MOʻOLELO HĀLĀWAI O KE KOMIKINA NO KA HOʻOLAULEʻA NOʻEAU A
MOʻOMEHEU PĀKĪPIKA (FestPAC)
PŌʻAKAHI, 16 MEI 2022, HOLA 3:00ʻaui
EAST-WEST CENTER
Nā Lālā Komikina i kū mai:Kalani Kaʻanāʻanā-Keʻena Kuleana Hoʻokipa o Hawaiʻi (HTA) (hō ea i ka
hola 3:07ʻaui)
Koho ʻIa E Ke Kia ʻĀina
Kaiāulu
Keʻena Kuleana Hawaiʻi (OHA)ʻAha Kenekoa o HawaiʻiKeʻena Hoʻomohala Waiwai a me ka Hoʻokipa(DBEDT)ʻAha Lunamakaʻāinana o Hawaiʻi

Maenette Ah Nee-Benham
Māpuana de Silva
Sylvia Hussey
Jarett Keohokālole
Jamie Lum-

Richard Onishi-

Nā Hoa Kipa:
Maka Casson-Fisher
Eric Chang
Sandra Flores-

Monica Guzman-

Nawahine Lanzilotti
Monte McComber
Kureha Pambid
Annie Reynolds
Aaron Salā
Mālia Sanders
Angie Taitagne-

Ricardo Trimillos
Suzanne Vares-Lum
James Viernes-

Keʻena Kuleana Hoʻokipa o HawaiʻiEast-West Center
Ka ʻAha Kūkā Guam no ka Noʻeau a me ka Pākanaka(CAHA)Ka ʻAha Kūkā Guam no ka Noʻeau a me ka Pākanaka(CAHA)
East-West Center
Royal Hawaiian Center
Kulanui o Hawaiʻi ma Oʻahu Komohana
East-West Center
Luna HoʻolauleʻaʻAhahui Hoʻokipa ʻŌiwi Hawaiʻi
Ka ʻAha Kūkā Guam no ka Noʻeau a me ka Pākanaka(CAHA)
Kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa
East-West Center
East-West Center-

Loio Kuhina
DBEDT
DBEDT

Nā Limahana
Elise Amemiya
Timothy Tiu
Scott TomeMoʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 16 Mei, 2022 hola 3:00ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 2 o 10

Marlene Hiraoka

-

DBEDT

Nā Mihi:
Snowbird Bento
Kehaulani Puʻu-

Kaiāulu
Ke Kūlanakauhale a Kalana o Honolulu

HOʻOMAKA
I ka hola 3:06 ʻaui., aloha aku ʻo Luna Hoʻomalu Kalani Kaʻanāʻanā i nā kānaka a pau. Mālama
ʻo ia i ke kikolā o nā Lālā Komikina: Ms. Ah Nee-Benham, Ms. de Silva, Mr. Keohokālole, Ms.
Hussey, Ms. Lum, Mr. Onishi. ʻAʻole hele ʻo Ms. Puʻu a me Ms. Bento.
Na ka Luna Hoʻolauleʻa Aaron Salā ka wehena o ia lā. Oli ʻo Luna Hoʻolauleʻa Aaron Salā no
Mānoa a me ka ʻāina; a ma kona manaʻo, he noi kēia e hoʻoulu a kīpaipai i ka ʻike me ka noi pūʻana i nā kūpuna e alakaʻi mai. Wahi āna, ʻo kekahi manaʻo ke kūpaʻa ʻana i ke kāhua.
Mahalo ka Luna Hoʻomalu iā Mr. Sala no ka wehena. ʻOiai ua nui hoʻi nā kānaka hou a me nāhoalauna, noi akula ka Luna Hoʻomalu iā lākou a pau e hoʻolauna mai iā lākou iho.
ʻŌLELO HŌʻIKE A KA LEHULEHU
Noi mai ʻo Luna Hoʻomalu Kaʻanāʻanā i ka poʻe lehulehu e hōʻike mai i ko lākou mau manaʻono nā kumuhana o ka papa kumumanaʻo. Me ka ʻole o nā manaʻo i hoʻopuka ʻia, hoʻomau akula
ʻo ia i kahi kumumanaʻo aku.
ʻĀPONO I KA MOʻOʻŌLELO HĀLĀWAI 11 APELILA 2022
Ua kaʻakaʻahi a nāʻana ʻia ka moʻoʻōlelo hālāwai e nā Lālā Komikina. Noi maila ka luna inā ipono e hoʻololi ʻia kekahi mea. Me ka ʻole o nā leo kūʻē i lohe ʻia, noi mai ʻo ia e hoʻoholo mai ika hana. Na Ms. Hussey ke ʻāpono, a na Mr. Onishi ke ʻāpono kākoʻo. Hoʻoholo nā Lālā
Komikina i ka moʻoʻōlelo o ka hālāwai o Apelila 11, 2022 penei: Luna Hoʻomalu Kaʻanāʻanā,Ms. Ah Nee-Benham, Ms. de Silva, Ms. Hussey, Ms. Keohokālole, Ms. Lum, Mr. Onishi.
Ua lōkahi ke ʻāpono ʻia o ka moʻoʻōlelo o ka hālāwai e kū nei.
KA NŪ HOU NO NĀ WĀ HUI I ʻĀPONO ʻIA, ME KA HĀHAI PONO ʻANA I KEKĀNĀWAI 103, KE KAU KĀNĀWAI O HAWAIʻI 2021
ʻŌlelo mai ʻo Luna Hoʻomalu Kaʻanāʻanā, ua mālama ʻia he ʻelua hālāwai. Ua hui ke Kōmike
Aukahi (Administrative Committee) ma ka lā 2 Mei, 2022 a ua hui ke Kōmike Wahi ma ka lā 9Mei, 2022. E hōʻike ʻia ana nā manaʻo o ia mau hālāwai ma kēia hālāwai.
KA HŌʻIKEʻIKE MAI KA EAST-WEST CENTER E PILI ANA I KA NUʻUKIA A ME
NĀ PAPAHANA
Moʻolelo mai ʻo Ms. Vares-Lum, Pelekikena o East-West center (EWC), e pili ana iā EWC- hewahi i hoʻokumu ʻia e ka ʻAhaʻōlelo Lāhui o ʻAmelika Huipū ʻIa i ka makahiki 1960. ʻO kanuʻukia o EWC ka mālama ʻana i wahi e paepae ai ka hoʻomaopopo ʻana, ke kūkākūkā ʻana, ame nā pilina ma waena o nā alakaʻi o nā lāhui, nā lālā, a me nā alakaʻi o nā aupuni o ʻAmelika,ʻĀkia a me ka Pakipika. ʻIli ʻia he 80% o ke kālā e kakoʻo ana iā EWC mai ka ʻAhaʻōlelo Lāhuio ʻAmelika Huipū ʻIa. Nui ko EWC mahalo i ka pilina me Ke Kulanui o Hawaiʻi mamuli o ka

Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 16 Mei, 2022 hola 3:00ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 3 o 10

hele haumāna ʻana o ka lākou mau lālā ma lalo o ka malu o Mānoa. He keʻena hou aʻe ka lākou
ma Wakinekona D.C..
ʻO ka nuʻukia o nā makahiki he ʻumi e hiki mai ana ka laulima ʻana me ia mau pakanā e lilo hoʻilākou i hui kāʻeo nona ke kuleana o ka hoʻoponopono ʻana i nā pilikia o ka māhele ʻāina ʻĪnioPākīpika ma o kēia mau ala ʻelima:
1. Ka launa pū ʻana a me ke aʻo ʻana i nā alakaʻi o kēia hanauna e hiki mai ana
2. Ka hālāwai ʻana ma ka hale Imin a I. M. Pei i kūkulu ai, kūkulu pū ʻo ia i ka Louvre
ma Pārisa, Palani. He hana kūpono a maikaʻi ka laulima ʻana me ka HoʻolauleʻaNoʻeau a Moʻomeheu Pākīpika i ʻikea a kūkala ʻia ʻo EWC he wahi kohukohu no ka
hālāwai ʻana.
3. Ka hoʻomanaʻo ʻana i ka waiwai o ka māhele Pākīpika me ka manaʻo he piko ia o ka
honua e nānā mau ʻia nei. Kūʻikahi hoʻi ka makemake ʻo EWC me ka manaʻo nui oka Hoʻolauleʻa Noʻeau a Moʻomeheu Pākīpika kūikawā.
4. Ke kākoʻo ʻana i ka noiʻi no ka ʻāina a me ka loli o ke aniau.
5. Ke kākoʻo ʻana i nā aupuni e waiho akaaka ana i ka ʻike no ka lehulehu
ʻO Kauka James Viernes, ke kāne i huakaʻi mai Guam, ka Regional Engagement andDevelopment Officer no ka Pacific Islands Development Program (PIDP). Paepae ʻia nā koina
a Ms. Vares Lum i wehewehe ai, akā, he ʻelua a lākou ala kākoʻo hou aʻe. Na ke kuhina nui oFiji i ia manawa, ʻo Ratu Sir Kamisese Mara, a me ke Kiaʻāina o Hawaiʻi, ʻo George Ariyoshi, ihoʻokumu i kēia wahi i mea e hoʻoulu i nā kumumanaʻo no ka māhele ʻāina. ʻO PIDP ka mohohoʻokumu o ke Council of Regional Organizations of the Pacific (CROP). Hana ʻo PIDP me nāalakaʻi aupuni a me nā Lālā a pakanā CROP. ʻO PIDP ke Kākauʻōlelo nui o ka Pacific Islands
Conference of Leaders (PICL) e kākoʻo ana i ka ʻāuna aupuni he 20, e laʻa me nā Kelikoli a me
ka Mokuʻāina o Hawaiʻi. Na CROP a me PICL ka hoʻokaʻina makakoho ʻana i ka PIDP mau
hana.
Mahalo ka Luna Hoʻomalu iā Ms. Vares-Lum no kāna hōʻikeʻike ʻana a me kona ʻae ʻana mai ike Komikina e hālāwai ma EWC. Mahalo aku ke Komikina ma o ka Luna Hoʻomalu i kēia
pilina e paepae ʻia nei me EWC a me kona waiwai no Hawaiʻi a pēlā pū hoʻi no ke kaiāulu o ka
Pākīpika kekahi. Pili ka Hoʻolauleʻa (FESTPAC) i ka moʻomeheu a me ka hoʻoilina, ʻaʻole
hoʻi i ulu i kona kumu mai ka politica.
KA HŌʻIKEʻIKE, KE KŪKĀKŪKĀ, A ME KA HANA PILI I KA NŪ HOU MAI KEKŌMIKE PAPA LUNA HOʻOKELE
Hoʻokuʻu akula ka Luna Hoʻomalu i kēia wā o ka hālāwai iā Ms. Ah Nee-Benham, ka Luna o ke
Kōmike Aukahi (AC). Wahi āna, ua hāʻawi ʻia nā kumuwaiwai o ka hālāwai Kōmike Aukahi
ma nā pūʻulu pepa o kēia hālāwai nei, a e hoʻokaʻa hou ʻia mai kekahi ʻike hou e ka Luna
Hoʻolauleʻa i kēia hālāwai.
Hoʻākaaka ʻo Ms. Ah Nee-Benham no nā hālāwai hoʻomākaukau a ka Luna Hoʻolauleʻa i heleai. Haʻi pōkole akula ʻo ia i nā mea a ka Luna Hoʻolauleʻa i hōʻikeʻike ai ma nā hālāwai ʻo The
Pacific Community (SPC) a me ka ʻAhakūkā o ka Noʻeau a me ka Moʻomeheu Pākīpika
(CPAC), a ua unuhi ʻia ka hōʻikeʻike āna i hoʻohana ai i ia mau hālāwai.

Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 16 Mei, 2022 hola 3:00ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 4 o 10ʻŌlelo mai ka Luna Hoʻomalu, ʻo Hawaiʻi ka Luna Hoʻomalu o ka Hoʻolauleʻa o ka Noʻeau a me
ka Moʻomeheu Pākīpika, CPAC a me nā Hālāwai Kuhina. Hoʻokohu ʻia kēia ʻikepili ma kapūʻulu pepa hālāwai a nā Lālā Komikina. Wahi a Ms. Ah Nee-Benham, ua kūkā ke Kōmike
Aukahi no ka moʻohelu kālā a me nā ala hoʻoulu waiwai, ʻaʻohe naʻe moʻohelu kālā hou e hōʻike
i ke Komikina no ka nui o nā mea lolilua i kēia wā. Aia nō a paʻa ka wahi kūhelu, ka halenoho ame nā papahana, e hoʻonoho ʻia ai he moʻohelu kālā hou e hōʻike ai i ke Komikina. ʻO ka
paleola (Biosecurity), ka mākaʻikaʻi a me ka pilikana i ke Keʻena Mokuʻāina Pekelala (State
Department), Ke Kulanui o Hawaiʻi a me nā MOA kekahi mau mea e holomua ai i ka wā e hiki
mai ana.
Hoʻomanaʻo maila ka Luna Hoʻomalu iā kākou a pau e pili ana i ka hōʻike i mālama ʻia e ka
SPC. Ma laila i waiho ʻia ai kekahi mau ʻōlelo hoʻohali maikaʻi pili i ka Hoʻolauleʻa, Ka
Hoʻolauleʻa Kaulua ʻAna (Hybrid), a me ka hoʻolele pūnaewele ʻana- he mau mea maikaʻi hoʻino CPAC a me nā lāhui kūhelu e hoʻomaopopo ai. Aia nō paha kekahi mau mea kikoʻī ma iahōʻike i hiki ke hoʻohana ʻia ma ka Hoʻolauleʻa. Wahi ā Ms. de Silva, kamaʻāina ʻo ia i kekānaka nāna i hana i ka hōʻike a ua mikioi wale kāna hana.
Wahi a Ms. Ah Nee-Benham, he mea hoihoi paha ka noʻonoʻo ʻana i ka Hoʻolauleʻa ma o kekuanaʻike “holistic”.
Ua kākoʻo kūhelu ʻia ka Regional Cultural Strategy (RCS) i ka hālāwai ʻalima o ka Pacific
Ministers of Culture. He mea koʻikoʻi ka noʻonoʻo ʻana i ko Hawaiʻi poʻe a me nā pahuhopu nui
o ka māhele ʻāina i mea e hoʻonoho pono i ka hana me ia papahana moʻomeheu māhele ʻāina nui(RCS).
Hāpai aʻela ʻo Mr. Keohokālole i nīnau pili i ka hihia o ka loaʻa ʻana mai i ka palapala ʻaekomo
visa. Koikoi aku ʻo ia i ka Luna Hoʻolauleʻa e hoʻoliuliu koke aku me ke aupuni pekelala mamuli o nā pilikia i mahuʻi ʻia.
KA HŌʻIKEʻIKE, KE KŪKĀKŪKĀ A ME KA HANA PILI I KE KŌMIKE WAHI A ME
KA NŪ HOU MAI KE KŌMIKE PAPAHANA
Hoʻokuʻu akula ka Luna Hoʻomalu i kēia māhele o ka hālāwai iā Ms. Lum, ka Luna no ke
Kōmike Wahi a Papahana (VC). Wahi a Ms. Lum, ua hui ke Kōmike Wahi a Papahana i ka lā 9Mei, 2022 a ʻōlelo maila ka Luna Hoʻolauleʻa, mau nō ka hui ʻana me ke Kulanui o Hawaiʻi ma
Mānoa (UHM). Ke noi mai nei Ke Kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa i ka helu papa piha o nā mea a
pau e pono ana no ka Festival Village a me nā kūlana ʻē aʻe.
Wahi a Ms. Lum, ke pau ka mākaʻikaʻi ʻana i Ke Kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa i kēia lā, eahuwale mai ana paha nā manaʻo no ka hoʻonohonoho ʻana i ka Festival Village. Aia nō a paʻakēia mau manaʻo, e holomua ana ke kamaʻilio ʻana no nā koina papahana.
ʻŌlelo mai ʻo Ms. Lum, komo ihola ʻo Ms. Bento i ka hālāwai Kōmike Wahi a Papahana mai
Tahiti mai a haʻi mai ʻo ia no ka lohe ʻana i nā kamaʻāina o ia ʻāina e hahaʻi ana i kō lākou
hopohopo no ka paleola a me ka hoʻopaʻa palapala mākaʻikaʻi (visa) o nei māhele ʻāina. ʻAemaila ʻo Mr. Onishi e hoʻopaʻa i hālāwai me nā Lālā Kenekoa o ka ʻAhaʻōlelo Lāhui ʻAmelikaʻoiai lākou ma Hawaiʻi i kēia kauwela.

Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 16 Mei, 2022 hola 3:00ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 5 o 10

Hoʻomaopopo hou ʻo Mr. Onishi i nā Lālā Komikina i ka hoʻi ʻole o nā Lālā Kenekoa i Hawaiʻia hiki i Iune. Hāpai ʻo ia i ka manaʻo no ka hui ʻana ma Wakinekona D.C.; he mea maikaʻi pahaka hui ʻana o nā limahana keʻena o Hawaiʻi nei kekahi i mea e mōakāka ai ka makemake a ealawiki mai ka pane ʻana i kēia wā o ka hoʻonohonoho ʻana i ka Hoʻolauleʻa.
KA HŌʻIKEʻIKE, KE KŪKĀKŪKĀ, A ME KA HANA PILI I KA PALAPALA HŌʻIKE
A KA LUNA HOʻOLAULEʻA
Ua hoʻomākaukau a kaʻana aku ka Luna Hooʻolauleʻa i pūʻulu pepa i nā Lālā Komikina. Hemāhele kēia o kāna hōʻike.
Mahalo aku ka Luna Hoʻolauleʻa iā Ms. Suzy Vares-Lum no ka hoʻokipa ʻana mai ʻo EWC i ka
Hoʻolauleʻa me ke kuhi ʻana i kona ʻano he “mana wahine” mua loa nona ke kuleana o ka
hoʻokele ʻana iā EWC. Hoʻomau ʻo ia ma ke kuhi ʻana ia Kauka Mary Hattori, ke Poʻo o ka
PIDP a me Kauka James Viernes, ka ʻElele Lawelawe (Engagement Officer) o ka PIDP, he maukānaka koʻikoʻi e kākoʻo ana iā kākou me ka paleola a me nā palapala ʻaekomo mākaʻikaʻi visa,
a me Mr. Eric Chang, ke alakaʻi Papahana Noeʻau no EWC no kona kōkua ʻana mai ma kahoʻolālā ʻana i kēia hālāwai ʻana he alo a he alo.
Hōʻike mai ka Luna Hoʻolauleʻa, ke kākoʻo mai nei ʻo Mr. Stephan Bradley o Ke Kulanui o
Hawaiʻi ma Oʻahu Komohana ma ka hoʻonoho ʻana i kahuapaʻa punaewele hou no ka
Hoʻolauleʻa. ʻŌlelo mai ʻo ia, ke holo pono nei ka manawa e neʻe papa aku mai ke kahua
punaewele kahiko i ke kahua hou i Iune. E hoʻopuka ʻia ana ka ʻikepili a pau a me nā palapalaʻaelike i ka lehulehu ma ke kahua pūnaewele. A liʻuliʻu mai ka wā o ka Hoʻolauleʻa, e hoʻopuka
pū ʻia ana nā palapala hōʻoia ʻelele ma kekahi polokalamu (app) kekahi. Hoʻomanaʻo maila ka
Luna Hoʻolauleʻa no ka paʻa ʻole o kēia mau papahana.
ʻŌlelo mai ka Luna Hoʻolauleʻa, ke kōkua mai nei ʻo Ms. Kureha Pambid ma ke kūkulu ʻana i ka
papaʻāina no ka Festival Village. Ua hiki mai nō ʻo ia i kēia hālāwai a e mākaʻikaʻi pū ana ʻo ia i
Andrews Amphitheatre a me nā wahi ʻē aʻe. E like hoʻi me kā Ms. Lum i hāpai aʻe ai, e helu
papa piha ʻia ana nā makemake a pau no Ke Kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa i mea e kōkua ai ma
ke kūkā kamaʻilio ʻana.
Ma luna o ka moʻohelu kālā hou, makemake nui ihola ka Luna Hoʻolauleʻa e hōʻikeʻike i kamoʻohelu kālā hou i ke Kōmike Aukahi (AC), akā he nui nā alaina i hiki ʻole ke kāohi ʻia.
ʻŌlelo ʻo ia, he moʻohelu kālā ko ka pūʻulu pepa o nā Lālā Komikina i ʻāpono ʻia i Kepakemapa
2021, akā he pono ka paka ʻana.
Moʻolelo ka Luna Hoʻolauleʻa i nā Lālā Komikina no ka SPC a me kona kuleana ma ka
Pākīpika. Ua hoʻokumu ʻia ka SPC i ka makahiki 1947 e nā lāhui ʻeono: ʻo Nuhōlani, Palani,
Aotearoa, Nekelana, Ke Aupuni Mōʻī Huipū ʻIa, a me Kāmoa ʻAmekila. ʻO Kāmoa ʻAmelika kalāhui kūʻokoʻa mua loa i hoʻohiki i ka SPC, a laila komo maila nā lāhui kūʻokoʻa hou aʻe kekahi.
Pili pū ka hana a ka SPC me UNESCO, nā hui puni honua kūpale ʻike akeakamai, nā hui CROP;a he nui ka lākou mau hana. Aia ka ʻikepili hou aku pili i ka SPC ma ka pūʻulu pepa hālāwai ahoʻolako pū ʻia ka Papahana Hoʻokele (Stategic Plan) SPC 2022-2031. Kākoʻo ka Hoʻolauleʻa ika holomua ʻana o ka nohona kuapapa ma kēia māhele ʻāina.

Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 16 Mei, 2022 hola 3:00ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 6 o 10

Ua hoʻokumu ʻia ka CPAC i ka makahiki 1975 e ka SPC. ʻO ka hoʻokele ʻana a me ke kuhikuhi
ʻana nā kuleana nui o CPAC, pēlā pū me ka hāpai manaʻo ʻana i ka lāhui hoʻokipa. Makaʻala ʻo
CPAC i ke koʻikoʻi o nā loina a me ka noʻeau a kākoʻo lākou i ke kaukoe mau ana i ke alanuʻukia ma kēlā me kēia Hoʻolauleʻa. ʻO ka SPC ka hui nui e alakaʻi ʻana iā FestPAC a me
CPAC. Hoʻokumu ʻia ka Hui Hana ma lalo o CPAC no ka Hoʻolauleʻa, a he mau ʻelele ka Luna
Hoʻolauleʻa a me Mr. McComber. Hai aku kēia hui ma lalo o CPAC iā Ti’Pau i mea ehoʻomohala i ka Regional Cultural Strategy (RCS), he ʻumi makahiki ka lōʻihi o kēia papahana eʻimi ana i ka pono o ka hoʻokele waiwai. Koikoi aku ʻo ia i nā Lālā Kominika e nānā pono i ka
Māhele 8, pili i nā moʻolelo kālailai, a me ka Māhele 9, kahi i wehewehe ʻia ka neʻepapa ʻana ipapahana hoʻokele kauʻāina. Ma ka RCS, he ʻiʻini nō e hoʻololi i waihona kālā kūmaumau apapahana kaulua paha. ʻO kekahi manaʻo ka mālama nui ʻia ʻana o ka hoʻolauleʻa ma ke ʻano he
alo a he alo a me ka hoʻolele pū ʻana i ka papahana noʻeau ma Andrews Amphitheatre, ma o ka
papaho, a me ka hoʻokumu ʻana i nā hana hoʻolauleʻa kaulua ma ka Hawaiʻi Convention Center.
ʻŌlelo mai ka Luna Hoʻomalu, he waiwai ka hoʻomaopopo ʻana i ke kumu a me ka pōʻaiapili okēia mau noi me ka noʻonoʻo ʻana i kēia wā o ka maʻi ahulau. Ua kupu mai kēia manaʻo o ka
hoʻolauleʻa kaulua ʻana mai ka hoʻonoho hou ʻana i ka hoʻolauleʻa o ka makahiki 2020. Akā, elauna kino ana ka lehulehu ma kēia hoʻolauleʻa a he pono ka haʻi ʻana i ka SPC i mea e hoʻonuiʻia ka hālāwai ʻenehana ʻana ma nā papahana.
Wehewehe maila ka Luna Hoʻomalu i kāna mau mea i hōʻikeʻike ai ma nā hālāwai SPC a CPAC,
ʻoia nō nā papahana a me nā ʻike i ʻaepono ʻia e ke Komikina e laʻa me ka wehena ma ka Hale
Aliʻi ʻo ʻIolani a me nā kūlana ʻē aʻe ʻo Hawaiʻi Convention Center, ka Polynesian Cultural
Center, Ka Hale Hōʻikeʻike ʻo Bihopa, Ka Hale Pule ʻo Kawaiahaʻo, ka Royal Hawaiian Center,
Ke Kulanui o Hawaiʻi ma Oʻahu Komohana a me Ka Hale Hōʻikeʻike Noʻeau o ka Mokuʻāina.
Moʻolelo hou ʻo ia no nā mea a pau, a laila kaʻa mea hou aku ke kamaʻilio ʻana no ka paleola, kamākaʻikaʻi ʻana i ʻAmelika me ka makemake e hoʻonā i ka hopohopo ʻana. Noi maila ka SPC ehoʻouka pū i ka ʻikepili no ka paleola a me nā palapala mākaʻikaʻi i ka wā e hoʻopuka ʻia ka
palapala hōʻoia ʻelele. Aia ka ʻikepili no ka hōʻikeʻike a ka Luna Hoʻolauleʻa a me Mr.
McComber, no ka Papahana ʻElele ʻŌpio e mālama ʻia ana ma Hawaiʻi nei i ka makahiki 2024,
ma ka pūʻulu pepa hālāwai. ʻŌlelo mai ʻo Mr. McComber, ua hoʻolako pono ʻia ke kālā amākaukau nō e holomua.
Wahi a ka Luna Hoʻomalu, e mālama ʻia ana paha kekahi hālāwai CPAC ma Hawaiʻi nei i ke
kau 3 a 4 paha. Kupu maila he nīnau pili i ka uku ʻana; na wai ka uku no kēia hālāwai? ʻO kekamaʻilio ʻana me Kauka Frances Vakaʻuta ka mea e pono ai. ʻO kekahi mea hou aʻe ka hāpai
ʻana o ka manaʻo o ke kipa ʻana mai o nā alakaʻi aupuni a pau i Hawaiʻi nei e hōʻikeʻike i nākūlana o ka Hoʻolauleʻa i mea e ʻike ai lākou i ke kūlana kūhelu o ka Hoʻolauleʻa, nā halenoho ame nā kūlana ʻē aʻe kekahi.
Hahaʻi hou ka Luna Hoʻolauleʻa i ka mākaukau ʻole naʻe o ka moʻohelu kālā no ka nui o nāalaina i paʻa ʻole e like me ke kālā e pono ai no ka paleola. Mahalo aku ʻo ia iā Ms. Ah NeeBenham a me Mr. Keohokālole no ke kōkua ʻana mai.

Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 16 Mei, 2022 hola 3:00ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 7 o 10

Kamaʻilio iki ka Luna Hoʻolauleʻa no ka ʻaelike ʻana no ka halenoho. He ʻiʻini kona e hui me
Ke Kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa a e hoʻokomo i ka ʻikepili hou ma ka palapala ʻaelike. Ehoʻomaopopo aku ʻo ia iā Ms. Lum i nā mea hou. ʻŌlelo ʻo ia ua paʻa pono ke kālā ma kekulanui.
E like me kā ka Luna Hoʻomalu i ʻōlelo mua ai, makemake e mālama ʻia he hālāwai kūikawā
CPAC ma Hawaiʻi. ʻAʻole naʻe i paʻa kēia hana. ʻŌlelo pū ka Luna Hoʻolauleʻa, e kipa mai ana
ka SPC i Hawaiʻi no ka ʻike ʻana i kahi o ka hoʻolauleʻa i ka hopena o ka makahiki 2022.
Hoʻopuka akula ka Luna Hoʻomalu a me Mr. Onishi no ka huakaʻi ʻana o nā ʻelele i Wakinekona
D.C.. No ka pūʻulu kālā o kēia huakaʻi, ʻike ʻia kekahi mau hui e makemake ana e kākoʻo me hewaihona kālā (“fiscal sponsor”) no ka Hoʻolauleʻa. Nīnau maila ka Luna Hoʻolauleʻa, na wai ka
waihona kālā? ʻŌlelo mai ka Luna Hoʻomalu, ua ʻāpono ʻia ʻo NaHHA (ka ʻAhahui Hoʻokipa
ʻŌiwi Hawaiʻi) e lilo i waihona kālā e ke Komikina a hiki i Iune 30, 2023.
Kamaʻilio ʻo Ms. Sanders a me ka Luna Hoʻolauleʻa me Kauka Benton Kealiʻi Pang i mea ehoʻomākaukau no ka hālāwai CPAC pili i nā palapala paleola, akā, e hoʻokāʻoi hou ʻia ana kēia
ʻike no ka hālāwai i Iulai. E laulima ana ka Luna Hoʻolauleʻa, ka Luna Hoʻomalu, Kauka Pang ame nā poʻo o nā keʻena e hōʻikeʻike hou i ke Komikina no ka paleola.
Noi maila ka Luna Hoʻolauleʻa i ke Komikina e ʻae mai i ke kūkā ʻana i ka SPC a me CPAC ma
kona kūlana ponoʻī he Luna Hoʻolauleʻa. Penei e ʻoluʻolu a hikiwawe ke kamaʻilio ʻana me ia
mau hui i hiki ke pane wikiwiki ʻia nā nīnau a me ke noi. Inā ʻāpono ʻia maila kēia noi,
makemake ʻo ia e hele i Fiji i ke kauwela 2022, ma hope o ka ʻāpono ʻana o ke Komikina. Loaʻamaila ke kālā iā ia i ʻāpono ʻia e Mr. Eric Chang o ka Papahana Noeʻau o EWC, me ka mahalohoʻi i ke kālā i loaʻa maila maiā Ms. Barbara Smith- he kumu a he loea kālai moʻomeheu puolo.
Ua makemake nui ʻo ia e hoʻomaopopo aku i nā Lālā Komikina i kēia hāʻupu ʻana a me ka
holomua o kāna mau hana maikaʻi. Mahalo e Mr. Chang, e kakali ana i ke ʻāpono Komikina.
Nīnau maila ʻo Mr. Keohokālole pili i ka moʻohelu kālā hou. Āhea e ʻike ʻia ai nā alaina a pau?
Hiki paha i nā Lālā ke kākoʻo ma kekahi mau mea kikoʻī? Pane maila ka Luna Hoʻolauleʻa,ʻaʻole ʻo ia mākaukau e pane i nā nīnau pili i ka paleola, a ke ʻaelike ke Komikina no ke ʻano oka Festival Village, inā paha he hale peʻa a i ʻole he kūkulu paha, a laila e ʻike ʻia ka hopena.
Koi aku ʻo Ms. Hussey i ka Luna Hoʻolauleʻa e hoʻāno hou i ka moʻohelu kālā ma o ka māhele
ʻana no nā kūlana pākahi a me nā papahana, a e hoʻokuʻu i ka māhele ʻana ma o nā hana nui. ʻOka pahuhopu o ka Luna Hoʻolauleʻa ka hoʻomākaukau ʻana i ka moʻohelu kālā hou i kēia
hālāwai aʻe a e kākoʻo ana ʻo Ms. Ah Nee-Benham iā ia e hoʻokō i kēia hana.
Kamaʻilio ʻo Mr. Hussey no ka paleola a me ka noʻonoʻo ʻana no kona ʻano he hana e hai ʻia ai ai ʻole he kaʻina hana. Eia kekahi mau mea e noʻonoʻo ai: 1) nā mea i hiki ke ʻaekomo ʻia a me
nā mea pāpā ʻia 2) nā kaʻina hana e hahai ai no ia mau mea. E hoʻomaopopo pono kākou i nākoina mai ke Keʻena Kālaiʻāina a me ka Mokuʻāina o Hawaiʻi.
ʻŌlelo mai ka Luna Hoʻomalu, ʻoi aku kona hopohopo i ka manawa e pono ai no ka mālama ʻana
i kēia kumuhana o ka paleola ma mua o ke kumu kālā e pono ana. He māu palapala CITES ka
mea e pono ai no nā lāhulu ʻane halapohe. I ka wā ma mua, ua hōʻole aku mākou i ka lawe ʻana

Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 16 Mei, 2022 hola 3:00ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 8 o 10

mai o ia ʻano mea e nā hui i Hawaiʻi nei. Makemake mākou e hoʻopākele aku i nā hui mai kekāʻili ʻia ʻana o nā mea.
Ms. de Silva said countries do not know what artists are bringing in until the last minute. We
need to make sure heads of delegations understand that we follow U.S. law and not State law.
Ms. Hussey asked a question about the Fiji trip and why it needed to be in-person. FD
commented that the trip was to build goodwill and relationships with the SPC.
Nīnau ʻo Ms. Hussey e pili ana i ka huakaʻi Fiji a me ke kumu e pono ana ka hele kino ʻana.
Wehewehe mai ka Luna Hoʻolauleʻa, ʻo ka hoʻomakamaka ʻana ka makemake nui o kēia huakaʻiʻana.
Kuhi aku ka Luna Hoʻomalu i nā Lālā e nānā i ka moʻohelu kālā i ʻāpono mua ʻia ma ka pūʻulu
pepa hālāwai. Ua hoʻāʻo ke Keʻena Kuleana Hoʻokipa o Hawaiʻi (HTA) e hoʻokō i ka
makemake. Akā, ua hoʻēmi ʻia ka loaʻa kālā a ua hiki nō ke hana hou ʻia. Koi aku ʻo ia eakahele i ke kālele nui ʻana i ka waihona kālā a HTA o minamina hoʻi kākou i ka hoʻopau ʻiaʻana o ke kākoʻo no NaHHA a me ka Luna Hoʻolauleʻa. ʻO ia nā itamu moʻohelu kālā e mālama
ʻokoʻa ʻia e ke Komikina. Hāpai ka Luna Hoʻomalu i ka manaʻo o ka māhelehele ʻana i nākomikina iki ma muli o ko lākou kuleana e hoʻolālā pono i mea e ʻike leʻa ʻia ka nui o ka hana, ihiki ke hoʻokumu ʻia he moʻohelu kālā maikaʻi loa. No nā hana nui a me nā hoʻolilo nui, ehoʻoulu kālā. Koikoi aku ʻo ia i ka Luna Hoʻolauleʻa e hoʻohana i nā heluna o ka moʻohelu kālāe loaʻa ana ma ka ʻaoʻao ʻelua a e ʻāpono ʻia hoʻi e ke Komikina ka heluna kālā $20.4 miliona oka moʻohelu kālā e kū nei i kēia lā i mea e hoʻomaka koke ai ka hoʻoulu kālā ʻana.
ʻŌlelo mai ʻo Ms. Ah Nee-Benham, ke noʻonoʻo nei ke Kōmike Wahi a Papahana e hoʻokumu imoʻohelu kālā, he $10-15 miliona paha ka nui. ʻAelike ʻo ia, ʻo ka holomua ʻana o kēia hana ka
mea i pono. Nīnau akula ka Luna Hoʻomalu i ka Luna Hoʻolauleʻa i kona manaʻo no kahoʻokumu waihona kālā. Na wai kēlā hana? E hai ʻia ana paha kekahi? Wahi a ka Luna
Hoʻolauleʻa, hoʻomaka akula ke kamaʻilio ʻana me kekahi kānaka hoʻokumu waihona pili i nāpae kākoʻo. I kona manaʻo, he maikaʻi nō ka hoʻomaka ʻana e hai i nā limahana, e hoʻomāhele inā komikina iki a pēlā aku. He mau mea koʻikoʻi. E pono ana kekahi hoʻoulu kālā i hiki kehoʻomākaukau ʻia ka palapala hoʻolauleʻa kūhelu.
Wahi a Ms. Hussey, e noʻonoʻo i nā uku paʻa a me nā uku e loli ana i ke kūkulu ʻana i kamoʻohelu kālā. E hoʻomanaʻo paha kākou i ka mea i loaʻa a e wae pono i ke ala. Ma kekaupaona ʻana i ia mau mea e mākaukau pono ai ka moʻohelu kālā. Hāpai ʻo Ms. Ah NeeBenham i ka manaʻo e kamaʻilio ʻia kēia i kekahi wā ʻokoʻa no ke ʻano ʻo NaHHa he hui kākoʻokumuhana kālā.
Koi aku ka Luna Hoʻomalu i ke Komikina e kūkā no ka noi a ka Luna Hoʻolauleʻa no ka ʻāpono
ʻana i ke kamaʻilio ʻana i ka SPC ma kona kūlana he Luna Hoʻolauleʻa. ʻĀpono maila ʻo Mr.
Onishi i ka noi, na Ms. Hussey ka ʻāpono kākoʻo.
Wahi a ka Luna Hoʻomalu, ʻaʻohe ona pilikia i ke kamaʻilio ʻana o ka Luna Hoʻolauleʻa ma konakūlana ponoʻī iho nō, akā e hoʻomopopo nō ʻo ia i ke Komikina no ua manaʻo i kamaʻilio ʻia.

Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 16 Mei, 2022 hola 3:00ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 9 o 10

Ua ʻāpono ʻia ke noi e kamaʻilio aku i lākou, ka SPC, ma kona kūlana he Luna Hoʻolauleʻa.
KA HŌʻIKE, KE KŪKĀ ME/O HANA E PILI ANA KE ʻĀPONO E HOʻOUNA I KA HUIʻELELE I WAKINEKONA D.C.
Wehewehe maila ka Luna Hoʻomalu i kona hāpai ʻana i ka manaʻo e hele he hui ʻelele i
Wakinekona D.C. i mea e hoʻomaka ke kamaʻilio ʻana a me ka hoʻomakamaka ʻana ma ka pae
Pekelala. Manaʻo ka Luna Hoʻomalu he mea maikaʻi ka hoʻokamaʻāina ʻana o ke Komikina a meka Hoʻolauleʻa me nā hui aupuni.
No nā lā e huakaʻi ai, ʻo Iune paha ka wā i manaʻo mua ʻia e ka Luna Hoʻomalu, akā inā ʻaʻole
mākaukau nā Lālā, e hoʻopaneʻe ʻia. He ʻehā a i ʻole ʻelima lālā ka nui o ka hui e kipa aku i
Wakinekona D.C., ʻo Ms. de Silva, ka Luna Hoʻomalu a me ʻelua paha Lālā hou aʻe.
Hoʻomanaʻo ʻo ia i nā koina o ka Sunshine Law.
ʻAelike ʻo Mr. Onishi i ke kūpono o ka hele ʻana o nā Lālā Komikina i Wakinekona D.C. i mea ehoʻomakamaka me nā lālā Pekelala me ka hoʻoulu ʻana ma waena o nā hui kaumokuʻāina.
Kūkā ka Luna Hoʻomalu no nā uku o ka huakaʻi, nā pono a pēlā aku. Nīnau ʻo ia: ua lawa he$30,000 no ka hui ʻelele?
Ms. Hussey commented that regarding the delegation, optics are important, too. She mentionedthat there are connections that could be made with the White House’s Asian American andPacific Islander Heritage (AAPI) initiative. The trip should be meaningful and cover a broad
range of opportunities. Mr. Keohokālole noted that there should be targeted fundraising goals.
ʻŌlelo ʻo Mr. Hussey, he mea waiwai ka ʻike ʻia o lākou kekahi. Wahi āna, he nui nā pilina eʻimi ai ma ka White House’s Asian American and Pacific Islander Heritage (AAPI) Initiative. E
nānā pono ʻia nā hana like ʻole a e mālama pono ʻia nā kuleana koʻikoʻi ma ka huakaʻi ʻana. Noi
aku ʻo Mr. Keohokālole e mahuʻi pono i ka huina hoʻoulu kālā.
Kuhi hou ka Luna Hoʻomalu i ka mālama ʻana i nā palapala ʻaekomo CITES a me nā palapalaʻaekomo kānaka kekahi mau mea hou aʻe e māmala ai.
ʻŌlelo mai ʻo Mr. Onishi, e kipa mai ana ka nā moho ʻAhaʻōlelo Lāhui i Hawaiʻi i Iune. Wahi
āna, e hui nō paha ma Hawaiʻi nei ma mua o ka hui hou ʻana ma Wakinekona D.C. i Iulai.
ʻŌlelo mai ka Luna Hoʻomalu, e hoʻomākaukau ana ʻo ia i nā kumumanaʻo kūhelu o ka hālāwai,nā mea e hana ai, nā kānaka e huakaʻi ana; e hōʻikeʻike ana ʻo ia ma ka hālāwai i Iune. Kākoʻo o
Mr. Onishi i ka manaʻonui i hāpai ʻia maila, akā ʻōlelo ʻo ia na ke Kōmike Aukahi ka hoʻoholo
loa ʻana i nā mea kikoʻī o ka huakaʻi.
ʻĀpono ʻo Mr. Onishi i ka huakaʻi i Wakinekona D.C. me ka pūʻulu kālā he $30,000 no nā Lālā
ʻehā e huakaʻi aku me ka manaʻo e hoʻoholo loa ana ke Kōmike Aukahi. Na Mr. Keohokālole ka
ʻāpono kākoʻo.

Moʻolelo Hālāwai o ke Kōmike no ka Hoʻolauleʻa Noʻeau A Moʻomeheu Pākīpika 13
Pōʻakahi, 16 Mei, 2022 hola 3:00ʻaiu ma o ka ZOOMʻAoʻao 10 o 10

Ua noi ʻia maila ke ʻāpono ʻana e nā Lālā Komikina. ʻĀpono ʻo: Mr. Kaʻanāʻanā, Ms. Ah NeeBenham, Ms. de Silva, Ms. Hussey, Ms. Keohokālole, Ms. Lum, Mr. Onishi.
Ua hoʻoholo ʻia ka manaʻo e ʻae i ka huakaʻi ʻana i Wakinekona D.C..
KA MĀKAʻIKAʻI O NĀ WAHI KAIĀULU HOʻOLAULEʻA PAPAHA MA KE
KULANUI O HAWAIʻI MA MĀNOA
A. McCarthy Mall
B. Legacy Path
C. Andrew’s Amphitheatre
D. Bachman Lawn
Mākaʻikaʻi nā Komikina i nā wahi kaiāulu hoʻolauleʻa papaha ma Ke Kulanui o Hawaiʻi ma
Mānoa. ʻO Andrew’s Amphitheatre ka mua, a laila aku ʻo McCarthy Mall a me nā wahi papaha
hou aʻe. Ma o ka mākaʻikaʻi ʻana i ʻike ʻia ke ʻano o kēlā me kēia wahi e nā Lālā Komikina.
ʻŌLELO HŌʻIKE A KA LEHULEHU
Ua kono ʻo Kaʻanāʻanā, he Luna Hoʻomalu, i ka lehulehu e hāpai hou i nā manaʻo. Me ka ʻole onā manaʻo i hoʻopuka ʻia, ua hoʻomau akula ʻo ia i nā hoʻolaha.
NĀ HOʻOLAHA
ʻAʻohe hoʻolaha i hāpai ʻia ma ia hālāwai.
KA HOʻOPAʻA HĀLĀWAI – PŌʻAKAHI 27 IUNE 2022
The next FestPAC Commission meeting is confirmed for June 27, 2022, at 3:00 – 5:00 pm.
HOʻOKUʻU
Hoʻokuʻu ka Luna Hoʻomalu i ka hālāwai ma ka hola 5:15 ʻaui.
Me ke aloha e waiho ʻia nei,

Kalani Ka‘anā‘anā
Luna Hoʻomalu

06/08/2022
Lā