MOʻOLELO HĀLĀWAI O KE KOMIKINA NO KA HOʻOLAULEʻA NOʻEAU A
MOʻOMEHEU PĀKĪPIKA (FestPAC)
PŌʻAKAHI, LĀ 25 O IANUALI, 2021, HOLA 2:30ʻaui
MA O KA ZOOM: ʻAHA KŪKĀ MA KA WIKIŌ
Nā Lālā Komikina i kū mai:J. Kalani English, Luna Hoʻomalu
Māpuana de Silva
Kalani Ka‘anā‘anāMonte McComber
Richard Onishi
Makanani Salā
Hinaleimoana Wong-Kalu
Jamie Lum-

ʻAha Kenekoa o HawaiʻiKaiāulu
Keʻena Kuleana Hoʻokipa o Hawaiʻi (HTA)
Koho ʻIa E Ka Kia ʻāina
ʻAha Lunamakaʻāinana o Hawaiʻi
Ke Kūlanakauhale a Kalana o Honolulu
Keʻena Kuleana Hawaiʻi (OHA)
Keʻena Hoʻomohala Waiwai a me ka
Hoʻokipa (DBEDT)

Jacob Aki
Maka Casson-Fisher
Hailama Farden
Lawson Fernandes-

Jean-Emmanuel Frantz
T. Ilihia Gionson
Dede Howa
Blaine Kia
Terrance Liu
Lynn Martin Graton
Ngahiraka Mason
June Matsumoto
Mālia Sanders-

Luna Hoʻokaʻaʻike, ʻAha Kenekoa o HawaiʻiKeʻena Kuleana Hoʻokipa o Hawaiʻi (HTA)Nā Kula ʻo KamehamehaKeʻena Noʻeau a Moʻomeheu a ka Meia
(MOCA)
KaiāuluʻAhahui Hoʻokipa ʻŌiwi HawaiʻiKeʻena Kuleana Hoʻokipa o Hawaiʻi (HTA)
KaiāuluKaiāuluKaiāuluʻElele no Aotearoa
KaiāuluʻAhahui Hoʻokipa ʻŌiwi Hawaiʻi-

Loio Kuhina
DBEDT

Nā Hoa Kipa:

Nā Limahana:
Margaret Ahn
Marlene Hiraoka

Mo‘olelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Ho‘olauleʻa No‘eau A Mo‘omeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 25 Ianuali 2021, hola 2:30ʻaui ma o ka Zoom
ʻAoʻao 2 o 6

Timothy Tiu
Scott Tome
Selma Malcolm

-

DBEDT
DBEDT
DBEDT

Snowbird Bento-

KaiāuluNā Mihi:Hoʻomaka
Na Luna Hoʻomalu English i hoʻomaka i ka hālāwai ma ka hola 2:31 ʻaui, nāna i hoʻokipa i nāmea a pau i kū mai ma luna o ka Zoom a me Facebook Live.
Noi ʻo Luna Hoʻomalu English iā Mr. McComber no ka wehena.
ʻŌlelo Hōʻike A Ka Lehulehu
Kono akula ʻo Luna Hoʻomalu English i nā hoa o ka lehulehu e hoʻopuka manaʻo no ko ka papa
kumumanaʻo. ʻAʻohe manaʻo i hoʻopuka mai, hoʻomau ʻo ia i ia mau mea.
ʻĀpono I Ka Moʻoʻōlelo Hālāwai 11 o Ianuali 2021
E hoʻopaneʻe ʻia ana nā minuke hālāwai o ka lā 11 o Ianuali, 2021, a nānā hou ʻia mai a ʻae ʻia
hoʻi a hiki i ka hālāwai aʻe i hoʻolālā ʻia.
Hōʻike Waiwai – Nūhou no ka Hoʻolako Kālā no ka HoʻolauleʻaUa hoʻolako ʻia mai e Ms. Lum he hōʻike waiwai penei:
Komo i loko o ka hōʻike waiwai i hōʻike ʻia i nā Lālā Komikina nā pūʻulu kālā i hoʻomāhele ʻia
e ko koa Mokuʻāina ʻo Hawaiʻi ʻAhaʻōlelo mai nā makahiki 2017-2019. Ua kuhi ʻia ma kahōʻuluʻulu pōkole nā pūʻulu kālā a pau i hoʻokaʻa ʻia a hoʻāhu ʻia paha, a ke pākuʻi maila ia ma
ke ʻano pākuʻina no nā mnuke hālāwai. ʻŌlelo mai ʻo Ms. Lum, ʻo nā pūʻulu kālā i kauoha ʻia i
ka Hawaʻi Convention Center, e hoʻokaʻa ana nō lākou i nā lilo no ka wahi e mālama ʻia ai a menā pono lako no ka Hoʻolauleʻa 2024.
Ke koe lā ke koena he $9,216.25 ka huina nui ma ka waihona waiwai noho kahu ma DBEDT, e
koe ana mai ka haʻawina kālā pilikino mai, he $10,000. ʻO kekahi hapa o ia kālā, ua hoʻokaʻa ʻia
no ke pūnaewele hoʻokipa i hoʻolako ʻia mai e Strategies 360 no Ianuali - Iune 2021.
Ua kono ʻo Ms. Lum e nīnau mai nā Komikina e pili ana i ka hōʻike waiwai.
Nīnau ʻo Mr. Kaʻanāʻanā no ke haʻawina kālā pilikino he $10,000 i loaʻa mai i ka 2017. Uaʻōlelo mai nō ua palapala ʻia ma ka hālāwai o ka lā o ʻApelila, 2019. Ua hōʻike mai ʻo Ms. Lum,maiā Smith’s Motor Boats, Royal Hawaiian Center, me Stanford Carr Development mai i loaʻaMo‘olelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Ho‘olauleʻa No‘eau A Mo‘omeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 25 Ianuali 2021, hola 2:30ʻaui ma o ka Zoom
ʻAoʻao 3 o 6

mai ai ia pūʻulu kālā pilikino, a ua palapala ʻia nō ma ia ʻano. Hoʻihoʻi ʻia aku nā haʻawina kālā
maiā Smith’s Motor Boats a me ka Royal Hawaiian Center i nā mea nāna i hoʻokupu mai ma kenoi ʻana o lākou nō ma muli o ka nāwaliwali ʻana o ka hoʻokele waiwai ma hope mai o ka maʻiahulau COVID-19. Ke waiho mau akula ka haʻawina kālā maiā Stanford Carr Development iloko o ka waihona waiwai noho kahu o DBEDT. Ua ʻōlelo mua ʻia aʻe nei, na kekahi o ia maukālā i hoʻokaʻa aku i nā lilo no ka pūnaewele hoʻokipa ma o Strategies 360. ʻŌlelo maila ʻo Mr.
Kaʻanāʻanā, ʻo ka haʻawina kālā āna e walaʻau nei, na Mrs. Barbara Smith i hāʻawi mai. E nīnau
ana ʻo Ms. Lum iā PAʻI Foundation no ke kūlana o ka haʻawina kālā i walaʻau ʻia e Mr.
Kaʻanāʻanā, e pane hou mai ana ia no ia mea i ka hālāwai aʻe nei.
Nīnau ʻo Mr. Kaʻanāʻanā i ke komo a komo ʻole paha nā uku o ka pūnaewele hoʻokipa 2021 i
loko o nā $25,000 i hoʻokaʻa ʻia iā Strategies 360, i palapala ʻia ma ka palapala waiwaihōʻuluʻulu. Pane ʻo Ms. Lum, palapala ʻia ka uku pūnaewele hoʻokipa, he mea kāʻokoʻa,palapala ʻia ka mea hope loa he $783.75 no nā mahina mua he ʻeono i ka 2021.
Nīnau ʻo Mr. McComber iā Mr. Kaʻanāʻanā i ke ʻano i hoʻolawa ʻia ai nā kālā i kauoha ʻia no ka
Hawaiʻi Convention Center. Pane ʻo Mr. Kaʻanāʻanā ua kauoha pono ʻia akula nā pūʻulu kālā noka hanana FestPAC, he hanana laikini, a ua hoʻokaʻa ʻia iā Hawaiʻi Convention Center.
Nīnau ʻo Ms. de Silva iā Ms. Lum inā ua hoʻokaʻa ʻia nā kālā o ka Hawaiʻi Convention Center.
Pane mai ʻo Ms. Lum he ʻaelike laikini ko DBEDT me ka Hawaiʻi Convention Center, ma laila emālama ʻia ai nā kālā a hiki i ka kanana. Wehewehe ʻo Ms. Lum, ʻo nā kālā i hoʻokaʻa iāConvention Center e pili ana no ko ka ʻAha Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika (CPAC) hālāwai, uahoʻolawa ʻia nō ma ka māhele “hoʻopaʻa a mālama.” Noi ʻo Ms. de Silva i hoʻākāka no ka mea ihoʻokaʻa a hoʻoili ʻia mai. Wehewehe ʻo Mr. Kaʻanāʻanā, ʻo nā heluna ma lalo o ka palapalaʻaelike, ua pau i ke kaʻa. ʻO nā lumi hālāwai ke pono ai, ua koi ʻia hoʻi he kālā hoʻokaʻa mua ʻia,
he māhele ia o ka ʻaelike laikini. ʻŌlelo hou mai ʻo Mr. Kaʻanāʻanā, inā he pono ke kāpae i ka
ʻaelike, hiki ke kamaʻilio ʻia i kekahi wā aku. Pane ʻo Ms. de Silva, e nīele ana ʻo ia ma loko ona
ʻehia kālā ka pono ke hāʻawi ʻia mai ma ke ʻano haʻawina pilikino.
Noi ʻo Mr. Kaʻanāʻanā e hoʻomākaukau mai ʻo DBEDT i ka hōʻike waiwai ma ke ʻano kū i ka
loina maʻa mau, me he Balance Sheet, a palapala paha e hōʻike ana i ka loaʻa a me ka lilo. ʻŌlelo
hou aku ia, he $9,216.25 ke heluna nui e waiho nei i loko o ka waihona waiwai noho kahu ma
DBEDT. ʻO ia ihola nō ke kālā e loaʻa iā FestPAC i kēia manawa.
Nūhou Na Ka ʻAha Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika (CPAC)
Hōʻike mai ʻo Mr. McComber he nūhou i ka ʻahahui lawelawe hana CPAC penei:
Hoʻopuka ʻo CPAC he palapala ʻimi noi (RFP21-007) e nānā hou ʻia ai ko ka FestPAC ana
hoʻohālike. Loaʻa nā ʻike ma https://bit.ly/398sti6 ʻO ka palena pau e loaʻa mai ai nā noi, ma kalā 17 o Pepeluali, 2021, a ma mua mai paha, hola 4 p.m. ma ke ana manawa o Fiji. Ua hana ʻia
he ʻahahui nāna e kamaʻilio a alakaʻi i ka Hui ʻElele ʻŌpio. Makemake ʻo CPAC e ʻike i ke ʻanoe komo ai ia i ke kamaʻilio ʻana no ka hoʻolālā, me ka hōʻoia i ka hoʻokaʻa me ka ʻole i ke kālā.

Mo‘olelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Ho‘olauleʻa No‘eau A Mo‘omeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 25 Ianuali 2021, hola 2:30ʻaui ma o ka Zoom
ʻAoʻao 4 o 6

Ua hoʻolaha ʻia ma palapala ʻimi noi ma luna o ka Facebook ma o ka Islands Business Partners
me ko lākou paena pūnaewele e like me ka mea ʻia ʻōlelo mua ʻia. Ua hoʻolaha pū ʻo Mr.
McComber i nā loulou pūnaewele no ka palapala waiho noi a me nā ʻōkuhi no ka waiho noi ʻana,
i hiki ke ʻike ʻia ma ia lou pūnaewele. Ua ʻōlelo mai hoʻi ʻo Mr. McComber, na ko Aotearoa –New Zealand e alakaʻi mai ana no kēia kaʻina hana, na ka Pacific Community e koho hope loa. E
hana ana ma lalo o ka Pacific Community me CPAC kahi limahana hai ʻia ma ka ʻaelike. Paipai
mai ia i nā Lālā Komikina e kaʻana mai i ka lākou mau palapala ʻimi noi me nā ʻAhahui ihoʻokumu ʻia ma Hawaiʻi nei, hoihoi paha lākou e waiho mai i palapala ʻimi noi.
ʻO Mr. Miles P. Young, e loli ana nō ʻo ia ka Luna Hoʻokele no nā Pono Kanaka me ka
Hoʻomohala Pilikanaka, a ʻo Ms. Leituala Kuiniselani Toelupe Tago ʻo ia ka Luna Hoʻokele
Kūwahi no Polinekia, a ʻo Ms. Cresantia Frances Koya Vaka‘atu Ph.D., he limahana kākoʻoʻo ia.
E kūkā hou ʻia ana me Mr. Kaʻanāʻanā no ka Hoʻolauleʻa Kūpūnaewele 2022. Hāpai hou ʻoLuna Hoʻomalu English i ka nīnau no ka poʻe nāna e hoʻokaʻa i nā uku no ua Hoʻolauleʻa 2022
lā. Pono i ke Komikina ke noʻonoʻo pono no nā uku, a me ka pono ke ʻauamo kaulike ʻia iahoʻokaʻa ʻana. E kūkala ʻia mai ana ka nūhou no ia Hoʻolauleʻa Kūpūnaewele i ka lā 8 oPepeluali, 2021, hola 1:30ʻaui (HST). E mālama ʻia ana i hālāwai ma mua aʻe o ka hālāwai o ko
FestPAC Komikina e mālama ʻia ana i ia lā hoʻokahi nō, hola 2:30ʻaui.
Paipai ʻo Mr. Ka‘anā‘anā i ke Komikina e lawe maoli i ke kūkā ʻana, a ua hōʻike mai i konamanaʻo e kamaʻilio ʻia kēia mea ma ka hālāwai aʻe nei. Manaʻo ʻo ia ʻo ka hālāwai kūpūnaewele,
he wahi kūpono ia e kūkā ai nā ʻōpiopio i nā kumumanaʻo nui a koʻikoʻi, e laʻa ka loli ʻana o ke
ao, ka manaʻo nui o ia mea he moʻomeheu, a pēlā aku. Hiki i ke Komikina ke hoʻonohonoho imau hālāwai, me ka manaʻo e mālama ʻia he mau hālāwai hui liʻiliʻi me nā ʻāina a aupuni pili
kūpono. Noi mai ia e manaʻo nā Lālā Komikina i ia mau mea ma mua o ka hālāwai aʻe. E ponoana paha ke loaʻa he manawa hou aku e helu ʻia ai nā uku me ke kuhi pū ʻana i nā mea nāna ehoʻokaʻa ia mau uku no ka hoʻokō ʻana he Hoʻolauleʻa Kūpūnaewele.
Papahana Hoʻolauleʻa – Nā Kuʻuna, Kahua, Papamanawa, a Pēlā Aku
Nīnau ʻo Mr. Kaʻanāʻanā e hoʻopaneʻe ʻia kāna mea ma ka papa kumumanaʻo a hiki hou mai ʻoMs. Bento, nāna e hōʻike mai ka nūhou ma kēia mea ma ka hālāwai aʻe.
Nā Hui ʻĀinaNoi ʻo Mr. Ka‘anā‘anā e lawelawe hou nā Lālā Komikina i ke kamaʻilio ʻana no ka palena piha
loa e komo ai nā hui ʻāina, i kaupalena mua ʻia ʻaʻole e piʻi ma luna o ka hoʻokahi haneli.
ʻAelike mai ʻo Luna Hoʻomalu English, e aho loa nō he ʻuʻuku iho ka hālāwai he alo a he alo, a
nui aʻe nō ka hanana kūpūnaewele. ʻŌlelo mai ʻo Mr. Kaʻanāʻanā, e like me nā mea i kamaʻilio
no ka hoʻokumu ʻana i ka papahana, koe naʻe ka hana keaka, nā hui hulahula, a me ko ka waʻa,no ia mau papahana ka nui o nā kānaka komo i piʻi aʻe ma luna, emi mai nō ka nui o nā kānaka ekomo ana i loko o nā papahana ‘ē aʻe. Haʻi mai ʻo Mr. McComber, ʻoiai ʻo Hawaiʻi ka mea
hoʻokipa, he pono ke hoʻolako ko Hawaiʻi i nā lako pono no nā hou launa e komo ana; eia naʻe,
na nā hui ʻāina e hoʻokaʻa i nā uku ma waho o nā mea i ʻae like ʻia. ʻŌlelo mai ʻo LunaMo‘olelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Ho‘olauleʻa No‘eau A Mo‘omeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 25 Ianuali 2021, hola 2:30ʻaui ma o ka Zoom
ʻAoʻao 5 o 6Hoʻomalu English, i ka wā i hala, ʻo ka nui ʻawelika o ka poʻe o ka hui ʻāina hoʻokahi, ma kahi okanakolu hoa no nā hoʻolauleʻa he alo a he alo.
Hoʻomanaʻo ʻo Mr. Onishi, he ʻelua hui ʻāina nona nā hoa he hoʻokahi haneli, e manaʻo ana nōlākou e hoʻokaʻa i nā uku ponoʻī inā i mālama ʻia nō ka Hoʻolauleʻa i ka 2020. I loko o ʻekolu
makahiki ʻo FestPAC 2024, ʻaʻole kākou ʻike i kēia manawa i ke ʻano o ka hoʻokele waiwai, ame ke ʻano o ka maʻi ahulau i ka wā o mua aku. ʻElua hui ʻāina, ʻoluʻolu nō lākou i ka hoʻokaʻa ikā lākou mau uku ponoʻī, ua hoʻomaopopo mai ʻo Luna Hoʻomalu English, e lawelawe hou ʻiaana ke kamaʻilio ʻana ma waena o nā Lālā Komikina me ia mau hui ʻāina no ka hoʻoponopono
ʻana i ia mau mea. Ma loko o nā makahiki aʻe nei he ʻekolu, e loli ana nā mea nāna e alakaʻi anaa kū mai ana no nā hui ʻāina, na ke Komikina hoʻi e hoʻoholo ana i ka mea kūpono loa ma ia
manawa. ʻŌlelo mai ʻo Luna Hoʻomalu English, ke komo mai kahi kiʻina hana ʻāwili, maliʻa hikinō ke 30 a 40 wale nō paha ka nui o ka hui ʻāina hoʻokahi.
Hōʻike mai ʻo Ms. de Silva i kona manaʻo, e nānā ke Komikina i nā heluna nui o nā hui ʻāina iʻākoakoa mua aʻela ma nā Hoʻolauleʻa o ka wā ma mua, me ka hoʻēmi ʻana paha ma ka 20
pākēneka, ma muli o nā palena ma ka ʻaoʻao kālā. Manaʻo mai hoʻi ʻo ia e nānā hou ke
Komikina i ia mau helu he ʻeono malama ma mua o ka Hoʻolauleʻa, i hiki ke hoʻololiloli ke
pono. I ka wā i hala, he 80 nā hoa i komo i loko o ka hui ʻāina no Hawaiʻi ma nā Hoʻolauleʻa imālama ʻia i Nu Kaledonia me Sāmoa ʻAmelika. Manaʻo ʻo ia, hiki i nā hui ʻāina ke uku no nā
hoa keu aku, a he kūpono nō ia ʻano noi ʻana mai. Manaʻo ʻo ia e ʻoluʻolu ana ka poʻe i ka
manaʻo e hoʻēmi aku i ka palena piha loa o nā hoa hui ʻāina.
Noi ʻo Mr. Kaʻanāʻanā e noiʻi ʻo Mr. McComber no nā helu o nā hoa hui ʻāina i kū aku ma nāhoʻolauleʻa o ka wā ma mua.
Nā ʻŌihana a Kuleana o nā Komisina
ʻAʻole mea i kamaʻilio ʻia ma kēia kumumanaʻo.
Lōkō o ka Hoʻolaulea
Ua ʻae mua ʻia ka lōkō o ka Hoʻolauleʻa ma ka hālāwai hope aʻe nei, ua hana ʻia he poʻokela
hou. ʻAʻole i kamaʻilio hou ʻia aku kēia kumumanaʻo.
Kau Kānāwai no ka Hoʻolōʻihi ʻana i ka ʻAha
Ua hōʻike mai ʻo Luna Hoʻomalu English, he ʻelua pila hoʻokomo ʻia mai i loko o ka ʻAhaʻōlelo
o kēia makahiki, e pili ana nō iā FestPAC: SB696 a me HB625. Ma ia mau pila e ʻae ʻia kahoʻolōʻihi ʻana o ka lā o ke Komikina a ka lā 31 o ʻAukake, 2025, a e ʻae ʻia nā lālā komikina ekamaʻilio i nā mea kūhelu me ka ʻole o ka pili mai o ke kānāwai Sunshine, no ka mea hekomikina lawelawe hana ke Komikina. Ma ka SB696, ʻike ʻia ko Kenekoa English pūlima walenō, ʻo ia ke mea nāna i hoʻokomo aku i ka palapala kino maoli, eia naʻe, ua hoʻokomo ʻia nō e nākenekoa penei: Gabbard, Ihara, Kanuha, Keith-Agaran, Kidani, Lee, Moriwaki, Riviere,
Shimabukuro, Wakai, Baker, Fevella, Kouchi, Misalucha ad Nishihara.

Mo‘olelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Ho‘olauleʻa No‘eau A Mo‘omeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 25 Ianuali 2021, hola 2:30ʻaui ma o ka Zoom
ʻAoʻao 6 o 6

Ua hōʻike mai ʻo Mr. Onishi ua like ke kiʻina hana o ka Hale Lunamakaʻāinana, hoʻokahi pūlima
naka mea nānaka palapala kino maoli i hoʻokomo, ʻo ia hoʻi ʻo Lunamakaʻāinana Gates ma kona
ʻano ʻo ia ka luna hoʻomalu hou no ke Kōmike Kauʻāina o ka Moʻomeheu a Hana Noʻeau. ʻO nāmea ʻē aʻe i hoʻokomo mai i ia pila, ʻo nā Lunamakaʻāinana Branco, Eli, Hashimoto, Holt,
Ilagan, Nakamura, Onishi, Takayama me Tarnas. E holo ana nō nā pila ma nā hale ʻelua. Inā holonō ma nā hale a ʻelua, e kaʻi pololei auaneʻi i ke kiaʻāina nāna e pūlima.
ʻŌlelo mai ʻo Luna Hoʻomalu English, ʻoiai ʻaʻohe kālā hoʻokomo ʻia i loko o ka pila, emi mainā ālaina e lohe ʻole ʻia ai ia pila. Ōlelo pū mai ʻo Luna Hoʻomalu English, ua hoʻopōkole ʻia
mai ka lōʻihi o ka ʻAhaʻōlelo o kēia makahiki, he 55 lā.
ʻŌlelo Hōʻike A Ka Lehulehu
Noi aku ʻo Luna Hoʻomalu English e hoʻopuka ʻia mai nā manaʻo o ka lehulehu. ʻAʻohe manaʻoi lohe ʻia mai, ua kaʻa ke kamaʻilio ʻana i ke kumumanaʻo aʻe o ka papa kumumanaʻo.
Ka Hoʻopaʻa Hālāwai
Hoʻonoho ʻia ka hālāwai aʻe no ka lā 8 Pepeluali 2021 hola 2:30ʻaui. Ua hoʻomāhele ʻia ka
ʻalemanaka o nā hālāwai 2021 a e hoʻouna ʻia ana i nā Lālā Komikina. ʻŌlelo mai hoʻi ʻo Mr.
Kaʻanāʻanā, ma nā hapahā makahiki, e mālama ʻia ana nā hālāwai hapalā, a hoʻokahi hālāwai
kūmakahiki no ka luʻu loa ʻana i ke kamaʻilio. Ua nānā ʻia ka papa manawa o ka ʻAhaʻōlelo noka hoʻonohonoho kūpono ʻana i na hālawai o ke Komikina.
HoʻokuʻuHoʻokuʻu ʻo Luna Hoʻomalu English i ka hālāwai ma ka hola 3:12ʻaui
Me ke aloha e waiho ʻia nei,

Kenekoa J. Kalani English
Luna Hoʻomalu

March 29, 2021
Lā