2019 年度言語研修「ゾンカ語」研修テキスト 3
ILCAA Intensive Language Course 2019 “Dzongkha” Textbook 3

ゾンカ語表現集
Dzongkha Expressions

西田 文信
東京外国語大学
アジア・アフリカ言語文化研究所

2020

まえがき

この表現集は 2019 年度東京外国語大学アジア・アフリカ言語文化研究所主催の「ゾンカ語研修」のために編集されました。本表現集は、ブータン王国ワンディポジャン県で生まれ育った

ナムゲ・ティンレー先生の発音を基にしています。ナムゲ先生が授業でお使いになれるよう英語で執筆致しました。日常会話で用いられる基礎的なゾンカ語を中心に、より高度な運用能力を習得するのに必要な文型が収められています。ゾンカ語の意味別分類語彙と日常会話から構成されており、頻度の高い表現をまとめたものです。主にネイティブ講師が発音・会話練習で使用する目的で準備したが、日本人講師による文法の解説も交えて教授することを想定して作成したものです。

東京外国語大学アジア・アフリカ言語文化研究所研修委員会委員長の塩原朝子先生（同研究所准教授）には企画の初めから授業の実施、その後のケアまで研修全般をお支え下さいました。
この場を借りて御礼申し上げます。また本研修実施に際してご尽力くださいました星泉所長・
呉人徳司委員をはじめとする研修専門委員会の先生方、教材作成やナムゲ先生招聘に関してお世話になりました梅山敏行様をはじめとする共同研究拠点係の皆様へ心からの謝意を表したく存じます。

本表現集のデータは、一部 1996 年から 1997 年にかけてアメリカ合衆国ハワイ州にて行った調査によるものを基にしている他、2004 年以降ブータン王国にて行った調査で収集したものです。これまでの調査は以下の助成によって可能となりました。満腔の謝意を表してここに記します。

・日本学術振興会科学研究費補助金「マンデビ語の記述及び形態統語論的研究」（科研費若手(B),19720098）2007 年度～2009 年

・東京外国語大学アジア・アフリカ言語文化研究所研究者派遣事業 2010 年度

・日本学術振興会科学研究費補助金「ブータン王国の危機言語マンデビ語の現地調査による記述及び形態統語論的研究」 （科研費若手(B), 23720195）2011 年度～2013 年

・東京外国語大学アジア・アフリカ言語文化研究所研究者派遣事業 2015 年度

・日本学術振興会科学研究費補助金「ブムタン諸語の記述言語学的・歴史言語学的研究」（基盤

研究(C), 26370472) 2014 年度～2017 年度

・史上初のゾンカ語＝日本語＝英語辞典の編纂と辞典編纂のためのデータベースの構築 （稲盛財団助成金）2018 年度～2019 年度

・日本学術振興会科学研究費補助金「East Bodish 諸語の言語実態・言語変化・言語変容研究」（基盤研究(C), 18K00565) 2018 年度～2021 年度

今後文例を補充し、より良いものに改定していく作業を継続して参ります。

2020 年 7 月

西田文信

i

Contents

まえがき ..................................................................................... iContents ................................................................................... ii
1.

Pronouns ........................................................................... 1

3.

Possessive Pronouns ........................................................ 3

2.
4.
5.
6.
7.
8.
9.

Demonstratives................................................................. 2
Interrogatives .................................................................... 4
Greetings ........................................................................... 5

Getting into Conversation ................................................ 7

Useful Phrases ................................................................ 10

Talking about Flights ...................................................... 16
Accomodation ................................................................. 18

10. Countryside ..................................................................... 19

11. Eating and Drinking ........................................................ 20
12. Talking about Weather Conditions ................................ 22

13. Asking and Giving Directions.......................................... 23
14. Describing People ........................................................... 25ii

15. Character and Behaviour ............................................... 26
16. Parents and Children ...................................................... 28

17. Telling Time .................................................................... 29
18. Talking about Time ......................................................... 31
19. Food and Related Terms ................................................ 32
20. Weather and Related Terms ........................................... 45
21. Directions and Related Terms ........................................ 47

22. Colour and Related Terms.............................................. 49
23. Time and Related Terms ................................................ 51
24. Kinship and Related Terms ............................................ 56

25. Animals and Related Nouns ........................................... 64
26. Plants and Fruits ............................................................. 79
27. Grains and Cereals .......................................................... 83
28. Vegetables ....................................................................... 85

29. Clothing and Related Terms........................................... 89
30. Buildings and Places....................................................... 95
31. Furniture and Articles of Daily Use .............................. 101
iii

32. Agricultural Tools and Weaponry ................................ 115
33. Body Parts and Related Terms..................................... 121
34. Diseases and Medical Terms ........................................ 130
35. Health, Sport and Recreation ...................................... 135

36. Forms of Address and Professions ............................... 138
37. Ministries and Organizations ....................................... 158

38. Agriculture and Commerce .......................................... 165
39. Computer Terms ........................................................... 173

40. Scientific Terms ............................................................ 182
41. Physical and Chemical Terms ...................................... 194
42. Minerals and Inorganic Matter ..................................... 196

43. Astronomical Terms ..................................................... 199
44. Newspaper Terms ......................................................... 203
45. Environmental and Geographical Terms .................... 208
46. History Terms ................................................................ 212

47. Literature Terms ........................................................... 217
48. Days of the Week ........................................................... 221iv

49. Months of the Year ........................................................ 222

50. Seasons ......................................................................... 223
51. Numbers ........................................................................ 224
52. Ordinal Numbers .......................................................... 230v

1. Pronouns

ང་Iང་བཅས་

we�ོད་

you [singular]�ེད་ཆ་�བ་

you [plural]�་you [polite, lit. “here”]

�་ཆ་�བ་

you [plural, polite]�་�་you [plural, polite, less common]

ཁོ་

he

མོ་

she

ཁོང་

they

ཁོང་ཆ་�བ་

they1

2. Demonstratives

འདི་

this

ཨ་�ི་

this

འདི་�་

theseཨ་�ི་�་

these

དེ་

that

ཨ་ཕི་

that

དེ་�་

those

ཨ་ཕི་�་

those2

3. Possessive Pronounsངེ་གི་

my�ོད་�ི་

your [singular]ཁོ་གི་

hisམོ་གི་

herང་བཅས་�ི་

our�ེད་ཆ་�བ་�ི་

your [plural]ཁོང་གི་

theyཁོང་ཆ་�བ་�ི་

they

3

4. Interrogatives

ག་

who

ག་ཅི་

what

ག་ཏེ་

where

ག་དེ་�ེ་howག་འདི་

which

ག་གི་

whose

ག་�་

whom

ནམ་

when

4

5. Greetings�ོན་པ་ལེགས་སོ།

Welcome!

�་ག�གས་བཟང་པོ།

Hello, Hi.

�ོ་པ་བདེ་ལེགས།

Good morning.

ཉི་མ་བདེ་ལེགས།

Good afternoon.

�ི་�་བདེ་ལེགས།

Good evening.

ལེགས་ཤོམ་�ེ་�ོན།

Safe journey, Goodbye. [lit. gowell]ལེགས་ཤོམ་�ེ་བ�གས།

Goodbye. [lit. stay well]ལེགས་ཤོམ་�ེ་ཉལ།

Good night. [lit. sleep well]ལེགས་ཤོམ་�ེ་གཟིམས།

Good night. [honorific]ལེགས་ཤོམ་�ེ་བཟའ།

Eat well.

ལེགས་ཤོམ་�ེ་བཞེས།

Eat well. [honorific]བཀའ་�ིན་ཆེ།

Thank you.

གནམ་མེད་ས་མེད་བཀའ་�ིན་ཆེ།

Thank you very much.

5བ�་ཤིས་བདེ་ལེགས།

Congratulation, Greetings!

ཡར་སོང་ཡི་མས།

See you. [lit. I am gone]�་མ་མཇལ་གེ།

See you in a little while.

ནངས་པ་མཇལ་གེ།

See you tomorrow.

�ལ་ལས་མཇལ་གེ།

See you later.

�ལ་ལས་མཇལ་བའི་�ོན་ལམ་ཡོད།

Hope to see you in the future.

66. Getting into Conversation
Hello, how are you?

�་ག�གས་བཟང་པོ་ལགས། �་ག་དེ་�ེ་
བ�གས་ཡོད།
�་གི་མཚན་ག་ཅི་�ཝ་�ོ་ལགས།

What’s your name? [honorific]�ོད་�ི་མིང་ག་ཅི་�ོ།

What’s your name?

ངེ་གི་མིང་�་མི་ཨིན།

My name is Fumi.

ང་ཇ་�ཱན་ལས་ཨིན།

I am from Japan.

�་འ�ངས་ག�ས་ག་ཏེ་ལས་�ོ་ལགས།

Where are you from? [honorific]�ོད་ག་ཏེ་ལས་�ོ།

Where are you from?

�་ག་དེ་�ེ་བ�གས་ཡོད།

How are you? [honorific]�ོད་ག་དེ་�ེ་ཡོད།

How are you?

ང་ལེགས་ཤོམ་�ེ་རང་ཡོད། ཏེ་་་�།

I am doing well. And you?

ལེགས་ཤོམ་�ེ་རང་ཡོད། བཀའ་�ིན་ཆེ།

I am doing well. Thank you.

ང་�ིག་�ི་ཅིག་ཡོད།

I am just fine, not bad.

[can mean “not very well”]

7ང་ཧ་ལམ་ཅིག་�ེ་ཡོད།

I am just alright, not bad.

�་ག་ཏེ་བ�གསཔ་�ོ།

Where do you live? [honorific]�ོད་ག་ཏེ་�ོདཔ་�ོ།

Where do you live?

ང་ཊོག་ཡོ་�་�ོདཔ་ཨིན།

I live in Tokyo.

ང་བེང་ཀོག་ལས་�ེ་འོང་ཡི།

I came via Bangkok.

�་ད�ང་ལོ་ག་དེ་ཅི་བཞེས་ཡི།

How old are you? [honorific]�ོད་ལོ་ག་དེམ་ཅི་ཡར་སོང་ཡི།

How old are you?

�་གིས་ཨིང་ལིཤ་མ�ེན་ག

Do you speak English? [honorific]�ོད་གིས་ཨིང་ལིཤ་ཤེས་ག

Do you speak English?

ང་གིས་ཨིང་ལིཤ་མི་ཤེས།

I don’t speak English.

[can mean “not very well”]

I speak very little Dzongkha.

ང་གིས་�ོང་ཁ་ཨ་ཙ�་ཅིག་�ངམ་གཅིག་
ཤེས།ལགས་སོ། བཀའ་�ིན་ཆེ།

OK then, thank you.

�་མཇལ་�ེ་སེམས་དགའ་ཡི།

Pleased to meet you. [honorific]

8

Pleased to meet you.

�ོད་འ�ད་ནི་འདི་གིས་སེམས་དགའ་ཡི།

9

7. Useful Phrasesང་�ོ་བ�ེས་ཅི།

I am hungry.

ང་ཁ་�ོམ་ཆི་ཡི།

I am thirsty.

ང་�་�ག་ཅི།

I am tired.

ཨ་ཙ�་ངལ་འཚ�་�ོད་གེ།

Let’s take rest for a while.

ང་དབངམོ་ངལ་ཡི།

I am feeling tired.

ང་བ�ན་ཆི་ཡི།

I am bored.

ང་ཚདཔ་ཚཝ་མས།

I am feeling hot.

ང་�ངམ་མས།

I am feeling cold.

ང་�ང་�མ་�བ་མས།

I am shivering with fever.

ང་ནཝ་མས།

I feeling sick.

ང་ཕོཝ་ནཝ་མས།

I am getting stomach pain.

ངེའི་�ལ་ཏོ་ན་�ག་�བ་མས།

My back is aching.

འདི་�ད་མེད།

It doesn’t matter.

10འདི་ག་དེ་�ེ་�བ་ཨིན་ན།

How do you say this?

ང་ཤེས།

I know.

ང་མི་ཤེས།

I don’t know.

ཨ་ཕི་ག་ཅི་ཨིན་ན།

What is that?

ག་ཅི་འབད་དཔ་ཨིན་ན།

What is the matter?

དཀའ་ངལ་ག་ཅི་ཡོད་ག

What is the problem?

དཀའ་ངལ་ག་ཅི་ཡང་མིན་འ�ག

There is no problem at all.

ང་བ�ེད་སོང་�ག

I forgot.

�ོ་པ་ང་ལོངས་གནང་མས།

Please wake me up in theང་སེམས་དགའཝ་མས།

I am feeling happy.

ང་གིས་�ོད་�་དགའཝ་མས།

I love you.

ངེས་སེམས་�ོད་�་ཤོར་སོང་�ག

I have fallen in love with you.

ང་�ོད་�ན་ཆི་ཡི།

I miss you.

morning.

11ང་འ�ོ་དགོ

I must go.

ང་ཙ�གཔ་ཟ་ཡི།

I am angry.

ང་སེམས་�ོཝ་མས།

I am feeling sad.

ངེའི་ག�ས་�ན་ཆི་ཡི།

I am feeling homesick.

ང་ལོག་འ�ོ་དགོ་མནོ་ཡི།

I feel like going back.

ཚ�་རིང་ཤིག

Bless you.

ཁ་བ�མ་

Shut up! Be quiet!

�ད་མ་�བ།

Don’t make noise.

དེ་�ེ་མ་ག�ང་།

Do not mention, welcome.

[when someone sneezes][said when someone thanks you
for a favour]
It’s OK.

�ད་མེད།

[sometimes said in the sense of“you are welcome”]
OK. [honorific]ལགས་སོ།
12ལགས།Pardon, Excuse me.

དགོངསམ་མ་�ེལ།

I am sorry. [lit. don’t get angry]ང་དགོད་�་འབད་ཡི།

I was kidding.

ང་བཅས་ད་�ོ་གཞོནམ་ཨིན།

We are young just now.

ཁོ་ལོ་ན་�ས་སོང་�ག

He has aged.

མོ་ཞི་འཇམ་ཏོང་ཏོ་འ�ག

She is calm.

མོ་ཚ་�ང་ལངས་�ག

She looks worried.

�ོད་འཇའ་རིསམོ་འ�ག

You are pretty.

ཁོ་ཡིད་ཁར་འོང་ཏོག་ཏོ་འ�ག

He is handsome.

�་ཤོགCome here.

�་གིས་མ�ེན་ག

Do you know? [honorific]�ོད་�ིས་ཤེས་ག

Do you know?

ཧ་གོ་ཡི་ག

Do you understand?

[rising intonation]13ང་ཧ་གོ།

I understand.

ཕར་སོང་།

Go there.

�་�ོན།

Please come, please go. [honorific]ཨ་�་�ོད།

Sit here.

�་བ�གས།

Sit here, stay here. [honorific]འབད་བ་ཤོག

Go ahead. [with a programme or aགནང་པ་ཤོག

Please go ahead. [honorific]འ�ོ་གེ།

Let’s go.

�ོན་གེ།

Let’s go. [honorific]འདི་ཨིན།

Yes, it is.

འདི་མེན།

No, it isn’t.

འདི་བ�བ།

It’s OK.

འདི་མི་བ�བ།

It’s not OK.

plan, etc.]14

Of course.

ལོས།

15

8. Flights
Japan National Airlines offersཇ་�ཱན་�ལ་ཡོངས་གནམ་�་ནང་�་
�གས་�ོའི་ལས་རིམ་�་ལེགས་ཤོམ་�ིནམ་
མས།

excellent in-flight entertainment.

They play latest films and musics.

ད་རེས་ནངས་པའི་�ོག་བ�ན་དང་ཞབས་
�་ཙང་ཙ་བཏང་བཞགཔ་མས།

The in-flight magazine of Drukairའ�ག་གི་གནམ་�་ནང་གི་�ས་དེབ་ནང་�་ སབ་�་དང་འ�ག་གི་ལམ་�ོལ་�ི་�ོར་
ལས་བ�་དོན་�་འ�ག

includes information on
Bhutanese culture.

Ladies and gentlemen, we will�་མ�ོན་ཕོ་མོ་ག་ར་ ང་བཅས་མ�ོགས་པ་
རང་�་རོ་གནམ་�་ཐང་ནང་ཆགས་ནི་
ཨིན།

shortly be landing at Paro Airport.

Please fasten your seatbelts.

བ�གས་�ིའི་ཐགཔ་�་བ�མ་གནང་།

We boarded the plane on time, butང་བཅས་གནམ་�་ནང་�ས་ཚ�ད་ཁར་
�ིག་�ི་འོང་�ང་ �ར་ནི་འདི་�ི་སོང་�ག

it was delayed taking off.

Then we missed the bus from Paroདེ་ལས་�་རོ་ལས་ཐིམ་�་བ�་�མ་འཁོར་
�ཱསི་བདའ་�ན་མ་�གས།

to Thimphu.

16

Domestic flights are more�ལ་ཁབ་�ི་ཁར་འ�ོ་མི་གནམ་�་�་གི་�་
བས་འདི་ ནང་ན་གི་གནམ་�་�་གི་�་
�ོམ་འ�ག

expensive than international ones.

I prefer a window seat when I fly.

ང་གནམ་�་ནང་འ�ོཝ་ད་ �ོ་�ིག་�ོ་
ལོགས་ཁར་�ི་�ོད་�ི་དེ་དགའ།

She prefers an aisle seat.

མོ་གིས་འདི་ �ོ་�ིག་མེད་སའི་�ོད་�ི་འདི་
དགའཝ་མས།

They managed to get a charterཁོང་ཆ་�བ་དེ་�་དབང་གི་གནམ་�་ཅིག་
ཐོབ་�གས་�ག

flight.

It’s more expensive than theའདི་ཨ་�ག་གི་གནམ་�་ལས་འདི་�་�ོམ་
ཨིན་མས།

scheduled flight.

17

9. Accomodation
We stayed in a small family-runང་བཅས་�་བཟའ་ཚང་ཁོང་ར་གིས་བ�་
མི་མ�ོན་�ིམ་�ང་�་ཅིག་ནང་�ོད་ཅི།

hotel.

Karma Hotel is a rather run-downཀ�་མ�ོན་�ིམ་དེ་ཧ་ལམ་རོ་འཁོགས་
ཐལ་ཐལཝ་གི་མ�ོན་�ིམ་ཅིག་ཨིན་པས།

hotel.

It’s at the back of the city centre.

འདི་�ོམ་�ེ་བ་གི་�བ་ཁར་འ�ག

Jomolhari is a luxury hotel.

ཇོ་མོ་�་རི་འདི་ མི་�ོམ་�ོད་ནི་གི་མ�ོན་
�ིམ་ཅིག་ཨིན་པས།

As a student, I can’t afford to stayང་�ོབ་�གཔ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ མ�ོན་
�ིམ་�ོམ་ནང་�ོད་མི་�གས།

in smart hotels.

I always have to look for budgetང་འདི་ཨ་�ག་རང་ �ོད་ས་གོང་ཁེ་ཏོག་
ཏོ་འཚ�ལ་དགོ།

accomodation.

You should make a reservationམ་འ�ོ་བའི་ཧེ་མ་ལས་མ�ོན་�ིམ་དེ་�ིག་
�ི་�བ་བཞག་དགོ

before you go.

18

10. Countryside
From my room I look out over theངེ་གི་ཁང་མིག་ནང་ལས་�ོ་ལོགས་ཁར་�ི་
�ོང་གསེབ་�་བ�་དོ།

surrounding countryside.

It’s very different from theངེའི་ག�ས་ཁར་�ི་ས་ཆ་�ས་ཆ་ཡོད་མི་
དང་�་ལས་མི་འ�་བས།

familiar landscape in my village.

ངེའི་ག�ས་ཁར་�་འདི་ ས་ཆ་ཐང་�ེ་བདེ་
ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིན།

My village is a gentle landscapewith open fields.

Here it is a bleak landscape with�་འདི་�ོ་དང་�ག་ཙང་ཙ་ཡོད་པའི་ས་ཆ་
ཅིག་ཨིན་པས།

rocky mountains.

From the hotel room there areམ�ོན་�ིམ་�ི་ཁང་མིག་ནང་ལས་ �ོང་གི་
མཐོང་�་བཀག་ཆ་ག་ནི་ཡང་མེད་པ་
འ�ག

uninterrupted views of the Dzong(fortress).

From the top floor restaurant the�ེང་ཐོག་ཟ་ཁང་ནང་ལས་མ�ོནམ་�་
གིས་ ག�ས་ཚན་�ི་མཐོང་�་དགའ་ཏོག་
ཏོ་མཐོང་�གས་པས།

guests have a panoramic view of
the countryside.

From the balcony there is aརབ་གསལ་ནང་ལས་ གངས་རི་�་གི་
མཐོང་�་ཡ་མཚན་ཆེ་ཏོག་ཏོ་འ�ག

spectacular view of themountains.
1911. Eating and Drinking
Let’s find a restaurant and have aང་བཅས་ཟ་ཁང་ཅིག་འཚ�ལ་�ེ་བཞེས་�ོ་
ཅིག་མ�ོགས་�གས་�ེ་ཟ་གེ་མེན་ན།

quick meal.

I could do with a refreshing drink.

ང་འདི་མངར་�་བསིལ་ཏོང་ཏོ་ཅིག་
འ�ང་�ང་བ�བ་པས།

I’m dying of hunger.

ང་�ོ་བ�ེས་ཏེ་ཤི་ནི་མས་དབའི།

I need a square meal.

ང་ཕོཝ་འ�ང་ནིའི་བཞེས་�ོ་ཅིག་དགོ་
པས།I know you have a healthy�ོད་�་ཟ་ཁམས་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་ཟེར་ང་
ཤེས།

appetite.

You ate a hearty breakfast that�ོད་ད་ཅི་�ོ་མཛར་�ས་ཙ་�ེ་ཟ་ཡི་མེན་
ན།

time?

How about having a soft drinkད་�ོ་ཁ་ཟས་དང་གཅིག་ཁར་མངར་�་
ཅིག་འ�ང་པ་ཅིན་མི་བ�བ་ག

with some crisps now?

We can have a proper lunch later.

ཉི་མ་གི་�ོ་ངོ་མ་འདི་�་མ་ཟ་ནི་ཏེ།

Crisps will only spoil yourཁ་ཟས་གིས་འདི་�ོ་ཁམས་མེདཔ་གཏང་
འོང་།

appetite.
20

Look, this restaurant looks good.

བ�་ཤིག་ ཨ་�ི་ཟ་ཁང་འདི་ལེགས་ཤོམ་
ཡོད་ཡོད་ར་འ�་བས།

Their set menu is reasonablyཁོང་གི་ཐོ་ནང་�ིན་མི་བཞེས་�ོ་�་གོང་
ཚད་རན་ཏོག་ཏོ་འ�ག

priced.

Let’s go in.

ནང་ན་འ�ོ་གེ།

Kids eat far too much junk food.

ཨ་�་�་གིས་བ�ད་མེད་པའི་བཞེས་�ོ་�་
རང་ཟཝ་མས་ས།

Yeah, it is hard to get them to eatཨིན་མས་་་ ཁོང་བཞེས་�ོ་བ�ད་ཅན་ཟ་
བ�ག་ནི་འདི་ལ་ཁག་འ�ག་པ།

nourishing meals.

They think they are boring meals.

ཁོང་གིས་འདི་�་�ོ་བ་ག་ཅི་ཡང་མེད་པའི་
བཞེས་�ོ་�ེ་བ�ིཝ་མས།

21

12. Weather Conditions
The weather condition is likely to�་མ་གནམ་གཤིས་གནས་�ངས་འདི་
ལེགས་ཤོམ་མི་འོང་ནི་བ�མ་འ�ག

deteriorate later on today.

�མ་འཁོར་ལམ་ཁར་ས་�ག་ཁོག་ཁོ་འ�ག

There is thick fog on theགནམ་མཁའ་ས་�ག་ཨ་ཙ�་རེ་གང་�ག

There are patches of fog in the

motorway.

sky.

Avoid going to the town when theཉི་�ོད་�གས་ཆེ་ཤོས་ཡོདཔ་ད་�ོམ་ཁར་
འ�ོ་ནི་བཞག་དགོ

sun is strongest.

Road conditions are difficultཆརཔ་�གས་�བ་ནི་འདི་གིས་ལམ་�ཱ་
ཁག་འ�ག

because of driving rain.

The wind was light this morning.

ད་ས་�ོ་པ་�ང་མ་ཨ་ཙ�་རེ་ལས་བ�ལ་
མིན་འ�ག
ད་�གས་ལངས་ནི་འབད་དོ།

Now it is picking up.

�་མ་�ི་�་འདི་འ�ོག་སི་སི་འོང་ནི་མས།

It will be very strong by theevening.

2213. Asking and Giving Directions�་ལས་ག་དེ་ཅིག་ཡོད་ག

How far is it from here?

གནམ་�་ཐང་�་ག་དེ་ཅིག་འ�ོ་དགོ་ག

How far is it to the airport?

གདོང་ཁར་ཐད་འ�ང་�ེ་སོང་།

Go straight ahead.

ཨ་�་ལས་ཨིན།

It’s this way.

ཨ་ཕར་ལས་ཨིན།

It’s that way.

�ོད་ལམ་འཛ�ལ་ཏེ་འ�ོཝ་མས།

You’re going the wrong way.

�ོད་ལམ་�ོགས་འཛ�ལ་ཏེ་འ�ོཝ་མས།

You’re going the wrong direction.

ཨ་�ི་�མ་འཁོར་ལམ་བདའ་�ེ་སོང་

Take this road.

ཨ་མར་ལས་སོང་།

Go down there.
Take the first on the right.

གཡས་ཁ་�ག་གི་ལམ་དང་པ་བདའ་�ེ་
སོང་།

Take the second on the left.

གཡོན་ཁ་�ག་གི་ལམ་གཉིས་པ་བདའ་�ེ་
སོང་།

Turn right at the crossroads.

ལམ་�་�མ་ལས་གཡས་ཁ་�ག་སོང་།
23�ོམ་�ེ་བ་གི་བ�་�གས་བ�་�ེ་སོང་།

Follow the signs for the townཟམ་�ི་འོག་ལས་སོང་།

Go under the bridge.

ཟམ་�ི་�ག་ལས་སོང་།

Go over the bridge.

�ོར་ལམ་ལས་�ེ་སོང་

Go over the roundabout.

འདི་ཐག་རིང་སར་མེན།

It’s not far.

འདི་�ོ་ལོགས་ཁར་འཚམས་ཅིག་ཨིན།

It’s quite close.

འདི་ལམ་ཐག་རིང་�་འཚམས་ཅིག་ཨིན།

It’s quite a long way.

centre.

It’s a long way on foot.

འདི་ཁར་�ང་ཐང་�ེ་འ�ོ་བ་ཅིན་ལམ་
རིངམོ་ཡོད།

It’s a long way to walk.

འདི་ཁར་�ང་ཐང་འ�ོ་ནི་འདི་ལམ་ཐག་
རིང་རང་རིང་།

It’s about a kilometer from here.

འདི་�་ལས་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གཅིག་དེ་ཅིག་
ཨིན།

24

14. Describing People
A short dumpy woman was sellingཨམ་�་ག�གས་�ང་�་ �གས་ཏོ་རིལ་རི་
ཅིག་�ོམ་ཁར་ཨེ་མ་བཙ�ང་�ོད་�ག

chillies in the town.

A portly gentleman answered theཕོ་�ེས་ཉམས་�གས་པ་ལ་ག�གས་�ོག་ཏོ་
འབད་མི་ཅིག་གིས་�ོ་�ེ་དེས།

door.

A lanky youth was standing�ཚ་གཞོནམ་�མ་�་ལ་ཅིག་ངེའི་�བ་
ཁར་ལོང་�ོད་�ག

behind me.

She bears a striking resemblanceམོ་འདི་མོའི་ཨའི་དང་ཅོག་རང་འཐད་
པས།to her mother.

མོ་གི་ཕོ་�ནམ་གཉིས་ཆ་ར་ག�གས་�ོབས་
�ིང་�ིང་འ�ག

Both of her two elder brothers are
well-built.

Our father is going bald.

ང་བཅས་�ི་ཨ་པ་འདི་ད�ལ་ཐེ་འཐོན་
དེས།

Our mother still has youthfulང་བཅས་�ི་ཨའི་འདི་ད་�ོ་ལོ་ན་�ང་�་
རང་མཐོང་མས།

appearance just now.

25

15. Character and Behaviour
You’re a good company but�ོད་ཆ་རོགས་འཆམ་ཏོག་ཏོ་ཡོད་�ང་
�བས་�བས་�ོད་�ིས་རང་འདོད་ཅན་
འབདཝ་མས།

sometimes you have a selfish
streak.

She has a vivid imagination, butམོ་མནོ་བསམ་གཏང་ཐངས་ལེགས་ཤོམ་
ཡོད་�ང་ འདི་འ�ོ་ལས་ཙ�གཔ་ཟ་མི་ཅིག་
ཨིན་མས།

she tends to lose her temper too
easily.

He is highly intelligent with aཁོ་རིག་པ་�ོན་པོ་་ཡོད་པའི་མི་�ོ་རིག་
ཅན་ཅིག་ཨིན་མས།

razor-sharp mind.

My sister is painfully shy in socialངེའི་�ིངམོ་དེ་ མི་འཛ�མས་ས་�གས་རང་
ངོ་ཚ་མི་ཅིག་ཨིན།

gatherings.

My mother has a strong sense ofངེའི་ཨའི་མོ་རའི་འགན་ཁག་ལེགས་ཤོམ་
འབག་མི་ཅིག་ཨིན།

responsibility.

མོ་གི་ཨ་པ་ཡང་རང་གི་ཁ་ལས་འཐོན་པའི་
གཏམ་དང་ཚ�ག་ག�མ་�་ཆ་བཞག་མི་
ཅིག་ཨིན་མས།

Her father is also someone who
keeps his word.

You are good at keeping secrets,�ོད་འདི་གསང་བ་བཞག་�གས་མི་ཅིག་
ཨིན་པས་�ོ།

aren’t you?
26

My boss is short-tempered.

ངེའི་འགོ་དཔོན་འདི་ད�གས་ག�མ་ཅིག་
ཡོད།

27

16. Parents and Children
They are hoping to start a familyཁོང་མ�ོགས་པ་རང་བཟའ་ཚང་འགོ་
བ�གས་ནིའི་རེ་བ་བ�ེདཔ་མས།

soon.

I would like to have threeང་གིས་ཨ་�་ག�མ་དེ་ཅིག་�ེ་དགོ་མནོཝ་
མས།

children.

Wangmo is expecting a baby.

དབང་མོ་ཨ་�་�ེ་ནི་འ�ག

Her baby is due next week.

མོའི་ཨ་�་འདི་�ལ་མམ་གི་བ�ན་�ག་
ནང་�ེ་ནི་ཨིན་མས།

It’s hard being a single parent.

རང་ཕམ་ཡ་གཅིག་འབད་མི་ཅིག་འབདཝ་
ད་�ཱ་ཁག་འ�ག

Sonam works hard to provide forབསོད་ནམས་�ིས་ཁོ་འི་བཟའ་ཚང་གསོ་
ནིའི་དོན་�་�ཱ་�་འགེངས་ཏེ་འབདཝ་
མས།

his family.

28

17. Telling Time�་ཚ�ད་ག་དེམ་ཅི་ཡར་སོང་ཡི་

What time is it?

�་ཚ�ད་གཅིག་ལངས་�ག

It’s one o’clock.

�་ཚ�ད་གཉིས་ཡར་སོང་�ག

It’s two o’clock.

ད་�ོ་ཉིན་ད�ང་ཨིན་པས།

It’s noon just now.

ད་�ོ་ཉིན་�ེད་ཨིན་པས།

It’s midday.
It’s 12 o’clock in the middle of theཉིནམ་བར་�ི་�་ཚ�ད་བ�་གཉིས་བ�ངས་
�ག

day.

�བ་མོ་�ེད་ཨིན་པས།

It’s midnight.

�བ་མོ་�་ཚ�ད་བ�་གཉིས་ལངས་�ག

It’s 12 o’clock at night.
It’s a quarter after three.

�་ཚ�ད་ག�མ་བ�ལ་ཏེ་�ར་མ་བཅོ་�་
ཡར་སོང་�ག

It’s a quarter after three.

�་ཚ�ད་ག�མ་བ�ངས་ཏེ་�ར་མ་བཅོ་�་
ལངས་�ག

Come at four o’clock sharp.

�་ཚ�ད་�་�ིག་�ི་�་ཤོག

29

Let’s eat at twelve thirty.

�་ཚ�ད་བ�་གཉིས་དང་�ེད་�་ཟ་གེ།

It’s a quarter to eight.

�་ཚ�ད་བ�ད་བ�ང་ནི་�་�ར་མ་བཅོ་�་
འ�ག

It’s a quarter to eight.

�་ཚ�ད་བ�ད་འ�ོ་ནི་�་�ར་མ་བཅོ་�་
འ�ག�་ཚ�ད་�་དང་�ར་མ་ཉི་�་ཨིན་པས།

It’s five twenty.

�་ཚ�ད་ད�་དང་�ར་མ་�་བ�་སོང་�ག

It’s nine fifty.

30

18. Talking about Time�ོད་ར་�ས་ཚ�ད་འ�ོ་བ�ག་གཏང་མ་ད།

Don’t waste your time.

�ོད་དལ་ཁོམ་ཡོད་ག་ད་�ོ།

Are you free just now?
I didn’t have time to go shopping.

ང་ཉོ་ཚ�ང་�བ་པར་འ�ོ་ནིའི་�ས་ཚ�ད་མ་
ཐོབ།Don’t be hurry.

འཚབ་འཚབ་འབད་མི་དགོ་�ོད་ར་

Take your own time. [lit. doesn’t�ོད་ར་�ས་ཚ�ད་ག་དེ་ཅིག་འགོར་�ང་
�ད་མེད།

matter however long you take]

The plane took off right on time.

གནམ་�་དེ་�ས་ཚ�ད་�ིག་�ི་ཁར་འ�ར་
སོང་ཡི།

I ran out of time.

ང་�ས་ཚ�ད་�ིས་ལངས་མ་�གས།

31

19. Food and Related Terms

ཀེབ་ཏ་

a kind of bunཀོ་�ེས་

curry made from animal skinཀོ་ཕི་

coffeeདཀར་�ེ་

flour made from roasted wheatདཀར་ཤ་

pork [lit. white meat]དཀར་ཤ་དམར་ཤ་

pork and beef [lit. white meat andབཀབ་ཆང་

roof-liquor, brewed liquor taken

red meat]to somebody who has justcompleted constructing a houseauspicious-liquor, brewed liquorབ�ིས་ཆང་

served during the concluding

ceremony of an event [especiallyreligious event]32

auspicious-tea, tea that is served atབ�ིས་ཇ་

the concluding ceremony of anevent [especially religious event]ཁ་ཟས་biscuitsཁ་ཟས་ལག་ཟས་

snacksཁ་རང་

grounded corn grains�་ལེ་a buckwheat pancake�ོམ་ཆང་

brewed liquor offered to all theགེ་ཟ་�ིབ་

roasted and flaked corns,

�ོདཔ་

tripe

�ོལ་ཆང་

brewed liquor served after ending

guestscornflakes

an event such as a religious
ceremonylunchད�ང་ཚ�གས་
33

�་�ག་

noodles�་རེད་�ེ་

flour made from a type of�་མ་sausage�ོང་�ོ་

egg�ོང་�ོ་�ེག་�ེགཔ་

scrambled eggsམངར་ཇ་

sugar tea, sweet teaམངར་ཚ�ད་

curry with chopped meat andཅི་ནི་

sugarཆང་�ོལ་

a fermented grain-brewཆང་�མ་

fermented grainsཆང་�གས་

salad or cooked meat to be taken

�་

water

buckwheatvegetables

together with drinks

34�་ཁོལམ་

boiled water, cold water�་ཚ་ཏོམ་

hot water�་ཚན་

hot water

�མ་

rice

�མ་དམརཔོ་

red rice

ཇ་

tea

ཇ་ཆང་

brewed liquor served before tea

ཇ་ཐང་black teaཇ་པག་�ང་

rolled tea leavesཇ་མར་butter for making tea

ཇ་མད་a kind of tea leavesཇ་རིལ་

tea ballཇ་རོ་

residue of used tea leaves

ཉ་

fish

35

ཉ་ཤ་དམར་�་

fish curryཉི་མའི་�ོ་

lunchགཉེན་ཆང་

marriage-liquor, brewed liquorཏད་ཟས་

roast bread�ོ་cooked rice�ོ་དཀརཔོ་

white cooked rice

�ོ་ཁ་

feast

�ོ་ཁམས་

appetite�ོ་�གས་

ration, provision�ོ་ཆང་

brewed liquor served before the�ོ་ཆས་

meal�ོ་མཆོད་

food-prayer, prayer said before ataken by bride and groom

main course

meal; food offering36�ོ་�ས་

meal time�ོ་དམརཔོ་

red cooked rice�ག་ཆང་

brewed liquor served before or�གཔ་porridge, soupདར་ཚ�ལ་

cheeseདརཝ་buttermilk�ོ་འཛར་

breakfast�ོན་�ོང་

flour batter�ོན་�་

flour batterགདོང་ཆང་

brewed liquor offered first,

porridge

brewed liquor offered as soon as aguest arrives

37

merry-making drinks, drinksའ�ན་ཆང་

where everybody brings someamount of brewed liquor to take
together for merry-making

ནག་�ེ་

flour made from roasted barleyནོར་ཤ་

beefནོར་ཤ་�མ་

dry beefཔ་ཏི་

tea leaves

�་ཏ་a kind of noodles

�གས་

cooked meat slice�ོ་ཆང་

brewed liquor taken to somebody

ཕག་ཤ་

pork

ཕག་ཤ་བསིལ་�མ་

dry porkཕི་ཀ་black tea

who has just shifted residence

38ཕེབས་ཇ་

welcome-tea, tea that is served as�ི་�འི་�ོ་

dinner, supper

�ེ་

flour

བ་�ག་

porridge made of bread crumbs�ལ་ཏོག་

soda

�་�་

vegetable curry with thin gravy

�་ཤ་chicken�་ཤ་དམར་�་

chicken curry�ོ་� �ེ་

flour made from buckwahetའ�་�ིབ་

roasted and flaked riceའ�ོན་ཆང་

brewed liquor offered to see offsoon as a guest arrives

somebody

39liquor-of-departure, brewed liquorའ�ལ་ཆང་

taken together when two parties
are about to depart�ང་ཆང་

a home-brewed beer�ངམ་

brew-residue

མར་butterམས་�་a dip-fried small bunམོ་མོ་

a kind of steamed dumplingདམར་�་

meat curryདམར་ཤ་

beef [lit. red meat]�ན་ཆང་

medicinal liquor�ོན་ལམ་ཇ་

prayer-tea, tea that is servedབ�གས་ཆང་

brewed liquor served before

during a prayer ceremony

beginning an event such as areligious ceremony40ཚ�་ཆང་

brewed liquor offering made toཚ�གས་dinner, supperཚ�གས་ཆང་

brewed liquor served with super,

ward off life’s impediments

brewed liquor offered with feast
offeringsའཛར་�ེ་

flour made from roasted riceའཛརཝ་

puffed rice, roasted riceའཛ�མས་ཆང་

liquor-of-meeting, meetig-liquor,
brewed liquor taken together
when meeting after a long
departureཞོ་yoghurtབཞེངས་ཆང་

brewed liquor offeredབཞེས་�ོ་

food, meal

immediately after waking up

41བཞེས་ཆ་གངམ་

special curry served to important�ར་�ེས་

special curry served to importantགཟིམ་ཆང་

brewed liquor offered beforeགཡག་ཤ་

yak meatགཡང་ཆང་

brewed liquor offering made toར་ཤ་mutton�ས་ཐང་

bone soupལམ་ཆང་

brewed liquor sent with somebody

�ག་ཤ་

lamb

ལོག་ཆང་

brewed liquor offered again after

peoplepeoplegoing to bed

bring prosperity

to be taken on the way

the first round of serving

42

ཤ་

meat

ཤ་�མ་

dry meatབཤལ་ཆང་

brewed liquor offeredསིང་ཆང་

brew, an alcoholic drink extracted�ིབ་roasted and flaked corns,

�བ་ཇ་churned butter teaགསེར་�ེམས་ཆང་

brewed liquor for offering toགསོལ་ཇ་

tea [honorific]བ�་ཆང་

brewed liquor served to anབ�་ཇ་reception-tea, tea served to an

immediately after a meal

before making brewed liquor

cornflakes

deitiesarriving guest

arriving guest

43ཧོ་�ེས་

salad made especially fromཨ་རག་

liquor, brewed liquor, wineཨེ་མ་དར་ཚ�ལ་

chilli cooked with cheeseཨེ་�ས་

chilli saladཨོ་ཇ་

milk teaཨོ་�ེ་

milk powder

ཨོམ་

milk

cucumber44

20. Weather and Related Terms

གནམ་གཤིས་

weatherགནམ་གཤིས་གནས་�ངས་

weather conditionsགནམ་གཤིས་གནས་�ངས་ག་དེ་�ེ་འ�ག་

What’s the weather like?

ལེགས་ཤོམ་འ�ག་

It’s nice.

གསིལ་ཏོང་ཏོ་

coolཁོད་སི་སི་

coldཚ་�ོད་རན་ཏོག་ཏོ་

warm�ོ་ཏོག་ཏོ་

warmཚ་ཏོག་ཏོ་

hotཉིནམ་ཚ་ཚཝ་

sunnyཉིནམ་ཤར་ཤརཝ་

sunnyདགའ་ཏོག་ཏོ་

beautiful, pleasantས་�ག་�བས་�བསཔ་

cloudy45ས་�ག་ཁོག་ཁོ་

foggy�ང་འ�བ་ཅན་

stormy�ོན་གཤེར་ཅན་

humid�ང་མ་ཚ་ས་

windy�ང་མ་�ང་ས་

windyཚ་ངེར་ཅན་

muggyཆརཔ་�བ་

rainingཁཝ་�བ་

snowingསེརཝ་�བ་

hailing�ེགས་ཆགས་

freeze�ེགས་བ�མ་

freezeཁོད་སི་སི་

freezing

46

21. Directions and Related Terms

གཡས་ཁ་�ག་�་

on the rightགཡོན་ཁ་�ག་�་

on the leftཡར་ཁ་�ག་�་

upwardམར་ཁ་�ག་�་

downwardགདོང་ཁར་

front�བ་ཁར་

backགདོང་ཁར་�་

in front of�བ་ཁར་�་

at the back of�ག་�་in the middle of�ོ་ལོགས་ཁར་

near, nearbyཉེ་འདབས་�་

close byཐག་རིང་ས་�་

away, faraway

�ག་�་

above

47

belowའོག་�་

48

22. Colour and Related Terms

དམརཔོ་

redསེརཔོ་

yellowལི་ཝང་

orange

�ང་�་

green

�ང་ཁ་

grey

ཧོནམོ་

blue�ོན་པོ་

blue

�་�ག་

brown

དཀརཔོ་

whiteགནགཔོ་

black

ཤ་ཁ་

pink

གསེར་མདོག་

goldད�ལ་མདོག་

silver49

�ོ་དཀར་

light blue�ོ་�ང་

bluish-green�ོ་སང་

sky blueཧོ་�ང་�ང་

greenish�ར་�ིག་

reddish-yellow�ང་སེར་

yellowish-green�ང་ནག་

dark greenསེར་�་

light yellowཐལ་དཀར་

ash colourདཀར་�ང་

snow white50

23. Time and Related Terms

�་ཚ�ད་

time, hour�ར་མ་minute�ར་ཆ་

second�ོ་པ་in the morning/AMཉིན་�ོད་

in the morning/AMཉིན་�ད་

in the afternoon/PM�ི་�་in the evening/PMབ�ལ་པ་

aeon, eraཁ་ཉིནམ་

the day before yesterdayཁ་ཙ་yesterdayད�་ཉིནམ་

four days agoད�་ཕོད་

two years after nextད�་ཚ�ས་

four days from now

51ད�་ཧིང་

two years before last�ོན་མ་

past, in the past�་ཚ�ད་hourཉི་�བ་

sunset, dusk

ཉིནམ་

day

ཉིན་གང་

the whole dayཉིན་ད�ང་

noon, mid dayཉིན་�ར་

every day, dailyཉིན་�ེད་

half a day, a half dayཉིམ་ཨ་�ག་རང་

every day�་མ་afterwardsམཐའ་མ�ག་

last, finalད་ཅི་that timeད་�ོ་now, at present52ད་རེས་

todayད་རེས་ནངས་པ་

today, present timesད་རེས་ལས་ཕར་

henceforth, from now on�ས་times, moment, period�ས་�བས་

times, moment, period�ས་ཅི་

this year�ས་ཚ�ད་

time�ས་རབས་

centuryདང་�གས་

long agoགདང་ཞག་

recently, latelyབ�ན་�ག་

weekན་ནིང་

last year�་ལས་ཕར་

henceforth, from now onན་ཧིང་

last year53ནངས་པ་

tomorrowནམ་�ས་

season�བ་མོ་

nightགནངས་ཚ�ས་

the day after tomorrowགནམ་�་� གི་�ས་

summertimeགནམ་ལངས་

dawn, daybreakགནམ་ལོ་གསར་ཚ�ས་New Year’s Day�ི་�་afternoon, eveningམ་འོངས་པ་

future

ཚ�ས་

date

ཞག་

day

གཞས་ཕོད་

the year after nextགཞེས་ཉིནམ་

three days agoགཞེས་ཚ�ས་

three days from now

54གཞེས་ཧིང་

the year before last

གཟའ་

week

�ཝ་

month

རབ་�ང་

Rabjung, name of a cycle of sixty
years starting with Fire Rabbit
Year

ལོ་

year

ལོ་གསར་New Yearལོ་གསར་གནམ་གང་New Year’s Eve�ལ་ལས་

later, futureསང་ཕོད་

next yearཧེ་མ་past, in the past55

24. Kinship and Related Terms

བཟའ་ཚང་

familyནང་མི་

family membersནང་ཚང་

family members

མི་

personཕོ་�ེས་

man�གཔ་

husbandཨམ་�་

woman, wifeགནས་ཚང་

wifeགནསམོ་

wifeཨ་པ་

father, dadཨའི་mother, mom�་son, boy�མོ་daughter, girl56ཨ་�ས་

grandfatherཇོ་ཇོ་

grandfatherཨང་�ས་

grandmotherཨ་ཞང་maternal uncle, father-in-law

ཨ་ནེ་paternal aunt, mother-in-law

ཨ་�་

stepfather, paternal uncleཨམ་�ངམ་

stepmother, maternal auntཨ་ཅོག་

elder brotherཨ་ཞེམོ་

elder sisterཕོ་�ནམ་

elder brother�་ག�ང་

younger brother�མོ་younger sister�ིངམོ་

younger sister�ན་sibling. cousin

57�ན་ཆ་

sibling, cousinཕོ་�ན་

brotherམོ་�ན་

sisterཡ་�ན་

half sister, half brother�་མོའི་�གཔ་

son-in-law

མནའམ་daughter-in-law�དཔོ་brother-in-lawཕོ་�ེས་�ི་ཨམ་�་

sister-in-law�་�ང་གི་ཨམ་�་

sister-in-law

ཚ་བོ་nephew

ཚམོ་

niece

�་ཡར་

step-son�་ཡརམོ་

step-daughter�་�་children58�་གཞི་

offsprings�་ཚབ་

adopted childམ་ཚབ་

foster-mother, surrogate motherནང་གི་ཨཔ་

house husbandནང་གི་ཨམ་

housewifeཉེཝ་

relativeཉེ་ཚན་

relativeཉེ་འཁོར་

close relativesགཉེན་ཉེཝ་

relatives, kinsmenཉེཝ་ཉེ་འཁོར་

relatives, kinsmenཉེ་ཚན་བཅར་ཤོས་

immediate relativesགཉེན་�ོགས་

spouse�ན་ཁོག་

old people, the aged�ན་ཤོས་

senior, senior citizen (male)59�ན་ཤོསམ་

senior, senior citizen (female)ཨ་ལོ་

child, childrenགཅེས་གཅེས་

beloved child, pet childཆ་རོགས་

friend, companionཆོས་�ོགས་

spiritual friend, dharma friend;མཆེད་�ོགས་

intimate friendའཆམ་མ�ནམ་

close friendཕོ་�ེས་དང་ཨམ་�་

couple, husband and wifeགཉེན་�་

spouseམཉམ་རོགས་

colleague�ོ་ཚང་

friend, companionམ�ན་བཤེས་

intimate friend

དི་�་grandsonclassmate60དི་�མོ་

granddaughter�ག་རོགས་

husbands of sisters, husband of��་�་�་

orphan�ོ་�ེ་�ན་

spiritual cousin [lit. vajra-cousin],

one’s wife’s sisters

cousin formed by a religious bondན་�ང་teen-ager, early youthན་གཞོན་

youthན་ལོན་

adult, grown-up

ཕ་�ད་father and childམ་�ད་mother and childཕ་�ན་paternal cousinsམ་�ན་maternal cousinsཚན་འཁོར་

relativesཕ་ཚན་paternal relatives

61མ་ཚན་

maternal relativesཕམ་�་གཞི་

parents and childrenཕོ་�ང་

unmarried man, single, bachelorམོ་�ང་

unmarried woman, single,�མོ་�ང་

girl, young girl�མོ་རོགས་

girlfriend

འ�ང་bastardམི་དར་མ་

adult, grown-upམོ་རེངམོ་

single womanརབ་ཆད་

barren man or womanཚ་བོ་ཚབ་བ�ད་

nephew and childrenཚམོ་�ངམོ་

younger nieceཚ�་�ང་

younger nephew

spinster62ཞང་ཚན་

maternal uncle and nephew�ཝ་རོགས་

village friend�ག་ཟ་widower�ག་ཟམོ་

widow

རོགས་

friendརོགསཔོ་

gigolo, boyfriendརོགསམོ་

mistress, girlfriendཨ་རོགས་དགའ་རོགས་

lover

ད�་

enemy

�ང་�ད་

enemyད�་�ང་�ད་

enemy

63

25. Animals and Related Nounsཀ་ལ་པིང་ཀ་

nightingaleཀ་ཤ་deer, barking deerཀོཝ་skin, leather�ི་ཤིག་

flea�ང་�ིག་

hoof

�་ག་

magpie�་�ག་

cuckoo�་�ག་�ོནམོ་

cuckoo�་�ོད་

eagle�ིམ་�་

domestic fowl, cock, hen, poultry,�་བམ་a breed of cow

�ང་�ང་

crane

etc.

64

�ང་

a kind of small leopard, beast of�ོག་མོ་

ant

�་�མ་

musk deer�ང་ox�ང་གི་ཨ་པ་

bull�ང་�ང་

young bull�ངམོ་ཆེ་

elephantདགོ་བ་

a species of antelope�ོད་vulture

�ོདམ་

mare

�་

a kind of deer�་ཉ་

imported fish�་ཕག་cross-breed pig

prey

65

�་ཚ་

hybrid bull, gyatsha�་ཚམོ་

female gyatsha�ོ་ནོར་

domestic animal�ོང་ང་

egg�ོང་�ོག་

egg�ོམ་ཆེན་འ�ི་བ་

marmotངང་པ་wild goose�་མོང་

camelཅི་ཏོང་ཀམ་�་

shrimp�ང་ཀ་a bird like crow with red beakགཅན་གཟན་

carnivore�ོང་འ�བ་

earthworm

�་ཕག་hippopotamus

�་�་

eagle

66

�་�་དཀརམོ་

stork, a large bird with long beak�་�ལཔ་

crabམ�ག་མ་

tail

ཉ་

fish

�་

horse

�ི�་�ང་

foal

�ག་

tiger

�ག་མོ་

tigressཐི་ཐི་�ལ་མོ་

dove, pigeonཐི་ལི་�ལ་མོ་

dove, pigeonདར་འ�བ་

silkworm�ང་དཀར་འ�བ་

snail�ད་འ�ོ་

animaland neck and long legs

67དོད་བམ་

a breed of cow

དོམ་

bear

�ེལ་

mule

དམ་�ི་

a breed of small dogའདམ་�་

duckའ�ེ་ཤིག་

bedbug�ིག་པ་ར་ཙ་

scorpionནལ་ཟནམ་

sparrowནི�་ལི་

mongooseནེ་ཙ�་

parrotགནམ་�་འ�བ་

dragonflyཔགས་ཀོ་

skin, leather

པདཔ་

leech

�་

body hair68�་monkey�ང་ཀི་

wolf�ང་�ི་

stray dog�ི�་�གཔ་

locust�ེལ་monkey

ཕ་�ང་

bull

ཕག་�ང་

piglet

ཕགཔ་

pig

�་�ེ་

dove, pigeon�ག་རོན་

dove, pigeonཕོ་ཆེན་

castrated horse�ི་པི་

marmot�ེམ་ལ་

butterfly

འཕརཝ་

wolf

69

བ་

cow

�ཱ་ཁ་

cocoonབ་ཁ་འ�བ་

silkwormབ་�ང་

cow and oxབ་ཐམ་young cowབ་�་body hairབ་མེན་

hybrid bullབབ་ཤེམ་

spiderབེ་ལ་ཕགཔ་

cross-breed pigབེ་ལ་�་

cross-breed chickenབོང་�་

donkeyབོད་ཉ་

Tibetan fish

�་

bird

�་�་

hawk

70

�་དགོ་བོ་

hornbill�་�ོད་

vulture�་ངངམོ་

swan�་མདངས་

a kind of pheasant�་པོད་

cock�་བ་�ོ་

parrot�་རོག་

raven�་ཨ་�་

cuckoo�་ཨོ་ལ་�ོ་དཀར་

magpie�ག་ར་wild goat

�མོ་

hen

�ི་�ར་

porcupine�ི་ཙ�་

rat, mouse�ི་ཙ�་ཕམ་

porcupine71�ི་ལི་

cat�ི�་�་ཉ་ཟིནམ་

sparrow�ི�་�ང་

bird, chick�ེ་ལབ་

butterfly�ང་�ང་

a breed of bull that does not growའ�་རས་འ�བ་

silkwormའ�བ་

insect, wormའ�བ་དཀར་ཏོམ་

maggotའ�བ་�བས་

shell

འ�ི་

female yakའ�ིམ་ོ

female yakའ�ག་dragonའ�ོང་a species of wild yakvery big72འ�ོང་�ིམ་ཙ�་

takin

�བ་

a species of bird with stripe

�ལཔ་

frog

�ལཔ་ཀང་�ར་

crab

�ལ་

snake

�ལ་ཉ་

eel

�ལ་མེ་

big snake�ལམ་ཆེ་

python�ང་ནག་

fly

�ངམ་

fly

མ་ཧེ་

buffalo�་�་peacock�ིག་ཀ་

hooffeathers

73�ིགཔ་

hoofཙ�་ཙ�་དམརམོ་

lizardགཙང་�འི་ཉ་

carp

གཙ�ད་

a kind of antelope�་ཟ་མི་སེམས་ཅན་

herbivore�་ཤ་གཉིས་ཆ་ཟ་མི་སེམས་ཅན་

omnivore

ཚང་

nest

མཚ�་�ང་

water bullམཛ�་

hybrid bull, dzoམཛ�་མོ་

female dzoཞོ་ལེ་

a yak kept for breedingཞོ་ལོམ་

cockroachགཟན་དོམ་

mosquitoགཟིག་

leopard74

གཟེརམ་

a small wild chickenའ་དོམ་

fox

འམོ་

fox

�གཔ་

owl

ཡང་�་

a breed of ox, yangkuཡང་�མ་

female yangku

གཡག་

yak

ག�ས་ཉ་

local fishག�ས་ཕག་

local pigག�ས་�་

local chicken

ར་

goat

རི་�ང་

wild oxརི་�གས་སེམས་ཅན་

wild animalརི་ཕག་

boar, wild boar

75རི་བོང་

hare, rabbitརི་�་wild bird�་�་a kind of deer�ས་�ལ་

tortoiseརོ་�ི་

dogརོ་�ིའི་་�ག་�་

puppy

�་

horn

�་ཅོ་

horn

�ཝ་

horn

ལ་དོམ་

polar bear

�ག་

sheep, lambལེ་ཀོ་

a wild chickenཤ་འ�བ་

maggotཤ་ཟ་མི་སེམས་ཅན་

carnivore

76

ཤཝ་

reindeer, antelope

ཤིག་

louse

�བས་

shell

གཤོག་པ་

wingས་�ི་ཙ�་

a small rat

སེང་གེ་

lionསེམས་ཅན་

animalསེརཔ་�ངམ་

bee, honeybee

�ོ་མ་

nit

�ོག་ཆགས་

living beings, small creaturesགསེབ་stallion

གསོབ་

shell

བསི་ལི་

rhino, rhinocerosཨབ་�་a breed of small dog

77ཨོ་རོག་

raven

ཨོ་ལ་

crow

78

26. Plants and Fruitsཀོང་ཙ�་

pineappleདཀར་ཤིང་

poplar, aspen�ར་�ི་ཤིང་

plum treeཁ་རི་�་ཟ་

watermelonཁམ་�་ཤིང་

peach treeཁམ་ཤིང་

peach tree

�ི་

pear

�ི་ཤིང་

pear tree�ན་འ�མ་

grapes�་ཚ�ས་ཤིང་

mulberry�་�ག་ཤིང་

jujube tree, date palmངང་ལག་

bananaམངར་རིགས་ཁམ་ཤིང་

apricot tree79�ོ་ཚལ་

plant�ོ་ཤིང་

plant�ང་མ་ཤིང་

willow�ར་ཀོ་

walnut�ོང་�་

pineཐོ་དཀར་�ོང་པོ་

elm, elm treeའདབ་མ་

leaf�ོང་�་

stem

�་ཚར་

cane

བལཔ་སེ�་

guava

�་

bamboo�བ་�ང་

bud�མ་ཟས་

jackfruitམེ་ཏོག་

flower80མོ་འ�་ཕ་ལ་

jackfruit

�་བ་

root

ར་ཏོག་

root

�་

grass

ཚར་

bambooཚར་�ི་ཁཝ་

bamboo caneཚལ་�་orangeཞལ་ལགbranchལི་ཅི་

lycheeལོ་འདབ་

leaf

ཤིང་

tree

ཤིང་�གས་

barkཤིང་འ�ས་

fruitཤིང་འ�ས་ཤིང་

fruit-bearing tree81�ག་པ་ཤིང་

cypress treeས་བོན་seedསེ་འ�་

pomegranate

སོན་

seed

ཨ་པའི་མ�་ཏོག་

watermelon�ཱན་འ�ས་

persimmonཨམ་�་�་ལི་

mangoཨེ་�ཱལ་

apple

82

27. Grains and Cereals

དཀར་

wheat

གེ་ཟ་

maize, cornད�ན་ཐོག་

winter crops�་རེད་

sweet buckwheatཉི་མ་མེ་ཏོག་

sunflowerཉིམ་གང་ཤར་མེ་ཏོག་

sunflowerཏིལ་

sesame�ོན་ཐོག་

autumn cropsནག་barleyཔད་དཀར་

mustardབ་དམ་

peanut, groundnutབོད་�ནམ་

pea�ི་ལི་མ�གམ་

a type of grain

83

�ོ་�

buckwheat

འ�་

paddy

མོནམ་འ�་

millet�ངས་ཀར་

mustard

རེད་

paddy

ལོ་ཐོག་

crops

�ནམ་

pea

84

28. Vegetables

ཀ་�ར་

pumpkinཀི་�་རམ་

a type of garlic�་�ོགཔ་

garlicཁག་ཏིགམ་

bitter gourdགོ་ག་ལམ་

an edible wild garlicགོན་

cucumberགོན་�་

baby cucumberད�ན་�ོགཔ་

winter garlic

�ོགཔ་

onion

ཉ་ཁག་�ང་

asparagusཐིང་ངེ་

pepper�ང་�ོགཔ་

a type of onionདོ་ལོམ་

eggplant85འདབ་མ་ཀོ་པི་

cabbageའདམ་�་

a green edible leafy plantནགས་�ེས་

edible fernཔད་ཚ�ད་

spinachདཔའ་�གས་�ནམ་�ངམ་

a type of flat bean�་ཚར་

edible shoot�ར་�ོགཔ་

summer garlic�ི་ཙ�་ཨེ་མ་

cayenne�ི་ལི་�མ་ཅོག་

a kind of mushroom�མ་བན་ད་

tomatoམེ་ཏོག་ཀོ་པི་

cauliflowerམོན་�་ཐིང་ངེ་

a small pepperཚ�ད་བ�ེ་

vegetableཚ�ད་བ�ེ་ཧོནམོ་

green vegetable86འོད་�་

corianderག�ང་�ོག་

turnipལ་�ག་radishལ་�ག་དམརཔོ་

carrotལོམ་

dry turnip leavesཤ་�་mushroomས་�་ginger�ནམ་�ངམ་

beanཧོན་ཚད་

spinachཨེ་མ་chilliཨེ་མ་�མ་

dry chilliཨེ་མ་མངརམོ་

capsicumཨེ་མ་�ོནམོ་

green chilliཨེ་མ་ཧོན་�ང་

green chilli

87ཨེ་མ་བ�ར་�མ་

steamed and dried chilliཨེ་མ་ཧོ་�མ་

sliced and dried green chilliཨེན་�ོག་

turnipཨོ་ལ་མ�་ཏོག་

a kind of vegetable resemblingཨོ་ལ་ཚལ་

a wild edible plantcrow’s beak88

29. Clothing and Related Terms

�ེབ་�ེམ་

sandalད�ི་ར་

dress for women, kiraབཀབ་ནེ་

men’s scarf, kabney�ད་�ད་ཐགས་རས་

a kind of hand-woven dress with�ེད་རགས་

waistband, girdle, beltཁན་འཇར་

shirt�ོམ་གོ་

glad rags, dress for specialགོ་dress for men, ghoགོང་collarགོས་ཆེན་

satin, brocade�ོན་ཆས་

clothes, clothing

�་ཙ�་

silk

special pattern for womenoccasion89མ�་བ�གམ་

women’s gown�ིགས་གོ་

uniformཅ་�ཱལ་

sandalཅ་རགས་

waistbandབཅིང་དོརམ་

trousers, pantsཆར་བཀབ་

raincoat, mackintoshཆར་ལེབ་

raincoat, mackintosh�་�མ་wellington, gumboot

ཆོས་གོ་

religious garment, dharma robeའཆམ་གོ་

costume for mask danceའཇའ་�ིགམ་

a hand-woven rainbow-colouredཉི་ག�གས་

umbrella

cloth

90

upper garment/jacket for women,�ོད་གོ་

inner white shirt worn by men

from inside the gho and folded up

the sleevesཐགས་རས་

women’s dress�བ་ཅི་

shirt buttonམཐེབ་�་

shirt buttonདོརམ་

trousers, pants, quarter-pants,གདོང་ཁེབས་

apronནང་དོརམ་

underclothes, underwearནང་ཤབ་

inner lining

�མ་�་a woolen clothདཔེ་གསར་

new design�ང་�ེ་

white-striped cloth

half-pants91�ད་�ང་

sleeve�་རི་a woolen cloth�ི་ཤབ་

outer garment

བལ་

wool

མོན་ཐགས་

a kind of women’s dressདམག་གོ་

army dressདམར་�་

red-striped cloth�ད་ད�ིས་

cloth used by women around the�ད་གཡོགས་

skirt, women’s under-gown�ན་�ེ་དམར་�་

a hand-woven cloth with striped�མོ་cap, hatབཟང་གོ་

glad rags, dress for special

waist down

patternoccasion92འོན་འ�ག་

blouseཡ་�་a coarse woolen fabricག�ས་ཐགསམ་

a traditional textile quite similar

to ’adang’mathra but with smaller

stripesརག་�ང་

women’s scarf

རས་cloth, cotton�ཱ་གོ་

working dressལག་�ན་

white cloth worn around the endལག་�བས་

glove�ང་སེརམ་

a hand-woven cloth with completeསེར་�་

yellow-striped cloth�བ་�ིས་

handkerchiefof sleeve of men’s gho

regular pattern

93

�མ་

shoes

ཨ་དང་དམར་�་

a traditional textileཨང་དར་

underwearཨར་ཅོ་�ོ་རས་

towelཨོ་�བས་

brassiere, braཨོམ་སོ་

sock, stocking9430. Buildings and Places�་བཏོག་ཁང་

barber shop�ེད་ཚལ་

park, groveཁ་�ང་addressཁ་ཡིག་

addressཁང་�ིམ་

house, buildingཁང་མིག་

room, cabin, apartment

�ིམ་house, building�ིམ་�ང་

cottage, small house�ིམ་�ོངམ་

empty house, vacant flat�ིམ་ཐོག་

roof, storey�ས་ཁང་

bathroom, washroom�ོམ་market, townའ�བ་�ོན་ཁང་

theatre, auditorium

95

�ང་

householdགོ་མིག་

roomདགོན་�ེ་

practice centreདགོན་པ་

retreat, monastery

�ང་

wall

�ོག་བ�ན་ཁང་

cinema, movie houseམ�ོན་�ིམ་

guest houseམ�ོན་�ོང་ཁང་མིག་

parlourམ�ོན་�ིམ་

guest houseའ�ེམ་�ོན་ཁང་

museum�ོ་

door�ོ་�ིག་

window�ོ་ར་ཁ་

yard, courtyard

�ོ་ལམ་

doorway, entrance way

96�བ་ཁང་

practice houseབཅད་

partition�གས་�་

iron ladderཆབ་གསང་

toilet, latrineམཆོད་ཁང་

altar room, prayer roomཇ་ཁང་

teahouseཉལ་ཁང་

bedroomཉལ་�ིམ་

dormitory, hostel�ེང་�ོ་

upper gate, upper door�ེང་ཐོག་

top floorཐེམ་�ས་

stair, staircase

ཐོག་

floor, storeyཐོག་ཚད་

storeyའཐོན་�ོ་

exit

97�ོད་ཁང་

sitting room, living room�ོད་�ིམ་

residence�ོད་ས་

living placeགནས་Sacred placeདཔེ་མཛ�ད་

libraryཕ་�ིམ་

home, ancestral homeབར་ཐོག་

middle floor�་�ོར་

hut

�་�ག་

cave

མ་�ིམ་

main house, maternal houseམེ་ཏོག་�མ་ར་

garden, flower gardenག�ག་ལག་ཁང་

monastery�ལ་�ིང་

swimming pool

�ིགཔ་

wall

98

�ེད་ཐང་

playground, playing fieldཚ�གས་ཁང་

assembly hallཚ�གས་�ན་ཁང་

clubཚ�ང་ཁང་

shopའ�ལ་�ོ་

entranceཞལ་འཛ�མས་ཁང་

meeting hallཟ་ཁང་dining-room, dining hall;ཟ་�ོད་ཁང་

hotelའོག་ཐོག་

ground floor, downstairsཡིག་ཚང་

officeརབ་གསལ་

balcony�ས་�ལ་ཁང་

gymnasium

ས་ཆ་

place

restaurant99ས་གནས་

location, place�ོབ་ཁང་

classroomགསང་�ོད་

toilet, latrine�་ཁང་

templeཨས་�་ladder100

31. Furniture and Articles of Daily Useཀ་�་ལ་

knife

ཀ་ར་

chalk

ཀ་ལ་�མ་

pot

ཀང་�་

fork

�་�ང་

wooden ladle servingཀོ་ཤེལ་

plastic glassདཀར་ཡོལ།

china, white clayware�ང་�ི་

chair�ང་ག�མ་

tripod placed inside ’arzang tosupport a small pot that collects
the brewed liquor�དཔ་thread, yarn�་�ི་razor, shaving blade�་�ི་razor, shaving blade101�ོགས་

scoop, ladleཁ་ཏ�་

a pot placed on top of ’arzangཁ་ཏོག་

lidཁ་གདན་

sheet, cover-sheet, bed-sheetཁ་རས་mouth cover, cloth to protect theཁབ་needle�ིམ་ཆས་

furniture�ེགས་�ོམ་

refrigerator�ས་ཆས་

toiletries�ས་�ན་

shampoo�ས་ཝ་bathtub�ས་གཞོང་

basin, washbasin�ོ་urn, vessel

mouth

102

�ོ་�ང་

small urn, small vessel�ོ་ཟངས་

copper pot, copper vesselགོ་ཐལ་

ash�ི་�ང་་

knife�ིབ་གདན་

foam mattress�ིབ་�ོབ་

rubber bucket�ིམ་ཙ�་

scissors�མ་ཟེ་གདན་

a special carpet�ང་ལེབ་

soap�ང་ལེབ་�ོམ་

soap case, soap box�ོག་མེ་

electricityམ�་ཤད་

comb, brush�་ཛ�་jar, crock, vat�བ་ལ་armchair

103

�མ་

box

�ོ་རས་

curtain, door curtain�ོ་ག�གསམ་

dagger

�ོམ་

box

ཅ་ཆས་

articles, things, objects, items

ཅ་ལ་

articles, things, objects, itemsཅན་�ེགས་

small low tableཅོག་�ོམ་

low tableཅོག་ཙ�་

small low table�གས་�ོམ་

trunk�གས་ཐག་

chain, iron chain�གས་ཐབ་

metal stove, iron stove�གས་�ོབ་

iron bucket�གས་གཟར་

iron ladle104�གས་ལེབ་

iron sheetཆ་�མ་wardrobe, cupboardཆང་ཕོར་

liquor cupཆང་བཤོ་

liquor strainer, sieve�་ཚ�ད་འཁོར་ལོ་

clock, watch

�་ཟངས་

water drum made of copper�་ཟོམ་

pail, bucketཇ་�ར་teaspoonཇ་དམ་

flask, thermos, vacuum flaskཇ་ཕོར་

teacupཇ་�ག་a thin wood with shaped end forཇ་བཙག་

tea strainerཇ་�མ་teapot, kettle

churning butter tea

105ཇ་གཟར་

tea ladleཇ་�བམ་

a cylindrical cask for churningཇན་དོམ་

a liquor container made of woodbutter tea

and coated with metal such ascopper and silverཇམ་�ིས་

teapot, kettleཉལ་�ི་

bed, cotཉལ་ཆས་

beddingཉིན་ག�གས་

umbrella�ོ་�ར་

rice spoon�ོ་གཟར་

rice ladle�ོ་རས་

a piece of cloth to carry food or to�ེགས་shelf, rack

eat food in106ཐ་ལི་

plate

ཐགཔ་

string, rope, cordཐབ་oven, stoveཐབ་ཆས་

kitchenwareཐབ་ཤིང་

firewood, fuel woodཐིག་ཤིང་

ruler

ཐི�་

seal, stamp

�རམ་

spoon

�་�ང་

chimneyགདན་mattressགདན་ཁེབས་

sheet, cover-sheet, bed-sheet�ིག་pot, container�ོ་ཏི་

stone pestle�ོ་�ང་ཤིང་

slate, stone slate107�ོ་རིང་

stone pillar�ོབ་bucket�ེ་མིག་

lock�ེ་མིག་�་

key�ེ་མིག་མ་

padlock

�ེརམ་

plate

�ོད་�ི་

chair, seat�ག་ཀོང་

ink-pot�ག་�ི་

inkཔ་ལང་

a liquor container usually made ofཔད་�ེར་

saucerཔི་སི་

pencilདཔའ་�གས་

sword

wood or bamboo

108�་�ི་དཔལ་འབར་

candleཕོརཔ་

cup, bowl�ག་�མ་

cupboard�ག་དམ་

seal, stamp

�གསམ་

broom

འ�ལ་མེ་

torchའ�ལ་འཚ�མ་

sewing machineབང་�ོམ་

cabinet, showcaseབང་�ང་

a round cane basket�ང་ཤིང་

blackboard�ེམ་ཏ་

quilt�ེམ་�་

quilt

བར་�་

a pot to collect brewed liquorའབོལ་གདན་

cushion109འ�ི་དེབ་

notebook�ད་ཏོ་

bellows�དཔ་

bellows, bellows་ made fromམལ་ཆ་

blanketམིག་ཤེལ་

spectacles, eyeglasses, lensམེ་

fire, lightམེ་�ེག་

match

མེ་�་

bellowsམེ་�་fire heater, furnaceམེ་ལོང་

mirrorམོག་�ོ་

steaming vessel, food steamer

�ག་�་

pen

ཙ�ག་�་

mortarleather110�་གདན་

matཚ�ད་གཟར་

curry ladle�་ཧོད་

salt bag, salt vesselའཛ�ནམ་

clamp tongs, wrench�་ཤབ་oven glove, oven mitt

�མ་

pot

བ�ེ་�ོར་

a circular band on which pots areབ�་�ོགས་

scoop for melting butterབ�ར་ཆས་

razor, shaving bladeབ�ར་�ན་

shaving cream, shaving foamཟ་�ི་dinning tableཟོམ་barrel, pail, tub�་ཐོ་

calendarplaced111

�་པ་wooden bowlགཟར་�་

ladleཡིག་�ེག་

erasorཡོལ་ལི་

curtain, screen

རང་ག་a spoon for mixing and serving�ང་ཐབ་

gas stove [stove which uses gas to�ང་གཡབ་

fan

ལ་ཝང་

lamp, oil lamp, lanternཤལ་དམ་

glass bottle used for storingཤལ་ཕོར་

glass bowl or cupཤིང་�ོ་

tray

rice

cook]

brewed liquor

112ཤིང་ཐབ་

wood stove [stove which usesཤིང་གཟར་

wooden ladleཤོག་�་

paperས་གདན་

floor carpet

ས་�ག་

chalk

སེང་རས་

mosquito netསོ་བ�་

toothbrushསོ་�ན་

toothpasteསོལ་མོ་

charcoalཧང་pillowཧང་�བས་

pillowcase, pillowslip

�་ང་pan, frying pan, saucepan�མ་�ེགས་

shoe rackwood to cook]113ཨ་རག་ཟངས་

a cylindrical copper vessel usedཨེན་ཙ�་

chopping, cutting board

for making brewed liquor

114

32. Agricultural Tools and Weaponryབཀག་གཟོང་

a kind of chisel�ོ་�་rake, a garden tool with sharp�ོ་�ི་

a small spade�ིང་ཀ་

spear�ོབ་མདའ་

gunཁ་མིག་

ploughཁབ་needleགན་ཏི་

pick, pickaxe�ིམ་ཙ�་

scissors�་ཏོག་

a big spadeད�་ལི་

shieldགཅད་གཟོང་

a kind of chisel

metal points

115ག�ན་གཟེར་

screw�གས་�་

hook, iron hook, fish-hook�གས་ཐོ་

iron hammer�་རག་watermillཆོངས་�ོ་

a diamond-shaped stone with astring attached to it, used bymasons for checking whether thesides of the stone walls are
straight or notཉ་�ད་

fishing thread, fishing lineཉ་འཁར་

fishing rodགཉའ་མདེ�་

two small wood used for placingགཉའ་�གས་

a pivot on the yokeགཉའ་ཤིང་

yokeགཉིས་�ིལ་

plane with double blades

the yoke on bull’s neck116ཏོག་ཙ�་

spade, hoeཏོག་ཙ�་སོ་ཅནམ་

a garden tool similar to spadewith sharp blade for breaking up
soil and removing weeds

�་�ང་

hatchet, small axe

�་རི་

axe

�ནམ་

anvil

�ོབ་

canon

ཐིགས་�ོ་

measuring rod

ཐོངམ་a wooden or metal blade attachedཐོཝ་hammer�ཝ� ་

net, fish net�ོ་ཐོ་

stone hammerགནམ་གསོར་

drill

to the plough for digging the soil

117ད�ལ་ཤིང་

a small plank used to keep theའ�ལ་�ང་

tractorའ�ལ་ཚ�མ་

sewing machineབང་�ི་

a tool like sickle with a curvedbulls apartblade and long handle for cutting
grass�ིལ་ལི་

planeཚད་ཤིང་

measuring scale�ར་�ིལ་

a plane that is used for making thesurface of a wood smooth byshaving on its sideཟོརཝ་sickleགཟོང་chisel, a tool with sharp flat edgeག�ས་ཏོག་

a medium spadefor shaping wood or stone118

hammer, a small hammer that has

ར་ཐོ་

two horns at the back like that ofgoat to pull out nailsརང་འཐག་

millstone, stone grinder�ོམ་ཐག་

rope for tying the yoke to bull’sལག་ཆས་

tool, instrumentལག་�ིལ་

a hand-planeལག་�ི་

pestle, a small tool for crushing

ཤེལ་

glass

བཤལཝ་

harrow, rakeསེག་�ང་

a small chiselསོག་ལེ་

saw

neck

things in mortar

119

an angular strip of wood or metal�ོབ་དཔོན་

marked in centimeters or inches

used by carpenters for measuring
or for drawing straight linesགསེག་བ�ར་

file

གསོར་

drill

ཧལམ་

shovel

ཧི�་

awl

�ི་ཏ་

pestle�ི�་

big mortar

120

33. Body Parts and Related Terms

�ད་�་brain nerve

�དཔ་

brain

�ང་པ་

leg

�ང་པའི་�་ལེབ་

the lower part of the foot�ང་མའི་ཚ�གས་ཏོ་

ankle�ང་མའི་མ�བ་མོ་

toe�ང་མའི་ཝ་

instep�ང་ཚ�གས་

ankle�ང་མ�བ་

toe

�ངམ་

leg

�ན་

palate, roof of mouth

�ེདཔ་

waist

�་

hair

121

ཁ་

mouth

ཁེ་�ོ་

strength

�ག་

blood

མཁལ་�ོ་

kidneyམཁལ་མ་

kidneyམ�ིསཔ་

bile�ོ་མཚ�ལ་

phlegm�ོཝ་lungམ�་ཏོག་

head

�་བོ་

mustache�་མ་

intestine�ང་�་

bladder, urinary bladder�ལ་ཏོ་

back�ལ་ཚ�གས་

backbone, spine

122

�ལཔ་

back

�ིད་ཐག་

calf (leg)ངར་དོང་

shin, the front part of the legངར་དོང་�་ཏོག་

shin bone

མངལ་

womb

�ལ་ནག་

sweat, perspiration

�ེ་

tongue�ེ་�ང་

tonsilཆབ་གསང་�སཔ་

stoolཆབ་གསང་བ�སཔ་

urine

�་

urine

�་སེར་

pusམཆིནམ་

liver

below the knee

123

མཇེ་

penis

�ིང་པ་

heel

�ིངམ་

heel

�ག་�ོག་

neck

�ེཝ་

navel

�ོ་ལམ་

oesophagus

�་vagina

མཐིལ་

palm

དོན་ཧིང་

heart

གདོང་

face

ནང་�ོལ་

intestine�་�ེ་nippleགནས་ཙ�་

cheek

�ག་

pus

124

�མ་ཅོག་

ear�ས་མོ་

knee

ད�ངམ་

shoulderད�ལཝ་

foreheadད�ི་མགོ་

pelvisད�ི་�ད་

pelvis�ར་རི་�ག་

palm, hand-palm�་hair, fur, pubic hairཕོ་�མ་

abdomenཕོ་མཚན་

male organ, penis

ཕོཝ་stomach, belly�ག་�ག་

shoulderབ་�་body hair

�་ཚང་

womb

125

བོལ་ཚ�གས་

ankle

�་ལི་

clitoris�ང་ཁོག་

chest�ང་ཏོ་

chest�ིནམ་ཐག་

calf, the back part of the legའབད་བཞག་

manner, conduct, behaviour

�ཝ་

goitreམ་མཁལ་

chin

མ་མ�་

lower lipམིག་�་

tearsམིག་ཏོ་eyeམིག་�་

eye veins, optical nerveམིག་�ིམ་

eyebrow

between ankle and knee126མོ་མཚན་

vagina�་

nerve�་ཁམས་

nerve�ིབ་�ོ་

ribsཚ�གས་ཏོ་

jointsམཚ�ལ་མ་

spittle, salivaམ�བ་མོ་

finger

མཛ�ག་

fist

མཛ�ག་ཕོག་

blow

ཟ་�བ་

cheek

ག�གས་

body, formབཟོ་བ�་

appearance , looks, featureཡ་མ�་

upper lipབ�ད་དོ་

thigh

127

ལག་མཐིལ་

palmལག་པའི་མ�བ་མོ་

fingerལག་ཚ�གས་

wrist

ལགཔ་

hand

�ས་

body

ཤ་�ས་

muscle

�གས་

force

སེན་མོ་

nail

སོ་

tooth

སོ་ཉི�་

gumསོག་བར་

back, opposite to chest

�ོག་

life

�་པ་

nose

�་པ་དོང་

nostril128

�བ་

nasal mucus, snival�ིགཔ་�ོག་

testicleཨ་�ག་buttock, bottomཨ་�ག་�ང་ཚ�གས་

buttock, bottomཨ་�ག་དོང་

anus

ཨ་ཝ་

stool, excrement, dungཨམ་མཐེ་བོངམ་

thumbཨ�་་�་�་

eyeballཨེ་ཙ�་འོག་

armpitཨོམ་breast, bossomཨོལ་�ོག་

throatཨོལ་�ོག་

larynxཨོས་�་

Adam’s apple

12934. Diseases and Medical Terms

�་ནད་

leprosy�ོང་ནད་

scabies�ེ་�ག་

labour (having baby)ཁ་ཚ་�ང་ནད་

foot-and-mouth disease�ག་�ང་ནད་

anaemia�ག་�ང་

blood pressure�ག་�གས་

blood pressure�ག་བཤལ་ནད་

dysentryམཁལ་ནད་

kidney failureམ�ིས་ནད་

jaundice�ང་�གས་

fever

�ང་བ་

gonorrhoea

�ོ་ནད་

cough130

མ�་ནད་

headache�་ཚད་

typhoidབ�ལ་ནད་

epilepsy�ེ་�ང་ནད་གཞི་

tonsillitisམཆིན་ནད་

cirrhosis, liver cirrhosisམཆོལ་ལོང་

insanity, madness�ིང་ནད་

heartache, heart diseaseདོན་ཧིང་གག་པ་

heart attack�ོད་འབར་

feverའ�ོག་ནད་

neurosisན་བ་

sickness, illnessན་བ་ཚ་བ་

sickness, illnessན་ཚ་diseaseནད་གཞི་

disease131ནོར་ནད་

cattle diseasesཔགས་ནད་

skin diseases�ོ་རོ་དཀར་�ང་

chickenpox�་གི་�ག་ཐོལ་

mumpsཕག་ནད་

epilepsy�་ནད་bird fluབད་ཀན་

tuberculosis (TB)འ�་ནད་

communicable diseasesའ�མ་ནད་

smallpoxམིག་ནད་

eye diseaseདམར་ཅནམ་

measlesདམར་བཤལ་

dysentry�་wound, injury, sore�་བཏོན་�ག་བཏོན་

injury132�ོ་ནད་

mental disorder�་�མ་ནད་

polio�་�མ་ནད་

tetanus�་�ིབ་

paralysis

�་ནད་neuropathy, disease of nervesཚ་བ་fever, heatཚ་རིམས་

cold, fluཚད་ནད་

malariaཚཝ་མ�་ནད་

typhoidམཛ�་ནད་

leprosyགཞི་ནད་

chronic diseaseཟས་�ིབ་

food poisoningཟས་�གfood poisonགཟའ་ནད་

paralysis

133

ཡ་མ་

sinusitisརིམས་ཚད་

influenza�ང་ནད་

neural illness�ས་འ�ེལ་ནད་གཞི་

sexual diseaseཤི་ནད་

epilepsyབཤལ་�ག་ནད་

choleraབཤལ་ནད་

dysenteryས་ནད་

leprosyསེམས་ནད་

psychosis, mental illnessབསེམ་ོ

syphilis13435. Health, Sport and Recreation�ང་རིལ་

football

�ལ་

swim

འ�ན་�ར་

match, contest�ང་མཆོང་

long jumpའཆམ་mask dance

�་�ལ་

swim

ཏསི་

playing card�་�ག་horse raceམཐོ་མཆོང་

high jumpམདའ་�ེད་

archeryདོ་འ�ན་

match, contest�་� རིལ་

basketball�གས་�ིགས་

rubbish, garbage

135འ�ོད་�ེན་

health, sanitationབང་�ག་འ�ན་�ར་

race, running race�ོ་ཟེ་

oral folk poetry, balladགཙང་�་

health, sanitation�ེད་འ�ན་

match, contest�ེད་རིགས་

sports, games�ེདམོ་

sports, gamesཞབས་�་

folk danceག�གས་ཁམས་

healthཡམ་diceརག་རོག་

rubbish, garbageལག་རིལ་

volleyball�ས་ཁམས་

health�ས་�ོང་

physical exercises

136�ས་�ལ་

physical culture�ས་�ལ་ཤེས་ཡོན་

physical education

ཤོ་

dice

137

36. Forms of Address and Professionsབཀའ་�ོསཔ་

court jesterབཀའ་�ོན་

chairman of National Advisory�ང་�གཔ་

express messenger�ད་�ར་པ་

translator�་ཚབ་king’s representative, ambassador�བས་�ེ་

title used for the supreme lama�ིན་འ�ལ་འགོ་དཔོན་

credit officer�ོན་མིང་

nickname�ོར་དཔོན་

a teacher who teaches juniorཁང་གཡོགཔ་

peon�ད་�ཱ་

profession

�ལཔ་

taxpayerCouncil

monks

138

�ིམ་�ངཔ་

house caretaker�ི་འཛ�ན་

chairman�ིམས་དཔོན་

old term for judge, magistrate,�ིམས་�ི་

chief justice�ིམས་�ི་�ོན་པོ་

chief justice with minister’s rank�ིམས་རབ་

assistant district magistrate�ོམ་དཔོན་

mayorམཁན་པོ་

the head of the monastery, theམཁོ་�བ་འགོ་དཔོན་

procurement officerའ�བ་�ེདཔ་

actorའ�བ་�ེདམོ་

actressགོངམ་superior, higher authorities�བ་ཐོབ་

saintlawyerBuddhist professor, Khenpo139�བ་ཐོབ་པ་

saint, accomplished yogi�ོས་དཔོན་

advisorདགེ་བཤེས་

a Buddhist monk who hasདགེ་�ོང་

monkདགེ་�ོང་མ་

nun, an ordained nun

མགརཝ་blacksmithམ�ོན་གཉེར་

chief of protocolའགོ་དཔོན་

officerའགོ་དཔོན་�ོབ་�ོང་པ་

trainee officerའ�ེམ་པ་

postmanའ�ེམ་ཡིག་�ེལ་མི་

postman�པོ་

Gewog (block) leader�ལ་པོ་

king

mastered metaphysics

140�ལ་པོའི་�སམོ་

princess�ལ་པོའི་�ང་འཁོརཔ་

king’s personal priest�ལ་�ོན་

royal minister, king and minister�ལ་བ�ན་

queen, king and queen�ལ་ཚབ་

representative of the king�ལ་རིགས་

the royal race, the race of a king�ལ་�ས་

prince�ར་�ངཔ་

camp caretaker�ོ་ནོར་འགོ་དཔོན་

animal husbandry officer�ོམ་ཆེན་

a Buddhist practitioner, hermit�་�ལ་པ་

artist, a professional entertainer�བ་�ེ་པ་

practitioner, one who lives andmeditates in the meditation
centressilversmithད�ལ་བཟོཔ་
141

མངའ་ཞབས་

a term addressed to the king�ོན་པ་

hunter�གས་པ་

a tantric master�གས་བཟོཔ་

blacksmith�་གཉེརཔ་

water incharge�་�ར་འགོ་དཔོན་

irrigation officer�་�ངཔ་

water inchargeཆོས་�ེ་

religious teacher, dharma masterཆོསཔ་

religious practitionerའཆང་�རཔ་

all-purpose attendants of king andའཆར་གཞི་འགོ་དཔོན་

planning officerའཇིམ་བཟོཔ་

sculptor�ེ�་་རིགས་

the nobility caste

high officials

142

ཉ་པ་

fishermanཉ་རོགསཔ་

fishermanགཉིས་�ལམ་

rank of officials with red scarfགཉེར་ཆེན་

title of provisions incharge, storeམཉམ་འ�ེལ་�ང་ཆེན་

joint secretaryམཉམ་འ�ེལ་མདོ་ཆེན་

joint director�་པ་horseman�་དཔོན་

horseman�ོགས་�ན་པ་

realized practitioner, a Buddhist

officerpractitioner who has attained thestage of perfection throughinfallible knowledge�ོ་གཟན་གསརཔ་

newly appointed person, noviceབ�་བཤལཔ་

tourist143ཐགས་འཐག་མི་

weaverཐབ་དཔོན་

head cook, chefཐབ་ཚང་པ་

cookཐོག་�ངཔ་

crop caretakerའ�ས་མི་�ང་ཆེན་

member secretaryདེད་གཡོགཔ་

driverདོར་ཁ་བ�ར་མི་

interpreterདོསཔ་porter�ག་ཤོས་

title of senior officials who have�ང་དཔོན་

judge, magistrate, lawyer, umpire,�ང་�ོང་

sage, saint, ascetic�ང་�ིམས་

magistrate of sub-district�ང་ཆེན་

secretary

red scarf

referee144�ང་ཆེན་ངོ་ཚབ་

acting secretary�ང་ཆེན་དང་པ་

first secretary�ང་ཆེན་གཙ�་འཛ�ན་

chief secretary�ང་ཆེན་འོག་མ་

deputy secretary�ང་ཆེན་ལས་ཚབ་

officiating secretary�ང་པ་head of sub-district, Drungpa

�ང་འཚ�་

doctor, physician

ག�ང་

a noble clanགདོལ་རིགས་

the most despised casteབདག་�ོང་འགོ་དཔོན་

administrative officerབདག་�ོང་པ་

administratorབདག་�ོང་དཔོན་འོག་མ་

assistant administrative officerབདག་�ོང་ལས་རོགས་འགོ་དཔོན་

administrative assistantམདོ་ཆེན་

director

145མདོ་ཆེན་ངོ་ཚབ་

acting directorམདོ་ཆེན་འོག་མ་

deputy directorམདོ་ཆེན་ལས་ཚབ་

officiating director�ོ་བཟོ་བོ་

mason

�ེ་ཚན་འགོ་དཔོན་

head of division�ེ་ཚན་འགོ་དཔོན་འོག་མ་

deputy head of division�ེ་ཚན་འགོའ�ིད་

group leader, team leaderནགས་ཚལ་འགོ་དཔོན་

forest officerནོར་འཚ�་མི་

cowboy, cattle herderནོར་�ིཔ་

cowboy, cattle herderགནག་�ིཔ་

yak herderགནས་�ོརཔ་

pilgrim�ལ་འ�ོརཔ་

hermit, saint, yogiདཔའ་བོ་

hero146དཔེ་བཟང་

model, example to copyདཔོན་ཆེ་

a clan of masters or lords�ང་ཀ་

the poor�ང་�ོང་

beggar�ི་འབོད་

village messenger�ི་མི་

block representative�ོས་�ོཔ་

silversmith, goldsmith�གཔོ་the rich�་�ིཔ་

babysitter�་�ལ་བ་

an ascetic [lit. free from work]�མ་ཟེའི་རིགས་

the Brahman caste�མ་lama, title used for senior monks

and unknown monks [lit. spiritualteacher, guru]

prime minister�ོན་ཆེན་
147

�ོན་པོ་

minister�ོན་འོག་

deputy minister�གས་�ེལ་མི་

postmanམི་�ེ་

title for ministers, lord, chiefམི་གནགཔ་

peasant, common people, layman,མི་དབང་

a term addressed to king, queen,མི་�ིས་འགོ་དཔོན་

census officerམིང་full nameམིང་གནས་

name, titleམེ་�ངཔ་

fireman, fire inchargeདམག་མི་

army, military personnelདམངས་མི་

community representativeདམངས་རིགས་

the lowest casteand members of royal family148དམངས་ཨཔ་

community head�ད་ཚ�ང་མ་

prostitute�ན་པ་

doctor, physician�ན་གཡོགམོ་

nurseགཙ�་འཛ�ན་

head, person in charge of anབཙག་འ�་�ན་ཚ�གས་�ི་�ི་�བ་

election commissionerབ�ན་མོ་

queen�ིས་དཔོན་

accounts officer�ིས་དཔོན་�ི་�བ་

chief accounts officer�ིས་འཛ�ན་པ་

accountant�ིས་ཞིབ་�ི་�བ་

auditor general�ོམ་པ་པོ་

writer, authorཚ�མ་པ་

tailororganization or a group of people

149ཚ�མ་དཔོན་

master tailorཚ�གས་འ�འི་འ�ས་མི་

member of national assemblyཚ�གས་�ེའི་འ�ས་མི་

member of national councilཚ�གས་པ་

village headཚ�གས་པའི་འ�ས་མི་

committee memberཚ�གས་དཔོན་

speaker of assemblyཚ�ང་པ་

busnessman, businesswoman,མཚམས་པ་

meditation practitioner, one whoམཛ�ད་གཉེར་

store inchargeམཛ�ད་དཔོན་

store officerའཛ�ན་�ོང་མདོ་ཆེན་

managing directorའཛ�ན་�ོང་པ་

managerའཛ�ན་�ོང་�ི་�བ་མདོ་ཆེན་

chief managing director

shopkeeper

has undergone retreat150�་བཟོཔ་

potter�ོང་ཁའི་ངོ་ཚབ་འགོ་དཔོན་

Dzongkha focal person, one whoserves as an agent to promote
Dzongkha�ོང་བདག་

administrative head of a district,�ོང་�ེ་�ི་�བ་

zonal administrator�ོང་དཔོན་

title used to refer to district�ོང་རབ་

assistant administrative district�ོང་�ངཔ་

fortress caretakerཞབས་

king [honorific]ཞལ་ངོ་

name of a clanཞིང་པ་

peasant, farmerཞིབ་འཚ�ལ་འགོ་དཔོན་

research officer

Dzongdaadministrator in earlier times

head

151

ཞིབ་འཚ�ལ་འགོ་དཔོན་གོང་མ་

senior research officerཞིབ་འཚ�ལ་འགོ་དཔོན་འོག་མ་

assistant research officerཞིབ་འཚ�ལ་གཙ�་འཛ�ན་

chief research officerཞིབ་འཚ�ལ་གཙ�་འཛ�ན་འོག་མ་

deputy chief research officerཞིབ་རོགས་�ང་ཆེན་

assistant secretary�ན་དག་པ་

editorགཞང་བཙ�ངམ་

prostituteག�ང་ཚབ་

government representative,ག�ང་གཡོགཔ་

civil servant, governmentཟ་པ་slave, serf, servantཟམ་�ངཔ་

bridge caretakerགཟིམ་དཔོན་

chamberlain, king’s chamberlainབཟོ་བོ་

carpenterambassador

employee152བཟོ་རིག་འགོ་དཔོན་

engineerའོགམ་subordinate, inferiorའོང་འབབ་འགོ་དཔོན་

revenue officerཡབ་

father [honorific]ཡིག་�གཔ་

student, learner�མ་

mother [honorific]ཡོངས་�བ་�ང་ཆེན་

secretary generalཡོངས་�བ་མདོ་ཆེན་

director generalགཡོག་�ེ་

cadreགཡོག་པོ་

orderly, a person who does jobthat doesn’t need any special
trainingར་�ིཔ་

goat herderརི་�ོད་པ་

one who lives in mountainsolitudes and meditates

153རི་�ངཔ་

wildlife inchargeརིན་པོ་ཆེ་

Rinpoche, title used for highལས་ཚན་འགོ་དཔོན་

section headལས་ཚན་འགོ་དཔོན་འོག་མ་

deputy section headལས་རོགས་མདོ་ཆེན་

assistant director�ག་�ིཔ་

shepherdཤ་རོགསཔ་

hunterཤིང་བཟོ་བོ་

carpenterཤེས་རིག་འགོ་དཔོན་

education officerབཤད་�་པ་

a student of the monasticབཤན་པ་

butcherས་�མ་འགོ་དཔོན་

land record officerས་�ངཔ་

border security guard

lamas

institution154སོ་ནམ་འགོ་དཔོན་

agriculture officerསོ་ནམ་པ་

peasant, farmer�ིད་�ོན་

prime minister (PM)�ིད་འཛ�ན་

president (of a country)�ང་�བ་

security guard�ོལ་འཛ�ན་འགོ་དཔོན་

culture officer�ོབ་�པ་

student, university student�ོབ་དཔོན་

teacher; also used as a term ofaddress for man whose name one
does not know�ོབ་�གཔ་

student, school childrenགསར་འ�ར་�ོམ་�ིག་པ་

journalist, newspaperགསེར་བཟོཔ་

goldsmithགསོ་བའི་འགོ་དཔོན་

health officerགསོལ་དཔོན་

chef, professional cook155བསོད་�ོམས་པ་

one who asks for alms�་�ིསཔ་

painter�ང་མི་

beggar�ངམ་�བ་མི་

beggar�ན་�ས་

minister, government minister�ན་�ས་འོག་མ་

deputy ministerཨ་�ང་horsemanཨ་ཞེ་

term addressed to the queen andཨ་�་�་མི་

babysitter, sitterཨམ་a term used for a woman in afemale members of royal family

formal situation or whose nameone does not know156

a term used, especially byཨ�་

children, to address a man who issenior or whose name they do not
know

157

37. Ministries and Organizations�་ཚབ་ཡིག་ཚང་

office of the representative,�་�ང་གཙ�་ཁང་

body guard headquarter�ིམས་ཁང་གོང་མ་

high court�ིམས་དོན་ལས་�ངས་

office of the legal affairs�ིམས་བཟོ་�ན་�ེ་

legislative branch (of government)�ིམས་�ང་འགག་པའི་གཙ�་ཁང་

police headquarter�ོམ་ཚ�གས་འཆར་འགོད་�ེ་བ་

urban planning centreམཁའ་འ�ལ་དབང་འཛ�ན་

aviation authority

mission office, embassy

department of aid and debt

�ོགས་རམ་དང་�ིན་འ�ལ་འཛ�ན་�ོང་
ལས་�ངས་

management�ོང་�ེ་ལས་འཛ�ན་

city corporation�་ཚང་�ན་ཚ�གས་

council for ecclesiastical affairs,
council for monastic affairs

158འ�ེམ་ཁང་

post office�ལ་ག�ང་ད�ལ་ལས་དབང་འཛ�ན་

royal monetary authority�ལ་ག�ང་�ིས་ཞིབ་དབང་འཛ�ན་

royal audit authority�ལ་ག�ང་ཞི་གཡོག་�ན་ཚ�གས་

royal civil service commission�ལ་ཡོངས་འཆར་ད�ལ་ལས་�ངས་

department of national budget�ལ་ཡོངས་དཔེ་མཛ�ད་

national library�ལ་ཡོངས་ཚ�གས་འ�་ཆེན་མོ་

national assembly�ལ་ཡོངས་ག�ང་ཆས་ལས་�ངས་

department of national properties�ོ་ནོར་ལས་�ངས་

department of livestockབ�ད་འ�ེལ་�ན་ཁག་

ministry of information andངན་�ད་བཀག་དམ་�ན་ཚ�གས་

anti-corruption commissionད�ལ་�ིས་�ན་ཁག་

ministry of financeའཆར་འགོད་�ན་ཚ�གས་

planning commission

communications

159བ�་བཤལ་ལས་�ངས་

department of tourism

བ�ན་�ས་�ན་ཁག་

ministry of trade and industryབ�ན་�ང་�ག་པོའི་གཙ�་ཁང་

army headquarterཐགས་རིགས་འ�ེམ་�ོན་ཁང་

textile museum�ང་�ིམས་�ན་�ེ་

judiciaryནགས་ཚལ་ལས་�ངས་

department of forestry servicesནང་�ིད་�ན་ཁག་

ministry of home and cultural�ས་�གས་ལས་�ངས་

department of energyཕལ་ཆས་�ོན་�ིམ་

folk heritage museum�ི་འ�ེལ་�ན་ཁག་

ministry of foreign affairs�ིའི་མི་ནང་�ོད་ལས་�ངས་

department of immigration�ོ་�ོས་ཚ�གས་�ེ་

national advisory councilདབང་འཛ�ན་

authority

affairs160འ�ག་གི་ད�ལ་ཁང་

Bank of Bhutanའ�ག་གོང་འཕེལ་ད�ལ་འ�ེལ་ལས་�ེ་

Bhutan Development Financeའ�ག་�ང་བ�གས་ལས་འཛ�ན་

Bhutan Broadcasting Serviceའ�ག་�ལ་ཉེན་�ང་ལས་�ེ་ཚད་འཛ�ན་

Royal Insurance Corporation ofའ�ག་�ལ་ཡོངས་ད�ལ་ཁང་

Bhutan National Bank

Corporation

Bhutan Limited

Bhutan InfoCom & Mediaའ�ག་བ�་དོན་བ�ད་འ�ེལ་དང་བ�་
བ�ད་དབང་འཛ�ན་

Authorityའ�ག་�ེད་རིགས་ཚ�གས་�ེ་

Bhutan Olympic Committeeའ�ག་ཚ�ང་དང་བཟོ་�་ཚ�གས་�ེ་

Bhutan Chamber of Commerceམི་ད�ོར་དང་བ�་དོན་ལས་ཚན་

demography and informationདམངས་�ིས་ལས་�ངས་

department of public accountsབཙག་འ�་�ན་ཚ�གས་

election commission

and Industry

section161ཚ�ང་འ�ེལ་ལས་�ངས་

department of tradeའཛ�ན་�ོང་�ན་�ེ་

executive�ོང་ཁ་གོང་འཕེལ་�ན་ཚ�གས་

Dzongkha Development

Commission, national language
development commissionཞབས་ཏོག་�ན་ཁག་

ministry of works and humanཞི་བའི་ཐོ་བཀོད་དང་མི་�ིས་ལས་�ངས་

department of civil registrationག�ང་ཚབ་ཡིག་ཚང་

embassy, mission officeབཟོ་�་ལས་�ངས་

department of industryའོང་འབབ་དང་ཅ་དམ་ལས་�ངས་

department of revenue andཡིག་ཚང་

officeརང་�ོང་ལས་འཛ�ན་

autonomous corporationརང་བཞིན་གནས་�ངས་�ན་ཚ�གས་

national environment commission

settlement

and census

customs162

ministry of labour and human�ཱ་གཡོག་དང་མི་�ོབས་�ན་ཁག་

resource

road safety and transportལམ་འ�ལ་ཉེན་�ང་དང་�ེལ་འ�ེན་
དབང་འཛ�ན་

authorityལམ་�ོལ་ལས་�ངས་

department of cultureལས་�ངས་

departmentལས་�ེ་

sectorཤེས་རིག་�ན་ཁག་

ministry of educationས་གནས་ག�ང་�ོང་ལས་�ངས་

department of local governanceས་རིག་དང་ས་གཏེར་ལས་�ངས་

department of geology and minesསོ་ནམ་ལས་�ངས་

department of agricultureསོ་ནམ་�ན་ཁག་

ministry of agriculture�ོལ་འཚ�ན་�ན་ཚ�གས་

commission for cultural affairsགསོ་བའི་�ན་ཁག་

ministry of health�ན་ཁག་

ministry163�ན་�ས་ག�ང་ཚ�གས་

cabinet, the Cabinet�ན་ཚ�གས་

commission

16438. Agriculture and Commerce�ང་ལོར་

one-denomination currency note�མ་�ལ་

tax paid in cash�ིན་འ�ལ་

loan

�ེད་

interest�ེད་ཁ་

interest�ེད་�ང་

compound interest�ེལ་འ�ེན་

transport service, transportationཁང་�ལ་

house taxཁལ་ལོར་

twenty-denomination currencyཁེ་ཚ�ང་

sale with net profitཁེ་སང་

profit�ིམ་བཟོ་

architecture

note

165

�ོམ་

market�ོམ་�ེ་

city�ོམ་ཚ�གས་

urban�ང་�ལ་

house tax�ང་�ངས་�ར་�ཱ་

household-wise physical labourགོང་ཐང་

prevailing cost, rateགོང་ཚད་

rate�ོང་�ེར་

city�ོངས་�ེ་

cityབགོ་བཤའ་

shareབགོ་བཤའི་ཁེ་སང་

dividend

�ད་

loss

�་�ལ་

property tax

བ�་ལོར་

hundred-denomination note166ད�ལ་�ང་

cash moneyད�ལ་�མ་

Bhutanese currency, ngultrumད�ལ་ཕོགས་�ལ་

salary tax

ད�ལ་�ིས་

accounts�་བ�་ལོར་

fifty-denomination currency note�་ལོར་

five-denomination currency noteཅ་དམ་�ལ་

customs tax

གཅིག་ལོར་

one-denomination currency noteབ�་ལོར་

ten-denomination currency note�གས་བཟོ་

smithཆང་ཁང་

barགཉིས་ལོར་

two-denomination currency note�ིང་�མ་

an ancient coin

ཏི་�་

money

167

ཏིག་�ང་

coin�ོང་ལོར་

thousand-denomination currencyཐ་ལ་a 50-chetram coin, half of aཐགས་བཟོ་

weavingཐང་གཞི་

prevailing cost, rateབདོག་གཏད་

assetsནག་ཚ�ང་

smuggling, black marketནང་བཏོན་�ལ་

import tax

ནང་འ�ེན་

importནང་ཚ�ང་

internal tradeནོར་�ལ་

cattle tax

གནས་གོང་

cost price�་མཛ�ད་ཚ�ང་ཁང་

department store

note

ngultrum

168

པ་�་

carving, engravingཕམ་ཚ�ང་

sale with loss�ིར་ཚ�ང་

export�ིར་ཚ�ང་�ལ་

export tax

�གས་�ལ་

cattle tax

�ེད་�མ་

one hundredth part of a ngultrumབལ་�མ་

an ancient silver coinབར་ཚ�ང་

brokerage, the business of buying�ང་ཚ�ང་

wholesaleམ་�མ་

copper coinམ་གོང་

cost priceམ་ཚ�ང་

sale that recovers only the capitalམི་�ལ་

human tax

[1 ngultrum = 100 chetram]

and selling things169བཙ�ང་�ལ་

sales taxབཙ�ང་གོང་

selling price�ིག་བཟོ་

masonryབ�ེགས་ཁ་

additional payment, especiallywhen two things are exchanged
and one thing has higher value
than the otherཚ�ང་ཁང་

shopཚ�ང་�ེ་

companyཚ�ང་�ིས་

business accountsཚ�ང་�ཱ་

commerce, trade, enterpriseཚ�ང་ལམ་

trade routeཚ�ང་བཤལ་

hawkingཚ�ད་བ�ེ་�ོམ་

vegetable marketའཚ�མ་བཟོ་

tailoring170ཞབས་ཏོག་ལས་མི་

voluntary workerཞིང་�ཱ་

agricultureཟངས་�མ་

copper coin�་ཡང་a large ancient silver coinབཟའ་ཁང་

restaurantབཟོ་�་

industryབཟོ་�་འ�ལ་ཁང་

factoryབཟོ་བཅོས་ཁང་

workshopའོང་བབ་�ལ་

income tax

�ར་�ཱ་

physical labourརིན་གོང་

selling price�ོན་�ལ་

tax paid in kindལག་བཟོ་

handicraftལོར་

currency note171ཤི་ཀི་

a 25-chetram coinཤིང་བཟོ་

carpentryས་�ལ་land taxསིལ་ཚ�ང་

retailསོ་ནམ་

agricultureགསེར་�མ་

gold coinགསོག་འཇོག་

saving�་�ིས་

painting

172

39. Computer Terms

ཀེར་ཐིག་

column

བཀག་

stop

�ེན་

bug

�ེལ་བ�གས་

uploadབ�ར་མིང་བཏགས་

renameཁ་བ�མ་

close

ཁ་�ེ་

open

�ལ་ཐིག་

row�ལ་མཚམས་

line spacing�ོགས་རམ་

help�ོག་འ�ིན་

email�ོག་རིག་

computerམ�་�ན་

heading173མགོ་ཡིག་

headerའགོ་ཚག་

bullet�གས་པ་

bold�བ་ཐག་

back up�བ་བ�ད་

backspace

�ས་�་

zoom

�ལ་བཟོ་

animation�ོ་�ིག་

window�ོ་བ�མ་

shutdown�་�ང་sound card�ིག་བཀོད་

layoutངོས་དཔར་

icon�ོན་�ིག་

default�ོན་�་

preview174�ོན་ད�ད་

beta�ོགས་ཅན་བཟོ་

enable�ོགས་མིན་བཟོ་

disableཆ་མེད་

cancel�ང་�་བཟོ་

minimizeཆེ་ཡིག་

upper caseཆོག་ཡིག་

passwordམ�ག་ཡིག་

footerཉེ་གནས་ཡོངས་འ�ེལ་LAN (Local Area Network)མཉེན་ཆས་

softwareབ�ན་�ང་

video card

བཏོག་

cut

�ེམས་བཅོས་

justify�ེང་ཡིག་

superscript

175

�ོན་

show

ཐིག་�མ་

tableམཐའ་མཚམས་

borderམཐོང་�ང་

viewདོན་མཚམས་

paragraph�ན་དེབ་

log�ན་ཚད་

memoryགདམ་ཁ་

optionགདམ་འ�་

select�ེ་�ོམ་

keyboard�ེབ་ད�ོདཔ་

spell checkerབ�་བཀོད་

commandབ�་དོན་དང་བ�ད་འ�ེལ་འ�ལ་རིག་ICT (Information andCommunication Technology)176བ�་དོན་འ�ལ་རིག་IT (Information Technology)བ�་འཚ�ལ་

browseནང་བ�ོད་

loginནང་ཐིག་

cellནང་འ�ལ་

sign onགནས་�ད་

dataགནོད་འ�པ་

virus�ོད་ཐོ་

directory�ོད་འཛ�ན་

folderདཔར་བ�ན་

printདཔར་འ�ིན་

faxདཔར་འ�ལ་

printer

�ངས་

quit

ཕབ་ལེན་

download177ཕོལོ་པི་/འཇམ་འཁོར་

floppy�གས་ཧོད་

trash�ིར་བ�ོད་

logout�ིར་བཏོན་

eject�ིར་འཐོན་

sign off�ང་�ིག་

alignmentབར་བ�གས་

insertའབད་བཤོལ་

undoའ�པ་གནོན་

anti-virus

�་

hide

�ག་�ང་

center�ོམ་བཟོ་

maximize

�ར་

paste

�ི་གདན་

mouse pad178�ི་�གས་

mouse�་བ�ད་

remove�་�ིག་

formatཚད་�མ་

graphཚབ་བ�གས་

replace�གས་ཡིག་

upper case, capital letters

འཚ�ལ་

find

འཚ�ལ་ཞིབ་

searchའ�ལ་�ོད་

acess�ན་དག་

edit�ན་དགཔ་

editorགཞི་�ི་

set-upགཞི་བ�གས་

installའོག་ཐིག་

underline

179འོག་ཡིག་

subscriptཡང་སེལ་

refreshཡིག་ཆས་

documentཡིག་�ང་/མ�ོགས་ཡིག

lower case, small lettersཡིག་ཐོག་ཁ་�བ་

chatཡིག་�ང་

pen drive, thumb driveཡིག་�ོད་

fileཡིག་ཚད་

font sizeཡིག་ག�གས་

fontཡོངས་འ�ེལ་

networkགཡས་�ང་

right alignགཡེབ་�་

buttonགཡོན་�ང་

left alignལས་�ོར་�ེ་བ་

CPU (Central Processing Unit)

180

ལས་རིམ་

programmeལོག་འགོ་བ�གས་

restartལོག་འབད་

redoཤོག་�མ/ �ིས་�མ།

spreadsheetཤོག་�ོད་

paper trayས་�ོང་

marginསར་བར་

serverསོར་�ད་

restore

�ངས་

save

�ར་གསོ་

recoverགསལ་�ོན་

presentationགསལ་གཞི་

screen

�ག་

read

181

40. Scientific Terms

ད�ིལ་ཐིག་

diameterད�ས་ཚད་

length�ར་མདའ་

meteorite�ར་གནས་བ�ན་པ་

Uranus�ར་མ་གཤིན་�ལ་

Pluto�ར་ཚ�གས་

galaxy�ར་ཚ�མ་

galaxy�ེ་�ལ་�་ག�གས་

cell�ེ་�ན་རིག་པ་

biologyབ�ོར་ཐིག་

circumferenceབ�ར་འ�ང་

frequencyཁམས་�ན་

cellཁོར་�ག་

circumference182�ད་ཆོས་

property (characteristics)�ད་�མ་

property (characteristics)�ག་བ�མ་�་

arteriesའཁོར་�ར་

satelliteའཁོར་�ོད་

rotationའཁོར་�་

perimeter�ངས་ཆཝ་

fraction

�་�ར་

angle

�བ་མཐའ་

theory�ོག་�ན་

current�ོག་�ལ་

electron�ོག་�ན་�ལ་�ན་

proton�ོག་�ས་

charge�ོག་མེ་�ལ་�ན་

neutron183

�ོག་�ས་

electron�ོག་ཞིང་

electric field�ོག་རིག་

computer [lit. electronic�ོག་�གས་

voltageམ�ོགས་ཚད་

velocityམ�ོགས་�གས་

speedའ�ལ་�གས་

kinetic energy�་བ�ེད་

expansion�་�ོན་

dimension�ང་ཐག་

distance�ང་ཚད་

distance�ང་ཤེལ་

telescope�་�ར་planetintelligence]184�་�ས་

substance

�་ལམ་

orbit

�ག་�གས་

speed�ོར་ཐིག་

radius�ོར་�ེད་བར་ཐིག་

radius�ོགས་མཚ�ན་

missileངར་�གས་

energyངེས་མེད་གཞི་�་

uncertainty principleདངོས་ཁམས་ཚན་རིག་

physicsདངོས་ཁམས་རིག་པ་

physicsདངོས་པོ་

substanceདངོས་�ས་

matterདངོས་ག�གས་

solid�ི་ཚད་

mass

185ཆ་�ན་

fraction�་�ང་hydrogenའཇིག་�ེན་

universeའཇིག་�ེན་�ི་ཁམས་

universe�ིད་weight�ིད་ཚད་

weightཉམས་ཞིབ་འབད་

analyzeཉི་མའི་�ིམ་

solar systemཉི་མའི་ཚ�གས་འཁོར་

solar system�ོམས་ཚད་

equilibrium

�ོབས་

force

�ོབས་�གས་

powerབ�ག་ད�ད་

experimentབ�ག་ད�ད་འབད་

analyze186བ�ག་ད�ད་འབད་ནི་

to perform an experimentཐག་

distanceཐག་རིང་�ང་

distanceཐོ་རངས་�ར་ཆེན་

Venusམཐའ་འཁོར་རིང་ཚད་

perimeterམཐའ་�་

perimeter�ོད་ཚད་

temperatureའདར་གསིག་

vibrationའ�ས་�ས་

moleculesའ�ས་�ས་

compound�ལ་�ེན་

molecules�ལ་�ན་

atomsབ�་དོན་

informationནག་�ས་

carbon187

�ས་�གས་

power�ས་�གས་

energyནེཔ་�ན་

Neptuneགནམ་རིག་

astronomyགནས་ཁམས་

atmosphereགནས་�ལ་

information, news

ད�་

fraction�ར་�གས་

kinetic energy�ངས་ཚ�གས་

mass

�ོ་ཚད་

displacement�ོ་བ�ད་

displacement�ར་མདའ་

missileཕོ་�ལ་

proton�ོགས་

direction188�་ག�གས་དངོས་པོའི་རིག་པ་

quantum mechanicsབར་�ང་ཁམས་

atmosphereད�ེ་ད�ད་འབད་

analyzeའ�ང་�ངས་

frequencyའ�ང་�ིད་པ་

probabilityམར་�་རི་

Mercury (the planet)མེ་མདའ་

missileམོ་བཏབ་

experimentམོ་བཏབ་འབད་ནི་

to perform an experimentགཙ�་ལམ་

arteriesཚ་�ོད་

temperatureཚ་�ོད་མི་ཊར་

thermometerཚངས་ཐིག་

diameterཚད་འཇལ་ནི་

to measure189ཚན་རིག་

scienceཚན་རིག་མཁས་མཆོག་

scientistཚན་རིག་པ་

scientistཚ�ད་�་

experimentཚ�ད་དཔག་

to guess, to assessའཚ�་�ང་

oxygenའཛམ་�ིང་

Earth�ས་ཁམས་ཚན་རིག་

chemistry�ས་�ོར་

chemical�ས་�ོར་ཚན་རིག་

chemistry�ས་རིགས་

chemicalགཞི་�་

principle

�ར་

angle

�ར་�ག་

angle

190�ར་ཆ་

fractionགཟའ་

planetགཟའ་�ར་

planetགཟའ་�ར་ད�་པ་

Plutoགཟའ་�ར་རིག་པ་

astronomyགཟའ་ཆེན་�ེན་པ་

Saturnགཟའ་པ་སངས་

Venusགཟའ་�ར་�་

Jupiterགཟའ་མིག་དམར་

Marsགཟའ་ལམ་

orbitག�གས་ཅན་

solidའོད་ལོ་

light year�་ར་�ས་

Uranusཡོངས་འ�ེལ་

internet

191

གཡོ་འ�ལ་�ས་�གས་

kinetic energyརིགས་སོན་

geneརིང་ཚད་

length�བས་�ི་ཐག་ཚད་

wave length�ང་ཁམས་

atmosphereལོ་�ས་

information, accounts

�གས་

power

�གས་

force

ཤོང་ཚད་

volumeགཤེར་�་

liquidསེམས་ཁམས་རིག་པ་

psychology�ིད་པ་

universe�ོག་�ང་

oxygenགསང་ཁ་

code192གསང་�གས་

codeགསང་ཚ�ག་

codeགསང་ཡིག་

codeགསར་གཏོད་འབད་ནི་

to inventགསརཔ་བཟོ་ནི་

to invent193

41. Physical and Chemical Terms

�ད་

sound

ཁ་མདོག་

colour�ིབ་མ་

shadow�ོག་�ན་

electric current�ོག་མེ་

electricity

�་

sound

དངོས་�ས་

matter�་�ང་hydrogen

�ིམ་

smell

�ིམ་ཞིམ་ཏོང་ཏོ་

sweet smell, fragrance�ོད་ཚད་

temperature�ལ་�ེན་

molecule�ལ་�ན་

atom194�ལ་�ན་�ི་�ས་�གས་

atomic energyགནོན་�གས་

pressure

�ོ་�་

tase

�ོཝ་

taste

�ོཝ་ཞིམ་ཏོང་་ཏོ་

sweet tasteཚ�ས་གཞི་

colourའཚ�་�ང་

oxygen

འོད་

light

གཡེབ་�གས་

pressure�ངམ་vapour�ོག་�ང་

oxygen195

42. Minerals and Inorganic Matterཀ་ལ་

aluminum�ར་�ས་འཇོམས་�ས་

soda, alkaliགོ་ཐལ་

ashངར་�གས་

steel

ད�ལ་

silver�གས་

iron�གས་ཊིན་

tin

ཊིན་

tin

གཏེར་ཁ་

mine, ore depositགཏེར་དངོས་

mineralགཏེར་�ས་

mineral

ཐལཝ་

dust

འདམ་

mud

196

�ོ་

stone, rock�ོ་�མ་

petroleum�ོ་སོལ་

coal

�མ་

gasoline�ལ་ཏོག་

soda, alkali

�ེམ་

sand

བཙའ་

rust

�་

salt

�ས་�ངས་

gas

ཞ་�ི་

lead

ཟངས་

copperས་

soil, earthས་�མ་keroseneས་མར་�་

kerosene197�ཱལ་ཕར་

sulfur

གསེར་

gold

ཧ་ཡང་

aluminum19843. Astronomical Terms

�་ཐེབས་

appearance of nagas, naga dayདཀར་�ིས་

“white” astrology, Indian astrology�ར་�ིས་

astronomy

�རམ་

star

ཁཝ་

snow

�ིམ་

houses of the zodiac

�ིམ་ཞག་

zodiacal day

�ེག་

ice

གོ་ལ་

zodiacal band, pathway of the�ོག་lightening�ོག་ཀེམ་

lightning�་�ར་constellation, lunar mansion

ཆརཔ་

rain

planets and stars, “orbit”

199

�་

water

འཇའ་

rainbowཉི་འཛ�ན་

solar eclipse

ཉིམ་

sun

ཉིམ་�ི་འོད་

sunshine, sunlight

�་པ་

smoke

ནག་�ིས་

“black” astrology, Chinese

གནམ་

sky

གནམ་མཁའ་

skyགནམ་གཤིས་

weather�ར་ཁ་

trigrams

བ་མོ་

frost

�་

soul, spirit

astrology200�་གཟའ་

soul dayདབང་ཐང་

magnetism [lit. field of power]འ�ང་�ིས་

elemental astrologyའ�ག་�ད་

thunder�ོར་བ་

combination

མེ་

fire

དམའ་དམའ་ཀེམ་ཀེ་

lightening�ེ་བ་ད�་

nine mewas or magic squares[lit. nine moles]འཛམ་�་�ིང་

earth, globe

གཞའ་rainbow

ཟིལཔ་

dew

�་འཛ�ན་

lunar eclipse�་བཤོལ་

doubled month

201

�ཝ་

moon

�ང་མ་

wind, air, atmosphereལོ་ཐོ་

calendarགཤེད་གཟའ་

unfavourable day, “foe day”

ས་soil, earthས་�ག་cloud, fog, mistསེརཝ་

hail, hailstorm�ོག་life-force�ོག་གཟའ་

life-force day

20244. Newspaper Terms

�་ཚབ་དོན་གཅོད་

ambassadorཁས་�ངས་གསལ་བ�གས་

manifesto�བ་བ�གས་

announcement/advertisement�ིམས་ཁང་

court, court of law

�ོས་མ�ན་

(written) accord/agreementའ�ོ་བ་མིའི་དབང་ཆ་

human rights�ལ་�ི་

international�ལ་ཚ�གས་

General Assembly (of U.N.)�ལ་ཡོངས་

international�ལ་ཡོངས་དགའ་�ིད་དཔལ་འཛ�མས་

Gross National Happiness�ལ་ཡོངས་ཚ�གས་འ�་

national assembly�ལ་ཡོངས་ཚ�གས་�ེ་

national councilབ�ར་བཅོས་

amendment203ངོ་�ོལ་

opposition, protestཆིངས་ཡིག་

treatyཐོབ་དབང་

rightsམཐའ་འཁོར་གནས་�ངས་

environmentམ�ན་�ོས་

(written) accord/agreement�ས་དེབ་

journalདོན་གཅོད་

government representative�ི་བ་�ིས་ལན་

interviewབདེ་�ང་

securityའདེམས་ཁོངས་

constituency

འདེམས་ངོ་

(party) candidate�ལ་�ན་མཚ�ན་ཆ་

nuclear weapons�ོག་�ོགས་

opposition (party)�ེབ་ནོར་/ �ེབ་འཛ�ལ་འཛ�ལཝ་

spelling mistakes

204གནས་�ངས་

environmentདཔལ་འ�ོར་

economy�ི་ཚ�གས་

General Assembly (of U.N.)�ོན་ཆེན་

prime ministerམི་སེར་

citizenམིའི་ཐོབ་དབང་

human rightsབཙག་འ�་

electionབཙག་འ�་�བ་ནི/ བཙག་འ�་འབད་ནི།

to elect�ོམ་�ིག་པ་

editor�ོམ་ཡིག་

articleཚ�གས་�ན་

voteཚ�གས་�ན་བ�ར་

to vote, to caste voteཚ�ང་�ཱ་

trade, businessཚ�ང་ལས་

trade, business

205

ག�ང་

governmentག�ང་ཚབ་

government representative,�་རིམ་

monthlyཡིག་ནོར་

writing mistakes, spellingརང་དབང་

independenceརང་བཞིན་གནས་�ངས་

environmentརོགས་རམ་

aid/reliefལོར་currency of a nation�ིད་དོན་ཚ�གས་པ་

(political) party�ིད་འཛ�ན་

president (of a nation)�ིད་ག�ང་

governmentགསལ་བ�གས་

announcement�ན་�ས་ག�ང་ཚ�གས་

cabinetambassador

mistakes206

commission, congress�ན་ཚ�གས་

207

45. Environmental and Geographical Terms

�རམ་

star

ཁརཝ་

snow

གངས་རི་

mountain�ིང་�ན་

island�་མཚ�་

sea�་མཚ�་ཆེན་མོ་

ocean�ང་ཏོག་

hillམངའ་�ེ་

territory

ཆརཔ་

rain

�་

water, river�་བཀག་ར་

dam

�་�ག་

dam

�་�ིང་

pond, pool208

�་ལམ་

ditch, drain�འི་འ�མ་

river bank, shore, coast

ཉིམ་

sun

ཐང་

plain, groundམཐའི་�་མཚ�་

oceanབདེ་ཐང་

plain ground, flatlandནགས་ཚལ་

jungle

གནམ་

sky

�ང་

grassland, meadow�ོ་ཏོག་

hill�ེ་�ང་

sandbank�ག་cliff, crag�ག་�ག་

cave

མེ་

fire

209

གཙང་�་

stream, river

�་

grass

ཚལ་མ་

scrub (bushes and trees)

མཚ�་

lake

མཚ�་�ིང་

islandཞིང་land, fieldག�ར་བ་

ditch, drainརི་ཆེན་

mountainརོང་�་

rivulet, stream

�ང་

wind

ལ་

hill

�ང་གཤོང་

ravine (deep narrow valley)གཤོང་valleyས་

soil, land210ས་ཁོངས་

area

ས་ཆ་

land, landscapeས་ཆའི་མཐོང་�ང་

scenery, landscapeས་དོང་

pit, hole in the groundས་�ག་

cloud, fog, mistས་ཞིང་

field, farmlandཨོམ་�་

pond, pool211

46. History Terms

བ�ར་གསོའི་�ས་རབས་

Renaissanceམཁའ་ད�ིངས་�ས་རབས་

space ageའ�བ་�ོན་

drama�ལ་ཁབ་དབང་འ�ར་རིང་�གས་

imperialism�་དབང་རིང་�གས་

capitalismདངོས་གཙ�འི་�་བ་

materialismདངོས་གཙ�འི་རིང་�གས་

materialism�ན་ངག་�ོམ་རིག་

poetry�ན་�ོམ་

poem�ན་�ོམ་ཚ�ག་བཅད་

poetry�ན་�ོམ་རིག་པ་

poetry�ས་རབས་བར་མ་

middle ages [between 1000 to 1450

[14th, 15th and 16th centuries]

AD]

212

འ�་མཉམ་

equalityནང་འ�ག་

civil war�ི་�ོམས་རིང་�གས་

socialism�ི་དངོས་ཚན་རིག་

natural scienceའཕེལ་འ�ར་

evolutionismའ�ལ་ཆས་

technologyའ�ལ་རིག་

technologyདབང་བའི་�ལ་ཁབ་རིང་�གས་

colonialismའ�ི་�ོམ་

essayམ་�འི་རིང་�གས་

capitalismམི་ཆོས་རིང་�གས་

humanismམི་�ེའི་�བ་�ོར་�ིད་ཚ�གས་

left wingམི་དམངས་�ི་ཐོབ་དབང་

civil rightsམི་རིགས་འཐབ་�ོད་

class struggle213མིའི་�་བ་

humanismམི�་�ང་

lilliput, dwarf�ན་པའི་�ས་རབས་

dark agesདམག་ཆེན་

world warདམངས་�ོམས་རིང་�གས་

communismདམངས་གཙ�འི་རིང་�གས་

democracyབཙན་�ལ་རིང་�གས་

imperialism�ོམ་�ིས་

essay�ོམ་ག�ང་

novel�ོམ་ཡིག་

composition, essay�ོམ་རིག་

literature�ོམ་རིག་

artའཛམ་�ིང་དམག་ཆེན་

world warགཞི་བ�ར་

reformation

214

�ོས་གར་

dramaབཟོ་རིག་གསར་བ�ེ་

industrial revolutionབཟོ་ལས་གསར་བ�ེ་

industrial revolutionགཡས་�ོགས་

right wingགཡོན་�ོགས་

left wingརང་དབང་

independence, sovereigntyརང་བཙན་

independence, sovereigntyརང་བཞིན་འ�ོད་�ོར་

natural selection, the process bywhich plants and animals canadapt to their environement
natural science, sciencesརང་བཞིན་ཚན་རིག་

concerned with physical world(chemistry, biology, physics)རིག་ག�ང་

cultureརིགས་ད�ིའི་རིང་�གས་

racism215

རིགས་ད�ེ་

racial discriminationརིམ་འ�ར་

evolutionismལམ་�ོལ་

cultureལས་མི་ཚ�གས་པ་

trade unionཤེས་རིག་

educationས་ཞིང་གསར་བ�ེ་

agriculture revolutionསོ་ནམ་འ�ལ་ཆས་

agriculture machinery�ང་དེབ་

novel�ང་�ོམ་

novel

216

47. Literature Terms

དཀར་ཆག་

table of contents, catalogueབ�ག་ཐབས་

guide to reading (pronouncing)འ�ངས་རབས་

history of successive incarnationsམ�ར་མ་

songs of realizationམ�ར་འ�མ་

collection of songs�ལ་རབས་

royal genealogy�ོམ་རིམ་

step-by-step guide to meditation�བ་ཐབས་

means of achievement, methodsབ�ལ་ལན་

response to criticism

བ�ད་འདེབས་

lineage prayer, lineage

ངོ་�ོད་

introduction

mantrasof attainment, sadhana

supplication

217བཅའ་ཡིག་

rules and regulations

མཆན་

annotationཆོས་�ི་�མ་�ངས་

numerical lists, enumerationsཆོས་�ོད་

prayer bookཆོས་འ�ང་

religious historyབ�ེན་ཡིག་

recitation manualགཏམ་ཚ�གས་

collections of advice, miscellany�ོགས་བ�ོད་

autobiography, biographyབ�ན་�ིས་

chronological treatiseབ�ོད་པ་

praise, eulogyཐོབ་ཡིག་

record of received teachings andདོན་འ�ེལ་

commentary on the meaningདག་ཡིག་

spelling guide, orthographytransmissions

218གདན་རབས་

chronicle of abbatial successionག�ང་རབས་

genealogy, family history�ོམ་�ང་

mnemonic summaryབ�་�ོད་

grammatical workབ�ས་དོན་

summary, synthesisགནས་ཡིག་

pilgrimage guide, travel guide�མ་ཐར་

biography, hagiography�མ་བཤད་

(detailed) explanationདཔར་�ང་

printer’s colophon�ི་དོན་

overview�་མའི་�ལ་འ�ོར་

guru yogaདབང་བཤད་

explanation of empowermentའ�་འ�ེལ་

syllable-by-syllable commentary219མན་ཌ་ལ་བཤད་པ་

elaborate speech given in the�ོན་ལམ་

aspiration prayerཚ�ག་འ�ེལ་

word-by-word commentaryཚ�ག་མཛ�ད་

dictionaryཞབས་བ�ན་

long-life prayerཞལ་གདམས་

(religious) adviceཟིན་�ིས་

draft; notesརང་འ�ེལ་

auto-commentaryས་བཅད་

topical outline

�ོབ་�ོན་ལག་དེབ་

instructional manualcontext of mandala offering

22048. Days of the Week

གཟའ་ཉི་མ་

Saturdayགཟའ་�་བ་

Sundayགཟའ་མིག་དམར་

Mondayགཟའ་�ག་པ་

Tuesdayགཟའ་�ར་�་

Wednesdayགཟའ་པ་སངས་

Thursdayགཟའ་�ེན་པ་

Friday221

49. Months of the Year�ཝ་དང་པ་

January�ཝ་གཉིས་པ་

February�ཝ་ག�མ་པ་

March�ཝ་བཞི་པ་

April�ཝ་�་པ་

May�ཝ་�ག་པ་

June�ཝ་བ�ན་པ་

July�ཝ་བ�ད་པ་

August�ཝ་ད�་པ་

September�ཝ་བ�་པ་

October�ཝ་བ�་གཅིག་པ་

November�ཝ་བ�་གཉིས་པ་

December222

50. Seasons�ར� ་summerད�ན་

winterསེར་ཁ་

autumnསོ་ཁ་spring�ར� ་ག�ང་

midsummerད�ན་ག�ང་

midwinter223

51. Numbers

གཅིག་

༡

one

1

གཉིས་

༢

two

2

ག�མ་

༣

three

3

བཞི་

༤

four

4

�་

༥

five

5

�ག་

༦

six

6

བ�ན་

༧

seven

7

བ�ད་

༨

eight

8

ད�་

༩

nine

9

བ�་ཐམ་

༡༠

ten

10

བ�་གཅིག་

༡༡eleven11བ�་གཉིས་

༡༢

twelve12བ�་ག�མ་

༡༣

thirteen

13

224བ�་བཞི་

༡༤

fourteen

14བཅོ་�་

༡༥

fifteen15བ�་�ག་

༡༦

sixteen16བ�་བ�ན་

༡༧seventeen17བཅོ་བ�ད་

༡༨eighteen18བ�་ད�་

༡༩

nineteen

19

ཉི་�་

༢༠

twenty20ཉི་�་�་གཅིག་ ༢༡

twenty one

21ཉི་�་�་ད�་

twenty nine

29 [from 21 to 29 it༢༩

repeats the same way by adding
number one to nine to

�མ་�་

༣༠

thirty30སོ་གཅིག་

༣༡

thirty one

31

225

ཉི་�་]

སོ་ད�་

thirty nine༣༩

39 [from 31 to 39 it

repeats the same way by adding
number one to nine toསོ་]བཞི་བ�་

༤༠

forty

40

ཞེ་གཅིག་

༤༡

forty one41ཞེ་ད�་

༤༩

forty nine

49 [from 41 to 49 it

repeats the same way by adding
number one to nine to

ཞེ་]

�་བ�་

༥༠

fifty

50

ང་གཅིག་

༥༡

fifty one

51

ང་ད�་

༥༩

fifty nine

59 [from 51 to 59 it

repeats the same way by adding
number one to nine to�ག་བ�་

༦༠

sixty

60

རེ་གཅིག་

༦༡

sixty one

61

226

ང་]

རེ་ད�་

sixty nine༦༩

69 [from 61 to 69 it

repeats the same way by adding
number one to nine toརེ་]བ�ན་�་

༧༠seventy70དོན་གཅིག་

༧༡seventy one

71དོན་ད�་

༧༩seventy nine

79 [from 71 to 79 it

repeats the same way by adding
number one to nine toདོན་]བ�ད་�་

༨༠eighty80�་གཅིག་

༨༡eighty one

81

�་ད�་

༨༩

eighty nine

89 [from 81 to 89 it

repeats the same way by adding
number one to nine toད�་བ�་

༩༠

ninety90གོ་གཅིག་

༩༡

ninety one

91

227

�་]

གོ་ད�་

ninety nine༩༩

99 [from 91 to 99 it

repeats the same way by adding
number one to nine toགོ་]བ�་ཐམ་པ་

༡༠༠

one hundred100གཅིག་བ�་

༡༠༠

one hundred100ཉིས་བ�་

༢༠༠

two hundred200�མ་བ�་

༣༠༠three hundred300བཞི་བ�་

༤༠༠four hundred

400

�་བ�་

༥༠༠

five hundred500�ག་བ�་

༦༠༠

six hundred600བ�ན་བ�་

༧༠༠seven hundred700བ�ད་བ�་

༨༠༠eight hundred

800ད�་བ�་

༩༠༠nine hundred

900གཅིག་�ོང་

༡༠༠༠

one thousand

1000�ོང་�ག་གཅིག་ ༡༠༠༠one thousand

1000

228

ཉིས་�ོང་

༢༠༠༠

two thousand

2000�མ་�ོང་

༣༠༠༠three thousand

3000བཞི་�ོང་

༤༠༠༠four thousand

4000�་�ོང་

༥༠༠༠

five thousand

5000�ག་�ོང་

༦༠༠༠

six thousand

6000བ�ན་�ོང་

༧༠༠༠seven thousand

7000བ�ད་�ོང་

༨༠༠༠eight thousand

8000ད�་�ོང་

༩༠༠༠nine thousand

9000གཅིག་�ི་

༡༠༠༠༠

ten thousand

10000

འ�མ་

༡༠༠༠༠༠

one hundred thousand 100000

ས་ཡ་༡༠༠༠༠༠༠

million1000000�ེ་བ་༡༠༠༠༠༠༠༠

ten million

10000000�ང་�ར་

༡༠༠༠༠༠༠༠༠

one hundred million,

100000000

229

52. Ordinal Numbers

དང་པ་

first

གཉིས་པ་

secondག�མ་པ་

thirdབཞི་པ་

fourth

�་པ་

fifth

�ག་པ་

sixth

བ�ན་པ་

seventhབ�ད་པ་

eighth

ད�་པ་

ninth

བ�་པ་

tenth [Ordinal number can go on
addingཔ་ to the cardinal

numbers]230ゾンカ語表現集
Dzongkha Expressions
ILCAA Intensive Language Course 2019 “Dzongkha” Textbook 3

2019 年度言語研修「ゾンカ語」研修テキスト 3

2020（令和 2）年 7 月 31 日 第 1 版発行
著

者

西田文信

発

行

東京外国語大学
アジア・アフリカ言語文化研究所〒 183-8534 東京都府中市朝日町 3–11–1

Tel. 042–330–5600
https://publication.aa-ken.jp/© 2020 Nishida Fuminobu
ISBN 978-4-86337-311-2
この作品は PDF フォーマットによる電子出版物として刊行されました。
この作品はクリエイティブ・コモンズ表示—非営利—改変禁止 4.0 国際
ライセンスの下に提供されています。
http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/