របៀបដលពួកវរជនកម្ពុជាបានចាប់កាប់ឧស ហកម្មដក ង់ធនធានរបស់ ទស្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

សទទនុ្រកមៃនពកយសំខន់ៗឧស ហកមមដក្រសង់ – ស្រមប់េគលបំណងៃនរបយករណ៍េនះឧស ហកមមដក្រសង់ ្រតវបនកំណត់នយមន័យ ជឧស ហកមមិេ្របង ឧសមន័ នងិ ែរ។៉

េចរធបេតយយ
– ្របេភទៃនអភបលកចចិិិ មនលកខណៈ
ពុករលួយេនថនក់ខសព ់ េហយិ របស់រដ្ឋី នងិ ករបន់ថវក

ស្រមប់េគលបំណងបេងកនី ្រទពយសមបតផិ ទ ល់ខួ ន នងិអំចនេយបយ ៃនវណៈកន់អំ

រដ្ឋ្រសេមល1 – រដ្ឋមយួ ែដលអំ

ច។ច្រតវបនេ្រប្រី បស់ជមេធយបយេដមបី បី ្រទពយសមបតផី េងកនិ ទ ល់ខួ ន របស់បុគលគ កន់អំច េហយថ ប័នរបស់រដ្ឋ ្រតវបនេធីីវទធិ ង ន េដមបី គី ្រំ ទដល់េសចក្ដ្រី តវករទំងេនះ។ េនពេ្រកយ
ចបប់ នងថ ប័នរ ្ឋ ភបលរបស់រដ្ឋែបបេនះ
ីិិមន្របព័ន្រធ សបមួយ ៃនករកន់អំ
ដកឹ នំៃនរដ្ឋែបបេនះ ជធមមធនធនចផទល់ខួ ន។ អនកចេធី ជវកមម
េលីីធរណៈៃន្របេទសខន
ធនធនធមមជតិ
ិួ ឯង ជពេសស

មរយៈករេធវី ទធេហយិ ង ននូវ ថ ប័នករយធបេតយយ
ិ
ិ
ី

នង
ិ អំ

ចផ្ដច់មុខេលកំ ហងី រេ្រប្រី បស់កមងិ ។មរេប បេនះ ពួកេគ ចបេងកនី ្រទពយសមបតខិ ួ នឯង េហយីទញី រី ក អំិ មេធយបយេដមប

ចរបស់ខួ ន។1្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

សទទនុ្រកមៃនពកយសំខន់ៗ

ែផនទី
មតិក
អនុ

សន៍

េសចក្ដីសេងខប
ជំពូកទី ១៖ ឧស ហកមមដក សង់របស់្របេទសកមពុជ – មនរង្វន់ៃថ្ល
ធនធនែរ ៉ – លំនេំ ដើមេ្របង និងឧសមន
័ – លំនេំ ដើម្របេទសកមពុជសព្វៃថងេនះ៖ ពីករពិេ

ិធន៍្របជធិបេតយយ េទជេចរធិបេតយយគណបក ែតមួយវញ

្របអប់ទី១៖ េឈើខះជ ខជយ – េមេរៀនៃនករកប់េឈើខុសចបប់ិ េយគេលើដីធី្ល េនកនុង្របេទសកមពុជ – ដូចជករប្លន់អញចង
្របអប់ទី ២៖ ករវនិឹ !

ដំេណើរករ គឺជករសំខន់៖ េហតុអីប្វ នជករែចករ ំែលកសមបទន េនកនុង្របេទសកមពុជ ជករសំខន់

ជំពូកទី ២៖ជីវកមមែរ ៉ែផនទីបង្ហញពីសកមមភព
ករក់ក្រមិតេលើ

ជីវកមមែរ ៉ ែដល្រតូវបនេគដឹង េនកនុង្របេទសកមពុជ

ជីវកមមែរ ៉ េនកនុង្របេទសកមពុជ

ជញប័ណ្ណេដើមបីខួង?
អនកជមចស់ដី?

ករផ្ដលព់ ័ត៌មន

“តំបន់អភិរក គឺមិនែមនបំពន់អត់បនេនះេទ”្របអប់ទី ៣៖ ករេធ្វើី យជីវកមមែរ ៉ េនកនុងឧទយនជតិវរៈជ័

ថមរតនៈ–អណូ្ដ ងែរ ៉ ខិននឺតិក
្របអប់ទី ៤៖ េតើសទិ ិធជីវកមមែរ ៉ ៃថ្លប៉ុនមន?

អណូ្ដ ងែរ ៉ ហុងហ៊-្រទីភពូ្វ្របអប់ទី ៥៖ជីវកមមៃន្រកុមហ៊នុ ភពីមុិច

2្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

្រកុមហ៊នុ ែរ ៉

វេធើនឧទយនុរក ្រតូវបនឃត់
ទនែខមរ មចស់េវៀត

ម?

្របអប់ទី ៦៖ តួនទីៃនកងេយធពលរបស់្របេទសកមពុជ េនកនុងករលួចប្លន់ធនធន

ធរណៈ្រកុមហ៊ន
ុ Float Asia Friendly Mationិ ៃនេ្របអប់ទី ៧៖ ករ្រតលប់មកវញក ឌី ចូចខ ច់េកះកុង
េក លី យ៉ងុ ផត់ និងឧស ហកមមខ ច់្របអប់ទី ៨៖ សិងប្ហ ុរ ី – ដីខ ច់ និងករចក់ព្រងីកដីែខ រយៈ ចម បូរ ីិ យឧស ហកមមែរ ៉ របស់្របេទសកមពុជងទី ១៖ ភគីសខំ ន់ៗ េនកនុងវស័

ជំពូកទី ៣៖ េ្របង និងឧសមន
័ិ្រកបខណ្ឌចបប់ និងនីតិវធី
ករេផទរអំ

ច្របអប់ទី ៩៖ ឯកឧត្ដម សុខនិ យេ្របង និងឧសមន
ករ្រគប់្រគងវស័័ របស់្របេទសកមពុជ៖ ករណីចបប់កិច្រច ពមេ្រព ង ឬ?
ងទី ២៖ ៃថ្លទរេនកនុងកិច្រច ពមេ្រព ងេ្របងកត្រពង របស់រ ្ឋ ភិបលកមពុជ

រចនសមព័នៃធ ន CNPA៖ ករបក់ែបកៃផទកុង
ន …
ងទី ៣៖ រចនសមព័នធ ៃនជញធរេ្របងកតជតិកមពុជ

្របអប់ទី ១០៖ នេយបយៃថងេបើក្របក់ែខ
លំហរូ ព័ត៌មន?

វគគេដញៃថ្ល េហើយនិងករែចកកិច្រច ពមេ្រព ងែចកចយផលិតកមម
្របអប់ទី ១១៖ អនកថមីចូលប្លុក ឬ?

េតើអក
ន

ឈរពីេ្រកយេឈមះ? ករែចករ ំែលកសមបទនេ្របង និងឧសមន័ េនកនុង្របេទស កមពុជ

ែផនទីៃនសមបទនេ្របង និងឧសមន័ ែដល្រតូវបនេគដឹង េនកនុង្របេទសកមពុជ
ប្លុក A្របអប់ទី ១២៖ ្រកុមហ៊នុ េសវរ ៉ន់ – បញ្ហ ៃនតម្លភព
ប្លុក Bប្លុក Cប្លុក Dប្លុក Eប្លុក F3្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
ប្លុក XIIប្លុក X និង XVប្លុកេផ ងៗេទៀត

្របក់រង្វន់ចុះហតថេលខកនុង្របេទសកមពុជ – ‘អនកចុះហតថេលខ អនកេនះទទួល្របក់រង្វន់’ករែស្វងរុករកេនេលើដីេគក េនកនុងេខត្តបត់ដំបង និងេពធិ៍

ជំពូកទី ៤៖ ទយករបស់្របេទសកមពុជ – េតើេគេធ្វើករេដើមបីអក
ន

ត់

?

្របអប់ទី ១៣៖ បត់ខួន
្ល – ចបប់្របឆំងអំេពើពុករលួយរបស់្របេទសកមពុជ

អនុម័ត ឬមិនអនុម័ត? គេ្រមងជំរញុ តម្លភពឧស ហកមមដក សង់ (EITI)ងទី ៤ ៖ រេបៀបេដើមបីែចក្របក់ េករសមគុយេនែតគមន

នុភពម ញៃនភពជៃដគូ

េសចក្ដសី ននិ ្ឋ នអក រកត់

4្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

អនុ

សន៍

ជរ ្ឋ ភបលៃន្របេទសកមពុ ជ គួរគបប៖ី
ិចត់វធនករ
ជបនទន់ េដមបិ អនុី វត្ត េហយ ្របតបត្តិ ិ នូវករពយរួទុក
បេ្ដ ះ សននមយួ េលករ្របគល់សមបទនែរ ៉ ឬេ្របងកតបែនថម

េផ្ដម ឬបន្ត នូវករងរេនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។ ភស្តុ ងេនះ គួរែត
បញជក់េហតុករណ៍ដូចតេទេនះ៖
•នងេនះ ្រពមទំងេឈមះៃនៃដ
ីឹ ទទួលផល្របេយជន៍ពី ជវកមម

េទៀត រហូតដល់រ ្ឋ ភបលបនបេងកត នូវ្រកបខណ្ឌជមូល ្ឋ ន ខងិែផនកចបប់ បរ ិ ថ ន នង្រគងវស័ិ យេ្របង ឧសម័ន នង ្រគប់ិ សងគម េដមបីិែរ ៉ េ

យសមលមម។

•្របមូលទននិ ន័យដ៏លបំផុត ែដល ច្របមូលបន ស្ដីពី្រសទប់
ធនធន េដមប្ដ ់ឲយ្រគប់្រកមហ៊ុន នូវព័ត៌មនដែដលៗី ផី លគូ្រគប់រូប េនកនុ ងករេដញៃថរបស់េគ។
•្របភពៃនថវក។
ិ

•

បទពេិ

•

សមតថភពជក់ែស្ដង ខងបេចចកេទស នងី ីិ ខងហរញញិ វតថុ េដមប

•

យ។

បេងកត
ី ឲយេហយី នូវ្រកបខណចបប់ជតិ ែដលែណនំករដក
បេងកត
ី េហយ
ី េបះពុមព នូវយុទធ

•្រគប់្រគន់ េដមបី តី បសនងនងិ ករខូចខត

•

បេងកត
ី ទភ
ី ន ក់ងរ

ធរណៈដ៏ឯក ជ េដមបី ែី ចកសទធិ េិ ្របធី នចត់វធនករ
ជបនទន់ េដមបិ េធ្វី ឲ យ្របកដថ មនតម្លភព េនកនុ ងករែចករ ំែលកនូវធនធនេ្របង ឧសម័ន នងិ ែរ ៉•ំ៏ មធនទំងេនះ។ ទីភនក់ងរគួរែតមនជនញ
បេចចកេទសដស

•ធរណជន នងិ ករ្រតតពនតយិ ិ ពីរដ្ឋសភ។

ហ៊ុនរបស់ខួ ន នងិ ្រគិ របស់សមជក•ំ ី្របគល់ប័ណកមមសទធ
បេងយី ហគមន៍ជនជតិី ដេណរករ
ិ ដ
ិ ស

រជត
ិ សនិទធ។ំ ី្របគល់សទធ័ នងិ េិ ្រប្រី បស់េ្របង ឧសមនិ ែរ ៉ េ យដេណរករ
េដញៃថ ្របកបេ យភពេបកី ចំហ នងិ ករ្របកួត្របែជង

េដមី ភគតចិ ជករេ្រសច។
•ត្រមវឲយម នរី ្ឋ ភបល្រគប់រូប សមជកិ សភ្រគប់រូប នងិិ អនកមនតំែណងេយធខពស្រ់ គប់រូប េបះពុមពព័តម៌ នស្ដីពចី ំែណក

្រសប នង
ិិ ភព្រសបចបប់ េហយី ្រតវសថតិ េនេ្រកមករវភគ
េមលី របស់

ែដលេកត
ី មន

េឡង។
ី

េធី ជវកមម
េលីមូល ្ឋ នធនធនែររបស់
៉្របេទស រួមទំង
ីសងគម ឬខងបរ ិ ថ ន។សមតថភពេដមបី កី រពរបងករនូវៃថខងសងគម ឬៃថខងបរ ិ ថ ន េហយិី នងិ ករេរ បចំែផនករណ៍្រគប់្រគន់ នងិ ថវកសរយៈេពលយូរ ស្រមប់ករ

ែផនករណ៍េដមប
ំ ៏មន
ី ទ
ី ប់ ក ត់លទធផលបនទប់បន ដិ ល ខង

ែដល្រតវបនផ្ដល់ឲយ េ យ្រសប

ចបប់។្រសង់ធនធនែរ ៉ នងិ េ្របងកត។
•ធន៍េនកនុ ងវស័ិ យឧស ហកមម។េធី ជវកមម
ជមួយសទធ
ី
ិ ិ

េហយ
ី េធឲ
ី យ្របកដថ មនករ្របកួត្របែជងដ៏េសមគី ន រ ង្រកម
ហ៊ុនទំង

េឈមះៃន្រគប់អនកែដលកន់ហ៊ុន េនកនុ ង្រកមហ៊ុន េហយ
ី ែដល

េដមប
ី ប
ី ញជក់ថ ្របេទសកមពុ ជ ទទួលបនផលលបំផុត។ំ ីែបងែចកកំណត់្រពំែដន ស្រមប់តំបន់ករ
បេងយី ដេណរករ

លកខខណស្រមប់ករផ្ដលស់ ទធិ ិេដញៃថ េហយី ស្រមប់ករ

ពររបស់្របេទសកមពុ ជ ជករេ្រសច។

្របគល់សមបទន នងជញប័ណ គួរែតផ្ដល់ជូនឲយ
ិចត់វធនករជបនទ ន់ េដមប
ិ ពនតយី ិ ិ ្រគប់សមបទន េហយ លុ បេចលកចចសិ ្រពមេ្រព ងសមបទន ្របសនេប
ិ មបទនេនះ មនិ បំេពញ មលកខខណ្ឌទំងែដល ចឲយយ ែដលែចងខងេ្រកមេនះ។ មនែត្រកុមហ៊ុន
ធរណជន េហយនូវភស្តុ ង នងិ រ ្ឋ ភបលិជក់ែស្ដង អំពស្ល ប៉េុី មតថភពរបស់ខួ ន្ណ ះ េទប គួរអនុញញតឲយចប់

ធរណជនេមលី េ យេសរ។ី
•េបះពុមព្រគប់កចចិ ្រពមេ្រព ង ស្រមប់សទធិ េិ ្របី្របស់េ្របង
ឧសម័ន នងិ ធនធនែរ ៉ េហយី នងិ ព័ត៌មនលំអតិ ស្ដីពីករេដញៃថ័ េនកនុ ងរយៈេពលដ៏ឆប់សមេហតុសមផល េ្រកយដ៏ប ជយ

ពកី រេដញៃថ្រតវបនបញច ប់ េហយី មុនកចចិ ្រពមេ្រព ងចប់េផ្ដីម

មនសុពលភព។

5្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
ចត់វធនករ
ជបនទន់ េដមបនិ បេងក តម្លភព េនកនុ ងករ្រគប់្រគង
ីធនធនេ្របង ឧសម័ន នងិ ែរ ៉
•សភជតិ ៃន្របេទសកមពុ ជ គួរែត៖
មនតួនទដ៏ កមមេឡងី ស េនកនុ ងអភបលកចច
ិិ េលធនធនធមមជតិ

េធឲឹ ព័ត៌មន េ យេពញី យ្របកដថ មនករបេញច ញឲយដង

របស់្របេទស៖េលញ នងិ េ យបនបនទប់ ស្ដពី កី រ្រគប់្រគងធនធន

•ធរណៈ មនរួមទំង ប៉ុែនមនិ កំណត់ចំេពះព័ត៌មនអំពី

្របគល់សទធិ េិ ្របង ែរ ៉ ដី នងិ ៃ្រពេឈី មុននងឹ ករ្របគល់សទធិ ិ្រសទប់េ្របង ឧសម័ន នងិ ធតុែរ។៉•ំ ី ករ
េនះ្រតវបនេធេី ឡងី ជករេ្រសច។ េនេពលែដលដេណរ

េធឲី យ្របកដថ ព័ត៌មនេនះមនរួមដូចតេទេនះ៖ អនកំ ី ករគួរែតអនុវត
េនះ្រតវបនពភកនងិិ អនុម័តេហយី ដេណរ

្របតបត
ិ ិ (េហយី នងិ ៃដគូ្រគប់រូប) ៃនសមបទន ឬ ជញប័ណេ យេសមគី ន ចំេពះ្រគប់្រកមហ៊ុន េហយី មនិ ែមនែ្រប្របល

នមួំ ៃនសមបទន េហយី យៗ ្រពមទំងទំហំ នងិ ទី ងី នងិេឡយី លុះ្រ ែតមនករអនុម័តបែនថមេទ ត េ យសភជតិ

ព័ត៌មនលំអិតស្ដីករសនយែដលបនេធេី ឡងី ស្រមប់ករ
ទទួលសទធំ េនះ។
ិ ទ
ិ ង
•

សន។
ិ
•

េនកនុ ងវស័ត្រមវឲយ្រគប់្រកមហ៊ុនែដល្របតបតករិ យេសដ្ឋកចចិ ិិធនធនធមមជតរិ បស់្របេទសកមពុ ជ េបះពុមពព ័ត៌មនដូចគន។
មមនឬអនក ជករ ្រពមទំងសមជកិ រ ្ឋ ភបលិិ សមជក
ិ•្រគររបស់អនកទំងេនះ ជមចស់ហ៊ុនៃន្រកមហ៊ុនំ ី ករពភកេហយិី អនុម័ត ចំេពះ្រគប់លកខណៈៃនដេណរ

ែដល្រតតពនតយី ចបប់ នងិ ិ េលីករបេងកតិ វេិធនកមមចបប់ ស្ដពី ីករ្រគប់្រគងធនធនធមមជតិរបស់្របេទសកមពុ ជ។ទយកអន្តរជតរិ បស់្របេទសកមពុ ជ រួមទំង្របេទសចនិ គួរែត៖
ទទួលគ ល់ថ មនតំណភជប់ផទល់ រ ងអភបលកចច
ិ
ិ នង
ិ

ំ យជគំនស់េដមប
អ ែកលំិ េហយ េ្រប្រ បស់្របក់ជនួ
ីចូលរួមេនកនុ ងវស័ិ យដក្រសង់ធនធន េ យមូលេហតុថ េនះ លទធផលអភវឌរ ្ឋ ភបល
ិជទំនស់ផល្របេយជន៍មយ
ួ ។

េធ្វឲ
 យ្របកដថ មនករ្រគប់្រគងេលផលចំណូលេ្របង ឧសម័ន
នងិ ធតុែរ ៉ េ•កររកចំបច់ េដមបិី ីី ចេ្រមនី ដ៏ជក់ែស្ដង កនុ ងករអនុវតវធនករ

េបះពុមពព័ត៌មនអំពី្របក់រងន់ចុះហតថេលខ នងិ ករបង់្របក់
ព័នធកុ នងវស័ិ យេ្របង ឧសម័ន នងិ ែរ។៉

អនុវត Guide to Resource Revenue Transparencyំ យចត់វធនករ
ជបនទន់ េដមបិី េី ធីឲយ្របកដថ ករផ្ដល់ជនួំ យមនុស ធម៌ ្រតវបនេធេី ឡយេ្រកពជី នួី េ្រកយ មនិ ែមនមុន

យេ្រប្រ បស់កបន
៏ ប
្អ ផ
ំ ុត
ិ អ
ិ ន្តរជតដិ លួ ្របតបត្តេផ ងេទ តេទកន់រ ្ឋ ភបលកមពុ ជ េ យ្រកមហ៊ុនែដលពក់
ិ••សេ្រមចអភបលកចច
ិិ ដ៏លេឡង។
ីចត់វធនករ
ជបនទន់ េដមបិ រួី មបញចូ ល េហយ ស្រមបស្រមល នូវំ យទយក ជមួយេសចក្ដ្រី តូវករដ៏បនទន់ េដមបែផនករជនួ ែកទ្រមង់ី[កបនំ ុងលូ តិ យដក្រសង់ធនធនដ៏កពិ ិ េហយឹ ដល់អភបលកចច ព្រងងិិ វស័ួ ស្ដីពីតមភពផលចំណូលធនធន] របស់អងគករមូលនធ

រូបយវតថ
ិុ អនរជតិ (IMF)។

•េឡង របស់្របេទសកមពុ ជអនុម័ត េហយី អនុវត នូវ Extractive Industries•

Transparency Initiative [គេ្រមងជរុំ ញតមភពឧស ហកមមដក្រសង់] (EITI)។
•បំេពញអនុ
•ករបង់ទកំ អស់ ទក់ទងនងឹ ្របក់ទងិ ករដក្រសង់ធនធន

យែដលបនែចងខងេលីេនះ។

បេងកីត្រកមករងររួម រ ងទយក នងេហយីិ រ ្ឋ ភបលិី បេងកត
ំ ី
Cambodia Developmentកមពុ ជ េនកនុ ងដេណរករ

បន្រតតពនតយី ែដលិ ិ ជេទ ងទត់េ យភគឯី ក ជ េហយ

េមល។
ី

ំ
សន៍ទង

្រស័យេលលី កខខណៃនករ

សូចន្រតតពនតយិ ិ អំពីឧស ហកមមដក្រសងរ់ បស់្របេទស

គួរែតបង់ចូលកនុ ងគណនីរ ្ឋ ភបលែតមួយគណនី ែដល្រតវ
ិលទធផលៃនករ្រតតពនតយិ ិ េនះ ្រតវបនេបកី ឲយំ យេនេពលអនគត
េធឲី យជនួ

Cooperation Forum [េវទកិ កចចិ សហករអភវឌិ ន៍កមពុ ជ]ធរណជន

(CDCF)។

•ចំេពះវស័ិ យែរ ៉ េ បញជក់អំពីករកប់ៃ្រពេឈី នងិ ករខូចខតែរ ៉ េនកនុ ងតំបន់
រយៈេពលយូរ ែដលេកត
ីី មកពកី រេធី ជវកមម

6្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
ករពរ នង
េនកនុ ង្រគៃនករិ ៃ្រពឡង់ ជពេសសិ តំបន់ជុំវញ
ិ

•

ដី នង
ិ ធនធនែបបេផ ង សំ ងេលីជេ្រមសី ខងហរញញិ វតថុ

•ផស់បូ ្ដរ កសធតុ។ ផទុ យវញិ សូមេលកី សទួ យករេ្រប្រី បស់ធរណៈ មនតមភព។រ ្ឋ ភបល
ននគួរែត៖
ិ•េទ តស្រមប់េស កមមខងបរ ិ ថ ន(PES) ្របែហលេន

េនះគបបមី នរួមនូវករគំ្រទ ទំងផវូហរញញិ វតថុ នង
ិ ផវូ

•

•

ករវនេយគ
ជបែនថម េលកិ ិី រេយគយល់ពីេសដ្ឋកចច
ិ••អនុម័ត េហយី អនុវត េ យមនិ អធយ្រស័យេ

ធរណរបស់

ធរណៈ នូវេគលនេយបយះ ចំេពះអំេពីហងិ ឧបតថមភេ យរដ្ឋ ឬករគំ មកំែហង្របឆំងនង
ិឹ សកមមជន ឬអងគករសងគមសុីវល។
•បេងកតី ្របព័នេធ លក
ី ទក
ឹ ចត
ិ ែដលមនេគលបំណងឲយរងន់េទ
អភបលកចចិិ ។្រកុមហ៊ុនែដល្របតបត្តិ េិ នកនុ ង្របេទសកមពុ ជ គួរគបប៖ី
•េបះពុមពព័ត៌មនអំពីទំហំ នងំ ៃនសមបទន ្រពមទំងិ ទី ង

ព័ត៌មនលំអតិ ស្ដពី ីករសនយ ឬករបង់្របក់ែដលបនេធីេឡី

គំ្រទសងគមសុីវល
និ កមពុ ជ េន កនុងកចច បេងក តម្លភពិ ្របងឹ ែ្របងេដមប
ី្របេទសកមពុ ជទមទរ េហយី គំ្រទ ចំេពះសកមមភព្របឆំងករពុករលួយ

បុគគលែដលែចករ ំែលក្របក់ថវកិ សំ ងេលីក

នេយបយរបស់្របេទសកមពុ ជ។នងិ ករទទួលខុស្រតូវ េនកនុ ងករ្រគប់្រគងធនធនងល គួរឲយេ យបុគគលេនថនក់ជត។
ិថ ប័ន សមជកិ រដ្ឋសភព ្របព័នធផ ពផ យ េហយី នងិ អនករួមេផ ងេទ ត។ែដលមនភសុ់ នធនធមមជតិ េនកនុ ង្របេទសរបស់ខួ ន។iដក្រសងធ

នេយបយ ឲយសងគមសុវី លិ បុគគលមនសមតថភពេនកនុ ងំ ី ករពក់ព័នធ
ចំែណក ឬដេណរ

ររបស់បុគគលេជ ថ បុគគលេនះពក់ព័នធកុ នងករពុករលួយ ទក់ទងនង
ឹ ករ

េធ្វឲ
 យ្របកដថ កចចិ ្របងឹ ែ្របង្របឆំងករពុករលួយ ្រតូវបនរួម•ំ ី ចូល្របេទស ចំេពះបុគគល ឬមករេធីដេណរ

សមជក
ិ ្រគ

្របេទសមនករកប់ នងិ ករបងខួ ចៃ្រពេឈ(ី REDD)។

េ្របងកត នងិ ធតុែរ ៉ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។េធី មករដកឹ នំរបស់្របេទសសហរដ្ឋ េមរកិ េ យ ក់វ ិធនករ

េ្រកម្រកបខណៃនកមមវធិ ីបនថយករបេញច ញធតុកបូន ពីំ យ ទក់ទងនង
បញចូ លជមួយសកមមភពៃន្រគប់កមមវធ្ដ ់ជនួិ ផី លឹផ្ដល់ករគំ្រទ េដមបួ អភវឌិី ជី យិ ន៍សមតថភពៃនសងគមសុីវល
េដមប
ិ យ
ី ស
ី េងកត នងឹ េធឲី យ្របកដថ ករបង់្របក់កុ នងវស័

ចមនរួមទំងករអភវឌិ ន៍សហ្រគស្របចំសហគមន៍
បង់្របក់ស្រមប់គុណភពទក
ឹ េហយ
ី នង
ិ ករបង់្របក់េផ ងរសេងកត េហយី ពនតយិ ិ ពច័ិ យ នូវករ្រគប់្រគងធនធនធមមជត។
ិ

េហយ
ី នង
ិ ករអភវឌិ ន៍ ែដលគំ្រទជន្រក្រី ក។ ជេ្រមសី ទំងេនះ
ផលតផលៃ្រពេ្រកពីេឈី ករដកយកនង
ិិ ទុកធតុកបូន ករផ្ដល់ករគំ្រទដល់សងគមសុីវលិ េដមបី កត់ី ទុកជឯក

បេងកត
ិ ែដល
ី គ
ិ សងគមសុវី លី ្របព័នេធ ឆយី តប េដមបី ្រំ ទសមជក

ងជករតបសនងស្រមប់ករ្របគល់សទធិ េិ នះ។
•កុំេធកិ ៃនកងេយធពលេខមរភូមនទី របង់្របក់ ឲយសមជក
ិ
េឡយ
ី េលក
ី ែលងែតេបកី ្របក់េនះ ្រតវបនត្រមវេ យចបប់
ប៉ុេ

•

ះ។

្របកស្របប់ទងំ ្រសង អំពកី របង់្របក់

ែដលបនបង់ឲយ

សមជកំ អស់ គួរិ កងេយធពលេខមរភូមនទិ ។ ករបង់្របក់ទង
គបប្រី តតពនតយិ ិ េ យភគឯី ក ជ។

្រតវបនគំ មកំែហងដល់ជវតី ិ ឬអងគករែដល្របឈមមុខនង
ឹករបងខំបទិ េ យរករងរទក់ទងនងឹ តមភព នងិ ករទទួលខុស្រតវ របស់រ ្ឋ ភបល។ិiេដីមបេី មលំ ្រសង សូមេមលួ របស់សហរដ្ឋ េមរក៖ី ចបប់ទងី ចបប់ប្រមង្របក់រមិ http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=110_cong_bills&docid=f:h2764enr.txt.pdf។ ម្រ ែដលទក់ទងនងួ មនេនកនុ ងរបយករណ៍ែផនក J ែដលអមភជប់ជមួយចបប់ ែដលផ្ដល់ពត័ ម៌ នបែនថម ស្ដីពកឹ ្របេទសកមពុ ជ េនកនុ ងចបប់ប្រមង្របក់រមី រអនុវតចបប់

េនះ។ របយករណ៍ែផនក J អនុមត័ សំដីអំពី្របេទសកមពុ ជ ែដលមនេនកនុ ងចបប់ប្រមង្របក់ស្រមប់កមមវធិ ីរដ្ឋ ្របតបតករិ ីែដលទក់ទងេផ ងេទ ត ឆន ំ ២០០៨។ ឯកិ ិ បរេទស នងិ កមមវធ
មនែចងដូចតេទ៖ "គណៈកមមករេនះ េលក
េដមប
ី អនុ
ី ទក
ឹ ចត
ិ រ ្ឋ ភបលិី វតេសចក្ដី្របកសរបស់្របធនធិបតីេលខ ៧៧៥០ [គឺជគេ្រមង

េដមប
ី ី

មឃត់ម នីពុករលួយរបស់្របេទសកមពុ ជ ែដល្រតវបនសំគល់អតសញញណេនកនុ ងរបយករណ៍ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៧ របស់ Global Witness េឈមះថ 'ែខ ្រសករកប់េឈខី ុសចបប់ នងិ ករពុះេ្រច ក្រទពយសមបតិ

េនកនុ ងអរឺ ុប៉ នង
ជពេសស
ិ
ិ

សុី េដមបី អនុី វតកររេនះំ ី ចូល ចំេពះរដ្ឋេចរធបេតយយ
មឃត់ករេធីដេណរ
]ិយ អនកលួចជត៖
ិធរណៈ េ យអនកដកឹ នំរបស់្របេទសកមពុ ជ ' មនិ ឲយចូល្របេទសសហរដ្ឋ េមរកិ េទ។ គណៈកមមករេលក
ី ទក
ឹ ចត
ិ ្របេទសអភវឌិ ន៍ឯេទ តមឃត់ែបប្រសេដ ងគន។"7្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

េសចក្ដសី េងខប
្របេទសកមពុ ជសពៃថងេនះ គជឺ ្របេទសលក់។ េ យរពួកវរជន

របស់្របេទសកមពុ ជបន្របមូល្រទពយសមបតសិ នធកឹ ស្រមប់ខួ នេហយី េ យកប់ធនធនេឈជី េ្រចនី របស់្របេទស ឥឡវូអនកទំង

េនះកំពុងព្រងកិ យពណជជី វស័ិ កមមរបស់ខួ ន ឲយរួមមនធនធន

របស់រដ្ឋ្របេភទេផ ងេទ តផងែដរ។ ធនធនទំងេនះ មនរួមទំងដី

ធនធនជលផល េកះ នងិ េឆនរសមុ្រទេទសចរណ៍ ធតុែរ ៉ នងិចព្រងកី ចេនះរ ងអនកមន នងិ អនក្រក េហយី បនទន់ដល់លទធិំ របស់ពក
្របជធបេតយយ
បែនថមេទេទ ត េ យចក់ឫសៃនជហរ
ួិវរជន ែដលកំពុងែតកន់អំ២ ឧស ហកមមដក្រសង់របស់
្របេទសកមពុ ជ កំពុងែតេចញ

េ្របងកត ជេដម។
្របេទសជតកំ ុង្រតវបនែបងែចក េហយ
ី
ិ ព
ី លក់

សញញឲយដងឹ មុន ពកី រចប់េចញ យ៉ងឆប់រហ័ស។ េនកនុ ងរយៈេពល ១៥ ឆនកំ នងមកេនះ ដី្របេទសជតចំ នួ ៤៥ ភគរយ ្រតវបនទញិ ិិ និ េ យអនកវនេយគ

ឯកជន។ ្របជញៃនករលក់េនះ មនី ចបស់ិ ទន់បនបងញឲយេឃញ
េនេឡយ
ី េ

ះ។ លទធផល ្រកក់ផូ វសងគម នងិ ផវូបរ ិ ថ ន មនសភពធងនធ់ រង រួចជេ្រសច។iiច យ៉ងេ្រជ។េ យរដ្ឋេចរធបេតយយ។
ិ
Global Witness បនសទង់េមល
ី់ ៏កំពុងលូតេឡង
វស័ិ យឧស ហកមមដក្រសងដី របស់្របេទសកមពុ ជមរយៈករសមភសអនកៃផទកុ នងវស័ិ យឧស ហកមម េហយ
ី នង
ិ ករ

េសុប
ី អេងកតេននងឹ កែនងដក្រសង់ែតម្ដង។ លទធផល គគឺ រួ ឲយភញក់
េផល។គំរៃនករពុ
ូករលួយ នងីិ អំរបយករណ៍េនះសំ ងេលកី រេសុបី អេងកតែដលបនេធីេឡយ
ីេ យអងគករ Global Witness [

កព
ី ភពេ
ិ

ក] េនកនុ ងឆន ំ២០០៨ េហយួ ែផនកៃនបតុភូតដ៏ធំី របយករណ៍េនះេផ្ដតេលមី យទូយេនះ – គវឺ ស័ិ យេ្របង ឧសម័ន នងិ ធតុែរ ៉ ដ៏កំពុងលូតេឡង។
ីរបយករណ៍េនះេលក
កមពុ ជ េហយី ឲីី េហតុផល េដមបី យរ ្ឋ ភបលិនងឹ អភបលកចចិិ េលីិ ទយកអនរជតរិ បស់្របេទសកមពុ ជ ព្រងង

ធនធនទំងេនះ។១ ្របេទសកមពុជកំពុងមនលទធភពទទួលផលេ យភយ៉ងសនធក
ឹរេ្របងកត នងិ ធតុែរ ៉។ចបរបលកចច
ិិ ែដលបន

េឃញិ យៃ្រពេឈី េហយី េនកនុ ងវស័ី ែដល្រតវបនកត់ទុកជឯក

េ យ Global Witness អស់រយៈេពលជង ១៣ ឆនេំ នះ ្រតវបន
េឃញិ យឧស ហកមមដក្រសង់ែដរ។ ពួកវរជនី ដូចគន េនកនុ ងវស័នេយបយដែដលៗ ែដលបនខជះខជយធនធនៃ្រពេឈរី បស់្របេទសជតេិ នះ ឥឡវូេនះកំពុងែតមនភរកចចិ េលកី រ្រគប់្រគង

្រទពយសមបតធិ តុែរ ៉ នងិ េ្របងកត របស់្របេទសជតិែដរ។ ដូចជេឈៃី ថែដរ ធនធនទំងេនះ ផ្ដល់ជឱកសដ៏មនែតមួយគត់។ េន2េពល អស់េហយី គឺគមនេទ តេទ ជនចច
ិ ។
េជង
ី

រអំ

ចដ៏ធំខពសច
់ ំនន
ួ តច
ិ ែដល្រគប់្រគងរដ្ឋ បនលក់

េចញសមបទនែដល ចមនតៃមៃថ េទ្រកមហ៊ុនេផ ងៗ េ យ់ មីទងេបីសនំ េនះិ យឧស ហកមមដក្រសងថិ ផលចំណូលពជី វស័៏ ម នតមភព េហយរេប បដគី គួរឲយសង ័យ៏ ្របេសរី បំផុត េនកនុ ងជនន់ំឱកសដលេនះ េដមបី កី្របេយជន៍ពីឧស ហកមមដក្រសង់របស់្របេទសកមពុ ជស្រមប់

្រតវបន្រគប់្រគងយ៉ងល

រចផ្ដល់ឲយរ ្ឋ ភបលកមពុ ជ នូវិងេហ ្ឋ រចនសមពន័ ធេឡង
ិ េហយ
ី វញ
ី េលក
ី ្របជ សឲយផុតពីភព្រកី
្រកបន។ េបសំ េនះ ្រតវបន្រគប់្រគងិ យឧស ហកមមទងី និ ជវស័េ យករពុករលួយ នងិ ទកិ អសមតថភពេទវញឹ ្របក់ែដលរកបន

បចចុ បបនន ពួកេជង
ី

រអំ

ស់។

មនន
ិ ន ករ

ចទំងេនះ ្របងេ្រប បនងឹ ទទួលផល

ខន។្របជ សមនំ េនះេទ។ អនកទំងេនះិ ទទួល្របេយជន៍ទង
ួំ យកនុ ងករេធីែបបេនះ េ យ រខះតមភពទំង្រសង
មនជនួេនកនុ ងវស័ែរ។៉ ភព្រសបចបប់ិ យេ្របងកត នងិ យ ជវកមម
ី
ិ វស័
នង
ិ សមតថភពបេចចកេទស ៃន្រកមហ៊ុនខះ ែដលបនទញ
ិសមបទនទំងេនះ គឺមនទនទឹមនងិ ចបស់េឡយ។
ីឹ េពលេនះ ករiiបទេយងស្រមប់ចំណុចែដលបនេលក េឡង េនកនុ ងែផនកេនះ ្រតូវបន

េលក
 េឡង
 េនកនុ ងតួរបយករណ៍។

្របថុយេ្រគះថនក់ដល់បរ ិ ថ ន នងិ ្របជ សែដលរស់េនេលីដីេនះ គឺធំ

ស់។

8្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
ឬ្រគប់្រគងេ យសមជកិ ៃនពួកវរជននេយបយ ឬេយធ របស់្របេទសកមពុ ជ។ បញជ ីេឈមះមនរួមដូចតេទេនះ៖
•េកនយ ឧត្ដមេសនយ៍ី ្រតី អ៊ុក េក

3អនក្របមុខៃន

េយធភូមភគអភវឌិិ ន៍ របស់កងេយធពលេខមរភូមនទ
ិ
(RCAF);•••

4ក ចម បូរ ី ្រតវជបងបនិ កមមូ ជមួយរដ្ឋម ន្រី កសួងពណជជ
5កមពុ ជ េ ក ចម ្របសទធិ ;6
េ ក ឌី ចូច (េ ថ ហ៊ុន ចូច ែដរ) ្រតវជបនី នមួយូ ជដូេរបស់អគគនយករដ្ឋម នី ហ៊ុន ែសន;7ឧត្ដមេសនយ៍
ីី មស សុភ ជអគគេមបញជករកងទ័ពេថមរីេជង

ៃន RCAF;•8សមជកិ ្រពទធិ ្រពទធឺ សភឹ សភ ឯកឧត្ដម លី យ៉ុងផត់ សមជករបស់បក ្របជជនកមពុ ជ (CPP) េហយី ជមេសដ្ឋមី ន្រទពយសមបតេិ ្រចន
ី ;

•

9
ឯកឧត្ដម ឱម យុនឹ ខពសរ់ បស់សេម្ដច ហ៊ុន ែសនិ េទ ង ទ្រី បកេហយី ជ្របធនគណៈកមមធករិ សទធិ ិមនុស ៃនរ ្ឋ ភបលិ្របេទសកមពុ ជ;

•
កមមករ

កលបងដីរកធតុ ែរ ៉ េនឯករ

េខត្រពះវ ិរសមជកិ ្រពទធឹ សភ ឯកឧត្ដម េជ្រកមហ៊ុនដ៏មនអំ
កមពុ ជ;ដុ្ល រ េមល េទដូចជបត់េទ

ន

អស់។

រងន់ហរញញី ទិ វតថុ ែដល្រតវបនបង់េដមបី ទួលសមបទន – គឺមនចំននួ សរុប ប់នដុរ – មនិ បនេលចេឡង
ីមករសេងកត

របស់ Global Witness េនកនុ ងរបយករណ៍ផលចំណូលឆន ំ២០០៦ ឬ ឆន ំ ២០០៧ របស់្រកសួងេសដ្ឋកចចិ នងិ ហរញញិ វតថុ

េឡយ។ីជញប័ណ្ណែស្វងរុករកធនធនែរ ៉ ្រតូវបនែចកេ
េទពួកវរជនកន់អំកនុ ងចំេំ ិ របស់
អនកជនត

•

•

េ

ចខង
ំ បំផុតមួយ េនកនុ ង្របេទស

កនយឧត្ដមេសនយ៍ី ប៉ុល

ៃនកងទ័ពភូមនទិ កមពុជ;12ឧកញ៉ ្រទី ភព ជម11េរ ន ជអគគេមបញជករ

េសដ្ឋគី ្រំ ទគណបក CPP។៥ មនករពក់ពន័ ដធ ជ៏ ក់ែស្ដង នងិ េ្រចន អេនក េយកងេយធពលេខមរភូមនទំ ុងលូ តេឡង។ិ យែរ ៉ដ៏កពិ េនកនុ ងវស័អនកេសុីបអេងកតរបស់ Global Witness បន្របទះេឃញ
ំី កងកមង
RCAF េធកែរ ៉ េនកនុ ងេខតសទឹងែ្រតង
ីី រយមករ ្ឋ ន ជវកមម

េនកនុ ងករណីវស័ិ យែរ ៉៖

៤10សេម្ដច ហ៊ុន ែសន េហយី ជនយកៃន្រកមហ៊ុន ភពមុី ិច ែដល

នអណូ ងែរ ៉មួយ េនកនុង៣ ករបង់្របក់មកព្រី កុមហ៊ុនដក្រសង់ ចំននួ សរុប ប់េម៉ងឃន
ីយសមងត់ច ឬញតសន ទំងេនះ។ិ ន្ដនរបស់អកមករ ្ឋ នែរ ៉ ែដល្រតវបន Global Witness េសុីប

្រពះវ ិ

រ នង
ិ េពធ

ត់។ េនករ ្ឋ នខះ ដីធី្រតវបនចប់យកពី

អនក្រសក េហយី រគំ មកំែហងដល់អនកី មនេគ យករណ៍អំពក

្រសក។ េនកនុ ងករណីទំងអស់េនះ គមនករផ្ដលក់ រអនុញញតមុនេ យេសរ ី នងិ េ យដឹងខន
ីួ េឡយ។

អេងកតេនកនុ ងឆន ំ ២០០៨ ្រគប់ករ ្ឋ នទំងអស់ ្រតវបនកន់កប់

9្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស៦ តំបន់ករពរ ឬតំបន់មនបញ្ហបរ ិ ថ ន គគឺ រួ ឲយ្រពយបរមភជពេសស។ិ៨ មជឈករ នងិនេយបយកមម ៃនអំ

មនន
ុ មន
ិ ន ករបចចុ បបនន តំបន់ែដលពមី និ ទន់មន

ែស្វងរុករក េនកនុ ងជួរភន្រំ ក ៉ ញ ៃ្រពឡង់ នងិ ែដនជ្រមក

អនកសត្វៃ្រពភន្រំ កេប េនះនងឹ ្រតូវបនខូចខត ឬបំផ្លញជជរ ្ឋ ភបល្របេទសកមពុ ជ បនសេ្រមចចត
ិ
ិ ថ

ជវកមម
ែរ្រតវ
៉ីមតំបន់ករពរទំង ២៣ តំបន់របស់
ចស់ ៦ តំបន់ ែដលមន

សកមមភព ជវកមម
ែរ្របេភទ
៉
ី

– គឺជ

ចេនះ មន
ិចេចញពីអនក
ែដលគំ្រទ
14្របធន្រពទធឹ សភ សេម្ដច ជ សុីម។ អគគនយកៃន CNPA េ ក
15ែត ដួង
ក្ដប់ព័ត៌មនយ៉ងជប់ េ យករេ្រជសី េរសី បុគគលក
ិផទល់ខួ នរបស់គត់ ពី្រកសួងដៃទេទ ត ទំងរ ំលងេចលបុគគលកិ ដ៏រគមនករ្រតត្រ េលី CNPA េ យសភជតិេឡយ។សមជកិីសភ េមលឹ អីេី េទ មនិ ដងះអំពីកចចិ កររបស់ CNPA។ ែបបដូច

គន CNPA មនិ ស្រមបស្រមលជមួយនងឹ ្រកសួងដៃទេទ តេទ៖ថ ប័នែដល្រគប់្រគងឧស ហកមមេ្របង និងឧសមន័ របស់
្របេទសកមពុជ –ច សុទែធ តជអនកនេយបយ

េនកនុ ងផទះខនយ ជញធរេទ។ិ ែមនកនុ ងករយល័
ិួ ឯង មន

េនកនុ ងករណីវស័ិ យេ្របង នងិ ឧសម័ន៖

៧ករ្រគប់្រគង នងិ ករ្រតត្រ េលី CNPA ្រតវបនកយជេរ ងមនករហកហន
ឹឺ េនកនុ ង CNPA េហយី េ យកររក ទុកឯកមួយ កំពុងែតេកតី េឡងី េនកនុ ងែខ ្រពំែដនតំបន់។

ច

ះ េហយ
ី ្រកសួងដៃទេទ ត គមនសំេឡងេឡយ។
ីប់បញចូ ល េហយី ក៏ដកហូតអំបរ ិ ថ ន។ េនះបននំេទរកសកមមភពែសងរុករកធនធនែរយ៉ ៉ង្របេទសកមពុ ជ មនយ៉ងេ

្រតត្រ េ

CPP ែដលគំ្រទសេម្ដច ហ៊ុន ែសន។ ករអនុវតអំមន ទភព
ជងេសចក្ដ្រី តវករៃនបរ ិ ថ ន េហយ
ិ
ី នង
ិ កចច
ិ ករពរសនធកឹ ។ េនកនុ ងចំេបេងកតែដលសភជតក
ិី នូវអងគករដវ៏ កលិ មពុ ជគមនអំ

នេយបយជអេនក។ អនកកន់អំ

អចៃិ ន្តយវញ។៍ ិចេនកនុ ង CNPA បនជញធរេ្របងកតជតិកមពុជ (CNPA)ថ ប័នដ៏ខះភព សបចបប់ចបស់ស់ េន្រកសួងហរញញិ វតថុ – ែដលនងឹ ទទួលខុស្រតវេលីករ្របមូលផល

ំ ី
– មន
ចំណូល ពេី ្របង នងិិ ឧសម័ន េនេពល ចប់េផ្ដីមដេណរករ

បនរួមបញចូ លេនកនុ ងករពភក
របស់ CNPA ស្ដីករ្រគប់្រគងធន
ិធនេនះ េហយី នងិ អនគតផលចំណូលេឡយ។
ីេ្រកមរដធមមនុញញ ែដលសថតិ េនេ្រកមករ្រគប់្រគងផទល់៩ ករែចកចយសមបទន បនេកតេឡងេនកនុងភពសមងត់។

ពីអគគនយករដម នី ហ៊នុ ែសន េហយនិងឧប
នយករដម នីរបស់េក ឯកឧតម សុ ខ

CNPA ្រតវបនបេងកតី េ យ ជ្រកតយ។
ឹ

13
ន។

កចច
ិ ្រពមេ្រព ងរបស់្រកមហ៊ុនេ្របង េហយី នងិ ព័ត៌មនអំពីករែចក

មេយបល់របស់អនក

ំជនញចបប់ ែដល Global Witness បនពេ្រគះ
ជមួយ ករេផទរ
ិ
អំ

ប៉ុេ

ចដ៏ធែំ បបេនះ េទកន់ ថ ប័នថមី

មរយៈែត ជ្រកតយឹះ េ យគមនចបប់អនុម័តេ យសភជតិ គឺមនិ សម្រសប

ំ ី
ធមម
នង
ឹ ដេណរករ

េ្រកមរដ្ឋធមមនុញញ។
ទនទម
ឹ នង
ឹ េពលេនះ វេិេហយី ខះភព្រសបចបប់ចបស់ស់ េនធនកមមសមងត់មយួ ចំននួ ែដលបនេធី

េឡងី េនកនុ ងចបប់េ្របងកតឆន ំ ១៩៩១ េមលី េទបន ក់អំ្រគប់្រគងថ ប័នេនះ េទកនុ ងៃដផទល់របស់អគគនយករដ្ឋម នី

េហយ
ី នង
ិ ឧបនយករដ្ឋម នី សុខន។ចយសមបទន គឺជេរ ងសមងត់ ែដល CNPA ករពរយ៉ងជប់។

ក៏បុែ៉ ន មនព័ត៌មនឲយដង
ឹ ថ CNPA បនែចកសមបទន្រគប់បុ កេនកនុ ងសមុ្រទ ែដលជរបស់កមពុ ជពតិ ្របកដ េទឲយ្រកមហ៊ុន

ឯកជនអស់េហយ។
ទនទម
ី
ឹ នង
ឹ េនះ
េគកជុំវញ
ងទេនិជញធរេនែតបនែចកបក
ុ ដី

ប េហយ
ី ែចក ជញប័ណ

រជថមី ស្រមប់

បកឺ តំបន់ុ េនកនុ ងតំបន់សមុ្រទមនករទមទរជន់គន – គជចសមុ្រទែដល្របេទសៃថ នងិ ្របេទសកមពុ ជដេណី្ដ មគនទមទរ។

្រកមហ៊ុនេ្រចនី េផ ងៗគន បនទទួលសមបទន។ ្រកមហ៊ុនខះ គឺជ្រកមហ៊ុន្របតបតិ ិ ែដលមនសមតថភពសម្រសប។ ចំេពះ្រកម
ហ៊ុនមួយចំននួ េទ ត គឺ មនសូ
វចបស់
ិ

បទពេិ

ធន៍អី ឬថ េតេី គមនែខ ្រសស់ថ ពួកេគមន
យជមួយអនក

ខះ។

10្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

សេម្ដច ហ៊ុន ែសន (ខងស្រមបស្រមល្ដ )ំ មនអំចកន់កប់េ យផទល់ េលី ជញធរេ្របងកតជតកិ មពុ ជ (CNPA) ែដលទទួលភរកចចិវស័ិ យេ្របងរបស់្របេទសកមពុ ជ

CNPA។ ម៉យងេទ ត ្រគប់្រកមហ៊ុននមួី យៗ ែដលមន

ទ្រី បក
េសដ្ឋី េ កឹ េសដ្ឋកចចិ របស់អគគនយករដ្ឋម នី គមឺ16បណិ ត ឈនគឺជមចស់ៃន្រកមហ៊ុន Resourceful
ិ លប
ិ គង
ឺ
17
Petroleum [្រកមហ៊ុនេ្របងកត រសូី សហ៊ុល] ្រកមហ៊ុនមួយ

្រតវែតបងៃ់ ថយ៉ងធងន់ ល់ឆន។ំ េនកនុ ងឆនទំ មួ ្របក់េនះគជ
ិ
ី យ
ឺ ត

B។ េមធវ ីរបស់េ

Global Witness ្របក់េនះមនិ ែដលេលចេឡងី េនកនុ ងែដលកន់ចំែណកហ៊ុន ៣០ ភគរយ េនកនុ ងសមបទនសមុ្រទ បកុកបណិ ត ឆនិ លបិ គងឺ បន្របប់ Global

Witness ថ្រកមហ៊ុនេ្របកកត រសូ
េ្របង
ី
ី សហល
ុ េធី ជវកមម

នងិ ឧសម័ន េនកែនងេផ ងេទ ត េនកនុ ងពភពេ
ិកែដរ។18 ្រកមហ៊ុនេផ ងេទ ត ដូចជ្រកមហ៊ុន China Zhen Rong Cambodia
19[្រកមហ៊ុន ឆយេចន រុង៉ កមពុ ជ] េមលីី េទ ្រតវបនបេងកត
េឡយណងេ្របី្របស់ធនធនេ្របង នងី េគលបំី េដមប
ីិ ឧសម័នរបស់

្របេទសកមពុ ជ។១០ ្របក់ ប់នដុ្ល រ ្រតូវបនបង់ឲយ CNPA េ យ្រកុមហ៊ុន

ដក្រសង់ ប៉ែុ ន្ត្របក់េនះ េមល េទមនិ ែដលចូលកនុ ងរតនគរ
ជតេិ ឡយ។
្រកមហ៊ុននមួ
ួី យៗ ្រតវែតបង់្របក់រងន់ចុះហតថេលខ ែដលចំនន
ចចរចបន េទឲយ CNPA។ ដល់បចចុ បបននេនះ ្រកមហ៊ុនឥណូ េណសុី PT Medco Energi Internasional [ថមពល PTមុដួ US$៧,៥នឲយិ កូ អនរជត]ិ បនបង្រ់ បក់សរុបចំនន

កចចស្រមប់បកិ ្រពមេ្រព ងែចកចយផលតកមម
ិុ សមបទនមួយ ក៏
US$៨០០.០០០ កនុ ងសមបទនមួយ។

មករសេងកតរបស់

របយករណ៍ផលចំណូលមនិ ែមនពនធ រ របស់្រកសួងេសដ្ឋកចចិនងិ ហរញញិ វតថុ ស្រមប់ឆន ំ ២០០៦ ឬ ២០០៧ េឡយ។ី១១ តំបន់ដេី គកេ

ថ

ងទេន

ប កំពុង្រតវេគែសងរុករក

ងេនះ មនរួមែផនកមួយៃនបងឹ ទេនប ជឋបនយលីី ជវមណ

ធនធនឥឡវូេនះ។

UNESCOមួយ ែដលទក់ គង់្រតី្របមណជ ២៣០.០០០
ឹ ផគតផេ នកនុ ងមួយឆន។ំ ្រតទំ េនះ ផ្ដល់្របមណជ ៤០ – ៧០ី ងភគរយ ៃនជតិ្របេតអុនកនុ ងមួយឆន ំី ែដល្របជ សបរេភគ
ិ

េហយ
់ វភព
ដ៏ចប
ំ ច់ ស្រមប់្របជ សកមពុ ជ ្របមណពរី
ីី ផ្ដលជ
ននក់។់ េី យកររញជួ យេនេពលសរេសររបយករណ៍េនះ មនករសទងដដី ្របតិបតេិ យ្រកមហ៊ុនឯកជន េ

ថ Petroleum Geo
20
Services [េស កមមេ្របងកត ជយ៉ី ូ] (PGS)។ លទធផលមន
ិទនបេញច ញឲយធរណជនដងឹ េនេឡយី េទ ប៉ុែន Global

11្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទសំ យរ ្ឋ ភបល
កំពុងែតេ្របី្របស់ជនួ
ិអនរជតិ ជេលសេដមបី អី ះ ងភព្រតមិ យឹ ្រតវ្រសបចបប់ េនកនុ ងវស័នេយបយ។១៣ រ ្ឋ ភបលបនដកថយ
ិេ្រកយរួចេហយ េនកនុ ងករត្រមូវ
តម្លភពពឧី ស ហកមមដក្រសង់។
េ្រកយពីរ ្ឋ ភបលកមពុ ជបនយល់
ិ្រពមអនុម័តគេ្រមងជរុំ ញតមភពឧស ហកមមដក្រសង់ េនះេកមងៗ េដរហួស
្រពះវ ិនដឹកម៉ សុីន្រប

ប់្របចិន េទកន់ កររនអណូ ងែរ ៉មួយ េនកនុង សករេវ ង េខតរ ្ឋ ភបល
បន្របកសថ នងិឹ មនិអនុម័តវញិ ។

Witness ្រតវបនេគ្របប់ថ ទននិ ន័យចងលុ បងញ "លទធភពល១៤ ករខូចខតែដលេកតេឡងរួចជេ្រសច គមឺ និទន់ដល់ក្រមតិ

21្រកមហ៊ុនថមពល PT មុិដកូ អនរជតិ ្រតវបន្របគល់សមបទន

ជួសជុលែលងបនេនេឡយ េទ េហយ េនមនឱកសេស្ដង

្របេសរី"។េដមបអអភបលកចច ែកលំីិិ ៃនឧស ហកមមដក្រសង់របស់

ដីេគកមួយបក។
្រកមហ៊ុនេផ ងេទ ត ក៏អះ ងថខនុួ ្រតវបន

ែចកសមបទនែដរ។ ដល់ែខសីឆន ំ ២០០៨ មនករពេ្រគះ
នងិិករជំ បអនក្រសកយ៉ងតច
ិស់ េទះបមី ន្រី បេទសកមពុ ជបន់ ីរបស់
ផ្ដល់ករអនុញញតរួចជេ្រសច ឲយ្រកមហ៊ុន PGS បនករសទងដ
េគចូលកនុ ង លែ្រស េ្រកយពកី របញច ប់រដូវ្រចតកត់នចុងឆន ំ២០០៨ ក៏េ យ។នុភពែដលំ យអភវឌ
រ្របក់ ជនួ ីិ ន៍ែដលេគផ្ដល់ឲយ េដមបែកលំអអភបលកចចិិ េទ។ំ យ េសមន
ទយកអនរជតផី ងឹ ្របែហលពក់កិ ្ដល់ជនួ្ដ លៃនថវក
ិជតរិ បស់្របេទសកមពុ ជ េរ ង ល់ឆន។ំ ទយកមនិ បនេ្របី
នុភពែដលេគមនេ យំ យេនះ េ យរ្របក់ជនួ

្របសទធនយយលំអតិ ភិ ពេឡយ។ីិិ ពួកេគមនិ ្រពមទទួល គ ល់ថរ ្ឋ ភបល
ពុករលួយទំង្រសង េហយិី មនិ េធករី ស្រមប់ផលំ យ ប់ពន់
្របេយជន៍ៃន្របជ សេទ។ លទធផល គថឺ ្របក់ជនួ
នដុករេនះ្រតវែតចប់េផ្ដីមជមួយនងឹ ករពយរួទុកបេរ ផ្ដល់េ យអនកបង់ពនធ រេនកនុ ងបសចិម្របេទស េហយីនងី ែី កិ ្របេទសចនិ ឥឡវូែដរ គមឺ នផល្របេយជន៍តចិ តួច េដមបំ យគំ្រទពទ
លំអជវតី ិ ៃនពលរដ្ឋកមពុ ជធមម ។ ម៉យងេទ ត ជនួី យក្ដ ះ សនន

ចំេពះករ្របគល់សមបទនថមី ករ្រតតពនតយិ ិ ៃនសមបទនដ៏្របគល់

េហយ
ី នង
ិ តមភពទំង្រសង េនកនុ ងករែចកី នបចចុ បបនន េហយរ ំែលក នងិ ករ្រគប់្រគង នូវធនធន១២ ទយកអន្តរជតរិ បស់្របេទសកមពុជ មនិ េ្របមនេ យ្របេទសកមពុ ជេនេឡយ។
ធរណៈដ៏សំខន់ទងំ េនះ។ំ យ េ្រកពជំ យមនុស ធម៌ទយកគួរគបបភី ជ ប់ករែចក្របក់ជនួី នួ៏ ក់ែស្ដង កនុ ងករអនុវតវធនករ
េទនង
ទំង
ិ
ឹ ករចេ្រមនី េទមុខដជ
េនះ។ឧស ហកមមដក្រសង់របស់
្របេទសកមពុ ជ កំពុងែតេចញ
សញញឲយដងឹ មុន ពកី រចប់

េយរដ្ឋេចរធបេតយយ
...
ិ័ កនុ ងករជរុំ ញករែកទ្រមង់ ែដល ចេធីឲយរ ្ឋ ភបលបនប ជយ
ិទទួលខុស្រតវចំេពះពលរដ្ឋរបស់ខួ នេ្រចន
ិី ជង។ ផទុ យេទវញ

12្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

13្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទសំ កទី ១ជពូឧស ហកមមដក្រសង់របស់្របេទសកមពុ ជ– មនរង្វន់ៃថ្លំំ ុ សត"េយង កពងិ ថ េនកងុន ដ្របសន៍របស់ ឯកឧត្ដម ម៉កុ ម៉ែរ ៉ត22ក់កល ែដលេយង េ23រដ្ឋម ន្តី្រកសួ ងបរ ិ ថ នកមពុ ជ ស្ដី ពឧី ស ហកមមដក្រសង់ែដលកំពុងលូ តេឡង។
្របេទសកមពុ ជ េមលី េទ កំពុងមនលទធភពទទួលផល

សនធក
ឹ េ យ

ពភ
ិ ពេ

ក ្រ

ភយ៉ង

រេ្របង ឧសមន័ នងិិ ធតុែរ។៉ តំរូវករខពស់ជុំវញ

ប់ផលតផល
ទំងេនះ បននំឲយមនៃថខពស់
ិរហូតដល់េពលថមេី នះ។ លទធផលមួយ គថឺ ្រកមហ៊ុនននចប់

េផ្ដីមរក្របភពធនធនដ៏ ចចំេណញបន េនកនុ ង្របេទសែដល
មនិ ែដលដក្រសង់ធនធនទំងេនះកនងមកេទ ែដលពីមុន

្របេទសទំងេនះ្រតវបនេគគតិ ថ ខះសថិរភពនេយបយេពក

េទបច្របតបតី មនិិ ិករកនុ ង្របេទសទំងេនះបនេទ។ ្របេទស៏ ក់ែស្ដង ៃនបតុភូតេនះ។
កមពុ ជគជឺ ឧទហរណ៍ដជ

េនកនុ ងរយៈេពលពរីឆនកំ នងមកេនះ វស័ែរ ៉ នងិ យ ជវកមម
ីិ េ្របង់ ទធភពៃន្រទពយ
បនអភវឌិ យ៉ងេល ន េ យ្រកមហ៊ុនថមីសទងល

សមបតធិ តុែរ ៉ នងិ េ្របងកត េនេ្រកមដីេគក នងិ ដីបតសមុ្រទ

របស់្របេទស។ ផលចំណូលែដលរកបន មុខជតចិ តួច េបេី ្រប បេធ បនងិ ្របេទសម

័ ផស
ថ សមយ
្ល ់បូ រ"្ដផលតិ េ្របងកត នងិ ធតុែរ ៉ ដូចជ្របេទសអុី ៉ ក់ នងិ ្របេទស

ហកិ ខងតបងូ ប៉ុែនេបីធនធនទំងេនះ្រតវ

បន្រគប់្រគងេ យ្រតមឹ ្រតវ

ចជឱកសដ៏ល្របេសរីបំផុត

ំេនកនុ ងជនន់េនះ េដមបួ ខនី រី ចួ ពីអនទក់ៃនភព្រកី្រកបន។

េទះជ្របេទសកមពុ ជមនកំេណនី េសដ្ឋកចចិ យ៉ងេល ន េនកនុ ងប៉ុនមនឆនកំ នងមកេនះក៏េ យ ក៏្របជជនភគេ្រចនី េនែត្រក្រី កេហយី ខះធនធនសំខន់ជមូល ្ឋ ន។ 'សនទស ន៍អភវឌិ ន៍មនុស ' ឆន ំ ២០០៧ របស់កមមវធ
ិ អ
ី ភវឌ
ិ ន៍ៃនអងគករ

សហ្របជជតិ បនកនុ ងចំេ

ក់្របេទសកមពុ ជជលំ ប់ថនក់ទី ១៣១ម ១៧៧ ្របេទស េ យ ៧៨ ភគរយៃន្របជជន្រតវ

បនប៉ន់ ម នថ រស់េនេ យ្របក់តចិ ជង US$២ កនុ ងមួយៃថង
24ប៉ុេះ។ ទនទមឹ នងឹ េនះ យុកលមធយមៃន្របជជនគឺែត ៥៨ឆន ំ ប៉ុេះ េហយួ មួយភគបី ្រតវី កុមរេ្រកម យុ្របំឆន ំ ចំនន25បនចត់ទុកថ ខះរ្រគប់្រគន់។ ចំេពះ្របជជនកមពុ ជភគេ្រចនី ិ េនែតខី េហយី ជវតី លំបក។

អងគករ IMF ទយថ ផលចំណូល្របចំឆនមំ កពីេ្របងនង
ឹ េកន
ី េឡង
ី បនច
ិ ម្ដងៗ ពី US$១៧៤ន េនកនុ ងឆន ំ ២០១១ រហូតដល់ចំនន
ួអតបរម
US$១,៧ ពន់ិន េនកនុ ងឆន ំ២០២១ (្របមណ ៤ ភគរយៃន GDP) រួច26េហយិ យ៉ងេល ន។ េបីសនី ធក់ចុះវញិ ជករប៉ន់ ម នេនះគ្រឺ តមឹ ្រតវ ផលចំណូលេ្របងនង
ឹផស់បូ ្ដរអនគតរបស់្របេទសយ៉ងខងំ ។េទះជ្របេទសកមពុជមនកំេណនេសដកិចចយ៉ងេល ន េនកនុងប៉ុនមនឆនំកន្លងមកេនះក៏ េ យ ក៏ ្របជជនភគេ្រច នេនែត្រកី ្រក េហយខះធនធនសំខន់ ជមល ន្របភពព័ត៌មនេផ ងេទ ត មនិ សូវមន

ំសុទដ្ឋេ្រចនកនុ ងិ ិនយម
ិី ដូចេនះេទ។ អនកជនញ

14្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
វស័ិ យឧស ហកមម ែដលមនទននិ ន័យថមីបំផុត បនែថងេ យករនយយរួម បនច
ិិ េទ ត រតនគរជតិ ចទទួលចំណូល ប់័ កនុ ងករែវកែញក្រគប់្រគន់ រ ងចំននប ជយួ េ្របង នងិ ឧសម័ន

អបអរ្រពយបរមភ ថអងគករ IMF រ ្ឋ ភបលនងិិ ្របព័នធផ ពផ យ បន

ដុ

ន

រ ពឧ
ី ស ហកមមដក្រសង់ ែដលេនះជេហតុករណ៍ដ៏គរួ ឲយទរ េនកនុ ង្របេទសមួយែដលេនែតពងឹ ពក់េលីំ នមនថ ករទយរបស់អងគករ IMF គឺ្រសង់េចញបន។ េគឲយដបូំ យអនរជតិ ស្រមប់្របក់ជនួំ យេសមន
សហគមន៍ជនួ
ី ង
ឹ ពក់
30
ក ្ដ លៃនថវក
ំក៏បុែ៉ នគំរូៃនករ្រគប់្រគងធនិ ជតិ្របចំឆន។

ទយរបស់េគ លំហូរចូលកនុ ង្របព័នធេសដ្ឋកិចច ៃនផលចំណូលយ៉ង

កែនងេបតកភណ
ជតិ – នំឲយសង ័យថ រ ្ឋ ភបល្របេទស
ិិែដលមនេនេ្រកមដី េហយួ ែដលមនលទធភពដកី នងិ ចំនន

មនិ ្រតមឹ ្រតវេទ េហយី ្រតវែតែកេលខចុះេ្រកម។ សំ ងេលក
ី រ

េ្រចន
ី េនះ គ្រឺ បែហលជមន
ិ េកត
ី េឡង
ី ដូេចនះេទ។ េទះជយ៉ងក៏េ យ ផលចំណូលែដលមនលទធភពេកតី េឡងី េនះ េន27ែតធំ េហយី សំខន់ េបេី យង មខនត្របេទសកមពុ ជ។ធនេផ ងេទ តរបស់រដ្ឋ – គដ
ឺ ី ធនធនជលផល ៃ្រពេឈី នងិំ សករេ្រប្រី បក់ ប់កមពុ ជ្របែហលជខជះខជយឱកសេនះ។ ជនួនដុរេនះ េដមបី េី លកី ្របជជនេចញផុតពភី ព្រក្រី ករ ្ឋ ភបល
្របេទសកមពុ ជ ្របែហលជបនេដរីិជតិ ខង ភូម ែដលេនទេី នះពួកវរជនអ
្របក់ែដលរកបនេ យមគំរូៃន្របេទស

ធបេតយយ
េ្រប្រី បស់ិរ្រទពយសមបតធិ នធនធមមជតិរបស់

្របេទស េដមបី ្រី គប់្រគងេល្រី បជជនភគេ្រចនី ដ៏្រក្រី ក េ យមនិេអេព៉ ម ន ចំេពះសុខុមលភព ឬសទធី បី ុនិ ៃិ ន្របជជនេឡយ។
ីឥឡវូេនះ ករសេ្រមចចតី ្រី គប់ិ កំពុងែតេកតី េឡងី អំពរី េប បេដមប
្រគងឧស ហកមមទងំ េនះ។ លទធផលៃនករសេ្រមចចតិ នឹងកំណត់ថ េតដី ំក់កល 'ផស់បូ ្ដរ' របស់្របេទសកមពុ ជ នំ្របេទសេចញផុតពីភព្រក្រី ក ឬមួយឲយជប់អនទក់ៃនបិ េយគ និងករចប់
ករវនិ

ិ យ
រមមណ៍េលវស័

ធនធនវញ។
ិជីវកមមែរ ៉ របស់្របេទសកមពុជ កំពុងែតេកនេឡងយ៉ ងេល នធនធនែរ ៉ – លំនេំ ដមទនទមែរេនែតអភវឌ៉ិ យ ជវកមមីឹ នងឹ េពលេនះ វស័ិ យ៉ង ង ត់េសង ម។ េ យខះទននួ ្របភពធនធនែររបស់
៉ិ ន័យស្ដីពីចំនន
្របេទសកមពុ ជ េហយី នងិថ នភពៃនករែសងរុករកធនធនែរ ៉េនឯករ ្ឋ ន ជវកមម
ែរជេ្រចន៉ីី េនះ េយងី គមនលទធភពប៉ន់ម នពចួ ផលចំណូល ែដលវស័
ែររបស់
៉្របេទសិ យ ជវកមមីី ំននកមពុ ជចផលតនងិ ិិ បន ក៏បុ៉ែនករវនេយគិ ករចប់ រមមណ៍

េលវី ស័ិ យេនះ កំពុងែតេកនី យ៉ងេល ន។ េនកនុ ងពក់ក
ទសវត រ ៍ ១៩៩០ គមនគេ្រមង ជវកមម
ែរធំ៉
ី

្ដ

្ដ ល

ចប់េផ្ដីមេឡយ
ីក៏បុែ៉ នដល់ឆន ំ ២០០៦ ពតិ ជមនករ្របញប់្របញល់រកធន

ធនែរ៖៉ គឺ ថ ប័នរ ្ឋ ភបលែដលមនភរកចច
ិ
ិ េលក
ី ទក
ឹ ចត
ិ ករ
28
វនេយគ
បរេទស – គឺ្រកម្របកិ ិឹ អភវឌិ ន៍កមពុ ជ – បនអនុម័ត

ចំេពះករវនន េនកនុ ងវស័ែរ ៉ិ េិ យគ US$៤០៣ិ យ ជវកមម
ី
29េនកនុ ងឆនេំ នះ។ េហតុករណ៍េនះ េធីឲយេលចេឡងី នូវលទធភពមួយ គឺថេទះជមនករចប់េផ្ដីមដ៏ ង ត់ក៏េ យ ្របែហលគជ
ឺវស័ែររបស់
៉្របេទសកមពុ ជវញិ យ ជវកមម
ិ – មន
ីិ ែមនេ្របងេទ –ែដលមនលទធភពេ្រចីនជង កនុ ងករជួយដល់េសដ្ឋកចចិ ជត។ិ្រទពយសមបតធ
៉ិ តុែរៃន្របេទសកមពុ ជ ្រតវបនេគគូែផនទី ចប់
31
ធតុ
ង
ំ ពច
ី ុងសតវត ទី ១៩ េ យភូគពភវទូិប ំង នងិ ចន។ិែរែដលសំ
៉គល់បន គឺមនបុកសុីត ថមកបូ

ត តបង
ូ ថម

មុង
ំ កនស
ត អំបល
នង
ី ហស
ិ សុល
ី កត
ី
ិ េព្រជៃថូ32[ហ ុរកុ
ី ន]។ េពលថមីជង មនេគរកេឃញី ធតុែរដ៉ ៏សំខន់ជង
33ដូចជ្រកម ព ន់ ែដក ថមកំេបរ នែកលនងីិ តង់ែសន។ េទះមនលទធភពអស់ទងំ េនះក៏េ យ ក៏ធនធនែររបស់
៉្របេទស

កមពុ ជខះករអភវឌិ ន៍រហូតដល់សពៃថង េ យ រស ងគមជេំះទស់ែទងៃផទកុ នង នងិ ិិ កងះករវនេយគ។
សពៃថងេនះ វស័ែរជត៉ ិ ផស់បូ ្ដរពកិ យ ជវកមម
ីី ខនតតូច ចី រជកេ យសហគមន៍អនក្រសក េទជករដក្រសង់េចញខនតធំ េ យ្រកមហ៊ុនធំៗ។ ្រកមហ៊ុនចំននួ កន់ែតេ្រចនី កំពុងែតយកចតិ ទុកក់ចំេពះវស័ិ យេនះ។ េទះបីជព័ត៌មនអំពីករែចក ជញប័ណ

រកក៏េ យ ក៏ករ្រ
ជវកមមែរ ៉ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ គឺពបក
ីិវ្រជវរបស់ Global Witness េនកនុ ងឆន ំ ២០០៨ បនសំគល់
ជញប័ណជង ១០០ សនកឹ ែដលបនែចកស្រមប់

15្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
េគលបំណងែសងរុករកធនធនែរ។៉

34

ទនទម
ឹ នង
ឹ េនះ រ ្ឋ ភបល
ិ

ែរេទ
៉ វស័
ិ យេនះបនទក់ទញករយកចតិ ទុក ក់ នងិ ករកមពុ ជ បន ងំជវកមមែរជេគលបំ
៉ណងដ៏មន ' ទភព
' េន
ី
ិ

្របេមលី ពចរិសកមម នូវករវនេយគ
បែនថម េ យ្រកមហ៊ុនបរេទស នងិ ិិ ្រកម
35ហ៊ុនែខមរ។ថ ជកកនុ ងរយៈេពលប៉ុនមនឆនខំ ងមុខេនះ េហយី កំពុងែតែសងរកេ យសមបទន ជវកមម
ែរទំ៉ ងេនះ កំពុងសថត
ីិ េនកនុ ងដំក់កលេផ ងៗ ៃនករ អភវឌួិ ន៍។ ្រកមហ៊ុនទទួលសមបទនមួយចំនន
កំពុងែតខួងអណូ ្ដ ងកលបង េហយ
សំ
ិ
ី វភគ

ក។

ឧទហរណ៍ េនកនុ ងេខត្រពះវ ិរ មនសញញចងលុ បងញ36
៏ នតៃម ប់េកដិដុ រ។ សមបទន
្រសទប់មស នងិ ែដក ដមខះ ្រគន់ែតកំណត់ៃផទដែី ដលកំពុងេ្រប្រី បស់ស្រមប់ ជវកមមែរ ៉ីរួចេហយី ដូចជកែនងយកថមែកវ េនកនុ ងតំបន់ ច់្រសយលៃន
េខតេពធ

ត់ជេដម។ដសីី មបទនខះេទ ត េមលី េទ មនែត

ករ្របេមល
ី ពចរ
ិ

ប៉ុេ

ះ ប៉ុែនមនិ ទន់អភវឌិ េនេឡយី េទ។េ្របង នងិ ឧសម័ន – លំនេំ ដម“េ្របងេនែតេនកងុ ន ដេី នេឡយ។

ដចូ ជ្រតីេនកង
ុនសម្រទ។េយងដងុូ េទ។ េត មនឹ ថ ្រតធ មនទន់ិី ំ ឬតច

្រសកឬេទ? មន
ុ េយង
 ចមន
ិ ្រតីបន េយងឹ ថ ្រតី ្រតូវែតដង
្របេភទអ្វសន។ី ិ ”
ែត ដួង

អគគនយកៃន

ជញធរេ្របងកតជតកិ មពុ ជផ្ដល់ករវភគរបស់េិក អំពីករ

ែស្វងរុករកេ្របង នងិ ីទិ ឧសម័ន េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េនឯសននស

អន្តរជតស្ដ េី ្របងកត េធ្វេ ឡងិ ីព េនទ្រី កុងភនេំ ពញ ៃថង ២៦—២៨37ែខមនី ឆន ំ ២០០៨។

ដូចជឧស ហកមមែរែដរ៉ វស័ិ យេ្របងកតរបស់្របេទសកមពុ ជ េន័ កុមរភពេនេឡយ។
ែតសថតក៏ប៉ុែន មនិ កនុ ងវយីិ ដូចឧស ហកមមស់ជេ្រចនី ព្រី បព័នធផ ពផ យ េហយី ជករចបស់ស់ថ ឧស ហកមមេ្របងនងិ ឧសម័ន ្រតវបនេគចត់ទុក
សំខន់ស់ េនកនុ ងអនគតៃន្របេទសជត។
ិលទធភពៃន្រទពយសមបតេិ ្របងបនេធីឲយមនកររួស ន់រក 'មស

េខម' េនះ េ យពក់ព័នធ្រកមហ៊ុន េមរក
ិ អូ

លី ចន
ិ

ឥណូ េណសុី ជប៉ុន នងិ កូេរ ៉ ែដលសុទែធ ត្របកួត្របែជងរក
សមបទនដ៏មនលទធភពផ្ដល់ផលចំេណញេ្រចន។ីបកុ សមបទនសមុ្រទទំងអស់របស់្របេទសកមពុជ (េ

េហយ
ី នង
ិ បក
ុ ដីេគក យ៉ងេចទំហំ ២៧.០០០ គ.ម. ្រកប៉ុេថ A-F)ស់មយួ បកុ ្រតវបនែចក

េទឲយ្រកមហ៊ុនែខមរ នងមនែតៃផទិ ្រកមហ៊ុនបរេទសរួចេហយ។ីេះ េនកនុ ងៃដសមុ្រទេស មថ តំបន់ទមទរជន់គន (OCA) ែដលេនែតមនិ ទន់សេ្រមចបន េ យរមនទំនស់រ ង្របេទសៃថ នងិ ្របេទស

កមពុ ជ អំពេី តីអនក

ជមចស់ពត។ករពភកេដមបី េី ះ្រិិវញិ េនកនុ ងែខេមឆន ំ ២០០៨។ ក៏បុែ៉ ន ភពចយទំនស់េនះ រ ងរ ្ឋ ភបលៃថ នងិិ ែខមរ បនចប់េផ្ដីមជថមីេឡង
ីចលនេយបយេពលថមីេនះ េនកនុ ង្របេទសៃថ រួមជមួយនង
ឹ ជេំ

ះ

្រពំែដនរ ង្របេទសទំងពរី មនន័យថ គមនករេ ះ្រ យេន38ជតេទះជមនករទល់្រចកយ៉ងេនះក៏េ យ ក៏េនិ េឡយ។
ីកនុ ងែខកញញ ឆន ំ ២០០៨ CNPA បនចប់េផ្ដីមែចកសមបទនជថមី
ម្ដងេទ ត ចំេពះ ជញប័ណ

ែដលបនផុសកំណត់ េនកនុ ងបកុ

OCA េដមបួ ព្រងងី ជឹ ដល់ករអះ ងទមទររបស់ខួ ន ចំេពះី យ39ធនធនេនះ។ រ ្ឋ ភបលមនែផនករបេងកតី េ ងច្រកស
ិេ្របងកតតូចមួយេនកនុ ង្រសក ទនទមឹ េពលែដល ជញធរេ្របងកតជតក
អំពកី ្រកមហ៊ុនិ មពុ ជចប់េផ្ដីមនយយ
ិី របេងកត
40
41េ្របងកតជតិមយួ ។ ្រកមហ៊ុន េម៉រកំ
ិ ង Chevron [េសវរន់៉ ]កន់សទធំ ុខេគិ សិ មបទន ស្រមប់បុ ក A – ែដលជបកុ ដ៏នម

បងស់ កនុ ងចំេ

មបក
ី យយ
ិ
ុ សមុ្រទរបស់្របេទសកមពុ ជ េបនអំពីករែសងរុករកេ្របង។ អនកសេងកតឧស ហកមម រ ំពងឹ គតិ ថ ករ
42ផលតិ េ្របងេនកនុ ងបកឹ ចប់េផ្ដីមេនកនុ ងឆន ំ ២០១១។ុ េនះ នង16្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ំ“ភពៃថថ
ភពេសគ
េសចក្រតូ្ល ូ រនៃនមនសុម ន ករបេពញ
ូ្ឋ នៃន្របជជនករចលូ រមួី្ដ វករជមល

េហយនងន៍នូ វសមតភព
នង
ថ
 េរស

ិ ករអភវឌ
ិិ ករេ្រជស របស់្របជជន េនះគសតឺ ិ ថ កងុ ន ចេំ

មំេគលករណ៍ នងៃនសទ។ េគលនេយបយ នងខងែផកម ុ ចមបងថធ នសុនិ កមវតិ ិមិ ដេណរករ
ំ់អីបនន
ំនេយបយ នងគណសមបត្ឋ ិ ច េនកង្ដ ករសខន្វ ុ ៉ ម ចេពះុិ េសដកចឺ ិ េផតិ្តុ ន ្របេទសកមជុ ព គមនំ េនះេឡយ។ទង”សំ ដីដក្រសង់ពេី សចក្ដែី ថ្លងេទកន់្រកុម្របកឹ សទធិ ិមនុស ៃនអងគករសហ្របជជតិ េសទធិ មិ នុស ្របចំ្របេទសកមពុ ជ េក យ៉ស្របេទសកមពុ ជសព្វៃថងេនះ៖ ពកី រពេិ

ជេចរធបេតយយ
គណបក ែតមួយវញ
ិិយអនកតំ
43ក យ ៃថងទី ១២ ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៧។

ងអគគេលខធករ
ស្រមប់ិ ពេសស
ិធន៍្របជធបេតយយ
េទិេ្រកយពីស ងគម ប់ទសវត េហយ៍ ដ៏ ្រកក់ី នងិ ្រពតករណ
ឹ ិ

ំ
កជនន់
ថមីេនះ – គឺរបបែខមរ

បំផុតមួយេនកនុ ង្របវតិមនុស េ្រកហម – បកខពកួ តស៊ូ្របឆំងគនទំង

យរបស់្របេទសកមពុ ជបនចុះហតថេលខេលក
េនកនុ ងឆន ំី ចចិ ្រពមេ្រព ងសនភព
ិ១៩៩១។ ករេនះ បននំឲយចប់េផ្ដីម្របតបតករិ ិ រក
សនភពដ៏ធំ នង
ិិ ៃថបំផុតមួយេនកនុ ង្របវតិ

ស េហយ
ី ជករ

ចប់េផ្ដីមៃនកចចី នំិ ្របងឹ ែ្របងអនរជតិ េដមបី លទធ្រិ បជធបេតយយិនងិ ករអភវឌិ ន៍មកកន់្របេទសកមពុ ជ។ កររ ំពងឹ គតិ ថ ករ

េបះេឆនត ែដលេរ បចំេ យអងគករ UN េនកនុ ងឆន ំ ១៩៩៣នងឹ នំមកករផស់បូ ្ដរែផនកនេយបយយ៉ងធំេនះ មនិ បនកយជករពតិ េទ។ គណបក ្របជជនកមពុ ជ ែដលជគណបក កន់អំច ែដលអនកដកឹ នំសុទែធ តជអតត
ីកមមភបល
ែខមរ្រកហម េនះបនបដេសធមនិិិ យល់្រពមទទួលគ ល់ថ គណបក ខនិ បនជប់េឆនតេទ េហយី បនួ ឯងមន

លុកចូលរ ្ឋ ភបលេ យករបងខតិ បងខំ។ ពួកេគបនបេងយី នូវិំ ី េឆពះេទកន់លទធ្រិ បជធបេតយយ
ករដកថយេ្រកយពីដេណរ
ិេនកនុ ងែខកកកឆន ំ ១៩៩៧ េនេពលេគបនទមក់ៃដគូររ ្ឋ ភបល
ច្រមះ េនកនុ ងរដ្ឋ្រប
ិ
44
ឈម។

រមួយ្របកបេ យករបងរូ

អគគនយករដម នី ហ៊ុន ែសនេគនយ។៍ េករេឈមះរបស់្របេទសេនះ ្រតវបន្រប

ក់េ យ

ក់
រករពុករលួយខនតធំ ករបំពនសទធិ ិមនុស ករមនិេទសៃពរ ៍ ករគបសងកត់ នងិ អភបលកចច
ិិ ខះលកខណៈ

្របជធបេតយយ។ផទុ យពីបំណងៃនកចច្រកងិិ ្រពមេ្រព ងសនភពិប៉រស៍ី ឆន ំ ១៩៩១ អំចនេយបយ នងិ ្រទពយសមបតៃិ នកចច្រកងប៉រស៍ិ ្រពមេ្រព ងសនភពិី េហយី ្របេទសែដលធប់្រតវ

្របេទសកមពុ ជ សុទធែតសថត
ចិ េនកនុ ងៃដៃន្រកមវរជនកន់អំ
ចំនន
ួ តច។
វតកមម
ៃន្របេទសិ ិ េលីធនធនធមមជតិដ៏ៃថវេសស
ិិេនះបនកយជរដ្ឋេចរធបេតយ
ដ៏ថមីជងេគ េនកនុ ងតំបន់ សុីិៃនករ្របមូល្រទពយសមបតិ នងិ អំឥឡវូេនះ ១៧ ឆនកំ នងផុតេហយីេគគ ល់ជគំរូស្រមប់ករក

ងំ ពីករចុះហតថេលខេលី

ងជតេិ ្រកយពីស ងគម ឥឡវូជតិ – គៃឺ ្រពេឈី ដី នងិ ធនធនជលផល – គជឺ មូល ្ឋ ន្រគះឹ
ចនេយបយេនះ។

17្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

្របអប់ទ១
ី | េឈខ ះជ ខជយ – េមេរៀនៃនករកប់េឈខ ុសចបប់

ហ៊ុនែខមរ នងិ បរេទស។ ៃ្រពេឈជ ង្របំពរី

េនកនុ ងទសវត ១៩៩០ ៃ្រពេឈរ បស់្របេទសកមពុ ជ ្រតូវបន
ធនគរពភពេ
ិ៣៩ ភគរយៃនៃផទដីរបស់្របេទសកមពុ ជ – ្រតូវ្របគល់េចញ

កពពណ៌ នជ 'ធនធនដ៏សំខន់បំផុត ស្រមប់
ិករអភវឌ
ិ ន៍' របស់្របេទស។

45េនកនុ ងកចចិ ្រពមេ្រព ងទំងេនះ ែដលមនលកខណៈសទធ

សព្វៃថងេនះ ខូចខតយ៉ងេ្រចន។
ស់ ចំេពះេគលបំណងៃនសមបទនក។
ិអស់រយៈេពលប៉ុនមនឆនកំ ន្លងមកេនះ េឈម នតៃម្លជេ្រចន ្រតូវ
បនលក់េចញ េទសវត េនះ ្រកុមហ៊ុនទំងេនះគជឺ ភគី្រប្រពត្តឹ ករកប់េឈ

កប់េឈេ នះ មនិ បនចូលេទកនុ ងហបិ របស់្របេទសជតិេឡយ គឺខុសចបប់ភគេ្រចន េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។ផទុ យេទវញិ េមល េទ បនចូលេទកនុ ងគណនីធនគររបស់អនក

្រប្រពត្តឹ ករបំពនសទធិ ិមនុស យ៉ងធងន់ េទេល្របជជនែដល

កប់ៃ្រពេឈខ ុសចបប់ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េហយ នងិ តំណភជប់ៃនកចចិ ករេនះ

១៩៩៥។
ករ្រ

48

េនកនុ ង្រគេនះ បុគគលិ កៃន្រកុមហ៊ុនទំងេនះ បន

46

Global Witness បនចប់េផ្ដម៌ ន អំពីករ បេញច ញឲយដងឹ ព័តម

ជមួយនងឹ ជេំសមបទនក
ិទំងពរី េដមប ្រចូី តផលចំេណញយ៉ងេលឿន។ ដល់ទីបញច ប់ៃនយករកប់

ៃ្រពេឈគ
្រទពយសមបត្តិភគេ្រចន ម នក្រមត។
ិ ែដលបនមកពកី រកប់ៃ្រពេឈ េហយ នងិ អតថជនិ ិ នេយបយរបស់េគ។

47ទំងអស់ បនបំពនចបប់ ឬលកខខណ្ឌៃនកចចិ ្រពមេ្រព ងេគ ឬយអនកនេយបយធំខពស់ េទកន់្រកុមហ៊ុន

ឯកជន ឬបុគគលែដលរកផលចំេណញឆប់រហ័ស េ

នហ.ត. – គឺះទស់ែទង ករពុករលួ យ នងិ ករបំពនសទធិ ិមនុស េនកនុ ងឆន ំំ ង បនបង្ហញឲយេឃញ
វ្រជវដបូំ ុងេ្រកយៃនស ងគម ថ េនកនុ ងប៉ុនមនឆនចសុី វល
ភនេំ ពញ បនេ្របកិ របស់្របេទសកមពុ ជ ទំងែខមរ្រកហម នង រកប់ិ រ ្ឋ ភបលិរស់េនេល ឬជតិ ដីសមបទនៃ្រពេឈ។ េនះមនរួមទំងករ

មមនិ ឲយចូលតំបន់ៃ្រពេឈ ករគំ មកំែហង កររ ំេករណីយ៉ងេចស់មយួ ឃតកមម។

ភផ្លូ វេភទ េហយ កនុ ង់ ទេនទីបំផុត ករគបសងកតពី យក នងិ អងគករអន្តរជតិ បននំឲយរ ្ឋ ភបល
កមពុ ជពយរួទុក្របព័នធកប់ៃ្រពេឈេិយ ‘សមបទនក
ិ ’ េនកនុ ងឆន ំ២០០២។ ក៏បុែ៉ ន្តេទះបីមនករសនយឲយែកែ្របេនកនុ ងទីធរណៈក៏េយ ក៏រដ្ឋ

លក់េឈ េដមបមភយុទធនករ េហយ ឧបតថ កី ក៏បនេ្របយុទធនករជេលស េដមបី ប់្រសេមលរបស់្របេទសកមពុ ជបនបន្តរក្របក់ចំេណញពីវស័ិ យៃ្រពេឈ។ ម ន្តី

ឆ្លងកត់្រពំែដន ជមួយ្របេទសៃថ ដ៏មនតៃម្ល $១០—២០លទធផលគឺថ ករកប់ៃ្រពេឈខ ុសចបប់បនបន្តេ

ៃ្រពេឈប ែនថមេទៀត។ ករេសុ បអេងកតបនបង្ហញឲយេឃញ ថ មនករលក់ដូរេឈ
នកនុ ងមួយែខ។ំ េនះ បនែបរជេធ្វវ ទធែដលទទួលបនទុ កអនុវត្តករែកទ្រមង់ទងិ ង ន វញ។ិយទ្រមង់េផ ងៗ េហយ េនែត័ ម៌ នេនះ ្រពំែដនៃថ្រតូវបនបទ
េ្រកយពីករេបះពុមពពតិ មនិ ឲយេឈែ ខមរចូលេទៀត –បងកករខូចខតដ៏ធងនធ់ ងរ េទេលៃ្រពេឈែ ដលេនសល់របស់្របេទសកមពុ ជ។សុី វល។
ិ្របេទសជតិ ឥឡវូ េនះមនភរកចចិ ្រគប់្រគង្រទពយសមបត្តិជតែិ រ ៉ នងិ េ្របងកតរបស់

ករេនះបនផ្ដច់្របភពដ៏សំខន់មយួ ៃនករឧបតថមភកងេយធស្រមប់ស ងគមក៏បុែ៉ ន្ត េនះមនិ ែមនជទីបញច ប់ៃនករកប់េឈខ ុសចបប់ េនកនុ ងៃ្រពេឈ

របស់្របេទសកមពុ ជេទ។ េនកនុ ងពក់ក្ដ លទសវត ១៩៩០ ម ន្តីរ ្ឋ ភបលិតំែណងខពស់បន្របគល់សមបទនកប់េឈ ៣០ េទ ៤០ សមបទន េទកន់្រកុម

ខងេល៖
 កចច
ិ ្រពមេ្រព ងសមបទនៃ្រពេឈ  ចុះេនឆន ំ ១៩៩៧ េចុះកចចិ ្រពមេ្រព ង្របគល់ៃ្រព ៧ខងេល(េ្រកម)៖

ន ហ.ត. ឲយ្រកុមហ៊ុនឯកជន េយេក សុ ខ

ពួកវរជននេយបយដែដល ែដលបនខជះខជយធនធនៃ្រពេឈរ បស់្របេទសជតិែដរ។ ដូចជេឈៃ ថ្លែដរ ធនធនទំងេនះគឺជឱកសមនែតមួយ
េពលគត់។ េពលអស់ គឺ អស់ជនចចិ េហយ។
នែដលជឧបនយករដ្ឋម ន្តកី មពុ ជ នងិ ្របធនៃន CNPA។ េនក5049

្ដ លទសវត ៩០ េកបនយលកខខណ្ឌដ៏សទធចំេពះបំណងរបស់្រកុមហ៊ុនកប់េឈ។
នរបស់សមបទនក់ិ ។ េនទសវត ៩០ សកមមភពៃន្រកុមហ៊ុនទំងេនះ េធ្វឲ យធនធនៃ្រពរបស់កមពុ ជ ចុះអន់ថយយ៉ងធងន។

18

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទសម នីរ ្ឋ ភបលអនកេយធ នៈធំ េហយីិី នងិ សហករ ី ជវកមម

របស់េគ េ្រប្រី បស់បូ៉លសិ នងិ កងេយធពល ដូចជកងទ័ព

ព្រងង
ី ី
ឹ ជបែនថមេទ ត នូវសមតថភពរបស់អនកទំងេនះ េដមបចប់េ្របដី ងគំនស់ៃនអំច៖ គឺរ ្ឋ ភបលចបប់ តុ
ិករកងេយធពល េហយ
នយយ
ម៉យង
ី នង
ិ ករយធបេតយយ។ិិិស់ ព្រី បព័នធេទ ត ករែចករ ំែលកសមបទនេ យភពេសមគី ន គជឺ ែផនកដ៏

សងគមសុវី ល៉ ម នឆន ំិ ែដល្រតវបនប ងកបបនចិ ម្ដងៗ អស់បុន

េមល្របេយជន៍ៃនពលរដ្ឋខួ នឯង។ េនេពលវភគ
ិី បញ ម

ឯកជនរបស់ខួ ន េ យមនតុលយភពតច
ិ តួច

តុ

ករែដល្រតវបន្រគប់្រគងេ យអនកនេយបយ ឬពីេនះ េ យករសមប់ នងិ ករគំ មកំែហង។ ម នីរដ្ឋ នង
ិ អនក
មនអំ

ចេនជុំវញិ ពួកេគ មនសមតថភពេដមបី ចី ប់យកធន

ធនធមមជតិ នងិ ធនធនេសដ្ឋកចចិ ្រពមទំង្រទពយសមបតរិ បស់51អនកដៃទ យយគេហយិី ូបដបកខី ប ងកបសទធិ រិ បស់េគ។
ធនធនធមមជតរិ បស់្របេទសកមពុ ជចផ្ដល់មេធយបយេដមបី ីជរុំ ញេសដ្ឋកចចិ ជតិេ្រកយពីស ងគមបន។ ផលចំណូលមកពី

ករកប់េឈី ចមករ នងិ ធនធនជលផល

បនធូ រភព្រក្រី ក េហយី កចេ្របី្របស់េដមប
ី ី

ងេឡង
ិ នូវេហ ្ឋ រចនសមព័នធី វញចំបច់។ ប៉ុែន ផទុយេទវញិ ករពុករលួយជយថ្រកម ពសេពញ្រគប់ ថ ប័ន ្រពមទំងករ្រគប់្រគងេសដ្ឋកចចិ េ យខុសឆគងេនះ បនដកហូតព្រី បជជនទំងអស់ នូវផលចំណូល ែដលកុំអី ចេកតី មកពីផលតផល
ិធរណៈទំងេនះបន។ំ ដេណរករ
គជឺ ករសំខន់៖ េហតុអបី្វ នជករែចករ ំែលកសមបទន េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ ជករសំខន់

ដល់សពៃថងេនះ ករយកចតិ យេ្របងិ ទុក ក់ភគេ្រចនី េលីវស័

នងិ ធតុែរ ៉ េនះបនេផ្ដតេលី េតី្របក់នងឹ េទខះ េនេពល

ែដលចប់េផ្ដីមបេងកត
តចី ផលចំណូល។ មនករនយយិិ តួចអំពីេតីសមបទន្រតវ្របគល់ឲយអនក

ខះរួចជេ្រសច េហយ
ី

ំ ី
អ។
េ យដេណរករី ក៏ប៉ុែន េទះជករពុករលួយ នងិ អំេពខី ុសចបប់ មនេនកនុ ង្រគប់ដំ

ក់កលៃនករដក្រសង់ធនធន

ធមមជតិ ទំងេនកនុ ង្របេទសកមពុ ជក្ដី នងិ ្របេទសមនធនធន
េ្រចនី ដៃទេទ តក្ដី ក៏ករពុករលួយែតងែតចប់េផ្ដីម្រតមឹ ចំណុចំ ីមចូលដេណរករ

ធនធនធមមជត៖ិ គ្រឺ តមឹ ករែចក

សំខន់មយួ ស្រមប់ករអភវឌួ ែដល្របតបតី ីិ ន៍រដ្ឋមយិ ិេដមបំ ីែចករ ំែលកសមបទនេសដ្ឋកចច
ែបបេនះ ដេណរករិ េនកនុ ងវស័៉ិ យឧស ហកមមេ្របង នងិ ធតុែរេនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ កយេទជេរ ងដ៏សំខន់បំផុត។

េនកនុងរបយករណ៍េនះ Global Witness ពនតយិ ិ េមលី ករណី់ ក៏ ំពុងលូតេឡងេផ ងៗ កនុ ងវស័ិ យដក្រសងដី របស់្របេទស
កមពុ ជ េ យមនេគលបំណង យតៃមករ្រប្រពតឹ របស់រ ្ឋ ភបល
កមពុ ជ េហយី នងិ ្រកមហ៊ុនជៃដគូ េហយី ែសងយល់
ិពីអនគតលទធភព ៃនផលចំណូលមកពីេ្របង នងិ ធតុែរ។៉

េនកនុ ងរបយករណ៍េនះ Global

Witness ពនតយិ ិ េមល ករណីេផ ងៗកនុ ងវស័៏ ំពុងលូ តេឡងិ យដក្រសង់ដក
របស់្របេទសកមពុ ជ េយមនេគល

បំណង យតៃម្លករ្រប្រពត្តឹ របស់រ ្ឋ ភបល
កមពុ ជ េហយិ នងិ ្រកុមហ៊ុន

ជៃដគូ េហយ ែស្វងយល់ពអី នគតលទធភព ៃនផលចំណូលមកពេី ្របងនងិ ធតុែរ ៉។សមបទនស្រមប់ធនធនេនះឯង។
េនកែនង

ែដលធនធន្រតវបនែចករ ំែលកេ យពុករលួយេនះ េធីឲយខូចរូបភពពតិ ៃនទីផ រ។ ធមមេនះនំឲយមនករ

េ្របី្របស់ធនធន េ យរេប បដ៏មនិ សូវមន្របសទធ
ិ ិភព

េហយ
ី បងកលទធផលអភវឌិ ន៍ដ៏មនិ ល។ ករែចករ ំែលកធនធន

ក៏ផស់បូ ្ដរសភពករណ៍នេយបយផងែដរ។ ផលចំណូល

ែដលរកបន មកពកឹី រែចករ ំែលកខុសឆគងេនះ បនព្រងង

ំ
ជហរ
នង
ិ ករមនិ ទទួលេទសៃពរ ៍ ៃនពួកវរជន េហយ
ី បន

19

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
្របអប់ទី ២ | ករវនេយគ
េលដធ់ ញច ឹង!
ិ ិី ី្ល េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ – ដូចជករប្លនអ
“ករបេណញ
េចញននេពលថមីេនះ មនលកណៈ
្រសេដ ងគន គរួ ឲយ្ដខអ្វីេឡយ។
លទធផល គឺថករចប់ក្ដប់ដីគឺជេដម៏ ំបំផុតមួយ ៃនករ េហតុដធំ ិ កែនង័ ម បេង រទក
ឧសន
េចញ
ន នង
ធ ុ វញ្ល បេណញ្ដឹ ែភកិ ែខល ហ៊ុ ព័ទជមនុស ប់ពន់នក់្រតូវបនបេណ្ដញេចញពីដីរបស់ខួ ្លន េរៀង ល់ឆន។
ំ

ំ
់ បលស
កត់សគល។ូ ៉ ិ ប ងបក បតកម
ុ
ម ្រប

ប់ េ

ំ
យក ំេភង
ឆក់្ល ដបង

U.N.
មន
អក
អក
គ
ុ ៃថងរះ េដមបន សេងតក សទធ នសុន សេងតក អងករ
 ឃត់
ិ ិម
ី

័ ៌
េហយ
យករណ៍ពតមន។
េនកង
ន
ូ៉ ិ
 នង
ិ អក
 បលស
ុ ន ករណីជេ្រចន

បំពនសទធ ភព្រក្រី ក េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េិ ិមនុស នងិ ករបេងកតំ សកចច
ជនួិ ករពរពលរដ្ឋកមពុ ជ ពីផលសមតថកចចិ អនុវត្តករេដញេចញ
56

េអងគករ Human Rights Watch កត់សំគល់អំពកី រេដញ្របជជនេេបងខតិ បងខំ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ ឆន ំ ២០០៦។

52

យ

55

្រកក់ៃនករអភវឌិ ន៍ពណជជិ កមម ពួកមបញជពីអនកែដលកន់អំ

ចេសដ្ឋកចចិ នងិជនរងេ្រគះ្រតូវបនបេណ្ដញេចញពផ
នេយបយវញ។
ិី ទះ នងិ ដីរបស់ខួ ្លនំ ល ឬមនច ំបច់ េដមបំគ ំ មកែហង
ឬេ្របកមង្ល ំ បងិតខ បងខ្រជុ
 េដញ
ិ
ី
ំ ្ល
្របជជនេចញ េហយផះទ របស់េគ។”
 បផញ

យ

យ

ថ ប័នរដ្ឋ ែដលទទួលភរកចច
ំ – គកិ ខងែផនកេ្រប្រ បស់កម្លងឺ ងទ័ព កងវុធហតថ ឬប៉ូលិ ស – ធមមេយមនឹ មុន ឬមនឹ មុនេិ សូ វឲយដងិ ឲយដងះយមនត្តធ រកយុិ ផ្ដល់ទីជ្រមកេផ ងឲយរស់េន េហយ មនិ ផ្ដល់ផូ ្លវេដមប
ីិ ម៌ពត
ិេឡយ។មនករ យករណ៍ជេ្រចន ែដរ អំពីករគំ មកំែហង ករបន្លច ករេ្របកំ ្រជុល នង ម្លងិ ករដុតផទះ។ំ ច្របេទសកមពុ ជកំពុងស៊ូរងជងឺ ប់ហូតដ។ី រ ងឆន ំ១៩៩៣ នង
បន្របគល់សមបទនិ ១៩៩៩ រ ្ឋ ភបលិដីេសដ្ឋកចច៏ េងកត
ិ ស្រមប់្របែហលមួយភគបី ៃនដីដប

ផលេ្រចន បំផុតរបស់្របេទស ស្រមប់ករអភវឌ
ិ ន៍

ពណជជ
ិ កមម េយ្រកុមហ៊ុនឯកជន។

53ងំ ព្រី គេនះមក រ ្ឋ ភបលេនែតបន្តែចកសមបទនដយី ៉ ងរហ័ស។
ិរ ្ឋ ភបល
របស់សេម្ដច ហ៊ុន ែសន បនបរចិិ ច គដីែ្រស

យ៉ងធំសេមបម នងិ ដីឡូត៍កនុ ងទី្រកុង ែដលឥឡវូេនះ

សរុបមកគឺ ៤៥ ភគរយៃនដីរបស់្របេទសកមពុ ជ។អនកវនេយគ
្រតូវបនផ្ដល់អ្រ
ិ ិ

ពនធ

រ។ ធមម

ៃថ្លដស៏ ទធ នងិ កររួច

អនកែដលរស់េនេលដីេនះ្រ

បនផ្ដល់្របេយជន៍ដស៏ ទធតចិ ជង េ
ពួកេគ្រតូវបនេដញេចញពីដីេ

54

ប់ ្រតូវ

យជេរឿយៗ

យបងខំ េយមនិ សងករបេណ្ដញ្របជជន៖ ន្រពកឹ ៃថងទី ២០ ែខេមឆន ំ ២០០៧ សមជកិ កងវុធហតថ ប៉ូលិ ស នងិ កងេយធពលេខមរភូមនិ ទចំនួន ១៥០ នក់ បនមកដល់្រកុមទី ៦ េនកនុ ងសងកត់មត្ត
្របិ ភព ្រកុង្រពះសហនុ
ីឧសម័នបេង្ហ រទកឹ ែភនក។ បនទប់មក ពួកេគបនបេណ្ដញ ១០៥ ្រគ

ប់េ

57

ំ ឆក់ ែខល នងយកំេភ្លង ដបងិរេចញពភី ូមេិ នះ។20្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

iii

iii

េ

យ

រករខ្វះតម្លភព េនកនុ ងវស័ិ យដូេចនះ ែផនទីេនះគឺជករប៉ន់ម នអំពី

ជវកមមែរ ៉នបចចុ បបនន Global Witness មនីិថ នភពៃនវស័
ិ យ

ជវកមម
ែរ ៉របស់្របេទសកមពុ ជីចបញជក់ពីថ នភពផ្លូ វចបប់ ឬ្របតបត្តិ ិករ ៃនសមបទនទំងអស់េនះបនេទ។

មករេចះដងឹ ល្អបំផុតរបស់ Global Witness េនកនុ ងេដម ឆន ំ ២០០៩។

22្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

23្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទសំ កទី ២
ជពូ

ជវកមម
ែរ ៉
ី

ដល់សព្វៃថងេនះ ឧស ហកមមែរ ៉របស់្របេទសកមពុ ជ បនអភវឌ
ិែដលអនកេសុ បអេងកតរបស់ Global Witness បនសទងេ់ មល េនេកនុ ងេខត្តសឹ ទងែ្រតង ្រពះវ ិយសមងត់ មនសូវមនអនក
ិចប់ រមមណ៍េទ។ ក៏បែុ៉ ន្ត

រ នង
ិ េពធ

ត់។ េនកនុ ងករណីេផ ងជវកមមែរ ៉មនលទធភពស្រមប់ករប៉ះពល់យ៉ងធំ េទេល
ីេទៀតមួយចំននួ មនេគ យករណ៍ថ សមជកិ ៃន RCAF ជេសដ្ឋកចច
ិ សងគម នងិ បរ ិ ថ ន ែដលកន្លងមក្រតូវបន្រពេងយ

មចស់ទទួល្របេយជន៍ ៃន្រកុមហ៊ុនែដលពក់ពន័ ធកុ នងសកមមភព

កេន្តយ មនិ យកចត្ត
ិ ទុក

ជវកមម
ែរ ៉។ េនកែន្លងខ្លះ ដ្រី តូវបនរប
ីឹ អូសពអី នក្រសុក េហយក់ ជទូេទ។

Global Witness បនចង្រកងបញជ ី ៃនធនែរ ៉ ែដល្រតូវបន្របគល់េ

ជញប័ណ្ណែស្វងរុករកធនយរ ្ឋ ភបល។
សំ
ិ

ងេល

ព័តម
៌ នព្រី បភពេដម នងឹ ថិ ្របភពបនទប់បន ំ បនឲយដងរ ្ឋ ភបល
្របេទសកមពុ ជ បន្របគល់
ិជញប័ណ្ណែស្វងរុករកធន

ធនែរ ៉ ស្រមប់ជង ១០០ កែន្លង ពសេពញ្របេទស េហយំ េនះ េមល
ដេណរករ េកន េទ ចប់េផ្ដម េលប ន។ Global
Witness ដងឹ អំពី

ជញប័ណ្ណ

ជវកមមធនធនែរ ៉ចំននួ ២១ សន្លក
ីឹ58ែដលបនែចកេនកនុ ងឆន ំ ២០០៨។ ្រកសួ ងមនសមតថកចច
ិ
េហយ
៌ នឲយ
 នង
ិ ្រកុមហ៊ុន មនិ សូ វេបក ព័តម
ករែចកជញប័ណ្ណទំងេនះេ

ធរណជនដងឹ អំពី

ះ។

Global Witness បនេទដល់កែន្លងេធ្វ

េនកនុ ងករណីទំងអស់េនះ គមនករយល់្រពមេ
ករ្រជបដងឹ មុន ពីអនក្រសុកទំងេនះេ

ជវកមមែរ ៉មួយចំនន
ួ េន
ី
យផទល់

ែភនក។ អនកេសុ បអេងកតរបស់េយង បនរកេឃញ ភស្តុងថ ដូច

ជវស័ុ ករកន់កប់ ឬ្រគប់្រគងៃន្រកុមហ៊ុនិ យៃ្រពេឈព
 ម
ី ន
ជវកមម
ែរ ៉ទំងេនះ សថិ តេនកនុ ងៃដៃនពួកវរជនៃនរបប្រគប់្រគង
ី

ំ 
េពញ
ជវកមម
ែរ ៉ទំងេនះចប់េផ្ដម
ី ដេណរករេលញ គបុ គលទំងេនះឯង ែដលនងឺ គឹ ទទួលផល្របេយជន៍ខង
ផ្លូវហរញញិ វតថុ ។យេសរ ី េយះ។រ ្ឋ ភបល
្របេទសកមពុ ជបនសេ្រមចចត្ត ឲយិ េដមបីិជវកមមែរ ៉មន
ីទភពជងេសចក្ដ្រី តូវករ នងិិ កចចិ ករពរៃនបរ ិ ថ ន។ននុ មនិ ន ករបចចុ បបនន តំបន់ែដលពីមនិ ទន់មនអនក

មផ ងេ្របង

ែស្វងរុករងធនធនេនេឡយ េនកនុ ងតំបន់ជរួ ភន្រំ ក ៉ ញ ៃ្រពឡង់
នងិ ែដនជ្រមកសត្វៃ្រពភន្រំ កេប េនះនងឹ ្រតូវបនេធ្វឲ យខូចខត៍ េនកនុ ងចំេឬបំផិ្លចបំផ្លញជអចៃិ ន្តយ។

មតំបន់ករពរទំង២៣ តំបន់របស់្របេទសកមពុ ជ មនយ៉ងេ

ចែដលមនសកមមភពកនុ ងឆន ំ ២០០៨ េដមបែរ ៉ េ េឃញីី  ករអភវឌិ ន៍ ជវកមម

្របេទស។ េបស ិ នជ

មនេសចក្ដី យករណ៍ អំពីករណីគំ មកំែហងអនក្រសុកែដរ។

ជវកមមែរ ៉្របេភទ
ីស់ ៦ តំបន់មួយ កំពុងែតេកត


iv
េឡង
 េនកនុ ងែខ ្រពំែដនតំបន់។ េនេពលែដល

ជវកមមែរ ៉ទំងីំ យ៉ងេពញេលញ េហយេនះ ចប់េផ្ដមដេណរករ ផ្លូ វ្រតូវបនឆករ
េទកន់កែន្លងទំងេនះ តំបន់ធំេធង ៃនៃ្រពេឈែ ដលពម
ី ន
ិ គមន
អនក

ប៉ះពល់េះ នង ស៊ឹ ្រតូវបនេបក េឡង េដមបី ូ រងករគំ មកំែហងេផ ងៗេទៀត ដូចជករកប់ៃ្រពេឈខ ុសចបប់ នងិ ករសម្លប់សត្វៃ្រពខុសចបប់ជេដម។
ែផនកដូចតេទេនះ ផ្ដល់ពត័ ម៌ នបែនថម េដមប គំី ្រទករសននិ ្ឋ នទំងេនះ។

មនករពក់ពន័ ធកងេយធកន់ែតេ្រចន
ិ យ
 េឡង
 េនកនុ ងវស័ជវកមមែរ ៉ េ
ីកនុ ងករយម

យសមជកិ ៃនកងេយធពលេខមរភូមនទិ ចូលរួម
ជវកមមែរ ៉្របំកែន្លង េនកនុ ងចំេីម្របំមយួ កែន្លង

iv

តំបន់អភរកី យ តំបន់េ្រប្របស់េ្រចនិ ទំងេនះ គ៖ឺ ឧទយនជតិវរៈជ័ យ៉ងសំ ឡូត េហយំ ៉ ល់ ភនេំ ព្រជ ភនសំ ំ កុះ នង នងិ ែដនជ្រមកសត្វៃ្រពភនឱិ ពម្រកេ

ប។24្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ករ“រដ្ឋ្រតូវរក ករពរបរ ិទ ដធី ី្ល ទកឹចបប់សព្ដី កធនធនែរ ៉ ឆន ំ ២០០១ីី រ្រគប់្រគង នងិ ករេធី ជវកមម

ៃនេភគ្រទពយធមជតថ ន នងុមិ តលយភពិេហយ ្រតូវចត់ែចងឲយមនែផនករចបស់
ជជញប័ណ្ណេដមប
 ខួ
ី ង?

ក់ក្រមតែរ ៉ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជីិ េល ជវកមមកស ខយល់ ភគព
ូ
ភ

់
ស់ កង
មន
ុ ន ករ្រគប្រគង័ េអកឡសស ្ត ្របពនធូ ូ ុ ី ែរ ៉ទី ៥៩ ៃនរដ្ឋធមមនុញញ្របេទសកមពុ ជបេុ ៉ករកធតុ ែរ ៉កមពុ ជ (CDC) ស្រមប់សមបទនែរ។៉ ្រកបខណចបប់ ស្រមប់

សន៍របស់ឯកឧត្ដម ស៊ុយ ែសម រដ្ឋម ន្តី្រកសួ ងឧស ហកមម ែរ ៉ នងិ ថមពល

េឆ្លយ
ដ៏តង
ិ
ិ យែរ ៉ េទកន់ NGO ែដលសូ មវធនករឹ រងឹ ជង កនុ ងករ្រគប់្រគងវស័
២០០៨។59េនេ្រកមរដ្ឋធមមនុញញរបស់្របេទសកមពុ ជ ធនធនែរទំ៉ ងអស់ គឺ60ជ្រទពយរបស់រដ្ឋ េហយី ្រតវបន្រគប់្រគងេ យចបប់។ ចបប់ស្ដីពកី រ្រគប់្រគងនងិ ករេធី ជីវកមមធនធនែរ ៉ ឆន ំ ២០០១

េហយ
ី នង
ិ ចបប់ស្ដីពីកចចិ ករពរបរ ិ ថ ន នងិ ករ្រគប់្រគងធនធន

ធមមជតិ ឆន ំ ១៩៩៦ គជឺ េគលនេយបយ ែដលគួរគបបជ
ីមូល ្ឋ នែដលករែសងរុករកធតុែរទំ៉ ងអស់ េនកនុ ង្របេទស

កមពុ ជសំ ងេលីេនះ។ េនកនុ ង្របព័នធចបប់របស់្របេទសកមពុ ជvចបប់្រតវបនអធបបយ
បែនថម េ យអនុ្រកតយិឹ នងិ ្របកស ែដលផ្ដល់េសចក្ដល
ី ទ
ី ំអត
ិ បែនថម អំពទី ្រមង់ែបបបទ េដមបី ទួល61សមបទនែរ។៉ ឯក រទំងេនះមន់ ូនឲយិ បនផ្ដលជ
សំេៃនអនុ្រកតយឹ នងិ ្របកសខះៗ។ ឯករទំងេនះរេប បែដល្រកមហ៊ុនទំងេនះទទួលសមបទន គឺមនិ ចបស់

ស់េទ ប៉ុែនបុគគលកិ មនក់របស់ MIME បនអះ ងថ ករសេ្រមចចត
ិ្រតវបនេធេី ឡងី េនកនុ ងករ្របជុំថនក់ខពស់ រ ងម នី MIME នងិ63ម នី CDC។ េ្រកពីភព្រសពច្រសពល
ិិ អំពរី េប ប្របគល់មករ យករណ៍របស់កែសត Cambodia Daily ៃថងទី ២៥ ែខវចឆិ កិ ឆន ំ

ធរណជនេមលី េទ ក៏បុ៉ែន Global Witness បនទទួលថ ប័នមនសមតថកចចិ េនះ ្រតវកនុ ង្របេទសកមពុ ជ ក៏្រតវែត ក់ពកយសុដំ ល់្រកម្របកឹ អភវឌ
ិ ន៍

ះ។”

្រប

េហយ
ី ែី ចក ជញប័ណែសងរុករក ឬេធី ជវកមម
ីី មនភរកចចិ េដមប

បនចត់ទុកថ ជ្រកសួងឧស ហកមម ែរ ៉ នងិ ថមពល
62(MIME)។ ក៏បុែ៉ ន ្រកមហ៊ុនែរ ៉ ែដលចង់េធ្រី បតបតករិ ិ េន

អនផលៃ្រពេឈពពកឆុួ សត្វៃ្រព មចជតិ ធនធនជលផល”៊ុ ្រគន់ែតេដរកង
“្រកុមហនួ ដខ្ល េដមប
ី ះ
 ី
 ខង
ុ ន ៃ្រព េហយថ ប័នមនសមតថកចច៉ ងេនះ
ិ ' ្រតវ្រគប់្រគងធនធនែរទំ

ធនធនែរ។៉ េនេពលបចចុ បបននេនះ័ ម ថម នងថមពល េ្របងកត នងិ ឧសនិ ខ ច់ តបងិូ ថម ៃ្រពេឈ នងម្រែចងថ '

សមបទន ក៏ មនិ ចបស់ែដរថ េតសី មបទនទំងេនះ្រតវបនេ្របី

យ៉ងដូចេម្ដច អនក្រគប់្រគង េហយទក់ទងនង
ីឹជញប័ណធនធនែរយ៉ ៉ ងដូចេម្ដចេនះេទ។ េនេពលបចចុ បបននេនះ សមបទន

ែរ្រតវបន្របគល់
៉េនកនុ ង ឬមុន ដំក់កលែសងរុករក ពម
ី ុន

កចច
៉
ះហតថេលខ។ ដីិ ្រពមេ្រព ងដកយកធនធនែរ្រតវបនចុ

សមបទនមួយចំននួ េ្រចនំ ំេលសំ តបរម
ែដលី មនទំហធ
ី ពទ
ី ំហអ
ិ
64
កំណត់ មចបប់។

អនកជមចស់ដ?
ីកងះែដលគួរឲយ្រពយបរមភបំផុតមួយ េនកនុ ងក្រមងចបប់សី្ដ

ជវកមមែរ ៉ គជ
ជួយអនកែដល្រតវបនបេណ្ដញិីឺ ករខះវធនករ

េចញពដី ីធី េ យរ្របតបតករិ ិ ធនធនែរ។៉ ចបប់ែចងថ មុនសមបទនក
ចចូលេទកនុ ងដីែដលជកមមសទធី ែី សងិិ ឯិ កជន េដមបចទញយក ពី http://www.globalwitness.org/

media_library_detail.php/691/en/cambodia_mining_legiរុករក ឬជកី យកធនធនែរ ៉ សមបទនកិ ្រតវែតទូទត់សង 'មចស់
65កមមសទធ
ី ី' ស្រមប់ករខូចខតែដលេកតិ ដិ ធី មនេនេលដី ីធ។ី់ ចបប់ស្ដីពីករ
slation បន។ Global Witness ខល់ខយ្រតងថ
្រគប់្រគងធតុែរ ៉ គេឺ ខ យ មនិ េទ ងទត់ មនចេនះធំ េហយីរដ្ឋម ន្តីខងែរ ៉ ឯកឧត្ដម ស៊ុយ ែសម (េនកនុ ងរូបថត)អនុវតេ យមនិ សូវបនលេទ។

ភរកចច
 ែចក
ិ េដមប
ីជញប័ណ្ណ

របស់ឯកឧត្ដម េ

ំ
កជទវ
ជ េខង

66

មន

ជវកមម
ែរ ៉ េនកនុ ង្របេទសីំ ឹ ថ ភរយកមពុ ជ។ Global Witness បនទទួលដណង
ិvអនុ្រកតយ័ េឹ គឺ្រតូវបនអនុមត

យ្រកុម្របកឹ រដ្ឋម ន្តី េហយ ចុះហតថេលខេ

អគគនយករដ្ឋម ន្ត។ី អនុ្រកតយឹ ្រតូវែតសម្រសបយ៉ងតងឹ រងឹ ជមួយនងឹ ចបប់

េយង។ ្របកស គឺជករសេ្រមចចត្តិ េហតថេលខេ

យយ្រកសួ ងមួយ ឬ្រកសួ ងេ្រចន ែដលចុះ

យរដ្ឋម ន្តមី នសមតថកចចិ ។ េសចក្ដី្របកស ្រតូវែតសម្រសបនង
ឹ្របេយជន៍ ៃនករ ្ឋ នេនកនុ ងេខត្តេពធ
អនកមនអំត់ ្របេទសកមពុ ជ។ េ

67គឺជមចស់ ទទួលជវកមមែរ ៉ យ៉ងតច
ី
ិ

ស់មយ
ួ កែន្លងំ ្រតូវបនេគ យករណ៍ថ ជកជទវំ ិ នង
ចេ្រចនឹ ថ ជមនុស ជនត េហយ ្រតូវបនេគដង
ឹ េ

68

ំ
កជទវ

ប៊ន
ុ ៉ នី ែដលជភរយិ របស់អគគនយករដ្ឋម ន្តី ហ៊ុន ែសន។រដ្ឋធមមនុញញ ្រពមទំងចបប់ ឬអនុ្រកតយឹ េយង។ (http://cambodia.ohchr.org/klc_pages/klc_english.htm)

25្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
មចស់កមមសទធសំេ េទអនកែដលមនប័ណិ ដិ ីធីឯកជន នយយិកមមសទធី េ យិ ិ េនកនុ ងបញជ ីសុរេយ
ិ ដ។
ដ៏ម

ំ
ធំេធង េនកនុ ងជនន់
ែខមរ្រកហម ្រគរមនករផស់ទីកែនង
រភគេ្រចនី េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ មនិ មនប័ណកមមសទធិ ិ្រសបចបប់ ស្រមប់ដីធី

ែដលេគរស់េនេនះេទ។ ដូេចនះ ពួកេគមនកចចិ ករពរតច
ិ តួច

ស់ ពស
ី កមមភពនៃន្រកមហ៊ុនែរ ៉ ែដលចង់ែសងរុករកេនេលដី ីធី ែដលពួកេគពង
របស់ខួ ន។ី ជីឹ ពក់ េដមប
ី វភព

69

មករពត
ិ

អនកែដលគមនប័ណកមមសទធ
ីិ ្រិ សបចបប់ ឬកមមសទធិ ិជនជតិេដម

ភគតចិ េនគួរែតគបបទី ទួលកចចិ ករពរ េ យររ ្ឋ ភបលិកមពុ ជបនអនុម័តកចចិ ្រពមេ្រព ងអនរជតិ ស្ដពី ីសទធិ ិេសដ្ឋកចច
ិ់ ីធីែដលេគរស់េន េទកន់្រកមហ៊ុនមួយែដលេគ
ចបត់បងដ

មន
ឹ អីេ
ិ ដង

ះអំពី្រកមហ៊ុនេនះ េ យររដ្ឋរក ព័ត៌មនេនះ

ជករសមងត់។ ផទុ យេទវញិ ចបប់បរ ិ ថ នែចងថ
របស់មករេសនីសុំ

ធរណជន ្រកសួងបរ ិ ថ ន (MoE) ្រតវផ្ដល់ព័ត៌មនស្ដី

ពី 'សកមមភព' ៃន្រកមហ៊ុនទកឹ ចតិ ករចូលរួមរបស់មួយ មសំេណី េហយី ្រតវេលក
ីធរណជន េនកនុ ងកចចិ ករពរបរ ិ ថ ន71នងិ ករ្រគប់្រគងធនធនធមមជត។
ិតំបន់អភរកិ គមឺ និ ែមនបំពន់អត់បនេនះេទ”““្របសន៍របស់ឯកឧត្ដម...

្ដ ប់េទ ដូចជមនអតថន័យថ កចចិសងគម នងិ វបបធម៌ (ICESCR) ែដលមនរួមទំងកតពកចចិ េគរព

ខំ្របង
នងឹ ែ្របងទំងអស់ ែដលរ ្ឋ ភបលិិ អងគករអភរកិ បនេធី

មឃត់ចំេពះករបំផញដីធី ែដលចំបច់េដមប
ី ច
ី ិ
ី ញច
ិ ឹមជវត។

សំដីដក្រសងេ់ ចញពីសំបុ្រតរួម មកពី NGO មួយចំននួ ចុះៃថងទី
72
៣១ ែខតុ
(សូមេមលី ខងេ្រកម)។សទធី មិ រិ បស់ពលរដ្ឋ េដមបី នផទះសែមបងលមម្រគប់្រគន់ េហយីក៏បុ៉ែន ដូចបនេឃញី ជេ្រចនី ដងពមី ុនេហយ
ីថ ប័នរដ្ឋែដល

មនភរកចចិ ខងែផនកករអនុវតកចចិ ្រពមេ្រព ងទំងេនះ ជេរ យៗបន្រពេងយិ ង ន ចំេពះកចចី កេនយី េហយី េធីវទធិ ្រពមេ្រព ងទំងេនះ (សូមេមលី ្របអប់ទី ១, ២, ៥ និង ៦)។

ះ។”ចបប់សពែរ ៉ គក
ីី្ដ ី ជវកមមឺ ន់ែត្រសពច្រសពល
ិិ េនេពលទក់ទងនងជវកមមែរ ៉ េនកនុ ងតំបន់ែដល្រតវបនចបប់កមពុ ជកំណត់ជ
ីឹតំបន់ 'ករពរ' េ យរតៃមអភរកនងិិ ភពសមបរណូ ៍ ែបបសត

នងំ េនះ។ឹ រុកខជតិ េនកនុ ងតំបន់ទង

ករផ្ដល់ពត័ ម៌ នតំរូវករផវូចបប់ ស្ដពិ យី លី ទធភពេមលី ព័ត៌មន េនកនុ ងវស័ឧស ហកមមែររបស់
៉្របេទសកមពុ ជ គឺសុ មគមញស់។ ចបប់

ស្ដពធនធនែរ ៉ ឆន ំ ២០០១ ែចងីី ីករ្រគប់្រគងនងិ ករេធី ជវកមមេ យជក់ែស្ដងថ ្រគប់លខតិ ិ េសនសី ុំ របយករណ៍ ែផនករ នងិំ ឹ ស្ដពែរ ៉ េនះ្រតវរក ជករសមងត់។70លខតីី ី ជវកមមិ ិ ជូនដណង
េនះមនន័យថ

កនងមក ្របែហលជអត់បន្របេយជន៍េ

មករពតិ កងះតមភព្រតវបនរួមបញចូ លេនតំបន់ករពរទំង ២៣ តំបន់របស់្របេទសកមពុ ជ ្រតវបនបេងកត
ីេនកនុ ងឆន ំ ១៩៩៣ េ យ ជ្រកតយ។
រួមគន តំបន់ទងំ េនះមនៃផទ
ឹដីសរុបជង ៣២.២៨៩ គ.ម. ្រក។73 នយក ្ឋ នករពរ

នងិ អភរកិ ធមមជតិ េនកនុ ង MoE គឺជ74ពនតយំ េនះ។ិ ិ តំបន់ទងថ ប័នែដលមននម្រតតកនុ ង្រកបខណចបប់ េហយី េនះេធីឲយមនលទធភពថ ពលរដ្ឋែខមរ័ តំ់ រពរ] េយងំ ី សកនពល
“េនេពលែដលេយង
កៃនធនធនក [្របពន
ធ បន
្ដ ុ
ឹ អព
 បនបេងត មនិ បនដង

ំញ ទល
ធមជត
ម
ួ
ិរបស់េយង ្រទពយមនតៃមរ្ល បស់េយង
 េទ... េបខ
 ុទ
ំ
់សូ ល
ជតបន
ន ្របសនិ េបេយង
េតេយង
្របចេធ្វ

ចរកបនមយ
ួ ពន់

ជវកម
ប
ម ន ប់ីនដុនដុ្ល រ េ៉ េកត្ល រេនះេមច ?”ំ់េនះ ែដល
នវូតបនគ ល់ ករអភរក
ិ
យ

រ

៉
ជវកម
ែម រេនទ
ីីេនះសន៍របស់រដ្ឋម ន្ត្រី កសួ ងបរ ិ ថ ន ឯកឧត្ដម ម៉កុ ម៉េរ ៉ត ដក្រសង់េនកនុ ងអតថបទកែសត Cambodia Daily មនចំណងេជង


‘Conservation Areas Not Inviolable, Says Minister’ [តំបន់អភរកគឺមនិិ ែមនបំពន់អត់បនេនះេទ ្របសន៍របស់រដ្ឋម ន្តី]។

75

26្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ចបប់ថមីែចងឲយតំបន់ករពរនមួី យៗ ្រតវ

បនែបងែចកជតំបន់្រគប់្រគងបួន្របេភទ៖

តំបន់សូ នល តំបន់អភរក
តំបន់េ្រប្រី បស់ិេ យចរភពនងីិ តំបន់សហគមន៍។ េនំ ងេ្រកមចបប់េនះ តំបន់ករពរនមួី យៗ ដបូំ ី រករែបងែចកទក
្រតវអនុវតដេណឹ ដីេទជ

តំបន់្រគប់្រគង បនទប់មក ចអនុញញតឲយ

សកមមភពយកែរេកត៉ ី េឡងី បន ប៉ុែនបន

ែតេនកនុ ងតំបន់្រគប់្រគង ែដល្រតវបន

ៃ្រពេឈ ែដលបនរួចខ្លួនពីករកប់េឈ ខុសចបប់ ឥឡវូេនះ្របឈមមុខនឹងេ្រគះថនក់ មកពីសកមមភព

េនកនុ ងែខសី

ិជីវកមមែរ ៉វញឆន ំ ២០០៦ ្របកសស្ដពី ីតំបន់ករពរ ឆន ំ១៩៩៤ – ែដលេនេ្រកមចបប់េនះ

ជវកមមែរ្រតវបន
៉ី្រកសួង
មឃត់េនកនុ ងតំបន់ករពរកនងមក – ្រតវបនទុកជេមឃៈ យ៉ង76សមងត់។ េ យ រចបប់សី្ដពីករ្រគប់្រគងនង
ីិ ករេធី ជវកមម

ធនធនែរ ៉ ឆន ំ ២០០១ មនិ បនតំបន់ទងំ េនះ េ យជក់កំណត់ជ ‘តំបន់េ្រប្រី បស់េ យចរភព
’
ី
81
ប៉ុេ
ះ។ េ្រកយពីករពេ្រគះ
ជមួយិមឃត់ ជីវកមមែរ ៉ េនកនុ ងក់េទ តំបន់ករពររបស់្របេទស
77កមពុ ជ កំពុងសថតិ កនុ ង ថ នភព្រសពច្រសពល។
ិិសមតថកចចិ ទំងជញធរ នងិ សហគមន៍ដ៏មនយ រ ្ឋ ភបលកមពុ ជ ចអនុញញតឲយមន
ិសកមមភពអភវឌ
េនកនុ ងតំបន់េនះបន ប៉ុែនិ ិិ ន៍ នងិ វនេយគ
82ឲយែតបន្រសប មសំេណីពី MoE ប៉ុេះ។ក៏បុែ៉ ន ករពភក
អំពីអតថន័យបក្រ
ិ្រតវបនកយជេរ ងអរូបែី តប៉ុេ

យៃនចបប់េនះ េមល
ី េទ

ះេ យ

រកចច
ិ កររបស់រ ្ឋ ភបល។
បនទប់ពីករអនុម័តចបប់េនះភម រ ្ឋ ភបលបនិិ្របគល់សទធួ េនកនុ ងតំបន់ិ ែិ សងរុករកឲយ្រកមហ៊ុនែរមួ៉ យចំនន

ករខះកចចែរ ៉ េនកនុ ងតំបន់ករពរ េនះីិ ករពរផវូចបប់ពី ជវកមម

ករពរភនំ្រក ៉ ញ នង
ី ័ – ខះេនកនុ ងតំបន់្រគប់ិ ឧទយនជតិវរៈជយ

២០០៦ នងិ ែខមក ឆន ំ ២០០៨ Global Witness បនសេងកត

េនកនុ ងករណីទំងេនះភគេ្រចន
ជមួយ MoE េទី គមនករពេ្រគះ
ិ្រតវបនេគេឆ តឱកសយ៉ងឆប់រហ័ស េហយី រ ងែខសី

ឆន ំ

េឃញ
ី នូវករចប់េផ្ដីមៃន្របតបតករិ ិ ធនធនែរ ៉ េនកនុ ងតំបន់
78ករពរចំននួ ្របំតំបន់ របស់្របេទសកមពុ ជ។ថ នភពេនះធងន់
ជពេសសេនកនុ ងេខតមណលគរី ី តំបន់មួយែដលមនៃ្រពេឈ ីិេ្រចនី េនទសិ ខងឦន ៃន្របេទសកមពុ ជ ែដលេនទេី នះមនករែចកសមបទនែរចំ៉ ននួ េ្រចន
ៃផទដី ២៨២.៧០០
ី េហយ។
ី

ហ.ត. ៃនដីសមបទនែរទំ៉ ងេនះ សថតិ េនកនុ ងតំបន់ករពរ – គឺ២១ ភគរយៃនៃផទដីសរុប ៃនតំបន់ករពរទំងអស់របស់េខត
79េនះ។ភពសមុ គ ម ញអំពី ថ នភពៃនតំបន់ករពរ គួរស់ែត្រតវ

្រគង ែដលពមី ុន្រតវបនកំណត់ជតំបន់សូ នល ៃនតំបន់ករពរ។

េហយែរ ៉ េនកនុ ងឹ អំពីែផនករេធី ជវកមម
ីី ្រកសួងេនះមនិ បនដង
83តំបន់ទងំ េនះេទ។

េនេពលេរ ងេនះ ្រតវបនេគេលកី េឡងី និយយ េនកនុ ងករ្របជុំរ ងអនកវស័ែរ ៉ NGO នងិ យ ជវកមម
ីិ MoE េនកនុ ងែខធនូ ឆន ំ២០០៧ អងគករែដលមនករខល់ខយ្រតវបន្របប់ថ ែផនករជតិ ស្ដពិ យធនធនែរ ៉ នង
ី មុន
ី ក
ី រអភវឌិ ន៍វស័ឹ ្រតវបនបេងកត

សន
ិ េហយ
ី មនែតេ្រកយពីេនះប៉ុេ
សេ្រមចចតិ អំពី េតតី ំបន់ះ េទបី នងឹ មនករខះ ែដល្រតវកំណត់ជតំបន់ែដល
84ចមនសកមមភពពណជជ
ពកយមយ៉ងេទ តិ កមមបន។ នយយិបនេធីឲយចបស់េឡងី េ យចបប់តំបន់ករពរថមី ែដល្រតវបន

ករែបងែចកតំបន់ករពរនងឹ សំ ងេលកីនងិ តំបន់ករពរធមមជតិ' របស់ធនគរពភពេិមនិ េទ។ េគលនេយបយេនះ កំពុងែតប៉ះពល់ិ ែមនផទុ យវញំ យបេចចកេទសពី 'គេ្រមង្រគប់្រគងជវៈចំ
នពនធ
ី រះុ
ិ េឡង
ី េ យជនួ

្រតវបនអនុម័តេនកនុ ងែខមក ឆន ំ ២០០៨។

80

ក េហយ
ី ែដល

តៃមេសដ្ឋកចចិ មនិែមនតៃមបរ ិ ថ នេទ េហយី សកមមភពនងឹ កំណត់ករអនុវតចបប់

តំបន់ករពរសំខន់មយួ ចំននួ េហយី រួមទំង ប៉ុែនមនិ កំណត់
ចំេពះឧទយនជតិវរៈជយ។ី ័27្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
្របអប់ទី ៣ | ករេធ្វ ជវកមមែរ ៉ េនកនុ ងឧទយនជតវិ រៈជ័ី យីេទះបីតំបន់ករពរទំង
េយយរបស់្របេទសកមពុ ជ ្រតូវបនចុះអន់ថយយ៉ងខ្លង
ំរករកប់ៃ្រពេឈខ៉ ម នឆនកំ ន្លងមកេនះក៏េ ុសចបប់ អស់បុនយ ក៏តំបន់

ករពររបស់្របេទសកមពុ ជ េនែតមនតៃម្លបរ ិ ថ នយ៉ងខពស់េនេឡយ។មនំ កសត្វតំ
ជពូviង ចំនួនេ្រចន
ថនកសត្វ
្រតី នង
ិិ សត្វ

េគនយឯ៍ េទៀតៗ ទំងអស់។
េ

យទទួល

85

ំ ក ជង្របេទស
ច់ពូជ ជេ្រចន ជពូគ ល់េហតុករណ៍េនះ ធនគរពភពេ
ិរ ្ឋ ភបល
បន្របគល់សិ ទធិែស្វងរុករក ស្រមប់ៃផទដីទំហំ ១.៨០០ គ.ម. ្រកិ៥៤ ភគរយ – ៃនឧទយនជតវិ រៈជ័ី យ េទ្រកុមហ៊ុនអូក បនសហករ

យ្របសទធេិ ភិ ពកន់ែតេ្រចន េឡង។
ថគេ្រមង្រគប់

្រគងជវៈចំី រះុ នងិ តំបន់ករពរធមមជតិ ឬ BPAMP គេ្រមងេនះមនេគលបំណង
នងិ ិភព ែដលសំ
ឹ 'អភវឌិ ្របព័នធតំបន់ករពរ្របចំជតិ ដ៏មន្របសទធ
ែបបបទមួយ្រកុមដ៏េទៀងទត់ េហយ
 ជក់

ហរញញ
ិ វតថុ នងិន ែដលឧបតថមភភគេ្រចន
 េ

US$៥
អំេ

គ ល់េទ េឈមះថ Indochine Resources [ធនធនឥណូ ្ឌ សុី ន]។

ទំហំ ៣.៣២៥ គ.ម. ្រក
ឦ

ក។

86

ក េហយ


ក់ ស្រមប់ BPAMP គឺឧទយនជតិវរៈជ័ី យ តំបន់ករពរ
េនកនុ ងេខត្តរតនគរី ី នងិ សទឹ ងែ្រតង េនកនុ ងែផនកខងន ៃន្របេទសកមពុ ជ។ ឧទយនជតិវរៈជ័ី យ មនសត្វ នងិ រុកខជតិជេ្រចន
 មុខ

ស់ េ

ំ កសត្វតំ
យមនជពូំ ក ដូចជដរំ ី សុី េហយងជេ្រចន នងិ ខ្លឃមុ ំ ជពូំ កសត្វរងេ្រគះ
េហយ ក៏ជមជឈ ្ឋ នស្រមប់ជពូមជឈ ្ឋ នសត្វេ្រចន ែបបយ៉ង

ងំ ពីៃ្រពេ

ច់ពូជ ដូចជសត្វលុ ងម ជេដម។


87

ម ខពស់ េទ្របព័នធបរ ិ ថ នតំបន់ភនេំ នះបេងកតជេទសភពមួយដ៏មនជវៈចំ
ឧទយនេនះ ក៏មនតៃម្លសំខន់ជី រះុ េ្រចន។
តំបន់ទី្របមូលទក។ទកឹឹ ពីឧទយនជតិហូរចូលទេន្លន នងិ កុង េហយ រួមជមួយ

្របព័នធទេន្លែ្រសពក េនះ ផ្ដល់ ២០ ភគរយៃនទកឹ ែដលហូរកនុ ងទេន្លេមកុង។

88មយ៉ងេទៀត តំបន់េនះមន្រកុមជនជតិភគតចិ មួយចំនួន ែដលពងឹ ពក់េលធនធន
ៃនតំបន់វរៈជ័ី យ េដមប ចញចីី ិ ឹ មជវភព។

89

ំ សករជទស់
ំ
ជនួ
េ
ពភពេ
ិ

កមនក់បនេឆ្លយតបេផ យកមពុ ជ៖91

ររ ្ឋ ភបលបន្រប្រពត្ត
ិឹ យ៉ង្រទេគះ េទេល

កចចិ ករៃនគេ្រមងរយៈេពល្របំឆន ំ នងិ តៃម្ល US$៥នេនះ អនកតំ

ងធនគរយេសចក្ដីែថ្លងដូចតេទេនះ េទកន់្របព័នធផ ព្វករពភកមួយ ជមួយ្រកសួ ងបរ ិ ថ ន កនុ ងកចច បំិ ្របងឹ ែ្របងេដមបី ភ្លេឺ គលបំណងៃន
ិរ ្ឋ ភបល។
” អនកតំ
ិងបនបែនថមថ “េយង យល់ថ

ជញប័ណ្ណែដលបន

បេញច ញឲយ្រកុមហ៊ុន ធនធនឥណូ ្ឌ សុី ន ចំកត់ អនុញញតចំេពះករែស្វងរុករកធន

ធនែរ ៉ ប៉ុែន្តមនែមន
ិ
េផ្ដម


ជវកមម
ធនធនែរ ៉េនះេទ។”ី

92េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ ្រកុមហ៊ុន ធនធនឥណូ ្ឌ សុី ន បនចប់
ងសង់ទីចតយន្តេ

ភូគពភវទូ
ិេះឧទធមភគច្រក េនកនុ ងឧទយនជតិវរៈជ័ី យ េដមប ឲយីចចូលេទកនុ ងតំបន់ េហយ េធ្វែ ផនទរី កធនធនែរ ៉បន។ ចប់េផ្ដម

យរឧទយនជតិេនះ ្រតូវបនសំ គល់ជតំបន់មន

ខងបរ ិ ថ ន េហយ្របក់ US$៥ិ ិ មនករវនេយគ

93រៈសំ ខន់ខពស់ន េដមប រកី តៃម្លេនះ

Global Witness មនករពបកកនុ ងករយល់អំពីមូលេហតុ ែដលរ ្ឋ ភបល
បន
ិ
ិ

េ្រជស
 េរស
 េបក
 េដមបី  តំបន់េនះ ស្រមប់ករែស្វងរុករកធនធនែរ ៉ េហយ មូលេហតុ

ែដលធនគរពភពេិកមនិ បនេឆ្លយ
 តបេ

យតង
ឹ រង
ឹ ជង ចំេពះករគំ មកំែហង

ែដលេហតុករណ៍េនះបនបងក េទេលបូរណភពៃនគេ្រមង BPAMP។ខងេល៖បន្របគល់សិ ទធែិ ស្វងរុករក ស្រមប់ៃផទដទី ំហំ ១.៨០០ គ.ម. ្រក េនកនុ ងចុងឆន ំ ២០០៧ រ ្ឋ ភបលិធនធនឥណូ ្ឌ សុី ន

យ

– គឺ

្ត លីមយួ មនិ សូ វមនអនក

“េយងជមួយរ ្ឋ ភបលេហយ បនេលក េរឿងេនះេឡង
 នយយ
ិ
ិ
 បនចប់េផ្ដម

ស់ – អស់ថវកិ ជតិយ្របក់កមចពី ធី នគរពភពេ
ិយ្របក់ពីអងគករមូលនធិ ិបរ ិ ថ នពភពេ
ិតំបន់យកចត្តិ ទុកងេលទ្រមង់

ក់េកបះកបយ ខងែផនកករ្រគប់្រគងថ ប័ន '។ គេ្រមង BPAMP មនទំហំធំ

90ករ្របងំ ្រសុង េនេពល កនុ ងឆន ំ ២០០៧ឹ ែ្របងទំងអស់េនះ បនរងេ្រគះថនក់ទង

សុីជមួយរ ្ឋ ភបលកមពុ ជ រ ងឆន ំ ២០០០ នង ីិិ ២០០៧ េនកនុ ងគេ្រមងមួយ េដមប្រគប់្រគងតំបន់ទងំ េនះ េស្តសហគមន៍ទងំ បួនតំបន់ េហយ ចបប់សី ្ដពីតំបន់ករពរសហគមន៍។ នងិ ករបេងកតំ កស់េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េហយ មនជពូ្ល បដ៏រងេ្រគះ

កចច យុទធិ កររបស់គេ្រមង BPAMP េនទីេនះ មនរួមទំងករបេងកត

្របំឆនេំ ដមប ជរុី ំ ញេទសចរណ៍បរ ិ ថ ន ករ្រពមេ្រព ងគនអំព្រី ពំែដនៃនតំបន់ករពរ– គ៥ី យ េទ្រកុមហ៊ុនអូឺ ៤ ភគរយ – ៃនឧទយនជតវិ រៈជ័ខងេល្ត លីមយួ េឈមះថ្ដ ំ៖ សំ បុ្រតមួយពី្រកសួ ងឧស ហកមម ែរ ៉ នងិ ថមពល ជ្រមប្រកសួ ងបរ ិ ថ នថ ្រកុមហ៊ុន ធនធនឥណូ ្ឌ សុី ន មនករអនុញញតេដមបតំ ល ្ឋ ន បេងក ជរំ មូីបកី ែន្លង ស្រមប់ករែស្វងរុករកធនធនែរ ៉ េនកនុ ងេខត្តរតនគរី ី នងិ សទឹ ងែ្រតង ចុះៃថង

94

ទី ២៥

vi

ំ កសត្វតំ
ជពូមួយ។ េំ កសត្វមយង គឺជជពូួ ែដល្រតូវបនេ្រជស េរសិ ជទូត សញញ ឬនមយយកចត្តិ ទុកំ កសត្វមយក់ េហយួ េនះ សេ្រមចករអភរកិ ៃនជពូស៊ូ រងករគំ មកំែហងដូចគន – គឺចចេ្រមន េឡង បនែដរ។

28ថ នភ្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទសេទះបគី ម នករ យតៃម្លេហតុបះ៉ ពល់បរ ិ ថ ន ឬសងគម ស្រមប់
គេ្រមងេនះក៏េ យ ក៏ពត័ ម៌ នែដល ចរកបន ចង្អុ លបង្ហញនូវ
ករផ្លស់បូ រ្ដ យ៉ងរហ័ស ៃនតំបន់ៃ្រពឡង់ នងិ ទេន្លេមកុងខងេល
ែដលជតំបន់ដង៏ យរងេ្រគះថនក់ នងិ សំខន់ស្រមប់បរ ិ ថ ន េទជតំបន់ឧស ហកមមមយួ ។ផ្លូវចូលករ នអណូ ងែរ ៉ របស់្រកមហ៊ុន ថមរតនៈ។ រហូតមកដល់ែខឧសភ ឆនំ ២០០៨ អណូ ងែរ ៉ែដកេនះ េនកនុងេខត្រពះវ ិ រ េមលេទ
្រតវបនកន់កប់ េអំកប់េយ្រកមហ៊ុនរបស់រដចិនមួយ ្រកមហ៊ុនដ៏មន

ចរបស់្របេទសកមពុជមួយ េហយនិង្រកមហ៊ុនមួយែដលកន់

យអគគេមបញជ ករៃនកងទ័ពកមពុជ នយឧតមេសនីយ៍ ប៉ុលអណូ ្ដ ងែរ ៉ Rattanak Stone [ថមរី តនៈ] េនកនុ ងេខត្ត្រពះវ ិរ ្រតូវ

កនយឧត្ដមេសនយ៍ុី ប៉លេរឿន អគគេមបញជករ ៃនកងទ័ពកមពុ ជ េហយ ជនយអគគេសនធករធ ព្វផ យបនអះិ រួម។ របយករណ៍របស់្របព័នផងថ ្រកុមហ៊ុន ថមរី តនៈ បនបេងកត សហ្រគសរួម េនកនុ ងឆន ំ២០០៥ ជមួយ្រកុមដ៏មនអំ

95
Company Ltd [្រកមហ៊ុនអភវឌិ ន៍ថមរតនៈកមពុ ជ ចំកត់] បនំ ង េនកនុ ងឆន ំ ២០០៥េលចេឡងឹ មុនដបូី ឲយ Global Witness ដងេនេពលែដលអនក យករណ៍ព័ត៌មន បនចប់េផ្ដីម យករណ៍

អំពី្របតបតករ
៉េន្រពំែដនខងេជងី យកែរែដកី ៃនៃ្រពឡង់ិ ិ ជក

ថមរតនៈ–អណូ ្ដ ងែរ ៉ ខននតកិ ឺ ិបនេគេជឿថ ជកមមសិទធរិ បស់េ្រកមហ៊ុន Rattanak Stone Cambodia Developmentចបំផុតមួយ េនកនុ ង្របេទស

កមពុ ជ គ្រឺ កុមហ៊ុន ភពមុ
ី ច
ិ េហយ
 នង
ិ ្រកុមហ៊ុនកន់កប់េ យរ ្ឋ ភបល
ចនិិ China National Machinery & Equipment
Import & Export Corporation [្រកុមហ៊ុន ហរ ័ណ នហរី ័ណេ្រគ ង្រប ប់ នងិ ម៉សុីន ្របេទសជតចិ និ ]។ េនកនុ ងែខឧសភ ឆន ំ២០០៨ ្រកុមហ៊ុនកូេរ ៉ Kenertec [ខននតកិ ឺ ិ ] បន្របកសថ េគបនទញិ ហ៊ុន ៨៥ ភគរយ ៃនអណូ ្ដ ងែរ ៉េនះ េនកនុ ងកចចិ ្រពមេ្រព ងសហ្រគសរួម ជមួយ្រកុមហ៊ុនថមរតនៈ។
សមជកិ ៃនកងេយធពលេខមរភូមនទ ី
ិ (RCAF) ្រតូវបនជួលេដមប
យមករ ្ឋ ន។ អនក្រសុកបន យករណ៍អំពកី ្លីី រណីឆក់យកដធំ ង េហយ
ងំ ពេី ដម ដបូ ពួកេគខ្លចថនងឹ មនេទៀត។

េនកនុ ង្រសករេវ ង េខត្រពះវ ិរ។ម MIME បនឲយដងឹ ថ ថមី

រតនៈ ្រតវបនផ្ដល់អនុញញត េដមប៉េនី អី នុវតករែសងរុករកែរែដកកនុ ងឆន ំ ២០០៤ នងិ ២០០៥ េនពរីកែនង េនកនុ ង្រសករេវ ង –96គភឺ នំេកះែកវ នងិ ភនំថម។ េទះជ្រកមហ៊ុនបនទទួលករអនុញញត

េនះក៏េ យ ក៏ករេបកឹ េហយី អណូ ្ដ ងែរ ៉ េ យមនិ ្របកសឲយដងីនងិ ដីធី ៣២ គ.ម. ្រកិ ករេរ បរបងជុំវញ

បនេធឲី យមនករ

ភញក់េផលី ចំេពះសហគមន៍អនក្រសក ែដលរស់េន េហយី េធីែ្រស
97េនទីេនះ។ំ ងមចស់កមមសិទធព
ិ ដ
ី បូ

ករចប់េបក
៉បនេធីឲយ្របព័នផធ ពផ យ្របេទសី ៃនអណូ ្ដ ងែរេនះ
ចនិ ចប់ រមមណ៍ េ យរករពក់ព័នធៃន្រកមហ៊ុនមួយរបស់រដ្ឋ

រព័ត៌មនចនិ សុនីបន យករណ៍ថ ្រកមហ៊ុន ហរណ
័

ចន
័ នហរ
័ េ្រគ ង្រប ប់ នងិ គឺ្រកមហ៊ុន ហរណី ណិ ម៉សុន
ី
98្របេទសជតិចន។
េនៃថងទី ២០ ែខមនិី ឆន ំ ២០០៥ ទីភនក់ងរ
នហរ័ េ្រគ ង្រប ប់ នងី ណិ ម៉សុនី ្របេទសជតិចនិ បនសេ្រមច
ចតធនធនែរែដក
៉េនកនុ ងី សីិ េដមបី ហករេនកនុ ងករេធី ជវកមម

េខត្រពះវ ិរ ្របេទសកមពុ ជ។ ភគីែខមរទំងពីរភគី គឺជ្រកម

ហ៊ុន ភពមុី ចិ ្រគប (ភពមុី ចិ ) នងិ ្រកមហ៊ុនអភវឌិ ន៍ថមីរតនៈ
99កមពុ ជ ចំកត់។

29

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

អគគេមបញជករៃនកងទ័ពកមពុ ជ នយឧត្ដមេសនយ៍ុី ប៉លែដល្របតបត្តិ ិអណូ ្ដ ងែរ ៉ែដកមួយ េនកនុ ង្រសុករេវៀង េខត្ត្រពះវ ិពណជជិ កមម។ េនកនុ ងេខសី
្រកេចះ េកំពង់សឺ ។
ព

101

រ

ង
ំ ពឆ
ី សកមមភពី ន ំ ២០០៥។ េពលថមេី នះ ្រកុមហ៊ុនថមរី តនៈបនព្រងកឆន ំ ២០០៨ ្រកុមហ៊ុនេនះ ្រតូវបន្របគល់ៃ្រពេឈទ ំហំ ៤៧៩ ហ.ត. េនកនុ ងឃុំពរីធនូ ្រសុកសនួ ល េខត្ត

យមនេគលបំណងែ្របេទជចមករេកស៊ូ។

២៥ គ.ម. ្រកេរឿន ្រតូវបនេគេជឿថ ជមចស់ កមមសិ ទធិទទួល្របេយជន៍ៃន្រកុមហ៊ុន ថមរតនៈ

េដមប ដកយកថម
ី
ី

ងសង់

100

េនកនុ ងែខកញញ ឆន ំ ២០០៨ ្រកុមហ៊ុនេនះ្រតូវបន្របគល់សមបទនដីែរ ៉ ទំហំគរ។ ករ ្ឋ នធនធនែរ ៉ថមីេនះ មនទីករពក់ព័នធៃន្រកមហ៊ុន ភពមុី ចិ ែដលជ្រកមហ៊ុនដ៏មនអំចងំ េនឯ ្រង៉ម ឃុំគីរវន្តី ្រសុកភន្រំ សច េខត្ត

106េនកនុ ងែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨ ្រកមហ៊ុន ខននតកិ ឺ ិ ចំកត់ ែដលចមបងបំផុតមួយ របស់្របេទសកមពុ ជ គជីឺ ករដកថយពី ជវកមម

ជ្រកមហ៊ុនែរមកព
៉្រី បេទសកូេរខងតបង
៉ូ បនេចញេសចក្ដ្រី បកសថ អគគនយករដ្ឋម នី ហ៊ុន ែសន បនផ្ដល់ករគំ្រទទំង្រសង
102ចំេពះគេ្រមងេនះ។

ចំែណកហ៊ុន ៨៥ ភគរយ េនកនុ ងអណូ ្ដ ងែររេវ៉ ង ជសហ្រគសរួម

107ជមួយនង
មនឹ ្រកមហ៊ុន ថមីរតនៈ។ិ ចបស់េទ ថេតី្រកមហ៊ុន

េនេពល Global Witness បនេទដល់ករ ្ឋ ន ថមីរតនៈ េនកនុ ង្របេទសជតិចនិ េនែតមនភគហ៊ុនេនេឡយី ឬក៏េតីេគបនដក

របស់ គកឺ រកប់ៃ្រពេឈ។ី េនេពលេនះ មនេសចក្ដី យករណ៍

រព័ត៌មន អះ ងថបនបេងយ
ី ទ
ី កចច
ិ ្រពមេ្រព ងមួយ េដមប
ី ញ
ិ

ភពមុ
័ នហរ
័ េ្រគ ង្រប ប់ នងី ចិ នងិ ្រកមហ៊ុន ហរណី ណិ ម៉សុន
ីឆន ំ ២០០៥ នងិ ២០០៨ អនកេធីករេនអណូ ្ដ ងែរ ៉ ម នីកុ នង្រសក

ថយពីសហ្រគសនដំ

ក់កលេនះ។ Global Witness បននយយថ មចស់កមមសទធ
ិិ ៃិ នអណូ ្ដ ងែរ ៉ ថមរី តនៈ គឺេ

េហយ
ី នង
ិ ្រកមហ៊ុន

ហរណ
័ នហរ
័ េ្រគ ង្រប ប់ នងី ណិ ម៉សុនីេហយី នងិ បុគគលកិ េយធែដលយមករ ្ឋ ន ទំងអស់គនបន
កនយសរេសរសំបុ្រតេទឧត្ដមេសនយ៍ី ប៉ុល

ឧត្ដមេសនយ៍ី ប៉ុល

្របេទសជតចី ីិ និ េដមបអណូ ្ដ ងែរមួ៉ យ បន ៉ យ ៉ ប់្របប់ Global Witness ថ

Witness មនិ ទន់ទទួលចេមយី អេី ទ។េរ ន អគគេមបញជករៃនកងទ័ពកមពុ ជ103េហយកមមករមនក់េនឯករ ្ឋ នី ជនយអគគេសនធករ។
ិឧត្ដមេសនយ៍ី ប៉ុលេរ ន បនេធីទស នកចចិ មកកន់ទីកែនង

េនកនុ ងេដមី ឆន ំ ២០០៨។ េនេពលេនះ ទ នែដលយម
104
ករ ្ឋ ន បនឈរ្រតង់ េហយី េធវី នទនករេ ក។ Global
Witness ធប់កត់ជឯក
ប៉ុលកមពុ ជ។រ អំពីករពក់ព័នធរបស់ឧត្ដមេសនយ៍
ីេរ ន េនកនុ ងវស័ិ យកប់លក់េឈខី ុសចបប់ េនកនុ ង្របេទស
105ដូេចនះ ជករសេងខប រហូតដល់ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨ អណូ ្ដ ងែរ ៉ែដក េនកនុ ងេខត្រពះវ ិរ េមលី េទបនសថតិ េនេ្រកមករកន់

កប់ព្រី កមហ៊ុនរបស់រដ្ឋចនិ ្រកមហ៊ុនដ៏មនអំ

ចបំផុតមួយ

របស់្របេទសកមពុ ជ េហយី នងិ ្រកមហ៊ុនមួយែដល្រគប់្រគងេ យអគគេមបញជករ ៃនកងទ័ពកមពុ ជ នយឧត្ដមេសនយ៍ី ប៉ុលេរ ន។េរ ន ្រកមហ៊ុន ភពមុី ចិកសួរ អំពកី រពក់ព័នធរបស់េគ េនកនុ ងអណូ ្ដ ងែរេនះ។
៉េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global្របភពព័ត៌មនមួយរូប ែដលជតធ ឹ ្រកមហ៊ុន បនអះ ងថិ សនិទនង

ជករចំបច់្រតវែតបង់ '្របក់រងន់' េដមបី ចី ប់េផ្ដីមេធកី រ េហយ
ីថ្រកមហ៊ុន ខននតកន េដមបី ីិ ឺ ិ បនបង់្របក់្របមណ US$១108ថ នភពផវូចបប់ ៃនករទទួលករអនុញញតចប់េផ្ដីមេធកី រ។បង្រ់ បក់រងន់េនះ មនិ ចបស់ ស់េទ។ ចបប់ស្ដីពីកចចិ ករពរបរ ិ ថ ន នងិិ ករ្រគប់្រគងធនធនធមមជតិ របស់្របេទសកមពុ ជ មន
109
នយយ
អេី
ះ អំពកី ទិី របង្រ់ បក់រងន់ េដមបី ទួលសមបទន។
Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតមួយេទ្រកសួងហរញញិ វតថុ េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបី ីកសួរថ េតី្របក់េនះ្រតវបន

ទទួលឲយចូលកនុ ងថវកិ ជតឬិ េទ ប៉ុែនមនិ ទន់ទទួលចេមយ
ី េន

េឡយ
ី េទ។

“ខុ េំញ ឃញុ េន្រគប់ទីកែនង្ល េនកង្ល !” េឈ េនកង លយុ ន េដមុ ន ដី ្រគប់កែនង
្របសន៍របស់បគុ គលិ ក្រកុមហ៊ុន ខននតក
អំពសេនកនុ ងបទសមភសន៍ជមួយិ ិិ ឺ ិ នយយិី ក្ដនុពលៃន្របេទសកមពុ ជជឱកសវនេយគ
110
Global Witness ឆន ំ ២០០៨។

30្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

្របអប់ទី ៤ | េតសែរ ៉ ៃថ្លបនុ៉ ម ន?
ី ិទធិ ជវកមម

ទនទមឹ េពលែដលដីសមបទនែរ ៉្រតូវបនែចកយ៉ងរហ័ស ក៏មនករខ្វះខត នូវទ្រមង់

ករដ៏ចបស់ស់ នង ្រកុិ ដ៏មនតម្លភព េដមបី មហ៊ុនបង់្របក់ទទួលសទធិ ិេ្រប្រ បសធនធនែរ ៉ទំងេនះ។

របស់្របេទសកមពុ ជ ្រកុមហ៊ុន្រតូវែតបង់ៃថ្លេទរដ្ឋកមពុ ជ ស្រមប់ករចុះេឈមះ ករក់ពកយសុំ ករពនយរ ករបន្ត ករេផទរេផ ងៗ នង័ ម៌ និ ឈនួល្របចំឆន ំ ក៏បុែ៉ ន្តពត

111

Global Witness បនសមភសបុគគលិ កមួយរូប ៃន្រកសួ ងឧស ហកមម ែរ ៉ នងិ ថមពល នចុងឆន ំ ២០០៨េហយ ្រតូវបន្របប់ថ េទះបីមនអ្រ
ជ្របក់បង់ៃថ្លឈួល
ន នង
ិ ពនធ
បនអនុមត័ ឬកំណត់េ
េរបង់េយសភេទ។

ៃថ្លជខនតេទៀងទត់ ស្រមប់េស កមម ដូចយ្រកុមហ៊ុនក៏េ

112ផ្ដល់េយ ក៏ៃថ្លទងំ េនះមនិ ទន់េទះជមនករខ្វះតម្លភពែបបេនះក៏យ ផលចំណូលពិតជេកតិ យេនះ។ សំ មនពីវស័

ងេលរបយករណ៍្របចំែខ

យ្រកសួ ងេសដ្ឋកចច
ចំែណក
ិ
ិ នង
ិ ហរញញិ វតថុ Global Witness បនវភគ

របស់វស័ិ យជវកមមែរ ៉របស់្របេទសកមពុ ជ េនកនុ ងេសដ្ឋកចច
ីិ ជតិ េនកនុ ងរយៈេពលមទននិ យិ ២០០៨ វស័ិ ន័យេនះ រ ងឆន ំ ២០០២ នង្របំមយួ ឆនកំ ន្លងមកេនះ។

េនះបនផ្ដល់ផលចំណូល US$៣ងេល្រកុមហ៊ុនចំនួនតច័ ម៌ នឲយេមលិ តួច ែដលផ្ដល់ពត
ចំនួន្របក់ែដលចូលថវក
េិ របស់្របេទសជតិ គួរែតេលស ពីេនះ យ៉ងេ្រចន។
ំ ញទំងេនះ ពបករករខ្វះតម្លភព េនកនុ ងទំនក់ទំនងជនួ
ិម នផលសរុបេ

យ្រតមឹ ្រតូវ ក៏បុែ៉ ន្ត សំេផ ងៗ Global Witness ប៉ន់ងេលភស្តុ

យស់េដមប បី ៉ ន់

ងែដលបន្របមូលពី្របភពម នថ ចំនួនសរុប ្រតូវមនចំនួន្របែហល US$៧ន។អនកវភគឧស ហកមម ែដល Global Witness បនសមភស បនអះ
ិ

US$៥០.០០០ ស្រមប់

ជញប័ណ្ណធនធនែរ ៉នីមយ
ួ ៗ។

113

េផ ងេទៀត បង់្របក់េ្រចន ជងេនះេទេទៀត។ េលស ពីករអះខននតកិ ឺ ិ បនបង់្របក់រង្វន់្របែហល US$១ថ ្រកុមហ៊ុនែរ ៉ធំ ពី្របេទសអូ

បនបង់្របក់េ្រចន ទទួ េដមបី លសទធិ ិែស្វងរុករក េនកនុ ងដី ១០០.០០០ ហ.ត. េនេខត្ត
មណ្ឌលគរី ី េដមប ែស្វី ងរុករកែរ ៉បុកសុី ត។នស្រមប់្របេទសកមពុ ជ ប៉ុែន្តេគបនែថ្លង

ថ “្រកុមហ៊ុន BHP ប៊ល
ិ លតុ
ិ នមន
ិ ែដលបង់្របក់េទម ន្តី ឬអនកតំរ ្ឋ ភបល
កមពុ ជ េហយ
ករអះ
ិ
ិ
 េយង
 បដេសធ

ងៃនងថ ករបង់្របក់េនេ្រកម

កចចិ ្រពមេ្រព ងែស្វងរុករកធនធនែរ ៉ ឬ្របក់ែដលបនបរចិ ច គឲយមូលនធិ ិគេ្រមង

អភវឌិ ន៍សងគម គឺជ 'លុ យទកឹ ែត'។"មសំ បុ្រតពី្រកុមហ៊ុន BHP េទ Global Witness បនឲយដងិ ីឹ ថកមមវធ

អភវឌអសុ ខភព ករអប់រ ំ វបបធម៌ នង េឡង ែកលំិ ន៍សងគម “្រតូវបនបេងកត េដមបីិសុ ខុមលភពទូេទ ៃន្របជជនកមពុ ជ … ្របក់េនះ

ចចយបនែតេលកមមវធិ ី្របចំសហគមន៍ ែដលផ្ដល់្របេយជន៍ឲយ្របជជនកមពុ ជ ែតប៉ុេ្ណ ះ។ កនុ ងនមជងៃនៃដគូសហ្រគសរួម ្រកុមហ៊ុន BHP ្រតូវែតអនុញញតចំេពះករបង់្របក់

ទំងអស់ េហយ េយង មនបំណងអនុវត្តអំ
កង្វល់អំពីគេ្រមង

ចេវតូ៉ េនកនុ ងករណីែដលេយង មនមួយ។” ្រកុមហ៊ុន BHP ក៏បនបញជក់ផងែដរ ថ្រកុមហ៊ុន

េនះបនបង់្របក់បែនថមេទរ ្ឋ ភបលកមពុ ជ េដមប ឲិី យបនសមបទនែរ ៉េនះ េែចងថ “្រសប115យមលកខខណ្ឌៃនកចចិ ្រពមេ្រព ងែស្វងរុករកធនធនែរ ៉ ជមួយិ លតុរ ្ឋ ភបល
កមពុ ជ ែដលបនផ្ដល់ឲយ្រកុមហ៊ុន BHP ប៊លិ ន នងិ ្រកុមហ៊ុន
ិ
មតស៊
ូ បស
៊ី ុី នូវសទធ ែស្វ
ិិ ិេដមបី ងរុករកែរ ៉បុកសុី តេនះ ្របក់ចំនួន US$១បនបង់ េន ្រតូវ

យផ្លូ វករ េទកន់រ ្ឋ ភបលកមពុ ជ េនកនុ ងែខកញញ ឆន ំ ២០០៦។”ិ

Global Witness បនទទួលសំ េឯកន ក៏រ ្ឋ ភបលកមពុ ជបនឲយដងឹិ្ត លី BHP Billiton [BHP ប៊ល
ិ លតុ
ិ ន]

អភវឌ
ិ ន៍សងគម កនុ ងចំនួន US$២,៥េទ។ ចេម្លយ មូលនធ តបរបស់្រកុមហ៊ុន បនបញជក់ថ ្រកុមហ៊ុនបនបេងកតិ ិមួយចបប់ ៃនឯករេនះ ្របក់ចំណូលមកពីសមបទនែរ ៉ េ្រកពីពនធ

US$៤៤៣.៨៦៦។

119េប្រ បក់េនះមន

TOFE គឺ មនិ ចបស់ថ កែន្លង

US$១

118

រ ‘Tableau desOpérations Financières de l'Etat’ (TOFE) របស់្រកសួ ងេសដ្ឋកចចិ នងិង ថ្រកុមហ៊ុនឆន ំសន៍របស់ឯកឧត្ដមរដ្ឋម ន្តី្រតមឹ ្រតូវ ឬហរញញ័ ម៌ នអំពផិ វតថុ ែដលផ្ដល់ពតី លចំណូល្របចំឆន ំ មកកន់រដ្ឋកមពុ ជ។េមល េទ ្រកុមហ៊ុន

114

េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ មនន័យថ ករបង់្របក់

២០០៨ េដមប សី ូ មឲយេគបញជក់ថ េត្រប

ងថ្រកុមហ៊ុនែរ ៉ ែដលចង់្របតបត្តិ ិេនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ ្រតូវែតបង់្របក់ជខនត

117

បនពពណ
៌ នករបង់្របក់េនះ ជ 'លុ យិGlobal Witness បនសរេសរសំ បុ្រតេទ្រកុមហ៊ុន BHP េនកនុ ងែខតុ

តំន ឲយេសដ្ឋកចចិ ជត។ិប៉ុែន្តេហតុករណ៍េនះ មន៌ នដៃទេទៀត Global Witnessិ សុី គនជមួយព័តម

បនទទួលេនះេទ។ សំទកឹ ែត' ែដលជពកយ្រគមភ
េ្រកផ្លូ វករ។េនេ្រកមចបប់សី ្ដពកី ចចិ ករពរបរ ិ ថ ន នងិ ករ្រគប់្រគងធនធនធមមជតិ

ល្អិ តល្អនអ់ ំពកំ េនះ មនឹ េឡយ។ី របង់ៃថ្លទងិ បនឲយដង
យករណ៍ថ ឯកឧត្ដម លម
ឹ គនេ

ម

រ េនកនុ ងឆន ំ ២០០៦ គឺក់ យេនកែន្លងេផ ង េនកនុ ងឯករេនះេទ។ េនះនំឲយមនសំ ណួរថ េត្រ បក់ន របស់្រកុមហ៊ុន BHP ប៊លិ លតុិ ន ែដលបនបង់េនកនុ ងែខកញញ ឆន ំ២០០៦ បនេទ

បត់។មអតថបទមួយ េបះពុមពេនកនុ ងកែសត Cambodia Daily េនៃថងទី ២៤ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៧ រដ្ឋម ន្តី្រកសួ ងធនធនទកឹ ឯកឧត្ដម លម
ឹ គនេ

116

បន្របប់សភជតិ ថ្រកុមហ៊ុន BHP ប៊លិ លតុិ ន បនបង់្របក់ US$២,៥នេទរ ្ឋ ភបលេដមប ឲយបនដ
ីសមបទនែរ ៉បុកសុី ត។ េនកនុ ងអតថបទដែដល មនេគិីងំ ពីករទញិ អណូ ្ដ ងែរ ៉ ្រកមហ៊ុន ខននតកិ ឺ ិ មនកររ ំេភបី ចតិ អំពី

លទធភពៃនអណូ ្ដ ងែរេនះ។
៉ករ្របកសព័ត៌មន េនកនុ ងែខឧសភឆន ំ ២០០៨ បនែចងថ៖

“ដីឡូត៍អណូ ្ដ ងែរេនះ
៉្រតវបនេគប៉ន់ ម នថ មនធតុែរែដក
៉្របែហល ២០០នេ នេរ បចំហ៊ុន ខននតកិ ឺ ិ បន្រកម …

្របចំលក់ថ ផលគតិ រ ំពងឹ េ ន េហយីន ២ផលតកមម
ែផនករិនពន់ ១៦០ចំននួ មនឆន ំ នងឹ វុន៉ កូេរ ៉ តៃម មលក់)31្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស(េ ន/៨០$ េហយួ ជង ៤០ ពន់ី ផលចំេណញនងឹ មនចំនន
នវុន៉ កូេរ ៉ ល់ឆន។
ំ ”

120

នយយ
ម៉យងេទ ត ពួកេគប៉ន់ ម នផលចំេណញរបស់េគ មកពែី រ ៉ិែដក គឺជត
ិ US$៣២ករ ្ឋ នអណូ ្ដ ងែរ ៉ េនេ្រកមករដកឹ នំពីបុគគលមួយរូប ែដលេគេ
124ជេមទ័ព្របចំ្រសក េឈមះថ េ ក ចយ។ ្រកមហ៊ុនខននតកិ ឺ ិ បង្រ់ បក់្របមណ US$១០០០ េទេល់ែខ េហយី គត់ែបរជែចក្របក់េនះឲយកូនទន កនុ ងមួយឆន។
ំក ចយ ផទល់
125ន។ងំ ពីឆន ំ ២០០៥ មក អណូ ្ដ ងែរេនះបនអភវឌ
៉ិ ន៍្របតបតករិ ិរបស់ខួ ន េហយី កមមករចនិ បន126
ករ ្ឋ ន។ចប់េផ្ដីមែខសី់ ូ វដីេក រ េទកន់
ងសងផឆន ំ ២០០៨ ្រកមហ៊ុនបនចប់េផ្ដីម

ងសង់ផូ វេដមបី ភី ជ ប់ករ ្ឋ នេកះែកវ នងិ ភនំថម។ េនេពលនពនធិ របយករណ៍េនះ ផវូេនះ្រតវបនេគ យករណ៍ថ បនេក ន លែ្រស ប៉ុែនករ

ងសង់រហូតដល់

ងសង់បនឈប់សនិ ស្រមប់រដូវភង

េដមបក៏ប៉ុែនអនក្រសកី ឲី យអនក្រសក ច្រចតកត់្រសវរបស់ខួ នសន។ិេនេពល Global Witness បនេទដល់ករ

េនែត្រពយបរមភថ ករន រតនៈ/ខិននឺតិក

េនកនុងឆនំ ២០០៨ អនកេសុបអេងកតបនេឃញសំ
កថមខួង ែដលេគ្រតវបន្របប់ ថ មនវតមនៃនែរ ៉ែដក ព ន់ និងមស។ករ ្ឋ នេនះ ក៏មនធតុែរេផ៉ ងេទ តផងែដរ។ េនេពលតំ

ង

Global Witness បនេទដល់កែនងេនកនុ ងឆន ំ ២០០៨ អនកេសុប
ីអេងកតបនេឃញី សំកថម ែដលខួងយកពកី រ ្ឋ នភនំថម ែដលេគ

្រតវបន្របប់ថ មនវតមនៃនែរែដក
៉ព ន់ នងិ មស។បុគគលកឹ ថ ករ ្ឋ នភនំថមិ ខននតកិ ឺ ិ មនក់ បនឲយដង

ម

ចមនមស

ពរី្រកមកនុ ងថមមយួ េ ន។ គត់ប៉ន់ ម នថ ែរមសេនករ
៉្ឋ នែត
121មួយេនះ ចមនតៃម US$៤០ន។ដីសមបទនទំងពរី េនកនុ ងេខត្រពះវ ិ

ប៉ុេ

រ គជ
ឺ សមបទនែតពរីះ ែដលខននតកិ ឺ ិ មន ជញប័ណ។ របយករណ៍្រតតពនតយិ ិឆន ំ ២០០៧ មួយបនែថងថ ្រកមហ៊ុន ខននតិ ឺ កិ បនទទួលសទធិ ិែសងរុករក ស្រមប់ករ ្ឋ នចំននួ ្របំបកី ែនង េនកនុ ង្របេទស
122ងកមពុ ជ មនៃផទដីសរុប ១.៥២០ គ.ម. ្រក ។ អនកតំ

្រកមហ៊ុនមនក់បន្របប់ Global Witness ថ សមបទនមនរួម

ទំងបកី ែនង េនកនុ ង្រជងែផនកខងពយ័ពយៃន្របេទសកមពុ ជ ែដល្រតវេគសង ័យថ មនតបងី ដីសមបទនេផ ងេទ ត ្រតវេគូ ថម េហយ
123
សង ័យថ មនែរែដក
៉ឬមស ឬទំងពរ។
ីេ្រកពីករទក់ទនិ ជមួយនយឧត្ដមេសនយ៍ី ប៉ុលេរ ន មន

ករពក់ព័នធយ៉ងជក់ែស្ដង ពកី ងេយធ េនឯករ ្ឋ នអណូ ្ដ ងែរ។៉

េនេពល Global Witness បនេទដល់កែនងេនកនុ ងឆន ំ ២០០៨មនទន ១៥ នក់ ែដល្រតវបន ខននតកី យមិ ឺ ិ ជួល េដមបីងសង់ផូ វនងឹ បនេទ ត េ្រកយពីទីបញច ប់ៃនរដូវភង េហយួ េគនងី ដីរបស់ពកឹ ្រតវបដេណ្ដី មយក127
េ យគមនករសងេឡយ។
េនកនុ ងែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨ អនកីំ មួយអភបល
តំងសហគមន៍បនេរ បចំករ្របជុជ
រង្រសក
ិ128
េ ក គត គមី េី លកឹ េ ះ េដមបី េឡងី ករបរមភរបស់េគ អំពកី រចប់យកដីធី។ េនកនុ ងករ្របជុំេនះ ពួកេគ្រតវបន្របប់ឲយរង់ច ំ129
ករេ ះ្រ យពីរ ្ឋ ភបល។េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍
ិេនះ ករេ ះ្រយេនះមនិ ទន់េឃញ
ី េកត
ី េឡង
ី េនេឡយី េទ។អណូ ្ដ ងែរ ៉ ហុងហ៊ូ-្វ ្រទី ភព្រកុមហ៊ុនែដលទទួលភរកចច្វ ី ភពិ ស្រមប់អណូ ្ដ ងែរ ៉ែដក ហុងហ៊ូ-្រទេមល េទ គជឺ ្រកុមហ៊ុន (Cambodia) Hongfu Try Pheap
Mining Development Construction Co. Ltd, [្រកុមហ៊ុន
សំណង់អភវឌិ ន៍ែរ ៉ ហុងហ៊ូ ្វ ្រទី ភព ចំកត់] ែដលកនុ ងចំេមនយក្រកុមហ៊ុន មនសមជកិ ពរី រូប ៃនពួកវរជន្របេទសកមពុ ជ – គឺេកឧកញ៉ ្រទី ភព នងិ ្រពទធិ សមជកឹ សភ ឯកឧត្ដម េ

ឃន។
េ
ី

កឧកញ៉ ្រទី ភព គជ
ឺ ម

សមជក
ិ ្រពទធឹ សភឯកឧត្ដម េេម៉ងេសដ្ឋដ
៏ បេឈ
ម ះ។
ី ល
ី

េម៉ងឃនិ ្រពទធី គសឺ មជកឹ សភដ៏លបេឈម ះ ពគមះីី ណបក CPP េហយ ជនយកៃន្រកុមហ៊ុនលបេឈ
ី
ភពមុ
ី ច
ិ ។
សមជក
ិ ៃនកងេយធពលេខមរភូមនទិ មនតួនទសី ំខន់ េនកនុ ងករយមករ ្ឋ នអណូ ្ដ ងែរ ៉។ អនក្រសុកែដលរស់េនកនុ ងតំបន់ជុវំ ញិ32្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
កករ ្ឋ នអណូ ្ដ ងែរ ៉ ខ្លចករេដញេចញពផី ះទ សែមបង េនេពលែដល

សនសុិ ខ្រកមហ៊ុន ្រតវបនស្រមតិ ស្រមំងពីកុ នងចំេ

ម្របព័នផធ ពផ យ នងៃន្របេទសេវ តិ រ ្ឋ ភបលិធតុែរ ៉ របស់្របេទសេវ ត
ម (េ េ្រកថ Vinacomin133[វ ីកូមិន])េហយី នងិ ្រកមហ៊ុន Mom Good Luck Mining134[្រកមហ៊ុនែរ ៉ មុំ ហគូដ ក់]។ ( េឈមះ្រកមហ៊ុន វ ី
កូមន
ិ នង
ឹ

្ដ ភូមិជុំវញិ ករ ្ឋ ន៖រ ែដលេន កនុ ងតំបន់ៃ្រព នងិ ែ្រសេទ អណូ ្ដ ងែរ ៉ ្រទីេលចេឡងី ម្ដងេទ ត េនកនុ ងែផនកបនទប់េទ ត ៃនរបយករណ៍េនះ

មអនកេធករ
ីស្ដីពី្រកមហ៊ុនែរ ៉

NGO បនឲយដងិ អណូ ្ដ ងែរ ៉ រ ំពងឹ ថ អនករស់េនជុំវញឹ ថខនឹ ្រតវួ នងកូមនី ី ងសង់េ ងច្រកសិ ក៏មនែផនករេដមប
135េ្របងកត់មយួ េនកនុ ង្រសកេនះែដរ។ Global Witness បនអនគត។ ករសង ័យ្រតវបនព្រងងឹ កន់ែតចបស់េឡងី េនេពល

សូម្រកមហ៊ុនទំងពរី ឲយបញជក់ថ េតេី នះពតិ ឬេទ។ ្រកមហ៊ុន

កមមករពីករ ្ឋ នែរ ៉ បន ក់បេងគលសុីម៉ងេ់ នេលីដីធីរបស់េគ
130
េដមប
ី ក
ី ំណត់កែនង ងសង់ េនកនុ ងែខមនី ឆន ំ ២០០៨។

វីំ ញដ៏មនអំ
ជនួក ្រទី ភព៖ មកូមនិ បនេឆយី តប េ យែថងដូចតេទេនះ៖

“្រកមហ៊ុន វ ីរចុះេឈមះ្រកមហ៊ុន ស្រមប់្រកមហ៊ុនែរ ៉ ហុងហ៊ូ-្រទី ភពបងញថ នយករបស់្រកមហ៊ុន គឺេវេធនី )។ ្របភពបនអះ ងថ ្រកមហ៊ុន

វីបនេដញេចញពីផទះ េនេពល្របតបតករិ ិ រកី ល លនឯកកូមនិ បនចប់េផ្ដីមសកមមភពេសុីបអេងកត នងិែសងរុករកធនធនែរ ៉ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េ យទទួលករ

េសដ្ឋី

អនុញញត នងកមពុ ជ េហយិ ករគំ្រទ ពី ជរ ្ឋ ភបលិី នងិ ្រកសួងច ែដលមននមជ ឧកញ៉ េហយី មនភគ

ហ៊ុនេ្រចនី េនកនុ ងកសុីណូ ករអភវឌិ ន៍េកះ នងិ ចមករេកស៊ូ។នងិ ទភី ន ក់ងរែដលមនសមតថកចចិ ។ ្រកមហ៊ុន វ ីតួនទៃី ន្រកមហ៊ុនេ

្រកនងមក េកឧកញ៉្រតវបនរះិគុនេ យ NGO េ យេយងំ ចប់ រមមណ៍េល្រី គប់េរ ង ៉ វ ែដល Global Witnessី ខញុ ក៏មននមជនយករួមៃន្រកម
េឈមះ្រកមហ៊ុន គឺឯកឧត្ដម

វ្រជវ យ៉ងលំអត
កមពុ ជ ស្ដពី ីិ នូវចបប់របស់ ជរ ្ឋ ភបលិ់ នធនែរ។៉
វស័ិ យឧស ហកមមដក្រសងធ

បុគគលមួយរូបេទ ត ែដល
រចុះ

បនេលង
នង
ី េឡង
ី ផងែដរ។ េយងី កំពុងែតសកិិ ្រចមនព័ត៌មន្រគប់្រគន់ េដមបី េី ឆយី តប136សំណួរពី Global Witnessបន។”េម៉ងឃន
ី – ពក់

ឯករចុះេឈមះ្រកុមហ៊ុន ស្រមប់្រកុមហ៊ុនែរ ៉ ហុងហ៊ូ ្វ ្រទី ភព បង្ហញឲយេឃញ
កឧកញ៉ ្រទី ភព មនយកមួយេទៀត គឺឯកឧត្ដម េវ្រជវេរ ង ៉ វទំងេនះ េដមបី េី យងីេថ នយក្រកុមហ៊ុន គឺេកូមនិ កំពុងែត

អនុវតសកមមភពេសុបី អេងកត នងិ ែសងរុករក ទនទមឹ នងឹ េពលែដល

រកឧកញ៉ កនុ ងករេដញ្របជជនេ យបងខត
ិ
131បងខំ េនកនុ ងដីជុំវញិ គេ្រមងករទំងេនះខះ។

ហ៊ុន េនកនុ ងឯកឆន ំ២០០៧ េដមបី ្រី បតបតិ ិករ ្ឋ នេនះ រួមជមួយនងឹ ្រកមធយង
ិូ ថម នងស់ េនកនុ ងតំបន់េនះ េ យភព សថតិ េនកនុ ងតំបន់មនមនុស េ្រចនី រស់េន។ម បនឲយដងឹ ថ ្រកម ្រទី ភព បនចុះកចចិ ្រពមេ្រព ងេនកនុ ងែខកកក

មជួរ

ភូមអ
៉
ិ នង់្រជ ភូមមិ ង នងិ ភូមេិ ឆង។ មនិ ដូចករ ្ឋ នអណូ ្ដ ងែរេនកនុ ងេខត្រពះវ ិថShukaku Ltd. [ស៊ូកគុ ចំកត់] (សូមេមលី ្របអប់ទី ៥ ស្រមប់
132ព័ត៌មនលំអតិ បែនថម)។

អណូ ្ដ ងែរ ៉ ហុងហ៊ូ-្រទី ភព មនទី ងំ េនកនុ ងឃុអំ នងេ់ ភ ្រសកថ បរ ិ ៉ ត់ េនកនុ ងេខតជតិ ខង សទងឹ ែ្រតង។ េនទេនះី ែដរ អនកមនជរំ មូំ ល ្ឋ នចំននួ បីកែនង េនកនុ ងបមីភរយិ លបេី ឈមះ ែដលកន់កប់្រកមហ៊ុន

ភពមុី ិច េហយី ក៏ជនយកមួយរូប ៃន្រកមហ៊ុនមួយ េ្របតបត្តិ កិ រ្រកុមហ៊ុនរកី ល ល នេពលអនគត។

RCAF។ ពួកេគមនវតមនេ្រចន
ី្ដ លៃនគូ

េសដ្ឋីមនអំ

ចមួយរូប។

េម៉ងឃនិ ្រពទធី ែដលជសមជកឹ ស ភ ពីគណបក CPP េហយ ជនយករួម ៃន្រកុមហ៊ុន ភភមុ
ី ច
ិ ។

33

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

្របអប់ទី ៥ |ជវកមមៃន្រកុមហ៊ុនភពមុ
ី
ី ច
ិ
តុ

សកមមភពៃន្រកុមហ៊ុន ភពមុី ចិ បនេលចេឡង យ៉ងេទៀងទត់ េនកនុ ងរបយករណ៍ Global Witness ស្ដីពីករកប់េឈខ ុសចបប់ េនកនុ ងរយៈេពល ១៣ឆនកំ ន្លងមកេនះ។ ្រកុមហ៊ុន ភពមុី ចិ ្រតូវបនកន់កប់េ

យគូ

្វ មភ
ែដល
ី រយ
ិ
ំ
កជទវ
ប៊ន
ុ

ជត
េ
ិ សនិ ទធជមួយអគគនយករដ្ឋម ន្តី ហ៊ុន ែសន េហយ
 នង
ិ ភរយ
ិ

137

៉ នី។

នយក្រកុមហ៊ុន ឯកឧត្ដម េេឈមះ េនកនុ ងគណបក កន់អំ
ឯកឧត្ដម េច គឺគណបក ្របជជនកមពុ ជ។ ភរយរបស់
ិ

138ក្រសី ជងឹ សុ ភព

េម៉ងឃនិ ្រពទធី គជឺ សមជកឹ សភដ៏លប ី(េេ្រកថ យយ ភូ) គឺជអនកដកួ រូបឹ នំមយ

ៃនអងគករកកបទ្រកហមកមពុ ជ េហយ ជញកឹ ញប់ េចញមុខជ

ជមួយភរយិ ៃនអគគនយករដ្ឋម ន្តី។ ទំងេ

ធរណៈ

យ

ង
ំ ពព
ី ក់ក

សង់ស

យករ

្ត ម ះមន
មនេករេឈិ សូ វល្អ េនកនុ ងមសមបទនកិ ទំងយរភពគមនេម ្ត នងិក្រមតិ បំផ្លញ ែដលិ ៃនករបំផ្លច
ឯកឧត្ដម េសុ ភព (េេម៉ងឃនី នងិ េក្រសី ជងឹេ្រកថ យយ ភូ ែដរ) កន់កប់

្រកុមហ៊ុន ភពមុី ចិ ែដលជ្រកុមហ៊ុនមន
អំចបំផុតមួយ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។មរយៈសមបទនៃ្រពេឈ សមបទនែរ ៉នងសមបទន
ដីេសដ្ឋកចច
ិិ របស់ភពមុី ចិកន់កប់ជង ៧ ភគរយ ៃនៃផទដីសរុងរបស់

ក់ករពយរួទុកបេ្ដ ះទំនក់ទំនងដ៏យូរអែង្វង ជមួយកងេយធពលរបស់្របេទស

144

េពលថមីេនះ ្រកុមហ៊ុន ភពមុ័ ធី ចិ បនពក់ពន

ថមពល ពសេពញ្របេទសកមពុ ជ។ ឯកងសង់ទំនប់ទកឹ េនកនុ ង[ជថមពល សុី ណូ]។145

ំ ញេនះ ឥឡវូេនះ កំពុងែត្រតូវបនព្រងក
ច្រកភពជនួ្ឋ នី េដមប េលបករីជវកមមែរ ៉ ពសេពញ្របេទស។ េ្រកពីករកន់េឈមះជនយកៃន្រកុមហ៊ុនែរ ៉ ហុងីហ៊ូ -្រទ្វ ី ភព ក៏ករេសុ បអេងកតរបស់ Global Witness បនបង្ហញឲយេឃញ ថឯកឧត្ដម េេេម៉ងឃនី មនេឈមះជនយកេនកនុ ង្រកុមហ៊ុនេធ្វស់ មួយេទៀត គឺ Zhong Xin Industrial Investment (Cambodia)

ច

Co. Ltd. [្រកុមហ៊ុនវនេយគឧស ហកមម ចុង សុី ន (កមពុ ជ) ចំកត់] ែដលមនិ ិជញប័ណ្ណធនធនែរ ៉ េដមប ែស្វី ងរុករកេនកនុ ង្រសុកសំ បូរ េខត្ត្រកេចះ។
មចស់ ្រកុមហ៊ុន ភពមុី ចិ ឯកឧត្ដម េ្រកុមហ៊ុនមួយ េគេ្រមង្របកបេ

147

េម៉ងឃនី ក៏ជនយកមួយរូប េនកនុ ងថ Shukaku Ltd [ស៊ូកគុ ចំកត់] ែដលកំពុងែតពក់ពន័ ធកុ នងយ ទបបដិ ទ េដមបដប ចក់ី ំេពញបង
ីឹ កក េនក្ដ លទី្រកុមភនំ

្រកុមហ៊ុនេនះ បនយល់្រពមេ្រព ងេដមប ទទួី ល ៩០ ភគរយៃនបងឹ េនះសមបទនៃ្រពេឈរ បស់ ។េទសចរណ៍ ទំងអនក្រសុកេទស នងិ ជនបរេទស”។ះ។ េរៀង ល់ឆន ំ រ ងឆន ំ141

យ

Global Witness បនេបះ

ជ្រកុមហ៊ុន ភពមុ្ត ម ះខ្លួ នឯង េហយី ចិ មនិ ែដលត ៉ ករពរេករេឈ ែខមថុិ ន ឆន ំពទី ្រី កុងភនេំ ពញៃថ្លមរយៈភតសនយ៩៩ ឆន។
ំិមទ្រី កុងភនេំ ពញ

149

148

បនឲយដងឹ ថករអភវឌិ ន៍េនះ គឺមនតៃម្លស់៖ គឺផទះ នងៃនអនករស់េនបងយីិ ជវភពឹ កក ប់ពន់នក់។ ករយល័
ិ្របចំ្របេទសកមពុ ជ ៃនគណៈកមមធករិ សទធិ ិមនុស របស់អងគករសហ្របជជតិ
បនអះងថ ៤.២២៥ ្រគបនចក់ដបី ំេពញ។

150

រ នងឹ ្រតូវបនបេណ្ដញេចញេនេពលបងឹ េនះ្រតូវ

អនកមនលំ េនេនទេី នះ អះងថ ្របក់សំណង គឺតចិជងតៃម្លទផី ្លេី នះ េហយី រៃនដធ ថផទះសែមបងេផ ងេទៀត ែដល្រកុមហ៊ុនផ្ដល់ឲយ គឺមនិ ល្អ្រគប់្រគន់េទ េហយ េនឆងយពីក្ដ លទី្រកុង។

151ពួកេគក៏អះងថ ្រកុម

ហ៊ុនមន
ជមួយេគ្រគប់្រគន់េឡយិ បនពេ្រគះ
ិ េនកនុ ងករចរច្រពមេ្រព ងេនះ។២០០៤ មនិ អគគនយករដ្ឋម ន្តី ហ៊ុនិ ែមនជករណីេលក ែលងេទ។ ផទុ យេទវញ
រេទេលរបយករណ៍េនះ េ

146ករអភវឌិ ន៍េនះ នងឹ ផ្ដល់ “កែន្លងល្អ ស្រមប់ករលក់ដូរ នងិ ករបេ្រមជ
 ន

140

ពុមពពត័ ម៌ នលំ អតិ អំពីសកមមភពទំងេនះ េនកនុ ងែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៤។ កនុ ងនមែសន បន យ្របជវកមមែរ ៉ យ៉ងីនងិ អនុវត្តករ្រគប់្រគងេទេល

កងេយធ េដមប ផី ្ដល់សន្តស
ិ ុខ

ភពមុ
ិ RCAF កប់ នង
ី ច
ិ េហយ
 នង
ិ សមជកិ េធ្វ្រ ប្រពត្តឹ ិកមមេឈយ ៉ ងេ្រចន េរេម៉ងឃនី ជេពញ។២០០១ នងិ ២០០៤ Global Witness បនេឃញ អនកេម៉ ករបន្តរបស់្រកុមហ៊ុន
ខុសចបប់ េនកនុ ងដីសមបទនរបស់្រកុមហ៊ុនេនះ។

មរយៈសមបទនកប់

កមពុ ជ េហយិ បនេ្របសមជកសនន េទេលសមបទនកប់េឈេ នកនុ ង្របេទសកមពុ ជនឆន ំ ២០០២ ្រកុមហ៊ុន ភពមុី ចិ មនិ ខ្វល់ខ្វយេ

ងេឈ នងិ សមបទនដីេសដ្ឋកចចិ របស់ ្រកុមហ៊ុន ភពមុី ចិ កន់កប់ ៧,៤ ភគរយបនេ្របេទេលតំបន់ដីសមបទន

របស់ ។ ្រកុមហ៊ុនេនះមន

េនេពលករគបសងកតព់ ទី យក នងិ អងគករ បននំអគគនយករដ្ឋម ន្តី ហ៊ុន ែសនឲយ្ឋ គរ េហយ នងិ តំបន់េសដ្ឋកិចចពេសស។
ិ

143េខត្តកំពត – គឺ្រកុមហ៊ុន Petro Camchin [េប៉្រតូ កំជនី ] នង
ិ Sino Hydropowerទងគចិ ជមួយអនក្រសុក ភពមុ
ី ច
ិ

យ

្ដ លទសវត េកសប
ិ យ
ី វស័
ិ ្រកុមហ៊ុន ភពមុី ចិ បនព្រងក

ពណជជ រួី មបញចូ លសមបទនស្រមប់ករនំចូលថនេំ ពទយ ករិ កមមរបស់ េដមបកប់េឈខ ុសចបប់ នងិ ករប៉ះ

េមួយរបស់ ឬេទ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Globalនយកៃន្រកុមហ៊ុនទំនប់ទកឹ ថមីពរី ែដលមនគេ្រមងនង
ឹកប់ៃ្រពេឈ េនកនុ ងទសវត ១៩៩០ (សូ មេមល័ ម៌ ន ្របអប់ ទី ១ ស្រមប់ពត

ចំេខែដល Global Witness យកបន មនេឈមះ ជងឹ សុ ភព នងិ េរជសមបទនកិលំ អតិ យកប់េឈ ដ៏េពេពញេិ បែនថម អំពី្របព័នធសមបទនកិ )។ េនកនុ ងវស័ហ៊ុនជេផ ងេទៀត ជមួយ្រកុមហ៊ុន ភពមុី ចិ ឬ្រកុម

Witness មនិ បនទទួលចេម្លយ អ្វេី ទ។េនកនុ ងករ្របមូលទំនប់ទក
ឹ ជ

139

ំ ងេ
្រកុមហ៊ុន ភពមុី ចិ បនទទួលភពលបមុី នដបូ

ទទួល្របេយជន៍ផទល់ខួ ្លនែបប

កពរីរូបថ េតគត់មនភគហ៊ុន ឬទំនក់ទំនង

ៃនៃផទដីសរុប របស់្របេទសកមពុ ជ។ក្រសី ជងឹ សុ ភព នងិ ឯកឧត្ដម េេម៉ង ឃនី ធ្លប់អមទស នកចិ ចផូ ្លវទូត របស់អគគនយករដ្ឋម ន្តី ហ៊ុន ែសន េទ្របេទសចន។
ិឆន ំ ២០០៨ េដមប
 សួ
ី រេ

152

យ្របប់អនក យករណ៍

ព័តម៌ នថ " Global Witness ធ្លប់កុហកពីមុន េហយ ៃថងេនះ ពួកេគកុហក
ម្ដងេទៀតេហយ។
”


142

កនុ ងករបុន
Global Witness បនិ ប៉ងពយយមទទួលករអធបបយ
ិំសរេសរសំ បុ្រតមួយេទសេម្ដច ហ៊ុន ែសន នងប៊នុ ៉ នី េនកនុ ងែខិ េ កជទវ

ផទះមួយេលចទឹក េនកលទី្រកងភនំេពញ េនេពលបឹង

កក្រតវបនចក់ដីបំេពញ។ សមជិ ក្រពឹទធសភ េេម៉ងឃីន គឺ ជនយកមយរប ៃន្រកមហ៊នែដលទទល

34

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

153
វេធន
បនបេងកតី ចី្រកុមហ៊ុនែរ ៉ Southern
Southern Mining Company [្រកុមហ៊ុនែរ ៉វេធន ] មន

សមបទន េដមប ែស្វី ងរុករកែរ ៉្រកូម េនកនុ ងែដនជ្រមកសត្វៃ្រពភនំ
សំកុះ។ តំបន់េនះពមុ ្រតូវបនចត់ទុកជតំបន់ ‘សនូល’ េ យី ន្រគងែដនជ្រមកទំង

ចលមួយ េនកនុ ងចំេមអនក្រគង់យ េនកនុ ងឆន ំ ២០០៦ េនេពលែដលនដកឹ ទំនញឹ ម៉សុនិ យ៉ងធំ ែដលដកី ឈូសដី នងិ ្រ ក់ទ័រ បនចប់

េផ្ដីមមកដល់ែដនជ្រមក េ យគមនអនក្របប់ឲយដងឹ មុនេះ។ម៉សុនំ េនះ ្រតវបនេ្របី្របស់ េដមបី ទី ធំទងី មទរសមបទនដី

ទទួលគ ល់តៃម្លខសព ់ ខងករអភរកិ ធនធនធមមជត។ិ េទះជ

ទំហំ ១០.០០០ ហ.ត. េនកនុ ងតំបន់សូ នល របស់តំបន់ភសនំ ំកុះ។154យ៉ងក៏េ យ ្រកសួងឧស ហកមម ែរ ៉ នងិ ថមពល បនផ្ដល់

ឧទយនុរក ្រតវបនឃត់

ករអនុញញតឲយែស្វងរុករកធនធនែរ ៉។កររួមរស់េ យមនិ សូវ្រសល ៃន្រកមហ៊ុនែរ ៉ ជមួយគេ្រមង

អភរកបនផទុ ះេឡងិី េនៃថងទី ៣ ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៧ េនេពល
មរបយករណ៍

រព័ត៌មន ឧទយនុរក MoE មួយចំននួ បនពយយមចូលករ ្ឋ នអណូ ្ដ ងែរ ៉ េដមបី េី សុបី អេងកតករេចត្របកន់ថ សកមមភពកប់ៃ្រពេឈខី ុសចបប់បនេកតី េឡងី េនកនុ ងករ ្ឋ នេនះ។ ពួកេគ្រតវបនឃត់មនិ ឲយចូល េ យទ ន
155
RCAF ្រប ប់ វុធ -ក ៤៧។មចបប់ ឧទយនុរក របស់MoE មនភរកចចី យិ េដមបី មលបត្រគប់តំបន់េនកនុ ងឧទយន ប៉ុែន

ផ្លកមួ យ េនទីចប់េផមសមបទនែរ ៉ របស់្រកមហ៊ុន

វេធន។

េនេលកី េនះ ពួកេគ្រតវបនេ យពួកទ

មឃត់ មនិ ឲយបំេពញកចចិ ករេនះន ែដលបនេចញពី

នៃថមួយេ្រគ ង ហ៊ុព័ទធ

េយធពលេខមរភូមនទួ រូប េនិ (RCAF)។ អនកយមតំែណងខពស់មយ

ជុំវញិ ពួកឧទយនុរក េហយី ្របប់េគឲយេចញ ទំងអះ ងថ ពួកេគ
156
មន
ី ច
ិ មនឯក រ្រតមឹ ្រតវ េដមបី ូលកែនងេនះេទ។ឯករ ្ឋ នេនះ បនអះ ងថ ខ្លួ នេ

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតមួយេទ ្រកមហ៊ុនករ ្ឋ នអណូ ្ដ ងែរ ៉្រតូវបនយមករពរ េ យសមជកិ ៃនកង
កតំ

ងឲយេ

កនយ

ឧត្ដមេសនយ៍ របស់ី មស សុ ភ គេឺ មបញជករៃនកងទ័ពេថមរេជង
RCAF។ អនកយមបន្របប់បគុ លគ ិករបស់ Global Witness ថឧត្ដមេសនយ៍ុ េកី ្រតី អ៊ក– ែដល្របធនេយធភូមភគ
អភវឌ
ិ
ិ ន៍

ៃន្របេទសកមពុ ជ – គជឺ នយក្របតបត្តិ ចិ មបង ៃន្រកុមហ៊ុនែរ ៉េនះ។
េនកនុ ងឆន ំ ២០០៨ ្រកុមហ៊ុន វ ីភគរយៃន្រកុមហ៊ុនែរ ៉កូមនិ បនទញិ ចំែណកហ៊ុន ៧០វេធន ។ មចស់ទទួល្របេយជន៍ៃនចំែណក

េនកនុ ងែខតុវេធនីឆន ំ ២០០៨ េដមបរបស់េគ អំពីី សី ុំករអធបបយ
ិេហតុករណ៍េនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global
Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។ំ ី េទេមល
េនកនុ ងករេធដី កែនងសមបទនែរ ៉ េនកនុ ងឆន ំី េណរ២០០៨ អនកេសុីបអេងកត Global Witness ្រតវបនអនកយមអណូ ្ដ ងែរ្របប់
៉ថ េនកនុ ងតំបន់េនះ មនករ ្ឋ នែសងរុករកពរី

ហ៊ុន ៣០ ភគរយែដលេនសល់ គម
ឹ េទ។
ឺ ន
ិ បនឲយដងេហយមបួនី ថ្រកមហ៊ុនេនះបនេធកី រពរីឆនេំ ហយី េនកនុ ងចំេ157
ឆនៃំ នករែសងរុករក។ អនកយមក៏បនែថងថ ភូគពភវទូិកំពុង

វតមនៃនអណូ ្ដ ងែរេនះ
៉គឺ្របកបេ យ ទបបដិ ទ េហយ
ី

េដមប
ី ី

ថ នភពផវូចបប់របស់ គមឺ និ ចបស់

ឧទហរណ៍ជក់ែស្ដង ៃនភពតង
ឹស់េទ។ ដូេចនះ ជនរ ងតំបន់ករពរ នង
ិ យ
ិ វស័

ជវកមម
ែរ។៉ សថត
ីិ េនកនុ ងែដនជ្រមកភនំសំកុះ ទំហំ ៣៣៤.០០០

ហ.ត. េនែផនកខងេលចៃនជួរភនំ្រក ៉ ញ ែដល្រគបបដណ្ដប់ េខតេពធំត់ បត់ដបង
នងិ េកះកុង ទំងបីេខត។ កនុ ងនមជតំបន់

ករពរ ែដនជ្រមកេនះ ្រតវសថតិ េនេ្រកមករ្រគប់្រគងៃន្រកសួងបរ ិ ថ ន(MoE)។ េហតុដូេចនះ ករមកដល់ ៃន្រកមហ៊ុនែរ ៉ែសងរកែរែដក
៉្រកម នងិន់ទម៉ី ូនី (េ ហធតុមយ៉ង ែដលេគេ្របី
158យព្រងងឹ សំណ)។ ពួកេគ្រតវបន្របប់ថ ករ ្ឋ នេនះ្របែហលមនមស ឬព ន់ផងែដរ ប៉ុែនេគយកចតិ ទុក ក់

េ្រចន
៉
គជ
៉ ង ែដលេគេ្របេី ដមបី ីី ជងេគ េលែី រ្រកមឺ ធនធនែរមយ៉

បេងកតី ្រកម ែដលេ្រប្រី បស់េនកនុ ងឧស ហកមមផលតិ រថយន នងិឧស ហកមមេផ ងេទ ត។មអនកយមករ ្ឋ ន បនឲយដងឹ ថ េបី

េគរកេឃញ
៉្រគន់េនដីសមបទនេនះ េគនងី ែរ្រកម្រគប់ឹងសង់េ ងច្រកេធ្រី ប្រពតកមមឹ ិ ែរ ៉ េននងឹ ដីធេី នះ។35្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ទនែខមរ មចស់េវ តម?

ទទួលករអនុញញតចូលេទេមលី ករ ្ឋ នែរ ៉ ្រពមទំងេលខទូរស័ពទ

អនកេសុបី អេងកត Global Witness បនបុនិ ប៉ងេទេមលី ដីសមបទន្រកមហ៊ុនែរ ៉វេធនី េនកនុ ងពក់ក

របស់េមបញជកររងរបស់េ្ដ លឆន ំ ២០០៨ប៉ុែនផវូចូលដល់ទីេនះ ្រតវបនឃត់េ យអនកយម ែដលអនកខះ
ពក់ឯកសនយយថិ្ឋ នេយធ RCAF។ អនកយមមនវទយិ ុ ែដលេគ

ចនយយជមួយទី ន ក់ករ្រកមហ៊ុន េនឯទី្រកង
ិភនំេពញ។ េនេពលែដលអនកតំ

ង Global Witness បនសួរ

ពួកេគ្រតវបនGEOSIMCO ែដលជ្រកមហ៊ុនខ របស់្រកម

ធយងម ែដល្រតវបនេគូ ថម និងធតុែរ ៉ េវ តយករណ៍ថ ទិញចំែណកហ៊ុន ៧០% ៃន្រកម
ហ៊ុនែរ ៉ សឺឌឺន នឆនំ ២០០៨អនកយម្របប់ថ អនកដកឹ នំ្រកមហ៊ុនទំង
យខង
ឹ

េ យ

រពី

មុន សកមមជនករពរបរ ិ ថ នចូលដល់ករ ្ឋ នបន េហយ
ី ពួក

ទ

នេនះ្រតវបនេចត្របកន់។ បនទប់មក អនកយម្រតវបន

បងគប់ឲយកន់វទយិ ុ េហយី ទក់ទងជមួយទី ន ក់ករ េបមី នអនក
ពយយមចូលដល់ករ ្ឋ នម្ដងេទ ត។ករ ្ឋ នេនះ យមេ យទន RCAF ្របមណ ១០០ នក់ ពីកងវរេសនេលខ ៥០១។ អនកយមតំែណងខពស់មយួ រូបេន
ទេនះបនអះ ងថ ខនីួ តំថមីេទ។

មចស់េវ ត្រកងភនំេពញ

ងឲយេកនយឧត្ដមេសនយ៍
ី
159
មស សុភ េមបញជករៃនកងទ័ពេថមរីេជងី របស់ RCAF។ក អ៊ុកម ប៉ុែនមនិ ្រពមផ្ដលេ់ ឈមះ ឬេលខទូរស័ពទ ស្រមប់មចស់

ករនយយិករេនឯទី

វសញញកបននយយថ អណូ ្ដ ងែរេនះ្រតវបនលក់
៉
េទពួក
ិ

ទ

ជមួយទី ន ក់នែរ ៉ សឺឌឺន ពក់េថ េតេី ហតុអី

បនជេគ្រតវ

កមមករេនឯករេវ តកវរេសនយ៍ី េ ចេនេពល Global Witness បនទក់ទងេ

ចន់ន។
ី
េក

ក គឺេ

161

នយមករ ្ឋ នេនះ បនឲយដងឹ ថ ដីសមបទនរបស់្រកម

ហ៊ុនែរ ៉េមវេធនី ធប់ជកមមសទធិ ិរបស់្រកមហ៊ុនចនិ មួយ េហយីមបនទទួលយកសមបទនេនះ េន្របែហលែខឆន ំ ២០០៨។ អនកយមេពញចតថ នភពថមី ទំងអះិ នងិងថ មចស់ចស់មនិ បនបង់្របក់ែខរបស់េគទន់េពលេទ ប៉ុែន

មបង់្របក់ែខ US$១៥០ យ៉ងេទ ងទត់162េហយ់ រធន ៉ ប់រងសុខភពេទ តផង។ី ផ្ដលក
្រកមហ៊ុនេវ តេនកនុ ងករេទេមីលករ ្ឋ ន អនកេសុបី អេងកត Global Witnessបនសេងកតេឃញ៉វី ថ បុគគលកិ មនក់របស់អណូ ្ដ ងែរបនពក់
163
មួយ មនសញញ្រកមហ៊ុន Geosimco [ជយ៉ជមួយី ូ សុមី កូ]អក រេវ តម។ ្រកមហ៊ុន ជយ៉ី ូ សុមី កូ គជ
ឺ្រកមឧស ហកមមធយងិ ធនធនែរេវ៉ តូ ថម នង
164
វី
កូមិន។
េនកនុ ងែខសី

ខមួយ របស់

មេ

េ្រកថ

ឆន ំ ២០០៨ កែសត Cambodia Daily បនយករណ៍ថ ្រកមហ៊ុន វ ីកូមនិ បនទញិ ហ៊ុន ៧០ ភគរយ165
ៃន្រកមហ៊ុនែរ ៉ វេធនី ។ សំណួរថ មចស់ទទួល្របេយជន៍ ៃនចំែណកហ៊ុន ៣០ ភគរយែដលេនសល់ ជនរមនិ ចបស់េទ។េនះ គេឺ នែតកមមករេនឯករ ្ឋ នែរេនះ
៉ក៏បនអះ ងថ ឧត្ដមេសនយ៍ី ្រតី អ៊ុកេកvi– ្របធនៃនតំបន់េយធភូមភគអភវឌិិ ន៍ – គឺជ្របធន

160
នង
៉
អនកេសុបឹ នយក្របតបតិ ិចមបង ៃនអណូ ្ដ ងែរេនះ។ី អេងកត

Global Witness ្រតវបនឲយេលខទូរស័ពរទ បស់េក េដមបី ីកតរបស់ឧត្ដមេសនយ៍ី អ៊ុក កុ។ អ៊ុក កុគឺជ្របធនៃន

េយធភូមភគអភវឌិិ ន៍ របស់្របេទសកមពុ ជ។ មនេសចក្ដី យករណ៍ថ

viេយធភូមភគ
ទំងិយរបស់្របេទសកមពុ ជ មនដ្រី បមណ

៧០០០.០០០០ ហ.ត. ឬជតំ មូល របស់្របេទសិ បួនភគរយ ៃនៃផទដទី ងកមពុ ជ។

េកក៏ជនយក្របតបត្តិ ិចមបង ៃនគេ្រមងរបស់្រកុមហ៊ុនំ ំ កុះែដរសឌនឺ ឺ េនកនុ ងែដនជ្រមកសត្វៃ្រពភនស

ជវកមម
ែរ ៉
ី

36

បេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទស្របអប់ទី ៦ | តួនទៃី នកងេយធពលរបស់្របេទសកមពុ ជ េនកនុ ងករលួចប្លនធ់ នធនកនុ ងចំេ

ករពក់ពន័ ធៃន RCAF េនកនុ ងឧស ហកមមែរ ៉ មនបញ្ហេមេរ ង ៉ វដ៏ធងនជ់ េ្រចន ែដល្រតូវបនបំភ្លឺ េនកនុ ងករសកិ ករណី

េ្រចន យ៉ង។ ពីទស នៈៃនសទធិ ិមនុស

ជវកមមែរ ៉ទំងេនះ គជីឺ តួនទីៃនកងេយធពលេខមរភូមនទ
ិ (RCAF) េនកនុ ងអំេពវ តកមមៃនធនធនិ ិចំេគំ មេ្របកម្លង
ំែស្ដង ៃន RCAF – េទះកនុ ងករផ្ដល់េស កមមសន្តិសុខឯកជន ដល់ករ ្ឋ នចំមរយៈភពជមចស់ ទទួល្របេយជន៍ ៃនអណូ ្ដ ងែរ ៉េនះឯង។ទស នៈន្របមណ ១១០.០០០ នក់។Global Witness បនកត់ជឯក

ជសហ្រគសកម្លង
ំ

168ពី្រកុមហ៊ុន

ចេធ្វឲយ្រកុមហ៊ុនេនះមនេទសរួមចំែណក កនុ ងវុធឈនួល ក៏មនិ គួរឲយចង់បនែដរ។ េនេពលកងេយធ

មួយចប់េផ្ដម រកផលចំណូលខ្លួ ន ពសី កមមភពឯកជន េហយ មនិ ែមនពី

ថវក់ ល់សមតថភពៃនរ ្ឋ ភបលសុី វលិ ជតិេទ ្របក់េនះបនទនដិ េដមប ្រី គប់្រគង
ិយ។ េនះជករពត
ចំេពះិ ជពេសស
ិ។មរយៈករកន់កប់្របក់ថវក
ិ

កងេយធ

ែផនកៃនកងេយធ ែដលគំ្រទអគគនយករដ្ឋម ន្តី – រួមទំងអងគភពអងគរកខខួ ្លនផទល់ របស់សេម្ដច។

នែដលយមអណូ ្ដ ងែរ ៉ នងឹករបំពនសទធិ ិមនុស េនះ។ ពីទស នៈអភបលកចច
ិិ ករែដលកងេយធពលេធ្វ

អស់ជេ្រចន ឆន ំរ ពីរេបៀបសមជក័ ធេនិ ៃន RCAF ពក់ពន

ក៏េ

ជវកមម
វញ
ិ មនករ្របថុយថ ទីែដល្របតបត្តិ ិអណូ ្ដ ងែរ ៉េនះកនុ ងសកមមភពរក្របភពបេងកត ផលចំណូលខុសចបប់ េទះបីពួកេគទទួល
ចំែណកយ៉ងធំ ៃនថវកិ រដ្ឋយ៉ងវុធ េធ្វឲយមនករពបក
ខ្លង
ំ េឡយ
ិ
 ស្រមប់សហគមន៍អនក

្រប្រពត្តឹ បទបំពនសទធិ ិមនុស ។ េនកនុ ងករណីេនះ ករបង់្របក់

យ្របែហល ២៥ ភគរយ ៃនថវកិ ដ៏មនកំណត់របស់រដ្ឋ េទេលកងទ័ពដ៏

ធំសេមបម មនទយលកខណៈថ ប័នរដ្ឋ េដមប ី្រសុក កនុ ងករទមទរសទធិ ិេលដី នងឹ ធនធន ែដលសថិ តេនកនុ ងដីសមបទន។ ពី166ងំ ពីទីបញច ប់ៃនស ងគមសុី វលបនបន្តិ របស់្របេទសកមពុ ជ រ ្ឋ ភបលិ167ជករេធ្វវ ទធិ ង ននូវំ ស្របេយជន៍ៃន្របជពលរដ្ឋទូេទ។ ករបេ្រម្រ បេយជន៍ផទល់ខួ ្លនឯកជន ជនួធរណៈទំងេនះ។ េនករ ្ឋ ន្របំកែន្លង កនុ ងមករ ្ឋ នទំង្របំមយួ កែន្លងែដលបនសទងេ់ មល
័ ធដជ
៏ ក់
 មនករពក់ពនអណូ ្ដ ងែរ ៉ ឬធរណៈេនកនុ ងរយៈេពលដប់ឆនកំ ន្លងមកេនះ Global Witnessនងិ អងគករែខមរដៃទេទៀត បនកត់ជឯក

រយ៉ងេកបះកបយ ពីរេបៀបែដលផល

ចំណូលពកី រលក់ដូរេឈខ ុសចបប់ នងិ សកមមភពខុសចបប់េផ ងៗេទៀត

ឧបតថមភដល់ែផនកេយធ ៃនរដ្ឋ្រសេមលរបស់្របេទសកមពុ ជ។ អនកែដលពក់ពន័ ធកនុ ងសកមមភពទំងេនះ េ្រប្របស់សមតថភពគំ មកំែហង នងំិ េ្របកម្លង

វុធ

េដមប
 រក
ឹ ៃនពភពី តួនទីធំស្រមប់ខួ ្លន េនកនុ ងទីងងតិ ពណជជិ កមមរបស់្របេទស
កមពុ ជ។ ផលចំេណញសរុបៃនបក ពួកឧ្រកដ្ឋួ ។ិ កមមដ៏ធំមយ

169

ថ ប័នេនះ គឺដូចជផលចំេណញៃនប

កនងែដនជ មក។អនកយមពជំ ហង ីី រួ RCAF កំពុងេ្របក ម្លងិ េ យ វុធ េដមប្រកុមហ៊ុន Float Asia Friendly Mation កំពុងដក្រសង់ថែម កវពីតំបន់ករពរ ៃនែដនជ្រមកសត្វៃ្រពភនឱំ ៉ ល់ េហយ នងិ តំបន់អភរកិឯក្ដ ល (CCPF)។

រចុះេឈមះ របស់្រកុមហ៊ុនេនះ បង្ហញថ មចស់អណូ ្ដ ងែរ ៉គឺជបុរសមនក់ េឈមះ ជងី គមឹ ងួន។ ក៏បែុ៉ ន្ត អនកទំងយ ែដល្រតូវ

បន Global Witness សមភសបននយយេរ ងេផ ង។ ពួកេគ
ិបនសំគល់ថ ពួកវរជនពរីរូបរបស់្របេទសកមពុជ – គឯឺ កឧត្ដមឱម យុនិ េទៀង នងិ េនេនកនុងែដនជ មកសតៃ ពភនំឱ ៉ ល់។ ករេសុបអេងកត
របស់ Global Witness េនទីេនះនឆនំ ២០០៤ បនរកេឃញថ
កងេយធពក់ ព័នធយ៉ងសនធឹក េនកនុងករកប់េឈ ខុសចបប់េន

្រកុមហ៊ុន Float Asia Friendly Mationៃ្រពេឈជ រួ ភន្រំ ក ៉ ញភគក

ទ

្ដ ញ

ក ឌី ចូច – ជអនកវនេយគ
ឧបតថមរភ បស់ិ ិអណូ ្ដ ងែរ ៉េនះ។ ឱម យុនិ េទៀង គជឺ ទ្រី បកឹ របស់អគគនយករដ្ឋម ន្តីហ៊ុន ែសន េហយ ជ្របធនៃនគណៈកមមធករ
ិ សទធ
ិ ម
ិ នុស របស់រ ្ឋ ភបល។ឌី ចូច គជីិឺ ប្អូ នជដូនមួយ របស់អគគនយករដ្ឋម ន្ត។ំ របស់្រកុមហ៊ុនេនះ េន កនុ ងតំបន់ភឱ
ករពរជហរនំ ៉ ល់ េហយ ដល់េពលេនះ មនេជគជ័យកនុ ងករ្របឆំងកចចិ បុនិ ប៉ងបេណ្ដញេគេចញេ យឧទយនុរក របស់្រកសួងបរ ិ ថ ន។ំ់ភឱ“ែដនដខព ់ េនតបននំ ៉ ល់ ជទីជ្រមកៃ្រពេឈមយី ស ួ ដ៏ធ ំំ ុ េនកង
ំ់ឥណសន។នងធ ផតុីិ បរសទិ ុ បុ ន តបនូ័ បស្រមប់្របពនធ រិក៏ជទីជ្រមកំ ុ សខនំ់ថ នធមជតមីិ នងិ ‘កែនងជវៈចរះ

’ មយ
ែដលសង
ួ
ម គូ ្របដចូ ស្រមប់វសិ ័យវជិ ជឹ ែតគន
េឡយ។
”170


េ

កបណ្ឌិ ត J. Andrew McDonald [េច

មកដន់
ិ

ស ្ត

ន់្រឌូ

ល់ដ],៍ Plant Resources Center, University ofTexas at Austin [មជឈមណ្ឌលធនធនរុកខជត,ិកលវទយល័
យរដ្ឋតក
ិិ ស់ េនទ្រី កុងអសទិ ន], ឆន ំ ២០០៤។

37បេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទសែកវ។ ករ

នពរី មនទី ងំ េនកនុងែដនជ មកសតៃ ពភនំឱ ៉ ល់។
173
ទប
ល។
ី ស
ី ថត
ិ េនកនុ ងតំបន់អភរកិ ៃ ពេឈជី រួ ភនំ ក ៉ ញភគកកមហ៊ុនេនះ ក៏មនឃងំ េធី ប ពតកមមឹ ិ ថមែកវ េនកនុ ងភូមិ ៃស ឃុ ំត់ េហយំ ថមែកវមួយកែនង េនកនុ ងទី បជុំី ឃង174ជន សកភនំ ក ញ។រកត េខតេពធ

េនេពលែដលអនកេសុបី អេងកត Global Witness បនេធីំ ីទស នកចចិ េទកន់តំបន់េនះ េនកនុ ងឆន ំ ២០០៨ ករេធីដេណរ

េទកន់ករន យថមមនេ គះថនក់ខងំ េពក េ យរផវូមន

គុណភពអន់េពក េហយី មនេ គះថនក់ទកឹ េលចជន់ គបផវូេល ន

“រប
ូ សំ

់
កែ់ ខរម ទកទញចំ៍ របេទសចរណ។ូ សំរមណម ៍ របស់អក
ន់ ៏ឆកយ់ ៉ ងវច្រតកដិ ិ តំ

វច្រតកមម វបបធម៌ នងិ ិិ វតថុ
កមជ។
”
ុព

ប់

ងឲយ

សនបុ ណ ៃន្របេទសសំ ដីដក្រសង់ពីខត្ត័ ្ណ ផ យរបស់្រកុមហ៊ុន Float Asiaិ បណ
171
Friendly Mation (ខងេល)។
សកមមភពជកី យកថមែកវ ៃន កមហ៊ុន Float Asia Friendly

Mation មនទី ងំ េនកនុ ងឃុរំ កត នងំ ែ នទ សកភនំ ក ញ
ិ ឃុស
172
េខតេពធ ត់។មឯក រែដល Global Witness យកេនកនុ ងរដូវភង។ អនកតំង កមហ៊ុនមួយរូប បនអះ ងថកមហ៊ុន Float Asia បននំកមមករចនី េី ធីផូ វេទកន់ិ ចូល េដមបអណូ ងែរ ៉ េនកនុ ងឆន ំ ២០០៦។

ជវកមមែរ ៉ តវបន បតបតីិ េិ យ
175
ទី ែដលមនេឈមះេ កថបុគគលមនក់ េឈមះ េ ក176័ កនុ ងែវន៉ ។ កមមករទំងេនះបនកប់ឆករៃ ព ប៉ុែនបនប ជយករងសង់ផូ វល គន់េបី េហយី គុណភពផវូេនះបនចុះដុន បយ៉ងេល ន។ េ យរចនសមព័នផធ ូ វថនល់

សូមបែី តកនុ ងរដូវ បំងក៏េ យ កមហ៊ុន Float Asia តវែតេ បី177ំ ស ន។ អនកេសុប
កមមករជអនក សក េហយី នងិ រេទះ កបី ជនួីអេងកតបនកត់សំគល់ថ ឃងំ មនថម ប ប់ ប ជកី យកថម នងិបុគគលក
ិបន បនឲយដងឹ ថ កមហ៊ុនមនករនបី ស មប់ករយកថម

ែដនជ មកសតៃ ព ភនំឱ ៉ ល់។ ករជីវកមមែរ ៉ពីរកែនងរបស់ កមហ៊ុន Float Asia Friendly Nation មនទីនរករខះេហ

ំងេនទីេនះ

មឯក

ររបស់

កមហ៊ុន។

38បេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទសខងេឆ្វង៖
ខងជញប័ណ្ណ្ដ ំ៖ ឯកជវកមមែរ ៉ នង
ីិ យថម របស់្រកុមហ៊ុន Float Asia Friendly Mationរចុះេឈមះ្រកុមហ៊ុន ែដលបង្ហញថេឈមះ ជងី គមឹ ងួន គជឺ មចស់ របស់្រកុមហ៊ុន Float Asia Friendly Mationលក់ថមជេ ចន។ពួកេគបនេឃញក់ េនីី អតថជនិ ិ ទញិ ថម េហយ
ី
178
កនុ ង នដកឹ ទំនញ។
ិខតប័យ៉ងលំអតិ ណផ យរបស់ កមហ៊ុន Float Asia នយយ
ិ
ិ
អំពម
ី ូល

នចបប់ៃន បតបតិ កិ រ កមហ៊ុន ទំងែចងថ បនទទួល

ជញប័ណពី MIME ស មប់ ‘អណូ ងែរេបក៉ ី នងិ ករ179
េលខ ៥៩៧’ េនកនុ ងែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៦។

ន យថម

ំ
ក៏បុែ៉ នបុគគលកិ របស់ MoE ែដល បតបតិ េិ នកនុ ងតំបន់េនះ ជទស់
នង
ឹ មូល

នចបប់ ៃន បតបតករិ ិ របស់ កមហ៊ុន ទំងអះ ងថមួយចបប់ ៃនក មងឯករបស់ MoE ែដលបន ក់េផញីនងឹ តុករេខតេពធ

នយយ
យ៉ងលត
ិ
ិ លន់ អំពភី ពតងឹនរ ង ថ ប័នរដទំងពរី

សកមមភពរបស់ កមហ៊ុន Float Asia ែដលក មងឯក

ត់ សព
ី ី
រេនះ

មឯក

រ ក់េផញីតុ

របស់ MoE បនរបឹ អូសករ បនឲយដងឹ ថ កមសមតថកចច
ិ

នធំមយ
ួ េគង

ក់ទ័រមួយេ គ ង នងិម៉សុនី ខយល់ពរីេ គ ង ពកី ែនង បតបតករិ ិ របស់ កមហ៊ុន Float181ំ ី តលប់មកពី
Asia។ េនេពលែដល កមសមតថកចចិ បនេធដី េណរករនេនះវញង កមហ៊ុន Float Asia េឈមះេ កិ អនកតំ
182៊ ង សុខយ បនបញជ កមេយធមួយ េដមបី បី ញឈប់ កម183សមតថកចចួ េគ។េទះជមនករិ េហយី បនគំ មឲយបញ់ ពកគំ មកំែហងេ បីអំេពីហងិ េទេលីបុគគលក
ិ MoE ក៏េ យ ក៏ បភពបនអះ ង បប់ថ តុករេខតេពធត់ មនិ បនេធេី រ ងកីផនទេទស បឆំងនងឹ កមហ៊ុន Float Asia េហយី មនិ បន ម

កមហ៊ុន បតបតិ ិខុសចបប់ េ យេយងចបប់សីពីកចចិ ករពរ
180
បរ ិ ថ ន នងិ ករ គប់ គងធនធនធមមជតិ ឆន ំ ១៩៩៦។

Global Witness បនទទួលសំេ

េនះ។នករេចត បកន់ ែដល ៉ យ ៉ ប់េនកនុ ងក មងឯក184
MoE េឡយ។
ី

រ

ររបស់

មបទសមភសន៍ជមួយបុគគលកគ កិ កមហ៊ុន បុគល
ិ MoE នងិ អនកសក េនះេមលី េទថ កមហ៊ុន Float Asia តវបន គប់ គងនងិ ឧបតថមភេ យអនកមនអំ

ច។កឧត្ដម ឱម យុន(េនកនុ ងរូបថត) េហយិ េទៀង ្របធនៃនគណៈកមមធករិ សទធិ ិមនុស របស់រ ្ឋ ភបល
ិ
 នង
ិ
េ

ក ឌី ចូច ប្អូ នជដូី នមួយរបស់អគគនយករដ្ឋម ន្ត។ី េកទំងពរីរូប្រតូវបនអនកដ៏ជតធ ឹិ សនិ ទនង្របតបត្តិ កិ ររបស់្រកុមហ៊ុន សំ គល់ថ ជអនកឧបតថមភអណូ ្ដ ងែរ ៉39បេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទសេនេពលែដលអនកេសុបី អេងកត Global Witness បនេទដល់
ករយល័យរបស់ កមហ៊ុនេនកនុ ងទី កងភនេំ ពញ េនពក់ក
ិលេតីទំនក់ទំនងរបស់េក ជមួយ កមហ៊ុន មនលកខណៈដូច

េមច។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ េកមនិ បនេឆយី តបឆន ំ ២០០៨ ប័ណចុះេឈមះ កមហ៊ុន ែដលពយរួេលីជញជង
ំ បន

៏ ត
េទ។ បភពមួយរូបេទ ត ដជធ ឹ កមហ៊ុន ក៏បនអះ ងថិ សនិទនង

េដញេ លសួរ បុគគលកួ រូប ែដលដង
ឹិ មួយរូប េហយី នងិ ម នីមយអណូ ងែរ ៉ Float Asia (សូមេមីល បអប់ទី ៧ ស មប់ព័ត៌មន

185
សំគល់បុគគលមួយរូប េឈមះ ជងី គមឹ ងួន។ ក៏បុ៉ែន េនេពល

អំពី បតបតករឹ ថ ឯកឧតម ឱមិ ិ របស់ កមហ៊ុនេនះ បនឲយដង
យុនិ េទ ង ទី បកឹ របស់សេមច ហ៊ុន ែសន នងិ បធនៃន

គណៈកមមធករិ សទធិ ិមនុស របស់រ

បុគគលមួយរូបេឈមះេក ឌី ចូច ក៏ជអនកមនអំច គប់ គង187លំអតិ បែនថម)។

ភបលេនះគឺជអនក
ិ

186
វនេយគ
ឧបតថមភចមបង ៃនអណូ ងែរេនះ។
៉
Global Witness
ិ ិ

រូបសំ

ក់ ថមែកវ ថតេយអនកេសុបអេងកត Global Witness េនឯទីន ក់ ករទី កងភនំេពញ របស់ កមហ៊ុន។ កមហ៊ុន Float Asia Friendly Mationកំពុងែតដក សង់ ថមែកវពីែដនជ មកសតៃ ពភនំឱ ៉ ល់បនសរេសរសំបុ តេទឯកឧតម ឱម យុនិ េទ ង េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមប
ី ស
ី ួរថ

40

បេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទស្របអប់ទី ៧ | ករ្រតលប់មកវញិ ៃនេក ឌី ចូច

េនកនុ ង ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៧ Global Witness បនេបះពុមពរបយករណ៍ែខ ្រសយ អនកលួ ចជតិ ជេសចក្ដីេបក េហតុករណ៍ដ៏សុីជេ្រម ែដលបង្ហញថ សហជពី មួយមនែខ ្រសយរងឹ មំ ្របកបេ

យញតិសន្ដនៃនអគគនយក

រដ្ឋម ន្តី នងិ ម ន្តីជន់ខពស់េផ ងេទៀត បន្រគប់្រគង្របតបត្តិ ិករកប់េឈខ ុសចបប់

េ

យករមន
ំ េ
ិ ទទួលេទសៃពរ ៍ អស់ជេ្រចន ឆន។ក ឌី ចូច ប្អូ នជដូី នមួយ

របស់សេម្ដច ហ៊ុន ែសន គជិ យ៉ងសំ ខន់ ៃន្រកុមេនះ។ េ្រកពីករកប់ឺ សមជកំេឈខកនុ ងសកមមភពី េនះក៏្រតូវបនេចត្របកន់ថ ជប់ជពក់ ុសចបប់ សហជព្រសេដៀង្រកុម ម៉ហ្វីយ៉ មនរួមទំងករចប់ខួ ្លនមនុស នងិ ករបុនិ ប៉ងេធ្វ
ឃតកមម ជេដម។


188បនផ្លស់បូ ្ដរជពី របស់ខួ ្លន។ េនកនុ ងក់េទសៃពរ ៍ ែដលបនអនុញញតឲយសមជកិ ៃន្រកុមហ៊ុន េសង គង អនុវត្តសកមមភពកប់េឈខ ុសំ សករេសុ បអេងកតសកមមភពេចត្របកន់
ចបប់េនះ បនបន្តឥតឈប់ឈរ។ ជនួេនកនុ ងរបយករណ៍ អនកដកឹ នំ្របេទសកមពុជបនេឆ្លយ តប េ

េលរបយករណ៍េនះ ទំងរបឹ អូសសំ េយក់ប្រមម

របយករណ៍ េហយ រុកកួនអនកកែសត

ែដលបន យករណ៍អំពីករសននិ ្ឋ នេនកនុ ងរបយករណ៍េនះែដរ។ មនករយករណ៍ថ បងប្អូ នរបស់អគគនយករដ្ឋម ន្តក៏ នគំ មថ “េបពួកេគ [បុគគលិ កី ប៉
Global Witness] មកកមពុ ជ ខញុ ំនងេទះបីជអនកតំឹ ៃវែបកកបល។”រ ្ឋ ភបល
មួយរូប បនសនយឲយមនករេសុ បអេងកតេនេពលេនះក៏េ
ិ
ម

ង

យ ក៏

ក ឌី ចូច

អតថបទមួយ េនកនុ ងកែសត Cambodia

Daily មនចំណងេជង ថ ‘មចស់ ្រកុមហ៊ុន
កប់េឈ បដេសធ
ចំេ
ិ

តពក
ី រកប់

េឈខ ុសចបប់’ េក ឌី ចូច ្រតូវបន

ពពណ៌ នជ ‘មិេសដ្ឋីថមែកវ’។

190

Global Witness មនេហតុនងឹ េជ ថ េជអនកមនអំ

េ្រកយពីករេបះពុមពរបយករណ៍េនះមក គំរៃូ នករមន
ិឥឡវូេនះ មនិ ទន់មនករ

ទនទម
ឹ នង
ឹ េពលេនះ េមល េទ េ

កឌី ចូច

ចេ្រចន ទក់ ទនិ នងឹ អណូ ្ដ ងែរ ៉ Float Asia Friendly Mation។្របភពមួយរូបដ៏ជតិ សនិ ទធនងឹ ្របតបត្តិ ិកររបស់្រកុមហ៊ុន បនសំ គល់េក ឌី ចូច

ជមចស់ ឬអនកករពរមនក់េទៀត របស់្រកុមហ៊ុន Float Asia Friendly Mationេហយ មនេសចក្ដី យករណ៍ថ កមមករេនករ ្ឋ នបនអះងថ េឃញ េឌី ចូច េនឯអណូ ្ដ ងែរ ៉ េ្រកយពី្រកុមហ៊ុនបនចប់េផ្ដម ្របតបត្តិ ិករ។

Witness បនសរេសរសំ បុ្រតមួយេទេ
េដមប
 សួ
ី រថ េតេក ឌី ចូច េនកនុ ងែខតុ

191

ក

Globalឆន ំ ២០០៨

កមនទំនក់ទំនងអ្វីជមួយអណូ ្ដ ងែរ ៉ Float Asia ែដរឬេទ។

េនេពលេបះពុមពរបយ
ករណ៍េនះ េកមនិ ទន់េឆ្លយ តបេទ។

នផ្ដនទេទស េហយឹ នំរ ្ឋ ភបល គមនអនកដក
ិមនក់ ទក់ទងមកអងគករ Global Witness ផទល់ អំពីករេចត្របកន់ទង
ំ

េនះ។

189

្រកុមកប់េឈដ៏ ំបំផុតេនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ គ្រឺ កុមហ៊ុន េសង គង េហយ ធ នងិ សហករ។ី បរបយករណ៍ឆន ំ ២០០៧ ែខ ្រសយអនកលួ ចជតិ្ដ ញេនះ ្រតូវបនេបក ករ េ

យ Global Witness េនកនុ ង41បេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទស“្រកុមកប់េឈដ៏ មនអ ំឃនុ ថងុ ែដលជៃដគូ
Company។”ំ ុ កងចបផតឹ ន ំេុ ន ្របេទសកមជុ ព ដកយ ឌី ចច
ូ . . . អតតី ភរយិ របស់គត់ េសង គង នង
ិ

េ
ជវកម
រម បស់ពួ កេគ។ ្រកុមេនះ្របតបតករ
ីិិ្ត៊ុ Seng Keangយសតម ្រកុមហនិ ថ េ្រកមេឈះសំ ដីដក្រសង់ពីរបយករណ៍ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៧ របស់ Global Witness ែខ ្រសខ ច់េកះកុងអនក សកបន បប់ Global Witness ថខ ច់ភគេ ចនី តវបន

េនកនុ ងឆន ំ ២០០៨ ្របតបត្តួ បនចប់េផ្ដមិ កិ របូមខ ច់យ៉ងធំមយ
្របតបត្តិ កិ រ េនកនុ ងេខត្តេកះកុង។ Global Witness ប៉ន់សកមមភពេនះមនតៃម្លយ៉ងេ

ច

ស់ US$៨,៦មួយឆន ំ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េហយ តៃម្ល US$៣៥ម នថនកនុ ង
នកនុ ងមួយឆន ំ េនកនុ ង្របេទសសង្ហិ បរុ ។ីមនអនកបូមខ ច់ នងនិ ទញិ ខ ច់ជេ្រចន េនកនុ ងតំបន់េនះ ប៉ែុ ន្តអក
ទំងយែដល្រតូវបនសមភសបនអះ ងថ ្របតបត្តិ កិ រទូេទ

្រតូវបនកន់កប់េ យឯកឧត្ដម លី យ៉ុងផត់ – គជិឺ សមជក
្រពទធឹ សភពគី ណបក CPP េហយ ជមេសដ្ឋមួ រូប។ ដូេចនះ
ី យ

ជវកមម
បូមខ ច់េនកនុ ងេខត្តេកះកុង គជីឺ ឧទហរណ៍មួយេទៀត
ៃនករចប់ក្ដប់ឧស ហកមមែរ ៉របស់្របេទសកមពុ ជ េ យពួកវរជន
រដ្ឋ។បូមពីកែនងមួយ េថំំ ែដលសថតិ េនចមងយ បែហល194
១៥ គ.ម. េឡងី សទឹងពី កងេកះកុង េនកនុ ង សកេកះកុង។ខ ច់ក៏ តវបនបូមពីសឹទងេកះេប៉ េនកែនងមួយកនុ ង សកមណល
សមី ចមងយ បែហល ១០ គ.ម. េឡងី សទងឹ ពី កងេកះកុង។ កមហ៊ុនែដលពក់ព័នធកុ នងករបូមខ ច់េនេកះេប៉ មនរួមទំង កមហ៊ុនៃថ Saroon Concrete Part Ltd. [េ គ ងសុីម៉ងត៍ ស-អរុណ
195
ចំកត់] េហយឹ េឈមះេទ។ី នងិ កមហ៊ុនចនិ មួយ ែដលមនិ ដងមនរបយករណ៍ថ កមហ៊ុនេផ ងេទ តបូមខ ច់េនកនុ ងតំបន់
196
េផ ងមួយេទ ត េ ថេកះកុងកនុ ង នងិ េ ជយ បស់។បភពពរីរូប ែដលមនចំេណះដងឹ បនអះ ងថ កមហ៊ុនែខមរពរី

ំ់ ីខ ច់៖ Odom Cement Co. Ltdជប់ជពក់
េនកនុ ងករផគត់ផគងដ
197[ កមហ៊ុនសុីម៉ងត៍ ឧតម ចំកត់] េហយី នងិ Ly Yong Phat
198
Co. Ltd [ កមហ៊ុន លី យ៉ុង ផត់ ចំកត់]។មនិ ចបស់េទថេតី កមហ៊ុនទំងេនះបូមខ ច់េ យខនួ ឯង ឬេតី កមទំងេនះ គប់គងសកមមភពរបស់អនកដៃទ េនកនុ ងទី កងេនះ។

ករណីេនះ ក៏បង្ហញបែនថមេទៀតអំពតួ ទរី បស់អកន កនុ ងភូមភ
ី ន
ិ គ
សុី

យអនកលួ ចជតិេគនយ៍ កនុងករេធ្វ ជវកមម
េលធនធនធមមជតរិ បស់្របេទស
ីកមពុ ជ។ ភស្តុ ងែដល Global Witness ្របមូលបន គចឺ ង្អុ លជទូេទ ខ ច់ តវបនដកឹ េលីកប៉ល់ ៣០០ េ ន ពីកែនងបូម

េទកន់ឃងំ ខ ច់។ េនទីេនះ េគសំ តខ ច់ េហយី ទុកបង្ហញថ ខ ច់េកះកុង្រតូវបនដកឹ ជញជូ នេទសង្ហ េ្របិ បរុ ី េដមបី ស មប់ករនំេចញពី បេទស។ ឃងំ ខ ច់ពីរ សថិតេនទល់មុខ
199
ទេន ពី កងេកះកុង។

្របស់កុ ងសកមម
នភពចក់ព្រងកី ដី នងិ សំណង់។

អនកេសុីបអេងកត Global Witness បនេទេមលំ ទំងេនះ េន
ី ឃង
ពក់ក

េនកនុ ងេដមី ឆន ំ ២០០៨ Global Witness បនទទួល
របយករណ៍អំពី បតបតករិ ិ បូមខ ច់ដ៏ធំ េនកនុ ង បព័នធទេនសទឹង

េនកនុ ងេខតេកះកុងភគខងលច
ិ មត់
ិ េហយ
ី េនកនុ ងសមុ ទ ជត192
សមុ ទៃនកមពុ ជភគខងតបូង។

េនេពលអនកេសុបី អេងកត Global Witness បនេទដល់តំបន់េនះ

ពួកេគបន បទះថ នភពដ៏សុ គមម ញ ជមួយអនកផគត់ផគង់ដខី ច់នងិ អនកទញិ ដីខ ច់ ជេ ចនី ភគ។ី លកខណៈរួម គឺ គប់អនកែដល
តវបនសមភសទំងអស់ បនអះ ងថ សងបុិ រគី ឺជទីេ
193
ខ ច់ែដលបូមយកពីតំបន់េនះ។

ៃនដីលឆន ំ ២០០៨។ កមហ៊ុនមួយែដលពួកេគបនេទ

កសួរ គឺ កមហ៊ុន សុមី ៉ងត៍ ស-អរុណ េហយី មួយេទ តគជឺ កម200ហ៊ុនចន
Global Witnessិ មួយ ែដល បមូលដីខ ច់េ ចន។ីបនសួរអំពេី ឈមះៃន កមហ៊ុនេនះ ប៉ុែន តវបន បប់ថ មន
ិ ទន់
201
មនេឈមះេទ។ កមមករេនឯ កមហ៊ុន សុមី ៉ងត៍ ស-អរុណ បនអះ ងថ ខ ច់ តវបនេផទរេចញពីកប៉ល់ ៣០០ េ ន ែដលេឡងំ ។ បនទប់មកី ទេន េទកន់កប៉ល់ ៥.០០០ េ ន េនឯឃងខ ច់េនះ តវបនេផទរេទកន់កប៉ល់ ១៥.០០០ េ ន ែដលចត
ចមងយ បែហល ៣០ គ.ម. ពី ចំងសមុ ទ។ ពទី េី នះ កប៉ល់
202ទំងេនះ ដកឹ ខ ច់េទសងបុិ រ ី ស មប់ករចក់ដីធ។
ី42បេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទសGlobal Witness មនិ បនទទួលចេមយី ចបស់
ករបូមដីខ ច់េ ចនី ប៉ុស់ អំពេី តីមនពេី កះកុង។ ក៏បុ៉ែន ពកី រសេងកតរបស់

េយង
ី េហយ
ី នង
ិ ករសមភសន៍ជមួយ កមហ៊ុន ចបស់ថ គឺជចំននួ េ ចនីង់ ពួកេគក៏បនអះ ងថ េនកនុ ងរយៈេពលបីៃថង – េបីេធីករ
សង។

ជប់ – ពួកេគ ចបំេពញកប៉ល់ ១៥.០០០ េ ន ស មប់ករនំខ ច់េចញ។
កមហ៊ុនផគតផ់ គង់មយួ បន បប់ថ ៃថកនុ ងមួយេ ន គឺ US$១១។ៃថេនះ កប៉ល់ ១៥.០០០ េ នមួយតៃម US$១៦៥.០០០។ េ យេនះ Global Witness
ស់មយ
ួ េគង
មអ

ចផទុ កខ ច់មនរចំននួ អនក បតបតិ េិ នកនុ ងតំបន់

ចប៉ន់ ម នថ កប៉ល់យ៉ងេ

ចច តវបនបំេពញ កនុ ងរយៈេពលមួយ ទតយ។ិៃថែដលបនអះ ង េនះមនន័យថ ផលចំណូល បចំឆន ំ ស មប់ឧស ហកមមខ ច់េនឯេកះកុង គឺ US$៨,៦
203ន។ េពលខ ច់េទដល់សងបុិ រ ី តៃមខ ច់េឡយី មួយជប។ី់ យៃថ ឆន ំ ២០០៧ េនសងបុួិ រ ី តៃមកនុ ងខ ច់សំណងម
204េ ន គឺ US$៤៥។ េនះមនន័យថ តៃម បចំឆន ំ ៃនករនំ
មអេចញខ ច់ របស់តំបន់េកះកុង គឺ បែហល US$៣៥កប៉ ល់ដ៏តូចជង េផទរខ ច់េទេលកប៉ ល់បេទសកមពុជ។

ស់

េទ។ Global Witness បនេទេមលឹ ជញជូ នី ចំណុច បមូលនងិ ដកេ នពរីេ គ ង មកពី បេទស ប៉េចញ គមនកំណត់េទ។ េនឃងំ មួយ កមមករអះ ងថ ពួកេគ

មអជអនកនំខ ច់េចញេនះ មនិ សូវចបស់ខ ច់ ដេ៏ នផុតពី ចំងេនះ េហយី បនេឃញី កប៉ល់ ១៥.០០០

ស់ េហយី េមលី េទខ ច់ែដលមនស មប់ករនំ

ចយ US$១០.០០០ កនុ ងមួយែខ េដមប
ី ទ
ី ញ
ិ ទក
ឹ សមតខ ច់សំណួរថ េតអី នកម៉។ កប៉ល់មយ
ួ – េឈមះថលី ២ – េនេពលេនះកំពុង តវេគេផទរខ ច់ពីកប៉ល់ ៥.០០០

េ នមួយេ គ ង។ បុគគលកិ េនេលីន ដ៏ធំជង តវបនសេងកតេឃញី ថ េស កពក់េខ វែបបកងទ័ព េ យមនិ ពក់ផកសញញ

ឬកន់ វុធេទ។ េនេពលនយយ
ជមួយអនកទំងេនះ ពួកេគបន
ិ

េឆយ
ី ជភ

ចន
ិ កុកងឺ េ យសំេឡងចនិ ដីេគក។ Global

Witness បនសុំចបប់េឡង
ថត
ិ
ី បត
ី ន ប៉ុែន តវបនបដេសធ។
ិែតអនក សកេនឯេកះកុងេ

កមមករពក់ឯកស

នថ ‘ទ

ន

ចន
ចបញជក់ថ ពួកេគ
ិ ’ ក៏េ យ ប៉ុែន Global Witness មន
ិ
205
មកពក
ី ងេយធរបស់ បេទសចនិ បនេទ។
មរបយករណ៍ពអី នក សក នងិ កមមករ ពួកចនិ មនិ ែមនជ កមែតមួយ ែដលនំខ ច់េចញេទសងបុិ រពី ីេកះកុងេទ។ មនរបយករណ៍ថ កមហ៊ុនម៉េឡសុី នង៉ី ីិ កូេរបនទញិ ដីខ ច់ េដមប206ដកឹ ជញជូ នផងែដរ។

ន។លី ២ ែដល តវបនថតកនុងឆនំ ២០០៨ចមងយ បែហល ៣០ គ.ម. ពី ចំង េនមត់សមុ ទេកះកុង

43បេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទស្របអប់ទី ៨ | សង្ហី ច់ នងី ដីិ បរុ ី – ដខិ ករចក់ព្រងក
េកះសង្ហិ បុរកំី ពុងែតលូ តស់យ៉ងេល ន។មពីទទួលឯក ជយភព ករចក់

ព្រងក
ី ដយ
ី ៉ ងធំ បនជួយឲយ្រពំែដនៃនេកះតូចេនះ រកី ទំហំ្របែហល ២០ ភគរយ េហយី ៃផទដី ៩៨ គ.ម. ្រក េគមនេគលបំណងព្រងក

េទៀត េនកនុ ងរយៈេពល្របំទសវត េទមុខេនះ េដមប្របជជនែដលកំពុងែតេកន ស្រមលដល់
ីចំនួន។

207េគលបំណងេនះ ្រតូវបនសេ្រមចេ

យករចក់ព្រងកី ដី េហយកចចួ ភគធំ ៃនខ ច់ចំនួន ៣,៨ិ ករេនះ្រតូវករខ ច់ចំនួនេ្រចន អេនក៖ គឺមយ
នេ

េនះ។

ន ែដលសង្ហិ បុរនំី ចូល ល់ឆន ំ ្រតូវបនេ្របស ្រមប់េគលបំណង

208

េ

យ

រសង្ហ
ខ
ិ បុរបនេ្រប
ី ច់ខួ ្លនឯងឲយអស់ េនកនុ ងប្ដ ឆន ំេ្រកយពកី រទទួលឯក ជយភព ្របេទសសង្ហិ បុរ្រតូី វែតរកេនកែន្លងេផ ងេទៀត
េដមប
 បំ
ី េពញេសចក្ដី្រតូវករ ចំេពះខ ច់។រហូតដល់ឆន ំ ២០០៧ ្របេទសឥណូ ្ឌ េណសុី គឺជ្របេទសផគតផ់ គងដ់ ីខ ច់េ្រចនិ បំផុត ឲយសង្ហិ បុ រ ។ី ក៏ប៉ុែន្ត េនកនុ ងែខមក ឆន ំ ២០០៧ រ ្ឋ ភបលឥណូ ្ឌ េណសុី បនក់ប្រមមទូេទ េលករករនំេចញៃនខ ច់ទងំ អស់។

209មួយែផនកៃនមូលេហតុស្រមប់ប្រមមេនះ គឺជករខូចខតដ៏ធំ ែដលឧស ហកមមខ ច់ បនបងកដល់តំបន់ មមត់សមុ្រទ។

210េនកនុ ង្រកុមេកះ

រយិ សង្ហី ៉ វ េនជតិ បុរ ី ែដលជកែន្លងែដលបននំេចញខ ច់ ២៥០.០០០ េទ
៣០០.០០០ េន កនុ ងមួយែខ េកះខ្លះបនលចិ បត់ េហយ េកះខ្លះេទៀតស៊ូរង

211ករបូមខ ច់ បនបនថយចំនួន្រតេី នឯ្រកុមេកះ

ករខូចខតយ៉ងធងន។់រយី ៉ វ ែដលជបញ្ហធំ កនុ ង្របេទសមួយែដល្រតីជែផនកដ៏សំខន់ េនកនុ ងរបស់្របជជន។
តុ

រ

212

Global Witness បនសរេសរសំ បុ្រតមួយេទរ ្ឋ ភបលសង្ហិិ បុរ ី េនកនុ ងែខឆន ំ ២០០៨ េដមប សួី រអំពីតួនទីរបស់េគ កនុ ងករដក្រសង់ខ ច់ េនកនុ ងេខត្តេកះកុង េហយ បនទទួលករេឆ្លយ តបដូចតេទេនះ៖

“្របេទសសង្ហិ បុរេ្របី ខ ច់ដីេគក ស្រមប់សំណង់ នងិ ខ ច់សមុ្រទ ស្រមប់
គេ្រមងចក់ព្រងកី ដ។ី ខ ច់ទំងពរី្របេភទ ្រតូវបននំចូល េយអនកចុះកចចិ ្រពមេ្រព ងពី្របេទសេ្រក។ ករនំចូលៃនដខី ច់ គឺជសកមមភពពណជជិ កមម េហយរ ្ឋ ភបល
សង្ហ
សង្ហ
ិ
ិ បុរមនី ិ ជប់ទក់ទនិ េទ។ រ ្ឋ ភបលិិ បុរ ីមនិក់ប្រមម អំពី្របភពខ ច់របស់អនកចុះកចចិ ្រពមេ្រព ងលក់ខ ច់េទ ប៉ុែន្តេយង រ ំពងឹ ថ ពួកេគេគរពចបប់ទក់ទង

នងឹ ជញជូ នខ ច់ ្រពមឹ ករដក្រសង់ ្រប្រពត្តឹ កិ មម នងិ ករដក

ទំងចបប់បរ ិ ថ ន របស់្របេទសែដលជ្របភពៃនខ ច់។កំណត់េហតុពណជជិ កមមរបស់េយង បង្ហញថ ខ ច់ខ្លះ

ែដលបននំចូលស្រមប់សំណង់ នងីិ គេ្រមងចក់ព្រងក
នំដី មន្របភពេន្របេទសកមពុ ជ។ សង្ហិ បុរបនឈប់
ីបេទសសិងបុរ ីនំចូលខ ច់ ប់េនលឆនំ ស មប់គេ មងចក់ខ ច់ព ងីកៃផទដីខ ច់ដីេគកចូលពីឥណូ ្ឌ េណសុី េនកនុ ងឆន ំ ២០០៧ េហយនងិ ខ ច់សមុ្រទេនឆន ំ ២០០៣។”េក លី យ៉ុងផត់ នងិ ឧស ហកមមខ ច់

ពណជជ
ិ ពទធ
ិ ករៃថ ែ បខនឹ សភខងគណបកួ ជសមជក
CPP គឺឯកឧតម លី យ៉ុងផត់vii តវបនេគេ
’េ យ

រេ

ំ ញជេ ចនកមនសហ គសជនួ
ីកនុ ងេខតេនះ។ េមលី េទ ទពយសមបតរិ បស់េ

ែដលេ
េនះ េ

‘េសចេកះកុង

កជមចស់ៃនកសុីណូ នង
ិ ស

ស់ េន

ក មកពកី រគរេ ចន។
េពលថមី
ីកបនព ងកិ យសកមមភព ឲយមនរួមទំងករទញ
ី វស័
ិ
214
ដី នង
ិ ចមករអំេព។ ករេនះបនេធីឲយ កមសទធិ ិមនុស េនកនុ ង បេទសកមពុ ជចប់ រមមណ៍េលីរូបេៃន កមហ៊ុនទំង

យរបស់េក ទំងរះគន់តួនទីិក កនុ ងករបេណញ បជជន215
េចញពីដីធី េ យករបងខិតបងខំ ស មប់ករេធីចមករអំេព ។មនី េិ គួរឲយភញក់េផល

213

ះ ែដលេសដីេកះកុងមួយរូបេនះ បនចប់ រមមណ៍េលឧី ស ហកមមខ ច់ ែដលកំពុងលូតកនុ ងតំបន់របស់េអះ ងថ េក េហយី អនកៃផទកុ នងៃនឧស ហកមមេនះកេ បីអំច គប់ គងេលវី ស័ំ សងិ យខ ច់ទង

េនកនុ ងតំបន់េកះកុង។ រហូតមកដល់ គដ៏មនកររវល់ មុនករេបះេឆនតជតិរបស់ បេទសកមពុ ជកនុ ងឆន ំ ២០០៨ េឯកឧត្ដម លី យ៉ុងផត់ មនេឈមះ លី ផត់ ស៊ូផផ ៃនកនុ ងលខតិ ិឆ្លងែដនៃថរបស់េ

ក។កតវបនេគ យករណ៍ថ ជអនកកំណត់ៃថខ ច់េនកនុ ងវស័ិ យឧស ហកមមេនះ េហយី បនេធីជភគីក
216
ខ ច់ នងិ អនកបូមខ ច់។ល រ ងអនកទញិទំងឃងំ ៃថ នងំ និ ឃចិ េនទល់មុខទេនពី កងេកះកុង សថតិេនេលដី ីែដល តវបនេគ យករណ៍ថ ជដីរបស់េ
vii

ស់េន

យ៉ុងផត់។ មនរបយករណ៍ផងែដរថ េ
217ទូកយនមួយេ គ ង េនឯឃង
ំ ៃថ។

ក លី

កមនផទះវ ិ

នង
ិ

44

បេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទសែខ រយៈ ចម បូរ ី

Global Witness បនទទួលព័ត៌មនទក់ទងនងឹ មចស់ៃន កមហ៊ុនែរេផ៉ ងេទ ត េ កពី កមហ៊ុនននែដលេយង
ីចេទដល់បន េនកនុ ងឆន ំ ២០០៨។ ព័ត៌មនបនបំភថឺ មនករណីេផ ងេទ តៃន កមហ៊ុន ជវកមមែរ ៉ ែដលជកមមសទធីិ ិ ឬែដល តវបនមនេគ យករណ៍ថ សមជិក ពឹទធសភពី លី យ៉ុងផត់ ពីគណបក
CPP មនផទះវ ិមួយខនង និងទូកយនមួយេ គ ង េនឯឃំងខ ច់មួយ

ទល់មុខទេនពី កងេកះកុង េខតេកះកុង បេទសកមពុជ

សមជក
ិ ពទធ
ឹ សភ លី យ៉ុងផត់ តវបនកមមករេនឯករ
កមហ៊ុន សុម៌ នជ ‘ ជញកី ៉ងត៍ ស-អរុណ ពពណ
ិ

ន

ល’

ស មប់កចចំ អស់ េហយិ ពមេ ព ងលក់ដូរខ ច់ទងី ជអនក

ទទួល បក់ទងំ អស់ ពអី នកទញិ បរេទស មកអនកបូមេនកនុ ងសក។ កមមករអះ ងថ េនេពលេទ តមកដល់ករ

ប៉ូលសិ ឬម នីេផ ងនរបស់េគ ពួកេគែណនំឲយអនកទំងេនះ
218េទករយល័
យរបស់ លី យ៉ុងផត់។
ិ
Global Witness ក៏បនទទួលឯករ ែដលបងញថ

ឯកឧតម លី យ៉ុងផត់ គជឺ មចស់ៃន Ly Yong Phat ឬ LYP
Group Company [ កមហ៊ុន លី យ៉ុង ផត់ ឬ កម LYP]ែដល បភពពីរូបដ៏មនែខ រយៈ បនអះ ងថ ពក់ព័នធេនកនុ ង
219
់ ច់។
ករផគត់ផគងខ
Global Witness បនសរេសរសំបុ តមួយេទឯកឧតម លីយ៉ុងផត់ េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមប
ី ស
ី ុំេ

កអធបបយិអំពកី រអះ ងទំងេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះេកមនិ ទន់េឆយី តបេទ។

កន់កប់ េ យពួកវរជន គប់ គង បេទសកមពុ ជ។

220កមហ៊ុន Eight Star Mining [ ជវកមមែរ ៉ ផកយ បំប]ី
ី
221
Angkor Wat Minerals [ធតុែរអងគ៉ រវត] េហយី នងិ Elray
222
Resources[ធនធន អលេរ]៉គជិឺ ឧទហរណ៍ៃន
េហតុករណ៍េនះ។ េនកនុ ងចំេមនយក នងិ អនកកន់ហ៊ុនៃន កមហ៊ុនទំងបីេនះ មននមៃនជនជតិែខមរមួយរូប េឈមះ223
ចម បូរ។ី
េក ចម បូរ ី គឺជបងបនិ កមមូ ជមួយរដម នី កសួងពណជជ

របស់ បេទសកមពុ ជ ឯកឧតម ចម បសទធិ េហយី ជទី បកឹផទល់ របស់ បធនសភជតិ សេមច េហង សំរន។
ិ Global

Witness បនសរេសរសំបុ តេទេបសទធិ េនកនុ ងែខតុ

របស់េក ចម បូរ ី នងិ ចមឆន ំ ២០០៨ េដមបំ រអធបបយ
ី ស
ី ុក
ិ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ េរូបមនិ បនេឆយី តបេទ។

កទំងពរី

េនកនុ ងែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨ កមហ៊ុន ធតុែរ ៉ អងគរវត តវបនទញិ េ យ កមហ៊ុនមួយ ែដលចុះេឈមះេនកនុ ងរដេណ ៉េបេទសសហរដ េឈមះថ ធនធន អលេរ។៉ ក៏ប៉ុែន
ិក ចម បូរ ី េនែតកន់ភគហ៊ុន េនកនុ ងសហ គសេនះេន

េឡយ។ទំង កមហ៊ុនធតុែរ ៉ អងគរវត នង៉ បនីិ ធនធន អលេរិអះ ងថ មនសមបទនបីកែនង ែដល ចមនែរមស
៉
េន
224
់ ។
កនុ ងេខត ពះវ ិ រ នងិ េខតកំពងធំ
តំបន់ប

ញអុិនធណតឺ ិ របស់ កមហ៊ុន

ជវកមមែរ ៉ ផកយ បំបីីែចងថ កមហ៊ុនេនះមនសមបទនែរមួ៉ យចំននួ ែដល ចមនធនធនែរេ៉ ចនិ កែនងេផ ងី េនកនុ ង បេទសកមពុ ជ នងេទ ត ប៉ុែន មនំ ៃនសមបទនទំងិ ផល់ព័ត៌មនលំអតិ អំពីទី ង
225េនះេទ។

ទំព័រដក្រសង់េចញពី

ជញប័ណ្ណរបស់ LYP ្រគូប េដមបខ ច់ ដក្រសង់
ីជនជតិអូ

លីពីររូប េឈមះ Barry Lucas [ប-រ ី លូកស]ផកយ បំបី

ក់េឈមះ ៃម៉ខលិ មុិលបូណ ជនយក។

នង
ិ Michael Melbourne [ៃម៉ខលិ មុលិ បូណ] គជឺ នយកៃន
226
កមហ៊ុន ធនធន អលេរ
៉ នង
ជវកមម
ែរ ៉
ី
ិ
ិ ធតុែរ ៉ អងគរវត។

45

បេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទសងទី ១ | អនកសំខន់េនកនុ ងវស័ិ យឧស ហកមមរបស់្របេទសកមពុ ជ46្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទសំ កទី ៣ជពូេ្របង នងិ ឧសម័នថ្វតី បតិ ែតពួកវរជន្របេទសកមពុ ជ គជឺ អនកែដលនងឹ ទទួលផល
្របេយជន៍ពឧី ស ហកមមែរ ៉ភគេ្រចន
មរយៈករជមចស់កមមសិទធិ

ផទល់ ឬករកន់កប់ែដលផ្ដល់្របេយជន៍ ៃន្រកុមហ៊ុន ជវកមមែរ ៉ក៏ីេ យ ប៉ែុ ន្តឧស ហកមមេ្របង នងំ ុងលូ តិ ឧសម័នដ៏កពស់ របស់

្របេទសកមពុ ជ ្រតូវបនចប់ក្ដប់េ យមេធយបយេផ ងេទៀត។ េនកនុ ងវស័ិ យេនះ ករ្រគប់្រគង់េកត មកពវី េិធនកមមេទនងឹ ចបប់ជតិ

ែដលមនិ សូ វ្រសបនងឹ រដ្ឋធមមនុញញ ែដលវេិ

ធនកមមទំងេនះ បនក់ករ្រគប់្រគង ជញធរេ្របងកតជតកិ មពុ ជ – េហយ នងិ ធនធន

្រកបខណ្ឌចបប់ នងិ នតវធី ិ ិ ីចបប់េ្របងកតរបស់្របេទសកមពុ ជ មនភពចបស់

ស់តច
ិ ជង

េនេ្រកមចបប់េ្របងកត ឆន ំ ១៩៩១ ែដល្រតវបនរ

ភបល
ិ

វស័
ែរេទេទ
៉ត។ ជផវករឧស ហកមមេនះេនែតសថតិ យ ជវកមម
ីិូរដកមពុ ជអនុម័ត មុន ជញធរបេះ សននសហ្របជជត្រិ បចំកមពុ ជ បនចូលមកកន់កប់ េនៃថងទី ៣១ ែខតុiiេនេ្រកមចបប់េនះបនច។ិថ ប័នរឆន ំ ១៩៩១

ភបលែដលកន់កប់េ្របង
ិកត គឺជ្រកសួងឧស ហកមម ែដលេ្រកយមក្រតវបន ក់េឈមះ

្រកសួងឧស ហកមម ែរ ៉ នងិ ថមពល (MIME)។

េនះផង – េនកនុ ងៃដៃនអគគនយករដ្ឋម ន្តី េហយ
 នង
ិ ឧប
នយករដ្ឋម ន្តរី បស់េក។ ករបេងកត វេិធនកមមទំងេនះ បនេជៀស ងករ្រតតពនតយិ ិ េ យសភជតិ នងិធរណជន េលឧស ហកមមេនះ។
លទធផល គថឺ គមនតមភពេំ ែចកសមបទនះ េនកនុ ងដេណរករ

េនកនុ ងវស័៌ នបន្តចិ យឧស ហកមមេ្របង។ ព័តមិ បន្តួ ច ែដល ចេមលិ យ បន គបឺ នេលចចូលកនុ ងវស័ធរណៈ េមល េទេ យអេចតន មនិ ែមនេ យមនេចតនេនះេទ។ ្រកុមហ៊ុនខះ ែដល្រតូវ
បនែចកសមបទនមួយភគ ឬសមបទនទំង្រសុង
បទពេិ

ធន៍តច
ិ តួច

មួយ មនស់ េនកនុ ងវស័ិ យេ្របង នងិ ឧសម័ន េហយមនមេធយបយហរញញ
ធនធនេនះ ដ៏គរួ ឲយ េធ្វ
ីិ វតថុ េដមបី  ជវកមមសង យ័ ។ េនកនុងករណីខះ មនឹ ជិ បនបេញច ញឲយដង
ថអនកអគគនយករដម នី ហ៊ុន ែសន (ខងធរណៈំ) និងឧបនយករដម នី សុខ

ន (ខងេឆង)។ ជមួយគន ឯកឧតមទំងពីររូបកន់កប់

កន់កប់្រកុមហ៊ុន ឬទទួលផល្របេយជន៍ពសី កមមភព

ជញធរេ បងកតជតិកមពុជ។

របស់ េនះេទ។
បូកសរុបទំងអស់ េនះមនន័យថ ្របជជនកមពុ ជ – ែដលជមចស់
រួមៃនធនធនេនះ – គមនសំេឡង ឬអំ
េនះេ

ះ។

ច្រគប់្រគងឧស ហកមមiiមនអនកខះអះងថ ឯករចបប់ែដលបនអនុមត័ មុនរដ្ឋធមមនុញញ ឬ

UNTAC គគឺ ម នសុ ពលភពេទ ប៉ុែន្ត

មករពត
េធ្វ
ិ រ ្ឋ ភបល
ិ

មឯក

រចបប់

េ្រចន
័ រ ងករធក់ៃនរបបែខមរ្រកហម េហយ ែបបយ៉ង ែដលបនអនុមត
 នង
ិ ករ
អនុមត
័ រដ្ឋធមមនុញញ េនកនុ ងឆន ំ ១៩៩១។

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
េនកនុ ងលកខណៈផវករ
ចបប់េ្របងកតឆន ំ ១៩៩១ ទមទរឲយមន
ូតមភព នងិ ករ្រតតពនតយិ ិ មួយក្រមត
ិ ពរី

ភបល
នង
ិ
ិ

អនុម័តករេដញៃថមួយ ្រកសួងឧស ហកមម្រតវចុះ

កចចិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកត់ េ យតំ

ងឲយរ

ភបល។
ចបប់េនះ
ិឯកជន។ ចបប់េនះត្រមវឲយ្រកសួងឧស ហកមម េចញេសចកី

ក៏មនម្រ ស្រមប់ករបេងកតី នូវ្រកម្របកឹ ្រតត្រ េ្របងកត
228្របកបេ យសមជកិ អនរ្រកសួងជេ្រចន។
ីទំងលកខខណវនចឆិ ិ ័យករេដញៃថទំងេនះ។ ករេដញៃថទំងេនះ

ក៏បុែ៉ ន េនកនុ ងផវូអនុវតវញិ លកខខណៃនចបប់េនះ េមលី េទ្រតវ

ធរណជន េនកនុ ងករែចកសមបទនរបស់រដ េទកន់្រកមហ៊ុន

្របកសជ

ធរណៈ អំពកី រេដញៃថទញិ សមបទនេ្របង ្រពមគួរែត ក់េផញីេទ្រកសួងឧស ហកមម េហយី ្រកសួង្រតវ យតៃមេលី

បនលុបេចលេ្រកយមក េ យ

ំ ី
ហរញញ
េនះ ករេដញៃថទំងិ វតថុ ។ បនទប់ពីដេណរករយ ្រតវ

បនេផទរអំ“័ អចៃិ នយ៍ គប់ គងេថ បនករេដញៃថនន េ យសំ ងេលីសមតថភពបេចចកេទស នងិបញជូ ន រួមជមួយអនុ សន៍ េទរ ភបលកមពុ ជ ស្រមប់ករ
ិ
227កមពុ ជសេ្រមចចត
អនុម័ត។ េពលេនះ េបសី និ ជរ ភបល
ិ
ិ ឲយ

ជធរ
េ បងកតជតិកមជ
តវជ
ញ
ុព

សំ ដីដក្រសង់ពី ជ្រកតយ
ឹ ស្ដី ពីករបេងកត

ករេផទរអំ
េនះធនកមមទំងេនះ

ច្រគប់្រគងេលធី នធនេ្របង េហយី បនផស់បូ រទំង្រសង នូវត្រមវករតមភពែដលេនកនុ ងចបប់េដម។ីយអគនគ យករដម នី ផល។
ទ ់ ”
229

េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ មនវធិ ីេផ ងៗ ែដលចបប់ ច្រតវបន
បេងកត
ី េហយ
ី អនុវត។

ចចរកេឃញី បនេនកនុ ងកររដធមមនុញែញ ចងថ អំបេងកតជញធរេ្របងកតជតិ
ី

េហយ
ី ថអំ

េនៃថងទី ២២ ែខមក ឆន ំ230មលកខខណៃន ជ្រកតយ
១៩៩៨។ឹ េនះ ្រគប់ដំ

ចបេងកតី ចបប់ សថតិ ជមួយសភជតិ

ចបេងកតី ចបប់ មនិ232េផ ងេទ តបនេទ។

កមពុ ជ (CNPA) េ យ ជ្រកតយ
ឹក់កល ៃន

សកមមភពផលតិ េ្របងកត ្រតវស្រមបស្រមលេ យ CNPA។ម្រ ទី ៣ ៃន ជ្រកតយឹ េនះ ្របកសថ CNPA គឺជ

ថ ប័ន
231
អចៃិ នយ៍ ែដល្រគប់្រគងេ យអគគនយករដម នផី ទ ល។

េនកនុ ងផវូអនុវត មនឯកចេផទរេទកន់ ថ ប័ន ឬបុគគល

រចបប់្របេភទេផ ងៗ ែដល្រតវបន

េ្របី្របស់ េដមបបែនថម នងី អី ធបបយ
ិិ ផល់ឧបករណ៍ស្រមប់ករ

មរេប បេនះ ជ្រកតយិ យេ្របង នងឹ បនេផទរភរកចចិ េលីវស័ិ ឧសម័ន

េចញពី MIME េទកន់ ថ ប័នថមី ែដលសថតិ េនេ្រកមករ្រគប់្រគង

ផទល់របស់នយករដម ន។ីGlobal Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទសេមច ហ៊ុន ែសន េនកនុ ងែខតុ

ធនកមមបែនថម។ វេិឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ួរអំពីមូលេហតុៃនករសេ្រមចចត
ិេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិអនុវតចបប់ ែដលសភជតអិ នុម័ត។ ឯករទំងេនះ មនរួម

ទំងអនុ្រកតយឹ (ែដលអនុម័តេ យ្រកម្របកឹ រដម នី អគគនយករដម នី នងិ េសច) នងិ ជ្រកតយឹ (ែដលអនុម័តេ យេសចនិងអគគនយករដម នី)។ធមមេនេពលបេងកតថ ប័នរដ ែដលមនអំ
ីជ្រកតយថ ប័នីឹ ជធមម ្រតវបនប្រមងទុកស្រមប់ករបេងកត

ែដលមនអំ

សេ្រមចចតិ យេ្របង េចញពី MIME េទកន់ិ េផទរភរកចចិ េលវី ស័ែចករ ំែលកសមបទនេ្របង ែដល ចមនតៃមៃថ
234
ំ ី ករដ៏្រប្រកត។
ពដ
ី
ី េណរ

មូលេហតុអី បនជេនកនុ ង ឆន ំ ១៩៩៨ សេមច ហ៊ុន ែសន បនកផទល់។ ក៏បុ៉ែន Global Witness មនកងល់អំពកួ េដមបី េី ជ សី រេ្របី ជ្រកតយឹ ជឧបករណ៍ផវូចបប់មយ
ងករពភក
ជិធរណៈ េហយី នងិ េនកនុ ងសភជត។ិចេដមបី ែី ចក្រទពយ

សមបតិរបស់រដ ឬេធីករសេ្រមចចតិ របស់រដ ែដលមនតៃម
233
ហរញញករេ្របអួ ។ិ វតថុ េនះ សភជតអី នុ្រកតយឹ ឬិ នុម័តចបប់មយ

ទន់ទទួលករេឆយ
ជផវូករ អំពីី តបេទ ដូេចនះគមនករអធបបយ
ិ

CNPA េហយ
ី នង
ិ ខន
ួ េ

មរយៈ

ជញធរេ្របងកតជតិកមពុ ជ ៃថងទី ២២ ែខមក ឆន ំ ១៩៩៨។

ចឧទហរណ៍មួយៃនករេផទរអំ

ជ្រកតយឹ សមងត់ នូវវេិ

រករអនុម័ត

ចតចិ ជង។ េនកនុ ង្រកបខណេនះ ករេ្របី្របស់

ជ្រកតយ
តី បេងក
ី CNPA –ឹ េដមប
ីថ ប័នរបស់រដ ែដល្រគប់្រគងករ
ស់ – គឺខុស

ំមមតិរបស់អនកជនញ
ចបប់ ែដល Global Witness បនពេ្រគះ
ជមួយ ករេផទរអំ
ិចដ៏ធំេធងែបបេនះ េទកន់ ថ ប័នថមី

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទសេ យរែត ជ្រកតយឹ ប៉ុេះ េ យគមនចបប់ចមបងអនុម័តំ ី ្រប្រកតបេ យសភជតិសនី ុេ៉ិ េនះមនិ ្រតមឹ ែតខុសពីដេណរ
235
ប៉ុែន ក៏មនិ សូវ្រសបនងឹ រដធមមនុញញផងែដរ។ះំ“េ កយពីករ យតៃម នងិ ពនតយិ ិ នវូសេណ បធនៃន

េ្រកយពីករបេងកត
ី CNPA េនកនុ ងែខមក ឆន ំ ១៩៩៨
មវេិ

វេិ

ធនកមមទីមយួ េនកនុ ងចំេ

វេិ

ំ ី
ធនកមមេនះបនយល់្រពមេដមប
ស្រមប់ី ផី ស់បូ រដេណរករ

ចបប់ឆន ំ ១៩៩១ ្រតវបនអនុម័ត។

ករ្របកសជ

ធនកមមទំងពរី្របករ ៃនធរណៈអំពីករេដញៃថ េ យែចងថ “្រកសួង់ េផ ង េដមបចបេងកតី េី ចញករអេញជ ីញឲយី ទ្រមងករ
236
េដញៃថ េទ្រកមហ៊ុន។”មករពតិ ឃេនះបនដកេចញ នូវឧស ហកមម

ត្រមវករឲយ CNPA េបកី ទទួលករេដញៃថដ៏ចំហេសរ ី ស្រមប់ករ
ែចកសមបទនេ្របងកត េហយី បនេបកី ទរស្រមប់ករចរចដ៏
ះ។ជេរ ងចែមក

ធនកមមេនះ មនភពមន
ួិ េទ ងទត់មយចំននួ ។ ទម
ួអះ ងថ បនចុះហតថេលខេ យី យកចិ ច ពមេ ព ងេ បងកតមេកចត់ទុកថ គរួសមស មប់ករអភវឌ
ន៍ឧស ហកមមធនធនេ បងកត េនិកងិ ច ពមេ ព ងុ ន បេទសកមជុ ព ។ ... កច
េិ
បតបត
ិ
សប

យ បធនៃនមមជធរេ បងកតជតកមជ
ញ
ិ ុព

ម សប

កច
ិ ច ពមេ ព ងេនះ។”សំ ដដី ក្រសង់ពម
ី ្រ

ែដលបន

៥.ខ េនះ តវជកតពកច
ចិ របស់ភបលេដមប ី បតបត
ិ
ិ
ិ

មលកខណ
ៃន
ខ

៥.ខ ៃន ‘េសចក្ដសី េ្រមច ស្ដីពកី រេធ្វ

ធនកមមចបប់េ្របងកតឆន ំ ១៩៩១ ៃន ជរ ្ឋ ភបលកមពុ ជ
ិលទធផលរួម ៃនវេិ

រដ៏េឃរេឃ នងិ ្របកបេ យអំេពីហងិ មួយ។

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទសេមច្រកម្រពះ នេ តមកថ េតីេ

ំ់ នវូ ជេ មស
យគន
ម កណត
 ចះ
 េដមបី ុយអគគនយករដ្ឋម ន្តី ហ៊ុន239
ែសន េនៃថងទី ១៩ ែខមនី ឆន ំ ១៩៩៩។

ធនកមមេនះ្រតវបនចុះហតថេលខ សេមចរណឫទធិ េដមប
ី ស
ី ួរេ

ចេធកច
ួ
 ិ ច ពមេ ព ង រមេលខ ២៥’ ែដលចុះហតថេលខ េហ៊ុន ែសន បនេដញេចញសេមច្រកម្រពះ នេ តម រណឫទធិេ យរដ្រប

ំ េ
ទង

វេិ

នយករដម នទំ ពរីនក់របស់្របេទសកមពុជ េនេពលេនះ គឺី ង
237សេមច្រកម្រពះ នេ តម រណឫទធិ
នងិ សេមច ហ៊ុន ែសន។្របំមយួ ែខមុនវេិ

ជធរេ បងកតជតកមជ
ញុពរសមងត់ រ ងពរីភគីបុេ៉ស់ វេិ

កឧបនយករដម នរី បស់្របេទសកមពុ ជ េហយី ជ្របធនៃន
238
CNPA គឯឺ កឧតម សុខ ន។គឺេកបនចុះហតថេលខេលីចបប់

ធនកមមទំងពរី គឺជករដកេចញពីចបប់

េ្របងកតឆន ំ១៩៩១ នូវ
លកខខណករេនះ ែដរឬេទ ប៉ុែនមនិ បនទទួលករេឆយី តបេទ។ ទពី ីរ េពរ ស្រមប់

នយយអំពីតនួ ទីៃន CNPA ែដលេទបី ថមីេនះ។ េទះជិី ែតបេងកត

សមបទនេពលេនះមក មនិ ែដលមនករេដញៃថេសរ ី ស្រមប់សមបទន

្របេទសកមពុ ជ្រកសួងឧស ហកមម ជថ ប័នដ៏មនអំ

មនទំនស់ទងំ េនះកី ក៏វេិ

ច្រគប់្រគង េហយី មនិធនកមម្រតវបនអនុវត េហយ
ង
ំ ពី
ី

ន គជ
ឺ ្របធនៃន

នងិ យុតធម៌ិ ។ជញធរេ្របងកតជតិកមពុ ជ(CNPA)។ េនកនុ ង ជ្រកតយិ យឹ ឆន ំ ១៩៩៨ ភរកចចិ ស្រមប់វស័

េ្របងកត នងិ ឧសម័នរបស់្របេទសកមពុ ជ ្រតូវបនេផទរេចញព្រី កសួ ងឧស ហកមម ែរ ៉ នងិិ ថមពល េទកន់ CNPA វញ។មួយឆនេំ ្រកយមក េនកនុ ងឆន ំ ១៩៩៩ វេិេ្របងកត េមលី េទបន ក់អំធនកមមទពី រី ៃនចបប់

ចេដមប
ី ស
ី េ្រមចចតិ អំពីករែចករ ំែលកសមបទនេ្របងកត េទកនុ ងៃដេនបុគគលែតមួយរូបប៉ុេ

េ្របងកតេ យតមភព

េ្របងរបស់្របេទសកមពុ ជេឡយ។
ីឯកឧត្ដម សុ ខករែចករ ំែលកះ្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

្របអប់ទី ៩ | ឯកឧត្ដម សុ ខឯកឧត្ដម សុ ខនន គឺជឧបនយករដ្ឋម ន្តី ៃន្របេទសកមពុ ជ េហយ ជ្របធនៃន

ជញធរេ្របងកតជតិកមពុជ (CNPA)។ ដូចជមត្តិ ទំងគណៈបក ្របជជនកមពុ ជ (CPP) សុ ខយរបស់េន បនចប់េផ្ដម
ករយេលខនុករ េនកនុ ង្រគកន់កប់ៃន្របេទសេវៀត
ិក េនកនុ ងជពី របស់ខួ ន ជម េនកនុ ងេដម ទសវត

១៩៨០ េហយ បនេឡង តំែណង្រពមជមួយអគគនយករដ្ឋម ន្តី ហ៊ុន ែសន។ គត់ជអនកេធ្វនេយបយយ៉ងពូែក េហយិ សនិ ទធនង បនបន្តេនជតឹ សេម្ដច ហ៊ុន ែសន េន

េពល CPP បនព្រងង
ឹ អំ

ច េហយ
 ឥឡវូេនះ េកជមត្តិ សនិ ទធបំផុតមួយរូបិ ដ៏ជត

របស់អគគនយករដ្ឋម ន្តី។ េពលថមីេនះ ទំនក់ទំនង ងេកទំងពរី ្រតូវបនព្រងង
ឹែថមេទៀត

មរយៈឧត្ដម សុ ខន េឈមះ សុ ខ ពុទធវី ធ
ុ េហយ
 នង
ិ កូន្រសីរបស់សេម្ដច ហ៊ុន ែសនេឈមះ ហ៊ុន ម៉ល។ីពហ៍ពិពហ៍ ែដល្រតូវបនេរៀបចំេឡង រ ងកូន្របុសរបស់ឯក

240

Global Witness ធប់សរេសរអំពីឯកឧត្ដម សុ ខន កនុ ងនមជហតថេលខីំ ងជេ្រចន
មួយរូប ៃនកចចិ ្រពមេ្រព ងដបូ របស់សមបទនកិ ៃ្រពេឈ េនកនុ ង្របេទស
កមពុ ជ។

241កចចិិ ្រពមេ្រព ង្របគល់សមបទនទំងេនះ គជឺ មូល ្ឋ នៃនករបំផច

បំផញៃ្រពេឈរ បស់្របេទសកមពុ ជ ែដលបនេកត ជបន្តបនទប់ េយបងខូ ចដល់បរ ិ ថ ន្របេទសកមពុ ជ េហយ ផ្ដល់្របេយជន៍តចិ តួច ឲយេសដ្ឋកចចិ កមពុ ជ។កនុ ងនមជអនកកន់អំ

ចទីពរីៃនរបប្រគប់្រគង ឯកឧត្ដម សុ ខតំែណងសំ ខន់មយួ ចំនួនេទៀត េនកនុ ងរ ្ឋ ភបល។
ិ
េ្រចន

េ

ស់ រហូតដល់មនេគេ្រប បេធៀបេ

យរគត់ែតងចូលៃដកនុ ងកចចិ ករេ្រចន
កជមួយ្រពះហណិ ូ ្ឌ មនៃដេ្រចនងំ ពីេពលេនះមក េន្រតូវបនេបះ

កបន្រគប់្រគងេល្រគប់

កចចិ ្រពមេ្រព ងជមួយ្រកុមហ៊ុនេ្របងកត េហយ ជមនុស មួយរូបែដល្រតូវទក់ទង

ទំងនយយជមួយ ស្រមប់អនកែដលចង់វនេយគ
ិ ិ
ិ

យ។

243

ះ

245
្រកុម្របកឹ ែកទ្រមង់រដ្ឋបល េហយ ជ្របធនៃន

ចបប់កចចិ ្រពមេ្រព ង ឬ?

ំ ីងំ ពី ជក់ែសងថ ករអភវឌិ ន៍ឧស ហកមមេ្របងមនដេណរ

េទមុខពតិ ទយកបនរស់ ន់ពយយមអភវឌិ សមតថភពៃន CNPAេហយធ បប់ថីម ជមូលី អភវឌិ រចនសមព័នច

នស្រមប់ឧស ហកមម័ បីដង េ យេ្របងកត្រពង បនប ជយរ CNPA មនិ បនចប់

េនះ។

248ក៏បុែ៉ ន ករបុនី បី ចបប់ិ ប៉ងរបស់ទយក េដមបី េងកត

រមមណ៍ទទួលចបប់្រពងទំងេនះ។249 េ្រកយពីករបុនិ ប៉ងទំង

៉េនះ ទភី ន ក់ងរសហ្របតបតករិ ិ អភវឌិ ន៍ ៃន្របេទសន័រែវស(NORAD)បនពយយមជួយ CNPA េដមប
ី អ
ី ភវឌ
ិ ចបប់េ្របងកតមួយ

250
េហយ
ី នង
ិ អនុ្រកតយឹ ែដលពក់ព័នធ។

ជញធរេទសចរណ៍ជត។
ិ (េ(CDI) ៃនវជជអនុ្របធនៃនវជក ្ដ លនយមិ ជ ថ ន សុី ិ ជ ថ ន្របជធបេតយយ
ិិប៉សុី ហិ្វក ្របធនៃន្រកុម្របកឹ ែកទ្រមង់រដ្ឋបល ្របធនៃន ជញធរអប
មជញធរេ ះ្រកក៏្របធនៃន

យទំនស់ភូមបល
្របធនៃន្រកុម្របក
ិឹ ហ្វឹកហ្វនឺ កមពុ ជ ្របធនៃន

វទយល័យភូមនទ
ិិ ៃន្រកុម្របកិ ្របធនៃន្រកុមកត់េទសែខមរ្រកហម សមជកឹជរ ្ឋ ភបលេហយៃនសហ្រគសេកស៊ូ។)246 ឧបិ ិិ ្របធនៃន្រកុម្របកឹ វនេយគ

នយករដ្ឋម ន្តី សុ ខកមពុ ជ។247

ករ្រគប់្រគងវស័ិ យេ្របង នងិ ឧសម័នរបស់្របេទសកមពុ ជ៖ ករណី244
កជឧត្ដមសនងករគណៈកមមធករិ កំពូល ែកទ្រមង់រដ្ឋ ជ្របធន

េនបចចុ បបននេនះ េ242

ស់។ ដូេចនះ មន េិ គួរឲយភញក់េផល

េនេពល CNPA ្រតូវបនបេងកត េឡង េនកនុ ងឆន ំ ១៩៩៨ សុ ខេឆនតេ្រជស េរស ជ្របធន។

ន មន

មពត
ិ គត់មនមុខតំែណងន ក៏េឆ តេពលេវ

េដមបេធ្វី ជ ្របធនសមគមកយរទធិ ជតិេនេពលេធីចប់េហយី ីី ចបប់េ្របងកតថមីេនះ ្រតវែតចូលសភ េដមបមនករពភក។ អនុ្រកតយ
ិឹ ែដលទក់ទង ្រតវបន ក់្របតទន
ិ ិ
251
េដមប
ី ្រី កម្របកិ ករបនឹ រដម នីអនុម័ត ។ េនបចចុ បបននេនះ កចចឈនចូលដំ
ក់កលស្រមបស្រមល្រគប់កចចិ ្រពមេ្រព ង ចបប់នងជ ក់ថ គមនទំនស់រ ងឯកី បញិ អនុ្រកតយឹ េដមប
ីរទំងយ។អនកៃផទកុ នងឧស ហកមមមយួ រូប បនឲយដងឹ ថ ទីបញច ប់ នងិ ករអនុម័តចបប់្រពងេនះឲយកយជចបប់េពញលកខណៈ គេឺ មល
ី មន
ិ
252
ែដលចង់េធីេឃញី េ ះ។ ទ្រមំដល់េពលេនះ ្រកមហ៊ុន

្របតបតករ
េនកនុ ងបកឹិ ិុ េ្របងកតរបស់ខួ ន េន្របេទសកមពុ ជ នងបនេយង មកចចិ ្រពមេ្រព ងឯកជនរបស់ខួ ន – េថ្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
កចច(PSC) – ជមូលិ ្រពមេ្រព ងែចកចយផលតកមម
ិ

នចបប់

ស្រមប់្របតបតករិ ិ របស់េគ។ ‘កចចិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកត’ កំណត់
253
លកខខណ ៃន PSC ទំង យេនះ។
េទះបី ថ នភពេនះមនិ យឧស ហកមមេ្របងក៏ិ សូវែបក េនកនុ ងវស័េ យ ក៏ករខះចបប់

ធរណៈ ែដល្រគប់្រគងទេងីរបស់្រកម

ហ៊ុនេ្របង េនកនុ ង្របេទសមួយមនបទពេិ

ធន៍ពុករលួយ នងិ ខះ

Global Witness មនិ បនបញជក់ថ េតកី ចចិ ្រពមេ្រព ងកនុ ងទ្រមង់េនះ ្រតវបនចុះហតថេលខេ យ្រកមហ៊ុនកន់ PSC

មួយ ឬេទ ប៉ុែន េយងី យល់ថចបប់្រពងេនះ មុខែតជគំរូ ស្រមប់
កចចិ ្រពមេ្រព ងពត។ិសំ ងេលកី ចចិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកតេនះ CNPA នងឹ ទទួល យ៉ងេចស់ US$៧៤៦.០០០ ពីកចចិ ្រពមេ្រព ងែចកចយ

តមភព េនះគួរឲយខល់ខយែមន។ ្របភពមួយរូប ែដលជតិ សនិទធ

ផលតកមមនមួំ ីមយួ ៃនកចច
ិី យៗ េនកនុ ងឆនទិ ្រពមេ្រព ង។ េបេី យងីក៏េ យ ប៉ុែន ក៏មនិ លប៉ុនមនែដរ។ កចចិ ្រពមេ្រព ងឯកជន មនិ ផល់្របល េទេលីបុ កសមុ្រទទំង្របំមយួ េនះមនន័យថ CNPA នងិនងឹ CNPA មន្រប

សន៍ថ “េទះបី មន៉ មនិ ធិ ែមនជវបតិ ំបុន

តមភពអី េហយី លកខខណ ចមនភពខុសគន រ ង្រកមហ៊ុន
254នន។” Global Witness យល់ថ ៃថែដលរ ភបលកមពុ ជ
ិទរ េនកនុ ង PSC នន ផស់បូ រេទ ម្រកមហ៊ុនែដលចុះ

កចចិ ្រពមេ្រព ង។ េនកនុ ងកចចិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកត្រពងមួយចបប់

iii
ជកចច
ិ ្រពមេ្រព ងគំរូ មន យនូវៃថដូចខងេ្រកមេនះ។

iii

េដមប
 េមល
ី  កចចិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកត្រពងេនះទំងមូល សូ មេមល

http://www.globalwitness.org/media_library_detail.php/693/en/draft_
oil_production_sharing_contractម នថ ៃថទំងេនះ្រតវបនអនុវតេ យេទ ងទត់ នងិ មនិ ែ្រប

រភបលកមពុ ជបនទទួលជករេ្រសច នូវៃថជត
ិ US$៤,៥ិន ព្រី កមហ៊ុនកន់ PSC។្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ៃថ

255
ងទី ២ | ៃថទរេនកនុ ងកចចកមពុ ជិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកត្រពង របស់រ ្ឋ ភបលិចំននួ ្របក់

ៃថរដ្ឋបលទេី ៃន្របក់ៃថ

US$២៧២.០០០

ករអប់រ ំ នងិ ករបណុ ្ដ ះប្ដ លបុគគលិ កជនជតែិ ខមរ

CNPAអបបបរម US$១៥០.០០០

CNPAស្រមប់តំបន់ែស្វងរុករក េនកនុ ងដំក់កលទមួ ៃនរយៈេពលែស្វង
ី យ

US$១០ កនុ ងមួយគឡែម៉ី ូ ្រត្រករ ្ឋ ភបល
ិស្រមប់តំបន់ែស្វងរុករក េនកនុ ងដំក់កលទី ២ នងិ ទី ៣ ៃនរយៈ

US$២០ កនុ ងមួយគឡែម៉ី ូ ្រត្រករ ្ឋ ភបល
ិ

US$៤០ កនុ ងមួយគឡែម៉ី ូ ្រត្រករ ្ឋ ភបល
ិស្រមប់តំបន់ផលតកមម
ិ

US$៥០០ កនុ ងមួយគឡែម៉ី ូ ្រត្រករ ្ឋ ភបល
ិស្រមប់ករបន្តេពលនមួី យៗ ៃនរយៈេពលែស្វងរុករក

US$ ១.០០០

CNPAស្រមប់លិ ខតនមួិ អនុញញតផលតកមមិី យៗ

US$ ១០.០០០

CNPA

US$ ១.០០០

CNPAស្រមប់ករបន្តលិ ខតនមួិ អនុញញតផលតកមមិី យៗ

US$ ១០.០០០

CNPAំ យពី CNPA ស្រមប់កចចជនួ់ ីិ ករ ស់សទងដ

US$១៥.០០០

CNPA

ៃថេដម


CNPA

ៃថេដម


CNPA

US$២៤.០០០

CNPAករបង់្របក់បញជក់ទកឹ ចត្ត
ិ

US$៣០០.០០០

CNPA“ពកយតមភព ្រតវបនកំណត់នយមន័
យយ៉ងខុសគន្រសឡះ េ យេិកអគគនយក។”រុករកេពលែស្វងរុករក

ស្រមប់តំបន់ែស្វងរុករក េនកនុ ងករបន្តេពលមួយ ៃនរយៈេពល

ែស្វងរុករក

ស្រមប់កំែណមួយ ៃនលខតិ ិ អនុញញតផលតកមម
ិស្រមប់ករេផទរសទធិ ិមួយ ស្រមប់្របតបត្តិ កិ រេ្របងកតំ យពី CNPA ស្រមប់កររក្រពំែដនតំបន់កចច
ជនួិ ្រពមេ្រព ង
CNPA ្រតូវចត់អនកតំ

ងពរីនក់ (ឬេ្រចន ជងពរីនក់ េបអនកចុះ

កចច
 ជួ
ិ ្រពមេ្រព ងេសន) ជអចៃិ ន្តយ៍ េដមបី យអនកចុះកចចិ ្រពមេ្រព ង។រចនសមពន័ ៃធ ន CNPA៖ ករបក់ែបកៃផទកុ ងន …

ៃនតំបន់ែស្វងរុករក
ៃនតំបន់ែស្វងរុករក
ៃនតំបន់ែស្វងរុករក
ៃនតំបន់ផលតកមម
ិ

256អនកៃផទកុ នងវស័
អំពកិ យឧស ហកមម នយយិី រខះតមភព េនកនុ ង ជញធរេ្របងកតជតកិ មពុ ជ។ំ ឹ ពី្របភពេផ ងៗ ថមនករបក់ែបកគនេ យ ក់បញរដធមមនុញញ នងិ ចបប់ េនមួយអេនីសន
ិ Global Witness បនទទួលដណង

យ៉ងធងន់ េនកនុ ងថនក់អនកដកឹ នំកំពូលៃន CNPA ែដលនំឲយមនករសង ័យ អំពរី េប បែដលអំ

ច្រតវបនអនុវតេនកនុ ងអងគករេនះ។

្រកម្របកក សុខ ន អនុ្របធន គេឺក ហូ វច្រតេហយិ ិ អគគនយក េ ក ែត ដួងឹ ្រគប់្រគង ៃន CNPA មន្របធន គេឺ
ី នង
ិ
257
258
ចុង គឺជបុរសមួយរូប េឈមះេ ក ែមន ែដន។ អងគករេនះ មនបុគគលក
្រកមចបប់មយួ ។ នយកៃនអងគភពផលតកមម
ិិ ៨០ េទ
259
១០០ នក់។ េនទីបំផុត បុគលគ កិ ៃន CNPA ទំងអស់្រតវ យករណ៍េទ្របធន គឺឧបនយករដម នី សុខ ន េហយី េ ក្រតវ
យករណ៍េទអគគនយករដម នី ហ៊ុន ែសន ផទល់។ំ ឹ ថ ករបក់
អនកកន់តំែណងខពស់ សុទែធ តជសមជកិ ៃនគណបក ្របជជនកមពុ ជ (CPP)។ ក៏បុែ៉ ន Global Witness បនទទួលដណង

ែបកេនកនុ ង CPP រ ង សេមច ហ៊ុន ែសន នងិ បចចុ បបនន្របធនៃន្រពទធឹ សភ សេមច ជ សុមី បនឆងចូល CNPA។ អនកែដលេ ម ះ្រតង់

នងឹ សេមច ហ៊ុន ែសន កំពុងែតកន់កប់អងគករេនះ មនន័យថ ចំែណកយ៉ងធំៃន CNPA ្រតវបនកត់ផច់េចញពពី ័ត៌មន េហយ
ី នង
ិ
260
ំ ី
េធីករសេ្រមចចត
ចបំេពញតួនទីរបស់ខួ នបនេទ។
ដេណរករិ ែដលេធីឲយេគដូចជមនុស ខនិ មនិ្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ម្របភពមួយចំននួ បនឲយដងឹ ថេក ែត ដួង

ែដលជអនកគំ្រទសេមច ហ៊ុន ែសន បនជួលបុគគលកិ រដបល ែដលគមនលកខណៈំ សកចច
សមបតិ ពខួ គត់េធសី ជី ងេ្រក CNPA េដមបី យី កមមភពរបស់ខួ ន ជនួិ សហករជមួយបុគគលិក CNPA ែដលមនករហកហន
ឹ
ឺ ែដល
261
សថិតេនេ្រកមករដកឹ នំៃនេ ក ែមន ែដន ែដលជអនកគំ្រទសេមច ជ សុមី ។ខណៈែដលទយកបនចយ្របក់េទេលកី រហកហន
ឹឺ បណុ ះបចុង េនកនុ ង CNPA អនកសេងកតបនអះ ងថលសមតថភពរបស់ទងំ បុគគលកេដមី នងិ ផលតកមម
ិិ បុគគលកិ ផលតកមម
ិមកតពតយៃនអគគនយក បំេពញតួនទីខងែផនកផលតកមម
េដម
ី េហយ
ិ ករយល័ិិី ថ262
៏ នករហកហន
បុគគលក
េដមចជួយអីបនេទ។
ី មន
ិ ដម
ឹ
ឺ ៃនអងគភពផលតកមម
ិិេទះបីករែបងែចកអំ

ចែបបេនះ េកតី មកពែី ខ ្រសយនេយបយ ឬមកពីបំណងចង្រ់ គប់្រគងលំហូរព័ត៌មនក៏េ យ – ឬទំងពរី–ក៏លទធផលចុងេ្រកយ គថឹ សំខន់ គមនអំឺ បុគគលកិ ដ៏មនចំេណះដង៏ ន្របសទធច េដមបជ ថ ប័នដមី េី ធឲ
ី យ CNPA ្របតបតករ
ិ ិ
ិ ភ
ិ ព

េឡយ។
ី

ងទី ៣៖ រចនសមពន័ ធ ៃន ជញធរេ្របងកតជតកិ មពុ ជ263
្របធន CNPA ហូ វច្រត
ទទួលតួនទែី ផនកខងនេយបយ ដូចជករសរេសរចបប់ េហយិ ិ ែដលគំ្រទសេមច ជ សុមី អគគនយកៃន
ី

CNPA េ
ឯកក ែត ដួង

ែដលគំ្រទសេមច ហ៊ុន ែសន ទទួលបនទុ កខងែផនកពណជជ
ិិ កមមវញ។រ ‘ករ យតៃមេសចក្រី តវករខងករហកហនឹ
ឺ ’ ៃន CNPA ែដលបនេលចេចញមក ែដលេធេី ឡងី េ យ្រកមហ៊ុន្របេទស៉ េឈមះ Bridge Group [្រពជន័រែវស
៌និ ្រគប] ពពណិថ នភពដូចតេទេនះ៖

“អងគករេនះមនិ េទមក រ ងអនកដកឹ នំថនក់កំពូល េហយិ េធីកររួមគន េឆពះេទរកេគលេ រួមមួយេទ េហយី មនករមនិ ទុកចតិ គនេទវញីនងឹ នំអងគភពខះ។េនះបនេធីឲយមនិ អនកដកថ នភព ែដលអងគភពមនី ជិ សូវរួមចំែណកកនុ ងកមមវតថុទូេទ ៃន CNPA ប៉ុែនែបរជបេងកត

្រកមតូចៗ ច់ពីគន ជមួយែផនករតូចេរ ងៗខន។
េដមបី េី ជ ស ងបញេនះ េលខធករ
ិួអគគនយកផទល់ មនបុគគលកិ ែដលេ

កទុកចតិ ែដលេលខធករ
ិនមួយ្រតវបនបេងកីត ែដល យករណ៍េទ
264នេនះចមងគុណសមបតខិ ះៗ ែដលមនេនកនុ ងអងគភព្រ ប់។”265អនកៃផទកុ នងខះ បនពពណ៌ នលទធផលចុងេ្រកយ េ យសំដីមនិ ’។ិិ សូវសទធ េ យេ្របពី កយថ ‘វកល្របអប់ទី ១០៖ នេយបយៃថងេបកី ្របក់ែខ

្របសទធ
បុគគលកិ ិភពៃន CNPA ្រតវបនបនទន់ ដូចជករងរ ជករភគេ្រចនី េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េ យ្របក់ែខតចិ របស់បុគគលក។
ិិ
CNPA ភគេ្រចនី មនិ ទទួល្របក់ែខលមម ស្រមប់ៃថរស់េនរបស់្រកម្រគ

រេឡយ។្របក់ែខធមម ស្រមប់បុគគលក
ីិ ៃន CNPA គឺ
266
US$៤៥ កនុ ងមួយែខ៖ គែឺ ត ២០—២៥ ភគរយ ៃនចំននួ ្របក់ ែដល្រតវករេដមបី រី ស់េន។

ស្រមប់បុគគលកិ ជេ្រចនី អនក ែដលបនទទួលករហកហន
ឹឺ េនកនុ ង CNPA នេយបយកមមៃនភរកចចិ ករងរ រួមជមួយ្របក់ែខតចិ មន
267ន័យថ ពួកេគ្រតវមនករងរទពរ
ះ។ី រី ស់េន។ អនកសេងកតមនក់បនអះ ងថ បុគគលកី ី េដមបិ ខះមកេធីករែតៃថងេបកី ្របក់ែខប៉ុេករ យតៃមឯក ជយេលេី សចកី្រតវករខងករហកហន
ឹឺ របស់ ្រពជិ ្រគប ផល់ករពនយល់ដ៏សទធជង៖
“េនៃថងធមម

បុគគលកិ បនទប់ពីិ ្របែហល ៣០ នក់ចូលមកេធីករេពល្រពកឹ េហយី មនែត ១០—១២ នក់្រតលប់មកវញ

់ ” “បុគគលក
្រតង។ិ ជេ្រចនី បនទទួលករហកហន
ឹឺ បែនថម…ក៏បុែ៉ នពួកេគមនិ បនមនឱកសអនុវតចំេ

រៃថង

ះដង
ឹ ែដលេគបនទទួលបន

េនកនុ ងករងរ្របចំៃថងរបស់េគេឡយី េហយី ចំេណះេនះមនិ បនអភវឌិ េទ ប៉ុែន ្រតវបនសកឹ រលុបបនចិ មងៗ ជបនបនទប់។ ដូេចនះ ករ
268
ហកហនមបុគគលក។
ឹឺ មួយចំែណកធំ ្រតវបនខជះខជយ េហយី េនះជ្របភពៃនករមួេម៉ េ្រចនី កនុ ងចំេិ ”្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ករខះ្របក់្រគប់្រគន់ ស្រមប់្របក់ែខរបស់បុគគលកិ ស្រមប់ករបណុ ះបិ CNPA េមលី េទមនិ សម្រសបនងឹ ថវក្រតវបនបង់ឲយ CNPA ល់ឆន ំមកចចិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកតជគំរូរបស់ CNPA ។ កចចិ ្រពមេ្រព ងេនះែចងថ ហតថេលខីកចចិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកតនមួី យៗ ្រតវែតបង់ៃថ US$១៥០.០០០ ល់ឆន ំ ស្រមប់ករបណុ ះបេនះ េនបចចុ បបននេនះ CNPA គួរែតទទួលយ៉ងេ
269
បុគគលក។
ិគួរឲយសង ័យចល នងេយង មេហតុករណ៍ិ អភវឌិ ន៍បុគគលក។
ិ

ស់ US$៩០០.០០០ ល់ឆន ំ ស្រមប់ករបណុ ះបស់ ថេតី្របក់ែដល្រកមហ៊ុនវនេយគបង់ ស្រមប់ករបណុ ះបិ ិែខ។ ក៏បុែ៉ នេទះជយ៉ង

លបុគគលកិ ែដលលបុគគលកិល នងិ អភវឌិ ន៍ច្រតវបនេ្របសី ្រមប់ករេបកី ្របក់ក៏េ យ ករេ្រប បេធ បផលចំណូលៃន CNPA ជមួយ្របក់ែខរបស់បុគគលក់ ំពី្របជញិ េធឲយី មនចមងលអ

នងិ េហតុផល ៃនកររក ្របក់ែខបុគគលកិ េទ បដូេចនះ េហយី នងិ សំណួរថ េតីករបង់ៃថទំងេនះ ្រតវបនេ្របីស្រមប់អី។
Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទអគគនយកៃន CNPA េក ែត ដួង

េដមបិ បណុ ះបី សី ួរថ េតថ
ី វក

ល នង
ិ អភវឌិ ន៍បុគគលកិ ្រតវបនេ្របី្របស់ស្រមប់អីខះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលករេឆយី តបេទ។
លំហូរព័តម៌ ន?

270“េបីេគលបំណងរបស់អនក គមដ៏្របតបតឺ នរ ភបល
ិិ ិយ៉ងលេនះ អនកនងឹ ចង់ែចកចយព័ត៌មន។”“ព័ត៌មន គជឺ អំច។”271់ ីចេមយ
សំដីដក្រសងពឧស ហកមម េនេពលសួរេ
ិី របស់អនកវភគ
CNPA។

វកល
ឬមន
ិ
ិ កី ករកន់កប់ព័ត៌មន នង
ិ វកល
ិ អំ

មនែតបុគគលមួយចំននួ តចិ េនកនុ ងថនក់ខពសៃ់ នរ
272ជមួយ្រកមហ៊ុនេ្របងកត។កថ េតេី ហតុអីបនជគមនករែចកចយព័ត៌មនេនកនុ ងអងគករ

ចេនកនុ ង CNPA ពតិ ជមន្របសទធិ ិភព។ ករបក់ែបកេនកនុ ងអងគករ មនន័យថ

ភបលកមពុ ជ ែដលមនចំេណះដងឹ ឬករពក់ព័នធកុ នងកចច
ិិ ចរចកចចិ ្រពមេ្រព ងែដលចុះ

Global Witness បនសួរសំណួរជក់ែសង េទបុគគលមួយចំននួ ែដលទក់ទនិ ជមួយ CNPA៖ េតីករខះទំនក់ទំនងៃផទកុ នងេនះ ជលទធផលៃនករ្រគប់្រគងដ៏ខះគុណភព ឬមួយេតី យុទធសេ យេចតន េដមបី រី ក ទុកព័ត៌មន? ចេមយី គឺឯកចឆនទ។

អនកែដល្រតវបនសមភសបនយល់េឃញី ថ េនះជែផនកៃនយុទធ

សមួយ េដមបី ែី បងែចក ថ ប័ន េហយី ចប់អំ

ចមនករពុករលួយបន។ ដូចអនកៃផទកុ នងឧស ហកមមមយួ រូបបននយយ៖
ិចយ៉ងជប់ េដមប
ី ឲ
ី យ

273
“ជមួយ ថ នភពែបបេនះ ងយ្រសលឲយេមលី េឃញី ថ ផលចំណូលនងឹ ្រតវបនបត់។”វគគេដញៃថ េហយី នងិ ករែចកកចចិ ្រពមេ្រព ងែចកចយផលតកមម
ិំ ង្រតវបន្របកសេនកនុ ងឆន ំ ១៩៩១។ ភគីដ៏េដញៃថេ យេជគជយ
័្រសប មត្រមវករៃនចបប់េ្របងកតឆន ំ ១៩៩១ វគគេដញៃថដបូ

ស្រមប់បុ កសមុ្រទមនរួមទំង្រកមហ៊ុន Enterprise Oil [េ្របងកត អនធៃ្រផស៍
] Campex [ខមបុចិ ឺិ ] នង
ិ Premier Oil [េ្របងកត
274
្រពេម
ី រ]។

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
ក៏បុែ៉ ន េនះជេលកី ចុងេ្រកយ ែដលមនវគគេដញៃថេបកី ចំហ ស្រមប់សមបទនេ្របង េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។ េនេពល ជញប័ណែសង

រុករក ស្រមប់សមបទនទំងេនះបនផុតកំណត់េហយ
ួ – េលកី វគគែចកធនធនថមីមយ
ី CNPA បនចប់េផមី េនះេនកនុ ងបនទប់បទ
ិ ទរ
ំ ី
េហយ
េដញៃថេ យតមភពេឡយ។ី គមនដេណរករ
ីivេនកនុ ងែខមនី ឆន ំ ២០០២ CNPA បន្របគល់បុ កសមុ្រទ A េទ្រកមហ៊ុន ខមួយ របស់្រកមហ៊ុនេ្របងកត Chevron [េសវរន់៉ ] មក275ព្រី បេទសហរដ េមរកងំ ពេី ពលេនះមក េមល
ិ េហយ
ី នង
ិ ៃដគូរបស់្រកមហ៊ុនេនះ។ី េទ CNPA បនែចកបកុ េ្របងែដលេនសល់

ឲយ្រកមហ៊ុនេ្របងកតដៃទេទ ត មនក្រមតិ បទពេិ

ធន៍ខុសៗគន។ ព័ត៌មនេនះមនិ យិ បនចូលវស័

ធរណៈមកពី CNPA ផទល់េទ។ផទុ យេទវញ
បនេលចេចញបនចះ ព្រី កមហ៊ុនេ្របងកត ្របព័នផធ យព័ត៌មន េហយិិ ឯេណះ បនច
ិ ឯេ
ី នង
ិ ករសែមង power276
point [កមមវធិ ផី វរ័ ផុយន៍] ែដល្រតវបនបទ
ិ េលអ
ី ុន
ី ធណត
ឺ ិ េ យអងគករេផ ងេទ តេផ ងៗ។“គមនសំណួរ

េភីជងសំណួរេនះេទ”ករេឆយី តបរបស់ឧបនយករដម នី សុខន ចំេពះសំណួរអំពីករ្រគប់្រគង្របក់ចំណូលេ្របងកតនអនគត យករណ៍េ យ
277កែសត Cambodia Daily េនៃថងទី ១៣ ែខវចឆិ កិ ឆន ំ ២០០៧។
គមនករ្រតត្រ េ យសភជតិ េទេលក
ួី រែចកសទធិ ិែសងរុករកេ្របងកតផងែដរ។ Global Witness បនសមភស្របភពមួយចំនន

ែដលេនកនុ ងសភជតិ េហយធ ឹ CNPA េហយិ សនទី ែដលជតិ នងី ទំងអស់គនអះ ងថ គមនករ្រតត្រ ឬស្រមបស្រមលេ យសភជតិ
278
អំពីករសេ្រមចចត
្របភពមួយ បនអះ ងថ ករពភក
កនងមក មនែតសកពរី ស្រមប់សមជកិ សភិ ទំងេនះេឡយ។
ី
ិ
ិ ខ
279
េរ បចំេឡងិ ីអភវឌី េ យកមមវធិ ន៍របស់អងគករសហ្របជជតិ (UNDP) ្របចំ្របេទសកមពុ ជ។្រកសួងេសដកចចិ នងិ ហរញញិ វតថុ (MoEF) របស់្របេទសកមពុ ជ គជឺថ ប័នែដល្រតវទទួលភរកចចិ ្របមូល នងិ ្រគប់្រគងផលចំណូល
280
ង MoEF បនចូលរួមសននសិ ទី មន្របធនបទទក់ទងនងឹ េ្របងកត។

េ្របងកតែដល ចរកបន។ កនុ ងនមេនះ អនកតំ៏ ត្របភពមួយចំននួ ដជធ ឹ CNPA បនអះ ងថ មនករទក់ទងមក CNPA េ យ MoEFF េដមបិ សនិទនងី បី ញជក់ថ ចបប់ពនធ ររបស់

្របេទសកមពុ ជ េហយ
ី នង
ិ កចច
ិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកត

ក់អ្រ ពនធ រដូចគន។ ក៏បុ៉ែន ្របភពដែដល បនអះ ងថ េនកនុ ងករអនុវតពត
ិ
281
្រកសួងេនះ្រតវបនកត់ផច់ពទី ំនក់ទំនងរបស់ CNPA សពី កី រ្រគប់្រគងអនគតផលចំណូល។

្របអប់ទី ១១៖ អនកថមចី ូលបកុ ឬ?
CNPA បនតំបន់ប

ញអុន
ិ ធណត
ឺ ិ

ំ ង េនៃថងទី ២៥ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៧ េនឯ http://www.cnpaធរណៈជេលក
ី ដបូ

cambodia.com។ ចុះេឈមះេ យ្រកមហ៊ុនមួយេ
ហ៊ុនមួយ ែដលកំពុងេធកី រ្របថ Petroleum Geo Services [េស កមម ជយ៉ី ូ េ្របងកត ] (PGS) – គឺជ្រកម

វ្រជវ 2D េ យរញជួ យែផនដី េនកនុ ងតំបន់ទេន

បរបស់្របេទសកមពុ ជ – េហយី េមលី េទ តំបន់

ញអុិនធណតី ី ក់ពកយសុំសមបទនេ្របងកត េនកនុ ង្របេទសឺ ិ េនះ មនេគលបំណងនង
ឹ េលក
ី ទក
ឹ ចត
ិ ្រកមហ៊ុនឯេទ ត េដមបកមពុ ជ។

iv

េឈមះថ ្រកុមហ៊ុន Chevron Overseas Petroleum (Cambodia) Ltd. [េ្របងកតបរេទស េសវរ ៉ន់ (កមពុ ជ) ចំកត់] ឬ COPCL។្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ តំបន់ប

ក់ពកយ ប៉ុែនឯក

ញអុិនធណត
ស្រមប់ទំព័របឺ ិ េនះ មនែតលប្រកមិ ិញ្របប់េគលករណ៍ែណនំស្រមប់ករ

រែដលផល់ព័ត៌មនអំពរី េប បេដមបី ី ក់ពកយ គមឺ និ ទន់ផល់ជូនេនេឡយី េទ។ េ យមួយចំននួ េមល(A-F) របស់្របេទសកមពុ ជ េហយីី នងិ សមបទនដេគកី េទ្រតវបនែចក្រេនះ ករេចញមកៃនតំបន់បរបកួុ សមុ្រទទំង្របំមយ

ប់េហយី េនកនុ ងែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨
282
ញអុន
ិ ធណត
ឺ ិ េនះ ជមួយព័ត៌មនេនះ ដូចជយតឺ េពកេទេហយ។
ី្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទសំ ឹ ថ CNPA កំពុងែតែចក ជញប័ណចស់េឡង
Global Witness បនទទួលដណងិ ស្រមប់តំបន់សមុ្រទទមទរជន់គន ៃថ-ែខមរី វញ
283(OCA)។ េ យ ភូគពភវទូិអះ ងថ តំបន់ែដលមនលទធភពផល់េ្របងេ្រចនី ជងេគ សថតិ េនេលដី ីេគក េហយី េនកនុ ង OCA ករ៏ រួ ឲយ
ែចកសមបទនទំងេនះ ្រតវចត់ទុកថ ជេរ ងសំខន់ដគ
CNPA នង
ិ រ

េតអ
ន
ី ក

ធរណជនចប់ រមមណ៍ស់។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ

ភបលកមពុ ជ មនិ ទន់ផល់ព័ត៌មនអី អំពកី រែចកធនធនទំងេនះ។
ិឈរពេី ្រកយេឈមះ? ករែចករ ំែលកសមបទនេ្របង នង័ េនកនុ ង្របេទស កមពុ ជិ ឧសមន

េលកី ែលងែត្រកមហ៊ុន េសវរន់៉ មួយេចញ រភបលកមពុ ជមន
ិិ បន្របកសជ

ែសងរុករកេ្របង នងេទះជមនករិ ឧសម័នេឡយ។
ី
284
កនុ ងវស័ិ យ ធរណៈខះេហយ។
ីធរណៈ នូវេឈមះៃន្រកមហ៊ុនែដលបនទទួលសទធិ ិទ ក់េសទីរយ៉ងេនះក៏េ យ ព័ត៌មនអំពីអនក

ែដលកន់សទធិ ិអីខះ បនេលចចូល

េនកនុ ងសមុ្រទ េមល
ួ បក
េ្របង
ិ យ ជវកមម
ីី េទបកុ សមបទនទំង្របំមយុ ្រតវបនលក់េទ្រកមហ៊ុនេផ ងៗ។ ខះមនេឈមះលបី េនកនុ ងវស័និងឧសម័ន េហយី មនបទពេិ

បទពេិធន៍កនុ ងករផល់េ្របង នងិ ឧសម័ន េទកន់ទីផ រ។ ខះ មនិ សូវមនេឈមះេទ េហយី េមលី េទគមន

ធន៍េនកនុ ងវស័េទ។ Global Witness បនេផតករ្រិ យ ជវកមម
ីបំណងផល់ព័ត៌មនបែនថមេទ តអំពី េទវស័ិ យឧស ហកមមដ៏កំពុងលូតេឡង
ី េនះ
បក
ុ A

វ្រជវរបស់េយងី េទេល្រី កមហ៊ុនទំងេនះ េ យមនធរណជនែខមរ េហយី ែី សងយល់ថ េតកី េដមបី រពក់ព័នធរបស់្រកមហ៊ុនទំងេនះេនកនុ ងចផល់អីខះេទ្របេទសកមពុ ជបន។្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
កចច(PSC) ស្រមប់បុ ក A ្រតវបន្របគល់េទ្រកមហ៊ុន េម៉រកំិ ្រពមេ្រព ងែចកចយផលតកមមិិ ង េសវរន់៉ េនកនុ ងឆន ំ ២០០២។

សកមមភពរបស់ េសវរន់៉ េនកនុ ងបក់ ំផុត កនុ ងចំេ
ុ A គឺជសកមមភព្របកបេ យចំេណះបេចចកេទសខពសប

ម្រកមហ៊ុនេ្របងទំងអស់

ែដលកំពុង្របតបតិ ីែសងរុករក នងិ េិ នកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។ កមមវធិ យតៃមមួយ េ យអណូ ងេ្របង្របំ ្រតវបនបញច ប់េនកនុ ងឆន ំ២០០៦។ េ្រកយមកមនករែសងរុករក នងិ ករ យតៃម

មរយៈអណូ ងេ្របងបួនេទ ត េនកនុ ងឆន ំ ២០០៧។ េនេដមី ឆន ំ ២០០៨285
់ ទលទធផល្រតវបនវភគ។
េនេពលសរេសររបយករណ៍េនះ CNPA កំពុងរងចំ ទួលែផនករអភវឌ
ិិ ន៍បកុ ពី្រកមហ៊ុន េសវរន់៉ ។ងំ ពីេពលេនះ មន្រកមហ៊ុនពរីេទ ត ទទួលចំែណកហ៊ុន េនកនុ ងគេ្រមងែសងរុករក នងិ អភវឌិ ន៍េនះ។ ឥឡវូេនះ េសវរន់៉ កន់ ៥៥
286ភគរយ េហយុយ ចំកត់] (Moeco) កន់ ៣០ី ្រកមហ៊ុនជប៉ុន Mitsui Oil Exploration Co. Ltd [្រកមហ៊ុនែសងរុករកេ្របង មតស៊
ិ
287
288
ភគរយ េហយ
៉ី ្រកមហ៊ុនកូេរខងតបង
ិ ] កន់ ១៥ ភគរយ។ ្រកមហ៊ុនទំងបី េមលី េទ ជ្រកមហ៊ុនរង
ឹ មំ
ូ GS Caltex [GS កល់តច

េហយី លបេី ឈមះ ែដលមនបទពេិ័ កនុ ងករែសងរុករក នងំធន៍្របកបេ យេជគជយ
េលីដណក់
េ្របង។
ីិ េធី ជវកមម

្របអប់ទី ១២៖ ្រកមហ៊ុន េសវរន់៉ – បញៃនតមភព

្រកមហ៊ុនេ្របងអនរជតិ េសវរន់៉ គឺជសមជកំ ុខ ៃនគេ្រមងជរុំ ញតមភពឧស ហកមមដក្រសង់ (EITI) ែដលជ្រកមសមព័នធ ៃនិ ដ៏នមរ ភិបល ្រកមហ៊ុន នងិ ែដលគំ្រទករែកលំអអភបលកចចិ សងគមសុីវល
ិិ េនកនុ ង្របេទសមនធនធនេ្រចន
ីេបះពុមពទងំ ្រសង នូវព័ត៌មនសីពីករបង់្របក់របស់្រកមហ៊ុន នងិ ផលចំណូលរបស់រ

មរយៈករបញជក់ នង
ិ ករ

ភបល
មកពីេ្របង ឧសមន័ នងជវីកមមែរ។៉
ិិ
289្រកមហ៊ុនេនះ ក៏ជអនកវនេយគ
ចមបង េនកនុ ងសមបទនសមុ្រទបកិ ិ
ុ A របស់្របេទសកមពុ ជ។េទះបីេហតុករណ៍ទំងពេី នះមនិ ែមនចំបច់មនទំនស់ក៏េ យ ក៏ទេងរី បស់ េសវរន់៉ កនងមក េធីឲយមនសំណួរថ េតសី កមមភពៃន
្រកមហ៊ុន សម្រសបនងឹ េគលបំណងៃន EITI ឬេទ។អនកៃផទកុ នងឧស ហកមមបនអះ ងថ េសវរន់៉ បនចុះកចចឹ ព័ត៌មនជ ធរណៈ អំពីិ ្រពមេ្រព ងជមួយ CNPA កុំឲយបេញច ញឲយដង
290សមបទនរបស់េគេទ។ Global Witness កត់សំគល់ថ េនេ្រកមម្រ ទី ២៧ ៃន PSC ជគំរូ ្រកមហ៊ុន
ែដលចុះកចចិ ្រពមេ្រព ង
291្រតវរក ទុក្រគប់ទននិ ន័យ នងិ ព័ត៌មនេផ ងេទ ត ែដលទក់ទងនងឹ ្របតបតករិ ិ េ្របងកត ឬតំបន់កចចិ ្រពមេ្រព ង ជេរ ងសមងត់។
អនកទំងេនះក៏អះ ងថ េសវរន់៉ រួមជមួយ្រកមហ៊ុនេផ ងៗ េទ ត ែដលវនេយគ
េនកនុ ងវស័ិ ិិ យេ្របងកតរបស់្របេទសកមពុ ជ បនេធីករ
បង់្របក់ទុកជមុន – េថ្របក់រងន់ចុះហតថេលខ – េទ CNPA េដមបី ទី ទួលសមបទនរបស់េគ។
292
បនឲយដង
កមពុ ជ ជ្រទង់្រទយពនធ រ។ឹ ថ្រកមហ៊ុនេនះក៏បង់្របក់ ‘េ្រចន
ី ’ េទរ ភបលិGlobal Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទ្រកមហ៊ុន េសវរន់៉ េនកនុ ងែខតុ

ម្របភពមួយរូបមនែខ រយៈលឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ុំព័ត៌មនបែនថមេទ ត អំពកី រពក់ព័នធ

របស់េគ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។ សំបុ្រតេនះក៏បនេសនីឲយ្រកមហ៊ុន េសវរន់៉ ្របប់ពីចំននួ ្របក់ ែដលេគបនបង់ឲយរ
្របក់រងន់ចុះហតថេលខ ្រពមទំងករបង់្របក់
ទទួលករេឆយី តបេទ។េផ ងេទ ត េទរភបលកមពុ ជ ជិភបលកមពុ ជ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ េយង
ិ
ី មន
ិ ទន់

ទំងករបង់្របក់រងន់ចុះហតថេលខ នងរបស់្រកមហ៊ុន
ិិ ករចុះកចចិ ្រពមេ្រព ងរក ភពសមងត់ មនិ ែមនបំពនលកខខណៃនសមជកភព
េសវរន់៉ េនកនុ ង្រកមសមព័នធ EITI េទ។ េទះជយ៉ងក៏េ យ េនះេធីឲយមនករសង ័យ អំពជី េ្រមៃនករេបជញរបស់្រកមហ៊ុន េសវរន់៉កនុ ងករគំ្រទតមភព នងិ អភបលកចចិិ ល េនកនុ ង្របេទសែដលេគេធ្រី បតបតករិ ិ េនះ។
បកុ B្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

293សទធិ ិែសងរុករកកំពុងកន់េ យ្រកមហ៊ុនៃថ PTTEP International [PTTEP អនរជតិ] េនកនុ ងសហ្រគសរួម ជមួយ Singapore
294
Petroleum Company [្រកមហ៊ុនេ្របងកត សងបុិ រ]ី (SPC) េហយី នងិ ្រកមហ៊ុនម៉េឡសុី Resourceful Petroleum Ltd.

[េ្របងកត រសូលី Cooper Energy [ថមពលី សហលី យៗមនចំែណកហ៊ុនមួយភគប។ី ្រកមហ៊ុនអូុ ចំកត់]។ ្រកមហ៊ុននមួ
295
ឆន ំ ២០០៧ េហយឃូព័រ] បនដកថយេចញ េនកនុ ងែខតុី បនលក់ភគហ៊ុនឲយ្រកមហ៊ុនៃដគូរបស់េគ ស្រមប់ៃថ US$១296
ន។ទំង PTTEP អនរជតិ នងសុី េគនយ៍ ែដលមន្របតបតករិ SPC េមលី េទ ជ្រកមហ៊ុនេ្របង នងិ ឧសម័នដរ៏ ងឹ មំេនកនុ ងភូមភគិិ ិ េន
297
កនុ ង្របេទសមួយចំននួ េ្រកពីកមពុ ជ។ ្រកមហ៊ុនទីបី េ្របងកត រសូី សហលិ សូវមនេឈមះលបេី ទ។ ករេសុីបអេងកតរបស់ុ ចំកត់ មន

Global Witness រកេឃញី ថ្រកមហ៊ុនេនះ ជកមមសទធិ ិរបស់េ កបណិ ត ឆន
ិ លប
ិ គង
ឺ ែដលជទី្របកឹ េសដកចចិ ផទល់ របស់អគគនយក
298
ឆន ំ ២០០៨ េហយរដម នី ហ៊ុន ែសន។ Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទ េ កបណិ ត ឆន
ិ លប
ិ គង
ឺ េនកនុ ងែខតុី បនទទួលចេមយី មកពីេមធវ ីរបស់េ

កបណិ ត េនទី្រកង ហុងកុង គឺ្រកមហ៊ុន Richards Butler Reed Smith LLP [រឆដបត់ល័រ រដ
ី
ី

សមុ ធ
ី LLP]។ ពួកគត់បនសេរសរថ៖
“េកបណិ ត ឆនិ មនរបស់អងគករ Global Witness េនកនុ ងករបំភដឹ អំពកិ ្រជបដងី ចចិ ករដវ៏ ជជឺ ល់ករទស់ែទង ទក់ទងនងឹ ធនធន

ករពុករលួយ នងិ ពភពេិ ករបំពនេលីបរ ិ ថ ន នងិ សទធិ ិមនុស ជុំវញ
ិេហយយករណ៍…េីកបណិ ត ឆនំ ំ បដល់េិ បនេសនីឲយេយងី ខញុ ជហ៊ុនេ្របងកត រសូី សហលុ ចំកត់។ ជព័ត៌មនក។ េនះសុទធជេគលបំណងដ៏មនតៃម ែដលគួរឲយេសុីបអេងកត
កអនកទំងយថ គត់ជអនកកន់ភគហ៊ុនេ្រចនី ជងេគ ៃន្រកម

ធរណៈ ថ RPL គជិ ៃនសហគមន៍ ែដលបនបេងកតី ែី សងរុករកី េឡងឺ សមជកី េដមប

េ្របង នងឹ ែដរថ េនះមនី បនដងិ ឧសម័ន េនកនុ ងសមបទនសមុ្រទ 'បុ ក B' របស់្របេទសកមពុ ជ។ េយងិ ែមនជសកមមភពេ្របង នងិ ឧសម័ន

ែតមួយរបស់្រកមហ៊ុន RPL េទ។…RPL េធី ជវកមម
េ្របង នងីិ ឧសម័នេនកែនងេផ ងកនុ ងពភពេ
ិ

Bជប់ករសនយ េដមបី រី ក ភពសមងត់។ េទះជយ៉ងក៏េ យ េកផងែដរ។ សមជកិ ៃនសហគមន៍បុ កកបណិ ត ឆនី ចិ ជំ បេយង
ី ថ RPL ្រតវបនអេញជ ីញេដមបី ូលរួមកនុ ងសហគមន៍េនះ ជ្រកមហ៊ុនវនេយគហរញញិ ិិ វតថុ េហយី ្រកមហ៊ុន្របតបតិ គិ ជឺ ្រកមហ៊ុន PTTEP អនរជតិ ចំកត់ ព្រី បេទសៃថ
299(PTTEP)។”េសុី េគនយ។៍ េកបណិ ត ឆនិ ពសេពញភូមភគ
ិ
ិ លប
ិ គង
ឺ គជ
ឺ មនុស មួយរូបដ៏សំខន់ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ នង្របគល់ពនរងន់កតយស
មួយចំននួ ស្រមប់ករបេ្រមែី ផនកេសដកចចិ ិិ េនកនុ ង្របេទស ម៉េឡសុី េហយី េជអនកកន់ភគហ៊ុនេ្រចនី ជងេគ ៃន្រកមហ៊ុន NagaCorp [េពញ េឈមះ NagaWorld [

៉ ]។
ក វូល

៉ មន
ក វូល

ក្រតវបន

កជនយក្របតបតិ ិចមបង នងិក ឃ័ព] គជឺ ្រកមហ៊ុនែដលជមចស់ៃនកសុណី ូ ែតមួយ េនទ្រី កងភនំ

ជញប័ណផច់មុខ ពីរភបលកមពុ ជ េដមបី ្រី បតបតិិ ិកសុីណូេនកនុ ងទី្រកង

ភនំេពញ រហូតដល់ឆន ំ ២០៣៥។ របយករណ៍្របចំឆន ំ ២០០៧ របស់្រកមហ៊ុនេនះ អះ ងថ ផលចំេណញបនេកនី េឡងី ជង ៥០
300ភគរយ េទជ US$៥១,៩ន េនកនុ ងឆនហំ រញញិ វតថុ េនះ។្រកមហ៊ុនក ឃ័ព បនចុះបញជ ីទផី រហ៊ុនហុងកុង

ងំ ពែី ខតុំ ី េទកន់ទផឆន ំ ២០០៦ ប៉ុែនដេណរី រហ៊ុនេនះ មនឧបសគគ។

្រកមហ៊ុនេនះ បនពយយមចូលទីផ រហ៊ុនសងបុេ យិិ រ ី [MAS] េនកនុ ងឆន ំ ២០០៣ ប៉ុែនពកយសុរំ បស់េគ ្រតវបនបដេសធ

រូបយវតថំថ មនិិ រ ី បនែថងេនេពលេនះថ “េយងី ខញុ មនេយបល់ិ ែមនជ្របេយជន៍ដល់ុ សងបុ

្របកសហ៊ុនរបស់្រកមហ៊ុនក ឃ័ពេទ។ MAS មនកងល់ថ ្របតបតករិ ិ របស់្រកមហ៊ុន

ធរណជន េដមបី ចី ុះបញជ ីប័ណក ឃ័ព មនិ សថតិ េនេ្រកម្រកបខណ

្រតតពនតយ
នងី ្រី តត្រ កសុណិ ិ នងិ ចបប់ដ៏បនអភវឌ
ិិ អនុវតេពញេលញ េដមបី ូ េហយី បងករសកមមភព

អនុសេ យ្រកមករងរស្រមប់សកមមភពហរញញិ វតថុ េនះេទ។ ្រកមហ៊ុន

ជញធរក ឃ័ព ក៏មនិ មនបទពេិ

ងលុយកខក់

មែដលបន

ធន៍ជក់ែសង ជមួយករ

្រតតពនតយី ទី បី ប់ ក ត់លទធភពៃនសកមមភព ងលុយកខក់ិ ិ គណនីឯក ជយ េដមបី ញជក់្របសទធិ ភិ ពៃនករ្រតតពនិ ិតយៃផទកុ នង េដមប301
302
េទ។” ្រកមហ៊ុនេនះបនែបរេទរកទផិ ែដលេគបនចុះបញជ ីេនទេី នះ េនកនុ ងឆន ំ ២០០៦។ី រហ៊ុនហុងកុងវញ

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
កបណិ ត ឆនិ ក៏ជ្របធនៃន្រកមហ៊ុនេទសចរណ៍ នងិ អចលន្រទពយមួយ ដ៏ចុះបញជ ីេន្របេទសម៉េឡសុី េឈមះថ Karambunai
303
Corp Berhad [្រកមហ៊ុន ក មប៊ូៃណ ែប៊ ដ] ែដលេ កជអនកកន់ចំែណកហ៊ុនកន់កប់។
្រកមហ៊ុនេនះ បនទទួលផល
304
ចំេណញ ៤៩,២ន រងហគ
តន។ តបង
ីី ម៉េឡសុី េនកនុ ងឆន ំ ២០០៧ – គឺ្របែហល US$១៤,៤ូ េនកនុងមកុដៃន្រកមហ៊ុនេនះ គឺជេគររមណយន ណកស៊ុស ក ៉ មប៊ូៃណ] េនេកះ ប័រនយ៉
់ យ
ួ
ច
ី
ិ
ី ូ ែដលេនទេី នះ បនទបម
305មនៃថដល់េទ US$៣៥០ កនុ ងមួយយប់។ រមណយនេនះ ក៏មន លេលងកី កូនេ គ ល ១៨ ្របេ ង ខនតអនរជតិ ែដលីNexus Resort Karambunai [សេនទីេនះអនក្រសមថុិ ន ឆន ំ ២០០០។

ញ់ កី
306

កូនេ

គ ល អគគនយករដម ន្រី បេទសកមពុ ជ សេមច ហ៊ុន ែសន បនេលងកូនេគ លមួយវគគ េនកនុ ងែខេមលី េទ មួយភគបៃី នសមបទនសមុ្រទ បកិ រិ បស់ទ្រី បកឹ េសដកចចិ មួយរូប
ុ B ្រតវបនកន់កប់េ យ្រកមហ៊ុន មួយ ែដលជកមមសទធ

របស់សេមច ហ៊ុន ែសន។បកុ Cមករសែមងរបស់រ

ភបលកមពុ ជ ែដលេឃញិី េ យ Global Witness ្រកមហ៊ុនមួយ េឈមះ Polytec [ផូលថច
ី ិ ] កន់សទធិ ី ១០០
307
ភគរយ េដមប
រព័ត៌មនមួយ េនកនុ ងែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨ បននយយថ ្រកមី ែី សងរុករកេ្របង េនកនុ ងបកិុ C។ របយករណ៍
308
ហ៊ុនេនះមនបំណងចប់េផមី ខួងេនកនុ ងតំបន់េនះ យ៉ងឆប់។
ឯករែដលទទួលបនេ យ Global Witness ចងលី ិ ែដលកន់សទធិ សិ ្រមប់ បកឺ ្រកមហ៊ុនុ បងញថ ្រកមហ៊ុន ផូលថច
ុ C គជ

ដែដលនង
េនេកះឹ Polytec Asset Holdings Limited [្រកមហ៊ុនកន់្រទពយ ផូលថចី ិ ចំកត់] ែដល្រតវបនេរ បចំជ្រកមហ៊ុនផវករ
ូ
309
េខម៉ន់ េហយី មនទី ន ក់ករេនឯទ្រី កងហុងកុង។
ឯករែដល Global Witness បនេឃញី េនះ បងញថ Polytec Petroleum Corporation [្រកមហ៊ុនេ្របងកត ផូលថច
ី ិ ] បនចុះ

េឈមះេនកនុ ងឆន ំ ២០០៦ ជមួយ្រកសួងពណជជិ កមមកមពុ ជ ស្រមប់េគលបំណងែសងរុករកេ្របង។ នយកៃន្រកមហ៊ុនែសងរុករកេ្របង
310ដ៏មនមូល នេន្របេទសកមពុ ជេនះ គឺេ ក ថម់មីំ ជី ជុង េហយឺ ។ី េ ក អ័រ េវ ៉ សុនមតំបន់ប

កំ ជី ជុង នងឺ មនតំែណង្រគប់្រគងថនក់ិ េ ក អ័រ េវ ៉ សុន311
ំ ជី ជុង គជេហយឺ នយក្របតបតិ ិឺ បនកន់តំែណងជ្របធនៃនី េ ក អ័រ េវ ៉ សុនញអុិនធណតឺ ិ របស់្រកមហ៊ុនកន់្រទពយ ផូលថចី ិ ទំងេ

ខពស់ េនកនុ ង្រកមហ៊ុនេនហុងកុង។ េ្រកមហ៊ុនកន់្រទពយ ផូលថច
ី ិ

ង
ំ ពីេ
312
៥៩,៥ ភគរយរបស់្រកមហ៊ុន។

កកបនទទួលចំែណកហ៊ុនកន់កប់្រកមហ៊ុន េនកនុ ងឆន ំ ២០០១។ ឥឡវូេនះ េ

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទ្រកមហ៊ុនកន់្រទពយ ផូលថចី ិ ចំកត់ េនកនុ ងែខតុ

កកន់ភគហ៊ុនឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ួរអំពីលកខណៈៃនករ

ពក់ព័នធ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ េយងី មនិ បនទទួលចេមយី េទ។ំមព័ត៌មនរបស់្រកមហ៊ុនេនះ ្រកមហ៊ុនកន់្រទពយ ផូលថចអី េនកនុ ង ជវកមម
េ្របង នងីី ិ េមលី េទមនិ មនមុខជនញិ ឧសម័នេទ។ ផទុ យំ ញចមបងៃន្រកមហ៊ុន គជ
េទវញ
ថ វស័
នង
កក ហរញញ
េនិ េគនយយិ យជនួិ ិិឺ អចលន្រទពយ ទកកកឹិ ផលតផល
ិិ វតថុ នងិ ករវនេយគ។

បចចុ បបននេនះ ្រកមហ៊ុនេនះមនគេ្រមងអភវឌ
មួយចំននួ េនកនុ ងែដនដីដ៏តូច នងិ ិិ ន៍អចលន្រទពយ នងិ វនេយគិ មនលុយេ្រចីន
313
ម៉កវ។
្រកមហ៊ុនក៏ជមចស់កមមសទធនងិ ិ ៃន Hong Kong Ice and Cold Storage Company [្រកមហ៊ុនទកកក
ឹិ ករប្រមងទុក
314
្រតជក់ ហុងកុង]។ ្រកមហ៊ុនមន
អីអំពី្របេទសកមពុ ជ ឬករែសងរុករកេ្របង េនកនុ ងរបយករណ៍្របចំឆនចំ ុងេ្រកយ របស់
ិ នយយ
ិ
315
្រកមហ៊ុនេឡយ។
្រកមហ៊ុនេនះ បនទទួលផលចំេណញេ្រចន
ន ឬ US$២៩ីី គួរសម េនកនុ ងឆន ំ ២០០៧ – HK$២២២
316ន។្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

រហូតមកដល់ឆន ំ ២០០៤ ្រកមហ៊ុនកន់្រទពយ ផូលថចី ិ ្រតវបនេ

មេឈមះ ្រកមហ៊ុនកន់្រទពយ គនិ ដុន ចំកត់ េហយី បនពក់ព័នធ
317
េនកនុងឧស ហកមមកត់េដរ។ ្រកមហ៊ុនេនះមនបញហរញញេ ក អ័រ ចបស់ិ វតថុ រហូតដល់េ ក អ័រ េវ ៉ សុនឺ បនទទួលកន់កប់។័ េ្រចន។
ជពណជជិ ករដ៏មនេជគជយ
ីមទស នវដី Forbes េ កគឺជអនកមនលំ ប់ថនក់ទី ២២ េនកនុ ងទី្រកងហុងកុង េ យ318
េ កមន្រទពយសមបតិផទល់ខួ ន US$២,៤ ពន់ ន។េ កក៏ជសមជក
នេយបយ្របជជនចនិ ៃន សននសិ ទី ពេ្រគះ
ិិ (CPPCC)
319
ំ នមនដល់រ ភបលែដលជ ថ ប័ននេយបយដ៏សំខន់ ែដលផល់ដបូចនិិ អំពេី គលនេយបយជត។
ិជករសេងខប សមបទនសមុ្រទ បកី េទ ្រតវបនកន់កប់េ យ្រកមហ៊ុនមួយ ែដលគមនបទពេិ
ុ C របស់្របេទសកមពុ ជ េមលធន៍កនងមក ជមួយករែសងរុករកេ្របង នងេនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េនកនុ ងរបយករណ៍ិ ិឹ អំពីករវនេយគិ ឧសម័ន េហយី ែដលមនិ បេញច ញឲយដង

្របចំឆនរំ បស់ េទ។ ចំេពះ Global Witness មនិ ចបស់

ំ្រកមហ៊ុនេនះនង
អីេនះេឡយ។ឹ ផល់មុខជនញីស់េះ ថេហតុអបី នជ្រកមហ៊ុនេនះ្រតវបន្របគល់សមបទន ឬថ េតី

បក
ុ D

សទធ
ិ ិែសងរុករកេ្របងេនកនុ ងបកុ D ៃន្របេទសកមពុ ជ ្របែហលជសមបទនដ៏ខះតមភពបំផុត។ មនេសចកី យករណ៍ េនកនុ ងឯក

រ

រ

ភបល
េហយ
ធ ពផ យែខមរ ថបកិី នងិ ្របព័នផិ ិ ១០០ ភគរយ របស់្រកមហ៊ុនចុះេឈមះេនសងបុិ រ ី េឈមះ China
ុ ជកមមសទធ
320
ំ
Petrotech [ឆយេប៉្រតតក
បេងកីតកមមវធិ ីកុំពយទ័ិ ែី សងរុករកេ្របង ស្រមប់
ិ ] ែដលជអតតី ្រកមហ៊ុនកមមវធូ រ ែដលមនមុខជនញ
321
អតថជន
មនរួមទំង្រកមហ៊ុនេ្របងកតរដធំៗ របស់្របេទសចន។
ក៏បុែ៉ នេនេពលែដល Global Witness ពនតយ
ី េទ
ិ ិ
ិ
ិ ិ ភសុ ង េមលមន្រកមឯេទ តៗពក់ព័នធផងែដរ។ េមលី េទ ឆយ

េប៉្រតតកិ មនិ ែមនជ្រកមហ៊ុន្របតបិ តករិ កនុ ង បក
ុ D ែតមួយប៉ុេ

បនទញេនកនុ ងបកឆយិិ ែផនកៃន្រកមហ៊ុនមួយ ែដលកន់សទធិ ្រិ បតបតករិ ិុ េនះវញ។
Energy [ថមពល មី ៉ ច] េនកនុ ងឆន ំ ២០០៨។
មតំបន់បញអុនិ ធណឺ ិ តរបស់្រកមហ៊ុន ឆយះេទ គឺ

េប៉្រតតកិ បនផស់បូ រេឈមះ េទជ Mirachេប៉្រតតក
ឹ ថ PSC ស្រមប់បុ ក D របស់្របេទស
ិ /ថមពល មី ៉ ច បនឲយដង៏ ុះេឈមះកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េឈមះថ China Zhen Rong Cambodia Energy [ថមពលកមពុ ជ ្រតវបន្របគល់េទ្រកមហ៊ុនមួយដច
322ឆយេចន រុង៉ ] (CZRCE)
េនកនុ ងែខេមឆន ំ ២០០៦។ មលកខខណៃន PSC ្រកមហ៊ុន CZRCE មនសទធិ ែិ សងរុករកេ្របង
323
ផច់មុខ េនកនុ ងបកំេនះមនន័យថ មចបប់
ី សទធ
ិ ផ
ិ លត
ិ េ្របង ស្រមប់រយៈេពល ៣០ ឆន។ុ D ស្រមប់រយៈេពល្របំពរីឆន ំ េហយសទធី ែី សងរុករកេ្របងេនកនុ ងបកិ ិេដមបិ េនកនុ ងៃដរបស់ CZRCE មនិ ែមន ឆយ
ុ D សថត
េនកនុ ងែខេមឆន ំ ២០០៦ ឆយេប៉្រតតក
ិ /ថមពល មី ៉ ចេទ។េប៉្រតតក
ិ /ថមពល មី ៉ ច បន្របកសថ បនចុះកចចិ ្រពមេ្រព ងេស កមម លេ្របងកត

បរេទសមួយ ជមួយ្រកមហ៊ុន CZRCE។

មលកខខណៃនកចចិ ្រពមេ្រព ងេស កមមេនះ ឆយេប៉្រតតក
ិ /ថមពល មី ៉ ច ្រតវផល់េស កមម្របកឹ ែផនកបេចចកេទស នងិ ្រគប់្រគងគេ្រមង ស្រមប់្របតបតករិ ិ អភវឌិ ន៍ នងិ ផលតិ េ្របង ៃនគេ្រមងេ្របងកតសមុ្រទរបស់
324
CZRCE េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។ បីែខេ្រកយមក េនៃថងទី ២៦ ែខកកក ឆន ំ ២០០៦ ឆយេប៉្រតតក
ិ /ថមពល មី ៉ ច បនទញ
ិ325ភគហ៊ុន ៤៨ ភគរយ ៃនCZRCE ែដលេធឲី យេគជអនកកន់ចំែណកហ៊ុនេ្រចនី ជងេគេនកនុ ង្រកមហ៊ុនេនះ។ េគបនបង្រ់ បក់មលកខខណៃនកចចិ ្រពមេ្រព ងេនះ េនេពលករទញិ េនះជករេ្រសច ឆយ
326/ថមពល មី ៉ ច កយជ្រកមហ៊ុន្របតបតិ ិផច់មុខ ៃនបកុ D។US$៥,៨ន ស្រមប់ចំែណកហ៊ុនេនះ។

េប៉្រតតកិករទញិ CZRCE េ យ ឆយេប៉្រតតកណួរ េហយំ យឆយ
ិ /ថមពល មី ៉ ច បនេធីឲយទផី រហ៊ុនសងបុិ រមនសំ
ីី េគបនសុឲ
327
េប៉្រតតក
្រកមហ៊ុនបនេឆយ
ិ /ថមពល មី ៉ ច បញជក់្របប់ថ CZRCE េធអី ខី ះ េហយី មនតៃមអ។
ីី តបថ CZRCE “្រតវបនេរ បចំេនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េដមបលេ្របង នងី កី ន់កចចិ ្រពមេ្រព ងែចកចយផលតកមម
ិិ ឧសម័ន េ

ថ PSC បក
ុ D ែដលបន្របគល់េ យ្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
ជញធរេ្របងកតជតិកមពុ ជ” េហយី បនេពលបែនថមថ “តៃម្រទពយសកមមសុទធ ៃន CZRCE េនៃថងទី ៣០ ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៦ គឺជ
328
US$៥.០០០។” នយយមយ៉ងេទ ត CNPA បនចុះហតថេលខ PSC មួយ ជមួយ្រកមហ៊ុនែដលគមនបទពេិ
ធន៍ជក់ែសង កនុ ងករិែសងរុករកេ្របង ឬឧសម័នេទ េហយី – ជមួយតៃម្រទពយសកមមសុទធែត US$៥.០០០ ប៉ុេែសងរុករក ឬេធី ជវកមម
េ្របង ឬឧសម័នេឡយ។ីីេ យះ – គមនសមតថភពហរញញី ីិ វតថុ ចបស់ េដមបរ្រកមហ៊ុន CZRCE មនិ មចស់ិ មនេឈមះលបេី ទ Global Witness បនពយយមែសងរកព័ត៌មនបែនថម អំព្រី កមហ៊ុន នងកមមសទធិ ិរបស់ ។ ឯករចុះេឈមះ្រកមហ៊ុន ែដល Global Witness ទទួលបន បងញថ CZRCE ្រតវបនចុះេឈមះ ជមួយនង
ឹ
329
្រកសួងពណជជឆន ំ ២០០៦ េ យមននយកេឈមះេ ក សយងហ៊ុយ។ិ កមម េនៃថងទី ៧ ែខេមុ េេនជតិ ទីបញច ប់ៃនឆន ំ ២០០៨ អនកេសុបី អេងកត Global Witness បនេទដល់ សយេឈមះេនះ។ េនឯ សយ នេនះ គមន្រកមហ៊ុន
Global Witness ក៏បន្រ
ែខកកកមនេឈមះេនះេឡយ។
ីវ្រជវអំពីកំណត់េហតុកមមសទធិ រិ បស់ CZRCE។ ឆយនេនកនុ ងទី្រកងភនំេពញ ែដល CZRCE បនចុះ

េប៉្រតតកឹ ថ េនកនុ ងិ /ថមពល មី ៉ ច បនឲយដងឆន ំ ២០០៦ បនទញិ ចំែណកហ៊ុន ៤៨ ភគរយ ៃន CZRCE ព្រី កមហ៊ុនចុះេឈមះេន ្របេទសកមពុ ជ េឈមះថ Power
330
Unicorn Investments Limited [ករវនេយគ
េផវរ័ យូនឃន់
ចំកត់]។
ករលក់ចំែណកហ៊ុនេនះ បនបនថយកមមសទធ
ិ ិ
ី
ិ ច
ិ ំែណកហ៊ុន
331របស់ េផវរ័ យូនឃន់
េនកនុ ង្រកមហ៊ុន CZRCE េទជ ២៧ ភគរយ។
ករេសុប
ីី សួរេ យ Global Witness មនិ បនផល់ព័ត៌មន
បែនថម អំពសេផវរ័ យូនីឃន់ ឬមចស់ទទួល្របេយជន៍របស់ េឡយ។ិ ិី កមមភពៃន្រកមហ៊ុនករវនេយគ
ីេសចកី្របកស
ឆយរព័ត៌មន េ យឆយេប៉្រតតកិ េនកនុ ងែខកកក

េប៉្រតតកិ អះ ងថ េ្រកយពីករទញិ ចំែណកហ៊ុន ៤៨ ភគរយេនកនុ ង CZRCE េ យ
332
ឆន ំ ២០០៦ ្រកមហ៊ុនមួយេឈមះថ China Finance Fund [មូលនធ
កន់ ៥
ិ ហ
ិ រញញ
ិ វតថុ ចនិ ]ភគរយ ៃន CZRCE េហយី ្រកមហ៊ុនមួយេទ ត េឈមះ Guangdong Zhen Rong Energy Company Limited [្រកមហ៊ុន ថមពល333កងំ ដុង េចន រងុ ៉ ចំកត់] កន់ ២០ ភគរយ។
មូលនធិ ិហរញញិ វតថុ ចនិ គឺជ្រកមហ៊ុនចុះេឈមះេនហុងកុង េ យមននយកមួយរូប
334
ថមពល កងំ ដុង េចន រងុ ៉ គឺជ្រកមហ៊ុន ខេឈមះេ ក លុត ទមិ េឆង ែដលផល់េស កមមហរញញិ វតថុ េទអតថជនិ ិ ចនិ អនមក។
ិៃន្រកមហ៊ុន Zhuhai Zhen Rong Limited Company [ជូៃហ េចន រុង៉ ចំកត់] ែដលជែផនកមួយេន Zhen Rong Group [្រកម េចនម្រកមហ៊ុនរបស់រដចនិ ដ៏ធំជងេគទំង្របំ្រកមហ៊ុន ែដលមន ជញប័ណនំ

រុង៉ ]។ ្រកម េចន រុង៉ ្រតវបនេគ យករណ៍ថសថតិ កនុ ងចំេ335
ចូលេ្របងកតេឆ។
េនកនុ ងែខេមឆន ំ ២០០៧ CZRCE បនផស់បូ រេឈមះេទជ China Petrotech Holdings Limited (Cambodia) Co [្រកមហ៊ុន
336
កន់្រទពយ ឆយេប៉្រតតកិ ចំកត់ (កមពុ ជ)] – ឬ CPHL កមពុ ជ។់ នេប៉្រតតកិ បន្របកសថ បកុ D ចផទុ កេ្របងែដល ចដក្រសងប
337
នហតេទះជបនអះ ងែបបេនះក៏េ យ ក៏្រកមហ៊ុនេនះមនី គប។ីេ្រកយពកី រខួងែសងរុករកេ្របង េនកនុ ងឆន ំ ២០០៧ ឆយចំននួ ២២,៦
សំនធុង ឬ ឧសម័នចំននួ ៤៩៦,២ ពន់ងមនំ នងមកេនះ។ នយកបីរូបបន ែលងតំែណង រ ងែខមនិ សូវល កនុ ងរយៈេពលពរីបីឆនកី ឆន ំ ២០០៧ នងិ ែខកុមភៈ ឆន ំ
338
339
២០០៨។
ភគហ៊ុនៃន្រកមហ៊ុន បនបត់តៃម ៩០ ភគរយ ៃនតៃមេដម
ងំ ពែី ខកញញ ឆន ំ ២០០៧។
េនកនុ ងែខេម
ឆន ំ
ី
340
២០០៧ ្រកមហ៊ុន្រតតពនតយ
ចផល់មតិអំពគិ ិ បញជ ីឯក ជយKPMG បន្របកសថ មនិី ណនីរបស់្រកមហ៊ុនេនះបនេទ េ យរកភសុងអំពេី ស កមម នងួ ែដលបន យ ក់កុ នងរបយករណ៍ហរញញិ អតថជនិ ិ មួយចំននិ វតថុ របស់្រកមហ៊ុនមនិ េឃញី េទ។ េសចកី

ែថងងរបស់ KPMG បនអះ ងថ “មនចទទួលភសុ ងពនតយី ជិិ ិ ្រគប់្រគន់ េដមបី មូល នៃនករផល់មតិពនតយិ ិ គណនបី នេទ។”341
KPMG បនដកថយេចញ េនជតិ ទីបញច ប់ៃនឆន ំ ២០០៧ េហយី ្រកមហ៊ុន LTC and Associates [LTC នងិ សហករ]ី បនទទួល
342
ករងរជបនពេី គ។រ្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស៌ បងដូេចនះ សទធំ មួយ ចុះិ ីកុំពយទ័ិ ិស្រមប់បុ ក D សថតិ កនុ ងៃដៃន្រកមហ៊ុនេស កមមកមមវធិ រមួី យ េហយី នងិ ្រកមហ៊ុន ថកំូ ររកេ្របងពីសងបុ៌ បងេឈមះកនុ ង្របេទសកមពុ ជ ែដលេរ បចំេឡងំី កី េដមបី ន់សមបទន េហយី ែដលមួយភគៃន្រកមហ៊ុនេនះ កន់េ យ្រកមហ៊ុន ថកំមួយេទ ត ្រកមហ៊ុនវនេយគចនិ ិិ មួយ េហយី នងិ ្រកមហ៊ុនរដចនិ នំចូលេ្របងកតេឆមួយ។

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទ្រកមហ៊ុនទំងអស់េនះ េនកនុ ងែខតុ
េពលេបះពុមរព បយករណ៍េនះ េយងី មនិ បនទទួលករេឆយី តបអីេទ។ឆន ំ ២០០៨ េដមបប៉ុែនេនី សី ុំឲយេគផល់ករអធបបយ
ិ

បក
ុ E

េនកនុ ងឆន ំ ២០០៦ ្រកមហ៊ុនេ្របងឥណូ េណសុី PT Medco Energi Internasional [ថមពល PT មុិដកូ អនរជតិ] (មុិដកូ) បន
343
344ទទួលចំែណក ៩០ ភគរយេនកនុ ងបកបនទទួល ១០ ភគរយ។ េនកនុ ងី ្រកមហ៊ុន JHL Petroleum [េ្របងកត JHL]
ុ E េហយ
345
ឆន ំ ២០០៧ មុដិ កូ បនលក់ ៣១ ភគរយ ៃនចំែណក េទ្រកមហ៊ុនមួយ េឈមះ Kuwait Energy [ថមពល គូែវត៉]។ េ្រកយមក
346
េទ ត េនកនុ ងឆនដំ ែដលេនះ ្រកមហ៊ុនស៊ុយែអត Lundin Petroleum [េ្របងកត លូនឌន
ិ ] បនទញិ ចំែណក ៣៤ ភគរយ ៃនបកុ៉េនះ ព្រី កមទំងបី – គឺ មុដិ កូ េ្របងកតJHL នងិ ថមពល គូែវត។
ដូេចនះ សពៃថងេនះ សមបទន បកុ E របស់្របេទសកមពុ ជ ្រតវបនែចកគន ដូចតេទេនះ៖

មុិដកូ (្រកមហ៊ុនកន់ PSC)

- ៤១,៣ ភគរយថមពល គូែវត៉- ២០,៦ ភគរយេ្របងកត JHL- ៤,១ ភគរយេ្របងកត លូនឌនិ- ៣៤ ភគរយ

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទ្រកមហ៊ុនទំងបួន េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ួរអំពីលកខណៈៃនករពក់ព័នធរបស់ េនកនុ ងបកិ ែតមួយ ែដលបនេឆយី តប។ ្រកមហ៊ុនេនះបនែណនំ Global Witness ឲយេមលី តំបន់ប
ុ E។ មនែត្រកមហ៊ុន លូនឌន

ញអុិនធណតី រី កព័ត៌មនបែនថម េហយឺ ិ របស់េគ េដមបី បនែថងថ៖
“ មបនែថងេនកនុ ងេសចក្រី បកសរព័ត៌មនរបស់េយងី ចុះៃថងទី ២៩ ែខតុឆន ំ ២០០៧ ែដលមនេនកនុ ងតំបន់ប

ញ

អុន
ិ ធណត
ឺ ិ របស់េយងី េ្របងកត លូនឌនិ បនទញិ ចំែណកមនិ ្របតបតិ ិ ៣៤ រយ េនកនុ ងសមបទនសមុ្រទកមពុ ជ បក
ុ E ព្រី កមហ៊ុន
េ្របងកតអនរជតិ មុិដកូ ចំកត់ ថមពល គូែវត៉ នងិ េ្របងកត JHL។”“េ្រកយពកី រទញិ ចំែណកសមបទនេនះ ្រកមហ៊ុនេ្របងកត លូនឌនិ បនចូលរួមជភគកី ុ នងកចចិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកត ស្រមប់បុ ក Eជមួយ្រកមហ៊ុន មុិដកូ KEC [ថមពលគូែវត៉] នងិ កូ គឺជ ‘្រកមហ៊ុនិ េ្របងកត JHL ្រពមទំង ជញធរេ្របងកតជតិកមពុ ជ។ មុដ្របតបត
ិ ’ិ ៃនសមបទន បកុ E…”“េនេពល្រកមហ៊ុន េ្របងកត លូនឌនី េឡងី ្រកបិ ្រតវបនបេងកតី េយងី បនអនុម័តេគលករណ៍ែណនំសកមមភព េហយី បនបេងកត

ខណស្រមប់ករទទួលខុស្រតវរបស់្រកមហ៊ុន ស្រមប់បញអភសមចរ
ែដលិចេលចេឡងី េនកនុ ងករអនុវតសកមមភពរបស់េយង។
ី ” េគបនបែនថមថ “េទះបីេ្របងកត លូនឌនិ មនិ បនរួមចំែណកជផវូករ េនកនុ ងគេ្រមងជរុំ ញតមភពឧស ហកមមដក្រសង់
347(EITI) ក៏េ យ ក៏េយងី គំ្រទេគលករណ៍តមភព ែដល EITI េលកី សទួ យ។”ក៏បុ៉ែន ្រកមហ៊ុន លូនឌនួ ទកី ្រី បប់ចំននិ មនិ បនេឆយី តបនងឹ សំេណីរបស់ Global Witness េដមបឹ ្របក់ ឬ្របក់រងន់ចុះហតថេលខ
ែដលបនបង់េទរ

ភបលកមពុ ជេឡយ។
ិី្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

មុិដកូ លូនឌន
ធុនេ្របងកតដ៏លបេី ឈមះ ប៉ុែន េយងឹ េ្រចនិ នងិ ថមពល គូែវត៉ សុទែតជ្រកមហ៊ី មនិ បនដងី ប៉ុនមនអំពី្រកមហ៊ុនេ្របងកត

JHL េទ។ ករេសុបី អេងកតបែនថមេ យអនកេសុបី អេងកត Global Witness បនរកេឃញី ព័ត៌មនែដលបន ក់នងឹ ទផី រហ៊ុនហ ករេនែខតុឆន ំ ២០០៦ េ យ មុដិ កូ ែដលបនែថងថ៖

“្រកមហ៊ុនេ្របងកត JHL (JHL) ព្រី បេទសប

ម៉ គជ
ួ ែដល
ឺ ្រកមហ៊ុនេ្របង នងិ ឧសម័ន ែដលជកមមសទធិ រិ បស់្រកមហ៊ុនមួយចំនន

្របតបតួ ចំននួ ែដលមនរួមទំងសំេណីទញី ែដលបនចូលរួមកនុ ងសំេណីេ្របង នងិ ឧសម័នអនរជតិមយិ កិ ុ នង្របេទសឥណូ េណសុី េហយិ
348សមបទន បក) េហយីិ ដេគកី នងិ បកុ L (សមុ្រទ នងុ M (ដីេគក) ៃន្របេទស្រប៊យេណ។”Global Witness ក៏បនទទួលសំេ

ឯករចុះេឈមះ្រកមហ៊ុន ែដលបញជក់ពីប័ណេរ បចំ្រកមហ៊ុន JHL េនកនុ ង្របេទស បម៉េនៃថងទី ២២ ែខមក ឆន ំ ២០០៤។ ក៏បុែ៉ ន Global Witness រកមនិ េឃញី េទ នូវព័ត៌មនលំអតិ បែនថម សពី ី េត្រី កមហ៊ុនអខី ះ ែដលជ
349
មចស់ JHL។ដូចជ្រកមហ៊ុន CZRCE េនកនុ ង បកី េទមនិ មនបទពេិ
ុ D ្រកមហ៊ុន JHL េមលដូេចនះ េហតុផលៃនករែចកចំែណកសមបទន េទ្រកមហ៊ុនេនះ គឺមនិ ចបស់

បកុ Fមនព័ត៌មនតច
ិធន៍កនងមក កនុ ងករ្រគប់្រគងសមបទនេ្របងេឡយ។ីស់។ស់ អំពកី រ្រគប់្រគងសមបទនសមុ្រទ បកុ F របស់្របេទសកមពុ ជេទ។ ក៏បុែ៉ ន ឯក

ររ

ភបល
នង
ិ
ិ របយករណ៍

កែសត350 ផល់ព័ត៌មនថ ្របែហល្រកមហ៊ុនែដលកន់សទធិ េិ នះ គឺជ្រកមហ៊ុនេ្របងរបស់រដចនិ េឈមះ Chinese National Offshore

351
Oil Corp [្រកមហ៊ុនេ្របងសមុ្រទជតិចនី ន ក់ងរព័ត៌មនចនិ សុីន
ិ ] (CNOOC)។ ទភស្រមប់ បកី បនសែមងចំ
ុ F េនកនុ ងែខឧសភ ឆន ំ ២០០៧ េហយដីេគក បកិ ទនបនបញជក់េទ។
ុ XIII។ ក៏បុែ៉ ន ករអះ ងេនះ មន
Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទ CNOOC េនកនុ ងែខតុ

352

អះ ងថ CNOOC បនចុះកចចិ ្រពមេ្រព ងប់ រមមណ៍េលកី រចុះកចចិ ្រពមេ្រព ងមួយេទ ត ស្រមប់សមបទនឆន ំ ២០០៨ េដមបី េី សនឲី យេគបញជក់ថ េតពី ័ត៌មនែដលបន

យករណ៍េនះពត
ិ ឬមន
ិ ពត
ិ េទ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ CNOOC មនិ បនេឆយី តបេទ។បក
ុ XII្រកមហ៊ុនឥណូ េណសុី មុិដកូ គជឺ ្រកមហ៊ុនកន់សទធិ ភិ គេ្រចនី ស្រមប់ករែសងរុករកេ្របង េនកនុ ងបកុ XII។ បកុ េនះ កំពុង្រតវបនសទង់
353
៉ េឈមះ PGS ែដល្រតវបនេគេជ ថជ្រកមហ៊ុនទទួលេម៉ ករបនរបស់ មុិដកូ។េ យ្រកមហ៊ុនន័រែវស
ភគែី ដលវនេយគ
ទុនស្រមប់ករែសងរុករកកនុ ងបកិ ិិ កូ ែដលកន់ ៥២,៥ ភគរយ CNPA ែដលកន់ ៤០ ភគរយ េហយី នងិុ XII គឺ មុដ354េ្របងកត JHL ែដលកន់ ៧,៥ ភគរយ។ (ស្រមប់ព័ត៌មនលំអតិ បែនថមអំព្រី កមហ៊ុន េ្របងកត JHL សូមេមលី ែផនកមុន មនចំណងេជងី បកិ ្រពមេ្រព ងបីឆនេំ នះ – ជមួយលទធភពបនកចចិ ្រពមេ្រព ង – ្រតវបនចុះេនៃថងទី ២៨ ែខកញញ ឆន ំុ E)។ កចច
355
២០០៧។
បក
ិ XV
ុ X នង

្រកមហ៊ុន ATI Petroleum [េ្របងកត ATI] (ATIP)356 គជញអុនឺ ្រកមហ៊ុនែសងរុករកេ្របងកត។ មតំបន់បិ ធណតឺ ិ របស់ បន
357
ឲយដង
ម នង
ឹ ថ កំពុង្របតបតករិ ិ េនកនុ ង្របេទស កូតឌវរី ័ េវ តិ ទុយនសុី ី។ ្រកមហ៊ុនេនះក៏អះ ងថ បនយល់្រពមគន ជមួយរភបលកមពុ ជ េដមបំ េន មមត់សមុ្រទកមពុ ជ េហយី ែី សងរុករកេ្របងដីេគក េនកនុ ងបកី នងិ ែផនកខង
ិិ XV ែដលមនទី ងុ X នង

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស់ ូ វ មនទីរេពទយ នងញអុិនធណតិឺ ិ ៃន្រកមហ៊ុនេនះ ែថងថ កចចិ ្រពមេ្រព ងេនះនង
ឹ “ជួយសងផ
358
េរ ន េហយ
ៃន្របជជនកមពុ ជ។”ីី េលកី សទួ យក្រមតិ ជវភព

ឦ

នៃនបង
ឹ ទេន

ប។ តំបន់ប

ក៏បុ៉ែន េនេពលេនះ មនិ ទន់ចបស់េទ។ េទះជយ៉ងស់ថ េតី ATIP បនទទួលសទធ
េដមបី ែី សងរុករកេ្របង នងិ ជិ ផវករិ ឧសម័ន េនកនុ ងបកូុ ទំងេនះ ឬក៏េ យ ព័ត៌មនអំព្រី កមហ៊ុនេនះ េហយី នងិ សកមមភពែដល ចនងឹ េកតី មនេឡងី មនិ ែដលផល់ឲយ

ធរណជនែខមរដងឹ េឡយ។ីបកុ េផ ងៗេទ ត្រកមហ៊ុនមួយេទ ត ែដលេមល
េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ គជី
ឺ Guangdong Chenguan Enterpriseី េទ បនទមទរធនធនដេគក

Investment Group [្រកមសហ្រគសវនេយគ
កងំ ដុង ឆនកន់]– គឺជ្រកមហ៊ុនឯកជន ពេី ខតកងំ ដុង ្របេទសចន។
របយករណ៍ិ ិិិព័ត៌មនវស័ំ ដុង ឆនកន់ បនចុះកចច
ករកេ្របង នងិ យឧស ហកមម បនឲយដងឹ ថ កងី ែសងរុ
ិិ ្រពមេ្រព ង េដមបីិ ឧសម័ន េនកនុ ងបកុ ដីេគក

បួនកែនង។ Global Witness មនិ ទន់បញជក់បនេទ ថេតីេនះជករពតិ េហយី េបីពតិ ែមន េតីបុ កេនកែនង

ព័ត៌មនេនះបនឲយដងឹ ថ ្រកមហ៊ុនអះ ងថ បកី យៗ មនតៃម US$១០
ុ នមួ

ន េហយ
នង
ី
ឹ ពចរ
ិ

ខះ។ របយករណ៍

េធក
ី ចច
ិ សហករ ជមួយ្រកម

ហ៊ុនេ្របង នងករកេនកនុ ងបកី ែសងរុិ ឧសម័នរបស់រដចនិ េដមប
ីុ ទំងេនះ។ របយករណ៍ដែដលអះ ងថ ្របធន្រកមហ៊ុន េ
359
360កូហ៊ុយ ក៏ជ្របធនៃនគណៈកមមករវនេយគ
សហ្រគសចនិ ិ
ិ -កមពុ ជ។មងេទ ត មនិ ចបស់ថ ្រកមហ៊ុនអភវឌិ ន៍អចលន្រទពយ

េគកបនេឡយ។
ី្របក់រងន់ចុះហតថេលខកនុ ង្របេទសកមពុ ជ – អនក

“អនក

ក ចំង

ចផល់សមតថភពែសងរុករកេ្របង នងិ ឧសម័នអី កនុ ងករអភវឌិ ន៍សមបទនដី

ចុះហតថេលខ អនកេនះទទួល្របក់រងន់

ចុះហតថេលខ អនកេនះទទួល្របក់រងន់។”ករអធបបយ
អំពីលកខណៈ ៃន្របក់រងន់ចុះហតថេលខកនុ ង្របេទសកមពុជ េ យ្របភពមួយរូប ែដលជតធ ឹ ្របតបតករិ សនិទនងិិ ិ របស់
361
ជញធរេ្របងកតជតិកមពុ ជ។្របក់រងន់ចុះហតថេលខ គជឺ ករបង់្របក់ទុកជមុន ែតមួយដង ែដលបង់េ យ្រកមហ៊ុនេ្របង េទរភបលមួយ េដមបី ទិី ទួលសទធិ ិែសងរុករក ឬេធី ជវកី មមេ្របង េហយី បនកយជេរ ងធមមេនកនុ ងវស័ិ យឧស ហកមមេនះ េនែផនកជេ្រចនី ៃនពភពេ
ិបនបង់្របក់រងន់ចុះហតថេលខ េទរ362បកុ ៣១ េនកនុ ងឆន ំ ១៩៩៩។

ជចំននួ US$១១១.៦៨៩.០០០ េដមបី ទី ទួលសទធិ េិ លសី មបទនេ្របងកត

្របក់រងន់ ចមនតៃមៃថែមនែទន សំ ងេលីចំ

ភបល
អងេ់
ិ

ក។ ចំននួ ៃនប់ រមមណ៍ៃន្រកមហ៊ុននន េនកនុ ងតំបន់សមបទន។ ឧទហរណ៍ ្រកមហ៊ុន BPគ

363
គ ល់ជទូេទ ថ្របក់រងន់ចុះហតថេលខ ្រតវបនបង់ឲយCNPA។
ឯក រ
364
ភបល
បញជក់ថ រងន់ចុះហតថេលខ្រតវបនទមទរជធមម េហយួ ្របក់ គតិី ថ ‘ ចចរចបន’។ េទះបច
ី ំនន
ឺ ច
ិ េបេី ្រប ប្របភព្រកមហ៊ុនេ្របង នងិ រភបលបនទទួល
ិេធ បនងឹ ្របេទសអងេ់

េនះក៏េ យ ប៉ុែនស្រមប់្របេទសកមពុ ជ ចំននួ ្របក់េនះ េនែតមនតៃមៃថ។ ក៏បុ៉ែន ដូចជព័ត៌មនអំពី

រគករែចករ ំែលកសមបទនែដរ ព័ត៌មនអំពកី របង់្របក់រងន់ចុះហតថេលខ គកឺ ្រមមន

ស់។្រកមហ៊ុនមួយ ែដលមនតមភព េនកនុ ងទំនក់ទំនងជមួយ CNPA គជិ កូ អនរជតិឺ ្រកមហ៊ុនេ្របងឥណូ េណសុី ថមពល PT មុដ(មុិដកូ) ែដលនបចចុបបននេនះកន់ ៤១,៣ ភគរយ ៃនសមបទនសមុ្រទបកី នងិ ៥២,៥ ភគរយ ៃនុ E របស់្របេទសកមពុ ជ េហយ365សមបទនដីេគក បកុ XII របស់្របេទសកមពុ ជ។្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
េនៃថងទី ១ ែខតុឆន ំ ២០០៦ មុដិ កូ បន្របកសេនកនុ ងតំបន់ប

ញអុិនធណតឺ ិ របស់ ថ បនទទួលសទធិ ែិ សងរុករក េនកនុ ង បកុE េនកនុ ងសមុ្រទកមពុ ជ។ េនកនុ ងេសចកែី ថងដែដលេនះ មុិដកូ បនែថងថ េគបនបង់្របក់ US$៤,៥អភវឌិ ន៍សងគម’ េទ្រពះ ជ

366ច្រកកមពុ ជ។ន ជ ‘មូលនធិ គិ េ្រមង

េនៃថងទី ២៨ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៧ មុិដកូ បន្របកសមងេទ ត ថ បនទទួលសមបទនមួយពី CNPA – គឺបុ ក XII ជតំបន់ដីេគក
367
ជប់នង
មរបយករណ៍្របចំឆនរំ បស់ មុដឹ បងឹ ទេន ប។ិ កូ ្របក់រងន់ចុះហតថេលខ ែដលបនបង់ស្រមប់សមបទនេនះ គឺ
368
US$៣
ន។
Global Witness បនែឆកេឆរបញជក់ករបង់្របក់េនះ េ យឯករ ‘Tableau des Opérations Financières de l'Etat’ (TOFE)
369
របស់្រកសួងេសដកចចិ នងិ ហរញញិ វតថុ ែដលផល់ព័ត៌មនអំពី្របក់ចំណូល្របចំឆន ំ ៃនរដកមពុ ជ។ លទធផលគឺគរួ ឲយបរមភែមន។ េនកនុ ងឆន ំ២០០៦ ្រកសួងេនះបនអះ ងថ ទទួលផលចំណូលមនិ ែមនពនធ រ US$១៩.៣០០ ពធី នធនេ្របង នងិ ឧសម័ន។ េនកនុ ងឆន ំរេនះែចងថ រដទទួល US$២២.០០០។ េនកនុ ង្រគដែដលេនះ មុិដកូ អះ ងថ បនបង្រ់ បក់ US$៧,៥នជ
370ៃថេផ ងៗ នងកមពុ ជ។ េបី្របក់េនះមនេនកែនងេផ ង េនកនុ ងង TOFE េនះ មនិ ្របក់រងន់ េទរ ភបលិិ ចបស់ថកែនងេទ។ េនះេធឲ
។ Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទ មុដី យមនសំណួរថ េតកី របង្រ់ បក់របស់ មុដិ កូ បនេទិ កូ េនកនុ ងែខ២០០៧ ឯក

តុឆន ំ ២០០៨ េដមបី េី សនសី ុំឲយ្រកមហ៊ុនបញជក់ថ បនបង់្របក់េទអនក

េឆយតប
េទ។
ី

។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ្រកមហ៊ុនមនិ បនមនេសចកី យករណ៍អះ ងថ ្រកមហ៊ុនដៃទេទ ត្រតវបនេសនី េដមបី បងី ទី ់្របក់េ្រកចបប់ េដមបី ទួលសទធិ ិែសងរុករកេនកនុ ងឆន ំ ២០០៥ ្រកមហ៊ុន Indocan Resources Inc.[ធនធន ឥណូ កន] េនទី្រកង ៉ ន់គូវរ័ ្របេទស
371
បន្របកសថ បន ក់ពកយជមួយរ ភបលកមពុ ជ សុសទធំ ិ ែិ សងរុករក េនកនុ ងតំបន់ដីេគក នង្រកមហ៊ុន
ិិ សមុ្រទ។

សមបទន។ េនកនុ ងែខតុកំ ីរ ក់ពកយសុំែសងរុករកេទ េហយេនះ មនី េនេពលកែសត Bangkok Post បនសមភស្របធន្រកមហ៊ុនិ ែដលបញច ប់ដេណរក

Jeffrey Bruhjell [េច ហី ្របចល
ិ ] មួយឆនេំ ្រកយ េ្របប់ថ អនកមនតំែណងខពស់ េនកនុ ងរ្រកមហ៊ុនេ

កមន្រប

សន៍ថ ឥណូ កន បនបុិនប៉ងទទួល ជញប័ណពរី ប៉ុែន្រតវបន

ភបលកមពុ ជទមទរ “្របក់ចំននួ េ្រចនិីក “្រតវបនេសនីឲយបង់្របក់ចំននួ េ្រចន
ីស់ ជ្របក់សំណូក។” គត់បនបែនថមពកយថ
372
ស់ ស្រមប់ ជញប័ណែដលមន”ិ ែដលេឃញី េឡយ។
ី

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទ្រគប់្រកមហ៊ុន ែដល្រតវបនេជ ថ ទទួលបកី ីុ សមបទនែសងរុករក េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េដមបសួរថ េតពួ េគមនបង់្របក់រងន់ចុះហតថេលខឬេទ េហយី កី េបីមន េតបី ង់េ្រចនី ប៉ុរបយករណ៍េនះ មនិ មន្រកមហ៊ុន

េឆយី តបេទ។

ំករែសងរុករកេនេលដនងិ េពធី េី គក េនកនុ ងេខតបត់ដបងចំេហយី បង់េទអនក

? េនេពលេបះពុមព

ត់ប់ រមមណ៍ភគេ្រចនី ីី េលីករែសងរុករកេ្របង នងិ ឧសម័ន េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ គេឺ ផតេលីបុ កសមុ្រទ ប៉ុែនករែសងរុករកេលដេគក ក៏បនចប់េផម
ងទេន ប – គឺជតំបន់យ៉ងធំេធងជុំវញិិ បងី ជុំវញឹ ទេន ប ែដលជែផនកមួយៃនបកុ ដីេគក្របំពរីកែនង គឺ373
់ ីេនកនុ ងឆន ំ ១៩៩៦ េ យ Japanese National Oil Corporation [្រកមហ៊ុនេ្របងកតជតជ
ករសទងដ
េលខ XI េទ XVII។ិ ប៉ុន]បងញតំបន់ែដល ចមនេ្របង នងិ ខងលចិ ៃនបងឹ ទេនិ ឧសម័ន េនខងតបង
ូ នង
374
េតម
ី នអខ
ី ះេនពេី ្រកមបងឹ ធំ នងិ លែ្រសរបស់្របេទសកមពុ ជ។
បង
ឹ ទេន

ប ប៉ុែន្រតវមនេតសត៍បែនថមេទ ត េដមបី កី ំណត់ថប គជអំពីេស បរ ិ ថ ន នងែដលបងីឺ លកខណៈធមមជតិដ៏សំខន់បំផុតមួយ របស់្របេទសកមពុ ជ េបីនយយ
ិិ ជវភពឹ េនះផល់។៏ ំជងេគ េនកនុ ងភូមភគបងបដធសុី េគនយ៍ េហយលមួយ េ យីឹ េនះគជ
ឺ បង
ឹ ទក
ឹ
ិ
ី ្រតវបនែញកេចញជឋបនយី ជវមណ
375
376
UNESCO េហយពភពេក។ី ្រតវបនេលកី េឈមះ ស្រមប់ ថ នភពជេបតកភណ
ិិ្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
េទះបីតំបន់េនះ្រតវបនករពរ េ យ ជ្រកតយលបងីឹ សីពីករបេងកីត នងិ ករ្រគប់្រគងឋបនយី ជវមណ
ឹ ទេន

377បក៏េ យ
ប៉ុែនតំបន់ដ៏

សំខន់ខងលកខណៈជវៈចំី រុះេនះ ្រតវបនគំ មកំែហងេ យកបងកេឡងី េ យមនុស ជេ្រចនី ក ។ បញ្របជជនរស់េនេ្រចន
ី េពក
378
គឺជបញធងន់ េ យ្របជជន្របមណ ១,២ននក់ រស់េនេលដ
េហយី ីទំនបទកឹ ជន់ី មនអ្រ ភព្រកី្រកខពស់បំផុត េនកនុ ង
379្របេទសកមពុ ជ មព័ត៌មនរបស់អងគករAsian Development Bank [ធនគរអភវឌធ រ ិ ថ នៃនិ ន៍ សុី]។ ករចុះដុន បៃន្របព័នប
380
ទេន ប ចប់េផម
គុណភពដី នងួ ្រតេី នកនុ ងបងី ជក់ែសងេហយ៖ីិ ទកឹ បនចុះ េហយី មនករភ័យខចថ ចំននឹ កំពុងចុះែដរ។
លទធផលៃនករចុះដុន បេនះេនចបេងកតី បញសនសុ
ិ ខ

ទបនពប
ី ង
ឹ ទេន

រ្រតច
ួ ២៣០.០០០ េ ន ែដលី ំននប ល់ឆន ំ ផល់្របមណជ ៤០ – ៧០ ភគរយ ៃនជត្រិ បេតអុីនែដល្របជ សបរេភគកនុ ងមួយឆន ំ េហយ
ិ
ី ជ
381
រ នង
ដ៏ចប
ំ ច់ ស្រមប់្របជ សកមពុ ជ ្របមណពរីននក់។ីិ ជវភព

្របភពៃន

េទះជមនកងល់អំពីេហតុប៉ះពល់ដល់បរ ិ ថ នក៏េ យ ក៏រទេនរពសេពញ្របេទសកមពុ ជ េ យ

ប់។

ភបល
កមពុ ជបនចប់េផមី ែចក ជញប័ណែសងរុករកេ្របង េនកនុ ង ងិ៉ េស កមមេ្របងកត ជយ៉េនកនុ ងេដមី ឆន ំ ២០០៨ ្រកមហ៊ុនន័រែវស
ី ូ (PGS) បនេធីេតសត៍សទង់ 2D េន មផវូថនល់ េនកនុ ងេខតបត់ំដបងនងិ េពធ ត់។ PGS បនេធកី រកនុ ងនមជ្រកមហ៊ុនទទួលេម៉ ករបនព្រី កមហ៊ុនឥណូ េណសុី ថមពល PT មុដិ កូ អនរជតិ
(មុិដកូ) ែដល ដូចបនពនយល់ខងេលី គជឺ ្រកមហ៊ុនកន់ចំែណកសទធិ ែិ សងរុករកេ្រចនី ជងេគ ស្រមប់បុ ក XII។ំមព័ត៌មនែដល Global Witness ទទួលបន ករសទង់ដីេនកនុ ងេខតបត់ដបង
នងិ េពធ ត់ បនេធេី ឡងី េនកនុ ង្រសកបណន់
382
សែងក េមងឫស ី គស់្រកឡ េហយំ ីរ េនកនុ ង្រសក យដូនែកវ។
ក៏បុែ៉ នេតសត៍រញជួ យែផនដី ចព្រងកួ ពីិ យធំហស
ី វស័
ី នង
ិ នង
ឹ ឃុព

់ ីភគេ្រចន
េនះេទេទ ត។ ករសទងដី បនេកតី េឡយី ឆងយផុតពប
ី ង
ឹ ទេន

ម នី្រកមហ៊ុន PGS មួយរូប បនមន្រប

ប – ែដលសថតិ ចមងយ ៤០ គ.ម. ពផី ូ វជតេិ លខ ៥ – ប៉ុែន
383
សន៍ថ “បងឹ ក៏គរួ ឲយចប់ រមមណ៍ែដរ។”់ ី មនពក់ព័នន
េតសត៍សទងដធ ូវែខ េភងី ្របែវង ៥ គ.ម. ែដលសនធងឹ េទ មដងផវូជតិេលខ ៥ េហយី នងិ ផវូតូចជង ែដលែបកេចញពីផូ វ៏ ូច ្រតវបនស៊កចូលកនុ ងដី មចេនះ ១០—២០ ែម៉្រត។ េនេពលែខ នងជត។ិ ្រប ប់ ប់ដតិ ្រប ប់ ប់្រតវបនេរ បអស់េហយ
ី‘្រប ប់េគះ’ មួយែដលជប់គូថដីេ យដុំែដកដ៏ធំ ង្រក

។

384

នដក
ឹ ទំនញិ តូចមួយេ្រគ ង បនេបកី បរេទមុខយ៉ងយតឺ េហយី ឈប់េន្រគប់្រប ប់ប់ េដមបី េី គះ

ំវធេ្របងកតេនេ្រកមដី ឬិ ដី ៏មនេហតុប៉ះពល់តចិ េនះ ផល់ទននិ ន័យ ែដល្របប់ថ េតមី នដណក់

េទ។
េទះបម
ី ន
ិ ែដលមនករ្របកសលទធផលផវូករក៏េ យ មនកររ ំេភបី ចតិ កនុ ងចំេត់ ែដលបនកំដរ្រកមអនរជតិ ែដលេធីេតសត៍សទង់ដី ្រតវ385
ង្រកមហ៊ុនមួយរូប្របប់ថ នង
US$១ ពន់ ន េនកនុ ងតំបន់េនះ រួមទំងផវូថមី។ ម នេី នកនុ ងតំបន់ិ ិឹ មនករវនេយគ

យ៉ងេ្រចនំ យួ រូប េនកនុ ងេខតេពធ
ិ េកត
ី ជត
ី េឡង
ី េនតំបន់េនះ។ េមឃុម

បនអនកតំ

ែដលបននយយ
ជមួយ Global Witness បនិេហយី ផល់ករងរស្រមប់្របជជន។
េទះបីរតចិេដំមអនក្រសក េ យគតិ ថ កររកេឃញី េ្របងកត

គមន៍ចំេពះកររកេឃញី េ្របងកត េ យគតិ ថ នងឹ េធឲី យេ្របង

ងេថកជង

ភបលពក់ព័នកធ ុ នងករស្រមលដល់សកមមភពែសងរុករក េនក្រមតំ េ៏ យ េមលិិ ជតិ េខត ្រសក នងិ ឃុកី េទមនករពេ្រគះ
ិស់ ជមួយសហគមន៍។ អនក្រសកខះបរមភថ ករខួង ចបងកកររញជួ យែផនដី េហយំ ពួកេគ្រតវបនលួងី បនមកត ៉ នងឹ េមឃុ។

ម្របប់ថ ធតុ វែដលយកេចញពីកុ នងែផនដី នងឹ ្រតវបនបរូេ យទក
ឹ េហយ
ី ថនង
ឹ គមនេហតុប៉ះពល់ដល់បរ ិ ថ នេទ។ក់កលៃនករេធីេតសត៍បនទប់មកេទ ត មនរួមករខួងចូលកនុ ងដី េហយី ម នីរ

ភបលកមពុ ជបនផល់ករអនុញញតឲយ PGS បនិ386ករសទងរ់ បស់េគ ចូលកនុ ង លែ្រស េនេពលរដូវ្រចតកត់ចប់េហយី េនកនុ ងចុងឆន ំ ២០០៨។ េនពក់កលឆន ំ ២០០៨ មនិ ែដល្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
មនករពេ្រគះ
ជមួយអនកកនុ ងសហគមន៍ អំពេី ហតុករណ៍េនះេទ ប៉ុែនេមឃុមំ យួ រូប បនគតិិ ថ នងឹ មនេវទក
ិធរណៈេនេពលមួយ កនុ ងេពលអនគត។េ យរ្របព័នធបរ ិ ថ នខះសថរិ ភព ករបេងកតី េហចបងកេ្រគះថនក់យ៉ងធងន់ ដល់ ងទេនរចនសមពន័ ធដ៏សុ មគ ម ញ ែដល្រតវករេដមបី ដឹ ជញជូ នេ្របង នងី កយក នងិ ដកិ ឧសម័នប។ ក៏បុ៉ែន េទះជ្រកមករពរបរ ិ ថ នមនករខល់ខយក៏េ យ ក៏រ ភបល
េមល
ិ
ី េទ
387
ំ
ទ ក់េសទរីកនុ ងករយកចត
េ្របងទេន ប បនអះ ងថិ ទុក ក់នងឹ េហតុប៉ះពល់ដល់បរ ិ ថ ន។ ម នទី ទួលបនទុ កែផនកដណក់
388
ំ ី ករែសងរុករក។រ ភប
ិ ល “នងឹ បញជក់ថ គមនករបំពុលេទ” េនកនុ ងដេណរ
Global Witness បរមភថ CNPA មនិ មនសមតថភព ឬបទពេិ

ធនេ្របង ឬឧសម័ន េនកនុ ង ងទេនធន៍លមម េដមប
េលធ
ី ប
ី
ី ញជក់ថ ករែសងរុករក នងិ ករេធី ជវកមមី នបេនេពលអនគត ្របកបេ យសុវតថភិ ព នងិ ្របសទធិ ិភពេនះេទ។ េនកនុ ង្របេទសដៃទេទ តដូចជ្របេទសនេហរយិ ធីី ៉ លទធផលៃនករ្រគប់្រគងេ យអសមតថភព បននំឲយមនវបតិ ំ ដល់បរ ិ ថ ន។ េ យរអភបលកចចិិ េលីឧស ហកមមេ្របងរបស់្របេទសកមពុ ជ មនភពទន់េខ យកនងមកេហយី បញៃនកចចិ ករពរបរ ិ ថ ន េនកនុ ងតំបន់ែដលសំខន់ស្រមប់
សុខភព្របេទសជតិកមពុ ជទំងមូលែបបេនះ គឺ្រតវែតេ ះ្រយជបនទន់។

ដូេចនះ ជករសេងខប ករលក់សមបទនេ្របង នងិ ឧសម័ន្របេទសកមពុ ជ កំពុងឈនេទមុខេពញទំហងឹ េ យ្រគប់សមបទនសមុ្រទទំងអស់ េហយួ ្រតវបនែចកឲយ្រកមហ៊ុនេ្រសចេហយ។
កងល់របស់ Global Witness គថី នងិ សមបទនដីេគកមួយចំនន
ីឺ េនកនុ ង្របេទស

មួយដ៏លបេី ឈមះ េ យរករពុករលួយ មនព័ត៌មនតចិ េពក អំពីអនក

្រកមហ៊ុនមួយចំននួមនិ ចបស់េ

ែដលជមចស់ទទួល្របេយជន៍ៃន្រកមហ៊ុនខះ េហយី ចំេពះ

ំះថ េត្រី កមហ៊ុនផល់មុខជនញ
ឬសមតថភពអខួ អភវឌី ជី ះ េដមបី យិ ន៍ឧស ហកមមេ្របង នងិ ឧសម័ន

របស់្របេទសកមពុ ជ ដ៏េនែតេកមងខចី។ ដូចជវស័
ែរែដរ៉ មនេ្រគះថនក់្រតង់ថ ករខះខតព័ត៌មនមូលិ យ ជវកមម
ីនែបបេនះ េធីឲយធនំ ស្របេយជន៍ជត។
ធនសំខន់របស់្របេទសជតសិ ូរ៊ ងេ្រគះថនក់ៃនករចប់យកេ យបុគគល ស្រមប់្របេយជន៍ផទល់ខួ ន ជនួិំ កទី ៤៖ ទយករបស់្របេទសកមពុ ជ – េតេី គេធកជពូី អី រេដមបី នក?

់ េគលនេយបយរងឹមំ ថ ប័ន្របជធបេតយយ
“អភបលកចចដរ៏ ងឹមំ ែដលេឆយ
ិិ លគឺជករចំបច់ ស្រមប់ករអភវឌិ ន៍ដ៏ស័យ្រទ្រទង។ិីតបនងធ ៏លេឡងឹ េសចក្រី តវករៃន្របជជន េហយី នងិ េហ រចនសមព័នដី គជឺ មូល នៃនករលូត ស់េសដកចចិ បនបនទប់ ករកមចត់
ករពុកេចលភព្រកី្រក េហយី ករងរ…ករ្របឆំងអំេពីពុករលួយ េនកនុ ង្រគប់ថនក់ក្រមតិ គឺជសកមមភពមន ទភព។ិី នងិ ករបេងកត

រលួយគឺជឧបសគគដ៏ធំស់ េនកនុ ងករេ្របី្របស់ នងបែងរធនធនេចញពីសកមមភពិ ែចករ ំែលកធនធនេ យ្របសទធិ ិភព េហយី់ ”ែដលចំបច់ ស្រមប់ករកមចត់េចលភព្រកី្រក នងិ ករអភវឌិ ន៍េសដកចចិ េ យស័យ្រទ្រទង។់ ីករ្រសបមតិគនេនទី្រកងម៉ុនេតេរ ៉ េនកនុ ងសននស
សំដីដក្រសងពិ ទី អនរជតិ សពី កី រផល់ធនធនហរញញិ វតថុ ស្រមប់ករអភវឌិ ន៍ ែខមន
ី
389
ឆន ំ ២០០២។ំ យ មនភរកចចំ យេនះជួយដល់្របជជន។ … មន“រួមជមួយនងី បឹ ករផល់ជនួិ េដមបី ញជក់ថ ជនួិ ្រគប់្រគន់េទំ យបេចចកេទស ឬករអភវឌ
ែដលពងឹ ែផកេលីជនួិ ន៍សមតថភព ឬែដលេ បញជក់ករេគរព មសនធិសញញ នងិពធករិ ី សទធិ មិ នុស (េទះជ សំខន់បុ៉ក៏េ យ)។ ចបប់ថីម ឬ ថ ប័នបេងកតី ថមី ក៏មនិ ែមនជដេំ

ះ្រកលេនះេទ ពេី ្រពះរ ភបលេធ្រី ពេងយី កេនយិី នងឹ ចបប់ ឬ េ យករេ្របីចបប់ខុសឆគង ែបរ េទបេ្រមី

្របេយជន៍ៃនបក ខនិ "ួ ឯងវញ។់ េី សចកែី ថង ឆន ំ ២០០៦ េទកន់្រកម្របក
សំដីដក្រសងព
ឹ សទធ
ិ ម
ិ នុស េ យអនកតំ
390មនុស ្របចំ្របេទសកមពុ ជ េ ក យ៉ស ក យ។

យដ៏

ងពេសស
របស់អគគេលខធករ
ិិ ស្រមប់សទធិ ិ្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទសំ យអភវឌរេប បែដលជនួិ ន៍អនរជតិ្រតវបនផល់ឲយ កំពុងែតផស់បូ រ។ ឥឡវូេនះ មនករ្រសបមតិគនជទូេទ េនថនក់អនរជតិ ថអភបលកចចី ថករ្របឆំងអំេពីពុករលួយ េន្រគប់ថនក់ក្រមតិិ ល គឺជករចំបច់ ស្រមប់ករអភវឌិ ន៍ដ៏ស័យ្រទ្រទង់ េហយិ ទំងអស់ គឺំ យ។ េ យ
ជកចច
េដមប
ន
ី បេងកី ្របសទធិ ករ្រតវមន ទភពិីិ ភិ ពៃនជនួភបលនងិិ ពហុភគី

រៃនេគលបំណងរបស់ខួ នេនះ បញៃនអភបលកចច
ិ
ិ នង
ិ
391
ំ យអភវឌ
នៃនករអនុវត នងិ ករែចកចយ នូវជនួិ ន៍។ផង ឥឡវូេនះអះ ងថ ករបនថយភព្រក្រី ក នងិ ភពមនិ េសមគី ន គជឺ ខមឹអំេពីពុករលួយ គួរគបបជី មូលំ យភគេ្រចនរទភី ន ក់ងរជនួី ទំងរបស់រ

េ្រត មខន
ក៏បុែ៉ ន សហគមន៍ទយកេនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េមលី អនុី េទ មនបន
ិី វតេគលនេយបយេនះ។ួ ឬក៏មនករ ទ ក់េសទីរ េដមបផទុ យេទវញិ មនករ ច់គន រ ងករេបជញែដលបនេធីេឡងី េនថនក់អនរជតិ នងិ សកមមភពរបស់ទយករបស់្របេទសកមពុ ជ េនថនក់័ ជេទ ងទត់ កនុ ងករឲយរ ភបលជត។ទទួលខុស្រតវ ចំេពះករបំពនយ៉ងជក់ែសងិ សហគមន៍ទយករបស់្របេទសកមពុ ជប ជយិនូវករសនយរបស់ខួ ន េដមបី កី រពរសទធិ មិ នុស របស់្របជជនកមពុ ជ ្របឆំងអំេពីពុករលួយ េហយី េធីឲយ្របកដថ ដីធី នងិ ធនធន

ធមមជតិ ្រតវបនករពរ។។ំ យេសដកចច
“េនកនុ ង្រកបខណៃនកចចិ ជនួិ ្របងឹ ែ្របង ងសង់ជតិេឡងី វញិ គួរែតផល់្របេយជន៍ដល់្រគប់ែផនកៃនសងគមកមពុ ជ ជពេសស
ិអនកែដលខះធនធន េហយី ជួយដល់្រគប់ថនក់ក្រមតិ ៃនសងគម។”ចំណុចទី ៤ ៃនេសចកី បកស សីពីដំេណរករសមបទ និងករ
របស់អងគករសហ បជជតិ ៃថងទី ២៣ ែខតុឆនំ ១៩៩១។392

ិ បេទសកមពុជ
ងសង់េឡងវញំ ី ករសមបទ្របេទសកមពុជេ្រកយពសេ យបនសនយឲយឧបតថមដភ េណរី ងគម ទយកអនរជតរិ បស់្របេទសេនះ បនផល់្របមណ ៥០ំ យេនះបនឈនដល់កំពូលេនកនុ ងឆន ំ ២០០៨ េ យមនភបលអស់ជងមួយទសវត េហយ។
ជនួ
ិ
ី
393
ំ យជត
ករសនយផល់ជនួ
្របក់េនះ ពត័ ធរបស់្របេទសេឡង
ិ US$១ពន់ ន។ិ ជបនជួយេ្រចនី កនុ ងករ ងសង់េហ រចនសមពន
ីភគរយៃនថវកិ ្របចំឆនរំ បស់រវញំ ច់ ប៉ុែន្របសទធិ េហយី ផល់េស កមមចបិ ិភពរបស់ មនក្រមតិ េ យរអភបលកចចិិ មនិ ល នងិ ករពុករលួយ។

“ករែកទ្រមង់ មន”ិ ែមនជពកយដ៏ ក់េឡយ។
ី់ ីសនទរកថរបស់សេមច ហ៊ុន ែសន េទកន់ទយកអនរជតរិ បស់្របេទសកមពុ ជ េនកនុ ងឆន ំ ២០០៤ ២០០៥ នងសំដីដក្រសងព
ិ
394
២០០៧។
េនកនុ ងទសវត ១៩៩០ ករែបរមុខេចញពអី ភបលកចចិិ មនិ ល នងិ អំេពីពុករលួយ ្រតវបនទយកេ ះ រ េ យ រមនេសចកី
395
្រតវករេដមបនងី បី ញជក់ឲយមន ‘សថរិ ភព’។ សថរិ ភពជរុំ ញករអភវឌិ ន៍េសដកចចិ េហយី ពហុភគនយមិឹ េកតី មកជបនបនទប់។

រយៈេពលដប់្របំមយួ ឆនកំ នងមកេនះ បនបងញកំហុសៃនករគតិ ែបបេនះ។ ល់េពលែដលសហគមន៍ទយក ក់ខនកនុ ងករសួរ័ របស់របប្រគប់្រគង កនុ ងករេគរពពកយសនយរបស់ខួ ន នងសំណួរដ៏ពបកនងិិិ ្រប្រពតឹ េ យសមេហតុសមផល ចំេពះករប ជយ

អភបល
កចច
ី អំ
ិ
ិ លេនះ អនកែដល្រតវទទួលខុស្រតវ បនបេងកន
េទសៃពរ។៍ លទធផលចុងេ្រកយ គថឺ ្របជជនែខមរធមម

ពីករទទួល
ចនេយបយ ្រទពយសមបតិផទល់ខួ ន េហយី នងិ េសរភព
ីមនករលំបកកន់ែតេ្រចនី កនុ ងករទមទរឲយរ

ផល្របេយជន៍ៃនករអភវឌិ ន៍្របេទសកមពុ ជ េនែតសថតិ កនុ ងៃដៃនមនុស ែតបនចិ បនចួ ប៉ុេ

្របអប់ទី ១៣៖ បត់ខួ ន – ចបប់្របឆំងអំេពពី ុករលួយរបស់្របេទសកមពុ ជឧទហរណ៍ដ៏ជក់ែសងមួយ ៃនអសមតថភពរបស់ទយក េដមបី េី ះ្រ

ះ។យបញៃនករមនិ ្រពម

ប់របស់រ

ភបលទទួលខុស្រតវ េហយ
ិ
ី

ភបល
គជ
ិ
ឺ ចបប់្របឆំង

អំេពីពុករលួយ ែដល្រតវបនរង់ចយំ ៉ ងយូរអែងង។ ចបប់េនះ្រតវបន្រពងេឡងី េនកនុ ងឆន ំ ១៩៩៤ េហយី ្រតវបនផកជេគលេ រ ង396
័ កនុ ងករ ក់ខនអនុម័តចបប់េនះ ល់ឆន ំ អស់រយៈេពលទយក នង
េនកនុ ងឆន ំ ២០០២ េហយបនេជគជយិ រ ភបលិី រ ភបល
ិ
397
៏ ន់សម័យ ជមូលេហតុ។ េទះជមន ក់ខនេរ ង១៤ ឆនកំ នងមកេនះ េហយី ចបប់្រពហមទណដទី េចតករយតឺ យ៉វ កនុ ងករបេងកត

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
ល់ឆន ំ កនុ ងករឈនេទមុខជមួយចបប់េនះក៏េ យ ទយករបស់្របេទសកមពុ ជ េនែតបនផល់្របក់ េ យមនិ ្រពមទមទរឲយករំ យមនុស ធម៌េនះេឡយ។
អនុម័តចបប់េនះ ជលកខខណរផច់ករ ស្រមប់ករែចកថវកិ េ្រកពីជនួ
ីេនកនុ ងែខសីឆន ំ ២០០៨ អនកតំងរ ភបល
ឯកឧតម េខ វ កញញរទធ
ិិ បន្របកសថ ករែតងចបប់្រពង្របឆំងអំេពពី ុករលួយ់ យែដលរងចំ ៉ ងយូរអែងងេហយី ្រតវបនបញច ប់ េហយី នងឹ ្រតវបន្របគល់េទសភជតិ េនកនុ ងរយៈេពលប៉ុនមនែខខងមុខ – ប៉ុែនលុះ្រ ែតចបប់្រពហមទណ្រតវបនអនុម័តសន។
ចបប់្រពហមទណ្រពងេនះ កំពុង្រតវបនពនតយិិ ិ េ យ្រកម្របកឹ រដម ន។ី ក៏ប៉ុែន េនកនុ ងែខ398
កញញ ឆន ំ ២០០៨ មនែត ៤០ ម្រ កនុ ងចំេម ៧០០ ម្រ ្រតវបនពនតយ
បនេធីករិ ិ េ យ្រកម្របកឹ ។ េទះជរ ភបលិសនយជេ្រចនួ ឆនេំ នះក៏េ យ ក៏ករអនុម័តចបប់្របឆំងអំេពីពុករលួយ េនែតឆងយី េនកនុ ងរយៈេពលដប់បន

អនុមត
័ ឬមន
័ ? គេ្រមងជរុំ ញតមភពឧស ហកមមដក្រសង់ (EITI)vិ អនុមត

កងះខត នូវករតបតរួមគនេ យទយក េដមបី េី ះ្រ

យករពុករលួយថនក់ខពស់

ស់េទមុខ។

មរយៈលកខខណៃនករបរចិ ច គ្របក់របស់ទយកេនះ ចេមលី េឃញី ជក់ែសង េនកនុ ងរេប បែដលទយក្របឈមមុខនងឹ អភបលកចច
ិិ េទេលីឧស ហកមមដក្រសង់របស់្របេទសកមពុជ។

េនកនុ ងែខមថុិ ៃនសហគមន៍ទយក ែដលកនុ ងករ្របជុេំ នះ េយងិ ន ឆន ំ ២០០៧ Global Witness បនេធកី រ្របជុំជមួយសមជកី ្រតវ
399
៏ ច់ករ េដមបំ យថវក
បន្របប់ថ ករអនុម័ត EITI េ យរ ភបលគឺជេគលេ ដផិ ផទល់។ េនកនុ ងែខវចឆិ ិក ឆន ំ ២០០៧ី ទិី ទួលជនួ

Global Witness បនចូលរួមករ្របជុំមយួ ែដលកនុ ងេនះ ទយកដែដលបនទទួល រភពថ ត្រមវករេដមបី អី នុម័តEITI ្រតវបន
400បនទន់េទជ ‘ករយល់្រពម េដមបអំពកេនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ មនេសចក្រី បកសថ
ិ
ី គ
ី ត
ិ ពចរ
ិ
ី រអនុម័ត EITI’ វញ។
401
រ ភបល
បនសេ្រមចមន
ជមួយសមជកិ ៃនិិ ឲយរួមចំែណកកនុ ងេ្រគង EITI េទ។ Global Witness បនេលកី បញេនះេឡងី ពភកិសហគមន៍ទយក េហយី ្រតវបន្របប់ថ រ

ពកយEITI
402
ពីតុ។

v

ភបល
កំពុងេធក
ិី រេឆពះេទរកេគលករណ៍ហរញញិ វតថុ ទូេទៃនគេ្រមងេនះ ប៉ុែនករេ្របី

ចនំឲយមនទំនស់នេយបយ េហយី ពួកេគខចថ ករគប់សងកត់រ

គេ្រមងជរុំ ញតមភពឧស ហកមមដក្រសង់ (EITI) ជ្រកុមសមពន័ ធ ្របកបេ

គំ្រទករែកលំ អអភបលកចច
ិិ េនកនុ ង្របេទសមនធនធនេ្រចន
ចំណូលរបស់រ ្ឋ ភបលមកពីេ្របង ឧសម័ន នងិិ

www.eitransparency.org។ភបលខងំ េពក អំពេី រ ងេនះ នងិឹ េធីឲយេគេដរីេចញយរ ្ឋ ភបល្រកុមហ៊ុន ្រកុមសងគមសុី វលនងិ អនកវនេយគិ ិិិ អងគករអន្តរជត។ិ គេ្រមងេនះ

មរយៈករបញជក់ នងំ ្រសុង នូវព័តម៌ នស្ដីពីករបង់្របក់របស់្រកុមហ៊ុន នងិ ករេបះពុមពទង
ិ ផល

ជវកមម
ែរ ៉។ ព័តម៌ នអំពីគេ្រមងជរុំ ញតមភពឧស ហកមមដក្រសង់ មនផ្ដល់ជូនេនឯ៖
ី្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ឆន ំ

'០២

ងទី ៤ ៖ រេប បេដមបី ែី ចក្របក់ េ យេនែតគមន នុភពករែកទ្រមងែ់ ដលបនយល់្រពម

ករឈនេទរក

ករអធបបយ
របស់ទយក
ិេគលេ ែកទ្រមង់បន ក់កុ នងឆន ំ ២០០១404- អនុម័តចបប់្របឆំងអំេពពី ុករលួយ

- អនុម័តចបប់ៃ្រពេឈី នងី កចចិ បេងយិ ចរចជមួយសមបទនកិ- អនុម័តចបប់ភូមបលិ- ចបប់្របឆំងអំេពព
ី ុក

់
អងេគស
– “ករចេ្រមនី គួរឲយខក

េវទកិ NGO – “ករចេ្រមនី េឡងីេទ។405សកមមភព ែដលបនយល់្រពម

កយជករចេ្រមនី លទធផល

រលួយ មនិ បនអនុម័ត
- ករមន
ក់េទសៃពរ ៍ិបនបនទប់ េនថនក់
ខពស់។406ចតិ ជទូេទ េលីចំណុច

េនកនុ ង [ករ្របជុំ] ឆន ំ ២០០១។
ំ យ
មន
ី ជនួ
ិ ្រតវបនករបេងកន
ទយកជស័យ្របវតេិ ទ។ ្រតវ- ករ្រគប់្រគងធនធន
ៃ្រពេឈ/ី ធមមជតិ ដ៏បញជក់ថរ ភបលេធី មិែផនកេគលនេយបយ មន
ិ បន

េឡយ
ី […] ករពុករលួយ នងិករមនក់េទសៃពរ ៍ េនែតមន
ិជទូេទ។”409កតពកចចិ របស់ខួ ន។ […] េនែតករអធបបយ
របស់្របព័នផធ ពផ យ
ិករអធបបយ
របស់
ិ
រ ភបល
កមពុ ជ
ិំ យែដលបន
ជនួំ យែដលជនួេសនសី ុេំ យបនផល់ឲយ

រ ភបល
ិ

េ យ

US$៥៣០,៩- “[អនកវភគ
] បន្រពមន [ថ] ដំេណរ
ិីហ៊ុន ែសន–“ ជUS$៤៨៥
នទូេទ េហយី ករខកខនកត់េទសអនករ ភបលេបជញឲយិបេងកតី ចបប់្រពង

យតឺ ៃនករែកទ្រមង់ ករពុករលួយ

ដកឹ នំែខមរ្រកហម

កលបងករអត់ធមត់

ៃនទយក េហយចមនលទធផល ក់ីំ យ ជេលក
លកខខណេលីករផល់ជនួីំ ង។”410
ដបូ

ទយក403នៃនចបប់្របឆំង

អំេពីពុករលួយ មុនទីបញច ប់ៃនែខមថុិ ន ឆន ំ២០០៣។” 411រង់ចកំ រអនុម័តចបប់្របឆំង

្រចបូក្រចបល់។407'០៣ករអធបបយ
របស់ NGOិអំេពីពុករលួយ។”408គមនករ្របជុំ

US$៥៣៩.៥
ន

'០៤

412

- ចបប់្របឆំងអំេពពី ុកបន ក់េនកនុ ងឆន ំ ២០០២រលួយ មនិ បនអនុម័ត

ករ្របឆំងអំេពពី ុករលួយ- ‘ករណីៃនករពុករលួយ ្រតវេសុបី អេងកត េហយី ផនទ េនេ្រកម្រកបខណចបប់
បចចុ បបនន។’ ៃថងកំណត់៖ ភម- ‘ចបប់្របឆំងអំេពីពុករលួយែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៣។សមបទន- ‘ករបេញច ញព័ត៌មនជ

ក់ជមួយសភជតិ’ េពលកំណត់៖ ៃថងទី ៣០ំធរណៈ នងឯក ជយិ ឱកសស្រមប់អនកជនញករ យតៃមេហតុប៉ះពល់បរ ិ ថ ន នងិ សងគម មុនបញច ប់ករពនតយិ ិ របស់រ ភបល។
’ិករបេញច ញព័តម៌ ន- ‘លកខខណកចច
មនតមភពែថមេឡង។ិ ្រពមេ្រព ងរ ភបលិី ’ េពលកំណត់៖

ភមគមនករ្របជុំ

- សកមមភពតច
ិ

ស់
414

អំពក
ី រពុករលួយ។

- ករពយរួទុកសមបទន

ំ ី
អធបបយ
អំពីេគលនេយបយ្រគប់្រគងៃ្រពេឈេី យស័យ្រទ្រទង់ នងិិ ដេណរ

'០៥

េទ។413ៃ្រពេឈី ប៉ុែនករកប់
េឈខី ុសចបប់បន។

415- ករអនុវតយ៉ងអន់
ចំេពះេគល
នេយបយ នងិ ចបប់

ែដលមន្រ

416

ប់។ធនគរពិភពេ

ក – “អំេព

ពុករលួយមនទូេទ […]ចំនួនៃន បក់ជំនួយេទភគី
និងពហុភគី តវែតស័យលកខខណៃនកិចកច រែកទ មង់គប់ គន់របស់កមពុជ។”417េវទកិ NGO “NGO គតិ ថ- “ េទះ បី រ

យុទធ

េ

ែផនករ េគលនេយបយ នងិសេចះែតេកនី េឡង។ីភបិ លបំ េព ញ េគ ល េក់ ខ នែដ លន េទកមពុ ជឆន ំេទសភជតិ នងិយ ទ យ ក អ ន រ ជ តិ ស នយផ ល់្រប ក់ US$៥០៤ថែផនករទំងេនះ្រតវបនំ យនេ្រកយ ប៉ុែន្រពមនថ ជនួអនុវត […] េតីទយកមនទំនុក

អនគត្រតវ ្រស័យេលីករផស់បូ រពតិេ យ្របសទធិ ិភព េហយ
ី មន

រេឡង
ិ នូវ្របព័នធចស់ ែដលមនី វញិថ្របក់្រតវបនេ្របី

េហតុប៉ះពល់ដ៏វជជិ មន េលីករំ សករេ្របី
ែកលំអជវភពជនួីំ យបេចចកេទសដ៏មន
ស្រមប់ជនួ
ិចំបច់ ករជរុំ ញអំេពពី ុករលួយ

េនកនុ ងឆន ំ ២០០៥ […] ‘េនះជករខចប់
បនេកតី ផលពមុី ន,’ ្របសន៍ៃនអនក

ករទូត្របចំភនំេពញ ែដលចូលរួមកនុ ងករ្របជុំ CG។”419

ន – “ចបប់

[្របឆំងអំេពីពុក

បញេនេពលេនះ គឺ្រតវបញជក់

ចត
ិ ប៉ុ

សុខ

ក់ ពី មុ ន ក៏រលួយ] នងក់
ឹUS$៥០០
ន422

US$៥៥៥,៤ន្រពទធឹ សភ យ៉ង

បនទន់។”420ហ៊ុន ែសន –“ករែកទ្រមង់ មនិែមនជពកយដ៏ ក់
េឡយ។
” 421
ី

េហយ
ិ
ី ចេនះវសមភពី ព្រងក

សគម?”418

US$៦១០
ន្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
ឆន ំ

'០៦

ករែកទ្រមងែ់ ដលបនយល់្រពម

ករឈនេទរកបន ក់េនកនុ ងឆន ំ ២០០៤423- ចបប់្របឆំងអំេពពី ុករលួយ មនិ បនអនុម័ត

ករ្របឆំងអំេពពី ុករលួយ- ‘ករណីៃនអំេពពី ុករលួយ ្រតវយកេទតុ

សវនករ។’ករ េដមបី េី សុបី អេងកត នងិ េធី- ‘ចបប់្របឆំងអំេពពី ុករលួយ្រពងបចចុ បបនន ្រតវស្រមប មកបនិ ិួ ្របតបត

អនរជតដិ ៏លបំផុត។’សមបទន- ‘អនុវតម្រ ទី ១៨ ៃនចបប់ភូមបល
ែដលថ ករលក់ដូរដីឯកជន េលីដីរដ
ិជករខុសចបប់។’- ‘បេងកនី តមភពៃនករ្រគប់្រគងធនធនធមមជតេិ យរដបេញច ញឲយដងឹ ជមរយៈករ

ធរណៈភម អំពកី ចចិ ្រពមេ្រព ងែដលមន្រប់ េហយី នងិថ នភព្រសបចបប់ (ៃថឈនួល នងិ លកខខណសំខន់ឯេទ ត) ៃនកចចិ ្រពមេ្រព ងសមបទនដីេសដកចចិ សមបទនែរ ៉ សមបទនេន

ទ្រតី នងិ ករបេញច ញព័ត៌មនជបន អំពី ថ នភពៃនករពនតយិ ិ សមបទនៃ្រពេឈ។
ី ’- ‘RGC ្រតវ្របប់ទី

ង
ំ

ំ ី
ថ នភព្រសបចបប់ េហយស្រមប់ករី នងិ ដេណរករផច់ ៃនសមបទនែរ ៉ េយធភូមភគ
សមបទនដីេសដកចចិិ នងិ ករេរ បចំអភវឌិ ន៍េផ ងេទ ត េនកនុ ងដីៃ្រពេឈី ឬេនកនុ ងតំបន់ករពរ េហយី ែដលមនិ ្រសប

នងំ េនះ។’ឹ ចបប់ែដល្រគប់្រគងតំបន់ទង
ករបេញច ញព័តម៌ ន- ‘ម នី

ធរណៈ្រតវផស់បូ រករអនុវតបចចុ បបនន េ យបងញចតិ េ្រត មជេ្រសច េដមបី ែី ចកព័ត៌មនជមួយ

ករអធបបយ
របស់ទយក
ិេគលេ ែកទ្រមង់

ធរណជនទូេទ។’

424

េទ។

- ករបេញច ញព័ត៌មនខះ អំពសី មបទន ប៉ុែន
425

ខះព័ត៌មនលំអត។ិ- ករកប់េឈខី ុសចបប់ នងិ ករចប់យក

ដីខុសចបប់ បន
បន។426លម៉ឺ ង់ – “បញែដលមន
ិ ទន់

េ ះ្រ

យ ៃនករចប់យកដីធី

នង
ដី គគ
ិ បរកបប
ិឺ ួរឲយខល់ខយ
ស់ […] េយងី សងឃមឹ ថព័ត៌មនែដលបនផល់អំពី

សមបទនដីេសដកចចិ នងឹ ្រតវបនម នយ៉ងេល ន េ យករបេញច ញព័ត៌មនកន់ែតេពញ
េលញ។”427

ករអធបបយ
របស់ NGOិសំបុ្រតរបស់ NGO េទកន់អនក

ចូលរួមករ្របជុំ CG – “មនករ
េកន
ី េឡង
ី ៃនករេ្របធី នធនធមមជតិ នងិ ្រទពយ
ខុសឆគង េ យ្រគធរណៈរវរជន នងិ្រកមហ៊ុនបក ពួកនយម។
”428
ិករអធបបយ
របស់្របព័នផធ ពផ យ
ិ- "សំេណី គឺស្រមប់ US$៥១៣ករអធបបយ
របស់
ិ
រ ភបល
កមពុ ជ
ិនប៉ុែន្របក់សនយផល់ គឺ US$៦០១ន" ្រប

សន៍ៃនរដម នីហរញញិ វតថុគត ឈន់។429 […] "ទយកបន

សរេសរីសមទធិ ផលេនេ្រកមអគគនយក
430

រដម នី ហ៊ុន ែសន។"ំ យែដលបន
ជនួំ យែដលជនួេសនសី ុេំ យបនផល់ឲយរ ភបលិហ៊ុន ែសន –US$៥១៣

“ចបប់្រពង ៃននចបប់្របឆំងអំេពី

ពុករលួយ […]កំពុងេនកនុ ងដំក់កលចុង

េ្រកយៃនករ
ពចរិេនកនុ ង

រ ភបល
មុន
ិ

ចូលសភជត។
ិ ”- “ករែកទ្រមង់

មនិ ែមនជពកយដ៏
ក់េឡយ។
”431
ីេ យទយក403
US$៧១៣,២ន្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
ឆន ំ

'០៧

ករែកទ្រមងែ់ ដលបនយល់្រពម

ករឈនេទរក

ករអធបបយ
របស់ទយក
ិេគលេ ែកទ្រមង់បន ក់េនកនុ ងឆន ំ ២០០៦432- ចបប់្របឆំងអំេពពី ុកករ្របឆំងអំេពពី ុករលួយ

រលួយ មនិ បនអនុម័ត

្របតបតិ អិ នរជតដិ ៏លបំផុត។’ េពលកំណត់៖ ចុងែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៦។

- តមភពតចិ កនុ ងករ- ‘បេញច ញព័ត៌មនជេទ ងទត់ELC។434433- ‘បេងយ័ ចបប់្របឆំងអំេពពី េហយី អនុមតី ុករលួយ សំ ងេលីករអនុវតជកបន
ួ

េទ។

សមបទន

្របគល់កចចិ ្រពមេ្រព ងអំពសី មបទនដីេសដកចច
ិ ’។- ‘[បេញច ញ] ព័ត៌មន្រគប់វស័
រួមទំងិ យ អំពីសកមមភពៃនទភី ន ក់ងររ ភបលិព័ត៌មនអំពីសមបទនែរ ៉ នងក៏ដូចជទយក នងិ េយធភូមភគ
ិិ NGO េ យបទិ្របកសជេទ ងទត់ េលតី ំបន់បញអុនិ ធណតឺ ិ ៃន្រកមករងរបេចចកេទស-ៃ្រពេឈី នងិ បរ ិ ថ ន។’ េពលកំណត់៖ ចុង្រតមី សទី ៤ ឆន ំ ២០០៦- ‘ព្រងង
ករ្របឆំងករកប់រុក ន នងឹ ករអនុវតៃនចបប់ៃ្រពេឈី ជពេសស
ិិកប់ៃ្រពេឈ’ីកំណត់៖ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៦435

ធមមជតយិ ៉ ងអន់។

ងធនគរពភព
ិ េ

ក

ស់ ថ

លកខខណៃនករេដញៃថេ យតមភពេលីកចចិ ្រពមេ្រព ង ELC
្រតវបនេជ ស ង។”436ករអធបបយ
របស់្របព័នផធ ពផ យ
ិស់ អំពីករផល់ព័ត៌មន’។ េពលករអធបបយ
របស់
ិ
រ ភបល
កមពុ ជ
ិ្របធនៃនអងគករសទធិ ិមនុស ែខមរ- “ ខញុ ំ ប រ មភ ថ ្រប ែហ ល េព ល េវហ៊ុន ែសន – “ ជកយជទមប់។ េយង
ឹ ថ
ី ដង

ក ន ង ហួ ស េហី យ ។ ” ្រប

េ យមន
ទ ក់
ិ

នង
ឹ េធីករសនយ – ករសនយដូច

ជមួយករ្របជុំរ ងទយក នងិលកដូ– "ករ្របជុេំ នះ បនីគមនអផី ស់បូ រេទ។ រ ភបលិឆនមំ ុនេបះបត
ិ – េហយី េ្រកយពីំ ប់េហយ
ករ្របជុចី អៗី េនែត
437

ដែដលជបន។”េដី មបី តឹ ង រ ងឹ ជ មួ យ រភិ ប ល ប ន្របភពមួយរូប មនបទពេិ

ធន៍េ្រចន
ីសន៍របស់

រ ភបល
េបជញ
ិ
េសទីរ េដមបងី ្របឆំ
ីអំេពីពុករលួយរ ភបលែដលអនកេនះេសនីសុំឲយេន
ិេ យអនុវត

ទយកបនខកខនឱកសរបស់េគ

ជេ្រចនី ីី េដមប

អនមក។“ខញុ បរមភ
ំថ សហគមន៍ិកចចិ ករជក់ែសងេហយ។[…] មួយឆនេំ ទ តេហយ
ី
ី េហយ
ី

សេ្រមចកមមវតថុ រួមចបប់្របឆំងអំេពពី ុករលួយ េនែតជ

ទ្រមង្រ់ ពង ករែកទ្រមង់តុ

ករឈនេទមុខ មេលប នយត
ឺ យ៉វ

េហយ
ី ករ្រគប់្រគងធនធនធមមជតិេ យរករបេញច ញព័តម៌ ន- ‘បេងកតី ្រកបខណេគលនេយបយចបស់

- ករ្រគប់្រគងធនធន

អនកតំ– “េយងី ខល់ខយ

ករអធបបយ
របស់ NGOិភបល្រតវបនរះិគន់ពី្រគប់
ិ

438
ទស
ិ ទ។
ី ”

ទំងករ្រពងចបប់
្របឆំងអំេពីពុក

រលួយេនះឯង។”- “ករែកទ្រមង់

មនិ ែមនជពកយដ៏
ក់េឡយ។
” 439
ីំ យែដលបន
ជនួំ យែដលជនួេសនសី ុេំ យបនផល់ឲយ

រ ភបល
ិ

េ យ

US$៦៨៩

US$៧៩០,៤ន440

ទយក403ន្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ករសមុគ ម ញៃនភពជៃដគូ

អស់េ្រចនី ឆនេំ នះ ទយករបស់្របេទសកមពុ ជ បនេលកី ករេ ះរជេ្រចនី ្របករ អំពកី រែដលខនិ បនទមទរជ ច់ខត ថ
ួ មន

ំ ខង
ជហរ
ំ ជងេនះ នងឹ រុញ្របេទសកមពុ ជ កន់ែតេ្រជេទកនុ ងេេប៉ របស់ទយកធំជងេគរបស់េគ – គ្រឺ បេទសចន។
ក៏ប៉ុែនករែដល
ិ

រ

ភបល
អនុវតករែកទ្រមង់ ែដលសម្រសបនងំ េគលិឹ ្របេយជន៍ៃន្របជជនកមពុ ជេទ។ េពលថមីេនះ េគបនេលកី េហតុផលថ ករ ងទយកបសចមិ ្របេទសបុនិ េលកី មកេ្របីករេ ះមនចផល់ឲយរ
ិរេនះ គ្រឺ ពេងយី នងឹ េហតុករណ៍ថ ្របេទសចនិ េទះបីមនចត
ិ ទូ

ភបល
កមពុ ជភ នូវភពគួរឲយេគរព េនេលីឆកអនរជតិ ែដលេគែសងរកេនះបនេទ។ិចនកត់ េដមប
អំពីកី េី ជ ស ងករេលក
ិ ’ បនកយជពកយនយយ
ិី មកនយយ
ិទទួល ទភព
ជជងេសចក្រី តវករេដមបី ែី កលំអអភបលកចច
ិ
ិ
ិ ។

ងវបត
ិ ព
ិ ិភពេ

ក៏េ យ

មករពត
ិ ‘ក ្របេទស

នេយបយ នងមួយចំននួ ែដលិ ក ករយធបេតយយ
ិិេសចកីពតំ តី រលុបេចញបនចីិ គថឺ េនេពលែដលភពេខចផ រ ៃនរបបែខមរ្រកហមចប់េផមិ មងៗ ពីគនិ ៃនពួកេជង

កមពុជរអលិ ចុះកន់ែតេទ ប េនកនុ ង

យប៉ុ

រអំ

ច ្របេទសក។ អនកករទូតែដល្រតវបនបញជូ នេទភនំេពញ ដងឹ ថ េគនងឹ មនិ ទទួលអំណរ

គុណពីេមរបស់ខួ នេទ េបេី គេធីឲយឃេី ឃងដល់ទូកៃនករទូត េហយី ទមទរេពលេវ

ៃនេមរបស់ខួ ន េនទី ន ក់ករឯេះ។ មយ៉ងេទ ត ្របេទសកមពុ ជមនេ្រចនិ ែមនជ្របេទសមន ទភពិី ជងេគេទ ស្រមប់អនកករទូតជេ្រចនី នក់ ែដលទទួលបនទុ លេលី សុី

េគនយទ
៍ ង
ំ មូល – គឺជតំបន់មនរដដ៏មនេសចកី្រតវករជេ្រចន។
្របេទសកមពុ ជ េហយី នងិ កររងទុកខៃន្របជជនកមពុ ជ ជេរ យៗី្រតវបន ក់យ៉ងេទ ប េនកនុ ងបញជ ីកចចគឺសថតិ ករែដលមន ទភពិិ ពីេ្រកមអំេពីេឃរេឃៃនរេហយី នងិ េ្រគះធមមជតិែដលបន យលុកេលី្របេទសឥណូ េណសុី។

ភបលេយធរបស់្របេទសភូមិេសចកសី ននិ នដល់សពៃថងេនះ ករពភិ ក ជេ្រចនី អំពឧី ស ហកមមដក្រសងរ់ បស់្របេទសកមពុ ជ ែដលកំពុងែតលូតេឡងី បនយកចតិ ទុក ក់េលី

ចំននួ ្របក់ ែដលរដនងិ ទទួល េ យរសកមមភពទំងេនះ េហយំ អស់េនះី េលរី េប បែដល្របក់ទង

ឲយផុតពភី ព្រក្រី ក។ ក៏បុ៉ែនគំនតិ ទំងេនះ

ំចជួយេលក
េនះី ្របជជនជនន់

្រស័យេលកែរ ៉ េ្របង នងីី រសននិ នដ៏ខុស ថផលចំណូលែដលេកតី មកពី ជវកមមិ ឧសម័ន

នងិ កយេទជ្របក់ស្រមប់ករអភវឌិ ន៍ ជស័យ្របវត។ិ ករពេិ

ធន៍របស់ Global Witness ជមួយករ្រគប់្រគងធនធនធមមជតិ

េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េហយី េនកែនងេផ ង បងញរូបភពដ៏ខុសគន។ េនកនុ ង្របេទសមនធនធនធមមជតដិ ៏សមបរូជេ្រចនី ែដល
Global Witness ធប់្រ

វ្រជវ ករេធី ជវកមមេលធេនីី នធនបនេធឲី យមនភព្រក្រី កកន់ែតេ្រចនី មនិ ែមនកន់ែតតចិ េនះេឡយ។
ីកនុ ងករណីទំងអស់េនះ រេប បែដលសមបទន្រតវបនែចករ ំែលក េហយី រេប បែដលសទធិ េិ ្របីធនធន្រតវបន្របគល់ េនះកំណត់ននិ ន ករ

ៃនករ្រគប់្រគងធនធនេនះឯង នេពលអនគត។

ធន៍កនងមក ជមួយវស័ិ យៃ្រពេឈរី បស់្របេទសកមពុ ជ មនិ ែមនជបទពេិ

បទពេិ

ជតិ – ែដលធនគរពភពេ
ិ

កធប់េ

ធន៍ដ៏េលក
ៃ្រពេឈរី បស់្របេទស
ី ទក
ឹ ចត
ិ េឡយ។ីំ ីអភវឌថ “ធនធនធមមជតដ
ិ ន៍” – ្រតវបនបងខូ ចជបនបនទប់ិ ៏សំខន់បំផុតស្រមប់ដេណរករ

អស់មយួ ទសវត កនងមកេនះេហយ។
មនផលចំណូលតចីិស់ មកពីករកប់េឈេី នះ ចូលេទកនុ ងហបបនិិ របស់រដ។ ផទុ យេទវញ

បេងកនួ វរជនែដល្រគប់្រគង្របេទស ែដលបនលួចបន់ េហយី ្រទពយសមបតិផទល់ខួ នរបស់ពកី កប់ៃ្រពេឈី េ យគមនករ ក់េទសៃពរ ៍

េ

ះ។

ំ
ំ ងៃនករ្រគប់្រគងធនធនែរ ៉ នងមនខងអភបល
កចច
េឃញ
ី យល់
ិ ្រតវករអនកជនញិិ េឡយី េដមបីី ថ សញញដបូិ េ្របងរបស់្របេទសកមពុ ជគគំ ។រឺ រួ បរមភយ៉ងខង
ខះរភបលខះឧបករណ៍្រតម
ធនធន េហយី ី ក់ក្រមតីិឹ ្រតវ េដមបិ េលកី រែសងរុករក នងិ ករេធី ជវកមមី កនុ ងករណី

ភបលបនេធីវទធិ ង នេ យេចតន េលឧីិី បករណ៍ែដលមនជេ្រសច។ ពួកេជង

សមបទនដ៏ធំ

មរេប បែដលខះតមភព េហយំី គួរឲយសង ័យខងរអំចដ៏ធំខពស់ ែដល្រគប់្រគងរដ បនលក់ស់។ ភព្រសបចបប់ នងិ សមតថភពៃន្រកមហ៊ុនខះ ែដលបន

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
ទញិ សមបទនទំងេនះ គឺមនិ ចបស់

ស់េឡយ។
ទនទឹមនង
ីឹ េពលេនះ េ្រគះថនក់ដល់បរ ិ ថ ន នងិ ្របជជនែដលរស់េនេលីទកឹ ដី គឺធំស់។ ្រគប់លកខណៈ ៃនរេប បែដលសទធិ ិេ្របីធនធនទំងេនះ្រតវបនែចករ ំែលក នងិ ្រគប់្រគងេពលកនងមក គឺបងញឲយេឃញី ករំ សករបនថយភព្រកី្រកៃន្របជជន។
ព្រងងែដលមនបំណងផល់ផលចំេណញេទម នី នងីឹ គំរូកនងមក ៃនករេធី ជវកមមិ ្រកមហ៊ុន ជនួេទះជយ៉ងក៏េ យថ នភពមនី យ៉ងេពញេលញេទ េហយិ គួរឲយអស់សងឃមឹ េទ។ ករដក្រសង់ធនធនទំងេនះមនិ ទន់ចប់េផម
ីរហូតដល់េពលេនះ មនឱកសដ៏ខេី សងី ែី កត្រមវបញេនះ។ ជំី មួយ េដមបនទមួ គ្រឺ តវែតមនករពយរួទុកបេី យះ សនន េលកី រ្របគល់សមបទនថមី ករពនតយិ ិ ្រគប់សមបទនែដលមនជេ្រសច េហយី នងិ តមភពទំង្រសង កនុ ងករែចកចយ នងិ ករ្រគប់្រគង នូវធនធនធរណៈទំងេនះ។ ក៏បុ៉ែនករជួសជុលបេចចកធបេតយយ
្រគន់ែតជដេំ
ិករបេងកតី ឆនទៈនេយបយ កនុ ងចំេះ្រយមួយភគប៉ុេះ។ បញដ៏ធជំ ងេគ គឺជមទយកអនរជតិរបស់្របេទសកមពុ ជ េដមបី ្រី បឈមមុខនងឹ អនកែដលមនឫសយ៉ងេ្រជ ែដលកំពុងទទួល្របេយជន៍ផទល់ខួ ន េ យរថ នភពបចចុ បបនន – គឺជឆនទៈនេយបយែដលបនខះខតយ៉ងខងំ កនងមក។័ ដ៏េទ ងទត់ េ យទយករបស់្របេទសកមពុ ជ កនុ ងករទមទរករែកទ្រមង់ខងែផនកអភបលកចចករប ជយី ទិិ ជលកខខណេដមប
ី ទួល

ំ ី
ៃនករចប់លួចធនធនរដប៉ុេ
ករែចក្របក់ជំនយួ ្រគន់ែតបនព្រងងឹ ដល់ដេណរករ
ជមចស់្រកមហ៊ុនទទួលភរកចចី ្រី គប់្រគងធនធនិ េដមបះ។ ករខះតមភពចំេពះព័ត៌មន ដូចជអនក

ធរណៈ េហយីី នងិ ទេី ៃនករបង់្របក់ស្រមប់សមបទនទំងេនះជេដម

គឺមនេគលបំណងែតមួយ៖ េដមបី កី រពរ នងិ ចក់ឫសឲយកន់ែតេ្រជ ៃនអនកែដលទទួល្របេយជន៍ពីករ្របតបតិ ិជបនបនទប់េទ ត ៃនរដ្រសេមលរបស់្របេទសកមពុ ជ។មនួ េពលេទ េដមបី ទិ ទន់ហសី យកអនរជតរិ បស់្របេទសកមពុ ជ ផស់បរូលកខខណៃនករចរចជមួយ្របេទសកមពុ ជេទ ប៉ុែន នងឹ ្រតវ

ករករផស់បូ រគំនតី េី មលិ យ៉ងធំ េដមបី ហួសពីសំដីដ៏អនម័យ អំពីអភបលកចច
ិិ ល។ ខម
ឹរៃនករផស់បូ រេនះ ្រតវែតជករទទួលគ ល់ថ ករដកហូតធនធនរបស់្របេទសជតិ ស្រមប់្របេយជន៍ផទល់ខួ ន គជឺ ករបំពនយ៉ងធងន់ធងរ នូវសទធិ ខិ ងែផនកសងគម នងិ ខងែផនកេសដកចចិ ៃន្របជជនរបស់្របេទសជត។
ិេនះគឺជេពលេវ

េដមប
ី ស
ី េ្រមចចតិ ថេតី្របជជនកមពុ ជ ចរួមចំែណកេនកនុ ង្រទពយធនធនធមមជតិរបស់្របេទសជតខិ ួ នឯង ឬេតីADB-

BPAMP -

គេ្រមង្រគប់្រគងជវៈចំី រុះ នងិ តំបន់ករពរធមមជតិ

ពួកវរជនេចរធបេតយយនងិឹ រក ទុកស្រមប់ខួ នឯងមងេទ ត នូវផល្របេយជន៍ៃនករលក់្របេទសជតិ ឬេទ។ អក រកត់

CDC

-

CDCF

-

CG

-

CNPA

-

CPP

-

EITI

-

ELC

-

ESIA

-

FA

-

ហ.ត.

-

IMF

-

ធនគរអភវឌិ ន៍ សុី

្រកម្របកឹ អភវឌិ ន៍កមពុ ជ

េវទក
ិ កចច
ិ សហករអភវឌិ ន៍កមពុ ជ្រកមពេ្រគះ
ិជញធរេ្របងកតជតកិ មពុ ជគណបក ្របជជនកមពុ ជគេ្រមងជរុំ ញតមភពឧស ហកមមដក្រសង់
សមបទនដីេសដកចចិំ ីយតៃមេហតុប៉ះពល់េសដកចច
ដេណរករិ នងិ សងគម

រដបលៃ្រពេឈី
ហក
រ
ិ

មូលនធ
ិ រិ ូបយវតថ
ិុ អនរជតិ

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស
គ.ម.

-

MAFF

-

MIME

-

MoE

-

MoEF

-

MP

-

កង វុធហតថ

NGO-

អងគករេ្រករ

PSC

-

RCAF

-

កចច
ិ ្រពមេ្រព ងែចកចយផលតកមម
ិ

RGC

-

SEZ

-

SRP

-

UN

-

UNDP

-

UNOHCHR-NORAD -គឡែម៉ី ូ ្រត

្រកសួងកសកមម
រុកខ្របមញ់ នង
ិ
ិ េន

ទ

្រកសួងឧស ហកមម ែរ ៉ នងិ ថមពល
្រកសួងបរ ិ ថ ន្រកសួងេសដកចចិ នងិ ហរញញិ វតថុ
ភបលិ៉ទីភនក់ងរសហ្របតបតករិ ិ អភវឌិ ន៍ ៃន្របេទសន័រែវស
កងេយធពលេខមរភូមិនទ
ជរភបលកមពុ ជ
ិតំបន់េសដកចចិ ពេសស
ិគណបក សម រង ុ ីអងគករសហ្របជជតិ

កមមវធ
ិ អ
ី ភវឌ
ិ ន៍ៃនអងគករសហ្របជជតិ

ករយល័យអងគករសហ្របជជតិ ៃនអគគសនងករស្រមប់សទធ
ិិ ិមនុស

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

1
2

William Reno, ‘Clandestine Economies, Violence and States in Africa,’ Journal of International Affairs, េលខ ៥៣, ឆន ំ ២០០០។
េដមប៉្របេទសកមពុ ជី ្រី ជបដងឹ បែនថមអំពី រេប បែដលធនធនេ្របង ឧសម័ន នងិ ែររបស់

ច្រតវបនខជះខជយបន សូមខុសចបប់ េនឯ www.globalwitness.org។
3

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង
ឹ េ
4Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ េពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង
ឹ េ
5

7

ឆន ំ ២០០៨ េដមប
របស់េ
ី ស
ី ុំករអធបបយ
ិក ចម ្របសទធិ េនកនុ ងែខតុក ឌី ចូច េនកនុ ងែខវចឆ
របស់េិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ុំករអធបបយ
ិ

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទឧត្ដមេសនយ៍ី មស សុភ េនកនុ ងែខតុក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទឯកឧត្ដម លី យ៉ុងផត់ េនកនុ ងែខវចឆ
របស់េិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ុំករអធបបយ
ិក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទឯកឧត្ដម ឱម យុនិ េទ ង េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមប
របស់េ
ី ស
ី ុំករអធបបយ
ិក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍

េម៉ងឃន
របស់េិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី េនកនុ ងែខវចឆី ុំករអធបបយ
ិក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ េក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទឯកឧត្ដម េ

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទឧត្ដមេសនយ៍ី ប៉ុល

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ េ
12ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលឆន ំ ២០០៨ េដមប
របស់េ
ី ស
ី ុំករអធបបយ
ិក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

11

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ េ
10ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលឆន ំ ២០០៨ េដមប
របស់េ
ី ស
ី ុំករអធបបយ
ិក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនឹងេ

9ក ចម បូរ ី េនកនុ ងែខតុក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ េ8េនកនុ ងែខវចឆ
របស់េិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ុំករអធបបយ
ិក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

ពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ េកឧត្ដមេសនយ៍ី អ៊ុក េកក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ េ
6នរបយករណ៍កនងមក ស្ដីពកី រកប់ៃ្រពេឈីេរ ន េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមប
របស់េ
ី ស
ី ុំករអធបបយ
ិក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ង

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ ្រកម ្រទី ភព េនកនុ ងែខវចឆ
របស់្រកមហ៊ុន អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ុំករអធបបយ
ិែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុនេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។
13

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទអគគនយករដ្ឋម នី ហ៊ុន ែសន េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបរបស់សេម្ដច អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងី សី ុំករអធបបយ
ិរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ សេម្ដច។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។
14

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទសេម្ដច ជ សុីម េនកនុ ងែខវចឆ
របស់សេម្ដច អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ុំករអធបបយ
ិែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ សេម្ដច។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។
15

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតពីរ េទេក ែត ដួង

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ េកបណិ ត ឆនិ លបិ គងឺ េនកនុ ងែខតុ

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ េ
16ឆន ំ ២០០៨ េដមប
របស់េ
ី ស
ី ុំករអធបបយ
ិក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ េ
17េនកនុងែខតុក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះឆន ំ ២០០៨ េដមប
របស់េ
ី ស
ី ុំករអធបបយ
ិកបណិ ត អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងកបណិ ត េហយ
េដមប
ី េមល
ី បនទទួលចេមយ។ីី ី ព័ត៌មនែថមអំពីចេមយី េនះ សូមេមលី ទំព័រ ##។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុនេ្របងកត រសូី សហ៊ុល េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបរបស់្រកមហ៊ុន អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងី សី ុំករអធបបយ
ិរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុនេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

18

សំបុ្រតពី្រកមហ៊ុនចបប់ Richards Butler Reed Smith ែដលបនេផញីកុ នងនមតំ

ងេ

២០០៨។
19

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុនថមពល ៃឆកបណិ ត ឆន
កន់ Global Witness, ៃថងទី ៣១ ែខតុិ លបិ គងេទឺចនិ រុង៉ កមពុ ជ េនកនុ ងែខតុឆន ំឆន ំ ២០០៨ េដមបរបស់ី សី ុំករអធបបយ
ិ្រកមហ៊ុន អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុនេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី
េទ។
20

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ PGS េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបរបស់្រកមហ៊ុន អំពេី រ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ី សី ុំករអធបបយ
ិព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុនេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

21

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន PT មុិដកូ េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបរបស់្រកមហ៊ុន អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះី សី ុំករអធបបយ
ិែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុនេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។
22

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទឯកឧត្ដមរដ្ឋម នី ម៉ុក ម៉េរត៉ េនកនុ ងែខតុ

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ េ

23

ឆន ំ ២០០៨ េដមប
របស់េ
ី ស
ី ុំករអធបបយ
ិក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ង

Douglas Gillison, ‘Conservation Areas Not Inviolable, Says Minister’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ១៤ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៧, ទំព័រទី ១-២។48្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

24

UNDP, ‘Human Development Report 2007-2008: Fighting Climate Change – Human Solidarity in a Divided World’, ទំព័រទី ២៥៩,http://hdr.undp.org/en/media/HDR_20072008_EN_Indicator_tables.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២០ ែខសី25ធនគរពភពេ
ិក, ‘2008 World Development Indicators Database,’ ៃថងទី ១១ ែខេម2008: Fighting Climate Change – Human Solidarity in a Divided World’, ទំព័រទី ២៥៩,http://hdr.undp.org/en/media/HDR_20072008_EN_Indicator_tables.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២០ ែខសី
26

27
28
29

IMF, ‘Cambodia: Selected Issues and Statistical Appendix’, ែខសីបទសមភសន៍ជមួយអនកវភគវស័ិិ យឧស ហកមម, ឆន ំ ២០០៨។

្រកម្របកឹ អភវឌិ ន៍កមពុ ជ គឺជឆន ំ ២០០៨)។

ឆន ំ ២០០៨; UNDP, ‘Human Development Report 2007ឆន ំ ២០០៨)។

ឆន ំ ២០០៧, ទំព័រទី ៥។ថ ប័ន ែដលទទួលភរកចចិ ស្រមប់ករគំ្រទ នងិ អនុម័ត ចំេពះគេ្រមងអភវឌិ ន៍ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។

Prospectors and Developers Association of Canada, ‘Cambodia’s Mining Sector’, ៃថងទី ៣០ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៧,http://www.pdac.ca/pdac/publications/na/070530-cambodia-mining-sector.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); បទសមភសន៍

ជមួយបុគគលក
ិ MIME, ែខកញញ ឆន ំ ២០០៧; John C Wu, ‘The Mineral Industry of Cambodia’ េនកនុ ង U.S. Geological Survey Minerals Yearbook, ឆន ំ២០០៧, http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2007/myb3-2007-cb.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
30្រពតប្រតៃនឹ ិថ នេបសកកមមអចៃិ នយ៍កមពុ ជ ្របចំអងគករសហ្របជជតិ, ែខមនី ឆន ំ ២០០៦,http://www.un.int/cambodia/Bulletin_Files/March06/Donors_give_Cambodia.pdf (បនេមលៃនី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); ្រពតប្រតឹ ិថនេបសកកមមអចៃិ នយ៍កមពុ ជ ្របចំអងគករសហ្របជជតិ, ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៧, http://www.un.int/cambodia/Bulletin_Files/June07/Donors_pledged_aid.pdf(បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

31

Chea Sieng Hong, ‘Mineral Exploration and Mining Projects in Cambodia’, ឆន ំ ២០០៦, http://www.gmsbizforum.com/dmdocuments/MGS_MI

2.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។

32

John C Wu, ‘The Mineral Industry of Cambodia’ េនកនុ ង U.S. Geological Survey Minerals Yearbook, ឆន ំ ២០០៦,http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2006/myb3-2006-cb.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
33

John C Wu, ‘The Mineral Industry of Cambodia’ េនកនុ ង U.S. Geological Survey Minerals Yearbook, ឆន ំ ២០០៧,http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2007/myb3-2007-cb.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ កញញ ឆន ំ ២០០៨)។
34

Global Witness research, ឆន ំ ២០០៨; John C Wu, ‘The Mineral Industry of Cambodia’ in U.S. Geological Survey Minerals Yearbook, ឆន ំ២០០៧, http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2007/myb3-2007-cb.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨); Oxfam

America, ‘Large Scale Extractive Industry Scoping Study: Cambodia’, ៃថងទី ២២ ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៧។
35បទសមភសន៍ជមួយម នី MIME មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; Prospectors and Developers Association of Canada, ‘Cambodia’s Mining Sector’, ៃថងទី ៣០ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៧, http://www.pdac.ca/pdac/publications/na/070530-cambodia-mining-sector.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ២០០៨); John C Wu, ‘The Mineral Industry of Cambodia’ េនកនុង U.S. Geological Survey Minerals Yearbook, ឆន ំ ២០០៧,http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2007/myb3-2007-cb.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
36

37
38
39

ករេសុបី អេងកតេន

មកែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

Susan Postlewaite, ‘Big fish, small fish, oily fish…or gas?’, The Phnom Penh Post, ៃថងទី ៤ ែខេមឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍ជមួយអនកវភគឧស ហកមម, ឆន ំ ២០០៨។
ិបទសមភសន៍របស់ Global Witness ជមួយអនកវភគវស័ិិ យឧស ហកមម, ឆន ំ ២០០៨; Coordinating Committee for Geoscience Programmes in East andSoutheast Asia, http://www.ccop.or.th/epf/cambodia/cambodia_info.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); Susan Postlewaite,‘Overlapping Claims Complicate Gas Hunt’, The Phnom Penh Post, ៃថងទី ២៩ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨។
40ំបទសមភសន៍របស់ Global Witness ជមួយអនកជនញ
ខងវស័ិ យឧស ហកមម, ឆន ំ ២០០៨; The Bridge Group, ‘Training Needs Assessment for the

Cambodian National Petroleum Authority’, ែខធនូ ឆន ំ ២០០៤; បទសមភសន៍ជមួយសមជកិ សភមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកេធក
ី រ NGOមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

41

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន េសវរន់៉ េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបរបស់របស់្រកមហ៊ុន អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍ី សី ុំករអធបបយ
ិេនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុនេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។
42

បទសមភសន៍ជមួយសមជកិ ៃនសហគមន៍ទយកមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; Eric Watkins, ‘Cambodia’s first oil to be delayed, officials says’, Oil & Gas

Journal, ៤ ែខវចឆិ ិក ឆន ំ ២០០៨; Reuters, ‘Cambodia’s first oil unlikely before 2010’, ៃថងទី ៤ ែខវចឆិ ិក ឆន ំ ២០០៨។

43សំដីដក្រសង់ពីេសចក្ដែី ថងេទកន់្រកម្របកឹ សទធិ ិមនុស ៃនអងគករសហ្របជជតិ េកមពុ ជ េ

44

45

ក យ៉ង

ក យ, ៃថងទី ១២ ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៧។

យអនកតំ

ងពេសសៃនអគគេលខធករ
ិិ ស្រមប់សទធិ មិ នុស ្របចំ្របេទស

Evan Gottesman, ‘Cambodia after the Khmer Rouge: Inside the Politics of Nation Building’, ឆន ំ ២០០៣, ទំព័រ ទី ៤៥-៤៨។ធនគរពភពេិក, ‘Structural Adjustment Credit to Cambodia’, ឆន ំ ២០០០។

49

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

46
47

ឧទហរណ៍ សូមេមលី េី របយករណ៍បេងកត
ធនគរពភពេ
ិយ Global Witness ែដលមនផ្ដល់ឲយេមលី េនឯ www.globalwitness.org។

ក, ‘Cambodia – A Vision for Forestry Sector Development’, ឆន ំ ១៩៩៩, ទំព័រទី i; Asian Development Bank Sustainable Forest

Management Project, ‘Cambodian Forest Concession Review Report’, ឆន ំ ២០០០, ទំព័រទី ២០។
48

ឧទហរណ៍ សូមេមលី េី របយករណ៍បេងកត

យ Global Witness ែដលមនផ្ដល់ឲយេមលី េនឯ www.globalwitness.org; Asian Development Bank

Sustainable Forest Management Project, ‘Cambodian Forest Concession Review Report’, ែខេម
49

េដមប
៉
្របេទសកមពុ ជី ្រី ជបដងឹ បែនថមអំពរី េប បែដលធនធនេ្របង ឧសម័ន នងិ ែររបស់

ខុសចបប់ េនឯ www.globalwitness.org។
50
51
52

ឆន ំ ២០០០។

ច្រតវបនខជះខជយបន សូមនរបយករណ៍កនងមក ស្ដីពកី រកប់ៃ្រពេឈី

Asian Development Bank Sustainable Forest Management Project, របយករណ៍ស្ដីពីសមបទនៃ្រពេឈកំ ០០០។ី មពុ ជ, ឆន២របយករណ៍ៃនអនកតំ

ងពេសសរបស់អគគេលខធករ
ិិ ស្រមប់សទធិ មិ នុស ្របចំ្របេទសកមពុ ជ េ

Human Rights Watch, ‘Phnom Penh’s Poor Face Evictions’, ៃថងទី ១ ែខសីក យ៉សឆន ំ ២០០៦,ក យ, ៃថងទី ២៩ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៨, ទំព័រទី ៦។

http://www.hrw.org/english/docs/2006/08/02/cambod13889.htm (បនេមលិ ិក ឆន ំ ២០០៨)។ី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៩ ែខវចឆ
53

ករយល័
យ្របចំ្របេទសកមពុ ជ របស់គណៈកមមធករ
ិ
ិ សទធ
ិ ម
ិ នុស ៃនអងគករ UN, ‘Land concessions for economic purposes in Cambodia - A humanrights perspective’, ៃថងទី ១៤ ែខវចឆិ ិក ឆន ំ ២០០៤, ទំព័រទី ៣។

54

Adrian Levy នងិ Cathy Scott-Clark, ‘Country for Sale’, The Guardian, ៃថងទី ២៦ ែខេមឆន ំ ២០០៨; NGO Forum Sectoral Paper on land issues,

http://www.ngoforum.org.kh/Development/Docs/CGPaper/SectoralPapers.htm#LAND%20ISSUES (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨);ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនក យករណ៍
55

េរព័ត៌មន, ឆន ំ ២០០៨។

Amnesty International, ‘Rights Razed: Forced Evictions in Cambodia’, ឆន ំ ២០០៨; ករសែម្ដងេ យអនក យករណ៍ពេសស
ៃនអងគករសហ្របជជតិ
ិក Rodolfo Stavenhagen ស្ដីពី ថ នភពសទធ
ជមូល ្ឋ ន ៃនជនជតិេដមី ភគតចិ ិមនុស នងិ េសរភព
ីិ ‘General considerations on the situation of humanrights and fundamental freedoms of indigenous peoples in Asia’, ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨; ករយល័
យ្របចំ្របេទសកមពុ ជ របស់គណៈកមមធករិិ សទធិ ិមនុស
ៃនអងគករ UN, ‘Land Concessions for Economic Purposes in Cambodia, A Human Rights Perspective’, ៃថងទី ១៤ ែខវចឆិ ិក ឆន ំ ២០០៤។

56

Amnesty International, ‘Rights Razed: Forced Evictions in Cambodia’, ឆន ំ ២០០៨, ទំព័រទី ២; Licadho (របយករណ៍េផ ងៗ),http://www.licadho.org/ (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
57

Licadho, ‘Violent land eviction in Cambodia's tranquil beachside municipality’, ៃថងទី ៣ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៧,http://www.licadho.org/articles/20070503/52/index.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); េសចក្ដីែថងអំពី ថ នភពៃន្រគ

រទំង

យ

ែដល្រតវបនេដញេចញពី្រកមមតភពទី ៤ ្រកង្រពះសហនុេ យអងគករBridges Across Borders Southeast Asia (BABSEA) េហយិីី នងិ Centre on Housing

Rights and Evictions (COHRE), ៃថងទី ១៨ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨, http://www.cohre.org/store/attachments/Cambodia%20-%20COHRE%20and%20BAB%20Joint%20Statement%20on%20Sihanoukville%20(18%20May%202008).doc (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); Licadho, ‘Nine residents found guilty of assaulting Cambodian police during land eviction,’ ១០ ែខកកក
58

59
60
61

MIME,

ឆន ំ ២០០៧។

ជញប័ណែសងរុករកធនធនេផ ងៗ ឆន ំ ២០០៨។

Douglas Gillison, ‘NGOs call for a Moratorium on Mining Licences’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ២៥ ែខវចឆិ ិក ឆន ំ ២០០៨។
្រពះ ជ

ច្រកកមពុ ជ, រដ្ឋធមមនុញញៃន្រពះ ជច្រកកមពុ ជ, ឆន ំ ១៩៩៩។

Jane Mélanie, Marina Kim, Sam Hester, Peter Berry, Allison Ball នងិ Karen Schneider, ‘Enhancing ASEAN Minerals Trade and Investment:

Cambodia’, ឆន ំ ២០០៥, ទំព័រទី ៣, http://www.aadcp-repsf.org/docs/04-009b-FinalCountryReport.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខកញញ ឆន ំ២០០៨); ឧទហរណ៍ សូមេមល
ី Circular #001 on Suspension and Revocation of Mineral Resources (ៃថងទី ២៥ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៤) ; Circular #002

on Preventing Measures Against Anarchic Mineral Exploitation in Provinces / Municipalities in the Kingdom of Cambodia (ៃថងទី ២៥ ែខឧសភ ឆន ំស្រមប់ធនធនែរ្រគប់៉ ្របេភទ (ៃថងទី ៣១ ែខមក ឆន ំ ២០០៥)។
២០០៤) េហយិ ិី នងិ អនុ្រកតយឹ េលខ ០៨ ស្ដីពីេគលករណ៍វនេយគ
62ជរ ្ឋ ភបលកមពុ ជ ‘ចបប់ស្ដពិី កី រ្រគប់្រគងនងិ ករេធី

ជវកមមធនធនែរ’,៉ ឆន ំ ២០០១, ម្រីទី ១១, http://www.gocambodia.com/laws/pdf/LAW-01-

Mineral %20Resource %20Mgt-E.pdf (បនេមីលេលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
63បទសមភសន៍ជមួយម នី MIME មួយរូប ឆន ំ ២០០៨; ្រកម្របកឹ អភវឌិ ន៍កមពុ ជ http://www.cambodiainvestment.gov.kh/?q=ii_land (បនេមើលេលើកចុង

េ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆនំ ២០០៨)។

64

NGO Forum, ‘Environmental and Social Impacts of Expansion of the Extractive Industries Sector’, ែខវចឆិ ិក ឆន ំ ២០០៨;http://www.cambodiainvestment.gov.kh/?q=ii_land (បនេមើលេលើកចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆនំ ២០០៨)។
65

ម្រ

ៃនម្រ

ទី ៧ នង
ធនធនែរ’,៉ ឆន ំ ២០០១៖ អនកែដលមនសទធ
ីិ ទី ២៥ ‘ចបប់សី្ដពីករ្រគប់្រគងនងិ ករេធី ជវកមមិ ិកន់កប់ ជធមមទី ៧ ៃនចបប់ស្ដីពីធនធនែរ ៉ ទល់ែតបនផស់បូ ្ដរសទធិ ិកន់កប់ េទជប័ណកមមសិទធិសនិ (សំ ងេលីម្រ

សហគមន៍ជនជតិេដមី ភគតចិ ក៏មនិ ប់បញចូ លកនុ ង 'កមមសទធិ ិដីធីឯកជន' ែដរ។មនិ បនចត់ទុកថ បំេពញលកខខណទី ៣៩ ៃនចបប់ភូមបល
), េហយ
ិី ប័ណកមមសទធ
ិ ដ
ិ ី

50

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

66

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទឯកឧត្ដម រដ្ឋម នី ស៊ុយ ែសម េនកនុ ងែខតុ

របយករណ៍េនះ ែដលទក់ទងនងឹ េ
67

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតមួយេទេេនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ េឈមះេ

68

69

ឆន ំ ២០០៨ េដមប
របស់េ
ី ស
ី ុំករអធបបយ
ិ

ំ
កជទវ
ជ េខង េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមប
របស់េ
ី ស
ី ុំករអធបបយ
ិក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងំកជទវអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍

ំកជទវ។េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។ទំនក់ទំនងផទល់ ជមួយអនកេធករី ខងសទធិ មិ នុសយ ឆន ំ ២០០៨; បទសមភសន៍ជមួយម នី MIME មួយរូប ឆន ំ ២០០៨។

NGO Forum, ‘Environmental and Social Impacts of Expansion of the Extractive Industries Sector’, ែខវចឆិ ិក ឆន ំ ២០០៨; Amnesty International,‘Rights Razed: Forced Evictions in Cambodia’, ៃថងទី ១១ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៨។
70
71
72
73

ម្រ

ម្រ

ទី ២០ 'ចបប់សី្ដពីករ្រគប់្រគងនងិ ករេធី

ជវកមមធនធនែរ,'៉ ឆន ំ ២០០១។
ីទី ១៦ ‘ចបប់សព
្ដី ក
ី ចច
ិ ករពរបរ ិ ថ ន នងិ ករ្រគប់្រគងធនធនធមមជតិ ឆន ំ ១៩៩៦’។

Douglas Gillison, ‘NGOs to Meet Minister Over Protected Areas’, The Cambodia Daily Weekly Review, ៃថងទី ២-៧ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៧។
ធនគរពភពេ
ិក, តំបន់ប្ដ ញអុិនធណតី រុះ នងឺ ិ ៃនគេ្រមង្រគប់្រគងជវៈចំិ តំបន់ករពរធមមជតិ, http://www.bpamp.org.kh/Main/bpamp_protect.htm(បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

74

បជរ ្ឋ ភបល្របេទសកមពុ ជ, ម្រិទី ៣, អនុ្រកឹតយស្ដីពីករេរ បចំ នងិ ករ្រប្រពតឹ េទរបស់្រកសួងបរ ិ ថ ន, ៃថងទី ២៥ ែខកញញ ឆន ំ ១៩៩៧; ធនគរពភពេ
ិក តំបន់្ដ ញអុិនធណតី រុះ នងឺ ិ ៃនគេ្រមង្រគប់្រគងជវៈចំិ តំបន់ករពរធមមជតិ, http://www.bpamp.org.kh/Main/bpamp_protect.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី១១ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។

75
76

Douglas Gillison, ‘Conservation Areas Not Inviolable, Says Minister’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ១៤ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៧ ទំព័រទី ១-២។ទី ៤ជរ ្ឋ ភបិ លកមពុ ជ ‘Prakas (Declaration) on the Protection of Natural Areas – Ministry of Environment Declaration no. 1033’, ឆន ំ ១៩៩៤, ម្រមមនែរ ៉ េហយ
ីិ ឲយេធី ជវកមម
ី នង
ិ មន
ិ ឲយេ្របីេ្រគ ងផទុ ះ េនកនុ ងតំបន់ធមមជតិករពរ,http://sunsite.nus.edu.sg/apcel/dbase/cambodia/regs/cadnat.html#Top (បនេមល
កមពុ ជី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨); ជរ ្ឋ ភបលិ‘Prakas on the Management and Suppression of Crimes against Natural Resources in the Prohibited Areas of Natural Resources Preservation –Ministry of Environment Declaration no. 258’ ឆន ំ ២០០៦។
77

ជរ ្ឋ ភបលកមពុ ជ, ‘ចបប់សី្ដពក
ធនធនែរ’,៉ ឆន ំ ២០០១, http://www.gocambodia.com/laws/pdf/LAW-01-Mineralីិី រ្រគប់្រគងនងិ ករេធី ជវកមម

%20Resource %20Mgt-E.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
78

Erika Kinetz នងិ Kay Kimsong, ‘More Companies Look to Mine Cambodia’s Wealth’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ២៩ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៦; Douglas

Gillison នងិ Thet Sambath, ‘ Global Witness: Gov’t Contradicting Itself’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៦; Yun Samean, ‘Firms Get

Rights To Explore Protected Areas’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ២៣ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៧។
79

80

NGO Forum, ‘Forests, Plantations and Concessions’ អតថបទស្រមប់សននិសទិ ិក ឆន ំ ២០០៨។
ី CDCF, ែខវចឆ
ធនគរពភពេិក, ‘គេ្រមង្រគប់្រគងជីវៈចំរុះ នងិ តំបន់ករពរធមមជតិ’, http://www.bpamp.org.kh/index.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខកញញឆន ំ ២០០៨); ្រពះ ជ

81

82
83
84

ច្រកកមពុ ជ ‘Kingdom of Cambodia Protected Area Law’, ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់, ឆន ំ ២០០៨; ម្រម្រទី ១១, ‘Kingdom of Cambodia Protected Area Law’, ឆន ំ ២០០៨។ទី ១១, ‘Kingdom of Cambodia Protected Area Law’, ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍ជមួយអនកេធីករ NGO េហយី នងិ ម នី MoE មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

ទំនក់ទំនងផទល់ ជមួយអនកេធីករ NGO មួយរូប, ែខេមឆន ំ ២០០៨; NGO Forum, ‘Environmental and Social Impacts of Expansion of the Extractive

Industries Sector’, អតថបទស្រមប់សននិសទ
ី CDCF, ទំព័រទី ៥។85ធនគរពភពេិក, ‘គេ្រមង្រគប់្រគងជវៈចំី រុះ នងិ តំបន់ករពរធមមជតិ’, http://www.bpamp.org.kh/Main/bpamp_protect.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងធនគរពភពេ
ិក, គេ្រមង្រគប់្រគងជវៈចំី រុះ នងិ តំបន់ករពរធមមជតិ, Annual Project Progress Report 2004, ទំព័រទី ១១,ទី ១០ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។

86

http://www.bpamp.org.kh/Download/Anual_Report/BPAMP%202004%20annual%20report.pdf (បនេមលិ ិក ឆន ំី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១១ ែខវចឆ២០០៨)។
87

IUCN, ‘The IUCN Red List of Threatened Species’, ឆន ំ ២០០៨, http://www.iucnredlist.org/details/14519 (បនេមល
ិ ក
ី េលក
ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៧ ែខវចឆ
ិឆន ំ ២០០៨)។ សូមេមលី ផងែដរ៖ Conservation International, ‘Cambodia Profile’, ឆន ំ ២០០៨, ទំព័រទី ១១,

http://www.conservation.org/explore/regions/asia-pacific/cambodia/Pages/overview.aspx (បនេមលិ ិក ឆន ំ ២០០៨)។ី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខវចឆ
88

Ian Baird នងិ Philip Dearden, ឆន ំ ២០០៣, 'Biodiversity, conservation and resource tenure regimes: A case study for Northeast Cambodia

Environmental Management', ទំព័រទី ៥៤១-៥៥០; 'Final Report, March 2000 – December 2006' ៃនគេ្រមង្រគប់្រគងជវៈចំី រុះ នងិ តំបន់ករពរធមមជតិ, ទំព័រ
ទី ៨។

51

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

89

Louis Lebel , Rajesh Daniel, នងិ Nathan Badenoch, ‘State, commerce and commons: conservation with communities in upper tributarywatersheds’, USER Working Paper WP-2006-02, Unit for Social and Environmental Research, Chiang Mai University, ឆន ំ ២០០៦, ទំព័រទី ១-២៣។
90ធនគរពភពេ
ិក, គេ្រមង្រគប់្រគងជវៈចំី រុះ នងិ តំបន់ករពរធមមជតិ, http://www.bpamp.org.kh/Main/bpamp_vnp.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី១០ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
91

ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយ្របភពសមងត់មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; Douglas Gillison, ‘World Bank Seeking Answers Over Dragon’s Tail’, The Cambodia Daily,ៃថងទី ១៧ ែខសីឆន ំ ២០០៧; Douglas Gillison, ‘Cambodia Braces for Mining Invasion’, Asia Sentinel, ៃថងទី ២១ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៧; Global Witnessបនសរេសរសំបុ្រតេទនយកទំងពរីរូប ៃន្រកមហ៊ុន ធនធនឥណូ សុីន េរបស់ពួកេ
ករអធបបយ
ិ

ក Jeremy Snaith េហយ
ី នង
ិ េ

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ពួកេ

របយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

92

93
94

ក David Evans េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមប
ី ស
ី ុំ

ក េហយនង
ីិ ្រកមហ៊ុន ធនធនឥណូ សុីន។ េនេពលេបះពុមព

Douglas Gillison, ‘World Bank Seeking Answers Over Dragon’s Tail’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ១៧ ែខសីឆន ំ ២០០៧។

ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកវភគវស័ិិ យឧស ហកមម, ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៨។

សំបុ្រតពរី ដ្ឋម ន្រី កសួង MIME ឯកឧត្ដម ស៊ុយ ែសម េទរដ្ឋម នី MoE ឯកឧត្ដម ម៉ុក ម៉េរត៉ េដមបី េី សនសី ុំករអនុញញតឲយ្រកមហ៊ុន ឥណូ សុនី បេងកីតជរំ មូំ ល ្ឋ ន េនកនុ ងេខតរតនគរី ី នងិ េខតសទងឹ ែ្រតង ស្រមប់េគលបំណងែសងរុករកធនធន, ៃថងទី ២៥ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨។
95

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន ថមរតនៈ េនកនុ ងែខវចឆ
របស់របស់្រកមហ៊ុន អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ុំករអធបបយ
ិេនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុន ថមរតនៈ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។
96

John C Wu, ‘The Mineral Industry of Cambodia’ េនកនុ ង U.S. Geological Survey Minerals Yearbook, ឆន ំ ២០០៦; Chea Sieng Hong, ‘Mineral

Exploration and Mining Projects in Cambodia’, ឆន ំ ២០០៦, http://www.gmsbizforum.com/dmdocuments/MGS_MI2.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
97
98ករេសុបី អេងកតេន

មកែនង របស់ Global Witness , ឆន ំ ២០០៥, ២០០៦ នងិ ២០០៨។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន

ហរណ
័ នហរ
័ េ្រគ ង្រប
ី ណ

អធបបយ
អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង
ិឹ ្រកមហ៊ុន
របយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

99

ទភ
ី ន ក់ងរប់ នងិ ម៉សុីន ្របេទសជតិចនិ េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ុំករហរណ័ នហរ័ េ្រគ ង្រប ប់ នងេនេពលេបះពុមពី ណិ ម៉សុនី ្របេទសជតិចន។
ិរព័ត៌មនXinhua ‘Cambodia, China to Cooperate on Iron Mine Exploration’, People’s Daily Online, ៃថងទី ២០ ែខមនី ឆន ំ ២០០៥,http://english.people.com.cn/200503/20/eng20050320_177505.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
100
101
102
103

DFDL Mekong, ‘Weekly Law Update’, ៃថងទី ១២ ែខសី្រពះ ជ

ច្រកកមពុ ជឆន ំ ២០០៨, ទំព័រទី ៣។ជញប័ណែសងរុករក ស្រមប់្រកមហ៊ុន ថម រតនៈ ពី្រកសួងឧស ហកមម ែរ ៉ នងិ ថមពល, ៃថងទី ៣ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨។

BBC Monitoring International Reports, ‘Cambodia, China to Cooperate on Iron Mining’, Xinhua, ៃថងទី ១៩ ែខមនី ឆន ំ ២០០៥។
ករេសុបី អេងកតេន

មកែនង របស់ Global Witness , ឆន ំ ២០០៥, ២០០៦ នងិ ២០០៨; Bill Bainbridge, ‘Another Island Resort Planned’, The Phnom

Penh Post, ៃថងទី ១៧ ែខកញញ ឆន ំ ២០០២; Ministry of Defence, ‘Directory of the High Command’,

http://www.mond.gov.kh/index/keypersonal.asp?kp=kphigh (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៩ Sept ឆន ំ ២០០៨)។
104

105
106

បទសមភសន៍ជមួយបុគគលកិ ករ ្ឋ នអណូ ្ដ ងែរមួ៉ យរូប, ឆន ំ ២០០៨។
Global Witness, ‘ែខ ្រសយ អនកលួចជតិ’, ឆន ំ ២០០៧, ទំព័រទី ៩៤។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន ខននតក
អំពេី រ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី សិ ឺ ិ េនកនុ ងែខវចឆី ុំករអធបបយ
ិព័នធ ឬទក់ទងនង
េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនឹ ខននតក។ិ ឺ ិិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។
107

Kenertec, ‘Kenertec takes over Rovieng iron mine in Cambodia’, ៃថងទី ១៤ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨,http://www.kenertec.co.kr/english/relations/whatsnew_read.asp?page=1&num= (បនេមលិ ិក ឆន ំ ២០០៨)។ី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២០ ែខវចឆ
108

109

បទសមភសន៍ជមួយអនកតំ

ង្រកមហ៊ុន, ឆន ំ ២០០៨។ជរ ្ឋ ភបលកមពុ ជ, ‘ចបប់សី្ដពក
ធនធនែរ’,៉ ឆន ំ ២០០១, http://www.gocambodia.com/laws/pdf/LAW-01-Mineralីិី រ្រគប់្រគងនងិ ករេធី ជវកមម

%20Resource %20Mgt-E.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
110
111បទសមភសន៍របស់ Global Witness ជមួយអនកតំជរ ្ឋ ភបលកមពុ ជ, ម្រិង្រកមហ៊ុនមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។ទី ២៧, ‘ចបប់សី្ដពីករ្រគប់្រគងនងិ ករេធី

ជវកមមធនធនែរ’,៉ ឆន ំ ២០០១, http://www.gocambodia.com/laws/pdf/LAW-01ី

Mineral %20Resource %20Mgt-E.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
112

113

បទសមភសន៍របស់ Global Witness ជមួយម នី MIME មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។
បទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

52្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

114

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន BHP ប៊ិលលតុិ ន េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបរបស់អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះី សី ុំករអធបបយ
ិែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង
េដមប
ី េមល
ឹ ្រកមហ៊ុន េហយី បនទទួលចេមយ។ីី ី ព័ត៌មនបែនថមអំពីចេមយី េនះ សូមេមលី ទំព័រ ##។ ស្រមប់សំេ

ចេមយី េនះ សូមទក់ទងមក Global Witness
115
116

The Cambodia Daily, ‘Gov’t gets $2.5 Million for Mine Exploration Contract’, ៃថងទី ២២ ែខឧសភ ឆនំ ២០០៧។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទឯកឧត្ដម លមឹ គនេេនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង
ឹ េ

117

មួយចបប់េពញេលញ ៃនម mail@globalwitness.org។

េនកនុ ងែខវចឆ
របស់េិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ុំករអធបបយ
ិក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។

The Cambodia Daily, ‘Gov’t gets $2.5 Million for Mine Exploration Contract’, ៃថងទី ២២ ែខឧសភ ឆនំ ២០០៧; បទសមភសន៍ជមួយសមជកិ សភ ឆន ំ

២០០៨។
118

119
120
121
122

សំបុ្រតពី្រកមហ៊ុន BHP ប៊ិលលតុិ ិក ឆន ំ ២០០៨។ិ ន េទកន់ Global Witness, ៃថងទី ១៣ ែខវចឆ

្រកសួងេសដ្ឋកចចិ នងិ ហរញញិ វតថុ , ‘Tableau des Opérations Financières de l'Etat’, ផលចំណូលមនិ ែមនពនធ រ មកពីសមបទនែរ,៉ ឆន ំ ២០០៦។
Kenertec, ‘Kenertec takes over Rovieng iron mine in Cambodia’, ៃថងទី ១៤ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍របស់ Global Witness ជមួយអនកតំ

ង្រកមហ៊ុនមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

John C Wu, ‘The Mineral Industry of Cambodia’ េនកនុ ង U.S. Geological Survey Minerals Yearbook, ឆន ំ ២០០៧,http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2007/myb3-2007-cb.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
123
124បទសមភសន៍ជមួយអនកតំ

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

ពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង
ឹ េ
125
126
127
128

130
131

ក ចយ េនកនុ ងែខវចឆ
របស់េិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ុំករអធបបយ
ិក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។បទសមភសន៍ជមួយអនក្រសកមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; បទសមភសន៍ជមួយអនកតំ

ករសេងកតេន មកែនង, ឆន ំ ២០០៨; បទសមភសន៍ជមួយអនកតំ
Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលង្រកមហ៊ុនមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

ង្រកមហ៊ុនមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍ជមួយអនក្រសកមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកេធីករអងគករ, ឆន ំ ២០០៨។

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ េ129ង្រកមហ៊ុនមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។ក គត គមេះ េនកនុ ងែខវចឆ
របស់េិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី សឹី ុំករអធបបយ
ិក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ

បទសមភសន៍ជមួយអនក្រសកមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកេធីករ NGO, ឆន ំ ២០០៨។
ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកេធីករអងគករ, ឆន ំ ២០០៨។

ទំនក់ទំនងផទល់ ជមួយអនកេធីករខងសទធិ មិ នុស ឆន ំ ២០០៨; Suon Kanika, ‘Land Disputes in Kampong Thom’, ៃថងទី ២ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៨; Yun

Samean, ‘Casino Planned on Minority Land in Ratanakiri’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ៨ ែខមនី ឆន ំ ២០០៧; Kenneth Fernandes, ‘Cambodia

Eviction Monitor’, េលខ ១, ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៧, http://www.cohre.org/store/attachments/Eviction%20Monitor%20Jan-Dec%202006.pdf (បនេមលីេលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៥ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨); Pascal Khoy, ‘Vers de casinos dans le nord-est du pays’, La Lettre du Cambodge, ែខេមឆន ំ២០០៧, http://ccfcambodge.org/lettre/LettreDuCambodge05.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៥ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨); Kuch Naren, ‘Koh Tonsay

Families Say Relocation Will Ruin Them’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ២ ែខសី132

ឆន ំ ២០០៦។

James Welsh នងិ Prak Chan Thul, ‘Lakeside Owners in Dark Over Development Plans’, The Cambodia Daily; ទំនក់ទំនងផទល់ ជមួយអនក

យករណ៍ព័ត៌មន ឆន ំ ២០០៨។

133

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន វ ីពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុន វ ីេលញ ៃនចេមយី េនះ សូមទក់ទងមក Global Witness
134

កូមន
ិ េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបរបស់អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលី សី ុំករអធបបយ
ិ

កូមន
េដមប
ី េមល
ិ េហយ
ី បនទទួលចេមយ។ីី ី ព័ត៌មនបែនថមអំពចី េមយី េនះ សូមេមលី ទំព័រទី ##។ ស្រមប់សំេ

ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនក យករណ៍

មួយចបប់េពញ

ម mail@globalwitness.org។

រព័ត៌មន ឆន ំ ២០០៨; ‘Viet Nam, Cambodia Sign Mineral Exploration Deal’, VNS, ៃថងទី ៣ ែខកកកឆន ំ ២០០៧

http://vietnamnews.vnagency.com.vn/showarticle.php?num=01ECO030707 (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ េនៃថងទី ១៥ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨); ‘Vinacominto Explore Metal Ore in Cambodia’, Vietnamese Diplomatic Missions,

http://www.mofa.gov.vn/vnemb.be/vi/vnemb.vn/cn_vakv/ca_tbd/nr040824144816/ns070703034527/ (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ េនៃថងទី ១៥ ែខកញញឆន ំ ២០០៨); Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុនែរ ៉ មុំ ហគូដរបស់អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងក់ េនកនុ ងែខវចឆិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ុំករអធបបយ
ិរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុនេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។
135
136
137

ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនក យករណ៍

សំបុ្រតពី្រកមហ៊ុន វ ីរព័ត៌មន, ឆន ំ ២០០៨។

កូមនិ ិក ឆន ំ ២០០៨។ិ េទកន់ Global Witness, ៃថងទី ៥ ែខវចឆ

ំ
ំ
កជទវ
ប៊ុន ៉ នី េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបរបស់េ កជទវអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងី សី ុំករអធបបយ
ិ
ំ
កជទវ។
េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន
បនទទួ
ល
ចេមយ
េទ។
ិ
ី

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ េ53្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

138

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង
ឹ េ

139

140
141
142

ក្រសី ជងឹ សុភព េនកនុ ងែខតុ

ក្រសី អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងក្រស។ី េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។រូបភពពពចនិ ិី ័ត៌មនទូរទស ន៍េន្របេទសកមពុ ជ ឆន ំ ២០០៤ ទទួលយកេ យ Global Witness; បញជ ីអនកចូលរួមសននសិ ទី កំពូលស្ដព
ី ព
ី ណជជ
ិ កមម នងិ ករវនេយគិ ៊ ន http://www.cabiforum.org/foreign.html។

កំណត់េហតុពីករ្របជុំរបស់្រកសួងកសកមម
េនឯទីបញជករទូេទៃន RCAF ៃថងទី ៣ ែខកុមភៈ ឆន ំ ១៩៩៧។
ិករសេងកតេន មកែនង ឆន ំ ២០០៣ ២០០៤ នងិ ២០០៥; បទសមភសន៍ជមួយអនក្រសក ឆន ំ ២០០៣ នងិ ២០០៤។

Solana Pyne នងិ Yun Samean, ‘Hun Sen says Global Witness lied in Report’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ៧ ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៤។ សេម្ដច ហ៊ុនែសន េហយី នងិ ម នីជន់ខពស់មួយចំនួនេទ ត បនេធីករ យ្រប143

ឆន ំ ២០០៨ េដមប
របស់េ
ី ស
ី ុំករអធបបយ
ិរេ យសំដីជេ្រចនី ដង ែដល្រតវបន យករណ៍យ៉ងសុះ

ករចុះបញជ ី្រកមហ៊ុន Wuzhishan LS Group Ltd. [្រកម វូជីកន់ហ៊ុន វូជីន បីរូប គឺ េល វ េវ ៉ េយ អស់រយៈេពលប៉ុនមនឆនេំ ហយ។ីន ចំកត់] របស់្រកសួងពណជជិ កមម ៃថងទី ២៤ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៤ (ឯករេនះក់េឈមះអនក

េម៉ងឃនំ ចុះី នងិ សុី គង់្រទវី); កចចិ ្រពមេ្រព ងផ្ដល់សមបទនដីេសដ្ឋកចចិ ទំហំ ១៧៦.០៦៥ ហ.ត. េនកនុ ងេខតកំពង់ឆនង

ហតថេលខេ យរដ្ឋម នី MAFF ឯកឧត្ដម ឈ សុង ៃថងទី ៨ ែខមក ឆន ំ ២០០០; កចចិ ្រពមេ្រព ងផ្ដល់សមបទនដីេសដ្ឋកចចិ ទំហំ ១៣៨.៩៦៣ ហ.ត. េនកនុ ងេខតេពធត់ ចុះហតថេលខេ យរដ្ឋម នី MAFF ឯកឧត្ដម ឈ សុង ៃថងទី ៨ ែខមក ឆន ំ ២០០០; ប័ណព័ត៌មនMAFF ស្ដពី ីសមបទនដីេសដ្ឋកចចិ េខតមណលគរី ី

១០.០០០ ហករ របស់ វូជីិន http://www.maff.gov.kh/elc/comprofiles/mdwuzhis.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨);័ ) នងំ ) ចុះហតថេលខេ យរដ្ឋម នី ៃនកចចិ ្រពមេ្រព ងស្រមប់សមបទនដីេសដ្ឋកចចិ ចំនួនពរី ទំហំ ៧០.០០០ ហ.ត. (បនទយមនជយិ ២៣០.០០០ ហ.ត. (បត់ដបង

គណៈរដ្ឋម នី គឺឯកឧត្ដម ស៊ុ ម៉នតនងិ នងិ េន កណុន ទី្រកងភនំេពញ ៃថងទី ៨ ែខមថុិ ន ឆន ំ ១៩៩៨; ក្រមងទននិ ន័យ GIS របស់្រកសួងេរ បចំែដនដី នគរូបនយកមម
ី
ិ

័ នង
ំ
សំណង់ ែដលបងញសមបទនដីេសដ្ឋកចចឆន ំ ២០០៤; DFDL, ‘Weekly Law Update’, ៃថងទី ១ ែខវចឆិ ិក ឆន ំិ ទំងពរី េនកនុ ងេខតបនទយមនជយិ បត់ដបង

២០០៦; Kay Kimsong, ‘High Hopes for New Economic Zone in S'ville’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ៣០ ែខវចឆិ ិក ឆន ំ ២០០៦; ទំនក់ទំនងផទល់ ជមួយបុគគលកិ ៃន UNOHCHR ឆន ំ ២០០៧; World Rainforest Movement, The Death of the Forest – A Report on Wuzhishan’s and Green Rich’s Tree
Plantation Activities in Cambodia, WRM Series on Tree Plantations េលខ ៤ ឆន ំ ២០០៦ ទំព័រទី ២១។

144

Global Witness បនគណនថ ្រកមហ៊ុន ភពមុំ ដីសរុបរបស់្របេទសី ិច កន់កប់ដី ១.៣៣៣.៩៣១ ហ.ត. ជសមបទនៃ្រពេឈ ី នងិ សមបទនដីេសដ្ឋកិចច។ ទំហៃផទ

កមពុ ជ គឺ ១៨.១០៤.០០០ ហ.ត.។
145
146

្រកសួងពណជជិ កមម ឯកជរ ្ឋ ភបលកមពុ ជ
ិរចុះេឈមះ្រកមហ៊ុនស្រមប់្រកមហ៊ុន ជថមពល សុណីី ូ នងិ េប៉្រត កំជន។

ជញប័ណែសងរុករកធនធន េលខ ៧២៧ ៃថងទី ៨ ែខសីឆន ំ ២០០៨; លខតិ ិ បញជក់កមមសទធិ ្រិ កមហ៊ុនរបស់្រកសួងពណជជិ កមម េលខ២៣១៥/០៥E ស្រមប់ ចុង សុីន ៃថងទី ២៤ ែខមនី ឆន ំ ២០០៥; លខតិ ិ បញជក់កមមសទធិ ិ្រកមហ៊ុនរបស់្រកសួងពណជជិ កមម េលខ ២៣៥៦/០៥E ស្រមប់ហុងហ៊ូ-្រទី ភពៃថងទី ២០ ែខេម147

ឆន ំ ២០០៥។

ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយ្របភពសមងត់ ឆន ំ ២០០៨; James Welsh នងិ Prak Chan Thul, ‘Lakeside Owners in Dark Over Development Plans’, The

Cambodia Daily។

148

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង
ឹ េ

149

150

កអភបល
្រកងភនំេពញ េនកនុ ងែខវចឆ
របស់េិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី សិី ុំករអធបបយ
ិក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងករ្របកសព័ត៌មនរបស់អងគករ Amnesty International, ‘Cambodia: Lake Filling Must Not Lead to Forced Evictions’, ៃថងទី ២៧ ែខសីឆន ំ ២០០៨។

ករយល័យ្របចំ្របេទសកមពុ ជ របស់គណៈកមមធករ
ិ
ិ សទធ
ិ ម
ិ នុស ៃនអងគករសហ្របជជតិ, ‘Economic Land Concessions: A Human Rights Perspective’,ឆន ំ ២០០៧។

151

152

Chhay Channyda, ‘Lake residents want justice’, The Phnom Penh Post, ៃថងទី ២៨ ែខសីទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកេធីករខងសទធិ ិមនុស ឆន ំ ២០០៨ ; Save Boeung Kak Lake Coalition, http://saveboeungkak.wordpress.com (បនេមលីេលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

153

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុនែរ ៉ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុនែរ ៉
154

វេធន
ី េនកនុ ងែខតុ

156
157
158

ឆន ំ ២០០៨ េដមប
របស់េ
ី ស
ី ុំករអធបបយិវេធនី ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ

បទសមភសន៍ជមួយអនក្រសកមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; Douglas Gillison នងិ Thet Sambath, ‘ Global Witness: Gov’t Contradicting Itself,’ The Cambodia

Daily, ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៦; Kingdom of Cambodia, ម្រ155

ឆន ំ ២០០៨។ទី ១១, ‘Protected Area Law’, ែខមក ឆន ំ ២០០៨។

Douglas Gillison នងិ Thet Sambath, ‘NGO: Ministry to Probe Sanctuary Confrontation’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ២៧ ែខសីឆន ំ ២០០៨។

្របភពដែដល។

បទសមភសន៍ជមួយទន RCAF េនឯករ ្ឋ ន្រកមហ៊ុនែរ ៉វេធនី , ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍ជមួយអនកយម RCAF, ឆន ំ ២០០៨; Mineral Information Institute, ‘Antimony’, http://www.mii.org/Minerals/photoant.html (បនេមលីេលកិ ិក ឆន ំ ២០០៨)។
ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២០ ែខវចឆ

159

កចច
ិ ករេន

មទីកែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

54

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

160
161

កចច
ិ ករេន

មទីកែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង
ឹ េ
162

163

កចច
ិ ករេន

កវេរសនយ៍
របស់េិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី ស
ី Aoch Chany េនកនុ ងែខវចឆី ុំករអធបបយ
ិក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។មទីកែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន ជយ៉ី ូ សុីមកូ នង
ិ វី

កូមន
ិ េនកនុ ងែខតុក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងឆន ំ ២០០៨ េដមបរបស់អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងី សី ុំករអធបបយ
ិរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងី ូ សុីមកូ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witnesss បនទទួលចេមយឹ ្រកមហ៊ុន ជយ៉ី មកព្រី កមហ៊ុន
វី

164

កូមន។
េដមប
ី េមល
ិ
ី ី ព័ត៌មនបែនថមអំពីចេមយី េនះ សូមេមលី ទំព័រទី ##។

Geosimco, ‘About Us’, http://geosimco.vn/default.asp?langID=1&CatID=3&itemID=117&objCode=&npage= (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៥ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
165
166
167

Douglas Gillison នងិ Kuch Naren, ‘VN Co Takes 70 Per cent in Sanctuary Mining’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ១ ែខសីករេសុបី អេងកតេន

មកែនង របស់ Global Witness , ឆន ំ ២០០៨; ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកេធីករ NGO មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

Col. DJ Mead (Ret.), ‘Reforming the Royal Cambodian Armed Forces: Leadership is the Key’, The Phnom Penh Post, ៃថងទី ៣០ ែខមក – ៃថងទី១២ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៤; AFP, ‘Cambodia Pushes Ahead with Military Conscription Plans,’ ៃថងទី១៩ ែខកកក

Cut’, ឆន ំ ២០០៤។
168

169
170

Global Witness, ‘Taking a Cut’, ឆន ំ ២០០៤; Global Witness, ‘ែខ ្រសទំនក់ទំនងផទល់ជមួយេ

172

174
175

177
178
179

ន់្រឌ មកដន់
ិករសេងកតរបស់្រកមហ៊ុន Global Witness េនក់េផញីេទតុ

181
182

ក្រមងឯក

ករេខតេពធ

ររបស់្រកសួងងបរ ិ ថ ន

184
185

ក់េផញីេទតុ

187
188
189

ករេខតេពធ

ត់, ៃថងទី ៧ ែខមនី ឆន ំ ២០០៨; ទំនក់ទំនងជមួយ្របភពសមងត់ពរីរូប, ឆន ំ ២០០៨។

ក្រទី េនកនុ ងែខវចឆ
របស់េិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ុំករអធបបយ
ិក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។បទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។
កចចិ ករេន

មទីកែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

្រកសួងពណជជិ កមម ឯករចុះេឈមះ្រកមហ៊ុនស្រមប់្រកមហ៊ុន Float Asia Friendly Mation, ឆន ំ ២០០៦; ខតប័ិ ណរបស់្រកមហ៊ុន Float Asia Friendly Mationក្រមងឯក

ររបស់្រកសួងងបរ ិ ថ ន្របភពដែដល។

ក់េផញីេទតុ

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ
ក្រមងឯក

ករេខតេពធក ៊ ង សុខត់, ៃថងទី ៧ ែខមនី ឆន ំ ២០០៨។យ េនកនុ ងែខវចឆ
របស់េិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ុំករអធបបយ
ិក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។ររបស់្រកសួងងបរ ិ ថ នក់េផញីេទតុ

ករេខតេពធ

បទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់បីរូប, ឆន ំ ២០០៨។
Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

ក ជង
របស់េ
ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី គមងួី សឹ ន េនកនុ ងែខវចឆី ុំករអធបបយ
ិក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ

បទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់ពរីរូប, ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់ពរីរូប, ឆន ំ ២០០៨។

Global Witness, ‘ែខ ្រសំ កទី II នងយអនកលួចជតិ,’ ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៧, ជពូិ III។Yun Samean នងិ Douglas Gillison, ‘Gov’t seeks to clear name with Global Witness probe’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ៤ ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៧;អេងកតអំពីករសននិ ្ឋ ន េនកនុ ងរបយករណ៍ ែខ ្រស191

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍

ត់, ៃថងទី៧ ែខមនី ឆន ំ ២០០៨; បទសមភសន៍ជមួយអនកេធីករ NGO មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទសេម្ដចអគគនយរដ្ឋម នី ហ៊ុន ែសន េនកនុ ងែខតុ
190

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលបទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ េ186ររបស់្រកសួងង

ត់, ៃថងទី ៧ ែខមនី ឆន ំ ២០០៨។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេេនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ េ183កលវទយល័
យរដ្ឋតក
ិិ ស់ េនទ្រី កងអសទន
ិ , ែខកញញ ឆន ំមទកី ែនង, ឆន ំ ២០០៨; បទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; ក្រមងឯក

ែដលយកបនេនកនុ ងែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៨។
180

យ អនកលួចជតិ’, ឆន ំ ២០០៧។

ល់ដ៍, មជឈមណលធនធនរុកខជត,ិខតប័ិ ណផ យរបស់្រកមហ៊ុន Float Asia Friendly Mation ែដលយកបនេនកនុ ងែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៨។

ពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ េ176កបណិ ត េចខតប័ិ ណរបស់្រកមហ៊ុន Float Asia Friendly Mation ែដលយកបនេនកនុ ងែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៨។បរ ិ ថ ន173

ឆន ំ ២០០៦; Global Witness, ‘Taking aំ កទី IV; ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកេធីករអងគករ, ឆន ំ ២០០៨។យ អនកលួចជតិ’, ឆន ំ ២០០៧, ជពូGlobal Witness, ‘ែខ ្រស

២០០៤។
171

ឆន ំ ២០០៨។ឆន ំ ២០០៨ េដមបបនចត់វធនករណ៍ េដមបិី សី េី សុបី ួរថ េតីរ ្ឋ ភបលិីយអនកលួចជត។ិ បនទទួលចេមយី េទ។ិ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន

Yun Samean, ‘Timber Company Owner Denies Illegal Logging,’ The Cambodia Daily, ៃថងទី ៩ ែខតុបទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់ពរីរូប, ែខតុឆន ំ ២០០៧។ឆន ំ ២០០៨។

55

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

192
193

ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយ្របភពសមងត់មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។
កចចិ ករេន

ំមទីកែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨; ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកជនញ
ខងវស័
ិ យដក
ឹ ជញជូ នមកប៉ល់, ឆន ំ ២០០៨; Global Witnessបនសរេសរសំបុ្រតេទ្របធនៃន ជញធរ គរ នង្របេទសសងបុិ សំណង់ េហយី នងិ ្របធនៃន្រកសួងអភវឌិ ន៍ជតិ ៃនរ ្ឋ ភបលិិ រ ី េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមប
ី ស
ី ុំ

ករអធបបយ
អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងសងបុិឹ រ ្ឋ ភបលិិ រ។ី Global Witness បនទទួលចេមយី មកពី្របធន់ ស្រមប់ព័ត៌មនបែនថមអំពីអីែដលបនសរេសរេនកនុ ងសំបុ្រតេនះ សូមេមល
សំណង។ី ទំព័រទី##។

194

195

បទសមភសន៍របស់ Global Witness ជមួយអនកតំ

ជញធរ

គរ នង
ិ

ង្រកមហ៊ុនមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន សុីម៉ងត៍ ស-អរុណ េនកនុ ងែខវចឆ
អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ុំករអធបបយ
ិែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុន សុីម៉ងត៍ ស-អរុណ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។
196

197

កចច
ិ ករេន

មទកី ែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន សុីម៉ងត៍ ឧត្ដម េនកនុ ងែខវចឆ
អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ុំករអធបបយ
ិពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុន សុមី ៉ងត៍ ឧត្ដម។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។
198

199
200

បទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់ពរីរូប, ឆន ំ ២០០៨។

ករសេងកតេន មកែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

ករសេងកតរបស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨; សុីម៉ងត៍ ស-អរុណ [Saroon Concrete] ្រតវបន្របកបអក រខុសៗ គន េនកនុ ងទីរមួ ្រកងេកះកុង នងិិ តំបន់ជុំវញ

មនរួមទំង Sor Aroon Concrete នងិ S-Aroon Concrete Part Ltd។

201

202
203
204

បទសមភសន៍ជមួយអនកតំ
កចចិ ករេន

ង្រកមហ៊ុន, ឆន ំ ២០០៨។

មទកី ែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍ជមួយកមមករខ ច់, ឆន ំ ២០០៨។រ ្ឋ ភបលសងបុិិ រ,ី Yearbook of Statistics, ឆន ំ ២០០៨, ទំព័រទី ១៧, http://www.singstat.gov.sg/pubn/reference/yos/statsT-prices.pdf (បនេមលី េលកីចុងេ្រកយ ៃថងទី ២ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
205

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្របធនៃនគណៈមជឈមិ េយធ ៃនកងទ័ពរ ំេះ្របជជន ៃនធរណរដ្ឋ្របជជនចនិ េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨

េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងី សី ុំករអធបបយ
ិឹ កងេយធ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួល
ចេមយ
ី េទ។

206

207

ករេសុបី អេងកតរបស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

សថិតិរបស់រ ្ឋ ភបលសងបុិិ រ,ី http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/hist/popn.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៥ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨);Reuters, ‘Singapore finds it hard to survive without sand’, ៃថងទី ១៤ ែខេម
208

209

ឆន ំ ២០០៥។

United Nations Commodity Trade Statistics Division, ឆន ំ ២០០៧, http://comtrade.un.org (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៥ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
Singapore Ministry of National Development/Building Construction Authority Media Release, ‘Indonesian Sand Export Ban is Unlikely to Slow

Construction in Singapore’, ៃថងទី ២៤ ែខមក ឆន ំ ២០០៧, http://www.bca.gov.sg/newsroom/others/pr240107.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៦ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
210

BBC News, ‘Indonesia Bans Sand to Singapore’, ៃថងទី ១២ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៧, http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6353633.stm (បនេមលី េលកីចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៦ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
211

WALHI, ‘The Sand’s Dredged, the Country’s in the Dirt’, ៃថងទី ២៧ ែខមនី ឆន ំ ២០០៧,http://www.eng.walhi.or.id/kampanye/tambang/galianc/070327_sand_mining_cu/ (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៦ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
212

Ian M. Dutton, ‘If Only Fish Could Vote…’, េនកនុ ង Budy P. Resosudasmo, អនកេរ បចំេបះពុមព, ‘The Politics and Economics of Indonesia’s Natural

Resources’, ឆន ំ ២០០៥។
213214

រ ្ឋ ភបល
្របេទសសងបុិិ រ ី សំបុ្រតព្រី បធន

ជញធរ

គរ នង
ិ ិក ឆន ំ ២០០៨។ិ សំណង់ េទ Global Witness, ៃថងទី ១៩ ែខវចឆ

សមបទនដីេសដ្ឋកចច
ិ ៖ MAFF, េសចក្ដីសេងខបស្ដីពី Koh Kong Plantation Company Ltd [្រកមហ៊ុន ចមករេកះកុង ចំកត់],http://www.maff.gov.kh/elc/comprofiles/kkplantation.html (បនេមលី ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); MAFF, េសចក្ដីសេងខបស្ដីពី Koh Kong Sugar Company

Ltd [្រកមហ៊ុនសករ េកះកុង], http://www.maff.gov.kh/elc/comprofiles/kksugar.html (បនេមលី ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); Licadho, ‘Cambodian military

police mobilised to protect land concession of ruling party Senator’, ៃថងទី ៨ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៧,http://www.licadho.org/articles/20070208/51/index.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); Kang Kallyan, ‘Des familles de Koh Kong

manifestent’, Cambodge Soir, ៃថងទី ៨ ែខមនី ឆន ំ ២០០៧។

លខតិ មួយរូប ៃនសហគមន៍ពណជជ
ី ស
ិ កមម
ិ ិ អនុញញត េដមបី ង់ នងិ ្របតបតិ ិកសុីណូ៖ ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយម នីមួយរូប, ឆន ំ ២០០៧; ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយសមជក
របស់្របេទសកមពុ ជ; Agence France Presse, ‘Cambodia maps out plan to lure tourists to Khmer Rouge sites,’ ៃថងទី ១៣ ែខេមhttp://www.fourelephants.com/travel.php?sid=286; តំបន់ប

, ឆន ំ ២០០៥្ដ ញអុនិ ធណតឺ ិ Phnom Penh Hotel, http://www.phnompenhhotel.com/recreation.php;56្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

តំបន់ប្ដ ញអុិនធណតឺ ិ របស់ Koh Kong International Resort Club, http://www.kohkonginter.com;

លខតី ្រី បតបតិ ិ អនុញញត េដមបិ ិកំពង់ែផមួយ៖ សេម្ដច ហ៊ុន ែសន, ‘Inaugurating a Zoo in Koh Kong Province’, Cambodia New Vision, េលខ60, ែខមក ឆន ំ២០០៣,

http://209.85.135.104/search?q=cache:X5MqLtCiV_MJ:www.cnv.org.kh/cnv_html_pdf/cnv_60.pdf+ly+yong+phat&hl=en&gl=uk&ct=clnk&cd=10;ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនក្រ

វ្រជវមួយរូប, ឆន ំ ២០០៦ នងិ ២០០៧។

កចចិ នូវផវូថនល់៖ DFDL ‘Weekly Law Update’, ៃថងទី ១៨ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៣,ី សិ ្រពមេ្រព ងេដមបី ង់/ជួសជុលេឡង
ី វញ

http://66.102.9.104/search?q=cache:1uy_LFIJ9QIJ:www.dfdl.com.kh/pdf/03Feb18eml_weely_law_update.pdf+ports+cambodia+Ly+Yong+Phat&
hl=en&ct=clnk&cd=8&gl=uk;
់
កចច
ី សង
ិ ្រពមេ្រព ង េដមបីព ន៖ Ek Madra (Reuters), ‘Cambodia's 'Wild West' poised on a bridge between two eras,’ The Philadelphia Inquirer, ៃថងទី១៦ ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០២; សេម្ដច ហ៊ុន ែសន ‘Address to the inauguration of Spien Koh Kong over the Koh Pao Canal in Koh Kong Province’, ៃថងទី ៤ែខេមឆន ំ ២០០២, www.cnv.org.kh/2002_releases/040402_kohkong_bridge_bot.htm;

កចច
ី ផ
ិ ន៖
ី
ិ ្រពមេ្រព ងេដមបី លត
ិ /ែចកថមពលអគគស

ជញធរអគគសិ នីកមពុ ជ, ‘Generation Licence for providing electric power generation service at Phnom

Penh, ៃថងទី ៣១ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៦, http://www.eac.gov.kh/pdf/licences/generation/LD_CEP %20_08-6-06__en.pdf;

ជញធរអគគិសនីកមពុ ជ,‘Distribution licence for providing electric power distribution service at provincial town of Koh Kong and Osmarch town, Khum Osmarch, Samrong
District, Oddor Meanchey Province – Duty Free Shop Co. Ltd.’, ៃថងទី ២២ ែខវចឆិ ិក ឆន ំ ២០០២,http://www.eac.gov.kh/pdf/licences/distribute/dutyfreeshop_eng.pdf;

ជញធរអគគិសនីកមពុ ជ, របយករណ៍វស័ិ យអគគិសនី ៃន្រពះ ជឆន ំ ២០០៤, http://www.eac.gov.kh/pdf/report/Annual %20Report %202003_Eg.pdf

២០០៣, ែខតុច្រកកមពុ ជ ឆន ំ

http://www.eac.gov.kh/khmer/pdf/report/Annual%20Report%202003_kH.pdf;
សមជកិ ្រកម្របកឹ កកបទ្រកហមកមពុ ជ៖ កកបទ្រកហមកមពុ ជ ‘CRC has a new governing board and a new Secretary General’, ែខសីឆន ំ ២០០៦,http://www.redcross.org.kh/khmer/event2006_4thGA.asp។

215

Licadho, ‘Cambodian military police mobilised to protect land concession of ruling party Senator’, ៃថងទី ៨ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៧,http://www.licadho.org/articles/20070208/51/index.html; Asian Human Rights Commission Hong Kong, Urgent appeal, ‘Two villagers shot andseveral injured during the illegal forced eviction in Koh Kong’, http://www.ahrchk.net/ua/mainfile.php/2006/1998/ (ទំងអស់ បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ
ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
216

217
218
219

កចច
ិ ករេន

មទីកែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

្របភពដែដល។

បទសមភសន៍ជមួយកមមករខ ច់, ឆន ំ ២០០៨។
MIME,

ជញប័ណស្រមប់អណូ ្ដ ងែរេបក៉ ី នងិ ករ ្ឋ ន យថម ស្រមប់្រកមហ៊ុន LYP ្រគប ចំកត់, ៃថងទី ១៥ ែខសីMIME មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។
220

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន

ជវកមមែរ ៉ ផកយ្របំបី េនកនុ ងែខតុ
ីឆន ំ ២០០៨; ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយម នីឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះី សី ុំករអធបបយ
ិែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុនែរ ៉ ផកយ្របំប។ី េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

221

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន ធតុែរ ៉ អងគរវត េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលី សី ុំករអធបបយ
ិ

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន ធនធន អលេរ៉ េនកនុ ងែខតុ
ិឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលី សី ុំករអធបបយ
ិពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុន ធតុែរ ៉ អងគរវត ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

222

ពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង។៉ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនឹ ្រកមហ៊ុន ធនធន អលេរិិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

223

្រកសួងពណជជិ កមម, ករចុះេឈមះ្រកមហ៊ុនធតុែរ ៉ អងគករ វត ចំកត់, ៃថងទី ២៦ ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៦; ្រកសួងពណជជិ កមម, ករចុះេឈមះ្រកមហ៊ុន ែរ ៉ ផកយ្របំ ចំកត់;ជរ ្ឋ ភបលកមពុ ជ, ជ្រកតយិឹ ចត់ៃថងទី ១៩ ែខសី224

តំបន់បងំ េក ចម បូរ ី ជទី្របកឹ របស់សេម្ដច េហង សំរនិ , ៃថងទី ១០ ែខេមឆន ំ ២០០៧; ្រកមហ៊ុនអលេរ,៉ ឯកិឆន ំ ២០០៨, http://www.elraymining.com/documents/filings.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៨ ែខតុរក់េផញីនង
ឹ SEC,

ឆន ំ ២០០៨)។

្ដ ញអុិនធណតឺ ិ របស់្រកមហ៊ុន ធតុែរ ៉ អងគរវត,http://216.239.59.104/search?q=cache:qZQ593vC6XUJ:www.angkormineral.com/industries.php+angkor+minerals+overview&hl=en&ct=clnk&cd=2&gl=uk (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៨ ែខតុឆន ំ ២០០៨); ្រកមហ៊ុនអលេរ
,៉ ឯក
ិ

រ

ក់េផញន
ី ង
ឹ SEC, ៃថងទី ១៩ ែខសីhttp://www.elraymining.com/documents/filings.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៨ ែខតុ225

តំបន់ប២០០៨)។

226

ឆន ំ ២០០៨,ឆន ំ ២០០៨)។

្ដ ញអុិនធណតឺ ិ របស់្រកមហ៊ុន Eight Star Mining, http://eightstarmining.com/index.php (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៩ ែខតុឆន ំ្របភពដែដល។

57

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

227
228
229
230
231
232
233

ម្រ
ម្រ
ម្រ
ម្រ
ម្រ

ទី ២ េទ ៩, ចបប់េ្របងកត, ៃថងទី ២៨ ែខកញញ ១៩៩១។ទី ៤៣.១, ចបប់េ្របងកត, ៃថងទី ២៨ ែខកញញ ១៩៩១។ទី ៣, ជ្រកតយ
ីឹ សីពីករបេងកតទី ១, ជ្រកតយ
ីឹ សីពីករបេងកតទី ៣, ជ្រកតយ
ីឹ សី ពកី របេងកត

្រពះ ជ

ច្រកកមពុ ជ, ម្រជញធរេ្របងកតជតិកមពុ ជ, ជស/រតក ០១៩៨/០២០, ៃថងទី ២២ ែខមក ឆន ំ ១៩៩៨។

ជញធរេ្របងកតជតិកមពុ ជ, ជស/រតក ០១៩៨/០២០, ៃថងទី ២២ ែខមក ឆន ំ ១៩៩៨។

ជញធរេ្របងកតជតិកមពុ ជ, ជស/រតក ០១៩៨/០២០, ៃថងទី ២២ ែខមក ឆន ំ ១៩៩៨។ទី ៥១, ‘រដធមមនុញញ ៃន្រពះ ជច្រកកមពុ ជ’, ឆន ំ ១៩៩៩។

ឧទហរណ៍ សូមេមលជ្រកតីិ នស/រកម/០៦០៧/០១៦ សីពីករ្របកសឲយេ្របីចបប់សីពីករ្រគប់្រគងធនធនទក
ឹ , ៃថងទី ២៩ ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៧;្រពះ ជ

ច្រកកមពុ ជ, ‘Law on the Bar’, http://www.cdpcambodia.org/bar_law.asp (បនេមល
ច្រក
ី េលក
ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); ្រពះ ជធនធនែរ’,៉ ឆន ំ ២០០១; ម្រ ទី ៣, ‘ចបប់សីពីករេរ បចំទក
នងកមពុ ជ, ‘ចបប់សព
ីឹ ដី នគរូបនយកមម
ីិ សំណង់’, ៃថងទី ២៤ ែខឧសភី ីករ្រគប់្រគងនងិ ករេធី ជវកមម

១៩៩៤។
234

235
236
237

ំ
បទសមភសន៍ជមួយអនកជនញ
ចបប់, ឆន ំ ២០០៨។

ំករសនទនរបស់ Global Witness ជមួយអនកជនញ
ចបប់, ឆន ំ ២០០៨។

្រពះ ជ

ច្រកកមពុ ជ, ម្រទី 5 A, ‘Decision on the Amendment of the Chapter 2 of the Petroleum Regulations 1991’។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទសេមច្រកម្រពះ នេ តម រណឫទធិ េនកនុ ងែខវចឆ
អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍ិ កី សិ ឆន ំ ២០០៨ េដមបី ុំករអធបបយ
ិេនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ សេមច្រកម្រពះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

238

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតពរីចបប់ េទឯកឧតម សុខេនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង
ឹ េ

239

240

ម្រ

ន េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ុំករអធបបិ យរបស់េក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

ទី 5 B, ‘Decision on the amendment of the petroleum Regulations 1991 of the Kingdom of Cambodia, No.25’, ៃថងទី ១៩ ែខមនី ឆន ំ ១៩៩៩។

Bertil Lintner, ‘One Big Happy Family in Cambodia’, Asia Times, ៃថងទី ២០ ែខមនី ឆន ំ ២០០៧,http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/IC20Ae03.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៣ ែខសី

241

242

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍ឆន ំ ២០០៨)។

Asian Development Bank Sustainable Forest Management Project, Cambodian Forest Concession Review Report, ឆន ំ ២០០០។
Dr. Milton Osborne, ‘Stalemate Suits Hun Sen’, ែខេមឆន ំ ២០០៤, http://www.aseanfocus.com/asiananalysis/article.cfm?articleID=725 (បន

េមល
ី េលក
ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
243

បទសមភសន៍ជមួយអនកវភគវស័ិិ យឧស ហកមម, ឆន ំ ២០០៨; World Investment News & Far Eastern Review, ‘Interview with Sok An’, ៃថងទី ១៦ ែខមនីឆន ំ ២០០៣, http://www.winne.com/asia/cambodia/2004/vi11.php (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៤ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨); តំបន់ប
្រកមហ៊ុន,

ញអុន
ិ ធណត
ឺ ិ របស់

http://www.petronas.com.my/intranet/ascope/ascope.nsf/828d93c5dee3de59482568a3001a276a/bd7519c4ff2efb8948256a1d00307927?opendo
cument (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៤ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។

244

បទសមភសន៍ ជមួយឯកឧតម សុខន, េនកនុងថ នទូ តកមពុជ (UK), Trade Promotion Today, ឆនំ ២០០៧ េលខ ១,

http://www.cambodianembassy.org.uk/index.php?menu=18&link=1&slink=1&year=2007 (បនេមល ៃថងទី ៥ ែខមក245
246

ឆនំ ២០០៩)។

្របភពដែដល។
‘Opening Remarks by His Excellency Veng Sereyvuth Senior Minister, Minister of Tourism During the General Conference of 1998-2002’, ៃថងទី៧ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៣, http://www.mot.gov.kh/speech/may_07_veng_speech.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៥ ែខមក ឆន ំ ២០០៩);ជញធរជតិ

ទទួលបនទុ កកចចិ គមនគមន៍ ព័ត៌មនវទយ
ិ , History of H.E. Sok An, http://www.nida.gov.kh/History/H.E.Sok %20An.html (បនេមលិ ករអភវឌិ ន៍បេចចកវទយីេលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៩ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។

247

តំបន់ប

ញអុិនធណតឺ ិ ៃន Cambodian Government Council of Administrative Reform website, http://www.car.gov.kh/default_en.asp (បនេមលីេលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៣ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨); អុីេម៉លមកពី World Organisation of the Scout Movement េទកន់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។
248 ធនគរអភវឌិ ន៍សុី, ‘Kingdom of Cambodia: Institutional Strengthening of the Cambodian National Petroleum Authority’, ែខធនូ ឆន ំ ២០០០,ទំព័រទី ៤, http://www.adb.org/Documents/TARs/CAM/40079-CAM-TAR.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនក

ករទូតមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

249 ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកករទូតមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; The Bridge Group, ‘Training Needs Assessment of the CNPA’, ែខធនូ ឆន ំ ២០០៤។
250 NORAD, ‘Oil for Development Annual Report 2007-2008’, http://www.npd.no/NR/rdonlyres/F3C2FB10-E608-4F18-B0D99C6CD552488B/16857/Cambodia1.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៨ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨), ទំព័រទី ៥២។
251

252

បទសមភសន៍ជមួយម នី CNPA មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍ជមួយម នី CNPA មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

253

បទសមភសន៍ជមួយម នី CNPA មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; ្រពះ ជ

Assessment of the CNPA’, ែខធនូ ឆន ំ ២០០៤។

254

255
256
257

ច្រកកមពុ ជ, ‘Petroleum Agreement’, ឆន ំ ២០០៤; The Bridge Group, ‘Training Needsបទសមភសន៍ជមួយម នី CNPA មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។
្រពះ ជ

ច្រកកមពុ ជ, ‘Petroleum Agreement', ឆន ំ ២០០៤។

បទសមភសន៍ជមួយអនកវភគវស័ិិ យឧស ហកមម, ឆន ំ ២០០៨។
តំបន់បញអុនិ ធណតឺ ិ របស់្រកមហ៊ុន Petronas, ‘Cambodia’,

http://www.petronas.com.my/intranet/ascope/ascope.nsf/828d93c5dee3de59482568a3001a276a/bd7519c4ff2efb8948256a1d00307927?OpenDo
cument (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

258

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង
ឹ េ
259

260
261
262
263

265
266
267
268
269
270
271
272
273
274

ឆន ំ ២០០៨ េដមប
របស់េ
ី ស
ី ុំករអធបបយ
ិក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ

The Bridge Group, ‘Training Needs Assessment of the CNPA’, ែខធនូ ឆន ំ ២០០៤។
បទសមភសន៍ជមួយម នី, ឆន ំ ២០០៨។

្របភពដែដល។

្របភពដែដល។
Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង
ឹ េ264

ក ែមន ែដន េនកនុ ងែខតុក ហូ វច្រតិ ិ េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមប
របស់េ
ី ស
ី ុំករអធបបយ
ិក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមីយេទ។ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ

The Bridge Group, ‘Training Needs Assessment of the CNPA’, ែខធនូ ឆន ំ ២០០៤។
បទសមភសន៍ជមួយម នីខះ, ឆន ំ ២០០៨។

The Bridge Group, ‘Training Needs Assessment of the CNPA’, ែខធនូ ឆន ំ ២០០៤។
បទសមភសន៍ជមួយម នី, ឆន ំ ២០០៨។

The Bridge Group, ‘Training Needs Assessment of the CNPA’, ែខធនូ ឆន ំ ២០០៤, ទំព័រទី ១៤ នងិ ២៣។្រពះ ជ

ច្រកកមពុ ជ, ‘Petroleum Agreement’, ឆន ំ ២០០៤។

បទសមភសន៍ជមួយម នីវស័ិ យឧស ហកមមមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

្របភពដែដល។

្របភពដែដល។
្របភពដែដល។
ករសែមងេ យ លមឹ វ ថ , ‘Update on Petroleum Activities in Cambodia,’ ៃថងទី ២១-២៥ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៦,http://www.ccop.or.th/PPM/document/CAWS6/CAWS6DOC04_vatha.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); ករសែមងេ

យេ

កែមន

ែដន, ‘National Petroleum Policy and Petroleum Promotions and Contract’, ៃថងទី ២១-២៥ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៦,http://www.ccop.or.th/ppm/document/CAWS6/CAWS6DOC02_menden.pdf; Petroleum Regulations, ៃថងទី ២៨ ែខកញញ ១៩៩១។
275

ករសែមងេ យេក ែមន ែដន, ‘National Petroleum Policy and Petroleum Promotions and Contract’, ៃថងទី ២១-២៥ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៦,http://www.ccop.or.th/ppm/document/CAWS6/CAWS6DOC02_menden.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); Chevron, ‘Chevron

Texaco Finds Oil in Four Wells Drilled in Cambodia’s Block A’, ៃថងទី ១២ ែខមក ឆន ំ ២០០៥,http://investor.chevron.com/phoenix.zhtml?c=130102&p=irol-newsArticle&ID=662300&highlight= (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ២០០៨)។
276

តំបន់ប

ញអុិនធណតឺ ិ របស់ CCOP, ករសែមងេ យ លមឹ វ ថ , ‘Update on Petroleum Activities in Cambodia,’ ៃថងទី ២១-២៥ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៦,http://www.ccop.or.th/PPM/document/CAWS6/CAWS6DOC04_vatha.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); ករសែមងេ

យេ

កែមន

ែដន, ‘National Petroleum Policy and Petroleum Promotions and Contract’, ៃថងទី ២១-២៥ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៦,http://www.ccop.or.th/ppm/document/CAWS6/CAWS6DOC02_menden.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); Petroleum

Regulations, ៃថងទី ២៨ ែខកញញ ១៩៩១។
277
278
279
280
281
282

Douglas Gillison, ‘Government Urges Calm on Oil Deposits’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ១៣ ែខវចឆិ កិ ឆន ំ ២០០៧។

បទសមភសន៍ជមួយម នី, ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍ជមួយសមជកិ សភមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; សំបុ្រតពី UNDP េទកន់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។
ទំនក់ទំនងៃផទកុ នង, Global Witness, ឆន ំ ២០០៧; បញជ ីអនកចូលរួម ស្រមប់សននិសទ
ី EITI ទី្រកងអូសូ , ែខតុឆន ំ ២០០៦។

បទសមភសន៍ជមួយអនកវភគវស័ិិ យឧស ហកមម, ឆន ំ ២០០៨។
អគគនយកៃន CNPA, េ២០០៧,ក ែត ដួង

, ករសែមង, ‘Petroleum Resource Management: Standard Reserves Classification’, ៃថងទី ២២-២៣ ែខកុមភៈ, ឆន ំ្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

http://www.cdri.org.kh/webdata/download/oc07/day2/Session%204%20(PM)%20%2023%20Feb%2007/H.E.%20Te%20Duong%20Tara%20(Director%20General%20CNPA).pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៣ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨);Susan Postlewaite, ‘Big fish, small fish, oily fish…or gas?’, The Phnom Penh Post, ៃថងទី ៤ ែខេមឆន ំ ២០០៨; បទសមភសន៍ជមួយអនកករទូតមួយរូប,ឆន ំ ២០០៨។
283
284

បទសមភសន៍ជមួយអនកវភគវស័ិិ យឧស ហកមម, ឆន ំ ២០០៨។
តំបន់បញអុនិ ធណតឺ ិ របស់ CCOP, ករសែមងេ យ លមឹ វ ថ , ‘Update on Petroleum Activities in Cambodia,’ ៃថងទី ២១-២៥ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៦,http://www.ccop.or.th/PPM/document/CAWS6/CAWS6DOC04_vatha.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); ករសែមងេ

យេ

ក ែមន

ែដន, ‘National Petroleum Policy and Petroleum Promotions and Contract’, ៃថងទី ២១-២៥ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៦,http://www.ccop.or.th/ppm/document/CAWS6/CAWS6DOC02_menden.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); Susan Postlewaite,‘Overlapping Claims Complicate Gas Hunt’, The Phnom Penh Post, ៃថងទី ២៩ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨។
285

Chevron, ‘Thailand Fact Sheet’, http://www.chevron.com/Documents/Pdf/ThailandFactSheet.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៨ ែខធនូ ឆន ំ២០០៨)។
286

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន Moeco េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធី សី ុំករអធបបយ
ិឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុន Moeco។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

287

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ GS កល់តិច េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬី សី ុំករអធបបយ
ិទក់ទងនង
េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនឹ ្រកមហ៊ុន GS កល់តច។
ិិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។
288

Susan Postlewaite, ‘Overlapping Claims Complicate Gas Hunt’, The Phnom Penh Post, ៃថងទី ២៩ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨; តំបន់ប

ញអុន
ិ ធណត
ឺ ិ

របស់្រកមហ៊ុន Moeco, http://www.moeco.co.jp/english/project/cambodia.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); តំបន់ប

ញអុិនធណតឺ ិ របស់្រកមហ៊ុន GS កល់តច
ិ , http://www.gscaltex.com/Domain/gs_Exploration.asp (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
289

ករ្របកស

រព័ត៌មនេ យ្រកមហ៊ុន េសវរន់៉ , ‘Chevron Signs Joint Study Agreement with the Kingdom of Cambodia’, ៃថងទី ៦ ែខកកកឆន ំ ២០០៦,http://www.chevron.com/news/press/Release/?id=2006-07-06 (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៨ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

290
291
292
293

បទសមភសន៍ជមួយអនកវភគវស័ិិ យឧស ហកមម, ឆន ំ ២០០៨; ្រពះ ជម្រទី ២៧, ្រពះ ជច្រកកមពុ ជ, ‘Petroleum Agreement’, ឆន ំ ២០០៤។

ច្រកកមពុ ជ, ‘Petroleum Agreement’, ឆន ំ ២០០៤។

បទសមភសន៍របស់ Global Witness ជមួយអនកករទូតមួយរូប, ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨។
Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតពរីចបប់ េទ្រកមហ៊ុន PTTEP េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ី សី ុំករអធបបយ
ិព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុន PTTEP។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

294

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតពរីចបប់ េទ្រកមហ៊ុន SPC េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ី សី ុំករអធបបយ
ិព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុន SPC។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

295

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុនថមពល ឃូព័រ េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលី សី ុំករអធបបយ
ិពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុនថមពល ឃូព័រ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

296

Susan Postlewaite, ‘Overlapping Claims Complicate Gas Hunt’, The Phnom Penh Post, ៃថងទី ២៩ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨; Global Witness

communications with Cooper Energy, ឆន ំ ២០០៨; Nagacorp Annual Report, ឆន ំ ២០០៧, ទំព័រទី ២៣; តំបន់ប

ញអុិនធណតឺ ិ របស់្រកមហ៊ុន SPC;

http://www.spc.com.sg/investorcentre/press_details.asp?id=1419 (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៨ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

297

តំបន់ប

ញអុិនធណតឺ ិ របស់្រកមហ៊ុន SPC, http://www.spc.com.sg/ourbusiness/exploration_production.asp (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៨ ែខធនូឆន ំ ២០០៨); តំបន់ប៨ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

298

ញអុិនធណតឺ ិ របស់្រកមហ៊ុន PTTEP, http://www.pttep.com/en/ourBusiness_EAndPprojects.aspx (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី

NagaCorp Annual Report ឆន ំ ២០០៧, http://www.nagacorp.com/PDF/Annual%20Report%202007.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៤ ែខកញញឆន ំ ២០០៨)។
299

300

ំ សេ
សំបុ្រតពី Richards Butler Reed Smith ែដលបនេផញីជនួ

កបណិ ត ឆនិ លបិ គងឺ េទ Global Witness, ៃថងទី ៣១ ែខតុឆន ំ ២០០៨។

NagaCorp Annual Report ឆន ំ ២០០៧, http://www.nagacorp.com/PDF/Annual%20Report%202007.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៤ ែខកញញឆន ំ ២០០៨)។
301

េសចកី្របកស

រព័ត៌មនរបស់ MAS, ‘MAS Intends to Refuse Registration of NagaCorp’s Limited’s Prospectus’, ៃថងទី ៨ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៣,http://www.mas.gov.sg/news_room/press_releases/2003/MAS_Intends_to_refuse_registration_of_Nagacorp_Ltd.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ

ៃថងទី ២៤ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។

302

េសចកី្របកស

រព័ត៌មនរបស់ MAS, ‘MAS Refuses Registration of NagaCorp’s Limited’s Prospectus’, ៃថងទី ២១ ែខតុឆន ំ ២០០៣,http://www.mas.gov.sg/news_room/press_releases/2003/MAS_Refuses_Registration_of_Nagacorp_21_Oct_03.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី២៤ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨); ព័ត៌មនអំពី្រកមហ៊ុនែដលចុះបញជ ី ជមួយផ រហ៊ុនហុងកុង,្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

http://www.hkex.com.hk/invest/index.asp?id=company/profile_page_e.asp?WidCoID=03918&WidCoAbbName=&Month=&langcode=e (បនេមលីេលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៥ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
303

NagaCorp Annual Report ឆន ំ ២០០៧, http://www.nagacorp.com/PDF/Annual%20Report%202007.pdf, ទំព័រទី ២៣ (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី២៤ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ http://www.nagacorp.com/PDF/Annual%20Report%202007.pdf។
304្រកមហ៊ុន ក មប៊ូៃណ ែប៊ដ, ‘Annual Report 2007’, http://www.karambunaicorp.com/Annual_Report/KBUNAI-AnnualReport2007(3MB).pdf(បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៤ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ អ្រ បរូ្របក់្រតមឹ ្រតវ េនៃថងទី ២៤ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨។

305តំបន់ប

អ្របរូ្របក់្រតមឹ ្រតវ េនៃថងទី ២៤ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨។

306

តំបន់ប

ញអុនុស ក មប៊ូៃណ, http://www.nexusresort.com/new/ (បនេមលិ ធណតឺ ិ របស់ ណកស៊ិី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨), ៃថ នង
ិ

ញអុន
ិ ធណត
ឺ ិ កមពុ ជទស នៈថមី, ‘Biography of Hun Sen’, http://www.cnv.org.kh/personInfo/biography_of_hun_sen.htm (បនេមល
ី េលក
ី ចុង

េ្រកយ ៃថងទី ២៤ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។

307

ករសែមងេ យេក ែត ដួង

េនឯសននិសទ
ី Cambodia Outlook Conference, ឆន ំ ២០០៧ ‘Petroleum Resource Management – Standard

Reserves Classification’, ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៧, http://www.cdri.org.kh/webdata/download/oc07/day2/Session%204%20(PM)%20-%2023%20Feb%2007/H.E.%20Te%20Duong%20Tara%20(Director%20General%20CNPA).pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៥ ែខកញញ ឆន ំ២០០៨)។

308

309

Susan Postlewaite, ‘Overlapping Claims Complicate Gas Hunt’, The Phnom Penh Post, ៃថងទី ២៩ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨។
Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន ប៉ូលតកី ិ ហុងកុង េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុងរបយករណ៍េនះី សី ុំករអធបបយ
ិែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង
េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនឹ ្រកមហ៊ុន ប៉ូលតក។ី ិិ បនទទួលចេមយី េទ; តំបន់ប
Asset Holdings, http://www.polytecasset.com/CorpInfo.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

310
311

ឯក

ញអុិនធណត
ឺ ិ Polytecរចុះេឈមះមចស់កមមសទធិ ិ្រកមហ៊ុន របស់្រកសួងពណជជិ កមម ស្រមប់្រកមហ៊ុន េ្របងកត ប៉ូលតក
ី ិ (កមពុ ជ), ឆន ំ ២០០៦។

តំបន់ប

ញអុិនធណត
ឺ ិ Polytec Asset Holdings, Management Team, http://www.polytecasset.com/MTeam.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

312

Polytec, ‘Annual Report 2007’, http://www.polytecasset.com/Doc/AnnualReport/2007AR_17MAR08_E.pdf , ទំព័រទី ១៦ (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ

ៃថងទី ២៩ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
313

Polytec, ‘Annual Report 2007’, http://www.polytecasset.com/Doc/AnnualReport/2007AR_17MAR08_E.pdf , ទំព័រទី ៧-៨ (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ

ៃថងទី ២៩ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
314

Polytec Asset Holdings, ‘Annual Report 2007’, http://www.polytecasset.com/Doc/AnnualReport/2007AR_17MAR08_E.pdf (បនេមល
ី េលក
ី ចុង

េ្រកយ ៃថងទី ២៩ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
315
316

ព័ត៌មនហរញញិ វតថុ ្រកមហ៊ុន ប៉ូលតកី ិ , http://www.polytecasset.com/Financial.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៩ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។

Polytec Asset Holdings, ‘Annual Report 2007’, http://www.polytecasset.com/Doc/AnnualReport/2007AR_17MAR08_E.pdf, ទំព័រទី ៦, (បនេមលីេលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៩ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ អ្រ
317
318តំបន់ប

បរូ្របក់្រតមឹ ្រតវេនៃថងទី ២៩ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨។

ញអុិនធណត
ឺ ិ Polytec Asset Holdings, http://www.polytecasset.com/CorpInfo.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

បញជ ី អនកមនៃនទស នវដី Forbes – ទី្រកងហុងកុង, េលខ ២២ Or Wai Sheun, ៃថងទី ១៦ ែខមក ឆន ំ ២០០៨,http://www.forbes.com/lists/2008/82/biz_08hkrichest_Or-Wai-Sheun_R7DT.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៩ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
319

320

តំបន់ប

ញអុិនធណតឺ ិ ៃន CPPCC, http://cppcc.people.com.cn/GB/6927535.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៧ ែខមក ឆន ំ ២០០៩)។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន ៃឆរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុន ៃឆ
េទ។

321

េសចកី្របកស

រព័ត៌មន របស់្រកមហ៊ុន ៃឆេប៉្រតតក
ិ /ថមពល មី ៉ ច េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងី សី ុំករអធបបយ
ិេប៉្រតតក
ិ /ថមពល មី ៉ ច។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ីេប៉្រតតក
ិ , ‘China Petrotech Record 38% Rise In Net

Profit To RMB41.6 Million’, ៃថងទី ២៤ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៥,http://mirachenergy.listedcompany.com/newsroom/China.Petrotech.Holdings.Press.Release.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨);ករសែមងេ យេក ែត ដួង

េនសននិសីទ Cambodia Outlook Conference, ឆន ំ ២០០៧, ‘Petroleum Resource Management – Standard Reserves

Classification’, ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៧។
322

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ CZRCE េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ី សី ុំករអធបបយិទងនងឹ CZRCE។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

323

េសចកី្របកស

រព័ត៌មន របស់្រកមហ៊ុន ៃឆ

block,’ ៃថងទី ២៦ ែខកកក

េប៉្រតតក
ិ , ‘China Petrotech Acquires 48% effective interest in a Cambodia offshore oil and gasឆន ំ ២០០៦, http://mirachenergy.listedcompany.com/newsroom/CPHL.Cambodia.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូឆន ំ ២០០៨); េសចក្រី បកសរព័ត៌មន របស់្រកមហ៊ុន ៃឆេប៉្រតតក
ិ , ‘Replies to the SGX’s request for additional information as required under Rule្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

1010 of the Listing Manual on Press Release - China Petrotech Acquires 48% effective interest in a Cambodia offshore oil and Gas Block’, ៃថងទី២៨ ែខកកកឆន ំ ២០០៨, http://mirachenergy.listedcompany.com/newsroom/CPHL.Replies.to.SGX.Cambodia.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
324

េសចកី្របកស

េមរព័ត៌មន របស់្រកមហ៊ុន ៃឆេប៉្រតតក
ិ , ‘China Petrotech clinches milestone first overseas oilfield service contract’, ៃថងទី ១៧ ែខឆន ំ ២០០៦, http://mirachenergy.listedcompany.com/newsroom/CPHL.Cambodia.Oilfield.Service.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ២០០៨)។
325

េសចកី្របកស

block,’ ២៦ ែខកកក២០០៨)។
326

រព័ត៌មន របស់្រកមហ៊ុន ៃឆេប៉្រតតក
ិ , ‘China Petrotech Acquires 48% effective interest in a Cambodia offshore oil and gasឆន ំ ២០០៦, http://mirachenergy.listedcompany.com/newsroom/CPHL.Cambodia.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ្របភពដែដល។

327

េសចកី្របកស

រព័ត៌មន របស់្រកមហ៊ុន ៃឆេប៉្រតតក
ិ , ‘Replies to the SGX’s request for additional information as required under Rule 1010 of

the Listing Manual on Press Release - China Petrotech Acquires 48% effective interest in a Cambodia offshore oil and Gas Block’, ៃថងទី ២៨ ែខកកកឆន ំ ២០០៨, http://mirachenergy.listedcompany.com/newsroom/CPHL.Replies.to.SGX.Cambodia.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ២០០៨)។
328

្របភពដែដល។

329

្រកសួងពណជជិ កមម ឯក១៧ ែខេម

រចុះេឈមះ្រកមហ៊ុន ស្រមប់CZRCE, ៃថងទី ៧ ែខេមឆន ំ ២០០៦; េសចកី្របកសធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន េផវរ័ យូនីឃន់ េនកនុ ងែខតុ

330រព័ត៌មន របស់្រកមហ៊ុន ៃឆេប៉្រតតក
ិ , ៃថងទីឆន ំ ២០០៦, http://mirachenergy.listedcompany.com/newsroom/CPHL.Cambodia.Oilfield.Service.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលី សី ុំករអធបបយ
ិពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ េផវរ័ យូនីឃន់។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

331

China Petrotech, ‘Full year financial statement for year ending December 31 2007’, ទំព័រទី ៥,

http://mirachenergy.listedcompany.com/newsroom/CPHL_31_12_2007_4Q.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
332

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន មូលនធ
ិ ហ
ិ រញញ
ិ វតថុ ចនិ េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះី សី ុំករអធបបយ
ិែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង
េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនឹ ្រកមហ៊ុន មូលនធិ ិហរញញិ វតថុ ចន។ិិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

333

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុនថមពល កងំ ដុង ចនិ រុង៉ ចំកត់ េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងី សី ុំករអធបបយ
ិរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុន។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ; េសចកី្របកស
របស់្រកមហ៊ុន ៃឆកកក
334

រព័ ត៌មន

េប៉្រតតិក, ‘China Petrotech Holdings Limited Acquires Interest In China Zhen Rong Cambodia Energy Co Ltd,’ ៃថងទី ២៦ ែខឆនំ ២០០៦, http://mirachenergy.listedcompany.com/newsroom/CPHL.Cambodia.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)ឯករចុះេឈមះ្រកមហ៊ុនរបស់ហុងកុង ស្រមប់្រកមហ៊ុនមូលនធិ ិហរញញិ វតថុ ចនិ , បនេមលី េនកនុ ងែខកញញ ឆន ំ ២០០៨; China Petrotech, ‘Replies to SGX’squery regarding China Petrotech signs agreement with Canada-based Liburdi to set up Asia Venture,’

http://mirachenergy.listedcompany.com/newsroom/China_Petrotech_Replies_to_SGX_Query210207.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ២០០៨)។
335

តំ បន់ប

ញអុិ នធឺ ណិត្រកមហ៊ុន Zhuhai Zhen Rong, http://www.zhzrgs.com.cn/en/index.asp (បនេមលេលកចុងេ្រកយ ៃថងទី ៧ ែខធនូ ឆនំ ២០០៨);េសចកី ្របកសរព័ ត៌មនៃន្រកមហ៊ុន Sunny Global Holdings Limited, ‘Sunny Global entered into MOU for the cooperation with Zhen Rong Group, oneof the largest crude oil importers in China to develop the crude oil, fuel oil and natural gas business,’ ៃថងទី ៧ ែខធនូ ឆនំ ២០០៧,http://www2.synchronic.com.hk/sc_upload/images/Sunny%20Global_MOU_English.pdf (បនេម លេលកចុ ងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆនំ ២០០៨)។
336

េសចកី្របកស

រព័ត៌មន របស់្រកមហ៊ុន ៃឆេសចកី្របកស

រព័ត៌មន របស់្រកមហ៊ុន ៃឆេប៉្រតតក
ិ , ‘Change of Name of China Zhenrong (Cambodia) Energy Co. Ltd.’, ៃថងទី ១២ ែខេមឆន ំ២០០៧, www.chinapetrotech.com/irm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៦ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។

337

ែខេម

338

េប៉្រតតក
ិ , ‘China Petrotech Completes 3-D Seismic Survey for 360 SQKM in Cambodia’, ៃថងទី ១៦ឆន ំ ២០០៧, www.chinapetrotech.com/ir.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៦ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។

េសចកី្របកសស្រមប់អនកវនេយគ
្រកមហ៊ុន ៃឆិ ិេប៉្រតតក
ិ , ៃថងទី ៣០ ែខមនី ឆន ំ ២០០៧ នងិ ២៨ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៨,http://www.chinapetrotech.com/ir.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៦ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
339

ទននិ ន័យភគហ៊ុន ស្រមប់្រកមហ៊ុន ថមពល មី ៉ ច ចំកត់, http://markets.ft.com/tearsheets/performance.asp?s=SG%3AMIEL, (បនេមល
ី េលក
ី ចុង

េ្រកយ ៃថងទី ២៦ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨), ព័ត៌មនលំអត
េនៃថងទី ២២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨។ិ អំពីភគហ៊ុន ្រតម្រតវ
ឹ
340

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន KPMG សងបុិ រ ី េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលី សី ុំករអធបបយ
ិពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង
ឹ KPMG។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

341

KPMG, ‘Independent Auditor’s Report’, ៃថងទី ១ ែខេមឆន ំ ២០០៧,http://chinapetrotech.listedcompany.com/newsroom/CPHL.independent.auditors.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៥ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។
342

េសចកី្របកស

រព័ត៌មន, ‘Notice of Extraordinary General Meeting’, ៃថងទី ១៩ ែខវចឆិ កិ ឆន ំ ២០០៧, www.chinapetrotech.com/ir.html (បនេមលីេលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៥ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៧); Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន LTC នងិ សហករ ី េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបី សី ុំករ

អធបបយអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង
ិឹ ្រកមហ៊ុន LTC នងិ សហករ។ី េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។
343

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន េ្របងកត JHLេនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលី សី ុំករអធបបយ
ិពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុនេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

344

្រកមហ៊ុន PT មុដិ កូ, របយករណ៍្របចំឆន ំ ២០០៦, http://www.medcoenergi.com/userfiles/file/annual_report/2006/ar2006.pdf (បនេមល
ី េលក
ី ចុង

េ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); ្រកមហ៊ុន PT មុិដកូ ទូរ
345រែដលបនេផញីេទផ រហ៊ុនទី្រកង ហ ករ

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន ថមពល គូែវត៉ េនកនុ ងែខតុ

, ៃថងទី ៤ ែខតុឆន ំ ២០០៦។ឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលី សី ុំករអធបបយ
ិ៉ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ថមពល គូែវត។ិ បនទទួលចេមយី េទ; ករសែមងេ យេក ែត ដួង

េនសននិសីទ

Cambodia Outlook Conference, ឆន ំ ២០០៧, ‘Petroleum Resource Management – Standard Reserves Classification’, ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៧; ្រកមហ៊ុន

ថមពល គូែវត៉, ‘Annual Report 2007’, ទំព័រទី ១២។

346

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន េ្របងកត លូនឌនិ េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះី សី ុំករអធបបយ
ិែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងី េី មលឹ េ្របងកត លូនឌនិ េហយី បនទទួលករេឆយី តប។ េដមបី ព័ត៌មនបែនថមអំពីចេមយី េនះ សូមេមលី ទំព័រទី ##។ ស្រមប់សំេ
ចបប់េពញេលញ ៃនចេមយី េនះ សូមទក់ទងមក Global Witness

Stake in Block E’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ៣០ ែខតុDaily, ៃថងទី ៣០ ែខតុ

347
348
349

350

មួយ

ម mail@globalwitness.org; Douglas Gillison, ‘Swedish Oil Firm Acquires 34 Per centឆន ំ ២០០៧; Angus Rodger, ‘Lundin Joins Pack Eyeing Cambodian Oil’, International Oilឆន ំ ២០០៧។

សំបុ្រតព្រី កមហ៊ុន េ្របងកត លូនឌនិ ិក ឆន ំ ២០០៨។ិ េទ Global Witness, ៃថងទី ៤ ែខវចឆ

្រកមហ៊ុន PT មុិដកូ, ទូរ្របេទស បរែដលបនេផញីេទផ រហ៊ុនទី្រកង ហ ករ

, ៃថងទី ៤ ែខតុឆន ំ ២០០៦។

ម៉, លខតី ្រកមហ៊ុន ស្រមប់ េ្របងកត JHL ចំកត់ េលខ 123567b, ៃថងទី ២២ ែខមក ឆន ំ ២០០៤។ិ ិ បញជក់ករបេងកត

Susan Postlewaite, ‘Overlapping Claims Complicate Gas Hunt’, The Phnom Penh Post, ៃថងទី ២៩ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨; េកែត ដួង

,អគគនយកៃន CNPA, សុនទរកថមនចំណងេជងី ថ ‘Petroleum Resource Management: Standard Reserves Classification’, ៃថងទី ២៣ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៧េហយី នងិ ករសនទនជមួយអនក យករណ៍

រព័ត៌មន ែដលបនេឃញី ឯករសមងត់ េនកនុ ងែខសីឆន ំ ២០០៧; Shanghai Zoom Intelligence, ‘CNOOC

Signs PSC Contract with Cambodia’, ៃថងទី ១២ ែខមថុ
ី េលក
ី ចុង
ិ ន ឆន ំ ២០០៧, http://www.zoomchina.com.cn/new/content/view/25873/81/ (បនេមល

េ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

351

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ CNOOC េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ី សី ុំករអធបបយ
ិទងនង
ឹ CNOOC។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

352

Xinhua News Agency, ‘CNOOC signs PSC contract with Cambodia’, ៃថងទី ១១ ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៧; Dow Jones Energy Service, ‘Cambodia OKs

CNOOC Invest In Oil Production’, ៃថងទី ៦ ែខកកកឆន ំ ២០០៦; Ker Munthit, ‘Cambodia says Asian, European companies are flocking to the country

in search of oil,’ ៃថងទី ១៦ ែខមក ឆន ំ ២០០៧។

353
354

ករេសុបី អេងកតរបស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

តំបន់ប២០០៨)។

355
356

ញអុិនធណតឺ ិ អុិនធណតឺ ិ របស់ PT មុិដកូ , http://www.medcoenergi.com/page.asp?id=210027 (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៩ ែខកញញ ឆន ំ្របភពដែដល។
Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន េ្របងកតATI េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមបអំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលី សី ុំករអធបបយ
ិពក់ព័នធ ឬទក់ទងនងឹ ្រកមហ៊ុនេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយ
ី េទ។

357
358

តំបន់ប

តំបន់ប

ញអុិនធណតឺ ិ អុិនធណតឺ ិ របស់ ATI Group, http://www.ati-petroleum.com/about.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៥ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

ញអុន
ិ ធណត
ឺ ិ អុនិ ធណតឺ ិ របស់ ATI Group, http://www.atipetroleum.com (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៥ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨); េសចកី

្របកសព័ត៌មនរបស់្រកមហ៊ុនេ្របងកត ATI, ៃថងទី ១១ ែខមក ឆន ំ ២០០៨, http://www.atipetroleum.com/press.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៥ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។

359

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង
ឹ េ
360
361
362

ក ចំង កូហ៊ុយ េនកនុ ង ែខមក ឆន ំ ២០០៩ េដមប
របស់េ
ី ស
ី ុំករអធបបយ
ិក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ

Upstream, ‘Cambodia Block Lure for China’, ៃថងទី ៩ ែខវចឆិ ិក ឆន ំ ២០០៧។

បទសមភសន៍ជមួយម នីេ្របងកតមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

BP Exploration (Angola) Ltd, របយករណ៍្របចំឆន ំ េទកន់ Companies House, ៃថងទី ៣១ ែខធនូ ឆន ំ ១៩៩៩, ទំព័រទី ១១។្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

363
364

បទសមភសន៍ជមួយអនកវភគវស័ិិ យឧស ហកមម, ឆន ំ ២០០៨; PT មុិដកូ, ‘Annual Report’, ឆន ំ ២០០៧, ទំព័រទី ៥០។ករសែមងេ យេក ែមន ែដន, ‘National Petroleum Policy and Petroleum Promotions and Contract’, ៃថងទី ២១-២៥ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៦,http://www.ccop.or.th/ppm/document/CAWS6/CAWS6DOC02_menden.pdf។
365

PT មុិដកូ, ‘Annual Report’, ឆន ំ ២០០៧, ទំព័រទី ៦១; តំបន់ប

(បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៩ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។

366

ញអុិនធណតឺ ិ របស់ PT មុិដកូ, http://www.medcoenergi.com/page.asp?id=210027

េសចកី្របកសរបស់្រកមហ៊ុន PT មុដិ កូ, ‘Cambodia – Block E’, ៃថងទី ១ ែខតុេលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

367

តំបន់ប២០០៨)។

368

369
370

ឆន ំ ២០០៦, www.medcoenregi.com/page.asp?id=210026 (បនេមល
ីញអុិនធណតឺ ិ របស់ PT មុិដកូ, http://www.medcoenergi.com/page.asp?id=210027 (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៩ ែខកញញ ឆន ំ

PT មុិដកូ, ‘Annual Report 2007’, ទំព័រទី ៥០។្រកសួងេសដកចចិ នងិ ហរញញិ វតថុ , ‘Tableau des Opérations Financières de l'Etat’, ផលចំណូលមនិ ែមនពនធ រ មកពីសមបទនែរ,៉ ឆន ំ ២០០៦។
តំបន់បញអុនិ ធណតឺ ិ របស់ PT មុដិ កូ, http://www.medcoenergi.com/page.asp?id=210026 (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៨ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); PTមុិដកូ, ‘Annual Report 2007’, ទំព័រទី ៥០; ្រកសួងេសដកចចិ នងិ ហរញញិ វតថុ , ‘Tableau des Opérations Financières de l'Etat’, ផលចំណូលមនិ ែមនពនធ រ មកពីសមបទនែរ,៉ ឆន ំ ២០០៦ នងិ ឆន ំ ២០០៧។

371

372
373

Rigzone, ‘Indocan Resources applies for Cambodian Exploration Rights’, ៃថងទី ១០ ែខតុឆន ំ ២០០៥។

George Mcleod, ‘Cambodia finds oil and changing fortunes’, The Bangkok Post, ៃថងទី ១៧ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៦។
ធនគរអភវឌិ ន៍សុី, ‘The Tonle Sap Initiative: Future Solutions Now’, ៃថងទី ១៣ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៧, ទំព័រទី ២,

http://www.adb.org/Projects/Tonle_Sap/basin.asp (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

374

តំបន់ប

ញអុិនធណតឺ ិ របស់ CCOP, ‘Cambodia–present status’, http://www.ccop.or.th/epf/cambodia/cambodia_status.html (បនេមល
ី េលក
ី ចុង

េ្រកយ ៃថងទី ២៧ ែខតុ375

ឆន ំ ២០០៨)។

UNESCO, http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=9765&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html, (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

376

UNEP, ‘A Global Overview of Wetland and Marine Protected Areas on the World Heritage List’, http://www.unep-

wcmc.org/wh/reviews/wetlands/t11.htm; www.undp.org/gef/05/documents/writeups_doc/bio/Cambodia_TonleSap.doc; UNDP, TonleSap
Conservation Project’, ទំព័រទី ១, http://www.un.org.kh/undp/resources/publications/projectSummary/tscp.pdf; 2007 IUNC Red List of Threatened

Species, http://www.iucnredlist.org/search/details.php/40235/summ នងិ http://www.iucnredlist.org/search/details.php/15944/summ (ទំងអស់បន

េមល
ី េលក
ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

377
378

ជរ

ភបល
កមពុ ជ, ជ្រកតយ
ល ទេន
ី
ិ
ឹ សព
ី ីករបេងកីត នងិ ករ្រគប់្រគងទីជ្រមកប្រមងជវមណ

ប, ឆន ំ ២០០១។

Oxfam America, ‘Keeping Community Fisheries Afloat in Cambodia’, http://www.oxfamamericOxfam

America.org/workspaces/where_we_work/east_asia/news_publications/art6783.html (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
379

ធនគរអភវឌិ ន៍សុី, ‘Conservation Initiative to Protect Resources and Livelihoods in Cambodia’s Tonle Sap’, ៃថងទី ២១ ែខវចឆិ កិ ឆន ំ ២០០២,http://www.adb.org/Documents/News/2002/nr2002217.asp (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
380

តំបន់ប

ញអុិនធណតឺ ិ របស់ធនគរអភវឌិ ន៍សុី, http://www.Asian Development Bank.org/Projects/Tonle_Sap/basin.asp (បនេមល
ី េលក
ី ចុង

េ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); Fisheries Action Coalition Team, Sithirith M., ‘The Tonle Sap and its Fisheries: a Case in Cambodia’, ទំព័រទី ៧

http://www.fact.org.kh/Download %20online/fisheriesmanagement.pdf; ធនគរអភវឌិ ន៍សុី, ‘Conservation Initiative to Protect Resources andLivelihoods in Cambodia’s Tonle Sap’, ៃថងទី ២១ ែខវចឆិ ិក ឆន ំ ២០០២, http://www.adb.org/Documents/News/2002/nr2002217.asp (បនេមល
ី េលក
ី ចុង

េ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); Andrew Nette, ‘Cambodia: Dwindling Fish Stocks Threaten Food Security’, IPS, ៃថងទី ១៧ ែខេម381

ធនគរអភវឌិ ន៍ឆន ំ ២០០៨។

សុី, ‘Report and Recommendation of the President of the Board of Directors on a Proposed Loan and technical Assistance

Grant to the Kingdom of Cambodia for the Tonle Sap Environmental Management Project’, ទំព័រទី ១,

http://www.adb.org/Documents/RRPs/CAM/RRP_CAM_33418.pdf; ធនគរអភវឌិ ន៍សុី, ‘Proposed Asian Development Fund Grant Kingdom of

Cambodia: Tonle Sap Sustainable Livelihoods Project’, ឆន ំ ២០០៥, ទំព័រទី ២, http://www.adb.org/Documents/RRPs/CAM/39603-CAM-RRP.pdf (ទំងពរី បនេមលី េលកី ចុ ងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

382

383
384
385
386

បទសមភសន៍របស់ Global Witness ជមួយអនក្រសកមួយរូប, េខតេពធ

ត់, ៃថងទី ៦ ែខសីឆន ំ ២០០៨។

ត់, ៃថងទី ៦ ែខសីឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍របស់ Global Witness ជមួយម នីេ្របងកតមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

ករសេងកតេន មកែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍របស់ Global Witness ជមួយអនក្រសកមួយរូប, េខតេពធ
ករេសុបី អេងកតរបស់ Global Witness, ឆន ំ 2008។្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

387

AFP, ‘Cambodia ‘Set to Probe for Oil’ despite Environment Worries’, ៃថងទី ១២ ែខតុឆន ំ ២០០៧,http://afp.google.com/article/ALeqM5iDWu8uQKvc0wgWBIsT-TEHo4vwMQ (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

388

International Herald Tribune, ‘Cambodia forms body to deal with prospect of onshore oil in Tonle Sap lake’, ែខតុ១២ ឆន ំ ២០០៧http://www.iht.com/articles/ap/2007/10/12/asia/AS-GEN-Cambodia-Onshore-Oil.php (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
389

Monerrey Consensus, International Conference on Financing for Development, ៃថងទី ១៨-២២ ែខមនី ឆន ំ ២០០២,http://www.un.org/esa/ffd/monterrey/MonterreyConsensus.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

390

េសចកីៃថរបស់េ

391

ក យ៉ង

ឧទហរណ៍ សូមេមលី តំបន់បពភពេិក យ េទកន់គណៈកមមធករិ សទធិ ិមនុស របស់ UN, ៃថងទី ២៦ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៦។់ញអុន, ធនគរអភវឌិ ធណតឺ ិ របស់ Department for International Developmentរបស់្របេទសអងេគសិ ន៍សុី, ធនគរ

ក, Agence Francais de Developpement របស់្របេទសប ំង, អងគករមូលនធិ ិរូបយវតថ
ិិ International Development Agency របស់ុ អនរជតិ, នង្របេទសជប៉ុន ជេដម។
ី

392អងគករសហ្របជជតិ, ‘Declaration on the Rehabilitation and Reconstruction of Cambodia,’ េនកនុ ង ‘Agreements on a Comprehensive Political

Settlement of the Cambodia Conflict’, ៃថងទី ២៣ ែខតុ

393

១៩៩១។

Heng Reaksmey, ‘Cambodia Awarded Nearly $1 Billion in Aid’, VOA Khmer, ៥ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨; AFP, ‘International Donors Pledge Nearly $1

Billion To Cambodia’, ៥ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨។

394

សេមច ហ៊ុ ន ែសន, ‘Opening remarks at the Cambodian Consultative Group Meeting, Phnom Penh, 6 December 2004’, http://www.cdc-

crdb.gov.kh/cdc/7cg_meeting/7cg_document/opening_remark_hunsen_eng.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
395

Harold Mathisen, ‘Addressing Corruption in Fragile States: what role for donors?’, U4 Resource Centre, ឆន ំ ២០០៧,http://www.u4.no/document/u4-issue/u4_issue1_2007_fragile_states.pdf (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
396

Duncan Gillison នងិ Kay Kimsong, ‘A Decade of Donor Meetings: Donor Discontent May Not Lessen Donor Largesse’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ៣ ែខមនី ឆន ំ ២០០៧។

397

Xinhua News Agency, ‘Cambodian anti-corruption law to be submitted to parliament for approval’, ៃថងទី ២៥ ែខសី398

ឆន ំ ២០០៨។

The Phnom Penh Post, ‘Anti-graft legislation in sight: govt’, ៃថង ទី ១០ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨។
ករ្របជុំរបស់ Global Witness ជមួយ DFID, ទ្រី កងបងកក, ែខមថុិ ន ឆន ំ ២០០៧។

399

ករ្របជុំរបស់ Global Witness ជមួយ DFID, ែខវចឆិ ិក ឆន ំ ២០០៧។

400
401

ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកេធីករអងគករ, ឆន ំ ២០០៨។

ករ្របជុំរបស់ Global Witness ជមួយទរក, ឆន ំ ២០០៨។

402
403

‘Annex 3.3: Disbursements & Projections By Development Partner 1992 – 2010’ េនកនុ ង គណៈកមមធករ
នងិ នតសមបទី ិិ អភវឌិ ន៍កមពុ ជ ៃន្រកម្របកឹអភវឌិ ិក ឆន ំ ២០០៨, http://www.cdcិ ន៍កមពុ ជ, ‘The Cambodia Aid Effectiveness Report 2008’, ែខវចឆ

crdb.gov.kh/cdc/second_cdcf/aer_report/default.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៥ ែខមក ឆន ំ ២០០៩)។ េលខស្រមប់ឆន ំ ២០០៧ គប
ឺ េ

404

ះ

សនន។

GTZ, ‘Overview of Government – Donor Coordination Events, Cambodia 1992 – 2005’, ទំព័រទី ៨,

http://www.donorplatform.org/component/option,com_docman/Itemid,/task,doc_download/gid,313/
405‘Cambodia Consultative Group Meeting, 19-21 June 2002: United Kingdom Brief', http://www.cdc-

crdb.gov.kh/cdc/statement_united_kingdom.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

406

េសចកីែថងរបស់គណៈ្របធន កនុ ងនមតំ

ងសហព័នធអរឺ ុប៉ េនឯ ‘Consultative Group Meeting on Cambodia, June 19-21 2002, in Phnom Penh’,

http://www.cdc-crdb.gov.kh/cdc/statement_behalt_european.htm; ‘Executive Summary’ េនកនុ ង ‘NGO Statement to the 2002 Consultative Group
Meeting on Cambodia, Phnom Penh, 19-21 June, 2002’,

http://www.ngoforum.org.kh/Development/Docs/ngo_2002/1.htm (ទំងអស់ បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

407‘Cambodia Consultative Group Meeting, Phnom Penh, 19-21 June, 2002: Denmark brief on Specific Areas’, http://www.cdc-

crdb.gov.kh/cdc/denmark_specific_areas.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
408 ‘

Cambodia Consultative Group Meeting, 19-21 June, 2002: United Kingdom Brief’, http://www.cdc-crdb.gov.kh/cdc/statement_united_kingdom.htm(បនេម លេលកចុ ងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆនំ ២០០៨)។
409‘Executive Summary’ in ‘NGO Statement to the 2002 Consultative Group Meeting on Cambodia, Phnom Penh, ៃថងទី ១៩-២១ June, ឆនំ ២០០២’,http://www.ngoforum.org.kh/Development/Docs/ngo_2002/1.htm (បនេម លេលកចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆនំ ២០០៨)។
410
411‘Cambodia banking on donors for annual handout after a troubled year’, AFP, ៃថងទី ១២ ែខមិថុន ឆនំ ២០០២។

សេមច ហ៊ុន ែសន, ‘Opening address at the Cambodia Consultative Group Meeting, Phnom Penh, 20 June, 2002’,

http://www.camnet.com.kh/ocm/government/government127.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

412‘2002 Cambodia Consultation Group Meeting: Priority Areas for Joint Monitoring’, http://www.cdc-crdb.gov.kh/cdc/priority_areas.htm (បនេមលេលកចុ ងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆនំ ២០០៨)។
413‘Consultative Group meeting: Presentation by H.E. Sok An’, ៃថងទី ៦ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៤, http://www.cdc-

crdb.gov.kh/cdc/7cg_meeting/7cg_document/speak_not_sokan_eng.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
414‘Promoting Good Governance: Fighting Corruption And Increasing Accountability’, េសចកែី ថង តំសហរដងឲយសហគមន៍ទយក េយឯកអគគរដទូតេមរកិ , ករ្របជុំ CG, ៃថងទី ៦ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៤, http://www.cdc-crdb.gov.kh/cdc/7cg_meeting/7cg_document/fighting_corrupton_usa_eng.htm(បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
415

thCambodia: 7 Consultative Group Meeting, Phnom Penh, ៃថងទី ៦-៧ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៤,‘Concluding Remarks by Co-Chair, Ian C. Porter, World Bank Country Director for Cambodia’, http://www.cdccrdb.gov.kh/cdc/7cg_meeting/7cg_document/concluding_remark_wb.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
416

េសចកីែថងចមបងរបស់ពួក NGO េទកន់ ករ្របជុំ CG ឆន ំ ២០០៤, http://www.ngoforum.org.kh/Development/Docs/CG%202004/main_statment.htm(បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
417

ធនគរពិ ភពេក, ‘Cambodia at Crossroads’, ឆនំ ២០០៤, ទំព័រទី ៣, ទំព័រទី ២៤,

http://siteresources.worldbank.org/INTCAMBODIA/Resources/Overview.pdf (បនេម លេលកចុ ងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆនំ ២០០៨)។
418

េសចកី ែថងចមបងរបស់ពួក NGO េទកន់ ករ្របជុំ CG ឆនំ ២០០៤, http://www.ngoforum.org.kh/Development/Docs/CG%202004/main_statment.htm(បនេមលេលកចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆនំ ២០០៨)។
419

420

Liam Cochrane, ‘Cambodi a takes s colding, $500 mi lli on from donors ’, The Phnom Penh Post, ៃថង ទី ១ ៧ ែខធនូ ឆន ំ ២០ ០៤។‘Consultative Group meeting: Presentation by H.E. Sok An’, ៃថងទី ៦ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៤, http://www.cdc-

crdb.gov.kh/cdc/7cg_meeting/7cg_document/speak_not_sokan_eng.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

421

សេមចហ៊ុន ែសន, ‘Opening remarks at the Cambodian Consultative Group Meeting, Phnom Penh, 6 December 2004’, http://www.cdc-

crdb.gov.kh/cdc/7cg_meeting/7cg_document/opening_remark_hunsen_eng.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

422
423

Liam Cochrane, ‘Cambodi a takes s colding, $500 mi lli on from donors ’, The Phnom Penh Post, ៃថង ទី ១ ៧ ែខធនូ ឆន ំ ២០ ០៤។‘2004 CG Monitoring Indicators’, http://www.cdc-crdb.gov.kh/cdc/7cg_meeting/7cg_document/2004cg_monitoring.htm; ឯករភជប់ បែនថម៖ ‘2004 CG

Monitoring Indicators: Annex’, http://www.cdc-crdb.gov.kh/cdc/7cg_meeting/7cg_document/2004cg_monitoring_annex.htm (ទំងពី បនេមលេលកចុ ងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆនំ ២០០៨)។
424េសចកីែថងេទកន់ CG េ យឯកអគគរដទូតសហរដ

េម៉រក
ិ Joseph A. Mussomeli តំងឲយសហគមន៍ទយក ‘Concrete Steps for Fighting Corruption’,ៃថងទី ២ ែខមនី ឆន ំ ២០០៦, http://www.cdc-crdb.gov.kh/cdc/8cg_meeting/session3/delivered_usa_eng.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ២០០៨)។
425

Consultative Group Meeting for Cambodia, ៃថងទី ២-៣ ែខមនី ឆន ំ ២០០៦, ‘Joint Donor Statement on Natural Resources Management, Land andAgriculture by the German Representative’, http://www.cdc-crdb.gov.kh/cdc/8cg_meeting/session3/joint_german_eng.htm (បនេមល
ី េលក
ី ចុង
េ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

426
427
428

្របភពដែដល។

្របភពដែដល។
សំដីសំបុ្រត្រតវបនដក សង់ េនកនុង ‘Hu man righ ts g roup s rep rov e gov ern men t's b en ef acto rs ’, The Phno m Penh Pos t, ៃថង ទី ២៤ ែខកុ មភៈ ឆនំ ២០ ០៦។
429

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង
ឹ េ
430
431

ក គត ឈន់ េនកនុ ងែខតុឆន ំ ២០០៨ េដមប
របស់េ
ី ស
ី ុំករអធបបយ
ិក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មនិ បនទទួលចេមយី េទ។ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះCharles McDermid និ ង Vong Sokheng, ‘RGC co unts $601 million blessings’, Th e Phnom Penh Po st, ៃថង ទី ១០ ែខមី ន ឆនំ ២០០៦។
សេមច ហ៊ុ ន ែសន, ‘Opening Address at the Cambodia Consultative Group Meeting, 2 March, 2006’, http://www.cdc-

crdb.gov.kh/cdc/8cg_meeting/session1/opening_address_hunsen.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
432

Items for change, 2006: ‘Joint Monitoring Indicators for 8th CG Meeting’, http://www.cdc-

crdb.gov.kh/cdc/8cg_meeting/session3/yanara_jmis_final_eng.htm (បនេមលេលកចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆនំ ២០០៨)។

433‘Development Partner’s Consensus Statement On Governance For The Cambodian Development Cooperation Forum, 21-20 March 2007’,

http://www.cdc-crdb.gov.kh/cdc/first_cdcf/session1/consensus_statement.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
434

st‘1 Cambodia Development Cooperation Forum 19-20 March, 2007: Statement on Agriculture and Natural Resources Management Mr.

Michael Brownell, Director, Southeast Asia Programme, CIDA’,្របេទសជតលិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

http://www.cdc-crdb.gov.kh/cdc/first_cdcf/session1/statement_cida.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
435
436

Global Witness, ‘ែខ សយអនកលួចជតិ៖ ករកប់េឈ ខុសចបប់ និ ងករពុះេ្រច ក្រទពយសមបតិ

ធរណៈ’, ែខមិថុន ឆនំ ២០០៧។

‘First Cambodia Development Cooperation Forum, Phnom Penh, June 19-20, 2007: Opening Statement by Lead Development Partner Coordinator, Ian

C. Porter, Country Director for Cambodia, World Bank’, http://www.cdc-crdb.gov.kh/cdc/first_cdcf/opening_session/statement_wb.htm (បនេម លេលកចុ ងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆនំ ២០០៨)។
437

សំដីដក សង់ េនកនុង Cat Barton និង Vong Sokheng, ‘$690 million: pledges, promises and faint praise’, The Phnom Penh Post, ៃថងទី ២៩ ែខមិ ថុន ឆនំ

២០០៧។
438
439

Cat Barton, ‘Government deeds to face CG’, The Phno m Penh Post, ៃថង ទី ១ ៥ ែខមិ ថុ ន ឆនំ ២០០៧។
សេមច ហ៊ុន ែសន, ‘Opening Address at the First Cambodia Development Cooperation Forum, 19 June 2007’, http://www.cdc-

crdb.gov.kh/cdc/first_cdcf/opening_session/open_hunsen_eng.htm (បនេមលី េលកី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។
440

AFP, ‘Cambodia boosts aid request to 689 million dollars’, ៃថងទី ២០ June ឆន ំ ២០០៧។