑﺴﺎ ]‪ [1‬اﻟﺒﻘﺮة‬‫‪.255‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪159 :‬‬‫ﮐﻪ ﺣﮑﻤﺖ ﺑﺎﻟﻐﻪ وي اﻗﺘﻀﺎي ﺳﺘﺮ و ﮐﺘﻤﺎن ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺠﻬﺖ اﺑﻘﺎي ﺳﻄﻮت رﺑﻮﺑﯿﺖ در ﻧﻈﺮ ﺑﻨﺪه‪ ،‬و اﺳﺘﯿﻔﺎي اﺣﮑﺎم ﻋﺒﻮدﯾﺖ ﺑﺮ وي‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ‬‫ﺗﺄدب ﮐﺮد اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺧﻠﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﻧﺒﯿﻨﺎ و ﻋﻠﯿﻪ ﺻﻠﻮات اﻟﻤﻠﮏ اﻟﺠﻠﯿﻞ‪ ،‬ﮐﻪ اول ﺑﻘﻮم ﮔﻔﺖ‪َ» :‬و ﻻ َأﺧﺎُف ﻣﺎ ﺗُْﺸِﺮُﮐﻮَن ﺑ ِِﻪ«‬‫ﺑﺠﻬﺖ ﺟﺰم و ﻗﻄﻊ ﺑﻮﻋﺪه ﺣﻖ ﺑﻌﺪم ﺧﻮف رﺳﻞ و وﺟﻮب ﻧﺼـﺮت اﯾﺸﺎن ﺑﺮ اﻋﺪاي دﯾﻦ‪ ،‬ﭘﺲ از آن اﺳـﺘﺜﻨﺎء ﮐﺮد و ﻓﺮﻣﻮد‪ِ» :‬إﻟﱠﺎ َأْن َﯾﺸﺎَء‬‫َرﺑﱢﯽ َﺷﯿْﺌًﺎ«‬‫ﺑﺴﺒﺐ رﺟﻮع ﺑﺎﺗﺴﺎع ﻋﻠﻢ ﺑﺎري ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻋﺪم اﻃﻼع ﺑﻨﺪه و اﺣﺎﻃﻪ وي ﺑﻌﻠﻢ ﺣﻖ ﭘﺴﺘﺮ ﮔﻔﺖ‪َ :‬وِﺳَﻊ َرﺑﱢﯽ ُﮐﱠﻞ َﺷْﯽٍء ِﻋﻠْﻤًﺎ‬‫]‪ [1‬از ﺑﺮاي دﻓﻊ ﺗﻮﻫﻢ ﻋﺪم وﺛﻮق ﺑﻮﻋﺪه ﺻﺎدق و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻧﻈﺮ ﺑﺎﺗﺴﺎع ﻋﻠﻢ وي ﺗﻌﺎﻟﯽ ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻨﮑﻪ اﺳـﺘﺜﻨﺎء ﮐﻪ ﮐﺮدم ﻧﻪ از آن ﺟﻬﺖ ﮐﺮدم‬‫ﮐﻪ در وﻋـﺪه ﮐﻪ ﺑﻌـﺪم ﻏﻠﺒﻪ و ﺗﺴـﻠﻂ اﻋـﺪا ﺑﺮ رﺳـﻞ ﮐﺮد وﺛـﻮق و ﯾﻘﯿﻦ ﻧـﺪارم‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺠﻬﺖ ﻧﻈﺮ ﺑﺎﺗﺴـﺎع ﻋﻠﻢ ﺣـﻖ و ﻗﯿـﺎم ﺣﻖ ادب در‬‫ﺣﻀـﺮﺗﺶ و از اﯾﻨﺠﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ ﮐﻪ ﺧﻮف اﻧﺒﯿﺎء ﻣﺒﺸـﺮان ﺑﺠﻬﺖ ﺧﻮف ﺣﮑﻢ ﻻ اﺑﺎﻟﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﺠﻬﺖ ﻋﺪم وﺛﻮق ﺑﻮﻋﺪه ﮐﺮاﯾﻢ‬‫وي ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﺎﻓﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺷﻌﯿﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺎ ﻗﻮﻣﺶ ﮔﻔﺖ‪َ» :‬و ﻣﺎ َﯾُﮑﻮُن ﻟَﻨﺎ َأْن َﻧُﻌﻮَد ﻓِﯿﻬﺎ«‬‫و ﻫﺮﮔﺰ ﻧﺒﻮد و ﻧﺴﺰد ﮐﻪ ﻣﺎ در ﻣﻠﺖ ﺷﻤﺎ ﮐﻪ ﮐﻔﺮ اﺳﺖ درآﯾﯿﻢ‪ ،‬ﺑﺎز ﻓﺮﻣﻮد‪ِ :‬إﻟﱠﺎ َأْن َﯾﺸﺎَء اﻟﱠﻠُﻪ َرﺑﱡﻨﺎ َوِﺳَﻊ َرﺑﱡﻨﺎ ُﮐﱠﻞ َﺷْﯽٍء ِﻋﻠْﻤًﺎ‬‫]‪ [2‬ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ ﺗﻘﺮﯾﺮ ﯾـﺎﻓﺖ‪ ،‬و ﻫﻢ از ﺟﻬﺖ ﻧﻈﺮ و رﺟﻮع ﺑﺎﺗﺴـﺎع ﻋﻠﻢ ﺑـﺎري ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺳـﯿﺪ رﺳﻞ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ در روز ﺑـﺪر‬‫ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان أﻫﻠﮑﺖ ﻫﺬه اﻟﻌﺼﺎﺑﮥ ﻟﻦ ﺗﻌﺒﺪ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻻرض‪،‬‬‫در اﯾﻨﺠﺎ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺻﺪﯾﻖ ﺑﺮ ﺳﺮ وي ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ آﻣﺪه ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﻞ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﺎﺷﺪﺗﮏ رﺑﮏ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﺠﺰ ]‪ [1‬اﻻﻧﻌﺎم ‪.80‬‬‫]‪ [2‬اﻻﻋﺮاف ‪.89‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪160 :‬‬‫ﻟﮏ ﻣﺎ وﻋﺪك‪.‬‬‫اﻣﺎم اﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ ﻏﺰاﻟﯽ رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ :‬اول ﯾﻌﻨﯽ ﺣﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﺗﻢ و اﮐﻤﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻮﻫﻢ ﻧﮑﻨﯽ و‬‫ﭼﻪ ﮔﻨﺠﺎﯾﺶ آن ﺗﻮﻫﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﮕﺮ وﺛﻮق و ﯾﻘﯿﻦ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺻـﺪﯾﻖ ﺑﺼـﺪق وﻋـﺪه ﺣﻖ ﺑﯿﺸﺘﺮ از رﺳﻮل ﺧﺪا ﺑﻮد ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫ﺣ ﺎﺷ ﺎ ‪.‬‬
‫ﻧﻈﺮ آن ﺣﻀﺮت در ﻣﻘﺎم ﺗﺄدب و ﻧﻈﺮ ﺑﺎﺗﺴﺎع ﻋﻠﻢ ﺣﻀﺮت ﻋﺰت و ﺧﻮف ﻻاﺑﺎﻟﯿﺖ ﺟﻞ ﺷﺄﻧﻪ ﺑﻮد و اﯾﻦ ﻣﻘﺎم اﻋﻠﯽ و ارﻓﻊ و أﺗﻢ اﺳﺖ در‬‫ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺻـﻔﺎت ﺣﻖ و ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ‪ ،‬و ﻧﻈﺮ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻇﺎﻫﺮ ﺣﮑﻢ ﺷـﺮﯾﻌﺖ ﺑﻮد ﮐﻪ در ﺻـﺪق وﻋـﺪه ﺣﻖ واﻗﻊ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ وﻋﺪه‬‫ﮐﺮد ﺣﻖ ﺟﻞ و ﻋﻠﯽ در روز اﺣـﺪ و اﺣﺰاب و ﺣﻨﯿﻦ و دﺧﻮل ﻣﮑﻪ‪ ،‬و ﭘﻨﻬﺎن داﺷﺖ ﺷـﺮوط آن را‪ ،‬و ورود ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ در اﺣﻮال اﻧﺒﯿﺎ‬‫ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـﻼﻣﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﺟﻤﻌﯿﻦ در ﺣـﺎﻟﺖ ﻧﺰول ﺑﻼ و ﺟﻬﺎد ﺑﺎﻋـﺪا واﻗﻊ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺳـﺮ ﻫﻤﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷـﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ‬‫ﻋﺪم اﺗﻬﺎم ﺣﻖ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ در وﻋﺪ ﮐﺮﯾﻤﺶ واﺟﺐ اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ در ﻓﻌﻞ ﺣﮑﯿﻤﺶ ﻧﯿﺰ ﻻزم‪ ،‬و ﻫﻤﻪ از ﻧﺰد او اﺳﺖ‪ ،‬اول ﺑﺤﮑﻢ ﺑﺮ‪ ،‬دﯾﮕﺮ‬‫ﺑﺤﮑﻢ ﻗﻬﺮ‪ ،‬و در ﻫﺮ دو ﻫﻢ ﻗﻬﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻢ ﺑﺮ‪ ،‬و ﻣﻘﺎم ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺣﺎل ﻣﻘﺮﺑﺎن ﺑﺎرﮔﺎه ﻋﺰت اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ »ﻻ ﯾُْﺴَﺌُﻞ َﻋﱠﻤﺎ َﯾﻔَْﻌُﻞ‬‫‪ ،‬و ﻻ ﯾﻌﺘﺮض ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﯾﻘﻮل‪َ ،‬ﯾْﻔَﻌُﻞ اﻟﱠﻠُﻪ ﻣﺎ َﯾﺸﺎُء‬‫و َﯾْﺤُﮑُﻢ ﻣﺎ ﯾُِﺮﯾُﺪ‬‫« ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪1 ] .‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 119‬از ‪225‬‬‫ﺟﻮاب ﻗﺪح ﺟﺎﺣﻆ در ﻓﻀﻠﯿﺖ ﻣﺒﯿﺖ‬‫از ﮐﻼـﻣﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻖ از اﺣﻤـﺪ رزوق ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﺷـﺪ ﮐﻪ وﻋـﺪه اﺟﺎﺑﺖ در وﻗﺖ ﻣﻌﯿﻦ از ﺟﺎﻧﺐ اﯾﺰد‬‫ﻣﻨﻌﺎم واﻗﻊ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﺟﺎﺑﺖ آن ﻣﻮﻋﻮد در آن وﻗﺖ واﻗﻊ ﻧﺸﻮد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ وﻗﻮع وﻋﺪه ﻣﻌﻠﻖ و ﻣﺸـﺮوط ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎﺳﺒﺎﺑﯽ‬‫و ﺷﺮوﻃﯽ ﮐﻪ ﺣﻖ ]‪ [1‬ﻣﺪارج اﻟﻨﺒﻮة ج ‪ 2‬ص ‪.12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪161 :‬‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺷﺄﻧﻪ ﻣﺴﺘﺄﺛﺮ ﺑﻌﻠﻢ آن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﻃﻼع آن ﻣﺨﺼﻮص ﺑﺬات اﻗﺪس او ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﻨﺪه را ﺑﺮ آن ﻣﻄﻠﻊ ﻧﻔﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﺮ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻻزم و‬‫واﺟﺐ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﭼﻪ در ﻋﻠﻢ او اﺳﺖ از ﻗﯿﻮد و ﺷـﺮوط وﻗﻮع اﯾﻦ ﻣﻮﻋﻮد ﺑﯿـﺎن ﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﺑﻨـﺪه را ﺑـﺂن آﮔـﺎه ﺳﺎزد‪ ،‬ﺑﺴﺎ ﮐﻪ ﺣﮑﻤﺖ‬‫ﺑﺎﻟﻐﻪ‪ ،‬و ﻣﺼـﻠﺤﺖ ﮐﺎﻣﻠﻪ ﺣﯽ ﻗﯿﻮم اﻗﺘﻀﺎ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﯿﻮد و ﺷـﺮوط ﻣﺴﺘﻮر و ﻣﮑﺘﻮم‪ ،‬و ﺑﻨﺪه را ﻣﺠﻬﻮل و ﻏﯿﺮ ﻣﻌﻠﻮم ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ﮐﻪ ﺳﻄﻮت‬‫رﺑﻮﺑﯿﺖ در ﻧﻈﺮ ﺑﻨـﺪه ﺑـﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧـﺪ و اﺣﮑـﺎم ﻋﺒﻮدﯾﺖ ﻣﺴـﺘﻮﻓﯽ ﮔﺮدد‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺗﻘـﺪﯾﺮ اراده ﻗﺘﻞ از ﻣﮑﺮوه در ﻓﻘﺮه »ﻓﻠﻦ‬‫ﯾﺨﻠﺺ إﻟﯿﮏ ﺷـﯽء ﯾﮑﺮﻫﻪ« ﻋﺪم وﺻﻮل ﻣﮑﺮوه ﻣﻌﻠﻖ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻘﯿﻮد و ﻣﺸﺮوط ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺸﺮوط‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه اﺣﺘﻤﺎل اﺷﺘﺮاط و ﺗﻌﻠﯿﻖ راه ﯾﺎﻓﺖ‪،‬‬‫ﺗﺨﯿﯿﻞ و ﺗﻬﺠﺲ ﺟﺎﺣﻆ ﭘﺎ در ﻫﻮا ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﮐﻼﻣﯽ ﮐﻪ از اﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ ﻏﺰاﻟﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻦ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ در روز ﺑﺪر‪:‬‬‫»اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان اﻫﻠﮑﺖ ﻫﺬه اﻟﻌﺼﺎﺑﮥ ﻟﻦ ﺗﻌﺒﺪ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻻرض«‬‫و ﺳﺆال و ﻣﻨﺎﺷﺪت و اﻟﺤﺎح آن ﺣﻀﺮت در ﺑﺎرﮔﺎه إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ ﺗﺤﻘﻖ وﻋﺪه ﻧﺼﺮ از ﺟﺎﻧﺐ او ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺷﺄﻧﻪ‪ ،‬ﻣﺒﻨﯽ ﺑﻮد ﺑﺮ ﺗﺎدب ﺑﺎ ﺣﺴﻦ‬‫آداب و ﻧﻈﺮ ﺑﺎﺗﺴـﺎع ﻋﻠﻢ رب اﻻرﺑـﺎب و اﯾﻦ ﻣﻘـﺎم ارﻓـﻊ و اﺗﻢ و اﻋﻠﯽ و اﮐﻤـﻞ و اﺳـﻨﯽ و اﺑﻬﯽ اﺳﺖ در ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺻـﻔﺎت ﺣـﻖ ﺗﻌـﺎﻟﯽ و‬‫ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻫﻢ ﺑﺎ وﺻﻒ وﻋـﺪه »ﻓﻠﻦ ﯾﺨﻠﺺ إﻟﯿﮏ ﺷـﯽء ﺗﮑﺮﻫﻪ« در ﻣﻘﺎم ادب و ﻧﻈﺮ ﺑﺎﺗﺴﺎع ﻋﻠﻢ‬‫اﻟﻬﯽ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺻﻔﺎت او ﺗﻌﺎﻟﯽ و ادراك ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﻮده‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﻔﯽ ﻓﻀﯿﻠﺖ ﻣﺒﯿﺖ ﺑﺴﺒﺐ ﺣﺼﻮل اﻣﻦ و اﻃﻤﯿﻨﺎن ﻻزم ﻧﯿﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺗﻘﺮﯾﺮ و ﺗﺰوﯾﺮ ﺟﺎﺣﻆ ﺷﺮﯾﺮ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻃﻌﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪162 :‬‬‫و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﻋﻈﯿﻢ ﺑﺮ ﺣﻀﺮات اﻧﺒﯿﺎء ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم و ﻻ ﺳﯿﻤﺎ ﺣﻀﺮت ﺧﺎﺗﻢ اﻟﻨﺒﯿﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﺴﻼم اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻋﯿﻦ اﻟﺤﺎد و زﻧﺪﻗﻪ و ﮐﻔﺮ‬‫و ﺑﯿـﺪﯾﻨﯽ ﻧﺰد ﻧﻮاﺻﺐ ﻫﻢ ﻫﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻪ از اﻓـﺎده ﺳـﯿﺪ اﺣﻤـﺪ رزوق واﺿـﺢ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﺎ وﺻﻒ آﻧﮑﻪ ﻣﯽداﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﻖ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ وﻋﺪه ﺑﻌﺪم ﺧﻮف رﺳﻞ‪ ،‬و وﺟﻮب ﻧﺼﺮت اﯾﺸﺎن ﮐﺮده ﺑﺎز در ﮐﻼم ﺧﻮد »َو ﻻ َأﺧﺎُف ﻣﺎ ﺗُْﺸِﺮُﮐﻮَن ﺑ ِِﻪ«‬‫اﺳﺘﺜﻨﺎ ﮐﺮد و ﮔﻔﺖ‪ِ :‬إﻟﱠﺎ َأْن َﯾﺸﺎَء َرﺑﱢﯽ َﺷﯿْﺌًﺎ‬‫]‪ [1‬و وﺟﻪ اﯾﻦ اﺳﺘﺜﻨﺎء رﺟﻮع ﺑﻮد ﺑﺎﺗﺴﺎع ﻋﻠﻢ ﺑﺎري ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻋﺪم اﻃﻼع ﻋﺒﺪ‪ ،‬و ﻋﺪم اﺣﺎﻃﻪ وي ﺑﻌﻠﻢ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻨـﺎﺑﺮ ﻣﺰﻋﻮم ﻣﻠﻮم ﺟﺎﺣـﻆ ﺷﻮم ﻻـزم ﻣﯽآﯾـﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺣﻀـﺮت اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و ﺳـﺎﯾﺮ اﻧﺒﯿﺎء ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم ﮐﻪ اﯾﺸﺎن را ﻋﻠﻢ‬‫ﺑﻮﻋـﺪه اﻟﻬﯽ ﺑﻌـﺪم ﺧﻮف رﺳﻞ و وﺟﻮب ﻧﺼـﺮت اﯾﺸﺎن ﺑﺮ اﻋـﺪاي دﯾﻦ ﺣﺎﺻﻞ ﺑﻮده در ﺟﻤﯿﻊ اﻧﻮاع ﻣﺠﺎﻫﺪات و اﺣﺘﻤﺎل ﻣﺸﺎق ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ‬‫ﮐﻔﺎر ﻟﺌﺎم ﻃﺎﻋﺘﯽ ﮐﺒﯿﺮ و اﺟﺮي ﺟﻠﯿﻞ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﺧﻮد ﺑﺴﺒﺐ وﻋﺪه اﻟﻬﯽ آﻣﻦ اﻟﺒﺎل و ﻣﻄﻤﺌﻦ اﻟﺨﺎﻃﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻣﺰﻋﻮم ﺟﺎﺣﻆ ﻟﺌﯿﻢ ﻻزم ﻣﯽآﯾﺪ‪ ،‬ﻃﻌﻦ ﻋﻈﯿﻢ ﺑﺮ ﺟﻨﺎب ﺳﺮور اﻧﺒﯿﺎء ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻف اﻟﺘﺤﯿﮥ و اﻟﺜﻨﺎء ﮐﻪ در روز ﺑﺪر ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان اﻫﻠﮑﺖ ﻫﺬه اﻟﻌﺼﺎﺑﮥ ﻟﻦ ﺗﻌﺒﺪ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻻرض‪،‬‬‫ﺣﺎل آﻧﮑﻪ وﻋـﺪه ﻧﺼـﺮ ﺑﺮاي آن ﺣﻀـﺮت ﻣﺘﺤﻘﻖ ﺑﻮد ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻗﻮل أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ رووه ﻓﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﺠﺰ ﻟﮏ ﻣﺎ وﻋـﺪك‪ ،‬ﮐﺎﺷﻒ از آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 120‬از ‪225‬‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺻﺪر ﻋﺒﺎرت ﻣﺪارج ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه دﻻﻟﺖ ﺻﺮﯾﺤﻪ ﺑﺮ آن دارد‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه وﻋﺪه ﻧﺼﺮ ﺑﺮاي آن ﺣﻀﺮت ﻣﺘﺤﻘﻖ ﺑﻮد‪ ،‬ﻻزم آﯾﺪ ﺑﻨﺎﺑﺮ‬‫ﻣﺰﻋﻮم ]‪ [1‬اﻻﻧﻌﺎم ‪80‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪163 :‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﮐﻪ ﺑﺮاي آن ﺣﻀﺮت در ﺟﻬﺎد ﮐﻔﺎر اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﻃﺎﻋﺘﯽ ﮐﺒﯿﺮ و ﻓﻀﻠﯽ ﻏﺰﯾﺮ ﻧﺒﺎﺷﺪ‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﻃﺎﻋﺖ اﺑﻮﺑﮑﺮ را ﺑﺎ ﻻﻃﺎﺋﻼﺗﯽ از ﻃﺎﻋﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺮﺗﺮ داﻧﺴﺘﻪ‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣـﻆ ﮔﻔﺘﻪ‪ «:‬و ان ﮐـﺎن اﻟﻤﺒﯿﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺮاش ﻓﻀـﯿﻠﮥ ﻓﺎﯾﻦ ﻫﯽ ﻣﻦ ﻓﻀﺎﺋﻞ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﯾﺎم ﻣﮑـﮥ ﻣﻦ ﻋﺘﻖ اﻟﻤﻌـﺬﺑﯿﻦ و اﻧﻔﺎق اﻟﻤﺎل و‬‫ﮐﺜﺮة اﻟﻤﺴـﺘﺠﯿﺒﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻊ ﻓﺮق ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﻄﺎﻋﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻻن ﻃﺎﻋـﮥ اﻟﺸﺎب اﻟﻐﺮﯾﺮ و اﻟﺤـﺪث اﻟﺼـﻐﯿﺮ اﻟﺬي ﻓﯽ ﻋﺰ ﺻﺎﺣﺒﻪ ﻋﺰه ﻟﯿﺴﺖ ﮐﻄﺎﻋﮥ اﻟﺤﮑﯿﻢ‬‫اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﺬي ﻻ ﯾﺮﺟﻊ ﺗﺴﻮﯾﺪ ﺻﺎﺣﺒﻪ اﻟﯽ رﻫﻄﻪ و ﻋﺸﯿﺮﺗﻪ ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺷـﺮﯾﺮ ﺑﺴﺒﺐ ﻋﻨﺎد ﮐﺒﯿﺮ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﮐﻞ اﻣﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻠﯿﻪ ﺳﻼم اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻘﺪﯾﺮ ﻣﺎ ﻧﻔﺢ اﻟﻤﺴﮏ و اﻟﻌﺒﯿﺮ‪ ،‬را‬‫ﻣﻌـﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺷﺎب ﻏﺮﯾﺮ و ﺣـﺪث ﺻـﻐﯿﺮ ﻗﺮار داده‪ ،‬داد اﻫﺎﻧﺖ و ارراء و ﺗﺤﻘﯿﺮ ﻣﯽدﻫـﺪ و اﻃﺎﻋﺖ آن ﺣﻀـﺮت را ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻌﻠﻞ ﺑﻐﺮض ﺣﺼﻮل ﻋﺰ ﮔﺮداﻧﯿـﺪه‪ ،‬از ﻣﺮﺗﺒﻪ اﻋﺘﻨﺎء و اﻟﺘﻔﺎت ﺳﺎﻗﻂ ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﺰﯾﺪ وﻗﺎﺣﺖ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ را ﺣﮑﯿﻢ‬‫ﮐﺒﯿﺮ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬و ﮔﻤﺎن ﻣﯽﺑﺮد ﮐﻪ ﺳﯿﺎدت رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ رﺟﻮع ﺑﺮﻫﻂ و ﻋﺸﯿﺮه اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻧﻤﯽﮐﺮد‪.‬‬‫و ﮐﻔﯽ ﺑـﺬﻟﮏ دﻻﻟـﮥ ﻋﻠﯽ ﻏﺎﯾـﮥ اﻻﻧﻬﻤـﺎك ﻓﯽ اﻟﻌـﺪوان‪ ،‬و ﮐﻤﺎل اﻟﻌﻨﺎد و وﺿﻮح اﻟﻌﺼﺒﯿـﮥ اﻟﺴـﻤﺠﮥ‪ ،‬اﻟﺘﯽ ﺗﺄﻧﻒ ﻣﻨﻬﺎ اﻟﻌﻮام‪ ،‬ﻓﻀـﻼ ﻋﻦ‬‫اﻻﻋﻼم اﻻﻣﺠﺎد‪.‬‬‫و ﻟﻨﻌﻢ ﻣﺎ ﻗﺎل اﻟﺸﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻻﺳﮑﺎﻓﯽ ﺑﻌﺪ اﻟﺠﻮاب ﻋﻦ اﻧﻔﺎق اﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻣﺜﻠﻪ‪:‬‬‫و اﻣﺎ ﻃﺎﻋـﮥ ﻋﻠﯽ و ﮐﻮن اﻟﺠﺎﺣﻆ زﻋﻢ اﻧﻬﺎ ﮐﺎﻧﺖ ﻻن ﻓﯽ ﻋﺰ ﻣﺤﻤـﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻋﺰه و ﻋﺰ رﻫﻄﻪ‪ ،‬ﺑﺨﻼف ﻃﺎﻋـﮥ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﻬﺬا‬‫ﯾﻔﺘﺢ ﻋﻠﯿﻪ ان ﯾﮑﻮن ﺟﻬﺎد ]‪ [1‬ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ﻻﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾﺪ ج ‪ 13‬ص ‪ 265‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪164 :‬‬‫ﺣﻤﺰة ﮐﺬﻟﮏ‪ ،‬و ﺟﻬﺎد ﻋﺒﯿﺪة‪ ،‬ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪ ،‬و ﻫﺠﺮة ﺟﻌﻔﺮ اﻟﯽ اﻟﺤﺒﺸﮥ‪ ،‬ﺑﻞ ﻟﻌﻞ ﻣﺤﺎﻣﺎة اﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﮐﺎﻧﺖ ﻻن ﻓﯽ دوﻟﺘﻪ دوﻟﺘﻬﻢ و ﻓﯽ ﻧﺼـﺮﺗﻪ اﺳـﺘﺠﺪاد ﻣﻠﮏ ﻟﻬﻢ و ﻫﺬا ﯾﺠﺮ اﻟﯽ اﻻﻟﺤﺎد‪ ،‬و ﯾﻔﺘﺢ ﺑﺎب اﻟﺰﻧﺪﻗﮥ و ﯾﻔﻀـﯽ‬‫اﻟﯽ اﻟﻄﻌﻦ ﻓﯽ اﻻﺳﻼم و اﻟﻨﺒﻮة ]‪.[1‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ« ﻋﻠﯽ اﻧﺎ إذا ﻧﺰﻟﻨﺎ اﻟﯽ ﻣﺎ ﯾﺮﯾﺪوﻧﻪ ﺟﻌﻠﻨﺎ اﻟﻔﺮاش ﮐﺎﻟﻐﺎر‪ ،‬و ﺧﻠﺼﺖ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻋﻦ ﻣﻌﺎرض ]‪[2‬‬‫ﺟﻮاب ﮐﺎﻓﯽ اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﻻ ﻃﺎﺋﻼت ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫»و ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳﮑﺎﻓﯽ ﺑﺠﻮاب آن ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻗﺪ ﺑﯿﻨﺎ ﻓﻀﯿﻠﮥ اﻟﻤﺒﯿﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺮاش ﻋﻠﯽ اﻟﺼﺤﺒﮥ ﻓﯽ اﻟﻐﺎر ﺑﻤﺎ ﻫﻮ واﺿﺢ ﻟﻤﻦ اﻧﺼﻒ‪ ،‬و ﻧﺰﯾﺪ ﻫﯿﻬﻨﺎ ﺗﺄﮐﯿﺪا ﺑﻤﺎ ﻟﻢ ﻧﺬﮐﺮه ﻓﯿﻤﺎ ﺗﻘﺪم ﻓﻨﻘﻮل‪:‬‬‫ان ﻓﻀﯿﻠﮥ اﻟﻤﺒﯿﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺮاش ﻋﻠﯽ اﻟﺼﺤﺒﮥ ﻓﯽ اﻟﻐﺎر ﻟﻮﺟﻬﯿﻦ‪.‬‬‫اﺣﺪﻫﻤﺎ ان ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻗﺪ ﮐﺎن اﻧﺲ ﺑﺎﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ﺣﺼﻞ ﻟﻪ ﺑﻤﺼﺎﺣﺒﺘﻪ ﻗﺪﯾﻤﺎ اﻧﺲ ﻋﻈﯿﻢ و اﻟﻒ ﺷﺪﯾﺪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ‬‫ﻓﺎرﻗﻪ ﻋﺪم ذﻟﮏ اﻻﻧﺲ و ﺣﺼﻞ ﺑﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﻣﺎ ﯾﺠﺪه ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻦ اﻟﻮﺣﺸﮥ و اﻟﻢ اﻟﻔﺮﻗﮥ ﻣﻮﺟﺒﺎ زﯾﺎدة ﺛﻮاﺑﻪ ﻻن اﻟﺜﻮاب ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 121‬از ‪225‬‬‫ﻗ ﺪر ا ﻟ ﻤ ﺸ ﻘ ﮥ ‪.‬‬
‫و ﺛﺎﻧﯿﻬﻤﺎ ان ﺑا ﺎ ﺑﮑﺮ ﮐﺎن ﯾﺆﺛﺮ اﻟﺨﺮوج ﻣﻦ ﻣﮑـﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﺎن ﺧﺮج ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ﻓﺮد ﻓﺎزداد ﮐﺮاﻫﯿﺘﻪ ﻟﻠﻤﻘﺎم‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺧﺮج ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ واﻓﻖ ذﻟﮏ ﻫﻮي ﻗﻠﺒﻪ و ﻣﺤﺒﻮب ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻔﻀـﯿﻠﮥ ﻣﺎ ﯾﻮازي ﻓﻀﯿﻠﮥ ﻣﻦ اﺣﺘﻤﻞ اﻟﻤﺸﻘﮥ اﻟﻌﻈﯿﻤﮥ‪ ،‬و ﻋﺮض‬‫ﻧﻔﺴﻪ ﻟﻮﻗﻊ اﻟﺴـﯿﻮف و رأﺳﻪ ﻟﺮﺿـﺦ اﻟﺤﺠﺎرة ﻻن ﻋﻠﯽ ﻗﺪر ﺳـﻬﻮﻟﮥ اﻟﻌﺒﺎدة ﯾﮑﻮن ﻧﻘﺼﺎن اﻟﺜﻮاب ]‪ [2 -1] .[3‬ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ﻻﺑﻦ اﺑﯽ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺪ ج ‪ 13‬ص ‪266‬‬‫]‪ [3‬ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ﻻﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾﺪ ج ‪ 13‬ص ‪26‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻣﻮﻫﻮﻣﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ را ﺑﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻣﺤﻘﻘﻪ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺗﺮﺟﯿﺢ داده‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺛﻢ اﻟﺬي ﻟﻘﯽ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ ﻣﺴـﺠﺪه اﻟﺬي ﺑﻨﺎه ﻋﻠﯽ ﺑﺎﺑﻪ ﻓﯽ ﺑﻨﯽ ﺟﻤﺢ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﮐﺎن ﺑﻨﯽ ﻣﺴـﺠﺪا ﯾﺼﻠﯽ ﻓﯿﻪ و ﯾﺪﻋﻮ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ اﻻﺳﻼم‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﻟﻪ ﺻﻮت رﻗﯿﻖ و وﺟﻪ ﻋﺘﯿﻖ‪ ،‬و ﮐـﺎن إذا اﻗﺮأ ﺑﮑﯽ ﻓﯿﻘﻒ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻤﺎرة ﻣﻦ اﻟﺮﺟﺎل و اﻟﻨﺴﺎء و اﻟﺼﺒﯿﺎن و اﻟﻌﺒﯿـﺪ ﻓﻠﻤﺎ اوذي ﻓﯽ اﻟﱠﻠﻪ و ﻣﻨﻊ ﻣﻦ‬‫ذﻟﮏ اﻟﻤﺴﺠﺪ اﺳﺘﺎذن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﻬﺠﺮة‪ ،‬ﻓﺎذن ﻟﻪ ﻓﺎﻗﺒﻞ ﯾﺮﯾﺪ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺘﻠﻘﺎه اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ ]‪ [1‬ﻓﻌﻘﺪ ﻟﻪ ﺟﻮارا ﻓﻘﺎل و‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻻـ ادع ﻣﺜﻠـﮏ ﯾﺨﺮج ﻣﻦ ﻣﮑـﮥ ﻓﺮﺟﻊ إﻟﯿﻬـﺎ و ﻋـﺎد ﻟﺼـﻨﯿﻌﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﺠﺪ ﻓﻤﺸﺖ ﻗﺮﯾﺶ اﻟﯽ ﺟﺎره اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ و اﺟﻠﺒﻮا ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬دع‬‫اﻟﻤﺴﺠﺪ و ادﺧﻞ ﺑﯿﺘﮏ و اﺻﻨﻊ ﻣﺎ ﺑﺪا ﻟﮏ ]‪[2‬‬‫اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﺗﻘﻮﻻت ﺟﺎﺣﻆ ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻔﺘﻪ‬‫»و ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﺠﻮاب آن ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﮐﯿﻒ ﮐﺎﻧﺖ ﺑﻨﻮ ﺟﻤﺢ ﺗﺆذي ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﻈﻌﻮن و ﺗﻀـﺮﺑﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻓﯿﻬﻢ ذو ﺳـﻄﮥ و ﻗﺪر‪ ،‬و ﺗﺘﺮك أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﯾﺒﻨﯽ ﻣﺴﺠﺪا ﯾﻔﻌﻞ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ذﮐﺮﺗﻢ‪،‬‬‫و أﻧﺘﻢ اﻟﺬﯾﻦ روﯾﺘﻢ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﺻـﻠﯿﻨﺎ ﻇﺎﻫﺮﯾﻦ ﺣﺘﯽ أﺳﻠﻢ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪ ،‬و اﻟﺬي ﺗﺬﮐﺮوﻧﻪ ﻣﻦ ﺑﻨﺎء اﻟﻤﺴﺠﺪ ﮐﺎن ﻗﺒﻞ‬‫اﺳﻼم ﻋﻤﺮ ﻓﮑﯿﻒ ﻫﺬا‪.‬‬‫و أﻣﺎ ﻣﺎ ذﮐﺮﺗﻢ ﻣﻦ رﻗـﮥ ﺻﻮﺗﻪ و ﻋﺘﺎﻗـﮥ وﺟﻬﻪ ﻓﮑﯿﻒ ﯾﮑﻮن ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻗـﺪ روي اﻟﻮاﻗـﺪي و ﻏﯿﺮه أن ﻋﺎﺋﺸﮥ رأت رﺟﻼ ﻣﻦ اﻟﻌﺮب ﺧﻔﯿﻒ‬‫اﻟﻌﺎرﺿﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻌﺮوق اﻟﺨﺪﯾﻦ ﻏﺎﺋﺮ اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ أﺟﻨﺎ ]‪ [3‬ﻻ ﯾﻤﺴﮏ ازاره‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﺖ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺷﺒﻪ ﺑﺄﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﻦ ﻫﺬا ﻓﻼ ﺗﺮاﻫﺎ دﻟﺖ ﻋﻠﯽ ﺷﯽء ﻣﻦ‬‫اﻟﺠﻤﺎل ﻓﯽ ﺻﻔﺘﻪ ]‪ [1] .[4‬اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ ﻫﻮ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﺪﻏﻨﮥ اﺣﺪ ﺑﻨﯽ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎة‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ﻻﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾﺪ ج ‪ 13‬ص ‪.267‬‬‫]‪ [3‬اﻻﺟﻨﺎء‪ :‬ﻣﻦ اﻟﺠﻨﺄ و ﻫﻮ ﻣﯿﻞ اﻟﻈﻬﺮ‬‫]‪ [4‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 3‬ص ‪268‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪166 :‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﺣﯿﺚ رد أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺟﻮار اﻟﮑﻨـﺎﻧﯽ و ﻗـﺎل‪ :‬ﻻـ ارﯾـﺪ ﺟـﺎرا ﺳﻮي اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻟﻘﯽ ﻣﻦ اﻻذي و اﻟـﺬل و اﻻﺳـﺘﺨﻔﺎف و اﻟﻀـﺮب ﻣﺎ ﺑﻠﻐﮑﻢ‪ ،‬و ﻫـﺬا‬‫ﻣﻮﺟﻮد ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺴـﯿﺮ و ﮐﺎن آﺧﺮ ﻣﺎ ﻟﻘﯽ ﻫﻮ و أﻫﻠﻪ ﻓﯽ أﻣﺮ اﻟﻐﺎر و ﻗﺪ ﻃﻠﺒﺘﻪ ﻗﺮﯾﺶ و ﺟﻌﻠﺖ ﻓﯿﻪ ﻣﺎﺋﮥ ﺑﻌﯿﺮ ﮐﻤﺎ ﺟﻌﻠﺖ ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻘﯽ أﺑﻮ ﺟﻬﻞ أﺳﻤﺎء ﺑﻨﺖ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﺴﺄﻟﻬﺎ‪ ،‬ﻓﮑﺘﻤﺘﻪ ﻓﻠﻄﻤﻬﺎ ﺣﺘﯽ رﻣﺖ ﻗﺮﻃﺎ ﮐﺎن ﻓﯽ أذﻧﻬﺎ ]‪.[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 122‬از ‪225‬‬‫»و ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳﮑﺎﻓﯽ در رد آن ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻫﺬا اﻟﮑﻼم و ﻫﺠﺮ اﻟﺴـﮑﺮان ﺳﻮاء ﻓﯽ ﺗﻘﺎرب اﻟﻤﺨﺮج و اﺿـﻄﺮاب اﻟﻤﻌﻨﯽ‪ ،‬و ذﻟﮏ أن ﻗﺮﯾﺸﺎ ﻟﻢ ﺗﻘﺪر ﻋﻠﯽ أذي اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ ﺣﯽ ﯾﻤﻨﻌﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻣﺎت ﻃﻠﺒﺘﻪ ﻟﺘﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺨﺮج ﺗﺎرة اﻟﯽ ﺑﻨﯽ ﻋﺎﻣﺮ‪ ،‬و ﺗﺎرة اﻟﯽ ﺛﻘﯿﻒ‪ ،‬و ﺗﺎرة اﻟﯽ ﺑﻨﯽ ﺷﯿﺒﺎن‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ‬‫ﯾﺘﺠﺎﺳﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻘﺎم ﺑﻤﮑﮥ اﻻ ﻣﺴﺘﺘﺮا ﺣﺘﯽ أﺟﺎره ﻣﻄﻌﻢ ﺑﻦ ﻋﺪي‪ ،‬ﺛﻢ ﺧﺮج اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺒﺬﻟﺖ ﻓﯿﻪ ﻣﺎﺋﮥ ﺑﻌﯿﺮ ﻟﺸﺪة ﺣﻨﻘﻬﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﺣﯿﻦ ﻓﺎﺗﻬﺎ‪،‬‬‫ﻓﻠﻢ ﺗﻘﺪر ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﺑﺎﻟﻬﺎ ﺑﺬﻟﺖ ﻓﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﺎﺋﮥ ﺑﻌﯿﺮ اﺧﺮي‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﺎن رد اﻟﺠﻮار و ﺑﻘﯽ ﺑﯿﻨﻬﻢ ﻓﺮدا ﻻ ﻧﺎﺻـﺮ ﻟﻪ و ﻻ داﻓﻊ ﻋﻨﺪه‪ ،‬ﯾﺼـﻨﻌﻮن‬‫ﺑﻪ ﻣﺎ ﯾﺮﯾﺪون‪ ،‬اﻣﺎ أن ﯾﮑﻮﻧﻮا أﺟﻬﻞ اﻟﺒﺮﯾﮥ ﮐﻠﻬﺎ‪ ،‬أو ﯾﮑﻮن اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿﮥ أﮐﺬب ﺟﯿﻞ ﻓﯽ اﻻرض و أوﻗﺤﻪ وﺟﻬﺎ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻣﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮ ﻓﯽ ﺳﯿﺮة‬‫و ﻻ روي ﻓﯽ أﺛﺮ‪ ،‬و ﻻ ﺳﻤﻊ ﺑﻪ ﺑﺸﺮ‪ ،‬و ﻻ ﺳﺒﻖ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﺑﻪ أﺣﺪ ]‪[2‬‬‫اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﺰﻋﻢ ﺟﺎﺣﻆ ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺮ را ﺑﺎ ﺣﺴﻦ اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎﺳﻼم آﺷﻨﺎ ﮐﺮد‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺛﻢ اﻟـﺬي ﮐﺎن ﻣﻦ دﻋﺎﺋﻪ اﻟﯽ اﻻﺳـﻼم و ﺣﺴﻦ اﺣﺘﺠﺎﺟﻪ ﺣﺘﯽ أﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﯾـﺪﯾﻪ ﻃﻠﺤﮥ و اﻟﺰﺑﯿﺮ و ﺳـﻌﺪ و ﻋﺜﻤﺎن و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻻﻧﻪ ﺳﺎﻋﮥ‬‫أﺳﻠﻢ دﻋﺎ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ و اﻟﯽ ]‪ [1‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪.268‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪268‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪167 :‬‬‫رﺳﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ]‪[1‬‬‫اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﺎ ﺣﺴﻦ اﺣﺘﺠﺎج ﭼﺮا ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ ﭘﺪر و ﭘﺴﺮ و ﻫﻤﺴﺮ ﺧﻮد را ﺑﺎﺳﻼم آﺷﻨﺎ ﮐﺮد؟‬‫»و ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﺠﻮاب آن ﮔﻔﺘﻪ«‪.‬‬‫ﻣﺎ اﻋﺠﺐ ﻫﺬا اﻟﻘﻮل‪ ،‬إذ ﺗﺪﻋﯽ اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿﮥ ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺮﻓﻖ ﻓﯽ اﻟﺪﻋﺎء و ﺣﺴﻦ اﻻﺣﺘﺠﺎج‪ ،‬و ﻗﺪ أﺳـﻠﻢ و ﻣﻌﻪ ﻓﯽ ﻣﻨﺰﻟﻪ اﺑﻨﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﻓﻤﺎ‬‫ﻗـﺪر أن ﯾـﺪﺧﻠﻪ ﻓﯽ اﻻﺳـﻼم ﻃﻮﻋـﺎ ﺑﺮﻓﻘﻪ و ﻟﻄﻒ اﺣﺘﺠﺎﺟﻪ‪ ،‬و ﻻ ﮐﺮﻫﺎ ﺑﻘﻄﻊ اﻟﻨﻔﻘـﮥ ﻋﻨﻪ و ادﺧﺎل اﻟﻤﮑﺮوه ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻻ ﮐﺎن ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻋﻨﺪ‬‫اﺑﻨﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻣﻦ اﻟﻘﺪر ﻣﺎ ﯾﻄﯿﻌﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺄﻣﺮه ﺑﻪ و ﯾﺪﻋﻮه إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ‬‫روي أن أﺑﺎ ﻃﺎﻟﺐ ﻓﻘـﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮﻣﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺨﺎف ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ أن ﯾﻐﺘﺎﻟﻮه ﻓﺨﺮج و ﻣﻌﻪ اﺑﻨﻪ ﺟﻌﻔﺮ ﯾﻄﻠﺒﺎن‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﻮﺟﺪه ﻗﺎﺋﻤﺎ ﻓﯽ ﺷـﻌﺎب ﻣﮑﮥ ﯾﺼـﻠﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻋﻦ ﯾﻤﯿﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ رآﻫﻤﺎ أﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ ﻗﺎل ﻟﺠﻌﻔﺮ‪:‬‬‫ﺗﻘﺪم ﻓﺼﻞ ﺟﻨﺎح اﺑﻦ ﻋﻤﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﺟﻌﻔﺮ ﻋﻦ ﯾﺴﺎر ﻣﺤﻤﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺻﺎروا ﺛﻼﺛﮥ ﺗﻘﺪم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ﺗﺄﺧﺮ اﻻﺧﻮان‪ ،‬ﻓﺒﮑﯽ أﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ و دﺧﻠﻪ رﻗﮥ اﻟﺮﺣﻢ و ﻗﺎل‪:‬‬‫ان ﻋﻠﯿﺎ و ﺟﻌﻔﺮا ﺛﻘﺘﯽ ﻋﻨﺪ ﻣّﻠﻢ اﻟﺨﻄﻮب و اﻟﻨﻮب‬‫ﻻ ﺗﺨﺬﻻ و اﻧﺼﺮا اﺑﻦ ﻋﻤﮑﻤﺎ أﺧﯽ ﻻﻣﯽ ﻣﻦ ﺑﯿﻨﻬﻢ و أﺑﯽ‬‫و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ أﺧﺬل اﻟﻨﺒﯽ و ﻻ ﯾﺨﺬﻟﻪ ﻣﻦ ﺑﻨّﯽ ذو ﺣﺴﺐ‬‫ﻓﺘـﺬﮐﺮ اﻟﺮواﯾـﮥ أن ﺟﻌﻔﺮا أﺳـﻠﻢ ﻣﻨـﺬ ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم‪ ،‬ﻻن أﺑﺎه أﻣﺮه ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺄﻃﺎع أﻣﺮه‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻟﻢ ﯾﻘﺪر ﻋﻠﯽ ادﺧﺎل اﺑﻨﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻓﯽ‬‫اﻻﺳـﻼم‪ ،‬ﺣﺘﯽ أﻗﺎم ﺑﻤﮑـﮥ ﻋﻠﯽ ﮐﻔﺮه ﺛﻼث ﻋﺸـﺮة ﺳـﻨﮥ و ﺧﺮج ﯾﻮم اﺣﺪ ﻓﯽ ﻋﺴـﮑﺮ اﻟﻤﺸـﺮﮐﯿﻦ ﯾﻨﺎدي أﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺘﯿﻖ ﻫﻞ ﻣﻦ‬‫ﻣﺒﺎرز‪ ،‬ﺛﻢ ﻣﮑﺚ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﮐﻔﺮه‪ ،‬ﺣﺘﯽ أﺳﻠﻢ ﻋﺎم اﻟﻔﺘﺢ و ﻫﻮ اﻟﯿﻮم اﻟﺬي دﺧﻠﺖ ﻓﯿﻪ ﻗﺮﯾﺶ ﻓﯽ اﻻﺳﻼم ﻃﻮﻋﺎ و ﮐﺮﻫﺎ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺠﺪ أﺣﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 123‬از ‪225‬‬‫ﻣﻨﻬﻤﺎ اﻟﯽ ﺗﺮك ذﻟﮏ ﺳﺒﯿﻼ‪ [1] .‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪269‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪168 :‬‬‫و اﯾﻦ ﮐـﺎن رﻓﻖ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﺣﺴﻦ اﺣﺘﺠـﺎﺟﻪ ﻋﻨـﺪ أﺑﯿﻪ أﺑﯽ ﻗﺤﺎﻓـﮥ‪ ،‬و ﻫﻤـﺎ ﻓﯽ دار واﺣـﺪة‪ ،‬ﻫﻼ رﻓﻖ ﺑﻪ و دﻋﺎه اﻟﯽ اﻻﺳـﻼم ﻓﺄﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻗﺪ‬‫ﻋﻠﻤﺘﻢ أﻧﻪ ﺑﻘﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻔﺮ اﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻔﺘـﺢ ﻓﺄﺣﻀـﺮه اﺑﻨﻪ ﻋﻨـﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻫﻮ ﺷـﯿﺦ ﮐﺒﯿﺮ رأﺳﻪ ﮐﺎﻟﺜﻐﺎﻣﮥ ]‪ [1‬ﻓﻨﻔﺮ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻨﻪ و‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻏّﯿﺮوا ﻫﺬا ﻓﺨﻀﺒﻮه‪،‬‬‫ﺛﻢ ﺟﺎءوا ﺑﻪ ﻓﺄﺳـﻠﻢ و ﮐﺎن أﺑﻮ ﻗﺤﺎﻓﮥ ﻓﻘﯿﺮا ﻣﺪﻗﻌﺎ ]‪ [2‬ﺳـﯿﺊ اﻟﺤﺎل‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﻨﺪﮐﻢ ﻣﺜﺮﯾﺎ ﻓﺎﺋﺾ اﻟﻤﺎل‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﻤﮑﻨﻪ اﺳﺘﻤﺎﻟﺘﻪ اﻟﯽ اﻻﺳﻼم‬‫ﺑﺎﻟﻨﻔﻘـﮥ و اﻻﺣﺴﺎن‪ ،‬و ﻗـﺪ ﮐﺎﻧﺖ اﻣﺮأة أﺑﯽ ﺑﮑﺮ أم ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻨﻪ‪ ،‬و اﺳـﻤﻬﺎ ﻧﻤﻠﮥ ﺑﻨﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰي ﺑﻦ أﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪود اﻟﻌﺎﻣﺮﯾﮥ ﻟﻢ ﺗﺴـﻠﻢ و‬‫أﻗﺎﻣﺖ ﻋﻠﯽ ﺷﺮﮐﻬﺎ ﺑﻤﮑﮥ‪ ،‬و ﻫﺎﺟﺮ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻫﯽ ﮐﺎﻓﺮة‪.‬‬‫ﻓﻠﻤﺎ ﻧﺰل ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﻻ ﺗُْﻤِﺴُﮑﻮا ﺑ ِِﻌَﺼِﻢ اﻟ َْﮑﻮاﻓِِﺮ‬‫]‪ [3‬ﻃﻠﻘﻬـﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﻋﺠﺰ ﻋﻦ اﺑﻨﻪ و أﺑﯿﻪ و اﻣﺮأﺗﻪ ﻓﻬﻮ ﻣﻦ ﻏﯿﺮﻫﻢ أﻋﺠﺰ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﻘﺒـﻞ ﻣﻨﻪ أﺑﻮه و اﺑﻨﻪ و اﻣﺮأﺗﻪ ﻻ ﺑﺮﻓﻖ و اﺣﺘﺠﺎج‪ ،‬و‬‫ﻻ ﺧﻮﻓﺎ ﻣﻦ ﻗﻄﻊ اﻟﻨﻔﻘﮥ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬و ادﺧﺎل اﻟﻤﮑﺮوه ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻓﻐﯿﺮﻫﻢ أﻗﻞ ﻗﺒﻮﻻ ﻣﻨﻪ و أﮐﺜﺮ ﺧﻼﻓﺎ ﻋﻠﯿﻪ ]‪.[4‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻗﺎﻟﺖ أﺳـﻤﺎء ﺑﻨﺖ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ :‬ﻣﺎ ﻋﺮﻓﺖ أﺑﯽ اﻻ و ﻫﻮ ﯾﺪﯾﻦ ﺑﺎﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ رﺟﻊ إﻟﯿﻨﺎ ﯾﻮم أﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺪﻋﺎﻧﺎ اﻟﯽ اﻻﺳﻼم ﻓﻤﺎ دوﻣﻨﺎ ﺣﺘﯽ أﺳﻠﻤﻨﺎ‬‫و أﺳﻠﻢ اﮐﺜﺮ ﺟﻠﺴﺎﺋﻪ‪ ،‬و ﻟﺬﻟﮏ ﻗﺎﻟﻮا ﻣﻦ أﺳﻠﻢ ﺑﺪﻋﺎء أﺑﯽ ﺑﮑﺮ أﮐﺜﺮ ﻣﻤﻦ أﺳﻠﻢ ﺑﺎﻟﺴﯿﻒ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺬﻫﺒﻮا ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﯽ اﻟﻌﺪد‪ ،‬ﺑﻞ ﻋﻨﻮا اﻟﮑﺜﺮة‬‫ﻓﯽ اﻟﻘﺪر ﻻﻧﻪ أﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﯾﺪﯾﻪ ﺧﻤﺴﮥ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺸﻮري‪ ،‬ﮐﻠﻬﻢ ﯾﺼﻠﺢ ﻟﻠﺨﻼﻓﮥ‪ ،‬و ﻫﻢ اﮐﻔﺎء ﻋﻠﯽ و ﻣﻨﺎزﻋﻮه اﻟﺮﯾﺎﺳﮥ و اﻻﻣﺎﻣﮥ‪ ،‬ﻓﻬﺆﻻء ]‪[1‬‬‫اﻟﺜﻐﺎﻣﮥ ﺑﻔﺘﺢ ﻟا ﺜﺎء‪ :‬ﺷﺠﺮ اﺑﯿﺾ اﻟﺰﻫﺮ ﯾﻨﺒﺖ ﻓﯽ اﻟﺠﺒﻞ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺪﻗﻊ ﺑﻀﻢ اﻟﻤﯿﻢ و ﺳﮑﻮن اﻟﺪال و ﻓﺘﺢ اﻟﻘﺎف‪ :‬اﻟﻔﻘﯿﺮ اﻟﺬﻟﯿﻞ‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﻤﺘﺤﻨﮥ‪10 -‬‬‫]‪ [4‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪270‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪169 :‬‬‫أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻨﺎس ]‪.[1‬‬‫»و ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ در ﺟﻮاب آن ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺧﺒﺮوﻧﺎ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﺬي أﺳﻠﻢ ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ؟ إذ ﮐﺎﻧﺖ اﻣﺮأﺗﻪ ﻟﻢ ﺗﺴﻠﻢ‪ ،‬و اﺑﻨﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻟﻢ ﯾﺴﻠﻢ‪ ،‬و أﺑﻮه أﺑﻮ ﻗﺤﺎﻓﮥ‬‫ﻟﻢ ﯾﺴـﻠﻢ‪ ،‬و اﺧﺘﻪ أم ﻓﺮوة ﻟﻢ ﺗﺴـﻠﻢ‪ ،‬و ﻋﺎﺋﺸﮥ ﻟﻢ ﺗﮑﻦ وﻟﺪت ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻮﻗﺖ ﻻﻧﻬﺎ وﻟﺪت ﺑﻌﺪ ﻣﺒﻌﺚ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫ﺑﺨﻤﺲ ﺳـﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ وﻟـﺪ ﺑﻌﺪ ﻣﺒﻌﺚ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺜﻼث و ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﻻﻧﻪ وﻟﺪ ﻓﯽ ﺣﺠﮥ‬‫اﻟﻮداع و أﺳـﻤﺎء ﺑﻨﺖ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺘﯽ ﻗـﺪ روي اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻫـﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﻋﻨﻬﺎ ﮐﺎﻧﺖ ﯾﻮم ﺑﻌﺚ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻨﺖ أرﺑﻊ‬‫ﺳﻨﯿﻦ و ﻓﯽ ﻟا ﺮواة ﻣﻦ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺑﻨﺖ ﺳﻨﺘﯿﻦ‪.‬‬‫ﻓﻤﻦ اﻟﺬي أﺳﻠﻢ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﯾﻮم أﺳﻠﻢ؟ ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﺠﻬﻞ و اﻟﻤﮑﺎﺑﺮة‪ ،‬و ﮐﯿﻒ أﺳﻠﻢ ﺳﻌﺪ و اﻟﺰﺑﯿﺮ و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﺪﻋﺎء أﺑﯽ ﺑﮑﺮ؟ و‬‫ﻟﯿﺴﻮا ﻣﻦ رﻫﻄﻪ‪ ،‬و ﻻ ﻣﻦ أﺗﺮاﺑﻪ و ﻻ ﻣﻦ ﺟﻠﺴﺎﺋﻪ‪ ،‬و ﻻ ﮐﺎﻧﺖ ﺑﯿﻨﻬﻢ ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ ﺻﺪاﻗﮥ ﻣﺘﻘﺪﻣﮥ و ﻻ اﻧﺲ و ﮐﯿﺪ‪.‬‬‫و ﮐﯿﻒ ﺗﺮك أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﺘﺒـﮥ ﺑﻦ رﺑﯿﻌـﮥ و ﺷـﯿﺒﮥ ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ ﻟﻢ ﯾﺪﺧﻠﻬﻤﺎ ﻓﯽ اﻻﺳـﻼم ﺑﺮﻓﻘﻪ و ﺣﺴﻦ دﻋﺎﺋﻪ؟ و ﻗﺪ زﻋﻤﺘﻬﻢ اﻧﻬﻤﺎ ﮐﺎﻧﺎ ﯾﺠﻠﺴﺎن‬‫إﻟﯿﻪ ﻟﻌﻠﻤﻪ و ﻃﺮﯾﻒ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪.‬‬‫و ﻣﺎ ﺑﺎﻟﻪ ﻟﻢ ﯾﺪﺧﻞ ﺟﺒﯿﺮ ﺑﻦ ﻣﻄﻌﻢ ﻓﯽ اﻻﺳﻼم؟ و ﻗﺪ ذﮐﺮﺗﻢ اﻧﻪ أدﺑﻪ و ﺧﺮﺟﻪ و ﻣﻨﻪ أﺧﺬ ﺟﺒﯿﺮ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺎﻧﺴﺎب ﻗﺮﯾﺶ و ﻣﺄﺛﺮﻫﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 124‬از ‪225‬‬‫ﻓﮑﯿﻒ ﻋﺠﺰ ﻋﻦ ﻫﺆﻻء اﻟﺬﯾﻦ ﻋﺪدﻧﺎﻫﻢ و ﻫﻢ ﺑﺎﻟﺤﺎل اﻟﺘﯽ وﺻﻔﻨﺎ‪ ،‬و دﻋﺎ ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻨﻪ أﻧﺲ و ﻻ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻋﯿﺎن؟‪.‬‬‫و ﮐﯿﻒ ﻟﻢ ﯾﻘﺒﻞ ﻣﻨﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب؟ و ﻗﺪ ﮐﺎن ﺷﮑﻠﻪ و اﻗﺮب اﻟﻨﺎس ﺷﺒﻬﺎ ﺑﻪ ]‪ [1‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ اﻟﺤﺪﯾﺪي ج ‪ 13‬ص ‪270‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪170 :‬‬‫ﻓﯽ أﻏﻠﺐ أﺧﻼﻗﻪ‪.‬‬‫و ﻟﺌﻦ رﺟﻌﺘﻢ اﻟﯽ اﻻﻧﺼﺎف ﻟﺘﻌﻠﻤﻦ أن ﻫﺆﻻء ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﺳﻼﻣﻬﻢ اﻻ ﺑﺪﻋﺎء اﻟﺮﺳﻮل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﯾﺪﯾﻪ أﺳﻠﻤﻮا‪.‬‬‫و ﻟﻮ ﻓﮑﺮﺗﻢ ﻓﯽ ﺣﺴﻦ اﻟﺘﺄﻧﯽ ﻓﯽ اﻟـﺪﻋﺎء ﻟﯿﺼـﺤﻦ ﻻﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﺷـﺮﮐﻪ اﺿـﻌﺎف ﻣﺎ ذﮐﺮﺗﻤﻮه ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﻻﻧﮑﻢ روﯾﺘﻢ أن أﺑﺎ‬‫ﻃـﺎﻟﺐ ﻗـﺎل ﻟﻌﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ :‬ﯾـﺎ ﺑﻨﯽ اﻟﺰﻣﻪ ﻓـﺎﻧﻪ ﻟﻦ ﯾـﺪﻋﻮك اﻻ اﻟﯽ ﺧﯿﺮ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻟﺠﻌﻔﺮ‪ :‬ﺻﻞ ﺟﻨﺎح اﺑﻦ ﻋﻤﮏ ﻓﺄﺳـﻠﻢ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ ،‬و ﻻ ﺟﻌﻠﻪ‬‫أﺻﻔﻖ ﺑﻨﻮ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف ﻋﻠﯽ ﻧﺼﺮة رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻤﮑﮥ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻣﺨﺰوم و ﺑﻨﯽ ﺳﻬﻢ‪ ،‬و ﺑﻨﯽ ﺟﻤﺢ‪ ،‬و ﻻﺟﻠﻪ ﺻﺒﺮ ﺑﻨﻮ‬‫ﻫﺎﺷﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺼﺎر ﻓﯽ اﻟﺸـﻌﺐ‪ ،‬و ﺑـﺪﻋﺎﺋﻪ و اﺷـﺒﺎﻟﻪ ]‪ [1‬ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ اﺳـﻠﻤﺖ اﻣﺮأﺗﻪ ﻓﺎﻃﻤـﮥ ﺑﻨﺖ أﺳﺪ‪ ،‬ﻓﻬﻮ‬‫أﺣﺴﻦ رﻓﻘﮥ و اﯾﻤﻦ ﻧﻘﯿﺒﮥ ﻣﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﻣﻨﻌﻪ ﻋﻦ اﻻﺳﻼم‪ ،‬ان ﺛﺒﺖ أﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺴﻠﻢ‪ ،‬اﻻﻧﻔﮥ ]‪.[2‬‬‫و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻪ اﻻ اﺑﻦ واﺣـﺪ و ﻫﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﻤﮑﻨﻪ أن ﯾﺪﺧﻠﻪ ﻓﯽ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬و ﻻ اﻣﮑﻨﻪ إذ ﻟﻢ ﯾﻘﺒﻞ ﻣﻨﻪ اﻻﺳـﻼم أن ﯾﺠﻌﻠﻪ‬‫ﮐﺒﻌﺾ ﻣﺸـﺮﮐﯽ ﻗﺮﯾﺶ ﻓﯽ ﻗﻠـﮥ اﻻـذي ﻟﻠﺮﺳﻮل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻓﯿﻪ أﻧﺰل‪َ» :‬و اﻟﱠِﺬي ﻗـﺎَل ﻟ ِﻮاﻟـِ َﺪﯾِْﻪ ُأﱟف ﻟَُﮑﻤﺎ َأ َﺗـِﻌ ﺪاﻧِﻨِﯽ َأنْ‬‫ُأْﺧَﺮَج َو َﻗْﺪ َﺧَﻠِﺖ اﻟ ُْﻘُﺮوُن ﻣِْﻦ َﻗﺒْﻠِﯽ َو ُﻫﻤﺎ َﯾْﺴَﺘِﻐﯿﺜﺎِن اﻟﱠﻠَﻪ َوﯾَْﻠَﮏ آﻣِْﻦ ِإ ﱠن َوْﻋَﺪ اﻟﱠﻠِﻪ َﺣﱞﻖ َﻓَﯿُﻘﻮُل ﻣﺎ ﻫﺬا ِإﻟﱠﺎ َأﺳﺎِﻃﯿُﺮ اﻟ َْﺄﱠوﻟ ِﯿَﻦ«‬‫]‪ [3‬و اﻧﻤـﺎ ﯾﻌﺮف ﺣﺴﻦ رﻓﻖ اﻟﺮﺟﻞ و ﺗﺄﻧﯿﻪ ﺑﺄن ﯾﺼـﻠﺢ أوﻻ أﻣﺮ ﺑﻨﯿﻪ و أﻫﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾـﺪﻋﻮ اﻻﻗﺮب ﻓﺎﻻﻗﺮب‪ ،‬ﻓﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﺑﻌﺚ ﮐﺎن أول ﻣﻦ دﻋﺎ زوﺟﺘﻪ ﺧﺪﯾﺠـﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻣﮑﻔﻮﻟﻪ و اﺑﻦ ﻋﻤﻪ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻣﻮﻻه زﯾﺪا‪ ،‬ﺛﻢ أم اﯾﻤﻦ ﺧﺎدﻣﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻞ رأﯾﺘﻢ أﺣﺪا‬‫ﻣﻤﻦ ﮐﺎن ﯾﺄوي ]‪ [1‬اﻻﺷﺒﺎل‪ :‬اﻟﻌﻄﻒ و اﻻﻋﺎﻧﮥ‬‫]‪ [2‬اﻻﻧﻔﮥ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻬﻤﺰة و اﻟﻨﻮن و اﻟﻔﺎء‪ :‬اﻟﻌﺰة‬‫]‪ [3‬اﻻﺣﻘﺎق‪17 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪171 :‬‬‫اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻢ ﯾﺴﺎرع‪ .‬و ﻫﻞ اﻟﺘﺎث ﻋﻠﯿﻪ أﺣـﺪ ﻣﻦ ﻫﺆﻻء ﻓﻬﮑـﺬا ﯾﮑﻮن ﺣﺴﻦ اﻟﺘﺄﻧﯽ و اﻟﺮﻓﻖ ﻓﯽ ﻟا ـﺪﻋﺎء‪،‬‬‫ﻫـﺬا و رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻘﻞ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺟﻤﻠﮥ ﻋﯿﺎل ﺧﺪﯾﺠﮥ ﺣﯿﻦ ﺑﻌﺜﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﻨﺪﮐﻢ ﮐﺎن ﻣﺆﺳـﺮا‪ ،‬و ﮐﺎن أﺑﻮه ﻣﻘﺘﺮا و ﮐﺬﻟﮏ اﺑﻨﻪ و‬‫اﻣﺮأﺗﻪ أم ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﻮﺳـﺮ ﻓﯽ ﻓﻄﺮة اﻟﻌﻘﻮل أوﻟﯽ أن ﯾﺘﺒﻊ ﻣﻦ اﻟﻤﻘﺘﺮ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﺣﺴﻦ اﻟﺘﺄﻧﯽ و اﻟﺮﻓﻖ ﻓﯽ اﻟﺪﻋﺎ ﻣﺎ ﺻـﻨﻌﻪ ﻣﺼـﻌﺐ ﺑﻦ ﻋﻤﯿﺮ‬‫ﺑﺴـﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ﻟﻤﺎ دﻋﺎه‪ ،‬و ﻣﺎ ﺻـﻨﻊ ﺳـﻌﺪ اﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ﺑﺒﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻻﺷـﻬﻞ ﻟﻤﺎ دﻋﺎﻫﻢ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺻـﻨﻊ ﺑﺮﯾﺪة ﺑﻦ اﻟﺤﺼـﯿﺐ ﺑﺄﺳﻠﻢ ﻟﻤﺎ دﻋﺎﻫﻢ ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫أﺳـﻠﻢ ﺑﺪﻋﺎﺋﻪ ﺛﻤﺎﻧﻮن ﺑﯿﺘﺎ ﻣﻦ ﻗﻮﻣﻪ‪ ،‬و أﺳـﻠﻢ ﺑﻨﻮ ﻋﺒﺪ اﻻﺷـﻬﻞ ﺑﺪﻋﺎء ﺳـﻌﺪ ﻓﯽ ﯾﻮم واﺣﺪ‪ ،‬و أﻣﺎ ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺴﻠﻢ اﺑﻨﻪ و ﻻ اﻣﺮأﺗﻪ و ﻻ أﺑﻮه و ﻻ‬‫أﺧﺘﻪ ﺑﺪﻋﺎﺋﻪ‪ ،‬ﻓﯿﻬﻬﺎت أن ﯾﻮﺻﻒ و ﯾﺬﮐﺮ ﺑﺎﻟﺮﻓﻖ ﻓﯽ اﻟﺪﻋﺎء و ﺣﺴﻦ اﻟﺘﺄﻧﯽ و اﻻﻧﺎة ]‪[1‬‬‫ﺑﺰﻋﻢ ﺟﺎﺣﻆ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﻌﺬﺑﯿﻦ را آزاد ﮐﺮد‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺛﻢ أﻋﺘﻖ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻌـﺪ ذﻟﮏ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﻌـﺬﺑﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﱠﻠﻪ و ﻫﻢ ﺳﺖ رﻗﺎب ﻣﻨﻬﻢ ﺑﻼل و ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻓﻬﯿﺮة‪ ،‬و زﻧﯿﺮة اﻟﻨﻬﺪﯾـﮥ‪ ،‬و اﺑﻨﺘﻬﺎ‪ ،‬و ﻣﺮ‬‫ﺑﺠﺎرﯾﮥ ﯾﻌﺬﺑﻬﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪ ،‬ﻓﺎﺑﺘﺎﻋﻬﺎ ﻣﻨﻪ و اﻋﺘﻘﻬﺎ‪ ،‬و اﻋﺘﻖ اﺑﺎ ﻋﯿﺴـﯽ ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ‪َ :‬ﻓَﺄﱠﻣﺎ َﻣْﻦ َأْﻋﻄﯽ َو اﱠﺗﻘﯽ َو َﺻﱠﺪَق ﺑ ِﺎﻟ ُْﺤْﺴﻨﯽ َﻓَﺴﻨَُﯿﱢﺴُﺮُه‬‫ﻟ ِﻠْﯿُْﺴﺮي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 125‬از ‪225‬‬‫]‪ [2‬اﻟﯽ آﺧﺮ اﻟﺴﻮرة‪3] .‬‬‫ﺟﻮاب اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫»و ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳﮑﺎﻓﯽ ﺑﺠﻮاب آن ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﻣﺎ ﺑﻼل‪ ،‬و ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻓﻬﯿﺮة ﻓﺎﻧﻤﺎ اﻋﺘﻘﻬﻤﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ روي ذﻟﮏ اﻟﻮاﻗﺪي‪ ،‬و اﺑﻦ اﺳﺤﺎق و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪.‬‬‫و أﻣﺎ ﺑﺎﻗﯽ اﻟﺮﻗﺎب اﻻرﺑﻊ ﻓﺎن ﺳﺎﻣﺤﻨﺎﮐﻢ ﻓﯽ دﻋﻮاﮐﻢ ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻎ ﺛﻤﻨﻬﻢ ]‪ [1‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ﻻﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾﺪ ج ‪ 13‬ص ‪271‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻠﯿﻞ‪7 :‬‬‫]‪ [3‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪272‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪172 :‬‬‫ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﺤﺎل ﻟﺸﺪة ﺑﻐﺾ ﻣﻮاﻟﯿﻬﻢ ﻟﻬﻢ اﻻ ﻣﺎﺋﮥ درﻫﻢ أو ﻧﺤﻮﻫﺎ‪ ،‬ﻓﺄي ﻓﺨﺮ ﻓﯽ ﻫﺬا‪.‬‬‫و أﻣﺎ اﻵﯾﮥ ﻓﺎن اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻗﺎل ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮﻫﺎ‪ :‬ﻓﺄﻣﺎ ﻣﻦ أﻋﻄﯽ زﮐﺎة ﻣﺎﻟﻪ َﻓَﺴﻨَُﯿﱢﺴُﺮُه ﻟ ِﻠْﯿُْﺴﺮي‬‫‪ ،‬أي ﻻن ﯾﻌﻮد‪ ،‬و ﻗﺎل ﻏﯿﺮه ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ ﻣﺼﻌﺐ ﺑﻦ ﻋﻤﯿﺮ‪1] .‬‬‫ﺑﺰﻋﻢ ﺟﺎﺣﻆ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻣﻮال ﮐﺜﯿﺮه در ﻧﻮاﺋﺐ اﺳﻼم اﻧﻔﺎق ﮐﺮد‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻗـﺪ ﻋﻠﻤﺘﻢ ﻣﺎ ﺻـﻨﻊ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ ﻣﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺎﻟﻪ أرﺑﻌﯿﻦ اﻟﻒ درﻫﻢ ﻓﺄﻧﻔﻘﻪ ﻓﯽ ﻧﻮاﺋﺐ اﻻﺳـﻼم و ﺣﻘﻮﻗﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺧﻔﯿﻒ اﻟﻈﻬﺮ ﻗﻠﯿﻞ‬‫اﻟﻌﯿﺎل و اﻟﻨﺴﻞ ﻓﯿﮑﻮن ﻓﺎﻗـﺪ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﯿﺴﺎرﯾﻦ‪ ،‬ﺑﻞ ﮐﺎن ذا ﺑﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﺑﻨﺎت و زوﺟـﮥ و ﺧﺪم و ﺣﺸﻢ و ﯾﻌﻮل واﻟﺪﯾﻪ و ﻣﺎ وﻟﺪا‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ ﻋﻨـﺪه ﻣﺸـﻬﻮرا ﻓﯿﺨﺎف اﻟﻌﺎر ﻓﯽ ﺗﺮك ﻣﻮاﺳﺎﺗﻪ‪ ،‬ﻓﮑﺎن اﻧﻔﺎﻗﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻮﺟﻪ اﻟـﺬي ﻻ ﻧﺠﺪ ﻓﯽ ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻔﻀـﻞ‬‫ﻣﺜﻠﻪ‬‫وﻟﻘﺪ ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻣﺎ ﻧﻔﻌﻨﯽ ﻣﺎل ﮐﻤﺎ ﻧﻔﻌﻨﯽ ﻣﺎل أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪2] .‬‬‫ﺟﻮاب اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﻫﻔﻮات ﺟﺎﺣﻆ‬‫»و ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ در رد آن ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺧﺒﺮوﻧﺎ ﻋﻠﯽ أي ﻧﻮاﺋﺐ اﻻﺳـﻼم اﻧﻔﻖ ﻫـﺬا اﻟﻤﺎل و ﻓﯽ أي وﺟﻪ وﺿـﻌﻪ؟ ﻓﺎﻧﻪ ﻟﯿﺲ ﺑﺠﺎﺋﺰ أن ﯾﺨﻔﯽ ذﻟﮏ و ﯾﺪرس ﺣﺘﯽ ﯾﻔﻮت ﺣﻔﻈﻪ و‬‫ﯾﻨﺴﯽ ذﮐﺮه و أﻧﺘﻢ ﻓﻠﻢ ﺗﻔﻘﻮا ﻋﻠﯽ ﺷﯽء اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻋﺘﻘﻪ ﺑﺰﻋﻤﮑﻢ ﺳﺖ رﻗﺎب ﻟﻌﻠﻬﺎ ﻻ ﯾﺒﻠﻎ ﺛﻤﻨﻬﺎ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻌﺼﺮ ﻣﺎﺋﮥ درﻫﻢ و ﮐﯿﻒ ﯾﺪﻋﯽ‬‫ﻟﻪ اﻻﻧﻔـﺎق اﻟﺠﻠﯿﻞ و ﻗـﺪ ﺑﺎع ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻌﯿﺮﯾﻦ ﻋﻨـﺪ ﺧﺮوﺟﻪ اﻟﯽ ﯾﺜﺮب و أﺧـﺬ ﻣﻨﻪ اﻟﺜﻤﻦ ﻓﯽ ﻣﺜﻞ ﺗﻠﮏ‬‫اﻟﺤﺎل روي ذﻟﮏ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ روﯾﺘﻢ أﯾﻀﺎ أﻧﻪ ﮐﺎن ﺣﯿﺚ ﮐﺎن ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﻏﻨﯿﺎ ﻣﻮﺳـﺮا‪ ،‬و روﯾﺘﻢ ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸـﮥ أﻧﻬﺎ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﻫﺎﺟﺮ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻋﻨﺪه ﻋﺸـﺮة آﻻف درﻫﻢ و‬‫ﻗﻠﺘﻢ ان اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أﻧﺰل ﻓﯿﻪ‪ [1] :‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪273‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪273‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪173 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 126‬از ‪225‬‬‫َو ﻻ َﯾْﺄَﺗِﻞ ُأوﻟ ُﻮا اﻟ َْﻔْﻀِﻞ ﻣِﻨُْﮑْﻢ َو اﻟﱠﺴَﻌِﮥ َأْن ﯾُْﺆﺗُﻮا ُأوﻟ ِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫]‪ [1‬ﻗﻠﺘﻢ ﻫﻮ ﻓﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻣﺴﻄﺢ ﺑﻦ أﺛﺎﺛﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻧﯽ اﻟﻔﻘﺮ اﻟﺬي زﻋﻤﺘﻢ أﻧﻪ أﻧﻔﻖ ﺣﺘﯽ ﺗﺨﻠﻞ ﺑﺎﻟﻌﺒﺎءة؟‬‫و روﯾﺘﻢ أن ﻟّﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﺳﻤﺎﺋﻪ ﻣﻼﺋﮑﮥ ﻗﺪ ﺗﺨﻠﻠﻮا ﺑﺎﻟﻌﺒﺎءة و‬‫ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ رآﻫﻢ ﻟﯿﻠﮥ اﻻﺳﺮاء‪ ،‬ﻓﺴﺌﻞ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻋﻨﻬﻢ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﺆﻻء ﻣﻼﺋﮑﮥ ﺗﺄﺳﻮا ﺑﺎﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻗﺤﺎﻓﮥ ﺻﺪﯾﻘﮏ‬‫ﻓﯽ اﻻرض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﺳﯿﻨﻔﻖ ﻋﻠﯿﮏ ﻣﺎﻟﻪ ﺣﺘﯽ ﯾﺨﻠﻞ ﻋﺒﺎء ﻓﯽ ﻋﻨﻘﻪ‪.‬‬‫و اﻧﺘﻢ أﯾﻀـﺎ روﯾﺘﻢ أن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻟﻤـﺎ اﻧﺰل آﯾـﮥ اﻟﻨﺠﻮي ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا ِإذا ﻧﺎَﺟﯿْﺘُُﻢ اﻟﱠﺮُﺳﻮَل َﻓَﻘـ ﱢﺪُﻣﻮا ﺑَﯿَْﻦ َﯾـَﺪْي َﻧْﺠﻮاُﮐْﻢ ـَﺻ َﺪَﻗًﮥ‬‫ذﻟ َِﮏ َﺧﯿٌْﺮ ﻟَُﮑْﻢ‬‫]‪ [2‬اﻵﯾﮥ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﻞ ﺑﻬﺎ اﻻ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ وﺣﺪه‪ ،‬ﻣﻊ اﻗﺮارﮐﻢ ﺑﻔﻘﺮه و ﻗﻠﮥ ذات ﯾﺪه و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ اﻟﺤﺎل اﻟﺘﯽ ذﮐﺮﻧﺎ ﻣﻦ اﻟﺴـﻌﮥ أﻣﺴﮏ‬‫ﻋﻦ ﻣﻨﺎﺟﺎﺗﻪ‪ ،‬ﻓﻌﺎﺗﺐ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻓﻘﺎل‪َ :‬أ َأْﺷَﻔْﻘﺘُْﻢ َأْن ﺗَُﻘﱢﺪُﻣﻮا ﺑَﯿَْﻦ َﯾَﺪْي َﻧْﺠﻮاُﮐْﻢ َﺻَﺪﻗﺎٍت َﻓِﺈْذ ﻟَْﻢ َﺗْﻔَﻌﻠُﻮا َو ﺗﺎَب اﻟﱠﻠُﻪ َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ‬‫]‪ [3‬ﻓﺠﻌﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ذﻧﺒﺎ ﯾﺘﻮب ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻣﺴﺎﮐﻬﻢ ﻋﻦ ﺗﻘﺪﯾﻢ اﻟﺼﺪﻗﮥ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﺳﺨﺖ ﻧﻔﺴﻪ ﺑﺎﻧﻔﺎق أرﺑﻌﯿﻦ اﻟﻔﺎ و أﻣﺴﮏ ﻋﻦ ﻣﻨﺎﺟﺎة‬‫اﻟﺮﺳﻮل‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﺤﺘﺎج ﻓﯿﻬﺎ اﻟﯽ ﺧﺮاج درﻫﻤﯿﻦ‪.‬؟‬‫و أﻣﺎ ﻣﺎ ذﮐﺮ ﻣﻦ ﮐﺜﺮة ﻋﯿﺎﻟﻪ و ﻧﻔﻘﺘﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻓﻠﯿﺲ ﻓﯽ ذﻟﮏ دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﻔﻀـﯿﻠﻪ‪ ،‬ﻻن ﻧﻔﻘﺘﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﯿﺎﻟﻪ واﺟﺒﮥ ﻣﻊ أن أرﺑﺎب اﻟﺴﯿﺮ ذﮐﺮوا أﻧﻪ‬‫ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﯾﻨﻔﻖ ﻋﻠﯽ أﺑﯿﻪ ﺷﯿﺌﺎ‪ ،‬و أﻧﻪ ﮐﺎن أﺟﯿﺮا ﻻﺑﻦ ﺟﺪﻋﺎن ﻋﻠﯽ ﻣﺎﺋﺪﺗﻪ ﯾﻄﺮد ﻋﻨﻬﺎ اﻟﺬﺑﺎن‪ [1] [4] .‬اﻟﻨﻮر ‪22‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺠﺎدﻟﮥ ‪12‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺠﺎدﻟﮥ ‪13‬‬‫]‪ [4‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪27‬‬‫ﺑﺰﻋﻢ ﺟﺎﺣﻆ ﺷﺪاﺋﺪ اﺻﺤﺎب ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺷﺪاﺋﺪ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻮده‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻗﺪ ﺗﻌﻠﻤﻮن ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﻠﻘﯽ أﺻـﺤﺎب اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺒﻄﻦ ﻣﮑﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﺸﺮﮐﯿﻦ‪ ،‬و ﺣﺴﻦ ﺻﻨﯿﻊ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﮐﺼﻨﯿﻊ ﺣﻤﺰة ﺣﯿﻦ‬‫ﺿﺮب أﺑﺎ ﺟﻬﻞ ﺑﻘﻮﺳﻪ ﻓﻔﻠﻖ ﻫﺎﻣﺘﻪ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺟﻬﻞ ﯾﻮﻣﺌـﺬ ﺳـﯿﺪ اﻟﺒﻄﺤﺎء و رأس اﻟﮑﻔﺮ و اﻣﻨﻊ أﻫﻞ ﻣﮑـﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻋﺮﻓﺘﻢ أن اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺳﻞ ﺳـﯿﻔﻪ‪ ،‬و‬‫اﺳـﺘﻘﺒﻞ ﺑﻪ اﻟﻤﺸـﺮﮐﯿﻦ ﻟﻤﺎ أرﺟﻒ أن ﻣﺤﻤﺪا ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻗﺪ ﻗﺘﻞ و أن ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﻗﺎل ﺣﯿﻦ أﺳﻠﻢ‪ :‬ﻻ ﯾﻌﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺮا ﺑﻌﺪ اﻟﯿﻮم‪ ،‬و أن‬‫ﺳﻌﺪا ﺿـﺮب ﺑﻌﺾ اﻟﻤﺸـﺮﮐﯿﻦ ﺑﻠﺤﯽ ﺟﻤﻞ ﻓﺄراق دﻣﻪ‪ ،‬ﻓﮑﻞ ﻫﺬه اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻌﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻓﯿﻬﺎ ﻧﺎﻗﮥ و ﻻ ﺟﻤﻞ و ﻗﺪ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﻻ َﯾْﺴَﺘِﻮي ﻣِﻨُْﮑْﻢ َﻣْﻦ َأﻧ َْﻔَﻖ ﻣِْﻦ َﻗﺒِْﻞ اﻟ َْﻔﺘِْﺢ َو ﻗﺎَﺗَﻞ ُأوﻟﺌَِﮏ َأْﻋَﻈُﻢ َدَرَﺟًﮥ ﻣَِﻦ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َأﻧ َْﻔُﻘﻮا ﻣِْﻦ ﺑَْﻌُﺪ َو ﻗﺎَﺗﻠُﻮا‬‫]‪ [1‬ﻓﺎذا ﮐﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺪ ﻓﻀﻞ ﻣﻦ اﻧﻔﻖ ﻗﺒﻞ اﻟﻔﺘﺢ ﻻﻧﻪ ﻻ ﻫﺠﺮة ﺑﻌﺪ اﻟﻔﺘﺢ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ اﻧﻔﻖ ﺑﻌﺪ اﻟﻔﺘﺢ ﻓﻤﺎ ﻇﻨﮑﻢ ﺑﻤﻦ اﻧﻔﻖ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ اﻟﻬﺠﺮة‪ ،‬و ﻣﻦ‬‫ﻟﺪن ﻣﺒﻌﺚ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﯽ اﻟﻬﺠﺮة و اﻟﯽ ﺑﻌﺪ اﻟﻬﺠﺮة‪[2] .‬‬‫»از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺮاي دﯾﮕﺮ اﺻـﺤﺎب ﻣﻼﻗﺎت ﺷﺪاﺋﺪ و ﻧﻮاﺋﺐ‪ ،‬و ﻣﻌﺎﻧﺎت ﻣﺸﺎق و ﻣﺼﺎﻋﺐ از ﮐﻔﺎر اﺷـﺮار‬‫در ﺑﻄﻦ ﻣﮑﻪ و ﺣﺴﻦ ﺻﻨﯿﻌﺸﺎن در ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺳﺮور ﻣﺨﺘﺎر ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻻﻃﻬﺎر ﺳﻼم اﻟﻤﻠﮏ اﻟﺠﺒﺎر ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﺰﯾﺪ ﺛﻮران ﺗﻌﺼﺐ و‬‫ﻃﻐﯿـﺎن‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻧﻬﻤﺎك در ﺣﯿﻒ و ﻋـﺪوان‪ ،‬و ﻏﺎﯾﺖ اﺳﺘﯿﻼء ﺑﻐﺾ و ﺷـﻨﺂن و ﮐﻤﺎل ﺷـﻐﻒ ﻫﺠﺮ و ﻫـﺬﯾﺎن ﻧﻔﯽ اﺑﻦ ﻓﻀﺎﺋﻞ از ﺟﻨﺎب‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺜﻞ ﺷﺘﺮ ﺑﯽ ﻣﻬﺎر‪ ،‬ﭘﯽ ﺳﭙﺮ وادي ﭘﺮ ﺧﺎر ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و اﻧﮑﺎر ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬و ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﺎﻗﻪ ﻋﺸﻮا ﺧﺒﻂ در ﻣﻀـﻤﺎر ﻣﻌﺎدات‬‫و اﺳﺘﺤﻘﺎر ورزﯾﺪه ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ وﻗﺎﺣﺖ و ﺑﯽ آزرﻣﯽ ﻣﺘﮑﻠﻢ ]‪ [1‬اﻟﺤﺪﯾﺪ ‪20‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 127‬از ‪225‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ﻻﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾﺪ ج ‪ 13‬ص ‪275‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪175 :‬‬‫ﮔﺮدﯾﺪه ﺑﮑﻠﻤﻪ ﺳﺨﯿﻔﻪ«‪:‬‬‫ﻓﮑﻞ ﻫﺬه اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻌﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻓﯿﻬﺎ ﻧﺎﻗﮥ و ﻻ ﺟﻤﻞ‪.‬‬‫و ﻫـﺬا ﻣﻦ اﮐﺒﺮ اﻟﻔﺤﺶ و اﻟﺰﻟﻞ‪ ،‬و اﻓﺤﺶ اﻟﻤﺠﺎزﻓـﮥ و اﻟﺨﻄﻞ‪ ،‬و اﻓﻈﻊ اﻟﺒﺬاء اﻟﻤﻮرث ﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﺨﺰي و اﻟﻮﺟﻞ‪ ،‬و اﻧﮑﺮ اﻻﺳـﺘﻬﺰاء اﻟﻤﺒﺪي‬‫اﻟﮑﺎﺷﻒ ﻋﻦ ﺧﺒﺚ اﻟﻄﻮﯾﮥ و ﺳﻮء اﻟﻌﻤﻞ‪ ،‬و ﻟﻌﻤﺮي ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ﻻﻣﻪ اﻟﻬﺒﻞ ﻓﯽ اﺗﺒﺎع اﻟﺼﺪق اﻟﺠﻤﯿﻞ ﻧﺎﻗﮥ و ﻻ ﺟﻤﻞ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻣﻤﻦ ﻧﺴﯽ اﻻﺟﻞ‪ ،‬و‬‫رﮐﺐ ﻣﺘﻦ اﻟﻤﯿﻦ و اﻟﺨﻠـﻞ‪ ،‬و اﺳـﺘﺤﻮذ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺮﯾﻦ و اﻟﺨﺒـﻞ‪ ،‬ﻓـﺂﺛﺮ ﻓـﺎﺣﺶ اﻟﺨﻄﺎء اﻟﺠﻠﻞ‪ ،‬و ﺣﺎد ﻋﻦ اﻟﺤﻖ و ﻏﻔﻞ‪ ،‬و ﺟﺎر ﻋﻦ اﻟﺼﻮاب و‬‫وﻫﻞ‪ ،‬و ﻧﮑﺺ ﻋﻦ اﻟـﺪﯾﻦ و ذﻫﻞ‪ ،‬و اوﺿﻊ ﻓﯽ ﻣﻬﺎﻣﻪ‪ ،‬اﻻﺿـﻼل و اﻟـﺪﻏﻞ‪ ،‬و ﺧﺐ ﻓﯽ ﻓﯿﺎﻓﯽ اﻟﺒﺤﺚ و اﻟﻨﻐﻞ‪ ،‬و دب و درج اﻟﺸـﯿﻄﺎن ﻓﯽ‬‫ﺻـﺪره ﺑﻼ ﻣﻬﻞ‪ ،‬ﻓﻬﻮ اﺻـﻔﻖ ﻣﻦ ﻫـﺬي و اوﻗـﺢ ﻣﻦ ﻫﺰل‪ ،‬و ﺳﻮف ﯾﺨﺎﻣﺮه ﻋﻠﺰ اﻟﻨﺪاﻣـﮥ و ﻣﻀـﺾ اﻟﺨﺠﻞ‪ ،‬و ﯾـﺪرﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ﻫﺬا ﻟا ﻨﺸﺎط و‬‫اﻟﻤﺮح ﻣﻮﻟﻢ اﻟﺴﺪم و اﻟﻤﺬل‪ ،‬و ﯾﺤﯿﻂ ﺑﻪ ﻏﺼﺺ اﻟﺸﺮق و ﻓﺘﺮات اﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬إذا اﺳﺘﻨﻮق اﻟﺠﻤﻞ‪ ،‬و وﻗﻊ ﻫﻮ ﻓﯽ ﺳﻼ ﺟﻤﻞ ﻓﺎرﺗﺒﮏ ﻓﯽ ﻣﺨﺎﻟﺐ‬‫اﻟﻨﮑﺎل و ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺬاب اﻟﻮﺑﯿﻞ ﺣﺼﻞ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻠﻘﯽ ﻣﻦ اﻟﻌﻘﺎب اﻟﻬﺎﺋﻞ و ﺑﺸﺎﻋﮥ اﻟﺼﺪﯾﺪ‪ ،‬و اﻟﻘﯿﺢ ﻣﻦ ﻓﺪاء و ﺑﺪل‬‫ﺟﻮاب اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﮐﻠﻤﺎت ﻣﺰﯾﻔﻪ ﺟﺎﺣﻆ‬‫»و ﺷـﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻧﯿﺰ در ﺗﻬﺠﯿﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ و ﺗﻐﻠﯿﻆ ﺑﺮ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺴﺒﺐ اﯾﻦ ﮐﻠﻤﻪ ﺳﺨﯿﻔﻪ و ﻫﻔﻮه ﺷﻨﯿﻌﻪ ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ ﮐﺮده‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﭼﻮن ﺳﻨﯽ ﻣﺬﻫﺐ‬‫اﺳﺖ اﺑﺘﺪاي ﮐﻼم ﺑﺎﻧﮑﺎر اﻧﮑﺎر ﻓﻀﻞ ﺻﺤﺎﺑﻪ و ﺳﻮاﺑﻘﺸﺎن و ﻃﻌﻦ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﯿﻪ ﮐﺮده«‪.‬‬‫ﺣﯿﺚ ﻗـﺎل‪ :‬ﻧا ﻨﺎ ﻻ ﻧﻨﮑﺮ ﻓﻀﻞ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬و ﺳﻮاﺑﻘﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﺴـﻨﺎ ﮐﺎﻻﻣﺎﻣﯿـﮥ اﻟـﺬﯾﻦ ﯾﺤﻤﻠﻬﻢ اﻟﻬﻮي ﻋﻠﯽ ﺟﺤـﺪ اﻻﻣﻮر اﻟﻤﻌﻠﻮﻣـﮥ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﻨﺎ ﻧﻨﮑﺮ‬‫ﺗﻔﻀـﯿﻞ أﺣـﺪ ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﻟﺴـﻨﺎ ﻧﻨﮑﺮ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻧﻨﮑﺮ ﺗﻌﺼﺐ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻟﻠﻌﺜﻤﺎﻧﯿـﮥ و ﻗﺼـﺪه اﻟﯽ‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻫﺬا ﻟﺮﺟﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ ﺑﺎﻟﺮد و اﻻﺑﻄﺎل‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪176 :‬‬‫ﻓﺄﻣﺎ ﺣﻤﺰة ﻓﻬﻮ ﻋﻨـﺪﻧﺎ ذو ﻓﻀﻞ ﻋﻈﯿﻢ‪ ،‬و ﻣﻘﺎم ﺟﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺳـﯿﺪ اﻟﺸـﻬﺪاء اﻟـﺬﯾﻦ اﺳﺘﺸـﻬﺪوا ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫و اﻣﺎ ﻓﻀﻞ ﻋﻤﺮ ﻓﻐﯿﺮ ﻣﻨﮑﺮ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ اﻟﺰﺑﯿﺮ‪ ،‬و ﺳﻌﺪ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻤﺎ ذﮐﺮ ﻣﺎ ﯾﻘﺘﻀﯽ ﮐﻮن ﻋﻠﯽ ﻣﻔﻀﻮﻻ ﻟﻬﻢ او ﻟﻐﯿﺮﻫﻢ اﻻ ﻗﻮﻟﻪ‪) :‬و ﮐﻞ ﻫﺬه‬‫اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻌﻠﯽ ﻓﯿﻬﺎ ﻧﺎﻗﮥ و ﻻ ﺟﻤﻞ( ﻓﺎن ﻫﺬا ﻣﻦ اﻟﺘﻌﺼﺐ اﻟﺒﺎرد و اﻟﺤﯿﻒ اﻟﻔﺎﺣﺶ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﻗﺪﻣﻨﺎ ﻣﻦ آﺛﺎر ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻗﺒﻞ اﻟﻬﺠﺮة و ﻣﺎ ﻟﻪ‪ ،‬إذ ذاك ﻣﻦ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ و اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ ﻣﺎ ﻫﻮ اﻓﻀﻞ و اﻋﻈﻢ و اﺷﺮف ﻣﻦ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ‬‫ذﮐﺮ ﻟﻬﺆﻻء‪.‬‬‫ﻋﻠﯽ ان ارﺑﺎب اﻟﺴـﯿﺮة ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬ان اﻟﺸـﺠﮥ اﻟﺘﯽ ﺷـﺠﻬﺎ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬و ان اﻟﺴﯿﻒ اﻟﺬي ﺳﻠﻪ اﻟﺰﺑﯿﺮ ﻫﻮ اﻟﺬي ﺟﻠﺐ اﻟﺤﺼﺎر ﻓﯽ اﻟﺸﻌﺐ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺬي ﺳـﯿﺮ ﺟﻌﻔﺮا و اﺻـﺤﺎﺑﻪ اﻟﯽ اﻟﺤﺒﺸﮥ و ﺳﻞ اﻟﺴﯿﻒ ﻓﯽ اﻟﻮﻗﺖ اﻟﺬي ﻟﻢ ﯾﺆﻣﺮ اﻟﻤﺴﻠﻤﻮن ﻓﯿﻪ‬‫ﺑﺴﻞ اﻟﺴﯿﻒ ﻏﯿﺮ ﺟﺎﺋﺰ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬أ ﻟَْﻢ َﺗَﺮ ِإﻟَﯽ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ ﻗِﯿَﻞ ﻟَُﻬْﻢ ُﮐﱡﻔﻮا َأﯾِْﺪَﯾُﮑْﻢ َو َأﻗِﯿُﻤﻮا اﻟﱠﺼﻼَة َو آﺗُﻮا اﻟﱠﺰﮐﺎَة َﻓَﻠﱠﻤﺎ ُﮐﺘَِﺐ َﻋَﻠﯿِْﻬُﻢ اﻟ ِْﻘﺘﺎُل ِإذا َﻓِﺮﯾٌﻖ ﻣِﻨُْﻬْﻢ َﯾْﺨَﺸْﻮَن اﻟﱠﻨﺎَس‬‫]‪.[1‬‬‫ﻓﺘﺒﯿﻦ ان اﻟﺘﮑﻠﯿﻒ ﻟﻪ اوﻗﺎت ﻓﻤﻨﻬﺎ وﻗﺖ ﻻ ﯾﺼﻠﺢ ﻓﯿﻪ ﺳﻞ اﻟﺴﯿﻒ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﺎ وﻗﺖ ﯾﺼﻠﺢ ﻓﯿﻪ و ﯾﺠﺐ‪.‬‬‫ﻓﺎﻣﺎ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﻻ َﯾْﺴَﺘِﻮي ﻣِﻨُْﮑْﻢ‬‫]‪ [2‬ﻓﻘـﺪ ذﮐﺮﻧﺎ ﻣﺎ ﻋﻨﺪﻧﺎ ﻓﯽ دﻋﻮاﻫﻢ ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻧﻔﺎق اﻟﻤﺎل‪ ،‬و اﯾﻀﺎ ﻓﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮ اﻧﻔﺎق اﻟﻤﺎل ﻣﻔﺮدا‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﻗﺮن ﺑﻪ اﻟﻘﺘﺎل‪ ،‬و ﻟﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 128‬از ‪225‬‬‫ﯾﮑﻦ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻗﺘﺎل و اﻧﻔﺎق ﻗﺒﻞ اﻟﻔﺘﺢ ﻓﻼ ﺗﺸﻤﻠﻪ اﻵﯾﮥ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺻﺎﺣﺐ ﻗﺘﺎل و اﻧﻔﺎق ﻗﺒﻞ اﻟﻔﺘﺢ اﻣﺎ ﻗﺘﺎﻟﻪ ﻓﻤﻌﻠﻮم ]‪ [1‬اﻟﻨﺴﺎء‪77 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺪﯾﺪ‪.10 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪177 :‬‬‫ﺑﺎﻟﻀـﺮورة‪ ،‬و اﻣﺎ اﻧﻔﺎﻗﻪ ﻓﻘـﺪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﺣﺴﺐ ﺣﺎﻟﻪ و ﻓﻘﺮه و ﻫﻮ اﻟـﺬي اﻃﻌﻢ اﻟﻄﻌﺎم ﻋﻠﯽ ﺣﺒﻪ ﻣﺴـﮑﯿﻨﺎ و ﯾﺘﯿﻤﺎ و اﺳـﯿﺮا‪ ،‬و أﻧﺰﻟﺖ ﻓﯿﻪ و ﻓﯽ‬‫زوﺟﺘﻪ و اﺑﻨﯿﻪ ﺳﻮرة ﮐﺎﻣﻠـﮥ ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن و ﻫﻮ اﻟـﺬي ﻣﻠـﮏ أرﺑﻌـﮥ دراﻫﻢ ﻓﺎﺧﺮج ﻣﻨﻬﺎ درﻫﻤﺎ ﺳـﺮا و درﻫﻤﺎ ﻋﻼﻧﯿـﮥ ﻟﯿﻼ‪ ،‬ﺛﻢ اﺧﺮج ﻣﻨﻬﺎ ﻓﯽ‬‫اﻟﻨﻬﺎر درﻫﻤﺎ ﺳﺮا و درﻫﻤﺎ ﻋﻼﻧﯿﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻧﺰل ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬اﻟﱠِﺬﯾَﻦ ﯾُﻨِْﻔُﻘﻮَن َأﻣْﻮاﻟَُﻬْﻢ ﺑ ِﺎﻟﱠﻠﯿِْﻞ َو اﻟﱠﻨﻬﺎِر ِﺳ‪‬ﺮا َو َﻋﻼﻧَِﯿًﮥ‬‫]‪ [1‬و ﻫﻮ اﻟـﺬي ﻗﺪم ﺑﯿﻦ ﯾﺪي ﻧﺠﻮاه ﺻﺪﻗﮥ دون اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﮐﺎﻓﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺬي ﺗﺼﺪق ﺑﺨﺎﺗﻤﻪ و ﻫﻮ راﮐﻊ ﻓﺎﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ‪ِ :‬إﱠﻧﻤﺎ َوﻟ ِﱡﯿُﮑُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ َو‬‫َرُﺳﻮﻟ ُُﻪ َو اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا اﻟﱠِﺬﯾَﻦ ﯾُِﻘﯿُﻤﻮَن اﻟﱠﺼﻼَة َو ﯾُْﺆﺗُﻮَن اﻟﱠﺰﮐﺎَة َو ُﻫْﻢ راِﮐُﻌﻮَن‬‫]‪[3] [2‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺠﺎﻫﺪات و ﻣﺒﺎرزات ﮐﺜﯿﺮه اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﺗﺤﻘﯿﺮ ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و اﻟﺤﺠﮥ اﻟﻌﻈﯿﻢ ﻟﻠﻘﺎﺋﻠﯿﻦ ﺑﺘﻔﻀـﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﻗﺘﻠﻪ اﻻﻗﺮان و ﺧﻮﺿﻪ اﻟﺤﺮب‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﮐﺒﯿﺮ ﻓﻀـﯿﻠﮥ‪ ،‬ﻻن ﮐﺜﺮة اﻟﻘﺘﻞ و اﻟﻤﺸﯽ ﺑﺎﻟﺴﯿﻒ‬‫اﻟﯽ اﻻﻗﺮان ﻟﻮ ﮐﺎن ﻣﻦ أﺷﺪ اﻟﻤﺤﻦ و اﻋﻈﻢ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬و ﮐﺎن دﻟﯿﻼ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﯾﺎﺳﮥ و اﻟﺘﻘﺪم‪ ،‬ﻟﻮﺟﺐ أن ﯾﮑﻮن ﻟﻠﺰﺑﯿﺮ و أﺑﯽ دﺟﺎﻧﮥ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻤﮥ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﻔﺮاء و اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺎ ﻟﯿﺲ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻻﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻘﺘﻞ ﺑﯿﺪه اﻻ رﺟﻼ واﺣﺪا‪ ،‬و ﻟﻢ‬‫ﯾﺤﻀـﺮ اﻟﺤﺮب ﯾﻮم ﺑـﺪر و ﻻ ﺧﺎﻟﻂ اﻟﺼـﻔﻮف‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﮐﺎن ﻣﻌﺘﺰﻻ ﻋﻨﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﻌﺮﯾﺲ و ﻣﻌﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و اﻧﺖ ﺗﺮي اﻟﺮﺟﻞ اﻟﺸـﺠﺎع ﻗﺪ ﯾﻘﺘﻞ‬‫اﻻـﻗﺮان و ﯾﺠـﺪل اﻻﺑﻄـﺎل و ﻓﻮﻗﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﺴـﮑﺮ ﻣﻦ ﻻ ﯾﻘﺘﻞ و ﻻ ﯾﺒﺎدر‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺮﺋﯿﺲ أو ذو اﻟﺮأي و اﻟﻤﺴﺘﺸـﯿﺮ ﻓﯽ اﻟﺤﺮب ﻻن ﻟﻠﺮؤﺳﺎء ﻣﻦ‬‫اﻻﮐﺘﺮاث و اﻻﻫﺘﻤﺎم و ﺷـﻐﻞ اﻟﺒﺎل و اﻟﻌﻨﺎﯾـﮥ و اﻟﺘﻔﻘـﺪ ﻣﺎ ﻟﯿﺲ ﻟﻐﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﻻن اﻟﺮﺋﯿﺲ ﻫﻮ اﻟﻤﺨﺼﻮص ﺑﺎﻟﻤﻄﺎﻟﺒـﮥ و ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺪار اﻻﻣﻮر‪ ،‬و ﺑﻪ‬‫ﯾﺴﺘﺒﺼﺮ اﻟﻤﻘﺎﺗﻞ و ﯾﺴﺘﻨﺼﺮ ]‪ [1‬اﻟﺒﻘﺮة‪.274 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.55 :‬‬‫]‪ [3‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪.276‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪178 :‬‬‫و ﺑﺎﺳـﻤﻪ ﯾﻨﻬﺰم اﻟﻌـﺪو‪ ،‬و ﻟﻮ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻪ اﻻ ان اﻟﺠﯿﺶ ﻟﻮ ﺛﺒﺖ و ﻓﺮ ﻫﻮ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﻐﻦ ﺛﺒﻮت اﻟﺠﯿﺶ ﮐﻠﻪ و ﮐﺎﻧﺖ اﻟـﺪﺑﺮة ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ﺿـﯿﻊ اﻟﻘﻮم‬‫ﺟﻤﯿﻌﺎ و ﺣﻔﻆ ﻫﻮ ﻻﻧﺘﺼـﺮ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ اﻟﺪوﻟـﮥ ﻟﻪ‪ ،‬و ﻟﻬﺬا ﻻ ﯾﻀﺎف اﻟﻨﺼـﺮ و اﻟﻬﺰﯾﻤﮥ اﻻ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻔﻀﻞ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻤﻘﺎﻣﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﺮﯾﺶ ﻣﻊ رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﯾﻮم ﺑﺪر اﻋﻈﻢ ﻣﻦ ﺟﻬﺎد ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم و ﻗﺘﻠﻪ اﺑﻄﺎل ﻗﺮﯾﺶ ]‪.[1‬‬‫»از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺳﺮاﺳـﺮ ﺧﺴﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺴـﺒﺐ اﺳﺘﯿﻼء ﻏﻠﻮاء ﻋﺼﺒﯿﺖ ﻓﻀـﯿﺤﻪ‪ ،‬و ﺳـﮑﺮ و ﻋﻨﺎد ﻓﺎﺣﺶ‪ ،‬ﭼﻨﺪان‬‫ﻣﺪﻫﻮش و ﻣﺒﻬﻮت و ﻣﻐﺮور و ﻣﺴـﺤﻮر ﮔﺮدﯾﺪه ﮐﻪ ﺑﻐﯿﺮ ﺧﻮف و ﻫﺮاس از ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﻋﻘﻼء ﺣﻖ ﺷـﻨﺎس ﻣﯽﺳـﺮاﯾﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب‬‫أﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم در ﻗﺘـﻞ اﻗﺮان و ﺧﻮض ﺣﺮب ﻓﻀـﯿﻠﺘﯽ ﺑﺰرگ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﭼﻮن ﺣﻖ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺳـﻠﺐ ﺗﻮﻓﯿﻘﺶ ﮐﺮده‪ ،‬و در وادي‬‫ﺿﻼﻟﺖ‪ ،‬و ﺑﯿﺮاﻫﻪ ﻫﺬﯾﺎن و ﺷﻘﺎوت‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﺳﺮاﺳﯿﻤﻪ و ﺑﯿﺨﻮد دﯾﺪه‪ ،‬ﮐﻪ اﻓﻀﻠﯿﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﺑﺴﺒﺐ ﻗﺘﻞ اﺑﻄﺎل‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 129‬از ‪225‬‬‫ﻗﻤﻊ رؤس أﻫﻞ ﺿـﻼل ﻣﺴـﺘﻠﺰم ﺗﻔﻀـﯿﻞ زﺑﯿﺮ و اﺑﯽ دﺟﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻢ و اﺑﻦ ﻋﻔﺮاء و ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﺮ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﮔﺮداﻧﯿﺪه و از ازراء و ﻧﻘﺺ و ﻏﻤﺾ ﺷﺄن ﺳﺮور اﻧﺲ و ﺟﺎن ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻف ﺳﻼم اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻤﻨﺎن ﻫﻢ ﻧﺘﺮﺳﯿﺪه‪،‬‬‫و ﻧﻔﯽ ﺣﻀﻮر ﺣﺮب ﻣﺨﻮف و ﻣﺨﺎﻟﻄﻪ ﻣﺠﺎﻣﻊ و ﺻﻔﻮف از آن ﺣﻀﺮت ﮐﺮده‪ ،‬و ﺣﺎل آن ﺣﻀﺮت را ﺑﺴﺒﺐ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻋﺪوان‪ ،‬ﻣﻤﺎﺛﻞ ﺣﺎل‬‫ﻋﺘﯿﻖ ﺟﺒﺎن ﺳﺎﺧﺘﻪ«‪.‬‬‫ﻓﻔﺾ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺎه‪ ،‬و ﺟﻌﻞ اﻟﻨﺎر ﻣﺜﻮاه‪ ،‬و ﮐﺴﺮ اﺳﻨﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻫﺸﻢ ارﮐﺎﻧﻪ و ﻫﺪم ﺑﻨﯿﺎﻧﻪ و ﺧﺮم اﺳﺎﺳﻪ و ﺟﺬم اﻣﺮاﺳﻪ‬‫ﺟﻮاب اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﺗﺮﻫﺎت ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫و ﻗﺎل اﻟﺸﯿﺦ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻻﺳﮑﺎﻓﯽ ﻓﯽ رده‪:‬‬‫اﻋﻄﯽ أﺑﻮ ﻋﺜﻤﺎن ﻣﻘﻮﻻ و ﺣﺮم ﻣﻌﻘﻮﻻ‪ ،‬ان ﮐﺎن ﯾﻘﻮل ﻫﺬا ﻋﻠﯽ اﻋﺘﻘﺎد و ﺟﺪوﻟﻢ ]‪ [1‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪.277‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪179 :‬‬‫ﯾـﺬﻫﺐ ﺑﻪ ﻣـﺬﻫﺐ اﻟﻠﻌﺐ و اﻟﻬﺰل أو ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺘﻔﺎﺻﺢ و اﻟﺘﺸﺎدق و اﻇﻬﺎر اﻟﻘﻮة و اﻟﺴـﻼﻃﮥ و ذﻻﻗﮥ اﻟﻠﺴﺎن وﺣﺪة اﻟﺨﺎﻃﺮ و اﻟﻘﻮة ﻋﻠﯽ‬‫ﺟﺪال اﻟﺨﺼﻮم اﻟﻢ ﯾﻌﻠﻢ أﺑﻮ ﻋﺜﻤﺎن ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﮐﺎن اﺷﺠﻊ اﻟﺒﺸﺮ؟ و اﻧﻪ ﺧﺎض اﻟﺤﺮوب و ﺛﺒﺖ ﻓﯽ اﻟﻤﻮاﻗﻒ اﻟﺘﯽ‬‫ﻃﺎﺷﺖ ﻓﯿﻬﺎ اﻻﻟﺒﺎب و ﺑﻠﻐﺖ اﻟﻘﻠﻮب اﻟﺤﻨﺎﺟﺮ ﻓﻤﻨﻬﺎ‬‫ﯾﻮم اﺣـﺪ و وﻗﻮﻓﻪ ﺑﻌـﺪ أن ﻓﺮ اﻟﻤﺴـﻠﻤﻮن ﺑﺄﺟﻤﻌﻬﻢ و ﻟﻢ ﯾﺒﻖ ﻣﻌﻪ اﻻ ارﺑﻌـﮥ‪ :‬ﻋﻠﯽ و اﻟﺰﺑﯿﺮ و ﻃﻠﺤـﮥ و أﺑﻮ دﺟﺎﻧـﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎﺗﻞ و رﻣﯽ ﺑﺎﻟﻨﺒﻞ ﺣﺘﯽ‬‫ﻓﻨﯿﺖ ﻧﺒﻠﻪ و اﻧﮑﺴﺮت ﺳﯿﮥ ﻗﻮﺳﻪ و اﻧﻘﻄﻊ وﺗﺮه‪ ،‬ﻓﺎﻣﺮ ﻋﮑﺎﺷﮥ ﺑﻦ ﻣﺤﺼﻦ أن ﯾﺆﺗﺮﻫﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻻ ﯾﺒﻠﻎ اﻟﻮﺗﺮ ﻓﻘﺎل‪ :‬أوﺗﺮ ﻣﺎ ﺑﻠﻎ‪ ،‬ﻗﺎل‬‫ﻋﮑﺎﺷﮥ‪ :‬ﻓﻮاﻟﺬي ﺑﻌﺜﻪ ﺑﺎﻟﺤﻖ ﻟﻘﺪ أوﺗﺮت ﺣﺘﯽ ﻃﻮﯾﺖ ﻣﻨﻪ ﺷﺒﺮا ﻋﻠﯽ ﺳﯿﮥ اﻟﻘﻮس‪.‬‬‫ﺛﻢ أﺧﺬﻫﺎ ﻓﻤﺎ زال ﯾﺮﻣﯿﻬﻢ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻧﻈﺮت اﻟﯽ ﻗﻮﺳﻪ ﻗﺪ ﺗﺤﻄﻤﺖ و ﺑﺎرز أﺑﯽ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﺻﺤﺎﺑﻪ‪ :‬ان ﺷﺌﺖ ﻋﻄﻒ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻌﻀﻨﺎ‪ ،‬ﻓﺄﺑﯽ‪،‬‬‫و ﺗﻨﺎول اﻟﺤﺮﺑﮥ ﻣﻦ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﺻﻤﮥ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺘﻔﺾ ﺑﺎﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺘﻔﺾ اﻟﺒﻌﯿﺮ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻓﺘﻄﺎﯾﺮﻧﺎ ﻋﻨﻪ ﺗﻄﺎﺋﺮ اﻟﺸﻌﺎرﯾﺮ ]‪ [1‬ﻓﻄﻌﻨﻪ ﺑﺎﻟﺤﺮﺑﮥ ﻓﺠﻌﻞ‬‫ﯾﺨﻮر ﮐﻤﺎ ﯾﺨﻮر اﻟﺜﻮر‪ ،‬و ﻟﻮ ﻟﻢ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ ﺛﺒﺎﺗﻪ ﺣﯿﻦ اﻧﻬﺰم اﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺗﺮﮐﻮه اﻻ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ِ :‬إْذ ﺗُـْﺼ ِﻌُﺪوَن َو ﻻ َﺗﻠُْﻮوَن َﻋﻠﯽ َأَﺣٍﺪ َو اﻟﱠﺮُﺳﻮُل‬‫َﯾْﺪُﻋﻮُﮐْﻢ ﻓِﯽ ُأْﺧﺮاُﮐْﻢ‬‫]‪ [2‬ﻓﮑﻮﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟﺴﻼم ﻓﯽ أﺧﺮاﻫﻢ و ﻫﻢ ﯾﺼﻌﺪون و ﻻ ﯾﻠﻮون ﻫﺎرﺑﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﺛﺒﺖ و ﻟﻢ ﯾﻔﺮ‪ ،‬و ﺛﺒﺖ ﯾﻮم ﺣﻨﯿﻦ ﻓﯽ ﺗﺴﻌﮥ‬‫ﻣﻦ أﻫﻠﻪ و رﻫﻄﻪ اﻻدﻧﯿﻦ و ﻗﺪ ﻓﺮ اﻟﻤﺴﻠﻤﻮن ﮐﻠﻬﻢ و اﻟﻨﻔﺮ اﻟﺘﺴﻌﮥ ﻣﺤﺪﻗﻮن ﺑﻪ‪:‬‬‫اﻟﻌﺒﺎس آﺧﺬ ﺑﺤﮑﻤﮥ ﺑﻐﻠﺘﻪ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ ﻣﺼﻠﺖ ﺳﯿﻔﻪ‪ ،‬و اﻟﺒﺎﻗﻮن ﺣﻮل ﺑﻐﻠﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻤﻨﮥ و ﯾﺴﺮة‪ ،‬و ﻗﺪ‬‫اﻧﻬﺰم اﻟﻤﻬﺎﺟﺮون و اﻻﻧﺼﺎر‪.‬‬‫و ﮐﻠﻤﺎ ﻓﺮوا اﻗـﺪم ﻫﻮ ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺻـﻤﻢ ﻣﺴـﺘﻘﺪﻣﺎ‪ ،‬ﯾﻠﻘﯽ اﻟﺴـﯿﻮف و اﻟﻨﺒﺎل ﺑﻨﺤﺮه و ﺻـﺪره‪ ،‬ﺛﻢ أﺧـﺬ ﮐﻔﺎ ﻣﻦ اﻟﺒﻄﺤﺎء و ﺣﺼـﺐ‬‫اﻟﻤﺸﺮﮐﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﺷﺎﻫﺖ ]‪ [1‬اﻟﺸﻌﺎﯾﺮ‪ :‬ﻣﺎ ﯾﺠﺘﻤﻊ ﻋﻠﯽ دﺑﺮة اﻟﺒﻌﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﺬﺑﺎن‪ ،‬ﻓﺎذا ﻫﯿﺠﺖ ﺗﻄﺎﯾﺮت ﻋﻨﻬﺎ‪.‬‬‫]‪ [2‬آل ﻋﻤﺮان ‪.153‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪180 :‬‬‫اﻟﻮﺟﻮه‪،‬‬‫و اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و ﻫﻮ اﺷـﺠﻊ اﻟﺒﺸﺮ‪ :‬ﮐﻨﺎ إذا اﺷﺘﺪ اﻟﺒﺄس‪ ،‬و ﺣﻤﯽ اﻟﻮﻃﯿﺲ ]‪ [1‬اﺗﻘﯿﻨﺎ ﺑﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻟﺬﻧﺎ ﺑﻪ‪.‬‬‫ﻓﮑﯿﻒ ﯾﻘﻮل اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ :‬اﻧﻪ ﻣﺎ ﺧﺎض اﻟﺤﺮب‪ ،‬و ﻻ ﺧﺎﻟﻂ اﻟﺼـﻔﻮف‪ ،‬و أي ﻓﺮﯾﮥ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ ﻓﺮﯾﮥ ﻣﻦ ﻧﺴﺐ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ اﻟﯽ اﻻﺣﺠﺎم و اﻋﺘﺰال اﻟﺤﺮب‪!.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 130‬از ‪225‬‬‫ﺛﻢ أي ﻣﻨﺎﺳﺒﮥ ﺑﯿﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ؟ ﻟﯿﻘﯿﺴﻪ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﺑﻪ و ﯾﻨﺴﺒﻪ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺠﯿﺶ و اﻟﺪﻋﻮة‪ ،‬و رﺋﯿﺲ اﻻﺳـﻼم و اﻟﻤﻠﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﻠﺤﻮظ ﺑﯿﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻪ و أﻋﺪاﺋﻪ ﺑﺎﻟﺴﯿﺎدة‪ ،‬و إﻟﯿﻪ اﻻﯾﻤﺎء و‬‫اﻻﺷـﺎرة‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟـﺬي أﺣﻨﻖ ﻗﺮﯾﺸﺎ و اﻟﻌﺮب‪ ،‬و وري أﮐﺒﺎدﻫﻢ ﺑﺎﻟﺒﺮاﺋـﮥ ﻣﻦ آﻟﻬﺘﻬﻢ و ﻋﯿﺐ دﯾﻨﻬﻢ و ﺗﻀـﻠﯿﻞ أﺳـﻼﻓﻬﻢ‪ ،‬ﺛﻢ وﺗﺮﻫﻢ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ‬‫ﺑﻘﺘـﻞ رؤﺳـﺎﺋﻬﻢ و أﮐـﺎﺑﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﺣﻖ ﻟﻤﺜﻠﻪ إذا ﺗﻨﺤﯽ ﻋﻦ اﻟﻌﺮب و اﻋﺘﺰﻟﻬـﺎ أن ﯾﺘﻨﺤﯽ و ﯾﻌﺘﺰل‪ ،‬ﻻن ذﻟﮏ ﺷﺄن اﻟﻤﻠﻮك و اﻟﺮؤﺳﺎء إذا ﮐﺎن‬‫اﻟﺠﯿﺶ ﻣﻨﻮﻃـﺎ ﺑﻬﻢ و ﺑﺒﻘـﺎﺋﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﺘﯽ ﻫﻠﮏ اﻟﻤﻠﮏ ﻫﻠﮏ‪ ،‬و ﻣﺘﯽ ﺳـﻠﻢ اﻟﻤﻠﮏ أﻣﮑﻦ أن ﯾﺒﻘﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻠﮑﻪ و ان ﻋﻄﺐ ﺟﯿﺸﻪ ﻓﺎﻧﻪ ﯾﺴـﺘﺠﺪ‬‫ﺟﯿﺸﺎ آﺧﺮ‪.‬‬‫و ﻟﺬﻟﮏ ﻧﻬﯽ اﻟﺤﮑﻤﺎء أن ﯾﺒﺎﺷـﺮ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﺤﺮب ﺑﻨﻔﺴﻪ‪ ،‬و ﺧّﻄﺌﻮا اﻻﺳـﮑﻨﺪر ﻟﻤﺎ ﺑﺎرز ﻗﻮﺳـﺮا ﻣﻠﮏ اﻟﻬﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﺴﺒﻮه اﻟﯽ ﻣﺠﺎﻧﺒﮥ اﻟﺤﮑﻤﮥ و‬‫ﻣﻔﺎرﻗـﮥ اﻟﺼﻮاب و اﻟﺤﺰم ﻓﻠﯿﻘﻞ ﻟﻨﺎ اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ :‬أي ﻣﺪﺧﻞ ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ؟ و ﻣﻦ اﻟﺬي ﯾﻌﺮﻓﻪ ﻣﻦ أﻋﺪاء اﻻﺳـﻼم ﻟﯿﻘﺼﺪه ﺑﺎﻟﻘﺘﻞ؟‬‫و ﻫـﻞ ﻫﻮ اﻻـ واﺣـﺪ ﻣﻦ ﻋﺮض اﻟﻤﻬـﺎﺟﺮﯾﻦ؟ ﺣﮑﻤﻪ ﺣﮑﻢ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف‪ ،‬و ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻔﺎن و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬ﺑﻞ ﮐﺎن ﻋﺜﻤﺎن أﻧﺒﻪ ﻣﻨﻪ‬‫ﺻﯿﺘﺎ و أﺷـﺮف ﻣﻨﻪ ﻣﺮّﮐﺒﺎ ]‪ [2‬و اﻟﻌﯿـﻮن إﻟﯿﻪ أﻃﻤـﻊ‪ ،‬و اﻟﻌـﺪو إﻟﯿﻪ أﺣﻨﻖ و أﮐﻠﺐ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻗﺘـﻞ ]‪ [1‬اﻟﻮﻃﯿﺲ ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﻮاو‪ :‬اﻟﺘﻨﻮر و ﻣﺎ اﺷـﺒﻬﻪ‪-‬‬‫اﻟﻤﻌﺮﮐﮥ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﺣﻤﯽ اﻟﻮﻃﯿﺲ أي اﺷﺘﺪت اﻟﺤﺮب‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺮﮐﺐ ﺑﻀﻢ اﻟﻤﯿﻢ و ﻓﺘﺢ اﻟﺮاء و اﻟﮑﺎف اﻟﻤﺸﺪدة‪ :‬اﻟﻤﻨﺒﺖ و اﻻﺻﻞ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪181 :‬‬‫أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﺗﻠﮏ اﻟﻤﻌﺎرك ﻫﻞ ﮐﺎن ﯾﺆﺛﺮ ﻗﺘﻠﻪ ﻓﯽ اﻻﺳﻼم ﺿﻌﻔﺎ أو ﯾﺤﺪث ﻓﯿﻪ وﻫﻨﺎ أو ﯾﺨﺎف ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻠﮥ ﻟﻮ ﻗﺘﻞ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ‬‫اﻟﺤﺮب أن ﺗﻨـﺪرس و ﺗﻌﻔﯽ آﺛﺎرﻫـﺎ و ﺗﻄﻤﺲ ﻣﻨﺎرﻫـﺎ؟ ﻟﯿﻘﻮل اﻟﺠﺎﺣـﻆ‪ :‬ان أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﮐﺎن ﺣﮑﻤﻪ ﺣﮑﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ ﻓﯽ ﻣﺠﺎﻧﺒـﮥ اﻟﺤﺮوب و اﻋﺘﺰاﻟﻬﺎ‪ ،‬ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﺨـﺬﻻن! و ﻗـﺪ ﻋﻠﻢ اﻟﻌﻘﻼء ﮐﻠﻬﻢ ﻣﻤﻦ ﻟﻪ ﺑﺎﻟﺴـﯿﺮ ﻣﻌﺮﻓﮥ و ﺑﺎﻵﺛﺎر و اﻻﺧﺒﺎر ﻣﻤﺎرﺳﮥ‪،‬‬‫ﺣﺎل ﺣﺮوب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﮐﯿﻒ ﮐﺎﻧﺖ‪ ،‬و ﺣﺎﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﯿﻬﺎ ﮐﯿﻒ ﮐﺎن و وﻗﻮﻓﻪ ﺣﯿﺚ وﻗﻒ و ﺣﺮﺑﻪ ﺣﯿﺚ‬‫ﺣﺎرب‪ ،‬و ﺟﻠﻮﺳﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﺮﯾﺶ ﯾﻮم ﺟﻠﺲ‪ ،‬و ان وﻗﻮﻓﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ وﻗﻮف رﯾﺎﺳـﮥ و ﺗـﺪﺑﯿﺮ و وﻗﻮف ﻇﻬﺮ و ﺳـﻨﺪ ﯾﺘﻌﺮف‬‫اﻣﻮر أﺻﺤﺎﺑﻪ و ﯾﺤﺮس ﺻﻐﯿﺮﻫﻢ و ﮐﺒﯿﺮﻫﻢ ﺑﻮﻗﻮﻓﻪ ﻣﻦ وراﺋﻬﻢ‪ ،‬و ﺗﺨﻠﻔﻪ ﻋﻦ اﻟﺘﻘﺪم ﻓﯽ أواﺋﻠﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻻـﻧﻬﻢ ﻣﺘﯽ ﻋﻠﻤﻮا أﻧﻪ ﻓﯽ اﺧﺮاﻫﻢ اﻃﻤـﺄﻧﺖ ﻗﻠﻮﺑﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺘﻌﻠﻖ ﺑـﺄﻣﺮه ﻧﻔﻮﺳـﻬﻢ ﻓﯿﺸـﺘﻐﻠﻮا ﺑﺎﻻﻫﺘﻤـﺎم ﺑﻪ ﻋﻦ ﻋـﺪوﻫﻢ‪ ،‬و ﻻ ﯾﮑﻮن ﻟﻬﻢ ﻓﺌﮥ‬‫ﯾﻠﺠﺌﻮن إﻟﯿﻬـﺎ و ﻇﻬﺮ ﯾﺮﺟﻌﻮن إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﯾﻌﻠﻤﻮن أﻧﻪ ﻣﺘﯽ ﮐﺎن ﺧﻠﻔﻬﻢ ﺗﻔﻘـﺪ اﻣﻮرﻫﻢ و ﻋﻠﻢ ﻣﻮاﻗﻔﻬﻢ و آوي ﮐﻞ إﻧﺴﺎن ﻣﮑﺎﻧﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﻤﺎﯾـﮥ و‬‫اﻟﻨﮑﺎﯾـﮥ و ﻋﻨـﺪ اﻟﻤﻨﺎزﻟـﮥ ﻓﯽ اﻟﮑﺮ و اﻟﺤﻤﻠـﮥ‪ ،‬ﻓﮑـﺎن وﻗﻮﻓﻪ ﺣﯿﺚ وﻗﻒ أﺻـﻠﺢ ﻻﻣﺮﻫﻢ‪ ،‬و أﺣﻤﯽ و أﺣﺮس ﻟﺒﯿﻀـﺘﻬﻢ‪ ،‬و ﻻﻧﻪ اﻟﻤﻄﻠﻮب ﻣﻦ‬‫ﺑﯿﻨﻬﻢ‪ ،‬إذ ﻫﻮ ﻣـﺪﺑﺮ أﻣﺮﻫﻢ و واﻟﯽ ﺟﻤـﺎﻋﺘﻬﻢ‪ ،‬أ ﻻـ ﺗﺮون أن ﻣﻮﻗﻒ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻠﻮاء ﻣﻮﻗﻒ ﺷـﺮﯾﻒ‪ ،‬و أن ﺻـﻼح اﻟﺤﺮب ﻓﯽ وﻗﻮﻓﻪ‪ ،‬و أن‬‫ﻓﻀﯿﻠﺘﻪ ﻓﯽ ﺗﺮك اﻟﺘﻘﺪم ﻓﯽ أﮐﺜﺮ ﺣﺎﻻﺗﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻠﺮﺋﯿﺲ ﺣﺎﻻت‪:‬‬‫ﻓﺤﺎﻟﮥ ﯾﺘﺨﻠﻒ و ﯾﻘﻒ آﺧﺮا ﻟﯿﮑﻮن ﺳﻨﺪا و ﻗﻮة و ردءا و ﻋﺪة‪ ،‬و ﻟﯿﺘﻮﻟﯽ ﺗﺪﺑﯿﺮ اﻟﺤﺮب‪ ،‬و ﯾﻌﺮف ﻣﻮاﺿﻊ اﻟﺨﻠﻞ‪.‬‬‫و ﺣﺎﻟﮥ ﯾﺘﻘﺪم ﻓﯿﻬﺎ ﻓﯽ وﺳﻂ اﻟﺼﻒ ﻟﯿﻘﻮي اﻟﻀﻌﯿﻒ‪ ،‬و ﯾﺸﺠﻊ اﻟﻨﺎﮐﺺ ]‪ [1] .[1‬اﻟﻨﺎﮐﺺ‪ :‬اﻟﺨﺎﺋﻒ اﻟﺬي أراد ان ﯾﺮﺟﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪182 :‬‬‫و ﺣﺎﻟـﮥ ﺛﺎﻟﺜﮥ و ﻫﯽ إذا اﺻـﻄﺪم اﻟﻔﯿﻠﻘﺎن‪ ،‬و ﺗﮑﺎﻓﺢ اﻟﺴـﯿﻔﺎن اﻋﺘﻤﺪ ﻣﺎ ﯾﻘﺘﻀـﯿﻪ اﻟﺤﺎل ﻣﻦ اﻟﻮﻗﻮف ﺣﯿﺚ ﯾﺴﺘﺼـﻠﺢ‪ ،‬أو ﻣﻦ ﻣﺒﺎﺷـﺮة اﻟﺤﺮب‬‫ﺑﻨﻔﺴﻪ ﻓﺎﻧﻬﺎ آﺧﺮ اﻟﻤﻨﺎزل‪ ،‬و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻈﻬﺮ ﺷﺠﺎﻋﮥ اﻟﺸﺠﺎع اﻟﻨﺠﺪ‪ ،‬و ﻓﺸﺎﻟﮥ اﻟﺠﺒﺎن اﻟﻤﻤﻮه‪.‬‬‫ﻓﺄﯾﻦ ﻣﻘﺎم اﻟﺮﯾﺎﺳﮥ اﻟﻌﻈﻤﯽ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و أﯾﻦ ﻣﻨﺰﻟﮥ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻟﯿﺴﻮي ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻨﺰﻟﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﯾﻨﺎﺳﺐ ﺑﯿﻦ اﻟﺤﺎﻟﺘﯿﻦ! و‬‫ﻟﻮ ﮐـﺎن أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺷـﺮﯾﮑﺎ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﺮﺳﺎﻟـﮥ‪ ،‬و ﻣﻤﻨﻮﺣﺎ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻔﻀـﯿﻠﮥ اﻟﻨﺒﻮة‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ ﻗﺮﯾﺶ و‬‫اﻟﻌﺮب ﺗﻄﻠﺒﻪ ﮐﻤﺎ ﺗﻄﻠﺐ ﻣﺤﻤـﺪا ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾـﺪﺑﺮ ﻣﻦ اﻣﺮ اﻻﺳـﻼم و ﺗﺴـﺮﯾﺐ اﻟﻌﺴﺎﮐﺮ و ﺗﺠﻬﯿﺰ اﻟﺴـﺮاﯾﺎ و ﻗﺘﻞ اﻻﻋـﺪاء ﻣﺎ ﯾﺪﺑﺮه‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻟﮑﺎن ﻟﻠﺠﺎﺣﻆ أن ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 131‬از ‪225‬‬‫ﻓﺄﻣـﺎ و ﺣﺎﻟﻪ ﺣﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ أﺿـﻌﻒ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺟﻨﺎﻧﺎ‪ ،‬و أﻗﻠﻬﻢ ﻋﻨـﺪ اﻟﻌﺮب ﺗﺮة‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺮم ﻗﻂ ﺑﺴـﻬﻢ‪ ،‬و ﻻ ﺳﻞ ﺳـﯿﻔﺎ‪ ،‬و ﻻ أراق دﻣﺎ و ﻫﻮ أﺣﺪ‬‫اﻻﺗﺒﺎع ﻏﯿﺮ ﻣﺸﻬﻮر و ﻻ ﻣﻌﺮوف و ﻻ ﻃﺎﻟﺐ و ﻻ ﻣﻄﻠﻮب‪.‬‬‫ﻓﮑﯿﻒ ﯾﺠﻮز أن ﯾﺠﻌﻞ ﻣﻘﺎﻣﻪ و ﻣﻨﺰﻟﺘﻪ ﻣﻘﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻣﻨﺰﻟﺘﻪ! و ﻟﻘﺪ ﺧﺮج اﺑﻨﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻣﻊ اﻟﻤﺸﺮﮐﯿﻦ‬‫ﯾﻮم اﺣﺪ ﻓﺮأه أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﻣﻐﯿﻈﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﺴﻞ ﻣﻦ اﻟﺴﯿﻒ ﻣﻘﺪار إﺻﺒﻊ‪ ،‬ﯾﺮوم اﻟﺒﺮوز إﻟﯿﻪ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺎ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﺷﻢ ]‪ [1‬ﺳﯿﻔﮏ و اﻣﺘﻌﻨﺎ ﺑﻨﻔﺴﮏ‪،‬‬‫و ﻟﻢ ﯾﻘﻞ ﻟﻪ )و اﻣﺘﻌﻨﺎ ﺑﻨﻔﺴﮏ( اﻻ ﻟﻌﻠﻤﻪ ﺑﺄﻧﻪ ﻟﯿﺲ أﻫﻼ ﻟﻠﺤﺮب و ﻣﻼﻗﺎة اﻟﺮﺟﺎل و اﻧﻪ ﻟﻮ ﺑﺎرز ﻟﻘﺘﻞ‪.‬‬‫و ﮐﯿﻒ ﯾﻘﻮل اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ :‬ﻻ ﻓﻀـﯿﻠﮥ ﻟﻤﺒﺎﺷـﺮة اﻟﺤﺮب‪ ،‬و ﻟﻘﺎء اﻻﻗﺮان‪ ،‬و ﻗﺘﻞ أﺑﻄﺎل اﻟﺸـﺮك‪ ،‬و ﻫﻞ ﻗﺎﻣﺖ أﻋﻤﺪة اﻻﺳـﻼم اﻻ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ؟ و‬‫ﻫﻞ ﺛﺒﺖ اﻟﺪﯾﻦ و اﺳـﺘﻘﺮ اﻻ ]‪ [1‬ﺷﻢ ﺑﮑﺴـﺮ اﻟﺸـﯿﻦ و ﺳـﮑﻮن اﻟﻤﯿﻢ ﻓﻌﻞ اﻣﺮ ﻣﻦ ﺷﺎم ﯾﺸـﯿﻢ اﻟﺴﯿﻒ‪ :‬اﻏﻤﺪه‪ ،‬و اﺳﺘﻠﻪ و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻻﺿﺪاد‪ ،‬و‬‫اﻟﻤﺮاد ﻫﻨﺎ اﻟﻤﻌﻨﯽ اﻻول‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪183 :‬‬‫ﺑﺬﻟﮏ؟ أ ﺗﺮاه ﻟﻢ ﯾﺴﻤﻊ ﻗﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ِ :‬إ ﱠن اﻟﱠﻠَﻪ ﯾُِﺤﱡﺐ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ ﯾُﻘﺎﺗِﻠُﻮَن ﻓِﯽ َﺳﺒِﯿﻠِِﻪ َﺻ‪‬ﻔﺎ َﮐَﺄﱠﻧُﻬْﻢ ﺑ ُﻨْﯿﺎٌن َﻣْﺮُﺻﻮٌص‬‫]‪ [1‬و اﻟﻤﺤﺒـﮥ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻫﯽ إرادة اﻟﺜﻮاب ﻓﮑـﻞ ﻣﻦ ﮐـﺎن أﺷـﺪ ﺛﺒﻮﺗـﺎ ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﺼﻒ و أﻋﻈﻢ ﻗﺘﺎﻻ ﮐﺎن اﺣﺐ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ و ﻣﻌﻨﯽ اﻻﻓﻀﻞ ﻫﻮ‬‫اﻻﮐﺜﺮ ﺛﻮاﺑﺎ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم إذا ﻫﻮ أﺣﺐ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻻﻧﻪ أﺛﺒﺘﻬﻢ ﻗـﺪﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺼﻒ اﻟﻤﺮﺻﻮص‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﻔﺮ ﻗﻂ ﺑﺎﺟﻤﺎع اﻻﻣـﮥ‪ ،‬و ﻻ‬‫ﺑﺎرزه ﻗﺮن اﻻ ﻗﺘﻠﻪ‪ ،‬و أ ﺗﺮاه ﻟﻢ ﯾﺴﻤﻊ ﻗﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و َﻓﱠﻀَﻞ اﻟﱠﻠُﻪ اﻟ ُْﻤﺠﺎِﻫِﺪﯾَﻦ َﻋَﻠﯽ اﻟ ْﻘﺎِﻋِﺪﯾَﻦ َأْﺟﺮًا َﻋِﻈﯿﻤًﺎ‬‫]‪ [2‬و ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ِإ ﱠن اﻟﱠﻠَﻪ اْﺷـ َﺘﺮي ﻣَِﻦ اﻟ ُْﻤـ ْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ َأﻧ ُْﻔَﺴـ ُﻬْﻢ َو َأﻣْـﻮاﻟَُﻬْﻢ ﺑ ِـَﺄ ﱠن ﻟَُﻬُﻢ اﻟ َْﺠﱠﻨَﮥ ﯾُﻘـﺎﺗِﻠُﻮَن ﻓِﯽ َﺳﺒِﯿـِﻞ اﻟﱠﻠِﻪ َﻓَﯿْﻘﺘُﻠُـﻮَن َو ﯾُْﻘَﺘﻠُـﻮَن َوْﻋـﺪًا َﻋَﻠﯿِْﻪ َﺣ‪‬ﻘﺎ ﻓِﯽ ﻟا ﱠﺘْﻮراِة وَ‬‫اﻟ ِْﺈﻧ ِْﺠﯿِﻞ َو اﻟ ُْﻘْﺮآِن‬‫]‪ [3‬ﺛﻢ ﻗﺎل ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ﻣﺆﮐﺪا ﻟﻬﺬا اﻟﺒﯿﻊ‪ :‬و اﻟﺸﺮاء َو َﻣْﻦ َأْوﻓﯽ ﺑ َِﻌْﻬِﺪِه ﻣَِﻦ اﻟﱠﻠِﻪ َﻓﺎْﺳَﺘﺒِْﺸُﺮوا ﺑ َِﺒﯿِْﻌُﮑُﻢ اﻟﱠِﺬي ﺑﺎَﯾْﻌﺘُْﻢ ﺑ ِِﻪ َو ذﻟ َِﮏ ُﻫَﻮ اﻟ َْﻔْﻮُز اﻟ َْﻌِﻈﯿُﻢ‬‫]‪ ،[4‬و ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ذﻟ َِﮏ ﺑ َِﺄﱠﻧُﻬْﻢ ﻻ ﯾُـِﺼ ﯿﺒُُﻬْﻢ َﻇَﻤٌﺄ َو ﻻ َﻧَﺼٌﺐ َو ﻻ َﻣْﺨَﻤـَﺼ ٌﮥ ﻓِﯽ َﺳﺒِﯿِﻞ اﻟﱠﻠِﻪ َو ﻻ َﯾَﻄُﺆَن َﻣْﻮِﻃﺌًﺎ َﯾِﻐﯿُﻆ اﻟ ُْﮑﱠﻔﺎَر َو ﻻ َﯾﻨﺎﻟ ُﻮَن ﻣِْﻦ َﻋُﺪﱟو‬‫َﻧﯿًْﻠﺎ ِإﻟﱠﺎ ُﮐﺘَِﺐ ﻟَُﻬْﻢ ﺑ ِِﻪ َﻋَﻤٌﻞ ﺻﺎﻟ ٌِﺢ‬‫]‪.[5‬‬‫ﻓﻤﻮاﻗﻒ اﻟﻨـﺎس ﻓﯽ اﻟﺠﻬـﺎد ﻋﻠﯽ اﺣﻮال و ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﻓﯽ ذﻟﮏ أﻓﻀﻞ ﻣﻦ ﺑﻌﺾ‪ ،‬ﻓﻤﻦ دﻟﻒ اﻟﯽ اﻻﻗﺮان و اﺳـﺘﻘﺒﻞ اﻟﺴـﯿﻮف و اﻻﺳـﻨﮥ ﮐﺎن‬‫أﺛﻘﻞ ﻋﻠﯽ اﮐﺘﺎف اﻻﻋـﺪاء ﻟﺸـﺪة ﻧﮑﺎﯾﺘﻪ ﻓﯿﻬﻢ ﻣﻤﻦ وﻗﻒ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺮﮐـﮥ و اﻋﺎن و ﻟﻢ ﯾﻘﺪم‪ :‬و ﮐﺬﻟﮏ ﻣﻦ وﻗﻒ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺮﮐﮥ‪ ،‬و اﻋﺎن و ﻟﻢ‬‫ﯾﻘـﺪم اﻻـ اﻧﻪ ﺑﺤﯿﺚ ﺗﻨـﺎﻟﻪ اﻟﺴـﻬﺎم و اﻟﻨﺒـﻞ اﻋﻈﻢ ﻋﻨـﺎءا‪ ،‬و اﻓﻀﻞ ﻣﻤﻦ وﻗﻒ ﺣﯿﺚ ﻻ ﯾﻨﺎﻟﻪ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐﺎن اﻟﻀـﻌﯿﻒ و اﻟﺠﺒﺎن ﯾﺴـﺘﺤﻘﺎن‬‫اﻟﺮﯾﺎﺳﮥ ﻟﻘﻠﮥ ]‪ [1‬اﻟﺼﻒ‪4 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻨﺴﺎء‪59 :‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪111 :‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪111 :‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪120 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪184 :‬‬‫ﺑﺴﻂ اﻟﮑﻒ و ﺗﺮك اﻟﺤﺮب‪ ،‬و ان ذﻟﮏ ﯾﺸﺎﮐﻞ ﻓﻌﻞ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﮑﺎن اوﻓﺮ اﻟﻨﺎس ﺣﻈﺎ ﻓﯽ اﻟﺮﯾﺎﺳﮥ‪ ،‬و اﺷﺪﻫﻢ ﻟﻬﺎ‬‫اﺳـﺘﺤﻘﺎﻗﺎ ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و ان ﺑﻄﻞ ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎﻟﺠﻬﺎد‪ ،‬ﻻن اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﮐﺎن اﻗﻠﻬﻢ ﻗﺘﺎﻻ‪ ،‬ﮐﻤﺎ زﻋﻢ‬‫اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻟﯿﺒﻄﻠﻦ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﻘﯿﺎس ﻓﻀﻞ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ اﻻﻧﻔﺎق‪ ،‬ﻻن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﮐﺎن اﻗﻠﻬﻢ ﻣﺎﻻ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 132‬از ‪225‬‬‫و اﻧﺖ إذا ﺗـﺄﻣﻠﺖ اﻣﺮ اﻟﻌﺮب و ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬و ﻧﻈﺮت اﻟﺴـﯿﺮ و ﻗﺮأت اﻻﺧﺒـﺎر ﻋﺮﻓﺖ اﻧﻬـﺎ ﮐﺎﻧﺖ ﺗﻄﻠﺐ ﻣﺤﻤـﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ و‬‫ﺗﻘﺼـﺪ ﻗﺼـﺪه و ﺗﺮوم ﻗﺘﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺎن اﻋﺠﺰﻫﺎ ﻓﻔﺎﺗﻬﺎ ﻃﻠﺒﺖ ﻋﻠﯿﺎ و أرادت ﻗﺘﻠﻪ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﮐﺎن اﺷـﺒﻬﻬﻢ ﺑﺎﻟﺮﺳﻮل ﺣﺎﻻ و اﻗﺮﺑﻬﻢ ﻣﻨﻪ ﻗﺮﺑﺎ و اﺷﺪﻫﻢ ﻋﻨﻪ‬‫دﻓﻌـﺎ‪ ،‬و اﻧﻬﻢ ﻣﺘﯽ ﻗﺼـﺪوا ﻋﻠﯿـﺎ ﻓﻘﺘﻠﻮه اﺿـﻌﻔﻮا اﻣﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ﮐﺴـﺮوا ﺷﻮﮐﺘﻪ‪ ،‬إذ ﮐـﺎن ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﯾﻨﺼـﺮه ﻓﯽ اﻟﺒﺄس و اﻟﻘﻮة و‬‫اﻟﺸﺠﺎﻋﮥ و اﻟﻨﺠﺪة و اﻻﻗﺪام و اﻟﺒﺴﺎﻟﮥ‪.‬‬‫اﻻـ ﺗﺮي اﻟﯽ ﻗﻮل ﻋﺘﺒـﮥ ﺑﻦ رﺑﯿﻌـﮥ ﯾﻮم ﺑـﺪر‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺧﺮج ﻫﻮ و أﺧﻮه ﺷـﯿﺒﮥ و اﺑﻨﻪ اﻟﻮﻟﯿـﺪ ﺑﻦ ﻋﺘﺒـﮥ‪ ،‬ﻓـﺎﺧﺮج إﻟﯿﻬﻢ اﻟﺮﺳﻮل ﻧﻔﺮا ﻣﻦ اﻻﻧﺼـﺎر‬‫ﻓﺎﺳﺘﻨﺴﺒﻮﻫﻢ ﻓﺎﻧﺘﺴﺒﻮا ﻟﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا ارﺟﻌﻮا اﻟﯽ ﻗﻮﻣﮑﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﻧﺎدوا ﯾﺎ ﻣﺤﻤﺪ اﺧﺮج إﻟﯿﻨﺎ اﻻﮐﻔﺎء ﻣﻦ ﻗﻮﻣﻨﺎ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻻﻫﻠﻪ اﻻدﻧﯿﻦ‪ :‬ﻗﻮﻣﻮا ﯾﺎ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ ﻓﺎﻧﺼﺮوا ﺣﻘﮑﻢ اﻟﺬي اﺗﺎﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﺎﻃﻞ ﻫﺆﻻء ﻗﻢ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﻢ‬‫ﯾﺎ ﺣﻤﺰة ﻗﻢ ﯾﺎ ﻋﺒﯿﺪة‪.‬‬‫اﻻ ﺗﺮي ﻣﺎ ﺟﻌﻠﺖ ﻫﻨﺪ ﺑﻨﺖ ﻋﺘﺒﮥ ﻟﻤﻦ ﻗﺘﻠﻪ ﯾﻮم اﺣﺪ ﻻﻧﻪ اﺷﺘﺮك ﻫﻮ و ﺣﻤﺰة ﻓﯽ ﻗﺘﻞ اﺑﯿﻬﺎ ﯾﻮم ﺑﺪر‪ ،‬اﻟﻢ ﺗﺴﻤﻊ ﻗﻮل ﻫﻨﺪ ﺗﺮﺛﯽ اﻫﻠﻬﺎ‪:‬‬‫ﻣﺎ ﮐﺎن ﻟﯽ ﻋﻦ ﻋﺘﺒﮥ ﻣﻦ ﺻﺒﺮ اﺑﯽ و ﻋﻤﯽ و ﺷﻘﯿﻖ ﺻﺪري‬‫اﺧﯽ اﻟﺬي ﮐﺎن ﮐﻀﻮء اﻟﺒﺪر ﺑﻬﻢ ﮐﺴﺮت ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﻇﻬﺮي‬‫و ذﻟﮏ ﻻﻧﻪ ﻗﺘﻞ اﺧﺎﻫﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺘﺒﮥ‪ ،‬و ﺷﺮك ﻓﯽ ﻗﺘﻞ اﺑﯿﻬﺎ ﻋﺘﺒﮥ‪ ،‬و اﻣﺎ ﻋﻤﻬﺎ ﺷﯿﺒﮥ ﻓﺎن ﺣﻤﺰة ﺗﻔﺮد ﺑﻘﺘﻠﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪185 :‬‬‫و ﻗﺎل ﺟﺒﯿﺮ ﺑﻦ ﻣﻄﻌﻢ ﻟﻮﺣﺸـﯽ ﻣﻮﻻه ﯾﻮم اﺣـﺪ‪ :‬ان ﻗﺘﻠﺖ ﻣﺤﻤﺪا ﻓﺎﻧﺖ ﺣﺮ‪ ،‬و ان ﻗﺘﻠﺖ ﻋﻠﯿﺎ ﻓﺎﻧﺖ ﺣﺮ‪ ،‬و ان ﻗﺘﻠﺖ ﺣﻤﺰة ﻓﺎﻧﺖ ﺣﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻣﺎ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺴﯿﻤﻨﻌﻪ اﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬و اﻣﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﺮﺟﻞ ﺣﺬر ﮐﺜﯿﺮ اﻻﻟﺘﻔﺎت ﻓﯽ اﻟﺤﺮب‪ ،‬و ﻟﮑﻨﯽ ﺳﺄﻗﺘﻞ ﺣﻤﺰة ﻓﻘﻌﺪ ﻟﻪ و زرﻗﻪ ﺑﺎﻟﺤﺮﺑﮥ ﻓﻘﺘﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻟﻤﺎ ﻗﻠﻨﺎه ﻣﻦ ﻣﻘﺎرﺑـﮥ ﺣﺎل ﻋﻠﯽ ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﺒﺎب ﻟﺤﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻣﻨﺎﺳـﺒﺘﻬﺎ اﯾﺎﻫﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ وﺟﺪﻧﺎه ﻓﯽ اﻟﺴـﯿﺮ و‬‫اﻻﺧﺒﺎر ﻣﻦ اﺷﻔﺎق رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ﺣﺬره ﻋﻠﯿﻪ و دﻋﺎﺋﻪ ﻟﻪ ﺑﺎﻟﺤﻔﻆ و اﻟﺴﻼﻣﮥ‪،‬‬‫ﻗﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﯾﻮم اﻟﺨﻨـﺪق و ﻗـﺪ ﺑﺮز ﻋﻠﯽ اﻟﯽ ﻋﻤﺮو و رﻓﻊ ﯾـﺪﯾﻪ اﻟﯽ اﻟﺴـﻤﺎء ﺑﻤﺤﻀـﺮ ﻣﻦ اﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﻧﮏ اﺧـﺬت ﻣﻨﯽ‬‫ﺣﻤﺰة ﯾﻮم اﺣﺪ و ﻋﺒﯿﺪة ﯾﻮم ﺑﺪر ﻓﺎﺣﻔﻆ اﻟﯿﻮم ﻋﻠﯿﺎ َرﱢب ﻻ َﺗَﺬْرﻧِﯽ َﻓْﺮدًا َو َأﻧ َْﺖ َﺧﯿُْﺮ اﻟ ْﻮاِرﺛِﯿَﻦ‬‫]‪.[1‬‬‫و ﻟـﺬﻟﮏ ﺿﻦ ﺑﻪ ﻋﻦ ﻣﺒـﺎرزة ﻋﻤﺮو ﺣﯿﻦ دﻋـﺎ ﻋﻤﺮو اﻟﻨـﺎس اﻟﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﻣﺮارا‪ ،‬ﻓﯽ ﮐﻠﻬـﺎ ﯾﺤﺠﻤﻮن و ﯾﻘـﺪم ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﯿﺴـﺄل اﻻذن ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﺒﺮاز‬‫ﺣﺘ ﯽ‬‫ﻗـﺎل ﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ :‬اﻧﻪ ﻋﻤﺮو‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬و اﻧـﺎ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺎدﻧـﺎه و ﻗّﺒﻠﻪ و ﻋّﻤﻤﻪ ﺑﻌﻤـﺎﻣﺘﻪ و ﺧﺮج ﻣﻌﻪ ﺧﻄﻮات ﮐـﺎﻟﻤﻮدع ﻟﻪ اﻟﻘﻠﻖ ﻟﺤﺎﻟﻪ‪،‬‬‫اﻟﻤﻨﺘﻈﺮ ﻟﻤﺎ ﯾﮑﻮن ﻣﻨﻪ ﺛﻢ ﻟﻢ ﯾﺰل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ راﻓﻌﺎ ﯾﺪﯾﻪ اﻟﯽ اﻟﺴﻤﺎء‪ ،‬ﻣﺴﺘﻘﺒﻼ ﻟﻬﺎ ﺑﻮﺟﻬﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﺴﻠﻤﻮن ﺻﻤﻮت ﺣﻮﻟﻪ ﮐﺄﻧﻤﺎ ﻋﻠﯽ‬‫رءوﺳـﻬﻢ اﻟﻄﯿﺮ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺛﺎرت اﻟﻐﺒﺮة و ﺳـﻤﻌﻮا اﻟﺘﮑﺒﯿﺮ ﻣﻦ ﺗﺤﺘﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻌﻠﻤﻮا ان ﻋﻠﯿﺎ ﻗﺘﻞ ﻋﻤﺮوا‪ ،‬ﻓﮑﺒﺮ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و‬‫ﮐﺒﺮ اﻟﻤﺴﻠﻤﻮن ﺗﮑﺒﯿﺮة ﺳﻤﻌﻬﺎ ﻣﻦ وراء اﻟﺨﻨﺪق ﻣﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ اﻟﻤﺸﺮﮐﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻟﺬﻟﮏ ﻗﺎل ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﻟﯿﻤﺎن‪ :‬ﻟﻮ ﻗﺴـﻤﺖ ﻓﻀـﯿﻠﮥ ﻋﻠﯽ ﺑﻘﺘﻞ ﻋﻤﺮو ﯾﻮم اﻟﺨﻨﺪق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺑﺎﺟﻤﻌﻬﻢ ﻟﻮﺳـﻌﺘﻬﻢ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻓﯽ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ [1] :‬اﻻﻧﺒﯿﺎء ‪89‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪186 :‬‬‫َو َﮐَﻔﯽ اﻟﱠﻠُﻪ اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ اﻟ ِْﻘﺘﺎَل‬‫]‪ [1‬ﻗﺎل ﺑﻌﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ]‪[2‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ ﻣﻘﺎﺗﻠﻪ و ﻣﺠﺎﻫﺮه اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﺑﺮ ﻣﺤﺎﻣﻞ ﻓﺎﺳﺪه ﺣﻤﻞ ﮐﺮده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 133‬از ‪225‬‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻋﻠﯽ أن ﻣﺸﯽ اﻟﺸﺠﺎع ﺑﺎﻟﺴﯿﻒ اﻟﯽ اﻻﻗﺮان‪ ،‬ﻟﯿﺲ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﯾﺘﻮﻫﻤﻪ ﻣﻦ ﻻ ﯾﻌﻠﻢ ﺑﺎﻃﻦ اﻻﻣﺮ ﻻن ﻣﻌﻪ ﻓﯽ ﺣﺎل ﻣﺸﯿﻪ اﻟﯽ اﻻﻗﺮان ﺑﺎﻟﺴﯿﻒ اﻣﻮرا‬‫اﺧﺮي ﻻ ﯾﺒﺼـﺮﻫﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﯾﻘﻀﻮن ﻋﻠﯽ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﺎ ﯾﺮون ﻣﻦ اﻗﺪاﻣﻪ و ﺷﺠﺎﻋﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺮﺑﻤﺎ ﮐﺎن ﺳﺒﺐ ذﻟﮏ اﻟﻬﻮج ]‪ ،[3‬و رﺑﻤﺎ ﮐﺎن اﻟﻐﺮارة‬‫و اﻟﺤﺪاﺛـﮥ‪ ،‬و رﺑﻤـﺎ ﮐﺎن اﻻﺣﺮاج و اﻟﺤﻤﯿـﮥ‪ ،‬و رﺑﻤﺎ ﮐﺎن ﻟﻤﺤﺒـﮥ اﻟﻨﻔـﺞ ]‪ [4‬و اﻻﺣﺪوﺛـﮥ‪ ،‬و رﺑﻤـﺎ ﮐـﺎن ﻃﺒﺎﻋﺎ ﮐﻄﺒﺎع اﻟﻘﺎﺳـﯽ و اﻟﺮﺣﯿﻢ و‬‫اﻟﺴﺨﯽ و اﻟﺒﺨﯿﻞ ]‪.[5‬‬‫»از ﻣﻼـﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣـﻆ ﺟـﺎﻓﯽ ﺑﻌـﺪ ﺧﺮاﻓﺖ ﺳـﺎﺑﻘﻪ ﮐﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ ﻧﻔﯽ ﻓﻀﻞ ﮐﺒﯿﺮ از ﻗﺘﻞ اﻗﺮان و ﺧﻮض‬‫ﺣﺮب‪ ،‬ﭼﻨﺪان در ﮔﺮداب ﺿﻼل و ﻋﻨﺎد‪ ،‬و ﮐﻔﺮ و ﺷﻘﺎق ﺳﺮ ﻓﺮو ﺑﺮده ﮐﻪ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ و ﻣﻘﺎﺗﻠﻪ اﻗﺮان را ﮐﻪ از ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‬‫واﻗﻊ ﺷـﺪه‪ ،‬ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ ﯾﮑﯽ از ﻣﺤﺎﻣﻞ ﻓﺎﺳـﺪه ﮐﺮدن ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺎﺗﻠﻪ ﯾﺎ ﺑﺴـﺒﺐ ﻫﻮج ﺑﻮد‪ ،‬و ﻣﺮاد از ﻫﻮج ﺗﺴـﺮع و‬‫ﺣﻤﻖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﯾﺎ ﺑﺴـﺒﺐ ﻏﺮارت و ﺣـﺪاﺛﺖ‪ ،‬و ﯾﺎ ﺑﺴـﺒﺐ اﺣﺮاج و ﺣﻤﯿﺖ‪ ،‬و ﯾﺎ ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺤﺒﺖ ﻓﺨﺮ و ﮐﺒﺮ و اﺣـﺪوﺛﻪ و ﯾﺎ اﯾﻦ ﻣﻘﺎﺗﻠﻪ اﻣﺮي‬‫ﻃﺒﻌﯽ ﺑﻮد ﻣﺜﻞ ﻃﺒﻊ ﻗﺎﺳـﯽ و رﺣﯿﻢ و ﺳـﺨﯽ و ﺑﺨﯿﻞ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻘﺼـﺪ ﺗﻘﺮب اﯾﺰد ﭘﺎك ﻧﺒﻮد‪ ،‬و اﯾﻦ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻐﺾ و ﻣﻌﺎدات و ﮐﻤﺎل‬‫ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و ﻣﻨﺎوات اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺑﯿﺎن ﻏﺎﯾﺖ ﺷﻨﺎﻋﺖ آن ﻃﻮاﻣﯿﺮ ]‪ [1‬اﻻﺣﺰاب ‪.25‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ﻣﻦ ص ‪ 277‬اﻟﯽ ص ‪284‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻬﻮج ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻬﺎء و اﻟﻮاو‪ :‬ﻣﺼﺪر ﻫﻮج ﮐﻌﻠﻢ‪ :‬ﮐﺎن ﻃﻮﯾﻼ ﻓﯽ اﻟﺤﻤﻖ‪ ،‬و اﻟﻄﯿﺶ‪ ،‬و اﻟﺘﺴﺮع‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻨﻔﺞ‪ :‬اﻟﻌﺪو و اﻟﻨﻮران‪ ،‬و اﻟﻔﺨﺮ ﺑﻤﺎ ﻟﯿﺲ ﻓﯽ اﻻﻧﺴﺎن‪.‬‬‫]‪ [5‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪ 284‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ رﺳﺎﻟﮥ اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿﮥ ص ‪ 47‬ﻣﻊ ﺗﺼﺮف و اﺧﺘﺼﺎر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪187 :‬‬‫ﻃﻮﯾﻠﻪ ﻋﺮﯾﻀﻪ ﻫﻢ ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯽ ﻧﯿﺴﺖ‬‫اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳﮑﺎﻓﯽ ﻧﺒﺎح و ﻧﻬﯿﻖ ﺟﺎﺣﻆ را ﺟﻮاب ﮔﻔﺘﻪ‬‫و ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳﮑﺎﻓﯽ ﺑﺠﻮاب اﯾﻦ ﺗﺸﻘﯿﻖ و ﺗﺰوﯾﻖ و ﺗﻠﻔﯿﻖ ﺑﻠﮑﻪ ﻧﺒﺎح و ﻧﻬﯿﻖ و ﺷﻬﯿﻖ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻓﯿﻘﺎل‪ :‬ﻟﻠﺠﺎﺣﻆ‪ :‬ﻓﻌﻠﯽ أﯾﻬﺎ ﮐﺎن ﻣﺸـﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﻟﯽ اﻻﻗﺮان ﺑﺎﻟﺴـﯿﻒ؟ ﻓﺄﯾﻤﺎ ﻗﻠﺖ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﺑﺎﻧﺖ ﻋﺪاوﺗﮏ ﻟّﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻟﺮﺳﻮﻟﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ان ﮐﺎن ﻣﺸـﺒﻪ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻟﻨﺼـﺮة و اﻟﻘﺼـﺪ اﻟﯽ اﻟﻤﺴﺎﺑﻘﮥ اﻟﯽ ﺛﻮاب اﻵﺧﺮة و اﻟﺠﻬﺎد ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﱠﻠﻪ و اﻋﺰاز‬‫اﻟﺪﯾﻦ ﮐﻨﺖ ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻣﺎ ﻗﻠﺖ ﻣﻌﺎﻧﺪا‪ ،‬و ﻋﻦ ﺳﺒﯿﻞ اﻻﻧﺼﺎف ﺧﺎرﺟﺎ‪ ،‬و ﻓﯽ اﻣﺎم اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻃﺎﻋﻨﺎ‪ ،‬و ان ﺗﻄﺮق ﻣﺜﻞ ﻫﺬا اﻟﺘﻮﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴـﻼم ﻟﯿﺘﻄﺮﻗﻦ ﻣﺜﻠﻪ ﻋﻠﯽ أﻋﯿـﺎن اﻟﻤﻬـﺎﺟﺮﯾﻦ و اﻻﻧﺼـﺎر أرﺑـﺎب اﻟﺠﻬـﺎد و اﻟﻘﺘﺎل اﻟـﺬﯾﻦ ﻧﺼـﺮوا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫ﺑﺄﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬و وﻗﻮه ﺑﻤﻬﺠﺘﻬﻢ و ﻓﺪوه ﺑﺄﺑﻨﺎﺋﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻌﻞ ذﻟﮏ ﮐﺄن ﻟﻌﻠﮥ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻞ اﻟﻤﺬﮐﻮرة و ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻄﻌﻦ ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ‪.‬‬‫و ﻓﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﻮ ﺟﺎز أن ﯾﺘﻮﻫﻢ ﻫﺬا ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﻓﯽ ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻟﻤﺎ‬‫ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﮑﺎﯾﮥ ﻋﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻻﻫﻞ ﺑﺪر‪:‬‬‫اْﻋَﻤﻠُﻮا ﻣﺎ ِﺷﺌْﺘُْﻢ‬‫ﻓﻘﺪ ﻏﻔﺮت ﻟﮑﻢ‬‫‪،‬وﻻ‬‫ﻗﺎل ﻟﻌﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ :‬ﺑﺮز اﻻﯾﻤﺎن ﮐﻠﻪ اﻟﯽ اﻟﺸﺮك ﮐﻠﻪ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 134‬از ‪225‬‬‫و ﻻ ﻗﺎل اوﺟﺐ ]‪ [1‬ﻃﻠﺤﮥ و ﻗﺪ ﻋﻠﻤﻨﺎ ﺿـﺮورة ﻣﻦ دﯾﻦ اﻟﺮﺳﻮل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﻌﻈﯿﻤﻪ ﻟﻌﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺗﻌﻈﯿﻤﺎ دﯾﻨﯿﺎ‪ ،‬ﻻﺟﻞ‬‫ﺟﻬﺎده و ﻧﺼـﺮﺗﻪ ﻓﺎﻟﻄﺎﻋﻦ ﻓﯿﻪ ﻃﺎﻋﻦ ﻓﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬إذ زﻋﻢ أﻧﻪ ﻗﺪ ﯾﻤﮑﻦ أن ﯾﮑﻮن ﺟﻬﺎده ﻻ ﻟﻮﺟﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺑﻞ‬‫ﻻﻣﺮ آﺧﺮ ﻣﻦ اﻻﻣﻮر اﻟﺘﯽ ﻋﺪدﻫﺎ‪ ،‬و ﺑﻌﺜﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻔﻮه ﺑﻬﺎ اﻏﻮاء اﻟﺸﯿﻄﺎن و ﮐﯿﺪه و اﻻﻓﺮاط ﻓﯽ ﻋﺪاوة ﻣﻦ أﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻤﺤﺒﺘﻪ‪ ،‬و ﻧﻬﯽ ﻋﻦ ﺑﻐﻀﻪ‬‫و ﻋﺪاوﺗﻪ أ ﺗﺮي رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺧﻔﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ أﻣﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻻح ﻟﻠﺠﺎﺣﻆ ]‪ [1‬أوﺟﺐ ﻃﻠﺤﮥ أي ﻋﻤﻞ ﻋﻤﻼ ﯾﺪﺧﻠﻪ‬‫اﻟﺠﻨﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪188 :‬‬‫و اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬ﻓﻤﺪﺣﻪ و ﻫﻮ ﻏﯿﺮ ﻣﺴﺘﺤﻖ ﻟﻠﻤﺪح ]‪[1‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺟﻬﺎد اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﻣﻮاﻓﻖ ﻃﺒﻊ و ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺪح داﻧﺴﺘﻪ‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻓﺼـﺎﺣﺐ اﻟﻨﻔﺲ اﻟﻤﺨﺘﺎرة اﻟﻤﻌﺘﺪﻟـﮥ ﯾﮑﻮن ﻗﺘﺎﻟﻪ ﻃﺎﻋـﮥ‪ ،‬و ﻓﺮاره ﻣﻌﺼـﯿﮥ‪ ،‬ﻻن ﻧﻔﺴﻪ ﻣﻌﺘﺪﻟـﮥ‪ ،‬ﮐﺎﻟﻤﯿﺰان ﻓﯽ اﺳـﺘﻘﺎﻣﮥ ﻟﺴﺎﻧﻪ و ﮐﻔﺘﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺎذا ﻟﻢ‬‫ﯾﮑﻦ ﮐﺬﻟﮏ ﮐﺎن اﻗﺪاﻣﻪ ﻃﺒﺎﻋﺎ‪ ،‬و ﻓﺮاره ﻃﺒﺎﻋﺎ ]‪.[2‬‬‫»و اﯾﻦ ﮐﻼم ﺧﺮاﻓﺖ ﻋﺠﯿﺐ و ﻫﻔﻮه ﻏﺮﯾﺐ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺿـﺮرش ﺑﺮاي ﺟﺎﺣﻆ ﻧﺎﺻﺐ و اﺗﺒﺎع او ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻔﺎﺧﺮ اول و‬‫ﺛـﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ اﺗﻌﺎب ﻧﻔﺲ در اﺛﺒﺎت و اﺟﻼل آن ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﻫﺒﺎء ﻣﻨﺜﻮرا ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﭘﻨﺎه ﺑﺨـﺪا ﻃﻌﻦ در ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ اﺻﺤﺎب ﮐﺒﺎرﻫﻢ ﻻزم ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ‪ ،‬و ﮐﻔﯽ ﺑﺬﻟﮏ ﻋﺎرا و ﺷﻨﺎرا‬‫ﺟﻮاب اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﻫﻔﻮات ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫و ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﺠﻮاب ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻓﯿﻘـﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻓﻠﻌـﻞ اﻧﻔـﺎق أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺗﺰﻋﻢ أرﺑﻌﯿﻦ أﻟﻒ درﻫﻢ ﻻ ﺛﻮاب ﻟﻪ‪ ،‬ﻻن ﻧﻔﺴﻪ رﺑﻤﺎ ﺗﮑﻮن ﻏﯿﺮ ﻣﻌﺘﺪﻟـﮥ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﯾﮑﻮن ﻣﻄﺒﻮﻋﺎ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺠﻮد و اﻟﺴـﺨﺎء‪ ،‬و ﻟﻌﻞ ﺧﺮوﺟﻪ ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻮم اﻟﻬﺠﺮة اﻟﯽ اﻟﻐﺎر ﻻ ﺛﻮاب ﻟﻪ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻻن أﺳﺒﺎﺑﻪ ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﻣﻬﯿﺠﮥ و‬‫دواﻋﯿﻪ ﻏﺎﻟﺒﮥ‪ ،‬ﺑﺤﺒﻪ اﻟﺨﺮوج و ﺑﻐﻀﻪ اﻟﻤﻘﺎم‪.‬‬‫و ﻟﻌﻞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ دﻋﺎﺋﻪ اﻟﯽ اﻻﺳﻼم و اﮐﺒﺎﺑﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﻠﻮات اﻟﺨﻤﺲ ﻓﯽ ﺟﻮف اﻟﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﺗﺪﺑﯿﺮه أﻣﺮ اﻻﻣﮥ‬‫ﻻـ ﺛﻮاب ﻟﻪ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻻـﻧﻪ ﻗـﺪ ﺗﮑﻮن ﻧﻔﺴﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﻌﺘﺪﻟـﮥ‪ ،‬ﺑـﻞ ﯾﮑﻮن ﻓﯽ ﻃﺒـﺎﻋﻪ اﻟﺮﯾﺎﺳـﮥ و ﺣﺒﻬـﺎ و اﻟﻌﺒﺎدة و اﻻﻟﺘـﺬاذ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻟﻘـﺪ ﮐﻨﺎ ﻧﻌﺠﺐ ﻣﻦ‬‫ﻣﺬﻫﺐ أﺑﯽ ﻋﺜﻤﺎن أن اﻟﻤﻌﺎرف ﺿﺮورة و أﻧﻬﺎ ﺗﻘﻊ ﻃﺒﺎﻋﺎ ]‪ [1‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪.285‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪.286‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪189 :‬‬‫و ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺑﺎﻟﺘﻮﻟـﺪ و ﺣﺮﮐـﮥ اﻟﺤﺠﺮ ﺑـﺎﻟﻄﺒﻊ! ﺣﺘﯽ رأﯾﻨـﺎ ﻣﻦ ﻗﻮﻟﻪ ﻣـﺎ ﻫﻮ أﻋﺠﺐ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺰﻋﻢ أﻧﻪ رﺑﻤـﺎ ﯾﮑﻮن ﺟﻬـﺎد ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و ﻗﺘﻠﻪ‬‫اﻟﻤﺸﺮﮐﯿﻦ ﻻ ﺛﻮاب ﻟﻪ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻓﻌﻠﻪ ﻃﺒﻌﺎ و ﻫﺬا أﻃﺮف ﻣﻦ ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ و ﻓﯽ اﻟﺘﻮﻟﺪ ]‪[1‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺟﻬﺎد ﻃﻠﺤﮥ و زﺑﯿﺮ را اﻓﻀﻞ از ﺟﻬﺎد اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻗﺮار داده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 135‬از ‪225‬‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و وﺟﻪ آﺧﺮ أن ﻋﻠﯿﺎ ﻟﻮ ﮐﺎن ﮐﻤﺎ ﯾﺰﻋﻢ ﺷﯿﻌﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺎ ﮐﺎن ﻟﻪ ﺑﻘﺘﻞ اﻻﻗﺮان ﮐﺒﯿﺮ ﻓﻀﯿﻠﮥ و ﻻ ﻋﻈﯿﻢ ﻃﺎﻋﮥ‪ ،‬ﻷﻧﻪ‬‫ﻗﺪ روي ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أﻧﻪ ﻗﺎل‪» :‬ﺳﺘﻘﺎﺗﻞ ﺑﻌﺪي اﻟﻨﺎﮐﺜﯿﻦ و اﻟﻘﺎﺳﻄﯿﻦ و اﻟﻤﺎرﻗﯿﻦ«‬‫ﻓﺎذا ﮐﺎن ﻗـﺪ وﻋـﺪه ﺑﺎﻟﺒﻘﺎء ﺑﻌـﺪه ﻓﻘـﺪ وﺛﻖ ﺑﺎﻟﺴـﻼﻣﮥ ﻣﻦ اﻻﻗﺮان و ﻋﻠﻢ أﻧﻪ ﻣﻨﺼﻮر ﻋﻠﯿﻬﻢ و ﻗﺎﺗﻠﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻫـﺬا ﯾﮑﻮن ﺟﻬﺎد ﻃﻠﺤﮥ و اﻟﺰﺑﯿﺮ‬‫أﻋﻈﻢ ﻃﺎﻋﮥ ﻣﻨﻪ ]‪.[2‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺳـﺮاﭘﺎ ﺿـﻼﻟﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﺣـﺪ ﺟﺎﺋﺮ ﺟﺎﻫﻞ ﺟﺎﻓﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻊ ﺟﺎﻧـﺢ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺴﺎوي اﺳﺖ اوﻻ اﺷـﻌﺎر ﺑﻌـﺪم‬‫ﺻﺤﺖ ﺷـﺠﺎﻋﺖ ﺟﻨﺎب ﺣﯿـﺪر ﮐﺮار و ﻣﻘﺎﺗﻠﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺎ ﮐﻔﺎر اﺷـﺮار ﮐﺮده‪ ،‬و آن را از ﻣﺰﻋﻮﻣﺎت و ﻣﺘﻮﻫﻤﺎت ﻗﺮار داده‪ ،‬و ﺑﻌﺪ آن‬‫ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﮐﻪ ﻣﻌـﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮاي آن ﺣﻀـﺮت در ﻗﺘﻞ اﻗﺮان ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﮐﺒﯿﺮه و ﻃﺎﻋﺖ ﻋﻈﯿﻤﻪ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺻـﺮﯾﺤﻪ‪ ،‬و ﻋـﺪاوت‬‫ﻓﻀـﯿﺤﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺑﮑﻤﺎل ﺟﺴﺎرت و ﺧﺴﺎرت ﺑﺮ ﺧﻼف اﺟﻤﺎع اﻫﻞ اﺳـﻼم ﺗﻔﻀﯿﻞ ﺟﻬﺎد ﻃﻠﺤﻪ و زﺑﯿﺮ ﺑﺮ ﺟﻬﺎد آن ﺣﻀﺮت ﻧﻤﻮده‪ ،‬و‬‫دﻟﯿﻠﯽ ]‪ [3‬ﮐﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﺰﻋﻮم ﻣﺬﻣﻮم و ﻣﻄﻠﻮب ﺷﻮم ]‪ [1‬ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ج ‪ 13‬ص ‪.286‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪.286‬‬‫]‪ [3‬ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﮑﻤﺎل ﺟﺴﺎرت و ﺿـﻼﻟﺖ در اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺤﺪﯾﺚ ﺳﺘﻘﺎﺗﻞ ﺑﻌﺪي اﻟﻨﺎﮐﺜﯿﻦ اﻟﺦ ﺑﺮ اﻓﻀﻠﯿﺖ ﺟﻬﺎد ﻃﻠﺤﻪ و‬‫زﺑﯿﺮ از ﺟﻬـﺎد اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻣﯽﮐﻮﺷـﺪ و از دﻻـﻟﺖ ﺻـﺮﯾﺤﻪ آن ﺑﺮ ﺿـﻼل و ﻫﻼـك ﻧﺎﮐﺜﯿﻦ ﮐﻪ ﻣﺮاد از آن ﻃﻠﺤﻪ و زﺑﯿﺮ و‬‫اﺗﺒﺎﻋﺸﺎﻧﻨﺪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﭘﻮﺷﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪190 :‬‬‫وارد ﮐﺮده از اﺷﻨﻊ ﺧﺮاﻓﺎت و اﻓﺤﺶ ﺗﺮﻫﺎت اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ﺻﺪور ﺣﺪﯾﺚ ﺳـﺘﻘﺎﺗﻞ ﺑﻌﺪي اﻟﻨﺎﮐﺜﯿﻦ و اﻟﻘﺎﺳـﻄﯿﻦ و اﻟﻤﺎرﻗﯿﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﮑﺮده‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺗﻘﺪﯾﺮ ﺗﺴـﻠﯿﻢ ﺗﻮﻫﻢ ﺑﺎﻃﻠﺶ‪،‬‬‫ﻧﻔﯽ ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﺟﻬـﺎد از اﯾﻦ ارﺷـﺎد وﻗﺘﯽ ﻻزم آﯾـﺪ ﮐﻪ ﺗﻘـﺪم ﺻـﺪور اﯾﻦ اﺧﺒﺎر ﻗﺒﻞ از ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺠﺎﻫـﺪات و ﻣﻘﺎﺗﻼت ﺣﯿـﺪر ﮐﺮار ﺑﺎ ﮐﻔﺎر‬‫اﺷـﺮار ﺛﺎﺑﺖ ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﺎﻧﺎ اﯾﻦ اﺳـﺘﺪﻻل اﻟﺤﺎد ﻋﻈﯿﻢ‪ ،‬و زﻧﺪﻗﻪ ﮐﺒﯿﺮ و ﮐﻔﺮ ﺻﺮﯾﺢ‪ ،‬و ﺿﻼل ﻗﺒﯿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﮔﻮ ﺣﺴﺐ ﻇﺎﻫﺮ ﺟﺎﺣﻆ ﻧﻔﯽ‬‫ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﺟﻬﺎد ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﮐﺮده‪ ،‬ﻟﮑﻦ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﻔﯽ ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﺟﻤﯿﻊ اﻧﺒﯿﺎء ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺼﻮص اﺑﻄﺎل ﻣﮑﺮﻣﺖ ﺳـﺮور‬‫اﺻـﻔﯿﺎء و ﺧـﺎﺗﻢ اﻧﺒﯿـﺎء ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﻨﺠﺒﺎء ﻧﻤﻮده‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ از ﻋﺒﺎرت »ﻣـﺪارج اﻟﻨﺒﻮة« ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻣـﺬﮐﻮر ﺷـﺪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ‬‫وﻋـﺪه ﺣﻖ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺑﻌـﺪم ﺧﻮف رﺳـﻞ‪ ،‬و وﺟﻮب ﻧﺼـﺮت اﯾﺸـﺎن ﺑﺮ اﻋـﺪاي دﯾﻦ ﻣﺘﺤﻘﻖ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻻـزم آﯾـﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺟﻤﯿﻊ ﻧا ﺒﯿـﺎء در‬‫ﻣﺠﺎﻫﺪه ﮐﻔﺎر ﻓﻀﻠﯽ و ﻃﺎﻋﺘﯽ ﻋﻈﯿﻢ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﯾﺸﺎن را وﺛﻮق ﺑﺴﻼﻣﺖ و ﺗﺤﻘﻖ ﻧﺼﺮت ﺣﺎﺻﻞ ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻋﺒﺎرت »ﻣﺪارج« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ وﻋﺪه ﻧﺼـﺮت ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖ ﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﺎﺻﻞ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻻزم آﯾﺪ‬‫ﮐﻪ ﻣﻌـﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮاي آن ﺣﻀـﺮت در ﻣﺠﺎﻫـﺪات آن ﺟﻨـﺎب ﻓﻀـﻠﯽ ﮐـﺒﯿﺮ و ﻃـﺎﻋﺘﯽ ﻋﻈﯿﻢ ﻧﺒﺎﺷـﺪ و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺤﻘـﻖ وﻋـﺪه ﻧﺼـﺮت ﺑﺮاي‬‫ﺣﻀـﺮت اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﺒﯿﻨﺎ و آﻟﻪ و ﻋﻠﯿﻪ ﺳـﻼم اﻟﺮب اﻟﺮﺣﯿﻢ‪ ،‬از ﻋﺒﺎرت »ﻣﺪارج« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺮاي آن ﺣﻀﺮت ﻫﻢ در ﻣﺠﺎﻫﺪات و‬‫ﺗﺤﻤﻞ ﻣﺸﺎق ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻀﻠﯽ ﮐﺒﯿﺮ و ﻃﺎﻋﺘﯽ ﻋﻈﯿﻢ ﻧﺒﺎﺷﺪ‬‫ﺟﻮاب اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﯾﺎوه ﺳﺮاﯾﯿﻬﺎي ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫و ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳﮑﺎﻓﯽ ﺑﺠﻮاب ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪191 :‬‬‫ﻫﺬا راﺟﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻓﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻻن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻗﺎل ﻟﻪ‪َ :‬و اﻟﱠﻠُﻪ َﯾْﻌِﺼُﻤَﮏ ﻣَِﻦ اﻟﱠﻨﺎِس‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 136‬از ‪225‬‬‫]‪ [1‬ﻓﻠﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ ﺟﻬﺎده ﮐﺒﯿﺮ ﻃﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس‬‫ﯾﺮوي ﻋﻨﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ«‬‫ﻓﻮﺟﺐ أن ﯾﺒﻄﻞ ﺟﻬﺎدﻫﻤﺎ‪ ،‬و‬‫ﻗﺪ ﻗﺎل ﻟﻠﺰﺑﯿﺮ‪» :‬ﺳﺘﻘﺎﺗﻞ ﻋﻠﯿﺎ و أﻧﺖ ﻇﺎﻟﻢ ﻟﻪ«‬‫ﻓﺄﺷﻌﺮه ﺑﺬﻟﮏ أﻧﻪ ﻻ ﯾﻤﻮت ﻓﯽ ﺣﯿﺎة رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻌﺰﯾﺰ ﻟﻄﻠﺤﮥ‪َ :‬و ﻣﺎ ﮐﺎَن ﻟَُﮑْﻢ َأْن ﺗُْﺆُذوا َرُﺳﻮَل اﻟﱠﻠِﻪ َو ﻻ َأْن َﺗﻨِْﮑُﺤﻮا َأْزواَﺟُﻪ ﻣِْﻦ ﺑَْﻌِﺪِه‬‫]‪ [2‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬اﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ ﻃﻠﺤـﮥ‪ ،‬ﻓﺄﻋﻠﻤﻪ ﺑـﺬﻟﮏ أﻧﻪ ﯾﺒﻘﯽ ﺑﻌﺪه‪ ،‬ﻓﻮﺟﺐ أن ﻻ ﯾﮑﻮن ﻟﻬﻤﺎ ﮐﺒﯿﺮ ﺛﻮاب ﻓﯽ اﻟﺠﻬﺎد‪ ،‬و اﻟﺬي ﺻﺢ ﻋﻨﺪﻧﺎ ﻣﻦ اﻟﺨﺒﺮ‬‫و ﻫﻮ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬ﺳﺘﻘﺎﺗﻞ ﺑﻌﺪي اﻟﻨﺎﮐﺜﯿﻦ«‬‫أﻧﻪ ﻗﺎل ﻟﻪ ﻟﻤﺎ وﺿﻌﺖ اﻟﺤﺮب أوزارﻫﺎ و دﺧﻞ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ دﯾﻦ اﻟﱠﻠﻪ أﻓﻮاﺟﺎ‪ ،‬و وﺿﻌﺖ اﻟﺠﺰﯾﮥ‪ ،‬و داﻧﺖ اﻟﻌﺮب ﻗﺎﻃﺒﮥ ]‪[3‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪود را ﺷﺨﺼﯽ ﮔﻤﻨﺎم و ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻨﺎء داﻧﺴﺘﻪ‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺼـﺪ اﻟﻨﺎﺻـﺮون ﻟﻌﻠﯽ‪ ،‬و اﻟﻘـﺎﺋﻠﻮن ﺑﺘﻔﻀـﯿﻠﻪ اﻟﯽ اﻻـﻗﺮان اﻟـﺬﯾﻦ ﻗﺘﻠﻬﻢ ﻓﺄﻃﺮوﻫﻢ و ﻏﻠﻮا ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﯿﺴﻮا ﻫﻨﺎك! ﻓﻤﻨﻬﻢ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒـﺪود‬‫ﺗﺮﮐﻮه أﺷـﺠﻊ ﻣﻦ ﻋـﺎﻣﺮ ﺑﻦ اﻟﻄﻔﯿـﻞ و ﻋﺘﺒـﮥ ﺑﻦ اﻟﺤﺮب و ﺑﺴـﻄﺎم ﺑﻦ ﻗﯿﺲ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺳـﻤﻌﻨﺎ ﺑﺄﺣﺎدﯾﺚ ﺣﺮوب اﻟﻔﺠﺎر و ﻣﺎ ﮐﺎن ﺑﯿﻦ ﻗﺮﯾﺶ و‬‫دوس و ﺣﻠﻒ اﻟﻔﻀﻮل ﻓﻤﺎ ﺳﻤﻌﻨﺎ ﻟﻌﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪود ذﮐﺮا ﻓﯽ ذﻟﮏ ]‪[4‬‬‫ﺑﻘﻮل اﺳﮑﺎﻓﯽ و دﯾﮕﺮان آﺛﺎر و اﺷﻌﺎر ﺣﺎﮐﯽ از ﺷﻬﺮت و ﺷﺠﺎﻋﺖ ﻋﻤﺮو اﺳﺖ‬‫»و ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﺠﻮاب آن ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﻣﺮ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪود أﺷﻬﺮ و أﮐﺜﺮ ﻣﻦ أن ﯾﺤﺘﺞ ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻠﯿﻠﺘﻤﺢ ﮐﺘﺐ اﻟﻤﻐﺎزي ]‪ [1‬اﻟﻤﺎﺋﺪة ‪.67‬‬‫]‪ [2‬اﻻﺣﺰاب ‪.53‬‬‫]‪ [3‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪.287‬‬‫]‪ [4‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪.287‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪192 :‬‬‫و اﻟﺴـﯿﺮ‪ ،‬و ﻟﯿﻨﻈﺮ ﻣﺎ رﺛﺘﻪ ﺑﻪ ﺷـﻌﺮاء ﻗﺮﯾﺶ ﻟﻤﺎ ﻗﺘﻞ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ذﻟﮏ ﻣﺎ ذﮐﺮه ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻓﯽ ﻣﻐﺎزﯾﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻗﺎل ﻣﺴﺎﻓﻊ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف ﺑﻦ‬‫زﻫﺮة ﺑﻦ ﺣﺬاﻓﮥ ﺑﻦ ﺟﻤﺢ ﯾﺒﮑﯽ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪود ﺣﯿﻦ ﻗﺘﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﺒﺎرزة ﻟﻤﺎ ﺟﺰع اﻟﻤﺬاد أي ﻗﻄﻊ اﻟﺨﻨﺪق‪:‬‬‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﮐﺎن أول ﻓﺎرس ﺟﺰع اﻟﻤﺬاد و ﮐﺎن ﻓﺎرس ﯾﻠﯿﻞ‬‫ﺳﻤﺢ اﻟﺨﻼﺋﻖ ﻣﺎﺟﺪ ذو ﻣّﺮة ]‪ [1‬ﯾﺒﻐﯽ اﻟﺘﻘﺎل ﺑﺴّﮑﮥ ]‪ [2‬ﻟﻢ ﯾﻨﮑﻞ‬‫و ﻟﻘﺪ ﻋﻠﻤﺘﻢ ﺣﯿﻦ وﻟّﻮا ﻋﻨﮑﻢ اّن اﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﻟﻢ ﯾﻌﺠﻞ‬‫ﺣﺘﯽ ﺗﮑّﻨﻔﻪ ﻟا ﮑﻤﺎة و ﮐّﻠﻬﻢ ﯾﺒﻐﯽ اﻟﻘﺘﺎل ﻟﻪ و ﻟﯿﺲ ﺑﻤﻮﺗﻞ ]‪[3‬‬‫ﻓﻠﻘﺪ ﺗﮑّﻨﻔﺖ اﻟﻔﻮارس ﻓﺎرﺳﺎ ﺑﺠﻨﻮب ﺳﻠﻊ ﻏﯿﺮ ﻧﮑﺲ ]‪ [4‬أﻣﯿﻞ ]‪[5‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 137‬از ‪225‬‬‫ﺳﺄل اﻟﻨﺰال ﻫﻨﺎك ﻓﺎرس ﻏﺎﻟﺐ ﺑﺠﻨﻮب ﺳﻠﻊ ]‪ [6‬ﻟﯿﺘﻪ ﻟﻢ ﯾﻨﺰل‬‫ﻓﺎذﻫﺐ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻇﻔﺮت ﺑﻤﺜﻠﻬﺎ ﻓﺨﺮا و ﻟﻮ ﻻﻗﯿﺖ ﻣﺜﻞ اﻟﻤﻌﻀﻞ ]‪[7‬‬‫ﻧﻔﺴﯽ اﻟﻔﺪاء ﻟﻔﺎرس ﻣﻦ ﻏﺎﻟﺐ ﻻﻗﯽ ﺣﻤﺎم اﻟﻤﻮت ﻟﻢ ﯾﺘﺤﻠﺤﻞ ]‪[8‬‬‫أﻋﻨﯽ اﻟﺬي ﺟﺰع اﻟﻤﺬاد و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﺸﻼ و ﻟﯿﺲ ﻟﺪي اﻟﺤﺮوب ﺑﺰﻣﻞ ]‪[9‬‬‫آﺛﺎر و اﺷﻌﺎر ﺣﺎﮐﯿﻪ از ﺷﺠﺎﻋﺖ و ﺷﻬﺮت ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪود‬‫و ﻗﺎل ﻫﺒﯿﺮة ﺑﻦ أﺑﯽ وﻫﺐ اﻟﻤﺨﺰوﻣﯽ ﯾﻌﺘﺬر ﻣﻦ ﻓﺮاره ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ و ﺗﺮﮐﻪ ﻋﻤﺮوا ﯾﻮم اﻟﺨﻨﺪق و ﯾﺒﮑﯿﻪ‪ [1] :‬اﻟﻤﺮة‪ :‬اﻟﻘﻮة‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴﮑﮥ‪ :‬ﻟا ﺴﻼح‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﻮﺗﻞ‪ :‬اﻟﻤﻘﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻨﮑﺲ‪ :‬اﻟﺪﻧﯽء‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻻﻣﯿﻞ‪ :‬ﻟا ﺬي ﻻ رﻣﺢ ﻟﻪ‪.‬‬‫]‪ [6‬اﻟﺴﻠﻊ‪ :‬ﺟﺒﻞ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪.‬‬‫]‪ [7‬اﻟﻤﻌﻀﻞ‪ :‬اﻻﻣﺮ اﻟﺸﺪﯾﺪ‪.‬‬‫]‪ [8‬ﻟﻢ ﯾﺘﺤﻠﺤﻞ‪ :‬ﻟﻢ ﯾﺒﺮح‪.‬‬‫]‪ [9‬اﻟﺰﻣﻞ‪ :‬اﻟﺠﺒﺎن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪193 :‬‬‫ﻟﻌﻤﺮك ﻣﺎ وﻟّﯿﺖ ﻇﻬﺮي ﻣﺤﻤﺪا و أﺻﺤﺎﺑﻪ ﺟﺒﻨﺎ و ﻻ ﺧﯿﻔﮥ اﻟﻘﺘﻞ‬‫و ﻟﮑّﻨﻨﯽ ﻗﻠّﺒﺖ أﻣﺮي ﻓﻠﻢ أﺟﺪ ﻟﺴﯿﻔﯽ ﻏﻨﺎءا ان وﻗﻔﺖ و ﻻ ﻧﺒﻠﯽ‬‫وﻗﻔﺖ ﻓﻠﻤﺎ ﻟﻢ أﺟﺪ ﻟﯽ ﻣﻘﺪﻣﺎ ﺻﺪرت ﮐﻀﺮﻏﺎم ]‪ [1‬ﻫﺰﺑﺮ ]‪ [2‬اﻟﯽ ﺷﺒﻞ ]‪[3‬‬‫ﺛﻨﯽ ﻋﻄﻔﻪ ﻣﻦ ﻗﺮﻧﻪ ﺣﯿﻦ ﻟﻢ ﯾﺠﺪ ﻣﺠﺎﻻ و ﮐﺎن اﻟﺤﺰم و اﻟﺮأي ﻣﻦ ﻓﻌﻠﯽ‬‫ﻓﻼ ﺗﺒﻌﺪن ﯾﺎ ﻋﻤﺮو ﺣﯿﺎ و ﻫﺎﻟﮑﺎ ﻓﻘﺪ ﮐﻨﺖ ﻓﯽ ﺣﺮب اﻟﻌﺪي ﻣﺮﻫﻒ اﻟﻨﺼﻞ‬‫و ﻻ ﺗﺒﻌﺪن ﯾﺎ ﻋﻤﺮو ﺣﯿﺎ و ﻫﺎﻟﮑﺎ ﻓﻘﺪﻣﺖ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺜﻨﺎ ﻣﺎﺟﺪ اﻟﻔﻌﻞ‬‫ﻓﻤﻦ ﯾﻄﺮد اﻟﺨﯿﻞ و ﯾﻘﺮع ﺑﺎﻟﻘﻨﺎ و ﻟﻠﺒﺬل ﯾﻮﻣﺎ ﻋﻨﺪ ﻗﺮﻗﺮة ]‪ [4‬اﻟﺒﺰل ]‪[5‬‬‫ﻫﻨﺎﻟﮏ ﻟﻮ ﮐﺎن اﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﻟﺰارﻫﺎ ﻟﻔﺮﺟﻬﺎ ﻋﻨﻬﻢ ﻓﺘﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﺎ وﻏﻞ‬‫ﮐﻔﺎك ﻋﻠﯽ ﻟﻦ ﺗﺮي ﻣﺜﻞ ﻣﻮﻗﻒ وﻗﻔﺖ ﻋﻠﯽ ﺷﻠﻮ اﻟﻤﻘﺪم ﮐﺎﻟﻔﺤﻞ‬‫ﻓﻤﺎ ﻇﻔﺮت ﮐّﻔﺎك ﯾﻮﻣﺎ ﺑﻤﺜﻠﻬﺎ أﻣﻨﺖ ﺑﻬﺎ ﻣﺎ ﻋﺸﺖ ﻣﻦ زﻟّﮥ اﻟﻨﻌﻞ‬‫و ﻗﺎل ﻫﺒﯿﺮة ﺑﻦ أﺑﯽ وﻫﺐ أﯾﻀﺎ ﯾﺮﺛﯽ ﻋﻤﺮوا و ﯾﺒﮑﯿﻪ‪:‬‬‫ﻟﻘﺪ ﻋﻠﻤﺖ ﻋﻠﻤﺎ ﻟﻮي ﺑﻦ ﻏﺎﻟﺐ ﻟﻔﺎرﺳﻬﺎ ﻋﻤﺮو إذا ﻧﺎب ﻧﺎﺋﺐ‬‫و ﻓﺎرﺳﻬﺎ ﻋﻤﺮو إذا ﻣﺎ ﯾﺴﻮﻗﻪ ﻋﻠﯽ و ان اﻟﻤﻮت ﻻ ﺷﮏ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﻋﺸﯿﮥ ﯾﺪﻋﻮه ﻋﻠﯽ و اﻧﻪ ﻟﻔﺎرﺳﻬﺎ إذ ﺧﺎم ]‪ [6‬ﻋﻨﻪ اﻟﮑﺘﺎﺋﺐ‬‫ﻓﯿﺎ ﻟﻬﻒ ﻧﻔﺴﯽ ان ﻋﻤﺮوا ﻟﮑﺎﺋﻦ ﺑﯿﺜﺮب ﻻ زاﻟﺖ ﻫﻨﺎك اﻟﻤﺼﺎﺋﺐ‬‫ﻟﻘﺪ اﺣﺮز اﻟﻌﻠﯿﺎء ﻋﻠﯽ ﺑﻘﺘﻠﻪ و ﻟﻠﻔﺨﺮ ﯾﻮﻣﺎ ﻻ ﻣﺤﺎﻟﮥ ﺟﺎﻟﺐ‬‫و ﻗﺎل ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻻﻧﺼﺎري ﯾﺬﮐﺮ ﻋﻤﺮوا‪ [1] :‬اﻟﻀﺮﻏﺎم‪ :‬اﻻﺳﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 138‬از ‪225‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻬﺰﺑﺮ‪ :‬اﻟﺸﺪﯾﺪ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺸﺒﻞ‪ :‬اﺑﻦ اﻻﺳﺪ‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻘﺮﻗﺮة‪ :‬أﺻﻮات ﻓﺤﻮل اﻻﺑﻞ‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺒﺰل‪ :‬ﺟﻤﻊ ﺑﺎزل و ﻫﻮ اﻟﺒﻌﯿﺮ اﻟﺬي ﻇﻬﺮﻧﺎ ﺑﻪ و ذﻟﮏ زﻣﺎن اﮐﺘﻤﺎل ﻗﻮﺗﻪ‪.‬‬‫]‪ [6‬ﺧﺎم‪ :‬ﺟﺒﻦ و رﺟﻊ ﺧﻮﻓﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪194 :‬‬‫اﻣﺴﯽ اﻟﻔﺘﯽ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﻧﺎﻇﺮا ﮐﯿﻒ اﻟﻌﺒﻮر و ﻟﯿﺘﻪ ﻟﻢ ﯾﻨﻈﺮ‬‫و ﻟﻘﺪ وﺟﺪت ﺳﯿﻮﻓﻨﺎ ﻣﺸﻬﻮرة و ﻟﻘﺪ وﺟﺪت ﺟﯿﺎدﻧﺎ ﻟﻢ ﺗﻘﺼﺮ‬‫و ﻟﻘﺪ ﻟﻘﯿﺖ ﻏﺪاة ﺑﺪر ﻋﺼﺒﮥ ﺿﺮﺑﻮك ﺿﺮﺑﺎ ﻏﯿﺮ ﺿﺮب اﻟﺤﺴﺮ‬‫اﺻﺒﺤﺖ ﻻ ﺗﺪﻋﯽ ﻟﯿﻮم ﻋﻈﯿﻤﮥ ﯾﺎ ﻋﻤﺮو او ﻟﺠﺴﯿﻢ اﻣﺮ ﻣﻨﮑﺮ ]‪[1‬‬‫و ﻗﺎل ﺣﺴﺎن اﯾﻀﺎ‪:‬‬‫ﻟﻘﺪ ﺷﻘﯿﺖ ﺑﻨﻮ ﺟﻤﺢ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو و ﻣﺨﺰوم و ﺗﯿﻢ ﻣﺎ ﺗﻘﯿﻞ‬‫و ﻋﻤﺮو ﮐﺎﻟﺤﺴﺎم ﻓﺘﯽ ﻗﺮﯾﺶ ﮐﺎن ﺟﺒﯿﻨﻪ ﺻﯿﻒ ﺻﻘﯿﻞ‬‫ﻓﺘﯽ ﻣﻦ ﻧﺴﻞ ﻋﺎﻣﺮ ارﯾﺤﯽ ﺗﻄﺎوﻟﻪ اﻷﺳﻨﮥ و اﻟﻨﺼﻮل‬‫دﻋﺎه اﻟﻔﺎرس اﻟﻤﻘﺪام ﻟﻤﺎ ﺗﮑﺸﻔﺖ اﻟﻤﻘﺎﺋﺐ ]‪ [2‬و اﻟﺨﯿﻮل‬‫اﺑﻮ ﺣﺴﻦ ﻓﻘﻨﻌﻪ ﺣﺴﺎﻣﺎ ﺟﺮازا ]‪ [3‬ﻻ اﻓﻞ و ﻻ ﻧﮑﻮل‬‫ﻓﻐﺎدره ﻣﮑّﺒﺎ ﻣﺴﻠﺤّﺒﺎ ]‪ [4‬ﻋﻠﯽ ﻋﻔﺮا ]‪ [5‬اﻻ ﺑﻌـﺪ اﻟﻘﺘﯿﻞ ﻓﻬـﺬه اﻻﺷـﻌﺎر ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﺑﻞ ﺑﻌﺾ ﻣﺎ ﻗﯿﻞ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و اﻣﺎ اﻻﺛﺎر و اﻻﺧﺒﺎر ﻓﻤﻮﺟﻮدة ﻓﯽ ﮐﺘﺐ‬‫اﻟﺴـﯿﺮ و اﯾـﺎم اﻟﻔﺮﺳـﺎن و وﻗـﺎﺋﻌﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ اﺣـﺪ ﻣﻦ ارﺑﺎب ﻫـﺬا اﻟﻌﻠﻢ ﯾـﺬﮐﺮ ﻋﻤﺮوا اﻻ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﻓﺎرس ﻗﺮﯾﺶ و ﺷـﺠﺎﻋﻬﺎ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﻗﺎل ﻟﻪ‬‫ﺣﺴﺎن‪» :‬و ﻟﻘـﺪ ﻟﻘﯿﺖ ﻏﺪاة ﺑﺪر ﻏﺼـﺒﮥ« ﻻﻧﻪ ﺷـﻬﺪ ﻣﻊ اﻟﻤﺸـﺮﮐﯿﻦ ﺑﺪرا و ﻗﺘﻞ ﻗﻮﻣﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺛﻢ ﻓﺮﻣﻊ ﻣﻦ ﻓﺮ ﻓﻠﺤﻖ ﺑﻤﮑﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺬي‬‫ﮐﺎن ﻗﺎل‪ :‬و ﻋﺎﻫﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﺪ اﻟﮑﻌﺒﮥ ان ﻻ ﯾﺪﻋﻮه اﺣﺪ اﻟﯽ واﺣﺪة ﻣﻦ ﺛﻼث اﻻ اﺟﺎﺑﻪ‪ ،‬و آﺛﺎره ﻓﯽ اﯾﺎم اﻟﻔﺠﺎر ﻣﺸﻬﻮرة ﺗﻨﻄﻖ ﺑﻬﺎ ﮐﺘﺐ اﻻﯾﺎم‬‫]‪ [1‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻫﺸﺎم‪ :‬و ﺑﻌﺾ اﻫﻼ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺎﻟﺸﻌﺮ ﯾﻨﮑﺮﻫﺎ ﻟﺤﺴﺎن‪ ،‬ﺳﯿﺮة اﺑﻦ ﻫﺸﺎم ج ‪3‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﻘﺎﺋﺐ‪ :‬اﻟﻘﻮارس اﻟﻤﻌﺪة ﻟﻠﻬﺠﻮم‬‫]‪ [3‬اﻟﺠﺮاز‪ :‬اﻟﺴﯿﻒ اﻟﻘﺎﻃﻊ‬‫]‪ [4‬اﻟﻤﺴﻠﺤﺐ‪ :‬اﻟﻄﺎﻟﺐ ﻟﺘﻘﻄﯿﻊ اﻟﻠﺤﻢ‬‫]‪ [5‬اﻟﻌﻔﺮاء‪ :‬اﻻرض اﻟﺒﯿﻀﺎء‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪195 :‬‬‫و اﻟﻮﻗﺎﯾﻊ و ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮ ﻣﻊ اﻟﻔﺮﺳﺎن اﻟﺜﻠﺜﮥ و ﻫﻢ ﻋﺘﺒﮥ و ﺑﺴـﻄﺎم و ﻋﺎﻣﺮ‪ ،‬ﻻﻧﻬﻢ ﮐﺎﻧﻮا اﺻﺤﺎب ﻏﺎرات و ﻧﻬﺐ و اﻫﻞ ﺑﺎدﯾﮥ‪ ،‬و ﻗﺮﯾﺶ اﻫﻞ‬‫ﻣﺪﯾﻨـﮥ و ﺳـﺎﮐﻨﻮا ﻣـﺪر و ﺣﺠﺮ ﻻـ ﯾﺮون اﻟﻐﺎرات و ﻻ ﯾﻨﻬﺒﻮن ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻟﻌﺮب و ﻫﻢ ﻣﻘﺘﺼـﺮون ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻘﺎم ﺑﺒﻠـﺪﺗﻬﻢ و ﺣﻤﺎﯾـﮥ ﺣﺮﻣﻬﻢ‪،‬‬‫ﻓﻠﺬﻟﮏ ﻟﻢ ﯾﺸـﺘﻬﺮ اﺳـﻤﻪ ﮐﺎﺷـﺘﻬﺎر ﻫﻮﻻء و ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬إذا ﮐﺎن ﻋﻤﺮو ﮐﻤﺎ ﺗﺬﮐﺮ ﻟﯿﺲ ﻫﻨﺎك ﻓﻤﺎ ﺑﺎﻟﻪ ﻟﻤﺎ ﺟﺰع ]‪ [1‬اﻟﺨﻨﺪق ﻓﯽ ﺳﺘﮥ ﻓﺮﺳﺎن‬‫ﻫﻮ اﺣـﺪﻫﻢ ﻓﺼﺎر ﻣﻊ اﺻـﺤﺎب اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ارض واﺣﺪة و ﻫﻢ ﺛﻠﺜﮥ آﻻف و دﻋﺎﻫﻢ اﻟﯽ اﻟﺒﺮاز ﻣﺮارا ﻟﻢ ﯾﻨﺘﺪب‬‫اﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﻟﻠﺨﺮوج إﻟﯿﻪ و ﻻ ﺳـﻤﺢ ﻣﻨﻬﻢ اﺣﺪ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﺣﺘﯽ وﺑﺨﻬﻢ و ﻗﺮﻋﻬﻢ و ﻧﺎداﻫﻢ‪ :‬أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﺰﻋﻤﻮن اﻧﻪ ﻣﻦ ﻗﺘﻞ ﻣﻨﺎ ﻓﺎﻟﯽ اﻟﻨﺎر و ﻣﻦ ﻗﺘﻞ‬‫ﻣﻨﮑﻢ ﻓﺎﻟﯽ اﻟﺠﻨـﮥ؟ أ ﻓﻼ ﯾﺸـﺘﺎق اﺣـﺪﮐﻢ اﻟﯽ ان ﯾﺬﻫﺐ اﻟﯽ اﻟﺠﻨﮥ او ﯾﻘﺪم ﻋﺪو اﻟﯽ اﻟﻨﺎر ﻓﺠﺒﻨﻮا ﮐﻠﻬﻢ و ﻧﮑﻠﻮا و ﻣﻠﮑﻬﻢ اﻟﺮﻋﺐ و اﻟﻮﻫﻞ‬‫ﻓﺎﻣـﺎ ان ﯾﮑﻮن ﻫـﺬا اﺷـﺠﻊ اﻟﻨﺎس ﮐﻤﺎ ﻗـﺪ ﻗﯿﻞ ﻋﻨﻪ‪ ،‬او ﯾﮑﻮن اﻟﻤﺴـﻠﻤﻮن ﮐﻠﻬﻢ اﺟﺒﻦ اﻟﻌﺮب و اذﻟﻬﻢ و اﻓﺸـﻠﻬﻢ‪ ،‬و ﻗـﺪ روي اﻟﻨﺎس ﮐﻠﻬﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 139‬از ‪225‬‬‫اﻟﺸﻌﺮ اﻟﺬي ﻧا ﺸﺪه ﻟﻤﺎ ﻧﮑﻞ اﻟﻘﻮم ﻋﻨﻪ و اﻧﻪ ﺟﺎل ﺑﻔﺮﺳﻪ و اﺳﺘﺪار و ذﻫﺐ ﯾﻤﻨﮥ ﺛﻢ ذﻫﺐ ﯾﺴﺮة ﺛﻢ وﻗﻒ ﺗﺠﺎه اﻟﻘﻮم ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫و ﻟﻘﺪ ﺑﺤﺤﺖ ﻣﻦ اﻟﻨﺪاء ﺑﺠﻤﻌﻬﻢ ﻫﻞ ﻣﻦ ﻣﺒﺎرز‬‫و وﻗﻔﺖ إذ ﺟﺒﻦ اﻟﻤﺸﯿﻊ ﻣﻮﻗﻒ اﻟﻘﺮن اﻟﻤﻨﺎﺟﺰ‬‫و ﮐﺬاك اﻧﯽ ﻟﻢ ازل ﻣﺘﺴﺮﻋﺎ ﻧﺤﻮ اﻟﻬﺰاﻫﺰ‬‫ان اﻟﺸﺠﺎﻋﮥ ﻓﯽ اﻟﻔﺘﯽ و اﻟﺠﻮد ﻣﻦ ﺧﯿﺮ اﻟﻐﺮاﺋﺰ ﻓﻠﻤﺎ ﺑﺮز إﻟﯿﻪ ﻋﻠﯽ »ع« اﺟﺎﺑﻪ‪:‬‬‫ﻻ ﺗﻌﺠﻠﻦ ﻓﻘﺪ اﺗﺎك ﻣﺠﯿﺐ ﺻﻮﺗﮏ ﻏﯿﺮ ﻋﺎﺟﺰ‬‫ذو ﻧﯿﮥ و ﺑﺼﯿﺮة ﯾﺮﺟﻮ اﻟﻐﺪاة ﻧﺠﺎة ﻓﺎﺋﺰ‬‫اﻧﯽ ﻻرﺟﻮ ان اﻗﯿﻢ ﻋﻠﯿﮏ ﻧﺎﺋﺤﮥ اﻟﺠﻨﺎﺋﺰ ]‪ [1‬ﺟﺰع اﻟﺨﻨﺪق‪ :‬ﻋﺒﺮﻫﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪196 :‬‬‫ﻣﻦ ﺿﺮﺑﮥ ﺗﻔﻨﯽ و ﯾﺒﻘﯽ ذﮐﺮﻫﺎ ﻋﻨﺪ اﻟﻬﺰاﻫﺰ‬‫و ﻟﻌﻤﺮي ﻟﻘﺪ ﺳﺒﻖ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﺑﻤﺎ ﻗﺎﻟﻪ ﺑﻌﺾ ﺟّﻬﺎل اﻻﻧﺼﺎر‬‫ﻟّﻤﺎ رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ ﺑﺪر ﻗﺎل ﻓﺘﯽ ﻣﻦ اﻻﻧﺼﺎر ﺷـﻬﺪ ﻣﻌﻪ ﺑﺪرا‪ :‬ان ﻗﺘﻠﻨﺎ اﻻ ﻋﺠﺎﺋﺰ ﺻﻠﻌﺎ ]‪ [1‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻻ ﺗﻘﻞ ذﻟﮏ ﯾﺎ ﺑﻦ اخ اوﻟﺌﮏ اﻟﻤﻼ ]‪.[2‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻗﺪ اﮐﺜﺮوا ﻓﯽ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺘﺒﻪ ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ ﻗﺘﯿﻠﻪ ﯾﻮم ﺑﺪر‪ ،‬و ﻣﺎ ﻋﻠﻤﻨﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺣﻀﺮ ﺣﺮﺑﺎ ﻗﻂ ﻗﺒﻠﻬﺎ و ﻻ ذﮐﺮ ﻓﯿﻬﺎ‪.‬‬‫»و ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﮐﻞ ﻣﻦ دون اﺧﺒﺎر ﻗﺮﯾﺶ و آﺛﺎر رﺟﺎﻟﻬﺎ وﺻﻒ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﺎﻟﺸﺠﺎﻋﮥ و اﻟﺒﺴﺎﻟﮥ و ﮐﺎن ﻣﻊ ﺷﺠﺎﻋﺘﻪ أّﯾﺪا ﯾﺼﺎرع اﻟﻔﺘﯿﺎن ﻓﯿﺼﺮﻋﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻻﻧﻪ‬‫ﻟﻢ ﯾﺸﻬﺪ ﺣﺮﺑﺎ ﻗﺒﻠﻬﺎ ﻣﺎ ﯾﺠﺐ ان ﻻ ﯾﮑﻮن ﺑﻄﻼ ﺷﺠﺎﻋﺎ‪ ،‬ﻓﺎن ﻋﻠﯿﺎ ﻟﻢ ﯾﺸﻬﺪ ﻗﺒﻞ ﺑﺪر ﺣﺮﺑﺎ و ﻗﺪ رأي اﻟﻨﺎس آﺛﺎره ﻓﯿﻬﺎ ]‪.[3‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ را در ﻏﺰوه اﺣﺪ در اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ ﻣﺴﺎوي ﻗﺮار داده‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻗﺪ ﺛﺒﺖ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻮم اﺣﺪ ﮐﻤﺎ ﺛﺒﺖ ﻋﻠﯽ ﻓﻼ ﻓﺨﺮ ﻻﺣﺪﻫﻤﺎ ﻋﻠﯽ ﺻﺎﺣﺒﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم ]‪[4‬‬‫اﮐﺜﺮ ﻣﻮرﺧﯿﻦ اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ را در اﺣﺪ اﻧﮑﺎر ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‬‫»و ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳﮑﺎﻓﯽ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻣـﺎ ﺛﺒـﺎﺗﻪ ﯾﻮم اﺣـﺪ ﻓﺎﮐﺜﺮ اﻟﻤﻮرﺧﯿﻦ و ارﺑﺎب اﻟﺴـﯿﺮة ﯾﻨﮑﺮوﻧﻪ و ﺟﻤﻬﻮرﻫﻢ ]‪ [1‬اﻟﺼـﻠﻊ ﺑﻀﻢ اﻟﺼﺎد ﺟﻤﻊ اﻻﺻـﻠﻊ و ﻫﻮ اﻟﺬي ﻻ ﺷـﻌﺮ ﻓﯽ‬‫رأﺳﻪ‪ ،‬او ﻻ ﺷﻌﺮ ﻓﯽ ﻣﻘﺪم رأﺳﻪ‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ﻻﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾﺪ ج ‪ 13‬ص ‪ 288‬اﻟﯽ ‪292‬‬‫]‪ [3‬ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ج ‪ 13‬ص ‪292‬‬‫]‪ [4‬ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ج ‪ 13‬ص ‪293‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪197 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 140‬از ‪225‬‬‫ﯾﺮوي اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺒﻖ ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻻـ ﻋﻠﯽ و ﻃﻠﺤـﮥ و اﻟﺰﺑﯿﺮ و اﺑﻮ دﺟﺎﻧـﮥ‪ ،‬و ﻗـﺪ روي ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻬﻢ‬‫ﺧﺎﻣﺲ و ﻫﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ أﺛﺒﺖ ﺳﺎدﺳﺎ و ﻫﻮ اﻟﻤﻘﺪاد ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‪ ،‬و روي ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ ﻗﺎل ﻗﻠﺖ ﻻﺑﯽ‪ :‬ﮐﻢ‬‫ﺛﺒﺖ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻮم اﺣﺪ؟ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫اﺛﻨﺎن‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻫﻤﺎ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻋﻠﯽ و اﺑﻮ دﺟﺎﻧﮥ‪.‬‬‫وﻫﺐ ان اﺑـﺎ ﺑﮑﺮ ﺛﺒﺖ ﯾﻮم اﺣـﺪ ﮐﻤـﺎ ﯾـﺪﻋﯿﻪ اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ ،‬أ ﯾﺠﻮز ﻟﻪ ان ﯾﻘﻮل ﺛﺒﺖ ﮐﻤﺎ ﺛﺒﺖ ﻋﻠﯽ ﻓﻼ ﻓﺨﺮ ﻻﺣـﺪﻫﻤﺎ ﻋﻠﯽ اﻵﺧﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﻌﻠﻢ‬‫آﺛﺎر ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم و اﻧﻪ ﻗﺘﻞ اﺻـﺤﺎب اﻻﻟﻮﯾﮥ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺪار‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﻠﺤﮥ اﻟﺬي رأي رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﻣﻨـﺎﻣﻪ اﻧﻪ ﻣﺮدف ﮐﺒﺸـﺎ ﻓﺎوﻟﻪ و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺒﺶ اﻟﮑﺘﺒﯿـﮥ ﻧﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺘﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺒﺎرزة و ﻫﻮ اول ﻗﺘﯿﻞ ﻗﺘﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﺸـﺮﮐﯿﻦ ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم‬‫ﮐﺒﺮ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﮐﺒﺶ اﻟﮑﺘﯿﺒﮥ‪ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﻨﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺎﻣﺎة ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ و ﻗـﺪ ﻓّﺮ اﻟﻨﺎس و اﺳـﻠﻤﻮه ﻓﺘﺼـﻤﺪ ﻟﻪ ﮐﺘﯿﺒـﮥ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ ﻓﯿﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ ﻋﻠﯽ اﮐﻔﻨﯽ ﻫـﺬه ﻓﯿﺤﻤﻞ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻓﯿﻬﺰﻣﻬﺎ و ﯾﻘﺘﻞ ﻋﻤﯿﺪﻫﺎ ﺣﺘﯽ ﺳـﻤﻊ‬‫اﻟﻤﺴـﻠﻤﻮن و اﻟﻤﺸﺮﮐﻮن ﺻﻮﺗﺎ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ اﻟﺴﻤﺎء‪ :‬ﻻ ﺳﯿﻒ اﻻ ذو اﻟﻔﻘﺎر و ﻻ ﻓﺘﯽ اﻻ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﺣﺘﯽ ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻦ‬‫ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻣﺎ ﻗﺎل أ ﺗﮑﻮن ﻫﺬه آﺛﺎره و اﻓﻌﺎﻟﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻘﻮل اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ :‬ﻻ ﻓﺨﺮ ﻻﺣﺪﻫﻤﺎ ﻋﻠﯽ ﺻﺎﺣﺒﻪ‪ ،‬رﺑﻨﺎ اﻓﺘﺢ ﺑﯿﻨﻨﺎ و ﺑﯿﻦ ﻗﻮﻣﻨﺎ ﺑﺎﻟﺤﻖ و ﻧا ﺖ ﺧﯿﺮ‬‫اﻟﻔﺎﺗﺤﯿﻦ اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺎ ﻗﺎل اﻻﺳﮑﺎﻓﯽ ]‪[1‬‬‫ﺑﺮ ﻓﺮض ﺛﺒﻮت اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ در ﺟﻨﮓ اﺣﺪ ﻫﯿﭻ ﮔﺎه ﺑﺎ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﺴﺎوي ﻧﯿﺴﺖ‬‫و اﻗﻮل اﻧﺎ ﻣﺎ ﺣﺎل اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻓﯽ اﺑﻄﺎﻟﻪ ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و ﻣﺤﺎوﻟﺘﻪ اﺛﺒﺎت ﻓﻀﻞ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻻ ﮐﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﻤﺘﻨﺒﯽ‪:‬‬‫و ﻓﯽ ﺗﻌﺐ ﻣﻦ ﯾﺤﺴﺪ اﻟﺸﻤﺲ ﻧﻮرﻫﺎ و ﯾﺠﻬﺪ أن ﯾﺄﺗﯽ ﻟﻬﺎ ﺑﻀﺮﯾﺐ‬‫]‪ [1‬ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ج ‪ 13‬ص ‪29‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﻗﺼﺪ ﻗﺘﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ را ﺑﺎ ﭘﺴﺮش ﻣﻘﺎﻣﯽ ﻣﺸﻬﻮر ﻓﺮض ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم ﻣﻘﺎم ﻣﺸـﻬﻮر ﺧﺮج اﺑﻨﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻓﺎرﺳﺎ ﻣﮑﻔﺮا ]‪ [1‬ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺪ‪ ،‬ﯾﺴﺄل اﻟﻤﺒﺎرزة و ﯾﻘﻮل اﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ‬‫ﻋﺘﯿﻖ‪ ،‬ﻓﻨﻬﺾ إﻟﯿﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﯾﺴﻌﯽ ﺑﺴﯿﻔﻪ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﺷﻢ ﺳﯿﻔﮏ و ارﺟﻊ اﻟﯽ ﻣﮑﺎﻧﮏ و ﻣﺘﻌﻨﺎ ﺑﻨﻔﺴﮏ ]‪[2‬‬‫ﺟﻮاب اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫»و ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﺠﻮاب آن ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻣﺎ ﮐﺎن اﻏﻨﺎك ﯾﺎ اﺑﺎ ﻋﺜﻤﺎن ﻋﻦ ذﮐﺮ ﻫﺬا اﻟﻤﻘﺎم اﻟﻤﺸﻬﻮر ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﺎﻧﻪ ﻟﻮ ﺗﺴﻤﻌﻪ اﻻﻣﺎﻣﯿﮥ ﻻﺿﺎﻓﺘﻪ اﻟﯽ ﻣﺎ ﻋﻨﺪﻫﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﺜﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻻن‬‫ﻗﻮل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻪ ارﺟﻊ‬‫دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﻻ ﯾﺤﻤﻞ ﻣﺒﺎرزة اﺣﺪ‪ ،‬ﻻﻧﻪ إذا ﻟﻢ ﯾﺤﺘﻤﻞ ﻣﺒﺎرزة اﺑﻨﻪ و اﻧﺖ ﺗﻌﻠﻢ ﺣﻨﻮ اﻻﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻب و ﺗﺒﺠﯿﻠﻪ ﻟﻪ و اﺷﻔﺎﻗﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﮐﻔﻪ ﻋﻨﻪ‬‫ﻟﻢ ﯾﺤﺘﻤﻞ ﻣﺒﺎرزة اﻟﻐﺮﯾﺐ اﻻﺟﻨﺒﯽ‪ ،‬و‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﻟﻪ‪» :‬و ﻣﺘﻌﻨﺎ ﺑﻨﻔﺴﮏ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 141‬از ‪225‬‬‫اﯾـﺬان ﻟﻪ ﺑﺎﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻘﺘﻞ ﻟﻮ ﺧﺮج‪ ،‬و رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﮐﺎن اﻋﺮف ﺑﻪ ﻣﻦ اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ ،‬ﻓﺎﯾﻦ ﺣﺎل ﻫـﺬا اﻟﺮﺟﻞ ﻣﻦ ﺣﺎل‬‫اﻟﺮﺟﻞ اﻟﺬي ﺻﻠﯽ ﺑﺎﻟﺤﺮب و ﻣﺸﯽ اﻟﯽ اﻟﺴﯿﻒ ﺑﺎﻟﺴﯿﻒ‪ ،‬ﻓﻘﺘﻞ اﻟﺴﺎدة و اﻟﻘﺎدة و اﻟﻔﺮﺳﺎن و اﻟﺮﺟﺎﻟﮥ ]‪[3‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺬل ﺟﻬﺪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ را دﻟﯿﻞ اﺷﺮﻓﯿﺖ او ﻗﺮار داده‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣﻆ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻋﻠﯽ أن أﺑﺎ ﺑﮑﺮ و ان ﻟﻢ ﯾﮑﻦ آﺛﺎره ﻓﯽ اﻟﺤﺮب ﮐﺂﺛﺎر ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻓﻘـﺪ ﺑـﺬﻟﮏ اﻟﺠﻬﺪ و ﻓﻌﻞ ﻣﺎ ﯾﺴـﺘﻄﯿﻌﻪ و ﺗﺒﻠﻐﻪ ﻗﻮﺗﻪ‪ ،‬و إذا ﺑﺬل اﻟﻤﺠﻬﻮد ﻓﻼ‬‫ﺣﺎل أﺷﺮف ﻣﻦ ﺣﺎﻟﻪ ]‪.[4‬‬‫»و اﯾﻦ ﺗﻌﺼﺐ ﻇﺎﻫﺮ و ﮐﺬب ﻓﺎﺣﺶ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻔﯽ ﺗﻔﻀﯿﻞ ﺣﺎل ﻏﯿﺮ ]‪ [1‬ﻣﮑﻔﺮا‪ :‬ﻣﺴﺘﺘﺮا‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ج ‪ 13‬ص ‪294‬‬‫]‪ [3‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪294‬‬‫]‪ [4‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪294‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪199 :‬‬‫أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﺮ ﺗﻘﺪﯾﺮ ﻋﺪم ﻣﺴﺎوات آﺛﺎر أﺑﯽ ﺑﮑﺮ در ﺣﺮب ﺑﺎ آﺛﺎر ﻏﯿﺮ او ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫ﺟﻮاب اﺳﮑﺎﻓﯽ از دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯿﻞ ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ‬‫و ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﺠﻮاب او ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﻣﺎ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﻧﻪ ﺑﺬل اﻟﺠﻬﺪ ﻓﻘﺪ ﺻﺪق‪.‬‬‫و أﻣـﺎ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻻـ ﺣـﺎل أﺷـﺮف ﻣﻦ ﺣـﺎل ﻓﺨﻄـﺎء‪ ،‬ﻻن ﺣﺎل ﻣﻦ ﺑﻠﻐﺖ ﻗﻮﺗﻪ أﺿـﻌﺎف ﻗﻮﺗﻪ ﻓﺄﻋﻤﻠﻬﺎ ﻓﯽ ﻗﺘﻞ اﻟﻤﺸـﺮﮐﯿﻦ أﺷـﺮف ﻣﻦ ﺣﺎل ﻣﻦ‬‫ﻧﻘﺼﺖ ﻗﻮﺗﻪ ﻋﻦ ﺑﻠﻮغ اﻟﻐﺎﯾـﮥ أ ﻻـ ﺗﺮي أن ﺣـﺎل اﻟﺮﺟـﻞ أﺷـﺮف ﻣﻦ ﺣـﺎل اﻟﻤﺮأة ﻓﯽ اﻟﺠﻬﺎد‪ ،‬و ﺣﺎل اﻟﺒﺎﻟﻎ اﻵﯾـﮥ أﺷـﺮف ﻣﻦ ﺣﺎل اﻟﺼﺒﯽ‬‫اﻟﻀﻌﯿﻒ ]‪ .[1‬اﻧﺘﻬﯽ ﮐﻼم اﻻﺳﮑﺎﻓﯽ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ ﻇﻬﺮ ﻣﻦ ﻫـﺬه اﻟﻤﺒـﺎﺣﺚ‪ ،‬و ﻻـح و اﻧﺼـﺮح و ﺑﺎح‪ ،‬أن اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻗـﺪ أﺑـﺪي ﻋﻦ ﻋﻈﯿﻢ ﺟﻬﺎﻟﺘﻪ‪ ،‬و ﻧﻀﺎ اﻟﻨﻘﺎب ﻋﻦ ﻓﺎﺣﺶ ﺿـﻼﻟﺘﻪ‪ ،‬و‬‫ﮐﺸـﻒ اﻟﺴـﺘﺮ ﻋـﻦ اﻻﻧﻬﻤـﺎك ﻓﯽ ﻏـﻮاﯾﺘﻪ‪ ،‬و اﻟﺘﻬـﻮر ﻓﯽ ﻋﻤـﺎﯾﺘﻪ‪ ،‬و اﻟﺘﻤﺴـﮏ ﺑﺸـﻘﺎوﺗﻪ‪ ،‬و اﻟﺘﻌّﺘﻪ ﻓﯽ ﻋﻨـﺎده‪ ،‬و اﻟﺘﻌّﻤﻪ ﻓﯽ ﻟـﺪاده‪ ،‬ﻓﻠـﺞ ﻓﯽ‬‫اﻟﻄﻐﯿـﺎن‪ ،‬و أوﺿﻊ ﻓﯽ اﻟﮑﻔﺮان‪ ،‬و ﺗﺒﺠـﺢ ﺑﺎﻟﻌـﺪوان‪ ،‬و ﻋﻤﻪ ﻓﯽ ﻏﻤﺮﺗﻪ و ﺗﺮدي ﻓﯽ ﺳـﮑﺮﺗﻪ‪ ،‬و ﺗﺴـﮑﻊ ﻓﯽ ﺳـﺮب اﻟﺮدي‪ ،‬و اﻧﻬـﺎر ﻓﯽ ﻫﻮة‬‫اﻟﻬﻮي‪ ،‬و ﺗﻤﺎدي ﻓﯽ اﻏﺘﺮاره‪ ،‬و أﺻـﺮ ﻋﻠﯽ اﻧﮑﺎره‪ ،‬و ﻟﻬـﺞ ﺑﻐـّﯿ ﮥ‪ ،‬و أوﻟﻊ ﺑﺒﻐﯿﻪ‪ ،‬و ﺧﺐ ﻓﯽ ﻏﻠﻮاﺋﻪ‪ ،‬و ﺧﺒﻂ ﻓﯽ ﻋﺸﻮاﺋﻪ و أﺧﻠﺪ اﻟﯽ ﻫﻮاه‪ ،‬و‬‫ﺗﻬﻮك ﻓﯽ ﻋﻤﺎه‪ ،‬و ﻣﺮن ﻓﯽ اﻟﻌﺪوان‪ ،‬و ﺷﺮه ﺑﺎﻟﻔﺴﻖ و اﻟﻌﺼﯿﺎن ﻓﻮﺿﺢ ﻋﻨﺪ أﻫﻞ اﻻﯾﻤﺎن ﺷﻘﺎﻗﻪ و ﻋﻨﻮده‪ ،‬و ﺑﺪي ﻟﺪﯾﻬﻢ ﻧﻔﺎﻗﻪ و ﮐﻨﻮده‪ ،‬و‬‫ﺗﺒّﯿﻦ اﻟﺤﺎده و ﻓﺴﻮﻗﻪ و ﺟﺤﻮده و ﻣﺮوﻗﻪ‪.‬‬‫و أﻧﻪ ﻗﺪ زاغ ﻋﻦ اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ اﻟﻤﺜﻠﯽ‪ ،‬و ﻓﺼﻢ اﻟﻌﺮوة اﻟﻮﺛﻘﯽ‪ ،‬و ﺣﺎد ﻋﻦ ﺳﻮاء اﻟﺼـﺮاط‪ ،‬و ذﻫﺐ ﻋﺮﯾﻀﺎ ﻓﯽ اﻟﻐﻠﻮ و اﻻﻓﺮاط‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻎ ﻓﯽ اﻟﺤﯿﻮة‬‫و اﻻﻗﺴـﺎط‪ ،‬رﮐﺐ ﺳـﻨﻦ اﻟﻀـﻼﻟﮥ و اﻟﻬﻮان‪ ،‬و ﺧﻠﻊ ﻋﻦ ﻋﻨﻘﻪ رﺑﻘـﮥ اﻻﯾﻤﺎن‪ ،‬و ﻧﻔﺾ اﻟﯿـﺪ ﻋﻦ اﻻﯾﻘﺎن‪ ،‬و ﺧﺮج ﺧﺮوج اﻟﺸـﻌﺮة ﻋﻦ أﻓﻀـﻞ‬‫اﻻدﯾﺎن‪ ،‬و ﺗﻌﻠﻖ ﺑﺤﺒﺎﺋﻞ اﻟﺸﯿﻄﺎن‪ ،‬و اﺟﺘﺮح ﻋﻈﯿﻤﺎ ]‪ [1‬ﺷﺮح اﻟﻨﻬﺞ ج ‪ 13‬ص ‪295‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪200 :‬‬‫و ﻗﺎرف اﺛﻤﺎ ﻣﺒﯿﻨﺎ و أذﻧﺐ ﺟﺴـﯿﻤﺎ‪ ،‬و اﺟﺘﺮم ﻓﺨﯿﻤﺎ‪ ،‬و ﺟﺮ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴﻪ اﻟﺒﻮاﺛﻖ‪ ،‬و ﺻﺮم ﻣﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻌﻼﺋﻖ‪ ،‬و اﻃﺮح اﻟﻮﺛﺎﺋﻖ‪ ،‬و ﺿّﯿﻊ اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 142‬از ‪225‬‬‫ﺣﻤﻞ ﻧﻔﺴﻪ ﻋﻠﯽ أﻓﻀـﺢ اﻟﻤﻬﺎﻟﮏ و اﻟﻤﺨﺎوف‪ ،‬و رﻣﯽ ﺑﻬﺎ ﻓﯽ أﻗﻄﻊ اﻟﻤﻬﺎوي و اﻟﻤﺘﺎﻟﻒ‪ ،‬و أﻗﺤﻤﻬﺎ ﻓﯽ أﺷﺪ اﻟﻤﻌﺎﻃﺐ‪ ،‬و أﻗﺎﻣﻬﺎ ﻓﯽ أﻧﮑﺮ‬‫اﻟﻤﺸـﺎﺟﺐ ﻓﻮﻗﻒ ﻋﻠﯽ ﻏﺮر‪ ،‬و أﺷـﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﺧﻄﺮ‪ ،‬و ورد ﻣﺸـﺮع اﻟﺒﻮار‪ ،‬و ﺳـﺎر ﻓﯽ ﻣﺴـﺮح اﻟﺨﺴـﺎر‪ ،‬و رﮐﺐ ﻣﻄـّﯿ ﮥ اﻟﺘﺒـﺎر‪ ،‬و ﺧﺎض ﻏﻤﺮة‬‫اﻟﺪﻣﺎر‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﻋﻠﯽ ﺷـﻔﺎ ﺣﻔﺮة ﻣﻦ اﻟﻨﺎر‪ ،‬و ورد ﻣﻮارد أﻋﯿﺖ ﻣﻦ اﻻﺻﺪار‪ ،‬و ﺳـﺮب ﻓﯽ ﻣﺪارج اﻟﻘﻤﺎءة و اﻟﺼـﻐﺎر و ﻟﻢ ﯾﻨﺘﻔﻊ ﺑﺎﻟﻠﻤﺢ اﻟﺒﺎﺻﺮ‬‫ﻣﻦ ﻋﯿﺎن اﻻﻣﻮر‪ ،‬و اﻧﻬﻤﮏ ﻓﯽ اﻟﮑـﺬب و اﻟﻤﯿﻦ و اﻟﺨـﺪع و اﻟﺰور‪ ،‬ﺳـﻠﮏ ﻣـﺪارج اﻟﺸـﯿﺎﻃﯿﻦ ﺑﺘﻠﻔﯿﻖ اﻻﺑﺎﻃﯿﻞ‪ ،‬و ورد ﻣﻨﺎﻫﻠﻬﻢ ﻓﯽ ﺗﺰوﯾﻖ‬‫اﻻﺿﺎﻟﯿﻞ‪.‬‬‫و ﻗﺪ اﻏﺪﻓﺖ اﻟﻌﺼﺒﯿﮥ ﻋﻠﯿﻪ ﺟﻼﺑﯿﺒﻬﺎ‪ ،‬و أﻋﺸﺖ ﺑﺼﺮه ﻇﻠﻤﺘﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺄﺻﺒﺢ ﺧﺎﺋﻀﺎ ﻓﯽ دﻫﺎس اﻟﺤﯿﺮة‪ ،‬ﺧﺎﺑﻄﺎ ﻓﯽ دﯾﻤﺎس اﻟﻌﺸﻮة‪ ،‬ﮐﺪح ﻓﯽ ﻣﺤﻖ‬‫ﻧﻮر اﻟﺤﻖ آﻧﻔﺎ‪ ،‬و ﮐـﺪ ﻓﯽ اﻃﻔﺎء ﺿـﯿﺎء اﻟﺼـﺪق ﺻـﻠﻔﺎ‪ ،‬أﺷـﻌﻞ ﻧﺎر اﻟﻔﺘﻨـﮥ و اﻟﻌﻨﺎد‪ ،‬و أوﻗـﺪ ﺿـﺮام اﻻﺣﻦ و اﻟﻔﺴﺎد‪ ،‬و اﻧﺜﺎل ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺬب و‬‫اﻟﻌﻀـﯿﻬﮥ اﻧﺜﯿﺎﻻ‪ ،‬و اﻧﺴﻞ ﻋﻦ اﻟﻮرع و اﻟﺘﻘﯽ اﻧﺴﻼﻻ اﻗﺘﺤﻢ ﻣﺄوي اﻻدﻏﺎل و اﻟﻤﻮاﺳﮥ و اﻟﻀﻼل‪ ،‬و اﻗﺘﺤﻢ اﻟﺤﻖ و اﻻﻗﺒﺎل‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﺧﻮف اﻟﺮب‬‫اﻟﻤﺘﻌﺎل‪ ،‬ﻓﺠﻨـﺢ اﻟﯽ أردي اﻻﻫﻮاء‪ ،‬و ﺟﻤﺢ ﺑﻐﻠﻮاء أﺧﺒﺚ اﻵراء‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺮاﻗﺐ ﻣﻠﯿﮏ اﻻرض و اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬و ﻻ وزﻋﻪ ﻋﻦ اﻻﺳـﺘﻬﺘﺎر ﺑﺎﻻﻗﺬاع‬‫وازع اﻟﺤﯿـﺎء‪ ،‬ﺛﻠـﻢ ﺣﺼـﻦ اﻻﻧﺼـﺎف اﻟﻤـﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﺟﺰم ﺣﺒـﻞ اﻟـﻮرع‪ ،‬و ﻫـﺪم اس اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﺧﺮم ﻓﺮع اﻟﻤﺮوة‪ ،‬و ﺻــﺮم ﻋﺮوة اﻟﻤﺮاﻗﺒـﮥ ﻟﺮب‬‫اﻟﻌـﺎﻟﻤﯿﻦ‪ ،‬ازدﻫـﺎه اﻟﺸـﯿﻄﺎن ﻓﻤـﺎ ﻧـﺎزﻋﻪ اﻟﻘﯿـﺎد‪ ،‬ﺑـﻞ ﻋﻦ اﻟﺮﺷﺎد و اﺳـﺘﺨﻔﻪ اﻟﻬﻮي‪ ،‬ﻓﺠﺎر ﻋﻦ اﻟﺴـﺪاد‪ ،‬اﻏﺘﺎﻟﺘﻪ اﻟﻮﺳﺎوس اﻟﻤﺮدﯾـﮥ‪ ،‬و اﺣﺘﺎﻟﺘﻪ‬‫اﻟﻬﻮاﺟﺲ اﻟﻤﻐﻮﯾـﮥ‪ ،‬و اﻋﺘﺴﻒ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻤﺘﺎﻫـﮥ و أﮐﺜﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﮥ اﻟﺨﯿﺎﻧﮥ‪ ،‬ﺟﻠﺐ ﻟﻨﻔﺴﻪ اﻟﻌﺎر و اﻟﻨﺎر ﺑﺎﻟﻤﺤﺎﯾﺪة ﻋﻦ ﻧﻘﻢ اﻟﺼﻮاب و اﻻﺳـﺘﺒﺼﺎر‪،‬‬‫أﺗﯽ ﺑﺎﻟﺨﺮاﻓﺎت اﻟﻤﻮّﺻﻠﮥ‪ ،‬و اﻟﺨﺰﻋﺒﻼت اﻟﻤﺤّﺒﺮة‪ ،‬اﻟﺘﯽ ﻧّﻤﻘﻬﺎ ﺑﻀﻼﻟﻪ‪ ،‬و أﻣﻀﺎﻫﺎ ﺑﺴﻮء رأﯾﻪ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪201 :‬‬‫ﻗـﺎده اﻟﻀـﻼل ﻓـﺄﺗﺒﻌﻪ‪ ،‬ﻓﻬﺠﺮ ﻻﻏﻄﺎ و ﺿﻞ ﺧﺎﺑﻄﺎ‪ ،‬ﺗﻘﺎﻋﺲ ﻋﻦ اﻟﯿﻘﯿﻦ و اﻻﻋﺘﺒﺎر‪ ،‬و ﺗﻘﺤﻢ ﻓﯽ وﻫـﺪة اﻟﺠﺤﻮد و اﻻﻧﮑﺎر‪ ،‬ﻧﺸـﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺨﺎﻟﺐ‬‫اﻟﺤﯿﻦ اﻟﺪاﺋﻢ‪ ،‬و ﺳﻠﺒﺖ ﻃﺮاوة ﻋﻘﻠﻪ ﺣﺐ اﻟﻤﯿﻦ اﻟﻼﺋﻢ‬‫اﺳﮑﺎﻓﯽ از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ اﺳﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳـﮑﺎﻓﯽ ﮐﻪ رد ﺑﻠﯿﻎ ﺑﺮ ﺟﺎﺣـﻆ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺟﺎﺑﺠـﺎ ﺗﻌﺼﺐ ﻓـﺎﺣﺶ و ﻧـﺎﺻﺒﯿﺖ و ﻋـﺪاوت و ﺑﻐﺾ او ﻇﺎﻫﺮ‬‫ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺑﺘﺸﻨﯿﻊ و ﺗﻘﺒﯿﺢ ﻋﻈﯿﻢ او را ﻧﻮاﺧﺘﻪ‪ ،‬از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ اﺳﺖ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺳﮑﺎﻓﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ در »اﻧﺴﺎب«‬‫اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب اﻧﺴﺎب ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺳـﮑﺎﻓﯽ أﺣﺪ اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﻣﻦ ﻣﻌﺘﺰﻟﮥ اﻟﺒﻐﺪادﯾﯿﻦ ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﻌﺮوﻓﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺮاﺑﯿﺴـﯽ‬‫ﯾﺘﮑﻠﻢ ﻣﻌﻪ و ﯾﻨﺎﻇﺮه و ﺑﻠﻐﻨﯽ أﻧﻪ ﻣﺎت ﻓﯽ ﺳﻨﮥ أرﺑﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳـﮑﺎﻓﯽ ﯾﮑﯽ از ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﺑﻐﺪادﯾﯿﻦ اﺳﺖ و ﺑﺮاي او ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﻌﺮوﻓﮥ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ‬‫ﻋﻠﯽ ﮐﺮاﺑﯿﺴﯽ ﺗﮑﻠﻢ ﻣﯽﮐﺮد ﺑﺎ او و ﻣﻨﺎﻇﺮه او ﻣﯽﻧﻤﻮد‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺳﮑﺎﻓﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﯾﺎﻗﻮت ﺣﻤﻮي در »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﻠﺪان«‬‫و ﯾﺎﻗﻮت ﺣﻤﻮي در »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﻠﺪان« ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﮥ آن ﭘﯿﺶ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺼﯿﺎن ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻻﺳـﮑﺎﻓﯽ ﻋﺪاده ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﻐﺪاد أﺣﺪ اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ‪ ،‬ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻨﺎﻇﺮ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 143‬از ‪225‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪Ghadirestan.com‬‬‫‪www‬ﺎن ﯾﻨﺎﻇﺮ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‬‫ﻒ‪ ،.‬و ﮐ‬‫ﻋﻣﺒﻘﺎﺤﻤتـ اﺪﻻﻧ ﺑﻮارﻦﻓﻋﯽﺒـاﻣﺪﺎ اﻣﻟ ﱠﮥﻠ اﻪﻻﺋأﺑﻤﻮﮥ اﺟﻻﻌﻃﻬﻔﺎرﺮ اﺟﻠﻻﺪﺳﺳـﻮﮑمﺎﻓﯽ ﻋﺪاده ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﻐﺪاد أﺣﺪ اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ‪ ،‬ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿ‬‫اﻟﮑﺮاﺑﯿﺴﯽ و ﯾﺘﮑﻠﻢ ﻣﻌﻪ ﻣﺎت ﻓﯽ ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ]‪[2‬‬‫ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر اﺳﮑﺎﻓﯽ را ﺑﻌﻈﻤﺖ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫»و ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻐﻨﯽ« ﮐﻪ ﻋﻠﻤﺎء ﺳﻨﯿﻪ ﻣﺎ ﺑﻌﺪ او ﻃﺮﯾﻖ ﻣﻨﺎﻇﺮه از او آﻣﻮﺧﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﭼﺮاغ ﻣﮑﺎﻟﻤﻪ ﺑﺮوﻏﻦ‬‫او ]‪ [1‬اﻻﻧﺴﺎب ص ‪ 35‬ط ﺑﻐﺪاد‪ ،‬ﻣﻨﺸﻮر اﻟﻤﺴﺘﺸﺮق د‪ .‬س‪ -‬ﻣﺮﺟﻠﯿﻮث‬‫]‪ [2‬ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﻠﺪان ج ‪ 1‬ص ‪ 181‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪202 :‬‬‫اﻓﺮوﺧﺘﻪ‪ ،‬اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳﮑﺎﻓﯽ را ﺑﻤﺰﯾﺪ ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ و اﺟﻼل ﺗﻔﺨﯿﻢ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫اﺑﻦ اﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾﺪ در »ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ« ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة را اﺳﮑﺎﻓﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾﺪ در ﺷـﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ در ﺷـﺮح ﻗﻮل و ﻣﻦ ﮐﺘﺎب ﮐﺘﺒﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﻟﯽ ﻃﻠﺤﮥ و اﻟﺰﺑﯿﺮ ﻣﻊ ﻋﻤﺮان ﺑﻦ اﻟﺤﺼﯿﻦ اﻟﺨﺰاﻋﯽ و‬‫ذﮐﺮ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻻﺳﮑﺎﻓﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻘﺎﻣﺎت« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و اﻣﺎ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻻﺳﮑﺎﻓﯽ ﻓﻬﻮ ﺷﯿﺨﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺳﮑﺎﻓﯽ‪ ،‬ﻋﺪه ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻓﯽ اﻟﻄﺒﻘﮥ اﻟﺴﺎﺑﻌﮥ ﻣﻦ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ ﻣﻊ ﻋﺒﺎد ﺑﻦ‬‫ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﺼـﯿﻤﺮي و ﻣﻊ زرﻗﺎن و ﻣﻊ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ اﻟﻬﯿﺜﻢ اﻟﺼﻮﻓﯽ‪ ،‬و ﺟﻌﻞ اول اﻟﻄﺒﻘﺎت ﺛﻤﺎﻣﮥ ﺑﻦ اﺷﺮس اﺑﺎ ﻣﻌﻦ‪ ،‬ﺛﻢ اﺑﺎ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ ،‬ﺛﻢ‬‫أﺑـﺎ ﻣﻮﺳـﯽ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﺻﺒﯿـﺢ اﻟﻤﺮاد‪ ،‬ﺛﻢ اﺑـﺎ ﻋﻤﺮان ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﻋﻤﺮان‪ ،‬ﺛﻢ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺷﺒﯿﺐ‪ ،‬ﺛﻢ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻌﺴـﮑﺮي‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ روح اﻟﻌﺴـﮑﺮي‪ ،‬ﺛﻢ اﺑﺎ ﯾﻌﻘﻮب ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸـﺤﺎم‪ ،‬ﺛﻢ اﺑﺎ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﺼﺎﻟـﺢ‪ ،‬ﺛﻢ ﺻﺎﻟـﺢ ﻗﺒﮥ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺠﻌﻔﺮ ان ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ‬‫ﺟﺮﯾﺮ و ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﯿﺴـﺮ‪ ،‬ﺛﻢ اﺑﺎ ﻋﻤﺮان ﺑﻦ اﻟﻨﻘﺎش‪ ،‬ﺛﻢ اﺑﺎ ﺳـﻌﯿﺪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻻﺳـﻌﺪي‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺒﺎد ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬ﺛﻢ اﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ اﻻﺳـﮑﺎﻓﯽ‬‫ﻫﺬا‪.‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﺑا ﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻓﺎﺿـﻼ ﻋﺎﻟﻤﺎ و ﺻـّﻨﻒ ﺳﺒﻌﯿﻦ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﮑﻼم‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺬي ﻧﻘﺾ ﮐﺘﺎب اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿﮥ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻓﯽ‬‫ﺣﯿﺎﺗﻪ‪ ،‬و دﺧﻞ اﻟﺠﺎﺣﻆ اﻟﻮارﻗﯿﻦ ﺑﺒﻐـﺪاد ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﻐﻼم اﻟﺴﻮادي اﻟﺬي ﺑﻠﻐﻨﯽ اﻧﻪ ﺗﻌﺮض ﻟﻨﻘﺾ ﮐﺘﺎﺑﯽ‪ ،‬و اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﺟﺎﻟﺲ ﻓﺎﺧﺘﻔﯽ‬‫ﻣﻨﻪ ﺣﺘﯽ ﻟﻢ ﯾﺮه‪ ،‬و ﮐﺎن اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﯾﻘﻮل ﺑﺎﻟﺘﻔﻀـﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﻗﺎﻋـﺪة اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ ﺑﺒﻐﺪاد و ﯾﺒﺎﻟﻎ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻠﻮي اﻟﺮأي ﻣﺤﻘﻘﺎ ﻣﻨﺼـﻔﺎ ﻗﻠﯿﻞ‬‫ا ﻟ ﻌ ﺼﺒﯿ ﮥ ] ‪. [ 1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ]‪ [1‬ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ ﻻﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾﺪ ج ‪ 17‬ص ‪ 132‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪203 :‬‬‫اﺳـﮑﺎﻓﯽ را در ﮐﺘـﺎب ﻃﺒﻘـﺎت در ﻃﺒﻘﻪ ﺳـﺎﺑﻌﻪ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻣـﺪح و ﺳـﺘﺎﯾﺶ او ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑـﺂﻧﮑﻪ او ﻓﺎﺿـﻞ ﻋـﺎﻟﻢ ﺑﻮد‪ ،‬و‬‫ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮده ﻫﻔﺘـﺎد ﻣﺠﻠـﺪ در ﻋﻠﻢ ﮐﻼم‪ ،‬و ﻧﻘﺾ ﮐﺮده ﮐﺘﺎب »ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﻪ« را ﺑﺮ اﺑﻮ ﻋﺜﻤﺎن ﺟﺎﺣﻆ و ﻧﯿﺰ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ او ﻣﺤﻘﻖ و‬‫ﻣﻨﺼﻒ ﺑﻮد‬‫ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ ﻧﯿﺰ از اﺋﻤﻪ و اﮐﺎﺑﺮ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ اس‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺳﻨﻮي در »ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎء ﺷﺎﻓﻌﯿﮥ«‬‫و ﺟﻼـﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ و ﻧﺒـﺎﻟﺖ ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﺠﺒﺎر ﺧﻮد ﻫﻮﯾـﺪا و آﺷـﮑﺎر اﺳﺖ« ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﺳـﻨﻮي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 144‬از ‪225‬‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در )ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎء ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ( ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺠﺒـﺎر ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺠﺒـﺎر اﻷﺳﺘﺮآﺑـﺎدي‪ ،‬اﻣـﺎم اﻟﻤﻌﺘﺰﻟـﮥ‪ ،‬ﮐـﺎن ﻣﻘﻠـﺪا ﻟﻠﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ اﻟﻔﺮوع‪ ،‬و ﻋﻠﯽ رأي‬‫اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ ﻓﯽ اﻻﺻﻮل‪ ،‬و ﻟﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﺸﻬﻮرة‪ ،‬ﺗﻮﻟﯽ ﻗﻀﺎء اﻟﻘﻀﺎة ﺑﺎﻟﺮي‪ ،‬ورد ﺑﻐﺪاد ﺣﺎﺟﺎ‪ ،‬و ﺣﺪث ﺑﻬﺎ ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﮐﺜﯿﺮﯾﻦ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ذي اﻟﻘﻌﺪة ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ ﻋﺸﺮة و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ذﮐﺮه اﺑﻦ اﻟﺼﻼح ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎء ﺷﺎﻓﻌﯿﮥ«‬‫»و ﻓﻘﯿﻪ ﻧﺤﺮﯾﺮ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻻﺳﺪي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎء ﺷﺎﻓﻌﯿﮥ ﮔﻔﺘﻪ«‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر ﺑﻦ‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺨﻠﯿﻞ اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﺮي و اﻋﻤﺎﻟﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺬﻫﺐ و ﻫﻮ ﻣﻊ ذﻟﮏ‬‫ﺷﯿـﺦ اﻻـﻋﺘﺰال‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟﻤﺼـﻨﻔﺎت اﻟﮑﺜﯿﺮة ﻓﯽ ﻃﺮﯾﻘﺘﻬﻢ و ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎﺗﻪ‪ :‬و ﻣﻦ اﺟﻞ ﻣﺼـﻨﻔﺎﺗﻪ‪ ،‬و اﻋﻈﻤﻬﺎ ﮐﺘﺎب‬‫»دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة« ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪﯾﻦ اﺑﺎن ﻓﯿﻪ ﻋﻦ ﻋﻠﻢ و ﺑﺼـﯿﺮة ﺣﻤﯿﺪة و ﻗﺪ ﻃﺎل ﻋﻤﺮه‪ ،‬و رﺣﻞ اﻟﻨﺎس إﻟﯿﻪ ﻣﻦ اﻻﻗﻄﺎر و اﺳـﺘﻔﺎدوا ﺑﻪ ﻣﺎت ﻓﯽ ذي‬‫اﻟﻘﻌﺪة ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ ﻋﺸﺮة و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ]‪ [1] .[2‬ﻃﺒﻘﺎت اﺳﻨﻮي ج ‪ 1‬ص ‪354‬‬‫]‪ [2‬ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎء اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻟﻼﺳﺪي ص ‪ 25‬اﻟﻄﺒﻌﮥ اﻟﺜﺎﻣﻨﮥ‬‫اﺑﻦ روز ﺑﻬﺎن ﻋﺪاوت ﺟﺎﺣﻆ را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺎﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﻧﮑﺎر ﻧﻤﻮده‬‫»و از ﻏﺮاﺋﺐ اﻣﻮر ﮐﻪ ﺑﻨـﺎي اﻧﺼـﺎف از ﺑﯿـﺦ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و ﻧﺎﻇﺮ ﻣﺘـﺪﯾﻦ را ﺑﭽﺎر ﻣﻮﺟﻪ ﺣﯿﺮت ﻣﯽزﻧـﺪ‪ ،‬آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ ﻓﻀﻞ ﺑﻦ روزﺑﻬﺎن‬‫ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺰﯾﺪ ﻣﺠﺎزﻓﺖ و ﻋﺪوان‪ ،‬و ﻗﻠﺖ اﻃﻼع و ﻋﺪم ﺗﺘﺒﻊ اﻓﺎدات ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ اﻋﯿﺎن ﺑﺴﻤﺎع ﻧﺴﺒﺖ ﻋﺪاوت ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‬‫ﺑﺠﺎﺣﻆ ﺑﺮآﺷﻔﺘﻪ و ﮐﻠﻤﺎت ﻏﺮاﺑﺖ ﺻﻤﺎت ﻣﺘﻀﻤﻦ ﺟﺤﻮد و اﻧﮑﺎر ﮔﻔﺘﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺟﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه در ﮐﺘﺎب »ﻧﻬﺞ اﻟﺤﻖ و‬‫ﮐﺸﻒ اﻟﺼﺪق« ﻓﺮﻣﻮده«‪:‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺠﺎﺣﻆ و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻋﻈﻢ اﻟﻨﺎس ﻋﺪاوة ﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪:‬‬‫ﺻﺪق ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‬‫ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬ﻧﺤﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻻ ﯾﻘﺎس ﺑﻨﺎ اﺣﺪ«‬‫ﮐﯿﻒ ﯾﻘﺎس ﺑﻘﻮم ﻣﻨﻬﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و اﻻﻃﯿﺒﺎن ﻋﻠﯽ و ﻓﺎﻃﻤﮥ‪ ،‬و اﻟﺴـﺒﻄﺎن اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﺤﺴـﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﺸﻬﯿﺪان اﺳﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺣﻤﺰة و ذو اﻟﺠﻨـﺎﺣﯿﻦ ﺟﻌﻔﺮ و ﺳـﯿﺪ اﻟﻮادي ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬و ﺳـﺎﻗﯽ اﻟﺤﺠﯿـﺞ ﻋﺒـﺎس‪ ،‬و ﺣﻠﯿﻢ اﻟﺒﻄﺤﺎء و اﻟﻨﺠـﺪة و اﻟﺨﯿﺮ ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬و اﻻﻧﺼﺎر‬‫اﻧﺼﺎرﻫﻢ‪ ،‬و ﻟا ﻤﻬﺎﺟﺮ ﻣﻦ ﻫﺎﺟﺮ إﻟﯿﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﺼـﺪﯾﻖ ﻣﻦ ﺻﺪﻗﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﻔﺎروق ﻣﻦ ﻓﺎرق ﺑﯿﻦ اﻟﺤﻖ و اﻟﺒﺎﻃﻞ ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﺤﻮاري ﺣﻮارﯾﻬﻢ‪ ،‬و ذو‬‫اﻟﺸﻬﺎدﺗﯿﻦ ﻻﻧﻪ ﺷﻬﺪ ﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﻻ ﺧﯿﺮ اﻻ ﻓﯿﻬﻢ و ﻟﻬﻢ و ﻣﻨﻬﻢ و ﻣﻌﻬﻢ‪ ،‬و اﺑﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ‪» :‬اﻧﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺨﻠﯿﻔﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟﺴﻤﺎء اﻟﯽ اﻻرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ‬‫ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫و ﻟﻮ ﮐﺎﻧﻮا ﮐﻐﯿﺮﻫﻢ ﻟﻤﺎ‬‫ﻗﺎل ﻋﻤﺮ ﻟﻤﺎ ﻃﻠﺐ ﻣﺼﺎﻫﺮة ﻋﻠﯽ اﻧﯽ ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﻞ ﺳـﺒﺐ و ﻧﺴﺐ ﻣﻨﻘﻄﻊ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣـﮥ اﻻ ﺳـﺒﺒﯽ و‬‫ﻧ ﺴﺒ ﯽ ‪.‬‬
‫ﻓﺎﻣﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﻠﻮ اﻓﺮدﻧﺎ ﻵﯾﺎﺗﻪ اﻟﺸـﺮﯾﻔﮥ و ﻣﻘﺎﻣﺎﺗﻪ اﻟﮑﺮﯾﻤﮥ و ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ اﻟﺴـﻨﯿﮥ ﻻﻓﻨﯿﻨﺎ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻄﻮاﻣﯿﺮ اﻟﻄﻮال‪ ،‬اﻟﻌﺮق ﺻـﺤﯿﺢ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﺸﺄ ﮐﺮﯾﻢ‪ ،‬و‬‫اﻟﺸﺄن ﻋﻈﯿﻢ‪ ،‬و اﻟﻌﻤﻞ ﺟﺴﯿﻢ و اﻟﻌﻠﻢ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و اﻟﺒﯿﺎن ﻋﺠﯿﺐ‪ ،‬و اﻟﻠﺴﺎن ﺧﻄﯿﺐ‪ ،‬و اﻟﺼﺪر رﺣﯿﺐ‪ ،‬و اﺧﻼﻗﻪ وﻓﻖ اﻋﺮاﻗﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 145‬از ‪225‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪205 :‬‬‫و ﺣﺪﯾﺜﻪ ﯾﺸﻬﺪ ﻟﻘﺪﯾﻤﻪ‪ .‬ﻫﺬا ﻗﻮل ﻋﺪوه ]‪ [1‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫»اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﺑﺠﻮاب آن ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻗﻮل‪ :‬ﻣـﺎ ذﮐﺮ ﻣﻦ ﮐﻼم اﻟﺠﺎﺣﻆ ﺻـﺤﯿﺢ ﻻ ﺷﮏ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ان ﺗﺤﺼـﯽ‪ ،‬و ﻟﻮ أﻧﯽ ﺗﺼـﺪﯾﺖ ﻟﺒﻌﻀـﻬﺎ ﻻﻏﺮﻗﺖ‬‫ﻓﯿﻬﺎ اﻟﻄﻮاﻣﯿﺮ‪.‬‬‫و أﻣﺎ ﻣﺎ ذﮐﺮ أن اﻟﺠﺎﺣﻆ ﮐﺎن ﻣﻦ أﻋﺪاﺋﻪ ﻓﻬﺬا ﮐﺬب‪ ،‬ﻻن ﻣﺤﺒﮥ اﻟﺴـﻠﻒ ﻻ ﯾﻔﻬﻢ اﻻ ﻣﻦ ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋﻠﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻫﺬه اﻟﻤﺤﺒﮥ أﻣﺮا ﻣﺸﺘﻬﯿﺎ‪،‬‬‫ﻟﻠﻄﺒﻊ‪ ،‬و ﮐـﻞ ﻣﻦ ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ أﺣـﺪ ﻣﻦ اﻟﺴـﻠﻒ ﻓﻨﺤﻦ ﻧﺴـﺘﺪل ﻣﻦ ذﻟﮏ اﻟـﺬﮐﺮ ﻋﻠﯽ وﻓﻮر ﻣﺤﺒﺘﻪ اﯾﺎه‪ ،‬و ﻗـﺪ ذﮐﺮ اﻟﺠﺎﺣﻆ اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎﻟﻤﻨﺎﻗﺐ‪ ،‬و ﮐـﺬا ذﮐﺮه ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻫﺬا ﻣﻦ رﺳﺎﺋﻠﻪ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﯾﺤﮑﻢ ﺑﺄﻧﻪ ﻋﺪو ﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ﻫﺬا ﯾﺼﺢ ﻋﻠﯽ رأي‬‫اﻟﺮواﻓﺾ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﺮواﻓﺾ ﻻ ﯾﺤﮑﻤﻮن ﺑﺎﻟﻤﺤﺒـﮥ اﻻ ﺑﺬﮐﺮ ﻣﺜﺎﻟﺐ اﻟﻐﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻌﻨﺪﻫﻢ ﻣﺤّﺐ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﮐﺎن ﻣﺒﻐﺾ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬و ﺑﻬﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ ﯾﻤﮑﻦ‬‫أن ﯾﮑﻮن اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻋﺪوا‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[2‬‬‫»و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤـﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺗﮑـﺬﯾﺐ اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن در ﻧﺴـﺒﺖ ﮐﺬب »ﺑﻌﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ‪ ،‬اﺣﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ دار اﻟﮑﺮاﻣﮥ« ﻣﻼﺣﻈﻪ اﻓﺎده ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ‬‫ﻣﻨﻘﻮل ﺷـﺪ ﮐﻪ در آن ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﻨـﺎﺻﺒﯽ ﺑﻮدن ﺟﺎﺣـﻆ ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺧﺮاﻓﺎت و ﻫﻔﻮات ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻋﺠﺎﺋﺐ ﺗﺮﻫﺎت و ﻏﺮاﺋﺐ ﺗﻌﺼـﺒﺎت اﺳﺖ و رّد ﺑﻠﯿﻎ آن از ﺷـﯿﺦ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳـﮑﺎﻓﯽ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺷﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ﻋﺜﻮر ﺑﺮ آن ﻧﻬﺎﯾﺖ‬‫ﺷﻨﺎﻋﺖ اﯾﻦ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﺻﺪق ﻋﻼﻣﻪ ﺣّﻠﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﮐﺎﻟﻨﺎر ﻋﻠﯽ ﻋﻠﻢ روﺷﻦ ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫و از اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﺻﺪور اﯾﻦ ﺗﮑﺬﯾﺐ‪ ،‬و اﻧﮑﺎر ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ و اﺻﺮار‪ ،‬در اﺧﻔﺎء ]‪ [1‬ﻧﻬﺞ اﻟﺤﻖ و ﮐﺸﻒ اﻟﺼﺪق ص ‪107‬‬‫]‪ [2‬دﻻﺋﻞ اﻟﺼﺪق ﻟﻠﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﻦ اﻟﻤﻈﻔﺮ ج ‪ 2‬ص ‪ 364‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﺑﻄﺎل اﻟﺒﺎﻃﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪206 :‬‬‫و ﺳﺘﺮ ﺣﻖ واﺿﺢ ﮐﻔﻠﻖ اﻟﻨﻬﺎر ﭼﻨﺪان ﻣﺴﺘﻌﺠﺐ و ﻣﺴﺘﻐﺮب ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﻃﺮﯾﻘﻪ ﻣﺮﺿﯿﻪ او ﺗﮑﻠﻢ ﺑﻬﻮاﺟﺲ و ﺗﻘﻮل ﺑﻮﺳﺎوس اﺳﺖ‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﻧﯿﺰ ﻋﺪاوت ﺟﺎﺣﻆ را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺎﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﻧﮑﺎر ﮐﺮده‬‫ﻟﮑﻦ ﺧﯿﻠﯽ ﻋﺠﯿﺐ و ﻏﺮﯾﺐ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﺑﺎ آن ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن و ﻋﻈﻤﺖ و ﻧﺒﺎﻫﺖ و ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗـﺪﻗﯿﻖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻌﺘﻘـﺪﯾﻦ ﺟﻨﺎﺑﺶ‬‫اﺛﺒﺎت آن ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮ اﯾﻦ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻣﻌﯿﺐ‪ ،‬و اﻧﮑﺎر دور از ﮐﺎر اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﮔﻮل ﺧﻮرده اﻓﺎدات رﻧﮕﯿﻦ ﺑﺨﺎﻣﻪ ﺑﺪاﯾﻊ ﻧﮕﺎر ﺳﭙﺮده اﺳﺖ‪،‬‬‫و از ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺑﺪاﻫﺖ و ﻣﻌﺎﻧﺪت ﺻـﺮاﺣﺖ ﺑﺎﮐﯽ ﺑﺮﻧﺪاﺷـﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﻈﻬﻮر ﺻﺪق ﻣﻼزﻣﺎن ﺟﻨﺎﺑﺶ از اﻓﺎده اﺳﺘﺎدﺷﺎن اﻋﻨﯽ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‬‫ﻫﻢ اﻋﺘﻨﺎ ﻧﺴﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻓﻀـﻞ ﺑﻦ روزﺑﻬـﺎن ﺷـﯿﺮازي در »اﺑﻄـﺎل اﻟﺒﺎﻃﻞ« ﺑﺠﻮاب اواﺋﻞ ﻣﻄﻠﺐ اول از ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺛﻠﺚ ﮐﻪ در ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺧﺎرﺟﯿﻪ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺟﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﻤﻄﻠﺐ اﻻول ﻓﯽ ﻧﺴﺒﻪ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﻠﺤﻖ أﺣﺪ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﯽ ﺷﺮف اﻟﻨﺴﺐ ﮐﻤﺎ‬‫ﻗﺎل‪» :‬ﻧﺤﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻻ ﯾﻘﺎس ﺑﻨﺎ أﺣﺪ«‬‫ﻗﺎل اﻟﺠﺎﺣﻆ و ﻫﻮ ﻣﻦ أﻋﻈﻢ اﻟﻨﺎس ﻋﺪاوة ﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ :‬ﺻﺪق ﻋﻠﯽ ﻓﯽ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻧﺤﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻻ ﯾﻘﺎس ﺑﻨﺎ أﺣﺪ اﻟﺦ‬‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬ﻣﺎ ذﮐﺮ ﻣﻦ ﮐﻼم اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻓﺼﺤﯿﺢ ﻻ ﺷﮏ ﻓﯿﻪ اﻟﯽ آﺧﺮ ﻣﺎ ﻗﺎل‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 146‬از ‪225‬‬‫»و آﻧﭽﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ اﺑﻮ ﻋﺜﻤﺎن ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ را اوﻻ از اﻋﺎﻇﻢ اﻋﺪاي ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻗﺮار داده‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ﻓﻀﺎﺋﻞ آن‬‫ﺟﻨـﺎب را از »رﺳـﺎﻟﻪ ﻏﺮاء« او ﮐﻪ در ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻌﺒﺎرات ﻓﺼـﯿﺤﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺻـﺤﯿﺤﻪ و ﻣﺰاﯾﺎي‬‫ﺻﺮﯾﺤﻪ آن ﺟﻨﺎب ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﻤﻄﺎﻟﻌﻪ آن ﻧﺎﻇﺮ ﻣﺎﻫﺮ را ﻣﯿﺴﺰد ﮐﻪ اﻧﮕﺸﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪207 :‬‬‫ﺣﯿﺮت ﺑﺪﻧﺪان ﮔﺰد‪ ،‬ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﺷﺮﯾﻒ رﺿﯽ در »ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺧﻄﺒﻪ ﮐﻪ ﻣﺼﺪر اﺳﺖ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ‪:‬‬‫»اﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس ﻧا ﺎ أﺻﺒﺤﻨﺎ ﻓﯽ دﻫﺮ ﻋﻨﻮد و زﻣﻦ ﮐﻨﻮد‪ ،‬ﯾﻌﺪ ﻓﯿﻪ اﻟﻤﺤﺴﻦ ﻣﺴﯿﺌﺎ‪ ،‬و ﯾﺰداد اﻟﻈﺎﻟﻢ ﻓﯿﻪ ﻋﺘﻮا« اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫ﻓﺮﻣﻮده«‪:‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺮﺿﯽ‪ :‬رﺑﻤﺎ ﻧﺴﺒﻬﺎ ﻣﻦ ﻻ ﻋﻠﻢ ﻟﻪ اﻟﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ و ﻫﯽ ﮐﻼم أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﻟﺬي ﻻ ﯾﺸﮏ ﻓﯿﻪ و أﯾﻦ اﻟﺬﻫﺐ ﻣﻦ اﻟﺮﻏﺎم ]‪،[2‬‬‫و اﻟﻌﺬب ﻣﻦ اﻻﺟﺎج‪ ،‬و ﻗﺪ دل ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ اﻟﺪﻟﯿﻞ اﻟﺨﺮﯾﺖ‪ ،‬و ﻓﻘﺪه اﻟﻨﺎﻗﺪ اﻟﺒﺼﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻓﺎﻧﻪ ذﮐﺮ ﻫﺬه اﻟﺨﻄﺒﮥ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب‬‫»اﻟﺒﯿﺎن و اﻟﺘﺒﯿﯿﻦ« و ذﮐﺮ ﻣﻦ ﻧﺴﺒﻬﺎ اﻟﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺛﻢ ﺗﮑﻠﻢ ﻣﻦ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺑﮑﻼم ﻓﯽ ﻣﻌﻨﺎﻫﺎ اﻟﺦ ]‪.[4] -[3‬‬‫»و أﯾﻦ ﮐﻼم ﺷـﺮﯾﻒ رﺿـﯽ ﻧﺺ اﺳﺖ در دﻟﯿﻞ ﻣﺎﻫﺮ و ﻧﺎﻓﺬ ﺑﻮدن ﻋﻤﺮو اﺑﻦ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﮑﻼم ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﮐﻪ‬‫ﺻـﺎﺣﺐ »ﻧﻬـﺞ اﻟﺒﻼﻏـﮥ« ﺑﺴـﺒﺐ ذﮐﺮ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺟﺎﺣـﻆ ﺧﻄﺒﻪ ﻣـﺬﮐﻮره را در ﮐﺘﺎب »ﺑﯿﺎن و ﺗﺒﯿﯿﻦ« ﻣﻨﺴﻮﺑﺎ اﻟﯽ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‬‫ﺣﮑﻢ ﺑﺒﻮدن آن از ﮐﻼم ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺷﺨﺼـﯽ را ﮐﻪ در ﻧﻘـﺪ ﮐﻼـم ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻣﺮﺿـﯽ رﺿـﯽ ﺑـﻞ دﻟﯿـﻞ او ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬از اﻋﻈﻢ اﻋـﺪاي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ]‪ [1‬ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ‪ :‬اﻟﺨﻄﺒﮥ ‪.32‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺮﻏﺎم ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺮاء‪ :‬اﻟﺘﺮاب‪ -‬اﻟﺘﺮاب اﻟﻤﺨﺘﻠﻂ ﺑﺎﻟﺮﻣﻞ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ‪ :‬اﻟﺨﻄﺒﮥ ‪ -32‬ﻓﯽ ذﯾﻠﻬﺎ‬‫]‪ [4‬ﻗﺎل اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ :‬ﻫﯽ ﺑﮑﻼم ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﺷﺒﻪ‪ ،‬و ﺑﻤﺬﻫﺒﻪ ﻓﯽ ﺗﺼﻨﯿﻒ اﻟﻨﺎس و ﺑﺎﻻﺧﺒﺎر ﻋﻤﺎ ﻫﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻘﻬﺮ و اﻻذﻻل و ﻣﻦ اﻟﺘﻘﯿﮥ‬‫و اﻟﺨﻮف اﻟﺒﯿﻖ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﺘﯽ وﺟـﺪﻧﺎ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻓﯽ ﺣﺎل ﻣﻦ اﻻﺣﻮال ﯾﺴـﻠﮏ ﻓﯽ ﮐﻼﻣﻪ ﻣﺴـﻠﮏ اﻟﺰﻫﺎد و اﻟﻌﺒﺎد‪ .‬اﻟﺒﯿﺎن و اﻟﺘﺒﯿﯿﻦ ج ‪ 2‬ص ‪71‬‬‫ط ﺑﯿﺮوت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪208 :‬‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻓﺮض ﮐﺮدن‪ ،‬ﻣﺎده ﻓﺎﺳـﺪه ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﻋـﺪوان اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻨﺎي اﻧﺼﺎف را ﺑﺂب ﻣﯽرﺳﺎﻧـﺪ‪ ،‬و رﺑﻊ ﻣﺮﺑﻊ ﻣﻌﺪﻟﺖ را ﻣﺼﻮر ﺑﺸـﮑﻞ‬‫ﺻﻨﻮﺑﺮي ﻧﺎر ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﺘﺎع ﺻﺒﺮ و ﻃﺎﻗﺖ را ﺑﺪاﻣﻦ ﺑﺎد ﻓﻨﺎ ﻣﯽآوﯾﺰد‪ ،‬و آب روي ﺻﺪق و راﺳﺘﯽ ﺑﺮ ﺧﺎك ﻣﺬﻟﺖ ﻣﯽرﯾﺰد‪.‬‬‫و آﻧﭽﻪ ﺟﻨـﺎب ﻗﺎﺿـﯽ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﺷﻮﺷﺘﺮي‪ ،‬ﺑـﺎ وﺟﻮد اﻋﻤـﺎل اﻏﻤـﺎض از »رﺳـﺎﻟﻪ ﻏﺮاء« او در ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﺳـﯿﺪ اﻻوﻟﯿـﺎء‪ ،‬و ﺣﻤﻞ آن ﺑﺮ ﻣﺤﻤﻞ‬‫ﻣﺴـﺘﻐﺮب ﻧﺰد اذﮐﯿـﺎء و اﻏﺒﯿـﺎء‪ ،‬اﺛﺒـﺎت ﻋـﺪاوﺗﺶ ﺑـﺎ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬از ﻗﻮل او ﺑﺎﺟﺮاء ﻣﯿﺮاث در اﻣﺎﻣﺖ‪ ،‬و وﺻﻮل آن‬‫ﺑﺤﻀـﺮت ﻋﺒـﺎس دون ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺮدن ﺗﻘّﺮب ﺑﻤﺄﻣﻮن ﻋﺒﺎﺳـﯽ ﻧﻤﻮده‪ ،‬در ﻧﻈﺮ ﺟﻠﯽ ﻋﺠﯿﺐﺗﺮ از ادﻋﺎي ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ زﻋﻢ ﺟﺮﯾـﺎن ﻣﯿﺮاث در اﻣـﺎﻣﺖ‪ ،‬ﺑﺮ ﺗﻘـﺪﯾﺮ ﺗﺴـﻠﯿﻢ وﺟﻮد اﯾﻦ زﻋﻢ از آن ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ ﺧﻄﺎي ﻧﻈﺮ او اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﺴـﺘﻠﺰم ﻋـﺪاوت اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺑﻨـﺎﺑﺮ اﯾﻦ زﻋﻢ‪ ،‬اﮐﺜﺮ اوﻗﺎت اﺣﺐ اﺣﺒﺎب از ﻣﯿﺮاث ﻣﺤﺮوم ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ﻣﺤﺒﻮب آن را ﻣﯽﺑﺮد‪ ،‬و‬‫ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ زﻋﻢ ﺟﺮﯾﺎن ﻣﯿﺮاث در اﻣﺎﻣﺖ‪ ،‬اﺑﻦ اﻟﻌﻢ ﺑﺎ وﺟﻮد ﻋﻢ ﻣﺤﺠﻮب‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﻦ ﻗﻮل از ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻤﻮﺟﺐ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻗﺎﺿـﯽ‪،‬‬‫ﺑﺠﻬﺖ ﺗﻘﺮب ﺑﻤﺄﻣﻮن ﻋﺒﺎﺳـﯽ ﺳـﺮزده ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻏﺮض او از ﺗﻠﻔﻆ ﺑﺂن ارﺿﺎء ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬از آن ﻋﺪاوت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را‬‫ﮐﻪ از اﻣﻮر ﻗﻠﺒﯿﻪ اﺳﺖ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﮔﺬراﻧﯿﺪن ﺷﺨﺺ اﻧﺼﺎف را ﺑﻘﺘﻞ رﺳﺎﻧﯿﺪن اﺳﺖ‪.‬‬‫و اﻋﺠﺐ اﻟﻌﺠـﺎﺋﺐ دﯾﮕﺮ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم آﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب ﻗﺎﺿـﯽ در »ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﺣﮑﻢ ﺑﻪ ﺗﺸـﯿﻊ ﻣﺄﻣﻮن و دﯾﮕﺮ ﻋﺒﺎﺳـﯿﻪ ﻗﺎﺗﻠﯿﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ‬‫اﻃﻬﺎر ﻧﻤﻮده ﮐﻤﺎ ﺳﯿﺄﺗﯽ ﻧﻘﻠﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 147‬از ‪225‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪209 :‬‬‫ﭘﺲ ﻣﻘـﺎم ﺣﯿﺮت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣـﺄﻣﻮن و دﯾﮕﺮ ﻗﺎﺗﻠﯿﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ از ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬و ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ ﺑﯿﭽﺎره ﺑﺎ وﺟﻮد ﻣﺠﺎﻫﺮ ﺑﻮدن او ﺑﺤﺐ اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺘﺄﻟﯿﻒ »رﺳﺎﻟﻪ ﻏﺮاء« ﻣﺤﺾ ﺑﺰﻋﻢ ﺟﺮﯾﺎن ارث در ﺧﻼﻓﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺂن زﻋﻢ ﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺻـﺮح ﺑﻪ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﺑﻨﺎﺑﺮ ارﺿﺎء‬‫ﺑﻌﻀﯽ از ﻣﻠﻮك ﺷﯿﻌﻪ زﺑﺎﻧﺶ آﻟﻮده ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬از اﻋﺎدي ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﻓﺎﻋﺘﺒﺮوا ﯾﺎ اوﻟﯽ اﻻﻟﺒﺎب‪ِ ،‬إ ﱠن ﻫﺬا ﻟََﺸْﯽٌء ُﻋﺠﺎٌب‬‫‪.‬‬‫و اﮔﺮ ﭼﻪ وﺟﻪ ﺑﺴﻂ ﮐﻼم در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﺬﮐﺮ ﺣﺎل ﻣﻮدت ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ‪ ،‬و ﺧﺪﻣﺖ او ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﮑﻼم اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم در‬‫ﻧﻈﺮ ﺟﻠﯽ ﻏﯿﺮ ﺟﻠﯽ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﻓﺎﺋﺪه ﺑﺲ ﻋﻤﺪه در ﺿـﻤﻦ آن ﻣﻄﻮي‪ ،‬ﺷﺮﺣﺶ آﻧﮑﻪ ﻣﺜﻞ ﺟﺎﺣﻆ را ﮐﻪ »رﺳﺎﻟﻪ ﻏﺮاء« در ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم دارد‪ ،‬و ﻣﺜﻞ ﺷﺮﯾﻒ رﺿﯽ او را دﻟﯿﻞ ﺧﻮد در ﺷﻨﺎﺧﺖ ﮐﻼم اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﻧﺎﻗﺪ اﯾﻦ ﺟﻮﻫﺮ ﺛﻤﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ،‬از‬‫اﻋﻈﻢ اﻋـﺪاي آن ﺟﻨﺎب وﻻﯾﺖ ﻣﺂب ﻓﺮض ﮐﺮدن‪ ،‬اﺻـﻄﻼح ﺑﺪﯾﻊ اﻣﺎﻣﯿﮥ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻞ آﻧﮑﻪ اﻫﻞ ﻟﻐﺖ ﺻـﺤﺮاي ﻣﻬﻠﮏ را ﻣﻔﺎزه ﻧﺎﻣﻨﺪ‪ ،‬و‬‫اﻫﻞ ﻋﺮف ﻋﺎم اﻋﻤﯽ را ﺑﺼﯿﺮ ﺧﻮاﻧﻨﺪ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫و ﺑﻤﻄـﺎﻟﻌﻪ اﯾﻦ ﮐﻼم ﺑـﺪﯾﻊ اﻟﻨﻈﺎم ﻧﺎﻇﺮ ﻣﺎﻫﺮ را ﻣﯿﺴـﺰد ﮐﻪ اﻧﮕﺸﺖ ﺣﯿﺮت ﺑﺪﻧـﺪان ﮔﺰد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺟﺎﺣﻆ و ﻋـﺪاوت او ﺑﺎ ﺟﻨﺎب‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ﺗﺼـﻨﯿﻒ او ﮐﺘـﺎﺑﯽ در ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﻄـﺎﻋﻦ ﺑﻨﻔﺲ رﺳﻮل‪ ،‬اﻣﺮي اﺳﺖ در ﻏﺎﯾﺖ ﻇﻬﻮر و اﺷـﺘﻬﺎر‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﮐﻪ اﺳﺘﺎد ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﺣﻀﺮت رﺷﯿﺪ در ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ ﺟﻨﺎﺑﺶ‪ ،‬ﺟﺎﺑﺠﺎ ]‪ [1‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪28‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪210 :‬‬‫اﻏﺮاق و ﻣﺒـﺎﻟﻐﻪ را ﺑﮑـﺎر ﻣﯽﺑﺮد‪ ،‬ﺗـﺎ آﻧﮑـﻪ در ﻫﻤﯿـﻦ ﮐﺘـﺎب »اﯾﻀـﺎح« ]‪ [1‬ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده‪ :‬ﺑـﺂﻧﮑﻪ او آﯾﺘﯽ ﺑﻮد از آﯾـﺎت ﺧـﺎﻟﻖ ﮐﺎﺋﻨـﺎت‪،‬‬‫ﺑﻨـﺎﺻﺒﯿﺖ ﺟﺎﺣﻆ اﻋﺘﺮاف ﮐﺮده‪ ،‬و ذﮐﺮ ﺗﺼـﻨﯿﻒ او ﮐﺘﺎﺑﯽ در ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻣﻦ ﺑﻐﻀﻪ ﻧﻔﺎق ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺑﻌﺾ ﻣﻄﺎﻋﻦ از او ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﺟﻮاب‬‫آن از اﻫﻞ ﺳﻨﺖ آورده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺣﯿﺮت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﻤﺰﯾﺪ رﺷﺎدت و ﺳﻌﺎدت‪ ،‬در ﭘﺮده ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ ﺑﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ‪ ،‬ﻧﻐﻤﻪ ﺗﻔﻀﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿﺢ اﺳﺘﺎد و ﻣﻮﻻي‬‫ﺧﻮد ﻣﯽﺳـﺮاﯾﺪ‪ ،‬و ﺟﻨﺎب او را ﮐﺎذب و دروغ زن‪ ،‬و ﻣﻮﺟﻮد ﻣﺎده ﻓﺎﺳﺪه ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻋﺪوان‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻤﮏ در اﻓﺘﺮاء و ﮐﺬب و ﺑﻬﺘﺎن‪ ،‬و ﻋﻨﺎد و‬‫ﻟـﺪاد و ﻃﻐﯿـﺎن ﻣﯽﮔﺮداﻧـﺪ ﭼﻪ از ﻗﻮل او‪ :‬ﻣـﺎده ﻓﺎﺳـﺪه اﻟـﺦ ﺻـﺮاﺣﮥ ﻻزم ﻣﯽآﯾـﺪ‪ :‬ﮐﻪ اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ را‬‫ﺑﺠﺎﺣﻆ ﻣﺎده ﻓﺎﺳـﺪه ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﻋﺪوان اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ از آن ﻻزم ﻣﯽآﯾﺪ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﻨﺎي اﻧﺼﺎف را ﺑﺎب رﺳﺎﻧﯿﺪﻧﺪ و رﺑﻊ ﻣﻌﺪﻟﺖ ﻣﺼﻮر‬‫ﺑﺸـﮑﻞ ﺻـﻨﻮﺑﺮي ﻧﺎر ﮔﺮداﻧﯿﺪﻧـﺪ‪ ،‬و ﻣﺘﺎع ﺻﺒﺮ و ﻃﺎﻗﺖ ﺗﺠﻠﺪ ارﺑﺎب ﺗﻨﻘﯿﺪ و ذﮐﺎء‪ ،‬ﻻ ﺳـﯿﻤﺎ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ و اﻣﺜﺎﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻔﻀـﻼء را ﺑﺒﺎد ﻓﻨﺎ‬‫آوﯾﺨﺘﻨﺪ‪ ،‬و آﺑﺮوي ﺻﺪق و راﺳﺘﯽ را ﺑﺮ ﺧﺎك ﻣﺬﻟﺖ رﯾﺨﺘﻨﺪ اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻤﺎ ﺳﺮده ﺑﺘﺸﺎوﻗﻪ‬‫اﻋﺘﺮاف ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻔﻀﺎﯾﻞ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻨﺎﻓﯽ ﻋﺪواﺗﺶ ﻧﯿﺴﺖ‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﮥ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﺸـﻨﯿﻌﺎت و اﺳﺘﻬﺰاءات و اﻋﺘﺮاﺿﺎت و اﯾﺮادات‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ اﺗﻌﺎب ﻧﻔﺲ ﺷﺮﯾﻒ ﺧﻮد در ﻧﺴﺞ و ﺗﻠﻔﯿﻖ آن‬‫ﻓﺮﻣﻮده در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﺮ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ وارد ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬اﻫﻞ ﺣﻖ را ﺗﻮﺟﻪ ﺑﺠﻮاب آن ﺿـﺮور ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮ ﺧﻮد ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺗﺤﺮﯾﺮ‬‫ﺟﻮاب آن ﺣﻤﺎﯾﮥ ﻻﺳﺘﺎذه ﻻزم اﻓﺘﺎد‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺗﺒﺮﻋﺎ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ :‬ﮐﻪ زﻋﻢ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ]‪ [1‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪.191‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪211 :‬‬‫ﻣﻨﺎﻓﺎت ﺣﮑﻢ ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه‪ ،‬ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺟﺎﺣﻆ از اﻋﺎﻇﻢ اﻋﺪاي ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎ ﻧﻘﻞ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺤﺎﻣﺪ‬‫و ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺪاﯾﺢ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم از رﺳﺎﻟﻪ ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬زﻋﻢ ﻋﺠﯿﺐ و ﺗﻮﻫﻢ ﻏﺮﯾﺐ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﮐﻤﺎل ﺣﯿﺮت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن و اﻣﻌﺎن ﻧﻈﺮ اﻣﺮ ﻇﺎﻫﺮ را ﻫﻢ ﻧﺪرﯾﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻮﻫﻢ ﺳﺨﯿﻒ ﻣﺘﺸﺒﺚ ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﺮ آﺣﺎد ﻧﺎس‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 148‬از ‪225‬‬‫ﻓﻀـﻼ ﻋﻦ اوﺳﺎﻃﻬﻢ و اﮐﺎﺑﺮﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻤﺠﺮد ﺑﯿﺎن ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻧﺘﻔﺎء ﻋـﺪاوت ﻻزم ﻧﻤﯽآﯾـﺪ‪ ،‬ﭼﻪ در ﺑﻌﺾ اوﻗﺎت اﻋﺪاء‪ ،‬ﺑﺎ وﺻـﻒ‬‫ﮐﻤﺎل ﻋـﺪاوت و ﺑﻐﺾ‪ ،‬اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﺑﺎو ﻋـﺪاوت دارﻧـﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ اﻋﺘﺮاﻓﺸﺎن ﻫﺮﮔﺰ دﻟﯿﻞ ﻧﻔﯽ ﻋـﺪاوت و‬‫ﺑﻐﺾ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﯾﻦ اﻋﺘﺮاف اﻋـﺪا دﻟﯿـﻞ ﮐﻤـﺎل ﺛﺒﻮت و ﺗﺤﻘﻖ آن ﻓﻀﺎﺋـﻞ‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ آن ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﯾﻦ‬‫اﻋﺘﺮاﻓﺸﺎن ﻏﺎﯾﺖ ﺷﻨﺎﻋﺖ ﻋﺪاوﺗﺸﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬و اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺎ ﺷﻬﺪت ﺑﻪ اﻻﻋﺪاء ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺸﻬﻮر و ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ اﻋﺘﻨﺎي ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺼﺮاع ﻣﺸﻬﻮر ﻫﻢ ﻧﻔﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﺧﻼف آن ﺣﮑﻢ ﻋﺠﯿﺐ و ﻏﺮﯾﺐ آﻏﺎز ﻧﻬﺎدﻧﺪ‪ ،‬و داد رﺷﺎدت و‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﻫﺘﮏ ﻧﺎﻣﻮس اﺳﺘﺎد ﺧﻮد دادﻧﺪ‪.‬‬‫ﻓﺨﺮ اﻟـﺪﯾﻦ رازي در »رﺳـﺎﻟﻪ ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﺷـﺎﻓﻌﯽ« ﮐﻪ از اﯾﻦ رﺳـﺎﻟﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﻫﻢ در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »اﯾﻀﺎح« ﺑﻌﺾ ﺗﻠﻤﯿﻌﺎت او ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و أﻣـﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻓﺮوي أﻧﻪ ذﻫﺐ ﯾﻮﻣﺎ اﻟﯽ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬ﻓﻤﺮ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻐﻠـﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎم أﺣﻤـﺪ إﻟﯿﻪ و ﺗﺒﻌﻪ و أﺑﻄﺄ ﻋﻠﯽ ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ‬‫رﺟﻊ إﻟﯿﻪ ﻗﺎل ﻟﻪ ﯾﺤﯿﯽ‪:‬‬‫ﯾﺎ أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻢ ﻫﺬا؟ ﻓﻘﺎل أﺣﻤﺪ‪ :‬دع ﻋﻨﮏ ﻫﺬا و اﻟﺰم ذﻧﺐ اﻟﺒﻐﻠﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪ :‬و ﮐﺎن ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﺤﺴـﺪ ﻟﻠﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و ﻣﻊ ﻫﺬا ﯾﺤﺴﻦ اﻟﻘﻮل ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻢ روي ﺑﺄﺳـﻨﺎده ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‬‫أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪212 :‬‬‫ﺻﺪوق ﻻ ﺑﺄس ﺑﻪ‪.‬‬‫و روي اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﻋﻦ اﻟﺰﻋﻔﺮاﻧﯽ أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻋﻦ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﻮ ﮐﺎن اﻟﮑﺬب ﻣﻄﻠﻘﺎ ﻟﻤﻨﻌﺘﻪ ﻣﺮوﺋﺘﻪ ﻋﻦ أن ﯾﮑﺬب‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪ :‬و اﻧﻤﺎ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﺴﺄﻟﻮن ﯾﺤﯿﯽ ﻋﻨﻪ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﻗﺪ اﺷـﺘﻬﺮ ﻣﻦ ﺣﺴﺪه ﻟﻪ‪ ،‬و اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺎ ﺷﻬﺪت ﺑﻪ اﻻﻋﺪاء‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺷﻬﺪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﺼﺪق‬‫ﻟﻬﺠﮥ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻣﻊ ﺷﺪة ﺣﺴﺪه ﻟﻪ‪ ،‬و ﮐﺜﺮة ﻃﻌﻨﻪ ﻓﯽ ﮐﻞ ﻣﻦ أﻣﮑﻨﻪ اﻟﻄﻌﻦ ﻓﯿﻪ دل ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ أن اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﮐﺎن ﻓﯽ اﻟﻐﺎﯾﮥ اﻟﻘﺼﻮي‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻤﺎ ﻗـﺪم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺑﻐـﺪاد ﻟﺰﻣﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻤﺸـﯽ ﻣﻊ ﺑﻐﻠﺘﻪ ﻓﺒﻌﺚ ﯾﺤﯿﯽ إﻟﯿﻪ و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﯿﻒ ﺗﻤﺸـﯽ ﻣﻊ ﺑﻐﻠﮥ ﻫﺬا اﻟﺮﺟﻞ؟‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬و ﻟﻮ ﮐﻨﺖ ﻣﻦ اﻟﺠﺎﻧﺐ اﻵﺧﺮ ﮐﺎن أﻧﻔﻊ ﻟﮏ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫»از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ ﺷـﺪت ﺣﺴﺪ ﺷﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و ﮐﺜﺮت ﻃﻌﻦ او در ﻫﺮ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ او را ﻃﻌﻦ در‬‫او ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد‪ ،‬اﻋﺘﺮاف ﺑﺼـﺪق ﻟﻬﺠﻪ ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬و اﯾﻦ اﻋﺘﺮاف ﯾﺤﯿﯽ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻣﺼﺪاق و اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺎ ﺷـﻬﺪت ﺑﻪ اﻻﻋﺪاء اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ‬‫ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ اﻋﺘﺮاف ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ ﺷﺪت ﻋﺪاوت آن ﺣﻀﺮت‪ ،‬ﻣﺼﺪاق و اﻟﻔﻀﻼ ﻣﺎ‬‫ﺷﻬﺪت ﺑﻪ اﻻﻋﺪاء اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ اﻋﺘﺮاف دﻟﯿﻞ ﮐﺬب ﻧﺴﺒﺖ ﻋﺪاوت آن ﺣﻀﺮت ﺑﺠﺎﺣﻆ ﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺿﺮﺑﮥ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را در ﺧﻨﺪق ﻣﻨﮑﺮ اﺳﺖ‬‫و ﺻـﺎﺣﺐ »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼـم« ﮐﻪ از ﻧﻮاﺻﺐ ﻟﺌﺎم ﻫﻢ ﭘﺎ را ﻓﺮا ﺗﺮك ﻣﯽﮔـﺬارد‪ ،‬ﻧﯿﺰ اﯾﻦ ﻣﺼـﺮاع ﻣﺸـﻬﻮر را وارد ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻣﻨﺘﻬﯽ‬‫اﻟﮑﻼم« ]‪ [1‬ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻟﻠﻔﺨﺮ اﻟﺮازي ص ‪ -64‬اﻟﺒﺎب اﻟﺮاﺑﻊ ﻓﯽ ﺷﺮح اﺣﺎﻃﮥ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺑﻌﻠﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪213 :‬‬‫در ﻣﻘﺎم ﻗﺪح ﺷﺠﺎﻋﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و اﮔﺮ ﻗﺘﻞ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ ود را ﺑﺮاي ﺷـﺠﺎﻋﺖ ﻣﺮﺗﻀﻮي دﻟﯿﻞ آرﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻧﺺ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﺟﺎي ﺳـﺨﻦ ﺑﺮاي اﻫﻞ ﺣﻖ‬‫وﺳـﯿﻊ‪ ،‬و ﻣﯿﺪان ﻣﻨﺎﻇﺮه ﺑﺮاي اﻫﻞ ﺧﻼف‪ ،‬ﮐﻪ در ﭘﯽ اﻟﺰام اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺲ ﺗﻨﮓ ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﯿﻨﯽ ﮐﻪ ﻓﺮار ﺷـﺨﺺ و ﻟﻮ ﻣﺮة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 149‬از ‪225‬‬‫واﺣـﺪة ﻋﻨﺪ اﻻﻣﺎﻣﯿﮥ دﻟﯿﻞ ﺟﺒﻦ و ﻧﺎﻣﺮدي اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ از »ﮐﺸﻒ اﻟﺤﻖ« »و ﺣﻖ اﻟﯿﻘﯿﻦ« و »اﺣﻘﺎق« و »ﻣﺼﺎﺋﺐ« و »ﻣﺠﺎﻟﺲ« و ﻣﺎﻧﻨﺪ آن‬‫واﺿـﺢ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﻤﺮو ﻣـﺬﮐﻮر روز ﺟﻨـﮓ ﺑـﺪر زﺧﻤﯽ ﺧـﻮرده‪ ،‬ﺑﺸـﻬﺎدت ﮐﺘﺐ ﺗﻮارﯾـﺦ از ﻣﻘـﺎﺑﻠﻪ اﻫـﻞ اﺳـﻼم ﮔﺮﯾﺨﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻗﺘﻞ‬‫ﻧـﺎﻣﺮدي و آن ﻫﻢ ﺑﻠﻄـﺎﺋﻒ ﺣﯿـﻞ ﮐﻤـﺎ ﻓﯽ »اﻟﺒﺤـﺎر« و »ﺣﯿـﺎة اﻟﻘﻠﻮب« ﻣﻮﺟﺐ رﻓﻌﺖ ﺷﺄن ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎي آﻧﮑﻪ ﺑﺮ ﺧﻼف ﻋﻘﻞ و ﻧﻘﻞ‪،‬‬‫ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﻋﻼـﻣﺖ وﺿﻊ اﺳﺖ‪ ،‬از ﺟﻨـﺎب ﺳـﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ رواﯾﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ »ﻟﻀـﺮﺑﮥ ﻋﻠﯽ ﯾﻮم اﻟﺨﻨـﺪق أﻓﻀـﻞ ﻣﻦ ﻋﺒﺎدة اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ« و از آن ﺑﺮ‬‫اﻓﻀـﻠﯿﺖ ﻋﻠﯽ اﻻﻃﻼق اﺣﺘﺠﺎج ﻓﺮﻣﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬ﻣﻊ ﻫـﺬا ﭼﻮن اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﻘﺎﺗﻼت ﺑﺤﻀﻮر ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ وﻗﻮع ﯾﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‬‫ﺑﺸـﻬﺎدت اﻣﺎم اﻋﻈﻢ در ﺷـﺮح »ﺗﺠﺮﯾﺪ اﻟﻌﻘﺎﺋﺪ« ﺑﺒﺮﮐﺖ دﻋﺎي آن ﺟﻨﺎب ﭘﯿﺮاﯾﻪ ﻇﻬﻮر در ﺑﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﺧﺎرج ]‪ [1‬از داﺋﺮه ﺑﺤﺚ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪،‬‬‫ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻘﺖ إﻟﯿﻪ اﻻﺷﺎرة‪.‬‬‫آري ﺑﻤﻘﺘﻀﺎي ع »اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺎ ﺷﻬﺪت ﺑﻪ اﻻﻋﺪاء« ذﮐﺮ ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻋﻤﺮو ﻋﺒﺪود ﮐﻪ اﻣﺎم اﻋﻈﻢ و ﻣﺮﺷﺪ اﻓﺨﻢ او ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﺮاي اﻫﻞ ﺣﻖ در ﻣﺎ‬‫ﻧﺤﻦ ]‪ [1‬ﮐﻤﺎل ﻋﻨﺎد اﯾﻦ ﻣﺘﺤـﺬﻟﻖ و اﻻ ﻧﺰاد ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺻﺪور اﯾﻦ ﻣﻘﺎﺗﻼت را ﺑﺤﻀﻮر ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ﺣﺼﻮل آن ﺑﺒﺮﮐﺖ دﻋﺎي آن ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺟﺐ ﻧﻔﯽ ﺷﺠﺎﻋﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪214 :‬‬‫ﻓﯿـﻪ ﻣﻔﯿـﺪ اﺳـﺖ‪ ،‬ﭼﻪ در ﮐﺘﺐ ﻓﺮﯾﻘﯿﻦ ﻣﺮوي اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼـﻮن آن ﺷـﻘﯽ ]‪ [1‬ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ را ﺑﺮاﺑﺮ ﺧـﻮد ﺑﻤﻘـﺎوﻣﺖ دﯾـﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺮا ﻧﻨﮓ‬‫ﻣﯽآﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺗﻮ ﺷﻤﺸﯿﺮ زﻧﻢ‪ ،‬اﮔﺮ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ آﻣﺪي ﺗﯿﻎ ﻣﯽﮐﺸﯿﺪم‪ ،‬و اﮔﺮ ﻋﻤﺮ ﺑﻤﺒﺎرزت ﻗﺼﺪ ﮐﺮدي ﺳﺮ از ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ او ﻧﻤﯽﭘﯿﭽﯿﺪم‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻪ‬‫ﻟﺸﮕﺮ ﺧﻮد ﻣﻠﺤﻖ ﺷﻮ و ﮐﺴﯽ را از اﯾﺸﺎن ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﻣﻦ ﺑﻔﺮﺳﺖ اﻟﺦ ]‪.[2‬‬‫از اﯾﻦ ﮐﻼـم ﻋﺼﺒﯿﺖ ﻧﻈـﺎم‪ ،‬ﮐﻪ آﺛﺎر ﻧﺼﺐ و ﻋـﺪاوت از آن ﺳﺮاﺳـﺮ ]‪ [1‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﮑﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﺪﻣﯿﺮي در »ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان« در ﻟﻐﺖ ﺣﯿﺪره ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬و ﺑﺎرز ﯾﻮم اﻟﺨﻨـﺪق ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒـﺪود‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﺧﺮج ﯾﻨﺎدي ﻣﻦ ﯾﺒﺎرز‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﻟﻪ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻘﻨﻊ‬‫ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺪ ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻧﺎ ﻟﻪ ﯾﺎ ﻧﺒﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻋﻤﺮو اﺟﻠﺲ‪ ،‬ﻓﻨﺎدي ﻋﻤﺮو‪ :‬أﻻ ﻣﻦ ﯾﺒﺎرز؟ ﺛﻢ ﯾﺆﻧﺒﻬﻢ و ﯾﻘﻮل‪ :‬أﯾﻦ ﺟﻨﺘﮑﻢ اﻟﺘﯽ ﺗﺰﻋﻤﻮن ان ﻣﻦ‬‫ﻗﺘـﻞ ﻣﻨﮑﻢ ﯾـﺪﺧﻠﻬﺎ‪ ،‬أ ﻓﻼـ ﯾﺒﺮز اﻟﯽ رﺟﻞ ﻣﻨﮑﻢ؟ ﻓﻘﺎوم ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ ﻟﻪ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬اﻧﻪ ﻋﻤﺮو اﺟﻠﺲ‪ ،‬ﻓﻨﺎدي‬‫اﻟﺜﺎﻟﺜﮥ و ذﮐﺮ ﺷﻌﺮا‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﻋﻠﯽ و ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ ﻟﻪ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻋﻤﺮو‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ان ﮐﺎن ﻋﻤﺮوا‪ ،‬ﻓﺄذن ﻟﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪،‬‬‫ﻓﻤﺸـﯽ إﻟﯿﻪ ﺣﺘﯽ أﺗـﺎه‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ ﻋﻤﺮو‪ :‬ﻣﻦ أﻧﺖ؟ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻏﯿﺮك ﯾﺎ ﺑﻦ أﺧﯽ‪ ،‬ارﯾـﺪ ﻣﻦ أﻋﻤﺎﻣﮏ ﻣﻦ ﻫﻮ أﺳـﻦ‬‫ﻣﻨـﮏ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﯽ أﮐﺮه أن اﻫﺮﯾﻖ دﻣـﮏ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﻟﮑﻨﯽ و اﻟﻠّﻪ ﻻ أﮐﺮه أن اﻫﺮﯾﻖ دﻣﮏ‪ ،‬ﻓﻐﻀﺐ‪ ،‬و ﻧﺰل ﻋﻦ ﻓﺮﺳﻪ‪ ،‬و ﺳـﻞ‬‫ﺳﯿﻔﻪ ﮐﺎﻧﻪ ﺷـﻌﻠﮥ ﻧﺎر‪ ،‬ﺛﻢ أﻗﺒﻞ ﻧﺤﻮ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﻐﻀﺒﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻘﺒﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﺪرﻗﺘﻪ ﻓﻀﺮﺑﻪ ﻋﻤﺮو ﻓﯽ اﻟﺪرﻗﮥ ﻓﻘﺪﻫﺎ‪ ،‬و أﺛﺒﺖ ﻓﯿﻬﺎ اﻟﺴﯿﻒ‪،‬‬‫و أﺻﺎب رأس ﻋﻠﯽ ﻓﺸﺠﻪ‪ ،‬و ﺿﺮﺑﻪ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻋﻠﯽ ﺣﺒﻞ ﻋﺎﺗﻘﻪ‪ ،‬ﻓﺴﻘﻂ ﻗﺘﯿﻼ‪ ،‬و ﺛﺎر اﻟﻌﺠﺎج‪ ،‬و ﺳﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ اﻟﺘﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻌﺮف ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ان ﻋﻠﯿـﺎ ﻗـﺪ ﻗﺘﻠﻪ اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ﺟﺎء ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﺮواﯾﺎت ان ﻋﻠﯿﺎ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻟﻤﺎ ﺑﺎرز ﻋﻤﺮوا‪ ،‬ﻗﺎل‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﺑﺮز اﻻﯾﻤﺎن ﮐﻠﻪ ﻟﻠﺸﺮك ﮐﻠﻪ‪ -‬ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان ص ‪ 197‬ط ﻃﻬﺮان ‪-1285‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ﻣﺴﻠﮏ اول ص ‪ 372‬ط دﻫﻠﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪215 :‬‬‫ﻣﯽﺑـﺎرد‪ ،‬و ﺑﺮاي اﺑﻄـﺎﻟﺶ ﮐﻼـم اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺳـﮑﺎﻓﯽ ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ و ﻫﻢ ﺑﺮاي ﺗﮑـﺬﯾﺐ او در ﺗﮑـﺬﯾﺐ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ‬‫ﻣﻼـﺣﻈﻪ »ﻣﺴـﺘﺪرك« ﺣﺎﮐﻢ و »اﻧﺴﺎن ]‪ [1‬اﻟﻌﯿﻮن« ﺣﻠﺒﯽ و ﻣﺜـﻞ آن واﻓﯽ‪ ،‬ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿـﻞ ]‪ [1‬ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺑﺮﻫﺎن اﻟـﺪﯾﻦ‬‫ﺣﻠﺒﯽ ﺷﺎﻓﻌﯽ در »اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن ﻓﯽ ﺳﯿﺮة اﻻﻣﯿﻦ اﻟﻤﺄﻣﻮن« در ﻏﺰوه ﺧﻨﺪق ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻗﺘﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪود‬‫را ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ذﮐﺮ ﺑﻌﻀـﻬﻢ أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻨﺪ ذﻟﮏ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺘﻞ ﻋﻠﯽ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ود أﻓﻀﻞ ﻣﻦ ﻋﺒﺎدة اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ .‬ﻗﺎل اﻻﻣﺎم أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 150‬از ‪225‬‬‫ﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ‪ :‬و ﻫﺬا ﻣﻦ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﮥ اﻟﺘﯽ ﻟﻢ ﺗﺮد ﻓﯽ ﺷـﯽء ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﺘﯽ ﯾﻌﺘﻤﺪ ﻋﻠﯿﻬﺎ و ﻻ ﺑﺴـﻨﺪ ﺿـﻌﯿﻒ‪ ،‬ﮐﯿﻒ ﯾﮑﻮن ﻗﺘﻞ ﮐﺎﻓﺮ‬‫أﻓﻀـﻞ ﻣﻦ ﻋﺒﺎدة اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ اﻻﻧﺲ و اﻟﺠﻦ و ﻓﯿﻬﻢ اﻻﻧﺒﯿﺎء‪ ،‬ﺑﻞ ان ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒـﺪود ﻫـﺬا ﻟﻢ ﯾﻌﺮف ﻟﻪ ذﮐﺮ اﻻ ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻟﻐﺰوة )اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن‬‫ﻓﯽ ﺳﯿﺮة اﻻﻣﯿﻦ اﻟﻤﺄﻣﻮن ج ‪ 2‬ص ‪.(341‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬و ﯾﺮد ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬ان ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒـﺪود ﻫـﺬا ﻟﻢ ﯾﻌﺮف ذﮐﺮ اﻻ ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻟﻐﺰوة« ﻗﻮل اﻻﺻﻞ‪ :‬و ﮐﺎن ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪود ﻗﺎﺗﻞ ﯾﻮم ﺑﺪر ﺣﺘﯽ‬‫أﺛﺨﻨﺘﻪ اﻟﺠﺮاﺣﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺸﻬﺪ ﯾﻮم اﺣﺪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﻮم اﻟﺨﻨﺪق ﺧﺮج ﻣﻌﻠﻤﺎ‪ ،‬أي ﺟﻌﻞ ﻟﻪ ﻋﻼﻣﮥ ﯾﻌﺮف ﺑﻬﺎ ﻟﯿﺮي ﻣﮑﺎﻧﻪ‪.‬‬‫و ﯾﺮده أﯾﻀﺎ ﻣﺎ ﺗﻘﺪم ﻣﻦ اﻧﻪ ﻧﺬر أن ﻻ ﯾﻤﺲ رأﺳﻪ دﻫﻨﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﻘﺘﻞ ﻣﺤﻤﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫و اﺳﺘﺪﻻﻟﻪ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪» :‬و ﮐﯿﻒ ﯾﮑﻮن اﻟﺦ« ﻓﯿﻪ ﻧﻈﺮ ﻻن ﻗﺘﻠﻪ ﻋﻤﺮوا ﮐﺎن ﻓﯿﻪ ﻧﺼﺮة اﻟﺪﯾﻦ و ﺧﺬﻻن ﻟﻠﮑﺎﻓﺮﯾﻦ‪.‬‬‫و ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻔﺨﺮ أﻧﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل ﻟﻌﻠﯽ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﺑﻌﺪ ﻗﺘﻠﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪود‪ :‬ﮐﯿﻒ وﺟﺪت ﻧﻔﺴﮏ ﻣﻌﻪ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫وﺟـﺪﺗﻪ ﻟﻮ ﮐـﺎن أﻫﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﮐﻠﻬﻢ ﻓﯽ ﺟﺎﻧﺐ و أﻧﺎ ﻓﯽ ﺟﺎﻧﺐ ﻟﻘـﺪرت ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ -‬اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن ج ‪ 2‬ص ‪ .341‬و در ﻣﺴـﺘﺪرك ﺣﺎﮐﻢ در‬‫ذﮐﺮ ﻏﺰوه اﺣﺰاب ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪:‬‬‫‪216‬‬‫ﻣﻌﺎﺻـﺮ را ﻣﺼـﺮاع »و اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺎ ﺷـﻬﺪت ﺑﻪ اﻻﻋﺪاء« ﯾﺎدداﺷﺖ‪ ،‬و آﻧﺮا در ﺣﻖ اﻫﻞ ﺣﻖ وارد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺨﺪﻣﺖ ﺑﺎ ﺑﺮﮐﺖ‬‫ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ ﮐﻪ ﺑﺤﺼﻮل ﺳـﻌﺎدت ﺧـﺪﻣﺘﺶ ﻣﯽﻧﺎزد‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﺼـﺮاع را ﻋﺮض ﻧﮑﺮد‪ ،‬و او را از اﯾﻦ اﺳـﺘﺒﻌﺎد و اﺳـﺘﻐﺮاب‪ ،‬و اﺑﻄﺎل ﻧﺴـﺒﺖ‬‫ﻋﺪاوت ﺑﺠﺎﺣﻆ ﺑﻤﺤﺾ ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺎز ﻧﺪاﺷﺖ‪.‬‬‫و از اﻃﺮف ﻃﺮاﺋﻒ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ اﻧﺪك ﺗﻔﺤﺺ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »اﯾﻀﺎح« رﺷـﯿﺪي واﺿﺢ ﮔﺸﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﻼزﻣﺎن ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﻫﻢ اﯾﻦ‬‫ﻣﺼـﺮاع را ﯾﺎد دارﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﺰﯾﺪ رﺷﺎدت آن را در ﺣﻖ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ »رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و أرﺿﺎه و ﺟﻌﻞ اﻟﺠﻨﮥ ﻣﺜﻮاه« وارد ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ‪،‬‬‫در »اﯾﻀـﺎح ﻟﻄﺎﻓـﮥ ﺑﮑﯿﺮ‪ ،‬ﻋـﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑـﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤـﻦ‪ ،‬ﻋـﻦ ﺣﮑﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻘﺴﻢ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤـﺎ‪ ،‬ﻗـﺎل ﻗﺘـﻞ رﺟـﻞ ﻣﻦ‬‫اﻟﻤﺸـﺮﮐﯿﻦ ﯾﻮم اﻟﺨﻨﺪق‪ ،‬ﻓﻄﻠﺒﻮا أن ﯾﻮاروه‪ ،‬ﻓﺄﺑﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺣﺘﯽ أﻋﻄﻮه اﻟﺪﯾﮥ‪ ،‬و ﻗﺘﻞ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻟﺆي ﻋﻤﺮو‬‫ﺑﻦ ﻋﺒﺪود ﻗﺘﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﺒﺎرزة‪ .‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ اﻻﺳﻨﺎد و ﻟﻢ ﯾﺨﺮﺟﺎه‪ ،‬و ﻟﻪ ﺷﺎﻫﺪ ﻋﺠﺐ‪.‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻟﺆﻟﺆ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻘﺘﺪي ﻓﯽ ﻗﺼـﺮ اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ أﺣﻤﺪ اﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب اﻟﻤﺼـﺮي ﺑﺪﻣﺸﻖ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ اﻟﺨﺸـﺎب ﺑﺘﻨﯿﺲ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺴـﻠﻢ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻧﺴـﺨﮥ راﺟﻌﻨﺎﻫـﺎ‪ :‬أﺑﯽ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﺳـﻔﯿﺎن اﻟﺜﻮري‪ ،‬ﻋﻦ ﺑﻬﺰ ﺑﻦ‬‫ﺣﮑﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟـﺪه ﻗﺎل ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﻟﻤﺒﺎرزة ﻋﻠﯽ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻟﻌﻤﺮو ﺑﻦ ود ﯾﻮم اﻟﺨﻨـﺪق أﻓﻀﻞ ﻣﻦ‬‫أﻋﻤﺎل اﻣﺘﯽ اﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣـﮥ‪ ،‬و ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﺸـﻌﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺟﺪي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر اﻟﺨﺮاﻣﯽ ﺣﺪﺛﻨﺎ‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻓﻠﯿﺢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﺷـﻬﺎب‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﺘﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﺸـﺮﮐﯿﻦ ﯾﻮم اﻟﺨﻨﺪق ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪود‪ ،‬و ﻗﺘﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫اﺳﻨﺎد ﻫﺬه اﻟﻤﻐﺎزي ﺻﺤﯿﺢ ﻋﻠﯽ ﺷﺮط اﻟﺸﯿﺨﯿﻦ )* اﻟﻤﺴﺘﺪرك ج ‪ 3‬ص ‪ 32‬ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻐﺎزي‪(.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪217 :‬‬‫اﻟﻤﻘﺎل« ﺟﺎﺋﯽ ﮐﻪ در ﺟﻮاب ﺷﺮح اﺳﺘﻔﺘﺎء ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻗﺮآن اﻋﻈﻢ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺟﻬﻞ و ﻇﻠﻢ اﻋﺮف ﺑﺮﭘﺎﺳﺖ و اﻗﻮام ﺑﺸﺮاﯾﻂ‬‫ﺑﻮد اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻣﺮاد از ﺻـﺎﺣﺐ ﻗﺮآن اﻋﻈﻢ اﻣﯿﺮ ﺗﯿﻤﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﻗﺮآن ﺑﮑﺴـﺮ ﻗـﺎف را ﻗﺮآن ﺑﻀﻢ ﻗﺎف ﻗﺮار داده‪ ،‬و آن را ﺑﺮ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻟﺚ ﺣﻤﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و‬‫از ﺧﻮد رﻓﺘﮕﯽ و آﺷﻔﺘﮕﯽ ﺑﺴﯿﺎر آﻏﺎز ﻧﻬﺎده‪.‬‬‫و ﺑﻌـﺪ آن ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﭼﻮن اﯾﺸﺎن ﺑﻤﻘﺪﻣﻪ ﻇﻠﻢ و ﺟﻬﻞ ﺣﻀـﺮت ﻋﺜﻤﺎن ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻨﻪ ادﻋﺎي ﻣﺤﺾ ﮐﺮده و درﮔﺬﺷـﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬اﺣﻘﺮﻫﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 151‬از ‪225‬‬‫در دﻓﻊ آن ﺑﺮ ﻣﻨﻊ ﻣﺠﺮد اﮐﺘﻔﺎ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﺗﻨﺸـﯿﻄﺎ ﻟﺨﻮاﻃﺮ اﻟﻨﻈﺎر اﯾﻦ ﻗـﺪر ﻋﺮض ﻣﯽدارد‪ :‬ﮐﻪ ﻗﺎﺿـﯽ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﺷﻮﺷﺘﺮي در ﺗﻌﻠﯿﻘﺎت‬‫»اﺣﻘـﺎق اﻟﺤﻖ« ﮐﻪ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﮐﺮده اﺳﺖ آن را ﺑﻘﻮل ﺧﻮد‪ :‬و أﻣـﺎ اﻟﺜـﺎﻟﺚ ﻋﺸـﺮ ﻓﻼن ﻣﺎ ذﮐﺮه ﻣﻦ أﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻌﯿﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻤﺎﻟﻪ و أﺳـﺒﺎﺑﻪ ﻓﻤﺪﺧﻮل ﺑﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ ﻓﯽ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻋﺸﺮ اﻟﺦ ]‪ [1‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﻮل در اواﺧﺮ ﻣﻄﻠﺐ راﺑﻊ از ﻣﻄﻠﺐ ﺛـﺎﻟﺚ ﮐﻪ در ﻓﻀـﺎﺋﻞ‬‫ﺧﺎرﺟﯿﻪ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﺑﻪ ﭘﻨﺞ ﭼﻬﺎر ورق ﻗﺒﻞ از ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺻﺪﯾﻖ اﮐﺒﺮ واﻗﻊ اﺳﺖ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ ﻓﯽ اﻟﺸﺎﻓﯽ‪ :‬ﻟﻮ ﮐﺎن اﻧﻔﺎق أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺻﺤﯿﺤﺎ‪ ،‬ﻟﻮﺟﺐ أن ﯾﮑﻮن وﺟﻮﻫﻪ ﻣﻌﺮوﻓﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﮐﺎﻧﺖ ﻧﻔﻘﮥ ﻋﺜﻤﺎن ﻣﻌﺮوﻓﮥ ﻓﯽ‬‫ﺗﺠﻬﯿﺰ ﺟﯿﺶ اﻟﻌﺴـﺮة و ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻻ ﯾﻘـﺪر ﻋﻠﯽ اﻧﮑﺎرﻫﺎ ﻣﻨﮑﺮ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺮﺗﺎب ﻓﯽ ﺟﻬﺎﺗﻬﺎ ﻣﺮﺗﺎب اﻧﺘﻬﯽ ]‪» [2‬و اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺎ ﺷﻬﺪت ﺑﻪ اﻻﻋﺪاء« در‬‫ﺣﻖ او ﺗﻘﻮل ﺑﺮذاﺋﻞ ﻣﺸﻌﺮ ﺑﺮ ﮐﻤﺎل ﺗﻌﺼﺐ ﻗﺎﺋﻞ اﻧﺘﻬﯽ ]‪ [1] .[4] -[3‬اﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ ص ‪.211‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺸﺎﻓﯽ ج ‪ 3‬ص ‪-234‬‬‫]‪ [3‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪.120‬‬‫]‪ [4‬ﺗﻌﻠﯿﻘﺎت اﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ ﻟﻤﺆﻟﻔﻪ اﻟﺸﻬﯿﺪ ص ‪212‬‬‫اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﯿﻠﺖ ﮐﺴﯽ ﺑﺎ ﻋﺪاوﺗﺶ ﻣﻨﺎﻓﺎت ﻧﺪارد‬‫ﮐﻤﺎل ﺣﯿﺮت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در ﺣﻖ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﺼﺮاع »و اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺎ ﺷﻬﺪت ﺑﻪ اﻻﻋﺪاء« ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد را از‬‫اﯾﺮاد اﯾﻦ ﺧﺰﻋﺒﻼـت ﺑﺘـﺬﮐﺮ اﯾﻦ ﻣﺼـﺮاع در ﺣﻖ ﺟﺎﺣـﻆ ﺟﺎﺣـﺪ ﺑـﺎز ﻧﻤﯽدارد‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﺑﺮ ﺣﻤﻞ اﻋﺘﺮاف ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ‬‫ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﺤﻤﻞ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ اﻟﻘﯿﻢ در »زاد اﻟﻤﻌﺎد ﻓﯽ ﻫﺪي ﺧﯿﺮ اﻟﻌﺒﺎد« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻓﺼﻞ ﻓﯽ ﻧﺴـﺒﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺧﯿﺮ أﻫﻞ اﻻرض ﻧﺴﺒﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﻃﻼق ﻓﻨﺴﺒﻪ ﻣﻦ اﻟﺸﺮف أﻋﻠﯽ ذروة‪ ،‬و أﻋﺪاﺋﻪ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﺸﻬﺪون‬‫ﻟﻪ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬و ﻟﻬﺬا ﺷﻬﺪ ﺑﻪ ﻋﺪوه إذ ذاك أﺑﻮ ﺳﻔﯿﺎن ﺑﯿﻦ ﯾﺪي ﻣﻠﮏ اﻟﺮوم‪ ،‬ﻓﺄﺷﺮف اﻟﻘﻮم ﻗﻮﻣﻪ‪ ،‬و أﺷﺮف اﻟﻘﺒﺎﺋﻞ ﻗﺒﯿﻠﺘﻪ‪ ،‬و أﺷﺮف اﻻﻓﺨﺎذ‬‫ﻓﺨﺬه ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻋـﺪاي ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺷـﻬﺎدت ﻣﯽدادﻧﺪ‪ :‬ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻧﺴﺐ آن ﺣﻀـﺮت در‬‫اﻋﻼـي ذروه ﺷـﺮف اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺳـﺒﺐ ﺷـﻬﺎدت داد ﺑـﺎﻧﯽ ﻣﻌﻨﯽ »ﯾﻌﻨﯽ ﮐﻤﺎل ﺷـﺮف ﻧﺴﺐ آن ﺣﻀـﺮت« اﺑﻮ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬ﮐﻪ دﺷـﻤﻦ آن‬‫ﺣﻀﺮت در آن وﻗﺖ ﺑﻮد‪ ،‬رو ﺑﺮوي ﭘﺎدﺷﺎه روم‪.‬‬‫ﭘﺲ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﻋـﺪاي ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ ﮐﻤﺎل ﻋﺪاوت و ﺑﻐﺾ و ﻋﻨﺎد آن ﺳـﺮور اﻣﺠﺎد »ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ آﻻـف اﻟﺘﺤﯿـﮥ اﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﺘﻨـﺎد« ﺷـﻬﺎدت ﺑﮑﻤﺎل ﺷـﺮف ﻧﺴﺐ آن ﺣﻀـﺮت ﻣﯽدادﻧـﺪ ﻫﻢ ﭼﻨﺎن ﺟﺎﺣﻆ ﻫﻢ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻋـﺪاوت‬‫ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ آن ﺣﻀـﺮت ﮐﺮده‪ ،‬و اﯾﻦ اﻋﺘﺮاف ﻫﺮﮔﺰ دﻟﯿﻞ ﺗﮑـﺬﯾﺐ ﻧﺴـﺒﺖ ﻋﺪاوت آن‬‫ﺣﻀﺮت ﺑﺎو ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و اﻻ ]‪ [1‬زاد اﻟﻤﻌﺎد ج ‪ 1‬ص ‪.9‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪219 :‬‬‫ﻻزم آﯾﺪ ﮐﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﻋﺪاوت آن ﺣﻀـﺮت ﺑﻪ ﮐﻔﺎر‪ ،‬ﮐﻪ ﺷـﻬﺎدت ﺑﮑﻤﺎل ﺷـﺮف ﻧﺴﺐ آن ﺣﻀـﺮت ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و از ﺟﻤﻠﻪﺷﺎن اﺑﻮ ﺳﻔﯿﺎن‬‫اﺳﺖ‪ ،‬درﺳﺖ ﻧﺸﻮد‪ ،‬و ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ اﻟﻘﯿﻢ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ و اﺋﻤﻪ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ ﻻزم آﯾﺪ‪ ،‬ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﺟﻨـﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺑﺎب ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻋﻨﯽ »ﺗﺤﻔﻪ« ﺑﺠﻮاب ﻃﻌﻦ ﭘﻨﺠﻢ از ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ‬‫ﻗﻮل ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ را ﺳﻬﻞاﻧﮕﺎري ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و در اﻣﺘﺜﺎل اواﻣﺮ آن ﺣﻀﺮت ﺗﻬﺎون ﻣﯽورزﯾﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪:‬‬‫در ﺑﺨﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ و ﮐﺘﺐ ﺳـﯿﺮ در ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺻـﺤﺒﺖ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺑﺎ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﺬﮐﻮر و ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ‪ :‬ﮐﺎﻧﻮا ﯾﺒﺘﺪرون اﻟﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 152‬از ‪225‬‬‫أﻣﺮه‪ ،‬و ﮐﺎدوا ﯾﻘﺘﺘﻠﻮن ﻋﻠﯽ وﺿﻮﺋﻪ‪ ،‬و إذا ﺗﻨﺨﻢ وﻗﻊ ﻓﯽ ﮐﻒ رﺟﻞ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺬﻟﮏ ﺑﻬﺎ وﺟﻬﻪ‪.‬‬‫در اﯾﻨﺠـﺎ ﻃﺮﻓﻪ ﺣﮑﺎﯾﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺮوة ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﺛﻘﻔﯽ‪ ،‬ﮐﻪ در آن وﻗﺖ ﮐﺎﻓﺮ ﻣﻌﺎﻧـﺪ ﺣﺮﺑﯽ ﺑﻮد‪ ،‬در ﯾﮏ ﺻـﺤﺒﺖ ﺳﺮﺳـﺮي‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮاي‬‫ﺳﺆال و ﺟﻮاب ﺻـﻠﺢ از ﻃﺮف ﮐﻔﺎر در ﺟﻨﺎب ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻣﺪه ﺑﻮد‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ دﯾﺪه‪ ،‬ﭼﻮن از ﺣﺪﯾﺒﯿﻪ ﺑﺮﮔﺸﺖ و ﺑﻤﮑﻪ رﺳـﯿﺪ‪ ،‬ﻧﺰد ﮐﻔﺎر زﺑﺎن در ﺳﺘﺎﯾﺶ اﺻﺤﺎب ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﮔﺸﺎد‪ ،‬و داد ﺛﻨﺎ ﺧﻮاﻧﯽ داد‪ ،‬و ﮔﻔﺖ ﻣﻦ‬‫ﮐﺴـﺮي و دﯾﮕﺮ ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎن ﻋﺮب و ﻋﺠﻢ را دﯾﺪهام‪ ،‬و در ﺻﺤﺒﺖ رﺋﯿﺴﺎن ﻫﺮ دﯾﺎر رﺳﯿﺪه‪ ،‬و ﻟﯿﮑﻦ ﻗﺴﻤﯽ ﮐﻪ ﯾﺎران اﯾﻦ ﺷﺨﺺ را ﻣﺤﺐ‬‫و ﻣﻄﯿﻊ او دﯾﺪهام‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﻫﯿﭻ ﮐﺲ را از ﻧﻮﮐﺮان ﻫﻔﺖ ﭘﺸـﺘﻪ ﻫﯿﭻ ﭘﺎدﺷﺎه ﻧﺪﯾﺪهام‪ ،‬و اﯾﻦ ﻓﺮﻗﻪ ﺧﻮد را ﺑﮑﻠﻤﻪ ﮔﻮي ﺗﻬﻤﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬در‬‫ﺣﻖ آن اﺷﺨﺎص اﯾﻦ ﻗﺴﻢ ژاژﺧﺎي ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪220 :‬‬‫ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ] ‪. [ 1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرة ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺮوة ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﺛﻘﻔﯽ‪ ،‬وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﮐـﺎﻓﺮ ﻣﻌﺎﻧـﺪ ﺣﺮﺑﯽ ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﺰد ﮐﻔـﺎر ﻣﮑﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺳـﺘﺎﯾﺶ اﺻـﺤﺎب ﺟﻨﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ آﻏﺎز ﻧﻬﺎده‪ ،‬داد ﺛﻨﺎ ﺧﻮاﻧﯽ داده‪ ،‬ﭘﺲ ﻏﺎﻟﺒﺎ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﻤﺰﯾﺪ رﺷﺎدت ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﮑﺬﯾﺐ اﺳﺘﺎد و‬‫آﻗﺎي ﺧﻮد ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﺸﻨﯿﻌﺎت و اﺳﺘﻬﺰاءات و ﺳﺨﺮﯾﺎت ﺑﺠﻨﺎب او ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺳﺎزد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﻓﺎده ﺑـﺪﯾﻌﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ از ﮐﺎﻓﺮ ﻣﻌﺎﻧﺪ ﺣﺮﺑﯽ ﻫﻢ ﺑﺪﺗﺮاﻧﺪ‪ ،‬و ﻋﻨﺎدﺷﺎن زاﺋﺪ از ﻋﻨﺎد ﮐﺎﻓﺮ ﺣﺮﺑﯽ‬‫ﻣﻌﺎﻧﺪ اﺳﺖ و اﯾﺸﺎن در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﮐﻠﻤﻪﮔﻮ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺧﻮد را ﺑﮑﻠﻤﻪ ﮔﻮي ﻣﺘﻬﻢ ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬‫ﺑﺲ ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﻧﺰد ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺟﺎﺣﻆ ﻧﺎﺻﺐ‪ ،‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺷـﻘﺎوت و ﺿـﻼﻟﺖ‪ ،‬و اﻧﻬﻤﺎك در ﻋﺪاوت و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﻣﻮاﻟﯽ و ﻣﺤﺐ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و اﻫـﻞ ﺣﻖ‪ ،‬ﺑـﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻫﺘﻤﺎم در ﺗﺄﯾﯿـﺪ اﺳـﻼم‪ ،‬و اﻋﻼء ﮐﻠﻤﻪ آن‪ ،‬و ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ‬‫ﺷﻌـﺎﺋﺮ اﯾﻤـﺎن‪ ،‬و ﺻـﺮف اﻋﻤـﺎر ﻋﺰﯾﺰه در ﻣـﺪح و ﺛﻨـﺎء ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ و أﻫـﻞ ﺑﯿﺖ آن ﺣﻀـﺮت‪ ،‬در‬‫ﺣﻘﯿﻘﺖ‪ ،‬ﮐﻠﻤﻪ ﮔﻮ ﻫﻢ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ از ﮐﺎﻓﺮ ﻣﻌﺎﻧﺪ ﺣﺮﺑﯽ ﻫﻢ ﺑﺪﺗﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﺘﻌﺼﺐ اﻟﻔﺎﺣﺶ‬‫ﺧﻮارج ﺑﺎ وﺟﻮد ﻗﺮاﺋﺖ ﻗﺮآن از دﺷﻤﻨﺎن ﻗﺮآن ﺑﻮدﻧﺪ‬‫و ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤـﺪ ﺧـﺎن ﮐﻪ ﺑـﺎﻋﺘﺮاف ﺧﻮد ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »اﯾﻀﺎح« از ﻋﻈﻤﺎي اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ اﺳﺖ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻔﺘﺎح‬‫اﻟﻨﺠـﺎ ﻓﯽ ﻣﻨـﺎﻗﺐ آل اﻟﻌﺒـﺎ« ﮐﻪ از آن ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ ﻧﻘـﻞ در اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و اﺳـﺘﻨﺎد و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺂن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و آن را ﺑﺎﻓﺘﺨﺎر و‬‫ﻣﺒﺎﻫﺎت در ﻣﻘﺎم اﺛﺒﺎت وﻻي ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮي ص ‪.542‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪221 :‬‬‫ﺳﻨﯿﻪ ﺑﺎ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫أﺧﺮج اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮان اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﻗﺎل ﻟﻪ ذو اﻟﺨﻮﯾﺼﺮة‪ :‬و ﯾﺤﮏ و ﻣﻦ ﯾﻌﺪل ﻋﻠﯿﮏ إذا ﻟﻢ اﻋﺪل أو‬‫ﻋﻨـﺪ ﻣﻦ ﺗﻠﺘﻤﺲ اﻟﻌـﺪل ﺑﻌـﺪي ﯾﻮﺷـﮏ أن ﯾـﺄﺗﯽ ﻗﻮم ﻣﺜﻞ ﻫـﺬا ﯾﺴﺄﻟﻮن ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻫﻢ أﻋـﺪاﺋﻪ‪ ،‬و ﯾﻘﺮءون ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪ ،‬ﻣﺤﻠﻘﮥ‬‫رءوﺳﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺎذا ﺧﺮﺟﻮا ﻓﺎﺿﺮﺑﻮا رﻗﺎﺑﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻟﻔﻈﻪ ﻋﻨﺪ ﻟا ﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻋﻨﻪ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬وﯾﻠﮏ و ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﻌﺪل إذا ﻟﻢ اﻋﺪل و ﻋﻨﺪ ﻣﻦ ﺗﻠﺘﻤﺲ اﻟﻌﺪل ﺑﻌﺪي‪ ،‬اﻟﯽ آﺧﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻋﻨـﺪ أﺣﻤـﺪ ﻣﺮﻓﻮﻋـﺎ‪ :‬ﯾﺨﺮج ﻣﻦ اﻣﺘﯽ ﻗﻮم ﯾﻘﺮءون اﻟﻘﺮآن ﻻ ﯾﺠﺎوز ﺣﻨﺎﺟﺮﻫﻢ ﯾﻘﺘﻠﻮن أﻫﻞ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬ﻓﺎذا ﺧﺮﺟﻮا ﻓﺎﻗﺘﻠﻮﻫﻢ‪ ،‬ﻓﻄﻮﺑﯽ ﻟﻤﻦ‬‫ﻗﺘﻠﻬﻢ‪ ،‬و ﻃﻮﺑﯽ ﻟﻤﻦ ﻗﺘﻠﻮه ﮐﻠﻤﺎ ﻃﻠﻊ ﻣﻨﻬﻢ ﻗﺮن ﻗﻄﻌﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ]‪.[1‬‬‫»از ﻣﻼﺣﻈﻪ رواﯾﺖ ﺣﺎﮐﻢ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺧﻮارج‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 153‬از ‪225‬‬‫را اﻋـﺪاء ﮐﺘـﺎب ﺧـﺪا ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬ﺣـﺎل آﻧﮑﻪ از ﻫﻤﯿﻦ رواﯾﺖ ﺳﺆال اﯾﻨﻬـﺎ ﮐﺘﺎب ﺧـﺪا را و ﺧﻮاﻧـﺪن آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ اﻇﻬﺎر اﯾﺸﺎن ﻣﺰﯾﺪ‬‫ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ ﮐﺘﺎب ﺧـﺪا و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺤﺒﺖ ﺧﻮد ﺑﺂن‪ ،‬و ادﻋﺎي ﻏﺎﯾﺖ اﻃﺎﻋﺖ آن ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﯿﺮت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ در‬‫ﻧﺴـﺒﺖ ﻋـﺪاوت ﮐﺘﺎب ﺧـﺪا ﺑﺨﻮارج ﭼﻪ ﺣﺮف ﺑﺮ زﺑﺎن ﮔﻬﺮﻓﺸﺎن ﺧﻮاﻫـﺪ راﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺗﻮﻫﻤﺎت ﻏﺮﯾﺒﻪاش‪ ،‬ﻻزم ﻣﯽآﯾﺪ ﮐﻪ‬‫ﻧﺴﺒﺖ ﻋﺪاوت ﮐﺘﺎب ﺧﺪا ﺑﺨﻮارج وﺟﻬﯽ از ﺻﺤﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ و اﺳﺘﻬﺰاء و ﺳﺨﺮﯾﻪ ﮔﺮدد‬‫ﭘﻨﺎه دادن اﺑﻦ اﻟﺪﻏﻨﻪ ﺑﺎﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻗﺤﺎﻓﻪ‬‫و ﻋﻼـﻣﻪ ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺑﺮﻫﺎن اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﮐﻪ ﻓﻀﺎﺋﻞ ]‪ [1‬ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ ص ‪ 79‬اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺘﺎﺳﻊ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ اﻟﺒﺎب اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻓﯽ‬‫ذﮐﺮ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪222 :‬‬‫زاﻫﺮه و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﺎﻫﺮه او از ﮐﺘﺎب »ﺧﻼﺻـﮥ اﻻﺛﺮ ﻓﯽ اﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدي ﻋﺸـﺮ« و ﻏﯿﺮ آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬در ﮐﺘﺎب »اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن ﻓﯽ ﺳـﯿﺮة‬‫اﻻﻣﯿﻦ اﻟﻤﺄﻣﻮن« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻣﻤﺎ اوذي ﺑﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺼﺪﯾﻖ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ ﻣﺎ روي ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻬﺎ ﻗﺎﻟﺖ ﻟﻤﺎ اﺑﺘﻠﯽ اﻟﻤﺴﻠﻤﻮن ﺑﺎذي اﻟﻤﺸﺮﮐﯿﻦ‬‫أي و ﺣﺼـﺮوا ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ و اﻟﻤﻄﻠﺐ ﻓﯽ ﺷـﻌﺐ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و أذن ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻻﺻﺤﺎﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﻬﺠﺮة اﻟﯽ اﻟﺤﺒﺸﮥ‪ ،‬و ﻫﯽ اﻟﻬﺠﺮة‬‫اﻟﺜﺎﻧﯿـﮥ‪ ،‬ﺧﺮج أﺑﻮ ﺑﮑﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ ﻣﻬﺎﺟﺮا ﻧﺤﻮ ارض اﻟﺤﺒﺸﮥ ﺣﺘﯽ إذا ﺑﻠﻎ ﺑﺮك اﻟﻐﻤﺎد ﺑﺎﻟﻐﯿﻦ اﻟﻤﻌﺠﻤﮥ ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺎﻗﺎﺻـﯽ ﻫﺠﺮ‪ ،‬و‬‫ﻗﯿـﻞ ﻣﻮﺿﻊ وراء ﻣﮑـﮥ ﺑﺨﻤﺴـﮥ أﻣﯿﺎل‪ ،‬و ﻓﯽ رواﯾـﮥ ﺣﺘﯽ إذا ﺳﺎر ﯾﻮﻣﺎ أو ﯾﻮﻣﯿﻦ ﻟﻘﯿﻪ اﺑﻦ اﻟﺪﻏﻨـﮥ )ﺑﻔﺘـﺢ اﻟـﺪال و ﮐﺴـﺮ اﻟﻐﯿﻦ اﻟﻤﻌﺠﻤـﮥ و‬‫ﺗﺨﻔﯿﻒ اﻟﻨﻮن( و ﻫﻮ ﺳـﯿﺪ اﻟﻘﺎرة أي و ﻫﻮ اﺳـﻤﻪ اﻟﺤﺎرث‪ ،‬اﻟﻘﺎرة ﻗﺒﯿﻠﮥ ﻣﺸـﻬﻮرة ﮐﺎن ﯾﻀﺮب ﺑﻬﻢ اﻟﻤﺜﻞ ﻓﯽ ﻗﻮة اﻟﺮﻣﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺛﻢ ﻗﯿﻞ ﻟﻬﻢ‬‫رﻣﺎة اﻟﺤﺪق‪ ،‬ﻻ ﺳﯿﻤﺎ اﺑﻦ اﻟﺬﻏﻨﮥ اﻟﻘﺎرة اﮐﻤﮥ ﺳﻮداء ﻧﺰﻟﻮا ﻋﻨﺪﻫﺎ ﻓﺴﻤﻮا ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﻪ أﯾﻦ ﺗﺮﯾﺪ ﯾﺎ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ؟ ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪:‬‬‫أﺧﺮﺟﻨﯽ ﻗﻮﻣﯽ ﻓﺎرﯾﺪ أن أﺳـﯿﺢ ﻓﯽ اﻻرض ﻓﺎﻋﺒﺪ رﺑﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﺑﻦ اﻟﺪﻏﻨﮥ‪ :‬ﻓﺎن ﻣﺜﻠﮏ ﯾﺎ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﻻ ﯾﺨﺮج‪ ،‬اﻧﮏ ﺗﮑﺴﺐ اﻟﻤﻌﺪوم‪ ،‬و ﺗﺼﻞ‬‫اﻟﺮﺣﻢ‪ ،‬و ﺗﺤﻤـﻞ اﻟﮑـﻞ و ﺗﻘﺮي اﻟﻀـﯿﻒ‪ ،‬و ﺗﻌﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻧﻮاﺋﺐ اﻟﺤﻖ‪ ،‬و أﻧﺎ ﻟﮏ ﺟﺎر‪ ،‬ﻓﺎرﺟﻊ ﻓﺎﻋﺒـﺪ رﺑﮏ ﺑﺒﻠـﺪك‪ ،‬ﻓﺮﺟﻊ ﻣﻊ اﺑﻦ ﻟا ﺪﻏﻨـﮥ‪،‬‬‫ﻓﻄﺎف اﺑﻦ اﻟﺪﻏﻨﮥ ﻓﯽ أﺷﺮاف ﻗﺮﯾﺶ و ﻗﺎل ﻟﻬﻢ‪:‬‬‫ان أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﻻ ﯾﺨﺮج ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬أ ﺗﺨﺮﺟﻮن رﺟﻼ ﯾﮑﺴﺐ اﻟﻤﻌـﺪوم‪ ،‬و ﯾﺼﻞ اﻟﺮﺣﻢ‪ ،‬و ﯾﺤﻤﻞ اﻟﮑﻞ‪ ،‬و ﯾﻘﺮي اﻟﻀـﯿﻒ‪ ،‬و ﯾﻌﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻧﻮاﺋﺐ اﻟﺤﻖ‬‫و ﻫﻮ ﻓﯽ ﺟﻮاري‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﺗﮑﺬب ﻗﺮﯾﺶ ﺑﺠﻮار اﺑﻦ اﻟﺪﻏﻨﮥ أي ﻟﻢ ﺗﺮد ﺟﻮاره‪ ،‬و ﻗﺎﻟﻮا ﻻﺑﻦ اﻟﺪﻏﻨﮥ‪:‬‬‫ﻣﺮ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﻓﻠﯿﻌﺒﺪ رﺑﻪ ﻓﯽ داره‪ ،‬و ﻟﯿﺼﻞ ﻓﯿﻬﺎ و ﻟﯿﻘﺮأ ﻣﺎ ﺷﺎء‪ ،‬و ﻻ ﯾﺆذﻧﺎ ﺑﺬﻟﮏ و ﻻ ﯾﺴـﺘﻌﻠﻦ ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﺎ ﻧﺨﺸﯽ أن ﯾﻔﺘﻦ ﻧﺴﺎؤﻧﺎ و أﺑﻨﺎؤﻧﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‬‫اﺑﻦ اﻟﺪﻏﻨﮥ‪ :‬ذﻟﮏ ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪223 :‬‬‫ﻓﻤﮑﺚ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﯾﻌﺒـﺪ رﺑﻪ ﻓﯽ داره‪ ،‬و ﻻـ ﯾﺴـﺘﻌﻠﻦ ﺑﺼـﻼﺗﻪ‪ ،‬و ﻻـ ﯾﻘﺮأ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ داره‪ ،‬ﺛﻢ اﺑﺘﻨﯽ ﻣﺴـﺠﺪا ﺑﻔﻨﺎء داره‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﯾﺼـﻠﯽ ﻓﯿﻪ و ﯾﻘﺮأ‬‫اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و ﮐـﺎن رﺟﻼـ ﺑﮑﺎء ﻻ ﯾﻤﻠﮏ ﻋﯿﻨﯿﻪ إذا ﻗﺮأ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬ﻓﮑﺎﻧﺖ ﻧﺴﺎء ﻗﺮﯾﺶ ﯾﺰدﺣﻤﻦ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻓﺰع ذﻟﮏ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ أﺷـﺮاف ﻗﺮﯾﺶ أي‬‫ﻣﻦ اﻟﻤﺸـﺮﮐﻨﯽ‪ ،‬ﻓﺄرﺳـﻠﻮا اﻟﯽ اﺑﻦ اﻟﺪﻏﻨـﮥ ﻓﻘـﺪم ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘـﺎﻟﻮا‪ :‬اﻧﺎ آﺟﺮﻧﺎ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﺠﻮارك ﻋﻠﯽ أن ﯾﻌﺒـﺪ رﺑﻪ ﻓﯽ داره ﻓﻘـﺪ ﺟﺎوز ذﻟﮏ‪،‬‬‫ﻓﺎﺑﺘﻨﯽ ﻣﺴـﺠﺪا ﺑﻔﻨﺎء داره‪ ،‬ﻓﺄﻋﻠﻦ ﺑﺎﻟﺼـﻼة و اﻟﻘﺮاءة و اﻧﺎ ﻗﺪ ﺧﺸـﯿﻨﺎ أن ﯾﻔﺘﻦ ﻧﺴﺎؤﻧﺎ و أﺑﻨﺎؤﻧﺎ ﺑﻬﺬا‪ ،‬ﻓﺎن أﺣﺐ أن ﯾﻘﺘﺼـﺮ ﻋﻠﯽ أن ﯾﻌﺒﺪ رﺑﻪ‬‫ﻓﯽ داره ﻓﻌﻞ‪ ،‬و ان ﯾﺮي أن ﯾﻌﻠﻦ ﺑﺬﻟﮏ ﻓﺎﺳﺄﻟﻪ أن ﯾﺮد إﻟﯿﮏ ذﻣﺘﮏ‪ ،‬ﻓﺎﻧﺎ ﻗﺪ ﮐﺮﻫﻨﺎ أن ﻧﺨﻔﺮك أي ﻧﺰﯾﻞ ﺧﻔﺎرﺗﮏ أي ﻧﻨﻘﺾ ﺟﻮارك‬‫و ﻧﺒﻄﻞ ﻋﻬـﺪك‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ اﺑﻦ اﻟﺪﻏﻨـﮥ اﻟﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﺪ ﻋﻠﻤﺖ اﻟﺬي ﻗﺪ ﻋﺎﻗﺪت ﻟﮏ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺎ أن ﺗﻘﺘﺼـﺮ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و أﻣﺎ أن ﺗﺮﺟﻊ‬‫اﻟﯽ ذﻣـﺘﯽ ﻓـﺎﻧﯽ ﻻـ أﺣـﺐ أن ﺗﺴـﻤﻊ اﻟﻌﺮب أﻧﯽ أﺧﻔﺮت أي أزﻟـﺖ ﺧﻔـﺎرﺗﯽ ﻓﯽ رﺟـﻞ ﻋﻘـﺪت ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ أﺑـﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬ﻓـﺎﻧﯽ أرد ﻋﻠﯿﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 154‬از ‪225‬‬‫ﺟﻮارك و أرﺿـﯽ ﺑﺠﻮار اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻤﺎ رد ﺟﻮار اﺑﻦ اﻟﺪﻏﻨﮥ ﻟﻘﯿﻪ ﺑﻌﺾ ﺳـﻔﻬﺎء ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﺎﺑﺮ اﻟﯽ اﻟﮑﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻓﺤﺸـﯽ ﻋﻠﯽ رأﺳﻪ‬‫ﺗﺮاﺑﺎ‪ ،‬ﻓﻤﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻌﺾ ﮐﺒﺮاء ﻗﺮﯾﺶ ﻣﻦ اﻟﻤﺸـﺮﮐﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬أ ﻻ ﺗﺮي ﻣﺎ ﺻﻨﻊ ﻫﺬا اﻟﺴﻔﯿﻪ؟ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ أﻧﺖ ﻓﻌﻠﺖ ﺑﻨﻔﺴﮏ‪ ،‬ﻓﺼﺎر أﺑﻮ‬‫ﺑﮑﺮ ﯾﻘﻮل‪ ،‬رب ﻣﺎ ﻣﺎ أﺣﻠﻤﮏ ﻗﺎل ذﻟﮏ ﺛﻼﺛﺎ‪ .‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻟﮏ أن ﺗﺘﺄﻣﻞ ﻓﯿﻤﺎ وﺻﻒ ﺑﻪ اﺑﻦ اﻟﺪﻏﻨـﮥ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﯿﻦ أﺷـﺮاف ﻗﺮﯾﺶ ﺑﺘﻠﮏ اﻻوﺻﺎف اﻟﺠﻠﯿﻠـﮥ اﻟﻤﺴﺎوﯾـﮥ ﻟﻤﺎ وﺻـﻔﺖ ﺑﻪ ﺧﺪﯾﺠﮥ‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻟﻢ ﯾﻄﻌﻨﻮا ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻊ ﻣﺎ ﻫﻢ ﻣﺘﻠﺒﺴﻮن ﺑﻪ ﻣﻦ ﻋﻈﯿﻢ ﺑﻐﻀﻪ و ﻣﻌﺎداﺗﻪ ﺑﺴـﺒﺐ اﺳـﻼﻣﻪ‪ ،‬ﻓﺎن ﻫﺬا ﻣﻨﻬﻢ اﻋﺘﺮاف أي‬‫اﻋﺘﺮاف ﺑﺄن أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﮐﺎن ﻣﺸـﻬﻮرا ﺑﯿﻨﻬﻢ ﺑﺘﻠﮏ اﻻوﺻﺎف ﺷـﻬﺮة ﺗﺎﻣﮥ‪ ،‬ﺑﺤﯿﺚ ﻻ ﯾﻤﮑﻦ أﺣﺪا أن ﯾﻨﺎزع ﻓﯿﻬﺎ و ﻻ أن ﯾﺠﺤﺪ ﺷﯿﺌﺎ ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬و اﻻ‬‫ﻟﺒﺎدروا اﻟﯽ ﺟﺤﺪﻫﺎ ﺑﮑﻞ ﻃﺮﯾﻖ أﻣﮑﻨﻬﻢ ﻟﻤﺎ ﺗﺤّﻠﻮا ﺑﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﯿﺢ اﻟﻌﺪاوة ﻟﻪ ﺑﺴﺒﺐ ﻣﺎ ﮐﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪224 :‬‬‫ﯾﺮون ﻣﻨﻪ ﻣﻦ ﺻﺪق ﻣﻮاﻻﺗﻪ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻋﻈﻢ ﻣﺤﺒﺘﻪ ﻟﻪ ]‪.[1‬‬‫»از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﮑﻮت ﮐﻔﺎر را ﺑﺮ وﺻﻒ ﮐﺮدن اﺑﻦ اﻟـﺪﻏﻨﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ را ﺑﺎوﺻﺎف ﺟﻠﯿﻠﻪ ﮐﻪ دﻋﻮي ﻣﺴﺎوات آن‬‫ﺑﺎ اوﺻﺎف ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ دارﻧﺪ‪ ،‬اﻋﺘﺮاف ﺑﺂن ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ در اﯾﺸﺎن ﺑﺎﯾﻦ اوﺻﺎف ﻣﺸﻬﻮر ﺑﻮد‬‫ﺑﺸﻬﺮت ﺗﺎﻣﻪ‪ ،‬ﺑﺤﯿﺜﯿﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﺒﻮد اﺣﺪي را ﮐﻪ ﻣﻨﺎزﻋﺖ ﮐﻨﺪ در اﯾﻦ اوﺻﺎف‪ ،‬و ﻧﻪ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ اﻧﮑﺎر ﮐﻨﺪ آن را‪ ،‬ور ﻧﻪ‬‫ﻣﺒﺎدرت ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﺑﺴﻮي اﻧﮑﺎر آن ﺑﻬﺮ ﻃﺮﯾﻘﯽ ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد اﯾﺸﺎن را‪ ،‬ﺑﺴﺒﺐ آﻧﮑﻪ ﻣﺘﺼﻒ ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﻌﺪاوت ﻗﺒﯿﺤﻪ ﺑﺮاي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪.‬‬‫ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻋﺘﺮاف ﮐﻔـﺎر را ﺑﺸـﻬﺮت أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﺎوﺻـﺎف ﺟﻠﯿﻠﻪ ﻣﺎﻧﻊ از ﺷـﺪت ﻋـﺪاوﺗﺸﺎن ﺑﺎ او ﻧﮕﺮداﻧﻨـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎﻫﺘﻤﺎم ﺑﻠﯿﻎ ﻧﻬﺎﯾﺖ‬‫ﻋـﺪاوت ﮐﻔﺎر ﺑﺎ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺛﺎﺑﺖ ﺳﺎزﻧﺪ‪ .‬و ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ اﻋﺘﺮاف ﺟﺎﺣﻆ را ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم دﻟﯿﻞ ﻗﺎﻃﻊ ﺑﺮ ﮐﺬب‬‫ﻧﺴﺒﺖ ﻋﺪاوت آن ﺣﻀﺮت ﺑﺠﺎﺣﻆ ﮔﻤﺎن ﺑﺮد‪ ،‬و از ﺗﮑﺬﯾﺐ اﺳﻼف ﺧﻮد و ﺗﻔﻀﯿﺢ اﯾﺸﺎن ﺑﺎﮐﯽ ﺑﺮ ﻧﺪارد‪.‬‬‫و ﺷـﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ دوﻟﺖآﺑﺎدي ﮐﻪ او را ﺑﻤﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧـﺪ‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »اﯾﻀﺎح« اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ او از‬‫ﻋﻈﻤﺎي اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ و ﺑﺎﻓﺎدات او ﺟﺎﺑﺠﺎ ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﮐﺘﺎب »ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﺴﻌﺪاء« ﮔﻔﺘﻪ در دﺳﺘﻮر ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫اﻣـﺎم ﺷـﻌﺒﯽ را ﭘﺮﺳـﯿﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﯾﺰﯾـﺪﯾﺎن اﻫـﻞ ﻗﺒﻠﻪ و درود ﺑﺮ ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﻣﯽآرﻧـﺪ ﮐﻪ از ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ ﮐﺴـﯽ ﺷـﻨﯿﺪ ﻣﻮي ﻣﺤﺎﺳـﻦ‬‫ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ]‪ [1‬اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن ﻓﯽ ﺳﯿﺮة اﻻﻣﯿﻦ اﻟﻤﺄﻣﻮن ج ‪ 1‬ص ‪ 328‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪225 :‬‬‫و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺷﺨﺼﯽ ﻣﯽآرد‪ ،‬آن ﻣﺮواﻧﯽ ﺑﺎ ﭼﻨﺪ ﮔﺮوه ﭘﺎﺑﺮﻫﻨﻪ ﭘﯿﺎده رﻓﺘﻪ آن ﺻﻨﺪوق ﮐﻪ در آن ﺷﻌﺮ ﻣﺒﺎرك ﺑﻮد ﺑﺮ ﺳﺮ ﺧﻮد ﻧﻬﺎده در‬‫ﺷﻬﺮ در آﻣﺪ‪ ،‬ﻫﻔﺖ روز ﻃﺒﻞ زد و ﺷﺎدي ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﺣﮑﻢ اﯾﻤﺎن اﯾﺸﺎن ﭼﯿﺴﺖ؟ ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫ﻣﺮدي ﮐﻔﺶ ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺑﺮ ﺳـﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﮐﻔﺶ از ﻣﺼﺤﻒ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﺳﻢ ﺧﺮ ﻋﯿﺴﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم در زر و ﺟﻮاﻫﺮ ﮐﺮده در ﮔﺮدن ﺑﻨﺪد‪ ،‬و‬‫ﻣـﺎدر ﻋﯿﺴـﯽ را ﺑﺰﻧـﺎ ﻧﺴـﺒﺖ ﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻪ ﺣﮑﻢ اﯾﻦ ﻣﺮد اﺳﺖ ﻫﻤﺎن ﺣﮑﻢ آن ﻣﺮواﻧﯽ ]‪ [1‬اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﯿﺶ ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫ﻣﺮدﻣﺎن ﺑﻨﻤﺎز ﻣﯽآﻣﺪﻧﺪ و ﺑﺘﺎن در ﺑﻐﻞ ﻣﯽداﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﻤﺎز ﻧﻤﺎز ﻧﯿﺴﺖ‪َ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎَن َﺻﻼﺗُُﻬْﻢ ِﻋﻨَْﺪ اﻟ َْﺒﯿِْﺖ ِإﻟﱠﺎ ُﻣﮑﺎًء َو َﺗْﺼِﺪَﯾًﮥ‬‫]‪ ،[2‬اﻧﺘﻬﯽ ]‪[3‬‬‫اﻋﺘﺮاف ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻔﻀﯿﻠﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺎ ﻋﺪواﺗﺶ ﻣﻨﺎﻓﯽ ﻧﯿﺴﺖ‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﺰﯾـﺪﯾﺎن ﺑﺎ آﻧﮑﻪ اﻫﻞ ﻗﺒﻠﻪاﻧﺪ و درود ﺑﺮ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﺾ ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﻌﻈﯿﻢ و‬‫اﺟﻼـل آن ﺣﻀـﺮت ﻣﯽﮐﺮد ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﺸـﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﺷﺨﺼـﯽ ﻣﻮي ﻣﺤﺎﺳﻦ آن ﺣﻀـﺮت ]‪ [1‬ﺻـﺎﺣﺐ »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« در ﺻـﻔﺤﻪ ‪ 74‬از‬‫ﻣﺴـﻠﮏ اول در ﺟﻤﻠﻪ ادﻟﻪ ﻧﻔﯽ ﺑﻐﺾ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ از ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻗﺼﻪ ﻧﻬﺎدن ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ ﻏﺎﺷﯿﻪ اﻣﺎم ﺣﺴﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺮ دوش ﺑﻌﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 155‬از ‪225‬‬‫ﻧﮑﺎح آن ﺣﻀـﺮت در ﺳﺮور و اﺑﺘﻬﺎج او ﺑﺴﺒﺐ اﯾﻦ ﻧﮑﺎح و ﺣﮑﻢ دادن ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺗﺎ ﺳﻪ روز در ﻣﺪﯾﻨﻪ آﺋﯿﻨﻬﺎ ﺑﺴﻨﺪ و ﻧﺸﺎﻃﻬﺎ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ذﮐﺮ‬‫ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﻐـﺎﯾﺖ ﺑﺮ ﺧﻮد ﺑﺎﻟﯿـﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﺪاﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﺼﻪ ﺛـﺎﻧﯽ ﺷﺎﻧﯽ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﻤﺎﺛﻠﺖ ﺑﺎ ﻗﺼﻪ ﻫﻤﯿﻦ اﻣﻮي ﻣﺮواﻧﯽ دارد ﮐﻪ ﺑﺎﺳـﺘﻤﺎع‬‫ﺧﺒﺮ آوردن ﻣﻮي ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﭘﺎ ﺑﺮﻫﻨﻪ ﭘﯿﺎده رﻓﺘﻪ آن ﺻـﻨﺪوق را ﮐﻪ در آن ﺷـﻌﺮ ﻣﺒﺎرك ﺑﻮد ﺑﺮ ﺳﺮ ﺧﻮد ﻧﻬﺎده در ﺷﻬﺮ در آﻣﺪ و‬‫ﻫﻔﺖ روز ﻃﺒﻞ زد و ﺷﺎدي ﻧﻤﻮد و ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺣﮑﻢ آن ﻣﺮواﻧﯽ ﺣﮑﻢ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻔﺶ از ﻣﺼﺤﻒ ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﻣﺎدر ﻋﯿﺴﯽ را اﻟﻌﯿﺎذ‬‫ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﺑﺼﺪور زﻧﺎ ﻧﺴﺒﺖ داده‪ ،‬ﻓﻠﯿﻀﺤﮑﻮا ﻗﻠﯿﻼ و ﻟﯿﺒﮑﻮا ﮐﺜﯿﺮا‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻻﻧﻔﺎل ‪.35‬‬‫]‪ [3‬ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﺴﻌﺪاء ص ‪.289‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪226 :‬‬‫ﻣﯽآرد‪ ،‬ﺑﺎ ﭼﻨـﺪ ﮔﺮوه ﭘﺎ ﺑﺮﻫﻨﻪ ﭘﯿﺎده رﻓﺖ‪ ،‬و آن ﺻـﻨﺪوق را ﮐﻪ در آن ﺷـﻌﺮ ﻣﺒﺎرك ﺑﻮد ﺑﺮ ﺳـﺮ ﺧﻮد ﻧﻬﺎد‪ ،‬و در ﺷـﻬﺮ درآﻣﺪ‪ ،‬و ﻫﻔﺖ‬‫روز ﻃﺒﻞ زد‪ ،‬و ﺷﺎدي ﻧﻤﻮد ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻣﺎم ﺷﻌﺒﯽ اﯾﺸﺎن را ﻣﺜﻞ ﮐﺴﯽ ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﻔﺶ از ﻣﺼﺤﻒ ﺳﺎزد‪ ،‬و ﻣﺎدر ﻋﯿﺴﯽ را ﺑﺰﻧﺎ ﻧﺴﺒﺖ‬‫دﻫﺪ‬‫ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ ﺑﺎ اﻋﺘﺮاف اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﺑﺂﻧﻬﺎ ﻇﻠﻢ ﻣﯿﮑﺮدﻧﺪ‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ را اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ و اﮐﺮام و اﻋﻈﺎم ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻧﺎﻓﻊ ﻧﯿﻔﺘﺎد‪ ،‬و اﯾﺸﺎن را‬‫از ﻋـﺪاوت و ﺑﻐﺾ ﺑﺮﻧﯿﺎورد‪ ،‬ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺟﺎﺣﻆ را اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎ وﺻﻒ آن ﻋـﺪاوت و ﺑﻐﺾ‪ ،‬ﮐﻪ‬‫در ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﻄـﺎﻋﻦ ﺑﺂﻧﺤﻀـﺮت ﮐﺘـﺎﺑﯽ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮده‪ ،‬و در ﻗـﺪح اﺳـﻼم و ﺷـﺠﺎﻋﺖ آن ﺣﻀـﺮت داد ژاژﺧـﺎﺋﯽ داده ﻧﻔﻌﯽ ﺑﺎو ﻧﺨﻮاﻫﺪ‬‫ر ﺳ ﺎ ﻧﯿ ﺪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﺴﻌﺪاء« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ در »ﺧﺰاﻧﻪ ﺟﻼﻟﯽ« ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﻧﻘﻞ اﺳﺖ از »ﻏﺮر اﻟﺴـﯿﺮ« اﻣﺎم ﺛﻌﻠﺒﯽ روزي وزﯾﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﻣﺮوان ﮐﻪ از ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎن ﺑﺰرگ و ﺷـﺮف ﻣﺮواﻧﯿﺎن ﺑﻮد‪ ،‬از اﻣﺎم ﺷﻌﺒﯽ ﮐﻪ از‬‫اﺟﻼء ﻋﻠﻤﺎء ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺮﺳـﯿﺪ ﮐﻪ ﺷـﻤﺎ اﯾﻦ ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﮐﻪ ﻣﯿﺎن اﻣﺖ ﻣﺸـﮑﻞ ﺷـﺪه ﭼﺮا ﺣﻞ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﯾﺰﯾـﺪ و‬‫دﯾﮕﺮان‪ ،‬ﺑﺎ وﺟﻮد اﺗﯿﺎن اﺣﮑﺎم ﺷـﺮع و ﺗﻌﻈﯿﻢ داﺷﺖ‪ ،‬ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺮزﻧﺪان و ﺟﮕﺮﮔﻮﺷـﮕﺎن را اﻫﺎﻧﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و‬‫اﯾﺬاء ﻣﯽرﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺑﺎ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ رﺳﻮل ﮐﻪ در ﺟﺰﺋﯿﺖ و ﺑﻌﻀـّﯿﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﺎ ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﮐﺴـﯽ را ﺧﻼف ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻋﺪاوت ﺟﺎﻧﯽ اﻓﺘﺎده ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ‬‫ﺑﻌﻀـﯽ را از اﯾﺸﺎن زﻫﺮ داده‪ ،‬و ﺑﻌﻀـﯽ را ﺑﻪ ﺗﯿﻎ ﮐﺸﺎﻧﯿﺪه‪ ،‬و ﺑﻌﻀـﯽ را اﺳﯿﺮ ﮔﺮداﻧﯿﺪه ﺗﻌﺰﯾﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و دوﺳﺘﺎن و ﻫﻮاﺧﻮاﻫﺎن اﯾﺸﺎن را‬‫ﻣﯽرﻧﺠﺎﻧﻨـﺪ و ﻣﯽﮐﺸﺎﻧﻨـﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﻪ ﻧﺎم اﯾﺸﺎن ﺑـﺪوﺳﺘﯽ ﻣﯽﺑﺮد ﺑﺮ ﻣﯽاﻧﺪازﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﺮ ﻟﻌﻦ ﺑﺮ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺴـﻠﻤﺎن ﻣﯽﻣﺎﻧﻨﺪ ﯾﺎ‬‫ﻧ ﯽ؟ ﺑ ﻌ ﻀ ﯽ ا ز‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪227 :‬‬‫ﯾﺎران ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺻﻠﻌﻢ ﮐﻪ اﻣﺮوز در ﺻﺪر ﺣﯿﺎﺗﻨﺪ اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﭼﺮا ﺣﻞ ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ؟‬‫اﻣﺎم ﺷﻌﺒﯽ روي ﺑﻪ وزﯾﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﮐﺮد و در آن ﻣﺠﻤﻊ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﻣﻦ و ﺟﻤﺎﻫﯿﺮ ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ ﺣﯿﺮان و ﻣﺘﺤﯿﺮﯾﻢ‪ ،‬و ﻧﻤﯽداﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ‬‫اﻣﯿﻪ را ﮐﻪ ﻣﻌﺎوﯾﻪ و ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ از اﯾﺸﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺪﯾﻦ ﭼﯿﺰﻫﺎ ﮐﻪ ﻣﻌﻈﻢ داﺷﺖ ﭘﯿﻐﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺪاﻧﭽﻪ اﯾﺸﺎن اﻋﯿﺎد و‬‫ﺟﻤﻌﺎت و ﺣﺞ ﺑﺮ ﭘﺎي ﻣﯽدارﻧﺪ‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﺎز ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺪﯾﻦ ﺟﻬﺖ ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ را دﺷﻤﻦ ﻣﯽﮔﯿﺮﯾﻢ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن را ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﺪاﻧﯿﻢ و‬‫از ﻣﻨﺎﻓﻘﺎن ﺷﻤﺎرﯾﻢ‪ ،‬و ﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﻟﻌﻨﺖ ﻓﺮﺳﺘﯿﻢ‪ ،‬اﯾﺸﺎن ﺑﺮاي ﻣﺼﻠﺤﺖ روان ﺷﺪن ﻣﻤﻠﮑﺖ‪ ،‬و ﺻﻼح دوﻟﺖ‪ ،‬اﺣﮑﺎم ﺷﺮع ﺑﭙﺎي ﻣﯽدارﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﻣـﺎم ﺷـﻌﺒﯽ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﻪ از ﻧﻘﻞ ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺻـﻠﻌﻢ ﭘﻨﺠﺎه ﺳﺎل ﺑﺮآﻣـﺪه‪ ،‬ﭼﻨـﺪ ﻧﻔﺮ ﭘﯿﺮ ﻣﻌﻤﻮر ﻣﺎﻧﺪهاﻧـﺪ‪ ،‬و از آن ﺗﺎرﯾـﺦ ﮐﻪ در ﮐﺮﺑﻼ ﺑﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 156‬از ‪225‬‬‫ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ و دﯾﮕﺮ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ ﯾﺰﯾﺪﯾﺎن آن ﭼﻨﺎن ﺣﺎدﺛﻪ ﮐﺮدﻧﺪ و زار زار ﮐﺸـﺘﻨﺪ‪ ،‬و آﻧﺎﻧﮑﻪ از اﻫﻞ ﺑﯿﺖ زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮدﻧﺪ اﯾﺸﺎن را‬‫ﻃﺮﯾﻖ اﺳـﯿﺮان و ﺑﻨﺪﯾﺎن در دﻣﺸﻖ آوردﻧﺪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﯾﺎران ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﮐﻪ زﻧﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻮن اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺷﻨﯿﺪﻧﺪ از آن‬‫ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺎز روي ﺧﻮد ﺑﻬﯿﭻ ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﯽ ﻧﻨﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﺮك ﺟﻤﻌﻪ و ﺟﻤﺎﻋﺖ و اﻋﯿﺎد ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﻀـﯽ درون ﺧﺎﻧﻪ ﻣﻨﺰوي ﮔﺸـﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﻀﯽ‬‫ﺗﺮك ﺧﺎﻧﻪ و زن و ﻓﺮزﻧﺪان ﮐﺮده در ﮐﻮﻫﻬﺎي دور دﺳﺖ رﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬و در ﻣﺼﯿﺒﺖ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﺸﻐﻮل ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﺮك ﻣﺨﺎﻟﻄﻪ و ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻦ‬‫ﺑﺎ ﻣﺮدان دادﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻦ ﮐﻪ ﺷـﻌﺒﯽام از ﺑﻌﻀـﯽ اﯾﺸﺎن ﭘﺮﺳـﯿﺪم ﮐﻪ ﺷـﻤﺎ ﺟﻤﻌﻪ و اﻋﯿﺎد و ﺣﺞ ﭼﺮا ﺗﺮك دادﯾﺪ‪ ،‬و اﻧﺰوا ﺑﮑﻠﯽ اﺧﺘﯿﺎر ﮐﺮدﯾﺪ؟‬‫اﯾﺸﺎن ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻣﺎ روي اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ اﻣﺖ ﮐﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﮐﻠﻤﻪ ﮔﻮﯾﻨﺪ و ﻧﻤﺎز ﮔﺰارﻧﺪ‪ ،‬و ﺟﮕﺮﮔﻮﺷﮕﺎن رﺳﻮل را ﺑﮑﺸﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻮاﺳﻄﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪228 :‬‬‫دﻧﯿﺎ ﮐﻔﺮ و ﻧﻔﺎق ﺧﻮد ﻣﺴـﺘﻮر دارﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺘﻮاﻧﻢ دﯾﺪ‪ ،‬از ﮔﺎه آدم اﻟﯽ ﯾﻮﻣﻨﺎ ﻫﺬا آﻧﭽﻪ از اﯾﻦ اﻣﺖ آﻣﺪ از ﻫﯿﭻ اﻣﺘﯽ ﻧﯿﺎﻣﺪه‪ ،‬اﮔﺮ اﻣﺘﺎن ﭘﯿﺸـﯿﻦ‬‫اﻧﺒﯿﺎ را ﮐﺸـﺘﻨﺪ اﻣﺎ ﺑﺮ دﯾﻦ اﯾﺸﺎن ﻣﻘﺮ ﻧﻤﺎﻧﺪﻧـﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﮐﺴـﯽ در ﺟﻬﺎن ﯾﺎد ﻧﺪارد‪ ،‬ﻗﻮﻣﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻣﺴـﻠﻤﺎن ﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻈﺎﻫﺮ ﮐﻠﻤﻪ و ﻋﻤﻞ ﺑﺮ‬‫ﺷﺮﯾﻌﺖ ﺟﺪاﯾﺸﺎن ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺟﮕﺮﮔﻮﺷـﮕﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ را زار زار ﺑﮑﺸﻨﺪ‪ ،‬و ﺳﺮﻫﺎ ﮐﻪ در ﮐﻨﺎر ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻮده و ﭘﺮورده ﺷﺪه آن را ﺑﺮﯾﺪه و ﺑﺮ‬‫ﻧﯿﺰه ﺑﺴـﺘﻪ‪ ،‬و دﺧﺘﺮان و اﻃﻔﺎل اﯾﺸﺎن را ﻃﺮﯾﻖ ﺑﻨـﺪﯾﺎن ﺑﺮدﻧـﺪ‪ ،‬اﮔﺮ ﻣﺤﻤـﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ رﺣﻤـﮥ ﻟﻠﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ﻧﺒﻮدي‪ ،‬از اﯾﻦ ﺣﺎدﺛﻪ ﻫﯿﭻ ﯾﮑﯽ از‬‫اﻣﺖ زﻧﺪه ﻧﻤﺎﻧﺪي‪ ،‬و ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺴﺦ و ﻧﺴﺦ ﺷﺪﻧﺪي‪ ،‬و ﭼﻨﺎن ﻗﻬﺮ ﻣﻨﺰل ﺷﺪي ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﺟﻨﺒﻨﺪه در رﺑﻊ ﻣﺴﮑﻮن زﻧﺪه ﻧﻤﺎﻧﺪي‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﮔﻔﺘﻨـﺪ ﺑﻌـﺪ از ﻣﺎﺟﺮاي ﻣـﺬﮐﻮر ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎﺷـﺪ ﮐﻪ ﻣﺎ روي اﯾﻦ اﻣﺖ ﺑﺒﯿﻨﯿﻢ‪ ،‬ﻣﺎ ﯾﺎران رﺳﻮﻟﯿﻢ و ﻣﺼـﻄﻔﯽ را در ﺻﺪر ﺣﯿﺎت‬‫ﺧـﺪﻣﺖ ﮐﺮدهاﯾﻢ ﻋﺰﯾﺰ ﻣﻦ اﮔﺮ از ﻗﻮﻣﯽ ﯾـﮏ ﻧﻔﺮ ﻋﺎﺻـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﻫﻤﻪ ﻗﻮم ﺷـﺮﻣﻨﺪه ﮔﺮدد‪ ،‬و از زﻧـﺎن ﯾـﮏ زن اﮔﺮ زﻧـﺎ ﮐﻨـﺪ ﻫﻤﻪ زﻧـﺎن‬‫ﺷﺮﻣﻨﺪه ﮔﺮدﻧﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﭼﻪ اﮔﺮ ﯾﮏ داﻧﻪ دﯾﮓ ﺑﺎ ﻧﻤﮏ و ﺑﯽ ﻧﻤﮏ ﭘﺨﺘﻪ و ﺧﺎم اﺳﺖ ﺑﺮ ﺗﻤﺎم دﯾﮓ اﻣﺘﺤﺎن ﺣﮑﻢ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ وزﯾﺮ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ و ﻣﻌﺘﺒﺮان دﯾﮕﺮ ﭼﻮن اﯾﻦ ﻗﺼﻪ از اﻣﺎم ﺷـﻌﺒﯽ ﺷـﻨﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬اﻧـﺪﯾﺸﻪ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬درﯾﺎﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺘﻐﻠﺒﺎن ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ را ﺑﺎ وﺟﻮد‬‫اﯾﺬا و ﺟﻔﺎ و ﻗﺘﻞ و ﺳـﻔﮏ دم اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﺼﻄﻔﯽ دﻋﻮاي اﯾﻤﺎن ﻧﻔﺎق اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن را دوﺳﺖ دارد‪ ،‬و ﺑﺎ اﯾﺸﺎن ﭘﯿﻮﻧﺪد او ﮔﻤﺮاه‬‫ﻣﺤﺾ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ وزﯾﺮ و ﺣﺎﺿـﺮان ﻣﺠﻠﺲ‪ ،‬از ﺳـﺮ ﮐﻠﻤﻪ ﺑﮕﻔﺘﻨـﺪ و ﻣﺴـﻠﻤﺎن ﺷﺪﻧـﺪ‪ ،‬و زﯾﺮ دﺳﺖ از وزارت ﺑـﺪاﺷﺖ‪ ،‬و ﺑﺘﻮﺑﻪ و اﻧـﺎﺑﺖ‬‫ﮔﺮاﺋﯿﺪ‪.‬‬‫ﻋﺰﯾﺰ ﻣﻦ ﯾﮑﯽ ﻗﯿﺎس ﮐﻦ اﮔﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﺣﺎدﺛﻪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺷﺎه ﺣﺴـﯿﻦ رﻓﺖ ﻏﻼم ﺑﺮ ﺧﻮاﻧﺪ ﮐﺎر زاده‪ ،‬و ﻣﺮﯾﺪ ﺑﺮ ﭘﯿﺮ زاده‪ ،‬و ﺷﺎﮔﺮد ﺑﺮ اﺳـﺘﺎد زاده‬‫ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎ وﺟﻮد دﻋﻮي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪229 :‬‬‫ﺷﺎﮔﺮدي و ﻣﺮﯾﺪي اﯾﻦ دﻋﻮي او را ﻧﻔﺎق ﺑﺎﺷﺪ ﯾﺎ ﻧﯽ رﺣﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﻧﺼﻒ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺷـﻌﺒﯽ ﮐﻪ از اﺟﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎء ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ را ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ و اﻗﺎﻣﺖ اﻋﯿﺎد و ﺟﻤﻌﺎت و ﺣﺞ و ﻧﻤﺎزﮔﺬاردن ﻧﺎﻓﻊ ﻧﮕﺮدﯾﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻣﻮر ﻣﻮﺟﺐ ﺣﮑﻢ ﺑﺎﺳـﻼم اﯾﺸﺎن ﻧﺸﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‬‫اﯾﺸﺎن ﻣﻨﺎﻓﻖاﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ ﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﻟﻌﻦ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻨﻬﺎ ﺑﺮاي ﻣﺼـﻠﺤﺖ روان ﺷﺪن ﻣﻤﻠﮑﺖ‪ ،‬و ﺻـﻼح دوﻟﺖ دﻧﯿﺎ اﺣﮑﺎم ﺷﺮع را ﺑﺮ ﭘﺎ‬‫ﻣﯽداﺷﺘﻨﺪ‬‫اﻋﺘﺮاف ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻋﺘﺮاف ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ اﺳﺖ‬‫ﭘﺲ ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ اﻋﺘﺮاف ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ ﺣﮑﻢ ﺑﻤﻮدت او ﺑﺎ آن ﺣﻀـﺮت ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‬‫ﭼﻮن او ﺗﻬﻤﺖ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﺮ آن ﺣﻀﺮت ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﺼﻨﯿﻔﯽ در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬او ﻋﺪو ﻧﺎﺻﺐ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻌﺪ واﻗﻌﻪ ﮐﺮﺑﻼ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺮك‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 157‬از ‪225‬‬‫ﺟﻤﻌﻪ و ﺟﻤﺎﻋﺖ و اﻋﯿﺎد ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﺳـﻨﯿﻪ ﺑﺮ اﻫﻞ ﺣﻖ‪ ،‬ﺑﺴـﺒﺐ ﺗﺮك ﺟﻤﻌﻪ ﺳﺮاﺳـﺮ ﺗﻌﺼﺐ واﻫﯽ و ﺧﺮاﻓﺖ ﻣﺤﺾ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓـﺎده اﯾﻦ ﺻـﺤﺎﺑﻪ اّﻣﺖ زﻣﺎﻧﺸﺎن ﺑﻈﺎﻫﺮ ﮐﻠﻤﻪ ﻣﯽﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ ،‬و ﻧﻤﺎز ﻣﯽﮔﺬاردﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﻮاﺳـﻄﻪ دﻧﯿﺎ ﮐﻔﺮ و‬‫ﻧﻔﺎق ﺧﻮد ﻣﺴﺘﻮر ﻣﯽﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻗﺴـﻤﯽ ﮐﻪ ﺷـﻨﺎﯾﻊ از اﯾﻦ اّﻣﺖ ﺻﺎدر ﮔﺸـﺘﻪ از ﻫﯿـﭻ اّﻣﺖ ﺑﻮﻗﻮع ﻧﺎﻣـﺪه‪ ،‬ﭘﺲ اﺣﺘﺠﺎﺟﺎت اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ‬‫ﺑﺎﻃﻼﻗﺎت ]‪ [1‬ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﺴﻌﺪاء ص ‪ 290‬اﻟﺠﻠﻮة اﻟﺴﺎﺑﻌﮥ ﻣﻦ اﻟﻬﺪاﯾﮥ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﻋﺸﺮة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪230 :‬‬‫ﻣﺪح اﯾﻦ اّﻣﺖ ﺑﺮ ﻓﻀﻞ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺧﻮد درﻫﻢ و ﺑﺮ ﻫﻢ ﺷﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﮔﺮ ﻣﺪح اﯾﻦ اّﻣﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻤﻮم ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻻزم آﯾﺪ ﮐﻪ اﻣﺖ زﻣﺎن‬‫اﯾﻦ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﻤﺪوح ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺣﺴﺐ ﺗﺼـﺮﯾﺢ اﯾﻦ ﺻﺤﺎﺑﻪ اّﻣﺖ زﻣﺎن اﯾﺸﺎن ﺑﺪﺗﺮﯾﻦ ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻢ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه اّﻣﺖ زﻣﺎن‬‫اﯾﻦ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺑـﺎ وﺻﻒ اﻇﻬـﺎر اﺳـﻼم و ﺗﻌﻈﯿﻢ آن ﮐـﺎﻓﺮ و ﻣﻨﺎﻓﻖ و ﻣﻌﺎﻧـﺪ اﺳـﻼم ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺟﺎﺣﻆ ﻫﻢ ﺑﺎ وﺻﻒ اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ‬‫ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﭼﻮن ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﺂﻧﺤﻀﺮت ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﺒﻐﺾ ﻣﻌﺎﻧﺪ و ﻋﺪو ﺣﺎﻗﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺤﺐ‬‫ﻣﻮﻗﻦ‪.‬‬‫و ﻋﺠﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ ﺣـﺎل ﻣﻌـﺎوﯾﻪ را در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻧﯿﺎوردﻧـﺪ و ﺗﺄﻣﻠﯽ در آن ﻧﻔﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ او ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﻋـﺪاوت و‬‫ﺑﻐﺾ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ آن ﺣﻀﺮت ﻣﯽﮐﺮد‬‫ﻧﺎﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺎوﯾﻪ و ﺟﻮاب او‬‫ﺷﯿﺦ اﻻﺳـﻼم اﺑﻦ ﻇﻬﯿﺮ ﺗﻠﻤﯿﺬ ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻓﻀﺎﺋﻞ ]‪ [1‬ﺑﺎﻫﺮه ﻓﯽ ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻣﺼـﺮ و اﻟﻘﺎﻫﺮة« ﮐﻪ در ﺧﻄﺒﻪ ]‪ [2‬آن‬‫ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده‪ :‬ﮐﻪ آﻧﭽﻪ در آن ذﮐﺮ ﮐﺮده ﺑﻌـﺪل و اﻧﺼـﺎف‪ ،‬و ﺧﻠﻮ از ﺗﻌﺼﺐ و اﻋﺘﺴﺎف اﺳﺖ ]‪ [1‬اول ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺑﺎﻫﺮه اﯾﻦ اﺳﺖ‪ :‬اﻟﺤﻤﺪ‬‫ﻟّﻠﻪ اﻟﺬي ﻓﺎوت ﺑﯿﻦ اﻟﺒﻼد ﻓﯽ ﻓﻀﻠﻬﺎ و ﺻﻔﺎﺗﻬﺎ و ﺟﻌﻞ ﻟﮑﻞ ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺰاﯾﺎ ﻣﺨﺘﺼﻪ ﺑﻬﺎ دون اﺧﻮاﺗﻬﺎ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻇﻬﯿﺮ ﻓﯽ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ اﻟﺒﺎﻫﺮة ﻓﺸـﺮﻋﺖ ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻓﺼﻮل ﻣﻠﺨﺼﻪ ﻣﻔﯿـﺪة ﺗﺸـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﻓﻮاﺋﺪ ﻋﺪﯾﺪة و ﻏﺮاﺋﺐ ﻣﺰﯾﺪة‪ ،‬و أﻃﺮاف‪ ،‬و‬‫ﻃﺮف‪ ،‬و ﻋﯿﻮن‪ ،‬و ﺗﺤﻒ‪ ،‬اذﮐﺮ ﻓﯿﻬﺎ ان ﺷﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺎ اﺷـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﻗﻠﯿﻢ ﻣﺼـﺮ ﻣﻦ ﻣﺒﺘﺪأ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ و ﻋﺠﺎﺋﺒﻪ و ﻣﺤﺎﺳـﻨﻪ و ﻏﺮ ﺋا ﺒﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ‬‫اﺧﺘﺺ ﺑﻪ ﻫﻮ و أﻫﻠﻪ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻋﻦ ﺳﺎﺋﺮ ﺑﻼد اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﻣﺮة و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻣﺼﺮ و اﻟﻘﺎﻫﺮة ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص و ﺗﺮﺟﯿﺤﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮﻫﺎ ﺑﺎﻟﻨﺼﻮص و ﺑﻌﺾ‬‫ﻣﺎ ﻗﯿﻞ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻣﻨﺜﻮر و ﻣﻨﻈﻮم ﻣﻤﺎ وﻗﻔﺖ ﻋﻠﯿﻪ و اﺳﺘﺤﺴﻨﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﻞ ذﻟﮏ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺎﻟﺼﺪق و اﻻﻧﺼﺎف و اﻟﺨﻠﻮ ﻣﻦ ﻟا ﺘﻌﺼﺐ‬‫و اﻻﻋﺘﺴﺎف‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪231 :‬‬‫و ﺣﻘﯿﺮ ﻧﺴﺨﻪ آن ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ إﻟﯿﻪ ﺑﻌﺪ ﺗﻔﺤﺺ ﺑﻠﯿﻎ ﺑﺎﺳﺘﮑﺘﺎب ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺮدم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﮐﺘﺐ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ :‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﻣﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺻﺨﺮ‪.‬‬‫أﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻓﺎﻧﮏ ﻧﺎزﻋﺖ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬و وﺛﺒﺖ ﻋﻠﯽ ﺣﻘﻪ‪ ،‬و أﻧﺖ ﻃﻠﯿﻖ ﺑﻦ ﻃﻠﯿﻖ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻋﻠﻤﺖ أﻧﻪ أﮐﺒﺮ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ و اﻻﻧﺼﺎر‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﻦ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺳﻮاﺑﻖ ﻣﺒﺎرﮐﺎت‪ ،‬ﻗﺘﻞ ﻓﯿﻬﺎ أﺧﺎك‪ ،‬و ﻗﺴـﺮ ﻋﻠﯽ اﻻﺳـﻼم أﺑﺎك‪ ،‬ﻓﻮﺛﺒﺖ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﻏﺘﺼﺒﺖ ﺣﻘﻪ‪ ،‬و ﻗﻤﺖ‬‫ﺑﻬﺬا اﻻﻣﺮ دوﻧﻪ‪ ،‬و ﻗﻠﺖ و ﻻﻧﯽ ﻋﺜﻤﺎن و أﻧﺎ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﺪﻣﻪ‪.‬‬‫ﻓﮑﺘﺐ إﻟﯿﻪ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ‪ :‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﻣﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻔﯿﺎن اﻟﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻌﺎق ﺑﺄﺑﯿﻪ‪ ،‬أﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻓﻘﺪ ﻗﺮأت ﮐﺘﺎﺑﮏ‪ ،‬و‬‫ﻟﻢ أزل ﻣﻦ ﺗﻮﻗﯿﺮك ﻋﻠﯽ ﺣﺴﺐ ﻣـﺎ ﯾﺠﺐ ﻟـﮏ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ذو ﺳﻮاﺑﻖ ﻣﺒﺎرﮐـﺎت ﮐﻤـﺎ ذﮐﺮت‪ ،‬و ﻣـﺎ زال رأﺳﺎ ﻣﺮءوﺳﺎ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﮐﺎن أول‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 158‬از ‪225‬‬‫ﺧﻠﯿﻔـﮥ وﺛﺐ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﻗﺘﺴـﺮه ﺣﻘﻪ أﺑﻮك‪ ،‬ﻓﺎن ﯾﮑﻦ ﻣﺎ ﻧﺤﻦ ﻓﯿﻪ ﺻﻮاﺑﺎ ﻓﺄﺑﻮك أوﻟﻪ‪ ،‬و ان ﯾﮑﻦ ﺧﻄﺎء ﻓﺄﺑﻮك ﺳـﺒﺒﻪ‪ ،‬ﻓﺪوﻧﮏ اﻓﻌﻞ ﻓﯽ ﺣﻖ‬‫أﺑﯿﮏ ﻣﺎ ﺷﺌﺖ اودع و اﻟﺴﻼم ]‪.[1‬‬‫»از ﻣﻼـﺣﻈﻪ ﮐﺘـﺎب ﻣﻌـﺎوﯾﻪ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ او ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑـﺂﻧﮑﻪ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺻـﺎﺣﺐ ﺳﻮاﺑﻖ ﻣﺒﺎرﮐﺎت اﺳﺖ‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ذﮐﺮ ﮐﺮده ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪.‬‬‫ﭘﺲ در اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺗﺼﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺘﺼﺪﯾﻖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ در ﻣﺪح ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ در ﮐﺘﺎب‬‫ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺒـﺎ ﻟﻤﻌﻮﯾـﮥ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑـﺂﻧﮑﻪ ﺑـﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ داﻧﺴﺘﯽ ﺗﻮ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﮐﺒﺮ ﻣﻬـﺎﺟﺮﯾﻦ و اﻧﺼﺎر اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺮاي آن‬‫ﺟﻨﺎب از ﺣﻀﺮت رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ ]‪ [1‬اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ اﻟﺒﺎﻫﺮة ص ‪ 22‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪232 :‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺳﻮاﺑﻖ ﻣﺒﺎرﮐﺎت اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻗﺘﻞ ﮐﺮده آن ﺣﻀﺮت در آن ﺳﻮاﺑﻖ ﺑﺮادر ﺗﺮا‪ ،‬و ﻗﺴﺮ ﮐﺮد ﺑﺮ اﺳﻼم ﭘﺪرت را‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﻌـﺎوﯾﻪ ﺑـﺎ وﺻﻒ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑـﺂﻧﮑﻪ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺻـﺎﺣﺐ ﺳﻮاﺑﻖ ﻣﺒﺎرﮐـﺎت اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﮑﻠﻤﻪ »ﮐﻤﺎ ذﮐﺮت« اﻋﺘﺮاف‬‫ﺑﻤﺪح و ﺛﻨﺎء ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﺮ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻫﻢ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و دﻋﺎوي او را ﺗﺼﺪﯾﻖ ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻌـﺎوﯾﻪ ﺑﮑﻠﻤﻪ و ﻣـﺎ زال رأﺳـﺎ ﻣﺮءوﺳـﺎ اﻟـﺦ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻫﻤﯿﺸﻪ رأس و ﻣﺮءوس ﺑﻮد‪ ،‬ﺗﺎ‬‫آﻧﮑﻪ ﺧﻠﯿﻔﻪ اول و ﺛﻮب ﺑﺮ آن ﺣﻀـﺮت ﮐﺮد‪ ،‬و اﻗﺘﺴﺎر ﮐﺮد ﺣﻖ آن ﺣﻀـﺮت را ﯾﻌﻨﯽ ﺣﻖ آن ﺣﻀـﺮت را ﺑﺠﺒﺮ و ﻗﺴـﺮ از آن ﺣﻀـﺮت‬‫ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬و آن ﺣﻀـﺮت را‪ ،‬ﺑﻌﺪ آﻧﮑﻪ رأس و ﻣﺮءوس از زﻣﺎن ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﺎ وﻓﺎت آن ﺣﻀﺮت ﺑﻮد‪،‬‬‫ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﮑﻮم ﮔﺮداﻧﯿﺪ‪ ،‬و در اﯾﻦ اﻗﺮار و اﻋﺘﺮاف‪ ،‬اﻇﻬﺎر ﮐﻤﺎل ﺟﻼﻟﺖ و ﺷـﺮف و اﻓﻀـﻠﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم از أﺑﯽ‬‫ﺑﮑﺮ و ﺳﺎﺋﺮ اﺻﺤﺎب اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﻋـﺪاوت و ﺑﻐﺾ و ﻋﻨﺎد‪ ،‬و ﺗﻌﺼﺐ و ﺗﺼـﻠﺐ‪ ،‬و اﻧﻬﻤﺎك در ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬و ﺗﻤﺎدي در ﻋﺪوان‪ ،‬اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ‬‫ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻧﻤﻮده ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺎﭼﺎر اﻋﺘﺮاف ﮐﺮده ﺑﺮﯾﺎﺳﺖ و ﻣﺮءوﺳـﯿﺖ آن ﺣﻀـﺮت‪ ،‬و اﺳـﺘﺤﻘﺎق آن‬‫ﺣﻀﺮت ﺑﺮاي ﺧﻼﻓﺖ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻏﺎﺻﺐ و ﻗﺎﺳﺮ ﺑﻮدن أﺑﯽ ﺑﮑﺮ در اﺧﺬ ﺧﻼﻓﺖ ﻫﻢ ﺑﮑﻤﺎل‬‫ﺻﺮاﺣﺖ ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺻﺪور اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ آن ﺣﻀﺮت از ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و ﻋﺪاوت آن ﺣﻀﺮت‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎي اﺳﺘﺒﻌﺎد و اﺳﺘﻐﺮاب اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪233 :‬‬‫و ﻋﺪاوت ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺑﺎ آن ﺣﻀـﺮت ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ و واﺿﺢ اﺳﺖ‪ .‬و از ﮐﺘﺎب ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻻﺋﺢ و روﺷﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ او ﺑﺨﻄﺎب ﻣﻌﺎوﯾﻪ‬‫ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﺗﻮ ﻣﻨﺎزﻋﺖ ﮐﺮدي أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم را‪ ،‬و ﺑﺮﺟﺴﺘﯽ ﺑﺮ ﺣﻖ آن ﺣﻀـﺮت‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺗﻮ‬‫ﻃﻠﯿﻖ ﺑﻦ ﻃﻠﯿﻖ ﻫﺴﺘﯽ‪ ،‬و ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ داﻧﺴﺘﯽ ﺗﻮ ﮐﻪ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ آن ﺣﻀﺮت اﮐﺒﺮ ﻣﻬﺎﺟﺮﯾﻦ و اﻧﺼﺎر اﺳﺖ اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻤﺰﯾـﺪ ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻣﮑﺮرا ﺑﮑﻼم ﺧﻮد‪ :‬ﻓﻮﺛﺒﺖ ﻋﻠﯿﻪ و اﻏﺘﺼـﺒﺖ ﺣﻘﻪ اﻟﺦ و ﺛﻮب ﻣﻌﺎوﯾﻪ را ﺑﺮ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﮐﻪ دﻟﯿـﻞ ﺻـﺮﯾﺢ ﺑﺮ ﻋـﺪاوت او اﺳﺖ ﺛـﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺻـﺮﯾﺢ ﺑﺎﻏﺘﺼـﺎب ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺣﻖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴﻼم را ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل او‪ :‬و ﻗﻤﺖ ﺑﻬـﺬا اﻻﻣﺮ اﻟـﺦ ﻣﺰﯾـﺪ ﻋﺪاوت ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺑﺎ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و اﻧﻬﻤﺎك او در ﺿـﻼل و اﺣﺘﯿﺎل‬‫ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻋـﺪاوت ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺑﺎ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و اﺧﺬ او ﺣﻖ آن ﺣﻀـﺮت را اﺗﺒﺎﻋﺎ ﻟﺴـﻨﮥ اول ﻇﺎﻟﻢ ﻇﻠﻢ ﺣﻖ‬‫آل ﻣﺤﻤﺪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬از ﮐﻼم ﺧﻮد ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺑﮑﻤﺎل ﺻﺮاﺣﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﮐﻼـم ﻣﻌـﺎوﯾﻪ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻄﻼن رﯾﺎﺳﺖ ﻣﻌﺎوﯾﻪ را ﺑﻄﻼن ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺘﯿﻖ ﻻزم اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت او ﺳـﺒﺐ ﺗﺴـﻠﻂ ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺑﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 159‬از ‪225‬‬‫ﻋﺒـﺎد‪ ،‬و اﺳﺘﯿﻼـﺋﺶ در ﺑﻼـد ﮔﺮدﯾـﺪه‪ ،‬و ﭼﻮن در ﺑﻄﻼـن رﯾـﺎﺳﺖ ﻣﻌـﺎوﯾﻪ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻـﺎ در زﻣـﺎن ﮐﺮاﻣﺖ ﻧﺸـﺎن ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﻫﯿـﭻ ﻣﺘـﺪﯾﻨﯽ رﯾﺐ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ در ﺑﻄﻼن ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺘﯿﻖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ و ﺳـﺒﺐ ﺗﺴـﻠﻂ ﭼﻨﯿﻦ ﺟﺎﺋﺮ ﻏﺸﻮم و ﻣﻌﺎﻧﺪ ﻇﻠﻮم ﮔﺮدﯾﺪه‪،‬‬‫ﮐﺪام ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻨﺘﻈﺮه ﺑﺎﻗﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻄﻼن ﺧﻼﻓﺖ ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺑﺤﺪي ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ ﻫﻢ ﻧﺎﭼﺎر اﻋﺘﺮاف ﺑﺂن ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪234 :‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺑﻠﯿﻎ در اﺛﺒﺎت آن ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺗﺤﺎﺷﯽ از اﻋﺘﻘﺎد ﺻﺤﺖ ﺧﻼﻓﺖ او ﻣﯽزﻧﻨﺪ‪.‬‬‫ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿـﺪر ﻋﻠﯽ در »ازاﻟـﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و اﮔﺮ ﮐﺴـﯽ را درﯾﺎﻓﺖ ﺣﺎل ﺧﻼﻓﺖ اﻣﯿﺮ ﺷﺎم از ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺣﻖ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬‫در ﻋﺒﺎرت رﺳﺎﻟﻪ »ﻋﺰة اﻟﺮاﺷﺪﯾﻦ و ذﻟﮥ اﻟﻀﺎﻟﯿﻦ« ﮐﻪ از رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺆﻟﻔﻪ ﻣﻮﻻﻧﺎ رﺷـﯿﺪ اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ و ﻣﺮﺷﺪ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ رﻓﻊ اﻟﱠﻠﻪ درﺟﺘﻪ ﻓﯽ اﻋﻠﯽ‬‫ﻋﻠﯿﯿﻦ اﺳﺖ ﻧﻈﺮ ﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ‪ ،‬و آن اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﺎﺣﺐ »ﻫـﺪاﯾﻪ« ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﺠﻮز اﻟﺘﻘﻠـﺪ ﻣﻦ اﻟﺴـﻠﻄﺎن اﻟﺠـﺎﺋﺮ ﮐﻤﺎ ﯾﺠﻮز ﻣﻦ اﻟﻌﺎدل‪ ،‬ﻻن‬‫اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ ﺗﻘﻠﺪوا ﻣﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ و اﻟﺤﻖ ﮐﺎن ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ ﻧﻮﺑﺘﻪ ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﺳﻌﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ در »ﺷﺮح ﻋﻘﺎﺋﺪ« ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬ﻓﻤﻌﺎوﯾﮥ و ﻣﻦ ﺑﻌﺪه ﻻ ﯾﮑﻮﻧﻮن ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻞ ﻣﻠﻮﮐﺎ و اﻣﺮاء ]‪.[2‬‬‫»و در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﮑﻼم« ﻓﺮﻣﻮده«‪:‬‬‫ﺛﻢ آل اﻻﻣﺮ ﻟا ﯽ اﻟﺤﺴﻦ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﺑﻌﺪ ﺳـﺘﮥ اﺷﻬﺮ ﻣﻦ ﺑﯿﻌﺘﻪ ﺳﻠﻢ اﻻﻣﺮ ﻟﻤﻌﺎوﯾﮥ ﺗﺴﮑﯿﻨﺎ ﻟﻠﻔﺘﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻘﻠﺐ اﻻﻣﺎﻣﮥ ﺑﻌﺪ ﺛﻠﺜﯿﻦ اﻟﯽ اﻟﻤﻠﮏ‬‫و اﻟﺴﻠﻄﻨﮥ‪.‬‬‫»و ﻓﻀﻞ ]‪ [3‬روزﺑﻬﺎن در »اﺑﻄﺎل اﻟﺒﺎﻃﻞ« ﻓﺮﻣﻮده«‪:‬‬‫و ﻻ ﻓﺎﺋﺪة ﻓﯽ ذﮐﺮه ﻣﻦ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻓﻼ اﻫﺘﻤﺎم ﻟﻨﺎ أﺻﻼ ﺑﺎﻟﺬب ﻋﻨﻪ ﻓﺎﻧﻪ ﻟﻢ ]‪ [1‬ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ ص ‪.302‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح اﻟﻌﻘﺎﺋﺪ اﻟﻨﺴﻔﯿﮥ ص ‪ 232‬ط اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺻﺎﺣﺐ ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ ﻓﻀﻞ ﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﻣﺼﻨﻒ ﺟﻮاب ﻧﻬﺞ اﻟﺤﻖ را ﭼﻮن روزﺑﻬﺎن ﺻﻮﻓﯽ ﮔﻤﺎن ﻣﯽﺑﺮد ﮐﻤﺎ ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ اﻟﺪاﻟﯿﮥ اﻟﻮاﻫﯿﮥ‬‫ﻟﻪ ﺻـﺮﯾﺤﺎ او را ﺑﻔﻀﻞ روزﺑﻬﺎن ﺟﺎﺑﺠﺎ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﻬﻤﯿﻦ زﻋﻢ ﻓﺎﺳـﺪ در ﻋﺒﺎرت رﺷـﯿﺪﻫﻢ اﺻـﻼح داده ﻟﻔﻆ اﺑﻦ را ﺣـﺬف ﮐﺮده‬‫ﺑﺠﺎي ﻓﻀﻞ ﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﻓﻀﻞ روزﺑﻬﺎن ﻧﻮﺷﺘﻪ ‪.12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪235 :‬‬‫ﯾﮑﻦ ﻣﻦ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺮاﺷﺪﯾﻦ اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫»و ﻋﺠﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺑﻤﺰﯾﺪ ﻏﻔﻮل و ﻟﺠﺎج‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻋﻨﺎد و اﻋﻮﺟﺎج ﺑﻌﺪ آﻧﮑﻪ ﺑﻄﻼن ﺧﻼﻓﺖ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و ﻇﺎﻟﻢ و ﺟﺎﺋﺮ و ﻏﺎﺻـﺐ‬‫و ﻗﺎﺳﺮ ﺑﻮدﻧﺶ در اﺧﺬ ﺧﻼﻓﺖ‪ ،‬و ﻫﻀﻢ ﺣﻖ »ﻣﻦ ﮐﺎن ﯾﺪور اﻟﺤﻖ ﻣﻌﻪ ﺣﯿﺜﻤﺎ دار« ﺑﻘﻮل ﺧﻮد‪» :‬ﺣﺘﯽ ﮐﺎن اول ﺧﻠﯿﻔﮥ وﺛﺐ ﻋﻠﯿﻪ و اﻗﺘﺴﺮه‬‫ﺣﻘﻪ أﺑﻮك« ﻇـﺎﻫﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺎز اﺣﺘﻤﺎل ﺻﻮاب ﺑﻮدن رﯾﺎﺳﺖ ﺧﻮد‪ ،‬و ﺧﻼﻓﺖ ﺧﻠﯿﻔﻪ اول ﺑﺮ زﺑﺎن آورده و ﻧﺪاﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ ﻋﺮوق اﯾﻦ اﺣﺘﻤﺎل‬‫ﮐﺜﯿﺮ اﻻﺧﺘﻼل را ﺗﺼﺮﯾﺢ اوﻟﺶ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﯽ ﻓﺎﺻﻠﻪ از اﯾﻦ اﺣﺘﻤﺎل اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻗﻠﻊ و اﺳﺘﯿﺼﺎل ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﺴﺎغ و ﻣﺠﺎل ﺑﺮاي آن ﻧﮕﺬاﺷﺘﻪ‪.‬‬‫و اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﻤﺒﺮد در ﮐﺘﺎب »ﮐﺎﻣﻞ« ]‪ [2‬ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ﺗﻔﺤﺺ ﮐﺎﻣﻞ ]‪ [1‬دﻻﺋﻞ اﻟﺼﺪق ﻓﯽ رد اﺑﻄﺎل اﻟﺒﺎﻃﻞ ج ‪ 3‬ص ‪.21‬‬‫]‪ [2‬اول ﮐﺎﻣﻞ ﻣﺒﺮد اﯾﻦ اﺳﺖ‪ :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ﺣﻤﺪا ﮐﺜﯿﺮا ﯾﺒﻠﻎ رﺿﺎه و ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺳﯿﺪﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎﺗﻢ اﻟﻨﺒﯿﯿﻦ و رﺳﻮل رب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ﺻﻼة‬‫ﺗﺎﻣﮥ‪ ،‬ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻤﺒﺮد ﻫﺬا ﮐﺘﺎب اﻟﻔﻨﺎه ﯾﺠﻤﻊ ﺿـﺮوﺑﺎ ﻣﻦ اﻵداب ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﮐﻼم ﻣﻨﺜﻮر و ﺷـﻌﺮ ﻣﻮﺻﻮف‪ ،‬و ﻣﺜﻞ ﺳﺎﺋﺮ‪ ،‬و ﻣﻮﻋﻈﮥ ﺑﺎﻟﻐﮥ‪،‬‬‫و اﺧﺘﯿﺎر ﻣﻦ ﺧﻄﺒﮥ ﺷـﺮﻓﯿﮥ و رﺳﺎﻟﮥ ﺑﻠﯿﻐﮥ و اﻧﺘﺤﯿﺖ ﻓﯿﻪ ان ﯾﻔﺴﺮ ﮐﻞ ﻣﺎ وﻗﻊ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻣﻦ ﮐﻼم اﻟﻌﺮب ﻏﺮﯾﺐ او ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺴﺘﻐﻠﻖ و ان‬‫ﻧﺸـﺮح ﻣﺎ ﯾﻌﺮض ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻻﻋﺮاب ﺷـﺮﺣﺎ ﺷﺎﻓﯿﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﮑﻮن ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﺑﻨﻔﺴﻪ ﻣﮑﺘﻔﯿﺎ و ﻋﻦ ان ﯾﺮﺟﻊ اﻟﯽ اﺣﺪ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮه ﻣﺴﺘﻐﻨﯿﺎ و ﺑﺎﻟﻠّﻪ‬‫اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ و اﻟﺤﻮل و اﻟﻘﻮة و إﻟﯿﻪ ﻣﻔﺰﻋﻨﺎ ﻓﯽ درك ﮐﻞ ﻃﻠﺒـﮥ و اﻟﻌﻮن و اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ ﻟﻤﺎ ﻓﯿﻪ ﺻـﻼح اﻣﻮرﻧﺎ ﻣﻦ ﻋﻤﻞ ﺑﻄﺎﻋﺘﻪ و ﻋﻘﺪ ﺑﺮﺿﺎه و ﻗﻮل‬‫ﺻﺎدق ﺑﺮﻓﻌﻪ ﻋﻤﻞ ﺻﺎﻟﺢ ﻓﺎﻧﻪ ﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﺷﯽء ﻗﺪﯾﺮ‪.‬‬‫و در آﺧﺮ ﻧﺴـﺨﻪ ﺣﺎﺿـﺮه ﮐﺎﻣﻞ ﻣﺮﻗﻮم اﺳﺖ‪ :‬ﺗﻢ اﻟﮑﺘﺎب ﺑﻌﻮن اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻮﻫﺎب و ﮐﺎن اﻟﻨﺰاع ﻣﻦ ﻧﺴﺨﻪ ﯾﻮم اﻻرﺑﻌﺎء ﻏﺮة ﺷﻬﺮ ذي اﻟﺤﺠﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 160‬از ‪225‬‬‫اﻟﺤﺮام ﻋﺎم ﺗﺴـﻌﮥ و ﺳﺘﯿﻦ ﺑﻌﺪ اﻻﻟﻒ ﻣﻦ اﻟﻬﺠﺮة اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ ﻋﻠﯽ ﺻﺎﺣﺒﻬﺎ اﻓﻀﻞ اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و اﺻﺤﺎﺑﻪ اﻟﮑﺮام و اﻟﺤﻤﺪ‬‫ﻟّﻠﻪ رب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪236 :‬‬‫ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺨﻂ ﻋﺮب ﺑﺪﺳﺖ اﯾﻦ ﻋﺒﺪ ﺧﺎﻣﻞ اﻓﺘﺎده ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫وﺟﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺠﻠﯽ اﻟﯽ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﯾﺄﺧـﺬه ﺑﺎﻟﺒﯿﻌـﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ان ﺣﻮﻟﯽ ﻣﻦ ﺗﺮي ﻣﻦ اﺻـﺤﺎب‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ و اﻻﻧﺼﺎر‪ ،‬و ﻟﮑﻨﯽ اﺧﺘﺮﺗﮏ‬‫ﻟﻘﻮل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﺟﺮﯾﺮ ﺧﯿﺮ ذي ﯾﻤﻦ‪ ،‬اﯾﺖ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻓﺨﺬه ﺑﺎﻟﺒﯿﻌﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺟﺮﯾﺮ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﺎ اذﺧﺮك ﻣﻦ‬‫ﻧﺼﺮﺗﯽ ﺷﯿﺌﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ أﻃﻤﻊ ﻟﮏ ﻓﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬اﻧﻤﺎ ﻗﺼﺪي ﺣﺠﮥ اﻗﯿﻤﻬﺎ‬‫ﻓﻠﻤﺎ أﺗﺎه ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬داﻓﻌﻪ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﺟﺮﯾﺮ‪ :‬ان اﻟﻤﻨﺎﻓﻖ ﻻ ﯾﺼﻠﯽ ﺣﺘﯽ ﻻ ﯾﺠﺪ ﻣﻦ اﻟﺼﻼة ﺑﺪا‪ ،‬و ﻻ اﺣﺴﺒﮏ ﺗﺒﺎﯾﻊ ﺣﺘﯽ ﻻ ﺗﺠﺪ ﻣﻦ اﻟﺒﯿﻌﮥ‬‫ﺑـﺪا ﻓﻘﺎل ﻣﻌﺎوﯾـﮥ‪ :‬اﻧﻬﺎ ﻟﯿﺴﺖ ﺑﺨﺪﻋـﮥ اﻟﺼﺒﯽ ﻋﻦ اﻟﻠﺒﻦ‪ ،‬اﻧﻪ اﻣﺮ ﻟﻪ ﻣﺎ ﺑﻌـﺪه ﻓﺎﺑﻠﻌﻨﯽ رﯾﻘﯽ‪ ،‬ﻓﻨﺎﻇﺮ ﻋﻤﺮوا ﻓﻄﺎﻟﺖ اﻟﻤﻨﺎﻇﺮة ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ و ﻟا ـﺢ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪:‬‬‫اﻟﻘﺎك ﺑﺎﻟﻔﺼﻞ ﻓﯽ أول ﻣﺠﻠﺲ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﮐﺘﺐ ﻟﻌﻤﺮو ﺑﻤﺼـﺮ ﻃﻌﻤﮥ و ﮐﺘﺐ ﻋﻠﯿﻪ و ﻻ ﯾﻨﻘﺾ ﺷﺮط ﻃﺎﻋﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮو‪ :‬ﯾﺎ ﻏﻼم اﮐﺘﺐ‬‫و ﻻ ﺗﻨﻘﺾ ﻃﺎﻋﮥ ﺷﺮﻃﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ اﺟﺘﻤﻊ ﻟﻪ أﻣﺮه دﻓﻊ ﻋﻘﯿﺮﺗﻪ ﯾﻨﺸﺪ ﻟﯿﺴﻤﻊ ﺟﺮﯾﺮا‪:‬‬‫ﺗﻄﺎول ﻟﯿﻠﯽ و اﻋﺘﺮﺗﻨﯽ وﺳﺎوﺳﯽ ﻵت اﺗﯽ ﺑﺎﻟﺘﺮﻫﺎت اﻟﺒﺴﺎﺑﺲ‬‫اﺗﺎﻧﯽ ﺟﺮﯾﺮ و اﻟﺤﻮادث ﺟﻤﮥ ﺑﺘﻠﮏ اﻟﺘﯽ ﻓﯿﻬﺎ اﺟﺘﺪاع اﻟﻤﻌﺎﻃﺲ‬‫اﮐﺎﺑﺪه و اﻟﺴﯿﻒ ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻨﻪ و ﻟﺴﺖ ﻷﺛﻮاب اﻟﺪﺧﯽ ﺑﻼﺑﺲ‬‫إذ اﻟﺸﺎم أﻋﻄﺖ ﻃﺎﻋﮥ ﯾﻤﻨﯿﮥ ﺗﻮاﺻﻔﻬﺎ أﺷﯿﺎﺧﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ‬‫ﻓﺎن ﯾﻔﻌﻠﻮا أﺻﺪم ﻋﻠﯿﺎ ﺑﺠﺒﻬﮥ ﺗﻌﺚ ﻋﻠﯿﻪ ﮐﻞ رﻃﺐ و ﯾﺎﺑﺲ‬‫و اﻧﯽ ﻻرﺟﻮ ﺧﯿﺮ ﻣﺎ أﻧﺎ ﻧﺎﺋﻞ و ﻣﺎ أﻧﺎ ﻣﻦ ﻣﻠﮏ اﻟﻌﺮاق ﺑﯿﺎﺋﺲ‬‫ﻣﻌﺎوﯾﻪ در ﻧﺎﻣﻪاش ﺑﺎﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ آﻧﺤﻀﺮت اﻋﺘﺮاف ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫و ﮐﺘﺐ اﻟﯽ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﻣﻦ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﺑﻦ ﺻـﺨﺮ اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ أﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻓﻠﻌﻤﺮي ﻟﻮ ﺑﺎﯾﻌﮏ اﻟﻘﻮم‬‫اﻟﺬﯾﻦ ﺑﺎﯾﻌﻮك و اﻧﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪237 :‬‬‫ﺑﺮيء ﻣﻦ دم ﻋﺜﻤـﺎن ﮐﻨﺖ ﮐـﺎﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ و ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و ﻟﮑﻦ أﻏﺮﯾﺖ ﺑﻌﺜﻤﺎن اﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ و اﻻﺣـﺪاث و أﺧـﺬﻟﺖ ﻋﻨﻪ اﻻﻧﺼﺎر‪ ،‬ﻓﺎﻃﺎءك‬‫اﻟﺠﺎﻫـﻞ و ﻗﻮي ﻟـﮏ اﻟﺼـﻌﻠﻮك اﻟﻀـﻌﯿﻒ و ﻗـﺪ أﺑﯽ أﻫـﻞ اﻟﺸﺎم اﻻ ﻗﺘﺎﻟﮏ ﺣﺘﯽ ﺗـﺪﻓﻊ إﻟﯿﻬﻢ ﻗﺘﻠـﮥ ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬ﻓﺎن ﻓﻌﻠﺖ ﮐﺎﻧﺖ ﺷﻮري ﺑﯿﻦ‬‫اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﻌﻤﺮي ﻣـﺎ ﺣﺠﺘﮏ ﻋﻠﯽ ﮐﺤﺠﺘﮏ ﻋﻠﯽ ﻃﻠﺤـﮥ و اﻟﺰﺑﯿﺮ‪ ،‬ﻻﻧﻬﻤﺎ ﺑﺎﯾﻌﺎك‪ ،‬و ﻣﺎ ﺣﺠﺘﮏ ﻋﻠﯽ اﻫﻞ اﻟﺸﺎم ﮐﺤﺠﺘﮏ ﻋﻠﯽ اﻫﻞ‬‫اﻟﺒﺼـﺮة‪ ،‬اﻃﺎﻋﻮك و ﻟﻢ ﯾﻄﻌﮏ أﻫﻞ اﻟﺸﺎم‪ ،‬و أﻣﺎ ﺷﺮﻓﮏ ﻓﯽ اﻻﺳﻼم‪ ،‬و ﻗﺮاﺑﺘﮏ ﻣﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻣﻮﺿﻌﮏ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‬‫ﻓﻠﺴﺖ أدﻓﻌﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﮐﺘﺐ إﻟﯿﻪ ﻓﯽ آﺧﺮ اﻟﮑﺘﺎب ﺑﺸﻌﺮ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺟﻌﯿﻞ و ﻫﻮ‪:‬‬‫أري اﻟﺸﺎم ﺗﮑﺮه ﻣﻠﮏ اﻟﻌﺮاق و أﻫﻞ اﻟﻌﺮاق ﻟﻬﻢ ﮐﺎرﻫﯿﻨﺎ‬‫و ﮐﻼ ﻟﺼﺎﺣﺒﻪ ﻣﺒﻐﻀﺎ ﯾﺮي ﮐﻞ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ ذاك دﯾﻨﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 161‬از ‪225‬‬‫إذا ﻣﺎ رﻣﻮﻧﺎ رﻣﯿﻨﺎﻫﻢ و دﻧّﺎﻫﻢ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﯾﻘﺮﺿﻮﻧﺎ‬‫و ﻗﺎﻟﻮا ﻋﻠﯽ اﻣﺎم ﻟﻨﺎ ﻓﻘﻠﻨﺎ رﺿﯿﻨﺎ ﺑﻦ ﻫﻨﺪ رﺿﯿﻨﺎ‬‫و ﻗﺎﻟﻮا ﻧﺮي ان ﺗﺪﯾﻨﻮا ﻟﻪ ﻓﻘﻠﻨﺎ اﻻ ﻻ ﻧﺮي ان ﻧﺪﯾﻨﺎ‬‫و ﻣﻦ دون ذﻟﮏ ﺧﺮط اﻟﻘﺘﺎد و ﻃﻌﻦ و ﺿﺮب ﯾﻘﺮ اﻟﻌﯿﻮﻧﺎ‬‫و ﯾﺮوي‪ :‬ﯾﻔﺾ اﻟﺸﺆوﻧﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻤﺒﺮد‪ :‬و ﻓﯽ آﺧﺮ ﻫﺬا اﻟﺸﻌﺮ ذم ﻟﻌﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أﻣﺴﮑﻨﺎ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و ﻟﮑﻦ أﻏﺮﯾﺖ ﺑﻌﺜﻤﺎن اﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ ﻓﻬﻮ ﻣﻦ اﻻﻏﺮاء و ﻫﻮ اﻟﺘﺤﻀـﯿﺾ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬أﻏﺮﯾﺘﻪ ﺑﻪ‪ ،‬و آﺳـﺪﺗﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و آﺳﺪت اﻟﮑﻠﺐ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺼﯿﺪ أوﺳﺪه اﯾﺴﺎدا‪ ،‬و ﻣﻦ ﻗﺎل‪ :‬اﺷﻠﯿﺖ اﻟﮑﻠﺐ ﻓﯽ ﻣﻌﻨﯽ اﻏﺮﯾﺖ ﻓﻘﺪ أﺧﻄﺄ‪ ،‬اﻧﻤﺎ أﺷﻠﯿﺘﻪ دﻋﻮﺗﻪ اﻟﯽ‪ ،‬و آﺳﺪﺗﻪ‪ :‬أﻏﺮﯾﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻗﻮل اﺑﻦ ﺟﻌﯿﻞ‪» :‬و أﻫﻞ اﻟﻌﺮاق ﻟﻪ ﮐﺎرﻫﯿﻨﺎ« ﻣﺤﻤﻮل ﻋﻠﯽ أري‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻗـﺎل‪» :‬و أﻫـﻞ اﻟﻌﺮاق ﻟﻪ ﮐﺎرﻫﻮﻧـﺎ« ﻓﺎﻟﺮﻓﻊ ﻣﻦ وﺟﻬﯿﻦ‪ :‬أﺣـﺪﻫﻤﺎ ﻗﻄﻊ و اﺑﺘـﺪاء ﺛﻢ ﻋﻄﻒ ﺟﻤﻠـﮥ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﻠـﮥ ﺑﺎﻟﻮاو‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺤﻤﻠﻪ ﻋﻠﯽ‬‫أري‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﮐﻘﻮﻟﮏ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪238 :‬‬‫ﮐﺎن زﯾـﺪ ﻣﻨﻄﻘﺎ و ﻋﻤﺮ ﻣﻨﻄﻠﻖ اﻟﺴﺎﻋـﮥ‪ ،‬ﺧﺒﺮت ﺑﺨﺒﺮ ﺑﻌـﺪ ﺧﺒﺮ‪ ،‬و اﻟﻮﺟﻪ اﻵﺧﺮ أن ﺗﮑﻮن اﻟﻮاو و ﻣﺎ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺣﺎﻻ ﻓﯿﮑﻮن ﻣﻌﻨﺎﻫﺎ ﺗﻘﻮل‪ :‬رأﯾﺖ‬‫زﯾﺪا ﻗﺎﺋﻤﺎ و ﻋﻤﺮ ﻣﻨﻄﻠﻖ ﺗﺮﯾﺪ إذ ﻋﻤﺮو ﻣﻨﻄﻠﻖ‪.‬‬‫و ﻫﺬه اﻵﯾﮥ ﯾﺤﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ و ﻫﻮ ﻗﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪َ :‬ﯾْﻐﺸﯽ ﻃﺎﺋَِﻔًﮥ ﻣِﻨُْﮑْﻢ َو ﻃﺎﺋَِﻔٌﮥ َﻗْﺪ َأَﻫﱠﻤﺘُْﻬْﻢ َأﻧ ُْﻔُﺴُﻬْﻢ‬‫]‪ ،[1‬و اﻟﻤﻌﻨﯽ و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ إذ ﻃﺎﺋﻔﮥ ﻗﺪ اﻫﻤﺘﻬﻢ اﻧﻔﺴﻬﻢ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﺤﺎل‪.‬‬‫و ﮐﺬﻟﮏ ﻗﺮاءة ﻣﻦ ﻗﺮأ‪َ :‬و ﻟَْﻮ َأ ﱠن ﻣﺎ ﻓِﯽ اﻟ َْﺄْرِض ﻣِْﻦ َﺷَﺠَﺮٍة َأﻗْﻼٌم َو اﻟ َْﺒْﺤُﺮ َﯾُﻤﱡﺪُه ﻣِْﻦ ﺑَْﻌِﺪِه َﺳﺒَْﻌُﮥ َأﺑ ُْﺤٍﺮ‬‫]‪ [2‬أي و اﻟﺒﺤﺮ ﻫﺬه ﺣﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻗﺮأ و اﻟﺒﺤﺮ ﻓﻌﻠﯽ أن اﻟﺜﻘﯿﻠﮥ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬و دﻧﺎﻫﻢ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﯾﻘﺮﺿﻮﻧﺎ« ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺟﺰﯾﻨﺎﻫﻢ و ﻗﺎل اﻟﻤﻔﺴﺮون ﻓﯽ ﻗﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪» :‬ﻣﺎﻟ ِِﮏ َﯾْﻮِم اﻟﱢﺪﯾِﻦ«‬‫‪ :‬ﯾﻮم اﻟﺠﺰاء و اﻟﺤﺴﺎب و ﻣﻦ أﻣﺜﺎل اﻟﻌﺮب‪:‬‬‫ﮐﻤﺎ ﺗﺪﯾﻦ ﺗﺪان‪ ،‬و أﻧﺸﺪ أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪة‪:‬‬‫و اﻋﻠﻢ و اﯾﻘﻦ ان ﻣﻠﮑﮏ زاﺋﻞ و اﻋﻠﻢ ﺑﺎﻧﮏ ﻣﺎ ﺗﺪﯾﻦ ﺗﺪان‬‫و ﻟﻠـﺪﯾﻦ ﻣﻮاﺿﻊ‪ :‬ﻓﻤﻨﻬﺎ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﺎ اﻟﻄﺎﻋﮥ‪ ،‬و دﯾﻦ اﻻﺳـﻼم ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻓﻼن ﻓﯽ دﯾﻦ ﻓﻼن أي ﻓﯽ ﻃﺎﻋﺘﻪ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪ :‬ﮐﺎﻧﺖ ﻣﮑﮥ‬‫ﺑﻠﺪا ﻟﻘﺎﺣﺎ أي ﻟﻢ ﺗﮑﻦ ﻓﯽ دﯾﻦ أﺣﺪ‪ ،‬ﻗﺎل زﻫﯿﺮ‪:‬‬‫ﻟﺌﻦ ﺣﻠﻠﺖ ﺑﺠﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺑﻨﯽ أﺳﺪ ﻓﯽ دﯾﻦ ﻋﻤﺮو و ﺣﺎﻟﺖ ﺑﯿﻨﻨﺎ ﻓﺪك‬‫ﻓﻬـﺬا ﯾﺮﯾﺪ ﻓﯽ ﻃﺎﻋﮥ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻫﻨﺪ‪ ،‬و اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻌﺎدة‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ زال ﻫﺬا دﯾﻨﯽ و دأﺑﯽ و ﻋﺎدﺗﯽ و اﺟﺮﯾﺎي ]‪ ،[3‬ﻗﺎل اﻟﻤﺜﻘﺐ اﻟﻌﺒﺪي‪ [1] :‬آل‬‫ﻋﻤﺮان ‪.154‬‬‫]‪ [2‬ﻟﻘﻤﺎن ‪.27‬‬‫]‪ [3‬اﻻﺟﺮ ﯾﺎ ﺑﮑﺴﺮ اﻟﻬﻤﺰة و اﻟﺮاء ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﺟﯿﻢ ﺳﺎﮐﻨﮥ‪ :‬اﻟﺨﻠﻖ و اﻟﻄﺒﯿﻌﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪239 :‬‬‫ﺗﻘﻮل إذا درأت ]‪ [1‬ﻟﻬﺎ وﺿﯿﻨﯽ ]‪ [2‬أ ﻫﺬا دﯾﻨﻪ أﺑﺪا و دﯾﻨﯽ‬‫أ ﮐﻞ اﻟﺪﻫﺮ ﺣﻞ و ارﺗﺤﺎل أ ﻣﺎ ﯾﺒﻘﯽ ﻋﻠﯽ و ﻣﺎ ﯾﻘﯿﻨﯽ‬‫و ﻗﺎل اﻟﮑﻤﯿﺖ ﺑﻦ زﯾﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 162‬از ‪225‬‬‫ﻋﻠﯽ ذاك اﺟﺮﯾﺎي و ﻫﯽ ﺿﺮﯾﺒﺘﯽ و ان أﺟﻤﻌﻮا ﻃﺮا ﻋﻠّﯽ و أﺟﻠﺒﻮا‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬رﺿﯿﻨﺎ اﺑﻦ ﻫﻨﺪ« ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳﻔﯿﺎن‪ ،‬و اﻣﻪ ﻫﻨﺪ ﺑﻨﺖ ﻋﺘﺒﮥ اﺑﻦ أﺑﯽ رﺑﯿﻌﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﺷﻤﺲ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬أن ﺗﺪﯾﻨﻮا أي ﺗﻄﯿﻌﻮا و ﺗﺪﺧﻠﻮا ﻓﯽ دﯾﻨﻪ أي ﻓﯽ ﻃﺎﻋﺘﻪ«‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬ﻣﻦ دون ذﻟﮏ ﺧﺮط اﻟﻘﺘﺎد« ﻓﻬـﺬا ﻣﺜﻞ ﻣﻦ أﻣﺜﺎل اﻟﻌﺮب‪ ،‬و اﻟﻘﺘﺎد ﺷـﺠﺮة ﺷﺎﮐـﮥ ﻏﻠﯿﻈﮥ اﻟﺸﻮك‪ ،‬ﻓﻠﺬﻟﮏ ﯾﻀـﺮب ﺧﺮﻃﻪ ﻣﺜﻼ ﻓﯽ‬‫اﻻﻣﺮ اﻟﺸﺪﯾﺪ ﻻﻧﻪ ﻏﺎﯾﮥ اﻟﺠﻬﺪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻫﺬا ﯾﻔﺾ اﻟﺸﺌﻮن‪ ،‬ﻓﯿﻔﺾ ﯾﻔﺮق‪ ،‬ﺗﻘﻮل‪ :‬ﻓﻀﻀﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻤﺎل‪.‬‬‫و اﻟﺸـﺌﻮن واﺣﺪﻫﺎ ﺷﺄن و ﻫﯽ ﻣﻮاﺻﻞ ﻗﺒﺎﺋﻞ اﻟﺮأس‪ ،‬و ذﻟﮏ أن اﻟﺮأس أرﺑﻊ ﻗﺒﺎﺋﻞ أي ﻗﻄﻊ ﻣﺸـﻌﻮب ﺑﻌﻀـﻬﺎ اﻟﯽ ﺑﻌﺾ‪ ،‬ﻓﻤﻮﺿﻊ ﺷﻌﺒﻬﺎ و‬‫اﻟﺘﯿﺎﻣﻬﺎ ﯾﻘﺎل ﻟﻬﺎ اﻟﺸﺌﻮن واﺣﺪﻫﺎ اﻟﺸﺄن‪ ،‬ﻗﺎل اﻻﺻﻤﻌﯽ‪ :‬ﯾﻘﺎل ان ﻣﺠﺎري اﻟﺪﻣﻮع ﻣﻨﻬﺎ ﻓﻠﺬﻟﮏ ﯾﻘﺎل‪ :‬اﺳﺘﻬﻠﺖ ﺷﺌﻮﻧﻪ‪ ،‬و أﻧﺸﺪ ﻗﻮل اوس ﺑﻦ‬‫ﺣﺠﺮ‪:‬‬‫ﻻ ﺗﺤﺰﻧﯿﻨﯽ ﺑﺎﻟﻔﺮاق ﻓﺎﻧﻨﯽ ﻻ ﯾﺴﺘﻬﻞ ﻣﻦ اﻟﻔﺮاق ﺷﺌﻮﻧﯽ‬‫و ﻣﻦ ﻗﺎل‪» :‬ﺗﻘﺮ اﻟﻌﯿﻮﻧﺎ« ﻓﻔﯿﻪ ﻗﻮﻻن‪.‬‬‫أﺣـﺪﻫﻤﺎ ﻟﻼﺻـﻤﻌﯽ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻻـ ﯾﺠﻮز ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻗﺮت ﻋﯿﻨﻪ و أﻗﺮﻫﺎ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻫﻮ ﺑﺮدت ﻣﻦ اﻟﻘﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺧﻼف ﻗﻮﻟﻬﻢ‪ :‬ﺳـﺨﻨﺖ‬‫ﻋﯿﻨﻪ و اﺳﺨﻨﻬﺎ اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻏﯿﺮه ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺮت أي ﻫﺪأت و أﻗﺮﻫﺎ اﻟﱠﻠﻪ أي أﻫﺪأﻫﺎ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻗﻮل ﺣﺴﻦ ﺟﻤﯿﻞ‪ ،‬و اﻻول أﻏﺮب و أﻇﺮف‪ [1] .‬درأت‪ :‬ﺑﺴﻄﺖ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻮﺿﯿﻦ‪ :‬اﻟﺒﻄﺎن اﻟﻌﺮﯾﺾ اﻟﻤﻨﺴﻮج ﻣﻦ ﺷﻌﺮ‬‫ﺟﻮاب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم از ﻧﺎﻣﻪ ﻣﻌﺎوﯾﻪ‬‫ﻓﮑﺘﺐ إﻟﯿﻪ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺟﻮاب ﻫﺬه اﻟﺮﺳﺎﻟﮥ‪ :‬ﺑﺴﻢ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﻣﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﻟﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﺻﺨﺮ‪،‬‬‫أﻣﺎ ﺑﻌـﺪ ﻓﺎﻧﻪ أﺗﺎﻧﯽ ﻣﻨﮏ ﮐﺘﺎب اﻣﺮئ ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ﺑﺼـﺮ ﯾﻬـﺪﯾﻪ‪ ،‬و ﻻ ﻗﺎﺋـﺪ ﯾﺮﺷﺪه‪ ،‬دﻋﺎه اﻟﻬﻮي ﻓﺄﺟﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﻗﺎده ﻓﺎﺗﺒﻌﻪ زﻋﻤﺖ اﻧﻤﺎ أﻓﺴﺪ ﻋﻠﯿﮏ‬‫ﺑﯿﻌﺘﯽ ﺧﻄﯿﺌﺘﯽ ﻓﯽ ﻗﺘﻞ ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و ﻟﻌﻤﺮي ﻣﺎ ﮐﻨﺖ اﻻ رﺟﻼ ﻣﻦ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ‪ ،‬أوردت ﮐﻤﺎ أوردوا‪ ،‬و أﺻـﺪرت ﮐﻤﺎ أﺻﺪروا‪ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎن اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻟﯿﺠﻤﻌﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﺿـﻼل‪ ،‬و ﻻ ﻟﯿﻀﺮﺑﻬﻢ ﺑﺎﻟﻌﻤﯽ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﻓﻤﺎ أﻧﺖ و ﻋﺜﻤﺎن اﻧﻤﺎ أﻧﺖ رﺟﻞ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ أﻣّﯿﮥ‪ ،‬و ﺑﻨﻮ ﻋﺜﻤﺎن أوﻟﯽ ﺑﻤﻄﺎﻟﺒﮥ دﻣﻪ‪ ،‬و ان‬‫زﻋﻤﺖ اﻧـﮏ أﻗﻮي ﻋﻠﯽ ذﻟـﮏ‪ ،‬ﻓﺄدﺧـﻞ ﻓﯿﻤﺎ دﺧﻞ ﻓﯿﻪ اﻟﻤﺴـﻠﻤﻮن‪ ،‬ﺛﻢ ﺣﺎﮐﻢ اﻟﻘﻮم اﻟﯽ و أﻣﺎ ﺗﻤﯿﯿﺰك ﺑﯿﻨﮏ و ﺑﯿﻦ ﻃﻠﺤـﮥ و اﻟﺰﺑﯿﺮ و ﺑﯿﻦ‬‫أﻫﻞ اﻟﺸﺎم و أﻫﻞ اﻟﺒﺼـﺮة‪ ،‬ﻓﻠﻌﻤﺮي ﻣﺎ اﻻﻣﺮ ﻓﯿﻤﺎ ﻫﻨﺎ ﻟﮏ اﻻﺳﻮاء‪ ،‬ﻻﻧﻬﺎ ﺑﯿﻌﮥ ﺷﺎﻣﻠﮥ ﻻ ﯾﺴـﺘﺜﻨﯽ ﻓﯿﻬﺎ اﻟﺨﯿﺎر‪ ،‬و ﻻ ﯾﺴـﺘﺄﻧﻒ ﻓﯿﻬﺎ أﺳﻄﺮ‪ ،‬و أﻣﺎ‬‫ﺷﺮﻓﯽ اﻻﺳـﻼم و ﻗﺮاﺑﺘﯽ ﻣﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻣﻮﺿـﻌﯽ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ ﻓﻠﻌﻤﺮي ﻟﻮ اﺳـﺘﻄﻌﺖ دﻓﻌﻪ ﻟﺪﻓﻌﺘﻪ‪ ،‬ﺛﻢ دﻋﺎ اﻟﻨﺠﺎﺷﯽ أﺣﺪ‬‫ﺑﻨﯽ اﻟﺤـﺎرث ﺑﻦ ﮐﻌﺐ ﻓﻘـﺎل‪ :‬اﺑﻦ ﺟﻌﯿـﻞ ﺷﺎﻋﺮ أﻫﻞ اﻟﺸﺎم‪ ،‬و أﻧﺖ ﺷﺎﻋﺮ أﻫﻞ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﻓﺄﺟﺐ اﻟﺮﺟﻞ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ أﺳـﻤﻌﻨﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻗﺎل إذا أﺳﻤﻌﮏ ﺷﻌﺮ ﺷﺎﻋﺮ ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺠﺎﺷﯽ ﯾﺠﯿﺒﻪ‪:‬‬‫دع ﯾﺎ ﻣﻌﺎوي ﻣﺎ ﻟﻦ ﯾﮑﻮﻧﺎ ﻓﻘﺪ ﺣﻘﻖ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﺗﺤﺬروﻧﺎ‬‫اﺗﺎﮐﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﺄﻫﻞ اﻟﻌﺮاق و أﻫﻞ اﻟﺤﺠﺎز ﻓﻤﺎ ﺗﺼﻨﻌﻮﻧﺎ‬‫و ﺑﻌﺪ ﻫﺬا ﻣﺎ ﯾﻤﺴﮏ ﻋﻨﻪ ]‪.[1‬‬‫از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﮐﻪ ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ او ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﺑﻐﺾ و ﻋﻨﺎد و ﻟﺠﺎج و ﻟـﺪاد ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ او ﺷـﺮف ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم را در اﺳـﻼم و ﻗﺮاﺑﺖ آن ﺣﻀـﺮت را از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬ﮐﺎﻣﻞ ﻣﺒﺮد ص ‪ 77‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ‬‫اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪241 :‬‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ دﻓﻊ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 163‬از ‪225‬‬‫ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﺑﮑﻠﯽ اﻧﮑﺎر ﮐﻨﺪ‬‫و از ارﺷﺎد ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم در ﮐﺘﺎب ﺷـﺮﯾﻒ آن ﺣﻀـﺮت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﺎوﯾﻪ اﮔﺮ ﻗﺎدر ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬دﻓﻊ ﻣﯽﮐﺮد ﺷﺮف‬‫آن ﺣﻀﺮت را در اﺳﻼم‪ ،‬و ﻗﺮاﺑﺖ آن ﺣﻀﺮت را از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻣﻮﺿﻊ آن ﺣﻀﺮت را از ﻗﺮﯾﺶ‪،‬‬‫ﻟﮑﻦ ﭼﻮن ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﻗـﺪرت ﺑﺮ دﻓﻊ ﻓﻀﻞ آن ﺣﻀـﺮت ﻧـﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎر ﺑﺮاه اﺿـﻄﺮار اﻋﺘﺮاف ﺑﺂن ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬و ﻋﺪاوت ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺑﺎ ﺣﻀـﺮت‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و ﮐﻤﺎل ﺑﻐﺾ و ﻋﻨﺎد‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺧﺒﺚ اﻋﺘﻘﺎد او ﻫﻢ‪ ،‬از ﻋﺒﺎرت ﮐﺎﻣﻞ ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪:‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ آﻧﮑﻪ از ﮐﻼـم ﺑﻼـﻏﺖ ﻧﻈـﺎم ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺠﻠﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺤﺎﻣـﺪ و ﻣﻨـﺎﻗﺐ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋـﻞ و ﻣﺪاﯾـﺢ ﺧـﺎﺻﻪ او‪ ،‬ﻋﻼـوه ﺑﺮ آﯾﺎت و‬‫رواﯾﺎت ﻋﺎﻣﻪ ﻓﻀﻞ ﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺳـﻨﯿﻪ ﺗﺸـﺒﺚ ﺑﺂن ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬از »اﺳـﺪ اﻟﻐﺎﺑﻪ« و »اﺻﺎﺑﻪ« و ﻏﯿﺮ آن واﺿـﺢ‪ ،‬و ﻣﺪح او ﻣﺒﺮد ﻫﻢ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪،‬‬‫ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌـﺎوﯾﻪ ﻣﺜـﻞ ﻣﻨﺎﻓﻘﯿﻦ اﺷـﺮار‪ ،‬و ﻣـﺪﻏﻠﯿﻦ ﻓﺠﺎر ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻐﯿﺮ اﻟﺠﺎء و اﺿـﻄﺮار رو ﺑﻌﺒﺎدت ﭘﺮوردﮔﺎر ﻧﻤﯽآرﻧـﺪ‪ ،‬و دﺳـﺖ‬‫ﺑﺪاﻣﻦ اﻃﺎﻋﺖ ﺣﻖ ﻧﻤﯽﮔﺬارﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻋﺪاوت و ﺿﻼﻟﺖ‪ ،‬و ﺷﻘﺎوت و ﻏﻮاﯾﺖ ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﻏﺎوﯾﻪ از ﺷﻌﺎر ﺳﻔﺎﻫﺖ ﺷﻌﺎر او‪ ،‬ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح و ﻇﻬﻮر ﻫﻮﯾﺪا و آﺷﮑﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ‬‫آن ﻧﺴـﻨﺎس ﺑﻤﺰﯾـﺪ اﻧﻬﻤـﺎك در اﻃﺎﻋﺖ ﺧﻨﺎس‪ ،‬وﺳﻮاس‪ ،‬ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺠﻠﯽ را ﺑﻪ »آت أﺗﯽ ﺑﺎﻟﺘﺮﻫﺎت اﻟﺒﺴﺎﺑﺲ« ﺗﻌﺒﯿﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و در‬‫اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻫﺎﻧﺖ ﭼﻨﯿﻦ ﺻـﺤﺎﺑﯽ ﺟﻠﯿﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص ﻣـﺪح‪ ،‬او ﻋﻠﯽ ﻣﺎ‬‫ﻧﻘﻞ اﻟﻤﺒﺮد ﮐﺮد‪ ،‬و ﻣﺪاﺋﺢ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﺎﻣﻪ ﺻﺤﺎﺑﻪ را ﮐﻪ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺷﺐ و روز ﺗﻘﺮﯾﺮ آن ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺧﻮد ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ ﻧﯿﺴﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪242 :‬‬‫و اﻫﺎﻧﺖ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺣﺴﺐ ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت اﺋﻤﻪ ﺳﻨﯿﻪ ﻋﯿﻦ ﺿﻼل و ﻧﻔﺎق و ﮐﻔﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در اﯾﻦ ﮐﻼم ﺧﺴﺎرت ﻧﻈﺎم ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ و ﺗﻮﻫﯿﻦ اﻃﺎﻋﺖ و اﺗﺒﺎع ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﮐﻪ ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ ﺷـﺮف‬‫اﻫﻞ اﯾﻤﺎن و از ﻋﻤﺪه ارﮐﺎن دﯾﻦ و اﯾﻘﺎن‪ ،‬ﺣﺴﺐ ﻧﺼﻮص ﺟﻨﺎب ﺳﺮور اﻧﺲ و ﺟﺎن ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ اﺳﺖ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻣﺮاد‬‫آن درﯾﺪه دﻫﻦ از ﺗﺮﻫﺎت ﺑﺴﺎﺑﺲ ﮐﻠﻤﺎت ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﻮد ﺑﺮ ﻃﻠﺐ ﺑﯿﻌﺖ از ﻣﻌﺎوﯾﻪ‪ ،‬و اﻣﺮ ﺑﺎﺧﺘﯿﺎر اﻃﺎﻋﺖ ﺟﻨﺎب‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﺗﺮك ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ آن ﺣﻀﺮت‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل او »ﺑﺘﻠـﮏ اﻟﺘﯽ ﻓﯿﻬـﺎ اﺟﺘـﺪاع اﻟﻤﻌـﺎﻃﺲ« ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ آن رﺋﯿﺲ اﻟﻐﺎﺷـﻤﯿﻦ ﻃﺎﻋﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم را‬‫ﻣﻮﺟﺐ ﺟـﺪع آﻧـﺎف ﺧﻮدﻫـﺎ ﻣﯽداﻧﺴﺖ‪ ،‬و اﺑـﺎء و اﺳـﺘﻨﮑﺎف ﺗﻤﺎم از آن داﺷﺖ‪ ،‬و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ اﮔﺮ ﭘﺎره از ﺣﯿﺎ در ﻧﺼـﯿﺐ او ﻣﯽاﻓﺘﺎد‪ ،‬و‬‫راﺋﺤﻪ ﺷـﻤﯿﻢ اﺳـﻼم ﺑﻤﺸﺎم او ﻣﯽرﺳﯿﺪ‪ ،‬اﻃﺎﻋﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﻣﻮﺟﺪ ﻣﺰﯾﺪ ﺷﺮف و ﻋﻈﻤﺖ ﻣﯽداﻧﺴﺖ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻌﯿﻦ و‬‫اﻟﺮأس آن را ﻗﺒﻮل ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل او‪» :‬ﻓﺎن ﻟﻢ ﯾﻔﻌﻠﻮا أﺻـﺪم ﻋﻠﯿﺎ« اﻟـﺦ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ او ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻋﺪاوت و ﻋﻨﺎد ﺧﻮد ﺑﺎ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻇﺎﻫﺮ‬‫ﮐﺮده ﮐﻪ ﺻﺪﻣﻪ دادن آن ﺣﻀـﺮت را ﺑﺮ ﺗﻘﺪﯾﺮ اﻃﺎﻋﺖ اﻫﻞ ﺷﺎم ﺿـﻼﻟﺖ اﻧﺠﺎم آن رﺋﯿﺲ اﻟﻄﻌﺎم را اﻓﺘﺨﺎرا ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﺮ ﻣﺠﺮد ذﮐﺮ‬‫ﺻـﺪﻣﻪ دادن آن ﺣﻀـﺮت اﮐﺘﻔﺎ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺻـﺪﻣﻪ ﺧﻮاﻫـﺪ رﺳﺎﻧﯿـﺪ آن ﺣﻀـﺮت را ﺑﺠﺒﻪ ﮐﻪ ﻓﺎﺳـﺪ ﮐﻨـﺪ ﺑﺮ آن‬‫ﺣﻀﺮت ﻫﺮ رﻃﺐ و ﯾﺎﺑﺲ را ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻮر آن ﺣﻀﺮت ﻣﺨﺘﻞ ﺳﺎزد‪ ،‬و ﮐﻠﯿﻪ ﻧﻈﺎم آن ﺟﻨﺎب را ﻣﻨﺤﻞ ﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ اﻇﻬﺎر‬‫ﻏﺎﯾﺖ ﺷﻘﺎوت و ﺿﻼﻟﺖ‪ ،‬و اﺑﺮاز ﻧﻬﺎﯾﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪243 :‬‬‫ﺧﺒﺚ و ﻋﺪاوت‪ ،‬و اﺑﺪاء ﮐﻤﺎل ﮐﻔﺮ و ﺿﻼل‪ ،‬و ﻧﻘﺎش و ﺷﻘﺎق‪ ،‬و اﻓﻀﺢ ﺧﺴﺮان و ﻋﺪوان و ﻃﻐﯿﺎن و ﺷﻨﺂن اﺳﺖ‬‫ﻣﻌﺎوﯾﻪ ادﻋﺎ ﻣﯿﮑﺮد ﮐﻪ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم در ﻗﺘﻞ ﻋﺜﻤﺎن ﺷﺮﯾﮏ اﺳﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 164‬از ‪225‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﮐﺘﺎب ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ او ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم را ﺑﺮي از دم ﻋﺜﻤﺎن ﻧﻤﯽداﻧﺴﺖ‪ ،‬و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻣﯽﮐﺮد ﺑﺂﻧﮑﻪ آن‬‫ﺣﻀـﺮت ﻣﻬـﺎﺟﺮﯾﻦ و اﻧﺼـﺎر و اﺣـﺪاث را اﻏﺮاء ﺑﺮ ﻋﺜﻤـﺎن ﮐﺮده‪ ،‬و اﺧـﺬال اﻧﺼـﺎر از ﻋﺜﻤـﺎن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺰد ﻣﻌﺎوﯾﻪ و ﻫﻢ‬‫ﻣﺬﻫﺒﺎﻧﺶ‪ ،‬ﺷـﺮﮐﺖ در ﺧﻮن ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و اﻏﺮاء ﻧﺎس ﺑﺮ ﻗﺘﻞ او‪ ،‬و ﺗﺨﺬﯾﻞ ﻣﺮدم از ﻧﺼـﺮت او‪ ،‬از اﮐﺒﺮ ﻣﻌﺎﺻـﯽ و اﻓﺤﺶ ﻣﺨﺎزي ﺑﻮده‪ ،‬ﭘﺲ‬‫در ﮐﻤﺎل ﻋـﺪاوت و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﭼﻪ رﯾﺐ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﻣﺮي را ﮐﻪ در ﮐﻤﺎل ﺷـﻨﺎﻋﺖ و ﻗﺒـﺢ و ﻓﻀﺎﻋﺖ ﻣﯽاﻧﮕﺎﺷﺖ‪ ،‬و آن را از‬‫اﮐﺒﺮ ﻣﻌﺎﺻـﯽ‪ ،‬و آﺛـﺎم و ﻣﺨـﺎﻟﻔﺖ و ﻣﻌﺎﻧـﺪت ﺻـﺮﯾﺤﻪ ﺑـﺎ رب ﻣﻨﻌـﺎم‪ ،‬و رﺳﻮل اﻧـﺎم ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﮑﺮام‪ ،‬و ﻗـﺎدح در ﺧﻼﻓﺖ و‬‫ﻋﺪاﻟﺖ ﻣﯽﭘﻨﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﺑﺤﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻨﺴﻮب ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ اﻓﺎده ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﻋﺪاﻟﺖ ﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﺗﻘﺮﯾﺮات و ﺗﺰوﯾﺮات ﺳﻨﯿﻪ‪ ،‬در اﺛﺒﺎت ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ‪ ،‬و ﻣﺪح و ﺛﻨﺎي ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻋﻠﯽ ﻟا ﻌﻤﻮم و‬‫اﻻﺳـﺘﻐﺮاق و اﻻﺳﺘﯿﻌـﺎب و اﻻﻃﻼـق ﺑﺮﻫﻢ ﻣﯽﺧﻮرد‪ ،‬ﭼﻪ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺣﺴﺐ ﺗﺼـﺮﯾﺢ او ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻬـﺎﺟﺮﯾﻦ و اﻧﺼﺎر را اﻏﺮاء ﺑﺮ‬‫ﻋﺜﻤـﺎن ﮐﺮد‪ ،‬و اﺧـﺬال اﻧﺼﺎر ﻋﺜﻤﺎن ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﺰد ﻣﻌﺎوﯾﻪ و اﺗﺒﺎﻋﺶ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮات ﺳـﻨﯿﻪاﻧﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﻬﺎﺟﺮﯾﻦ و اﻧﺼﺎر از ﺑـﺪﺗﺮﯾﻦ ﻓﺴﺎق و‬‫ﻓﺠﺎر ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺮك ﻧﺼـﺮت ﺧﻠﯿﻔﻪ واﺟﺐ اﻻﻃﺎﻋﮥ‪ ،‬ﻣﻤﺪوح ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺪاﺋﺢ ﺑﯽﭘﺎﯾﺎن‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﺰﻋﻮم اﻫﻞ اﻟﺸﻨﺌﺎن ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻘﺘﻞ او‬‫راﺿﯽ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺑﻘﻮل ﺧﻮد‪» :‬ﻓﺄﻃﺎﻋﮏ اﻟﺠﺎﻫﻞ و ﻗﻮي ﺑﮏ اﻟﺼﻌﻠﻮك‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪244 :‬‬‫اﻟﻀـﻌﯿﻒ« داد اﻇﻬﺎر ﻋﺪاوت ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم داده‪ ،‬ﮐﻪ زﺑﺎن ﺑﺘﻬﺠﯿﻦ و ذم اﻃﺎﻋﺖ آن ﺣﻀﺮت‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ اﻃﺎﻋﺖ آن‬‫ﺣﻀـﺮت ﺣﺴﺐ ارﺷـﺎد ﺳـﺮور اﻧﺒﯿـﺎي اﻣﺠـﺎد ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﺘﻨـﺎد‪ ،‬ﻋﯿﻦ ﺷـﺮف و ﺳـﻌﺎدت اﺳﺖ ﮔﺸﺎده‪ ،‬و ﻫﻢ ﺑﺎﯾﻦ ﻗﻮل‬‫ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﺗﻬﺠﯿﻦ و ذم و ﻋﯿﺐ ﻣﻬـﺎﺟﺮﯾﻦ و اﻧﺼـﺎر ﻧﻤﻮده‪ ،‬اﺑﻮاب ﮐﻤـﺎل ﻟﻮم و ﻣﻼم اﻫﻞ اﺳـﻼم ﺑﺮ ﺧﻮد ﮔﺸﺎده‪ ،‬و از اﺷـﻌﺎر ﺿـﻼﻟﺖ آﺛﺎر‬‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺟﻌﯿـﻞ »ﺟﻌﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻨﺎر و ﺟﺰاه ﺷـﺮ ﺟﺰاء اﻻﺷـﺮار« ﻫﻮﯾـﺪا و آﺷـﮑﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﻫﻞ ﺷﺎم ﮐﺮاﻫﺖ داﺷـﺘﻨﺪ ﻣﻠﮏ ﻋﺮاق را ﮐﻪ‬‫ﻣﻠـﮏ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻮد‪ ،‬و اﻫـﻞ ﻋﺮاق ﮐـﺎره اﻫﻞ ﺷﺎم ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﯾﮏ ﻣﺒﻐﺾ ﺻﺎﺣﺐ ﺧﻮد اﺳﺖ و ﻫﺮ ﯾﮏ اﯾﻦ‬‫ﺑﻐﺾ را دﯾﻦ ﻣﯽداﻧـﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻫﻞ ﺷﺎم ﺑﻐﺾ اﻫﻞ ﻋﺮاق را دﯾﻦ ﺧﻮد ﻣﯽاﻧﮕﺎرﻧﺪ‪ ،‬و اﻫﻞ ﻋﺮاق ﺑﻐﺾ اﻫﻞ ﺷﺎم را دﯾﻦ ﺧﻮد ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﭘﺲ‬‫ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮات ﺳـﻨﯿﻪ ﺑﺮ ﺑﻐﺾ اﻫـﻞ ﺣﻖ ﺟﻤﻌﯽ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ را ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪﺷـﺎن ﻣﻌـﺎوﯾﻪ و اﺗﺒﺎﻋﺸﺎﻧﻨـﺪ‪ ،‬آن ﻫﻤﻪ دراز زﺑﺎﻧﯽ و ﻃﻌﻦ و‬‫ﺗﺸـﻨﯿﻊ آﻏﺎز ﻣﯽﻧﻬﻨـﺪ‪ ،‬و آﯾﺎت و رواﯾﺎت را ﺑﻘﺼﺪ اﻓﺤﺎم و ﺗﺨﺠﯿﻠﺸﺎن ﺑﺂواز ﺑﻠﻨﺪ ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬و از وﻗﻮع ﺗﺒﺎﻏﺾ در ﻣﯿﺎن اﻫﻞ ﺷﺎم و اﻫﻞ‬‫ﻋﺮاق‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻫﺮ دو ﺟﺎﻧﺐ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺧﺒﺮي ﺑﺮﻧﻤﯽدارﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﮐﻤﺎل ﺷﻨﺎﻋﺖ ﺗﺸﻨﯿﻌﺎت ﺧﻮد ﻣﺘﻨﺒﻪ ﻧﻤﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل ﻣﻌـﺎوﯾﻪ‪» :‬و ﻟﻌﻤﺮي ﻣﺎ ﺣﺠﺘﮏ ﻋﻠﯽ ﮐﺤﺠﺘﮏ ﻋﻠﯽ ﻃﻠﺤـﮥ« اﻟـﺦ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺠﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﺮ ﻃﻠﺤﻪ و زﺑﯿﺮ‬‫ﺑﺤـﺪي ﺗﻤﺎم ﺑﻮد‪ ،‬و ﻣﺘﺎﻧﺖ و رزاﻧﺖ و ﺻـﺤﺖ آن ﺑﻤﺜﺎﺑﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﻫﻢ اﺛﺒﺎت آن ﻧﻤﻮده و اﻋﺘﺮاف ﺑﺂن ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﯿﻌﺖ اﯾﺸﺎن‬‫ﺑﺮاي آن ﺣﻀﺮت اﻗﺮار ﮐﺮده‪ .‬ﭘﺲ ﻧﮑﺚ و ﻏﺪر و ﺿﻼل‪ ،‬و ﻣﮑﺮ ﻃﻠﺤﻪ و زﺑﯿﺮ‪ ،‬ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﻫﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪245 :‬‬‫ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷﺪ‬‫اﺑﻦ ﺟﻌﯿﻞ ﺷﺎﻋﺮ از ﻣﺰدوران ﻣﻌﺎوﯾﻪ و از اﻋﺎدي اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻮد‬‫و ﻧﯿﺰ از ﺗﺼﺮﯾﺢ اﺑﻦ ﺟﻌﯿﻞ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ او و اﻣﺜﺎﻟﺶ از اﻫﻞ ﺷﺎم ﺑﺮ ﺧﻼف اﻫﻞ ﻋﺮاق ﮐﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴﻼم را اﻣﺎم ﺑﺮ ﺣﻖ و ﺧﻠﯿﻔﻪ ﻣﻄﻠﻖ ﻣﯽداﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﺎﻣﺎﻣﺖ ﻣﻌﺎوﯾﻪ راﺿﯽ و ﺧﻼﻓﺖ او ﻗﺎﺋﻞ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 165‬از ‪225‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل اﺑﻦ ﺟﻌﯿﻞ‪:‬‬‫»و ﻗﺎﻟﻮا ﻧﺮي أن ﺗﺪﯾﻨﻮا ﻟﻪ ﻓﻘﻠﻨﺎ اﻻ ﻻ ﻧﺮي ان ﻧﺪﯾﻨﺎ«‬‫ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ او و دﯾﮕﺮ اﻫﻞ ﺷﺎم ﺑﺼـﺮاﺣﺖ ﺗﻤﺎم از اﻃﺎﻋﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﺑﺎء و اﺳﺘﻨﮑﺎف داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﺰﯾﺪ ﻟﺠﺎج و‬‫ﻋﻨﺎد در اﻃﺎﻋﺖ آن ﺣﻀـﺮت ﺧﺮط ﻗﺘﺎد ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﻃﻌﻦ و ﺿـﺮب آن ﺣﻀـﺮت را ﻣﻮﺟﺐ ﻗﺮه ﻋﯿﻮن ﺧﻮدﻫﺎ ﻣﯽداﻧﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ‬‫ﻫﻢ ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﻋﺪاوت و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﻣﻌﺎوﯾﻪ و اﺗﺒﺎﻋﺶ ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ‪.‬‬‫و از ﻗﻮل ﻣﺒّﺮد‪» :‬و ﻓﯽ آﺧﺮ ﻫـﺬا اﻟﺸـﻌﺮ ذم ﻟﻌﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻣﺴـﮑﻨﺎ ﻋﻨﻪ« ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺟﻌﯿـﻞ در اﯾﻦ ﺧﺮاﻓـﺎت ذم ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم وارد ﺳﺎﺧﺘﻪ ﮐﻪ ﻣﺒّﺮد اﻣﺴﺎك از ﻧﻘﻞ آن ﮐﺮده‪ ،‬و ﻫﺮ ﭼﻨﺪ در ﻗﺪري ﮐﻪ ذﮐﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻧﯿﺰ ﻧﻔﯽ اﻣﺎﻣﺖ آن ﺣﻀـﺮت‪،‬‬‫و اﺑﺎء از اﻃﺎﻋﺖ آن ﺟﻨﺎب و ﮐﺮاﻫﺖ و ﺑﻐﺾ و ﻋﺪاوت اﺗﺒﺎع آن ﺟﻨﺎب و ﺧﻮد آن ﺟﻨﺎب ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﻟﮑﻦ از ﻗﻮل ﻣﺒّﺮد ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ ﮐﻪ‬‫اﯾﻦ ذم اﻓﺤﺶ و اﺷـﻨﻊ از ﻣﺎ ﺳـﺒﻖ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺒﺮد ﻣﺎ ﺳـﺒﻖ را ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و اﯾﻦ ذّم را ﺑﺪﺗﺮ از ﻣﺎ ﺳـﺒﻖ داﻧﺴـﺘﻪ ذﮐﺮ آن ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﭘﺲ ﮐﻔﺮ و‬‫ﻧﻔﺎق اﺑﻦ ﺟﻌﯿﻞ و ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﮐﻪ اﯾﺮاد ﺧﺮاﻓﺖ ﺳﺮاﺳﺮ ﺷﻘﺎوت او در ﻧﺎﻣﻪ ﻧﻔﺎق ﺷﻤﺎﻣﻪ ﺧﻮد ﮐﺮده ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح و ﻇﻬﻮر ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﺟﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﺎوﯾﻪ در ﮐﺘﺎب واﺣﺪ ﻫﻢ اﻋﺘﺮاف ﺑﺸﺮف‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪246 :‬‬‫ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم در اﺳـﻼم‪ ،‬و ﻗﺮاﺑﺖ آن ﺣﻀﺮت از ﺟﻨﺎب ﺧﯿﺮ اﻻﻧﺎم ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﮑﺮام و ﻣﻮﺿﻊ آن ﺣﻀﺮت‬‫از ﻗﺮﯾﺶ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻫﻢ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ذم آن ﺣﻀﺮت ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ ﺻـﻨﻊ ﺷـﻨﯿﻊ از ﺟﺴﺎرت ﺟﺎﺣﻆ ﻫﻢ ﺑـﺪﺗﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎﺣﻆ اﻇﻬﺎر ﮐﻤﺎل ﻋﺪاوت و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺧﻮد ﺑﺎ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴﻼم ﺑﺎﯾﺮاد ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﺮ آن ﺣﻀﺮت در ﮐﺘﺎب دﯾﮕﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ آن ﺣﻀﺮت در ﮐﺘﺎب دﯾﮕﺮ‪ ،‬و ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻻﻣﺮﯾﻦ‬‫در ﮐﺘﺎب واﺣﺪ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ اﺳـﺘﺒﻌﺎد و اﺳـﺘﻐﺮاب ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ از ﻧﺴـﺒﺖ ﻧـﺎﺻﺒﯿﺖ و ﻋـﺪاوت ﺑﺠﺎﺣﻆ ﻣﻮﺟﺐ ﮐﻤﺎل اﺳـﺘﺒﻌﺎد و اﺳـﺘﻐﺮاب اﺳﺖ‪ ،‬و اﺑﻄﺎل رﺷـﯿﺪ‬‫ﻧـﺎﺻﺒﯿﺖ ﺟﺎﺣﻆ را ﺑـﺪﻟﯿﻞ اﻋﺘﺮاف ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم در ﮐﻤﺎل ﺑﻄﻼن اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﻌﺎوﯾﻪ اﻇﻬﺎر‬‫ﻋـﺪاوت ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم در ﻫﻤـﺎن ﮐﺘـﺎب ﮐﻪ اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋـﻞ آن ﺣﻀـﺮت در آن ﮐﺘﺎب ﮐﺮده ﻧﻤﻮده ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬اﻇﻬﺎر‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﻋﺪاوت آن ﺣﻀﺮت را در ﮐﺘﺎب دﯾﮕﺮ‪ ،‬و اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ آن ﺣﻀﺮت در ﮐﺘﺎب دﯾﮕﺮ ﭼﻪ ﺟﺎي اﺳﺘﻌﺠﺎب اﺳﺖ‪.‬‬‫و از ﺻـﺪر ﮐﺘﺎب ﺑﺎﻫﺮ اﻟﻔﺨﺮ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﻣﺮدي ﺑﻮد ﮐﻪ ﻧﺒﻮد ﺑﺮاي او ﺑﺼـﺮي ﮐﻪ ﻫـﺪاﯾﺖ او‬‫ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﻪ ﺑﺮاي او ﻗﺎﺋﺪي ﺑﻮد ﮐﻪ ارﺷﺎد او ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬دﻋﻮت ﮐﺮده او را ﻫﻮي ﭘﺲ اﺟﺎﺑﺖ ﮐﺮده او ﻫﻮي را‪ ،‬ﮐﺸﯿﺪ او را ﻫﻮي ﭘﺲ اﺗﺒﺎع آن‬‫ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل ﻣﺒﺮد‪» :‬و ﺑﻌـﺪ ﻫﺬا ﻣﺎ ﯾﻤﺴﮏ ﻋﻨﻪ« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺠﺎﺷـﯽ ﺷﺎﻋﺮ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ ارﺷﺎد ﺑﺎﺳﺪاد ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‬‫ﺟﻮاب اﺷـﻌﺎر اﺑﻦ ﺟﻌﯿﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﻫﺮ دو ﺷـﻌﺮ ﮐﻪ ﻣﺒﺮد ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﻬﺠﯿﻦ و ﺗﻘﺒﯿﺢ و ﺗﻔﻀـﯿﺢ ﻣﻌﺎوﯾﻪ و ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ ﺑﺮ‬‫او ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺒﺮد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪247 :‬‬‫ﺑﻐﺮض ﺣﻤـﺎﯾﺖ ﭘﻮر اﺑﻮ ﺳـﻔﯿﺎن و ﺻـﯿﺎﻧﺖ ﻋﺮض آن ﺷـﯿﻄﺎن اﻣﺴـﺎك از آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺑﮑﺘﻤـﺎن ﺣﻖ ﻧﯿـﻞ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ آﯾﻪ‪َ :‬و ﻻ َﺗﻠْﺒُِﺴﻮا اﻟ َْﺤﱠﻖ‬‫ﺑ ِﺎﻟ ْﺒﺎِﻃِﻞ َو َﺗْﮑﺘُُﻤﻮا اﻟ َْﺤﱠﻖ َو َأﻧ ْﺘُْﻢ َﺗْﻌَﻠُﻤﻮَن‬‫]‪ [1‬ﺑﺮ ﺟﺒﯿﻦ ﻣﺒﯿﻦ ﺧﻮد ﻧﻬﺎده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻗﻮل ﻣﺒﺮد ﻇـﺎﻫﺮ ﺷـﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻃﻌﻦ و ذم ﻣﻌﺎوﯾـﮥ زﯾـﺎدهﺗﺮ ﺑﻮد از آن ﻃﻌﻦ و ذّم ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‬‫ارﺷﺎد ﮐﺮده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 166‬از ‪225‬‬‫ﻣﮑﺎﺗﺒﻪ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﻣﻌﺎوﯾﻪ را اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﺒﺮد در »ﮐﺎﻣﻞ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﺒﺮد از اﮐﺎﺑﺮ و اﻋﺎﻇﻢ و اﺋﻤﻪ ادب اﺳﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﺒﺮد ]‪ [2‬ﺻﺎﺣﺐ »ﮐﺎﻣﻞ« از اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﮥ ﻋﺎﻟﯽ درﺟﺎت و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ ﺛﻘﺎت اﺳﺖ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺒﺮد ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت«‬‫ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ اﻻرﺑﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻻﮐﺒﺮ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﺑﻼل ﺑﻦ ﻋﻮف ﺑﻦ أﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺛﻤﺎﻟﮥ ﺑﻦ أﻋﺠﻦ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ ﺑﻦ اﻟﺤﺮث ﺑﻦ ﮐﻌﺐ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﻨﻀﺮ ﺑﻦ اﻻﺳﺪ ﺑﻦ اﻟﻐﻮث‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﮑﻠﺒﯽ‪ :‬ﻋﻮف ﺑﻦ أﺳﻠﻢ ﻫﻮ ﺛﻤﺎﻟﮥ و اﻻﺳﺪ ﻫﻮ اﻻزد اﻟﺜﻤﺎﻟﯽ اﻻزدي ]‪ [1‬اﻟﺒﻘﺮة ‪.42‬‬‫]‪ [2‬ﺻـﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺻـﻔﺪي در واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻻﮐﺒﺮ اﻻزدي اﻟﺒﺼـﺮي اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻤﺒﺮد اﻣﺎم اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ ﺑﺒﻐﺪاد‬‫ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ‪ .‬اﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﻤﺎزﻧﯽ و أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺴﺠﺴـﺘﺎﻧﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ و روي ﻋﻨﻪ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺼـﻔﺎر و ﻟﺰﻣﻪ ﻣﺪة‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻧﻔﻄﻮﯾﻪ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺼﻮﻟﯽ و ﺟﻤﺎﻋﮥ و ﮐﺎن ﻓﺼـﯿﺤﺎ ﺑﻠﯿﻐﺎ ﻣﻔﻮﻫﺎ ﺛﻘﮥ اﺧﺒﺎرﯾﺎ ﻋﻼﻣﮥ ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻮادر و ﻇﺮاﻓﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺟﻤﯿﻼ و ﺳﯿﻤﺎ ﻻ ﺳﯿﻤﺎ ﻓﯽ ﺻﺒﺎه‪،‬‬‫و ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﺸﻬﻮرة‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﮑﺎﻣﻞ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ :‬ﻃﺎﻟﻌﺘﻪ ﺳﺒﻌﯿﻦ ﻣﺮة و ﮐﻞ ﻣﺮة ازداد ﻣﻨﻪ ﻓﻮاﺋﺪ‪ 12 .‬اﻟﻮاﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ﻣﺨﻄﻮط ج ‪5‬‬‫ص ‪126‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪248 :‬‬‫اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻤﺒﺮد اﻟﻨﺤﻮي‪.‬‬‫ﻧﺰل ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟﺘﺄﻟﯿﻒ اﻟﻨﺎﻓﻌﮥ ﻓﯽ اﻻدب‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﺎ ﮐﺘﺎب »اﻟﮑﺎﻣﻞ« و ﻣﻨﻬﺎ »اﻟﺮوﺿﮥ« و »اﻟﻤﻘﺘﻀﺐ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫أﺧﺬ اﻻدب ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻤﺎزﻧﯽ و أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ و ﻗﺪ ﺗﻘّﺪم ذﮐﺮﻫﻤﺎ‪.‬‬‫و أﺧﺬ ﻋﻨﻪ ﻧﻔﻄﻮﯾﻪ و ﻗﺪ ﺗﻘﺪم ذﮐﺮه و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻻﺋﻤﮥ‪.‬‬‫و ﮐﺎن اﻟﻤﺒﺮد اﻟﻤـﺬﮐﻮر‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺜﻌﻠﺐ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب »اﻟﻔﺼـﯿﺢ« ﻋﺎﻟﻤﯿﻦ ﻣﺘﻌﺎﺻـﺮﯾﻦ ﻗﺪ ﺧﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﺗﺎرﯾﺦ‬‫اﻻدﺑﺎء و ﻓﯿﻬﻤﺎ ﯾﻘﻮل ﺑﻌﺾ أﻫﻞ ﻋﺼﺮﻫﻤﺎ ﻣﻦ ﺟﻤﻠﮥ أﺑﯿﺎت و ﻫﻮ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻻزﻫﺮ‪:‬‬‫أﯾﺎ ﻃﺎﻟﺐ اﻟﻌﻠﻢ ﻻ ﺗﺠﻬﻠﻦ و ﻋﺬ ﺑﺎﻟﻤﺒﺮد أو ﺛﻌﻠﺐ‪.‬‬‫ﺗﺠﺪ ﻋﻨﺪ ﻫﺬﯾﻦ ﻋﻠﻢ اﻟﻮري ﻓﻼ ﺗﮏ ﮐﺎﻟﺠﻤﻞ اﻻﺟﺮب‬‫ﻋﻠﻮم اﻟﺨﻼﺋﻖ ﻣﻘﺮوﻧﮥ ﺑﻬﺬﯾﻦ ﻓﯽ اﻟﺸﺮق و اﻟﻤﻐﺮب‬‫و ﮐﺎن اﻟﻤﺒﺮد ﯾﺤﺐ اﻻﺟﺘﻤﺎع ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎﻇﺮة ﺑﺜﻌﻠﺐ و اﻻﺳﺘﮑﺜﺎر ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺛﻌﻠﺐ ﯾﮑﺮه ذﻟﮏ و ﯾﻤﺘﻨﻊ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و ﺣﮑﯽ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻤـﺪان اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻤﻮﺻـﻠﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺻـﺪﯾﻘﻬﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻻﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟـﺪﯾﻨﻮري ﺧﺘﻦ ﺛﻌﻠﺐ‪ :‬ﻟﻢ‬‫ﯾﺄﺑﯽ ﺛﻌﻠﺐ اﻻﺟﺘﻤﺎع ﺑﺎﻟﻤﺒﺮد؟‬‫ﻓﻘـﺎل ﻻـن اﻟﻤﺒﺮد ﺣﺴﻦ اﻟﻌﺒـﺎرة ﺣﻠﻮ اﻻﺷـﺎرة ﻓﺼـﯿﺢ اﻟﻠﺴﺎن ﻇﺎﻫﺮ اﻟﺒﯿﺎن‪ ،‬و ﺛﻌﻠﺐ ﻣـﺬﻫﺒﻪ ﻣـﺬﻫﺐ اﻟﻤﻌﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎذا اﺟﺘﻤﻌﺎ ﻓﯽ ﻣﺤﻔﻞ ﺣﮑﻢ‬‫ﻟﻠﻤﺒﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﻈﺎﻫﺮ اﻟﯽ أن ﯾﻌﺮف اﻟﺒﺎﻃﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﻤﺒﺮد ﮐﺜﯿﺮ اﻻﻣﺎﻟﯽ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﻨﻮادر اﻟﺦ ]‪1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺒﺮد ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 167‬از ‪225‬‬‫»و ﺣﺎﻓﻆ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« در ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫]‪ [1‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 1‬ص ‪627 -626‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪249 :‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻤﺒﺮد ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻻزدي اﻟﺒﺼﺮي اﻣﺎم أﻫﻞ اﻟﻨﺤﻮ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬أﺧﺬ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻤﺎزﻧﯽ و‬‫أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ و ﺗﺼﺪر ﻟﻼﺷﺘﻐﺎل ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و ﮐﺎن و ﺳﯿﻤﺎ ﻣﻠﯿﺢ اﻟﺼﻮرة ﻓﺼﯿﺤﺎ‪ ،‬ﻣﻔﻮﻫﺎ أﺧﺒﺎرﯾﺎ ﻋﻼﻣﮥ ﺛﻘﮥ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ آﺧﺮ اﻟﺴﻨﮥ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺒﺮد ﺑﮕﻔﺘﺎر ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن«‬‫»و أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« در ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ«‪:‬‬‫ﻓﯽ اﻟﺴـﻨﮥ اﻟﻤـﺬﮐﻮرة ﺗﻮﻓﯽ اﻣﺎم أﻫﻞ اﻟﻨﺤﻮ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﺼـﻨﻔﺎت اﻟﻨﺎﻓﻌﺎت أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻤﺒﺮد ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻻزدي اﻟﺒﺼـﺮي‪،‬‬‫أﺧﺬ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻤﺎزﻧﯽ و أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺴﺠﺴـﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺗﺼﺪر ﻟﻼﺷـﺘﻐﺎل ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و ﮐﺎن و ﺳـﯿﻤﺎ ﻣﻠﯿﺢ اﻟﺼﻮرة‪ ،‬ﻓﺼﯿﺤﺎ ﻣﻔﻮﻫﺎ‪ ،‬أﺧﺒﺎرﯾﺎ‪،‬‬‫ﻋﻼﻣـﮥ‪ ،‬ﺛﻘـﮥ اﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﻠﻐـﮥ‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟﺘﺄﻟﯿﻒ اﻟﻨﺎﻓﻌـﮥ ﻓﯽ اﻻدب ﻣﻨﻬﺎ ﮐﺘﺎب »اﻟﮑﺎﻣﻞ« و ﻣﻨﻬﺎ »اﻟﺮوﺿـﮥ« و »اﻟﻤﻘﺘﻀﺐ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و‬‫أﺧـﺬ ﻋﻨﻪ ﻧﻔﻄﻮﯾﻪ و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻻﺋﻤـﮥ‪ ،‬و ﮐـﺎن اﻟﻤﺒﺮد اﻟﻤـﺬﮐﻮر و أﺑﻮ اﻟﻌﺒـﺎس اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺜﻌﻠﺐ ﺻـﺎﺣﺐ ﮐﺘـﺎب »اﻟﻔﺼـﯿﺢ« ﻋـﺎﻟﻤﯿﻦ ﻓﺎﺿـﻠﯿﻦ‬‫ﻣﺘﻌﺎﺻﺮﯾﻦ ﻗﺪ ﺧﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﺗﺎرﯾﺦ اﻻدﺑﺎء و ﻓﯿﻬﻤﺎ ﯾﻘﻮل ﺑﻌﺾ أﻫﻞ ﻋﺼﺮﻫﻤﺎ و ﻫﻮ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻻزﻫﺮ أﺑﯿﺎﺗﺎ ﻣﻦ ﺟﻤﻠﺘﻬﺎ‪.‬‬‫أﯾﺎ ﻃﺎﻟﺐ اﻟﻌﻠﻢ ﻻ ﺗﺠﻬﻠﻦ و ﻋﺬ ﺑﺎﻟﻤﺒﺮد أو ﺛﻌﻠﺐ‬‫ﺗﺠﺪ ﻋﻨﺪ ﻫﺬﯾﻦ ﻋﻠﻢ اﻟﻮري ﻓﻼ ﺗﮏ ﮐﺎﻟﺠﻤﻞ اﻻ ﺟﺮب‬‫ﻋﻠﻮم اﻟﺨﻼﺋﻖ ﻣﻘﺮوﻧﮥ ﺑﻬﺬﯾﻦ ﻓﯽ اﻟﺸﺮق و اﻟﻤﻐﺮب‬‫ﻗﺎﻟﻮا و ﮐﺎن ﻟا ﻤﺒﺮد ﯾﺤﺐ اﻻﺟﺘﻤﺎع ﺑﺜﻌﻠﺐ ﻟﻠﻤﻨﺎﻇﺮة و اﻻﺳﺘﮑﺜﺎر ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺛﻌﻠﺐ ﯾﮑﺮه ذﻟﮏ و ﯾﻤﺘﻨﻊ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و ﺣﮑﯽ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﺪان اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻤﻮﺻـﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﻠﺖ ﻻﺑﯽ ]‪ [1‬اﻟﻌـﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ص ‪ 113‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ‬‫اﻟﻤﺆﻟﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪250 :‬‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟـﺪﯾﻨﻮري ﺧﺘﻦ ﺛﻌﻠﺐ‪ :‬ﻟﻢ ﯾـﺄﺑﯽ ﺛﻌﻠﺐ اﻻﺟﺘﻤﺎع ﺑﺎﻟﻤﺒﺮد؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻن اﻟﻤﺒﺮد ﺣﻠﻮ اﻻﺷﺎرة ﻓﺼـﯿﺢ اﻟﻠﺴﺎن‪ ،‬و ﺛﻌﻠﺐ ﻣـﺬﻫﺒﻪ ﻣـﺬﻫﺐ‬‫اﻟﻤﻌﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎذا اﺟﺘﻤﻌﺎ ﻓﯽ ﻣﺤﻔﻞ ﺣﮑﻢ ﻟﻠﻤﺒﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﻈﺎﻫﺮ اﻟﯽ أن ﯾﻌﺮف اﻟﺒﺎﻃﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﻤﺒﺮد ﮐﺜﯿﺮ اﻻﻣﺎﻟﯽ ﺣﺴﻦ اﻟﻨﻮادر اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺒﺮد ﺑﻘﻮل ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة«‬‫»و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻠﻐﻮﯾﯿﻦ و اﻟﻨﺤﺎة« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻزدي اﻟﺒﺼـﺮي أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻤﺒﺮد‪ ،‬اﻣﺎم اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ ﺑﺒﻐﺪاد ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﻤﺎزﻧﯽ و أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ‪،‬‬‫و روي ﻋﻨﻪ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺼﻔﺎر و ﻧﻔﻄﻮﯾﻪ و اﻟﺼﻮﻟﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﺼﯿﺤﺎ ﺑﻠﯿﻐﺎ ﻣﻔﻮﻫﺎ ﺛﻘﮥ أﺧﺒﺎرﯾﺎ ﻋﻼﻣﮥ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻮادر و ﻇﺮاﻓﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺟﻤﯿﻼ ﻻ‬‫ﺳﯿﻤﺎ ﻓﯽ ﺻﺒﺎه‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴﯿﺮاﻓﯽ ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻨﺤﺎة اﻟﺒﺼﺮﯾﯿﻦ‪ :‬و ﻫﻮ ﻣﻦ ﺛﻤﺎﻟﮥ ﻗﺒﯿﻠﮥ ﻣﻦ اﻻزد‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﯾﻘﻮل ﻋﺒﺪ اﻟﺼﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻌﺪل‪:‬‬‫ﺳﺄﻟﻨﺎ ﻋﻦ ﺛﻤﺎﻟﮥ ﮐﻞ ﺣﯽ ﻓﻘﺎل اﻟﻘﺎﺋﻠﻮن و ﻣﻦ ﺛﻤﺎﻟﮥ‬‫ﻓﻘﻠﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﻓﻘﺎﻟﻮا زدﺗﻨﺎ ﺑﻬﻢ ﺟﻬﺎﻟﮥ‬‫ﻗـﺎل و ﮐـﺎن اﻟﻨـﺎس ﺑﺎﻟﺒﺼـﺮة ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬ﻣـﺎ رأي اﻟﻤﺒﺮد ﻣﺜـﻞ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬و ﻟﻤـﺎ ﺻـّﻨﻒ اﻟﻤـﺎزﻧﯽ ﮐﺘﺎب »اﻻﻟﻒ و اﻟﻼم« ﺳﺄل اﻟﻤﺒﺮد ﻋﻦ دﻗﯿﻘﻪ‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 168‬از ‪225‬‬‫ﻋﻮﯾﺼﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺟـﺎب ﺑـﺄﺣﺴﻦ ﺟﻮاب و ﻗـﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻗﻢ ﻓﺄﻧﺖ اﻟﻤﺒﺮد ﺑﮑﺴـﺮ اﻟﺮاء أي اﻟﻤﺜﺒﺖ ﻟﻠﺤﻖ‪ ،‬ﻓﻐﯿﺮه اﻟﮑﻮﻓﯿﻮن و ﻓﺘﺤﻮا اﻟﺮاء و ﻗﺎل ﻧﻔﻄﻮﯾﻪ‪ :‬ﻣﺎ‬‫رأﯾﺖ أﺣﻔـﻆ ﻟﻼﺧﺒـﺎر ﺑﻐﯿﺮ أﺳﺎﻧﯿـﺪ ﻣﻨﻪ و ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﺘﺼـﺎﻧﯿﻒ »ﻣﻌـﺎﻧﯽ اﻟﻘﺮآن« »اﻟﮑﺎﻣـﻞ« »اﻟﻤﻘﺘﻀﺐ« »اﻟﺮوﺿـﮥ« »اﻟﻤﻘﺼـﻮر و اﻟﻤﻤـﺪود« و‬‫»اﻻﺷـﺘﻘﺎق« »اﻟﻘﻮاﻓﯽ« »اﻋﺮاب اﻟﻘﺮآن« »ﻧﺴﺐ ﻋﺪﻧﺎن و ﻗﺤﻄﺎن« »اﻟﺮد ﻋﻠﯽ ﺳﯿﺒﻮﯾﻪ« »ﺷﺮح ﺷﻮاﻫﺪ اﻟﮑﺘﺎب« »ﺿﺮورة اﻟﺸﻌﺮ و اﻟﻌﺮوض« »ﻣﺎ‬‫اﺗﻔﻖ ﻟﻔﻈﻪ و اﺧﺘﻠﻒ ﻣﻌﻨﺎه« ]‪ [1‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 2‬ص ‪ 212‬ط داﺋﺮة اﻟﻤﻌﺎرف اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ ﺑﺤﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪251 :‬‬‫»ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻨﺤﻮﯾﯿﻦ اﻟﺒﺼﺮﯾﯿﻦ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴﯿﺮاﻓﯽ‪ :‬و ﮐﺎن ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ ﺛﻌﻠﺐ ﻣﻦ اﻟﻤﻨﺎﻓﺮة ﻣﺎ ﻻ ﺧﻔﺎء ﻓﯿﻪ‪ ،‬و أﮐﺜﺮ أﻫﻞ اﻟﺘﻔﻀﯿﻞ ﯾﻔﻀﻠﻮﻧﻪ ]‪[1‬‬‫ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺑﺎ ﮐﻤﺎل ﻋﺪواﺗﺶ ﮔﺎه و ﺑﯿﮕﺎه ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم اﻋﺘﺮاف ﻣﯿﮑﺮد‬‫»و ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﻦ را داﻧﺴﺘﯽ ﭘﺲ ﺑـﺪاﻧﮑﻪ از ﺷﻮاﻫـﺪ اﻋﺘﺮاف ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺑﻔﻀﻞ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم اﺳﺖ آﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »ﻫﺪاﯾـﮥ اﻟﺴـﻌﺪاء«‬‫ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫و ﻗﯿﻞ دﺧﻞ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ )رض( ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﯾﻮﻣﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻀـﻄﺠﻊ ﻋﻠﯽ ﺳﺮﯾﺮه‪ ،‬ﻓﺴﻠﻢ ﻋﻠﯿﻪ و أﻗﻌﺪه ﻋﻨﺪ رﺟﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪ أ‬‫ﻻ أﻋﺠﺒﮏ أﻣﺮ أم اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﺗﺰﻋﻢ أﻧﯽ ﻟﺴﺖ ﻟﻠﺨﻼﻓﮥ أﻫﻼ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻋﺠﺐ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﺖ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻞ اﻟﻌﺠﺐ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و أﻋﺠﺐ ﻣﻦ ذا ﺟﻠﻮﺳـﯽ‬‫ﻋﻨﺪ رﺟﻠﯿﮏ و أﻧﺖ ﻧﺎﺋﻢ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﺤﯿﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ و اﺳﺘﻮي ﺟﺎﻟﺴﺎ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻗﺴﻤﺖ ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ أﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﻟﻤﺎ أﺧﺒﺮﺗﻨﯽ ﮐﻢ ﻋﻠﯿﮏ ﻣﻦ اﻟﺪﯾﻦ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻣﺎﺋـﮥ أﻟﻒ دﯾﻨﺎر‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻏﻼم اﻋﻂ ﻟﻠﺤﺴﻦ ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ أﻟﻒ دﯾﻨﺎر‪ ،‬ﻣﺎﺋﮥ أﻟﻒ ﯾﻘﻀـﯽ ﺑﻬﺎ دﯾﻨﻪ‪ ،‬و ﻣﺎﺋﮥ أﻟﻒ ﯾﻔﺮﻗﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﻮاﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﺎﺋﮥ أﻟﻒ‬‫ﯾﺴـﺘﻌﯿﻦ ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻧﻮاﺋﺒﻪ ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻗﺴـﻤﺖ ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ أﺑﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺧـﺬﻫﺎ ﻣﻦ ﺳﺎﻋﺘﮏ ﻫـﺬه‪ ،‬ﻓﻘﺎم اﻟﺤﺴﻦ و أﺧـﺬﻫﺎ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﺑﻨﻪ ﯾﺰﯾﺪ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺖ‬‫اﺳـﺘﻘﺒﻠﮏ ﺑﮑﻞ اﻟﻤﮑﺮوه و أﻧﺖ ﺗﻌﻄﯿﻪ ﻣﺜﻞ ﻫـﺬا اﻟﻌﻄﺎء‪ ،‬و اﻟـﺪﯾﻦ ﻏﺎﯾﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺎﺋﮥ أﻟﻒ درﻫﻢ ﯾﻘﻀـﯽ ﺑﻬﺎ دﯾﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻨﯽ ان اﻟﺤﻖ و اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺣﻘﻬﻢ و ﻟﮑﻦ ﻏﻠﺒﻨﺎﻫﻢ ﻋﻠﯿﻪ ]‪.[2‬‬‫و ﺑﻤﻘـﺎم ﺗﺮﺟﻤﻪ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻣﺮوي اﺳﺖ روزي ﺣﺴﻦ )رض( ﺑﺮ ﻣﻌﺎوﯾﻪ در آﻣـﺪ‪ ،‬ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺑﺮ ﺗﺨﺖ ﻏﻠﻄﯿـﺪه ﺑﻮد‪ ،‬اﺷﺎره ﮐﺮد ﺣﺴـﻦ‬‫)رض( ]‪ [1‬ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ص ‪ 116‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫]‪ [2‬ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﺴﻌﺪاء ص ‪ 313‬اﻟﺠﻠﻮة اﻟﺨﺎﻣﺴﮥ ﻣﻦ اﻟﻬﺪاﯾﮥ اﻟﺜﺎﻟﺜﮥ ﻋﺸﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪252 :‬‬‫را ﮐﻪ ﻫﻢ ﺑﺮ ﺗﺨﺖ ﺟـﺎﻧﺐ ﭘﺎﻫﺎي او ﺑﻨﺸـﯿﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﮔﻔﺖ أي اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ در ﻋﺠﺐ ﻧﻤﯽآﯾـﺪ ﺗﺮا ﮐﺎر ﻣﺎدر ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﺎﺋﺸﻪ ﮐﻪ او ﻣﺮا‬‫ﺷﺎﯾﺴـﺘﻪ ﺧﻼﻓﺖ ﻧﺪﯾـﺪ‪ ،‬و از ﯾﺘﻮاي ﺧﻼﻓﺖ ﻧﺪﯾﺪ‪ ،‬و از ﻓﺘﻮاي ﺧﻼﻓﺖ ﻣﻦ رﺟﻮع ﮐﺮد‪ ،‬در ﻣﻦ ﭼﻪ ﺷـﺮط ﺧﻼﻓﺖ ﻧﺒﻮد ﮐﻪ او ﻣﺮا ﺑﺨﻼﻓﺖ‬‫ﺷﺎﯾﺎن ﻧﮕﻔﺖ؟‬‫ﺷﺎه ﺣﺴﻦ ﮔﻔﺖ ﺗﺮا از ﮐﺎر ﻋﺎﯾﺸﻪ ﻋﺠﺐ ﻣﯽآﯾـﺪ؟ ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﮔﻔﺖ ﺣﻘﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻋﺠﺐ اﺳﺖ‪ ،‬ﺷﺎه ﺣﺴﻦ ﮔﻔﺖ ﻋﺠﺐ آﻧﺴﺖ ﺗﻮ ﻏﻠﻄﯿﺪه و‬‫ﻣﺮا ﻧﺰدﯾﮏ ﭘﺎﯾﻬﺎي ﺧﻮد ﻧﺸﺎﻧﺪه‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺷـﺮﻣﺎﻧﺪه ﺷﺪ و ﺑﺮﺧﻮاﺳﺖ و ﺑﺎ ادب ﺑﻨﺸـﺴﺖ ﮔﻔﺖ أي اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻣﯽدﻫﻢ ﺗﺮا ﺑﮕﻮ‬‫ﺑﺮ ﺗﻮ دﯾﻦ ﻣﺮدﻣﺎن ﭼﻨﺪ اﺳﺖ ﮔﻔﺖ ﯾﮑﺼﺪ ﻫﺰار دﯾﻨﺎر‪.‬‬‫ﻣﻌـﺎوﯾﻪ ﺧـﺎزن را ﮔﻔﺖ ﺑﯿﺎر ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ﺣﺴﻦ ﺳﻪ ﺻـﺪ ﻫﺰار دﯾﻨﺎر‪ ،‬ﮔﻔﺖ ﯾﮑﺼـﺪ ﻫﺰار از دﯾﻦ ﺧﻮد ﺑـﺪه‪ ،‬و ﯾﮑﺼـﺪ ﻫﺰار ﻏﻼﻣﺎن ﺧﻮد را‬‫وﻇﯿﻔﻪ و ﻋﻠﻮﻓﻪ ﻗﺴﻤﺖ ﮐﻦ‪ ،‬و ﯾﮑﺼﺪ ﻫﺰار ﺑﺮ ﻧﻔﺮان و ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﺧﻮد ﺑﺪه‪ ،‬ﮔﻔﺖ أي اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻣﯽدﻫﻢ ﺑﮕﯿﺮ ﻣﺮ اﯾﻦ ﻣﺎل را‪ ،‬اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ]‪ [1‬ﺣﺴﻦ )رض( آن ﻣﺎل را ﻗﺒﻮل ﮐﺮد و ﺑﺮﺧﻮاﺳﺖ و ﺑﺮﻓﺖ‪ ،‬ﭘﺴـﺮ او ﮐﻪ ﻧﺎﻣﺶ ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻮد ﻣﻌﺎوﯾﻪ را ﮔﻔﺖ أي ﭘـﺪر ﺗﺮا ﺣﺴـﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 169‬از ‪225‬‬‫ﺑﻨﺎﺧﻮﺷﯽ ﺑﻤﻼﻗﺎت آﻣﺪه ﺗﻮ اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﻣﺎل ﭼﺮا دادي‪ ،‬ﻣﻘﺪار دﯾﻦ او ﻣﯽدادي‪ ،‬ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﮔﻔﺖ أي ﯾﺰﯾﺪ و اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻪ ﺣﻖ ﺣﻖ اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و‬‫ﺧﻼﻓﺖ و اﻣﺎرت از اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻣﺎ ﺑﺰور و ﻗﻮت ﻣﺎل ﮔﺮﻓﺘﻪاﯾﻢ‪.‬‬‫ﺗـﺎ ﺑـﺪاﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﻌـﺎوﯾﻪ ﻣﺘﻐﻠﺐ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺣﺴﻦ اﻣﺎم ﺑﺮ ﺣﻖ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺑﺮ ﺗﻐﻠﺐ ﺧﻮد ﻧﯿﺰ اﻗﺮار ﮐﺮده ﮐﻪ ﻣﻦ ﻣﺘﻐﻠﺒﻢ ]‪ [2‬اﻧﺘﻬﯽ‪ [1] .‬ﻧﺰد اﻫﻞ‬‫ﺣﻖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ از اﻟﻘﺎب ﺧﺎﺻﻪ ﺟﻨﺎب ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﺳﺖ ‪.12‬‬‫]‪ [2‬ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﺴﻌﺪاء ص ‪ 313‬اﻟﺠﻠﻮة اﻟﺨﺎﻣﺴﮥ ﻣﻦ اﻟﻬﺪاﯾﮥ اﻟﺜﺎﻟﺜﮥ ﻋﺸﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪253 :‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺑﺨﻄﺎب ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﺘﺄﮐﯿـﺪ و ﺗﻮﺿـﯿﺢ و ﯾﺎد ﮐﺮدن ﻗﺴﻢ ﺑﻨﺎم ﺧﺪا اﻋﺘﺮاف ﮐﺮده ﺑﺤﻘﯿﻘﺖ اﻣﺎم ﺣﺴﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ﻇـﺎﻫﺮ ﮐﺮده ﮐﻪ ﺧﻼـﻓﺖ و اﻣـﺎرت ﺣﻖ ﺣﻀـﺮات اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم اﺳﺖ‪ ،‬و ﺧﻮد ﻣﻌـﺎوﯾﻪ ﻣﺘﻐﻠﺐ ﯾﻌﻨﯽ ﺟـﺎﺋﺮ و ﻇﺎﻟﻢ و‬‫ﻏﺎﺻﺐ اﺳﺖ‬‫اﻋﺘﺮاف ﺟﺎﺣﻆ ﻧﯿﺰ ﺑﻔﻀﯿﻠﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﺜﻞ اﻋﺘﺮاف ﻣﻌﺎوﯾﻪ اﺳﺖ‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺑﺎ وﺻﻒ آن ﻫﻤﻪ ﻋﺪاوت و ﺗﻐﻠﺐ و ﺟﻮر و ﻇﻠﻢ اﻋﺘﺮاف ﺑﺤﻖ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺻﺪور اﻋﺘﺮاف ﺑﺤﻖ از ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎ وﺻﻒ‬‫اﻧﻬﻤﺎك در ﻋﺪاوت ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﮐﺪام ﻣﻘﺎم اﺳﺘﻐﺮاب اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب »ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﺴﻌﺪاء« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ در رﺳﺎﻟﻪ ﻋﺒﻬﺮي ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﺑﻌـﺪ ﻧﻘﻞ ﻋﻠﯽ وﻟﯽ )رض( ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﻫﺮ ﺳﺎل ﺑﺰﯾﺎرت ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﯽآﻣﺪ‪ ،‬ﺣﺴﻦ و ﺣﺴـﯿﻦ ﺗﺎ روﺿﻪ ﻣﺒﺎرك اﺳـﺘﻘﺒﺎل‬‫ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از زﯾﺎرت‪ ،‬ﻣﻌﺎوﯾﻪ اﯾﺸﺎن را ﺑﺮ اﺳـﺒﺎن ﺗﺘﺮي ﺳﻮار ﮐﺮدي‪ ،‬و ﻋﺎﯾﺸﮥ ﺑﺮ دوش ﮔﺮﻓﺘﯽ‪ ،‬ﭘﯿﺶ اﺳﺐ اﯾﺸﺎن ﭘﯿﺎده ﺷﺪه ﺗﺎ ﺧﺎﻧﻪ‬‫رﺳﺎﻧﯿـﺪي‪ ،‬ﺧﻠﻖ ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﮔﻔﺘﯽ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﺎ ﭘـﺪر اﯾﺸﺎن ﻋﻠﯽ وﻟﯽ ﺣﺮب ﮐﺮد‪ ،‬و آﺧﺮ ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ ﺗﺎ ﻣﻠﮏ ﻗﺮار‬‫ﮔﯿﺮد اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻫﻢ ﺑﺮاي دﻓﻊ ﺗﻮﻫﻢ ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺣﺴـﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟﺴـﻼم را ﺑﺮ اﺳـﺒﺎن‬‫ﺗﺘﺮي ﺳﻮار ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬و ﻏﺎﺷـﯿﻪ ﺑﺮ دوش ﻣﯽﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬و ﭘﯿﺶ اﺳـﺒﺎن ﺣﺴـﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻤـﺎ اﻟﺴـﻼم ﭘﯿﺎده ﻣﯽرﻓﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻣﺮدم ﻣـﺪﯾﻨﻪ اﯾﻦ ﺗﻌﻈﯿﻢ و‬‫ﺗﮑﺮﯾﻢ را ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ ﺻـﺪق اﻋﺘﻘـﺎد و ﺧﻠﻮص و ﺳـﺪاد ﻣﻌـﺎوﯾﻪ ﻧﻤﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ آن را ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﯽ ﻣﻌـﺎوﯾﻪ ﻣﯽداﻧﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻣﺤـﺎرﺑﻪ و ﻣﻘـﺎﺗﻠﻪ ﮐﺮد‪ ،‬و آﺧﺮ ﺑﻨﺎﭼﺎري ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺣﺴـﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟﺴـﻼم ﺑﻐﺮض ﺑﺮﻗﺮار ﻣﺎﻧـﺪن ﻣﻠﮏ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪[1] .‬‬‫ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﺴﻌﺪاء ص ‪313‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪254 :‬‬‫ﭘﺲ ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ اﻋﺘﺮاف ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﮑﺮﯾﻢ آن ﺣﻀﺮت دﻟﯿﻞ ﺻﺪق اﻋﺘﻘﺎد او ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪.‬‬‫و از ﻣﻼـﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت »رﺳﺎﻟﻪ ﻋﺒﻬﺮي« اﺳﺎس ﺗﻮﻫﻢ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﮐﻪ در ﻣﺴـﻠﮏ اول ]‪ [1‬ﺑﻘﺼﻪ ﺑﺮداﺷﺘﻦ ﻋﻤﺮ ﻏﺎﺷﯿﻪ اﺳﺐ‬‫اﻣﺎم ﺣﺴـﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم را در ﺑﺎزار ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﺑﻌﺪ ﻧﮑﺎح آن ﺣﻀـﺮت ﺗﻤﺴﮏ ﮐﺮده‪ ،‬و آن را دﻟﯿﻞ ﻗﺎﻃﻊ ﺑﺮ ﺑﺮاﺋﺖ ﻋﻤﺮ از ﺑﻐﺾ و ﻋﺪاوت‬‫ﻗﺮار داده‪ ،‬ﺑﺂب ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬ﭼﻪ اﯾﻦ ﺻـﻨﯿﻊ ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﮐﻪ ﻏﺎﺷـﯿﻪ اﺳﺐ اﻣﺎم ﺣﺴـﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺮ دوش ﺑﺮداﺷﺘﻪ‪ ،‬اﻇﻬﺎر ﺳﺮور ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺎ‬‫آﻧﮑﻪ ﺣﻖ واﻟﺪ ﺑﺰرﮔﻮار آن ﺣﻀـﺮت ﺟﻨﺎب ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻏﺼﺐ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﯽ ﺻـﺮﯾﺢ ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﯽ ﻣﻌﺎوﯾﻪ‪،‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﯽ ﻣﻌﺎوﯾﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﻮروث و ﻣﺄﺧﻮذ از ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﯽ ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻮاﻓﻖ آﻧﺴﺖ »ﺣﺬو اﻟﻨﻌﻞ ﺑﺎﻟﻨﻌﻞ‪ ،‬واﻓﻖ ﺷﻦ ﻃﺒﻘﮥ«‬‫ﻋﺎﯾﺸﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﮐﻤﺎل ﻋﺪواﺗﺶ ﺑﻪ ﻓﻀﯿﻠﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﮔﺎﻫﯽ اﻋﺘﺮاف ﻣﯿﮑﺮد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 170‬از ‪225‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﺑﻐﺾ و ﻋﺪاوت ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﻞ آن ﺣﻀﺮت ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤـﺪ ﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸـﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »اﯾﻀﺎح« از ﻋﻠﻤﺎي اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ اﺳﺖ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻔﺘﺎح‬‫اﻟﻨﺠﺎ«‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺂن ﺟﺎﺑﺠﺎ در اﯾﻀﺎح ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﺧﺮج اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﻧﺼﺎري ﻋﻦ اﺑﯿﻪ ﻗﺎل‪ :‬دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯽ أم اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ )رض( ﻓﻘﺎﻟﺖ‪:‬‬‫ﻣﻦ ﻗﺘـﻞ اﻟﺨﻮارج؟ ﻗـﺎل‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻗﺘﻠﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﻣﺎ ﯾﻤﻨﻌﻨﯽ اﻟـﺬي ﻓﯽ ﻧﻔﺴـﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ أن أﻗﻮل اﻟﺤﻖ‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﻘﺘﻠﻬﻢ ]‪ [1‬ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ج ‪ 1‬ص ‪ 74‬ط ﻟﮑﻬﻨﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪255 :‬‬‫ﺧﯿﺮ أﻣﺘﯽ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي و ﺳﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل ﻋﻠﯽ ﻣﻊ اﻟﺤﻖ و اﻟﺤﻖ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﺎﺋﺸﻪ ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ ﻣﻨﻊ ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ ﻣﺮا آﻧﭽﻪ در ﻧﻔﺲ ﻣﻦ اﺳﺖ ﺑﺮ ﻋﻠﯽ از اﯾﻨﮑﻪ ﺑﮕﻮﯾﻢ ﺣﻖ را‪،‬‬‫ﺷﻨﯿـﺪم رﺳﻮل ﺧـﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ را ﻣﯽﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﻗﺘﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد اﯾﺸﺎن را ﯾﻌﻨﯽ ﺧﻮارج را ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ اﻣﺖ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ﻣﻦ‪ ،‬و‬‫ﺷﻨﯿﺪم آن ﺣﻀﺮت را ﻣﯽﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﺎ ﺣﻖ اﺳﺖ و ﺣﻖ ﺑﺎ ﻋﻠﯽ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻋـﺪاوت و ﺑﻐﺾ ﻋﺎﺋﺸﻪ ﺑﺎ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم اﮔﺮ ﭼﻪ از ﻣﺤﺎرﺑﻪ او ﺑﺎ آن ﺣﻀـﺮت ﮐﺎﻟﺸـﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌـﮥ اﻟﻨﻬﺎر واﺿﺢ و‬‫آﺷـﮑﺎر اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ دﯾﮕﺮ دﻻﺋﻞ واﺿﺤﻪ ﺑﺮ آن ﺑﺴﯿﺎر »ﮐﻤﺎ ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ ﻟﻠﻮاﻟﺪ اﻟﻤﺎﺟﺪ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﺣﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ دار اﻟﻘﺮار«‪ ،‬ﻟﮑﻦ از‬‫ﻧﻔﺲ ﻫﻤﯿﻦ رواﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻧﻔﺲ ﻋﺎﺋﺸﻪ ﭼﯿﺰي ﻣﻀّﺮ ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﮐﺎﻣﻦ ﺑﻮد‬‫دﺷﻤﻨﺎن اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻣﻨﺎﻓﻘﻦ‬‫دﺷﻤﻨﺎن ﺳﺎدات ﺑﻪ ﮔﻔﺘﺎر ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﻨﺎﻓﻘﻦ‬‫ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﻮره ﻣﻨﺎﻓﻘﯿﻦ را در ﺑﺎره ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ ﻓﻀﻞ ﺳﺎدات ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺮده‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺷﻮاﻫـﺪ و دﻻﺋﻞ ﺑﺮاي دﻓﻊ ﺷـﺒﻬﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﮐﺎﻓﯽ و ﺑﺴـﻨﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﻏﺎﯾﺖ ﻋﺠﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت او‬‫ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ﻧﻬﺎﯾﺖ اﺷـﺘﻐﺎل ﺑﻌﻠﻮم رﺳـﻤﯿﻪ و ﺗﻀـﯿﯿﻊ و ﺗﻀـﯿﯿﻖ اوﻗﺎت ﺑﻤﺒﺎﺣﺚ وﻫﻤﯿﻪ از ﺗﺘﺒﻊ ﮐﺘﺐ دﯾﻨﯿﻪ ﻗﺎﺻـﺮ ﻣﺎﻧـﺪه‪ ،‬و ﺑﺎدراك اﯾﻦ‬‫دﻻﺋﻞ و ﺷﻮاﻫـﺪ ﻣﺴـﺘﻔﯿﺪ ﻧﮕﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﻫﻢ ﭼﻨﺎن از ﻗﺮآن ﺷـﺮﯾﻒ و ﮐﻼم ﻣﺠﯿﺪ ﻫﻢ ﻏﻔﻠﺖ ﺷﺪﯾﺪ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻪ ﺗﺘﺒﻊ و اﻣﻌﺎن دﯾﮕﺮ آﯾﺎت را ﮐﻪ‬‫در ﻣﻮاﺿﻊ ﻣﺘﻔﺮﻗﻪ ﻗﺮآن ﺷـﺮﯾﻒ ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ راﻓﻊ اﯾﻦ اﺳـﺘﺒﻌﺎد ﺑﻌﯿـﺪ ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ اﺳﺖ‪ ،‬اﮔﺮ ﺳﻮره ﻣﻨﺎﻓﻘﯿﻦ را ﮐﻪ ﻧﻈﺮ در آن ﺑﻨﺴـﺒﺖ‬‫ﺗﻔﺤﺺ آﯾـﺎت ﻣﺘﻔﺮﻗـﻪ ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﺳـﻬﻞ و آﺳـﺎن‪ ،‬و ﻗﺮاﺋﺖ آن ﺑـﺎﻟﺨﺼﻮص ]‪ [1‬ﻣﻔﺘـﺎح اﻟﻨﺠـﺎ ص ‪ 57‬اﻟﻔﺼـﻞ اﻟﻌﺸـﺮون ﻣﻦ اﻟﺒﺎب اﻟﺜﺎﻟﺚ‪-‬‬‫ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪256 :‬‬‫در ﯾﻮم ﺟﻤﻌﻪ ﻣﻌﻤﻮل آﺣﺎد اﻫﻞ اﺳـﻼم و اﯾﻤﺎن‪ ،‬ﻓﻀـﻼ ﻋﻦ اﻻﮐﺎﺑﺮ اﻷﻋﯿﺎن ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﻨﻈﺮ ﺑﺼـﯿﺮت ﻣﯽدﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﻌﺎﻧﯽ آن واﻣﯿﺮﺳﯿﺪ‪،‬‬‫ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺮﺗﮑﺐ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺷﻮﺧﯽ و ﺟﺴـﺎرت ﻧﻤﯽﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﭼﻪ از ﺳﻮره ﻣﻨـﺎﻓﻘﯿﻦ ﺑﮑﻤـﺎل وﺿﻮح ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻤﺠﺮد اﻋﺘﺮاف ﺑﺮﺳـﺎﻟﺖ‬‫ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺘﻤﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﮑﻢ ﺑﺎﯾﻤﺎن ﻣﻨﺎﻓﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﺑﺮاﺋﺖ ﺷﺄن از ﮐﺬب و ﻋﻨﺎد و ﺑﻐﺾ آن ﺣﻀﺮت ﻧﺘﻮان ﮐﺮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﻣﻨـﺎﻓﻘﯿﻦ را اﻋﺘﺮاف ﺑﺮﺳـﺎﻟﺖ ﺟﻨﺎب ﺧﺘﻢ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ اﺟﻤﻌﯿﻦ از ﺑﻐﺾ و ﻋﻨﺎد آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺮﻧﯿﺎرد‪،‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ را ﻣﺤﺾ اﻋﺘﺮاف او ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺎ وﺻﻒ ﺗﺴﻮﯾﺪ وﺟﻪ ﺧﻮد ﺑﺘﺼﻨﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﻣﻄﺎﻋﻦ ﭼﻪ ﻧﻔﻊ رﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬‫و از ﻟﻄﺎﺋﻒ ﻣﻘﺎم آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ دوﻟﺖآﺑﺎدي ﮐﻪ ﻣﻤﺪوح و ﻣﺴﺘﻨﺪ ﺟﻨﺎب رﺷﯿﺪ اﺳﺖ ﺳﻮره ﻣﻨﺎﻓﻘﯿﻦ را ﺑﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 171‬از ‪225‬‬‫ﺣـﺎل ﺷـﻨﺎﻋﺖ ﻣـﺂل ﻣﻘﺼـﺮﯾﻦ در ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺳـﺎدات ﺑـﺎ اﺟﻼـل ﻓﺮود آورده اﺳﺖ‪ ،‬و آﯾﺎت آن را ﺑﻨﻔﺎﻗﺸﺎن در اﻇﻬﺎر اﻋﺘﻘﺎد ﻓﻀﻞ ﺳﺎدات و‬‫اﻧﮑﺎر در واﻗﻊ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬ﻟﻬﺬا اﯾﺮاد ﻋﺒﺎرت ﺑﻠﯿﻐﻪاش ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺷـﺒﻪ رﺷﯿﺪ در ﺑﺎب ﺟﺎﺣﻆ ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح ﻣﻨﺪﻓﻊ ﮔﺮدد‪ ،‬و‬‫ﻇـﺎﻫﺮ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺣـﺎل ﺟﺎﺣـﻆ ﻣﻮاﻓﻖ اﺳﺖ ﺑـﺎ ﺣـﺎل اﯾﻦ ﻣﺮدم ﮐﻪ ﻣﻠـﮏ اﻟﻌﻠﻤـﺎء آﯾـﺎت ﺳﻮره ﻣﻨـﺎﻓﻘﯿﻦ را ﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﻓﺮود آورده‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ‬‫داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء در ﮐﺘﺎب »ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﺴـﻌﺪاء« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﭘﯿﺶ اﻓﻘﺮ ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬اﻟﺠﻠﻮة اﻟﺜﺎﻣﻨﮥ ﻓﯿﻤﺎ ﺟﺎء أي‬‫ﻗﻮم أﺑﻐﻀﻬﻢ‪ ،‬ﺑﺪاﻧﮑﻪ ﻣﻨﺎﻓﻖ ﺷﻘﯽ ﻏﺎﻟﺒﺎ دﺷﻤﻦ ﺧﺎﻧﺪان ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎ وﺟﻮد دﻋﻮي اﯾﻤﺎن رﻋﺎﯾﺖ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ اﻧﺒﯿﺎ ﻧﮑﻨﺪ ﭘﻨﺎه ﻧﺪارد‪.‬‬‫»ﻓﯽ اﻻرﺑﻌﯿﻦ ﻋﻦ اﻻرﺑﻌﯿﻦ«‪» :‬ﻻ ﯾﺒﻐﺾ أوﻻدي اﻻ ﻣﻨﺎﻓﻖ ﺷﻘﯽ«‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺼﻄﻔﯽ ﻓﺮﻣﻮد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪257 :‬‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ دﺷﻤﻦ ﻧﺪارد اوﻻد ﻣﺮا ﻣﮕﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻇﺎﻫﺮ او ﺑﺎ ﺑﺎﻃﻦ و ﻗﺎل او ﺑﺎ ﺣﺎل و ﮔﻔﺘﺎر او ﺑﺎ رﻓﺘﺎر ﻣﻮاﻓﻖ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻓﯽ »ﺷﺮف اﻟﻨﺒﻮة«‪ :‬ﻻ ﯾﺒﻐﻀﻨﺎ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻻ ﻣﻨﺎﻓﻖ‬‫ردي ﻓﯽ »اﻟﺘﺸﺮﯾﺢ«‪:‬‬‫»ِإذا ﺟﺎَءَك اﻟ ُْﻤﻨﺎﻓُِﻘﻮَن«‬‫أي ﮐـﺎذﺑﻮن ﻓﯽ ان ﻗﻮﻟﻬﻢ ذﻟـﮏ ﻋﻦ اﻋﺘﻘـﺎدﻫﻢ و ﺗﺼـﺪﯾﻘﻬﻢ و ﻫﻢ ﻻـ ﯾﻌﺘﻘـﺪون‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺼـﺪق ذﻟﮏ ﺿـﻤﺎﺋﺮﻫﻢ ﻟﻢ ﯾﻨﻔﻌﻬﻢ ان ﯾﻘﻮﻟﻮا‬‫ﺑﺄﻟﺴـﻨﺘﻬﻢ ﻣﺎ ﻟﯿﺲ ﻓﯽ ﻗﻠﻮﺑﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺨﺮﺟﻮا ﻋﻦ اﺳﻢ اﻻﯾﻤﺎن‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ اﻵﺧﺮة ﺣﮑﻤﻪ إذا ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻌﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﺤﻘﻮا ﺑﺎﻟﮑﺎﻓﺮﯾﻦ ﻓﯽ اﻟـﺪرك‬‫اﻻﺳـﻔﻞ ﻣﻦ اﻟﻨﺎر‪ ،‬و ﺑﻘﯽ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺣﮑﻢ اﻻﺳﻼم ﺑﺎﻇﻬﺎر ﺷﻬﺎدة اﻟﻠﺴﺎن ﻓﯽ اﺣﮑﺎم اﻟﺪﻧﯿﺎ اﻟﻤﺘﻌﻠﻘﮥ ﺑﺎﻻﺋﻤﮥ و ﺣﮑﺎم اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ اﻟﺬﯾﻦ اﺣﮑﺎﻣﻬﻢ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻈﻮاﻫﺮ‪ ،‬ﺑﻤﺎ اﻇﻬﺮوه ﻣﻦ ﻋﻼﻣﺎت اﻻﺳﻼم‪ ،‬إذ ﻟﻢ ﯾﺠﻌﻞ ﻟﻠﺒﺸﺮ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﯽ اﻟﺴﺮاﺋﺮ‪.‬‬‫اﮔﺮ آن روز ﻣﻨﺎﻓﻘﺎن ﺑﻮدﻧـﺪ ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻮﺣﯽ ﻣﯽﺷـﻨﺎﺧﺖ اﻣﺮوز ﻣﺎ ﻧﻔﺎق دل را ﻧﻤﯽﺷﻨﺎﺳـﯿﻢ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺻـﻔﺘﯽ ﮐﻪ در‬‫ﻣﻨﺎﻓﻘـﺎن ﺑﻮده‪ ،‬و از ﻋﺎدﺗﯽ ﮐﻪ ﺑـﺪان اﯾﺸﺎن را ﻣﻨﺎﻓﻖ ﺧﻮاﻧـﺪه‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﺻـﻔﺖ ﻧﻔﺎق ﮐﻪ ﻗﺎل ﺑﺎ ﺣﺎل و ﮔﻔﺘﺎر ﺑﺎ رﻓﺘﺎر ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻌﯿﻦ آن‬‫ﺻﻔﺖ در ﺑﻌﻀﯽ ﻣﺮدﻣﺎن اﯾﻦ دﯾﺎر و اﯾﻦ زﻣﺎﻧﻪ ﻇﺎﻫﺮ و ﻣﻄﺎﺑﻖ آﻣﺪه‪ ،‬زﯾﺮا ﭼﻪ ﻗﺎل ﺗﺎﺑﻊ ﺣﺎل و ﮔﻔﺘﺎر ﻣﺴﺎﻟﻢ رﻓﺘﺎر اﯾﺸﺎن ﻧﺸﺪه‪.‬‬‫و ﻟﻬﺬا ﻣﻠﮏ اﻟﺤﻘﺎﯾﻖ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﻮاﺳـﻄﯽ رض ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪» :‬اﺑﺘﻠﯿﻨﺎ ﺑﺰﻣﺎن ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻬﺎ آداب اﻻﺳـﻼم‪ ،‬و ﻻ اﺧﻼق اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ‪ ،‬و ﻻ اﺣﻼم ذوي‬‫ﻣﺮوة«‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺒﺘﻼـ ﺷـﺪﯾﻢ ﻣـﺎ ﺑﺰﻣـﺎﻧﻪ ﮐﻪ در آن ﻧﻪ ادب ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﻪ ﺧﻠﻖ ﺟﺎﻫﻼـن‪ ،‬و ﻧﻪ ﻋـﺎدت اﯾﺸـﺎن‪ ،‬اﮔﺮ از اﯾﻦ ﺟﻬﻞ‪ ،‬ﻗﺒﻞ‬‫اﻟﺒﻌﺚ ﻣﺮادداري ﻣﻌﻨﯽ آن ﺑﺎﺷـﺪ ﮐﻪ ﭘﯿﺶ از ﺑﻌﺚ ﻫﯿﭻ ﮐﺲ ﻓﺮزﻧﺪ ﭘﯿﻐﺎﻣﺒﺮي را ﺑﺎ دﻋﻮي اﯾﻤﺎن اﯾﺬاء ﻧﺮﺳﺎﻧﯿﺪه‪ ،‬و ﺑﻌﺪ از اﺳـﻼم ﺑﺤﻀﻮر‬‫ﻣﺼﻄﻔﯽ ﻫﯿﭻ ﮐﺴﯽ ﻓﺮزﻧﺪ رﺳﻮل را‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪258 :‬‬‫ﺑﺎ دﻋﻮي اﯾﻤﺎن اﯾـﺬا ﻧﺮﺳﺎﻧﯿـﺪه‪ ،‬و در اﯾﻦ زﻣﺎﻧﻪ ﺣﻠﻢ و ﻣﺮوت ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﮔﺮ ﭼﻪ اﯾﻤﺎن ﺑﺮ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﻧﺒﺎﺷﺪ رﺳﻢ از ﻣﺮدم و ﻣﺮدﻣﯽ ﻧﯿﺴـﺖ‬‫ﮐﻪ ﺑﺎ دﻋﻮي اﯾﻤﺎن ﻓﺮزﻧﺪ رﺳﻮل ﮐﺸـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻪ در اﺳـﻼم ﻗﺘﻞ اﯾﺸﺎن ﺑﺎ دﻋﻮي اﯾﻤﺎن ﺟﺎﺋﺰ‪ ،‬و ﻧﻪ در ﺧﻠﻖ و ﻣﺮوت‪ ،‬ﻧﻪ ﻧﺎن ﮔﻨﺪﻣﯽ و ﻧﻪ‬‫زﺑﺎن ﺷﯿﺮﯾﻨﯽ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﺸﺎﺷﺖ و ﻧﻪ راﺣﺖ‪.‬‬‫ﺗﺮاب ﻋﻠﯽ رأس اﻟﺰﻣﺎن ﻓﺎﻧﻪ زﻣﺎن ﻋﻘﻮق ﻻ زﻣﺎن ﺣﻘﻮق‬‫ﻓﮑﻞ رﻓﯿﻖ ﻓﯿﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﻮاﻓﻖ و ﮐﻞ ﺻﺪﯾﻖ ﻓﯿﻪ ﻏﯿﺮ ﺻﺪﯾﻖ‬‫ﻟﻮ ﮐﺎن ﻟﻠﺪﻧﯿﺎ اﻟﻮﻓﺎء ﻟﻤﺎ اﺑﺘﻠﯽ ﺑﺎﻟﻘﺘﻞ ﻣﻈﻠﻮﻣﺎ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‬‫ﻟﻢ ﯾﻨﺞ ﻣﻦ ﻣﮑﺮ اﻟﺰﻣﺎن و ﮐﯿﺪه ﻣﻦ ﮐﺎن ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻧﺒﯽ او وﻟﯽ‬‫ﻣﺼﻄﻔﯽ را اﮔﺮ اﯾﺸﺎن ﺑﺰﺑﺎن رﺳﻮل ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﻗﻮم ﻧﯿﺰ ﻓﺮزﻧﺪان او را ﺳﯿﺪ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪َ» ،‬ﯾُﻘﻮﻟ ُﻮَن ﺑ َِﺄﻟ ِْﺴَﻨﺘِِﻬْﻢ ﻣﺎ ﻟَﯿَْﺲ ﻓِﯽ ﻗُﻠُﻮﺑ ِِﻬْﻢ«‬‫اﯾﻦ ﺳـﯿﺪ ﮔﻔﺘﻦ اﯾﺸـﺎن ﻫﺰﻟﺴﺖ‪ ،‬از آﻧﮑﻪ ﻣﻮﺿﻮع اﯾﻦ ﻟﻔـﻆ ﺑﺮاي ﺗﻌﻈﯿﻢ اﺳﺖ ﭼﻮن اﻫـﺎﻧﺖ و ﺣﻘﺎرت اﯾﺸﺎن را ﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﺣﺎل اﯾﺸﺎن ﺷﺎﻫﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 172‬از ‪225‬‬‫ﻧﻔﺎق ﻗﺎل اﺳﺖ »َو اﻟﱠﻠُﻪ َﯾْﻌَﻠُﻢ ِإﱠﻧَﮏ ﻟََﺮُﺳﻮﻟ ُُﻪ«‬‫و اﯾﺸﺎن را ﺧﺪا ﺳﯿﺪي ﺷﺒﺎب ﺧﻮاﻧﺪه »َو اﻟﱠﻠُﻪ َﯾْﺸَﻬُﺪ ِإ ﱠن اﻟ ُْﻤﻨﺎﻓِِﻘﯿَﻦ ﻟَﮑﺎِذﺑ ُﻮَن«‬‫و ﺧﺪاوﻧﺪ ﮔﻮاﻫﯽ ﻣﯽدﻫﺪ ﻫﺮ ﮐﺮا ﻇﺎﻫﺮ ﺑﺎ ﺑﺎﻃﻦ ﻣﻮاﻓﻖ ﻧﯿﺴﺖ ﻫﺮ آﯾﻨﻪ ﻣﻨﺎﻓﻘﺎن دروغ ﮔﻮﯾﺎﻧﻨﺪ‪.‬‬‫واي ﻧﻪ ﯾﮏ ﺑﺎر ﺑﺼﺪ ﺑﺎر واي زﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﮔﺒﺮان ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﻤﺎي‬‫»اﱠﺗَﺨُﺬوا َأﯾْﻤﺎَﻧُﻬْﻢ ُﺟﱠﻨًﮥ«*‬‫‪ ،‬ﺳﯿﺪ ﺧﺰاده ﮔﻔﺘﻦ ﺳﭙﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺗﻬﻤﺖ ﮐﻔﺮ و ﮐﺎﻓﺮي از ﺧﻮد دور ﮐﻨﻨﺪ »َﻓَﺼﱡﺪوا َﻋْﻦ َﺳﺒِﯿِﻞ اﻟﱠﻠِﻪ«*‬‫ﭘﺲ ﺑﺎز اﯾﺴﺘﺎدﻧﺪ از راه راﺳﺖ »ان ﺗﻤﺴﮑﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﺗﻀﻠﻮا ﻣﻦ ﺑﻌﺪي« »ِإﱠﻧُﻬْﻢ ﺳﺎَء ﻣﺎ ﮐﺎﻧُﻮا َﯾْﻌَﻤﻠُﻮَن«*‬‫‪ ،‬ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﺑﺪ ﮐﺎر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ دﻋﻮي اﯾﻤﺎن و ﺧﺰاده ﮔﻔﺘﻦ اﻫﺎﻧﺖ و اﯾﺬا ﺑﺎﯾﺸﺎن ﻣﯽرﺳﺎﻧﻨﺪ »ذﻟ َِﮏ ﺑ َِﺄﱠﻧُﻬْﻢ آَﻣﻨُﻮا ﺛُﱠﻢ َﮐَﻔُﺮوا«‬‫ﺧﺰاده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪259 :‬‬‫و ﺳﯿﺪ ﮔﻔﺘﻦ ﺑﺴﯿﺮت ﻣﺆﻣﻨﺎن ﺻﺎﻟﺤﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﯾﺬا و اﻫﺎﻧﺖ ﮐﺮدن ﮐﺎﻓﺮ ﻣﯽﮔﺮدﻧﺪ »َﻓُﻄﺒَِﻊ َﻋﻠﯽ ﻗُﻠُﻮﺑ ِِﻬْﻢ َﻓُﻬْﻢ ﻻ َﯾْﻔَﻘُﻬﻮَن«‬‫ﯾﻌﻨﯽ دل را ﻣﻮاﻓﻖ ﻃﺒﻊ ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﯿﭻ ﻓﺮﻗﯽ ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺷـﯿﺮﯾﻨﯽ ﻣﻄﺒﻮع ﺻﻐﺎر اﺳﺖ ﺳﺮاﻧﺠﺎم زﯾﺎن ﮐﺎر اﺳﺖ »َو ِإذا َرَأﯾَْﺘُﻬْﻢ‬‫ﺗُْﻌِﺠﺒَُﮏ َأْﺟﺴﺎُﻣُﻬْﻢ َو ِإْن َﯾُﻘﻮﻟ ُﻮا َﺗْﺴَﻤْﻊ ﻟ َِﻘْﻮﻟ ِِﻬْﻢ«‬‫اﮔﺮ ﺑﻪ ﺑﯿﻨﯽ ﺻﻮرت اﯾﺸﺎن ﺑﻌﻀﯽ دﺳﺘﺎرﻫﺎ ﺑﺰرگ و ﮐﺘﺎب در آﺳﺘﯿﻦ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﺎﻧﮓ »ُأوﺗُﻮا اﻟ ِْﻌﻠَْﻢ َدَرﺟﺎٍت«‬‫ﺑﻨـﺎم ﺧﻮد در داده‪ ،‬و ﺑﻌﻀـﯽ دراع و ﮐﻔﻦ و ﺧﺮﻗﻪ ﭘﻮﺷـﯿﺪه و ﺻﻮف ﺑـﺒﺮ ﮐﺮده ﭘﺲ ﺗﺮا ﺧﻮش آﯾـﺪ ﺻـﺤﺒﺖ اﯾﺸـﺎن و ﺧﻮش آﯾـﺪ ﺗﻮ را‬‫ﺷﻨﯿـﺪن ﮔﻔﺘﺎر اﯾﺸﺎن ﺑﮕﻮﯾﻨـﺪ ﺷـﻤﺎ ﺧﺰادهاﯾـﺪ‪ ،‬و اﯾﻤﺎن ﻣﺎ ﺑﺮ ﺟـﺪ ﺷـﻤﺎ‪ ،‬و ارادت ﺑﺮ ﭘـﺪر ﺷـﻤﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رض »اﻗﻮاﻟﻬﻢ ﮐﺎﻗﻮال‬‫اﻻﻧﺒﯿﺎء و اﻓﻌﺎﻟﻬﻢ ﮐﺎﻓﻌﺎل اﻟﺸﯿﻄﺎن« ﺑﺎﯾﻦ ﮔﻔﺘﺎرﻫﺎ‪.‬‬‫َﮐَﺄﱠﻧُﻬْﻢ ُﺧُﺸٌﺐ ُﻣَﺴﱠﻨَﺪٌة‬‫]‪ [1‬در ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﮐﺮدارﻫـﺎ ﻣﺮ اﯾﺸـﺎن ﻣﺎﻧﻨـﺪ درﺧﺖ ﺧﺸﮏاﻧـﺪ‪ ،‬اﮔﺮ ﭼﻪ ﺑـﺎران ﻋﻠﻢ و ﻗﻄﺮات ﺳـﻠﻮك ﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﻣﺎﻻﻣﺎل‪ ،‬اﻣﺎ ﺷﺎخ دوﺳﺘﯽ‬‫اوﻻد رﺳﻮل و ﻣﯿﻮه ﺣﺐ ﺧﺎﻧﺪان در دل ﻧﺮوﯾﯿﺪه‪.‬‬‫درﺧﺖ ﺳﺒﺰ داﻧﺪ ﻗﺪر ﺑﺎران ﺗﻮ ﺧﺸﮑﯽ ﻗﺪر ﺑﺎران را ﭼﻪ داﻧﯽ »اﻟﺴﻌﯿﺪ ﻣﻦ ﺳﻌﺪ ﻓﯽ ﺑﻄﻦ اﻣﻪ‪ ،‬و اﻟﺸﻘﯽ ﻣﻦ ﺷﻘﯽ ﻓﯽ ﺑﻄﻦ اﻣﻪ«‬‫ﻧﺎدﯾﺪهﻧﯽ ﺷﻨﺎﺳﺪ ﺧﻮرﺷﯿﺪ را ﺧﺒﺮ ﺧﻮد ﮐﻮزه ﮔﺮ ﭼﻪ داﻧﺪ ﯾﺎﻗﻮت را ﺑﻬﺎ‬‫َﯾْﺤَﺴﺒُﻮَن ُﮐﱠﻞ َﺻﯿَْﺤٍﮥ َﻋَﻠﯿِْﻬْﻢ ُﻫُﻢ اﻟ َْﻌُﺪﱡو‬‫]‪ [2‬ﻣﻨﺎﻓﻖ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺑﺰدل و ﺗﺮﺳـﻨﺪه اﺳﺖ‪ ،‬دل ﻧﻬﺎدن ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮐﯿﻨﻪ در ﺳـﯿﻨﻪ ﺑﺎ ﺧﺎﻧﺪان دارد‪ ،‬از اﯾﻤﺎن ﺑﺮﮔﺸﺘﻦ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ‪ ،‬از ﺑﺪ‬‫دﻟﯽ ﺧﻮد ﻫﺮ آوازي ﮐﻪ ﺑﺮاﯾﺪ دﺷﻤﻦ دارﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺮﺳﻨﺪ ﻣﮕﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﺮ ﻧﻔﺎق ﻣﺎ ﻣﻄﻠﻊ ﺷﻮد‪ [1] .‬ﺳﻮرة اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪4 :‬‬‫]‪ [2‬ﺳﻮرة اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪4 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪260 :‬‬‫َﻓﺎْﺣَﺬْرُﻫْﻢ ﻗﺎَﺗَﻠُﻬُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ َأﱠﻧﯽ ﯾُْﺆَﻓُﮑﻮَن‬‫]‪.[1‬‬‫أي ﺑﺮادر ﻣﻦ اﮔﺮ ﻣﯽﺧﻮاﻫﯽ ﮐﻪ اﯾﻤـﺎن ﺑﺴـﻼﻣﺖ ﺑﺮي‪ ،‬و ﻋﺒـﺎدت و ﻃﺎﻋﺖ را در ﺑﻬﺸﺖ اﺟﺮ ﮔﯿﺮي‪ ،‬اﺣﺘﺮاز ﮐﻦ از اﯾـﺬاي ﺧﺎﻧـﺪان‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻟﻌﻨﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ اﯾﺬاي ﺧﺎﻧﺪان ﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ِإ ﱠن اﻟﱠِﺬﯾَﻦ ﯾُْﺆُذوَن اﻟﱠﻠَﻪ َو َرُﺳﻮﻟَُﻪ ﻟََﻌَﻨُﻬُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ ﻓِﯽ اﻟﱡﺪﻧ ْﯿﺎ َو اﻟ ْﺂِﺧَﺮِة‬‫]‪ ،[2‬ﺷﺎﻫﺪ ﻋﺪل اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 173‬از ‪225‬‬‫َو ِإذا ﻗِﯿَﻞ ﻟَُﻬْﻢ َﺗﻌﺎﻟَْﻮا َﯾْﺴَﺘْﻐِﻔْﺮ ﻟَُﮑْﻢ َرُﺳﻮُل اﻟﱠﻠِﻪ‬‫]‪ ،[3‬و ﭼﻮن ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد ﻣﺮ اﯾﻦ ﻣﺮدﻣﺎن را ﮐﻪ ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﺎ ﺳﺎدات ﺑﯽ ادﺑﯽ ﮐﺮدهاﯾـﺪ‪ ،‬ﻋـﺬر ﺧﻮاﻫﯿـﺪ‪ ،‬و آﺷﺘﯽ ﮐﻨﯿﺪ ﺗﺎ ﻓﺮدا ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺻـﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺷﻤﺎ را ﺷﻔﺎﻋﺖ ﮐﻨﺪ ﻟَﱠﻮْوا ُرُؤَﺳُﻬْﻢ‬‫]‪ [4‬ﮔﺮدن ﺗﺎﻓﺘﻨﺪ ﺑﺘﻤﺴﺨﺮ ﺑﺮ اوﻻد رﺳﻮل‪.‬‬‫َو َرَأﯾَْﺘُﻬْﻢ َﯾُﺼﱡﺪوَن َو ُﻫْﻢ ُﻣْﺴَﺘْﮑﺒُِﺮوَن‬‫]‪ [5‬روي ﻣﯽﮔﺮداﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻣﺒﺎﻫﺎت دﻧﯿﺎ ﻣﻐﺮور ﻣﯽﮔﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﮐﺒﺮ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن‪ ،‬ﻓﻘﺮا و ﺳﺎدات را در ﻧﻈﺮ ﻧﻤﯽآرﻧﺪ‪.‬‬‫َﺳﻮاٌء َﻋَﻠﯿِْﻬْﻢ َأْﺳَﺘْﻐَﻔْﺮَت ﻟَُﻬْﻢ َأْم ﻟَْﻢ َﺗْﺴَﺘْﻐِﻔْﺮ ﻟَُﻬْﻢ‬‫]‪ [6‬ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﺣﺮﻣﺖ و ﮐﺮاﻣﺖ رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ در ﺣﺮﻣﺖ ﻓﺮزﻧـﺪان او ﻧﮕـﺎه ﻧـﺪارد‪ ،‬اﮔﺮ ﭼﻪ ﻫﺰار ﺳـﭙﺮ را دﺳﺖ ﭘﻨﺠﻪ ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬و‬‫آﻣﺮزش ﺧﻮاﺳﺘﻪ و ﻧﺨﻮاﺳﺘﻪ َﻓَﻠْﻦ َﯾْﻐِﻔَﺮ اﻟﱠﻠُﻪ ﻟَُﻬْﻢ‬‫]‪ [7‬ﻫﺮﮔﺰ ﻧﯿﺎﻣﻮزد ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ اﻫﺎﻧﺖ و اﺳﺘﺨﻔﺎف رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻨﺪ در اﻫﺎﻧﺖ ﻓﺮزﻧﺪان او‪ [1] .‬اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪4 :‬‬‫]‪ [2‬اﻻﺣﺰاب‪.57 :‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪.5 :‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪.5 :‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪5 :‬‬‫]‪ [6‬اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪.6 :‬‬‫]‪ [7‬اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪.6 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪261 :‬‬‫ِإ ﱠن اﻟﱠﻠَﻪ ﻻ َﯾْﻬِﺪي اﻟ َْﻘْﻮَم اﻟ ْﻔﺎِﺳِﻘﯿَﻦ‬‫]‪ [1‬ﻫﺮ ﮐﻪ اﻫﺎﻧﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻨﺪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻌﺎﻟﯽ او را راﺳﺖ ﻧﺪﻫﺪ‪.‬‬‫ُﻫُﻢ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﯾُﻘﻮﻟ ُﻮَن ﻻ ﺗُﻨِْﻔُﻘﻮا َﻋﻠﯽ َﻣْﻦ ِﻋﻨَْﺪ َرُﺳﻮِل اﻟﱠﻠِﻪ َﺣﱠﺘﯽ َﯾﻨَْﻔﱡﻀﻮا‬‫]‪ [2‬ﺣﺼـﺺ ﻏﻨﺎﺋﻢ و ﺳﺎﺋﺮ اﺳـﺘﺤﻘﺎق اﯾﺸﺎن ﻣﻮﻗﻮف ﮐﺮده ﮔﺬﺷﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﯿﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮﺳﻢ ﭼﺎﮐﺮي ﻧﯿﺰ ﭼﯿﺰي ﻧﺪﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻏﻼم و ﻣﺴـﺨﺮه و‬‫ﻣﻄﺮب را اﺳـﺒﺎن دﻫﻨﺪ و ﻣﺸﺎﻫﺮهﻫﺎ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﻓﺮزﻧﺪان رﺳﻮل در ﺑﺪر ﮔﺪاﺋﯽ ﮐﻨﻨﺪ و ﺧﻮار ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻃﻌﺎم و دﻋﻮت و وﻟﯿﻤﻪ‬‫ﮐﻨﻨـﺪ ﻣﻄﺮب و ﻣﺴـﺨﺮه درون ﺧﻮاﻧﻨـﺪ‪ ،‬اﻣـﺎ ﺳـﺎدات ﺑﯿﺮون دارﻧـﺪ‪ ،‬ﻣﯽداﻧﻨـﺪ در دل ﻣﯽﮔﻮﯾﻨـﺪ‪ :‬ﻧـﺪﻫﯿﻢ ﻓﺮزﻧـﺪان رﺳﻮل را ﺣﻖ اﯾﺸﺎن ﺗﺎ‬‫ﭘﺮاﮐﻨﺪه ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬‫َو ﻟ ِﱠﻠِﻪ َﺧﺰاﺋُِﻦ ﻟا ﱠﺴﻤﺎواِت َو اﻟ َْﺄْرِض َو ﻟِﮑﱠﻦ اﻟ ُْﻤﻨﺎﻓِِﻘﯿَﻦ ﻻ َﯾْﻔَﻘُﻬﻮَن‬‫]‪ [3‬ﻣﺮ ﺧﺪاﯾﺮا ﺧﺰﯾﻨﻪﻫﺎي آﺳﻤﺎن و زﻣﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬اﮔﺮ ﺧﻮاﺳﺘﯽ ﺑﺪﯾﺸﺎن دادي‪ ،‬و ﻟﮑﻦ دﻧﯿﺎ دوﺳﺖ داﺷﺘﻪ ﺣﻖ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺳﺒﺐ آن ﻧﺪاده‪،‬‬‫»اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺟﯿﻔﮥ و ﻃﺎﻟﺒﻬﺎ ﮐﻼب«‬‫ﻣﻨﺎﻓﻘﺎن اﯾﻦ ﻧﻤﯽداﻧﻨﺪ‪.‬‬‫َﯾُﻘﻮﻟ ُﻮَن ﻟَﺌِْﻦ َرَﺟْﻌﻨﺎ ِإﻟَﯽ اﻟ َْﻤِﺪﯾَﻨِﮥ ﻟَﯿُْﺨِﺮَﺟﱠﻦ اﻟ َْﺄَﻋﱡﺰ ﻣِﻨَْﻬﺎ اﻟ َْﺄَذَل‬‫]‪ [4‬اﻣﯿﺮان و ﺳـﻼﻃﯿﻦ اﯾﻦ دﯾﺎر ﭼﻨﺎﻧﻨـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در دل ﻣﯽﮔﻮﯾﻨـﺪ‪ :‬اﮔﺮ ﻣﺎ از ﺳـﻔﺮ ﺳﻮي ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﻏﻨﺎ درآﯾﯿﻢ‪ ،‬ﻫﺮآﯾﻨﻪ ﺑﺰرﮔﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﺑﺮ ﻋﺰﯾﺰان‬‫دﯾﺎر‪ ،‬و ﻣﺎ اﯾﺸﺎن را ﺧﻮار ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬و ﺧﻮد ﻋﺰﯾﺰ ﺑﺎﺷﯿﻢ‪،‬‬‫»رﻓﻌﮥ اﻻﺷﺮار ﻣﺤﻨﮥ اﻻﺑﺮار‪ ،‬إذا ﻣﻠﮏ اﻻراذل ﻫﻠﮏ اﻻﻓﺎﺿﻞ«‪.‬‬‫َو ﻟ ِﱠﻠِﻪ اﻟ ِْﻌﱠﺰُة َو ﻟ َِﺮُﺳﻮﻟ ِِﻪ َو ﻟ ِﻠُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 174‬از ‪225‬‬‫]‪ ،[5‬ﺧﺪاﯾﺮا ﻋﺰت اﺳﺖ و ﻋﺰت ]‪ [1‬اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪7 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪7 :‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪7 :‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪8 :‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪8 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪262 :‬‬‫ﻓﺮزﻧﺪان رﺳﻮل را ﺑﻌﺰت رﺳﻮل‪ ،‬و ﻋﺰت اﺳﺖ ﻣﺮ ﻣﻌﺘﻘﺪان ﺧﺎﻧﺪان را‪َ ،‬و ﻟِﮑﱠﻦ اﻟ ُْﻤﻨﺎﻓِِﻘﯿَﻦ ﻻ َﯾْﻌَﻠُﻤﻮَن‬‫]‪ [1‬ﮐﻮر ﻣﺎدر زاد و ﻣﺮدم ﮐﻢ زاد اﯾﺸﺎن را ﻧﺸﻨﺎﺳﺪ‪.‬‬‫ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا ﻻ ﺗُﻠِْﻬُﮑْﻢ َأﻣْﻮاﻟ ُُﮑْﻢ َو ﻻ َأْوﻻُدُﮐْﻢ َﻋْﻦ ِذْﮐِﺮ اﻟﱠﻠِﻪ‬‫]‪ [2‬أي آن ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﯾﻤﺎن آوردهاﯾﺪ ﺑﺮ ﺧﺪا و ﻋﺰت رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺑﺮ ﻫﺴﺘﯽ دﻧﯿﺎ و ﻣﺎل و ﭘﺎدﺷﺎﻫﯽ و اﻣﯿﺮي اﻋﺘﻤﺎد ﻣﮑﻨﯿﺪ‪» ،‬اﻟﺬﮐﺮ اﺳـﻢ‬‫ﺟﺎﻣﻊ ﻻﻧﻮاع اﻟﻄﺎﻋﺎت« و دوﺳﺘﯽ اوﻻد رﺳﻮل ﻃﺎﻋﺖ اﺳﺖ‪» ،‬و ﻗـﺪ ﻋﺮﻓﺘﻢ ﻗﺪر ﻣﻨﻔﻌﮥ اﻻوﻻد و اﻻﻣﻮال أﻧﻪ أﻫﻮن ﺷـﯽء و أدوﻧﻪ ﻓﯽ ﺟﻨﺐ‬‫ﻣﺎ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و َﻣْﻦ َﯾْﻘَﺘِﺮْف َﺣَﺴَﻨًﮥ َﻧِﺰْد ﻟَُﻪ ﻓِﯿﻬﺎ ُﺣْﺴﻨًﺎ‬‫]‪ [3‬ﻫﺮ ﮐﻪ ﺑﻤﺎل و ﻓﺮزﻧﺪ ﻣﻐﺮور ﺷﻮد‪ ،‬و دﺳﺖ از اﻧﻔﺎق و اﻋﻄﺎء ﺳﺎدات ﺑﺎز دارد‪ ،‬او از زﯾﺎﻧﮑﺎران اﺳﺖ‪.‬‬‫َو َﻣْﻦ َﯾْﻔَﻌْﻞ ذﻟ َِﮏ َﻓُﺄوﻟﺌَِﮏ ُﻫُﻢ اﻟ ْﺨﺎِﺳُﺮوَن‬‫]‪ [4‬از آﻧﮑﻪ دﻧﯿﺎ ﮔﺬرﻧﺪه و ﺟﺰاي اﺣﺴﺎن ﯾﺎﺑﻨﺪه‪.‬‬‫ﻣﺎ ِﻋﻨَْﺪُﮐْﻢ َﯾﻨَْﻔُﺪ َو ﻣﺎ ِﻋﻨَْﺪ اﻟﱠﻠِﻪ ﺑﺎٍق‬‫]‪ [5‬ﭼﺮا ﺑﻪ درﮔﺬرﻧﺪه ﭘﺎﯾﻨﺪه ﻧﺴﺘﺎﻧﯽ؟‬‫َو َأﻧ ِْﻔُﻘﻮا ﻣِْﻦ ﻣﺎ َرَزﻗْﻨﺎُﮐْﻢ ﻣِْﻦ َﻗﺒِْﻞ َأْن َﯾْﺄﺗَِﯽ َأَﺣَﺪُﮐُﻢ اﻟ َْﻤْﻮُت‬‫]‪ [6‬ﺑﺪﻫﯿﺪ ﻓﺮزﻧﺪان رﺳﻮل را از ﻣﺎل ﻧﻔﻘﻪ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ اﺳﺒﺎب ﻣﻮت ﺑﯿﺎﯾﺪ‪.‬‬‫َﻓَﯿُﻘﻮَل َرﱢب ﻟَْﻮ ﻻ َأﱠﺧْﺮَﺗﻨِﯽ ِإﻟﯽ َأَﺟٍﻞ َﻗِﺮﯾٍﺐ َﻓَﺄﱠﺻﱠﺪَق َو َأُﮐْﻦ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺼﺎﻟ ِِﺤﯿَﻦ‬‫]‪ [1] [7‬اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪8 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪9 :‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺸﻮري‪23 :‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪9 :‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻨﺤﻞ‪96 :‬‬‫]‪ [6‬اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪10 :‬‬‫]‪ [7‬اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪10 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪263 :‬‬‫اﮔﺮ اﻣﺮوز ﺳـﺎدات را ﺗﺸـﺮﯾﻒ ﻧـﺪادي ﻓﺮدا ﺑﮕﻮي أي ﭘﺮوردﮔـﺎر ﻣﻦ ﻣﻬﻠﺖ ده ﻣﺮا ﻧﺰدﯾـﮏ ﻣﻮت‪ ،‬ﺗﺎ در ﺣﻖ ﺳﺎدات اﺣﺴﺎن ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬و از‬‫ﺟﻤﻠﻪ ﻧﯿﮑﻤﺮدان ﺑﺎﺷﻢ‪.‬‬‫َو ﻟَْﻦ ﯾَُﺆﱢﺧَﺮ اﻟﱠﻠُﻪ َﻧْﻔﺴًﺎ ِإذا ﺟﺎَء َأَﺟﻠُﻬﺎ َو اﻟﱠﻠُﻪ َﺧﺒِﯿٌﺮ ﺑ ِﻤﺎ َﺗْﻌَﻤﻠُﻮَن‬‫]‪ [1‬ﻓﺮﻣـﺎن ﻧﺪﻫﻨـﺪ و در اﺟﻞ ﺗﺄﺧﯿﺮ ﻧﮑﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧـﺪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺧﺒﺮ ﮐﻨﻨـﺪه ﺷـﻤﺎ‪ ،‬اﮔﺮ ﻧﯿﮏ ﺑﺎﺷـﯿﺪ ﻧﯿﮑﯽ ﯾﺎﺑﯿـﺪ و اﮔﺮ ﺑـﺪ ﺑﺎﺷـﯿﺪ ﮔﺮﻓﺘﺎر‬‫ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 175‬از ‪225‬‬‫دﯾﮕﺮ ﻏﺎﻟﺒﺎ وﻟﺪ اﻟﺰﻧﺎ از ﺟﻤﻠﻪ دﺷﻤﻨﺎن ﺧﺎﻧﺪان اﺳﺖ‪،‬‬‫»ﻓﯽ اﻻرﺑﻌﯿﻦ ﻋﻦ اﻻرﺑﻌﯿﻦ«‪» :‬ﻻ ﯾﺒﻐﺾ أوﻻدي اﻻ وﻟﺪ اﻟﺰﻧﺎ«‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ‪ -‬ﻣﺼﻄﻔﯽ ﻓﺮﻣﻮد ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬دﺷﻤﻦ ﻧﺪارد اوﻻد ﻣﺮا ﻣﮕﺮ ﺣﺮام زاده‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﺗﻤﺎم ﺑﯿﺎن در ﺟﻠﻮه ﺛﺎﻣﻨﻪ ﻋﺸﺮ از ﻫﺪاﯾﻪ ﺳﺎﺑﻌﻪ ﺑﺎزﻧﻤﻮدﯾﻢ‪.‬‬‫دﯾﮕﺮ ﻏﺎﻟﺒﺎ ﺑﯽادب ﺑﺎ ﺧﺎﻧﺪان رﺳﻮل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺎ ﺟﺎﻫﻞ و ﯾﺎ ﮐﻨﯿﺰك زاده ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫دﯾﮕﺮ ﻏﺎﻟﺒﺎ ﺑﯽ ادب و ﻏﯿﺮ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﺎ ﺳﺎدات ﻣﺮدﻣﺎن ﻫﻨﺪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺻﻔﺖ اﯾﺸﺎن در ﺟﻠﻮه ﺗﺎﺳﻌﻪ از ﻫﺪاﯾﻪ ﺛﺎﻟﺜﻪ ﺑﺎز ﻧﻤﻮدﯾﻢ‪.‬‬‫دﯾﮕﺮ ﻏﺎﻟﺒﺎ در آﺧﺮ اﻟﺰﻣﺎن اﯾﺸﺎن را ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻣﺮدﻣﺎن ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻣﻦ ﻋﻼﻣﺎت اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‪،‬‬‫ﻓﯽ »اﻟﺪرر«‪» :‬ﺳﯿﺄﺗﯽ زﻣﺎن ﻋﻠﯽ اﻣﺘﯽ‪ ،‬اﻟﻬﻬﻢ ﻫﻮاﻫﻢ‪ ،‬ﻫﻤﺘﻬﻢ ﺑﻄﻮﻧﻬﻢ‪ ،‬ﻗﺒﻠﺘﻬﻢ ﻧﺴﺎﺋﻬﻢ‪ ،‬ﺷﺮﻓﻬﻢ أﻣﻮاﻟﻬﻢ‪ ،‬دﯾﻨﻬﻢ دراﻫﻤﻬﻢ«‪.‬‬‫ﻓﯽ »اﺧﺒﺎر اﻟﺜﻤﺎر« و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب ﻓﯽ ﻏﺎﯾﮥ اﻻﻋﺘﺒﺎر‪» :‬إذا ﮐﺎن آﺧﺮ اﻟﺰﻣﺎن ﻻ ﺑﺪ ﻟﻠﻨﺎس ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﺪراﻫﻢ و اﻟﺪﻧﺎﻧﯿﺮ ﯾﻘﯿﻢ ﺑﻬﺎ دﯾﻨﻪ و دﻧﯿﺎه«‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﺑﯿﺎﯾـﺪ زﻣﺎﻧﻪ ﮐﻪ ﺧـﺪاي اﯾﺸﺎن ﻫﻮاي اﯾﺸﺎن ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻫﺮ ﭼﻪ ﻫﻮا ﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ ﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬و ﻃﻌﺎم ﺧﻮب ﮐﺴـﯽ ﺧﻮرد او را ﺻﺎﺣﺐ ﻫﻤﺖ‬‫ﮔﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺷﺐ و روز روي ]‪ [1‬اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﻮن‪11 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪264 :‬‬‫ﺑﺮوي زﻧﺎن آرﻧﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﺮا ﻣﺎل ﺑﺎﺷﺪ اﺻـﯿﻞ و ﺷﺮﯾﻒ و ﻋﺎﻟﻢ و ﺷﯿﺦ و دﻧﯿﺎ دار ﻫﻤﻮار ﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺳﺎدات را ﺑﻐﯿﺮ ﻣﺎل در آن زﻣﺎﻧﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ‬‫ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬‫»ﻓﯽ اﻟﻤﺸﺎرق«‪» :‬ﺑﺎدروا ﺑﺎﻻﻋﻤﺎل ﮐﻘﻄﻊ اﻟﻠﯿﻞ اﻟﻤﻈﻠﻢ‪ ،‬ﻓﯿﺼﺒﺢ اﻟﺮﺟﻞ ﻣﺆﻣﻨﺎ و ﯾﻤﺴﯽ ﮐﺎﻓﺮا‪ ،‬ﯾﺒﯿﻊ دﯾﻨﻪ ﺑﻌﺮض ﻣﻦ اﻟﺪﻧﯿﺎ«‬‫ﺣﺎﺻﻠﻪ‪ :‬ﺑﯿﺎﯾﺪ زﻣﺎﻧﻪ ﭼﻮن ﺷﺐ ﺗﺎرﯾﮏ‪ ،‬ﺳﺎدات را در ﺷﺐ ﺗﺎرﯾﮏ ﮐﺠﺎ ﺷﻨﺎﺳﻨﺪ‪ ،‬ﻫﺮ آﯾﻨﻪ روز را ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺧﯿﺰﻧﺪ‪ ،‬و در ﺷﺐ ﮐﺎﻓﺮ ﺷﻮﻧﺪ‪،‬‬‫و ﺑﺮاي ﻋﺮض دﻧﯿﺎ ﻋﻠﻤﺎء و ﺷﯿﻮخ دﯾﻦ را ﻓﺮوﺷﻨﺪ‪ ،‬و دﯾﻦ در ﺣﺐ ﺧﺎﻧﺪان اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺟﻠﻮه ﺛﺎﻟﺜﻪ از ﻫﺪاﯾﻪ ﺛﺎﻧﯿﻪ ﺑﺎز ﻧﻤﻮدم‪.‬‬‫»و ﻓﯽ اﻟﻤﺸﺎرق«‪» :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻢ ﯾﺮﻓﻊ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻟﻢ ﯾﺘﺮك اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺣﺘﯽ اﺗﺨﺬ اﻟﻨﺎس رؤﺳﺎء ﺟﻬﺎﻻ‪ ،‬ﻓﺄﻓﺘﻮا ﺑﻐﯿﺮ ﻋﻠﻢ ﻓﻀّﻠﻮا و أﺿّﻠﻮا«‬‫ﺣﺎﺻﻠﻪ‪:‬‬‫ﺑﯿﺎﯾـﺪ زﻣـﺎﻧﻪ ﮐﻪ ﻋﻠﻤـﺎء ﻧﻤﺎﻧﻨـﺪ ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ ﻣﺮدﻣﺎن ﭘﯿﺮان و ﻣﻬﺘﺮان ﺳﺎزﻧـﺪ ﺟﺎﻫﻼن را و ﻓﺘﻮي دﻫﻨـﺪ در ﻇﻠﻢ و ﺗﻌـﺪي‪ ،‬و اﻫﺎﻧﺖ ﺳﺎدات‪ ،‬و‬‫ﺳﺘﺎدن رﺷﻮه و ﺑﺎج‪ ،‬و ﺑﻐﯽ و ﺳـﻔﮏ و ﻓﺘﻨﻪ‪ ،‬ﺧﻮد ﻧﯿﺰ ﮔﻤﺮاه ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﻠﻮك و ﺳـﻼﻃﯿﻦ و دﯾﮕﺮان ﮐﻪ ﮐﻢ داﻧﺶاﻧﺪ اﯾﺸﺎن را ﻧﯿﺰ ﮔﻤﺮاه‬‫ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺳﺨﻦ ﺑﻤﺰاج ﺳﻼﻃﯿﻦ و ﻣﻠﻮك ﮔﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬آن روز ﻣﺴﻠﻤﺎن زاده ﺑﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪه‪.‬‬‫»ﻓﯽ اﻟﺪرر«‪» :‬ﺳﯿﺄﺗﯽ زﻣﺎن ﻻ ﯾﻠﺪ اﻟﻤﺆﻣﻦ ﻣﺆﻣﻨﺎ‪«،‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﺑﯿﺎﯾـﺪ ﺑﺮ ﻣﺮدﻣـﺎن زﻣﺎﻧﻪ ﮐﻪ ﻓﺮزﻧـﺪ ﻣﺴـﻠﻢ ﻣﺴـﻠﻢ ﻧﺸﻮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻫﯿـﭻ رﻋﺎﯾﺖ ﻓﺮزﻧـﺪ رﺳﻮل ﻧﮕﺎه ﻧـﺪارد‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ در اﯾﻦ وﻗﺖ ﻓﺮزﻧﺪ‬‫ﻧﺰاﯾﯿﺪ ﺟﺎﺋﺰ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻓﯽ »اﻟﺨﺎﻧﯿﮥ«‪» :‬إذا ﻋﺰل اﻟﺮﺟﻞ ﺧﻮﻓﺎ ﻣﻦ وﻟﺪ اﻟﺴﻮء ﻟﻔﺴﺎد ﻫﺬا اﻟﺰﻣﺎن ﻓﻬﻮ ﺟﺎﺋﺰ‪«،‬‬‫ﻇﺎﻫﺮ ﻗﺎل در دﻋﻮي اﯾﻤﺎن‪ ،‬و ﺣﺎل در اﯾﺬا و اﻫﺎﻧﺖ ﺧﺎﻧﺪان‪.‬‬‫ﻓﯽ »اﻟﻤﺪارك«‪» :‬ﺳﯿﺄﺗﯽ زﻣﺎن ﯾﻘﺮءون ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و ﯾﺼﻠﻮن‪ ،‬ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺎﺟﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪265 :‬‬‫و ﻫﻢ ﺻﺎﺋﻤﻮن و ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻬﻢ اﯾﻤﺎن«‬‫و ﻓﯽ »ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻻﯾﻤﺎن«‪» :‬ﺳـﯿﺄﺗﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس زﻣﺎن ﯾﺼـﻠﻮن ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺎﺟـﺪ و ﻣﺎ ﻓﯿﻬﻢ ﻣﺆﻣﻦ و إذا ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »ﮐﺬﺑﺘﻢ ﻓﯿﻬﺎ ﻟﺴﺘﻢ ﺑﺼﺎدﻗﯿﻦ«‬‫ﺣﺎﺻـﻠﻪ‪ :‬ﻫﺮ آﯾﻨﻪ ﺑﯿﺎﯾـﺪ زﻣﺎﻧﻪ ﮐﻪ ﻗﺮآن ﺧﻮاﻧﻨـﺪ ﻣﺮدﻣﺎن و ﻧﻤﺎز ﮔﺰارﻧﺪ‪ ،‬و روزه دارﻧﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن رﻋﺎﯾﺖ ﺣﻖ و ﺣﺮﻣﺖ رﺳﻮل ﻧﮕﺎه ﻧﺪارﻧﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 176‬از ‪225‬‬‫اﯾﻤﺎن در اﯾﺸﺎن ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﺑﮕﻮﯾﻨﺪ ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ :‬دروغ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪َ ،‬ﯾُﻘﻮﻟ ُﻮَن ﺑ َِﺄﻟ ْـِﺴ َﻨﺘِِﻬْﻢ ﻣﺎ ﻟَﯿَْﺲ‬‫ﻓِﯽ ﻗُﻠُﻮﺑ ِِﻬْﻢ‬‫]‪َ ،[1‬و ﻣَِﻦ اﻟﱠﻨﺎِس َﻣْﻦ َﯾُﻘﻮُل آَﻣﱠﻨﺎ ﺑ ِﺎﻟﱠﻠِﻪ َو ﺑ ِﺎﻟ َْﯿْﻮِم اﻟ ْﺂِﺧِﺮ َو ﻣﺎ ُﻫْﻢ ﺑ ُِﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ‬‫]‪ ،[2‬در اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ دﯾـﺎر و دور آﺧﺮ‪ ،‬رﻋـﺎﯾﺖ ﺣـﻖ و ﺣﺮﻣﺖ رﺳﻮل ﭼﻪ ﻃﻤﻊ و ﺗﻮﻗﻊ ﮐﻨﯽ‪ ،‬اﻣـﺎ دﻧﯿـﺎ از ﻣﺮدان ﻧﯿﮑﻮ و اﺑﺮار ﺧـﺎﻟﯽ ﻧﯿﺴـﺖ‬‫اﯾﺸﺎن ﺣﻖ و ﺣﺮﻣﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻧﮕﺎه ﻣﯽدارﻧﺪ و ﻧﯿﮑﺒﺨﺘﺎﻧﻨﺪ اّﻣﺎ ﺑﺮ ﺳﺒﯿﻞ ﻗﻠﺖ و ﻧﺎدرﻧﺪ‪ ،‬ﻋﺼﻤﻨﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺘﺮض اﻟﺰﻧﯿﻢ اﻧﺘﻬﯽ ]‪[3‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ در اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻨﺎﻓﻘﯿﻦ اﺳﺖ‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺗﻮان درﯾـﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﺣـﺎل ﺟﺎﺣـﻆ‪ ،‬ﮐﻪ اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﮐﺮده‪ ،‬و ﻫﻢ روي ﺧﻮد ﺑﺘﺼـﻨﯿﻒ‬‫ﮐﺘـﺎﺑﯽ در اﯾﺮاد ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﺮ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺳـﯿﺎه ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﺣﺎل ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻨﺎﻓﻘﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺎل اﯾﺸﺎن ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ ﺑﯿﺎن ﮐﺮده‪.‬‬‫و از ﻃﺮاﺋـﻒ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺳـﺘﺎد ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ اﻋﻨﯽ اﻟﻤﺨـﺎﻃﺐ اﺗّﺒﺎﻋـﺎ ﻟﺸـﯿﺨﻪ اﻟﺮوﺣـﺎﻧﯽ اﻋﻨﯽ اﻟﮑـﺎﻣﻠﯽ اﻟﻤﺮواﻧﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺗﺒﻌﻬﻤـﺎ ﮐﺎﻟﺴـﻔﯿﻪ‬‫اﻟﻤﻠﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﻠﺠﻮج اﻟﻤﻌﺎﺻﺮ اﻟﺸﺎﻧﺊ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﻨﺘﻬﯽ و اﻻزاﻟﮥ اﻟﺮﮐﯿﮏ اﻟﻤﺒﺎﻧﯽ ﺑﺄﻫﻞ ﺣﻖ ﻧﺴﺒﺖ ]‪ [1‬اﻟﻔﺘﺢ‪11 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﻘﺮة‪8 :‬‬‫]‪ [3‬ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﺴﻌﺪاء ص ‪191‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪266 :‬‬‫ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و ﻋﺪاوت اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺧﻮد ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﻫﻢ‪ ،‬ﺑﻤﺰﯾﺪ رﺷﺎدت و ﺟﻼدت‪ ،‬ﺧﻮد را از اﯾﻦ ﺟﺴﺎرت ﺑﺎز‬‫ﻧﻤﯽ دارد‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﺣﯿﺮت اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺤﯿـﺎء‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﺟﺴـﺎرت ﺑﯽ ﺳـﺮ و ﭘﺎ و ﺧﻼﻋﺖ ﺳﺮاﺳـﺮ ﺧﻄﺎ اﻗـﺪام‬‫ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫و ﺑـﺎز ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﻤﺰﯾـﺪ ﺗﻬّﻮر اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻗﺼـﺪ ﺗﮑـﺬﯾﺐ ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه‪ ،‬در ﻧﺴـﺒﺖ ﻋـﺪاوت ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‬‫ﺑﺠﺎﺣـﻆ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺑـﺎﻋﺘﺮاف ﺟﺎﺣـﻆ ﺑﻔﻀﺎﺋـﻞ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻮد ﻋﻼـﻣﻪ ﺣﻠﯽ ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮده ﺗﻤﺴـﮏ ﮐﺮده‪ ،‬و‬‫ﻧﺪاﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﺗﮑـﺬﯾﺐ اﺳـﺘﺎد او و ﺧﻮاﺟﻪ ﮐﺎﺑﻠﯽ و دﯾﮕﺮ اﺳـﻼف‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻧﻔﺲ ﺷـﺮﯾﻔﺸﺎن‪ ،‬در ﻧﺴـﺒﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و ﻋﺪاوت‬‫اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﺑﺎﻫﻞ ﺣﻖ‪ ،‬ﺑﺎﺑﻠﻎ وﺟﻮه و ﺑﺎوﻟﯿﺖ ﺗﺎم ﺛﺎﺑﺖ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﻼ رﯾﺐ اﻫﻞ ﺣﻖ اﺿـﻌﺎف ﻣﻀﺎﻋﻔﻪ ﻓﻀﺎﺋﻠﯽ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ذﮐﺮ ﮐﺮده‬‫ﺑﺮاي ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺛـﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﻠﻤـﺎت ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻨﺴـﺒﺖ آن ﻗﻄﺮه از ﺑﺤﺎر‪ ،‬و ﻣﺸﺘﯽ از ﺧﺮوار اﺳﺖ‪ ،‬و رد ﺑﻠﯿﻎ اﻫﻞ‬‫ﺣﻖ ﺑﺮ ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﮑﻤﺎل ﺗﻔﺼﯿﻞ و اﯾﻀﺎح‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ ﺑﺮ ﺟﻤﻌﯽ از ﺣﻀﺮات ﺳﻨﯿﻪ ﮐﻪ‬‫رد اﯾﻦ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘﺐ ﺿﺨﯿﻤﻪ در اﯾﻦ ﺑﺎب ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﺎ ﺳﺒﻖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ اﻫﺘﻤﺎم اﻫﻞ ﺣﻖ در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ‪ ،‬ﺑﺮ‬‫ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ادﻧﯽ ﻣﻨﻘﺼﺘﯽ ﺑﺤﻀـﺮات اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ ﻧﺴـﺒﺖ ﮐﻨـﺪ‪ ،‬و ﺟﻮاب ﻣﻄـﺎﻋﻦ ﻃـﺎﻋﻨﯿﻦ ﻋﻼـوه ﺑﺮ ﻋﻼوه اﺳﺖ‪ ،‬اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﻮﺟﻮه‬‫اﻟﻄﺎﻫﺮة‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﻫﻞ ﺣﻖ را ﻣﺘﻤﺴﮏ ﺑﻘﺮآن و اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻧﻤﯿﺪاﻧﺪ‬‫ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺗﺘﻤﻪ ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻓﺮﻣﻮدهاﻧـﺪ‪ :‬ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﺗﻔﺎق ﺷـﯿﻌﻪ و ﺳـﻨﯽ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 177‬از ‪225‬‬‫»اﻧﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﻣﺎ ان ﺗﻤﺴﮑﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﻟﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪267 :‬‬‫ﺗﻀﻠﻮا ﺑﻌﺪي اﺣﺪﻫﻤﺎ اﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ«‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﻌﻠﻮم ﺷـﺪ ﮐﻪ در ﻣﻘـﺪﻣﺎت دﯾﻨﯽ و اﺣﮑـﺎم ﺷـﺮﻋﯽ ﻣـﺎ را ﭘﯿﻐﻤـﺒﺮ ﺣﻮاﻟﻪ ﺑـﺎﯾﻦ دو ﭼﯿﺰ ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻘـﺪر ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣـﺬﻫﺒﯽ ﮐﻪ‬‫ﻣﺨﺎﻟﻒ اﯾﻦ دو ﺑﺎﺷﺪ در اﻣﻮر ﺷﺮﻋﯿﻪ ﻋﻘﯿﺪة و ﻋﻤﻼ ﺑﺎﻃﻞ و ﻧﺎ ﻣﻌﺘﺒﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﻪ اﻧﮑﺎر اﯾﻦ دو ﺑﺰرگ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﮔﻤﺮاه و ﺧﺎرج از دﯾﻦ‪.‬‬‫ﺣﺎﻻ در ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﺎﯾﺪ اﻓﺘﺎد ﮐﻪ از اﯾﻦ دو ﻓﺮﻗﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺷـﯿﻌﻪ و ﺳﻨﯽ‪ ،‬ﮐﺪام ﯾﮏ ﻣﺘﻤﺴﮏ ﺑﺎﯾﻦ دو ﺣﺒﻞ ﻣﺘﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و ﮐﺪام ﯾﮏ اﺳﺘﺨﻔﺎف‬‫اﯾﻦ دو ﭼﯿﺰ ﻋﺎﻟﯿﻘـﺪر ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و اﻫـﺎﻧﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و از درﺟﻪ اﻋﺘﺒﺎر ﺳﺎﻗﻂ ﻣﯽاﻧﮕﺎرد‪ ،‬و ﻃﻌﻦ در ﻫﺮ دو ﭘﯿﺶ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ ،‬ﺑﺮاي ﺧـﺪا اﯾﻦ‬‫ﺑﺤﺚ را ﺑﻨﻈﺮ ﺗﺄﻣﻞ و اﻧﺼﺎف ﺑﺎﯾﺪ دﯾﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻃﺮﻓﻪﮐﺎري و ﻋﺠﺐ ﻣﺎﺟﺮاﺋﯽ اﺳﺖ اﻟﺦ‪[1] .‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺰﻋﻢ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‪ ،‬اﻫﻞ ﺣﻖ ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﻘﺮآن و اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻧﻤﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻫﺮ‬‫دو ﭼﯿﺰ ﻋﺎﻟﯿﻘـﺪر را ﻋﯿﺎذا ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻦ ﮐـﺬب اﻟﮑـﺬاب و ﻋﻀـﯿﻬﮥ ]‪ [2‬اﻟﻌﻨﻮد اﻟﻤﺮﺗﺎب اﺳـﺘﺨﻔﺎف ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬و اﻫﺎﻧﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬و از درﺟﻪ‬‫اﻋﺘﺒﺎر ﺳﺎﻗﻂ ﻣﯽاﻧﮕﺎرﻧﺪ‪ ،‬و ﻃﻌﻦ در ﻫﺮ دو ﭘﯿﺶ ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﺑﺮاي ﺗﮑـﺬﯾﺐ اﯾﻦ ﺗﻬﻤﺖ ﺑـﺪﯾﻌﻪ‪ ،‬ﻣﺜـﻞ دﯾﮕﺮ ﺧﺮاﻓﺎت و ﻫﻔﻮات او در اﯾﻦ ﺑﺎب و دﯾﮕﺮ اﺑﻮاب‪ ،‬اﻓﺎده ﺧﻮدش در ﺟﻮاب دﻟﯿﻞ‬‫ﺷﺸﻢ از دﻻﻟﺖ ﻋﻘﻠﯿﻪ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻣﻨﻘﻮل ﺷـﺪه‪ ،‬و در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﻣﻘﺎم ﺧﻮد ﺧﻮاﻫﺪ‬‫آﻣﺪ‪ ،‬ﮐﻪ از آن ﺑﺼـﺮاﺣﺖ ﺗﻤﺎم ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ ﻣﺤﺒﯿﻦ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼماﻧﺪ‪ ،‬و اﻫﺘﻤﺎم در دﻓﻊ ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫ص ‪.201‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻌﻀﯿﻬﮥ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻌﯿﻦ و ﮐﺴﺮ اﻟﻀﺎد‪ :‬اﻟﮑﻼم اﻟﻘﺒﯿﺢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪268 :‬‬‫ﻫﺬﯾﺎﻧﺎت ﻧﻮاﺻﺐ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻓﺎدات ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻐﺮض ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﺣﺪ ﺑﺨﺎﻣﻪ ﺑﺪاﯾﻊ ﻧﮕﺎر‬‫ﺳﭙﺮده‪ ،‬ﻧﯿﺰ ادل دﻟﯿـﻞ ﺑﺮ ﺗﮑـﺬﯾﺐ و ﺗﺠﻬﯿـﻞ اﺳـﺘﺎد ﻧﺒﯿـﻞ اﯾﺸـﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ وﺟﻮﻫﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺻـﯿﺎﻧﺖ ﺟﺎﺣـﻆ از ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و‬‫ﺑـﺪﻗﺖ ﺧﺎﻃﺮ ﺣﻘﺎﯾﻖ ذﺧﺎﺋﺮ‪ ،‬ﺗﻠﻔﯿﻖ آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﺿـﻌﺎف ﻣﻀﺎﻋﻔﻪ آن وﺟﻮه‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ اوﻟﻮﯾﺖ در آن ﻣﺘﺤﻘﻖ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺗﺒﺮﺋﻪ و ﺗﻨﺰﯾﻪ‬‫اﻫﻞ ﺣﻖ‪ ،‬از ﻧﺴـﺒﺖ ﺳـﺮاﭘﺎ ﺗﻬﻤﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﺑﺮ آن ﺟﺴﺎرت ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻣﺘﺤﻘﻖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻻ اﻗﻞ ﻫﻤﯿﻦ ﺗﻘﺮﯾﺮ رﺷـﯿﺪ ﺑﻼ رﯾﺐ‬‫در ﺣﻖ اﯾﺸﺎن ﺟﺎري‪.‬‬‫وا ﻋﺠﺒﺎه ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﻓﯽ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻻﻓﺎده اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ ﻣﻠﺤـﺪ و زﻧـﺪﯾﻖ و ﻣﺘﻠﻮن اﻻﻗﻮال اﺳﺖ‪ ،‬و از ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻧﺼﺎري و ﯾﻬﻮد ﻫﻢ ﺧﻮد را‬‫ﻣﻌﺬور ﻧﻤﯽ دارد ﮐﻤﺎ ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ]‪ [1‬ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ اﻧﻬﻤﺎك در ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و ﻋﺪاوت ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﮐﻪ روي‬‫ﺧﻮد ﺑﺘﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘـﺎﺑﯽ در ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﻄـﺎﻋﻦ ﺑﺂﻧﺤﻀـﺮت ﺳـﯿﺎه ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﻨﺎﺻﺒﯿﺖ او ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﺑﺎﻟﺠﺎء ﺣﻖ‬‫ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم اﻋﺘﺮاف ﮐﺮده‪ ،‬از ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﻣﺒﺮأ و ﻣﻨﺰه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻧﺴﺒﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺑﺎو ﻧﺰد ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﻋﯿﻦ ﮐﺬب‬‫و ﺑﻬﺘﺎن‪ ،‬و ﻣﺤﺾ ﻣﺠﺎزﻓﺖ و ﻋـﺪوان‪ ،‬و ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺸـﻨﯿﻌﺎت ﺑﯽﭘﺎﯾﺎن و اﺳـﺘﻬﺰاءات ﻓﺮاوان ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻧﺰد ﺟﻨﺎب ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ‪ ،‬اﻫﻞ ﺣّﻖ ﻣﻌﺎذ‬‫اﻟﱠﻠﻪ از ﺟﻤﻠﻪ ﻧﻮاﺻﺐ و ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ و ﻣﺴـﺘﺨﻔﯿﻦ و ﻣﻬﯿﻨﯿﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ از ﻧﻮاﺻﺐ ﻫﻢ ﺑﺪﺗﺮ ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺻﺮح ﺑﻪ ﻓﯿﻤﺎ‬‫ﺑﻌ ﺪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﻫـﻞ ﺣـﻖ ﺑـﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻫﺘﻤﺎﻣﺸـﺎن در ﻧﺸـﺮ و ﺑﺚ ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ آن از ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘـﺎب »ﺗﺤﻔﻪ«‬‫ﺧﺼﻮﺻﺎ ﺑﺎب اﻣﺎﻣﺖ ]‪ [1‬ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان ج ‪ 4‬ص ‪356‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪269 :‬‬‫آن ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮي از ﻧﺼﺐ و ﻋﺪاوت ﻧﺒﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﮐﻪ ﺟﺪ و ﺟﻬﺪ ﺗﻤﺎم دارﻧﺪ‪ ،‬در اﻃﻔﺎء اﻧﻮار ﻓﻀﺎﺋﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 178‬از ‪225‬‬‫ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ از ﺟﺮح و ﻗـﺪح رازي در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺠﻮاب آن ﻣﺸـﻐﻮﻟﯿﻢ‪ ،‬و ﻗﺪح ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺘﻘﻠﯿﺪ‬‫ﮐـﺎﺑﻠﯽ در ﻓﻀﺎﺋـﻞ و ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﻣﺘﻌـﺪده آن ﺣﻀـﺮت‪ ،‬و ﻗـﺪح اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن در ﺑﺴـﯿﺎري از ﻓﻀﺎﺋﻞ آن ﺣﻀـﺮت‪ ،‬و ﻗـﺪح اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ در ﺟﻞ‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ آن ﺣﻀـﺮت واﺿﺢ اﺳﺖ ﻣﺤﺒﯿﻦ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ اﺻﻄﻼح ﺑﺪﯾﻊ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ را ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺳﺎﺧﺖ‪،‬‬‫و ﺣﯿﺮﺗﻬﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮداﺷﺖ‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﻫﻞ ﺣﻖ را ﺑﺮ ﺧﻼف ﺣﻖ ﻧﺎﺻﺒﯽ ﺧﻮاﻧﺪه‬‫و ﻧﯿﺰ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم ﻓﺮﻣﻮدهاﻧـﺪ‪ :‬ﺣﺎﻻ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ اﯾﻦ ﻓﺮﻗﻪ را ﺗﻤﺎﺷﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ ﭼﻪ ﻗﺪر ﺑﺰرﮔﺎن را ﮐﻪ ﺟﮕﺮﭘﺎرﻫﻬﺎي‬‫اﺋﻤﻪ و ﺑﺮادران اﺋﻤﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﭽﻪ ﻣﺮﺗﺒﻪ اﻫﺎﻧﺖ و اﺳـﺘﺨﻔﺎف ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و در ﺣﻖ ﭼﻨﺪ ﮐﺲ ﻣﻌﺪود از اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﮐﻪ اﺋﻤﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ‪ ،‬و ﺑﻌﺾ‬‫اﻗﺎرب اﯾﺸﺎن ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬در ﭘﺮده ﻣﺤﺒﺖ ﻫﺰاران ﻋﯿﻮب و ﻗﺒﺎﯾـﺢ ﻧﺴـﺒﺖ ﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬و اﺳـﺘﺨﻔﺎف و اﻫﺎﻧﺖ زاﺋﺪ از ﺣﺪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﺧﻮارج و‬‫ﻧﻮاﺻﺐ‪.‬‬‫آري‪ ،‬دﺷﻤﻦ داﻧﺎ ﺑﻪ از ﻧﺎدان دوﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺑﻌـﺪ از ﺗﺘﺒﻊ ﮐﺘﺐ و رواﯾﺎت اﯾﺸﺎن ﺗﻔﺼـﯿﻞ آن ﻗﺒﺎﯾـﺢ و ﻋﯿﻮب ﮐﺎﻟﺸـﻤﺲ ﻓﯽ ﻧﺼﻒ اﻟﻨﻬﺎر ﻫﻮﯾـﺪا ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ در اﯾﻨﺠﺎ ﭼﻨﺪي از‬‫ﮐﻔﺮﯾﺎت اﯾﺸﺎن ﺑﻄﺮﯾﻖ ﻧﻤﻮﻧﻪ از ﺧﺮواري ﺛﺒﺖ ﻣﯽاﻓﺘﺪ اﻧﺘﻬﯽ‪[1] .‬‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻣﺨـﺪوم اﻟﻘﺮوم‪ ،‬در اﯾﻦ ﺗﺰوﯾﺮ ﺷﻮم‪ ،‬و ﺗﻘﺮﯾﺮ ﻣﻠﻮم‪ ،‬ﻫﻢ ﻧﺴـﺒﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺑﺎﻫﻞ ﺣﻖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ادﻋﺎي ﻧﺴـﺒﺖ ﮐﺮدن اﻫﻞ ﺣﻖ‬‫»اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ« ﻫﺰاران ﻋﯿﻮب و ﻗﺒﺎﯾﺢ را ﺑﺄﺋﻤﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ دﻋﻮي ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ص ‪ 203‬ط ﻟﮑﻬﻨﻮ ‪1302‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪270 :‬‬‫ﮐﺮده ﮐﻪ ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ اﺳﺘﺨﻔﺎف و اﻫﺎﻧﺖ زاﺋﺪ از ﺣﺪ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﺧﻮارج و ﻧﻮاﺻﺐ‪.‬‬‫و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤـﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺗﮑـﺬﯾﺐ اﯾﻦ ﺑﺎﻧـﮏ ﺑﯽﻫﻨﮕﺎم ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﻓﺎده ﺧﻮدﺷﺎن ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ‪ :‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺗﻘﺮﯾﺮ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﺮاي ﺗﮑـﺬﯾﺐ آن‬‫واﻓﯽ‪.‬‬‫و از ﻏﺮاﺋﺐ اﻣﻮر و ﻋﺠﺎﺋﺐ دﻫﻮر آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در »اﯾﻀﺎح« ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬و ﺑﻤﻨﺎﺳﺒﺖ ﻣﻘﺎم ﭼﻨﺪي از وﺟﻮه ﻣﺸﻌﺮه ﺑﺮ ﻋﺪم‬‫وﻻء و ﻗﻠﺖ اﻋﺘﻨﺎي اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺎﻫﻞ ﺑﯿﺖ و ازواج و ﺑﻨﺎت ﺳﺮور ﮐﺎﺋﻨﺎت ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻓﻀﻞ اﻟﺼﻠﻮات و اﻟﺘﺤﯿﺎت ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ‪ ،‬و‬‫ﺑﮑﻨﻪ ﺣﺎل وﻻي ادﻋﺎﺋﯽ اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﺎن ﺑﺎﯾﺪ رﺳﯿﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن اﯾﻦ ﺑﺎب ﺑﺲ ﻃﻮﯾﻞ اﻟﺬﯾﻞ اﺳﺖ و ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﻗﺪري از آن در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد‬‫ﺑﯿﺎن ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻟﻬﺬا در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﺮ ذﮐﺮ ﭘﻨﺞ وﺟﻪ از آن ﺑﻄﺮﯾﻖ ﻧﻤﻮﻧﻪ اﮐﺘﻔﺎ ﻣﯽرود‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ در ﮐﺘﺎب »اﺣﺘﺠﺎج« در اﺣﺘﺠﺎج ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻣﻦ ﻗﻌﻮده ]‪ [1‬ﻋﻦ ﻗﺘـﺎل ﻣﻦ ﺗﺄﻣﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻻوﻟﯿﻦ و ﻗﯿﺎﻣﻪ اﻟﯽ ﻗﺘﺎل ﻣﻦ ﺑﻐﯽ‬‫ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﺎﮐﺜﯿﻦ و اﻟﻘﺎﺳﻄﯿﻦ‪ ،‬در رواﯾﺖ ﻣﻨﻘﻮﻟﻪ از اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺛﻢ اﺧﺬت ﺑﯿﺪ ﻓﺎﻃﻤﮥ و اﺑﻨﯽ اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺛﻢ درت ﻋﻠﯽ اﻫﻞ ﺑﺪر‪ ،‬و اﻫﻞ اﻟﺴﺎﺑﻘﮥ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺸﺪﺗﻬﻢ ﺣﻘﯽ‪ ،‬و دﻋﻮﺗﻬﻢ اﻟﯽ ﻧﺼﺮﺗﯽ‬‫اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺎ اردﻧﺎ ﻧﻘﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺮﯾﺐ ﺑﻬﻤﯿﻦ ﻣﻀـﻤﻮن اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﻫﻢ رواﯾﺘﯽ از ]‪ [1‬أﺻـﻞ ﻋﺒﺎرت اﺣﺘﺠﺎج در ذﮐﺮ اﯾﻦ ﻋﻨﻮان ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪ :‬اﺣﺘﺠﺎﺟﻪ‬‫)ع( ﻓﯽ اﻻﻋﺘـﺬار ﻣﻦ ﻗﻌﻮده ﻋﻦ ﻗﺘـﺎل ﻣﻦ ﺗـﺄﻣﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻻوﻟﯿﻦ و ﻗﯿﺎﻣﻪ اﻟﯽ ﻗﺘﺎل ﻣﻦ ﺑﻐﯽ ﻣﻦ اﻟﻨﺎﮐﺜﯿﻦ و اﻟﻘﺎﺳـﻄﯿﻦ و اﻟﻤﺎرﻗﯿﻦ‪ ،‬ﭘﺲ ﻟﻔﻆ‬‫اﻋﺘـﺬار را ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ ﺳﺎﻗـﻂ ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﺑﮑﻤﺎل ﺧﻮش ﻓﻬﻤﯽ ﻟﻔﻆ ﻣﻦ را ﻣﺘﻌﻠﻖ اﺣﺘﺠﺎج ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻔﺴﺎد ﻣﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﻟﻔﻆ‬‫ﻣﺎرﻗﯿﻦ را ﺣﺬف ﮐﺮده‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪271 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 179‬از ‪225‬‬‫ﮐﺘـﺎب »ﺳـﻠﯿﻢ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ اﻟﻬﻼـﻟﯽ« از اﺣﺘﺠﺎﺟـﺎت اﺷـﻌﺚ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ در ﻓﺼـﻞ ﺳﻮم ﺑـﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و از اﯾﻦ رواﯾﺖ آﻧﭽﻪ در ﺣﻖ‬‫ارﺑﻌﻪ ﻣﺘﻨﺎﺳﺒﻪ از اﺻﺤﺎب ﻋﺒﺎ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺘﺤﯿﮥ و اﻟﺜﻨﺎ ﻣﺴﺘﻔﺎد ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻢ ﮐﻪ ﺷﺮح آن ﺑﺮ زﺑﺎن راﻧﻢ اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫ﺗﺸﺒﺚ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﮑﻼم ﺳﯿﺪ رﺿﯽ در ﺑﺎره ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ‬‫از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از ﺗﺼﺪﯾﻖ و اذﻋﺎن ﺑﺨﺮاﻓﺎت ﻏﺮﯾﺒﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ«‪ ،‬ﺧﻮد ﻫﻢ در ﻧﻔﯽ و ﻻ‬‫از اﻫـﻞ ﺣﻖ ﻣﯽﮐﻮﺷـﺪ‪ ،‬و آﻓﺘﺎب روﺷﻦ را ﺑﮕﻞ ﺗﻌﺼﺐ ﻣﯽﭘﻮﺷـﺪ‪ ،‬ﻋﺠﺐ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم اﻓﺎدات ﺳﺎﺑﻘﻪ را در ﺑﺎب رﻋﺎﯾﺖ و ﺣﻤﺎﯾﺖ و‬‫ذب ﺣﺮﯾﻢ ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﮑﻤﺎل اﺗﻌﺎب ﻧﻔﺲ ﺗﻠﻔﯿﻖ آن ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﻧﺴـﯿﺎ ﻣﻨﺴـﯿﺎ ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﻧﺪاﻧﺴـﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣﻼزﻣﺎﻧﺸﺎن در اﯾﻦ‬‫دﻋﻮي ﻏﺮﯾﺐ اﻓﺎدات ﺧﻮدﺷﺎن در ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و اﺣﺘﯿﺎج ﺑﺎﺳﺘﯿﻨﺎف ﮐﻼم در آن ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و ﺗﺸـﺒﺚ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﮑﻼم ﺳﯿﺪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ در ﺑﺎب ﺟﺎﺣﻆ ﻋﻤﺪة اﻟﻨﺼﺎب اﻋﺠﺐ ﻋﺠﺎب و ﻣﺤﯿﺮ اﻟﺒﺎب اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺮدود اﺳﺖ ﺑﭽﻨﺪ‬‫وﺟﻪ‪:‬‬‫اول اﯾﻨﮑﻪ ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﻃـﺎب ﺛﺮاه‪ ،‬ﺑﺮاي اﻟﺰام و اﻓﺤـﺎم ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ ﻟﺌـﺎم‪ ،‬ﺗﻤﺴﮏ ﺑﻘﻮل ﺟﺎﺣﻆ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻣـﺪح او در ﺑﺎب ﻧﻘـﺪ و ﺗﻤﯿﯿﺰ ﻋﻠﯽ‬‫ﺣﺴﺐ ﻣﺎ ﯾﻌﺘﻘﺪوﻧﻪ ﮐﺮده‪ ،‬اﯾﻦ را ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﮐﻠﯿﺖ ﻧﻤﻮدن‪ ،‬و از آن رد ﺑﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﮐﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﻋﺪاوت ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺠﺎﺣـﻆ ﻧﻤﻮده ﮐﺮدن‪ ،‬ﻃﺮﻓﻪ ﻣـﺎﺟﺮاﺳﺖ‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﻃﺮﯾﻘﻪ ﺷـﺎﺋﻌﻪ ﻣﻨـﺎﻇﺮﯾﻦ‪ ،‬ﮐﻪ در ﻣﻘـﺎم اﻟﺰام و ﺗﺸـﺒﺚ ﺑـﺎﻗﻮال ﻋﻠﻤﺎي‬‫ﺟﺎﻧﺐ ﻣﺨﺎﻟﻒ‪ ،‬ﭼﻪ ﻃﻮر ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﺗﻌﻈﯿﻢ آن ﻋﻠﻤﺎء ]‪ [1‬اﯾﻀﺎح ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ص ‪.161‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪272 :‬‬‫ﮐﻪ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﺎﻗﻮاﻟﺸﺎن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬و ﭼﻬﺎ ﻣﺪاﯾﺢ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﮐﻪ در ﺣﻖ اﯾﺸﺎن وارد ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﻧﺒﻮده؟ ﻣﮕﺮ‬‫اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﺪاﺋﺢ و ﻣﻨﺎﻗﺐ را ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ؟‬‫و از آن اﺳـﺘﻨﺒﺎط ﺣﻘﯿﻘﺖ آن ﻋﻠﻤـﺎء و ﺑﺮاﺋﺘﺸـﺎن از ﻣـﺬاﻫﺐ ﻓﺎﺳـﺪه ﻧﺰد ﻣﺴـﺘﺪل ﻣﯽﺳﺎزد؟ و از رﺷﺎدﺗﺸﺎن ﻋﺠﺐ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺧﯿﺎل‬‫ﻏﺮﯾﺐ در دﻣﺎﻏﺸﺎن ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ اﺣﺘﺠﺎج ﺑﮑﻼم اﻟﺰاﻣﯽ ﺳـﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﺮ ﺗﺒﺮي ﺟﺎﺣﻆ از ﻧﺼﺐ و ﻋﺪاوت‪ ،‬دﻻﻟﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺮ ﮐﻤﺎل ﺟﻮدت ﻗﺮﯾﺤﻪ‪ ،‬وﺣﺪت ذﻫﻦ‪ ،‬و‬‫ذﮐـﺎء ﺧـﺎﻃﺮ‪ ،‬و ﺛﻘﻮب ﻧﻈﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﯿـﮥ ﺗـﺎﻣﻪ‪ ،‬و ﻟﻮذﻋﯿﺖ ﺻﺎدﻗـﮥ‪ ،‬و ﻏـﺎﯾﺖ ﺣـﺬق در ﻓﻦ ﻣﻨـﺎﻇﺮه‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺧﻮض در ﻏﻤﺎر ﺗﻤﯿﯿﺰ اﻟﺰام از‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬و ﺗﻔﺮﯾﻖ اﻓﺤﺎم از ﺗﺼﺪﯾﻖ‪» ،‬و ﻟﯿﺲ ﻫﺬا ﺑﺄول ﻗﺎرورة ﮐﺴﺮت«‪.‬‬‫ﭼﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ در »ﺷﻮﮐﺖ ﻋﻤﺮﯾﻪ« ﺑﺴـﺒﺐ اﺳـﺘﻨﺎد ﺑﮑﻼم ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ‪ ،‬و ﺗﻌﺪﯾـﺪ او از ﻋﻠﻤﺎي ادﺑﯿﻪ‪ ،‬اﺣﺘﺠﺎج ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺮ ﺑﻄﻼن اﺑﻄﺎل ﺗﺄوﯾﻞ‬‫ﮐﻠﻤﻪ »أﻧﺎ أﺣﺮﻣﻬﻤﺎ«‬‫ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﺧﻮد ﺳﻪ ﭼﯿﺰ را ﺣﺮام ﮐﺮد‬‫در ﮐﺘـﺎب »ﺑـﺎرﻗﻪ ﺿـﯿﻐﻤﯿﻪ« در ﻓﺎﺋـﺪه ﺛـﺎﻟﺜﻪ در وﺟﻮه داﻟﻪ ﺑﺮ اﺑـﺎﺣﺖ ﻣﺘﻌﻪ ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ :‬وﺟﻪ ﺳﻮم رواﯾﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎرح اﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﻗﻮﺷﺠﯽ در »ﺷﺮح ﺗﺠﺮﯾﺪ« و ﻋﻼﻣﻪ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ در »ﺷﺮح ﻣﻘﺎﺻﺪ« در ﺑﺎب ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪ‪:‬‬‫ان ﻋﻤﺮ ﺻـﻌﺪ اﻟﻤﻨﺒﺮ و ﻗﺎل‪ :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس ﺛﻠﺚ ﮐﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و أﻧﻬﯽ ﻋﻨﻬﻦ‪ ،‬و اﺣﺮﻣﻬﻦ‪ ،‬و اﻋﺎﻗﺐ ﻋﻠﯿﻬﻦ‪:‬‬‫ﻣﺘﻌﮥ اﻟﻨﺴﺎء‪ ،‬و ﻣﺘﻌﮥ اﻟﺤﺞ‪ ،‬وﺣﯽ ﻋﻠﯽ ﺧﯿﺮ اﻟﻌﻤﻞ‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﮐﻼم ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﯽﺑﯿﻨﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ در اﯾﻨﮑﻪ ﻧﺎﺳﺦ اﯾﻦ اﺣﮑﺎم ﻫﻤﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 180‬از ‪225‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪273 :‬‬‫ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ ﺑﻮد‬‫ﺗﺎوﯾﻞ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ در ﺧﺒﺮ ﻣﺬﮐﻮر ﻋﻠﯿﻞ اﺳﺖ‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ او از ﻋﻠﻤﺎي ادﺑﯿﻪ‪ ،‬ﺗﻨﺼـﯿﺺ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧـﺪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﻣﺴـﻨﺪ إﻟﯿﻪ ﯾﺎ ﺑﺮاي ﺗﺨﺼـﯿﺺ اﺳﺖ ﺑﺠﻬﺖ ﻗﺼـﺮ اﻓﺮاد‪ ،‬ﯾﺎ‬‫ﻗﺼـﺮ ﻗﻠﺐ‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﺮاي ﺗﻘﻮي ﺣﮑﻢ‪ .‬و ﺗﻘﺪﯾﻢ »اﻧﺎ« در ﮐﻼم ﻋﻤﺮ »و اﻧﺎ اﻧﻬﯽ ﻋﻨﻬﻦ« ﺑﻘﺮﯾﻨﻪ ﺳﯿﺎق‪ ،‬و ﺳﺒﺎق‪ ،‬ﺑﺮاي ﻗﺼﺮ اﻓﺮاد ﯾﺎ ﻗﻠﺐ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺮ‬‫ﺗﻘﺪﯾﺮ ﺗﻨّﺰل اﮔﺮ ﺑﺮاي ﺗﻘﻮي ﺣﮑﻢ ﻫﻢ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﻣﻄﻠﻮب ﻣﺎ از ﻣﺤﺾ ﺣﮑﻢ و اﺳـﻨﺎد ﺗﺤﺮﯾﻢ ﺑﺨﻮدش ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬در ﺗﻘّﻮي آن ﺗﻘﻮﯾﺖ‬‫ﻣﻄﻠﻮب ﻣﺎ اﺳﺖ ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ‪[1] .‬‬‫و ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ در »ﺷﻮﮐﺖ ﻋﻤﺮﯾﻪ« ﮐﻪ آن را ﺟﻮاب »ﺑـﺎرﻗﻪ ﺿـﯿﻐﻤﯿﻪ« ﻗﺮار داده ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و ﻋﻼـﻣﻪ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ و ﻏﯿﺮ او از ﻋﻠﻤﺎي ﻋﻠﻮم‬‫ادﺑﯿﻪ ﺗﻨﺼﯿﺺ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﻣﺴﻨﺪ إﻟﯿﻪ ﯾﺎ ﺑﺮاي ﺗﺨﺼﯿﺺ اﺳﺖ اﻟﺦ‪.‬‬‫ﮔﻮﯾﯿﻢ‪ :‬ﭼﻮن ﻋﻼﻣﻪ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ را در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم از ﻋﻠﻤﺎء ﻋﻠﻮم ادﺑﯿﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺧﺪا داﻧﺪ ﮐﻪ آﻧﭽﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺬﮐﻮر در ﺑﯿﺎن ﻣﻌﻨﯽ اﻧﺎ اﺣﺮﻣﻬﻤﺎ‬‫]‪ [2‬ﮔﻔﺘﻪ ]‪ [1‬اﻟﺒﺎرﻗﮥ اﻟﻀﯿﻐﻤﯿﮥ ﻓﯽ اﺛﺒﺎت اﻟﻤﺘﻌﺘﯿﻦ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء اﺑﻦ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1284‬در ﻟﮑﻬﻨﻮ‬‫وﻓﺎت ﮐﺮد‪ -‬ﻣﺨﻄﻮط در ﻣﮑﺘﺒﻪ ﻣﺆﻟﻒ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻣﻮرخ ﺑﺘﺎرﯾﺦ ‪ -9‬ج ‪.1240 -1‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﺗﻔﺘـﺎزاﻧﯽ در »ﺷـﺮح ﻣﻘﺎﺻـﺪ« ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و ﻣﻌﻨﯽ اﺣﺮﻣﻬﻦ اﺣﮑﻢ ﺑﺤﺮﻣﺘﻬﻦ و اﻋﺘﻘـﺪ ذﻟـﮏ ﻟﻘﯿﺎم اﻟـﺪﻟﯿﻞ اﻟـﺦ‪ ،‬و ﺧﻮد‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﻬﻤﯿﻦ ﻃﻮر از ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ ﺑﺠﻮاب وﺟﻪ اول از ﻓﺎﺋﺪه ﺛﺎﻟﺜﻪ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪ :‬و ﺳـﯿﺒﻮﯾﻪ ﺛﺎﻧﯽ ﻋﻼﻣﻪ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ ﮐﻪ‬‫از اﺋﻤﻪ ﻋﺮﺑﯿﻪ اﺳﺖ و ﺻـﺎﺣﺐ رﺳـﺎﻟﻪ ﻫﻢ در وﺟﻪ ﺳـﻮم ﻫﻤﯿﻦ ﻓﺎﺋـﺪه او را از ﻋﻠﻤـﺎي ادﺑﯿﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬در »ﺷـﺮح ﻣﻘﺎﺻـﺪ« در ﺟﻮاب ﻣﻄـﺎﻋﻦ‬‫ﺣﻀﺮت ﻋﻤﺮ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ :‬ﻣﻌﻨﯽ اﺣﺮﻣﻬﻦ اﺣﮑﻢ ﺑﺤﺮﻣﺘﻬﻦ و اﻋﺘﻘﺪ ذﻟﮏ ﻟﻘﯿﺎم اﻟﺪﻟﯿﻞ اﻟﺦ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﺮا در اﯾﻦ ﺟﺎ ﯾﻌﻨﯽ ﺟﻮاب وﺟﻪ ﺳﻮم ﻣﻘﺎﺻﺪ رﺟﻮع ﮐﺮده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪274 :‬‬‫اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ اﻧﺎ اﺣﮑﻢ ﺑﺤﺮﻣﺘﻬﻦ و اﻋﺘﻘﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﭼﺮا اﻣﺜﺎل آن را در وﺟﻪ اول اﯾﻦ ﻓﺎﺋﺪة‪ ،‬ﺗﺄوﯾﻞ ﻋﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﺗﻮﺟﯿﻪ ﺑﻐﺎﯾﺖ رﮐﯿﮏ و ﺑﯽدﻟﯿﻞ‪ ،‬و‬‫ﻏﯿﺮ ﻣﻔﻬﻮم ﻧﺰد ﻣﺴﺘﺄﻧﺴـﯿﻦ ﮐﻼـم ﻋﺮب‪ ،‬و از ﻗﺒﯿﻞ اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻓﯽ ﺑﻄﻦ ﺷﺎﻋﺮ ﻗﺮار داده‪ ،‬و اﯾﻦ ﻗـﺪر ﺑﺨﯿﺎل ﺷـﺮﯾﻔﺶ ﻧﮕﺬاﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺄوﯾﻞ اﺋﻤﻪ‬‫ﻓﻨﻮن ادﺑﯿﻪ‪ ،‬و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻋﻠﻮم ﺷـﺮﻋﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻼم ﺑﺸـﺮوط ﺗﺄوﯾﻞ‪ ،‬و ﻋﺎرف ﺑﻞ ﻣﻬﺬب ﻗﻮاﻧﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻮ ﺣﺮﻓﻬﺎي ﺳﻮء ادب ﻣﺤﺾ‪،‬‬‫ﺑﻤﻘﺘﻀﺎي ﺗﻌﺼﺐ ﻣـﺬﻫﺐ‪ ،‬ﺑﺮ زﺑﺎن آوردن ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ‪ ،‬ﮐﻪ آن اﺷـﺨﺎص ﺑﺰﻋﻢ ﻗﺎﺋﻞ ﻓﺎﺳـﺪ اﻟﻌﻘﯿـﺪه ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد اﻧﺼﺎف ﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ‬‫اﺣﺪي از ﻋﻮام اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ‪ ،‬ﺑﻤﻘﺘﻀﺎي ﺗﻌﺼﺐ‪ ،‬در ﺣﻖ ﮐﺪام ﺗﻮﺟﯿﻪ ﺣﮑﻤﯿﻪ ﻣﺤﻘﻖ ﻃﻮﺳـﯽ‪ ،‬ﮐﻪ از اﺋﻤﻪ اﯾﻦ ﻓّﻦ ﺑﻮد ﺑﮕﻮﯾﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﺗﻮﺟﯿﻬﺶ‬‫ﺗﺄوﯾـﻞ ﻋﻠﯿـﻞ‪ ،‬و ﺑﻐـﺎﯾﺖ رﮐﯿـﮏ و ﺑﯽ و ﻧﻪ ﺑﻌﺒـﺎرت ﻣﻨﻘﻮﻟﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻣـﺬﮐﻮر ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ در ﺑﯿﺎن ﻣﻌﻨﯽ أﻧﺎ اﺣﺮﻣﻬﻤﺎ ﮔﻔﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪ :‬أﻧﺎ أﺣﮑﻢ ﺑﺤﺮﻣﺘﻬﻦ و ﻓﺮﻗﯽ ﮐﻪ در ﻟﻔﻆ اﺣﺮﻣﻬﻤﺎ و اﺣﺮﻣﻬﻦ اﺳﺖ ﺑﺮ اﻃﻔﺎل ﭘﻮﺷـﯿﺪه ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮔﻮ ﺑﺮ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﭘﻮﺷـﯿﺪه ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و‬‫ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از ﻣﺮاﺟﻌﺖ اﺻﻞ ﺷـﺮح ﻣﻘﺎﺻـﺪ‪ ،‬و ﻏﻔﻠﺖ از ﻧﻘﻞ ﺧﻮد‪ ،‬اﯾﻦ ﻗﺪر ﻫﻢ ﺑﺨﯿﺎل ﻧﯿﺎوردﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﻔﺴـﯿﺮ أﻧﺎ اﺣﺮﻣﻬﻤﺎ‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﺿـﻤﯿﺮ‬‫ﺗﻨـﺒﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻧـﺎ اﺣﮑﻢ ﺑﺤﺮﻣﺘﻬﻦ‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﺿـﻤﯿﺮ ﺟﻤﻊ اﺳﺖ‪ ،‬ﻗـﺪح ﺻـﺮﯾﺢ در ادﺑﯿﺖ ﺗﻔﺘـﺎزاﻧﯽ‪ ،‬و ﺟﺮح ﻓﻀـﯿﺢ در ﺑﺎﻻـ ﺧﻮاﻧﯽ ﺧﻮد‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در اﺻﻞ »ﺷـﺮح ﻣﻘﺎﺻـﺪ« اﺣﮑﻢ ﺑﺤﺮﻣﺘﻬﻦ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﻫﻢ در ﺟﻮاب وﺟﻪ اول ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﺮا در‬‫ﺟﻮاب وﺟﻪ ﺳﻮم ﻟﻔﻆ اﻧﺎ در ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻋﺒﺎرت ﺷﺮح ﻣﻘﺎﺻﺪ زﯾﺎد ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺧﻮد در ﺣﻮاﻟﻪ »ﺑﺸـﺮح ﻣﻘﺎﺻـﺪ« ﭼﻨﯿﻦ اﺧﺘﻼف را راه ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬و ﺑﺎز در »ﺷﻮﮐﺖ« ﺑﺎدﻧﯽ و ﻫﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 181‬از ‪225‬‬‫رﮐﯿﮏ ﺑﺮ ﺟﻨﺎب ﻣﺼﻨﻒ رﺳﺎﻟﻪ »ﺑﺎرﻗﻪ ﺿﯿﻐﻤﯿﻪ« اﻋﺘﺮاض و اﯾﺮاد ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﺑﻠﯽ ﻣﻦ ﺣﻔﺮ ﻻﺧﯿﻪ ﻗﻠﯿﺒﺎ وﻗﻊ ﻓﯿﻪ ﻗﺮﯾﺒﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪275 :‬‬‫دﻟﯿﻞ‪ ،‬و ﻣﺒﺎﯾﻦ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺣﮑﻤﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻋﻘﻼء در ﺣﻖ اﯾﻦ ﺷﺨﺺ ﭼﻪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﻔﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﭼﻮن ﻣﻌﻨﯽ اﻧﺎ اﺣّﺮﻣﻬﻦ از ﺑﯿﺎن ﻫﻤﯿﻦ ﻋﻼﻣﻪ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ رﺳﺎﻟﻪ ﺑﮑﻼم او در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم اﺳﺘﺸـﻬﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ‪،‬‬‫ﭘﺲ ﻗﺼﺮ اﻓﺮاد ﯾﺎ ﻗﺼﺮ ﻗﻠﺐ‪ ،‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺒﻌﻀﯽ ﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﮐﻪ از ﺑﯿﺎن ﺣﺮﻣﺖ ﻣﺘﻌﻪ ﺳﺎﮐﺖ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻗﺒﺎﺣﺘﯽ ﻧﺪارد‪ [1] ،‬اﻧﺘﻪ‬‫ﻣﺪح اﻟﺰاﻣﯽ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ دﻟﯿﻞ ﻣﺘﺎﻧﺖ ﺗﺎوﯾﻞ او ﻧﯿﺴﺖ‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﺴﺒﺐ اﺳﺘﻔﺎده ﮔﻔﺘﻦ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ از ﻋﻠﻤﺎء ﻋﻠﻮم ادﺑﯿﻪ‪ ،‬و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﮑﻼم ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ‪ ،‬اﺳﺘﺪﻻل ﮐﺮده‬‫ﺑﺮ ﻣﺘﺎﻧﺖ و رزاﻧﺖ ﺗﺄوﯾﻞ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ ﻟﻔﻆ اﻧﺎ اﺣﺮﻣﻬﻤﺎ را‪ ،‬و اﺑﻄﺎل ورد اﯾﻦ ﺗﺄوﯾﻞ رﮐﯿﮏ را ﺑﺎﯾﻦ ﺳـﺒﺐ ﻣﺰﯾﺪ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ ﮔﻤﺎن ﮐﺮده‪ ،‬و‬‫اﯾﻦ اﺳـﺘﺪﻻل از ﻏﺮاﺋﺐ اﺳـﺘﺪﻻﻻت‪ ،‬و اﯾﻦ ﺗﻮﻫﻢ از ﻋﺠـﺎﺋﺐ ﺗﻮﻫﻤـﺎت اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﺣﺘﺠـﺎج و اﺳـﺘﻨﺎد ﺑﮑﻼم ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ‪ ،‬ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ و‬‫اﺟﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎء ﻃﺮف ﺛﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮاي اﻓﺤﺎم ﺧﺼﺎم اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺪح او ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ اﻟﺰام‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺗﺄﻣـﻞ ﺑﺎﯾـﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ اﺳـﺘﻨﺎد اﻓﺤﺎﻣﯽ‪ ،‬و ﻣـﺪح اﻟﺰاﻣﯽ را ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺂن ﺑﺮ رزاﻧﺖ و ﻣﺘﺎﻧﺖ ﺗﺄوﯾﻞ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﺳﺮاﺳـﺮ‬‫ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻣﺬﻫﺐ ﻣﺴـﺘﺪل اﺳﺖ‪ ،‬اﺳـﺘﺪﻻل ﮐﺮدن ﭼﻪ ﻗﺪر دﻟﯿﻞ ﻣﺘﺎﻧﺖ ﻓﻬﻢ‪ ،‬و ﮐﻤﺎل اﻧﺼﺎف ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ‬‫اﯾﻦ ﻫﻢ ﻧﺪاﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ ﺿـﺮر اﯾﻦ ﺻﻨﯿﻊ ﺑﺪﯾﻊ اﯾﺸﺎن ﻧﻬﺎﯾﺖ اﮐﺒﺮ اﺳﺖ از ﻧﻔﻊ آن‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ اﻫﻞ ﺣﻖ ﻧﯿﺰ ﺑﺎﻓﺎدات و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺟﻤﯿﻊ‬‫ﻋﻠﻤـﺎء ﺧﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﮑﻠﻤﺎﺗﺸﺎن ]‪ [1‬ﺷﻮﮐﺖ ﻋﻤﺮﯾﻪ ﺗﺎﻟﯿﻒ رﺷـﯿﺪ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﻮﻟﻮي ﺗﻠﻤﯿﺬ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‪ ،‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب در رد ﺑﺎرﻗﻪ ﺿـﯿﻐﻤﯿﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ‬‫ﺷﺪه و ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ واﻟﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ردي ﺑﺮ ﺷﻮﮐﺖ ﻋﻤﺮﯾﻪ ﺑﻨﺎم اﻟﺸﻌﻠﮥ اﻟﻈﻔﺮﯾﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪276 :‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﻧﻮاﻗﺾ«‪ ،‬و ﻣﺼـﻨﻒ »ﺻﻮاﻗﻊ« و ﺑﺘﻘﻠﯿـﺪﺷﺎن ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﺣﺘﺠﺎج ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﺑﺮ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و‬‫اﻟﺰام ﺧﻮاﻫﻨـﺪ داد‪ ،‬و از ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات را اﺳـﺘﻌﺠﺎب و اﺳـﺘﻐﺮاب ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و اﺑﻄﺎل ﺳـﻨﯿﻪ ﮐﻠﻤﺎت اﯾﻦ‬‫ﺣﻀﺮات را ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬ﺑﻄﻌﻦ ﺑﻌﺾ ﻋﻮام اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻤﻘﺘﻀﺎي ﺗﻌﺼﺐ در ﺣﻖ ﺗﻮﺟﯿﻬﯽ از ﺗﻮﺟﯿﻬﺎت ﻣﺤﻘﻖ ﻃﻮﺳﯽ‬‫ﻣﻬﺎرت ﺟﺎﺣﻆ در ﮐﻼم اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﺎﻓﯽ ﻋﺪاوت او ﻧﯿﺴﺖ‬‫دوم آﻧﮑﻪ از ﮐﻼم ﺳـﯿﺪ رﺿﯽ دﻟﯿﻞ و ﻣﺎﻫﺮ و ﻧﺎﻗﺪ ﺑﻮدن ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ ﺟﺎﺣﻆ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺧﻮد ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﮐﻼم‬‫ﺷﺮﯾﻒ رﺿـﯽ ﻧﺺ اﺳﺖ در دﻟﯿﻞ ﻣﺎﻫﺮ و ﻧﺎﻗﺪ ﺑﻮدن ﺟﺎﺣﻆ ﺑﮑﻼم ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﻟﮑﻦ از ﻣﺠﺮد دﻟﯿﻞ و ﻣﺎﻫﺮ ﻧﺎﻗﺪ‬‫ﺑﻮدن‪ ،‬ﻧﻔﯽ ﻋﺪاوت ﻫﺮﮔﺰ ﻻزم ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﺰﯾﺪ ﺷـﻨﺎﻋﺖ ﺗﻌﺼﺐ او‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﻔﻀـﯿﺢ او ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻـﻔﯽ ﮐﻪ‬‫ﻣﻬﺎرت در ﺗﻤﯿﯿﺰ و ﻧﻘﺪ داﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺎز ﺑﻤﺨﺎﻟﻔﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﻏﺮاﺋﺐ ﺧﺮاﻓﺎت در ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﺂﻧﺤﻀﺮت »اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ‬‫ﻣﻦ ذﻟﮏ« وارد ﮐﺮده‪ ،‬روي ﺧﻮد ﺳـﯿﺎه ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻫﻔﻮات او ﺑﺎﻧﺒـﺬي از ﮐﻠﻤﺎت ﺷـﺮﯾﻔﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺳـﺒﻘﺎ‬‫درﯾﺎﻓﺘﯽ‬‫اﺑﻦ ﺧﺮاش ﺑﻐﺪادي ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﺎ ﺗﺮﮐﻨﺎه ﺻﺪﻗﮥ« را ﺑﺎﻃﻞ داﻧﺴﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 182‬از ‪225‬‬‫اﺑﻦ ﺧﺮاش ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﯿﻮﻃﯽ از ﺣﻔﺎظ ﺑﺎرﻋﯿﻦ و ﻧﺎﻗﺪﯾﻦ اﺳﺖ‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﺎﻓﻆ« ﮐﻪ آن را از »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﺎﻓﻆ« ذﻫﺒﯽ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﮐﺮده ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﺑﻦ ﺧﺮاش اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺎرع اﻟﻨﺎﻗﺪ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﺑﻦ ﺧﺮاش اﻟﻤﺮوزي ﺛﻢ اﻟﺒﻐﺪادي‪.‬‬‫ﻗـﺎل أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ و ﻗﺎل أﺑﻮ زرﻋـﮥ‪ :‬ﮐﺎن راﻓﻀـﯿﺎ‪ ،‬ﺧﺮج ﻣﺜﺎﻟﺐ اﻟﺸـﯿﺨﯿﻦ ﻓﯽ ﺟﺰﺋﯿﻦ‪ ،‬و أﻫـﺪاﻫﻤﺎ اﻟﯽ ﺑﻨـﺪار ﻓﺄﺟﺎزه ﺑﺄﻟﻔﯽ‬‫درﻫﻢ‪ ،‬ﺑﻨﯽ ﻟﻪ ﺑﻬﺎ ﺣﺠﺮة ﻓﻤﺎت إذ ﻓﺮغ ﻣﻨﻬﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪277 :‬‬‫ﻗﺎل ﻋﺒﺪان ﻗﻠﺖ ﻟﻪ ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﺎ ﺗﺮﮐﻨﺎ ﺻﺪﻗﮥ‪ «،‬ﻗﺎل ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻗﺪ روي ﻣﺮاﺳﯿﻞ و ﻣﻮاﻗﯿﻒ رﻓﻌﻬﺎ ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ‪.[1] 283‬‬‫»از ﻣﻼـﺣﻈﻪ اﯾـﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ اﺑﻦ ﺧﺮاش را ﺣﺎﻓـﻆ ﺑـﺎرع ﻧﺎﻗـﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬و از اﺑـﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻧﺪﯾـﺪم‬‫ﺣـﺎﻓﻈﺘﺮي از او‪ ،‬و ﺑـﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ از اﺑﻮ زرﻋﻪ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ او راﻓﻀـﯽ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺗﺨﺮﯾـﺞ ﮐﺮد ﻣﺜﺎﻟﺐ ﺷـﯿﺨﯿﻦ را در دو ﺟﺰء‪ ،‬و‬‫اﻫﺪاء ﮐﺮد آن را ﺑﺴﻮي ﺑﻨﺪار‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﻓـﺎده ﻋﺒـﺪان ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺧﺮاش ﺑﺎﺑﻄﺎل ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺎ ﺗﺮﮐﻨﺎ ﺻﺪﻗـﮥ ﻗﻠﻮب ﺣﻀـﺮات ﺳـﻨّﯿﻪ ﺧﺮاﺷـﯿﺪه‪ ،‬ﻧﻤﮏ ﺑﺮ ﺟﺮاﺣﺎﺗﺸﺎن‬‫ﭘﺎﺷﯿﺪه اﺳﺖ‬‫ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﻬﺎرت ﺟﺎﺣﻆ دﻟﯿﻞ ﻋﺪم ﻧﺼﺐ ﺑﺎﺷﺪ ﭘﺲ ﺣﺎﻓﻆ ﺑﺎرع ﺑﻮدن اﺑﻦ ﺧﺮاش ﻧﯿﺰ دﻟﯿﻞ ﻣﺘﺎﻧﺖ ﻗﻮل او اﺳﺖ‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه وﺻﻒ ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﺟﺎﺣـﻆ را دﻟﯿﻞ ﻣﺎﻫﺮ و ﻧﺎﻗـﺪ‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﺑﻄﻼن ﻧﺴـﺒﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺑﺠﺎﺣﻆ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و اﺳـﺘﻨﺎد ﺑﮑﻼم ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ‪ ،‬و‬‫ﺗﻌﺪﯾﺪ او از ﻋﻠﻤﺎء ﻋﻠﻮم ادﺑﯿﻪ‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﻣﺘﺎﻧﺖ ﺗﺄوﯾﻞ او ﺑﺮاي اﺣﺮﻣﻬﻦ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ورد و اﺑﻄﺎل اﯾﻦ ﺗﺄوﯾﻞ ﻣﻨﮑﺮ و ﺷﻨﯿﻊ ﮔﺮدد‪ ،‬وﺻﻒ اﺑﻦ ﺧﺮاش‬‫ﺑﺤﺎﻓـﻆ و ﺑـﺎرع و ﻧﺎﻗـﺪ‪ ،‬و ﻣـﺪح ﻋﻈﯿﻢ اﺑﻮ زرﻋﻪ او را ﻧﯿﺰ دﻟﯿﻞ ﻣﺘﺎﻧﺖ ﺣﮑﻢ او در ﺑﻄﻼن ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺎ ﺗﺮﮐﻨﺎ ﺻﺪﻗـﮥ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻗﯿﺎﻣﺖ‬‫ﮐﺒﺮي ﺑﺮ ﺳـﺮ ﺣﻀـﺮات ﺳـﻨّﯿﻪ ﻗﺎﺋﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﮐﻤﺎل ﺷـﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻀﺎﻋﺖ ﺗﺸـﻨﯿﻌﺎت ﺳﻨﯿﻪ ﺑﺮ ﺗﺨﺮﯾﺞ ﻣﺜﺎﻟﺐ ﺷﯿﺨﯿﻦ ﻇﺎﻫﺮ ﺧﻮاﻫﺪ‬‫ﺷﺪ‬‫اﺑﻦ ﺧﺮاش ﺣﺎﻓﻆ ﺑﺎرع در ﻣﺜﺎﻟﺐ ﺷﯿﺨﯿﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ در دو ﺟﺰء ﺗﺎﻟﯿﻒ ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺧﺮاش اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻗﺎل ﻋﺒـﺪان ﮐﺎن ﯾﻮّﺻﻞ اﻟﻤﺮاﺳـﯿﻞ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﮐﺎن ﯾﺘﺸـّﯿﻊ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ زرﻋﮥ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﮐﺎن ﺧﺮج ﻣﺜﺎﻟﺐ اﻟﺸﯿﺨﯿﻦ و ﮐﺎن راﻓﻀﯿﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﺒﺪان ﻗﻠﺖ ﻻﺑﻦ ﺧﺮاش ﺣﺪﯾﺚ ﻻ ﻧﻮرث ﻣﺎ ﺗﺮﮐﻨﺎ ﺻﺪﻗﮥ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﺎﻃﻞ‪ [1] ،‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ص ‪.297‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪278 :‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﺗﺘﻬﻢ ﺑﻪ؟ ﻗـﺎل‪ :‬ﻣﺎﻟـﮏ ﺑﻦ اوس‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻟﻌـﻞ ﻫـﺬا ﺑـﺪا ﻣﻨﻪ و ﻫﻮ ﺷﺎب‪ ،‬ﻓﺎﻧﯽ رأﯾﺘﻪ ذﮐﺮ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اوس ﺑﻦ اﻟﺤـﺪﺛﺎن ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ‪،‬‬‫ﻓ ﻘﺎل ‪ :‬ﺛ ﻘﮥ ‪.‬‬
‫ﻗﺎل ﻋﺒـﺪان‪ :‬و ﺣﻤﻞ اﺑﻦ ﺧﺮاش اﻟﯽ ﺑﻨـﺪار ﻋﻨـﺪﻧﺎ ﺟﺰﺋﯿﻦ‪ ،‬ﺻـﻨﻔﻬﻤﺎ ﻓﯽ ﻣﺜﺎﻟﺐ اﻟﺸـﯿﺨﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺄﺟﺎزه ﺑﺄﻟﻔﯽ درﻫﻢ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻫﺬا ﻫﻮ اﻟﺸـﯿﺦ‬‫اﻟﻤﻐﺘﺮ اﻟـﺬي ﺿﻞ ﺳـﻌﯿﻪ ﻓﺎﻧﻪ ﮐﺎن ﺣﺎﻓﻆ زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟﺮﺣﻠـﮥ اﻟﻮاﺳـﻌﮥ‪ ،‬و اﻻﻃﻼع اﻟﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬و اﻹﺣﺎﻃـﮥ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﻫﺬا ﻓﻤﺎ اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻌﻠﻤﻪ‪ ،‬ﻓﻼ ﻋﺘﺐ‬‫ﻋﻠﯽ ﺣﻤﯿﺮ اﻟﺮاﻓﻀﮥ‪ ،‬و ﺣﻮاﺛﺮ ﺟﺰﯾﻦ و ﻣﺸﻐﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 183‬از ‪225‬‬‫و ﻗـﺪ ﺳـﻤﻊ اﺑﻦ ﺧﺮاش ﻣﻦ اﻟﻔﻼس و أﻗﺮاﻧﻪ ﺑﺎﻟﻌﺮاق‪ ،‬و ﻣﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮان اﻟﻌﺎﺑﺪي‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺘﻪ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ اﻟﺬﻫﻠﯽ و ﺑﺎﺑﻪ ﺑﺨﺮاﺳﺎن‪،‬‬‫و ﻣﻦ أﺑﯽ اﻟﺘﻘﯽ اﻟﯿﺰﻧﯽ ﺑﺎﻟﺸﺎم‪ ،‬و ﻣﻦ ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻻﻋﻠﯽ‪ ،‬و أﻗﺮاﻧﻪ ﺑﻤﺼﺮ‪.‬‬‫و ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة و أﺑﻮ ﺳﻬﻞ اﻟﻘﻄﺎن‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺣﻤﺪان اﻟﻤﺮوزي‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﻦ ﺧﺮاش ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺷﺮﺑﺖ ﺑﻮﻟﯽ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺸﺄن ﺧﻤﺲ ﻣﺮات‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻧﻌﯿﻢ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﻔﻆ ﻣﻦ اﺑﻦ ﺧﺮاش‪ ،‬ﻻ ﯾﺬﮐﺮ ﻟﻪ ﺷـﯽء ﻣﻦ اﻟﺸـﯿﻮخ و اﻻﺑﻮاب‬‫اﻻﻣﺮ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺛﻼث و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﺮاش ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال«‬‫»از ﻣﻼـﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﺑﻦ ﺧﺮاش ﺑﺤـﺪي ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن و ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻤﺮﺗﺒﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ ﺑﺴـﺒﺐ ﺗﺨﺮﯾـﺞ او ﻣﺜﺎﻟﺐ‬‫ﺷﯿﺨﯿﻦ را‪ ،‬و اﺧﺘﯿﺎر او ﻃﺮﯾﻘﻪ رﻓﺾ را دﺳﺖ ﺗﺄﺳﻒ ﺑﺮ ﻫﻢ ﻣﯽﺳﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪:‬‬‫ﮐﻪ او ﺣﺎﻓـﻆ زﻣـﺎن ﺧﻮد ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﺮاي او رﺣﻠﺖ واﺳـﻌﻪ‪ ،‬و اﻃﻼـع ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻮد و اﺣـﺎﻃﻪ‪ ،‬و ﭼﻮن اﺑﻦ ﺧﺮاش ﺑـﺎ اﯾﻦ ﺟﻼـﻟﺖ ﺷﺄن و ﻋﻈﻤﺖ‬‫ﻣﻨﺰﻟﻪ رﻓﺾ اﺧﺘﯿﺎر ﮐﺮد‪ ،‬و ﺳﻌﯽ ﺟﻤﯿﻞ در ﺗﺨﺮﯾﺞ ﻣﺜﺎﻟﺐ ﺷﯿﺨﯿﻦ ﺑﮑﺎر ﺑﺮد‪ ،‬ﺣﻀﺮت ذﻫﺒﯽ ]‪ [1‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ج ‪ 2‬ص ‪ 600‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪279 :‬‬‫ﺑﻤﺰﯾﺪ اﻧﺼﺎف‪ ،‬ﺑﺎر ﻋﺘﺎب از ﺳـﺮ ﺑﯿﭽﺎره رواﻓﺾ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻤﺰﯾﺪ ﻏﯿﻆ و ﻏﻀﺐ‪ ،‬و اﺳﺘﯿﻼي ﮐﻤﺎل اﻧﺰﻋﺎج و ﻗﻠﻖ‪ ،‬اﻃﻼق ﺣﻤﯿﺮ ﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﮐﺮده‪،‬‬‫ﺑﺮﻣﯿـﺪارد‪ ،‬اﻫـﻞ ﺣﻖ را ﻣﯽﺑﺎﯾـﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺣﺴـﺎن ﺟﻤﯿﻞ ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ را ﮔﺎﻫﯽ ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﮑﻨـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﺸﺎن را از ﺑﻼي ﻏﻀﺐ و ﻋﺘﺎب ﺧﻮد‬‫ﺳﺒﮑﺪوش‪ ،‬و ﺑﺎ ﻋﻨﺎﯾﺖ و ﻟﻄﻒ ﺟﻤﯿﻞ ﻫﻢ آﻏﻮش ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻌﺪ از اﯾﻦ اﺣﺴﺎن ﺟﻤﯿﻞ‪ ،‬اﮔﺮ ﺳﺐ و ﺷـﺘﻢ ﻫﻢ ﺑﺮ زﺑﺎن ﺣﻘﺎﺋﻖ ﺗﺮﺟﻤﺎن راﻧﺪ‪ ،‬ﺟﺎي ﺷـﮑﺎﯾﺖ و ﻧﮑﺎﯾﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻪ رﻓﻊ ﻋﺘﺎب از اﻫﻞ‬‫ﺣﻖ ﺑﻤﻔﺎد ﮐﻞ اﻟﺼﯿﺪ ﻓﯽ ﺟﻮف اﻟﻔﺮاء‪ ،‬ﺣﺎوي ﻓﻮاﺋﺪ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﻠﮑﻪ ﺑﯿﺸﻤﺎر اس‬‫اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺴﯿﺎري از ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺣﻖ را ﺑﻌﻈﻤﺖ ﯾﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ ﺳـﻨّﯿﻪ‪ ،‬ﺟﻤﻌﯽ از ﻋﻠﻤﺎي اﻫﻞ ﺣﻖ را‪ ،‬در ﻣﻘﺎم ﺗﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬ﺑﻤﺪاﯾﺢ ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻠﯿﻠﻪ ﺳﺘﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺲ ﻋﺠﺐ ﮐﻪ‬‫اﯾﻦ ﻣﺪاﯾـﺢ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺗﺤﻘﯿﻘﻪ را ﻣﺎﻧﻊ از رد و اﺑﻄﺎل اﻓﺎدات اﻫﻞ ﺣﻖ‪ ،‬و ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺒﺮﺋﻪﺷﺎن از ﻣـﺬاﻫﺐ ﻓﺎﺳـﺪه ﻧﮕﺮداﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ از ﻧﺴـﺒﺖ‬‫ﻧـﺎﺻﺒﯿﺖ ﻫﻢ ﻣﺎﻧﻊ ﻧﺴﺎزﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻣـﺪح اﻟﺰاﻣﯽ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﺟﺎﺣﻆ را دﺳﺖ اﻧﺪازﻧـﺪ‪ ،‬و آﻧﺮا دﻟﯿﻞ ﻗﺎﻃﻊ ﺑﺮاﺋﺖ ﺟﺎﺣﻆ از‬‫ﻧﺼﺐ ﭘﻨﺪارﻧـﺪ‪ ،‬ﻣﺪاﯾـﺢ و ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﺟﻨﺎب ﺷـﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﺳﺎﺑﻘﺎ از »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« و »ﻋﺒﺮ« و »ﺗﺎرﯾﺦ ﯾﺎﻓﻌﯽ« ﺷـﻨﯿﺪي‪ ،‬و ﻫﻢ ﻣﻨﺎﻗﺐ و‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ اﺑﻦ ﺷﻬﺮآﺷﻮب‪ ،‬از ﮐﺘﺐ اﺋﻤﻪ ﻗﻮم درﯾﺎﻓﺘﯽ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺑﻌﺾ اﻫﻞ ﺣﻖ اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ‪ ،‬و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﺑﻌﺾ اﯾﺸﺎن در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻧا ﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ ﺳـﻨّﯿﻪ‪ ،‬و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﺧﻮد ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ را ﮐﻪ ﺑﻤﺪح اﻟﺰاﻣﯽ ﺟﻨﺎب او‪ ،‬ﺟﺎﺣﻆ را ﻓﺎﺿﻞ‬‫رﺷﯿﺪ ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺤﺎﻣﺪ ﻋﻈﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻓﺨﯿﻤﻪ و ﺟﻼﺋﻞ ﺑﺎﻫﺮه‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻓﺎﺧﺮه ﺳﺘﻮدهاﻧﺪ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت«‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 184‬از ‪225‬‬‫أﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺑﺴﺎم ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺬﺧﯿﺮة« ﻓﯽ ﺣﻘﻪ‪ :‬ﮐﺎن ﻓﯽ وﻗﺘﻪ راﻋﯽ ﺗﻠﻌﺎت ]‪ [1‬اﻟﻌﻠﻢ و ﺟﺎﻣﻊ أﺷﺘﺎت اﻟﻨﻈﻢ و اﻟﻨﺜﺮ‪ ،‬رأس اﻟﻤﺆﻟﻔﯿﻦ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬و‬
‫اﻣﺎم اﻟﻤﺼـﻨﻔﯿﻦ ﺑﺤﮑﻢ أﻗﺮاﻧﻪ‪ ،‬ﺳﺎر ذﮐﺮه ﺳـﯿﺮ اﻟﻤﺜﻞ‪ ،‬ﺿـﺮﺑﺖ إﻟﯿﻪ آﺑﺎط اﻻﺑﻞ‪ ،‬و ﻃﻠﻌﺖ دواوﯾﻨﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺸﺎرق و اﻟﻤﻐﺎرب ﻃﻠﻮع اﻟﻨﺠﻢ ﻓﯽ‬‫اﻟﻐﯿﺎﻫﺐ‪ ،‬ﺗﺂﻟﯿﻔﻪ أﺷﻬﺮ ﻣﻮاﺿﻊ‪ ،‬و أﺑﻬﺮ ﻣﻄﺎﻟﻊ‪ ،‬و أﮐﺜﺮ راو ﻟﻬﺎ و ﺟﺎﻣﻊ‪ ،‬ﻣﻦ أن ﯾﺴﺘﻮﻓﯿﻬﺎ ﺣﺪ أو وﺻﻒ‪ ،‬أو ﯾﻮﻓﯽ ﺣﻘﻮﻗﻬﺎ ﻧﻈﻢ أو رﺻﻒ‪.‬‬‫و ذﮐﺮ ﻟﻪ ﻃﺮﻓﺎ ﻣﻦ اﻟﻨﺜﺮ‪ ،‬و أورد ﺷﯿﺌﺎ ﻣﻦ ﻧﻈﻤﻪ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ذﻟﮏ ﻣﺎ ﮐﺘﺒﻪ اﻟﯽ اﻻﻣﯿﺮ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻤﯿﮑﺎﻟﯽ ]ﻣﻦ اﻟﮑﺎﻣﻞ ‪:‬‬
‫ﻟﮏ ﻓﯽ اﻟﻤﻔﺎﺧﺮ ﻣﻌﺠﺰات ﺟّﻤﮥ أﺑﺪا ﻟﻐﯿﺮك ﻓﯽ اﻟﻮري ﻟﻢ ﺗﺠﻤﻊ‬‫ﺑﺤﺮان ﺑﺤﺮ ﻓﯽ اﻟﺒﻼﻏﮥ ﺷﺎﺑﻪ ﺷﻌﺮ اﻟﻮﻟﯿﺪ و ﺣﺴﻦ ﻟﻔﻆ اﻻﺻﻤﻌﯽ‬‫و ﺗﺮّﺳﻞ اﻟﺼﺎﺑﯽ ﯾﺰﯾﻦ ﻋﻠّﻮه ﺧﻂ اﺑﻦ ﻣﻘﻠﮥ ذو اﻟﻤﺤﻞ اﻻرﻓﻊ‬‫ﺷﮑﺮا ﻓﮑﻢ ﻣﻦ ﻓﻘﺮة ﻟﮏ ﮐﺎﻟﻐﻨﯽ واﻓﯽ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻌﯿﺪ ﻓﻘﺮ ﻣﺪﻗﻊ‬‫و إذا ﺗﻔّﺘﻖ ﻧﻮر ﺷﻌﺮك ﻧﺎﺿﺮا ﻓﺎﻟﺤﺴﻦ ﺑﯿﻦ ﻣﺮّﺻﻊ و ﻣﺼّﺮع‬‫أرﺟﻠﺖ ﻓﺮﺳﺎن اﻟﮑﻼم و رﺿﺖ أف راس اﻟﺒﺪﯾﻊ و أﻧﺖ أﻣﺠﺪ ﻣﺒﺪع‬‫و ﻧﻘﺸﺖ ﻓﯽ ﻓﺺ اﻟﺰﻣﺎن ﺑﺪاﯾﻌﺎ ﺗﺰري ﺑﺂﺛﺎر اﻟﺮﺑﯿﻊ اﻟﻤﻤﺮع‬‫و ﻣﻦ ﺷﻌﺮه ]ﻣﻦ اﻟﺒﺴﯿﻂ[‪:‬‬‫ﻟّﻤﺎ ﺑﻌﺜﺖ ﻓﻠﻢ ﺗﻮﺟﺐ ﻣﻄﺎﻟﻌﺘﯽ و أﻣﻌﻨﺖ ﻧﺎر ﺷﻮﻗﯽ ﻓﯽ ﺗﻠّﻬﺒﻬﺎ‬‫]‪ [1‬اﻟﺘﻠﻌﺎت ﺟﻤﻊ اﻟﺘﻠﻌﮥ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺘﺎء و ﺳﮑﻮن اﻟﻼم‪ :‬ﻣﺎ ﻋﻼ ﻣﻦ اﻻرض و ﻣﺎ ﺳﻔﻞ ﻣﻨﻬﺎ ﻓﻬﯽ ﻣﻦ اﻻﺿﺪاد‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪281 :‬‬‫و ﻟﻢ أﺟﺪ ﺣﯿﻠﮥ ﺗﺒﻘﯽ ﻋﻠﯽ رﻣﻘﯽ ﻗّﺒﻠﺖ ﻋﯿﻨﯽ رﺳﻮﻟﯽ اذرأك ﺑﻬﺎ‬‫و ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﺘـﺂﻟﯿﻒ‪» :‬ﯾﺘﯿﻤـﮥ اﻟـﺪﻫﺮ ﻓﯽ ﻣﺤـﺎﺳﻦ أﻫـﻞ اﻟﻌﺼـﺮ« و ﻫﻮ أﮐﺒﺮ ﮐﺘﺒﻪ‪ ،‬و أﺣﺴـﻨﻬﺎ‪ ،‬و أﺟﻤﻌﻬـﺎ و ﻓﯿﻬـﺎ ﯾﻘﻮل أﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﻧﺼـﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﻗﻼﻗﺲ اﻟﺸﺎﻋﺮ اﻻﺳﮑﻨﺪري اﻟﻤﺸﻬﻮر‪ ،‬و ﺳﯿﺄﺗﯽ ذﮐﺮه اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫أﺑﯿﺎت أﺷﻌﺎر اﻟﯿﺘﯿﻤﮥ أﺑﮑﺎر أﻓﮑﺎر ﻗﺪﯾﻤﮥ‬‫ﻣﺎﺗﻮا و ﻋﺎﺷﺖ ﺑﻌﺪﻫﻢ ﻓﻠﺬاك ﺳّﻤﯿﺖ اﻟﯿﺘﯿﻤﮥ‬‫و ﻟﻪ أﯾﻀﺎ‪ :‬ﮐﺘﺎب »ﻓﻘﻪ اﻟﻠﻐـﮥ« و »ﺳـﺤﺮ اﻟﺒﻼﻏـﮥ و ﺳـﺮ اﻟﺒﺮاﻋـﮥ« و »و ﻣﻦ ﻏﺎب ﻋﻨﻪ اﻟﻤﻄﺮب«‪ ،‬و »ﻣﻮﻧﺲ اﻟﻮﺣﯿـﺪ« و ﺷـﯽء ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻬﺎ‬‫أﺷﻌﺎر اﻟﻨﺎس‪ ،‬و رﺳﺎﺋﻠﻬﻢ‪ ،‬و أﺧﺒﺎرﻫﻢ‪ ،‬و أﺣﻮاﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﻓﯿﻬﺎ دﻻﻟﮥ ﻋﻠﯽ ﮐﺜﺮة اﻃﻼﻋﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ أﺷﻌﺎر ﮐﺜﯿﺮة‪.‬‬‫و ﮐﺎﻧﺖ وﻻدﺗﻪ ﺳﻨﮥ ‪ 350‬ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 429‬ﺗﺴﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫و اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﺜﺎء اﻟﻤﺜﻠﺜـﮥ و اﻟﻌﯿﻦ اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ و ﺑﻌﺪ اﻻﻟﻒ ﻻم ﻣﮑﺴﻮرة و ﺑﻌﺪﻫﺎ ﻣﻮﺣﺪة‪ ،‬ﻫﺬه اﻟﻨﺴـﺒﮥ اﻟﯽ ﺧﯿﺎﻃﮥ ﺟﻠﻮد اﻟﺜﻌﺎﻟﺐ و ﻋﻤﻠﻬﺎ‪،‬‬‫ﻗﯿﻞ ﻟﻪ ذﻟﮏ ﻻﻧﻪ ﮐﺎن ﻓﺮاء ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن«‬‫»و ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﮥ ﺳﻨﮥ ﺛﻼﺛﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻓﯿﻬﺎ أﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ ،‬اﻻدﯾﺐ‪ ،‬اﻟﻠﺒﯿﺐ‪ ،‬اﻟﺸﺎﻋﺮ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻻدﺑﯿﮥ اﻟﺴﺎﺋﺮة ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬راﻋﯽ‬‫ﺗﻠﻌـﺎت اﻟﻌﻠﻢ و ﺟـﺎﻣﻊ اﺷـﺘﺎت اﻟﻨﻈﻢ‪ ،‬ﺳـﺎر ذﮐﺮه ﺳـﯿﺮ اﻟﻤﺜﻞ‪ ،‬و ﺿـﺮﺑﺖ إﻟﯿﻪ آﺑﺎط اﻻﺑﻞ‪ ،‬و ﻃﻠﻌﺖ دواوﯾﻨﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺸﺎرق و اﻟﻤﻐﺎرب ﻃﻠﻮع‬‫اﻟﻨﺠﻢ ﻓﯽ اﻟﻐﯿﺎﻫﺐ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻧﻈﻤﻪ‪ [1] :‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 2‬ص ‪350‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪282 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 185‬از ‪225‬‬‫ﻟﮏ ﻓﯽ اﻟﻤﻔﺎﺧﺮ ﻣﻌﺠﺰات ﺟﻤﮥ أﺑﺪا ﻟﻐﯿﺮك ﻓﯽ اﻟﻮري ﻟﻢ ﺗﺠﻤﻊ‬‫ﺑﺤﺮان ﺑﺤﺮ ﻓﯽ اﻟﺒﻼﻏﮥ ﺷﺎﺑﻪ ﺷﻌﺮ اﻟﻮﻟﯿﺪ و ﺣﺴﻦ ﻟﻔﻈﯽ اﻻﺻﻤﻌﯽ‬‫ﮐﺎﻟﻨﻮر أو ﮐﺎﻟﺴﺤﺮ أو ﮐﺎﻟﺒﺪر أو ﮐﺎﻟﻮﺷﯽ ﻓﯽ ﺑﺮد ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻮّﺳﻊ‬‫و إذا ﺗﻔّﺘﻖ ﻧﻮر ﺷﻌﺮك ﻧﺎﺿﺮا ﻓﺎﻟﺤﺴﻦ ﺑﯿﻦ ﻣﺮّﺻﻊ و ﻣﺼﺮع‬‫و ﻧﻘﺸﺖ ﻓﯽ ﻓﺺ اﻟﺰﻣﺎن ﺑﺪاﺋﻌﺎ ﺗﺰري ﺑﺂﺛﺎر اﻟﺮﺑﯿﻊ اﻟﻤﻤﺮع‬‫ﻣﻊ أﺑﯿﺎت اﺧﺮي‪ ،‬ﮐﺘﺒﻬﺎ اﻟﯽ اﻻﻣﯿﺮ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻤﯿﮑﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﺘﺄﻟﯿﻒ‪:‬‬‫ﮐﺘﺎب »ﯾﺘﯿﻤﮥ اﻟﺪﻫﺮ ﻓﯽ ﻣﺤﺎﺳﻦ أﻫﻞ اﻟﻌﺼﺮ« و ﻫﻮ أﮐﺒﺮ ﮐﺘﺒﻪ‪ ،‬و أﺣﺴﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﯾﻘﻮل أﺑﻮ اﻟﻔﺮج اﻻﺳﮑﻨﺪري‪:‬‬‫أﺑﯿﺎت أﺷﻌﺎر اﻟﯿﺘﯿﻤﮥ أﺑﮑﺎر أﻓﮑﺎر ﻗﺪﯾﻤﮥ‬‫ﻣﺎﺗﻮا و ﻋﺎﺷﺖ ﺑﻌﺪﻫﻢ ﻓﻠﺬاك ﺳﻤﯿﺖ اﻟﯿﺘﯿﻤﮥ‬‫و اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ ﻧﺴﺒﮥ اﻟﯽ ﺧﯿﺎﻃﮥ ﺟﻠﻮد اﻟﺜﻌﺎﻟﺐ و ﻋﻤﻠﻬﺎ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﮐﺎن ﻓّﺮاء‪ ،‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب »ﻓﻘﻪ اﻟﻠﻐﮥ« و »ﺳﺤﺮ اﻟﺒﻼﻏﮥ و ﺳﺮ اﻟﺒﺮاﻋﮥ« و »ﻣﻮﻧﺲ اﻟﻮﺣﯿﺪ«‬‫و ﺷﯽء ﮐﺜﯿﺮ ﻫﻮ ﻟﻪ ﻣﺠﯿﺪ‪ ،‬ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻬﺎ أﺷﻌﺎر اﻟﻨﺎس‪ ،‬و رﺳﺎﺋﻠﻬﻢ‪ ،‬و أﺧﺒﺎرﻫﻢ‪ ،‬و أﺣﻮاﻟﻬﻢ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ« و ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة«‬‫»و ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﺒﺮ« در ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺜﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ ،‬اﻻدﯾﺐ‪ ،‬اﻟﺸﺎﻋﺮ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻻدﺑﯿﮥ اﻟﺴﺎﺋﺮة ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻋﺎش‬‫ﺛ ﻤ ﺎ ﻧﯿ ﻦ ﺳﻨ ﮥ ] ‪. [ 2‬‬‫»و ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ أﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﯿﺘﯿﻤﮥ«‪ ،‬ذﮐﺮه اﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﺎة ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﺎﻟﮏ«‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ‪ :‬اﻻدﯾﺐ اﻟﺸﺎﻋﺮ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻻدﺑﯿـﮥ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ ﮐﺘﺎب »ﻓﻘﻪ اﻟﻠﻐـﮥ«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »اﻟﻔﺮاﺋـﺪ«‪ ،‬و »اﻟﻘﻼﺋـﺪ«‪ ،‬و ﮐﺘﺒﻪ ﮐﺜﯿﺮة ﺟـﺪا‪،‬‬‫ﺳﺎرت ]‪ [2 -1‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 3‬ص ‪ 53‬ط داﺋﺮة اﻟﻤﻌﺎرف اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ ﺑﺤﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪283 :‬‬‫ﺑﻬﺎ اﻟﺮﮐﺒﺎن‪ ،‬و ﺿـﺮﺑﺖ إﻟﯿﻪ آﺑﺎط اﻻﺑﻞ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻠّﻘﺐ ﺟﺎﺣﻈﺎ‪ ،‬و أﻧﻪ وﻟﺪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺜﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ‬‫أﻋﻠﻢ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ در »ﯾﺘﯿﻤﮥ اﻟﺪﻫﺮ«‬‫»در ﮐﺘﺎب »ﯾﺘﯿﻤﮥ اﻟﺪﻫﺮ ﻓﯽ ﻣﺤﺎﺳﻦ أﻫﻞ اﻟﻌﺼﺮ« ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻖ آن ﺑﺪﺳﺖ ﺣﻘﯿﺮ اﻓﺘﺎده ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺒﺎب اﻟﻌﺎﺷﺮ ﻓﯽ ذﮐﺮ اﻟﺸﺮﯾﻒ‪ ،‬أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻨﻘﯿﺐ‪ ،‬و ﻏﺮر ﻣﻦ ﺷﻌﺮه‪.‬‬‫ﻫﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬وﺟﻮﻫﻬﻢ و ﻣﻮﻟﺪه ﺑﺒﻐﺪاد ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و اﺑﺘﺪأ ﯾﻘﻮل اﻟﺸـﻌﺮ ﺑﻌﺪ أن ﺟﺎوز اﻟﻌﺸﺮ اﻟﺴﻨﯿﻦ ﺑﻘﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫أﺑﺮع إﻧﺸـﺎء ﻟا ﺰﻣـﺎن‪ ،‬و أﻧﺠﺐ ﺳـﺎدة اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﯾﺘﺤّﻠﯽ ﻣﻊ ﻣﺤﺘـﺪه اﻟﺸـﺮﯾﻒ‪ ،‬ﻣﻔﺨﺮه اﻟﻤﻨﯿﻒ‪ ،‬ﺑـﺄدب ﻇـﺎﻫﺮ‪ ،‬و ﻓﻀـﻞ ﺑـﺎﻫﺮ‪ ،‬و ﺣﻆ ﻣﻦ ﺟﻤﯿﻊ‬‫اﻟﻤﺤﺎﺳﻦ واﻓﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﻫﻮ أﺷـﻌﺮ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻦ ﻣﻀﯽ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻏﺒﺮ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﮐﺜﺮة ﺷﻌﺮاﺋﻬﻢ اﻟﻤﻔﻠﻘﯿﻦ‪ ،‬ﮐﺎﻟﺤﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻃﺒﺎﻃﺒﺎ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻨﺎﺻﺮ‪،‬‬‫و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻗﻠﺖ‪ :‬اﻧﻪ أﺷـﻌﺮ ﻗﺮﯾﺶ ﻟﻢ أﺑﻌﺪ ﻋﻦ اﻟﺼﺪق‪ ،‬و ﺳﯿﺸـﻬﺪ ﺑﻤﺎ أﺟﺮﯾﻪ ﻣﻦ ذﮐﺮه ﺷﺎﻫﺪ ﻋﺪل ﻣﻦ ﺷـﻌﺮه‪ ،‬اﻟﻌﺎﻟﯽ اﻟﻘﺪح‪ ،‬اﻟﻤﻤﺘﻨﻊ‬‫ﻋﻦ اﻟﻘﺪح‪ ،‬اﻟﺬي ﯾﺠﻤﻊ اﻟﯽ اﻟﺴﻼﺳﮥ ﻣﺘﺎﻧﮥ‪ ،‬و اﻟﯽ اﻟﺴﻬﻮﻟﮥ رﺻﺎﻧﮥ و ﯾﺸﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎن ﯾﻘﺮب ﺟﻨﺎﻫﺎ‪ ،‬و ﯾﺒﻌﺪ ﻣﺪاﻫﺎ ]‪.[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 186‬از ‪225‬‬‫»از ﻣﻼـﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ در ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﺗﻌﻈﯿﻢ‪ ،‬و ﺗﮑﺮﯾﻢ‪ ،‬و اﺟﻼل‪ ،‬و اﻃﺮاء ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﻃﺎب‬‫ﺛﺮاه ﮐﻮﺷـﯿﺪه‪ ،‬ﭼﻪ از ﻋﺒـﺎرت او ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ در زﻣـﺎن ﺛﻌـﺎﻟﺒﯽ‪ ،‬اﺑﺮع اﻫﻞ زﻣﺎن‪ ،‬و اﻧﺠﺐ ﺳﺎدات ﻋﺮاق ﺑﻮد‪ ،‬و ﻋﻼوه ﺑﺮ‬‫أﺻﻞ ﺷﺮﯾﻒ‪ ،‬و ﻣﻔﺨﺮ ]‪ [1‬ﯾﺘﯿﻤﮥ اﻟﺪﻫﺮ ج ‪ 2‬ص ‪.297‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪284 :‬‬‫ﻣﻨﯿـﻒ‪ ،‬ﻣﺘﺤﻠﯽ ﺑﻮد ﺑـﺎدب ﻇـﺎﻫﺮ‪ ،‬و ﻓﻀـﻞ ﺑـﺎﻫﺮ‪ ،‬و ﺣـﻆ و اﻓﺮاز ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺤـﺎﺳﻦ و ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺣـﻆ و اﻓﺮاز ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺤـﺎﺳﻦ‪ ،‬ﺑﺮاي آن ﺟﻨـﺎب‬‫ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ ﮐﻪ ﻋـﺪو آن ﺟﻨﺎب اﺳﺖ ﺛﺎﺑﺖ ﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎل ﻣﺪح و ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ واﺿﺢ ﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﻔﺎد ﮐﻞ اﻟﺼـﯿﺪ ﻓﯽ ﺟﻮف اﻟﻔﺮاء‪،‬‬‫ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺪاﺋﺢ و ﻣﻨﺎﻗﺐ‪ ،‬و ﮐﻞ ﻣﺤﺎﻣﺪ و ﻓﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬ﺑﺎﯾﻦ ﻓﻘﺮه ﻣﺨﺘﺼﺮه ﻣﺘﺤﻘﻖ ﮔﺮدﯾﺪ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻻﻋﯿﺎن«‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ ،‬ﻫﻢ اﯾﻦ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ از ﮐﺘﺎب ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ ﻧﻘﻞ‬‫ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﻌﺾ ﻣﺪاﺋﺢ و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﺑﺮ آن ﻫﻢ اﻓﺰوده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در )وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ﻓﯽ أﻧﺒﺎء أﺑﻨﺎء اﻟﺰﻣﺎن( ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﻟﺮﺿـﯽ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻄﺎﻫﺮ‪ ،‬ذي اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ‪ ،‬أﺑﯽ أﺣﻤﺪ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ‬‫اﻟﮑـﺎﻇﻢ ﺑـﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺼـﺎدق اﺑـﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺒـﺎﻗﺮﯾﻦ ﻋﻠﯽ زﯾـﻦ اﻟﻌﺎﺑـﺪﯾﻦ ﺑـﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ‪ ،‬رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬اﻟﻤﻌﺮوف‬‫ﺑﺎﻟﻤﻮﺳﻮي‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ »دﯾﻮان اﻟﺸﻌﺮ«‪.‬‬‫ذﮐﺮه اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﯿﺘﯿﻤﮥ«‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ‪:‬‬‫اﺑﺘـﺪأ ﯾﻘﻮل اﻟﺸـﻌﺮ ﺑﻌـﺪ أن ﺟﺎوز ﻋﺸـﺮ ﺳـﻨﯿﻦ ﺑﻘﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﯿﻮم أﺑـﺪع أﺑﻨﺎء اﻟﺰﻣﺎن‪ ،‬و أﻧﺠﺐ ﺳﺎدة اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﯾﺘﺤﻠﯽ ﻣﻊ ﻣﺤﺘﺪه اﻟﺸـﺮﯾﻒ‪ ،‬و‬‫ﻣﻔﺨﺮه اﻟﻤﻨﯿﻒ‪ ،‬ﺑـﺄدب ﻇـﺎﻫﺮ‪ ،‬و ﺣـﻆ ﻣﻦ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻤﺤﺎﺳﻦ واﻓﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﻫﻮ أﺷـﻌﺮ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻦ ﻣﻀـﯽ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻏﺒﺮ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﮐﺜﺮة ﺷـﻌﺮاﺋﻬﻢ‬‫اﻟﻤﻔﻠﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻗﻠﺖ‪ :‬أﻧﻪ أﺷـﻌﺮ ﻗﺮﯾﺶ ﻟﻢ أﺑﻌـﺪ ﻋﻦ اﻟﺼـﺪق‪ ،‬و ﺳﯿﺸـﻬﺪ ﺑﻤـﺎ أﺧﺒﺮﺗﻪ ﺷﺎﻫـﺪ ﻋـﺪل ﻣﻦ ﺷـﻌﺮه‪ ،‬اﻟﻌﺎﻟﯽ اﻟﻘـﺪح‪ ،‬اﻟﻤﻤﺘﻨﻊ ﻋﻦ‬‫اﻟﻘﺪح‪ ،‬اﻟﺬي ﯾﺠﻤﻊ اﻟﯽ اﻟﺴـﻼﺳﮥ ﻣﺘﺎﻧﮥ‪ ،‬و اﻟﯽ اﻟﺴﻬﻮﻟﮥ رﺻﺎﻧﮥ‪ ،‬و ﯾﺸﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎن ﯾﻘﺮب ﺟﻨﺎﻫﺎ‪ ،‬و ﯾﺒﻌﺪ ﻣﺪاﻫﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن أﺑﻮه ﯾﺘﻮﻟﯽ ﻗﺪﯾﻤﺎ‬‫ﻧﻘﺎﺑﮥ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﯿﻦ‪ ،‬و ﯾﺤﮑﻢ ﻓﯿﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﻨﻈﺮ ﻓﯽ اﻟﻤﻈﺎﻟﻢ‪ ،‬و اﻟﺤﺞ ﺑﺎﻟﻨﺎس‪ ،‬ﺛﻢ ردت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪285 :‬‬‫ﻫﺬه اﻻﻋﻤﺎل ﮐﻠﻬﺎ اﻟﯽ وﻟﺪه اﻟﺮﺿﯽ اﻟﻤﺬﮐﻮر‪ ،‬ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و أﺑﻮه ﺣﯽ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻏﺮر ﺷﻌﺮه ﻣﺎ ﮐﺘﺒﻪ اﻟﯽ اﻻﻣﺎم اﻟﻘﺎدر ﺑﺎﻟّﻠﻪ‪ ،‬أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻘﺘﺪر ﻣﻦ ﺟﻤﻠﮥ ﻗﺼﯿﺪة ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻋﻄﻔﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﺎﻧﻨﺎ ﻓﯽ دوﺣﮥ اﻟﻌﻠﯿﺎء ﻻ ﻧﺘﻔﺮق‬‫ﻣﺎ ﺑﯿﻨﻨﺎ ﯾﻮم اﻟﻔﺨﺎر ﺗﻔﺎوت أﺑﺪا ﮐﻼﻧﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﻣﻌﺮق‬‫اﻻ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﻣﯿﺰﺗﮏ ﻓﺎﻧﻨﯽ أﻧﺎ ﻋﺎﻃﻞ ﻣﻨﻬﺎ و أﻧﺖ ﻣﻄﻮق‬‫و ﻣﻦ ﺟﯿﺪ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫رﻣﺖ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﻓﺎﻣﺘﻨﻌﻦ و ﻟﻢ ﯾﺰل أﺑﺪا ﯾﻤﺎﻧﻊ ﻋﺎﺷﻘﺎ ﻣﻌﺸﻮق‬‫و ﺻﺒﺮت ﺣﺘﯽ ﻧﻠﺘﻬﻦ و ﻟﻢ أﻗﻞ ﺿﺠﺮا دواء ﻧﻔﺎرك اﻟﺘﻄﻠﯿﻖ‬‫و دﯾﻮان ﺷﻌﺮه ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬ﯾﺪﺧﻞ ﻓﯽ أرﺑﻊ ﻣﺠﻠﺪات‪ ،‬و ﻫﻮ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻮﺟﻮد‪ ،‬ﻓﻼ ﺣﺎﺟﮥ اﻟﯽ اﻻﮐﺜﺎر ﻣﻦ ذﮐﺮه‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﻣﻦ ﺟﻤﻠﮥ أﺑﯿﺎت‪:‬‬‫ﯾﺎ ﺻﺎﺣﺒﯽ ﻗﻔﺎ ﻟﯽ و اﻗﻀﯿﺎ وﻃﺮا و ﺣﺪﺛﺎﻧﯽ ﻋﻦ ﻧﺠﺪ ﺑﺄﺧﺒﺎر‬‫ﻫﻞ روﺿﺖ ﻗﺎﻋﮥ اﻟﻮﻋﺴﺎء أم ﻣﻄﺮت ﺧﻤﯿﻠﮥ اﻟﻄﻠﺢ ذات اﻟﺒﺎن و اﻟﻐﺎر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 187‬از ‪225‬‬‫أم ﻫﻞ أﺑﯿﺖ و دار دون ﮐﺎﻇﻤﮥ داري و ﺳﻤﺎر ذاك اﻟﺤﯽ ﺳﻤﺎري‬‫ﺗﻀﻮع أرواح ﻧﺠﺪ ﻣﻦ ﺛﯿﺎﺑﻬﻢ ﻋﻨﺪ اﻟﻘﺪوم ﻟﻘﺮب اﻟﻌﻬﺪ ﺑﺎﻟﺪار‬‫و ذﮐﺮ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﺑﻦ ﺟﻨﯽ اﻟﻨﺤﻮي‪ ،‬اﻟﻤﻘﺪم ذﮐﺮه ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﻣﺠﺎﻣﯿﻌﻪ‪ :‬ﮐﺎن اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﻤﺬﮐﻮر اﺣﻀﺮ اﻟﯽ اﺑﻦ اﻟﺴﯿﺮاﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮي‪ ،‬و ﻫﻮ ﻃﻔﻞ‬‫ﺟﺪا ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻎ ﻋﺸﺮ ﺳﻨﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻘﻨﻪ اﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬و ﻗﻌﺪ ﻣﻌﻪ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﻠﻘﮥ‪ ،‬ﻓﺬاﮐﺮه ﺑﺸﯽء ﻣﻦ اﻻﻋﺮاب ﻋﻠﯽ ﻋﺎدة اﻟﺘﻌﻠﯿﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬إذا ﻗﻠﻨﺎ رأﯾﺖ ﻋﻤﺮ‬‫ﻓﻤﺎ ﻋﻼﻣﮥ اﻟﻨﺼﺐ ﻓﯽ ﻋﻤﺮ؟ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﺮﺿﯽ‪ :‬ﺑﻐﺾ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻌﺠﺐ اﻟﺴﯿﺮاﻓﯽ و اﻟﺤﺎﺿﺮون ﻣﻦ ﺣﺪة ﺧﺎﻃﺮه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪286 :‬‬‫و ذﮐﺮ أﻧﻪ ﺗﻠﻘﯽ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬ﺑﻌﺪ أن دﺧﻞ ﻓﯽ اﻟﺴﻦ‪ :‬ﻓﺤﻔﻈﻪ ﻓﯽ ﻣﺪة ﯾﺴﯿﺮة‪ ،‬و ﺻﻨﻒ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ »ﻣﺠﺎزات اﻟﻘﺮآن« ﻓﺠﺎء ﻧﺎدرا ﻓﯽ ﺑﺎﺑﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﻋﻨﯽ ﺑﺠﻤﻊ دﯾﻮان اﻟﺮﺿﯽ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬أﺟﻮد ﻣﺎ ﺟﻤﻊ‪ ،‬اﻟﺬي ﺟﻤﻌﻪ أﺑﻮ ﺣﮑﯿﻢ اﻟﺨﯿﺮي‪.‬‬‫و ﻟﻘﺪ أﺧﺒﺮﻧﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﻔﻀـﻼء أﻧﻪ رأي ﻓﯽ ﻣﺠﻤﻮع‪ :‬أن ﺑﻌﺾ اﻻدﺑﺎء اﺟﺘﺎز ﺑﺪار اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﻟﺮﺿﯽ اﻟﻤﺬﮐﻮر‪ ،‬ﺑﺴّﺮﻣﻦرأي‪ ،‬و ﻫﻮ ﻻ ﯾﻌﺮﻓﻬﺎ‪،‬‬‫و ﻗـﺪ أﺧﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺰﻣـﺎن‪ ،‬و ذﻫﺒﺖ ﺑﻬﺠﺘﻬـﺎ‪ ،‬و أﺧﻠﻖ دﯾﺒﺎﺟﺘﻬﺎ‪ ،‬و ﺑﻘﺎﯾﺎ رﺳﻮﻣﻬﺎ‪ ،‬ﺗﺸـﻬﺪ ﻟﻬﺎ ﺑﺎﻟﻨﻀﺎرة‪ ،‬و ﺣﺴﻦ اﻟﺸﺎدة‪ ،‬ﻓﻮﻗﻒ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻣﺘﻌﺠﺒﺎ‪،‬‬‫ﻣﻦ ﺻﺮوف اﻻزﻣﺎن‪ ،‬و ﻃﻮارق اﻟﺤﺪﺛﺎن‪ ،‬و ﺗﻤﺜﻞ ﺑﻘﻮل اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﺮﺿﯽ اﻟﻤﺬﮐﻮر و ﻫﻮ‪:‬‬‫و ﻟﻘﺪ وﻗﻔﺖ ﻋﻠﯽ رﺑﻮﻋﻬﻢ و ﻃﻠﻮﻟﻬﺎ ﺑﯿﺪ اﻟﺒﻠﯽ ﻧﻬﺐ‬‫ﻓﺒﮑﯿﺖ ﺣﺘﯽ ﺿﺞ ﻣﻦ ﻟﻐﺐ ﻧﻀﻮي وﻟﺞ ﺑﻌﺬﻟﯽ اﻟﺮﮐﺐ‬‫و ﺗﻠﻔﺘﺖ ﻋﯿﻨﯽ ﻓﻤﺬ ﺧﻔﯿﺖ ﻋﻨﯽ اﻟﻄﻠﻮل ﺗﻠﻔﺖ اﻟﻘﻠﺐ‬‫ﻓﻤﺮ ﺑﻪ ﺷـﺨﺺ‪ ،‬و ﺳـﻤﻌﻪ ﯾﻨﺸـﺪ ﻫـﺬه اﻻﺑﯿﺎت‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻫﻞ ﺗﻌﺮف ﻫﺬه اﻟﺪار ﻟﻤﻦ ﻫﯽ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﺬه اﻟﺪار ﻟﺼﺎﺣﺐ ﻫﺬه اﻻﺑﯿﺎت‪،‬‬‫اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﺮﺿﯽ ﻓﺘﻌﺠﺒﺎ ﻣﻦ ﺣﺴﻦ اﻻﺗﻔﺎق ]‪.[1‬‬‫»و ﺑﻌﺪ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﯾﺴﯿﺮه ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾـﺦ ﺑﻐـﺪاد‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﺎﺗﺐ ﺑﺤﻀـﺮة أﺑﯽ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻔﻮظ‪ ،‬و ﮐﺎن أﺣﺪ اﻟﺮؤﺳﺎء‬‫ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺎﻻدب ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬اﻟﺮﺿﯽ اﺷﻌﺮ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﺑﻦ ﻣﺤﻔﻮظ‪ :‬ﻫﺬا ﺻﺤﯿﺢ و ﻗﺪ ﮐﺎن ﻓﯽ ﻗﺮﯾﺶ ﻣﻦ ﯾﺠﯿﺪ‬‫اﻟﻘﻮل‪ ،‬اﻻ أن ﺷﻌﺮه ﻗﻠﯿﻞ‪ ،‬ﻓﺎﻣﺎ ﻣﺠﯿﺪ ﻣﮑﺜﺮ ﻓﻠﯿﺲ اﻻ اﻟﺮﺿﯽ‪ [1] .‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 4‬ص ‪44‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪287 :‬‬‫و ﮐـﺎﻧﺖ وﻻـدﺗﻪ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋـﮥ ﺑﺒﻐـﺪاد‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﮑﺮة ﯾﻮم اﻻﺣـﺪ ﺳـﺎدس اﻟﻤﺤﺮم‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺻـﻔﺮ ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‬‫ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و دﻓﻦ ﻓﯽ داره ﺑﺨﻂ ﻣﺴـﺠﺪ اﻻﻧﺒﺎرﯾﯿﻦ ﺑﺎﻟﮑﺮخ‪ ،‬و ﺧﺮﺟﺖ اﻟﺪار و دﺛﺮ اﻟﻘﺒﺮ‪ ،‬و ﻣﻀـﯽ اﺧﻮه اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﯽ ﻣﺸﻬﺪ‬‫ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﻻـﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺴـﺘﻄﻊ ان ﯾﻨﻈﺮ اﻟﯽ ﺗـﺎﺑﻮﺗﻪ و دﻓﻨﻪ‪ ،‬و ﺻـﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻮزﯾﺮ ﻓﺨﺮج اﻟﻤﻠـﮏ ﻓﯽ اﻟـﺪار ﻣﻊ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﮐﺜﯿﺮة رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ ‪.‬‬
‫و ﮐﺎﻧﺖ وﻻدة واﻟـﺪه اﻟﻄﺎﻫﺮ ذي اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ اﺑﯽ أﺣﻤـﺪ اﻟﺤﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋـﮥ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ ﺳـﻨﮥ أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺚ و أرﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ ﺑﺒﻐـﺪاد‪ ،‬و دﻓﻦ ﻓﯽ ﻣﻘـﺎﺑﺮ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﺑﻤﺸـﻬﺪ ﺑـﺎب اﻟﺘﺒﻦ‪ ،‬ورﺛـﺎه وﻟـﺪه اﻟﺮﺿـﯽ‪ ،‬ورﺛـﺎه أﯾﻀـﺎ أﺑﻮ اﻟﻌﻼـء اﻟﻤﻌﺮي‬‫ﺑﻘﺼﯿﺪﺗﻪ اﻟﺘﯽ أو ﻟﻬﺎ‪:‬‬‫أودي‪ ،‬ﻓﻠﯿﺖ اﻟﺤﺎدﺛﺎت ﮐﻔﺎف ﻣﺎل اﻟﻤﺴﯿﻒ و ﻋﻨﺒﺮ اﻟﻤﺴﺘﺎف‬‫و ﻫﯽ ﻃﻮﯾﻠﮥ أﺟﺎد ﻓﯿﻬﺎ ﮐﻞ اﻻﺟﺎدة‪ ،‬و ﻗﺪ ﺗﻘﺪم ذﮐﺮ اﺧﯿﻪ اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن«‬‫»و ﻋﻼـﻣﻪ أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺳـﻌﺪ اﻟﯿـﺎﻓﻌﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻤﯿﻠﻪ او ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺮ »درر ﮐﺎﻣﻨﻪ« ]‪ [2‬ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 188‬از ‪225‬‬‫»ﻃﺒﻘﺎت اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺳﺪي« ]‪ [3‬و اﻣﺜﺎل آن ﻣﺨﻔﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﺑﻤﺪح و ﺛﻨﺎ‪ ،‬و ﺗﺒﺠﯿﻞ و اﻃﺮاء‪ ،‬ﺳـﯿﺪ رﺿﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﺷﺮفاﻧﺪوز ﮔﺸﺘﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬‫ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب او ﻧﻘﯿﺐ اﺷﺮاف‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺤﺎﺳﻦ اوﺻﺎف اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻢ ﻣﺪاﺋﺢ زاﻫﺮه و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻓﺎﺧﺮه او از »ﯾﺘﯿﻤﻪ«‬‫ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺷﺮح ﺑﻌﺾ اﻟﻔﺎظ ]‪ [1‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 4‬ص ‪.47‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 2‬ص ‪.249 -247‬‬‫]‪ [3‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺸﺎﻓﻌﯿﮥ اﺳﺪي ص ‪ 135‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺐ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪288 :‬‬‫ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ در ﻣﺪح آن ﺟﻨﺎب ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻣﺰﯾﺪ ﻓﻀﻞ و ﺟﻼﻟﺖ آن ﺟﻨﺎب ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻟﻘﺮآن« ﺗﺼـﻨﯿﻒ آن ﺟﻨﺎب را ﻫﻢ ﻣﺜﻞ‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﻤﺪح ﺑﻠﯿﻎ ﯾﺎد ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن و ﻋﺒﺮة اﻟﯿﻘﻈﺎن« در ﺳﻨﻪ ﺳﺖ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻓﯽ اﻟﺴـﻨﮥ اﻟﻤـﺬﮐﻮرة ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﻟﺮﺿـﯽ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﺸـﯿﻌﯽ‪ ،‬ﻧﻘﯿﺐ‬‫اﻻﺷﺮاف ذو اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺤﺎﺳﻦ اﻻوﺻﺎف‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ دﯾﻮان اﻟﺸﻌﺮ‪.‬‬‫ذﮐﺮه اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﯿﺘﯿﻤـﮥ و ﻗﺎل‪ :‬اﺑﺘـﺪأ ﯾﻘﻮل اﻟﺸـﻌﺮ‪ ،‬ﺑﻌﺪ أن ﺟﺎوز ﻋﺸـﺮ ﺳـﻨﯿﻦ ﺑﻘﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﯿﻮم أﺑﺪع أﻫﻞ اﻟﺰﻣﺎن اﻧﺸﺎء‪ ،‬و أﻧﺠﺐ‬‫ﺳـﺎدة اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻟﺠﻬﺎﺑـﺬة اﻟﺤـﺬاق‪ ،‬ﯾﺘﺤﻠﯽ ﻣـﻊ ﻣﺤﺘـﺪه اﻟﺸـﺮﯾﻒ‪ ،‬و ﻣﻔﺨﺮه اﻟﻤﻨﯿـﻒ‪ ،‬ﺑـﺄدب ﻇـﺎﻫﺮ و ﻓﻀـﻞ ﺑـﺎﻫﺮ‪ ،‬و ﺣـﻆ ﻣـﻦ ﺟﻤﯿﻊ‬‫اﻟﻤﺤﺎﺳﻦ واﻓﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﻫﻮ أﺷﻌﺮ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﮐﺜﺮة ﺷﻌﺮاﺋﻬﻢ اﻟﻤﻔﻠﻘﯿﻦ‪.‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎﻟﻤﻔﻠﻘﯿﻦ ﺑﻀﻢ اﻟﻤﯿﻢ و ﺳﮑﻮن اﻟﻔﺎء و ﮐﺴﺮ اﻟﻼم و اﻟﻘﺎف اﻟﺪﻫﺎة اﻵﺗﯿﻦ ﺑﺎﻻﻣﺮ اﻟﻌﺠﯿﺐ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻮ ﻗﻠﺖ اﻧﻪ أﺷـﻌﺮ ﻗﺮﯾﺶ ﻟﻢ أﺑﻌـﺪ ﻋﻦ اﻟﺼﺪق‪ ،‬و ﺳﯿﺸـﻬﺪ ﺑﻤﺎ أﺧﺒﺮﺗﻪ ﺷﺎﻫﺪ ﻋﺪل ﻣﻦ ﺷـﻌﺮه اﻟﻌﺎﻟﯽ اﻟﻘﺪح‪ ،‬اﻟﻤﻤﺘﻨﻊ ﻓﯽ وﺻـﻔﻪ ﻋﻦ‬‫اﻟﻘﺪح‪ ،‬اﻟﺬي ﯾﺠﻤﻊ اﻟﯽ اﻟﺴﻼﻣﮥ ﻣﺘﺎﺋﮥ‪ ،‬و اﻟﯽ اﻟﺴﻬﻮﻟﮥ رﺻﺎﻧﮥ‪ ،‬و ﯾﺸﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎن ﯾﻘﺮب ﺟﻨﺎﻫﺎ‪ ،‬و ﯾﺒﻌﺪ ﻣﺪاﻫﺎ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻏﺮر ﺷﻌﺮه ﻣﺎ ﮐﺘﺒﻪ اﻟﯽ اﻻﻣﺎم اﻟﻘﺎدر ﺑﺎﻟﻠّﻪ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻘﺘﺪر ﻣﻦ ﺟﻤﻠﮥ ﻗﺼﯿﺪة‪:‬‬‫ﻋﻄﻔﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﺄﻧﻨﺎ ﻣﻦ دوﺣﮥ اﻟﻌﻠﯿﺎء ﻻ ﻧﺘﻔﺮق‬‫ﻣﺎ ﺑﯿﻨﻨﺎ ﯾﻮم اﻟﻔﺨﺎر ﺗﻔﺎوت اﺑﺪا ﮐﻼﻧﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﻣﻌﺮق‬‫اﻻ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﻣﯿﺰﺗﮏ ﻓﺎﻧﻨﯽ اﻧﺎ ﻋﺎﻃﻞ ﻣﻨﻬﺎ و أﻧﺖ ﻣﻄّﻮق ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪289 :‬‬‫ﯾﻘﺎل‪ :‬أﻋﺮق اﻟﺮﺟﻞ إذا ﮐﺎن ﻟﻪ ﻋﺮق ﻓﯽ اﻟﮑﺮم‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ اﻟﻔﺮس‪ ،‬و ﯾﻘﺎل أﯾﻀﺎ ﻓﯽ اﻟﻠﻮم ﺑﻀﻢ اﻟﻼم‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﺟﯿﺪ ﺷﻌﺮه ﻗﻮﻟﻪ أﯾﻀﺎ‪:‬‬‫رﻣﺖ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﻓﺎﻣﺘﻨﻌﻦ ﻓﻠﻢ ﯾﺰل أﺑﺪا ﯾﻤﺎﻧﻊ ﻋﺎﺷﻘﺎ ﻣﻌﺸﻮق‬‫و ﺻﺒﺮت ﺣﺘﯽ ﻧﻠﺘﻬﻦ و ﻟﻢ أﻗﻞ ﺿﺠﺮا دواء ﻧﻔﺎرك اﻟﺘﻄﻠﯿﻖ‬‫و دﯾﻮان ﺷﻌﺮه ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬ﯾﺪﺧﻞ ﻓﯽ أرﺑﻊ ﻣﺠﻠﺪات‪ ،‬و ﻫﻮ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻮﺟﻮد‪ ،‬ﻓﻼ ﺣﺎﺟﮥ اﻟﯽ اﻻﮐﺜﺎر ﻣﻦ ذﮐﺮه‪.‬‬‫و ذﮐﺮ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ اﺑﻦ ﺟﻨﯽ اﻟﻨﺤﻮي‪ :‬ان اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﻟﻤﺬﮐﻮر اﺣﻀـﺮ اﻟﯽ اﺑﻦ اﻟﺴـﯿﺮاﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮي‪ ،‬و ﻫﻮ ﻃﻔﻞ ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻎ ﻋﻤﺮه ﻋﺸـﺮ ﺳـﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻠﻘﻨﻪ‬‫اﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬و ﻗﻌﺪ ﻣﻌﻪ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﻠﻘﮥ‪ ،‬ﻓﺬاﮐﺮه ﺑﺸﯽء ﻣﻦ اﻻﻋﺮاب ﻋﻠﯽ ﻋﺎدة اﻟﺘﻌﻠﯿﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪:‬‬‫إذا ﻗﻠﻨﺎ رأﯾﺖ ﻋﻤﺮ ﻓﻤﺎ ﻋﻼﻣﮥ اﻟﻨﺼﺐ؟ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﺮﺿﯽ‪ :‬ﺑﻐﺾ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻌﺠﺐ اﻟﺴﯿﺮاﻓﯽ و اﻟﺤﺎﺿﺮون ﻣﻦ ﺣﺪة ﺧﺎﻃﺮه‪.‬‬‫و ذﮐﺮ اﻧﻪ ﺣﻔـﻆ اﻟﻘﺮآن ﻓﯽ ﻣـﺪة ﯾﺴـﯿﺮة‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ ﮐﺘﺎﺑـﺎ ﻓﯽ »ﻣﻌـﺎﻧﯽ اﻟﻘﺮآن« ﻓﺠـﺎء ﻧـﺎدرا ﻓﯽ ﺑﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﮑﺎﺗﺐ‪ ،‬ﺑﺤﻀﺮة أﺑﯽ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻔﻮظ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺎﻻدب ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬اﻟﺮﺿﯽ اﺷﻌﺮ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﺑﻦ ﻣﺤﻔﻮظ‪:‬‬‫ﻫﺬا ﺻﺤﯿﺢ‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﺎن ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ ﻣﻦ ﯾﺠﯿﺪ اﻟﻘﻮل اﻻ أن ﺷﻌﺮه ﻗﻠﯿﻞ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺎ ﻣﺠﯿﺪ ﻣﮑﺜﺮ ﻓﻠﯿﺲ اﻻ اﻟﺮﺿﯽ اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﺎﺧﺮزي ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ ﻗﻮم اﺳﺖ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ را ﺑﻌﻈﻤﺖ ﺳﺘﻮد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 189‬از ‪225‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺎﺧﺮزي ﺑﻘﻮل ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ در »اﻧﺴﺎب«‬‫»و أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﺎﺧﺮزي‪ ،‬ﮐﻪ از اﻋﺎﻇﻢ ﻧﺤﺎرﯾﺮ‪ ،‬و اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﺳﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﺟﻤﯿﻠﻪ او از ﮐﺘﺐ اﺋﻤﻪ ﻗﻮم ﻇﺎﻫﺮ‪:‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ أﺑﻮ ﺳـﻌﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺮوزي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب )اﻧﺴﺎب( ﮔﻔﺘﻪ«‪ [1] :‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 3‬ص ‪ 18‬ط داﺋﺮة‬‫اﻟﻤﻌﺎرف اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ ﺑﺤﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪290 :‬‬‫اﻟﺒﺎﺧﺮزي ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﺒﺎء اﻟﻤﻮﺣـﺪة و ﻓﺘـﺢ اﻟﺨﺎء اﻟﻤﻌﺠﻤـﮥ و ﺳـﮑﻮن اﻟﺮاء ﻓﯽ آﺧﺮﻫﺎ اﻟﺰاي ﻫـﺬه اﻟﻨﺴـﺒﮥ اﻟﯽ ﺑﺎﺧﺮز‪ ،‬و ﻫﯽ ﻧﺎﺣﯿـﮥ ﻣﻦ ﻧﻮاﺣﯽ‬‫ﻧﯿﺴـﺎﺑﻮر‪ ،‬ﻣﺸـﺘﻤﻠﮥ ﻋﻠﯽ ﻗﺮي و ﻣﺰارع‪ ،‬و ﻟﻼـﻣﯿﺮ اﻟﻄـﺎﻫﺮ ﺑﻬﺎ ﺿـﯿﺎع‪ ،‬و آﺛﺎر‪ ،‬ﻣﻤﺎ ﯾﻠﯽ اﻟﻬﺮاة‪ ،‬ﺧﺮج ﻣﻨﻬﺎ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻦ اﻟﻔﻀـﻼء و أﺋﻤﮥ‬‫اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻓﻤﻦ اﻻدﺑﺎء أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﻟﻄﯿﺐ اﻟﺒﺎﺧﺮزي‪ ،‬واﺣـﺪ ﻋﺼـﺮه‪ ،‬و ﻋﻼﻣـﮥ دﻫﺮه‪ ،‬و ﺳﺎﺣﺮ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ ذﻫﻨﻪ و‬‫ﻗﺮﯾﺤﺘﻪ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻓﯽ ﺷـﺒﺎﺑﻪ ﯾﺘﺮدد اﻟﯽ اﻻﻣـﺎم أﺑﯽ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ و ﻻـزﻣﻪ ﺣﺘﯽ اﻧﺨﺮط ﻓﯽ ﺳـﻠﮏ أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺛﻢ ﺗﺮك ذﻟﮏ‪ ،‬و ﺷـﺮع ﻓﯽ‬‫اﻟﮑﺘﺎﺑـﮥ‪ ،‬و اﺧﺘﻠﻒ اﻟﯽ دﯾﻮان اﻟﺮﺳﺎﺋﻞ‪ ،‬و ﺳﺎﻓﺮ و ﮐﺎن أﺣﻮاﻟﻪ ﺗﺘﻐﯿﺮ ﺧﻔﻀﺎ و رﻓﻌﺎ‪ ،‬و دﺧﻞ اﻟﻌﺮاق ﻣﻊ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﺗﺼﻞ ﺑﺄﺑﯽ ﻧﺼـﺮ‬‫اﻟﮑﻨـﺪي‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺎد اﻟﯽ ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬و ﻗﺘﻞ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻻﻧﺲ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﯾﺪي واﺣﺪ ﻣﻦ اﻻﺗﺮاك‪ ،‬ﻓﯽ اﺛﻨﺎء اﻟﺪوﻟﮥ اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬و ﻃﻞ دﻣﻪ ﻫﺪرا‬‫ﺻﻨﻒ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ :‬ﻣﻨﻬﺎ »دﻣﯿـﮥ اﻟﻘﺼـﺮ«‪ ،‬و دﯾﻮان ﺷـﻌﺮه ﺳﺎﺋﺮ‪ ،‬ﻣﺸـﻬﻮر ﻓﯽ اﻵﻓﺎق‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗﺘﻠﻪ ﻓﯽ ذي اﻟﻌﻘﺪة ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ و ﺳﺘﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‬‫ﺑﺒﺎﺧﺮز ]‪1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺎﺧﺮزي ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻻﻋﯿﺎن«‬‫»و ﻋﻼﻣﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در )وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن( ﮔﻔﺘﻪ«‪.‬‬‫اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﯿﺐ اﻟﺒﺎﺧﺮزي‪ ،‬اﻟﺸﺎﻋﺮ اﻟﻤﺸﻬﻮر‪ ،‬ﮐﺎن اوﺣﺪ ﻋﺼﺮه ﻓﯽ ﻓﻀﻠﻪ و ذﻫﻨﻪ‪ ،‬و اﻟﺴﺎﺑﻖ‪ ،‬اﻟﯽ ﺣﯿﺎزة‬‫اﻟﻘﺼﺐ ﻓﯽ ﻧﻈﻤﻪ و ﻧﺜﺮه‪ ،‬ﮐﺎن ﻓﯽ ﺷـﺒﺎﺑﻪ ﻣﺴـﺘﻘﻼ ﺑﺎﻟﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ ﻣـﺬﻫﺐ اﻻﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و اﺧﺘﺺ ﺑﻤﻼزﻣﮥ درس اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ‬‫ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ‪ ،‬واﻟـﺪ اﻣﺎم اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﺷـﺮع ﻓﯽ ﻓﻦ اﻟﮑﺘﺎﺑـﮥ‪ ،‬و اﺧﺘﻠﻒ اﻟﯽ دﯾﻮان اﻟﺮﺳﺎﺋﻞ‪ ،‬و ارﺗﻔﻌﺖ ﺑﻪ اﻻﺣﻮال و اﻧﺨﻔﻀﺖ‪ ،‬و رأي‬‫ﻣﻦ اﻟﺪﻫﺮ اﻟﻌﺠﺎﺋﺐ ﺳـﻔﺮا و ﺣﻀﺮا‪ ،‬و ﻏﺎﻟﺐ ادﺑﻪ ﻋﻠﯽ ﻓﻘﻬﻪ‪ ،‬ﻓﺎﺷﺘﻬﺮ ﺑﺎﻻدب‪ ،‬و ﻋﻤﻞ اﻟﺸﻌﺮ و ﺳﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﺻﻨﻒ ﮐﺘﺎب »دﻣﯿﮥ اﻟﻘﺼﺮ‬‫و ﻋﺼﺮة ]‪ [1‬اﻧﺴﺎب اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ ص ‪ 57‬ﻣﻨﺸﻮر اﻟﻤﺴﺘﺸﺮق د‪ .‬س ﻣﺮﺟﻠﯿﻮث‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪291 :‬‬‫اﻫﻞ اﻟﻌﺼﺮ« و ﻫﻮ ذﯾﻞ »ﯾﺘﯿﻤﮥ اﻟﺪﻫﺮ« اﻟﺘﯽ ﻟﻠﺜﻌﺎﻟﺒﯽ‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻬﺎ ﺧﻠﻘﺎ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬و ﻗﺪ وﺿﻊ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‬‫ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺳﻤﺎه »وﺷﺎح اﻟﺪﻣﯿﮥ« و ﻫﻮ ﮐﺎﻟﺬﯾﻞ ﻟﻪ‪ ،‬ﻫﮑﺬا ﺳﻤﺎه اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﺬﯾﻞ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺎﺧﺮزي ﺑﻘﻮل ذﻫﺒﯽ در »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء«‬‫»و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ذﻫﺒﯽ در )ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء( ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺒـﺎﺧﺮزي اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻻدﯾﺐ ﺻﺎﺣﺐ »دﻣﯿـﮥ اﻟﻘﺼـﺮ« اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﯿﺐ اﻟﺒﺎﺧﺮزي‪ ،‬اﻟﺸﺎﻋﺮ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪،‬‬‫ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺎﺑﯽ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ ﺛﻢ ﺑﺮع ﻓﯽ اﻻﻧﺸﺎء ﻓﯽ اﻻدب‪ ،‬و ﺳﺎﻓﺮ اﻟﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻫﻮ ذﯾﻞ ﻟﯿﺘﯿﻤـﮥ اﻟﺪﻫﺮ ﻟﻠﺜﻌﺎﻟﺒﯽ‪ ،‬و ﻗﺪ‬‫ذﯾـﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾـﺪ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ اﻻدﯾﺐ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﮑﺘﺎب »وﺷﺎح اﻟﺪﻣﯿـﮥ«‪ ،‬و ﻟﻠﺒﺎﺧﺮزي دﯾﻮان ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﻧﻈﻤﻪ راﺋﻖ‪ ،‬ﻗﺘﻞ ﺑﺒﺎﺧﺮز ﻣﻦ اﻋﻤﺎل ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر و‬‫ﻃﻞ دﻣﻪ ﻓﯽ ذي اﻟﻘﻌﺪة ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﻨﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ ﮐﺒﺎر ﮐّﺘﺎب اﻻﻧﺸﺎء‪ ،‬ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ]‪[2‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺎﺧﺮزي ﺑﮕﻔﺘﺎر ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 190‬از ‪225‬‬‫»و اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ ﯾﺎﻓﻌﯽ در )ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن( در ﺳﻨﻪ ﺳﺒﻊ و ﺳﺘﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﺎﺧﺮزي ﺑﺎﻟﻤﻮﺣـﺪة و اﻟﺨﺎء اﻟﻤﻌﺠﻤـﮥ ﺑﻌـﺪ اﻻﻟﻒ و ﺑﻌﺪﻫﺎ راء ﺛﻢ زاء‪ ،‬اﻟﺮﺋﯿﺲ اﻻدﯾﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب‬‫»دﻣﯿﮥ اﻟﻘﺼـﺮ« و ﮐﺎن رأﺳﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎﺑﮥ‪ ،‬و اﻻﻧﺸﺎء‪ ،‬و اﻟﺸـﻌﺮ‪ ،‬و واﺣﺪ ﻋﺼـﺮه ﻓﯽ ﻓﻀﻠﻪ و ذﻫﻨﻪ‪ ،‬ﺳﺎﺑﻘﺎ اﻟﯽ ﺣﯿﺎزة ﻗﺼﺒﺎت اﻟﺴﺒﻖ ﻓﯽ ﻧﻈﻤﻪ و‬‫ﻧﺜﺮه‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﯽ ﺷـﺒﺎﺑﻪ ﻣﺸـﺘﻐﻼ ﺑﺎﻟﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺬﻫﺐ اﻻﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻣﻼزﻣﺎ درس أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ‪ ،‬ﺛﻢ ﺷﺮع ﻓﯽ ﻓﻦ اﻟﮑﺘﺎﺑﮥ‪ ،‬و ارﺗﻔﻌﺖ‬‫ﺑﻪ اﻻﺣﻮال و اﻧﺨﻔﻀﺖ‪ ،‬و رأي ﻣﻦ اﻟﺪﻫﺮ اﻟﻌﺠﺎﺋﺐ‪ ،‬و ﻏﻠﺐ ]‪ [1‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 3‬ص ‪66‬‬‫]‪ [2‬ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء ﻣﺨﻄﻮط ج ‪ 11‬ص ‪229‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪292 :‬‬‫ادﺑﻪ ﻋﻠﯽ ﻓﻘﻬﻪ‪ ،‬ﻋﻤﻞ اﻟﺸـﻌﺮ‪ ،‬و اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ ﮐﺘﺎب »دﻣﯿﮥ اﻟﻘﺼﺮ و ﻋﺼﺮة اﻫﻞ اﻟﻌﺼﺮ« و ﻫﻮ ذﯾﻞ »ﯾﺘﯿﻤﮥ اﻟﺪﻫﺮ« اﻟﺘﯽ ﻟﻠﺜﻌﺎﻟﺒﯽ‪ ،‬ﺟﻤﻊ‬‫ﻓﯿﻬﺎ ﺧﻠﻘﺎ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬و ﻟﻪ دﯾﻮان ﺷﻌﺮ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ ﮐﺒﯿﺮ اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺎﺧﺮزي ﺑﻘﻮل اﺳﻨﻮي در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﻪ«‬‫»و ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﻨﻮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در )ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﮥ( ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺎﺧﺮزي‪ ،‬ﻧﺴﺒﮥ اﻟﯽ ﺑﺎﺧﺮز ﺑﺒﺎء ﻣﻮﺣﺪة و ﺧﺎء ﻣﻌﺠﻤﮥ‪ ،‬و ﻫﯽ ﻣﻦ ﻋﻤﻞ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر‪.‬‬‫ﮐﺎن ﻓﻘﯿﻬﺎ‪ ،‬ادﯾﺒﺎ‪ ،‬ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ‪ ،‬ﺛﻢ ﻏﻠﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻻدب و اﻻﻧﺸﺎء و اﻟﻨﻈﻢ‪ ،‬و ﺻـّﻨﻒ ﮐﺘﺎب »دﻣﯿﮥ اﻟﻘﺼـﺮ و ﻋﺼـﺮة اﻫﻞ‬‫اﻟﻌﺼﺮ« و ﻫﻮ ﮐﺎﻟﺬﯾﻞ ﻋﻠﯽ )ﯾﺘﯿﻤﮥ اﻟﺪﻫﺮ( ﻟﻠﺜﻌﺎﻟﺒﯽ‪ ،‬ﻓﯽ ذﮐﺮ اﻟﺸﻌﺮاء‪ ،‬و ﻟﻪ دﯾﻮان و ﻟﻪ اﯾﻀﺎ‪:‬‬‫ﯾﺎ ﻓﺎﻟﻖ اﻟﺼﺒﺢ ﻣﻦ ﻷﻻء ﻏﺮﺗﻪ و ﺟﺎﻋﻞ اﻟﻠﯿﻞ ﻣﻦ اﺻﺪاﻏﻪ ﺳﮑﻨﺎ‬‫ﺑﺼﻮرة اﻟﻮﺛﻦ اﺳﺘﻌﺒﺪﺗﻨﯽ و ﺑﻬﺎ ﻓﺘﻨﺘﻨﯽ و ﻗﺪﯾﻤﺎ ﻫﺠﺖ ﻟﯽ ﺷﺠﻨﺎ‬‫ﻻ ﻏﺮو ان اﺣﺮﻗﺖ ﻧﺎر اﻟﻬﻮي ﮐﺒﺪي ﻓﺎﻟﻨﺎر ﺣﻖ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﯾﻌﺒﺪ اﻟﻮﺛﻨﺎ‬‫ﻣﺎت اﻟﻤﺬﮐﻮر ﺑﺒﻠﺪه ﻗﺘﯿﻼ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ اﻻﻧﺲ‪ ،‬ﻓﯽ ذي اﻟﻘﻌﺪة ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺘﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻫﺪر دﻣﻪ‪.‬‬‫ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ]‪ ،[2‬و ﻋﺒﺮة اﻟﺬﻫﺒﯽ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬ﻗﺘﻞ ﻣﻈﻠﻮﻣﺎ ]‪.[3‬‬‫و اﻋﻠﻢ أن اﻟﺪﻣﯿﮥ ﺑﺪال ﻣﻬﻤﻠﮥ ﻣﻀﻤﻮﻣﮥ‪ ،‬و اﻟﯿﺎء اﻟﻤﺜﻨﺎة ﻣﻦ ﺗﺤﺖ‪ ،‬ﻫﻮ اﻟﺼﻮرة ﻣﻦ اﻟﻌﺎج و ﻧﺤﻮه‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﺴﺘﻌﻤﻞ ﻣﺠﺎزا ﻟﮑﻞ ﺻﻮرة ﺣﺴﻨﮥ ]‪.[4‬‬‫]‪ [1‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 3‬ص ‪ 95‬ط داﺋﺮة اﻟﻤﻌﺎرف اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ ﺑﺤﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‬‫]‪ [2‬وﻓﯿﺎت ج ‪ 3‬ص ‪66‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 3‬ص ‪265‬‬‫]‪ [4‬ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﮥ اﺳﻨﻮي ج ‪ 1‬ص ‪ 234‬ط ﺑﻐﺪا‬‫اﺑﻮ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﺎﺧﺮزي در »دﻣﯿﮥ اﻟﻘﺼﺮ« ﺳﯿﺪ رﺿﯽ را ﺑﺎ ﻋﺒﺎرات ﺑﻠﯿﻐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮده‬‫»در ﮐﺘﺎب »دﻣﯿﮥ اﻟﻘﺼﺮ و ﻋﺼﺮة أﻫﻞ اﻟﻌﺼﺮ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﺮﺿـﯽ اﻟﻤﻮﺳﻮي‪ ،‬رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و أرﺿـﺎه‪ ،‬ﻟﻪ ﺻـﺪر اﻟﻮﺳﺎدة ﺑﯿﻦ اﻻﺋﻤـﮥ و اﻟﺴﺎدة‪ ،‬و أﻧﺎ إذا ﻣـﺪﺣﺘﻪ ﮐﻨﺖ ﮐﻤﻦ ﻗﺎل ﻟﻠـﺬﮐﺎء‪ :‬ﻣﺎ‬‫أﻧﻮرك و ﻟﻠﺨﻀـﺎرة‪ :‬ﻣـﺎ أﻏﺰرك‪ ،‬و ﻟﻪ ﺷـﻌﺮ إذا اﻓﺘﺨﺮ ﺑﻪ‪ ،‬أدرك ﻣﻦ اﻟﻤﺠـﺪ أﻗﺎﺻـﯿﻪ‪ ،‬و ﻋﻘـﺪ ﺑﺎﻟﻨﺠﻢ ﻧﻮاﺻـﯿﻪ و إذا ﻧﺴﺐ اﻟﯽ اﻟﺮﻗـﮥ ﻣﻦ‬‫ﻧﺴـﯿﺒﻪ‪ ،‬ﻓﺎذا ﺑﺎﻟﻘﺪح اﻟﻤﻌﻠﯽ ﻣﻦ ﻧﺼﯿﺒﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻟﻮ أﻧﺸﺪ اﻟﺮاوي ﻏﺰﻟﯿﺎﺗﻪ ﺑﯿﻦ ﯾﺪي اﻟﻌﺰﻫﺎت ]‪ [1‬ﻟﻘـﺎﻟﺖ ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﺰﻫﺎت‪ ،‬و إذا وﺻﻒ ﻓﮑﻼﻣﻪ‬‫ﻓﯽ أوﺻـﺎف أﺣﺴﻦ ﻣﻦ اﻟﻮﺻـﺎﺋﻒ اﻟﻮﺻـﺎف‪ ،‬و ان ﻣـﺪح ﺗﺤﯿﺮ ﻓﯿﻪ اﻻوﻫـﺎم‪ ،‬ﺑﯿﻦ ﻣﺎدح و ﻣﻤـﺪوح‪ ،‬ﻟﻪ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺘﺮاﻫﻨﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻠﺒﺘﯿﻦ‪ ،‬ﺳـﺒﻖ‬‫ﺳـﺎﺑﻖ ﻣﺮوح‪ ،‬و ان ﻧﺜﺮ ﺣﻤـﺪت ﻣﻨﻪ اﻻﺛﺮ‪ ،‬و رأﯾﺖ ﻫﻨﺎﻟﮏ ﺧﺮزات ﻣﻦ اﻟﻌﻘـﺪ ﺗﻨﻔﺾ‪ ،‬و ﻗﻄﺮات ﻣﻦ اﻟﻤﺰن ﺗﺮﻓﺾ‪ ،‬و ﻟﻌﻤﺮي ان ﺑﻐـﺪاد ﻗﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 191‬از ‪225‬‬‫اﻧﺒﺠﺴﺖ ﺑﻪ ﻗﻨﻮاﺗﻬﺎ و ﻃﻼﻟﻬﺎ‪ ،‬و أرﺿـﻌﺘﻪ زﻻﻟﻬﺎ‪ ،‬و أﻧﺸـﻘﺘﻪ ﺷﻤﺎﻟﻬﺎ‪ ،‬و ورد ﺷﻌﺮه دﺟﻠﺘﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺸﺮب ﻣﻨﻬﺎ ﺣﺘﯽ ﺷﺮق‪ ،‬و اﻧﻐﻤﺲ ﻓﯿﻬﺎ ﺣﺘﯽ ﮐﺎد‬‫أن ﯾﻘـﺎل ﻏﺮق‪ ،‬ﻓﮑﻠﻤﺎ أﻧﺸـﺪت ﻣﺤﺎﺳﻦ ﮐﻼﻣﻪ‪ ،‬ﺗﻨﺰﻫﺖ ﺑﻐـﺪاد ﻓﯽ ﻧﻀـﺮة ﻧﻌﯿﻤﻬﺎ و اﺷـﺘﻔﺖ ﻣﻦ أﻧﻔﺎس اﻟﻬﺠﯿﺮ ﺑﻤﺮاوح ﻧﺴـﯿﻤﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﻋﻘﺪ‬‫ﺳﺤﺮه و ﻋﻘﻮد دره‪ ،‬ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ ﻣﻄﻠﻊ ﻗﺼﯿﺪة ﻟﻪ‪:‬‬‫و ﻇﺒﯿﮥ ﻣﻦ ﻇﺒﺎء اﻻﻧﺲ ﻋﺎﻃﻠﻪ ﺗﺴﺘﻮﻗﻒ اﻟﻌﯿﻦ ﺑﯿﻦ اﻟﺨﻤﺺ و اﻟﻬﻀﻢ‬‫اﻟﯽ آﺧﺮ ﻣﺎ ذﮐﺮ ﻣﻦ اﻻﺷﻌﺎر ]‪.[2‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﻠﯿﻐﻪ‪ ،‬و ﻣﻘﺎﻟﺖ رﺷـﯿﻘﻪ‪ ،‬ﻫﻢ ﻏﺎﯾﺖ ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ‪ ،‬و ﻣﺪح و ﺛﻨﺎ‪ ،‬و ﻋﻠﻮ ﻣﺮﺗﺒﺖ‪ ،‬و ﺳﻤﻮ ﻣﻨﺰﻟﺖ ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﻃﺎب‬‫ﺛﺮاه واﺿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اوﻻ ﺑﺎﺧﺮزي در ﺣﻖ آن ﺟﻨﺎب ﮐﻠﻤﻪ »رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ]‪ [1‬اﻟﻌﺰﻫﺎت‪ .‬اﻟﻤﺮأة اﻟﻤﺴﻨﮥ اﻟﻌﺠﻮز‬‫]‪ [2‬دﻣﯿﻪ اﻟﻘﺼﺮ ص ‪ 98‬اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻓﯽ ﻓﻀﻼء اﻟﻌﺮاق ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪294 :‬‬‫و أرﺿـﺎه« ﺑﺮ زﺑﺎن آورده‪ ،‬ﮐﻤﺎل ﺟﻼﻟﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ آن ﺟﻨﺎب در دﯾﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ از آن ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده‪ :‬ﮐﻪ ﺑﺮاي آن ﺟﻨﺎب ﺻـﺪر‬‫وﺳﺎده اﺳﺖ در ﻣﯿﺎن اﺋﻤﻪ و ﺳﺎده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﻣـﺪح ﺧﻮد آن ﺟﻨﺎب را ﻣﺜﻞ اﯾﻦ داﻧﺴـﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺂﻓﺘﺎب ﮔﻮﯾـﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﭼﻘـﺪر روﺷﻦ ﻫﺴﺘﯽ ﯾﺎ ﺑـﺪرﯾﺎ‬‫ﮔﻮﯾـﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﭼﻘـﺪر ﮐﺜﯿﺮ ﻫﺴﺘﯽ! ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻮر و ﺿـﯿﺎء‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋـﻞ آن ﺟﻨـﺎب‪ ،‬ﻣﺜـﻞ اﺷـﺮاق ﺷـﻤﺲ زاﻫﺮ‪ ،‬و ﻏﺰارت ﻋﻠﻢ‪ ،‬و ﮐﺜﺮت ﻓﻀـﻞ آن‬‫ﺟﻨـﺎب‪ ،‬ﻣﺜـﻞ ﻏﺰارت ﺑﺤﺮ زاﺧﺮ ﺑﻨﻬـﺎﯾﺖ وﺿﻮح و ﻇﻬﻮر‪ ،‬و ﻋﯿﺎن ﻏﯿﺮ ﻣﺤﺘﺎج ﺑﺒﯿﺎن اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻤﺎ ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ ﮐﻼﻣﻪ اﻟﻤﻌﺠﺐ اﻻﻧﯿﻖ‪ ،‬و‬‫ﯾﺴﺘﻔﺎد ﻣﻦ ﻣﺪﺣﻪ اﻟﺒﻠﯿﻎ اﻟﺮﺷﯿﻖ ﻣﻤﺎ ﻫﻮ ﺑﺎﻟﻤﻤﺪوح ﺣﺮي و ﺣﻘﯿﻖ و اﻟﱠﻠﻪ وﻟﯽ اﻻرﺷﺎد و اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ‪.‬‬‫و ﺟﺎي ﮐﻤﺎل ﺳﺮاﺳـﯿﻤﮕﯽ و اﺳـﺘﻌﺠﺎب‪ ،‬و ﻣﻘﺎم ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﺤﯿﺮ و اﺿﻄﺮاب‪ ،‬ارﺑﺎب اﻟﺒﺎب آﻧﺴﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻔﯽ ﮐﻪ اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ ﺳﻨﯿﻪ‪ ،‬و اﺟﻠﻪ‬‫اﺳـﺎﻃﯿﻦ دﯾﻨﺸـﺎن‪ ،‬اﻋﻨﯽ‪ ،‬ﺛﻌـﺎﻟﺒﯽ‪ ،‬و ﺑﺎﺧﺮزي‪ ،‬و اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ ،‬و ﯾﺎﻓﻌﯽ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ را‪ ،‬ﺑﺎﯾﻦ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻤﯿﻠﻪ و ﻣﺤﺎﻣﺪ‬‫ﺟﻠﯿﻠﻪ ﻣﯽﺳـﺘﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻤـﺪح و ﺛﻨـﺎء آن ﺟﻨـﺎب ﺷـﺮف و ﺳـﻌﺎدت ﻣﯽاﻧﺪوزﻧـﺪ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم«‪ ،‬ﺑﺴـﺒﺐ ﮐﻤﺎل اﻧﻬﻤﺎك در ﮐﺒﺮ و‬‫ﺧﯿﻼ‪ ،‬و ﻋﺪاوت ذرﯾﺖ ﺣﻀـﺮت ﺧﯿﺮ اﻻﻧﺎم‪» ،‬ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻف اﻟﺘﺤﯿﮥ و اﻟﺴـﻼم« ﺟﻨﺎب او را ﺑﺴﺐ و ﺷﺘﻢ ﯾﺎد ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و درﺟﺎت ﺧﻮد‬‫را در درﮐـﺎت ﻣﯽاﻓﺰاﯾـﺪ‪ ،‬و ﻧﻤﯽداﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑـﺎﯾﻦ ﺟﺴﺎرت و ﺧﺴﺎرت‪ ،‬ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات اﺋﻤﻪ اﻋﻼم‪ ،‬و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻓﺨﺎم‪ ،‬ﺧﻮدش ﻣﺴـﺘﺤﻖ ﮐﻤﺎل‬‫ﺗﻬﺠﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﻮﻫﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﻔﻀﯿﺢ‪ ،‬و ﺗﻘﺒﯿﺢ ﮔﺮدﯾﺪه‪.‬‬‫و از ﺻـﺎﺣﺐ »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼـم« ﺻـﺪور اﯾﻦ ﺳﺐ و ﺷـﺘﻢ‪ ،‬و ﺗﻌﯿﯿﺮ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ و ازراء و ﺗﺤﻘﯿﺮ‪ ،‬ﭼﻨـﺪان ﻋﺠﺐ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻏﺎﯾﺖ ﺣﯿﺮت اﯾﻦ‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﻫﻢ‪ ،‬ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﺣﻠﻢ و ﻋﻠﻢ‪ ،‬و ﺗﻬﺬﯾﺐ اﺧﻼق‪ ،‬و ﻓﻘﺮ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪295 :‬‬‫و دروﯾﺸـﯽ‪ ،‬و ﺗﺼﺪر و ﺟﻠﻮس ﺑﺮ وﺳﺎده رﯾﺎﺳﺖ‪ ،‬و دﻋﻮي وﻻء و ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺳﺎدات‪ ،‬ﺧﻮد را از ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ‪ ،‬ﺑﺮ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ رﺿﯽ ﻃﺎب‬‫ﺛﺮاه ﺑـﺎز ﻧﺪاﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻠﻤـﺎت ﺧﺮاﻓﺖ آﯾـﺎت ﺑﺤﻖ آن ﺟﻨـﺎب‪ ،‬در ﺻـﺪر ﻫﻤﯿﻦ ﺑـﺎب اﻣـﺎﻣﺖ ﺑﺮ زﺑـﺎن آورده‪ ،‬ﺧﻮد را ﺣﺴﺐ اﻓﺎدت ﻣﺎدﺣﯿﻦ‬‫ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﮐﻪ اﺟﻠﻪ و اﻋﺎﻇﻢ ﺳـﻨﯿﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻗﺼﻮي رﺳﻮا ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﻫﺎﻧﺖ ﻣﻤـﺪوح ﭼﻨﯿﻦ اﮐﺎﺑﺮ‪ ،‬ﺧﻮد دﻟﯿﻞ ﺑﺎﻫﺮ و ﺑﺮﻫﺎن‬‫زاﻫﺮ‪ ،‬ﺑﺮ ﮐﻤﺎل ﺟﺴﺎرت و ﺧﺴﺎرت اﺳﺖ‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤـﺪ و اﻟﻤﻨـﮥ ﮐﻪ ﻣﺎدﺣﯿﻦ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ در ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ‪ ،‬و ﺑﺎﺧﺮزي‪ ،‬و اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ ،‬و‬‫ﯾﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻣﻨﺤﺼﺮ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ ﻓﻦ ﻧﯿﺰ‪ ،‬آن ﺟﻨﺎب را ﺑﺘﻌﻈﯿﻢ و اﺟﻼل و ﺗﺒﺠﯿﻞ ﯾﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺟﺰﻟﻪ در »ﻣﺨﺘﺎر ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد«‬‫ﺑﺒﻮ ﻋﻠﯽ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺟﺰﻟﮥ اﻟﻄﺒﯿﺐ در »ﻣﺨﺘﺎر ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد« ﺧﻄﯿﺐ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪،‬‬‫أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻧﻘﯿﺐ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﯿﻦ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬ﮐﺎن ﯾﻠﻘﺐ ﺑﺎﻟﺮﺿـﯽ ذي اﻟﺤﺴﺒﯿﻦ‪ ،‬ﺻـﻨﻒ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ »ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻟﻘﺮآن« ﯾﺘﻌﺬر وﺟﻮد ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﺗﻠﻘﯽ اﻟﻘﺮآن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 192‬از ‪225‬‬‫ﺑﻌـﺪ أن دﺧـﻞ ﻓﯽ اﻟﺴﻦ‪ ،‬ﻓﺠﻤﻊ ﺣﻔﻈﻪ ﻓﯽ ﻣـﺪة ﯾﺴـﯿﺮة‪ ،‬ﻣﻮﻟـﺪه ﺑﺒﻐـﺪاد ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋـﮥ‪ ،‬و وﻓﺎﺗﻪ ﺑﻬﺎ ﻓﯽ ﯾﻮم اﻻﺣـﺪ‪،‬‬‫اﻟﺴﺎدس ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺮم‪ ،‬ﻣﻦ ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ و أرﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ‪ ،‬و دﻓﻦ ﻓﯽ داره ﺑﻤﺴـﺠﺪ اﻻﻧﺒﺎرﯾﯿﻦ‪ ،‬و دﯾﻮان ﺷـﻌﺮه ﻣﻌﺮوف ﻣﺸـﻬﻮر‪ ،‬و ﺗﺒﺮﯾﺰه ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ‬‫ﻗﯿﻞ أﻧﻪ أﺷﻌﺮ ﻗﺮﯾﺶ اﻧﺘﻬﯽ ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻧﺴﺨﮥ ﻋﺘﯿﻘﮥ ﺑﺨﻂ اﻟﻌﺮب‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﻘﻮل ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺻﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت«‬‫»و ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﺑﯿﮏ اﻟﺼﻔﺪي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﮑﺎﻇﻢ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺼﺎدق اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺎﻗﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪296 :‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺸـﺮﯾﻒ اﻟﺮﺿـﯽ ﺑﻦ اﻟﻄـﺎﻫﺮ ذي اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ أﺑﯽ أﺣﻤـﺪ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺻﺎﺣﺐ اﻟـﺪﯾﻮان اﻟﻤﺸـﻬﻮر‪ ،‬ﺗﺴـﻤﯿﮥ اﻻدﺑﺎء »اﻟﻨﺎﺋﺤﮥ‬‫اﻟﺜﮑﻠﯽ« ﻟﺮﻗﮥ ﺷـﻌﺮه‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﻌﺸـﺮ ﺑﻌﺪ أن ﺟﺎوز ﻋﺸـﺮ ﺳـﻨﯿﻦ ﺑﻘﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﻫﻮ أﺷـﻌﺮ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪ :‬أﺷـﻌﺮ ﻗﺮﯾﺶ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﻌﻨﺎه اﻧﻪ ﻟﯿﺲ ﻟﻘﺮﺷﯽ‬‫ﮐﺜﺮة ﺟﯿﺪة‪.‬‬‫ﮐـﺎن أﺑـﻮه ﻗـﺪﯾﻤﺎ ﯾﺘﻮﻟﯽ ﻧﻘﺎﺑـﮥ اﻟﻄـﺎﻟﺒﯿﻦ‪ ،‬و ﻧﻈﺮ ﻓﯽ اﻟﻤﻈـﺎﻟﻢ و اﻟﺤـﺞ ﺑﺎﻟﻨـﺎس‪ ،‬ﻓﻠﻤـﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﺑﻮه رﺛـﺎه أﺑﻮ اﻟﻌﻼـء اﻟﻤﻌﺮي ﺑﻘﺼـﺪﯾﺘﻪ اﻟﻔـﺎﺋﯿﮥ‬‫اﻟﻤﺸﻬﻮرة اﻟﺘﯽ أوﻟﻬﺎ‪:‬‬‫أودي ﻓﻠﯿﺖ اﻟﺤﺎدﺛﺎت ﮐﻔﺎف‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﺎ ﯾﺬﮐﺮ اﻟﻐﺮاب‪:‬‬‫ﻻ ﺧﺎب ﺳﻌﯿﮏ ﻣﻦ ﺧﻔﺎف ﻣﻦ اﺳﺤﻢ ]‪ [1‬ﮐﺴﺤﯿﻢ اﻻﺳﺪي أو ﮐﺨﻔﺎف‬‫ﻣﻦ ﺷﺎﻋﺮ ﻟﻠﺒﯿﻦ ﻗﺎل ﻗﺼﯿﺪة ﯾﺮﺛﯽ اﻟﺸﺮﯾﻒ ﻋﻠﯽ روي اﻟﻘﺎف‬‫ﻓﺎرﻗﺖ دﻫﺮك ﺳﺎﺧﻄﺎ أﻓﻌﺎﻟﻪ و ﻫﻮ اﻟﺠﺪﯾﺮ ﺑﻘﻠﮥ اﻻﻧﺼﺎف‬‫و ﻟﻘﯿﺖ رﺑﮏ ﻓﺎﺳﺘﺮد ﻟﮏ اﻟﻬﺪي ﻣﺎ ﻧﺎﻟﻪ اﻻﻗﻮام ﺑﺎﻻﺗﻼف‬‫أﺑﻘﯿﺖ ﻓﯿﻨﺎ ﮐﻮﮐﺒﯿﻦ ﺳﻨﺎﻫﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﺼﺒﺢ و اﻟﻈﻠﻤﺎء ﻟﯿﺲ ﺑﺨﺎف‬‫ﻗﺪرﯾﻦ ﻓﯽ اﻻرداء ﺑﻞ ﻣﻄﺮﯾﻦ ﻓﯽ ال اﺟﺪاب ﺑﻞ ﻗﻤﺮﯾﻦ ﻓﯽ اﻻﺳﺪاف‬‫و اﻟﺮاح ان ﻗﯿﻞ اﺑﻨﮥ اﻟﻌﻨﺐ اﮐﺘﻔﺖ ﺑﺎب ﻣﻦ اﻻﺳﻤﺎء و اﻻوﺻﺎف‬‫ﻣﺎ زاغ ﺑﯿﺘﮑﻢ اﻟﺮﻓﯿﻊ و اﻧﻤﺎ ﺑﺎﻟﻮﻫﻢ أدرﮐﻪ ﺧﻔﯽ زﺣﺎف‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﺎ ﻋﺰي ﺑﺬاﻫﺐ ﺳـﻠﻒ ﺑﻤﺜﻞ ﻫﺬا اﻟﺒﯿﺖ‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺮﺛﯽ اﻟﺸﺮﯾﻒ ]‪ [1‬و اﺳـﺤﻢ‪ :‬اﻻﺳﻮد‪ ،‬و اﻟﺴﺤﺎب اﻻﺳﻮد‪ ،‬و ﺳﺤﯿﻢ ﻫﻮ ﻋﺒﺪ ﺑﻨﯽ‬‫اﻟﺤﺴـﺤﺎس و ﻫﻮ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﺒﻨﯽ اﺳﺪ و ﻟﺬﻟﮏ ﺟﻌﻠﻪ اﺳﺪﯾﺎ‪ ،‬و ﺧﻔﺎف ﺑﻦ ﻧﺪﺑﮥ اﻟﺴﻠﻤﯽ اﺣﺪ ﻏﺮﺑﺎن اﻟﻌﺮب و ﺷﻌﺮاﺋﻬﺎ دﻋﺎء ﻟﻠﻐﺮاب ﺣﯿﺚ ﻧﻌﯽ‬‫اﻟﻤﺮﺛﯽ و ﻧـﺪب ﺑﻨﻌﯿﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺟﻌﻠﻪ ﺧﻔﺎﻓـﺎ ﻟﺨﻔﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻄﯿﺮان‪ ،‬و اﺳـﺤﻢ ﻟﺴﻮاده‪ ،‬ﺛﻢ اﺷـﺘﻖ ﻣﻦ ﺻـﻔﯿﻪ اﻟﺨﻔﺎف و اﻻﺳـﺤﻢ اﺳـﻤﯿﻦ ﻟﺸﺎﻋﺮﯾﻦ‬‫ﻣﻌﺮﻓﯿﻦ‪ ،‬ﺳﺤﻢ اﻻﺳﺪي‪ ،‬و ﺧﻔﺎف ﺑﻦ ﻧﺪﺑﮥ‪ ،‬و ﺷﺒﻪ اﻟﻐﺮاب ﺑﻬﻤﺎ ﻻﻏﺮاﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﻨﻌﺐ ﻧﺎﻋﯿﺎ‪ -،‬ﺗﻨﻮﯾﺮ ﺿﻮء اﻟﺴﻘﻂ‪-‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪297 :‬‬‫ﻋﻠﯽ روي اﻟﻘﺎف ﯾﺮﯾﺪ ﻗﻮل اﻟﻐﺮاب‪ :‬ﻏﺎق ﮐﻠﻤﺎ ﮐﺮرﻫﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ أﺣﺴﻦ ﺗﺨﯿﻞ‪.‬‬‫و ردت اﻻﻋﻤﺎل اﻟﺘﯽ ﮐﺎﻧﺖ ﺑﯿﺪ اﺑﯿﻪ إﻟﯿﻪ ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺟﻨﯽ‪ :‬أﺣﻀـﺮ اﻟﺸـﺮﯾﻒ و ﻫﻮ ﺻـﻐﯿﺮ ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻎ اﻟﻌﺸﺮ اﻟﺴﻨﯿﻦ اﻟﯽ اﺑﻦ اﻟﺴﯿﺮاﻓﯽ‪ ،‬ﻓﻠﻘﻨﻪ اﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﮐﺎن ﻣﺪﯾﺪة و ﻫﻮ ﻗﺎﻋﺪ ﻓﯽ اﻟﺤﻠﻘﮥ‪،‬‬‫ذﮐﺮه ﺑﺸـﯽء ﻣﻦ اﻻـﻋﺮاب ﻋﻠﯽ ﻋـﺎدة اﻟﺘﻌﻠﯿﻢ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ‪ :‬إذا ﻗﻠﻨﺎ رأﯾﺖ ﻋﻤﺮ ﻣﺎ ﻋﻼﻣـﮥ اﻟﻨﺼﺐ ﻓﯽ ﻋﻤﺮ؟ ﻓﻘﺎل اﻟﺮﺿـﯽ‪ :‬ﺑﻐﺾ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻌﺠﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 193‬از ‪225‬‬‫اﻟﺴﯿﺮاﻓﯽ و اﻟﺤﺎﺿﺮون ﻣﻦ ﺣﺪة ذﻫﻨﻪ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ذﮐﺮت ﻫﯿﻬﻨﺎ ﻗﻮل اﻟﻮراق اﻟﺤﻈﯿﺮي ﻓﯿﻤﻦ اﺳﻤﻪ ﻓﺘﺢ و ﻫﻮ ﻣﻠﯿﺢ اﻟﯽ اﻟﻐﺎﯾﮥ‪:‬‬‫ﯾﺎ ﻓﺘﺢ ﯾﺎ اﺷﻬﺮ ﮐﻞ اﻟﻮري ﺑﺎﻟﻠﻮم و اﻟﺨﺴﮥ و اﻟﮑﺬب‬‫ﮐﻢ ﺗـﺪﻋﯽ ﺷـﯿﻌﮥ آل اﻟﻌﺒـﺎ اﺳـﻤﮏ ﯾﻨﺒﺊ ﻋﻦ اﻟﻨﺼﺐ‪ .‬و ﻟﻪ ﮐﺘـﺎب ﻓﯽ »ﻣﺠـﺎز اﻟﻘﺮآن« ﻧـﺎدر‪ ،‬و ﮐﺘـﺎب ﻓﯽ ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬ﻣﺠﺎزات اﻻﺛﺎر‬‫اﻟﻨﺒﻮﯾـﮥ‪ ،‬ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ اﺣـﺎدﯾﺚ‪» ،‬ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺒﯿـﺎن ﻋﻦ ﻣﺠـﺎزات اﻟﻘﺮآن« »ﺳـﯿﺮة واﻟـﺪه اﻟﻄﺎﻫﺮ« »ﺷـﻌﺮ اﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج«‪» ،‬أﺧﺒﺎر ﻗﻀﺎة ﺑﻐـﺪاد و‬‫ﻣﺴﺎﺋﻠﻪ« ﺛﻼث ﻣﺠﻠﺪات‪» ،‬دﯾﻮان ﺷﻌﺮه« ﺛﻼث ﻣﺠﻠﺪات اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﻣﺎﮐﻮﻻ در »اﻻﮐﻤﺎل«‬‫»و ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ ﻣﺎﮐﻮﻻ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻻﻣﯿﺮ ﺳﻌﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﺑﻮ ﻧﺼﺮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬در ﮐﺘﺎب »اﻻﮐﻤﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و أﻣﺎ رﺿـﯽ ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﺮاء و ﮐﺴـﺮ اﻟﻀﺎد و ﺗﺸﺪﯾـﺪ اﻟﯿﺎء ﻓﻬﻮ رﺿـﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻘﯿﻞ‪ ،‬ﯾﺮوي ﻋﻦ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪،‬‬‫روي ﻋﻦ أﻫﻞ اﻟﮑﻮﻓـﮥ‪ ،‬و اﻟﺮﺿـﯽ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ أﺣﻤﺪ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﺑﻦ‬‫ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬وﻟﯽ ﻧﻘﺎﺑﮥ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﯿﻦ ﺑﺒﻐﺪاد ﻗﺒﻞ أﺧﯿﻪ اﻻﮐﺒﺮ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﺎﺿﻼ ﻣﺘﮑﻠﻤﺎ ﺷﺎﻋﺮا ﻣﻠﯿﺢ اﻟﺸﻌﺮ‪ [1] .‬واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ج‬‫‪ 2‬ص ‪379 -374‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﻘﻮل ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫»و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻋﺒﺮ ﺑﺨﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« در وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﻟﺮﺿﯽ ﻧﻘﯿﺐ اﻟﻌﻠﻮﯾﯿﻦ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﺸﯿﻌﯽ اﻟﺸﺎﻋﺮ ﯾﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ أﺷﻌﺮ‬‫ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و اﺑﺘﺪأ ﺑﻨﻈﻢ اﻟﺸﻌﺮ و ﻟﻪ ﻋﺸﺮ ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻔﺮط اﻟﺬﮐﺎء ﻟﻪ دﯾﻮان ﺷﻌﺮ ﻓﯽ أرﺑﻊ ﻣﺠﻠﺪات‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﺣﻀﺮ ﻣﺠﻠﺲ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺴﯿﺮاﻓﯽ‪ ،‬ﻓﺴﺄﻟﻪ ﻣﺎ ﻋﻼﻣﮥ اﻟﻨﺼﺐ ﻓﯽ ﻋﻤﺮ؟‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺑﻐﺾ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻌﺠﺒﻮا ﻣﻦ ﺣﺪة ذﻫﻨﻪ‪ ،‬و ﻣﺎت أﺑﻮه ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ أو ﺑﻌﺪﻫﺎ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻧّﯿﻒ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺴﻌﯿﻦ و أﻣﺎ أﺧﻮه اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ‬‫ﻓﺘﺄﺧﺮ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان«‬‫»و ﻋﻼﻣﻪ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﻟﺮﺿـﯽ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺷﺎﻋﺮ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬راﻓﻀـﯽ ﺟﻠﺪ اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬ﺗﻘﺪم ذﮐﺮ أﺧﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﻋﺎﻟﻤـﺎ و ﺷـﻌﺮه أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﺷـﻌﺮ أﺧﯿﻪ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬و ﺷـﻌﺮ ﻣﺤﻤـﺪ أﺟﻮد‪ ،‬و ﯾﻘـﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻠﻄـﺎﻟﺒﯿﯿﻦ أﺷـﻌﺮ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺸـﻬﻮرا ﺑﺎﻟﺮﻓﺾ‪ ،‬و‬‫ﯾﺤﮑﯽ أﻧﻪ ﺳـﺌﻞ ﻓﯽ ﺻـﻐﺮه ﻋﻦ ﻗﻮﻟﻬﻢ‪ :‬ﺿﺮب زﯾﺪ ﻋﻤﺮ ﻣﺎ ﻋﻼﻣﮥ اﻟﻨﺼﺐ ﻓﯽ ﻋﻤﺮ؟ ﻓﻘﺎل ﻓﯽ اﻟﺤﺎل‪ :‬ﺑﻐﺾ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻌﺠﺒﻮا ﻟﺤﺪة ذﻫﻨﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ‬‫أﺧﺬ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺴﯿﺮاﻓﯽ و ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫و ذﮐﺮ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻋﻦ ﺑﻌﺾ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺎﻻدب أن ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻨﻬﻢ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﻘﻮﻟﻮن‪:‬‬‫ان اﻟﺮﺿـﯽ أﺷـﻌﺮ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﺴـﻤﻊ ذﻟﮏ اﺑﻦ ﻣﺤﻔﻮظ‪ ،‬ﻓﻘﺮر ذﻟﮏ‪ ،‬و ﺑﺮﻫﻦ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺪ وﻟﯽ ﻧﻘﺎﺑﮥ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﯿﻦ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و‬‫ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﻋﻮﺿﺎ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻗﺒﻞ ﻣﻮﺗﻪ ]‪ [1‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ص ‪193‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪299 :‬‬‫و ﻋﺎش اﻟﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ]‪[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 194‬از ‪225‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ اﻟﻮردي در ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ﻓﯽ اﺧﺒﺎر اﻟﺒﺸﺮ‬‫»و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻮارس اﻟﻮردي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ ﻓﯽ أﺧﺒﺎر اﻟﺒﺸـﺮ« در وﻗﺎﯾﻊ ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ و‬‫أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬـﺎ ﺗـﻮﻓﯽ اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﻟﺮﺿـﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑـﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺼـﺎدق ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺒـﺎﻗﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ زﯾﻦ‬‫اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻟا ﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻤﻮﺳﻮي‪ ،‬ذاﮐﺮه ﺷـﯿﺨﻪ اﻟﺴـﯿﺮاﻓﯽ ﯾﻮﻣﺎ و ﻫﻮ ﺻﺒﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬رأﯾﺖ‬‫ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻣـﺎ ﻋﻼﻣـﮥ اﻟﻨﺼﺐ ﻓﯽ ﻋﻤﺮ؟ ﻓﻘـﺎل اﻟﺮﺿـﯽ‪ :‬ﺑﻐﺾ ﻋﻠﯽ‪ ،‬أﺷـﺎر اﻟﯽ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌـﺎص و ﺑﻐﻀﻪ ﻟﻌﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻌﺠﺐ اﻟﺤﺎﺿـﺮون ﻣﻦ ذﻫﻨﻪ‪ ،‬و‬‫ﻣﻮﻟﺪه ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﺑﺒﻐﺪاد‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻟﻮ ﻗﺎل ﺑﺪل ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﺑﻐﺾ ﻋﻠﯽ‪ :‬ﺧﻔﺾ ﻋﻠﯽ ﻟﮑﺎن اﺑﺪع‪ ،‬و ﻫﻮ اﺷﻌﺮ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﮐﺜﺮة ﺷﻌﺮاﺋﻬﻢ اﻟﻤﻔﻠﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﯾﺎ ﺻﺎﺣﺒﯽ ﻗﻔﺎ ﻟﯽ و اﻗﻀﯿﺎ و ﻃﺮي و ﺧﺒﺮ اﻧﯽ ﻋﻦ ﻧﺠﺪ ﺑﺄﺧﺒﺎر‬‫ﻫﻞ روﺿﺖ ﻗﺎﻋﮥ اﻟﻮﻋﺴﺎء أم ﻣﻄﺮت ﺧﻤﯿﻠﮥ اﻟﻄﻠﺢ ذات اﻟﺸﯿﺦ و اﻟﻐﺎر‬‫أم ﻫﻞ اﺑﯿﺖ و دار دون ﮐﺎﻇﻤﮥ داري و ﺳﻤﺎر ذﻟﮏ اﻟﺤﯽ ﺳﻤﺎري‬‫ﺗﻀﻮع ارواح ﻧﺠﺪ ﻣﻦ ﺛﯿﺎﺑﻬﻢ ﻋﻨﺪ اﻟﻘﺪوم ﻟﻘﺮب اﻟﻌﻬﺪ ﺑﺎﻟﺪار‬‫»و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﻣﻌﺮي‪ ،‬در ﻣﺮﺛﯿﻪ ﺷـﺮﯾﻒ أﺑﯽ اﺣﻤـﺪ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﻄﺎﻫﺮ‪ ،‬واﻟـﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ‪ ،‬ﮐﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ذﮐﺮ آن‬‫ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻣﺪح آن ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻗﺼﻮي ﻧﻤﻮده‪ ،‬در ﻣﺪح و ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﺗﮑﺮﯾﻢ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ‪ ،‬و ﺑﺮادر او ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاﻫﻤﺎ ﻫﻢ‬‫ﻏﺮر درد ﺑﻤﺜﻘﺐ ﺑﯿـﺎن ﺳـﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﻬـﺬا ﻧﻘـﻞ ﺟﻤﻠﻪ از اﺷـﻌﺎر آن ﻣﻨـﺎﺳﺐ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﭼـﻮن اﯾﻦ ]‪ [1‬ﻟﺴـﺎن اﻟﻤﯿﺰان ج ‪ 5‬ص ‪ 141‬ط‬‫ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪300 :‬‬‫ﻗﺼـﯿﺪه از ﻣﻐﻠﻘـﺎت اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﻬـﺬا ﺷـﺮح اﺷـﻌﺎر آن ﻫﻢ از ﺷـﺮح دﯾﻮان اﺑﻮ اﻟﻌﻼـء ﮐﻪ ﻣﻮﺳﻮم اﺳﺖ »ﺑﺘﻨﻮﯾﺮ ﺿﻮء اﻟﺴـﻘﻂ« ﻧﻘﻞ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻢ‪ ،‬و‬‫ﺣﺴﺐ اﻗﺘﻀﺎء ﻣﻘﺎم ﺷـﺮح ﺑﻌﺾ اﺷـﻌﺎر از ﺷـﺮح ﺻﺪر اﻻﻓﺎﺿﻞ ﻗﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ﮐﻪ ﻣﻮﺳﻮم اﺳﺖ »ﺑﻀـﺮام اﻟﺴـﻘﻂ« ﻧﯿﺰ ﻧﻘﻞ‬‫ﺧﻮاﻫﻢ ﮐﺮد«‬‫»ﻗﺼﯿﺪه اﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﻣﻌﺮي در ﻣﺪح واﻟﺪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ«‬‫ﻗـﺎل ﻓﯽ اﻟﺘﻨﻮﯾﺮ ]‪ :[1‬و ﻗـﺎل اﯾﻀـﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﺎﻣﻞ اﻟﺜﺎﻧﯽ و اﻟﻘﺎﻓﯿـﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮ ﺑﺒﻐـﺪاد ﯾﺮﺛﯽ اﻟﺸـﺮﯾﻒ أﺑﺎ أﺣﻤـﺪ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺎﻟﻄﺎﻫﺮ‪ ،‬و‬‫ﯾﻌﺰي و ﻟﺪﯾﻪ‪ :‬اﻟﺮﺿﯽ أﺑﺎ اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ أﺑﺎ اﻟﻘﺎﺳﻢ‪:‬‬‫أودي ﻓﻠﯿﺖ اﻟﺤﺎدﺛﺎت ﮐﻔﺎف ﻣﺎل اﻟﻤﺴﯿﻒ و ﻋﻨﺒﺮ اﻟﻤﺴﺘﺎف‬‫ﮐﻔﺎف اﺳﻢ ﻣﻌﺪول ﻣﺒﻨﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺴﺮ ﻣﺜﻞ ﻗﻄﺎم ﺟﻌﻠﻪ اﺳﻤﺎ ﻟﮑﻒ اﻻذي‪ ،‬أي ﻟﯿﺖ اﻟﺤﺎدﺛﺎت ﯾﮑﻒ ﺑﻌﻀﻬﺎ ﺑﻌﻀﺎ‪ ،‬و ﯾﻘﻮم ﺧﯿﺮﻫﺎ ﺑﺸﺮﻫﺎ‪ ،‬و‬‫أﺳـﺎف اﻟﺮﺟـﻞ‪ :‬ذﻫﺐ ﻣﺎﻟﻪ‪ ،‬و اﻻﺳﺘﯿﺎف اﻟﺸﻢ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﻨﯽ أن اﻟﻤﺮﺛﯽ ﮐﺎن ﻣﺎل ﻣﻦ ذﻫﺐ ﻣﺎﻟﻪ‪ ،‬أي ﮐﺎن ﯾﻌﻄﯽ اﻟﻤﺴـﯿﻒ‪ ،‬و ﯾﻮاﺳـﯿﻪ ﺑﺎﻟﻤﺎل‪،‬‬‫ﻓﮑـﺎن ﻫﻮ ﻟﻠﻤﺴـﯿﻒ ﺑﻤﻨﺰﻟـﮥ ﻣـﺎﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻫﻠﮏ ﮐﺎن ﮐﺎﻧﻪ ﻗـﺪ أودي ﻣﺎل اﻟﻤﺴـﯿﻒ‪ ،‬و ﺟﻌﻞ اﻟﻤﺮﺛﯽ أﯾﻀﺎ ﻋﻨﺒﺮ اﻟﻤﺴـﺘﺎف‪ ،‬أي أﻧﻪ ﻧﻔﺎح ﻧﻔﺎع‬‫ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟﻌﻨﺒﺮ‪ ،‬ﻓﺄﻧﻪ ﺑﻄﺒﯿﻌﺘﻪ ﯾﺮﻃﺐ اﻟﺪﻣﺎغ‪ ،‬و ﯾﻌﻄﺮ ﺟﻮﻫﺮه‪ ،‬و ﯾﻘﻮي اﻟﺮوح اﻟﻨﻔﺴﺎﻧﯽ اﻟﺬي ﻓﯽ ]‪ [1‬ﻗﺎل ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن‪ :‬ﺳﻘﻂ اﻟﺰﻧﺪ و ﻫﻮ‬‫دﯾﻮان ﺷـﻌﺮ ﺗﺰﯾـﺪ اﺑﯿﺎﺗﻪ ﻋﻠﯽ ﺛﻼﺛﻪ آﻻف ﺑﯿﺖ ﻻﺑﯽ اﻟﻌﻼء اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻌﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ‪ 449‬ﺗﺴﻊ و أرﺑﻌﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ و ﻟﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺸـﺮح اﻟﻤﺴﻤﯽ »ﺑﻀﻮء اﻟﺴﻘﻂ« اﻟﺬي ﻧﻘﻠﻪ اﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﻼء و ﻫﻮ ﻏﯿﺮ واف ﺑﺎﻟﻤﻘﺼﻮد و ﻻ دال ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻐﺮض اﻟﻤﻄﻠﻮب ﻓﺎﺻـﻠﺤﻪ ﺑﻌﻀﻬﻢ و ﺳﻤﺎه »ﺗﻨﻮﯾﺮ ﺳﻘﻂ اﻟﺰﻧﺪ« اوﻟﻪ‪ :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﺠﺒﺎر اﻟﻌﻠﯽ اﻟﻘﻬﺎر اﻟﺬي ﻗﺎﻣﺖ اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرض‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 195‬از ‪225‬‬‫و ﻣﺎ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ ﻧﯿﺮات اﻟﻌﺒﺮ و اﻻﺛﺎر آﯾﺎت و ﺷﻮاﻫﺪ ﻋﻠﯽ ﺗﻔﺮده ﺑﺎﻟﺮﺑﻮﺑﯿﮥ و ﮐﻤﺎل اﻻﻗﺘﺪار اﻟﺦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪301 :‬‬‫اﻟﺪﻣﺎغ‪ ،‬ﻧﺰل اﻟﻤﺮﺛﯽ ﻣﻨﺰﻟﮥ ﻣﺎل اﻟﻤﺴـﯿﻒ و ﻋﻨﺒﺮ اﻟﻤﺴـﺘﺎف‪ ،‬و اﻟﺘﻘﺪﯾﺮ اودي ﻣﺎل اﻟﻤﺴﯿﻒ و ﻋﻨﺒﺮ اﻟﻤﺴﺘﺎف ﻓﻠﯿﺖ اﻟﺤﺎدﺛﺎت ﮐﻔﺎف‪ ،‬و ﻫﺬا‬‫اﻟﺠﻨﺲ ﯾﺴـﻤﯽ ﺣﺸﻮا ﻟﻠﻮزﯾﻨﺞ‪ ،‬ﻓﺄﻧﻪ ﻗﺪ دﺧﻞ ﺑﯿﻦ اﻟﻔﻌﻞ اﻟﺬي ﻫﻮ اودي‪ ،‬و ﺑﯿﻦ ﻓﺎﻋﻠﻪ اﻟﺬي ﻫﻮ ﻣﺎل اﻟﻤﺴﯿﻒ‪ ،‬و ﻣﺜﻞ ﻫﺬا ﯾﮑﺜﺮ ﻓﯽ اﻟﺸﻌﺮ و‬‫اﻟﮑ ﻼم ‪.‬‬
‫و ﻗﺎل‪ :‬ﺻﺪر اﻻﻓﺎﺿﻞ ﻗﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ﻓﯽ ﺷـﺮﺣﻪ اﻟﻤﺴـﻤﯽ »ﺑﻀـﺮام اﻟﺴﻘﻂ« ﻓﯽ ﺷﺮح ﻫﺬا اﻟﺸﻌﺮ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻫﻠﮏ ﻣﻦ ﮐﺎن ﻣﺜﻞ‬‫اﻟﻤﺎل ﻧﻔﺎﻋﺎ ﻟﻤﻦ ﻫﻠﮏ ﻣﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﻣﺜﻞ اﻟﻌﻄﺮ ﻧﻔﺎﺣﺎ ﻟﻤﻦ اﺷﺘﻢ‪ ،‬ﻓﻠﯿﺖ اﻟﺤﻮادث ﺗﺠﺘﺰي ﺑﻬﻼﮐﻪ‪ ،‬و ﯾﺘﺮﮐﻨﺎ ﺑﻌﺪ ﻫﺬا رأﺳﺎ ﺑﺮأس‪.‬‬‫اﻟﻄﺎﻫﺮ اﻻﺑﺎء و اﻻﺑﻨﺎء و اﻻ ﺛﻮاب و اﻻراب و اﻵﻻف‬‫وﺻﻒ اﻟﻤﺮﺛﯽ و آﺑﺎﺋﻪ و اﺑﻨﺎﺋﻪ ﺑﺰﮐﺎء اﻟﻨﻔﻮس و ﻧﺰاﻫـﮥ اﻻﺧﻼق‪ ،‬و اﻧﻬﻢ ﻟﻢ ﯾﺘـﺪﻧﺴﻮا ﺑﺮذاﺋﻠﻬﺎ‪ ،‬و أراد ﺑﺎﻻراب ﺟﻤﻊ اﻻرب و ﻫﯽ ﻟا ﺤﺎﺟـﮥ‪،‬‬‫أي أﻧﻪ ﮐـﺎن ﻻـ ﯾﺨﻄﺮ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﻣﻦ اﻟﺤﺎﺟـﺎت و اﻻﻣـﺎﻧﯽ‪ ،‬اﻻـ ﻣـﺎ ﮐـﺎن ﻣﺴﺘﺤﺴـﻨﺎ دﯾﻨـﺎ و ﻣﺮوة‪ ،‬ﻏﯿﺮ ﻣﻨﻄﻮ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻫﻮ ﺳـﺒﺐ اﻻﺛﻢ‪ ،‬و أراد‬‫ﺑﺎﻻﻻف ﻣﻦ ﯾﺄﻟﻔﻪ ﻣﻦ اﻻﺻﺤﺎب و اﻻﺗﺒﺎع‪ ،‬ﻗﺎﺿﯿﺎ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺑﺎﻟﺰﮐﺎة و اﻟﻄﻬﺎرة‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻـﺪر اﻻﻓﺎﺿﻞ ﻓﯽ ﺿـﺮام اﻟﺴـﻘﻂ‪ :‬اﻻراب ﺟﻤﻊ ارب و ﻫﯽ اﻟﺤﺎﺟﮥ‪ ،‬و اﺷـﺘﻘﺎﻗﻪ ﻣﻦ اﻻرﺑﮥ و ﻫﯽ اﻟﻌﻘﺪة‪ ،‬ﻻن اﻟﺤﺎﺟﮥ ﺗﻠﺰم ﺻﺎﺣﺒﻬﺎ‬‫ﻓﮑﺎﻧﻬﺎ ﺗﻌﻘـﺪ‪ ،‬و ﯾﺸـﻬﺪ ﻟﻪ ﺗﺴـﻤﯿﺘﻬﺎ ﺣﺎﺟﮥ‪ ،‬إذ ﻫﯽ ﻣﻦ اﻟﺤﺎج ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﺸﻮك‪ ،‬ﻻن اﻟﺸﻮك ﯾﺜﺒﺖ ﺑﮑﻞ ﻣﺎ ﯾﻠﻘﺎه‪ ،‬و ﻣﻌﻨﯽ ﻃﻬﺎرة ﺣﺎﺟﺎﺗﻪ أﻧﻪ‬‫ﻻ ﯾﻄﻠﺐ ﻣﻦ اﻟﺤﻮاﺋﺞ اﻻ اﻟﻤﺴﺘﺤﺴﻨﺎت‪.‬‬‫رﻏﺖ اﻟﺮﻋﻮد و ﺗﻠﮏ ﻫﺪة واﺟﺐ ﺟﺒﻞ ﻫﻮي ﻣﻦ آل ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﻤﺮﺛﯽ ﻟﯿﻠـﮥ ﮐﺎﻧﺖ اﻟﺴـﻤﺎء ﺗﺮﻋـﺪ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و اﻻﺻﻞ ﻓﯽ اﻟﺮﻋﺎء ﺻﻮت اﻻﺑﻞ‪ ،‬و ﻫﯽ اﻧﻤﺎ ﺗﺮﻏﻮ ﻋﻨﺪ ﻣﮑﺮوه ﯾﺼـﯿﺒﻬﺎ‪ ،‬ادﻋﯽ أن رﻏﺎء‬‫اﻟﺮﻋﻮد ﻟﻢ ﯾﮑﻦ رﻋﺪا و اﻧﻤﺎ ﻫﻮ ﺣﺴﯿﺲ ﺟﺒﻞ اﻧﻬﺪ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف ﺑﻦ ﻗﺼﯽ ﺑﻦ ﮐﻼب‪ ،‬و اﻟﻮاﺟﺐ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪302 :‬‬‫اﻟﻬﺎﻟﮏ‪ ،‬و ﺟﺒﻞ إذا رﻓﻌﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﺧﺒﺮ ﻣﺒﺘﺪأ ﻣﺤﺬوف‪ ،‬و إذا ﺧﻔﻀﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﺑﺪل ﻣﻦ واﺟﺐ‪ ،‬ﺷﺒﻪ اﻟﻤﺮﺛﯽ ﻓﯽ ﻋﻈﻢ ﺷﺄﻧﻪ و ﮐﻮﻧﻪ ﻣﻠﺠﺄ و ﻣﻼذا‬‫ﺑﺎﻟﺠﺒﻞ‪ ،‬و ﺟﻌﻞ ﻫﻼﮐﻪ اﻧﺪﮐﺎﮐﺎ ﻓﯽ اﻟﺠﺒﻞ‪ ،‬و رﻏﺎء اﻟﺮﻋﻮد ﺻﻮت ذﻟﮏ اﻻﻧﺪﮐﺎك‪.‬‬‫ﺑﺨﻠﺖ ﻓﻠﻤﺎ ﮐﺎن ﻟﯿﻠﮥ ﻓﻘﺪه ﺳﻤﺢ اﻟﻐﻤﺎم ﺑﺪﻣﻌﻪ اﻟﺬراف‬‫أي ﮐﺎﻧﺖ اﻻﻣﻄﺎر ﻗـﺪ ﻗﻠﺖ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻗﺤﻄﺖ اﻟﺒﻼد‪ ،‬أي أن اﻟﺴـﺤﺐ ﮐﺎﻧﺖ ﺑﺨﯿﻠﮥ ﺑﺎﻻﻣﻄﺎر‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﻤﺮﺛﯽ ﺑﮑﺖ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و‬‫ﺟﺎدت ﺑﺎﻻﻣﻄﺎر‪ ،‬ﻓﻬﯽ دﻣﻮع اﻟﺴﺤﺎب اﻟﺬارﻓﮥ اﻟﻤﻨﺼﺒﮥ ﻟﻔﻘﺪه أﺳﻔﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫و ﯾﻘﺎل ان اﻟﺒﺤﺮ ﻏﺎض و اﻧﻬﺎ ﺳﺘﻌﻮد ﺳﯿﻔﺎ ﻟﺠﮥ اﻟﺮﺟﺎف‬‫اﻟﺴـﯿﻒ‪ :‬ﺷﺎﻃﯽ اﻟﺒﺤﺮ‪ ،‬و اﻟﻠﺠﮥ‪ :‬ﻣﻌﻈﻢ ﻣﺎء اﻟﺒﺤﺮ‪ ،‬و اﻟﺮﺟﺎف ﻣﻦ ﻧﻌﻮت اﻟﺒﺤﺮ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﺰﺑﻌﺮي‪ :‬ﺣﺘﯽ ﺗﻐﯿﺐ اﻟﺸـﻤﺲ ﻓﯽ اﻟﺮﺟﺎف‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫»و اﻧﻬﺎ« اﻟﻀـﻤﯿﺮ ﻓﯿﻪ ﺿـﻤﯿﺮ اﻻﻣﺮ و اﻟﺸﺄن‪ ،‬و اﻧﻤﺎ أﻧّﺚ اﻟﻀـﻤﯿﺮ إرادة اﻟﺨﻄﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻗﺎل‪» :‬و أﻧﻪ« ﮐﺎن ﺟﺎﺋﺰا ﻋﻠﯽ ﺗﻘـﺪﯾﺮ »و ان اﻻﻣﺮ و اﻟﺸﺄن‬‫ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ» :‬ﻓِﺈﱠﻧﻬﺎ ﻻ َﺗْﻌَﻤﯽ‬‫]‪ [1‬اﻻﺑﺼﺎر« أي ﻟﻌﻈﻢ ﻫﺬه اﻟﺤﺎدﺛﻪ اﺳﺘﺸﻌﺮ اﻟﻨﺎس أﻧﻪ ﻗﺪ ﻏﺎض اﻟﺒﺤﺮ‪ ،‬و ان ﻣﻌﻈﻢ ﻣﺎء اﻟﺒﺤﺮ ﺳﯿﻌﻮد ﯾﺒﺴﺎ ﮐﺸﺎﻃﺊ اﻟﺒﺤﺮ‪.‬‬‫و ﯾﺤﻖ ﻓﯽ رزء اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺗﻐّﯿﺮ ال ﺣﺮﺳﯿﻦ ﺑﻠﻪ اﻟﺪر ﻓﯽ اﻻﺻﺪاف‬‫اﻟﺤﺮﺳﺎن‪ :‬اﻟﻠﯿﻞ و اﻟﻨﻬﺎر‪ ،‬و اﻟﺤﺮس أﯾﻀﺎ اﻟﺪﻫﺮ‪ ،‬و ﺑﻠﻪ ﺑﻤﻌﻨﯽ دع و ﮐﻒ‪ ،‬إذا اﻧﺘﺼﺐ ﻣﺎ ﺑﻌﺪه ﮐﺎن اﺳﻤﺎ ﻟﻠﻔﻌﻞ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﺗﻘﺪﯾﺮ دع اﻟﺪر‪ ،‬و إذا‬‫ﮐﺴـﺮ ﻣﺎ ﺑﻌﺪه ﮐﺎن ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﻣﺼﺪر أﺿـﯿﻒ اﻟﯽ اﻟﻤﻔﻌﻮل‪ ،‬أي ان ﻣﺼﺎب اﻟﻤﺮﺛﯽ ﻗﺪ أﺛﺮ ﻓﯽ اﻟﺰﻣﺎن‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺗﻐﯿﺮ اﻟﻠﯿﻞ و اﻟﻨﻬﺎر ﺑﻤﻮﺗﻪ‪ ،‬و ﻫﮑﺬا‬‫ﯾﻨﺒﻐﯽ أن ﯾﮑﻮن‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﻌﺠﺐ ﻣﻦ ﺗﺄﺛﺮ اﻟـﺪر ﻓﯽ اﻻﺻـﺪاف ﺑﻤﺼﺎﺑﻪ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﺧﺺ اﻟـﺪر ﺑﺎﻟـﺬﮐﺮ ﻻن ﻣﻌـﺪﻧﻪ اﻟﺒﺤﺮ‪ ،‬و ﻗـﺪ ادﻋﯽ أن ﻟا ﺒﺤﺮ ﻗﺪ‬‫ﻏﺎض ﺑﻤﻮﺗﻪ‪ ،‬و إذا ﻏﺎض اﻟﺒﺤﺮ‪ ،‬اﻧﻘﻄﻌﺖ ﻣﺎدة اﻟﺪر ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﯿﺘﻐﯿﺮ ﻻ ﻣﺤﺎﻟﮥ‪ [1] .‬ﺳﻮرة اﻟﺤﺞ‪46 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 196‬از ‪225‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪303 :‬‬‫و ﻗﺎل ﺻـﺪر اﻻﻓﺎﺿﻞ ﻓﯽ »ﺿـﺮام اﻟﺴـﻘﻂ«‪ :‬ﻋﻨﯽ ﺑﺎﻟﺤﺮﺳـﯿﻦ اﻟﻠﯿﻞ و اﻟﻨﻬﺎر‪ ،‬و ﻫـﺬا ﻣﻦ ﻗﻮﻟﮏ‪ :‬ﻣﻀـﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺣﺮس ﻣﻦ اﻟﺪﻫﺮ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬رزﯾﺘﻪ‬‫ﺗﻘﺘﻀﯽ أن ﯾﺘﻐﯿﺮ اﻟﻌﺎﻟﻢ ﺑﺠﻤﯿﻊ اﻻﻃﺮاف‪ ،‬ﻓﺪع ﺗﻐﯿﺮ اﻟﺪرر ﻓﯽ اﻻﺻﺪاف‪ ،‬ﻓﺬاك ﺗﻐﯿﺮ ﯾﺴﯿﺮ ﻏﯿﺮ ﻓﺎﺣﺶ‪ ،‬و اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻣﻊ اﻟﺤﺮﺳﯿﻦ ﺗﺴﺠﯿﻊ‪.‬‬‫ذﻫﺐ اﻟﺬي ﻏﺪت اﻟﺬواﺑﻞ ﺑﻌﺪه رﻋﺶ اﻟﻤﺘﻮن ﮐﻠﯿﻠﮥ اﻻﻃﺮاف‬‫أي أﻧﻪ ﮐـﺎن ﺻـﺎﺣﺐ ﺣﺮوب‪ ،‬ﻓﻠﻤـﺎ ﻣﻀـﯽ ﻇﻬﺮ اﻻرﺗﻌـﺎش و اﻻﺿـﻄﺮاب ﻓﯽ أوﺳـﺎط اﻟﺮﻣـﺎح ﺟﺰﻋـﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﮐﻠّﺖ أﻃﺮاﻓﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﺗﺆﺛﺮ ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﻄﻌﻮن‪ ،‬أي ان اﻟﺤﺰن ﻋﻠﯿﻪ أﺛﺮ ﻓﯽ اﻟﺴﻼح و أﺿﻌﻔﻪ ﻋﻦ اﻟﻌﻤﻞ‪ ،‬إذا اﻧﻤﺎ ﮐﺎن ﺗﻘﻮي ﺑﻪ‪.‬‬‫و ﺗﻌﻄﻔﺖ ﻟﻌﺐ اﻟﺼﻼل ﻣﻦ اﻻﺳﯽ ﻓﺎﻟﺰج ﻋﻨﺪ اﻟﻠﻬﺬم اﻟﺮﻋﺎف‬‫اﻟﺼـﻼل ﺟﻤﻊ اﻟﺼـﻞ و ﻫﯽ اﻟﺤﯿـﮥ‪ ،‬و اﻟﻠﻬـﺬم‪ :‬اﻟﺴـﻨﺎن اﻟﻤﺎﺿـﯽ‪ ،‬أي ﺗﻌّﻄﻔﺖ اﻟﺮﻣﺎح ﻣﻦ اﻟﺤﺰن‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺗﻨﻌﻄﻒ اﻟﺤﯿﺎت و ﺗﺘﻠﻮي إذا ﻟﻌﺒﺖ‪،‬‬‫ﺣﺘﯽ ﺗﺠﻤﻊ رءوﺳـﻬﺎ اﻟﯽ أذﻧﺎﺑﻬـﺎ‪ ،‬أي ﺻـﺎرت اﻟﺮﻣـﺎح ﺗﺘـﺄود ﻣﻦ اﻟﺤﺰن‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺗﺠﻤﻊ أﺳـﻨﺘﻬﺎ و زﺟﺎﺟﻬﺎ و اﻧﺘﺼﺐ ﻟﻌﺐ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺼـﺪر‪ ،‬و‬‫ذﻟﮏ أن اﻟﺘﻌﻄﻒ ﻻزم ﻟﻌﺐ اﻟﺼﻼل‪ ،‬أي ﺗﻌﻄﻔﺖ اﻟﺮﻣﺎح ﺗﻌﻄﻒ اﻟﺼﻼل إذا ﻟﻌﺒﺖ‪.‬‬‫و ﺗﯿﻘﻨﺖ أﺑﻄﺎﻟﻬـﺎ ﻣّﻤﺎ رأت أن ﻻ ﺗﻘّﻮﻣﻬﺎ ﺑﻐﻤﺰ ﺛﻘﺎت‪ .‬اﻟﺜﻘﺎف ﻋﻮد ﺗﻘﻮم ﺑﻪ اﻟﺮﻣﺎح‪ ،‬أي ﻟﻤﺎ ﺗﻌﻮﺟﺖ اﻟﺮﻣﺎح ﺣﺰﻧﺎ‪ ،‬أﯾﻘﻨﺖ اﻻﺑﻄﺎل ﻟا ﺤﺎﻣﻠﻮن‬‫ﻟﻬﺎ اﻟﯿﺄس ﻋﻦ ﺗﻘﻮﯾﻤﻬﺎ ﺑﻤﻌﺎﻟﺠﮥ اﻟﺘﺜﻘﯿﻒ‪ ،‬أي اﻧﻬﺎ ﺗﺄودت أﺳﻔﺎ ﺑﺤﯿﺚ ﻻ ﻣﻄﻤﻊ ﻓﯽ ﺗﻘﻮﯾﻤﻬﺎ ﺑﺎﻟﻐﻤﺰ ﺑﺎﻟﺜﻘﺎف‪.‬‬‫ﺷﻐﻞ اﻟﻔﻮارس ﺑّﺜﻬﺎ و ﺳﯿﻮﻓﻬﺎ ﺗﺤﺖ اﻟﻘﻮاﺋﻢ ﺟّﻤﮥ اﻟﺘﺮﺟﺎف‬‫اﻟﺘﺮﺟـﺎف و اﻟﺮﺟﻔـﺎن‪ :‬اﻟﺮﻋـﺪة‪ ،‬أي ان اﻟﻔﻮارس ﺷـﻐﻠﻬﻢ ﺑﺜﻬﻢ و ﺣﺰﻧﻬﻢ ﻋﻦ ﺗﺜﻘﯿﻒ رﻣﺎﺣﻬﻢ‪ ،‬ﻓﯽ ﺣﺎﻟـﮥ ﺻﺎرت اﻟﺴـﯿﻮف ﺗﺮﻋـﺪ و ﺗﺮﺟﻒ‬‫ﺗﺤﺖ ﻗﻮاﺋﻤﻬﺎ‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﻫﺎﻟﻬﺎ ﻣﻦ رزء اﻟﻤﻮﻟﯽ‪ ،‬أي ﻧﺰل ﺑﺎﻟﻔﻮارس ﻣﻦ اﻟﺤﺰن ﻣﺎ ﺷﻐﻠﻬﻢ ﻋﻦ أود اﻟﺮﻣﺎح‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪304 :‬‬‫و اﻟﻮاو ﻓﯽ و ﺳﯿﻮﻓﻬﺎ ﻟﻠﺤﺎل‪.‬‬‫ﻟﻮ أﻧﻬﻢ ﻧﮑﺒﻮا اﻟﻐﻤﻮد ﻟﻬﺎﻟﻬﻢ ﮐﻤﺪ اﻟﻈﺒﯽ و ﺗﻔﻠﻞ اﻻﺳﯿﺎف‬‫ﻧﮑﺐ اﻟﻐﻤﺪ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬إذا ﻗﻠﺒﻪ ﻟﯿﺨﺮج ﻣﺎ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و اﻟﮑﻤﺪ ﺗﻐﯿﺮ اﻟﻠﻮن ﻣﻦ اﻟﺤﺰن‪ ،‬و اﻟﻈﺒﯽ ﺑﻀﻢ اﻟﻈﺎء و ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎء ﺟﻤﻊ اﻟﻈﺒﮥ‪ ،‬و ﻫﯽ ﺣﺪ اﻟﺴـﯿﻒ‬‫او اﻟﺴـﻨﺎن‪ ،‬و ﺗﻔﻠﻞ اﻟﺴـﯿﻮف ﺗﮑـّﺴ ﺮ ﻣﻀﺎرﺑﻬﺎ‪ ،‬أي ﻟﻮ ﻗﻠﺐ اﻟﻔﻮارس ﻏﻤﻮد ﺳﯿﻮﻓﻬﻢ‪ ،‬و ﻧﻈﺮوا إﻟﯿﻬﺎ ﻻﻓﺰﻋﻬﻢ ﺗﻐﯿﺮ أﻟﻮان اﻟﻈﺒﯽ‪ ،‬ﻣﻦ اﻟﺤﺰن و‬‫ﺗﮑّﺴﺮ ﻣﻀﺎرﺑﻬﺎ‪.‬‬‫ﻃﺎر اﻟﻨﻮاﻋﺐ ﯾﻮم ﻓﺎد ﻧﻮاﻋﯿﺎ ﻓﻨﺪﺑﻨﻪ ﻟﻤﻮاﻓﻖ و ﻣﻨﺎف‬‫اﻟﻨﻮاﻋﺐ‪ :‬اﻟﻐﺮﺑـﺎن‪ ،‬ﯾﻘـﺎل‪ :‬ﻧﻌﺐ اﻟﻐﺮاب ﯾﻨﻌﺐ ﻧﻌﺒﺎ إذا ﺻﺎح‪ ،‬و ﻓﺎد ﯾﻔﯿـﺪ و ﯾﻔﻮد إذا ﻣﺎت‪ ،‬أي ﻟﻤﺎ ﻣﺎت اﻟﻤﺮﺛﯽ ﻧﻌﺘﻪ اﻟﻐﺮﺑﺎن ﺑﻨﻌﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﺑﮑﺖ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﻧـﺪﺑﺘﻪ ﻟﮑﻞ ﻣﻮاﻓﻖ ﻟﻪ ﻓﯽ دﯾﻨﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﺎف ﯾﻨﺎﻓﯿﻪ أي ﯾﺨﺎﻟﻔﻪ ﻓﯽ دﯾﻨﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻌﺘﻪ اﻻﻏﺮﺑـﮥ ﻟﻠﻨﺎس ﮐﺎﻓـﮥ ﻣﺴـﻠﻤﻬﻢ و ﮐﺎﻓﺮﻫﻢ‪ ،‬ﻻﻧﻬﻢ و ان‬‫اﺧﺘﻠﻔﻮا ﻓﯽ اﻟﻤﻠﻞ ﻣﺠﻤﻌﻮن ﻋﻠﯽ ﻓﻀﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﺪر اﻻﻓﺎﺿﻞ ﻓﯽ »ﺿﺮام اﻟﺴﻘﻂ«‪ :‬ﻓﺎد ﯾﻔﻮد و ﯾﻔﯿﺪ إذا ﻣﺎت‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ان اﻻﻏﺮﺑﮥ ﻗﺪ ﻧﻌﺘﻪ ﻟﻼﺻﺪﻗﺎء و اﻻﻋﺪاء‪ ،‬ﯾﺮﯾﺪ أن اﻟﺼﺪﯾﻖ و اﻟﻌﺪو ﮐﺎﻧﺎ ﻣﺘﻔﻘﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﺎﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﯿﺎء‪ ،‬و اﻟﻨﻮاﻋﺐ ﻣﻊ اﻟﻨﻮاﻋﯽ ﺗﺠﻨﯿﺲ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﺑﻌﺪ ﻋﺪة أﺷﻌﺎر‪:‬‬‫ان زاره اﻟﻤﻮﺗﯽ ﮐﺴﺎﻫﻢ ﻓﯽ اﻟﺒﻠﯽ أﮐﻔﺎن أﺑﻠﺞ ﻣﮑﺮم اﻻﺿﯿﺎف‬‫اﻻﺑﻠـﺞ‪ :‬اﻟﻮاﺿـﺢ‪ ،‬و ﯾﺮاد ﺑﻪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟـﺬي ﯾﺴـﺘﻨﯿﺮ وﺟﻬﻪ ﺑﺸـﺮا‪ ،‬و ﻫـﻮ ﻋﻨـﻮان اﻟﮑﺮم‪ ،‬أي اﻧﻪ ﻣﺠﺒـﻮل ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻮد و اﻟﮑﺮم‪ ،‬ﻻـ ﺗﺰاﯾﻠﻪ ﻏﺮﯾﺰة‬‫اﻟﺠﻮد‪ ،‬ﻓﻠﻮ زاره اﻟﻤﻮﺗﯽ ﻓﯽ ﻗﺒﺮه ﺑﻌﺪ اﻟﺒﻠﯽ آﺛﺮﻫﻢ ﺑﺎﮐﻔﺎﻧﻪ‪ ،‬وﻓﺎءا ﺑﮑﺮم ﻃﺒﻌﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺻـﺪر اﻻﻓﺎﺿﻞ ﻓﯽ »ﺿـﺮام اﻟﺴـﻘﻂ«‪ :‬اﻻﺑﻠـﺞ‪ :‬اﻟﻮاﺿﺢ‪ ،‬و ﻣﻌﻨﺎه أن اﻟﻤﯿﺖ ﮐﺮﯾﻢ‪ ،‬ﻓﺎن زاره اﻟﻤﻮﺗﯽ ﻓﯽ ﻗﺒﺮه‪ ،‬ﻓﻔﯽ ﻗﺪرة اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ أن‬‫ﯾﻘﻀﯽ ﻟﻪ أن ﯾﮑﺴﻮﻫﻢ أﮐﻔﺎﻧﺎ ﺟﺪدا ﻋﻮﺿﺎ ﻣﻦ اﻻﮐﻔﺎن اﻟﺒﺎﻟﯿﮥ‪ ،‬ﻓﺎن ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬ﺟﺎز أن ﯾﺨﻠﻊ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﮐﻔﻨﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 197‬از ‪225‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪305 :‬‬‫و اﻟﱠﻠﻪ ان ﯾﺨﻠﻊ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺣﻠﮥ ﯾﺒﻌﺚ إﻟﯿﻪ ﺑﻤﺜﻠﻬﺎ أﺿﻌﺎف‬‫أي و إذا أﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻟﻤﻮﺗﯽ ﺑﮑﺮاﻣﮥ‪ ،‬ﺧﺼﺼﻪ ﻣﻦ ﺑﯿﻨﻬﻢ ﺑﺄﺿﻌﺎف ﻣﺎ أﮐﺮﻣﻬﻢ ﺑﻪ‪ ،‬و ﺣﺒﺎه ﺑﻤﺎ ﯾﻘﺘﻀﯿﻪ ﻗﺪره‪.‬‬‫ﻧﺒﺬت ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ اﻟﺠﻨﺎن و اﻧﻤﺎ رﺿﻮان ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ ﻟﻼﺗﺤﺎف‬‫أي أﻟﻘﯿﺖ إﻟﯿﻪ ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ اﻟﺠﻨﺎن‪ ،‬ﻣﺤﮑﻤﺎ ﻓﯽ ﺧﺰاﺋﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﺧﺎزن اﻟﺠﻨﮥ رﺿﻮان ﮐﺎﻟﻤﻄﯿﻊ ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ‪ ،‬ﯾﺘﺤﻔﻪ ﺑﻤﺎ ﯾﺮﯾﺪ ﻣﻦ ﻃﺮف اﻟﺠﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﺪر اﻻﻓﺎﺿﻞ ﻓﯽ »ﺿـﺮام اﻟﺴـﻘﻂ«‪ :‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻧﺒﺬت اﻟﺸـﯽء أﻧﺒﺬه‪ ،‬إذا أﻟﻘﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﯾﺪك‪ ،‬ﯾﺮﯾﺪ ﻧﺒﺬت ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ اﻟﺠﻨﺎن ﻟﯿﻔﺘﺢ ﻟﻪ اﻟﺠﻨﺎن‪ ،‬و‬‫ﻣﻌﻨﯽ اﻟﻤﺼﺮاع اﻻﺧﯿﺮ أن رﺿﻮان ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ ﮐﺎﻟﻤﻄﯿﻊ ﺑﺘﺤﻔﮥ ﻣﻦ ﻃﺮاﺋﻒ اﻟﺠﻨﮥ ﺑﻤﺎ ﯾﺮﯾﺪ‪.‬‬‫اﻟﺮﮐﺐ اﺛﺮك آﺟﻤﻮن ﻟﺰادﻫﻢ و اﻟﻠﻬﺞ ﺻﺎدﻓﮥ ﻋﻦ اﻻﺧﻼف‬‫أﺟﻢ اﻟﻄﻌﺎم إذا ﮐﺮﻫﻪ‪ ،‬و اﻟﻠّﻬـﺞ ﺟﻤﻊ ﻻﻫـﺞ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻔﺼـﯿﻞ اﻟـﺬي ﯾﻠﻬﺞ ﺑﺎﻟﺮﺿﺎع و ﯾﺤﺮص ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬أي ان اﻟﺮﮐﺐ ﮐﺮﻫﻮا اﻟﻄﻌﺎم‪ ،‬و اﻣﺘﻨﻌﻮا‬‫ﻋﻦ أﮐﻠﻪ‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﻧﺎﻟﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺤﺰن ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻟﺮزﯾـﮥ‪ ،‬و ﮐـﺬﻟﮏ اﻟﻔﺼﺎل اﻟﻠﻬﺞ‪ ،‬ﻗﺪ اﻋﺮﺿﺖ ﻋﻦ أﺧﻼف أﻣﻬﺎﺗﻬﺎ‪ ،‬و ﺗﺮﮐﺖ اﻟﺮﺿﺎع ﺗﺄﺛﺮا ﺑﻬﺬا‬‫اﻟﺮزء اﻟﺠﻠﯿﻞ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋّﻢ أﺛﺮ ﻣﺼﺎﺑﻪ ﻓﯽ اﻻﻧﺴﺎن و اﻟﺤﯿﻮان‪.‬‬‫و اﻻن أﻟﻘﯽ ﻟا ﻤﺠﺪ أﺧﻤﺺ رﺟﻠﻪ ﻟﻢ ﯾﻘﺘﻨﻊ ﺟﺰﻋﺎ ﺑﻤﺸﯿﮥ ﺣﺎف‬‫أي ﻟﺠﻼﻟـﮥ ﻫـﺬا اﻟﻤﺼـﺎب ﻟﻢ ﯾﺮض اﻟﻤﺠـﺪ ﺑـﺄن ﯾﻤﺸـﯽ ﺣﺎﻓﯿﺎ ﺑﻼ ﻧﻌﻞ‪ ،‬ﺑﻞ أﻟﻘﯽ أﺧﻤﺼﻪ أي أﺳـﻔﻞ ﻗـﺪﻣﻪ‪ ،‬و ﻣﺸـﯽ ﺑﻼ أﺧﻤﺺ ﺟﺰﻋﺎ و‬‫اﺳﺘﻔﻈﺎﻋﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﺪر اﻻﻓﺎﺿﻞ ﻓﯽ »ﺿﺮام اﻟﺴﻘﻂ«‪ :‬اﻟﻌﺎدة ﺟﺎرﯾﮥ ﺑﺨﻠﻊ اﻟﻨﻌﺎل ﻓﯽ اﻟﻤﺼﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻓﯿﻘﻮل‪ :‬ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻤﺼﯿﺒﮥ ﻟﻢ ﯾﻘﻨﻊ اﻟﻤﺠﺪ ﺑﺨﻠﻊ ﻧﻌﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ‬‫أﻟﻘﯽ أﺧﻤﺺ رﺟﻠﯿﻪ‪.‬‬‫ﺗﮑﺒﯿﺮﺗﺎن ﺣﯿﺎل ﻗﺒﺮك ﻟﻠﻔﺘﯽ ﻣﺤﺴﻮﺑﺘﺎن ﺑﻌﻤﺮة و ﻃﻮاف ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪306 :‬‬‫ﯾﺼﻔﻪ ﺑﺎﻟﻔﻀﯿﻠﮥ و اﻟﺘﻘﺪم ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و أن ﻟﺰﯾﺎرة ﻗﺒﺮه ﻣﻦ اﻟﻔﻀﯿﻠﮥ ﻣﺎ ﻟﻠﻌﻤﺮة و اﻟﻄﻮاف ﺑﺎﻟﺒﯿﺖ اﻟﺤﺮام‪.‬‬‫ﻟﻮ ﺗﻘﺪر اﻟﺨﯿﻞ اﻟﺘﯽ ذاﯾﻠﺘﻬﺎ أﻧﺤﺖ ﺑﺄﯾﺪﯾﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﻋﺮاف‬‫ﻋﺎدة اﻟﻤﺼﺎب أن ﯾﻀﻊ ﯾـﺪﯾﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺮأس و ﯾﻀـﺮﺑﻪ ﺑﻬﻤﺎ‪ ،‬أي ﻟﻮ ﻗـﺪرت ﺧﯿﻠﮏ اﻟﺘﯽ ﻓﺎرﻗﺘﻬﺎ أن ﺗﻀﻊ أﯾﺪﯾﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﻮﺿﻊ اﻻﻋﺮاف اﻇﻬﺎرا‬‫ﻟﻠﺠﺰع ﻟﻔﻌﻠﺖ‪ ،‬و ﯾﺠﻮز أن ﯾﺮاد ﺑﻪ أن اﻟﻔﺎرس إذا ﻫﻠﮏ ﻗﻄﻊ ﺷﻌﺮ ذﻧﺐ ﻓﺮﺳﻪ‪ ،‬و ﺟّﺰ ﻋﺮﻓﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻟﻮ أﻣﮑﻦ ﺧﯿﻠﮏ أن ﺗﺠﺰ أﻋﺮاﻓﻬﺎ ﺑﺄﯾﺪﯾﻬﺎ ﻻ ﻧﺤﺖ ﺑﺄﯾﺪﯾﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﻋﺮاف ﻟﺘﺰﯾﻠﻬﺎ ﺟﺰﻋﺎ‪.‬‬‫ﻓﺎرﻗﺖ دﻫﺮك ﺳﺎﺧﻄﺎ أﻓﻌﺎﻟﻪ و ﻫﻮ اﻟﺠﺪﯾﺮ ﺑﻘﻠﮥ اﻻﻧﺼﺎف‬‫أي ﻟﻢ ﺗﺮض أﻓﻌﺎل اﻟﺪﻫﺮ‪ ،‬و ﺳﺨﻄﺘﻪ ﻓﻔﺎرﻗﺘﻪ‪ ،‬و ﺷﯿﻤﮥ اﻟﺪﻫﺮ ﻗﻠﮥ اﻻﻧﺼﺎف‪ ،‬و أن ﻻ ﯾﻌﺪل ﻓﯽ اﻟﻘﻀﯿﮥ‪ ،‬و اﻻﻧﺼﺎف ﻫﻮ اﻟﻌﺪل‪.‬‬‫و ﻟﻘﯿﺖ رﺑﮏ ﻓﺎﺳﺘﺮد ﻟﮏ اﻟﻬﺪي ﻣﺎ ﻧﺎﻟﺖ اﻻﯾﺎم ﺑﺎﻻﻗﻼف‬‫أي ﻟﻘﯿﺖ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻌـﺪ ان ﻓﺎرﻗﺖ اﻟـﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﺮﺟﻊ ﻫـﺪﯾﮏ اﻟﺼﺎﻟﺢ ﻣﺎ اﺧﺬﺗﻪ اﻻﯾﺎم ﻣﻨﮏ و اﺗﻠﻔﺘﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻟﻤﺎ ﻧﺎﻟﺖ اﻻﯾﺎم ﻣﻦ ﺣﯿﺎﺗﮏ و‬‫ﺷﺒﺎﺑـﮏ‪ ،‬رد ﺣﺴﻦ ﺳـﻤﺘﮏ ﻓﯽ اﻵﺧﺮة ﺣﯿﺎة ﻫﯽ اﻋﻠﯽ ﻣﻦ اﻟﺤﯿﺎة اﻟﻔﺎﻧﯿـﮥ‪ ،‬و اﺣﯿﺎك ﻓﯽ ﺟﻮار اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺣﯿﺎة ﻃﯿﺒـﮥ‪ ،‬و ﻗـﺪ وﻋـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻬﺪي ﻃﯿﺐ اﻟﺤﯿﺎة ﻓﯽ اﻟﻌﻘﺒﯽ ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ» :‬ﻓَﻠﻨُْﺤﯿَِﯿﱠﻨُﻪ َﺣﯿﺎًة َﻃﱢﯿَﺒًﮥ«‬‫‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﺪر اﻻﻓﺎﺿﻞ ﻓﯽ »ﺿﺮام اﻟﺴﻘﻂ«‪ :‬اﺳﺘﺮﺟﻌﺖ ﺑﺘﻘﺎك ﺷﺒﯿﺒﺘﮏ ﮐﺎﻧّﻪ ﻟﻤﺎ ﻟﻘﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ رد ﻋﻠﯿﻪ ﺣﯿﺎﺗﻪ و ﺷﺒﺎﺑﻪ‪.‬‬‫و ﺳﻘﺎك أﻣﻮاه اﻟﺤﯿﺎة ﻣﺨﻠﺪا و ﮐﺴﺎك ﺷﺮخ ﺷﺒﺎﺑﮏ اﻻﻓﻮاف‬‫ﯾﻘﺎل‪ :‬ﺑﺮد ﻣﻔﻮف إذا ﮐﺎن ﻓﯿﻪ ﺧﻄﻮط ﺑﯿﺾ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺄﺧﻮذ ﻣﻦ اﻟﻔﻮف‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺒﯿﺎض اﻟـﺬي ﯾﮑﻮن ﻓﯽ اﻇﻔﺎر اﻻﺣﺪاث‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪ :‬ﺑﺮد اﻓﻮاف‬‫ﺑﺎﻻﺿﺎﻓﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺟﻤﻊ ﻓﻮف‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 198‬از ‪225‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪307 :‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﺷـﺮخ ﺷـﺒﺎﺑﮏ اﻻﻓﻮاف‪ ،‬أراد ذي اﻻﻓﻮاف‪ ،‬أي ﺷﺒﺎﺑﮏ اﻟﻐﺾ اﻟﻄﺮي‪ ،‬إذ اﻻﻓﻮاف ﻋﻠﯽ اﻻﻇﻔﺎر ﺗﺪل ﻋﻠﯽ ﻃﺮاءة اﻟﺸﺒﺎب‪ ،‬أي ﻟﻤﺎ‬‫ﻟﻘﯿﺖ رﺑﮏ ﺳﻘﺎك ﻣﺎء اﻟﺤﯿﺎة ﻓﯽ ﺟﻮاره‪ ،‬ﻣﺨﻠﺪا أي ﺣﯿﺎة ﻻ ﺗﻨﻘﻄﻊ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ» :‬و ِإ ﱠن اﻟﱠﺪاَر اﻟ ْﺂِﺧَﺮَة ﻟَِﻬَﯽ اﻟ َْﺤَﯿﻮاُن ﻟَْﻮ ﮐﺎﻧُﻮا َﯾْﻌَﻠُﻤﻮَن«‬‫و ردك اﻟﯽ ﻋﻨﻔﻮان ﺷﺒﺎﺑﮏ‪ ،‬و ﮐﺴﺎك ﻣﻦ رﯾﻌﺎﻧﻪ ﺣﻠﮥ ذات اﻓﻮاف‪ ،‬أي اﻋﺎدك اﻟﯽ ﺷﺮخ ﺷﺒﺎﺑﮏ ﮐﻤﺎ ﺟﺎء ﺑﻪ اﻟﺴﻤﻊ‪.‬‬‫اﺑﻘﯿﺖ ﻓﯿﻨﺎ ﮐﻮﮐﺒﯿﻦ ﺳﻨﺎﻫﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﺼﺒﺢ و اﻟﻈﻠﻤﺎء ﻟﯿﺲ ﺑﺨﺎف‬‫أراد ﺑـﺎﻟﮑﻮﮐﺒﯿﻦ اﺑﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‪ ،‬أي اﻧﻬﻤـﺎ ﻓﯽ رﻓﻌـﮥ اﻟﻤﮑـﺎن و اﻟﺸـﻬﺮة ﻣﺜﻞ ﮐﻮﮐﺒﯿﻦ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﺿﻮﺋﻬﻤﺎ ﺑﺤﺎل‪ ،‬ﺑﻞ اﻧﻬﻤﺎ ﻣﻀـﯿﺌﺎن ﻓﯽ ﻇﻠﻤﮥ‬‫اﻟﻠﯿﻞ و ﺑﯿﺎض اﻟﺼﺒﺢ‪ ،‬ﻻ ﺗﺮﺗﻘﯽ إﻟﯿﻬﻤﺎ ﺣﻮادث اﻟﺪﻫﺮ ﻓﺘﺨﻔﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﺪر اﻻﻓﺎﺿﻞ ﻓﯽ »ﺿﺮام اﻟﺴﻘﻂ«‪ :‬ﻋﻨﯽ ﺑﺎﻟﮑﻮﮐﺒﯿﻦ اﻟﺮﺿﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻫﻞ اﻻدب ﻟﻪ ﺷﻌﺮ ﻓﺼﯿﺢ‪ ،‬و اﺧﺎه اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ اﻟﻤﻮﺳﻮي‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫اﻣـﺎم اﻟﺸـﯿﻌﮥ‪ ،‬ﻋـﺎرف ﺑﺎﻟﮑﻼـم ﻓﯽ اﻻﺻﻮل‪ ،‬و ﻟﻪ اﯾﻀﺎ ﺷـﻌﺮ‪ ،‬و ﻫﻤﺎ اﺑﻨﺎ اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﻟﻄﺎﻫﺮ ذي اﻟﻤﻨﻘﺒﺘﯿﻦ أﺑﯽ اﺣﻤـﺪ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﻌﻠﻮي‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫اﻟﻤﺮﺛﯽ ﺑﻬﺬه اﻟﻔﺎﺋﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﺪﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ ان اﻟﻤﺮاد ﺑﻬﻤﺎ اﻟﺮﺿﯽ و اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻔﺎﺋﯿﮥ‪ :‬ﺳﺎوي اﻟﺮﺿﯽ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ و ﺗﻘﺎﺳﻤﺎ‪.‬‬‫ﻣﺘﺄﻧﻘﯿﻦ و ﻓﯽ اﻟﻤﮑﺎرم ارﺗﻌﺎ ﻣﺘﺄﻟﻘﯿﻦ ﺑﺴﺆدد و ﻋﻔﺎف‬‫ﺗـﺄﻧﻖ اﻟﺮﺟـﻞ ﻓﯽ اﻟﺮﯾـﺎض إذا وﻗﻊ ﻓﯿﻬـﺎ ﻣﻌﺠﺒـﺎ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﺷـﯽء أﻧﯿﻖ أي ﺣﺴﻦ ﻣﻌﺠﺐ‪ ،‬أي اﻧﻬﻤﺎ ﻣﺘﺄﻧﻘﺎن ﻓﯽ رﯾﺎض اﻟﻤﮑﺎرم ﯾﺴﺘﺤﺴـﻨﺎﻧﻬﺎ‪ ،‬و‬‫ﯾﻌﺠﺒﺎن ﺑﺄﻧﯿﻖ ﻣﻨﻈﺮﻫﺎ ﻗـﺪ أرﺗﻌﺎ أﻧﻔﺴـﻬﻤﺎ ﻓﯽ رﯾﺎﺿـﻬﺎ‪ ،‬ﺣـﺬف ﻣﻔﻌﻮل أرﺗﻌﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﺮﯾﺪه‪ ،‬أي أرﺗﻌﺎ أﻧﻔﺴـﻬﻤﺎ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﺳـﺮﺣﺎ أﺛﻨﺎﺋﻬﺎ ﻃﺮف‬‫ﻃﺮﻓﻬﻤﺎ‪ ،‬و اﻟﻮاو ﻓﯽ »و ﻓﯽ اﻟﻤﮑﺎرم« و او اﻻﺑﺘﺪاء‪ ،‬أي و اﻧﻤﺎ أرﺗﻌﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﮑﺎرم‪ ،‬ﻓﺘﺄﻧﻘﺎ ﻣﺘﻨﺰﻫﯿﻦ ﻓﯽ رﯾﺎﺿـﻬﺎ اﻟﻤﻮﻧﻘﮥ‪ ،‬ﻣﺘﺄﻟﻘﯿﻦ أي ﻣﻀـﯿﺌﯿﻦ‬‫اﺿﺎءة اﻟﺒﺮق ﺑﺴﺆدد و ﻋﻔﺎف‪ ،‬أي اﺷﺘﻬﺮا ﺑﻬﺎﺗﯿﻦ اﻟﺨﺼﻠﺘﯿﻦ‪ ،‬اﺷﺘﻬﺎر اﻟﺒﺮق و اﺿﺎﺋﺘﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪308 :‬‬‫ﻗﺪرﯾﻦ ﻓﯽ اﻻرداء ﺑﻞ ﻣﻄﺮﯾﻦ ﻓﯽ ال اﺟﺪاء ﺑﻞ ﻗﻤﺮﯾﻦ ﻓﯽ اﻻﺳﺪاف‬‫أي اﻧﻬﻤﺎ ﻓﯽ اﻻﻫﻼك ﻟﻼﻋـﺪاء‪ ،‬ﮐﺎﻟﻘﻀﺎء اﻟﺤﺘﻢ‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟﺠـﺪوي و اﻟﻌﻄﺎء‪ ،‬ﮐﺎﻟﻤﻄﺮ‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﮐﺎﻟﻘﻤﺮ ﻓﯽ اﻻﺳﺪاف‪ ،‬و ﻫﻮ اﻻﻇﻼم‪،‬‬‫ﯾﻘﺎل‪ :‬أﺳﺪف اﻟﻠﯿﻞ إذا أﻇﻠﻢ‪ ،‬و اﺷﺮاق اﻟﻨّﯿﺮات اﻧﻤﺎ ﯾﺤﺴﻦ ﻓﯽ ﻇﻠﻤﮥ اﻟﻠﯿﻞ‪.‬‬‫رزﻗﺎ اﻟﻌﻼء ﻓﺄﻫﻞ ﻧﺠﺪ ﮐﻠﻤﺎ ﻧﻄﻘﺎ اﻟﻔﺼﺎﺣﮥ ﻣﺜﻞ أﻫﻞ دﯾﺎف‬‫دﯾﺎف ﻣﻮﺿﻊ ﻓﯿﻪ ﻧﺒﻂ ﻻ ﻓﺼﺎﺣﮥ ﻟﻬﻢ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﻔﺮزدق‪:‬‬‫و ﻟﮑﻦ دﯾﺎﻓﯽ أﺑﻮه و اﻣﻪ ﯾﺤﻮزان ﯾﻌﺼﺮن اﻟﺴﻠﯿﻂ أﻗﺎرﺑﻪ‬‫أي ﺧﺼﺎ ﺑﺎﻟﻔﺼﺎﺣﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﻄﻖ‪ ،‬ﺣﺘﯽ أﻧﻬﻤﺎ ﻣﺘﯽ ﻧﻄﻘﺎ ﮐﺎن أﻫﻞ ﻧﺠﺪ ﻋﻨﺪﻫﻢ ﻋﯿﺎ و رﮐﺎﮐﮥ ﻣﻨﻄﻖ ﻣﺜﻞ اﻟﻨﺒﻂ‪.‬‬‫ﺳﺎوي اﻟﺮﺿﯽ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ و ﺗﻘﺎﺳﻤﺎ ﺧﻄﻂ اﻟﻌﻼء ﺑﺘﻨﺎﺻﻒ و ﺗﺼﺎف‬‫ﺧﻄﻂ ﺟﻤﻊ ﺧﻄـﮥ‪ ،‬و ﻫﯽ اﻻرض ﯾﺨﺘﻄﻬﺎ اﻟﺮﺟﻞ ﻟﻨﻔﺴﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ أن ﯾﻌﻠﻢ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻋﻼﻣﮥ ﺑﺎﻟﺨﻂ‪ ،‬ﻟﯿﻌﻠﻢ اﻧﻪ ﻗﺪ اﺧﺘﺎرﻫﺎ ﻟﯿﺒﻨﯿﻬﺎ دارا أو ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬أي‬‫ان اﻟﺮﺿـﯽ و اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ ﺗﺴﺎوﯾﺎ ﻓﯽ اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬و اﻗﺘﺴـﻤﺎ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ اﻟﻤﮑﺎرم‪ ،‬اﺳـﺘﻌﺎر ﻟﻬﺎ ﺧﻄﻄﺎ ﺗﻘﺎﺳـﻤﺎﻫﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺴﻮاء و اﻟﻌـﺪل ﻣﻨﺼـﻔﺎ أﺣﺪﻫﻤﺎ‬‫ﺻﺎﺣﺒﻪ‪ ،‬و ﻣﺼﻔﯿﺎ ﻋﻘﯿﺪﺗﻪ ﻓﯽ اﺳﺘﺤﻘﺎق ﺻﺎﺣﺒﻪ ﻣﺎ ﺣﺎزه ﻣﻦ ﺧﻄﻂ اﻟﻌﻠﯽ‪.‬‬‫ﺣﻠﻔﺎ ﻧﺪي ﺳﺒﻘﺎ و ﺻﻠﯽ اﻻﻃﻬﺮ ال ﻣﺮﺿﯽ ﻓﯿﺎ ﻟﺜﻼﺛﮥ أﺣﻼف‬‫اﻟﺤﻠﻒ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﺤﻠﯿﻒ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻤﺤﺎﻟﻒ اﻟﻤﻌﺎﻫـﺪ‪ ،‬أي اﻧﻬﻤﺎ ﻋﺎﻫﺪا اﻟﺠﻮد و ﻋﻘﺪا ﻣﻌﻪ اﻟﺤﻠﻒ و ﻫﻮ اﻟﻌﻬﺪ أن ﻻ ﯾﺨﺎﻟﻔﺎ اﻟﻨﺪي‪ ،‬و ﻗﺪ ﺳـﺒﻘﺎ‬‫ﻓﯽ ﺣﻠﺒﮥ اﻟﻤﮑﺎرم و اﻟﺠﻮد‪ ،‬و ﺻـﻠﯽ اﻻﻃﻬﺮ و ﻫﻮ اﺑﻦ ﻟﻠﻤﺮﺗﻀﯽ‪ ،‬أي ﺻﺎر ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟﻤﺼﻠﯽ ﻟﻠﺴﺎﺑﻖ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺬي ﯾﺠﯽء ﺗﺎﻟﯿﺎ ﻟﻠﺴﺎﺑﻖ ﻓﯽ ﺣﻠﺒﮥ‬‫اﻟﻤﺴﺎﺑﻘـﮥ‪ ،‬أي ان اﻻـﻃﻬﺮ ﺗـﺎل ﻻـﺑﯿﻪ ﻓﯽ اﻟﻔﻀـﻞ‪ ،‬ﺛﻢ ﺗﻌﺠﺐ ﻣﻦ ﺗﺒﺮﯾﺰ ﻫﺆﻻـء اﻟﺜﻼﺛـﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻓﯿﺎ ﻟﺜﻼﺛـﮥ‪ ،‬أي ﯾﺎ ﻗﻮم اﻗﻀﻮا اﻟﻌﺠﺐ ﻣﻦ ﺛﻼﺛﮥ‬‫أﺣﻼف اﻟﻨﺪي و اﻟﺠﻮد‪ ،‬ﻋﺎﻫﺪوه واﻓﯿﻦ ﺑﻤﻘﺘﻀﺎه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪309 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 199‬از ‪225‬‬‫أﻧﺘﻢ ذوو اﻟﻨﺴﺐ اﻟﻘﺼﯿﺮ ﻓﻄﻮﻟﮑﻢ ﺑﺎد ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺒﺮاء و اﻻﺷﺮاف‬‫ﻣﻌﻨﺎه أن اﻟﺮﺟﻞ إذا ﮐﺎن ﺷﺮﯾﻔﺎ اﮐﺘﻔﯽ ﺑﺎﺳﻢ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺎذا ذﮐﺮ أﺑﺎه و ﻋﺮف ﺑﻪ ﻗﺼﺮ ﻧﺴﺒﻪ‪ ،‬و إذا ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺷﺮﯾﻔﺎ اﻓﺘﻘﺮ اﻟﯽ أن ﯾﺬﮐﺮ آﺑﺎء ﮐﺜﯿﺮة‪،‬‬‫ﺣﺘﯽ ﯾﺼﻞ اﻟﯽ أب ﺷﺮﯾﻒ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪ :‬دﺧﻞ رؤﺑﮥ ﺑﻦ اﻟﻌﺠﺎج ﻋﻠﯽ دﻏﻔﻞ اﻟﻨﺴﺎﺑﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻣﻦ أﻧﺖ؟ ﻗﺎل‪ :‬اﺑﻦ اﻟﻌﺠﺎج‪ ،‬ﻓﻘﺎل دﻏﻔﻞ‪ :‬ﻗﺼﺮت‬‫و ﻋﺮﻓﺖ‪ ،‬أي ان ﻧﺴﺒﮑﻢ ﻗﺼﯿﺮ‪ ،‬ﻣﺘﯽ اﻧﺘﻤﯿﺘﻢ اﻟﯽ أﺑﯿﮑﻢ ﻋﺮف ﺷﺮﻓﮑﻢ‪.‬‬‫و اﻟﺮاح ان ﻗﯿﻞ اﺑﻨﮥ اﻟﻌﻨﺐ اﮐﺘﻔﺖ ﺑﺎب ﻋﻦ اﻻﺳﻤﺎء و اﻻوﺻﺎف‬‫ﻫﺬا ﺗﻤﺜﯿﻞ ﻟﻠﻨﺴﺐ اﻟﻘﺼﯿﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ أن اﻟﺮاح إذا ﻗﯿﻞ اﻧﻬﺎ اﺑﻨﮥ اﻟﻌﻨﺐ اﺳﺘﻐﻨﺖ ﺑﻪ ﻋﻦ ذﮐﺮ أﺳﻤﺎﺋﻬﺎ و ﺻﻔﺎﺗﻬﺎ‪.‬‬‫ﻣﺎ زاغ ﺑﯿﺘﮑﻢ اﻟﺮﻓﯿﻊ و اﻧﻤﺎ ﺑﺎﻟﻮﺟﺪ أدرﮐﻪ ﺧﻔﯽ زﺣﺎف‬‫أي ﺑﯿﺘﮑﻢ اﻟﺸﺮﯾﻒ ﻣﺎ ﻣﺎل ﺑﻤﻮت ﻫﺬا اﻟﺴﯿﺪ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﻫﻮ ﮐﺒﯿﺖ ﺷﻌﺮ ﻓﯿﻪ زﺣﺎف ﺧﻔﯽ‪ ،‬ذﻫﺐ ﻣﻨﻪ ﻣﺘﺤﺮك أو ﺳﺎﮐﻦ‪ ،‬ﯾﻬّﻮن أﻣﺮ ﻫﺬه اﻟﺮزﯾﮥ‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬أي ﺑﯿﺘﮑﻢ أرﻓﻊ و أﺷﺮف ﻣﻦ أن ﯾﻨﻘﺺ ﻣﻦ ﺷﺮﻓﻪ رزﯾﮥ و ﻣﺼﺎب‪.‬‬‫و اﻟﺸﻤﺲ داﺋﻤﮥ اﻟﺒﻘﺎء و ان ﺗﻨﻞ ﺑﺎﻟﺸﮑﻮ ﻓﻬﯽ ﺳﺮﯾﻌﮥ اﻻﺧﻄﺎف‬‫أﺧﻄﻒ اﻟﻤﺮﯾﺾ إذا ﻧﺠﺎ ﻣﻦ ﻣﺮﺿﻪ‪ ،‬ﺷﺒﻪ ﺷﺮف ﺑﯿﺘﻬﻢ ﺑﺸﺮف اﻟﺸﻤﺲ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ داﺋﻢ و ان ﻧﺎﻟﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﻮﻫﻦ زاﯾﻠﻪ ﺳﺮﯾﻌﺎ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل ﺻـﺪر اﻻﻓﺎﺿـﻞ ﻓﯽ »ﺿـﺮام اﻟﺴـﻘﻂ«‪ :‬ﻗﺎل اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي‪ :‬اﻟﻤﻌﻨﯽ ان ﻫـﺬا اﻟﺒﯿﺖ ان ﻟﺤﻘﻪ ﺷـﯽء ﻣﻦ ﺧﻄﻮب اﻟﺰﻣﺎن‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﺳـﺮﯾﻊ ﻟا ﺰوال ﻻ‬‫ﯾﻠﺤﻘﻪ ﺑﻪ ﻋﯿﺐ ﮐﺎﻟﺸﻤﺲ ان ﻟﺤﻘﻬﺎ ﮐﺴﻒ و أﻧﻪ ﻻ ﯾﺪوم‪.‬‬‫ﻓﯽ أﺳﺎس اﻟﺒﻼﻏﮥ‪ :‬أﺧﻄﻔﻪ اﻟﻤﺮض ﺧّﻒ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﻠﻢ ﯾﻀﻄﺠﻊ ﻟﻪ و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺨﻄﻒ‪.‬‬‫و ﯾﺨﺎل ﻣﻮﺳﯽ ﺟﺪﮐﻢ ﻟﺠﻼﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻨﻔﺲ ﺻﺎﺣﺐ ﺳﻮرة اﻻﻋﺮاف ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪310 :‬‬‫ﯾﺮﯾﺪ ﺑﻤﻮﺳـﯽ ﺟﺪﻫﻢ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺼﺎدق ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺎﻗﺮ ﺑﻦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‬‫أﺟﻤﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﻮ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺿـﺎ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬أي ﯾﺨـﺎل ﺟـﺪﮐﻢ ﻣﻮﺳـﯽ ﻟﺸـﺮف ذاﺗﻪ و ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻣﺜـﻞ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﻨـﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‬‫اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻓﯽ ﺳﻮرة اﻻﻋﺮاف ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫»َو واَﻋْﺪﻧﺎ ُﻣﻮﺳﯽ َﺛﻼﺛِﯿَﻦ ﻟَﯿَْﻠًﮥ«‬‫]‪ [1‬اﻟﯽ ﺳﺎﯾﺮ اﻻﯾﺎت ﻓﯿﻬﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻﺪر اﻻﻓﺎﺿﻞ ﻓﯽ ﺿـﺮام اﻟﺴﻘﻂ‪ :‬ﻫﻮ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﮑﺎﻇﻢ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺼﺎدق اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺎﻗﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪.‬‬‫ﮐﺎن ﯾﺒﻠﻐﻪ ﻋﻦ اﻟﺮﺟﻞ أﻧﻪ ﯾﺆذﯾﻪ‪ ،‬ﻓﯿﺒﻌﺚ إﻟﯿﻪ ﺑﺼـّﺮة ﻓﯿﻬﺎ أﻟﻒ دﯾﻨﺎر‪ ،‬و ﮐﺎن إذا ﺻـﻠﯽ اﻟﻌﺘﻤﮥ ﺣﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻣّﺠﺪه‪ ،‬و دﻋﺎه‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﮐﺬﻟﮏ‬‫ﺣﺘﯽ ﯾﺰول اﻟﻠﯿـﻞ‪ ،‬ﻓﺎذا زال اﻟﻠﯿﻞ ﻗﺎم ﯾﺼـﻠﯽ ﺣﺘﯽ ﯾﺼـﻠﯽ اﻟﺼـﺒﺢ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾـﺬﮐﺮ ﻗﻠﯿﻼ ﺣﺘﯽ ﺗﻄﻠﻊ اﻟﺸـﻤﺲ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻘﻌـﺪ اﻟﯽ ارﺗﻔﺎع اﻟﻀـﺤﯽ‪ ،‬ﺛﻢ‬‫ﯾﺘﻀﻮأ و ﯾﺴـﺘﺎك و ﯾﺄﮐﻞ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﺮﻗﺪ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﻋﺸـﺮﯾﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻣﺎت ﻓﯽ اﻟﺤﺒﺲ‪ ،‬ﻟﺨﻤﺲ ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ رﺟﺐ‪ ،‬ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺚ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و‬‫ﻣﺎﺋﮥ‪.‬‬‫اﻻﻋﺮاف ﺳﻮر ﺑﯿﻦ اﻟﺠﻨﮥ و اﻟﻨﺎر‪ ،‬و ﻣﻮﺳﯽ ﻣﻊ ﺻﺎﺣﺐ ﺳﻮرة اﻻﻋﺮاف ﺗﺠﻨﯿﺲ اﻻﺷﺎرة‪ ،‬ﻻن اﻟﻤﺮاد ﺑﻪ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪.‬‬‫اﻟﻤﻮﻗﺪي ﻧﺎر اﻟﻘﺮي اﻵﺻﺎل و ال أﺳﺤﺎر ﺑﺎﻻﻫﻀﺎم و اﻻﺷﻌﺎف‬‫اﻻﻫﻀﺎم ﺟﻤﻊ ﻫﻀﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻤﻄﻤﺌﻦ ﻣﻦ اﻻرض‪ ،‬و اﻻﺷـﻌﺎف ﺟﻤﻊ ﺷـﻌﻒ و ﻫﻮ ﺟﻤﻊ ﺷﻌﻔﮥ و ﻫﯽ رأس ﺟﺒﻞ‪ ،‬اﻟﻌﺮب ﺗﻔﺘﺨﺮ ﺑﺎﯾﻘﺎد اﻟﻨﺎر‬‫ﻓﯽ اﻻودﯾﮥ و اﻻﻣﺎﮐﻦ اﻟﻤﺮﺗﻔﻌﮥ‪ ،‬ﻟﯿﺴـﺘﺪل ﺑﻬﺎ اﻟﺴﺎرون و ﯾﻘﺼﺪوﻫﺎ‪ ،‬ﻓﯿﺼـﯿﺒﻮا ﻋﻨﺪﻫﺎ اﻟﻘﺮي‪ ،‬أي اﻧﻬﻢ ﯾﻮﻗﺪون اﻟﻨﺎر‪ ،‬ﻟﻘﺮي اﻻﺿـﯿﺎف‪ ،‬أول‬‫اﻟﻨﻬﺎر و آﺧﺮه‪ ،‬ﻓﯽ اﻻﻣﺎﮐﻦ اﻟﻤﻨﺨﻔﻀﮥ ]‪ [1‬اﻻﻋﺮاف‪142 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪311 :‬‬‫و اﻟﻤﺮﺗﻔﻌﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 200‬از ‪225‬‬‫ﺣﻤﺮاء ﺳﺎﻃﻌﮥ اﻟﺬواﺋﺐ ﻓﯽ اﻟﺪﺟﯽ ﺗﺮﻣﯽ ﺑﮑﻞ ﺷﺮارة ﮐﻄﺮاف‬‫اﻟﻄﺮاف ﻗﺒﮥ ﻣﻦ أدم ﯾﺼﻒ ﻋﻈﻢ اﻟﻨﺎر و ﺳـﻄﻮع ﻟﻬﺒﻬﺎ‪ ،‬و اﺳﺘﻌﺎر ﻟﻬﺒﻬﺎ ذواﺋﺐ ﮐﻌﺬب اﻻﻋﻼم‪ ،‬أي اﻧﻬﺎ ﻧﺎر ﺣﻤﺮاء‪ ،‬ﯾﺴﺘﻄﯿﺮ ﻟﻬﺒﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﻈﻠﻢ‪،‬‬‫ﺗﺮﻣﯽ ﺑﺸﺮر‪ ،‬ﮐﻞ ﺷﺮارة ﮐﻘﺒﮥ ﻣﻦ أدم ﺣﻤﺮاء ﻋﻈﻤﺎ‪.‬‬‫ﻧﺎر ﻟﻬﻢ ﺿﺮﻣﯿﮥ ﮐﺮﻣﯿﮥ ﺗﺄرﯾﺜﻬﺎ ارث ﻋﻦ اﻻﺳﻼف‬‫اﻟﻀـﺮم‪ :‬اﻟﻮﻗﻮد اﻟـﺬي ﯾﻮﻗـﺪ ﺑﻪ اﻟﻨﺎر‪ ،‬و أرث اﻟﻨﺎر ﺗﺄرﯾﺜﺎ أوﻗﺪﻫﺎ‪ ،‬أي ﻫﺬه اﻟﻨﺎر و ان ﮐﺎﻧﺖ ﺿـﺮﻣﯿﮥ ﻣﻮﻗﺪة ﺑﺎﻟﻀـﺮم‪ ،‬اﻻ اﻧﻬﺎ ﮐﺮﻣّﯿﮥ اﻗﺘﻀـﯽ‬‫اﻟﮑﺮم اﯾﻘﺎدﻫﺎ ﻓﺎﻧﺘﺴﺒﺖ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺗﻮارﺛﻮا ﺗﺄرﯾﺜﻬﺎ ﻋﻦ اﻻﺳﻼف اﻟﮑﺮام‪.‬‬‫ﺗﺴﻘﯿﮏ و اﻻري اﻟﻀﺮﯾﺐ و ﻟﻮ ﻋﺪت ﻧﻬﯽ اﻻﻟﻪ ﻟﺜﻠﺜﺖ ﺑﺴﻼف‬‫اﻟﻀﺮﯾﺐ‪ :‬اﻟﻠﺒﻦ‪.‬‬‫و اﻻري اﻟﻌﺴﻞ‪ ،‬أي ﺗﺴـﻘﯿﮏ اﻟﻀـﺮﯾﺐ و اﻻري‪ ،‬ﻓﻘﺪم اﻟﻤﻌﻄﻮف و ﻟﻮ ﺟﺎوزت ﻧﻬﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻟﺜﻠّﺜﺖ ﺑﺎﻟﺴﻼف‪ ،‬و ﻫﯽ اﻟﺨﻤﺮة اﻟﺼﺎﻓﯿﮥ و‬‫ﻫﯽ أول ﻣﺎ ﯾﺴﯿﻞ ﻣﻨﻬﺎ إذا ﻋﺼﺮت‪ ،‬أي ﻣﻦ أﺗﯽ ﻫﺬه اﻟﻨﺎر ﺻﺎدف ﻫﺬا اﻟﻘﺮي ﻋﻨﺪﻫﺎ ﻓﺄﺿﺎﻓﻪ اﻟﯽ اﻟﻨﺎر ﺗﻮﺳﻌﺎ‪.‬‬‫ﯾﻤﺴﯽ اﻟﻄﺮﯾﺪ أﻣﺎﻣﻬﺎ و ﮐﺄﻧّﻪ أﺳﺪ اﻟﺸﺮي أو ﻃﺎﺋﺮ ﺑﺸﺮاف‬‫ﺷﺮاف ﻣﺜﻞ ﻗﻄﺎم ﺟﺒﻞ ﻣﻨﯿﻊ‪ ،‬و اﻟﺸﺮي ﻣﺄﺳﺪة ﻣﻌﺮوﻓﮥ‪ ،‬أي ان اﻟﻄﺮﯾﺪ اﻟﺨﺎﺋﻒ إذا أوي اﻟﯽ ﻫﺬه اﻟﻨﺎر‪ ،‬ﺻﺎر ﻣﻨﯿﻌﺎ ﻋﺰﯾﺰ اﻻﺑﺮام‪ ،‬و ﺻﺎر ﮐﺄﻧﻪ‬‫أﺳﺪ اﻟﺸﺮي ﻋﺰة أو ﻃﺎﺋﺮ ﺑﻬﺬا اﻟﺠﺒﻞ ﻣﻨﺎﻋﮥ‪ ،‬أي ﯾﺼﯿﺮ اﻟﻼﺋﺬ ﺑﻬﺬه اﻟﻨﺎر ﻣﻤﺘﻨﻌﺎ أن ﯾﺴﺎم ﺧﻄﮥ اﻟﺨﺴﻒ‪.‬‬‫و إذا ﺗﻀّﯿﻔﺖ اﻟﻨﻌﺎم ﺿﯿﺎﺋﻬﺎ ﺣﻤﻞ اﻟﻬﺒﯿﺪ ﻟﻬﺎ ﻣﻊ اﻻﻟﻄﺎف‬‫اﻟﻬﺒﯿﺪ ﺣﺐ اﻟﺤﻨﻈﻞ‪ ،‬ﯾﻌﺎﻟﺞ ﺣﺘﯽ ﺗﺬﻫﺐ ﻣﺮارﺗﻪ ﻓﯿﺆﮐﻞ‪ ،‬أي إذا أﺗﺖ اﻟﻨﻌﺎم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪312 :‬‬‫ﺿﻮء ﻫﺬه اﻟﻨﺎر ﺿﯿﻔﺎ‪ ،‬اﮐﺮﻣﺖ ﺑﺎﻻﻟﻄﺎف و اﻟﺘﺤﻒ‪ ،‬و ﯾﺤﻤﻞ إﻟﯿﻬﺎ اﻟﻬﺒﯿﺪ اﻟﺬي ﯾﻌﺘﺎد اﻟﻨﻌﺎم أﮐﻠﻪ ﻓﯽ ﺟﻤﻠﮥ ﻣﺎ أﺗﺤﻒ ﺑﻪ ﺗﮑﺮﻣﮥ ﻟﻬﺎ‪.‬‬‫ﻣﻔﺘﻨﮥ ﻓﯽ ﻇﻠﻬﺎ و ﺣﺮورﻫﺎ ﺗﻐﻨﯿﮏ ﻓﯽ اﻟﻤﺸﺘﯽ و ﻓﯽ اﻟﻤﺼﻄﺎف‬‫ﯾﻘﺎل‪ :‬اﻓﺘﻦ اﻟﺮﺟﻞ ﻓﯽ ﺣـﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬إذا ﺟﺎء ﺑﺎﻻﻓﺎﻧﯿﻦ‪ ،‬أي ﻫـﺬه اﻟﻨﺎر ﻣﻔﺘﻨـﮥ أي آﺗﯿﮥ ﺑﺄﻧﻮاع و ﻓﻨﻮن ﻣﻦ اﻻﻓﺎﻋﯿﻞ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺑﺮد اﻟﻈﻞ‪ ،‬ﻓﯽ اﻟﺤﺮور‪ ،‬و‬‫اﻟﺪﻓﺎءة ﻓﯽ اﻟﺒﺮد‪ ،‬ﻓﻬﯽ ﺗﻐﻨﯿﮏ ﻓﯽ اﻟﺸـﺘﺎء و اﻟﺼـﯿﻒ‪ ،‬ﺗﺪﻓﺄك ﻓﯽ اﻟﺸﺘﺎء‪ ،‬و ﺗﺮوﺣﮏ ﺑﻄﯿﺐ اﻟﺒﺮد ﻓﯽ ﺣﺮ اﻟﺼﯿﻒ‪ ،‬و اﻟﻤﺸﺘﯽ و اﻟﻤﺼﻄﺎف‬‫ﯾﺠﻮز أن ﯾﮑﻮﻧﺎ ﻣﺼﺪرﯾﻦ‪ ،‬و اﺳﻤﯽ زﻣﺎن و ﻣﮑﺎن‪.‬‬‫زﻫﺮاء ﯾﺤﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﻌﻮاﺻﻒ ﺟﻤﺮﻫﺎ و ﺗﻘﺮ اﻻ ﻫﺰة اﻻﻋﻄﺎف‬‫ﯾﺼﻒ ﻋﻈﻢ ﻟا ﻨﺎر‪ ،‬و أن ﺟﻤﺮﻫﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﻈﻢ ﺑﺤﯿﺚ‪ ،‬ﻻ ﺗﺴﺘﺨﻔﻬﺎ اﻟﺮﯾﺎح اﻟﺸﺪﯾﺪة اﻟﻬﺒﻮب‪ ،‬ﻓﻬﯽ ﺣﻠﯿﻤﮥ ﻣﺴﺘﻘﺮة ﻗﺮارﻫﺎ‪ ،‬اﻻ ﻣﺎ ﯾﻬﺘﺰ ﻣﻦ ﺟﻮاﻧﺐ‬‫ﻟ ﻬﺒ ﻬ ﺎ ‪.‬‬
‫ﺳﻄﻌﺖ ﻓﻤﺎ ﯾﺴﻄﯿﻊ اﻃﻔﺎء ﻟﻬﺎ زﺣﻞ و ﻧﻮر اﻟﺤﻖ ﻟﯿﺲ ﺑﻄﺎف‬‫ﯾﻘﺎل‪ :‬ﺳـﻄﻊ اﻟﺼـﺒﺢ و اﻟﺮاﺋﺤﮥ و اﻟﻐﺒﺎر‪ ،‬ﯾﺴـﻄﻊ ﺳـﻄﻮﻋﺎ إذا ارﺗﻔﻊ‪ ،‬أي ﻋﻈﻤﺖ ﻫﺬه اﻟﻨﺎر و ارﺗﻔﻌﺖ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﻘﺪر زﺣﻞ ﻋﻠﯽ اﻃﻔﺎﺋﻬﺎ‪ ،‬و ﺧﺺ‬‫زﺣﻞ ﻻﻧﻪ ﺑﺎرد ﯾﺎﺑﺲ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻬﺎ ﻧﺎر ﻣﮑﺮﻣـﮥ‪ ،‬و ﻗـﺪ اﺳـﺘﺤﻘﻮا اﯾﻘﺎدﻫﺎ‪ ،‬و ﻧﻮر اﻟﺤﻖ ﻻ ﯾﺰال ﯾﺰداد ﺳـﻄﻮﻋﺎ ﻻ ﯾﻨﻄﻔﺊ‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﻄﺎف‬‫أراد ﺑﻄﺎﻓﯽء‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻃﻔﺊ ﻓﻬﻮ ﻃﺎﻓﺊ‪.‬‬‫ﺗﺼﻞ اﻟﻮﻗﻮد و ﻻ ﺧﻤﻮد و ﻟﻮ ﺟﺮي ﺑﺎﻟﯿﻢ ﺻﻮب اﻟﻮاﺑﻞ اﻟﻐّﺮاف‬‫اﻟﻐّﺮاف ﻣﻦ ﺻﻔﮥ اﻟﻤﻄﺮ‪ ،‬و أﺻﻠﻪ ﻣﻦ ﻏﺮف اﻟﻤﺎء ﺑﺎﻟﯿﺪ‪ ،‬ﮐﺄﻧﻪ ﯾﻐﺮف ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺴﺤﺎب‪ ،‬ﻣﻦ اﻟﻤﺎء ﻓﯿﺴﺤﻪ‪ ،‬أي ﻫﺬه اﻟﻨﺎر داﺋﻤﮥ اﻻﺗّﻘﺎد ﻻ ﺗﺨﻤﺪ‬‫و ان ﺟﺮي ﻋﻠﯿﻬﺎ و اﺑﻞ اﻟﻤﻄﺮ ﺑﻤﺜﻞ اﻟﺒﺤﺮ‪.‬‬‫ﺷّﺒﺖ ﺑﻌﺎﻟﯿﮥ اﻟﻌﺮاق و ﻧﻮرﻫﺎ ﯾﻐﺸﯽ ﻣﻨﺎزل ﻧﺎﺋﻞ و اﺳﺎف‬‫ﻧﺎﺋﻞ و اﺳﺎف ﺻﻨﻤﺎن ﮐﺎﻧﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﻌﺒﮥ ﻗﺒﻞ اﻻﺳﻼم‪ ،‬أي اوﻗﺪت ﻫﺬه اﻟﻨﺎر ﺑﻌﺎﻟﯿﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 201‬از ‪225‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪313 :‬‬‫اﻟﻌﺮاق‪ ،‬و ﻫﯽ ﺑﻼد ﻣﺮﺗﻔﻌـﮥ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻫﻤﺎ ﻋﺎﻟﯿﺘﺎن ﻋﺎﻟﯿـﮥ اﻟﻌﺮاق و ﻋﺎﻟﯿـﮥ ﻧﺠـﺪ‪ ،‬و ﻗﺪ وﺻﻞ ﻧﻮرﻫﺎ اﻟﯽ اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﮐﺎن ﺑﻪ ﻫﺬان اﻟﺼـﻨﻤﺎن‪،‬‬‫ﯾﺼﻒ ﺑﻌﺪ ﺻﯿﺖ ﻣﻮﻗﺪي ﻫﺬه اﻟﻨﺎر‪ ،‬و وﺻﻮل آﺛﺎر ﻣﮑﺎرﻣﻬﻢ اﻟﯽ ﻫﺬه اﻟﻨﻮاﺣﯽ و اﻟﺒﻼد‪.‬‬‫و ﻗﺪورﻫﻢ ﻣﺜﻞ اﻟﻬﻀﺎب رواﮐﺪ و ﺟﻔﺎﻧﻬﻢ ﮐﺮﺣﯿﺒﮥ اﻻﻓﯿﺎف‬‫اﻻﻓﯿﺎف ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻒ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻟﻐـﮥ ﻓﯽ اﻟﻔﯿﻔﺎء و ﻫﯽ اﻟﺒﺮﯾـﮥ اﻟﻮاﺳـﻌﮥ‪ ،‬أي ﻗـﺪورﻫﻢ اﻟﻤﻨﺼﻮﺑﮥ ﻟﻘﺮي اﻻﺿـﯿﺎف ﮐﺒﺎر ﻣﺜﻞ اﻟﻬﻀﺎب‪ ،‬و ﻫﯽ ﺟﻤﻊ‬‫ﻫﻀﺒﮥ‪ ،‬و ﻫﯽ اﻟﺠﺒﻞ اﻟﻤﻨﺒﺴﻂ ﻋﻠﯽ اﻻرض‪ ،‬رواﮐﺪ أي ﺛﻮاﺑﺖ‪.‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ أﻧﻬﺎ ﻋﻈﺎم ﻻ ﺗﻨﻘﻞ و ﻻ ﺗﺤّﺮك ﻣﻦ ﻣﻮاﺿﻌﻬﺎ ﻓﻬﯽ ﺛﺎﺑﺘﮥ أﺑﺪا‪ ،‬و رواﮐﺪ ﻧﺼﺐ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺎل ﻣﻦ اﻟﻘﺪور‪ ،‬و ﺟﻔﺎﻧﻬﻢ اﻟﺘﯽ ﯾﻘﺮون اﻟﻀﯿﻔﺎن‬‫ﻓﯿﻬﺎ ﮐﺒﺎر أﯾﻀﺎ واﺳﻌﮥ ﻣﺜﻞ اﻟﺒﺎري‪ ،‬ﺷّﺒﻪ ﻗﺪورﻫﻢ ﻓﯽ اﻟﻌﻈﻢ ﺑﺎﻟﺠﺒﺎل‪ ،‬و ﺟﻔﺎﻧﻬﻢ ﺑﺎﻟﺒﺮاري ﺳﻌﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻻﻓﻮه ]‪ [1‬اﻻودي‪:‬‬‫و ﻗﺪور ﮐﺎﻟﺮﺑﯽ راﮐﺪة و ﺟﻔﺎن ﮐﺎﻟﺠﻮاﺑﯽ ﻣﺘﺮﻋﮥ‬‫ﻣﻦ ﮐﻞ ﺟﺎﺋﺸﮥ اﻟﻌﺸﯽ ﻣﻔﯿﺌﮥ ﺑﺎﻟﻤﯿﺮ ﺧﯿﺮ ﻣﺮاﻓﺪ و ﺻﺤﺎف‬‫ﯾﻘـﺎل‪ :‬ﻣـﺎر أﻫﻠﻪ ﯾﻤﯿﺮﻫﻢ إذا ﺣﻤـﻞ ﻟﻬﻢ اﻟﻤﯿﺮة‪ ،‬و ﻫﯽ اﻟﻄﻌـﺎم ﯾﺠﻠﺐ ﻣﻦ ﻣﮑﺎن اﻟﯽ ﻏﯿﺮه‪ ،‬و اﻟﻤﺮﻓـﺪ اﻧﺎء ﯾﺤﻠﺐ ﻓﯿﻪ و ﯾﻘﺮي‪ ،‬وﻓﺎء‪ :‬رﺟﻊ‪ ،‬و‬‫أﻓﺎءه‪ :‬رّﺟﻌﻪ و أﻋﺎده‪.‬‬‫أي ﻣﻦ ﮐﻞ ﻗﺪر ﺗﺠﯿﺶ ﺑﺎﻟﻘﺮي ﻋﻨﺪ اﻟﻌﺸﯽ ﺗﻔﯿﺊ ﺑﺎﻟﻄﻌﺎم‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﻤﺪاﯾﺢ ﺟﻠﯿﻠﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ اﻋﺘﻨﺎء ﻧﮑﺮده و ﻟﯿﮑﻦ ﺑﻤﺪح اﻟﺰاﻣﯽ ﺟﺎﺣﻆ ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‬‫»ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﺑﻤﺪح ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﺟﺎﺣﻆ را‪ ،‬ﮐﻪ در ﻣﻘﺎم اﻟﺰام واﻗﻊ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﻤﺪح اﻟﺰاﻣﯽ‬‫ﺗﻔﺘـﺎزاﻧﯽ ﺗﺸـﺒﺚ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﺪاﯾـﺢ ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﺟﻠﯿﻠﻪ ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ را‪ ،‬ﮐﻪ در ﻣﻘـﺎم ﺗﺤﻘﯿﻖ اﺳﺖ ﻧﻪ در ﻣﻘـﺎم اﻟﺰام‪ ،‬و اﺿـﻌﺎف‬‫ﻣﻀﺎﻋﻔﻪ ﻣﺪح ﺟﺎﺣﻆ و ﻣﺪح ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻨﻈﺮ ﻧﻤﯽآرد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﻤﺤﺎﻣﺪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﺳـﯿﺪ رﺿﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه‪ ،‬ﮐﻪ از اﯾﻦ ﻣﺮﺛﯿﻪ ﺑﻠﯿﻐﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ آن ﻗﻠﻮب ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ و ﻣﺘﻌﻨﺘﯿﻦ ﭘﺮ‬‫ﺧﻮن اﺳﺖ‪ ،‬اﻋﺘﻨـﺎ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔـﺎه ﻧﺰد ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﻣـﺪح ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺒﻄﻞ ﻧﺴـﺒﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺑﺎو ﮔﺮدد‪ ،‬و ﻣـﺪح ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ ﻣﺎﻧﻊ از رد و‬‫اﺑﻄﺎل ﺗﺄوﯾﻞ ﻋﻠﯿﻠﺶ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﺪاﺋﺢ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻓﺎﺧﺮه ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻤﺮاﺗﺐ ﺑﺴـﯿﺎر‪ ،‬ﮐﻪ اﺣﺼﺎي آن دﺷﻮار اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻻﺗﺮ اﺳﺖ از‬‫ﻣﺪح ﺟﺎﺣﻆ و ﻣﺪح ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ‪ ،‬ﻣﻊ ﮐﻮن اﻟﻔﺎرق ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ اﻻﻟﺰام و اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬ﺑﺼﺪ اوﻟﻮﯾﺖ ﻣﺎﻧﻊ از ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﺑﺮ ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ رﺿﯽ‪،‬‬‫و ﻧﺴﺒﺖ ﻓﺴﺎد ﻣﺬﻫﺐ ﺑﺂﻧﺠﻨﺎب ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻫﻢ ﻣﺎﻧﻊ از رد و اﺑﻄﺎل اﻓﺎدات آن ﺟﻨﺎب‪ ،‬در ﺗﺄﯾﯿﺪ ﻣﺬﻫﺐ ﺣﻖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر ﺑﻼـﻏﺖ ﺷـﻌﺎر‪ ،‬ﮐﻤﺎل ﻣـﺪح و ﺛﻨﺎء ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﻫﻢ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﺑﻄﺎل أﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ اﻓﺎدات آن‬‫ﺟﻨﺎب را در ﺗﺄﯾﯿﺪ ﻣﺬﻫﺐ أﻫﻞ ﺣﻖ ﻣﺤﺾ ﺗﻌﺼﺐ ﻣﺬﻣﻮم‪ ،‬و ﺟﺎﻫﻠﯿﺖ ﻣﻠﻮم ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺣﺴﺐ اﻓﺎده رﺷﯿﺪ در ﺑﺎب ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ‪.‬‬‫و اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﮕﻮﯾﺪ ﮐﻪ اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻤﺪح و ﺛﻨﺎء أﺑﻮ اﻟﻌﻼء‪ ،‬رﺿﯿﯿﻦ ﮐﺮﯾﻤﯿﻦ ]‪ [1‬ﺗﻨﻮﯾﺮ ﺿﻮء اﻟﺴﻘﻂ ج ‪ 2‬ص ‪ ... 55‬ط ﻣﺺ‬‫»وﺟﻮه ﺻﺤﺖ اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻘﺼﯿﺪه ﻣﻌﺮي در ﻣﺪح رﺿﯽ و ﻣﺮﺗﻀﯽ«‬‫اول آﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﻦ ﻣﺪح أﺑﻮ اﻟﻌﻼء را اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﻣﺪح ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ در ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺴﺒﺐ ﻣﺪح اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ‬‫ﺑﻨﻈﺮ ﺗﺄّﯾﺪ اﯾﻦ ﻣﺪح ﺑﻤﺪح ﺻﺮﯾﺢ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن رﺿﯿﯿﻦ ﮐﺮﯾﻤﯿﻦ را‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺻـﺪر اﻻﻓﺎﺿﻞ ﻗﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ :‬و ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﻨﻮﯾﺮ ﺿﻮء اﻟﺴـﻘﻂ« ﮐﻪ ﺷـﺮح اﯾﻦ ﻣﺪح ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ردي و اﻧﮑﺎري ﺑﺮ‬‫آن ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ و ﻧﻘﻞ ﮐﻼﻣﯽ و ﺳـﮑﻮت ﺑﺮ آن‪ ،‬ﻧﺰد ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ‪ ،‬ﺣﺴﺐ اﻓﺎدهاش ﺑﺠﻮاب »رﺳﺎﻟﻪ ﻧﻔﺎق اﻟﺸﯿﺨﯿﻦ«‪ ،‬و ﻫﻢ اﻓﺎده ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 202‬از ‪225‬‬‫در ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم و ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »ﺗﺤﻔﻪ«‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﺗﺴﻠﯿﻢ آن و ﻣﻮﺟﺐ ﺣﺠﯿﺖ آن ﺑﺮ ﻧﺎﻗﻞ اﺳﺖ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ اﻟﻮردي ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻦ ﺷﺎﮐﺮ در »ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت«‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻮارس اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻮردي ﮐﻪ ﺻـﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﺎﮐﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ‬‫اﻟﺨﺎزن در ﮐﺘﺎب »ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت« ]‪ [1‬ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻋﻤﺮ ﺑـﻦ ﻣﻈﻔﺮ ﺑـﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔـﻮارس اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﻻﺟـﻞ‪ ،‬اﻻﻣـﺎم اﻟﻔﻘﯿﻪ‪ ،‬اﻻـدﯾﺐ اﻟﺸـﺎﻋﺮ زﯾﻦ اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟـﻮردي اﻟﻤﺼـﺮي‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫أﺣﺪ ﻓﻀـﻼء اﻟﻌﺼﺮ و ﻓﻘﻬﺎﺋﻪ‪ ،‬و أدﺑﺎﺋﻪ و ﺷﻌﺮاﺋﻪ ﺗﻔﻨﻦ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬و أﺟﺎد ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺜﻮر و اﻟﻤﻨﻈﻮم‪ ،‬ﻧﻈﻤﻪ ﺟﯿﺪ اﻟﯽ اﻟﻐﺎﯾﮥ‪ ،‬و ﻓﻀﻠﻪ ﺑﻠﻎ اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﻗﺎل ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن‪ :‬ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت ﻟﻤﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﺎﮐﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﮑﺘﺒﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺳﺘﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ‪.12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪317 :‬‬‫اﻟﯽ أن ﻗﺎل ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﻧﺒﺬ ﻣﻦ أﺷـﻌﺎره‪ :‬و ﻣﻦ ﻣﺼـﻨﻔﺎﺗﻪ »اﻟﺒﻬﺠﮥ اﻟﻮردﯾﮥ ﻓﯽ ﻧﻈﻢ اﻟﺤﺎوي« »ﻓﻮاﺋﺪ ﻓﻘﻬﯿﮥ ﻣﻨﻈﻮﻣﮥ«‪» ،‬ﺷـﺮح اﻟﻔﯿﮥ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ«‪،‬‬‫»ﺿﻮء اﻟﺪرة ﻋﻠﯽ اﻟﻔﯿﮥ اﺑﻦ اﻟﻤﻌﻄﯽ«‪» ،‬ﻗﺼـﯿﺪة اﻟﻠﺒﺎب ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻻﻋﺮاب« و »ﺷﺮﺣﻬﺎ«‪» ،‬اﺧﺘﺼﺎر ﻣﻠﺤﮥ اﻻﻋﺮاب ﻧﻈﻤﺎ«‪» ،‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﻐﺮﯾﺐ ﻧﻈﻤﺎ‬‫و ﺷـﺮﺣﻬﺎ« »اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﻟﻤﺬﻫﺒـﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ« اﻟﻤﻠﻘﺒـﮥ »أﺑﮑﺎر اﻻﻓﮑﺎر«‪» ،‬ﺗﺘﻤﮥ ﺗﺎرﯾﺦ ﺻﺎﺣﺐ ﺣﻤﺎة«‪» ،‬ارﺟﻮزة ﻓﯽ ﺗﻌﺒﯿﺮ اﻟﻤﻨﺎﻣﺎت«‪» ،‬ارﺟﻮزة‬‫ﻓﯽ ﺧﻮاص اﻻﺣﺠﺎر و اﻟﺠﻮاﻫﺮ«‪» ،‬ﻣﻨﻄﻖ اﻟﻄﯿﺮ« ﻧﻈﻤﺎ‪.‬‬‫و ﺑﻠﻐﻨﺎ وﻓﺎﺗﻪ ﻓﯽ اﻟﻄﺎﻋﻮن‪ ،‬ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻋﺸﺮ اﻟﺴﺒﻌﯿﻦ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ اﻟﻮردي ﺑﻘﻠﻢ اﺑﻦ ﺷﻬﺒﻪ اﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ«‬‫»و ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﮥ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻻﺳﺪي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﮥ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻮارس ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻدﯾﺐ اﻟﻤﺆرخ‪ ،‬زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺣﻔﺺ اﻟﻤﻌﺮي اﻟﺤﻠﺒﯽ‪ ،‬اﻟﺸﻬﯿﺮ‬‫ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻮردي‪.‬‬‫ﻓﻘﯿﻪ ﺣﻠﺐ و ﻣﻮرﺧﻬﺎ و أدﯾﺒﻬﺎ‪ ،‬ﺗﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﺦ ﺷـﺮف اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺒﺎرزي‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﺟﻠﯿﻠـﮥ ﻧﻈﻤﺎ و ﻧﺜﺮا‪» :‬اﻟﻤﻨﺎﺳﮏ«‪ ،‬و »اﻟﺒﻬﺠـﮥ«‪» ،‬ﻧﻈﻢ‬‫اﻟﺤﺎوي اﻟﺼـﻐﯿﺮ«‪ ،‬و »ﻣﻘﺪﻣﮥ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ«‪ ،‬اﺧﺘﺼﺮ ﻓﯿﻬﺎ »اﻟﻤﻠﺤﮥ« ﺳﻤﺎﻫﺎ »اﻟﻨﻔﺤﮥ«‪ ،‬و »ﺷﺮﺣﻬﺎ«‪ ،‬و ﻟﻪ »ﺗﺎرﯾﺦ« ﺣﺴﻦ ﻣﻔﯿﺪ‪ ،‬و »ارﺟﻮزة ﻓﯽ ﺗﻌﺒﯿﺮ‬‫اﻟﻤﻨﺎﻣﺎت«‪ ،‬و »دﯾﻮان ﺷﻌﺮ« ﻟﻄﯿﻒ‪ ،‬و »ﻣﻘﺎﻣﺎت« ﻣﺴﺘﻈﺮﻓﮥ‪.‬‬‫و ﻧـﺎب ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻢ ﻓﯽ ﺣﻠﺐ ﻓﯽ ﺷﺒﯿﺒـﮥ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﻨﻘﯿﺐ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺰل ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬و ﺣﻠﻒ أﻻـ ﯾﻠﯽ اﻟﻘﻀﺎء‪ ،‬ﻟﻤﻨﺎم رآه‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﻣﻼزﻣﺎ ﻟﻼﺷﺘﻐﺎل و اﻟﺘﺼﻨﯿﻒ ﺷﺎع ذﮐﺮه‪ ،‬و اﺷﺘﻬﺮ ﺑﺎﻟﻔﻀﻞ اﺳﻤﻪ‪.‬‬‫ذﮐﺮ ﻟﻪ اﻟﺼﻼح اﻟﺼﻔﺪي ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻃﻮﯾﻠﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬أﺣﺪ ﻓﻀﻼء ]‪ [1‬ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪ 2‬ص ‪116‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪318 :‬‬‫اﻟﻌﺼـﺮ و ﻓﻘﻬـﺎﺋﻪ‪ ،‬و أدﺑـﺎﺋﻪ و ﺷـﻌﺮاﺋﻪ‪ ،‬ﺗﻔﻨﻦ ﻓﯽ ﻋﻠﻮم‪ ،‬و أﺟـﺎد ﻓﯽ ﻣﻨﺜﻮره و ﻣﻨﻈﻮﻣﻪ‪ ،‬ﺷـﻌﺮه أﺳـﺤﺮ ﻣﻦ ﻋﯿﻮن اﻟﻔﯿـﺪ‪ ،‬و أﺑﻬﯽ ﻣﻦ ﻟا ﻮﺟﻨﺎت‬‫ذوات اﻟﺘﻮرﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺴـﺒﮑﯽ ﻓﯽ اﻟﻄﺒﻘﺎت اﻟﮑﺒﺮي‪ :‬و ﺷﻌﺮه أﻋﻠﯽ ﻣﻦ اﻟﺴﮑﺮ اﻟﻤﮑﺮر‪ ،‬و أﻋﻠﯽ ﻗﯿﻤﮥ ﻣﻦ اﻟﺠﻮﻫﺮ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺤﻠﺐ ﺷﻬﯿﺪا ﻓﯽ آﺧﺮ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و‬‫أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ]‪[1‬‬‫اﺑﻦ اﻟﻮردي ﺷﻄﺮي از ﻗﺼﯿﺪه ﻣﻌﺮي را در ﻣﺪح رﺿﯿﯿﻦ در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ« ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 203‬از ‪225‬‬‫»در ﮐﺘﺎب »ﺗﺘﻤـﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ ﻓﯽ أﺧﺒﺎر اﻟﺒﺸـﺮ« ﻫﻢ ﻧﺒـﺬي از اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر ﺑﻠﯿﻐﻪ اﺑﻮ اﻟﻌﻼء وارد ﮐﺮده‪ ،‬ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن رﺿـﯿﯿﻦ ﺷـﺮﯾﻔﯿﻦ‪ ،‬و واﻟﺪ‬‫ﻣﺎﺟﺪﺷﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﻪ ارﺑﻌﻤﺎﺋﻪ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﻨﻘﯿﺐ أﺑﻮ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﻮﺳﻮي‪ ،‬واﻟﺪ اﻟﺸـﺮﯾﻒ رﺿـﯽ‪ ،‬و ﻣﻮﻟﺪه ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و أﺿﺮ ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ورﺛﺎه اﻟﺸﯿﺦ‬‫أﺑﻮ اﻟﻌﻼء اﻟﻤﻌﺮي ﺑﻘﺼﯿﺪﺗﻪ اﻟﻔﺎﺋﯿﮥ اﻟﺘﯽ أوﻟﻬﺎ‪:‬‬‫أودي ﻓﻠﯿﺖ اﻟﺤﺎدﺛﺎت ﮐﻔﺎف ﻣﺎل اﻟﻤﺴﯿﻒ و ﻋﻨﺒﺮ اﻟﻤﺸﺘﺎف‬‫اﻟﻄﺎﻫﺮ اﻻﺑﺎء و اﻻﺑﻨﺎء و اﻻراب و اﻻﺛﻮاب‪ ،‬و اﻵﻻف‬‫رﻏﺖ اﻟﺮﻋﻮد و ﺗﻠﮏ ﻫﺪة واﺟﺐ ﺟﺒﻞ ﺛﻮي ﻣﻦ آل ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف‬‫ﺑﺨﻠﺖ ﻓﻠﻤﺎ ﮐﺎن ﻟﯿﻠﮥ ﻓﻘﺪه ﺳﻤﺢ اﻟﻐﻤﺎم ﺑﺪﻣﻌﻪ اﻟﺬراف‬‫و ﻣﻨ ﻬ ﺎ ‪:‬‬
‫و ﯾﺤﻖ ﻓﯽ رزء اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺗﻐﯿﺮ اﻟﺤﺮ ﺳﯿﻦ ﺑﻠﻪ اﻟﺪر ﻓﯽ اﻻﺻﺪاف‬‫ﻫﻼ دﻓﻨﺘﻢ ﺳﯿﻔﻪ ﻓﯽ ﻗﺒﺮه ﻣﻌﻪ ﻓﺬاك ﻟﻪ ﺧﻠﯿﻞ واف‬‫ان زاره اﻟﻤﻮﺗﯽ ﮐﺴﺎﻫﻢ ﻓﯽ اﻟﺒﻼء أﮐﻔﺎن أﺑﻠﺞ ﻣﮑﺮم اﻻﺿﯿﺎف‬‫و اﻟﱠﻠﻪ ان ﯾﺨﻠﻊ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺣﻠﮥ ﯾﺒﻌﺚ إﻟﯿﻪ ﺑﻤﺜﻠﻬﺎ أﺿﻌﺎف‬‫ﻧﺒﺬت ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ اﻟﺠﻨﺎن و اﻧﻤﺎ رﺿﻮان ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ ﻟﻼﺗﺤﺎف‬‫ﺗﮑﺒﯿﺮﺗﺎن ﺣﯿﺎل ﻗﺒﺮك ﻟﻠﻔﺘﯽ ﻣﺤﺴﻮﺑﺘﺎن ﺑﻌﻤﺮة و ﻃﻮاف‬‫]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻟﻼﺳﺪي ص ‪ 92‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪319 :‬‬‫ﻟﻮ ﺗﻘﺪر اﻟﺨﯿﻞ اﻟﺘﯽ زاﯾﻠﺘﻬﺎ أﻧﺤﺖ ﺑﺄﯾﺪﯾﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﻋﺮاف‬‫أﺑﻘﯿﺖ ﻓﯿﻨﺎ ﮐﻮﮐﺒﯿﻦ ﺳﻨﺎﻫﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﺼﺒﺢ و اﻟﻈﻠﻤﺎء ﻟﯿﺲ ﺑﺨﺎف‬‫ﻗﺪرﯾﻦ ﻓﯽ اﻻرداء ﺑﻞ ﻣﻄﺮﯾﻦ ﻓﯽ اﻻﺟﺪاء ﺑﻞ ﻗﻤﺮﯾﻦ ﻓﯽ اﻻﺳﺪاف‬‫ﺳﺎوي اﻟﺮﺿﯽ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ و ﺗﻘﺎﺳﻤﺎ ﺧﻄﻂ اﻟﻌﻼء ﺑﺘﻨﺎﺻﻒ و ﺗﺼﺎف‬‫أﻧﺘﻢ ذوو اﻟﻨﺴﺐ اﻟﻘﺼﯿﺮ ﻓﻄﻮﻟﮑﻢ ﺑﺎد ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺒﺮاء و اﻻﺷﺮاف‬‫ﻣﺎ زاغ ﺑﯿﺘﮑﻢ اﻟﺮﻓﯿﻊ و اﻧﻤﺎ ﺑﺎﻟﻮﺟﺪ أدرﮐﻪ ﺧﻔﯽ زﺣﺎف ]‪[1‬‬‫»و ﺳﺎﺑﻘـﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺻـﻼح اﻟـﺪﯾﻦ ﺻـﻔﺪي ﻫﻢ در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﺑﻌﺾ اﺷـﻌﺎر اﯾﻦ ﻗﺼـﯿﺪه ﺑﻠﯿﻐﻪ ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ذﮐﺮ‬‫ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﺑﻮ اﻟﻌﻼء‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ زﻧﺪﻗﻪ و اﻟﺤﺎد‪ ،‬و ﻣﺰﯾﺪ ﻟﺪاد و ﻋﻨﺎد‪ ،‬ﻣﺪح رﺿـﯿﯿﻦ ﮐﺮﯾﻤﯿﻦ‪ ،‬و واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪﺷﺎن ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﯾﻦ‬‫ﻣﺪح ﺑﻌﺪ اﻧﻀﻤﺎم آن ﺑﺎ ﻣﺪح دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ ﺳﻨﯿﻪ‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﺑﯿﻦ ﺑﺮ ﮐﻤﺎل ﻓﻀﻞ و ﺟﻼﻟﺖ و ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻋﺘﻼء و ﻧﺒﺎﻟﺖ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ از اﯾﻦ‬‫ﻣﺪح ﻇﺎﻫﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻈﻤﺖ ﺷﺄن اﯾﺸﺎن ﺑﻤﺮﺗﺒﻪاﯾﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻠﺤﺪ و زﻧﺪﯾﻖ ﻫﻢ اﻧﮑﺎر آن ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﺧﻮد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‪ ،‬در ﺗﻌﺼﺐ اول از ﺗﻌﺼﺒﺎت ﻓﺎﺣﺸﻪ ﺧﻮد ﮐﻪ در ﻓﺼﻞ دوم از ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ‪ ،‬وارد ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻣﯽﺳﺮاﯾﻨﺪ‪:‬‬‫و ﻧﯿﺰ آﯾـﺎت ﺧﻔﯿﻪ اﻟﺪﻻﻟـﮥ را‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﻣﻮاﻓﻖ ﻗﻮاﻋـﺪ اﺻﻮل و ﻋﺮﺑﯿﺖ‪ ،‬ﺑﺮ ﻣـﺪﻋﺎي اﯾﺸـﺎن دﻻـﻟﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﻧﺺ و ﺻـﺮﯾﺢ اﻧﮕﺎرﻧـﺪ‪ ،‬و‬‫ﻧﺼﻮص ﺻـﺮﯾﺤﻪ را ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣـﺬﻫﺐ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ دﻻﻟﺖ واﺿـﺢ دارﻧـﺪ‪ ،‬ﻣﺘﺸﺎﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻃﺮﯾﻖ اﻣﺘﺤﺎن ﺑﺎرﻫﺎ ﺑﺎ ﻋﻠﻤﺎء اﯾﺸﺎن‬‫ﻣﺴـﻠﻮك ﺷـﺪه‪ ،‬ﺑﺎﯾﻦ وﺿﻊ ﮐﻪ ﺑﻌﻀـﯽ ﮐﺎﻓﺮان ذﻣﯽ را‪ ،‬ﮐﻪ ﻏﺮﺿـﯽ ﺑﻬﯿـﭻ ﻣﺬﻫﺐ و ﻋﻼﻗﻪ ﺑﺎﻫﻞ آن ﻧﺪارﻧﺪ ]‪ [1‬ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ ج ‪ 1‬ص‬‫‪.321‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 204‬از ‪225‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪320 :‬‬‫ﺑﻌـﺪ از ﺗﻌﻠﯿﻢ ﻟﻐﺖ ﻋﺮب‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺗﺤﺖ اﻟﻠﻔﻆ آن آﯾﺎت ﺷـﻨﻮاﻧﯿﺪه‪ ،‬اﺳـﺘﻔﺴﺎر واﻗﻊ ﺷﺪه‪ ،‬ﮐﻪ ﺷـﻤﺎ از اﯾﻦ ﮐﻼم ﭼﻪ ﻓﻬﻤﯿﺪﯾﺪ‪ ،‬ﮔﻮاﻫﯽ ﺑﺮ‬‫ﻣﺪﻋﺎي اﻫﻞ ﺳﻨﺖ دادهاﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﺪﻋﺎي ﺷﯿﻌﻪ را ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺎور ﻧﮑﺮده‪ ،‬و از آﯾﺖ ﻧﻔﻬﻤﯿﺪه ]‪ ،[1‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ﺑـﺎ دﻋـﺎي ﻣﻮاﻓﻘﺖ و ﺷـﻬﺎدت ﻓﻬﻢ ﮐﻔـﺎر اﻫﻞ ذﻣﻪ ﺑﺎ ﻓﻬﻢ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﯽﻧﺎزﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﯾﻦ ﻓﻬﻢ‬‫ادﻋﺎﺋﯽ و ﺷـﻬﺎدت ﻣﺰﻋﻮﻣﻪ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﺑﺮ ﺣﻘﯿﺖ ﻣﺰﻋﻮﻣﺎت اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ‪ ،‬و ﺑﻄﻼن ﺗﻔﺴـﯿﺮات اﺗﺒﺎع اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﺼﻤﺖ و‬‫ﻃﻬﺎرت‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻓﻬﻢ ﮐﻔﺎر اﻫﻞ ذﻣﻪ را ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺮاﺋﺖ ذﻣﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺳـﺒﺐ ﺗﺼﺎول و ﺗﻄﺎول ﻣﺠﻮس اﻣـﮥ ﭘﻨﺪارﻧـﺪ‪ ،‬و ﺷـﻬﺎدﺗﺸﺎن را‬‫ﺷﻬـﺎدت ﻣﻘﺒﻮﻟﻪ ﻗﺮار دﻫﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﻘـﺎﺑﻠﻪ اﻫـﻞ ﺣﻖ آن را ﺣﺠﺖ و ﺑﺮﻫـﺎن زاﻫﺮ ﮔﺮداﻧﻨـﺪ‪ ،‬ﻣـﺪح اﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﺟﻨﺎب رﺿـﯿﯿﻦ ﮐﺮﯾﻤﯿﻦ‪ ،‬و واﻟﺪ‬‫ﻣﺎﺟﺪ اﯾﺸﺎن را‪ ،‬ﮔﻮ اﺑﻮ اﻟﻌﻼء زﻧﺪﯾﻖ و ﻣﻠﺤﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻻوﻟﯽ ﺣﺠﺖ ﺑﺎﺷﺪ و دﻟﯿﻞ‪َ ،‬و َﻋَﻠﯽ اﻟﱠﻠِﻪ َﻗْﺼُﺪ اﻟﱠﺴﺒِﯿِﻞ‬‫‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﺑﻨـﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﻇـﺎﻫﺮ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﻨـﺎب ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ و ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« و اﻣﺜﺎل اﯾﺸﺎن از ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ و ﻣﻌﺎﻧـﺪﯾﻦ‪ ،‬ﮐﻪ‬‫اﻟﺴـﻨﻪ ﺧﻮد را ﺑﻠﻮم و ﺗﻮﻫﯿﻦ‪ ،‬و ذم و ﺗﻬﺠﯿﻦ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ و ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاﻫﻤﺎ ﻣﯽآﻻﯾﻨﺪ‪ ،‬از اﯾﻦ ﻣﻠﺤﺪ و زﻧﺪﯾﻖ ﻫﻢ ﺑﺪﺗﺮ‬‫ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻠﺤـﺪ و زﻧـﺪﯾﻖ ﮐﻪ اﻋﺘﻘﺎد اﺳـﻼم ﻧـﺪارد‪ ،‬ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻣـﺪح اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﺟﻨﺎب ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﺑﺎ وﺻﻒ دﻋﻮي‬‫اﺳﻼم‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﻧﺘﺤﺎل رﯾﺎﺳﺖ اﻧﺎم‪ ،‬ﺧﻮد را از اﻫﺎﻧﺖ و ﻣﻼم ﭼﻨﯿﻦ اﺟﻠﻪ ﮐﺮام ﺑﺎزﻧﻤﯿﺪارﻧﺪ‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﺛﺒﻮت اﯾﻦ ﻣﺪح از اﺑﻮ اﻟﻌﻼء‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ زﻧﺪﻗﻪ و اﻟﺤﺎد او ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪ 561‬ط ﻟﮑﻬﻨﻮ ‪1302‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪321 :‬‬‫داﻓﻊ ﺷـﺒﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در ﺑﺎب ﺟﺎﺣﻆ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺬﮐﺮ ﺟﺎﺣﻆ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﺗﻤﺴﮏ ﮐﺮده ﺑﺮ ﺑﻄﻼن ﻧﺴﺒﺖ‬‫ﻧـﺎﺻﺒﯿﺖ ﺑـﺎو‪ ،‬ﭼﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﺑﻮ اﻟﻌﻼء‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ زﻧـﺪﻗﻪ و اﻟﺤﺎد و ﻋـﺪاوت اﺻﻞ اﺳـﻼم رﺿـﯿﯿﻦ ﺷـﺮﯾﻔﯿﻦ را ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺪاﺋـﺢ ﻓﺨﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ‬‫ﻋﻈﯿﻤﻪ ﯾـﺎد ﮐﻨـﺪ‪ ،‬و در ﺗﺒﺠﯿـﻞ و ﺗﻌﻈﯿﻢ واﻟـﺪ آن ﺟﻨـﺎب‪ ،‬ﭼﻨﯿﻦ اﺷـﻌﺎر ﺑﻠﯿﻐﻪ و ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﻟﻄﯿﻔﻪ ﻧﻈﻢ ﮐﻨـﺪ‪ ،‬ذﮐﺮ ﺟﺎﺣﻆ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ ﻋﺪاوت آن ﺣﻀﺮت‪ ،‬ﭼﻪ ﻋﺠﺐ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از وﺟﻮه ﺳﺎﺑﻘﻪ‪ ،‬اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﻨﺎد ﺑﻤﺪح اﺑﻮ اﻟﻌﻼء‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻣﺬﻫﺐ ﺟﻤﻌﯽ از اﺟﻠﻪ اﻋﻼم‪ ،‬و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻓﺨﺎم ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ذب ﺣﺮﯾﻢ اﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺪاﯾﺢ ﻓﺎﺧﺮه و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺑﺎﻫﺮه‪ ،‬ﺑﺮاي او ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ رزﯾﻦ و ﻣﺘﯿﻦ اس‬‫اﺑﻦ اﻟﻮردي در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ« اﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﻣﻌﺮي ﺑﺨﻮﺑﯽ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻮردي در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ﺑﺎﺧﺒﺎر اﻟﺒﺸﺮ« در ﺳﻨﻪ ﺗﺴﻊ و ارﺑﻌﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺄﺗﻪ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺸـﯿﺦ اﺑﻮ اﻟﻌﻼء اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ داود ﺑﻦ اﻟﻤﻄﻬﺮ ﺑﻦ زﯾﺎد ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ رﺑﯿﻌـﮥ ﺑﻦ اﻧﻮر اﺑﻦ اﺳـﺤﻢ ﺑﻦ ارﻗﻢ ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﺪي ﺑﻦ ﻏﻄﻔﺎن ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺮﯾﺢ ﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺑﻦ ﺗﯿﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺳﺪ ﺑﻦ وﺑﺮة‬‫ﺑﻦ ﺛﻌﻠﺐ ﺑﻦ ﺣﻠﻮان ﺑﻦ ﻋﻤﺮان ﺑﻦ اﻟﺤﺎف ﺑﻦ ﻗﻀﺎﻋﮥ اﻟﻤﻌﺮي اﻟﺘﻨﻮﺧﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ‪ :‬ﮐﺎن ﻋﻼﻣﮥ ﻋﺼﺮه رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺮأ اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﻠﻐﮥ ﻋﻠﯽ أﺑﯿﻪ ﺑﺎﻟﻤﻌﺮة‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ اﻟﻨﺤﻮي‬‫ﺑﺤﻠﺐ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻟا ﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﺸـﻬﻮرة‪ ،‬و اﻟﺮﺳﺎﺋﻞ اﻟﻤﺄﺛﻮرة‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﻈﻢ »ﻟﺰوم ﻣﺎ ﻻ ﯾﻠﺰم« ﺧﻤﺲ ﻣﺠﻠﺪات‪» ،‬و ﺳﻘﻂ اﻟﺰﻧﺪ«‪ ،‬و ﺷﺮﺣﻪ ﺑﻨﻔﺴﻪ‬‫و ﺳﻤﺎه »ﺿﻮء اﻟﺴﻘﻂ«‪ ،‬و ﺑﻠﻐﻨﺎ أن ﻟﻪ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺳﻤﺎه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪322 :‬‬‫»اﻻﯾﮏ و اﻟﻐﺼﻮن« و ﻫﻮ اﻟﻤﻌﺮوف »ﺑﺎﻟﻬﻤﺰة و اﻟﺮدف«‪ ،‬ﯾﻘﺎرب ﻣﺎﺋﮥ ﺟﺰء ﻓﯽ اﻻدب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 205‬از ‪225‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ :‬و ﺣﮑﯽ ﻟﻪ ﻣﻦ وﻗﻒ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻻول ﺑﻌﺪ اﻟﻤﺎﺋﮥ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب »اﻟﻬﻤﺰة و اﻟﺮدف«‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻻ أﻋﻠﻢ ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﻌﻮزه ﺑﻌﺪ ﻫﺬا‪،‬‬‫و ﮐـﺎن ﻣﺘﻀـﻠﻌﺎ ﻣﻦ ﻓﻨﻮن اﻻـدب‪ ،‬و أﺧـﺬ ﻋﻨﻪ اﺑﻮ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺤﺴﻦ اﻟﺘﻨﻮﺧﯽ‪ ،‬و اﻟﺨﻄﯿﺐ أﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و‬‫ﮐﺎﻧﺖ وﻻدﺗﻪ ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌـﮥ‪ ،‬ﻋﻨـﺪ ﻣﻐﯿﺐ اﻟﺸـﻤﺲ‪ ،‬ﻟﺜﻼث ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ رﺑﯿﻊ اﻻول‪ ،‬ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺚ و ﺳﺘﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﺑﺎﻟﻤﻌﺮة‪ ،‬و ﻋﻤﯽ ﻣﻦ اﻟﺠﺪري‬‫ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻏﺸﯽ ﯾﻤﻨﯽ ﻋﯿﻨﯿﻪ ﺑﯿﺎض‪ ،‬و ذﻫﺒﺖ اﻟﯿﺴﺮي ﺟﻤﻠﮥ‪.‬‬‫و ﻟﻤﺎ ﻓﺮغ ﻣﻦ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘﺎب »اﻟﻼﻣﻊ اﻟﻌﺰﯾﺰي« ﻓﯽ ﺷـﺮح ﺷـﻌﺮ اﻟﻤﺘﻨﺒﯽ و ﻗﺮء ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬أﺧﺬا اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ﻓﯽ وﺻـﻔﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﺑﻮ اﻟﻌﻼء‪ :‬ﮐﺎﻧﻤﺎ ﻧﻈﺮ‬‫اﻟﻤﺘﻨﺒﯽ اﻟﯽ ﺑﻠﺤﻆ اﻟﻐﯿﺐ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫أﻧﺎ اﻟﺬي ﻧﻈﺮ اﻻﻋﻤﯽ اﻟﯽ أدﺑﯽ و أﺳـﻤﻌﺖ ﮐﻠﻤﺎﺗﯽ ﻣﻦ ﺑﻪ ﺻـﻤﻢ‪ .‬و اﺧﺘﺼـﺮ دﯾﻮان أﺑﯽ ﺗﻤﺎم ﺣﺒﯿﺐ‪ ،‬و ﺷـﺮﺣﻪ و ﺳﻤﺎه »ذﮐﺮي ﺣﺒﯿﺐ«‪ ،‬و‬‫دﯾﻮان اﻟﺒﺤﺘﺮي و ﺳـﻤﺎه »ﻏﯿﺚ اﻟﻮﻟﯿـﺪ«‪ ،‬و دﯾﻮان اﻟﻤﺘﻨﺒﯽ و ﺳـﻤﺎه »ﻣﻌﺠﺰ أﺣﻤـﺪ«‪ ،‬و ﺗﮑﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻏﺮﯾﺐ أﺷـﻌﺎرﻫﻢ و ﻣﻌﺎﻧﯿﻬﺎ و ﻣﺄﺧﺬﻫﻢ ﻣﻦ‬‫ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﻣﺎ أﺧﺬ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﺗﻮﻟﯽ اﻻﻧﺘﺼﺎر ﻟﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﻨﻘﺪ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﻤﻮاﺿﻊ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﺘﻮﺟﯿﻪ ﻓﯽ أﻣﺎﮐﻦ ﻟﺨﻄﺎﺋﻬﻢ‪.‬‬‫و دﺧﻞ ﺑﻐﺪاد ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و دﺧﻠﻬﺎ ﺛﺎﻧﯿﺎ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺗﺴﻌﯿﻦ‪ ،‬و أﻗﺎم ﺑﻬﺎ ﺳﻨﮥ و ﺳﺒﻌﮥ أﺷﻬﺮ‪.‬‬‫ﺛﻢ رﺟﻊ اﻟﯽ اﻟﻤﻌﺮة‪ ،‬و ﻟﺰم ﻣﻨﺰﻟﮥ‪ ،‬و ﺷـﺮع ﻓﯽ اﻟﺘﺼـﻨﯿﻒ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻤﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻀﻊ ﻋﺸـﺮة ﻣﺤﺒﺮة‪ ،‬ﻓﯽ ﻓﻨﻮن ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬و أﺧﺬ ﻋﻨﻪ اﻟﻨﺎس‪ ،‬و‬‫ﺳﺎر إﻟﯿﻪ اﻟﻄﻠﺒﮥ ﻣﻦ اﻵﻓﺎق‪ ،‬و ﮐﺎﺗﺐ اﻟﻌﻠﻤﺎء و اﻟﻮزراء و أﻫﻞ اﻻﻗﺪار‪ ،‬و ﺳـّﻤﯽ ﻧﻔﺴﻪ رﻫﻦ اﻟﺤﺒﺴـﯿﻦ ﻟﻠﺰوﻣﻪ ﻣﻨﺰﻟﻪ و ﻟﺬﻫﺎب ﻋﯿﻨﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﮑﺚ‬‫ﺧﻤﺴﺎ و أرﺑﻌﯿﻦ ﺳﻨﮥ ﺳﻨﮥ ﻻ ﯾﺄﮐﻞ اﻟﻠﺤﻢ ﺗﺪﯾﻨﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪323 :‬‬‫و ﻋﻤﻞ اﻟﺸﻌﺮ و ﻫﻮ اﺑﻦ اﺣﺪي ﻋﺸﺮة ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺷﻌﺮه ﻓﯽ اﻟﻠﺰوم‪:‬‬‫ﻻ ﺗﻄﻠﺒﻦ ﺑﺂﻟﮥ ﻟﮏ رﺗﺒﮥ ﻗﻠﻢ اﻟﺒﻠﯿﻎ ﺑﻐﯿﺮ ﺣﻆ ﻣﻐﺰل‬‫ﺳﮑﻦ اﻟﺴﻤﺎﮐﺎن اﻟﺴﻤﺎء ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻫﺬا ﻟﻪ رﻣﺢ و ﻫﺬا أﻋﺰل ]‪[1‬‬‫و ﺗﻮﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ ﻟا ﺠﻤﻌﮥ ﺛﺎﻟﺚ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺛﺎﻧﯽ رﺑﯿﻊ اﻻول‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺛﺎﻟﺚ ﻋﺸﺮة ﻣﻨﻬﺎ و أوﺻﯽ أن ﯾﮑﺘﺐ ﻋﻠﯽ ﻗﺒﺮه‪:‬‬‫ﻫﺬا ﺟﻨﺎه أﺑﯽ ﻋﻠﯽ و ﻣﺎ ﺟﻨﯿﺖ ﻋﻠﯽ أﺣﺪ‬‫و ﻗﺮئ ﻋﻠﯽ ﻗﺒﺮه ﺳﺒﻌﻮن ﻣﺮﺛﯿﮥ‪ ،‬و ﻣﻤﻦ رﺛﺎه ﺗﻠﻤﯿﺬه أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻫﻤﺎم ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ان ﮐﻨﺖ ﻟﻢ ﺗﺮق اﻟﺪﻣﺎء زﻫﺎدة ﻓﻠﻘﺪ أرﻗﺖ اﻟﯿﻮم ﻣﻦ ﺟﻔﻨﯽ دﻣﺎ‬‫ﺳّﯿﺮت ذﮐﺮك ﻓﯽ اﻟﺒﻼد ﮐﺄﻧﻪ ﻣﺴﮏ ]‪ [2‬ﻓﺴﺎﻣﻌﻪ ﯾﻀّﻤﺦ أو ﻓﻤﺎ‬‫و أري اﻟﺤﺠﯿﺞ إذا أرادوا ﻟﯿﻠﮥ ذﮐﺮاك أﺧﺮج ﻓﺪﯾﮥ ﻣﻦ أﺣﺮﻣﺎ‬‫ﻫﺬه ﺧﻼﺻﮥ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺧّﻠﮑﺎن ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗﻮل ﺗﻠﻤﯿـﺬه »ﻟﻢ ﺗﺮق اﻟـﺪﻣﺎء زﻫﺎدة« ﯾﺪﻓﻊ ﻗﻮل ﻣﻦ ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻟﻢ ]‪ [1‬اﻟﺴـﻤﺎﮐﺎن‪ :‬ﮐﻮﮐﺒﺎن ﻧﯿﺮان ﯾﻘﺎل ﻻﺣﺪﻫﻤﺎ اﻟﺴﻤﺎك اﻟﺮاﻣﺢ ﻻن‬‫اﻣﺎﻣﻪ ﮐﻮﮐﺒﺎ ﺻﻐﯿﺮا ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬راﯾﮥ اﻟﺴﻤﺎك و رﻣﺤﻪ‪ ،‬و ﻟﻼﺧﺮ اﻟﺴﻤﺎك اﻷﻋﺰل ﻻن ﻟﯿﺲ اﻣﺎﻣﻪ ﺷﯽء‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻗﺎل اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ﻓﯽ ﺷﺮح ﻫﺬا اﻟﺸﻌﺮ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ أﺑﯽ اﻟﻌﻼء‪:‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﻌﻨﯽ أن ﻃﯿﺐ ﺛﻨﺎﺋﻪ ﯾﻌﻄﺮ ﺳﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬أو اﻟﻤﺘﮑﻠﻢ ﺑﻪ اﻟﻤﺜﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﻗﺘﺼـﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻢ ﻟﻀﯿﻖ اﻟﻤﻘﺎم ﻓﯽ ﻣﺴﺎﻋﺪة اﻟﻮزن ﻋﻦ ﻋﻤﻮم اﻟﻤﺘﮑﻠﻢ‬‫دون ﺗﺨﺼﯿﺺ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﯾﺤﺘﻤﻞ أﻧﻪ أراد ﺑﺎﻟﺘﻌﻄﯿﺮ ﺗﻌﻤﯿﻢ اﻟﺴﺎﻣﻊ و اﻟﻤﺘﮑﻠﻢ‪ ،‬و ﺗﮑﻮن أو ﻫﻨﺎ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﻮاو ﻓﺤﺴﺐ و ﻣﺜﻞ ذﻟﮏ ﻗﺪ ﯾﺠﯽء و ﻣﻨﻪ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ» :‬و َأْرَﺳﻠْﻨﺎُه ِإﻟﯽ ﻣِﺎَﺋِﮥ َأﻟ ٍْﻒ َأْو َﯾِﺰﯾُﺪوَن«‬‫ﻋﻠﯽ رأي ﺑﻌﺾ اﻟﻤﻔﺴـﺮﯾﻦ ﻓـﺎﻧﻪ و ان ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﺠﻤﻌـﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻓـﺎن اﻟﻘﺎﺋﻞ ﺑـﺬﻟﮏ ﻣﺎ اﺣﺘـﺞ اﻻ ﺑﻤﺎ ﯾﺼـﺢ اﻻﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ وﻗﻮع أو ﻣﻮﻗﻊ‬‫اﻟﻮاو‪ ،‬و إذا ﺗﺘﺒﻊ ذﻟﮏ وﺟﺪ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم اﻟﻔﺼﯿﺢ ﻣﻨﻪ ﻣﺎ ﯾﮑﺜﺮ ﻋﺪده‪ 12 .‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 3‬ص ‪ 69‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪324 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 206‬از ‪225‬‬‫ﯾﺮق اﻟﺪﻣﺎء ﻓﻠﺴﻔﮥ‪ ،‬و ﻧﺴﺒﻪ اﻟﯽ رأي اﻟﺤﮑﻤﺎء‪ ،‬و ﺗﻠﻤﯿﺬه أﻋﺮف ﺑﻪ ﻣﻤﻦ ﻫﻮ ﻏﺮﯾﺐ ﯾﺮﺟﻤﻪ ﺑﺎﻟﻐﯿﺐ‪ ،‬و ﻣﺎ ذا ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺗﺮك اﻟﻠﺤﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ‬‫أﻋﻈﻢ اﻟﺸﻬﻮات‪ ،‬ﺧﻤﺴﺎ و أرﺑﻌﯿﻦ ﺳﻨﮥ زﻫﺎدة‪ ،‬و ﻗﺪ ﻗﺎل اﻟﻤﮑﯽ ﻓﯽ »ﻗﻮت اﻟﻘﻠﻮب«‪ :‬اﺑﺎﺣﮥ ﺣﻼل اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺣﺴﻦ‪ ،‬و اﻟﺰﻫﺪ ﻓﯿﻪ أﺣﺴﻦ‪ ،‬و‬‫ﻟﻤﺎ أﺗﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أﻫﻞ ﻗﺒﺎء ﺑﺸﺮﺑﮥ ﻣﻦ ﻟﺒﻦ ﻣﺸﻮﺑﮥ ﺑﻌﺴﻞ‪ ،‬وﺿﻊ اﻟﻘﺪح ﻣﻦ ﯾﺪه‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬اﻣﺎ اﻧﯽ ﻟﺴﺖ أﺣّﺮﻣﻪ و ﻟﮑﻨﯽ‬‫أﺗﺮﮐﻪ ﺗﻮاﺿـﻌﺎ ﻟّﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و اﺗﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺑﺸﺮﺑﮥ ﻣﻦ ﻣﺎء ﺑﺎرد و ﻋﺴﻞ ﻓﯽ ﯾﻮم ﺻﺎﺋﻒ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻋﺰﻟﻮا ﻋﻨﯽ ﺣﺴﺎﺑﻬﺎ‪ ،‬و‬‫ﻗﺪ ﻧﻬﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻦ اﻟﺘﻨﻌﻢ‪،‬‬‫و ﮐﺘﺐ اﻟﺮﻗﺎﯾﻖ و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﺸﺤﻮﻧﮥ ﺑﺘﺮك اﻟﺴﻠﻒ اﻟﺼﺎﻟﺢ ﻟﻠﺸﻬﻮات و اﻟﻤﻼّذ اﻟﻔﺎﻧﯿﮥ رﻏﺒﮥ ﻓﯽ اﻟﻨﻌﯿﻢ اﻟﺒﺎﻗﯽ‬‫ﻣﺮﺛﯿﮥ ﻣﻌﺮي از اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺼﯿﻨﮥ‬‫اﺷﺎره‬‫ورﺛﺎه أﯾﻀﺎ اﻻﻣﯿﺮ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺼﯿﻨﮥ اﻟﻤﻌّﺮي ﺑﻘﺼﯿﺪة ﻃﻮﯾﻠﮥ ﻣﻨﻬﺎ‪:‬‬‫اﻟﻌﻠﻢ ﺑﻌﺪ أﺑﯽ اﻟﻌﻼء ﻣﻀّﯿﻊ و اﻻرض ﺧﺎﻟﯿﮥ اﻟﺠﻮاﻧﺐ ﺑﻠﻘﻊ‬‫أودي و ﻗﺪ ﻣﻼ اﻟﺒﻼد ﻏﺮاﺋﺒﺎ ﺗﺴﺮي ﮐﻤﺎ ﺗﺴﺮي اﻟﻨﺠﻮم اﻟﻄﻠّﻊ‬‫ﻣﺎ ﮐﻨﺖ أﻋﻠﻢ و ﻫﻮ ﯾﻮدع ﻓﯽ اﻟﺜﺮي أن اﻟﺜﺮي ﻓﯿﻪ اﻟﮑﻮاﮐﺐ ﺗﻮدع‬‫ﺟﺒﻞ ﻇﻨﻨﺖ و ﻗﺪ ﺗﺰﻋﺰع رﮐﻨﻪ ان اﻟﺠﺒﺎل اﻟﺮاﺳﯿﺎت ﺗﺰﻋﺰع‬‫و ﻋﺠﺒﺖ أن ﺗﺴﻊ اﻟﻤﻌّﺮة ﻗﺒﺮه و ﯾﻀﯿﻖ ﺑﻄﻦ اﻻرض ﻋﻨﻪ اﻻوﺳﻊ‬‫ﻟﻮ ﻓﺎﺿﺖ اﻟﻤﻬﺠﺎت ﯾﻮم وﻓﺎﺗﻪ ﻣﺎ اﺳﺘﮑﺜﺮت ﻓﯿﻪ ﻓﮑﯿﻒ اﻻدﻣﻊ‬‫ﺗﺘﺼﺮم اﻟﺪﻧﯿﺎ و ﯾﺄﺗﯽ ﺑﻌﺪه اﻣﻢ و أﻧﺖ ﺑﻤﺜﻠﻪ ﻻ ﺗﺴﻤﻊ‬‫ﻻ ﺗﺠﻤﻊ اﻟﻤﺎل اﻟﻌﺘﯿﺪ وﺟﺪ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ﺗﺮك ﮐﻞ ﺷﯽء ﺗﺠﻤﻊ‬‫و ان اﺳﺘﻄﻌﺖ ﻓﺴﺮ ﺑﺴﯿﺮة أﺣﻤﺪ ﺗﺄﻣﻦ ﺧﺪﯾﻌﮥ ﻣﻦ ﯾﻐﺮ و ﯾﺨﺪع ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪325 :‬‬‫رﻓﺾ اﻟﺤﯿﺎة و ﻣﺎت ﻗﺒﻞ ﻣﻤﺎﺗﻪ ﻣﺘﻄﻮﻋﺎ ﺑﺄﺑّﺮ ﻣﺎ ﯾﺘﻄﻮع‬‫ﻋﯿﻦ ﺗﺴّﻬﺪ ﻟﻠﻌﻔﺎف و ﻟﻠﺘﻘﯽ أﺑﺪا و ﻗﻠﺐ ﻟﻠﻤﻬﯿﻤﻦ ﯾﺨﺸﻊ‬‫ﺷﯿﻢ ﺗﺠّﻤﻠﻪ ﻓﻬﻦ ﻟﻤﺠﺪه ﺗﺎج و ﻟﮑﻦ ﺑﺎﻟﺜﻨﺎء ﻣﺮّﺻﻊ‬‫ﺟﺎدت ﺛﺮاك أﺑﺎ اﻟﻌﻼء ﻏﻤﺎﻣﮥ ﮐﻨﺪي ﯾﺪﯾﮏ و ﻣﺰﻧﮥ ﻻ ﻧﻘﻠﻊ‬‫ﻣﺎ ﺿّﯿﻊ اﻟﺒﺎﮐﯽ ﻋﻠﯿﮏ دﻣﻮﻋﻪ ان اﻟﺪﻣﻮع ﻋﻠﯽ ﺳﻮاك ﺗﻀّﯿﻊ‬‫ﻗﺼﺪﺗﮏ ﻃﻼب اﻟﻌﻠﻮم و ﻻ أري ﻟﻠﻌﻠﻢ ﺑﺎﺑﺎ ﺑﻌﺪ ﺑﺎﺑﮏ ﯾﻘﺮع‬‫ﻣﺎت اﻟﻨﻬﯽ و ﺗﻌّﻄﻠﺖ أﺳﺒﺎﺑﻪ و ﻗﻀﯽ اﻟﺘﺄدب و اﻟﻤﮑﺎرم أﺟﻤﻊ‬‫ﻓﺎﻧﻈﺮ اﻟﯽ ﻣﺎ رﺛﺎه أﯾﻀﺎ ﻫﺬا اﻟﺮﺟﻞ‪ ،‬و وﺻﻔﻪ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺗﻘﺎه و رﻓﻀﻪ ﻟﻠﺤﯿﺎة‪ ،‬و ﻣﻮﺗﻪ ﻗﺒﻞ اﻟﻤﻮت و ﺗﻄﻮﻋﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ أﯾﻀﺎ أﻋﻠﻢ ﺑﻪ ﻣﻦ اﻻﺟﺎﻧﺐ‪.‬‬‫و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠـﮥ ﻓﻘـﺪ أﻟﻒ اﻟﺼﺎﺣﺐ ﮐﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﻌﺪﯾﻢ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺳـﻤﺎه »ﮐﺘﺎب اﻟﻌﺪل و اﻟﺘﺤﺮي« ﻓﯽ دﻓﻊ اﻟﻈﻠﻢ و‬‫اﻟﺘﺠﺮي ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﻼء اﻟﻤﻌﺮي و ﻗﺎل ﻓﯿﻪ‪ :‬اﻧﻪ اﻋﺘﺒﺮ ﻣﻦ ذم أﺑﺎ اﻟﻌﻼء و ﻣﻦ ﻣﺪﺣﻪ‪ ،‬ﻓﻮﺟﺪ ﮐﻞ ﻣﻦ ذﻣﻪ ﻟﻢ ﯾﺮه و ﻻ ﺻـﺤﺒﻪ‪ ،‬و وﺟﺪ ﻣﻦ ﻟﻘﯿﻪ‬‫ﻫﻮ اﻟﻤﺎدح ﻟﻪ‪ ،‬و ﻫﺬا دﻟﯿﻞ ﻟﻤﺎ ﻗﻠﺘﻪ‪.‬‬‫و ﺻـﻨﻒ ﺑﻌﺾ اﻻﻋﻼـم ﻓﯽ ﻣﻨـﺎﻗﺒﻪ ﮐﺘﺎﺑـﺎ و ﺳـﻤﺎه »دﻓﻊ اﻟﻤﻌﺮة ﻋﻦ ﺷـﯿﺦ اﻟﻤﻌﺮة« و ﻓﯽ ﻫـﺬﯾﻦ اﻟﮑﺘـﺎﺑﯿﻦ ﻓﺼﻮل ﻣﻦ ﻧﻮادر ذﮐـﺎﺋﻪ‪ ،‬و اﺟﺎﺑﮥ‬‫دﻋﺎﺋﻪ‪ ،‬و اﻻﻋﺘﺬار ﻋﻦ ﻃﻌﻦ أﻋﺪاﺋﻪ‪.‬‬‫و أﻧـﺎ ﮐﻨـﺖ أﺗﻌﺼﺐ ﻟﻪ ﻟﮑـﻮﻧﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺮة‪ ،‬ﺛﻢ وﻗﻔﺖ ﻟﻪ ﻋﻠﯽ ﮐﺘـﺎب »اﺳـﺘﻐﻔﺮ و اﺳـﺘﻐﻔﺮي« ﻓﺄﺑﻐﻀـﺘﻪ‪ ،‬و ازددت ﻋﻨﻪ ﻧﻔﺮة‪ ،‬و ﻧﻈﺮت ﻟﻪ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 207‬از ‪225‬‬‫ﮐﺘﺎب »ﻟﺰوم ﻣﺎ ﯾﻠﺰم« ﻓﺮأﯾﺖ اﻟﺘﺒﺮي ﻣﻨﻪ أﺣﺰم‪ ،‬ﻓﺎن ﻫـﺬﯾﻦ اﻟﮑﺘﺎﺑﯿﻦ ﯾـﺪﻻن ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﮐﺎن ﻟﻤﺎ ﻧﻈﻤﻬﻤﺎ ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺣﺎﺋﺮا و ﻣﺬﺑﺬﺑﺎ ﻧﺎﻗﺮا‪ ،‬ﯾﻘﺮ ﻓﯿﻬﻤﺎ‬‫أن اﻟﺤﻖ ﻗﺪ ﺧﻔﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﯾﻮد ﻟﻮ ﻇﻔﺮ ﺑﺎﻟﯿﻘﯿﻦ ﻓﺄﺧﺬه ﺑﮑﻠﺘﺎ ﯾﺪﯾﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻗﺎل ﻓﯽ ﻣﺮﺛﯿﮥ أﺑﯿﻪ‪:‬‬‫ﻃﻠﺒﺖ ﯾﻘﯿﻨﺎ ﻣﻦ ﺟﻬﯿﻨﮥ ﻋﻨﻬﻢ و ﻟﻢ ﺗﺨﺒﺮﯾﻨﯽ ﯾﺎ ﺟﻬﯿﻦ ﺳﻮي ﻇﻦ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪326 :‬‬‫ﻓﺎن ﺗﻌﻬﺪﯾﻨﯽ ﻻ أزال ﻣﺴﺎﺋﻼ ﻓﺎﻧﯽ ﻟﻢ اﻋﻂ اﻟﺼﺤﯿﺢ ﻓﺎﺳﺘﻐﻨﯽ‬‫ﺛﻢ وﻗﻔﺖ ﻟﻪ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﺴﻘﻂ« اﻟﺬي أﻣﻼه ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬اﻟﺬي ﻻزم اﻟﺸﯿﺦ اﻟﯽ أن‬‫ﻣﺎت‪ ،‬ﺛﻢ أﻗﺎم ﺑﺤﻠﺐ ﯾﺮوي ﻋﻨﻪ ﮐﺘﺒﻪ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻋﻨﺪي ﻣﺼـﻠﺤﺎ ﻟﻔﺴﺎده‪ ،‬ﻣﻮﺿـﺤﺎ ﻟﺮﺟﻮﻋﻪ اﻟﯽ اﻟﺤﻖ و ﺻـﺤﮥ اﻋﺘﻘﺎده‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﮐﺘﺎب‬‫ﯾﺤﮑﻢ ﺑﺼﺤﮥ اﺳﻼﻣﻪ أوﻻ‪ ،‬و ﯾﺘﻠﻮ ﻟﻤﻦ وﻗﻒ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻌﺪ ﮐﺘﺒﻪ اﻟﻤﺘﻘﺪﻣﮥ »َو ﻟَﻠْﺂِﺧَﺮُة َﺧﯿٌْﺮ ﻟََﮏ ﻣَِﻦ اﻟ ُْﺄوﻟﯽ‬‫‪.‬‬‫ﻓﻠﻘـﺪ ﺿـﻤﻦ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻣﺎ ﯾﺜﻠـﺞ اﻟﺼـﺪر‪ ،‬و ﯾﻠﺬ اﻟﺴـﻤﻊ‪ ،‬و ﯾﻘﺮ اﻟﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﯾﺴـﺮ اﻟﻘﻠﺐ‪ ،‬و ﯾﻄﻠﻖ اﻟﯿﺪ‪ ،‬و ﯾﺜﺒﺖ اﻟﻘﺪم‪ ،‬ﻣﻦ ﺗﻌﻈﯿﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺧﯿﺮ ﺑﺮﯾﺘﻪ‪ ،‬و اﻟﺘﻘﺮب اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻤﺪاﯾـﺢ اﻻﺷـﺮاف ﻣﻦ ذرﯾﺘﻪ‪ ،‬و ﺗﺒﺠﯿـﻞ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ و اﻟﺮﺿﺎ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬و اﻻدب ﻋﻨﺪ‬‫ذﮐﺮ ﻣﺎ ﯾﺘﻠّﻘﯽ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬و اﯾﺮاد ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻣﻦ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬و اﻹﻗﺮار ﺑﺎﻟﺒﻌﺚ و اﻻﺷـﻔﺎق ﻣﻦ اﻟﯿﻮم اﻟﻌﺴﯿﺮ‪ ،‬و ﺗﻀﻠﯿﻞ ﻣﻦ أﻧﮑﺮ اﻟﻤﻌﺎد‪ ،‬و اﻟﺘﺮﻏﯿﺐ ﻓﯽ‬‫أذﮐﺎر اﻟﱠﻠﻪ و اﻻوراد‪ ،‬و اﻟﺨﻀﻮع ﻟﻠﺸﺮﯾﻌﮥ اﻟﻤﺤﻤﺪﯾﮥ و ﺗﻌﻈﯿﻤﻬﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺧﺎﺗﻤﮥ ﮐﺘﺒﻪ و اﻻﻋﻤﺎل ﺑﺨﻮاﺗﯿﻤﻬﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﯾﻌﺬر ﻣﻦ ذّﻣﻪ‪ ،‬و اﺳـﺘﺤﻞ ﺷـﺘﻤﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻋﻮل ﻋﻠﯽ ﻣﺒﺎدئ أﻣﺮه‪ ،‬و أوﺳﻂ ﺷـﻌﺮه‪ ،‬و ﯾﻌﺬر ﻣﻦ أﺣﺒﻪ‪ ،‬و ﺣﺮم ﺳـّﺒﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ اّﻃﻠﻊ ﻋﻠﯽ ﺻـﻼح‬‫ﺳﺮه‪ ،‬و ﻣـﺎ ﺻﺎر إﻟﯿﻪ ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه‪ ،‬ﻣﻦ اﻻﻧﺎﺑـﮥ اﻟﺘﯽ ﮐﺎن أﻫﻠﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﺘﻮﺑـﮥ اﻟﺘﯽ ﺗﺠﺐ ﻣﺎ ﻗﺒﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻘﻮل رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬أﻧﺎ ﺷـﯿﺦ ﻣﮑـﺬوب‬‫ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫و ﻟﻘﺪ أﻏﺮت ﺑﻪ ﺣّﺴﺎده وزﯾﺮ ﺣﻠﺐ‪ ،‬ﻓﺠﻬﺰ ﻻﺣﻀﺎره ﺧﻤﺴـﯿﻦ ﻓﺎرﺳﺎ ﻟﯿﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺰﻟﻬﻢ أﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﻟﻪ ﺑﺎﻟﻤﻌﺮة‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻊ ﺑﻨﻮ ﻋﻤﻪ إﻟﯿﻪ‬‫و ﺗـﺄﻟﻤﻮا ﻟـﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ان ﻟﯽ رﺑـﺎ ﯾﻤﻨﻌﻨﯽ ﺛﻢ ﻗﺎل ﮐﻼﻣﺎ ﻣﻨﻪ ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﻔﻬﻢ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻀـﯿﻮف اﻟﻀـﯿﻮف‪ ،‬اﻟﻮزﯾﺮ اﻟﻮزﯾﺮ‪ ،‬ﻓﻮﻗﻊ اﻟﻤﺠﻠﺲ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺨﻤﺴﯿﻦ ﻓﺎرﺳﺎ ﻓﻤﺎﺗﻮا‪ ،‬و وﻗﻊ اﻟﺤّﻤﺎم ﻋﻠﯽ اﻟﻮزﯾﺮ ﺑﺤﻠﺐ ﻓﻤﺎت‪ ،‬ﻓﻤﻦ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ زﻋﻢ أﻧﻪ ﻗﺘﻠﻬﻢ ﺑﺪﻋﺎﺋﻪ و ﺗﻬﺠﺪه‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪327 :‬‬‫ﻣﻦ زﻋﻢ أﻧﻪ ﻗﺘﻠﻬﻢ ﺑﺴﺤﺮه و رﺻﺪه‪.‬‬‫و وﺿﻊ أﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺴـﻠﻔﯽ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ أﺧﺒﺎر أﺑﯽ اﻟﻌﻼء و ﻗﺎل ﻓﯿﻪ ﻣﺴـﻨﺪا ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺿﯽ أﺑﯽ اﻟﻄﯿﺐ اﻟﻄﺒﺮي رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﮐﺘﺒﺖ اﻟﯽ أﺑﯽ‬‫اﻟﻌﻼء اﻟﻤﻌﺮي ﺣﯿﻦ واﻓﯽ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﺎن ﻧﺰل ﻓﯽ ﺳﻮﯾﻘﮥ ﻏﺎﻟﺐ‪:‬‬‫و ﻣﺎ ذات در ﻻ ﯾﺤﻞ ﻟﺤﺎﻟﺐ ﺗﻨﺎوﻟﻪ و اﻟﻠﺤﻢ ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺤّﻠﻞ‬‫ﻟﻤﻦ ﺷﺎء ﻓﯽ اﻟﺤﺎﻟﯿﻦ ﺣﯿﺎ و ﻣﯿﺘﺎ و ﻣﻦ رام ﺷﺮب اﻟﺪر ﻓﻬﻮ ﻣﻀﻠﻞ‬‫إذا ﻃﻌﻨﺖ ﻓﯽ اﻟﺴﻦ ﻓﺎﻟﻠﺤﻢ ﻃﯿﺐ و آﮐﻠﻪ ﻋﻨﺪ اﻟﺠﻤﯿﻊ ﻣﻌّﻘﻞ‬‫و ﺧﺮﻓﺎﻧﻬﺎ ﻟﻼﮐﻞ ﻓﯿﻬﺎ ﮐﺰازة ﻓﻤﺎ ﻟﺤﺼﯿﻒ اﻟﺮأي ﻓﯿﻬﻦ ﻣﺄﮐﻞ‬‫و ﻣﺎ ﯾﺠﺘﻨﯽ ﻣﻌﻨﺎه اﻻ ﻣﺒّﺮز ﻋﻠﯿﻢ ﺑﺄﺳﺮار اﻟﻘﻠﻮب ﻣﺤّﺼﻞ‬‫ﻓﺄﺟﺎﺑﻨﯽ و أﻣﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺳﻮل ﻓﯽ اﻟﺤﺎل‪:‬‬‫ﺟﻮاﺑﺎن ﻋﻦ ﻫﺬا اﻟﺴﺆال ﮐﻼﻫﻤﺎ ﺻﻮاب و ﺑﻌﺾ اﻟﻘﺎﺋﻠﯿﻦ ﻣﻀّﻠﻞ‬‫ﻓﻤﻦ ﻇّﻨﻪ ﮐﺮﻣﺎ ﻓﻠﯿﺲ ﺑﮑﺎذب و ﻣﻦ ﻇّﻨﻪ ﻧﺨﻼ ﻓﻠﯿﺲ ﯾﺠﻬﻞ‬‫ﻟﺤﻮﻣﻬﻤﺎ اﻻﻋﻨﺎب و اﻟﺮﻃﺐ اﻟﺬي ﻫﻮ اﻟﺤﻞ و اﻟﺪر اﻟﺮﺣﯿﻖ اﻟﻤﺴﻠﺴﻞ‬‫و ﻟﮑﻦ ﺛﻤﺎر ﻟا ﻨﺤﻞ و ﻫﯽ رﻃﯿﺒﮥ ﺗﻤﺮ و ﻏﺾ اﻟﮑﺮم ﯾﺠﻨﯽ ﻓﯿﻮﮐﻞ‬‫ﯾﮑّﻠﻔﻨﯽ اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻣﺴﺎﺋﻼ ﻫﯽ اﻟﻨﺠﻢ ﻗﺪرا ﺑﻞ أﻋﺰ و أﻃﻮل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 208‬از ‪225‬‬‫و ﻟﻮ ﻟﻢ أﺟﺐ ﻋﻨﻬﺎ ﻟﮑﻨﺖ ﺑﺠﻬﻠﻬﺎ ﺟﺪﯾﺮا و ﻟﮑﻦ ﻣﻦ ﯾﻮدك ﻣﻘﺒﻞ‬‫ﻗﺎل اﻟﻘﺎﺿﯽ أﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻓﺄﺟﺒﺘﻪ ﻋﻨﻪ و ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫أﺛﺎر ﺿﻤﯿﺮي ﻣﻦ ﯾﻌﺰ ﻧﻈﯿﺮه ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ﻃﺮا ﺳﺎﺑﻖ اﻟﻔﻀﻞ ﻣﮑﻤﻞ‬‫و ﻣﻦ ﻗﻠﺒﻪ ﮐﺘﺐ اﻟﻌﻠﻮم ﺑﺄﺳﺮﻫﺎ و ﺧﺎﻃﺮه ﻓﯽ ﺣﺪة اﻟﻨﺎر ﻣﺸﻌﻞ‬‫ﺗﺴﺎوي ﻟﻪ ﺳﺮ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و ﺟﻬﺮﻫﺎ و ﻣﻌﻀﻠﻬﺎ ﺑﺎد ﻟﺪﯾﻪ ﻣﻔّﺼﻞ‬‫و ﻟّﻤﺎ أﺛﺎر اﻟﺨﺒﺄ ﻗﺎد ﻣﻨﯿﻌﻪ أﺳﯿﺮا ﺑﺄﻧﻮاع اﻟﺒﯿﺎن ﯾﮑّﺒﻞ‬‫و ﻗﺮﺑﻪ ﻣﻦ ﮐﻞ ﻓﻬﻢ ﺑﮑﺸﻔﻪ و اﯾﻀﺎﺣﻪ ﺣﺘﯽ رآه اﻟﻤﻐّﻔﻞ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪328 :‬‬‫و أﻋﺠﺐ ﻣﻨﻪ ﻧﻈﻤﻪ اﻟﺪر ﻣﺴﺮﻋﺎ و ﻣﺮﺗﺠﻼ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﻣﺎ ﯾﺘﻤّﻬﻞ‬‫ﻓﯿﺨﺮج ﻣﻦ ﺑﺤﺮ و ﯾﺴﻤﻮ ﻣﮑﺎﻧﮥ ﺟﻼﻻ اﻟﯽ ﺣﯿﺚ اﻟﮑﻮاﮐﺐ ﺗﻨﺰل‬‫ﻓﻬّﻨﺎه اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻔﻀﻠﻪ ﻣﺤﺎﺳﻨﻪ و اﻟﻌﻤﺮ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻄّﻮل‬‫ﻓﺄﻣﻠﯽ أﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺳﻮل ﻣﺮﺗﺠﻼ‪:‬‬‫أﻻ أﯾﻬﺎ اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﺬي ﺑﺪﻫﺎﺋﻪ ﺳﯿﻮف ﻋﻠﯽ أﻫﻞ اﻟﺨﻼف ﺗﺴﻠﺴﻞ‬‫ﻓﺆادك ﻣﻌﻤﻮر ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ آﻫﻞ وﺟﺪك ﻓﯽ ﮐﻞ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ ﻣﻘﺒﻞ‬‫ﻓﺎن ﮐﻨﺖ ﺑﯿﻦ اﻟﻨﺎس ﻏﯿﺮ ﻣﻤّﻮل ﻓﺄﻧﺖ ﻣﻦ اﻟﻔﻬﻢ اﻟﻤﺼﻮن ﻣﻤّﻮل‬‫إذا أﻧﺖ ﺧﺎﻃﺒﺖ اﻟﺨﺼﻮم ﻣﺠﻠﻼ ﻓﺄﻧﺖ و ﻫﻢ ﻣﺜﻞ اﻟﺤﻤﺎﺋﻢ أﺟﺪل‬‫ﮐﺄﻧﮏ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻣﺨﺎﻃﺐ و ﻣﻦ ﻗﻠﺒﻪ ﺗﻤﻠﯽ ﻓﻤﺎ ﺗﺘﻤّﻬﻞ‬‫و ﮐﯿﻒ ﯾﺮي ﻋﻠﻢ اﺑﻦ ادرﯾﺲ دارﺳﺎ و أﻧﺖ ﺑﺎﯾﻀﺎح اﻟﻬﺪي ﻣﺘﮑﻔﻞ‬‫ﺗﻔﻀﻠﺖ ﺣﺘﯽ ﺿﺎق ذرﻋﯽ ﺑﺸﮑﺮ ﻣﺎ ﻓﻌﻠﺖ و ﮐﻔﯽ ﻋﻦ ﺟﻮاﺑﮏ أﺟﻤﻞ‬‫ﻻﻧﮏ ﻓﯽ ﮐﻨﻪ اﻟﺜﺮﯾﺎ ﻓﺼﺎﺣﮥ و أﻋﻠﯽ و ﻣﻦ ﯾﺒﻐﯽ ﻣﮑﺎﻧﮏ أﺳﻔﻞ‬‫ﻓﻌﺬري ﻓﯽ أﻧﯽ أﺟﺒﺘﮏ واﺛﻘﺎ ﺑﻔﻀﻠﮏ و اﻻﻧﺴﺎن ﯾﺴﻬﻮ و ﯾﺬﻫﻞ‬‫و أﺧﻄﺄت ﻓﯽ اﻧﻔﺎذ رﻗﻌﺘﮏ اﻟﺘﯽ ﻫﯽ اﻟﻤﺠﺪ ﻟﯽ ﻣﻨﻬﺎ أﺧﯿﺮا و أول‬‫و ﻟﮑﻦ ﻋﺪاﻧﯽ ]‪ [1‬أن أروم اﺣﺘﻔﺎﻇﻬﺎ رﺳﻮﻟﮏ و ﻫﻮ اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﻤﺘﻔﻀﻞ‬‫و ﻣﻦ ﺣﻘﻬﺎ أن ﯾﺼﺒﺢ اﻟﻤﺴﮏ ﻏﺎﻣﺮا ﻟﻬﺎ و ﻫﯽ ﻓﯽ أﻋﻠﯽ اﻟﻤﻮاﺿﻊ ﺗﺠﻌﻞ‬‫ﻓﻤﻦ ﮐﺎن ﻓﯽ أﺷﻌﺎره ﻣﺘﻤّﺜﻼ ﻓﺄﻧﺖ اﻣﺮؤ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺸﻌﺮ أﻣﺜﻞ‬‫ﺗﺠّﻤﻠﺖ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺑﺄﻧﮏ ﻓﻮﻗﻬﺎ و ﻣﺜﻠﮏ ﺣﻘﺎ ﻣﻦ ﺑﻪ ﯾﺘﺠّﻤﻞ‬‫ﻓﺸـﻬﺎدة أﺑﯽ اﻟﻄّﯿﺐ ﻓﯽ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﻘﺪﻣﮥ ﻋﻠﯽ ﺷـﻬﺎدة اﻟﻐﯿﺮ‪ ،‬و ﺣﺴﻦ اﻟﻈﻦ و ﺧﺼﻮﺻﺎ ﺑﺎﻟﻌﻠﻤﺎء ﻗﺪ دل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻘﺮآن و اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻻ ﯾﺄﺗﯽ‬‫اﻻ ﺑﺨﯿﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷﯿﺨﻨﺎ ﻋﯿﺴﯽ ﺣﺴﻦ اﻟﻌﻘﯿﺪة ﻓﯿﻪ ﻓﺎﻋﺘﺮاف اﻟﻄﺒﺮي ﻟﻪ و ﻣﺪﺣﻪ ﯾﮑﻔﯿﻪ‪ [1] :‬ﻋﺪاه ﻣﻦ اﻻﻣﺮ‪ :‬ﺻﺮﻓﻪ و ﺷﻐﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪329 :‬‬‫ﺷﻬﺎدة اﻟﻄﺒﺮي اﻟﺤﺒﺮ ﮐﺎﻓﯿﮥ أﺑﺎ اﻟﻌﻼء ﻓﻘﻞ ﻣﺎ ﺷﺌﺖ أو ﻓﺬر‬‫ﻣﻦ أﻏﻤﺪ اﻟﺴﯿﻒ ﻋﻨﻪ ﮐﺎن ﻓﯽ دﻋﮥ و ﻣﻦ ﻧﻔﯽ اﻟﺴﯿﻒ ﻗﺎﺑﻠﻨﺎه ﺑﺎﻟﻄﺒﺮ‬‫و ﻗﺎل ﻟﯽ ﯾﻮﻣﺎ ﺑﻌﺾ اﻻﺻﺤﺎب‪ ،‬ﻣﻦ اﻻﻣﺮاء ذوي اﻟﻔﻬﻢ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﮐﺎن أﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﻓﯽ اﻋﺘﻘﺎد اﻟﺒﻌﺚ ﻓﺄﻧﺸﺪﺗﻪ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻓﯿﺎ وﻃﻨﯽ ان ﻓﺎﺗﻨﯽ ﻣﻨﮏ ﺳﺎﺑﻖ ﻣﻦ اﻟﺪﻫﺮ ﻓﻠﯿﻨﻌﻢ ﻟﺴﺎﮐﻨﮏ اﻟﺒﺎل‬‫و ان أﺳﺘﻄﻊ ﻓﯽ اﻟﺤﺸﺮ آﺗﯿﮏ زاﺋﺮا و ﻫﯿﻬﺎت ﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ أﺷﻐﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 209‬از ‪225‬‬‫و ﺑﻠﻐﻨﯽ أن ﺑﻌﻀﻬﻢ زﻋﻢ أن أﺑﺎ اﻟﻌﻼء ﮐﺎن ﯾﻨﮑﺮ اﻟﻨﺒﻮة‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻣﺮدود ﺑﻘﻮل أﺑﯽ اﻟﻌﻼء‪:‬‬‫ﻋﺠﺒﺖ و ﻗﺪ ﺟﺰت اﻟﺼﺮاة ]‪ [1‬رﻓﻠﮥ ]‪ [2‬و ﻣﺎ ﺧﻀﻠﺖ ﻣﻤﺎ ﺗﺴﺮﺑﻠﺖ أذﯾﺎل‬‫أ ﻋﻤﺖ إﻟﯿﻨﺎ أم ﻓﻌﺎل اﺑﻦ ﻣﺮﯾﻢ ﻓﻘﻠﺖ و ﻫﻞ ﯾﻌﻄﯽ اﻟﻨﺒﻮة ﻣﮑﺴﺎل ]‪[3‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ ﺷﺮﯾﻒ‪:‬‬‫ﯾﺎ ﺑﻦ اﻟﺬي ﺑﻠﺴﺎﻧﻪ و ﺑﯿﺎﻧﻪ ﻫﺪي اﻻﻧﺎم و ﻧﺰل اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ‬‫ﻋﻦ ﻓﻀﻠﻪ ﻧﻄﻖ اﻟﮑﺘﺎب و ﺑﺸﺮت ﺑﻘﺪوﻣﻪ اﻟﺘﻮرﯾﮥ و اﻻﻧﺠﯿﻞ‬‫و ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﺸﺮﯾﻒ أﺑﯽ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌﻠﻮي اﻟﻤﻮﺳﻮي‪ [1] :‬اﻟﺼﺮاة ﻧﻬﺮ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬ﻗﺎل اﻻﺑﯿﻮردي‪:‬‬‫و ﻟﻮ ﻋﻠﻤﺖ ﺑﻐﺪاد أن رﮐﺎﺋﺒﯽ ﻋﻠﯽ ﻇﻠﻤﺎ ﻻﺳﺘﺸﺮﻓﺖ ﻟﯽ ﺻﺮاﺗﻬﺎ‬‫]‪ [2‬رﻓﻠـﮥ‪ :‬أي ﻃﻮﯾﻠـﮥ اﻟﺬﯾﻞ‪ ،‬أي ﻋﺠﺒﺖ ﻟﺨﯿﺎﻟﮥ اﻟﺠﯿﺒﮥ ﮐﯿﻒ ﺟﺎوزت ﻫﺬا اﻟﻨﻬﺮ و ﻫﯽ رﻓﻠﮥ و ﻟﻢ ﺗﺒﻞ أذﯾﺎل ﻣﻼﺑﺴـﻬﺎ ﯾﺼﻒ اﻟﻤﺎﻣﻬﺎ ﺑﻪ ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﺎء‪ -‬ﺗﻨﻮﯾﺮ ﺿﻮء اﻟﺴﻘﻂ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﮑﺴﺎل اﻟـﺬي ﯾﻌﺘﺎد اﻟﮑﺴﻞ‪ ،‬و ﺗﻮﺻﻒ اﻟﻨﺴﺎء ﺑﺎﻟﮑﺴﻞ‪ ،‬و ﯾﺤﻤـﺪ ذﻟﮏ ﻣﻨﻬﻦ دﻻﻻ‪ ،‬ﻟﻤﺎ ذﮐﺮ ان اﻟﺨﯿﺎﻟـﮥ اﻟﻤﺖ ﺑﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﺒﺤﺮ‪ ،‬و ﻫﻢ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺴـﻔﻦ‪ ،‬اﺳـﺘﻔﻬﻢ ﻋﻦ ﻣﺴـﺮاﻫﺎ‪ ،‬أ ﻋﺎﻣﺖ أي ﺳـﺒﺤﺖ إﻟﯿﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﺒﺤﺮ؟ أم ﻣﺸﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺎء‪ ،‬ﮐﻔﻌﻞ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻣﺮﯾﻢ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم‪ ،‬إذ‬‫ﮐﺎن ﯾﻤﺸـﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺎء اﻇﻬﺎرا ﻟﻠﻤﻌﺠﺰة‪ ،‬ﺛﻢ اﺳـﺘﺪرك ﻣﺘﻌﺠﺒﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬و ﻫﻞ ﯾﻌﻄﯽ اﻟﻨﺒﻮة اﻣﺮأة ﻣﮑﺴﺎل ﺣﺘﯽ ﺗﻤﺸﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺎء ﻣﺸﯽ اﻻﻧﺒﯿﺎء‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺼﻠﻮة و اﻟﺴﻼم؟ ﺗﻨﻮﯾﺮ ﺿﻮء اﻟﺴﻘﻂ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪330 :‬‬‫ﯾﺎ ﺑﻦ ﻣﺴﺘﻌﺮض اﻟﺼﻔﻮف ﺑﺒﺪر و ﻣﺒﯿﺪ اﻟﺠﻤﻮع ﻣﻦ ﻏﻄﻔﺎن‬‫أﺣﺪ اﻟﺨﻤﺴﮥ اﻟﺬﯾﻦ ﻫﻢ اﻻع راض ﻣﻦ ﮐﻞ ﻣﻨﻄﻖ و اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ‬‫و اﻟﺸﺨﻮص اﻟﺬي ﺧﻠﻘﻦ ﺿﯿﺎءا ﻗﺒﻞ ﺧﻠﻖ اﻟﻤﺮﯾﺦ و اﻟﻤﯿﺰان‬‫ﻗﺒﻞ أن ﺗﺨﻠﻖ اﻟﺴﻤﻮات او ﺗﺆﻣﺮ اﻓﻼﮐﻬﻦ ﺑﺎﻟﺪوران‬‫واﻓﻖ اﺳﻢ أﺣﻤﺪ اﺳﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻤﺎ ﺗﻮاﻓﻖ اﻟﻤﻌﻨﯿﺎن‬‫ﯾﺎ أﺑﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻗﺼﺮ ﻋﻨﮏ اﻟﺶ ﻋﺮ ﻟﻤﺎ وﺻﻔﺖ ﺑﺎﻟﻘﺮآن‬‫اﺷﺮب اﻟﻌﺎﻟﻤﻮن ﺣﺒﮏ ﻃﺒﻌﺎ ﻓﻬﻮ ﻓﺮض ﻓﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻻدﯾﺎن‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫أ ﯾﺪﻓﻊ ﻣﻌﺠﺰات اﻟﺮﺳﻞ ﻗﻮم و ﻓﯿﮏ و ﻓﯽ ﺑﺪﯾﻬﺘﮏ اﻋﺘﺒﺎر‬‫و ﻗﺪ ﻃﺎﻟﺖ ﻫﺬه اﻟﺘﺮﺟﻤﮥ ﻓﺎﻧﯽ رأﯾﺖ اﻟﻤﺆﻟﻒ ]‪ [1‬ﺳﺎﻣﺤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻏﺾ ﻣﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﻓﺄﺣﺒﺒﺖ أن اﺑﻨﻪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ ]‪[2‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺼﯿﻨﮥ راﺛﯽ ﻣﻌﺮي‬‫»و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻔﺘـﺢ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺼـﯿﻨﮥ‪ ،‬ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻌﻼـء را ﺑﻤﺪاﯾـﺢ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻓﺎﺧﺮه‪ ،‬و‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺑﺎﻫﺮه ﺳﺘﻮده‪ ،‬از اﺟﻠﻪ ﻣﺸﻬﻮرﯾﻦ‪ ،‬و اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺘﻘﺪﻣﯿﻦ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺷﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻮردي در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ﻓﯽ أﺧﺒﺎر اﻟﺒﺸﺮ« در ﺳﻨﻪ اﺣﺪي و ﺧﻤﺴﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﺴـﻠﻢ اﻻﻣﯿﺮ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺼـﯿﻨﮥ اﻟﻤﻌﺮي‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﯿﻦ ﯾﺪي اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ اﻟﻤﺴﺘﻨﺼﺮ اﻟﻌﻠﻮي‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺼﺮ‪ ،‬اﻟﺴﺠﻞ‬‫ﺑﺘﺄﻣﯿﺮه‪ ،‬و ذﻟﮏ ]‪ [1‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺆﻟﻒ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ﻓﯽ أﺣﻮال اﻟﺒﺸﺮ و ﻫﻮ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻤﺆﯾﺪ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﯾﻮﺑﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺼﺎﺣﺐ ﺣﻤﺎة‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ج ‪ 1‬ص ‪.357‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 210‬از ‪225‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪331 :‬‬‫ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ‪ ،‬ﻓﻌﻼ ﻗﺪره‪ ،‬و ﻋﻈﻢ ﺷﺄﻧﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺳـﺒﺐ ﺷـﻬﺮﺗﻪ و ﺗﻘﺪﻣﻪ‪ ،‬أﻧﻪ وﻓﺪ اﻟﯽ ﺣﻀـﺮة اﻟﻤﺴﺘﻨﺼﺮ رﺳﻮﻻ‪ ،‬ﻣﻦ ﻗﺒﻞ اﻻﻣﯿﺮ ﺗﺎج اﻟﺪوﻟﮥ‬‫ﺑﻦ ﻣﺮداس‪ ،‬ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻣﺪح اﻟﻤﺴﺘﻨﺼﺮ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻇﻬﺮ اﻟﻬﺪي و ﺗﺠﻤﻞ اﻻﺳﻼم و اﺑﻦ اﻟﺮﺳﻮل ﺧﻠﯿﻔﮥ و اﻣﺎم‬‫ﻣﺴﺘﻨﺼﺮ ﺑﺎﷲ ﻟﯿﺲ ﯾﻔﻮﺗﻪ ﻃﻠﺐ و ﻻ ﯾﻌﺘﺎض ﻋﻨﻪ ﻣﺮام‬‫ﺣﺎط اﻟﻌﺒﺎد و ﺑﺎت ﯾﺴﻬﺮ ﻋﯿﻨﻪ و ﻋﯿﻮن ﺳﮑﺎن اﻟﺒﻼد ﻧﯿﺎم‬‫ﻗﺼﺮ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ ﺗﻤﯿﻢ ﮐﻌﺒﮥ و ﯾﻤﯿﻨﻪ رﮐﻦ ﻟﻬﺎ و ﻣﻘﺎم‬‫ﻟﻮﻻ ﺑﻨﻮ اﻟﺰﻫﺮاء ﻣﺎ ﻋﺮف اﻟﺘﻘﯽ ﻓﯿﻨﺎ و ﻻ ﺗﺒﻊ اﻟﻬﺪي اﻻﻗﻮام‬‫ﯾﺎ آل أﺣﻤﺪ ﺛﺒﺘﺖ أﻗﺪاﻣﮑﻢ و ﺗﺰﻟﺰﻟﺖ ﺑﻌﺪاﮐﻢ اﻻﻗﺪام‬‫ﻟﺴﺘﻢ و ﻏﯿﺮﮐﻢ ﺳﻮاء أﻧﺘﻢ ﻟﻠﺪﯾﻦ أرواح و ﻫﻢ أﺟﺴﺎم‬‫ﯾﺎ آل ﻃﻪ ﺣﺒﮑﻢ و وﻻﺋﮑﻢ ﻓﺮض و ان ﻋﺬل اﻟﻮﺷﺎة و ﻻﺣﻮا‬‫و ﻫﯽ ﻃﻮﯾﻠﮥ‪ ،‬و ﻣﺪﺣﻪ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺴﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺛﻢ أﻧﺠﺰ ﻟﻪ وﻋﺪه ﺑﺎﻟﺘﺄﻣﯿﺮ ﻓﻘﺎل ﻓﯿﻪ ﻗﺼﯿﺪة ﻣﻨﻬﺎ‪:‬‬‫أﻣﺎ اﻻﻣﺎم ﻓﻘﺪ وﻓﯽ ﺑﻤﻘﺎﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻻﻟﻪ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﺎم و آﻟﻪ‬‫ﻟﺬﻧﺎ ﺑﺠﺎﻧﺒﻪ ﻓﻌّﻢ ﺑﻔﻀﻠﻪ و ﺑﺒﺬﻟﻪ و ﺑﻌﻔﻮه و ﺑﻤﺎﻟﻪ‬‫ﻻ ﺧﻠﻖ أﮐﺮم ﻣﻦ ﻣﻌﺪ ﺷﯿﻤﮥ ﻣﺤﻤﻮدة ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ و ﻓﻌﺎﻟﻪ‬‫ﻓﺎﻗﺼﺪ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﻤﺎ ﺗﺮي ﺑﺆﺳﺎ و أﻧﺖ ﻣﻈﻠﻞ ﺑﻀﻼﻟﻪ‬‫زاد اﻻﻣﺎم ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺤﻮر ﺑﻔﻀﻠﻪ و ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺪور ﺑﺤﺴﻨﻪ و ﺟﻤﺎﻟﻪ‬‫و ﻋﻠﯽ ﺳﺮﯾﺮ اﻟﻤﻠﮏ ﻣﻦ آل اﻟﻬﺪي ﻣﻦ ﻻ ﺗﻤﺮ اﻟﻔﺎﺣﺸﺎت ﺑﺒﺎﻟﻪ‬‫ﻣﺴﺘﻨﺼﺮ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﺿﺎق زﻣﺎﻧﻪ ﻋﻦ ﺷﺒﻬﻪ و ﻧﻈﯿﺮه و ﻣﺜﺎﻟﻪ‬‫و ﮐﺎن اﻟـﺬي ﮐﺘﺐ ﻟﻪ ﺳـﺠﻞ اﻟﺘﺄﻣﯿﺮ‪ ،‬و ﺳـﻌﯽ ﻓﯽ ﻣﺼﺎﻟﺤﻪ‪ ،‬و ﻧﻬﺾ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻫﻮ اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﺟﻞ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺻﺪﻗـﮥ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻓﻬﺬا اﻟﮑﺎﺗﺐ‬‫ﺑﺤﻀﺮة اﻟﻤﺴﺘﻨﺼﺮ‪ ،‬ﻓﺸﮑﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪332 :‬‬‫اﻻﻣﯿﺮ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﺳﻌﯿﻪ ﻓﯽ ﻗﺼﯿﺪة ﻣﻨﻬﺎ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻗﺪ ﮐﺎن ﺻﺒﺮي ﻋﻠﯽ ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﻌﻠﯽ ﺣﺘﯽ اﺳﺘﻨﺪت اﻟﯽ اﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻼ‬‫ﻓﻈﻔﺮت ﺑﺎﻟﺨﻄﺮ اﻟﺠﻠﯿﻞ و ﻟﻢ ﯾﺰل ﯾﺤﻮي اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻣﻦ اﺳﺘﻌﺎن ﺟﻠﯿﻼ‬‫ﻟﻮﻻ اﻟﻮزﯾﺮ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﻟﻢ أﺟﺪ أﺑﺪا اﻟﯽ اﻟﺸﺮف اﻟﻌﻠﯽ ﺳﺒﯿﻼ‬‫ان ﮐﺎن رﯾﺐ اﻟﺪﻫﺮ ﻗﺒﺢ ﻣﺎ ﻣﻀﯽ ﻋﻨﺪي ﻓﻘﺪ ﺻﺎر اﻟﻘﺒﯿﺢ ﺟﻤﯿﻼ‬‫و أﺟﻞ ﻣﺎ ﺟﻌﻞ اﻟﺮﺟﺎل ﺻﻼﺗﻬﻢ ﻟﻠﺮاﻏﺒﯿﻦ اﻟﻌﺰ و اﻟﺘﺒﺠﯿﻼ‬‫اﻟﯿﻮم أدرﮐﺖ اﻟﺬي أﻧﺎ ﻃﺎﻟﺐ و اﻻﻣﺲ ﮐﺎن ﻃﻼﺑﻪ ﺗﻌﻠﯿﻼ‬‫و ﻟﻮ ﻻ اﻟﺘﻄﻮﯾﻞ ﻟـﺬﮐﺮت ﻣﻦ ﺷـﻌﺮ اﻻﻣﯿﺮ أﺑﯽ اﻟﻔﺘـﺢ اﻟﻤـﺬﮐﻮر ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ اﻟﺴـﻬﻞ اﻟﻤﻤﺘﻨﻊ ﺳـﻠﺲ اﻟﻘﯿﺎد‪ ،‬ﻋـﺬب اﻻﻟﻔﺎظ‪ ،‬ﺣﺴﻦ ﻟا ﺴـﺒﮏ‪،‬‬‫ﻟﻄﯿﻒ اﻟﻤﻘﺎﺻﺪ‪ ،‬ﻋﺮي ﻋﻦ اﻟﺤﺸﻮ‪ ،‬ﻧﺎل رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺘﺄﻣﯿﺮ اﻟﺬي ﻣﺎت اﻟﻤﺘﻨﺒﯽ ﺑﺤﺴﺮﺗﻪ‪ ،‬و رﺣﻞ اﻟﯽ ﮐﺎﻓﻮر ﺑﺴﺒﺒﻪ‪.‬‬‫و ﺗﻮﻓﯽ اﻻﻣﯿﺮ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﺑﺴﺮوج ﻣﻨﺘﺼﻒ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ ]‪[1‬‬‫ﻗﺎﺿﯽ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻃﺒﺮي ﻧﯿﺰ ﻣﻌﺮي را ﺑﺨﻮﺑﯽ ﺳﺘﻮده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 211‬از ‪225‬‬‫»و ﻗﺎﺿﯽ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻃﺒﺮي‪ ،‬ﮐﻪ داد اﻃﺮاء و ﺛﻨﺎء اﺑﻮ اﻟﻌﻼء داده‪ ،‬از اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻋﻈﺎم‪ ،‬و اﮐﺎﺑﺮ ﻓﺨﺎم‪ ،‬و اﺟﻠﻪ اﻋﻼم ﻣﺘﺴﻨﻨﯿﻦ اﺳﺖ«‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﺿﯽ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻃﺒﺮي ﻣﺎدح ﻣﻌﺮي‬‫»اﺑﻮ ﺳﻌﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺮوزي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در )اﻧﺴﺎب( ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻃـﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻄﺒﺮي اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﻃﺒﺮﺳـﺘﺎن‪ ،‬اﺳـﺘﻮﻃﻦ ﺑﻐـﺪاد‪ ،‬و درس ﺑﻬﺎ اﻟﻌﻠﻢ و أﻓﺘﯽ‪ ،‬و‬‫وﻟﯽ اﻟﻘﻀﺎء ﺑﺮﺑﻊ اﻟﮑﺮخ ﺑﻌﺪ ﻣﻮت أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺼﯿﻤﺮي‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺰل ﻗﺎﺿﯿﺎ اﻟﯽ ﺣﯿﻦ وﻓﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ]‪ [1‬ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ج ‪ 1‬ص ‪.365‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪333 :‬‬‫ﻣﻌﻤﺮا‪ ،‬ذﮐﯿﺎ‪ ،‬ﻣﺘﯿﻘﻈﺎ‪ ،‬ورﻋﺎ‪ ،‬ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ و ﻓﺮوﻋﻪ‪ ،‬ﻣﺤﻘﻘﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻤﻪ‪ ،‬ﺳـﻠﯿﻢ اﻟﺼﺪر‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﺨﻠﻖ‪ ،‬ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﻤﺬﻫﺐ‪ ،‬ﻓﺼﯿﺢ اﻟﻠﺴﺎن‪،‬‬‫ﯾﻘﻮل اﻟﺸﻌﺮ ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘﮥ اﻟﻔﻘﻬﺎء‪ ،‬و ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻻﺻﻮل اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﷲ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت«‬‫»و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن و اﻧﺒﺎء اﺑﻨﺎء اﻟﺰﻣﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫أﺑﻮ اﻟﻄّﯿﺐ ﻃـﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻃـﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻄﺒﺮي اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ ﮐـﺎن ﺛﻘـﮥ‪ ،‬ﺻﺎدﻗـﺎ‪ ،‬أدﯾﺒﺎ‪ ،‬ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ و ﻓﺮوﻋﻪ‪،‬‬‫ﻣﺤﻘﻘﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻤﻪ‪ ،‬ﺳﻠﯿﻢ اﻟﺼﺪر‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﺨﻠﻖ‪ ،‬ﺻﺤﯿﺢ اﻟﻤﺬﻫﺐ‪ ،‬ﯾﻘﻮل اﻟﺸﻌﺮ ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘﮥ اﻟﻔﻘﻬﺎء‪ ،‬و ﻣﻦ ﺷﻌﺮه ﻣﺎ أورده ﻟﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺴـﻠﻔﯽ‪ ،‬ﻓﯽ اﻟﺠﺰء اﻟﺬي وﺿـﻌﻪ ﻓﯽ أﺧﺒﺎر أﺑﯽ اﻟﻌﻼء اﻟﻤﻌﺮي‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻣﺴـﻨﺪا ﻋﻨﻪ‪ :‬ﮐﺘﺒﺖ اﻟﯽ أﺑﯽ اﻟﻌﻼء اﻟﻤﻌﺮي اﻻدﯾﺐ‬‫ﺣﯿﻦ واﻓﯽ ﺑﻐﺪاد و ﮐﺎن ﻗﺪ ﻧﺰل ﻓﯽ ﺳﻮﯾﻘﮥ ﻏﺎﻟﺐ‪:‬‬‫و ﻣﺎ ذات در ﻻ ﯾﺤﻞ ﻟﺤﺎﻟﺐ ﺗﻨﺎوﻟﻪ و اﻟﻠﺤﻢ ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺤﻠﻞ‬‫ﻟﻤﻦ ﺷﺎء ﻓﯽ اﻟﺤﺎﻟﯿﻦ ﺣﯿﺎ و ﻣﯿﺘﺎ و ﻣﻦ رام ﺷﺮب اﻟﺪر ﻓﻬﻮ ﻣﻈﻠﻞ‬‫إذا ﻃﻌﻨﺖ ﻓﯽ اﻟﺴﻦ ﻓﺎﻟﻠﺤﻢ ﻃﯿﺐ و آﮐﻠﻪ ﻋﻨﺪ اﻟﺠﻤﯿﻊ ﻣﻌﻘﻞ‬‫و ﺧﺮﻓﺎﻧﻬﺎ ﻟﻼﮐﻞ ﻓﯿﻬﺎ ﮐﺰازة ﻓﻤﺎ ﻟﺤﺼﯿﻒ اﻟﺮأي ﻓﯿﻬﻦ ﻣﺄﮐﻞ‬‫و ﻣﺎ ﯾﺠﺘﻨﯽ ﻣﻌﻨﺎه اﻻ ﻣﺒﺮز ﻋﻠﯿﻢ ﺑﺄﺳﺮار اﻟﻘﻠﻮب ﻣﺤﺼﻞ‬‫ﻓﺄﺟﺎﺑﻨﯽ و أﻣﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺳﻮل ﻓﯽ اﻟﺤﺎل‪:‬‬‫ﺟﻮاﺑﺎن ﻋﻦ ﻫﺬا اﻟﺴﺆال ﮐﻼﻫﻤﺎ ﺻﻮاب و ﺑﻌﺾ اﻟﻘﺎﺋﻠﯿﻦ ﻣﻀﻠﻞ‬‫ﻓﻤﻦ ﻇﻨﻪ ﮐﺮﻣﺎ ﻓﻠﯿﺲ ﺑﮑﺎذب و ﻣﻦ ﻇﻨﻪ ﻧﺨﻼ ﻓﻠﯿﺲ ﯾﺠﻬﻞ‬‫ﻟﺤﻮﻣﻬﻤﺎ اﻻﻋﻨﺎب و اﻟﺮﻃﺐ اﻟﺬي ﻫﻮ اﻟﺤﻞ و اﻟﺪر اﻟﺮﺣﯿﻖ اﻟﻤﺴﻠﺴﻞ‬‫و ﻟﮑﻦ ﺛﻤﺎر ﻟا ﻨﺨﻞ و ﻫﯽ ﻏﻀﯿﻀﮥ ﺗﻤﺮ و ﻏﺾ اﻟﮑﺮم ﯾﺠﻨﯽ و ﯾﺆﮐﻞ‬‫]‪ [1‬أﻧﺴﺎب اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ ص ‪ 367‬ﻣﻨﺸﻮر ﻣﺮﺟﻠﯿﻮث‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪334 :‬‬‫ﯾﮑﻠﻔﻨﯽ اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻣﺴﺎﺋﻼ ﻫﯽ اﻟﻨﺠﻢ ﻗﺪرا ﺑﻞ أﻋﺰ و اﻃﻮل‬‫و ﻟﻮ ﻟﻢ أﺟﺐ ﻋﻨﻬﺎ ﻟﮑﻨﺖ ﺑﺠﻬﻠﻬﺎ ﺟﺪﯾﺮا و ﻟﮑﻦ ﻣﻦ ﯾﻮدك ﻣﻘﺒﻞ‬‫ﻓﺄﺟﺒﺘﻪ و ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 212‬از ‪225‬‬‫أﺛﺎر ﺿﻤﯿﺮي ﻣﻦ ﯾﻌﺰ ﻧﻈﯿﺮه ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ﻃﺮا ﺳﺎﺑﻎ اﻟﻔﻀﻞ ﻣﮑﻤﻞ‬‫و ﻣﻦ ﻗﻠﺒﻪ ﮐﺘﺐ اﻟﻌﻠﻮم ﺑﺄﺳﺮﻫﺎ و ﺧﺎﻃﺮه ﻓﯽ ﺣﺪة اﻟﻨﺎر ﻣﺸﻌﻞ‬‫ﺗﺴﺎوي ﻟﻪ ﺳﺮ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و ﺟﻬﺮﻫﺎ و ﻣﻌﻀﻠﻬﺎ ﺑﺎد ﻟﺪﯾﻪ ﻣﻔﺼﻞ‬‫و ﻟﻤﺎ أﺛﺎر اﻟﺨﺒﺄ ﻗﺎد ﻣﻨﯿﻌﻪ أﺳﯿﺮا ﺑﺄﻧﻮاع اﻟﺒﯿﺎن ﻣﮑﺒﻞ‬‫و ﻗﺮﺑﻪ ﻣﻦ ﮐﻞ ﻓﻬﻢ ﺑﮑﺸﻔﻪ و اﯾﻀﺎﺣﻪ ﺣﺘﯽ رآه اﻟﻤﻐﻔﻞ‬‫و أﻋﺠﺐ ﻣﻨﻪ ﻧﻈﻤﻪ اﻟﺪر ﻣﺴﺮﻋﺎ و ﻣﺮﺗﺠﻼ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﻣﺎ ﯾﺘﻤﻬﻞ‬‫ﻓﯿﺨﺮج ﻣﻦ ﺑﺤﺮ و ﯾﺴﻤﻮ ﻣﮑﺎﻧﻪ ﺟﻼﻻ اﻟﯽ ﺣﯿﺚ اﻟﮑﻮاﮐﺐ ﺗﻨﺰل‬‫ﻓﻬﻨﺄه اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻔﻀﻠﻪ ﻣﺤﺎﺳﻨﻪ و اﻟﻌﻤﺮ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻄﻮل‬‫ﻓﺄﺟﺎب ﻣﺮﺗﺠﻼ و أﻣﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺳﻮل‪:‬‬‫اﻻ أﯾﻬﺎ اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﺬي ﺑﺪﻫﺎﺋﻪ ﺳﯿﻮف ﻋﻠﯽ أﻫﻞ اﻟﺨﻼف ﺗﺴﻠﻞ‬‫ﻓﺆادك ﻣﻌﻤﻮر ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ آﻫﻞ وﺟﺪك ﻓﯽ ﮐﻞ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ ﻣﻘﺒﻞ‬‫ﻓﺎن ﮐﻨﺖ ﺑﯿﻦ اﻟﻨﺎس ﻏﯿﺮ ﻣﻤﻮل ﻓﺄﻧﺖ ﻣﻦ اﻟﻔﻬﻢ اﻟﻤﺼﻮن ﻣﻤﻮل‬‫إذا أﻧﺖ ﺧﺎﻃﺒﺖ اﻟﺨﺼﻮم ﻣﺠﺎدﻻ ﻓﺄﻧﺖ و ﻫﻢ ﻣﺜﻞ اﻟﺤﻤﺎﺋﻢ أﺟﺪل‬‫ﮐﺎﻧﮏ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻣﺨﺎﻃﺐ و ﻣﻦ ﻗﻠﺒﻪ ﺗﻤﻠﯽ ﻓﻤﺎ ﺗﺘﻤﻬﻞ‬‫و ﮐﯿﻒ ﯾﺮي ﻋﻠﻢ اﺑﻦ ادرﯾﺲ دارﺳﺎ و أﻧﺖ ﺑﺎﯾﻀﺎح اﻟﻬﺪي ﻣﺘﮑﻔﻞ‬‫ﺗﻔﻀﻠﺖ ﺣﺘﯽ ﺿﺎق ذرﻋﯽ ﺑﺸﮑﺮ ﻣﺎ ﻓﻌﻠﺖ و ﮐﻔﯽ ﻋﻦ ﺟﻮاﺑﮏ أﺟﻤﻞ‬‫ﻓﻌﺬرك ﻓﯽ اﻧﯽ أﺟﺒﺘﮏ واﺛﻘﺎ ﺑﻔﻀﻠﮏ ﻓﺎﻻﻧﺴﺎن ﯾﺴﻬﻮ و ﯾﺬﻫﻞ‬‫و أﺧﻄﺄت ﻓﯽ اﻧﻔﺎذ رﻗﻌﺘﮏ اﻟﺘﯽ ﻫﯽ اﻟﻤﺠﺪ ﻟﯽ ﻣﻨﻬﺎ أﺧﯿﺮ و أول‬‫و ﻟﮑﻦ ﻋﺪاﻧﯽ أن أروم اﺣﺘﻔﺎﻇﻬﺎ رﺳﻮﻟﮏ و ﻫﻮ اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﻤﺘﻔﻀﻞ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪335 :‬‬‫و ﻣﻦ ﺣﻘﻬﺎ أن ﯾﺼﺒﺢ اﻟﻤﺴﮏ ﻋﺎﻃﺮا ﺑﻬﺎ و ﻫﯽ ﻓﯽ أﻋﻠﯽ اﻟﻤﻮاﺿﻊ ﺗﺠﻌﻞ‬‫ﻓﻤﻦ ﮐﺎن ﻓﯽ أﺷﻌﺎره ﻣﺘﻤﺜﻼ ﻓﺄﻧﺖ اﻣﺮؤ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺸﻌﺮ أﻣﺜﻞ‬‫ﺗﺠﻤﻠﺖ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺑﺎﻧﮏ ﻓﻮﻗﻬﺎ و ﻣﺜﻠﮏ ﺣﻘﺎ ﻣﻦ ﺑﻪ ﺗﺘﺠﻤﻞ‬‫و ذﮐﺮ اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟـﺬﯾﻞ« ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤـﮥ أﺑﯽ اﺳـﺤﺎق ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﺣﻤﻮﯾﻪ اﻟﯿﺰدي أﻧﻪ ﮐﺎن ﻟﻪ‬‫ﻋﻤﺎﻣﮥ و ﻗﻤﯿﺺ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ أﺧﯿﻪ إذا ﺧﺮج ذاك ﻗﻌﺪ ﻫﺬا ﻓﯽ اﻟﺒﯿﺖ‪ ،‬و إذا ﺧﺮج ﻫﺬا اﺣﺘﺠﺎج ذاك أن ﯾﻘﻌﺪ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬و ﺳـﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل ﯾﻮﻣـﺎ و ﻗـﺪ دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﻐﺰﻧﻮي اﻟﻮاﻋﻆ ﻣﺴـﻠﻤﺎ داره ﻓﻮﺟـﺪﻧﺎه ﻋﺮﯾﺎﻧﺎ ﻣﺘﺄزرا ﺑﻤﺌﺰر‪،‬‬‫ﻓﺎﻋﺘﺬر ﻣﻦ اﻟﻌﺮي و ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺤﻦ إذا ﻏﺴﻠﻨﺎ ﺛﯿﺎﺑﻨﺎ ﻧﮑﻮن ﮐﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﻘﺎﺿﯽ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ اﻟﻄﺒﺮي‪:‬‬‫ﻗﻮم إذا ﻏﺴﻠﻮا ﺛﯿﺎب ﺟﻤﺎﻟﻬﻢ ﻟﺒﺴﻮا اﻟﺒﯿﻮت اﻟﯽ ﻓﺮاغ اﻟﻐﺎﺳﻞ‬‫و ﻋـﺎش اﻟﻄﺒﺮي ﻣﺎﺋـﮥ ﺳـﻨﮥ و ﺳـﻨﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺨﺘﻞ ﻋﻘﻠﻪ و ﻻ ﺗﻐﯿﺮ ﻓﻬﻤﻪ‪ ،‬ﯾﻔﺘﯽ و ﯾﺴـﺘﺪرك ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻘﻬﺎء اﻟﺨﻄﺎء‪ ،‬و ﯾﻘﻀـﯽ ﺑﺒﻐـﺪاد‪ ،‬و ﯾﺤﻀـﺮ‬‫اﻟﻤﻮاﮐﺐ ﻓﯽ دار اﻟﺨﻼﻓﮥ اﻟﯽ ان ﻣﺎت‪.‬‬‫ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺂﻣﻞ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺰﺟﺎﺟﯽ ﺻﺎﺣﺐ اﺑﻦ اﻟﻘﺎص‪ ،‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺳﻌﺪ اﻻﺳﻤﺎﻋﯿﻠﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﮐﺞ ﺑﺠﺮﺟﺎن‪ ،‬ﺛﻢ ارﺗﺤﻞ اﻟﯽ‬‫ﻧﯿﺴـﺎﺑﻮر‪ ،‬و أدرك أﺑﺎ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺎﺳﺮﺟﺴـﯽ‪ ،‬ﻓﺼـﺤﺒﻪ أرﺑﻊ ﺳـﻨﯿﻦ و ﺗﻔﻘﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ارﺗﺤﻞ اﻟﯽ ﺑﻐـﺪاد‪ ،‬و ﺣﻀـﺮ ﻣﺠﻠﺲ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ ﺣﺎﻣﺪ‬‫اﻻﺳﻔﺮاﯾﻨﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯿﻪ اﺷﺘﻐﻞ اﻟﺸﯿﺦ أﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻟﺸﯿﺮازي و ﻗﺎل ﻓﯽ ﺣﻘﻪ‪ :‬ﻟﻢ أر ﻓﯿﻤﻦ رأﯾﺖ اﮐﻤﻞ اﺟﺘﻬﺎدا‪ ،‬و أﺷﺪ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎ‪ ،‬و أﺟﻮد ﻧﻈﺮا ﻣﻨﻪ‬‫و ﺷﺮح ﻣﺨﺘﺼﺮ اﻟﻤﺰﻧﯽ‪ ،‬و ﻓﺮوع أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺪاد اﻟﻤﺼﺮي‪ ،‬و ﺻﻨﻒ ﻓﯽ اﻻﺻﻮل و اﻟﻤﺬﻫﺐ و اﻟﺨﻼف و اﻟﺠﺪل ﮐﺘﺒﺎ ﮐﺜﯿﺮة‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 213‬از ‪225‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺸﯿﺦ أﺑﻮ اﺳﺤﺎق‪ :‬ﻟﺰﻣﺖ ﻣﺠﻠﺴﻪ ﺑﻀﻊ ﻋﺸﺮة ﺳﻨﮥ‪ ،‬و درﺳﺖ أﺻﺤﺎﺑﻪ ﻓﯽ ﻣﺴﺠﺪه ﺳﻨﯿﻦ ﺑﺄذﻧﻪ‪ ،‬و رﺗﺒﻨﯽ ﻓﯽ ﺣﻠﻘﺘﻪ‪ ،‬و اﺳﺘﻮﻃﻦ ﺑﻐﺪاد‪،‬‬‫و وﻟﯽ اﻟﻘﻀﺎء ﺑﺮﺑﻊ اﻟﮑﺮخ ﺑﻌﺪ ﻣﻮت أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺼﯿﻤﺮي‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺰل ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻀﺎء اﻟﯽ ﺣﯿﻦ وﻓﺎﺗﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪336 :‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﻮﻟﺪه ﺑﺂﻣﻞ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺷﻬﺮ رﺑﯿﻊ اﻻول ﯾﻮم اﻟﺴﺒﺖ ﻟﻌﺸﺮ ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻨﻪ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺴﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ رﺣﻤﻪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و دﻓﻦ ﻣﻦ اﻟﻐﺪ ﻓﯽ ﻣﻘﺒﺮة ﺑﺎب ﺣﺮب‪ ،‬و ﺻﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻤﻨﺼﻮر‪.‬‬‫و اﻟﻄﺒﺮي ﺗﻘﺪم اﻟﮑﻼم ﺑﺄﻧﻪ ﻣﻨﺴﻮب اﻟﯽ ﻃﺒﺮﺳﺘﺎن‪ ،‬و آﻣﻞ ﺑﻤﺪ اﻟﻬﻤﺰة و ﺿﻢ اﻟﻤﯿﻢ و ﺑﻌﺪﻫﺎ ﻻم ﻣﺪﯾﻨﮥ ﻋﻈﯿﻤﮥ و ﻫﯽ ﻗﺼﺒﮥ ﻃﺒﺮﺳﺘﺎن ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻣﻌﺮي ﺑﻘﻠﻢ ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن«‬‫»و اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﺳﻨـﮥ ﺧﻤﺴـﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻻﻣﺎم اﻟﺸـﻬﯿﺮ أﺑﻮ اﻟﻄّﯿﺐ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﻄﺒﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﮐﺎن دّﯾﻨﺎ‪ ،‬ورﻋﺎ‪،‬‬‫ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻻﺻﻮل و اﻟﻔﺮوع‪ ،‬ﻣﺤﻘﻘﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﺳـﻠﯿﻢ اﻟﺼﺪر‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﺨﻠﻖ‪ ،‬ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﻤﺬﻫﺐ‪ ،‬ﯾﻘﻮل اﻟﺸـﻌﺮ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺷﻌﺮه ﻣﺎ أرﺳﻞ ﺑﻪ ﻟﻐﺰا اﻟﯽ‬‫أﺑﯽ اﻟﻌﻼء اﻟﻤﻌّﺮي ﺣﯿﻦ أﺗﯽ ﺑﻐﺪاد‪:‬‬‫و ﻣﺎ ذات در ﻻ ﯾﺤﻞ ﻟﺤﺎﻟﺐ ﺗﻨﺎوﻟﻪ و اﻟﻠﺤﻢ ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺤّﻠﻞ‬‫ﻟﻤﻦ ﺷﺎء ﻓﯽ اﻟﺤﺎﻟﯿﻦ ﺣﯿﺎ و ﻣﯿﺘﺎ و ﻣﻦ رام ﺷﺮب اﻟﺪر ﻓﻬﻮ ﻣﻀﻠﻞ‬‫إذا ﻃﻌﻨﺖ ﻓﯽ اﻟﺴﻦ ﻓﺎﻟﻠﺤﻢ ﻃﯿﺐ و آﮐﻠﻪ ﻋﻨﺪ اﻟﺠﻤﯿﻊ ﻣﻌّﻘﻞ‬‫و ﺧﺮﻓﺎﻧﻬﺎ ﻟﻼﮐﻞ ﻓﯿﻬﺎ ﮐﺰازة ﻓﻤﺎ ﻟﺤﺼﯿﻒ اﻟﺮأي ﻓﯿﻬﻦ ﻣﺄﮐﻞ‬‫و ﻣﺎ ﯾﺠﺘﻨﯽ ﻣﻌﻨﺎه اﻟّﺎ ﻣﺒّﺮز ﻋﻠﯿﻢ ﺑﺄﺳﺮار اﻟﻘﻠﻮب ﻣﺤّﺼﻞ‬‫ﻓﺄﺟﺎب اﻟﻤﻌّﺮي ﻣﻤﻠﯿﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺳﻮل ﻓﯽ اﻟﺤﺎل ارﺗﺠﺎﻻ‪:‬‬‫ﺟﻮاﺑﺎن ﻋﻦ ﻫﺬا اﻟﺴﺆال ﮐﻼﻫﻤﺎ ﺻﻮاب و ﺑﻌﺾ اﻟﻘﺎﺋﻠﯿﻦ ﻣﻀّﻠﻞ‬‫ﻓﻤﻦ ﻇّﻨﻪ ﮐﺮﻣﺎ ﻓﻠﯿﺲ ﺑﮑﺎذب و ﻣﻦ ﻇﻨﻪ ﻧﺨﻼ ﻓﻠﯿﺲ ﯾﺠّﻬﻞ‬‫ﻟﺤﻮﻣﻬﻤﺎ اﻻﻋﻨﺎب و اﻟﺮﻃﺐ اﻟﺬي ﻫﻮ اﻟﺤﻞ و اﻟﺪر اﻟﺮﺣﯿﻖ اﻟﻤﺴﻠﺴﻞ‬‫و ﻟﮑﻦ ﺛﻤﺎر ﻟا ﻨﺨﻞ و ﻫﯽ ﻏﻀﯿﻀﮥ ﺗﻤﺮ و ﻏﺾ اﻟﮑﺮم ﯾﺠﻨﯽ و ﯾﺆﮐﻞ‬‫]‪ [1‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 2‬ص ‪ 195‬رﻗﻢ ‪.284‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪337 :‬‬‫ﯾﮑﻠﻔﻨﯽ اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻣﺴﺎﺋﻼ ﻫﯽ اﻟﻨﺠﻢ ﻗﺪرا ﺑﻞ أﻋﺰ و أﻃﻮل‬‫ﻓﺄﺟﺎﺑﻪ أﺑﻮ اﻟﻄّﯿﺐ‪:‬‬‫أﺛﺎر ﺿﻤﯿﺮي ﻣﻦ ﯾﻌﺰ ﺗﻄﯿﺮه ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ﻃﺮا ﺳﺎﺑﻎ اﻟﻔﻀﻞ ﻣﮑﻤﻞ‬‫و ﻣﻦ ﻗﻠﺒﻪ ﮐﺘﺐ اﻟﻌﻠﻮم ﺑﺄﺳﺮﻫﺎ و ﺧﺎﻃﺮه ﻓﯽ ﺣﺪة اﻟﻨﺎر ﻣﺸﻌﻞ‬‫ﺗﺴﺎوي ﻟﻪ ﺳﺮ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و ﺟﻬﺮﻫﺎ و ﻣﻌﻀﻠﻬﺎ ﺑﺎد ﻟﺪﯾﻪ ﻣﻔّﺼﻞ‬‫ﻓﻠﻤﺎ أﺛﺎر اﻟﺨﺒﺄ ﻗﺎد ﻣﻨﯿﻌﻪ أﺳﯿﺮا ﺑﺄﻧﻮاع اﻟﺒﯿﺎن ﻣﮑّﺒﻞ‬‫و ﻗّﺮﺑﻪ ﻣﻦ ﮐﻞ ﻓﻬﻢ ﺑﮑﺸﻔﻪ و اﯾﻀﺎﺣﻪ ﺣﺘﯽ رآه اﻟﻤﻐّﻔﻞ‬‫و أﻋﺠﺐ ﻣﻨﻪ ﻧﻈﻤﻪ اﻟﺪر ﻣﺴﺮﻋﺎ و ﻣﺮﺗﺠﻼ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﻣﺎ ﯾﺘﻤّﻬﻞ‬‫ﻓﯿﺨﺮج ﻣﻦ ﺑﺤﺮ و ﯾﺴﻤﻮ ﻣﮑﺎﻧﻪ ﺟﻼﻻ اﻟﯽ ﺣﯿﺚ اﻟﮑﻮاﮐﺐ ﺗﻨﺰل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 214‬از ‪225‬‬‫ﻓﻬﻨﺄه اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻔﻀﻠﻪ ﻣﺤﺎﺳﻨﻪ و اﻟﻌﻤﺮ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻄّﻮل‬‫ﻓﺄﺟﺎﺑﻪ اﻟﻤﻌّﺮي ﻣﺮﺗﺠﻼ ﻣﻤﻠﯿﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺳﻮل‪:‬‬‫أﻻ أﯾﻬﺎ اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﺬي ﺑﺪﻫﺎﺋﻪ ﺳﯿﻮف ﻋﻠﯽ أﻫﻞ اﻟﺨﻼف ﺗﺴﻠﻞ‬‫ﻓﺆادك ﻣﻌﻤﻮر ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ آﻫﻞ و ﺟّﺪك ﻓﯽ ﮐﻞ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ ﻣﻘﺒﻞ‬‫ﻓﺎن ﮐﻨﺖ ﺑﯿﻦ اﻟﻨﺎس ﻏﯿﺮ ﻣﻤّﻮل ﻓﺄﻧﺖ ﻣﻦ اﻟﻔﻬﻢ اﻟﻤﺼﻮن ﻣﻤّﻮل‬‫إذا أﻧﺖ ﺧﺎﻃﺒﺖ اﻟﺨﺼﻮم ﻣﺠﺎدﻻ ﻓﺄﻧﺖ و ﻫﻢ ﻣﺜﻞ اﻟﺤﻤﺎﺋﻢ أﺟﺪل‬‫ﻻﻧﮏ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻣﺨﺎﻃﺐ و ﻣﻦ ﻗﻠﺒﻪ ﺗﻤﻠﯽ ﻓﻤﺎ ﺗﺘﻤّﻬﻞ‬‫و ﮐﯿﻒ ﯾﺮي ﻋﻠﻢ اﺑﻦ ادرﯾﺲ دارﺳﺎ و أﻧﺖ ﺑﺎﯾﻀﺎح اﻟﻬﺪي ﻣﺘﮑﻔﻞ‬‫ﺗﻔﻀﻠﺖ ﺣﺘﯽ ﺿﺎق ذرﻋﯽ ﺑﺸﮑﺮ ﻣﺎ ﻓﻌﻠﺖ و ﮐّﻔﯽ ﻋﻦ ﺟﻮاﺑﮏ أﺟﻤﻞ‬‫ﻻﻧﮏ ﻓﯽ ﮐﻨﻪ اﻟﺜﺮّﯾﺎ ﻓﺼﺎﺣﮥ و أﻋﻠﯽ و ﻣﻦ ﯾﺒﻐﯽ ﻣﮑﺎﻧﮏ أﺳﻔﻞ‬‫ﻣﻊ أﺑﯿﺎت اﺧﺮي ﺣﺬﻓﺘﻬﺎ اﺧﺘﺼﺎرا و آﺧﺮﻫﺎ‪:‬‬‫ﺗﺠﻤﻠﺖ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺑﺄﻧﮏ ﻓﻮﻗﻬﺎ و ﻣﺜﻠﮏ ﺣﻘﺎ ﻣﻦ ﺑﻪ ﯾﺘﺠﻤﻞ‬‫ﻋﺎش اﻟﻘﺎﺿﯽ أﺑﻮ اﻟﻄّﯿﺐ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎﺋﮥ و ﺳﻨﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و رﺑﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪338 :‬‬‫ﺷﯿﻮﺧﻨﺎ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ و ﻟﻢ ﯾﻬﻦ ﻋﻈﻤﻪ‪.‬‬‫ﺣﮑﯽ أﻧﻪ أﺗﯽ ﻋﻠﯽ ﻧﻬﺮ‪ ،‬أو ﻣﮑـﺎن ﯾﺤﺘـﺎج اﻟﯽ ﻃﻔﺮة ﮐﺒﯿﺮة‪ ،‬ﻓﻄﻔﺮه‪ ،‬ﺛﻢ ﻗـﺎل‪ :‬أﻋﻀﺎء ﺣﻔﻈﻬﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺻـﻐﺮﻫﺎ ﻓﻘّﻮاﻫﺎ ﻓﯽ ﮐﺒﺮﻫﺎ أو ﮐﻤﺎ ﻗﺎل‬‫رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﮐﺬﻟﮏ ﻟﻢ ﯾﺨﺘّﻞ ﻋﻘﻠﻪ و ﻻ ﺗﻐﯿﺮ ﻓﻬﻤﻪ‪ ،‬ﯾﻔﺘﯽ و ﯾﺴـﺘﺪرك ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻘﻬﺎء اﻟﺨﻄﺄ‪ ،‬و ﯾﻘﻀـﯽ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و ﯾﺤﻀﺮ اﻟﻤﻮاﮐﺐ ﻓﯽ‬‫دار اﻟﺨﻼﻓﮥ ﻟا ﯽ أن ﻣﺎت‪.‬‬‫ﺗﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺰﺟـﺎﺟﯽ‪ ،‬ﺻـﺎﺣﺐ اﺑﻦ اﻟﻘـﺎص ﻓﯽ ﻃﺒﺮﺳـﺘﺎن‪ ،‬و ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻻﺳـﻤﺎﻋﯿﻠﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﮐـﺞ ﺑﺠﺮﺟﺎن‪ ،‬ﺛﻢ‬‫ارﺗﺤﻞ اﻟﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮر‪ ،‬و أدرك اﺑﺎ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﻤﺎﺳﺮﺟﺴـﯽ‪ ،‬ﻓﺼـﺤﺒﻪ أرﺑﻊ ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ارﺗﺤﻞ اﻟﯽ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و ﺣﻀﺮ ﻣﺠﻠﺲ اﻟﺸﯿﺦ‬‫أﺑﯽ ﺣﺎﻣﺪ اﻻﺳـﻔﺮاﯾﻨﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯿﻪ اﺷـﺘﻐﻞ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﺸﯿﺮازي‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯽ ﺣﻘﻪ‪ :‬ﻟﻢ أر ﻓﯿﻤﻦ رأﯾﺖ أﮐﻤﻞ اﺟﺘﻬﺎدا‪ ،‬و أﺷﺪ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎ‪ ،‬و‬‫أﺟﻮد ﻧﻈﺮا ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﺷﺮح ﻣﺨﺘﺼﺮ اﻟﻤﺰﻧﯽ‪ ،‬و ﻓﺮوع اﺑﻦ اﻟﺤﺪاد اﻟﻤﺼﺮي‪ ،‬و ﺻﻨﻒ ﻓﯽ اﻻﺻﻮل و اﻟﻤﺬﻫﺐ و اﻟﺨﻼف و اﻟﺠﺪل ﮐﺘﺒﺎ ﮐﺜﯿﺮة‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺸﯿﺦ أﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﻻزﻣﺖ ﻣﺠﻠﺴﻪ ﺑﻀﻊ ﻋﺸﺮ ﺳﻨﮥ‪ ،‬و درﺳﺖ أﺻﺤﺎﺑﻪ ﻓﯽ ﻣﺴﺠﺪه ﺳﻨﯿﻦ ﺑﺎذﻧﻪ‪ ،‬و رﺗﺒﻨﯽ أو ﻗﺎل اﺳﺘﻨﺎﺑﻨﯽ ﻓﯽ ﺣﻠﻘﺘﻪ‪ ،‬و‬‫اﺳﺘﻮﻃﻦ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و وﻟﯽ اﻟﻘﻀﺎء ﺑﺮﺑﻊ اﻟﮑﺮخ ﺑﻌﺪ ﻣﻮت ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺼﯿﻤﺮي‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺰل ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻀﺎء اﻟﯽ ﺣﯿﻦ وﻓﺎﺗﻪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻣﺎدح ﻣﻌﺮي ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« در ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺴﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫أﺑﻮ اﻟﻄّﯿﺐ اﻟﻄﺒﺮي ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬أﺣـﺪ اﻻﺋﻤـﮥ اﻻﻋﻼم‪ ،‬روي ﻋﻦ أﺑﯽ أﺣﻤـﺪ اﻟﻐﻄﺮﯾﻔﯽ و ﺟﻤﺎﻋـﮥ و ﺗﻔﻘﻪ‬‫ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺎﺳﺮﺟﺴـﯽ‪ ،‬و ﺳـﮑﻦ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و ﻋّﻤﺮ ﻣﺎﺋﮥ و ﺳﻨﺘﯿﻦ‪ [1] .‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 3‬ص ‪ 70‬ط داﺋﺮة اﻟﻤﻌﺎرف اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ‬‫ﺑﺤﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪339 :‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﮐﺎن ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻻﺻﻮل و اﻟﻔﺮوع‪ ،‬ﻣﺤﻘﻘﺎ ﺻﺤﯿﺢ اﻟﻤﺬﻫﺐ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺳﺒﻘﻨﺎ أﺧﺒﺎره ﻓﯽ »اﻟﺘﺎرﯾﺦ اﻟﮑﺒﯿﺮ«‪ ،‬و ﻣﺎت ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻻول و ﻟﻢ ﯾﺘﻐﺒﺮ ﻟﻪ ذﻫﻦ ]‪[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 215‬از ‪225‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻣﺎدح ﻣﻌﺮي ﺑﻘﻮل اﺑﻦ اﻟﻮردي در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ«‬‫»و ﺷﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﻌﺮي ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻮردي در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ﻓﯽ اﺧﺒﺎر اﻟﺒﺸﺮ« در ﺳﻨﻪ ﺧﻤﺴﯿﻦ و‬‫أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﻮ اﻟﻄّﯿﺐ اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬اﻟﺜﻘﮥ اﻟﺼـﺤﯿﺢ اﻻﻋﺘﻘﺎد‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﺎﺋﮥ و ﺳﻨﺘﺎن‪ ،‬و ﮐﺎن ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺤﻮاس و اﻻﻋﻀﺎء‪،‬‬‫ﯾﻨﺎﻇﺮ و ﯾﻔﺘﯽ‪ ،‬و ﯾﺴﺘﺪرك‪ ،‬و دﻓﻦ ﻋﻨﺪ اﻻﻣﺎم أﺣﻤﺪ ]‪[2‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻣﺎدح ﻣﻌﺮي ﺑﻘﻠﻢ اﺳﻨﻮي در »ﻋﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎء ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ«‬‫»و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﻨﻮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در )ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎء ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ( ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﻘﺎﺿﯽ أﺑﻮ ﻟا ﻄﯿﺐ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻄﺎﻫﺮ اﻟﻄﺒﺮي‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺸﯿﺦ أﺑﻮ اﺳﺤﺎق‪ :‬ﻫﻮ ﺷﯿﺨﻨﺎ‪ ،‬و اﺳﺘﺎذﻧﺎ ﻟﻢ أر ﻓﯿﻤﻦ رأﯾﺖ أﮐﻤﻞ اﺟﺘﻬﺎدا و أﺷﺪ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎ و أﺟﻮد ﻧﻈﺮا ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫ﺻﻨﻒ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﺸﻬﻮرة ﻓﯽ أﻧﻮاع ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬و ﻻزﻣﺖ ﻣﺠﻠﺴﻪ ﺑﻀﻌﮥ ﻋﺸﺮ ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﺳﺄﻟﻨﯽ أن أﺟﻠﺲ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺴﻪ ﻟﻠﺘﺪرﯾﺲ‪ ،‬ﻓﻔﻌﻠﺖ ﻓﯽ‬‫ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺜﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ و ﺗﻮﻓﯽ ﻋﻦ ﻣﺎﺋﮥ و ﺳـﻨﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺨﺘﻞ ﻋﻘﻠﻪ‪ ،‬و ﻻ ﺗﻐﯿﺮ ﻓﻬﻤﻪ‪ ،‬ﯾﻔﺘﯽ‪ ،‬و ﯾﻘﻀﯽ‪ ،‬و ﯾﺤﻀﺮ اﻟﻤﻮاﮐﺐ‪ ،‬اﻟﯽ أن ﻣﺎت‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‬‫ﮐ ﻼ م ا ﻟ ﺸﯿ ﺦ ‪.‬‬
‫و ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ‪ :‬ﮐﺎن ورﻋﺎ ﺣﺴﻦ اﻟﺨﻠﻖ‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﺂﻣﻞ ﻃﺒﺮﺳـﺘﺎن ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد‪ [1] .‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ‬‫ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 3‬ص ‪.222‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ج ‪ 1‬ص ‪.365‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪340 :‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﺼـﻼح ﻣﺎت ﻋﺼـﺮ ﯾﻮم اﻟﺴﺒﺖ‪ ،‬و دﻓﻦ ﯾﻮم اﻻﺣﺪ‪ ،‬ﻟﻌﺸﺮ ﺧﻠﺖ ﻣﻦ رﺑﯿﻊ اﻻول ﺧﻤﺴﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و دﻓﻦ ﺑﺒﺎب ﺣﺮب ﻋﻨﺪ أﺑﯽ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﯿﻀﺎوي‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻮﻣﺎ ﻣﺸـﻬﻮدا‪ ،‬ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺒﻠﺪه ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺎﺳﺮﺟﺴـﯽ‪ ،‬و ﺑﺒﻐﺪاد ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺦ أﺑﯽ ﺣﺎﻣﺪ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ و ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﺸﻬﻮرة‬‫]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻣﺎدح ﻣﻌﺮي ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ اﺑﻦ ﺷﻬﺒﻪ اﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت«‬‫»و ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻻﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﻟﻌﻼﻣﮥ أﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬ﻣﻦ آﻣﻞ ﻃﺒﺮﺳـﺘﺎن أﺣﻤﺪ أﺋﻤﮥ اﻟﻤﺬﻫﺐ و ﺷـﯿﻮﺧﻪ اﻟﻤﺸﺎﻫﯿﺮ اﻟﮑﺒﺎر‪ ،‬وﻟﺪ‬‫ﺑﺂﻣﻞ ﻃﺒﺮﺳﺘﺎن ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺳﻤﻊ ﻣﻦ أﺑﯽ أﺣﻤﺪ اﻟﻐﻄﺮﯾﻔﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺪار ﻗﻄﻨﯽ و اﺑﻦ ﻋﺮﻓﮥ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق ﻓﯽ اﻟﻄﺒﻘﺎت‪ :‬و ﻣﻨﻬﻢ ﺷـﯿﺨﻨﺎ و اﺳـﺘﺎذﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ اﻟﻄﺒﺮي ﺗﻮﻓﯽ ﻋﻦ ﻣﺎﺋـﮥ و ﺳـﻨﺘﯿﻦ ﻟﻢ ﯾﺨﺘﻞ ﻋﻘﻠﻪ و ﻻ ﺗﻐﯿﺮ ﻓﻬﻤﻪ‪،‬‬‫ﯾﻔﺘﯽ ﻣﻊ اﻟﻔﻘﻬﺎء‪ ،‬و ﯾﺴﺘﺪرك ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺨﻄﺎء‪ ،‬و ﯾﻘﻀﯽ و ﯾﺸﻬﺪ و ﯾﺤﻀﺮ اﻟﻤﻮاﮐﺐ اﻟﯽ أن ﻣﺎت‪.‬‬‫ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺂﻣـﻞ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺰﺟﺎﺟﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﺑﻦ اﻟﻘﺎص‪ ،‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺳـﻌﺪ اﻻﺳـﻤﺎﻋﯿﻠﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﮐـﺞ ﺑﺠﺮﺟﺎن‪ ،‬ﺛﻢ ارﺗﺤﻞ‬‫اﻟﯽ ﻧﯿﺴـﺎﺑﻮر‪ ،‬و أدرك أﺑـﺎ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺎﺳﺮﺟﺴـﯽ‪ ،‬و ﺻـﺤﺒﻪ أرﺑﻊ ﺳـﻨﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ارﺗﺤـﻞ اﻟﯽ ﺑﻐـﺪاد‪ ،‬و ﻋّﻠﻖ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺒـﺎﻗﯽ ﺻـﺎﺣﺐ‬‫اﻟﺪارﮐﯽ‪ ،‬و ﺣﻀـﺮ ﻣﺠﻠﺲ أﺑﯽ ﺣﺎﻣﺪ‪ ،‬و ﻟﻢ أر ﻓﯿﻤﻦ رأﯾﺖ أﮐﻤﻞ اﺟﺘﻬﺎدا‪ ،‬و أﺷﺪ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎ‪ ،‬و أﺟﻮد ﻧﻈﺮا ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﺷـﺮح اﻟﻤﺰﻧﯽ‪ ،‬و ﺻـّﻨﻒ ﻓﯽ‬‫اﻟﺨﻼف و اﻟﻤـﺬﻫﺐ و اﻻﺻﻮل و اﻟﺠﺪل ﮐﺘﺒﺎ ﮐﺜﯿﺮة ﻟﯿﺲ ﻻﺣﺪ ﻣﺜﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﻻزﻣﺖ ﻣﺠﻠﺴﻪ ﺑﻀـﻌﮥ ﻋﺸـﺮة ﺳـﻨﮥ‪ :‬و درﺳﺖ أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻓﯽ ﻣﺤﻠﻪ‬‫ﺳﻨﯿﻦ ﺑـﺎذﻧﻪ‪ ،‬و رﺗﺒﻨﯽ ﻓﯽ ﺣﻠﻘﺘﻪ و ﺳـﺄﻟﻨﯽ أن أﺟﻠﺲ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ اﻟﺘـﺪرﯾﺲ‪ ،‬ﻓﻔﻌﻠﺖ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺛﻠـﺜﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ أﺣﺴﻦ ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 216‬از ‪225‬‬‫اﺳﻨﻮي ج ‪ 2‬ص ‪ 157‬ط ﺑﻐﺪاد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪341 :‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺟﺰاﺋﻪ و رﺿﯽ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﻐـﺪادي‪ :‬ﮐﺎن أﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ورﻋﺎ ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻻﺻﻮل و اﻟﻔﺮوع ﻣﺤﻘﻘﺎ ﺣﺴﻦ اﻟﺨﻠﻖ‪ ،‬ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﻤـﺬﻫﺐ‪ ،‬اﺧﺘﻠﻔﺖ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و‬‫ﻋﻠﻘﺖ ﻋﻨﻪ اﻟﻔﻘﻪ ﺳﻨﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﺆدب‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺎﻓﯽ ﯾﻘﻮل أﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ أﻓﻘﻪ ﻣﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﻣﺪ اﻻﺳﻔﺮاﯾﻨﯽ‪.‬‬‫و ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﺣﺎﻣﺪ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ أﻓﻘﻪ ﻣﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺎﻓﯽ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺸﺎﻣﯽ‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻟﻠﻘﺎﺿـﯽ أﺑﯽ اﻟﻄﯿﺐ و ﻗـﺪ ﻋّﻤﺮ‪ :‬ﻟﻘـﺪ ﻣﺘﻌﺖ ﺑﺠﻮارﺣﮏ أﯾﻬﺎ اﻟﺸـﯿﺦ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﻢ ﻻ و ﻣﺎ ﻋﺼـﯿﺖ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺑﻮاﺣﺪة ﻣﻨﻬﺎ ﻗﻂ‪ ،‬أو ﮐﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻻول ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺴﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و دﻓﻦ ﺑﺒﺎب ﺣﺮب و ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ »اﻟﺘﻌﻠﯿﻖ« ﻧﺤﻮ ﻋﺸﺮ‬‫ﻣﺠﻠﺪات و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب ﺟﻠﯿﻞ‪ ،‬و »اﻟﻤﺠﺮد« و »ﺷﺮح اﻟﻔﺮوع« ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺳﻠﻔﯽ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ‬‫»و ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺳﻠﻔﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺪح اﺑﻮ اﻟﻌﻼء از ﻗﺎﺿﯽ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻃﺒﺮي ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﮐﺘﺎﺑﯽ در اﺧﺒﺎر اﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻧﻤﻮده‪ ،‬از اﮐﺎﺑﺮ‬‫اﺳﻼف ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﺟﻠﻪ ﻣﻘﺘﺪاﯾﺎن ﻣﻌﺘﺒﺮﯾﻦ ﺳﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺑﻮ ﺳﻌﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ أﺑﯽ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﻤﺮوزي اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻧﺴﺎب« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺴﻠﻔﯽ ﺑﮑﺴﺮ اﻟﺴﯿﻦ اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ و ﻓﺘﺢ اﻟﻼم و ﻓﯽ آﺧﺮﻫﺎ اﻟﻔﺎء ﻫﻮ أﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺳﻠﻔﮥ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﻦ أﻫﻞ اﺻﺒﻬﺎن‪،‬‬‫ﮐﺎن ﻓﺎﺿﻼ‪ [1] ،‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻟﻼﺳﺪي ص ‪ 33‬اﻟﻄﺒﻘﮥ اﻟﻌﺎﺷﺮة‪ -‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪342 :‬‬‫ﻣﮑﺜﺮا‪ ،‬رﺣﺎﻻ‪ ،‬ﻋﻨﯽ ﺑﺠﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﺳـﻤﺎﻋﻪ‪ ،‬و ﺻﺎر ﻣﻦ اﻟﺤﻔﺎظ اﻟﻤﺸﻬﻮرﯾﻦ‪ ،‬ﺻﺤﺐ واﻟﺪي رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺪة ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺎ ﯾﺴﻤﻌﺎن ﻣﻌﺎ‬‫ﺑﻬﺎ و ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ و اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﻫﻮ ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن أﺻﺤﺎب أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ‪ ،‬و ﺑﺒﻐﺪاد أﺑﺎ اﻟﺨﻄﺎب ﻧﺼﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺒﻄﺮ‪ ،‬و أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ اﻟﺒﻐﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﮐﺘﺐ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﺑﺎﻟﻌﺮاق و اﻟﺠﺒﺎل و اﻟﺸﺎم‪ ،‬ﺧﺮج اﻟﯽ دﯾﺎر ﻣﺼﺮ‪ ،‬و ﺳﮑﻦ اﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ و‬‫ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﻤﻘﯿﻤﯿﻦ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻫﺬه اﻟﻨﺴـﺒﮥ اﻟﯽ ﺳـﻠﻔﮥ و ﻫﻮ ﯾﻌﺮف ﺑﺎﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺴـﻠﻔﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺷـﻌﺮه اﻟﻤﻠﯿﺢ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﺎ أﺧﺒﺮﻧﺎ ﺑﻪ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻫﺮدوس اﻻﻧﺼـﺎري ﺑﻤﮑـﮥ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪون ﺑﻦ ﺗﻤﺎم اﻻزدي ﺑـﺪﻣﺸﻖ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻧﺼـﺮ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ‬‫اﻟﺒﻠﺪي ﺑﻮاﺳﻂ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻌﺰ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺼﻮﻓﯽ ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا أﻧﺸﺪﻧﺎ أﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺴﻠﻔﯽ ﻟﻨﻔﺴﻪ‪:‬‬‫دﯾﻦ اﻟﺮﺳﻮل و ﺷﺮﻋﻪ أﺧﺒﺎر و أﺟﻞ ﻋﻠﻢ ﯾﻘﺘﻨﯽ آﺛﺎره‬‫ﻣﻦ ﮐﺎن ﻣﺸﺘﻐﻼ ﺑﻬﺎ و ﺑﻨﺸﺮﻫﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﺒﺮﯾﮥ ﻻ ﻋﻔﺖ آﺛﺎره ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺳﻠﻔﯽ ﺑﻘﻠﻢ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻻﻋﯿﺎن«‬‫»و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺳـﻠﻔﮥ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬أﺣﺪ اﻟﺤﻔﺎظ اﻟﻤﮑﺜﺮﯾﻦ‪ ،‬رﺣﻞ ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و‬‫ﻟﻘﯽ أﻋﯿﺎن اﻟﻤﺸﺎﯾـﺦ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤـﺬﻫﺐ‪ ،‬ورد ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و اﺷـﺘﻐﻞ ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﯿﺎ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺮاﺳـﯽ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻟا ﺨﻄﯿﺐ‬‫أﺑﯽ زﮐﺮﯾﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي اﻟﻠﻐﻮي ﺑﺎﻟﻠﻐﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 217‬از ‪225‬‬‫و روي ﻋﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﻟﺴـﺮاج‪ ،‬و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻻﺋﻤـﮥ اﻷﻣﺎﺛـﻞ‪ ،‬و ﺟﺎب ]‪ [1‬اﻧﺴﺎب اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ ص ‪ 302‬ﻣﻨﺸﻮر اﻟﻤﺴﺘﺸـﺮق د‪ .‬س‬‫ﻣﺮﺟﻠﯿﻮث‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪343 :‬‬‫اﻟﺒﻼد‪ ،‬و ﻃﺎف اﻵﻓﺎق‪ ،‬و دﺧﻞ ﺛﻐﺮ اﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﻪ ﺳﻨﮥ اﺣﺪي ﻋﺸﺮة و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﻓﯽ ذي ﻗﻌﺪة‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗﺪوﻣﻪ إﻟﯿﻪ ﻓﯽ اﻟﺒﺤﺮ ﻣﻦ ﻣﺪﯾﻨﮥ ﺻﻮر‪،‬‬‫و أﻗﺎم ﺑﻪ و ﻗﺼـﺪه اﻟﻨﺎس ﻣﻦ اﻻﻣﺎﮐﻦ اﻟﺒﻌﯿﺪة‪ ،‬و ﺳـﻤﻌﻮا ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﻧﺘﻔﻌﻮا ﺑﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﺑﻨﯽ ﻟﻪ اﻟﻌﺎدل أﺑﻮ‬‫اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺴـﻼر‪ ،‬وزﯾﺮ اﻟﻈﺎﻓﺮ اﻟﻌﺒﯿﺪي ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺼـﺮ‪ ،‬ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻣﺪرﺳﮥ ﺑﺎﻟﺜﻐﺮ اﻟﻤﺬﮐﻮر‪ ،‬و ﻓﻮﺿﻬﺎ إﻟﯿﻪ‪،‬‬‫و ﻫﯽ ﻣﻌﺮوﻓﮥ ﺑﻪ اﻻن‪.‬‬‫و أدرﮐﺖ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺑﺎﻟﺸﺎم و اﻟـﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼـﺮﯾﮥ‪ ،‬و ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ و أﺟﺎزوﻧﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗﺪ ﮐﺘﺐ اﻟﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﻧﻘﻠﺖ ﻣﻦ ﺧّﻄﻪ ﻓﻮاﺋﺪ‬‫ﺟّﻤﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺟﻤﻠﮥ ﻣﺎ ﻧﻘﻠﺖ ﻣﻦ ﺧّﻄﻪ ﻻﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ ﻣﻦ ﻗﺼﯿﺪة ]ﻣﻦ اﻟﮑﺎﻣﻞ ‪:‬‬
‫ﻟﻮ ﻻ اﺷﺘﻐﺎﻟﯽ ﺑﺎﻻﻣﯿﺮ و ﻣﺪﺣﻪ ﻻﻃﻠﺖ ﻓﯽ ذاك اﻟﻐﺰال ﺗﻐﺰﻟﯽ‬‫ﻟﮑﻦ أوﺻﺎف اﻟﺠﻼل ﻋﺬﺑﻦ ﻟﯽ ﻓﺘﺮﮐﺖ أوﺻﺎف اﻟﺠﻤﺎل ﺑﻤﻌﺰل‬‫و ﻧﻘﻠﺖ ﻣﻦ ﺧﻄﻪ أﯾﻀﺎ ﻟﺒﺜﯿﻨﮥ ﺻﺎﺣﺒﮥ ﺟﻤﯿﻞ ﺗﺮﺛﯿﻪ ]ﻣﻦ اﻟﻄﻮﯾﻞ ‪:‬‬
‫و ان ﺳﻠﻮي ﻋﻦ ﺟﻤﯿﻞ ﻟﺴﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﺪﻫﺮ ﻣﺎ ﺟﺎءت و ﻻ ﺣﺎن ﺣﯿﻨﻬﺎ‬‫ﺳﻮاء ﻋﻠﯿﻨﺎ ﯾﺎ ﺟﻤﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﻌﻤﺮ إذا ﻏﺒﺖ ﺑﺄﺳﺎء اﻟﺤﯿﺎة و ﻟﯿﻨﻬﺎ‬‫و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮا ﻣﺎ ﯾﻨﺸﺪ ]ﻣﻦ اﻟﺴﺮﯾﻊ ‪:‬‬
‫ﻗﺎﻟﻮا ﻧﻔﻮس اﻟﺪار ﺳﮑﺎﻧﻬﺎ و أﻧﺘﻢ ﻋﻨﺪي ﻧﻔﻮس اﻟﻨﻔﻮس‬‫و أﻣﺎﻟﯿﻪ و ﺗﻌﺎﻟﯿﻘﻪ ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و اﻻﺧﺘﺼﺎر ﺑﺎﻟﻤﺨﺘﺼﺮ أوﻟﯽ‪.‬‬‫و ﮐﺎﻧﺖ وﻻدﺗﻪ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﺑﺎﺻـﺒﻬﺎن‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺿـﺤﻮة ﻧﻬﺎر اﻟﺠﻤﻌـﮥ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻟﯿﻠـﮥ اﻟﺠﻤﻌـﮥ ﺧﺎﻣﺴـﮥ ﺷـﻬﺮ رﺑﯿﻊ‬‫اﻵﺧﺮة‪ ،‬ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺑﺜﻐﺮ اﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ‪ ،‬و دﻓﻦ ﻓﯽ و ﻋﻠﮥ‪ ،‬و ﻫﯽ ﻣﻘﺒﺮة داﺧﻞ اﻟﺴﻮر ﻋﻨﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪344 :‬‬‫اﻟﺒﺎب اﻻﺧﻀﺮ‪ ،‬ﻓﯿﻬﺎ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ ﮐﺎﻟﻄﺮﻃﻮﺷﯽ و ﻏﯿﺮه ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺳﻠﻔﯽ ﺑﻘﻠﻢ ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫»و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« در ﺳﻨﻪ ﺳﺖ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ أﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﺴـﻠﻔﯽ‪ ،‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻣﺴـﻨﺪ اﻟـﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و ﻣﻌﻤﺮ اﻟﺤّﻔﺎظ‪ ،‬أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﺠﺮواﻧﯽ‪ ،‬و ﺟﺮوان ﻣﺤﻠّﮥ ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن‪ ،‬و ﺳﻠﻔﮥ ﻟﻘﺐ ﺟﺪه أﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﻣﻌﻨﺎه ﻏﻠﯿﻆ اﻟﺸﻔﮥ‪.‬‬‫ﺳﻤﻊ ﻣﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺜﻘﻔﯽ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻔﺎر ﺑﻦ أﺷـﺘﻪ‪ ،‬و ﻣﮑﯽ اﻟﺴـﻼر‪ ،‬و ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﺎﺻـﺒﻬﺎن‪ ،‬ﺧﺮج ﻋﻨﻬﻢ ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻢ‪ ،‬و ﺣﺪث‬‫ﺑﺎﺻـﺒﻬﺎن ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬و ﮐﻨﺖ اﺑﻦ ﺳـﺒﻊ ﻋﺸـﺮة ﺳـﻨﮥ أﮐﺜﺮ أو أﻗﻞ‪ ،‬و رﺣﻞ ﺳـﻨﮥ ﺛﻼث‪ ،‬و أدرك أﺑﺎ اﻟﺨﻄﺎب ﺑﻦ اﻟﺒﻄﺮ‬‫ﺑﺒﻐـﺪاد‪ ،‬و ﻋﻤﻞ ﻣﻌﺠﻤﺎ ﻟﺸـﯿﻮخ ﺑﻐـﺪاد‪ ،‬ﺛﻢ ﺣـﺞ‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓـﮥ‪ ،‬و اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﺒﺼـﺮة‪ ،‬و ﻫﻤﺪان‪ ،‬و آذرﺑﯿﺠﺎن‪ ،‬و اﻟﺮي‪ ،‬و اﻟﺪﯾﻨﻮر‪ ،‬و‬‫ﻗﺰوﯾﻦ‪ ،‬و زﻧﺠﺎن‪ ،‬و اﻟﺸﺎم‪ ،‬و ﻣﺼـﺮ‪ ،‬ﻓﺄﮐﺜﺮ و أﻃﺎل و ﺗﻔﻘﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺗﻘﻦ ﻣـﺬﻫﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و ﺑﺮع ﻓﯽ اﻻدب‪ ،‬وﺟﻮد اﻟﻘﺮآن ﺑﺮواﯾﺎت‪ ،‬و اﺳـﺘﻮﻃﻦ‬‫اﻻﺳـﮑﻨﺪرﯾﮥ ﺑﻀـﻌﺎ و ﺳّﺘﯿﻦ ﺳﻨﮥ‪ ،‬ﻣﮑﺒﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﺷﺘﻐﺎل و اﻟﻤﻄﺎﻟﻌﮥ و اﻟﻨﺴﺦ و ﺗﺤﺼﯿﻞ اﻟﮑﺘﺐ‪ ،‬و ﻗﺪ أﻓﺮدت أﺧﺒﺎره ﻓﯽ ﺟﺰء‪ ،‬و ﺟﺎوز اﻟﻤﺎﺋﮥ‬‫ﺑﻼ رﯾﺐ‪ ،‬و ﻧا ﻤﺎ اﻟﻨﺰاع ﻓﯽ ﻣﻘﺪار اﻟﺰﯾﺎدة‪ ،‬و ﻣﺎت ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ ﺑﮑﺮة ﺧﺎﻣﺲ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪[2‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺳﻠﻔﯽ ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 218‬از ‪225‬‬‫»و اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« در ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ أﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﺴﻠﻔﯽ‪ ،‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻣﺴﻨﺪ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و ﻣﻌﻤﺮ ]‪ [1‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 1‬ص ‪87‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 4‬ص ‪227‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪345 :‬‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﺜﻘﻔﯽ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻔﺎر‪ ،‬و ﻣﮑﯽ اﻟﺴـﻼر‪ ،‬و ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و‬‫ﺧﺮج ﻋﻨﻬﻢ ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻢ‪ ،‬و ﺣﺪث ﺑﺎﺻـﺒﻬﺎن‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﻨﺖ اﺑﻦ ﺳﺒﻊ ﻋﺸﺮة أو أﮐﺜﺮ أو أﻗﻞ‪ ،‬و رﺣﻞ ﺗﻠﮏ اﻟﺴﻨﮥ ﻓﺄدرك أﺑﺎ اﻟﺨﻄﺎب ﺑﻦ اﻟﺒﻄﺮ‬‫ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و ﻋﻤﻞ ﻣﻌﺠﻤﺎ ﻟﺸﯿﻮخ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬ﺛﻢ ﺣﺞ‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﺑﺎﻟﺤﺮﻣﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬و اﻟﺒﺼﺮة‪ ،‬و ﻫﻤﺪان‪ ،‬و اﻟﺰﻧﺠﺎن‪ ،‬و اﻟﺮي‪ ،‬و اﻟﺪﯾﻨﻮر‪ ،‬و ﻗﺰوﯾﻦ‪،‬‬‫و آذرﺑﺎﯾﺠﺎن‪ ،‬و اﻟﺸﺎم‪ ،‬و ﻣﺼـﺮ‪ ،‬ﻓﺄﮐﺜﺮ و أﻃﺎل و ﺗﻔﻘﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺗﻘﻦ ﻣـﺬﻫﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و ﺑﺮع ﻓﯽ اﻻدب‪ ،‬وﺟﻮد اﻟﻘﺮآن ﺑﺮواﯾﺎت‪ ،‬و ﮐﺎن اﺷـﺘﻐﺎﻟﻪ‬‫ﺑـﺎﻟﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﮑﯿﺎ‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟﻠﻐـﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي اﻟﻠﻐﻮي‪ ،‬و ﻗﺼـﺪه اﻟﻨﺎس ﻣﻦ اﻻﻣﺎﮐﻦ اﻟﺒﻌﯿـﺪة‪ ،‬و ﺳـﻤﻌﻮا‬‫ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﻧﺘﻔﻌﻮا ﺑﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﺑﻨﯽ ﻟﻪ اﻟﻌﺎدل أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺴـﻼر‪ ،‬وزﯾﺮ اﻟﻈﺎﻓﺮ اﻟﻌﺒﯿـﺪي‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ‬‫ﻣﺼﺮ‪ ،‬ﻣﺪرﺳﮥ ﻓﯽ اﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ‪ ،‬و ﻓﻮﺿﻬﺎ إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫و ﻣﻤﺎ وﺟﺪ ﺑﺨﻄﻪ ﻣﻦ ﻗﺼﯿﺪة ﻟﻤﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ‪:‬‬‫ﻟﻮﻻ اﺷﺘﻐﺎﻟﯽ ﺑﺎﻻﻣﯿﺮ و ﻣﺪﺣﻪ ﻷﻃﻠﺖ ﻓﯽ ذاك اﻟﻨﺰال ﺗﻐﺰﻟﯽ‬‫ﻟﮑﻦ أوﺻﺎف اﻟﺠﻼل ﻋﺬﺑﻦ ﻟﯽ ﻓﺘﺮﮐﺖ أوﺻﺎف اﻟﺠﻤﺎل ﺑﻤﻌﺰﻟﯽ‬‫و اﺳـﺘﻮﻃﻦ اﻻﺳـﮑﻨﺪرﯾﮥ ﺑﻀـﻌﺎ و ﺳﺘﯿﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﻣﮑّﺒﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﺷـﺘﻐﺎل و اﻟﻤﻄﺎﻟﻌﮥ و اﻟﻨﺴﺦ و ﺗﺤﺼـﯿﻞ اﻟﮑﺘﺐ‪ ،‬و ﺟﺎوز اﻟﻤﺎﺋﮥ ﺑﻼ رﯾﺐ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ‬‫اﻟﻨﺰاع ﻓﯽ ﻣﻘﺪار اﻟﺰﯾﺎدة و ﻣﺎت ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ ﺑﮑﺮة ﺧﺎﻣﺲ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺳﻠﻔﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺻﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت«‬‫»و ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﯾﺒﮏ در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳـﻠﻔﮥ‪ ،‬ﺑﮑﺴـﺮ اﻟﺴـﯿﻦ اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ و ﻓﺘﺢ اﻟﻼم و اﻟﻔﺎء‪ ،‬و أﺻـﻠﻪ ﺳﻪ ﻟﺒﻪ ﺑﺎﻟﺒﺎء‪ ،‬ﻣﻌﻨﺎه ﺛﻠﺚ‬‫ﺷﻔﺎه‪ ،‬ﻻن ﺷﻔﺘﻪ ﮐﺎﻧﺖ ﻣﺸﻘﻮﻗﮥ‪ [1] .‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 3‬ص ‪ 403‬ط داﺋﺮة اﻟﻤﻌﺎرف اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ ﺑﺤﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪346 :‬‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺻـﺪر اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﺴـﻠﻔﯽ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺳـﻤﻊ ﺑﺒﻠـﺪة اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺜﻘﻔﯽ‪ ،‬و ﻣﮑﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻦ ﻋﻼن اﻟﮑﺮﺧﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺒﺼـﺮي‪ ،‬و ﺧﻠﻘﺎ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬و ﺳﺎﻓﺮ اﻟﯽ اﻟﺒﻐﺪاد ﻓﯽ ﺷـﺒﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ أﺑﺎ اﻟﺨﻄﺎب ﺑﻦ اﻟﺒﻄﺮ‪ ،‬و اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺴـﺮي‪ ،‬و‬‫ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ ﺑﻨﺪار اﻟﺒﻘﺎل‪ ،‬و ﺧﻠﻘﺎ ﮐﺜﯿﺮا و ﻋﻤﻞ ﻣﻌﺠﻤﺎ ﻟﺸـﯿﻮخ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و ﻣﻌﺠﻢ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯿﯿﻦ‪ ،‬و ﺳﺎﻓﺮ اﻟﯽ اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﺑﻤﮑﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و‬‫اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬و واﺳﻂ‪ ،‬و ﺧﻮزﺳـﺘﺎن‪ ،‬و ﻧﻬﺎوﻧﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﺪان‪ ،‬و ﺳﺎوة‪ ،‬و اﻟﺮي‪ ،‬و ﻗﺪس‪ ،‬و زﻧﺠﺎن‪ ،‬و دﺧﻞ ﺑﻼد آذرﺑﯿﺠﺎن‪ ،‬و ﻃﺎف اﻟﯽ أن وﺻـﻞ‬‫اﻟﯽ اﻟﺪرﯾﺒﮥ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﺑﻬﺬه اﻟﺒﻼد ﻋﻦ ﺷـﯿﻮﺧﻬﺎ‪ ،‬و ﻋﺎد اﻟﯽ اﻟﺠﺰﯾﺮة ﻣﻦ ﺑﻌﺪ أﺧﺬ و ﺳﻤﻊ ﺑﺨﻼط‪ ،‬و ﻧﺼﯿﺒﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﺮﺣﺒﮥ‪ ،‬و دﻣﺸﻖ‪ ،‬و أﻗﺎم ﺑﻬﺎ‬‫ﻋﺎﻣﯿﻦ‪ ،‬و رﺣﻞ اﻟﯽ ﺻﻮر‪ ،‬و رﮐﺐ ﻣﻨﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﻨﺠﻢ اﻻﺧﻀـﺮ اﻟﯽ اﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ‪ ،‬و اﺳﺘﻮﻃﻨﻬﺎ اﻟﯽ اﻟﻤﻮت‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺨﺮج ﻣﻨﻬﺎ اﻻ ﻣﺮة واﺣﺪة اﻟﯽ‬‫ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫و ﮐـﺎن اﻣﺎﻣـﺎ‪ ،‬ﻣﺠﻮدا‪ ،‬ﻣﻘﺮﺋﺎ‪ ،‬ﺣﺎﻓﻈﺎ‪ ،‬ﻣﺠﺘﻬـﺪا‪ ،‬ﻓﻘﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻣﻔﻨﻨﺎ‪ ،‬ﻧﺤﻮّﯾﺎ‪ ،‬ﻣﺎﻫﺮا‪ ،‬ﻟﻐﻮﯾﺎ‪ ،‬ﻣﺤﻘﻘﺎ‪ ،‬ﺛﻘـﮥ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻨﻘﻠﻪ‪ ،‬ﺣﺠـﮥ‪ ،‬ﺛﺒﺘﺎ‪ ،‬إﻟﯿﻪ ﻋﻠﻮ اﻻﺳـﻨﺎد ﻓﯽ‬‫اﻟﺒﻼد‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﻣﻌﺠﻤﺎ ﺛﺎﻟﺜﺎ ﻓﯽ اﻟﺒﻠﺪان اﻟﺘﯽ ﺳﻤﻊ ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﺳﻮي اﺻﺒﻬﺎن و ﺑﻐﺪاد‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺰاﻫﺪ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻻدﻣﯽ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﻟﺴﻠﻔﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ان ﻟﯽ ﺳﺘﯿﻦ ﺳﻨﮥ ﻣﺎ رأﯾﺖ اﻟﻤﻨﺎرة اﻻ ﻣﻦ اﻟﻄﺎﻗﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 219‬از ‪225‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻤﻔﻀﻞ ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻤﻪ‪ :‬ﻋﺪة ﺷﯿﻮخ ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻟﺴﻠﻔﯽ ﺗﺰﯾﺪ ﻋﻠﯽ ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ ﻧﻔﺲ ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن‪ ،‬و ﻣﺸﯿﺨﺘﻪ اﻟﺒﻐﺪادﯾﮥ ﺧﻤﺴﻮن و ﺛﻼﺛﻮن ﺟﺰءا‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ‪ :‬ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺴﻠﻔﯽ ﯾﺸﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ أﻟﻔﯽ ﺷﯿﺦ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﻟﻤﺎ دﺧﻞ ﺑﻐﺪاد أﻗﺒﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪،‬‬‫ﺣﺘﯽ ﺑﺮع ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و أﺗﻘﻦ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﯿﺎ اﻟﻬﺮاﺳـﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻄﯿﺐ أﺑﯽ زﮐﺮﯾﺎ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي‪ ،‬و ﺣﺪث ﺑﺒﻐﺪاد و ﻫﻮ ﺷﺎب اﺑﻦ ﺳـﺒﻊ‬‫ﻋﺸﺮة ﺳﻨﮥ أو أﻗﻞ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻓﯽ وﺟﻬﻪ ﺷﻌﺮة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪347 :‬‬‫ﮐﺎﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬و أول ﺳﻤﺎﻋﻪ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗـﺎل ﻣﺤـﺐ ﻟا ـﺪﯾﻦ ﺑـﻦ اﻟﻨﺠـﺎر‪ :‬روي ﻟﯽ ﻋﻨـﻪ ﺑﺒﻐـﺪاد‪ ،‬و ﻣﮑـﮥ‪ ،‬و دﻣﺸـﻖ‪ ،‬و ﺣﻠﺐ و ﺣﻤـﺎة‪ ،‬و اﻟﻘـﺪس‪ ،‬و ﻧـﺎﺑﻠﺲ‪ ،‬و ﻣﺼـﺮ‪ ،‬و اﻟﻘـﺎﻫﺮة‪ ،‬و‬‫اﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ‪ ،‬أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻣﺎﺋﮥ ﺷﯿﺦ و أورد ﻟﻪ ﻣﻦ ﺷﻌﺮه‪:‬‬‫ان ﻋﻠﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻠﻢ رﺟﺎل ﺗﺮﮐﻮا اﻻﺑﺘﺪاع ﻟﻼﺗﺒﺎع‬‫ﻓﺎذا اﻟﻠﯿﻞ ﺟﻨﻬﻢ و إذا أﺻﺒﺤﻮا ﻏﺪوا ﻟﻠﺴﻤﺎع‬‫اﻟﯽ أن ﻗﺎل ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺟﻤﻠﮥ ﻣﻦ أﺷـﻌﺎره‪ ،‬و ﮐﺎن ﺟﯿﺪ اﻟﻀـﺒﻂ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺧﻂ ﻣﻌﺮوف‪ ،‬و ﻟﻪ أﺟﺰاء ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬ﯾﻘﻮل ﻓﯽ آﺧﺮ ﮐﻞ ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﻫﯽ أﺟﺰاء‬‫ﮐﺒﺎر‪ :‬ﮐﺘﺒﺖ ﺟﻤﯿﻊ ﻫﺬا اﻟﺠﺰء ﻓﯽ اﻟﻠﯿﻠﮥ اﻟﻔﻼﻧﯿﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬اﮐﺘﺐ اﻟﯽ ﻗﺒﻞ اﻟﻔﺠﺮ و أﻧﺎم‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﮐﻠﻪ ﮐﺎﻧﻪ ﺷـﻌﻠﮥ ﻧﺎر ﻓﯽ ﺗﺤﺼﯿﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﮐﺎن اﺑﻦ اﻻﮐﻔﺎﺋﯽ ﺷﯿﺨﻪ ﯾﻘﻮم ﻟﻪ‪ ،‬و ﯾﺘﻠﻘﺎه‪ ،‬و ﯾﻌﻈﻤﻪ‪ ،‬و إذا ﺧﺮج ﯾﺸﯿﻌﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﺣﺘﯽ‬‫ﮐﺘﺐ ﻋﻤﻦ ﮐﺘﺐ ﻋﻨﻪ و ﻟﻢ ﯾﺰل ﯾﺴـﻤﻊ اﻟﯽ ﻟﯿﻠـﮥ وﻓـﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺰل أﻣﺮه ﻓﯽ اﻻﺳـﮑﻨﺪرﯾﮥ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺻـﺎر ﻟﻪ ﻋﻨـﺪ ﻣﻠﻮك ﻣﺼـﺮ‪ ،‬اﻻـﺳﻢ و اﻟﺠﺎه‬‫اﻟﻌﺮﯾﺾ‪ ،‬و اﻟﮑﻠﻤﮥ اﻟﻨﺎﻓﺬة‪ ،‬ﻣﻊ ﻣﺨﺎﻟﻔﺘﻪ ﻟﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﺬﻫﺐ‪ ،‬و ﻗﻠﮥ ﻣﺒﺎﻻﺗﻪ ﺑﻬﻢ ﻓﯽ أﻣﺮ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻟﻌﻘﻠﻪ و دﯾﻨﻪ و ﺣﺴﻦ ﻣﺠﺎﻟﺴـﺘﻬﻢ و أدب ﻧﻔﺴـﻪ‬‫و ﺗﺄﻟﻔﻪ ﻟﻠﻨﺎس و اﻋﺘﺮاﻓﻪ ﺑﺎﻟﺤﻘﻮق اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺳﻠﻔﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺻﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت«‬‫»و ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﯾﺒﮏ در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳـﻠﻔﮥ‪ ،‬ﺑﮑﺴـﺮ اﻟﺴـﯿﻦ اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ و ﻓﺘﺢ اﻟﻼم و اﻟﻔﺎء‪ ،‬و أﺻـﻠﻪ ﺳﻪ ﻟﺒﻪ ﺑﺎﻟﺒﺎء‪ ،‬ﻣﻌﻨﺎه ﺛﻠﺚ‬‫ﺷﻔﺎه‪ ،‬ﻻن ﺷﻔﺘﻪ ﮐﺎﻧﺖ ﻣﺸﻘﻮﻗﮥ‪ [1] .‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 3‬ص ‪ 403‬ط داﺋﺮة اﻟﻤﻌﺎرف اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ ﺑﺤﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪346 :‬‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺻـﺪر اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﺴـﻠﻔﯽ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺳـﻤﻊ ﺑﺒﻠـﺪة اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺜﻘﻔﯽ‪ ،‬و ﻣﮑﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻦ ﻋﻼن اﻟﮑﺮﺧﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺒﺼـﺮي‪ ،‬و ﺧﻠﻘﺎ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬و ﺳﺎﻓﺮ اﻟﯽ اﻟﺒﻐﺪاد ﻓﯽ ﺷـﺒﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ أﺑﺎ اﻟﺨﻄﺎب ﺑﻦ اﻟﺒﻄﺮ‪ ،‬و اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺴـﺮي‪ ،‬و‬‫ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ ﺑﻨﺪار اﻟﺒﻘﺎل‪ ،‬و ﺧﻠﻘﺎ ﮐﺜﯿﺮا و ﻋﻤﻞ ﻣﻌﺠﻤﺎ ﻟﺸـﯿﻮخ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و ﻣﻌﺠﻢ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯿﯿﻦ‪ ،‬و ﺳﺎﻓﺮ اﻟﯽ اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﺑﻤﮑﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و‬‫اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬و واﺳﻂ‪ ،‬و ﺧﻮزﺳـﺘﺎن‪ ،‬و ﻧﻬﺎوﻧﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﺪان‪ ،‬و ﺳﺎوة‪ ،‬و اﻟﺮي‪ ،‬و ﻗﺪس‪ ،‬و زﻧﺠﺎن‪ ،‬و دﺧﻞ ﺑﻼد آذرﺑﯿﺠﺎن‪ ،‬و ﻃﺎف اﻟﯽ أن وﺻـﻞ‬‫اﻟﯽ اﻟﺪرﯾﺒﮥ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﺑﻬﺬه اﻟﺒﻼد ﻋﻦ ﺷـﯿﻮﺧﻬﺎ‪ ،‬و ﻋﺎد اﻟﯽ اﻟﺠﺰﯾﺮة ﻣﻦ ﺑﻌﺪ أﺧﺬ و ﺳﻤﻊ ﺑﺨﻼط‪ ،‬و ﻧﺼﯿﺒﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﺮﺣﺒﮥ‪ ،‬و دﻣﺸﻖ‪ ،‬و أﻗﺎم ﺑﻬﺎ‬‫ﻋﺎﻣﯿﻦ‪ ،‬و رﺣﻞ اﻟﯽ ﺻﻮر‪ ،‬و رﮐﺐ ﻣﻨﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﻨﺠﻢ اﻻﺧﻀـﺮ اﻟﯽ اﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ‪ ،‬و اﺳﺘﻮﻃﻨﻬﺎ اﻟﯽ اﻟﻤﻮت‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺨﺮج ﻣﻨﻬﺎ اﻻ ﻣﺮة واﺣﺪة اﻟﯽ‬‫ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫و ﮐـﺎن اﻣﺎﻣـﺎ‪ ،‬ﻣﺠﻮدا‪ ،‬ﻣﻘﺮﺋﺎ‪ ،‬ﺣﺎﻓﻈﺎ‪ ،‬ﻣﺠﺘﻬـﺪا‪ ،‬ﻓﻘﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻣﻔﻨﻨﺎ‪ ،‬ﻧﺤﻮّﯾﺎ‪ ،‬ﻣﺎﻫﺮا‪ ،‬ﻟﻐﻮﯾﺎ‪ ،‬ﻣﺤﻘﻘﺎ‪ ،‬ﺛﻘـﮥ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻨﻘﻠﻪ‪ ،‬ﺣﺠـﮥ‪ ،‬ﺛﺒﺘﺎ‪ ،‬إﻟﯿﻪ ﻋﻠﻮ اﻻﺳـﻨﺎد ﻓﯽ‬‫اﻟﺒﻼد‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﻣﻌﺠﻤﺎ ﺛﺎﻟﺜﺎ ﻓﯽ اﻟﺒﻠﺪان اﻟﺘﯽ ﺳﻤﻊ ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﺳﻮي اﺻﺒﻬﺎن و ﺑﻐﺪاد‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺰاﻫﺪ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻻدﻣﯽ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﻟﺴﻠﻔﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ان ﻟﯽ ﺳﺘﯿﻦ ﺳﻨﮥ ﻣﺎ رأﯾﺖ اﻟﻤﻨﺎرة اﻻ ﻣﻦ اﻟﻄﺎﻗﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻤﻔﻀﻞ ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻤﻪ‪ :‬ﻋﺪة ﺷﯿﻮخ ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻟﺴﻠﻔﯽ ﺗﺰﯾﺪ ﻋﻠﯽ ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ ﻧﻔﺲ ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن‪ ،‬و ﻣﺸﯿﺨﺘﻪ اﻟﺒﻐﺪادﯾﮥ ﺧﻤﺴﻮن و ﺛﻼﺛﻮن ﺟﺰءا‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 220‬از ‪225‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ‪ :‬ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺴﻠﻔﯽ ﯾﺸﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ أﻟﻔﯽ ﺷﯿﺦ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﻟﻤﺎ دﺧﻞ ﺑﻐﺪاد أﻗﺒﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪،‬‬‫ﺣﺘﯽ ﺑﺮع ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و أﺗﻘﻦ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﯿﺎ اﻟﻬﺮاﺳـﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻄﯿﺐ أﺑﯽ زﮐﺮﯾﺎ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي‪ ،‬و ﺣﺪث ﺑﺒﻐﺪاد و ﻫﻮ ﺷﺎب اﺑﻦ ﺳـﺒﻊ‬‫ﻋﺸﺮة ﺳﻨﮥ أو أﻗﻞ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻓﯽ وﺟﻬﻪ ﺷﻌﺮة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪347 :‬‬‫ﮐﺎﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬و أول ﺳﻤﺎﻋﻪ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗـﺎل ﻣﺤـﺐ ﻟا ـﺪﯾﻦ ﺑـﻦ اﻟﻨﺠـﺎر‪ :‬روي ﻟﯽ ﻋﻨـﻪ ﺑﺒﻐـﺪاد‪ ،‬و ﻣﮑـﮥ‪ ،‬و دﻣﺸـﻖ‪ ،‬و ﺣﻠﺐ و ﺣﻤـﺎة‪ ،‬و اﻟﻘـﺪس‪ ،‬و ﻧـﺎﺑﻠﺲ‪ ،‬و ﻣﺼـﺮ‪ ،‬و اﻟﻘـﺎﻫﺮة‪ ،‬و‬‫اﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ‪ ،‬أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻣﺎﺋﮥ ﺷﯿﺦ و أورد ﻟﻪ ﻣﻦ ﺷﻌﺮه‪:‬‬‫ان ﻋﻠﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻠﻢ رﺟﺎل ﺗﺮﮐﻮا اﻻﺑﺘﺪاع ﻟﻼﺗﺒﺎع‬‫ﻓﺎذا اﻟﻠﯿﻞ ﺟﻨﻬﻢ و إذا أﺻﺒﺤﻮا ﻏﺪوا ﻟﻠﺴﻤﺎع‬‫اﻟﯽ أن ﻗﺎل ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺟﻤﻠﮥ ﻣﻦ أﺷـﻌﺎره‪ ،‬و ﮐﺎن ﺟﯿﺪ اﻟﻀـﺒﻂ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺧﻂ ﻣﻌﺮوف‪ ،‬و ﻟﻪ أﺟﺰاء ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬ﯾﻘﻮل ﻓﯽ آﺧﺮ ﮐﻞ ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﻫﯽ أﺟﺰاء‬‫ﮐﺒﺎر‪ :‬ﮐﺘﺒﺖ ﺟﻤﯿﻊ ﻫﺬا اﻟﺠﺰء ﻓﯽ اﻟﻠﯿﻠﮥ اﻟﻔﻼﻧﯿﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬اﮐﺘﺐ اﻟﯽ ﻗﺒﻞ اﻟﻔﺠﺮ و أﻧﺎم‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﮐﻠﻪ ﮐﺎﻧﻪ ﺷـﻌﻠﮥ ﻧﺎر ﻓﯽ ﺗﺤﺼﯿﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﮐﺎن اﺑﻦ اﻻﮐﻔﺎﺋﯽ ﺷﯿﺨﻪ ﯾﻘﻮم ﻟﻪ‪ ،‬و ﯾﺘﻠﻘﺎه‪ ،‬و ﯾﻌﻈﻤﻪ‪ ،‬و إذا ﺧﺮج ﯾﺸﯿﻌﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﺣﺘﯽ‬‫ﮐﺘﺐ ﻋﻤﻦ ﮐﺘﺐ ﻋﻨﻪ و ﻟﻢ ﯾﺰل ﯾﺴـﻤﻊ اﻟﯽ ﻟﯿﻠـﮥ وﻓـﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺰل أﻣﺮه ﻓﯽ اﻻﺳـﮑﻨﺪرﯾﮥ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺻـﺎر ﻟﻪ ﻋﻨـﺪ ﻣﻠﻮك ﻣﺼـﺮ‪ ،‬اﻻـﺳﻢ و اﻟﺠﺎه‬‫اﻟﻌﺮﯾﺾ‪ ،‬و اﻟﮑﻠﻤﮥ اﻟﻨﺎﻓﺬة‪ ،‬ﻣﻊ ﻣﺨﺎﻟﻔﺘﻪ ﻟﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﺬﻫﺐ‪ ،‬و ﻗﻠﮥ ﻣﺒﺎﻻﺗﻪ ﺑﻬﻢ ﻓﯽ أﻣﺮ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻟﻌﻘﻠﻪ و دﯾﻨﻪ و ﺣﺴﻦ ﻣﺠﺎﻟﺴـﺘﻬﻢ و أدب ﻧﻔﺴـﻪ‬‫و ﺗﺄﻟﻔﻪ ﻟﻠﻨﺎس و اﻋﺘﺮاﻓﻪ ﺑﺎﻟﺤﻘﻮق اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺳﻠﻔﯽ ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ اﺑﻦ ﺷﻬﺒﻪ اﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت«‬‫»و ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﮥ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﺸـﻬﯿﺮ أﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﻔﮥ اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﺴـﻠﻔﯽ‪ ،‬و ﺳـﻠﻔﮥ ﻟﻘﺐ ﻟﺠﺪه‬‫أﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻣﻮﻟﺪه ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬أﺧﺬ ﺑﺒﻐﺪاد ﻋﻦ اﻟﮑﯿﺎء اﻟﻬﺮاﺳـﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺸﺎﺷﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﻃﺎف اﻟﺒﻼد‪ ،‬و‬‫ﺟﺎب اﻵﻓﺎق‪ ،‬و دﺧﻞ اﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ و اﺳﺘﻮﻃﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﮥ اﺳﻨﻮي ج ‪ 2‬ص ‪.58‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪349 :‬‬‫اﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻮم ﺷﺘﯽ‪ ،‬و اﻧﺘﻬﯽ إﻟﯿﻪ ﻋﻠﻮ اﻻﺳﻨﺎد‪ ،‬ﻣﮑﺚ ﻧﯿﻔﺎ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺳﻨﮥ ﯾﺴﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬و ﻻ أﻋﻠﻢ أﺣﺪا ﻣﺜﻠﻪ ﻓﯽ ﻫﺬا‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ :‬ﺳـﻤﻊ اﻟﺴـﻠﻔﯽ ﻣﻤﻦ ﻻ ﯾﺤﺼﯽ‪ ،‬و اﺳﺘﻮﻃﻦ اﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ‪ ،‬و ﺗﺰوج اﻣﺮأة ذات‬‫ﯾﺴﺎر‪ ،‬و ﺣﺼـﻠﺖ ﻟﻪ ﺛﺮوة ﺑﻌـﺪ ﻓﻘﺮ و ﺗﺼﻮف‪ ،‬و ﺻﺎرت ﻟﻪ ﺑﺎﻻﺳـﮑﻨﺪرﯾﮥ وﺟﺎﻫﮥ‪ ،‬و ﺑﻨﯽ ﻟﻪ اﻟﻌﺎدل ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ اﻟﺴـﻼر أﻣﯿﺮ ﻣﺼـﺮ‬‫ﻣﺪرﺳﮥ ﺑﺎﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ]‪[1‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﻌﺮي را در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة« ﺑﻤﺪاﺋﺢ ﺟﻠﯿﻠﻪ ﺳﺘﻮده‬‫»و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻫﻢ اﺑﻮ اﻟﻌﻼء را ﺑﻤﺪاﺋـﺢ ﺟﻤﯿﻠﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻠﯿﻠﻪ وﺻﻒ ﮐﺮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺑﻐﯿﻪ اﻟﻮﻋﺎة‬‫ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻠﻐﻮﯾﯿﻦ و اﻟﻨﺤﺎة« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ داود ﺑﻦ اﻟﻤﻄﻬﺮ اﺑﻦ زﯾـﺎد ﺑﻦ رﺑﯿﻌـﮥ ﺑﻦ اﻟﺤﺮث اﻟﺘﻨﻮﺧﯽ اﻻﻣﺎم أﺑﻮ‬‫اﻟﻌﻼـء اﻟﻤﻌﺮي‪ ،‬ﻣﻦ ﻣﻌﺮة اﻟﻨﻌﻤﺎن ﻣﻦ اﻟﺸﺎم ﮐﺎن ﻏﺰﯾﺮ اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬ﺷﺎﺋﻊ اﻟـﺬﮐﺮ‪ ،‬واﻓﺮ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻏﺎﯾـﮥ ﻓﯽ اﻟﻔﻬﻢ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺑﺎﻟﻠﻐـﮥ‪ ،‬ﺣﺎذﻗﺎ ﺑﺎﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬ﺟﯿﺪ‬‫اﻟﺸﻌﺮ‪ ،‬ﺟﺰل اﻟﮑﻼم‪ ،‬ﺷﻬﺮﺗﻪ ﺗﻐﻨﯽ ﻋﻦ ﺻﻔﺘﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺳﻮم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 221‬از ‪225‬‬‫و أﻣـﺎ ﺣﺎﻓﻈﺘﻪ ﻓﺤﮑﯽ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي أﻧﻪ ﮐﺎن ﺑﯿﻦ ﯾـﺪﯾﻪ ﯾﻘﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﺷـﯿﺌﺎ ﻣﻦ ﻣﺼـﻨﻔﺎﺗﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﻨﺖ أﻗﻤﺖ ﻋﻨـﺪه ﺳـﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﻢ أر أﺣـﺪا ﻣﻦ أﻫﻞ‬‫ﺑﻠﺪي‪ ،‬ﻓﺪﺧﻞ اﻟﻤﺴﺠﺪ ﺑﻌﺾ ﺟﯿﺮاﻧﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻌﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺘﻐﯿﺮت ﻣﻦ اﻟﻔﺮح‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ أﺑﻮ اﻟﻌﻼء اﯾﺶ أﺻﺎﺑﮏ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻧﯽ رأﯾﺖ ﺟﺎرا ﻟﯽ ﺑﻌﺪ أن ﻟﻢ أﻟﻖ أﺣﺪا ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﻠﺪي ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪:‬‬‫ﻗﻢ ﻓﮑﻠﻤﻪ‪ ،‬ﻓﻘﻤﺖ ﻓﮑﻠﻤﺘﻪ ﺑﻠﺴـﺎن آذرﺑﯿﺠﺎن ﺷـﯿﺌﺎ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬اﻟﯽ أن ﺳﺄﻟﺖ ﻋﻦ ﮐﻞ ﻣﺎ أردت‪ ،‬ﺛﻢ ﻋـﺪت‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ أي ﻟﺴﺎن ﻫـﺬا؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻫـﺬا‬‫ﻟﺴﺎن آذرﺑﯿﺠﺎن‪ ،‬ﻓﻘﺎل ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻟﻼﺳﺪي ص ‪ 46‬اﻟﻄﺒﻘﮥ اﻟﺴﺎدﺳﮥ ﻋﺸﺮ‪ -‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪350 :‬‬‫ﻟﯽ‪ :‬ﻣﺎ ﻋﺮﻓﺖ اﻟﻠﺴﺎن و ﻻ ﻓﻬﻤﺘﻪ‪ ،‬ﻏﯿﺮ أﻧﯽ ﺣﻔﻈﺖ ﻣﺎ ﻗﻠﺘﻤﺎ‪ ،‬ﺛﻢ أﻋﺎد ﻋﻠّﯽ اﻟﻠﻔﻆ ﺑﻌﯿﻨﻪ‪ ،‬ﻣﻦ ﻏﯿﺮ أن ﯾﻨﻘﺺ أو ﯾﺰﯾﺪ‪ ،‬ﻓﻌﺠﺒﺖ ﻣﻦ ﺣﻔﻈﻪ ﻣﺎ ﻟﻢ‬‫ﯾ ﻔ ﻬﻤ ﻪ ‪.‬‬
‫وﻟـﺪ ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ ﻋﻨﺪ اﻟﻐﺮوب ﻟﺜﻼث ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ رﺑﯿﻊ اﻻول ﺳـﻨﮥ ﺛﻼث و ﺳﺘﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺟﺪر ﻓﯽ اﻟﺴـﻨﮥ اﻟﺜﺎﻟﺜﮥ ﻣﻦ ﻋﻤﺮه ﻓﻌﻤﯽ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻻ أﻋﺮف ﻣﻦ اﻻﻟﻮان اﻻ اﻻﺣﻤﺮ‪ ،‬رأﯾﺖ ﻻﻧﯽ اﻟﺒﺴﺖ ﻓﯽ اﻟﺠﺪري ﺛﻮﺑﺎ ﻣﺼﺒﻮﻏﺎ ﻣﻌﺼﻔﺮا‪ ،‬ﻻ أﻋﻘﻞ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺷﻌﺮ و ﻫﻮ اﺑﻦ اﺣﺪي أو ﺛﻨﺘﯽ ﻋﺸﺮ ﺳﻨﮥ‪ ،‬و أﺧﺬ اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﻠﻐﮥ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﻨﺤﻮي ﺑﺤﻠﺐ‪ ،‬و ﺣﺪث ﻋﻦ‬‫أﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﻢ و رﯾﺎﺳﮥ‪ ،‬و رﺣﻞ اﻟﯽ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬ﻓﺴﻤﻊ ﻣﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﻼم ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﺒﺼﺮي و ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻬﺎ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي‪ ،‬و اﺑﻦ ﻓﻮرﺟﻪ‪ ،‬و‬‫أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺴﺮﺧﺴﯽ‪ ،‬و ﺧﻠﻖ ]‪ ،[1‬اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪ :‬و ﻗﺪ اﺧﺘﻠﻒ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﯽ ﺷﺄﻧﻪ أﻣﺎ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﺤﮑﻢ ﺑﺰﻧﺪﻗﺘﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺴﻠﻔﯽ‪:‬‬‫أﻇﻨﻪ ﺗﺎب و أﻧﺎب‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻦ اﻟﻌـﺪﯾﻢ ﻓﯽ ﮐﺘـﺎﺑﻪ »رﻓﻊ اﻟﺘﺠﺮي ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﻼـء اﻟﻤﻌﺮي«‪ :‬ﮐـﺎن ﯾﺮﻣﯿﻪ أﻫـﻞ اﻟﺤﺴـﺪ ﺑﺎﻟﺘﻌﻄﯿـﻞ‪ ،‬و ﯾﻌﻤﻠﻮن ﻋﻠﯽ ﻟﺴـﺎﻧﻪ اﻻﺷـﻌﺎر‪ ،‬و‬‫ﯾﻀﻤﻨﻮﻧﻬﺎ أﻗﺎوﯾﻞ اﻟﻤﻠﺤﺪة‪ ،‬ﻗﺼﺪا ﻟﻬﻼﮐﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻧﻘﻞ ﻣﻨﻪ أﺷﻌﺎر ﺗﺘﻀﻤﻦ ﺻﺤﮥ ﻋﻘﯿﺪﺗﻪ‪ ،‬و أن ﻣﺎ ﯾﻨﺘﺴﺐ إﻟﯿﻪ ﮐﺬب ﮐﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻻ أﻃﻠﺐ اﻻرزاق و اﻟﻤﻮﻟﯽ ﯾﻔﯿﺾ ﻋﻠّﯽ رزﻗﯽ ان اﻋﻂ ﺑﻌﺾ اﻟﻘﻮت اﻋﻠﻢ أن ذﻟﮏ ﻓﻮق ﺣﻘﯽ ]‪.[2‬‬‫ﯾﺎﻓﻌﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﻌﺮي را در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن« ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮐﺮده‬‫»و اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن« ﮔﻔﺘﻪ«‪ [1] :‬ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ص ‪ 136‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ص ‪ 136‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪351 :‬‬‫ﺳﻨـﮥ ﺗﺴﻊ و أرﺑﻌﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ ﻓﯿﻬـﺎ ﺗﻮﻓﯽ أﺑﻮ اﻟﻌﻼء أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺘﻨﻮﺧﯽ اﻟﻤﻌﻤﺮي اﻟﻠﻐﻮي اﻟﺸﺎﻋﺮ اﻟﻤﺸـﻬﻮر‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‬‫اﻟﮑـﺜﯿﺮة اﻟﻤﺸـﻬﻮرة‪ ،‬و اﻟﺮﺳﺎﺋـﻞ اﻟﺒﻠﯿﻐـﮥ اﻟﻤﻨﺜﻮرة‪ ،‬و اﻟﺰﻫـﺪ و اﻟـﺬﮐﺎء اﻟﻤﻔﺮط‪ ،‬ﮐـﺎن ﻣﺘﻀـﻠﻌﺎ ﻣﻦ ﻓﻨﻮن اﻻـدب‪ ،‬ﻗﺮأ اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﻠﻐـﮥ ﻋﻠﯽ أﺑﯿﻪ‬‫ﺑـﺎﻟﻤﻌﺮة‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﻨﺤـﻮي ﺑﺤﻠﺐ و ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﻈﻢ »ﻟﺰوم ﻣـﺎ ﻻـ ﯾﻠﺰم« و ﻫـﻮ ﮐـﺒﯿﺮ ﯾﻘﻊ ﻓﯽ ﺧﻤﺴـﮥ أﺟﺰاء أو ﻣﺎ‬‫ﯾﻘﺎرﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻟﻪ »ﺳـﻘﻂ اﻟﺰﻧﺪ« أﯾﻀﺎ و ﺷـﺮﺣﻪ ﺑﻨﻔﺴﻪ و ﺳﻤﺎه »ﺿﻮء اﻟﺴﻘﻂ« و ﻟﻪ اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻤﻌﺮوف »ﺑﺎﻟﻬﻤﺰة و اﻟﺮدف« ﯾﻘﺎرب اﻟﻤﺎﺋﮥ ﺟﺰء ﻓﯽ‬‫اﻻدب أﯾﻀﺎ‪ ،‬و ﺣﮑﯽ ﻣﻦ وﻗﻒ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺠﻠـﺪ اﻻول ﺑﻌﺪ اﻟﻤﺎﺋﮥ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب »اﻟﻬﻤﺰة و اﻟﺮدف«‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻻ أﻋﻠﻢ ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﻌﻮزه ﺑﻌﺪ ﻫﺬا‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﻋﻼﻣﮥ ﻋﺼﺮه ﻓﯽ ﻓﻨﻮﻧﻪ‪ ،‬و أﺧﺬ ﻋﻨﻪ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺘﻨﻮﺧﯽ و اﻟﺨﻄﯿﺐ أﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ و ﻣﻦ ﻟﻄﯿﻒ ﻧﻈﻤﻪ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻟﻮ اﺧﺘﺼﺮﺗﻢ ﻣﻦ اﻻﺣﺴﺎن زرﺗﮑﻢ و اﻟﻌﺬب ﯾﻬﺠﺮ ﻟﻼﻓﺮاط ﻓﯽ اﻟﺨﺼﺮ‬‫اﻟﺨﺼﺮ ﺑﺎﻟﺨﺎء اﻟﻤﻌﺠﻤﮥ و اﻟﺼﺎد اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ ﻣﻔﺘﻮﺣﺘﯿﻦ و ﺑﺎﻟﺮاء اﻟﺒﺮد‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻧﻈﻤﻪ ﻟا ﻤﺸﯿﺮ ﺑﻪ اﻟﯽ ﻓﻀﻠﻪ‪:‬‬‫و اﻧﯽ و ان ﮐﻨﺖ اﻻﺧﯿﺮ زﻣﺎﻧﻪ ﻵت ﺑﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺴﺘﻄﻌﻪ اﻻواﺋﻞ‬‫و ﮐﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺠﻤﻌﮥ ﺛﺎﻟﺚ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺛﺎﻧﯽ ﻋﺸﺮ رﺑﯿﻊ اﻻول ﻣﻦ اﻟﺴﻨﮥ اﻟﻤﺬﮐﻮرة اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 222‬از ‪225‬‬‫ﺻﺪر اﻟﻔﺎﺿﻞ ﻧﯿﺰ در »ﺿﺮام اﻟﺴﻘﻂ« ﻣﻌﺮي را وﺻﻒ و ﺑﻘﺪوه ﻣﺎﻣﻮن ﻣﺪح ﮐﺮده‬‫»و ﺻﺪر اﻻﻓﺎﺿﻞ ﻗﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﮐﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ‪ ،‬ﻗﺎل ﯾﺎﻗﻮت‪ :‬ﺻـﺪر اﻻﻓﺎﺿﻞ ﺣﻘﺎ و أوﺣـﺪ اﻟـﺪﻫﺮ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ ﺻﺪﻗﺎ‪ ،‬ذو اﻟﺤﻆ‬‫اﻟﻮاﻓﺮ‪ ،‬و اﻟﻄﺒﻊ اﻟﻨﻘـﺎد‪ ،‬ﺑﺮع ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻻوﻓـﺎق و ﻓﯽ ﻧﻈﻢ اﻟﺸـﻌﺮ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﯾﺨﻄﺐ ﻓﻬﻮ ﻋﯿﻦ اﻟﺰﻣـﺎن‪ [1] ،‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨـﺎن ج ‪ 3‬ص ‪ 66‬ط داﺋﺮة‬‫اﻟﻤﻌﺎرف اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ ﺑﺤﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،3‬ص‪352 :‬‬‫و ﻏﺮة ﺟﺒﻬﮥ ﻫﺬا اﻻوان‪ ،‬وﻟﺪ ﺗﺎﺳﻊ ﺷﻮال ]‪ [1‬ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺣﻨﯿﻔﺎ ﺳﻨﯿﺎ ذا ﺑﻬﺠﮥ ﺳﻨﯿﮥ و اﺧﻼق رﺿﯿﻪ‪ ،‬و ﺑﺸﺮ‬‫ﻃﻠﻖ‪ ،‬و ﻟﺴﺎن ذﻟﻖ اﻟﺦ ]‪.[2‬‬‫»در »ﺿﺮام اﻟﺴﻘﻂ« ﺷﺮح دﯾﻮان اﺑﻮ اﻟﻌﻼء در ﺷﺮح ﺷﻌﺮ‪:‬‬‫و أﻧﺎ اﻟﺬي أﻫﺪي أﻗﻞ ﺑﻬﺎرة ﺣﺴﻨﺎ ﻻ ﺣﺴﻦ روﺿﮥ ﻣﯿﻨﺎف‬‫ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻋﻨﯽ ﺑﺮوﺿﮥ ﻣﯿﻨﺎف روﺿﮥ أﻧﻔﺎ‪ ،‬و ﻟﻢ أﺳﻤﻌﻪ ﺑﻬﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ اﻻ ﻫﯿﻬﻨﺎ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﻗﺪوة ﻣﺄﻣﻮن ‪...‬‬‫ﺗﻢ اﻟﺠﺰء اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻣﻦ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻣﻦ أﺟﺰاء ﺳﻨﺪ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﺑﺘﺠﺰﺋﺘﻨﺎ و ﯾﻠﯿﻪ اﻟﺠﺰء اﻟﺮاﺑﻊ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻮﻓﻖ‪ [1] .‬ﻓﯽ ﻃﺒﻊ ﺑﯿﺮوت‪ :‬ﺗﺎﺳﻊ ﺷﻌﺒﺎن‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ص ‪ 376‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﺑ ِْﺴِﻢ اِﷲ اﻟ َّﺮْﺣَﻤِﻦ اﻟ َّﺮﺣﯿِﻢ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯿﺜﺎق آﺳﻤﺎﻧﯽ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﺧﺪاﺳﺖ‪،‬ﭼﺮا ﮐﻪ در آن روز دﯾﻦ ﺧﺪا ﮐﺎﻣﻞ و ﻧﻌﻤﺖ اﻟﻬﯽ ﺑﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ رﺳﯿﺪ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻋﻨﻮاِن ﻋﻘﯿﺪه و دﯾِﻦ ﻣﺎﺳﺖ‪،‬و اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ آن‪،‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻤﺎن ﮐﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﺒﻮد و ﺷﮑﺮ ﮔﺰاري اﻧﺴﺎن در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻫﻤﮥ ﻧﻌﻤﺘﻬﺎي ﻧﺎزل ﺷﺪة او‪.‬‬‫ﺑﺮ اﺳـﺎس اﻣﺮ ﺑﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم در آﯾﻪ ﺷـﺮﯾﻔﻪ ‪َ :‬ﯾـﺎ َأﱡﯾَﻬـ ﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ َﻣـ ﺎ ُأﻧِﺰَل ِإﻟَﯿـْ َﮏ ﻣِﻦ ﱠرﺑﱢَﮏ َوِإن ﻟﱠْﻢ َﺗْﻔَﻌْﻞ َﻓَﻤﺎ ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ‬‫ِرَﺳﺎﻟَﺘُﻪ؛ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﺑﺎزﮔﻮﯾﯽ واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ و اﻧﺠﺎم ﺳـﻔﺎرش ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳـﻠﻢ در رﺳﺎﻧﺪن ﭘﯿﺎم ﻏﺪﯾﺮ ﺑ‪،‬ﺮ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ واﺟﺐ‬‫ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺳﺮ ﭘﯿﭽﯽ از اﯾﻦ واﺟﺐ اﻟﻬﯽ ﮔﻨﺎﻫﯽ اﺳﺖ ﻧﺎ ﺑﺨﺸﻮدﻧﯽ‪.‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳﻠﻢ ﮐﻪ داراي ﻣﺎﻫّﯿﺖ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﻏﯿﺮ اﻧﺘﻔﺎﻋﯽ اﺳﺖ‪،‬ﺑﺎ اﻋﺘﻘﺎد راﺳﺦ ﺑﺮ اﯾﻦ‬‫ﺑـﺎور ﺗﻮﺣﯿـﺪي و ﺑـﺎ ﻫـﺪف ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻧﺸـﺮ اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺳﺘﺮگ ﺑﺸـﺮي‪،‬ﺑﺎ ﺗﺄﯾﯿـﺪات اﻟﻬﯽ و ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﻣـﺪاﻓﻊ راﺳﺘﯿﻦ ﺣﺮﯾﻢ اﻣﺎﻣﺖ و‬‫وﻻﯾﺖ ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﷲ ﺣﺎج ﺳـﯿﺪ ﺣﺴﻦ ﻓﻘﯿﻪ اﻣﺎﻣﯽ ﻗـﺪس ﺳـﺮه‪،‬در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﻮار و ﻫﻤﺖ وﺗﻼش ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ و ﺷـﺒﺎﻧﻪ روزي‬‫ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ وﻻﯾﺖ ﻣـﺪار از ﺳﺎل ‪ 1381‬ﭘﺎﯾﻪ ﮔـﺬاري ﮔﺮدﯾـﺪه وﺗﺎ ﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي ﭼﺸﻢ ﮔﯿﺮ ﺧﻮد اداﻣﻪ داده اﺳﺖ‪ .‬و ﻫﺰﯾﻨﻪ‬‫ﻫـﺎي آن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺮدﻣﯽ و از ﻃﺮﯾﻖ وﺟﻮﻫﺎت ﺷـﺮﻋﯿﻪ‪،‬ﺑﺎ اﺟﺎزات ﻣﺮاﺟﻊ ﻋﻈﺎم ﺗﻘﻠﯿـﺪ‪،‬ﻫـﺪاﯾﺎ ‪،‬ﻧـﺬورات‪،‬ﻣﻮﻗﻮﻓﺎت و ﻫﻤﯿﺎري اﻓﺮاد ﺧﯿﺮ‬‫اﻧﺪﯾﺶ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺑﺎ ﺗﯿﻤﯽ ﻣﺮﮐﺐ از ﻓﺮﻫﯿﺨﺘﮕﺎن و ﻣﺘﺨﺼﺼـﯿﻦ ﺣﻮزه وداﻧﺸـﮕﺎه‪،‬ﻫﻨﺮﻣﻨﺪان رﺷﺘﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‪،‬ﻣﺮدم وﻻﯾﺖ ﻣﺪار‪،‬ﻫﯿﺌﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ‬‫و ﮐﺴﺒﻪ ﺑﺎزار ﺳﻌﯽ ﻧﻤﻮده ﺗﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠِﻒ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‪،‬اﻗﺪام ﺑﻪ ﻧﺸﺮ ﻣﻌﺎرف ﻣﺘﻌﺎﻟﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬ﺷﻤﺎ ﻫﻢ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ‬‫ﺑﺎ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﮥ ﺧﻮد ﺷﺎﻣﻞ ﻧﻈﺮات و ﭘﯿﺸـﻨﻬﺎدات‪،‬ﮐﻤﮑﻬﺎي ﻣﺎﻟﯽ در اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﻬﻢ ﺳـﻬﯿﻢ ﺑﻮده و ﺟﺰء ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ .‬ﻣﻨﺘﻈﺮ‬‫ﺗﻤﺎﺳﻬﺎي ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﯿﻢ‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 223‬از ‪225‬‬‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎي ﺗﻤﺎس‪03112206252 -03112206253 :‬‬‫ﺗﻠﻔﮑﺲ‪03112206253 :‬‬‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه‪09118000109 :‬‬‫ﺳﺎﯾﺖ ‪www.Ghadirestan.com-www.Ghadirestan.ir :‬‬‫اﯾﻤﯿﻞ‪info@Ghadirestan.com :‬‬‫آدرس ﻣﺮﮐﺰ‪ :‬اﺻـﻔﻬﺎن‪ -‬ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق‪ -‬ﻧﺒﺶ ﺧﯿﺎﺑﺎن ﺣﮑﯿﻢ‪ -‬ﻃﺒﻘﻪ دوم ﺑﺎﻧﮏ ﻣﻠﺖ‪ -‬ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ ﺻﻠﯽ‬‫اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ‪ -‬ﮐﺪ ﭘﺴﺘﯽ‪8147865894 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﺣﺴﺎب ﻣﻠﯽ ﺳﯿﺒﺎ‪327564722005 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﮐﺎرت ﺑﺎﻧﮏ ﻣﻠﯽ‪6037991146890243 :‬‬‫و آﻧﭽﻪ از دﺳﺘﺎوردﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ در ﭘﯿِﺶ رو دارﯾﺪ ﺣﺎﺻﻞ از ﻓﻀﻞ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺎل ﺧﺎدﻣﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﮐﻼﺳﯿﮏ ‪:‬‬
‫راه اﻧـﺪازي ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ و ﺟﺎﻣﻌﺘﺮﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺨﺼﺼـﯽ‪ -‬دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ در ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬‫ﮐﻼﺳﯿﮏ ﺑﺮاي ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ در ﻣﺤﻞ ﻣﺮﮐﺰي ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن اﻣﮑﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎ وﻧﺸﺴﺘﻬﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺼﺼﯽ‪:‬‬‫ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎي اﺳﺘﻘﺒﺎل از ﻏﺪﯾﺮ در ﺳﺎل ﻫﺎي ﻣﺘﻮاﻟﯽ از ﺳﺎل ‪ 88‬ﺣﺪود ﯾﮏ ﻣﺎه ﻗﺒﻞ از ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﺟﺸﻦ ﻫﺎي‬‫دﻫﻪ ي ﻏـﺪﯾﺮ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻘﺒﺎل اﻗﺸـﺎر ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺮدم وﻻﯾﺘﻤـﺪار و ﺣﻀﻮر ﮐﺎرﺷـﻨﺎﺳﺎن اﻣﻮر ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎﺷـﮑﻮﻫﯽ ﺑﺮﮔﺰار ﮔﺮدﯾـﺪ و‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﺸـﺴﺖ ﻫﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻫـﺪف ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺑﺮرﺳـﯽ در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏـﺪﯾﺮ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﯿﺎن ارﺗﺒﺎط ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ‬‫ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﻫـﺎي ﻣـﺬﻫﺒﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓـﺎﻃﻤﯿﻪ و ﻣﻬـﺪوﯾﺖ ﺑﺮﮔﺰار ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻧﻮﯾﺴـﻨﺪﮔﺎن ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻـت ﺧﻮد را ﺑﻪ دﺑﯿﺮ ﺧﺎﻧﻪ‬‫ﻧﺸﺴﺖ ارﺳﺎل ﻧﻤﻮده و ﭘﺲ از ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻫﯿﺌﺖ داوران ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻت ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه در ﻧﺸﺴﺖ اراﺋﻪ و ﭼﺎپ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫اﺣﯿﺎي ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﻠﺴﺎت ﻫﻔﺘﮕﯽ ﺷـﺮح ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ در ﻣﮑﺎن ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻮزﯾﻊ ﮐﺘﺎب ﻫﺎي ﺧﻄﺎﺑﻪ و ﺗﺸﻮﯾﻖ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﻓﺮازﻫﺎي آن‪،‬‬‫ﺑﺎ ﻫﺪف ﻧﺸﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ ﺧﻄﺎﺑﻪ ي ﻏﺪﯾﺮ ‪.‬‬
‫دوره ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ‪:‬‬‫اﯾﻦ دوره ﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺟﺬب و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺟﻬﺖ اﻋﺰام ﻧﯿﺮوي اﻧﺴﺎﻧﯽ در ﺳـﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪ ،‬در راﺳـﺘﺎي اﻫﺪاف ﻋﺎﻟﯿﻪ ي ﻣﺮﮐﺰ‬‫و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻃﻼب ‪ ،‬داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن و ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان‪،‬ﺑﺎ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ ‪،‬ﺑﺮﮔﺰار ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﺣﯿﺎي دﻫﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﺸـﻨﻬﺎي ﻏﺪﯾﺮ از ﯾﮏ روز ﺑﻪ ﯾﮏ دﻫﻪ ﺑﺎ ﻫﺪف اﻧﺠﺎم وﻇﯿﻔﻪ ي ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺷـﻌﺎﺋﺮ اﻟﻬﯽ ﺑﻮده و ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺮوﯾﺞ و‬‫ﮔﺴﺘﺮش ﺟﺸﻦ ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﺣﯿﺎي دﻫﻪ ي ﻏﺪﯾﺮ ﻓﺮﺻﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮي را ﺑﺮاي ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ و ﺷﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن در اراﺋﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏﺪﯾﺮ و ﭘﺬﯾﺮش آن ﻓﺮاﻫﻢ‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﺗﻮﻟﯿﺪات ﻣﺮﮐﺰ ‪:‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﻧﺮ م اﻓﺰار ﻫـﺎي ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه و راه اﻧـﺪازي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬ﺑﺮ روي وب ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ‪ ،‬ﺑﺎ اﻣﮑﺎن‬‫داﻧﻠﻮد راﯾﮕﺎن ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﺑﺮ روي ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎي ﻫﻤﺮاه ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻧﺸﺮ و اﻃﻼع رﺳﺎﻧﯽ ﻣﻌﺎرف ﻗﺮآن وﻋﺘﺮت و دﻓﺎع از ﺣﺮﯾﻢ ﺷﯿﻌﻪ ‪.‬‬

‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 224‬از ‪225‬‬‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻠﯿﭙﻬﺎ ‪ ،‬ﻃﺮاﺣﯽ ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎ و ﭘﻮﺳﺘﺮﻫﺎ ‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﻏﺪﯾﺮ و وﻻﯾﺖ و اﻣﮑﺎن داﻧﻠﻮد راﯾﮕﺎن آﻧﻬﺎ از روي ﺳﺎﯾﺖ ﺑﺮاي ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان‬‫راه اﻧﺪازي وب ﺳﺎﯾﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﮐﺰ‪:‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﺑﺎ درك رﺳﺎﻟﺖ ﺳﻨﮕﯿﻦ ﺧﻮد درراﺳﺘﺎي ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏﺪﯾﺮ ﭘﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ي ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و ﺑﺎ ﺗﻼش ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و‬‫ﻣﺘﺨﺼﺼـﯿﻦ اﻗﺪام ﺑﻪ راه اﻧﺪازي وب ﺳﺎﯾﺖ ﻫﺎﯾﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ‪ :‬ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ‪ ،‬ﺳﺎﯾﺖ دﻫﻪ ي ﻏﺪﯾﺮو ﺳﺎﯾﺖ دﻋﺎ ﺑﺮاي‬‫وارث ﻏـﺪﯾﺮ )ﻣﮑﯿﺎل اﻟﻤﮑﺎرم( ‪،‬ﻧﻤﻮده اﺳﺖ و اﻧﺠﺎم اﯾﻦ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﺑﺴﺘﺮ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻌﺎرف ﻏﻨﯽ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﺎ اﻧﮕﯿﺰه‬‫ﻧﺸـﺮ ﻣﻌـﺎرف‪،‬ﺳـﺮوﯾﺲ دﻫﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻃﻼـب‪،‬ﮔﺴﺘﺮش ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﻏﻨﯽ ﮐﺮدن اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨـﺪان ﺑﻪ ﻧﺮم اﻓﺰار ﻫﺎي‬‫ﻋﻠﻮم اﺳﻼﻣﯽ در دﺳﺘﺮس ﺑﻮدن ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻻزم ﺟﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟِﺖ رﻓﻊ اﺑﻬﺎم از ﺷﺒﻬﺎت ﻣﻨﺘﺸﺮه در ﺟﺎﻣﻌﻪ‪،‬ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻬﺪ ﮐﻮدك ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﻬـﺪﻫﺎي ﮐﻮدك ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬وﯾﮋه ي ﺧﺮدﺳﺎﻻن ‪،‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﺑﺮﮔﺰاري ﻫﻤﺎﯾﺸـﻬﺎ و ﻣﺮاﺳـﻤﺎت دﻫﻪ ي ﻏـﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺷـﮑﻮﻓﺎﯾﯽ‬‫ﻣﺤﺒﺖ دروﻧﯽ آﻧﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم در ﻗﺎﻟﺐ ﻧﻘﺎﺷﯽ ﻫﺎي زﯾﺒﺎ ‪،‬ﺑﯿﺎن ﻗﺼﻪ ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ و اﻫﺪاي ﺑﺴﺘﻪ ﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ‪ ،‬از‬‫ﺟﻤﻠﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺳﻔﺮه اﺣﺴﺎن اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ‪:‬‬
‫ﺳﻔﺮه ﻫﺎي اﺣﺴﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎ ﻫـﺪف ﺗﺮوﯾﺞ ﺳـﻨﺖ ﺣﺴـﻨﻪ اﻃﻌﺎم و اﻫﺪاي ﻧﺎن در روز ﻏﺪﯾﺮ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎي ﺣﺎوي‬‫ﻣﻌـﺎرف ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﺟﻠﻮه اي زﯾﺒﺎ در ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻫﺎ و ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﺷـﻬﺮ در ﺳﺎل ﻫﺎي اﺧﯿﺮ‪،‬ﺟﻬﺖ ﺗﺮوﯾـﺞ و ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮔﺴﺘﺮده ‪،‬ﺑﺮﮔﺰار‬‫ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬ﺑﻪ ﺣﻤﺪ اﷲ ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﺑﺎ ﮐﻤﮏ ﻫﯿﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﺧﯿﺮﯾﻦ ﻣﺤﺘﺮم و اﺳـﺘﻘﺒﺎل ﻣﺮدم از اﯾﻦ ﺳـﻨﺖ ﺣﺴﻨﻪ ي اﻧﺒﯿﺎي اﻟﻬﯽ و اﺋﻤﻪ ي اﻃﻬﺎر‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪،‬ﺧﺎﺻﻪ ﺣﻀﺮت رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺗﺮ در ﺣﺎل ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ‪:‬‬
‫ﺑﺮﮔﺰاري ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﻣﺮاﺳـﻤﺎت ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎ ﺷﮑﻮﻫﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﭼﻬﺮه ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﻏﺪﯾﺮ و ﺗﺠﻠﯿﻞ از اﻓﺮادي ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﺮ‬‫ﻧﺤﻮي ﺧﺪﻣﺘﮕـﺬار ﻏـﺪﯾﺮ و اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻮده اﻧـﺪ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻌﺮﻓﯽ و ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ ‪ ،‬ﻣﺮاﮐﺰ ‪،‬‬‫ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ ‪ ،‬ﺳﺘﺎد ﻫﺎ و ﻧﻬﺎدﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﻏﺪﯾﺮ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ داﺷﺘﻪ اﻧﺪ و ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺗﻨﺪﯾﺲ‪ ،‬ﻟﻮح ﺗﻘﺪﯾﺮ و ﻫﺪاﯾﺎ ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺮاﮐﺰ‪.‬‬‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻣﺮاﮐﺰ ‪:‬‬
‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻣﺮاﮐﺰ و ﻫﻤﮑﺎري ﺑﺎ آﻧﻬﺎ و اراﺋﻪ راﻫﮑﺎرﻫﺎي ﻋﻤﻠﯽ‪ ،‬ﻃﺮﺣﻬﺎ‪ ،‬ﮐﻠﯿﭙﻬﺎ و ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎ ﺑﺎ ﻣﺤﺘﻮاي ﻏﺪﯾﺮ‬‫و وﻻﯾﺖ‪ ،‬ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺗﺮ ﺑﺮﮔﺰار ﺷﺪن ﺟﺸﻨﻬﺎي ﺑﺰرگ ﻏﺪﯾﺮ در اﯾﺎم ﺳﺮور آل ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي آﯾﻨﺪه ﻣﺮﮐﺰ ‪:‬‬
‫راه اﻧﺪازي ﭘﻮرﺗﺎل ﺟﺎﻣﻊ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﯿﺖ اﻣﺎﻣﺖ در ﺷﺒﮑﻪ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﻣﻮزه ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع وﻻﯾﺖ واﻣﺎﻣﺖ ﺟﻬﺖ ﺑﺎزدﯾﺪ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن داﺧﻠﯽ و ﺧﺎرﺟﯽ‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺷﺒﮑﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﭘﺨﺶ و ﺗﻮﻟﯿﺪ آﻣﻮزه ﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺤﻮر اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‬‫اﯾﺠﺎد ﻣﮑﺎﻧﻬﺎﺋﯽ ﺑﺮاي ﮔﺬراﻧﺪن اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ﺑﺮاي ﮐﻠﯿﻪ ﺳﻄﻮح و ﺳﻨﯿﻦ‬‫ﺑﺮﭘﺎﺋﯽ اردوﻫﺎي ﺳﯿﺎﺣﺘﯽ وزﯾﺎرﺗﯽ ﺑﺮاي ﻧﺨﺒﮕﺎن وﻓﻌﺎﻻن در زﻣﯿﻨﻪ ﻏﺪﯾﺮ‬‫ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ اﺟﺮاي ﻣﺎﮐﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ در ﻣﺮاﮐﺰ و ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﺧﺎص وﺣﺴﺎس‬