ՀԱՅ

ԱՄՓՈՓԱԳԻՐ - ՀՈՒՆԻՍ 2020ԱՊԱԳԱՆ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ԷԴԵՊԻ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐ ՏՆՕՐԻՆՈՒՄ
Մասնավորեցման դեմ պայքարը հանգեցրեց
բարեփոխման
հզորալիքի՝
(վերա)համայնքայնացման: (Վերա)համայնքայնացում կամ (վերա)պետականացում եզրույթը
նշանակում է ծառայությունների վերադարձ
դեպի պետական, հանրային սեփականություն,ինչպես նաև նոր հանրային ծառայությունների
ստեղծում։ Վերջին տարիներին Transnational
Institute-ի և գործընկեր կազմակերպությունների
կողմից գրանցվել է ավելի քան 1400 հաջողված
(վերա)համայնքայնացման դեպք 58 երկրների
մոտ 2400 քաղաքներում։
Սակայն այս հետազոտությունն ավելին է, քանլոկ թվեր։ Այն ցույց է տալիս, որ հանրային
ծառայություններն այսօր առավել կարևոր են,քան երբևէ, բնապահպանական աղետների,խորացող
անհավասարությունների
ևքաղաքական ճգնաժամերի պայմաններում։
COVID-19-ի ճգնաժամը նույնպես ակնհայտ
դարձրեց
կոշտխնայողության
քաղաքականության, սոցիալական ծրագրերի
կրճատման
ումասնավորեցված
առողջապահական համակարգի սարսափելի
հետևանքները, բայց նաև ապացուցեց, որհանրային
ծառայություններն
ուդրանքմատուցող աշխատողներն են առողջ ուդիմակայուն հանրության հիմնասյունը։ Բայցտարիներ
իվերիրականացվող
մասնավորեցումներն ու խնայողությունները
խարխլել են այս հիմնասյունը՝ զրկելով այնժողովրդավարական
կառավարումից
ևբավարար ֆինանսավորումից։ Մասնավորեցումը
ձախողվել է և 21-րդ դարում միջազգային
շարժումն ընտրում է (վերա)համայնքայնացումը՝
որպես հանրային սեփականության որոշիչ
գործիք։
Այսգրքում
զետեղված
պատմությունները կտեղափոխեն մեզ նորերկրներ և կծանոթացնեն մեզ տարբեր
ոլորտների հետ՝ ցույց տալով, թե որքան
բազմազան
են(վերա)համայնքայնացմանն
ուղղված
ջանքերը։
Ամեն(վերա)համայնքայնացում ունի իր ուրույն
խնդիրները՝ Եգիպտոսի աղբահանությունից
մինչև Չիլիի համայնքային դեղատներ և ԱՄՆհեռավոր համայնքներ, որտեղ մարդկանց կյանքը
բարելավվեց գերարագ ինտերնետի շնորհիվ:Միասնական ջանքերով քաղհասարակության
կազմակերպությունները, արհմիություններն ուտեղական իշխանությունները սովորում են, թեինչպես տարբեր մակարդակներում մեծացնել

ժողովրդավար
հանրային
սեփականության
բաժինը և նոր ուղիներ բացել համայնքահեն ուբնապահպանական առումով պատասխանատու
հանրային ծառայությունների համար։
Ներբեռնեք գիրքն
ամբողջությամբ՝
tni.org/futureispublicՁեզ է ներկայացվում ‘The Future is Public: Towards Democratic Ownership of Public Services ’(Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար սեփականություն)գրքի ամփոփագիրը։ Գրքի 15 գլուխներում մեզ տրամադրվում են տեղեկություններ աշխարհում
տեղի ունեցող տարատեսակ (վերա)համայնքայնացման գործընթացների մասին՝ ներառյալ
դրանց խնդիրները, հեռանկարներն ու արդյունքները։
TNI.ORG/FUTUREISPUBLIC(Վերա)համայնքայնացման մասին գլոբալ հետազոտությունը 2019 հոկտեմբեր ամսվա դրությամբ
ներառում էր 1408 դեպքերի նկարագրություն։

Տվյալները հավաքագրվել են հեղինակների

համատեղ ջանքերի շնորհիվ, իսկ 22 հետազոտող իրականացրել են հավաքագրված տվյալների
ստուգում։

Հետազոտության

նախաբանում

և

https://publicfutures.org։

մեթոդաբանությանը

մանրամասն

վերջաբանում։

Տվյալների

շտեմարանը

Ինտերակտիվ

շտեմարանը

մշակված

ներկայացված

հասանելի
էԳլազգոյի

էհետևյալ

էգրքիհղումով՝

համալսարանի

հետմեկտ եղ։ Նոր դեպքեր ի հայտ գալուն պես դրանք ևս հայտնվել ու են շտեմա րա ն ում։ՕՐԻԳԻՆԱԼ ԴԻԶԱՅՆԸ՝
Karen PaalmanՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅԱՆՆ ԱՌԸՆՉՎՈՂ ՀԱՐՑԵՐԻ ՀԱՄԱՐ՝ Satoko Kishimoto (satoko@tni.org) կամ Lavinia
Steinfort (l.steinfort@tni.org), Transnational Institute.
The Transnational Institute-ը (TNI) միջազգային հետազոտական ու իրավաբանական ինստիտուտ է,որ միտված է կառուցելու արդար, ժողովրդավար և կայուն մոլորակ։ Ավելի քան 40 տարի TNI-ըյուրովի

կապող

օղակ

է

հանդիսանում

սոցիալական

շարժումների,գիտնականների

ևքաղաքականություն մշակողների միջև։

ՀԱՅԵՐԵՆ

ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆ

ՈՒԽՄԲԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ՝

ԱրսենԻգիթյան,Հայաստանի

պետհիմնարկների, ՏԻՄ-երի աշխատողների արհմիություն
Հայերեն թարգմանությունը հնարավոր է դարձել EPSU-ի (The European Federation of Public Service
Unions) աջակցությամբ

PUBLISHED BYՕգտագործվող տերմիններ և եզրույթներ
(Վերա)համայնքայնաց
ում, կամ(ռե)մունիցիպալիզացի
աՊետությունմասնավոր
գործընկերություն ՊՄԳԱութսորսիգ

Ինսորսինգ

Համայնքային
հարստության
կերտում (community
wealth-building)Արդար (կամ պատշաճ)անցում (Just
Transition)(Վերա)համայնքայնացում են անվանում ինչպես նախկինում
մասնավորեցված հանրային ու համայնքային ծառայություններիհետ վերցնելն ու նորից դրանք պետական/համայնքային
դարձնելը, այնպես էլ նոր համայնքային հիմնարկների
ստեղծումը։ Եզրույթն ավելի լայն իմաստ ունի, քանապամասնավորեցումը կամ պետականացումը, քանի որ այնարտահայտում է հիմնականում քաղաքների ու ՏԻՄ-երի կողմից
համայնքային ծառայությունների վերակառուցումը՝ դրանք
մասնավորից բերելով համայնքային կամ պետական դաշտՊՄԳ են անվանում պետության կամ համայնքային
իշխանության և մասնավոր բիզնեսի հետ համատեղ ծրագրերի
իրականացումը կամ ծառայությունների մատուցումը։ Հաճախայդ եզրույթի տակ են ներկայացնում նաև մասնավորեցման
պրոցեսները կամ պետական գնումների գործընթացներն ուաութսորսինգը
Օգտագործվում է նաև պատվիրակում եզրույթը։ Աութսորսինգեն անվանում այն երևույթը, երբ որևէ կազմակերպություն (թե՛մասնավոր, թե՛ պետական) իր աշխատանքի, մատուցվող
ծառայությունների կամ արտադրության մի մասը պատվիրում էկատարել այլ ընկերության։ Երևույթը թափ է առել 80-ականների
վերջին, համաշխարհային շուկայի ազատականացման ուգլոբալիզացման արդյունքում ու հիմնականում ծախսերի
կրճատման ու շահույթների մեծացման նպատակ էհետապնդում
Աութսորսինգի հակառակ գործընթացն է, երբկազմակերպության կողմից այլ կազմակերպությանը
պատվիրակված աշխատանքը հետ է բերվում, ևկազմակերպությունն ինքն է սկսում կատարել այդ աշխատանքը
80-ականներին ի հայտ եկած հասկացություն է, որը նշանակումէ տնտեսության այնպիսի զարգացում և այնպիսի
բարեփոխումներ, որպեսզի տնտեսական զարգացումը լինիմարդակենտրոն, ծառայի հանրությանը, իսկ գեներացված
շահույթն օգտագործվի տեղի համայնքի ու բնակիչների համար
հանրային բարիք ստեղծելու վրա։ Հիմնական կոնցեպտներն են՝ընկերությունների կոլեկտիվ ու ժողովրդավար ղեկավարումը,արդարացի աշխատանքային քաղաքականությունը, պրոգրեսիվ
գաղափարների հիման վրա պետական գնումներն ումրցույթները, ռեսուրսների սոցիալապես արդյունավետ
օգտագործումը, շահույթի ներդրումը համայնքի զարգացման
մեջԱրհմիութենական շարժման կողմից ստեղծված գաղափար է։Այն իրենից ներկայացնում է սոցիալական ու քաղաքական
տարատեսակ միջամտություններ, որոնք կկարողանան
Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում |27Էներգետիկ
աղքատություն
Տարածշրջանային
համերաշխությունԶրո աղբ

Գլոբալ Հարավ

Սոցիալական
համախմբվածություն
(social cohesion)Էներգետիկ անցում

ապահովել աշխատողների կարիքներն ու իրավունքները, երբերկիրը անցում կատարի կայուն, մաքուր և բազմազան
տնտեսության։ Այդպիսի տնտեսական անցումը, օրինակ, կարողէ նշանակել վառելիքային արդյունաբերությունից մաքուր
արդյունաբերության անցումը
Դեպի էներգիա և էներգետիկ ծառայություններ մուտք չունենալըՄեկ երկրի ներսում տարբեր տարածաշրջանների միջևքաղաքական ու սոցիալական ներդաշնակությունը, հանրային
ծառայությունների որակի, բնական ռեսուրսների ուտնտեսության արդար ու հավասար վերաբաշխումը տարբեր
տարածաշրջանների միջև` անկախ աշխարհագրական կամմշակութային տարբերություններից
Սկզբունքների բազմություն, համաձայն որոնց
կենսագործունեությունը պետք է կազմակերպել այնպես, որ դրաընթացքում չարտադրվի աղբ։ Նախատեսում է չվերամշակվող
նյութերից և մեկանգամյա օգտագործման իրերից հրաժարվելը
Վերջին ժամանակներում սա համաշխարհային
քաղհասարակության, արհմիությունների, միջազգային
կազմակերպությունների ու գիտական համայնքների կողմից
օգտագործվող եզրույթ է, որը հիմնականում ունի նույն
նշանակությունը, ինչ «երրորդ աշխարհի երկրներ»արտահայտությունը։ Գլոբալ հարավ են անվանում ցածրեկամուտ ունեցող և աղքատ երկրները։ Հիմնականում
վերաբերվում է կենտրոնական ու հարավային Ամերիկային,Աֆրիկային, ասիական երկրների մեծ մասին, ԱՊՀ երկրներին։
Հակառակը, Գլոբալ Հյուսիս տերմինով կոչում են զարգացած ևհարուստ երկրներին՝ Հյուսիսային Ամերիկա, Եվրոպա,Ավստրալիա, Ճապոնիա, և այլնՀանրության տարբեր շերտերի ու խմբերի միջև փոխադարձ
սոցիալական, տնտեսական ու քաղաքական համերաշխության,միասնության, կոլեկտիվ գիտակցության, փոխադարձ
հարգանքի ու վստահության վրա հիմնված կապն էԳլոբալ էներգետիկ ոլորտի անցումն է վառելիքային հումքից
դեպի վերականգնվող ու մաքուր հումքի, որը նվազեցնում էարտանետումները

Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 28Ապագան հանրային է։ Ողջ աշխարհով մեկմարդիկ այսօր հիմնում են ավելի լավ, ավելի
ժողովրդավար և ավելի ներառական հանրային
ծառայություններ։
Բնապահպանական
ճգնաժամի,ահագնացող
անհավասարությունների ու քաղաքական անկայունության
համատեքստում հանրային ծառայություններն
առավել կարևոր դեր ունեն, քան երբևիցե։ Տվյալ
հետազոտությունը
ցույցէտալիս,
որայլընտրանքային աշխարհը հնարավոր է, ևմարդիկ արդեն իսկ սկսել են միասին կառուցել
հենց այդպիսի աշխարհ։Ձեզ է ներկայացվում «The Future is Public:
Towards Democratic Ownership of Public Services»(Ապագան
հանրային
է․հանրային
ծառայությունների
ժողովրդավար
սեփականության
ճանապարհին)գրքիամփոփագիրը։
Սույն
գիրքը
հեղինակած
բազմաթիվ
կազմակերպություններ
ևաշխատակիցներ դեռ մի քանի տարի առաջ ենհամախմբել իրենց ուժերը, որպեսզի պայքարեն
աշխարհով
մեկծավալված
խմելու
ջրիմասնավորեցման ալիքի դեմ և հակազդեն
մասնավոր
կորպորացիաներին։
Մասնավորեցման պայքարը բավականին արագվերածվեց գլոբալ շարժման հանուն դրական
գաղափարի՝ (վերա)համայնքայնացման։ Այսեզրույթը
միանգամից
նշանակում է թե՛ծառայության ապամասնավորեցում, և թե՛ նորհանրային ծառայությունների մշակում, որոնք
պետք է օգնեն լուծել մեր օրերի սոցիալական,էկոլոգիական և ժողովրդավարական խնդիրները։
Նախկին հրապարակումը՝ 2017թ․ Reclaiming
Public Services1 (Հանրային ծառայությունների
հետ-վերցնումը) գիրքը պատմում է տարբեր
ոլորտներում
ևաշխարհամասերում
(վերա)համայնքայնացման ավելի քան 800
դեպքերի
մասին։
Եվնույնիսկ
դրահրատարակման պահին արդեն հայտնի էր, որ դաընդամենն օվկիանոսում մեկ կաթիլն էր։ Սույն
զեկույցը
հիմնված
էմերնախորդ
հետազոտության վրա։ Այժմ մենք արդեն
նույնականացրել
ենք
ավելի
քան
1400
վերահամայնքայնացման կամ պետականացման
դեպքեր
58
երկրի
ավելի
քանի
2400
քաղաքներում։
Տվյալների
ուդեպքերի
քննությունը
ի
ցույց
են
դնում
(վերա)համայնքայնացմանն ուղղված ջանքերի
բազմազանությունը և արդեն ներառում ենլրացուցիչ երկրներ ու նոր ոլորտներ՝ իրենց

Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում |3յուրահատուկ խնդիրներով, ինչպիսին է, օրինակ,աֆրիկյան երկրներում աղբահանության ոլորտը։Մեր ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս
նաև, որ վերահամայնքայնացման դեմ հանդես
եկողները
չենպատրաստվում
հանձնվել։
Մասնավորեցումը շարունակում է կարևոր տեղզբաղեցնել
թե՛կորպորացիաների
ուֆինանսական շուկաների, և թե՛ միջազգային
կառույցների ու երկրների կառավարությունների
օրակարգում։
Ստեղծվել
ենբազմաթիվ
մասնավորեցման տեսակներ և դրանց համար
հորինվել են եզրույթներ, որոնք քողարկում ենգործընթացը, մասնավորապես՝ «պետությունմասնավոր
գործընկերություն(ՊՄԳ)»,«մասնավոր ֆինանսական նախաձեռնություն»,աութսորսինգ,կորպորպատիզացիա,«ընտրության
իրավունք»,«մրցակցության
անհրաժեշտություն»ևշուկայի
ազատականացում։

Հաշվի առնելով վերահամայնքայնացման դեմպայքարող
հսկայական
ուժերը2`առավել
հատկանշական է, որ այսքան մեծ քանակի
ծառայություններ ու հիմնարկներ վերադարձվումեն հանրային կառավարման։ Սա նշանակում է, որմարդիկ
արժևորում
ենհանրային
ծառայությունների դերը, և ի ցույց է դնում
համայնքների, ընտրված ղեկավարների ուարհմիությունների
հակվածությունը
պաշտպանելու այդ ծառայությունները։

Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 4Հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ(վերա)համայնքայնացման գործընթացը դեռբավական ակտիվ է ընթանում այնպիսի
ոլորտներում, ինչպիսիք են ջրամատակարարումըև էներգետիկան։ Բացահայտվել է նաև, որսրընթաց
վերահամայնքայնացումը
ևհամայնքայնացումը ընթանում են այնպիսի ոչակնհայտ
ոլորտներում,ինչպիսին
ենհեռահաղորդակցությունը, որը մեր նախկին
հրապարակումից դուրս էր մնացել։ Այսօրվա
աշխարհում գերարագ ինտերնետը կենսական
անհրաժեշտություն
էտնային
տնտեսություններում և ձեռնարկություններում։
Մենք ի հայտ բերեցինք, որ համայնքային ուտարածքային կառավարությունները փորձում ենլուծել թվային անհավասարության խնդիրը՝
մատուցելով արագ լայնաշերտ ինտերնետ
ծառայություններ,որպեսզի
ապահովվի
համայնքների
հասանելիությունը,վերակենդանանա տեղական տնտեսությունը
փոքր քաղաքներում ու գյուղերում, որտեղ
մասնավոր
հեռահաղորդակցության
ընկերությունները չեն շտապում ներդրումներ
կատարել ցածր եկամտաբերության պատճառով։
Միացյալ Թագավորությունում Լեյբորիստական

կուսակցությունը նույնիսկ օգտագործել է այսմիտումը իր 2019 նախընտրական արշավի
մանիֆեստում՝
խոստանալով
ազգայնացնել
Բրիթիշ Թելեքոմ ընկերությունը և ապահովել
բոլորին անվճար ինտերնետով։ Սա ապացուցում
է, որ նույնիսկ տնտեսության այն ոլորտները,որոնք ավանդաբար համարվել են կորպորատիվ
աշխարհի ողնաշարը, կարող են վերափոխվել,որպեսզի մատուցեն համընդհանուր հասանելի
հանրային ծառայություններ։
Մինչ այս հրապարակումը պատմում էաշխարհով
մեկ(վերա)համայնքայնացման
դեպքերի մասին, զուգահեռ շարունակում ենտեղի ունենալ մասնավորեցումներ։ Բայց այսհետազոտությունը միայն թվերի մասին չէ․ այնգլոբալ քաղաքացիական շարժման մասին է։ Շատդեպքերում մասնավորեցումը պետական ուհամայնքային իշխանությունների համար հեշտտարբերակ է՝ այն առաջ է մղվում շուկայում հզորխաղացողների կողմից, դրան հատկացվում ենբավարար միջազգային ֆինանսական միջոցներ՝
համեմված ցանկալի իրավական պայմաններով,այն թույլ է տալիս փոփոխվող քաղաքական
գործիչներին ժառանգել դրա հետևանքները

Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 5իրենցից հետո ընտրվածներին։ Բայց մյուս
կողմից, (վերա)համայնքայնացմանը նպաստում է,որհամայնքներն
ուհամայնքային
իշխանությունները հասնեն իրենց սոցիալականու բնապահպանական նպատակներին, խթանեն
տեղական մասնակցային ժողովրդավարությունը,իսկ երկարաժամկետ պարագայում՝ հետ բերեն
հանրային ծառայությունների ու տեղական
ռեսուրսների
ժողովրդավար
կառավարումը,բոլորի ընդհանուր ապագան վերցնեն իրենց
ձեռքը։ Եվ ինչպես ցույց է տալիս այս զեկույցը,համայնքների այսպիսի ձգտումները նույնպես
ուժեղ են և 2000-ից 2019թթ․ բարեհաջող կերպով
հանգեցրել են 924 վերահամայնքայնացման և 484
համայնքայնացման։
(Վերա)համայնքայնացման այս ալիքը տեղի էունենում
կրիտիկական
պահի։
COVID-19ճգնաժամը հստակորեն ցույց տվեց կոշտխնայողության
քաղաքականության,սոցապահովության ծրագրերի կրճատման ևմասնավորեցված
առողջապահական
համակարգերի աղետալի հետևանքները։ Դրահետմեկտեղ՝
ծայրահեղ
աջակողմյան
քաղաքական շարժումները շարունակում ենկապիտալիզացնել մարդկանց վախերն ուզայրույթը՝ օգտագործելով ռասիզմը, ֆաշիզմը ևքսենոֆոբիան
որպեսհասարակության
պառակտման միջոց։ Առաջադեմ ուժերը պետք էառաջարկեն համերաշխություն և կոնկրետ
լուծումներ, ինչպիսին են արժանապատիվ
աշխատատեղերը,բոլորի
համար գործող
հանրային ծառայությունները և դիմակայուն
տեղական տնտեսությունը։ Համայնքներն ուհանրության
ժողովրդավարական
կորիզն
ուժեղացնելու համար մենք պետք է առաջարկենք
կենսունակ հանրային այլընտրանք։

Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 6Տվյալներ ըստ երկրների

Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 7Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 8Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 9Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 10Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 11Հիմնական արդյունքներ
1. Վերահամայնքայնացումն ուհամայնքայնացումը վերափոխում ենհանրային սեփականությունը
Հետազոտության հիմնական շեշտը դրվում է
այն
բանի
վրա,
թե
ինչպես
են(վերա)համայնքայնացումն ու համայնքայնացումը
հանրային
ծառայությունների
տնօրինումը
դարձնում 21-րդ դարին համահունչ՝ հիմնվելով
մասնակցային և ժողովրդավար սեփականությա նգաղափարի վրա։ Օր օրի համալրվում է այն«կանաչ»համայնքների
շարքը,
որոնքբնապահպանական ճգնաժամերին ու խորացող
անհավասարություններին
տալիսեն(վերա)համայնքայնացում
պարունակող
լուծումներ։
Քաղաքներն
այնիդեալական
միջավայրն են, որտեղ կարելի փորձարկել ուղիղ
ժողովրդավարությունը, ինչպես նաև առաջտանել այնպիսի առաջատար տնտեսական
մոդելներ, որոնք ստեղծում ենհամայնքային

բարեկեցություն և արժանապատիվ աշխատանք։
Վերահամայնքայնացման շարժառիթները կարողեն տարբեր լինել, բայց ավելի հաճախ դրահիմքում
ընկածէլինում
ձախողված
մասնավորեցումը։Եվսաէ նաև այսհետազոտման բացահայտումների հիմնական
գաղափարը։
Վերահամայնքայնացումից
ստացված ամենաուղղակի դրական հետևանքը
հանրային
ծառայությունների
ինքնարժեքի
նվազումն է՝ այն կամ արդեն տեղի է ունեցել, կամսպասվում է ընդհանուր առմամբ 245 դեպքում։
Որոշդեպքերում,ինքնարժեքի
նվազումը
նշանակում է նաև օգտվողների համար այդծառայությունների սակագնի նվազում, ինչը տեղիէ ունեցել հետազոտված 188 դեպքում։ Առնվազն
264 դեպքում տեղի են ունեցել ներդրումներ՝
ծառայությունների
որակի բարելավման ևշրջակա
միջավայրի
պահպանման
ուղղություններով։
Աշխատողները,որոնք մատուցում ենհանրային
ծառայությունները,այդծառայությունների հիմնասյունն են և նրանց
աշխատանքային
իրավունքները
անխուսափելիորեն ազդում են ծառայությունների

Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 12որակի
վրա։(Վերա)համայնքայնացման
գործընթացների ընթացքում փոփոխվել են նաևաշխատանքային պայմանները։ 158 դեպքում
բարելավվել և կատարելագործվել աշխատողների
իրավունքներն ու պայմանները, մանավանդ
խոցելի խմբի աշխատողների դեպքում։ Ընդորում, այս գործընթացներին արհմիությունների
մասնակցությունը
արդյունքներին
հասնելու
համար կարևորագույն նշանակություն ուներ։
Հանուն
ապագասերունդների,մերհամընդհանուր պարտականությունն է մշակել
ամբողջական
կլիմայականու էներգետիկ
քաղաքականություն,որըկնպաստի
ածխածնային արտանետումների նվազեցմանը։
Ապամասնավորեցման
դեպքերից
շատերը
դրական ազդեցություն են ունեցել տեղեկան
տնտեսությունների վրա՝ ստեղծելով կայուն
զբաղվածություն և ներգրավելով նոր բիզնեսներ
ևհետազոտական
կենտրոններ։

Բնապահպանական
կայունությունը
ևսոցիալական
առաջխաղացումը
նույնպես
հիմնարար
դերունիհամընդհանուր
համայնքային
հարստություն
կառուցելու
գործընթացում
(ինչպես
ցույց
են
տվել
հետազոտված
դեպքերից
297-ը),
իսկհամայնքների
հետքայլը
մասնավորեցման
գաղափարից առնվազն 119 դեպքում նպաստել էշրջակա
միջավայրի
հետկապված
բարեփոխումների։ 209 դեպքերում հստակ
նկատվել են կոորդինացված ջանքեր՝ ուղղված
բնապահպանական
խնդիրների
լուծմանը
էներգետիկայի,աղբահանության,բնակարանային, ջրամատակարարման, սննդի ևտրանսպորտի
ոլորտներում։
Առաջադեմ
քաղաքները ու համայնքային հիմնարկները
ռազմավարական ներդրումներ են անում շրջակա
միջավայրի
պահպանության
երկարատև
ծրագրերում, ինչը ցույց է տալիս այդպիսի
ընկերությունների նշանակությունը հանրության
կյանքում։

Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 13Մեր ուսումնասիրությունները ցույց են տվել,
որ
բոլոր
1400
դեպքերում
հանրային
խաղացողները ծառայությունը հանրության ձեռքը
վերադարձնելուն պես այս կամ այն կերպով
(վերա)փոխել են դրանց արժեքները՝ հանրությանև մոլորակի շահին ծառայելու համար։ Հանրային
ծառայությունները
հետվերցնելու
ուվերակառուցելու այս նախապայմանները միասին
կազմում
են
21-րդդարում
հանրային
սեփականության էությունը, և այս թրենդը պետքէ շարունակական լինի։ Հետազոտության մեջմենքհարցադրում
ենք
արել՝
արդյոք
(վերա)համայնքայնացումը
հանգեցնում
էհանրային ծառայության ավելի ժողովրդավար
կառավարման։
Պատասխանը բավականին հուսադրող էր՝առնվազն 149 դեպքում մեզ հաջողվեց գտնել
ժողովրդավար
տնօրինման
կամդրաբարելավմանն ուղղված մեխանիզմների կոնկրետ
միջոցառումներ։ Միջոցառումները ներառում էինհաշվետվողականություն, թափանցիկություն ևկառավարման
գործընթացների
մասինտեղեկատվության հրապարակում։

2. Վերահամայնքայնացումը
նվազեցնում է հանրային
ծառայությունների արժեքը
Չնայած
արժեքըչէ այն հիմնական
շարժառիթը, որի հիման վրա որոշում էկայացվում վերահամայնքայնացնել հանրային
ծառայությունը, այն, այնուամենայնիվ, բավարար
կարևոր
պարամետր
է։Հանրային
ծառայություններն ապահովում են լավագույն
գին/որակ հարաբերակցությունը, չնայած այննեոլիբերալ գաղափարին, իբր մասնավորեցումը,պետություն-մասնավոր գործընկերությունը ևաութսորսինգը թեթևացնում են բյուջետային
ծախսերը։ 2014 թվականին Կանադայի Օնտարիո
քաղաքում
գտնվող
Auditor
Generalաուդիտորական կազմակերպությունը կատարել էթվով74պետություն-մասնավոր
գործընկերության
(ՊՄԳ)պրոյեկտների
հետազոտություն՝ եզրահանգելով, որ դրանք
հանրության համար արժեցել են 8 միլիարդ
կանադական դոլարով ավել, քան այն դեպքում,եթե Օնտարիո նահանգը փոխարենը կատարեր
հանրային գնումներ։ Նույն կերպ, Կանադայի
Բրիթիշ Քըլամբիայում նահանգային աուդիտորը
եկել է եզրահանգման, որ 2014 թվականի
ընթացքում 16 ՊՄԳ-ների դեպքում նահանգը

կրկնակի անգամ ավելի միջոցներ է ծախսել
մասնավոր ոլորտի վրա, քան եթե ծառայությունն
ապահովեր սեփական միջոցներով3։ Միացյալ
Թագավորությունում Ազգային աուդիտորական
գրասենյակի
2018թ․
զեկույցի
համաձայն
մասնավորի կողմից հանրային ծառայությունների
ֆինանսավորումը կարող է մոտ 40% ավելի
արժենալ՝ ի տարբերություն այն դեպքի, երբհամայնքն
օգտագործում
էհանրային
ֆինանսներ4։ Մեկ այլ զեկույցում, Միացյալ
Թագավորության
գանձապետական
ծառայությունը հայտնաբերել է, որ մասնավոր
հիվանդանոցը կարժենա 70%-ով ավելի, քանհամայնքայինը կամ պետականը5։Գոյություն
ունի
հինգ
հիմնական
պատճառ,թեինչումասնավոր
ծառայություններն ավելի թանկ են, քանհամայնքայինները․1. Մասնավոր
կորպորացիաները
պարտավոր են ապահովել շահույթ, ինչպես նա ևտոկոսներ վճարել իր բաժնետերերին
2. Մասնավորեցումը
հանգեցնում
էլրացուցիչ բարդությունների ու ծախսերի,ինչպիսիք
ենպայմանագրեր
կազմող
խորհրդատվական
ուիրավաբանական
ընկերություններին ծառայությունների դիմաց
վճարումը
3. Համայնքային
ուպետական
իշխանությունները կորցնում են հսկողությունը
ծառայության նկատմամբ, քանի որ մասնավոր
ընկերությունները սկսում են ծառայությունների
որոշակի հատվածներ ենթարկել աութսորսինգի՝
դրանք տալով այլ ընկերությունների
4. Մասնավոր
հիմնականում
կառավարման
ռազմավարություն

ընկերությունները
չունեն
ֆինանսական
երկարաժամկետ

5. Մասնավոր
ոլորտում
ֆինանսական
միջոցներ
ներգրավելու
համարբանկերի
վարկային տոկոսադրույքներն ավելի բարձր են,քան երբ ներգրավվում են հանրային միջոցներ
Վերահամայնքայնացումների
առանձին
դեպքերի քննությունը մեզ օգնում է կառուցել
հավաքական
դեպք`ցուցադրելով,որհանրությանը պատկանող և դրա կողմից
կառավարվող ծառայություններն ավելի լավտնտեսական
իմաստենապահովում
աշխատողների համար։ Ինչպես արդեն նշեցինք,առնվազն 245 դեպքերում մենք տեսնում ենք, թեԱպագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 14ինչպես է (վերա)համայնքայնացումը հանգեցրել
ծախսերի կրճատման, իսկ 246 դեպքերում
համայնքային ընկերությունները հաջողացրել ենկատարել ներդրումներ ենթակառուցվածքների ևծառայությունների բարելավման համար։ Երբծառայությունները
վերադառնում
ենհանրությանը, այն հարկերն ու շրջանառությունը,որոնք գոյանում են ծառայությունների համար
ստացվող վճարներից, հնարավորություն է լինում
նորից ներդնել ծառայությունների բարելավմանու դրանց կենսակայունությունն ապահովելու
մեջ։բարելավման վրա, ինչն էլ իր հերթին օգնում էկայունացնել սպառողներից գանձվող սակագների
չափը։ Մնացած շահույթն օգտագործվում էհամայնքային հարստություն ստեղծելու վրա,քանի որ ներդրվում է ֆոտովոլտայիկ պանելների
մեջ, որոնք, հավանաբար, շուտով կօգնեն
նվազեցնել էլեկտրականության արտադրման
ծախսը։

Դեպքի քննություն N1. Քաղաք Վալյադոլիդ,Իսպանիա – ջրամատակարարման համակարգ

Վերահամայնքայնացման մասին պատմությունները
հիմնականում
պատմում
ենքաղաքացիների, աշխատողների և քաղաքական
գործիչների մասին, որոնք հասնում են իրենց
առջև դրված սոցիալական և բնապահպանակա ննպատակներին՝
հետվերադարձնելով
ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինումը։
Բայց հազվադեպ չեն նաև դեպքերը, որմասնավորեցումը պարզապես ձախողվել է։Ուսումնասիրությունը կատարելու ընթացքում
մենք հայտնաբերել ենք առնվազն 27 դեպք, երբծառայությունների մասնավոր օպերատորները
սնանկենճանաչվել։
2018թ․
Միացյալ
Թագավորությունում
փլուզվեց
Քերիլիոնը՝
մասնավորեցված
ենթակառուցվածքների
ևաութսորսինգային
պայմանագրերի
մասնագիտացված ընկերությունը՝ վտանգի տակդնելով 420 մասնավոր ֆինանսական պրոյեկտներ
և 18000 աշխատողների ապագան։ Դանիայում,որտեղ, այսպես կոչված, «ազատ ընտրության»քաղաքականության պատճառով տարեցների
խնամքի հաստատությունների միջև պարտադիր
մրցակցության պայման ներդրվեց, փլուզվեցին
մեծթվովայդպիսի
մասնավոր
հաստատություններ։ Նորվեգիայում ՌենոՆորդեն
աղբահանության ընկերության սնանկության
պատճառով կարող էր վնաս հասցվել ավելի քան
137 համայնքների, եթե արհմիությունները նմանզարգացումը
չկանխատեսեին
ևչսկսեին
աշխատել
համայնքների
հետ`(վերա)համայնքայնացման
գործընթացն
ապահովելու համար։

2016թ․ Վալյադոլիդ քաղաքի ավագանին
որոշում
կայացրեց
վերահամայնքայնացնել
քաղաքի ջրամատակարարման ծառայությունը,քանի որ մասնավոր ընկերության հետ կնքված
պայմանագրի ժամկետը մոտենում էր իրավարտին։ Վերջին 20 տարվա ընթացքում
մասնավոր
ընկերությունը
բարձրացրել էրջրամատակարարման սակագինը 37.28 տոկոսով։Դրա հետևանքով խմելու ջուրը աղքատ
ընտանիքների համար գրեթե ճոխության էրվերածվել, մանավանդ 2008-ի տնտեսական
ճգնաժամից հետո։ Բացի այդ, շահույթի հետևից
ընկնելով, ջրամատակարարման համակարգում
մասնավոր ընկերությունը գրեթե ներդրումներ չէրկատարել։
2015թ․
ՏԻՄընտրություններում
նորհամայնքային իշխանություն ձևավորվեց, որովհնարավորություն ստեղծվեց խզել Վալյադոլիդ
քաղաքի
մասնավոր
ջրամատակարարման
պայմանագիրը։ 2016թ․ դեկտեմբերին քաղաքի
ավագանու
անդամների
գերակշիռ
մեծամասնությունը
հավանություն
տվեց(վերա)համայնքայնացմանը
ևստեղծեց
համայնքին
պատկանող
նոր
Aquavallընկերությունը, որն աշխատանքի ընդունեց
մասնավոր ընկերության ողջ աշխատուժը։ Երկու
տարվա գործունեությունից հետո, Aquavallհիմնարկն արդեն իսկ խնայել էր 13.3 միլիոն եվրոգումար, ինչը իր 2018թ․ բյուջեի 4% է կազմում
(€337.2 միլիոն)6: Մինչև այսօր համայնքային
հիմնարկի շրջանառությունը կազմել է €26.4
միլիոն։ Շահույթի մեծ մասն այժմ օգտագործվումէ կոյուղու և ջրամատակարման ցանցի

3. Հանրային ծառայությունների
մասնավոր կառավարումն ուսեփականությունը սնանկության ռիսկեր էպարունակում

Սնանկացումներն
ուկորպորատիվ
փլուզումները բացահայտում են մասնավորեցման
արդյունավետության ու նորարարության մասին
արծածվող
ֆեյք
թեզի
տակ
թաքնված
իրականությունը՝
շատմասնավորեցված

Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 15ծառայություններ
իրականում
տնտեսապես
պիտանի
չեն։Աութսորսինգային
(պատվիրակման)պայմանագրերն
ուպետություն-մասնավոր
գործընկերությունն
իրականում միտված են առաջնահերթությունտալ շահույթին և դիվիդենտներին, այլ ոչ թեծառայությունների որակին։ Հենց որ շահույթներն
այլևս չեն բավարարում կամ ծառայությունը
դադարում է նյութական օգուտներ բերել,կորպորացիաներն ու ներդրողները միանգամից
«լվանում են» ձեռքերը՝ լքելով ծառայությունները,աշխատողներին, ինչպես նաև մարդկանց, որոնք
ապավինում
էինայդ ծառայություններին։
Մասնավորեցման տնտեսական ձախողումներիմեկ այլ ակնառու ապացույցն է, որ մասնավոր
օպերատորները հիմնականում չեն ցանկանում
մատուցել
ծառայություններ
այնպիսի
տարածաշրջաններում, որտեղ բնակչությունից
ստացվող շահույթն իրենց բավարար չի լինելու,
կամ
որտեղ
ծառայությունների
համարօգտվողներն ի զորու չեն ավելի շատ վճարել, կամէլ՝ որտեղ ծառայության ինքնարժեքն ավելի
բարձր է լինելու։ Օրինակ, ԱՄՆ խոշոր
հեռահաղորդակցության
ընկերությունները
հետաքրքրված չեն ծառայություններ մատուցել
հեռավոր գյուղական բնակավայրերում, փոքրիկ
քաղաքներում, ինչպես նաև ցածր եկամուտներ
ունեցող
համայնքներում։
Այսդեպքերում,տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ուհամայնքային
ուժերով
ստեղծված
ընկերությունները գալիս են լրացնելու բացը՝
զարգացնելով արագ ինտերնետ ապահովող
ենթակառուցվածքներ
բազմաթիվ
այնհամայնքներում, ուր խոշոր ընկերություններն
այդպես էլ չեն եկել։
Աֆրիկայի
երկրների
մեծմասում
աղբահանության մասնավոր ընկերությունները
ծառայությունը մատուցում են միայն խոշոր
քաղաքների հարուստ թաղամասերում՝ այդպիսով
բնակչության հիմնական մասը դուրս թողնելով
սպասարկման
ծածկույթից։
Օրինակ՝
Տանզանիայի Դար Էս Սալամ քաղաքում
աղբահանության մասնավորեցումը հանգեցրել էանհավասար պայմանների՝ քաղաքի հարուստ
շրջանները
ստանում
ենբարձրորակ
սպասարկում, իսկ ավելի աղքատ թաղամասերն
անտեսվում են։ Այդպիսով, Դար էս Սալամ
քաղաքի աղբի մոտ 70 տոկոսը տարհանվում է ոչպաշտոնական մեթոդներով՝ այրվում է, թափվումէ գետերի մեջ, կամ էլ գոյանում ենչնախատեսված աղբավայրեր7։Դեպքի քննություն N2. Քաղաք Կրագերյո,Նորվեգիա – Աղբահանություն
Կրագերյո
քաղաքում
«ՌենոՆորդեն»աղբահանության
մասնավոր
ընկերության
աշխատողներն ու աշխատողների խորհուրդը
2017թ․
ահազանգեց
համայնքային
իշխանությանն այն մասին, որ հիմնարկն այլևս
չիկարողանում
կատարել
իրպարտականությունները։
Մանրամասն
ուսումնասիրություններից
հետոհամայնքը
որոշում
կայացրեց հետ վերադրաձնել
ծառայությունը մասնավորից։ Նրանց հաջողվեց
խզել RenoNorden-ի հետ պայմանագիրը ևպահպանել
աշխատատեղերը՝
նախքան
ընկերությունը
կճանաչվեր
սնանկ։
Վերահամայնքայնացման
արդյունքում
աղբահանության վճարը քաղաքի բնակիչների
համարնվազեց
14տոկոսով,իսկաշխատավարձերն
ուսոցիալական
երաշխիքները բարձրացան։ Համայնքն այսօր
կարողանում է գումարներ խնայել՝ խուսափելով
թանկարժեք գնումների ընթացակարգերից, իսկաշխատողների
թվիբարձրացումը
հնարավորություն է տվել համագործակցել նաևայլ մունիցիպալ ծառայությունների հետ։Ավելացված աշխատավարձերից բացի,ՌենոՆորդենի նախկին աշխատողները նաև այլբարելավումների մասին են նշում։ Օրինակ՝
քաղաքապետարանն աջակցում է ֆորմալ
կրթություն
չունեցող
աշխատողներին՝
տրամադրելով նրանց ուսուցում, որպեսզի
նրանք կարողանան ձեռք բերել դիպլոմներ ևունենալ
անժամկետ,լրիվդրույքով
8աշխատանքային պայմանագրեր ։Դեպքի քննություն N3. Դանիայի հարավային
տարածք – շտապ օգնության ծառայություններ
Մինչև 2016 թվականը Դանիայի հարավային
տարածքում շտապ օգնությանը պատվիրակված
էրմասնավոր
ծառայություններին։
Այնուամենայնիվ,վերջին
պայմանագրային
գործընթացից հետո, BIOS շտապ օգնության
ծառայությունը
ոչմիայնչկարողացավ
աշխատանքի ընդունել բավարար քանակով
վարորդներ,բայցնաևչկարողացավ
փոխհատուցել տարածքային կառավարման
մարմնի
կողմից
պատահմամբ
կրկնակի
կատարված վճարները։ Արդյունքում, 2016 թ․Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 16հուլիսին
BIOS-ը
սնանկճանաչվեց։
Մարզպետարանն օգտվեց հնարավորությունից
ևվերահամայնքայնացրեց
ծառայությունը՝
աշխատանքի
վերցնելով
657
BIOS-ի
աշխատողների, ինչպես նաև լրացուցիչ 100տեխնիկական
աշխատողների։
Իտարբերություն BIOS-ից առաջ գործող FALCKընկերության, Դանիայի մարզը կարողացավ
նվազեցնել շտապ օգնության ծառայությունների
արժեքը
15տոկոսով՝
միաժամանակ
բարելավելով
ծառայությունների
որակըլրացուցիչ
աշխատողներ
հավաքագրելու
միջոցով։ Դրանից հետո Հարավային մարզի
քաղաքական մեծամասնություն կազմող ուժըորոշեց
այլևսչթողնել
մասնավոր
ընկերություններին Հարավային Յուտլանդու ևՖունեն
կղզիներում
շտապօգնության
ծառայություն մատուցել9:մարդու և սոցիալական իրավունքները, ինչպեսնաև այդ նպատակներին հասնելու հստակ
միջոցները։ Որպես օրինակ կարելի է մատնանշել
Փարիզի ջրամատակարարման Eau de Parisհամայնքային հիմնարկը, որը ստեղծվել է 2010թվականին՝ վերջ դնելով դեռ 80-ականների
կեսերից սկսված մասնավորեցումը։ Հիմնարկի
առաքելությունը միայն խողովակների մեջ չէ․ընկերության նպատակներում նշված է, որ այնպարտավորվում է ապահովել ջուր ունենալու
մարդու իրավունքը Փարիզի բոլոր բնակիչների
համար՝
անկախնրանցիրավական
կարգավիճակից։ Eau de Paris-ը գործարկում էքաղաքի պուլպուլակների ու շատրվանների
ցանցը՝ ապահովելով ջրի հասանելիություն
նույնիսկ ամենախոցելի բնակչության համար։Սա նաև հիմնարար ծառայություն է քաղաք
ժամանող փախստականների, ինչպես նաևկեցավայր չունեցող մարդկանց համար11։

4. (Վերա)համայնքայնացումն օգնում էպաշտպանել և առաջխաղացնել մարդու ևսոցիալական իրավունքները

Դեպքի քննություն N4. Սելանգոր նահանգ,Մալայզիա – առողջապահություն ևսոցիալական խնամք

2018թ․-ին ՄԱԿ-ի ծայրահեղ աղքատությանև մարդու իրավունքների գծով Հատուկ
Զեկուցողը10 հայտարարեց, որ հանրային
ծառայությունների և ենթակառուցվածքների
համատարած մասնավորեցումը համակարգորեն
վերացնում
էմարդու
իրավունքի
պաշտպանության մեխանիզմները և ավելի էմարգինալիզացնում աղքատության մեջ գտնվող
մարդկանց։ Իր զեկույցում ուսումնասիրվում էրմասնավորեցման
ազդեցությունը
մարդու
իրավունքների
վրաքրեակատարողական
համակարգի, սոցիալական ծառայությունների,ջրամատակարարման,ջրահեռացման,էլեկտրականության,առողջապահության,տրանսպորտի և կրթության ոլորտներում։
Հատուկ զեկուցող Ֆիլիպ Ալստոնը քննադատում
է, որ մասնավորեցման պայմանագրերի մեծմասում բացակայում են մարդու իրավունքներիհետ կապված ստանդարտները․ այդպիսի
պայմանագրերը չունեն նաև աղքատ մարդկանցհետ կապված մոնիտորինգ։

2008թ․ կառավարության փոփոխությունից
հետո,Մալայզիայի
Սելանգոր
նահանգը
գործարկեց
միասնական
սոցիալական
պաշտպանության ծրագիր՝ Inisiatif Peduli Rakyat(«Բնակչության խնամքի նախաձեռնություն»)։Պետական եկամուտներով ֆինանսավորվող
ծրագիրը նպատակ ուներ բարելավել տարբեր
խոցելի
խմբերի
սոցիալական
պաշտպանությունը՝ կրթության, սոցիալական
խնամքի, տրանսպորտի, ջրամատակարարման,բնակարանային
ուսննդիոլորտներում։
Սոցիալական խնամքի բարելավումը հատուկտեղ է զբաղեցնում ծրագրում․ մասնավորապես,սկսած 2008 թ․-ից Skim Mesra Usia Emas («Ոսկետարիքի ուղեկից») աջակցության մեխանիզմով
տարիքով
անձանց
վճարվում
է
2500Մալայզիական ռինգիտ (€538) թաղման նպաստ ,որպեսզի այդ գումարով անձանց բարեկամները
կարողանան
հոգալհուղարկավորության
ծախսերն անձի մահվանից հետո։ 2010թ․մեկնարկած մեկ այլ՝ կանանց առողջության
աջակցության ծրագրով 35 տարեկանից բարձր
կանանց համար վճարվում է մամոգրաֆիայի
գումար։ 2017թ․ դրան գումարվեց նաև ցածրեկամուտ ունեցող տնային տնտեսությունների
համար աջակցության ծրագիրը, որով այդպիսի
ընտանիքներին տրամադրվում է տարեկան 500(Վերա)համայնքայնացումը
մարդու
իրավունքների
այսպիսի
քայքայման
հակամարմին է։ Մեր հետազոտության մեջբացահայտվեց
138
դեպք,
որտեղ
(վերա)համայնքայնացման
քաղաքական
նպատակների մեջ հստակ ամրագրված էինԱպագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 17ռինգիտ (€108)՝ բժշկական ծառայությունների
համար12:Դեպքի քննություն N5. Բեռլին, Գերմանիա –Բնակարանային ոլորտ
Վերջին
հինգտարում
Գերմանիայի
մայրաքաղաք Բեռլինում կրկնակի անգամ աճել էբնակարանների
վարձակալությունը13:Պատասխանելով բնակիչների դժգոհությանը՝
քաղաքային
իշխանությունները
որոշակի
միջոցներ են ձեռնարկել՝ վարձակալման շուկան
կարգավորելու նպատակով, ինչպիսիք ենմասնավորից բնակարանների գնումը համայնքի
կողմից և վարձակալության գների սառեցումը։
Օրինակ՝ Ֆրիդրիխզհայն-Քղոյցբերգ վարչական
շրջանի սենատը (ավագանին), ընդառաջ գնալով
բնակիչների պահանջին, կասեցրել է Դոյչե
Վոնեն անշարժ գույքի գործակալության կողմից
675 բնակարանների ձեռք բերման գործընթացը։
Բնակիչները կարծում էին, որ այդպիսի
մեծածախ գնումը բերելու է այդ բնակարանների
վարձակալության մենաշնորհի և վարձավճարի
թանկացման14։Բեռլինի քաղաքապետարանը դիմել էրվարչական դատարան՝ կասեցնելու անշարժ
գույքի
գործակալությունների
կողմից
բնակարանների մասսայական գնումը, բայցդատարանի կողմից 2018թ.-ին հայցը մերժվել էր։Դրա հետևանքով Բեռլինի ավագանին որոշեց
շրջանցել օրինական սահմանափակումները՝
օգտագործելով վարձակալներին և նրանց
իրավունքները՝ որպես միջնորդ օղակ։ Որոշվեց,որ վարձակալները կգնեն այն բնակարանները,որոնցում բնակվում են և կվաճառեն դրանք
քաղաքային
«Բեռլինի
բնակարանային
միությանը»։ 2019թ․-ի վերջին Բնակարանային
միությունն այդպիսի մեթոդով գնել էր արդեն
6000բնակարաններ
Շպանդաու
և
15Ղայնիքենդորֆ
վարչական
շրջաններում`փաստորեն
իրագործելով
Գերմանիայի
պատմության
մեջամենախոշոր
վերահամայնքայնացումը։
2019թվականին
Բեռլինի համայնքն ընդունեց օրենք՝ որովվարձակալության վճարները մոտակա հինգտարիների համար սառեցվում են 2019թ․ հուլիս
ամսվա վարձակալության գների մակարդակում,ինչպես նաև սահմանեց վարձակալության
մաքսիմալ թույլատրելի շեմ16:Այս փոփոխություններից շահում են Բեռլինի

մոտ 1.5 միլիոն բնակարաններ։ Համայնքի
գործողություններին զուգահեռ աճում է նաևհզոր քաղաքացիական շարժում․ բնակիչները
պահանջում են անցկացնել հանրաքվե՝ Դոյչե
Վոնեն և այլ խոշոր գործակալություններին
պատկանող շուրջ 240 000 բնակարանները
էքսպրոպրիացնելու հարցով։

5. (Վերա)համայնքայնացումը

վերականգնում է անորոշ աշխատանքը
Մասնավորեցումը,աութսորսինգը,պետություն-մասնավոր
գործընկերությունը,խնայողության քաղակականությունը հաճախ
արդարացվում են նրանով, որ մասնավոր ոլորտն
ավելի արդյունավետ է և որ պետական միջոցների
խնայողության կարիք կա։ Իրականում, սակայն,եթենույնիսկ
մասնավոր
օպերատորները
նվազեցնում են ծախսերը, դա տեղի է ունենում
հանրային ծառայությունների աշխատողների
հաշվին։
Կրճատելով
աշխատատեղերը,վատթարացնելով աշխատանքային պայմանները,անտեսելով
կոլեկտիվ
բանակցությունները`մասնավոր ընկերությունները դառնում են անորոշ
աշխատանքի հզոր շարժիչ ուժ։ Եվ սա ոչ միայն
աշխատողների,իրենցընտանիքների
ուհամայնքների խնդիրն է, այլ նաև նրանց, ովքեր
օգտվում են տվյալ ծառայություններից, քանի որտուժում
էվերջիններիս
որակնումատչելիությունը։Ի տարբերություն մասնավոր ոլորտի՝ շատ ենհամայնքային ծառայությունների դեպքերը, երբքաղաքային իշխանությունները կարողացել ենխնայել
միջոցներ`միևնույն
ժամանակ
բարելավելով աշխատանքային իրավունքները ուվարձատրությունը։ Սկսած 2011 թվականից
Լոնդոնի Իսլինգտոն շրջանի ավագանին հետ էվերցրել մաքրության, ճանապարհաշինության ևաղբահանության պայմանագրեր ընդհանուր
առմամբ £380 միլիոն արժողությամբ։ Դանշանանակում է մոտ 1200 ծառայողների համար
բարելավված աշխատանքային պայմաններ, իսկհամայնքի համար՝ մոտ £14 միլիոն խնայված
միջոցներ17։ Նորվեգիայի Կրագերյո քաղաքում
աղբահանության ծառայության հետ վերցնելը
հանգեցրեց սակագների 14 տոկոս նվազման, իսկաշխատողների
համարբարձրացավ
աշխատավարձն ու կենսաթոշակները։
Այսզեկույցում
առնվազն
158վերահամայնքայնացման և համայանքայնացմա նԱպագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 18դեպքերը նպատակ ունեն բարելավել կամ արդեն
իսկբարելավել
ենաշխատողների
աշխատանքային պայմանները։ Բարելավումները
ներառում
ենվարձատրությունը,աշխատավայրում
առողջությունն
ուանվտանգությունը, միավորման ազատությունը,կոլեկտիվ
բանակցությունը,խոսքիազատությունը
ևաշխատողների
մասնակցությունը
որոշումների
ընդունման
գործընթացում։ Այս դեպքերի քննությունը ցույց էտալիս, որ բարձր որակի զբաղվածության ևբարելավված աշխատանքային պայմանների
ապահովումը,աշխատողների
փորձին ուգիտելիքին հարգանքով վերաբերվելը մատչելի ուտնտեսապես
արդյունավետ
հանրային
ծառայություններ ունենալու համար անհրաժեշտ
պայմաններ
են։Պատահական
չէ,որաշխատողներն ու իրենց արհմիություններն ենառավել հաճախ լինում վերահամայնքայնացման
առաջնագծում։
Դեպքի քննություն N6. Սեուլ, Հարավային
Կորեա – քաղաքային տրանսպորտի
մաքրություն
Նախկին քաղաքապետ Պակ Վոն-սունի
ղեկավարման
օրոք
10միլիոնանոց
մայրաքաղաքում ընթացել են աշխատանքային
քաղաքականության
հսկայական
բարեփոխումներ։ 2013-ից 2017 թվականը
քաղաքը կարգավորել է 7296 հանրային
ծառայողների զբաղվածության կարգավիճակը,որոնցից 70 տոկոսը մաքրողներ են։ Նրանցից
շատերն այսօր աշխատում են երկու նորհամայնքային
ընկերություններում՝
ՍեուլՄետրո Ինվայրմենթ և Սեուլ Ուրբան Ռեյլ ԳրինԻնվայրմենթ։ Ընկերությունները զբաղվում ենհանրային
տրանսպորտի,մետրոյի
ևերկաթուղու
մաքրություն
ապահովելով։
Նախկինում աշխատողների գործատուներնէին մասնավոր կապալառու ընկերությունները,որոնքհրաժարվում
էինտրամադրել
աշխատողների սոցիալական ու բժշկական
երաշխիքներ, ինչպես նաև պատշաճ կերպով
վարձատրել։ Հանրային դառնալուց հետոնրանց աշխատավարձը աճել է 7.3 տոկոսով,իսկսոցիալական
երաշխիքները
ստանդարտացվել են։ Չնայած աշխատուժի
թանկացմանը,քաղաքի
բյուջետային
կատարողականն
այնուամենայնիվ
բարելավվեց, քանի որ կրճատվեցին հիմնարկի

ղեկավարման ծախսերն ու կապալառու
ընկերություններին
ծառայություններ
պատվիրելու ընթացքում վճարվող ԱԱՀ-ն18։

6. (Վերա)համայնքայնացումը կարող էբարելավել հանրային առողջությունն ունվազեցնել վնասները
Առողջապահության համակարգը գտնվում էմասնավորեցման
հսկայական
բեռի տակ,ինչպիսիք են աութսորսինգը և ամենաէժան
արժեքի մեթոդով անցկացվող տենդերները։
Շուկայի
ազատականացումից,որինհիմնավորապես նպաստել են ներդրումային ումիջազգային
առևտրային
պայմանագրերը,օգտվում
ենշահույթ
հետապնդող
ընկերությունները։
Բայց պարզ է, որ (վերա)համայնքայնացումըև ծառայությունների հետ վերցնելը դրական ենազդում
հանրային
առողջության
վրա,մանավանդ՝ առավելապես խոցելի ընտանիքների
համար։ Այս հետազոտման արդյունքներից որպես
օրինակ կարելի է բերել Ֆինլանդիայի Հելսինկի
քաղաքի հիվանդանոցային համալիրը, ինչպեսնաև Չիլիի քաղաքներում ստեղծված ավելի քան
40 մունիցիպալ դեղատները։ Այս օրինակներն իցույց են դնում, թե ինչպես են իշխանությունները
պարտավորություն
վերցնում
պաշտպանել
հանրային առողջությունը՝ ուղիղ ներդրումներ
կատարելով մատուցվող ծառայությունների մեջ։Մեր զեկույցում տեղ են գտել առնվազն 142դեպքեր, որոնք միտված են զարգացնելու կամարդեն զարգացրել են հանրային առողջությունը,բայցնաևհամաճարակաբանական
ևվերականգնողական ոլորտը։ Ռեաբիլիտացիոն
ոլորտի ծառայությունները, որոնք ընդգրկում ենառողջական
ևսոցիալական
քաղաքականությունների ու ծառայությունների
լայն շրջանակ, հաճախ անտեսվում են, չնայած
առողջապահության համակարգի կարևորագույն
մասն են կազմում։ Այսպիսի ծառայությունները
նվազեցնում են թմրանյութերից կախվածություն
ունեցող մարդկանց հանրային ստիգման ևֆիզիկական հետևանքները․ քրեականացվելու
փոխարեն նրանք հատուկ աջակցություն ևվերականգնողական
ծառայություններ
ենստանում։
Եվրոպայի, Կանադայի, Բրազիլիայի ուԱվստրալիայի 29 քաղաքներում ստեղծվել ենԱպագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 19թմրանյութերից կախվածություն ունեցող անձանց
համար հատուկ հսկվող սենյակներ, որտեղ նրանք
կարողենընդունել
իրենցանհրաժեշտ
թմրանյութերը մաքուր պայմաններում, բժիշկների
հսկողության տակ։ Նման նախաձեռնությունները,որտեղ անձինք ստանում են բժիշկների ևհոգեբանների
ծառայություններ,մեծապես
նպաստել են թմրանյութերից վերականգնմանն ունվազեցրել
ենհասարակությունից
նրանցմեկուսացման և օտարման մակարդակը։
Դեպքի քննություն N7. Ռեկոլետա
(Սանտյագո քաղաքի վարչական շրջան), Չիլի –մատչելի դեղեր
Երկրում, որը հայտնի է իր խորըարմատներ
ունեցող
նեոլիբերալիզմով,Ռեկոլետա համայնքը, կարելի է ասել, շարժվում
էընդհանուր
թրենդին
հանդիպակած։
Սանտյագոյի
հյուսիսում
գտնվող
այսվարչական շրջանում բնակչության 14 տոկոսն
ապրում է աղքատության մեջ․ դա երկու անգամ
ավելին է, քան ազգային վիճակագրական միջին
ցուցանիշը։ Քաղաքապետ Դանիել Խադուեն,որը հաղթել էր 2014թ․ ընտրություններում,մեկնարկեց առողջապահական համակարգերի
համայնքային տնօրինման վերականգնումը ևմշակեց կրթության ու բնակարանային ոլորտինոր համայնքային ծրագրեր։
Չիլիում շատերը դեռ իրենց դեղորայքների
օգտագործման համար կախված են մասնա վորդեղատներից։ Երկրի դեղատների 90 տոկոսը
կառավարող երեք մոնոպոլ ընկերությունների
կողմից որոշվող և պետության կողմից
չկարգավորվող գները նրանց խոցելի ենդարձնում։ Բնակչությանը մատչելի դեղորայքով
ապահովելու
նպատակով
Ռեկոլետայի
իշխանությունները 2015թ. ստեղծեցին երկրի
առաջին
«հանրային
դեղատունը»։Վերականգնելով
պետության՝
որպեսապրանքների մատակարարողի դերը, այսմոդելը նաև ակտիվացրեց սոցիալական
համերաշխությունը, քանի որ սուբսիդիաների
միջոցով ապահովվեց ցածր եկամուտներ
ունեցող անձանց համար դեղորայքների
մատչելիությունը։ Ստեղծվելուց հինգ տարիհետոայսմոդելն
ապացուցել
էիրարդյունավետությունը։
Քաղաքի
կողմից
արված հետազոտությունը ցույց է տվել, որքաղաքացիների համար զգալիորեն նվազել էդեղորայքի ծախսը․ որոշ մարդկանց մոտդեղորայքի համար ամսական ծախսը նույնիսկ
կրճատվել է 70 տոկոսով19։Դեպքի քննություն N8. Սան Պաուլո,Բրազիլիա – ռեաբիլիտացիոն ծառայություն
Վերջին 20 տարվա ընթացքում Սան Պաոլոյի
Լուզ վարչական շրջանը հայտնի էր կացարան
չունեցող և կոկաինի կախվածություն ունեցող
անձանց բարձր քանակով։ 90-ակաների և 2000ականների ընթացքում այս խնդրին բազմիցս
փորձել են լուծում տալ՝ ուժեղացնելով քրեական
պատիժը
ևգործող
անվտանգության
միջոցառումները։ Սակայն 2014թ․ հունվարին
քաղաքապետ Ֆերնանդո Հադդադը որոշեց
փորձարկել
նորմոտեցում․բանակցել
համայնքային հեղինակությունների ու ՀԿ-ներիհետ՝ 147 վրաններն ապամոնտաժելու և կոկաին
օգտագործողների հետ աշխատելու համար։Նոր նախաձեռնությունները «Բաց թևեր»համայնքային ծրագրի մաս են կազմում ուներառում են թմրանյութի կախվածություն
ունեցող անձանց կացարանի ու օրական սննդի
տրամադրում,աշխատանքի
տեղավորում
քաղաքապետարանի հիմնարկներում, մուտք
դեպի առողջապահական ծառայություններ՝
առանց նրանց թմրանյութի օգտագործումից
հրաժարվել ստիպելուց։ Նախաձեռնության
մեկնարկից հետո ծրագրին դիմած անձանց 73
տոկոսը դադարեց կոկաին օգտագործել՝
այդպիսով խնայելով քաղաքի R$68 (€11.8)
միլիոնի չափով միջոցներ20։

7. (Վերա)համայնքայնացումը
ստեղծում է ժողովրդավար հանրային
տնօրինում
Հանրային սեփականությունը միշտ չէժողովրդավար կամ արդյունավետ։ Պետական
ոլորտը
նույնպես
կարողէճահճանալ
բյուրոկրատիայից ու անարդյունավետությունից,կամ ծառայել որոշակի շահերի, կոռուպցիայի ևավտորիտար ղեկավարների։ Այնուամենայնիվ,այս ամենից զերծ չէ նաև մասնավոր ոլորտը։
Հզորուբարձրորակ
հանրային
ծառայություններ
կառուցելու
համարանհրաժեշտ է այնպիսի հանրային կառավարում,Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 20որի ժամանակ քաղաքացիները կկարողանան
ուղղակի և անուղղակի կերպով մասնակցել
ժողովրդավար որոշումների կայացմանը։ Դրահամար տարբեր ձևեր գոյություն ունեն։
(Վերա)համայնքայնացմամբ բերված փոփոխություններն
իրենց
մեջ
ներառում
ենհաշվետվողականություն, թափանցիկություն ևբացինֆորմացիայի
հրապարակմամբ
համայնքային
հիմնարկների
մասնակցային
կառավարման գոյացում։ Համայնքի կողմից հետվերցրած կամ համայնքի կողմից ստեղծված
հիմնարկը կարող է ժողովրդավարացնել իրկառավարումը՝
ապահովելով,ործառայությունից
օգտվողների
ներկայացուցիչները կառավարման խորհրդիմաս կազմեն, ինչպես, օրինակ, Գրենոբլի ևՓարիզի
ջրամատակարարման
ծառայություններում։
ԻսկԴանիայում
օրենսդրությունը պահանջում է, որ հանրային
հիմնարկների կառավարման խորհրդի մեկերրորդը բաղկացած լինի աշխատողների
ներկայացուցիչներից։
Հանրային հիմնարկներում աշխատողների
ուդրանցծառայությունից
օգտվողների
ներկայացուցիչների ընդգրկումը որոշումների
ընդունող
մարմիններում
կառավարման
բարելավման ու հանրային սեփականությունն
ավելի իմաստալից դարձնելու ամենակարևոր
ուղիներից մեկ է։ Ներկայացուցչականությունը
լայն ու արդյունավետ հնարավորություններ էտալիս օգտվողներին, ինչպիսիք են վերջիններիս
կողմից ժողովների ու վերահսկման մարմինների
ստեղծումը։ Փարիզում, Իսպանիայի Բարսելոնա
ևՏեռասա
քաղաքներում
համայնքային
հիմնարկներն իրենց ղեկավար մարմիններում
ներառում են աշխատողների ու քաղաքացիների
ներկայացուցիչների։ Տեռասայում «Տեռասայի
ջրային
վերահսկողություն»անկախկազմակերպությունը ստեղծվել է քաղաքի
ջրամատակարարման
հետկապված
քաղաքականության մշակմանը քաղաքացիների
մասնակցությունն ապահովելու համար։Այս հետազոտման մեջ առնվազն 149
դեպքում գրանցել ենք վերահամայնքայնացման
հետևանքով
կառավարման
ժողովրդավարության
բարելավման
մասինկոնկրետ մատնանշումներ։ Մեքսիկայի Ռամոս
Արիզպե
քաղաքը
2014թ․
վերջտվեցջրամատակարարման պետություն-մասնավոր
գործընկերությունն ու (վերա)համայնքայնացրեց
ոլորտը։ Քաղաքապետը հայտարարեց, որ

COMPARA նոր ստեղծված համայնքային
հիմնարկը բացելու է իր կառավարման
համակարգը,որպեսզի
վերափոխի
իրքաղաքացիների և ծառայություն մատուցողների
միջև շփումը։ Հիմնարկի հիմնական ղեկավար
մարմիններից մեկը՝ տեխնիկական խորհուրդը
կազմված էր քաղաքապետից, պետական
ջրամատակա-րարման
համակարգի
երկուներկայացուցիչներից, COMPARA-ի ղեկավարից,հետազոտական կենտրոնի փորձագետներից ևջրի սպառողների միության ակտիվիստներից21:Ռամոս Արիզպե և Տեռասա քաղաքների
օրինակները ցույց են տալիս, որ համայնքային
հիմնարկի ժողովրդավարության աստիճանը
կախված է սոցիալական պայքարից, այսինքն, թեորքանով են քաղաքացիները կազմակերպվում ևպահանջում, որ հանրային ծառայությունն
ունենա
ժողովրդական
տնօրինում
ևմասնակցային կառավարման պրոցես։
Հանրային կառավարումը կարող է լինել
տեղի քաղաքացիների ու աշխատողների
կոոպերատիվների հետ համագործակցության
տեսքով,կամհանրային
հիմնարկի
ուհասարակական
միավորման
համատեղ
ղեկավարման միջոցով։ Գերմանիայի Վոլֆհագեն
քաղաքում այն նախաձեռնությունը, որն օգնեց
ֆինանսավորել
հողմային
տուրբինների
տեղադրումը, նաև մեկ-չորրորդով տնօրինում էէլեկտրականության պետական ընկերությունը ևդրա կառավարման խորհրդում ունի երկու
ներկայացուցիչ22։Տեղական
էլեկտրական
ցանցերի
(վերա)համայնքայնացումից
առաջացած այսպիսի համատեղ տնօրինումը
հանգեցրել է էլեկտրականության սակագների
նվազման,օգնելէաշխատատեղերի
ավելացմանը և նույնիսկ թույլ է տվել կառուցել
մանկապարտեզ։
Հետաքրքիր
է,որհասարակական
նախաձեռնությունների
հետգործընկերություններն ու համագործակցություններն օգնումեն վերափոխել հանրային ինստիտուտների
մշակույթը և խորացնում են ժողովրդավարական
սովորույթները։ Դրանք վերակառուցում ենկառավարության, տնտեսության ու մարդկանց
միջև շփումն այնպես, որ սոցիալական ևբնապահպանական նպատակներն առաջնային
դառնան։
Շատենօրինակները,երբիշխանություններն
աշխատում
ենհասարակական կազմակերպությունների ուքաղաքացիական նախաձեռնությունների հետ։Դանիայի քաղաքներն աջակցում են WirelessԱպագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 21

Leiden միավորմանը Leiden քաղաքում անվճար
WiFi տրամադրելու գործում։ Իսպանիայի
առաջադեմ քաղաքները խոշոր մասնավոր
ընկերությունների փոխարեն ընտրում են Som
Energia,
GoiEner,
EnergÉticaանկախէներգամատակարար կոոպերատիվներին։
Դեպքի քննություն N9. Տեռասա, Իսպանիա –Ջրամատակարարում
Տեռասայում՝ Կատոլանիայի երրորդ խոշոր
քաղաքում, Taula de l’Aigua de Terrassaքաղաքացիական պլատֆորմը դեռ 2014-իցջրամատակարարումը
դեպիհանրային
կառավարում վերադարձնելու արշավ է սկսել։
2015-ին նրանց ձևավորած «Հանրային ջրիսոցիալական
Համաձայնագիրը»,որիօրակարգն էր ունենալ հանրային, միասնական
ևմասնակցային
կառավարմամբ
ջրամատակարարման
համակարգ,աջակցություն
ստացավ
քաղաքային
ընտրություններում մասնակցող թեկնածուների
կողմից։ Հաջորդ տարի քաղաքի նորընտիր
ավագանին
ջրիկառավարումը
վերադարձնելուն միտված քայլ կատարեց և
2018թ․ ստեղծվեց Taigua պետական հիմնարկը։
Շուտով արդեն Տեռասայի Քաղաքացիական
խորհուրդը, որը մարմին է, ում որոշումները
հաշվի են առնվում քաղաքի կառավարման
ընթացքում, հիմնադրեց «Տեռասայի ջրային
վերահսկողությունը» (Observatorio del Agua de
Terrassa, OAT)։
Վերահսկիչ այս մարմինը գործում էքաղաքային իշխանությունից անկախ։ Այնառաջնորդվում է «Հանրային ջրի սոցիալական
Համաձայնագրով»ևունիհանրային
ջրամատակարարման ոլորտում որոշումների
ընդունման մանդատ։ OAT-ը, նպատակ
ունենալով
խթանել
քաղաքացիների
մասնակցությունն
ուռազմավարական
որոշումների կայացումը, իր մեջ ներառում էյուրաքանչյուր
քաղաքական
խմբից,
քաղաքային իշխանությունից, տեխնիկական
անձնակազմից, բիզնեսներից, հասարակական
միավորումներից
ևտեղական
համալսարանական
հետազոտողներից
մեկական ներկայացուցիչ։ Եվ քանի որ այսմոդելում հաջողվել է ստանալ սպառողների
մասնակցությամբ կոլեկտիվ կառավարվող ևարտադրվող ջրային ծառայություններ, այնօրինակ է ծառայել նաև Կատալոնիայի և ողջԻսպանիայի այլ բազմաթիվ
բնակավայրերի համար23:քաղաքային

Դեպքի քննություն N10. Պլիմուտ, Միացյալ
Թագավորություն – Էներգետիկ բարեփոխում

2013-ին
Պլիմուտ
քաղաքն
իրքաղաքացիների հետ մեկտեղ հիմնադրեց
«Պլիմուտի էներգետիկ համայնքը» (PEC): Այնանդամակցային
կառույց
էր,որտեղանդամավճարներից հավաքված ռեսուրսներն
օգտագործում էին համայնքի նպատակների
իրագործման
համար։
Քաղաքային
իշխանությունը կառույցին տրամադրում էրդրամաշնորհներ, վարկեր և փորձագետներ,որպեսզի ապահովի «արդար, մատչելի և ցածրածխածնային էներգետիկ համակարգ, որիսրտում կլինի տեղի բնակչությունը»։ 2014-ին
PEC-ը մշակեց իր սեփական կանաչ էներգիայի
հիմնարկը՝
PEC
Renewables-ը,որըֆինանսավորում, տեղադրում և սպասարկումէր վերականգնվող էներգիայով աշխատող
համակարգեր։ Արդեն 2019-ին PEC-ն օգնել էրավելի քան 20 000 տնային տնտեսությունների
կատարել £1 հոսանքի ծախսի խնայողություն,իսկ ինքը կարողացավ փակել £26,000 չափով
սեփական պարտքը։ PEC-ին նաև հաջողվեց
կառուցել
արևային
պանելների
դաշտաղտոտված
հողատարածքի
վրա,որըդպրոցների ու պետհիմնարկների կտուրներիվրա տեղադրված արևային պանելների հետհամատեղ մաքուր էներգիա է մատակարարում
մոտ
2000 տնային տնտեսություններին։
Պանելներից
երկարաժամկետ
ստացվող
հասույթը նախատեսվում է ներդնել Պլիմուտում
ածխածնային արտանետումների նվազեցմանև էներգետիկ աղքատության հաղթահարման
մեջ24։
Քանիորքաղաքապետարանը
շարունակում է աշխատել PEC-ի հետհամատեղ,այսպիսի
պետականքաղաքացիական
գործընկերությունը
ժողովրդավարական շարժիչ ուժ է դառնում
քաղաքի տեղական էներգետիկ անցման
համար24։Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 22

8. Վերահամայնքայնացումը պետք էհամագործակցի աշխատողների հետ ուսովորի նրանցից
Արհմիությունների և քաղհասարակության
կազմակերպությունների
միավորումները
բազմաթիվ հաջողված արշավներ են մղելմասնավորեցման դեմ։ Նիգերիայի մայրաքաղաք
Լագոսում արհմիությունների, համայքների ու
ՀԿ-ների միավորումը մշակել է քաղաքացիական
ռազմավարություն՝
ուղղված
պետական
ջրամատակարարման
հիմնարկի
բարեփոխումներին, որպեսզի այն այլընտրանք
հանդիսանա մասնավորեցմանը։ Հանրային
ծառայությունների միջազգային արհմիությունը(PSI - Public Services International) աշխատանքէ տարել իրեն անդամակցող արհմիությունների
հետ,հանրային
ծառայությունների
վերահամայնքայնացմանը
պատրաստվելու
համար անհրաժեշտ գիտելիքները ստանալու
համար25։Հանրային
ծառայությունների
վերահամայնքայնացումը
միանշանակ
ազդեցություն է թողնում աշխատողների վրա,քանիորվերջիններս
ենմատուցում
ծառայություններն
ուսպասարկում
այդծառայությունների
ենթակառուցվածքները։
Աշխատանքային
տեսակետից
ամենվերահամայնքայնացման դեպք յուրահատուկ է`պայմանավորված լինելով աշխատանքային
պայմանների ու իրավունքների հետ կապված
տեղական
ուպետական
օրենսդրական
առանձնահատկություններով։
Կարևոր
նախապայմաններից
էվաղփուլում
հաղորդակցվել
ծառայությունների
աշխատողների հետ և աջակցել նրանց՝
համայնքայնացման ողջ պրոցեսի ընթացքում։
Սաներառում
էհանրապետական
արհմիությունների
ևնրանցտեղային
մասնաճյուղերի միջև պատշաճ հաղորդակցում
ևհամագործակցություն,ինչպես
նաևտեղական
իշխանությունների
հետբանակցություններ՝
բոլորաշխատողների
համարմասնավոր-պետական արդարացի
անցումն ապահովելու նպատակով։
Նորվեգիայում ՌենոՆորդեն ընկերության
սնանկացումից հետո, որը խաթարեց 137
համայնքներում
աղբահանության
26ծառայությունները ,համայնքային
աշխատողների արհմիությունը գործարկեց մի
շարք
հաջող
ռազմավարություններ։

Արհմիության
ազգային
գրասենյակը,համագործակցելով տարածքային ու քաղաքային
արհմիությունների
հետ,համոզեց
տեղիհամայնքերի ավագանիներին դեմ քվեարկել նորհայտարարվող
աղբահանության
ծառայությունների
մրցույթին՝
այսպիսով
հաջողությամբ
հետվերցնելով
աղբահանությունը։
Նորվեգիայի
հանրային
ծառայությունների արհմիությունը, Fagforbundetըօգտագործեց
այսխոցելի
ժամանակահատվածը՝ կարողանալով մեծացնել
իրանդամակցությունը
ներառական
կազմակերպական ռազմավարությամբ։ Նրանք
մինչև վերահամայնքայնացումը կազմակերպեցին
մասնավոր
ընկերության
աշխատողներին,որոնցից շատերը ժամանակավոր պայմանագրով
աշխատող միգրանտներ էին։ Արհմիությունը
հաջողությամբ կարողացավ միասնականություն
ձևավորել արհմիության անդամ չհանդիսացող
աշխատողների հետ, իսկ համայնքայնացումից
հետո դա թույլ տվեց ունենալ անժամկետ
պայմանագրեր ու բարելավված աշխատանքային
պայմաններ
համայնքային
աշխատողների
համար։
Նորվեգիայի քաղաքների կեսից ավելին ունիտեղական եռակողմ համագործակցության փորձ։
Քաղաքական
գործիչները,վարչական
ղեկավարներն ու արհմիությունները միասին
կառուցողական
աշխատանք են տանում
քաղաքային խնդիրների լավագույն լուծումները
համատեղ գտնելու համար։ Աշխատողների ևայլոց ձայները քաղաքային իշխանությանը լսելի
դարձնելու
համարստեղծվում
ենքաղաքացիական ֆորումներ, որոնք պետք էհամակարգորեն
համագործակցեն
քաղաքի
որոշում ընդունողների հետ։ Fagforbundet-իհամոզմամբ՝
վերահամայնքայնացումն
ուեռակողմ համագործակցությունը աշխատողների
համար օգտակար գործիքներ են և օգնում ենհետագայում պայքարել հանրային ու պետական
ոլորտներում աութսորսինգի ու մասնավորեցման
դեմ27։

9. Հանրային սեփականության
վերակառուցումը էկոֆեմինիստ
հանրային ծառայությունների համար
Էկոֆեմինիստ հանրային ծառայությունների
կենտրոնում ոչ թե եկամտի, այլ մարդկանց ումոլորակի
մասինհոգալն
է։Հանրային
ծառայությունների
էկոֆեմինիստական

Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 23մոտեցմամբ վերաբերվելը մեզ ստիպում էգիտակցել, որ մենք, որպես մարդ, խորապես
կախված ենք իրարից, ինչպես նաև այնբիոհամակարգից, որտեղ մենք ապրում ենք։Հետևաբար, այսպիսի մոտեցումը օգնում էվերափոխել
հանրային
ծառայությունների
տնօրինումն ու կառուցվածքը։
Մասնավորեցման, պետություն-մասնավոր
գործընկերության և աութսորսինգի հիմքում
ընկած է կարճաժամկետ ֆինանսական շահը։
Ծառայությունների այսպիսի մոդելն ունի արդենիսկ եղած անարդարությունը խորացնելու ևէկոհամակարգերը ոչնչացնելու հատկություն։
Դրանք նաև հանրային ծառայություններից
առավելապես կախված խոցելի խմբերին վնասհասցնել հատկություն ունեն, իսկ այդ խմբերում
անհամեմատ մեծ մասը կանայք են կազմում։Երբ կոշտ խնայողության և մասնավորեցմա նքաղաքականության արդյունքում կրճատվում էծառայության ֆինանսավորումը, առաջին հերթին
ծերերի և երեխաների խնամքն է դառնում ոչմատչելի։ Խնամքի աշխատանքը արդյունքում
բաժին է հասնում կանանց, ինչը ներկայիս
գենդերացված և ռասայական տնտեսական
մոդելից
բխողաշխատանքի
բաժանման
հետևանք է։ Խնամքի և տնային աշխատանքիմեծ մասը ոչ միայն կանանց է բաժին հասնում,ընդ որում այն միշտ չէ պատշաճ կամընդհանրապես վճարվում, բայց և հիմնականում
այդպիսի ծառայությունները աութսորսինգով
պատվիրակվում են գունավոր ռասայի կանանց։
Բացի այդ, խնամքի, մաքրության և կրթության
ոլորտները մասնավորեցնելիս այս ոլորտներում
կանանց բարձր քանակն է իր վրա կրում բեռի մեծմասը։Այդպիսով,մասնավորեցումը
թիրախավորում է արդեն իսկ ամենախոցելի
խմբերին, մանավանդ նրանց, ովքեր առերեսվումեն աշխատանքային շուկայում խտրականության։
Արդյունքում՝ մուգ և գունավոր ռասայի կանայք,ազգային փոքրամասնություն կազմող կանայք,միգրանտ կանայք և ԼԳԲՏ+ խմբերը, այլ խոցելի
խմբերի
հետմեկտեղ
վճարում
ենմասնավորեցման
ամենաբարձր
գինը։Փաստորեն, գենդերային արդարությունն ումասնավորեցումն իրար խորապես հակադրվող
երևույթներ են։ Ու չնայած ապամասնավորեցումնու հանրային ծառայությունների վերակառուցումը
բարելավում
էծառայությունների
մատչելիությունը`հանրային կառավարումը,ցավոք, դեռ գենդերային արդարության երաշխիք
չէ։Չնայած
կանանց
հավասար
ներկայացուցչությունը հիմնարկների ղեկավար
մարմիններում անհրաժեշտություն է, այն չիկարողերաշխավորել,որհանրային
ծառայությունները կկարողանան լուծել աղքատ
կանանց
կարիքները
ևպատշաճ
բնապահպանական գործունեություն ծավալել։
Էկոֆեմինիստական մոտեցումը թույլ կտախորացնել ժողովրդավարական մակարդակն
այնպես, որ ծառայությունները կազմակերպվեն
ներքևից վերև ու հավասարապես ծառայեն թե՛մարդկային, և թե՛ ոչ մարդկային (բնության)կյանքին։ Վերջին հաշվով մենք պետք էֆեմինիզացնենք
քաղաքական
բոլորգործընթացները28: Սա նշանակելու է, որքաղաքական
գործիչներն
ուհանրային
կառավարման օղակները պետք է ոչ միայն լսենքաղաքացիներին, բայց նաև պաշտոնապես
ընդգրկեն նրանց քաղաքականության մշակմանու որոշումների ընդունման գործընթացներում։
Անհրաժեշտ են լինելու նոր մեխանիզմներ, որոնց
օգնությամբ խոցելի ու մարգինալացված խմբերը
հնարավորություն կստանան երաշխավորվելու,որհանրային
ծառայությունները
բացիսակավաթիվ էլիտայից կբարելավեն նաև բոլորի
ամենօրյա կյանքը։ Որովհետև, ինչպես ցույց տվեցCOVID-19ճգնաժամը,հասարակությունն
այնքանով է անվտանգ, առողջ և դիմացկուն,որքանով այդ հասարակության ամենաճնշված
խմբերը29:Ֆիլիպիններում որոշ քաղաքներ կանանց
համարնախատեսված
ծառայությունների
առաջամարտիկն են։ Կալուկան քաղաքում տեղիկանանց կողմից ստեղծված «Բագոնգ Սիլանգ
Կոոպերատիվը»զբաղվում
էաղքատթաղամասերի բնակիչներին շշալցված ջրիմատակարարմամբ։ Ստացված եկամուտները
հետենվերադարձվում
կոոպերատիվի
անդամներին և ներդրվում են այնպիսի հանրային
ծառայությունների մեջ, ինչպիսին են երեխաների
խնամքը։ 2019-ին Բագոնգ Սիլանգը ծառայությունէ մատուցել 742 տնային տնտեսությունների։ Մեկայլ օրինակում Ֆիլիպինների Բինալոնան քաղաքը
2015թ․-ից սկսած ֆինանսական աջակցություն էրտրամադրում կանանց, երեխաներին, միայնակ
ծնողներին ու տարեցներին, ինչպես նաև օգնումէր հոգալ իրենց առաջնային առողջապահական ևերեխաների խնամքի ծախսերը30։Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 24

10. (Վերա)համայնքայնացումը կարողէ ամրապնդել համայնքային
բարեկեցությունն ու տեղական
տնտեսությունը
Աղբահանության, սննդի, մաքրության ուհեռահաղորդակցության ծառայությունների հետվերցնելը և համայնքին պատկանող այդպիսի
ծառայությունների ստեղծելը կարող է վերափոխելողջ համայնքը։ Երբ հանրային ու կոմունալ
ծառայություն
մատուցող
ընկերությունը
կառավարվում
էժողովրդավար
կերպով,մեծանում է հավանականությունը, որ ստացված
հասույթը նորից ներդրվելու է համայնքի մեջ ևտեղայնացնելու է տնտեսությունը։ ԱՄՆ-ումտեղակայված
«Դիմոքրըսի
Քըլաբորեյթիվ»կազմակերպությունը գործածության մեջ է դրել«համայնքային
հարստության
կերտում»(community wealth building) եզրույթը, որըենթադրում է, որ քաղաքային ու պետական
հաստատությունների
կողմից
կատարվող
պետգնումները,զբաղվածությունը
ևներդրումային որոշումները պետք է միտված
լինենարդարացի
ևբնապահպանական
տնտեսության զարգացմանը։
Պետական հաստատությունները, ինչպիսիքեն քաղաքապետարանները, հիվանդանոցները,համալսարանները,պետական
հեռահաղորդակցության ու աղբահանության
հիմնարկները, մեծ տեղային նշանակություն ևմարդկանց
կյանքի
որակըբարելավելու
կարողություն ունեն։ Օրինակ՝ քաղաքային
իշխանությունները
պետական
գնումները
կատարում են աշխատողների կոոպերատիվներիհետ համատեղ, որպեսզի մաքուր պահեն իրենց
քաղաքը (Չիլիի Վալպարաիսո քաղաքը)։ Նրանք
նաևհամագործակցում
ենտեղական
ֆերմերների հետ, որպեսզի պաշտպանեն
տեղական հանքային ջուրը և ռեստորաններին
մատակարարեն տեղի օրգանական գյուղմթերքը
(Ֆրանսիայի Ռեննե քաղաք)։ Տնտեսության
տեղայնացումը երբեմն հանգեցնում է նաևհանրային
ծառայությունները
շուկայական
հարաբերություններից
դուրսհանելուն
ևսպառողի համար սակագները նվազեցնելուն։
Օրինակ, Միացյալ Թագավորության Այլինգտոն
քաղաքը 2011թ․-ին հետ բերեց մոտ 35 հազար
պետական կացարաններ (council house)։ Վեցտարի անց քաղաքը ստեղծեց Angelic Energy նորհանրային էներգետիկ ընկերությունը։ Նշված
որոշումները
թույլտվեցին
համայնքին
մատակարարել կացարաններ, էլեկտրաէներգիաև բնական գազ շատ ավելի արդար գներով,մասնավորապես՝ ցածր եկամուտ ունեցող
տնային տնտեսությունների համար։Այս աշխատության մեջ բերվում են 297(վերա)համայնքայնացման դեպքերի օրինակներ,որոնք ներդրում ունեն, կամ պատրաստվում եններդրում ունենալ համայնքային հարստության
կերտման և դիմացկուն տեղական տնտեսության
կայունության մեջ։ Դեպքերից որոշներն իրենցից
ներկայացնում են տեղի օգտակար հանածոների
ավելիպատասխանատու
օգտագործում,մյուսները տեղի բնակչության համար ստեղծում
ենիմաստալից աշխատատեղեր և նորկենսակայուն տնտեսական գործունեություններ։
Տեղական բնապահպանական գիտելիքի ուփորձի պահպանումն ու զարգացումը հիմնարարդեր ունի ապագային միտված հանրային
ծառայությունների ստեղծման գործընթացում։
Դեպքի քննություն N11. ԱՄՆ քաղաքներ –Հեռահաղորդակցություն
Վերջին մի քանի տարվա ընթացքում
Ամերիկայի Միացյալ նահանգներում ընդհանուր
առմամբ
141նոր
համայնքային
հեռահաղորդակցության ծառայություններ ենստեղծվել
տեղական
ինքնակառավարման
մարմիններ կողմից։ Քաղաքները, նպատակ
ունենալով բարելավել կապի մատչելիություն ուժողովրդավար կառավարումը, հանդես են գալիս
աշխատատեղերի ստեղծման և տնտեսական
ակտիվության բարձրացման (օրինակ՝ Թենեսի
նահանգի Թալլահոմա, Չատանուգա և Թոմա սվիլքաղաքներում), կյանքի որակի բարելավման
(Հյուսիսային Կարոլինայի Ուիլսոնում
ևՄասաչուսեթսի
Մաունթ
Վաշինգտոնում);առողջապահության
ուկրթության
մատչելիության ծրագրերով (օրինակ՝ ECFIberշահույթ չհետապնդող ինտերնետ պրովայդերը
Վերմոնտում)։
Ջորջիա նահանգի Թոմասվիլ քաղաքում «Community Network Services (CNS)» հանրային
ինտերնետ ծառայություն մատուցող հիմնարկն
օգնում է փոքր բիզնեսների գործունեությանը ևաշխուժացնում է քաղաքի կենտրոնը։ Մինեսոտա
նահանգի
ՍքոթՔաունթի
քաղաքի
իշխանությունները
ստեղծեցին
հանրային
կաբելային
ինտերնետ՝ սկզբում նպատակ
ունենալով
միացնել
քաղաքի
հաստատությունները, ինչպիսիք են դպրոցները ևայլ քաղաքային հիմնարկները։ Այդ ցանցը ոչԱպագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 25միայն 1000 նոր աշխատատեղ ստեղծեց, այլևզգալիորեն
լավացրեց
կրթական
հաստատություններում
ինտերնետ
հասանելիությունը։ Հանրային կառավարումն
օգնեց հսկայական խնայողություններ անել տեղիդպրոցի համար, որտեղ ինտերնետի արժեքը 1մեգաբիթ/վ արագության համար $58-ից նվազեց
մինչև $7: Թենեսի նահանգի Մորրիսթաուն
քաղաքում նոր ստեղծված հանրային FiberNET-ըմատուցում է բարձրորակ և մատչելի ինտերնետ
ընտանիքներին, փոքր ձեռնարկություններին ևքաղաքային
հաստատություններին։
Ավելին,կաբելային ծառայությունը խնայել է զգալի
միջոցներ, ստեղծել է աշխատատեղեր և նույնիսկ
քաղաքի մոտակա բիզնեսներին ստիպել էտեղափոխվել Մորրիսթաուն՝ ավելի արագինտերնետ ունենալու պատրվակով31։Դեպքի քննություն N12. Կահիրեի Զաբալին
թաղամաս, Եգիպտոս – աղբահանության
ծառայություն
Զաբալին թաղամասը, որում բնակվում էշուրջ
70․000բնակիչ,ավանդականորեն
տեսակավորում էր Կահիրեի հիմնականում
օրգանական
թափոնների
երկու երրորդը՝
օրական մոտ
15․000 տոննա։ Դռնեդուռ
հավաքվող ու մշակվող աղբի համակարգը թույլ էրտալիս հասցնել վերամշակումը 85%-ի ևմեծամասամբ հիմնված էր խոզերի վրա, որոնց
կերակրվում էր օրգանական աղբը։
Կահիրեի աղբահանության համակարգը
մասնավորեցվեց 2000 թվականին և մասնավոր
ընկերությունները,որոնքվերցրեցին
աղբահանությունը, հասան ընդամենը 25%վերամշակման մակարդակի։ Նրանց նույնիսկ չէրհաջողվում հավաքել աղբը քաղաքի որոշթաղամասերում, փոխարենը՝ հարկադրում էինքաղաքացիներին
ինքնուրույն
բերել
աղբը
հավաքագրման կենտրոններ, և դեռ ամսավճարէին պահանջում այդպիսի ծառայության համար։Իսկ Զաբալին թաղամասի աշխատողները, որոնք
ընդունվել
էինաշխատանքի
մասնավոր
ընկերությունների մոտ, այժմ ստանում էին 75%ով ավելի քիչ, քան նախկինում։ Քաղաքացիների
համար աղբահանության վարձը ընդգրկվում էրէլեկտրականության
վարձի
հաշվի
մեջ՝
գումարվելով վերջինիս։
Էլեկտրականության վարձի մեջ ընդգրկելու

փաստի
առթիվ
քաղաքացիներից
կողմից
հարյուրավոր
դատական
հայցերից
հետոԿահիրեի իշխանությունները 2017թ․ որոշեցին
վերահամայնքայնացնել համակարգը և կրկին
վերադառնալ
Զաբալին
թաղամասի
հետհամագործակցությանը։ Զաբալին համայնքի
կողմից
գործարկվող
աղբահանության
համակարգը ցույց է տալիս, որ վերամշակող
տեղական տնտեսության կերտումը հնարավոր էնույնիսկ Կահիրեի պես 18 միլիոն բնակչություն
ունեցող մեգապոլիսներում32։

11. (Վերա)համայնքայնացումը
բնապահպանական ճգնաժամը
հաղթահարելու ռազմավարություն էԲնապահպանական ճգնաժամը չափազանց
բարդ է լինելու հաղթահարել, քանի դեռմասնավոր օպերատորներն օգտագործում ենէներգետիկ
ծառայություններն
ուենթակառուցվածքներն իրենց շահույթի համար։
Շահույթի բազմապատկման մոլուցքն
ուներդրումներից շահավետության սպասելիքներն
այդքան էլ համատեղելի չեն էներգառեսուրսների
օգտագործման կրճատման և բնապահպանական
խնդիրների մասին մտորումների հետ։ Մյուս
կողմից՝ անցումը դեպի ցածր ածխածնային
արտանետումներով տնտեսություն պահանջում էայլևս հետ կանգնել բնական ռեսուրսների ուհանածոների անընդհատ աճող շահագործման
գաղափարից,
քանի
որ
այն
աղետալի
հետևանքներ է թողնում բնության ու կլիմայի
վրա։Համայնքային
իշխանություններն
ուտեղական ինքնակառավարման մարմինները
մասնավոր
միջազգային
ընկերություններից
սովորաբար
ավելիբարենպաստ
հնարավորություններ ունեն երկարաժամկետ
բնապահպանական
խնդիրներին
նախապատվություն տալու՝ կարճաժամկետ
ֆինանսական ներդրումների փոխարեն։
Չնայած գլոբալ էներգետիկ անցման համար
կարևոր
էմիջազգային
ուպետական
մակարդակներով համագործակցությունը, շատհամայնքներ,քաղաքային
բնակիչներ
ուքաղաքներ արդեն իսկ միջոցներ են ձեռնարկում
բնապահպանական ճգնաժամին հակազդելու
համար,
օրինակ՝
ջերմամեկուսացնում
ենԱպագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 26բնակարանները, տեղադրում են կանաչ էներգիա
արտադրող համակարգեր, տեղայնացնում ենսննդի ու գյուղատնտեսական համակարգերը,արդիականացում են եղանակային պայմաններին
հակազդելու համակարգերը։Մեր հետազոտության մեջ մենք տեսանք, որառնվազն 119 դեպքում վերահամայնքայնացման
հիմնական
պատճառը
վերականգնվող
էներգիային անցնելն ու CO2 արտանետումների
նվազեցնելն էր՝ բնապահպանական ճգնաժամը
հաղթահարելու նպատակով։ 2017-ից 2019թթ․ընթացքում
էներգետիկ
համակարգերի
(վերա)համայնքայնացման դեպքերն աճել են 20%ով՝ հասնելով ընդհանուր առմամբ 374-ի։ Շատերկրներում էներգետիկ ոլորտը գտնվում է մեկ
կամ
մի
քանի
խոշոր
մասնավոր
ընկերությունների մենաշնորհի ձեռքում։ Եվչնայած
քաղհասարակության
կողմից
գործադրվող տասնամյակների ճնշմանը՝ այդընկերությունները շարունակում են արտադրելկամ ընդերքից հանել ավելի ու ավելի շատվառելիքային հումքեր։ Սա այն հիմնական
պատճառներից է, թե ինչու են համայնքային
իշխանությունները
որոշում
կայացնում
ապամասնավորեցնել և հետ վերցնել էներգետիկ
համակարգերն
ուզարգացնել
տեղական
համայնքային ենթակառուցվածքներ, ինչպես,օրինակ, Միացյալ Թագավորության Նոթինգհեմ
քաղաքում։
Ազատականացված էներգետիկ շուկայում,որտեղ խաղի կանոնները հիմնված են խոշոր
ընկերությունների միջև մրցակցության վրա,քաղաքները
հնարավորություն
չունեն
պարզապես
հետվերցնել
մասնավոր
ընկերությունից իր գործունեությունը։ Բայցքաղաքները կարող են ստեղծել իրենց զուգահեռ
հանրային էներգետիկ հիմնարկները, որոնք
ներդրում
կունենան
էներգախնայողական
ծրագրերում և կարտադրեն արեգակնային ուքամու էներգիա։ Ավելին, բարելավելով բնակելի ուհանրային
շենքերի
ջերմամեկուսացումը,քաղաքները կարող են զգալիորեն նվազեցնել
էներգիայի օգտագործումն ու դարձնել այն բոլորի
համար ավելի մատչելի33:
2018թ․-ին Բուլղարիայի Դոբրիչ քաղաքը
վերահամայնքայնացրեց
քաղաքային
լուսավորությունը։
2019թ․-ինքաղաքը
փոխարինեց 1500 լուսավորության լամպերը նորէներգախնայող LED լամպերով։ Այսպիսով,փողոցի լուսավորման համար խնայվեց 47%
էլեկտրաէներգիա։ Բացի դրանից, քաղաքը

ջերմամեկուսացրեց 71 քաղաքային և 41բազմաբնակարանային շենք, ինչով ջեռուցման
համար վճարը ցածր եկամուտ ունեցողների
համար նվազեց 30-ից 60 տոկոսով34։
Ապամասնավորեցումը
թույլ
է
տալիս
քաղաքային իշխանություններին կոորդինացնել
իրենցգործողությունները
քաղաքային
բնակչության հետ, որպեսզի լուծումներ գտնվի
այսօրվա
մեծագույն
խնդիրների՝
բնապահպանական ճգնաժամի ու աղքատության
համար։ Առնվազն (վերա)համայնքայնացման 209դեպքում նպատակ է դրվել մշակել բարելավված
հավասարության, կայունության և սոցիալական
համախմբվածության
քաղաքականություն։
Օրինակ, դրան հասնում են արտանետումների ևէներգետիկ աղքատության նվազեցումը իրարհետփոխկապակցելով։ Այնինչ մասնավոր
էներգետիկ ընկերությունները շարունակում ենապավինել
վառելիքային
հումքին,իսկսպառողների համար սակագների բարձրացումը
կարող է հանգեցնել էներգետիկ աղքատության
մեջ
ապրող
մարդկանց
համար
ծանր
35
հետևանքների :Թե՛բնապահպանական
ճգնաժամերի
հետևանքները,թե՛քաղաքային
իշխանությունների
կողմից
ձեռնարկված
միջոցառումները բավականին բազմազան են՝հաշվիառնելով
աշխարհագրական
առանձնահատկությունները։ Գլոբալ Հարավի
համայնքները ոչ միայն վաղուց առաջնագծում ենբնապահպանական
ճգնաժամերի
դեմպայքարում, այլև տեղի իշխանությունները գործունեն արդեն կլիմայական աղետների հետ։Օրինակ՝ Ֆիլիպիններում քաղաքներն աջակցող
ծրագրեր են մշակում ոչ միայն ֆերմերների, բայցշատ ավելի խոցելի բնակչության համար։
Տրանսպորտի
ուաղբահանության
ծառայությունների հետ վերցնելը նույնպես կարող
էօգնելնվազեցնել ջերմոցային գազերի
արտանետումները։ Դանիայի Ռոտերդամ ևՀաագա քաղաքներում վերջերս հանրային
տրանսպորտի վերահամայնքայնացումը թույլ
տվեց այդ քաղաքներին փոխարինել քաղաքային
ավտոբուսների
միմասըէլեկտրաավտոբուսներով։ Մեկ այլ դեպքում՝
Ֆրանսիայի Բղիանսոն քաղաքը 2013 թվականին
աղբահանությունը
համայնքայնացնելու
ժամանակ խոստացավ հասնել «զրո աղբի», ևայսօր արդեն աղբի քանակը նվազել է 33տոկոսով։

Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 27Դեպքի քննություն N13. Քաղաքներ
Ֆիլիպիններում – ծայրահեղ եղանակային
արհավիրքներ
Ֆիլիպինների Դումանգաս, Գերոնա ևՍիարգաո
քաղաքներում
տեղիիշխանությունները ֆերմերներին ու ձկնորսներին
ծանր կլիմայական պայմաններում ու էքստրեմալ
եղանակներում աշխատելու համար գիտելիքներ
տալու նպատակով հիմնադրել են «կլիմայական
դպրոցներ», որոնք կօգնեն հաղթահարել օրվահացի հայթայթումը վտանգի տակ դնող բնական
երևույթները։ Դումանգաս քաղաքի կլիմայական
դպրոցի ուսանողները, սովորելով դիտարկել
եղանակային պայմանների փոփոխություններն ուկիրառել
համապատասխան
միջոցներ,կարողացել են բարելավել տեղական բրնձի
արտադրությունը36:Դեպքի քննություն N14. Լանուզա,Ֆիլիպիններ – աղետների ռիսկերի նվազեցում ևվերականգնում
Ծովափնյա Լանուզա քաղաքը հիմնել է«Աղետների
ռիսկերի
նվազեցման
ևվերականգնման կենտրոն», որպեսզի բարելավի
համայնքի
դիմակայունությունը
խորացող
բնապահպանական ճգնաժամում։ Քանի որ տ եղիտնտեսությունը
մեծապես
կախված
էանտառներից,ստորգետնյա
ջրերից
ևմանգրովներից,քաղաքը
համապարփակ
մեթոդներ է օգտագործում էկոհամակարգի ևմարդկային կյանքի անկախությունն ապահովելու
համար։
Քաղաքի
դիմակայունությունը
բարձրացնելու
համարկենտրոնն
առաջնահերթություն
էտալիսկանանց,երեխաների, ծերերի և առողջական խնդիրներ
ունեցողների կարիքներին37:Դեպքի քննություն N15. Քաղաք Ռենն,Ֆրանսիա – Ջրամատակարարում, օրգանական
գյուղատնտեսություն և դպրոցականների
համար որակյալ սնունդ
Ֆրանսիայի
Բրիտտանի մարզի Ռեննքաղաքը
վերահամայնքայնացրեց
իրջրամատակարարումը
2014թվականին։

Աղտոտող արտադրական գյուղատնտեսությամբ
հայտնի այդ մարզում ջրային աղբյուրների
պահպանումը համայնքային օպերատորի համա րհիմնական նպատակներից էր։ Քաղաքի 2015 թ․մեկնարկած Տեղ դե Սուղս («Աղբյուրների երկիր»)ծրագիրը օգնում էր ֆերմերներին անցում
կատարել
առանցթունաքիմիկատների
էկոլոգիական
գյուղատնտեսական
արտադրության,որպեսզի
կասեցվի
արտադրության հետևանքով ջրի աղտոտումը։
Միաժամանակ, դա հանգեցրեց տեղական
գյուղատնտեսական
արտադրանքի
պահանջարկին։
Արտադրանքը
սկսեցմատակարարվել
տեղիդպրոցների
ճաշարաններին, ինչպես նաև ստեղծվեց Տեղ դեՍուղս նոր բրենդը, որի ներքո գյուղմթերքն
առաջարկվում էր տեղի խանութներին ուսուպերմարկետներին՝
որպեսհայրենական,մաքուր,օրգանական
ևկենսակայուն
արտադրանք։ Մյուս Ֆրանսիական քաղաքները,ներառյալ Փարիզը, նույնպես փորձարկեցին
նմանատիպ ծրագրեր՝ դպրոցներին մաքուր
սնունդով ապահովելու և ջրերի էկոլոգիան
պահպանելու նպատակով38:

12. Պետություն-համայնք
գործընկերությունը կարող է պայքարել
կորպորատիվ իշխանության դեմՎերահամայնքայնացումը շատ դեպքերում ոչհավասար պայքար է։ Տեղական քաղաքային
իշխանություններն ու համայնքները ավելի քիչռեսուրսներ
ունեն,
քանմասնավոր
ընկերություններն
ումիջազգային
կորպորացիաները։ Պետություն-համայնք կամհանրային-հանրային գործընկերությունը, լինի այնֆորմալ, թե ինստիտուցիոնալիզացված, նույնիսկ
որոշ դեպքերում քննադատական է մոտեցել
(վերա)համայնքայնացման
շարժմանը։
Ֆրանսիայի ջրամատակարարման ոլորտում, որիբոլոր մակարդակները՝ քաղաքականությունը,հետազոտական
գործունեությունը,տեխնոլոգիաները, տեղական իշխանություններիհետ աշխատանքը սկզբնական շրջանում լիովին
պատկանում
էին
Suez
և
Veoliaընկերություններին,նորհամայնքային
հիմնարկների ստեղծումը, ինչպես Գրենոբլում ևՓարիզում, կարևոր դեր ունեցավ այդ տիպիհամագործակցությանը զարկ տալուն։ Առանց
համայնքային
մակարդակում
այդպիսի
համախմբվածության (վերա)համայնքայնացումը

Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 28հնարավոր չէր լինի39:
Պետություն-համայնք համագործակցությունը
շարունակում
էկարևոր
մնալնաևվերահամայնքայնացման գործընթացից հետո։
Առավել ևս դա վերաբերվում է հետազոտությանըև մշակմանը (R&D), քանի որ նոր հանրային
ծառայությունները պետք է ի զորու լինեն
հաղթահարել
նորմարտահարավերները։
Պետական
օպերատորների
միջևհամագործակցությունը,ինչպես
նաևակադեմիական
հաստատությունների
հետգործընկերությունը կարող է արդյունավետ լինելայս համատեքստում։ Այս տիպի գիտելիքի
ստեղծումը և կառավարումը չի լինի կոմերցիոն
նպատակներով կամ ստացված գիտելիքներն ուտեխնոլոգիաները
վաճառելու
նպատակով։
Առաջին հերթին այն կատարվելու է հանրային
շահի
համար
և
գիտելիքը
տեղական
պայմաններին ադապտացնելու ճկունություն էստեղծվելու։
Նմանատիպ պետական համագործակցությունը հիմք է նաև հանրային ծառայություններն
այնպիսի
տարածաշրջաններ
ևերկրներ
հասցնելու համար, որտեղ մասնավոր ոլորտը չիցանկանում կամ չի կարող ծառայության
ծածկույթն
ապահովել,ինչպես,օրինակ,գյուղական բնակավայրերում, ցածր եկամուտ
ունեցող թաղամասերում, ներդրումների համարոչ գրավիչ վայրերում։ Այդպես եղավ ԱՄՆգյուղական
բնակավայրերում
համայնքային
արագընթաց ինտերնետ անցկացնելու դեպքում։
Ջրային
ոլորտում
շահույթ
չհետապնդող
պետություն-համայնք
համագործակցությունը
օգնում է նոր ստեղծված փխրուն ջրային
օպերատորներին
կոնսոլիդացնել
իրենցգործունեությունը (օրինակ՝ Գլոբալ Հարավում) ևդառնալ արդյունավետ։
Հաճախ,
գյուղական
համայնքներում
հանրային ծառայությունների միավորումը, այլկերպ ասած դրանց խոշորացումը, գրավիչ էդարձնում դրանց հետագայում մասնավորեցնելու
տեսանկյունից, քանի որ ավելի խոշոր շուկա էստեղծվում մասնավոր ընկերությունների համար։
Սակայն, հետաքրքրական է, որ նույն իրավիճակը
կարող
է
նաև
հակառակին
ծառայել՝
խոշորացված հանրային ծառայությունը կարող էվերահամայնքայնացվել
ևժողովրդավար
կառավարման
փոխանցվել
ավելի
խոշոր
մասշտաբով։

Դեպքի քննություն N16. Նիցա քաղաքային
ագլոմերացիա, Ֆրանսիա –Ջրամատակարարում
2013 թվականին Նիցա քաղաքի և շրջակա
համայնքների
ավագանու
անդամները
հայտարարեցին,որքաղաքի
ջրամատակարարումը հետզհետե պետք է ա նցնիպետական
կառավարման։
Ֆրանսիայի
մեծությամբ
հինգերորդ
քաղաքում
ջրամատակարարումը մասնավոր օպերատորի էրտրված հենց ջրային համակարգի ստեղծման
առաջին օրվանից՝ 1864 թվականից։
Նիցայի
Կոդդ՛Ազուր
քաղաքային
ագլոմերացիան,որըստեղծվեց
2021թ․,
Ֆրանսիայում առաջինն էր։ Ագլոմերացիան
յուրահատուկ է նրանով, որ իր տարածքի մեծմասը լեռնային կամ գյուղական բնակավայրեր են՝սկսած Մերկոնտուր ազգային այգու ալպիական
լեռնագագաթներից մինչև Միջերկրական ծով։Ագլոմերացիայում
վերահամայնքայնացման
գլխավոր պատճառը այդպիսի մեծ և բազմազան
լանդշաֆտ
ունեցող
տարածքում
«տարածաշրջանային
համերաշխություն»ստեղծելու
գաղափարն
էր։Մասնավոր
ընկերությունը այդպիսի խոշոր ու բարդտարածքի համար այլևս պիտանի չէր։ Այսօր
Նիցայի 49 համայնքներից 33-ը, այսինքն մոտ
80%-ը կախված է արդեն նոր ստեղծած հանրային«Օ դ՛Ազուր» ջրային հիմնարկից։
Միայն հանրային կառավարումն էր ի զորու
առաջխաղացնել սոլիդարության վրա հիմնված
հարաբերություններ և ագլոմերացիայի տարբեր
համայնքերի միջև ռեսուրսների արդյունավետ
բաշխում իրականացնել։ Օ դ՛Ազուրն այժմպլանավորում է իր ծառայությունների որակի ևջրի սակագների հետագա ստանդարտիզացիանողջ քաղաքային ագլոմերացիայով40։Դեպքի քննություն N17. Նոթինգհեմ,Միացյալ Թագավորություն –Էներգամատակարարում
«Ռոբին
ՀուդԷնըջին»Նոթինգհեմի
քաղաքային
էներգամատակարարող
ընկերություն և պատշաճ աշխատավարձ վճարող
գործատու է։ Այն ստեղծվեց 2015 թվականին`էներգետիկ աղքատության դեմ պայքարելու ևԱպագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 29երկրի խոշոր էներգետիկ ընկերություններին
այլընտրանք հանդիսանալու․ ի տարբերությունվեց մասնավոր ընկերությունների, քաղաքային
մատակարարողն առաջարկում էր գնային
թափանցիկություն, իսկ մասնավոր բաժնետերեր
ունենալն ու տնօրեններին պարգևավճարներ
տրամադրելն արգելված էր լինելու։
Այսօր
արդեն
ընկերությունը
համագործակցում է Միացյալ Թագավորության
այլ 9 քաղաքներում ստեղծված նմանատիպ
հանրային
հիմնարկների
հետ,
որոնք
առաջարկում են մատչելի սակագներ բոլոր
բնակիչների
համար։
Այսպիսի
հանրային
համագործակցությունների միջոցով Ռոբին ՀուդԷնըրջին արդեն ծառայություն է մատուցում
երկրի մոտ 130․000 բնակիչների։ Ընկերությունը
ներդնում է իր ստացված շահույթը (2019-ին՝£200,000) վերականգնվող և մատչելի էներգետիկ
ծառայությունների
մեջ՝մասնավորապես
տրամադրելով «ջերմամեկուսացված տների»զեղչեր։ Ընկերությունը նաև համագործակցում էսոցիալական բնակարանների միության հետ ևօգնում է համայնքներին կազմակերպել իրենց
էներգաէֆեկտիվությունը41։

Վերջաբան. շարժվելով առաջՎերահամայնքայնացումն
ուհամայնքայնացումը
մասնավորեցման
ևարդյունահանող տնտեսության դեմ պայքարելու
հզոր գործիք է։ Մինչդեռ պետություններից
շատերը
ձախողում
ենծայրահեղ
անհավասարության
ևբնապահպանական
ճգնաժամի դեմ պայքարը, շատ քաղաքներ
նախաձեռնում են այս խնդիրների լուծումն ուիրենց բնակիչների կյանքի բարելավման քայլեր ենձեռնարկում։ Տեղի բնակիչներն ու աշխատողները
առաջինն են շահում, եթե ստիպում ենքաղաքային
իշխանությունների
չեղարկել
մասնավորեցում
ուժողովրդավարացնել
հանրային ծառայությունները։
Որոշ շատ առաջեմ համայնքներ իրենց
քաղաքականությունը կառուցում են այնպես,որպեսզի
հանրային
ծառայություններում
առաջնահերթությունը տրվի հասարակության
ամենամարգինալիզացված խմբերին, որոնցից ենոչփաստաթղթավորված
միգրանտները,հաշմանդամություն ունեցողներն ու ցածրեկամուտ
ունեցող
ընտանիքները։
Ավելիժողովրդավար քաղաքները կիսում են որոշումներ
ընդունելու մանդատը շահագրգիռ կողմերի հետ ևհիմնադրում
ենկառավարման
մոդելներ,որոնցում ներկայացված են ծառայությունից
օգտվողները, աշխատողները, քաղաքացիական
հասարակությունը
ևհետազոտող
կազմակերպությունները։
Հանրային
կառավարումը երբեմն ունի վերևից ներքև
կառավարվելու և իրական խնդիրներն անտեսելու
համբավ։ Բայց այստեղ ներկայացված դեպքերից
շատերը ցույց են տալիս, որ հնարավոր էժողովրդավարական
նորարարությունների
միջոցով հանրային ծառայությունը դարձնել
իսկապես «հանրային»։ Սրանք 21-րդ դարիհանրային
կառավարման
մեջկենսական
ներդրումներ են։Քաղաքային
իշխանությունները
ժողովրդավարական հանրային կառավարում
ստեղծելու առաջամարտիկներ են։ Մունիցիպալ
փորձը,
կառավարմանը
մասնակցող
քաղաքացիների խորհուրդ ներգրավելուց մինչև
աշխատողների
ներգրավմամբ
դիվերսիֆիկացված հանրային կառավարում,ոգեշնչում է երկրներին ավելի մեծ մասշտաբով
հանրային կառավարման անցնելուն։ Ներքևից
վերև կառավարվող նման նախաձեռնություններըոչ միայն ստեղծում են այդքան պահանջված
դարձած կոլեկտիվ կառավարումը, բայց նաև
հզոր
հիմք
են
հանդիսանում
բոլորմակարդակներում հանրային սեփականությունն
առաջ մղելու համար։
Այնուամենայնիվ, մեր պայքարը մղվում էվիթխարի կորպորատիվ ուժերի դեմ, որոնք իրենց
հերթին միասնականորեն պայքարում են հանուն
շուկայում էլ ավելի գերակա դիրքի, մրցակցությանև մասնավորեցման համար։ Եվրամիության
Ծառայությունների դիրեկտիվը (հայտնի է նաևորպես Բոլքսթեյնի դիրեկտիվ) միայն վերջին
տասնամյակում առաջ է մղել ազատականացումը
ծառայությունների լայն շրջանակների համար։
2018թ․ խոշոր բիզնեսների լոբբինգին գրեթե
հաջողվեց
ստիպել
ԵՄ-ինընդունել
Ծառայությունների
ծանուցման Դիրեկտիվը։
Միայն քաղհասարակության միասնական ևուղղորդված
ջանքերի
շնորհիվ
հաջողվեց
հետաձգել Դիրեկտիվի ընդունումը մեկ տարով։
Սակայն 2020 թ․ մարտին Եվրահանձնաժողովի
անդամները նոր շունչ հաղորդեցին Դիրեկտիվին՝
նախաձեռնելով
«Միասնական
շուկայի
կիրարկման
գործողությունների
ծրագիրը»։Ծրագրի կայացման դեպքում այն կարող էԱպագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 30տապալել կորպորատիվ հսկաների, օրինակ
Airbnb-իևՔարֆուրի
գործունեությունը
կարգավորելու
քաղաքների
ժողովրդավար
իրավունքը42։Առևտրային
ուներդրումային
անթիվհամաձայնագրերը
միջազգային
կորպորացիաների համար հանդիսանում ենպետությունների հանդեպ միլիոնավոր, նույնիսկ
միլիարդավոր
դոլարների
դատական
ուարբիտրաժային
հայցեր
ներկայացնելու
իրավական
գործիք
այնդեպքում,եթեպետությունները,օգտագործելով
իրենցժողովրդավարական
իրավունքը,հանկարծ
ընդունեն որոշումներ, որոնք բացասաբար
կազդեն կորպորացիաների ապագա շահույթի
վրա։ Այս համաձայնագրերից որոշները, ինչպիսինէ ԵՄ էներգետիկ խարտիայի Համաձայնագիրը,բացահայտորեն
օգտագործվում
ենբնապահպանական
քաղաքականությունը
տապալելու նպատակով43: Բացի այդ, քանի որքաղաքային
ուհամագործակցային
կազմակերպությունները ստիպված են մրցակցել
խոշորբիզնեսի
հետ,փոքր մասշտաբի
նախաձեռնությունները
հիմնականում
մեծհաջողություն չեն կարողանում գրանցել։ Սրացավալի օրինակներից է դանիական, ինչպես նա ևգերմանական էներգետիկ կոոպերատիվների
անհայտացումը
ագրեսիվ
մրցակցության
44պատճառով :2008 թ․ ֆինանսական ճգնաժամին հետևած
կոշտ խնայողության քաղաքականությունների
արդյունքում
զգալիորեն
կրճատվել
ենհամայնքային բյուջեները և այդ իմաստով
չափազանց կարևոր է վերափոխել հանրային
ռեսուրսների ծախսը։ Ինչպես ցույց տվեց COVID19 համավարակը, հանրային ծառայություններըմեր հանրության ողնաշարն են։ Բայց որպեսզի
հանրություններն
իսկապես
կարողանան
լիարժեքորեն ապավինել այս ծառայություններին,մանավանդ
ճգնաժամի
պայմաններում,պահանջվում է բավարար ֆինանսավորում։ Եվչնայած որոշ կառավարություններ խոստացել ենավելացնել
հանրային
ծախսերն
առողջապահության ոլորտում, պետք է ուշադիր
լինենք, որպեսզի այդ գումարներն իսկապես
բարելավեն ծառայությունները, այլ ոչ թեօգտագործվեն ՊՄԳ և այլ մասնավորեցման
նախաձեռնությունների առաջխաղացման վրա։Ներկայիս մոդելում հանրային ֆինանսներն
օգտագործվում են ռիսկերը չեզոքացնելու ևմասնավոր շահույթն ապահովելու համար։

Հանրությունը դրա համար թանկ գին է վճարում։
Ինչպես նշում է Թոմաս Մարուան՝ հանրային
ֆինանսական ինստիտուտներն աշխարհով մեկունեն 73 տրիլիոն ԱՄՆ դոլար, որի կեսից ավելին
գտնվում է մասնավոր բանկերի ձեռքերում45:
Ընդհանուր
առմամբ
խոսքը
գնում
է
համաշխարհային ՀՆԱ-ի 93%-ին հավասար
գումարի մասին։ Այդ իսկ պատճառով, շատ ավելի
արդյունավետ կլիներ, եթե քաղաքներն ուպետությունները կարողանային ձերբազատվել
մասնավոր միջնորդներից և ուղղակիորեն
ներդնեին այդ գումարները հասարակության մեջ։Հանրային
ներդրումները,զուգորդված
պրոգրեսիվ
հարկման հետ, կկարողանան
զարգացնել տարածքային համերաշխությունը ևիրականություն
դարձնել
համընդհանուր
հանրային ծառայությունները։ Եթե որակյալ
հանրային
ծառայությունները
լինենհամընդհանուր, տարածվելով տեղականից դեպիպետական, և գյուղականից դեպի քաղաքային,դրանքկկարողանան
վերաբաշխել
հարստությունը և պայքարել աշխարհագրական
անհավասարությունների դեմ։ Եթե սոցիալական
շարժումները միասին պահանջեն ժողովրդավար
հանրային կառավարում տեղական և պետական
մակարդակներում, մենք կկարողանանք փոխելայն համակարգը, որի վրա հիմնված ենտնտեսությունն ու հանրային ծառայությունները։
ԱՄՆ-ում մի շարք քաղաքներ առաջ են մղում
բանկերը և էներգետիկ համակարգերի տեղական
սեփականություն դարձնելու գաղափարը։ 2019թ․սկսած երիտասարդական Սանրայզ շարժումը,տարբեր արհմիությունների և նախագահի
թեկնածու Բեռնի Սանդերսի հետ պայքարում էինՆոր Կանաչ Համաձայնագրի համար, որիկենտրոնում է էներգետիկ, բնակարանային ևֆինանսային
ոլորտների
հանրային
կառավարումը։ COVID-19 ճգնաժամն ավելի
խորացրեց այս պայքարի անհրաժեշտությունն ուսրությունը։ Երբ քաղաքային իշխանությունները
միավորվում են սոցիալական շարժումների հետ,նրանք կարող են վերափոխել երկրի քաղաքական
օրակարգը46:Ոգեշնչող
եննաևՀարավաֆրիկյան
արհմիություններն ու քաղհասարակությունը,որոնքստիպում
ենկառավարությանը
վերակառուցել
աշխարհի
ամենամեծ
էլեկտրաէներգիայի ընկերություններից մեկը՝
Էսկոմը, դարձնելով այն ամբողջովին հանրային ևմարդկանց
օգտինծառայող47:
Միացյալ
Թագավորությունում, չնայած ընտրություններին
պարտությանը, Լեյբորիստական կուսակցության

Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 31Մանիֆեստը հանրային ծառայությունները հետվերցնելու
ևդրանցկարողությունները
ուղղակիորեն տեղի բնակչությանը ծառայեցնելու
հանրային պահանջի լավ օրինակ էր։Այս հետազոտությունն ապացուցում է, որ երբհիմնարար ծառայությունները պատկանում ենհանրությանը և կառավարվում են ժողովրդավար
կերպով, դրանք արդյունավետորեն ամրապնդումեն հանրային հարստությունը, տեղայնացնում ենտնտեսությունը և ծառայում են մարդկանց
կոլեկտիվ
կարիքներն։
Ժողովրդավարական
հանրային
տնօրինման
պահանջը
պետքընդլայնվի
ավելի
բարձր
մակարդակների,պահանջելով համընդհանուր մատչելիություն
դեպիանխտիր
բոլորհանրային
ծառայություններ,որպեսզի
յուրաքանչյուր
բնակիչ կարողանա ունենալ արժանապատիվ ևբարեկեցիկ կյանք։
Այսօրվա
միջավայրում,ուրռասիզմը,ֆաշիզմը և ծայրահեղ աջերը բարձրունքում ենգտնվում, անհրաժեշտ են մարդկանց ու մոլորա կիհամար աշխատող կենսական համակարգային
լուծումներ,որպեսզի
վերականգնվի
մերժողովրդավարությունը,հանրությունն
ուտնտեսությունը․ հարկավոր են լուծումներ, որոնք
հիմնված
կլինեն
համերաշխության,զորակցության և համագործակցության վրա, ևորոնք կաշխատեն բոլորի, այլ ոչ թե մի քանիսի
համար։ Մեր հանրային ապագան պետք է լինիհամայնքերի, այլ ոչ թե կորպորացիաների
ձեռքում։

Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 32Հղումներ
1.

2.

https://municipalpowe r.org/articles/plymou th-e nergy-comm unity- astory-about-e nergy-tran sition-and- so cial-justice /Kishimoto, S.andPetitjean, O. (2017).Reclaiming Public Services: How
citizens and cities are turning back privatisation, Amsterdam:
Transnational Institute.
https://www.tni.org/en/search?search=publication%20reclaiming%2
0public%20services
These forces include the International Monetary Fund, the World Bank,
the World Trade Organisation, the Organisationfor Economic
Cooperation andDevelopment, the European Union, national
Chambers of Commerce and trade ministries, transnational
corporations and the lobbies that represent them, and the ‘Big Four’audit firms Deloitte, PricewaterhouseCoopers, Ernst & Young and
KPMG, among others.

25.

See Chapter 12, ‘The labour dimension of remunicipalisation: Public
service workers and trade unions in transition’ by Daria Cibrario.

26.

See Chapter 1, ‘Norway: Bankruptcy sparks more than 100 cases of
remunicipalisation’ by Nina Monsen and Bjørn Pettersen.

27.

Ibid.

28.

Roth, L and Shea Baird, K. (2019), Municipalism and the Feminization of
Politics. Roarmag. Issue 6.
https://ro arm ag.org/m agazine/m unicipalism -feminization- urbanpolitics/

29.

Billing, L. (2020), What does feminist leadership look like in apandemic?, Medium. https://leila-billing.medium.com/what-doe sfeminist-leadership-look-like-in-a-pande mic-35b2ee0e b994

30.

Quiray, K.M. and Manahan M.A. (2012), Bridging the Gap in Water
Service Provision in the Philippines: New Roles for Communities, Focus
on the Global South. https://focu sweb.o rg/brid ging- the- gap-in-w ate rservice-provision-in-the-philippines-new- role s-fo r-com munities/3.

See Chapter 3, ‘Canada: Local insourcing in face of national privatization
push’ by Robert Ramsay.

4.

Report about PFI and PF2 by the National Audit Office,January 2018.
https://www.nao.org.uk/report/pfi-and-pf2/

5.

HC Treasury Committee, Private Finance Initiative, Seventeenth Reportof Session 2010–2012, HC 1146,July2011,paragraph 48.

31.

6.

Refers to figures published by the municipality of Valladolid:
https://www.valladolid.es/e s/ac tu alidad /n oticias/aqu avall - consiguebeneficios-13-millones-euros-destinados-i

See Chapter 9, ‘USA: Communities providing affordable, fast
broadband Internet’ by Thomas M. Hanna and Christopher Mitchell.

32.

See Chapter 5, ‘Africa: Private waste service failure & alternative vision’
by Vera Weghmann.

7.

See Chapter 5,‘Africa: Private waste service failure & alternative vision’
by Vera Weghmann.

33.

See Chapter 15, ‘Putting energy democracy at the heart of a GreenNew Deal to counter the climate catastrophe’ by Lavinia Steinfort.

8.

8 See Chapter1, ‘Norway: Bankruptcy sparks more than 100 cases of
remunicipalisation’ by Nina Monsenand Bjørn Pettersen.

34.

9.

See Chapter 4,‘Outsourcing: Problems without benefits? The Danish
experience withoutsourcingandremunicipalisation’ by Thomas
Enghausen.

For more information, see:https://municipalpowe r.org/%20 articles/ho w-d obrich-i s-pionee ringthe-energy-tran sition-%2 0in-bulgaria/

35.

Energy poverty relates to the inability to properly light, heat or cool
one’s home, due to a combination of high energy prices, low incomes
and inadequate housing. https://righttoen ergy.o rg/

10.

Report of the Special Rapporteur on extreme poverty and humanrights, UnitedNationsGeneral Assembly, September 2018.
https://undocs.org/A/73/396

36.

For more information, see: http://resilient-cities.iclei.org/
fileadmin/sites/resilient-cities/files/Im age s_ and_lo go s/
dumangas_climate_field_sc hool.pdf

11.

See Chapter2,‘Pariscelebrates decade of public water success’ by Celia
Blauel.

37.

12.

Portal Rasmi Kerajaan Negeri Selangor, “Inisiatif Peduki Rakyat”,
available at: https://www.selan go r.gov.m y/inde x.php / pages/view/2534
Also see Chapter 7, ‘Putting the ‘public’ in public services:(Re)municipalisation cases inMalaysiaandthe Philippines’ by MaryAnn Manahan and Laura Stegemann.

Cadiogan, A. (2016), A test of local climate adaptation, Rappler, 29
November. https://www.rap pler.com /mo veph /te st-loc al-climateadaptation

38.

Binctin, B. (2020), Quand la protection de l’eau se transforme en repas
de qualités pour les écoliers, Observatoire des Multinationales.
https://multination ales.o rg/Qu and-la- pro tec tion-de-l-eau- setransforme-en-re pas-de-q u alites-po ur-le s

13.

For more information, see: https://interaktiv.mo rgenp ost.de /berlinmieten/

39.

See Chapter 11, ‘The empire strikes back: Corporate responses toremunicipalisation’ by Olivier Petitjean.

14.

Paul, U. (2019),Deutsche Wohnen: Warumdas Urteil zur Karl- MarxAllee für Berlin positiv ist, Berliner Zeitung, 19 April.
https://www.berliner-zeitung.de/berlin/deutsche-wohnen- warumdas-urteil-zur-karl-marx-allee-fuer-berlin-positiv- ist-32402122

40.

For more information see
http://www.remunicipalisation.org/#c ase_Nice41.

Presentation by Mark Bramah, Consultant at Robin Hood Energy:
https://www.cn2019.o rg/fileadmin/inh alte /Pre se ntation s/WS4_ The_ ci
ty_as_an_energy_ se rvices_ pro vider.pdf

42.

Hoedeman, O. (2020), How EU rules are getting in the way ofprogressive public policy – and how cities are fighting back.
openDemocracy.
https://www.open democ rac y.net/en /o ure con omy/how -e u-rules- aregetting-in-the-way-of-p ro gre ssive -pu blic-policy-and- how- cities- arefighting-back/43.

Eberthardt, P. and Olivet, C. (2018), One Treaty to rule them all.
Transnation al Institute and Corporate Europe Observato ry.
https://www.tni.org/files/p ublicationdownloads/one_tre aty_to_ ruled_them_ all.pdf

44.

Wierling, A. et al. (2018), ‘Statistical evidence on the role of energy
cooperatives for the energy transition in European countries’.
Sustainability 10(9). https://www.mdpi.com/20 71-1050 /10 /9/3339

45.

Marois, T. (2019), ‘Public Banking on the Future We Want’, in Public
Finance for the Future We Want. Amsterdam: Transnation al
Institute. https://www.tni.org/en /publicfinance15.

rbb 24 (2019), Land Berlin kauft 6.000 Wohnungen zurück, 27
September. https://www.rb b24.de /politik/beitrag/2019 /09 / berlinkauft-6000-wohnungen-zurueck.html

16.

For more information, see: https://stad ten twicklun g.berlin.de/wohnen/wohnraum/mietendeckel/

17.

See Chapter 6, ‘National, regional andlocal moves towards public
ownership in the UK’ by David Hall.

18.

ソウルの市民民主主義 日本の政治を変えるために、白石孝(編著)、2018年
See Chapter 8, ‘Rebuilding public ownershipin Chile: The social
practices of the Recoleta commune and the challenges toovercoming neoliberalism’ by Alexander Panez Pinto.

19.

20.

Rui, T. (2016), Relatório da Pesquisa de AvaliaçãoPreliminar do
programa ‘De Braços Abertos’,Plataforma Brasileira de Política deDrogas. http://pbpd.org.br/wp-c onte nt/u ploads/2016 /12 / Pesquisa-DeBra%C3%A7os-Abertos-1-2.pdf

21.

For more information, see: http://www.remunicipalisation.
org/#case_Ramos%20Arizpe

46.

For more information, see:https://berniesande rs.com /en / issues/green-new-deal/

22.

Russell, B. (2019). This small German town took back the power andwent fullyrenewable. Ponderwall.
https://ponderwall.com/index.php/2019/12 /08 /w olfhagen -ge rm antown-fully-renewable/

47.

For more information, see: https://www.new-eskom.org/

23.

See Chapter 10, ‘A new water culture: Catalonia’s public co- governancemodel in the making’ by Míriam Planas and Juan Martínez.

24.

For more information, see:Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 33Ապագան հանրային է․ դեպի հանրային ծառայությունների ժողովրդավար տնօրինում | 34