Wystąpienie RPO na rozprawę 2 marca 2021 r.
C-132/20 Getin Noble Bank

Pełnomocnicy Rzecznika Praw Obywatelskich na rozprawie:
dr hab. Maciej Taborowski, Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich
dr Paweł Filipek, Zespół Prawa Konstytucyjnego, Międzynarodowego i Europejskiego

PLAN
Wysoki Trybunale, Rzecznik Praw Obywatelskich w swoim wystąpieniu odniesie się donastępujących zagadnień:I.

Organ odsyłający nie stanowi „sądu” w rozumieniu art. 267 TFUE (pytanie nr 2).
a.

Uwagi wstępne dotyczące pytania nr 2b.

Pytanie 2 a): RPO stoi na stanowisku, że dla oceny, czy organ odsyłający stanowi „sąd”,należy brać pod uwagę element wagi naruszenia przepisów dotyczących powoływania sędziówc.

Pytanie 2 b): RPO stoi na stanowisku, że próg wagi naruszenia reguł powoływania sędziów

został osiągnięty w przypadku organu odsyłającego
d.

Osoba wchodząca w skład organu odsyłającego nie daje gwarancji niezawisłości i

bezstronności (uwagi dodatkowe)

II. Trybunał nie powinien udzielić odpowiedzi na pytania organu odsyłającego z powodu
braku rzeczywistej intencji pytania o wykładnię prawa Unii (pytanie nr 1).
III. Zasada skutecznej ochrony sądowej oraz zastosowanie ratione temporis prawa Unii nie
nakazuje oceny aktów powołania sędziego uprzednio dokonanych (pytanie nr 3).
IV. Co do zasady, nie istnieje prawny obowiązek ponownego badania wydarzeń, które miały
miejsce, zanim EKPC zaczęła obowiązywać w państwach-stronach (pytanie nr 4).
V. Podsumowanie.

WYSTĄPIENIE
I. Organ odsyłający nie stanowi „sądu” w rozumieniu art. 267 TFUE (pytanie nr 2).
a.
1.

Uwagi wstępne dotyczące pytania nr 2

Pytanie, czy organ odsyłający stanowi „sąd” w rozumieniu art. 267 TFUE jest kluczowe dla
niniejszej sprawy prejudycjalnej. Ma charakter pierwotny. Skoro bowiem, aby móc zadać
pytanie, organ najpierw musi być sądem, to jeśli nie jest – nie może zainicjować dialogu z
Trybunałem.

2.

W sprawie C-396/14 Højgaard i Züblin, wskazanej przez Trybunał w pytaniu nr 2 na rozprawę,nie pojawiały się wątpliwości co do podstawy prawnej organu odsyłającego, które są
podstawową kwestią w niniejszej sprawie.

3.

Z wyroku tego wynika natomiast, że kryterium niezawisłości organu odsyłającego,
podejmującego decyzję większością głosów, jest spełnione, jeżeli kryterium to spełniają
członkowie dysponujący w nim większością głosów (C-396/14, pkt 29–31).

4.

W niniejszej sprawie, sytuacja taka nie zachodzi, ponieważ organ odsyłający orzeka
jednoosobowo, i ta właśnie osoba, nie spełnia zarówno wymogu „ustanowienia na podstawie
ustawy” (dalej TEST USTANOWIENIA), ani wymogu „niezawisłości i bezstronności” (dalej
TEST NIEZAWISŁOŚCI i BEZSTRONNOŚCI).

5.

W tym względzie Rzecznik Praw Obywatelskich przyjmuje, że w szczególności po wyroku C274/14 Banco de Santander, wymogi sądu w rozumieniu prawa Unii, powinny być rozumiane
podobnie na gruncie art. 267 TFUE i art. 19 ust. 1 akapit 2 TUE, którego treść potwierdza art. 47
Karty Praw Podstawowych UE.

6.

Skoro w niniejszej sprawie organem odsyłającym jest jednoosobowy skład Sądu Najwyższego,
który może rozstrzygać kwestie dotyczące stosowania lub wykładni prawa Unii, to zgodnie z
pkt 37 i 40 wyroku C-64/16 ASJP, państwo członkowskie powinno zapewnić, że organ ten
spełnia integralne wymogi skutecznej ochrony sądowej.

7.

W szczególności więc organ odsyłający musi spełniać wymóg ustanowienia na mocy ustawy
wynikający z orzecznictwa Wysokiego Trybunału. W tym względzie należy wziąć pod

uwagę standardy ustanowione przez Trybunał na tle art. 47 Karty Praw Podstawowych UE
w wyroku Simpson.

b.

Pytanie 2 a): RPO stoi na stanowisku, że dla oceny, czy organ odsyłający stanowi„sąd”, należy brać pod uwagę element wagi naruszenia przepisów dotyczących
powoływania sędziów

8.

W wyroku w sprawie Simpson i HG, Trybunał wskazał na powiązanie „testu ustanowienia” z
kwestią oceny „niezawisłości i bezstronności” sądu (pkt 75 i 79).

9.

Rzecznik Praw Obywatelskich przyjmuje taką interpretację wskazówek Trybunału, w której oba
testy mogą być samodzielne, a wskazane w tym wyroku uzasadnione wątpliwości co doniezawisłości i bezstronności organu są konsekwencją wad procesu powołania sędziego. Zatemodrębny test niezawisłości i bezstronności nie musi zostać jeszcze dodatkowo przeprowadzony.

10. Interpretacja taka znajduje oparcie również w wyroku Wielkiej Izby ETPC z 1 grudnia 2020 r. w
sprawie Ástráðsson przeciwko Islandii, w którym oba kryteria z art. 6 ust. 1 EKPC i oba testy są
traktowane jako samodzielne (pkt 231).
11. W tym świetle, nie każda nieprawidłowość w procesie mianowania pozbawi osobę powołaną
legitymacji do orzekania. Waga naruszenia przepisów dotyczących powoływania sędziów jest
elementem testu umocowania w świetle wyroku Simpson i HG (pkt 75 i 79) i w połączeniu zcharakterem nieprawidłowości, przesądza o rzeczywistym ryzyku skorzystania przez pozostałe
władze, w szczególności egzekutywę, z nienależnych im uprawnień dyskrecjonalnych.
12. Zbliżony do formuły Simpson i HG, trójczłonowy test ustanowienia sądu przyjął Trybunał w
Strasburgu w sprawie Ástráðsson, orzekając, że: (1) oczywiste naruszenia prawa krajowego, (2)dotyczące podstawowych reguł powoływania sędziów, które (3) nie mogły być skutecznie
zbadane i naprawione przez sądy krajowe – stanowią naruszenie wymogu „sądu ustanowionego
na mocy ustawy” (pkt 244 i nast.).
13. W sprawie islandzkiej, Trybunał Strasburski uznał naruszenie EKPC. W niniejszej sprawie
zakres, charakter i waga naruszeń reguł procesu mianowania sędziów, są znacznie poważniejszeniż nieprawidłowości stwierdzone w sprawie Ástráðsson.

c.

Pytanie 2 b): RPO stoi na stanowisku, że próg wagi naruszenia reguł powoływaniasędziów został osiągnięty w przypadku organu odsyłającego

(1) Kryterium: naruszenie „oczywiste” (manifest breaches)
14. Naruszenie „oczywiste” jest obiektywnie i rzeczywiście możliwe do zidentyfikowania jako takie(Ástráðsson, pkt 244). O tym, że kryterium to jest spełnione, w niniejszym postępowaniu Wysoki
Trybunał może ocenić samodzielnie w ramach własnych kompetencji na podstawie art. 267
TFUE. Może też w tym względzie uwzględnić zastrzeżenia wskazane w szczególności w: (1)wyrokach SN wydane w dniach 5 grudnia 2019 r. oraz 15 stycznia 2020 r., a także uchwalepołączonych izb SN z 23 stycznia 2020 r., wydanej w celu urzeczywistnienia orzeczenia A.K.; (2)stanowisku Komisji Europejskiej wyrażonym w postępowaniu w sprawie C-487/19 W.Ż. czyszeregu

innychobiektywnych,

rzetelnychiaktualnych

dokumentach

instytucjimiędzynarodowych.
15. Dodać należy, że Trybunał Strasburski wskazał, że nawet w przypadku braku oczywistego
naruszenia, okoliczności, w których procedura mianowania sędziów, pozornie zgodna z
odpowiednimi przepisami krajowymi, rodzi skutki niezgodne z przedmiotem i celem prawa dosądu ustanowionego na mocy ustawy, mogą prowadzić do naruszenia Konwencji (Ástráðsson,pkt 245).](2) Kryterium: naruszono podstawowe reguły procedury mianowania sędziów (fundamental rulesof the procedure for appointing judges)
16. W świetle orzecznictwa obu Trybunałów Europejskich należy przyjąć materialne znaczenie
wymogu naruszenia „podstawowych reguł procedury mianowania sędziów” i uznać, że są nimite, które godzą w istotę prawa do sądu ustanowionego na mocy ustawy. Są tonieprawidłowości, które stwarzają rzeczywiste ryzyko, że inne organy władzy, w szczególności
władza wykonawcza, mogłyby skorzystać z nienależnych im uprawnień dyskrecjonalnych,
podważając prawidłowość skutku procesu mianowania (Ástráðsson, pkt 247; Simpson i HG, pkt75).

17. Taka formuła otwiera w przekonaniu Rzecznika Praw Obywatelskich drogę do oceny
kumulatywnej, metodą analogiczną do formuły A.K. przyjętej do badania niezawisłości i
bezstronności. Brak spełnienia przez organ wymogu ustanowienia na mocy ustawy możezatem wynikać, po pierwsze – z pojedynczego naruszenia mającego charakter „oczywisty”,
jak, po drugie – z całokształtu okoliczności procesu mianowania.
Zastosowanie kryteriów 1 i 2 w niniejszej sprawie

18. Jeżeli chodzi o niniejszą sprawę, w ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich, co najmniejnastępujące naruszenia w procesie powoływania osoby wchodzącej w skład organu odsyłającego,mają charakter oczywisty, i każde z nich wystarcza do uznania braku spełnienia wymogu
ustanowienia. Wskazane naruszenia dotyczyły przy tym podstawowych, w tym również
konstytucyjnych, reguł mianowania sędziów.
19. Popierwsze,

niekonstytucyjny

skład

KrajowejRadySądownictwa,

zpowoduprzedwczesnego przerwania w 2018 r. trwającej kadencji poprzednich członków KRS, a także
wyboru nowych sędziowskich członków Rady przez Sejm, niezgodnie z regułą konstytucyjną.
Brak prawidłowo obsadzonego wnioskodawcy, powoduje brak prawidłowych wniosków opowołanie, a bez tego Prezydent nie może nikogo powołać na urząd sędziego. (zob. też uchwała
3 połączonych Izb SN z 23.01.2020, pkt 31 (s. 38)).
20. Po drugie, wszczęcie procedury wyboru kandydatów do SN na podstawie aktu, który nigdy nie
nabrał ważności. Taki skutek prawny art. 144 ust. 2 Konstytucji wiąże z brakiem kontrasygnaty
wymaganej na aktach urzędowych Prezydenta RP. Skoro akt inicjujący procedurę nie istniał na
gruncie prawa, nie można było ani przeprowadzić wyboru kandydatów, ani sformułować
wniosków rekomendacyjnych. (zob. też uchwała 3 połączonych Izb SN z 23.01.2020, pkt 34 (s.
44).
21. Po trzecie, powołanie na podstawie nieprawomocnej uchwały nominacyjnej KRS, tj. przedzakończeniem postępowania sądowego wszczętego jej zaskarżeniem.
22. Po czwarte, powołanie na podstawie niewykonalnej uchwały nominacyjnej, tj. mimo
prawomocnego orzeczenia sądu zawieszającą ją. (zob. też uchwała 3 połączonych Izb SN z
23.01.2020, pkt 35 (s. 46) [wymaga to zignorowania wyroku TK U 2/20.]

23. Pozostałe nieprawidłowości w procesie mianowania sędziów SN w 2018 r., brane łącznie, w tym
zwłaszcza: (a) brak gwarancji niezawisłości Krajowej Rady Sądownictwa; (b) bezpośrednia
interwencja Ministra Sprawiedliwości przed KRS na rzecz wyboru Kamila Zaradkiewicza; (c)brak rzeczywistej weryfikacji kandydatur przez KRS; (d) powszechny bojkot procedury
konkursowej przez środowiska prawnicze jako jednoznaczny wyraz uzasadnionych wątpliwości
co do prawidłowości przeprowadzenia procedury nominacji do Sądu Najwyższego –potwierdzają

arbitralny

charakterprocesu

wyboruosób

rekomendowanychidyskrecjonalne obsadzenie stanowisk w Sądzie Najwyższym:(3) Kryterium: wobec naruszeń wystąpił brak skutecznej kontroli sądowej (effective review andremedy)24. Wreszcie proces powoływania sędziów Sądu Najwyższego nie mógł być poddany skutecznej
kontroli i sanacji (naprawie) przez sądy krajowe, ani na etapie przyjmowania przez KRS aktuwstępnego (przygotowawczego) – tj. rekomendacji w sprawie powołania niektórych kandydatów
i odmowy jej udzielania innym (vide C-824/18 A.B. i inni), ani po akcie końcowym, tj. wręczeniu
aktu powołania przez Prezydenta RP. Kontrola pozwalająca zakwestionować wynik procesu
mianowania, została najpierw arbitralnie ograniczona, a potem całkowicie wykluczona.
25. Orzeczenia Sądu Najwyższego, wydane w wykonaniu wyroku A.K., stwierdzające poważne
naruszenia w procesie nominacyjnym, nie były respektowane; zaś uchwała połączonych izb SąduNajwyższego z 23 stycznia 2020 r., implementująca wyrok A.K. do krajowego prawa
procesowego, została uznana za sprzeczną z Konstytucją (wyrok TK z 20.04.2020, U 2/20).
26. Ustawowo zakazano badania prawidłowości powołania sędziów rekomendowanych przez nowąKRS (tzw. ustawę kagańcową). Z kolei właściwość orzekania w zakresie niezawisłości sędziów
powierzono na wyłączność Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych obsadzonej
osobami, których dotyczą podobne wątpliwości do tych, o których mają rozstrzygać (nemoiudex). Natomiast wobec sędziów, którzy podejmują się badania przymiotów osób powołanych w
ramach nowej procedury od 2018 r., wszczynane są postępowania dyscyplinarne, stosowaneśrodki administracyjne, dochodzi także do uchylania immunitetu sędziowskiego przez
zawieszoną przez Wysoki Trybunał Izbę Dyscyplinarną SN celem wszczęcia postępowania
karnego.

d.

Osoba wchodząca w skład organu odsyłającego nie daje gwarancji niezawisłości i

bezstronności (uwagi dodatkowe)
27. Rzecznik Praw Obywatelski pragnie również wskazać na dodatkowe okoliczności, istotne dla
oceny atrybutów organu odsyłającego jako sądu niezawisłego i bezstronnego, już po powołaniu
na sędziego osoby stanowiącej jej skład.
28. W związku z zakończeniem kadencji Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dniem 30
kwietnia 2020 r., Prezydent RP powołał Kamila Zaradkiewicza jako pełniącego obowiązki
Pierwszego Prezesa SN. Przez dwa tygodnie (1–15 maja), z ramienia organu władzy
wykonawczej, kierował Sądem Najwyższym. W tym względzie należy zauważyć, że:
29. Po pierwsze, zmienił zarządzenie poprzedniej Pierwszej Prezes, która zawiesiła pracę Izby
Dyscyplinarnej po wydaniu przez Trybunał zarządzenia z 8 kwietnia 2020 r. (C-791/19 R).1
Odwiesił pracę orzeczniczą Izby Dyscyplinarnej, wprowadzając jedynie kilka ograniczeń. W
szczególności, w odniesieniu do spraw dyscyplinarnych sędziów, w których już wyznaczono
składy orzekające, decyzję w sprawie dalszego ich rozpoznawania, pozostawił uznaniu samych
tych składów. Izba Dyscyplinarna znowu zaczęła rozpoznawać sprawy i wydawać orzeczenia.
Po drugie, stronniczo prowadził pierwszą część Zgromadzenia Ogólnego Sędziów SN,
zwołanego w celu wyboru pięciu kandydatów, z których Prezydent RP miał powołać nowego
Pierwszego Prezesa. Kierując obradami, Kamil Zaradkiewicz, (a) arbitralnie odbierał głoswystępującym sędziom, lub (b) nie udzielał im głosu; (c) jednoosobowo, dyskrecjonalnieodrzucał wnioski składane przez sędziów, albo (d) nie poddawał ich pod głosowanie; (e)samodzielnie ustalił wyniki głosowania nad składem komisji skrutacyjnej, wbrew protokołowi
komisji powołanej w tym celu. Wszystko to czynił w celu zapewnienia, aby nowym Pierwszym
Prezesem Sądu Najwyższego mogła osoba, tak jak on, z puli osób nowo mianowanych do SN. W
wyniku ostrego konfliktu, wywołanego narzuconym przez niego sposobem procedowania, powystąpieniu przez kilkudziesięciu sędziów Sądu Najwyższego do Prezydenta RP o jegoodwołanie – zrezygnował z funkcji pełniącego obowiązki PPSN.

1 Zarządzenie PPSN nr 55/2020 z 5.05.2020 uchylające zarządzenie PPSN nr 48/2020 z 20.04.2020 r.

30. Z perspektywy kryterium niezawisłości i bezstronności, nawet niezależnie od wymogu
ustanowienia, wszystkie wskazane dotąd okoliczności (także w procedurze pisemnej), mogąwzbudzać poważne wątpliwości jednostek co do niezawisłości tego konkretnego sędziego(A.K., pkt 134, 153).

31. Konkludując – kompleksowe zmiany w systemie nominacji sędziów SN, doprowadziły dowyłączenia wszystkich zabezpieczeń mających na celu ograniczenie arbitralnej roli władzy
wykonawczej i ustawodawczej. Mówiąc wprost - utworzono ścieżkę prawną, wedle którejwiększość rządząca bez ograniczeń mogła powoływać odpowiadające jej osoby do SąduNajwyższego. Zrealizowało się to, co powiedział minister sprawiedliwości w polskim Senacie owyborach do KRS i co zostało zaprotokołowane: „Myśmy zgłosili takich sędziów, którzy naszym
zdaniem byli gotowi współdziałać w ramach reformy sądownictwa”2. Wysoki Trybunale,osoba, która wniosła odesłanie prejudycjalne w niniejszej sprawie, jest właśnie jedną z
takich osób, o czym świadczą obiektywne okoliczności przedstawione przez Rzecznika Praw
Obywatelskich w fazie pisemnej i ustnej.
II. Trybunał nie powinien udzielić odpowiedzi na pytania organu odsyłającego z powodu
braku rzeczywistej intencji pytania o wykładnię prawa Unii (pytanie nr 1).
32. Wysoki Trybunale, Rzecznik Praw Obywatelskich uważa zagadnienia objęte pozostałymipytaniami na rozprawę, za irrelewantne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, ponieważ kwestia
poruszona jako pierwsza, przesądza o jej wyniku. Niemniej pragnie się również do nichustosunkować.
33. Co do zasady, uważamy, że w ramach przedsądu same pytania będące przedmiotem niniejszej
sprawy prejudycjalnej, są istotne i orzekanie o nich jest możliwie, o ile jest to niezbędne dlarozstrzygnięcia przez organ krajowy, czy przyjąć sprawę do rozpoznania.
34. Niemniej, w okolicznościach tej konkretnej sprawy, na pytania organu odsyłającego, Trybunał
nie powinien udzielać odpowiedzi z powodu złej wiary (mala fides) osoby stanowiącej jego

2 https://wyborcza.pl/7,75398,25603501,mysmy-zglosili-ziobro-przypadkiem-zdradzil-co-jest-na-utajnionych.html

skład, i nadużycia procedury prejudycjalnej, w istocie, dla pozbawienia effet utile
orzeczenia Trybunału, tj. osiągnięcia celu sprzecznego z prawem Unii.
35. Trybunał już niejednokrotnie w swych orzeczeniach badał rzeczywiste intencje organów
krajowych w ich działaniach (C-619/18 Niezależność SN, pkt 82 i nast.). Rzecznik uważa, że w
niniejszej sprawie, również zachodzi taka konieczność, bo rzeczywisty cel organu jest innyniż deklarowany.
36. Dwa dni po wydaniu przez Trybunał wyroku w sprawie A.K. i inni, Kamil Zaradkiewicz, jako
jednoosobowy skład Sądu Najwyższego, zwrócił się do polskiego Trybunału Konstytucyjnego zwnioskiem zmierzającym do uznania wyroku TS za wydany ultra vires i niezgodny z polską
Konstytucją. W postanowieniu z 21 listopada 2019 r.3 stwierdził, że:„(...) orzeczenie TSUE jako akt instytucji Unii Europejskiej został dokonywany poza
zakresem jego kompetencji (kontrola ultra vires), które to naruszenie z uwagi na
wkroczenie w sferę tożsamości konstytucyjnej państwa członkowskiego narusza zasadę
lojalności (...).” (pkt 80, s. 61).
37. W odniesieniu zaś do potwierdzonej w wyroku A.K. i inni dopuszczalności i potrzeby
weryfikowania standardu niezależności sądu i niezawisłości sędziego, Kamil Zaradkiewicz
orzekł, iż:„ewentualne przypisanie przez TSUE kompetencji w powyższym zakresie sądom
państwa członkowskiego albo samemu TSUE, wykracza poza zakres kompetencji
Trybunału Sprawiedliwości jako organu Unii oraz pozostaje w oczywistej sprzeczności
z normami i zasadami konstytucyjnymi. Stanowi jako takie działanie ultra vires oraz
wkracza w sferę wyłącznych kompetencji organów konstytucyjnych państwa
członkowskiego (...). Jako takie kompetencje sądów i TSUE nie mogą się ostać i byćuznane za ważnie przyznane i wykonywane.” (pkt 137, s. 89)
38. Postanowienie, które cytuję, liczy 104 strony, zostało wydane dwa dni po ogłoszeniu wyroku w
sprawie A.K. Dowodzi szczególnej gorączkowości i zaciekłości autora, który nie znając jeszcze
treści wyroku, już rozpoczął przygotowania do zniweczenia jego skuteczności.

3 Postanowienie SN z 21.11.2019, sygn. akt II CO 108/19, w Trybunale Konstytucyjnym zarejestrowana jako sprawa P 5/20.

39. Miesiąc później, 18 grudnia 2019 r., wystąpił do Trybunału z pytaniami, które jedynie sprawiają
pozór wykonywania wyroku A.K. Organ odsyłający w istocie nie jest zainteresowany
wykładnią wyroku. On się już o nim sam orzeczniczo wypowiedział. Natychmiast po wyroku
A.K. uznał, że wyrok jest ultra vires, niezgodny z polską Konstytucją i Traktatem o Unii
Europejskiej, i nie należy go stosować. Potem wystąpił do Trybunału w Luksemburgu oodpowiedź na pytania, czy inni sędziowie – w świetle tegoż wyroku – spełniają wymogi prawa
Unii.
40. Powyższe okoliczności świadczą o braku rzeczywistej intencji pytania o wykładnię wyroku,
aby go prawidłowo zastosować. Organ odsyłający w istocie nie pyta o interpretację prawa Unii.
Pyta po to, by uzyskać jakąkolwiek odpowiedź merytoryczną od Trybunału. Ona będzie go
legitymizować. Trybunał potwierdzi jego status sędziego Sądu Najwyższego. Uwierzytelnienie
zaś Kamila Zaradkiewicza jako sędziego, zdelegitymizuje sam wyrok A.K.

41. Konkludując, pytania organu odsyłającego nie zostały zadane po ty, aby uzyskać wykładnię
prawa Unii pomocną dla rozstrzygnięcia kwestii krajowej, ale po to, by (a) pomóc wcielić wżycie zapatrywania rządu na rolę i miejsce władzy sądowniczej; (b) podważyć wcześniejsze
powołania sędziowskie jako „równowagę” dla kwestionowania statusu nowych sędziów; (c)uwierzytelnić siebie jako sędziego SN.
42. Okoliczności te nie tylko przesądzają o braku potrzeby udzielania odpowiedzi przez Trybunał,mogą także, na wcześniejszym etapie, wzbudzać poważne wątpliwości co do bezstronności
organu odsyłającego. Osoba wchodząca w jego skład, nie pozostaje neutralna wobec
ewentualnej odpowiedzi Trybunału.
III. Zasada skutecznej ochrony sądowej oraz zastosowanie ratione temporis prawa Unii nie
nakazuje oceny aktów powołania sędziego uprzednio dokonanych (pytanie nr 3).
43. Po pierwsze, postanowienia traktatów i aktów przyjętych przez instytucje Unii są wiążące dla
Polski od dnia przystąpienia (art. 2 Aktu z 16.04.2003 r. dotyczącego warunków przystąpienia).
Od tej samej daty, rozciąga się właściwość Trybunału do dokonywania wykładni prawa Unii
w odniesieniu do jego stosowania w państwie członkowskim (C-698 i 699/18 Raiffeisen Bank,
pkt 41).

44. Po drugie, zasada skutecznej ochrony sądowej, ujęta w art. 19 ust. 1 akapit 2 TUE, będąc
elementem prawa pierwotnego od wejścia w życie Traktatu z Lizbony, w zasadzie nie dotyczyzdarzeń i aktów zaistniałych wcześniej. Skutki temporalne wykładni tej zasady przez Trybunał sątakie same, jak samej zasady.
45. Wyjątkowo, ocena spełnienia wymogów skutecznej ochrony sądowej mogłaby obejmować
zdarzenia lub akty wcześniejsze, gdyby chodziło o tak rażące nieprawidłowości w procesie
powołania sędziego, że spowodowały nie dające się usunąć, także dziś, poważne wątpliwości
co do jego niezawisłości i bezstronności (continuing major violations).
46. Wskazane w postanowieniu organu odsyłającego okoliczności powołania sędziego aktem RadyPaństwa PRL lub na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa obsadzonej w sposób uznanynastępnie (w 2017 r.) za wadliwy na mocy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (K 5/17), w
świetle kumulatywnego testu A.K. – nie prowadzą do wniosku o braku gwarancji w
przypadku tych sędziów.
47. Po trzecie, Unia Europejska zaakceptowała stan polskiego sądownictwa na dzień akcesji. W
szczególności, orzekanie w sądach przez sędziów mianowanych w poprzednim ustroju, byłoznane. Skoro w procesie akcesyjnym, nie było postrzegane jako przeszkoda, to nastąpiła conajmniej dorozumiana akceptacja (implied acceptence) tej sytuacji, i zgodnie z zasadą estoppel,
nie powinna ona podlegać ponownej ocenie.
48. Po czwarte, stan niepewności prawnej nie może być nadmiernie przedłużany. W procesieważenia wartości i interesów, utrzymanie pewności prawnej, będzie – wraz z upływem czasu
nabierało coraz większego znaczenia w relacji do prawa jednostki do sądu spełniającego wymogi
skutecznej ochrony (por. Ástráðsson, pkt 252).
IV. Co do zasady, nie istnieje prawny obowiązek ponownego badania wydarzeń, które miały
miejsce, zanim EKPC zaczęła obowiązywać w państwach-stronach (pytanie nr 4).
49. Konwencja obowiązuje Polskę od 19 stycznia 1993 r., zaś zgodnie z deklaracjami rządowymi ouznaniu jurysdykcji, organy Konwencji były uprawnione do badania czynów, decyzji i faktów,

które nastąpiły po dniu 30 kwietnia 1993 r.4 Ratione temporis nie można zatem badać aktów
powołania sędziów wydanych przez Radę Państwa PRL przed 1989 r.
50. Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał warunkową dopuszczalność lustracji jako formę
sprawiedliwości okresu przejściowego (transitional justice). Skoro formy te mogą ingerować w
prawa gwarantowane Konwencją, a ich odpowiedniki są także w Karcie Praw Podstawowych, toorzecznictwo ETPC jest istotne w ramach prawa Unii, zgodnie z art. 52 ust. 3 Karty orazWyjaśnieniami odnoszącymi się do tego artykułu.
51. Rzecznik Praw Obywatelskich pragnie natomiast podnieść. Po pierwsze, lustracja dotyczy osób,
które kolaborowały z organami reżimu totalitarnego, zwłaszcza służbami bezpieczeństwa, i w ten
sposób przyczyniały się do utrzymania niedemokratycznego reżimu. Przyjęcie aktu powołania naurząd sędziego, miało całkowicie odmienną naturę, cel i przedmiot aniżeli podjęcie współpracyze służbą bezpieczeństwa.
52. Zresztą, obecna prezes polskiego Trybunału Konstytucyjnego, Julia Przyłębska, w 1987 r. także
została mianowana na stanowisko sędziowskie przez Radę Państwa. O ile Rzecznik Praw
Obywatelskich, wskazuje na zasadnicze wady kierowanego przez nią organu, to nie z tego
powodu.
53. Po drugie, podważanie powołania sędziów z powodu rzekomych wad aktów mianowania,wręczonych przed ponad 30 laty, nie mieści się w pojęciu transitional justice i nie realizuje już
celów procesu transformacji.5 Wpisuje się natomiast w argumentację władz krajowych
odwołującą się do dekomunizacji sądów, która ma uzasadniać zmiany wprowadzane przez
obecny rząd w polskim wymiarze sprawiedliwości.
54. Po trzecie, sędziowie mianowani przed 1989 r., byli powoływani zgodnie z prawem
obowiązującym w tamtym czasie. Podważanie ich statusu sędziowskiego tylko z tego powodu,
jest niezgodne z zasadą nieusuwalności sędziów, zasadą przewidywalności prawa, i miałoby
charakter retroaktywny. W istocie, naruszałoby zasadę rządów prawa.

4 Oświadczenie Rządowe w sprawie deklaracji z 1.03.1993 r. o uznaniu kompetencji Europejskiej Komisji Praw Człowieka oraz

jurysdykcji Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 7 kwietnia 1993 r., Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 286.
5 „The goals of this transition process are clear: to create pluralist democracies, based on the rule of law and respect for humanrights and diversity”, PACE Resolution 1096 (1996) on Measures to dismantle the heritage of former communist totalitariansystems, pkt 2.

55. Po czwarte, jeśli strony postępowań sądowych, nie formułowały zarzutów z powodu trybu
powołania takich sędziów, oznacza to, że w przekonaniu jednostek nie wzbudzało to istotnychwątpliwości co do ich przymiotów (formuła A.K. i inni, pkt 128, 134, 153). W szczególności, nic
nie wiadomo również o tym, aby zarzuty takie zostały podniesione w sprawie przed organem
odsyłającym.
V. Podsumowanie.
56. Rzecznik Praw Obywatelskich uważa, ze organ odsyłający nie jest sądem w rozumieniu art.
267 TFUE. Oczywiste, a przy tym intencjonalne naruszenia podstawowych reguł w procesie
powołania go jako sędziego Sądu Najwyższego – zniweczyły skutek procesu mianowania i nie
pozwoliły uzyskać mu legitymacji do orzekania.
57. Niniejsza sprawa prejudycjalna stanowi unikalną sytuację, w której Trybunał może, w ramachswoich kompetencji, samodzielnie przesądzić o statusie „nowego” sędziego SąduNajwyższego.
58. Orzeczenie Trybunału będzie miało też znaczenie dla kilkudziesięciu innych osób mianowanych
do Sądu Najwyższego w podobnych okolicznościach. Powinno być bodźcem dla władz
krajowych, aby odbudować proces mianowania zgodny z prawem, przywrócić sędziom pełną
niezawisłość, a jednostkom zaufanie do polskiego sądownictwa.