MOʻOLELO HĀLĀWAI O KE KOMIKINA NO KA HOʻOLAULEʻA NOʻEAU A
MOʻOMEHEU PĀKĪPIKA (FestPAC)
PŌʻAKAHI, 6 KEPAKEMAPA, 2021 HOLA 2:30ʻaui
MA O KA ZOOM: ʻAHA KŪKĀ MA KA WIKIŌ
Nā Lālā Komikina i kū mai:Kalani Ka‘anā‘anā,
Maenette Ah Nee-Benham
Sylvia Hussey
Jamie Lum-

Richard Onishi-

Makanani Salā-

Māpuana de Silva-

Nā Hoa Kipa:
Hannah Braswell
Jackie Burke
Mamiko Carroll
Maka Casson-Fisher
Kealiʻi Haverly
Dede Howa
Lynn Martin Graton
Ngahiraka Mason
Monte McComber
Manulani Aluli Meyer
Diego Sanchez Garcia Peralta Aaron Salā
Mālia Sanders
Kēhaulani Puʻu
Kimberly Scott
Kanoe Takitani-Puahi
Pris Texeira
Luis Harry Thimason
Margot Vitarelli
Caroline Yacoe-

Keʻena Kuleana Hoʻokipa o Hawaiʻi (HTA)
Koho ʻIa E Ke Kia ʻĀinaKeʻena Kuleana Hawaiʻi (OHA)
Keʻena Hoʻomohala Waiwai a me ka
Hoʻokipa (DBEDT)ʻAha Lunamakaʻāinana o Hawaiʻi (hō ea i ka hola
2:47ʻaui)
Ke Kūlanakauhale a Kalana o Honolulu (hō ea i ka
hola 2:48ʻaui)
Kaiāulu (hō ea i ka hola 2:40ʻaui)
KaiāuluKaiāuluKaiāulu
Keʻena Kuleana Hoʻokipa o Hawaiʻi (HTA)
Kaiāulu
Keʻena Kuleana Hoʻokipa o Hawaiʻi (HTA)
KaiāuluKaiāuluKaiāuluKaiāuluKaiāulu
Luna Hoʻolaulea
ʻAhahui Hoʻokipa ʻŌiwi Hawaiʻi
Ka Māhele Pāka & Hoʻolauleʻa o Ke Kalana
KaiāuluʻAhahui Hoʻokipa ʻŌiwi HawaiʻiKaiāuluKaiāuluKaiāuluKaiāuluMoʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 6 Kepakemapa, 2021 hola 2:30ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 2 o 6

Nā Limahana:
Margaret Ahn
Marlene Hiraoka
Timothy Tiu
Scott Tome-

Loio Kuhina
DBEDT
DBEDT
DBEDT

Nā Mihi:
Snowbird Bento
Jarrett Keohokālole

-KaiāuluʻAha Kenekoa o Hawaiʻi

Ma ka hola 2:35ʻaui, ua mālama ka Luna Hoʻomalu i ke kikolā i mea e ʻike ai ʻo wai nā Lālā
Komikina i hōʻea, Eia mai ka poʻe i hōʻea: LunnaHoʻomalu, Ms. Ah Nee-Benham, Ms. Hussey,
Ms. Lum. Noi mai ʻo Ms. Ahn e mālama ʻia ka wehena, i loko nō o ka liʻiliʻi o ka pūʻulu kanakai hōʻea i ka hālāwai. Noi mai ʻo Luna Hoʻomalu Kaʻanāʻanā iā Ms. Ah Nee-Benham e hoʻolaunaiā Kauka Manulani Aluli Meyer, nāna nō e mālama i ka wehena.
Hoʻolauna akula ʻo Kauka Meyer i kekahi papahana ma ke Kulanui o Hawaiʻi ma Oʻahu
Komohana i kapa ʻia ʻo Niu Now. Hoʻomanaʻo akula ʻo Kauka Meyer i ka poʻe a pau ma kēia
hālāwai ʻo ke kau Makahiki kēia — he manaʻolana kona he wā maluhia, hoʻomaikaʻi a kilohana
kēia no ka poʻe a pau. Hoʻomaka ʻo ia i ka walaʻau ʻana no Lono (ke akua Hawaiʻi o ka
maluhia, ka mahiʻai, a me ka lēʻia), me ka huki ʻana i nā manaʻo mai ka puke ʻo Nānā I Ke
Kumu, he pūkaʻina o nā puke e walaʻau ana no nā ʻano moʻomeheu Hawaiʻi e kālele ana ma lunao nā manaʻo holu a me nā hana pono, nā moʻomeheu hiʻohiʻona ʻāina, a me nā moʻomeheu mahiululāʻau.
Nāna a na Mr. Indraji Gunasekara i hoʻokumu iā Niu Now. No Sililanaka mai ʻo Mr. Gunasekara,
he kaumokuʻāina i mālama i ka niu ma ʻō aku o 3,000 makahiki. Kālele kēia papahana ma kahoʻonui ʻana i ka hoʻohana ʻia ʻo ka niu, ma ke ʻano he meaʻai a ma ke ʻano he kumuwaiwai
kekahi. ʻO kahi mea hou aku, ma o ka hoʻonui ʻana i ko ka poʻe hoʻohana ʻana i ka niu, he kōkua
ia ma ka hoʻōla ʻana i nā ʻano moʻomeheu Hawaiʻi like ʻole, a me ka hoʻololi pū ʻana i ka
nohona ma Hawaiʻi nei pū kekahi. Kaʻana akula ʻo Kauka Meyer i kekahi pōkāmana e hōʻike
ana i kāna mau pāhana, a me nā kānaka loea ʻokoʻa ma Hawaiʻi mai ka wā kahiko a mai kēia wākekahi. I kona manaʻo, he mau kumu hoʻohālike kēia mau kānaka; he mau laʻana maikaʻi o ko
Hawaiʻi mōʻaukala o ka wā kahiko, me ka wā e hiki mai ana pū kekahi. Wahi āna, ua kanu ʻiama ʻō aku o 180 mau hua niu ma Kūkaniloko, Oʻahu. Hoʻohana pinepine ʻia nā lau niu ma nākiʻiʻoniʻoni a hana noʻeau. I kekahi mau manawa naʻe, hiki manaʻo ʻia he mau mea i hiki ke kū i
ka hana hewa. He papahana ʻo Niu Now e hoʻokuʻi ana i ka paeʻāina o Hawaiʻi me ka Pākīpika inā niu i kanu ʻia ma nā kaiāulu ʻokoʻa me ka manaʻo e aloha aku i ka ʻāina.
Hoʻomau ʻo ia me ka ʻōlelo ʻana, ua noi ʻo Ms. Ah Nee-Benham iā ia e mālama i ka wehena no
ka mea ua manaʻo ʻia e komo pū ʻo Niu Now ma FestPAC 2020. ʻOiai ua kāpae ʻia ʻo FestPACC
2020, ua hoʻomau ʻo Niu Now i ka hana ʻana i nā papa hoʻonui ʻike ma o ka pūnaewele. Wahi a
Kauka Meyer, he meaʻai ka niu a he mea i hiki ke hoʻōla i nā hana moʻomeheu pū kekahi.

Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 6 Kepakemapa, 2021 hola 2:30ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 3 o 6Mahalo akula ʻo Kauka Meyer iā Ms. Husey a me OHA no ke kākoʻo ʻana i ka hana maKūkaniloko, Oʻahu. E mālama ʻia ana he ʻaha kūkā mai ka lā 12 — 14 o Mei, 2022. Ua hāpai ʻoia i ka manaʻo ʻo ka mālama ʻana i kekahi ʻano hana e pili pū ana i ka niu ma FestPAC, ʻoiai, ua
hiki ke lino ʻia, wineka ʻia, a ua hiki ke hoʻohua ʻia no ka meaʻai kekahi. Maliʻa paha ua like ko
ka poʻe Kāmoa, Tonga, a i ʻole paha kekahi lāhui ʻē aʻe o ka Pākīpika hana me ka niu, ua hiki iākākou a pau ke hoʻohālikelike i nā like a me nā ʻokoʻa.
Mahalo akula ka Luna Hoʻomalu iā Kauka Meyer no ka mālama ʻana i ka wehena.
HOʻOMAKA
Ua hoʻomaka ka Luna Hoʻomalu ʻo Kalani Kaʻanāʻanā i ka hālāwai ma ka hola 2:48ʻaui, ma oke aloha ʻana aku i ka poʻe lehulehu ma ZOOM a me Facebook Live.
I kēia wā, ua hoʻolaha ʻo ia no ko Ms. de Silva, Hope Luna Hoʻomalu Salā, a no ko Mr. Onishi
komo ʻana ma ka hālāwai.
ʻŌLELO HŌʻIKE A KA LEHULEHU
Noi mai ka Luna Hoʻomalu i ka poʻe lehulehu e hōʻike mai i ko lākou mau manaʻo no nākumuhana o ka papakumumanaʻo. Me ka ʻole o nā manaʻo i hoʻopuka ʻia, hoʻomamu akula ʻo ia
i kahi kumumanaʻo aʻe.
ʻĀPONO I KA MOʻOʻŌLELO HĀLĀWAI 22 NOWEMAPA 2021
Ua nāʻana ʻia ka moʻoʻōlelo hālāwai e nā Lālā Komikina. Noi mai ka Luna Hoʻomalu inā i ponoe hoʻololi ʻia kekahi mea. Me ka ʻole o nā ʻōlelo kūʻē i lohe ʻia, noi mai ʻo ia no ke koho pāloka
ma o ke kāhea inoa. Kākoʻo mai ʻo Ms. Ah Nee-Benham i ia manaʻo, pēlā pū ʻo Ms. de Silva.
Hoʻoholo nā Lālā Komikina penei: Luna Hoʻomalu Kaʻanāʻanā, Hope Luna Hoʻomalu Salā, Ms.
Hussey, Mr. Onishi, Ms. de Silva, Ms. Lum, Ms. ah Nee-Benham.
Ua lōkahi ke ʻāpono ʻana i ka moʻoʻōlelo hālāwai.
KA NŪ HOU NO NĀ WĀ HUI I ʻĀPONO ʻIA, ME KA HĀHAI PONO ʻANA I KEKĀNĀWAI 103, KE KAU KĀNĀWAI O HAWAIʻI 2021
Wahi a ka Luna Hoʻomalu, ʻaʻohe hālāwai i mālama ʻia mai ka hālāwai hope ʻana o ke
Komikina.
KA NŪ HOU A KE KŌMIKE PAPA LUNA HOʻOKELE
ʻAʻohe hālāwai i mālama ʻia e ke Kōmike Papa Luna Hoʻokele.
KA NŪ HOU A KE KŌMIKE NO NĀ KAHUA HOʻOLAULEʻAʻAʻohe hālāwai i mālama ʻia e ke Kōmike Nā Kahua Hoʻolauleʻa.
KA HŌʻIKE A ME KA NŪ HOU A KA LUNA HOʻOLAULEʻA
Noi maila ka Luna Hoʻomalu iā Luna Hoʻolauleʻa Salā e alakaʻi i kēia māhele o ka hālāwai.

Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 6 Kepakemapa, 2021 hola 2:30ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 4 o 6

Wahi a Luna Hoʻomalu Salā, ke manaʻo nei ʻo ia e hālāwai me ko UH Mānoa mā e walaʻau ai no
ke Kahua Hoʻolauleʻa. Makemake pū ʻo ia e hālāwai pākahi me kēlā me kēia Lālā Komikina. Ua
hui ka Luna Hoʻolauleʻa me kekahi mau pakanā koʻikoʻi — ʻo Mr. Jonathan Johnson no ka State
Foundation of Culture and the Arts; ʻo Ms. Mary Hattori no ka East-West Center’s PacificIslands Development Proogram; he mau ʻelele no ka Hale Hōʻikeʻike ʻo Pīhopa a me ka HaleMoʻomeheu Polenekia (PCC hoʻi). Ua walaʻau pū ka Luna Hoʻolauleʻa e pili ana i nā hanahoʻoulu kālā me ka pono e ʻimi i kekahi pāʻoihana e ʻauamo ana i ke kuleana ʻo ka hoʻokele
ʻana i ke kālā i makana/hoʻoulu ʻē ia no ka hanana hoʻolauleʻa o ka makahiki 2024. Ke manaʻonei ʻo ia e hoʻopaʻa koke i nā hana ʻoihana i hiki ke hoʻomākaukau ʻia nā palapala MOU me nāpakanā maiā OHA mai, mai ka East-West Center mai, me nā ʻano pāʻoihana ʻē aʻe. Aia nō akoho kūhelu ʻia ke Kahua Hoʻolauleʻa, a laila e hiki ana iā ia ke hai i nā limahana; ua noi naʻe ʻoia no ke kōkua ma ia mau māhele o ka hana.
ʻAe maila ka Luna Hoʻomalu i nā Lālā Komikina e hāpai manaʻo a e nīnau mai i nā nīnau.
Nīnau aʻela ʻo Ms. Benham i ka Luna Hoʻolauleʻa e wehewehe hou aku no kona mau manaʻoāna i hoʻopuka ai no ka ʻoihana nāna e hoʻokele i nā waiwai. Hoʻopuka ʻo Luna Hoʻolauleʻa Salāno kona hui ʻana me ka Luna Hoʻomalu he mau pule aku nei e kūkākūkā ai e pili ana i kēlākumuhana. ʻIke ʻo ia he waiwai noho kahu ko DBEDT, eia naʻe, i kona manaʻo, ʻoi aku ka
waiwai o ko ka poʻe hoʻolilo ʻana i ke kālā ma nā ʻoihana 501(c)(3). I kona manaʻo, e aho pahaka hoʻokumu ʻia o kekahi ʻahahui ʻauhau ʻole, i hiki ke hāʻawi manawaleʻa ʻia ke kālā. Uahoʻomōakāka ʻo ia, he ʻaelike kona me NaHHA, a uku ʻia maiā HTA mai. Ma o ka hoʻokumu
ʻana i ʻahahui ʻauhau ʻole, e hiki ana ke hoʻoulu kālā a komo ma nā ʻaelike ʻokoʻa no nā hanakikoʻī e pili pū ana i ka hanana hoʻolauleʻa nui. Ua hāpai ʻo ia i ka manaʻo ʻo ka hoʻokuleana
ʻana iā NaHHA me ka hana hoʻokele waiwai, eia naʻe, he pono ke kūkākūkā hou aku ʻana mekekahi mu kānaka kikoʻī ma ia pāʻoihana, a laila e hāpai manaʻo ʻo ia i mua o ke Komikina. He
manaʻolana kona e kōkua ke Komikina ma ke kākoʻo a me ke alakaʻi ʻana iā ia ma ia hana.
Wahi a Ms. Ahn, hoihoi ʻo ia i ka ʻike ʻana i kekahi palapala i kākau ʻia e hōʻike ana ma hea ehoʻolilo ʻia nei ke kālā. Wahi a ka Luna Hoʻomalu, ʻaʻole ana loaʻa he hoʻomaha ʻauhau i nākānaka e hoʻolilo ana i ko lākou kālā inā hoʻolilo ʻia ma kekahi ʻoihana hoʻokele waiwai
mokuʻāina. Ua hāpai ʻia ka manaʻo ʻo ka hoʻokumu ʻia o kekahi ʻahahui ʻauhau ʻole e pani ana
ma ka wā like e pau ai ka hana a ke Komikina.
Hāpai manaʻo ʻo Ms. Ahn, maliʻa paha e kupu mai ana kekahi hihia ma ko ke Kaumokuʻāinaʻaoʻao ma ke komo ʻana ma kekahi ʻaelike me ka ʻoihana nāna e hoʻokele i nā waiwai. ʻAʻohemana ko DBEDT e hoʻokumu i kekahi pāʻoihana 501(c)(3). Wahi a ka Luna Hoʻomalu, ʻaʻole
hiki iā HTA ke hoʻokumu i kekahi ʻahahui ʻauhau ʻole kekahi. ʻŌlelo maila ʻo Ms. Ahn, ewalaʻau hou aku ʻo ia me ka Luna Hoʻomalu me ko HTA AG no ia kumuhana.
Nīnau akula ʻo Mr. Onishi iā Ms. Ahn, inā nō i hiki i ke Komikina ke ʻae i ka hoʻokumu ʻia okekahi ʻoihana 501(c)(3). Pane maila ʻo Ms. Ahn me ka ʻōlelo, ʻoiai lula ʻia ke Komikina ma laloo ke Kaumokuʻāina, ʻaʻole hiki ke hana pēlā. Hāpai hou ʻo ia i ka manaʻo no ka pono e palapalaʻia pehea e hoʻokele ʻia ana ke kālā.

Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 6 Kepakemapa, 2021 hola 2:30ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 5 o 6Hoʻomaka ʻo Ms. Lum e walaʻau e pili ana i ko DBEDT waihona panakō waiwai noho kahu; ināke ʻimi nei ka poʻe makana kālā i kekahi ala e hōʻemi ai i ka nui ʻauhau e uku ai, ʻaʻole ana holo
pono ia manaʻo, keu hoʻi inā he mau kālā mai ka waihona panakō DBEDT. Ke hoʻokomo ʻia kekālā i loko o nā waihona kālā kaumokuʻāina, ʻaʻole nānā ʻia inā he waihona panakō waiwai noho
kahu paha ʻaʻole paha, e mau ana nō ka loaʻa o nā hihia ma ka loaʻa ʻana mai i ke kālā. Ua hāpai
ʻo ia i ka manaʻo, e hoʻāʻo ka Luna Hoʻolauleʻa e walaʻau iā Mr. Randy Tanaka, ʻoiai, ua noho
ʻo ia ma ke ʻano he Luna Hoʻomalu me ka pāʻoihana ʻo World Conservation Congress, a ua pono
ʻo ia e hoʻokele i nā waiwai iā ia e noho luna hoʻomalu ana. Hōʻike mai ʻo Hope Luna Hoʻomalu
Salā i kekahi laʻana; hoʻokele ʻia ʻo Honolulu City Lights e kekahi ʻahahui ʻauhau ʻole.
Wahi a ka Luna Hoʻolauleʻa, ua hui ʻo ia me Mr. Tanaka, a ua aʻo ʻo ia, ma ko Mr. Tanakapōʻaiapili, ua hoʻohana ʻo ia i ke Kulanui o Hawaiʻi Foundation a me ko UH Research
Corporation. Ua nīnau ʻo ia iā Mr. Tanaka inā ua hiki ke hoʻokumu ʻia he ʻahahui ʻauhau ʻole mao ke ala o ka hana ʻana i kekahi palapala noi e wehewehe ana i ke kumu o ka pāhana, me ia maulāliʻiʻi koʻikoʻi ʻē aʻe (he RFP nō hoʻi).
Wahi a ka Luna Hoʻomalu, ʻo ka mea nui o ka hui ʻana i kēia lā, ua pili i ka walaʻau ʻana e pili
ana i nā lāliʻi ʻokoʻa e pili pū ana i nā hana a ka Luna Hoʻolauleʻa. Noi aʻela ʻo ia i ka Luna
Hoʻolauleʻa e hoʻomau i kāna mau hana noiʻi, a e hoʻomau i ke kūkala ʻana i nā manaʻo hou i ke
Komikina ma ka hālāwai Komikina o Ianuali.
Paipai akula ʻo Mr. Onishi e noʻonoʻo i ka ʻae ʻana iā NaHHA e hoʻokele i nā waiwai no kēiahana. Wahi a ka Luna Hoʻomalu, he pono ko HTA hāhai ʻana i nā lula kūʻai. Ua ʻōlelo pū ʻo ia
no ka pau ʻana o ko NaHHA me HTA ʻaelike ma Iune 2022. Me ka ʻole o ke kālā keu, e paʻakikī
ana ko NaHHA kōkua ʻana ma ka wā e hiki mai ana.
Hoʻopuka akula ʻo Mr. Onishi no ko ka Luna Hoʻolauleʻa hāpai ʻana i kekahi hihia e pili pū ana i
ka hai ʻana i nā limahana. Ua hāpai akula ʻo ia i ka manaʻo, e hoʻomākaukau ʻia he moʻohelu
kālā nō nā limahana, keu hoʻi no ke kūlana Hoʻomōhala Kaʻakālai Hoʻoulu Waihona Kālā, a menā kūlana koʻikoʻi ʻē aʻe e pono ai ka hoʻoholomua ʻana i kēia hana ʻo ka hoʻolālā ʻana iā
FestPAC. Ma hope iho, e hiki ana i ke Komikina ke nāʻana i ka moʻohelu kālā a hoʻoponopono elike me ka mea e pono ai.
Wahi a ka Lnua Hoʻolauleʻa, e hana pū ʻo ia me ke Komikina e hoʻomākaukau i kekahimoʻohelu kālā. Wahi āna, e hoʻohana ana ʻo ia i ka puke hoʻolaukaʻi hanana e alakaʻi ai i kānahana. Aia nō a koho kūhelu ʻia ke Kahua Hoʻolauleʻa, a laila e hoʻomākaukau ʻo ia i kekahimoʻohelu kālā. Mea mai ka Luna Hoʻomalu, e hoʻouna ʻia he kāmua o ia mau palapala i ke
Komikina Papa Luna Hoʻokele, a laila e nāʻana ʻia nā palapala e ke Komikina piha.
Hoʻopuka maila ʻo Ms. Ah Nee-Benham, he pono ko ka Luna Hoʻolauleʻa makaʻala pono i kāna
hāna, keu hoʻi ma ke koho ʻana i nā ʻoihana hoʻoulu kālā, ka ʻimi ʻana i kekahi keʻena, me ke
koho pono ʻana i nā limahana e pono ai no kēia pāhana. Hoʻopuka ka Luna Hoʻomalu, ua hiki nō
ke hoʻomākaukau ʻia he moʻohelu kālā i kēia manawa, eia naʻe, ʻaʻohe kālā i hiki ke hoʻohana
ʻia i kēia manawa.

Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 6 Kepakemapa, 2021 hola 2:30ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 6 o 6ʻŌLELO HŌʻIKE A KA LEHULEHU
Noi hou mai ka Luna Hoʻomalu inā he mau manaʻo ko ka poʻe lehulehu. Me ka ʻole o nā manaʻoi lohe ʻia, hoʻomau akula ka Luna Hoʻomalu i ka hoʻolaha ʻana i ka lā o hālāwai hou ʻana, me nāhoʻolaha ʻē aʻe kekahi.
NĀ HOʻOLAHA
Hoʻolaha ka Luna Hoʻomalu no ka hoʻomaka ʻana o nā hālāwai ma ka hola 3:00ʻaui kehoʻomaka ka makahiki hou (2022). Ua noi akula ʻo ia iā Ms. Sanders e kaʻakaʻāhi i nāʻalemanaka no nā hālāwai, me ka ʻōlelo pū ʻana no ka hiki ke hoʻololi ʻia o nā lā hālāwai, e likeme ka mea e pono ai. Wahi a ke Kānāwai 220, e pili pū ana i nā Kānāwai Kau o Hawaiʻi, loaʻakekahi mau loli i nā Kānāwai Sunshine no nā hālāwai Komikina. He pono ko nā limahana ʻimiʻana i kekahi wahi no nā lālā o ke kaiāulu e ʻākoakoa a e komo pū ma ka wā hālāwai.
KA HOʻOPAʻA HĀLĀWAI – PŌʻAKAHI, 20 KEKEMAPA 2021
Hoʻomanaʻo ka Luna Hoʻomalu i ka mālama ʻia o ka hālāwai Komikina hou ma Kekemapa 20,
2021 ʻoiai, he wā kēia me nā lā nui he nui.
HOʻOKUʻU
Hoʻokuʻu ka Luna Hoʻomalu i ka hālāwai ma ka hola 3:13 ʻaui.
Me ke aloha e waiho ʻia nei,

12/10/2021
Kalani Ka‘anā‘anā
Luna Hoʻomalu

Lā