EK BÖLÜM 5:
Sosyal
Doküman SA-S-SD-23
Versiyon 1.1

Bu dokümanda yer alanlar:
S04 Rainforest Alliance İyileştirme ProtokolüÇocuk İşçiliği ve Zorla Çalıştırma Risk Haritaları
S09 Ücret Miktarını ve Yaşam Ücreti ile Arasındaki Farkı Ölçme
Metodolojisi
S10 Ülkelere göre Yaşam Ücreti Rayiçleri
S11 Özgür, Önceden ve Bilgilendirilmiş Rıza (FPIC) Süreçleri
Bu bölümle ilgili Araçlar
S03 Risk Değerlendirme Aracı
S08 Maaş Matrisi Aracı© 2023 Rainforest Alliance. Bütün hakları saklıdır.

Rainforest Alliance, doğayı korumak, üreticilerin ve orman topluluklarının yaşamlarını daha iyiye
götürmek için, sosyal güçlerden ve piyasa güçlerinden yararlanarak daha sürdürülebilir bir dünya
yaratmaktadır.

Dokümanın adı

Döküman Kodu:

Versiyon:Dil:

Ek Bölüm 5: Sosyal

SA-S-SD-23

V1.1

TR

İlk yayın tarihi

Revizyon tarihi:

Dökümanın
Dokümanıngeçerliliğinin başladığı geçerliliğinin sonatarih:
erdiği tarih

1 Temmuz 2022

6 Haziran 2023

Hemen

Bildirilinceye kadarGeliştiren:

Onaylayan:

Standartlar ve GüvenceStandartlar ve Güvence Müdürü

Bağlantılı olduğu dokümanlar
SA-S-SD-1 Rainforest Alliance 2020 Sürdürülebilir Tarım Standardı, Arazi Gereklilikleri
SA-S-SD-2 Rainforest Alliance 2020 Sürdürülebilir Tarım Standardı, Tedarik Zinciri Gereklilikleri
Yerini aldığı dokümanlarAşağıdakiler için geçerlidir

SA-S-SD-23-V1 Ek Bölüm 5: Sosyal

Arazi ve Tedarik Zinciri Sertifika Sahipleri

Ekler bağlayıcıdır ve sertifikasyon için bunlara uyulmalıdır.
Daha fazla bilgi edinmek mi istiyorsunuz?
Rainforest Alliance hakkında daha fazla bilgi edinmek için, www.rainforest-alliance.org sitesine göz atın veya info@ra.org
ya da De Ruijterkade 6, 1013AA Amsterdam, The Netherlands adresinden Rainforest Alliance Amsterdam Ofisi ile iletişime
geçin.
Çeviri Konusunda Sorumluluk Reddi:
Çeviride yer alan bilgilerin tam anlamlarına ilişkin herhangi bir sorunuz olduğunda netleştirmek için lütfen resmi İngilizce
versiyona başvurun. Çeviriden kaynaklanan uyuşmazlıklar veya anlam farkları bağlayıcı değildir ve denetim veya
sertifikasyon açısından herhangi bir etkisi yoktur.
Bu içeriğin, Rainforest Alliance'ın önceden yazılı izni alınmadan çoğaltılması, değiştirilmesi, dağıtılması veya yeniden
yayınlanması dahil herhangi bir şekilde kullanılması kesinlikle yasaktır.

SA-S-SD-23-V1.1TR

2ÖNEMLİ DEĞİŞİKLİKLERE GENEL BAKIŞ
Bu dokümanda yapılan önemli uyarlamalara genel bakış:SA-S-SD-23-V1.1 Ek Bölüm 5: Sosyal; yayınlanma tarihi: 6 Şubat 2023aşağıda bulunan önceki versiyonla karşılaştırmalı olarak
SA-S-SD-23-V1 Ek Bölüm 5: Sosyal; yayınlanma tarihi: 1 Temmuz 2022
Sayfa

Konu

Değişiklik

s. 4İyileştirme Sisteminin
Kurulması

Gereklilik 1.1.5’e referans bilgi eklenerek, komitelerin
bütün genel sorumlulukları ve yapıları, 1.5.1 (Şikayet),
1.6.1 (Toplumsal cinsiyet) ve 5.1.1 (Değerlendirme veyönlendirme)
gerekliliklerinin
birparçasıolarakdetaylandırıldı. Belirli görevler yalnızca ilgili gereklilikler
kapsamında tutulmaktadır

s. 8Yaşam Ücreti

Gereklilik 5.3.3 ile birleştirildiğinden gereklilik 5.3.4 kaldırıldı

s. 7Çocuk İşçiliği ve ZorlaÇalıştırma
Risk
HaritalarıÇocuk işçiliği ve zorla çalıştırma risk haritalarına URL'ler
eklendiİÇİNDEKİLER
S04 RAINFOREST ALLIANCE İYİLEŞTİRME PROTOKOLÜ .............................................................................. 41.

İyileştirme sisteminin oluşturulması ............................................................................................. 42.

Bir vaka meydana geldiğinde: müdahale ve iyileştirme süreci ............................................ 5Çocuk İşçiliği ve Zorla Çalıştırma Risk Haritaları ....................................................................................... 7
S09 ÜCRET MİKTARINI VE YAŞAM ÜCRETİ İLE ARASINDAKİ FARKI ÖLÇME METODOLOJİSİ.................... 8S10 ÜLKELERE GÖRE YAŞAM ÜCRETİ RAYİÇLERİ ....................................................................................... 9S11 ÖZGÜR, ÖNCEDEN VE BİLGİLENDİRİLMİŞ RIZA (FPIC) SÜREÇLERİ ................................................... 10
1.

Geçerlilik .................................................................................................................................... 10

2.

Bir FPIC Sürecinin Yürütülmesi ................................................................................................... 11

SA-S-SD-23-V1.1TR

3

S04 RAINFOREST ALLIANCE İYİLEŞTİRME PROTOKOLÜ
İyileştirme Protokolü (“Protokol”), sertifika sahiplerinin ayrımcılık, zorla çalıştırma, çocuk işçiliği veişyerinde şiddet ve taciz vakalarını değerlendirmek ve yönlendirmek ve bunları iyileştirmek için bir
sistem kurmasını şart koşan Standardın 5.1.4 gerekliliğiyle bağlantılıdır.
Sertifikasyon kapsamında gereklilik 5.1'in yer aldığı bütün sertifika sahipleri için bu Protokolün
uygulanması zorunludur.
Bu ek, İyileştirme Protokolü'nün zorunlu adımlarını içerir.
Zorunlu adımların nasıl uygulanacağına ilişkin diğer isteğe bağlı adımlar ve kılavuz bilgiler, Kılavuz
Doküman S Rainforest Alliance İyileştirme Protokolü'nde bulunmaktadır.

1. İYİLEŞTİRME SİSTEMİNİN OLUŞTURULMASI
Sertifika sahibinin yönetimi, Gereklilik 5.1.4'ün uygulanmasını ve iyileştirmenin aşağıda belirtilen
zorunlu adımları takip etmesini sağlamaktan sorumludur.
Sorumlu tarafların atanması
Standardın 5.1.1 Gerekliliği, her sertifika sahibinin ayrımcılık, çocuk işçiliği, zorla çalıştırma veişyerinde şiddet ve tacizle mücadeleden sorumlu bir Değerlendirme ve Yönlendirme Komitesinikurmasını gerektirir. Bu komitenin sorumlulukları aşağıdaki gibidir:•

Bir ya da daha fazla kişiden oluşabilir.

•

Yönetimi temsil etmek için bir insan kaynakları çalışanını içerebilir.

•Bir iyileştirme planı geliştirmek de dahil olmak üzere Protokolün uygulanmasını yönetir.

•

Gereklilik 5.1.4 uyarınca doğrulanmış işçi ve insan hakları vakalarını iyileştirmekten sorumlu
olmalıdır.

•Gereklilik 5.1.3 uyarınca belirlenen bütün olası vakaları ve bu vakaların her birine ait
iyileştirme süreçlerini dokümante etmelidir.

•Doğrulanan vakaların iyileştirme süreçlerinin takibini de içeren izleme faaliyetlerini
dokümante etmelidir.

Lütfen unutmayın: Şikayet Komitesi, insan haklarıyla ilgili doğrulanmış şikayetlerin Değerlendirmeve Yönlendirme Komitesi'ne/yetkilisine gönderilmesi de dahil olmak üzere vakaların soruşturulması
ve çözüme kavuşturulmasından sorumludur.
Yeni standart gerekliliği 1.1.5'e göre komiteler birleştirilebilir.
Bir iyileştirme planının hazırlanması
Rainforest Alliance, işçi ve insan hakları ihlalleri açısından düşük riskli ortamlarda bile bir vaka
belirlendiğinde hızlı bir şekilde müdahale etmelerine yardımcı olduğu için sertifika sahiplerinin bir
iyileştirme planının olmasını gerektirir. İyileştirme planı geliştirmenin üç adımı aşağıdaki gibidir:
1. Paydaşların belirlenmesi – Değerlendirme ve yönlendirmeden sorumlu yetkili/komite,iyileştirme de dahil olmak üzere, risk hafifletme, izleme ve/veya iyileştirmenin uygulanmasını
desteklemek için STK'lar ve hükümetler gibi dış aktörlerle işbirliği yapabilir. Bkz. Kılavuz
Doküman S İlgili dış paydaşların nasıl belirleneceğine dair bir örnek için Rainforest Allianceİyileştirme Protokolü

SA-S-SD-23-V1.1TR

4

2. İyileştirme planının geliştirilmesi – İyileştirme Planı, olası bir ihlal tespit edilmesi durumunda
etkili iyileştirmeyi uygulamaya hazır olmak için sertifika sahibinin uygulayacağı faaliyetleri
belirlemelidir. Plan, her faaliyetin nerede ve ne zaman uygulanacağını, başlangıç ve bitiş
tarihini ve sorumlu kişiyi tanımlamalıdır. Planın uygulanması izlenmeli ve ilerleme dokümante
edilmelidir. Bkz. Kılavuz Doküman S İyileştirme Planı'na örnek bir taslak olarak Rainforest
Alliance İyiliştirme Protokolü
3. İyileştirme planında paydaşların eğitilmesi – İyileştirme planı geliştirildiğinde, aşağıdaki
aktörler plan hakkında eğitilmelidir:•

Potansiyel bir vaka tespit edildiğinde veya bildirildiğinde tüm çalışanların üzerinedüşen görevler hakkında yönetim ekibine ilgili eğitim verilmelidir (Gereklilik 5.1.1).

•

Grup üreticileri ve işçiler, Şikayet Mekanizması ve İyileştirme Protokolü hakkında,haklarının neler olduğu ve iyileştirmelere nasıl erişebilecekleri konusundaeğitilmelidir (Gereklilik 5.1.4).

2. BİR VAKA MEYDANA GELDİĞİNDE: MÜDAHALE VE İYİLEŞTİRME SÜRECİ
Aşağıdaki tablo, müdahale ve iyileştirme için zorunlu iyileştirme adımlarını, aşamaları, takvimi ve
sorumlu tarafları göstermektedir.
Belirli durumlarda, takvimden sapma yaşanabilecek durumlar (gerekçelendirilmiş olmak şartıyla)onaylanabilir.
Zorunlu adımların nasıl uygulanacağına ilişkin diğer isteğe bağlı adımlar ve kılavuz bilgiler, Kılavuz
Doküman S Rainforest Alliance İyileştirme Protokolü'nde bulunmaktadır.
Süre hafta
48 saat48 saatAşama
1. Vaka bildirme

2. Müdahale anında
koruma altınaalma

Faaliyetler

Sorumlu taraf

Vaka,DeğerlendirmeveYönlendirme
Komitesi/Sorumlusu tarafından ele alınır vesoruşturma için Şikayet Komitesi ile paylaşılır.

DeğerlendirmeveYönlendirme Komitesi

Bir vaka bildirilir bildirilmez, risk altındaki kişinin
güvenliği ve korunması birinci öncelik olmalıdır.

DeğerlendirmeveYönlendirme Komitesi,

Tespit edilen/bildirilen bir vakada işçilerin ruhsal
veya fiziksel sağlığına yönelik doğrudan zarar riskiteşkil eden bir durum varsa destek verilir.

Şikayet KomitesiŞikayet KomitesiDış uzmanlardan destek gerekiyorsa bu ancak
ilgili kişinin tam rızası alındıktan sonra ve kişilerin
gizliliği korunması şartıyla sağlanmalıdır.
4 hafta

3. Müdahale –ciddiyetderecesi testiŞikayet Komitesi, aşağıdaki soruları kullanarak
ciddiyet derecesi testi yapar.

Şikayet Komitesi

Bu sorulardan herhangi birine yanıtınız "Evet" isedurum Ciddi'dir. Aşağıdaki adımlara göre dahadetaylı araştırma yapılması gerekir.
Yanıtlar “Hayır” ise Vaka "Ciddi" değildir. Şikayet
Komitesi araştırmayı tamamlar ve iyileştirmeadımlarına karar verir.

Ciddiyet Derecesi Testi Soruları
1. Durum, işçinin/çocuğun/işyerindeki usulsüzlükleri bildiren potansiyel çalışanın yaşamını tehdit ediyormu?

SA-S-SD-23-V1.1TR

5

2. Bu sistemsel bir vaka mı, yani arazide/işletmede bu soruna dair birden çok vaka gerçekleşmiş mi?
3. Durumun, işçinin/çocuğun refahı üzerinde fiziksel ve/veya psikolojik hasar dahil, ömür boyu olumsuz
etkileri olabilir mi?
4. Yönetimin veya personelin ihlalin gerçekleştiğini bildiğine,ettiğine/uygulamayı onayladığına dair kanıt bulunuyor mu?
12 hafta1

52 hafta2

Süreçboyunca

4.

5.

6.

ancak

uygulamaya

devamİyileştirme –düzeltmeleri
uygulama ve
düzeltici
faaliyetplanınıonaylama

Sertifika sahibi (harici taraflarla birlikte) iyileştirme
planı kapsamında düzeltmeleri uygular ve
ayrıntılı takvime sahip bir düzeltici faaliyet planı
hazırlar.

İyileştirmedüzeltici
faaliyetleri
uygulama–

Sertifika sahibi (harici taraflarla birlikte) kök
nedenleri yönlendirmek için düzeltici faaliyetleri
uygular.

Sertifika sahibiİyileştirme
izleme-DeğerlendirmeveYönlendirme
Komitesi,üzerinde anlaşmaya varılan düzeltmelerin ve CH
ve dış paydaş tarafından uygulanan düzeltici
faaliyetlerin uygulanmasını izler.

DeğerlendirmeveYönlendirme Komitesiİyileştirme sürecinin sonucu, kök nedenlerinin
analizine dayanarak ihlalin tekrarlanmamasınısağlayacak önlemleri mutlaka içermelidir.

Sertifika sahibi,DeğerlendirmeveYönlendirme
Komitesi/Toplumsal
Cinsiyet KomitesiDeğerlendirmeveYönlendirme
Komitesi/Toplumsal
Cinsiyet Komitesi

Sertifika Sahibi
Dış paydaşlar

1 Bir denetim sırasında bir denetçi tarafından bir vaka tespit edilirse, düzeltmelerin yürütüldüğüne, bir kök neden analizinin

yapıldığına ve düzeltici faaliyetlerin planlandığına dair kanıtlar, denetimin son gününden 10 hafta sonra (12 hafta yerine)
CB'ye iletilir. Daha ayrıntılı bilgi için Rainforest Alliance 2020 Sertifikasyon ve Denetim Kuralları'na bakın.
2 Bir denetim sırasında denetçi tarafından bir vaka tespit edilirse vakanın tam olarak iyileştirilmesi (aşama 4), bir sonraki
denetimden önce ve bir önceki denetimin son gününden itibaren maksimum 50 hafta içinde (52 hafta yerine)
tamamlanacaktır. Düzeltici faaliyet planının uygulandığına dair kanıt, bir sonraki denetimden en az 2 hafta önce CB'ye
iletilecektir. Daha ayrıntılı bilgi için Rainforest Alliance 2020 Sertifikasyon ve Denetim Kuralları'na bakın.

SA-S-SD-23-V1.1TR6ÇOCUK İŞÇİLİĞİ VE ZORLA ÇALIŞTIRMA RİSK HARİTALARI
Zorunlu geliştirme gereklilikleri 5.1.5, 5.1.6 ve 5.1.7, Rainforest Alliance çocuk işçiliği ve zorlaçalıştırma risk haritalarına göre çocuk işçiliği ve/veya zorla çalıştırma konularında orta/yüksek risk
durumunda geçerlidir. Bu risk haritaları, belirli bir ülke ve sektör için riski belirler. Risk haritalarınaaşağıdaki adresten erişebilirsiniz:
https://www.rainforest-alliance.org/resource-item/data-sheet-for-child-labor-and-forced-laborrisk-maps/Aşağıdaki web sayfasında konuyla ilgili daha fazla açıklamaya erişebilirsiniz:
https://www.rainforest-alliance.org/in-the-field/manage-risk-with-the-rainforest-alliance-childlabor-and-forced-labor-sectoral-risk-maps/

SA-S-SD-23-V1.1TR

7

S09 ÜCRET MİKTARINI VE YAŞAM ÜCRETİ İLE ARASINDAKİFARKI ÖLÇME METODOLOJİSİ
Ek S09, 2020 Rainforest Alliance Sürdürülebilir Tarım Standardı'nın Arazi gerekliliklerinin 5.4.1 temel
gerekliliğinin bir parçası olan Ek S8 Yaşam Ücreti Farkı Analizi için Maaş Matrisi Aracı doldurulurken
kullanılacak terimlerin açıklamalarını belirtir. Yaşam Ücreti Matrisi aracının nasıl doldurulacağı
hakkında daha fazla bilgi Maaş Matrisi Kılavuz Dokümanı'nda mevcuttur.
•

Geçerli ücret: Geçerli ücret aylık olarak hesaplanır. Çoğu durumda, aylık geçerli ücret, en
azından geçerli asgari ücret veya Toplu Pazarlık Sözleşmesi’nde (CBA) üzerinde anlaşmaya
varılan ücrettir (hangisi daha yüksekse). Geçerli bir asgari ücret veya bir CBA yoksa geçerli
ücret ödenen mevcut ücret olarak kabul edilir.

•

Brüt ücret: Ücretler, vergiler veya diğer yasal maaş kesintileri hesaba katılmadan ölçülür
(örneğin sosyal güvenlik vergileri veya sigortaları, ulusal sağlık sistemlerine katkılar, emeklilik
planları).

•İkramiye: Performansa ve/veya verimliliğe dayalı ödenen ek ücretler. Bu, parça başı birteşvik ödemesi olabileceği gibi, belirlenen üretim kotasını aşmaya da dayalı olabilir.

•

Ayni yardımlar: İşçilere işverenleri tarafından, geçim giderlerini azaltmaya yönelik sağlananparasal olmayan yardımlar. Bu yardımlar, yemek ve gıda malzemeleri, konaklama
imkanları, ulaşım, çocuk bakımı, çocukların eğitimi ve tıbbi hizmetleri içerebilir, ancak
bunlarla sınırlı değildir.

•Ödeme birimi: Bir işçinin ücretinin hesaplandığı birim. Bu; saat, gün, hafta, iki hafta veya ay
gibi zaman birimleri veya kg, demet, hektar, kutu vb. üretim birimleri olabilir.

•Parça başı iş (götürü iş): Yapılan iş miktarıyla orantılı olarak, yani çalışarak harcanan zaman
yerine tamamlanan üretim birimine göre ödenen iş. Bu birimler kilo, kutu, hektar vb. başına
tanımlanabilir.

•Üretim kotası: Bir işçinin temel ücret ve/veya ikramiye almaya hak kazanabilmesi için belirli
bir zaman diliminde (örneğin bir gün veya bir hafta) tamamlaması gereken üretim
birimlerinin sayısı. Üretim kotası, hem ikramiye ödemesini hem de bir işçinin ikramiye veyardımlardan önce elde etmeye hak kazandığı asgari tutarı belirlemek için kullanılabilir.
Örneğin, birçok çay işçisine, toplanan çayın kilogramı başına ek bir tutar olmak üzere
günlük bir ücret ödenir.

•Ücretlendirme: Çalışanın belirli bir dönemde elde ettiği toplam mali değer (ücretler,
parasal ve ayni yardımlar).

•İş kategorisi: Bir grup işçinin becerileri, gerçekleştirilen iş türü ve ücrete göre sınıflandırılması•

Yaşam ücreti: Bir çalışan tarafından standart bir çalışma haftasında elde edilen ve çalışan
ve ailesi için düzgün bir yaşam standardı sağlamaya yetecek ücret (15 ILO, 2011 uyarınca).

•

Standart çalışma haftası: Ülke veya sektör için standart olarak kabul edilen ve fazla mesaiücreti olarak ödenmeyen haftalık (veya aylık) çalışma saatleri. ILO (Uluslararası Çalışma
Örgütü) standart çalışma haftası 48 saattir.

•Yaşam ücreti rayici: Bir yaşam ücreti sağlamak için yeterli kabul edilen parasal miktar. Bu,
her ülke için ülkenin yerel para biriminde hesaplanır. Rainforest Alliance, Rainforest
Alliance Ek S10: Ülkelere göre Yaşam Ücreti Rayiçleri’nda bulunan Küresel Yaşam Ücreti
Koalisyonu (GLWC; Global Living Wage Coalition) tarafından geliştirilen yaşam ücreti
rayiçlerini kullanır.

SA-S-SD-23-V1.1TR

8

S10 ÜLKELERE GÖRE YAŞAM ÜCRETİ RAYİÇLERİ
Yaşam Ücreti ile arasındaki farkı hesaplamak için kullanılması gereken Yaşam Ücreti rayiçlerini
burada bulabilirsiniz: https://www.rainforest-alliance.org/resource-item/annex-s10-living-wagebenchmarks-per-country-list/
Rayiç tablosu, Küresel Yaşam Ücreti Koalisyonu (GLWC) aracılığıyla yeni Yaşam Ücreti rayiçleri
belirlendiğinde güncellenir.
Yaşam Ücreti Rayiçleri, Rainforest Alliance sertifikalı üreticilerin bulunduğu ülkeler içinsağlanmaktadır. Rayiçler ülke seviyesinde geçerlidir ve yerel para birimlerinde sunulur.
Ülkelere göre Yaşam Ücreti rayiçleri aşağıdaki iki türdedir:
1. Yerel para birimi cinsinden brüt ücret: Bunlar, vergiler veya diğer yasal maaş kesintileri
hesaba katılmadan ölçülen ücretlerdir (örneğin sosyal güvenlik vergileri veya sigortaları,ulusal sağlık sistemlerine katkılar, emeklilik planları).
2. Geçerli ücret: Aylık geçerli ücret, en azından geçerli asgari ücret veya Toplu Pazarlık
Sözleşmesi’nde (CBA) üzerinde anlaşmaya varılan ücrettir (hangisi daha yüksekse). Bu
durum, 5.3.3 Gerekliliği’ne uygundur ve İşçilerin en azından geçerli asgari ücreti veya Toplu
Pazarlık Sözleşmesi'nde (CBA) üzerinde anlaşmaya varılan ücreti (hangisi daha yüksekse)aldığını belirtir.
Yaşam Ücreti rayicinin sunulmadığı ülkelerde, rayiç sağlanana kadar bütün işçi türleri için toplamücretin karşılaştırılması adına geçerli ücret kullanılmalıdır.
Not: Yaşam Ücreti gereklilikleri (5.4) küçük araziler veya işçi çalıştıran küçük araziler için geçerli
değildir.

SA-S-SD-23-V1.1TR

9

S11 ÖZGÜR, ÖNCEDEN VE BİLGİLENDİRİLMİŞ RIZA (FPIC)SÜREÇLERİ
2020 Rainforest Alliance Sürdürülebilir Tarım Standardı'nın 5.8.1 gerekliliği; orta, büyük ve bireyselarazilerin arazi yönetiminin yerlilerin ve yerel toplulukların yasal ve göreneksel haklarına saygı
göstermesini şart koşmaktadır. 5. ve 6. dereceden Yüksek Koruma Değerine Sahip (HCV) alanlar
da dahil olmak üzere, yerlilerin ve yerel toplulukların toprak ve kaynak kullanım haklarını veya topluçıkarlarını azaltan faaliyetler ancak özgür, önceden ve bilgilendirilmiş rıza (FPIC) alındıktan sonra
gerçekleştirilebilir:
Bu ek, FPIC sürecinin Zorunlu adımlarını içerir.
FPIC süreçlerinin nasıl uygulanacağına yönelik kılavuz ve örnekler Kılavuz Doküman T: Özgür,Önceden ve Bilgilendirilmiş Rıza (FPIC) Süreçleri'nde mevcuttur.

1. GEÇERLİLİK
FPIC sürecinin gerekli olduğu projeler veya faaliyetlerAşağıdaki faaliyetlerden herhangi birinin önerilmesi ve yerli halkların veya yerel toplulukların hakları,
arazileri, kaynakları, bölgeleri, geçim kaynakları veya gıda güvenliği üzerinde zararlı etkileri
olabileceği durumlarda FPIC gereklidir. Proje veya faaliyet sonucunda aşağıdakiler
gerçekleşecekse FPIC gereklidir:
1. Tarımsal olmayan arazilerin ürün üretimi yapılan arazilere dönüştürülmesi
2. Esas olarak geçinme veya yerel tüketim için kullanılan küçük arazi sahiplerinin ürünyetiştirdikleri arazilerinin, yerel alan dışında ticaret ve tüketim için ürün yetiştirilen arazileredönüştürülmesi
3. Geleneksel otlatma alanlarının, eski otlatma faaliyetlerini kapsam dışı tutan veya azaltandiğer tarım arazisi kullanımlarına dönüştürülmesi
4. Bir konumdaki su çekilme miktarını arttırarak yakınlardaki veya akarsuyun aşağı kısmında
kalan diğer kullanıcılar için kullanılabilir su miktarının önemli ölçüde azalmasına neden olma
5. Yerel halkların veya toplulukların doğal ekosistemlere veya halihazırda avlanma, balıkçılık
veya bitkiler veya bitki kısımlarından yiyecek, lif, yakıt, ilaç veya diğer ürün elde etmede
kullanılan diğer alanlara erişiminin ortadan kalkması veya azalması
6. Yerel halk tarafından geleneksel kültürel veya dini faaliyetler için kullanılan veya aşağıdaki
tanımlara göre Yüksek Koruma Değerine Sahip (HCV) olarak sınıflandırılan alanlar üzerinde
veya yakınında gerçekleşmesi:
HCV5: Yerel toplulukların veya yerli halkların (gelir kaynakları, sağlık, beslenme, su vb.) temelihtiyaçlarının giderilmesi için temel önem taşıyan yerler ve kaynaklar. Bu
topluluklarla ve yerli halklarla yapılan sözleşmelerle ayırt edilir.
HCV6: Küresel veya ulusal kültürel, arkeolojik veya tarihi önem taşıyan ve/veya yerel
toplulukların veya yerli halkların geleneksel kültürleri için kritik önemdeki kültürel,ekolojik, ekonomik veya dini/kutsal yerler, kaynaklar, yaşam alanları ve araziler. Bu
yerel topluluklarla veya yerli halklarla yapılan sözleşmelerle ayırt edilir.
Aşağıdaki FPIC sürecinin yürütülmesi paragrafında FPIC süreçlerinin adımları anlatılmaktadır. Adım
1, bütün FPIC süreçlerinde gereklidir. Adım 1'in sonuçları temel alınarak:
1. Önerilen projeler veya faaliyetler, yerlilerin ve yerel toplulukların haklarını azaltmazsabaşvuru sahibi gereklilik 5.8.1'e uygun kabul edilir.
SA-S-SD-23-V1.1TR

102. Önerilen projeler veya faaliyetler, yerli halkların veya yerel toplulukların (HCV'ler 5 veya 6
dahil) arazi veya kaynak kullanım haklarını veya toplu çıkarlarını azaltırsa, başvuru sahibi
sadece Bölüm 5.3'ün 2. ila 6. adımları (FPIC Sürecinin Yürütülmesi) uygulanmışsa gereklilik
5.8.1'e uygun kabul edilir.

FPIC süreci gerektirmeyen operasyonlar
1 Haziran 2020 itibarıyla geçerli bir Rainforest Alliance sertifikasına sahip olan ve (yukarıda bölümde
tanımlandığı üzere) FPIC süreci gerektiren herhangi bir proje veya faaliyeti hayata geçirmeyi
planlamayan veya 1 Haziran 2020 tarihinden sonra kapsam genişletmeleri yapılmayacak sertifikalı
operasyonlar, 2017 Rainforest Alliance, Sürdürülebilir Tarım Standardı’nın 4.20 temel kriterine uygun
olması nedeniyle 5.8.1 gerekliliğine de uygun olarak kabul edilir.
Gereklilik 5.8.1, 1 Haziran 2020 tarihinden itibaren yeni sertifikasyon hedefleyen ve bir FPIC sürecinin
gerekli olduğu (yukarıdaki bölümde tanımlandığı şekilde) herhangi bir proje veya faaliyeti hayata
geçirmeyi planlamayan operasyonlar için geçerli değildir.

2. BİR FPIC SÜRECİNİN YÜRÜTÜLMESİ
Özgür, Önceden ve Bilgilendirilmiş Rıza (FPIC) süreci, aşağıda özetlenen altı adımı izlemelidir.
ŞEKİL 1: ÖZGÜR, ÖNCEDEN VE BİLGİLENDİRİLMİŞ RIZA SÜRECİ ADIMLARI
Planlama,araştırma vedeğerlendirme

KapsambelirlemeGörüşmeMüzakere

Sözleşme

Uygulamaya
koyma

Adım 1 – Kapsam belirlemea) Arazi tarafından; geliştirilmesi, tahsis edilmesi, kullanılması önerilen veya tavsiye edilen
faaliyet, proje veya genişlemeden etkilenmesi beklenen toprak veya kaynaklarda
potansiyel çıkarları olan yerli halkları ve yerel toplulukları belirleyin.
b) Bu toplulukların, önerilen faaliyet, proje veya genişletmeye tabi olacak arazi/araziler
veya alan/alanların içinde veya bitişiğinde yer alan topraklar veya kaynaklar üzerindeki
haklarını veya iddialarını (örneğin su hakları, su erişim noktaları veya avlanma veya
orman ürünleri hasat etme hakları) tanımlayın.
c) Küresel veya ulusal kültürel, arkeolojik veya tarihi önem taşıyan ve/veya önerilen
faaliyet, proje veya genişlemeden etkilenmesi beklenen yerel toplulukların veya
yerlilerin geleneksel kültürleri için kritik önemdeki kültürel, ekolojik, ekonomik veya
dini/kutsal yerleri, kaynakları, yaşam alanlarını ve arazileri belirleyin. Bu araziler, bu yerel
topluluklar veya yerlilerle görüşülerek belirlenmelidir.
d) Önerilen faaliyet, proje veya genişletmenin Adım 1 - b ve c'de tanımlanan hakları,
talepleri veya menfaatleri olumsuz etkileyip etkilemeyeceğini belirleyin. Bu, aşağıdakileri
içeren ancak bunlarla sınırlı olmayan durumlarda geçerlidir:i.

Şu anda topluluklar veya bir topluluğun üyeleri tarafından temel geçim
faaliyetleri için kullanılan araziler.

ii.

Topluluklar veya bir topluluğun üyeleri, yerel tüketim veya geçinme amaçlı
kullandıkları doğal kaynaklara artık erişemez veya erişimleri azalır.

SA-S-SD-23-V1.1TR

11

Adım 2 – Planlama, araştırma ve değerlendirmea) Arazi ve doğal kaynak kullanımını katılımcı bir şekilde haritalandırın.
b) Projenin potansiyel etkilerini (olumlu ve olumsuz) değerlendirin.
c) Haritalandırma ve değerlendirme sürecini desteklemek için bağımsız tarafları dahil edin.
Topluluklar, FPIC sürecinde kendilerini destekleyebilecek bağımsız bir taraf seçme
hakkına sahiptir. Bu bağımsız taraflar arasında yerel STK'lar da olabilir. FPIC sürecininadımlarına ve anlaşmalarına uygunluğun tarafsız bir doğrulayıcısı olarak hareket etmekiçin bağımsız taraflar da FPIC sürecine dahil edilmelidir.
d) Yerli halkların ve yerel toplulukların haklarıyla ilgili olası etkileri ele almak için gerekirse
projeyi yeniden tanımlayın ve revize edin.

Adım 3 – Görüşme
a) Topluluk temsilcilerine, topluluk temsilcilerinin eğitim düzeyleri ve kültürel bağlam gözönüne alınarak erişilebilir ve uygun bir şekilde sunulan proje faaliyetlerinin, faydalarınınve etkilerinin tanımlamasını sunun.
b) Topluluğun önerilen projenin kabul edilebilirliği konusunda kendi içinde görüşme
yapması için topluluğa zaman tanıyın.
c) Projeyi kabul edip etmeyeceklerini (TAMAM/DEVAM kararı) öğrenmek ve hangi koşullar
altında kabul edeceklerini belirlemek için toplulukla görüşün.
d) Görüşme sırasında topluluk tarafından dile getirilen endişeleri düzeltmeye yönelik
gerekirse projeyi yeniden tanımlayın ve gözden geçirin.

Adım 4 – Müzakerea) Topluluk projeye rıza göstermeye hazır olduğunda, etkilenen arazilere ve kaynaklarasürekli erişim gibi hükümler de dahil olmak üzere ilerlemek için anlaşma şartlarını
müzakere edin: bu gibi bir kayıpla orantılı olarak arazi ve kaynakların kullanım kaybı içinmakul ve adil tazminat; ve/veya proje faydalarından adil bir pay.
b) Gerekirse görüşme sürecinde topluluğu desteklemek için toplulukların hukukidanışmanlık hizmetlerine erişimini kolaylaştırın. Hukuki danışmanlığa ve bağımsız taraflaraerişim, FPIC süreci boyunca, özellikle de müzakere aşamasında topluluklara sunulmalıdır.
c) Topluluğun ve üyelerinin şikayetleri dile getirmesi ve bu şikayetlerin gerektiği gibi ele
alınıp çözüme kavuşturulabileceği bir mekanizma da dahil olmak üzere katılımcı izlemeve anlaşmazlık çözüm planı geliştirin.

SA-S-SD-23-V1.1TR

12