MOʻOLELO HĀLĀWAI O KE KOMIKINA NO KA HOʻOLAULEʻA NOʻEAU A
MOʻOMEHEU PĀKĪPIKA (FestPAC)
PŌʻAKAHI, 7 IUNE, 2021 HOLA 2:30ʻaui
MA O KA ZOOM: ʻAHA KŪKĀ MA KA WIKIŌ
Nā Lālā Komikina i kū mai:
Maenette Ah Nee-Benham
Snowbird Bento
Māpuana de Silva
Jarrett Keohokālole

-Jamie Lum-

Richard Onishi
Makanani Salā
Hinaleimoana Wong-Kalu-

Koho ʻIa E Ka Kia ʻāina
Kaiāulu (hōʻea i ka hola 2:32ʻaiu)
KaiāuluʻAha Kenekoa o Hawaiʻi (hōʻea i ka hola
2:32ʻaiu)Keʻena Hoʻomohala Waiwai a me ka
Hoʻokipa (DBEDT)ʻAha Lunamakaʻāinana o Hawaiʻi
Ke Kūlanakauhale a Kalana o Honolulu
Keʻena Kuleana Hawaiʻi (OHA) (hōʻea i ka hola
2:32ʻaiu)

Nā Hoa Kipa:
John Aeto
Kiele Amundson
Amber Bixel
Manu Boyd
Maka Casson-Fisher
Ilihia Gionson
Lynn Martin Graton
Monte McComber
Aaron Salā
Malia Sanders-ʻAhahui Hoʻokipa ʻŌiwi Hawaiʻi
Ke Kūlanakauhale a Kalana o Honolulu
Hale Hōʻikeʻike Bīhopa
Nā Kula ʻo KamehamehaKeʻena Kuleana Hoʻokipa o HawaiʻiʻAhahui Hoʻokipa ʻŌiwi HawaiʻiKaiāulu
Royal Hawaiian Center
Kulanui o Hawaiʻi/Royal Hawaiian CenterʻAhahui Hoʻokipa ʻŌiwi Hawaiʻi

Nā Limahana:
Margaret Ahn
Marlene Hiraoka
Selma Malcolm
Timothy Tiu
Scott Tome-

Loio Kuhina
DBEDT
DBEDT
DBEDT
DBEDT

Nā Mihi:Kalani Ka‘anā‘anā, Chair-

Keʻena Kuleana Hoʻokipa o Hawaiʻi (HTA)Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 7 Iune, 2021 hola 2:30ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 2 o 9

HOʻOMAKANa Hope Luna Hoʻomalu Salā i hoʻomaka i ka hālawai ma ka hola 2:30ʻaui, nāna i hoʻokipa i nāmea a pau i kū mai ma ka Zoom a me ka Facebook Live. Noi ka Hope Luna Hoʻomalu iā Ms.
Lum e hoʻolauna iā Mr. Manu Boyd, he hoa kipa, i hoʻokuleana ʻia no ka mālama ʻana i ka
wehena.
Mea mai ʻo Mr. Manu Boyd, ma ka makahiki 1985, ua hula ʻo ia ma FestPAC, a ʻo ia hoʻokahika ʻōlapa hula ʻōpio loa ma ia hanana, ma Aotearoa. Maopopo iā Mr. Boyd i ke kumu a me ka
manaʻo nui ʻo FestPAC, a paipai ʻo ia i ke Komikina e lawe aku i ka mōʻaukala a ʻike Hawaiʻi ae hoʻohana i ia mau mea no ke alakaʻi ʻana i ka hana.
Kaʻana aku ʻo Mr. Manu Boyd no kekahi lā nui e hiki koke mai ana ma Hawaiʻi, ʻo ia hoʻi, ka LāKamehameha, hoʻolauleʻa ʻia ma Iune 11 i nā makahiki a pau. Ua aʻoaʻo ʻo ia no ka manaʻo ʻana
o ka nui poʻe ʻo Iune 11 ko Kamehameha ʻEkahi (I) lā hānau, eia kā, ʻaʻole pēlā. Ma ka makahiki
1871, ua makemake ʻo Kamehameha ʻElima (V) e hoʻolauleʻa i ka hānau ʻia ʻo Kamehameha, ʻoia kona kūpuna kāne. Ua manaʻo paha ʻo Kamehameha ʻElima (V) e hoʻohana i kona lā i hānau
ʻia, ʻo Kekemapa 11 hoʻi. Eia naʻe, he wā ua nui ʻo Kekemapa, a no ia kumu i hoʻoholomua ʻia
ka hanana he ʻeono mahina ma hope iho, i Iune 11, i hiki ke hoʻolauleʻa ʻia ke aliʻi ma ka wā emaikaʻi ai ke anilā.
Ma hope mai, ua walaʻau ʻo Mr. Boyd no ke oli āna e oli ana, i mea e naʻauao ai ka poʻelehulehu a me nā Lālā Komikina no ka manaʻo a moʻolelo o ia oli.
Ua kākau ʻia ʻo “Kalani Nui Mehameha” e ke aliʻi wahine nui ʻo ʻUlulani no Hilo, mai nāmakahiki 1789 – 1790. He oli kēia e hoʻohana ʻia no ka hoʻokipa ʻana i nā malihini. Wahi a nākūpuna, he mea nui ko kākou hōʻihi ʻana kekahi i kekahi. Mahalo ʻo ia i ka hana a Ms. de Silva,
ka State Foundation on Culture and the Arts, a me ke Kula ʻo Kamehameha, ʻoiai, ʻaʻole pahanoʻonoʻo ʻia ke komo pū ʻana ʻo Hawaiʻi ma FestPAC, ʻoiai kākou ma lalo o ka malu oʻAmelika. ʻO ia mau kānaka a pāʻoihana i hoʻolauna mua ʻia, ʻo lākou ke kumu o ko Hawaiʻi
komo pū ʻana ma FestPAC no nā makahiki he nui. A eia hou aku, ʻo ka makamua kēia o ko
Hawaiʻi lilo ʻana i ka mea hoʻokipa. Ma ka ʻimo o ka maka, ʻo Hawaiʻi ana nā mea hoʻokipa no
FestPAC, a he pono ko kākou noʻonoʻo ʻana pehea kākou e hoʻokipa pono ai i nā malihini.
Hoʻomanaʻo ke oli iā kākou i kekahi mau manaʻo nui. ʻO kahi hiʻohiʻona o ka hoʻokipa ʻana, ʻoia ka mea nui o ke komo ʻana ma ka hale – he kuleana ko kākou i ka lāhui e hoʻokipa i ka poʻemalihini me ka hanohano a me ka hōʻihi nui, ma ko lākou wā e kipa ana i ko mākou home.
Hoʻohālikelike ʻia ke oli a Mr. Boyd i kaʻana aku ai no ko Kamehameha ʻEkahi (I) ʻaʻa ʻana i ka
hoʻohui ʻāina, me ko ke komikina ʻaʻa ana e alu like kākou a pau i holo pono ʻo FestPAC.
Mahalo aku ka Hope Luna Hoʻomalu iā Mr. Boyd, me ka mahalo pū ʻana i kāna mākau haʻimoʻolelo.
I kēia manawa, hoʻolauna ʻo Hope Luna Hoʻomalu Salā iā Dr. Maenette Ah Nee-Benham, heLālā Komikina hou. He poʻo kulanui ʻo ia ma ke Kulanui o Hawaiʻi ma Oʻahu Komohana.
Mahalo aku ʻo Dr. Benham i nā Lālā Komikina, a mea mai ʻo ia he hanohano nui ke komo ʻana ike Komikina.

Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 7 Iune, 2021 hola 2:30ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 3 o 9ʻŌLELO HŌʻIKE A KA LEHULEHU
Kono ʻo Hope Luna Hoʻomalu Salā i ka lehulehu e hōʻike mai i ko lākou mau manaʻo. ʻAʻohekanaka i hoʻopuka manaʻo, hoʻomau akula ʻo ia i kahi kumuhana papa kumumanaʻo aʻe.
ʻĀPONO I KA MOʻOʻŌLELO HĀLĀWAI 17 MEI 2021
Ua nāʻana ʻia nā moʻoʻōlelo hālāwai e nā Lālā Komikina. Noi mai ʻo Hope Luna Hoʻomalu Salāno ke ʻāpono ʻia o ka moʻoʻōlelo hālāwai, ua hoʻopuka ʻo Ms. Lum lāua ʻo Mr. Onishi e waiho
wale ʻia me kēlā. Noi ʻia ke koho pāloka ma ke kāhea inoa, a hoʻoholo ʻia e nā Lālā Komikina
penei: Hope Luna Hoʻomalu Salā, Ms. de Silva, Ms. Lum, Ms. Wong-Kalu, Mr. Keohokālole,
Mr. Onishi, Ms. Bento, Ms. Benham. Ua lōkahi ke ʻāpono ʻia o ka moʻoʻōlelo hālāwai.
KŪKĀKŪKĀ NO KA LUNA HOʻOLAULEʻA
Kūkaʻi ʻōlelo ʻo Hope Luna Hoʻomalu Salā i nā manaʻo i walaʻau ʻē ʻia ma ka hālāwai hope. Ma
kēia hālāwai, e kūkākūkā ana nā Lālā Komikina no ke kūlana Luna Hoʻolauleʻa me ka hāpai inoa
no ia kūlana. Ua hoʻomōakāka ʻo ia ʻaʻole ana koho pāloka i kēia lā no ka mea ke nele nei ka
Luna Hoʻomalu. Ua hoʻomanaʻo pū ʻo ia i nā Lālā Komikina ʻaʻole ana hoʻomaka kēlā kūlana ahiki i ka makahiki 2022, inā nō loaʻa mai ke kālā.
Noi ʻo Ms. Bento no ka hoʻomōakāka ʻia o kekahi mau manaʻo no kēia kūkākūkā Luna
Hoʻolauleʻa. Na nā Lālā Komikina e hoʻomāhele aku i nā kuleana Luna Hoʻolauleʻa (e like meka ʻōlelo a ka puke alakaʻi FestPAC), a i ʻole e ʻauamo like ʻia nā kuleana a hāpai inoa pūkekahi? Hōʻike aku ka Hope Luna Hoʻomalu ʻaʻole ana nā inoa i hāpai ʻia he mau inoa paʻalula,e koho pāloka ana i kekahi hālāwai aku. Haʻi aku ʻo ia no ka maikaʻi paha o ke kūkākūkā ʻana no
ka hoʻohāiki ʻia o nā kuleana o ke kūlana ma kēia hālāwai.
Mea mai ʻo Ms. Benham, ʻoiai ʻo kēia kāna hālāwai mua, hoihoi ʻo ia i ka lohe ʻana i nākuanaʻike ʻokoʻa o nā Lālā Komikina ʻē aʻe e pili ana i ke kūlana Luna Hoʻolauleʻa. Noi ʻo Hope
Luna Hoʻomalu iā Ms. de Silva e kaʻana i kona mau manaʻo.
Mea mai ʻo Ms. de Silva ʻo ka Luna Hoʻolauleʻa, he kanaka e hoʻokele ana i nā Luna Hoʻomalu
Lalo Kōmike a me kā lākou mau kime, hōʻoia pū ʻo ia i ka ʻauamo ʻia o ia mau kuleana. ʻo ka
Luna Hoʻolauleʻa a me ke Poʻo Hoʻolauleʻa Hoʻohanohano nā ʻelele no FestPAC i mua o ka
poʻe lehulehu; na lāua e noi no ke kālā; na lāua e kū mai a hōʻikeʻike; na lāua e hālāwai me nākānaka hāʻawi kālā a me nā kānaka kākoʻo; a pēlā wale aku (apwa). Na ka Luna Hoʻolauleʻa ame Ke Poʻo Hoʻolauleʻa Hoʻohanohano e hoʻolaukaʻi i ka hoʻokipa ʻana i nā mea kipa a puni oka Pākīpika. Hōʻoia ka Luna Hoʻolauleʻa i ka hahai ʻia o nā papa kuhikuhi manawa i hoʻolālā
pono ʻia, i mea e hōʻoia i ka hoʻokō ʻia o nā hana a nā Lalo Kōmike i ka wā kūpono.
ʻAelike ka Hope Luna Hoʻomalu i ka lilo ʻana ʻo ka Luna Hoʻolauleʻa ʻo ia ka Luna Kuhikuhina
e loaʻa mai ana i ke alakaʻina a me ke kōkua mai ke Komikina mai. Hōʻike mai ʻo Ms. de Silva
no ka makamua o ko Hawaiʻi hoʻohana ʻana i ka Puke Alakaʻi Hoʻolauleʻa, he puke i kākau ʻia
me ka manaʻo e hoʻohana laulā ʻia, a na ka poʻe heluhelu e hoʻokino mai i nā lāliʻi ʻē aʻe.
Makemake ka hui hoʻomalu ʻo FestPAC e ʻike i nā manaʻo i holo pono mai ia palapala.
Haʻi mai ʻo Ms. Bento, e pono ana kēia Luna Hoʻolauleʻa e naʻauao a mākaukau ma ka ʻauamo
kuleana i hiki ke ʻauamo pono ʻia ke kūlana.

Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 7 Iune, 2021 hola 2:30ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 4 o 9Mahalo aku ʻo Ms. Wong-Kalu iā Ms. Bento no kona mau manaʻo. Hōʻike mai ʻo Ms. WongKalu no ke koʻikoʻi o nā kūlana Luna Hoʻolauleʻa a me ke Poʻo Hoʻolauleʻa Hoʻohanohano,ʻoiai, he ʻelele lāua no ka poʻe a me ka paeʻāina o Hawaiʻi. He pono ko lāua kū ʻelele ʻana me nāmanaʻo pono, a pēlā nō ka ʻauamo ʻia o nā kuleana pū kekahi. Mea mai ʻo ia, he mea nui ko kekanaka me kēia kūlana hoʻolaukaʻi ʻana i nā hanana nui ʻē aʻe, i ʻole pono e makaʻala pono ʻiakāna mau hana a pau. Pono e ikaika ka hiʻohiʻona alakaʻi o kēia kanaka. He ʻelele kēia me ka
ʻike kūhohonu o ka moʻomeheu Hawaiʻi. Ke kupu mai nā ālaina, e pono ana ke Poʻo HoʻolauleʻaHoʻohanohano e kahapale ma ke ʻano he ʻelele no ka Luna Hoʻolauleʻa a me ke Komikina. ʻO ka
poʻe hana nui, ʻaʻole ʻike ʻia kāna mau hana i nā manawa a pau. Na kēia mau ʻelele ʻelua ealakaʻi pono me ke aloha. E like me ka manaʻo i hāpai ʻia e Mr. Boyd, no lāua a no kākou ia
kuleana. Ua like kona manaʻo me Mr. Boyd, ma ka hopena o ka Hanana Hoʻolauleʻa, i loko nō oke koʻikoʻi o nā lāliʻi o ka hanana, ʻo ka hoʻokipa pono ʻana i nā mea kipa hiehie ka hanakoʻikoʻi loa. I loko nō o ka mālama ʻana o nā Mokupuni o ka Pākīpika i ko lākou maumoʻomeheu, me ka paio mau ʻana o Hawaiʻi no ka laulaha o ko kākou moʻomeheu, he pono ko
kākou hoʻoikaika ʻana.
Mahalo aku ʻo Ms. Benham i nā kānaka a pau no ke kaʻana ʻana i ko lākou mau manaʻo. I kēia
manawa, mōakāka iā ia ke ʻano o ke kanaka i makemake ʻia no ke kūlana Luna Hoʻolauleʻa. He
kanaka e kū ʻelele ana no kākou a pau. He kūlana koʻikoʻi nō ia. Pono kēia kanaka e mākaukau
ma ka hoʻokaʻaʻike ʻana, he kanaka ʻoiaʻiʻo, he mau mākau hoʻolaukaʻi a hoʻokele waihona kālāikaika kona, he kanaka i hiki ke ʻimi i nā ala e hoʻoponopono ai i nā pilikia, he kanaka ehoʻokaʻaʻike ana me ke Komikina no kāna mau papa hana.
KŪKĀKŪKĀ NO KE POʻO HOʻOLAULEʻA HOʻOHANOHANO
Kūkaʻi ʻōlelo ʻo Hope Luna Hoʻomalu Salā i nā manaʻo i walaʻau ʻē ʻia ma ka hālāwai hope, nāmanaʻo hoʻi i pili i ke Poʻo Hoʻolauleʻa Hoʻohanohano a me ka Luna Hoʻolauleʻa. He kūlana
luna hoʻokele ka Luna Hoʻolauleʻa, a he kūlana kuhina ke Poʻo Hoʻolauleʻa Hoʻohanohano.
ʻŌlelo mai ʻo Ms. de Silva e aho paha ke koho mua ʻana i ka Luna Hoʻolauleʻa ma mua o kekoho ʻana i ke Poʻo Hoʻolauleʻa Hoʻohanohano. ʻAelike ʻo Ms. Wong-Kalu. Pono e loaʻa hekanaka hana; i ka wā e hua mai ana he hui ʻelele no Hawaiʻi, he pono ke kū ʻelele ʻana o ke Poʻo
Hoʻolauleʻa Hoʻohanohano no nā ʻano hana pāpaho a me nā hanana ʻē aʻe e hoʻonaʻauao ana i ka
poʻe lehulehu, e like nō me ka pā ʻana o ka makani ma nā peʻa o ka waʻa.
Nīnau mai ʻo Ms. Bento inā ua hoʻokapu ʻia he wā e hāpai inoa ai. Haʻi maila ka Hope Luna
Hoʻomalu, aia nō a mākaukau he moʻohelu kālā no ia mau kūlana, hiki ke hoʻoholomua ʻia nāmanaʻo hoʻoholo.
Hoʻopuka manaʻo ʻo Ms. Wong-Kalu no kekahi koho ʻē aʻe, ʻo ia hoʻi, ka hai ʻana i kekahi
kanaka ma ia ʻano ʻoihana. Ua ʻāpono ka Hope Luna Hoʻomalu i ka hiki ke hoʻokō ʻia o kēlāmanaʻo.
Hoʻomau ʻo Ms. Bento me ka wehewehe ʻana, he koho maikaʻi kēlā no nā ʻoihana e makemakeana e komo pū ma ka hana, ma waho aku o ka hāʻawi kālā wale ana nō, ua hiki i nā limahana kekōkua ma o ka hana ʻana.

Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 7 Iune, 2021 hola 2:30ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 5 o 9KŪKĀKŪKĀ NO NĀ LOLI I KA MOʻOHELU HOʻOLAULEʻA
Noi mai ʻo Hope Luna Hoʻomalu Salā iā Ms. Lum e hoʻolako i ka hōʻike waiwai i hoʻāno hou ʻia
no ka pūʻulu kālā no FestPAC.
Hōʻike aku ʻo Ms. Lum no kona nāʻana ʻana i ka moʻohelu hoʻolauleʻa, a ʻo ka ʻimi ʻana i kekahi
kanaka no ke kūlana Luna Hoʻolauleʻa ka hana nui e hoʻokō ai. Na ka Luna Hoʻolauleʻa ehoʻokino mai i ka pāʻoihana, nāna nō e koho i nā kānaka hoʻolaukaʻi kekahi. E hoʻohana ʻia ana
kekahi hapa o ka moʻohelu kālā no ka makahiki (MH) 2022 (he $3,000,000 ka huinanui), ma nālimahana. Ma ka liʻiliʻi loa, pono he Luna Hoʻolauleʻa, he kanaka lawelawe, a me kekahi kanakahoʻoulu kālā. No ka MH 2021, ʻaʻohe kumuwaiwai i hiki ke hoʻolako ʻia. Inā ʻaʻole hoʻokohu
manawaleʻa ʻia he limahana mai kekahi ʻoihana, e pono ana e kali a hiki i ka MH 2022. Ke
manaʻo nei he $200,000 ka moʻohelu no ʻekolu mau limahana; ʻaʻole naʻe i noʻonoʻo ʻia he uku
kaulike kēia. Haʻi mai ʻo Ms. Lum no kona walaʻau ʻana me Luna Hoʻomalu Kaʻanāʻanā e pili
ana i ka hoʻopuka ʻana i noi no ka ʻike e pili ana i ka hoʻoulu kālā ʻana (RFI).
ʻŌlelo mai ka Hope Luna Hoʻomalu inā nō loaʻa nā manaʻo nui ʻē aʻe e pono ai ka walaʻau ʻana,e kamaʻilio nā Lālā Komikina me Ms. Lum.
Hāpai ʻo Ms. Wong-Kalu a me Ms. Bento i ka manaʻo o ke kūkākūkā ʻana no ke kanaka kūpono
e lilo ai i ka Luna Hoʻolauleʻa. ʻO ke kanaka kūpono no kēia kūlana, he kanaka māhie, he kanakanaʻauao ma nā manaʻo/hana aupuni a moʻomeheu Hawaiʻi kekahi. Makemake nui ʻia he kanaka
me nā kumuwaiwai a me ka mana e hōʻeuʻeu ai i ka poʻe a puni ona.
Wahi a Kenekoa Keohokālole, ma ka nānā ʻana i nā manaʻo i kālailai ʻia ma kēia hālāwai a meka hālāwai ma mua o kēia, he kūpono ka hai ʻia o kekahi kanaka i hiki ke hoʻoholo i kekahi
hanana he $25 miliona kālā ka waiwai. He hana kime kēia, na kēlā me kēia e hāʻawi i kekahi
ʻano kumuwaiwai, a e ʻauamo i kekahi ʻano kuleana. Kākoʻo ʻo ia i ka manaʻo o ke koho mua ʻia
o ka Luna Hoʻolauleʻa. Pono e nānā ʻia ko ke kanaka mākaukau, a kōkua iā ia ma nā hana enāwaliwali ai kona mākau. Piliwi ke Kenekoa he kanaka kēia no Hawaiʻi i hiki ke hoʻolaukaʻipono i kekahi hanana. ʻAʻole hiki i nā Lālā Komikina ke kākau pilakikoʻo, hoʻokō i nā hana ma
nā ʻaelike, apwa, na ka Luna Hoʻolauleʻa nō e hoʻoholomua i ia mau hana hoʻokele, a no mākou
ke kuleana o ke kākoʻo ʻana iā ia.
Noi akula ʻo Hope Luna Hoʻomalu Salā no ka helu papa ʻia o nā mākau e pono ai no kēia kulana,i hiki ke palapala ʻia he wehewehena o ke kūlana hana.
Noi mai ʻo Kenekoa Keohokālole no ko Lunamakaʻainana Onishi mau manaʻo. Hāpai ʻoLunamakaʻainana Onishi no kona hoihoi i kēia kumuhana e kamaʻilio ʻia nei, me ka ʻōlelo pū nokona komo ʻole ʻana ma FestPAC ma mua. Ua komo ʻo ia i ke Komikina ma ka minuke hope imea e kū ʻelele ai no ka ʻAha Lunamakaʻainana. Mea mai ʻo ia no kona komo ʻole ʻana i kekūkākūkā ʻana no kēia hanana mai ka hoʻomaka ʻana, he ʻekolu makahiki aku nei. Kākoʻo ʻo ia inā manaʻo a ke Komikina, ʻo ia hoʻi, ka ʻimi ʻana i kanaka i komo mua ma FestPAC, i maopopo
iā ia ka manaʻo nui ʻo FestPAC, i mōakāka iā ia nā hana a nā Lāhui o ka Pākīpika, i mōakāka iāia ka ʻokoʻa ma waena o nā moʻomeheu a me nā manaʻo kālaiʻāina o kēlā me kēia lāhui. I konamanaʻo, e paʻakikī ana ka ʻimi ʻana i kekahi kanaka me ia mau mākau a kumuwaiwai. Pono nāMoʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 7 Iune, 2021 hola 2:30ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 6 o 9nā kūlana ʻelua e hoʻopiha pono kekahi me kekahi. Kākoʻo ʻo ia i ka manaʻo a Ms. de Silva no
ke komo pū ʻana o ka Luna Hoʻolauleʻa ma ke koho ʻana i Poʻo Hoʻolauleʻa Hoʻohanohano, meke kākoʻo pū i ka manaʻo o ka hoʻopiha pono ʻia o nā kūlana ʻelua. Paipai ʻo ia i ka hoʻololi ʻanao ke Komikina i ko lākou kuanaʻike mai ka MH 2020, pono pū ke Komikina i ka manawa ehoʻoulu kālā ai. Ua kākoʻo ʻo ia i ko Ms. Lum manaʻo e aho paha ka hai ʻana i Luna Hoʻokele
Hoʻomohala Kālā. Manaʻo pū ʻo ia he pono ka ʻimi ʻana i ke kōkua mai nā kaiāulu.
I ko Ms. de Silva manaʻo, ʻaʻole pono e mākaukau piha ka Luna Hoʻolauleʻa me ia mau mākau aʻaʻano i helu papa ʻia, ʻo ka mea nui, maopopo iā ia nā mea a pau e pili ana iā FestPAC. Na nāKomikina e hoʻokele, ʻaʻole no lākou ke kuleana o ka hoʻokō ʻana i kāna hana. Maikaʻi inā heʻike Hawaiʻi ko ka Luna Hoʻolauleʻa, akā, he pono kona hana pū ʻana me nā kānaka lawelawe imākaukau ma kā lākou hana. He mau kuleana ko kēlā me kēia Lālā Komikina, a no laila, ponoka Luna Hoʻolauleʻa e mākaukau ma ka hoʻolālā pono ʻana me ka hiki ke kōkua i nā Lālā
Komikina ma ka hoʻolaukaʻi ʻana i nā Lalo Kōmike.
Mahalo ʻo Ms. Benham i ko Lunamakaʻainana Onishi a me Ms. de Silva mau manaʻo i hāpai ʻia.
Ua noi ʻo ia inā ua hiki paha i kekahi mau Lālā Komikina ke hui no ka hoʻomōhala i palapala ewehewehe ana i ke kūlana Luna Hoʻolauleʻa. Kāhea maila ka Hope Luna Hoʻomalu iā Ms. Ahn
no ka hāpai manaʻo no ia pōʻaiapili a Ms. Benham i hāpai ai. Wahi a Ms. Ahn, ʻae ʻia he ʻelua
mau lālā Komikina e hui ma waho aku o kēia mau hālāwai. Paipai aʻela ka Hope Luna Hoʻomalu
iā Ms. Benham e hui me ka Luna Hoʻomalu no ia hana.
KA NŪHOU NO NĀ PALAPALA KAHUA HOʻOLAULEʻA
Kūkala ka Hope Luna Hoʻomalu no ka hiki ke ʻimi ʻia o nā māhelehele o ke Convention Centerma ke kahuapaʻa. Hoʻolaha pū ʻo ia no ko ke kaona a me ke kalana ʻo Honolulu hāʻawi ʻana maii nā palapala kahua hoʻolauleʻa, ua ʻae ʻia ke Komikina e nāʻana i ia mau palapala. ʻAʻohe nūhou
mai ka Hale Hōʻikeʻike ʻo Pīhopa mai.
KE KŪKĀKŪKĀ ʻANA NO NĀ WAHI HOʻOLAULEʻA NO NĀ HANANA MA LALOIHO:A.
ʻAha Waʻa
Wahi a Ms. Bento, ma ka hoʻomanaʻo ʻana iā FestPAC 2020, ua nui ka hoʻolaukaʻi ʻanaa me nā palapala e ʻāpono ai (e laʻa me nā Papa Mokulele Mokuʻāina, nā Kiaʻi Kai
ʻAmelika, apwa) no ka hoʻohana ʻana i kekahi wahi e laʻa hoʻi me Keʻehi Lagoon.
Hoʻomanaʻo ihola ʻo ia i ke Komikina no ko Hianalia a me Hōkūleʻa holo moana ʻana ikahi ʻē ma ka makahiki 2024. Ua hāpai ʻo ia i ka manaʻo o ka hoʻohana ʻana paha i nāwaʻa holo moana i ʻoi aʻe ka ʻuʻuku, a me nā waʻa mai nā hui hoe waʻa.
Wahi a Ms. de Silva, ua hoʻohana ʻia nā waʻa me ʻeono a i ʻole me ʻewalu noho ma nāʻaha FestPAC i hala, ʻaʻole i hoʻohana mua ʻia nā waʻa holo moana. He pono ka hoʻoholo
ʻana i nā hana ma ka ʻaha a me nā kumu o ka hana ʻana i ka ʻaha. ʻO ka maʻamau, hui kepoʻo o ka mokuʻāina o Hawaiʻi me nā ʻelele ʻokoʻa ma ka wahi i koho ʻia, kau lākou ma
ka waʻa, a hoe aku nā ʻelele hoʻokipa. ʻO ka maʻamau, kūkulu ʻia he kahua, kūkaʻi ʻia nāmakana, mālama ʻia he polokalamu ma ka ʻāina ma ke ʻano he māhele o ka ʻAha Waʻa.
Aia nō a hoʻoholo ke Komikina i nā lāliʻi no ka ʻAha Waʻa, hiki ke koho ʻia he wahi
kūpono no ua ʻaha.

Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 7 Iune, 2021 hola 2:30ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 7 o 9Wahi a Lunamakaʻainana Onishi, ma ka hoʻomākaukau ʻana no FesPAC 2020, ʻaʻole ikomo pū nā kaumokuʻāina ʻē aʻe ma ka hoʻolālā ʻana i ka ʻAha Waʻa. Ma ia wā, ua holo
ka waʻa ma ke Ala Wai, a ua mālama ʻia ka ʻaha ma Hawaiʻi Convention Center (HCC).
Pono ke Komikina e hoʻoholo i ka ʻaoʻao hōʻikeʻike o ka ʻaha, a inā paha e noi ana i ke
komo like o nā ʻelele ʻē aʻe. Inā nō pēlā, e pono ana lākou e hoʻomākaukau no ke komopū ʻana ma ka hana.
Haʻi mai ʻo Ms. de Silva no ka mālama ʻia o nā ʻaha a pau i hala ma ka wanaʻao, ua kiʻiʻia nā ʻelele i komo pū ma ka hola 3 o ke kakahiaka. Pēlā i hana ʻia ma mua, eia naʻe, hiki
ke hoʻololi ʻia kēia inā nō pono.
Hoʻomanaʻo ʻo Ms. Bento i ke Komikina, ma ka MH 2020, ua manaʻo ʻia e hana mua ika ʻAha Waʻa ma ke Ala Wai, a laila e mālama ʻia he ʻaha ma HCC. Ua maopopo iālākou ʻaʻole o kēlā kahi maikaʻi loa no ka ʻaha, eia naʻe, ma ia wā, ua pono ehoʻoponopono ʻia kekahi mau mea ma Ala Moana/Magic Island. Ua manaʻo ʻia ehoʻohana iā Kualoa a i ʻole iā Keʻehi Lagoon. Inā makemake ʻia nā hui waʻa e komo pū,pono e hoʻokaʻaʻike me lākou ʻoiai, pono lākou e hoʻomākaukau a hōʻoia inā kūpono ke
kahakai e koho ʻia. Pono pū e kau ka noʻonoʻo ma ka lawa/lawa ʻole o ka lumi ma ke ala
hoʻokū kaʻa, ka holo pono o nā pono lako, ka hāʻawi ʻana aku i ka meaʻai a me ka
meainu, apwa.
Nīnau aku ʻo Ms. de Silva inā hoʻoholo ʻia e kono i nā hui waʻa heihei a hoʻomaʻamaʻakekahi, hiki paha ke hoʻohana ʻia ʻo Ala Moana? Inā paha ʻo Mākaha a i ʻole ʻo Kailua?
Nani ka noʻonoʻo paha ʻana i nā kaiāulu ma waho aku ʻo Honolulu, e laʻa hoʻi me
Waimānalo, Māʻili, a me Mākaha kekahi. ʻAʻole pono e hānai piha ʻia ka ʻaina
kakahiaka, e hoʻi ana nā ʻelele i ko lākou mau wahi noho a ma laila ana ko lākou ʻaina
kakahiaka. ʻO ka ʻAha Waʻa, he hoʻokahi i ka ʻelua paha hola ka lōʻihi.
Kakaha akula ʻo Ms. Bento no nā wahi i hāpai ʻia penei: Magic Island; Keʻehi (wahi a
Ms. Salā, ke hoʻohana nei ke kūlanakauhale i ke ala hoʻokū kaʻa no ka poʻe home ʻole);
Kailua; Kālia. Puni ʻo Kenekoa Keohokālole i ka manaʻo o ka mālama ʻana i ka ʻaha ma
nā kaiāulu ʻē aʻe, eia naʻe, e loaʻa ana nō nā ālaina me ka hoʻokū kaʻa ʻana, e laʻa hoʻi ma
Kailua. Hōʻike aku ʻo Ms. de Silva no ka hoʻokapu ʻana i nā wahi hoʻokū kaʻa no nākānaka koʻikoʻi, a laila hiki ke noi i ka hoʻohana ʻia o nā wahi hoʻokū kaʻa ma nā kula. E
pono ana ia mau kānaka e kau ma ke kaʻa ʻōhua mai ia mau wahi. No Kālia, hiki kewalaʻau me nā kula ma Waikīkī. Noi mai ʻo Hope Luna Hoʻomalu Salā iā Ms. Bento ehoʻomākaukau i papahelu no kēia hālāwai aʻe, me ka noiʻi pū no nā wahi hoʻokū kaʻa ame nā ʻikepili koʻikoʻi ʻē aʻe no kēlā me kēia wahi.
B.

ʻAha ʻAwa
Hōʻike mai ʻo Ms. Bento, ma ka wā i hala, ua mālama ʻia ke kūkākūkā ʻana no ka ʻAha
ʻAwa ma ke Kulanui o Hawaiʻi ma Oʻahu Komohana, me Mr. Kamanaʻopono Crabbe,
Mr. Aaron Salā, a me kekahi mau kānaka ʻē aʻe. I kēlā manawa, ua makemake e mālama
ʻia ka ʻaha ma Kūkaniloko no nā kānaka koʻikoʻi a me nā ʻohana aliʻi. Ua ʻae ke Kulanuio Hawaiʻi ma Oʻahu Komohana i ka hoʻokipa ʻana i nā ʻelele a me nā ʻohana aliʻi.

Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 7 Iune, 2021 hola 2:30ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 8 o 9C.

ʻAha Wehena
Hōʻike mai ʻo Ms. Bento, ʻo ka maʻamau, ʻaʻole mālama ʻia ka ʻāha Wehena a me ka
ʻAha Waʻa ma ka lā like. ʻO ka maʻamau, mālama ʻia ka ʻAha ʻAwa ma ka hopenapulema mua o ka ʻAha Wehena no FestPAC. ʻOiai ua hoʻopōkole ʻia kēia FestPAC, uamanaʻo ʻia e mālama ʻia ka ʻaha ma ka Hale Aliʻi ʻo ʻIolani, ua hoʻouna ʻē ʻia he palapala
wahi iā lākou. Mau ko mākou manaʻo e hoʻohana ʻia ka Hale Aliʻi ʻo ʻIolani no ka ʻAha
Wehena.

D.

Ka Hoʻolauleʻa Kaiāulu Nui
Ma ka MH 2020, ua manaʻo ʻia e hele i Kakaʻako Waterfront Park at Coral Street (kaʻaoʻao uka), HCC, a i ʻole i Magic Island.
Wahi a Ms. Bento, i loko nō o ka lako ʻia o ke kālā no ka mālama ʻana i ka hanana ma
HCC, mau nō ka hiki ke noi i ke kaiāulu no ke kākoʻo ʻana mai. Kākoʻo ka nui poʻe i kamālama ʻia hoʻolauleʻa kaiāulu i waho, eia naʻe, pono e kau pū ka noʻonoʻo ma nā lāliʻiʻē aʻe e pono ai (nā palapala ʻae, nā kukui, nā kani, apwa). Makemake e ʻike ʻia pehea ka
nui o ke kākoʻo e loaʻa mai ai mai nā kaiāulu. Inā ʻo ka nui hakahaka kekahi mea nui, ʻo
Ala Moana paha kahi kūpono no kēia Kahua Hoʻolauleʻa.
ʻO Ala Moana/Magic Island kā Ms. de Silva koho mua. I loko nō o ka lako ʻia o ke kālāno HCC, ua hiki ke hoʻokapu i nā hanana ʻē aʻe ma ia wahi. Hiki ke hele wāwae iā HCC
maiā Magic Island mai. Ua loaʻa mai ia ʻikepili maiā Ms. Lynn Martin Graton mai, nāna ihoʻolālā i ʻaha hoʻolauleʻa no ka Smithsonian no ʻelua pule ma Magic Island. A no laila,
he mea nui ka hoʻoholo koke i hiki iā kākou ke noi no Magic Island.
Ua hāpai ʻia ka manaʻo e hoʻomakakoho iā Magic Island a me Kapiʻolani Park.

E.

ʻAha Panina
Ua hāpai ʻia ka manaʻo e hoʻohana iā Kapiʻolani Park. Ua hāpai ʻo Ms. Bento i kahimanaʻo, ʻo ia hoʻi ka mālama ʻia o ka ʻAha Wehena ma hope pono o ka ʻAha Waʻa ma
Kālia. Inā nō hana ʻia pēlā, ʻoi aku ka nui o ka papaha o ka hoʻohana ʻana iā Kapiʻolani
Park. Inā e mālama ʻia ma HCC, e ʻoi aku ana ka palekana. Eia naʻe, ʻo ka hula ʻana ma
ka honua kahi hana i makeʻe nui ʻia e ka nui poʻe.
Wahi a Kenekoa Keohokālole, loaʻa ka manawa e kūkākūkā ai me ke kaiāulu a lohe i kolākou mau manaʻo. Mālama ʻia ka ʻaha hoʻolauleʻa Okinawa a me nā pāʻani Makahiki
ma Kapiʻolani Park, a me kēlā mau manaʻo, kai nō paha ka mālama ʻana i ka ʻAha
Wehena ma laila kekahi. Ua hōʻike mai ʻo ia no kona ʻoluʻolu i ka walaʻau ʻana i nā luna
kaiāulu a me nā hui a limahana aupuni ʻē aʻe.
Ua manaʻo nā Lālā Komikina he kūpono ka mālama ʻia o ka ʻAha Panina ma KapiʻolaniPark.

Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 7 Iune, 2021 hola 2:30ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 9 o 9

The Chair and Sen. Keohokālole could team-up to conduct presentations to the
Department of Parks and Recreation, the neighborhood boards and to otherofficials/groups. Discussion of financing can be considered after that.
E hana pū ana ka Luna Hoʻomalu a me Kenekoa Keohokālole ma ka haʻiʻōlelo ʻana i ka
Dpartment of Parks and Recreation, nā luna kaiāulu, a me nā kānaka ʻ ē aʻe. E kūkākūkā
ʻia nā lāliʻi o ka waihona kālā i kekahi wā.
KŪKĀKŪKĀ NO NĀ LALO KŌMIKE HOʻOLAULEʻAA.
Ka Hoʻokumu ʻAna I Nā Lalo Kōmike
B.
Pakuhi hoʻonohonoho
C.
Papa Kuhikuhi Manawa 2021
D.
Nā Pahuhopu, Ka Wā Hoʻokō, & Nā Hanana Nui e Hōʻoia
E.
Ka Hoʻomōhala ʻAna I Nā Anakuhi Papa Kuhikuhi Manawa No Nā Lalo KōmikeF.
Ka Hoʻomōhala ʻAna I Nā Anakuhi Hōʻoia Holomua No Nā Lalo Kōmike
Hoʻopaneʻe ʻo Hope Luna Hoʻomalu Salā i kēia papa kumumanaʻo no kahi hālāwai aʻe.
ʻŌLELO HŌʻIKE A KA LEHULEHU
Kono ʻo Hope Luna Hoʻomalu Salā i ka lehulehu e hōʻike mai i ko lākou mau manaʻo. ʻAʻohekanaka i hoʻopuka manaʻo, hoʻomau akula ʻo ia i kahi kumuhana papa kumumanaʻo aʻe.
NĀ HOʻOLAHA
Kono ʻO Hope Luna Hoʻomalu Salā i nā Lālā Komikina e hoʻolaha manaʻo. Haʻi maila ʻo Ms.
Sanders no ko Ms. Lum hoʻokaʻaʻike hou ʻana ma nā leka hou ma ʻAukake, e hoʻopuka ʻia ana
nā leka i ʻekolu mau Lālā Komikina no ka hoʻolōʻihi ʻana i ko lākou manawa ma ke keʻena (ahiki i ʻAukake 31, 2025). Ua hōʻike ʻo ia na Ms. Bento, Ms. de Silva, a me Ms. Benham ia mau
leka. Ms. Lum indicated that Governor Ige has until June 30, 2021 to sign the legislation that
extends the Commission’s end date.
Mea mai ʻo Ms. Lum ke kali ʻia nei ko Kiaʻāina Ige pūlima ʻana i ke kānāwai e hoʻolōʻihi ana iko ke Komikina lā palena pau. ʻO Iune 30, 2021 kona lā palena pau no ka pūlima ʻana i ia
kānāwai.
KA HOʻOPAʻA HĀLĀWAI – PŌʻAKAHI, 21 JUNE 2021
E mālama ʻia ana kekahi hālāwai ma ka lā 21 o Iune 2021 ma ka hola 2:30ʻaiu.
HOʻOKUʻU
Hoʻokuʻu ʻo Hope Luna Hoʻomalu Salā i ka hālāwai ma ka hola 4:21ʻaiu.
Me ke aloha e waiho ʻia nei,
07/08/2021
Makanani Salā
Hope Luna Hoʻomalu

Lā