VRIJ DENKEN,SAMEN LEVENJAARVERSLAG 2023

JAARVERSLAG 2023

1

INHOUDJAARVERSLAG 2023

1 JAARVERSLAG
1VOORWOORD
2
WAT WE WILLEN
3
VERENIGING
4
PROGRAMMA’S
5
CAMPAGNE EN COMMUNICATIE
6
LEDEN- EN FONDSENWERVING
7
ORGANISATIE LANDELIJK BUREAU8BLIK VOORUIT: BELEID EN BEGROTING 2024
9
ORGANISATIE EN BESTUUR
10 FINANCIEEL OVERZICHT
11 BIJLAGE SOCIAAL JAARVERSLAG

3
4
6
8
13
31
35
40
44
48
54
59

2 JAARREKENING 2023

66

3 CONTROLE VERKLARING

102

2

1

JAARVERSLAG 2023

JAARVERSLAG

3

1

VOORWOORD
Het Humanistisch Verbond is een vereniging. Met meer dan 19.000 ledenlaten we ons geluid duidelijk horen. We doorbreken hokjes, brengen de boelin beweging en zetten in op verandering. Vaak met succes. Wat we doen,
doet ertoe.
Als vereniging brengen we mensen samen rond een gemeenschappelijk
doel. Een droom voor de toekomst. Namelijk: we geloven allemaal in een
humanere samenleving.
Hoe moet dat er dan uitzien, een humanere samenleving? Wij hebben er
samen met onze leden voor gekozen te staan voor bepaalde waarden. Voorverantwoordelijkheid, vrijheid, openheid, empathie en rechtvaardigheid.
Deze waarden zijn onze drijfveren. Het zijn handvatten om goede keuzes temaken. Niet alleen in je eigen leven of in deze vereniging, maar ook breder.
Deze tijd confronteert ons met onrust en lijden, zowel binnen als buiten onze
eigen grenzen. Het aantal conflicten en oorlogen neemt wereldwijd toe enveroorzaakt vernietiging, migratie en onnoemelijk verdriet. Autocratischeregimes voelen de ruimte voor de inzet van geweld tegen tegenstanders;bevolkingsgroepen worden massaal gedood en landen aangevallen. In
Nederland wordt er sinds lang weer over bewapening en verdediging
gesproken, oorlogsdreiging is niet langer alleen een ver-van-mijn-bed-show.
Het is gemakkelijk om moedeloos te worden bij het zien van deze
ontwikkelingen en de gevolgen daarvan. De oorlogen, klimaatverandering,groeiende ongelijkheid, migratie, polarisatie en conflicten die ons dagelijks
nieuws domineren kunnen leiden tot pessimisme. Maar juist nu hebben wede keuze om niet toe te geven aan wanhoop, maar om hoop te koesteren.
Laten we moedig onze ogen openen voor het leed in de wereld en zeggen:‘Ik wil het anders. En ik handel er ook naar’.

JAARVERSLAG 2023

4

Dat doen wij ook. Wij handelen. Dat blijkt uit dit jaarverslag, met een
overzicht van onze activiteiten uit 2023. Samen met onze afdelingen en
leden, het bestuur en het team op het Landelijk Bureau dragen wij bij aan een
humanere, waardengedreven samenleving. We nodigen iedereen uit om met
ons mee te doen. Want onderzoeken welke waarden je belangrijk vindt endaarnaar streven: dat geeft het leven waarde.

JAARVERSLAG 2023

Robbert Bodegraven,

Mardjan Seighali,directeurvoorzitter

5

2

WAT WEWILLEN
Onze missie `ZOEK HET UIT
Wat vind ik belangrijk? Wie wil ik zijn? Hoe wil ik me verbinden met anderen
en de wereld om mij heen? Het Humanistisch Verbond ondersteunt je inde zoektocht naar wat jouw leven de moeite waard maakt. We putten
hiervoor uit een rijke humanistische traditie: al in de Klassieke Oudheid
werd nagedacht over de zin van het leven. We brengen dit naar het hier ennu door uit te zoeken welke waarden voor jou belangrijk zijn. Waarden zijn
handvatten om goede keuzes te maken in jouw leven. Je kunt er steeds op
terugvallen. Waarden vergroten je veerkracht, en ook die van de samenleving.
SPREEK HET UIT
Wij willen een menswaardige samenleving! Het Humanistisch Verbond
streeft naar een zinvol en waardig leven voor iedereen. Concreet staan wevoor waarden als vrijheid (je bent vrij om je eigen leven vorm te geven),verantwoordelijkheid (hierbij hou je altijd rekening met de mensen en wereldom je heen) en verbondenheid (want wat ons bindt, is sterker dan wat ons
scheidt). En die waarden delen we graag met iedereen, want dat is het‘verbond’ in Humanistisch Verbond.

Onze visie
In een seculariserende, globaliserende, diverse en ‘snelle’ samenleving –gericht op groei en prestatie – raak je gauw overspoeld. Hier komen alle grote
veranderingen van de laatste jaren nog bovenop. Denk aan de razendsnelle
ontwikkelingen van kunstmatige intelligentie, klimaatverandering,internationale spanningen en oorlogen. Hoe geef je dan richting aan je leven?

JAARVERSLAG 2023

6

Wij doen dit door op zoek te gaan naar het waarom áchter onze keuzes.
Naar onze waarden dus. Een zoektocht die voor iedereen anders is, maaraltijd verrijkend zal zijn. Een zoektocht die we samen aangaan. Waarbij weverantwoordelijkheid nemen voor elkaar, voor de samenleving, voor volgende
generaties en onze planeet. Een zoektocht die je met anderen kunt delen.
Want waar we ook vandaan komen, hoe we ons ook identificeren, waarden
kunnen ons altijd verbinden.

Onze aanpak
In het Meerjarenbeleidsplan 2022-2026 kozen we voor een koers die het
levensbeschouwelijke en de zoektocht naar zingeving centraler zet inons werk. Die zingeving, zo formuleerden we, vinden we in de menselijke
verbinding en de gezamenlijke inzet voor een menswaardige, duurzame
en rechtvaardige samenleving. Dit vertalen we door in onze vereniging,programma’s en campagnes.
Vereniging
Het Humanistisch Verbond is een vereniging. Dat wil zeggen: een
gemeenschap van meer en minder actieve leden die zich verbinden aan het
humanisme als levensbeschouwing. Zorg en aandacht voor die vereniging,haar leden en iedereen die zich inzet voor het Humanistisch Verbond, zijnvanzelfsprekend, en verdienen aandacht.
Programma’s
Onze programma’s – met bijhorende cursussen, workshops, lezingen,binnen- en buitenactiviteiten – staan altijd in het teken van het verbindende
gesprek over de manier waarop we een zinvol leven leiden. Op zoek naar het
goede leven, op zoek naar individuele en gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Deze zoektocht zetten we ook om in actie, met als doel een humanere
samenleving.
Campagnes, communicatie en fondsenwerving
We willen veel meer zijn dan een vereniging. We willen een beweging zijn.
Via onze communicatie en campagnes stralen we uit dat iedereen die zich
tot het humanisme aangetrokken voelt welkom is. Leden én niet-leden. Onze
fondsenwerving ondersteunt de groei van deze beweging.

JAARVERSLAG 2023

7

3

VERENIGING

Wat willen we bereikenOns hoofdbestuur en het Landelijk Bureau staan in dienst van de vereniging.
We streven naar groei van het ledenaantal. Concreet: we willen aan het eindevan 2026 25.000 leden hebben en hopen in de komende jaren minstens
100.000 mensen actief bij één of meer activiteiten te betrekken. Al jaren iser het verlangen om de vereniging te verjongen, toch houden we er rekening
mee dat de gemiddelde leeftijd van leden relatief hoog blijft.
We investeren niet alleen in groei van het aantal leden, we richten ons ook op
het versterken van de samenhang binnen de vereniging. Dat doen we dooreen HV-Academie op te richten waarin actieve leden van elkaars successen
en tegenvallers kunnen leren.
Een vereniging is per definitie een organisatievorm waarin initiatieven
en activiteiten van onderop ontstaan. Dit willen we stimuleren: actieve
participatie, zeggenschap en ruimte voor leden om verantwoordelijkheid tenemen.

JAARVERSLAG 2023

8

Natuurlijk vergeten we de jongere geïnteresseerden niet. De groep Jonge
Humanisten geven we meer aandacht. En ook voor mensen die zich niet
snel aan een organisatie, laat staan een vereniging verbinden geven we
mogelijkheden om ongebonden met ons mee te doen. Ook dat is waardevol.
We willen veel meer zijn dan een vereniging. We willen een beweging zijn.
Daarom betrekken we ook niet-leden bij ons werk en stellen we ons open
voor iedereen.
Onze inzet voor 2023
We breiden het team Vereniging uit en faciliteren de groei in de richting
van een beweging. Zo willen we de basis van het humanisme in het land
versterken.

Wat hebben we gedaan
De vereniging telde op 31 december 2023 19.292 leden. We hadden in 2023
zevenentwintig afdelingen en vier werkgroepen.
Team Vereniging
Het team Vereniging raakte in mei 2023 op volle sterkte door de komst van
een Specialist Verenigingscommunicatie, die in de loop van het jaar goedbekend raakte met de organisatie en haar achterban.
Verbindende activiteiten
In 2023 waren de activiteiten binnen de regio’s weer op het niveau vanvoor corona, soms zelfs hoger. Fysieke bijeenkomsten droegen bij aan dekernwaarde ‘verbinding’. Wandelingen in de natuur, Seizoensvieringen
en andere buitenactiviteiten werden, na aanvankelijk een alternatiefvoor ontmoetingen in de binnenruimte geweest te zijn, vast onderdeel
van het activiteitenpakket. Een door de afdelingen in de regio Zuid-Westgeorganiseerde viering van Wereldhumanisme (‘Humanifest’) werd goedbezocht: er kwamen leden uit alle delen van het land op af. Het aantal
georganiseerde (dagdelen voor) cursussen werd ruimschoots overtroffen:
bijna twee keer zoveel dagdelen als gepland werden georganiseerd. Het
geactualiseerde en aangevulde cursusaanbod werd goed aangenomen en
gewaardeerd.

JAARVERSLAG 2023

9

HV-Academie
We zijn van start gegaan met de HV-Academie; de plek waar actieve leden
van het Humanistisch Verbond ervaringen uitwisselen, van elkaar leren enzich verdiepen in bepaalde onderwerpen.
Op verschillende plekken in het land werden bijeenkomsten in het kader
van de HV-Academie georganiseerd: bijeenkomsten voor actieve leden,
waarin het verbeteren van de ledencommunicatie, de herkenbaarheid als
HV van de lokale uitingen en andere technische en communicatiezaken
aan de orde kwamen. Ook het activeren van nieuwe leden binnen de eigen
regio was een populair onderwerp. Het verduurzamen van de structuren inde afdelingen wordt, als opdracht aan alle betrokkenen, herkend. Op een
aantal plekken heeft er een verjonging van het bestuur plaatsgevonden.
Het blijft een opdracht aan de hele organisatie om de continuïteit van deafdelingsbesturen en activiteiten in de regio te versterken.
Een upgrade van de landelijke website had de nodige voeten in de aarde.
Het team Vereniging had de handen vol aan de goede begeleiding van het
project dat voor veel (hulp)vragen zorgde. De upgrade werd algemeen
gewaardeerd, wat voor begrip voor de soms ontstane knelpunten zorgde.
LedendagenIn juni organiseerden we de Actieve Ledendag die goed bezocht werd en– met een inhoudelijk gedeelte over de programma’s, uitwisseling over deinzet van actieve leden en een muzikaal gedeelte – door de deelnemers zeer
gewaardeerd werd.
In november werd de Algemene Ledendag in Zwolle gehouden, waarin,
naast het jaarverslag en de jaarplannen, ook met een wisseling binnen het
hoofdbestuur ingestemd werd. Denker des Vaderlands Marjan Slob verzorgde
het inspirerende gedeelte, begeleid door een muzikale act door Shishani.
In de regio
In de regio was er tussen verschillende afdelingen en werkgroepen geregeld
samenwerking en werden er gemeenschappelijke activiteiten georganiseerd.
Ook de Noordelijke Provincies van de organisatie werkten samen, met als
hoofdproject het gezamenlijke ledenblad De Schakel.

JAARVERSLAG 2023

10

Daarnaast organiseerden de lokale afdelingen weer veel fysieke activiteiten,
op eenzelfde peil als in de tijd voor corona, soms zelfs meer dan ervoor. Het
aanbod varieerde van HV-Café’s tot filmavonden, lezingen, wandelingenen discussieavonden. Sommige afdelingen organiseerden ook eigen
cursusaanbod. Waar men inmiddels gewend was aan digitale algemene
ledenvergaderingen, was het op veel plaatsen een welkom verschijnsel om
elkaar weer fysiek te ontmoeten om jaarverslag, werkplan en budgetplanningvan de afdeling met elkaar af te stemmen.
Cursussen
Ons cursusaanbod (en de deelname eraan) nam in 2023 wederom flinktoe en omvatte een kleine 60 cursussen (bij elkaar 151 dagdelen) die op
locaties door het hele land werden gegeven, in samenwerking met deafdelingsbesturen. Zij leverden gastpersonen die voor een goed verloop
van de cursusavonden zorgden en zelf ook deelnamen. Beproefde formules
zoals de Verdiepingsdag Dialoog en Actieve hoop deden het wederom goed.
De nieuw ontwikkelde cursus Trage vragen in een versnellende maatschappij(voortaan: Stilstaan bij jezelf) werd eveneens goed gewaardeerd. Het
cursusaanbod is (met acht soorten cursussen) breed. Het gaat om zowel
algemeen humanistische, filosofische of zingevende thema’s. Die variatie inhet cursusaanbod werd goed ontvangen. Daarnaast zijn nieuwe docenten
aangetrokken. De cursisten beoordeelden de cursussen door het jaar
gemiddeld met een 8.
Het coördineren van de cursussen, het plannen van docenten en locaties,
verloopt in nauwe samenwerking met de regio’s. Goede samenwerking en
snelle respons op de oproepen om een cursus binnen de eigen afdelingte organiseren zijn cruciaal. Die samenwerking is ook in 2023 weer goedverlopen.

Wat hebben we niet gedaan
De groep Jonge Humanisten vraagt nog meer aandacht van het Landelijk
Bureau. De Jonge Humanisten die hun activiteiten voornamelijk in
Groningen uitvoerden, hebben eind 2023 het stokje aan een nieuwe groep
overgedragen. Groepen die elkaar in Groningen, Nijmegen en Utrecht vonden,zijn door personele wisselingen minder actief. Contacten met de opvolgers
worden door het Landelijk Bureau aangehaald.

JAARVERSLAG 2023

11

Wat hebben we geleerd
Het stimuleren van actieve deelname van de leeftijdscategorie <35 jaar blijft
een uitdaging. De huidige structuren gaan uit van lokale verbinding tussen de
groep jongere leden. Dat is niet altijd eenvoudig in de huidige tijd waarin juist
de jongere generatie zich niet snel aan een organisatie bindt.
Het team Vereniging ziet het als belangrijke opdracht om nieuw aanbod
voor deze doelgroep te ontwikkelen en daarmee ook in het overige aanbod
rekening te houden met de vraag vanuit de jongere ledengroep.

JAARVERSLAG 2023

12

4

PROGRAMMA’S
Overkoepelend
Onze programma’s vormen het hart van onze activiteiten. De gekozen
thema’s geven het humanisme in Nederland een gezicht en maken het
Humanistisch Verbond tot een eigentijdse, aantrekkelijke beweging. Onzethema’s voor 2023 waren:• Polarisatie en verbinding• Ecohumanisme• Genderidentiteit• Laatste levensfase• Vrijheid van levensovertuiging• Humanistisch geestelijke verzorging
Centraal in onze programma’s staat steeds het verbindende gesprek overde manier waarop we een zinvol leven leiden. Op zoek naar het goede leven,op zoek naar individuele en gezamenlijke verantwoordelijkheid. Soms horen
daar trage vragen en langdurige reflectie bij, soms activisme en politieke
lobby. We zoeken ook steeds naar veranderkracht in onze activiteiten: hoe
dragen ze bij aan gedrag van mensen dat een humane, rechtvaardige en
duurzame samenleving dichterbij brengt? Daarin vinden we onze zingeving,
dat geeft ons leven betekenis.
Per programmalijn geven we hieronder weer hoe we bijdragen aan dit grote
doel.

4.1. Polarisatie en verbinding
Meningen lijken soms muurvast te zitten. De keuze is voor of tegen. Wij
versus zij. We willen de stroom van vijandig wij-zij denken doorbreken. Doorde mens achter de mening te blijven zien.

Wat willen we bereiken
Met het Humanistisch Verbond willen we de muurvaste meningen en het
wij-zij denken bevragen. Heb jij dan nooit zelf met tegenstrijdige meningengeworsteld?
JAARVERSLAG 2023

13

Vind jij het ook vervelend om op basis van een mening in een hokje teworden geduwd? Je hoeft het niet met de ander eens te zijn. Maar je hoeftde ander ook niet af te schrijven op basis van een mening. Want een mens isvéél meer dan dat.
Onze inzet voor 2023
We geven een tegengeluid aan opkomend extremisme, populisme enconservatisme, door de redelijke stem te versterken die verloren dreigt tegaan in het midden.

Wat hebben we gedaan• We boden over het hele land de verdiepingsdag De dialoog aan. Hoe kun
je je toch met je medemens verbinden, ook al heb je een andere mening?
Het beoefenen van de dialoog kan hierbij helpen.
• We ontwikkelden de workshop Leer omgaan met polarisatie. Wat ispolarisatie eigenlijk? En hoe kun je zelf polarisatie tegengaan? We
bieden handvatten aan om het wij-zij denken te doorbreken. Als pilot isdeze diverse malen gegeven, ook bij een externe organisatie; o.a. bij De
Nederlandsche Bank.
Ik kwam door deze workshop tot het besef dat ik niet de enige ben met
botsende meningen in verschillende situaties of groepen. Dit gaf me een
geruststellend idee.
Een deelnemer van de workshop Leer omgaan met polarisatie
JAARVERSLAG 2023

14•We organiseerden een mooie Socrateslezing over verbinding met Anthony
Pinn. De lezing was succesvol: een warme en persoonlijke voordracht
voor een volle zaal met 250 aanwezigen en een interessant nagesprek
met Mercedes Zandwijken, Sinan Can en spoken word door Zaïre Krieger
over de blinde vlekken van het humanisme.

•

We startten een pilot Samenlezen in samenwerking met de Culturele
Apotheek. In dit project versterken we de veerkracht van individuen
tegen polarisatie door de afstand tussen verschillende groepen of
bubbels te overbruggen. De vorm waarin we de bubbels doorbreken is depraktijk van het samenlezen.

•

We maakten ‘clashfilms’: korte films waarin innerlijke meerstemmigheid
wordt verbeeld. Deze films staan klaar om in 2024 te worden ingezet.

•

We bereidden de tentoonstelling Tegenpolen voor, een samenwerking
met Slot Loevestein. Over polarisatie in Nederland in het verleden en het
heden. De tentoonstelling opent eind maart 2024.

•

We zetten de eerste stappen om Happy Hour, samen met Stichting Lineke
Rijxman (de voormalige theatergroep Mugmetdegoudentand) opnieuw op
de planken te brengen als leesvoorstelling: de acteurs spelen devoorstelling met de tekst in de hand, én gaan daarna met het publiek in
gesprek. In 2024 vindt de voorstelling plaats op verschillende plekken in
het land.

Wat hebben we niet gedaan•

De tweejaarlijkse Van Praagprijs is dit jaar niet uitgekeerd. Nu dewinnaar niet meer automatisch de curator is van het (afgeschafte)
Mag Het Licht Aan Festival beraden we ons op de procedure rondom
de prijs.

•

We organiseerden geen publieksevenement op het thema ‘verbinding’.
Na verkenning van het thema werd geconcludeerd dat ‘verbinding’ niet
per se het antwoord is op ‘polarisatie’; er is een scherp wij-zij gevoel dat
eerst moet worden overbrugd. Daartoe is een eerste stap het (h)erkennen
van de eigen ‘innerlijke meerstemmigheid’. Daar is aandacht aan gegeven,in plaats van een (premature) verbindings-bijeenkomst te organiseren.

JAARVERSLAG 2023

15

•

We startten geen samenwerking op met How to start a movement – een
publieksprogramma waarin polarisatie en verbinding ervaren wordt door
activiteiten – voor het programma Polarisatie en verbinding. Na
bestudering van het concept werd geconcludeerd dat het in eerste
instantie het best past bij het thema Ecohumanisme. Bij positieve
resultaten kan (mogelijk) een toepassing voor Polarisatie en verbinding
worden ontwikkeld.

Wat hebben we geleerd
Het opzetten van een programmalijn, door een nieuwe programmamanager,
kost tijd. We hebben vertraging opgelopen met verschillende activiteiten
omdat eerst het programmateam verder uitgebouwd moest worden, en
het vinden van de juiste programmamanager ook de nodige tijd met zichmeebracht. De nieuw aangeworven programmamanager heeft zich in eerste
instantie vooral gericht op een diepgravende studie, waarmee zij voor het
Humanistisch Verbond een interne visie op polarisatie (en verbinding) heeft
geformuleerd. Het begrip ‘innerlijke meerstemmigheid’ speelt hierin een
grote rol: heb jij dan nooit zelf met tegenstrijdige meningen geworsteld?
Daarnaast is er heel wat tijd besteed aan het voorbereiden van activiteiten
die in 2024 gaan lopen.

JAARVERSLAG 2023

16

4.2. Ecohumanisme
Overal zie je de gevolgen van de klimaatverandering. Wat helpt jou om
optimistisch te blijven – en niet bij de pakken neer te zitten?

Wat willen we bereiken
Wij willen uit de kracht van de mens putten om het roer om te gooien. De
klimaatcrisis is soms zo overweldigend dat het tot verlamming leidt. Gelukkig
is de mens ook veerkrachtig. Wij helpen jou om terug te veren. Door een plek
te geven aan wat de klimaatverandering met jou als mens doet. Door samen
te onderzoeken waar je hoop uit kunt putten. Door al het moois in de natuur
te vieren. Door via acties samen in beweging te komen.
Onze inzet voor 2023
1. We inspireren onze humanistische achterban en zetten aan tot actie door
nieuwe perspectieven op het humanisme in relatie tot de ecologische
crises aan te dragen.
2. We inspireren een breed publiek met onze ecohumanistische boodschap
en zetten de mensen die affiniteit hebben met het humanisme aan tot
actie.
3. We motiveren klimaatactivisten en -professionals die al langer inactie komen tegen de ecologische crises door middel van een
ondersteuningsaanbod met ruimte voor klimaatemoties en het houden
van hoop.

Wat hebben we gedaan• Voor iedereen die in beweging wil komen voor het klimaat maar nog niet
goed weet hoe, organiseerden we How to start a movement: een vierweken durend avontuurlijk postproject. In minder dan 4 dagen wierven we
100 ‘movers’ (deelnemers) waarmee we leden en ook een aanzienlijk deelniet-leden hebben weten te interesseren om met ons een avontuur aan tegaan. De tweede editie is ook uitverkocht van start gegaan.
• Wij ondersteunden actievelingen uit de klimaatbeweging, die uitgeput
dreigen te geraken, via De Klimaatvrijplaats. Met nieuwe veerkracht
als resultaat!

JAARVERSLAG 2023

17

Er gingen drie reeksen van start met mensen uit allerlei organisaties als
Urgenda, Fossielvrij, IVN, voedselbosoprichters, Grootouders voor
het Klimaat, Milieudefensie, KlimaatGesprekken, de politiek en (klimaat)
wetenschap. Ook kwam voor deze activiteit, zonder dat we actief hebben
geworven, een behoorlijk aantal donaties binnen.
• Voor mensen die zich zorgen maken over het klimaat en op zoek zijn naar
een hoopvol perspectief, organiseerden we de verdiepingsdag Actieve
hoop. In 2023 zijn er 14 verdiepingsdagen Actieve hoop geweest.
• We hebben onze hoop ook omgezet tot actie: met een groot blok
humanisten liepen we bij de mars voor Klimaat en Rechtvaardigheid. Mededoor sterke inzet van collega’s van team Vereniging sloten opvallend veel
leden en sympathisanten zich bij ons aan.
• We hebben een heus Ecodossier samengesteld: een prachtig document
voor en door leden met een rijkdom aan activiteiten waar afdelingen uit
kunnen putten voor hun lokale programmering.
• In samenwerking met Milieudefensie JONG maakten we een document
met veerkrachttips voor mensen die de klimaatstressmeter invulden. Het
is ook breder gedeeld.
• Tijdens onze Seizoensvieringen stonden we stil bij de natuurwisselingenen de invloed op ons leven. Verbindende vieringen, waarbij we de natuur
bewuster gingen ervaren. Alle seizoenen een keer centraal gestaan.

Wat hebben we niet gedaan• We vertaalden de inhoud van de ecohumanistische vieringen(Seizoensvieringen) niet naar een online verdiepingsbijeenkomst die
door meer leden gevolgd kan worden. We hebben besloten dat ‘vieringen’en ‘online’ niet samen kunnen gaan. Juist het samen, live bezinnen en
verbinden met de natuur blijkt een wezenlijk onderdeel.
• We gaven geen belevenis door middel van een kunstwerk in de publieke
ruimte aan een breed publiek. De verkenningen lopen, maar zijn in een
beginnend en oriënterend stadium.

JAARVERSLAG 2023

18

• We hebben met de winterviering geen groot landelijk Ecohumanismefestival georganiseerd. We kozen in de plaats om te focussen op de
Seizoensvieringen.

Wat hebben we geleerd
Onze plannen zijn leidend, maar voortschrijdend inzicht gedurende het jaar
moet en mag tot aanpassingen van de plannen leiden – als dit bijdraagt
aan de doelstellingen. Daarom hebben we ervoor gekozen enkele vooraf
bepaalde activiteiten niet te organiseren, en andere en nieuwe initiatieven telaten voorgaan, zoals How to start a movement.
Wat geweldig dat jullie klimaatactivisten op deze wijze een hart onder deriem steken. Voor mij is dit een reden om lid te blijven van het HV!
Een lid over de Klimaatvrijplaats

4.3. Genderidentiteit
Stereotypes over mannelijkheid en vrouwelijkheid raken ons allemaal. Welke
rollen mag je innemen, hoe zie je eruit en hoe kijkt de ander naar jou? Stastil bij het hokjesdenken, en doorbreek het!

Wat willen we bereiken
Wij willen een samenleving die erkent hoe divers gender is en iedereende ruimte geeft om te zijn wie ze zijn. Een samenleving die mensen
ondersteunt als ze hier zelf niet uitkomen, in plaats van ze dwars te zitten.
Om stereotypes en beperkende normen de wereld uit te helpen gaan weweer met elkaar in gesprek, van mens tot mens. En wanneer het nodig is
strijden we tegen discriminatie en voor de rechten van vrouwen, LHBTIQ+ en
iedereen die buiten de hokjes valt. Want alleen gelijkwaardig kunnen we invrijheid samenleven.
Onze inzet voor 2023
We werken aan een inclusieve samenleving, met begrip en acceptatie voor
genderdiversiteit.

JAARVERSLAG 2023

19

Wat hebben we gedaan• Het Gendergesprek, gesprekskaarten om op een andere manier te kijken
naar het traditionele man-vrouwbeeld, is op grote schaal besteld voor
scholen, ziekenhuizen en afdelingen van het Humanistisch Verbond. Er
zijn in totaal in 2023 ongeveer 600 Gendergesprekken verstuurd, waarvande helft voor individuen en de helft voor organisaties.
• We organiseerden een Gendergesprek Event, waarbij je met politici,
activisten en ervaringsdeskundigen ideeën en ervaringen over gender kon
uitwisselen.
• We organiseerden een Warme Wachtkamer voor wachtenden op
een gendertransitie (die vaak al héél lang in de wachtrij staan…).
Deze mensen kunnen vaak nergens terecht met hun vragen en gevoelens
van machteloosheid, wanhoop en eenzaamheid. Onder leiding van
een gespecialiseerde humanistisch geestelijk verzorger boden we hun
ondersteuning.
• Het is Pride, en daarna valt het stil. Met onze Instagram-campagne
365 Reminders lieten we iedereen aan het woord om duidelijk te maken:
JAARVERSLAG 2023

20

acceptatie eindigt niet na Pride, we moeten ons er het hele jaar voor
blijven inzetten.
• Via podcasts en artikelen creëerden we bewustzijn over genderhokjes,
zoals op Vrouwendag (8 maart), Non-binaire dag (14 juli) en Mannendag(19 november).
• We hebben een start gemaakt met het diversifiëren van de Humanistische
Canon. Zo komen we in 2024 met een brede reeks aan toevoegingenvan (historische) denkers en doeners die inspiratie kunnen bieden voor
humanisten van nu.
• We organiseerden Gespreksgroepen na abortus. In een groep van 6 tot
9 mensen delen we in bijeenkomsten wat onze abortus met ons doet. De
groepen worden begeleid door humanistisch geestelijk verzorgers.

Wat hebben we niet gedaan• We ontwikkelden geen weerbaarheidstraining voor genderdiverse
personen i.s.m. humanistisch geestelijk verzorgers (HGV’ers). Het budget
voor deze weerbaarheidstraining is bijgevoegd bij het project de Warme
Wachtkamer. De weerbaarheidstraining is momenteel (2024) in
ontwikkeling voor de doelgroep van personen die gendergerelateerd
geweld hebben meegemaakt.
• De handreiking voor HGV’ers over genderdiversiteit is nog niet gemaakt.
Op het symposium voor HGV’ers gaven we een workshop Hokjesdenken
over gendersensitiviteit in de praktijk. Op basis hiervan wordt aan een
schriftelijke handreiking geschreven. Het project is doorgeschoven naar
2024 en de scope ervan is uitgebreid.
Ik kijk met nieuwe ogen naar genderdiversiteit. Door de workshop
snap ik hoe het brein werkt in het maken van hokjes. In het dagelijks levenben ik veel bewuster bezig met het loskomen van stereotypes.
Een HGV’er over de workshop Hokjesdenken• In het jaar 2023 is ongeveer 70% van het toegewezen budget besteed
voor het programma Genderidentiteit. De onderbesteding varieert per
project en kan worden toegeschreven aan verschillende oorzaken.
JAARVERSLAG 2023

21

Een meevaller deed zich voor bij de kosten van de eerste Warme
Wachtkamer, waarbij zowel de ontwikkeling, uitvoering als locatiekosten
inbegrepen waren. De kosten voor dossieropbouw vielen ook lager uit dan
verwacht, ondanks de productie van talrijke artikelen, interviews en zelfs
een podcast. Zowel bij het dossieropbouwproject als bij de Pridecampagne ontstond er onzekerheid over de rolverdeling tussen het team
Programma’s en het team Campagne & Communicatie. Hierdoor werd het
budget soms onder Campagne & Communicatie geplaatst, hoewel het
geld oorspronkelijk was toegewezen vanuit het programma.

Wat hebben we geleerd
Bij de budgettering voor 2024 bakenen we de budgetten tussen het team
Programma’s en het team Campagne & Communicatie scherper af, waardoor
dit specifieke type budgettaire onderbesteding (waarbij geld wel wordt
uitgegeven maar onder een andere kostenplaats komt) niet langer zal
voorkomen.
Ik heb herkenning, begrip en verbondenheid gevoeld op vlakken waarvan
ik niet wist dat het kon.
Een deelnemer van de Warme Wachtkamer

JAARVERSLAG 2023

22

4.4. Laatste levensfase
Velen duwen de dood het liefst zo ver mogelijk weg. Maar in welke fase vanje leven jij je ook bevindt: je laatste fase komt er hoe dan ook aan. Dus jekunt de dood maar beter recht in de ogen kijken.

Wat willen we bereiken
We zetten ons in op persoonlijk en maatschappelijk niveau. We willen
mensen tijdens hun leven ondersteunen om een plek te geven aan de dood.
We gaan tegen de stroom van het wegstoppen van de dood in. We maken dedood zichtbaar, bespreekbaar en verminderen het ongemak eromheen. Wezetten in op een kwalitatieve laatste levensfase. En we strijden ervoor dat
iedereen zelf kan bepalen hoe die de laatste fase van z’n leven wil inrichten.
We bewegen de politiek en de zorg om eigen regie en menswaardigheid een
centrale plek te geven in de wetgeving, richtlijnen en uitvoering daarvan.
Onze inzet voor 2023
We bieden een breed en verdiepend zingevingsperspectief op de laatstefase van het leven, inclusief de goede dood.

Wat hebben we gedaan• 2023 was een verkennend jaar, waarbij we hebben onderzocht hoe wehet programma vorm willen geven. Dit onder meer via rondetafelgesprekken over euthanasie en dementie met experts (waaronder
doodkenner Henk Blanken), en ons eerste publieke debat over de laatste
levensfase (zie volgende punt).
• Hoe staan de politieke partijen tegenover het levenseinde? Samen
met de NVVE en KBO-PCOB organiseerden we op 10 november een
verkiezingsdebat. De kandidaat-Kamerleden gingen in debat over voltooid
leven, palliatieve zorg en het verbeteren van de euthanasiewetgeving.
Met meer dan 100 mensen in de zaal ontstond een levendig debat rondom
4 stellingen. Er waren 1.400 kijkers online en de registratie is ruim 4.800
keer bekeken via NPO Start.
• We hebben de samenwerking met de Humanistische Uitvaartbegeleiding(Hub) geïntensiveerd. Met het ‘terugkomen’ van de Hub bij het HV ligt
het voor de hand de samenwerking met deze dienst op te zoeken.
Er is een gezamenlijk plan geschreven waarbij producten en diensten
JAARVERSLAG 2023

23

naar elkaar gaan verwijzen en elkaar gaan versterken. Zo wordt de‘Eindigheidscake’, een speciale cake mét gesprekskaarten over de laatste
levensfase, via de site van het HV verkocht nadat het ‘getest’ is onder devrijwilligers van de Hub. De cake is in 2023 ontwikkeld en wordt begin
2024 uitgebracht.

Wat hebben we niet gedaan• We ontwikkelden geen ritueel voor afscheid. Het onderzoek naar
rituelen is in volle gang (zie ook onder het kopje ‘humanistischgeestelijke verzorging’), maar het was niet doenlijk om binnen een jaar
een daadwerkelijk ritueel te ontwerpen dat wordt gedragen door het HV.
Via ‘celebranten’ worden diverse mogelijkheden tot ritueel aangeboden(zie ook onder het kopje ‘humanistisch geestelijke verzorging’).
• De Voor Hierna-box, een fysieke bewaarplek voor alles wat jij belangrijk
vindt rondom de dood, is niet doorontwikkeld. Bij de bestaande Voor
Hierna-box is wel al een handreiking geschreven. Hiermee weten degenen
die de box bestellen veel beter wat ze er mee kunnen, en is gehoor
gegeven aan een regelmatig gehoorde klacht dat ‘de box leeg was’. Doorziekte van de ontwerper in nov/dec is het niet gelukt dit nog eind 2023
uit te brengen, het staat nu gepland voor feb/mrt 2024. Zodra de boxen
die nog op voorraad zijn uitverkocht zijn, zullen we een nieuwe variant
laten ontwerpen: goedkoper, duurzamer en makkelijker in gebruik.
• We hebben nog geen dossier over het goede leven voor senioren. Publieke
posities over dit onderwerp vergen meer tijd dan er in 2023 was. Er is wel
een werkgroep van betrokken leden opgericht die in 2024 zal
meeschrijven aan de posities en standpunten.

Wat hebben we geleerd
Net zoals bij het programma Polarisatie en verbinding kostte het opzetten
van een programmalijn en het vinden van een nieuwe programmamanager
meer tijd dan verwacht. 2023 was daarom vooral een investeringsjaar voor deprogrammalijn Laatste levensfase, waarmee de basis is gelegd voor een heel
aantal projecten in 2024.

JAARVERSLAG 2023

24

Een hele eer om dit mooie thema dat de leden hebben gekozen in het
meerjarenbeleidsplan nu concreet vorm te gaan geven. Na tijd voor
verkenning, rondetafelgesprekken met experts en ons eerste publieke
debat over het onderwerp zijn we klaar om komend jaar naar buiten
te treden.
Mark Bos, programmamanager Laatste levensfase

4.5 Vrijheid van levensovertuiging
Wat willen we bereiken
Het Humanistisch Verbond staat voor vrijheid van denken. Anders gezegd: jegedachten zijn vrij. Wat je achtergrond of herkomst ook is, ieder mens heeft
het recht in vrijheid te kiezen voor zijn of haar eigen levensbeschouwing.
We willen dat mensen die niet geloven of hun geloof afzweren veilig zijn engehoord worden. We willen dat Nederland hierin een voortrekkersrol speelt:
het is vanouds een land waar andersdenkenden een veilige thuishavenvinden; en één van de meest veilige landen ter wereld voor niet-gelovigen.
We willen het recht op vrijheid van levensovertuiging breed onder deaandacht brengen. Want dit is een fundamenteel mensenrecht.

JAARVERSLAG 2023

25

Onze inzet voor 2023
Iedereen zou zich vrij moeten voelen om zelf een levensovertuiging tekiezen. Voor wie dit geen gemakkelijke realiteit is, willen wij een luisterend
oor en steun zijn. Dit doen we door gespreksgroepen voor geloofsverlaters –of zij die mogelijk hun gelovige ‘omgeving’ (willen) verlaten – aan te bieden
op diverse plaatsen in het land.

Wat hebben we gedaan• Mensen die een geloof hebben of willen verlaten, en hiermee worstelen,konden terecht bij onze Vrijdenkplaats. We organiseerden bijeenkomsten
in Amsterdam, Arnhem, Groningen, Utrecht en in Zeeland. De
Vrijdenkplaats is een platform waar mensen met dezelfde ervaringen en
uitdagingen elkaar kunnen ontmoeten: geloofsverlaters, zoekers,
twijfelaars en vrijdenkers op de vlucht.
• In samenwerking met Open Doors organiseerden we een lunchsymposium waarin we aandacht vroegen voor het belang van vervolgde
humanisten en ongelovigen, in het kader van de Universele Verklaring
van de Rechten van de Mens en de aanbieding van het Freedom ofThought-rapport. Door parlementaire timing vond deze bijeenkomst net
buiten 2023 plaats. Dankzij ons netwerk van geloofsverlaters vonden weervaringsdeskundige sprekers die grote indruk maakten met hun
persoonlijke verhalen – vooral bij de aanwezige Kamerleden.

Wat hebben we niet gedaan• De humanistische vrijdenk-route, langs objecten met toelichting, is nog
niet rond. De route is wel al in concept af; de tekstschrijver legt de laatste
hand aan de teksten. We wachten nu op de welstandscommissie van debetreffende gemeente (Oost-Nederland).

Wat hebben we geleerd
Om de geloofsverlatersgroepen (de Vrijdenkplaats) door te ontwikkelen,probeerden we een projectplan te schrijven over onder meer de methodiek
en de training van de begeleiders. De standaardisatie hiervan blijkt echterniet gemakkelijk te zijn, omdat de verschillende groepen hun eigen dynamiek
en samenstelling hebben. Het belangrijkste is dat groepsbijeenkomsten
plaatsvonden. In 2024 werken we verder aan de standaardisatie.

JAARVERSLAG 2023

26

Van oudsher bieden wij geloofsverlaters en vrijdenkers een veilige plekvoor een goed gesprek onder ervaringsgenoten. En dat blijven we doen.
Ellen van der Velden – teamleider Programma’s

4.6 Humanistisch geestelijke verzorging
Hoe moet ik nu verder? Hoe ga ik hiermee om? Humanistisch geestelijk
verzorgers zijn er voor álle mensen met levensvragen.

Wat willen we bereiken
We willen professionele ondersteuning bieden bij levensvragen. Op
levensvragen zijn vaak geen snelle of medische antwoorden te geven.
Levensvragen of ’trage vragen’ beantwoord je door te reflecteren met
anderen, door te leven en te ontdekken, en door je te laten inspireren.
Humanistisch geestelijk verzorgers helpen je hierbij. Een humanistischgeestelijk verzorger is een deskundige gesprekspartner die je begeleidt om
je eigen situatie, levensvragen en uitdagingen onder ogen te komen.

JAARVERSLAG 2023

27

Onze inzet voor 2023
1. We inspireren humanistisch geestelijk verzorgers (HGV’ers) en 		verbinden ze onderling en aan het Humanistisch Verbond.
2. We maken geestelijke verzorging beschikbaar en bekend voor een 		grotere groep mensen.
3. We waarborgen de professionaliteit van de werkprocessen en-structuren HGV.
4. We versterken de banden met de humanistische organisaties in Nederland
en internationaal op gebied van opleiding en werkveld HGV.

Wat hebben we gedaan• We blijven over het hele land humanistisch geestelijke verzorging
faciliteren en HGV’ers ondersteunen: met benoemingen en evaluaties,
symposia, ontmoeting en bezinning. Eind 2023 waren er 269 HGV’ers!
Professionele gesprekspartners die je ondersteunen om weer zin en
richting te vinden in het leven.
• Het jaarlijkse HGV-symposium stond in het teken van lichamelijkheid en
had als titel Aan den lijve. De dag bestond uit twee lezingen, verschillende
workshops en het welkomstritueel voor nieuwbenoemde HGV’ers. 105
HGV’ers waren aanwezig en het symposium is met gemiddeld een 8,4.
• We hebben ook een werkconferentie voor de HGV’ers georganiseerd
met als titel De Vrijplaats. Ruimte bieden, ruimte pakken. De conferentie
bestond uit een lezing van hoogleraar Gaby Jacobs, verschillende
workshops, een werkveldenpanel en een plenaire oefening in de vorm
van een systeemopstelling. Er waren 65 HGV’ers aanwezig. De conferentie
is beoordeeld met gemiddeld een 8,5.
•

We hebben onze strijd om geestelijke verzorging voor iedereen
toegankelijk te maken voortgezet. Volgens de huidige regeling 		Geestelijke Verzorging Thuis krijgen enkel vijftigplussers of mensen in depalliatieve fase dit vergoed. Hierdoor worden veel groepen uitgesloten.
Dat moet anders!

•

Onder begeleiding van een HGV’er organiseerden we Een goed gesprek:hoe voer je een goed gesprek over ingewikkelde en polariserende
thema’s, zoals de oorlog in Gaza?

JAARVERSLAG 2023

28

En dat zonder te vervallen in vijanddenken en ‘wij’ versus ‘zij’? Onze
HGV’ers hebben ook heel wat andere groepsbijeenkomsten ondersteund,zoals de Warme Wachtkamer en de Gespreksgroepen na abortus.
•

We hebben een diepgravende, inhoudelijke verkenning gedaan naar
de rol van rituelen binnen het aanbod van het HV. Op basis daarvan is een
traject ontwikkeld waarin humanistische rituelen worden ontwikkeld ende ‘werkzaamheid’ ervan wordt bestudeerd.

•

We hebben de banden met andere humanistische organisaties versterkt,
onder meer via een strategisch overleg en werkveldenoverleg met deUvH en Humanprofessionals bij aanwezig waren. We gaven ook colleges
over het HV aan masterstudenten. Ten slotte versterkten we ook debanden met Vlaamse collega’s (alsook met vele anderen uit ruim 40
landen) tijdens een symposium in Kopenhagen.

•We hebben een slag gemaakt in de professionaliteit van de werkprocessen en -structuren van HGV, onder meer door de beroepsstandaard
te vernieuwen, de benoemingscommissie te evalueren en het CRMsysteem op te schonen.

Wat hebben we niet gedaan• We ontwikkelden geen online platform voor HGV’ers gericht op
onderlinge uitwisseling. Dit is doorgeschoven naar 2024, mede i.v.m. het
zwangerschapsverlof van de programmamanager alsook de zoektocht
naar synergie met vergelijkbare behoefte onder actieve leden.
• We hebben minder humanistisch geestelijke verzorging aan onze
HGV’ers aangeboden dan gepland. Mede door zwangerschapsverlof vande betreffende collega werd van ons aanbod ‘HGV voor HGV’ers’ (aanbod
individuele gesprekken) slechts bescheiden gebruik gemaakt. Ook een
jaarlijkse bezinning/samenkomst kon niet doorgaan in 2023, maar vondplaats in januari 2024.
• We organiseerden geen pilot HGV voor ‘systeemslachtoffers’(ouders toeslagenaffaire, bewoners aardbevingsgebied), mede door
zwangerschapsverlof van de programmamanager.

JAARVERSLAG 2023

29

Wat hebben we geleerd
Gezien de verantwoordelijke programmamanager met zwangerschaps- en
ouderschapsverlof was én de vaste programmamedewerker haar taken na 10
jaar heeft overgedragen aan een nieuwe medewerker, zijn sommige plannen
niet gerealiseerd. De belangrijkste organisatietaken kregen prioriteit en zijn
overgenomen door een tijdelijke vervanger van de vaste programmamanager.
Dit omvatte de benoemingen, de periodieke evaluaties én de organisatie
van het jaarlijkse HGV-symposium. We hebben – naar ons idee – de juiste
prioriteiten gesteld, maar hadden ook kunnen kiezen voor een ruimerevervanging van de werknemer. Dit zou echter te hoge ongeplande kosten
met zich meebrengen.
Ik had veel herkenmomenten, ik heb echt het gevoel dat ik van deze dag iets
meeneem waar ik iets mee kan richting de bewoners waar ik begeleiding
aan bied.
Jacco Besseling, humanistisch geestelijk verzorger Erasmushuis Zaandam,over het symposium Aan den lijve

JAARVERSLAG 2023

30

5

CAMPAGNE EN
COMMUNICATIE
Wat willen we bereiken
De nieuwe positionering van het Humanistisch Verbond (zie meerjarenbeleidsplan 2022-2026) klinkt door in alle communicatiekanalen vande organisatie. Het Humanistisch Verbond is een levensbeschouwelijke
zingevingsbeweging die zich inzet voor een rechtvaardige samenleving. Dit
komt in al onze onderwerpen terug. Of we nu een lezingenreeks organiseren
over een goede dood of een campagne van de grond tillen rond het klimaat:
zingeving en humanisering gaan altijd hand in hand. We richten ons naarbinnen én naar buiten.
Thematische campagnes sluiten aan op de doelstellingen en activiteiten die
programmatisch ontwikkeld worden.
Onze inzet voor 2023
• In 2023 werken we aan een nieuwe corporate campagne die inclusief is en
gelaagdheid geeft aan het humanisme als open levensbeschouwing en
aan het Humanistisch Verbond.
• De website krijgt een upgrade en nieuwe inrichting.
• Het magazine HUMAN INC van het Humanistisch Verbond, dat drie keer per
jaar verschijnt, valt altijd samen met een programma en/of campagne en isinzetbaar als incentive voor ledenwerving.
• We zetten een campagne op rondom Gedachtekracht dat het fundament
van het Humanistisch Verbond raakt.

Wat hebben we gedaan
Corporate communicatie
Onder deze term valt alles wat we doen rondom communicatie, en dat is veel
– van sociale media tot aan de nieuwsbrief, advertenties, fotoreportages,
artikelen en onderhoud van de website. Deze kostenpost is te laag begroot.
De kosten van de nieuwe website bedroegen 30.000 euro; dat is al meer dan
de helft van het begrote bedrag. Met alle andere uitgaves voor social mediauitingen, vaste lasten en meer zijn de uitgaven hoger uitgevallen.
JAARVERSLAG 2023

31• Website: Dit jaar is de website vernieuwd. Dat was hard nodig, want wewerkten met een verouderde Wordpress-versie die niet langer
ondersteund zou worden. In september is de nieuwe website, inclusief
migratie, live gegaan. De afdelingen hebben nu een eigen omgeving en dewebsite heeft een nieuw design. Dit jaar is ervoor gekozen om alles onderéén kostenpost te laten vallen.
• Nieuwe positionering: In 2023 is vooral nog achter de schermen, insamenwerking met creatief bureau Natwerk, gewerkt aan de nieuwe
positionering van het Humanistisch Verbond (zie meerjarenbeleidsplan
2022-2026). Dit traject gaat in 2024 door. Een groot deel van het
gereserveerde budget, namelijk de ontwikkeling van een nieuwe huisstijl
en een campagne, zal ook dan worden uitgegeven.
• HUMAN INC.: Het magazine HUMAN INC. is het journalistieke ledenblad vanhet Humanistisch Verbond. Het tijdschrift prikkelt de geest met
journalistieke interviews, verdiepende essays en verhalen van mensen
over menselijkheid. Onder leiding van hoofdredacteur José Rozenbroek
en artdirector Sabine Verschueren verschijnt het drie keer per jaar. Het
blad is gratis voor leden. Geïnteresseerden kunnen een proefexemplaar
aanvragen. Het is één van de succesvolste manier om mensen aan ons
te binden. De HUMAN INC. is in 2023 gekoppeld aan onze programma’s enthemacampagnes, met als thema’s Van ego naar eco, Koppig Optimisme
en Belofte.
• Sociale media. We hebben in 2023 sterk ingezet op de groei van onze
sociale mediakanalen, met groot succes! Over de periode van 1-1-2022 tot
en met 31-12-2023 is de groei als volgt:
		Instagram: Het bereik is gegroeid van 205518 naar 566112,
			

dit is een groei van 175,46%

		Facebook: Het bereik is gegroeid van 1046029 naar 1343918,
			

dit is een groei van 28,49%

		LinkedIn:

Het aantal volgers is gegroeid 3037 naar 5714,

			

dit is een stijging van 88,15%.

•

Nieuwsbrief. We zien ook in 2023 een gestage groei in het bereik van
onze nieuwsbrief. Onze landelijke nieuwsbrief is over het gehele jaar
gegroeid van 49.210 naar 50.153 abonnees.

JAARVERSLAG 2023

32

Thema-campagnes• Campagne Gedachtekracht: We leven in een tijd van ophef en snelle
meningen. We vinden overal wat van, maar wat vinden we nou echtbelangrijk? Met de campagne Gedachtekracht riepen we op om ruimte
te maken voor reflectie. Zo combineerden we onze waarden met
een tastbaar product. Op de website is het boekje Gedachtekracht
gratis te bestellen: 16 persoonlijke vragen waar alleen jij het antwoord
op weet. De campagne is online via banners en advertenties op
Instagram, Facebook (en kort ook op LinkedIn) uitgerold, en uitgezet
op Radio1, NRC, Trouw en de Volkskrant. Het reflectieboekje is dit jaar
11.266 keer besteld. Via de campagne zijn zo rond de 400 mensen
nieuw lid geworden.
• Twee themacampagnes zijn gevoerd: een online campagne rondom 75
jaar mensenrechten, en de campagne 365 reminders om jezelf te kunnenzijn. De 365 reminders-campagne is boven het oorspronkelijk begrotebudget uitgekomen. Het is een langdurige campagne geworden die exact
365 dagen loopt. Met de Instagram-campagne 365 reminders lieten weiedereen aan het woord om duidelijk te maken: acceptatie eindigt niet na
Pride, we moeten ons er het hele jaar voor blijven inzetten.
• Wereldhumanismedag: In onze jaarplannen voor 2023 hebben we
de wens uitgesproken om iets te organiseren rondom de jaarlijkse
Wereldhumanismedag. Dat traject zijn we afgelopen jaar ook opgestart.
Er zijn brainstormsessies georganiseerd en er is zelfs een creatief bureau
aangehaakt. Maar zoiets goed neerzetten en zorgen dat het meteen ookzijn doel goed dient bleek groter en ingewikkelder dan voorzien. Daarom
is besloten dat in 2023 niet te doen en met de lering die eruit is getrokken
in 2024 een nieuwe poging te doen.

Wat hebben we niet gedaan
Het traject van de herpositionering van het Humanistisch Verbond islanger en intensiever dan voorzien. Inmiddels ligt er een goed uitgewerkt
document over onze identiteit en een strategisch uitgangspunt voor onze
communicatie. Op het gebied van campagnes en het daadwerkelijk zichtbaar
maken van de herpositionering is echter nog wel het nodige werk te doen.

JAARVERSLAG 2023

33

Wat hebben we geleerd
Het traject van de herpositionering was dan wel langer en intensiever danvoorzien, maar het heeft ons ook heel veel gebracht. We zijn in intensievewerksessies en begeleide gesprekken op zoek gegaan naar wat voor ons als
Humanistisch Verbond nou werkelijk van belang is, hoe we de maatschappij
op dit moment bezien en wat onze rol daarin zou kunnen zijn hebben.
Daardoor hebben we zeker als afdeling, maar ook breder in de organisatie,
een veel helderder beeld van wie we zijn en wat we willen uitstralen. Dat
voegt inmiddels al veel toe aan onze communicatie en de keuzes die daarin
gemaakt worden.

JAARVERSLAG 2023

34

6

LEDEN- EN
FONDSENWERVING
Wat willen we bereiken
We zullen ons niet langer alleen op de werving van leden richten, donateurs
worden net zo belangrijk – eenmalig of structureel. Wat mag je van een
lidmaatschap verwachten, wanneer doe je een donatie? Een heldere
positionering van beide groepen kan die groei mogelijk gaan maken.
Professionalisering van de ledenservice en marketing is hierbij essentieel.
Eind 2022 is er een nieuw meerjarenbeleidsplan voor fondsenwerving
opgesteld. De focus komt in 2023 te liggen op groei van de beweging. We
willen groter maken wat al goed werkt – de organisatie groeit sinds 4 jaar,
met 19 duizend leden groeien we nog altijd.
De grootste pijler voor de financiering van het werk van het Humanistisch
Verbond is de in het testament opgenomen erfdeel door erfstellers. Deafgelopen jaren zien wij een groei in het aantal overlijdens waarbij het
Humanistisch Verbond via het team Nalatenschap & Executeurs (NEx) is
benoemd tot erfgename of legataris. Team NEx richt zich op het werven van
nieuwe erfstellers; het onderhouden van de contacten met bestaande
erfstellers en het afwikkelen van testament en nalatenschappen.
Onze inzet voor 2023
• In 2023 gaan we voor 2500 nieuwe leden. Daarnaast richten we ons
op donateurswerving als alternatieve manier om je aan het Humanistisch
Verbond te kunnen verbinden.
• We stellen een nieuwe fondsenwerver aan.
• Om een zorgvuldige afwikkeling conform de wens van de overledenete waarborgen, maximale inkomsten te generen uit nalatenschappen, in
controle te zijn en blijven van huisbezoeken en uitstekend relatiebeheer
te voeren met (potentiële) erfstellers, zal het team Nalatenschap &Executeurs het huidige team uitbreiden met 1 fte.
• Team NEx werkt de achterstand in huisbezoeken potentiële erfstellers af(er is een wachtlijst ontstaan door corona en personeelstekort).

JAARVERSLAG 2023

35

• Om groei te realiseren in het aantal potentiële plaatst team NEx
advertenties in diverse seniorenbladen.
• Team NEx zorgt voor het completeren, aanvullenen opschonen van dedossiers van erfstellers die team NEx hebben benoemd tot executeur.

Wat hebben we gedaan
Ledenwerving• Behoud en groei van de leden: Op 31 december 2023 telt het Humanistisch
Verbond 19.292 leden. Dit jaar zijn 1.807 leden geworven. Ter vergelijking:in 2022 waren dat er 3.382. Dit jaar hebben 1.733 leden zich 		uitgeschreven, waarvan de meeste zich in het begin en einde van het
jaar hebben afgemeld. Dat is iets meer dan vorig jaar, toen 1.476 mensen
zich uitschreven. Waar voorheen het overlijden de grootste reden wasvoor uitschrijving, was dat dit jaar om financiële redenen. Het levenis in 2023 een stuk duurder met een groeiende inflatie en stijgende
energiekosten. Dat heeft ook invloed gehad op de vereniging.
• Productaanvragen: Het aanvragen van een product of informatie overhet humanisme blijft voor het Humanistisch Verbond een belangrijke bronvoor ledenwerving. De meeste leden zijn geworven via onze producten.
Het reflectieboekje Gedachtekracht, waar een campagne op is
gevoerd, heeft geresulteerd in iets meer dan 400 nieuwe leden. Ook
het Vrijdenkspel blijft populair. Na aanvraag van dit spel zijn ook dit jaar
nieuwe leden geworven, namelijk iets meer dan 300. Dit jaar hebben we
minder productaanvragen gehad dan het jaar daarvoor, en ook minder
leads geworven die konden worden opgevolgd. Dat heeft direct zijn
weerslag op het totaal aantal geworven leden dit jaar, dat achterblijft op
2022.
• Telemarketing: Voor ledenwerving werken we samen met externemarketeers en een telemarketingbureau. Net iets meer leden (952) zijn
geworven via telemarketing dan dat de nieuwe leden zichzelf via dewebsite hebben aangemeld. Van de leden die via de website zichaanmelden komt een deel ook binnen door de telemarketing. Deze groep
wil alleen aan de telefoon nog geen toezegging doen. Doordat er minder
leads zijn geworven, hebben we minder van het budget kunnen uitgeven
aan onder andere telemarketing.

JAARVERSLAG 2023

36

• Binding met onze leden: Leden krijgen korting op alle activiteiten, en ze
ontvangen drie keer per jaar het magazine thuis. Voor de binding met onze
achterban besloten we van het laatste nummer van HUMAN INC. een
speciale editie te maken: het werd een klein pakketje met daarbij ook een
bandje voor een klein ritueel. Halverwege het jaar hebben we onder denaam We doen! al onze leden een fysieke update gestuurd over hoe weeen jaar na de start van het nieuwe beleidsplan ervoor staan. Dat werd
een pakketje met de update in uitklapbare poster en de nieuwe versie vande Verklaring van Amsterdam in pocketformaat.
Donaties
Donaties komen zowel binnen via de website (iDEAL) en overboekingen(bankoverschrijvingen), maar ook donatieovereenkomsten waaronder maarniet uitsluitend PO’s (periodieke overeenkomsten) vallen. Die laatste groep
loopt langer door.
• Organische donaties: Er is vorig jaar niet specifiek ingezet op het
verwerven van donaties en alle (nieuwe) donaties die binnen zijn
gekomen zijn dus ‘organisch’ tot stand gekomen. Mensen zien de optie op
de website en nemen de beslissing een donatie te doen.
• Langdurige donaties: Naast deze donaties zijn er afgelopen jaar 12 nieuwe
overeenkomsten afgesloten. Dit zijn dus mensen die langduriger donaties
doen. De rest van de donaties komt voort uit donatieovereenkomsten die
langer lopen en al in eerdere jaren zijn afgesloten.
• Totaal aan donaties: Voor nu weten we in ieder geval dat er €107.667 isbinnengekomen aan donaties. Dit hoogt bij de uiteindelijke berekening
nog iets op.
CRM
Dit budget is uitgegeven aan onderhoud van ons CRM-systeem en aan
de implementatie van een marketingmodule die in 2024 in gebruik zal
worden genomen. Het budget was ruim genomen voor eventuele upgrades
en ontwikkelingen van het CRM-systeem; we hebben niet alles van het
gereserveerde budget hoeven inzetten.

JAARVERSLAG 2023

37

Nalatenschap & Executeurs (NEx)
Het team Nalatenschap & Executeurs werft erfstellers en wikkelt
nalatenschappen af voor mensen die daarvoor in hun omgeving geen
(geschikte) personen hebben. In ruil voor die werkzaamheden krijgt het
Humanistisch verbond een positie in het testament. Het in het testament
opgenomen erfdeel vormt een belangrijke pijler voor de financiering van het
werk van het Humanistisch Verbond. Werkzaamheden van het team zijn:
informatievoorziening, werving en uitvoering Dienst Executeur; (juridischeen fiscale) afhandeling van nalatenschappen; beheer vermogen van het
Humanistisch Verbond.
Er is een totaalbedrag van € 3.177.897,- euro toegekend uit nalatenschappen;
Er waren 223 Infovragers die een brochure per post of als download hebben
ontvangen; Bij 37 (potentiële) erfstellers is er een (digitaal)huisbezoek
geweest (d.w.z. eerste huisbezoeken, tweede huisbezoeken en updategesprekken).
• Er zijn 9 nieuwe erfstellers bijgekomen in 2023, wat maakt dat op 31
december 2023 bij 468 erfstellers het Humanistisch Verbond als executeur
in het testament opgenomen is.
• De afgelopen jaren zien wij een groei in het aantal overlijdens waarbij het
Humanistisch Verbond is benoemd tot executeur dan wel nalatenschappen
waarin het Humanistisch Verbond is benoemd tot erfgename of legataris.
Omdat het zorgvuldig afwikkelen van nalatenschappen prioriteit nummer
één is voor ons team en ten aller tijde voorrang krijgt, bleven andere taken
en projecten in 2023 (deels) liggen.
• Alle cliënten in ons CRM-systeem zijn in kaart gebracht en in 2024 gaan
we verder completeren, aanvullen en opschonen.
• De brochure en ook al het andere drukwerk is aangepast n.a.v. de fusie
met het Humanistisch Verbond.
• Het team Steunfonds is uitgebreid met 2 fte, in plaats van de geplande 1
fte. Ook in 2023 kampte het team Nalatenschap & Executeurs immers met
capaciteitsgebrek.

JAARVERSLAG 2023

38

Wat hebben we niet gedaan• In 2023 zijn 1.807 leden geworven. Hiermee hebben we de doelstellingvan 2.500 nieuwe leden niet gehaald.
• We hoopten dit jaar een fondsenwerver aan te kunnen stellen. Dat is niet
gelukt.
• Er is vorig jaar niet specifiek ingezet op het verwerven van donaties enalle (nieuwe) donaties die binnen zijn gekomen zijn dus ‘organisch’ tot
stand gekomen.
• De wachtlijst huisbezoeken potentiële erfstellers, ontstaan door coronaen personeelstekort, is nog niet volledig weggewerkt. In Q3 2023 zijn wevan start gegaan met het wegwerken van de wachtlijst en zullen hier in
2024 mee doorgaan. Verwachting is dat wij in 2024 de wachtlijst
weggewerkt hebben en weer op de gebruikelijke wijze huisbezoeken
zullen plannen.
• Team NEx heeft nog geen advertenties in seniorenbladen geplaatst: dewachtlijst dient eerst volledig weggewerkt te zijn.

Wat hebben we geleerd
We zien dat er gedurende het hele jaar continu nagedacht moet worden
over ledenwerving. Zeker nu financiële overwegingen de grootste redenvoor uitschrijving zijn, willen we meer nadenken over het aanbieden van
verbintenissen met verschillende kosten. Op die manier kunnen we voor
ieder wat wils brengen en denken we meer mensen aan ons te kunnenbinden.
Daarnaast zijn we samen met een recruiter een nieuw traject aan het
ontwikkelen om een fondsenwerver binnen te halen. Deze functie staat allang uit en het aantal mensen dat werkzaam is in deze branche is erg klein.
We willen dus kijken of we iemand in een traineeship kunnen laten groeienbinnen dit vak. Team NEx is in Q3, na een lange periode van werving en
selectie, uitgebreid met 2 fte. Met als doel om een zorgvuldige afwikkelingconform de wens van de overledene te waarborgen, maximale inkomsten tegeneren uit nalatenschappen, in controle te zijn en blijven van huisbezoeken
en uitstekend relatiebeheer te voeren met (potentiële) erfstellers. Dit
heeft gezorgd voor de gewenste rust en een betere verdeling van dewerkzaamheden. Als vanzelf is er meer capaciteit om projecten optimaal af tekunnen ronden in 2024 en de bereikbaarheidsdiensten, i.v.m. het melden van
een overlijden, te verdelen.
JAARVERSLAG 2023

39

7

ORGANISATIELANDELIJKBUREAUWat willen we bereiken
Het team Office Management brengt structuur en professionalisering aan het
HV als functionerende organisatie. Verder bestaan de werkzaamheden van
Office uit doorlopende en ad hoc zaken die intern geregeld moeten wordenvoor alle medewerkers.
De doelstelling is dat we een professionele organisatie zijn. En dat daarmee
ook het werk van de medewerkers van het HV soepel en efficiënt verloopt
wat betreft de processen en werkwijzen.
Onze inzet voor 2023
• In 2022 zijn er goede slagen geslagen in de vernieuwing van de ITinfrastructuur. In 2023 gaan we hiermee verder.
• We willen onze medewerkers inzicht geven in hun vaardigheden, talenten
en competenties, zodat zij beter inzicht krijgen in zichzelf en de functie
die ze uitoefenen.
• We willen een cultuurtraject doorlopen om te kijken hoe wij als organisatie
en team functioneren en hoe we beter kunnen samenwerken in ons werk.
• We willen onze kantoorinrichting op dusdanige wijze aanpassen dat op dekantoordagen het onderlinge samenwerken wordt gestimuleerd.

Wat hebben we gedaan
IT-netwerk
Ons interne netwerk was niet op orde. We hebben een HV-netwerk, maar
deze was ongedocumenteerd. Onze vorige IT-partner (Solveteers) had het
gehele netwerk ongedocumenteerd overgedragen aan Circumflex, onze
huidige IT-partner. Daarom was het voor Circumflex noodzakelijk om het
document opnieuw op te bouwen, zodat ze precies zouden weten welk
apparaat wat doet en welk IP-adres heeft (als zakelijk netwerk heb je een
JAARVERSLAG 2023

40

paar IP-adressen die niet veranderen), welk draadje wat doet, hoe het heeten waartoe het dient. Zo kan Circumflex, in het geval dat ons netwerk het
een keer onverhoopt niet doet, precies opzoeken waar het misgaat en welk
element dit precies is. In de kern gaat het dus ook om de veiligheid van onzegegevens en de mogelijkheid tot oplossingen wanneer het een keer misgaat
in ons netwerk, door wat voor reden dan ook. Het opnieuw opbouwen van
ons netwerk is begin 2023 gerealiseerd.
Verder is voor team NEx geregeld dat zij veilig bij hun gegevens kunnen
middels een tweestapsverificatie. Dit is in de plaats gekomen van een
VPN. Een VPN was volgens Circumflex verouderd en omslachtig. Met deze
tweestapsverificatie hebben we een goede oplossing voor het veilig
betreden van onze waardevolle gegevens.
GedragscodeIn 2023 is de HV-gedragscode geïntroduceerd. Samen met Emy Spekschoor
hebben we gekeken naar een feestelijke manier van het introduceren vandeze gedragscode. Uiteindelijk is de gedragscode tijdens een weekstart op
maandag ingeluid door stil te staan bij onze kernwaarden en deze allemaal
op rituele wijze te accepteren en te ondertekenen, waarna we taart hebben
gegeten. Hierna tekenen alle nieuwe medewerkers ook de Gedragscode.
Kantoorinrichting
Aan het begin van 2023 hebben we een werkgroep in het leven geroepen
om te kijken naar wat voor kantoorinrichting wij wilden realiseren voor ons
kantoor aan het Ambonplein. Daarbij moest er ook gekeken worden naar
hoeveel jaar wij nog van plan zouden zijn om hier te blijven. Uiteindelijk
hebben we een plan gemaakt voor wanneer we hier 3 jaar zouden blijven
en wanneer we hier 10 jaar zouden blijven, met bijbehorend kostenplaatje.
Uiteindelijk is er een budget van 50.000 euro toegekend voor de
optimalisatie van de kantoorinrichting, waarbij ervan uit is gegaan dat wij
hier maximaal 3 jaar zullen blijven. De werkgroep heeft ideeën ingediend en
uiteindelijk is met een externe studio een idee uitgewerkt en gerealiseerd.
Begin december 2023 was de nieuwe inrichting een feit.
Functieprofielen
Samen met HR-bureau HCG hebben wij in 2023 nieuwe functieprofielen laten
opstellen. De laatste keer dat dit was gedaan was in 2016. HCG heeft hiervoor
JAARVERSLAG 2023

41

per functie één persoon geïnterviewd waarna ze specifieke profielen hebben
opgesteld. Ook hebben ze een nieuw functiehuis voor ons gecreëerd metvier generieke profielen. De vier generieke profielen hebben ons per functie
ook een mogelijkheid gegeven om te groeien in schalen. Per generiek profiel
zijn dit andere schalen.
Exitbeleid
We hebben een exitbeleid opgesteld zodat iedereen weet wie wat doeten moet doen wanneer een medewerker de organisatie verlaat. Daarnaast
wordt er beschreven hoe je ervoor zorgt dat mensen met een goed gevoel
weggaan en als het ware een ambassadeur van de organisatie kunnen
worden. Overkoepelend gaat het document dus om het zetten van de juiste
stappen wanneer een medewerker de organisatie verlaat. Dit exitbeleid moet
nog worden goedgekeurd door de PVT.
Cultuurscan - Werkgeluk
In het kader van de tak ‘werkgeluk’ hebben wij een externe organisatie,
Jonge Honden, een cultuurscan laten maken door een inloopdag te houden
hier op kantoor. Zij hebben door middel van vragen en een ‘ontwikkelboom’
onze werkcultuur in kaart gebracht, en aangegeven wat wij kunnen
verbeteren om te komen tot hoger en organisatiebreed werkgeluk. De
implementatie van deze verbeterpunten volgt in 2024.
Inkoopbeleid
Samen met een zzp’er hebben we in 2023 een inkoopbeleid opgesteld. We
hebben input opgehaald bij teamleiders en een inkoopbeleid opgesteld dat
inmiddels is goedgekeurd door het bestuur. Met dit inkoopbeleid leggen wede focus op duurzaamheid en inclusie. Ook staan we stil bij zzp-tarieven en
verhoudingen.

Wat hebben we niet gedaan• Inwerkdocument: Dit document is deels opgesteld maar nog niet
afgemaakt. In het kader van de cultuurscan moeten hierin nog wat zaken
worden aangepast. Het document zal in Q1 van 2024 af zijn. Er moet een
centraal document komen dat iedereen kan gebruiken; er zijn nu
meerdere documenten in de omloop (‘Onboarding’ en ‘How to HV’genaamd). Met dit document weet iedereen wie wat doet bij het
aantreden van een nieuwe medewerker, zonder ernaar te hoeven vragen.
JAARVERSLAG 2023

42

Daarnaast worden er ook nuttige dingen in opgenomen die de nieuwemedewerker zelf kan doen, zoals het volgen van een cursus Humanisme
en het plannen van allerlei kennismakingsgesprekken met alle teams.
• Klachtenregeling: We zijn bezig met het op orde brengen van onzeklachtenregeling, samen met een jurist. Hiermee waren we gestart in Q4
van 2023, maar dit loopt door in Q1 van 2024. Er is namelijk gebleken dat
wij een aantal onderdelen missen (een interne medewerkersregeling) en
ons integriteitsbeleid en gedragscode ook op bepaalde elementen moeten
aanpassen voor een coherent geheel.

Wat hebben we geleerd
We hebben geleerd dat sommige documenten meer met elkaar verbonden
zijn dan op het eerste gezicht lijkt – waardoor deze elkaar nodig hebben om
een finale versie te kunnen maken. In plaats van te wachten op ontbrekende
onderdelen zullen we in de toekomst alvast van start gaan met tijdelijke
versies, ook al zijn die nog niet perfect.

JAARVERSLAG 2023

43

8

BLIK VOORUIT:
BELEID EN
BEGROTING 2024
8.1. Beleid 2024
De belangrijke accenten in het beleid van 2024 zijn:• We nemen de Stichting Humanistische Uitvaart Begeleiding (Hub) over enintegreren deze dienst in ons aanbod. Met deze terugkeer van de Hub, diein 2004 werd verzelfstandigd en afgescheiden van het HV, komt een oude
vorm van dienstverlening terug bij het HV.
• We ronden onze merkstrategie af en ontwikkelen een nieuwemerkcampagne. Daarbij vernieuwen we onze kernboodschap en geven weonze huisstijl een opfrisbeurt.
• We investeren in het werk van het team Nalatenschap en Executeurs. Na
enige jaren stagnatie als gevolg van personeelstekort zetten we in 2024
in op nieuwe werving en groei van het erfstellersbestand. Tegelijkertijd
versterken we de banden met de dienstverlening vanuit de Hub en zorgen
we voor aansluiting bij het programma Laatste levensfase.
• Binnen het programma Polarisatie en verbinding ontwikkelen we nieuwe
trainingen en bijeenkomsten, waarbij speciale aandacht uitgaat naar
de samenwerking met museum Slot Loevestein, waarmee we een grote
tentoonstelling over polarisatie toen en nu (‘Tegenpolen’) ontwikkelen en
openen.
• Het programma Ecohumanisme wordt in 2023 voortgezet, met door
het hele land uitvoeringen van How to start a movement, een actief 		deelnemersproject waarin per keer honderd deelnemers gestimuleerd
worden om hun relatie met de natuur te versterken.
• We zullen de Van Praagprijs uitreiken, tijdens een evenement waar deprijswinnaar die zich bijzonder verdienstelijk maakte voor humanistische
waarden in het zonnetje wordt gezet.
• Op Wereldhumanismedag lanceren we een campagne waarin de mens inal zijn glorie gevierd wordt. Met de ontwikkeling van campagnes over

JAARVERSLAG 2023

44

het HV verbinden en trekken we mensen met behoefte aan zingeving enverdieping.
• We zetten in op voortzetting van de groei van het aantal leden. Met
gerichte acties en campagnes streven we naar 2.500 nieuwe leden eind2024.

8.2. Risico’s 2024
Financieel
Het risico met betrekking tot het vermogen van het Humanistisch Verbond
ligt vooral bij de grilligheid van de opbrengsten van nalatenschappen envan de beleggingen. Voor de nalatenschappen blijven we in de begroting
uitgaan van het 10-jaars-gemiddelde. Wij onderscheiden ons door een
sterke afdeling van Executeurs Testamentair. Mensen vertrouwen ons hun
nalatenschap (deels) toe. We besteden veel aandacht aan het in standhouden van dit vertrouwen en hebben ook waarborgen ingebouwd via
het verplicht stellen van een VOG, en het 4-ogen-principe. Hoewel deinkomensstroom grillig is, wordt er wel systematisch gestuurd op het instand houden van en enige groei in het aantal erfstellers. Op het gebied vanlegaten en andere A-Z-nalatenschappen kunnen we ons nog niet meten met
andere goede doelen.
De beleggingen zijn eveneens grillig. Met name de waardeveranderingen
van obligaties en aandelen zijn onvoorspelbaar en afhankelijk van deontwikkelingen op de effectenmarkten. Dit stelt hoge eisen aan de kwaliteit
van het vermogensbeheer. Per 1 januari 2014 is het vermogensbeheer
opgedragen aan Triodos Bank. Triodos Bank voert een beleid dat
marktconform financieel rendement combineert met het bevorderen vanduurzame ontwikkelingen. De gelden zijn gematigd defensief en duurzaam
belegd. In 2023 boekten we een positief resultaat van 973.843,- op onze
beleggingsportefeuille.
Los van het beleggingsrisico is het risico dat de nalatenschappen negatief
afwijken van de begroting. De belangrijkste beheersmaatregel is debespreking van de resultaten in de auditcommissie en in het bestuur.
Wat het beheer van de financiën van de afdelingen betreft, beschikken deafdelingen over eigen financiële middelen waarover zij aan het eind van
JAARVERSLAG 2023

45

het boekjaar verantwoording afleggen. Zij worden geacht een toelichting
te geven bij 10 procent afwijking ten opzichte van de begroting. De meest
voorkomende reden voor het niet uitvoeren van activiteiten is de beperktbeschikbare menskracht. Gezien de omvang van het bedrag in relatie tot het
aantal afdelingen, wordt het risico op onjuiste bestedingen aanvaardbaar
geacht.
Ledenwerving
Hoewel het humanisme door een substantieel deel van de Nederlandse
bevolking als een aantrekkelijke levensbeschouwing wordt gezien, voelen
relatief te weinigen de noodzaak om lid te worden of te doneren aan het
Humanistisch Verbond. Uit de ledengroei van de afgelopen jaren weten we
dat urgente maatschappelijke kwesties belangrijk zijn om mensen de stap
naar het lidmaatschap te laten zetten. Het valt niet goed te voorspellen ofzich kwesties voordoen.
De achterban van het HV is loyaal, toch zagen we dat het aantal opzeggingende afgelopen jaren toenam. Het financiële risico dat we lopen als er in een
jaar geen ledenwinst is en alleen maar reguliere uitstroom, ligt rond de€100.000. Dit komt voort uit een gebrek aan nieuwe inkomsten van rond
€40.000 en een effect van rond de €60.000 van het niet compenseren vanopzeggers. Het effect kan groter zijn als door een groot imagoschandaal
het aantal opzeggers significant stijgt en er ook geen nieuwe ledenbinnenkomen.
Zoals ledenwerving risico loopt bij imagoschade, zo geldt dat ook voor
donaties. Wij waren in 2023 nauwelijks afhankelijk van donaties, maar zullenin 2024 de donateurswerving weer ter hand nemen, op voorwaarde dat
we een geschikte fondsenwerver weten aan te trekken. De belangrijkstebeheersmaatregel tegen imagoschade is afstemming van de communicatiebinnen de vereniging.
Organisatie
Risicomanagement vormt een integraal onderdeel van het gevoerde
beleid. Het bestuur is goed op de hoogte van de belangrijkste risico’s
en onzekerheden binnen het werkveld en is van mening dat de interne
risicomanagement- en controlesystemen waarmee de organisatierisico’s
worden beheerst in 2023 adequaat hebben gewerkt.
JAARVERSLAG 2023

46

Operationele en financiële risico’s (prijs-, liquiditeits-, koers- en
renterisico’s) zijn vastgelegd in de managementinformatie en worden per
kwartaal geanalyseerd, voorgelegd aan de auditcommissie en besproken inhet bestuur. De bewaking van de financiële positie en bijstellen op basis vande financiële risico’s vindt per kwartaal plaats.
Gezien de hoge solvabiliteit van de vereniging zullen deze risico’s, indien
deze zich voor zouden doen, naar verwachting niet op korte termijn leiden
tot een aanzienlijke impact op de activiteiten van de vereniging.
Voor ziekteverzuim: zie de bijlage voor het Sociaal Jaarverslag.
Begroting 2024
Baten
Som van de geworven baten:

3.775.360

Overige baten:

82.480Totaal baten:

3.857.840

LastenJAARVERSLAG 2023

Besteed aan doelstellingen:

4.900.036

Wervingskosten:739.222

Kosten beheer en administratie:

614.484

Som van de lasten:

6.253.742

Saldo voor financiële baten en lasten:- 2.395.902

Saldo financiële baten en lasten:

39.000Resultaat boekjaar:- 2.356.902

47

9

ORGANISATIEEN BESTUUR
9.1. Bestuur
Bestuursleden hebben een zittingstermijn van vier jaar en kunnen
maximaal één keer worden herbenoemd. Bestuurswisselingen vinden
plaats overeenkomstig een rooster van aftreden. Alle bestuursleden
zijn actief op onbezoldigde basis. Zij kunnen onkosten declareren op
basis van specificaties. De voorzitter ontvangt per kwartaal een vaste
onkostenvergoeding voor reis- en verblijfskosten en representatie. Aan
bestuurders worden geen leningen, voorschotten en garanties verstrekt.
Op 31 december 2023 bestond het bestuur uit:
Mardjan Seighali
Functie

Voorzitter sinds november 2020; aftredend 2024

Hoofdfunctie

Directeur -bestuurder Natuurstad Rotterdam			(tot 01-09-2023)

Nevenfuncties• Voorzitter RvT Enver Jeugd en opvoedhulp Rotterdam			• Voorzitter RvT: Fonds voor Cultuurparticipatie			• Lid RvT: Reclassering Nederland			(op voordracht van OR)			• Lid RvT: Paleis het Loo			• Lid RvC: de Alliantie			(op voordracht HuurdersBelangenVereniging)			• Lid RvA: College voor de Rechten van de Mens

			

• Lid RvA: Inspectie Justitie en Veiligheid			• Onafhankelijke Voorzitter van adviesraad Diversiteit &		Inclusiviteit inzake curriculum en de leeromgeving

			

Hogeschool Rotterdam			• Lid van de adviesraad van OpenEmbassy

Remco Peeters
Functie

JAARVERSLAG 2023

Penningmeester sinds november 2020; aftredend 202448

Hoofdfunctie• 1-1-23 tot 1-2-23: afdelingshoofd Bedrijfsvoering -		gemeente Scherpenzeel				• 1-2-23 tot 31-12-23: teamleider financiën -		

gemeente Leusden		• 1-2-23 tot 1-6-23: projectleider organisatie		belastingsamenwerking - gemeente Oldebroek

Nevenfuncties• Lid Raad van Toezicht bij de stichting Op Kop

		in Giethoorn

Pauline Timman
Functie

Algemeen secretaris sinds 2023; aftredend 2027

Hoofdfunctie

Personal coach, teamcoach en mediator bij consultancy

		bureau Human Centric

Nevenfuncties

Begeleider kunst- en schrijflabs voor kinderen in		Amsterdam-Noord

Allard de Jong
Functie

Gepensioneerd

Hoofdfunctie

Algemeen bestuurslid sinds november 2016; aftredend		

2020; definitief aftredend 2024

Elisabeth van Oostrum
Functie

Algemeen bestuurslid sinds november 2017,		

herbenoemd 2021; aftredend 2025

Hoofdfunctie

Gepensioneerd

Nevenfuncties• Lid van de Ouderendelegatie NUZO			(Netwerk Utrecht Zorg Ouderen)			• Lid van Raad van Ouderen, landelijk adviesorgaan

			voorminister en ministerie VWS.

			• Voorzitter bestuur Stichting Bomen voor Leersum			• Voorzitter afdeling D66 Utrechtse Heuvelrug en Rhenen

Anne de Rooij

JAARVERSLAG 2023

Functie

Algemeen bestuurslid sinds november 2020;		

aftredend 2024

Hoofdfunctie

Afdelingshoofd Toestemmingverlening en PASmelders

		

bij het ministerie van LNV.

49

Nevenfuncties• Bestuurslid HVO primair

Gaby Jacobs
Functie

Algemeen bestuurslid sinds 2023; aftredend 2027

Hoofdfunctie

Hoogleraar Humanistisch Geestelijke Verzorging studies

		voor een Plurale Samenleving, Universiteit voor		

Humanistiek.

Nevenfuncties• Voorzitter Landelijke Kenniswerkplaats Zingeving en		Geestelijke Verzorging

		• Lid Commissie Actieonderzoek Innovatieve Zorg

		

ZonMW

		

• Lid Bestuurlijk Overleg Geestelijke Verzorging Thuis

Tijdens de ALV van 25 november 2023 traden de bestuursleden Tessa van
Wijnen (secretaris) en Caroline Suransky af. De tweede termijn van Caroline
Suransky liep op die datum af. Tessa van Wijnen besloot vanwege privé
omstandigheden haar termijn niet helemaal uit te dienen.

9.2. Directie
De directeur van het Landelijk Bureau is verantwoordelijk voor het opstellenvan de meerjarenstrategie en de uitvoering ervan. De huidige directeur,
Robbert Bodegraven, trad in 2021 aan en had geheel 2023 een aanstellingvan 36 uur (= fulltime) voor onbepaalde tijd.
Salariëring vindt plaats volgens de cao Sociaal Werk. Bij de bepaling
van het bezoldigingsbeleid en de vaststelling van de beloning volgt het
Humanistisch Verbond de Regeling beloning directeuren van goede doelen
voor besturen en raden van toezicht. (Zie www.goededoelennederland.nl).
De regeling geeft aan de hand van zwaartecriteria een maximumnorm voor
het jaarinkomen. De voor de toetsing, aan de geldende maxima, relevante
werkelijke jaarinkomens van de directie bedroeg € 113.033 (1 FTE/12 mnd.).
De beloning bleef binnen de geldende maxima.
Het jaarinkomen, de belaste vergoedingen/bijtellingen, dewerkgeversbijdrage pensioen en de overige beloningen op termijn blevenbinnen het in de regeling opgenomen maximumbedrag van € 162.284(functiegroep H) per jaar. De belaste vergoedingen/bijtellingen, dewerkgeversbijdrage pensioen en de overige beloningen op termijn stonden
JAARVERSLAG 2023

50

bovendien in een redelijke verhouding tot het jaarinkomen. De hoogte ensamenstelling van de bezoldiging worden in de Jaarrekening onder detoelichting op de lastenverdeling bij de personeelskosten toegelicht.
De directeur van Het Humanistisch Verbond heeft als nevenfuncties:•

Voorzitter van het bestuur van de Stichting Humanistische
Uitvaartbegeleiding•

Lid Programmaraad omroepvereniging HUMAN•

Lid Raad van Advies Connect by Music9.3. Bezoldigingsbeleid medewerkers
De salariëring van de medewerkers vindt plaats volgens de cao Sociaal Werk.

9.4. Zending humanistisch geestelijk verzorgers
Het Humanistisch Verbond is als wettelijk vertegenwoordiger van dehumanistische levensbeschouwing verantwoordelijk voor de inhoudelijke
benoemingen van humanistisch geestelijk verzorgers (HGV’ers). Het aantal
benoemde humanistisch geestelijk verzorgers is in 2023 met 23 gestegen.
Zes humanistisch geestelijk verzorgers gingen met pensioen. Het aantal
humanistisch geestelijk verzorgers is dus gestegen van 252 naar 269.

9.5. Bestuursbenoemingen
Het Humanistisch Verbond was in 2023 verantwoordelijk voor
bestuursbenoemingen van een aantal organisaties, waaronder de stichting
Socrates, Stichting Humanistische Uitvaartbegeleiding (Hub), Raad vanToezicht Universiteit voor Humanistiek (UvH), en de Stichting HVO en HVO
Primair (werkgeversorganisatie).
Er vond in 2023 een benoeming plaats van een lid in het bestuur van deStichting Socrates.

9.6. Toezicht
De Algemene Ledenvergadering (ALV) houdt door middel van een
jaarvergadering toezicht op het bestuurlijk functioneren. In 2023 werd
het Jaarverslag (Bestuursverslag en Jaarrekening) 2022 ter vaststellingvoorgelegd aan de ALV, die hiermee in zeer grote meerderheid akkoord
ging. Tevens werd de ALV geïnformeerd over de inhoudelijke en financiële
voortgang 2023 en stelde de ALV de Beleidsmatige vooruitblik 2024 vast.
JAARVERSLAG 2023

51

9.7. Risicobeheer en zelfevaluatie
Het bestuur heeft in 2023 een in 2022 ingezet traject voortgezet, waarin het
eigen functioneren en de samenwerking met de directie en het Landelijk
Bureau is geëvalueerd. Onderdeel van dit traject is een discussie overde governance van de vereniging, een gesprek dat in 2024 zal worden
voortgezet.
Het beoordelingsgesprek van de voorzitter en de secretaris van het bestuur
met de directeur heeft in 2023 plaatsgevonden, en leverde een positieve
waardering voor de directeur op.
Het Humanistisch Verbond is een vereniging waarin veel vrijwilligers actiefzijn, met name op lokaal niveau. De functies van de lokale afdelingen worden
door vrijwilligers vervuld en ook de leden die lokale activiteiten organiseren,
doen dit op vrijwillige basis.
De werving van bestuursleden en vrijwilligers die activiteiten organiseren
gebeurt door de lokale afdelingen. De lokale verkiezingen vinden plaats op
een vooraf aan alle leden aangekondigde ledenvergadering.
Naast actieve vrijwilligers op lokaal niveau is een aantal vrijwilligers actief
betrokken bij de ontwikkeling en organisatie van landelijke activiteiten.
Leden worden uitgenodigd om actief mee te denken over en mee te werken
aan de (beleids)doelstellingen van het Humanistisch Verbond, onder andere
door werkgroepen die meedenken over programmatische ontwikkeling, een
landelijke dag voor actieve leden en door enquêtes en focusgroepen onder
leden.

9.8. Effectieve besteding middelen
Uitgangspunten voor de besteding van de beschikbare middelen:• Een maximale besteding ten gunste van de doelstelling.
• Het percentage middelen besteed aan de eigen fondswerving 			bedraagt maximaal 25%.
In 2023 zag de verhouding van de totale bestedingen er als volgt uit:
• De totale bestedingen aan de doelstellingen in relatie tot de totale baten
waren in 2023 68,54%.
• De totale bestedingen aan de doelstelling in relatie tot de totale lasten
JAARVERSLAG 2023

52

waren 79,17%.
• De kosten voor fondsenwerving in relatie tot de geworven baten waren
11,24%. Dit is ruim onder de CBF-norm van 25%.
• De bestedingen voor beheer en administratie in relatie tot de totale lasten
waren 8,11%.
De bestedingspercentages worden toegelicht in de Jaarrekening onder het
hoofdstuk Toelichting op de staat van baten en lasten.
Ten behoeve van een effectieve besteding van de middelen worden op
jaarbasis budgetten vastgesteld voor de diverse projecten en activiteiten.
Op basis van financiële rapportages vindt minimaal drie keer per jaar een
bespreking plaats tussen verantwoordelijke budgethouders en directie
over de voortgang in de uitgaven. Dit kan leiden tot aanpassingen van deactiviteiten dan wel van de budgetten. Afwijkingen van de budgetbegroting
moeten vooraf worden gemeld aan de directie.
Daarnaast brengt de directie op basis van financiële rapportages drie keer
per jaar verslag uit aan het bestuur over de voortgang in de bestedingen en
inkomsten. Afwijkingen ten opzichte van de begroting worden besproken en
kunnen aanleiding zijn voor wijzigingen in beleid en uitvoering.

9.9. Financieel beheer afdelingen
Afdelingen dienen jaarlijks een werkplan in met een begroting enleggen verantwoording af over de bestedingen door middel van eenbalans en exploitatierekening. Alle afdelingen hebben hun financiële
jaarverantwoording ingediend over het jaar 2023.
Vrijwilligers zijn WA-verzekerd tijdens hun werk voor het Humanistisch
Verbond. De kosten die door de vrijwilligers worden gemaakt voor uitvoeringvan de activiteiten worden vergoed.

9.10. Belanghebbenden
Het Humanistisch Verbond hanteert de SBF-code voor Goed Bestuur van deSamenwerkende Brancheorganisaties Filantropie. Hierboven wordt verwoord
hoe inhoud wordt gegeven aan de principes van scheiding van functies ende effectieve besteding van middelen.

JAARVERSLAG 2023

53

10 FINANCIEELOVERZICHT(SAMENGEVOEGDEJAARREKENING)
Het totaal aan reserves en fondsen per 31 december 2023 bedraagt€ 15.557.000 (bedragen in dit hoofdstuk afgerond op € 1.000). De liquiditeit
ten opzichte van het balanstotaal bedraagt 29%, de solvabiliteit bedraagt97%.
Het boekjaar 2023 werd afgesloten met een positief resultaat van €1.557.000. Begroot was een negatief resultaat van € 991.000. Het extra
positieve resultaat van € 2.548.000 komt voor € 1.178.000 door hogere
inkomsten vanuit de nalatenschappen. Daarnaast zijn de activiteitenkosten
lager dan begroot (€ 280.000). Een andere positieve impact op het
resultaat heeft het saldo financiële baten en lasten, dat hoger dan begroot(€ 723.000) is. Dit laatste wordt veroorzaakt door het resultaat op debeleggingsportefeuille, dat hiermee het slechte jaar 2022 grotendeels teniet
heeft gedaan.
Het resultaat is conform de resultaatverdeling gemuteerd op de overige
reserves, bestemmingsreserves en bestemmingsfondsen.

10.1. Baten
De inkomsten in 2023 waren hoger dan begroot, te weten € 1.294.000.
Deze stijging wordt grotendeels veroorzaakt door hogere nalatenschappen(€ 1.178.000). Daarnaast is het saldo van de financiële baten en lasten met(€ 723.000) hoger uitgevallen. Tevens is een bedrag ontvangen vanuit deopgeheven Humanistische Alliantie ad. € 112.000. Voor dit bedrag is debestemmingsreserve Netwerk Humanisme gevormd.
JAARVERSLAG 2023

54

Intern is een analyse gemaakt over de mate waarin de baten eenmalig
of jaarlijks terugkerend zijn. Nagenoeg alle baten hebben een jaarlijks
terugkerend karakter.

10.2. Lasten
De gerealiseerde lasten in 2023 waren lager dan begroot, te weten €532.000. Dit wordt met name veroorzaakt door lagere activiteiten- en
personeelskosten. De kosten zijn toegenomen t.o.v. 2022 (€ 509.000).

10.3. Vermogen en beleggingen
Met ingang van 2016 geldt een nieuwe financieringsmethodiek van deafdelingen. Het eigen vermogen van een afdeling is met ingang van 2016
gebonden aan een maximumbedrag dat overeenkomt met anderhalf keer
de exploitatielasten van de afdeling. Wanneer het eigen vermogen vande afdeling per 31 december van het voorgaande jaar meer bedraagt dan
het maximaal toegestane eigen vermogen, vervalt het meerdere aan het
Activiteitenfonds. In het geval het afdelingsvermogen (deels) afkomstig
is uit een legaat of erfstelling en de hiervoor vermelde drempel voor het
maximumbedrag aan eigen vermogen wordt overschreden, dan vindt geencontributieafdracht plaats voor zover de drempel wordt overschreden. De
totale afdracht van afdelingsvermogen aan het Activiteitenfonds bedroeg
over 2023 € 27.000. Met ingang van 2016 is 17 procent van de contributieinkomsten bestemd voor de afdelingen. Dat bedrag wordt verdeeld naar rato
van het aantal leden. In 2023 werd € 157.000 afgedragen aan 24 afdelingen.
Het beheer van de beleggingsportefeuille ligt sinds 1 januari 2014 bij Triodos
Bank. Het risicoprofiel van de beleggingsportefeuille is defensief-neutraal.
De bank acteerde in 2023 op basis van een mandaat om wijzigingen aan tebrengen in de portefeuille binnen de marge van 55 procent vastrentende
waarden (obligaties: minimum 40 procent, maximum 65 procent), 35 procent
aandelen (minimum 30 procent, maximum 40 procent en alternatieve
beleggingen met een marge van 10 procent (minimum 0 procent, maximum
10 procent).

JAARVERSLAG 2023

55

Het rentepercentage dat het Humanistisch Verbond betaalt aan de lokale
afdelingen die hun middelen hebben ondergebracht bij het HV was in 2023
2,43 procent tegenover 1,00 procent in 2022. De rente wordt berekend op
basis van de gemiddelde rentetarieven bij banken op 1 oktober van het
boekjaar op vrij opneembare internetspaarrekeningen plus 1 procentpunt.

10.4. Resultaat spaar- en beleggingsvormen
Bedragen (x € 1.000)

2023

2022

2021

2020

2019

Obligatierente

33

43

56

38

27

Dividend

64

57

52

43

40

Gerealiseerd koersresultaat

-42

-36

11

192

94

Ongerealiseerd koersresultaat

920

-1234

396

10

395

Bruto beleggingsresultaat

974

-1171

514

284

556

Kosten beleggingen

46

45

47

36

32

Netto beleggingsresultaat

928

-1216

467

248

524

10,24% -12,64%

5,45%

Rendement beleggingen
Gemiddeld rendement 2019-2023

3,42%

Gemiddeld rendement 2019-2023€190

Beleggingen 1 januariInterest op beleggingsrekeningen

9065

9623

8574

3,63% 10,44%

6833

5020

1

10.5. Functie en omvang continuïteitsreserve
Naast de financiering van het Humanistisch Verbond, heeft het eigen
vermogen ook de functie het risico van tegen- of wegvallende inkomsten op
te vangen. De continuïteitsreserve is gebaseerd op een risicoanalyse. Voor
het bepalen van de omvang van de continuïteitsreserve zijn de volgendeveronderstellingen meegenomen:•

Met name de inkomsten uit nalatenschappen zijn onzeker: wanneer
nalatenschappen vrijkomen en wat de omvang ervan zal zijn, is volstrekt
onvoorspelbaar. Ook is sprake van toenemende concurrentie bij het
werven van nalatenschappen.

•

Tevens hebben de beleggingsopbrengsten een onzeker karakter en is er
een risico op daling van de contributies en giften door imagoschade.

•Anders dan de baten zijn de kosten van Humanistisch Verbond/
Steunfonds Humanisme in belangrijke mate als ‘vast’ te typeren.

JAARVERSLAG 2023

56

•

Een eventueel noodzakelijke aanpassing van de kostenstructuur onder
handhaving van de continuïteit van de organisatie vergt derhalve geruime
tijd. Er is geen aparte voorziening voor vervanging bij ziekte.

De continuïteitsreserve bedraagt € 4.087.945. Op basis van de risicoanalyseacht het Humanistisch Verbond de omvang van de continuïteitsreserve
voldoende. Het CBF hanteert als norm voor de continuïteitsreserve een
bedrag van maximaal anderhalf keer de jaarlijkse uitvoeringskosten. Dit komt
neer op een maximale omvang ultimo 2023 van € 6.225.000. Met de huidige
omvang van de continuïteitsreserve blijft het Humanistisch Verbond binnen
deze norm.

10.6. Bestemmingsreserves
De bestemmingsreserves betreffen door het bestuur geoormerkte geldenvoor specifieke doeleinden. Het zijn geen verplichtingen aan derden.
Activiteiten‘Activiteiten’ (voorheen ‘dienstverlening afdelingen’) betreft een reserve
voor nieuwe ontwikkelingen binnen de vereniging, voor extra activiteiten
voor/door afdelingen van het Humanistisch Verbond waarvoor de afdeling
onvoldoende middelen heeft, en voor activiteiten in regio’s waar geen
afdeling bestaat. De reserve is afkomstig uit de middelen van opgeheven
afdelingen. Sinds 2016 is het surplus aan vermogen bij de afdelingen aandeze reserve onttrokken.
Afdelingen Den Haag
De reservering ten behoeve van Humanistisch Verbond afdeling Haaglanden(thans genaamd Den Haag) wordt na de opheffing van de Stichting Vrienden
van Haaglanden met ingang 2016 door het Humanistisch Verbond zelfbeheerd. In 2020 is zowel het resultaat van de afdeling Den Haag als de rente
gemuteerd op deze bestemmingsreserve.
Stichting Socrates
Stichting Socrates is een groepsmaatschappij en dient in de consolidatie teworden opgenomen.

JAARVERSLAG 2023

57

Corporate campagne
Deze bestemmingsreserve is bestemd voor de campagne in 2023. Deze isvolledig besteed in 2023.
Netwerk Humanisme
Deze bestemmingsreserve is bestemd voor activiteiten voor het netwerk
Humanisme. Dit geld is afkomstig van de voormalige Humanistische Alliantie.

10.7. Bestemmingsfonds
Het fonds betreft de door derden geoormerkte gelden. Per 1 januari 2023
was de stand van het bestemmingsfonds € 151.000. In 2023 is € 21.000
uitgegeven wat ook is onttrokken aan dit bestemmingsfonds. Per 31
december bedraagt de stand € 129.000. Het betreft € 34.000 ten behoeve
van gewest Drenthe en € 95.000 ten behoeve van Humanisme Fonds
Amsterdam.

JAARVERSLAG 2023

58

11

BIJLAGE SOCIAALJAARVERSLAG
Volgens de Reglementen maakt het Sociaal Jaarverslag 2023 onderdeel uit
van het Jaarverslag 2023.

1. Aanstellingsomvang
In 2023 zijn er bij het HV 11 mensen bijgekomen en 5 mensen weggegaan.
Per 31 december 2023 waren er 31 mensen in dienst van het HV.

2. Algemene Verordening Gegevensbescherming [AVG]De zorgvuldige omgang met persoonsgegevens is een belangrijke waarde
voor het Humanistisch Verbond. Naast de wettelijke plicht die op het HVrust om zorgvuldig om te springen met persoonsgegevens die aan ons zijn
toevertrouwd, heeft dit ook te maken met het feit dat het Humanistisch
Verbond een levensbeschouwelijke organisatie is. Lidmaatschap van
een levensbeschouwelijke organisatie is op zichzelf een bijzonder
persoonsgegeven dat noopt tot extra zorgvuldigheid en het toepassen vanbeschermingsmaatregelen die strenger zijn dan een ‘normale’ organisatie ofvereniging.
Naast de verwerking van ‘gewone’ persoonsgegevens, zoals naamen adresgegevens bij de ledenadministratie, worden op verschillendeafdelingen ook persoonsgegevens met een gevoeliger karakter verwerkt.
Het Humanistisch Verbond heeft een Functionaris voor degegevensbescherming (FG) aangesteld. De FG heeft een onafhankelijke
positie binnen het HV en is belast met toezicht op de naleving van de AVG.
Daarnaast kan de FG, gevraagd en ongevraagd, de organisatie van advies
voorzien over verschillende onderwerpen die te maken hebben met deverwerking van persoonsgegevens.

JAARVERSLAG 2023

59

Bij verschillende afdelingen zijn maatregelen ter bescherming vanpersoonsgegevens in 2023 verder aangescherpt.
Binnen de afdeling Nalatenschap & Executeurs is de toegang tot het CRMsysteem, waar nalatenschapsdossiers van nog levende erfstellers worden
opgeslagen en bijgehouden, aangescherpt. Er is daarbij zogenaamde
tweestapsverificatie ingevoerd. De introductie hiervan leidt tot een betere
beveiliging van persoonsgegevens en geeft daarnaast bevoegde personenmeer vrijheid om vanaf verschillende locaties toegang te krijgen tot het
CRM-systeem.
Daarnaast besteedt het HV doorlopend aandacht aan automatiserings- en
digitaliseringsprojecten. Het team Nalatenschap & Executeurs doet samen
met de ledenadministratie onderzoek naar de mogelijkheden voor een
overstap naar een nieuw, moderner CRM-systeem. Dit is mede ingegevendoor de noodzaak voorbereid te zijn op ontwikkelingen in systemen enprogramma’s die een steeds hoger beschermingsniveau vragen.

3. Arbeidsomstandigheden
Het Humanistisch Verbond (HV) houdt kantoor in de voormalige ‘Gerardus
Majellakerk’ in een woonwijk in Amsterdam Oost. Het kantoor is verspreid
over vier verdiepingen. In december 2023 heeft het kantoor een verandering
in de kantoorinrichting ondergaan.
De laagste verdieping (de 3e etage) is de ontvangst-, lunch-, enbesprekingsruimte met twee vergaderzalen, twee belhokjes en een grotere‘bezinningsruimte’, waar men zich kan terugtrekken.
Op de vierde en vijfde verdieping zijn 22 werkplekken ingericht. De zesde
verdieping is de zolder waar de post wordt verwerkt, voorraden staan en een
grote vergadertafel staat.

4. Gedragscode en Integriteitsbeleid
Het HV heeft een gedragscode die voor alle medewerkers geldt. Dezegedragscode is gekoppeld aan ons integriteitsbeleid, waarmee wevastleggen welk gedrag en welke cultuur we nastreven. Ook hebben we
daarin vastgelegd wat te doen bij overschrijdingen van de integriteitsregels.

JAARVERSLAG 2023

60

We hebben een interne en een externe klachtenregeling, en een externe
vertrouwenspersoon.

5. Klachtenbehandeling
Mensen die een klacht willen indienen kunnen dat doen door onzeklachtenregeling te volgen. Er staat een klachtenformulier op onze website.
Een klachtindiener wordt vervolgens gebeld om hun verhaal te kunnen doen.
In 2023 hebben wij zes keer een klacht binnen gekregen via het formulier op
onze site.
Onze klachtenregeling is eind 2023 aangepast, op orde gebracht enin lijn gebracht met ons integriteitsbeleid en onze gedragscode. Het
klachtenformulier wordt herzien en er komt in 2024 een nieuwe interne
medewerkersklachtenregeling.

6. Omgang Personeelsgegevens
Bij het HV werkt iedereen in de Cloud, binnen onze Microsoft-omgeving.
Wij kennen een tweestapsverificatie wanneer we inloggen op onze laptopof pc. De verificatie gebeurt middels de Microsoft-Authenticator app. Dezedetecteert wanneer iemand vanuit een niet-bekende locatie inlogt.
Vertrouwelijke mappen op SharePoint zijn afgeschermd.

JAARVERSLAG 2023

61

7. Organogram
Algemene
Ledingvergadering

BestuurDirecteurTeam
Nalatenschap& Executeurs

Teamleider
Humanitische
Uitvaartbegeleiding

Personal
assistent
directeur

Teamleider Campagne& Communicatie

Teamleider
Programma’s

Teamleider
Vereniging

Medewerkers
Campagne& Communicatie

Programmamagers,
Programmamedewerkers

Medewerkers
Vereniging

Ofﬁce Manager,
Ofﬁce Assistent

8. Personeelsbeoordeling & Functiewaarderingssysteem
Het HV kent een HR-cyclus van plannings-, functionerings-, enbeoordelingsgesprekken. Deze cyclus neemt het functieprofiel van demedewerker als uitgangspunt. De leidinggevende voert de gesprekken met
de medewerkers binnen haar/zijn/diens team.
De salarisschalen staan in de cao Sociaal Werk die wij volgen. De
medewerker kan er jaarlijks (behalve bij de overgang van een tijdelijk naar
een vast contract) – bij goed presteren – een periodiek bijkrijgen in salaris,
tot het einde van de schaal. Daarnaast kan de medewerker groeien in schaal,
indien de functie in zwaarte toeneemt. Deze zwaarte hangt samen met onder
andere een grotere mate van complexiteit, meer verantwoordelijkheden ofmeer zelfstandigheid.
JAARVERSLAG 2023

62

In 2023 werd met alle medewerkers deze HR-cyclus gevolgd en afgerond.

9. Personeelsopleiding
Elke medewerker heeft een jaarlijks opleidingsbudget van € 1.250 bij een
contract van 36 uur per week. Dit betreft een persoonlijk opleidingsbudget
voor opleidingen of trainingen die met het werk te maken hebben of het werk
positief kunnen beïnvloeden.
Per 31 december 2023 waren er bij het HV 31 mensen in dienst. In totaal is er
in 2023 € 12.033,- gebruikt als opleidingsbudget.

10. Personeelsvertegenwoordiging [PVT]Het HV heeft een PVT, bestaande uit drie personen die uit de groep
medewerkers zijn gekozen. Deze PVT heeft, op basis van eerdere afspraken
met de directie, de status van een ondernemingsraad. De wettelijke
basis van de verhoudingen is de Wet op de Ondernemingsraden (WOR).
Er vindt periodiek overleg plaats, onderling en met de directie. Daarbij
komen onderwerpen aan de orde die een collectief aspect bevatten:functiewaarderings- en beoordelingssystematiek, personeelsregelingen,inkoop- en exit-beleid en ook de dagelijkse gang van zaken binnen het
Landelijk Bureau.
De PVT houdt regelmatig inloopspreekuren waarin personeelsleden demogelijkheid hebben om hun specifieke werkgerelateerde vragen te stellenof over de gang van zaken in hun team te vertellen. Daarnaast zijn de leden
van de PVT ook daarbuiten bereikbaar voor vragen of opmerkingen. Tweekeer per jaar spreekt de PVT een vertegenwoordiger van het hoofdbestuur.
Alhoewel er geen hiërarchische banden tussen beide zijn, wordt het
belangrijk gevonden dat men elkaar kent en regelmatig spreekt over dealgemene gang van zaken bij de organisatie.
De directie houdt de PVT op de hoogte van alle onderwerpen die voor allepersoneelsleden relevant zijn, ook als daar vanuit de WOR geen dwingende
noodzaak toe is, zodat ook vanuit de medezeggenschap alle organen op
de hoogte zijn van wat er speelt. Directie en PVT voeren regelmatig een
gezamenlijk medewerkertevredenheidsonderzoek uit en evalueren dit.
Daaruit voortvloeiende maatregelen komen op basis van gezamenlijke
afspraken tot stand.
JAARVERSLAG 2023

63

PVT en directie kwamen in 2023 regelmatig bijeen en werken in goede
onderlinge afstemming samen.

11. Regelingen werktijden & verlof
Iedere medewerker werkt per functie maximaal 36 uur per week. De
werktijden liggen in overeenstemming met de cao tussen 08.00 – 18.00
uur, dan wel op maximaal 10 uur per dag. De aanvangstijd is vrij, maar wordt
wel afgestemd met de teamleider of leidinggevende. Het HV-kantoor isminimaal bereikbaar van 09.00 tot 17.00 uur. Medewerkers zijn verplicht om
in hun digitale agenda aan te geven of ze aan het werk zijn dan wel wat hun
bereikbaarheid is.
Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de leidinggevenden
en medewerkers om de werkzaamheden en activiteitenplanning goed af
te stemmen op de beschikbare uren, zodat er in principe geen overuren
voorkomen. Indien er wel sprake is van overuren die gecompenseerd moeten
worden, bijvoorbeeld in het geval van een verplichte werkactiviteit die buiten
de reguliere werktijd plaatsvindt, worden die overuren binnen een kwartaal
gecompenseerd met vrije uren.
Voor wat betreft verlof volgt het HV de cao Sociaal Werk. Het teamNalatenschap & Executeurs kent hiernaast nog een bereikbaarheidstoeslag.
Zij hebben binnen hun werkzaamheden te maken met wisselende diensten
die ook ’s avonds en in het weekend plaatsvinden.
In 2023 is er in totaal voor 31 medewerkers 950 uur verlof meegenomen uit
voorgaande jaren. Dit zijn alle verloftypes bij elkaar. Verder was er 5.628 uur
verlof ontvangen, 4.362 uur aan verlof gebruikt, 2 uur aan verlof verlopen.
Met medewerkers wordt actief besproken hoe resterende verlofuren ingezet
kunnen worden.

12. Vertrouwenspersonen
Vertrouwenspersoon
Het Humanistisch Verbond heeft een externe vertrouwenspersoon. Er zijn
in 2023 twee consulten met de externe vertrouwenspersoon geweest.
Beide gesprekken hadden ‘reflectie op samenwerking’ als onderwerp. De
gesprekken hebben een positief resultaat opgeleverd.

JAARVERSLAG 2023

64

De huis-HGV’er
Het HV heeft een ‘huis-HGV’er’. Iedere medewerker kan maximaal driegesprekken per jaar voeren met een daar speciaal voor aangesteldehumanistisch geestelijk verzorger (HGV’er). Deze gesprekken worden als
onderdeel van het secundaire arbeidsvoorwaardenpakket vergoed door de
werkgever. De inhoud van deze gesprekken zijn vertrouwelijk en mogen werk
gerelateerd zijn (maar hoeven dat niet te zijn).
In 2023 heeft de huis-HGV’er in totaal drie gesprekken gevoerd met een HVmedewerker.

13. Ziekteverzuim
Ons ziekteverzuim houden wij bij via de arbodienst Capability. Aan het eindevan 2023 was het gemiddelde verzuimpercentage per maand 8,03%. Het
percentage wordt berekend door te kijken naar de verzuimomvang en die tedelen door de totale dienstverbandomvang.
Het relatief hoge verzuimcijfer over 2023 is terug te voeren op twee
medewerkers die vanwege niet werk gerelateerde ziekte langere tijd thuismoesten blijven.
Daarnaast werd er met een medewerker een vaststellingsovereenkomst
gesloten en ging daaraan een wat langere ziekmelding vooraf. Voor deoverige medewerkers geldt een gemiddeld ziekteverzuim (landelijk
gemiddelde 4,8%).

JAARVERSLAG 2023

65

2

JAARREKENING 2023

JAARREKENING
2023

66

JAARREKENING 2023

SAMENGEVOEGDE BALANS PER 31 DECEMBER (na bestemming saldo baten en lasten)€
ACTIVA
Materiële vaste activa

1

Vorderingen en overlopende activa
Effecten
Liquide middelen

2
3
4

31-12-2023€€

31-12-2022

95.03095.0302.733.947
9.879.678
5.254.120

38.50538.5056.327.252
9.065.166
906.59917.867.744
17.962.774

Totaal activa€

16.299.016
16.337.521

PASSIVA
Reserves en fondsen
Reserves
Continuïteitsreserve
Bestemmingsreserves
Overige reserves

5 4.087.945
6875.089
7 12.267.873

FondsenBestemmingsfonds erfenissen enlegaten8129.419150.8339602.44817.962.774

534.634
16.337.521

Kortlopende schulden
Totaal passiva

JAARREKENING 2023

17.230.907

4.087.945
869.861
10.694.248

15.652.054

67

SAMENGEVOEGDE STAAT VAN BATEN EN LASTEN

BATEN:
Baten van particulieren
10
Baten van subsidies van overheden
11
Baten van andere organisaties zonder winststreven 12
Som van de geworven baten
Baten als tegenprestatie voor de levering van
producten en/of diensten
Overige baten

13
14

Som van de baten

Realisatie
2023€

Begroting
2023€

Realisatie
2022€

4.529.141
24.750142.2594.696.150

3.298.245
75.00020.0003.393.245

6.170.665
59.901
20.0006.250.566

76.01421.58985.88021.00026.37932.6974.793.752

3.500.125

6.309.642

LASTEN:
Besteed aan doelstellingen
Verenigen
Humanistische levensbeschouwing
Activiteiten

15
16
17

735.015
1.623.998
926.454838.034
1.713.801
1.013.741

765.7871.264.489
828.355

Wervingskosten

18527.870629.831539.208

Kosten beheer en administratie

19

336.482486.081243.1314.149.819

4.681.489

3.640.970

643.933
913.505
1.557.439-1.181.364
190.800-990.564

2.668.672-1.235.154
1.433.518

Som van de lasten
Saldo vóór financiële baten en lasten
Saldo financiële baten en lasten
Saldo van baten en lasten

20

Van het totale resultaat van de Vereniging Humanistisch Verbond en Steufonds Praktisch

Bestemming saldo van baten en lasten:
Toevoeging / onttrekkingen:bestemmingsreserve activiteiten
bestemmingsreserve afd. Den Haagbestemmingsreserve St. Socrates
bestemmingsreserve corporate campagne
bestemmingsreserve Netwerk Humanisme
bestemmingsfonds erfenissen en legaten
overige reserves

JAARVERSLAG 2023

23.944-6.9031.210-125.281
112.259-21.4141.573.625
1.557.439

26.783-21.5295.008
125.281-13.998
1.311.973
1.433.518

68

SAMENGEVOEGD KASSTROOMOVERZICHT
2023

KASSTROOM UIT OPERATIONELE ACTIVITEITEN
Saldo van baten en lasten
Aanpassing voor:
Afschrijving
Rentelasten
Dividendbaten
Verandering in werkkapitaal:
Mutatie vorderingen
Mutatie nog te ontvangen interest obligaties
Mutatie kortlopende schulden
Waardeveranderingen effecten ongerealiseerd

1.557.439

1.433.518

13.68514.410-63.59418.18324.540-56.7393.593.305
15.78367.814-919.701TOTAAL KASSTROOM UIT PRIMAIRE ACTIVITEITEN
Ontvangen interest
Betaalde interest
Ontvangen dividend
Mutatie door nieuwe of opgeheven afdelingen-3.841.338-1.874209.592
1.234.388-2.399.232

4.279.141-979.729-457-22.20956.739033.401
4.312.542-70.210-1.063.549
1.168.738

TOTAAL KASSTROOM UIT INVESTERINGSACTIVITEITEN

3.593.305
15.78367.814-919.701

2.757.201-9.614-20.578
63.5940

TOTAAL KASSTROOM UIT OPERATIONELE ACTIVITEITEN
KASSTROOM UIT INVESTERINGSACTIVITEITEN
Investeringen in materiële vaste activa
Aankopen effecten
Verkopen effecten2022-9.614-20.578
63.594034.073-945.657-35.893-2.796.991
2.120.087-70.210-1.063.549
1.168.738

34.979-712.797

004.347.521-1.658.454

Stand per 1 januariStand per 31 december

906.5995.254.120

2.565.053
906.599

Mutatie liquide middelen

4.347.521-1.658.454

KASSTROOM UIT FINANCIERINGSACTIVITEITENTOTAAL KASSTROOM UIT FINANCIERINGSACTIVITEITEN
NETTO-KASSTROOMHET VERLOOP VAN DE LIQUIDE MIDDELEN IS ALS VOLGT:ĞŶŬĂƐƐƚƌŽŽŵŽǀĞƌǌŝĐŚƚŝƐĞĞŶŽǀĞƌǌŝĐŚƚǀĂŶĚĞŐĞůĚŵŝĚĚĞůĞŶĚŝĞŝŶĚĞǀĞƌƐůĂŐƉĞƌŝŽĚĞďĞƐĐŚŝŬďĂĂƌǌŝũŶŐĞŬŽŵĞŶĞŶǀĂŶŚĞƚŐĞďƌƵŝŬĚĂƚǀĂŶĚĞǌĞŐĞůĚŵŝĚĚĞůĞŶŝƐŐĞŵĂĂŬƚ͘dŽƚĚĞŐĞůĚŵŝĚĚĞůĞŶǁŽƌĚĞŶŐĞƌĞŬĞŶĚĚĞŬĂƐŵŝĚĚĞůĞŶ͕ƚĞŐŽĞĚĞŶŽƉďĂŶŬƌĞŬĞŶŝŶŐĞŶĞŶĚŝƌĞĐƚŽƉĞŝƐďĂƌĞĚĞƉŽƐŝƚŽΖƐ͘JAARREKENING 2023

69

ALGEMENE TOELICHTING EN GRONDSLAGEN VOOR WAARDERINGEN RESULTAATBEPALING
Algemeen
De jaarrekening omvat de samengevoegde financiële gegevens van de verslaggevende eenheid
Humanistisch Verbond. De verslaggevende eenheid bestaat uit Vereniging Humanistisch Verbond, deafdelingen van het Humanistisch Verbond, Stichting Steunfonds Humanisme, Stichting Socrates en
Stichting Huisvesting Humanistisch Verbond Rotterdam. De statutaire vestigingsplaats van de vereniging
is Utrecht. De vereniging houdt kantoor op Ambonplein 73, te Amsterdam. De jaarrekening is opgesteld
conform de voorschriften van de Richtlijn voor de Jaarverslaggeving 650 Fondsenwervende Organisaties;
daarnaast worden RJ 640 Organisaties-zonder-winststreven en de andere hoofstukken van de Richtlijnen
voor de jaarverslaggeving toegepast. De Richtlijn 650 beoogt inzicht te verschaffen in de verwerving van
fondsen en de daadwerkelijke besteding aan het doel waarvoor de fondsen zijn geworven. Daarnaast pastde verslaggevende eenheid de regelingen ‘Beloning directeuren’ en ‘Financieel beheer goede doelen’ van
Goede Doelen Nederland (GDN, voorheen Vereniging Fondsenwervende Instellingen - VFI) toe.
Per 23 december 2022 is Vereniging Humanistisch Verbond gefuseerd met Stichting Steunfonds
Humanisme, nadat deze laatste was omgezet in een vereniging. De fusie is verwerkt volgens de 'poolingof interests'-methode. Aangezien Stichting Steunfonds Humanisme al werd verwerkt in de samenvoeging
voor 2021 wijzigen hierdoor de samengevoegde balans en staat van baten en lasten niet. In de
enkelvoudige jaarrekening van Vereniging Humanistisch Verbond zijn de activa en passiva en de baten enlasten in de vergelijkende cijfers per 31 december 2021 c.q. over 2021 niet gewijzigd, aangezien deze pas
na fusiedatum in de administratie van Vereniging Humanistisch Verbond worden verwerkt (juridischebenadering). Eveneens is het resultaat van Stichting Steunfonds over de periode 1 januari tot en met 23
december 2022 niet tot het resultaat van Vereniging Humanistisch Verbond gerekend. In de enkelvoudige
staat van baten en lasten van Vereniging Humanistisch Verbond zijn de baten en lasten van degefuseerde Vereniging Steunfonds Humanisme niet opgenomen, om praktische redenen, aangezien deperiode waarvoor deze baten en lasten zouden moeten worden opgenomen zeer kort is en omdat dit geenmateriële invloed heeft op het resultaat.
Het Humanistisch Verbond is een levensbeschouwelijke vereniging die zich ten doel stelt:
1.allen te verenigen die instemmen met het humanistisch beginsel; dat wil zeggen met menselijke
vermogens het leven en de wereld trachten te begrijpen, waarbij wezenlijk voor de mens wordt geacht zijn
vermogen tot onderscheidend oordelen waarvoor niets of niemand buiten hem verantwoordelijk kan
worden gesteld. Daarbij is ook het nemen van verantwoordelijkheid voor zijn/haar omgeving vanessentieel belang. Centrale waarden zijn zelfbeschikking, vrijheid, gelijkwaardigheid en
verdraagzaamheid;
2. een centrum te zijn voor verdieping, verspreiding en verdediging van de humanistischelevensbeschouwing;
3. activiteiten te ontwikkelen of deel te nemen aan activiteiten van anderen die bijdragen aan het ontstaanvan een samenleving van mensen die zich bewust zijn van hun verantwoordelijkheid voor zichzelf, hunmedemens, de natuur en de samenleving.
Het Humanistisch Verbond heeft met meerdere organisaties op humanistische grondslag een relatie. In demeeste gevallen is er sprake van een relatie op ´afstand´. Dergelijke organisaties, veelal stichtingen, zoals
Stichting Huisvesting Humanistisch Verbond Groningen, Stichting Humanistische Uitvaartbegeleiding, deHumanistische Omroep, Stichting Humanistisch Vormingsonderwijs, Stichting HVO Primair, de Universiteit
voor Humanistiek, Stichting Socrates, het Humanistisch Historisch Centrum, zijn weliswaar op
humanistische grondslag georganiseerd, maar functioneren volledig zelfstandig en hebben eigen,specifieke doelstellingen die los staan van het Humanistisch Verbond. Het Verbond is in het verleden vaak
betrokken geweest als (mede-) oprichter van deze stichtingen en heeft meestal het benoemingsrecht vanleden van het bestuur.
Met enkele andere organisaties/stichtingen is de relatie intensiever. Niet alleen is sprake van benoeming
van de bestuurders door het Verbond (of één van de afdelingen), maar het doel van deze stichtingen iseigenlijk alleen het (financieel) ondersteunen van het werk van het Humanistisch Verbond (soms specifiek
in één van de afdelingen) en beheren van het daartoe in de stichting bijeengebracht vermogen.
In de statuten van deze stichtingen is bepaald dat in geval van liquidatie het vermogen aan het
Humanistisch Verbond (en/of één van de afdelingen) toevalt.
Stichting Steunfonds Humanisme, Stichting Huisvesting Humanistisch Verbond Rotterdam, Stichting
Socrates en de afdelingen van het Humanistisch Verbond worden vanwege deze sterke verbondenheid
met het Humanistisch Verbond opgenomen in de samengevoegde jaarrekening.
Verslaggevingsperiode
Deze jaarrekening is opgesteld uitgaande van een verslaggevingsperiode van een kalenderjaar, dat isgeëindigd op balansdatum 31 december 2023.
Continuïteit
De jaarrekening is opgesteld uitgaande van de continuïteitsveronderstelling.
Kasstroomoverzicht
Het kasstroomoverzicht is opgesteld volgens de indirecte methode. De geldmiddelen in het
kasstroomoverzicht bestaan uit de liquide middelen. Ontvangsten en uitgaven uit hoofde van interest en
ontvangen dividenden zijn opgenomen onder de kasstroom uit operationele activiteiten. Betaalde
dividenden zijn opgenomen onder de kasstroom uit financieringsactiviteiten. Transacties waarbij geen
instroom of uitstroom van kasmiddelen plaatsvindt, waaronder financiële leasing, zijn niet in het
kasstroomoverzicht opgenomen.

JAARREKENING 2023
Samengevoegde jaarrekening 2023

70

Gebruik van schattingen
De opstelling van de jaarrekening vereist dat het management zich oordelen vormt en schattingen enveronderstellingen maakt die van invloed zijn op de toepassing van de grondslagen en de gerapporteerde
waarde van activa en verplichtingen en van baten en lasten. De daadwerkelijke uitkomsten kunnen
afwijken van deze schattingen. De schattingen en onderliggende veronderstellingen worden voortdurend
beoordeeld. Herzieningen van schattingen worden opgenomen in de periode waarin de schatting wordt
herzien en in de toekomstige perioden waarvoor de herziening gevolgen heeft.
De volgende waarderingsgrondslagen zijn naar de mening van het management het meest kritisch voor
het weergeven van de financiële positie en vereisen schattingen en veronderstellingen:- Nog te ontvangen legaten, erfstellingen, notariële schenkingen- Baten uit nalatenschappen
Grondslagen voor waardering van activa en passiva en resultaatbepaling
De grondslagen die worden toegepast voor de waardering van activa en passiva en de resultaatbepalingzijn gebaseerd op historische kosten, tenzij anders vermeld in de verdere grondslagen.
Voor zover niet anders is vermeld wordt een actief in de balans opgenomen wanneer het waarschijnlijk is
dat de toekomstige economische voordelen naar de organisatie zullen toevloeien en de waarde daarvan
betrouwbaar kan worden vastgesteld. Een verplichting wordt in de balans opgenomen wanneer het
waarschijnlijk is dat de afwikkeling daarvan gepaard zal gaan met een uitstroom van middelen en deomvang van het bedrag daarvan betrouwbaar kan worden vastgesteld. Activa die hier niet aan voldoen
worden niet in de balans verwerkt, maar worden aangemerkt als niet in de balans opgenomen activa.
Onder verplichtingen worden mede voorzieningen begrepen. Verplichtingen die hier niet aan voldoen
worden niet in de balans opgenomen, maar worden verantwoord als niet in de balans opgenomen
verplichtingen.
Een in de balans opgenomen actief of verplichting blijft op de balans als een transactie (met betrekking tot
het actief of de verplichting) niet leidt tot een belangrijke verandering in de economische realiteit met
betrekking tot het actief of de verplichting. Dergelijke transacties geven evenmin aanleiding tot hetverantwoorden van resultaten. Bij de beoordeling of er sprake is van een belangrijke verandering in deeconomische realiteit wordt uitgegaan van de economische voordelen en risico’s die zich naar
waarschijnlijk in de praktijk zullen voordoen, en niet op voordelen en risico’s waarvan redelijkerwijze niet
te verwachten is dat zij zich voordoen.
Een actief of verplichting wordt niet langer in de balans opgenomen indien een transactie ertoe leidt dat
alle of nagenoeg alle rechten op economische voordelen en alle of nagenoeg alle risico's met betrekking
tot het actief of de verplichting aan een derde zijn overgedragen. De resultaten van de transactie worden
in dat geval direct in de staat van baten en lasten opgenomen, rekening houdend met eventuelevoorzieningen die dienen te worden getroffen in samenhang met de transactie. Indien de weergave van deeconomische realiteit ertoe leidt dat het opnemen van activa waarvan de rechtspersoon niet het juridischeigendom bezit, wordt dit feit vermeld. Verder wordt een actief of een verplichting niet meer in de balans
opgenomen vanaf het tijdstip dat niet meer wordt voldaan aan de voorwaarden van waarschijnlijkheid van
de toekomstige economische voordelen en/of betrouwbaarheid van de bepaling van de waarde.
De baten en lasten worden toegerekend aan de periode waarop zij betrekking hebben. Baten worden inde staat van baten en lasten opgenomen wanneer een vermeerdering van het economisch potentieel,
samenhangend met een vermeerdering van een actief of een vermindering van een verplichting, heeftplaatsgevonden, waarvan de omvang betrouwbaar kan worden vastgesteld.
Lasten worden verwerkt wanneer een vermindering van het economisch potentieel, samenhangend met
een vermindering van een actief of een vermeerdering van een verplichting, heeft plaatsgevonden,
waarvan de omvang betrouwbaar kan worden vastgesteld.
De jaarrekening wordt gepresenteerd in euro’s, de functionele valuta van de organisatie. Alle financiële
informatie wordt in hele euro‘s opgenomen.

JAARREKENING 2023

71

Financiële instrumenten
De financiële instrumenten omvatten effecten, overige vorderingen, geldmiddelen en overige
financieringsverplichtingen en overige te betalen posten.
Financiële instrumenten worden bij een eerste opname verwerkt tegen reële waarde,waarbij (dis)agio ende direct toerekenbare transactiekosten in de eerste opname worden meegenomen. Indien echter
financiële instrumenten bij de vervolgwaardering worden gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking
van waardeveranderingen in de staat van baten en lasten, worden direct toerekenbare transactiekosten
direct verwerkt in de staat van baten en lasten.De organisatie maakt geen gebruik van afgeleide
instrumenten (derivaten). Na de eerste opname worden financiële instrumenten op de hierna beschrevenmanier gewaardeerd.
Vorderingen
Vorderingen worden na eerste opname gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs op basis van deeffectieverentemethode, verminderd met bijzondere waardeverminderingsverliezen.
Aandelen en andere niet-vastrentende waardepapieren
Aandelen en converteerbare obligaties worden gewaardeerd tegen reële waarde. Aandelen met
beursnotering worden gewaardeerd tegen beurskoers per balansdatum.
Zowel ongerealiseerde als gerealiseerde winsten en verliezen ten gevolge van verkopen en
waardeveranderingen van aandelen worden in de resultatenrekening verantwoord. Transactiekosten
worden rechtstreeks in de resultatenrekening verwerkt.
Obligaties en andere vastrentende waardepapieren
Obligaties worden gewaardeerd tegen reële waarde aan de hand van de beurskoers per balansdatum.
Zowel ongerealiseerde als gerealiseerde winsten en verliezen ten gevolge van verkopen en
waardeveranderingen van obligaties worden in de resultatenrekening verantwoord.
Kortlopende schulden en overige financiële verplichtingen
Kortlopende schulden en overige financiële verplichtingen worden na eerste opname gewaardeerd tegengeamortiseerde kostprijs op basis van de effectieverentemethode. De effectieve rente wordt direct
verwerkt in de staat van baten en lasten.
Materiële vaste activa:
De inventaris, computerapparatuur en overige installaties worden gewaardeerd tegen kostprijs,
verminderd met de cumulatieve afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen.
De kostprijs van de genoemde activa bestaat uit de verkrijgings- of vervaardigingsprijs en overige kosten
om de activa op hun plaats en in de staat te krijgen noodzakelijk voor het beoogde gebruik.
De afschrijvingen worden berekend als een percentage over de aanschafprijs volgens de lineairemethode op basis van de economische levensduur. Afschrijving start op het moment dat een actief
beschikbaar is voor het beoogde gebruik en wordt beëindigd bij buitengebruikstelling of bij desinvestering.
De volgende afschrijvingspercentages worden hierbij gehanteerd:- inventaris 20%- computerapparatuur en -programmatuur 20%- overige installaties 20%
Onderhoudsuitgaven worden slechts geactiveerd indien zij de gebruiksduur van het object verlengen.
Buiten gebruik gestelde activa worden gewaardeerd tegen boekwaarde of lagere opbrengstwaarde.
De vereniging bepaalt het af te schrijven bedrag zonder rekening te houden met een restwaarde.

JAARREKENING 2023

72

Bijzondere waardeverminderingen van vaste activa
Voor materiële vaste activa wordt op iedere balansdatum beoordeeld of er aanwijzingen zijn dat deze
activa onderhevig zijn aan bijzondere waardeverminderingen. Als dergelijke indicaties aanwezig zijn,
wordt de realiseerbare waarde van het actief geschat. De realiseerbare waarde is de hoogste van debedrijfswaarde en de opbrengstwaarde. Als het niet mogelijk is de realiseerbare waarde te schatten voor
een individueel actief, wordt de realiseerbare waarde bepaald van de kasstroomgenererende eenheid
waartoe het actief behoort.
Vorderingen en effecten
De grondslagen voor de waardering van vorderingen en effecten zijn beschreven onder het hoofd
Financiële instrumenten.
Liquide middelen
Liquide middelen worden gewaardeerd tegen nominale waarde. Indien liquide middelen niet ter vrije
beschikking staan, wordt hiermee rekening gehouden bij de waardering.
Eigen vermogen
Onder het eigen vermogen worden de continuïteitsreserve, de bestemmingsreserves, debestemmingsfondsen en de overige reserves gepresenteerd.
Bestemmingsreserves betreffen middelen die zijn verkregen met een door het bestuur aangegeven
specifieke bestemming. Aan de bestemmingsreserves ligt een plan ten grondslag waarin is opgenomen
welke uitgaven ten laste van de reserve komen, een inschatting van het totaal van de uitgaven en een
inschatting in welk jaar de uitgaven zullen worden gedaan. Op de bestemmingsreserves berust geen
verplichting. De beperkte bestedingsmogelijkheid is aangegeven door het bestuur.
Indien een beperktere bestedingsmogelijkheid door derden is vastgesteld, dan is het aldus afgezonderdedeel van het eigen vermogen aangeduid als bestemmingsfonds.
Een continuïteitsreserve wordt gevormd voor de dekking van risico’s op korte termijn en om zeker testellen dat de fondsenwervende instelling ook in de toekomst aan haar verplichtingen kan voldoen. De
continuïteitsreserve is gebaseerd op basis van een analyse van specifieke risico’s en de betreffende
periode waarop de reserve betrekking heeft.
Met name de inkomsten uit nalatenschappen zijn onzeker: wanneer nalatenschappen vrijkomen en wat deomvang ervan zal zijn, is volstrekt onvoorspelbaar. Ook is sprake van toenemende concurrentie bij
werven van nalatenschappen. Tevens hebben de beleggingsopbrengsten een onzeker karakter en is er
een risico op daling van de contributies en giften door imagoschade.
Kortlopende schulden
De waardering van kortlopende schulden is toegelicht onder het hoofd Financiële instrumenten.
Baten
De contributies en giften worden verantwoord voor het door de instelling ontvangen bedrag zonder dat dedoor de eigen organisatie gemaakte kosten in mindering zijn gebracht. Dit geldt ook voor baten vanandere organisaties zonder winststreven. Bijdragen van leden worden verantwoord in het jaar waar zij
betrekking op hebben. De giften en schenkingen worden verantwoord in het jaar waarin zij worden
ontvangen.
Nalatenschappen worden als baten verantwoord in het boekjaar waarin de omvang betrouwbaar kan
Rentebaten, beleggingsopbrengsten en de kosten van beleggingen, zoals bankkosten en kosten vanbeheer door derden en de eigen organisatie worden afzonderlijk in de staat van baten en lasten
verantwoord onder ‘saldo financiële baten en lasten’.

JAARREKENING 2023

73

Huuropbrengsten worden lineair in de staat van baten en lasten opgenomen op basis van de duur van dehuurovereenkomst. Vergoedingen ter stimulering van het sluiten van huurovereenkomsten worden als
integraal deel van de totale huuropbrengsten verwerkt.
Overheidssubsidies worden aanvankelijk in de balans opgenomen als vooruitontvangen baten. Zodra er
redelijke zekerheid bestaat dat zij zullen worden ontvangen en dat de organisatie zal voldoen aan dedaaraan verbonden voorwaarden wordt de subsidie als bate verantwoord. Subsidies ter compensatie vandoor de organisatie gemaakte kosten worden systematisch als opbrengsten in de staat van baten enlasten opgenomen in dezelfde periode als die waarin de kosten worden gemaakt.
Personeel
De beloningen van het personeel worden als last in de staat van baten en lasten verantwoord in deperiode waarin de arbeidsprestatie wordt verricht en, voor zover nog niet uitbetaald, als verplichting op debalans opgenomen. Indien de reeds betaalde bedragen de verschuldigde beloningen overtreffen, wordt
het meerdere opgenomen als een overlopend actief voor zover er sprake zal zijn van terugbetaling door
het personeel of van verrekening met toekomstige betalingen door de vereniging.
Uitgangspunt is dat de in de verslagperiode te verwerken pensioenlast gelijk is aan de over die periode
aan het pensioenfonds verschuldigde pensioenpremies. Voor zover de verschuldigde premies op
balansdatum nog niet zijn voldaan, wordt hiervoor een verplichting opgenomen. Als de op balansdatum
reeds betaalde premies de verschuldigde premies overtreffen, wordt een overlopende actiefpost
opgenomen voor zover sprake zal zijn van terugbetaling door het fonds of van verrekening met in detoekomst verschuldigde premies.
De vereniging heeft voor haar werknemers een pensioenregeling welke is ondergebracht bij een
pensioenfonds. Er is sprake van een middelloonregeling. De vereniging heeft geen verplichting tot het
voldoen van aanvullende premies in geval van een tekort bij het Pensioenfonds anders dan deverschuldigde premies tot en met het einde van het boekjaar. De premies zijn als lasten opgenomen in het
jaar waarop zij betrekking hebben.
Leasing/Huur
De verslaggevende eenheid kan financiële en operationele leasecontracten afsluiten. Eenleaseovereenkomst waarbij de voor- en nadelen verbonden aan het eigendom van het leaseobject geheelof nagenoeg geheel door de lessee worden gedragen, wordt aangemerkt als een financiële lease. Alle
andere leaseovereenkomsten classificeren als operationele leases. Bij de leaseclassificatie is deeconomische realiteit van de transactie bepalend en niet zozeer de juridische vorm. Classificatie van delease vindt plaats op het tijdstip van het aangaan van de betreffende leaseovereenkomst.
Operationele leases (huur)
Als de verslaggevende eenheid optreedt als lessee in een operationele lease, wordt het leaseobject niet
geactiveerd. Leasebetalingen inzake de operationele lease worden lineair over de leaseperiode ten laste
van de staat van baten en lasten gebracht.
Bepaling reële waarde
De reële waarde van een financieel instrument is het bedrag waarvoor een actief kan worden verhandeldof een passief kan worden afgewikkeld tussen ter zake goed geïnformeerde partijen, die tot een transactie
bereid en van elkaar onafhankelijk zijn.
De reële waarde van beursgenoteerde financiële instrumenten wordt bepaald aan de hand van demarktprijs.
Vennootschapsbelasting
Zowel het Humanistisch Verbond als het Steunfonds voor Humanisme nemen niet deel aan economischverkeer en worden niet als onderneming aangemerkt. Als gevolg daarvan zijn de entiteiten niet
vennootschapsbelastingplichtig.
Kostentoerekening
Kosten worden toegerekend aan de doelstelling, werving baten en beheer en administratie op basis vande volgende maatstaven:* Direct toerekenbare activiteitskosten worden direct toegerekend* De indirect niet direct toerekenbare kosten (zoals personeelskosten, huisvestingskosten,organisatiekosten en afschrijvingskosten) worden verdeeld op basis van een procentuele verdeling
die tot stand komt aan de hand van een urenregistratiesysteem op persoonsniveau wat gehanteerd
wordt binnen de organisatie.

JAARREKENING 2023

74

TOELICHTING OP DE SAMENGEVOEGDE BALANS
ACTIVA
1. Materiële vaste activa
Computers€

OverigeInventaris€

Totaal2023€

Totaal2022€

120.847
87.40133.446

142.674137.6155.059

263.521225.01638.505227.628206.833
20.795

Mutaties
Investeringen
AfschrijvingenTotaal mutaties

23.454
11.677
11.77746.7562.008
44.74870.21013.68556.52535.89318.18317.71031 december
Aanschaffingswaarden
Cumulatieve afschrijvingen en waardeverminderingen
Boekwaarden 31 december

144.301
99.07845.223

189.430
139.62349.807333.731238.701
95.030263.521225.01638.505

1 januari
Aanschaffingswaarden
Cumulatieve afschrijvingen en waardeverminderingen
Boekwaarden 1 januari

Alle activa zijn primair benodigd voor de bedrijfsvoering.

JAARREKENING 2023

75

2. Vorderingen en overlopende activa
Debiteuren
Interest obligaties
Nog te ontvangen legaten,erfstellingen,notariële schenkingen
Overige vorderingen en overlopende activa

31-12-2023€

31-12-2022€

205
36.6012.424.233
272.908
2.733.947

14.25920.8186.035.730
256.4456.327.252

De nog te ontvangen legaten, erfstellingen en notariële schenkingen bestaan uit een groot aantal afzonderlijke
ingeschatte posten. De voorziening voor eventuele oninbaarheid bedraagt evenals in 2022 nihil. Een deel van de nog
te ontvangen nalatenschappen kan mogelijk een doorlooptijd hebben van 1 à 2 jaar. € 421.000 van de vorderingnalatenschappen betreft een vordering op lange termijn (naar verwachting > 1 jaar).
Onder de overige vorderingen is een bedrag opgenomen van € 246.453 inzake voorgeschoten bedragen met
betrekking tot afhandeling van nalatenschappen.
31-12-2023€

3. Effecten
Obligaties
Aandelen
Alternatieve beleggingen

31-12-2023%

31-12-2022
€

53%
38%
9%
100%

4.929.625
3.208.975
926.566
9.065.166

5.195.718
3.767.933
916.027
9.879.678

31-12-2022
%
54%
35%
10%
100%

De genoemde percentages zijn gebaseerd op een portefeuilleweging exclusief bij de vermogensbeheerderbeschikbaar gestelde liquiditeiten. De effecten zijn beursgenoteerd.
Obligaties
Stand per 1 januari
Aankopen
Verkopen
Koersresultaat ongerealiseerdStand per 31 december

4.929.625
384.827206.47887.744
5.195.718

Aandelen
3.208.975
678.722962.260
842.496
3.767.933

Alternatieve
beleggingenTotaal31-12-2023

926.56600-10.539916.027

9.065.166
1.063.549
1.168.738
919.701
9.879.678

Totaal31-12-2022
9.622.650
2.796.991
2.120.087-1.234.388
9.065.166

Deeffecten
aangehouden
belegging ten
behoevede bedrijfsvoering.
Betrefteen worden
schuld en
is derhalveals
in mindering
gebracht
op vande waardevan de beleggingen per ultimo 1998.

4. Liquide middelen
ING-Bank
Rabobank
ABN Amro/Triodos
Triodos
SNS
Buckaroo
Liquide middelen Afdelingen

31-12-2023€
469.476530.595
232.767
3.847.920
0
7.410
165.9535.254.120

31-12-2022€
273.775
73.913133.072224.190
17.1940184.456906.599

De effecten die het DFN in 1995 heeft aangekocht zijn in 1996 verkocht.

Per 31 december 2023 zijn alle liquide middelen direct opvraagbaar m.u.v. een bankgarantie van € 21.572, die isafgegeven als huurgarantie aan Stadsherstel.

JAARREKENING 2023

76

PASSIVA

Reserves

5. Continuïteitsreserve
Stand per 1 januari
Toevoeging via bestemming saldo baten en lasten
Besteding via bestemming saldo baten en lasten
Stand per 31 december

Totaal31-12-2023€

Totaal31-12-2022€

4.087.945
004.087.945

4.087.945
004.087.945

Deze reserve is gevormd ter dekking van risico's om zeker te stellen dat ook in de toekomst alle verplichtingennagekomen kunnen worden. De continuïteitsreserve is bepaald op basis van een riscoanalyse, waarin de volgendeveronderstellingen zijn gebruikt:
Met name de inkomsten uit nalatenschappen zijn onzeker: wanneer nalatenschappen vrijkomen en wat de omvang
ervan zal zijn, is volstrekt onvoorspelbaar. Ook is sprake van toenemende concurrentie bij werven van
nalatenschappen. Tevens hebben de beleggingsopbrengsten een onzeker karakter en is er een risico op daling van decontributies en giften door imagoschade.
De reserve mag maximaal 1,5 keer de jaarlijkse kosten van de werkorganisatie voor een bedrag van € 6.303.222
bedragen.

6. Bestemmingsreserves zijn:
Stand per 1 januari
Mutatie door nieuwe of opgeheven afdelingen
Toevoeging via bestemming saldo baten en lasten
Besteding via bestemming saldo baten en lasten
Stand per 31 december

Bestemmingsreserves zijn:
Activiteiten (voorheen Dienstverlening afdelingen)Stand per 1 januari
Mutatie door nieuwe of opgeheven afdelingen
Toevoeging via: afdelingsvermogen uit overige reserves
Toevoeging via bestemming saldo baten en lasten
Besteding via bestemming saldo baten en lasten
Stand per 31 december

JAARREKENING 2023

31-12-2023€

31-12-2022€

869.8610188.955-183.726
875.089736.038-1.720202.514-66.971869.86131-12-2023€
233.133027.41441.185-44.655
257.077

31-12-2022€
208.070-1.72037.46036.302-46.979
233.13377

31-12-2023€

Afdeling Den Haag e.o. (voorheen
St. Vrienden van Humanistisch Verbond afd. Haaglanden)Stand per 1 januari
Bij: rentetoerekening
Toevoeging via bestemming saldo baten en lasten
Besteding via bestemming saldo baten en lasten
Stand per 31 december

31-12-2022€

334.5198.097
0-15.000
327.616356.0483.471
0-25.000
334.519

Stichting Socrates
Stand per 1 januari
Toevoeging door inbreng St. Socrates
Toevoeging via bestemming saldo baten en lasten
Besteding via bestemming saldo baten en lasten
Stand per 31 december

176.92800
1.210
178.137

171.92000
5.008
176.928

Corporate Campagne
Stand per 1 januari
Toevoeging via bestemming saldo baten en lasten
Besteding via bestemming saldo baten en lasten
Stand per 31 december

125.2810-125.28100125.2810125.281

Netwerk HumanismeStand per 1 januari
Toevoeging via bestemming saldo baten en lasten
Besteding via bestemming saldo baten en lasten
Stand per 31 december

0112.2590112.2590000

Totaal bestemmingsreserves

875.089869.861

De bestemmingsreserves betreffen door het bestuur geoormerkte gelden voor specifieke
doeleinden. Het zijn geen verplichtingen aan derden.
Activiteiten (voorheen Dienstverlening afdelingen): Deze bestemmingsreserve is ontstaan uit de ontvangengelden van opgeheven afdelingen. Het Activiteitenfonds is bestemd voor afdelingen waarbij de voorgenomen
activiteiten niet of onvoldoende te financieren zijn vanuit de afdelingsbegroting, dan wel voor werkgroepen (voorheende Stimuleringsregeling Activiteiten). De gelden die vanuit de afdelingen (als gevolg van een te hoog eigen
vermogen) naar het landelijk bureau zijn overgemaakt zijn gedoteerd aan deze reserve. Daarnaast wordt jaarlijks 3%
van de contributieinkomsten van het voorgaande jaar gedoteerd aan deze reserve.

Betreft
InOp
De 1996richtlijn
1 januaridewerdreserveschrijft
1996
beslotenvoor
niet-gerealiseerde
is dedatHumanistischeeenkoersresultatenvoorziening
waardeverschillen
Stichtingzowel
te creëren
ongerealiseerdvoor beleggingen.
Geestelijke
voor hetals
onderhoudVerzorging
gerealiseerd
Deze reserve
aan(HSGV)
directishet
inAfdeling Den Haag e.o. (voorheen St. Vrienden van Humanistisch Verbond afd. Haaglanden): De stichting Vrienden
van Humanistisch Verbond afd. Haaglanden is opgeheven. Conform de statuten van de stichting is het vermogen
overgedragen aan de afdeling Den Haag e.o., t.b.v. activiteiten die de doelstelling van het HV ondersteunen en
uitdragen en plaatsvinden in de regio Den Haag. Er wordt jaarlijks eenzelfde percentage rente gedoteerd als het
percentage wat de afdelingen ontvangen op hun spaartegoed bij het HV.

Stichting Socrates: Stichting Socrates is een groepsmaatschappij en dient in de consolidatie te worden
opgenomen.
Corporate Campagne: Deze bestemmingsreserve is bestemd voor de campagne in 2023. Deze is volledig besteed
in 2023.
Netwerk Humanisme: Deze bestemmingsreserve is bestemd voor activiteiten voor het netwerk Humanisme. Dit
geld is afkomstig van de voormalige Humanistische Alliantie.
Totaal31-12-2023€
7. Overige reserves
Stand per 1 januari
Mutatie door nieuwe of opgeheven afdelingen
Af: afdelingsvermogen naar bestemmingsreserve activiteiten
Toevoeging via bestemming saldo baten en lasten
Besteding via bestemming saldo baten en lasten
Stand per 31 december
JAARVERSLAG 2023

10.694.248
0-27.41401.601.039
12.267.873

Totaal31-12-2022€
9.380.554
1.720-37.46001.349.434
10.694.248
78

31-12-2023€
8. Bestemmingsfonds erfenissen en legaten
Stand per 1 januari
Toevoeging via bestemming saldo baten en lasten
Besteding via bestemming saldo baten en lasten
Stand per 31 december

31-12-2022€

150.833
0-21.414129.419164.8310-13.998
150.833

Het bestemmingsfonds erfenissen en legaten betreft de door derden geoormerkte gelden. De doelstelling van degeschonken gelden is vastgelegd in de vorm van een testament/schenking. Het betreffen bestemming regio Drente(omvang € 34.033), Fryslan (omvang € 0) en Humanisme Fonds Amsterdam (HFA) (omvang € 95.386). In 2023 is er
ten behoeve van HFA per saldo € 13.078 en van Fryslan € 8.336 onttrokken aan het bestemmingsfonds.

9. Kortlopende schulden
Vooruit ontvangen contributies
Te betalen salariskosten
Te betalen loonheffing en sociale premies
Te betalen pensioenpremie
Crediteuren
Nog te betalen accountantskosten
Nog te besteden subsidies
Nog te betalen diverse kosten
Totaal kortlopende schulden en overlopende passiva

31-12-2023€

31-12-2022€

55.80975.423128.795
26.475192.057
30.25024.95068.689602.44853.981
195.59693.17224.65353.82131.27927.92354.210534.634

Onder de schulden is een bedrag van € 370.993 (2022: € 453.650) begrepen dat kan worden aangemerkt
als overlopende passiva.
De vooruitontvangen contributies en donaties zijn incidentele stortingen van leden voor het volgende jaar.
De te betalen loonheffing betreft de aangifte over de maand december.

Financiële instrumenten
Algemeen
De vereniging maakt gebruik van uiteenlopende financiële instrumenten die de organisatie blootstelt aan markt-,rente-, kasstroom-, krediet- en liquiditeitsrisico. Om deze risico’s te beheersen heeft de vereniging een beleid
inclusief een stelsel van limieten en procedures opgesteld om de risico’s van onvoorspelbare ongunstige
ontwikkelingen op de financiële markten en daarmee de financiële prestaties van de vereniging te beperken.
De vereniging zet geen afgeleide financiële instrumenten in om risico’s te beheersen.
Financiële risico's (krediet-, liquiditeit-, koers- en renterisico's) zijn vastgelegd in de periodieke
managementrapportage en worden per kwartaal geanalyseerd. De bewaking van de financiële positie en het
bijstellen op basis van de financiële risico's vindt tevens per kwartaal plaats.

JAARREKENING 2023

79Reële waarde
De reële waarde van de in de balans opgenomen financiële instrumenten verantwoord onder kasmiddelen,kortlopende vorderingen en kortlopende schulden benadert de boekwaarde ervan.

Niet in de balans opgenomen activa en verplichtingen
ActivaPer 1 april 2022 is voor een periode van twee jaar en negen maanden tot en met 31 december 2024 een
huurovereenkomst afgesloten met de onderhuurder. Het recht is € 15.889 voor 2024, voor de termijn daarna is dezenihil.
Verplichtingen
Met betrekking tot het huren van onroerend goed is een huurverplichting aangegaan op 1 april 2017 voor een
periode van 5 jaar tot en met 31 maart 2022. Deze is inmiddels met 5 jaar verlengd. De verplichting is € 105.301
voor 2024, voor de termijn vervallend binnen 1-5 jaar bedraagt deze € 236.928 en voor de periode daarna nihil.

JAARREKENING 2023

80

TOELICHTING OP DE SAMENGEVOEGDE STAAT VAN BATEN EN LASTEN

BATEN:
10. Baten van particulieren
Nalatenschappen
Notariële schenkingen
Overige giftenContributies
Actieopbrengsten
Overige bijdragen
Overige baten afdelingen
Bijdragen ontvangen door Afdelingen

Realisatie
2023€

11. Baten van subsidies van overheden
Subsidie Ministerie van Justitie en Veiligheid (2023)
Subsidie Ministerie van SZW Geloofsverlaters (2020-2022)
Subsidie gemeente Amsterdam Nieuwe Vrijdenkers (2021-2022)
Subsidies overheden
12. Baten van andere organisaties zonder winststreven
13. Baten als tegenprestatie voor levering van
produkten en diensten
Deelnemersbijdragen
Opbrengst Activiteiten afdelingen
14. Overige baten
Huuropbrengsten
Som van de baten

Begroting
2023€

Realisatie2022€

3.177.897
001.189.070
0146.197
7.962
8.015
4.529.141

2.000.000
001.174.6440
115.000
8.601
03.298.245

4.863.819
60
12.3381.092.636
66
196.157
4.567
1.022
6.170.665

24.75000024.75025.0000050.00075.00024.29819.66015.943059.901

142.259

20.00020.00056.43419.58076.01455.50030.38085.8801.333
25.04626.37921.58921.58921.00021.00032.69732.6974.793.752

3.500.125

6.309.642

De nalatenschappen zijn zeer moeilijk te vergelijken met de begroting en het vorig jaar. Ultimo boekjaar
worden de nalatenschappen zo betrouwbaar mogelijk vastgesteld en wordt een balanspost opgenomenvoor nog te ontvangen gelden uit nalatenschappen die betrekking hebben op het boekjaar. In 2023 isgeen sprake van nalatenschappen belast met vruchtgebruik.
De contributies zijn hoger dan begroot. Opnieuw heeft het Humanistisch Verbond een groei
doorgemaakt in het aantal leden. Het netto aantal leden is gestegen van 19.203 eind 2022 naar 19.292
eind 2023. De gemiddelde contributie per lid is € 61,78 (begroot € 61,82).
De subsidies van overheden bestaat uit de subsidie voor vrijwilligerswerk en beslaat alleen 2023.
Binnen de overige bijdragen werden t/m 2022 ook bankontvangsten vanuit Buckaroo verantwoord.
Vanaf 2023 hebben we deze inkomstenstroom beter inzichtelijk en verdeeld naar de diverse baten waar
deze betrekking op hebben. Dat betekent met name een toename in de deelnemersbijdragen(cursusbijdragen).
De huuropbrengsten betreft de onderverhuur aan Human. Van deze locatie is HV de hoofdhuurder.

Door Stichting
Stichting
Aandacht
KOVAMO
Helpt organiseert
werd in 1998
eenmaalkledingperingezameld.
jaar in november
De netto-opbrengst
een gala waarvan
hiervande opbrengst
komt ten

JAARREKENING 2023

81

LASTEN:
Besteed aan doelstellingen
15. Verenigen
Vereniging
Humanistische dienstverleners
Produkten en Diensten
Personele kosten
Huisvestingskosten
Kantoor- en algemene kosten
Afschrijving

16. Humanistische levensbeschouwing
Actueel humanisme
Marketing en Werving
HV uitingen (voorlichtingskosten)
Personele kosten
Huisvestingskosten
Kantoor- en algemene kosten
Afschrijving

JAARREKENING 2023

Realisatie
2023€

Begroting
2023€

Realisatie
2022€

80.13456.20281.061143.000
131.000
0

146.12359.701118.568217.397410.661
30.69873.7052.554
735.015274.000
455.326
25.12079.4664.123
838.034

324.392
342.84123.75671.4053.393
765.787

223.0670556.086

371.0000
420.000

190.870
25.108328.076779.153
670.272
50.105120.300
4.169
1.623.998

791.000
744.946
41.098130.0136.745
1.713.801

544.054559.577
38.775116.5455.539
1.264.489

82

17. Activiteiten
Humanistische Alliantie
International Humanist and Ethical Union (IHEU)
European Humanist Federation (EHF)
Prinsjesdag
Stichting Socrates
Onderzoekskosten UvH
Summerschool
Strategische sessie
Activiteiten/Projecten afdelingen
Personele kosten
Huisvestingskosten
Kantoor- en algemene kosten
Afschrijving

027.27502.500
010.0005.801
0134.918

11.00018.000
5.000
5.000
0
0
4.000
0
158.700

0
21.391
1.911
4.100
0
0
403
0
164.438180.494591.820
44.240106.2193.681
926.454201.700
655.533
36.165114.408
5.936
1.013.741

192.243494.08134.236102.904
4.890
828.355

Bestedingspercentage
Onderstaand is de verhouding van de totale bestedingen aan de doelstellingen in relatie met de totale
baten procentueel weergegeven voor de jaren:
Realisatie
BegrotingRealisatie
2023
2023
2022
Totaal bestedingenTotaal baten
Bestedingspercentage

3.285.467
4.793.752
68,54%

3.565.577
3.500.125
101,87%2.858.631
6.309.642
45,31%

Het gerealiseerde percentage is lager dan de begroting omdat de baten aanzienlijk hoger zijn uitgevallen
dan begroot voornamelijk door hoge opbrengsten uit nalatenschappen.
Onderstaand is de verhouding van de totale bestedingen aan de doelstellingen in relatie met de totale
lasten procentueel weergegeven voor de jaren:

JAARREKENING 2023

83

Realisatie
2023
Totaal bestedingenTotaal lasten
Bestedingspercentage

18. Wervingskosten
Directe activiteitskosten
Personeelskosten
Huisvestingskosten
Kantoor- en algemene kosten
Afschrijving

3.285.467
4.149.819
79,17%
Realisatie
2023€
147.898
301.456
22.53554.1051.875
527.870

Begroting2023
3.565.577
4.681.489
76,16%
Begroting2023€
405.000
181.499
10.01331.6761.643
629.831

Realisatie
2022
2.858.631
3.640.970
78,51%
Realisatie
2022€
215.190251.67117.43952.4162.491
539.208

Kostenpercentage wervingskosten
Onderstaand is de verhouding van de wervingskosten in relatie met de som van de geworven baten
procentueel weergegeven voor de jaren:
Realisatie
BegrotingRealisatie
2023
2023
2022
Som van de geworven baten
Wervingskosten
Kostenpercentage werving

19. Kosten beheer en administratie
Personeelskosten
Huisvestingskosten
Kantoor- en algemene kosten
Afschrijving

4.696.150
527.870
11,24%

Realisatie
2023€
226.20216.90940.5991.406
336.482

3.393.245
629.831
18,56%

Begroting2023€
392.397
21.64868.4833.553
486.0816.250.566
539.208
8,63%

Realisatie
2022€
188.845
13.08639.331
1.869
243.131

Kostenpercentage beheer en administratie
Onderstaand is de verhouding van de totale lasten in relatie met de kosten van beheer en administratie
procentueel weergegeven voor de jaren:
Realisatie
2023
Totale lasten
Kosten beheer en administratie
Kostenpercentage beheer en administratie

JAARREKENING 2023

4.149.819
336.4828,11%Begroting
2023
4.681.489
486.081
10,38%

Realisatie
2022
3.640.970
243.1316,68%84

20. Financiële baten en lasten
Obligatierente
Dividend
Rente obligaties ongerealiseerd
Gerealiseerd winst/verlies bij verkoop effecten
Waardeveranderingen effecten ongerealiseerd
Inkomsten uit alternatieve beleggingen
Interest baten
Rente rekeningen courant
Rente en bankkosten
Beheerskosten vermogen

32.81563.59415.783-58.050919.701
06.169
0-20.578-45.928913.505

55.00052.00052.000052.000000-20.2000
190.800

42.76356.739-1.874-34.401-1.234.388
5.331-2.3310-22.209-44.783-1.235.154

De verdelingspercentages op basis waarvan de niet direct toewijsbare kosten zoals personeelskosten,huisvestingskosten, kantoor- en algemene kosten en afschrijvingskosten die worden toebedeeld naar
kosten beheer en administratie zijn tot stand gekomen aan de hand van de urenregistratie per persoon
over 2016, waarbij een aanpassing gemaakt o.b.v. de situatie in 2023.

Verenigen
Humanistische levensbeschouwing
Acitiviteiten
Wervingskosten
Kosten beheer en administratie

JAARREKENING 2023

Realisatie
BegrotingRealisatie
2023
2023
2022
18,66%
18,74%
18,66%
30,46%
30,66%
30,46%
26,90%
26,98%
26,90%
13,70%
7,47%
13,70%
10,28%
16,15%
10,28%
100,00%100,00%100,00%85

Toelichting samengevoegde lastenverdeling (model C)
Specificatie en verdeling kosten naar bestemming
Besteed aan doelstellingen

Wervings-kosten

Kostenbeheer en
administratie

Totaal2023

Begroot2023

Totaal2022

Verenigen

HumanistischeActiviteiten

Directe activiteitskosten

217.397779.153

180.494147.898

51.3661.376.308

1.671.700

1.275.878

Personeelskosten

410.661

670.272591.820301.456226.2022.200.410

2.330.450

1.837.016

Huisvestingskosten

30.69850.10544.24022.53516.909164.488134.043

127.292

Kantoor- en algemene kosten

73.705120.300

106.21954.10540.599394.928424.046382.601

Afschrijving

2.554

4.169

3.681

1.875

1.406

13.68522.00018.183735.015

1.623.998

926.454527.870

336.482

4.149.819

4.582.239

3.640.970

TotaalSamengevoegde jaarrekening 2023

JAARREKENING 2023

86

Toelichting op samengevoegde lastenverdeling (model C)

Directe activiteitskosten
Activiteitskosten voor doelstellingen:
Verenigen
Humanistische levensbeschouwing
Activiteiten
Activiteitskosten voor Werving:
Resultaatgebied Marketing en Werving
Werving leden
Werving nalatenschappen
Werving donateurs
CRM
Huisbezoeken
Werving brochure
Merchandising
Totaal directe activiteitskosten

Realisatie
2023€

Begroting
2023€

Realisatie
2022€

217.397779.153
180.494
1.177.044

274.000
791.000
201.700
1.266.700

324.392544.054192.2431.060.688

147.7160
182
50.9570409
0199.264180.000
80.00010.00080.00050.0005.000
0405.000

199.788076
0
0
0
15.326215.190

1.376.308

1.671.700

1.275.878

De wervingsactiviteiten zijn lager dan begroot doordat er minder wervingsactiviteiten zijn
uitgevoerd dan was voorzien.
Realisatie
2023€

Begroting
2023€

Realisatie2022€

Af:- ontvangen ziekengeld- doorberekende salarissen

1.505.683
249.188
146.007160.250
18.25015.27632.49696.0832.223.233
22.8230

1.664.200
282.900
174.700
150.000
18.25036.25081.00069.0002.476.300
046.6001.292.185
195.350
114.416
166.255
20.5634.037
071.5071.864.313
027.297

Totaal personeelskosten

2.200.410

2.429.700

1.837.016

Personeelskosten
Salarissen
Sociale lasten
Pensioenpremies
Uitzendkrachten/ inhuur derden
Onkosten vergoedingen bijzonder hoogleraren
Opleidingskosten
HRM
Overige personeelskosten

Gedurende het boekjaar 2023 heeft het gemiddelde aantal werknemers in fte's 22,5 bedragen(2022: 18,1).

JAARREKENING 2023

87

Bezoldiging directie:

2023

2022

Naam

R.P.H.
Bodegrave

R.P.H.
Bodegrave

Functie

Directeur

DirecteurDienstverband
Aard (looptijd)
urenparttime percentage
periodeonbepaald36
100
1/1-31/12

onbepaald36
100
1/1-31/12

ĞǌŽůĚŝŐŝŶŐ

96.910
7.445
8.678
0
113.033

92.630
7.273
8.149
0
108.052

SV lasten werkgeversdeel
Belaste vergoedingen/bijtellingen
Pensioenlasten werkgeversdeel
Pensioencompensatie
Overige beloningen op termijn
Uitkeringen beïndiging dienstverband
Totaal overige lasten en vergoedingen

11.1680
12.48700023.65512.039012.40100024.439ĞǌŽůĚŝŐŝŶŐ

136.688

132.492ĞǌŽůĚŝŐŝŶŐ

Jaarinkomen:
Brutosalaris
Vakantiegeld
Eindejaarsuitkering
Gratificatie

Het jaarinkomen van de directeur (in loondienst) ad € 113.033 blijft binnen het maximum van€ 134.620 (1 FTE/12 mnd.) volgens de Regeling beloning directeuren van goede doelen
categorie H.
Ook het jaarinkomen, de belaste vergoedingen/bijtellingen, de pensioenlasten, depensioencompensatie en de overige beloningen op termijn tezamen ad € 136.688, blijven
binnen het in de regeling opgenomen maximum van € 162.284 per jaar.
Voor een toelichting op het beleid en de uitgangspunten voor de directiebezoldiging verwijzen
we naar hoofdstuk 8.2 van het jaarverslag.
Aan de directie zijn geen leningen, garanties of voorschotten verstrekt.
De voorzitter van het bestuur ontvangt een vacatiegeld van € 6.000 per jaar.

JAARREKENING 2023

88

Huisvestingskosten
Huur (inclusief energie en water)
Huisvestingskosten afdelingen
Verzekeringen
Schoonmaakkosten
Huis van Humanisme
Kantoorinrichting
Overige huisvestingskosten

Kantoor- en algemene kosten
Portokosten
Financiële administratie
Kosten contributie-inning
Relatiebeheer structureel
Relatiebeheer incidenteel
Relatiebeheer migratie Ifunds
Interne dienstverlening Humanitas
Advieskosten
Accountantskosten
Automatisering
Telefoon en faxkosten
Drukwerk
Repro
Kantoorbenodigdheden
Lidmaatschappen/contributies
Abonnementen en documentatie
Bestuurskosten
Kosten platform bijzonder hoogleraren
Organisatiekosten Afdelingen
Overige kosten Afdelingen
CRM nalatenschappen
Overige algemene en organisatiekosten
Kosten notaris en advocaat
Publiciteitskosten

Afschrijving
Afschrijvingen

Realisatie
2023€

Begroting
2023€

Realisatie2022€

113.6213.271
6.951
12.3876.279
13.0488.931

103.243
9.300
4.000
12.5000
0
5.000

99.8936.012
3.840
14.0700
0
3.477

164.488134.043

127.292

49.45379.004022.8700
0
0
2.838
33.00141.942
8.611
7.250
3.052
1.413
25.290026.722048.9669.708
13.81418.8122.184
0394.928

40.00075.251030.00020.00000032.59170.000
5.000
5.000
6.000
2.500
22.0002.500
11.00060042.861
8.593
11.00019.15020.0000424.04647.21564.2832.612
38.94200022.79633.56046.626
5.671
1.464
4.260
1.515
20.894014.777036.767
4.699
9.625
16.05010.8450382.601

Realisatie
2023€

Begroting2023€

13.68522.00018.18313.68522.00018.183

Realisatie
2022
€

Hoger
………………………………………………………………………………………………………………………
dan begroot door onder andere advieskosten in verband met de actualisering van de

21. Gebeurtenissen na balansdatum
Na de balansdatum van 31 december 2023 hebben geen belangrijke gebeurtenissen
plaatsgevonden, die nadere informatie geven over de feitelijke situatie op balansdatum en die
verwerking en/of toelichting in de jaarrekening 2023 behoeven.
JAARREKENING 2023

89

ENKELVOUDIGE BALANS HUMANISTISCH VERBOND€
ACTIVA
Materiële vaste activa

1

Vorderingen en overlopende activa
Effecten
Liquide middelen

2
3
4

31-12-2023€€

31-12-2022

95.03095.0302.733.919
9.879.678
5.182.903

38.50538.5056.325.786
9.065.166
809.51917.796.500
17.891.530

Totaal activa€

16.200.470
16.238.975

PASSIVA
Reserves en fondsen
Continuïteitsreserve
Bestemmingsreserves
Overige reserves
Reserves
FondsenBestemmingsfonds erfenissen enlegatenKortlopende schulden
Totaal passiva

567

4.087.945
696.446
12.217.895

17.002.286

4.087.945
692.933
10.643.478

15.424.356

8129.419150.8339759.825
17.891.530

663.786
16.238.975

Enkelvoudige jaarrekening HV 2023
JAARVERSLAG 2023

90

ENKELVOUDIGE STAAT VAN BATEN EN LASTEN HUMANISTISCH VERBOND
Realisatie
2023€

Begroting
2023€

Realisatie
2022
€

10
11
12
13

4.530.149
24.7500142.259
4.697.158

3.298.895
75.000020.0003.393.895

1.295.612
59.9011.609.500
20.0002.985.013

14
15

75.88821.58983.38021.00023.94232.6974.794.635

3.498.275

3.041.651

Baten:
Baten particulieren
Baten van subsidies van overheden
Baten van verbonden organisaties zonder winststreven
Baten van andere organisaties zonder winststreven
Som van de geworven baten
Baten als tegenprestatie voor de levering van
producten en diensten
Overige baten
Som van de baten
Lasten:Besteed aan doelstellingen
Verenigen
Humanistische levensbeschouwing
Activiteiten

16
17
18

694.757
1.651.440
952.955

841.026
1.827.133
1.117.452

723.436
1.259.234
846.521

Wervingskosten

19404.930510.785

387.114

Kosten beheer en administratie

20

444.645384.593371.696

4.148.727

4.680.989

3.588.000

645.907910.608-1.182.714
87.650-546.349-16.0111.556.515-1.095.064-562.360023.438-6.903-125.281
112.259-21.4141.574.417
1.556.515

0-6.741-20.000

283.569
26.783-21.529125.281-97.462-970.861-1.095.064

0-976.463-562.360

Som van de lasten
Saldo voor financiële baten en lasten
Saldo financiële baten en lasten
Saldo van baten en lasten
Bestemming saldo van baten en lasten:
Toevoeging / onttrekkingen:continuïteitsreserve
bestemmingsreserve activiteiten
bestemmingsreserve afd. Den Haagbestemmingsreserve corporate campagne
bestemmingsreserve Netwerk Humanisme
bestemmingsfonds erfenissen en legaten
overige reserves

21

Enkelvoudige jaarrekening HV 2023
JAARVERSLAG 2023

91

TOELICHTING ENKELVOUDIGE BALANS HUMANISTISCH VERBOND
ACTIVA
1. Materiële vaste activa
Computers€

OverigeInventaris€

Totaal2023€

Totaal2022€

120.847
87.40133.446

142.674137.6155.059

263.521225.01638.505227.628206.833
20.795

Mutaties
Investeringen
AfschrijvingenTotaal mutaties

23.454
11.677
11.77746.7562.008
44.74870.21013.68556.52535.89318.18317.71031 december
Aanschaffingswaarden
Cumulatieve afschrijvingen en waardeverminderingen
Boekwaarden 31 december

144.301
99.07845.223

189.430
139.62349.807333.731238.701
95.030263.521225.01638.505

1 januari
Aanschaffingswaarden
Cumulatieve afschrijvingen en waardeverminderingen
Boekwaarden 1 januari

Alle activa zijn primair benodigd voor de bedrijfsvoering.

JAARREKENING 2023

92

TOELICHTING ENKELVOUDIGE BALANS HUMANISTISCH VERBOND
ACTIVA

2. Vorderingen en overlopende activa
Debiteuren
Interest obligaties
Nog te ontvangen legaten,erfstellingen,notariële schenkingen
Overige vorderingen en overlopende activa

3. Effecten
Obligaties
Aandelen
Alternatieve beleggingen

31-12-2023€

31-12-2022€

205
36.6012.424.233
272.880
2.733.919

14.25920.8186.035.730
254.979
6.325.786

31-12-2023€

31-12-2023%

31-12-2022€

31-12-2022%

5.195.718
3.767.933
916.027
9.879.678

53%
38%
9%
100%

4.929.625
3.208.975
926.566
9.065.166

54%
35%
10%
100%

De genoemde percentages zijn gebaseerd op een portefeuilleweging exclusief bij de vermogensbeheerderbeschikbaar gestelde liquiditeiten. De effecten zijn beursgenoteerd.

Stand per 1 januari
Aankopen
Verkopen
Koersresultaat ongerealiseerdStand per 31 december

Obligaties

Aandelen

Alternatieve
beleggingenTotaal31-12-2023

Totaal31-12-2022

4.929.625
384.827206.47887.744
5.195.718

3.208.975
678.722962.260
842.496
3.767.933

926.56600-10.539916.027

9.065.166
1.063.549
1.168.738
919.701
9.879.678

9.622.650
2.796.991
2.120.087-1.234.388
9.065.166

De effecten worden aangehouden als belegging ten behoeve van de bedrijfsvoering.
4. Liquide middelen
ING-Bank
Rabobank
ABN Amro/Triodos
Triodos
Buckaroo
Liquide middelen Afdelingen

418.996530.595
232.767
3.827.182
7.410
165.953
5.182.903

223.008
73.913133.072
195.0700184.456809.519

Voor de toelichting verwijzen we naar de samengevoegde jaarrekening.

JAARREKENING 2023

Enkelvoudige jaarrekening HV 2023

93

PASSIVA

Reserves
5. Continuïteitsreserve
Stand per 1 januari
Toevoeging Steunfonds
Af: afdelingsvermogen naar bestemmingsreserve
Besteding via bestemming saldo baten en lasten
Stand per 31 december

31-12-2023€

31-12-2022€

4.087.945
0004.087.945

1.129.617
2.674.759
0283.569
4.087.945

Voor de toelichting verwijzen we naar de samengevoegde jaarrekening.
6. Bestemmingsreserves
Stand per 1 januari
Mutatie door nieuwe of opgeheven afdelingen
Toevoeging via bestemming saldo baten en lasten
Besteding via bestemming saldo baten en lasten
Stand per 31 december

692.9330188.449-184.936
696.446562.3980
202.514-71.979692.933

7. Overige reserves
Stand per 1 januari
Toevoeging Steunfonds
Toevoeging via bestemming saldo baten en lasten
Besteding via bestemming saldo baten en lasten
Stand per 31 december

10.643.478
001.574.417
12.217.895

011.619.941
0-976.463
10.643.478

Reserves

17.002.287

15.424.357

Het eigen vermogen per 31 december 2023 en het resultaat over 2023 volgens de samengevoegde
jaarrekening van Vereniging Humanistisch Verbond wijken marginaal af van die volgens de enkelvoudige
jaarrekening. De reden daarvoor is dat de Vereniging geen belang heeft in de entiteiten die verder in deconsolidatie zijn betrokken.
8. Fondsen

129.419150.833

9. Kortlopende schulden
Vooruit ontvangen contributies
Stichting Socrates
Te betalen vakantiedagen
Te betalen loonheffing en sociale premies
Te betalen pensioenpremie
Crediteuren
Nog te betalen accountantskosten
Nog te besteden subsidies
Nog te betalen diverse kosten
Totaal kortlopende schulden en overlopende passiva

55.809157.42175.423128.795
26.475192.057
30.25024.95068.645759.82553.981129.367
195.59693.17224.65353.82131.27927.92353.994663.786

JAARREKENING 2023

Enkelvoudige jaarrekening HV 2023

94

TOELICHTING OP DE ENKELVOUDIGE STAAT VAN BATEN EN LASTEN HUMANISTISCH VERBOND

BATEN:
10. Baten particulieren
Contributies
Actieopbrengsten
Nalatenschappen
Overige bijdragen particulieren
Giften en schenkingen afdelingen
Overige baten afdelingen
Bijdragen ontvangen door Afdelingen

Realisatie
2023€

Begroting
2023€

Realisatie2022€

1.190.078
03.177.897
146.197
0
7.962
8.015
4.530.149

1.175.29402.000.000
115.000
08.601
03.298.895

1.093.800
660
196.157
0
4.567
1.022
1.295.612

24.75000024.75025.0000050.00075.00024.29819.66015.943059.901

0
0
0

0
0
0

1.609.500
01.609.500

142.259

20.00020.00014. Baten als tegenprestatie voor levering van produkten en diensten
Deelnemersbijdragen56.308Opbrengst Activiteiten afdelingen
19.58053.00030.380-1.10425.04675.88883.38023.942

21.58921.58921.00021.00032.69732.6974.794.635

3.498.275

3.041.651

11. Baten van subsidies van overheden
Subsidie Ministerie van Justitie en Veiligheid (2023)
Subsidie Ministerie van SZW Geloofsverlaters (2020-2022)
Subsidie gemeente Amsterdam Nieuwe Vrijdenkers (2021-2022)
Subsidies overheden
12. Baten van verbonden organisaties zonder winststreven
Bijdrage Steunfonds Humanisme structurele kosten
Extra bijdrage Steunfonds Humanisme
13. Baten van andere organisaties zonder winststreven

15. Overige baten
Huuropbrengsten
Totaal van de baten
Voor de toelichting verwijzen we naar de samengevoegde jaarrekening.

JAARREKENING 2023

95

LASTEN:
Besteed aan doelstellingen
16. Verenigen
Vereniging
Humanistische dienstverleners
Produkten en Diensten
Personele kosten
Huisvestingskosten
Kantoor- en algemene kosten
Afschrijving

17. Humanistische levensbeschouwing
Actueel humanisme
Marketing en Werving
HV uitingen (voorlichtingskosten)
Personele kosten
Huisvestingskosten
Kantoor- en algemene kosten
Afschrijving

JAARREKENING 2023

Realisatie
2023€

Begroting
2023€

Realisatie
2022€

80.13456.20281.061143.000
131.000
0

146.12359.701118.568217.397378.349
28.51968.1202.373
694.757

274.000
457.47625.43579.9414.174
841.026

324.392
314.941
22.07058.8803.153
723.436223.0670556.086

371.0000
420.000

176.872
25.108328.076779.153
691.36152.114124.476
4.336
1.651.440

791.000
835.952
46.477146.077
7.628
1.827.133

530.056575.49640.329107.592
5.761
1.259.234

9618. Activiteiten
Humanistische Alliantie
International Humanist and Ethical Union (IHEU)
European Humanist Federation (EHF)
Prinsjesdag
Bijdrage Stichting Socrates
Onderzoekskosten UvHActiviteiten/Projecten afdelingen
Personele kosten
Huisvestingskosten
Kantoor- en algemene kosten
Afschrijving

027.2750
2.500
25.00010.000134.918

11.00018.0005.000
5.000
25.0000158.700

0
21.391
1.911
4.100
25.0000164.438199.693597.02445.003107.4913.744
952.955

222.700
721.885
40.135126.1446.587
1.117.452

216.840496.969
34.82692.911
4.975
846.521

Voor de toelichting verwijzen we naar de samengevoegde jaarrekening.
Bestedingspercentage
Onderstaand is de verhouding van de totale bestedingen aan de doelstellingen in relatie met de totale baten
procentueel weergegeven voor de jaren:
Realisatie
BegrotingRealisatie
2023
2023
2022
Totaal bestedingenTotaal baten
Bestedingspercentage

3.299.153
4.794.635
68,81%

3.785.611
3.498.275
108,21%2.829.190
3.041.651
93,01%

Onderstaand is de verhouding van de totale bestedingen aan de doelstellingen in relatie met de totale lasten
procentueel weergegeven voor de jaren:
Realisatie
2023
Totaal bestedingenTotaal lasten
Bestedingspercentage

19. Wervingskosten
Directe activiteitskosten
Personeelskosten
Huisvestingskosten
Kantoor- en algemene kosten
Afschrijving

JAARREKENING 2023

3.299.153
4.148.727
79,52%
Realisatie
2023€
199.264
163.00712.28729.3491.022
404.930

Begroting2023
3.785.611
4.680.989
80,87%
Begroting2023€
405.000
85.3484.745
14.914779
510.785

Realisatie
2022
2.829.190
3.588.000
78,85%
Realisatie
2022€
215.190135.689
9.509
25.3681.358
387.11497

Kostenpercentage wervingskosten
Onderstaand is de verhouding van de kosten werving in relatie met de som van de geworven baten
procentueel weergegeven voor de jaren:
Realisatie
BegrotingRealisatie
2023
2023
2022
Som van de geworven baten
Wervingskosten
Kostenpercentage werving

20. Kosten beheer en administratie
Personeelskosten
Huisvestingskosten
Kantoor- en algemene kosten
Afschrijving

4.697.158
404.930
8,62%
Realisatie
2023€
352.418
26.56563.451
2.211
444.645

3.393.895
510.785
15,05%
Begroting2023€
310.28917.25154.221
2.831
384.5932.985.013
387.114
12,97%
Realisatie
2022€
293.357
20.55854.8442.937
371.696

Kostenpercentage beheer en administratie
Onderstaand is de verhouding van de totale lasten in relatie met de kosten van beheer en administratie
procentueel weergegeven voor de jaren:
Realisatie
2023
Totale lasten
Kosten beheer en administratie
Kostenpercentage beheer en administratie
21. Financiële baten en lasten
Obligatierente
Dividend
Rente obligaties ongerealiseerd
Gerealiseerd winst/verlies bij verkoop effecten
Waardeveranderingen effecten ongerealiseerd
Inkomsten uit alternatieve beleggingen
Interest baten
Interest rekening couranten afdelingen
Interest rekening courant Stichting Socrates
Interest baten afdelingen
Rente en bankkosten
Beheerskosten vermogen

Begroting
2023

Realisatie2022

4.148.727
444.645
10,72%

4.680.989
384.5938,22%3.588.000
371.696
10,36%

32.81563.59415.783-58.050919.701
06.036
0-3.1440-20.199-45.928910.60855.00052.000
0
0
0
0
0
650
0
0
-20.000
087.650

0
0
0
0
0
0
1.604
593
0
0
-18.2080-16.011

Het interestpercentage over de rekening courant afdelingen over 2023 is 2,43% (2022: 1,00%).
De verdelingspercentages op basis waarvan de niet direct toewijsbare kosten zoals personeelskosten,huisvestingskosten, kantoor- en algemene kosten en afschrijvingskosten die worden toebedeeld naar kosten
beheer en administratie zijn tot stand gekomen aan de hand van de urenregistratie per persoon over 2016,
waarbij is geoordeeld dat deze ook een juiste weergave geeft voor 2023.

Verenigen
Humanistische levensbeschouwing
Acitiviteiten
Wervingskosten
Kosten beheer en administratie
JAARREKENING 2023

Realisatie
Begroting
2023
2023
17,34%
18,97%
31,68%
34,67%
27,36%
29,94%
7,47%
3,54%
16,15%
12,87%
100,00%100,00%Realisatie
2022
17,34%
31,68%
27,36%
7,47%
16,15%
100,00%98

Toelichting enkelvoudige lastenverdeling (model C) Humanistisch Verbond
Specificatie en verdeling kosten naar bestemming
Besteed aan doelstellingen
Verenigen

Humanistischelevensbeschou

Wervingskosten

Kostenbeheer en
administratie

Activiteiten

Totaal2023

Begroot2023

Totaal2022

Directe activiteitskosten

217.397779.153199.693199.26401.395.507

1.692.700

1.286.478

Personeelskosten

378.349691.361597.024163.007352.418

2.182.160

2.410.950

1.816.453

Huisvestingskosten

28.51952.11445.00312.28726.565164.488134.043

127.292

Kantoor- en algemene kosten

68.120124.476

107.491

29.34963.451392.887421.296339.594Afschrijving

2.373

4.336

3.744

1.022

2.211

13.68522.00018.183694.757

1.651.440

952.955

404.930

444.645

4.148.727

4.680.989

3.588.000

TotaalEnkelvoudige jaarrekening HV 2023

JAARREKENING 2023

99

TOELICHTING OP ENKELVOUDIGE LASTENVERDELING (MODEL C) HUMANISTISCH
VERBOND

Directe activiteitskosten
Activiteitskosten voor doelstellingen:
Verenigen
Humanistische levensbeschouwing
Activiteiten
Activiteitskosten voor werving:
Resultaatgebied Marketing en Werving
Werving leden
Werving nalatenschappen
Werving donateurs
CRM
Huisbezoeken
Werving brochure
Merchandising
Totaal directe activiteitskosten

Realisatie
2023€

Begroting
2023€

Realisatie
2022€

217.397779.153199.693
1.196.243

274.000
791.000
222.700
1.287.700

324.392
530.056216.840
1.071.288

147.7160
182
50.9570409
0199.264180.000
80.00010.00080.00050.0005.000
0405.000

199.788076
0
0
0
15.326215.190

1.395.507

1.692.700

1.286.478

Voor de toelichting verwijzen we naar de samengevoegde jaarrekening.
Realisatie
2023€

Begroting2023€

Af:- ontvangen ziekengeld- doorberekende salarissen

1.505.683
249.188
146.007160.250
15.27632.49696.0832.204.983
22.8230

1.664.200
282.900
174.700
150.000
36.25081.00068.5002.457.550
046.6001.292.185
195.350
114.416
166.255
4.037
071.5071.843.750
027.297

Totaal personeelskosten

2.182.160

2.410.950

1.816.453

Realisatie
2023€

Begroting2023€

Personeelskosten
Salarissen
Sociale lasten
Pensioenpremies
Uitzendkrachten/ inhuur derden
Opleidingskosten
HRM
Overige personeelskosten

Huisvestingskosten
Huur (inclusief energie en water)
Huisvestingskosten afdelingen
Verzekeringen
Kantinekosten
Schoonmaakkosten
Verhuizing 2017
Huis van Humanisme
Kantoorinrichting
Overige huisvestingskosten

JAARREKENING 2023

Realisatie
2022€

Realisatie2022€

113.621
3.271
6.951
0
12.3870
6.279
13.0488.931

103.243
9.300
4.000
0
12.5000
0
0
5.000

99.893
6.012
3.840
0
14.070000
3.477

164.488134.043

127.292100

Kantoor- en algemene kosten
Portokosten
Financiële administratie
Kosten contributie-inning
Relatiebeheer structureel
Relatiebeheer incidenteel
Relatiebeheer migratie Ifunds
Interne dienstverlening Humanitas
Advieskosten
Accountantskosten
Automatisering
Telefoon en faxkosten
Drukwerk
Repro
Kantoorbenodigdheden
Lidmaatschappen/contributies
Abonnementen en documentatie
Bestuurskosten
CRM nalatenschappen
Kosten notaris en advocaat
Organisatiekosten Afdelingen
Overige kosten Afdelingen
Overige algemene en organisatiekosten

Afschrijvingen
Afschrijvingen

Realisatie
2023€
49.45379.004022.8700
0
0
2.838
33.00141.942
8.611
7.250
3.052
1.356
25.290024.80513.814
2.184
48.9669.708
18.744392.887
Realisatie
2023€

Begroting2023€
40.00075.251030.00020.00000032.59170.000
5.000
5.000
6.000
1.500
22.0002.500
10.00011.00020.00042.861
8.593
19.000421.296
Begroting
2023€

Realisatie
2022€
47.21564.2832.612
38.94200022.79623.83746.626
5.671
1.464
4.260
1.458
20.8940
12.9600036.7674.699
5.110
339.594
Realisatie2022€

13.68522.00018.18313.68522.00018.183

Hoger………………………………………………………………………………………………………………………
dan begroot door onder andere advieskosten in verband met de actualisering van de

JAARREKENING 2023

101

3

CONTROLE VERKLARING 2023

CONTROLEVERKLARING

102

CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT
Aan: het bestuur van Vereniging Humanistisch Verbond

Verklaring over de in het jaarverslag opgenomen jaarrekening
Ons oordeel
Wij hebben de jaarrekening 2023 van Vereniging Humanistisch Verbond te Utrecht (hierna‘de jaarrekening’) gecontroleerd.
Naar ons oordeel geeft de jaarrekening een getrouw beeld van de grootte en desamenstelling van het vermogen van Vereniging Humanistisch Verbond op 31 december
2023 en van het resultaat over 2023 in overeenstemming met de Richtlijn voor de
Jaarverslaggeving 650 ‘Fondsenwervende organisaties’.
De jaarrekening bestaat uit:
1. de samengevoegde en enkelvoudige balans per 31 december 2023;
2. de samengevoegde en enkelvoudige staat van baten en lasten over 2023;
3. de toelichting met een overzicht van de gehanteerde grondslagen voor financiële
verslaggeving en overige toelichtingen.
De basis voor ons oordeel
Wij hebben onze controle uitgevoerd volgens het Nederlands recht, waaronder ook de
Nederlandse controlestandaarden vallen. Onze verantwoordelijkheden op grond hiervan zijnbeschreven in de sectie 'Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening'.
Wij zijn onafhankelijk van Vereniging Humanistisch Verbond zoals vereist in de Verordening
inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en andere voorde opdracht relevante onafhankelijkheidsregels in Nederland. Verder hebben wij voldaan aan
de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA).
Wij vinden dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en geschikt is als basis
voor ons oordeel.

CONTROLE VERKLARING 2023

103

Verklaring over de in het jaarverslag opgenomen andere informatie
Naast de jaarrekening en onze controleverklaring daarbij, omvat het jaarverslag andere
informatie, die bestaat uit: het bestuursverslag.
Op grond van onderstaande werkzaamheden zijn wij van mening dat de andere informatie
met de jaarrekening verenigbaar is en geen materiële afwijkingen bevat.
Wij hebben de andere informatie gelezen en hebben op basis van onze kennis en ons
begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins, overwogen of de andere
informatie materiële afwijkingen bevat.
Met onze werkzaamheden hebben wij voldaan is aan de vereisten in de NederlandseStandaard 720. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze
controlewerkzaamheden bij de jaarrekening.
De directie is verantwoordelijk voor het opstellen van de andere informatie.

Beschrijving van verantwoordelijkheden met betrekking tot de jaarrekening
Verantwoordelijkheden van de directie en het bestuur voor de jaarrekening
De directie is verantwoordelijk voor het opmaken en getrouw weergeven van dejaarrekening in overeenstemming met Richtlijn voor de Jaarverslaggeving 650‘Fondsenwervende Organisaties’. In dit kader is de directie verantwoordelijk voor een
zodanige interne beheersing die zij noodzakelijk acht om het opmaken van dejaarrekening mogelijk te maken zonder afwijkingen van materieel belang als gevolg vanfouten of fraude.
Bij het opmaken van de jaarrekening moet de directie afwegen of Vereniging Humanistisch
Verbond in staat is om haar werkzaamheden in continuïteit voort te zetten.
Op grond van genoemd verslaggevingsstelsel moet de directie de jaarrekening opmaken op
basis van de continuïteitsveronderstelling, tenzij zij het voornemen heeft om Vereniging
Humanistisch Verbond te liquideren of de bedrijfsactiviteiten te beëindigen of als beëindiging
het enige realistische alternatief is.
De directie moet gebeurtenissen en omstandigheden waardoor gerede twijfel zou kunnen

CONTROLE VERKLARING 2023

104

bestaan of de vereniging haar bedrijfsactiviteiten in continuïteit kan voortzetten, toelichten
in de jaarrekening.
Het bestuur is verantwoordelijk voor het uitoefenen van toezicht op het proces van financiële
verslaggeving van Vereniging Humanistisch Verbond.
Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening
Onze verantwoordelijkheid is het zodanig plannen en uitvoeren van een controleopdracht dat
wij daarmee voldoende en geschikte controle-informatie verkrijgen voor het door ons af tegeven oordeel.
Onze controle is uitgevoerd met een hoge mate maar geen absolute mate van zekerheid
waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle materiële fouten en fraude
ontdekken.
Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fraude of fouten en zijn materieel indien
redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen
zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen.
De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden ende evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel.
Wij hebben deze accountantscontrole professioneel kritisch uitgevoerd en hebben waar
relevant professionele oordeelsvorming toegepast in overeenstemming met de Nederlandse
controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Onze controle
bestond onder andere uit:•
het identificeren en inschatten van de risico’s dat de jaarrekening afwijkingen vanmaterieel belang bevat als gevolg van fouten of fraude, het in reactie op dezerisico’s bepalen en uitvoeren van controlewerkzaamheden en het verkrijgen vancontrole-informatie die voldoende en geschikt is als basis voor ons oordeel. Bij
fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt
groter dan bij fouten. Bij fraude kan sprake zijn van samenspanning, valsheid ingeschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen, het opzettelijk
verkeerd voorstellen van zaken of het doorbreken van de interne beheersing;•het verkrijgen van inzicht in de interne beheersing die relevant is voor de controle
met als doel controlewerkzaamheden te selecteren die passend zijn in deomstandigheden. Deze werkzaamheden hebben niet als doel om een oordeel uit
te spreken over de effectiviteit van de interne beheersing van Vereniging
Humanistisch Verbond;•het evalueren van de geschiktheid van de gebruikte grondslagen voor financiële
verslaggeving en het evalueren van de redelijkheid van schattingen door het
bestuur en de toelichtingen die daarover in de jaarrekening staan;•
het vaststellen dat de door de directie en het bestuur gehanteerde

CONTROLE VERKLARING 2023

105

•
•

continuïteitsveronderstelling aanvaardbaar is. Tevens het op basis van deverkregen controle-informatie vaststellen of er gebeurtenissen en
omstandigheden zijn waardoor gerede twijfel zou kunnen bestaan of devereniging haar bedrijfsactiviteiten in continuïteit kan voortzetten. Als wij
concluderen dat er een onzekerheid van materieel belang bestaat, zijn wij
verplicht om aandacht in onze controleverklaring te vestigen op de relevantegerelateerde toelichtingen in de jaarrekening. Als de toelichtingen inadequaatzijn, moeten wij onze verklaring aanpassen. Onze conclusies zijn gebaseerd op
de controle-informatie die verkregen is tot de datum van onze controleverklaring.
Toekomstige gebeurtenissen of omstandigheden kunnen er echter toe leiden dat
een onderneming haar continuïteit niet langer kan handhaven;het evalueren van de presentatie, structuur en inhoud van de jaarrekening en dedaarin opgenomen toelichtingen; enhet evalueren of de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de onderliggende
transacties en gebeurtenissen.

Wij communiceren met het bestuur onder andere over de geplande reikwijdte en timing vande controle en over de significante bevindingen die uit onze controle naar voren zijn
gekomen, waaronder eventuele significante tekortkomingen in de interne beheersing.
Baarn, 23 juli 2024
Meerwijk Stanton Groep B.V.
w.g. Drs. M.J. Freriks RA

CONTROLE VERKLARING 2023

106

Humanistisch Verbond
Ambonplein 73
1094PW Amsterdam

JAARVERSLAG 2023

humanistischverbond.nl(020) 521 90 00
info@humanistischverbond.nl

107