1‫ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻘـﻰ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻛﯜرەﺵ ﻗـﯩﻠـﯩﺶ‪،‬‬‫ﺋﯩﻨﺴﺎﻧﻰ ﺷﻪرﯨﭙﯩﻤﯩﺰﻧﯩﯔ ﻛﺎﭘﺎﻟﯩﺘﯩﺪۇر‪.‬‬‫ﺑـﯩﻠـﯩﻢ‪ ،‬ﺋـﯩﺮادە ۋە ﭘـﺎراﺳﻪﺕ ﻗـﺎﺗـﺎرﻟـﯩﻘـﻼرﻧـﯩﯔ ﮬﯩﭽـﻘﺎﻳﺴـﯩﺴـﯩﻨـﯩﯔ‬‫ﺋﻪﯓ ﮬﺎﻟـﻘﯩﻠـﯩﻖ ﭘﻪﻳـﺘﻠﻪردە ﻛـﯩﺸـﯩﻠـﯩﻚ ﺧـﺎرەﻛﺘﯧﺮﻧـﯩﯔ‪ ،‬ﺟـﺎﺳـﺎرەﺗـﻨﯩﯔ‬‫ﻗﯘدرﯨﺘﯩﺪەﻙ ﻛﯜﭼﻠﯜﻙ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺪۇ‪.‬‬‫ﺗﻪﺷــﻜﯩﻠــﻠﯩﻨــﯩﺶ‪ ،‬ﻣﯘﺳــﺘﻪﻗــﯩﻠــﻠﯩﻘــﯩﻤــﯩﺰ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻛﯜرەﺵ‬‫ﻗـﯩﻠـﯩﺪﯨﻐـﺎﻥ ﺳﯧﺴﺘﯩﻤـﯩﻠـﯩﻖ ﻛﯜﭺ ﺑـﺎرﻟـﯩﻘـﻘﺎ ﻛﻪﻟﺘﯜرۈﺵ‪ ،‬ﻣﻪﺳـﯩﻠـﯩﻤـﯩﺰﻧـﻰ‬‫ﮬﻪﻝ ﻗﯩﻠﯩﺸﻨﯩﯔ ﺋﻪﯓ دەﺳﻠﻪﭘﻜﻰ ﺟﺎﻥ ﺗﻮﻣﯘرﻯ‪.‬‬‫‪2‬‬‫ﻣﻪزﻛﯘر ﻧـﯩﺰاﻣـﻨﺎﻣﻪ‪ ،‬ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـﭽﯩﻠﻪر‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﯩﻨـﯩﯔ ﺋـﯩﺪﯨﻴﻪۋﻯ‪ ،‬ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ‪ ،‬ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﯩﻲ ۋە ﮬﻪرﯨﻜﻪﺕ‬‫ﻗـﻮﻟـﻼﻧـﻤﯩﺴـﻰ ﺑـﻮﻟﯘﭖ‪ ،‬دۇﻧـﻴﺎﻧـﯩﯔ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ ﻗـﯩﻤـﻤﻪﺕ ﻗـﺎرﯨﺸـﻰ ۋە‬‫ﺧﻪﻟــﻘﺎرا ﺳــﯩﻴــﺎﺳﻪﺗــﻜﻪ ﺋﯘﻳﻐﯘﻥ ﺑــﻮﻟــﻐﺎﻥ ﻣﯘﺳــﺘﻪﻗــﯩﻞ‪ ،‬زاﻣــﺎﻧــﯩﯟﻯ‬‫ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴــﯩﺘــﻰ ﻗﯘرۇﺵ ﺋــﯩﺮادﯨﺴــﻰ ﺋﯜﭼﯜﻥ‬‫ﭘﯜﺗﯜﻥ ۋۇﺟﯘدﻯ ﺑـــﯩﻠﻪﻥ ﻛﯜرەﺵ ﻗـــﯩﻠـــﯩﺪﯨﻐـــﺎﻥ ﺋـــﯩﻨـــﺘﯩﺰاﻣـــﭽﺎﻥ‬‫ۋەﺗﻪﻧﭙﻪرۋەرﻟﻪر ﻗﻮﺷﯘﻧﻰ ﺑﻪرﭘﺎ ﻗﯩﻠﯩﺸﻨﯩﯔ ﻣﻪﻧﯩﯟﻯ ﺋﺎﺳﺎﺳﻰ‪.‬‬‫ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ ﺋﻪزاﻻر ﭘـﺎرﺗـﯩﻴـﯩﻤـﯩﺰﻧـﯩﯔ ﻗـﯩﻤـﻤﻪﺕ ﻗـﺎراﺷـﻠﯩﺮﯨﻨـﻰ‪،‬‬‫ﻏـﺎﻳـﯩﻤـﯩﺰﻧـﯩﯔ ﻧـﯩﻤـﯩﻠـﯩﻜـﯩﻨـﻰ‪ ،‬ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ دۆﻟﻪﺕ ﻗﯘرﯨﺪﯨﻐـﺎﻧـﻠﯩﻘـﯩﻤـﯩﺰﻧـﻰ‪،‬‬‫ﺗﻪﺷﻪﺑﺒﯘﺳـﯩﻤـﯩﺰ ۋە ﻗﻪدەﻡ ﺑـﺎﺳﻘﯘﭼـﻠﯩﺮﯨﻤـﯩﺰﻧـﻰ ﻳـﺎﺧﺸـﻰ ﺑـﯩﻠـﯩﺸـﻰ‪،‬‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ دۆﻟﻪﺗـﭽﯩﻠـﯩﻚ ﺋـﯩﺪدﯨﻴـﯩﺴـﯩﻨـﻰ‬‫ﭼﯜﺷﻪﻧﺪۈرەﻟﻪﻳﺪﯨﻐﺎﻥ ﺳﯩﻴﺎﺳﻰ ﭼﯜﺷﻪﻧﭽﯩﮕﻪ ﺋﯩﮕﻪ ﺑﻮﻟﯘﺷﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﻧــﯩﺰاﻣــﻨﺎﻣــﯩﺴــﻰ ﻳﻪﻧﻪ داۋاﻣــﻠﯩﻖ ﺗﯜزﯨﺘــﯩﺶ ﻛــﯩﺮﮔﯜزۈﻟﯜﭖ‬‫ﻣﯘﻛﻪﻣـﻤﻪﻟـﻠﯩﺸـﯩﺸـﻰ ﻣﯜﻣـﻜﯩﻦ‪ .‬ﺋﻪﯓ ﻳﯧﯖﻰ ﻧﯘﺳـﺨﯩﺴـﻰ‪ ،‬ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ‬‫ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗﭽﯩﻠﻪر ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪﺳﯩﻨﯩﯔ ﺋﻮرﮔﺎﻥ ﺗﻮرﯨﺪا ﺋﯧﻼﻥ ﻗﯩﻠﯩﻨﯩﺪۇ‪.‬‬‫ﺋﺎﺧﯩﺮﻗﻰ ﺑﯧﻜﯩﺘﯩﻠﮕﻪﻥ ۋاﻗﺘﻰ‬‫‪-2019‬ﻳﯩﻠﻰ ‪-11‬ﺋﺎﻳﻨﯩﯔ ‪-12‬ﻛﯜﻧﻰ‬‫ﺑﺮۇﺳﺴﯧﻞ‬‫‪www.etrp.org‬‬‫‪3‬‬‫ﺷﻪرﻗﯩﻲ ﺗﯜرﻛﯩﺴﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗﭽﯩﻠﻪر ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪﺳﻰ‬‫ﻧﯩﺰاﻣﻨﺎﻣﯩﺴﻰ‬‫ﻣﯘﻧﺪەرﯨﺠﻪ‬‫‪-1‬ﻛﯩﺮﯨﺶ ﺳﯚز‪7 ...........................................‬‬‫‪-1‬ﺑﺎﭖ ﺋﯘﻣﯘﻣﯩﻲ ﭘﯩﺮﯨﻨﺴﯩﭗ‪10 ................................‬‬‫‪-1‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﻧﺎﻣﻰ‪10 ....................................‬‬‫‪-2‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﭘﺮوﮔﺮاﻣﻤﯩﺴﻰ‪12 ............................‬‬‫‪ -2‬ﺑﺎﺏ ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷﻜﯩﻠﻰ ﻗﯘرۇﻟﻤﯩﺴﻰ‪18 ......................‬‬‫‪-3‬ﻣﺎددا ‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﻗﯘرۇﻟﻤﯩﺴﻰ‪18 .............................‬‬‫‪-4‬ﻣﺎددا‪ :‬ۋەزﯨﭙﻪ ﻣﯘددﯨﺘﻰ ۋە ﺗﻪﺷﻜﯩﻠﻰ ﺳﯧﺴﺘﯩﻤﺎ‪20 ............‬‬‫‪-5‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﻳﺎدروﺳﻰ‪23 ................................‬‬‫‪-6‬ﻣﺎددا ‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺗﻪﭘﺘﯩﺶ ﮬﻪﻳﺌﯩﺘﻰ‪25 .......................‬‬‫‪-7‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷﻜﯩﻠﻰ ﺧﯩﺰﻣﯩﺘﻰ ۋە ﺋﯘﻣﯘﻣﻰ ﺗﻪﺷﻪﺑﺒﯘﺱ‪26 ..‬‬‫‪ -3‬ﺑﺎﺏ ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟﯩﺮﻯ‪28 .................................‬‬‫‪ -8‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪﮔﻪ ﺋﻪزا ﺑﻮﻟﯘﺷﻨﯩﯔ ﺷﻪرﺗﻠﯩﺮﻯ‪28 .............‬‬‫‪ -9‬ﻣﺎددا‪ :‬ﺋﻪزاﻟﯩﻖ ﺋﯩﻠﺘﯩﻤﺎﺳﻰ‪30 .............................‬‬‫‪4‬‬‫‪-10‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺧﻪۋﭘﺴﯩﺰﻟﯩﻜﻰ‪30 ..........................‬‬‫‪ -11‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪﮔﻪ ﻛﯩﺮﯨﺶ ﻗﻪﺳﯩﻤﻰ‪32.....................‬‬‫‪ -12‬ﻣﺎددا‪ :‬ﻣﻪﻧﯩﯟﯨﻴﯩﺘﯩﻤﯩﺰدﯨﻜﻰ ﺑﻪﺵ دۈﺷﻤﻪﻥ‪33 ..............‬‬‫‪-13‬ﻣﺎددا‪ :‬ﻛﺎﻧﺪﯨﺪاﺕ ﺋﻪزا ۋە ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪدﯨﻦ ﺋﺎﻳﺮﯨﻠﯩﺶ‪35 ........،‬‬‫‪-14‬ﻣﺎددا ‪ :‬ﺋﻪزاﻟﯩﻖ ﮬﻮﻗﯘﻗﻰ‪37 ..............................‬‬‫‪-15‬ﻣﺎددا‪ : :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﻣﻪﺟﺒﯘرﯨﻴﯩﺘﻰ‪38 .............‬‬‫‪-16‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺑﯘرﭼﻰ‪40 ....................،‬‬‫‪ -4‬ﺑﺎﺏ ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺋﯩﻨﺘﯩﺰاﻣﻰ‪42 .................................‬‬‫‪ -17‬ﻣﺎددا‪ :‬ۋەزﯨﭙﯩﻠﯩﺮﯨﻤﯩﺰﻧﻰ ﺋﻮرۇﻧﻼﺷﻨﯩﯔ ﻛﺎﭘﺎﻟﯩﺘﻰ‪42 .........‬‬‫‪ -18‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪﻧﻰ ﺋﯩﺪارە ﻗﯩﻠﯩﺸﺘﯩﻜﻰ ﻣﯘﮬﯩﻢ ۋاﺳﺘﻪ‪42 .......‬‬‫‪-19‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺋﯩﻨﺘﯩﺰاﻣﯩﻨﯩﯔ ﺗﯜرﻟﯩﺮﻯ‪43 ...................‬‬‫‪-20‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﻣﯘﻛﺎﭘﺎﺗﻰ‪43 ...............................‬‬‫‪-21‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺟﺎزاﺳﻰ‪44 ................................‬‬‫‪-22‬ﻣﺎددا‪ :‬ۋەزﯨﭙﯩﺴﯩﺪﯨﻦ ﻗﺎﻟﺪۇرۇﺵ ۋە ﺋﺎﮔﺎﮬﻼﻧﺪۇرۇﺵ‪45 ......‬‬‫‪-23‬ﻣﺎددا‪ :‬ﻗﺎﺗﺘﯩﻖ ﺋﺎﮔﺎﮬﻼﻧﺪۇرۇﺵ‪46 .........................‬‬‫‪-24‬ﻣﺎددا‪ :‬ﻗﺎﻟﺪۇرۇﭖ ﺳﯩﻨﺎﺵ ﺟﺎزاﺳﻰ‪46 ......................‬‬‫‪-25‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪدﯨﻦ ﻗﻮﻏﻼﺵ‪47 ............................‬‬‫‪ -26‬ﻣﺎددا‪ :‬ﺟﺎزا ﻗﺎرارﻯ‪47 ..................................‬‬‫‪-27‬ﻣﺎددا‪ :‬ﺟﺎزا ﺗﻪﺳﺘﯩﻘﻼﺵ‪48 ...............................‬‬‫‪5‬‬‫‪-28‬ﻣﺎددا‪ :‬ﺋﻪرز‪48 ..........................................‬‬‫‪-29‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷﻜﯩﻼﺗﯩﻨﯩﯔ ﺋﯩﻨﺘﯩﺰاﻣﻰ‪49 ................‬‬‫‪-30‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷﻜﯩﻼﺗﯩﻨﻰ ﺟﺎزاﻻﺵ‪49 ...................‬‬‫‪-31‬ﻣﺎددا‪ :‬ﻣﻪﺳﯩﻠﯩﻠﻪرﻧﻰ دوﻛﻼﺕ ﻗﯩﻠﯩﺶ‪49....................‬‬‫‪-5‬ﺑﺎﭖ‪50 ..................................................‬‬‫ﺋﺎﺧﯩﺮﻗﻰ ﺳﯚز‪50 ............................................‬‬‫‪-32‬ﻣﺎددا‪50 ...............................................:‬‬‫ﻗﻮﺷﯘﻣﭽﻪ دۇﻧﻴﺎ ﻛﯩﺸﯩﻠﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻕ ﺧﯩﺘﺎﺑﻨﺎﻣﯩﺴﻰ‪52 ..............‬‬‫‪6‬‬‫‪-1‬ﻛﯩﺮﯨﺶ ﺳﯚز‬‫‪ .1‬ﻣﯘﺳــﺘﻪﻗــﯩﻞ‪ ،‬ﺋﯚز‪-‬ﺋﯚزﯨﮕﻪ ﺧــﻮﺟــﺎ ﺑــﻮﻟــﻐﺎﻥ‪ ،‬ﺧﻪﻟــﻘﺌﺎرا‬‫ﻛــﯩﺸــﯩﻠــﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻕ ﺧــﯩﺘــﺎﺑــﻨﺎﻣــﯩﺴــﻰ )‪ (1948‬ﮬﻪرﺑــﯩﺮ ﺷﻪرﻗــﯩﻲ‬‫ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻧــﻠﯩﻘــﻘﺎ ﺗﻪدﺑــﯩﻘــﻼﻧــﻐﺎﻥ‪ ،‬ﺳﯚز ﺋﻪرﻛــﯩﻨــﻠﯩﻜــﻰ ۋە ﺋــﺎز‬‫ﺳـﺎﻧـﻠﯩﻘـﻼرﻧـﯩﯔ ﮬﻮﻗﯘﻗـﻰ ﺗـﻮﻟﯘﻕ ﻛـﺎﭘـﺎﻟﻪﺗـﻜﻪ ﺋـﯩﮕﻪ ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ‪ ،‬ﻛـﯩﺸـﯩﻠﻪر‬‫ﺑـﺎراۋەر ﮬﻮﻗﯘﻕ ۋە ﭘﯘرﺳﻪﺗـﻜﻪ ﺋـﯩﮕﻪ ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ‬‫ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴـﯩﺘـﯩﻨـﻰ ﻗﯘرۇﭖ ﭼـﯩﻘـﯩﺶ‪ ،‬ﺑـﯩﺰﻧـﯩﯔ ﺑـﯩﺮدﯨﻨـﺒﯩﺮ ﻧـﯩﺸـﺎﻧـﯩﻤـﯩﺰ‪.‬‬‫ﺑﯜﮔﯜﻥ ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﺧﻪﻟـﻘﻰ دۇﭺ ﻛﻪﻟـﮕﻪﻥ ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ ﻣـﺎددﻯ‬‫ﻣﻪﻧـﯩﯟﻯ ﺧـﻮرﻟﯘﻗـﻼرﻧـﯩﯔ ﺗﯜﭖ ﻳـﯩﻠـﺘﯩﺰﻯ ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻞ دۆﻟـﯩﺘـﯩﻤـﯩﺰﻧـﯩﯔ‬‫ﺑـﻮﻟﯘﺷـﯩﻨـﻰ ﺑـﺎرﻟـﯩﻘـﯩﻤـﯩﺰدﯨﻦ ﺋﯜﺳـﺘﯜﻥ ﺑـﯩﻠـﻤﯩﮕﻪﻧـﻠﯩﻜـﯩﻤـﯩﺰ ﺋـﯩﻜﻪﻧـﻠﯩﻜـﯩﻨـﻰ‬‫ﺗـﺎرﯨﺨـﻰ ﺋﻪﻣﻪﻟـﯩﻴﻪﺕ ﺑـﯩﺰﮔﻪ ﺋـﯩﺴـﭙﺎﺗـﻼﭖ ﺑﻪردﻯ‪ .‬ﺋـﯩﮕـﯩﻠـﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻗـﯩﻐـﺎ‬‫ﺋـــﯩﮕﻪ‬‫ﻣﯘﺳـــﺘﻪﻗـــﯩﻞ‬‫دۆﻟﻪﺕ‬‫ﻗﯘرۇﺵ‪،‬‬‫ﺑـــﯩﺰﻧـــﯩﯔ‬‫ﺋﯚز‬‫ﻣﻪﻧـﭙﻪﺋﻪﺗـﻠﯩﺮﯨﻤـﯩﺰﻧـﻰ‪ ،‬ﻳـﺎﺷـﺎﺵ ﮬﻮﻗﯘﻗـﯩﻤـﯩﺰﻧـﻰ ﻗـﻮﻏـﺪاﺵ ﻳـﻮﻟـﯩﺪا ﻛﻪﻡ‬‫ﺑﻮﻟﺴﺎ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺪﯨﻐﺎﻥ ﺷﻪرﺕ ﺋﯩﻜﻪﻧﻠﯩﮕﯩﮕﻪ ﺋﯩﺸﻪﻧﺪۇﻕ‪.‬‬‫‪ .2‬ﺧــﯩﺘــﺎﻳــﻨﯩﯔ ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻧــﺪا ﺋﯧﻠﯩﭗ ﺑﯧﺮﯨﯟاﺗــﻘﺎﻥ‬‫ﺋـﯩﺮﻗـﯩﻲ ﻗـﯩﺮﻏـﯩﻨـﭽﯩﻠـﯩﻘـﻰ ۋە ﺋﯘﻣﯘﻣـﻰ دۇﻧـﻴﺎ ﺋﯧﻘﯩﻤـﯩﻐـﺎ ﻗـﺎرﺷـﻰ ﮬﺎﻟـﺪا‬‫ﭼﯧﻜﯩﻨـﯩﯟاﺗـﻘﺎﻥ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﻰ ﺗﯜزۈﻟـﻤﯩﺴـﻰ ﺧـﯩﺘـﺎﻱ ﻛـﻮﻣـﭙﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﻰ‬‫ﮬﺎﻛـﯩﻤـﯩﻴـﯩﺘـﯩﻨـﯩﯔ ﺋﯘزۇﻧـﻐﺎ ﺑـﺎرﻣـﺎﻳـﺪﯨﻐـﺎﻧـﻠﯩﻘـﯩﺪﯨﻦ ﺷﻪﭘﻪ ﺑﯧﺮﯨﯟاﺗـﯩﺪۇ‪.‬‬‫ﻧــﺎۋادا ﺑــﯩﺰ ﻳﻪﻧﻪ داۋاﻣــﻠﯩﻖ ﺋــﯩﺴــﺘﯩﺨــﯩﻴــﻠﯩﻚ ﻳﻪﻛــﻜﻪ ﭘــﺎﺋــﺎﻟــﯩﻴﻪﺕ‬‫ﮬﺎﻟـﯩﺘـﯩﺪﯨﻦ ﻗﯘﺗﯘﻻﻟـﻤﯩﺴـﺎﻕ‪ ،‬ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻘـﻘﺎ ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ ﺗﻪﺷـﻨﺎﻟـﯩﻘـﯩﻤـﯩﺰﻧـﻰ‬‫ﺳﯧﺴﺘﯩﻤـﯩﻐـﺎ ﭼﯜﺷﯜرۈﭖ‪ ،‬ﺗـﺎرﻗـﺎﻕ ﺋـﯩﭙـﺘﯩﺪاﺋـﻰ ﮬﺎﻟـﯩﺘـﯩﻤـﯩﺰﮔﻪ ﺧـﺎﺗـﯩﻤﻪ‬‫ﺑﯧﺮﯨﭗ‪ ،‬ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻠﯩﻚ ﮬﻪرﻛﻪﺕ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻘﺎ ﺋﯚﺗﯜﭖ‪ ،‬ﻗـﯩﺴـﻘﺎ‪ ،‬ﺋـﻮﺗﺘﯘرا ۋە‬‫‪7‬‬‫ﺋﯘزاﻕ ﻣﻪزﮔـــﯩﻠـــﻠﯩﻚ ﮬﻪرﻛﻪﺕ ﭘـــﯩﻼﻧـــﻰ ﺗﯘرﻏﯘزﻣـــﯩﺴـــﺎﻕ‪ ،‬ﻳﯧﻘﯩﻦ‬‫ﻛﻪﻟﮕﯜﺳــﯩﺪە ﺧــﯩﺘــﺘﺎﻱ ۋە دۇﻧــﻴﺎ ﺳــﯩﻴــﺎﺳــﯩﺘــﯩﺪە داۋاﻟﻐﯘﺵ ﺑــﻮﻟﯘﭖ‬‫ﭘﯘرﺳﻪﺕ ﻛﻪﻟـــﮕﻪﻧـــﺪﯨﻤﯘ‪ ،‬ﭘﯘرﺳﻪﺕ ﺗﯘﺗﻘﯘدەﻙ ﺗﻪﻳـــﻴﺎرﻟـــﯩﻘـــﯩﻤـــﯩﺰ‬‫ﺑﻮﻟﻤﺎﺳﻠﯩﻖ ﺧﻪۋﭘﻰ‪ ،‬ﻛﯚزﮔﻪ ﻛﯚرۈﻧﻤﻪﻛﺘﻪ‪.‬‬‫‪ .3‬ﺧﻪﻟـﻘﺎرا ﺳﻪﮬﻨﯩﺪە ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻖ ﺗﻪﻟـﯩﭙـﯩﻤـﯩﺰﻧـﻰ ﺋـﻮﺗﺘﯘرﯨﻐـﺎ‬‫ﻗــﻮﻳﯘﺷــﻨﯩﯔ ﻗــﺎﻧﯘﻧــﯩﻠــﯩﻘــﯩﻨــﻰ ﻛﯜﭼﻪﻳــﺘﯩﺶ ﺋﯜﭼﯜﻥ‪ ،‬ﺷﻪرﻗــﯩﻲ‬‫ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﻣﯘﺳــﺘﻪﻗــﯩﻠــﻠﯩﻖ ﺗﻪﻟــﯩﭙــﯩﻨــﯩﯔ ﺋــﺎﻣــﻤﯩﯟﻯ ﺋــﺎﺳــﺎﺳــﯩﻨــﻰ‬‫ﺋـﯩﺴـﭙﺎﺗـﻼﺷـﻘﺎ ﺋﯧﮫﺘﯩﻴـﺎﺟـﻠﯩﻘـﻤﯩﺰ‪ .‬ﮬﻪرﺑـﯩﺮ ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻧـﻠﯩﻖ‬‫ﺳﻪﭘﻪرۋەرﻟـﯩﻜـﻜﻪ ﻛﯧﻠﯩﭗ‪ ،‬ﻛﯚز ﻗـﺎراﺵ‪ ،‬ﺋـﯩﺶ ﺑﯧﺠﯩﺮﯨﺶ ﺋﯘﺳﺴﯘﻟـﻰ‬‫ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﻰ ﻏـﺎﻳـﯩﻨـﻰ ﻣﻪرﻛﻪز ﻗـﯩﻠـﯩﭗ‪ ،‬ﻣﯘﻧـﺘﯩﺰﯨﻢ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻰ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻡ‪-‬‬‫ﭘـﺮوﮔـﺮاﻣـﻤﯩﺴـﻰ ﺑـﺎر ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ‪ ،‬ﺳﻪﭘﻪرۋەرﻟـﯩﻚ ﺋـﯩﻘـﺘﯩﺪارﯨﻐـﺎ ﺋـﯩﮕﻪ‬‫زاﻣـﺎﻧـﯩﯟﻯ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﻰ ﻛﯜﭼـﻠﻪرﻧـﻰ ﺑـﺎرﻟـﯩﻘـﻘﺎ ﻛﻪﻟﺘﯜرۈﺵ‪ ،‬ﺷﻪرﻗـﯩﻲ‬‫ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻧـﻨﯩﯔ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﻰ ﮬﺎﻳـﺎﺗـﯩﻨـﻰ ﺟـﺎﻧـﻼﻧـﺪۇرۇﺵ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺑـﻮﻟـﻤﯩﺴـﺎ‬‫ﺑـﻮﻟـﻤﺎﻳـﺪﯨﻐـﺎﻥ ﻣﯘﮬﯩﻢ ﺑـﺎﺳﻘﯘﭼـﻰ‪ .‬ﺑﯘ ﺑـﺎﺳﻘﯘﭺ ﺑـﯩﺰدﯨﻦ‪ ،‬ﺋـﺎرزۇدﯨﻦ‬‫ﮬﻪرﻛﻪﺗــﻜﻪ ﺋﯚﺗﯜﺷــﻨﻰ‪ ،‬ﭼﯧﭽﯩﻼﯕﻐﯘﻟﯘﻗــﺘﯩﻦ ﺗﻪﺷــﻜﯩﻠــﻠﯩﻚ ﮬﺎﻟﻪﺗــﻜﻪ‬‫ﻛﯧﻠﯩﺸـﻨﻰ‪ ،‬ﺋـﻮﺧـﺸﺎﺵ ﻗـﺎراﺷـﺘﯩﻜـﯩﻠﻪر ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺑـﯩﺮﻟـﯩﻜـﺘﻪ ﺑـﯩﺮ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ‬‫ﻛﯜﭺ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﺋﯘﻳﯘﺷﯘﺷﻨﻰ ﺗﻪﻟﻪﭖ ﻗﯩﻠﻤﺎﻗﺘﺎ‪.‬‬‫‪ .4‬ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺕ دەﭖ ﺋـﺎﺗـﺎﻟـﻐﺎﻥ ﺑـﯩﺮ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ ﺗﯜزۈﻟـﻤﯩﺪە‪،‬‬‫ﺋﻪﯓ ﺋـﺎۋاﻝ ﭘﯘﻗـﺮاﻟـﯩﻖ ﺳـﺎﻻﮬﯩﻴـﯩﺘـﻰ ﺑﯧﻜﯩﺘـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ ،‬ﺋـﺎﻧـﺪﯨﻦ ﭘﯘﻗـﺮاﻻر‬‫ﺳﻪﭘﻪرۋەر ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﯩﭗ‪ ،‬ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻗﯘرۇﻟـﯩﺪۇ‪ ،‬ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻟﻪر ﺑـﯩﺮﻟـﯩﻜـﺘﻪ ﭘـﺎرﻻﻣﯧﻨﺖ ﮬﺎﺳـﯩﻞ ﻗـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ .‬ﭘﻪﻗﻪﺕ ﺧﻪﻟـﻖ‬‫ﺗﻪرﯨﭙــﯩﺪﯨﻦ ﺋــﺎۋاز ﺑﯧﺮﯨﻠــﮕﻪﻥ‪ ،‬ۋەﻛــﯩﻞ‪ ،‬ﺋــﺎﺳــﺎﺳــﯩﻲ ﻗــﺎﻧﯘﻥ‪ ،‬ۋە‬‫ﮬﯚﻛﯜﻣﻪﺗــﻼ ﻗــﺎﻧﯘﻧﻠﯘﻕ ﮬﯩﺴــﺎﺑــﻠﯩﻨــﯩﺪۇ‪ .‬ﺑــﯩﺰ ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ‬‫ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻘـﯩﮕﻪ ﺗـﻮﻏـﺮا ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ ﺋـﯩﺴـﺘﯩﻘـﺒﺎﻝ ﺋـﯩﺰدەﺵ ﺟﻪرﻳـﺎﻧـﯩﺪا‪،‬‬‫ﺑﯘ ﺗﻪرﺗـﯩﭙـﻨﯩﯔ ﻗـﺎﻻﻳـﻤﯩﻘـﺎﻥ ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﯩﯟاﺗـﻘﺎﻧـﻠﯩﻘـﯩﻨـﻰ‪ ،‬دەﺳـﻠﻪﭘـﻜﻰ ﻗﻪدەﻣـﺪە‬‫‪8‬‬‫ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻘـﻰ ﺋﯜﭼﯜﻥ دۇﻧـﻴﺎۋﻯ ﺗﻪرﺗـﯩﭙـﻜﻪ‬‫ﺋﯘﻳﻐﯘﻥ ﮬﺎﻟــﺪا ﻛﯜرەﺵ ﻗــﯩﻠــﯩﺪﯨﻐــﺎﻥ‪ ،‬ﻛﯜﭼﻠﯜﻙ ۋە ﻣﯘﺳــﺘﻪﮬﻜﻪﻡ‬‫ﺋـﺎﻣـﻤﯩﯟﯨﻲ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﻘﺎ ﺋـﯩﮕﻪ‪ ،‬ﺑـﺎﺷـﻘﺎ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻼر ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﮬﻪﻣـﻜﺎرﻟـﯩﻖ ۋە‬‫ﺑـﯩﺮﻟـﯩﻚ ﺋـﻮرﻧـﯩﺘـﺎﻻﻳـﺪﯨﻐـﺎﻥ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻟﻪرﻧـﯩﯔ ﻗﯘرۇﻟﯘﺷـﯩﻨـﯩﯔ‬‫زۆرۈرﻟــﯩﻜــﯩﻨــﻰ ﺗــﻮﻧﯘﭖ ﻳﻪﺗﺘﯘﻕ‪ .‬ﺑــﺎﺷــﻘﺎ ﺑــﺎرﻟــﯩﻖ دﯨﻤــﻮﻛــﺮاﺗــﯩﻚ‬‫دۆﻟﻪﺗـﻠﻪرﮔﻪ ﺋـﻮﺧـﺸﺎﺵ‪ ،‬زاﻣـﺎﻧـﯩﯟﻯ دۆﻟﻪﺗـﭽﯩﻠـﯩﻚ ﺋـﯩﺪدﯨﻴـﯩﺴـﻰ ﺋﯜﭼﯜﻥ‬‫ﻛﯜرەﺵ ﻗــﯩﻠــﯩﺪﯨﻐــﺎﻥ‪ ،‬ﺋــﯩـﺸﻪﻧﭽــﻠﯩﻚ دﯦﻤـﻮﻛــﺮاﺗــﯩﻚ ﺳﯧﺴﺘﯩﻤــﯩﻐــﺎ‬‫ﺋــﯩﮕﻪ‪ ،‬ﺧﻪﻟــﻘﻘﻪ ﺋﯧﭽﯩﯟﯦﺘﯩﻠــﮕﻪﻥ ﺳــﯩﻴــﺎﺳــﯩﻲ ﭘـــﺎرﺗــﯩﻴﻪ‪ ،‬ﺧﻪﻟــﻘﻨﻰ‬‫ﮬﻪرﻛﻪﺗــﻜﻪ ﻛﻪﻟﺘﯜرەﻟﻪﻳــﺪﯨﻐــﺎﻥ‪ ،‬زۆرۈر ﺗﯧﭙﯩﻠــﻐﺎﻧــﺪا ﺗﻪﺷــﻜﯩﻠــﻰ‬‫ﺗﻪﺟـﺮﯨﺒـﯩﺴـﯩﺪﯨﻦ ﭘـﺎﻳـﺪﯨﻠـﯩﻨـﯩﭗ زورﻟـﯩﻐﯘﭼـﻰ روﻟـﯩﻨـﻰ ﺋـﺎﻻﻻﻳـﺪﯨﻐـﺎﻥ ﺑـﯩﺮ‬‫ﻛﯜﭺ ﺑـﻮﻻﻻﻳـﺪﯨﻐـﺎﻧـﻠﯩﻘـﻰ ﺋﯜﭼﯜﻥ‪ ،‬ﺋـﯩﺸـﻨﻰ ﺋﯚزﯨﻤـﯩﺰدﯨﻦ ﺑـﺎﺷـﻼﺵ‬‫ﻛﯧﺮەﻙ ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻧـﻠﯩﻘـﺘﯩﻦ‪» ،‬ۋەﺗﻪﻥ ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻘـﯩﺪﯨﻦ ﺑـﺎﺷـﻘﺎ ﮬﯩﭽـﺒﯩﺮ‬‫ﻗـــﺎراﺷـــﻨـﻰ ﻣﯘزاﻛـــﯩﺮە ﻗـــﯩﻠـــﯩﺸـــﻨـﯩﯔ ۋاﻗـــﺘـﻰ ﺋﻪﻣﻪﺱ« دەﭖ‬‫ﻗـــﺎرﯨﻐـــﺎﻧـــﻠﯩﻘـــﯩﻤـــﯩﺰدﯨﻦ‪ ،‬ﻣﯘﺳـــﺘﻪﻗـــﯩﻞ ﺷﻪرﻗـــﯩﻲ ﺗﯜرﻛـــﯩﺴـــﺘﺎﻥ‬‫ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴـﯩﺘـﯩﻨـﻰ ﻗﯘرۇﺵ ﺋـﺎرزۇﺳـﯩﺪﯨﻜـﻰ ﺧـﯩﺘـﺘﺎﻱ ﺗـﺎﺟـﺎۋۇزﭼـﯩﻠـﯩﺮﯨﻐـﺎ‬‫ﻗــﺎرﺷــﻰ ﻗﯧﺮﯨﻨــﺪاﺷــﻼر ﺑــﯩﺮﻟــﯩﻜــﺘﻪ‪» ،‬ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ‬‫ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗﭽﯩﻠﻪر ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪﺳﻰ«ﻧﻰ ﻗﯘرۇﺷﻨﻰ ﻗﺎرار ﻗﯩﻠﺪۇﻕ‪.‬‬‫‪ .5‬ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﺳــﻰ‪،‬‬‫ﻣﯘﮬﺎﺟـﯩﺮەﺗـﺘﯩﻜـﻰ ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻧـﻠﯩﻘـﻼرﻧـﯩﯔ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ‬‫ﺳﻪﭘﻪرۋەرﻟـﯩﻜـﻜﻪ ﻛﯧﻠﯩﭗ‪ ،‬ﺋﯚزﯨﮕﻪ ﺧـﺎﺱ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻟﻪرﮔﻪ‬‫ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻠﯩﻨـﯩﺸـﯩﻨـﻰ ﺗﻪﺷﻪﺑﺒﯘﺱ ﻗـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ .‬ﺋـﺎﻣـﻤﯩﯟﻯ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﻘﺎ ﺋـﯩﮕﻪ‬‫ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻰ ﺑـﯩﺮﻟـﯩﻚ ﻳـﺎرﯨﺘـﯩﭗ‪ ،‬ﻳﯧﻘﯩﻦ ﭘـﯩﻜـﯩﺮﻟـﯩﻚ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻼر ﺑـﯩﻠﻪﻥ‬‫ﮬﻪﻣـﻜﺎرﻟـﯩﺸـﯩﺪۇ‪ ،‬ﻳـﺎﻛـﻰ ﺑـﯩﺮﻟـﯩﺸـﯩﺪۇ‪ .‬ۋەﺗﻪﻧـﭙﻪرۋەرﻟﻪر ﺋـﺎرﯨﺴـﯩﺪا‬‫ﺋـﻮﺧﺸـﯩﻤـﯩﻐـﺎﻥ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ ﻗـﺎراﺷـﻼرﻧـﯩﯔ‪ ،‬رﯨﻘـﺎﺑﻪﺗـﻠﻪرﻧـﯩﯔ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻰ‬‫ﻣﯘﻗﻪررەر‪ .‬ﺑـﯩﺰ ﺑﯘ رﯨﻘـﺎﺑﻪﺗـﻠﻪرﻧـﻰ ﺑـﯩﺰﻧـﻰ ﺋـﺎﻛـﺘﯩﭙـﻼﺷـﺘﯘرﯨﺪﯨﻐـﺎﻥ‬‫‪9‬‬‫ﺋﯧﻠﻤﯩﻨــﺖ دەﭖ ﻗــﺎراﭖ‪ ،‬ﺧﻪﻟــﻖ ﺳﻪﭘﻪرۋەر ﻗــﯩﻠــﯩﻨــﻐﺎﻥ‪ ،‬ﺋــﺎﻣــﻤﯩﯟﯨﻲ‬‫ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﻘﺎ ﺋﯧﮕﻪ‪ ،‬ﺋـﺎداﻟﻪﺕ ۋە دﯨﻤـﻮﻛـﺮاﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﯩﺪا ﻗﯘرۇﻟـﻐﺎﻥ‬‫ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﭘــﺎرﻻﻣﯧﻨﺘﯩﺪا ﺋــﻮرۇﻥ ﺋﯧﮕﻪﻟــﻠﻪﭖ‪ ،‬ﺷﻪرﻗــﯩﻲ‬‫ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﺧﻪﻟــﻘﯩﻨــﯩﯔ ﺑــﯩﺮﻟــﯩﻜــﻰ‪ ،‬ۋەﺗــﯩﻨــﯩﻤــﯩﺰ ﺷﻪرﻗــﯩﻲ‬‫ﺗﯜرﻛﯩﺴﺘﺎﻧﻨﯩﯔ ﻣﯘﺳﺘﻪﻗﯩﻠﻠﯩﻘﻰ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻛﯜرەﺵ ﻗﯩﻠﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪.6‬ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﺳــﻰ‪،‬‬‫ﻧــﯩﺸــﺎﻥ ﺋﻪﻣﻪﺱ ﺑﻪﻟــﻜﻰ ۋەﺗﻪﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻛﯜرەﺵ ﻗــﯩﻠــﯩﺪﯨﻐــﺎﻥ ﺑــﯩﺮ‬‫ۋاﺳـﺘﻪ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﻰ ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺗﻪرەﻗـﻘﻰ ﻗـﯩﻠـﺪۇرۇﺵ ۋە ﻏﻪﻟـﯩﺒـﯩﮕﻪ‬‫ﻳﯧﺘﻪﻛـﻠﻪﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﻏـﺎﻳـﯩﺴـﻰ ۋە ﺗـﻮﻏـﺮا ﺧـﺎﺗـﺎﻟـﯩﻘـﯩﺪﯨﻨﻤﯘ‬‫ﺑﻪﻛـﺮەﻙ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﯨﻨـﯩﯔ ﺗـﯩﺮﯨﺸـﭽﺎﻧـﻠﯩﻘـﻰ‪ ،‬ﭘـﯩﺪاﻛـﺎرﻟـﯩﻘـﻰ‪ ،‬ﺋـﯩﺶ‬‫ﻗــﯩﻠــﯩﺶ ﺋﯘﺳﺴﯘﻟــﻰ‪ ،‬ﺋﯘﻧــﯩﯟﯦﺮﺳــﺎﻝ ﺋــﯩﻘــﺘﯩﺪارﻯ ﮬﺎﻟــﻘﯩﻠــﯩﻖ روﻝ‬‫ﺋـﻮﻳـﻨﺎﻳـﺪﯨﻐـﺎﻧـﻠﯩﻘـﯩﻨـﻰ ﺑـﯩﻠـﯩﻤـﯩﺰ‪ .‬ۋەﺗﻪﻥ ﺋـﺎزادﻟـﯩﻘـﻰ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺷﻪﺧﺴـﯩﻲ‬‫ﻣﻪﻧــﭙﻪﺋﻪﺗــﯩﺪﯨﻦ ۋاز ﻛﯧﭽﻪﻟﻪﻳــﺪﯨﻐــﺎﻥ‪ ،‬دﯨﻤــﻮﻛــﺮاﺗــﯩﻚ ﺳــﺎﻳــﻼﻣــﻨﻰ‬‫ﮬﯚرﻣﻪﺕ ﻗـﯩﻠـﯩﺪﯨﻐـﺎﻥ‪ ،‬ﭘﻪﻗﻪﺕ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻠﯩﻨـﯩﺶ ﺋـﺎرﻗـﯩﻠـﯩﻘـﻼ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﻰ‬‫ﮬﺎﻳـﺎﺗـﻘﺎ ﻗﻪدەﻡ ﺑـﺎﺳـﺎﻻﻳـﺪﯨﻐـﺎﻧـﻠﯩﻘـﯩﻤـﯩﺰﻧـﻰ ﺗـﻮﻧﯘﭖ ﻳﻪﺗـﻜﻪﻥ‪ ،‬ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻡ‬‫ﺋﯧﯖﯩﻐـــﺎ ﺋـــﯩﮕﻪ ﮬﻪر ﺑـــﯩﺮ ﺷﻪرﻗـــﯩﻲ ﺗﯜرﻛـــﯩﺴـــﺘﺎﻧـــﻠﯩﻘـــﻨﯩﯔ‪،‬‬‫ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـﭽﯩﻠﻪر ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﯩﮕﻪ ﻛـﯩﺮﯨﺸـﻨﻰ ﺋـﯩﻠـﺘﯩﻤـﺎﺱ ﻗـﯩﻠـﯩﺶ‪،‬‬‫ﭘﯩﻜﯩﺮ ﺗﻪﻛﻠﯩﭗ ﺑﯧﺮﯨﺶ‪ ،‬ﺑﯩﺮﻟﯩﻜﺘﻪ ﻛﯜرەﺵ ﻗﯩﻠﯩﺶ ﮬﻮﻗﯘﻗﻰ ﺑﺎر‪.‬‬‫‪-1‬ﺑﺎﭖ ﺋﯘﻣﯘﻣﯩﻲ ﭘﯩﺮﯨﻨﺴﯩﭗ‬‫‪-1‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﻧﺎﻣﻰ‬‫‪-1‬ﻣــﺎددا ‪ .1‬ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر‬‫ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪﺳﻰ‪.‬‬‫ﺋﻪﻧﮕﯩﻠﯩﺰﭼﯩﺴﻰ‪East Turkistan Republican Party :‬‬‫‪10‬‬

‫‪-1‬ﻣـﺎددا‪ .2 :‬ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ‪ ،‬ﺗـﺎرﯨﺨـﺘﺎ ﺋـﯩﻜـﻜﻰ ﻗﯧﺘﯩﻢ‬‫ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺕ ﻗﯘرۇﺵ ﺷﻪرﯨﭙــﯩﮕﻪ ﺋــﯩﮕﻪ ﺑــﻮﻟــﻐﺎﻥ ﺑﯧﺴﯩﯟﯦﻠﯩﻨــﻐﺎﻥ‬‫دۆﻟـﯩﺘـﯩﻤـﯩﺰﻧـﯩﯔ ﻧـﺎﻣـﻰ‪ .‬ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـﭽﯩﻠﻪر‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﻰ‪ -‬ﻛـﻮﻣﯘﻧـﯩﺰﯨﻤـﻨﻰ ۋە ﺋـﯩﻜـﯩﺴـﺘﯩﺮﯨﻤـﯩﺰﯨﻢ)ﺋـﺎﺷﻘﯘﻧﻠﯘﻕ(ﻧـﻰ‬‫ﺋـﻮرﺗـﺎﻕ رەﺕ ﻗـﯩﻠـﯩﺪﯨﻐـﺎﻥ‪ ،‬زاﻣـﺎﻧـﯩﯟﻯ دﯨﻤـﻮﻛـﺮاﺗـﯩﻚ دۆﻟﻪﺗـﭽﯩﻠـﯩﻚ‬‫ﺋـﯩﺪﯨﻴﻪﺳـﯩﻨـﻰ ﺋـﺎﺳـﺎﺱ ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻥ ﮬﺎﻟـﺪا‪ ،‬ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﻧـﺎﻣـﯩﻨـﻰ‬‫ﺑﯧﺴﯩﯟﯦﻠﯩﻨــﻐﺎﻥ دۆﻟــﯩﺘــﯩﻤــﯩﺰﻧــﯩﯔ ﻧــﺎﻣــﻰ ﺳﯜﭘــﯩﺘــﯩﺪە ﻳﻪﻧﻪ ﻣﻪﻟﯘﻡ‬‫ﻣﻪزﮔﯩﻠﮕﯩﭽﻪ ﺋﯩﺸﻠﯩﺘﯩﻠﯩﺸﻰ ﻛﯧﺮەﻙ دەﭖ ﻗﺎراﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪-1‬ﻣـــﺎددا‪ .3 :‬ﺷﻪرﻗـــﯩﻲ ﺗﯜرﻛـــﯩﺴـــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـــﭽﯩﻠﻪر‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﯩﻨـﯩﯔ ﺋﻪﯓ ﺗﯜﭘـﻜﻰ ﻧـﯩﺸـﺎﻧـﻰ‪-‬ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻧـﺪا ﺧﻪﻟـﻘﺎرا‬‫ﻛــﯩﺸــﯩﻠــﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻕ ﺧــﯩﺘــﺎﺑــﻨﺎﻣــﯩﺴــﯩﻨــﯩﯔ )‪-1948‬ﻳــﯩﻠــﻰ( ﺗــﻮﻟﯘﻕ‬‫ﺋـﯩﺠـﺮاﺳـﯩﻐـﺎ ﻛـﺎﭘـﺎﻟﻪﺗـﻠﯩﻚ ﻗـﯩﻠـﯩﺪﯨﻐـﺎﻥ ﺑـﯩﺮ ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻞ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺕ‬‫ﻗﯘرۇﺷﺘﯩﻦ ﺋﯩﺒﺎرەﺕ‪.‬‬‫ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﻣﯘﺳــﺘﻪﻗــﯩﻠــﻠﯩﻖ ﺋــﯩﺪﯨﻴﻪﺳــﻨﯩﯔ ﻛﻪﯓ‬‫ﻛﯚﻟﻪﻣـﻠﯩﻚ ۋە ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻠﯩﻚ ﺋـﺎﻣـﻤﯩﯟﻯ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﯩﻨـﻰ ﻳـﺎرﯨﺘـﯩﺶ ﺑـﯩﺰﻧـﯩﯔ‬‫ﺑﯩﺮﯨﻨﭽﻰ ﻗﻪدﯨﻤﯩﻤﯩﺰ‪.‬‬‫ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻖ‪ ،‬ﺑـﺎراۋەرﻟـﯩﻚ‪ ،‬ﻗﯧﺮﯨﻨـﺪاﺷـﻠﯩﻖ ﺑـﯩﺰﻧـﯩﯔ ﻗـﯩﻤـﻤﻪﺕ‬‫ﺋﯚﻟﭽﯩﻤﯩﻤﯩﺰ‪.‬‬‫دﯨﻤــﻮﻛــﺮاﺗــﯩﻴﻪ‪ ،‬ﺋــﺎداﻟﻪﺕ‪ ،‬ﭘــﯩﺪاﻛــﺎرﻟــﯩﻖ ﺑــﯩﺰﻧــﯩﯔ ﺧــﯩﺰﻣﻪﺕ‬‫ﺋﯘﺳﯘﻟﯩﻤﯩﺰ‪.‬‬‫ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـﭽﯩﻠﻪر ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﻰ‪ ،‬ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ‬‫ۋەﺗﻪﻧـﺪاﺷـﻠﯩﺮﯨﻤـﯩﺰﻏـﺎ‪ ،‬ﮬﺎزﯨﺮﻗـﻰ ﺑـﺎﺳﻘﯘﭼـﺘﺎ ۋەﺗﻪﻥ ﺋـﺎزادﻟـﯩﻘـﯩﻨـﯩﯔ‬‫ﺑـﯩﺰﻧـﯩﯔ ﺑـﯩﺮدﯨﻨـﺒﯩﺮ ﺋـﻮرﺗـﺎﻕ ﻧـﯩﺸـﺎﻧـﯩﻤـﯩﺰ ﺋـﯩﻜﻪﻧـﻠﯩﻜـﯩﻨـﻰ‪ ،‬ﺗـﺎ ۋەﺗﻪﻥ‬‫ﺋـﺎزاد ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻧـﻐﺎ ﻗﻪدەر ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ ﭘـﯩﻜـﯩﺮ ﺋـﻮﺧﺸـﯩﻤـﺎﺳـﻠﯩﻘـﯩﻨـﻰ ﻗـﺎﻳـﺮﯨﭗ‬‫ﻗـﻮﻳﯘﭖ‪ ،‬ﻣﯘﮬﺎﺟـﯩﺮەﺗـﺘﯩﻜـﻰ ﺋـﺎزادﻟـﯩﻖ ﻛﯜرﯨﺸـﯩﻤـﯩﺰﻧـﻰ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻠﻪﺵ‪،‬‬‫‪11‬‬

‫ﻗﯧﻠﯩﭙــﻼﺷــﺘﯘرۇﺵ ۋە ﻛﯜﭼﻪﻳــﺘﯩﺶ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺑــﯩﺮ ﻳﻪرﮔﻪ ﻛﯧﻠﯩﺸــﻜﻪ‪،‬‬‫ﺟﺎﻥ ﻗﺎﻧﻐﺎ ﻣﯘﮬﺘﺎﺝ ﺑﻮﻟﻐﺎﻧﺪەﻙ ﻣﯘﮬﺘﺎﺟﻠﯩﻘﯩﻤﯩﺰﻧﻰ ﺑﯩﻠﺪۈرﯨﺪۇ‪.‬‬‫‪-2‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﭘﺮوﮔﺮاﻣﻤﯩﺴﻰ‬‫‪ .1‬ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـﭽﯩﻠﻪر ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﯩﻨـﯩﯔ‬‫ﺳــﯩﻴــﺎﺳــﻰ ﻏــﺎﻳــﯩﺴــﯩﺪﯨﻜــﻰ ﻣﯘﺳــﺘﻪﻗــﯩﻞ ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ‬‫ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴـﯩﺘـﻰ‪ -‬ﺏ د ﺕ ﻏـﺎ ﺋﻪزا ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ‪ ،‬ﺑـﺎﺷـﻘﺎ ﻛﯚﭖ ﺳـﺎﻧـﻠﯩﻖ‬‫دۆﻟﻪﺗـﻠﻪرﮔﻪ ﺋـﻮﺧـﺸﺎﺷـﻼ‪ ،‬دۇﻧـﻴﺎ ﻛـﯩﺸـﯩﻠـﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻕ ﺧـﯩﺘـﺎﺑـﻨﺎﻣـﯩﺴـﯩﻨـﻰ‪،‬‬‫دۇﻧـﻴﺎﻧـﯩﯔ ﻛﯚﭖ ﺧـﯩﻠـﻠﯩﻘـﯩﻨـﻰ‪ ،‬ﺋـﺎز ﺳـﺎﻧـﻠﯩﻘـﻼرﻧـﯩﯔ ﮬﻮﻗﯘﻗـﯩﻨـﻰ‪ ،‬ﺑـﺎﺷـﻘﺎ‬‫دۆﻟﻪﺗـﻠﻪرﻧـﯩﯔ ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻘـﻰ ۋە ﺗـﺎﻟـﻠﯩﺸـﯩﻨـﻰ ﮬﯚرﻣﻪﺕ ﻗـﯩﻠـﯩﺪﯨﻐـﺎﻥ‬‫ﺗﯧﻨﭽﻠﯩﻖ ﺳﯚﻳﻪر ﺑﯩﺮ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺕ‪.‬‬‫ﻏــﺎﻳــﯩﻤــﯩﺰدﯨﻜــﻰ ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴــﯩﺘــﻰ‪،‬‬‫ﺗﯧﺮرﯨﺘــﻮرﯨﻴﻪ دۆﻟﻪﺗــﭽﯩﻠــﯩﻚ ﺋــﯩﺪﯨﻴﻪﺳــﻨﻰ ﺋــﺎﺳــﺎﺱ ﻗــﯩﻠــﻐﺎﻥ‪ ،‬ﺑــﯩﺮ‬‫ﺋــﺎﺳــﺎﺳــﯩﻲ ﻗــﺎﻧﯘﻧﻠﯘﻕ)ﻓــﯩﺪﯨﺮاﺗــﯩﻒ ﺋﻪﻣﻪﺱ(‪ ،‬ﭘﻪﻥ‪-‬ﻣــﺎﺋــﺎرﯨﭗ ۋە‬‫ﺋـﯩﻘـﺘﯩﺴـﺎدﻧـﻰ ﺗﻪرەﻗـﻘﻰ ﻗـﯩﻠـﺪۇرۇﺷـﻘﺎ ﺋﻪﮬﻤﯩﻴﻪﺕ ﺑﯧﺮﯨﺪﯨﻐـﺎﻥ‪ ،‬ﻛﯚﭖ‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻟـﯩﻚ ﻗـﺎﻧﯘﻧـﭽﯩﻠـﯩﻖ دۆﻟـﯩﺘـﻰ ﺑـﻮﻟـﯩﺪۇ‪ .‬ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ‬‫دۆﻟـﯩﺘـﯩﻨـﯩﯔ ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻘـﻰ‪ ،‬زﯨﻤـﯩﻦ ﭘﯜﺗﯜﻧـﻠﯩﮕـﯩﻨـﻰ ﻛـﺎﭘـﺎﻟﻪﺗـﻜﻪ ﺋـﯩﮕﻪ‬‫ﻗـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ .‬ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ دۆﻟﻪﺗـﭽﯩﻠـﯩﻜـﻰ ﺗﻪﺷﻪﺑﺒﯘﺳـﻰ ﺋـﺎﺳـﺘﯩﺪا‪،‬‬‫ﺗـﺎر ﻣـﯩﻠـﻠﻪﺗـﭽﯩﻠـﯩﻚ‪ ،‬ﻳﯘرﺗﯟازﻟـﯩﻖ‪ ،‬ﻣﻪزﮬﻪﺑﯟازﻟـﯩﻘـﻨﻰ ﺋـﺎﺳـﺎﺱ ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻥ‬‫ﮔﯘرۇﮪ ﺗﻪﺷﻜﯩﻼﺗﻼرﻧﯩﯔ ﺑﻮﻟﯘﺷﯩﻐﺎ ﻳﻮﻝ ﻗﻮﻳﯘﻟﻤﺎﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪-2‬ﻣـﺎددا‪ .2 :‬ﻏـﺎﻳـﯩﻤـﯩﺰدﯨﻜـﻰ ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻧـﺪا‪-2 ،‬‬‫ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺕ دەۋرﯨﺪﯨﻦ ﺋـــﯩﻠـــﮕﯩﺮﻯ ﺋـــﻮﻟﺘﯘراﻗـــﻼﺷـــﻘﺎﻥ ﺷﻪرﻗـــﯩﻲ‬‫ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻧـﻠﯩﻘـﻼرﻧـﻰ ﺋـﺎﺳـﺎﺱ ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻥ ﻗـﺎﻧـﺪاﺷـﻠﯩﻖ ۋەﺗﻪﻧـﺪاﺷـﻠﯩﻘـﻰ‬‫ﺳﯧـﺴـﺘـﯩﻤـــﯩﺴـــﻰ)‪ (Jus sanguinis‬ﺗﯘرﻏﯘزۇﺷـــﻨـﻰ ﺗﻪﺷﻪﺑـﺒﯘﺱ‬‫ﻗـﯩﻠـﯩﺪۇ)ﻳﻪﻧـﻰ ﺋﻪﺟـﺪادﻟـﯩﺮﻯ ‪-2‬ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺕ دەۋرﯨﺪﯨﻦ ﺋـﯩﻠـﮕﯩﺮﻯ‬‫‪12‬‬

‫ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻧــﺪا ﺗﯘﻏﯘﻟــﻐﺎﻥ ﻛــﯩﺸــﯩﻠﻪرﻧــﯩﯔ ۋەﺗﻪﻧــﺪاﺷــﻠﯩﻖ‬‫ﮬﻮﻗﯘﻗــﯩﻨــﯩﻼ ﺋﯧﺘﯩﺮاﭖ ﻗــﯩﻠــﯩﺪۇ‪ ،‬ﺋﯚزﻯ ‪-2‬ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺕ دەۋرﯨﺪﯨﻦ‬‫ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻧـﺪا ﺗﯘﻏﯘﻟـﻐﺎﻥ ﺑـﻮﻟﺴـﯩﻤﯘ ﺋـﺎﺗـﺎ ﺋـﺎﻧـﯩﺴـﻰ‬‫ﺧـﯩﺘـﺎﻱ ﺋﯚﻟـﻜﯩﻠـﯩﺮﯨﺪە ﺗﯘﻏﯘﻟـﻐﺎﻧـﻼرﻧـﯩﯔ‪-2 ،‬ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺕ دەۋرﯨﺪﯨﻦ‬‫ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺧـﯩﺘـﺎﻱ ﺗـﺎﺟـﺎۋۇزﭼـﯩﻠـﯩﺮﯨﻨـﯩﯔ ﺋـﻮرۇﻧـﻼﺷـﺘﯘرۇﺷـﻰ ﺑـﯩﻠﻪﻥ‬‫ﻗـﺎﻧﯘﻧﺴـﯩﺰ ﻛﯚﭼﯜﭖ ﻛـﯩﺮﮔﻪﻧـﻠﻪرﻧـﯩﯔ ۋە ﺋﯘﻻرﻧـﯩﯔ ﺋﻪۋﻻدﻟـﯩﺮﯨﻨـﯩﯔ‬‫ﺷﻪرﻗـــﯩﻲ ﺗﯜرﻛـــﯩﺴـــﺘﺎﻧـــﺪﯨﻜـــﻰ ۋەﺗﻪﻧـــﺪاﺷـــﻠﯩﻖ ﮬﻮﻗﯘﻗـــﻰ ۋە‬‫ﺋـﻮﻟﺘﯘراﻗـﻠﯩﺸـﯩﺶ ﺳـﺎﻻﮬﯩﻴـﯩﺘـﯩﻨـﻰ ﻗـﺎﻳـﺘﺎ ﻗـﺎراﭖ ﭼـﯩﻘـﯩﺸـﻨﻰ ﺗﻪﺷﻪﺑﺒﯘﺱ‬‫ﻗﯩﻠﯩﺪۇ(‪.‬‬‫‪-2‬ﻣـﺎددا‪ .3 :‬ﻏـﺎﻳـﯩﻤـﯩﺰدﯨﻜـﻰ ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻧـﺪا‪ ،‬ﺷﻪرﻗـﯩﻲ‬‫ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻧـﻠﯩﻘـﻼرﻧـﯩﯔ ﺏ د ﺕ ﻛـﯩﺸـﯩﻠـﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻕ ﺧـﯩﺘـﺎﺑـﻨﺎﻣـﯩﺴـﯩﺪا‬‫ﻛﯚرﺳـﯩﺘـﯩﻠـﮕﻪﻥ ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ ﮬﻮﻗﯘﻗـﻰ‪-‬ﺟﯜﻣـﻠﯩﺪﯨﻦ‪ ،‬دﯨﻨـﯩﻲ ﺋﯧﺘﯩﻘـﺎد‪،‬‬‫ﺧﯘﺳﯘﺳــﻰ ﻣﯜﻟﯜﻙ‪ ،‬ﺋــﻮﻟﺘﯘراﻗــﻠﯩﺸــﯩﺶ ۋە ﻳﯚﺗــﻜﯩﻠــﯩﺶ‪ ،‬ﭼﯧﮕﺮﯨﺪﯨﻦ‬‫ﭼــﯩﻘــﯩﺶ‪-‬ﻛــﯩﺮﯨﺶ ﺋﻪرﻛــﯩﻨــﻠﯩﻜــﻰ ﺋﻪﺑﻪدﯨﻲ ﮬﯚرﻣﻪﺕ ﻗــﯩﻠــﯩﻨــﯩﺪۇ‪.‬‬‫ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﺳــﻰ ﺧﻪﻟــﻘﺎرا‬‫دﯨﻤـﻮﻛـﺮاﺗـﯩﻚ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻟﻪر ﺑـﯩﺮﻟﻪﺷـﻤﯩﺴـﯩﮕﻪ ﺋﻪزا ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻨﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ‬‫ﺳﯩﻴﺎﺳﻰ ﻣﻪﻳﺪاﻧﯩﻨﯩﯔ ﺑﯩﺮﻯ ﺳﯜﭘﯩﺘﯩﺪە داۋاﻣﻼﺷﺘﯘرﯨﺪۇ‪.‬‬‫‪-2‬ﻣـﺎددا‪ .4 :‬ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻧـﻠﯩﻘـﻼرﻧـﯩﯔ ﺳﯚز‪-‬ﻣﻪﺗﺒﯘﺋـﺎﺕ‬‫ﺋﻪرﻛــﯩﻨــﻠﯩﻜــﻰ‪ ،‬ﻳــﯩﻐــﯩﻠــﯩﺶ‪ ،‬ﺗﻪﺷــﻜﯩﻠــﻠﯩﻨــﯩﺶ‪ ،‬ﺋــﯩﺶ ﺗــﺎﺷــﻼﺵ‪،‬‬‫ﺳــﯩﻴــﺎﺳــﯩﻲ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﻟﻪرﮔﻪ ﺋﯘﻳﯘﺷﯘﺵ‪ ،‬ﮬﯚﻛﯜﻣﻪﺗــﻨﻰ ﺋﻪﻳــﭙﻠﻪﺵ‪،‬‬‫زوراۋاﻧـﻠﯩﻘـﻨﻰ ﺋﯚز ﺋـﯩﭽـﯩﮕﻪ ﺋـﺎﻟـﻤﯩﻐـﺎﻥ ﺷﻪﻛـﯩﻠـﺪە ﺋﯚز ﻗـﺎراﺷـﻠﯩﺮﯨﻨـﻰ‬‫ﺗﻪرﻏـﯩﺐ ﻗـﯩﻠـﯩﺶ ﮬﻮﻗﯘﻗـﻠﯩﺮﻯ ﺋﻪﯓ ﻣﯘﻗﻪددەﺱ ﮬﻮﻗﯘﻗـﻼر ﻗـﺎﺗـﺎرﯨﺪا‬‫ﻗـﻮﻏـﺪﯨﻠـﯩﺪۇ‪ .‬ۋەﺗﻪﻧـﺪاﺷـﻠﯩﺮﯨﻤـﯩﺰﻧـﯩﯔ ﺑـﯩﺮﻻ ﺋﯧﺘﯩﻘـﺎد‪ ،‬ﺑـﯩﺮﻻ ﺋـﯩﺪﯨﻴﻪدە‬‫ﺑـﻮﻟـﻤﺎﺳـﻠﯩﻘـﻰ زﯨﺪدﯨﻴﻪﺗـﻨﯩﯔ ﻣﻪﻧـﺒﻪﺳـﻰ ﺋﻪﻣﻪﺱ‪ ،‬ﺑﻪﻟـﻜﻰ ﺑـﺎﻳـﻠﯩﻖ ۋە‬‫رەﯕﺪارﻟﯩﻖ ﺳﯜﭘﯩﺘﯩﺪە ﻗﻮﺑﯘﻝ ﻗﯩﻠﯩﻨﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪13‬‬

‫‪-2‬ﻣـــﺎددا‪ .5 :‬ﻏـــﺎﻳـــﯩﻤـــﯩﺰدﯨﻜـــﻰ ﺷﻪرﻗـــﯩﻲ ﺗﯜرﻛـــﯩﺴـــﺘﺎﻥ‬‫ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴـﯩﺘـﻰ‪ ،‬ﮬﻮﻗﯘﻕ ﺗـﻮﻟﯘﻕ ﺋﯜﭼـﻜﻪ ﺋـﺎﻳـﺮﯨﯟﯦﺘﯩﻠـﮕﻪﻥ ﭘـﺎرﻻﻣﯧﻨﺘﻠﯩﻖ‬‫ﺗﯜزۈﻣــﺪﯨﻜــﻰ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺕ ﺑــﻮﻟــﯩﺪۇ‪ .‬ﻗــﺎﻧﯘﻥ ﺧﻪﻟــﻖ ﺗﻪرﯨﭙــﯩﺪﯨﻦ‬‫ﺗﻪﺷـــﻜﯩﻠـــﻠﻪﻧـــﮕﻪﻥ ﭘـــﺎرﻻﻣﯧﻨﺖ ﺗﻪرﯨﭙـــﯩﺪﯨﻦ ﺋـــﺎۋازﻏـــﺎ ﻗـــﻮﻳﯘﻟﯘﭖ‬‫ﻣــﺎﻗﯘﻟــﻠﯩﻨــﯩﺪۇ‪ .‬ﮬﯚﻛﯜﻣﻪﺕ ﺑــﺎﺵ ﻣــﯩﻨــﯩﺴــﺘﯩﺮ ﺋــﯩﭽــﻜﻰ ﻛــﺎﺑــﯩﻨــﺘﻰ‬‫ﺗﻪرﯨﭙـــﯩﺪﯨﻦ ﺋﯚﻛـــﺘﯩﭽـــﯩﻠﻪرﮔـــﯩﻤﯘ ﺋـــﻮرۇﻥ ﺑﯧﺮﯨﻠـــﮕﻪﻥ ﮬﺎﻟـــﺪا‬‫ﻳﯜرﮔﯜزﯨﻠـــﯩﺪۇ‪ .‬ﺋﻪدﻟـــﯩﻴﻪ ﮬﯚﻛﯜﻣﻪﺗـــﻨﯩﯔ دەﺧـــﻠﻰ ﻗـــﯩﻠـــﯩﺸـــﯩﻐـــﺎ‬‫ﺋﯘﭼـﺮﯨﻤـﺎﻳـﺪۇ‪ .‬ﻣﻪﺳـﯩﻠـﯩﻠﻪر ﻣﯘﻧـﺎﺳـﯩﯟەﺗـﻜﻪ ۋە ﻛـﯩﺸـﯩﻠﻪرﮔﻪ ﻗـﺎراﭖ‬‫ﺋﻪﻣﻪﺱ‪ ،‬ﺑﻪﻟــﻜﻰ ﻗــﺎﻧﯘﻥ ۋە ﺋــﺎداﻟﻪﺗــﻜﻪ ﺋــﺎﺳــﺎﺳﻪﻥ ﺑــﯩﺮ ﺗﻪرەﭖ‬‫ﻗﯩﻠﯩﻨﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-2‬ﻣـﺎددا‪ .6 :‬ﺧـﯩﺘـﺎﻳـﻨﯩﯔ ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﺑﯧﺴﯩﯟﯦﻠﯩﻨـﻐﺎﻥ‬‫ﻣﻪزﮔـﯩﻠـﺪﯨﻜـﻰ ﺋـﯩﺮﻗـﯩﻲ ﻗـﯩﺮﻏـﯩﻨـﭽﯩﻠـﯩﻖ ۋە ﺗـﺎﻻﻥ‪-‬ﺗـﺎراﺝ ﺟـﯩﻨـﺎﻳﻪﺗـﻠﯩﺮﻯ‬‫ﺧﻪﻟـﻘﺎرا ﺳـﻮﺗـﻨﯩﯔ ﻛﯜﻧـﺘﻪرﺗـﯩﭙـﯩﮕﻪ ﺗﯘرﻏﯘزۇﻟﯘﭖ‪ ،‬ﺑـﯩﺮﻣﯘ ﺑـﯩﺮ ﻗـﺎﺗـﺘﯩﻖ‬‫ﺳﯜرۈﺷﺘﻪ ﻗﯩﻠﯩﻨﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-2‬ﻣــﺎددا‪ .7 :‬ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻧــﺪا ﺋــﻮﻟﺘﯘراﻗــﻼﺷــﻘﺎﻥ‬‫ﻗـﺎﻧﯘﻧﻠﯘﻕ ﭘﯘﻗـﺮاﻻر‪ ،‬دۆﻟﻪﺕ ﻣﻪﻧـﭙﻪﺋﻪﺗـﯩﻨـﻰ ﺋـﺎﺳـﺎﺱ ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻥ ﮬﺎﻟـﺪا‬‫ﻗـﺎﻧﯘﻥ ﺋـﺎﻟـﺪﯨﺪا ﺑـﺎراۋەر‪ .‬ﺋـﻮﺧﺸـﯩﻤـﯩﻐـﺎﻥ دﯨﻨـﻨﻰ ﺋﯧﺘﯩﻘـﺎدﺗـﯩﻜـﯩﻠﻪر‪،‬‬‫ﺋـﻮﺧﺸـﯩﻤـﯩﻐـﺎﻥ ﻗـﺎراﺷـﺘﯩﻜـﯩﻠﻪر‪ -‬ﺋـﺎز ﺳـﺎﻧـﻠﯩﻘـﻼر ﺋﯚز ﻗـﺎرﯨﺸـﯩﺪا ﻗﯧﻠﯩﺶ‬‫ﺑـﯩﻠﻪﻥ ۋە ﻛﯚﭖ ﺳـﺎﻧـﻠﯩﻘـﻼرﻧـﯩﯔ ﺗـﺎﻟـﻠﯩﺸـﯩﻨـﻰ ﮬﯚرﻣﻪﺕ ﻗـﯩﻠـﯩﭗ‪ ،‬ﺋﯚزﺋـﺎرا‬‫ﺋـﯩﺘـﯩﭙـﺎﻗـﻠﯩﻖ ﺋـﻮرﻧﯘﺗﯘﭖ‪ ،‬ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ ﮬﻪﻕ‪-‬ﮬﻮﻗﯘﻗـﻠﯩﺮﻯ ﻛـﺎﭘـﺎﻟﻪﺗـﻜﻪ ﺋﯧﮕﻪ‬‫ﻗﯩﻠﯩﻨﻐﺎﻥ ﺋﺎﺳﺎﺳﺘﺎ ﺗﯧﻨﭻ ﺋﯩﺘﯩﭙﺎﻕ ﺑﯩﻠﻠﻪ ﻳﺎﺷﺎﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪-2‬ﻣـﺎددا‪ .8 :‬دۇﻧـﻴﺎدﯨﻜـﻰ ﺑـﺎﺷـﻘﺎ دﯨﻤـﻮﻛـﺮاﺗـﯩﻚ دۆﻟﻪﺗـﻠﻪرﮔﻪ‬‫ﺋـﻮﺧـﺸﺎﺷـﻼ ﺏ د ﺕ ﻏـﺎ ﺋﻪزا ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ دۆﻟﻪﺗـﻠﻪرﻧـﯩﯔ ﭼﯧﮕﺮاﺳـﻰ ۋە‬‫ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻘـﻰ ﻣﯘﺗـﻠﻪﻕ ﮬﯚرﻣﻪﺕ ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﯩﺪۇ‪ .‬ﺏ د ﺕ ۋە ﺑـﺎﺷـﻘﺎ‬‫ﺧﻪﻟـﻘﺎرا ﺋـﻮرﮔـﺎﻧـﻼرﻏـﺎ ﻗـﺎﺗـﻨﯩﺸـﯩﺶ ﺗﻪﺷﻪﺑﺒﯘﺱ ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﯩﺪۇ‪ .‬ﻗـﻮﺷـﻨﺎ‬‫‪14‬‬

‫ﺋﻪﻟـﻠﻪر ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ ﺑـﺎراۋەر ﻣﯘﻧـﺎﺳـﯩﯟەﺕ دۇﻧـﻴﺎﻧـﯩﯔ ﺋﯘﻣﯘﻣـﯩﻲ‬‫ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ ﻗﯘرۇﻟـﻤﯩﺴـﻰ داﺋـﯩﺮﯨﺴـﯩﺪە ﻛﯜﭼﻪﻳـﺘﯩﻠـﯩﺪۇ‪ .‬ﺗﻪرەﻗـﻘﻰ ﺗـﺎﭘـﻘﺎﻥ‬‫ﺋﻪﻟﻠﻪر ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﻪﯓ ﻛﯜﭼﻠﯜﻙ ۋە ﺟﯩﺪدﻯ ﮬﻪﻣﻜﺎرﻟﯩﻖ ﺋﻮرﻧﯩﺘﯩﻠﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-2‬ﻣـــﺎددا‪ .9 :‬ﺷﻪرﻗـــﯩﻲ ﺗﯜرﻛـــﯩﺴـــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـــﭽﯩﻠﻪر‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﻰ‪ ،‬ﻛـﻮﻣﯘﻧـﯩﺰﯨﻤـﻐﺎ‪ ،‬ﺑـﯩﺮ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻟـﯩﻚ ﺗﯜزۈﻣـﮕﻪ‪ ،‬ﺷﻪﺧـﺴﻜﻪ‬‫ﭼﻮﻗﯘﻧﯘﺷﻘﺎ‪ ،‬ﻣﯘﺳﺘﻪﻣﻠﯩﻜﯩﭽﯩﻠﯩﻜﻜﻪ ﻗﻪﺗﺌﯩﻲ ﻗﺎرﺷﻰ ﺗﯘرﯨﺪۇ‪.‬‬‫ﺋﯩﭽﻜﻰ ﭘﺮوﮔﺮاﻣﻤﺎ‬‫‪-2‬ﻣــﺎددا‪ .10 :‬ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﻰ‪ ،‬ۋەﺗﻪﻧـﺪاﺷـﻠﯩﺮﯨﻤـﯩﺰﻧـﯩﯔ ۋەﺗﻪﻥ ﺋـﺎزادﻟـﯩﻘـﯩﻨـﻰ ﻗـﻮﻟـﻐﺎ‬‫ﻛﻪﻟﺘﯜرۈﺷـﺘﯩﻜـﻰ ﺋﻪﯓ ﻣﯘﮬﯩﻢ ﻛﯜﭺ ﺋـﯩﻜﻪﻧـﻠﯩﻜـﯩﻨـﻰ ﮬﻪر ﻗـﺎﭼـﺎﻥ ﺋﯧﺴﯩﺪە‬‫ﺗﯘﺗﯘﺵ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺑـﯩﻠـﻠﻪ‪ ،‬ۋەﺗﻪﻧـﺪاﺷـﻠﯩﺮﯨﻤـﯩﺰﻏـﺎ‪ ،‬ﻗﻪرەﻟـﻠﯩﻚ ﮬﺎﻟـﺪا‪،‬‬‫ﭘــﺎﻛــﻠﯩﻖ‪ ،‬ﭘــﯩﺪاﻛــﺎرﻟــﯩﻖ ۋە ﺳﻪﻣــﯩﻤــﯩﻴــﻠﯩﻚ ﺑــﯩﻠﻪﻥ ﺑــﺎرﻟــﯩﻖ‬‫ﺧﯩﺰﻣﻪﺗﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻦ دوﻛﻼﺕ ﺑﯧﺮﯨﺪۇ‪.‬‬‫‪-2‬ﻣـﺎددا‪ .11 :‬ﻧﯚۋەﺗـﺘﯩﻜـﻰ ﺑـﯩﺮﯨﻨـﭽﻰ ﻗﻪدەﻣـﺪە‪ ،‬ﺷﻪرﻗـﯩﻲ‬‫ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﺧﻪﻟــﻘﯩﻨــﻰ ﺳــﯩﻴــﺎﺳﻪﺗــﻜﻪ ﺋــﺎﻛــﺘﯩﭗ ﻗــﺎﺗــﻨﯩﺸــﯩﺶ‬‫ﺳﻪﭘﻪرۋەرﻟـﯩﻜـﯩﮕﻪ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﮔﻪ ﺋﻪزا ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻘﺎ‪ ،‬ﮬﯩﻤـﺎﻳﻪ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻘﺎ‪،‬‬‫ﭘــﯩﻜــﯩﺮ ﺗﻪﻛــﻠﯩﭗ ﺑﯧﺮﯨﭗ ﺋــﯩﻨــﻘﯩﻼﺏ ﺳﻪۋﯨﻴــﯩﻤــﯩﺰﻧــﻰ ﺋــﺎﺷﯘرۇﺷــﻘﺎ‪،‬‬‫ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻖ ﻛﯜرﯨﺸـﯩﻤـﯩﺰﻧـﯩﯔ ﺋـﺎﻣـﻤﯩﯟﻯ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﯩﻨـﻰ ﻛﯜﭼﻪﻳـﺘﯩﭗ‪،‬‬‫ﺋﯚزﯨﻨـﯩﯔ ۋەﺗﻪﻥ ﺋـﺎﻟـﺪﯨﺪﯨﻜـﻰ ﺑـﯩﺮ ﻛـﯩﺸـﯩﻠـﯩﻚ ﺑﯘرﭼـﯩﻨـﻰ ﺋـﺎدا ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻘﺎ‬‫ﭼﺎﻗﯩﺮﯨﺪۇ‪.‬‬‫‪-2‬ﻣـﺎددا‪ .12 :‬ۋەﺗﻪﻥ ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻘـﯩﻨـﻰ ﻧـﯩﺸـﺎﻥ ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻥ‬‫ﻗﯧﺮﯨﻨـﺪاﺷـﻼرﻧـﯩﯖﻤﯘ ﻛﯚز ﻗـﺎرﯨﺸـﯩﺪا‪ ،‬ﻣﻪﺳـﯩﻠـﯩﻠﻪرﻧـﻰ ﮬﻪﻝ ﻗـﯩﻠـﯩﺶ‬‫ﺋﯘﺳﯘﻟــﯩﺪا ﭘﻪرﻗــﻠﻪرﻧــﯩﯔ ﺑــﻮﻟﯘﺷــﻰ ﻣﯘﻗﻪررەر‪ .‬ﺑــﺎﺷــﻘﺎ ﺑــﺎرﻟــﯩﻖ‬‫دﯨﻤـﻮﻛـﺮاﺗـﯩﻚ ﺋﻪﻟـﻠﻪرﮔﻪ ﺋـﻮﺧـﺸﺎﺷـﻼ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﯨﻨـﻰ ﺑـﯩﺮ‪-‬‬‫‪15‬‬

‫ﺑــﯩﺮﯨﻨــﯩﯔ ﺋﯧﺘﯩﻘــﺎدﯨﻐــﺎ‪ ،‬ﺋــﯩﺪﯨﻴﻪﺳــﯩﮕﻪ ﮬﯚرﻣﻪﺕ ﻗــﯩﻠــﯩﭗ‪ ،‬ۋەﺗﻪﻥ‬‫ﺋـﺎزادﻟـﯩﻘـﯩﻨـﻰ ﻧـﯩﺸـﺎﻥ ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻥ ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ ﻛﯜﭼـﻠﻪر ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﮬﻪﻣـﻜﺎرﻟـﯩﺸـﯩﺸـﻘﺎ‬‫ﻳﯧﺘﻪﻛـﻠﻪﻳـﺪۇ‪ .‬ﺋﻪزاﻻرﻧـﯩﯔ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﻰ ﺋـﺎﻛـﺘﯩﭙـﻠﯩﻘـﻰ ۋە ﺋـﯩﻘـﺘﯩﺪارﯨﻨـﻰ‬‫ﺟـﺎرﻯ ﻗـﯩﻠـﺪۇرۇﺷـﻘﺎ ﺋـﯩﻤـﻜﺎﻧـﯩﻴﻪﺕ ﻳـﺎرﯨﺘـﯩﺪۇ‪ .‬ﺋﯚزﺋـﺎرا ﮬﯚرﻣﻪﺕ ﻗـﯩﻠـﯩﭗ‪،‬‬‫ﺳﻪﻣـﯩﻤـﻰ‪ ،‬ﺋﻪﺳـﺘﺎﻳـﯩﺪﯨﻞ‪ ،‬ﻛﻪﯓ ﻗـﻮﺳـﺎﻕ ۋە ﻣﯘﮬﻪﺑـﺒﻪﺗـﻠﯩﻚ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻨﻰ‬‫ﺗﻪﺷﻪﺑﺒﯘﺱ ﻗﯩﻠﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-2‬ﻣـﺎددا‪ .13 :‬ۋەﺗﻪﻥ ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻘـﯩﺪﯨﻦ ﺋـﯩﺒـﺎرەﺕ ﺑﯜﻳﯜﻙ‬‫ﻏـﺎﻳـﯩﻤـﯩﺰ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ زﯨﺪدﯨﻴﻪﺗـﻠﯩﺮﯨﻤـﯩﺰﻧـﻰ ﺑـﯩﺮ ﭼﻪﺗـﻜﻪ ﻗـﺎﻳـﺮﯨﭗ‬‫ﻗــﻮﻳﯘﭖ‪ ،‬ﻏﻪزەﭖ ﻧﻪﭘــﺮﯨﺘــﯩﻤــﯩﺰﻧــﻰ ﭘﻪﻗﻪﺕ ۋە ﭘﻪﻗﻪﺕ ﺧــﯩﺘــﺘﺎﻱ‬‫ﺗـﺎﺟـﺎۋۇزﭼـﯩﻠـﯩﺮﯨﻐـﺎ ﻗـﺎرﯨﺘـﯩﭗ‪ ،‬ۋەﺗﻪﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺟـﺎﻥ ﭘـﯩﺪا ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻨﻰ‬‫ﺷﻪرەﭖ دەﭖ ﺑـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ .‬ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻠﯩﻨـﯩﺶ ﺋـﺎرﻗـﯩﻠـﯩﻖ ﺑـﯩﺮﻟـﯩﻜـﻜﻪ‪ ،‬ﺑـﯩﺮﻟـﯩﻚ‬‫ﺋـﺎرﻗـﯩﻠـﯩﻖ ﻛﯜﭺ ﮬﺎﺳـﯩﻞ ﻗـﯩﻠـﯩﭗ ۋەﺗﻪﻧـﻨﻰ ﺋـﺎزاد ﻗـﯩﻠـﯩﺶ ﻏـﺎﻳـﯩﻤـﯩﺰﮔﻪ‬‫ﻳﯧﺘﯩﺶ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻗﻪدەﻡ ﺑﺎﺳﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-2‬ﻣــﺎددا‪ .14 :‬ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر‬‫ﭘـــﺎرﺗـــﯩﻴﻪﺳـــﻰ ﻣﯘﺳـــﺘﻪﻗـــﯩﻠـــﻠﯩﻖ ﺋﯜﭼﯜﻥ زۆرۈر ﺑـــﻮﻟـــﻐﺎﻥ ﻗﻪدەﻡ‬‫ﺑـﺎﺳﻘﯘﭼـﻼرﻧـﻰ ﭘـﯩﻼﻧـﻠﯩﻖ‪ ،‬ﺗﻪرﺗـﯩﭙـﻠﯩﻚ‪ ،‬ﺋـﯩﺰﭼـﯩﻞ ﺋﯧﻠﯩﭗ ﺑﯧﺮﯨﺸـﻘﺎ‬‫ﭘﯜﺗﯜﻥ ﻛﯜﭼـﯩﻨـﻰ ﺳﻪرﭖ ﻗـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ .‬ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﺧﻪﻟـﻘﯩﻨـﻰ‬‫ﺳــﯩﻴــﺎﺳــﻰ ﮔﻪۋدﯨﮕﻪ ﺋﯘﻳﯘﺷﯘﺵ‪ ،‬ﺳــﯩﻴــﺎﺳــﻰ ﺋــﯩﺪﯨﻴﻪ ۋە ﭘﻪﻥ‪-‬‬‫ﻣﻪدەﻧـﯩﻴﻪﺕ ﺳـﺎﭘـﺎﺳـﯩﻨـﻰ ﺋﯚﺳـﺘﯜرۈﺷـﻜﻪ ﭼـﺎﻗـﯩﺮﯨﻖ ﻗـﯩﻠـﯩﭗ‪ ،‬ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻞ‬‫ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﻗﯘرۇﺵ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻛﯧﺮەﻛـﻠﯩﻚ ﻣـﺎددﻯ‪ -‬ﻣﻪﻧـﯩﯟﻯ‬‫ﮬﻪرﯨﻜﻪﺗـﻠﻪﻧـﺪۈرﮔﯜﭺ ﻛﯜﭺ ۋە ﺋﻪﻗـﻠﯩﻲ ﻣﻪدەﺕ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺗﻪﻣـﯩﻨـﻠﻪﺷـﻜﻪ‪،‬‬‫ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﻰ ﺑـﯩﺮﻟـﯩﻚ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺷﻪﺧﺴـﻰ ﻣﻪﺳـﯩﻠـﯩﻨـﻰ ﺋـﺎﻳـﺮﯨﭗ ﻗـﺎراﻳـﺪﯨﻐـﺎﻥ‬‫ﺳــﺎﻏــﻼﻡ ﺳــﯩﻴــﺎﺳــﯩﻲ ﺳــﺎﭘــﺎ ﻳﯧﺘﯩﻠــﺪۈرۈﺷــﻜﻪ ﻛﯜﭺ ﭼــﯩﻘــﯩﺮﯨﺪۇ ۋە‬‫ﻳﯧﺘﻪﻛﭽﯩﻠﯩﻚ ﻗﯩﻠﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪16‬‬

‫‪-2‬ﻣــﺎددا‪ .15 :‬ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﺳــﻰ ‪-‬ﺋﯚزﯨﻨــﯩﯔ‬‫ﺗﻪﺷــﻜﯩﻠــﻰ ﻗﯘرۇﻟــﻤﯩﺴــﻰ‪ ،‬ﺗﯜر ﺋــﯩﻠــﺘﯩﻤــﺎﺳــﻰ‪ ،‬ﻣﯘﻛــﺎﭘــﺎﺕ ﺟــﺎزا‬‫ﺳﯧﺴﺘﯩﻤــﯩﺴــﻰ ﻗــﺎﺗــﺎرﻟــﯩﻘــﻼرﻧــﻰ ﻛﯜﻧﺴﯧﺮﻯ ﻣﯘﻛﻪﻣــﻤﻪﻟــﻠﻪﺷــﺘﯜرۈﭖ‪،‬‬‫ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﯩﻲ ﻗـﯩﻤـﻤﻪﺕ ﻗـﺎرﯨﺸـﻰ ﺋـﻮرﺗـﺎﻕ ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ ﺋﯚﻛـﺘﯩﭽـﻰ ﭘـﯩﻜـﯩﺮﻟﻪرﮔﻪ‬‫ﺋـﻮرۇﻥ ﺑﯧﺮﯨﺪۇ‪ ،‬ﺋـﯩﭽـﻜﻰ ﻗـﯩﺴـﯩﻤـﺪا دﯨﻤـﻮﻛـﺮاﺗـﯩﻴﻪﻧـﻰ ﺗـﻮﻟﯘﻕ ﺟـﺎرﻯ‬‫ﻗـﯩﻠـﺪۇرﯨﺪۇ‪ ،‬ﺋـﻮرﺗـﺎﻕ ﻏـﺎﻳﻪ‪-‬ﻧـﯩﺸـﺎﻥ ۋە ﺗﯜزۈﻡ ﺋـﺎرﻗـﯩﻠـﯩﻖ ﺋـﯩﺪارە‬‫ﻗﯩﻠﯩﺸﻨﻰ ﺋﻪﻣﻪﻟﮕﻪ ﺋﺎﺷﯘرﯨﺪۇ‪.‬‬‫‪-2‬ﻣـــﺎددا‪ .16 :‬ﻣﯘﻧـــﺎﺳـــﯩﯟەﺗـــﻨﻰ ﺋﻪﻣﻪﺱ‪ ،‬ﺳـــﺎﭘـــﺎﻧـــﻰ‪،‬‬‫ﭘـﯩﺪاﻛـﺎرﻟـﯩﻘـﻨﻰ ﺋـﺎﺳـﺎﺱ ﻗـﯩﻠـﯩﭗ ﻳـﺎدروﻟﯘﻕ ﻗـﻮﺷﯘﻥ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻠﻪﻳـﺪۇ‪.‬‬‫ﮬﻪر ﻗـﺎﭼـﺎﻥ ﮬﺎﻟـﻘﯩﻠـﯩﻖ ﻣﻪﺳـﯩﻠـﯩﻠﻪرﻧـﻰ ﺋـﺎۋاز ﺑﯧﺮﯨﺶ ﺋـﺎرﻗـﯩﻠـﯩﻖ ﻗـﺎرار‬‫ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻨﻰ ﺋﯘﻣﯘﻣـﻼﺷـﺘﯘرﯨﺪۇ‪ .‬ﺋـﻮﺧﺸـﯩﻤـﯩﻐـﺎﻥ ﻗـﺎراﺷـﺘﯩﻜـﻰ ﺷﻪرﻗـﯩﻲ‬‫ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺗــﻠﯩﺮﻯ ﺑــﯩﻠﻪﻥ ﮬﻪﻣــﻜﺎرﻟــﯩﺸــﯩﺶ‪،‬‬‫ﺑﯩﺮﻟﯩﺸﯩﺶ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻛﯜﭺ ﭼﯩﻘﯩﺮﯨﺪۇ‪.‬‬‫‪-2‬ﻣــﺎددا‪ .17 :‬ﻛﯧﯖﯩﺸــﯩﺶ ﺋــﺎﺳــﺎﺳــﯩﺪﯨﻜــﻰ دﯦﻤﻮﻛــﺮاﺗــﯩﻴﻪ‬‫ﻣﻪرﻛﻪزﻟﻪﺷـﺘﯜرۈﺷـﻨﻰ ﻛﯚﭖ ﻗـﺎﺗـﻼﻣـﺪا ﺗﯜزۈﻣـﻠﻪﺷـﺘﯜرۈﭖ‪ ،‬ﮬﻪر ﺑـﯩﺮ‬‫ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻧـﻠﯩﻘـﻨﻰ ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻖ‬‫ﺋـﯩﺸـﻠﯩﺮﯨﻐـﺎ ﻗـﺎﺗـﻨﯩﺸـﯩﺶ‪ ،‬ﺗﯚﮬﭙﻪ ﻗـﻮﺷﯘﺵ ﺋـﯩﻤـﻜﺎﻧـﯩﻴـﯩﺘـﯩﮕﻪ ﺋـﯩﮕﻪ‬‫ﻗـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ .‬ﺋـﯩﺨـﺘﯩﺴـﺎﺳـﻠﯩﻘـﻼرﻏـﺎ ﮬﯚرﻣﻪﺕ ﻗـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ .‬ﺋـﻮﺧﺸـﯩﻤـﯩﻐـﺎﻥ‬‫ﭘـﯩﻜـﯩﺮﻟﻪرﮔﻪ ﻳـﻮﻝ ﺋﯧﭽﯩﭗ‪ ،‬ﻗﯧﺮﯨﻨـﺪاﺷـﻠﯩﻖ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻡ ﺗﻪرﺗـﯩﭙـﯩﻨـﻰ‬‫ﺋــﻮرﻧــﯩﺘــﯩﺪۇ‪ .‬ﺑــﺎراۋەرﻟــﯩﻚ‪ ،‬ﮬﻪﻣــﻜﺎرﻟــﯩﻖ‪ ،‬ﺋــﯩﻨــﺎﻗــﻠﯩﻖ ﺋــﺎﺳــﺎﺳــﯩﺪا‬‫ۋەﺗﻪﻧـﺪاﺷـﻠﯩﻖ ﻣﯘﻧـﺎﺳـﯩﯟﯨﺘـﻰ ﺋـﻮرﻧـﯩﺘـﯩﺸـﻨﻰ‪ ،‬ﻛﯜﭼـﻨﻰ ﺑـﯩﺮﻟـﯩﻜـﻜﻪ‬‫ﻛﻪﻟﺘﯜرۈﭖ ﺧـﯩﺘـﺎﻱ ﺗـﺎﺟـﺎۋۇزﭼـﯩﻠـﯩﺮﯨﻐـﺎ ﺑـﯩﺮﻟـﯩﻜـﺘﻪ ﺗـﺎﻗـﺎﺑـﯩﻞ ﺗﯘرۇﺷـﻨﻰ‪،‬‬‫ۋەﺗﻪﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺟـﺎﻥ ﺑﯧﺮﯨﺸـﻨﻰ ﺋﯚزﯨﻨـﯩﯔ ﺋـﯩﻨـﺴﺎﻧـﯩﻲ ﺑﯘرﭼـﻰ دەﭖ‬‫ﻗﺎراﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪17‬‬

‫‪-2‬ﻣــﺎددا ‪ .18 :‬ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر‬‫ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﺳــﻰ ۋەﺗﻪﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺧــﺎﻟــﯩﺲ ﺧــﯩﺰﻣﻪﺕ ﻗــﯩﻠــﯩﺸــﻨﻰ‪،‬‬‫ﺋـﺎﻛـﺘﯩﭙـﻠﯩﻘـﻨﻰ‪ ،‬ﺗﻪرﺗـﯩﭙـﻨﻰ‪ ،‬ﺋﯚزﺋـﺎرا ﻧـﺎزارەﺕ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻨﻰ ﻛﯜﭼﻪﻳـﺘﯩﭗ‪،‬‬‫ﭘـﯩﻼﻥ ﺑـﻮﻟﯘﺵ‪ ،‬دوﻛـﻼﺕ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻨﻰ ﺋـﯩﺸـﻘﺎ ﺋـﺎﺷﯘرۇﭖ‪ ،‬ﺑـﻮﺷـﺎﯕﻠﯩﻖ‪،‬‬‫ﺷﯚﮬﺮەﺗـــﭙﻪرەﺳـــﺘﻠﯩﻚ‪ ،‬ﺑﻴﯘﻛـــﺮاﺗـــﻠﯩﻖ‪ ،‬ﺷﻪﺧﺴـــﯩﻴﻪﺗـــﭽﯩﻠـــﯩﻚ‪،‬‬‫ﮔﯘرۇﮬﯟازﻟـﯩﻖ‪ ،‬ﺷﻪﻛـﯩﻠﯟازﻟـﯩﻖ‪ ،‬ﻣﯘﺳـﺘﻪﺑـﯩﺘـﻠﯩﻚ ﻗـﯩﻠـﻤﯩﺸـﻠﯩﺮﯨﻐـﺎ ﻗـﺎرﺷـﻰ‬‫ﺗﯘرﯨﺪﯨﻐﺎﻥ ﺋﺎﻣﻤﯩﯟﻯ ﺋﺎﯓ ۋە ﺗﻪﺷﻜﯩﻠﻰ ﺳﯧﺴﺘﯩﻤﺎ ﺗﯘرﻏﯘزﯨﺪۇ‪.‬‬‫‪ -2‬ﺑﺎﺏ ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷﻜﯩﻠﻰ ﻗﯘرۇﻟﻤﯩﺴﻰ‬‫‪-3‬ﻣﺎددا ‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﻗﯘرۇﻟﻤﯩﺴﻰ‬‫ﺷﻪرﻗـﻰ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـﭽﯩﻠﻪر ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﻰ ﺋﯚزﯨﻨـﯩﯔ‬‫ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﻰ ﭘـﯩﺮوﮔـﺮاﻣـﻤﯩﺴـﻰ ۋە ﻧـﯩﺰاﻣـﻨﺎﻣـﯩﺴـﯩﮕﻪ ﺋـﺎﺳـﺎﺳﻪﻥ‪ ،‬ۋەﺗﻪﻥ‬‫ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻘـﯩﻨـﻰ ﺋﻪﻣﻪﻟـﮕﻪ ﺋـﺎﺷﯘرۇﺷـﻨﻰ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﯩﻲ ﻗـﯩﻤـﻤﻪﺕ ﻗـﺎرﯨﺸـﻰ‬‫ﻗــﯩﻠــﻐﺎﻥ‪ ،‬دﯦﻤﻮﻛــﺮاﺗــﯩﻴﻪ ﻣﻪرﻛﻪزﻟﻪﺷــﺘﯜرۈﺵ ﺗﯜزۈﻣــﻰ ﺑــﻮﻳــﯩﭽﻪ‬‫ﺗﻪﺷﻜﯩﻠﻠﻪﻧﮕﻪﻥ ﺑﯩﺮ ﭘﯜﺗﯜﻥ ﮔﻪۋدە‪.‬‬‫ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﺳــﻰ ﻛﯚﭖ‬‫ﺳـﺎﻧـﻠﯩﻘـﻨﻰ ﺋـﺎﺳـﺎﺱ ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻥ دﯦﻤﻮﻛـﺮاﺗـﯩـﻚ ﺑـﺎﺷـﻘﯘرۇﺵ ﺋﻪﻧـﺌﻪﻧـﯩـﺴﯩﻨـﻰ‬‫ﺋﯘﻣﯘﻣـﻼﺷـﺘﯘرۇﺷـﻘﺎ ﺗـﯩﺮﯨﺸـﯩﺪۇ‪ .‬ﺑـﯩﺰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﯩﭽـﯩﺪە‪ ،‬ﻳﯧﯖﻰ ۋە ﺋـﯩﻠـﻐﺎر‬‫ﻛﯜﭼـﻠﻪرﻧـﯩﯔ ﻗـﺎﺗـﻨﯩﺸـﯩﺶ ﺋـﺎﻛـﺘﯩﭙـﻠﯩﻘـﯩﻐـﺎ ﻳـﻮﻝ ﺋﯧﭽﯩﭗ‪ ،‬دﯨﻤـﻮﻛـﺮاﺗـﯩﻴﻪﻧـﻰ‬‫ﺋﻪﻣﻪﻟـﮕﻪ ﺋـﺎﺷﯘراﻟـﯩﻐـﺎﻧـﺪﯨﻼ‪ ،‬ﺋـﺎﻧـﺪﯨﻦ ﺑﯘﻧـﻰ ۋەﺗـﯩﻨـﯩﻤـﯩﺰﮔﻪ ﺋﯧﻠﯩﭗ‬‫ﺑـﺎراﻻﻳـﻤﯩﺰ ۋە ﺧـﯩﺘـﺎﻳـﻨﯩﯔ ﺳـﺎﺧـﺘﺎ دﯨﻤـﻮﻛـﺮاﺗـﯩﻴﻪﺳـﯩﮕﻪ ﻗـﺎرﺷـﻰ ﻛﯜﭺ‬‫ﺑـﻮﻻﻻﻳـﻤﯩﺰ‪ .‬ﺑـﯩﺰﻧـﯩﯔ ﺋﻪرﻛـﯩــــﻦ ﺧﻪﻟـﻘــــﻘﻪ ﺋـﺎﻳـﻠﯩﻨـﯩــــﺸﯩﻤـﯩﺰﻧـﻰ‬‫ﻛـﺎﭘـﺎﻟﻪﺗـﻠﻪﻧـــــﺪۈرۈدﯨﻐـﺎﻥ ﺋﻪﯓ ﺑـﯩﺮﯨﻨـﭽﻰ ﻗﻪدەﻡ ﺑـﯩﺰﻧـﯩﯔ ﺋـﯩﭽـﻜﻰ‬‫‪18‬‬

‫ﻗـــﯩﺴـــﻤﯩﻤـــﯩﺰدا دﯦﻤــــﻮﻛـــﺮاﺗـــﯩﻴـــﯩﻨـــﻰ ﺋﻪﻣـــﯩﻠـــﯩــــﻴﻪﺗـــﻜﻪ‬‫ﺋﺎﻳﻼﻧﺪۇرۇﺷﯩﻤﯩﺰدۇر‪.‬‬‫‪-3‬ﻣــﺎددا ‪ .1 :‬دۆﻟﻪﺕ ﺋــﯩﭽــﻰ ﺑــﯩﻠﻪﻥ ﺋــﺎﻻﻗــﯩﻨــﯩﯔ راۋاﻥ‬‫ﺑـــﻮﻟـــﻤﺎﺳـــﻠﯩﻘـــﻰ‪ ،‬ﭼﻪﺗـــﺌﻪﻟـــﺪﯨﻜـــﻰ ﺋﯘﻳﻐﯘرﻻرﻧـــﯩﯔ ﺗـــﺎرﻗـــﺎﻕ‬‫ﺋــﻮﻟﺘﯘراﻗــﻼﺷــﻘﺎﻧــﻠﯩﻘــﻰ‪ ،‬ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ دۆﻟﻪﺗــﭽﯩﻠــﯩﻚ‬‫ﺋــﯩﺪﯨﻴــﯩﺴــﯩﺪە ﻧــﻮﭘﯘزﻟﯘﻕ رەﮬﺒﻪرﻧــﯩﯔ ﺑــﻮﻟــﻤﺎﺳــﻠﯩﻘــﻰ ﻗــﺎﺗــﺎرﻟــﯩﻖ‬‫ﺳﻪۋەﺑـﻠﻪرﻧـﻰ ﻛﯚزدە ﺗﯘﺗﯘﭖ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ رەﮬﺒﻪرﻟـﯩﻚ ﮬﻪﻳـﺌﯩﺘـﻰ‪،‬‬‫ﺋﻪﻧـﺌﻪﻧـﯩﯟﻯ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺑـﺎﺷـﻠﯩﻘـﻰ ﻳﯧﺘﻪﻛـﭽﯩﻠـﯩﻜـﻰ ﺷﻪﻛـﻠﯩﻨـﻰ ﺋﻪﻣﻪﺱ‪،‬‬‫ﺑﻪﻟـﻜﻰ ﮬﻪﻳـﺌﻪﺗـﻠﻪر ﻛـﻮﻟـﻠﯩﻜـﺘﯩﯟﻯ رەﮬﺒﻪرﻟـﯩﻚ ﺋـﺎﭘـﺎراﺗـﻰ ﺷﻪﻛـﻠﯩﻨـﻰ‬‫ﻗـﻮﻟـﻠﯩﻨـﯩﺪۇ‪ .‬ﮬﻪﻳـﺌﻪﺗـﻠﻪر ﻛـﻮﻟـﻠﯩﻜـﺘﯩﯟﻯ رەﮬﺒﻪرﻟـﯩﻚ ﺋـﺎﭘـﺎراﺗـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﻳﺎدروﺳﻰ دەﭖ ﺋﺎﺗﯩﻠﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-3‬ﻣـﺎددا ‪ .2 :‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﻰ‪ ،‬ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻼردﯨﻜـﻰ‬‫ﺋﻪزاﻻرﻧــﯩﯔ ﺳــﺎﻳــﻠﯩﻤــﻰ ﺋــﺎرﻗــﯩﻠــﯩﻖ ﺑــﺎرﻟــﯩﻘــﻘﺎ ﻛﯧﻠﯩﺪۇ‪ .‬ﺗــﺎﻳــﺎﻧــﭻ‬‫ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻼر ﻳـﺎدرو ﺋﻪزاﻻرﻧـﯩﯔ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻠﯩﺸـﻰ ﺋـﺎرﻗـﯩﻠـﯩﻖ‪ ،‬ﺗـﺎرﻣـﺎﻕ‬‫ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻼر ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ﺋﻪزاﻻرﻧـﯩﯔ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻠﯩﺸـﻰ ﺋـﺎرﻗـﯩﻠـﯩﻖ ﺑـﺎرﻟـﯩﻘـﻘﺎ‬‫ﻛﯧﻠﯩﺪۇ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﻰ ﺋﻪزاﻻرﻧـﻰ ﻣﯘﻧـﺎﺳـﯩﯟەﺗـﻜﻪ ﺋﻪﻣﻪﺱ ﺑﻪﻟـﻜﻰ‬‫ﺋـﯩﻘـﺘﯩﺪارﻏـﺎ ﻗـﺎراﭖ ۋەزﯨﭙﻪ ﺑﻪﻟـﮕﯩﻠـﯩﺸـﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪ .‬ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ ﺋﻪزاﻻر ﺳـﺎﻳـﻼﻡ‬‫ﺗﻪرﺗـﯩﯟﻯ ۋە ۋەزﯨﭙـﯩﮕﻪ ﺗﻪﻳـﯩﻨـﻠﻪﺵ ﻗـﺎرارﯨﻨـﻰ ﻧـﺎزارەﺕ ﻗـﯩﻠـﯩﭗ ﭘـﯩﻜـﯩﺮ‬‫ﺑﻪرﺳﻪ ﺑــﻮﻟــﯩﺪۇ‪ .‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺑــﺎﺵ ﺗﻪﭘــﺘﯩﺸــﻰ ﺳــﺎﻳــﻼﻡ ۋە ﺋــﯩﻨــﺘﯩﺰاﻡ‬‫ﮬﻪﻗﻘﯩﺪە ﺋﺎﺧﯩﺮﻗﻰ ﻗﺎرار ﭼﯩﻘﯩﺮﯨﺶ ﮬﻮﻗﯘﻗﯩﻨﻰ ﻳﯜرﮔﯜزﯨﺪۇ‪.‬‬‫‪-3‬ﻣــﺎددا ‪ .3 :‬ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﺳــﻰ ﻳــﺎدروﺳــﻰ‪،‬‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺋـﺎﻟـﯩﻲ رەﮬﺒﯩﺮﯨﻲ ﺋـﻮرﮔـﯩﻨـﻰ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﻰ ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ‬‫ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻘﺎ )دۆﻟﻪﺗـﻠﻪرﻧـﻰ ﺋـﺎﺳـﺎﺱ ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻥ(‪ ،‬ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻼر‬‫ﺗـﺎرﻣـﺎﻕ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻘﺎ)ﺷﻪﮬﻪرﻟﻪر ﺋـﺎﺳـﺎﺱ ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﻐﺎﻥ( ﻳﯧﺘﻪﻛـﭽﯩﻠـﯩﻚ‬‫‪19‬‬

‫ﻗـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ۋە ﺗـﺎرﻣـﺎﻕ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻰ‪ ،‬ۋە ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﺋﻪزاﻟﯩﺮﻯ ﺑﯩﯟاﺳﺘﻪ ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﻳﺎدروﺳﯩﻐﺎ ﺑﻮﻳﺴﯘﻧﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-3‬ﻣـﺎددا ‪ .4 :‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﻰ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗﻪﭘـﺘﯩﺶ ﮬﻪﻳـﺌﯩﺘـﻰ‬‫ۋە ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻣﻪﻣﯘرﻯ ﺑﯚﻟﯜﻣـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﻠﯩﻖ ﺋﯜﭺ ﮬﻮﻗﯘﻕ‬‫ﺋﺎﭘﺎراﺗﯩﺪۇر‪.‬‬‫ﻛﯚرﺳـﯩﺘـﯩﺶ ۋە ﺳـﺎﻳـﻼﻡ ﺋـﺎرﻗـﯩﻠـﯩﻖ ﺑـﺎرﻟـﯩﻘـﻘﺎ ﻛﻪﻟـﮕﻪﻥ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﻳــﺎدروﺳــﯩﻨــﯩﯔ ﺗﻪﺳــﺘﯩﻘــﯩﺪﯨﻦ ﺋﯚﺗــﻜﻪﻥ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﻣﻪﻣﯘرﯨﻲ ﺑﯚﻟﯜﻣــﻰ‬‫ﭘﯜﺗﻜﯜﻝ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﭘـﯩﻼﻥ‪-‬ۋەزﯨﭙﻪ‪ ،‬دوﻛـﻼﺕ ﺧـﯩﺰﻣـﯩﺘـﯩﮕﻪ ﻣﻪﺳـﺌﯘﻝ‬‫ﺑــﻮﻟــﯩﺪۇ‪ .‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺋﯘﭼﯘر ﺑــﯩﺨﻪﺗﻪرﻟــﯩﻜــﻰ ﺋﯜﭼﯜﻥ‪ ،‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ‬‫ﻣﻪﻣﯘرﯨﻴـﯩﺘـﯩﺪﯨﻜـﻰ ﺋـﯩﺴـﺘﯩﺨـﺒﺎراﺕ ﻣﻪﺳـﺌﯘﻟـﻰ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺑـﺎﺵ ﻛـﺎﺗـﯩﭙـﻰ‪،‬‬‫ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺋﺎرﺧﯩﭗ ﻣﻪﺳﺌﯘﻟﻰ ﺳﺎﻳﻼﻧﻤﺎﻳﺪۇ‪.‬‬‫ﺳــﺎﻳــﻼﻡ ﺋــﺎرﻗــﯩﻠــﯩﻖ ﺑــﺎرﻟــﯩﻘــﻘﺎ ﻛﻪﻟــﮕﻪﻥ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺗﻪﭘــﺘﯩﺶ‬‫ﮬﻪﻳــﺌﯩﺘــﻰ‪ ،‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﻳــﺎدروﺳــﯩﺪﯨﻦ ﻣﯘﺳــﺘﻪﻗــﯩﻞ ﮬﺎﻟــﺪا ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ‬‫ﺋﯩﻨﺘﯩﺰاﻣﯩﻨﻰ ﻧﺎزارەﺕ ﻗﯩﻠﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-4‬ﻣﺎددا‪ :‬ۋەزﯨﭙﻪ ﻣﯘددﯨﺘﻰ ۋە ﺗﻪﺷﻜﯩﻠﻰ ﺳﯧﺴﺘﯩﻤﺎ‬‫‪-4‬ﻣـــﺎددا ‪ .1‬ﭘـــﺎرﺗـــﯩﻴﻪ ﺗﯧـﺨـﻰ ﻗﯘرۇﻟﯘﺵ ﺑـــﺎﺳـﻘﯘﭼـــﯩﺪا‬‫ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻧـﻠﯩﻘـﺘﯩﻦ‪ ،‬ﺋﻪزاﻻرﻧـﯩﯔ ﺋـﯩﻘـﺘﯩﺪارﻯ ۋە ﺋـﺎرﺗﯘﻗـﭽﯩﻠـﯩﻘـﻰ ﺗﯧﺨﻰ‬‫ﺋـﯩﺴـﭙﺎﺗـﻠﯩﻨـﯩﭗ ﺑـﻮﻻﻟـﻤﯩﻐـﺎﻧـﻠﯩﻘـﺘﯩﻦ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﻛﯧﻴﯩﻨـﻜﻰ ﻗﯧﺘﯩﻤـﻠﯩﻖ‬‫ﻳـﯩﻐـﯩﻨـﯩﺪا ﺳـﺎﻳـﻼﻡ ﻣﯘددﯨﺘـﻰ ﻗـﺎﻳـﺘﺎ ﻗـﺎراﭖ ﭼـﯩﻘـﯩﻠـﯩﺸـﺘﯩﻦ ﺑﯘرۇﻥ ۋەزﯨﭙﻪ‬‫ﺋـﺎﻟـﻐﺎﻥ ﮬﻪﻳـﺌﻪﺗـﻠﻪرﻧـﯩﯔ ۋەزﯨﭙﻪ ﺋﯚﺗﻪﺵ ﻣﯘددﯨﺘـﻰ ﺑـﯩﺮ ﻳـﯩﻞ ﺑـﻮﻟـﯩﺪۇ‪.‬‬‫ﮬﻪر ﺑــﯩﺮ ﻳــﯩﻠــﺪا ﺑــﯩﺮ ﻗﯧﺘﯩﻢ ﺗــﺎﻳــﺎﻧــﭻ ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺗــﻼرﻧــﯩﯔ ﮬﻪﻳــﺌﻪﺕ‬‫ﺳـﺎﻳـﻠﯩﻤـﻰ ﺑـﻮﻟـﯩﺪۇ‪ .‬ﺋﯘﻻﭖ ۋەزﯨﭙﻪ ﺋﯚﺗﻪﺷـﻜﻪ ﺑـﻮﻟـﯩﺪۇ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدرو‬‫ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﺋﯜﭼـﺘﯩﻦ ﺑـﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﺋـﺎرﺗﯘﻗـﻰ ﺗﻪﻟﻪﭖ ﻗـﯩﻠـﺴﺎ‪ ،‬ﺳـﺎﻳـﻼﻣـﻨﻰ‬‫ﻣﯘددەﺗـﺘﯩﻦ ﺋـﯩﻠـﮕﯩﺮﻯ ﺋﯚﺗﻜﯜزۈﺷـﻜﻪ ﺑـﻮﻟـﯩﺪۇ؛ ﭘﻪۋﻗﯘﻟـﺌﺎددە ﺋﻪﮬﯟاﻝ‬‫‪20‬‬

‫ﺑـﻮﻟـﻤﯩﺴـﺎ‪ ،‬ﻛﯧﭽﯩﻜﺘﯜرۈﺷـﻜﻪ ﺑـﻮﻟـﻤﺎﻳـﺪۇ‪ .‬ﺳـﺎﻳـﻼﻡ ﻣﯘددەﺗـﺘﯩﻦ ﺋـﯩﻠـﮕﯩﺮﻯ‬‫ﺋﯚﺗﻜﯜزۈﻟـــﺴﻪ ﻳـــﺎﻛـــﻰ ﻛﯧﭽﯩﻜﺘﯜرۈﻟـــﺴﻪ‪ ،‬ﺋﯘﻧـــﯩﯔ ۋەزﯨﭙﻪ ﺋﯚﺗﻪﺵ‬‫ﻣﯘددﯨﺘـﻰ ﺷﯘﻧـﯩﯖﻐﺎ ﻣﯘﻧـﺎﺳـﯩﭗ ﺋﯚزﮔﻪرﺗـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ .‬ﺋـﺎﻻﮬﯩﺪە ﺋﻪﮬﯟاﻟـﺪا‬‫ﻳـﺎدرو ﻳـﺎﻛـﻰ ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺕ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﯨﻨـﯩﯔ ﺑـﻮﺵ ﻗـﺎﻟـﻐﺎﻥ ﺋـﻮرﻧـﻰ‬‫ﻣﻪﺳـﻠﯩﮫﻪﺗـﭽﯩﻠﻪر ﻳـﺎﻛـﻰ ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ﺋﻪزاﻻر ﺋـﯩﭽـﯩﺪﯨﻦ ﺳـﺎﻳـﻼﻣـﺪا ﺋﯧﺮﯨﺸـﻜﻪﻥ‬‫ﺋـﺎۋاز ﺳـﺎﻧـﯩﻐـﺎ ﻗـﺎراﭖ ﺗﻪرﺗـﯩﭗ ﺑـﻮﻳـﯩﭽﻪ ﺗـﻮﻟـﺪۇرۇﻟـﯩﺪۇ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﻳـﺎدروﺳـﯩﺪا ﭼـﻮﻗﯘﻡ ﺗﻪﭘـﺘﯩﺶ ﮬﻪﻳـﺌﯩﺘـﻰ‪ ،‬ﺋـﺎﻳـﺎﻟـﻼر‪ ،‬ﺋـﺎزﺳـﺎﻧـﻠﯩﻘـﻼر ۋە‬‫ﻳﺎﺷﻼرﻧﯩﯔ ۋەﻛﯩﻠﻠﯩﺮﻯ ﺑﻮﻟﯘﺷﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪-4‬ﻣـﺎددا ‪ .2‬ﺳـﺎﻳـﻼﻡ ﺧـﯩﺰﻣـﯩﺘـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﮬﺎﻳـﺎﺗـﻰ ﻛﯜﭼـﻰ ۋە‬‫ﺋــﯩﭽــﻜﻰ ﺋﯘﻳﯘﺷﯘﺵ ﻛﯜﭼــﯩﻨــﯩﯔ ﺋــﺎﺳــﺎﺳــﻰ‪ .‬ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﯩﻨـﯩﯔ ﮬﻪر دەرﯨﺠـﯩﻠـﯩﻚ ﺳـﺎﻳـﻼﻣـﻠﯩﺮﯨﺪا ﻳـﻮﺷﯘرۇﻥ ﺋـﺎۋاز‬‫ﺑﯧﺮﯨﺶ ﺋﯘﺳﯘﻟـﻰ ﻗـﻮﻟـﻠﯩﻨـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ .‬ﻧـﺎﻣـﺰاﺗـﻼر ﺋﯚزﯨﻨـﻰ ﻛﯚرﺳـﯩﺘـﯩﺶ ﻳـﺎﻛـﻰ‬‫ﺑـﺎﺷـﻘﯩﻼرﻧـﯩﯔ ﻛﯚرﺳـﯩﺘـﯩﺸـﯩﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﻗـﻮﺑﯘﻝ ﻗـﯩﻠـﯩﺶ ﺋـﺎرﻗـﯩﻠـﯩﻖ‬‫ﺑــﻮﻟــﯩﺪۇ‪ .‬ﺳــﺎﻳــﻼﻡ ﻧﻪﺗــﯩﺠــﯩﺴــﻰ ﻧــﺎﻣــﺰاﺗــﻼرﻧــﯩﯔ ﺋــﯩﺴــﯩﻤــﻠﯩﻜــﻰ‬‫ﺑﯧﻜﯩﺘـﯩﻠـﮕﻪﻧـﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺋـﺎز ﺳـﺎﻧـﻠﯩﻘـﻨﻰ ﻗـﺎﻟـﺪۇرۇﭖ ﻛﯚﭖ ﺳـﺎﻧـﻠﯩﻘـﻘﺎ‬‫ﻗــﺎﻳــﺘﺎ ﺋــﺎۋاز ﺑﯧﺮﯨﺶ ﺷﻪﻛــﻠﻰ ﺑــﯩﻠﻪﻥ ﺑــﯩﺮ ﻗــﺎﻧــﭽﻪ رەﺕ ﺳــﺎﻳــﻼﻡ‬‫ﺋﯚﺗﻜﯜزۈﻟﯜﭖ ﺑﻪﻟــﮕﯩﻠــﯩﻨــﯩﺪۇ‪ .‬ﺑــﯩﺮ ﺋــﻮرۇﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﮬﻪر ﻗﯧﺘﯩﻤــﻠﯩﻖ‬‫ﺳـﺎﻳـﻼﻣـﺪا ﭼـﻮﻗﯘﻡ ﺋـﯩﻜـﻜﯩﺪﯨﻦ ﻳﯘﻗـﯩﺮﻯ ﻧـﺎﻣـﺰاﺕ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻰ‪ ،‬ﭼـﻮﻗﯘﻡ‬‫ﻳﯧﺮﯨﻤـﯩﺪﯨﻦ ﻛﯚﭖ ﻣﯘﻧـﺎﺳـﯩﯟەﺗـﻠﯩﻚ ﺋﻪزاﻻر ﺳـﺎﻳـﻼﻣـﻐﺎ ﻗـﺎﺗـﻨﯩﺸـﯩﺸـﻰ ﻳـﺎﻛـﻰ‬‫ﺋﯚز ﻗﺎرﯨﺸﯩﻨﻰ ﻳﻪﺗﻜﯜزۈﺷﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪-4‬ﻣــﺎددا ‪ .3‬ﺳــﺎﻳــﻠﯩﻐﯘﭼــﯩﻼر ﻧــﺎﻣــﺰاﺗــﻼرﻧــﯩﯔ ﺋﻪﮬﯟاﻟــﯩﻨــﻰ‬‫ﺑــﯩﻠــﯩﺸــﻜﻪ‪ ،‬ﻧــﺎﻣــﺰاﺗــﻼرﻧــﻰ ﺋــﺎﻟــﻤﺎﺷــﺘﯘرۇﺷــﻨﻰ ﺗﻪﻟﻪﭖ ﻗــﯩﻠــﯩﺸــﻘﺎ‪،‬‬‫ﮬﻪرﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺑـﯩﺮ ﻧـﺎﻣـﺰاﺗـﻨﻰ ﺳـﺎﻳـﻠﯩﻤـﺎﺳـﻠﯩﻘـﻘﺎ ۋە ﺑـﺎﺷـﻘﯩﻼرﻧـﻰ ﺳـﺎﻳـﻼﺷـﻘﺎ‬‫ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪ .‬ﺳـﺎﻳـﻼﻧﻐﯘﭼـﻰ ۋە ﺳـﺎﻳـﻠﯩﻐﯘﭼـﯩﻼر ﺳـﺎﻳـﻼﻡ ﻧﻪﺗـﯩﺠـﯩﺴـﯩﻨـﻰ‬‫ﺋﯧﺘﯩﺮاﭖ ﻗــﯩﻠــﯩﺸــﻨﯩﯔ ﮬﺎﻳــﺎﺕ ﻣــﺎﻣــﺎﺗــﻠﯩﻖ ﺗــﺎﻟــﻼﺵ ﺋــﯩﻜﻪﻧــﻠﯩﻜــﯩﻨــﻰ‬‫‪21‬‬

‫ﺗــﻮﻧﯘﺷــﻰ‪ ،‬ﻧﻪﺗــﯩﺠﻪ ﻗــﺎﻧــﺪاﻕ ﺑــﻮﻟﯘﺷــﯩﺪﯨﻦ ﻗﻪﺗــﺌﻰ ﻧﻪزەر ﺗﻪرﺗــﯩﭗ‬‫ﺳـﺎﻗـﻼﭖ‪ ،‬ﺳـﺎﻳـﻼﻡ ﻧﻪﺗـﯩﺠـﯩﺴـﯩﻨـﻰ ﻣﯘﺗـﻠﻪﻕ ﮬﯚرﻣﻪﺕ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻰ‪ ،‬ﺋـﺎۋاز ۋە‬‫ﺳـﺎﻳـﻼﻡ ﻧﻪﺗـﯩﺠـﯩﺴـﯩﻨـﻰ ﺋﯧﺘﯩﺮاﭖ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﯩﻨـﯩﯔ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﮔﻪ ﻛـﯩﺮﯨﺶ‬‫ﻗﻪﺳﯩﻤﯩﻨﯩﯔ ﺑﯩﺮ ﻗﯩﺴﻤﻰ ﺋﯩﻜﻪﻧﻠﯩﻜﻰ ﺋﯘﻧﯘﺗﻤﺎﺳﻠﯩﻘﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪-4‬ﻣــﺎددا ‪ .4‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﻧــﯩﯔ ﮬﻪر دەرﯨﺠــﯩﻠــﯩﻚ ﺗــﺎﻳــﺎﻧــﭻ‬‫ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻠﯩﺮﯨﻨـﯩﯔ ﺳـﺎﻳـﻠﯩﻤـﯩﺪا ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻧـﯩﺰاﻣـﻨﺎﻣـﯩﺴـﯩﮕﻪ ﺧـﯩﻼﭖ‬‫ﺋﻪﮬﯟاﻟـﻼر ﻛﯚرۈﻟـﺴﻪ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﻰ ﺗﻪﻛﺸﯜرۈﭖ ﺋﯧﻨﯩﻘـﻠﯩﻐـﺎﻧـﺪﯨﻦ‬‫ﻛﯧﻴﯩﻦ‪ ،‬ﺳــﺎﻳــﻼﻣــﻨﻰ ﺋــﯩﻨــﺎۋەﺗﺴــﯩﺰ ﻗــﯩﻠــﯩﺶ ۋە ﻣﯘﻧــﺎﺳــﯩﭗ ﺗﻪدﺑــﯩﺮ‬‫ﻗـﻮﻟـﻠﯩﻨـﯩﺶ ﺗـﻮﻏـﺮﯨﺴـﯩﺪا ﻗـﺎرار ﭼـﯩﻘـﯩﺮﯨﺪۇ ﮬﻪﻣـﺪە ﺋﯘﻧـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﺗﻪﭘـﺘﯩﺶ ﮬﻪﻳـﺌﯩﺘـﯩﻨـﯩﯔ ﺗﻪﻛﺸﯜرۈﭖ‪ ،‬ﺗﻪﺳـﺘﯩﻘـﻼﭖ‪ ،‬ﺋﯧﻼﻥ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﯩﻐـﺎ‬‫ﺳﯘﻧﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-4‬ﻣـﺎددا ‪ .5‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﻯ ﺋﯜﭼﻠﯜﻙ ﺳﯧﺴﺘﯩﻤـﺎ ﺑـﻮﻳـﯩﭽﻪ‬‫ﺗﻪرەﻗـﻘﻰ ﻗـﯩﻠـﺪۇرۇﻟـﯩﺪۇ‪ .‬ﻳﻪﻧـﻰ ﮬﻪر ﺋﯜﭺ ﺋﻪزا ﺑـﯩﺮ ﺗـﺎرﻣـﺎﻕ ﮔﯘرۇﭘـﭙﺎ‬‫ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻨﻰ ﺋـﯩﻠـﺘﯩﻤـﺎﺱ ﻗـﯩﻠـﺴﺎ‪ ،‬ﮔﯘرۇﭘـﭙﯩﻼر ﺑـﯩﺮﻟﻪﺷـﺴﻪ ﺑـﻮﻟـﯩﺪۇ‪ .‬ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ‬‫ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻼرﻧـﻰ ۋە ﺋﻪزاﻻرﻧـﻰ ﺗﻪرەﻗـﻘﻰ ﻗـﯩﻠـﺪۇرﯨﺪۇ‪ .‬ۋەزﯨﭙﻪ ﺋﯚﺗﻪﺵ‬‫ﻣﯘددﯨﺘـــﻰ ﺗـــﻮﺷـــﻘﺎﻥ ﻳـــﺎدرو ﺋﻪزاﻻر ﭘـــﺎرﺗـــﯩﻴﻪ ﻳـــﺎدروﺳـــﯩﻨـــﯩﯔ‬‫ﻣﻪﺳـﻠﯩﮫﻪﺗـﭽﯩﻠـﯩﻚ ﺧـﯩﺰﻣـﯩﺘـﯩﻨـﻰ داۋاﻣـﻠﯩﻖ ﺋﯚﺗﻪﻳـﺪۇ‪ .‬ﻳﯧﯖﻰ ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ‬‫ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺕ ﻳــﺎﻛــﻰ ﺗــﺎرﻣــﺎﻕ ﻗﯘرۇﺷــﻘﺎ ﻳــﺎﻛــﻰ ﺑﯘرۇﻧــﻘﻰ ﺗــﺎﻳــﺎﻧــﭻ‬‫ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺗــﻨﻰ ﺋﻪﻣﻪﻟــﺪﯨﻦ ﻗــﺎﻟــﺪۇرۇﺷــﻘﺎ ﺗــﻮﻏــﺮا ﻛﻪﻟــﺴﻪ‪ ،‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ‬‫ﻳــﺎدروﺳــﻰ ﺗﻪرﯨﭙــﯩﺪﯨﻦ ﺑﻪﻟــﮕﯩﻠــﯩﻨــﯩﺪۇ‪ .‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﻧــﯩﯔ ﺗــﺎرﻣــﺎﻕ‬‫ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺗــﻼر ﺳــﺎﻳــﻠﯩﻤــﯩﻨــﻰ ﺷﯘ ﻳﻪردﯨﻜــﻰ ﺋﻪزاﻟــﯩﺮﻯ ﭼــﺎﻗــﯩﺮﯨﺪۇ‪.‬‬‫ﺋـﺎﻻﮬﯩﺪە ﺋﻪﮬﯟاﻟـﺪا‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﻰ ﻳـﺎﻛـﻰ ﻣﻪﺳـﺌﯘﻝ راﻳـﻮﻧﻠﯘﻕ‬‫ﺗــﺎﻳــﺎﻧــﭻ ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺗــﻨﯩﯔ ﺗﻪﻛــﻠﯩﭙــﻰ ﺑــﯩﻠﻪﻥ ﻣﯘددەﺗــﺘﯩﻦ ﺑﯘرۇﻥ‬‫ﺋﯚﺗﻜﯜزۈﻟﺴﻪ ﻳﺎﻛﻰ ﻛﯧﭽﯩﻜﺘﯜرۈﭖ ﺋﯚﺗﻜﯜزۈﻟﺴﻪ ﺑﻮﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪22‬‬

‫‪-4‬ﻣـﺎددا ‪ .6‬ﺑـﺎﻳـﺎﻧـﺎﺕ ﺋﯧﻼﻥ ﻗـﯩﻠـﯩﺶ‪ ،‬ﺗﻪدﺑـﯩﺮ ﺑﻪﻟـﮕﯩﻠﻪﺵ‪،‬‬‫ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﻰ ﮬﻪرﻛﻪﺕ ﻗـﻮﻟـﻠﯩﻨـﯩﺶ ﺧـﺎراﻛﺘﯧﺮﻟـﯩﻚ زور ﻣﻪﺳـﯩﻠـﯩﻠﻪرﮔﻪ‬‫ﭘﻪﻗﻪﺕ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﯩﻼ ﻗـﺎرار ﭼـﯩﻘـﯩﺮﯨﺸـﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪ .‬ﮬﻪرﻗـﺎﻳﺴـﻰ‬‫ﺗـﺎرﻣـﺎﻗـﻼر ۋە ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻠﯩﺮﻯ ﺑﯘ ﮬﻪﻗـﺘﻪ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﻳـﺎدروﺳـﯩﻐـﺎ ﺗﻪﻛـﻠﯩﭗ ﺑﻪرﺳﻪ ﺑـﻮﻟـﯩﺪۇ‪ ،‬ﻟﯧﻜﯩﻦ ﺋﯚز ﺋـﺎﻟـﺪﯨﻐـﺎ ﻗـﺎرار‬‫ﭼــﯩﻘــﺎرﻣــﺎﺳــﻠﯩﻘــﻰ ۋە ﺋﯚز ﺗﻪﺷﻪﺑﺒﯘﺳــﯩﻨــﻰ ﻣﯘﺗــﻠﻪﻕ ﺳــﯩﺮﺗــﻘﺎ ﺋﯧﻼﻥ‬‫ﻗﯩﻠﻤﺎﺳﻠﯩﻘﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪-4‬ﻣـﺎددا ‪ .7‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺗـﺎرﻣـﺎﻕ ۋە ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻰ‪،‬‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﯩﻨـﯩﯔ ﻗـﺎرارﯨﻨـﻰ ﻗﻪﺗـﺌﯩﻲ ﺋـﯩﺠـﺮا ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻰ ﺷﻪرﺕ‪.‬‬‫ﺋﻪﮔﻪر ﺗــﺎرﻣــﺎﻕ ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺗــﻼر ﺗــﺎﻳــﺎﻧــﭻ ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺕ ۋە ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ‬‫ﻳــﺎدروﺳــﯩﻨــﯩﯔ ﻗــﺎرارﯨﻨــﻰ ﺋﯚزﯨﻨــﯩﯔ ﺋﻪﻣﻪﻟــﯩﻲ ﺋﻪﮬﯟاﻟــﯩﻐــﺎ ﺋﯘﻳﻐﯘﻥ‬‫ﻛﻪﻟــﻤﻪﻳــﺪۇ‪ ،‬دەﭖ ﮬﯧﺴﺎﺑــﻠﯩﺴــﺎ‪ ،‬ﺋﯚزﮔﻪرﺗــﯩﺸــﻨﻰ ﺗﻪﻛــﻠﯩﭗ ﻗــﯩﻠــﺴﺎ‬‫ﺑـﻮﻟـﯩﺪۇ‪ .‬ﺋﻪﮔﻪر ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﻰ ﺋﻪﺳـﻠﯩﺪﯨﻜـﻰ ﻗـﺎرارﻧـﻰ ﻛﯜﭼـﻜﻪ‬‫ﺋـﯩﮕﻪ ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻥ ﺑـﻮﻟـﺴﺎ‪ ،‬ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ۋە ﺗـﺎرﻣـﺎﻕ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺕ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﻯ ﺋﯘﻧـﻰ‬‫ﻣﯘﺗـﻠﻪﻕ ﺋـﯩﺠـﺮا ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻰ ﮬﻪﻣـﺪە ﺋﯚزﯨﻨـﯩﯔ ﺑـﺎﺷـﻘﯩﭽﻪ ﭘـﯩﻜـﺮﯨﺪﯨﻦ‬‫ﻣﯘﺗﻠﻪﻕ ۋاز ﻛﯧﭽﯩﺸﻰ‪ ،‬ﺋﺎﺷﻜﺎرا ﺋﯧﻼﻥ ﻗﯩﻠﻤﺎﺳﻠﯩﻘﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪-5‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﻳﺎدروﺳﻰ‬‫‪-5‬ﻣــﺎددا‪ .1:‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﻳــﺎدروﺳــﻰ ﺟــﺎﻳــﻼردﯨﻜــﻰ ﺗــﺎﻳــﺎﻧــﭻ‬‫ﺗﻪﺷﻜﯩﻼﺗﻼر ﺋﯩﭽﯩﺪﯨﻜﻰ‪:‬‬‫‪ .1‬ﭘـــﺎرﺗـــﯩﻴﻪﮔﻪ ﺋﻪزا ﻗـــﻮﺑﯘﻝ ﻗـــﯩﻠـــﯩﺸـــﺘﺎ ﻛﯚرۈﻧﻪرﻟـــﯩﻚ‬‫ﺗﻪﺷﻜﯩﻠﻠﻪﺵ ﻗﺎﺑﯩﻠﯩﻴﯩﺘﯩﻨﻰ ﻧﺎﻣﺎﻳﻪﻥ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ‪ -‬ﺗﻪﺷﻜﯩﻠﻠﯩﮕﯜﭼﻰ‬‫‪ .2‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻧـﯩﺰاﻣـﻨﺎﻣـﯩﺴـﯩﻐـﺎ ﺑـﯩﺮ ﻳﯧﯖﻰ ﻣﻪزﻣﯘﻥ ﻗـﻮﺷـﺎﻻﻳـﺪﯨﻐـﺎﻥ‬‫دەرﯨﺠـﯩﺪە ﻳﯧﯖﻰ ﺋـﯩﺪﯨﻴﻪ ﺋـﻮﺗﺘﯘرﯨﻐـﺎ ﻗـﻮﻳـﺎﻻﻳـﺪﯨﻐـﺎﻥ ‪ -‬ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ‬‫ﻧﻪزەرﯨﻴﻪﭼﻰ‬‫‪23‬‬

‫‪ .3‬ﻧــﯩﺸــﺎﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻛــﻮﻧــﻜﯩﺮﺕ ﮬﻪرﻛﻪﺕ ﭘــﯩﻼﻧــﻰ ۋە ﻗﻪدەﻡ‬‫ﺑـﺎﺳﻘﯘﭼـﻼرﻧـﻰ ﭘـﯩﻼﻧـﻼﭖ ﻣﻪﺳـﺌﯘﻝ ﺑـﻮﻻﻻﻳـﺪﯨﻐـﺎﻥ ‪ -‬ﭘـﯩﻼﻧـﭽﯩﻼر‬‫ﺋـــﯩﭽـــﯩﺪﯨﻜـــﻰ ﺋـــﺎﻛـــﺘﯩﭙـــﻼردﯨﻦ ﭘـــﺎرﺗـــﯩﻴﻪ ﻳـــﺎدروﺳـــﯩﻨـــﻰ‬‫ﺷﻪﻛﯩﻠﻠﻪﻧﺪۈرﯨﺪۇ‪.‬‬‫‪-5‬ﻣﺎددا‪ .2 :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﻳﺎدروﺳﯩﻨﯩﯔ ﺧﯩﺰﻣﻪﺕ ﮬﻮﻗﯘﻗﻰ‪:‬‬‫)‪ (1‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﻧــﯩﺰاﻣــﻨﺎﻣــﯩﺴــﯩﻨــﻰ ﺑﯧﻜﯩﺘــﯩﺪۇ ۋە ﺗﯜزﯨﺘــﯩﭗ‬‫ﺗﻮﻟﯘﻗﻼﻳﺪۇ؛‬‫)‪ (2‬ﻳـﺎدرو ﺋﻪزاﻻرﻧـﻰ ﺗﻪﯕﺸﻪﻳـﺪۇ‪ ،‬ۋەزﯨﭙﻪ ﺑﻪﻟـﮕﯩﻠﻪﻳـﺪۇ‪ ،‬ﻳـﺎﻛـﻰ‬‫ﺋﻪﻣﻪﻟﺪﯨﻦ ﻗﺎﻟﺪۇرﯨﺪۇ‪ ،‬ۋە ﺧﯩﺰﻣﻪﺕ دوﻛﻼﺗﯩﻨﻰ ﺗﻪﻛﺸﯜرﯨﺪۇ‪.‬‬‫)‪ (3‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺳـﺘﺮاﺗﯧﮕﯩﻴـﯩﺴـﻰ‪ ،‬ۋەزﯨﭙﺴـﻰ ۋە ﭘـﯩﻼﻥ ﻗﻪدەﻡ‬‫ﺑـﺎﺳﻘﯘﭼـﻠﯩﺮﯨﻨـﻰ ﺑﯧﻜﯩﺘـﯩﺪۇ‪ .‬ﺋـﯩﺴـﺘﯩﺨـﺒﺎراﺕ ﺧـﯩﺰﻣـﯩﺘـﯩﮕﻪ ﻳﯧﺘﻪﻛـﭽﯩﻠـﯩﻚ‬‫ﻗﯩﻠﯩﺪۇ‪.‬‬‫)‪ (4‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻣﻪﻣﯘرﻯ ﺑﯚﻟﯜﻣـﻰ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﺎﻳـﺎﻟـﻼر ﻛـﻮﻣـﯩﺘﯧﺘﻰ‪،‬‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎﺷـﻼر ﻛـﻮﻣـﯩﺘﯧﺘﻰ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﺎزﺳـﺎﻧـﻠﯩﻘـﻼر ﻛـﻮﻣـﯩﺘﯧﺘﻰ ۋە‬‫ﺋﯚﺳﻤﯜرﻟﻪرﻧـﻰ ﻧـﯩﺸـﺎﻥ ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻥ »ﺋـﯩﺰﭼـﯩﻼر« ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﯩﻨـﻰ ﺑـﺎرﻟـﯩﻘـﺎ‬‫ﻛﻪﻟﺘﯜرﯨﺪۇ‪ .‬ﺗــﺎﻳــﺎﻧــﭻ ۋە ﺗــﺎرﻣــﺎﻕ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺗــﻠﯩﺮﯨﻨــﯩﯔ‬‫ﺧﯩﺰﻣﯩﺘﯩﮕﻪ ﻳﯧﺘﻪﻛﭽﯩﻠﯩﻚ ﻗﯩﻠﯩﺪۇ؛‬‫)‪ (5‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﻣﻪﻣﯘرﻯ ﺑﯚﻟﯜﻣــﯩﻨــﻰ ﻣﯘﻛﻪﻣــﻤﻪﻟــﻠﻪﺷــﺘﯜرﯨﺪۇ‪.‬‬‫ﻣﯘددەﺗـﺘﯩﻦ ﺑﯘرۇﻥ ﺳـﺎﻳـﻼﻡ ﭼـﺎﻗـﯩﺮﯨﻘـﻰ ﭼـﯩﻘـﯩﺮﯨﺪۇ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﻖ‬‫ﺋﯩﻠﺘﯩﻤﺎﺳﯩﻨﻰ ﻗﻮﺑﯘﻝ ﻗﯩﻠﯩﺪۇ ﻳﺎﻛﻰ رەﺕ ﻗﯩﻠﯩﺪۇ؛‬‫)‪ (6‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻣـﺎﻟـﯩﻴﻪﺳـﯩﻨـﻰ ﺗﯘرﻏﯘزﯨﺪۇ‪ ،‬ﺑـﯩﯟاﺳـﺘﻪ ﺑـﺎﺷﻘﯘرﯨﺪۇ ۋە‬‫ﻣﺎﻟﯩﻴﻪ دوﻛﻼﺗﯩﻨﻰ ﻗﺎراﭖ ﭼﯩﻘﯩﺪۇ‪.‬‬‫)‪ (7‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ‪ ،‬ﺋـﯩﻘـﺘﯩﺴـﺎدﯨﻲ ۋە ﺋـﯩﺴـﺘﯩﺨـﺒﺎراﺕ‬‫ﻛﯜﭼـﯩﻨـﻰ ﺗﻪﯓ ﺗﻪرەﻗـﻘﻰ ﻗـﯩﻠـﺪۇرۇﺷـﻘﺎ ﺋﻪﮬﻤﯩﻴﻪﺕ ﺑﯧﺮﯨﭗ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﭘـﺮوﮔـﺮاﻣـﻤﯩﺴـﯩﻨـﻰ ﻗـﻮزﻏـﺎﺗﻘﯘﭼـﻰ ﻗـﯩﻠـﯩﭗ ﺋﻪزاﻻرﻧـﻰ ﻛﯚﭘﻪﻳـﺘﯩﺪۇ ۋە‬‫‪24‬‬

‫ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﻧــﯩﯔ ﺳــﯩﻴــﺎﺳــﻰ دﯨﭙــﻠﻮﻣــﺎﺗــﯩﻴﻪ ﮬﻪرﻛــﯩﺘــﻰ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻛﻪﯓ‬‫داﺋﯩﺮﯨﻠﯩﻚ ﺳﯩﻴﺎﺳﯩﻲ ﮬﻪرﻛﻪﺕ ﻗﻮزﻏﺎﻳﺪۇ‪.‬‬‫)‪ (8‬ﻣﯘﮬﯩﻢ ﺑــﺎﻳــﺎﻧــﺎﺕ‪ ،‬ﺗــﺎﺷــﻘﻰ ﺋــﺎﻻﻗﻪ‪ ،‬ﺋــﯩﭽــﻜﻰ ﺳﯧﺴﺘﯩﻤــﺎ‬‫ﮬﯚﺟــﺠﻪﺗــﻠﯩﺮﻯ ۋە ﺗﻪﺷﯟﯨﻘــﺎﺕ ﻣــﺎﺗﯧﺮﯨﻴــﺎﻟــﻠﯩﺮﯨﻨــﻰ ﺗــﺎرﻗــﯩﺘــﯩﺸــﻨﻰ‬‫ﺗﻪﺳﺘﯩﻘﻼﻳﺪۇ‪.‬‬‫)‪ .(9‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﯩﭽـﻜﻰ ﻗـﯩﺴـﻤﯩﺪا ﺋﻪزاﻻرﻧـﻰ ﺗﻪرﺑـﯩﻴﻪﻟﻪﺵ ۋە‬‫ﺋـﯩﺪﯨﻴﻪ ﺑـﯩﺮﻟـﯩﻜـﻰ ﺗﻪﺷﯟﯨﻘـﺎﺗـﯩﻐـﺎ‪ ،‬ﺋﻪزاﻻرﻧـﯩﯔ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺋـﻮرﺗـﺎﻕ‬‫ﻗﯩﻤﻤﻪﺕ ﻗﺎرﯨﺸﯩﻐﺎ ﺋﯩﮕﻪ ﺑﻮﻟﯘﺷﯩﻐﺎ ﻳﯧﺘﻪﻛﭽﯩﻠﯩﻚ ﻗﯩﻠﯩﺪۇ‪.‬‬‫زۆرۈر ﺋﻪﮬﯟاﻟـﺪا‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﻰ‪ ،‬ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ۋە ﺗـﺎرﻣـﺎﻕ‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻠﯩﺮﯨﻨـﯩﯔ ﻣﻪﺳـﺌﯘﻟـﻠﯩﺮﯨﻨـﻰ ﻳﯚﺗـﻜﯩﺴﻪ ﻳـﺎﻛـﻰ ۋاﻗـﯩﺘـﻠﯩﻖ‬‫ﺗﻪﻳﯩﻨﻠﯩﺴﻪ ﺑﻮﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-6‬ﻣﺎددا ‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺗﻪﭘﺘﯩﺶ ﮬﻪﻳﺌﯩﺘﻰ‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗﻪﭘـﺘﯩﺶ ﮬﻪﻳـﺌﯩﺘـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﯩﭽـﯩﺪﯨﻜـﻰ ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻞ‬‫ﺋﻪدﻟـﯩﻴﻪ ﺋـﻮرﮔـﯩﻨـﻰ ﺑـﻮﻟﯘﭖ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﯩﭽـﯩﺪﯨﻜـﻰ ﺋﻪدﻟـﯩﻴﻪ‪-‬ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻡ‬‫ﺧﯩﺰﻣﯩﺘﯩﮕﻪ ﻣﻪﺳﺌﯘﻝ ﺑﻮﻟﯩﺪۇ‪ ،‬ﺋﯘﻧﯩﯔ ﺋﺎﺳﺎﺳﯩﻲ ۋەزﯨﭙﯩﺴﻰ‪:‬‬‫‪ .1‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻧـﯩﺰاﻣـﻨﺎﻣـﯩﺴـﯩﻨـﻰ‪ ،‬ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﯩﻨـﻰ ۋە ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﺋﺎﺑﺮوﻳﯩﻨﻰ ﻗﻮﻏﺪاﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪ .2‬ﺳـﺎﻳـﻼﻣـﻨﯩﯔ ﺑـﯩﺘﻪرەﭖ‪ ،‬ﺋـﺎدﯨﻞ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﯩﻨـﻰ ﻛﯜزﯨﺘـﯩﺪۇ‪،‬‬‫ﺳـﺎﻳـﻼﻡ ﻧﻪﺗـﯩﺠـﯩﺴـﯩﻨـﻰ ﺗﻪﺳـﺘﯩﻘـﻼﻳـﺪۇ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﯨﻨـﯩﯔ ﮬﻮﻗﯘﻗـﯩﻨـﻰ‬‫ﻛﺎﭘﺎﻟﻪﺗﻜﻪ ﺋﯩﮕﻪ ﻗﯩﻠﯩﺪۇ ۋە ﻣﻪﺟﺒﯘرﯨﻴﺘﯩﻨﻰ ﺳﯜرۈﺷﺘﯜرﯨﺪۇ‪.‬‬‫‪ .3‬ﻣﻪﺧـﺴﯘﺱ ﺋـــﯩﻨـــﺘـﯩﺰاﻡ ﺗﻪﻛـﺸﯜرۈﺵ ﮔﯘرۇﭘـــﭙـﯩﺴـــﻰ‬‫ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻠﻪﻳـﺪۇ ۋە ﻣﯘﻧـﺎﺳـﯩﯟەﺗـﻠﯩﻚ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻨﯩﯔ ﻳـﯩﻐـﯩﻨـﻠﯩﺮﯨﻐـﺎ‬‫ﻗـﺎﺗـﻨﯩﺸـﯩﺪۇ‪ .‬ﭼـﯩﺮﯨﻜـﻠﯩﻜـﻜﻪ ﻗـﺎرﺷـﻰ ﺗﯘرۇﺷـﻘﺎ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﭽﯩﻠـﯩﻖ ﻗـﯩﻠـﯩﺪۇ‬‫ۋە ﺋﯘﻧﻰ ﻣﺎﺳﻼﺷﺘﯘرﯨﺪۇ‪.‬‬‫‪25‬‬

‫‪ .4‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻧـﯩﺰاﻣـﻨﺎﻣـﯩﺴـﻰ ۋە ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﻰ ﺑـﻮﻳـﯩﭽﻪ ﺗﻪﻛﺸﯜرۈﺵ‬‫ﺋﯧﻠﯩﭗ ﺑﯧﺮﯨﭗ‪ ،‬ﻣﯘﻛﺎﭘﺎﺕ‪-‬ﺟﺎزا ﻗﺎرارﯨﻨﻰ ﭼﯩﻘﯩﺮﯨﺪۇ‪.‬‬‫‪ .5‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﻯ ۋە ﺋـﺎﻣـﻤﯩﻨـﯩﯔ ﭘـﺎﺵ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﯩﻨـﻰ ۋە‬‫ﺷـﯩﻜـﺎﻳـﯩﺘـﯩﻨـﻰ ﻗـﻮﺑﯘﻝ ﻗـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ .‬ﺋـﺎﻣـﻤﯩﻨـﯩﯔ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﻯ ۋە‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪﻣـﯩﻠـﻰ ﮬﻪرﻛـﯩﺘـﻰ ﺗـﻮﻏـﺮﯨﺴـﯩﺪﯨﻜـﻰ ﺗﻪﻧـﻘﯩﺪ ۋە ﭘـﯩﻜـﯩﺮﻟـﯩﺮﯨﻨـﻰ‬‫ﺋـﯩﮕـﯩﻠﻪﭖ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﮬﻪﻗـﻘﺎﻧـﯩﻴـﻠﯩﻖ ۋە ﻗـﺎﻧﯘﻧـﯩﻴـﻠﯩﻖ ﺋـﻮﺑـﺮازﯨﻨـﻰ‬‫ﻗﻮﻏﺪاﻳﺪۇ‪.‬‬‫ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﻧــﯩﯔ ﮬﻪر دەرﯨﺠــﯩﻠــﯩﻚ ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺗــﻠﯩﺮﻯ ۋە ﺋﻪزاﻻر‬‫ﺑﺎﺵ ﺗﻪﭘﺘﯩﺸﻨﯩﯔ ﺧﯩﺰﻣﯩﺘﯩﻨﻰ ﻗﻮﻟﻠﯩﺸﻰ ﺷﻪرﺕ‪.‬‬‫‪-7‬ﻣــﺎددا‪ :‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷــﻜﯩﻠــﻰ ﺧــﯩﺰﻣــﯩﺘــﻰ ۋە ﺋﯘﻣﯘﻣــﻰ‬‫ﺗﻪﺷﻪﺑﺒﯘﺱ‬‫‪-7‬ﻣــﺎددا‪ .1 :‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﻳــﺎدروﺳــﻰ ۋە ﮬﻪر ﻗــﺎﻳﺴــﻰ ﺗــﺎرﻣــﺎﻕ‬‫ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻼرﻧـﯩﯔ ﻳـﯩﻐـﯩﻨـﻰ ﮬﻪر ﮬﻪﭘـﺘﯩﺪە ﻛﻪﻡ دﯦﮕﻪﻧـﺪە ﺑـﯩﺮ ﻗﯧﺘﯩﻢ‬‫ﺋﯚﺗﻜﯜزۈﻟـﯩﺪۇ‪ .‬ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻼر ﻳـﯩﻐـﯩﻨـﻰ ﺋـﺎﻳـﺪا ﺑـﯩﺮ ﻗﯧﺘﯩﻢ‪،‬‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﯘﻣﯘﻣـﯩﻲ ﻳـﯩﻐـﯩﻨـﻰ ﮬﻪر ﭘﻪﺳـﯩﻠـﺪە ﺑـﯩﺮ ﻗﯧﺘﯩﻢ ﺋﯚﺗﻜﯜزﯨﻠـﯩﺪۇ‪.‬‬‫ﻳـﯩﻐـﯩﻨـﺪا ﺋﻪزاﻻر ﺗـﺎرﻣـﺎﻕ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻘﺎ‪ ،‬ﺗـﺎرﻣـﺎﻕ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺕ ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ‬‫ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻘﺎ‪ ،‬ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻼر ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﯩﻐـﺎ ﺗﻪﻛـﻠﯩﭗ‬‫ﺑﯧﺮﯨﺪۇ‪ .‬ﭘــﯩﻼﻥ ﺗــﺎﭘﺸﯘرﯨﺪۇ‪ ،‬ﺧــﯩﺰﻣــﯩﺘــﯩﺪﯨﻦ دوﻛــﻼﺕ ﺑﯧﺮﯨﺪۇ‪،‬‬‫ﺧﯩﺰﻣﻪﺕ ﺗﻪﻗﺴﯩﻤﺎﺗﯩﻨﻰ ﻗﻮﺑﯘﻝ ﻗﯩﻠﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-7‬ﻣـﺎددا‪ .2 :‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﮬﻪر ﻗـﺎﻳﺴـﻰ ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ۋە ﺗـﺎرﻣـﺎﻕ‬‫ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻠﯩﺮﻯ ﺋـﺎﻛـﺘﯩﭙـﻠﯩﻖ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﮬﻪرﻛﻪﺕ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻰ‪ ،‬ۋاﻗـﯩﺘـﺘﯩﻦ‬‫ﺋﯜﻧﯜﻣﻠﯜﻙ ﭘــﺎﻳــﺪﯨﻠــﯩﻨــﯩﭗ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﻧــﻰ ﻛﯧﯖﻪﻳــﺘﯩﺶ‪ ،‬ﺋــﯩﻘــﺘﯩﺪار‬‫ﺋـﺎﺷﯘرۇﺵ‪ ،‬ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ ﺗﻪرﺑـﯩﻴﻪ ۋەزﯨﭙـﯩﻠـﯩﺮﯨﻨـﻰ ﺋﯜﺳـﺘﯩﮕﻪ ﺋﯧﻠﯩﺸـﻰ‬‫ﻛﯧﺮەﻙ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻛـﺎﺗـﯩﭙـﻰ ﮬﻪر ﻗـﺎﻳﺴـﻰ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻼرﻧـﯩﯔ ﺧـﯩﺰﻣـﯩﺘـﯩﮕﻪ‬‫‪26‬‬

‫ۋە ﺋـﺎﻛـﺘﯩﭙـﻠﯩﻘـﯩﻐـﺎ ﮬﻪر ﺋـﺎﻳـﺪا ﺑـﯩﺮ ﻗﯧﺘﯩﻢ ﻧـﻮﻣﯘر ﻗـﻮﻳﯘﭖ ﺧـﺎﺗـﯩﺮﯨﻠﻪﻳـﺪۇ‪.‬‬‫ﺋـﺎﻛـﺘﯩﭙـﯩﻠـﯩﻘـﻰ ﺋﯚﻟـﭽﻪﻣـﮕﻪ ﻳﻪﺗـﻤﯩﮕﻪﻥ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺕ ۋە ﺷﻪﺧﺴـﻠﻪرﮔﻪ‬‫ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺋﯩﻨﺘﯩﺰاﻣﻰ ﺑﻮﻳﯩﭽﻪ ﭼﺎرە ﻛﯚرۈﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-7‬ﻣـﺎددا‪ .3 :‬ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـﭽﯩﻠﻪر ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﯩﻨـﯩﯔ ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ۋە‬‫ﺗـﺎرﻣـﺎﻕ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻠﯩﺮﻯ ﺋﯚز ﺧـﯩﺰﻣـﯩﺘـﻰ داﺋـﯩﺮﯨﺴـﯩﺪﯨﻜـﻰ ﻣﻪﺳـﯩﻠـﯩﻠﻪرﻧـﻰ‬‫ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻞ ﻣﻪﺳـﺌﯘﻝ ﺑـﻮﻟﯘﭖ ﮬﻪﻝ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻰ‪ ،‬ﺋﯚز ﺑﯧﺸﯩﻤـﭽﯩﻠـﯩﻖ ﺑـﯩﻠﻪﻥ‬‫ﭘـﯩﻜـﯩﺮ ﺑـﺎﻳـﺎﻥ ﻗـﯩﻠـﯩﺶ ﻳـﺎﻛـﻰ ﮬﻪرﻛﻪﺕ ﭘـﯩﻼﻧـﻼﺷـﺘﯩﻦ ﺳـﺎﻗـﻠﯩﻨـﯩﺸـﻰ‬‫ﻛﯧﺮەﻙ‪ .‬ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻼر ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﯩﻲ ﻗـﯩﻤـﻤﻪﺕ‬‫ﻗـﺎرﯨﺸـﯩﺪا ﺑـﯩﺮدەﻙ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻨﻰ ﺋـﯩﺸـﻘﺎ ﺋـﺎﺷﯘرۇﭖ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﻰ‬‫ﺑـــﯩﻠﻪﻥ ﺧﻪۋەرﻟـــﯩﺸـــﯩﭗ ﺗﯘرۇﺷـــﻰ‪ ،‬ﭘـــﺎرﺗـــﯩﻴﻪ ﻳـــﺎدروﺳـــﯩﻨـــﯩﯔ‬‫رەﮬﺒﻪرﻟـﯩﻜـﯩﻨـﻰ ﻗـﻮﺑﯘﻝ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻰ ۋە ﺑـﯩﺮ‪ -‬ﺑـﯩﺮﯨﻨـﯩﯔ ﺧـﯩﺰﻣـﯩﺘـﯩﻨـﻰ‬‫ﺋـﯩﻠـﮕﯩﺮﻯ ﺳﯜرۈﺷـﻰ ﻻزﯨﻢ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻠﯩﺮﻯ ﺋﯚز‬‫ﺧـﯩﺰﻣـﯩﺘـﯩﻨـﻰ ﺑﻪﻟـﮕﯩﻠـﯩﻤﻪ ﺑـﻮﻳـﯩﭽﻪ ﺋـﺎﺷـﻜﺎرﯨﻼﭖ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﯩﻐـﺎ‬‫ﻗﻪرەﻟﻠﯩﻚ دوﻛﻼﺕ ﺑﯧﺮﯨﺪۇ‪.‬‬‫‪-7‬ﻣـﺎددا‪.4 :‬ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـﭽﯩﻠﻪر ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﻰ ﺷﻪﺧـﺴﻜﻪ‬‫ﭼـﻮﻗﯘﻧﯘﺷـﻨﯩﯔ ﮬﻪرﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺷﻪﻛـﻠﯩﻨـﻰ ﻣﻪﻧـﺌﻰ ﻗـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ .‬ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ۋە‬‫ﻳـﺎدرو ﺋﻪزاﻻر ﺋﯚزﻟـﯩﺮﯨﻨـﯩﯔ ﻗﻪﺳـﯩﻤـﯩﻨـﻰ ﮬﻪر ۋاﻗـﯩﺖ ﻳـﺎدﯨﺪا ﺳـﺎﻗـﻼﭖ‬‫ﺋﯚزﯨﻨــﯩﯔ ۋە ﺳﻪﭘــﺪاﺷــﻠﯩﺮﯨﻨــﯩﯔ ﺋــﯩﻨــﺎۋﯨﺘــﯩﻨــﻰ ﻗــﻮﻏــﺪﯨﺸــﻰ‪،‬‬‫ۋەﺗﻪﻧـﭙﻪرۋەرﻟﻪرﮔﻪ ﺧـﺎﺱ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﻰ ﺳـﺎﭘـﺎ ۋە ﺋﻪﺧـﻼﻗـﯩﻨـﻰ ﻧـﺎﻣـﺎﻳﻪﻥ‬‫ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻰ‪ ،‬ﺧـﯩﺰﻣﻪﺕ ﭘـﻮزﯨﺘﺴـﯩﻴـﯩﻤـﯩﺰﻧـﯩﯔ ۋەﺗﻪﻧـﻨﯩﯔ ﮬﺎﻳـﺎﺕ ﻣـﺎﻣـﺎﺗـﯩﻐـﺎ‬‫ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟەﺗﻠﯩﻚ ﺋﯩﻜﻪﻧﻠﯩﻜﯩﻨﻰ ﺋﯘﻧﯘﺗﻤﺎﺳﻠﯩﻘﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪-7‬ﻣــﺎددا‪ .5 :‬ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﺳــﻰ‪ ،‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ‬‫ﺗﻪﺷــﻜﯩﻠــﻰ ﺧــﯩﺰﻣــﯩﺘــﯩﻨــﻰ ﻛﯜﭼﻪﻳــﺘﯩﺶ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺋــﺎﻳــﺎﻟــﻼر‬‫ﻛـﻮﻣـﯩﺘﯧﺘﻰ ﻗﯘرﯨﺪۇ‪ .‬ﺟـﺎﻳـﻼردﯨﻜـﻰ ﺋـﺎﻛـﺘﯩﭗ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﻰ ﭘـﺎﺋـﺎﻟـﯩﻴﻪﺕ‬‫ﻗـﯩﻠـﯩﺪﯨﻐـﺎﻥ ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻧـﻠﯩﻖ ﺋـﺎﻳـﺎﻟـﻼر ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻧـﯩﺸـﺎﻧـﻰ ۋە‬‫‪27‬‬

‫ﺑـﯩﺮﻟـﯩﻚ ﺗﻪﺷﻪﺑﺒﯘﺳـﯩﻨـﻰ ﭼـﯩﻘـﯩﺶ ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻥ ﮬﺎﻟـﺪا‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ‬‫ﺋﺎﻳﺎﻟﻼر ﺋﺎرﯨﺴﯩﺪﯨﻜﻰ ﺋﺎﻣﻤﯩﯟﻯ ﺋﺎﺳﺎﺳﯩﻨﻰ ﻛﯜﭼﻪﻳﺘﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-7‬ﻣــﺎددا‪ .6 :‬ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﺳــﻰ‪ ،‬ﻳــﺎﺷــﻼرﻧــﻰ‬‫ﻳﯧﺘﯩﺸـﺘﯜرۈﺵ‪ ،‬ﻳـﺎﺷـﻼرﻧـﯩﯔ ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﺋـﺎزادﻟـﯩﻘـﯩﻐـﺎ ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ‬‫ﻗـﯩﺰﻏـﯩﻨـﻠﯩﻘـﯩﻨـﻰ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ ﺗﻪﺟـﺮﯨﺒﻪ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺗﻪﻣـﯩﻨـﻠﻪﺵ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻳـﺎﺷـﻼر‬‫ﻛــﻮﻣــﯩﺘﯧﺘﻰ ﻗﯘرﯨﺪۇ‪ .‬ﺟــﺎﻳــﻼردﯨﻜــﻰ ﻳــﺎﺷــﻼر ﻛــﻮﻣــﯩﺘﯧﺘﻰ ﺗــﺎﻳــﺎﻧــﭻ‬‫ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺗــﻼرﻧــﯩﯔ ﻣﯘﮬﯩﻢ ﺗــﺎرﻣــﯩﻘــﻰ ﺳﯜﭘــﯩﺘــﯩﺪە ﺗﻪﻟــﯩﻢ‪-‬ﺗﻪرﺑــﯩﻴﻪ‪،‬‬‫ﺗﻪﺷﯟﯨﻘــﺎﺕ ۋە ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺳــﯩﺘــﺮاﺗــﯩﮕــﯩﻴﻪﺳــﯩﺪە روﻟــﯩﻨــﻰ ﺟــﺎرﯨﻲ‬‫ﻗـﯩﻠـﺪۇرﯨﺪۇ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﻳـﺎﺷـﻼر ﺋـﺎرﯨﺴـﯩﺪﯨﻜـﻰ ﺋـﺎﻣـﻤﯩﯟﻯ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﯩﻨـﻰ‬‫ﻛﯜﭼﻪﻳﺘﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-7‬ﻣـــﺎددا‪:‬‬‫‪.7‬‬‫ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـــﭽــﯩﻠﻪر‬‫ﭘـــﺎرﺗـــﯩﻴﻪﺳـــﻰ‪،‬‬‫ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـﭽﯩﻠـﯩﻚ‪ ،‬ﺑـﺎراۋەرﻟـﯩﻚ ۋە ﺋـﺎداﻟﻪﺕ ﭘـﯩﺮﯨﻨﺴـﯩﭙـﯩﺪا ﭼـﯩﯔ‬‫ﺗﯘرۇﭖ ﺋــﺎزﺳــﺎﻧــﻠﯩﻘــﻼرﻧــﯩﯔ ﮬﻮﻗﯘﻗــﯩﻐــﺎ ﻛــﺎﭘــﺎﻟﻪﺗــﻠﯩﻚ ﻗــﯩﻠــﯩﺶ‪،‬‬‫ﺋـﺎزﺳـﺎﻧـﻠﯩﻘـﻼرﻧـﯩﯔ ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﺋـﺎزادﻟـﯩﻘـﯩﻐـﺎ ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ‬‫ﻗـﯩﺰﻏـﯩﻨـﻠﯩﻘـﯩﻨـﻰ ﻛﯚﺗـﯩﺮﯨﺶ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺋـﺎز ﺳـﺎﻧـﻠﯩﻘـﻼر ﻛـﻮﻣـﯩﺘﯧﺘﻰ ﻗﯘرﯨﺪۇ‪.‬‬‫ﺟـﺎﻳـﻼردﯨﻜـﻰ ﺋـﺎز ﺳـﺎﻧـﻠﯩﻘـﻼر ﻛـﻮﻣـﯩﺘﯧﺘﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﯘﻣﯘﻣـﻰ ﮔﻪۋدﯨﺴـﯩﻨـﯩﯔ‬‫ﻣﯘﮬﯩﻢ ﺗـﺎرﻣـﯩﻘـﻰ ﺳﯜﭘـﯩﺘـﯩﺪە ﺗﻪﻟـﯩﻢ‪-‬ﺗﻪرﺑـﯩﻴﻪ‪ ،‬ﺗﻪﺷﯟﯨﻘـﺎﺕ ۋە ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﺳـﯩﺘـﺮاﺗـﯩﮕـﯩﻴﻪﺳـﯩﺪە روﻟـﯩﻨـﻰ ﺟـﺎرﯨﻲ ﻗـﯩﻠـﺪۇرﯨﺪۇ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ‬‫ﺋﺎزﺳﺎﻧﻠﯩﻘﻼر ﺋﺎرﯨﺴﯩﺪﯨﻜﻰ ﺋﺎﻣﻤﯩﯟﻯ ﺋﺎﺳﺎﺳﯩﻨﻰ ﻛﯜﭼﻪﻳﺘﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺎﺏ ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟﯩﺮﻯ‬‫‪ -8‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪﮔﻪ ﺋﻪزا ﺑﻮﻟﯘﺷﻨﯩﯔ ﺷﻪرﺗﻠﯩﺮﻯ‬‫ﺧﻪﻟــﻘﺌﺎرا ﻛــﯩﺸــﯩﻠــﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻕ ﺧــﯩﺘــﺎﺑــﻨﺎﻣــﯩﺴــﯩﻨــﻰ ﺋﯧﺘﯩﺮاﭖ‬‫ﻗـــﯩﻠـــﯩﺪﯨﻐـــﺎﻥ‪ ،‬ﺷﻪرﻗـــﯩﻲ ﺗﯜرﻛﺴـــﺘﺎﻧـــﻠﯩﻘـــﻼرﻧـــﯩﯔ ﺑﯘ ﮬﻮﻗﯘﻗـــﻘﺎ‬‫‪28‬‬

‫ﺋﯧﺮﯨﺸـﯩﺸـﻜﻪ‪ ،‬ﺋﯚزﯨﻨـﯩﯔ ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻞ ۋەﺗـﯩﻨـﯩﺪە ﻳـﺎﺷـﺎﺵ ﮬﻮﻗﯘﻗـﻰ‬‫ﺋﯜﭼﯜﻥ ۋاﺳـﺘﻪ ﺗـﺎﻟـﻠﯩﻤـﺎﻱ ﻛﯜرەﺵ ﻗـﯩﻠـﯩﺶ ﮬﻪﻗـﻘﯩﻨـﯩﯔ ﺑـﺎرﻟـﯩﻘـﯩﻐـﺎ ﭼـﯩﻦ‬‫دﯨﻠﯩﺪﯨﻦ ﻗﺎﻳﯩﻞ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ‪،‬‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﭘـﯩﺮوﮔـﺮاﻣـﻤﯩﺴـﻰ‪ ،‬ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﯩﻲ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﻰ ۋە‬‫ﻧﯩﺰاﻣﻨﺎﻣﯩﺴﯩﻨﻰ ﺋﯧﺘﯩﺮاﭖ ﻗﯩﻠﯩﺪﯨﻐﺎﻥ‪،‬‬‫ﻛﯜﭼــﻰ‪ ،‬ﺑــﯩﻠــﯩﻤــﻰ‪ ،‬ۋاﻗــﺘﻰ ۋە ﺗﻪﺟــﺮﯨﺒــﯩﺴــﯩﻨــﻰ ﺷﻪرﻗــﯩﻲ‬‫ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـﭽﯩﻠﻪر ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﯩﻨـﯩﯔ ﻧـﯩﺸـﺎﻧـﻠﯩﺮﻯ ﺋﯜﭼﯜﻥ‬‫ﺳﻪرﭖ ﻗﯩﻠﯩﺸﻨﻰ ﺧﺎﻻﻳﺪﯨﻐﺎﻥ‪،‬‬‫ۋاﻗـﺘﻰ‪-‬ﻗﻪرەﻟـﯩﺪە ﺋﻪزاﻟـﯩﻖ ﺑﻪدﯨﻠـﻰ ﺗـﺎﭘﺸﯘرۇﺷـﻨﻰ ﺑﯘرﭼﯘﻡ دەﭖ‬‫ﺑﯩﻠﯩﺪﯨﻐﺎﻥ‪،‬‬‫ﻳﯧﺸﻰ ‪ 18‬ﮔﻪ ﺗــﻮﻟــﻐﺎﻧــﻼر‪ ،‬دۆﻟﻪﺕ ﺗﻪۋەﻟــﯩﻜــﻰ‪ ،‬ﺋــﯩﺮﻗــﻰ‪،‬‬‫ﺟـﯩﻨﺴـﻰ‪ ،‬ﺋﯧﺘﯩﻘـﺎدﻯ ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﯩﺪﯨﻦ ﻗﻪﺗـﺌﯩﻴـﻨﻪزەر ﺷﻪرﻗـﯩﻲ‬‫ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـﭽﯩﻠﻪر ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﯩﮕﻪ ﻛـﯩﺮﯨﺸـﻨﻰ ﺋـﯩﻠـﺘﯩﻤـﺎﺱ‬‫ﻗﯩﻠﺴﺎ ﺑﻮﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-8‬ﻣـﺎددا‪ 14 .2 :‬ﻳـﺎﺷـﺘﯩﻦ ﻳﯘﻗـﯩﺮﻯ‪ 18 ،‬ﻳـﺎﺷـﻘﺎ ﺗـﻮﻟـﻤﯩﻐـﺎﻥ‬‫ﺋﯚﺳﻤﯜرﻟﻪر‪ ،‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳــﻰ ﺑــﻮﻟﯘﺷــﻨﻰ ﺧــﺎﻟــﯩﺴــﺎ‪ ،‬ﺟــﺎﻳــﻼردا‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺋـﯩﺰﺑـﺎﺳـﺎر ﺋﯚﺳﻤﯜرﻟﻪر ﻗـﺎﻧـﯩﺘـﻰ ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ »ﺋـﯩﺰﭼـﯩﻼر‬‫ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻰ«ﻧـﻰ ﻗﯘرﺳـﺎ‪ ،‬ﻗـﺎﺗـﻨﺎﺷـﺴﺎ‪ ،‬ﺗﻪرەﻗـﻘﻰ ﻗـﯩﻠـﺪۇرﺳـﺎ ﺑـﻮﻟـﯩﺪۇ‪.‬‬‫ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟــﯩﺮﻯ »ﺋــﯩﺰﭼــﯩﻼر ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺗــﻰ«ﻧــﯩﯔ ﺧــﯩﺰﻣــﯩﺘــﯩﮕﻪ‬‫ﻳﺎردەﻣﻠﯩﺸﯩﺸﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪-8‬ﻣــﺎددا‪ .3 :‬ﺧــﯩﺘــﺘﺎﻱ ﺑــﯩﺨﻪﺗﻪرﻟــﯩﻚ ﺗــﺎرﻣــﺎﻗــﻠﯩﺮﻯ ﺋﯜﭼﯜﻥ‬‫ﺋـﯩﺸـﻠﻪۋاﺗـﻘﺎﻥ‪ ،‬ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـﭽﯩﻠﻪر ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﻰ ﺋـﯩﺴـﺘﯩﺨـﺒﺎراﺗـﯩﻨـﯩﯔ‬‫ﺗﻪﻛﺸﯜرۈﺷﯩﺪﯨﻦ ﺋﯚﺗﻪﻟﻤﯩﮕﻪﻧﻠﻪر ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪﮔﻪ ﻗﻮﺑﯘﻝ ﻗﯩﻠﯩﻨﻤﺎﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪29‬‬

‫‪ -9‬ﻣﺎددا‪ :‬ﺋﻪزاﻟﯩﻖ ﺋﯩﻠﺘﯩﻤﺎﺳﻰ‬‫‪-9‬ﻣـــﺎددا‪ .1 :‬ﻳﯘﻗـــﺎرﻗـــﻰ ﺋﻪزاﻟـــﯩﻖ ﺷﻪرﺗـــﻠﯩﺮﯨﮕﻪ ﺋﯘﻳﻐﯘﻥ‬‫ﺑﻮﻟﻐﺎﻧﻼر‪ ،‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪﮔﻪ ﻛﯩﺮﯨﺸﻜﻪ ﺋﯩﻠﺘﯩﻤﺎﺱ ﻗﯩﻠﺴﺎ ﺑﻮﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-9‬ﻣـــﺎددا‪ .2 :‬ﺷﻪرﻗـــﯩﻲ ﺗﯜرﻛـــﯩﺴـــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـــﭽﯩﻠﻪر‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﻰ ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻠﯩﺮﻯ ﺋﻪزاﻟـﯩﻖ ﺋـﯩﻠـﺘﯩﻤـﺎﺳـﯩﻨـﻰ ﻗـﻮﺑﯘﻝ‬‫ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻥ ﻛﯜﻧـﺪﯨﻦ ﺑـﺎﺷـﻼﭖ ‪30‬ﻛﯜﻥ ﺋـﯩﭽـﯩﺪە ﺋـﯩﻠـﺘﯩﻤـﺎﺳـﻨﻰ ﻣﯘزاﻛـﯩﺮە‬‫ﻗﯩﻠﯩﭗ‪ ،‬ﻗﻮﺑﯘﻝ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﻤﯩﻐﺎﻧﻠﯩﻘﯩﻨﻰ ﺑﯩﻠﺪۈرۈﺷﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪-9‬ﻣـــﺎددا‪ .3 :‬ﺋﻪزاﻻر ﺗـــﺎرﻣـــﺎﻕ ﺗﻪﺷـــﻜﯩﻼﺕ ۋە ﭘـــﺎرﺗـــﯩﻴﻪ‬‫ﻳـﺎدروﺳـﯩﻨـﯩﯔ ﺗﻪﺳـﺘﯩﻘـﯩﺪﯨﻦ ﺋﯚﺗـﻜﻪﻥ‪ ،‬ۋە ﻛـﺎﻧـﺪﯨﺪاﺗـﻠﯩﻖ ﻣﯘددﯨﺘـﯩﺪە‬‫ﺳﯩﻨﺎﻟﻐﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ‪ ،‬ﺋﺎﻧﺪﯨﻦ رەﺳﻤﯩﻲ ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳﻰ ﺑﻮﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-9‬ﻣـﺎددا‪ .4 :‬ﺋﻪزاﻟـﯩﻖ ﺋـﯩﻠـﺘﯩﻤـﺎﺳـﻰ رەﺕ ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﻐﺎﻧـﻼر ﺑـﺎﺷـﻘﯩﭽﻪ‬‫ﭘـﯩﻜـﯩﺮدە ﺑـﻮﻟـﺴﺎ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﯩﻐـﺎ ﺑـﯩﯟاﺳـﺘﻪ ﻧـﺎرازﯨﻠـﯩﻖ ﺋﻪرزﻯ‬‫ﺳﯘﻧـﺴﺎ ﺑـﻮﻟـﯩﺪۇ‪ .‬ﻧـﺎرازﯨﻠـﯩﻖ ﺋﻪرزﻧـﯩﯔ ﺟـﺎۋاﺑـﻰ ﺋﻪﯓ ﻛﯧﭽﯩﻜـﻜﻪﻧـﺪە ‪30‬‬‫ﻛﯜﻧﺪە ﺑﯧﺮﯨﻠﯩﺸﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪-9‬ﻣـﺎددا‪ .5 :‬ﺋـﺎﻻﮬﯩﺪە ﺋﻪﮬﯟاﻟـﺪا‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﻰ ۋە‬‫ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ‪ ،‬ﺗـﺎرﻣـﺎﻕ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﮔﯘرۇﭘـﭙﯩﻠـﯩﺮﻯ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﮔﻪ ﺑـﯩﯟاﺳـﺘﻪ ﺋﻪزا‬‫ﻗﻮﺑﯘﻝ ﻗﯩﻠﺴﺎ ﺑﻮﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-10‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺧﻪۋﭘﺴﯩﺰﻟﯩﻜﻰ‬‫‪-10‬ﻣـــﺎددا‪ .1 :‬ﭘـــﺎرﺗـــﯩﻴﻪﮔﻪ ﺋﻪزا ﻗـــﻮﺑﯘﻝ ﻗـــﯩﻠـــﯩﺸـــﺘﺎ‬‫ﺑـﯩﺨﻪﺗﻪرﻟـﯩﻜـﻨﻰ ﺋـﺎﻟـﺪﯨﻨـﻘﻰ ﺋـﻮرۇﻧـﻐﺎ ﻗـﻮﻳﯘﺵ‪ ،‬ﺗـﺎرﻣـﺎﻕ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺕ‬‫ﻣﯘزاﻛــﯩﺮﯨﺴــﯩﺪﯨﻦ ﺋﯚﺗﻜﯜزۈﺵ‪ ،‬ﺋــﺎﻳــﺮﯨﻢ‪ -‬ﺋــﺎﻳــﺮﯨﻢ ﻗــﻮﺑﯘﻝ ﻗــﯩﻠــﯩﺶ‬‫ﭘــﯩﺮﯨﻨﺴــﯩﭙــﯩﺪا ﭼــﯩﯔ ﺗﯘرۇﺵ‪ ،‬ﺋــﺎﻻﮬﯩﺪە ۋەزﯨﭙــﯩﮕﻪ ﺗﻪﻳــﯩﻨــﻠﯩﻨــﯩﺶ‬‫ﺋﯧﮫﺘﯩﻤـﺎﻟـﻰ ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ ﭘـﯩﺪاﺋـﯩﻴـﻼرﻧـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻣﻪﺧـﭙﯩﻴﻪﺗـﻠﯩﻜـﯩﺪﯨﻦ‬‫‪30‬‬

‫ﺧﻪۋەردار ﻗـﯩﻠـﻤﺎﺳـﻠﯩﻘـﻰ‪ ،‬ﺋﻪزاﻻر ﺋﯚزﯨﮕﻪ ﻣﯘﻧـﺎﺳـﯩﯟەﺗﺴـﯩﺰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﻣﻪﺧﭙﯩﻴﻪﺗﻠﯩﻜﯩﻨﻰ ﺳﯜرۈﺷﺘﻪ ﻗﯩﻠﻤﺎﺳﻠﯩﻘﻰ ﺷﻪرﺕ‪.‬‬‫‪-10‬ﻣـﺎددا‪ .2 :‬ﺗـﻮﻧﯘﺷـﺘﯘرﻏﯘﭼـﯩﻼر ﺋـﯩﻠـﺘﯩﻤـﺎﺱ ﻗـﯩﻠﻐﯘﭼـﯩﻨـﯩﯔ‬‫ﺋـﯩﺪﯨﻴﻪﺳـﻰ‪ ،‬ﺋﻪﺧـﻼﻗـﻰ ۋە ﺗـﺎرﯨﺨـﯩﻨـﻰ ۋە ﺋﻪﺳـﺘﺎﻳـﯩﺪﯨﻞ ﺋـﯩﮕـﯩﻠـﯩﺸـﻰ‪،‬‬‫ﺋﯘﻧــﯩﯖﻐﺎ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﻧــﯩﺰاﻣــﻨﺎﻣــﯩﺴــﯩﻨــﻰ ﭼﯜﺷﻪﻧــﺪۈرۈﺷــﻰ‪ ،‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ‬‫ﺋﻪزاﻟــﯩﺮﯨﻨــﯩﯔ ﺷﻪرﺗــﻰ‪ ،‬ﻣﻪﺟﺒﯘرﯨﻴــﯩﺘــﻰ ۋە ﮬﻮﻗﯘﻗــﯩﻨــﻰ ﺋﯘﭼﯘﻕ‬‫ﺋﯧﻴﺘﯩﺸـﻰ ﮬﻪﻣـﺪە ﺗﻪﻛﺸﯜرۈﺵ ﻧﻪﺗـﯩﺠـﯩﺴـﯩﻨـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﯩﻐـﺎ‬‫ﻣﻪﺳﺌﯘﻟﻠﯘﻕ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻣﻪﻟﯘﻡ ﻗﯩﻠﯩﺸﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪-10‬ﻣـــﺎددا‪ .3 :‬ﭘـــﺎرﺗـــﯩﻴﻪ ﺋـــﯩﺴـــﺘﯩﺨـــﺒﺎراﺕ ﺑﯚﻟﯜﻣـــﻰ‪،‬‬‫ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﻧــﯩﯔ ﺋــﺎرﺧــﯩﭗ ﺗﻪﻛﺸﯜرۈﺵ‪ ،‬ﻣﻪﺧــﭙﯩﻴﻪﺗــﻠﯩﻚ‪ ،‬ﺋﻪدﯨﻠــﻴﻪ‬‫ﺋـﯩﻘـﺘﯩﺴـﺎﺕ ﺧـﯩﺰﻣـﯩﺘـﯩﮕﻪ ﻳـﺎردەﻣـﻠﯩﺸـﯩﺪۇ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﯩﺴـﺘﯩﺨـﺒﺎراﺕ‬‫ﺧــﯩﺰﻣــﯩﺘــﻰ ﮬﻪﻗــﯩﺪە داۋاﻣــﻠﯩﻖ ﻳﯧﯖﻰ ﭘــﯩﻼﻥ ﺗﻪﻛــﻠﯩﭗ ۋە دوﻛــﻼﺕ‬‫ﺑﯧﺮﯨﺪۇ‪ ،‬ﺋﻪزاﻻرﻧـﯩﯔ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﮔﻪ ﻛـﯩﺮﯨﺶ ﺋـﯩﻠـﺘﯩﻤـﺎﺳـﯩﻨـﻰ ﺗـﺎﭘﺸﯘرۇﭖ‬‫ﺋـﺎﻟـﻐﺎﻧـﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ‪ ،‬ﺋـﯩﻠـﺘﯩﻤـﺎﺱ ﻗـﯩﻠﻐﯘﭼـﯩﻨـﯩﯔ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﻰ ﺋـﺎرﻗـﺎ‬‫ﻛﯚرۈﻧـﯩﺸـﻰ ﮬﻪﻗـﻘﯩﺪە ﺗﻪﻛﺸﯜرۈﺵ ﺋﯧﻠﯩﭗ ﺑﯧﺮﯨﭗ‪ ،‬ﺗﻪﭘﺴـﯩﻠـﻰ ﭘـﯩﻜـﯩﺮ‬‫ﺋﯧﻠﯩﺸــﻘﺎ ﺋﻪﮬﻤﯩﻴﻪﺕ ﺑﯧﺮﯨﺪۇ‪ ،‬ﻳﻪﻧــﯩﻤﯘ ﺋــﯩﻠــﮕﯩﺮﯨﻠﻪﭖ ﭼﯜﺷــﯩﻨــﯩﭗ‬‫ﺳﻪﻣﯩﻤﻰ دوﻛﻼﺕ ﺑﯧﺮﯨﺸﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪-10‬ﻣـــﺎددا‪ .4 :‬ﭘـــﺎرﺗـــﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـــﯩﺮﻯ ﺗﻪﺷﯟﯨﻘـــﺎﺗـــﺘـﺎ‬‫ﻛﯚرۈﻧـﻤﻪﺳـﻠﯩﻜـﻨﻰ ﻳـﺎﻛـﻰ ﻣﻪﺧـﭙﻰ ﺋﻪزا ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻨﻰ ﺧـﺎﻟـﯩﺴـﺎ‪ ،‬ﺑﯘﻻرﻧـﻰ‬‫ﺋـﺎﻻﮬﯩﺪە ﺧـﺎدﯨﻤـﻼردﯨﻦ ﺑـﺎﺷـﻘﯩﻼر ﺑـﯩﻠـﻤﯩﺴـﯩﻤﯘ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻰ‬‫ﻳــﯩﻐــﯩﻨــﻠﯩﺮﯨﻐــﺎ ﻗــﺎﺗــﻨﺎﺷــﻤﯩﺴــﯩﻤﯘ ﺑــﻮﻟــﯩﺪۇ‪ .‬ﺋﻪﻣــﻤﺎ ﺑــﺎﺷــﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻕ‬‫ﻣﻪﺟﺒﯘرﯨﻴﻪﺗﻠﻪرﮔﻪ ﺋﻮﺧﺸﺎﺵ رﯨﺌﺎﻳﻪ ﻗﯩﻠﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-10‬ﻣــﺎددا‪ .5 :‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟــﯩﺮﻯ‪ ،‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﻧــﯩﯔ ﻣــﺎﻟــﯩﻴﻪ‬‫دوﻛـﻼﺗـﻰ ۋە ﺑـﺎﺷـﻘﺎ ﻣﻪﺳـﺌﯘﻟـﯩﻴـﯩﺘـﯩﻨـﻰ ﺳﯜرۈﺷـﺘﻪ ﻗـﯩﻠـﯩﺶ ﺟﻪرﻳـﺎﻧـﯩﺪا‬‫‪31‬‬

‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﻮﺑـﺮازﯨﻨـﻰ ﻗـﻮﻏـﺪاﺷـﻘﺎ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻣﻪﺧـﭙﯩﻴﻪﺗـﻠﯩﻜـﯩﻨـﻰ ﺳـﺎﻗـﻼﺷـﻘﺎ‬‫ﺋﻪﮬﻤﯩﻴﻪﺕ ﺑﯧﺮﯨﺸﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪ -11‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪﮔﻪ ﻛﯩﺮﯨﺶ ﻗﻪﺳﯩﻤﻰ‬‫ﻛـﺎﻧـﺪﯨﺪاﺕ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳـﻰ رەﺳـﻤﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳـﻰ ﺑـﻮﻟﯘﺵ‬‫ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺋﯜﭼــﺘﯩﻦ ﺋــﺎرﺗﯘﻕ ﺋﻪزا ﻗــﺎﺗــﻨﺎﺷــﻘﺎﻥ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﻳــﯩﻐــﯩﻨــﯩﺪا‪،‬‬‫ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﺑـﺎﻳـﺮﯨﻘـﻰ ﺋـﺎﻟـﺪﯨﺪا ﺗﯘرۇﭖ ﻗﻪﺳﻪﻡ ﺑﯧﺮﯨﺸـﻰ‬‫ﺷﻪرﺕ‪.‬‬‫ﻗﻪﺳﻪﻣﻨﺎﻣﻪ ﻣﯘﻧﺪاﻕ‪:‬‬‫ﺑﯩﺴﻤﯩﻠﻼﮬﯩﺮرەﮬﻤﺎﻧﯩﺮرەﮬﯩﻢ‪.‬‬‫ﻣﻪﻥ ﺷﻪرﻗـﻰ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻘـﯩﮕﻪ ﺗﯚﮬﭙﻪ ﻗـﻮﺷﯘﺵ‬‫ﺋﯜﭼﯜﻥ‪ ،‬ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـﭽﯩﻠﻪر ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﯩﮕﻪ ﺋﯚز‬‫ﺋﯩﺨﺘﯩﻴﺎرﯨﻢ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻛﯩﺮدﯨﻢ‪.‬‬‫ﺑﯜﮔﯜﻧـﺪﯨﻦ ﺑـﺎﺷـﻼﭖ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﭘـﯩﺮوﮔـﺮاﻣـﻤﯩﺴـﯩﻨـﻰ ﮬﯩﻤـﺎﻳﻪ‬‫ﻗﯩﻠﯩﻤﻪﻥ‪ ،‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺋﯩﻨﺘﯩﺰاﻣﯩﻐﺎ ﻗﺎﺗﺘﯩﻖ رﯨﺌﺎﻳﻪ ﻗﯩﻠﯩﻤﻪﻥ‪.‬‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﯨﻨـﯩﯔ ﻣﻪﺟﺒﯘرﯨﻴـﯩﺘـﯩﻨـﻰ ﺋـﺎدا ﻗـﯩﻠـﯩﻤﻪﻥ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﻗﺎرارﻟﯩﺮﯨﻨﻰ ﺋﯩﺠﺮا ﻗﯩﻠﯩﻤﻪﻥ‪.‬‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻣﻪﺧـﭙﯩﻴﻪﺗـﻠﯩﻜـﯩﻨـﻰ ﺳـﺎﻗـﻼﻳـﻤﻪﻥ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﮔﻪ ﺳـﺎدﯨﻖ‬‫ﺑﻮﻟﯩﻤﻪﻥ‪.‬‬‫ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺋﯚﻣﯜرۋاﻳﻪﺕ ﻛﯜرەﺵ ﻗـﯩﻠـﯩﻤﻪﻥ‪،‬‬‫ﮬﯩﭽـﻘﺎﭼـﺎﻥ ۋاز ﻛﻪﭼـﻤﻪﻳـﻤﻪﻥ‪ ،‬ﺑـﺎرﻟـﯩﻘـﯩﻤـﻨﻰ ﻗﯘرﺑـﺎﻥ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻘﺎ ﮬﻪر‬‫ۋاﻗﯩﺖ ﺗﻪﻳﻴﺎرﻣﻪﻥ‪.‬‬‫ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻘـﯩﮕﻪ‪ ،‬ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ‬‫ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗﭽﯩﻠﻪر ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪﺳﯩﮕﻪ ﻣﻪﯕﮕﯜ ﺋﺎﺳﯩﻴﻠﯩﻖ ﻗﯩﻠﻤﺎﻳﻤﻪﻥ‪.‬‬‫‪32‬‬

‫‪ -12‬ﻣﺎددا‪ :‬ﻣﻪﻧﯩﯟﯨﻴﯩﺘﯩﻤﯩﺰدﯨﻜﻰ ﺑﻪﺵ دۈﺷﻤﻪﻥ‬‫ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﺳــﻰ‪،‬‬‫ﺑـــﯩﺰﻧـــﯩﯔ ﺋﯘزۇﻥ ﻣﻪزﮔـــﯩﻠـــﻠﯩﻚ ﺗﻪﺷـــﻜﯩﻠﺴـــﯩﺰ ﮬﺎﻳـــﺎﺗـــﯩﻤـــﯩﺰ‪،‬‬‫ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻠﯩﺮﯨﻤـﯩﺰﻧـﯩﯔ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ ﺋﯜﻧﯜﻣﺴـﯩﺰﻟـﯩﻚ ﺋـﺎﺳـﺘﯩﺪﯨﻜـﻰ ﺋـﺎﺳـﺘﺎ‬‫ﺗﻪرەﻗـﻘﯩﻴـﺎﺗـﻰ‪ ،‬ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ ﺧـﺎراﻛـﺘﯩﺮﯨﻤـﯩﺰﻧـﯩﯔ ﺧﯘﻧﯘﻛـﻠﯩﺸـﯩﭗ ﻛﯧﺘﯩﺸـﻰ‬‫ﻗـﺎﺗـﺎرﻟـﯩﻖ ﻧﯚۋەﺗـﺘﯩﻜـﻰ ﺋﻪﮬﯟاﻟـﯩﺪﯨﻦ ﻗـﺎرﯨﻐـﺎﻧـﺪا‪ ،‬ﻧﯚۋەﺗـﺘﻪ ﺑـﯩﺰﮔﻪ‬‫ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﻠﯩﻖ ﻛﯧﻠﯩﯟاﺗـﻘﺎﻥ ﺧﻪﺗﻪرﻧـﯩﯔ ﺗـﺎﺷـﻘﻰ دۈﺷـﻤﻪﻧـﺪﯨﻦ ﺑﻪﻛـﺮەﻙ‪،‬‬‫ﺋﯚز ﺧــﺎراﻛــﺘﯩﺮﯨﻤــﯩﺰدﯨﻜــﻰ ﻛﻪﻣــﭽﯩﻠــﯩﻚ ۋە ﺑــﻮﺷــﺎﯕﻠﯩﻘــﻼردﯨﻦ‬‫ﻛﯧﻠﯩﯟاﺗــﻘﺎﻧــﻠﯩﻘــﯩﻨــﻰ ﻛﯚزدە ﺗﯘﺗﯘﭖ ﻣﻪﻧــﯩﯟﯨﻴــﯩﺘــﯩﻤــﯩﺰدﯨﻜــﻰ ﺑﻪﺵ‬‫دۈﺷــﻤﻪﻥ ﻗــﺎرﯨﺸــﯩﻨــﻰ ﺗﯘرﻏﯘزدﻯ‪ .‬ﺷﻪﺧﺴــﯩﻴــﯩﺘــﯩﻤــﯩﺰدﯨﻦ ﻏﻪﻟــﯩﺒﻪ‬‫ﻗـــﯩﻼﻟـــﻤﺎﻱ ﺗﯘرۇﭖ‪ ،‬ﮬﻪرﮔـــﯩﺰﻣﯘ ۋەﺗﻪﻥ ﻣﯘﺳـــﺘﻪﻗـــﯩﻠـــﻠﯩﻘـــﯩﻨـــﯩﯔ‬‫دۈﺷـﻤﻪﻧـﻠﯩﺮﻯ ﺋﯜﺳـﺘﯩﺪﯨﻦ ﻏﻪﻟـﯩﺒﻪ ﻗـﯩﻼﻟـﻤﺎﻳـﺪﯨﻐـﺎﻧـﻠﯩﻘـﯩﻤـﯩﺰﻧـﻰ ﭼـﻮﯕﻘﯘر‬‫ﺗـﻮﻧﯘﺵ ﺋﯜﭼﯜﻥ ‪ 5‬دۈﺷـﻤﻪﻥ ﻗـﺎرﯨﺸـﯩﻨـﻰ ﻗﻪﻟـﺒﯩﻤـﯩﺰﮔﻪ ﻣﯘﺳـﺘﻪﮬﻜﻪﻡ‬‫ﺋﻮرﻧﯩﺘﯩﺸﻘﺎ ۋە ﺋﻪﻣﻪﻟﯩﻴﯩﺘﯩﻤﯩﺰدە ﺋﯩﺴﭙﺎﺗﻼﺷﻘﺎ دەۋەﺕ ﻗﯩﻠﯩﻤﯩﺰ‪.‬‬‫‪-12‬ﻣـــﺎددا‪ .1 :‬ﺑـــﯩﺮﯨﻨـــﭽﻰ دۈﺷـــﻤﯩﻨـــﯩﻤـــﯩﺰ ﻣﯘﺳـــﺘﻪﻗـــﯩﻞ‬‫دۆﻟـﯩﺘـﯩﻤـﯩﺰﻧـﯩﯔ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﯩﻨـﻰ ﮬﺎﻳـﺎﺗـﯩﻤـﯩﺰدﯨﻦ‪ ،‬ﺑـﺎرﻟـﯩﻘـﯩﻤـﯩﺰدﯨﻦ ﺋﯜﺳـﺘﯜﻥ‬‫ﺑﯩﻠﻤﯩﮕﻪﻧﻠﯩﻜﯩﻤﯩﺰدۇر‪.‬‬‫ۋەﺗﻪﻧــﻨﻰ ﺋﯘﻧﯘﺗــﻘﺎﻥ ﺑــﯩﺮ ﻛﯜﻥ ﺋــﯩﻤــﺎﻧﺴــﯩﺰ ﺋﯚﺗــﻜﻪﻥ ﺑــﯩﺮ‬‫ﻛﯜﻧـﯩﻤـﯩﺰدۇر‪ .‬ﻛـﯩﺸـﯩﻠـﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻕ ۋە ﺳﯚز ﺋﻪرﻛـﯩﻨـﻠﯩﻜـﻰ ﻛـﺎﭘـﺎﻟﻪﺗـﻜﻪ‬‫ﺋــﯩﮕﻪ ﺑــﻮﻟــﻐﺎﻥ ﻣﯘﺳــﺘﻪﻗــﯩﻞ ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴــﯩﺘــﻰ‬‫ﻗﯘرۇﺵ ﺑـﯩﺰﻧـﯩﯔ ﻳـﺎﺷـﺎﺵ ﻗـﯩﻤـﻤﯩﺘـﯩﻤـﯩﺰدۇر‪ .‬ﮬﻪر ﺑـﯩﺮ ﻛﯜﻥ ﮬﺎﻳـﺎﺕ‬‫ﺗﯘرﺳﺎﻕ ﺑﯩﺮ ﻛﯜﻥ ۋەﺗﻪﻧﻨﯩﯔ ﻏﯧﻤﯩﻨﻰ ﺋﯚز ﻏﯧﻤﯩﻤﯩﺰ دەﭖ ﺑﯩﻠﯩﻤﯩﺰ‪.‬‬‫‪-12‬ﻣـــﺎددا‪ .2 :‬ﺋـــﯩﻜـــﻜـﯩﻨـــﭽـﻰ دۈﺷـــﻤـﯩﻨـــﯩﻤـــﯩﺰ‬‫ﺷﻪﺧﺴــﯩﻴﻪﺗــﭽﯩﻠــﯩﻜﺘﯘر‪ .‬ﺷﻪﺧﺴــﯩﻴــﯩﺘــﯩﻤــﯩﺰدﯨﻦ ۋاز ﻛﯧﭽﯩﭗ ﺋﯚز‬‫ﻗﻪﺳـﯩﻤـﯩﻤـﯩﺰﮔﻪ رﯨﺌـﺎﻳﻪ ﻗـﯩﻠـﯩﺶ‪-‬ﺋﯚز ﺋـﯩﻤـﺎﻧـﯩﻤـﯩﺰﻏـﺎ رﯨﺌـﺎﻳﻪ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﺘﯘر‪.‬‬‫‪33‬‬

‫ﺑـﯩﺮﻟـﯩﺸـﯩﺶ ﺑـﯩﺰﻧـﯩﯔ ﺋـﯩﻤـﺎﻧـﻰ‪ ،‬ۋﯨﺠـﺪاﻧـﻰ‪ ،‬ﺋﻪﻗـﻠﻰ ۋە ﺋـﯩﻤـﻜﺎﻧـﻰ‬‫ﺗــﺎﻟــﻠﯩﺸــﯩﻤــﯩﺰدۇر‪ .‬ﺑــﯩﺰ ۋەﺗﻪﻧــﻨﯩﯔ ﺋــﺎزادﻟــﯩﻘــﻰ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺷﻪرﻗــﯩﻲ‬‫ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـﭽﯩﻠﻪر ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﯩﻨـﯩﯔ ﻧـﯩﺰاﻣـﻨﺎﻣـﯩﺴـﯩﻨـﻰ‬‫ﺋﯧﺘﯩﺮاﭖ ﻗـﯩﻠـﯩﺪﯨﻐـﺎﻥ‪ ،‬ﺑـﯩﺮﻟﻪﺷـﻜﯩﻠـﻰ ﺑـﻮﻟـﯩﺪﯨﻐـﺎﻥ ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ ﺋـﯩﭽـﻜﻰ‬‫ﺗـﺎﺷـﻘﻰ ﻛﯜﭼـﻠﻪر ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺑـﯩﺮﻟـﯩﺸـﯩﭗ‪ ،‬ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻞ ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ‬‫ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴــﯩﺘــﯩﻨــﻰ ﺋﻪﺳــﻠﯩﮕﻪ ﻛﻪﻟﺘﯜرۈﺵ ﺋﯜﭼﯜﻥ ۋاﺳــﺘﻪ ﺗــﺎﻟــﻠﯩﻤــﺎﻱ‬‫ﺋﻪﻣﻪﻟـﻰ ﮬﻪرﻛﻪﺕ ﻗـﻮﻟـﻠﯩﻨـﯩﺶ ۋە زۆرۈر ﺗﻪﻳـﻴﺎرﻟـﯩﻖ ﺧـﯩﺰﻣﻪﺗـﻠﯩﺮﯨﻨـﻰ‬‫ﺟﯩﺪدﯨﻲ ﺋﯩﺸﻠﻪﺷﺘﯘر‪.‬‬‫‪-12‬ﻣـﺎددا‪ .3 :‬ﺋﯜﭼـﯩﻨـﭽﻰ دۈﺷـﻤﯩﻨـﯩﻤـﯩﺰ ﭼﯧﭽﯩﻼﯕﻐﯘﻟﯘﻗﺘﯘر‪.‬‬‫ﻛﯜﭺ ﺑـﯩﺮﻟـﯩﻚ ﺑـﯩﻠﻪﻥ‪ ،‬ﺑـﯩﺮﻟـﯩﻚ ﺗﯜزۈﻡ ۋە ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﭽﺎﻧـﻠﯩﻖ ﺑـﯩﻠﻪﻥ‬‫ﺋـﯩﭙـﺎدﯨﺴـﯩﻨـﻰ ﺗـﺎﭘـﯩﺪۇ‪ .‬ﺑـﯩﺰ ﮬﻪرﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺋﻪﮬﯟاﻟـﺪا ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻰ ﺗﯜزۈﻣـﮕﻪ‪،‬‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻗـﺎرارﯨﻐـﺎ ﻣﯘﺗـﻠﻪﻕ ﺑـﻮﻳﺴﯘﻧـﯩﻤـﯩﺰ‪ .‬ۋەﺗﻪﻥ ﺋـﺎزادﻟـﯩﻘـﯩﻨـﯩﯔ‪،‬‬‫ﺑـﯩﺮﻟـﯩﻜﺴـﯩﺰ‪ ،‬ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣﺴـﯩﺰ‪ ،‬ﭘـﯩﻼﻧﺴـﯩﺰ ﺑـﺎرﻟـﯩﻘـﻘﺎ ﻛﻪﻟـﻤﻪﻳـﺪﯨﻐـﺎﻧـﻠﯩﻘـﯩﻨـﻰ‬‫ﺗـــﻮﻧﯘﺵ ﺑـــﯩﻠﻪﻥ ﺑـــﯩﻠـــﻠﻪ‪ ،‬ﻧـــﺎﻡ‪-‬ﺷﯚﮬﺮەﺕ‪ ،‬ﺷﻪﺧﺴـــﻰ ﻏﯘرۇر ۋە‬‫ﺋــﯩﻘــﺘﯩﺴــﺎدﻯ ﺷﻪﺧﺴــﯩﻴــﯩﺘــﯩﻤــﯩﺰﻧــﻰ ‪-2‬ﺋــﻮرۇﻧــﻐﺎ ﻗــﻮﻳﯘﭖ‪ ،‬ۋەﺗﻪﻥ‬‫ﺋـﺎزادﻟـﯩﻘـﻰ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺷﯧﮫﯩﺪ ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ ﺋﻪﺟـﺪادﻟـﯩﺮﯨﻤـﯩﺰ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺧـﺎﻟـﯩﺲ‪،‬‬‫ﭘــﯩﺪاﻛــﺎر ﺋــﯩﺰﭼــﯩﻼردﯨﻦ ﺑــﻮﻟﯘﺷــﺘﯘر‪ .‬ﺑــﯩﺮ ﻛﯜﻧــﻨﯩﻤﯘ ﺋــﯩﺰﺳــﯩﺰ‬‫ﺋﯚﺗﻜﯜزﻣﻪﺳﻠﯩﻜﻜﻪ ﺗﯩﺮﯨﺸﭽﺎﻧﻠﯩﻖ ﻛﯚرﺳﯜﺗﯜﺷﺘﯘر‪.‬‬‫‪-12‬ﻣــﺎددا‪ .4 :‬ﺗﯚﺗــﯩﻨــﭽﻰ دۈﺷــﻤﯩﻨــﯩﻤــﯩﺰ ﺋــﺎﺟــﯩﺰﻟــﯩﻖ‪ .‬ﮬﻪر‬‫ﺑـﯩﺮﯨﻤـﯩﺰ‪ ،‬ﻗـﻮﻟـﯩﻤـﯩﺰدﯨﻦ ﻛﯧﻠﯩﺪﯨﻐـﺎﻥ ﺗـﯩﺮﯨﺸـﭽﺎﻧـﻠﯩﻖ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ۋەﺗﻪﻧـﻨﯩﯔ‬‫ﺋـﺎزادﻟـﯩﻘـﻰ ﻳـﻮﻟـﯩﺪا ﺗﯚﮬﭙﻪ ﻗـﻮﺷـﺎﻟـﯩﻐﯘدەﻙ ﺑـﯩﺮ ﺋـﯩﻘـﺘﯩﺪارﻧـﻰ ﮬﺎزﯨﺮﻻﺵ‪،‬‬‫ﺋﯚزﯨﻤـــﯩﺰﻧـــﻰ ﺋﻪﻗـــﻠﻰ‪ ،‬ﺋـــﯩﻘـــﺘﯩﺪارﻯ‪ ،‬ﺋـــﯩﻘـــﺘﯩﺴـــﺎدﻯ ﺟﻪﮬﻪﺗـــﺘﻪ‬‫ﻛﯜﭼـﻠﻪﻧـﺪۈرۈﺵ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺗـﯩﺮﯨﺸـﯩﺶ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺑﯧﻜﯩﺘـﻜﻪﻥ ﻛﯜﻧـﺪﯨﻠـﯩﻚ‬‫ﺋــﺎﻳــﻠﯩﻖ ﺋﯚﮔــﯩﻨــﯩﺶ‪ ،‬ۋەزﯨﭙــﯩﻠــﯩﺮﯨﻤــﯩﺰﮔﻪ ﺋﻪﻣﻪﻝ ﻗــﯩﻠــﯩﭗ‪ ،‬ﺋﯚز‬‫ﺋﯩﻘﺘﯩﺪارﯨﻤﯩﺰﻧﻰ ﻛﯜﭼﻪﻳﺘﯩﺶ ﺑﯩﺰﮔﻪ ﭘﻪرزدۇر‪.‬‬‫‪34‬‬

‫‪-12‬ﻣـﺎددا‪ .5 :‬ﺑﻪﺷـﯩﻨـﭽﻰ دۈﺷـﻤﯩﻨـﯩﻤـﯩﺰ ۋاز ﻛﯧﭽﯩﺸـﺘﯘر‪ .‬ۋاز‬‫ﻛﯧﭽﯩﺶ ﺋﯧﺘﯩﻘـﺎدﯨﻤـﯩﺰ ۋە ﻏـﺎﻳـﯩﻤـﯩﺰﮔﻪ ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﻐﺎﻥ ﺳـﺎﺗﻘﯘﻧﻠﯘﻗﺘﯘر‪ .‬ﮬﻪر‬‫ﻗــﺎﻧــﺪاﻕ ﺋﻪﮬﯟاﻟــﺪا ﻣﯘﺳــﺘﻪﻗــﯩﻠــﻠﯩﻖ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺗﻪﺷــﻜﯩﻠــﻠﯩﻚ ﮬﻪرﻛﻪﺕ‬‫ﻗـﻮﻟـﻠﯩﻨـﯩﺸـﺘﯩﻦ‪ ،‬ﻛﯜرەﺵ ﻳـﻮﻟـﯩﻤـﯩﺰدﯨﻦ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪدﯨﻦ‪ ،‬ﻗﻪﺳـﯩﻤـﯩﻤـﯩﺰدﯨﻦ‬‫ۋاز ﻛﻪﭼﻤﻪﺳﻠﯩﮕﯩﻤﯩﺰ زۈرۈردۇر‪.‬‬‫‪-13‬ﻣﺎددا‪ :‬ﻛﺎﻧﺪﯨﺪاﺕ ﺋﻪزا ۋە ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪدﯨﻦ ﺋﺎﻳﺮﯨﻠﯩﺶ‪،‬‬‫‪-13‬ﻣــﺎددا‪ .1 :‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟــﯩﺮﻯ ﺋــﯩﻠــﺘﯩﻤــﺎﺳــﻰ ﻗــﻮﺑﯘﻝ‬‫ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﻐﺎﻥ ﻛﯜﻧـﺪﯨﻦ ﺑـﺎﺷـﻼﭖ‪ ،‬ﻛـﺎﻧـﺪﯨﺪاﺕ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳـﻰ ﺑـﻮﻟﯘﭖ‬‫ﮬﯩﺴــﺎﭘــﻠﯩﻨــﯩﺪۇ‪ .‬ﻧﯚۋەﺗــﺘﯩﻜــﻰ ﺟــﯩﺪدﻯ ۋەزﯨﻴﻪﺗــﻜﻪ ﺋــﺎﺳــﺎﺳﻪﻥ‪،‬‬‫ﻛـﺎﻧـﺪﯨﺪاﺗـﻠﯩﻖ ﻣﯘددﯨﺘـﻰ ‪ 30‬ﻛﯜﻥ ﺑـﻮﻟـﯩﺪۇ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻰ‬‫ﻛـﺎﻧـﺪﯨﺪاﺕ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﯨﻨـﻰ ﺋـﯩﺨـﻼﺱ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺗﻪﻛﺸﯜرۈﺷـﻰ ۋە‬‫ﺗﻪرﺑﯩﻴﻪﻟﯩﺸﻰ ﻻزﯨﻢ‪.‬‬‫‪-13‬ﻣــﺎددا‪ .2 :‬ﻛــﺎﻧــﺪﯨﺪاﺕ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳــﯩﻨــﯩﯔ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ‬‫ﻳـﯩﻐـﯩﻨـﯩﺪا ﺋـﺎۋاز ﺑﯧﺮﯨﺶ‪ ،‬ﺳـﺎﻳـﻼﺵ ۋە ﺳـﺎﻳـﻠﯩﻨـﯩﺶ ﮬﻮﻗﯘﻗـﯩﺪﯨﻦ ﺑـﺎﺷـﻘﺎ‬‫ﮬﻮﻗﯘﻕ ﻣﻪﺟﺒﯘرﯨﻴﯩﺘﻰ‪ ،‬رەﺳﻤﯩﻲ ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﻮﺧﺸﺎﺵ‪.‬‬‫‪-13‬ﻣــﺎددا‪ .3 :‬ﺗــﺎﻳــﺎﻧــﭻ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺗــﻰ‪ ،‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ‬‫ﺋﻪزاﻟـﯩﻘـﯩﻐـﺎ ﺋـﯩﻠـﺘﯩﻤـﺎﺱ ﺗـﺎﭘﺸﯘرۇﭖ ﺋـﺎﻟـﻐﺎﻧـﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ‪ ،‬ۋاﻗـﺘﯩﺪا‬‫ﻣﯘزاﻛـﯩﺮە ﻗـﯩﻠـﯩﭗ رەﺳـﻤﯩﻲ ﺋﻪزاﻟـﯩﻘـﻘﺎ ﺋﯚﺗﻜﯜزۈﺵ ﻗـﺎرارﯨﻨـﻰ ﭼـﯩﻘـﯩﺮﯨﺪۇ‪.‬‬‫ﻛـﺎﻧـﺪﯨﺪاﺗـﻠﯩﻖ ﺑﯧﻜﯩﺘـﯩﻠـﮕﻪﻧـﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ داۋاﻣـﻠﯩﻖ ﺗﻪﻛﺸﯜرۈﺵ ۋە‬‫ﺗﻪرﺑـﯩﻴﻪﻟﻪﺷـﻜﻪ ﺗـﻮﻏـﺮا ﻛﯧﻠﯩﺪﯨﻐـﺎﻧـﻠﯩﺮﯨﻨـﯩﯔ ﻛـﺎﻧـﺪﯨﺪاﺗـﻠﯩﻖ ﻣﯘددﯨﺘـﻰ‬‫ﺋﯘزارﺗــﯩﻠــﺴﺎ ﺑــﻮﻟــﯩﺪۇ‪ ،‬ﻟﯧﻜﯩﻦ ﺋﯘزارﺗــﯩﻠــﻐﺎﻥ ۋاﻗــﯩﺖ ﺋﯜﭺ ﺋــﺎﻳــﺪﯨﻦ‬‫ﺋﯧﺸﯩﭗ ﻛﻪﺗﻤﻪﺳﻠﯩﻜﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪35‬‬

‫‪-13‬ﻣـﺎددا‪ .4 :‬ﻛـﺎﻧـﺪﯨﺪاﺗـﻼر ﺋـﯩﭽـﯩﺪە‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳـﯩﻠـﯩﻖ‬‫ﻣﻪﺟﺒﯘرﯨﻴﻪﺗـﻠﯩﺮﯨﻨـﻰ ﺋـﺎدا ﻗـﯩﻠـﻤﯩﻐـﺎﻥ‪ ،‬ﮬﻪﻣـﻜﺎرﻟـﯩﺸـﯩﺶ ﺋـﯩﻘـﺘﯩﺪارﻯ ۋە‬‫ﺳــﺎﭘــﺎﺳــﻰ ﺳــﯩﻴــﺎﺳــﻰ ﺧــﯩﺰﻣﻪﺗــﻜﻪ ﻣــﺎﺱ ﻛﻪﻟــﻤﯩﮕﻪﻥ‪ ،‬ﺋــﺎﻣــﻤﯩﯟﻯ‬‫ﻣﯘﻧـﺎﺳـﯩﯟەﺗـﺘﻪ ﭘـﺎﺳﺴـﯩﭗ ﺋـﻮﺑـﺮازﻯ ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻧـﻼر‪ ،‬ﻛـﺎﻧـﺪﯨﺪاﺕ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﺋﻪزاﺳﯩﻠﯩﻖ ﻻﻳﺎﻗﯩﺘﯩﺪﯨﻦ ﻗﺎﻟﺪۇرۇﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫ﻛـﺎﻧـﺪﯨﺪاﺗـﻠﯩﻖ ﻣﯘددﯨﺘـﯩﻨـﯩﯔ ﺗﯘرﻏﯘزۇﻟـﯩﺸـﻰ‪ ،‬ﺋﯘزارﺗـﯩﻠـﯩﺸـﻰ ۋە‬‫ﻳـﺎﻛـﻰ ﻛـﺎﻧـﺪﯨﺪاﺕ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳـﯩﻠـﯩﻖ ﻻﻳـﺎﻗـﯩﺘـﯩﺪﯨﻦ ﻗـﺎﻟـﺪۇرۇﻟﯘﺷـﻰ‪،‬‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗـﺎرﻣـﺎﻕ ﺋﻪزاﻻر ﻳـﯩﻐـﯩﻨـﯩﻨـﯩﯔ ﻣﯘزاﻛـﯩﺮە ﻗـﯩﻠـﯩﭗ ﻣـﺎﻗﯘﻟـﻠﯩﺸـﯩﺪﯨﻦ‬‫ۋە ﺗــﺎﻳــﺎﻧــﭻ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟــﯩﺮﯨﻨــﯩﯔ ﺗﻪﺳــﺘﯩﻘــﯩﺪﯨﻦ ﺋﯚﺗﻜﯜزۈﻟﯜﺷــﻰ‬‫ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪-13‬ﻣـﺎددا‪ .5 :‬ﻛـﺎﻧـﺪﯨﺪاﺕ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳـﯩﻨـﯩﯔ ﻛـﺎﻧـﺪﯨﺪاﺗـﻠﯩﻖ‬‫ﻣﯘددﯨﺘــﻰ‪ ،‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺗــﺎرﻣــﺎﻕ ﺋﻪزاﻻر ﻳــﯩﻐــﯩﻨــﻰ ﺋﯘﻧــﻰ ﻛــﺎﻧــﺪﯨﺪاﺕ‬‫ﺋﻪزاﻟـﯩﻘـﻘﺎ ﻣـﺎﻗﯘﻟـﻠﯩﻐـﺎﻥ ﻛﯜﻧـﺪﯨﻦ ﺑـﺎﺷـﻼﭖ ﮬﯧﺴﺎﺑـﻠﯩﻨـﯩﺪۇ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﺋﻪزاﺳـﯩﻨـﯩﯔ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﯩﺴـﺘﺎژﻯ ﻛـﺎﻧـﺪﯨﺪاﺗـﻠﯩﻖ ﻣﯘددﯨﺘـﯩﻨـﻰ ﺋﯚز ﺋـﯩﭽـﯩﮕﻪ‬‫ﺋﺎﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-13‬ﻣــﺎددا‪ .6 :‬ﺋﻪزاﻻر‪ ،‬ﺋﯚﻟﯜﻡ‪ ،‬ﻳــﺎزﻣــﺎ ﺋــﯩﺴــﺘﯩﭙــﺎ‪ ،‬ﺑــﺎﺷــﻘﺎ‬‫ﺷﻪرﻗــﻰ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﻟــﯩﺮﯨﮕﻪ ﺋﻪزا ﺑــﻮﻟﯘﺵ‪ ،‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪدﯨﻦ‬‫ﭼﯧﻜﯩﻨـﺪۈرۈﻟﯜﺵ ﻗـﺎﺗـﺎرﻟـﯩﻖ ﺷﻪرﺗـﻠﻪر ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ‬‫ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﺳــﯩﺪﯨﻦ ﭼﯧﻜﯩﻨــﯩﺪۇ‪ .‬ﺋﯧﻼﻥ ﻗــﯩﻠــﯩﺶ‬‫ﻗﯩﻠﻤﺎﺳﻠﯩﻘﻨﻰ ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﻳﺎدروﺳﻰ ﺑﯧﻜﯩﺘﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-13‬ﻣـﺎددا‪ .7 :‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳـﻰ ﻳﯘﻗـﺎرﻗـﻰ ﺳﻪۋەﭘـﻠﻪرﻧـﯩﯔ‬‫ﺑـﯩﺮﻯ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪدﯨﻦ ﺋـﺎﻳـﺮﯨﻠـﻐﺎﻧـﺪا‪ ،‬ﺋﯚزﻯ ﺗﻪۋە ﮔﯘرۇﭘـﭙﯩﻨـﯩﯔ‬‫ﻣﯘزاﻛـﯩﺮﯨﺴـﯩﺪﯨﻦ ﺋﯚﺗـﻜﻪﻧـﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ روﻳـﺨﻪﺗـﺘﯩﻦ ﺋﯚﭼﯜرۈﻟـﮕﻪﻧـﻠﯩﻜـﻰ‬‫ﺑـﺎﺷـﻘﺎ ﺋﻪزاﻻرﻏـﺎ ﺟـﺎﻛـﺎرﻟـﯩﻨـﯩﺸـﻰ ﮬﻪﻣـﺪە ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﯩﻐـﺎ ﻣﻪﻟﯘﻡ‬‫ﻗﯩﻠﯩﻨﯩﺸﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪36‬‬

‫‪-14‬ﻣﺎددا ‪ :‬ﺋﻪزاﻟﯩﻖ ﮬﻮﻗﯘﻗﻰ‬‫ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟــﯩﺮﻯ ﺗﯚۋەﻧــﺪﯨﻜــﻰ ﮬﻮﻗﯘﻗــﻼردﯨﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ‬‫ﺑﻮﻟﯩﺪۇ‪:‬‬‫‪-14‬ﻣـــﺎددا‪ .1 :‬ﺑـــﯩﺮ دەرﯨﺠـــﯩﺪﯨﻜـــﻰ ﭘـــﺎرﺗـــﯩﻴﻪﻧـــﯩﯔ‬‫ﻣﯘﻧــﺎﺳــﯩﯟەﺗــﻠﯩﻚ ﻳــﯩﻐــﯩﻨــﻠﯩﺮﯨﻐــﺎ ﻗــﺎﺗــﻨﯩﺸــﯩﺪۇ‪ ،‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﻧــﯩﯔ ﺋﯚز‬‫دەرﯨﺠــﯩﺴــﯩﺪﯨﻜــﻰ ﻣﯘﻧــﺎﺳــﯩﯟەﺗــﻠﯩﻚ ﮬﯚﺟــﺠﻪﺗــﻠﯩﺮﯨﻨــﻰ ﻛﯚرﯨﺪۇ‪،‬‬‫ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪﻧﯩﯔ ﺳﯩﻴﺎﺳﻰ ﻳﯧﺘﻪﻛﭽﯩﻠﯩﻜﯩﺪﯨﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑﻮﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-14‬ﻣـﺎددا‪ .2 :‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﻗـﺎرار ۋە ﺧـﯩﺰﻣﻪﺗـﻠﯩﺮﯨﮕﻪ ﺗﻪﻛـﻠﯩﭗ‬‫ﺑﯧﺮﯨﺪۇ ۋە ﻣﯘﮬﺎﻛـﯩﻤـﯩﻠﻪرﮔﻪ ﻗـﺎﺗـﻨﯩﺸـﯩﺪۇ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﻛﯚﭖ ﺳـﺎﻧـﻠﯩﻖ‬‫ﺋـﺎۋاز ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﻣـﺎﻗﯘﻟـﻼﻧـﻐﺎﻥ ﻗـﺎرار‪-‬ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﺘـﯩﮕﻪ ﺑـﺎﺷـﻘﯩﭽﻪ ﭘـﯩﻜـﺮﻯ‬‫ﺑـﻮﻟـﺴﺎ‪ ،‬ﻗـﺎرار ۋە ﺳـﯩﻴـﺎﺳﻪﺗـﻨﻰ ﻗﻪﺗـﺌﯩﻲ ﺋـﯩﺠـﺮا ﻗـﯩﻠـﯩﺶ ﺷﻪرﺗـﻰ‬‫ﺋـﺎﺳـﺘﯩﺪا‪ ،‬ﺋﯚز ﭘـﯩﻜـﺮﯨﺪە ﻗـﺎﻟـﯩﺪﯨﻐـﺎﻧـﻠﯩﻘـﯩﻨـﻰ ﺑـﯩﻠـﺪۈرﺳﻪ ﺑـﻮﻟـﯩﺪۇ‪ ،‬ﮬﻪﻣـﺪە‬‫ﺋﯚز ﭘـﯩﻜـﺮﯨﻨـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﯩﻐـﺎ ﻗﻪدەر ﺳﯘﻧـﺴﺎ‪ ،‬ﻣﻪﺧـﭙﯩﻴﻪﺗـﻠﯩﻚ‬‫داﺋـﯩﺮﯨﺴـﯩﺪە ﺑـﻮﻟـﻤﯩﻐـﺎﻥ‪ ،‬ﺳﯚز ﮬﻪرﻛﻪﺗـﻠﻪرﮔﻪ ﭼﯜﺷﻪﻧـﭽﻪ ﺑﯧﺮﯨﺸـﻨﻰ‬‫ﺗﻪﻟﻪﭖ ﻗﯩﻠﺴﺎ ﺑﻮﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-14‬ﻣـﺎددا‪ .3 :‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﯩﻐـﯩﻨـﻠﯩﺮﯨﺪا ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﮬﻪرﻗـﺎﻧـﺪاﻕ‬‫ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﯩﻨـﻰ ۋە ﮬﻪرﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺋﻪزاﺳـﯩﻨـﻰ ﭘـﺎﻛـﯩﺖ ﻛﯚرﺳـﯩﺘـﯩﭗ ﺗﻪﻧـﻘﯩﺪ‬‫ﻗـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﮬﻪرﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻰ ۋە ﺋﻪزاﺳـﯩﻨـﯩﯔ‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﯩﻐـﺎ ﺧـﯩﻼﭖ ﺋـﯩﺸـﻠﯩﺮﯨﻨـﻰ ﺟـﺎۋاﺑـﻜﺎرﻟـﯩﻖ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﭘـﺎﺵ‬‫ﻗـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ ،‬ﺋـﺎﺷـﻜﺎرﯨﻼﻳـﺪۇ‪ ،‬ﺟـﺎزاﻻﺷـﻨﻰ ﺗﻪﻟﻪﭖ ﻗـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ ،‬ﺧـﯩﺰﻣﻪﺗـﻨﯩﯔ‬‫ﮬﯚددﯨﺴـﯩﺪﯨﻦ ﭼـﯩﻘـﺎﻟـﻤﯩﻐـﺎﻥ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﯨﻨـﻰ ۋەزﯨﭙـﯩﺴـﯩﺪﯨﻦ‬‫ﻗﺎﻟﺪۇرۇﺵ ﻳﺎﻛﻰ ﺋﺎﻟﻤﺎﺷﺘﯘرۇﺷﻨﻰ ﺗﻪﻟﻪﭖ ﻗﯩﻠﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-14‬ﻣـﺎددا‪ .4 :‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﯩﻐـﯩﻨـﻠﯩﺮﯨﺪا ﺋـﺎۋاز ﺑﯧﺮﯨﺶ ﮬﻮﻗﯘﻗـﻰ‪،‬‬‫ﺳﺎﻳﻼﺵ‪-‬ﺳﺎﻳﻠﯩﻨﯩﺶ ﮬﻮﻗﯘﻗﯩﺪﯨﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑﻮﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪37‬‬

‫‪-14‬ﻣـﺎددا‪ .5 :‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﯩﻐـﯩﻨـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﯨﻐـﺎ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻡ‬‫ﺟـﺎزاﺳـﻰ ﺑﯧﺮﯨﺸـﻨﻰ ﻣﯘزاﻛـﯩﺮە ﻗـﯩﻠـﯩﭗ ﻗـﺎراردﯨﻦ ﺋﯚﺗﻜﯜزۈﺵ ﻳـﺎﻛـﻰ‬‫ﺋﯘﻻرﻧـﻰ ﺑـﺎﮬﺎﻻﺵ ۋاﻗـﺘﯩﺪا‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳـﻰ ﺋﯚزﻯ ﻗـﺎﺗـﻨﯩﺸـﯩﺸـﻘﺎ ۋە‬‫ﺋﯚزﯨﻨـﻰ ﺋـﺎﻗـﻼﺷـﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺑـﺎﺷـﻘﺎ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﻯ ﺋﯘﻧـﯩﯖﻐﺎ‬‫ﮔﯘۋاﮬﻠﯩﻖ ﺑﻪرﺳﻪ ۋە ﺋﯘﻧﻰ ﺋﺎﻗﻠﯩﺴﺎ ﺑﻮﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-15‬ﻣﺎددا‪ : :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﻣﻪﺟﺒﯘرﯨﻴﯩﺘﻰ‬‫‪-15‬ﻣــﺎددا‪ .1 :‬ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﯩﻨـﯩﯔ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﻯ‪ ،‬ﺋﻪزاﻟـﯩﻖ ﺋـﯩﻠـﺘﯩﻤـﺎﺳـﻰ ﺳﯘﻧـﻐﺎﻥ ﻛﯜﻧـﺪﯨﻦ‬‫ﺑـﺎﺷـﻼﭖ‪ ،‬ﺋﯚزﯨﻨـﯩﯔ ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﻰ ﻣﻪﺧـﭙﯩﻴﻪﺗـﻠﯩﻜـﯩﻨـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﮔﻪ‬‫ﺗـﺎﭘﺸﯘرﯨﺪۇ‪ ،‬ﺷﯘﻧـﺪاﻗـﻼ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﻰ ﻧـﯩﺰاﻣـﻨﺎﻣـﯩﺴـﯩﮕﻪ ﺧـﯩﻼﭖ‬‫ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺗﻪﺷﻜﯩﻼﺗﻼر ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﯨﺘﯩﻨﻰ ﺋﯜزﯨﺪۇ‪.‬‬‫‪-15‬ﻣــﺎددا‪ .2 :‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺋــﯩﻨــﺘﯩﺰاﻣــﯩﻐــﺎ‪ ،‬ﻣﻪۋﺟﯘﺗﻠﯘﻗــﯩﻐــﺎ‪،‬‬‫ﺳــﯩﻴــﺎﺳــﯩﻲ ﻗــﺎﺋــﯩﺪﯨﺴــﯩﮕﻪ ﺋــﺎﯕﻠﯩﻖ رﯨﺌــﺎﻳﻪ ﻗــﯩﻠــﯩﺪۇ‪ ،‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ‬‫ﻳـﺎدروﺳـﯩﻨـﯩﯔ ﺋـﻮرۇﻧـﻼﺷـﺘﯘرۇﺷـﯩﻐـﺎ ﺋـﺎﻛـﺘﯩﭗ ﺑـﻮﻳﺴﯘﻧـﯩﺪۇ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ‬‫ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﯩﻲ ﭘـﺎﺋـﺎﻟـﯩﻴﻪﺗـﻠﯩﺮﯨﮕﻪ ﻗـﺎﺗـﻨﯩﺸـﯩﺪۇ‪ ،‬ﮬﻪر ﻗـﺎﭼـﺎﻥ ﻗﻪﺳـﯩﻤـﯩﻨـﻰ‬‫ﻳﺎدﯨﺪا ﺗﯘﺗﯘﭖ ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﻧﺎزارﯨﺘﯩﻨﻰ ﻗﻮﺑﯘﻝ ﻗﯩﻠﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-15‬ﻣــﺎددا‪ .3 :‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﻣﻪﺧــﭙﯩﻴﻪﺗــﻠﯩﻜــﯩﻨــﻰ‪ ،‬ﺋﻪزاﻻرﻧــﯩﯔ‬‫ﺑﯩﺨﻪﺗﻪرﻟﯩﻜﯩﻨﻰ ﻗﺎﺗﺘﯩﻖ ﺳﺎﻗﻼﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪-15‬ﻣـﺎددا‪ .4 :‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺑـﯩﺮﻟـﯩﻜـﯩﻨـﻰ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﻮﺑـﺮازﯨﻨـﻰ‬‫ﻗــﻮﻏــﺪاﻳــﺪۇ‪ .‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﮔﻪ ﺳــﺎدﯨﻖ‪ -‬ﺳﻪﻣــﯩﻤــﯩﻲ ﺑــﻮﻟﯘﭖ‪ ،‬ﺳﯚز‪-‬‬‫ﮬﻪرﯨﻜﻪﺗــﺘﻪ ﺑــﯩﺮدەﻙ ﺑــﻮﻟــﯩﺪۇ‪ ،‬ﺑــﺎرﻟــﯩﻖ ﺋــﺎﻳــﺮﯨﻤــﭽﯩﻠــﯩﻘــﻘﺎ‪،‬‬‫ﻣﻪزﮬﻪﭘــﭽﯩﻠــﯩﻜــﻜﻪ ۋە ﻳﯘرﺗﯟازﻟــﯩﻖ‪ ،‬ﮔﯘرۇﮬﯟازﻟــﯩﻖ ﮬﻪرﯨﻜﻪﺗــﻠﯩﺮﯨﮕﻪ‬‫ﻗﻪﺗــﺌﯩﻲ ﻗــﺎرﺷــﻰ ﺗﯘرﯨﺪۇ‪ ،‬ﻛﯚرۈﻧﯜﺷــﺘﻪ ﺋﻪﻣﻪﻝ ﻗــﯩﻠــﻐﺎﻥ ﺑــﻮﻟﯘﭖ‪،‬‬‫ﺋــﺎﺳــﺘﯩﺮﺗــﺘﯩﻦ ﺧــﯩﻼﭘــﻠﯩﻖ ﻗــﯩﻠــﯩﺪﯨﻐــﺎﻥ ﺋــﯩﻜــﻜﻰ ﻳﯜزﻟــﯩﻤــﯩﭽــﯩﻠــﯩﻚ‬‫‪38‬‬

‫ﻗـﯩﻠـﻤﯩﺸـﻠﯩﺮﯨﻐـﺎ ﻗـﺎرﺷـﻰ ﺗﯘرﯨﺪۇ‪ .‬ﭘـﺎﺳﺴـﯩﭙـﻠﯩﻖ‪ ،‬ﻣﯘﺳـﺘﻪﺑـﯩﺘـﻠﯩﻚ‪،‬‬‫ﺷﻪﺧﺴﯩﻴﻪﺗﭽﯩﻠﯩﻜﺘﯩﻦ ﺋﺎﮔﺎﮪ ﺑﻮﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-15‬ﻣـﺎددا‪ .5 :‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﻯ ﮬﻪر ﺋـﺎﻳـﻨﯩﯔ دەﺳـﻠﻪﭘـﻜﻰ‬‫‪ 10‬ﻛﯜﻧـﻰ ﺋـﯩﭽـﯩﺪە‪ ،‬ﺋـﺎﺷـﻜﺎرا ﺋﻪزاﻻر ‪ 10‬ﻳـﺎۋرو‪ ،‬ﻣﻪﺧـﭙﻰ ﺋﻪزاﻻر ‪20‬‬‫ﻳـﺎۋرو ﮬﻪر ﺋـﺎﻳـﻠﯩﻖ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﻖ ﺑﻪدﯨﻠـﯩﻨـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻣـﺎﻟـﯩﻴﻪﺳـﯩﮕﻪ‬‫ﻳﻪﺗﻜﯜزۈﭖ ﺑﯧﺮﯨﺸـﻰ ﻛﯧﺮەﻙ )ﻳﻪﺗﻜﯜزۈﺵ ﺟﻪرﻳـﺎﻧـﯩﺪﯨﻜـﻰ ﭼـﯩﻘـﯩﻤـﻐﺎ‬‫ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳــﻰ ﺋﯚزﻯ ﻣﻪﺳــﺌﯘﻝ ﺑــﻮﻟــﯩﺪۇ(‪ .‬ﺋــﯩﻘــﺘﯩﺴــﺎدﻯ ۋە‬‫ﭘـﯩﺪاﻛـﺎرﻟـﯩﻘـﻰ ﻳـﺎﺧﺸـﻰ ﺋﻪزاﻻر‪ ،‬ﺑـﯩﺮ ﻧﻪﭼـﭽﻪ ﺋﻪزاﻧـﯩﯔ ﺑﻪدەﻝ ﮬﻪﻗـﻘﯩﻨـﻰ‬‫ﺋﯜﺳـﺘﯩﮕﻪ ﺋـﺎﻟﺴـﯩﻤﯘ‪ ،‬ﺧـﺎﻟـﯩﻐـﺎﻥ ﻣـﯩﻘـﺪاردا ﺋـﯩﺌـﺎﻧﻪ ﻗـﯩﻠﺴـﯩﻤﯘ ﺑـﻮﻟـﯩﺪۇ‪.‬‬‫ﺗﯜرﻛـﯩﻴﻪ ۋە ﺋـﻮﺗﺘﯘرا ﺋـﺎﺳـﯩﻴـﺎدﯨﻜـﻰ ﺋﻪزاﻻر ﺋـﺎﻳـﻠﯩﻖ ﻣﯘﺋـﺎﺷـﯩﻨـﯩﯔ ‪%1‬‬‫ﯨﻨـﻰ ﺋﻪزاﻟـﯩﻖ ﺑﻪدﯨﻠـﻰ ﻗـﯩﻠـﯩﭗ ﺗﯚﻟﻪﺵ ﺷﻪﻛـﻠﯩﻨـﻰ ﺋـﯩﻠـﺘﯩﻤـﺎﺱ ﻗـﯩﻠـﺴﺎ‬‫ﺑﻮﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-15‬ﻣــﺎددا ‪ .6‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳــﻰ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺗــﯩﻐــﺎ‬‫ۋاﻛـﺎﻟـﯩﺘﻪﻥ ﺋﯧﻼﻥ ﻗـﯩﻠـﻤﺎﻗـﭽﻰ ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ ﻣﯘﮬﯩﻢ ﺗﻪﺷﻪﺑﺒﯘﺱ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻰ ﺑﻪﻟـﮕﯩﻠـﯩﮕﻪﻥ داﺋـﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﭼـﯩﻘـﯩﭗ ﻛﯧﺘﯩﺪﯨﻐـﺎﻥ ﺑـﻮﻟـﺴﺎ‪،‬‬‫ﺋﯘﻧـﻰ ﺋﯚزﻯ ﺗﯘرۇﺷـﻠﯘﻕ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﯩﻨـﯩﯔ ﻣﯘزاﻛـﯩﺮە ﻗـﯩﻠـﯩﭗ‬‫ﺑﯧﻜﯩﺘــﯩﺸــﯩﮕﻪ ﺳﯘﻧﯘﺷــﻰ ﻳــﺎﻛــﻰ ﻳﯘﻗــﯩﺮﻯ دەرﯨﺠــﯩﻠــﯩﻚ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ‬‫ﺗﻪﺷﻜﯩﻼﺗﯩﺪﯨﻦ ﻳﻮﻟﻴﻮرۇﻕ ﺳﻮرﯨﺸﻰ ﺷﻪرﺕ‪.‬‬‫‪-15‬ﻣـﺎددا‪ .7 :‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﻯ ۋەزﯨﭙـﯩﺴـﯩﻨـﯩﯔ ﻳﯘﻗـﯩﺮﻯ‪-‬‬‫ﺗﯚۋەﻥ ﺑــﻮﻟﯘﺷــﯩﺪﯨﻦ ﻗﻪﺗــﺌﯩﻴــﻨﻪزەر‪ ،‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﮔﻪ ﻣﯘﻧــﺎﺳــﯩﯟەﺗــﻠﯩﻚ‬‫ﻣﻪﺳـﯩﻠـﯩﻠﻪر ﺗـﻮﻏـﺮﯨﺴـﯩﺪا ﺋﯚزﻯ ﻗـﺎرار ﭼـﯩﻘـﺎرﺳـﺎ ﺑـﻮﻟـﻤﺎﻳـﺪۇ؛ ﺟـﯩﺪدﯨﻲ‬‫ﺋﻪﮬﯟاﻝ ﺑـﻮﻟﯘﭖ ﻗﯧﻠﯩﭗ‪ ،‬ﺋﯚزﻯ ﻗـﺎرار ﭼـﯩﻘـﯩﺮﯨﺸـﻘﺎ ﺗـﻮﻏـﺮا ﻛﻪﻟـﮕﻪﻧـﺪە‪،‬‬‫ﺋــﯩﺸــﺘﯩﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺗــﯩﻐــﺎ ﺗﯧﺰ ﻣﻪﻟﯘﻡ ﻗــﯩﻠــﯩﺸــﻰ‪،‬‬‫ﺗﯜزﯨﺘـﯩﺸـﻜﻪ ﺑﯘﻳـﺮۇﻟـﺴﺎ ﺋـﺎﻛـﺘﯩﭗ ﺋـﯩﺠـﺮا ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪ .‬ﮬﻪرﻗـﺎﻧـﺪاﻕ‬‫‪39‬‬

‫ﺋﻪزاﻧــﯩﯔ ﺋﯚز ﺑﯧﺸﯩﻤــﭽﯩﻠــﯩﻖ ﻗــﯩﻠــﯩﺸــﯩﻐــﺎ ۋە ﺋﯚزﯨﻨــﻰ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪدﯨﻦ‬‫ﺋﯜﺳﺘﯜﻥ ﻗﻮﻳﯘﺷﯩﻐﺎ رۇﺧﺴﻪﺕ ﻗﯩﻠﯩﻨﻤﺎﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪-15‬ﻣـﺎددا‪ .8 :‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﻰ ۋەزﯨﭙﻪ ﻳـﺎﻛـﻰ ﭼـﺎﻗـﯩﺮﯨﻖ‬‫ﺋﯧﻼﻥ ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻧـﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﻯ ﻧـﺎرازﻯ ﺑـﻮﻟـﺴﺎ ﺑـﯩﯟاﺳـﺘﻪ‬‫ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺕ ﻣﻪﺳــﺌﯘﻟــﻰ ﻳــﺎﻛــﻰ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﻳــﺎدروﺳــﯩﻐــﺎ ﭘــﯩﻜــﺮﯨﻨــﻰ‬‫ﻳﻪﺗﻜﯜزۈﺷـﻰ‪ ،‬ﺋـﺎﺷـﻜﺎرا ﺋـﻮﺗﺘﯘرﯨﻐـﺎ ﻗـﻮﻳـﻤﺎﺳـﻠﯩﻘـﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﯨﻨـﯩﯔ ﺑﻪرﮔﻪﻥ ﭘـﯩﻜـﯩﺮ ﺗﻪﻛـﻠﯩﭙـﻠﯩﺮﻯ ﻗـﻮﺑﯘﻝ ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﻤﯩﻐـﺎﻥ‬‫ﺑـﻮﻟـﺴﺎ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﻯ ﺟـﺎﻥ ﺑﻪدﻟـﯩﮕﻪ ﺑـﻮﻟﺴـﯩﻤﯘ ﺋﯘﻧـﻰ ﺋـﯩﺠـﺮا‬‫ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻰ ﮬﻪﻣـﺪە ﺋﯚز ﻗـﺎرﯨﺸـﯩﺪا ﻗـﺎﻟـﻐﺎﻥ ﺗﻪﻗـﺪﯨﺮدﯨﻤﯘ‪ ،‬ﺋـﺎﺷـﻜﺎرا ﺋﯧﻼﻥ‬‫ﻗﯩﻠﻤﺎﺳﻠﯩﻘﻰ ﺷﻪرﺕ‪.‬‬‫‪-15‬ﻣــﺎددا‪ .9 :‬ﺋﻪزاﻻر ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﻳــﯩﻐــﯩﻨــﻐﺎ ﻗــﺎﺗــﻨﯩﺸــﯩﭗ ﺋﯚز‬‫ﻣﻪﺳـﺌﯘﻟـﯩﻴـﯩﺘـﯩﻨـﻰ ﺋـﺎدا ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻰ ﻻزﯨﻢ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﯩﻲ‬‫ﺗﯘرﻣﯘﺷـﯩﻐـﺎ ﻗـﺎﺗـﻨﺎﺷـﻤﺎﻳـﺪﯨﻐـﺎﻥ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗﻪﻧـﻘﯩﺪﻯ ۋە ﻧـﺎزارﯨﺘـﯩﻨـﻰ‬‫ﻗـﻮﺑﯘﻝ ﻗـﯩﻠـﻤﺎﻳـﺪﯨﻐـﺎﻥ ﺋـﺎﻻﮬﯩﺪە ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳـﯩﻨـﯩﯔ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﯩﻐـﺎ ﻳـﻮﻝ‬‫ﻗـﻮﻳﯘﻟـﻤﺎﻳـﺪۇ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﻯ ﮬﻪرﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺋﻪﮬﯟاﻟـﺪا ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﻳﺎدروﺳﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﺎﻻﻗﯩﻨﻰ ﺋﯜزۈﭖ ﻗﻮﻳﻤﺎﺳﻠﯩﻘﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪-16‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺑﯘرﭼﻰ‪،‬‬‫‪-16‬ﻣــﺎددا‪ .1 :‬ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر‬‫ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﺳــﯩﻨــﯩﯔ ﺋﻪزاﻟــﯩﺮﻯ ﺟــﺎﻥ‪ -‬دﯨﻞ ﺑــﯩﻠﻪﻥ ﭘــﯩﺪاﻛــﺎرﻟــﯩﻖ‬‫ﻛﯚرﺳــﯩﺘــﯩﺸــﻨﻰ ﺷﻪرەﭖ دەﭖ ﺑــﯩﻠــﯩﭗ‪ ،‬ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ‬‫ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻘـﯩﻨـﻰ ﺋﻪﺳـﻠﯩﮕﻪ ﻛﻪﻟﺘﯜرۈﺵ ﻳـﻮﻟـﯩﺪا ﺋﯚﻣﯜرۋاﻳﻪﺕ ﻛﯜرەﺵ‬‫ﻗــﯩﻠــﯩﺪۇ‪ ،‬ﮬﻪر ﻗــﺎﻧــﺪاﻕ ﺳﻪۋەﭖ ﺑــﯩﻠﻪﻥ ۋەﺗﻪﻥ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻛﯜرەﺵ‬‫ﻗﯩﻠﯩﺸﺘﯩﻦ ۋاز ﻛﻪﭼﻤﻪﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪40‬‬

‫‪-16‬ﻣـــﺎددا ‪ .2‬ﺷﻪرﻗـــﯩﻲ ﺗﯜرﻛـــﯩﺴـــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـــﭽﯩﻠﻪر‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﺳـﯩﻨـﯩﯔ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﻯ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺧـﯩﺰﻣـﯩﺘـﻰ ﺟﻪرﻳـﺎﻧـﯩﺪا ﺧﯘﺳﯘﺳـﯩﻲ‬‫ﻣﻪﻧـﭙﻪﺋﻪﺕ ۋە ﺋـﯩﻤـﺘﯩﻴـﺎزﻧـﻰ ﻛﯚزﻟـﯩﻤﻪﺳـﻠﯩﻜـﻰ‪ ،‬ﺋﯚزﻟـﯩﺮﯨﻨـﯩﯔ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﻰ‬‫ﭘــﺎﺋــﺎﻟــﯩﻴﻪﺗــﻠﯩﺮﯨﻨــﻰ ﺗﻪﻟﻪﭖ ﺑــﻮﻳــﯩﭽﻪ ﻗﻪرەﻟــﻠﯩﻚ دوﻛــﻼﺕ ﻗــﯩﻠــﯩﭗ‬‫ﺗﯘرۇﺷـﻰ‪ ،‬ﺋـﯩﺌـﺎﻧـﯩﻠـﯩﺮﯨﻨـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺑـﯩﺮ ﺗﯘﺗـﺎﺵ ﺑـﯩﺮ ﺗﻪرەﭖ‬‫ﻗﯩﻠﯩﺸﯩﻐﺎ ﮬﺎۋاﻟﻪ ﻗﯩﻠﯩﺸﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪-16‬ﻣـــﺎددا‪ .3 :‬ﻛﯚﻙ ﺋـــﺎﺳـــﻤﺎﻥ ﺋـــﺎﻱ ﻳﯘﻟﺘﯘزﻟﯘﻕ ﺷﻪرﻗـــﯩﻲ‬‫ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ دۆﻟﻪﺕ ﺑــﺎﻳــﺮﯨﻘــﻰ ۋە دۆﻟﻪﺕ ﮔــﺮﯨﺒــﻰ ‪ −‬ﺷﻪرﻗــﯩﻲ‬‫ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻧـﻨﯩﯔ ﺳـﯩﻤﯟوﻟـﻰ ۋە ﻧـﺎﻣـﺎﻳﻪﻧـﺪﯨﺴـﻰ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﮬﻪر‬‫دەرﯨﺠـــﯩﻠـــﯩﻚ ﺗﻪﺷـــﻜﯩﻼﺗـــﻠﯩﺮﻯ ۋە ﮬﻪر ﺑـــﯩﺮ ﭘـــﺎرﺗـــﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳـــﻰ‬‫ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺕ ﺑﻪﻟــﮕﯩﺴــﻰ ۋە ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺕ ﺑــﺎﻳــﺮﯨﻘــﯩﻨــﯩﯔ ﺋــﯩﺰزەﺕ‪-‬‬‫ﮬﯚرﻣـﯩﺘـﯩﻨـﻰ ﻗـﻮﻏـﺪاﻳـﺪۇ‪ .‬ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺕ ﺑﻪﻟـﮕﯩﺴـﻰ ۋە ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺕ‬‫ﺑﺎﻳﺮﯨﻘﯩﻨﻰ ﺑﻪﻟﮕﯩﻠﯩﻤﻪ ﺑﻮﻳﯩﭽﻪ ﺋﯩﺸﻠﯩﺘﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-16‬ﻣـﺎددا ‪ .4‬ﻣﯘﻧـﺎﺳـﯩﯟەﺕ ﺋـﯩﻘـﺘﯩﺪارﯨﻨـﻰ ﻳـﺎﺧﺸـﯩﻼﭖ‪ ،‬ﺋﯚز‪-‬‬‫ﺋﯚزﯨﻨــﻰ ﺗﻪﻧــﻘﯩﺪ ﻗــﯩﻼﻻﻳــﺪﯨﻐــﺎﻥ روﮬﻨﻰ ﺋﯚزﻟﻪﺷــﺘﯜرۈﭖ‪ ،‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ‬‫ﺋـﯩﭽـﯩﺪﯨﻜـﻰ ﻣﻪﺳـﯩﻠـﯩﻠﻪرﻧـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﯩﭽـﯩﺪە ﺑـﯩﺮ ﺗﻪرەﭖ ﻗـﯩﻠـﯩﺪۇ‪.‬‬‫ﺑـﺎﺷـﻘﺎ ﻛﯚز ﻗـﺎراﺷـﺘﯩﻜـﻰ ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻧـﻠﯩﻘـﻼر ﺑـﯩﻠﻪﻥ زﯨﭻ‬‫ﻣﯘﻧـﺎﺳـﯩﯟەﺕ ﺑـﺎﻏـﻼﻳـﺪۇ‪ ،‬ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﻰ ﺋﯧﯖﯩﻨـﻰ ﻛﯜﭼﻪﻳـﺘﯩﺪۇ‪ ،‬ﺑـﯩﺮ ﻛﯜﻥ‬‫ﮬﺎﻳـﺎﺕ ﻳـﺎﺷـﺎﺷﻤﯘ ﻧـﻮﻣﯘﺱ ﺑـﻮﻟﯘۋاﺗـﻘﺎﻥ ﮬﺎﻳـﺎﺕ‪-‬ﻣـﺎﻣـﺎﺗـﻠﯩﻖ ﭘﻪﻳـﺘﯩﻤـﯩﺰدە‬‫ﻳــﺎﺷــﺎۋاﺗــﻘﺎﻧــﻠﯩﻘــﯩﻤــﯩﺰدﯨﻦ‪ ،‬ﻣﯘﺳــﺘﻪﻗــﯩﻠــﻠﯩﻖ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﭘــﯩﺪاﻛــﺎرﻟــﯩﻖ‬‫ﻛﯚرﺳــﯩﺘــﯩﺸــﻨﻰ‪ ،‬ﺗﻪﺷــﻜﯩﻠــﻠﯩﻨــﯩﺸــﻨﯩﯔ زۆرۈرﻟــﯩﻜــﯩﻨــﻰ‪ ،‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ‬‫ﺗﻪﺷﻪﺑﺒﯘﺳـﻠﯩﺮﯨﻨـﻰ ﺋﻪﻳـﻨﻪﻥ ﺗﻪﺷﯟﯨﻖ ﻗـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ ،‬ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ‬‫ۋە ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﮬﻪﻗـﻘﯩﺪﯨﻜـﻰ ﭘـﯩﻜـﯩﺮ ۋە ﺗﻪﻟﻪﭘـﻠﻪرﻧـﻰ ۋاﻗـﺘﯩﺪا ﺋـﯩﻨـﻜﺎﺱ‬‫ﻗـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ .‬ﺋـﺎﻛـﺘﯩﭙـﻠﯩﻘـﻰ ۋە ﺋـﯩﻘـﺘﯩﺪار ﻛﯚرﺳﻪﺗﻜﯜﭼـﻰ ﻳﯘﻗـﯩﺮﻯ ﺋﻪزاﻻرﻧـﻰ‬‫ﺗﺎﻳﺎﻧﭻ ﺗﻪﺷﻜﯩﻼﺗﻼرﻏﺎ ۋە ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﻳﺎدروﺳﯩﻐﺎ ﺗﻪۋﺳﯩﻴﻪ ﻗﯩﻠﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪41‬‬

‫‪-16‬ﻣــﺎددا ‪ .5‬ﺳــﯩﻴــﺎﺳــﻰ ﺋﯧﯖﻰ ﻛﯜﭼﻠﯜﻙ‪ ،‬ۋەزﯨﭙــﯩﻠﻪرﻧــﻰ‬‫ﺋــﺎﻛــﺘﯩﭙــﻠﯩﻖ ﺑــﯩﻠﻪﻥ ﺋﯜﺳــﺘﯩﮕﻪ ﺋــﺎﻻﻻﻳــﺪﯨﻐــﺎﻥ‪ ،‬ﺟــﺎﭘــﺎدا ﺋــﺎﻟــﺪﯨﺪا‪،‬‬‫ﮬﺎﻻۋەﺗـﺘﻪ ﺋـﺎرﻗـﯩﺪا ﺗﯘرﯨﺪﯨﻐـﺎﻥ‪ ،‬ﻧﻪﭘﺴـﯩﺪﯨﻦ ﻛﯧﭽﯩﭗ ﻏـﺎﻳـﯩﺴـﻰ ﺋﯜﭼﯜﻥ‬‫ﺋـﯩﺸـﻠﻪﭖ‪ ،‬ﺟـﺎﻥ ﺟﻪﮬﻠﻰ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﮬﻪر ﻗـﺎﭼـﺎﻥ ﻗﯘرﺑـﺎﻥ ﺑﯧﺮﯨﺸـﻨﻰ ﺋـﺎرزۇ‬‫ﻗـﯩﻠـﯩﺪﯨﻐـﺎﻥ ﺷﻪرﻗـﻰ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﺟﻪﯕﭽﯩﻠـﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻘﺎ ﺗﻪﻳـﻴﺎر‬‫ﺗﯘرﯨﺪۇ‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﺎﺏ ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺋﯩﻨﺘﯩﺰاﻣﻰ‬‫‪ -17‬ﻣﺎددا‪ :‬ۋەزﯨﭙﯩﻠﯩﺮﯨﻤﯩﺰﻧﻰ ﺋﻮرۇﻧﻼﺷﻨﯩﯔ ﻛﺎﭘﺎﻟﯩﺘﻰ‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﻰ ‪ −‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻠﯩﺮﻯ ۋە‬‫ﺑــﺎرﻟــﯩﻖ ﺋﻪزاﻟــﯩﺮﻯ‪ ،‬رﯨﺌــﺎﻳﻪ ﻗــﯩﻠــﯩﺸــﻰ ﺷﻪرﺕ ﺑــﻮﻟــﻐﺎﻥ ﮬﻪرﯨﻜﻪﺕ‬‫ﻗـﺎﺋـﯩﺪﯨﺴـﻰ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺋـﯩﺘـﺘﯩﭙـﺎﻗـﻠﯩﻘـﻰ ۋە ﺑـﯩﺮﻟـﯩﻜـﯩﻨـﻰ ﻗـﻮﻏـﺪاﭖ‪،‬‬‫ۋەﺗﻪﻥ ﺋـﺎﻟـﺪﯨﺪﯨﻜـﻰ ۋەزﯨﭙـﯩﻠـﯩﺮﯨﻤـﯩﺰﻧـﻰ ﺋـﻮرۇﻧـﻼﺷـﻨﯩﯔ ﻛـﺎﭘـﺎﻟـﯩﺘـﻰ‪.‬‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﻯ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﯩﻨـﻰ ﺋﯚز ﺋـﯩﻤـﺎﻧـﻰ ۋە ﮬﺎﻳـﺎﺗـﯩﻨـﯩﯔ‬‫ﻣﻪﻧـﯩﺴـﻰ ﺳﯜﭘـﯩﺘـﯩﺪە‪ ،‬ﻗـﺎﺗـﺘﯩﻖ ﺋـﯩﺠـﺮا ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻰ ۋە ﻗـﻮﻏـﺪﯨﺸـﻰ‪ ،‬ﺋﯚزﯨﻨـﻰ‬‫ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺋﯩﻨﺘﯩﺰاﻣﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﺎﯕﻠﯩﻖ ﺗﯩﺰﮔﯩﻨﻠﻪﭖ ﺗﯘرۇﺷﻰ ﺷﻪرﺕ‪.‬‬‫‪ -18‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪﻧﻰ ﺋﯩﺪارە ﻗﯩﻠﯩﺸﺘﯩﻜﻰ ﻣﯘﮬﯩﻢ ۋاﺳﺘﻪ‬‫ﺋﯚﺗﻤﯜﺷـﺘﯩﻦ ﺳـﺎۋاﻕ ﺋﯧﻠﯩﺶ‪ ،‬ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻡ ﺋـﯩﺠـﺮاﺳـﯩﺪا ﻗﻪﺗـﺌﯩﻲ‬‫ﺑـــﻮﻟﯘﺵ‪ ،‬ﺋـــﯩﻨـــﺘﯩﺰاﻣـــﻐﺎ ﺧـــﯩﻼﭘـــﻠﯩﻖ ﻗـــﯩﻠـــﻐﺎﻧـــﻼرﻧـــﻰ ﺟﻪزﻣﻪﻥ‬‫ﺳﯜرۈﺷــﺘﯜرۈﺵ‪ ،‬ﺑــﯩﺦ ﮬﺎﻟــﯩﺘــﯩﺪﯨﻼ ﻳــﻮﻗــﯩﺘــﯩﺸــﺘﺎ ﭼــﯩﯔ ﺗﯘرۇﭖ‪،‬‬‫ﺧـﺎﺗـﺎﻟـﯩﻘـﯩﻨـﯩﯔ ﺧـﺎراﻛﺘﯧﺮﯨﮕﻪ ۋە ﻗـﯩﻠـﻤﯩﺸـﯩﻨـﯩﯔ ﺋﯧﻐﯩﺮ‪-‬ﻳﯧﻨﯩﻜـﻠﯩﻜـﯩﮕﻪ‬‫ﻗــﺎراﭖ‪ ،‬ﺗﻪﻧــﻘﯩﺪ‪-‬ﺗﻪرﺑــﯩﻴﻪ ﺑﯧﺮﯨﺶ ۋە ﺋــﯩﻨــﺘﯩﺰاﻡ ﺟــﺎزاﺳــﻰ ﺑﯧﺮﯨﺶ‬‫ﻛﯧﺮەﻙ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﯩﻨـﻰ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﻰ ﺑـﺎﺷﻘﯘرۇﺵ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﻰ‬‫‪42‬‬

‫ﺋـﯩﺪارە ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﺘﯩﻜـﻰ ﻣﯘﮬﯩﻢ ۋاﺳـﺘﯩﮕﻪ ﺋـﺎﻳـﻼﻧـﺪۇرۇﭖ‪ ،‬ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﻐﺎ ﺋﯧﻐﯩﺮ‬‫دەرﯨﺠــﯩﺪە ﺧــﯩﻼﭘــﻠﯩﻖ ﻗــﯩﻠــﻐﺎﻥ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟــﯩﺮﯨﻨــﻰ ﺟﻪزﻣﻪﻥ‬‫ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪدﯨﻦ ﻗﻮﻏﻼﺵ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪-19‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺋﯩﻨﺘﯩﺰاﻣﯩﻨﯩﯔ ﺗﯜرﻟﯩﺮﻯ‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﻰ ﺗﻪرﯨﭙـﯩﺪﯨﻦ ﺗﯜزۈﻟـﯩﺪۇ‪.‬‬‫ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺗــﺎﻳــﺎﻧــﭻ ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺕ ﺗﻪﭘــﺘﯩﺸــﻠﯩﺮﻯ ﺗﻪرﯨﭙــﯩﺪﯨﻦ دوﻛــﻼﺕ‬‫ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﯩﭗ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدرو ﺗﻪﭘـﺘﯩﺶ ﮬﻪﻳـﺌﯩﺘـﻰ ﺗﻪرﯨﭙـﯩﺪﯨﻦ ﺋـﯩﺠـﺮا‬‫ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﯩﺪۇ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﻰ ‪ -‬ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﯩﻲ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻡ‪ ،‬ﺗﻪﺷﯟﯨﻘـﺎﺕ‬‫ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﻰ‪ ،‬ﺧـﯩﺰﻣﻪﺕ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﻰ‪ ،‬ﺑـﯩﺨﻪﺗﻪرﻟـﯩﻚ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﻰ‪ ،‬ﻣـﺎﻟـﯩﻴﻪ‬‫ﺋﯩﻨﺘﯩﺰاﻣﯩﻨﻰ ﺋﯚز ﺋﯩﭽﯩﮕﻪ ﺋﺎﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-20‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﻣﯘﻛﺎﭘﺎﺗﻰ‬‫ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﻳﺎدروﺳﻰ‪-‬‬‫‪ .1‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻰ ﻗﯘرۇﻟـﻤﯩﺴـﯩﻨـﻰ ﻛﯜﭼﻪﻳـﺘﯩﺶ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﻰ‬‫ﻣﯘﻛﻪﻣﻤﻪﻟﻠﻪﺷﺘﯜرۈﺷﺘﻪ ﺗﯚﮬﭙﻪ ﻛﯚرﺳﻪﺗﻜﻪﻥ‪،‬‬‫‪ .2‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﯩﺪﯨﻴﻪﺳـﻰ‪ ،‬ۋە ﻛـﻮﻧـﻜﯩﺮﺕ ﮬﻪرﻛﻪﺕ ﭘـﯩﻼﻧـﯩﻨـﻰ‬‫ﻣﯘﻛﻪﻣﻤﻪﻟﻠﻪﺷﺘﯜرﮔﻪﻥ‪،‬‬‫‪ .2‬ﻛﯚرۈﻧﻪرﻟـﯩﻚ ﺋـﻮﻳـﻐﯩﺘـﯩﺶ‪ ،‬ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻠﻪﺵ ﺧـﯩﺰﻣـﯩﺘـﻰ ﺋﯧﻠﯩﭗ‬‫ﺑﺎرﻏﺎﻥ‪،‬‬‫‪ .3‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﻰ ﻣـﺎددﻯ ﻣﻪﻧـﯩﯟﻯ ﺟﻪﮬﻪﺗـﺘﻪ ﻗـﻮﻟـﻼﭖ ﺷﻪرﻗـﻰ‬‫ﺗﯜرﻛﯩﺴﺘﺎﻥ ﻣﯘﺳﺘﻪﻗﯩﻠﻠﯩﻜﯩﮕﻪ ﺋﻪﻣﻪﻟﯩﻲ ﺧﯩﺰﻣﻪﺕ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ‪،‬‬‫‪ .4‬ﺋﯚزﯨﻨـــﯩﯔ ﻣـــﺎددﻯ ۋە ﻣﻪﻧـــﯩﯟﻯ ﺋـــﯩﻘـــﺘـﯩﺪارﯨﻨـــﻰ ﺗﯧـﺰ‬‫ﻳﯜﻛـﺴﻪﻟـﺪۈرۈﭖ‪ ،‬ﺷﻪرﻗـﯩﻲ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻘـﯩﮕﻪ ﺗﯚﮬﭙﻪ‬‫ﻗـﻮﺷﯘﺵ ﺋـﯩﻘـﺘﯩﺪارﯨﻨـﻰ ﺋـﺎﺷﯘرۇﭖ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﻮﺑـﺮازﯨﻨـﻰ ﻳـﺎﺧﺸـﯩﻼﺷـﻘﺎ‬‫‪43‬‬

‫ﺗﯚﮬﭙﻪ ﻣﯘﺋﻪﻳـﻴﻪﻧـﻠﻪﺷـﺘﯜرۈﺵ‪ ،‬ۋەزﯨﭙـﯩﺴـﯩﻨـﻰ ﺋﯚﺳـﺘﯜرۈﺵ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ‬‫ﺷﻪرەﭖ ﺋـــﻮردﯦـﻨـﻰ ۋە ﻣﯧـﺪاﻟـــﻠـﯩﺮﯨﻨـــﻰ ﺑﯧـﺮﯨﺶ‪ ،‬ﺋـــﺎﺧـــﯩﺮﯨﺪا‬‫ﻣﯘﮬﺎﺟـﯩﺮەﺗـﺘﯩﻜـﻰ ﺷﻪرﻗـﻰ ﺗﯜرﻛـﯩﺴـﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴـﯩﺘـﻰ ﮬﯚﻛﯜﻣـﯩﺘـﯩﮕﻪ‬‫ﻣﯘﻛﺎﭘﺎﺕ ﺑﯧﺮﯨﺸﻜﻪ ﺋﯩﻠﺘﯩﻤﺎﺱ ﻗﯩﻠﯩﺶ ﺋﺎرﻗﯩﻠﯩﻖ ﻣﯘﻛﺎﭘﺎﺗﻼﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪-21‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺟﺎزاﺳﻰ‬‫‪ .1‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدرو ﺗﻪﭘـﺘﯩﺶ ﮬﻪﻳـﺌﯩﺘـﻰ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﯩﭽـﯩﺪﯨﻜـﻰ‬‫ﺋــﯩﻨــﺘﯩﺰاﻡ ﻣﻪﺳــﯩﻠــﯩﻠــﯩﺮﯨﻨــﻰ‪ ،‬ﺋﻪزاﻻرﻧــﯩﯔ ﻳــﺎﻛــﻰ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ‬‫ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻠﯩﺮﯨﻨـﯩﯔ ﻣﻪﺳـﺌﯘﻟـﯩﻴـﯩﺘـﯩﻨـﻰ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﻰ ﺑـﻮﻳـﯩﭽﻪ‬‫ﺳﯜرۈﺷـﺘﯜرۈﭖ‪ ،‬ﺑـﯩﺮ ﺗﻪرەﭖ ﻗـﯩﻠـﯩﺪﯨﻐـﺎﻥ ﺑـﯩﺮدﯨﻨـﺒﯩﺮ ﺋـﻮرﮔـﺎﻥ‪.‬‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺑـﺎﺵ ﺗﻪﭘـﺘﯩﺸـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳـﯩﻐـﺎ ﺋـﺎدەﺗـﺘﯩﻜـﻰ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻡ‬‫ﺟــﺎزاﺳــﻰ ﺑﯧﺮﯨﺸــﻨﻰ ﺑــﯩﯟاﺳــﯩﺘﻪ ﻗــﺎرار ﻗــﯩﻠــﯩﺸــﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫ﻗــﺎﻟــﺪۇرۇﭖ ﺳــﯩﻨــﺎﺵ ۋە ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪدﯨﻦ ﭼــﯩﻘــﯩﺮﯨﺶ ﺟــﺎزاﺳــﻰ‪،‬‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﯩﺪا ﺋﯜﭼـﺘﯩﻦ ﺋـﯩﻜـﻜﻰ ﻗـﯩﺴـﯩﻤـﺪﯨﻦ ﺋـﺎرﺗﯘﻕ ﺋـﺎۋاز‬‫ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻗﺎرار ﻗﯩﻠﯩﻨﯩﺸﻰ ﺷﻪرﺕ‪.‬‬‫‪ .2‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻣﻪﻣﯘرﻯ ﺋـﯩﺸـﺨﺎﻧـﯩﺴـﻰ ۋە ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﯩﻨـﯩﯔ‬‫ﻛـﺎﺗـﯩﭙـﻠﯩﺮﻯ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻠﯩﺮﯨﻨـﯩﯔ ﺋـﺎﻛـﺘﯩﭙـﻠﯩﻘـﯩﻐـﺎ ۋە‬‫ﺋﯘﻧــﯩﯟﯦﺮﺳــﺎﻝ ﻛﯚرﺳﻪﺗﻜﯜﭼــﯩﮕﻪ ﮬﻪر ﭘﻪﺳــﯩﻠــﺪە ﺑــﯩﺮ ﻧــﻮﻣﯘر‬‫ﻗــﻮﻳــﯩﺪۇ‪ .‬ﺋــﺎﻛــﺘﯩﭙــﻠﯩﻖ ۋە ﺋــﯩﻘــﺘﯩﺪار ﻛﯚرﺳﻪﺗﻜﯜﭼــﻰ ﻳﯘﻗــﯩﺮﻯ‬‫ﺋﻪزاﻻر‪ ،‬ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻼرﻏـﺎ ۋە ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﯩﻐـﺎ ﺗﻪۋﺳـﯩﻴﻪ‬‫ﻗﯩﻠﯩﻨﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪ .3‬ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ﻳـﺎﻛـﻰ ﺗـﺎرﻣـﺎﻕ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻼردﯨﻜـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗﻪﭘـﺘﯩﺶ‬‫ﮬﻪﻳـﺌﯩﺘـﻰ‪ ،‬ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﻐﺎ ﺧـﯩﻼﭘـﻠﯩﻖ ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻥ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﻯ ۋە‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻠﯩﺮﯨﻐـﺎ ﻗـﺎراﺗـﻘﺎﻥ ﭘـﯩﻜـﯩﺮﻟـﯩﺮﯨﻨـﻰ ﭘـﺎﻛـﯩﺘـﻠﯩﻖ ﮬﺎﻟـﺪا‬‫ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺗﻪﭘﺘﯩﺸﯩﮕﻪ ﻳﻮﻟﻼﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪44‬‬

‫‪ .4‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدرو ﺗﻪﭘـﺘﯩﺶ ﮬﻪﻳـﺌﯩﺘـﻰ ﺋﻪﯓ ﻛﯧﭽﯩﻜـﻜﻪﻧـﺪﯨﻤﯘ‬‫‪ 30‬ﻛﯜﻥ ﺋــﯩﭽــﯩﺪە ﻳــﻮﻟــﻼﻧــﻤﯩﻨــﻰ ﺗﻪﻛﺸﯜرۈﭖ ﺗﻪدﺑــﯩﻘــﻼﭖ ﺑــﯩﺮ‬‫ﺗﻪرەﭖ ﻗـﯩﻠـﯩﺶ ﻗـﺎرارﯨﻨـﻰ ﺑـﯩﻠـﺪۈرﯨﺪۇ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدرو ﺗﻪﭘـﺘﯩﺶ‬‫ﮬﻪﻳـﺌﯩﺘـﻰ‪ ،‬ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﻐﺎ ﺧـﯩﻼﭘـﻠﯩﻖ ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻥ ﺋﻪزاﻻرﻏـﺎ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﯩﻨـﻰ ﺋـﺎدﯨﻠـﻠﯩﻖ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺗﻪدﺑـﯩﻘـﻼﻳـﺪۇ‪ .‬ۋەزﯨﭙـﯩﺴـﯩﺪﯨﻦ‬‫ﻗــﺎﻟــﺪۇرﯨﺪۇ‪ ،‬ﺋــﺎﮔــﺎﮬﻼﻧــﺪۇرۇﺵ ﺑﯧﺮﯨﺪۇ‪ ،‬ﺋــﺎﮔــﺎﮬﻼﻧــﺪۇرۇﺵ‬‫ﺑﯧﺮﯨﻠﺴـــﯩﻤﯘ ﺗﯜزەﻟـــﻤﯩﮕﻪﻥ ﭘـــﺎرﺗـــﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳـــﯩﻨـــﻰ ﻗـــﺎﺗـــﺘﯩﻖ‬‫ﺋــﺎﮔــﺎﮬﻼﻧــﺪۇرﯨﺪۇ‪ ،‬ﻗــﺎﻟــﺪۇرۇﭖ ﺳــﯩﻨــﺎﻳــﺪۇ ۋە ﺋﻪﯓ ﺋــﺎﺧــﯩﺮﯨﺪا‬‫ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪدﯨﻦ ﻗﻮﻏﻼﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪-22‬ﻣﺎددا‪ :‬ۋەزﯨﭙﯩﺴﯩﺪﯨﻦ ﻗﺎﻟﺪۇرۇﺵ ۋە ﺋﺎﮔﺎﮬﻼﻧﺪۇرۇﺵ‬‫‪ .1‬ﺋـﻮرۇﻧﺴـﯩﺰ ﺳﻪۋەﺑـﻠﻪر ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺋﯘدا ﺋﯜﭺ ﺋـﺎﻳـﻐﯩﭽﻪ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﺎﻻﻗﯩﺴﯩﻨﻰ ﺋﯜزﮔﻪﻥ‪،‬‬‫‪ .2‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﯩﻲ ﺗﯘرﻣﯘﺷـﯩﻐـﺎ ﻗـﺎﺗـﻨﺎﺷـﻤﯩﻐـﺎﻥ ﻳـﺎﻛـﻰ‬‫ﺋﻪزاﻟﯩﻖ ﺑﻪدﯨﻠﻰ ﺗﺎﭘﺸﯘرﻣﯩﻐﺎﻥ‪،‬‬‫‪ .3‬ﺟـﯩﺪدﻯ ﺋﻪﮬﯟاﻟـﺪا ﺋـﺎﻻﻗﻪ ﻗـﯩﻠـﻐﯩﻠـﻰ ﺑـﻮﻟـﻤﯩﻐـﺎﻥ‪ ،‬ۋەزﯨﭙﻪ‬‫ﺋــﺎﻟــﻐﺎﻥ ﺋﻪزاﻻردﯨﻦ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺗﻪﻗﺴــﯩﻢ ﻗــﯩﻠــﻐﺎﻥ ﺧــﯩﺰﻣﻪﺗــﻨﻰ‬‫ﺋﯩﺸﻠﯩﻤﯩﮕﻪﻥ‪ ،‬ﺧﯩﺰﻣﻪﺕ دوﻛﻼﺗﻰ ﺗﺎﭘﺸﯘرﻣﯩﻐﺎﻥ‪،‬‬‫‪ .4‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺧـﯩﺰﻣـﯩﺘـﯩﻨـﻰ ﺋﻪﯓ ﻣﯘﮬﯩﻢ ﺋـﻮرۇﻧـﻐﺎ ﻗـﻮﻳﯘﭖ ﺋـﺎﻛـﺘﯩﭗ‬‫ﭘـــﻮزﯨﺘﺴـــﯩﻴﻪ ﺗﯘﺗـــﺎﻟـــﻤﯩﻐـــﺎﻥ‪ ،‬ﺋﻪزا ﺗﻪرەﻗـــﻘﻰ ﻗـــﯩﻠـــﺪۇرۇﺵ‪،‬‬‫ﻣﯘﻧـﺎﺳـﯩﯟەﺕ ﺗﻪﯕﺸﻪﺵ‪ ،‬ﻣﻪﺳـﯩﻠـﯩﺮﯨﺪە ﺋﯧﻐﯩﺮ ﺋـﺎﻗـﯩﯟەﺕ ﻛﻪﻟﺘﯜرۈﭖ‬‫ﭼﯩﻘﺎرﻏﺎﻥ‪،‬‬‫‪ .5‬ﺋﻪزاﻟـﯩﻖ ﻣﻪﺟﺒﯘرﯨﻴـﯩﺘـﯩﻨـﻰ ﺋـﺎدا ﻗـﯩﻠـﻤﯩﻐـﺎﻥ‪ ،‬ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻰ‬‫ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﻐﺎ ﺑـﻮﻳﺴﯘﻧـﻤﯩﻐـﺎﻥ‪ ،‬ﺋﯘﺷـﺸﺎﻕ ﻣﻪﺳـﯩﻠـﯩﻠﻪرﻧـﻰ ﭼـﻮﯕﺎﻳـﺘﯩﭗ‪،‬‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﻯ ﺋـﯩﭽـﯩﺪە ﺳﯜرﻛـﯩﻠـﯩﺶ ﭘﻪﻳـﺪا ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻥ‪ ،‬ﺋﯚز‬‫‪45‬‬

‫ﺑﯧﺸﯩﻤـــﭽﯩﻠـــﯩﻖ ﺑـــﯩﻠﻪﻥ ﭘـــﺎرﺗـــﯩﻴﻪ ﻧـــﯩﺰاﻣـــﻨﺎﻣـــﯩﺴـــﻰ ۋە‬‫ﺋﻮرۇﻧﻼﺷﺘﯘرۇﺷﯩﻐﺎ زﯨﺖ ﺋﯩﺶ ﺋﯧﻠﯩﭗ ﺑﺎرﻏﺎﻥ‪،‬‬‫‪ .6‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ ﺋـﻮﺑـﺮازﯨﻐـﺎ‪ ،‬ﺋـﺎﻣـﻤﯩﯟﻯ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﯩﻐـﺎ‪،‬‬‫ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪﻧﯩﯔ ﺋﯩﻨﺎۋﯨﺘﯩﮕﻪ ﺗﻪﺳﯩﺮ ﻳﻪﺗﻜﯜزﮔﻪﻥ‪،‬‬‫ﺋﻪزاﻻرﻏـﺎ ﺋﻪﮬﯟاﻟـﻨﯩﯔ ﺋﯧﻐﯩﺮ ﻳﯧﻨﯩﻜـﻠﯩﻜـﯩﮕﻪ ﻗـﺎراﭖ ۋەزﯨﭙـﯩﺴـﯩﺪﯨﻦ‬‫ﻗﺎﻟﺪۇرۇﻟﯩﺪۇ ﻳﺎﻛﻰ ﺋﺎﮔﺎﮬﻼﻧﺪۇرۇﺵ ﺑﯧﺮﯨﻠﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-23‬ﻣﺎددا‪ :‬ﻗﺎﺗﺘﯩﻖ ﺋﺎﮔﺎﮬﻼﻧﺪۇرۇﺵ‬‫‪ .1‬ﮬﻪرﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﻛـﯩﺸـﯩﮕﻪ ﺋـﯩﻨـﺴﺎﻧـﯩﻲ ﺋﻪﺧـﻼﻗـﻘﺎ ۋە ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﻧﯩﺰاﻣﻨﺎﻣﯩﺴﯩﮕﻪ ﺧﯩﻼﭖ ۋاﺳﯩﺘﯩﻠﻪر ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻣﯘﺋﺎﻣﯩﻠﻪ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ‪،‬‬‫‪ .2‬ﺑـﺎﺷـﻘﯩﻼرﻏـﺎ ﺋـﺎﺳـﺎﺳﺴـﯩﺰ ﺑﯚﮬﺘﺎﻥ ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻥ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ‬‫ﺋﻮﺑﺮازﻯ ۋە ﺋﺎﻣﻤﯩﯟﻯ ﺋﺎﺳﺎﺳﯩﻨﻰ زﯨﻴﺎﻧﻐﺎ ﺋﯘﭼﺮاﺗﻘﺎﻥ‪،‬‬‫‪ .3‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﻣﻪﺧـﭙﯩﻴﻪﺗـﻠﯩﻜـﯩﻨـﻰ ﺋـﺎﺷـﻜﺎرﯨﻠـﯩﻐـﺎﻥ‪ ،‬ﺑـﺎﺷـﻘﺎ‬‫دۆﻟﻪﺕ ۋە ﺋــﯩﺪدﯨﻴﻪﻟﻪرﻧــﯩﯔ ﻣﻪﻧــﭙﻪﺋﻪﺗــﯩﻨــﻰ ﺷﻪرﻗــﯩﻲ ﺗﯜرﻛــﯩﺴــﺘﺎﻥ‬‫ﻣﻪﻧـﭙﻪﺋﻪﺗـﯩﺪﯨﻦ ﺋﯜﺳـﺘﯜﻥ ﻗـﻮﻳـﻐﺎﻥ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻣﻪﻧـﭙﻪﺋﻪﺗـﯩﮕﻪ زﯨﻴـﺎﻥ‬‫ﻳﻪﺗﻜﯜزﮔﻪﻥ‪،‬‬‫ﺋﻪزاﻻرﻏــﺎ ﻗــﺎﺗــﺘﯩﻖ ﺋــﺎﮔــﺎﮬﻼﻧــﺪۇرۇﺵ ﺑﯧﺮﯨﻠــﯩﺪۇ ۋە ﺳﯜرۈﻙ‬‫ﺋﯩﭽﯩﺪە ﺗﯜزﯨﺘﯩﺶ ﺗﻪﻟﻪﭖ ﻗﯩﻠﯩﻨﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-24‬ﻣﺎددا‪ :‬ﻗﺎﻟﺪۇرۇﭖ ﺳﯩﻨﺎﺵ ﺟﺎزاﺳﻰ‬‫ﻗــﺎﺗــﺘﯩﻖ ﺋــﺎﮔــﺎﮬﻼﻧــﺪۇرۇﻟــﻐﺎﻧــﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺧــﺎﺗــﺎﻟــﯩﻘــﯩﻨــﻰ‬‫ﺗﯜزەﺗــﻤﯩﮕﻪﻥ ﺋﻪزاﻻرﻏــﺎ ﻗــﺎﻟــﺪۇرۇﭖ ﺳــﯩﻨــﺎﺵ ﺟــﺎزاﺳــﻰ ﺑﯧﺮﯨﻠــﯩﺪۇ‪.‬‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪدە ﻗـﺎﻟـﺪۇرۇﭖ ﺳـﯩﻨـﺎﺵ ۋاﻗـﺘﻰ ﺋﻪﯓ ﺋﯘزاﻕ ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻧـﺪا ﺑـﯩﺮ‬‫ﻳــﯩﻠــﺪﯨﻦ ﺋﯧﺸﯩﭗ ﻛﻪﺗــﻤﻪﺳــﻠﯩﻜــﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪ .‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳــﯩﻨــﯩﯔ‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪدە ﻗـﺎﻟـﺪۇرۇﭖ ﺳـﯩﻨـﺎﺵ ﻣﻪزﮔـﯩﻠـﯩﺪە ﺋـﺎۋاز ﺑﯧﺮﯨﺶ ﮬﻮﻗﯘﻗـﻰ‪،‬‬‫ﺳــﺎﻳــﻼﺵ‪-‬ﺳــﺎﻳــﻠﯩﻨــﯩﺶ ﮬﻮﻗﯘﻗــﻰ ﺑــﻮﻟــﻤﺎﻳــﺪۇ‪ .‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳــﻰ‬‫‪46‬‬

‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪدە ﻗـﺎﻟـﺪۇرۇﭖ ﺳـﯩﻨـﺎﺵ ﻣﻪزﮔـﯩﻠـﯩﺪە ﺧـﺎﺗـﺎﻟـﯩﻘـﯩﻨـﻰ ﮬﻪﻗـﯩﻘﻪﺗﻪﻥ‬‫ﺗﯜزەﺗـﻜﻪﻥ ﺑـﻮﻟـﺴﺎ‪ ،‬ﺋﯘﻧـﯩﯔ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳـﯩﻠـﯩﻖ ﮬﻮﻗﯘﻗـﻰ ﺋﻪﺳـﻠﯩﮕﻪ‬‫ﻛﻪﻟﺘﯜرۈﻟـﯩﺪۇ؛ ﺗﯜزەﺗـﻤﻪﻱ ﺧـﺎﺗـﺎﻟـﯩﻘـﯩﺪا ﭼـﯩﯔ ﺗﯘرۇۋاﻟـﺴﺎ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪدﯨﻦ‬‫ﻗﻮﻏﻠﯩﻨﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-25‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪدﯨﻦ ﻗﻮﻏﻼﺵ‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪدﯨﻦ ﻗـﻮﻏـﻼﺵ ﺟـﺎزاﺳـﻰ ‪ −‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﯩﭽـﯩﺪﯨﻜـﻰ ﺋﻪﯓ‬‫ﻳﯘﻗـﯩﺮﻯ ﺟـﺎزا‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳـﯩﻨـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪدﯨﻦ‬‫ﻗـﻮﻏـﻼﺷـﻨﻰ ﻗـﺎرار ﻗـﯩﻠـﯩﺶ ﻳـﺎﻛـﻰ ﺗﻪﺳـﺘﯩﻘـﻼﺷـﺘﺎ‪ ،‬ﺋـﺎﻻﻗـﯩﺪار ﻣـﺎﺗﯧﺮﯨﻴـﺎﻝ‬‫ۋە ﭘـﯩﻜـﯩﺮﻟﻪر ﺋﯜﺳـﺘﯩﺪە ﺋﻪﺗـﺮاﭘـﻠﯩﻖ ﻣﯘﮬﺎﻛـﯩﻤﻪ ﻳﯜرﮔﯜزۈﺷـﻰ‪ ،‬ﺋـﯩﻨـﺘﺎﻳـﯩﻦ‬‫ﺋﯧﮫﺘﯩﻴﺎﺗﭽﺎﻥ ﭘﻮزﯨﺘﺴﯩﻴﻪدە ﺑﻮﻟﯘﺷﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﻰ ﺋـﯩﺪﯨﻴﻪﺳـﯩﮕﻪ ﺧـﯩﻼﭖ ﺳﯚز ﮬﻪرﻛﻪﺗـﻠﻪر‬‫ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺋـﺎﺳـﺎﺳﺴـﯩﺰ ﺋﯚﺳﻪﻙ ﺳﯚز ﺗـﺎرﻗـﺎﺗـﻘﺎﻥ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﯩﻨـﯩﯔ‬‫رەﮬﺒﻪرﻟـﯩﻜـﯩﮕﻪ ﺑـﻮﻳﺴﯘﻧـﻤﯩﻐـﺎﻧـﻼرﻏـﺎ ﺋـﺎﮔـﺎﮬﻼﻧـﺪۇرۇﺵ ﺑﯧﺮﯨﻠـﮕﻪﻧـﺪﯨﻦ‬‫ﻛﯧﻴﯩﻨﻤﯘ ﺋﯚزﮔﻪرﺗــﻤﯩﮕﻪﻥ ﺑــﻮﻟــﺴﺎ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪدﯨﻦ ﻗــﻮﻏــﻼﺵ ﺟــﺎزاﺳــﻰ‬‫ﺑﯧﺮﯨﻠﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪ -26‬ﻣﺎددا‪ :‬ﺟﺎزا ﻗﺎرارﻯ‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳـﯩﻐـﺎ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻡ ﺟـﺎزاﺳـﻰ‬‫ﺑﯧﺮﯨﺸـﻨﻰ ﻗـﺎرار ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﺘﺎ‪ ،‬ﭘـﺎﻛـﯩﺘـﻨﻰ ﺗﻪﻛﺸﯜرۈﭖ ﺋﯧﻨﯩﻘـﻠﯩﺸـﻰ ﻻزﯨﻢ‪.‬‬‫ﺟـﺎزا ﻗـﺎرارﯨﺪا ﺋـﺎﺳـﺎﺱ ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﻐﺎﻥ ﭘـﺎﻛـﯩﺖ ﻣـﺎﺗﯧﺮﯨﻴـﺎﻟـﻠﯩﺮﯨﻨـﻰ ۋە ﺟـﺎزا‬‫ﻗـــﺎرارﯨﻨـــﻰ ﺟـــﺎزاﻻﻧﻐﯘﭼـــﯩﻐـــﺎ ﻛﯚرﺳـــﯩﺘـــﯩﭗ‪ ،‬ﺋﯘﻧـــﯩﯔ ﺋﻪﮬﯟاﻝ‬‫ﺗـﻮﻏـﺮﯨﺴـﯩﺪﯨﻜـﻰ ﺋـﯩﺰاﮬﻠﯩﺮﯨﻨـﻰ ۋە ﺋﯚزﯨﻨـﻰ ﺋـﺎﻗـﻼﺵ ﭘـﯩﻜـﺮﯨﻨـﻰ ﺋـﺎﯕﻠﯩﺸـﻰ‬‫ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪47‬‬

‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳـﯩﻐـﺎ ﺑﯧﺮﯨﻠـﯩﺪﯨﻐـﺎﻥ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻡ ﺟـﺎزاﺳـﯩﻨـﻰ ﺷﯘ ﺋﻪزاﻏـﺎ‬‫ﺑـﯩﯟاﺳـﺘﻪ ﻣﯘﻧـﺎﺳـﯩﯟەﺗـﻠﯩﻚ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻨﯩﯔ ﺋـﻮﻣﯘﻣـﯩﻲ ﻳـﯩﻐـﯩﻨـﻰ ﻳﯧﺮﯨﻤـﺪﯨﻦ‬‫ﺋـﺎرﺗﯘﻕ ﺋـﺎۋاز ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﻗـﺎرار ﻗـﯩﻠـﯩﺪۇ‪ ،‬ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻡ ﺟـﺎزاﺳـﻰ ﻣﯘزاﻛـﯩﺮە‬‫ﻳـﯩﻐـﯩﻨـﯩﺪا ﻣﻪﻟﯘﻡ ﺳﻪۋەﭘـﻠﻪر ﺗﯜﭘﻪﻳـﻠﻰ ﺋـﺎۋاز ﺳـﺎﻧـﻰ ﺗﻪﯓ ﺑـﻮﭖ ﻗـﺎﻟـﺴﺎ‪،‬‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺑـﺎﺵ ﺗﻪﭘـﺘﯩﺸـﯩﻨـﯩﯔ ﻗـﺎرارﻯ ﻛﯜﭼـﻜﻪ ﺋـﯩﮕﻪ ﺑـﻮﻟـﯩﺪۇ‪ .‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﺟﺎزاﺳﻰ ﺋﻪزاﻻرﻧﯩﯔ ۋەزﯨﭙﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﺗﻪﺳﯩﺮﯨﮕﻪ ﺋﯘﭼﺮﯨﻤﺎﻳﺪۇ‪.‬‬‫ﺋـﺎﻻﮬﯩﺪە ﺋﻪﮬﯟاﻟـﺪا‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﻰ ﻳـﺎﻛـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗﻪﭘـﺘﯩﺶ‬‫ﮬﻪﻳـﺌﯩﺘـﻰ‪ ،‬ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳـﯩﻐـﺎ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻡ ﺟـﺎزاﺳـﻰ ﺑﯧﺮﯨﺸـﻨﻰ ﺑـﯩﯟاﺳـﯩﺘﻪ‬‫ﻗﺎرار ﻗﯩﻠﯩﺸﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫‪-27‬ﻣﺎددا‪ :‬ﺟﺎزا ﺗﻪﺳﺘﯩﻘﻼﺵ‬‫ﮬﻪر دەرﯨﺠـﯩﻠـﯩﻚ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻼرﻧـﯩﯔ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﻯ ۋە ﻛـﺎﻧـﺪﯨﺪاﺕ‬‫ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﯨﻐـﺎ ﺑﯧﺮﯨﻠـﯩﺪﯨﻐـﺎﻥ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻡ ﺟـﺎزاﺳـﻰ ﺟـﺎزا ﺋﯚزﯨﺪﯨﻦ ﺑـﯩﺮ‬‫دەرﯨﺠﻪ ﻳﯘﻗــﯩﺮﻯ ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺗــﻨﯩﯔ ﺗﻪﻛﺸﯜرۈﭖ ﺗﻪﺳــﺘﯩﻘــﻠﯩﺸــﯩﺪﯨﻦ‬‫ﺋﯚﺗﻜﯜزۈﻟﯜﺷــﻰ ﺷﻪرﺕ‪ ،‬ﺋﯘﻧــﻰ ﺗــﺎﻳــﺎﻧــﭻ ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺗــﻨﯩﯔ ﺋــﯩﻨــﺘﯩﺰاﻡ‬‫ﻣﻪﺳــﺌﯘﻟــﻰ ﺋﯚزﻯ ﺑــﯩﻠﻪﻥ ﺗﻪﯓ دەرﯨﺠــﯩﻠــﯩﻚ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﻳــﯩﻐــﯩﻨــﯩﻐــﺎ‬‫ﺗﻪﺳﺘﯩﻘﻠﯩﺘﯩﭗ ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﻳﺎدروﺳﯩﻐﺎ ﺗﯩﺰﯨﻤﻐﺎ ﺋﺎﻟﺪۇرﯨﺪۇ‪.‬‬‫‪-28‬ﻣﺎددا‪ :‬ﺋﻪرز‬‫ﮬﻪر ﺑــﯩﺮ ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﺳــﻰ ﺗــﻮﻏــﺮا ﮬﻪﻝ ﻗــﯩﻠــﯩﻨــﻤﯩﺪﻯ دەﭖ‬‫ﻗـﺎرﯨﻐـﺎﻥ ﻣﻪﺳـﯩﻠـﯩﻠﻪردە ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺑـﺎﺵ ﺗﻪﭘـﺘﯩﺸـﯩﮕﻪ ﻳـﺎﻛـﻰ ﻳـﺎدرو ﺋﻪزاﻻر‬‫ﻳﯩﻐﯩﻨﯩﻐﺎ ﺋﻪرز ﺳﯘﻧﯘﭖ‪ ،‬ﻳﺎردەﻡ ﺳﻮراﺷﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫ﻣﯘﻧـــﺎﺳـــﯩﯟەﺗـــﻠﯩﻚ ﭘـــﺎرﺗـــﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷـــﻜﯩﻼﺗـــﻠﯩﺮﻯ ﺋﻪرزﻧـــﻰ‬‫ﻣﻪﺳـﺌﯘﻟـﯩﻴﻪﺗـﭽﺎﻧـﻠﯩﻖ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺑـﯩﺮ ﺗﻪرەﭖ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻰ ﻳـﺎﻛـﻰ ﺑـﺎﺳـﺘﯘرۇﭖ‬‫ﻗـﻮﻳـﻤﺎﻱ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﻳـﺎدروﺳـﯩﻐـﺎ ﺗﯧﺰ ﻳﻪﺗﻜﯜزۈﭖ ﺑﯧﺮﯨﺸـﻰ ﺷﻪرﺕ‪ .‬ﺧـﺎﺗـﺎ‬‫‪48‬‬

‫ﭘــﯩﻜــﯩﺮدە ۋە ﻳــﻮﻟﺴــﯩﺰ ﺗﻪﻟﻪﭘــﺘﻪ ﭼــﯩﯔ ﺗﯘرۇۋاﻟــﻐﺎﻥ ﻛــﯩﺸــﯩﻠﻪرﮔﻪ‬‫ﺗﻪﻧﻘﯩﺪ‪ -‬ﺗﻪرﺑﯩﻴﻪ ﺑﯧﺮﯨﺶ ﻻزﯨﻢ‪.‬‬‫‪-29‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷﻜﯩﻼﺗﯩﻨﯩﯔ ﺋﯩﻨﺘﯩﺰاﻣﻰ‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺗـﺎﻳـﺎﻧـﭻ ﻳـﺎﻛـﻰ ﺗـﺎرﻣـﺎﻕ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ‬‫ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﯩﻨـﻰ ﺋـﯩﺠـﺮا ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﺘﺎ ﻣﻪﺳـﺌﯘﻟـﯩﻴﻪﺗﺴـﯩﺰﻟـﯩﻚ ﻗـﯩﻠـﺴﺎ ﺳﯜرۈﺷـﺘﻪ‬‫ﻗﯩﻠﯩﻨﯩﺸﻰ ﺷﻪرﺕ‪.‬‬‫‪-30‬ﻣﺎددا‪ :‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷﻜﯩﻼﺗﯩﻨﻰ ﺟﺎزاﻻﺵ‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋـﯩﻨـﺘﯩﺰاﻣـﯩﻐـﺎ ﺋﯧﻐﯩﺮ دەرﯨﺠـﯩﺪە ﺧـﯩﻼﭘـﻠﯩﻖ ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻥ ﮬﻪﻡ‬‫ﻛـﻮﻟـﻠﯩﻜـﺘﯩﭗ ﻣﻪﺳـﯩﻠﻪ ﻛﯚرۈﻟـﮕﻪﻥ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻠﯩﺮﯨﻨـﻰ ﺋﯚزﯨﺪﯨﻦ‬‫ﺑـــﯩﺮ دەرﯨﺠﻪ ﻳﯘﻗـــﯩﺮﻯ ﭘـــﺎرﺗـــﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷـــﻜـﯩﻼﺗـــﻰ ﺗﻪﻛـﺸﯜرۈﭖ‬‫ﺋﯧﻨﯩﻘـﻠﯩﻐـﺎﻧـﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ‪ ،‬ﺋﻪﮬﯟاﻟـﻨﯩﯔ ﺋﯧﻐﯩﺮﻟـﯩﻖ دەرﯨﺠـﯩﺴـﯩﮕﻪ ﻗـﺎراﭖ‪،‬‬‫ﺷﯘ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻨﻰ ﺋﯚزﮔﻪرﺗـﯩﭗ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻠﻪﺵ ﻳـﺎﻛـﻰ ﺗـﺎرﻗـﯩﺘـﯩﯟﯦﺘﯩﺶ‬‫ﺗــﻮﻏــﺮﯨﺴــﯩﺪا ﻗــﺎرار ﭼــﯩﻘــﯩﺮﯨﺪۇ ﮬﻪﻣــﺪە ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﻳــﺎدروﺳــﯩﻨــﯩﯔ‬‫ﺗﻪﻛﺸﯜرۈﭖ ﺗﻪﺳــﺘﯩﻘــﻠﯩﺸــﯩﺪﯨﻦ ﺋﯚﺗﻜﯜزﮔﻪﻧــﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ‪ ،‬رەﺳــﻤﯩﻲ‬‫ﺋﯧﻼﻥ ﻗﯩﻠﯩﭗ ﺋﯩﺠﺮا ﻗﯩﻠﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-31‬ﻣﺎددا‪ :‬ﻣﻪﺳﯩﻠﯩﻠﻪرﻧﻰ دوﻛﻼﺕ ﻗﯩﻠﯩﺶ‬‫ﺋﻪزاﻻر‪ ،‬ﺋـﯩﺴـﺘﯩﺨـﺒﺎراﺕ ﺧـﺎدﯨﻤـﻠﯩﺮﻯ‪ ،‬ﺗﻪﭘـﺘﯩﺶ ﮬﻪﻳـﺌﻪﺗـﻠﯩﺮﻯ‬‫ﻧـﺎۋادا ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﻯ ﻳـﺎﻛـﻰ ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻠﯩﺮﯨﺪا ﻣﻪﺳـﯩﻠﻪ ﺑـﺎر‬‫دەﭖ ﻗــﺎرﯨﺴــﺎ‪ ،‬ﺋﯚز ﻗــﺎرﯨﺸــﯩﻨــﻰ ﺋــﻮﺗﺘﯘرﯨﻐــﺎ ﻗــﻮﻳﯘﺷــﺘﯩﻦ ﺑﯘرۇﻥ‬‫ﺗﻪﻛﺸﯜرۈﭖ دەﻟـﯩﻠـﻠﯩﺸـﻰ‪ ،‬ﺋـﺎﻧـﺪﯨﻦ ﺗﻪﭘـﺘﯩﺶ ﮬﻪﻳـﺌﯩﺘـﯩﮕﻪ دوﻛـﻼﺕ‬‫ﻗﯩﻠﯩﺸﻰ‪ ،‬ﭘﺎرﺗﯩﻴﻪ ﺳﯩﺮﺗﯩﺪا ﺳﯚزﻟﻪﭖ ﻳﯜرﻣﻪﺳﻠﯩﻜﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪49‬‬

‫‪-5‬ﺑﺎﭖ‬‫ﺋﺎﺧﯩﺮﻗﻰ ﺳﯚز‬‫‪-32‬ﻣﺎددا‪:‬‬‫ﺷﻪرﻗـــﯩﻲ ﺗﯜرﻛـــﯩﺴـــﺘﺎﻥ ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗـــﭽﯩﻠﻪر ﭘـــﺎرﺗـــﯩﻴﻪﺳـــﻰ‬‫ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﻯ‪ ،‬ﭼـﻮﻗﯘﻡ ﺋﯧﺘﯩﻘـﺎدﻯ ﻣﯘﺳـﺘﻪﮬﻜﻪﻡ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻰ‪ ،‬ﺋـﺎﻛـﺘﯩﭗ ۋە‬‫ﺧـﺎﻟـﯩﺲ ﺧـﯩﺰﻣﻪﺕ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻰ‪ ،‬ﺗـﯩﺮﯨﺸـﭽﺎﻥ‪-‬ﺋﻪﻣﻪﻟـﯩﻴﻪﺗـﭽﯩﻞ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻰ‪،‬‬‫ﻣﻪﺳـﺌﯘﻟـﯩﻴﻪﺗـﻨﻰ دادﯨﻞ ﺋﯜﺳـﺘﯩﮕﻪ ﺋﯧﻠﯩﺸـﻰ‪ ،‬راﺳـﺘﭽﯩﻞ‪ ،‬ﭘـﺎﻙ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻰ‪،‬‬‫ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﻧــﯩﯔ ﺗﯜﭖ ﺋــﯩﺪﯨﯩﻴــﯩﺴــﯩﻨــﻰ ﺑــﺎﺷــﻼﻣــﭽﯩﻠــﯩﻖ ﺑــﯩﻠﻪﻥ‬‫ﺋـﯩﺰﭼـﯩﻠـﻼﺷـﺘﯘرۇﺷـﻰ‪ ،‬ﺋﻪﻣﻪﻟـﯩﻲ ﻣﻪﺳـﯩﻠـﯩﻠﻪرﻧـﻰ ﮬﻪﻗـﻘﺎﻧـﻰ‪ ،‬دﯨﻤـﻮﻛـﺮاﺗـﯩﻚ‬‫ﺋﯘﺳﯘﻝ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﮬﻪﻝ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻘﺎ ﺗـﯩﺮﯨﺸـﯩﺸـﻰ‪ ،‬ﺋـﯩﺘـﯩﭙـﺎﻗـﻠﯩﻘـﻘﺎ ﺋﻪﮬﻤﯩﻴﻪﺕ‬‫ﺑﯧﺮﯨﺸﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﺳــﻰ ﺋﻪزاﻟــﯩﺮﻯ ﺋــﺎددﯨﻲ‪-‬ﺳــﺎددا‬‫ﻳــﺎﺷــﺎﺵ‪ ،‬ۋەﺗﻪﻧــﺪاﺷــﻼر ﺑــﯩﻠﻪﻥ زﯨﭻ ﻣﯘﻧــﺎﺳــﯩﯟەﺕ ﺑــﺎﻏــﻼﺵ‪،‬‬‫ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪﻧـﯩﯔ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﻰ ﭘـﯩﺮﯨﻨﺴـﯩﭙـﻠﯩﺮﯨﺪا ﭼـﯩﯔ ﺗﯘرۇﺷـﻨﻰ ﺷﻪرەﭖ دەﭖ‬‫ﺑــﯩﻠــﯩﺸــﻰ‪ ،‬ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪ ﻳــﯩﻐــﯩﻨــﻰ ۋە ﻗﯧﺮﯨﻨــﺪاﺷــﻠﯩﺮﯨﻨــﯩﯔ ﺗﻪﻧــﻘﯩﺪ ۋە‬‫ﻧــﺎزارﯨﺘــﯩﻨــﻰ ﺋــﺎﯕﻠﯩﻖ ﻗــﻮﺑﯘﻝ ﻗــﯩﻼﻻﻳــﺪﯨﻐــﺎﻥ‪ ،‬ﺋﯚزﻯ ﺋﯜﺳــﺘﯩﺪە‬‫ﺋـﻮﻳـﻠﯩﻨـﺎﻻﻳـﺪﯨﻐـﺎﻥ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻰ‪ ،‬ﺷﻪﻛـﯩﻠﯟازﻟـﯩﻖ‪ ،‬راﮬﻪﺗـﭙﻪرەﺳـﻠﯩﻚ ۋە‬‫ﮬﻪﺷﻪﻣﻪﺗـﭽﯩﻠـﯩﻚ ﺧـﺎﮬﯩﺸـﯩﺪﯨﻦ ﺋﯚزﯨﻨـﻰ ﺋـﺎﮔـﺎﮬﻼﻧـﺪۇراﻻﻳـﺪﯨﻐـﺎﻥ‬‫ﺑﻮﻟﯘﺷﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫ﺟﯘﻣﮫﯘرﯨﻴﻪﺗــﭽﯩﻠﻪر ﭘــﺎرﺗــﯩﻴﻪﺳــﻰ ﺋﻪزاﻟــﯩﺮﻯ دﯦﻤﻮﻛــﺮاﺗــﯩﻴﻪ‪-‬‬‫ﻣﻪرﻛﻪزﻟﻪﺷـﺘﯜرۈﺵ ﺗﯜزۈﻣـﯩﻨـﻰ ﭼـﯩﻦ دﯨﻠـﯩﺪﯨﻦ ﻗـﻮﻏـﺪﯨﺸـﻰ‪ ،‬ﺋﯚزﻯ‬‫ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺑـﯩﺮ ﭘـﯩﻜـﯩﺮدە ﺑـﻮﻟـﻤﯩﻐـﺎﻧـﻼر ۋە ﭘـﺎرﺗـﯩﻴﻪ ﺳـﯩﺮﺗـﯩﺪﯨﻜـﻰ ﻛﯜرەﺵ‬‫ﺋـﯩﺪﯨﻴﻪﺳـﯩﮕﻪ ﺋـﯩﮕﻪ ﻗـﺎﺑـﯩﻠـﯩﻴﻪﺗـﻠﯩﻚ ﻛـﯩﺸـﯩﻠﻪر ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺋـﯩﺘـﺘﯩﭙـﺎﻗـﻠﯩﺸـﯩﭗ‬‫‪50‬‬

‫ﺑــﯩﻠــﻠﻪ ﺋــﯩﺸــﻠﻪﺷــﻜﻪ ﻣــﺎﮬﯩﺮ ﺑــﻮﻟﯘﺷــﻰ‪ ،‬ﺋــﯩﻘــﺘﯩﺪارﻟــﯩﻘــﻼرﻧــﯩﯔ‪،‬‬‫ﺗﻪﺟـﺮﯨﺒـﯩﻠـﯩﻜـﻠﻪرﻧـﯩﯔ ﭘـﯩﻜـﺮﯨﮕﻪ ﺋﻪﺳـﺘﺎﻳـﯩﺪﯨﻞ ﻣﯘﺋـﺎﻣـﯩﻠﻪ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻰ ۋە‬‫ﮬﯚرﻣﻪﺕ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻰ‪ ،‬ﺋﯘﻻرﻧـﯩﯔ ﺋـﺎرﺗﯘﻗـﭽﯩﻠـﯩﻘـﯩﻨـﻰ ﻛﻪﻣـﺘﻪرﻟـﯩﻚ ﺑـﯩﻠﻪﻥ‬‫ﺋﯚﮔﯩﻨﯩﺸﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫ﺋﯧﺴﯩﻤﯩﺰدە ﺑﻮﻟﺴﯘﻧﻜﻰ‪:‬‬‫ﺋﯘزاﻕ ﻣﯘددەﺗـﻠﯩﻚ ﻣﻪۋﺟﯘﺗﻠﯘﻕ ۋە ﮬﯚرﻟﯜﻛـﻜﻪ ﻳﯧﺘﻪﻛـﻠﻪﻳـﺪﯨﻐـﺎﻥ‬‫ﻗـﺎرارﻧـﯩﯔ ﺋـﯩﺠـﺮاﺳـﻰ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺋـﺎﻛـﺘﯩﭗ ﺗـﯩﺮﯨﺸـﯩﺪﯨﻐـﺎﻥ‪ ،‬ﮬﻪر ﺑـﯩﺮ‬‫ﭘﯘرﺳﻪﺕ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺗﻪۋەﻛﻜﯜﻝ ﻗـــﯩﻼﻻﻳـــﺪﯨﻐـــﺎﻥ‪ ،‬ﺑﻪدەﻝ ﺗﯚﻟﻪﺷـــﻜﻪ‬‫ﺟﯜرﺋﻪﺕ ﻗــﯩﻼﻻﻳــﺪﯨﻐــﺎﻥ ﮬﺎرﻣــﺎﺱ ﺑــﯩﺮ ﮔﯘرۇﭘــﭙﺎ ﺑــﻮﻟــﻤﯩﻐــﯩﻨــﯩﺪا‪،‬‬‫ﮬﻪرﻗﺎﻧﺪاﻕ ﺋﯘﻟﯘﻍ ﻏﺎﻳﯩﻤﯘ ﻗﯘرۇﻕ ﮔﻪﭘﻜﻪ ﺋﺎﻳﻠﯩﻨﯩﭗ ﻗﺎﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫ﻗـﯩﻠـﯩﯟاﺗـﻘﯩﻨـﯩﻤـﯩﺰ ﺟـﺎﻥ ۋە ﻗـﺎﻥ ﺗﻪﻟﻪﭖ ﻗـﯩﻠـﯩﺪﯨﻐـﺎﻥ ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻠـﻠﯩﻖ‬‫ﻛﯜرﯨﺸـﻰ‪ .‬ﮬﺎﻳـﺎﺗـﯩﻤـﯩﺰدﯨﻜـﻰ ﺋﻪﯓ ﺋـﺎﻛـﺘﯩﭗ ﮬﺎﻟﻪﺗـﻜﻪ ﺋﯚﺗﻪﻟـﯩﺴﻪﻙ‪،‬‬‫ﮬﺎﻳﺎـﺗﯩـﻤﯩـﺰدﯨﻜﻰـ ﺋﻪﯓ ﻳﯘﻗﯩـﺮﻯ ﻗﯩـﺰﻏﯩـﻨﻠـﯩﻘﻨـﻰ ﺟﺎـرﻯ ﻗﯩـﻠﺪـۇراﻟﯩـﺴﺎـﻗﻼ‬‫ﺋـﺎﻧـﺪﯨﻦ ﮬﺎﻳـﺎﺗـﯩﻤـﯩﺰدﯨﻜـﻰ ﺋﻪﯓ ﻳﯘﻗـﯩﺮﻯ ﭘﻪﻟـﻠﯩﻨـﻰ‪ ،‬ﻣـﯩﻠـﻠﯩﺘـﯩﻤـﯩﺰﻧـﯩﯔ‬‫ﺳﯩﻴﺎﺳﻰ ﮬﺎﻳﺎﺗﯩﺪﯨﻜﻰ ﺋﻪﯓ ﻳﯘﻗﯩﺮﻯ ﻧﻪﺗﯩﺠﯩﻨﻰ ﻳﺎرﯨﺘﺎﻻﻳﻤﯩﺰ‪.‬‬‫‪51‬‬

‫ﻗﻮﺷﯘﻣﭽﻪ دۇﻧﻴﺎ ﻛﯩﺸﯩﻠﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻕ ﺧﯩﺘﺎﺑﻨﺎﻣﯩﺴﻰ‬‫‪-1948‬ﻳﯩﻠﻰ‬‫ﺳﯚز ﺑﯧﺸﻰ‬‫ﺋـﯩﻨـﺴﺎﻧـﻼر ﺋـﺎﺋـﯩﻠـﯩﺴـﯩﻨـﯩﯔ ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ ﺋﻪزاﻟـﯩﺮﯨﻨـﯩﯔ ﺋﯚزﯨﮕﻪ ﺧـﺎﺱ‬‫ﺋـﯩﺰزەﺕ‪-‬ﮬﯚرﻣـﯩﺘـﯩﻨـﻰ‪ ،‬ﺷﯘﻧـﯩﯖﺪەﻙ ﺋﯘﻻرﻧـﯩﯔ ﺑـﺎراۋەر ۋە ﺗﻪۋرەﻧـﻤﻪﺱ‬‫ﮬﻮﻗﯘﻗـﯩﻨـﻰ ﺋﯧﺘﯩﺮاﭖ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻨﯩﯔ دۇﻧـﻴﺎۋﻯ ﺋﻪرﻛـﯩﻨـﻠﯩﻚ‪ ،‬ﮬﻪﻗـﻘﺎﻧـﯩﻴﻪﺕ‬‫ۋە ﺗـﯩﻨﭽـﻠﯩﻘـﻨﯩﯔ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﻰ ﺋـﯩﻜﻪﻧـﻠﯩﻜـﻰ‪ ،‬ﻛـﯩﺸـﯩﻠـﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻗـﯩﻐـﺎ‬‫ﺋﯧـﺘـﯩﺒـــﺎرﺳـــﯩﺰ ﻗـــﺎراﺵ ۋە ﮬـﺎﻗـــﺎرەﺕ ﻛﻪﻟـﺘﯜرۈﺵ ﺋﻪۋﺝ ﺋﯧـﻠـﯩﭗ‬‫ﻛــﯩﺸــﯩﻠﻪرﻧــﯩﯔ ۋﯨﺠــﺪاﻧــﯩﻨــﻰ ﺑﯘﻟــﻐﺎﻳــﺪﯨﻐــﺎﻥ ﻳــﺎۋۇز زوراۋاﻧــﻐﺎ‬‫ﺋــﺎﻳــﻼﻧــﻐﺎﻧــﻠﯩﻘــﻰ ‪ ،‬ﮬﻪﻣــﻤﻪ ﺋــﺎدەﻡ ﺳﯚز ﺋﻪرﻛــﯩﻨــﻠﯩﻜــﻰ ۋە ﺋﯧﺘﯩﻘــﺎد‬‫ﺋﻪرﻛــﯩﻨــﻠﯩﻜــﯩﺪﯨﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑــﻮﻟــﯩﺪﯨﻐــﺎﻥ ﮬﻪﻣــﺪە ۋەﮬﯩﻤﻪ ۋە‬‫ﻧـﺎﻣـﺮاﺗـﻠﯩﻘـﺘﯩﻦ ﺧـﺎﻟـﯩﻲ ﺑـﻮﻟـﯩﺪﯨﻐـﺎﻥ دۇﻧـﻴﺎﻧـﯩﯔ ﻳﯧﺘﯩﭗ ﻛﯧﻠﯩﺸـﻰ ﺋـﺎددﯨﻲ‬‫ﺧﻪﻟـﻘﻨﯩﯔ ﺋـﺎﻟـﯩﻲ ﺋـﺎرزۇﺳـﻰ دەﭖ ﺋﯧﻼﻥ ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﻐﺎﻧـﻠﯩﻘـﻰ‪ ،‬ﺋـﯩﻨـﺴﺎﻧـﻼرﻧـﯩﯔ‬‫ﺋـﯩﻼﺟـﯩﺴـﯩﺰﻟـﯩﻘـﺘﯩﻦ زوراۋاﻧـﻠﯩﻖ ۋە زۇﻟﯘﻡ ﺋﯜﺳـﺘﯩﺪە ﺋـﯩﺴـﻴﺎﻥ ﻛﯚﺗﯜرﯨﻤـﯩﺰ‬‫دەﭖ ﺗﻪۋەﻛﻜﯜﻟـــﮕﻪ ﮬﻪرﯨﻜﻪﺕ ﻗـــﯩﻠـــﯩﭗ ﻳﯜرﻣﻪﺳـــﻠﯩﻜـــﻰ ﺋﯜﭼﯜﻥ‪،‬‬‫ﻛـﯩﺸـﯩﻠـﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻗـﯩﻨـﻰ ﻗـﺎﻧﯘﻥ ﺋـﺎرﻗـﯩﻠـﯩﻖ ﺋـﯩﺪارە ﻗـﯩﻠـﯩﺶ ﻳـﻮﻟـﻰ ﺑـﯩﻠﻪﻥ‬‫ﻗـــﻮﻏـــﺪاﺵ زۆرۈر ﺑـــﻮﻟـــﻐﺎﻧـــﻠﯩﻘـــﻰ‪ ،‬دۆﻟﻪﺗـــﻠﻪر ﺋـــﺎرا دوﺳـــﺘﻠﯘﻕ‬‫ﻣﯘﻧـﺎﺳـﯩﯟﯨﺘـﯩﻨـﯩﯔ ﺗﻪرەﻗـﻘﯩﻴـﺎﺗـﯩﻨـﻰ ﺋـﺎﻟـﻐﺎ ﺳﯜرۈﺷـﻨﯩﯔ زۆرۈرﻟـﯩﻜـﻰ‪،‬‬‫ﺑــﯩﺮﻟﻪﺷــﻜﻪﻥ دۆﻟﻪﺗــﻠﻪر ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺗــﯩﻐــﺎ ﺋﻪزا دۆﻟﻪﺗــﻠﻪر ﺧﻪﻟــﻘﯩﻨــﯩﯔ‬‫ﺑــﯩﺮﻟﻪﺷــﻜﻪﻥ دۆﻟﻪﺗــﻠﻪر ﺧــﺎرﺗــﯩﻴــﯩﺴــﯩﺪە ﺋﯚزﻟــﯩﺮﯨﻨــﯩﯔ ﺋــﺎﺳــﺎﺳــﯩﻲ‬‫ﻛـﯩﺸـﯩﻠـﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻗـﻰ‪ ،‬ﺋـﯩﻨـﺴﺎﻧـﯩﻲ ﺋـﯩﺰزەﺕ‪-‬ﮬﯚرﻣـﯩﺘـﻰ ۋە ﻗﻪدﯨﺮ ‪-‬‬
‫ﻗـﯩﻤـﻤﯩﺘـﻰ‪ ،‬ﺷﯘﻧـﯩﯖﺪەﻙ ﺋﻪر‪-‬ﺋـﺎﻳـﺎﻟـﻼرﻧـﯩﯔ ﺑـﺎراۋەرﻟـﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻗـﻰ‬‫‪52‬‬

‫ﺗـﻮﻏـﺮﯨﺴـﯩﺪﯨﻜـﻰ ﺋﻪﻗـﯩﺪﯨﺴـﯩﻨـﻰ ﻗـﺎﻳـﺘﺎ ﺗﻪﻛـﯩﺘـﻠﯩﮕﻪﻧـﻠﯩﻜـﻰ ﮬﻪﻣـﺪە ﺑـﯩﺮ‬‫ﻗﻪدەر ﭼـﻮﯓ ﺋﻪرﻛـﯩﻨـﻠﯩﻚ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﯩﺪا ﺟﻪﻣـﺌﯩﻴﻪﺗـﻨﯩﯔ ﻳﯜﻛﺴـﯩﻠـﯩﺸـﻰ ۋە‬‫ﺗﯘرﻣﯘﺵ دەرﯨﺠـﯩﺴـﯩﻨـﯩﯔ ﻳـﺎﺧﺸـﯩﻠـﯩﻨـﯩﺸـﯩﻨـﻰ ﺋـﺎﻟـﻐﺎ ﺳﯜرۈﺷـﻜﻪ ﺑﻪﻝ‬‫ﺑــﺎﻏــﻠﯩﻐــﺎﻧــﻠﯩﻘــﻰ‪ ،‬ﺋﻪزا دۆﻟﻪﺗــﻠﻪرﻧــﯩﯔ ﺑــﯩﺮﻟﻪﺷــﻜﻪﻥ دۆﻟﻪﺗــﻠﻪر‬‫ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺗــﻰ ﺑــﯩﻠﻪﻥ ﮬﻪﻣــﻜﺎرﻟــﯩﺸــﯩﭗ‪ ،‬ﻛــﯩﺸــﯩﻠــﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻗــﻰ ۋە‬‫ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﯩﻲ ﺋﻪرﻛـﯩﻨـﻠﯩﻜـﻨﯩﯔ ﺋـﻮﻣﯘﻣﻴﯜزﻟـﯩﻚ ﮬﯚرﻣﻪﺗـﻠﯩﻨـﯩﺸـﻰ ۋە ﺋﻪﻣﻪﻟـﮕﻪ‬‫ﻗــﻮﻳﯘﻟﯘﺷــﯩﻨــﻰ ﺋــﯩﻠــﮕﯩﺮﻯ ﺳﯜرۈﺵ ﻳــﻮﻟــﯩﺪا ﻗﻪﺗــﺌﯩﻲ ﺋــﯩﺮادﯨﮕﻪ‬‫ﻛﻪﻟــﮕﻪﻧــﻠﯩﻜــﻰ‪ ،‬ﺋــﺎﺷﯘ ﮬﻮﻗﯘﻕ ۋە ﺋﻪرﻛــﯩﻨــﻠﯩﻜــﻨﻰ ﺋــﻮﻣﯘﻣﻴﯜزﻟﯜﻙ‬‫ﭼﯜﺷـــﯩﻨـــﯩﺸـــﻨﯩﯔ ﺷﯘ ﻗﻪﺗـــﺌﯩﻲ ﺋـــﯩﺮادﯨﻨـــﯩﯔ ﺗـــﻮﻟﯘﻕ ﺋﻪﻣﻪﻟـــﮕﻪ‬‫ﺋــﺎﺷﯘرۇﻟﯘﺷــﯩﻐــﺎ ﻣﯘﮬﯩﻢ ﺗﻪﺳــﯩﺮ ﻛﯚرﺳــﯩﺘــﯩﻠــﯩﺪﯨﻐــﺎﻧــﻠﯩﻘــﻰ ﻛﯚزدە‬‫ﺗﯘﺗﯘﻟــﻐﺎﭼــﻘﺎ‪ ،‬ﻳــﯩﻐــﯩﻦ ﮬﺎزﯨﺮ ﺑــﺎرﻟــﯩﻖ ﺧﻪﻟــﻖ ۋە ﺑــﺎرﻟــﯩﻖ دۆﻟﻪﺕ‬‫ﺗـﯩﺮﯨﺸـﯩﭗ ﺋﻪﻣﻪﻟـﮕﻪ ﺋـﺎﺷﯘرﯨﺪﯨﻐـﺎﻥ ﺋـﻮرﺗـﺎﻕ ﺋﯚﻟـﭽﻪﻡ ﺳﯜﭘـﯩﺘـﯩﺪە ﻣﯘﺷﯘ‬‫دۇﻧﻴﺎ ﻛﯩﺸﯩﻠﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻕ ﺧﯩﺘﺎﺑﻨﺎﻣﯩﺴﯩﻨﻰ ﺋﯧﻼﻥ ﻗﯩﻠﯩﺪۇ‪.‬‬‫ﮬﻪر ﺑــﯩﺮ ﺋــﺎدەﻡ ۋە ﺋــﯩﺠــﺘﯩﻤــﺎﺋــﯩﻲ ﺋــﺎﭘــﭙﺎراﺗــﻨﯩﯔ ﻣﯘﺷﯘ‬‫ﺧـﯩﺘـﺎﺑـﻨﺎﻣـﯩﻨـﻰ ﮬﻪر داﺋـﯩﻢ ﺋﻪﺳـﺘﻪ ﭼـﯩﯔ ﺳـﺎﻗـﻼﭖ‪ ،‬ﺗﻪﻟـﯩﻢ ۋە ﺗﻪرﺑـﯩﻴﻪ‬‫ﺋـﺎرﻗـﯩﻠـﯩﻖ ﮬﻮﻗﯘﻕ ۋە ﺋﻪرﻛـﯩﻨـﻠﯩﻜـﻨﯩﯔ ﮬﯚرﻣﻪﺗـﻠﯩﻨـﯩﺸـﯩﻨـﻰ ﺗـﯩﺮﯨﺸـﯩﭗ‬‫ﺋـﺎﻟـﻐﺎ ﺳﯜرۈﺷـﻰ ﮬﻪﻣـﺪە دۆﻟﻪﺗـﻠﻪرﻧـﯩﯔ ۋە ﺧﻪﻟـﻘﺎراﻧـﯩﯔ ﺗﻪدرﯨﺠـﯩﻲ‬‫ﺋـــﯩﻠـــﮕﯩﺮﯨﻠﻪﺵ ﺗﻪدﺑـــﯩﺮﻟـــﯩﺮﻯ ﺋـــﺎرﻗـــﯩﻠـــﯩﻖ ﺋـــﺎﺷﯘ ﮬﻮﻗﯘﻕ ۋە‬‫ﺋﻪرﻛـﯩﻨـﻠﯩﻜـﻨﯩﯔ ﺋﻪزا دۆﻟﻪﺗـﻠﻪرﻧـﯩﯔ ﺋﯚزﯨﺪﯨﻜـﻰ ﺧﻪﻟـﻖ ﺋـﺎرﯨﺴـﯩﺪا‪،‬‬‫ﺷﯘﻧـﯩﯖﺪەﻙ ﺷﯘ دۆﻟﻪﺗـﻠﻪرﻧـﯩﯔ ﺑـﺎﺷﻘﯘرۇﺵ ﺗﻪۋەﻟـﯩﻜـﯩﺪﯨﻜـﻰ زﯦﻤﯩﻨـﯩﺪا‬‫ﻳـﺎﺷـﺎﻳـﺪﯨﻐـﺎﻥ ﺧﻪﻟـﻖ ﺋـﺎرﯨﺴـﯩﺪا ﺋـﻮﻣﯘﻣﻴﯜزﻟﯜﻙ ۋە ﺋﯜﻧﯜﻣﻠﯜﻙ ﺋﯧﺘﯩﺮاﭖ‬‫ﻗﯩﻠﯩﻨﯩﺸﻰ ۋە ﺋﻪﻣﻪﻟﮕﻪ ﻗﻮﻳﯘﻟﯘﺷﯩﻨﻰ ﺋﯜﻣﯩﺪ ﻗﯩﻠﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-1‬ﻣــﺎددا‪ :‬ﮬﻪﻣــﻤﻪ ﺋــﺎدەﻡ زاﺗــﯩﺪﯨﻨــﻼ ﺋﻪرﻛــﯩﻦ ‪ ،‬ﺋــﯩﺰزەﺕ‪-‬‬‫ﮬﯚرﻣﻪﺕ ۋە ﮬﻮﻗﯘﻗـﺘﺎ ﺑـﺎﭘـﺒﺎراۋەر ﺑـﻮﻟﯘﭖ ﺗﯘﻏﯘﻟـﻐﺎﻥ ‪ .‬ﺋﯘﻻر ﺋﻪﻗـﯩﻠـﻐﻪ‬‫‪53‬‬

‫ۋە ۋﯨﺠـﺪاﻧـﻐﺎ ﺋـﯩﮕﻪ ﮬﻪﻣـﺪە ﺑـﯩﺮ‪-‬ﺑـﯩﺮﯨﮕﻪ ﻗﯧﺮﯨﻨـﺪاﺷـﻠﯩﻖ ﻣﯘﻧـﺎﺳـﯩﯟﯨﺘـﯩﮕﻪ‬‫ﺧﺎﺱ روﮪ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻣﯘﺋﺎﻣﯩﻠﻪ ﻗﯩﻠﯩﺸﻰ ﻛﯧﺮەﻙ ‪.‬‬‫‪-2‬ﻣـﺎددا‪ :‬ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ ﻣﯘﺷﯘ ﺧـﯩﺘـﺎﺑـﻨﺎﻣـﯩﺪە ﻗﻪﻳـﺖ ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﻐﺎﻥ‬‫ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ ﮬﻮﻗﯘﻕ ۋە ﺋﻪرﻛـﯩﻨـﻠﯩﻜـﺘﯩﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑـﻮﻟﯘﺵ ﺳـﺎﻻﮬﯩﻴـﯩﺘـﯩﮕﻪ‬‫ﺋـﯩﮕﻪ‪ ،‬ﺋﯘﻻر ﺋـﯩﺮﻗـﻰ‪ ،‬رەﯕﮕﻰ‪ ،‬ﺟـﯩﻨﺴـﻰ‪ ،‬ﺗـﯩﻠـﻰ‪ ،‬دﯨﻨـﻰ‪ ،‬ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ‬‫ﻗـﺎرﯨﺸـﻰ ﻳـﺎﻛـﻰ ﺑـﺎﺷـﻘﺎ ﻗـﺎرﯨﺸـﻰ‪ ،‬دۆﻟﻪﺕ ﺗﻪۋەﻟـﯩﻜـﻰ ﻳـﺎﻛـﻰ ﺋـﯩﺠـﺘﯩﻤـﺎﺋـﯩﻲ‬‫ﻛﯧﻠﯩﭗ ﭼـﯩﻘـﯩﺸـﻰ‪ ،‬ﻣﯜﻟـﻜﻰ‪ ،‬ﺗﯘﻏﯘﻟﯘﺷـﻰ ﻳـﺎﻛـﻰ ﺑـﺎﺷـﻘﺎ ﺳـﺎﻻﮬﯩﻴـﯩﺘـﻰ‬‫ﺟﻪﮬﻪﺗـﺘﯩﻦ ﻗـﯩﻠـﭽﻪ ﭘﻪرﻗـﻠﻪﻧـﻤﻪﻳـﺪۇ‪ .‬ﺋﯘﻧـﯩﯔ ﺋﯜﺳـﺘﯩﮕﻪ ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ‬‫ﺋﯚزﻯ ﺗﻪۋە دۆﻟﻪﺕ ﻳـﺎﻛـﻰ زﯦﻤﯩﻨـﻨﯩﯔ ﺳـﯩﻴـﺎﺳـﯩﻲ‪ ،‬ﻣﻪﻣﯘرﯨﻲ ﻳـﺎﻛـﻰ‬‫ﺧﻪﻟـﻘﺌﺎرا ﺋـﻮرﻧـﯩﻨـﯩﯔ ﺋـﻮﺧـﺸﺎﺵ ﺑـﻮﻟـﻤﺎﺳـﻠﯩﻘـﻰ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﭘﻪرﻗـﻠﻪﻧـﻤﻪﻳـﺪۇ‪،‬‬‫ﺑﯘ زﯦﻤﯩﻨــﻨﯩﯔ ﻣﯘﺳــﺘﻪﻗــﯩﻞ زﯦﻤﯩﻦ‪ ،‬ۋەﻛــﺎﻟــﯩﺘﻪﻥ ﺑــﺎﺷﻘﯘرۇﻟﯘۋاﺗــﻘﺎﻥ‬‫زﯦﻤﯩﻦ‪ ،‬ﺋـﺎﭘـﺘﻮﻧـﻮﻣـﯩﻴـﯩﺴـﯩﺰ زﯦﻤﯩﻦ ﻳـﺎﻛـﻰ ﺑـﺎﺷـﻘﺎ ﮬﻪر ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺋـﯩﮕـﯩﻠـﯩﻚ‬‫ﮬﻮﻗﯘﻗــﯩﻐــﺎ ﭼﻪﻙ ﻗــﻮﻳﯘﻟــﻐﺎﻥ ﮬﺎﻟﻪﺗــﺘﯩﻜــﻰ زﯦﻤﯩﻦ ﺑــﻮﻟﯘﺷــﯩﺪﯨﻦ‬‫ﻗﻪﺗﺌﯩﻴﻨﻪزەر‪.‬‬‫‪-3‬ﻣـﺎددا‪ :‬ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ ﮬﺎﻳـﺎﺗـﻠﯩﻘـﺘﯩﻦ‪ ،‬ﺋﻪرﻛـﯩﻨـﻠﯩﻜـﺘﯩﻦ ۋە‬‫ﺟﯩﺴﻤﺎﻧﯩﻲ ﺑﯩﺨﻪﺗﻪرﻟﯩﻜﺘﯩﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑﻮﻟﯘﺷﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫‪-4‬ﻣـﺎددا‪ :‬ﮬﻪر ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺋـﺎدەﻣـﻨﻰ ﻗﯘﻝ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻘﺎ ﻳـﺎﻛـﻰ ﻗﯘﻝ‬‫ﻗـﺎﺗـﺎرﯨﺪا ﺋـﯩﺸـﻠﯩﺘـﯩﺸـﻜﻪ ﺑـﻮﻟـﻤﺎﻳـﺪۇ‪ ،‬ﮬﻪر ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺷﻪﻛـﯩﻠـﺪﯨﻜـﻰ ﻗﯘﻟﻠﯘﻕ‬‫ﺗﯜزۈﻣﻨﯩﻤﯘ‪ ،‬ﻗﯘﻟﻼرﻧﻰ ﺋﯧﻠﯩﭗ‪-‬ﺳﯧﺘﯩﺸﻨﯩﻤﯘ ﻣﻪﻧﻰ ﻗﯩﻠﯩﺶ ﻛﯧﺮەﻙ ‪.‬‬‫‪-5‬ﻣــﺎددا‪ :‬ﮬﻪر ﻗــﺎﻧــﺪاﻕ ﺋــﺎدەﻣــﻨﻰ رەﮬﯩﻤﺴــﯩﺰﻟــﯩﻚ ﺑــﯩﻠﻪﻥ‬‫ﻗــﯩﻴــﻨﺎﺷــﻘﺎ ﻳــﺎﻛــﻰ ۋەﮬﺸﯩﻲ‪ ،‬ﺋــﯩﻨــﺴﺎﻧــﯩﻴﻪﺗﺴــﯩﺰ ﻳــﺎﻛــﻰ ﮬﺎﻗــﺎرەﺕ‬‫ﺧﺎراﻛﺘﯧﺮﻟﯩﻚ ﻣﯘﺋﺎﻣﯩﻠﯩﮕﻪ ﻳﺎﻛﻰ ﺟﺎزاﻏﺎ دۇﭼﺎر ﻗﯩﻠﯩﺸﻘﺎ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪-6‬ﻣـــﺎددا‪ :‬ﮬﻪﻣـــﻤﻪ ﺋـــﺎدەﻡ ﮬﻪر ﻗـــﺎﻧـــﺪاﻕ ﺟـــﺎﻳـــﺪا ﻗـــﺎﻧﯘﻥ‬‫ﺋﺎﻟﺪﯨﺪﯨﻜﻰ ﻛﯩﺸﯩﻠﯩﻚ ﺋﯩﺰزﯨﺘﯩﻨﻰ ﺋﯧﺘﯩﺮاﭖ ﻗﯩﻠﺪۇرۇﺷﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫‪54‬‬

‫‪-7‬ﻣـﺎددا‪ :‬ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ ﻗـﺎﻧﯘﻥ ﺋـﺎﻟـﺪﯨﺪا ﺑـﺎﭘـﺒﺎراۋەر ﮬﻪﻣـﺪە‬‫ﻗـﯩﻠـﭽﻪ ﻛﻪﻣﺴـﯩﺘـﯩﻠـﻤﻪﻱ‪ ،‬ﻗـﺎﻧﯘﻧـﻨﯩﯔ ﺑـﺎراۋەر ﻗـﻮﻏـﺪﯨﺸـﯩﺪﯨﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ‬‫ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪ .‬ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ ﻣﯘﺷﯘ ﺧـﯩﺘـﺎﺑـﻨﺎﻣـﯩﮕﻪ ﺧـﯩﻼﭖ ﮬﻪر‬‫ﻗــﺎﻧــﺪاﻕ ﻛﻪﻣﺴــﯩﺘــﯩﺸــﺘﯩﻦ ۋە ﻣﯘﺷﯘﻧــﺪاﻕ ﻛﻪﻣﺴــﯩﺘــﯩﺸــﻜﻪ ﺗﯜرﺗــﻜﻪ‬‫ﺑـﻮﻟـﯩﺪﯨﻐـﺎﻥ ﮬﻪر ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﻗـﯩﻠـﻤﯩﺸـﻨﯩﯔ زﯨﻴـﺎﻧـﻜﻪﺷـﻠﯩﻜـﯩﺪﯨﻦ ﺳـﺎﻗـﻠﯩﻨـﯩﺶ‬‫ﺋﯜﭼﯜﻥ‪ ،‬ﺑﺎراۋەر ﻗﻮﻏﺪاﺷﺘﯩﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑﻮﻟﯘﺷﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫‪-8‬ﻣـﺎددا‪ :‬ﮬﻪر ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺋـﺎدەﻡ ﺋﯚزﯨﻨـﯩﯔ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﯩﻲ ﻗـﺎﻧﯘﻥ ﻳـﺎﻛـﻰ‬‫ﻗـﺎﻧﯘﻧـﻼر ﺑﻪﺧـﺶ ﺋﻪﺗـﻜﻪﻥ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﯩﻲ ﮬﻮﻗﯘﻗـﻰ زﯨﻴـﺎﻧـﻜﻪﺷـﻠﯩﻜـﻜﻪ‬‫ﺋﯘﭼــﺮﯨﻐــﺎﻧــﺪا‪ ،‬ﻻﻳــﺎﻗﻪﺗــﻠﯩﻚ دۆﻟﻪﺕ ﺳــﻮﺗــﻰ ﺋــﺎرﻗــﯩﻠــﯩﻖ ﺑﯘﻧــﺪاﻕ‬‫زﯨﻴـــﺎﻧـــﻜﻪﺷـــﻠﯩﻚ ﮬﻪرﯨﻜـــﯩﺘـــﯩﺪﯨﻦ ﺋﯜﻧﯜﻣﻠﯜﻙ ﻗﯘﺗﯘﻟﯘﭖ ﻗﯧﻠﯩﺸـــﻘﺎ‬‫ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫‪-9‬ﻣـﺎددا‪ :‬ﮬﻪر ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺋـﺎدەﻣـﻨﻰ ﮬﻪر ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺷﻪﻛـﯩﻠـﺪە ﻗـﻮﻟـﻐﺎ‬‫ﺋﯧﻠﯩﺸﻘﺎ‪ ،‬ﻧﻪزەرﺑﻪﻧﺖ ﻗﯩﻠﯩﺸﻘﺎ ﻳﺎﻛﻰ ﺳﯜرﮔﯜﻥ ﻗﯩﻠﯩﺸﻘﺎ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪-10‬ﻣـﺎددا‪ :‬ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ ﻣﯘﺳـﺘﻪﻗـﯩﻞ ﮬﻪﻡ ﺧـﺎﻟـﯩﺲ ﺳـﻮﺗـﻨﯩﯔ‬‫ﺋـﺎدﯨﻞ ۋە ﺋـﻮﭼﯘﻕ ﺳـﻮراﻕ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻰ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺋﯚزﯨﻨـﯩﯔ ﮬﻮﻗﯘﻗـﻰ ۋە‬‫ﻣﻪﺟﺒﯘرﯨﻴـﯩﺘـﯩﻨـﻰ ﻣﯘﺋﻪﻳـﻴﻪﻧـﻠﻪﺷـﺘﯜرۈﺷـﻜﻪ ﮬﻪﻣـﺪە ﺋﯚزﯨﮕﻪ ﻗـﻮﻳﯘﻟـﻐﺎﻥ‬‫ﮬﻪر ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺟـﯩﻨـﺎﻳـﻰ ﺋﻪﻳـﯩﺒـﻨﻰ ﺋﯧﻨﯩﻘـﻠﯩﯟﯦﻠﯩﺸـﻘﺎ ﭘﯜﺗﯜﻧـﻠﻪﻱ ﺗﻪﯓ‬‫ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫‪-11‬ﻣـﺎددا‪ (1 :‬ﺟـﯩﻨـﺎﻳـﻰ ﺋـﯩﺸـﻼر ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺋﻪرز ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﻐﺎﻧـﻠﯩﻜـﻰ‬‫ﺋـﺎدەﻡ ﺋـﺎﻗـﻼﺵ ﺟﻪﮬﻪﺗـﺘﻪ ﻻزﯨﻤـﻠﯩﻖ ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ ﻛـﺎﭘـﺎﻟﻪﺗـﻜﻪ ﺋﯧﺮﯨﺸـﻜﻪﻥ‬‫ﺋـﺎﺷـﻜﺎرا ﺳـﻮﺗـﺘﺎ ﺟـﯩﻨـﺎﻳـﯩﺘـﻰ ﺑـﺎرﻟـﯩﻘـﻰ ﻗـﺎﻧﯘﻥ ﺑـﻮﻳـﯩﭽﻪ دەﻟـﯩﻠـﻠﻪﻧـﮕﯩﭽﻪ‬‫ﮔﯘﻧﺎﮬﺴﯩﺰ دەﭖ ﻗﺎرﯨﻠﯩﺸﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫‪ (2‬ﮬﻪر ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺋـﺎدەﻣـﻨﯩﯔ ﮬﻪر ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﻗـﯩﻠـﻤﯩﺸـﻰ ﻳـﺎﻛـﻰ‬‫ﻗـﯩﻠـﻤﯩﺸﺴـﯩﺰﻟـﯩﻘـﻰ ﺳـﺎدﯨﺮ ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ ۋاﻗـﺘﯩﺪا دۆﻟﻪﺕ ﻗـﺎﻧﯘﻧـﻰ ﻳـﺎﻛـﻰ‬‫ﺧﻪﻟــﻘﺌﺎرا ﻗــﺎﻧﯘﻥ ﺑــﻮﻳــﯩﭽﻪ ﺟــﯩﻨــﺎﻳــﻰ ﺋــﯩﺸــﻼر ﺟــﯩﻨــﺎﻳــﯩﺘــﯩﻨــﻰ‬‫‪55‬‬

‫ﺷﻪﻛـﯩﻠـﻠﻪﻧـﺪۈرﻣـﯩﮕﻪﻥ ﺑـﻮﻟـﺴﺎ‪ ،‬ﺟـﯩﻨـﺎﻳـﻰ ﺋـﯩﺸـﻼر ﺟـﯩﻨـﺎﻳـﯩﺘـﯩﻨـﻰ‬‫ﺋﯚﺗﻜﯜزﮔﻪﻥ دەﭖ ﮬﯚﻛﯜﻡ ﭼـﯩﻘـﯩﺮﯨﺸـﻘﺎ ﺑـﻮﻟـﻤﺎﻳـﺪۇ‪ .‬ﺟـﯩﻨـﺎﻳـﻰ ﺟـﺎزا‬‫ﺟــﯩﻨــﺎﻳﻪﺕ ﺋﯚﺗﻜﯜزﮔﻪﻧــﺪە ﺗﻪﺗــﺒﯩﻖ ﻗــﯩﻠــﯩﻨــﯩﺪﯨﻐــﺎﻥ ﻗــﺎﻧﯘﻧــﺪﯨﻜــﻰ‬‫ﺑﻪﻟﮕﯩﻠﯩﻤﯩﻠﻪردﯨﻜﯩﺪﯨﻦ ﺋﯧﻐﯩﺮﻟﯩﺘﯩﯟﯦﺘﯩﻠﺴﻪ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪-12‬ﻣـﺎددا‪ :‬ﮬﻪر ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺋـﺎدەﻣـﻨﯩﯔ ﺧﯘﺳﯘﺳـﯩﻲ ﺗﯘرﻣﯘﺷـﯩﻐـﺎ‪،‬‬‫ﺋـﺎﺋـﯩﻠـﯩﺴـﯩﮕﻪ‪ ،‬ﺗﯘراﻟﻐﯘ ﺟـﺎﻳـﯩﻐـﺎ ۋە ﺧﻪﺕ‪-‬ﺋـﺎﻻﻗـﯩﺴـﯩﮕﻪ ﺧـﺎﻟـﯩﻐـﺎﻧـﭽﻪ‬‫ﺋـﺎرﯨﻠـﯩﺸـﯩﯟﯦﻠﯩﺸـﻘﺎ ﺑـﻮﻟـﻤﺎﻳـﺪۇ‪ ،‬ﺋﯘﻧـﯩﯔ ﺷﻪﻧـﻰ ۋە ﺷﯚﮬﺮﯨﺘـﯩﮕﻪ ﮬﯘﺟﯘﻡ‬‫ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻘﺎ ﺑـﻮﻟـﻤﺎﻳـﺪۇ‪ .‬ﺑﯘﻧـﺪاﻕ ﺋـﺎرﯨﻠـﯩﺸـﯩﺸـﺘﯩﻦ ﻳـﺎﻛـﻰ ﮬﯘﺟﯘﻣـﺪﯨﻦ‬‫ﺳــﺎﻗــﻠﯩﻨــﯩﺶ ﺋﯜﭼﯜﻥ‪ ،‬ﮬﻪﻣــﻤﻪ ﺋــﺎدەﻡ ﻗــﺎﻧﯘﻧــﻨﯩﯔ ﻗــﻮﻏــﺪﯨﺸــﯩﺪﯨﻦ‬‫ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑﻮﻟﯘﺷﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫‪-13‬ﻣــﺎددا‪ (1 :‬ﮬﻪﻣــﻤﻪ ﺋــﺎدەﻡ ﮬﻪر ﻗــﺎﻳﺴــﻰ دۆﻟﻪﺗــﻠﻪرﻧــﯩﯔ‬‫زﯦﻤﯩﻨﯩﺪا ﺋﻪرﻛﯩﻦ ﻛﯚﭼﯜﺷﻜﻪ ۋە ﺋﻮﻟﺘﯘراﻗﻠﯩﺸﯩﺸﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫‪ (2‬ﮬﻪﻣـــﻤﻪ ﺋـــﺎدەﻡ ﮬﻪر ﻗـــﺎﻧـــﺪاﻕ دۆﻟﻪﺗـــﺘﯩﻦ ﻛﯧﺘﯩﺸـــﻜﻪ‪،‬‬‫ﺟﯜﻣـﻠﯩﺪﯨﻦ ﺋﯚز دۆﻟـﯩﺘـﯩﺪﯨﻦ ﻛﯧﺘﯩﺸـﻜﻪ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ ﮬﻪﻣـﺪە ﺋﯚزﯨﻨـﯩﯔ‬‫دۆﻟﯩﺘﯩﮕﻪ ﻗﺎﻳﺘﯩﭗ ﻛﯧﻠﯩﺸﻜﻪ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫‪ - 14‬ﻣﺎددا‪:‬‬‫‪ (1‬ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ زﯨﻴـﺎﻧـﻜﻪﺷـﻠﯩﻜـﺘﯩﻦ ﺳـﺎﻗـﻠﯩﻨـﯩﺶ ﺋﯜﭼﯜﻥ‪ ،‬ﺑـﺎﺷـﻘﺎ‬‫دۆﻟﻪﺗﻠﻪردە ﭘﺎﻧﺎﮪ ﺗﯩﻠﻪﺷﻜﻪ ۋە ﭘﺎﻧﺎﮬﻠﯩﻨﯩﺸﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫‪ (2‬ﮬﻪﻗــﯩﻘﻪﺗﻪﻥ ﻏﻪﻳــﺮﯨﻲ ﺳــﯩﻴــﺎﺳــﯩﻲ ﺟــﯩﻨــﺎﻳﻪﺕ ﻳــﺎﻛــﻰ‬‫ﺑــﯩﺮﻟﻪﺷــﻜﻪﻥ دۆﻟﻪﺗــﻠﻪر ﺗﻪﺷــﻜﯩﻼﺗــﯩﻨــﯩﯔ ﺋــﺎﺳــﺎﺳــﯩﻲ ﻣﻪﻗﺴــﯩﺘــﻰ‬‫ﭘــﺮﯨﻨﺴــﯩﭙــﯩﻐــﺎ ﺧــﯩﻼﭖ ﻗــﯩﻠــﻤﯩﺶ ﺑــﯩﻠﻪﻥ ﺋﻪﻳــﯩﺒــﻠﻪﻧــﮕﻪﻥ ﺋﻪﮬﯟاﻝ‬‫ﺋﺎﺳﺘﯩﺪا‪ ،‬ﺑﯘﻧﺪاﻕ ﮬﻮﻗﯘﻗﺘﯩﻦ ﭘﺎﻳﺪﯨﻠﯩﻨﯩﺸﻘﺎ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪-15‬ﻣﺎددا‪:‬‬‫‪ (1‬ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ دۆﻟﻪﺕ ﺗﻪۋەﻟـﯩﻜـﯩﺪﯨﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻘﺎ‬‫ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ ‪.‬‬‫‪56‬‬

‫‪ (2‬ﮬﻪر ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺋـﺎدەﻣـﻨﻰ دۆﻟﻪﺕ ﺗﻪۋەﻟـﯩﻜـﯩﺪﯨﻦ ﺧـﺎﻟـﯩﻐـﺎﻧـﭽﻪ‬‫ﻣﻪﮬﺮۇﻡ ﻗــﯩﻠــﯩﺸــﻘﺎ ﺑــﻮﻟــﻤﺎﻳــﺪۇ‪ ،‬ﺋﯘﻧــﯩﯔ دۆﻟﻪﺕ ﺗﻪۋەﻟــﯩﻜــﯩﻨــﻰ‬‫ﺋﯚزﮔﻪرﺗﯩﺶ ﮬﻮﻗﯘﻗﯩﻨﻰ ﺋﯩﻨﻜﺎر ﻗﯩﻠﯩﺸﻘﯩﻤﯘ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪-16‬ﻣــﺎددا‪ (1 :‬ﻳــﺎﺵ ﻗــﻮراﻣــﯩﻐــﺎ ﻳﻪﺗــﻜﻪﻥ ﺋﻪر ‪ -‬ﺋــﺎﻳــﺎﻟــﻼر‬‫ﺋـــﯩﺮﻕ ‪ ،‬دۆﻟﻪﺕ ﺗﻪۋەﻟـــﯩﻜـــﻰ ۋە دﯨﻦ ﺟﻪﮬﻪﺗـــﺘﯩﻦ ﮬﻪر ﻗـــﺎﻧـــﺪاﻕ‬‫ﭼﻪﻛـﻠﯩﻤـﯩﮕﻪ ﺋﯘﭼـﺮﯨﻤـﺎﻱ‪ ،‬ﺗـﻮﻳـﻠﯩﺸـﯩﺸـﻘﺎ ۋە ﺋﯚﻱ ﺗﯘﺗﯘﺷـﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫ﺋﯘﻻر ﻧـﯩﻜـﺎﮪ ﺟﻪﮬﻪﺗـﺘﻪ‪ ،‬ﺗـﻮﻱ ﻗـﯩﻠـﻐﺎﻥ ﻣﻪزﮔـﯩﻠـﺪە ۋە ﻧـﯩﻜـﺎﮪ ﺗـﻮﺧـﺘﯩﻤـﻰ‬‫ﺑﯩﻜﺎر ﻗﯩﻠﯩﻨﻐﺎﻧﺪا‪ ،‬ﺑﺎراۋەر ﮬﻮﻗﯘﻗﻘﺎ ﺋﯩﮕﻪ ﺑﻮﻟﯘﺷﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪ (2‬ﺋﻪر ﺗﻪرەﭖ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺋـﺎﻳـﺎﻝ ﺗﻪرەﭘـﻨﯩﯔ ﺋـﯩﺨـﺘﯩﻴـﺎر ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻰ ۋە‬‫ﺗﺎﻣﺎﻣﻪﻥ ﻣﺎﻗﯘﻝ ﺑﻮﻟﯘﺷﻰ ﺋﺎرﻗﯩﺴﯩﺪﯨﻼ ﺗﻮﻱ ﻗﯩﻠﯩﺸﻘﺎ ﺑﻮﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪ (3‬ﺋـﺎﺋـﯩﻠﻪ_ﺗﻪﺑـﯩﺌـﯩﻲ ۋە ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﯩﻲ ﺋـﯩﺠـﺘﯩﻤـﺎﺋـﯩﻲ ﺑـﯩﺮﻟـﯩﻚ‪ ،‬ﺋﯘ‬‫ﺟﻪﻣﯩﻴﻪﺕ ۋە دۆﻟﻪﺕ ﺗﻪرﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﻗﻮﻏﺪﯨﻠﯩﺸﻘﺎ ﺗﯧﮕﯩﺸﻠﯩﻚ‪.‬‬‫‪ -17‬ﻣﺎددا‪:‬‬‫‪ (1‬ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻣـﻨﯩﯔ ﻣﯜﻟﯜﻛـﻜﻪ ﺋـﻮﯕﭽﻪ ﺋـﯩﮕـﯩﺪارﻟـﯩﻖ ﻗـﯩﻠـﯩﺶ‬‫ﮬﻮﻗﯘﻗـﻰ‪ ،‬ﺷﯘﻧـﯩﯖﺪەﻙ ﺑـﺎﺷـﻘﯩﻼر ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺷﯧﺮﯨﻜـﻠﯩﺸـﯩﭗ ﺋـﯩﮕـﯩﺪارﻟـﯩﻖ‬‫ﻗﯩﻠﯩﺶ ﮬﻮﻗﯘﻗﻰ ﺑﻮﻟﯘﺷﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪ (2‬ﮬﻪر ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺋـﺎدەﻣـﻨﻰ ﻣـﺎﻝ‪-‬ﻣﯜﻟـﻜﯩﺪﯨﻦ ﺧـﺎﻟـﯩﻐـﺎﻧـﭽﻪ ﻣﻪﮬﺮۇﻡ‬‫ﻗﯩﻠﯩﺸﻘﺎ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪-18‬ﻣـﺎددا‪ :‬ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ ﺋـﯩﺪﯨﻴـﯩﯟﻯ‪ ،‬ۋﯨﺠـﺪاﻧـﯩﻲ ۋە دﯨﻨـﯩﻲ‬‫ﺋﻪرﻛـﯩﻨـﻠﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻗـﯩﻐـﺎ ﺋـﯩﮕﻪ‪ .‬ﺑﯘ ﮬﻮﻗﯘﻕ ﺷﯘ ﺋـﺎدەﻣـﻨﯩﯔ ﺋﯚزﯨﻨـﯩﯔ‬‫دﯨﻨـﯩﻨـﻰ ﻳـﺎﻛـﻰ ﺋﯧﺘﯩﻘـﺎدﯨﻨـﻰ ﺋﯚزﮔﻪرﺗـﯩﺶ ﺋﻪرﻛـﯩﻨـﻠﯩﻜـﯩﻨـﻰ‪ ،‬ﺷﯘﻧـﯩﯖﺪەﻙ‬‫ﺋﯚزﯨﻨـﯩﯔ دﯨﻨـﻰ ﻳـﺎﻛـﻰ ﺋﯧﺘﯩﻘـﺎدﯨﻨـﻰ دﯨﻨـﯩﻲ ﺋﻪﻗـﯩﺪە‪ ،‬ﺋﻪﻣﻪﻟـﯩﻴﻪﺕ‪،‬‬‫ﻧــﺎﻣــﺎز‪-‬ﺋــﯩﺒــﺎدەﺕ ۋە ﺋﻪﻣــﺮﯨﻤﻪرۇﭖ ﺋــﺎرﻗــﯩﻠــﯩﻖ ﻳــﺎﻟﻐﯘز ﻳــﺎﻛــﻰ ﺋﯚﻡ‪،‬‬‫‪57‬‬

‫ﺋـﺎﺷـﻜﺎرا ﻳـﺎﻛـﻰ ﻣﻪﺧـﭙﯩﻲ ﺋـﯩﭙـﺎدﯨﻠﻪﺵ ﺋﻪرﻛـﯩﻨـﻠﯩﻜـﯩﻨـﻰ ﺋﯚز ﺋـﯩﭽـﯩﮕﻪ‬‫ﺋﺎﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-19‬ﻣـﺎددا‪ :‬ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ ﺋﯚز ﺗﻪﺷﻪﺑﺒﯘﺳـﻨﻰ ﺑـﯩﻠـﺪۈرۈﺵ ۋە‬‫ﭘــﯩﻜــﯩﺮ ﺑــﺎﻳــﺎﻥ ﻗــﯩﻠــﯩﺶ ﺋﻪرﻛــﯩﻨــﻠﯩﻜــﯩﺪﯨﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑــﻮﻟﯘﺷــﻘﺎ‬‫ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪ .‬ﺑﯘ ﮬﻮﻗﯘﻕ ﻣﯘداﺧـﯩﻠـﯩﮕﻪ ﺋﯘﭼـﺮﯨﻤـﺎﻱ ﺋﯚز ﺗﻪﺷﻪﺑﺒﯘﺳـﯩﻨـﻰ‬‫ﺳـﺎﻗـﻼﭖ ﻗﯧﻠﯩﺶ ﺋﻪرﻛـﯩﻨـﻠﯩﻜـﯩﻨـﻰ ۋە ﺋﯘﭼﯘر ﮬﻪﻡ ﭘـﯩﻜـﯩﺮﻟﻪرﻧـﻰ ﮬﻪر‬‫ﻗــﺎﻧــﺪاﻕ ۋاﺳــﯩﺘﻪ ﺋــﺎرﻗــﯩﻠــﯩﻖ ۋە دۆﻟﻪﺕ ﺋــﺎﻳــﺮﯨﻤــﯩﺴــﯩﻐــﺎ ﻗــﺎرﯨﻤــﺎﻱ‬‫ﺋـﯩﺰدەﺵ‪ ،‬ﻗـﻮﺑﯘﻝ ﻗـﯩﻠـﯩﺶ ۋە ﺗـﺎرﻗـﯩﺘـﯩﺶ ﺋﻪرﻛـﯩﻨـﻠﯩﻜـﯩﻨـﻰ ﺋﯚز ﺋـﯩﭽـﯩﮕﻪ‬‫ﺋﺎﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪ - 20‬ﻣﺎددا‪:‬‬‫‪ (1‬ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ ﺗـﯩﻨـﭻ ﻳـﻮﻝ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﻳـﯩﻐـﯩﻦ ﺋﯚﺗﻜﯜزۈﺵ ۋە‬‫ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻼرﻏـﺎ ﺋﯘﻳﯘﺷﯘﺵ ﺋﻪرﻛـﯩﻨـﻠﯩﻜـﯩﺪﯨﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻘﺎ‬‫ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫‪ (2‬ﮬﻪر ﻗـــﺎﻧـــﺪاﻕ ﺋـــﺎدەﻣـــﻨﻰ ﻣﻪﻟﯘﻡ ﺑـــﯩﺮ ﺗﻪﺷـــﻜﯩﻼﺗـــﻨﯩﯔ‬‫ﺗﻪۋەﻟﯩﻜﯩﮕﻪ ﺋﯚﺗﯜﺷﻜﻪ زورﻻﺷﻘﺎ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪-21‬ﻣﺎددا‪:‬‬‫‪ (1‬ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ دۆﻟﻪﺗـﻨﻰ ﺋـﯩﺪارە ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻘﺎ ﺋﯚزﻯ ﺑـﯩﯟاﺳـﯩﺘﻪ‬‫ﻗـﺎﺗـﻨﯩﺸـﯩﺶ ﻳـﺎﻛـﻰ ﺋﯚزﻯ ﺋﻪرﻛـﯩﻦ ﺗـﺎﻟـﻠﯩﻐـﺎﻥ ۋەﻛـﯩﻠـﻰ ﺋـﺎرﻗـﯩﻠـﯩﻖ‬‫ﻗﺎﺗﻨﯩﺸﯩﺶ ﮬﻮﻗﯘﻗﯩﻐﺎ ﺋﯩﮕﻪ‪.‬‬‫‪ (2‬ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ ﺋﯚز دۆﻟـﯩﺘـﯩﻨـﯩﯔ ﮬﯚﻛﯜﻣﻪﺕ ﺋـﯩﺸـﻠﯩﺮﯨﻐـﺎ ﺑـﺎراۋەر‬‫ﭘﯘرﺳﻪﺕ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻗﺎﺗﻨﯩﺸﯩﺶ ﮬﻮﻗﯘﻗﯩﻐﺎ ﺋﯩﮕﻪ‪.‬‬‫‪ (3‬ﺧﻪﻟـﻘﻨﯩﯔ ﺋـﯩﺮادﯨﺴـﻰ _ﮬﯚﻛﯜﻣﻪﺕ ﮬﻮﻗﯘﻗـﯩﻨـﯩﯔ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﻰ‪،‬‬‫ﺑﯘ ﺋـﯩﺮادە ﻗﻪرەﻟـﻠﯩﻚ ۋە ﮬﻪﻗـﯩﻘـﯩﻲ ﺳـﺎﻳـﻼﻡ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺋـﯩﭙـﺎدﯨﻠـﯩﻨـﯩﺸـﻰ‬‫ﻛﯧﺮەﻙ‪ ،‬ﺳـﺎﻳـﻼﻡ ﺋـﻮﻣﯘﻣﻴﯜزﻟﯜﻙ ۋە ﺑـﺎراۋەر ﺋـﺎۋاز ﺑﯧﺮﯨﺶ ﮬﻮﻗﯘﻗـﯩﻐـﺎ‬‫‪58‬‬

‫ﺋﺎـﺳﺎـﺳﻠـﯩﻨﯩـﺸﻰـ ﮬﻪﻣﺪـە ﻳﻮـﺷﯘرۇﻥ ﺋﺎـۋاز ﺑﯧﺮﯨﺶ ﻳﺎـﻛﻰـ ﺋﻮـﺑﺪـاﻧﻼ‬‫ﺋﻪرﻛﯩﻦ ﺋﺎۋاز ﺑﯧﺮﯨﺶ ﺑﻮﻳﯩﭽﻪ ﺋﯧﻠﯩﭗ ﺑﯧﺮﯨﻠﯩﺸﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪-22‬ﻣــﺎددا‪ :‬ﮬﻪر ﺑــﯩﺮ ﺋــﺎدەﻡ ﺟﻪﻣــﺌﯩﻴﻪﺗــﻨﯩﯔ ﺑــﯩﺮ ﺋﻪزاﺳــﻰ‬‫ﺑـﻮﻟﯘﺵ ﺳﯜﭘـﯩﺘـﻰ ﺑـﯩﻠﻪﻥ‪ ،‬ﺋـﯩﺠـﺘﯩﻤـﺎﺋـﯩﻲ ﻛـﺎﭘـﺎﻟﻪﺗـﺘﯩﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ‬‫ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ ﮬﻪﻣـﺪە ﺋﯚزﯨﻨـﯩﯔ ﺷﻪﺧﺴـﯩﻲ ﺋـﯩﺰزەﺕ‪-‬ﮬﯚرﻣـﯩﺘـﻰ‬‫ۋە ﻛـﯩﺸـﯩﻠـﯩﻚ ﻏﯘرۇرﯨﻨـﯩﯔ ﺋﻪرﻛـﯩﻦ راۋاﺟـﻠﯩﻨـﯩﺸـﻰ ﺋﯜﭼﯜﻥ زۆرۈر‬‫ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ ﺋـﯩﻘـﺘﯩﺴـﺎدﯨﻲ‪ ،‬ﺋـﯩﺠـﺘﯩﻤـﺎﺋـﯩﻲ ﺟﻪﮬﻪﺗـﺘﯩﻜـﻰ ۋە ﻣﻪدەﻧـﯩﻴﻪﺕ‬‫ﺟﻪﮬﻪﺗـﺘﯩﻜـﻰ ﮬﻪر ﺧـﯩﻞ ﮬﻮﻗﯘﻗـﻼردﯨﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻨﻰ ﺋﻪﻣﻪﻟـﮕﻪ‬‫ﺋـــﺎﺷﯘرۇﺷـــﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪ ،‬ﺑﯘ ﺋﻪﻣﻪﻟـــﮕﻪ ﺋـــﺎﺷﯘرۇﺵ دۆﻟﻪﺗـــﻨﯩﯔ‬‫ﺗـﯩﺮﯨﺸـﭽﺎﻧـﻠﯩﻘـﻰ ۋە ﺧﻪﻟـﻘﺌﺎرا ﮬﻪﻣـﻜﺎرﻟـﯩﻖ ﺋـﺎرﻗـﯩﻠـﯩﻖ ﮬﻪﻣـﺪە ﮬﻪر‬‫ﻗـﺎﻳﺴـﻰ دۆﻟﻪﺗـﻠﻪرﻧـﯩﯔ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﻰ ۋە ﺑـﺎﻳـﻠﯩﻖ ﺋﻪﮬﯟاﻟـﻰ ﺑـﻮﻳـﯩﭽﻪ‬‫ﺑﻮﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-23‬ﻣﺎددا‪:‬‬‫‪ (1‬ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ ﺋـﯩﺸـﻠﻪﺷـﻜﻪ‪ ،‬ﺋﻪرﻛـﯩﻦ ﻛﻪﺳـﯩﭗ ﺗـﺎﻟـﻼﺷـﻘﺎ‪،‬‬‫ﺋــﺎدﯨﻞ ۋە ﻣﯘۋاﭘــﯩﻖ ﺧــﯩﺰﻣﻪﺕ ﺷــﺎراﺋــﯩﺘــﯩﺪﯨﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑــﻮﻟﯘﺷــﻘﺎ‬‫ﮬﻪﻣـﺪە ﺋـﯩﺸﺴـﯩﺰ ﻗﯧﻠﯩﺸـﺘﯩﻦ ﺳـﺎﻗـﻠﯩﻨـﯩﺶ ﻛـﺎﭘـﺎﻟـﯩﺘـﯩﺪﯨﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ‬‫ﺑﻮﻟﯘﺷﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫‪ (2‬ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ ﮬﻪر ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺷﻪﻛـﯩﻠـﺪە ﻛﻪﻣﺴـﯩﺘـﯩﻠـﻤﻪﻱ‪،‬‬‫ﺋﻮﺧﺸﺎﺵ ﺋﯩﺶ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺋﻮﺧﺸﺎﺵ ﮬﻪﻕ ﺋﯧﻠﯩﺶ ﮬﻮﻗﯘﻗﯩﻐﺎ ﺋﯩﮕﻪ‪.‬‬‫‪ (3‬ﺋــﯩﺸــﻠﯩﮕﻪﻥ ﺋــﺎدەﻣــﻨﯩﯔ ﮬﻪر ﺑــﯩﺮﻯ ﺋــﺎدﯨﻞ ۋە ﻣﯘۋاﭘــﯩﻖ‬‫ﮬﻪﻗـﺘﯩﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻘﺎ‪ ،‬ﺋﯚزﯨﻨـﯩﯔ ۋە ﺋـﺎﺋـﯩﻠﻪ ﺗـﺎۋاﺑـﯩﺌـﺎﺗـﯩﻨـﯩﯔ‬‫ﺋـﯩﻨـﺴﺎﻧـﯩﻲ ﺋـﯩﺰزەﺕ‪-‬ﮬﯚرﻣﻪﺗـﻜﻪ ﻻﻳـﯩﻖ ﺗﯘرﻣﯘﺵ ﺷـﺎراﺋـﯩﺘـﯩﻐـﺎ ﺋـﯩﮕﻪ‬‫ﺑـﻮﻟﯘﺷـﯩﻨـﻰ ﻛـﺎﭘـﺎﻟﻪﺗـﻜﻪ ﺋـﯩﮕﻪ ﻗـﯩﻠـﯩﺸـﻘﺎ‪ ،‬زۆرۈر ﺗﯧﭙﯩﻠـﻐﺎﻧـﺪا‪ ،‬ﺋﯘﻧـﯩﯖﻐﺎ‬‫ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺋﯩﺠﺘﯩﻤﺎﺋﯩﻲ ﻛﺎﭘﺎﻟﻪﺗﻨﻰ ﻗﻮﺷﯘﻣﭽﻪ ﻗﯩﻠﯩﺸﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫‪59‬‬

‫‪ (4‬ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ ﺋﯚزﯨﻨـﯩﯔ ﻣﻪﻧـﭙﻪﺋﻪﺗـﯩﻨـﻰ ﻗـﻮﻏـﺪاﺵ ﺋﯜﭼﯜﻥ‪،‬‬‫ﺋـﯩﺸـﭽﯩﻼر ﺋﯘﻳﯘﺷـﻤﯩﺴـﯩﻨـﻰ ﺗﻪﺷـﻜﯩﻠـﻠﻪﺵ ۋە ﺋﯘﻧـﯩﯖﻐﺎ ﻗـﺎﺗـﻨﯩﺸـﯩﺶ‬‫ﮬﻮﻗﯘﻗﯩﻐﺎ ﺋﯩﮕﻪ‪.‬‬‫‪-24‬ﻣﺎددا‪:‬‬‫ﮬﻪﻣــﻤﻪ ﺋــﺎدەﻡ دەﻡ ﺋﯧﻠﯩﺶ ۋە ﺑــﯩﻜــﺎر ﻳﯜرۈﺵ ﮬﻮﻗﯘﻗــﯩﺪﯨﻦ‪،‬‬‫ﺋــﯩﺶ ۋاﻗــﺘﯩﻨــﯩﯔ ﭼﯧﻜﯩﻨــﻰ ﺋﻪﻗــﯩﻠــﮕﻪ ﻣﯘۋاﭘــﯩﻘــﻼﺷــﺘﯘرۇﺵ ﮬﻪﻣــﺪە‬‫ﻗﻪرەﻟﻠﯩﻚ‪ ،‬ﻣﺎﺋﺎﺷﻠﯩﻖ دەﻡ ﺋﯧﻠﯩﺶ ﮬﻮﻗﯘﻗﯩﺪﯨﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑﻮﻟﯩﺪۇ‪.‬‬‫‪-25‬ﻣﺎددا‪:‬‬‫‪ (1‬ﮬﻪﻣــﻤﻪ ﺋــﺎدەﻡ ﺋﯚزﯨﻨــﯩﯔ ۋە ﺋــﺎﺋــﯩﻠﻪ ﺗــﺎۋاﺑــﯩﺌــﺎﺗــﯩﻨــﯩﯔ‬‫ﺳـﺎﻻﻣﻪﺗـﻠﯩﻜـﻰ ۋە ﭘـﺎراۋاﻧـﻠﯩﻘـﯩﻨـﻰ ﻛـﺎﭘـﺎﻟﻪﺗـﻜﻪ ﺋـﯩﮕﻪ ﻗـﯩﻠـﯩﺶ ﺋﯜﭼﯜﻥ‬‫زۆرۈر ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ ﺗﯘرﻣﯘﺵ ﺳﻪۋﯨﻴـﯩﺴـﯩﺪﯨﻦ‪ ،‬ﺟﯜﻣـﻠﯩﺪﯨﻦ ﻳﯧﻤﻪﻛـﻠﯩﻚ‪،‬‬‫ﻛـﯩﻴـﯩﻢ‪-‬ﻛﯧﭽﻪﻙ‪ ،‬ﺗﯘراﻟﻐﯘ ﺋﯚﻱ‪ ،‬داۋاﻟـﯩﻨـﯩﺸـﺘﯩﻦ ۋە زۆرۈر ﺋـﯩﺠـﺘﯩﻤـﺎﺋـﯩﻲ‬‫ﻣﯘﻻزﯨﻤﻪﺗـﭽﯩﻠـﯩﻜـﺘﯩﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑـﻮﻟﯘﺵ ﮬﻮﻗﯘﻗـﯩﻐـﺎ ﺋـﯩﮕﻪ‪ .‬ﺋـﯩﺸﺴـﯩﺰ‬‫ﺑــﻮﻟﯘﭖ ﻗــﺎﻟــﻐﺎﻧــﺪا‪ ،‬ﻛﯧﺴﻪﻝ ﺑــﻮﻟﯘﭖ ﻗــﺎﻟــﻐﺎﻧــﺪا‪ ،‬ﻣﻪﺟــﺮۇﮪ ﺑــﻮﻟﯘﭖ‬‫ﻗــﺎﻟــﻐﺎﻧــﺪا‪ ،‬ﺗﯘﻝ ﻗــﺎﻟــﻐﺎﻧــﺪا‪ ،‬ﻗﯧﺮﯨﻐــﺎﻧــﺪا ﻳــﺎﻛــﻰ ﺗــﯩﺰﮔــﯩﻨــﻠﯩﮕــﯩﻠــﻰ‬‫ﺑـﻮﻟـﻤﺎﻳـﺪﯨﻐـﺎﻥ ﺑـﺎﺷـﻘﺎ ﺋﻪﮬﯟاﻝ ﺑـﯩﻠﻪﻥ ﺗـﯩﺮﯨﻜـﭽﯩﻠـﯩﻚ ﺋـﯩﻘـﺘﯩﺪارﯨﻨـﻰ‬‫ﻳــﻮﻗــﺎﺗــﻘﺎﻧــﺪا‪ ،‬ﻛــﺎﭘــﺎﻟﻪﺗــﺘﯩﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑــﻮﻟﯘﺷــﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪(2 .‬‬‫ﺋـﺎﻧـﯩﻼر ۋە ﺑـﺎﻟـﯩﻼر ﺋـﺎﻻﮬﯩﺪە ﺋﯧﺘﯩﺒـﺎردﯨﻦ ۋە ﻳـﺎردەﻣـﺪﯨﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ‬‫ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪ .‬ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ ﺑـﺎﻟـﯩﻼر ﻧـﯩﻜـﺎﮬﻠﯩﻖ ﻳـﺎﻛـﻰ ﻧـﯩﻜـﺎﮬﺴﯩﺰ‬‫ﺗﯘﻏﯘﻟـﻐﯩﻨـﯩﻐـﺎ ﻗـﺎرﯨﻤـﺎﻱ‪ ،‬ﺋـﻮﺧـﺸﺎﺵ ﺋـﯩﺠـﺘﯩﻤـﺎﺋـﯩﻲ ﻣﯘﮬﺎﭘـﯩﺰەﺗـﺘﯩﻦ‬‫ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑﻮﻟﯘﺷﻘﺎ ﺗﯧﮕﯩﺸﻠﯩﻚ‪.‬‬‫‪-26‬ﻣﺎددا‪:‬‬‫‪ (1‬ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ ﺑـﯩﻠـﯩﻢ ﺋﯧﻠﯩﺶ ﮬﻮﻗﯘﻗـﯩﻐـﺎ ﺋـﯩﮕﻪ‪ ،‬ﺑـﯩﻠـﯩﻢ‬‫ﺋﯧﻠﯩﺶ ﮬﻪﻗﺴـﯩﺰ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪ ،‬ﮬﯧﭻ ﺑـﻮﻟـﻤﯩﻐـﺎﻧـﺪا‪ ،‬ﺑـﺎﺷـﻼﻧﻐﯘﭼـﺘﺎ‬‫ۋە ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﯩﻲ ﺑـﺎﺳﻘﯘﭼـﺘﺎ ﺷﯘﻧـﺪاﻕ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪ .‬ﺑـﺎﺷـﻼﻧﻐﯘﭺ‬‫‪60‬‬

‫ﻣــﺎﺋــﺎرﯨﭗ ﻣﻪﺟﺒﯘرﯨﻴﻪﺕ ﺧــﺎراﻛﺘﯧﺮﯨﺪا ﺑــﻮﻟﯘﺷــﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪ ،‬ﺗﯧﺨﻨﯩﻜــﺎ‬‫ﻣـﺎﺋـﺎرﯨﭙـﻰ ۋە ﻛﻪﺳـﭙﯩﻲ ﻣـﺎﺋـﺎرﯨﭙـﻨﻰ ﺋـﻮﻣﯘﻣﻴﯜزﻟـﯩﻚ ﺗﻪﺳـﯩﺲ ﻗـﯩﻠـﯩﺶ‬‫ﻛﯧﺮەﻙ‪ ،‬ﺋـﺎﻟـﯩﻲ ﻣـﺎﺋـﺎرﯨﭙـﻨﯩﯔ ﺋـﯩﺸـﯩﻜـﯩﻨـﻰ ﻧﻪﺗـﯩﺠـﯩﮕﻪ ﻗـﺎراﭖ ﺑـﺎرﻟـﯩﻖ‬‫ﻛﯩﺸﯩﻠﻪرﮔﻪ ﺗﻪﯓ ﺋﯧﭽﯩﯟﯦﺘﯩﺶ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪ (2‬ﻣـﺎﺋـﺎرﯨﭙـﻨﯩﯔ ﻣﻪﻗﺴـﯩﺘـﻰ _ ﺋـﺎدەﻣـﻨﯩﯔ ﺧـﺎﺳـﻠﯩﻘـﯩﻨـﻰ ﺗـﻮﻟﯘﻕ‬‫ﻳﯧﺘﯩﻠـﺪۈرۈﺵ ﮬﻪﻣـﺪە ﻛـﯩﺸـﯩﻠـﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻗـﻰ ۋە ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﯩﻲ ﺋﻪرﻛـﯩﻨـﻠﯩﻜـﻜﻪ‬‫ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ ﮬﯚرﻣـﯩﺘـﯩﻨـﻰ ﻛﯜﭼﻪﻳـﺘﯩﺶ‪ .‬ﻣـﺎﺋـﺎرﯨﭗ ﮬﻪر ﻗـﺎﻳﺴـﻰ دۆﻟﻪﺗـﻠﻪر‪،‬‬‫ﺋـﯩﺮﻗـﻼر ﻳـﺎﻛـﻰ ﮬﻪر ﻗـﺎﻳﺴـﻰ دﯨﻨـﯩﻲ ﮔﯘرۇﮬﻼر ﺋـﺎرا ﭼﯜﺷـﯩﻨـﯩﺸـﻨﻰ‪ ،‬ﻳـﻮﻝ‬‫ﻗـﻮﻳﯘﺷـﻨﻰ ۋە دوﺳـﺘﻠﯘﻗـﻨﻰ ﺋـﯩﻠـﮕﯩﺮﻯ ﺳﯜرۈﺷـﻰ ﮬﻪﻣـﺪە ﺑـﯩﺮﻟﻪﺷـﻜﻪﻥ‬‫دۆﻟﻪﺗـﻠﻪر ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﯩﻨـﯩﯔ ﺗـﯩﻨﭽـﻠﯩﻘـﻨﻰ ﻗـﻮﻏـﺪاﺵ ﻳـﻮﻟـﯩﺪﯨﻜـﻰ ﺗﯜرﻟﯜﻙ‬‫ﭘﺎﺋﺎﻟﯩﻴﻪﺗﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺋﺎﻟﻐﺎ ﺳﯜرۈﺷﻰ ﻛﯧﺮەﻙ‪.‬‬‫‪ (3‬ﺋــﺎﺗــﺎ ‪ -‬ﺋــﺎﻧــﯩﻼر ﭘﻪرزەﻧــﺘﻠﯩﺮﯨﻨــﯩﯔ ﺋﯧﻠﯩﺸــﻘﺎ ﺗﯧﮕﯩﺸــﻠﯩﻚ‬‫ﺑﯩﻠﯩﻢ ﺗﯜرﻟﯩﺮﯨﻨﻰ ﺋﺎۋۋاﻝ ﺗﺎﻟﻼﺵ ﮬﻮﻗﯘﻗﯩﻐﺎ ﺋﯩﮕﻪ‪.‬‬‫‪ - 27‬ﻣﺎددا‪:‬‬‫‪ (1‬ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ ﺟﻪﻣـﺌﯩﻴﻪﺗـﻨﯩﯔ ﻣﻪدەﻧـﯩﻲ ﺗﯘرﻣﯘﺷـﯩﻐـﺎ ﺋﻪرﻛـﯩﻦ‬‫ﻗـﺎﺗـﻨﯩﺸـﯩﭗ‪ ،‬ﺳﻪﻧـﺌﻪﺗـﺘﯩﻦ ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑـﻮﻟﯘﺷـﻘﺎ ﮬﻪﻣـﺪە ﺋـﯩﻠـﯩﻢ‪-‬ﭘﻪﻥ‬‫ﺗﻪرەﻗـﻘﯩﻴـﺎﺗـﯩﺪﯨﻦ ۋە ﺋﯘﻧـﯩﯖﺪﯨﻦ ﮬﺎﺳـﯩﻞ ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ ﭘـﺎراۋاﻧـﻠﯩﻘـﺘﯩﻦ ﺗﻪﯓ‬‫ﺑﻪﮬﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑﻮﻟﯘﺷﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫‪ (2‬ﮬﻪﻣــﻤﻪ ﺋــﺎدەﻡ ﺋﯚزﻯ ﺋــﯩﺠــﺎد ﻗــﯩﻠــﻐﺎﻥ ﺋــﯩﻠــﻤﯩﻲ‪ ،‬ﺑﻪدﯨﻲ‬‫ﺋﻪﺳﻪرﻟﻪردﯨﻦ ۋە ﮔﯜزەﻝ ﺳﻪﻧـﺌﻪﺕ ﺋﻪﺳﻪرﻟـﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﮬﺎﺳـﯩﻞ ﺑـﻮﻟـﻐﺎﻥ‬‫ﻣﻪﻧـﯩﯟﻯ ۋە ﻣـﺎددﯨﻲ ﻣﻪﻧـﭙﻪﺋﻪﺕ ﻣﯘﻧـﺎﺳـﯩﯟﯨﺘـﻰ ﺑـﯩﻠﻪﻥ‪ ،‬ﻗـﻮﻏـﺪﯨﻠـﯩﺶ‬‫ﮬﻮﻗﯘﻗﯩﻐﺎ ﺋﯩﮕﻪ ‪.‬‬‫‪ - 28‬ﻣﺎددا‪:‬‬‫‪61‬‬

‫ﮬﻪﻣـﻤﻪ ﺋـﺎدەﻡ ﻣﯘﺷﯘ ﺧـﯩﺘـﺎﺑـﻨﺎﻣـﯩﺪە ﻗﻪﻳـﺖ ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﻐﺎﻥ ﮬﻮﻗﯘﻕ ۋە‬‫ﺋﻪرﻛـﯩﻨـﻠﯩﻜـﻨﯩﯔ ﺗـﻮﻟﯘﻕ رﯦﺌﺎﻟـﻠﯩﺸـﯩﺸـﯩﻐـﺎ ﺋـﯩﻤـﻜﺎﻥ ﺑﯧﺮﯨﺪﯨﻐـﺎﻥ ﺑـﯩﺮ ﺧـﯩﻞ‬‫ﺋﯩﺠﺘﯩﻤﺎﺋﯩﻲ ۋە ﺧﻪﻟﻘﺌﺎرا ﺗﻪرﺗﯩﭙﻨﻰ ﺗﻪﻟﻪﭖ ﻗﯩﻠﯩﺸﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ‪.‬‬‫‪ - 29‬ﻣﺎددا‪:‬‬‫‪ (1‬ﮬﻪﻣـــﻤﻪ ﺋـــﺎدەﻡ ﺟﻪﻣـــﺌﯩﻴﻪﺕ ﺋـــﺎﻟـــﺪﯨﺪا ﻣﻪﺟﺒﯘرﯨﻴﻪﺗـــﻨﻰ‬‫ﺋﯜﺳـﺘﯩﮕﻪ ﺋـﺎﻟـﻐﺎﻥ ﺑـﻮﻟـﯩﺪۇ‪ ،‬ﭼﯜﻧـﻜﻰ ‪ ،‬ﺋﯘﻻرﻧـﯩﯔ ﺧـﺎﺳـﻠﯩﻘـﻰ ﺟﻪﻣـﯩﻴﻪﺕ‬‫ﺋﯩﭽﯩﺪﯨﻼ ﺋﻪرﻛﯩﻦ ۋە ﺗﻮﻟﯘﻕ راۋاﺝ ﺗﺎﭘﺎﻻﻳﺪۇ‪.‬‬‫‪ (2‬ﮬﻪﻣــﻤﻪ ﺋــﺎدەﻡ ﺋﯚزﯨﻨــﯩﯔ ﮬﻮﻗﯘﻗــﻰ ۋە ﺋﻪرﻛــﯩﻨــﻠﯩﻜــﯩﻨــﻰ‬‫ﻳﯜرﮔﯜزﮔﻪﻧـﺪە‪ ،‬ﻗـﺎﻧﯘﻧـﺪا ﺑﻪﻟـﮕﯩﻠﻪﻧـﮕﻪﻥ ﭼﻪﻛـﻠﯩﻤـﯩﮕـﯩﻼ ﺋﯘﭼـﺮاﻳـﺪۇ‪،‬‬‫ﺑﯘﻧــﺪاﻕ ﭼﻪﻛــﻠﯩﻤــﯩﻨــﻰ ﺑﻪﻟــﮕﯩﻠﻪﺷــﺘﯩﻜــﻰ ﺑــﯩﺮدﯨﻨــﺒﯩﺮ ﻣﻪﻗــﺴﻪﺕ _‬‫ﺑـﺎﺷـﻘﯩﻼرﻧـﯩﯔ ﮬﻮﻗﯘﻗـﻰ ۋە ﺋﻪرﻛـﯩﻨـﻠﯩﻜـﯩﻨـﯩﯔ ﺗﯧﮕﯩﺸـﻠﯩﻚ دەرﯨﺠـﯩﺪە‬‫ﺋﯧﺘﯩﺮاﭖ ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﯩﺸـﻰ ۋە ﮬﯚرﻣﻪﺕ ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﯩﺸـﻐﺎ ﻛـﺎﭘـﺎﻟﻪﺗـﻠﯩﻚ ﻗـﯩﻠـﯩﺶ‬‫ﮬﻪﻣـﺪە دﯦﻤﻮﻛـﺮاﺗـﯩﻚ ﺟﻪﻣـﺌﯩﻴﻪﺗـﺘﻪ ﺋﻪﺧـﻼﻕ‪ ،‬ﺟﻪﻣـﺌﯩﻴﻪﺕ ﺗﻪرﺗـﯩﭙـﻰ ۋە‬‫ﺋﻮﻣﯘﻣﯩﻲ ﭘﺎراۋاﻧﻠﯩﻘﻨﯩﯔ ﺋﻮرۇﻧﻠﯘﻕ ﺋﯧﮫﺘﯩﻴﺎﺟﯩﻐﺎ ﻻﻳﯩﻘﻠﯩﺸﯩﺶ‪.‬‬‫‪ (3‬ﺋـﺎﺷﯘ ﮬﻮﻗﯘﻕ ۋە ﺋﻪرﻛـﯩﻨـﻠﯩﻜـﻠﻪرﻧـﻰ ﻳﯜرﮔﯜزﮔﻪﻧـﺪە‪ ،‬ﮬﻪر‬‫ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺋﻪﮬﯟاﻟـﺪا ﺑـﯩﺮﻟﻪﺷـﻜﻪﻥ دۆﻟﻪﺗـﻠﻪر ﺗﻪﺷـﻜﯩﻼﺗـﯩﻨـﯩﯔ ﺋـﺎﺳـﺎﺳـﯩﻲ‬‫ﻣﻪﻗﺴﯩﺘﻰ ۋە ﭘﺮﯨﻨﺴﯩﭙﯩﻐﺎ ﺧﯩﻼﭘﻠﯩﻖ ﻗﯩﻠﯩﺸﻘﺎ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺪۇ ‪.‬‬‫‪-30‬ﻣﺎددا‪:‬‬‫ﺑﯘ ﺧـﯩﺘـﺎﺑـﻨﺎﻣـﯩﻨـﯩﯔ ﮬﻪر ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ ﺑـﯩﺮ ﻣـﺎددﯨﺴـﯩﻨـﻰ ﮬﻪر ﻗـﺎﻧـﺪاﻕ‬‫دۆﻟﻪﺕ‪ ،‬ﮔﯘرۇﮪ ﻳـﺎﻛـﻰ ﺷﻪﺧـﺲ ﻣﯘﺷﯘ ﺧـﯩﺘـﺎﺑـﻨﺎﻣـﯩﺪە ﻗﻪﻳـﺖ ﻗـﯩﻠـﯩﻨـﻐﺎﻥ‬‫ﮬﻪر ﻗــﺎﻧــﺪاﻕ ﮬﻮﻗﯘﻕ ۋە ﺋﻪرﻛــﯩﻨــﻠﯩﻜــﻨﻰ ﺑﯘزۇﺵ ﻣﻪﻗﺴــﯩﺘــﯩﺪﯨﻜــﻰ‬‫ﭘـﺎﺋـﺎﻟـﯩﻴﻪﺕ ﻳـﺎﻛـﻰ ﮬﻪرﯨﻜﻪﺗـﻠﻪرﻧـﻰ ﺋﯧﻠﯩﭗ ﺑﯧﺮﯨﺸـﻘﺎ ﮬﻮﻗﯘﻗﻠﯘﻕ دەﭖ‬‫ﺳﯜﻛﯜﺕ ﻗﯩﻠﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﻣﻪﻧﯩﺪە ﭼﯜﺷﻪﻧﺪۈرۈﺷﻜﻪ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺪۇ ‪.‬‬‫‪62‬‬