A LT H
HE

L

GL
S

CU

CE

FOR MU

Kuelekea mkakati
wa kimataifa wa
kuboresha afya ya
misuli na mifupa(musculoskeletal)

AL ALLIAN
BO

LO S E L E TAKShukrani za ufadhili
Ufadhili wa mradi mkuu ulitolewa na ruzuku iliyotolewa
na Taasisi ya Mifupa na Viungo ya Muongo (Bone andJoint Decade Foundation) na ufadhili kutoka Chuo Kikuu
cha Curtin (Curtin University), Australia.
Ufadhili wa kazi ya kutafsiri ulitolewa kupitia ruzuku
zilizotolewa na mashirika yafuatayo:

Taarifa ya hakimiliki na habari ya uchapishaji

Nukuu iliyopendekezwa

Kazi hii ni hakimiliki. Inaweza kunakiliwa yote au sehemu
kwa madhumuni ya utafiti, mafunzo au utetezi, kulingana
na ujumuishaji wa kutambua chanzo.

Briggs AM, Slater H, Jordan JE, Huckel Schneider C,
Kopansky‑Giles D, Sharma S, Young JJ, Parambath
S, Mishrra S, Machi L. (2022): Kuelekea mkakati wa
kimataifa wa kuboresha afya ya misuli na mifupa. Global
Alliance for Musculoskeletal Health, Sydney, Australia.

Isitolewe kwa matumizi ya kibiashara au mauzo. Maombi
na maulizo kuhusu kuzalisha na haki kwa madhumuni,
isipokuwa yale yaliyoonyeshwa hapo juu, yanahitaji
kibali cha maandishi kutoka:
Muungano wa Kimataifa wa Afya ya Misuli na mifupa(Ofisi ya Sydney)
Muungano wa afya ya Misuli, Mifupa na Viungo ya
Sydney (Sydney Musculoskeletal, Bone & Joint HealthAlliance).
Taasisi ya Utafiti wa Mifupa na Viungo, Taasisi ya Kolling(Institute of Bone and Joint Research, Kolling Institute).
Kitivo cha Tiba na Afya, Chuo Kikuu cha Sydney New
South Wales, Australia.
Barua pepe: gmusc.office@gmail.com
Barua pepe ya mradi: A.Briggs@curtin.edu.au
Imebuniwa na Nikki M Group
Imetafsiriwa na Linguistico translation agency

Shukrani za picha
Jalada la mbele: Adobe/Dmytro
Jalada la nyuma: Adobe/Sahil Ghosh
Nguzo: Adobe/Vector Gallery/spiral media/blankstockuk. 3: Adobe/nateejindakum
uk. 5: Adobe/Andrew Kazmierski
uk. 7: shutterstock/alphaspirit.itMUHTASARI

1

Historia: kesi ya kuimarisha mifumo
ya afyaAfya ya misuli na mifupa inamaanisha afya ya mfumo
wa kutembea wa binadamu, unaojumuisha misuli,
mifupa, viungo na tishu za karibu zinazonganisha.
Mfumo wenye afya wa misuli na mifupa ni muhimu
kwa kutembea, uwezo wa kutenda kazi, utendakazi
wa kimwili, ushiriki na ubora wa maisha katika kipindi
chote cha maisha. Hali ya mfumo wa misuli na mifupa
ndiyo sababu kuu ya ulemavu duniani kote, huku
maumivu ya chini ya mgongo yakitambuliwa kama
hali moja inayosababisha ulemavu mkubwa zaidi
katika karibu nchi zote1. Ulimwenguni, huduma za
urekebishaji zinahitajika zaidi kwa watu walio na haliya afya za matatizo ya misuli na mifupa2. Kudhoofu
kwa afya ya misuli na mifupa kunahusishwa na
maumivu; ulemavu; kupungua kwa uwezo wa kufanya
kazi, kusoma na kujijali mwenyewe na wengine;
kuongezeka kwa matumizi ya rasilimali za afya; na
kwa watu wengi, kustaafu mapema kutoka katika
nguvukazi. Matokeo haya yana athari kubwa kwa
ubora wa maisha ya mtu na ustawi wa familia na jamii.
Makadirio ya afya duniani yanaonyesha kiwango
cha maambukizi, mzigo na gharama ya matatizo ya
afya ya misuli na mifupa itaendelea kuongezeka,
hasa katika nchi za kipato cha chini na cha kati,
kutokana na ongezeko la watu, umri wa watu,
kuongezeka kuenea kwa hatari ya magonjwa yasiyo
ya kuambukiza, na kuongezeka kwa viwango vya
maumivu ya misuli na mifupa na kiwewe1 (trauma).
Makadirio haya ya kutisha yanatoa onyo kali kwa
mifumo ya afya na uchumi duniani kote – mahitaji
ya huduma za afya kwa ajili ya matatizo ya afya
ya misuli na mifupa yataendelea kuongezeka na
athari za kiuchumi za kupoteza mtaji wa binadamu
zitaongezeka sana. Juhudi za kuimarisha mifumo
ya afya zinahitajika haraka ili kuboresha uzuiaji na
udhibiti wa kuharibika kwa afya ya misuli na mifupa
na kuzuia kuongezeka kwa ulemavu wa kimataifa na
mzigo wa kiuchumi.

Kushughulikia tatizo

Juhudi za kuimarisha mifumo ya afya kwa ajili ya afya
ya misuli na mifupa hazijazingatiwa sana au kupewa
kipaumbele, hasa katika mazingira ya kipato cha chinina cha kati3. Miongoni mwa majibu machache ya sera
ya kitaifa yaliyotengenezwa kushughulikia afya ya
misuli na mifupa, mengi zaidi yamefanywa katika nchi
za kipato cha juu.

4

Global Alliance for Musculoskeletal Health (G-MUSC)ni mtandao wa mashirika ya kitaifa na kimataifa yawagonjwa, kitaaluma, kisayansi na kiraia yanayolenga
kuinua kipaumbele cha afya ya misuli na mifupa
katika ajenda za afya za kimataifa na kitaifa. Mnamo
2020, G-MUSC ilitaka mwitikio wa kimkakati wa
kimataifa kushughulikia mzigo wa kiafya, kijamii
na kiuchumi unaohusishwa na ulemavu wa afya ya
misuli na mifupa. Kwa kuitikia wito huo, mpangokazi
uliofafanua katika ripoti hii ulilenga kushirikisha na
kushauriana na jumuiya ya kimataifa ya afya ya misuli
na mifupa na makundi mengine ya wadau wa sektambalimbali ili kupanga pamoja mfumo wa mkakati wa
kimataifa wa kuboresha kinga na udhibiti wa matatizo
ya afya ya misuli na mifupa. Ripoti ya msingi ya kazihiyo ilichapishwa kwa Kiingereza mwaka wa 20214.
Tafsiri zisizo za Kiingereza zilitayarishwa mwaka
2022 kama sehemu ya mpango wa usambazaji na
utekelezaji ili kusaidia juhudi za utetezi kimataifa,
hasa katika nchi za kipato cha chini na cha kati.
Inakusudiwa kuwa kazi hii itasaidia, kuongoza na
kuharakisha mipango inayoibuka ndani ya Shirika
la Afya Ulimwenguni (World Health Organization)
ili kuweka kipaumbele kwa afya ya misuli na mifupa
na mwelekeo wa kimkakati wa mashirika mengine
duniani na kimataifa.

Nini kilifanyika katika mradi huu?
Madhumuni ya kazi hiyo hayakuwa kubuni mkakati
kamili, lakini badala yake kuunda mfumo (aumwongozo) wa kuongoza uundaji mkakati kamili
ambao unaweza kufuatwa kwa juhudi za kuimarisha
mfumo wa afya katika ngazi ya kimataifa na/au katika
ngazi ya nchi. Muhimu zaidi, mfumo huu uliundwa
kwa pamoja na kuungwa mkono na jumuiya ya
kimataifa, ikiwa ni pamoja na watu wenye uzoefu wa
maisha, kutoka maeneo yote ya kijiografia na uchumi.
Awamu tatu za kazi zilifanywa ili kupata muundo:
1. Utafiti wa ubora: Utafiti wa kina wa ubora wa
watoa taarifa muhimu wa kimataifa ili kuelewa
mazingira ya kisasa ya kimataifa ya afya ya misuli
na mifupa na kutambua vipaumbele muhimu
na hatua za mkakati wa kimataifa wa kuboresha
kinga na udhibiti5.
2. Mapitio ya upeo wa sera ya afya: Mapitio ya
upeo wa sera za afya za kitaifa na mikakati
inayohusiana na afya ya misuli na mifupa ili
kuunda mukhtasari wa mwelekeo wa sera za
kisasa na vipaumbele6.

KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)3. Zoezi la Kimataifa la eDelphi (Global eDelphi):
Kuunganishwa kwa awamu mbili za awali ili
kuunda mfumo wa maeneo ya kipaumbelena hatua za mkakati wa kimataifa. Mfumo huo
uliwasilishwa kwa jumuiya ya kimataifa ya afya
ya misuli na mifupa na wadau wengine wa sektambalimbali kwa ajili ya mapitio, marekebisho
na kipaumbele6.

Mifumo muhimu ya afya ya kimataifa kuimarisha
hatua za afya ya misuli na mifupa
1. Kuendesha uhusishi na kuwashirikisha
wananchi, wagonjwa na mashirika ya kiraia.
2. Kundesha uhusishi na kushirikisha maeneo yakazi ya tasnia na waajiri.

Muhtasari wa matokeo

3. Kundesha uhusishi na kushirikisha serikali za
kitaifa na kimkoa.

Watoa taarifa muhimu thelathini na moja walishiriki
katika utafiti wa ubora (awamu ya 1), wakiwakilisha
nchi 20 na mashirika 25 ya kilele cha ulimwengu au
kimataifa. Data za ubora zilitumiwa kujenga mfano
wa mantiki kwa mpango kazi na kuunda muundo
wa mfumo wa vipaumbele na vitendo (Mchoro 1).
Mtindo huu una kanuni 5 elekezi, nguzo 8 (maeneo
ya kipaumbele ya kimkakati) na vichapuzi 7.

4. Kutoa elimu ya afya ya misuli na mifupa katika
sekta zifuatazo: shule na taasisi za elimu ya
juu; maeneo ya kazi; wafanyakazi wa afya; najamii, kuboresha kinga na udhibiti wa afya ya
misuli na mifupa.
5. Kukuza na kuunga mkono uongozi wa ngazi
ya nchi ili kutanguliza ulemavu wa afya ya
misuli na mifupa na serikali za kitaifa.

Mapitio ya upeo wa sera ya afya (awamu ya 2)
yalibainisha hati 41 za sera zinazostahiki kutoka nchi
22 na mikoa 2. Maeneo nane ya sera za kipaumbele
yalitambuliwa, na haya yalichorwa kwa karibu na
nguzo 8 zilizoainishwa katika modeli ya mantiki.

6. Kuongeza viashirio vya mageuzi ya afyakimataifa na kitaifa zaidi ya kupunguza vifo ili
kuzingatia utendakazi na ushiriki.

Hatimaye, utafiti wa eDelphi ulifanyika (awamu ya 3),
ukihusisha wadau 674 wa sekta mbalimbali katika
nchi 72. Wanajopo wa Delphi waliulizwa kukadiria
umuhimu wa, na kutoa maoni kuhusu, nguzo 8 na
vitendo 60 vya kina. Hatimaye, nguzo 8 na vitendo
59 viliungwa mkono na jopo la Delphi.
Hatua kumi zilizingatiwa kuwa muhimu, bila kujali
kiwango cha maendeleo ya kiuchumi katika nchi zote.
Hatua hizi 10 muhimu ni pamoja na:

7. Kuunganisha ukuzaji wa afya na utoaji wa
huduma za afya kwa afya ya misuli na mifupa
katika mitindo iliyopo ya ufadhili wa huduma
za afya.
8. Kuhakikisha mifano ya huduma kwa haliya misuli na mifupa inasaidia utambuzi wa
mapema na upangaji na udhibiti kupitia njiaza utunzaji wa ndani ambazo zimeundwa
pamoja na jamii.
9. Kutanguliza mazoea ya uchunguzi namatibabu kulingana na ushahidi katika mifano
ya huduma juu ya mbinu ambazo haziungwi
mkono na ushahidi, ni za gharama kubwa na
zinaweza kudhuru.
10. Kutambua, rasilimali na kutoa ufikiaji wa
matibabu muhimu na ukarabati kwa hali ya
kipaumbele ya misuli na mishipa.

Jinsi ya kutumia ripoti hii
Ripoti hii iliyotafsiriwa ni nyongeza kwa ripoti mamaya Kiingereza4. Inatoa muhtasari wa matokeo makuu
kutoka katika mradi mama. Hasa, inaangazia hatua zakina katika kila moja ya Nguzo 8 za Vitendo. Maelezo
ya kina kuhusu mbinu, wachangiaji na data msingi
yamefafanuliwa katika ripoti mama na machapisho
husika4–6.
Muhtasari

5

MAMBO YA KISASA YA MUKTADHA YANAYOHUSIANA NA AFYA YA MISULI NA MIFUPA KIMATAIFA

Maono ya G-MUSC (G-MUSC vision): Ulimwengu ambapo
uzuiaji na udhibiti wa hali ya afya ya misuli na mifupa,maumivu ya misuli na mifupa na majeraha ya misuli na
mifupa/kiwewe hupewa kipaumbele katika mifumo ya afya
ili kuboresha uwezo wa watu wa utendaji kazi na ushiriki
katika kipindi chote cha maisha, na kupunguza mzigo
unaohusishwa wa ulemavu duniani.

Lengo: Kuunda mwongozo unaoweza kubadilika wa mkakati
wa kimataifa wa kusaidia mifumo ya afya ya kiwango cha nchi
inayoimarishwa katika afya ya misuli na mifupa inayozingatia
thamani, majeraha na utunzaji wa maumivu ambayo
imeundwa na kuungwa mkono na jumuiya ya kimataifa,
ikiwa ni pamoja na watu wenye uzoefu, na ambayo inalenga
kuboresha utendakazi, ushiriki na ubora wa maisha kwa
jumla kwa vizazi vyote.

Afya ya misuli na mifupa inamaanisha hali ya misuli na mifupa, maumivu ya misuli na mifupa na jeraha la misuli na mifupa na kiwewe.

KANUNI ZA MWONGOZO

1

2

3

4

5

Kubadilika kwa
muktadha wa ndani

Ushirikishwaji kupitia
mashauriano mapana
katika uchumi na
muundo-shirikishi,
ikijumuisha wagonjwa/
raia walio na uzoefu

Kuboresha kazi, ubora
wa maisha na afya
kwa ujumla

Pata njia ya maisha
kwa afya ya misuli
na mifupa, kuanzia
utoto hadi uzee

Ufikiaji sawa wa
huduma za mapema,
zinazozingatia thamani

NGUZO ZA KUIMARISHA MIFUMO YA AFYA KWA AFYA YA MISULI NA MIFUPA

Kushirikisha, kuwezesha
na kuelimisha jamii

Uongozi, utawala na
uwajibikaji wa pamoja

Mbinu za ufadhili

Utoaji wa huduma

Upatikanaji sawa wa
dawa na teknolojia

Nguvu kazi

Ufuatiliaji

Utafiti na uvumbuzi

Vipengele vya mkakati na vitendo

Mchoro unaoweza kubadilika

VIONGEZA KASI
■ Kuongeza ufahamu wa jamii na

serikali juu ya afya ya misuli na
mifupa na athari za ulemavu
unaohusiana na misuli na mifupa■ Kutambua viwango au vitendo dhahiri
vya msingi ili kuwezesha mipangilio
ya chini ya rasilimali kuanzisha
mageuzi■ Kuendana na ulimwengu uliopo au

au mikakati au sera za kikanda■ Kutoa mwongozo juu ya afya ya
misuli na mifupa katika muktadha wa
milipuko; k.m. COVID-19■ Mwongozo wa tafsiri katika lugha
mbali mbali■ Kuboresha ubia na sekta mbalimbalina ushirikiano■ Malengo ya kubuni pamoja na

viashiria vya utendaji kwa mkakati
kamiliators for a full strategy

Kielelezo cha 1: Muundo wa mantiki unaoendeshwa na data uliundwa kwa ajili ya mradi kutokana na utafiti wa ubora wa Awamu ya 1. Muundo huu umetolewa
kutoka kwa Briggs et al6 chini ya leseni ya Creative Commons Attribution Isiyo ya Biashara (Creative Commons Attribution Non-Commerce) (CC BY-NC 4.0).

6

KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)MFUMO WA VIPENGELEVINAVYOHITAJIKA KWA
MWITIKIO WA KIMATAIFAKATIKA KUBORESHA, KUZUIANA KUDHIBITI KASORO ZAAFYA YA MISULI NA MIFUPA

2

﻿

Jinsi ya kutumia sehemu hii

Sehemu hii ya ripoti inatoa muhtasari wa vipengele/
vitendo vinavyohitajika kwa kila Nguzo 8 za modeli
ya mantiki, inayotolewa katika awamu tatu za mradi(Mchoro 2).

Nguzo 8 na matendo yanayohusiana nayo
yameainishwa katika vifungu 8 vifuatavyo(2.1 hadi 2.8). Kila sehemu ndogo hutoa:

Kila Nguzo inawakilisha eneo la kipaumbele lakimkakati, ilhali vitendo vilivyoambatanishwa na kila
Nguzo vinaeleza jinsi Nguzo inavyoweza kutekelezwa
katika mifumo ya afya. Mfumo wa Nguzo na vitendo
hutoa mwongozo wa nini na jinsi ya kuimarisha
mifumo ya afya kwa ajili ya kuboresha afya ya misuli
na mifupa.

• jedwali la vitendo/vipengele na
ufafanuzi/upeo wao.

Maono ya G-MUSC (G-MUSC vision): Ulimwengu ambapo
uzuiaji na udhibiti wa hali ya afya ya misuli na mifupa,maumivu ya misuli na mifupa na majeraha ya misuli na
mifupa/kiwewe hupewa kipaumbele katika mifumo ya afya
ili kuboresha uwezo wa watu wa utendaji kazi na ushiriki
katika kipindi chote cha maisha, na kupunguza mzigo
unaohusishwa wa ulemavu duniani.

MAMBO YA KISASA YA MUKTADHA YANAYOHUSIANA NA AFYA YA MISULI NA MIFUPA KIMATAIFA﻿

Mfumo ni nini?

• ufafanuzi wa Nguzo na upeo wake.

• vitendo/vipengele vilivyotambuliwa kuwa
muhimu vinaangaziwa kwa nyota .

Lengo: Kuunda mwongozo unaoweza kubadilika wa mkakati
wa kimataifa wa kusaidia mifumo ya afya ya kiwango cha nchi
inayoimarishwa katika afya ya misuli na mifupa inayozingatia
thamani, majeraha na utunzaji wa maumivu ambayo
imeundwa na kuungwa mkono na jumuiya ya kimataifa,
ikiwa ni pamoja na watu wenye uzoefu, na ambayo inalenga
kuboresha utendakazi, ushiriki na ubora wa maisha kwa
jumla kwa vizazi vyote.

Afya ya misuli na mifupa inamaanisha hali ya misuli na mifupa, maumivu ya misuli na mifupa na jeraha la misuli na mifupa na kiwewe.

KANUNI ZA MWONGOZO

1

2

3

4

5

Kubadilika kwa
muktadha wa ndani

Ushirikishwaji kupitia
mashauriano mapana
katika uchumi na
muundo-shirikishi,
ikijumuisha wagonjwa/
raia walio na uzoefu

Kuboresha kazi, ubora
wa maisha na afya
kwa ujumla

Pata njia ya maisha
kwa afya ya misuli
na mifupa, kuanzia
utoto hadi uzee

Ufikiaji sawa wa
huduma za mapema,
zinazozingatia thamani

NGUZO ZA KUIMARISHA MIFUMO YA AFYA KWA AFYA YA MISULI NA MIFUPA

Kushirikisha, kuwezesha na
kuelimisha jamii

Uongozi, utawala na
uwajibikaji wa pamoja

Mbinu za ufadhili

Utoaji wa huduma

Upatikanaji sawa wa
dawa na teknolojia

Nguvu kazi

Ufuatiliaji

Utafiti na uvumbuzi

Vipengele vya mkakati na vitendo

Mchoro unaoweza kubadilika

VIONGEZA KASI
■ Kuongeza ufahamu wa jamii na

serikali juu ya afya ya misuli na
mifupa na athari za ulemavu
unaohusiana na misuli na mifupa■ Kutambua viwango au vitendo dhahiri
vya msingi ili kuwezesha mipangilio
ya chini ya rasilimali kuanzisha
mageuzi■ Kuendana na ulimwengu uliopo au■ Kuboresha ubia na sekta mbalimbali■ Kutoa mwongozo juu ya afya ya■ Malengo ya kubuni pamoja na

au mikakati au sera za kikanda

misuli na mifupa katika muktadha wa
milipuko; k.m. COVID-19■ Mwongozo wa tafsiri katika lugha
mbali mbalina ushirikiano

viashiria vya utendaji kwa mkakati
kamiliators for a full strategy

Kielelezo cha 1: Muundo wa mantiki unaoendeshwa na data uliundwa kwa ajili ya mradi kutokana na utafiti wa ubora wa Awamu ya 1. Muundo huu umetolewa
kutoka kwa Briggs et al6 chini ya leseni ya Creative Commons Attribution Isiyo ya Biashara (Creative Commons Attribution Non-Commerce) (CC BY-NC 4.0).

6

TOWARDS A GLOBAL STRATEGY TO IMPROVE MUSCULOSKELETAL HEALTHNGUZO ZA KUIMARISHA MIFUMO YA AFYA KWA AFYA YA MISULI NA MIFUPA

Kushirikisha, kuwezesha
na kuelimisha jamii

Uongozi, utawala na
uwajibikaji wa pamoja

Mbinu za ufadhili

Utoaji wa huduma

Upatikanaji sawa wa
dawa na teknolojia

Nguvu kazi

Ufuatiliaji

Utafiti na uvumbuzi

Vipengele vya mkakati na vitendo

Mchoro unaoweza kubadilika

Kielelezo cha 2: Muundo wa kimantiki unaotokana na mradi huu, unaoangazia Nguzo 8 za uimarishaji wa mifumo ya afya.

8

KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)

2.1	NGUZO YA 1: KUSHIRIKISHA, KUWEZESHA NA KUELIMISHARAIA, JAMII, MASHIRIKA NA SERIKALI KUCHUKUA HATUAJUU YA AFYA YA MISULI NA MIFUPA
Ng u zo ya 1 Kushirikisha, kuwezesha na kuelimisha raia, jamii, mashirika na serikali kuchukua hatua juu ya afya ya misuli na mifupa

Upeo na muhtasari
Kuna haja ya kuanzisha na kuendeleza ushirikiano wa sekta mbalimbali na kutoa
elimu kwa upana kuhusu afya ya misuli na mifupa ili kuwawezesha wananchi, jamii,
mashirika na serikali kuchukua hatua juu ya kuzuia na kudhibiti hali ya afya ya misuli
na mifupa, maumivu ya misuli na mifupa na majeraha ya misuli na mifupa na kiwewe.
Hasa, mtazamo wa kisekta mbalimbali unaounga mkono ushirikishwaji na elimu ya jamii (watu,
wagonjwa, mashirika, serikali) na uanzishwaji wa ushirikiano kati ya serikali na mashirika yasiyo ya
serikali unahimizwa sana kuboresha kinga na udhibiti wa mfumo wa misuli na mifupa kuharibika
kwa afya, maumivu na huduma ya majeraha/kiwewe. Pia kuna haja ya kuzingatia tofauti za
kitamaduni katika suala la jinsi afya inavyofikiriwa.
Maeneo manne ya kipaumbele kwa hatua yanapendekezwa:(i) Kushiriki na kuanzisha ubia na sekta mbalimbali ikiwa ni pamoja na wananchi, wagonjwa na
asasi za kiraia; tasnia, maeneo ya kazi na waajiri; shule na taasisi za elimu; na serikali za kitaifa.
(ii) Kurekebisha ujumbe wa elimu ya afya ya umma kwa sekta mbalimbali zikiwemo shule nataasisi za elimu ya juu; maeneo ya kazi na waajiri; wafanyakazi wa afya; na jamii kwa ujumla.
(iii) Kuongeza ufahamu na uelewa wa hali ya misuli ya mifupa kwa watu ikijumuisha umuhimu
wa afya ya misuli ya mifupa katika kipindi chote cha maisha; kwa nini shughuli za kimwili na
kucheza ni muhimu; na kuangazia kiwango cha mikakati madhubuti ya udhibiti inayopatikana
kwa hali ya misuli ya mifupa.
(iv) Kuunganisha viwezeshaji kuendesha utetezi na kutoa ujumbe wa elimu. Viwezeshaji ni pamoja
na: kuwawezesha watu walio na uzoefu wa kuishi wa hali ya misuli ya mifupa kushirikisha
simulizi zao, kutumia mitandao ya kijamii kwa upana, na kushirikiana na mashirika ya
wagonjwa na kitaaluma.

MFUMO WA VIPENGELE VINAVYOHITAJIKA KWA MWITIKIO WA KIMATAIFA KATIKA
KUBORESHA, KUZUIA NA KUDHIBITI KASORO ZA AFYA YA MISULI NA MIFUPA

9

Ng u zo ya 1 Kushirikisha, kuwezesha na kuelimisha raia, jamii, mashirika na serikali kuchukua hatua juu ya afya ya misuli na mifupa

Vipengele au vitendo vinavyohitajika katika Nguzo hii
Sekta za kipaumbele kwa kufuata ushiriki na kuunda ubia ili kusaidia kuzuia na kusimamia afya ya
misuli na mifupa
Kitu

Kipengele au kitendo

1.1

Kuboresha kinga na udhibiti wa
afya ya misuli na mifupa inahitaji
kujitolea na ushirikiano na:

Ufafanuzi

Wananchi, wagonjwa na
mashirika ya kiraia.

Wananchi, wagonjwa na mashirika ya kiraia: Kushirikisha na
kuwawezesha wananchi na wagonjwa kujifunza zaidi kuhusu afya
ya misuli na mifupa na kuchukua hatua juu ya kinga na udhibiti,kama vile kupitia kampeni za uhamasishaji, itakuwa muhimu
ili kufikia manufaa ya afya ya umma na kupunguza ulemavu.
Kuanzisha ubia kati ya serikali na asasi za kiraia/mashirika ya kijamii
inaweza kuwa njia mwafaka ya kuendesha ushirikishwaji wa raia na
mgonjwa, haswa kwa kushirikiana na makundi yaliyo hatarini k.m.
wazee na makundi ya wachache.

Sekta, maeneo ya kazi na
waajiri.

Sekta, mahali pa kazi na waajiri: Kujihusisha na kusaidia sekta,mahali pa kazi na waajiri kuchukua hatua juu ya kuzuia na
kusimamia majeraha, kusaidia kurudi kazini baada ya jerahana kutekeleza makao rafiki mahali pa kazi ili kuwawezesha watu
wasio na uwezo wa kufanya kazi kwa sababu ya hali ya afya ya
misuli na mifupa kushiriki kwa usawa katika kazi itakuwa muhimu
kwa kudumisha tija ya kazi ya kitaifa na usalama wa kifedha wa
watu binafsi.

Walipaji wawakilishi/kampuni
za bima.

Walipaji wawakilishi/kampuni za bima: Kushirikiana na bima zaafya na sekta ili kuweka kipaumbele afya ya misuli na mifupa katika
mipango ya bima itakuwa muhimu ili kuwezesha upatikanaji wa
huduma na kuzuia na kusimamia majeraha yanayohusiana na kazi.

Shule na taasisi za elimu.

Shule na taasisi za elimu: Ushirikiano na ubia wa shule na taasisi za
elimu unahitajika ili kutoa elimu katika kuzuia na kudhibiti hali ya
afya ya misuli na mifupa na mazingira ya kubuni mitaala inayosaidia
tabia za afya kwa watoto; hasa, msaada kwa ajili ya kushiriki katika
shughuli za kimwili, kucheza na kula kiafya.

Serikali za kitaifa na kimkoa.

Serikali za kitaifa na kimkoa: kuna haja ya ushirikiano wa
jamii nzima na serikali za kitaifa na kimkoa ili kufafanua afya ya
misuli na mifupa na kutoa wito wa hatua kwa afya ya misuli na
mifupa kutokana na mzigo mkubwa wa magonjwa na gharama
zinazohusiana na matatizo ya afya ya misuli na mifupa. Utetezi
kuhusu matishio kwa maendeleo ya kiuchumi na uendelevu na
kurudi kwenye uwekezaji ni muhimu katika muktadha wa matumizi
ya huduma ya afya, upotevu wa utenda kazi na utoro, upotevu wa
mapato ya kodi, malipo ya huduma za kijamii na madhara ya kijamii
na kiuchumi kwa familia na jamii.

10 KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)

Imetambuliwa kama muhimu

Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

1.2

Kuboresha kinga na udhibiti wa afya
ya misuli na mifupa kunahitaji elimu
katika sekta zifuatazo: shule nataasisi za elimu ya juu; maeneo yakazi; wataalamu wa afya; na jamii.

Sekta za kipaumbele kwa elimu kuhusu afya ya misuli na mifupa:• Katika shule na taasisi za elimu ya juu zimeipa kipaumbele
elimu kuhusu afya ya misuli na mifupa na umuhimu wakekatika kipindi chote cha maisha na uelewa wa kisasa
wa maumivu.
• Kuelimisha watoa huduma za bima ya sekta na mahalipa kazi jinsi maeneo ya kazi yanaweza kuzuia kuumia
kwa misuli na mifupa (k.m. kupitia utambuzi wa hatarina kupunguza), kusaidia mazoea yenye afya ya kazi (k.m.
kupitia kukuza kutembea na shughuli) na kusaidia watu
walio na kasoro za afya ya misuli na mifupa kudumisha
utendaji kazi na kurudi kazini. Katika suala hili, maeneo
ya kazi yanaweza kutumika kama jukwaa lenye ufanisi
na kielelezo cha elimu ya afya ya umma.
• Kusaidia usambazaji dhahiri wa utendaji bora kwa ajili ya
kuzuia na kusimamia afya ya misuli na mifupa na majeraha
ili kuelimisha wafanyakazi wa afya kwa kiwango kikubwa.
• Kuelimisha jamii na jumuiya kwa ujumla (ikiwa ni pamoja
na serikali na watunga sera), ikijumuisha ujumbe na mbinu
zilizowekwa maalum kwa makundi yaliyo hatarini (k.m. yaleya hali ya chini ya kijamii na kiuchumi, watu wenye ulemavu
wa kiakili na/au kimaendeleo, watu wanaoishi vijijini,makabila madogo). Hasa:— Kuelimisha jamii/jumuiya kwa ujumla kuhusu umuhimu
wa afya ya misuli na mifupa kwa kuishi vizuri (yaani
uwezo wa utendaji kazi na usalama wa kijamii na
kiuchumi na ustawi katika kipindi chote cha maisha),
ili thamani ya afya ya misuli na mifupa ieleweke vyema
na maoni potofu kusahihishwa.
— Kuelimisha jamii/jumuiya kwa ujumla kuhusu kukabiliwa
na hatari zinazoweza kubadilishwa za kupoteza afya
ya misuli na mifupa, ikiwa ni pamoja na kutokuwa na
shughuli za kimwili, unene kupita kiasi, utapiamlo, uvutajisigara na jinsi ya kufuata na kudumisha tabia chanya zaafya ili kufikia afya bora ya misuli na mifupa na ubora
wa maisha. Elimu pia inahitaji kuzingatia utambuzi wa
mapema na uingiliaji kati kwa vipengele vyote vya
ugonjwa na tabia na imani zisizofaa. Hii ni muhimu sanakatika mazingira yenye rasilimali.
— Kuelimisha jamii/jumuiya kwa ujumla kushughulikia
dhana potofu kuhusu udhibiti wa hali ya afya ya misuli
na mifupa na hasa maumivu ya misuli na mifupa. Hasa,
kutoa elimu kuhusu ni huduma gani inayofaa kwa haliya afya ya misuli na mifupa na maumivu ya misuli na
mifupa, jukumu la kutambua mapema na matibabu
na uelewa wa kisasa wa maumivu.

Imetambuliwa kama muhimu

MFUMO WA VIPENGELE VINAVYOHITAJIKA KWA MWITIKIO WA KIMATAIFA KATIKA
KUBORESHA, KUZUIA NA KUDHIBITI KASORO ZA AFYA YA MISULI NA MIFUPA

11

Ng u zo ya 1 Kushirikisha, kuwezesha na kuelimisha raia, jamii, mashirika na serikali kuchukua hatua juu ya afya ya misuli na mifupa

Sekta za kipaumbele kwa elimu kuhusu afya ya misuli na mifupa

Ng u zo ya 1 Kushirikisha, kuwezesha na kuelimisha raia, jamii, mashirika na serikali kuchukua hatua juu ya afya ya misuli na mifupa

Ujumbe wa kipaumbele kwa elimu ya afya ya umma kuhusu afya ya misuli na mifupa
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

1.3

Kuboresha uzuiaji na udhibiti
wa afya ya mfumo wa misuli na
mifupa kunahitaji ujumbe wa elimu
unaoendana kimataifa kulingana
na mazingira ya mahali ulipo.

Ujumbe wa kipaumbele wa afya ya umma ni pamoja na:• Afya ya misuli na mifupa huwezesha utendakazi, ushiriki nastarehe katika kipindi chote cha maisha, pamoja na athariza kasoro za misuli na mifupa na maumivu ya kudumu
yanayofikia kwa upana, ikiwa ni pamoja na kuongezeka kwa
hatari ya vifo. Ujumbe huu unapaswa kuungwa mkono na
mifano na vipimo dhabiti ambavyo vinafaa katika eneo lako
na vinavyoeleweka kwa umma.
• Shughuli ya kimwili, mchezo, michezo na kutembea ni
muhimu kwa afya nzuri ya misuli na mifupa, utembeaji, kazina kuzuia magonjwa mengi.
• Hali ya misuli na mifupa na maumivu ya misuli na mifupa
ni muhimu katika maisha yote - sio sehemu isiyoepukika
ya kuzeeka na huathiri vijana pia.
• Kuna mikakati madhubuti ya kudhibiti hali nyingi za afya
ya misuli na mifupa na maumivu ya misuli na mifupa
ili kuboresha utendaji na ubora wa maisha. Uingiliajikati huwa na ufanisi zaidi unapoanzishwa mapema na
kuunganishwa na mtindo mzuri wa maisha na mabadiliko
ya kitabia. Kwa upande mwingine, pia kuna hatua nyingiambazo hazifanyi kazi na zinaweza kuwa na madhara(thamani ya chini), hasa kwa maumivu ya muda mrefu ya
misuli na mifupa ambapo uzoefu wa maumivu hauwezi
kuhusiana na patholojia ya mitindo.
• Hali ya afya ya misuli na mifupa ni tatizo kubwa zaidi la afya
duniani kote katika suala la ulemavu (kasoro za shughuli
na kupoteza uwezo wa kufanya kazi) na gharama kwa watu
binafsi na jamii.
• Afya ya misuli na mifupa sio magonjwa tu. Zaidi ya kiwewe,majeraha ya michezo na majeraha ya mahali pa kazi ni ya
asili ya misuli na mifupa.
• Hali nyingi za afya ya misuli na mifupa na majeraha
yanaweza kuzuiwa kwa kuongeza ufahamu kuhusu sababuza hatari zinazoweza kubadilishwa na uchunguzi wa baadhi
ya hali za misuli na mifupa.

12 KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

1.4

Tumia mbinu za kuendesha elimu
ya umma, ikiwa ni pamoja na
kuwawezesha watu wenye uzoefu
wa kushirikisha simulizi na kubuni
jumbe kwa pamoja; mitandao ya
kijamii na wingi; modeli za usaidizi
rika na kushirikisha mashirika ya
kiraia na mashirika ya kitaaluma.

Viwezeshaji vya kipaumbele kuendesha utetezi na msaada wa
elimu kwa jamii nzima:• Wawezeshe watu walio na uzoefu mkubwa, wakiwemo
watoto na familia zao, kutoka katika mazingira tofauti na
walio na hali tofauti na majeraha ili kushirikisha simulizi
zinazohusiana na miktadha ya kitamaduni na jumbe
za kubuni kwa pamoja. Muhimu zaidi, uzoefu ulioishi
unapaswa pia kuonyesha vikundi vilivyo hatarini na vya
wachache.
• Kuvitaka vyombo vya habari na mitandao ya kijamii
kusambaza elimu na ujumbe wa utetezi.
• Mitindo ya usaidizi wa rika na elimu ya vikundi, inayofaa
kwa muktadha wa mahali husika, ili kusaidia watu walio
na hali ya afya ya muda mrefu ya misuli na mifupa.
• Kusaidia na kufadhili asasi za kiraia, kama vile mashirika yautetezi ya kitaifa au ya kimkoa, kutetea utetezi na mipango
ya elimu na kuwawezesha na kusaidia wagonjwa, serikalina jamii kwa ujuzi sahihi kuhusu hali ya afya ya misuli na
mifupa, kinga na udhibiti, na mikakati ya marekebisho
ya mfumo.
• Kuwezesha na kusaidia vyama vya kitaalamu vya kliniki
kuchukua majukumu ya utetezi na kukuza uhusianona serikali yao ya kitaifa.

MFUMO WA VIPENGELE VINAVYOHITAJIKA KWA MWITIKIO WA KIMATAIFA KATIKA
KUBORESHA, KUZUIA NA KUDHIBITI KASORO ZA AFYA YA MISULI NA MIFUPA

13

Ng u zo ya 1 Kushirikisha, kuwezesha na kuelimisha raia, jamii, mashirika na serikali kuchukua hatua juu ya afya ya misuli na mifupa

Viwezeshaji vya kipaumbele kuendesha utetezi na kusaidia elimu kwa jamii nzima

2.2

NGUZO YA 2: UONGOZI, UTAWALA NA UWAJIBIKAJI
WA PAMOJA

Ng u zo ya 2 Uongozi, utawala na uwajibikaji wa pamoja

Upeo na muhtasari
Uongozi na utawala humaanisha hitaji la viongozi wa ngazi ya kimataifa na kitaifa
kuinua kipaumbele kwa afya ya misuli na mifupa, maumivu na majeraha/kiwewe ndanina mataifa yote.
Maeneo manne ya kipaumbele yanapendekezwa:(i) Kuunganishwa na maboresho yaliyopo ya uimarishaji wa sera na mfumo. Hii inamaanisha
kujumuisha afya ya misuli na mifupa katika juhudi za mageuzi mapana, kama vile kujumuishwa
na mipango mipana ya kuzuia na kudhibiti magonjwa yasiyoambukiza; Vifurushi vya Huduma
ya Afya kwa Wote (Universal Health Coverage packages) vya mwingiliano na juhudi za
mageuzi katika uzee, urekebishaji na majeraha.
(ii) Utetezi na uongozi katika sekta, wizara na mashirika ya kimataifa ili kuongeza hali ya
kipaumbele ya hali ya misuli na mifupa.
(iii) Upimaji na uainishaji wa hali ya misuli na mifupa: hatua za hali ya afya zinahitaji kupanuliwa
ili kutoa mkazo na uelewa zaidi juu ya matokeo ya kazi na ushiriki katika jamii. Kuna haja ya
hali ya mfumo wa misuli na mifupa kuainishwa katika vipengele vya utambuzi zenye maana
ili kuwezesha ufahamu wazi wa hali na njia zinazofaa za udhibiti.
(iv) Sheria na udhibiti zinahitaji kuzingatiwa katika nchi zote ili kusaidia uimarishaji wa mfumo
thabiti wa afya kwa hali ya misuli na mifupa.

14 KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)Kuunganishwa na marekebisho yaliyopo ya kuimarisha sera na mfumo
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

2.1

Afya ya misuli na mifupa inapaswa
kuunganishwa kwa uwazi na juhudi
pana za mageuzi kwa magonjwa
yasiyo ya kuambukiza.

Hali ya afya ya misuli na mifupa na maumivu ya misuli na
mifupa haijaunganishwa vya kutosha na sera ya kuzuia na
kudhibiti magonjwa yasiyoambukiza na ufadhili kwa njia
inayolingana na mzigo wao wa ugonjwa. Kuzingatia upunguzaji
wa vifo katika mageuzi ya magonjwa yasiyoambukiza
hunyima kipaumbele kwa kiasi kikubwa mzigo wa ulemavu
unaohusishwa na hali ya misuli na mifupa na maumivu ya
kudumu. Kwa hivyo, kuna hitaji la dharura la kujumuisha kwa
uwazi zaidi hali ya afya ya misuli na mifupa na maumivu na
juhudi pana za kurekebisha magonjwa yasiyoambukiza na
serikali za kitaifa, kwa mwongozo na uongozi kutoka kwa
Shirika la Afya Ulimwenguni (World Heath Organization).
Kwa kuzingatia vipengele vya hatari vilivyoshirikishwa na
mikakati ya udhibiti iliyoshirikishwa kati ya magonjwa mengi
yasiyoambukiza na hali ya afya ya misuli na mifupa (k.m.,
kuvuta sigara, matumizi ya pombe, lishe, unene, kutofanya
mazoezi), ujumuishaji na upangaji wa mkakati unaweza
kuathiri vyema sio tu hali ya afya ya misuli na mifupa, lakini pia
magonjwa mengine yasiyo ya kuambukiza. Hii inaimarishwa
zaidi na ukweli kwamba hali ya kawaida ya misuli na mifupa
ni sababu ya hatari ya kuendeleza magonjwa mengine yasiyo
ya kuambukiza.

MFUMO WA VIPENGELE VINAVYOHITAJIKA KWA MWITIKIO WA KIMATAIFA KATIKA
KUBORESHA, KUZUIA NA KUDHIBITI KASORO ZA AFYA YA MISULI NA MIFUPA

15

Ng u zo ya 2 Uongozi, utawala na uwajibikaji wa pamoja

Vipengele au vitendo vinavyohitajika katika Nguzo hii

Ng u zo ya 2 Uongozi, utawala na uwajibikaji wa pamoja

Kuunganishwa na marekebisho yaliyopo ya kuimarisha sera na mfumo
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

2.2

Bima ya Afya kwa Wote Vifurushi
vya huduma muhimu na/au
mipango ya bima inapaswa
kujumuisha uzuiaji na udhibiti wa
kasoro za afya ya misuli na mifupa.

Huduma ya afya (kinga na udhibiti) kwa hali ya misuli na
mifupa, maumivu na jeraha inapaswa kuhakikishwa katika
nchi zote kupitia Huduma ya Afya kwa Wote. Hii inathibitishwa
kwa sababu ya mzigo wa ulemavu unaoletwa na hali hizi na
kuenea kwa hali ya afya ya misuli na mifupa katika hali ya afya
ya magonjwa yasiyoambukiza ya pamoja na magonjwa mengi
ambayo kwa kawaida ni hali ya misuli na mifupa ambayo ndiyo
mchangiaji mkuu wa ulemavu. Katika nchi zilizo na bima ya afya
kupitia mipango iliyoanzishwa ya bima ya umma, ya binafsi,
ya kijamii au ya kisheria, bima ya afya ya misuli na mifupa
inapaswa kujumuishwa.

2.3

Majibu ya kimkakati ya kimataifa
kwa afya ya mfumo wa misuli na
mifupa yanapaswa kuunganishwa
kwa uwazi na, na kusaidia
utekelezaji wa, juhudi zilizopo za
kuimarisha mfumo wa afya duniani
na kitaifa.

Mkakati wa kimataifa wa huduma ya afya ya misuli na mifupa,maumivu na jeraha/kiwewe unapaswa kuunganishwa kwa
uwazi na, na kusaidia utekelezaji wa, juhudi zilizopo za
kimataifa na kitaifa katika uimarishaji wa mfumo wa afya, kwa
mfano katika ushirikiano wa huduma (k.m. Mfumo wa WHO
kuhusu huduma jumuishi za afya zinazozingatia watu), uzee
(k.m. mkakati wa kimataifa wa WHO na mpango wa utekelezaji
kuhusu uzee na afya), ukarabati (k.m. ajenda ya WHO ya
Urekebishaji 2030), ulemavu (k.m. Mpango wa utekelezaji wa
WHO wa ulemavu wa 2014–2021), huduma kwa magonjwa
yasiyoambukiza (k.m. Mpango kazi wa Kimataifa wa WHO wa
kuzuia na kudhibiti magonjwa yasiyoambukiza 2013–2020),
kuzuia majeraha na utunzaji wa majeraha.

16 KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

2.4

Uongozi wa kimataifa kutoka kwa
Shirika la Afya Ulimwenguni katika
kuweka kipaumbele afya ya misuli
na mifupa ni muhimu ili kuendesha
mwitikio wa kimataifa kwa mzigo wa
kasoro za afya ya misuli na mifupa.

Uongozi wa kimataifa kutoka kwa Shirika la Afya Ulimwenguni
katika kuweka kipaumbele kwa hali ya misuli na mifupa,maumivu na majeraha ni muhimu ili kuchochea mwitikio wa
kimataifa kwa mzigo wa magonjwa, hasa katika nchi za kipatocha chini na cha kati na kufahamisha shughuli za kimkakati za
mashirika ya kliniki ya kimataifa.

Ng u zo ya 2 Uongozi, utawala na uwajibikaji wa pamoja

Uongozi wa kimataifa na kitaifa kuwekea kipaumbele afya ya misuli na mifupa, maumivu na kuzuia
majeraha na huduma

Kuhusiana na hili, kuna haja ya kuwa na Mkakati wa Kimataifa,
Mpango Kazi au Mfumo wa kuongoza Nchi Wanachamakuanzisha sera zinazofaa, ufadhili na mipango ya mageuzi ya
huduma za afya na mashirika ya kliniki kuwekea kipaumbele
juhudi zao katika mageuzi ya kimataifa na mipango ya utetezi.
2.5

Uongozi wa ngazi ya nchi
unahitajika ili kutanguliza kasoro
za afya ya misuli na mifupa kupitia
serikali za kitaifa.

Uongozi wa kitaifa unahitajika kutetea kipaumbele na hatua
za kuzuia na kudhibiti afya ya mfumo wa misuli na mifupa
na majeraha kupitia serikali, kulingana na mzigo wao wa
magonjwa katika maisha yote.
Kuongeza kipaumbele cha afya ya misuli na mifupa kupitia
serikali, kuna haja ya kuwasilisha mzigo wa ugonjwa kwa
serikali zote, ikilinganishwa na hali nyingine ya afya, ambapo
idadi kubwa ya rasilimali za afya inaelekezwa kwa sasa.
Serikali za kitaifa zinahitaji ushahidi wa kutegemewa kuhusu
mzigo wa ndani wa magonjwa na data ya gharama ili
kuchochea uongozi kwa ajili ya marekebisho ya mfumo wa
ndani na kufanya kazi kwa pamoja na serikali nyingine ili
kutetea Shirika la Afya Duniani kuchukua hatua kwa afya ya
misuli na mifupa. Hasa, uongozi wa kitaifa katika utetezi na
uundaji wa sera unaosisitiza umuhimu wa kuzuia ulemavu
unaohusiana na mfumo wa misuli na mifupa kwenye mtaji wa
binadamu na maendeleo ya kiuchumi (k.m. faida ya uwekezaji)
unahitajika.
Shughuli ya uongozi inapaswa kuenea zaidi ya utetezi ili
kujumuisha uanzishaji wa mifumo ya ndani ili kuwezesha
ufanyaji maamuzi k.m. kujibu ushahidi mpya. Kimuundo, hii
inaweza kujumuisha uanzishaji wa vikundi vya ushauri wa
wataalam/vikundi kazi vilivyodhibitiwa ipasavyo au kamatiza washikadau ndani na/au katika mfumo mzima wa afya kwa
ushirikiano na mashirika ya wabia wa asasi za kiraia.

Imetambuliwa kama muhimu

MFUMO WA VIPENGELE VINAVYOHITAJIKA KWA MWITIKIO WA KIMATAIFA KATIKA
KUBORESHA, KUZUIA NA KUDHIBITI KASORO ZA AFYA YA MISULI NA MIFUPA

17

Ng u zo ya 2 Uongozi, utawala na uwajibikaji wa pamoja

Uongozi wa kimataifa na kitaifa kuwekea kipaumbele afya ya misuli na mifupa, maumivu na kuzuia
majeraha na huduma
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

2.6

Uongozi unahitajika kutoka kwa
jumuiya za kitaaluma na za kiraia
na wananchi ambao unaenea zaidi
ya afya ya misuli na mifupa.

Ushirikiano na mashauriano shirikishi kati ya mashirika ya
kitaalamu/kliniki na mashirika ya kiraia na wananchi katika
sekta ya afya (yaani, zaidi ya vikundi vya afya na majeraha ya
mfumo wa misuli na mifupa) na serikali za kitaifa na Shirika
la Afya Ulimwenguni inahitajika ili kutetea kipaumbele cha
afya ya misuli na mifupa na kuzuia majeraha na udhibiti katika
juhudi za mageuzi ya afya ya kitaifa.

2.7

Uongozi wa kimataifa na wa kitaifa
wa sekta nyingi na kati ya wizara
unahitajika ili kuweka kipaumbele
katika sera na ufadhili wa afya ya
misuli na mifupa.

Uongozi wa kimataifa na wa kitaifa katika sekta na wizara za
serikali (yaani zaidi ya sekta ya afya; kwa mfano: huduma
za kijamii, tasnia, michezo, usafiri) ni muhimu sana ili kuinua
kipaumbele cha kuzuia na kudhibiti afya ya misuli na mifupa
kwa serikali, tasnia na mashirika ya kibinafsi.
Uongozi wa sekta nyingi na kati ya wizara katika afya ya misuli
na mifupa utawezesha ujumuishaji bora wa mipango ya
kuzuia na udhibiti katika sera na ufadhili wa umma, ambayo
ni muhimu ili kufikia matokeo.
Katika ngazi ya serikali, uongozi unaweza kujumuisha
wajibu mahususi wa kiwizara kwa afya ya misuli na mifupa
na uanzishwaji wa maeneo mahususi yaliyowekwa katika
serikali za kitaifa na mashirika ya kimataifa, kama vile Shirika
la Afya Ulimwenguni.

18 KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

2.8

Viashiria vya afya na utendakazi
vya kimataifa na kitaifa lazima
viongezeke zaidi ya upunguzaji
wa vifo ili kuzingatia utendakazi
na ushiriki.

Hatua za afya na utendaji mfumo wa afya katika mageuzi yaafya lazima ziongezeke zaidi ya kupunguza vifo na kuzingatia
kizuizi cha utendakazi/ushiriki na kutambua manufaa ya kiafya
na kiuchumi ya kuzuia ulemavu.

Mfumo wa uainishaji wa maana,
unaokubalika na unaolinganishwa
kimataifa unahitajika kwa ajili ya
matatizo ya afya ya misuli na mifupa.

Nchi zinahitaji kuainisha hali za afya ya misuli na mifupa katika
vipengele vya utambuzi badala ya dalili pekee, zikiungwa
mkono na mwongozo kutoka Shirika la Afya Ulimwenguni na
kwa kuzingatia mfumo wa Mfumo wa Kimataifa wa Kuainisha
Magonjwa (International Classification of Disease system), ili
kuleta maana ya msururu mpana wa hali ya misuli na mifupa.

2.9

Kupanuka kwa malengo na hatua za utendakazi ili kutambua
utendakazi na ushiriki kutasaidia vyema uimarishaji wa mifumo
ya afya ya misuli na mifupa.

Uainishaji kama huo unahitajika ili kubuni mitindo inayofaa ya
ndani ya utoaji wa huduma, usanidi wa nguvu kazi na ufadhili
ili kusaidia njia za utunzaji kwa uainishaji tofauti wa hali ya
misuli na mifupa. Bila uainishaji, ukubwa wa tatizo ni kubwa
mno na changamano mno kuanzisha hatua za maana, hasa
kwa nchi zenye rasilimali chache.
Uainishaji pia huwezesha nchi kutoa kipaumbele kwa hatua za
makundi maalum ya matatizo ya misuli na mifupa kulingana
na hitaji la kitaifa la afya za watu.

Sheria na udhibiti
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

2.10

Sheria na udhibiti zinahitajika ili
kuendeleza juhudi za mageuzi
katika kuimarisha mifumo ya afya
kwa magonjwa yasiyoambukiza,
ikiwa ni pamoja na matatizo ya afya
ya misuli na mifupa.

Sheria na kanuni za kitaifa za kusaidia uimarishaji wa mfumo
wa afya wa muda mrefu kwa magonjwa yasiyoambukiza, ikiwa
ni pamoja na matatizo ya afya ya misuli na mifupa, inahitajika
ili kuendeleza juhudi na mabadiliko mfululizo katika serikali.

Imetambuliwa kama muhimu

Hili litakuwa muhimu haswa kutokana na COVID-19 kwani
vipaumbele vinabadilika kuwa magonjwa ya kuambukiza.

MFUMO WA VIPENGELE VINAVYOHITAJIKA KWA MWITIKIO WA KIMATAIFA KATIKA
KUBORESHA, KUZUIA NA KUDHIBITI KASORO ZA AFYA YA MISULI NA MIFUPA

19

Ng u zo ya 2 Uongozi, utawala na uwajibikaji wa pamoja

Kipimo na uainishaji

2.3

NGUZO YA 3: MBINU ZA UFADHILI

Ng u zo ya 3 Mbinu za ufadhili

Upeo na muhtasari
Ufadhili unamaanisha jinsi mataifa yanavyolipia huduma za kinga na udhibiti kwa
ajili ya afya ya misuli na mifupa, maumivu na majeraha katika muktadha wa mahitaji
ya ufadhili na vipaumbele vya hali nyingine za afya.
Mitindo iliyojumuishwa ya ufadhili; kubadilika kwa mbinu za ufadhili na kuongeza mapato;kulinda fedha zilizotengwa; na ufadhili na uhamasishaji wa utunzaji sanifu, salama na wa kitaalamu
unapendekezwa. Hii ni muhimu hasa katika muktadha wa vifurushi vya Huduma ya Afya kwa Wote.

Vipengele au vitendo vinavyohitajika katika Nguzo hii
Mitindo iliyojumuishwa ya ufadhili
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

3.1

Mitindo iliyopo ya ufadhili wa
huduma ya afya inahitaji kujumuisha
ukuzaji wa afya na utoaji wa
huduma za afya kwa afya ya misuli
na mifupa.

Mitindo iliyopo ya ufadhili wa huduma ya afya inahitaji
kushughulikia ukuzaji wa afya na utoaji wa huduma za afya
kwa matatizo ya afya ya misuli na mifupa, maumivu ya misuli
na mifupa na jeraha la misuli na mifupa katika mitindo yataaluma nyingi.
Hii inaweza kufanikiwa katika ufadhili wa kukuza afya, huduma
za magonjwa yasiyoambukiza, huduma kwa majeraha na
kiwewe au uzee na huduma za muda mrefu. Kuunganisha
ufadhili wa huduma ya afya ya misuli na mifupa na vipaumbele
vingine vya ufadhili itakuwa muhimu, haswa katika muktadhawa COVID-19, ambapo njia mpya za ufadhili zitakuwa
chache sana.
Katika muktadha wa mzigo wa data za magonjwa ulimwenguni,
kuna sababu thabiti ya kuongezeka kwa mgao wa ufadhili kwa
afya ya misuli na mifupa.

20 KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)

Imetambuliwa kama muhimu

Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

3.2

Mitindo ya ufadhili wa afya ya
misuli na mifupa inapaswa kukidhi
mabadiliko katika ushirikiano
wa sekta ya umma na binafsi,
ushirikiano na mashirika ya kiraia,
misaada ya kimataifa, wafadhili
waliotambulishwa (tagged
donorships) na mikakati ya
kuongeza mapato.

Mitindo ya ufadhili ya ukuzaji na huduma ya afya ya misuli
na mifupa inapaswa kukidhi mabadiliko ya:• ubia kati ya sekta ya umma na sekta binafsi;• ushirikiano na mashirika ya kiraia, misaada ya kimataifa,
wafadhili waliotambulishwa na kanuni zinazofaa ili kuepuka
ushawishi usio na manufaa wa kibiashara na migongano
ya kimaslahi; na• ukusanyaji wa mapato mahususi kupitia kodi kwa
madhumuni mahususi, kama vile kusaidia majeruhi kupitia
kodi za mahali pa kazi au kodi za usafiri/mafuta.
Mabadiliko katika mitindo ya ufadhili pia ni muhimu ili
kuwezesha mifumo ya afya kukabiliana na ubunifu unaoibukia
au maendeleo ya teknolojia ambayo yanaweza kuboresha
matokeo ya afya.

3.3

Kusaidia misaada ya kigeni ya
kimataifa kwa ajili ya huduma ya
misuli na mifupa katika mazingira
ya rasilimali chache.

Msaada wa kimataifa wa kigeni unahitajika ili kusaidia uzuiaji
na huduma kwa afya ya misuli na mifupa katika mazingira ya
rasilimali chache na ambapo huduma ya msingi kwa afya ya
misuli na mifupa haiwezi kutolewa kwa uendelevu kwa sababu
ya vipaumbele vya afya shindani na rasilimali chache.

3.4

Ufadhili uliotengwa, ufadhili
wa dawa muhimu na ufadhili
wa wafadhili kwa ajili ya afya ya
misuli na mifupa na huduma kwa
majeraha unahitaji kutengwa.

Serikali zinahitaji mgao mahususi wa bajeti kwa ajili ya kuzuia
na kudhibiti matatizo ya misuli na mifupa na uwezo au udhibiti
wa kutenga fedha za wafadhili kwa ajili ya huduma za afya ya
misuli na mifupa, hasa ili kuhakikisha upatikanaji, na ufikiaji wa,
dawa muhimu katika nchi zisizo na rasilimali nyingi.

MFUMO WA VIPENGELE VINAVYOHITAJIKA KWA MWITIKIO WA KIMATAIFA KATIKA
KUBORESHA, KUZUIA NA KUDHIBITI KASORO ZA AFYA YA MISULI NA MIFUPA

21

Ng u zo ya 3 Mbinu za ufadhili

Kubadilika kwa modeli tofauti za ufadhiliNg u zo ya 3 Mbinu za ufadhili

Ufadhili wa huduma sahihi za misuli na mifupa, kwa wakati sahihi, kwa timu sahihi, mahali sahihi
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

3.5

Ufadhili wa huduma ya
afya ya misuli na mifupa
unapaswa kujumuisha vifurushi
vilivyofafanuliwa vyema, vya
thamani ya juu (ufanisi, salama,na nafuu) vya huduma za kuzuia,
uchunguzi na udhibiti, haswa kwa
kuhusisha zaidi jamii.

Mifumo ya ufadhili, haswa kwa nchi za kipato cha chini na cha
kati, inapaswa kutayarishwa ili kusaidia vifurushi muhimu vya
huduma kwa matatizo ya afya ya misuli na mifupa na majeraha,ambapo ufadhili wa matibabu na mikakati ya kuzuia inapaswa
kutegemea ushahidi, usalama na ufanisi wa gharama, ikilenga
gharama ya chini na mipango ya mavuno mengi.
Kimsingi, vifurushi hivi vya ufadhili vinapaswa kuwa sehemu
ya vifurushi muhimu vya Bima ya Afya kwa Wote na mifumo
mingine ya bima inayohusika katika eneo lako ili kupunguza
au kuondoa gharama za nje ya mfuko.
Vifurushi vinapaswa kupangwa kwa viwango tofauti vya mfumo
wa afya kutoka kwa huduma ya jamii hadi huduma ya juu.
Vifurushi vya kipaumbele vya kwanza vya ufadhili vinapaswa
kuelekezwa kwa huduma ya kijamii ya taaluma tofauti ambapo
gharama za mfukoni hupunguzwa au kuondolewa. Haswa
kwa nchi za kipato cha chini na cha kati, juhudi za kujumuisha
uingiliaji kati wa misuli na mifupa na vifurushi vilivyoanzishwa(k.m. ‘Best Buys’ kwa magonjwa yasiyoambukiza) zinapaswa
kupewa kipaumbele ili kuongeza faida kwenye uwekezaji na
ushirikiano katika hali zote.

3.6

Mitindo ya ufadhili inapaswa
kuhamasisha uzuiaji na huduma
jumuishi kwa matatizo ya afya ya
misuli na mifupa.

Mitindo ya ufadhili inapaswa kuhamasisha uzuiaji (kulingana
na vipengele vya hatari vinavyoweza kubadilishwa) na huduma
jumuishi, za kitaaluma kwa matatizo ya afya ya misuli na mifupa
ili uendelevu wa huduma uungwe mkono, pamoja na huduma
kati ya mazingira ya afya na watoa huduma.

22 KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)

2.4

NGUZO YA 4: UTOAJI WA HUDUMA

Ng u zo ya 4 Utoaji wa huduma

Upeo na muhtasari
Utoaji huduma unamaanisha kutoa ufikiaji wa taarifa za afya na huduma za afyakatika ngazi ya umma ili kudhibiti matatizo ya afya ya misuli na mifupa, maumivu ya
misuli na mifupa na majeraha ya misuli na mifupa (ikiwa ni pamoja na kinga ya pili) na
jitihada za kuzuia za msingi.
Kuna haja ya kuwa na mitindo ya utoaji huduma bora, inayoweza kufikiwa na endelevu
inayotanguliza huduma za kiwango cha juu† na kusaidia huduma kwa magonjwa na kinga kwa
wakati sahihi (upatikanaji wa mapema na utatuzi) na mahali sahihi (mazingira ya jamii, inapofaa).
Zaidi ya hayo, huduma inapaswa kuunganishwa na kutolewa na timu sahihi ili kuhakikisha kuwa ni
salama, bora, nafuu na inakubalika kwa wananchi, wakati mbinu za kiwango cha chini‡ zinapaswa
kutupiliwa mbali.
Huduma za matatizo ya afya ya misuli na mifupa zinapaswa kuunganishwa na muundo wa huduma
zilizopo za huduma kwa magonjwa yasiyoambukiza katika mazingira ya jamii au vituo vya kikanda,
zikiunganishwa na mipango ya huduma inayolenga viashiria vipana vya kijamii vya afya. Muhimu
zaidi, mitindo ya huduma inahitaji kuundwa pamoja na jamii na kuweka kipaumbele katika
upatikanaji kwa makundi yaliyo hatarini.
Kwa kuzuia, maeneo matatu muhimu ya utoaji wa huduma yanafaa:(i) Afya ya misuli na mifupa inapaswa kuunganishwa katika hatua za kuzuia magonjwa
za msingi na za pili kwa magonjwa yasiyoambukiza, kwa kuzingatia sababu za hatarizinazoshirikishwa na magonjwa ya mara kwa mara na magonjwa mengi.
(ii) Mipango ya kimsingi ya kuzuia magonjwa ya misuli na mifupa zinapaswa kukuzwa na
kutekelezwa pale ambapo kuna ushahidi wa kliniki na gharama nafuu.
(iii) Majeraha ya kitaifa (michezo, mahali pa kazi, kuanguka) na mikakati na kampeni za kuzuia
kiwewe zinahitajika ili kupunguza mzigo wa ulemavu unaohusishwa na majeraha na kiwewekinachohusiana na misuli na mifupa.
† huduma za kiwango cha juu: huduma ambazo
ushahidi unapendekeza kuwa inatoa manufaa
kwa wagonjwa au uwezekano wa manufaa unazidi
madhara yanayoweza kujitokeza7.

‡ huduma za kiwango cha chini: huduma ambazo
ushahidi unapendekeza kuwa hazitoi faida
yoyote au kidogo sana kwa wagonjwa au hatariya madhara inazidi faida inayowezekana7.

MFUMO WA VIPENGELE VINAVYOHITAJIKA KWA MWITIKIO WA KIMATAIFA KATIKA
KUBORESHA, KUZUIA NA KUDHIBITI KASORO ZA AFYA YA MISULI NA MIFUPA

23

Ng u zo ya 4 Utoaji wa huduma

Vipengele au vitendo vinavyohitajika katika Nguzo hii
Huduma kwa wakati sahihi: utambuzi wa mapema, uchunguzi na uingiliaji kwa kinga ya pili
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

4.1

Mitindo ya huduma kwa matatizo ya
misuli na mifupa inahitaji kusaidia
utambuzi wa mapema na matibabu
ya haraka (triage) na udhibiti kupitia
njia za huduma za ndani.

Mitindo ya huduma inahitaji kukuza ufikiaji sawa wa
utambuzi wa mapema na matibabu katika njia za huduma
zinazofaa, zinazofadhiliwa ndani ya nchi zinazojumuisha
mifumo ya rufaa ili kutoa huduma ya dharura au ya haraka(k.m. kiwewe) au huduma za kibingwa, inapoonyeshwa.
Hii ni muhimu ili kuzuia usugu na ulemavu, hasa kwa
vijana na wale walio na magonjwa ya uvimbe, kama vilerheumatoid arthritis.

Utoaji wa huduma sahihi: fanisi, salama, nafuu na inayofikiwa
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

4.2

Mbinu za uchunguzi na matibabu
dhahiri zinapaswa kupewa
kipaumbele katika mitindo ya
huduma badala ya mbinu ambazo
hazina ushahidi, ni za gharamana zinaweza kuwa na madhara.

Matumizi ya kupita kiasi ya teknolojia katika huduma za misuli
na mifupa katika nchi za kipato cha juu (k.m. matumizi ya kupita
kiasi ya picha ya misuli na mifupa) yamehusishwa na manufaa
finyu ya kimatibabu katika matokeo ya afya na inaweza kukuza
tabia na imani zisizofaa kuhusu afya ya misuli na mifupa na
huduma ya maumivu kwa wagonjwa na jamii kwa ujumla.
Kuzingatia uwasilishaji wa uchunguzi salama na wa ufanisi(k.m. kupiga picha) na uingiliaji wa matibabu (k.m. matumizi
salama ya dawa na maelekezo sahihi ya upasuaji) yanahitajika.
Hii inaweza kuungwa mkono na vyombo vya kimataifa na vyanchi kama vile miongozo ya kimatibabu na viwango vya ubora.

4.3

Njia za huduma za ndani zinapaswa
kusaidia vifurushi muhimu vya
huduma kwa bei nafuu, bora na
salama kwa matatizo ya afya ya
misuli na mifupa, wakati zinatupiliwa
mbali huduma ambazo hazina
ushahidi, ni za gharama kubwa
na zinaweza kuwa na madhara.

Mitindo ya huduma inapaswa kukuza ‘huduma sahihi’, ambayoni fanisi (kulingana na ushahidi), huduma salama, nafuu na
inayoweza kufikiwa kupitia njia za huduma zinazoungwa mkono
na wenyeji zinazowezesha huduma za taaluma mbalimbali na
ufikiaji wa huduma ya elimu ya juu au ya kibingwa inapohitajika,
haswa katika maeneo yenye mahitaji makubwa/ufikiaji mdogo.
Njia za huduma na vipengele vyake vinaweza kupatikana
kwa kufafanua vifurushi muhimu vya huduma ya bei nafuu
na yenye ufanisi kwa uainishaji ulioanzishwa wa matatizo ya
misuli na mifupa na majeraha, kwa msisitizo wa gharama nafuu
na uingiliaji wa juu wenye matokeo makubwa. Mara nyingi,
uingiliaji kati hautakuwa wa upasuaji, nje ya muktadha wa
kiwewe na osteoarthritis ya hatua ya mwisho.
Vipimo vya uchunguzi wa hali ya chini na uingiliaji kati
haufai kupendekezwa katika vifurushi muhimu na unapaswa
kutofadhiliwa. Sambamba na uundaji wa njia za huduma na
vifurushi muhimu vya huduma, ni hitaji la kujenga uwezo wa
nguvu kazi ili kutoa huduma sahihi.

24 KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)

Imetambuliwa kama muhimu

Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

4.4

Huduma za afya ya mfumo wa misuli
na mifupa zinapaswa kuunganishwa
na mitindo ya huduma kwa
magonjwa yasiyoambukiza na
huduma ambazo zinalenga viashiria
vingi vya kijamii vya afya.

Huduma za matatizo ya afya ya misuli na mifupa, huduma ya
maumivu na huduma ya majeraha zinapaswa kuunganishwa
na mitindo ya huduma iliyopo ya huduma za magonjwa
yasiyoambukiza na mipango ya huduma ambayo inalenga
viashiria vya kijamii vya afya.

Mitindo ya huduma ya hali ya
misuli na mifupa inapaswa kusaidia
huduma jumuishi, unaozingatia
mtu ambayo inalenga uwezo wa
kufanya kazi kupitia mbinu ya
ki-biopsychosocial.

Mitindo ya huduma ambayo inakuza huduma jumuishi,
inayozingatia taaluma mbalimbali na inayolenga uwezo wa
kufanya kazi kupitia mbinu ya udhibiti wa ki-biopsychosocial
inahitajika ili kuhama kutoka kwa dhana inayolenga magonjwa
na matibabu ya kimwili.

4.5

Katika baadhi ya mazingira, majaribio ya ujumuishaji kama
haya yanaweza kuthibitishwa ili kutoa data kuhusu kuridhika,
gharama na matokeo ya afya. Katika suala hili, afya ya misuli
na mifupa inapaswa kuzingatiwa kama sehemu muhimu ya
huduma ya afya yajumla, inayozingatia mtu. Hii inadhibitika
kwa msingi wa kuenea kwa hali ya juu ya matatizo ya afya
ya misuli na mifupa katika hali ya afya ya ushirikiano na
magonjwa mbalimbali kwa magonjwa yasiyo ya kuambukiza na
kuongezeka kwa hatari kubwa ya kuendeleza magonjwa yasiyo
ya kuambukiza kwenye nyuma ya matatizo ya afya ya misuli na
mifupa.

Utoaji wa huduma kutoka kwa timu sahihi: mitindo ya huduma ya taaaluma mbalimbali
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

4.6

Mitindo ya huduma kwa ajili ya
huduma ya afya ya misuli na mifupa
inapaswa kukuza huduma ya jamii
inayozingatia taaluma mbalimbali.

Mitindo ya huduma kwa ajili ya matatizo ya misuli na mifupa
inapaswa kukuza huduma za jamii zinazozingatia taaluma
mbalimbali kulingana na mahitaji ya mtu na unaozingatia
viwango vya kawaida vya utoaji wa huduma kwa watoa huduma.
Katika baadhi ya mazingira, huduma ya msingi inaweza
kutibiwa vyema (triaged) na kuratibiwa na watendaji
waliofunzwa wa mfumo wa misuli na mifupa au watoa huduma
wengine wa ndani (k.m. madaktari wa familia, wahudumu
wa afya, waganga wa kienyeji, wahudumu wa afya wa kike)ambapo kuna vikwazo vya ufikiaji kwa madaktari bingwa.
Mitindo ya huduma inapaswa pia kuwezesha ufikiaji wa wakati
kwa huduma ya juu na/au ya kibingwa, inapoonyeshwa.

MFUMO WA VIPENGELE VINAVYOHITAJIKA KWA MWITIKIO WA KIMATAIFA KATIKA
KUBORESHA, KUZUIA NA KUDHIBITI KASORO ZA AFYA YA MISULI NA MIFUPA

25

Ng u zo ya 4 Utoaji wa huduma

Utoaji wa huduma sahihi: fanisi, salama, nafuu na inayofikiwa

Ng u zo ya 4 Utoaji wa huduma

Utoaji wa huduma mahali sahihi: kuimarisha jamii na huduma ya msingi ili kupunguza ukosefu wa usawa
katika ufikiaji wa huduma
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

4.7

Huduma kwa mfumo wa misuli na
mifupa unapaswa kuunganishwa
katika mitindo iliyopo ya huduma
za kijamii au kikanda kwa ajili
ya huduma ya magonjwa
yasiyoambukiza.

Mitindo ya huduma kwa ajili ya huduma ya misuli na mifupa
inapaswa kuwa ya kijamii au kikanda na kuunganishwa na
mitindo iliyopo ya huduma kwa magonjwa yasiyoambukiza
na/au mazoea ya huduma za kitamaduni ili kupunguza ukosefu
wa usawa wa huduma kutokana na jiografia na usaidizi bora
wa ushirikiano wa huduma katika hali tofauti za afya na watoa
huduma.
Kulingana na upatikanaji wa nguvu kazi, mitindo inayoongozwa
na jamii inaweza kuwajibika hasa kwa tathmini ya hatari, utoaji
wa mwingiliano wa kijamii na rufaa ambapo huduma za haliya juu zinahitajika na hazipatikani ndani ya nchi.
more advanced care is needed and not available locally.

4.8

Mitindo ya huduma inayoongozwa
na jamii kwa ajili ya huduma ya
afya ya misuli na mifupa inapaswa
kuundwa kwa pamoja na jamii.

Mitindo ya huduma inayoongozwa na jamii kwa ajili ya huduma
ya afya ya misuli na mifupa inapaswa kuundwa kwa pamoja na
jamii. (ikijumuisha viongozi wa jamii na wa kidini) ili kuhakikisha
huduma zinawiana na mahitaji ya jamii na zinafaa, zinakubalika,
zinawezekana na ni endelevu. Ugawaji wa majukumu ya utoaji
wa huduma za afya kwa manispaa au jamii pia utasaidia vyema
ujumuishaji wa huduma na mipango na rasilimali zilizopo
za kijamii.

4.9

Mitindo ya huduma inapaswa
kutanguliza upatikanaji wa taarifa
za afya na huduma kwa makundi
yaliyo hatarini.

Mitindo ya huduma inapaswa kutanguliza upatikanaji wa taarifa
za afya na huduma kwa makundi yaliyo hatarini (k.m. wale walio
na hali ya chini ya kijamii na kiuchumi, watu wenye ulemavu
wa kiakili na/au kimaendeleo, watu wanaoishi vijijini, makabila
ya walio wachache) ambapo tofauti za huduma huwa panana matokeo ya kiafya huwa duni. Kwa mfano, huduma za afya
kwa njia ya simu zinaweza kuwa muhimu katika kukabiliana naukosefu wa usawa wa huduma kutokana na jiografia/umbali.

26 KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

4.10

Mipango ya kuzuia ya msingi na
ya pili kwa magonjwa yasiyo ya
kuambukiza inapaswa kujumuisha
afya ya misuli na mifupa.

Mipango ya kuzuia ya msingi na ya pili kwa magonjwa yasiyo
ya kuambukiza inapaswa kujumuisha matatizo ya afya ya misuli
na mifupa na huduma za maumivu, kwa kuzingatia mambo
hatarishi (k.m. kuvuta sigara, kutofanya mazoezi ya mwili,
kunenepa kupita kiasi, lishe duni) na magonjwa ya mara kwa
mara kati ya matatizo ya afya ya misuli na mifupa na magonjwa
mengine yasiyoambukiza.

4.11

Mipango ya msingi ya uzuiaji
wa matatizo ya misuli na mifupa
inapaswa kutolewa pale ambapo
kuna ushahidi wa ufanisi wa
kitabibu na gharama.

Kando na kushughulikia vipengele vya hatari
vinavyoshirikishwa na magonjwa mengine yasiyoambukiza,
mipango ya msingi ya uzuiaji wa matatizo ya misuli na mifupa
inapaswa kujumuishwa katika mitindo ya huduma ambapo
kuna ushahidi wa ufanisi wa kimatibabu na gharama (k.m.
uzuiaji wa udhaifu na kuvunjika kwa mifupa (osteoporotic)).

4.12

Majeraha ya kitaifa (michezo,
mahali pa kazi, kuanguka), mikakati
na kampeni za kuzuia majeraha/
kiwewe zinahitajika.

Mitindo ya kuzuia majeraha na kiwewe ni muhimu kwa afya ya
misuli na mifupa kwani matokeo mengi ya majeraha na kiweweyanahusiana na misuli na mifupa. Vipaumbele ni pamoja na
mipango ya kuzuia majeraha mahali pa kazi, majeraha ya
michezo na kiwewe kutokana na ajali za barabarani.

MFUMO WA VIPENGELE VINAVYOHITAJIKA KWA MWITIKIO WA KIMATAIFA KATIKA
KUBORESHA, KUZUIA NA KUDHIBITI KASORO ZA AFYA YA MISULI NA MIFUPA

27

Ng u zo ya 4 Utoaji wa huduma

Kuzuia2.5	NGUZO YA 5: UPATIKANAJI SAWA WA DAWANA TEKNOLOJIA
Ng u zo ya 5 Upatikanaji sawa wa dawa na teknolojia

Upeo na muhtasari
Usawa katika ufikiaji unamaanisha kuhakikisha upatikanaji wa huduma, dawa
muhimu na mazoezi ya urekebishaji, na teknolojia mpya kwa watu walio na matatizo
ya mfumo wa misuli na mifupa kote ulimwenguni bila kujali hali ya kiuchumi ya nchi
au muktadha wa janga.
Kuna haja ya nchi kutambua na kutayarisha dawa kwa ajili ya matatizo ya kipaumbele ya mfumo
wa misuli na mifupa na kuboresha ufikiaji wa matibabu na teknolojia mpya na/au madhubuti(k.m. ubunifu wa kidijitali na upasuaji na upasuaji wa kubadilisha viungo), hasa katika nchi za
kipato cha chini na cha kati. Zaidi ya hayo, umakini mkubwa unahitajika kuwekwa kwenye
uvumbuzi ili kuwezesha maendeleo na ufikiaji wa vifaa vya usaidizi vya gharama nafuu na
teknolojia ili kusaidia utendakazi.

Vipengele au vitendo vinavyohitajika katika Nguzo hii
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

5.1

Nchi zinahitaji kutambua, rasilimali
na kutoa ufikiaji wa matibabu
muhimu kwa matatizo ya
kipaumbele ya misuli na mifupa.

Kuna haja ya mifumo salama ya ugavi katika mataifa yasiyo
na rasilimali za kutosha ili kuwezesha ufikiaji wa matibabu
muhimu kwa matatizo ya misuli na mifupa na kuwezesha ufikiaji
wa matibabu mapya, yenye ufanisi zaidi ambayo hudhibiti
shughuli za ugonjwa na kuboresha utendaji.
Janga la sasa la COVID-19 limefichua vikwazo vya huduma ya
afya ya mfumo wa misuli na mifupa, hasa katika nchi za kipatocha chini na cha kati, ikiwa ni pamoja na ufikiaji wa huduma
na upatikanaji wa dawa muhimu.

5.2

Uwekaji kipaumbele na udhibiti
wa kimataifa na kitaifa unahitajika
katika uvumbuzi na ufikiaji wa
vifaa vya usaidizi vya gharama
nafuu, teknolojia na uingiliaji kati
zinazosaidia utendakazi.

Utafiti na ushirikiano wa kibinafsi unahitajika ili kuendeleza
na kusambaza vifaa vya usaidizi vya gharama nafuu (vifaavyakuishi) na teknolojia (k.m. programu, akili bandia (artificial
intelligence), huduma ya afya kwa njia ya simu, uvumbuzi wa
upasuaji kama vile kubadilisha kiungo) ili kuboresha utendaji
kazi na ubora wa maisha kwa watu walio na matatizo ya afya
ya misuli na mifupa au majeraha, hasa kwa matumizi katika
mazingira ya rasilimali chache.
Sambamba na hili, kuna haja ya tathmini na udhibiti wa
teknolojia ya afya katika ngazi ya nchi ili kuhakikisha usalamana kufaa kwa wakazi wa eneo hilo.

28 KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)

Imetambuliwa kama muhimu

2.6

NGUZO YA 6: NGUVU KAZI: KUJENGA UWEZO WA NGUVU
KAZI, MIFUMO NA ZANA
Ng u zo ya 6 Nguvu kazi: kujenga uwezo wa nguvu kazi, mifumo na zana

Upeo na muhtasari
Uwezo wa wafanyakazi inamaanisha uwezo wa wataalamu wa afya na wahudumu
wengine wa afya wasio wa kliniki kutambua, kupima/kutibu, kuelekeza na kudhibiti
ipasavyo watu walio na matatizo ya afya ya misuli na mifupa, maumivu ya misuli na
mifupa na majeraha.
Mapendekezo muhimu ya kujenga uwezo kwa wafanyakazi ni pamoja na:(i) kuongeza idadi ya wafanyakazi na kujenga uwezo katika nguvu kazi iliyopo ili kutoa huduma
sahihi na kuanzisha mitindo ya utoaji huduma ambayo itawezesha upatikanaji wa tathmini,
vipimo na huduma ya msingi yenye ushahidi kwa wakati.
(ii) kupanua mafunzo ya wafanyakazi wa sasa na wa awali wa leseni katika taaluma mbalimbali ili
kujenga uwezo wa kutoa huduma ya afya ya misuli na mifupa kwa wakati sahihi, hasa kwa ajili
ya huduma za maumivu endelevu.
(iii) kuongeza ujira/mshahara kwa wafanyakazi wa afya katika nchi za kipato cha chini na cha kati ili
kudumisha idadi ya wafanyakazi.

Vipengele au vitendo vinavyohitajika katika Nguzo hii
Idadi ya wafanyakazi na ufikiaji
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

6.1

Kuongeza idadi ya wataalam
bingwa wa matibabu na wahudumu
wa afya washirika kwa huduma ya
afya ya misuli na mifupa katika nchi
za kipato cha chini na cha kati.

Katika nchi nyingi za kipato cha chini na cha kati kuna
upatikanaji mdogo sana wa madaktari bingwa, madaktari wa
upasuaji na baadhi ya wataalamu wa afya washirika kutokana
na idadi ndogo ya wafanyakazi na idadi kubwa ya watu kuwa
kwa kiasi kikubwa maeneo ya majiji au katikati mwa miji.
Idadi ndogo ya wataalamu wa afya na nafasi zao za mafunzo
katika nchi za kipato cha chini na cha kati huzua ukosefu wa
usawa katika upatikanaji wa huduma maalum kwa matatizo ya
afya ya misuli na mifupa. Katika miaka ijayo, hali inaweza kuwa
mbaya zaidi kwani kuzeeka na kustaafu kwa madaktari bingwa
wa sasa kutachangia kuleta uhaba.
Mbali na kutatua mahitaji ya sasa ya wafanyakazi, kuna haja
ya kushiriki katika utabiri wa wafanyakazi wa siku zijazo ili
kufahamisha mikakati sahihi ya kujenga uwezo.

MFUMO WA VIPENGELE VINAVYOHITAJIKA KWA MWITIKIO WA KIMATAIFA KATIKA
KUBORESHA, KUZUIA NA KUDHIBITI KASORO ZA AFYA YA MISULI NA MIFUPA

29

Ng u zo ya 6 Nguvu kazi: kujenga uwezo wa nguvu kazi, mifumo na zana

Idadi ya wafanyakazi na ufikiaji
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

6.2

Kujenga uwezo katika nguvu kaziiliyopo ya kijamii ili kuchangia katika
afya ya msingi ya misuli na mifupa
na huduma ya majeraha.

Kujenga uwezo wa wafanyakazi katika nchi za kipato cha chinina cha kati ili kushughulikia huduma ya misuli na mifupa na
majeraha kwa kutumia fursa na kujenga ujuzi katika nguvu
kazi iliyopo ya ndani, ya kijamii ikiwa ni pamoja na: waganga
wa jadi na wa tiba za asili, watu wa kujitolea, wafanyakazi
wa afya ya jamii, matabibu na wengine ndani ya nchi. -Kada
husika zinazofanya kazi katika magonjwa au maeneo mengine
ya afya ili kutoa taarifa/elimu na huduma za misuli na mifupa
kwa wagonjwa.

6.3

Kuanzisha mitindo ya huduma
inayoweza kubadilika ili kuwezesha
wafanyakazi na nguvukazi isiyo yamatibabu (k.m. wauguzi, wafamasia,
wahudumu wa afya washirika)
kuchukua mazoezi ya hali ya juu/
majukumu mapana ambayo
yanaboresha ufikiaji wa matibabu
dhahiri, tathmini na udhibiti wa
matatizo ya misuli, mifupa na
majeraha.

Kuanzisha mitindo ya huduma inayoweza kubadilika,
inayoungwa mkono na mifumo ya udhibiti ifaayo ndani yanchi, ili kuwezesha wafanyakazi wasio wa tiba (k.m. wauguzi,
wafamasia, wahudumu wa afya washirika au kada mpya za
wafanyakazi kama vile ‘madaktari wa msingi wa misuli na
mifupa’) kuchukua nyadhifa za uongozi. Hili linaweza kufanikiwa
kupitia mazoezi ya hali ya juu/majukumu ya wigo mpana ili
kuboresha ufikiaji wa matibabu dhahiri ya msingi, tathmini na
udhibiti wa matatizo ya misuli na mifupa na majeraha, haswa
katika mazingira ya huduma za msingi.
Mkakati huu unaweza kuwezesha ufikiaji kwa wakati zaidi wa
huduma na kuwezesha wafanyakazi wa matibabu na upasuajikutenga muda ambapo huduma zao zinahitajika zaidi, huku
ukiunda mitandao endelevu ya wafanyakazi au jamii za mazoezi
ili kusaidia mafunzo na maendeleo.

Mafunzo ya kwa wafanyakazi
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

6.4

Kujumuisha afya ya misuli na mifupa
katika mitaala ya taaluma zote za
matibabu na kuongeza idadi ya
nafasi za mafunzo ya mabingwa wa
matibabu ya misuli na mifupa katika
nchi za kipato cha chini na cha kati.

Kuna haja ya kupanua fursa za mafunzo ya mabingwa wa
matibabu ya misuli na mifupa katika nchi za kipato cha chini na
cha kati na kuunganisha udhibiti wa matatizo ya afya ya misuli
na mifupa katika mafunzo ya matibabu/mtaala kwa upana zaidi
ili kujenga uwezo katika taaluma za matibabu (k.m. madaktari
wa jumla, huduma ya msingi/madaktari wa familia).

30 KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

6.5

Kujenga ujuzi unaotegemea umahiri
kote katika taaluma za matibabu,
uuguzi na afya shirikishi (namajukumu yasiyo ya kitabibu katika
nchi za kipato cha chini na cha kati)
katika utambuzi wa matatizo ya afya
ya misuli na mifupa na mbinu za
kimsingi za kuzuia na kudhibiti.

Kujenga ujuzi unaotegemea umahiri kote katika taaluma
za matibabu, uuguzi, famasia na afya shirikishi (k.m. kupitia
programu za maendeleo ya kitaaluma) na masuala yasiyo
ya kitabibu katika nchi za kipato cha chini na cha kati katika
huduma za msingi/mazingira ya jamii katika kutambua/
kuchunguza matatizo ya afya ya misuli na mifupa (ikiwa ni
pamoja na utambuzi wa ‘alama nyekundu’) na udhibiti bora wa
kimsingi wa matatizo ya afya ya misuli na mifupa na majeraha.
Mafunzo kama haya yanaweza kuhitaji kuhama imani na
mazoea thabiti kuhusu huduma ya misuli na mifupa na
maumivu. Umahiri unapaswa kujumuisha majaribio/matibabu
ya mapema na rufaa kwa huduma za kiwango cha juu zaidi
kama inavyoonyeshwa, kusaidia udhibiti mzuri wa kibinafsi
na utoaji wa elimu na huduma za msingi, dhahiri (k.m. ushauri
wa kudhibiti maumivu makali ya chini ya mgongo au miteguko
mingine/kuvunjika).
Umahiri wa wafanyakazi unaweza kuimarishwa kupitia
kuanzishwa kwa mitandao ya kimatibabu au jumuiya pepe/
kimtandao za mazoezi ili kusaidia mafunzo katika huduma za
kimatibabu, umahiri wa kitamaduni na ujuzi wa mfumo wa afya.

6.6

Kupanua mitaala ya mafunzo ya
madaktari, wauguzi, wafamasia
na watoa huduma za afya shirikishi
kabla ya kupewa leseni katika afya
ya misuli na mifupa, maumivu
ya muda mrefu na huduma za
majeraha ndani ya muundo wa
biopsychosocial

Kupanua mitaala ya mafunzo ya madaktari, wauguzi, wafamasia
na watoa huduma za afya shirikishi kabla ya kupewa leseni
katika afya ya misuli na mifupa, maumivu ya muda mrefu
na huduma za majeraha ndani ya muundo wa biopsychosocial
ambao unasisitiza huduma kwa mtu binafsi, wa taaluma
mbalimbali.
Hasa, kuna haja ya kuimarishwa kwa mtaala kwa wanafunzi wa
matibabu na wanafunzi wengine wa taaluma ya afya ili kusaidia
utoaji sahihi, huduma dhahiri kwa afya ya misuli na mifupa
na kwa taaluma zote katika uangalizi bora kwa maumivu ya
muda mrefu (k.m. yanayoratibiwa na Chama cha Kimataifa cha
Utafiti wa Maumivu mapendekezo ya mtaala) (International
Association for the Study of Pain curriculum recommendations).

MFUMO WA VIPENGELE VINAVYOHITAJIKA KWA MWITIKIO WA KIMATAIFA KATIKA
KUBORESHA, KUZUIA NA KUDHIBITI KASORO ZA AFYA YA MISULI NA MIFUPA

31

Ng u zo ya 6 Nguvu kazi: kujenga uwezo wa nguvu kazi, mifumo na zana

Mafunzo ya kwa wafanyakaziNg u zo ya 6 Nguvu kazi: kujenga uwezo wa nguvu kazi, mifumo na zana

Mafunzo ya kwa wafanyakazi
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

6.7

Kuelimisha wafanyakazi wa afya na
wapangaji wa mambo ya afya kutoa
habari na huduma zinazoendanana tabia chanya za afya kwa afya
ya misuli na mifupa na magonjwa
mengine yasiyoambukiza.

Kuna haja ya kuelimisha na kusaidia huduma za afya, afya yaumma na udhibiti wa afya/kupanga wafanyakazi kutoa taarifa
na huduma zinazoendana na tabia chanya za afya ili kupunguza
hatari zinazoweza kubadilishwa kwa matatizo ya afya ya misuli
na mifupa na magonjwa mengine yasiyoambukiza. Hii ni
pamoja na kusaidia uchaguzi wa maisha yenye afya (k.m., lishe,shughuli) na ujuzi wa afya.
Msisitizo mkubwa kutoka kwa wafanyakazi wa afya juu ya uzuiaji
wa msingi na wa pili unaweza kusaidia vyema mipango ya
afya ya umma inayolenga kupunguza hatari kwa magonjwa
yasiyoambukiza. Katika muktadha huu, uwezo wa wafanyakazi
unaweza kuimarishwa kupitia kuanzishwa kwa mitandao ya
kimatibabu au jumuiya pepe/za kimtandao za mazoezi ili
kusaidia umahiri katika mabadiliko chanya ya tabia ya afya.

Malipo
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

6.8

Kuongeza malipo kwa wafanyakazi
wa afya katika nchi za kipato cha
chini na cha kati ili kudumisha idadi
ya wafanyakazi.

Kuna haja ya kuongeza ujira kwa wahudumu wa afya
wanaosimamia watu walio na matatizo ya mfumo wa misuli na
mifupa katika nchi za kipato cha chini na cha kati ili kuhifadhi
nguvu kazi na kuvutia wanafunzi.

32 KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)

2.7

NGUZO YA 7: UFUATILIAJI: UFUATILIAJI WA AFYAYA UMMANg u zo ya 7 Ufuatiliaji: ufuatiliaji wa afya ya umma

Upeo na muhtasari
Ufuatiliaji unamaanisha uwezo ndani ya nchi wa kupima kwa usahihi na kwa
malengo ya hali za afya ya umma, ikiwa ni pamoja na afya ya misuli na mifupa,na uwezo wa kuripoti matokeo ya afya ya umma kwa umri, jinsia, jiografia na kwa
Ainisho la Kimataifa la Magonjwa (International Classification of Disease (ICD)) na
Ainisho ya Kimataifa ya Utendaji, Ulemavu na Afya (International Classification of Functioning,
Disability and Health (ICF)) kwa muda
Vipaumbele vitatu muhimu vinapendekezwa ili kuboresha ufuatiliaji, upimaji na utoaji wa taarifa
za afya ya misuli na mifupa na nchi:(i) Kuhakikisha uwezo wa ufuatiliaji wa ngazi ya kitaifa wa kufuatilia matukio, kuenea na athariza matatizo ya misuli na mifupa, maumivu ya misuli na mifupa na majeraha kwa muda kupitia
ushirikiano na mitindombinu na mifumo ya ufuatiliaji iliyopo.
(ii) Inajumuisha upimaji wa utendaji kazi, ushiriki, ubora wa maisha na upatikanaji wa huduma
na ufikiaji katika mifumo ya ufuatiliaji ya kitaifa.
(iii) Uwezo wa kitaifa wa ufuatiliaji wa afya unapaswa kuhakikisha kwamba data inaweza kuripotiwa
kwa makundi finyu ya umri, jinsia, jiografia, hali ya kijamii na kiuchumi na kwa maainisho ya
International Classification of Disease (ICD) and International Classification of Functioning,
Disability and Health (ICF).

MFUMO WA VIPENGELE VINAVYOHITAJIKA KWA MWITIKIO WA KIMATAIFA KATIKA
KUBORESHA, KUZUIA NA KUDHIBITI KASORO ZA AFYA YA MISULI NA MIFUPA

33

Ng u zo ya 7 Ufuatiliaji: ufuatiliaji wa afya ya umma

Vipengele au vitendo vinavyohitajika katika Nguzo hii
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

7.1

Kujenga uwezo wa ufuatiliaji wa
afya ya watu katika ngazi ya nchi
ili kufuatilia matukio, kuenea na
athari za matatizo ya misuli na
mifupa.

Kuna haja ya kukuza uwezo wa kitaifa katika ufuatiliaji wa hali ya
afya ya umma ambayo ni pamoja na matatizo ya afya ya misuli
na mifupa, maumivu na majeraha. Ufuatiliaji wa afya ya misuli na
mifupa unapaswa kuunganishwa na mifumo iliyopo ya kitaifa ya
ufuatiliaji wa afya, badala ya kuchochea uanzishwaji wa ufuatiliaji
wa kujitegemea.
Kuunganishwa na mifumo iliyopo ya ufuatiliaji na vipimo ni
muhimu ili kuhakikisha uelewa wa kina wa afya ya watu na mzigo
wa wa magonjwa. Katika baadhi ya muktadha, ujumuishaji wa
data unaweza kuhitaji mifumo ya uunganishaji wa data.
Uwezo wa ufuatiliaji unahitaji mitindombinu na mifumo yatathmini sahihi za afya za watu (k.m. tafiti za afya ya watu; mifumo
ya majeraha kazini; mifumo ya majeraha ya barabarani). Kikosi
Kazi cha Ufuatiliaji cha G-MUSC na Kikundi cha Wataalamu wa
Mzigo wa Magonjwa wa Kimataifa wa Misuli na mifupa (The
G-MUSC Surveillance Taskforce and the Global Burden of Disease
Musculoskeletal Expert Group) wameunda moduli ya uchunguzi
wa Misuli na mifupa kwa ajili ya matumizi ya ufuatiliaji wa afya yaumma. Hasa, kuna haja ya kupima matokeo ya kiwango cha kitaifa
cha matukio, kuenea, magonjwa na athari za mfumo (k.m. gharamana matumizi ya huduma za afya) baada ya muda.
Data ya uchunguzi wa ndani ikijumuisha kiwango cha maambukizi,
gharama na maradhi ni muhimu ili kufahamisha majibu yafaayo
katika ngazi ya kitaifa kwa makadirio ya mzigo wa magonjwa,
kuunga mkono juhudi za utetezi wa kitaifa na kuchangia mzigo
wa kimataifa wa utafiti wa magonjwa.

34 KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

7.2

Vipimo vya uchunguzi wa afya
vya kitaifa vinahitaji kujumuisha
kipimo cha utendaji kazi, ushiriki,ubora wa maisha na uzoefu
wa huduma.

Vipimo vya ufuatiliaji vinahitaji kupanua zaidi ya kipimo cha
magonjwa na majeraha (ueneaji, matukio) na gharama (matumizi
ya huduma) ili pia kufuatilia athari za ugonjwa (utenda kazi, ushiriki,
kuridhika na ubora wa maisha - kwa mfano, Vipimo vya Matokeoya Mgonjwa Vilivyoripotiwa (Patient Reported Outcome Measures[PROMS]) na upatikanaji. , ufikiaji na kuridhika (yaani, Vipimo vya
Uzoefu wa Mgonjwa Vilivyoripotiwa (Patient Reported Experience
Measures [PREMS]) kwa uangalifu ili kufahamisha maamuzi ya sera
na rasilimali katika viwango vya kitaifa na vya kimkoa.
Kwa watu wazima, hii inaweza kujumuisha kushiriki katika kazi,na kwa watoto inaweza kujumuisha kushiriki shuleni. Matumizi
mapana ya vifaa vya kidijitali na vya kuvaliwa katika nchi nyingi
vinaweza kuwezesha upimaji wa haraka wa hali ya afya ya watu
na tabia za afya katika siku zijazo.

7.3

Matokeo ya uchunguzi
yanapaswa kugawanywa
kulingana na umri, jinsia,
jiografia, hali ya kijamii na
kiuchumi na maainisho ya
International Classificationof Disease (ICD) na International
Classification of Functioning,
Disability and Health (ICF).

Uwezo wa kitaifa wa ufuatiliaji wa afya unapaswa kujumuisha
uwezo wa ujumuishaji wa data kwa kategoria za umri finyu, jinsia,
jiografia, hali ya kijamii na kiuchumi na kwa maainisho ya Uainishaji
wa Kimataifa wa Magonjwa (International Classification of Disease(ICD) na Uainishaji wa Kimataifa wa Utendakazi, Ulemavu na Afya(International Classification of Functioning, Disability and Health(ICF)). Utenganishaji kama huo na mifumo ya kuripoti inahitajika
ili kubainisha vipaumbele vya ndani ya nchi kwa makundi ya watu
na kufuatilia matokeo katika kipindi chote cha maisha na aina
mbalimbali za matatizo ya misuli na mifupa katika muda halisi(pande zote) na kwa muda fulani (yaliyopita na yajayo).
Data iliyogawanywa katika kiwango cha nchi inaweza pia kutumika
kama chanzo cha msingi cha data kwa makadirio ya afya ya Global
Burden of Disease Study, badala ya kutegemea data ya kielelezo
ambayo si sahihi sana.

MFUMO WA VIPENGELE VINAVYOHITAJIKA KWA MWITIKIO WA KIMATAIFA KATIKA
KUBORESHA, KUZUIA NA KUDHIBITI KASORO ZA AFYA YA MISULI NA MIFUPA

35

Ng u zo ya 7 Ufuatiliaji: ufuatiliaji wa afya ya umma

Kitu

2.8

NGUZO YA 8: UTAFITI NA UVUMBUZINg u zo ya 8 Utafiti na uvumbuzi

Upeo na muhtasari
Maeneo manne muhimu na yanasaidia utafiti na uvumbuzi katika afya ya misuli
na mifupa, ambayo ni:(i) kutambua maeneo ya kipaumbele kwa utafiti wa afya katika ngazi ya kitaifa
na kimataifa ya misuli na mifupa, kwa kurejelea nyanja mahususi za utafiti kuanzia sayansi
ya kimsingi hadi afya ya uchumi.
(ii) kujenga uwezo wa kufanya utafiti (hasa katika nchi za kipato cha chini na cha kati) kupitia
ushirikiano wa mataifa mbalimbali na kushirikiana na wagonjwa na madaktari.
(iii) kutetea ufadhili mkubwa wa utafiti kuelekezwa kwenye utafiti wa afya ya misuli na mifupa.
(iv) kutumia teknolojia mpya na data kubwa ili kuchunguza mikakati ya uzuiaji, uundaji wa mifumo
madhubuti na kuanzisha mbinu za kushirikisha uvumbuzi katika nchi mbalimbali.

Vipengele au vitendo vinavyohitajika katika Nguzo hii
Sehemu tano za kipaumbele za utafiti
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

8.1

Eneo la utafiti lililopewa
kipaumbele cha 1

Utafiti unahitajika kutambua ushahidi wa:

Utafiti wa Epidemiologic na afya ya
umma: masuala ya hatari ya maisha;zana za tathmini ya hatari; matokeo
makuu ya utafiti wa afya ya umma.

• sababu za hatari zinazoweza kubadilishwa na zisizoweza
kubadilika kwa matatizo ya afya ya misuli na mifupa katika
kipindi chote cha maisha na kwa jinsia• ukuzaji wa zana za kutambua tu hatari ya matatizo ya
misuli na mifupa kwa matumizi katika huduma za kliniki
na kwa umma.
• seti kuu ya hatua za matokeo au fahirisi za afya ya misuli na
mifupa ambazo zinaweza kutumika kote nchini katika utafiti
unaotarajiwa wa afya ya umma.

8.2

Eneo la utafiti lililopewa
kipaumbele cha 2
Utafiti wa afya ya umma:
muingiliano wa afya ya umma
kubadilisha tabia za afya; athariya afya ya misuli na mifupa katika
shida nyingine; uundaji wa mifumo
thabiti ili kufahamisha sera ya afya
ya umma.

Utafiti wa afya ya umma unahitajika ili:
• kuchunguza mikakati ya mabadiliko ya tabia ya afya
inayolenga vipengele vya hatari vinavyoweza kubadilishwa
na jinsi kasoro za afya ya misuli na mifupa au majeraha
huathiri matokeo ya afya kwa magonjwa mengine yasiyo
ya kuambukiza.
• kutathmini mipango ya kuzuia hali za kipaumbele, kama
vile maumivu ya misuli na mifupa, kupitia uingiliaji wa afya
ya umma na uundaji wa mifumo thabiti. Ushahidi kamahuo unahitajika ili kufahamisha maamuzi ya sera ya kuzuia
matatizo ya afya ya misuli na mifupa.

36 KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

8.3

Eneo la utafiti lililopewa
kipaumbele cha 3

Vipaumbele vya sera ya afya na utafiti wa mifumo ni pamoja na:

Utafiti wa sera ya afya na mifumo:
utekelezaji wa mitindo ya huduma
ya misuli na mifupa katika miktadhambalimbali; mikakati ya kupunguza
kukosekana kwa usawa wa kiafya
na ufikiaji; maendeleo ya mifumo
ya uainishaji wa afya ya misuli na
mifupa; ufanisi na kukubalika kwa
teknolojia za kidijitali kusaidia
huduma na ufuatiliaji wa misuli
na mifupa.

• Utafiti wa utekelezaji wa ngazi ya kitaifa kuhusu mitindo
inayokubalika na (ya gharama fanisi) ya huduma na ufadhili
inayokubalika, ikijumuisha programu za majaribio za
kibunifu, ili kusaidia utoaji wa huduma sahihi za misuli na
mifupa katika mazingira ya huduma za msingi na upili.
• Ushahidi kama huo huenda ukahitaji kukusanywa
kutoka katika utafiti kwa kutumia mitindo zaidi ya
majaribio yaliyodhibitiwa nasibu (k.m. utafiti wa mbinu
mchanganyiko) kwa kuzingatia kuchunguza uwezekano
wa utekelezaji na kukubalika kwa watu katika mazingira
tofauti na katika muktadha wa vipaumbele vingine vya afya,mazoea ya afya ya eneo lako na ushirikiano na mitindo ya
huduma zilizopo. Kwa mfano, uwezo wa ndani hutofautiana
sana miongoni mwa watu wazee, kwa hivyo mitindo ya
huduma ambayo inalenga kuongeza uwezo wa utendaji
inahitaji kuzingatia utofauti huo.
• Utafiti unaochunguza jinsi mifumo ya afya inavyoweza
kuathiriwa ili kusaidia kupunguzwa kwa ukosefu wa usawa
katika matokeo ya afya na ukosefu wa usawa katika ufikiaji
wa huduma ya afya ya misuli na mifupa na jinsi mabadiliko
chanya ya tabia ya afya yanaweza kuungwa mkono katika
kiwango cha umma.
• Utafiti unaosaidia ukuzaji na tathmini (kukubalika na
kuridhika) katika mifumo ya uainishaji wa hali ya afya ya
misuli na mifupa kwaajili ya kutumika katika mifumo ya afya.
• Utafiti wa huduma za afya ili kutathmini ufanisi na kukubalika
kwa teknolojia za kidijitali katika kuboresha ufikiaji wa
huduma na ufuatiliaji mkubwa wa mienendo ya afya.

8.4

Eneo la utafiti lililopewa
kipaumbele cha 4
Utafiti wa kliniki na wa sayansi ya
msingi: taratibu zinazohusiana na
matatizo ya misuli na mifupa, ikiwa
ni pamoja na maumivu ya kudumu;
matibabu ya magonjwa ya mfumo
wa misuli na mifupa (therapy);
alama za kibayolojia (biomarkers),
assays na matumizi ya uchunguzi;
na kupanua ushahidi wa uingiliajikati usio wa upasuaji na usio
wa dawa.

Utafiti wa sayansi ya msingi unapaswa kuendelea kufuatilia:• uelewa wa taratibu zinazohusiana na matatizo ya misuli
na mifupa, ikiwa ni pamoja na maumivu ya kudumu;• matibabu ya matatizo ya afya ya misuli na mifupa(inayoungwa mkono na rejista ili kufuatilia usalama na
ufanisi); na• uchunguzi wa biomarkers za magonjwa ya mfumo wa
misuli na mifupa, assays na kufanya uchunguzi wa mapema.
Katika utafiti wa kimatibabu, kuna haja ya kudumisha na
kupanua ushahidi kwa ajili ya hatua zisizo za upasuaji na zisizo
za dawa kwa matatizo mbalimbali ya afya ya misuli na mifupa.
Ushahidi kama huo unahitajika ili kufahamisha huduma ya
kliniki na muundo na ufadhili wa huduma za afya.
MFUMO WA VIPENGELE VINAVYOHITAJIKA KWA MWITIKIO WA KIMATAIFA KATIKA
KUBORESHA, KUZUIA NA KUDHIBITI KASORO ZA AFYA YA MISULI NA MIFUPA37

Ng u zo ya 8 Utafiti na uvumbuzi

Sehemu tano za kipaumbele za utafiti

Ng u zo ya 8 Utafiti na uvumbuzi

Sehemu tano za kipaumbele za utafiti
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

8.5

Eneo la utafiti lililopewa
kipaumbele cha 5

Vipaumbele muhimu vya utafiti wa uchumi wa afya ni pamoja na:

Uchumi wa afya: gharama ya
matatizo ya afya ya misuli na mifupa
na majeraha kwa jamii na serikali;
ufanisi wa gharama ya matibabu;ufanisi wa gharama ya kuunganisha
kinga na udhibiti wa misuli na
mifupa ndani ya huduma pana yamagonjwa yasiyoambukiza; na
kurejesha uwekezaji wa afya ya
misuli na mifupa kwa sekta zingine
kama vile ushiriki wa wafanyakazi.

• Utafiti mpana wa uchumi wa afya ili kutoa ushahidi thabiti
kuhusu upeo na ukubwa wa mzigo wa gharama ya kasoro
za afya ya misuli na mifupa kwa serikali na gharama ya hoja
ya uongo ya kutochukua hatua yoyote.
• Utafiti uliolenga wa uchumi wa afya ili kutoa ushahidi
kuhusu ufanisi wa gharama na ufanisi wa kiwango cha
mfumo unaoweza kupatikana kutokana na kuunganisha
huduma ya afya ya mfumo wa misuli na mifupa na mitindo
mingine ya huduma za afya (k.m., huduma za magonjwa
yasiyoambukiza).
• Utafiti uliolenga wa uchumi wa afya ili kutoa ushahidi juu
ya ufanisi wa gharama ya matibabu mapya ya matatizo
ya misuli na mifupa, kwa kutumia vipimo kama vile Miaka
Iliyorekebishwa ya Ubora (Quality Adjusted Life Years(QALYs)).
• Utafiti wa uchumi wa afya ambao hutathmini faida ya
uwekezaji kwa ajili ya kushughulikia uzuiaji na udhibiti
wa kasoro za afya ya misuli na mifupa kwa sekta nje yaafya, k.m. nguvu kazi na ushiriki wa shule, faida za ukosefu
wa ajira, malipo ya ulemavu, huduma za muda mrefu za
matunzo kwa wazee.

Vipaumbele vya kujenga uwezo katika utafiti wa misuli na mifupa
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

8.6

Kipaumbele cha uwezo cha 1:

Kuna haja ya kuongeza uwezo katika utafiti wa afya ya misuli
na mifupa duniani kote kupitia kusaidia utafiti wa afya ya
misuli na mifupa ngazi ya kitaifa, kusaidia ushirikiano wa
utafiti wa mataifa mbalimbali na kuunga mkono mazingirayenye rasilimali chache ili kufanya utafiti muhimu wa ndanina kushiriki katika utafiti wa kimataifa (k.m. kupitia ushirika wabaada ya udaktari).

Kusaidia utafiti wa afya ya
misuli na mifupa wa ngazi ya
kitaifa; ushirikiano wa utafiti
wa kimataifa na wa taaluma
mbalimbali; na mazingirayenye rasilimali chacheinayofanya utafiti muhimu wa
ndani.

Katika ngazi ya kitaifa, nchi zilizo na rasilimali za kutosha
zinaweza kuzingatia uanzishwaji wa taasisi maalum za utafiti
wa afya ya misuli na mifupa kushughulikia vipaumbele vya
kitaifa/mapengo ya maarifa katika huduma ya afya ya misuli
na mifupa, kusaidia ushirikiano wa nyanja mbalimbali na
kuendeleza tafsiri na usambazaji wa utafiti.

38 KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

8.7

Kipaumbele cha uwezo cha 2:

Kipaumbele kikubwa zaidi cha kushirikiana na vikundi vya
wagonjwa na madaktari kinahitajika tangu kuanzishwa kwa
mipango ya utafiti ili kutambua vipaumbele vya utafiti na
matokeo ambayo yana maana kwa makundi ya wakazi wa
eneo husika.

Kusaidia muundo-shirikishi wa
utafiti na watu walio na uzoefu hai
wa matatizo mbalimbali ya afya ya
misuli na mifupa na madaktari.

Ng u zo ya 8 Utafiti na uvumbuzi

Vipaumbele vya kujenga uwezo katika utafiti wa misuli na mifupa

Ushirikiano huu pia ni muhimu katika kusaidia usambazaji na
kuendesha mwelekeo wa kimkakati kwa utafiti wa kitaifa wa
afya ya misuli na mifupa. Hii ni muhimu haswa kwa vikundi
vilivyo hatarini na vya wachache ambapo ukosefu wa usawa
wa huduma mara nyingi ni mkubwa.

Ufadhili wa utafiti wa afya ya misuli na mifupa
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

8.8

Kuongeza uwiano wa ufadhili
wa utafiti unaotolewa kwa utafiti
wa mfumo wa misuli na mifupa
na kutenga ufadhili wa ziada
unaopatikana kupitia ushirikiano
wa sekta ya umma na binafsi.

Sehemu kubwa zaidi ya ufadhili wa utafiti (kutoka chanzo
chochote) inahitaji kuelekezwa kwa utafiti wa misuli na mifupa
unaolingana na mzigo wa ugonjwa, wakati ufadhili mahususi
wa ziada kwa ajili ya utafiti wa afya ya misuli na mifupa unaweza
kuwezeshwa kupitia ushirikiano wa umma na binafsi.
Nchi zinapaswa kutambua maeneo ya kipaumbele ya afya
ya kitaifa yanayolingana na mzigo wa magonjwa na kulenga
uwekezaji katika utafiti ndani ya maeneo haya ya kipaumbele.

Uvumbuzi na tafsiri dhahiri
Kitu

Kipengele au kitendo

Ufafanuzi

8.9

Saidia ushiriki wa uvumbuzi kati yanchi na kati ya watafiti na madaktari.

Weka mifumo na mifumo inayoruhusu nchi kuwezesha ushiriki
wa uingiliaji kati au uvumbuzi wa mfumo kwa afya ya misuli
na mifupa. Hii ni muhimu haswa kushirikisha uvumbuzi kati yanchi zenye mapato ya juu na ya chini na ya kati ili kupunguza
mapengo katika ufikiaji wa uvumbuzi wa utafiti.

8.10

Saidia utafiti unaotumia uwezo
unaoibukia wa teknolojia za kidijitali
na ukusanyaji na matumizi ya ‘data
kubwa’ na kujifunza kwa mashine.

Utafiti na uvumbuzi unaotumia uwezo unaoibukia wa teknolojia
za kidijitali na ukusanyaji na matumizi ya ‘data kubwa’ na
kujifunza kwa mashine ni muhimu kwa ajili ya kuchunguza fursa
za uzuiaji na udhibiti wa matatizo ya afya ya misuli na mifupa na
maumivu ya misuli na mifupa (k.m. dawa maalum, utambuzi wa
mambo ya hatari binafsi).

MFUMO WA VIPENGELE VINAVYOHITAJIKA KWA MWITIKIO WA KIMATAIFA KATIKA
KUBORESHA, KUZUIA NA KUDHIBITI KASORO ZA AFYA YA MISULI NA MIFUPA

39

MAREJELEO

1.

Vos T, Lim SS, Abbafati C, et al. Global burden of369 diseases and injuries in 204 countries andterritories, 1990–2019: a systematic analysis for
the Global Burden of Disease Study 2019. Lancet
2020;396(10258):1204-1222.

2.

Cieza A, Causey K, Kamenov K, Hanson SW,
Chatterji S, Vos T. Global estimates of the needfor rehabilitation based on the Global Burden of
Disease study 2019: a systematic analysis for the
Global Burden of Disease Study 2019. Lancet
2021;396(10267):2006-2017.

3.

Briggs AM, Shiffman J, Shawar YR, Akesson K,
Ali N, Woolf AD. Global health policy in the
21st century: Challenges and opportunities
to arrest the global disability burden frommusculoskeletal health conditions. Best Pract
Res Clin Rheumatol 2020;34(5):101549.

4.

Briggs AM, Slater H, Jordan JE, et al. Towards
a global strategy to improve musculoskeletal
health. Sydney: Global Alliance for
Musculoskeletal Health (G-MUSC), 2021.
(www.gmusc.com).

5.

Briggs AM, Jordan JE, Kopansky-Giles
D, et al. The need for adaptable global
guidance in health systems strengthening formusculoskeletal health: a qualitative study ofinternational key informants. Global HealthResearch and Policy 2021;6(1):24.

6.

Briggs AM, Huckel Schneider C, Slater H, etal. Health systems strengthening to arrest the
global disability burden: empirical developmentof prioritised components for a global strategy
for improving musculoskeletal health. BMJ
Global Health 2021;6(6):e006045.

7.

Elshaug AG, Rosenthal MB, Lavis JN, et al. Levers
for addressing medical underuse and overuse:achieving high-value health care. Lancet
2017;390(10090):191-202.

40 KUELEKEA MKAKATI WA KIMATAIFA WA KUBORESHA AFYA YA MISULI NA MIFUPA (MUSCULOSKELETAL)