GSTC Destinasiya Mezonlari
Versiya 2.0
2019 yil 6 dekabrSamaradorlik ko‘rsatkichlari va BRM bilan

GSTC xalqaro standartlari bo‘yicha ishchi guruhi tomonidan rasman ma’qullanganva GSTC Direktorlar kengashi tomonidan GSTC Nizomi shartlariga muvofiq GSTC
Destinasiyalar uchun mezonlarining birinchi nashri sifatida rasman qabul qilingan.

©Xalqaro Barqaror Turizm Kengashi, 2019 y., Barcha huquqlar himoyalangan
Xalqaro Barqaror Turizm Kengashi
PO Box 96503 - #51887
Vashington, ОК 20090 AQSH
info@gstcouncil.org
www.gstcouncil.org

1

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0

Preambula
Xalqaro barqaror turizm kengashi (GSTC) mezonlari barqaror turizm haqida umumiy tushunchalar bilan
ta’minlash maqsadida yaratilgan. Destinasiyalar uchun mezonlar norasmiy ravishda "GSTC-D" nomi bilan
ham tanilgan - har qanday turistik yo‘nalish erishishga intilishi kerak bo‘lgan minimal mezonlar to‘plamidir.
Mezonlar to’rtta asosiy mavzular doirasida shakllantirilgan: barqaror boshqaruv; ijtimoiy-iqtisodiy ta’sirlar;madaniy ta’sirlar; va atrof-muhitga ta’sirlar. Ushbu mezonlar butun turizm sektorida qo‘llanishi mumkin.
GSTC mezonlari ISEAL Alyansi-barcha sohalarda barqarorlik standartlarini ishlab chiqish bo‘yicha xalqaro
me’yorlarga asosan yo‘l-yo‘riq ko‘rsatishni tan olgan Standartlarni o'rnatish kodeksiga rioya qilishga intilib
ishlab chiqilgan va qayta ko‘rib chiqilgan. GSTC-D ning oxirgi marta qayta ko‘rib chiqilishi manfaatdor
tomonlar bilan maslahatlashuvning ikki bosqichiga asoslangan holda 2019 yilda bo‘lib o‘tgan. Kelajakdagi
rejalar va qayta ko‘rib chiqish mezonlarini ishlab chiqish bo‘yicha ma'lumotlar bilan www.gstcouncil.org
saytida tanishish mumkin.

Mezonlar nima uchun ishlab chiqilgan?










Destinasiya mezonlari quyidagi hollarda ishlatilishi mumkin:
Barqarorlikni sertikifasiyalash uchun asos bo‘lib xizmat qilish;
Yanada barqaror bo‘lishni maqsad qilgan turistik yo‘nalishlar uchun asosiy boshqaruv omillarisifatida xizmat qilish;
Iste’molchilarga barqarorlikni muvaffaqaiyatli joriy etgan turistik yo’nalishlarni aniqlashga
yordam berish;
Axborot vositalari uchun manzillarni tanib olish va ularning barqarorligi haqida jamoatchilikni
xabardor qilish uchun umumiy belgi bo'lib xizmat qilish;
Sertifikatlash va boshqa ixtiyoriy darajasidagi dasturlarga yordam berish maqsadida ularning
standartlari keng qabul qilingan bazaga mos kelishini ta’minlash;
Barqaror turizm talablarini rivojlantirish uchun davlat, nodavlat va xususiy sektor dasturlarini
taklif qilish;
Ta’lim va malaka oshirish muassasalari, ya’ni turizm maktablari va universitetlar uchun asosiyko'rsatmalar bo‘lib xizmat qiladi;
Boshqalarni harakatga ilhomlantiradigan etakchilikni namoyish etish.

Mezonlar maqsadga erishishganlik yoki qanday erish kerakligini emas balki, nima qilish kerakligini ko‘rsakadi.
Ushbu vazifa GSTC Mezonlarining ajralmas to’ldiruvchisi bo‘lgan joriy etish instrumentlari va o‘quv
materiallariga javob beradigan samaradorlik ko‘rsatkichlari orqali erishiladi.

Mezonlar kimlar uchun?
GSTC-D destinasiyalar uchun ishlab chiqilgan1. Mezonlar alohida bitta ob’yektga taalluqli emas, balki
aniqlanishi mumkin bo'lgan nomga ega ma'lum bir joyga tegishli. Mezonlarning talabi, qaysi tashkilot
Butunjahon sayyohlik tashkiloti (YuVTO) tomonidan destinatsiya quyidagicha taʼriflangan: “Maʼmuriy va/yoki tahliliy chegaralariboʻlgan yoki boʻlmagan jismoniy makon, unda tashrif buyuruvchi tunashi mumkin. Bu turistik qiymat zanjiri bo'ylab mahsulot va
xizmatlar, faoliyat va tajribalarning klasteri (birgalikda joylashganligi) va turizmni tahlil qilishning asosiy birligidir. Belgilangan1manzil turli manfaatdor tomonlarni o'z ichiga oladi va kattaroq manzillarni shakllantirish uchun tarmoqqa ulanishi
mumkinwww.gstcouncil.org

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0
javobgar bo'lishidan yoki tegishli harakat qanday yoki kim tomonidan amalga oshirilganidan qat'iy nazarta'riflangan shartlar ushbu manzilga tegishli bo'lishi kerak.
GSTC-D ko'lami keng va mezonlar keng doiradagi destinasiyalarga qo'llanilishi mumkin. Ular dunyoning
istalgan qismida va har qanday turdagi (masalan, shahar, qishloq, tog', qirg'oq yoki aralash) bo'lishi mumkin.
Mezonlar yirik yo'nalishlarga (masalan, katta shaharlar yoki viloyatlar) va kichiklarga ham (masalan, milliy
bog'lar, mahalliy jamoalar klasterlari va boshqalar) tegishli bo'lishi mumkin.
GSTC-D organga (boshqaruv) emas, balki joyga taalluqli bo'lsa-da, ko'pgina mezonlar belgilangan joy ichidabarqaror turizmga muvofiqlashtirilgan yondashuv uchun mas'ul bo'lgan destinatsiya boshqaruvi tashkiloti
tomonidan qabul qilinishi va qo'llanilishi mumkin. Bunday tashkilotning mavjud bo’lishi A1 mezonida
ko'rsatilganidek, GSTC-D ning markaziy talabi hisoblanadi. Shuni ta'kidlash kerakki, bunday tashkilot mahalliyhokimiyat yoki davlat sektori organi bo'lishi shart emas balki davlat va xususiy sektorlarning ishtirokini talab
qiladi.
Ba'zi mezonlar korxonalarga tegishli. Bular yakka tartibdagi tadbirkorlik, boshqa turdagi ob'ektlar, faoliyat va
majburiyat shakllari ham bo'lishi mumkin. Masalan, ular nafaqat mehmonxonalar yoki pullik attraksionlar
kabi tijorat korxonalarini, balki muzeylar, festivallar, jamoat binolari va yodgorliklarni ham o'z ichiga olishi
mumkin.

Samaradorlik ko‘rsatkichlari va BRM
Bu erda keltirilgan samaradorlik ko'rsatkichlari mezonlarga muvofiqlikni o'lchash bo'yicha ko'rsatmalar berish
uchun mo'ljallangan. Ular aniq to'plam yoki hamma omilarni o'z ichiga olishi uchun mo'ljallanmagan, balki
GSTC C-D foydalanuvchilari uchun o'zlarining indikatorlar to'plamini ishlab chiqish uchun asos namuna
to'plamini bo’lib xizmat qiladi. Samaradorlik ko'rsatkichlari, asosan, mezonlarga muvofiqligini baholashda
manzilda tadqiq qilinishi kerak bo'lgan holatlar, omillar, dalillar va harakatlarning tavsiya etilgan ro'yxatini
taqdim etadi.
Mezonlarni qo'llash belgilangan manzilga 2030 yilgacha Barqaror rivojlanish kun tartibiga va 17 Barqaror
rivojlanish maqsadlariga hissa qo'shishga yordam beradi. Har bir mezon 17 ta BRMdan biri yoki bir nechtasi
bo'yicha aniqlangan bo'lib, u eng yaqin bog'liqlikda ifoda etilgan.
Til va tarjimalar
Ingliz tili GSTC mezonlari va unga tegishli tizimning rasmiy tili hisoblanadi.
GSTC veb-saytida yoki boshqa joylarda paydo bo'lgan boshqa tillarga tarjimalar ta'lim va xabardorlik
maqsadlarida qo'llanilishi kerak va texnik dasturlarda, shu jumladan sertifikatlash va akkreditatsiyada
foydalanishga ruxsat berilmaydi, GSTC yoki uning vakolatli akkreditatsiya organi va standart egasi va/yoki
sertifikatlashtirish organi bilan rasmiy kelishuvda alohida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
Mezonlarni talqin qilish bo'yicha ingliz tilidan boshqa tilga ruxsat berilgan holda, har qanday shubha rasmiyingliz tilidagi versiyasiga qaytariladi.
O'tish davri
GSTC Destinatsiya Mezonlarinni v1.0 ni v2.0 bilan almashtirish uchun oʻtish davrlari quyidagi funksiyaga
asoslanadi:

www.gstcouncil.org

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0



Siyosiy dasturni ishlab chiqish, o'qitish va sertifikatlashdan tashqari har qanday boshqa maqsadlar
uchun v2.0 dan darhol ta'sir qilish orqali foydalanish kerak
GSTC tomonidan tan olingan manzil/hamjamiyat standartlari egalari ga 2021-yilning 31-dekabriga
qadar yangi v2.0 amal qilishlari uchun ikki yillik muddatga ega bo‘ladilar. Ular, o‘z standartlarini
ko’rsatilgan muddatdan oldinroq tahrirlarga moslashtirishlari, lekin GSTC tomonidan ushbu
oʻzgarishlarning muvofiqligini tekshirish uchun har qanday zarur tuzatishlar uchun vaqt ajratish
ucnun 2021-yil 30-iyunga qadar kechiktirmasdan taqdim etishlari kerak.
GSTC Destination Criteria v1.0 bo‘yicha yo‘nalishlarni sertifikatlash uchun akkreditatsiyadan o‘tgan
sertifikatlashtirish idoralari 2021-yil 31-dekabrgacha qayta ko‘rib chiqilgan v2.0 versiyasini
sertifikatlashtirish tizimiga to‘liq integratsiyalashgan bo‘lishi kerak. Ularning akkreditatsiyalanganmaqomi o’tish davrida saqlanib qolmasligi kerak. 2019-yil dekabridan keyin akkreditatsiyaga yangi
da’vogarlar akkreditatsiya uchun ariza topshirishdan oldin GSTC-D v2.0 yoki v2.0’ga ekvivalentbo‘lgan GSTC tomonidan tan olingan standartdan foydalanishlariga ishonch hosil qilishlari kerak.

GSTC mezonlari qayta ko‘rib chiqish
GSTC Destination Criteria (GSTC-D) ning ushbu talqini (v2.0) Direktorlar kengashi tomonidan 2019-yil 6dekabrdan boshlab aniq talqini sifatida rasman qabul qilingan.
GSTC Destination Criteria (v2.0) ning ushbu talqini 2013-yil dekabr oyida rasmiy nashr etilganidan beribirinchi talqin hisoblanadi.
GSTC oldingi tahrirdan keyin kamida besh yil davomida davriy tekshiruvlar o'tkazishi kerak, bu joriy talqinning
dolzarbligi va rasmiy qayta ko'rib chiqish jarayoni qachon boshlanishi kerakligini aniqlash uchun kerak.
Keyingi qayta koʻrib chiqish taxminan 2024-yil dekabrida boʻlishi mumkin. GSTC www.gstcouncil.org saytining
Mezonlar boʻlimi orqali mezonlar boʻyicha izohlarni istalgan vaqtda qabul qiladi. Agar izohlar tekshiruvo‘tkazish zarurligi to‘g‘risida dalillar keltirsa, GSTC 2024-yil dekabridan ertaroq mezonlarni qayta ko‘rib
chiqishni o‘tkazishi mumkin.
Mezonlarning tuzilishi
Mezonlar quyida ko'rsatilganidek, har biri ikki yoki uchta kichik bo'limlardan iborat to'rtta kichik bo'limlardan
iborat. Bo'limlar va kichik bo'limlarning tartibi hech qanday tarzda har bir mavzuning nisbiy ahamiyatiniko'rsatmaydi.
BO’LIM A: Barqaror boshqaruv

BO'LIM C: Madaniy barqarorlik

A(a) Boshqaruv tuzilmasi va asoslari

C(a) Madaniy merosni muhofaza qilishA(b) Manfaatdor tomonlarning ishtiroki

C(b) Madaniy obidalarni ziyorat qilish

A (c) Bosim va o'zgarishlarni boshqarish

BO'LIM D: Ekologik barqarorlik
D(a) Tabiiy merosni asrash

BO'LIM B: Ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikD(b) Resurslarni boshqarish
B(a) Mahalliy iqtisodiy foyda keltirish

D(c) Chiqindilarni boshqarish va yoq qilishB(b) Ijtimoiy farovonlik va ta'sirlar

www.gstcouncil.org

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0

GSTC DESTINASIYA MEZONLARI v2.0
MezonlarIndikatorlar

BO’LIM A: Barqaror boshqaruv
A(a) Boshqaruv tuzilmasi va asoslari

A1 Destinasiyada boshqaruv mas’uliyati
Destinasiyada xususiy sektor, davlat sektori va
fuqarolik jamiyati ishtirokida barqaror turizmga
muvofiqlashtirilgan yondashuv uchun mas'ul
bo'lgan samarali tashkilot, bo'lim, guruh yoki
qo'mita mavjud. Bu tashki ijtimoiy-iqtisodiy,madaniy va atrof-muhit masalalarini boshqarish
bo'yicha mas'uliyat, nazorat va amalga oshirish
qobiliyatini belgilab bergan. Ushbu jamoa yetarli
darajada moliyalashtiriladi, maqsadli boshqaruvni
ta’minlashda bir qator tashkilotlar bilan hamkorlik
qiladi, yetarlicha xodimlarga (shu jumladanbarqarorlik sohasida tajribaga ega bo‘lgan
xodimlar)bilan ishlash imkoniyatiga ega va o‘z
faoliyati va operasiyalarida barqarorlik va shaffoflik
tamoyillariga amal qiladi.
A2 Destinatsiyani boshqarish strategiyasi va
harakat rejasia. Jamoaning tegishli tarkibi va
mas’uliyatini ko’rsatadigan hujjatli
dalillarb. Joriy va kelajakdagi moliyalashtirish
manbalarini ko’rsatadigan moliyaviyreja va byudjet.
c. Boshqa tashkilotlar bilan aloqalar va
hamkorlikning dalillari.
d. Tegishli tajribaga ega doimiy vashartnoma bo’yicha yollangan
xodimlarning yozuvlari.
e. Barqarorlik tamoyillaridan xabardorlik,
ularga rioya qilish hamda operatsiyalarva shartnomalar tuzishda shaffoflikni
ko'rsatadigan boshqaruv ko'rsatmalariva jarayonlari.
a.
b.

Destinatsiyada, hamma uchun ochiq boʻlgan, oʻzmiqyosiga mos, manfaatdor tomonlar ishtirokida
ishlab chiqilgan va barqarorlik tamoyillariga
asoslangan koʻp yillik yoʻnalishlarni boshqarish
strategiyasi, harakat rejasi yaratilgan va amalga
oshirmoqda. Strategiya turistik faoliyat turlarini
aniqlash va baholashni o'z ichiga oladi hamda
ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy va ekologik muammolar
va xavflarni baholaydi. Strategiya barqaror
rivojlanish siyosati va maqsaddagi harakatlarga
taalluqlidir va ularga ta'sir qiladi.

c.

d.

e.

Joriy maqsad strategiyasi va harakatini
belgilovchi nashr etilgan hujjat.
Strategiya/reja aniq ko'rsatilgan va
onlayn mavjud.
Rejani ishlab chiqishda manfaatdor
tomonlar bilan birga maslahatlashuvlar,uchrashuvlar va h.k.larning dalillari.
Barqarorlik tamoyillariga havola,
strategiya va harakatlar rejasida
mavjud aktivlar, muammolar va
risklarni baholash.
Strategiya/harakat rejasida barqaror
rivojlanish siyosatiga aniq
havolalar(shu jumladan, BRMga
intilish) va aksincha.

www.gstcouncil.org

BRM

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0

A3 Monitoring va hisobot
Destinatsiya ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy va ekologik
muammolar va turizmdan kelib chiqadiganta'sirlarni kuzatish va ularga javob berish tizimini
joriy qilmoqda. Harakatlar va natijalar muntazam
ravishda nazorat qilinadi, baholanadi va
jamoatchilikka hisobot beriladi. Monitoring tizimi
vaqti-vaqti bilan qayta ko’rib chiqiladi.

a. Aniq miqdoriy ijtimoiy-iqtisodiy,madaniy va ekologik ko'rsatkichlar va
maqsadlar aniqlangan.
b. Ushbu ko'rsatkichlar bo'yicha o'lchovlar
qilingan, natijalar qayd etilgan va
kamida bir yilda bir e'lon qilinadi.
c. Harakatlar va natijalar monitoringi va
hisobotining yozma dalillari mavjud.
d. Monitoring tizimining oldingi sharhlariva kelgusida ko'rib chiqishlar jadvali.

A(b) Manfaatdor tomonlarning ishtiroki

A4 Korxonalar jalb etilishi va barqarorlik
standartlari
Destinasiya doimiy ravishda turizm bilan bog'liq
tashkilotlarni barqarorlik muammolari haqida
xabardor qiladi, ularning faoliyatini yanada
barqaror qilishda rag'batlantiradi va qo'llabquvvatlaydi. Destinasiya imkon darajasidabarqarorlik standartlarini qabul qilishga yordam
beradi, turizm korxonalari uchun GSTC-I tanolingan standartlar va GSTC-I akkreditatsiyalangan
sertifikatlashtirish sxemalarini qo'llashga yordam
beradi. Destinasiya barqarorlik sertifikatiga ega
korxonalar ro'yxatini e'lon qiladi

a. Turizm bilan bog'liq korxonalargabarqarorlik masalalarini muntazam
ravishda yetkazish dalillari (OAV,
uchrashuvlar, to'g'ridan-to'g'ri aloqa va
boshqalar).
b. Turizm bilan bog'liq biznes uchun
barqarorlikni qo'llab-quvvatlash va
maslahat - mavjud va targ'ib qilinadi.
c. Turizm barqarorligi standartlariga
muvofiq sertifikatlangan korxonalar soni
va foizi (va GSTC tomonidan tanolingan/akkreditatsiya qilinganmi),
kengroq targ‘ibot maqsadlari bilan.
d. Sertifikatlash sxemalarini ilgari
surishning dalillari.
e. Turizm bilan bog'liq sertifikatlangan
korxonalar ro'yxati, yangilanib turiladi.

A5 Mahalliy aholini jalb etish va fikr-mulohazalari
Destinatsiya barqaror maqsadli rejalashtirish va
boshqarishda jamoatchilik ishtirokini ta'minlaydi
va rag'batlantiradi. Mahalliy hamjamiyatlarning
turizm barqarorligi va destinatsiyalarni boshqarish
borasidagi intilishlari, tashvishlari va qoniqishlarimuntazam ravishda monitoring qilinadi,
jamoatchilikka hisobot beriladi va kamchiliklarga
nisbatan chora-tadbirlar ko'riladi. Destinasiyada
barqaror turizm imkoniyatlari va muammolari
haqida mahalliy tushunishni kuchaytirish va
jamoalarning javob berish qobiliyatini oshirish
tizimi mavjud.

a. Belgilangan joylarni
rejalashtirish/boshqaruvda
jamoatchilik ishtirokini osonlashtirish
va rag'batlantirishning dalillari.
b. Bunday ishtirok etishning turi va
darajasi to'g'risidagi ma'lumotlar.
c. Mahalliy aholini so’rovnomalari va
turistik masalalarni qamrab oluvchi
boshqa tizimli qayta aloqa
mexanizmlari.
d. Aholining fikr-mulohazalariga javoban
ko'rilgan chora-tadbirlarning dalillari.
e. Mahalliy aholi uchun turizm bo'yicha
ma'lumot, ta'lim va o'qitish dasturi.

www.gstcouncil.org

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0

A6 Sayyohlarni jalb qilish va ularning fikrmulohazalari
Destinasiyada tashrif buyuruvchilarning
belgilangan joy tajribasi sifati va barqarorligidan
qoniqishini kuzatish va ommaga hisobot berish,kerak bo'lganda javob choralarini ko'rish tizimi
mavjud. Tashrif buyuruvchilarga belgilanganmanzildagi barqarorlik muammolari va ularni hal
qilishda ular qanday rol o'ynashi mumkinligi haqida
ma'lumot beriladi.

a. Tashrif buyurganlarni so'rovlari (va boshqa
qayta aloqa mexanizmlari) - amalga
oshirildi va xabar qilindi.
b. So'rovlar va fikr-mulohazalar barqarorlik
muammolariga tashrif buyuruvchilarning
munosabatini o'z ichiga oladi.
c. Tashrifchilarning so'rovi / fikr-mulohazalarinatijalariga javoban qilingan
harakatlarning dalillari.
d. Barqarorlik masalalari va ularga qanday
javob berishni o'z ichiga olgan tashrif
buyuruvchilar haqidagi ma'lumotlarga
misollar.

A7 Rag'batlantirish va ma'lumot
Destinasiya haqidagi reklama va tashrif
buyuruvchilar haqidagi ma'lumot uningmahsulotlari, xizmatlari va barqarorlik da'volariga
nisbatan to'g'ri. Marketing xabarlari va boshqa
xabarlar maqsadning qadriyatlari va barqarorlikka
yondashuvini aks ettiradi va mahalliyhamjamiyatlarga, tabiiy va madaniy boyliklarga
hurmat bilan munosabatda bo'ladi.

a. Tegishli tarkibga ega joriy axborot va
reklama materiallari.
b. Belgilangan hududni reklama qilish va
ma'lumotlarning to'g'riligi ishonchliligini
tekshirish jarayoni mavjud.
c. Aloqa mazmuni va ma’lumotlarni
yetkazib berish bo'yicha mahalliy
jamiyat va atrof-muhit, madaniyat
organlari bilan maslahatlashuvlar
dalillari.

A (c) Bosim va o'zgarishlarni boshqarish
A8 Tashrif buyuruvchilar hajmi va faoliyatini
boshqarish
Destinasiyada tashrif buyuruvchilarni boshqarish
tizimi mavjud bo'lib, u muntazam ravishda qayta
ko'rib chiqiladi. Mahalliy iqtisodiyot, jamiyat,
madaniy meros va atrof-muhit ehtiyojlarini
muvozanatlash uchun tashrif buyuruvchilarning
hajmi va faoliyatini nazorat qilinadi, boshqariladi,
shuningdek, ularni ma'lum vaqtlarda va ma'lum
joylarda kerak bo'lganda kamaytirish yoki
ko'paytirish uchun choralar ko'riladi.

a. Destinatsiyani boshqarish strategiyasi va
harakatlar rejasi tashriflarning mavsumiyligi
va tarqalishi muammolarini echishga
qaratilgan.
b. Yil davomida tashrif buyuruvchilar sonining
o'zgarishi kuzatilib boriladi, shu jumladaneng ko'p tashrif buyuriladigan joylarda ham.
c. Tashrifchilar soni va faoliyatining ta'siri
kuzatish hamda jamoatchilik va manfaatdor
tomonlarning fikr-mulohazalari orqali
aniqlanadi.
d. Tashrif buyuruvchilar oqimi va ta'sirini
boshqarish uchun qilinadigan harakatlar.
e. Marketing strategiyasi va maqsadlibozorlarni tanlash tashrif tartibi,
faoliyatning ta'siri va maqsadli ehtiyojlarni
inobatga oladi.

www.gstcouncil.org

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0
A9 Rejalashtirish qoidalari va rivojlanish nazorati
Destinasiyada rivojlanishning joylashuvi va
tabiatini nazorat qiluvchi, atrof-muhitga, iqtisodiyva ijtimoiy-madaniy ta'sirni baholashni talab
qiluvchi va erdan barqaror foydalanish, loyihalash,qurish va buzishni o'z ichiga olgan rejalashtirish
ko'rsatmalari, qoidalari va/yoki siyosat dasturlarimavjud. Qoidalar, shuningdek, turistik maqsadlar
uchun mulkni ijaraga berish va imtiyozlar kabi
operatsiyalarga ham tegishli. Yo'riqnomalar,qoidalar va siyosiy dasturlar jamoatchilik
ishtirokida yaratilgan bo'lib, ular keng ommaga
yetkaziladi va amalga oshiriladi.

a. Rivojlanishni nazorat qiluvchi maxsus siyosat
dasturlari/qoidalar/ yo'riqnomalar –hujjatlashtirilgan, sarlavha va sana bo'yicha
aniqlangan.
b. Destinasiyada atrof-muhit, iqtisodiy va
ijtimoiy-madaniy ta'sirlarni baholashbo'yicha o'z ichiga olgan talablar uzoq
muddatli muammolarni hal qilish uchun
etarli miqyosda belgilangan.
c. Turizm uchun mulkni ijaraga berish va
ekspluatatsiya qilish bo'yicha maxsus
qoidalar, ularning qo'llanilishi va bajarilishinitasdiqlovchi dalillar.
d. Siyosiy dasturlar/qoidalar/yo‘riqnomalarni
ishlab chiqishda jamoatchilik ishtirokining
dalillari.
e. Mahalliy aholi yoki kichik etnik guruhlar
hududlarida turizmni rivojlantirish taklif
etilganda yoki amalga oshirilganda ular bilan
maslahatlashuvlar hamda roziliklari.
f. Rejalashtirish, ishlab chiqish va amalga
oshirish bosqichlaridasiyosat/qoidalar/yo'riqnomalar bilan bog'liq
va bajarilishini tasdiqlovchi dalillar.

A10 Iqlim o'zgarishiga moslashish
Destinasiya iqlim o'zgarishi bilan bog'liq xavf va
imkoniyatlarni aniqlaydi. Iqlim o'zgarishiga
moslashish strategiyalari turizm ob'ektlarini
joylashtirish, loyihalash, rivojlantirish va
boshqarish uchun amalga oshiriladi. Prognoz
qilinadigan iqlim o'zgarishi, ular bilan bog'liq
xavflar va kelajakdagi sharoitlar haqida ma'lumot
aholi, biznes va tashrif buyuruvchilar uchun taqdim
etiladi.

a. Destinatsiyani boshqarish strategiyasi va
harakat rejasi iqlim muammolarini
aniqlaydi va hal qiladi.
b. Turizmni rivojlantirish va faoliyatni
tartibga solish, ko'rsatmalar iqlim
o'zgarishi oqibatlarini hisobga oladi.
c. Joriy va kelajakdagi xavflarni qamrab
oluvchi iqlim xavfini baholash - amalga
oshirildi va ommaga taqdim etildi.
d. Mahalliyekotizimlarning
iqlim
o'zgarishiga moslashuviga ta'siri va
hissasini hisobga olish dalillari.
e. Iqlim o‘zgarishi to'g'risidagi ma'lumotlar
jamoatchilikka taqdim etilgan.

www.gstcouncil.org

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0
A11 Xavf va inqirozni boshqarish
Destinasiyada xavfni kamaytirish, inqirozni
boshqarish va favqulodda vaziyatlarga javob berish
rejasi mavjud bo'lib, u belgilangan hududga moskeladi. Asosiy elementlar haqida ma’lumot aholi,
tashrif buyuruvchilar va korxonalarga yetkaziladi.
Rejani amalga oshirish uchun tartib va manbalar
belgilangan va u muntazam ravishda yangilanib
turadi.

a. Xavfni kamaytirish, inqirozni
boshqarish va maqsadli turizm uchun
favqulodda choralar rejasi
hujjatlashtirilgan.
b. Rejada tabiiy ofatlar, terrorizm,
sog'liqni saqlash, resurslarning
kamayishi va hududga mos keladiganboshqa xavflarni o'z ichiga olgan keng
doiradagi xavflarning mavjudligi
kiritilgan.
c. Favqulodda vaziyat paytida va undan
keyin foydalanish uchun aniqlangan
aloqa tartiblari.
d. Xatarlar va inqirozlarni boshqarish
bo'yicha ma'lumot va treninglarni
mahalliy aholiga etkazib berish dasturi.

BO'LIM B: Ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlik
B(a) Mahalliy iqtisodiy foyda keltirish
B1 Turizmning iqtisodiy ulushini o'lchash
Turizmning destinatsiya iqtisodiyotiga bevosita va
bilvosita iqtisodiy hissasi monitoringi olib boriladi
va mahalliy aholiga hisobot berib boriladi. Tegishlio‘lchov vositalariga tashrif buyuruvchilar soni,
tashrif buyuruvchilarning yordami, bandlik va
investitsiyalar hamda iqtisodiy foyda taqsimoti
kabi ko’rsatkichlarni o'z ichiga olishi mumkin.

a. Iqtisodiy ma'lumotlarni yig'ish dasturi.
b. Destinatsiyada turizmning bevosita va
bilvosita iqtisodiy hissasi bo'yicha yillik
hisobotlar.
c. Iqtisodiy
ta'sirning
bir
qator
ko'rsatkichlarini
qamraboluvchima'lumotlar(masalan:
hajm,
xarajatlar, bandlik, investitsiyalar va
iqtisodiy
foydaningmaqsadli
tarqalishi).

www.gstcouncil.org

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0
B2 Munosib ish va karyera o‘sish imkoniyati
Destinasiya mansabli o’sish va turizm bo'yichamalaka oshirishlarni rag'batlantiradi va qo'llabquvvatlaydi. Destinasiyadagi turistik tadbirkorlik
yordamida ish bilan ta'minlash, o'qitish va malakaoshirish, kasalxonada ishlash va barcha uchun
yashash muhitini ta'minlashi mumkin.

B3 Mahalliy tadbirkorlarni va adolatli savdoni
qo'llab-quvvatlash
Destinasiya mahalliy korxonalarni, ta'minot
zanjirlarini va barqaror investitsiyalarni qo'llabquvvatlash orqali mahalliy iqtisodiyotda turizm
xarajatlarini ushlab turishni rag'batlantiradi. U
adolatli savdo tamoyillariga asoslangan va hududtabiati va madaniyatini aks ettiruvchi mahalliybarqaror mahsulotlarni ishlab chiqish va sotib
olishga yordam beradi. Bu oziq-ovqat va
ichimliklar, hunarmandchilik, ijrochilik san'ati
asarlari, qishloq xo'jaligi mahsulotlari va
boshqalarni o'z ichiga olishi mumkin.

a. Mahalliy imkoniyatlar darajasida tegishlimalaka oshirish dasturlari/kurslarini
ta’minlash.
b. Sayyohlik korxonalarining munosib
ish/mansab imkoniyatlarini ta'minlashbo'yicha majburiyatlari to'g'risidagi
bayonotlari.
c. Mahalliy aholi, jumladan, ayollar,
yoshlar, kichik jamoalar va nogironlar
uchun ta'lim va ishga joylashish
imkoniyatlari.
d. Mehnat sharoitlarini tekshirish va
shikoyatlarni qabul qilish/ko'rib chiqish
tizimlari mavjud (masalan, kasaba
uyushmalarini jalb qilinganligi).

a. Maslahat, moliyaviy yoki boshqa yordam- turizm bilan bog'liq kichik va o'rta
korxonalar uchun mo'ljallangan joyda
mavjud.
b. Mahalliy turizm bilan bog'liq kichik va
o'rta korxonalar uchun bozorga kirishda
yordam berish.
c. Mahalliy turistik korxonalarni mahalliytovarlar va xizmatlarni sotib olishga
rag'batlantirish va yordam berish
bo'yicha harakatlar.
d. Mahalliy fermerlar, hunarmandlar va
oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab
chiqaruvchilarga turistik qiymat zanjirida
ishtirok etishga yordam berish
tashabbuslari.
e. Mahalliy mahsulotlar va qo'l san'atlariasarlari aniqlangan, targ'ib qilingan va
tashrif buyuruvchilarga sotilishi mumkin.

B(b) Ijtimoiy farovonlik va ta'sirlar

B4 Jamiyatni qo'llab-quvvatlash
Destinasiyada korxonalar, tashrif buyuruvchilar va
jamoatchilikni jamiyat va barqarorlik
tashabbuslariga mas'uliyat bilan hissa qo'shishga
imkon beradigan, rag'batlantiradigan tizim mavjud.

a. Mahalliy turistik korxonalar tomonidan
mahalliy hamjamiyat va barqarorlik
tashabbuslarini qo'llab-quvvatlash
rag'batlantiriladi va osonlashtiriladi.
b. Mahalliy hamjamiyat va barqarorlik
tashabbuslarini qo'llab-quvvatlashuchun tashrif buyuruvchilar uchun
maxsus sxemalar mavjud va targ'ibot
ishlari olib boriladi.
c. c. Ko'ngillilik va jamiyat bilan hamkorlik

www.gstcouncil.org

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0
qilish majburiy emas va aralashuvni o’z
ichiga olmaydi.
B5 Ekspluatatsiya va kamsitishning oldini olish
Destinatsiya inson huquqlari bo'yicha xalqaro
standartlarga javob beradi. U odam savdosi,
zamonaviy qullik va tijorat, jinsiy yoki har qanday
boshqa turdagi ekspluatatsiya, kamsitish va ta'qib
qilishning oldini olish va hisobot berish uchun
qonunlar, amaliyotlar va belgilangan axloq
kodeksiga ega, asosan, bolalar, o'smirlar, ayollar,
LGBT va boshqa kichik guruhlarni. Qonunlar va
o'rnatilgan amaliyotlar ommaga e'lon qilinadi va
amalga oshiriladi.

a. Hududda inson huquqlari,ekspluatatsiya, kamsitish va ta'qib qilishbilan bog'liq bo'lgan tegishli maxsus
qonunlarga havola (sarlavha, sana)mavjud.
b. Yuqoridagi qonunlar va tegishli ilg'or
amaliyotlar (shu jumladan sayyohlik
korxonalari va tashrif buyuruvchilaruchun) bilan bog'lanish va ularning
bajarilishini tasdiqlovchi dalillar.
c. Inson huquqlari, jumladan, odam
savdosi, zamonaviy qullik va bolalar
mehnati bilan bog'liq xavf va ta'sir tahlili
muntazam ravishda olib boriladi.
d. Destinatsiya va asosiy turizm
ishtirokchilari bolalarni sayohat va
turizmda jinsiy ekspluatatsiyadan
himoya qilish bo‘yicha odob-axloq
Kodeksini imzolaganlar.

B6 Mulkdor va foydalanuvchi huquqlari
Mulk huquqi va sotib olish bilan bog'liq qonunlarva qoidalar hujjatlashtirilgan va amalga oshiriladi.
Ular jamiyat va mahalliy aholi huquqlariga rioya
qiladilar, jamoatchilik bilan maslahatlashishni
ta'minlaydilar va oldindan xabardor roziliksiz,
adolatli tovonsiz ko'chirishga ruxsat bermaydilar.
Qonunlar va qoidalar, shuningdek, foydalanuvchi
va asosiy resurslardan foydalanish huquqlarini
himoya qiladi.

a. Mulkdor huquqlari va sotib olish,
foydalanuvchi va resurslardan
foydalanish huquqlari bilan bog'liq
bo'lgan aniq qonunlarga havola (nom,sana).
b. Yuqoridagi qonunlarda jamoa vamahalliy aholi huquqlariga, jamoatchilikbilan maslahatlashish va ko'chirishga
havola.
c. Turizmning rivoji va faoliyati uchun
yuqoridagi qonunlar ijrosini ta’minlovchi
dalillar.
d. Jamiyat bilan maslahatlashish, rozilik va
kompensatsiya to'lashning dalillari.

B7 Xavfsizlik va himoya
Hududda jinoyatlar, xavfsizlik va sog'liq uchun
xavflarni kuzatish, oldini olish, omma oldida
hisobot berish va javob berish tizimi mavjud bo’lib
tashrif buyuruvchilar va aholining ehtiyojlarini
inobatga olib ishlab chiqilgan.

a. Hududda xavfsizlik va sog'liqni saqlash
xizmatlari faol ishlaydi va yaxshi yo'lga
qo'yilgan.
b. Xavfsizlik va sog'liqni saqlash
xizmatlarini ko'rsatishda tashrif
buyuruvchilarning ehtiyojlari ko'rib
chiqiladi va aniqlanadi.
c. Turizm obyektlarining xavfsizlik va
gigiyena me’yorlariga muvofiqligi
tekshiriladi.

www.gstcouncil.org

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0
B8 Hamma uchun foydalanish imkoniyati
Amaliy hollarda, hududlar, ob'ektlar va xizmatlar,
xususan, tabiiy va madaniy ahamiyatga ega
bo'lgan, hamma uchun, jumladan nogironlar va
kirishning maxsus talablari yoki boshqa maxsus
ehtiyojlarga ega bo'lgan boshqa shaxslar uchun
ochiq bo'lsa, hudud va inshootlarga zudlik bilan
kirish imkoni bo'lmagan hollarda, kirish hududning
yaxlitligini va erishish mumkin bo'lgan kirish
talablari bo'lgan shaxslar uchun qulay sharoitlarni
hisobga oladigan echimlarni loyihalash va amalga
oshirish orqali ta'minlanadi. Hududlar, ob'ektlar va
xizmatlardan foydalanish imkoniyati haqida
ma'lumot taqdim etiladi.

a. Tashrif buyuruvchilar uchun hududlar,ob'ektlar va xizmatlardan foydalanish
imkoniyati bilan bog'liq qoidalar va
standartlarning mavjudligi.
b. Jamoat joylarida foydalanish imkoniyati
standartlarini ketma-ket izchil qo'llash.
c. Tashrif buyuruvchilar kirishi mumkin bo’lgan
ob'ektlarning ko'lami/ulushi haqidagi
ma'lumotlar.
d. Turli xil ehtiyojlarga ega bo'lgan odamlar
uchun kirish imkoniyatlarini yaxshilashbo'yicha dasturlarning dalillari.
e. Hududning umumiy ma’lumotlarida kirish
imkoniyati haqidagi xabarlar kiritilgan.
f. Tashrif buyuruvchilar uchun ma'lumotlarda
hududning asosiy ob’yektlari qulayliklarning
tafsilotlari kiritilgan.

BO'LIM C: Madaniy barqarorlik

C(a) Madaniy merosni muhofaza qilishC1 Madaniy boyliklarni himoya qilish
Hududda madaniy boyliklarni, jumladan qurilgan(arxitektura) meros va madaniy landshaftlarnibaholash, tiklash, asrash siyosati va tizimi mavjud.

a. Madaniy boyliklar ro'yxati, shu jumladan
baholash va zaiflik darajasini ko'rsatish.
b. Madaniy boyliklarni qayta tiklash va asrash
dasturi.
c. Turizmdan olinagan daromadlardan
madaniy boyliklarni saqlashni qo'llabquvvatlash uchun foydalanish mexanizmlari.

C2 Madaniy artefaktlar
Hududda tarixiy va arxeologik artefaktlarni sotish,
savdo qilish, namoyish qilish yoki sovg'a qilishni
tartibga soluvchi qonunlar mavjud. Ushbu
qonunlarga rioya etiladi va jamoatchilikka, shu
jumladan turizm korxonalari va tashrif
buyuruvchilarga yetkaziladi.

a. Hududda tarixiy artefaktlarga oid
tegishli qonunlarga havolalar (nom,sana) mavjud.
b. Tegishli qonunlarning turizm korxonalariva tashrif buyuruvchilarga yetkazilishinitasdiqlovchi dalillar.
c. Tegishli
qonunlarning
bajarilishinitasdiqlovchi dalillar.

www.gstcouncil.org

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0

C3 Nomoddiy meros
Destinasiya nomoddiy madaniy merosni, jumladan,mahalliy an'analar, san'at, musiqa, til,gastronomiya hamda mahalliy o'ziga xoslik va bu
xosliklarning boshqa jihatlarini targ‘ib qilish,
himoya qilishni qo‘llab-quvvatlaydi. Jonlimadaniyat va an'analarni taqdim etish, takrorlash
va talqin qilish nozik va hurmat talab qiluvchi
mahalliy hamjamiyatlarni jalb qilishga hamda
ularga foyda keltirishga intiladi va tashrif
buyuruvchilarga haqiqiy va o’ziga xos tajriba
beradi.

a. Nomoddiy madaniy meros ob'ektlarini
aniqlash va ro'yxatga olish.
b. Nomoddiy madaniy merosni targ’ib qilish va
tashrif buyuruvchilar tajribasiga misollar(hodisalar, o'ziga xos mahsulotlar va
boshqalar).
c. Nomoddiy madaniy merosga asoslangan
tashrif buyuruvchilar tajribasini ishlab
chiqish va yetkazishda mahalliy aholi va
hamjamiyatlarning ishtiroki isboti.
d. Nomoddiy meros bo'yicha tajribani etkazish
haqida tashrif buyuruvchilar va mahalliyhamjamiyatlarning fikr-mulohazalari.

C4 An'anaviy foydalanish imkoniyati
Destinasiya mahalliy hamjamiyatning tabiiy vamadaniy ob'ektlarga foydalanishini nazorat qiladi,
himoya qiladi va kerak bo'lganda qayta tiklaydi

a. Mahalliy hamjamiyat uchun tabiiy vamadaniy ob'ektlardan foydalanish
imkoniyatini monitoring qilish.
b. An'anaviy foydalanish bo'yicha mahalliyhamjamiyat bilan hamkorlikning dalillari.
c. Mahalliy hamjamiyatga kirishni himoya
qilish va/yoki qayta tiklash bo'yicha maxsus
harakatlar.

C5 Intellektual mulk
Destinasiyada jamoalar va shaxslarning
intellektual mulk huquqlarini himoya qilishga hissa
qo'shish tizimi mavjud.

a. Belgilangan joyga tegishli intellektual
mulk to'g'risidagi qonunlarga havola
mavjud (nom, sana).
b. Turizm manfaatdor tomonlariga
intellektual mulk huquqlarini haqida
ma’lumot etkazish.
c. Mehmonlar uchun madaniytajribalarni rivojlantirish davomida
intellektual mulk huquqlari
himoyalanganligidan dalolat beradi.

C(b) Madaniy obidalarni ziyorat qilishC6 Madaniy obidalarga tashrif buyuruvchilarni
boshqarish
Destinasiyada, madaniy ob'ektlar ichida va atrofida
tashrif buyuruvchilarni boshqarish tizimi mavjud
bo'lib, u ularning xususiyatlari, imkoniyatlari va
sezgirligini hisobga oladi hamda tashrif

a. Mehmonlar oqimining monitoringi vamadaniy ob'ektlarga ta'siri, natijalar hudud
bo'ylab taqsimlanadi.
b. Madaniy ob'ektlarda yoki ularning atrofida
turizm bilan bog'liq ta'sirlarni boshqarish
bo'yicha harakatlarning dalillari.
c. Nozik hududlar va madaniy tadbirlarda

www.gstcouncil.org

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0
buyuruvchilar oqimini optimallashtirish va salbiy
ta'sirlarni minimallashtirishga intiladi. Sayyohlar,
turoperatorlar, gidlarga sezgir ob'ektlar vamadaniy tadbirlarda tashrif buyuruvchilarning
hatti-harakatlari bo'yicha ko'rsatmalar tashrifdan
oldin va tashrif vaqtida taqdim etiladi.

tashrif buyuruvchilarning xatti-harakati
bo'yicha nashr etilgan yo'riqnomalarning
mavjudligi va tarqatilishi hamda ularga rioya
qilishning davriy monitoringi.
d. Madaniy obidalarga tashrif buyuruvchilarni
boshqarish bo‘yicha turoperatorlar va
ekskursiya gidlari va/yoki ular bilan boshqa
aloqalar uchun amaliyot kodeksi.
e. Gidlar uchun treninglar tashkil etishi.

C7 Obyekt talqini
Tashrif buyuruvchilarga tashrif buyuriladiganobyektning madaniy va tabiiy jihatlarining
ahamiyati haqida asosli talqin qiluvchi ma’lumotlar
beriladi. Ma'lumot madaniy jihatdan mos, mezbon
hamjamiyat hamkorligida ishlab chiqilgan va
tashrif buyuruvchilar hamda aholiga tegishli
tillarda aniq etkazilgan.

a. Obyektga kelishdan oldin foydalanish
mumkin bo'lgan formatlarda ma'lumot
beruvchi izohli materiallarni taqdim etish.
b. Sharhlovchi material yaxshi o'rganilganligi va
asosli ekanligi haqidagi dalil.
c. Obyektlarning ahamiyati va
sezgirligini/mo'rtligini aniqlaydigan izohlimaterial.
d. Tegishli izohli materialni tayyorlashda
mezbon hamjamiyat hamkorligining dalillari.
e. Tarjima materiallari tegishli tillarda mavjud.

www.gstcouncil.org

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0

BO‘LIM D: Ekologik barqarorlik
D(a) Tabiiy merosni asrash
D1 Sezgir muhitlarni himoya qilish
Destinasiyada turizmning tabiiy muhitga ta'sirini
kuzatish, o'lchash va reaksiyasi, ekotizimlar,
yashash joylari va turlarni saqlash, invaziv
turlarning kirib kelishi va tarqalishining oldini
olish tizimi mavjud.

D2 Tabiiy ob'ektlarda tashrif buyuruvchilarni
boshqarish
Destinasiyada tabiiy ob'ektlar ichida va atrofida
tashrif buyuruvchilarni boshqarish tizimi mavjud
bo'lib, u ularning xususiyatlari, imkoniyatlari va
sezgirligini hisobga oladi hamda tashrif
buyuruvchilar oqimini optimallashtirish va salbiy
ta'sirlarni minimallashtirishga intiladi. Sezgir
obyektlarda tashrif buyuruvchilarning hattiharakatlari bo'yicha ko'rsatmalar tashrifdan oldin
va tashrif vaqtida tashrif buyuruvchilar,
turoperatorlar va gidlarga taqdim etiladi.

a. Tabiiy meros ob'ektlarining va aktivlari turi,
saqlanish holati va zaiflikni ko'rsatuvchi
ro'yxati.
b. Biologik xilma-xillik va tabiiy merosni saqlash
dasturlari.
c. Invaziv turlarni yo'q qilish va nazorat qilishdasturlari.
d. Turizmning biologik xilma-xillik va tabiiy
merosga ta'sirini aniqlash, monitoring qilishva salbiy ta’sirini yumshatish bo'yicha
harakatlar.
e. Tabiiy boyliklarni saqlashni qo'llab-quvvatlashuchun turizmdan olingan daromadlardan
foydalanish mexanizmlari.
f. Begona turlarning tarqalishini kamaytirish
bo'yicha tashrif buyuruvchilar va korxonalar
bilan muloqot qilish.

a. Mehmonlar oqimi va ularning tabiiy joylarga
ta'siri monitoringi, natijalar bilan butun
hudud bo'yicha bo'lishish.
b. Tabiiy ob'ektlarda yoki ularning atrofida
turizm bilan bog'liq ta'sirlarni boshqarish va
yumshatish bo'yicha harakatlarning dalillari.
c. Sezgir obyektlarda tashrif buyuruvchilarning
xulq-atvori bo'yicha nashr etilgan
yo'riqnomalarning mavjudligi va tarqatilishi vaularga rioya qilish davriy monitoringi.
d. Turoperatorlar va gidlar uchun amaliyot
kodeksi va/yoki ular bilan tabiiy ob'ektlarda
tashrif buyuruvchilarni boshqarish bo'yicha
teskari aloqalar.
e. Turizm bilan bog'liq ekologik xavflarni
aniqlash va ularni kamaytirish choralarini
ko'rish uchun mahalliy tabiatni muhofaza
qilish organlari bilan hamkorlik qilish.
f. Gidlar uchun treninglar tashkil etishi.

www.gstcouncil.org

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0
D3 Yovvoyi tabiat bilan o'zaro aloqa
Destinasiyada mahalliy, milliy va xalqaro
qonunlar va yovvoyi tabiatning o'zaro
munosabatlari standartlariga muvofiqligini
ta'minlash tizimi mavjud. Yovvoyi tabiatning
erkin harakati bilan o'zaro ta'sirlar, kumulyativ
ta'sirlarni hisobga olgan holda, invaziv emas balki
mahalliy hayvonlarga, shuningdek, yovvoyi
tabiatdagi populyatsiyaning va hattiharakatlariga salbiy ta'sir ko'rsatishning oldini
olish uchun mas'uliyat bilan boshqariladi.

D4 Turlardan foydalanish va hayvonlar
farovonligi
Destinasiyada hayvonlarning farovonligini vaturlarni (hayvonlar, o'simliklar va barcha tirikorganizmlar) himoya qilishga qaratilgan mahalliy,
milliy va xalqaro qonunlar hamda standartlarga
muvofiqlikni ta'minlash tizimi mavjud.
Bunga yovvoyi tabiat turlarini va ularning
mahsulotlarini yig'ish yoki qo'lga olish, sotish,namoyish qilish va sotish kiradi. Yovvoyi
hayvonlarning hech bir turi sotib olinmaydi,
ko'paytirilmaydi yoki asirlikda saqlanishi mumkinemas, faqat vakolatli va tegishli tarzda
jihozlangan shaxslar tomonidan yoki tegishlitartibga solinadigan faoliyat orqali amalga
oshirilishi mumkin. Barcha yovvoyi va uy
hayvonlarini saqlash, parvarish qilish va ularga
ishlov berish hayvonlar farovonligining eng
yuqori standartlariga javob beradi.

a. Yovvoyi tabiat bilan oʻzaro munosabatlarga
oid xalqaro, milliy va mahalliy qonunlarga
havola (nom, sana)b. Dengiz va quruqlik uchun yovvoyi tabiatniko‘rish bo‘yicha xalqaro standartlarni
tasdiqlash.
c. Yovvoyi tabiatning o'zaro ta'siri, shu jumladan
tomosha qilish amaliyotida xalqaro
standartlarni aks ettiruvchi kodeksini
tarqatish.
d. Turistik faoliayatlar o'rtasida qoidalar va
amaliyot kodeksiga muvofiqligini tekshirish
tizimi.
e. Faoliyat olib boriladigan joylarda yovvoyi
tabiatning farovonligini kuzatish va
shovqinlarni kamaytirish.
f. Yovvoyi tabiatga zararli ta'sir, masalan,
teginish va oziqlantirish haqida tashrif
buyuruvchilarga ma'lumot berish.

a. Hayvonlarning farovonligi va turlarini saqlashbo'yicha belgilangan xalqaro, milliy vamahalliy qonunlar, standartlar va
ko'rsatmalarga havola (nom, sana).
b. Turizm korxonalari va gidlarga qonunlar,
standartlar va ko'rsatmalar to'g'risida axborot
berish.
c. Yovvoyi hayvonlar va uy hayvonlarining
asirlikdagi sharoitlarini, shu jumladan ularni
saqlash va ularga nisbatan muomilani
tekshirish tizimi.
d. Yovvoyi tabiatning asirlikda bo'lishiga mas'ul
bo'lgan xodimlarni litsenziyalash va malakasini
tekshirish.
e. Yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan turlarning
xalqaro savdosi toʻgʻrisidagi konventsiyani(CITES) turizm sohasida ilgari surish va unga
rioya etilishini taʼminlash boʻyicha harakatlar.
f. Yo'qolib ketish xavfi ostida turgan turlarning
savdosidan qochish bo'yicha tashrif
buyuruvchilarga ma'lumot berish, masalan
IUCN (Tabiatni muhofaza qilish xalqaro
ittifoqi) yoki CITES (Yo'qolib ketish xavfi ostida
turgan yovvoyi fauna va flora turlarining
xalqaro savdosi to'g'risidagi konventsiya)
tomonidan ogohlantirilgan yo'qolib
borayotgan yovvoyi tabiat turlaridan olingan
suvenirlarni sotib olishdan saqlanish.
g. Har qanday ovchilik faoliyati tabiatni

www.gstcouncil.org

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0
muhofaza qilishga ilmiy asoslangan, to‘g‘ri
yo‘lga qo‘yilgan va qat’iy amalga oshiriladiganyondashuvning bir qismi bo‘lishini ta’minlashuchun qonun hujjatlarining bajarilishinita’minlash.

D(b) Resurslarni boshqarish
D5 Energiyani tejash
Destinasiyada energiya sarfini kamaytirish, undan
foydalanish samaradorligini oshirish, shuningdek,
qayta tiklanadigan energiyadan foydalanishniko‘paytirish maqsadli ko’rsatkichlari bor.
Destinasiyada korxonalarni ushbu maqsadlarga
erishishda qo'shgan hissasini o'lchash, monitoring
qilish, kamaytirish va omma oldida hisobot
berishga undash tizimi mavjud.

a. Energiya iste'moli maqsadlari e'lon qilinadi
va targ'ib qilinadi.
b. Energiya samaradorligini oshirish dasturi –masalan, izolyatsiyani targ'ib qilish va
qo'llab-quvvatlash.
c. Qayta tiklanadigan energiyaga investitsiyalarva umumiy ta'minot/iste'moldagi foizi.
d. Korxonalar tomonidan energiya sarflarimonitoringi va kamaytirishni qo'llabquvvatlash va rag'batlantirish.

D6 Suv boshqaruvi
Destinasiya korxonalarni suvdan foydalanishnio'lchash, monitoring qilish, omma oldida hisobot
berish va boshqarishga undaydi. Destinasiyada suv
xavfi baholanadi va hujjatlashtiriladi. Suv uchun
xavfi yuqori bo'lgan hollarda turizmdan
foydalanish mahalliy jamoalar va ekotizimlar
ehtiyojlariga zid kelmasligini ta'minlash uchun
korxonalar bilan suvni boshqarish maqsadlari
aniqlanadi va faol ravishda amalga oshiriladi.

a. Korxonalar tomonidan suvdan
foydalanishni monitoring qilish va
kamaytirish bo'yicha qo'llab-quvvatlash
va ko'rsatmalar berish.
b. Suv uchun xavfni muntazam ravishda
baholash dasturi.
c. Suv uchun xavfi yuqori debbaholanganda suvni boshqarish
maqsadlarini belgilash, nashr etish va
amalga oshirish.
d. Turistik maqsadlarda foydalaniladigansuv manbalari va hajmi hamda uningmahalliy hamjamiyat va ekotizimlargata’siri monitoringi va nazorati. Turizm
korxonalari tomonidan maqsadlarga
rioya etilishini rag'batlantirish va
tekshirish.
e. Suv uchun xavf va suvdan foydalanishni
minimallashtirish haqida tashrif
buyuruvchilarga ma'lumot.

www.gstcouncil.org

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0
D7 Suv sifati
Destinasiyada sifat standartlaridan foydalangan
holda ichimlik, dam olish va ekologik maqsadlar
uchun suv sifati nazorat qilinadi. Monitoring
natijalari hamma uchun ochiq bo'lib, hududda suv
sifati bilan bog'liq muammolarga o'z vaqtida javobberish tizimi mavjud.

a. Suv sifati monitoringi dasturi.
b. Suv sifati bo'yicha ma'lumotlar va
hisobotlarning mavjudligi.
c. Belgilangan standartlarga ega bo'lganjoylarni sertifikatlash va aniqlash bilan
cho'milish suvini monitoring qilish.
d. Suvsifatini
yaxshilashbo'yichaharakatlarning dalillari.
e. Mahalliy ichimlik suvining sifati haqida
tashrif buyuruvchilar uchun ma'lumot,shishasuvga
muqobilsifatida
foydalanishni rag'batlantirish.

D(c) Chiqindilarni va chiqindilarni boshqarish
D8 Chiqindi suvlar
Destinasiyada septik tanklar va oqava suvlarni
tozalash tizimlaridan joylashtirish, texnik xizmat
ko'rsatish va sinovdan o'tkazish bo'yicha aniq va
majburiy ko'rsatmalar mavjud. Destinasiya
chiqindilarni to'g'ri qayta ishlashni va qayta
ishlatilishini yoki mahalliy aholi va atrof-muhitga
salbiy ta'sir ko'rsatmasdan xavfsiz tarzda
chiqarilishini ta'minlaydi.

a. Oqava suvlarni tozalash bo'yicha yozma
ko'rsatmalar va qoidalar.
b. Korxonalar o'rtasida boshqaruv
ko'rsatmalarni qo'llash tizimi.
c. Chiqarilgan oqava suvlarning
monitoringi/sinovi.
d. Amaliy va maqsadga muvofiq bo'lsa,
turizm sektorida foydalanish uchun
barqaror shahar suv tozalash tizimlarini
ta'minlash.

D9 Qattiq chiqindilar
Destinasiya chiqindilarning paydo bo'lishinio'lchaydi va hisobot beradi, ularni kamaytirish
bo'yicha vazifalarni belgilaydi. Bu qattiq maishiychiqindilarni to'g'ri qayta ishlash va
poligonlardan chiqarib yuborishni ta'minlaydi,
chiqindilarni turlari bo'yicha samarali
ajratadigan ko'p oqimli yig'ish va qayta ishlash
tizimini ta'minlaydi. Destinasiya korxonalarni
qattiq chiqindilar, jumladan, oziq-ovqat
chiqindilarini kamaytirish, qayta ishlatish va
qayta ishlab chiqarishga undaydi. Bir marta
ishlatiladigan narsalarni, ayniqsa
plastmassalarni yo'q qilish yoki kamaytirish
bo'yicha choralar ko'riladi. Qayta
ishlatilmaydigan yoki qayta ishlanmaydigan har
qanday qoldiq qattiq chiqindilar xavfsiz va
barqaror tarzda utilizatsiya qilinadi.

a. Chiqindilarni monitoring qilish dasturi
natijalar va maqsadlar bilan e'lon qilingan.
b. Chiqindilarni, shu jumladan oziq-ovqat
chiqindilarini boshqarish bo'yicha turizm
korxonalari bilan kelishilgan
maslahat/qo'llab-quvvatlash.
c. Bir marta ishlatiladigan narsalarni, ayniqsa
plastmassalarni kamaytirish/yo'q qilishbo‘yicha chora-tadbirlar.
d. Davlat idoralari va ob'ektlari uchun
chiqindilarni boshqarish dasturi.
e. Kamida to'rtta yo’nalish bo’yicha
chiqindilarni yig'ish va qayta ishlash
tizimini ta'minlash (masalan, organik,
qog'oz, metall, shisha va plastmassa).
f. Qoldiqlarni utilizatsiya qilishning barqaror
tizimini ta'minlash.
g. Chiqindilar, tashlab ketilishini bartaraf
etish shu jumladan, tashrif buyuruvchilar
tomonidan ham, va jamoat joylarini toza
saqlash chota-tadbirlari.

www.gstcouncil.org

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0
h. Alohida chiqindilarni yo'q qilish uchun
maxsus qutilar.
D10 Parnik gazlari emissiyasi va iqlim
o'zgarishini yumshatish
Destinasiyada issiqxona gazlari chiqindilarini
kamaytirishga qaratilgan, shuningdek,
kamaytirish siyosati va harakatlari bo'yichahisobotlarni amalga oshirish timizi mavjud.
Korxonalar o'z faoliyatining barcha jabhalarida(shu jumladan etkazib beruvchilar va xizmat
ko'rsatuvchi provayderlar ham) issiqxona gazlari
chiqindilarini o'lchash, monitoring qilish,
kamaytirish yoki minimallashtirish, hamda
jamoatchilikka hisobot berish va kamaytirishga
da'vat etiladi. Har qanday ortiqcha
emissiyalarning o'rnini qoplash
rag'batlantiriladi.

a. Belgilangan sanaga emissiyalarni kamaytirish
foizi bo'yicha maqsad e'lon qilingan.
b. Yillik iqlim hisoboti, shu jumladan monitoringva ta'sirni yumshatish choralari.
c. Emissiyalarni kamaytirish va kamaytirish
bo'yicha sayyohlik korxonalari bilan qo'llabquvvatlanadigan o’zaro harakat yoki boshqa
hamkorlik.
d. Davlat sektori faoliyati natijasida emissiyalarni
kamaytirish bo'yicha harakatlar.
e. Korxonalar va tashrif buyuruvchilar uchun tanolingan standartlarga javob beradigankompensatsiya sxemalari bo'yicha ma'lumot.

D11 Kam emissiyali transport
Destinasiyada turizm faliyatidan kelib
chiqadigan transport chiqindilarini kamaytirish
maqsadlari bo’yicha tizimi mavjud. Havoning
ifloslanishi, tirbandlik va iqlim o'zgarishiga
turizmning hissasini kamaytirish uchun
barqaror, kam emissiyali transport vositalari va
jamoat transporti va faol sayohatlar (masalan,piyoda va velosipedda yurish) foydalanishni
ko'paytirishga intilmoqda.

a. Barqaror transport infratuzilmasiga,
jumladan, jamoat transporti va kam
emissiyali transport vositalariga sarmoya
kiritish.
b. Tashrif buyuruvchilarga hududda va uning
ichida muqobil transport imkoniyatlari
haqida ma'lumot beriladi.
c. Tashrif buyuruvchilarning muqobil
transport turlaridan foydalanishi
to'g'risidagi ma'lumotlar.
d. Velosiped va piyoda yurish imkoniyatlarini
takomillashtirish va targ'ib qilish.
e. Qisqa va barqaror transport imkoniyatlaribilan kirish mumkin bo'lgan tashrif
buyuruvchilar bozorlariga ustuvorlik berish.
f. Davlat sektori va sayyohlik korxonalari o'z
faoliyatida kam ta'sirli transportga ustunlik
beradi.

D12 Yorug'lik va shovqin salbiy ta’siri
Destinasiyada yorug'lik va shovqin ta’sirini
minimallashtirish uchun ko'rsatmalar va
qoidalar mavjud. Destinasiya korxonalarni
ushbu ko'rsatmalar va qoidalarga amal qilishga
undaydi.

a. Yorug'lik va shovqin salbiy ta’siri bo'yicha
ko'rsatmalar - ishlab chiqilgan va turizm
korxonalariga targ'ib qilinadi.
b. Turizm bilan bog'liq shovqin va yorug'lik
ifloslanishining potentsial manbalarini
aniqlash va monitoring qilish.
c. Aholiga shovqin va yorug'lik ifloslanishi
haqida xabar berishga imkon beradiganmexanizmlar mavjud, keyingi harakatlarbilan birga.

www.gstcouncil.org

GSTC Destinasiya mezonlari v2.0

www.gstcouncil.org