ata i docisk, elementy będące w bezpośrednim kontakcie z płytąwinylową, stanowią istotną część systemu mechanicznego, jakim jest
gramofon. Mata jest czymś w rodzaju interfejsu pomiędzy talerzem i płytą,dbającym o to, aby te dwa elementy ze sobą mechanicznie połączyć.
Chociaż bowiem ruchy igły gramofonowej są niewielkie, to energia, jaka
jest uwalniana przy jej szybkim ruchu, przenoszona na płytę, a potem z
powrotem na igłę, jest na tyle duża, że wpływa na pracę wkładki,
modyfikując jej sygnał. Mata ma więc za zadanie wytłumić te wibracje.

Mata i docisk to ostatnie „szlify”, jakimi możemy modyfikowaćdźwięk gramofonu. To naprawdę kropka nad ‘i’, nie chciałbym, abypaństwo myśleli, że mówimy o podstawowych elementach systemu
gramofonowego. Powinno się je dodać na samym końcu, kiedy wszystko
inne w systemie jest przemyślane, dobrane i system spełnia naszeoczekiwania, kiedy jesteśmy z niego zadowoleni. Wpływ zarówno maty,
jak i docisku oceniłbym na jakieś 5% dźwięku.
To dobra wiadomość, ponieważ w pewnym sensie pozwala zdjąć znaszych barków ciężar konieczności kolejnych zakupów. Ale tylko na
chwilę. Kiedy posłuchamy kilku różnych docisków, mat i ich kombinacji,
najlepiej z różnymi gramofonami, różniącymi się konstrukcją,nieuchronnie dochodzimy do miejsca, w którym okazuje się, że te 5%może naprawdę dopełnić dany dźwięk, bez których pozostanie on w
pewien sposób ułomny. Nawet jeśli przed wypróbowaniem najlepszej
kombinacji byliśmy z niego absolutnie zadowoleni.
Bo takie właśnie jest audio: naszym głównym zajęciem jest
porównywanie, a jeśli wykaże ono wyższość danego elementu, jesteśmybogatsi o nowe doświadczenia, wiemy więcej, zmienia się nasz punktodniesienia. To ta gorsza wiadomość, bo ostatecznie i tak dojdziemy domiejsca, w którym będziemy musieli się tym zająć. I to niezależnie odceny gramofonu – dotyczy to zarówno Pro-Jecta za 1500 zł, jak igramofonów za 10 000, 50 000 i więcej złotych.

Z kolei docisk płyty jest częścią systemu mechanicznego, jakim jestłożysko główne. Najczęściej jego rolę rozumie się w ten sposób, że ma ondocisnąć płytę winylową do podłoża (np. maty) i w ten sposób lepiej
zintegrować mechanicznie te dwa elementy. W rzeczywistości pełni onjednak znacznie ważniejszą rolę – nakładany na oś tłumi wibracje

pochodzące od łożyska głównego, które normalnie przenoszone są napłytę, a następnie na igłę gramofonową.
Maty gramofonowe znane są od samego początku istnienia gramofonów.
Początkowo wykonywane z materiału, np. aksamitu, a następnie z gumy,
w ikonicznych gramofonach lat 70., np. Linn Sondek LP12, otrzymałformę, w jakiej są najczęściej spotykane, tj. czarnego filcu. Dzisiaj wciążjest to jeden z podstawowych sposobów tłumienia wibracji (patrz – Rega),
ale nie jedyny. Spotykamy także maty z korka lub korka i gumy i inne. Wczęści gramofonów w ogóle zrezygnowano z dodatkowych mat, integrującje z talerzem (patrz – Transrotor, Avid HiFi i Pro-Ject) lub je eliminująccałkowicie (patrz – Talk Electronics).
Dociski to stosunkowo nowy pomysł, choć też ma już swoje lata.
Spotykamy dwa typy: zakręcane (patrz – Avid HiFi, Kronos) oraznasuwane (patrz – Transrotor). Te pierwsze są zwykle dość lekkie,ponieważ mają za zadanie jedynie docisnąć płytę do talerza, co robimynakręcając je na nagwintowaną oś talerza. Ich odmianą są dociski, którenie nakręcamy, a zaciskamy na osi, wykorzystując sprytny mechanizm.
Dociski nasuwane są najczęściej cięższe, ponieważ spoczywają tylko podswoim ciężarem, a także dlatego, że działają jak dodatkowa masa, w której
tłumione są wibracje pochodzące od łożyska głównego.
Producenci gramofonów, mający największe doświadczenie ze swoimi
produktami, proponują zazwyczaj maty i dociski w cenie gramofonu. Alenie zawsze – równie często zdarza się, że za docisk trzeba dopłacić.
Niektóre firmy oferują lepsze maty i lepsze dociski jako apgrejdy. Iwłaśnie ta forma, tj. dodatkowego wyposażenia mającego poprawić matę idocisk oferowany przez producenta, wybierana jest przez firmy , które sięw tym specjalizują. Oprócz znanej czytelnikom „High Fidelity” berlińskiej
manufaktury Pathe Wings, jedne z najlepszych, ale i najdroższych mat idocisków oferuje japońska firma Harmonix.

TU-800M Tribute
TU-800M „Tribute” Maestro nosi w materiałach firmowych nazwę TuningRecord Matte. Od razu otrzymujemy więc wskazówkę dotyczącą założeń
konstrukcyjnych. Redukcję drgań można uzyskać dwoma głównymi
metodami: wytłumiając je w odpowiednich materiałach, najczęściej dużejmasie, lub minimalizując je poprzez odpowiednie „dostrojenie”
elementów. Obydwie metody są popularne i spotykamy je u różnychproducentów.
Pan Kiuchi, podobnie zresztą jak duża część japońskich producentów,zdecydowanie wybiera tę drugą metodę. Jego nowa mata powstawała
cztery lata na podstawie odsłuchów, którym właściciel marki Harmonix je
poddawał. Punktem wyjścia był specjalny, cienki materiał,przypominający wyglądem grafit, tyle że miękki. Mata ma grubośćzaledwie 0,5 mm, a na jej wierzchu w wybranych miejscach naklejono
metalowe elementy – podłużne paski, idące od środka maty ku jej
obwodowi oraz „kropki” o średnicy fi odpowiadającej elementom z
kryształu górskiego naklejanym przez pana Kiuchiego na różne elementysłużące do redukcji drgań.
Płyta nie dotyka więc maty całą powierzchnią. Zazwyczaj dąży się dotego, aby dotykała – tak było w poprzedniej macie pana Kiuchi, modelu
TU-800EX, z którego korzystam od czterech lat. Ponieważ środek, tamgdzie jest wyklejka płyty, jest niżej niż powierzchnia płyty, nie należy z tąmatą stosować ciężkich, „masowych” krążków dociskowych. Mata ważyzaledwie 47 g i ma średnicę fi 298 mm. Jej powierzchnia jest chropowata iłatwo „łapie” kurz, który trudno potem ściągnąć. Jeśli nie akurat nie

Miałem tego świadomość, kiedy siadałem do odsłuchu nowych produktów
Harmonix i kolejny raz obydwie części tego równania, o których pisałempowyżej, całkowicie się potwierdziły. Ale też kolejny raz usłyszałem, żezmiany, jakie mata i docisk wprowadzają do dźwięku w jakiś, dla mnie
niezrozumiały, sposób są doskonale słyszalne bez względu na to, z jakiego
gramofonu korzystamy. Ostatecznie przecież słuchałem docisku i maty
kosztujących razem niemal 19 000 zł na gramofonie, który kosztował ok.
45 000 zł (podstawa, ramię i wkładka)!

Mata TU-800M TRIBUTE„Million” Maestro Series
Mata Harmonixa należy do elementów „dostrajających”, a nie tylko
wygaszających drgania. Jest lekka, a płyta styka się z nią tylko w
wybranych przez producenta miejscach. Jej wpływ na dźwięk jest większy
niż z obydwoma matami, z którymi była porównywana. Ciekawe było to,że skórzanej macie Acoustic Signature, z którą była porównywana, bliżejbyło do starszej, używanej przeze mnie maty Harmonixa niż Harmonixom
do siebie.
Najważniejsze zmiany, jakie TU-800M Tribute wnosi do dźwięku dotycząbarwy i rozdzielczości. Obydwie maty, do których była porównywanaobniżały barwę, dociążały bas i nieco pompowały źródła pozorne. Było tofajne, mogło się podobać, ale wychodzi na to, że działo się to kosztem
selektywności i różnicowania. Harmonix nieco podniósł barwę, głównie
przez to, że otworzył środek pasma. Znacznie wzrosła też klarownośćwszystkich podzakresów. Dźwięk był wyraźniejszy i miał więcej energii.
Odbyło się to bez rozjaśnienia i bez wyostrzenia. Powiedziałbym, że było
dokładnie odwrotnie, że z matą dźwięk się uspokoił, tj. wszystko byłolepiej poukładane. Dopiero w porównaniu z nowym Harmonixem słychać
było, że starsza mata gra trochę jednostajnym dźwiękiem. To oczywiście
subiektywne odczucie, bo skórzana mata idzie w tym kierunku znacznie
dalej, ale bezpośrednie porównanie Harmonixów wykazało znacznie
lepsze różnicowanie nowej wersji.

słuchamy muzyki warto więc użyć czegoś do zabezpieczenia jej
powierzchni.
Mata jest bardzo droga. Na jej cenę ma wpływ przede wszystkim czas, jaki
panowie w Combak Corporation poświecili na jej projekt. Ale nie tylko.
Pan Kiuchi traktuje swoje produkty jak dzieła sztuki – ostatecznie„dostrajanie” to osobisty wybór projektanta. Aby podkreślić ten status,matę otrzymujemy wraz z niezwykłą drewnianą płaskorzeźbą wczerwonym kolorze, którą można zawiesić na ścianie jak dzieło sztuki,którym rzeczywiście jest. Wykonuje je jedna z japońskich firm
działających w tej branży od kilkuset lat. Niestety nie wiadomo, jak sięnazywa. Mata schowana jest w środku płaskorzeźby i wiem, że ta ostatnia
wykorzystywana jest na różne sposoby – żona jednego z posiadaczyużywa jej jako pudełka dla apaszek.

TU-812MX
Harmonix TU-812MX „Million” Maestro nosi w firmowej nomenklaturzenazwę Record Tuning Clamp. Podobnie jak mata powstała przezwielokrotne próby z rożnymi materiałami i kształtami. Można ją stosować
z dowolnymi matami, ale jej prawdziwym partnerem jest mata TU-800M„Tribute” Maestro. Jak czytamy w materiałach firmowych:
Zgodnie z wieloletnią tradycją firma Combak przygotowała TU-812MX
po to, aby w niebywale efektywny sposób radzić sobie ze wszystkimi
rezonansami, jakie występują w płytach gramofonowych i gramofonach
poprzez ich przeniesienie poza pasmo słyszalne. Rezultaty są zadziwiającei niebywałe – przejrzystość jest znacznie poprawiona, a separacja
instrumentów muzycznych łączy się z niespotykaną wcześniej głębokościądźwięku. Nieskończenie lepsze poczucie realności i namacalnościprzekłada się na dźwięk, którego nigdy wcześniej państwo z płytami
gramofonowymi nie doświadczyli.
Extracts unparalleled Sound quality of Analog
Records, combak.net [dostęp: 21.03.2017]
Docisk TU-812MX należy do raczej lekkich, ponieważ waży 360 g.
Wykonano go z chromowanego metalu (mosiądzu?) i drewna. Ma kształt
rozkwitającego kwiatu, który podnosimy za „łodygę”. Jego średnicawynosi 85 mm, a wysokość 43 mm. To najdroższy docisk płyty
gramofonowej, o jakim słyszałem.

W czasie testów używam dwóch różnych mat gramofonowych: Harmonix
TU-800EX oraz Pathe Wings, wersji w której z korkiem połączono gumę.
Do tego wykorzystuję dwa różne dociski, także Pathe Wings – ważący 250g, wykonany z nierdzewnej stali oraz 450 g wykonany specjalnie dla„High Fidelity” ze stopu będącego tajemnicą firmową.
W czasie testu maty i docisku firmy Harmonix skorzystałem z nichwszystkich, a także ze skórzanej maty Acoustic SIgnature – testwykonałem bowiem ze stosunkowo niedrogim gramofonem StormMkII tejże firmy, z ramieniem TA-1000 oraz wkładką Soundsmith Zephyr
MIMC. Zmiany, jakie te elementy wnoszą do dźwięku były doskonalesłyszalne i łatwe do scharakteryzowania, a następnie oceny. Spodziewam
się więc, że z droższymi gramofonami ich działanie będzie jeszczebardziej jednoznaczne.

Ale i tak najważniejsze, moim zdaniem, było rozciągnięcie pasma.
Posłuchane pod tym kątem On Green Dolphin Street Archiego Sheppa(wysokie tony) i Ark Brendana Perry’ego (bas) pokazały, że TU-800M
Tribute pozwala zabrzmieć nagraniom w znacznie bardziej rozdzielczysposób. „Znacznie” stawiam tu z konkretnego powodu: to była dużazmiana na plus. Bas był niższy i lepiej artykułowany, a góra słodsza ilepiej różnicowana; obydwa te zakresy brzmiały po prostu bardziej
naturalnie i mniej mechanicznie. Nie było to tak mocne otwarcie, jak przyprzejściu z kablami na wyższy poziom, ale ostatecznie, po kilku dniachsłuchania, okazało się równie ważne w „ogarnięciu” dźwięku, w jego
„wykończeniu”. Z matą zmiana kabla o której mówię miała więcej sensu
niż bez niej.

Docisk TU-812MX„Million” Maestro Series
Docisk Harmonixa stosowany z nową matą tego producenta pogłębiawszystkie pozytywne cechy o których pisałem. Ponieważ nie znalazłem wzmianach, jakie mata przynosi nic negatywnego, można więc powiedzieć,że wzmacnia wszystkie jej cechy. Jak się okazało, najlepiej współpracuje
ze wspomnianą matą. Trzy inne, z którymi porównywałem TU-800M
Tribute, pozwalały pokazać, co takiego szczególnego jest w tym„gadżecie”, ale żadna z nich nie współpracowała z nim tak dobrze, jakmata Harmonixa.
Z dociskiem do dźwięku, który opisałem doszło też wyrafinowanie.
Wrażenie zmiany na plus było tym mocniejsze, że usłyszałem je najpierwna płycie, która nie powinna wynieść z tego spotkania szczególnych
korzyści, tj. z najnowszą płytą Depeche Mode pt. Spirit. Jak pisałem wkwietniowym wstępniaku, nie jest to najlepiej nagrany krążek, przede
wszystkim za sprawą dużej kompresji. Mata, a przede wszystkim docisk
uspokoiły lekki chaos, jaki na Spirit dostajemy i wyrównało brzmienie
góry. Była ona mniej energetyczna, ale za to lepiej różnicowana.
Z dociskiem nagrania brzmią nieco głębiej, bardziej poważnie. Jeśli coś na
górze pasma wcześniej było nie do końca opanowane – może nawet w
niewielkim stopniu, ale jednak – teraz dojrzewa. Dźwięk jest głębszy,bardziej rozdzielczy i treściwy. Najkrócej mówiąc – muzyka brzmi
bardziej jak muzyka, a nie jej odtworzenie.

Podsumowanie
Ultradrogie produkty audio budzą emocje i będą budziły. Tak już jest i nic
tego nie zmieni. Tym bardziej, jeśli mówimy o docisku do płyty za ponad

HARMONIX w „High Fidelity”

12 000 zł i macie za niespełna 5000 zł. Za te pieniądze kupimy
fantastyczną wkładkę, znakomite kable, a nawet wypasiony gramofon.
Dlatego łatwo dojść do wniosku, że to elementy dla ludzi, którzy już towszystko mają, tj. wypasiony gramofon, fantastyczną wkładkę, znakomite
kable i wypieszczony przedwzmacniacz gramofonowy.

Płyty użyte w odsłuchu (wybór)








Archie Shepp, On Green Dolphin Street, Denon YX-7524-ND,„Denon PCM | Jazz in New York” LP (1978)
Billie Holiday, Songs For Distingue Lovers, Verve/Classic
Records AS AVRJ 6021, “Special 45 Edition, One-sided”, 2 x 200g LP (1957/2012)
Brendan Perry, Ark, Cooking Vinyl/Vinyl 180 VIN180LP040, 2 x
180 g (2011)
Budka Suflera, Cień wielkiej góry, Live 2011 + studio 1975 (box),
Polskie Nagrania „Muza”/Budka Suflera Productions BSP 052011, 2 x 180 g LP + 2 x CD (1975/2011); recenzja TUTAJ
Depeche Mode, Spirit, Columbia | Sony Music 5420022, 2 x 180g LP (2017)
Polish Jazz Quartet, Polish Jazz Quartet, Polskie Nagrania„Muza” XL 0246, „Polish Jazz | vol. 3”, Mono LP (1965)
SBB, Hofors 1975, GAD Records GAD LP 008, „Limited Edition
Clear Wax”, 180 g LP (2016)
Skaldowie, The 70s Progressive German Recordings, Kameleon
Records KAMPLP 3, „Limited Edition”, 180 g LP (2013)
The All Star Percussion Ensemble, The All Star Percussion
Ensemble, arr. Harold Farberman, Golden Strings/First Impression
Music GS LP 001-LE, „First 1000 Pressings”, 200 g LP(1982/2011)Japońskie wersje płyt dostępne naJeśli którykolwiek z tych elementów nie jest tym właściwym nie kupujmy
ani docisku, ani maty, ponieważ to nie są elementy,które poprawią dźwięk. Produkty Harmonixa uwalniają muzykę zograniczeń. Jeśli jest źle zarejestrowana i wydana, to nic jej nie pomoże.
Ale docisk i mata zrobią coś, czego inne produkty tego typu nie potrafią: zniemal każdej płyty wydobędą jakiś pierwotny pierwiastek, dzięki któremu
lepiej zrozumiemy muzykę POMIMO ograniczeń. Jeśli nie na tym mapolegać magia tego typu produktów, to już nie wiem, na czym by miała
polegać…

Dystrybucja w Polsce
MOJE AUDIO
ul. Sudecka 152 ǀ 53-129 Wrocław
Polskamojeaudio.pl