Inhoudsopgave
1 Uitleg grafieken
1.1 Begrippen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1.2 Microfoonhoek en -afstand aflezen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1.3 Stereoperspectief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1.4 Luidheidsverschillen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1.5 Directiviteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3
3
4
4
5
5

2 Rekenmethoden
2.1 Microfoontypen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2.2 Opnametechnieken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

7773 Gegevens en tabellen
3.1 XY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
3.2 ORTF . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
3.3 DIN/RAI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
3.4 NOS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
3.5 AB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

9
9
14
20
26
32

Bibliografie

33

2

Hoofdstuk 1
Uitleg grafieken
De grafieken in deze bundel zijn niet zonder enige uitleg te lezen. Daarom deze korte
inleiding.

1.1

Begrippen

Allereerst moeten er een aantal begrippen gedefinieerd worden. Zo is de microfoonhoek
de hoek die de ’opnameassen’ van de microfoons maken. De microfoonas is het punt waar
de microfoon het meest gevoelig is. Bij sommige is dit makkelijk te zien, zoals bij dezogenaamde ’pencil condensors’, bij sommige is het wat lastiger. Raadpleeg bij twijfel
een handleiding! Naast de microfoonhoek is de microfoonafstand de hartafstand (dusde afstand tussen de twee middens) van de diafragmas van de microfoons. Waar het
diafragma precies zit is soms lastig te zien en ook hier dus: bij twijfel de handleiding
raadplegen.

Figuur 1.1: Weergave van opnamehoek en microfoonhoek
De microfoonhoek en de microfoonafstand zijn twee zaken die je kunt kiezen door demicrofoons op een zodanige manier te plaatsen. Door deze specieke plaatsing ontstaat
een stereo-opnamehoek, of kort opnamehoek. Dit is de denkbeeldige hoek waaroverde microfoons samen een stereobeeld geven. Als de stereohoek goed klopt met de plaats3

van de geluidbronnen, dat wil zeggen, alle geluidsbronnen bevinden zich binnen de opnamehoek, dan zullen deze geluidsbronnen zich in het uiteindelijke resultaat ook tussen
de luidsprekers bevinden. Deze maten zijn weergegeven in figuur 1.1.

1.2

Microfoonhoek en -afstand aflezen

Elke pagina bevat drie grafieken. De grootste, getiteld microfoonparameters, geeft weer
welke microfoonhoek en microfoonafstand moet worden gekozen om een bepaalde opnamehoek te verkrijgen. Meestal kies je dus een opnametechniek (zoals ORTF), een
microfoontype (zoals supernier) en een gewenste opnamehoek (bijvoorbeeld 120 graden)
en leest dan vervolgens de parameters uit de grafiek.

1.3

Stereoperspectief

Echter, niet elke mogelijkheid werkt even goed. Daarvoor zijn de twee andere grafieken.
De grafiek getiteld ’stereoperspectief’ geeft aan hoe netjes de verschillende geluidsbronnen
verspreid zijn over het uiteindelijke resultaat. De zwarte lijn is een geluidsbron op 25%
van de halve opnamehoek gemeten vanaf het midden, de groene op 50% en de blauwe op
75%. Wat ik precies bedoel met ’een geluidsbron op 25% van de halve opnamehoek’ is tezien in figuur 1.2, en een voorbeeld is figuur 1.3.

Figuur 1.2: Weergave van verdeling van opnamehoek
Als de zwarte lijn (van 25% dus) in een grafiekje op een bepaalde plek op 30% zit betekend
dat dat het stereobeeld iets ’opgeblazen’ wordt en iets te breed wordt weergegeven. In
het ideale geval zit de 25% dus precies op 25% (en de 50% op de 50% etc.), maar dat ishaast nooit het geval. Er zijn echter een aantal opnametechnieken waarbij het effect vrij
extreem wordt en waar echt sprake is van een ’gat in het midden’, dus houdt dit in degaten!
Om dit fenomeen uit te leggen wordt figuur 1.3 gebruikt. Hier is te zien dat bij een
gewenste opnamehoek van 100 graden deze opstelling te gebruiken is (als we enkel naar
deze verdeling kijken), aangezien de blauwe lijn inderdaad in de buurt van de 75%, degroene in de buurt van de 50% en de zwarte in de buurt van de 25% zit. Het geluidsbeeld
tussen de speakers bij het afluisteren van het resultaat klopt dus goed met wat er in4

Stereo perspectief, XY setup, figuur8
Plaatsing van geluidsbron

100
80
60
40
20
0

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

200

Figuur 1.3: Voorbeeld van verdeling van opnamehoek
werkelijkheid gebeurde. Echter, bij een opnamehoek van 150 graden lopen de lijnen
alledrie richting de 0%. Dit betekend dat hoewel de geluidsbronnen in het uiterste bereik
van de opname (dus op plus en min 150/2 graden van de hoofdas) netjes zitten waar ze
horen te zitten, de geluidsbronnen op 75%, 50% en 25% naar het midden toe gaan. Dit
is een vrij extreem voorbeeld, maar wees erop beducht!

1.4

Luidheidsverschillen

Het derde grafiekje genaamd ’gevoeligheidsverschil’ geeft aan of alle geluidsbronnen evenhard worden opgenomen. Dit heeft te maken met dat de meeste microfoontypes (behalveomnidirectionele) uit bepaalde richtingen gevoeliger zijn dan andere. Hiervan wordt gebruik gemaakt om stereo op te nemen, maar het zorgt er ook voor dat niet alle geluidsbronnen even luid worden opgepikt. Hierbij moet worden opgemerkt dat de luidsheidsverschillen enkel gaan over wat zich binnen de opnamehoek afspeelt, wat er elders(bijvoorbeeld van achteren) wordt opgepikt is niet weergegeven.
Vooral de opstellingen met figuur-8 microfoons hebben hier veel last van. De lijn geeft het
maximale verschil aan, dus hoe dichter bij 0dB (geen verschil) hoe beter, tenzij je weet
wat je doet en er iets bijzonders mee wilt doen. Onder de 3dB is meestal prima.

1.5

Directiviteit

De directiviteit is een maat voor hoe goed de stereo-opstelling dingen binnen de opnamehoek wél en erbuiten niet opneemt. Belangrijk hierbij te vermelden is dat niet alleen ’in
het platte vlak’ wordt gerekend, maar dat het opnamegebied gedefinieerd is als een ellips
zoals is weergegeven in figuur 1.4.
Deze directiviteitsmaatstaf is genormaliseerd naar omnidirectionele microfoons. Dat wil
zeggen: de grafiek laat zien hoeveel decibel de geluidsbronnen binnen het opnamegebied
luider zijn ten opzichte van indirect- of zaalgeluid dan wanneer ze met omnidirectionele
microfoons zouden zijn opgenomen. Dit is meestal tussen de 0 en 10 decibel.
Door deze grafieken voor verschillende opnametechnieken te vergelijken (bij gelijke opnameop ensemblehoek) kan worden bepaald welke microfoontechniek het beste werkt in omgevin5

Figuur 1.4: Schematische weergave opnamegebied
gen met veel zaalgeluid of anderszins de wens veel direct geluid op te vangen.

6

Hoofdstuk 2
Rekenmethoden
Hoewel het niet nodig is dit helemaal te doorgronden, wil ik toch graag wat achtergrond
geven achter de precieze rekenmethoden

2.1

Microfoontypen

De verschillende ’richtingspatronen’ van microfoons worden gemaakt door, uit theoretischoogpunt, een drukgradientenopnemen er met een drukopnemer te combineren, in verschillende mate. Voor een niermicrofoon bijvoorbeeld, is de wiskundige beschijving die zoals invergelijking 2.2. Het is een combinatie van de functie in vergelijking 2.1, die onafhankelijk
is van de richting (aangegeven met θ) van het geluid en de figuur-8 zoals in vergelijking
2.3 die wél afhankelijk is van richting.

L=1
L = 0.5 + 0.5 cos θ
L = cos θ

(2.1)
(2.2)
(2.3)

Zo is voor subnier de verhouding 0.63 + 0.37 cos θ, voor supernier 0.37 + 0.67 cos θ en voor
hypernier 0.25 + 0.75 cos θ. Deze gegevens gelden alleen voor ’perfecte’ microfoons, dieuiteraard niet bestaan, maar het is wel de beste benadering. Bij het gebruik van dezegegevens is het dus wel handig om stil te staan bij imperfecties van de microfoons: alsde microfoonhoek erg groot wordt kan dit een grote rol gaan spelen in de klank van deopstelling.

2.2

Opnametechnieken

De verschillende opnametechnieken, zoals ORTF, XY, NOS en AB zijn allemaal op een
bepaalde manier samengesteld uit looptijdverschillen, intensiteitsverschillen of beide. Op
basis van de gegevens uit referenties [2], [3] en [4] is vast te stellen dat de technieken werken

7op een bepaalde verhouding tussen looptijd- en intensiteitsstereo. Deze verhoudingenstaan expliciet genoemd in [1].
Door voor alle redelijk mogelijke microfoonhoeken en afstanden uit te rekenen wat de resulterende ensemblehoek is en daarbij de resultaten te selecteren die dezelfde verhouding
tussen looptijd- en intensiteitsstereo hebben zijn de grafieken in dit document gemaakt.
ORTF-achtig betekend in dit document dus dat de verhouding tussen looptijd- en intensiteitsstereo hetzelfde is als in écht ORTF.

8

Hoofdstuk 3
Gegevens en tabellen
3.1

XY

Bij de XY stereotechniek wordt geen gebruik gemaakt van looptijdverschillen, enkel van
intensiteitsverschillen. Dit heeft als voordeel dat het makkelijk naar mono te mixen is,mocht dat nodig zijn, en dat de opstelling bijzonder compact kan zijn. Daarom zijn kanten-klare stereomicrofoons vaak van dit type. Een ander voordeel is dat de breedte vanhet stereobeeld, net als bij MS, achteraf nog is te wijzigen.
De meest bekende XY-opstelling is de zogenaamde Blumlein-opstelling, twee figuur-8
microfoons onder een hoek van 90 graden met elkaar. De grootste beperking van deze
opstelling is de kleine opnamehoek. Andere standaard opstellingen zijn XY90 en XY120,
ofwel XY met een microfoonhoek van 90 en 120 graden.
De grootste nadelen zijn dat het gebrek aan looptijdstereo een niet erg ’ruime’ klank
geeft en dat de microfoonhoek vrij groot moet zijn om een smalle opnamehoek te krijgen.
Daardoor wordt relatief veel akoestiek opgenomen, wat een nadeel kan zijn.
Helaas zijn er geen gegevens van XY stereo met subniermicrofoons, omdat de hoeken
hiervoor zó groot moeten zijn dat XY met subniermicrofoons eigenlijk niet mogelijk is.

9

3.1.1

XY met niermicrofoons
Microfoonparameters, XY setup, nier180
170

Microfoonhoek (graden)

160
150
140
130
120
110
100
90
80

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Stereo perspectief, XY setup, nierGevoeligheidsverschil, XY setup, nier
Max niveauverschil in dB

20

80
60
40
20
0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, XY setup, nier10
Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

100

0

200

8
6
4
2
0

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

10

200

200

3.1.2

XY met superniermicrofoons
Microfoonparameters, XY setup, supernier
180

Microfoonhoek (graden)

160
140
120
100
80
60
40
20

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Stereo perspectief, XY setup, supernier

Gevoeligheidsverschil, XY setup, supernier20
Max niveauverschil in dB

80
60
40
20
0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, XY setup, supernier
10Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

100

0

8
6
4
2
0

0

200

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

11

200

200

3.1.3

XY met hyperniermicrofoons
Microfoonparameters, XY setup, hypernier
180

Microfoonhoek (graden)

160
140
120
100
80
60
40
20
0

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Stereo perspectief, XY setup, hypernier

Gevoeligheidsverschil, XY setup, hypernier20
Max niveauverschil in dB

80
60
40
20
0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, XY setup, hypernier
10Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

100

0

8
6
4
2
0

0

200

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

12

200

200

3.1.4

XY met figuur-8 microfoons
Microfoonparameters, XY setup, figuur8
180

Microfoonhoek (graden)

160
140
120
100
80
60
40
20
0

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Stereo perspectief, XY setup, figuur8

Gevoeligheidsverschil, XY setup, figuur8
Max niveauverschil in dB

20

80
60
40
20
0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, XY setup, figuur8
10Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

100

0

200

8
6
4
2
0

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

13

200

200

3.2

ORTF

ORTF is een alom respecteerde microfoonsopstelling vanwege de zeer scherpe plaatsing,zoals de meeste ’mixed stereo’-opnametechnieken. De oorspronkelijke ORTF-opstelling
heeft een microfoonhoek van 110 graden, een tussenafstand van 17cm en werkt met niermicrofoons. Hiermee is de stereo-opnamehoek te berekenen op 96 graden.
De hieronder berekende ORTF-achtige opstellingen zijn zodanig berekend dat ze dezelfde
verhouding tussen looptijdstereo en intensiteitsstereo aan te houden. Deze is voor ORTF
61% intensiteitsverschil en 39% looptijdverschil. [1]143.2.1

ORTF-achtig met subniermicrofoons

180

0.21

160

0.2

140

0.19

120

0.18

100

0.17

80

0.16

60

0.15

40

0.14

20

0.13

0

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Stereo perspectief, ORTF−achtig, subnier

Gevoeligheidsverschil, ORTF−achtig, subnier
20
Max niveauverschil in dB

80
60
40
20
0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, ORTF−achtig, subnier
10Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

100

0

8
6
4
2
0

0

0.12
200

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15

200

200

Microfoonafstand (meter)

Microfoonhoek (graden)

Microfoonparameters, ORTF−achtig, subnier3.2.2

ORTF-achtig met niermicrofoons

200

0.3

150

0.25

100

0.2

50

0.15

0

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Stereo perspectief, ORTF−achtig, nierGevoeligheidsverschil, ORTF−achtig, nier
Max niveauverschil in dB

20

80
60
40
20
0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, ORTF−achtig, nier10
Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

100

0

0.1
200

8
6
4
2
0

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

16

200

200

Microfoonafstand (meter)

Microfoonhoek (graden)

Microfoonparameters, ORTF−achtig, nier

3.2.3

ORTF-achtig met superniermicrofoons

200

0.5

150

0.4

100

0.3

50

0.2

0

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Max niveauverschil in dB

Gevoeligheidsverschil, ORTF−achtig, supernier
20

80
60
40
20
0

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, ORTF−achtig, supernier
10Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

Stereo perspectief, ORTF−achtig, supernier
100

8
6
4
2
0

0

0.1
200

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

17

200

200

Microfoonafstand (meter)

Microfoonhoek (graden)

Microfoonparameters, ORTF−achtig, supernier3.2.4

ORTF-achtig met hyperniermicrofoons

0.8

150

0.6

100

0.4

50

0.2

0

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Max niveauverschil in dB

Gevoeligheidsverschil, ORTF−achtig, hypernier
20

80
60
40
20
0

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, ORTF−achtig, hypernier
10Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

Stereo perspectief, ORTF−achtig, hypernier
100

8
6
4
2
0

0

0
200

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

18

200

200

Microfoonafstand (meter)

Microfoonhoek (graden)

Microfoonparameters, ORTF−achtig, hypernier2003.2.5

ORTF-achtig met figuur-8 microfoons

1

100

0.5

0

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Stereo perspectief, ORTF−achtig, figuur8

Gevoeligheidsverschil, ORTF−achtig, figuur8
20
Max niveauverschil in dB

80
60
40
20
0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, ORTF−achtig, figuur8
10Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

100

0

8
6
4
2
0

0

0
200

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

19

200

200

Microfoonafstand (meter)

Microfoonhoek (graden)

Microfoonparameters, ORTF−achtig, figuur8
200

3.3

DIN/RAI

Naast ORTF zijn er nog een aantal technieken die er veel op lijken, maar een andereverhouding van looptijdstereo en intensiteitsstereo aanhouden. Voor DIN en RAI zijndeze 53% intensiteitsverschil en 47% looptijdverschil. [1]De oorspronkelijke data voor DIN zijn een microfoonafstand van 20cm en een microfoonhoek van 90 graden, wat een opnamehoek van 101 graden oplevert. Voor RAI isde microfoonafstand 21cm en de hoek 100 graden, wat een opnamehoek van 93 graden
oplevert.

20

3.3.1

DIN/RAI-achtig met subniermicrofoons

0.25

100

0.2

0

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Max niveauverschil in dB

Gevoeligheidsverschil, DIN/RAI−achtig, subnier
20

80
60
40
20
0

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, DIN/RAI−achtig, subnier
10Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

Stereo perspectief, DIN/RAI−achtig, subnier
100

8
6
4
2
0

0

0.15
200

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

21

200

200

Microfoonafstand (meter)

Microfoonhoek (graden)

Microfoonparameters, DIN/RAI−achtig, subnier2003.3.2

DIN/RAI-achtig met niermicrofoons

0.4

100

0.2

0

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Stereo perspectief, DIN/RAI−achtig, nierGevoeligheidsverschil, DIN/RAI−achtig, nier20
Max niveauverschil in dB

80
60
40
20
0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, DIN/RAI−achtig, nier10
Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

100

0

8
6
4
2
0

0

0
200

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

22

200

200

Microfoonafstand (meter)

Microfoonhoek (graden)

Microfoonparameters, DIN/RAI−achtig, nier200

3.3.3

DIN/RAI-achtig met superniermicrofoons

0.8

150

0.6

100

0.4

50

0.2

0

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Max niveauverschil in dB

Gevoeligheidsverschil, DIN/RAI−achtig, supernier
20

80
60
40
20
0

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, DIN/RAI−achtig, supernier
10Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

Stereo perspectief, DIN/RAI−achtig, supernier
100

8
6
4
2
0

0

0
200

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

23

200

200

Microfoonafstand (meter)

Microfoonhoek (graden)

Microfoonparameters, DIN/RAI−achtig, supernier
2003.3.4

DIN/RAI-achtig met hyperniermicrofoons

1

100

0.5

0

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Max niveauverschil in dB

Gevoeligheidsverschil, DIN/RAI−achtig, hypernier
20

80
60
40
20
0

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, DIN/RAI−achtig, hypernier
10Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

Stereo perspectief, DIN/RAI−achtig, hypernier
100

8
6
4
2
0

0

0
200

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

24

200

200

Microfoonafstand (meter)

Microfoonhoek (graden)

Microfoonparameters, DIN/RAI−achtig, hypernier
2003.3.5

DIN/RAI-achtig met figuur-8 microfoons

1

100

0.5

0

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Max niveauverschil in dB

Gevoeligheidsverschil, DIN/RAI−achtig, figuur8
20

80
60
40
20
0

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, DIN/RAI−achtig, figuur8
10Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

Stereo perspectief, DIN/RAI−achtig, figuur8
100

8
6
4
2
0

0

0
200

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

25

200

200

Microfoonafstand (meter)

Microfoonhoek (graden)

Microfoonparameters, DIN/RAI−achtig, figuur8
200

3.4

NOS

Van het lijstje ’mixed stereo’-technieken is nu NOS nog over. Ook deze lijkt veel op ORTF
en DIN/RAI maar met een andere verhouding van looptijdstereo en intensiteitsstereo.
Voor NOS is deze deze 42% intensiteitsverschil en 58% looptijdverschil. [1]Voor de oorspronkelijke NOS opstelling wordt een microfoonafstand van 30cm en een
microfoonhoek van 90 graden aangehouden, wat een stereo-opnamehoek/ensemblehoek
van 81 graden oplevert.

26

3.4.1

NOS-achtig met subniermicrofoons

0.4

100

0.2

0

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Stereo perspectief, NOS−achtig, subnier

Gevoeligheidsverschil, NOS−achtig, subnier
20
Max niveauverschil in dB

80
60
40
20
0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, NOS−achtig, subnier
10Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

100

0

8
6
4
2
0

0

0
200

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

27

200

200

Microfoonafstand (meter)

Microfoonhoek (graden)

Microfoonparameters, NOS−achtig, subnier2003.4.2

NOS-achtig met niermicrofoons

0.8

150

0.6

100

0.4

50

0.2

0

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Stereo perspectief, NOS−achtig, nierGevoeligheidsverschil, NOS−achtig, nier
Max niveauverschil in dB

20

80
60
40
20
0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, NOS−achtig, nier10
Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

100

0

0
200

8
6
4
2
0

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

28

200

200

Microfoonafstand (meter)

Microfoonhoek (graden)

Microfoonparameters, NOS−achtig, nier200

3.4.3

NOS-achtig met superniermicrofoons

1

100

0.5

0

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Stereo perspectief, NOS−achtig, supernier

Gevoeligheidsverschil, NOS−achtig, supernier20
Max niveauverschil in dB

80
60
40
20
0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, NOS−achtig, supernier
10Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

100

0

8
6
4
2
0

0

0
200

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

29

200

200

Microfoonafstand (meter)

Microfoonhoek (graden)

Microfoonparameters, NOS−achtig, supernier
2003.4.4

NOS-achtig met hyperniermicrofoons

1

100

0.5

0

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Stereo perspectief, NOS−achtig, hypernier

Gevoeligheidsverschil, NOS−achtig, hypernier20
Max niveauverschil in dB

80
60
40
20
0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, NOS−achtig, hypernier
10Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

100

0

8
6
4
2
0

0

0
200

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

30

200

200

Microfoonafstand (meter)

Microfoonhoek (graden)

Microfoonparameters, NOS−achtig, hypernier
2003.4.5

NOS-achtig met figuur-8 microfoons

1

100

0.5

0

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Stereo perspectief, NOS−achtig, figuur8

Gevoeligheidsverschil, NOS−achtig, figuur8
20
Max niveauverschil in dB

80
60
40
20
0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, NOS−achtig, figuur8
10Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

100

0

8
6
4
2
0

0

0
200

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

31

200

200

Microfoonafstand (meter)

Microfoonhoek (graden)

Microfoonparameters, NOS−achtig, figuur8
200

3.5

AB

Nu blijft enkel nog AB over, de stereotechniek die enkel op looptijdverschil werkt. Dit kan
met elk microfoontype worden gedaan, maar omni is het meest gebruikelijk. De resultatenvoor de verschillende microfoontypen zijn namelijk identiek, behalve de gevoeligheidsverschillen, die zijn er niet voor omnidirectionele microfoons en worden sterker naarmate demicrofoon directioneler wordt.
Standaard afstanden voor AB zijn 60, 90 en 120cm. Voor een stereo-opnamehoek van 90
graden moet een afstand van ongeveer 70cm worden aangehouden.

32

3.5.1

AB met omnidirectionele microfoons
Microfoonparameters, AB−setup, omnidirectional
3

Microfoonafstand (meter)

2.5

2

1.5

1

0.5

0

50

100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Max niveauverschil in dB

Gevoeligheidsverschil, AB setup, omnidirectional
20

80
60
40
20
0

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

15
10
5
0

200

0

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

Directiviteit, AB setup, omnidirectional
10
Verb. t.o.v. omni in dB

Plaatsing van geluidsbron

Stereo perspectief, AB setup, omnidirectional
100

8
6
4
2
0

0

200

50
100
150
Stereo−opnamehoek (graden)

33

200

200

Bibliografie[1] Sengpiel, E., Well-known Stereo Microphone Systems and their Angles,
http://www.sengpielaudio.com/WellknownStereoMicrophoneSystemsAndTheirAngles.pdf[2] Sengpiel, E., Gleichungen für die Pegeldifferenz- und LaufzeitdifferenzLokalisationskurve, http://www.sengpielaudio.com/GleichungenDLundDt.pdf[3] Wuttke,J.,
Mikrofonaufsätze,
zweite,http://schoeps.de/documents/Mikrofonbuch komplett.pdf

erweiterte[4] Eargle, J., The Microphone Book 2nd Edition, Focal Press 2004

34

Auflage,