miany, jakie ostatnimi czasy zachodzą w sposobie
dystrybucji muzyki trudno nie nazwać inaczej niż
rewolucją. Od zarania mechanicznej reprodukcji dźwięku
mieliśmy do czynienia z fizycznym nośnikiem, najpierw paskiem
papieru, potem cylindrem i płaską płytą 78 rpm, przez Long Play,taśmę szpulową i kasetę magnetofonową, aż po płytę Compact
Disc. Po drodze przewinęło się kilkanaście innych formatów,
zarówno konsumenckich, jak i profesjonalnych, o których słuch
zaginął. Jak się wydaje to właśnie płyta CD stała się ostatnim
ogniwem tego łańcucha. Ani bowiem płyta DVD-A, ani SACD,
ani też Blu-ray Audio nie powtórzyły jej sukcesu i już na pewno
nie powtórzą. Jak się wydaje, na placu boju przez wiele
najbliższych lat pozostanie płyta winylowa i przez jakiś czas –Compact Disc. Przyszłość, a dla niektórych już teraźniejszość, tojednak „chmura” danych. Plik.

Kiedy jednak jakaś, dobrze zakorzeniona, technika zanika,następuje coś w rodzaju kumulacji innowacji mających nadać jejdrugą młodość i powstrzymać jej odchodzenie. Nie mam pojęcia,co powoduje ten „łabędzi śpiew”, widoczny obecnie w przypadku
formatu Compact Disc. Częściowo jest to spowodowane chęcią
utrzymania wpływów z patentów z daną techniką czy formatempowiązanych. Oznacza to ucięcie napływu pieniądza do firm
odpowiedzialnych za innowacje w ich ramach. To samo jest z
toczniami płyt – kiedy zmaleje popyt na fizyczne nośniki, zniknie
też pokaźna część dochodów firm, które się tym zajmują. Wiem,że wiele z nich, także w Polsce, na gwałt szuka innych źródeł
pieniędzy.
Ale może właśnie dzięki temu mamy do czynienia z prawdziwą
eksplozją opracowań związanych z formatem Compact Disc.
Chodzi zarówno o stronę software’ową, czyli krążki CD, jak iharware’ową, czyli odtwarzacze CD. O tych pierwszych pisałem
we wstępniaku do październikowego wydania „High Fidelity”(Pliki – nowy wspaniały świat, czytaj TUTAJ). Motoremnapędowym zmian okazują się firmy japońskie, z JVC Victor
Company, Sony Music oraz Universal Music na czele.
Pierwsza, obok kontynuowanych usprawnień płyt XRCD, teraz
XRCD24 w wersji Super Analog (kiedy źródłem jest taśma
analogowa) oraz Refined Digital (jeśli sygnał pochodzi z taśmy
cyfrowej), ma na swoim koncie coś, co przebojem wkracza na
rynek i wykorzystywane jest przez obydwie pozostałe firmy: HR
Cutting.
Jak wiadomo, HR Cutting (High Resolution Cutting process) to

Podobne działanie zauważymy bowiem przy wszystkich innych
instrumentach, które najczęściej grają zbyt cienko, zbyt lekko, jakz organami B3 Hammonda, z gitarami elektrycznymi,
analogowymi syntezatorami. Mógłbym ciągnąć przykład DM, bo
trzy ostatnie płyty tej grupy to popis użycia ostatnich z
przywołanych instrumentów, ale być może jeszcze mocniej w
mojej pamięci wypaliło się to, co usłyszałem z remasteramidebiutanckich płyt Perfectu i Budki Suflera oraz z Supernovą
grupy Exodus. Mowa o polskich zespołach i nagraniachzarejestrowanych w latach 70. i na początku 80. Znam je z
oryginalnych czarnych płyt, tak je sobie przyswoiłem. Zdaję sobiez ograniczeń technicznych, z jakimi musiały sobie radzić, w czym
nie pomagała jakość winylu, na którym wychodziły. Dlatego też
ich zremasterowane, cyfrowe wersje wydają mi się bardziej
atrakcyjne od analogowego oryginału, takie życie. Ale nawet onenoszą w sobie „grzech pierworodny”, którego chrzest udzielonyprzez ekipę odpowiedzialną za remastering nie jest w staniezmyć. Chodzi o dość płytkie brzmienie. Nie da się tegozniwelować prostym podbiciem części pasma. Przetwornik pana
Kiuchi robi to za każdym razem, bez wysiłku. Jego dźwięk jest
bardzo rozdzielczy, a urządzenie wykonuje przy tym coś w
rodzaju uwypuklenia poszczególnych elementów miksu obecnych
w zakresie o którym mowa. Nie jest to więc cięższe, ciemniejsze
granie. To granie bardziej plastyczne, bardziej naturalne, gęstsze,
ale nie gęstością syropu, a dobrego porto. I podobnie jak ono
uderza do głowy.
Dzięki takiemu ukształtowaniu dołu pasma nagrania brzmią wpoważny sposób – sposób, który angażuje, nie pozwala spać.
Czytając coś podczas kiedy gra Reimyo dość szybko orientujemy
się, że wprawdzie wciąż trzymamy w ręku książkę (gazetę,magazyn, czytnik itp.), ale nie widzimy już literek. Słuchamy.
Body instrumentów kształtowane jest w niemal perwersyjny
sposób, gęstniejąc tuż przed nami, oblekając się w cało, którego
chce się dotknąć. Nigdy wcześniej nie słyszałem tak ładnie
brzmiących gitar Hołdysa i Sygitowicza, nigdy wcześniej
instrumenty klawiszowe Komendarka nie zrobiły na mnie takdużego wrażenia.
Najlepiej różnicę klas o której mówię, a dotyczy ona nie tylko
polskich płyt – te przywołałem tylko jako skrajny przykład tego,
co da się z nimi zrobić – pokazuje porównanie nagrań z
Koncertami skrzypcowymi Bacha pod dyrekcją Yehudi
Menuchina. Z jednej strony postawmy pudełeczko z remasterem
analogowym, którego producentem był pan Kiuchi (wydawnictwo– Hi-Q Records), a z drugiej którykolwiek remaster cyfrowy
EMI. Ja mam dwupłytowy album z trzema pierwszymi
Koncertami…, wersję CD z roku 1995, wydaną przez EMI w serii
Seraphim. Choć kiedyś mi jej dźwięk nie przeszkadzał, teraz niemogę jej słuchać. Przez to, że usłyszałem wersję XRCD24,
genialną w głębi, gęstości i obecności instrumentów. Staryremaster brzmi w martwy sposób. Jestem pewien, że większa
część cyfrowych źródeł postawionych obok Reimyo tak właśnie
zabrzmi.

nowe opracowanie, należące – wszystko na to wskazuje – do
JVC. Polega na modyfikacji sposobu nacinania szklanej matrycy,
wykorzystywanej następnie w tłoczni do produkcji płyt CD. W
przypadku zwykłych firm do tłoczni dostarczany jest materiał wtakiej postaci, w jakiej ma się go naciąć, czyli 16 bitów, 44,1 kHz.
Można to zrobić na płycie CD-R, taśmie DAT, albo przesłaćinternetem. Materiał jest odpowiednio kodowany i laserem
wycina się w twardym szkle matrycę. JVC wiele lat temuzmodyfikował ten proces, minimalizując ilość działań (kroków),mających miejsce od opuszczenia przez materiał dźwiękowy
studia masteringowego do gotowego krążka CD. Materiałnajpierw poddany jest cyfryzacji (jeśli to taśma analogowa), albo
przetaktowywany i upsamplowany (jeśli to taśma cyfrowa).
Następnie nagrywany jest na płytę magnetooptyczną Sony (MO)w rozdzielczości 24 bitów (to w przypadku XRCD24, przy XRCDi XRCD2 było to 20 bitów). Częstotliwość próbkowania wynosiła
88,2 kHz, czyli dwukrotnie więcej niż na CD. Zamiana sygnału
na 16/44,1 miała miejsce tuż przed wypaleniem płyty idokonywana była „w locie”. Wykonywane w ten sposób płyty
nosiły logo XRCD, XRCD2 i wreszcie XRCD24, a technika
nazywała się K2.
HR Cutting zdaje się być jej rozwinięciem. Dostarczany do
tłoczni materiał ma rozdzielczość 24 bitów i częstotliwość
próbkowania 176,4 kHz, czyli czterokrotnie wyższą niż na CD.
Zamiana na sygnał 16/44,1 i kodowanie następuje „w locie”. Jest
jednak istotna różnica – proces K2 stosowany był wyłącznie przezfirmę JVC, a płyty tłoczone były tylko w należącej do koncernu
fabryce w Yokohamie. Płyty, w których wykorzystano HR
Cutting tłoczone są także przez inne firmy, nie tylko JVC: robi toSony na płytach CD i Universal Music na płytach SHM-CD oraz
Platinum SHM-CD. Dzięki tym zabiegom, jak się okazuje, da się
tak ograniczony format, jakim jest Compact Disc, jeszcze bardziej
poprawić.
Żeby jednak wykorzystać to, co firmy „wyszarpały” w ramach
Red Book, norm opisujących format Compact Disc, trzeba to
odpowiednio odtworzyć. I tu zaczynają się schody, związane z
hardwarem. „Prawdziwych kompaktów już nie ma” można by
sparafrazować klasyczną piosenkę. Nie do końca, testowany
przetwornik cyfrowo-analogowy DAP-999EX Limited japońskiej
firmy Reimyo jest na to przykładem, jednak staje się to powoli
gatunek wymierający. Już samo to powinno dać asumpt do
wpisania go do – nomen omen – Czerwonej Księgi Gatunków
Zagrożonych. Pan Kiuchi, właściciel Reimyo (a także Hamonixa,
Bravo! i Enacom, współtwórca i współwłaściciel patentów
składających się na XRCD), mentalnie - samuraj , z wyboru mistrz kendo, wierzy w to, że warto to zrobić. Jego system, na
który składa się transport CD CDP-777 i przetwornik D/A DAP999EX Limited należy do najlepszych produktów tego typu naświecie. Transport korzysta z topowego mechanizmu, którywłaśnie wychodzi z produkcji, Philipsa CD Pro-2M, aprzetwornik z procesora, do którego po stronie nagraniowej imasteringowej pan Kiuchi jest szczególnie przywiązany – K2.
Kiedyś stosowany jedynie przez firmę JVC, nawet teraz znajduje
się w zaledwie kilku produktach na wiecie, wszystkich z Japonii.
W wersji Limited znajdziemy jego najnowszą wersję. Przetwornik
ma służyć jednemu: dekodowaniu sygnału z płyt CD. Choć jegorozdzielczość wejściowa wynosi 24 bity, to górna częstotliwość
próbkowania ograniczona jest do 48 Hz.
Nie wierzę w przypadki. Dlatego też, kiedy dowiedziałem się, na
czym polega modyfikacja, byłem pewien, że ma ona bezpośrednizwiązek z HR Cutting. Poprzednio procesor, jak o nim się mówi

Trzeba jednak mieć na uwadze właściwości tego dźwięku, co do
których można mieć wątpliwości. Głębia sceny dźwiękowej nie
jest tutaj największa, jaką znam. Nie słychać tego, nawet nie
wiem, czy ktoś sobie zda z tego sprawę nie mając do
bezpośredniego porównania topowego Lektora Ancient Audio,
topowego dCS-a. A to dlatego, że instrumenty wydają się nam
absolutnie trójwymiarowe i podane tu i teraz. Nie przejmujemy
się więc tym, co jest za nimi. Tam również dzieje się dużo, ale toelement podrzędny w stosunku do pierwszego planu. Wokale
czarowały, a gitary powodowały ciarki na plecach nie bez
przyczyny. Brzmienie jest ekstremalnie plastyczne, nie można
więc mówić o płaskiej perspektywie. Tyle tylko, że to nie jest
sposób prezentacji, w którym otwierałaby się za kolumnami
daleka przestrzeń, gdzie mielibyśmy poczucie otwartej
przestrzeni. Idea jest, jak mi się wydaje, dokładnie odwrotna.
Chodzi o intymizację aktu słuchania muzyki. Mamy się poczuć
jakbyśmy byli we wnętrzu wydarzeń, otoczeni bańką gęstego
grania. Najważniejsze jest to, co się dzieje tuż przed nami. A to
wydaje się niemal prawdziwe.
Warto też zwrócić uwagę na zachowanie się wycinka pasma z
okolic 4-5 kHz. Kiedy Gahan nabierał powietrza, lekko
podkreślony był dolny zakres – o tym już mówiłem – ale i
mocniejsze wydawały się elementy związane z „gardłem”. Także
blachy miały trochę podkreśloną część pasma. I instrumenty dęte.
I skrzypce. To część pakietu o którym pisałem, nie problem do
rozwiązania. Ale słychać to jako „podkręcenie” „dociśnięcie”dźwięku jeszcze mocniej. Gdyby taki akcent padał niżej, można
by mówić o podkreśleniu sybilantów. DAP gra słodko i raczej
ciepło, nawet nie wie, co to „podkreślone sybilanty”. Doskonale
za to wie, co zrobić, żeby instrumenty wydawały się bardziej
naturalne niż na żywo, bardziej namacalne niż na koncercie. Alerobi to także przez podkręcenie, dopalenie tego zakresu. Dźwięk
jest więc zarazem otwarty, mocny ale i ciepły, jakby na wyjściu
były lampy, nie układy scalone.
Mając w ręku coś takiego, jak DAP-999EX Limited trudno się
powstrzymać przed eksperymentami i próbami. Urządzenie dosłuchania wręcz prowokuje, obiecując zanurzenie się w przekaziei realnie tę obietnicę spełniając. Robi to nie tylko dzięki
fantastycznej rozdzielczości, mięsistości, gęstości, płynności ikoherencji, ale i kilku zabiegom, które zamieniają nawet
najbardziej nudne granie w spektakl.
Bas jest mocny i wypełniony harmonicznymi, jest wewnętrzniekoherentny, a przez to nasycony. Cała część do niskiej średnicy
wydaje się mocniejsza. I nie mam co do tego żadnychwątpliwości. Nie chodzi jednak o podniesienie poziomu całegopasma, a o dodanie energii poszczególnym instrumentom, a to nie
to samo. Żeby tę różnicę zweryfikować posłuchałem kilku płyt,
które same z siebie grają niskim, gęstym dźwiękiem. Nie mogłem
się przy tym powstrzymać od ruchu, który można by porównać zzabiegami homeopatycznymi.
Jak czytamy w materiałach firmowych, filtry cyfrowe w DAP-ie,
w tym K2, zamieniają 16-bitowy sygnał wejściowy na 24 bity iw materiałach firmowych, interpolował 16 bitowy sygnał do 24
bitów i upsamplował go do 88,2 kHz (jak w przypadku płyt
XRCD24). Teraz interpoluje go do 24 bitów (nic się nie zmienia),
ale upsampluje do 176,4 kHz. I choć nigdzie się o tym nie pisze,
to dokładnie ten sam proces, z jakim mamy do czynienia w
przypadku HR Cutting, kiedy materiał dostarczony ze studia
masteringowego ma niższą częstotliwość próbkowania. W
zaskakująco szczegółowym opisie technicznym jaki znajdujemy
w książeczce dołączonej do płyty Tartini, Veracini, Mossi,
Bonporti, Il Trillo del Diavolo (Enrico Onofri, Imaginarum
Ensemble) czytamy, że sygnał został zarejestrowany weWłoszech w postaci 24/96. Po przywiezieniu do japońskiej tłoczni
został upsamplowany w urządzeniu o nazwie k2HR do postaci
176,4 kHz, by następnie zostać zakodowanym jako 16/44,1 i tak
zostać wytłoczonym na płycie CD. Dokładnie to samo, tyle że w
wydaniu konsumenckim, dostajemy wraz z wersją Limited od
pana Kiuchi.
Kilka krótkich słów…
Kazuo Kiuchi, Combak Corporation - właściciel

upsamplują sygnał 44,1 kHz do 176,4 kHz. Tak się składa, że
dokładnie te same parametry ma sygnał doprowadzany domaszyny nacinającej laserem szklaną matrycę do płyt CD w
technice HR Cutting (o czym już pisałem). Z punktu widzenia
technicznego nie ma to żadnego związku, bo przecież sygnałprzed samym laserem i tak zamieniany jest na 16/44,1, a
przetwornik otrzymuje z transportu CD sygnał o takich właśnie
parametrach. Jest jednak coś w dźwięku z tego rodzaju tłoczeń,co świetnie współgra z brzmieniem Reimyo. To właściwie bardzo
podobny zestaw cech. Gęstość, namacalność, dźwięczność,rozdzielczość. I to bez względu na to, czy to jest klasyka z płyty
CD (Il Trillo del Diavolo), rock z Platinum SHM-CD (DireStraits i The Rolling Stones), czy ponownie klasyka z XRCD24(box Okihiko Sugano Record Collection). Wspólne jest dla nichwypełnienie dźwięku i jego dogęszczenie. Jeślibym miał doczynienia z podkreśleniem jakiejś części pasma, czy to po stronie
nagrania, czy urządzenia, nałożyłyby się na siebie i uwypukliły.
Reimyo robi coś zupełnie innego: wchodzi w dźwięk jeszcze
głębiej, jeszcze pełniej, jeszcze bardziej smakowicie.
Podsumowanie

Wojciech Pacuła: W jaki sposób wersja Limited różni się od
poprzedniej?
Kazuo Kiuchi: Limited upsampluje sygnał wejściowy dwukrotniewyżej niż starsza wersja DAC-a – zamiast 88,2 kHz mamy teraz
176,4 kHz. Robi to w płynny sposób przy wykorzystaniu nowszej
techniki. Sami nie porównujemy do siebie starszej i nowej wersji,
bo to kompletnie inne urządzenia.
Jak to się stało, że trafił pan na konwerter K2 i stał się jegozwolennikiem?
Procesor K2 opracowany został na bazie obróbki sygnału
muzycznego w laboratorium studia nagraniowego JVC, a nie w
laboratoriach firm odpowiedzialnych za elektronikę i jest, moim
zdaniem, najbardziej niesamowitym procesorem cyfrowym. Żebyuzyskać z tego procesora jak najwięcej muzyki, wykorzystaliśmy
technikę kontrolowania rezonansów stosowaną w produktach
Harmonix.
Proszę powiedzieć mi coś o projekcie Hi-Q, w który jest panzaangażowany.
Jestem osobiście odpowiedzialny za produkcję materiału
muzycznego wydawanego na płytach XRCD24 Hi-Q Records,
przygotowywanych na zamówienie Red River Export Company.
Pomagamy im także w sprzedaży, wykorzystując naszych
partnerów na całym świecie.
Jak wiadomo, Philips zakończył produkcję napędów CD Pro2M – jak sobie z tym poradzi pańska firma?
Jeśli chodzi o serwis naszych odtwarzaczy i transportów, tochciałbym uspokoić wszystkich – mamy zgromadzone zapasoweczęści na wiele, wiele lat. Jeśli zaś chodzi o to, czy CDT-777
wciąż będzie produkowany, to mamy tę samą sytuację: kupiliśmy
wystarczającą liczbę napędów CD Pro-2M, żeby kontynuować
sprzedaż CDT-777 jeszcze przez długi czas.

Zawiodą się jednak ci, którzy szukają w brzmieniu źródła
precyzji. Przynajmniej w rozumieniu: czystość + atak +selektywność. Tego DAP Limited nie zapewni. Wchodzi w głąb,ale właśnie kosztem tych elementów. Jego pasmo jest
ukształtowane „z myślą” i ma podbity przełom środka i basu orazczęść środka powyżej zakresu, w którym zaczynają się blachy. To
ostatnie nieco doświetla brzmienie, ale słychać, że to „zabieg”.
Myślę jednak, że każdy, kto choć raz słyszał wysokiej klasyurządzenie z Japonii – czy to Kondo, czy właśnie Reimyo wie, żeto urządzenia z innej bajki. I ‘bajka’ właśnie jest najlepszym
sposobem opisu tego, co słyszymy z nowym przetwornikiem
samuraja Kiuchi-san. O tym, co potrafi zrobić z nagraniami
najmocniej przekonałem się podczas odsłuchu na słuchawki, ze
wzmacniaczem Bakoon HPA-21 i słuchawkami
magnetostatycznymi HiFiMAN HE-6, które nigdy wcześniej tak
jeszcze nie zagrały. To był topowy, high-endowy systemsłuchawkowy, który miał i mięsistość konstrukcji dynamicznych,
a i wypełnienie, jak również szybkość elektrostatów. Z
Harbethami Reimyo wyczyniało zaś rzeczy, jakich rzadko u siebiedoświadczam. Nigdy wcześniej nagrania Depeche Mode, jakrównież polskie płyty z lat 70. i 80. tak dobrze u mnie nie
brzmiały. Nie miały tak dokładnej faktury, jak w Lektorze Air,nie miały też tak głębokiej sceny dźwiękowej. Ale to oferta
równie atrakcyjna, jak karta kredytowa powiązana z kontem, które
zawsze jest pełne po sam sufit. I jak tu nie korzystać?

Przygotowując test DAP-a wypróbowałem kilka różnych
napędów, chcąc ustalić, czy rzeczywiście aż tak się między sobąróżnią, jak to zapamiętałem. Dodatkowym bodźcem do takiego
zachowania była rozmowa z Jarkiem Waszczyszynem (Ancient
Audio), który mówił o próbach wykorzystania zwykłych napędów
komputerowych, podobnie jak to robi firma MSB Technology.
Choć tego się spodziewałem, wyniki przeszły moje najśmielszeoczekiwania. Do próby wykorzystałem transport CDP-777
Reimyo, odtwarzacze Ancient Audio Lektor AIR V-edition,
Audio Research Reference CD9 (wszystkie z napędem Philips CD
Pro-2M), Naim CDX2 oraz dwa urządzenia multimedialne –odtwarzacz Blu-ray Asus BDS-700 oraz odtwarzacz plików/płyt
Blu-ray Dune HD Max. Różnice pomiędzy nimi były ogromne!
Dune skompromitował się w tej roli już na wstępie. Asus poradziłsobie nieźle, ale słychać było, że do poprawy jego brzmienia
przetworniki D/A kosztujące jakieś 2000 zł to absolutny szczyt
sensu. Znacznie lepiej zagrały Lektor i CD9, a jeszcze o włos
lepiej, bo z lepszym basem, CDX2. Nie miałem jednak

O Reimyo w „High Fidelity”· TEST: Reimyo CAT-777 MkII – przedwzmacniacz liniowy,
czytaj TUTAJ· TEST: Reimyo KAP-777 - wzmacniacz mocy, czytaj TUTAJ· KRAKOWSKIE TOWARZYSTWO SONICZNE, spotkanie#77: Reimyo KAP-777 - wzmacniacz mocy, czytaj TUTAJ· KRAKOWSKIE TOWARZYSTWO SONICZNE, spotkanie#72: Kazuo Kiuchi (Combak Corporation) w Krakowie, czytaj
TUTAJ· WYWIAD: Kazuo Kiuchi (Combak Corporation), czytaj
TUTAJ· TEST: Reimyo CDT-777 + DAP-999EX - transport CD +przetwornik D/A, czytaj TUTAJ

Nagrania użyte w teście (wybór)
Okihiko Sugano Record Collection, Victor Edition/Trio
Edition, Audio Meister XRCG-30025-8, 4 x XRCD24[2012]; czytaj TUTAJ.
Alan Parsons Project, I Robot, Arista/Sony Music Japan
SICP 30168, “Legacy Edition”, 2 x BSCD2 (1977/2013).
Antonio Caldara, Maddalena ai piedi di Cristo, René
Jacobs, Schola Cantorum Basiliensis, Harmonia Mundi
France HMC 905222, 2 x CD (1996/2002).
Bach, Violin Concertos, Yehudi Menuhin, EMI/Hi-Q
Records HIQXRCD9, XRCD24, CD (1960/2013).
Bach, Violin Concertos. Double Concerto, Yehudi
Menuhin, EMI/Seraphim 5685172, 2 x CD (1960 | 1961 |
1962/1995).
Black Sabbath, 13, Vertigo/Universal Music LLC (Japan)
UICN-1034/5, 2 x SHM-CD (2013).
Depeche Mode, Should Be Higher, Columbia Records
758322, SP CD (2013).
Dire Straits, Dire Straits, Vertigo/Universal Music LLC(Japan) UICY-40008, Platinum SHM-CD (1978/2013).
Exodus, The Most Beautiful Dream. Anthology 1977-1985,
Polskie Nagrania Muza/Metal Mind Productions MMP
5CD BOX 002, “No. 0020”, 5 x CD (1980 | 1982/2006).
Happy The Man, 3rd - “Better late…”, Belle 132047,
SHM-CD (1983/2012).
Miles Davis, The Complete Birth of the Cool, Capitol
Jazz/EMI 4945502, CD (1957/1998).
Nat “King” Cole, Welcome to the Club, Columbia/Audio
Fidelity AFZ 153, SACD/CD (1959/2013).
Ornette Coleman, The Shape of Jazz to Come, Atlantic
Records/ORG Music ORGM-1081, SACD/CD(1959/2013).
Perfect, Perfect, Polskie Nagrania Muza/Polskie RadioPRCD1596, CD (1981/2013).
Siekiera, „Nowa Aleksandria”, Tonpress/MTJ cd 90241, 2
x CD (1986/2012).

wątpliwości, że CDT-777 jest jedynym źródłem, jakie z DAP999EX Limited warto było zestawić. I jedynie najdroższy napęd
CEC TL0X mógłby pokazać coś równie dobrego.
Do połączenia transportów z DAP-em wykorzystałem kabel
cyfrowy Harmonix HS-102, a do zasilania napędu i DAC-a kablesieciowe Harmonix X-DC350M2R Improved Version. Transport
CDP-777 ma na tyle szeroki rozstaw podpór, że nie udało mi się
go ustawić na platformie Acoustic Revive RAF-48H i stałbezpośrednio na odsprzęgniętym blacie półki Finite Elemente
Pagode Edition. Platforma znalazła się natomiast pod
przetwornikiem, postawionym dodatkowo na trzech stopach
Franc Audio Accessories Ceramic Disc Classic.
Test miał charakter porównania A/B ze znanymi A i B. Próbki
muzyczne miały długość 2 min. Odsłuchiwane były również calepłyty.

Pan Kazuo Kiuchi to zwolennik układów lampowych, wrażliwy
na działanie tzw. akcesoriów – podkładek antywibracyjnych,
stolików, okablowania, elementów związanych z siecią zasilającą
i innych. Patrząc na przetwornik DAP-999EX Limited trudno by
było go o to jednak posądzać. Jedno jasne jest jednak od samegopoczątku: procesor K2 jest dla niego centralnym elementem tegourządzenia. DAC jest niewielki. Na jego niskiej przedniej ścianceumieszczono cztery przyciski, którymi wybieramy aktywne
wejście, jedno z czterech: AES/EBU, RCA, BNC lub Toslink. O
wyborze dowiadujemy się dzięki zapaleniu się zielonej diody
LED nad danym przyciskiem. Obok są kolejne diody LED,wskazujące: częstotliwość próbkowania (48 kHz, 44,1 kHz, 32kHz), synchronizację z napędem, ew. błąd synchronizacji orazdziałanie układu deemfazy. O tym ostatnim niemal się już nie
słyszy, choć przetworniki standardowo mają taki układ
zaaplikowany. U siebie znalazłem dosłownie parę płyt z lat 80.,które tego wymagały. Tył jest odbiciem tego, co widzimy z
przodu – główne miejsce zajmują cztery wejścia cyfrowe. Oboksą dwie pary wyjść analogowych – niezbalansowane RCA izbalansowane XLR – firma nie informuje o tym, który pin tegoostatniego jest „gorący”. Żeby jednak dało się go używać zarówno
z okablowaniem „europejskim” (a teraz i amerykańskim), jak i„japońskim” (dawniej – amerykańskim), zamieszczono na tylnejściance przełącznik fazy absolutnej – 0/180º. Trzeba zwrócićuwagę na jeszcze jedną rzecz – napięcie wyjściowe przetwornika
jest znacząco wyższe niż przewiduje standard CD: 2,55 V zamiast
2 V (dla wyjść RCA). Zagra więc znacznie głośniej niż inne
odtwarzacze i należy to przy porównaniu skorygowaćodkręceniem potencjometru siły głosu w przedwzmacniaczu.
Wyłącznik sieciowy jest tylko na tylnej ściance, najwyraźniej
więc DAC powinien stale być pod napięciem. W komplecie z
przetwornikiem dostajemy kabel sieciowy Harmonix X-DC/1,5m. Urządzenie zapakowano w solidną, aluminiową obudowę i
specjalne przygotowywane nóżki.
O tym, jak jest zbudowane wewnątrz co nieco można wyczytać ze
schematu blokowego, zamieszczonego (zgodnie z dobrym
zwyczajem japońskich producentów) w instrukcji obsługi. Choć
instrukcja, z którą mój egzemplarz Limited do mnie przyjechałpochodziła z poprzedniej wersji, to jednak w podstawowych
miejscach jest wciąż aktualna. Sygnał z wejść przesyłany jest do
układu odbiornika cyfrowego, a stamtąd do układu DSP LSI K2,
w którym sygnał 16/44,1 zamieniany jest na 24/176,4. To nowość
o tyle, że poprzednio stosowany układ K2 upsamplował sygnał„tylko” do 88,2 kHz. Niezmieniona pozostała jednak metoda – toupsampling synchroniczny. Kolejnym krokiem jest układ filtrów
cyfrowych z 4-krotnym oversamplingiem. Ta sekcja sprzęgnięta
jest z właściwymi „dakami” przez optocouplery, czyli elementy
optyczne, izolujące galwanicznie wejście od przetworników. Te są

Tartini, Veracini, Mossi, Bonporti, Il Trillo del Diavolo,
Enrico Onofri, Imaginarum Ensemble, Anchor Records
UZCL-1019, “HR Cutting”, CD (2013).
The Enid, In the Region of the Summer Stars, EMI/Belle
132084, SHM-CD (1976/2013).

24-bitowe, z 8-krotnym oversamplingiem. Po nich są jeszcze
analogowe filtry dolnoprzepustowe i układy wzmacniające orazbuforujące. I wyjście.

Japońskie wersje płyt dostępne na
W tym, co robi pan Kiuchi widoczna jest żelazna konsekwencja.
Chodzi oczywiście o brzmienie sygnowanych należącymi doniego markami produktów oraz płyt, których jest producentem. I
nieważne, czy weźmiemy urządzenie sprzed dwóch, pięciu lat,
czy najnowsze. Zmiany są oczywiste, doskonale pamiętam, jakgrała poprzednia wersja DAP-999EX. Jednak to, co nowe mieści
się w ramach celu, założonego – jak mi się wydaje – dawno temu,kiedy tylko właściciel Reimyo zajął się urządzeniami audio.
Najważniejszą cechą tego, co robi testowany przetwornik jestgęstość i głębia dźwięku. Jeśli miałbym wyznaczyć kierunek
drogi, której jednym zwrotem byłoby Reimyo, to drugim byłybyurządzenia Audioneta, Sony, jak również starsze urządzenia dCSa. W tej samej ekipie, co DAP znalazłyby się z kolei urządzenia
Audio Research, Jadis, emm Labs, Vitus Audio. Przy bliższej
perspektywie tak ogólną generalizację trzeba by oczywiście sobieodpuścić, ale przy spojrzeniu ogólnym będzie użyteczna.
Puszczając jakąkolwiek płytę przy pomocy źródła Reimyobędziemy mieli poczucie deja vu. Ale tylko pod warunkiem, żesłyszeliśmy topowe gramofony. Jeśli tak, to wrażenie
podobieństwa do czegoś, co już kiedyś słyszeliśmy zlokalizujemydość szybko: japoński przetwornik brzmi w sposób, jaki
kojarzymy zwykle z grającymi gęstym, nasyconym dźwiękiem
gramofonami, np. firmy Avid HiFi. Nie da się tego pomylić zniczym innym, bo to nie jest sugerowanie brzmienia, akonsekwentne rozwijanie takiej właśnie idei – idei przekazywania
muzyki na poziomie emocji.
Już ten krótki wstęp pozwala zorientować się, że nie mówimy odźwięku „neutralnym” – co to, to nie! DAP ma wyraźnie
ukształtowany dźwięk, który jednoznacznie ucieka od takichokreśleń, jak: „nieobecny”, „chowanie się”, od „akuratności”.
Choć wszystkie te rzeczy są same w sobie dobre, wartościowe, w
audio są zwykle źle używane. Stając się celem samym w sobiewykoślawiają przekaz, oddalając nas tym samym od „zawieszenia
niewiary” i od uczestnictwa w muzyce. A to jest niewybaczalne.
Pan Kiuchi w ramach swoich marek, w tym marki Reimyo,
proponuje kompletną zmianę perspektywy. DAP Limited gra
soczyście i w niewyobrażalnie dla poprzednich generacji
produktów tej firmy, a innych firm generalnie, namacalny sposób.
Traktuje materiał, który dostaje podobnie, bez względu na to, coakurat zagramy. Puszczamy, dla przykładu, singiel Goodnight
Lovers Depeche Mode, a na nim isan Falling Leaf Mix, a
odpadniemy, literalnie, jak genialnie zaprezentowany może być
głos Gahana. Zaraz zaczniemy szukać innych płyt z wokalistami i
wokalistkami (choć przecież Depeche Mode nie jest zespołem„wokalnym”, tj. wszystkie elementy są w tym zespole
równoważne) i przy każdym całym sobą wchłoniemy to, cowygenerują głośniki. To, co usłyszymy będzie „bebechowe”,
mięsiste, trochę jak to, co daje odtwarzacz plików Lumïn. Ale –jeśli mam być szczery – system Reimyo robi to jeszcze lepiej.
Mimo że mówimy przecież o przestarzałym standardzie 16 bitów
i 44,1 kHz.
Przywołałem Depeche Mode dlatego, że coś takiego chciałem
usłyszeć od lat, a nawet z oryginalnymi tłoczeniami winylowymi
wokal jest wychudzony i schowany w głębi miksu. DAP dźwięk
wyraźnie modyfikuje, ale robi to tak, że ciarki po grzbiecie
przechodzą. Bo TAKIEGO Gahana jeszcze nie słyszałem.

Płytka drukowana z elektroniką zajmuje całe dno urządzenia.
Nazwa „Digital Audio Processor”, jaką posługuje się firma
wydaje się jak najbardziej na miejscu. Niemal wszystko, co tam
widzimy zostało zaczerpnięte wprost z poprzedniej wersji. Alewidać też zmianę – i to kluczową. Zanim do niej dotrzemy sygnałtrafia do odbiornika cyfrowego – to stara kość Yamahy
YM3436D, ceniona przez producentów za niski jitter i odporność
na zniekształcenia. Układ przyjmuje sygnał do 24 bitów, aleczęstotliwość próbkowania ograniczona jest do 48 kHz. Odbiornik
jest izolowany od wejść transformatorami dopasowującymi. W
starej wersji sygnał trafiał do układu K2 JCV8009 nalutowanego
obok odbiornika, w którym następowała interpolacja i zamiana
16-bitowego słowa na 24 bitowe i gdzie upsamplowano sygnał do88,2 kHz. Teraz jest inaczej. Pośrodku płytki, w miejscu jakby dotego przeznaczonym, przykręcono piętrowo drugą płytkę z
układami logicznymi. Na jej wejściu mamy ten sam układ K2
JCV8009 (ten na płytce głównej wydaje się nieaktywny), ale w
otoczeniu ośmiu bramek CMOS, pracujących – jak się domyślam
– jako część układu upsamplingu i filtrów cyfrowych. Poprzednioużywany filtr cyfrowy NPC wydaje się tutaj nieaktywny. Na
płytce znalazł się też znakomity zegar taktujący, dalece lepszy niż
poprzednio, z jeszcze lepszym zasilaniem. Zanim sygnał opuści
płytkę trafia do filtra cyfrowego – też starego układu, aleznakomitego: Burr Brown DF1706. Znany jest on z tego, żewspółpracuje z układami D/A (też dawno nieprodukowanymi)
Burr Brown PCM1704. Zobaczymy je na głównej płytce, przywyjściu i ważne, że są parowane. Pracują w toczeniu znakomitych
kondensatorów Sanyo (fioletowych), które mam też w swoim
odtwarzaczu Lektor AIR. Konwersję I/U wykonuje scalak
OPA627 BB, a filtry dolnoprzepustowe i wzmocnienie wykonane
są na standardowych układach scalonych JRC 5534. W torzewidać dwa, duże kondensatory polipropylenowe, które w torze
jednak nie pracują. Część z „dakiem” od układu K2 separowana
jest układami optoelektronicznymi. Gniazda wyjściowe nie są
złocone.
Znakomite jest zasilanie. Przy gnieździe wejściowym
zainstalowano filtr 2Pi i Enacom, kolejnej firmy pana Kiuchi.
Napięcie dostarczane jest przez bardzo dobry bezpiecznik HIFITuning do dwóch, ładnych transformatorków typu 2C. Z nichwychodzimy pięcioma uzwojeniami wtórnymi (sekcja analogowa,
D/A cześć analogowa, DAC – sekcja cyfrowa, pętla PLL i sekcja
cyfrowa). Sporo tam kondensatorów filtrujących i precyzyjnych
stabilizatorów napięcia. To zawodowe urządzenie, korzystające z
wielu, dawno nieprodukowanych układów typu NOS.
Dane techniczne (wg producenta)

Jak się wydaje, chodzi przede wszystkim o podkreślenieśredniego i wyższego basu oraz niskiej części średnicy, gdziekończy się głos męski. To wyraźne odstępstwo od neutralności,ale w dobrej wierze i przeprowadzone z sukcesem. A tozwycięzcy piszą historię, prawda? Zresztą – nie chodzi o zwykłe
podkreślenie części pasma. To można zrobić w odtwarzaczu, czywzmacniaczu za 1000 zł, też dobrze, ale bez cienia szans na
uzyskanie takiego samego efektu. DAP robi to trochę tak, jakby
przeprowadzał remastering materiału, jakby był lampowym
urządzeniem, uczestniczył w przemontowaniu wielokanałowej
taśmy-matki, w którym zachowano właściwe proporcje między
wokalistą i instrumentami.
Nawet to byłoby jednak tylko „sztuczką”, a nie „strategią”.
Reimyo robi to z rozmysłem i głębią, nie ślizga się popowierzchni, chcąc nam jedynie zaimponować.

Sygnał wejściowy: 16 bitówCzęstotliwość próbkowania sygnału wejściowego:
48 kHz, 44,1 kHz, 32 kHzWejścia cyfrowe:
1 x AES/EBU/impedancja wejściowa: 110 Ω
1 x BNC/impedancja wejściowa: 75 Ω
1 x RCA/impedancja wejściowa: 75 Ω
1 x Toslink
Obróbka cyfrowa: K2 Technology (K2 LSI; 16-24 bitów)
Przetwornik cyfrowo-analogowy: 24 bity, 16-krotny
oversamplingNapięcie wyjściowe:
XLR – 5,1 Vrms
RCA – 2,55 Vrms
Pasmo przenoszenia: DC – 20 kHz (+/-0,5 dB)
Stosunek S/N: >114 dB (IHF-A)
Dynamika: >100 dB
Separacja między kanałami: >105 dB (1 kHz)Linearność: +/-0,5 dB (+10 dBm ~ 90 dBm) 1 kHz IHF-A
THD: >0,003% (1 kHz Vo=F/S) (30 kHz, LPF wł.)Pobór mocy: 15 W
Wymiary: 430 (W) x 44 (H) x 337 (D) mm
Waga: 5, 5kg
Akcesoria: kabel sieciowy Harmonix X-DC/1,5 m