खोप र ब�ाको �वा� य२०२४लेखन तथा �नरीक्षण:�काशन:

खोप �नद� �शका आ�द पुनरावलोकन स�म�त

सावर्ज�नक लाभ स��म�लत सं�ा खोप �रसचर् से�टर

सु�मा
ब�ाह�लाई स�जलै रोग ला�छ र रोग लागेप�छ ग�ीर �न स�छ। तर खोपद्वारा रोकथाम गनर्स�कने रोगह� प�न छन्।आउने �दनह�मा तपा�को �यारो ब�ालाई लगाइने खोपह� स�ब�ी सही जानकारी हा�सल गरी,सुर�क्षत ढङ्गले खोप लगाउन स�कयोस् भ�े कामनाका साथ यो पु��तका बनाइएको छ।यो पु��तकाले तपा�लाई ब�लयो र �नरोगी ब�ा �कार्उनको ला�ग सहयोग पु�नेछ भ�े आशा गरेका
छ�।वि�षय सूूचीी

१. आफ्नोो बच्चाालााई खोोप लगााऔंं

१आफ्नोो बच्चाालााई खोोप लगााऔंं...........................................................................२३खोोपकोो प्रभाावकाारीीताा..........................................................................................२२४खोोप भनेेकोो केे होो?...........................................................................................२५नि�यमि�त खोोप र स्वेेच्छाा अनुसाु ार लगााउनेे खोोपबाारेे ..............................................३आफ्नोो बच्चाालााई खोोप लगााउनेे योोजनाा बनााऔंं...................................................४७खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे ......................................१२६आफ्नोो बच्चाालााई खोोप लगााउन जाानुु अगााडि�.......................................................९रोोटाा भााइरसकोो सङ्क्रमण............................................................................................ १२हेेपााटााइटि�स बीी............................................................................................................१४हेेमोोफि�लस इन्फ्लुएु न्जाा टााइप बीी (Hib) इन्फेेक्शन....................................................... १५शि�शुकोु ो न्युमोु ोकोोकल इन्फेेक्शन...................................................................................१८भ्याागुतेु े रोोग, लहरेे खोोकीी, धनुष्ु टङ्काार र पोोलि�योो (पोोलि�योोमााइलााइटि�स).......................... २१क्षयरोोग......................................................................................................................२५दाादुराु ा र रुबेेलाा............................................................................................................२७ठेे उलाा (चि�केेनपक्स)....................................................................................................३०जाापाानि�ज इन्सेेफ्लााइटि�स.............................................................................................३१८ह्युमन
प्याापि�लोोमााभााइरस इन्फेेक्शन............................................................................ ३४ुखोोप पश्चाात प्रति�कूूल असर देे खाा परेे माा गर्नेे कुुरााहरू...........................................३८[सन्दर्भभ १] नोोवेेल कोोरोोनाा भााइरस (कोोभि�ड-१९)...................................................................४०[सन्दर्भभ २] स्वेेच्छाा अनुसाु ार लगााउनेे रोोग वि�रुद्धकोो खोोपहरू र भ्यााक्सि�िन सम्बन्धीी संंक्षि�प्त जाानकाारीी..४४
मौौसमीी इन्फ्लुएु न्जाा भ्यााक्सि�िन.....................................................................................४४हाँँ�डेे रोोगकोो भ्यााक्सि�िन.................................................................................................४५[सन्दर्भभ ३] खोोपसम्बन्धीी प्राारम्भि�िक प्रश्नाावलीी.......................................................................४७[सन्दर्भभ ४] खोोप लगााए पछि�कोो स्वाास्थ्य स्थि�िति� सर्वेेक्षण/.....................................................५०सन् ् २०२४ संंस्करण हााल सन् ् २०२४ फेेब्रुअु रीीकोो संंशोोधनमाा आधाारि�त छ।नयाँँ� जाानकाारीीकोो लाागि�, तपााईं बसोोबाास गर्नेे नगरपाालि�काा वाा गााउँँपाालि�काा (यसमाा वि�शेेष क्षेेत्रकोो रूपमाा
तोोकि�एकोो क्षेेत्रहरू पनि� पर्छछ। नि�म्न पनि� एकैै हुुनेछे ।) माा नि�श्चय गर्नुु�काा सााथसााथैै स्वाास्थ्य,श्रम तथाा कल्यााण मन्त्राालय (https://www.mhlw.go.jp/index.html), रााष्ट्रि�िय संंक्राामक रोोगअनुसु न्धाान संंस्थाा, संंक्राामक रोोग नि�गराानीी केेन्द्र (https://www.niid.go.jp/niid/ja/from-idsc.html) कोोहोोमपेेज हेेर्नुहोु� ोस् ्।काानुनु वाा नि�यमहरूमाा संंशोोधन गरि�एमाा संंशोोधनकोो सूचनाू ा आदि� हााम्रोो वेेबसााइट

(https://www.yoboseshu-rc.com) माा अपलोोड गरि�नेेछ।

११. आफ्नोो बच्चाालााई खोोप लगााऔंं

१. आफ्नोो बच्चाालााई खोोप लगााऔंं
आमाालेे बच्चाालााई दि�एकोो रोोगसँँग लड्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा), लहरेे खोोकीीकोो खण्डमाा

जन्मपछि� ३ महि�नाासम्ममाा र दाादुराु ाकोो खण्डमाा जन्मपछि� १२ महि�नाासम्ममाा आफैै पूर्णणू रूपमाा

हरााएर जाान्छ। त्यसकाारण त्योो अवधि� पछि� शि�शुु आफैैलेे रोोग प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा बनााई, रोोगकोो
रोोकथााम गर्नुपु� र्नेे हुुन्छ। खोोपलेे रोोगकोो रोोकथााम गर्नन बच्चाालााई मद्दत गर्छछ।
बच्चााकोो वि�कााससँँगसँँगैै बााहि�र नि�स्कनेे अवसरहरू र अन्य माान्छेे हरूकोो सम्पर्ककमाा आउनेे

अवसरहरू धेेरैै हुुनेे हुुनाालेे, संंक्राामक रोोग लााग्नेे सम्भाावनाा पनि� बढ्छ। खोोप सम्बन्धीी सहीी ज्ञाान
हाासि�ल गरीी, आफ्नोो बच्चाालााई स्वस्थ रााख्नकोो लाागि� खोोप लगााउनुहोु ोस् ्।● संंक्राामक रोोगभााइरस वाा ब्यााक्टेे रि�याा जस्ताा सूक्ष्ू म जीीवााणुु शरीीर भि�त्र पसीी, तीी शरीीर भि�त्र वृद्ृ धि�भएकोो काारण लााग्नेे रोोगलााई संंक्राामक रोोग भनि�न्छ। रोोगााणुकोु ो प्रकाार अनुसाु ार, ज्वरोो
आउनेे, खोोकीी लााग्नेे, टााउकोो दुख्ने
ु ,े डााबर आउनेे, पखाालाा लााग्नेे लगाायतकाा थरि�थरि�काा
लक्षणहरू देे खि�न्छन् ्।

२. खोोप भनेेकोो केे होो?
दाादुराु ा र लहरेे खोोकीी जस्ताा संंक्राामक रोोगहरूकोो काारण बन्न सक्नेे भााइरस, ब्यााक्टेे रि�याावाा कीीटााणुलेु े बनााउनेे वि�षााक्त पदाार्थथकोो शक्ति�ि कमजोोर गर्नेे पदाार्थथ (भ्यााक्सि�िन) बनााई, त्यसपदाार्थथलााई शरीीर भि�त्र हाालीी, रोोगसँँग लड्न सक्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा) बनााउनेे काार्ययलााई

खोोप भनि�न्छ। “खोोप” माा प्रयोोग गरि�नेे तरल औषधि�लााई “भ्यााक्सि�िन” भनि�न्छ।

सबैै संंक्राामक रोोगहरूकोो लाागि� भ्यााक्सि�िन बनााउन सकि�न्छ भन्नेे चााहिँ�ँ होोइन। ब्यााक्टेे रि�याा रभााइरसकोो प्रकृृति� अनुसाु ार केेहीी ब्यााक्टेे रि�याा र भााइरससँँग लड्न सक्नेे भ्यााक्सि�िन बनााउन सकिँ�ँदैैन।

३. खोोपकोो प्रभाावकाारीीताा
खोोप लगााउनुकोु ो उद्देे श्य भनेेकोो नि�श्चि�ित रोोग लााग्नबााट बचााउनेे वाा लाागेे पनि� त्यस रोोगलााई
गम्भीीर हुुन नदि�नेे होो। तर बच्चााकोो शाारीीरि�क बनाावट (शरीीरलेे देे खााउनेे प्रति�क्रि�याा) वाा त्यसबेेलााकोो शाारीीरि�क स्थि�िति� आदि�लेे गर्दाा� रोोगसँँग लड्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा) कोो वि�काास

नहुुन पनि� सक्छ। रोोगसँँग लड्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा) कोो वि�काास भएकोो छ वाा छैै नथााहाा पााउनकोो लाागि�, रगत जाँँ�च आदि�द्वााराा रगतमाा भएकोो एन्टि�िबडीी नाापेेर थााहाा पााउन सकि�न्छ।
सााथैै कुुनैै कुुनैै भ्यााक्सि�िनकोो खण्डमाा, भ्यााक्सि�िन लगााएपछि� रोोगसँँग लड्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक२४ नियमित खोप र स्वेच्छा अनुसार लगाउने खोपबारे

क्षमताा) कोो वि�काास भएताापनि�, केेहीी समय पछि� रोोगसँँग लड्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा)घट्दैै जाानेे गर्छछ। त्यसकाारण लाामोो समय रोोगसँँग लड्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा) लााईकाायम रााख्नकोो लाागि� तोोकि�एकोो अवधि�माा त्यस्ताा भ्यााक्सि�िनहरूकोो थप खुराु ाक लगााउनुु आवश्यक
हुुन्छ। (पृष्ृ ठ ४ माा भएकोो ५ (३) भ्यााक्सि�िनकोो प्रकाार र वि�शेेषताा हेेर्नुहोु� ोस् ्।)

४. नि�यमि�त खोोप र स्वेेच्छाा अनुुसाार लगााउनेे खोोपबाारेे
खोोपहरूलााई खोोप ऐनद्वााराा खोोप लगााउनुपु र्नेे रोोग, लगााउनुपु र्नेे व्यक्ति�ि तथाा लगााउनेे अवधि� आदि�तोोकि�एकाा नि�यमि�त खोोप र तीी बााहेेक स्वेेच्छाा अनुसाु ार लगााउनेे खोोपमाा वि�भााजन गरि�एकोो छ।प्रत्येेक रोोग वि�रुद्धकोो खोोप लगााउनेे उपयुक्त
अवधि� हुुन्छ। सि�फाारि�स गरि�एकोो खोोप लगााउनेे
ुअवधि� (साामाान्यतयाा खोोप लगााउनेे अवधि�) कोो लाागि� पृष्ृ ठ ८ कोो “नि�यमि�त खोोप (ए प्रकाारकाा
रोोगहरू) लगााउनेे अवधि�कोो सूचीू ी” हेेर्नुहोु� ोस् ्।नि�यमि�त खोोप भनेेकोो

नि�यमि�त खोोप भनेेकोो “खोोप ऐन” द्वााराा तोोकि�एकाा खोोपहरू हुुन् ् र यीी खोोपहरूलााई ए प्रकाारकाा
रोोगहरू र बीी प्रकाारकाा रोोगहरूकोो खोोपमाा वि�भााजन गरि�एकोो छ। साामाान्यतयाा ए प्रकाारकाा

रोोगहरूकोो खोोपकोो दाायराामाा पर्नेे व्यक्ति�िहरूकोो खोोप लगााउनेे खर्चच स्थाानीीय सरकाारद्वााराा भुक्ु ताानीी

गरि�नेे हुुनाालेे, यीी खोोपहरू साार्ववजनि�क खर्चचमाा लगााउन सकि�न्छ। बीी प्रकाारकाा रोोगहरूकोो खोोपकोो

सन्दर्भभमाा, खोोप लगााउनेे खर्चचकोो केेहीी अंंश साार्ववजनि�क खर्चचद्वााराा बेेहोोरि�नेे अवस्थााहरू पनि� हुुनसक्छन् ्। सााथैै हेेइसेेइ २५ (सन् ् २०१३) सााल जनवरीी ३० ताारि�खदेे खि� लाामोो अवधि� गम्भीीर रूपमाा

बि�राामीी भई नि�यमि�त खोोपहरू लगााउन नसकेेकाा बच्चााहरूकोो लाागि� वि�शेेष व्यवस्थााकोो स्थाापनाा

गरि�एकोो छ। वि�स्तृतृ जाानकाारीीकोो लाागि� तपााईं बसोोबाास गर्नुु�हुुनेे नगरपाालि�काा वाा गााउँँपाालि�कााकोो
सम्बन्धि�ित शााखाामाा गई नि�श्चय गर्नुहोु� ोस् ्।ए कारका रोगहयी मुयतया सामू हक रोकथाम र ग ीर रोगहको रोकथाममा के त छन्।

वयम् (अभभावक) मा खोप लगाउनको ला ग यास गनुप न दायव छ र राले खोप लगाउन सफारस
गदछ।

・रोटा भाइरस इफेसन ・हेपाटाइटस बी ・हेमो फलस इलुएजा टाइप बी (Hib) इफेन

・शशुको युमोकोकल इफेन ・यागुते रोग ・लहरे खोक ・धनुङ् कार ・पोलयो (पोलयोमाइलाइटस)・यरोग (BCG) ・दारा ・¡बेला ・ठे उला ・जापा नज इसेलाइटस ・£¤मन ¥या पलोमाभाइरस (HPV) इफेनबी कारका रोगह
・मौसमी इलुएजा*यी मुयतया ¦§तगत रोकथाममा के त छन्।

वयम् (अभभावक) मा खोप लगाउनको ला ग यास गनुप न दायव ँदैन र राले खोप लगाउन सफारसप न गदª न।・वृ±वृ±ाको युमोकोकल इफेन

・वृ±हमा कोभड-१९ इफेसन

*शशुलाई लगाउने मौसमी इलुएजाको खोप वे¯ा अनुसार लगाउने खोपमा पद छ।३५. आफ्नोो बच्चाालााई खोोप लगााउनेे योोजनाा बनााऔंं

स्वेेच्छाा अनुसाु ार लगााउनेे खोोप भनेेकोो

“खोोप ऐन” माा तोोकि�एकोो “नि�यमि�त खोोप” बााहेेककाा खोोपहरू स्वेेच्छाा अनुसाु ार लगााउनेे खोोप होो।साामाान्यतयाा खोोप लगााउनकोो लाागि� आवश्यक खर्चच व्यक्ति�िगत रूपमाा बेेहोोर्नुु� पर्ददछ। यद्यपि� केेहीी

स्थाानीीय सरकाारहरूलेे सम्बन्धि�ित खोोपकोो आवश्यकताा अनुसाु ार खर्चचकोो केेहीी अंंश वाा सम्पूर्णणू खर्चच
बेेहोोरि�दि�नेे ठााउँँहरू पनि� छन् ्। तपााईं बसोोबाास गर्नुु�हुुनेे ठााउँँ कोो स्वाास्थ्य केेन्द्र अथवाा नगरपाालि�काावाा गााउँँपाालि�कााकोो सम्बन्धि�ित शााखाामाा गई नि�श्चय गर्नुहोु� ोस् ्।

५. आफ्नोो बच्चाालााई खोोप लगााउनेे योोजनाा बनााऔंं(१) खोोप काार्ययक्रमकोो सूचनाू ाखोोप ऐन बमोोजि�म काार्याा�न्वयन गरि�नेे नि�यमि�त खोोपकोो काार्ययक्रम नगरपाालि�काा वाा गााउँँपाालि�काालेे

मि�लााउनुु पर्ददछ। वि�शेेष परि�स्थि�िति�माा बााहेेक, साामाान्यतयाा अभि�भाावकहरूलााई व्यक्ति�िगत रूपमाासूचनाू ा पठााइनेेछ। नि�वाासीी आधाारभूतू दर्ताा�कोो आधाारमाा व्यक्ति�िगत सूचनाू ा आदि� पठााइनेे हुुनाालेे,बच्चाा जन्मेेपछि� वाा घर सरेे कोो बेेलाा, अनि�वाार्यय रूपमाा सम्बन्धि�ित नगरपाालि�काा वाा गााउँँपाालि�काामाा

दर्ताा� गरााउनुहोु ोस् ्।(२) खोोप लगााउनेे अनुमाु ानि�त अवधि� नि�र्धाा�रण गरौंं

साामाान्यतयाा नि�यमि�त खोोपहरू व्यक्ति�िगत रूपमाा लगााइन्छ। खोोप लगााउनेे क्रम वाा ताालि�काा

वि�स्तृतृ रूपमाा नि�र्धाा�रण गर्दाा�, तपााईं बसोोबाास गर्नेे नगरपाालि�काा वाा गााउँँपाालि�कााकोो ताालि�काा रआफ्नोो बच्चााकोो स्वाास्थ्य स्थि�िति�, सााथैै वरपर बि�राामीी बढेे कोो छ छैै न हेेरेेर, सधैंं देे खााउनेे गरेे कोोचि�कि�त्सकसँँग सल्लााह गरीी नि�र्धाा�रण गर्नुहोु� ोस् ्।केेहीी नगरपाालि�कााहरूलेे क्षयरोोग (BCG) भ्यााक्सि�िनकोो साामूहि�क
भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय
ू(तोोकि�एकोो ठााउँँहरू जस्तैै स्वाास्थ्य केेन्द्रहरूमाा तोोकि�एकोो मि�ति�हरूमाा गरि�नेे) प्रस्तााव गर्नन सक्छन् ्भन्नेे कुुराा ध्याान दि�नुहोु ोस् ्।(३) भ्यााक्सि�िनकोो प्रकाार र वि�शेेषतााहरू

खोोप लगााउँँ दाा प्रयोोग गरि�नेे भ्यााक्सि�िन नि�म्नाानुसाु ार छन् ्: जीीवि�त भ्यााक्सि�िन, नि�ष्क्रि��य भ्यााक्सि�िनर कोोभि�ड-१९ कोो लाागि� mRNA भ्यााक्सि�िन।

जीीवि�त भ्यााक्सि�िनयोो जीीवि�त ब्यााक्टेे रि�याा र भााइरसकोो वि�षााक्तताा (रोोग लगााउन सक्नेे स्वभााव) लााई कमजोोर

पाारि�एकोो भ्यााक्सि�िन होो र योो खोोप लगााएमाा उक्त रोोग लाागेेकोो अवस्थाामाा जसरीी नैै रोोगसँँग

लड्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा) कोो वि�काास हुुन्छ। खोोप लगााएपछि� शरीीरमाा वि�षााक्तताा (रोोगलगााउन सक्नेे स्वभााव) लााई कमजोोर पाारि�एकोो ब्यााक्टेे रि�याा वाा भााइरस वृद्ु हुुनेे हुुनाालेेृ धि� हुुन सुरुप्रत्येेक भ्यााक्सि�िनकोो प्रकृृति� अनुसाु ार ज्वरोो र डााबर जस्ताा हल्काा लक्षणहरू देे खि�न सक्छ। पर्याा�प्त
४५. आफ्नोो बच्चाालााई खोोप लगााउनेे योोजनाा बनााऔंं

माात्राामाा रोोगसँँग लड्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा) कोो वि�काास हुुनकोो लाागि� लगभग १ महि�नाा

आवश्यक हुुन्छ। तर बि�स्ताारैै प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा घट्दैै गई, कमजोोर हुुन पनि� सक्नेे हुुनाालेे,थप लगााउनुपु र्नेे खोोपहरू पनि� हुुन्छन् ्।जीवतयासनका
कारह

・रोटाभाइरस यासन ・ यरोग (BCG) यासन
・दारा र बेला मत (MR) यासन ・दारा यासन
・बेला यासन ・ठे उला (­चकेनपस) यासन
・हाँडे रोग यासन ・यलो फभर यासन
・इानासल इलुएजा यासन

नि�ष्क्रि��य भ्यााक्सि�िनयोो ब्यााक्टेे रि�याा र भााइरसलााई माारेे र रोोगसँँग लड्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा) कोो वि�काास

गर्ननकोो लाागि� आवश्यक तत्त्व प्रयोोग गरीी वि�षााक्तताा (रोोग लगााउनेे सक्नेे स्वभााव) हटााई बनााइएकोो
भ्यााक्सि�िन होो। शरीीरमाा ब्यााक्टेे रि�याा र भााइरसकोो वृद्ृ धि� नहुुनेे हुुनाालेे, एक पटक भन्दाा बढीी खोोपलगााएर रोोगसँँग लड्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा) कोो वि�काास गर्नन सकि�न्छ। एक नि�श्चि�ित
अन्तराालमाा २-३ पटक खोोप लगााएर न्यूनतम
आवश्यक रोोगसँँग लड्नेे शक्ति�ि (आधाारभूत
ूूप्रति�रोोधाात्मक क्षमताा) कोो वि�काास भएपछि�, केेहीी महि�नाा देे खि� १ वर्षष पछि� थप खोोप लगााई,पर्यााप्� त माात्राामाा रोोगसँँग लड्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा) कोो वि�काास हुुन्छ। तर केेहीी समयपछि� अलि�अलि� गर्दैै रोोगसँँग लड्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा) कम हुँँ�दैै जाानेे हुुनाालेे, लाामोो
समयसम्म रोोगसँँग लड्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा) लााई काायम रााख्नकोो लाागि� प्रत्येेक

खोोपकोो प्रकृृति� अनुसाु ार तोोकि�एकोो अन्तराालमाा थप खोोप लगााउनुु आवश्यक हुुन्छ।

नय
यासनका
कारह

・हेपाटाइ टस बी यासन ・हेमोफलस इलुएजा टाइप बी (Hib) यासन
・शशुको युमोकोकल इफेन यासन
・५ त­वह मत यासन (DPT-IPV-Hib)
・लहरे खोक-यागुते रोग-धनुङ् कार मत यासन (DPT)・यागुते रोग-धनुङ् कार मत यासन (DT) ・पोलयो यासन (IPV)・जापानज इसेलाइ टस यासन ・मन यापलोमाभाइरस यासन
・मौसमी इलुएजा यासन
・मेनगोकोकल यासन ・हेपाटाइ टस ए यासन ・रेबज यासन
・धनुङ् कार यासन (T)५५. आफ्नोो बच्चाालााई खोोप लगााउनेे योोजनाा बनााऔंंmRNA भ्यााक्सि�िन
कोोभि�ड-१९ भ्यााक्सि�िनहरूमाा पहि�लााकोो वि�धि�हरू भन्दाा फरक तरि�काामाा उत्पदाान गरि�एकाा

भ्यााक्सि�िनहरू अर्थाा�त् ् mRNA भ्यााक्सि�िनहरू (कोोभि�ड-१९ भााइरसकोो सतहमाा एन्टि�िजेेन प्रोोटि�नकोो

खााकाा भ्यााक्सि�िनहरू mRNA (मेेसेन्े जर RNA) लााई लि�पि�ड नाानोो पाार्टि�िकलहरूमाा रााखि�एकोो

भ्यााक्सि�िन) र कोोभि�ड-१९ स्पााइक प्रोोटीीन जीीन गैैर-प्रति�कृृति� एडेेनोोभााइरसमाा घुसाु ाइएकोो पुनःु ःसंंयोोजन भााइरल भेेक्टर भ्यााक्सि�िनहरू छन् ्। यीी भ्यााक्सि�िनहरूलााई पहि�लााकोो जीीवि�त भ्यााक्सि�िनर नि�ष्क्रि��य भ्यााक्सि�िनहरूकोो कोोटीीहरूमाा वर्गीीकरण गर्नन नसकि�नेे हुुनाालेे यि�नीीहरूकोो लाागि� छुुट्टैै

कोोटीी बनााइएकोो छ। नि�ष्क्रि��य कोोभि�ड-१९ भ्यााक्सि�िनहरू पनि� व्याावहाारि�क प्रयोोगमाा छन् ्। जीीवि�त
भ्यााक्सि�िनहरू पनि� वि�काास भइरहेेकाा छन् ्।mRNAयासनका कारह

・कोभड-१९ यासन(४) फरक प्रकाारकाा भ्यााक्सि�िनहरू हााल्नेे अवस्थााकोो अन्तरााल

अक्टोोबर १, २०२० देे खि� वि�भि�न्न खोोपहरू लगााउँँ दाा पूराू ा गर्नुु� पर्नेे खोोप अवधि�काा बाारेे माा समीीक्षाा

गरि�एकोो छ।खोोपकाा लाागि� प्रयोोग गरि�एकाा भ्यााक्सि�िनहरूमाा जीीवि�त भ्यााक्सि�िन, नि�ष्क्रि��य भ्यााक्सि�िन

र mRNA भ्यााक्सि�िन समाावेेश छन् ्। जीीवि�त भ्यााक्सि�िन लगााउँँ दाा अर्कोो भ्यााक्सि�िन लगााउनेे

समयसम्म नि�श्चि�ित अन्तरााल रााख्न आवश्यक छ।एकैै पटकमाा धेेरैै प्रकाारकाा खोोपहरू लगााउन सकि�न्छ। कृृपयाा आफ्नोो डााक्टरसँँग सल्लााह

लि�नुहोु ोस् ्।एकैै प्रकाारकोो भ्यााक्सि�िन एक पटक भन्दाा बढीी लगााउनेे खण्डमाा, प्रत्येेक भ्यााक्सि�िन अनुसाु ारपहि�लोो खोोप र दोोस्रोो खोोप बि�चकोो अन्तरााल तोोकि�एकोो हुुनाालेे, गल्तीी नहुुनेे गरीी ध्याान दि�नुहोु ोस् ्।६५. आफ्नोो बच्चाालााई खोोप लगााउनेे योोजनाा बनााऔंंसुई लगाएर दने जीवत या सन
नयमत
ऐक

BCG, MR,२७ दन वासोभदा बढ रा नेदा रा, बेला, ठे उलाहाँडे रोग, यलो फभरवारेटाइनकोनयम छै नसुई लगाएर दनेजी वत यासन
मुखबाट दइने (ओरल)वा नाकबाट दइने (नासल)जी वत यासन

नय यासन आद।* जीवत या सनको सुई लगाएको दनको भोलप­टदे ख हसाब गरी, फरक जीवत या सनको सुई लगाउने दनसम २७ दन वा सोभदा बढको अतराल राने।
* जीवत या सनको सुई लगाएपछ मुखबाट दइने (ओरल) जीवत या सन तथा नय या सन लगाउने दनसमको अवध सबी नयम छै नमुखबाट दइने (ओरल) वा नाकबाट दइने (नासल) जीवत या सननयमतनय या सन आद।नयमत हेपाटाइटस बी, हेमो फलस इलुएजा टाइप बी (Hib)इफेन, बाहमा युमोकोकल इफेसन
(१३-यालेट, १५-यालेट), DPT-IPV-Hib, DTP-IPV, DPT,
DT, पो¤लयो, जापा नज इसेलाइटस, ¥¦मन §या पलोमाभाइरस
इफेन, वृ©वृ©ामा ªने मौसमी इलुएजा, वृ©वृ©ामा ªनेयुमोकोकल इफेन ( नमो नया), वृ©हमा को¬भड-१९ऐकसुई लगाएर दनेजी वत यासन

रोटाभाइरस
वारेटाइनकोनयम छै नमुखबाट दइने (ओरल)वा नाकबाट दइने (नासल)जी वत यासन

नय यासन आद।हेपाटाइटस ए, रे बज, धनु±ङ् कार, वय´कको यागुते
रोग, मेµन¶गोकोकल इफेन, ह·प¶स जो´टर(साावधाानीी)・ खोोप लगााए पछि�कोो केेहीी दि�नकोो अवधि� ज्वरोो, खोोप लगााएकोो ठााउँँ सुुन्नि�िनेे जस्ताा लक्षणहरू देे खि�नेे

अवस्थााहरू पनि� हुुन सक्छन् ्। नि�यम अनुसाु ार खोोप लगााउन सकि�नेे अवस्थाा भए ताापनि�, अनि�वाार्यय रूपमाा

ज्वरोो, खोोप लगााएकोो ठााउँँ सुन्नि�ि
एकोो छ वाा छैै न जस्ताा स्वाास्थ्य स्थि�िति�माा समस्याा भए नभएकोो कुुराा
ुनि�श्चय गरेे पछि� माात्र खोोप लगााउनुुहोोस् ्।・वि�शेेष गरीी चि�कि�त्सककोो अनुुमति� भएकोो अवस्थाामाा अन्य भ्यााक्सि�िन पनि� एकैै सााथ लगााउन सकि�न्छ।

・ एकैै भ्यााक्सि�िन बहुुसङ्ख्य पटक लगााउनेे अवस्थााकोो एउटाा खोोपदेे खि� अर्कोो खोोपसम्मकोो अन्तराालकोो
सन्दर्भभमाा, संंलग्न काागजाातकोो नि�यमकोो पाालनाा गर्नुहोु� ोस् ्।*आर्थि�िक वर्षष २०२४ माा कोोभि�ड-१९ लााई श्रेेणीी बीी रोोगकोो रूपमाा तोोकि�एपछि� वृद्ृ धहरूकोो कोोभि�ड-१९ भ्यााक्सि�िन
लगााउनेे काार्यय नि�यमि�त रूपमाा सञ्चाालन गरि�नेेछ।सन् ् २०२४ फेेब्रुअु रीीमाा गरि�एकोो ५५औँँ स्वाास्थ्य वि�ज्ञाान परि�षद्कोो भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय तथााभ्यााक्सि�िन सम्बन्धीी उपसमि�ति�कोो बैैठकमाा चि�कि�त्सकलेे आवश्यक ठाानेेमाा कोोभि�ड-१९ भ्यााक्सि�िन र अन्यभ्यााक्सि�िनहरू एकैैसााथ लगााउनेे स्वीीकृृति� दि�इयोो। यीी उपाायहरू इन्जेेक्टेेबल जीीवि�त भ्यााक्सि�िनहरू बााहेे कअन्य भ्यााक्सि�िनहरूकाा लाागि� समाान छन् ्।७५. आफ्नोो बच्चाालााई खोोप लगााउनेे योोजनाा बनााऔंं

नि�यमि�त खोोप (ए प्रकाारकाा रोोगहरू) लगााउनेे अवधि�कोो सूूचीी

रोटा भाइरसको८ महनाज मेको ३२हता ० दनपछ७ महना६ महना५ महना४ महनाज मेको २४हता ० दनपछज मपछ१४ हता र६ दनपछ३ महना२ महनाज मेको ६हता ० दनपछमुखबाट दइने एुनेटेड लाइभ­मन रोटा भाइरस खोप(मोनोयालेट खोप)सङ् मण
मुखबाट दइने एुनेटेड लाइभ(पृ १२ हेनुहोस्) पेटायालेट रोटा भाइरस खोप(पेटायालेट खोप)१ महना(नोट) एउटा खोपदे ख अक खोपस मको अ तराल हसाब गदा खोप लगाएको भोलपटदे ख ग ती गनुपछ । एक चो ट ­यासन लगाएपछअक ­यासन लगाउने समयस म रानुपन समयको अ तरालको ल बाइ कानुन र नयमहमा तोकएका छन्। उदाहरणका लाग, “एक हताकोअ तराल” को अथ “अक हताको सोही बारमा वा यो बार भ दा पछ।”

(*)

(*)

९ महना

१ वष
२ वष
३ वष
४ वष
५ वष
६ वष
७ वष
८ वष
९ वष
१० वष११ वष१२ वष१३ वष१४ वष१५ वष१६ वष१७ वष१८ वष१९ वष२० वष६ महना३ महना* ): पहलो खोप लगाउँ दा खोप लगाउने मानक अवध भनेको बा जमेको २ महनादे ख १४ हता र ६ दनसम हो।हेपाटाइटस बी(पृ १४ मा हेनुहोस्): खोप ऐनमा तोकएको लत उमेरहेमोफलस इलुएजा
टाइप बी (Hib) इफे¡न: खोप लगाउने मानक अवध(पृ १५ मा हेनुहोस्): खोप लगाउने अधमा य अवध (उदाहरण)शशुको युमोकोकल
इफेन
(पृ १८ मा हेनुहोस्)­यागुते रोग (D), लहरे खोक¢ (P),धनु¤ङ् कार (T), पोलयो (IPV), पहलो चरणहेमोफलस इ §लुए ज टाइप बी (Hib)इ फे सन (पृ¬ १५, २१ मा हेनहु ोस्) DPT-IPV-Hib

पहलो चरण(DPT-IPV,
DPT, DT, IPV)­यागुते रोग (D), लहरे खोक¢ (P),धनु¤ङ् कार (T), पोलयो (IPV)(पृ¬ २१ मा हेनहु ोस्)यागुते रोग (D)धनुङ् कार रोग (T)(पृ २१ हेनुहोस्)नोट १:

ारक खोपको लाग २० दन वा सोभ दा बढ (सामा यतया २०-५६ दन) को अ तरालमा तीन पटक(DT का लाग ­ई पटक) दइ छ र ारक खोप पूरा भएपछ ६ महना वा सोभ दा बढ (सामा यतया१ वषदेख १ वष ६ महना) समय राखेर बूटर दइ छ।दोो चरण
(DT)

BCG(पृ २५ मा हेनुहोस्)दा रा (M), बेला (R)(MR, M, R)(पृ २७ मा हेनुहोस्)ठे उला (चकेनपस)(पृ ३० मा हेनुहोस्)जापानज इसेलाइटस(पृ ३१ मा हेनुहोस्)पहलो पटकको खोपदे ख ६ दन वा सोभदा बढ, सामायतया ६ दनदे ख २८ दनसमको
अतरालमा २ पटक खोप लगाई, थप खोप चाह पहलो पटकको खोप समात भएपछ ६ महनावा सोभदा बढ, सामायतया लगभग १ वष भएपछ १ पटक लगाइछ।नोट २:

बाइ ­याले ट वा * खोप लगाउनु पन¤ सब¥ी स¦य सफा§रस रो¨का ग§रएको अव©धमा खोप नलगाइएका, आ«थकमनवा´ ­याले ट­यापलोमाभाइरस ­यासन
इफेन
(पृ ३६ मा हेनहु ोस्)९-­याले ट­यासनवष हेइसेइ ९-१९ (सन् १९९७-२००७) सालमा ज±मएका महलाह²ले आ«थक वष रेइवा ४-६(सन् २०२२-२०२४) साल बचको ३ वषमा मा´ ¨याच-अप (पूरक) खोप ¶ात गन स¨छन्। (पृ३८ हेनहु ोस्)नोट: ९-­याले ट ­यासनको लाग ¶ार·¸क खोप १५ वषको उमेर भ दापहले ग¹रएको थयो भने ºई पटक मा¼ लगाउन आव¾यक छ।

*
नोट:

*

(नोट १): यद DT चरण १ को लाग ¶योग ग§रछ भने जमे पछ ३ महना वा सोभदा पछ दइनुपछ ।(नोट २): अ¶ल २, १९९५ र अ¶ल १, २००७ का बचमा ज±मएका र पहलो र दोो चरणमा खोप नलगाएका माछे ह² २० वषमुनका छन् भने उनीह²लेयो खोपलाई नय©मत खोपका ²पमा लगाउन स¨छन्।८६. आफ्नोो बच्चाालााई खोोप लगााउन जाानुु अगााडि�

६. आफ्नोो बच्चाालााई खोोप लगााउन जाानुु अगााडि�
आफ्नोो बच्चाालााई खोोप लगााउन जाानुु अगााडि� नि�श्चय गर्नेे
१
२

३

४

बच्चााकोो स्वाास्थ्य स्थि�िति� रााम्रोो छ?

आज लगााउनेे खोोपकोो आवश्यकताा, फााइदाा तथाा प्रति�कूूल असर आदि�

बुझ्
ु नुभ
ु एकोो छ?

थााहाा नभएकोो कुुराा भएमाा, प्रश्नहरू टि�पेेर रााखौंं।

आफूूसँँग माातृशि�शुु स्वाास्थ्य पुुस्ति�िकाा रााख्नुुभएकोो छ?
ृखोोप पूूर्वव स्वाास्थ्य सम्बन्धीी प्रश्नपत्रमाा जवााफ लेेखि�सक्नुुभयोो?

(१) ध्याान दि�नुपु र्नेे साामाान्य कुुरााहरू
बच्चााकोो स्वाास्थ्य स्थि�िति� रााम्रोो भएकोो बेेलाामाा खोोप लगााउनुुपर्छछ। अभि�भाावकलेे सधैंं बच्चााकोो
शाारीीरि�क बनाावट/प्रवृत्तिृ � र शाारीीरि�क स्थि�िति� जस्ताा स्वाास्थ्यमाा रााम्रोो ध्याान दि�नुुपर्छछ। यदि� चि�न्ताा
लाागेेकोो कुुराा भएमाा, पहि�लेे नैै सधैंं देे खााउनेे गरेे कोो चि�कि�त्सक वाा स्वाास्थ्य केेन्द्र, नगरपाालि�काा वाागााउँँपाालि�कााकोो सम्बन्धि�ित शााखाामाा सल्लााह गर्नुहोु� ोस् ्।सुुरक्षि�त तरि�काालेे खोोप लगााउनकोो लाागि� अभि�भाावकलेे नि�म्न कुुरााहरूमाा ध्याान दि�ई, त्योो दि�नखोोप लगााउनेे वाा नलगााउनेे नि�र्णणय गर्नुहोु� ोस् ्।i) खोोप लगााउनेे दि�न बि�हाानदेे खि� बच्चााकोो स्थि�िति� रााम्रोोसँँग अवलोोकन गरीी, असाामाान्य कुुरााछ वाा छैै न, नि�श्चय गरौंं।
खोोप लगााउनेे योोजनाा गरि�एकोो भएताापनि�, शाारीीरि�क स्थि�िति� नरााम्रोो छ जस्तोो लाागेेमाा, सधैंंदेे खााउनेे गरेे कोो चि�कि�त्सकसँँग सल्लााह गरीी, खोोप लगााउनेे वाा नलगााउनेे नि�र्णणय गर्नेे गरौंं।
ii) नगरपाालि�काा वाा गााउँँपाालि�काालेे पठााएकोो सूचनाू ा वाा पम्पलेेट रााम्रोोसँँग पढीी, लगााउनेे खोोपकोो
आवश्यकताा, फााइदाा तथाा प्रति�कूूल असरबाारेे रााम्रोोसँँग बुुझौंं। नबुुझेकोे ो कुुराा खोोप लगााउनुु
अगााडि� नैै खोोप लगााउनेे चि�कि�त्सकलााई सोोधौंं।
iii) माातृशि�शुु स्वाास्थ्य पुुस्ति�िकाा अनि�वाार्यय रूपमाा लि�एर जााऔंं।ृiv) खोोप लगााउनेे चि�कि�त्सककोो लाागि� “खोोप पूूर्वव स्वाास्थ्य सम्बन्धीी प्रश्नपत्र” कोो जवााफहरू
महत्त्वपूर्णण
जवााफ लेेख्नेे गरौंं।ू जाानकाारीी होो। जि�म्मेेवाारीीपूर्ववकूv) खोोप लगााउनेे बच्चााकोो दैै नि�क स्वाास्थ्य स्थि�िति� रााम्रोोसँँग थााहाा भएकोो अभि�भाावकलेे नैैबच्चाालााई लि�एर जााऔंं।
अभि�भाावकलेे खोोपकोो फााइदाा र प्रति�कूूल असर आदि�बाारेे बुझीु ी, खोोप लगााउनेे कुुराामाा सहमतभएकोो अवस्थाामाा माात्र खोोप लगााइनेेछ।
९६. आफ्नोो बच्चाालााई खोोप लगााउन जाानुु अगााडि�(२) खोोप लगााउन नसकि�नेे अवस्थााहरूi) स्पष्टसँँग थााहाा हुुनेे गरीी ज्वोोरोो (साामाान्यतयाा ३७.५ डि�ग्रीी सेेल्सि�ियस [९९.५ डि�ग्रीी फरेे नहााइट]वाा सोोभन्दाा बढीी) आएकोो बच्चाा
उच्च आधाारभूूत शरीीरकोो ताापक्रम जस्ताा काारणलेे गर्दाा� ३७.५ डि�ग्रीी भन्दाा अलि� बढीीशरीीरकोो ताापक्रम भएकोो व्यक्ति�िहरूलााई भ्यााक्सि�िन लगााउनेे डााक्टर र अभि�भाावक
(बि�राामीी) लेे स्वाास्थ्य अवस्थाा रााम्रोोसँँग जाँँ�च गर्नुपु� र्छछ र खोोप लगााउनेे कि� नलगााउनेे
भनेेर त्यस अनुुसाार नि�र्णणय गर्नुहोु� ोस् ्।ii) गम्भीीर तीीक्ष्ण रोोग लाागेेकोो कुुराा स्पष्टसँँग थााहाा हुुनेे बच्चाा
तीीव्र रूपमाा गम्भीीर रोोग लाागेेकोो बच्चाालााई, त्यसपछि� उसकोो स्वाास्थ्य स्थि�िति�माा कस्तोो
परि�वर्ततनहरू हुुन सक्छ भन्नेे कुुरााकोो अनुुमाान गर्नन नसकि�नेे हुुनाालेे, त्योो दि�न खोोप लगााउनुु
हुँँ�दैैन।
iii) वि�गतमाा त्योो दि�न लगााउनेे खोोपद्वााराा हाालि�नेे औषधि�माा हुुनेे तत्त्वलेे एनााफााइल्यााक्सि�िस
भएकोो कुुराा स्पष्टसँँग थााहाा भएकोो बच्चाा
“एनााफााइल्यााक्सि�िस” भनेेकोो साामाान्यतयाा खोोप लगााएकोो ३० मि�नेेट भि�त्र देे खि�नेे गम्भीीर

एलर्जीीक प्रति�क्रि�याा होो। “एनााफााइल्यााक्सि�िस” भएकोो बेेलाा धेेरैै पसि�नाा आउनेे, अचाानक अनुहाु ारसुन्नि�िने,े शरीीरभरि� अति� नैै चि�लााउनेे गोोलाा डााबरहरू आउनेे (अर्टि�िकेेरि�याा एलर्जीी) लगाायतकाा
ुबाान्ताा आउँँ लाा जस्तोो हुुने,े बाान्ताा हुुने,े रााम्रोोसँँग स्वर ननि�स्कनेे, साास फेेर्नन गााह्रोो हुुनेे जस्ताा
लक्षणहरू र शक अवस्थाामाा पुग्ु नेे जस्ताा सम्पूर्णणू शरीीरलााई असर गर्नेे उग्र प्रति�क्रि�याा देे खि�न्छ।

iv) दाादुराु ा, रुबेेलाा, ठेे उलाा (चि�केेनपक्स) तथाा हाँँ�डेे रोोगकोो खोोप लगााउनुपु र्नेे व्यक्ति�ि भई, गर्भभवतीी
भएकोो कुुराा स्पष्टसँँग थााहाा हुुनेे महि�लाायोो बच्चाासँँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध नभएकोो नि�यम होो तर स्वेेच्छाा अनुुसाार खोोप लगााउनेे

महि�लाालााई पनि� ध्याानमाा रााखीी लेेखि�एकोो छ।v) बीीसीीजीी भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय (यसपछि� बीीसीीजीी भनि�न्छ) कोो सन्दर्भभमाा, केेलोोइडकोो
प्रवृति�ृ भएकोो बच्चाा

vi) हेे पााटााइटि�स बीी लगााउनेे दाायराामाा पर्नेे बच्चाा भई, आमााबााट बच्चाा संंक्रमण रोोकथाामकोो
लाागि�, जन्मपछि� हेे पााटााइटि�स बीी भ्यााक्सि�िन लगााइएकोो बच्चाा

vii) रोोटाा भााइरस सङ्क्रमण वि�रुद्धकोो खोोप लगााउनेे र वि�गतमाा पेेटकोो गम्भीीर समस्याा

(इन्ट्युुसुुसेेम्पसन) भएकाा लक्षि�त बाालबाालि�काा, कन्जेेनि�टल ग्याास्ट्रोोइन्टेे स्टााइनल

डि�सअर्डडर भएकाा बाालबाालि�काा (उपचाार पूूराा गरेे काा बाालबाालि�काा बााहेे क) र गम्भीीर

रूपमाा संंयुक्त
रोोग प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा कमजोोर भएकाा बाालबाालि�काा
ुviii) `यीी बााहेे क अन्य, चि�कि�त्सकलेे अनुुचि�त स्थि�िति� भनेेर नि�र्णणय गरेे कोो खण्डमाा

मााथि�काा i) देे खि� vi) माा नपरेे पनि� चि�कि�त्सकलेे खोोप लगााउन अनुचिु �त भनेेर नि�र्णणय गरेे कोोअवस्थाामाा खोोप लगााउन सकिँ�ँदैै न।१०६. आफ्नोो बच्चाालााई खोोप लगााउन जाानुु अगााडि�(३) खोोप लगााउँँ दाा ध्याान दि�नुपु र्नेे अवस्थााहरू
नि�म्न अवस्थााहरूमाा पर्नेे जस्तोो लाागेेकोो अभि�भाावकलेे, सधैंं देे खााउनेे गरेे कोो चि�कि�त्सक छभनेे अनि�वाार्यय रूपमाा पहि�लेे नैै बच्चााकोो जाँँ�च गरााई, चि�कि�त्सकलााई खोोप लगााउन हुुनेे वाानहुुनेे नि�र्णणय गर्नन लगााऔंं। खोोप लगााउनेे खण्डमाा, सधैंं देे खााउनेे गरेे कोो चि�कि�त्सककोो स्वाास्थ्य
संंस्थाामाा खोोप लगााउनुुहोोस् ् अथवाा जाँँ�च वि�वरण अथवाा चि�कि�त्सककोो लि�खि�त रााय आदि�लि�ई, अन्य स्वाास्थ्य संंस्थाामाा गई खोोप लगााउनुुहोोस् ्।i) 	मुुटुुकोो रोोग, मृगौृ ौलााकोो रोोग, कलेेजोोकोो रोोग, रगतकोो रोोग वाा बच्चााकोो असाामाान्य
ii)वि�काास आदि�कोो उपचाार गरि�रहेे कोो बच्चाा

खोोप लगााएकोो २ दि�न भि�त्र ज्वरोो आएकोो बच्चाा तथाा डााबर आउनेे, अर्टि�िकरि�याा एलर्जीी

जस्ताा असाामाान्यताा देे खि�एकोो बच्चाा

iii) वि�गतमाा मांं�सपेेशीी कडाा भई हाात-खुट्ु टाा कााम्नेे (मि�र्गीी) भएकोो बच्चाा।
	मांं�सपेेशीी कडाा भई हाात-खुुट्टाा कााम्नेे (मि�र्गीी) भएकोो उमेेर, त्योो बेेलाा ज्वरोो आएकोो
थि�योो वाा थि�एन, त्यसपछि� भएकोो छ वाा छैै न, लगााउनेे खोोपकोो प्रकाार आदि� अनुसाु ारनि�र्णणय फरक हुुन्छ। अनि�वाार्यय रूपमाा सधैंं देे खााउनेे गरेे कोो चि�कि�त्सकसँँग पहि�लेे नैैरााम्रोोसँँग सल्लााह गरौंं।

iv) वि�गतकोो जाँँ�च रि�पोोर्टटमाा प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा कम भनेेर भनि�एकोो बच्चाा तथाापरि�वाार वाा नाातेेदाारमाा जन्मजाात प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा कम भएकोो व्यक्ति�ि भएकोो
बच्चाा (उदााहरणकोो लाागि�, बच्चाा साानोो भएकोो बेेलाा मलद्वाार वरि�परि� बाारम्बाार खटि�राा
आएकोो व्यक्ति�ि भएकोो खण्डमाा)v) भ्यााक्सि�िन बनााउनेे क्रममाा, कल्चर गर्नन प्रयोोग गरि�नेे अण्डााकोो तत्त्वहरू, एन्टि�िबाायोोटि�क,स्टेे बलााइजर जस्ताा कुुरााहरू हाालि�एकोो हुुनेे हुुनाालेे, यीी कुुरााहरूकोो एलर्जीी छ भनेेर

बतााइएकोो बच्चाा

vi) 	बीीसीीजीी खोोपकाा हकमाा वि�गतमाा क्षयरोोगकोो सङ्क्रमण भएकोो शङ्काा गरि�एकाा
बाालबाालि�कााहरू, जस्तैै परि�वाारकोो कुुनैै सदस्यलााई क्षयरोोग भएकाा बाालबाालि�काा रत्यस्ताा व्यक्ति�िसँँग लाामोो समयसम्म सम्पर्ककमाा रहेे काा बाालबाालि�काा

vii)	रोोटाा भााइरस खोोपकाा हकमाा सक्रि�य ग्याास्ट्रोोइन्टेे स्टााइनल रोोग वाा झााडाापखाालाा आदि�जस्ताा ग्याास्ट्रोोइन्टेे स्टााइनल डि�सअर्डडर भएकाा बाालबाालि�काा(४) खोोप लगााएपछि� ध्याान दि�नुपु र्नेे साामाान्य कुुरााहरू
i)खोोप लगााएपछि� ३० मि�नेेट जति� स्वाास्थ्य संंस्थाा (भवन) माा नैै बसेेर बच्चााकोो स्थि�िति�
अवलोोकन गर्नुहोु� ोस् ् वाा तुुरुन्तैै चि�कि�त्सकलााई सम्पर्कक गर्नन सकि�नेे व्यवस्थाा गरेे ररााख्नुुहोोस् ्। योो अवधि�माा एकााएक प्रति�कूूल असर वि�रलैै देे खि�न्छ।
ii) 	जीीवि�त भ्यााक्सि�िन लगााएपछि� ४ हप्ताासम्म र नि�ष्क्रि��य भ्यााक्सि�िन लगााएपछि� १हप्ताासम्म प्रति�कूूल असर देे खि�एकोो छ वाा छैै न, ध्याान दि�एर हेे रौंं।
iii) खोोप लगााएकोो ठााउँँ सफाा रााखौंं। नुुहााइदि�ए पनि� हुुन्छ तर खोोप लगााएकोो भााग मााड्नेे
११७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे

iv)
v)

आदि� नगरौंं।

खोोप लगााएकोो दि�न धेेरैै शरीीर चलााउनेे क्रि�यााकलााप गर्नन नदि�औंं।

खोोप लगााएपछि�, खोोप लगााएकोो भाागमाा असाामाान्य प्रति�क्रि�याा वाा स्वाास्थ्य स्थि�िति�माा
परि�वर्ततन आएकोो खण्डमाा तुरुु न्तैै चि�कि�त्सकलााई स्वाास्थ्य परीीक्षण गरााऔंं।

७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे
प्रत्येेक बच्चााकोो शाारीीरि�क बनाावट/प्रवृत्तिृ � फरक हुुनेे हुुनाालेे कसैैकोो धेेरैै हुुन्छ भनेे कसैैकोो थोोरैै ,तर वि�रलैै प्रति�कूूल असर पनि� देे खि�न्छ। महत्त्वपूूर्णण कुुराा भनेेकोो, बच्चााकोो शाारीीरि�क स्थि�िति�लााई

रााम्रोोसँँग बुझेे ो सधैंं देे खााउनेे गरेे कोो चि�कि�त्सकलााई स्वाास्थ्य स्थि�िति� जाँँ�च गरााई, खोोप दि�न सम्भवु कोछ वाा छैै न भन्नेेबाारेे रााम्रोोसँँग सल्लााह गरेे र माात्र खोोप लगााउनेे वाा नलगााउनेे नि�र्णणय गर्नेे कुुराा होो।◆ रोोटाा भााइरसकोो सङ्क्रमण(१) रोोगकोो वि�वरण
रोोटाा भााइरसलेे गर्दाा� दीीर्घघकाालीीन ग्याास्ट्रोोइन्टेे रि�टााइस लााग्छ। योो रोोग वि�श्वभर नैै पााइन्छ रयोो मुुख्य गरीी ५ वर्षषमुुनि�काा बाालबाालि�काामाा लााग्छ। यसकाा मुुख्य लक्षणहरूमाा झााडाा पखाालाा,बाान्ताा हुुनेे, ज्वरोो आउनेे आदि� पर्छछन् ् भनेे कहि�लेेकााहीँँ� पाानीीकोो कमीी हुुनेे (डि�हााइड्रेेसन), ऐँँ ठनहुुनेे, कलेेजोोलेे असाामाान्य रूपमाा कााम गर्नेे, मि�र्गौौलाालेे कााम नगर्नेे, दुर्ललु भ रूपमाा दीीर्घघकाालीीन
इन्सि�िफेेल्यााप्यााथीी आदि� हुुन सक्छन् ्। जुुनसुुकैै उमेेरकाा व्यक्ति�िमाा पनि� धेेरैै पटक सङ्क्रमण
हुुन सक्छ तर शि�शुुमाा पहि�लोो पटक सङ्क्रमण देे खिँ�ँदाा अत्यन्तैै गम्भीीर हुुन्छ र त्यसपछि�
दोोहोोरि�एर सङ्क्रमण हुँँ�दाा सोो सङ्क्रमण कम भयाानक हुँँ�दैै जाान्छ।(२) रोोटाा भााइरस वि�रुद्धकोो खोोप (लााइभ खोोप)रोोटाा भााइरसकोो दुईु वटाा भ्यााक्सि�िनहरू छन् ्। ओरल लााइभ एटेे न्युुएटेे ड माानव रोोटााभााइरसलााई
प्रयोोग गर्नेे मुुखबााट दि�इनेे लााइभ एटेे न्युुएटेे ड माानव रोोटााभााइरस भ्यााक्सि�िन (रोोटाारि�क्स ®;यसपछि� मोोनोो भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन भनि�न्छ) र मोोनोो भ्याालेेन्ट मुुखबााट दि�इनेे एटेे न्युुएटेे डलााइभ ह्युमन
रोोटाा भााइरस भ्यााक्सि�िन (रोोटााटेे क ®; त्यसपछि� मोोनोो भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन
ुभनि�न्छ) होो। यीी दुवैु ै खोोपहरू रोोटाा भााइरसबााट हुुनेे ग्याास्ट्रोोइन्टेे रि�टि�स् ् रोोकथााम गर्नन ८०% रगम्भीीर रोोटाा भााइरस सङ्क्रमण रोोकथााम गर्नन ९५% प्रभाावकाारीी छन् ्।जुनसुु ुकैै उमेेरकाा व्यक्ति�िमाा पनि� रोोटाा भााइरसकोो सङ्क्रमण धेेरैै पटक हुुन सक्छ तरशि�शुुहरूमाा पहि�लोो पटक सङ्क्रमण हुँँ�दाा योो सबैैभन्दाा बढीी गम्भीीर हुुन्छ। सङ्क्रमण दोोहोोरिँ�ँदाायोो कम गम्भीीर हुुनेे भए ताापनि� योो खोोपकोो मुुख्य लक्ष्य भनेेकोो पहि�लोो पटक हुुनेे सङ्क्रमण
रोोकथााम गर्नुु� होो। त्यसैैलेे योो खोोप शि�शुुलााई सुुरुवाातीी अवधि�माा नैै दि�इन्छ।

संंयुक्त
रााज्य अमेेरि�काामाा पहि�लोो पटक ल्यााइएकोो रोोटाा भााइरस वि�रुद्धकोो खोोपलेे
ुइन्ट्युसु
से
े
प्
सन
(शि�शुमाु ुु ा हुुनेे गम्भीीर बि�माारीी) जस्ताा नकााराात्मक असरहरू गरेे कोो पााइएपछि�
त्यसलााई बन्द गरि�एकोो थि�योो। हााल वि�श्वव्याापीी रूपमाा प्रयोोगमाा रहेे काा रोोटाा भााइरस

१२७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे

वि�रुद्धकाा दुवैु ै प्रकाारकाा खोोपहरू वृहत्ृ ् क्लि�िनि�कल ट्राायलमाा परीीक्षण गरि�एकाा छन् ् र यीीखोोपलेे अमेेरि�काामाा पहि�लोो पटक ल्यााइएकोो रोोटाा भााइरस वि�रुद्धकोो खोोपकाा तुुलनाामाा
इन्ट्युुसुुसेेप्सन हुुनेे जोोखि�म न्यूून रहेे कोो पुुष्टि�ि भएकोो छ।रोोटाा भााइरस वि�रुद्धकोो पहि�लोो खोोप लगााएकोो एक हप्तााभि�त्र इन्ट्युसुु सेु प्े सन हुुनेे जोोखि�म

बढ्छ। ७ खोोप लगााउँँ दाा हुुन सक्नेे मृत्ृ युुकाा बाारेे माारोोटाा भााइरस वि�रुद्धकोो खोोपबााट हुुनेे जोोखि�म (इन्ट्युुसुुसेेप्सन जस्ताा सााइड इफेेक्ट देे खि�नुु)र लााभहरू (रोोटाा भााइरसकोो गम्भीीर सङ्क्रमण) तुुलनाा गर्दाा� रोोटाा भााइरस रोोकथााम गर्नुु� नैैबाालबाालि�कााकाा लाागि� बढीी लााभदाायीी हुुन्छ भन्नेे माानिँ�ँदैै आइएकोो छ र वि�श्वकाा धेेरैैभन्दाा धेेरैै
रााष्ट्रहरूलेे रोोटाा भााइरस वि�रुद्धकोो खोोप ल्यााएकाा छन् ्।रोोटाा भााइरस वि�रुद्धकोो खोोप लगााएपछि� केेहीी बेेर दुख्ने
ु ,े पेेट दुख्ने
ु ,े बाारम्बाार बाान्ताा हुुनेे, धेेरैै
सुुनेे वाा रगतमाा दि�साा मि�सि�एकोो भेेटि�योो भनेे इन्ट्युुसुुसेेप्सन भएकोो हुुन सक्नेे ठाान्नुुहोोस् ् रतुरुु न्तैै स्वाास्थ्य संंस्थाामाा सम्पर्कक गर्नुहोु� ोस् ्।अक्टोोबर १, २०२० देे खि� रोोटाा भााइरस वि�रुद्धकोो खोोप एउटाा नि�यमि�त खोोप बनेेकोो छ।योो नि�यमि�त खोोपकाा लक्षि�त जनसङ्ख्याा अगस्ट १, २०२० माा वाा त्यसपछि� जन्मि�िएकाा

बाालबाालि�काा पर्छछन् ्।प्रयोोग गरि�नेे खोोपकोो प्रकाार अनुसाु ार खोोपकोो उमेेर र लगााउनेे संंख्याा फरक हुुन्छ।
मोोनोोभ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन (रोोटाारि�क्स ®) जन्मेेकोो ६ हप्ताा ० दि�न र जन्मेेकोो २४ हप्ताा ०दि�न बीीचकाा बाालबाालि�काालााई २७ दि�न वाा सोोभन्दाा बढीीकोो अन्तराालमाा २ पटक दि�इन्छ।

५-भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन (रोोटााटेे क ®) जन्मेेकोो ६ हप्ताा ० दि�न र जन्मेेकोो ३२ हप्ताा ० दि�नबीीचकाा बाालबाालि�काालााई बीीचमाा २७ दि�न वाा सोोभन्दाा बढीी अन्तरााल रााखीी ३ पटक दि�इन्छ।

यसकाा सााथैै, इन्ट्युुसुुसेेप्सन रोोकथााम गर्ननकाा नि�म्ति�ि पहि�लोो खोोप बच्चाा जन्मेेकोो १४ हप्ताार ६ दि�नभि�त्रमाा लगााइसक्न सि�फाारि�स गरि�न्छ।

स्वाास्थ्य संंस्थााबााट खोोपकोो सम्भाावि�त प्रति�कूूल असर (अवााञ्छि�ित घटनााहरू) कोो रूपमाा
रि�पोोर्टट गरि�एकाा घटनााहरू मध्येेकोो गम्भीीर घटनााहरू (रि�पोोर्टट गर्नेे व्यक्ति�िलेे गम्भीीर भनेेर

नि�र्णणय गरेे कोो) घट्नेे दर मोोनोोभ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन (रोोटाारि�क्स®) कोो सन्दर्भभमाा ०.००३% र५ तत्त्व मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िन (रोोटााटेे क®) कोो सन्दर्भभमाा ०.००२१% रहेे कोो छ। (हेे इसेेइ २५ (सन् ्२०१३) सााल अप्रि�ल १ ताारि�ख देे खि� आर्थि�िक वर्षष रेे इवाा ५ (सन् ् २०२३) सााल सेेप्टेे म्बर ३०ताारि�ख सम्मकाा सङ्ख्यााहरू। श्रोोत: स्वाास्थ्य वि�ज्ञाान परि�षद्कोो भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्ययर भ्यक्सि�िन सम्बन्धीी उपसमि�ति�, सन् ् २०२४ जनवरीी १००औंं प्रति�कूूल घटनााहरूमाा काार्यय
समूहू कोो बैैठकबााट काागजाातहरू २-२३ र २-२४।)११७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे

रोटा भाइरसकोसङ् मण

मुखबाट दइने
एुनटे ेड लाइभ मनरोटा भाइरस खोप(मोनोयालेट खोप)मुखबाट दइने
एुनेटेड लाइभपेटायालेट रोटाभाइरस खोप(पेटायालेट खोप)८ महना

जमेको३२ हता ०दन प­छ७ महना६ महना५ महना

जमेको२४ हता ०दन प­छ४ महना

जमप­छ१४ हता र६ दनप­छ३ महना२ महना१ महना

जमेको ६हता ० दनप­छ(३) खोोपकोो अवधि�

(*)

(*)

(*): पहलो खोप लगाउँ दा खोप लगाउने मानक अव ध भनेको बा जमेको २ महनादे ख १४ हता र ६ दनसम हो।◆ हेे पााटााइटि�स बीीहेे पााटााइटि�स बीी भ्यााक्सि�िन, हेे इसेेइ २८ (२०१६) सााल अक्टोोबरदेे खि�, हेे इसेेइ २८ (२०१६) साालअप्रि�ल १ ताारि�ख वाा सोोभन्दाा पछि� जन्म भएकाा सम्पूर्णणू शि�शुहु रूलााई नि�यमि�त खोोपकोो रूपमाा
दि�इरहेे कोो छ। हेे पााटााइटि�स बीी भााइरस (HBs एन्टि�िजन) पोोजेेटि�भ आमााबााट जन्म भएकोो नवजाात
शि�शुुलााई दि�इनेे खोोपकोो खर्चच स्वाास्थ्य बि�मााद्वााराा बेेहोोरि�नेे, र झुुक्कि�िएर हेे पााटााइटि�स बीी पोोजेेटि�भ
भााइरस भएकोो रगतसँँग सम्पर्ककमाा आएकोो जस्ताा दुर्घघटना
ाकोो खण्डमाा भनेे श्रमि�क दुर्घघटनाा बि�माा वााुुस्वाास्थ्य बि�माा आदि�द्वााराा खोोपकोो खर्चच बेेहोोरि�नेे कुुराामाा भनेे परि�वर्ततन भएकोो छैै न।(१) रोोगकोो व्यााख्यााहेे पााटााइटि�स बीी (HB) भााइरसबााट संंक्रमि�त भयोो भनेे एक्युुट हेे पााटााइटि�स भई, कसैैकसैलाै ाईत्यति�कैै नि�कोो हुुन पनि� सक्छ तर कसैैकसैलाै ाई दीीर्घघकाालीीन हेे पेेटााइटि�स हुुन पनि� सक्छ।
कसैैकसैलाै ाई फुुलमि�नेेन्ट हेे पटााइटि�स भई, कडाा लक्षणहरू देे खि�न्छन् ् र मृत्ृ युु पनि� हुुन सक्छ।
सााथैै कसैैकसैैमाा स्पष्ट रूपमाा लक्षण नदेे खि�एपनि� कलेेजोोमाा भााइरस लुुक्छ र केेहीी वर्षष बि�तेेपछि�
दीीर्घघकाालीीन हेे पेेटााइटि�स, लि�भर सि�रोोसि�स, लि�भर क्याान्सर आदि� हुुन पनि� सक्छ। वि�शेेष गरीी उमेेर
जति� कम हुुन्छ त्यति�नैै एक्युुट हेे पााटााइटि�सकोो लक्षणहरू हल्काा हुुनेे वाा स्पष्टसँँग नदेे खि�नेे हुुन्छतर भााइरस त्यति�कैै लुकेु े र बस्नेे पर्सि�िस्टेे न्ट इन्फेेक्शनकोो सम्भाावनाा बढीी हुुन्छ भनेेर भनि�न्छ।
संंक्रमण, HB भााइरस (HBs एन्टि�िजन) पोोजेेटि�भ आमााबााट जन्मेेकोो नवजाात शि�शुु, HB भााइरस
पोोजेेटि�भ रगत वाा शरीीरबााट नि�स्कनेे तरल पदाार्थथसँँग प्रत्यक्ष सम्पर्ककमाा आएमाा र HB भााइरस
पोोजेेटि�भ व्यक्ति�िसँँग शाारीीरि�क सम्बन्ध आदि�बााट हुुन्छ।(२) हेे पााटााइटि�स बीी भ्यााक्सि�िन (नि�ष्क्रि��य भ्यााक्सि�िन)वि�शेेष गरीी शि�शुुलााई, हेे पााटााइटि�स बीी (HB) भ्यााक्सि�िन लगााउनुुकोो प्रमुुख उद्देे श्य भनेेकोो,हेे पााटााइटि�सकोो रोोकथााम भन्दाा पनि� भााइरसकोो पर्सि�िस्टेे न्ट इन्फेेक्शन हुुनबााट बचााई, भवि�ष्यमाा
हुुन सक्नेे दीीर्घघकाालीीन हेे पेेटााइटि�स, लि�भर सि�रोोसि�स, लि�भर क्याान्सरबााट बचााउनुु होो।पहि�लेे आमााबााट बच्चाामाा संंक्रमण रोोकथााम काार्ययक्रम अन्तर्गगत, HB भााइरस पोोजेेटि�भ आमाालेे
जन्म दि�एकोो शि�शुुलााई जन्मपछि� सकेेसम्म चाँँ�डोो HB गााम्माा-ग्लोोबुुलि�न र HB भ्यााक्सि�िन
लगााइन्थ्योो। तर अहि�लेे, धेेरैै भन्दाा धेेरैै व्यक्ति�िलााई HB भ्यााक्सि�िन लगााई, भवि�ष्यमाा दीीर्घघकाालीीन
१४७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेेहेे पााटााइटि�स, लि�भर सि�रोोसि�स, लि�भर क्याान्सरबााट पीीडाा भोोग्नेे माान्छेे कोो सङ्ख्याालााई सकेेसम्म
घटााउनकोो लाागि�, आमााबााट बच्चाामाा संंक्रमण रोोकथााम काार्ययक्रमकोो सााथसााथैै हेे इसेेइ २८ (२०१६)सााल अक्टोोबरदेे खि�, हेे इसेेइ २८ (२०१६) सााल अप्रि�ल १ ताारि�ख वाा सोोभन्दाा पछि� जन्मेेकाा सम्पूर्णण
ूशि�शुुहरूलााई नि�यमि�त खोोपकोो रूपमाा योो खोोप दि�इरहेे कोो छ।आमााबााट बच्चाामाा संंक्रमण रोोकथााम काार्ययक्रमकोो लाागि� दि�इनेे भ्यााक्सि�िनकोो खर्चच पहि�लेे जसरीीनैै स्वाास्थ्य बि�मााद्वााराा बेेहोोरि�नेेछ।
आमााबााट बच्चाा संंक्रमण रोोकथााम काार्ययक्रम अन्तर्गगतकोो खोोप लगााउनुुपर्नेे नवजाात शि�शुु
बााहेे ककाा हेे इसेेइ २८ (२०१६) सााल अप्रि�ल १ ताारि�ख वाा सोो भन्दाा पछि� जन्म भएकाा १ वर्षषमुुनि�काा
सम्पूर्णणू शि�शुहु रूलेे नि�यमि�त खोोपकोो रूपमाा HB भ्यााक्सि�िन लगााउनुपु र्नेेछ। साामाान्यतयाा खोोपलगााउनेे अवधि�, शि�शुु २ महि�नाा पुुगेेकोो बेेलाादेे खि� ९ महि�नाा नपुुगेेसम्म होो। HB भ्यााक्सि�िन २७ दि�नवाा सोोभन्दाा बढीीकोो अन्तराालमाा २ पटक छाालाामाा लगााइन्छ र पहि�लोो खुुरााक लगााएकोो १३९ दि�न वाासोोभन्दाा बढीी भएपछि� एउटाा HB भ्यााक्सि�िन (तेेस्रोो खुुरााक) छाालाामाा लगााइन्छ।
अहि�लेेसम्म HB भ्यााक्सि�िन लगााइएकोो १०% जति�माा सुस्ु त हुुने,े टााउकोो दुख्ने
ु ,े भ्यााक्सि�िन लगााएकोो
ठााउँँ सुन्नि�िने,े राातोो हुुने,े दुख्नेुु े जस्ताा भ्यााक्सि�िनकोो प्रति�कूूल असरहरू देे खि�एकोो रि�पोोर्टट गरि�एकोो छ।तर नवजाात शि�शुु र दूधेे ालकहरूलााई समस्याा बि�नाा दि�इरहेेकोो छ। स्वाास्थ्य संंस्थााबााट खोोपकोोू बासम्भाावि�त प्रति�कूूल असर (अवााञ्छि�ित घटनााहरू) कोो रूपमाा रि�पोोर्टट गरि�एकाा घटनााहरू मध्येेकोो
गम्भीीर घटनााहरू (रि�पोोर्टट गर्नेे व्यक्ति�िलेे गम्भीीर भनेेर नि�र्णणय गरेे कोो) घट्नेे दर ०.०००८% रहेेकोोछ। (हेेइसेेइ २५ (सन् ् २०१३) सााल अप्रि�ल १ ताारि�ख देे खि� रेे इवाा ५ (सन् ् २०२३) सााल सेेप्टेे म्बर ३०ताारि�ख सम्मकाा सङ्ख्यााहरू। रेे इवाा ६ (सन् ् २०२४) सााल जनवरीी १००औंं कल्यााण वि�ज्ञाान परि�षद्
खोोप तथाा भ्यााक्सि�िन उपसमि�ति�, प्रति�कूूल असर अध्ययन समूहू , साामग्रीी २-२२ बााट।)३ महना६ महना९ महना
१ वष
२ वष
३ वष
४ वष
५ वष
६ वष
७ वष
८ वष
९ वष
१० वष
११ वष
१२ वष
१३ वष
१४ वष
१५ वष
१६ वष
१७ वष
१८ वष
१९ वष
२० वष

(३) खोोप लगााउनेे अवधि�

हेपाटाइटस बी◆ हेे मोोफि�लस इन्फ्लुुएन्जाा टााइप बीी (Hib) इन्फेेक्शन(१) रोोगकोो व्यााख्यााहेे मोोफि�लस इन्फ्लुुएन्जाा, वि�शेेष गरीी टााइपीी बीी, काान पााक्नेे, पि�नाास हुुनेे, ब्रोोन्कााइटि�स
जस्ताा हल्काा इन्फेेक्शनहरूकाा सााथैै मेेनि�नजााइटि�स, सेेप्सीीस (रगतमाा संंक्रमण),न्युुमोोनि�याा जस्ताा भि�त्रीी भााग (शरीीरभरि�) माा गम्भीीर इन्फेेक्शन (यसलााई इन्भेेसि�भ
इन्फेेक्शन पनि� भनि�न्छ) गर्नेे, नवजाात शि�शुु र बच्चााहरूकोो लाागि� समस्याा बन्न सक्नेे
रोोगजन्य ब्यााक्टेे रि�याा होो। हेे इसेेइ २२ (सन् ् २०१०) सााल भन्दाा अगााडि�, ५ वर्षषमुुनि�कोो
जनसंंख्यााकोो १ लााख मध्येेकाा ७.१ देे खि� ८.३ लााई Hib कोो काारण मेेनि�नजााइटि�स भएकोो
थि�योो। वाार्षि�िक ४०० जनाालााई रोोग लाागेेकोो र तीी मध्येेकाा ११% माा खरााब परि�मााण अएकोो
१५७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे

अनुुमाान गरि�एकोो थि�योो*। सााथैै आधाा भन्दाा बढीी जन्मपछि� ४ महि�नाादेे खि� १ वर्षषसम्मकाा
शि�शुुहरू रहेे काा थि�ए। (*स्वाास्थ्य तथाा कल्यााण वि�ज्ञाान परि�षद्, संंक्राामक रोोग शााखाा
बैैठक, खोोप समि�ति�कोो दस्तााबेेजबााट।) हााल, Hib भ्यााक्सि�िनकोो वि�स्ताारलेे इन्भेेसि�भ Hib
रोोग प्राायःः देे खि�न छोोडेेकोो छ।(२) सुक्खाु ा गरि�एकोो हेेमोोफि�लस टााइप बीी भ्यााक्सि�िन (Hib भ्यााक्सि�िन) (नि�ष्क्रि��य भ्यााक्सि�िन)सन् ् २०२४ अप्रि�लमाा ५ तत्त्वहरू मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िन (DPT-IPV-Hib) सि�द्धाान्तकोो

रूपमाा Hib इन्फेेक्सनकोो रोोकथाामकोो लाागि� प्रयोोग गरि�नेे नि�यमि�त खोोप भयोो।५ तत्त्वहरू मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िनमाा Hib भ्यााक्सि�िनलााई ४ तत्त्वहरू मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िन

(DPT-IPV) माा थपि�एकोो छ। यसमाा पहि�लेेदेेखि� चल्दैै आएकोो ४ तत्त्वहरू मि�श्रि�त र Hib

भ्यााक्सि�िनहरू जस्तैै सुरक्षाु ाकोो स्तर भएकोो माानि�न्छ। योो छाालाा मुनिु �माा वाा मांं�सपेेशीीहरू
भि�त्र लगााउन सकि�न्छ। खोोप लगााउनेे संंख्याा र अन्तराालकोो लाागि� पृष्ृ ठ ८ हेे र्नुहोु� ोस् ्।
Hib भ्यााक्सि�िन पनि� अहि�लेेलााई प्रयोोग गर्नन सकि�न्छ भन्नेे कुुराामाा ध्याान दि�नुहोु ोस् ्।यस खण्डलेे Hib भ्यााक्सि�िनकोो बाारेे माा छलफल गर्ददछ। ५ तत्त्वहरू मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िनकोो

नि�यमि�त भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय सम्बन्धीी नवीीनतम जाानकाारीीकोो लाागि� स्वाास्थ्य, श्रमर कल्यााण मन्त्राालयद्वााराा जाारीी गरि�एकोो “नि�यमि�त खोोपकोो लाागि� जाानकाारीी” र “नि�यमि�त
खोोपकोो काार्याा�न्वयन नि�र्देे शन” हेे र्नुहोु� ोस् ्।हेे मोोफि�लस इन्फ्लुुएन्जाा ७ कि�सि�ममाा वर्गीीकरण गरि�एकोो छ। तर टााइप बीी गम्भीीर
रोोगहरूकोो मुख्ु य काारण भएकोो हुुनाालेे, भ्यााक्सि�िनकोो रूपमाा टााइप बीी प्रयोोग गरि�न्छ।योो भ्यााक्सि�िन संंसाारभरि� नैै व्याापक रूपमाा प्रयोोग गरि�न्छ। हेे इसेेइ २० (सन् ् २००८) साालडि�सेेम्बरदेे खि� जाापाानमाा पनि� योो भ्यााक्सि�िन लगााउन सकि�नेे भयोो र हेे इसेेइ २५ (सन् ् २०१३)सााल अप्रि�लदेे खि� यसलााई नि�यमि�त खोोप बनााइयोो।
चि�कि�त्सकलेे अन्य भ्यााक्सि�िन पनि� सँँगैै लगााउनुपु र्नेे आवश्यकताा भएकोो नि�र्णणय गरेे माा,अभि�भाावककोो मन्जुरीु ी लि�ई भ्यााक्सि�िन लगााइन्छ। प्रत्येेक भ्यााक्सि�िन एउटाा एउटाा गरीी लगााउन
पनि� सकि�न्छ।
युरोु ोप र अमेेरि�काामाा योो भ्यााक्सि�िन उपलब्ध गरााइएपछि�, इन्भेेसि�भ Hib रोोग उल्लेेखनीीय रूपमााकम भयोो। जाापाानमाा पनि� यसलााई नि�यमि�त खोोपकोो रूपमाा लगााउन सुरुु गरेे पछि�, योो रोोग त्यसरीीनैै कम भएर गई, हााल प्राायःः देे खि�न छोोडेेकोो छ। हेेइसेेइ १० (सन् ् १९९८) साालमाा वि�श्व स्वाास्थ्य
संंगठन (WHO) लेे नवजाात शि�शुलाु ाई नि�यमि�त खोोपकोो रूपमाा Hib लगााउन कडाा सुझाु ावदि�योो र खोोप दि�न सुरुु गरि�एकोो ११० भन्दाा बढीी रााष्ट्रहरूमाा त्यसकोो परि�णाामलााई उच्चमूल्ू यााङ्कन गरि�एकोो छ।प्रति�कूूल असरहरू मुख्ु यतयाा कुुनैै एउटाा भाागकोो प्रति�क्रि�यााहरू जस्तैै राातोोपन (४४.२%),सूजू न (पफि�नेेस) (१८.७%), डल्लोो (गाँँ�ठोो) आउनेे (१७.८%) र दुखाूु ाइ (५.६%), सााथैै सम्पूर्णण
शरीीरकोो प्रति�क्रि�यााहरू जस्तैै ज्वरोो (२.५%), खरााब मूड
ू (१४.७%) र खाान मन नलााग्नुु (८.७%)होो (स्वीीकृृति�कोो समयमाा) (रेे इवाा ५ (सन् ् २०२३) सााल अगस्टमाा संंशोोधि�त (तेेस्रोो संंस्करण)संंलग्न दस्ताावेेज हेेर्नुहोु� ोस् ्)१६७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे

स्वाास्थ्य संंस्थााबााट खोोपकोो सम्भाावि�त प्रति�कूूल असर (अवााञ्छि�ित घटनााहरू) कोोरूपमाा रि�पोोर्टट गरि�एकाा घटनााहरू मध्येेकोो गम्भीीर घटनााहरू (रि�पोोर्टट गर्नेे व्यक्ति�िलेे गम्भीीर
भनेेर नि�र्णणय गरेे कोो) घट्नेे दर ०.००१९% रहेे कोो छ। (हेे इसेेइ २५ (सन् ् २०१३) साालअप्रि�ल १ ताारि�ख देे खि� रेे इवाा ५ (सन् ् २०२३) सााल सेेप्टेे म्बर ३० ताारि�खसम्मकोो संंख्याा।रेे इवाा ६ (सन् ् २०२४) सााल जनवरीी १००औंं कल्यााण वि�ज्ञाान परि�षद् खोोप तथाा भ्यााक्सि�िन
उपसमि�ति�, प्रति�कूूल असर अध्ययन समूूह, साामग्रीी २-१९ बााट।)हेे मोोफि�लस इन्फ्लुुएन्जाा टााइप बीी (Hib) कोो खोोप, पहि�लोो पटककोो खोोप लगााउन
सुुरु गरेे कोो बेेलााकोो उमेेर अनुुसाार, नि�म्न तरि�काामाा लगााइन्छ। i) माा साामाान्यतयाा खोोपलगााउनेे तरि�काा लेेखि�एकोो छ।i) पहि�लोो पटककोो खोोप लगााउन सुरुु गरेे कोो बेेलाामाा, जन्मपछि� २ महि�नाादेे खि� जन्मपछि� ७ महि�नाा
नपुगेे म्मकोो अवधि�माा भएकोो बच्चााु ससुक्खाु ा गरि�एकोो हेेमोोफि�लस टााइप बीी भ्यााक्सि�िन प्रयोोग गरीी, पहि�लोो पटककोो खोोप २७दि�न (चि�कि�त्सकलेे आवश्यक भनेेर स्वीीकृृति� दि�एकोो खण्डमाा २० दि�न) वाा सोोभन्दाा बढीी,साामाान्यतयाा २७ दि�न (चि�कि�त्सकलेे आवश्यक भनेेर स्वीीकृृति� दि�एकोो खण्डमाा २० दि�न) देे खि�५६ दि�नसम्मकोो अन्तराालमाा ३ पटक र थप खोोप चााहिँ�ँ पहि�लोो पटककोो खोोप समााप्त भएपछि�७ महि�नाा वाा सोोभन्दाा बढीी, साामाान्यतयाा ७ महि�नाा देे खि� १३ महि�नाासम्मकोो अन्तराालमाा १पटक लगााइन्छ। तर पहि�लोो पटककोो खोोपकोो दोोस्रोो तथाा तेेस्रोो खुराु ाककोो इन्जेेक्शन, जन्मपछि�१२ महि�नाा नपुगेे म्ममाा लगााउनुपु सु र्नेेछ र यदि� त्योो अवधि� नााघेेमाा खोोप लगााइनेे छैै न। यस्तोो
अवस्थाामाा थप खोोप लगााउन सम्भव छ तर पहि�लोो पटककोो खोोपकोो अन्ति�िम इन्जेेक्शन
समााप्त भएपछि�, २७ दि�न (चि�कि�त्सकलेे आवश्यक भनेेर स्वीीकृृति� दि�एकोो खण्डमाा २० दि�न)वाा सोोभन्दाा बढीीकोो अन्तराालमाा १ पटक लगााइन्छ।ii) पहि�लोो पटककोो खोोप लगााउन सुरुे ो भोोलि�पल्टदेे खि�ु गरेे कोो बेेलाामाा, जन्मपछि� ७ महि�नाा पुगेु कोजन्मपछि� १२ महि�नाा नपुगेे म्मकोो अवधि�माा भएकोो बच्चााु ससुक्खाु ा गरि�एकोो हेेमोोफि�लस टााइप बीी भ्यााक्सि�िन प्रयोोग गरीी, पहि�लोो पटककोो खोोप २७ दि�न(चि�कि�त्सकलेे आवश्यक भनेेर स्वीीकृृति� दि�एकोो खण्डमाा २० दि�न) वाा सोोभन्दाा बढीी, साामाान्यतयाा२७ दि�न (चि�कि�त्सकलेे आवश्यक भनेेर स्वीीकृृति� दि�एकोो खण्डमाा २० दि�न) देेखि� ५६ दि�नसम्मकोो
अन्तराालमाा २ पटक र थप खोोप चााहिँ�ँ पहि�लोो पटककोो खोोप समााप्त भएकोो ७ महि�नाा वाा सोोभन्दाा
बढि�, साामाान्यतयाा ७ महि�नाा देेखि� १३ महि�नाासम्मकोो अन्तराालमाा १ पटक लगााइन्छ। तर पहि�लोो
पटककोो खोोपकोो दोोस्रोो खुराु ाककोो इन्जेेक्शन, जन्मपछि� १२ महि�नाा नपुगेे म्ममाा लगााउनुपु सु र्नेेछ रयदि� त्योो अवधि� नााघेेमाा खोोप लगााइनेे छैै न। यस्तोो अवस्थाामाा थप खोोप लगााउन सम्भव छ तरपहि�लोो पटककोो खोोपकोो अन्ति�िम इन्जेेक्शन समााप्त भएपछि�, २७ दि�न (चि�कि�त्सकलेे आवश्यक
भनेेर स्वीीकृृति� दि�एकोो खण्डमाा २० दि�न) वाा सोोभन्दाा बढीीकोो अन्तराालमाा १ पटक लगााइन्छ।
iii) पहि�लोो पटककोो खोोप लगााउन सुरुे ो भोोलि�पल्टदेेखि�ु गरेेकोो बेेलाामाा, जन्मपछि� १२ महि�नाा पुगेु कोजन्मपछि� ६० महि�नाा नपुगेे म्मकोो अवधि�माा भएकोो बच्चााु ससुक्खाु ा गरि�एकोो हेेमोोफि�लस टााइप बीी भ्यााक्सि�िन प्रयोोग गरीी १ पटक खोोप लगााइन्छ।
सााथैै लाामोो अवधि� उपचाार गर्नुपु� र्नेे रोोग आदि�कोो काारण खोोप लगााउन नसकि�एकोो भनेेर
स्वीीकाार गरि�एकोो बच्चाालााई पनि� यसरीी नैै खोोप लगााइनेेछ।
१७७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे

हेमोफलस
इलुएजा
टाइप बी (Hib)इफेन३ महना६ महना९ महना
१ वष­
२ वष­
३ वष­
४ वष­
५ वष­
६ वष­
७ वष­
८ वष­
९ वष­
१० वष­
११ वष­
१२ वष­
१३ वष­
१४ वष­
१५ वष­
१६ वष­
१७ वष­
१८ वष­
१९ वष­
२० वष­(३) खोोप लगााउनेे अवधि�५ तवह मत यासन योग गन­को लाग पृ ८ हेनु­होस्।

◆ शि�शुकोु ो न्युमोु ोकोोकल इन्फेेक्शन(१) रोोगकोो व्यााख्याा
स्ट्रेेप्टोोकोोकस नि�मोोनीी, बच्चााहरूलााई ब्यााक्टेे रि�यााबााट हुुनेे दुईु प्रमुखु काारणहरू मध्येेकोो एक होो।योो ब्यााक्टेे रि�याा धेेरैै बच्चााहरूकोो नााककोो भि�त्रपट्टि� हुुन्छ र कहि�लेेकााहीँँ� ब्यााक्टेे रि�याा मेेनि�नजााइटि�स,ब्यााक्टरीीमि�याा, न्युमोु ोनि�याा, पि�नाास, काान पााक्नेे जस्ताा रोोगकोो काारण बन्दछ।योो भ्यााक्सि�िन उपलब्ध हुुनुु अगााडि� स्ट्रेेप्टोोकोोकस नि�मोोनि�यााकोो काारण हुुनेे प्यरुलेेन्ट
मेेनि�नजााइटि�सकोो रोोग लााग्नेे दर ५ वर्षष भन्दाा कम उमेेरकाा १००,००० जनसंंख्याा मध्येे २.६-२.९
जनाा थि�योो। वर्षषमाा लगभग १५० जनाालााई योो रोोग लाागेेकोो अनुमाु ान गरि�एकोो थि�योो*। मृत्ृ युु दरर रोोगकोो काारण शरीीरमाा बाँँ�कीी रहनेे वि�काारकोो घटनााहरू (हााइड्रोोसेेफलस, काान नसुन्ु नेे, माानसि�क
अपााङ्गताा) Hib कोो काारण हुुनेे मेेनि�नजााइटि�स भन्दाा उच्च थि�योो र लगभग २१ % माा खरााब
परि�मााण अएकोो माानि�न्छ। (*स्वाास्थ्य तथाा कल्यााण वि�ज्ञाान परि�षद्, संंक्राामक रोोग शााखाा
बैैठक, खोोप समि�ति�कोो दस्तााबेेजबााट।) हााल, न्युमोु ोकोोकल इन्फेेक्शन भ्यााक्सि�िनकोो वि�स्ताारलेे
न्युमोु ोकोोकल मेेनि�नजााइटि�स जस्ताा इन्भेेसि�भ इन्फेेक्शनहरू उल्लेेखनीीय रूपमाा कम भएकाा छन् ्।(२) अब्जोोर्बबड् १३ तत्त्वहरू मि�श्रि�त न्युुमोोकोोकल संंयुुक्त भ्यााक्सि�िन (१३ तत्त्वहरू मि�श्रि�त
न्युमो
भ्यााक्सि�िन) (नि�ष्क्रि��य भ्यााक्सि�िन)ु ोकोोकल संंयुक्त
ुअप्रि�ल सन्् २०२४ माा, १५-भ्याालेेन्ट न्युुमोोकोोकल इन्फेेक्शन खोोप (PCV१५) लााई नि�यमि�त खोोपबनााइयोो। शि�शुुकोो न्युुमोोकोोकल इन्फेेक्शन नि�यमि�त भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्ययक्रममाा सि�द्धाान्तकोो रूपमाा

१५-भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन प्रयोोग गरि�न्छ।

१५-भ्याालेेन्ट न्यूूमोोकोोकल भ्यााक्सि�िन (PCV१५) लेे १३-भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन (PCV१३) कोो दाायराा

भि�त्र पर्नेे सेेरोोटााइपहरूकाा सााथैै टााइप २२F र टााइप ३३F वि�रुद्ध सुुरक्षाा गर्नेे लक्ष्य रााखि�एकोो छ। योोहाालकोो PCV१३ भन्दाा उच्च प्रभााव भएकोो र हाालकोो जस्तैै सुुरक्षि�त हुनेे अपेेक्षाा गरि�एकोो छ। योो छाालाा

मुुनि�माा वाा मांं�सपेेशीीहरू भि�त्र लगााउन सकि�न्छ। खोोप लगााउनेे संंख्याा र अन्तराालकोो लाागि� पृृष्ठ ८ हेेर्नुु�होोस््।
१३-भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन पनि� अहि�लेेलााई प्रयोोग गर्नन सकि�न्छ भन्नेे कुुराामाा ध्याान दि�नुुहोोस््।यस खण्डलेे १३-भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िनकोो बाारेेमाा छलफल गर्ददछ। १५-भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िनकोो नि�यमि�त

भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय सम्बन्धीी नवीीनतम जाानकाारीीकोो लाागि� स्वाास्थ्य, श्रम र कल्यााण मन्त्राालयद्वााराा
जाारीी गरि�एकोो “नि�यमि�त खोोपकोो लाागि� जाानकाारीी” र “नि�यमि�त खोोपकोो काार्याा�न्वयन नि�र्देे शन” हेेर्नुु�होोस््।

शि�शुुकोो न्युुमोोकोोकल इन्फेेक्शन भ्यााक्सि�िन (१३ तत्त्वहरू मि�श्रि�त न्युुमोोकोोकल संंयुुक्त
१८७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे

भ्यााक्सि�िन), बच्चााहरूमाा गम्भीीर रोोगहरू लगााउन सक्नेे १३ सेेरोोटााइप लगाायतकाा ब्यााक्टेे रि�याा
मेेनि�नजााइटि�स आदि�कोो रोोकथाामकोो लाागि� बनााइएकोो भ्यााक्सि�िन होो।हेे इसेेइ १२ (सन् ् २०००) साालमाा अमेेरि�काामाा, सुुरुमाा ७ तत्त्व मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िनकोो रूपमाा
खोोपकोो थाालनीी गरीी, हेे इसेेइ २२ (सन् ् २०१०) साालमाा १३ तत्त्व मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िनमाा परि�वर्ततन
गरि�योो। हााल १०० भन्दाा बढीी रााष्ट्रहरूमाा १३ तत्त्व मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िनलााई माानक भ्यााक्सि�िनकोो
रूपमाा प्रयोोग गरि�न्छ। योो भ्यााक्सि�िन लगााएर धेेरैै रााष्ट्रहरूमाा ब्यााक्टेे रि�याा मेेनि�नजााइटि�स,ब्यााक्टरीीमि�याा कम भएकोो रि�पोोर्टट गरि�एकोो छ। हेे इसेेइ २५ (सन् ् २०१३) सााल नोोभेेम्बरदेे खि�जाापाानमाा योो खोोप लगााउन सुुरु गरि�योो र अन्य रााष्ट्रहरूमाा झैै जाापाानमाा पनि� इन्भेेसि�भ
न्युमोु ोकोोकल रोोगहरू कम भएकोो छ।चि�कि�त्सकलेे अन्य भ्यााक्सि�िन पनि� सँँगैै लगााउनुुपर्नेे आवश्यकताा भएकोो नि�र्णणय गरेे माा,अभि�भाावककोो मन्जुुरीी लि�ई भ्यााक्सि�िन लगााइन्छ। प्रत्येेक भ्यााक्सि�िन एउटाा एउटाा गरीी लगााउन
पनि� सकि�न्छ।
प्रति�कूूल असरकोो रूपमाा, खोोप लगााएकोो ठााउँँकोो एरि�थेेमाा (६७.८ देेखि� ७४.४%), सुन्नि�िनेे (४७.२ देेखि�
ु
५७.१%), प्रति�क्रि�यााहरू देेखि�न्छन् ् भनेे, सम्पूर्णणू शरीीरलााई असर गर्नेे प्रति�क्रि�यााकोो रूपमाा मुख्ु यतयाा
ज्वरोो (३७.५ डि�ग्रीी सेेल्सि�ियस वाा सोोभन्दाा बढीी) आउनेे ३२.९% देेखि� ५०.७% भनेेर थााहाा भएकोो छ।(रेेइवाा ३ (सन् ् २०२१) सााल सेेप्टेे म्बर संंशोोधन (तेेस्रोो संंस्करण) संंलग्न काागजाात हेेर्नुहोु� ोस् ्)स्वाास्थ्य संंस्थााबााट खोोपकोो सम्भाावि�त प्रति�कूूल असर (अवााञ्छि�ित घटनााहरू) कोो रूपमाा
रि�पोोर्टट गरि�एकाा घटनााहरू मध्येेकोो गम्भीीर घटनााहरू (रि�पोोर्टट गर्नेे व्यक्ति�िलेे गम्भीीर भनेेर
नि�र्णणय गरेे कोो) घट्नेे दर ०.००१९% रहेे कोो छ। (हेे इसेेइ २५ (सन् ् २०१३) सााल अक्टोोबरदेे खि� रेे इवाा ५ (सन् ् २०२३) सााल सेेप्टेे म्बर ३० सम्मकोो संंख्याा। रेे इवाा ६ (सन् ् २०२४) साालजनवरीी १००औंं कल्यााण वि�ज्ञाान परि�षद् खोोप तथाा भ्यााक्सि�िन उपसमि�ति�, प्रति�कूूल असरअध्ययन समूहू , साामग्रीी २-१७ बााट।)शि�शुकोु ो न्युमोु ोकोोकल इन्फेेक्शनकोो खोोप, पहि�लोो पटककोो खोोप लगााउन सुरुु गरेे कोो बेेलााकोो
उमेेर अनुसाु ार, नि�म्न तरि�काामाा लगााइन्छ। i) माा साामाान्यतयाा खोोप लगााउनेे तरि�काा लेेखि�एकोो छ।i) पहि�लोो पटककोो खोोप लगााउन सुरुु गरेे कोो बेेलाामाा, जन्मपछि� २ महि�नाादेे खि� जन्मपछि� ७ महि�नाा
नपुुगेेसम्मकोो अवधि�माा भएकोो बच्चाा
अब्जोोर्बबड् १३ तत्त्वहरू मि�श्रि�त न्युमो
भ्यााक्सि�िन प्रयोोग गरीी, साामाान्यतयााु ोकोोकल संंयुक्त
ुपहि�लोो पटककोो खोोप जन्मपछि� १२ महि�नाासम्ममाा २७ दि�न वाा सोोभन्दाा बढीीकोो अन्तराालमाा ३पटक र थप खोोप चााहिँ�ँ साामाान्यतयाा जन्मपछि� १२ महि�नाादेे खि� जन्मपछि� १५ महि�नाा नपुगेे म्मकोोु सअवधि�माा लगााइन्छ। पहि�लोो पटककोो खोोप समााप्त भएपछि� ६० दि�न वाा सोोभन्दाा बढीीकोो अन्तरााल
रााखीी, जन्मपछि� १२ महि�नाा नााघेेपछि� १ पटक थप खोोप लगााइन्छ। तर पहि�लोो पटककोो खोोपकोो
दोोस्रोो तथाा तेेस्रोो खुराु ाककोो इन्जेेक्शन, जन्मपछि� २४ महि�नाा नपुगेे म्ममाा लगााउनुपु सु र्नेेछ र यदि�त्योो अवधि� नााघेेमाा खोोप लगााइनेे छैै न। (थप खोोप लगााउन सम्भव)। सााथैै पहि�लोो पटककोो खोोपकोो
दोोस्रोो खुराु ाककोो इन्जेेक्शन, जन्मपछि� १२ महि�नाा नपुगेे म्ममाा लगााउनुपु सु र्नेेछ र यदि� त्योो
अवधि� नााघेेमाा पहि�लोो पटककोो खोोपकोो तेेस्रोो खुराु ाक लगााइनेे छैै न। (थप खोोप लगााउन सम्भव)।
ii) पहि�लोो पटककोो खोोप लगााउन सुुरु गरेे कोो बेेलाामाा, जन्मपछि� ७ महि�नाा पुुगेेकोो भोोलि�पल्टदेे खि�जन्मपछि� १२ महि�नाा नपुगेु ेसम्मकोो अवधि�माा भएकोो बच्चाा
१९७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे

अब्जोोर्बबड् १३ तत्त्वहरू मि�श्रि�त न्युमो
भ्यााक्सि�िन प्रयोोग गरीी, साामाान्यतयााु ोकोोकल संंयुक्त
ुपहि�लोो पटककोो खोोप जन्मपछि� १२ महि�नाासम्ममाा २७ दि�न वाा सोोभन्दाा बढीीकोो अन्तराालमाा२ पटक र थप खोोप चााहिँ�ँ साामाान्यतयाा जन्मपछि� १२ महि�नाा वाा सोोभन्दाा बढीी पछि�, पहि�लोो
पटककोो खोोप समााप्त भएपछि� ६० दि�न वाा सोोभन्दाा बढीीकोो अन्तराालमाा १ पटक लगााइन्छ।तर पहि�लोो पटककोो खोोपकोो दोोस्रोो खुराु ाककोो इन्जेेक्शन, जन्मपछि� २४ महि�नाा नपुगेु ेसम्ममाा
लगााउनुुपर्नेेछ र यदि� त्योो अवधि� नााघेेमाा खोोप लगााइनेे छैै न। (थप खोोप लगााउन सम्भव।)iii) पहि�लोो पटककोो खोोप लगााउन सुुरु गरेे कोो बेेलाामाा, जन्मपछि� १२ महि�नाा पुुगेेकोो भोोलि�पल्टदेे खि�जन्मपछि� २४ महि�नाा नपुुगेेसम्मकोो अवधि�माा भएकोो बच्चाा
अब्जोोर्बबड् १३ तत्त्वहरू मि�श्रि�त न्युमो
भ्यााक्सि�िन प्रयोोग गरीी, ६० दि�न वााु ोकोोकल संंयुक्त
ुसोोभन्दाा बढीीकोो अन्तराालमाा २ पटक लगााइन्छ।
iv) पहि�लोो पटककोो खोोप लगााउन सुुरु गरेे कोो बेेलाामाा, जन्मपछि� २४ महि�नाा पुुगेेकोो भोोलि�पल्टदेे खि�जन्मपछि� ६० महि�नाा नपुुगेेसम्मकोो अवधि�माा भएकोो बच्चाा
अब्जोोर्बबड् १३ तत्त्वहरू मि�श्रि�त न्युमो
भ्यााक्सि�िन प्रयोोग गरीी १ पटक खोोपु ोकोोकल संंयुक्त
ुलगााइन्छ।
सााथैै लाामोो अवधि� उपचाार गर्नुपु� र्नेे रोोग आदि�कोो काारण खोोप लगााउन नसकि�एकोो भनेेर
स्वीीकाार गरि�एकोो बच्चाालााई पनि� यसरीी नैै खोोप लगााइनेेछ।

शशुको
युमोकोकल
इफेन

२०३ महना६ महना९ महना
१ वष
२ वष
३ वष
४ वष
५ वष
६ वष
७ वष
८ वष
९ वष
१० वष११ वष१२ वष१३ वष१४ वष१५ वष१६ वष१७ वष१८ वष१९ वष२० वष(३) खोोप लगााउनेे अवधि�

७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे

◆ भ्याागुुतेे रोोग, लहरेे खोोकीी, धनुुष्टङ्काार र पोोलि�योो (पोोलि�योोमााइलााइटि�स)सन् ् २०२४ अप्रि�लमाा ५ तत्त्वहरू मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िन (DPT-IPV-Hib) लााई नि�यमि�त खोोपबनााइयोो। भ्याागुतेु े रोोग, लहरेे खोोकीी, धनुष्ु टङ्काार रोोग र पोोलि�योोकोो नि�यमि�त भ्यााक्सि�िन

लगााउनेे काार्ययक्रममाा सि�द्धाान्तकोो रूपमाा ५-भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन प्रयोोग गर्छछ। ५ तत्त्वहरू

मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िनमाा Hib भ्यााक्सि�िनलााई ४ तत्त्वहरू मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िन (DPT-IPV) मााथपि�एकोो छ। यसमाा पहि�लेेदेेखि� चल्दैै आएकोो ४ तत्त्वहरू मि�श्रि�त र Hib भ्यााक्सि�िनहरू जस्तैै
सुरक्षाु ाकोो स्तर भएकोो माानि�न्छ। योो छाालाा मुनिु �माा वाा मांं�सपेेशीीहरू भि�त्र लगााउन सकि�न्छ।
खोोप लगााउनेे संंख्याा र अन्तराालकोो लाागि� पृष्ृ ठ ८ हेेर्नुहोु� ोस् ्।४ तत्त्वहरू मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िन पनि� अहि�लेेलााई प्रयोोग गर्नन सकि�न्छ भन्नेे कुुराामाा ध्याान

दि�नुहोु ोस् ्।यस खण्डलेे भ्याागुतेु े रोोग, लहरेे खोोकि�, धनुष्ु टङ्काार रोोग र पोोलि�योो (पोोलि�योोमााइलााइटि�स)बाारेे छलफल गर्ददछ। (Hib इन्फेेक्सनकोो लाागि� पृष्ृ ठ १५ हेेर्नुहोु� ोस् ्।) Hib सहि�त ५ तत्त्वहरू

मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िनकोो नि�यमि�त भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय सम्बन्धीी नवीीनतम जाानकाारीीकोो

लाागि� स्वाास्थ्य, श्रम र कल्यााण मन्त्राालयद्वााराा जाारीी गरि�एकोो “नि�यमि�त खोोपकोो लाागि�
जाानकाारीी” र “नि�यमि�त खोोपकोो काार्याान्� वयन नि�र्देेशन” हेेर्नुहोु� ोस् ्।(१) रोोगकोो व्यााख्याा(i) भ्याागुुतेे रोोग (Diphtheria)भ्याागुुतेे रोोग कोोरि�नेेब्यााक्टेे रि�यम डि�प्थेेरीीयााबााट हुुन्छ र योो रोोग ड्रपलेेट इन्फेेक्शन (श्वाासप्रश्वाास
प्रक्रि�यााकोो समयमाा नि�स्कनेे छि�टाा) बााट फैैलि�न्छ।
स्योोवाा ५६ (सन् ् १९८१) साालमाा सुधाु ार गरि�एकोो भ्याागुतेु े रोोग, लहरेे खोोकीी, धनुष्ु टङ्काारकोो मि�श्रि�त
भ्यााक्सि�िन (DPT) (सेेल-फ्रि� टााइप) उपलब्ध गरााइएपछि�, जाापाानमाा वि�गतकाा वर्षषहरूमाा लगााताार कसैैलााई
पनि� यीी रोोगहरू लाागेेकाा छैै नन् ् तर कहि�लेेकााहीँँ� ऐशि�याालीी क्षेेत्रमाा महाामाारीीकोो रूपमाा देेखि�नेे गरेेकोो छ।मुुख्यतयाा घाँँ�टीीमाा संंक्रमण हुुन्छ तर नााक भि�त्रकोो भाागमाा पनि� संंक्रमण हुुन्छ। भ्याागुुतेे
रोोग लाागेेपनि� १०% जति�माा माात्र लक्षणहरू देे खि�न्छन् ्। बाँँ�कीी व्यक्ति�िहरूमाा लक्षण देे खिं�दैं ै न तरब्यााक्टेे रि�याा भनेे रहनेे हुुनाालेे, त्योो व्यक्ति�िबााट संंक्रमण फैैलि�न पनि� सक्छ। रोोग लाागेेकोो व्यक्ति�िमाा
उच्च ज्वरोो, घाँँ�टीी दुख्ने
ु ,े कुुकुुर भुुकेेकोो जस्तोो सुुन्नि�िनेे खोोकीी, बाान्ताा जस्ताा लक्षणहरू देे खि�न्छ र तीीलक्षणहरूकोो काारण गलाामाा “फल्स् ् मेेम्ब्रेेन” नाामक झि�ल्लीी बनीी, नि�साासि�एर मृत्ृ युु हुुन पनि� सक्छ।
रोोग लाागेेकोो २ देे खि� ३ हप्ताा पछि� ब्यााक्टेे रि�याालेे नि�कााल्नेे वि�षकोो काारण माायोोकाार्डि�यि ल डि�सअडरवाा पक्षघाात हुुन सक्नेे हुुनाालेे साावधाान हुुनुु पर्ददछ।
(ii) लहरेे खोोकीी (Pertussis)लहरेे खोोकीी बोोर्डडटेे लाा पर्टुु�सि�सबााट हुुन्छ र योो रोोग ड्रपलेेट इन्फेेक्शन (श्वाासप्रश्वाास प्रक्रि�यााकोो
समयमाा नि�स्कनेे छि�टाा) बााट फैैलि�न्छ।
स्योोवाा २५ (सन् ् १९५०) सााल देे खि� लहरेे खोोकीीकोो भ्यााक्सि�िन लगााउन सुुरु गरेे पछि� रोोगीीकोो
सङ्ख्याा कम हुँँ�दैै आएकोो छ। वि�गतकाा केेहीी वर्षषहरूमाा, शि�शुुदेेखि� कि�शोोर कि�शोोरीीहरू र वयस्कमाा
२१७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे

लाामोो अवधि�सम्म लाागि�रहनेे वि�शेेषताा भएकोो लहरेे खोोकीी देे खि�नेे र तीी व्यक्ति�िहरूबााट साानाा
बच्चााहरूलााई सर्नेे गरेे कोो छ। वि�शेेष गरीी नवजाात शि�शुु र दूधेू े बच्चााहरूलााई सरेे माा गम्भीीर हुुनसक्नेे हुुनाालेे ध्याान दि�नुु आवश्यक हुुन्छ।
सुरुु माा परम्पराागत लहरेे खोोकीीकोो लक्षणहरू साामाान्य रुघााकोो जस्तैै हुुन्छ। त्यपछि� खोोकीी बि�ग्रि�न्छर बच्चाालेे अनुहाु ार राातोो पाारेे र लगााताार खोोक्न थााल्दछ। खोोकेेपछि� अचाानक साास ताान्नेे हुुनाालेे, सि�टीी
बजााएकोो जस्तोो आवााज आउँँछ। साामाान्यतयाा ज्वरोो आउँँदैैन। खोोकीीकोो काारण बच्चाालेे साास फेेर्नन
नसकेेर ओठ नि�लोो हुुनेे (साायनोोसि�स), मांं�सपेेशीी कडाा भई हाात-खुट्ु टाा कााम्नेे वाा एकााएक साास रोोकि�नेे
जस्ताा कुुरााहरू हुुन सक्छन् ्। यसकोो काारण न्युमोु ोनि�याा वाा इन्सेेफ्याालोोप्यााथीी जस्ताा अन्य रोोगहरू पनि�लााग्न सक्नेे हुुनाालेे, नवजाात शि�शुु वाा साानाा बच्चााहरूकोो मृत्ृ युु हुुन पनि� सक्छ।

● ड्रपलेेट इन्फेेक्शन

खोोक्दाा, हााच्छि�िउँँ गर्दाा� र कुुरााकाानीी गर्दाा� थुुककोो छि�टाा वाा श्वाासप्रश्वाास माार्गगबााट
नि�स्केेकाा कणमाा भएकाा भााइरस वाा ब्यााक्टेे रि�याा हाावाामाा फैैलि�ई, लगभग १ मि�टर
वरि�परि�कोो व्यक्ति�ि संंक्रमि�त हुुनेे संंक्रमणलााई ड्रपलेेट इन्फेेक्शन भनि�न्छ।
(iii) धनुष्ु टङ्काार (Tetanus)धनुष्ु टङ्काार एक व्यक्ति�िबााट अर्कोो व्यक्ति�िमाा नसर्नेे भए पनि� योो मााटोो जस्ताा कुुराामाा
रहेे काा ब्यााक्टेे रि�याा घााउमाार्फफत माान्छेे कोो शरीीरमाा प्रवेेश गर्दाा� सर्छछ। शरीीरमाा ब्यााक्टेे रि�यााकोो
सङ्ख्याा गुणाु ात्मक रूपमाा बढ्दैै गर्दाा� ब्यााक्टेे रि�याालेे उत्पाादन गर्नेे वि�षाालुु पदाार्थथलेे मांं�सपेेशीीमाा
टोोनि�क स्प्यााज्म हुुन्छ। योो रोोग लााग्दाा सुरुु माा मुखु खोोल्न नसक्नेे जस्ताा लक्षण देे खि�न्छर पछि� गएर साामाान्यकृृत टोोनि�क कन्भल्सन हुुन्छ। समयमैै उपचाार नगरेे काा खण्डमाा
यसबााट मृत्ृ युु पनि� हुुन सक्छ। योो रोोग लााग्नेे आधाा जति� बि�राामीीहरूमाा सााधाारण कि�सि�मकाा
घााउहरू हुुन्छ। यीी घााउ बि�राामीी तथाा वरपरकाा अन्य व्यक्ति�िलेे पत्ताा लगााउन सक्दैै नन् ्।मााटोोमाा ब्यााक्टेे रि�याा हुुनेे भएकाालेे सङ्क्रमण हुुनेे जोोखि�म सधैँँ हुुन्छ। यसकाा सााथैै, गर्भभवतीी
महि�लाामाा प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा छ भनेे त्यसलेे गर्दाा� बच्चाा जन्मााउनेे बेेलाामाा नवजाात
शि�शुमाु ा धनुष्ु टङ्काार लााग्नबााट रोोकथााम गर्छछ।
(iv) पोोलि�योो (पोोलि�योोमााइलााइटि�स) (Polio)पोोलि�योो (पोोलि�योोमााइलााइटि�स) लााई “बााल पक्षघाात” पनि� भनि�न्छ। सन् ् १९६० कोो दशककोो सुरुु काावर्षषहरूमाा जाापाानमाा महाामाारीीकोो रूपमाा योो रोोग लााग्नेे क्रम दोोहोोरि�रह्योो। खोोपकोो रााम्रोो नति�जााकोो
काारण, सन् ् १९८० (स्योोवाा ५५) साालमाा अन्ति�िम पटक वााइल्ड स्ट्रेेन पोोलि�योो भााइरसकोो काारण हुुनेे
पक्षघाातकोो रोोगीी पछि� योो रोोग जाापाानमाा हरााएकोो छ। सन् ् २००० सााल (हेेइसेेइ १२ सााल) माा WHOलेे जाापाान लगाायतकाा पश्चि�िमीी प्रशाान्त महाासाागर क्षेेत्रमाा पोोलि�योो उन्मूलन
भएकोो घोोषणाा गरेे कोो छ।ूवर्ततमाानमाा पोोलि�योो फैैलि�एकाा देे शहरू पााकि�स्ताान र अफगाानि�स्ताान गरीी दुईु वटाा माात्र छन् ् रवि�श्वभर पोोलि�योो उन्मूलनअव सपनाा नरहेे पनि� वि�श्वभर पोोलि�योोवि�रुद्ध सतर्कक ताा भनेे जाारीी छ।ूमुखबाु ाट पसेेकोो पोोलि�योो भााइरस घाँँ�टीी र नााक बि�चकोो कण्ठनलि� भन्दाामााथि�कोो भााग र साानोो
आन्द्रााकोो कोोषमाा वृद्ृ धि� हुुन्छ। साानोो आन्द्रााकोो कोोषमाा भााइरस ४ देे खि� ३५ दि�नमाा (औसत ७ देे खि�२२७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे१४ दि�नमाा) वृद्
ु : माान्छेे कोोृ धि� हुुन्छ भनेेर भनि�न्छ। वृद्ृ धि� भएकोो भााइरस दि�सााबााट नि�स्कन्छ र पुनमुखबाु ाट शरीीरमाा पसीी, रोोगसँँग लड्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा) नभएकोो व्यक्ति�िकोो आन्द्राामाा
वृद्ृ धि� हुुन्छ र माान्छेे बााट माान्छेे माा सर्ददछ। पोोलि�योो भााइरसबााट संंक्रमि�त भएपनि� प्रााय: व्यक्ति�िहरूमाा
लक्षणहरू देे खिं�दैं ै न र जीीवनभर रोोगसँँग लड्नेे शक्ति�ि (जीीवनभर प्रति�रक्षाा) कोो वि�काास हुुन्छ। लक्षणदेे खि�एकोो खण्डमाा, रगत माार्फफत भााइरसकोो संंक्रमण मस्ति�िष्क र मेेरुदण्डमाा फैैलि�ई, पक्षघाात हुुनसक्छ। पोोलि�योो भााइरसलेे संंक्रमण गरेे कोो १०० जनाा मध्येेकाा ५ देे खि� १० जनाामाा रुघााकोो जस्तोो
लक्षणहरू देे खि�न्छ। त्यसपछि� क्रमबद्ध रूपमाा ज्वरोो आउनेे, टााउकोो दुख्ने
ु ,े बाान्ताा हुुनेे गर्ददछ।
सााथैै संंक्रमि�त व्यक्ति�िहरू मध्येेकोो, लगभग १,००० देे खि� २,००० जनाामाा १ जनााकोो दरमाा
हाातखुट्ु टााकोो पक्षघाात हुुन्छ। केेहीी व्यक्ति�िहरूमाा त्योो पक्षघाात जीीवनभर रहन्छ। पक्षघाातकोो
लक्षणहरू बढेे र, साास फेेर्नन गााह्रोो भई मृत्ृ युु पनि� हुुन सक्छ।(२) लहरेे खोोकीी, भ्याागुतेु े रोोग, धनुष्ु टङ्काार, नि�ष्क्रि��य पोोलि�योोभााइरस गरीी ४ प्रकाार मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िन
(DPT-IPV), लहरेे खोोकीी, भ्याागुतेु े रोोग, धनुष्ु टङ्काार गरीी ३ प्रकाार मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िन (DPT),भ्याागुते
े
रोोग,
धनु
ष्
टङ्काार
गरीी२प्रकाार मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िन (DT) (नि�ष्क्रि��य भ्यााक्सि�िन)ुुचरण १ प्राारम्भि�िक खोोप जन्मेेकोो २ महि�नाा पछि� DPT-IPV र DPT कोो लाागि� तीीन पटकमाा
छुुट्टााएर, कम्ति�िमाा अन्तरााल २० दि�न वाा सोोभन्दाा बढीी रााखेेर लगााउनुपु र्छछ (माानक अन्तरााल २०देेखि� ५६ दि�न)। यदि� DT भ्यााक्सि�िन प्रयोोग गरि�न्छ भनेे योो जन्मेेकोो ३ महि�नाा वाा सोोभन्दाा पछि� दुईुपटक लगााउनुपु र्छछ। चरण १ बूस्ू टर प्राारम्भि�िक खोोप पूराू ा भएपछि� कम्तीीमाा ६ महि�नाा (साामाान्यतयाा१ वर्षष देेखि� १ वर्षष र ६ महि�नाा) पछि� दि�इन्छ। धेेरैै पटक सुईु लगााउनुु पर्नेे भएकाालेे खोोप नछुुटााउन
ध्याान दि�नुहोु ोस् ्। चरण २ खोोप DT प्रयोोग गरेेर ११-१२ वर्षषकोो उमेेरमाा एक पटक दि�इन्छ।योो बेेलाा स्वेेच्छाा अनुसाु ार DPT भ्यााक्सि�िन लगााई, लहरेे खोोकीीलााई प्रति�रोोध गर्नेे क्षमताालााई अझबलि�योो बनााउन पनि� सकि�न्छ।
नि�श्चि�ित रूपमाा प्रति�रोोधाात्मक क्षमतााकोो वि�काास गर्ननकोो लाागि�, तोोकि�एकोो अन्तराालमाा खोोपलगााउनुपु र्छछ। कदम कदााचि�त छुुटेे कोो अवस्थाामाा पनि�, अपनााउन सकि�नेे केेहीी वि�धि�हरू भएकोो हुुनाालेे,नगरपाालि�काा वाा गााउँँपाालि�काा र सधैंं देे खााउनेे गरेे कोो चि�कि�त्सकसँँग सल्लााह गर्नुहोु� ोस् ्।सााथैै लहरेे खोोकीी वाा भ्याागुते
ेरोोग,पोोलि�योो
(एक्यु
टपोोलि�योोमााइलााइटि�स)वाा टि�टाानस भएकाा
ुुबाालबाालि�कााहरूलेे पनि� DPT-IPV प्रयोोग गर्नन सक्छन् ्।सन् ् २०१२ नोोभेेम्बरमाा, संंयुक्त
DPT (भ्याागुतेुु े रोोग, लहरेे खोोकि�, धनुष्ु टङ्काार रोोग) र IPV(नि�ष्क्रि��य पोोलि�योो) कोो ४ मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िन “कुुवााट्रोोभ्यााक ®” (KM बाायोोलोोजि�क्स द्वााराा नि�र्माा�ण)र टेे ट्रााबि�क® (ओसााकाा वि�श्ववि�द्याालयकोो मााइक्रोोबि�यल रोोग अनुसु न्धाान संंस्थाान द्वााराा नि�र्माा�ण)बजाारमाा ल्यााइयोो। सन् ् २०१५ डि�सेेम्बरमाा DPT-IPV ४ तत्त्वहरू मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िन “स्क्वाायरकि�ड्स® छाालाा मुनिु � सुईु सि�रि�न्ज” (दााइइचि� साान्क्योो भ्यााक्सि�िन कम्पनीी द्वााराा नि�र्माा�ण) बजाारमाा
उपलब्ध भयोो। यद्यपि� स्क्वाायर-कि�ड्स ® छाालाा मुनिु � सुईु सि�रि�न्ज (दााइइचि� साान्क्योो भ्यााक्सि�िन
कम्पनीी) कोो व्याापाार सन् ् २०२१ माार्चचमाा बन्द गरि�योो।
स्वाास्थ्य संंस्थााबााट खोोपकोो सम्भाावि�त प्रति�कूूल असर (प्रति�कूूल घटनााहरू) कोो रूपमाा रि�पोोर्टट
गरि�एकाा घटनााहरू मध्येेकोो गम्भीीर घटनााहरू (रि�पोोर्टट गर्नेे व्यक्ति�िलेे गम्भीीर भनेेर नि�र्णणय
गरेे कोो) घट्नेे दर DPT-IPV भ्यााक्सि�िनकोो सन्दर्भभमाा ०.००१२%, DPT भ्यााक्सि�िनकोो सन्दर्भभमाा
०.००१७%, र DT भ्यााक्सि�िनकोो सन्दर्भभमाा ०.०००२% रहेे कोो छ। (हेे इसेेइ २५ (सन् ् २०१३) सााल२३७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे

अप्रि�ल १ ताारि�ख देे खि� आर्थि�िक वर्षष रेे इवाा ५ (सन् ् २०२३) सााल सेेप्टेे म्बर ३० ताारि�ख सम्मकाा
सङ्ख्यााहरू। रेे इवाा ६ (सन् ् २०२४) सााल जनवरीी १००औंं कल्यााण वि�ज्ञाान परि�षद् खोोप तथााभ्यााक्सि�िन उपसमि�ति�, प्रति�कूूल असर अध्ययन समूहू , साामग्रीी २-१६, २-११, २-१२ बााट।)गम्भीीर प्रति�कूूल असर नभएताापनि�, रि�सााहाा स्वभााव देे खााउनेे, अलि� धेेरैै नैै सुन्नि�िनेे आदि� भएकोो
ुखण्डमाा चि�कि�त्सकसँँग सल्लााह गर्नुहो�ु ोस् ्।भ्याागुतेु े रोोग, लहरेे खोोकीी, धनुष्ु टङ्काार, पोोलि�योो (पोोलि�योोमााइलााइटि�स) रोोग लााग्नेे व्यक्ति�िकोो
सङ्ख्याा कम भएकोो भएताापनि�, यीी रोोगहरूलेे अन्य रोोगहरू पनि� लााग्न सक्नेे, दैै नि�क जीीवनमाा असरपाार्नेे वि�काारहरू शरीीरमाा बाँँ�कीी रहनेे र मृत्ृ युु पनि� हुुन सक्छ। यीी रोोगहरूबााट बच्नकोो लाागि� आफ्नोो
बच्चाालााई खोोप लगााउन सि�फाारि�स गर्ददछौंं।(३) पोोलि�योो भ्यााक्सि�िन (नि�ष्क्रि��य भ्यााक्सि�िन)हेे इसेेइ २४ (सन् ् २०१२) सााल अगस्ट सम्म जाापाानलेे मौौखि�क पोोलि�योो भ्यााक्सि�िन (Oral
Polio Vaccine: OPV) माार्फफत पोोलि�योोकोो उन्मुलन
गर्दैै उक्त अवस्थाालााई काायम रााख्दैै
ुआएकोो थि�योो तर १० लााखमाा एकजनाालााई OPVकोो गम्भीीर प्रति�कूूल असरकोो रूपमाा देे खि�एकोो
भ्यााक्सि�िन-सम्बन्धि�ित पक्षााघाात (Vaccine Associated Paralytic Poliomyelitis: VAPP) बााटबच्न हेे इसेेइ २४ (सन् ् २०१२) सााल सेेप्टेे म्बर १ ताारि�ख बााट नि�यमि�त पोोलि�योो खोोपलााई
OPV बााट नि�ष्क्रि��य पोोलि�योो खोोप (Inactivate Polio Vaccine: IPV) माा परि�वर्ततन गरि�योो।सन् ् २०१२ सेेप्टेे म्बरदेेखि� IPV Imovax Polio® छाालाा मुनिु � सुई
ु (साानोोफीी कम्पनीीद्वााराा
नि�र्माा�ण) प्रयोोग गरि�एकोो छ। सन् ् २०१२ नोोभेेम्बरदेेखि� भ्याागुतेु े रोोग, लहरेे खोोकि�, धनुष्ु टङ्काार
रोोगकाा सााथैै पोोलि�योो वि�रुद्धकोो ५ तत्त्वहरू मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िन (DPT-IPV, KM Biologics
र ओसााकाा वि�श्ववि�द्याालयकोो मााइक्रोोबि�यल रोोगहरूकोो लाागि� अनुसु न्धाान फााउन्डेेशन द्वााराा
नि�र्माा�ण) प्रयोोग गरि�एकोो छ।
IPV माा I, II र III प्रकाारकोो ३ वटाा टााइपकोो पोोलि�योो भ्यााक्सि�िन भााइरसकोो एन्टि�िजन (प्रति�रोोधाात्मक
क्षमतााकोो वि�काास गर्नेे स्रोोत) मि�सि�एकोो हुुन्छ। ३ पटक IPV खोोप लगााएपछि� प्रत्येेक प्रकाारसँँग
लड्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा) कोो झण्डैै १००% वि�काास हुुन्छ। तर IPV कोो प्रति�रोोधाात्मक
क्षमताा काायम रााख्नेे अवधि� OPV भन्दाा छोोटोो हुुनेे हुुनाालेे ४ पटक खोोप लगााइन्छ।
इमोोभ्यााक्स पोोलि�योो® छाालाामुनिु � सुईु कोो जाापाानमाा गरि�एकोो क्लि�िनि�कल ट्राायलमाा ३ पटक खोोपलगााएपछि�, दुख्ने
े ५४.१%, ज्वरोो (३७.५ डि�ग्रीी सेेल्सि�ियस [९९.५ुु े १८.९%, एरि�थेेमाा ७७.०%, सुन्नि�िने
डि�ग्रीी फरेे नहााइट] वाा सोोभन्दाा बढीी) आउनेे ३३.८%, नि�दााउरोोपन ३५.१%, चि�डचि�डाापन ४१.९%देे खि�एकोो रि�पोोर्टट गरि�एकोो छ। कति�कोो दरलेे हुुन्छ भन्नेे कुुराा चााहिँ�ँ स्पष्ट छैै न तर १.४% माा शक,एनााफााइल्यााक्सि�िसप्रति� साावधाानीी र मांं�सपेेशीी कडाा भई हाात-खुट्ु टाा कााम्नेे देे खि�एकोोलेे, त्यस्तोो बेेलाा
आपनााउनुपु र्नेे साावधाानीी आदि� संंलग्न काागजाातमाा लेेखि�एकोो छ। (सन् ् २०२३ अप्रि�लमाा संंशोोधि�त
संंलग्न काागजाात [तेेस्रोो संंस्करण] हेे र्नुहोु� ोस् ्)।
स्वाास्थ्य संंस्थााबााट खोोपकोो सम्भाावि�त प्रति�कूूल असर (अवााञ्छि�ित घटनााहरू) कोो रूपमाा
रि�पोोर्टट गरि�एकाा घटनााहरू मध्येेकोो गम्भीीर घटनााहरू (रि�पोोर्टट गर्नेे व्यक्ति�िलेे गम्भीीर भनेेर
नि�र्णणय गरेे कोो) घट्नेे दर ०.००१०% रहेे कोो छ। (हेे इसेेइ २५ (सन् ् २०१३) सााल अप्रि�ल १ ताारि�खदेे खि� आर्थि�िक वर्षष रेे इवाा ५ (सन् ् २०२३) सााल सेेप्टेे म्बर ३० ताारि�ख सम्मकाा सङ्ख्यााहरू। रेे इवाा६ (सन् ् २०२४) सााल जनवरीी १००औंं कल्यााण वि�ज्ञाान परि�षद् खोोप तथाा भ्यााक्सि�िन उपसमि�ति�,२४७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे१५ वष­

१४ वष­

१३ वष­

१२ वष­

११ वष­

१० वष­

९ वष­

८ वष­

७ वष­

६ वष­

५ वष­

४ वष­

३ वष­

२ वष­

१ वष­

९ महना६ महना३ महना

प्रति�कूूल असर अध्ययन समूहू , साामग्रीी २-१५ बााट।)संंसाारभर OPV बााट IPV माा परि�वर्ततन भइरहेे कोो छ तर OPV बााट व्युुत्पन्न भााइरस
(circulating Vaccine Derived Polio Virus: cVDPV) अझैै पनि� ढल र नदीीकोो पाानीीमाा
रहेे कोो पााइएकोो र खोोप नलगााएकाा व्यक्ति�िहरूलााई cVDPV संंक्रमण र पक्षााघाातकाा घटनााहरू
खोोपकोो कभरेे ज घट्दैै गएकाा क्षेेत्रहरूमाा जाारीी रहेे काा छन् ्। हाालैै योो संंयुक्त
रााज्य अमेेरि�काा,ुइजराायल, बेेलाायत र इन्डोोनेेसि�याामाा पनि� रि�पोोर्टट गरि�एकोो छ र प्रत्येेक देे शलेे पोोलि�योो खोोपदर सुुधाार गर्नन आवश्यक छ। जाापाानमाा DPT-IPV खोोपकोो दर उच्च रहेे कोो र सााथैै cVDPVपनि� पत्ताा लाागेेकोो छैै न त्यसैैलेे जोोखि�म अत्यन्तैै न्यूून रहेे कोो भन्न सकि�न्छ तर वि�देे शबााट
जाापाानमाा भााइरस आउनेे सम्भाावनाा रहेे कोोलेे IPV युक्त
खोोप प्रााप्त गर्नन सि�फाारि�स गरि�न्छ।ु(४) खोोप लगााउनेे अवधि�चरण १
DPT-IPV-Hib
DPT-IPV,
DPT, DT, IPVपहलो चरणनोट १), नोट २)

DT दोो
चरणपहलो पटकको खोपदे ¦ख २० दन वा सोभदा बढ©, सामायतया २० दनदे ¦ख ५६ दनस¬मको अतरालमा ३ पटक खोप लगाई, थप खोप चा®ह¯पहलो पटकको खोप समा°त भएपछ ६ महना वा सोभदा बढ©, सामायतया १२ महनादे ¦ख १८ महनास¬मको अतरालमा १ पटक लगाइछ।चरण १ को लागी DT योग गरछ भने यो जमेको ३ महना वा सोभदा पछ दइनुपछ­ ।नोट १):

सँग लहरे खोक लागेको थाहा भएको अवामा पन DPT-IPV, DPT अथवा DT योग गन­ सकछ।
यद DT योग गरछ भने ारक डोज जमेको ३ महना वा सोभदा पछ ई पटकमा छु ाइएर लगाइछ। साथैयागुते रोग, लहरे खोक, धनु ङ् कार, पोलयो लागेको बालाई पन DPT-IPV, DPT अथवा DT योग गरेपनफरक पद¡ न।नोट २): पहलो चरणको पहलो पटकको खोपमा, सामायतया एकै कारको या¢£सन आव¥यक परे जत लगाइछ।

◆ क्षयरोोग(१) रोोगकोो व्यााख्याा
क्षयरोोग मााइक्रब्यााक्टेे रि�यम ट्यूबू रकुुलोोसि�सकोो संंक्रमणबााट हुुन्छ। जाापाानमाा क्षयरोोगकाा
बि�राामीीकोो संंख्याामाा उल्लेेख्य रूपमाा कमीी आएकोो छ र सन् ् २०२२ माा नयाँँ� संंक्रमणकोो
संंख्याा ८.२ जनाा/१००,००० जनसंंख्याा थि�योो, योो WHO कोो क्षयरोोगकाा बि�राामीी माापदण्ड
(१०.० जनाा/जनसंंख्याा १००,०००) कोो भन्दाा कम भयोो। तर क्षयरोोग वयस्कबााट बच्चाामाा
सर्नन सक्छ। सााथैै आमााकोो पेेटमाा रहँँदाा आमााबााट क्षयरोोगसँँग लड्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक
क्षमताा) प्रााप्त गर्नन नसकि�नेे हुुनाालेे, जन्मनेे बि�त्ति�कैैकोो शि�शुुलााई पनि� क्षयरोोग लााग्नेे चि�न्ताा
हुुन्छ। साानोो बच्चााहरूमाा क्षयरोोगसँँग लड्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा) कम हुुनेे हुुनाालेे,सि�स्टेे मि�क क्षयरोोग लााग्नेे, ट्यूूबरकुुलोोस मेेनि�नजााइटि�स हुुनेे अवस्थाा पनि� भएकोोलेे, रोोगलेे
शरीीरमाा गम्भीीर वि�काार बाँँ�कीी रहनेे सम्भाावनाा छ।२५७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे

BCG माा मेेनि�नजााइटि�स र मि�लि�यरि� ट्यूबू रकुुलोोसि�स जस्ताा साानाा बच्चााहरूलााई लााग्न सक्नेे
गम्भीीर रोोगहरूबााट बचााउनेे सक्नेे क्षमताा भएकोो पुष्टि�िु भएकोोलेे, जन्मपछि� १ वर्षषसम्ममाा योो खोोपलगााइन्छ।योो खोोप साामाान्यतयाा जन्मपछि� ५ महि�नाादेे खि� ८ महि�नााकोो अवधि�माा लगााइन्छ।(२) BCG भ्यााक्सि�िन (जीीवि�त भ्यााक्सि�िन)BCG भनेेकोो वि�ष कम गरि�एकोो मााइक्रब्यााक्टेे रि�यम बोोभि�सबााट बनााइएकोो भ्यााक्सि�िन होो।जाापाानमाा BCG “खाान्सि�िन” वि�धि� नाामक स्ट्यााम्प वि�धि�द्वााराा पााखुरोु ोकोो मााथि�ल्लोो भाागकोो२ ठााउँँमाा थि�चेेर लगााइन्छ। त्योो ठााउँँ बााहेे क अन्त खोोप लगााएमाा, केेलोोइड (माासुु पलााउनेे)जस्ताा प्रति�कूूल असर देे खि�नेे सम्भाावनाा बढ्नेे हुुनाालेे, कुुनैै पनि� हाालतमाा त्यस्तोो हुुन दि�नुु
हुँँ�दैैन। खोोप लगााएकोो ठााउँँ लााई छाायाा परेे कोो ठााउँँमाा सुुकााउनुुहोोस् ्। १० मि�नेेट जति�माा सुुक्छ।
खोोप लगााएपछि� १० दि�न जति� बि�त्दाा खोोप लगााएकोो ठााउँँमाा राातोो छ्यााकाा आउँँछ र केेहीी
भाागमाा साानोो पि�प भएकोो फोोकाा आउन (पि�प जम्न) सक्छ। योो प्रति�क्रि�याा खोोप पछि� ४ हप्ताा ति�रसबैैभन्दाा कडाा रूपमाा देे खि�न्छ तर त्यसपछि� पााप्राा आउँँछ र खोोप पछि� ३ महि�नाासम्ममाा नि�कोोभई साानोो घााउ नि�कोो भएकोो दााग माात्र रहन्छ। योो असाामाान्य प्रति�क्रि�याा होोइन। BCG खोोपद्वााराा
वि�काास भएकोो रोोगसँँग लड्नेे शक्ति�ि (प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा) कोो प्रमााण होो। आफैै नि�कोो हुुनेे
हुुनाालेे, ब्याान्डेेज वाा घााउमाा लगााउनेे टेे प नलगााईकन, त्यति�कैै सधैै सफाा रााख्नुहोु ोस् ्। तर खोोपलगााएकोो ३ महि�नाा पछि� पनि� खोोप लगााएकोो ठााउँँबााट तरल पदाार्थथ बि�स्ताारैै बगि�रहनेे आदि� गरेे माा,चि�कि�त्सकसँँग सल्लााह गर्नुहोु� ोस् ्।प्रति�कूूल असरकोो रूपमाा, खोोप लगााएकोो पट्टि�कोो कााखीीमुनिु �कोो लि�म्फ वि�रलैै सुन्नि�िनेे गर्ददछ।
ुसमाान्य अवस्थाामाा केेहीी पनि� नगरीीकन प्रगति� स्थि�िति� हेे र्नुहोु� ोस् ्। कहि�लेेकााहीँँ� खोोप लगााएकोो
ठााउँँ कोो छाालाा बि�ग्रेेर नसुुक्नेे, सुुनि�एर एकदम ठूूलोो हुुनेे, वि�रलैै पि�प जम्नेे र आफैै फुुटेे र पि�पनि�स्कनेे हुुनेे गर्ददछ। यस्तोो स्थि�िति�माा चि�कि�त्सकसँँग सल्लााह गर्नुहोु� ोस् ्।स्वाास्थ्य संंस्थााबााट खोोपकोो सम्भाावि�त प्रति�कूूल असर (अवााञ्छि�ित घटनााहरू) कोो रूपमाा
रि�पोोर्टट गरि�एकाा घटनााहरू मध्येेकोो गम्भीीर घटनााहरू (रि�पोोर्टट गर्नेे व्यक्ति�िलेे गम्भीीर भनेेर नि�र्णणय
गरेे कोो) घट्नेे दर ०.००२८% रहेे कोो छ। (हेे इसेेइ २५ (सन् ् २०१३) सााल अप्रि�ल १ ताारि�ख देे खि�आर्थि�िक वर्षष रेे इवाा ५ (सन् ् २०२३) सााल सेेप्टेे म्बर ३० ताारि�ख सम्मकाा सङ्ख्यााहरू। रेे इवाा ६(सन् ् २०२४) सााल जनवरीी १००औंं कल्यााण वि�ज्ञाान परि�षद् खोोप तथाा भ्यााक्सि�िन उपसमि�ति�,प्रति�कूूल असर अध्ययन समूहू , साामग्रीी २-२० बााट।)सााथैै बच्चाालााई खोोप लगााउनुु अगााडि� परि�वाार जस्ताा नजि�ककोो माान्छेे बााट क्षयरोोग सरेे कोोखण्डमाा, खोोप लगााएकोो १० दि�न भि�त्र “कोोच” नाामक घटनाा (खोोप लगााएकोो ठााउँँ राातोो हुुनेे,सुन्नि�िनेे तथाा खोोप लगााएकोो ठााउँँमाा पि�प जम्नेे गर्छछ र साामाान्यतयाा २ हप्ताादेे खि� ४ हप्ताा पछि�ुराातोो नदेे खि�नेे, सुुन्नि�िएकोो ठााउँँ बस्नेे र घााउमाा पााप्राा लााग्नेे (घााउकोो दााग बाँँ�कीी हुुन्छ) आदि�भई नि�कोो हुुनेे चरणहरूकोो श्रृंं�खलाा) देे खि�न सक्छ। खोोप लाागााएकोो ठााउँँमाा साामाान्य प्रति�क्रि�याादेे खि�नेे समय (लगभग १० दि�न जति�) र “कोोच” नाामक घटनााकोो प्रति�क्रि�याा देे खि�नेे समयफरक हुुन्छ। यस घटनााकोो खण्डमाा खोोप लगााएकोो केेहीी दि�न भि�त्र नैै प्रति�क्रि�यााहरू देे खि�न्छन् ्।बच्चाामाा “कोोच” नाामक घटनााकोो प्रति�क्रि�याा देे खि�एकोो जस्तोो लाागेेमाा, तुुरुन्तैै नगरपाालि�काा वाा२६७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे३ महना६ महना९ महना
१ वष
२ वष
३ वष
४ वष
५ वष
६ वष
७ वष
८ वष
९ वष
१० वष११ वष१२ वष१३ वष१४ वष१५ वष१६ वष१७ वष१८ वष१९ वष२० वष

गााउँँपाालि�काामाा सल्लााह गर्नेे वाा स्वाास्थ्य संंस्थाामाा जाँँ�च गरााउनुहोु ोस् ्। उपचाार गर्नुपु� र्नन पनि�सक्छ। यस्तोो अवस्थाामाा, बच्चाालााई क्षयरोोग साारेे कोो सम्भाावि�त परि�वाार आदि� नजि�ककोो
माान्छेे लेे पनि� स्वाास्थ्य संंस्थाामाा जाँँ�च गरााउनुु पर्ददछ।(३) खोोप लगााउनेे अवधि�

BCG◆ दाादुराु ा र रुबेेलाा(१) रोोगकोो व्यााख्याा(i) दाादुराु ा (Measles)योो मि�जल्स भााइरसकोो काारण लााग्नेे रोोग होो। योो अत्यन्तैै संंक्राामक हुुनेे भएकोोलेे
श्वाासप्रश्वाास प्रक्रि�यााकोो समयमाा नि�स्कनेे छि�टाा र सम्पर्कक कोो बेेलाा माात्र नभएर श्वाासप्रश्वाासकोो
मााध्यमद्वााराा पनि� सर्ददछ। खोोप नलगााईकन बसेेमाा, धेेरैैलााई योो रोोग लाागेेर महाामाारीी फैैलनेे
सम्भाावनाा हुुन्छ। परम्पराागत दाादुराु ाकोो मुुख्य लक्षणहरू भनेेकोो उच्च ज्वरोो, खोोकीी, सिँ�ँगाान,आँँखाा भि�त्र रगत जम्नेे, चि�प्राा, डााबर आदि� हुुन् ्। सुरुु कोो ३ देे खि� ४ दि�न ३८ डि�ग्रीी सेेल्सि�ियस
[१००.५ डि�ग्रीी फरेे नहााइट] जति� ज्वरोो आउँँछ र केेहीी समयकोो लाागि� कम हुुन थाालेेकोो जस्तोो
हुुन्छ। तर फेेरीी ३९ देे खि� ४० डि�ग्रीी सेेल्सि�ियस [१०२ देे खि� १०४ डि�ग्रीी फरेे नहााइट] कोो उच्च ज्वरोोर डााबर आउँँछ। ३ देे खि� ४ दि�न जति�माा ज्वरोो कम हुुन्छ र बि�स्ताारैै डााबर पनि� हरााउँँछ।
केेहीी समयसम्म डााबर आएकोो ठााउँँमाा गााडाा रङ्ग बाँँ�कीी रहन्छ। यसकोो काारण हुुन सक्नेे
मुुख्य रोोगहरू ब्रोोन्कााइटि�स, न्युुमोोनि�याा, काान पााक्नेे र इन्सेेफ्लााइटि�स हुुन् ्। १०० जनाा दाादुराु ारोोगीी मध्येे, लगभग ७ देे खि� ९ जनाामाा काान पााक्नेे र लगभग १ देे खि� ६ जनाामाा न्युुमोोनि�याा पनि�हुुन्छ। १,००० दाादुराु ा रोोगीीहरू मध्येे लगभग १ देे खि� २ जनााकोो दरमाा इन्सेेफ्लााइटि�स भएकोो
पााइएकोो छ। सााथैै १ लााख दाादुराु ा रोोगीी मध्येेकाा १ देे खि� २ जनाामाा “सबएक्युटु स्क्लेेरोोसि�ङ
पेेनेेन्सेेफलााइटि�स (SSPE)” नाामक लाामोो समयसम्म लााग्नेे इन्सेेफ्लााइटि�स देे खि�एकोो पााइन्छ।योो चि�कि�त्साा सेेवााकोो वि�काास भएकोो वि�कसि�त रााष्ट्रहरूमाा पनि� १,००० रोोगीीहरूमाा १ जनााकोो
मृत्ृ युु हुुनेे एकदम गम्भीीर रोोग होो। जाापाानमाा पनि� हेेइसेेइ १२ (सन् ् २०००) साालकोो आसपाासमाा
धेेरैैलााई दाादुराु ा लाागीी, एक वर्षषमाा लगभग २० देे खि� ३० जनााकोो मृत्ृ युु भएकोो थि�योो। संंसाारकोो वि�भि�न्न
क्षेेत्रहरूमाा दाादुराु ा फेेरि� बढ्नेे क्रममाा छ र वि�शेेष गरीी वि�काासशीील रााष्ट्रहरूमाा दाादुराु ाकोो काारण धेेरैै
बच्चााहरूकोो मृत्ृ युु भइरहेेकोो छ।२७७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे

● श्वाासप्रश्वाासकोो मााध्याामद्वााराा संंक्रमण (ड्रपलेेट न्युक्लिु �िआइ इन्फेेक्शन)भााइरस वाा ब्यााक्टेे रि�याा हाावाामाा नि�स्केेर, फरााकि�लोो ठााउँँमाा भएकाा व्यक्ति�िहरूलााई संंक्रमण गर्ददछ।
दाादुराु ा, ठेे उलाा (चि�केेनपक्स), क्षयरोोग आदि� श्वाासप्रश्वाासकोो मााध्यमद्वााराा संंक्रमण हुुनेे रोोगहरू
हुुन् ्।(ii) रुबेेलाा (Rubella)रुबेेलाा रुबेेलाा भााइरसकोो काारणलेे हुुन्छ र मुखबाु ाट नि�स्कनेे छि�टाा वाा सम्पर्कक संंक्रमणबााट सर्छछ।
संंक्रमण भएकोो २ देे खि� ३ हप्ताासम्म रोोग लाागेेकोो थााहाा हुँँ�दैैन। परम्पराागत रुबेेलाा रुघााकोो जस्तोो हल्काा
लक्षणबााट सुरुेु हुुन्छ र यसकोो मुख्ु य लक्षणहरू भनेेकोो डााबर, ज्वरोो, घाँँ�टीीकोो पछााडि�कोो लि�म्फ सुन्नि�िने
ुआदि� हुुन् ्। यीी बााहेेक आँँखाा भि�त्र रगत जम्नेे पनि� हुुन्छ। बढीी उमेेरकाा बाालबाालि�काा तथाा वयस्कहरूमाा
बााथ रोोग धेेरैै जस्तोो लााग्नेे गर्छछ र योो रोोगकोो नि�दाान गर्नेे व्यवस्थाा पनि� नि�कैै रााम्रोो छ। रथ्रोोम्बोोसााइटोोपेेनि�क पुर्पुु ु�राा र इन्सि�िफ्लााइटि�ज जस्ताा जटि�लतााहरू देे खि�न सक्छन् ् तर हेेमोोलााइटि�क
एनेेमि�याा बि�रलैै देे खि�न्छ। संंक्राामक रोोगकोो महाामाारीी वि�ज्ञाानसम्बन्धीी रााष्ट्रि�िय नि�गराानीी (NESID)काा अनुसाु ार सन् ् २०१८ देे खि� सन् ् २०१९ सम्मकोो रुबेेलाा महाामाारीीकाा समयमाा थोोर्ममबोोसााइटोोपेेनि�क
पुर्पुु ु�रााकोो २१ जनाा बि�राामीी र इन्सेेफ्लााइटि�जकोो २ जनाा बि�राामीी रि�पोोर्टट गरि�एकोो थि�योो (कुुल ५,२३९बि�राामीीहरू)। योो रोोग वयस्क भएपछि� लााग्योो भनेे गम्भीीर हुुन्छ।
गर्भभवतीी महि�लाा, गर्भभधाारण गरेे कोो २० हप्ताा जति�सम्ममाा रुबेेलाा भााइरसबााट संंक्रमि�त भयोो भनेेकन्जेेनि�टल रुबेेलाा सि�न्ड्रोोम नाामक जन्मजाात मुटुु ु रोोग, मोोति�बि�न्दु,ु सुनाु ाइकोो अपााङ्गताा, हुुर्कि�िन रवि�काास हुुन समय लााग्नेे जस्ताा समस्याा भएकाा बच्चाा जन्मनेे उच्च सम्भाावनाा हुुन्छ।(२) दाादुराु ा र रुबेेलाा मि�श्रि�त (MR) भ्यााक्सि�िन, दाादुराु ा (M) भ्यााक्सि�िन, रुबेेलाा (R) भ्यााक्सि�िन (जीीवि�त
भ्यााक्सि�िन)योो वि�ष कम गरि�एकोो दाादुराु ा भााइरस तथाा रुबेेलाा भााइरसबााट बनााइएकोो जीीवि�त भ्यााक्सि�िन होो।१ वर्षष भएपछि� सकेेसम्म छि�टोो पहि�लोो चरणकोो खोोप लगााउनुुहोोस् ्।दाादुराु ा भ्यााक्सि�िन र रुबेेलाा भ्यााक्सि�िन दुबैै े १ पटककोो खोोपलेे ९५% वाा सोो भन्दाा बढीी बच्चाामााु लेप्रति�रोोधाात्मक क्षमतााकोो वि�काास गर्ददछ। प्रति�रोोधाात्मक क्षमतााकोो वि�काास नभएकोो अवस्थाा र समयसँँगैै
प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा घट्दैै जाानबााट रोोक्नकोो लाागि�, दोोस्रोो खुराु ाक (दोोस्रोो चरण) पनि� लगााइन्छ।
जन्मपछि� १२ महि�नाामुनिु �कोो शि�शुलाु ाई आपत्काालि�न रूपमाा दाादुराु ा र रुबेेलााकोो भ्यााक्सि�िन लगााइएकोो
भएताापनि�, १ वर्षष नपुगेे ो बच्चाालााई लगााएकोो खोोपलेे पर्याा�प्त रोोगप्रति�रोोधाात्मक क्षमतााकोो वि�काास गर्ननु कोनसक्नेे हुुनाालेे, त्योो खोोपकोो गन्तीी गरिँ�ँदैै न। नि�यमि�त खोोपकोो प्रथम चरणकोो खोोप लगााउनुपु र्नेे उमेेर
अर्थाा�त् ् बच्चाा १ वर्षषकोो भएपछि� नि�यमि�त खोोप लगााउनुहो
ोस्दोोस्रोो
चरणकोो
खोोपलगााउनुप्।ुु र्नेे उमेेर
भएपछि�, त्यसरीी नैै खोोप लगााउनुहोु ोस् ्।प्रााथमि�क वि�द्याालयमाा भर्नाा� हुुनुु अगााडि�कोो १ वर्षषकोो अवधि� भि�त्र अर्थाा�त् ् कि�न्डर गाार्टटन वाा नर्ससरीी
आदि�कोो अन्ति�िम वर्षषकोो क्लाासमाा भएकाा शि�शुुहरूलेे दोोस्रोो चरणकोो खोोप लगााउनुुपर्नेेछ।
प्रथम र दोोस्रोो चरणमाा दाादुराु ा र रुबेेलाा मि�श्रि�त (MR) भ्यााक्सि�िन प्रयोोग गरि�न्छ।
दाादुराु ा वाा रुबेेलाा मध्येे कुुनैै पनि� एक रोोग लाागेेकोो बच्चाालााई दाादुराु ा र रुबेेलाा मि�श्रि�त (MR)भ्यााक्सि�िन प्रयोोग गर्नन सकि�न्छ।
२८७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे३ महना६ महना९ महना
१ वष±
२ वष±
३ वष±
४ वष±
५ वष±
६ वष±
७ वष±
८ वष±
९ वष±
१० वष±
११ वष±
१२ वष±
१३ वष±
१४ वष±
१५ वष±
१६ वष±
१७ वष±
१८ वष±
१९ वष±

यदि� रोोगकोो उपचाार वाा रोोकथाामकोो लाागि� गााम्माा-ग्लोोबुलि�नकोो इन्जेेक्शन दि�इएकोो भएमाा, खोोपुलगााउनेे अवधि�बाारेे सधैंं देे खााउनेे गरेे कोो चि�कि�त्सकसँँग सल्लााह गर्नुहोु� ोस् ्।अहि�लेेसम्मकोो दाादुराु ा र रुबेेलाा भ्यााक्सि�िनकोो प्रति�कूूल असरकोो तथ्यााङ्कबााट, एनााफााइल्यााक्सि�िस,थ्रोोम्बोोसााइटोोपेेनि�याा पुर्पुु ु�राा, इन्सेेफ्लााइटि�स, मांं�सपेेशीी कडाा भई हाात-खुट्ु टाा कााम्नेे जस्ताा प्रति�कूूल
असरहरू वि�रलैै हुुन सक्नेे पााइएकोो छ।सााथैै दाादुराु ा भ्यााक्सि�िन लगााएकोो खण्डमाा, ज्वरोो आउनेे र त्यसपछि� ज्वरोो आई मांं�सपेेशीी कडाा भई हाातखुट्ु टाा कााम्नेे (लगभग ३०० जनाामाा १ जनाा) हुुन पााइएकोो छ। यीी बााहेेक एकदम वि�रलैै इन्सेेफ्लााइटि�सवाा मस्ति�िष्क सुजु न (१० लााख देे खि� १५ लााखमाा १ वाा सोोभन्दाा कम) कोो रि�पोोर्टट गरि�एकोो छ।स्वाास्थ्य संंस्थााबााट खोोपकोो सम्भाावि�त प्रति�कूूल असर (अवााञ्छि�ित घटनााहरू) कोो रूपमाा
रि�पोोर्टट गरि�एकाा घटनााहरू मध्येेकोो गम्भीीर घटनााहरू (रि�पोोर्टट गर्नेे व्यक्ति�िलेे गम्भीीर भनेेर नि�र्णणय
गरेे कोो) घट्नेे दर ०.००१०% रहेे कोो छ। (हेे इसेेइ २५ (सन् ् २०१३) सााल अप्रि�ल १ ताारि�ख देे खि�आर्थि�िक वर्षष रेे इवाा ५ (सन् ् २०२३) सााल सेेप्टेे म्बर ३० ताारि�ख सम्मकाा सङ्ख्यााहरू। रेे इवाा ६(सन् ् २०२४) सााल जनवरीी १००औंं कल्यााण वि�ज्ञाान परि�षद् खोोप तथाा भ्यााक्सि�िन उपसमि�ति�,प्रति�कूूल असर अध्ययन समूहू , साामग्रीी २-१ बााट।)रुबेेलााकोो भ्यााक्सि�िन जीीवि�त भ्यााक्सि�िन भएकोो हुुनाालेे, दाादुराु ाकोो भ्यााक्सि�िन जस्तैै गरीी शरीीरमाा
भााइरस वृद्ृ धि� हुुन्छ। तर खोोप लगााएकोो व्यक्ति�िबााट वरि�परि�कोो व्यक्ति�िमाा सर्दैै न।दाादुराु ा लााग्योो भनेे, कडाा लक्षणहरू देे खि�न्छन् ् र यसलेे गर्दाा� शरीीरमाा वि�काार बाँँ�कीी रहनेे र मृत्ृ युु पनि�हुुन सक्छ। रुबेेलाा लाागेेकोो गर्भभवतीी महि�लााबााट जन्मेेकोो बच्चाामाा मुुटुुकोो असाामाान्यताा, मोोति�बि�न्दु,ुरेे टि�नोोप्यााथीी, सुुनााइकोो अपााङ्गताा, बौौद्धि�क अपााङ्गताा जस्ताा कन्जेेनि�टल रुबेेलाा सि�न्ड्रोोम नाामक
जन्मजाात रोोग/अपााङ्गताा भएकोो हुुन सक्छ। यस्ताा रोोगहरूबााट बच्नकोो लाागि� र अरूलााई नसाार्ननकोो
लाागि�, खोोप लगााइरााखौंं।(३) खोोप लगााउनेे अवधि�

दारा र बेल(MR, M, R)नोट १), नोट २)

MR थम चरण: जम®दन बतेप¯छ सकेस¢म ¯छटो लगाइछ।
MR दोो चरण: ाथमक व°ालयमा भना± नु अगाड १ वष±को अवध (अल १ तारख दे ख माच± ३१ तारखस¢म)खोप लगाउने अवध आएप¯छ सकेस¢म ¯छटो खोप लगाउनुहोस्।नोट १): दारा र बे ल ा एकै साथ लगाउने पहलो चरण र दोो चरणको खोप लगाउँ द ा, दारा र बे ल ा मत (MR)­यासनारा खोप लगाइछ।नोट २): सँग दारा वा बेला लागेको थाहा भएको खडमा, नलागेको रोगको ­याससन योग गरेपन, दारा र बेला
मत (MR) ­यासन योग गरे पन छ। सामायतया MR ­यासन लगाइछ।
* योवा ३७ (सन् १९६२) साल अल २ तारखदे ख योवा ५४ (सन् १९७९) साल अल १ तारखस¢मको अवधमा जमेको
पुषलाई बेला स¢ब¨ी नयमत खोप (बेलाको पाँचौ चरणको खोप) लगाउनुपन« ¬तको दायरामा राखएको छ।२९७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे

◆ ठेे उलाा (चि�केेनपक्स)(१) रोोगकोो व्यााख्यााठेे उलाा (चि�केेनपक्स) वेेरि�सेेलाा जोोस्टर भााइरस (यस पश्चाात VZV भनि�नेेछ) द्वााराा पहि�लोोपटक संंक्रमि�त भएकोो बेेलाादेे खि� नैै देे खि�नेे अति� कडाा कि�सि�मकोो संंक्राामक रोोग होो। योो प्रत्यक्ष
सम्पर्कक , श्वाासप्रश्वाास प्रक्रि�यााकोो समयमाा नि�स्कनेे छि�टाा र श्वाासप्रश्वाासकोो मााध्याामद्वााराा
फैैलि�नेे, सबैैभन्दाा बलि�योो संंक्राामक शक्ति�ि भएकोो संंक्राामक रोोग होो। एक पटक संंक्रमि�त
भएपछि� जीीवनभर शरीीरमाा (ट्रााइजेेमि�नल ग्यााङ्लि�यन जस्ताा सेेरेेब्रल ग्यााङ्लि�यनर र ड्रोोर्ससल रुटग्यााङ्लि�यन) माा बस्छ र उमेेर बढेे पछि� वाा प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा कमजोोर स्थि�िति�माा पुनःु ः सक्रि�य
भई, हर्पि�िस जोोस्टर रोोग लााग्छ।
साामाान्यतयाा ठेे उलाा (चि�केेनपक्स) भएकोो २ हप्ताा जति� (१० देे खि� २१ दि�न) रोोगकोो लक्षणहरूदेे खि�दैै नन् ्। वि�शेेष कि�सि�मकोो डााबर यसकोो मुख्ु य लक्षण होो र योो डााबर चि�लााउँँछ। ज्वरोो पनि� आउनसक्छ। सुरु
माा
पु
क्क
परेे
को
ो
राातोोडााबरआउँँछर त्यसकोो ३ देे खि� ४ दि�नमाा फोोकाामाा पाानीी जम्छ।
ुुअन्ततःः त्यसमाा पााप्राा बस्छ र दााग छोोडेेर नि�कोो हुुन्छ। डााबर प्रााय: पेेट, ढााड, अनुहाु ार आदि�माा
आएकोो देे खि�न्छ तर टााउकोो जस्ताा कपााललेे छोोप्नेे ठााउँँमाा पनि� आउनुु यसकोो वि�शेेषताा होो।साामाान्यतयाा १ हप्ताा जति�माा आफैै नि�कोो हुुन्छ तर वि�रलैै इन्सेेफ्लााइटि�स वाा न्युमोु ोनि�याा,कलेेजोोमाा असाामाान्यताा हुुनेे हुुनाालेे, एन्टि�िभााइरल औषधि� (एसि�क्लोोवि�र आदि�) प्रयोोग गरि�न
पनि� सक्छ। सााथैै छाालााबााट ब्यााक्टेे रि�याालेे संंक्रमण गरीी पि�प जमेेकोो हुुन्छ र सेेप्सीीस (रगतमाा
संंक्रमण) जस्ताा गम्भीीर ब्यााक्टेे रि�यल इन्फेेक्शन गााभि�न पनि� सक्छ। योो उच्च जोोखि�म भएकोो
बि�राामीी (एक्युटु ल्यूकेू े मि�याा जस्ताा मलि�ग्नन्सीी रोोगीी वाा उपचाारकोो काारण प्रति�रोोधाात्मक क्षमतााकम भएकोो वाा त्यसकोो खतराा भएकोो बि�राामीी) लााई लक्षणहरू वि�शेेष गरीी गम्भीीर हुुन्छ।
वि�द्याालय स्वाास्थ्य र सुरक्षा� वयन नि�यम आदि� बमोोजि�म, सम्पूर्णणु ा ऐन काार्याान्ू डााबरहरूमाा
पााप्राा नआएसम्म नर्ससरीी, कि�न्डर गाार्टटन वाा वि�द्याालय जाान रोोक लगााइन्छ।
यदि� वयस्कलााई ठेे उलाा (चि�केेनपक्स) भयोो भनेे, प्राायःः बच्चाालााई भन्दाा पनि� गम्भीीर हुुनेे गर्ददछ।(२) ठेे उलाा (चि�केेनपक्स) भ्यााक्सि�िन (जीीवि�त भ्यााक्सि�िन)योो भ्यााक्सि�िन वि�ष कम गरि�एकोो VZV कोो जीीवि�त भ्यााक्सि�िन होो र संंसाारमाा पहि�लोो पटकजाापाानमाा बनााइएकोो थि�योो। योो भ्यााक्सि�िन १ पटक लगााइएकोो व्यक्ति�ि मध्येे लगभग २०%लााई पछि� ठेे उलाा (चि�केेनपक्स) लााग्न सक्छ। तर हल्काा रूपमाा। अझ रााम्रोोसँँग इन्फेेक्सन
रोोकथााम टर्नन भ्यााक्सि�िन दुईु पटक दि�इन्छ।ठेे उलाा रोोगीीकोो सम्पर्ककमाा आएकोो खण्डमाा, ३ दि�न भि�त्र भ्यााक्सि�िन लगााएमाा रोोगकोो रोोकथााम गर्नन
सकि�न्छ भन्नेे माान्यताा भएकोोलेे अस्पतााल भि�त्रकोो रोोकथााम आदि�कोो लाागि� पनि� प्रयोोग गरि�न्छ।
प्राायःः स्वस्थ्य बच्चाा वाा वयस्कमाा प्रति�कूूल असर पााइएकोो छैै न तर कहि�लेेकााहीँँ� ज्वरोो रडााबर आउनेे र वि�रलैै खोोप लगााएकोो ठााउँँ राातोो हुुनेे, सुन्नि�िने
े, कडाा हुुनेे (गाँँ�ठोो) गर्ददछ। योोुउच्च जोोखि�म भएकोो बि�राामीी (एक्युुट लि�म्फेेटि�क ल्यूूकेेमि�याा वाा नेेफ्रोोटि�क सि�न्ड्रोोम आदि�कोो
उपचाारकोो काारण प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा कम भएकोो बि�राामीी) लााई पनि� नि�र्धाा�रि�त खोोप माापदण्ड
पूूराा भएमाा लगााउन सकि�न्छ। तर खोोप पछि� १४ देे खि� ३० दि�नमाा ज्वरोो, पुुक्क परेे कोो राातोो
डााबर र फोोकाा (पाानीी जमेेकोो) देेखि�न सक्छ। (रेेइवाा ४ (सन् ् २०२२) सााल जनवरीी संंशोोधन (तेेस्रोो
संंस्करण) संंलग्न काागजाात हेेर्नुहोु� ोस् ्)३०७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे३ महना६ महना९ महना
१ वष
२ वष
३ वष
४ वष
५ वष
६ वष
७ वष
८ वष
९ वष
१० वष११ वष१२ वष१३ वष१४ वष१५ वष१६ वष१७ वष१८ वष१९ वष२० वष

स्वाास्थ्य संंस्थााबााट खोोपकोो सम्भाावि�त प्रति�कूूल असर (अवााञ्छि�ित घटनााहरू) कोो रूपमाा
रि�पोोर्टट गरि�एकाा घटनााहरू मध्येेकोो गम्भीीर घटनााहरू (रि�पोोर्टट गर्नेे व्यक्ति�िलेे गम्भीीर भनेेर
नि�र्णणय गरेे कोो) घट्नेे दर ०.००१०% रहेे कोो छ। (हेे इसेेइ २५ (सन् ् २०१३) सााल अप्रि�ल१ ताारि�ख देे खि� आर्थि�िक वर्षष रेे इवाा ५ (सन् ् २०२३) सााल सेेप्टेे म्बर ३० ताारि�ख सम्मकाा
सङ्ख्यााहरू। रेे इवाा ६ (सन् ् २०२४) सााल जनवरीी १००औंं कल्यााण वि�ज्ञाान परि�षद् खोोप तथााभ्यााक्सि�िन उपसमि�ति�, प्रति�कूूल असर अध्ययन समूहू , साामग्रीी २-५ बााट।)हेे इसेेइ २६ (सन् ् २०१४) सााल अक्टोोबरदेे खि� योो खोोप नि�यमि�त खोोपकोो रूपमाा लगााउन थाालेेपछि�ठेे उलाा रोोग (चि�केेनपक्स) उल्लेेखनीीय रूपमाा कम भएकोो छ ।MR भ्यााक्सि�िनसँँगैै लगााउन पनि�सकि�न्छ। जन्मपछि� १२ महि�नाादेे खि� जन्मपछि� ३६ महि�नाा नभएसम्मकोो अवधि�कोो बच्चााकोो
खण्डमाा सुुक्खाा वि�ष कम गरि�एकोो जीीवि�त ठेे उलााकोो भ्यााक्सि�िन प्रयोोग गरि�न्छ, र साामाान्यतयाा
जन्मपछि� १२ महि�नाादेे खि� जन्मपछि� १५ महि�नाा नपुुगेेसम्मकोो अवधि�माा पहि�लोो खुुरााक लगााई,३ महि�नाा वाा सोोभन्दाा बढीी, साामाान्यतयाा ६ महि�नाा देे खि� १२ महि�नााकोो अन्तराालमाा दोोस्रोो
खुराु ाक लगााइन्छ। स्वेेच्छाा अनुसाु ार ठेे उलााकोो भ्यााक्सि�िन लगााइसकेेकोो बच्चाा भएकोो खण्डमाा,लगााइसकेेकोो सङ्ख्यााकोो खोोप दि�इसकेेकोो माानि�नेेछ।(३) खोोप लगााउनेे अवधि�ठे उला
(चकेनपस)◆ जाापाानि�ज इन्सेेफ्लााइटि�स(१) रोोगकोो व्यााख्याायोो रोोग जाापाानि�ज इन्सेेफ्लााइटि�स भााइरसकोो संंक्रमणबााट हुुन्छ। माान्छेे बााट प्रत्क्षय नभएरसुँँ�गुुरआदि�कोो शरीीरमाा वृद्ृ धि� भएकोो भााइरसलेे लाामखुुट्टेे कोो मााध्यमबााट संंक्रमण गर्ददछ।
संंक्रमण भएकोो ७ देे खि� १० दि�नसम्म लक्षणहरू देे खिं�दैं ै न। त्यसपछि� उच्च ज्वरोो, टााउकोो
दुख्नेु े, बाान्ताा हुुनेे, होोस हरााउनेे, मांं�सपेेशीी कडाा भई हाात-खुुट्टाा कााम्नेे जस्ताा लक्षणहरू देे खि�इएक्युुट इन्सेेफ्लााइटि�स हुुन पनि� सक्छ। योो रोोग माान्छेे बााट माान्छेे माा सर्दैै न।जाापाानि�ज इन्सेेफ्लााइटि�स भााइरसद्वााराा संंक्रमि�त व्यक्ति�ि मध्येे १०० देेखि� १,००० जनाामाा १ जनाालााई
इन्सेेफ्लााइटि�स हुुन्छ। इन्सेेफ्लााइटि�स बााहेेक मेेनि�नजााइटि�स र गर्मीी महि�नाामाा लााग्नेे रुघााकोो जस्तोो
लक्षणहरू माात्र देेखि�एर सि�द्धि�नेेहरू पनि� छन् ्। इन्सेेफ्लााइटि�स लाागेेकोो बेेलााकोो मृत्ृ युु दर लगभग २०देेखि� ४०% रहेेकोो छ तर नि�कोो भएपनि� धेेरैैमाा रोोगकोो काारण शरीीरमाा वि�काार बाँँ�कीी रहन्छ।योो रोोग मुुख्यतयाा जाापाानकोो पश्चि�िमीी क्षेेत्रमाा देे खि�न्छ तर जाापाानि�ज इन्सेेफ्लााइटि�स भााइरस
पश्चि�िमीी जाापाानमाा केेन्द्रि�ित भएताापनि� जाापाानभरि� नैै फैैलि�एकोो छ। पाालेेकोो सुँँ�गरुहरूमाा
हरेे क वर्षष जूून देे खि� अक्टोोबर ति�रसम्म संंक्रमण हुुनेे गर्छछ र योो अवधि�माा कुुनैै कुुनैै क्षेेत्रमाा
लगभग ८०% सुँँ�गुुरहरू संंक्रमि�त हुुन्छन् ्। वि�गतमाा धेेरैै बच्चााहरू र स्कुुलेे वि�द्याार्थीीहरूमाा
३१७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे३ महना६ महना९ महना
१ वष
२ वष
३ वष
४ वष
५ वष
६ वष
७ वष
८ वष
९ वष
१० वष११ वष१२ वष१३ वष१४ वष१५ वष१६ वष१७ वष१८ वष१९ वष२० वष

जाापाानि�ज इन्सेेफ्लााइटि�स देे खि�नेे गर्थ्यो�ो तर खोोपकोो वि�स्ताार र वााताावरणमाा परि�वर्ततनकोो
काारण संंक्रमण कम भएकोो छ। हााल भनेे योो रोोग मुुख्यतयाा वृद्ृ धवृद्ृ धाामाा देे खि�नेे गरेे कोो छ।तर हेे इसेेइ २७ (सन् ् २०१५) साालमाा १० महि�नााकोो शि�शुुमाा जाापाानि�ज इन्सेेफ्लााइटि�स पााइएकोो
पुुष्टि�ि भएकोो चि�बाा जि�ल्लााद्वााराा रि�पोोर्टट गरि�एकोो छ। सााथैै हेे इसेेइ २८ (सन् ् २०१६) साालमाा
मुुख्यतयाा वृद्ृ धवृद्ृ धाा गरीी ११ जनााकोो रि�पर्टट गरि�एकोो थि�योो। हेे इसेेइ ४ (सन् ् १९९२) साालपछि�, योो सााल पहि�लोो पटक एक वर्षषमाा १० जनाा भन्दाा बढीीकोो रि�पोोर्टट आएकोो छ। हााल सन् ्२०२३ डि�सेेम्बर ३ ताारि�खसम्ममाा, ६ वटाा केेसहरू रि�पोोर्टट गरि�एकाा छन् ्। (श्रोोत: रााष्ट्रि�िय
संंक्राामक रोोग संंस्थाान द्वााराा प्रकााशि�त “संंक्राामक रोोगहरूकोो रााष्ट्रि�िय महाामाारीी वि�ज्ञाान
नि�गराानीी” संंक्राामक रोोग सााप्तााहि�क रि�पोोर्टट, हप्ताा ४८ सन् ् २०२३)(२) सुुक्खाा सेेल-कल्चर जाापाानि�ज इन्सेेफ्लााइटि�स भ्यााक्सि�िन (नि�ष्क्रि��य भ्यााक्सि�िन)हााल जाापाानमाा प्रयोोग गरि�नेे सुुक्खाा सेेल-कल्चर जाापाानि�ज इन्सेेफ्लााइटि�स भ्यााक्सि�िन, भेेरोो
कोोष नाामक कोोषमाा भााइरस वृद्ृ धि� गरााई, फर्माा�लि�न आदि�लेे भााइरस माारेे र (नि�ष्क्रि��य बनााई)शुद्धपाारि�एकोो
भ्यााक्सि
�
िन
होो।
ु
स्वाास्थ्य संंस्थााबााट खोोपकोो सम्भाावि�त प्रति�कूूल असर (अवााञ्छि�ित घटनााहरू) कोो रूपमाा
रि�पोोर्टट गरि�एकाा घटनााहरू मध्येेकोो गम्भीीर घटनााहरू (रि�पोोर्टट गर्नेे व्यक्ति�िलेे गम्भीीर भनेेर
नि�र्णणय गरेे कोो) घट्नेे दर ०.०००७% रहेे कोो छ। (हेे इसेेइ २५ (सन् ् २०१३) सााल अप्रि�ल १ताारि�ख देे खि� आर्थि�िक वर्षष रेे इवाा ५ (सन् ् २०२३) सााल सेेप्टेे म्बर ३० ताारि�ख सम्मकाा
सङ्ख्यााहरू। रेे इवाा ६ (सन् ् २०२४) सााल जनवरीी १००औंं कल्यााण वि�ज्ञाान परि�षद् खोोप तथााभ्यााक्सि�िन उपसमि�ति�, प्रति�कूूल असर अध्ययन समूहू , साामग्रीी २-२० बााट।)जन्मपछि� ६ महि�नाादेेखि� ९० महि�नााकाा बच्चााहरूलेे पहि�लोो चरणकोो नि�यमि�त खोोप लगााउनुपु र्नेेछ।
साामाान्यतयाा ३ वर्षष पुगे
को
े
ो
बेे
ला
ादेे
खि
�
४
वर्षष
नपु
गे
स
े
म्मकोो
अवधि�माा,६दि�नदेे
खि�२८दि�नसम्मकोो
ुुअन्तरााल रााखीी २ पटक र ४ वर्षष पुगेे ो बेेलाादेेखि� ५ वर्षष नपुगेे म्मकोो अवधि�माा १ पटक खोोपु कोु सलगााइन्छ। सााथैै ९ वर्षष वाा सोोभन्दाा बढीीदेेखि� १३ वर्षषमुनिु �कोो बच्चााहरूलेे दोोस्रोो चरणकोो नि�यमि�त खोोपलगााउनुपे ो बेेलाादेेखि� १० वर्षष नपुगेे म्मकोो अवधि�माा १ पटक लगााइन्छ।ु र्नेेछ। साामाान्यतयाा ९ वर्षष पुगेु कोु स(३) खोोप लगााउनेे अवधि�

जापानज
इसेलाइटस

पहलो पटकको खोपदे ख ६ दन वा सोभदा बढ, सामायतया ६ दनदे ख २८ दनसमको
अतरालमा २ पटक खोप लगाई, थप खोप चाह पहलो पटकको खोप समात भएप छ ६ महनावा सोभदा बढ, सामायतया लगभग १ वष भएप छ १ पटक लगाइछ।

नोट:नोट: अल २, १९९५ र अल १, २००७ का बचमा जमएका र पहलो र दोो चरणमा खोप नलगाएका माछे ह २० वषभदा
मुनका छन् भने उनीहले यो खोपलाई नयमत खोपका पमा लगाउन सछन्।

३२७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे(४) खोोपकोो वि�शेेष सर्तत (हेे इसेेइ १७ (सन् ् २००५) साालकोो सक्रि�य सि�फाारि�स स्थगि�त गरि�एकोो
काारण, खोोप नलगााएकाा बच्चााहरूलााई खोोप लगााउनेे मौौकाा प्रदाान गर्नेे)सन् ् १९९५ अप्रि�ल २ देे खि� सन् ् २००७ अप्रि�ल ११ कोो बीीचमाा जन्मेेकाा २० वर्षष मुुनि�काा
व्यक्ति�िहरू जसलेे सन् ् २००५ मेे ३० माा गरि�एकोो सक्रि�य सि�फाारि�सकोो स्थगि�तकाा काारण चरण
१ (तीीन पटककोो खोोप) र चरण २ भ्यााक्सि�िन (एक पटककोो खोोप) नलगााएकोो हुुन सक्छ,ति�नीीहरू खोोपकोो लाागि� अवसरहरू सुुरक्षि�त गर्नन नि�म्न उपाायहरू प्रााप्त गर्नन सक्छन् ्।(I) चर ण १ र चरण २ कोो ३ पटककोो खोोपहरू बाँँ�कीी रहेे काा व्यक्ति�िहरू (चरण १ मााप्राारम्भि�िक खोोपकोो १ पटक लगााएकाा व्यक्ति�िहरू [पहि�लोो डोोज पााएकाा व्यक्ति�िहरू]) लााईफ्रि�ज-ड्रााइड सेेल कल्चर-व्युत्ु पन्न जाापाानीी इन्सेेफलााइटि�स खोोप २ पटक लगााइन्छ रकम्तीीमाा ६ दि�नकोो अन्तरााल पछि� खोोप लगााइन्छ र कम्तीीमाा ९ उमेेरकाा व्यक्ति�िहरूलााई
तेेस्रोो पटककोो खोोप पछि� कम्तीीमाा ६ दि�नकोो अन्तरााल पछि� चौौथोो खोोप दि�इन्छ।(II) चरण १ र चरण २ कोो २ पटककोो खोोपहरू बाँँ�कीी रहेेकाा व्यक्ति�िहरू (चरण १ माा प्राारम्भि�िक
खोोपकोो दुईु पटक लगााएकाा व्यक्ति�िहरू [दोोस्रोो डोोज पााएकाा व्यक्ति�िहरू]) लााई फ्रि�ज-ड्रााइड
सेेल कल्चर-व्युत्ु पन्न जाापाानीी इन्सेेफलााइटि�सकोो तेेस्रोो डोोज लगााइन्छ र कम्तीीमाा ६दि�नकोो अन्तरााल पछि� खोोप लगााइन्छ र कम्तीीमाा ९ वर्षष उमेेरकाा व्यक्ति�िहरूलााई तेेस्रोो
पटककोो खोोप पछि� कम्तीीमाा ६ दि�नकोो अन्तरााल पछि� चौौथोो खोोप लगााइन्छ।(III) चर ण २ कोो खोोप लगााउनेे व्यक्ति�िहरू (चरण १ खोोप पूराू ा गरेे काा व्यक्ति�िहरू [तेेस्रोो
पटककोो खोोप पााएकाा व्यक्ति�िहरू]) कम्तीीमाा ९ वर्षष उमेेरकाा व्यक्ति�िहरूलााई कम्ति�िमाा६ दि�नकोो अन्तरााल पछि� चौौथोो खोोप लगााउनुु आवश्यक छ।(IV) चर ण १ र चरण २ कोो दुइु वटाा मध्येे एउटाा खोोप पनि� नलगााएकोो व्यक्ति�िहरूलेे
फ्रि�ज-ड्रााइड सेेल कल्चर-व्युत्ु पन्न जाापाानीी इन्सेेफलााइटि�स भ्यााक्सि�िन कम्तीीमाा ६दि�न (साामाान्यतयाा ६ दि�न देे खि� २८ दि�न) कोो अन्तराालमाा दुईु वटाा (अर्थाा�त् ् पहि�लोोर दोोस्रोो) डोोज लगााउनुु आवश्यक छ।), दोोस्रोो पटककोो खोोप पछि� (अर्थाा�त् ् तेेस्रोो
पटककोो खोोप) कम्तीीमाा ६ महि�नाा (साामाान्यतयाा लगभग १ वर्षष) पछि� १ पटक बूूस्टर
लगााइन्छ र कम्तीीमाा ९ वर्षष उमेेरकाा व्यक्ति�िहरूलााई चौौथोो खोोप केेहीी अन्तरााल पछि�एक पटककोो लगााइन्छ। तेेस्रोो खोोप पछि� कम्तीीमाा ६ दि�न बि�त्नुुपर्छछ।
आर्थि�िक वर्षष हेे इसेेइ २९ (सन् ् २०१७)〜रेे इवाा ६ (सन् ् २०२४) साालमाा १८ वर्षष हुुनेे व्यक्ति�िहरू (हेे इसेेइ११ (सन् ् १९९९) सााल अप्रि�ल २ ताारि�खदेे खि� हेे इसेेइ १९ (सन् ् २००७) सााल अप्रि�ल १ ताारि�खमाा जन्मभएकाा) प्रति�, हेे इसेेइ १७ (सन् ् २००५) सााल मेे ३० ताारि�खदेे खि� हेे इसेेइ २२ (सन् ् २०१०) सााल माार्चच३१ ताारि�खसम्मकोो सक्रि�य सि�फाारि�स स्थगि�त गरि�एकोो काारण, पर्याा�प्त माात्राामाा दोोस्रोो चरणकोो
खोोपकोो सि�फाारि�स नगरि�एकोोलेे, (४) कोो खोोप लगााउनेे तरि�कााद्वााराा हरेे क लाागुु वर्षषमाा १८ वर्षष पुुग्नेे
व्यक्ति�िहरूप्रति� सक्रि�य रूपमाा सि�फाारि�स गरि�नेे भएकोो छ।१३ वर्षष वाा सोोभन्दाा बढीीकोो व्यक्ति�ि (महि�लाा) कोो खोोप सम्बन्धीी, गर्भभधाारण गरेे कोो वाा गर्ववधाारणकोो
सम्भाावनाा भएकोो खण्डमाा, साामाान्यतयाा खोोप लगााइनेे छैै न। खोोपद्वााराा हुुनेे खतराा भन्दाा फााइदाा
बढीी हुुनेे भनेेर नि�र्णणय भएकोो अवस्थाामाा माात्र खोोप लगााउन सकि�नेेछ।
भ्यााक्सि�िन लगााउनेे सम्बन्धीी सोोध्न चााहनेे प्रश्न भएमाा वाा नयाँँ� जाानकाारीीकोो लाागि� तपााईं
बसोोबाास गर्नेे नगरपाालि�काा वाा गााउँँपाालि�काामाा सम्पर्कक गर्नुु�काा सााथैै स्वाास्थ्य, श्रम तथाा कल्यााण
३३७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे

मन्त्राालयकोो “जाापाानि�ज इन्सेेफ्लााइटि�स भ्यााक्सि�िन सम्बन्धीी Q&A” (https://www.mhlw.go.jp/
bunya/kenkou/kekkakukansenshou21/dl/nouen_qa.pdf) हेे र्नुहोु� ोस् ्।◆ह्युुमन प्याापि�लोोमााभााइरस इन्फेेक्शन(१) रोोगकोो व्यााख्याा
माान्छेे कोो लाागि� ह्युमन
प्याापि�लोोमााभााइरस (HPV) अनौौठोो भााइरस होोइन। यसबााट धेेरैै माान्छेे हरूुसंंक्रमि�त हुुन्छन् ् र केेहीी महि�लाामाा यसलेे पााठेे घरकोो मुखु कोो क्याान्सरकोो वि�काास गर्ददछ। सयभन्दाा बढीी प्रकाारकोो HPV मध्येेकोो HPV १६ र १८ लााई लगभग ५० देेखि� ७०% पााठेे घरकोो मुखु कोोक्याान्सरकोो काारण भएकोो माानि�न्छ। धेेरैै जसोो HPV इन्फेेक्सन सहज रूपमाा नि�कोो हुुन्छन् ्र भााइरस पत्ताा लगााउन नसकि�नेे हुुन्छ। तर केेहीी महि�लााहरूमाा केेहीी वर्षषदेेखि� दशकौंं वर्षषकोो
अवधि�माा पूर्ववे ।ू क्याान्सर घााउ उत्पन्न हुुन्छ र त्यसपछि� पााठेे घरकोो क्याान्सर वि�काास हुुनेछ
जाापाानमाा वाार्षि�िक ११,००० जनाालााई पााठेे घरकोो मुखु कोो क्याान्सर हुुन्छ र लगभग २,९०० जनााकोो मृत्ृ युुहुुन्छ भनेेर अनुमाु ान गरि�एकोो छ। (स्रोोत: रााष्ट्रि�िय क्याान्सर केेन्द्र, क्याान्सर रोोकथााम तथाा जाानकाारीी
केेन्द्र, “क्याान्सर जाानकाारीी सेेवाा”) भ्यााक्सि�िनद्वााराा HPV संंक्रमण रोोक्नुकाु ा सााथैै पााठेे घरकोो मुखु कोोक्याान्सर स्क्रि�िनि�ङद्वााराा प्राारम्भि�िक चरणमाा पत्ताा लगााएर उपचाार गरीी, पााठेे घरकोो मुखु कोो क्याान्सर
हुुनबााट रोोक्नेे र मृत्ृ य दर कम हुुनेे आशाा गर्नन सकि�न्छ।(२) HPV खोोपहााल जाापाानमाा नि�यमि�त खोोप अन्तर्गगत लगााउन सकि�नेे पााठेे घरकोो मुखु कोो क्याान्सर
रोोकथाामकोो भ्यााक्सि�िनकोो रूपमाा, वि�देे श लगाायत जाापाानमाा पााठेे घर क्याान्सर रोोगीीबााट
सबैैभन्दाा बढीी पत्ताा लााग्नेे HPV टााइप १६ र टााइप १८ कोो लाागि� एन्टि�िजन भएकोो २ तत्त्वहरू
मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िन (सेेभरि�क्स®) र कन्डि�िलोोमाा एक्युमिु �नााटम र रि�करेे न्ट रेे स्पााइरोोटोोरीी
पाापि�लोोमेेटोोसि�सकोो काारण बन्न सक्नेे टााइप ६ र ११ पनि� थप गरि�एकोो ४ तत्त्वहरू
मि�श्रि�त भ्यााक्सि�िन (गाार्डाा�सि�ल®) उपलब्ध छ। टााइप ३१, ३३, ४५, ५२ र ५८ बााट पनि�सुरक्षाु ा गर्नेे ९-भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन (Silgard® 9) लााई पनि� स्वि�िकृृति� गरि�योो र सन् ् २०२३अप्रि�लमाा नि�यमि�त भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्ययक्रममाा समाावेेश गरि�योो। HPV-संंक्रमि�त नभएकाा
व्यक्ति�िहरूप्रति� लक्षि�त वि�देे शीी रि�पोोर्टटहरूलेे देे खााए अनुसाु ार संंक्रमण र क्याान्सर पूर्ववू कोोघााउबााट बचााउमाा प्रत्येेक खोोपकोो उच्च प्रभााव देे खि�एकोो छ, पहि�लोो पटक यौौन सम्बन्ध
रााखि�न सकेेकाा उमेेर समूहमाू ा खोोप लगााउन प्रत्येेक देे शहरूमाा सि�फाारि�स गरि�एकोो छ।संंलग्न गरि�एकोो जाापाानकोो काागजाातमाा सूचीू ीकृृत गरि�एकाा नकााराात्मक असरहरूमाा खोोपलगााएकोो भाागमाा दुख्नेे (२५-८१%) जस्ताा खोोपुु े (८३-९८%), राातोो हुुनेे (३०-८५%), सुन्नि�िने
लगााएकोो ठााउँँ कोो प्रति�क्रि�यााहरू र हल्काा ज्वरोो (३-६%) र बि�सन्चोो हुुनेे जस्ताा व्यवस्थि�ित
असरहरू समाावेेश छन् ्। यीीमध्येे धेेरैै असरहरू केेहीी समयकाा लाागि� माात्र देे खि�न्छन् ् र नि�कोो
हुुन्छन् ्। (नि�म्न संंलग्न काागजाातहरू हेेर्नुहोु� ोस् ्: सेेभरि�क्स® [पहि�लोो संंस्करण] सन् ् २०२३®
डि�सेेम्बरमाा संंशोोधि�त; गाार्डाा�सि�ल [पहि�लोो संंस्करण] माार्चच सन् ् २०२३ माा संंशोोधि�त; Silgard®
९ [पहि�लोो संंस्करण] माार्चच सन् ् २०२३ माा संंशोोधि�त)।
स्वाास्थ्य संंस्थााबााट खोोपकोो सम्भाावि�त प्रति�कूूल असर (प्रति�कूूल घटनााहरू) कोो रूपमाा
रि�पोोर्टट गरि�एकाा घटनााहरू मध्येेकोो गम्भीीर घटनााहरू (रि�पोोर्टट गर्नेे व्यक्ति�िलेे गम्भीीर भनेेर

३४७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे

नि�र्णणय गरेे कोो) घट्नेे दर DPT-IPV सेेभरि�क्सकोो सन्दर्भभमाा ०.००७९%, गाार्डाा�सि�लकोो सन्दर्भभमाा
०.००५४% र सि�लगाार्डड ९(Sylgard®9) माा ०.०००६% रहेे कोो छ। (बि�क्रीी सुरुु गरेे देेखि� रेे इवाा ५(सन् ् २०२३) सााल जुनु ३० ताारि�खसम्मकोो संंख्याात्मक माान। रेे इवाा ६ (सन् ् २०२४) सााल जनवरीी
१००औंं कल्यााण वि�ज्ञाान परि�षद् खोोप तथाा भ्यााक्सि�िन उपसमि�ति�, प्रति�कूूल असर अध्ययनसमूहू , साामग्रीी २-८, २-९, २-१० बााट।)भ्यााक्सि�िन लगााएताापनि� पर्यााप्� त प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा नभएकोो खण्डमाा वाा भ्यााक्सि�िनमाा
समाावेेश टााइप बााहेे ककोो अन्य टााइपद्वााराा पााठेे घरकोो मुखु कोो क्याान्सर हुुनेे सम्भाावनाा हुुनेे
हुुनाालेे, नि�यमि�त रूपमाा पााठेे घरकोो मुखु कोो क्याान्सर स्क्रि�िनि�ङ गर्नुु� महत्त्पूर्णणू हुुन्छ।i) ह्युमन
प्याापि�लोोमाा
भााइरस
इन्फेेक्शनकोो
रोोकथाामकोो
लाागि�
बााइभ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन
ुप्रयोोग गर्दाा� माानक भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय अवधि� त्योो व्यक्ति�ि १३ वर्षषकोो हुुनेे
वर्षषकोो पहि�लोो दि�नदेे खि� अन्ति�िम दि�नसम्म होो। माानक ताालि�काा भनेेकोो १ महि�नााकोो
अन्तरााललेे २ डोोज खोोप लगााइ त्यसपछि� पहि�लोो डोोजकोो खोोप लगााएपछि� कम्तीीमाा ६महि�नााकोो अन्तरााल पछि� अर्कोो १ डोोज दि�इनेे होो। तर यहाँँ� लेेखि�एकोो तरि�काामाा भ्यााक्सि�िन
लगााउन नसक्नेे खण्डमाा, १ महि�नाा वाा सोोभन्दाा बढीीकोो अन्तराालमाा २ पटक इन्जेेक्शन
लगााएपछि�, पहि�लोो खुराु ाककोो इन्जेेक्शनदेे खि� ५ महि�नाा वाा सोोभन्दाा बढीी, सााथैै दोोस्रोो खुराु ाककोो
इन्जेेक्शनदेे खि� सााढेे २ महि�नाा वाा सोोभन्दाा बढीीकोो अन्तराालमाा १ पटक लगााइन्छ।
ii) ह्युमन
प्याापि�लोोमाा भााइरस इनफेेक्शनकोो रोोकथाामकोो लाागि� ४-भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन
ुप्रयोोग गर्दाा� माानक भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय अवधि� त्योो व्यक्ति�ि १३ वर्षषकोो हुुनेे
आर्थि�िक वर्षषकोो पहि�लोो दि�नदेे खि� अन्ति�िम दि�नसम्म होो। माानक ताालि�काा भनेेकोो २महि�नााकोो अन्तरााललेे २ डोोज खोोप लगााइ त्यसपछि� पहि�लोो डोोजकोो खोोप लगााएपछि�
कम्तीीमाा ६ महि�नााकोो अन्तरााल पछि� अर्कोो १ डोोज दि�इनेे होो। तर यहाँँ� लेेखि�एकोो
तरि�काामाा भ्यााक्सि�िन लगााउन नसक्नेे खण्डमाा, १ महि�नाा वाा सोोभन्दाा बढीीकोो
अन्तराालमाा २ पटक इन्जेेक्शन लगााएपछि�, दोोस्रोो खुुरााककोो इन्जेेक्शनदेे खि� ३ महि�नाावाा सोोभन्दाा बढीीकोो अन्तराालमाा १ पटक लगााइन्छ।
iii) ह्युमन
प्याापि�लोोमाा भााइरस इनफेेक्शनकोो रोोकथाामकोो लाागि� ९-भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन
ुप्रयोोग गर्दाा� माानक भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय अवधि� त्योो व्यक्ति�ि १३ वर्षषकोो हुुनेे आर्थि�िक
वर्षषकोो पहि�लोो दि�नदेे खि� अन्ति�िम दि�नसम्म होो। तल देे खााइएकाा दुईु ताालि�कााहरू मध्येे
एउटाा पाालनाा गर्नुपु� र्नेेछ (A माा देे खााइएकोो ताालि�काा बच्चाा १२ वर्षष हुुनेे आर्थि�िक वर्षषकोो
पहि�लोो दि�न देे खि� पहि�लोो खोोपकोो समयमाा १५ वर्षषकोो हुुनेे मि�ति� सम्ममाा बच्चाालााई
खोोप लगााइँँदाा माात्र पाालनाा गर्नुपु� र्छछ)।
a) माानक ताालि�काा भनेेकोो ६ महि�नााकोो अन्तरााललेे २ डोोज खोोप लगााउनुु होो। योो ताालि�काा
पाालनाा गर्नन नसकि�एमाा कम्तीीमाा ५ महि�नााकोो अन्तराालमाा २ डोोज दि�इन्छ।b) माानक ताालि�काा भनेेकोो २ महि�नााकोो अन्तरााललेे २ डोोज खोोप लगााइ त्यसपछि� पहि�लोो
डोोजकोो खोोप लगााएपछि� कम्तीीमाा ६ महि�नााकोो अन्तरााल पछि� अर्कोो १ डोोज दि�इनेे होो।योो ताालि�काा पाालनाा गर्नन नसकि�एमाा कम्तीीमाा १ महि�नााकोो अन्तराालमाा २ डोोजकोो खोोपलगााइन्छ, त्यसपछि� दोोस्रोो डोोजकोो कम्तीीमाा ३ महि�नााकोो अन्तरााल पछि� १ डोोज दि�इन्छ।
३५७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे

iv) साामाान्यतयाा सम्भव भएमाा एउटैै खोोपकोो शृङ्प्याापि�लोोमाा
ुृ खलाा पूराू ा गर्नन उहीी ह्युमन
भााइरस खोोप प्रयोोग गर्नुपु� र्छछ। यद्यपि�, एउटैै व्यक्ति�िलााई लगााउनेे बााइ भ्याालेेन्ट,क्वााड्रि� भ्याालेेन्ट वाा ९-भ्याालेेन्ट खोोपकोो सुुरक्षाा र इम्युुनोोजेेनि�सि�टीीलााई संंकेेत गर्नेे
नि�श्चि�ित प्रमााणलााई बि�चाार गरि� नगरपाालि�कााहरूलेे अपरि�हाार्यय ठाानेेकोो अवस्थाामाा
पहि�लोो वाा दोोस्रोो भ्यााक्सि�िनकोो लाागि� बााइ भ्याालेेन्ट वाा क्वााड्रि� भ्याालेेन्ट लगााएकाा
व्यक्ति�िहरूकोो लाागि� तल देे खााइएकोो दुईु ताालि�कााहरू मध्येे एउटाा अनुुसाार बाँँ�कीी
श्रृंं�खलााहरू सन्चाालन गर्नन सकि�न्छ।
a) पहि�लोो डोोजमाा बााइ भ्याालेेन्ट वाा क्वााड्रि� भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन दि�इएकाा व्यक्ति�िलााई
पहि�लोो डोोजकोो २ महि�नााकोो अन्तराालपछि� ९-भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िनकोो मांं�सपेेशीीहरू भि�त्र

लगााउनेे सुुई १ डोोज दि�इन्छ। त्यसपछि� पहि�लोो डोोजकोो ६ महि�नााकोो अन्तराालपछि�

सोोहीी भााक्सि�िन १ डोोज दि�इन्छ। यद्यपि�, योो ताालि�काा पाालनाा गर्नन नसकि�एमाा पहि�लोो
डोोजकोो १ महि�नााकोो अन्तरााल पछि� ९-भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन १ पटक मांं�सपेेशीीहरू भि�त्र

लगााइ दोोस्रोो डोोज र त्यसपछि�कोो भ्यााक्सि�िनहरू कम्ति�िमाा ३ महि�नााकोो अन्तराालमाा एउटैै
भ्यााक्सि�िन मांं�सपेेशीीहरू भि�त्र दि�इन्छ।b) पहि�लोो र दोोस्रोो डोोजमाा बााइ भ्याालेेन्ट वाा क्वााड्रि� भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन दि�इएकोो व्यक्ति�िलााई
पहि�लोो डोोजबााट ६ महि�नााकोो अन्तराालपछि� ९-भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन १ पटक मांं�सपेेशीीहरू

भि�त्र दि�इन्छ। यद्यपि�,योो ताालि�काा पाालनाा गर्नन नसकि�एमाा दोोस्रोो डोोजबााट कम्तीीमाा ३महि�नााकोो अन्तरााल पछि� ९-भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन १ पटक मांं�सपेेशीीहरू भि�त्र दि�इन्छ।३ महना६ महना९ महना
१ वष
२ वष
३ वष
४ वष
५ वष
६ वष
७ वष
८ वष
९ वष
१० वष११ वष१२ वष१३ वष१४ वष१५ वष१६ वष१७ वष१८ वष१९ वष२० वषv) क्यााच-अप खोोपकोो सन्दर्भभमाा वि�गतमाा दि�इएकोो ह्युमन
प्याापि�लोोमाा भााइरस-जस्तोो
ुकण भ्यााक्सि�िनकोो प्रकाार थााहाा छैै न भनेे खोोप दि�नेे व्यक्ति�ि र सञ्चाालन गर्नेे चि�कि�त्साा
संंस्थााकोो चि�कि�त्सक बीीच पराामर्शश गरेे र भ्यााक्सि�िन दि�नेे भनेेर छनोोट गरि�न्छ।
vi) ह्युमन
प्याापि�लोोमााभााइरस इन्फेेक्शनकोो भ्यााक्सि�िन लगााएपछि� भेेजोोभाागल प्रति�क्रि�यााकोो
ुकाारण बेेहोोस हुुन सक्नेे हुुनाालेे, बेेहोोस भएर लड्नेे आदि� हुुन नदि�नकोो लाागि�, भ्यााक्सि�िन
लगााएपछि� अभि�भाावक वाा स्वाास्थ्य संंस्थााकोो स्टााफलेे पााखुरोु ोमाा समाातेेर हिँ�ँडााउनुहोु ोस् ्।भ्यााक्सि�िन लगााएकोो ३० मि�नेेट जति�, अडेेस लााग्न सकि�नेे ठााउँँमाा बस्न लगााई, सकेेसम्म
नउभि�न भन्नुहोु ोस् ्। भ्यााक्सि�िन लगााएपछि� भ्यााक्सि�िन लगााएकोो व्यक्ति�िकोो स्थि�िति�
अवलोोकन गर्नुु� आवश्यक हुुन्छ।(३) खोोप लगााउनेे अवधि�

मनयापलोमाभाइरस
इफे न

३६बाइ यालेट वावा यालेट
यासन

* खोप लगाउनु पन सबी स­य सफारस रोका गरएको अवधमा खोपनलगाइएका, आथक वष हेइसेइ ९-१९ (सन् १९९७-२००७) सालमा जमएका
महलाहले आथक वष रेइवा ४-६ (सन् २०२२-२०२४) साल बचको ३ वषमामा£ याच-अप (पूरक) खोप ¥ात गन सछन्। पृª ३८ हेनुहोस्)९- यालेट
यासन

नोट: ९- यालेट यासनको लाग ¥ार®¯क खोप १५ वषको उमेर भदा पहले
गरएको थयो भने ²ई पटक मा£ लगाउन आव´यक छ।

*

नोट:
*

७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे(४) नि�यमि�त HPV खोोपहेे इसेेइ २५ (सन् ् २०१३) सााल जूनू १४ ताारि�खमाा आयोोजनाा गरि�एकोो स्वाास्थ्य तथाा कल्यााण
परि�षद्, खोोप तथाा भ्यााक्सि�िन शााखाा बैैठक, औषधि� तथाा खााद्य सुरक्षाु ा परि�षद्, औषधि� आदि�कोो
सुरक्षा
आयोोजनाा) माा, “HPV भ्यााक्सि�िन लगााएपछि�ु ा उपाायहरू सम्बन्धीी जाँँ�च बैैठक (संंयुक्त
ुदेे खि�एकोो नि�रन्तर दुखाु ाइ आदि�कोो काारण भ्यााक्सि�िनसँँग सम्बन्ध नभएकोो भनेेर भन्न नसकि�नेे
हाालैैकोो अवस्थाामाा, योो प्रति�कूूल असर देे खि�नेे दर आदि� अझ स्पष्ट पाारीी, नाागरि�कहरूलााई उपयुक्त
ुजाानकाारीी प्रदाान गर्नन नसकि�एसम्म, नि�यमि�त खोोप सक्रि�य रूपमाा सि�फाारि�स गर्नुु� उचि�त हुँँ�दैैन” भनीीस्वाास्थ्य, श्रम तथाा कल्यााण मन्त्राालयलेे अस्थाायीी रूपमाा सक्रि�य सि�फाारि�सलााई स्थगि�त गर्नेे नि�र्णणय
गरेे कोो छ। त्यसपछि� रेे इवाा ३ (सन् ् २०२१) सााल नोोभेेम्बरमाा, सोोहीी बैैठकमाा HPV भ्यााक्सि�िनकोो
प्रभाावकाारि�ताा र सुरक्षाु ा सम्बन्धीी मूल्ू यााङ्कन, HPV भ्यााक्सि�िन लगााएपछि� देे खि�एकाा लक्षणहरू
प्रति� अपनााउनुपु र्नेे उपाायहरू, HPV भ्यााक्सि�िनसँँग सम्बन्धि�ित जाानकाारीी प्रदाान गर्नेे प्रयाास
आदि�बाारेे नि�रन्तर छलफल गरीी, सुरक्षाु ाबाारेे वि�शेेष चि�न्तााकोो वि�षय पहि�चाान नगरि�एकोो कुुराा
पुष्टि�ि
भई,प्रति�कू
लअसरकोो
जोोखि�म
भन्दाा खोोपकोो प्रभाावकाारि�ताा स्पष्ट रूपमाा बढीी भएकोो
ुूभनेेर स्वीीकाार गरि�योो। त्यसपछि� सन् ् २०२१ नोोभेेम्बरमाा “सक्रि�य सि�फाारि�सकोो स्थगि�त”सूचनाू ा जाारीी गरि�योो। सन् ् २०२१ डि�सेेम्बरमाा सक्रि�य सि�फाारि�सकोो स्थगि�तकोो काारण भ्यााक्सि�िन
लगााउनेे अवसर गुमाु ाएकाा व्यक्ति�िहरूप्रति� अपनााइनेे उपाायकोो रूपमाा पहि�लााकोो नि�यमि�त
खोोपकोो दाायराामाा पर्नेे उमेेर भन्दाा बााहि�रकााहरूलााई अस्थाायीी रूपमाा भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय
(यसपछि� “क्यााच-अप खोोप” भनि�न्छ) उपलब्ध गरााइनेेछ भनीी सूचनाू ा जाारीी गरि�योो। भ्यााक्सि�िन
लगााउनेे काार्यय काानुनु काार्याा�न्वयनकोो आदेे श (सन् ् १९४८ कोो क्यााबि�नेेट आदेे श नम्बर १९७)परि�माार्जजन गरि� सन् ् २०२२ अप्रि�ल १ ताारि�खमाा लाागूू गरि�योो।
सक्रि�य सि�फाारि�स स्थगि�तकोो काारण खोोप लगााउनेे अवसर गुमाु ाएकाा व्यक्ति�िहरूकोो लाागि�
नि�ष्पक्ष खोोप अवसर काायम गर्नेे दृष्टि�िकोोणबााट, नि�म्न अनुसाु ार पहि�लााकोो नि�यमि�त खोोपकोो
दाायराामाा पर्नेे उमेेर नााघेेर खोोप लगााउनेे भनेेर नि�र्णणय गरि�एकोो छ।क्यााच-अपकोो
दाायराामाा पर्नेे

व्यक्ति�िहरू

खोोप लगााउनुु पर्नेे सम्बन्धीी सक्रि�य सि�फाारि�स रोोक्काा गरि�एकोो अवधि�माा
खोोप नलगााइएकाा, आर्थि�िक वर्षष हेेइसेेइ ९-१९ (सन् ् १९९७-२००७) साालसम्ममाा जन्मि�िएकाा महि�लााहरू (आर्थि�िक वर्षष हेेइसेेइ १८ (सन् ् २००६)साालमाा जन्मेेकाा महि�लााहरू आर्थि�िक वर्षष रेेइवाा ५ (सन् ् २०२३) साालबााट थपि�नेेछन् ्, आर्थि�िक वर्षष हेेइसेेइ १९ (सन् ् २००७) साालमाा जन्मेेकाा
महि�लााहरू आर्थि�िक वर्षष रेेइवाा ६ (सन् ् २०२४) सााल बााट थपि�नेेछन् ्)खोोप लगााउनेे
अवधि�रेे इवाा ४ (सन् ् २०२२) सााल अप्रि�लदेे खि� रेे इवाा ७ (सन् ् २०२५) साालमाार्चचसम्मकोो ३ वर्षषकोो अवधि�

* खोोप काानूनू कोो काार्याा�न्वयनकोो आदेेशलााई आंंशि�क रूपमाा परि�माार्जजन गर्नेे क्यााबि�नेेट आदेेश (रेेइवाा ४ (सन् ् २०२२)साालकोो क्यााबि�नेेट आदेेश नम्बर 105) अनुसाु ार रेेइवाा ४ (सन् ् २०२२) सााल अप्रि�ल १ ताारि�ख बााट लाागु।ु

३७७. खोोपद्वााराा रोोकथााम गर्नन सकि�नेे रोोगहरू र भ्यााक्सि�िनबाारेे

HPV भ्यााक्सि�िनकोो सुरक्षाु ा वाा प्रभाावकाारि�ताा सम्बन्धीी वि�स्तृतृ जाानकाारीीकोो लाागि� स्वाास्थ्य,श्रम तथाा कल्यााण मन्त्राालयकोो होोमपेेजमाा HPV भ्यााक्सि�िनसँँग सम्बन्धि�ित लि�फलेेट रााखि�एकोो
(https://www.mhlw.go.jp/bunya/kenkou/kekkaku-kansenshou28/index.html) छ। क्यााचअपकोो सञ्चाालन वि�धि� र वि�स्तृतृ जाानकाारीीकोो लाागि� स्वाास्थ्य, श्रम तथाा कल्यााण मन्त्राालयद्वााराा
प्रदाान गरि�नेे नवीीनतम जाानकाारीी र तपााईं बसोोबाास गर्नुु�हुुनेे नगरपाालि�काा वाा गााउँँपाालि�कााद्वााराा
प्रदाान गरि�नेे नवीीनतम जाानकाारीी हेेर्नुहोु� ोस् ्।सााथैै, WHO र जाापाान मेेडि�कल सााइन्स संंघलेे (महि�लाालााई “क्याान्सर” बााट बचााउनकोो
लाागि� आवश्यक भ्यााकसि�न) कोो रूपमाा रााखि�एकोो र देे श भि�त्र रेे इवाा २ (सन् ् २०२०) साालडि�सेेम्बरमाा टेे ट्राा भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िनकोो प्रयोोग माात्र थप गरीी ९ वर्षष वाा सोोभन्दाा मााथि�काा
पुरुु षहरूलााई खोोप दि�न सम्भव भएकोो छ। (ऐच्छि�िक खोोप)८. खोोप पश्चाात प्रति�कूूल असर देे खाा परेे माा गर्नेे कुुरााहरू(१) साामाान्यतयाा देे खि�नेे प्रति�क्रि�यााहरू
खोोपकोो प्रकाार अनुुसाार पनि� फरक हुुन्छ तर ज्वरोो, खोोप लगााएकोो ठााउँँ राातोो हुुनेे, सुुन्नि�िनेे,कडाा हुुनेे (गाँँ�ठोो), डााबर आउनेे आदि� तुलाु ानाात्मक हि�सााबमाा उच्च दर (कति�पय % देे खि� दर्जजनौंं
%) माा देे खि�न्छन् ्। साामाान्यतयाा केेहीी दि�न भि�त्र नैै आफैै नि�कोो हुुनेे हुुनाालेे चि�न्ताा गर्नुपु� र्दैैन।(२) गम्भीीर प्रति�कूूल असरखोोप लगााएपछि� खोोप लगााएकोो ठााउँँ नरााम्रोोसँँग सुन्नि�िु एकोो, उच्च ज्वरोो आएकोो, वाा मि�र्गीी
जस्ताा लक्षणहरू देे खि�एमाा, चि�कि�त्सकलााई स्वाास्थ्य परीीक्षण गरााउनुहोु ोस् ्। बच्चाामाा देे खि�एकोो
लक्षणहरू खोोप पछि�कोो प्रति�कूूल असर रि�पोोर्टटकोो माापदण्डमाा परेे माा, चि�कि�त्सकद्वााराा सम्मि�िलि�त
प्रशाासनि�क नि�कााय, समग्र औषधि� तथाा चि�कि�त्साा उपकरण नि�योोगमाा रि�पोोर्टट गरि�नेेछ।
खोोपकोो प्रकाार अनुुसाार, अति�नैै वि�रलैै (१० लााखदेे खि� करोोडौंंमाा १ जनाा जति�) इन्सेेफ्लााइटि�सवाा न्यूरोू ोप्यााथीी आदि� गम्भीीर प्रति�कूूल असर पर्नन सक्छ। यस्तोो अवस्थाामाा जाापाानकोो
पहि�लेेदेेखि�कोो रााहत प्रणाालीीकोो आधाारभूूत दृष्टि�िकोोण “चि�कि�त्सााशाास्त्र अनुुसाार साानाा भन्दाा
साानाा काारण-सम्बन्ध आवश्यक नपर्नेे तथाा खोोप लगााएपछि� देे खि�एकोो लक्षण खोोपकोो काारण
हुुन सक्नेे कुुराा अस्वीीकाार गर्नन नसकि�नेे अवस्थाामाा पनि� रााहतकोो दाायराामाा पर्नेे” लााई आधाार
माानीी, रााहत मूल्ू यााङ्कन गरि�नेेछ। त्यसलााई स्वाास्थ्य, श्रम तथाा कल्यााण मन्त्रीीलेे अनुमोु ोदनगरेे कोो बेेलाा, खोोप ऐन अनुुसाार स्वाास्थ्य क्षति� रााहतकोो क्षति�पूूर्ति�ि गर्नेे दाायराामाा पर्नेेछ।(३) संंयोोगवश देे खि�एकोो प्रति�क्रि�याा
खोोप लगााएकोो केेहीी क्षण पछि� कुुनैै लक्षण देे खि�एमाा, खोोपकोो काारणलेे यस्तोो लक्षण देे खि�एकोोहोो कि� जस्तोो लााग्न सक्छ। तर संंयोोगवश एकैै समयमाा लाागेेकोो अन्य संंक्राामक रोोग आदि�कोो
काारण त्यस्तोो लक्षण देे खि�एकोो कुुराा स्पष्ट हुुनेे अवस्थााहरू पनि� हुुन्छन् ्। यसलााई “संंयोोगवशदेे खि�एकोो प्रति�क्रि�याा” भनि�न्छ।

३८८. खोोप पश्चाात प्रति�कूूल असर देे खाा परेे माा गर्नेे कुुरााहरू(४) खोोपकोो काारण भएकोो स्वाास्थ्य क्षति�कोो लाागि� रााहत प्रणाालीीi) नि�यमि�त भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय वाा अस्थाायीी भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्ययकोो काारण प्रति�कूूल
असरलेे गर्दाा� स्वाास्थ्यमाा क्षति� भएकोो काारण दैैनि�क क्रि�यााकलााप गर्नन सक्नेे क्षमताामाा क्षति�पुगेे ो व्यक्ति�िलााई खोोप ऐन बमोोजि�म सरकाारलेे क्षति�पूर्ति�िु कोू दि�न सक्छ।
ii) क्षति�कोो स्तर अनुसा
ार,चि�कि�त्साा
खर्चच,
चि�कि�त्साा
भत्ताा,अपााङ्गताा भएकोो शि�शुु स्यााहाार
ुपेेन्सन, अपााङ्गताा पेेन्सन, मृत्ृ युु एकमुस्ु ट रकम, अन्त्येेष्टि�ि खर्चचकोो वि�भााजन गरि�एकोो छ रकाानुनलेु े तोोकेेकोो रकम भुक्ु ताानीी गरि�नेेछ। मृत्ृ युु एकमुस्ु ट रकम र अन्त्यष्टि�ि खर्चच बााहेे क अरूक्षति�पूर्ति�िू उपचाार समााप्त नभएसम्म वाा आपााङ्गताा नि�कोो नभएसम्म भुक्ु ताानीी गरि�नेेछ।
iii) तर त्योो स्वाास्थ्य क्षति� खोोप लगााएकोो काारणलेे भएकोो होो वाा फरक काारण (खोोप लगााउनुु
अगााडि� अथवाा पछााडि� सँँगैै लाागेेकोो संंक्राामक रोोग वाा अन्य काारण आदि�) लेे भएकोो होोकि� होोइन भन्नेे काारण-सम्बन्धबाारेे , खोोप, संंक्राामक रोोग चि�कि�त्साा, काानुुन आदि� हरेे कवि�षयकोो वि�शेेषज्ञहरूबााट बनााइएकोो रााष्ट्रि�िय परि�षद्‍माा छलफल गरीी, खोोपकोो काारण भएकोो
भनेेर अनुमोु ोदन गरि�एमाा क्षति�पूर्ति�िू लि�न सकि�न्छ।
iv) नि�यमि�त वाा अस्थाायीी भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्ययकोो लाागि� तोोकि�एकोो अवधि� भन्दाा फरकसमयमाा खोोप लगााउन चााहेे कोो खण्डमाा त्योो भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्ययलााई भ्यााक्सि�िन
लगााउनेे काार्यय ऐन बमोोजि�ममाा नपर्नेे खोोप (स्वेेच्छाा अनुसाु ार लगााउनेे खोोप) कोो रूपमाा
लि�इनेेछ। त्योो खोोपबााट स्वाास्थ्य क्षति� भएकोो खण्डमाा, सम्मि�िलि�त प्रशाासनि�क नि�कााय,समग्र औषधि� तथाा चि�कि�त्साा उपकरण नि�योोग ऐन बमोोजि�म रााहत दि�इन्छ तर खोोप ऐनकोो
तुलना
े ।
ु ामाा दाायराामाा पर्नेे व्यक्ति�ि र क्षति�पूर्ति�िू रकम आदि� फरक हुुनेछ* क्ष ति�पूूर्ति�ि आवेेदनकोो आवश्यकताा परेे कोो खण्डमाा, तपााईं बसोोबाास गर्नेे नगरपाालि�काा वाागााउँँपाालि�कााकोो खोोप सम्बन्धि�ित शााखाामाा सल्लााह गर्नुहोु� ोस् ्।३९[सन्दर्भभ १] नोोवेेल कोोरोोनाा भााइरस (कोोभि�ड-१९) इन्फेेक्शन

* नि�म्न वि�षयहरू कोोभि�ड-१९ भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्ययकोो बाारेे माा साार्ववजनि�क सम्मि�िलि�त संंस्थाा

भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय अनुसु न्धाान केेन्द्र “भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय नि�र्देे शि�काा सन् ् २०२४संंस्करण” बााट उद्धरण गरि�एकोो छ।[सन्दर्भभ १] नोोवेेल कोोरोोनाा भााइरस (कोोभि�ड-१९) इन्फेेक्शन(१) रोोगकोो अवलोोकनसन् ् २०१९ डि�सेेम्बरकोो अन्तमाा चीीनकोो हुुबेईे प्राान्तकोो वुहाु ान सहरमाा अज्ञाात नि�मोोनि�यााकोो
प्रकोोप रि�पोोर्टट गरि�एकोो थि�योो। सन् ् २०२० जनवरीी ९ ताारि�खमाा योो काारक भााइरस नयाँँ� कोोरोोनाा
भााइरस होो भनेेर घोोषणाा गरि�योो। यस रोोगकोो अन्तर्राा�ष्ट्रि�िय नााम कोोभि�ड-१९ कोो रूपमाा घोोषणाा
गरि�योो र काारक भााइरसलााई गम्भीीर तीीव्र श्वाास सि�न्ड्रोोम कोोरोोनाा भााइरस २ (SARS-CoV-२)कोो रूपमाा तोोकि�योो। योो भााइरस वि�श्वकाा अन्य देे शहरूमाा द्रुतु गति�माा फैैलि�नेे अपेेक्षाा गरि�योो,वि�श्व स्वाास्थ्य संंगठन (WHO) लेे जनवरीी ३० ताारि�खमाा योो स्थि�िति�लााई अन्तर्राा�ष्ट्रि�िय चि�न्तााकोो
साार्ववजनि�क स्वाास्थ्य आपतकााल (PHEIC) भनेेर घोोषणाा गरीी, माार्चच ११ ताारि�खमाा योो प्रकोोपलााई
प्याान्डेेमि�ककोो रूपमाा लि�इयोो।
जाापाानमाा, कोोभि�ड-१९ लााई संंक्राामक रोोग नि�यन्त्रण काानुनु अनुसाु ार सन् ् २०२० जनवरीी २८ताारि�खमाा नि�र्दि�िष्ट संंक्राामक रोोगकोो रूपमाा तोोकि�योो। वि�द्याालय स्वाास्थ्य तथाा सुरक्षाु ा ऐनकाा
सर्ततमाा, यसलााई संंक्राामक रोोग नि�यन्त्रण काानुनु कोो आधाारमाा श्रेेणीी १ कोो बरााबर माानि�योो। माार्चच१३ ताारि�खमाा नोोभेेल इन्फ्लुएु न्जाा आदि� वि�रुद्धकोो वि�शेेष उपााय सम्बन्धीी ऐन संंशोोधन गरि�योोर कोोभि�ड-१९ वि�रुद्धकोो उपााय यहीी ऐनकोो आधाारमाा व्यवस्थाा गरि�नेे कुुराा स्पष्ट गरि�योो। सन् ्२०२० डि�सेेम्बर ९ ताारि�खमाा कोोभि�ड-१९ अस्थाायीी खोोपकोो लाागि� लक्षि�त बन्योो। त्यसपछि� जाापाानलेेमेे सन् ् २०२३ सम्ममाा लगभग ८ पटक कोोभि�ड-१९ लहरहरूकोो साामनाा गर्योो। कोोभि�ड-१९ लााईसन् ् २०२३ मेे ८ ताारि�ख देे खि� आठौंं छााललेे घट्नेे संंकेेत देे खााउँँ दाा वर्गग ५ संंक्राामक रोोगकोो रूपमाा
वर्गीीकृृत गरि�योो। त्यस अनुसाु ार यसलााई स्कूूल स्वाास्थ्य र सुरक्षाु ा ऐन अन्तर्गगत श्रेेणीी २ रोोगकोो
रूपमाा वर्गीीकृृत गरि�योो।सन् ् २०२३ मेे ५ ताारि�खमाा WHO लेे कोोभि�ड-१९ अब PHEIC छैै न भनेेर घोोषणाा गर्‍‍योो तर योोअझैै पनि� वि�श्वव्याापीी खतराा रहेेकोो चेेताावनीी दि�इरह्योो।
ओमि�क्रोोन स्ट्रेेन देे खाापरेे देेखि� धेेरैै जसोो अवस्थाामाा इन्क्युबेे न अवधि� २ वाा ३ दि�नमाा घट्योो।ु शप्रसाारण माार्गग मुख्ु यतयाा ड्रपलेेट होो तर हाावााकोो आवतजाावत खरााब वााताावरणमाा एरोोसोोल प्रसाारण
पनि� हुुन्छ। कन्ट्यााक्ट इन्फेेक्सन हुुनेे सम्भाावनाा पनि� छ तर कम आवृत्तिृ � छ।योो श्वाासप्रश्वाासकोो रोोग भएकाालेे मुख्ु यतयाा ज्वरोो आउनेे, घाँँ�टीी दुख्ने
ु ,े खोोकीी लााग्नेे जस्ताा
लक्षण देे खि�न्छन् ्। योो पहि�लोो पटक फैैलि�न थााल्दाा बाालबाालि�कााकोो रोोगकाा केेसहरू थोोरैै थि�ए रलक्षणहरू नभएकाा वाा प्राायजसोो हल्काा लक्षणहरू माात्र देे खाा परेे कोो थि�योो। तर ओमि�क्रोोन स्ट्रेेन
प्रबल भएदेे खि� बाालबाालि�काामाा इन्फेेक्सन बढ्योो र ज्वरोो आएर कााम्नेे र कुुरुप जस्ताा लक्षणहरूदेे खाा पर्नेे केेसहरू बढ्योो। २ वर्षष मुनिु �काा बाालबाालि�काा र अन्तर्नि�िहि�त रोोग भएकाा व्यक्ति�िहरूलााई
४०[सन्दर्भभ १] नोोवेेल कोोरोोनाा भााइरस (कोोभि�ड-१९) इन्फेेक्शन

गम्भीीर रोोगकोो जोोखि�म छ माानि�योो। वृद्ृ धहरूमाा अवस्थाा गम्भीीर हुुनेे र मृत्ृ युु हुुनेे दर उच्च छन् ्।(२) खोोपकाा फााइदााहरू
बाालबाालि�काालााई खोोप लगााउनुु कोोभि�ड-१९ कोो सुरुु वाात, इन्फेेक्सन र अवस्थाा गम्भीीर हुुनलााई
रोोक्न प्रभाावकाारीी छ भन्नेे कुुराा जाापाान र वि�देे शबााटकोो धेेरैै रि�पोोर्टटहरूलेे देे खााइरहेेकाा छन् ्। जाापाान
पेेडि�यााट्रि�क सोोसााइटीीलेे जन्मेेकोो ६ महि�नाादेे खि� १७ वर्षषसम्मकाा बाालबाालि�काा र कि�शोोरकि�शोोरीीलााई
खोोप लगााउन सि�फाारि�स गर्छछ। खोोपकोो दीीर्घघकाालीीन प्रभाावकाारि�तााकोो अमेेरि�कीी अध्ययनमाा,प्रााथमि�क खोोप (२ पटक लगााउनेे) र बूस्ू टर ५-११ वर्षषकाा बाालबाालि�काामाा प्रभाावकाारीी भएकोो पााइयोोर रोोगकोो सुरुु वाात रोोक्न २-वि�भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन बूस्ू टरकोो प्रभाावकाारि�ताा खोोप लगााए पछि� १महि�नाामाा ७६.७% थि�योो भनेेर रि�पोोर्टट गरि�योो। रोोगबााट नि�कोो भएपछि� पुनःु ः इन्फेेक्सन हुुन सक्छ।
भ्यााक्सि�िन लगााउँँ दाा पुनःु ः इन्फेेक्सनकोो संंभाावनाा कम गर्छछ भन्नेे कुुराा पत्ताा लाागेेकोो छ। ०-४वर्षषकोो बाालबाालि�कााहरूकाा लाागि� प्रााथमि�क खोोप (३ पटक लगााउनेे) कोो सुरुु वाात रोोकथााम प्रभााव
पहि�लोो भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय पछि� २ महि�नाामाा ६३.८% र ५ महि�नाामाा ५८.१% छ भनेेर रि�पोोर्टट
गरि�एकोो छ। सबैै उमेेर समूहहू रूमाा रोोगकोो अवस्थाा गम्भीीर हुुनेे (अस्पताालमाा भर्नाा)� कोो रोोकथााम
प्रभाावकाारीीताा रोोगकोो लक्षणकोो सुरुु वाातकोो रोोकथााम प्रभाावकाारीीतााकोो तुलनाु ामाा उच्च भएकोो पााईयोो।
५-२५ वर्षष उमेेरकाा बाालबाालि�काा र युवाु ाहरूकोो मृत्ृ युु रोोक्न खोोपकोो प्रभाावकाारि�ताा सम्बन्धि�ित वि�देे शीीअध्ययनमाा ओमि�क्रोोन अवधि�माा मृत्ृ युु रोोक्न खोोपकोो प्रभाावकाारि�ताा २ पटक लगााउँँ दाा ४२% रबूस्ू टर लगााउँँ दाा ६४.५% थि�योो।(३) खोोपकाा वि�शेेषतााहरू
कोोभि�ड-१९ भ्यााक्सि�िन जाापाान र वि�देे शमाा वि�काास भइरहेेकोो थि�योो तर सबैैभन्दाा सुरुु माा भ्यााक्सि�िन
लगााउनकोो लाागि� प्रयोोग गरि�एकोो SARS-CoV-2 स्पााइक प्रोोटीीनकोो mRNAलााई लि�पि�ड न्याानोो
कणहरूमाा समााहि�त mRNA भ्यााक्सि�िन थि�योो। प्रयोोगमाा रहेेकाा अन्य भ्यााक्सि�िनहरूमाा SARSCoV-2 स्पााइक प्रोोटि�न भएकोो गैैर-प्यााथोोजेेनि�क भााइरसहरू प्रयोोग गर्नेे रि�कम्बि�िनेेन्ट भााइरल
भेेक्टर भ्यााक्सि�िन र एटेे न्युएु टेे ड जीीवि�त भ्यााक्सि�िन समाावेेश छन् ्। जाापाानमाा फााइजर कम्पनीीकोोmRNA भ्यााक्सि�िनकोो उत्पाादन तथाा बि�क्रीीकोो स्वीीकृृत सन् ् २०२१ फेेब्रुअु रीी १४ ताारि�खमाा दि�इयोो।
भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय ऐन बमोोजि�म अस्थाायीी भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय चि�कि�त्साा कर्ममचाारीीहरूकोो
लाागि� फेेब्रुअु रीी १७ माा र वृद्ु गरि�योो। सन् ् २०२१ मेे २१ ताारि�खमााृ धहरूकोो लाागि� अप्रि�ल १२ माा सुरुतााकेेदाा/मोोडर्नाा�द्वााराा नि�र्माा�ण गरि�एकोो mRNA भ्यााक्सि�िन र एस्ट्रााजेेनेकाे ा कम्पनीीद्वााराा नि�र्मााण
�गरि�एकोो पुनःु ः संंयोोजि�त चि�म्पाान्जीी एडेेनोोभााइरस भेेक्टर भ्यााक्सि�िनकोो उत्पाादन तथाा बि�क्रीीकोो
स्वीीकृृति� दि�इयोो। ठूूलाा भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय केेन्द्रहरूमाा वृद्� वाारााृ धहरूलााई तााकेेदाा/मोोडर्नााद्
नि�र्माा�ण गरि�एकोो mRNA भ्यााक्सि�िन लगााउन सुरुु गरि�योो र सोोहीी सााल जुनु २१ ताारि�खदेे खि�कम्पनीीकाा काार्याा�लयहरूमाा लगााउन सरु भयोो। एस्ट्रााजेेनेकाे ा भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय सन् ् २०२२सेेप्टेे म्बरकोो अन्तमाा समााप्त भयोो।
४१[सन्दर्भभ १] नोोवेेल कोोरोोनाा भााइरस (कोोभि�ड-१९) इन्फेेक्शनसन् ् २०२१ जुनमाु ा १२ वर्षष वाा सोोभन्दाा मााथि�काा बाालबाालि�काालााई कोोभि�ड-१९ भ्यााक्सि�िनकोो

भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय सुरुु भयोो। यस भ्यााक्सि�िन सन् ् २०२२ जनवरीी २१ ताारि�खमाा ५ वर्षष देे खि�११ वर्षषकाा उमेेर समूहकाू ा लाागि� औषधि�कोो रूपमाा स्वीीकृृत भइ वि�शेेष अस्थाायीी खोोपकोो रूपमाा

रााखि�योो। सााथैै सन् ् २०२२ अक्टोोबर बााट जन्मेेकोो ६ महि�नाा देे खि� ४ वर्षष सम्मकाा बाालबाालि�काालााई

खोोप दि�न पनि� सुरुु भयोो। सन् ् २०२३ शरद ऋतुबाु ाट भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्ययकोो लाागि� प्रयोोग
गरि�नेे भ्यााक्सि�िनकोो सन्दर्भभमाा सन् ् २०२३ जुनु कोो खोोप र भ्यााक्सि�िन सम्बन्धीी उपसमि�ति�कोो
बैैठकमाा XBB.१ वंंश भएकोो मोोनोो भ्याालेेन्ट भ्यााक्सि�िन प्रयोोग गर्नेे नि�र्णणय गरि�योो।

* आर्थि�िक वर्षष २०२४ माा कोोभि�ड-१९ भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय लााई श्रेेणीी बीी कोो रूपमाा

तोोकि�एपछि� खोोप नि�यमि�त रूपमाा सञ्चाालन गरि�योो। (स्वाास्थ्य, श्रम तथाा कल्यााण मन्त्राालय

जनस्वाास्थ्य ब्यूरोू ो संंक्राामक रोोग रोोकथााम तथाा नि�यन्त्रण वि�भााग भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय खण्डमि�ति� सन् ् २०२३ नोोभेेम्बर २२ ताारि�खकोो काार्याा�लय सूचनाू ा)(४) खोोप सम्बन्धीी साावधाानीीहरू
हाालसम्म सबैै कोोभि�ड-१९ भ्यााक्सि�िन मांं�सपेेशीीहरू भि�त्र लगााइन्छ।
उमेेर अनुसाु ार कोोभि�ड-१९ भ्यााक्सि�िन र माात्राा फरक-फरक छन् ्। नि�श्चि�ित भ्यााक्सि�िन (उदााहरण:फााइजर mRNA भ्यााक्सि�िन) कोो लाागि� वयस्कहरू र बाालबाालि�कााहरूमाा फरक सूत्रू स्वीीकृृत
गरि�एकोो छ। त्यसैैलेे खोोप लि�नुु अघि� खोोपकोो प्रकाार र खोोप लि�नेेकोो उमेेर जाँँ�च गर्नन आवश्यक छ।सन् ् २०२४ फेेब्रुअु रीीमाा सञ्चाालन गरि�एकोो ५५औँँ स्वाास्थ्य वि�ज्ञाान परि�षद्कोो भ्यााक्सि�िन
लगााउनेे काार्यय तथाा भ्यााक्सि�िन सम्बन्धीी उपसमि�ति�माा आर्थि�िक वर्षष २०२४ पछि� चि�कि�त्सकबााट
आवश्यक ठाानेेमाा अवस्थाामाा अन्तरााल नरााखि� कोोभि�ड-१९ भ्यााक्सि�िन र अन्य भ्यााक्सि�िन एकैैसमयमाा लगााउन स्वीीकृृति� दि�इयोो। यीी उपाायहरू इन्जेेक्टेेबल जीीवि�त भ्यााक्सि�िनहरू बााहेेक अन्यभ्यााक्सि�िनहरूकाा लाागि� समाान छन् ्।(५) प्रति�कूूल असरहरू
खोोप लगााएकोो ठााउँँ कोो कुुनैै भाागकोो दुखाू न, टााउकोो दुख्नेु ाइ र सूजु े र ज्वरोो आदि� वि�भि�न्न प्रकाारकाा
लक्षणहरू पहि�चाान गरि�एकोो छ तर धेेरैैजसोो हल्काादेे खि� मध्यम स्तरकोो छ र छोोटोो अवधि� होो।हाालसम्म प्रााप्त जाानकाारीीबााट सुरक्षाु ा सम्बन्धीी कुुनैै महत्त्वपूर्णणू चि�न्तााहरू पहि�चाान गरि�एकोो छैै न।सााथैै प्रति�कूूल असरहरूकोो केेस जति� जवाान हुुन्छ त्यति� कम छ भन्नेे रि�पोोर्टटहरू छन् ्। भ्यााक्सि�िन
लगााउनेे काार्यय पछि�काा वि�भि�न्न लक्षणहरूकोो अमेेरि�कीी वि�श्लेेषण अनुसाु ार दोोस्रोो डोोज लगााएपछि�
५-११ वर्षषकाा केेटााहरूमाा माायोोकाार्डाा�इटि�स रि�पोोर्टट गरि�एकोो देे खााएकोो छ तर १२-१५ वर्षष र १६-१७वर्षषकाा केेटााहरूकोो तुलनाे ो दर कम थि�योो। जाापाानीी अध्ययनमााु ामाा रि�पोोर्टट गरि�एकोो लक्षणहरू देे खेकोब्रााइटन माापदण्ड स्तरकोो १-३माा पर्नेे माायोोकाार्डाा�इटि�सकोो केेसहरू ५-११ वर्षषकाा बाालबाालि�कााहरूमाा १मि�लि�यन डोोजमध्येे ०.६ केेसहरू थि�ए। अहि�लेेसम्म ०-४ वर्षषकाा बाालबाालि�काामाा देे खाा परेे कोो कुुनैै
पनि� केेसहरू रि�पोोर्टट गरि�एकोो छैै न। जाापाानमाा एनााफि�लेेक्टि�िक झट्काा गम्भीीर प्रति�कूूल असरकोो
रूपमाा रि�पोोर्टट गरि�एकोो छ। खोोप प्राापकहरूलााई खोोप लगााएकोो कम्तीीमाा ३० मि�नेेटकोो लाागि�
४२[सन्दर्भभ १] नोोवेेल कोोरोोनाा भााइरस (कोोभि�ड-१९) इन्फेेक्शन

अवलोोकन गरि�नुपु र्छछ र खोोप लगााएपछि� केेहीी दि�नभि�त्र छाातीी दुख्नेु तताा
ु ,े साास फेेर्नन गााह्रोो हुुनेे वाा सुस्जस्ताा लक्षणहरू देे खाा पर्दाा� चि�कि�त्सकीीय ध्याान खोोज्नुपु र्छछ।

* योो जाानकाारीी फेेब्रुअु रीी सन् ् २०२४ सम्मकोो अद्याावधि�क होो। नि�यमि�त भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय
(श्रेेणीी बीी) आर्थि�िक वर्षष २०२४ माा सुरुु हुुनेे योोजनाा छ। तााजाा जाानकाारीी र वि�स्तृतृ जाानकाारीीकोो
लाागि� स्वाास्थ्य, श्रम र कल्यााण मन्त्राालय द्वााराा प्रदाान गरि�एकोो जाानकाारीीलााई हेेर्नुहोु� ोस् ्।४३[सन्दर्भभ २] स्वेेच्छाा अनुसाु ार लगााउनेे रोोग वि�रुद्धकोो खोोपहरू र भ्यााक्सि�िन सम्बन्धीी संंक्षि�प्त जाानकाारीी

[सन्दर्भभ २] स्वेेच्छाा अनुुसाार लगााउनेे रोोग वि�रुद्धकोो खोोपहरू रभ्यााक्सि�िन सम्बन्धीी संंक्षि�प्त जाानकाारीी

खोोप ऐनकोो दाायराामाा नपर्नेे स्वेेच्छाा अनुसाु ार लगााइनेे खोोपहरू, खोोप लगााउनेे व्यक्ति�ि (अभि�भाावक)र चि�कि�त्सक बि�चकोो सल्लााह अनुुसाार नि�र्णणय गरीी लगााइन्छ। योो सरकाारलेे सरकाारबााट प्रााप्त

खर्चचमाा सि�फाारि�स गर्नेे खोोपहरूमाा पर्दैैन, तर प्रयोोग गरि�नेे भ्यााक्सि�िनलााई स्वाास्थ्य, श्रम तथााकल्यााण मन्त्राालयलेे चि�कि�त्साा साामग्रीी, चि�कि�त्साा उपकरण आदि�कोो गुणु स्तर, प्रभाावकाारीीताा
तथाा सुुरक्षाा आदि� सम्बन्धीी काानुुन (सम्मि�िलि�त प्रशाासनि�क नि�कााय, समग्र औषधि� तथाा चि�कि�त्साा
उपकरण नि�योोग ऐन) अनुुसाार स्वीीकृृति� दि�इएकोो छ।स्वेेच्छाा अनुसाु ार लगााउनेे भ्यााक्सि�िनहरूमाा मौौसमीी इन्फ्लुएु न्जाा (६५ वर्षष र सोोभन्दाा बढीीउमेेरकोो लाागि� नि�यमि�त भ्यााक्सि�िन लगााउनेे काार्यय), मम्प्स, हेे पााटााइटि�स ए, पहेंं लोो ज्वरोो,रेे बि�ज, धनुष्ु टङ्काार, मेेनि�न्जााइटि�सकाा संंक्रमण, दाादुराु ा र Mpox लााई रोोकथााम गर्नन लगााइनेे
खोोपहरू र नि�यमि�त खोोपकोो समय ताालि�काा बााहि�र रहेे र नि�श्चि�ित उमेेर र समयमाा दि�इनेे

नि�यमि�त खोोपहरू पनि� समाावेेश छन् ्।तल धेेरैै बाालबलि�काालेे लगााउनेे मौौसमीी इन्फ्लुएु न्जाा र मम्प्स वि�रुद्धकोो खोोपबाारेे व्यााख्याा

गरि�एकोो छ।सााथैै कदम कदााचि�त स्वेेच्छाा अनुुसाार लगााएकोो खोोपकोो काारण स्वाास्थ्य क्षति� भएकोो खण्डमाा,सम्मि�िलि�त प्रशाासनि�क नि�कााय, समग्र औषधि� तथाा चि�कि�त्साा उपकरण नि�योोग ऐन बमोोजि�म रााहत

प्रााप्त गर्नन सक्नेे व्यक्ति�िकोो दाायराामाा पर्नन पनि� सक्छ। तर खोोप ऐन (नि�यमि�त खोोप) कोो तुुलनाामाा
रााहतकोो दाायराामाा पर्नेे व्यक्ति�ि र क्षति�पूर्ति�िू रकम आदि� फरक हुुनेेछ।

* क्षति�पूूर्ति�ि आवेेदनकोो आवश्यकताा परेे कोो खण्डमाा, तपााईं बसोोबाास गर्नेे नगरपाालि�काा वाागााउँँपाालि�कााकोो खोोप सम्बन्धि�ित शााखाामाा सल्लााह गर्नुहोु� ोस् ्।◇ मौौसमीी इन्फ्लुएु न्जाा भ्यााक्सि�िन (नि�ष्क्रि��य भ्यााक्सि�िन, इन्ट्राानसल जीीवि�त भ्यााक्सि�िन)वृद्ृ धवृद्ृ धााकोो लाागि� मौौसमीी इन्फ्लुुएन्जाा खोोप, खोोप काानुुन काार्याा�न्वयन नि�यमद्वााराा नि�यमि�त
खोोपकोो रूपमाा तोोकि�एकोो छ तर बच्चााकोो लाागि� मौौसमीी इन्फ्लुुएन्जाा खोोप भनेे स्वेेच्छाा अनुुसाार
लगााउनेे खोोप होो।(१) रोोगकोो व्यााख्याा
मौौसमीी इन्फ्लुएु न्जाा एक्युटु श्वाासप्रश्वाास इन्फेेक्शन होो। यसलेे एकााएक ज्वरोो आउनेे, जााडोो लााग्नेे,टााउकोो दुख्नेू शरीीरलााई असर गर्नेे लक्षणहरू देे खााउँँदछ। संंक्रमण भएकोो
ु ,े मांं�सपेेशीी दुख्नेु े जस्ताा सम्पूर्णण२४ देे खि� ७२ घण्टाासम्म रोोग लाागेेकोो थााहाा हुँँ�दैैन। प्राायःः श्वाासप्रश्वाास लक्षणहरू ढि�लोो देे खि�न्छन् ्। नााकबन्द हुुने,े घाँँ�टीी दुख्ने
ु ,े खोोकीी लााग्नेे आदि� हुुन्छ। अरू रोोग नलाागेेमाा योो २ देे खि� ७ दि�नमाा नि�कोो हुुन्छ।अरू रोोग, वि�शेेष गरीी न्युमोु ोनि�याा वाा इन्सेेफ्याालोोप्यााथीी लाागेेकोो खण्डमाा गम्भीीर हुुन्छ।(२) भ्यााक्सि�िन सम्बन्धीी संंक्षि�प्त जाानकाारीी
मौौसमीी इन्फ्लुुएन्जाा भााइरसकोो A टााइपकोो २ प्रकाार (H1N1 टााइप र H3N2 टााइप) र Bटााइपकोो २ प्रकाार (याामाागााताा र भि�क्टोोरि�आ) दुबैु ै भ्रूूण वि�काास भएकोो कुुखुुरााकोो अण्डााकोो

४४[सन्दर्भभ २] स्वेेच्छाा अनुसाु ार लगााउनेे रोोग वि�रुद्धकोो खोोपहरू र भ्यााक्सि�िन सम्बन्धीी संंक्षि�प्त जाानकाारीी

कोोरि�योोआलाानटोोइक सुक्ष्ु म आवरणमाा हाालेेर वृद्ृ धि� गरााई, ईथर हाालेेर भााइरसकोो सतहकोो HA
तत्त्व संंङ्कलन गरीी, फरमाालि�नलेे नि�ष्क्रि��य गरि�एकोो भ्यााकसि�न होो। मौौसमीी इन्फ्लुुएन्जाामाा
रााख्नेे भााइरल स्ट्रेेनकोो कि�सि�मबाारेे , मौौसमीी इन्फ्लुुएन्जाा फैैलि�एकोो स्थि�िति� र भााइरसकोो
स्थि�िति�लााई वि�चाार गरीी हरेे क वर्षष नि�र्धाा�रण गरि�न्छ।
शि�शूू र बाालबाालि�कााहरूमाा इन्फ्लुुएन्जाा भ्यााक्सि�िनकोो प्रभाावकाारि�तााबाारेे रि�पोोर्टट अनुुसाार
नति�जाा फरक फरक हुुनेे गर्छछन् ्। ६ वर्षष मुनिु �काा बाालबाालि�कााहरूमाा २०१५/१६ सि�जनकोो
अध्ययनमाा इन्फ्लुुएन्जाा भ्यााक्सि�िनकोो रोोग रोोकथमकोो प्रभाावकाारि�ताा ६०% भनेेर रि�पोोर्टट
गरि�एकोो थि�योो। इन्फ्लुुएन्जाा भ्यााक्सि�िन रोोगकोो सुुरुवाात रोोक्न माात्र नभई लक्षणहरू देे खाापर्दाा� गम्भीीर हुुन र मृत्ृ युु हुुनलााई रोोक्नकोो लाागि� पनि� केेहीी हदसम्म प्रभाावकाारीी छ भनेेर
माानि�न्छ। (स्वाास्थ्य, श्रम र कल्यााण मन्त्राालयकोो वेेबसााइट “सन् ् २०२३ इन्फ्लुुएन्जाा
प्रश्नोोत्तर” प्रश्न २१ बााट उद्धृतृ )मौौसमीी इन्फ्लुुएन्जाा भ्यााक्सि�िन बनााउनेे प्रक्रि�याामाा भ्रूूण वि�काास भएकोो कुुखुुरााकोो अण्डाा
प्रयोोग गरि�न्छ तर कुुखुुरााकोो अण्डााकोो तत्त्वहरू शुुद्धि�करण गर्नेे क्रममाा हटााइन्छ। तर जोोसँँग
अण्डााकोो एलर्जीी भएकोो स्पष्ट छ त्योो व्यक्ति�िलााई इन्जेेक्शन लगााउँँ दाा साावधाान हुुनुु आवश्यक
हुुन्छ। कुुखुुरााकोो अण्डाा वाा माासुुकोो एनााफााइल्यााक्सि�िस भएकोो व्यक्ति�िलेे इन्जेेक्शन लगााउन
चााहेे माा, वि�शेेष सुुवि�धाामाा गई सोोध्नुुहोोस् ्।स्वाास्थ्य संंस्थााबााट खोोपकोो सम्भाावि�त प्रति�कूूल असर (अवााञ्छि�ित घटनााहरू) कोो रूपमाा
रि�पोोर्टट गरि�एकाा घटनााहरू मध्येेकोो गम्भीीर घटनााहरू (रि�पोोर्टट गर्नेे व्यक्ति�िलेे गम्भीीर भनेेर
नि�र्णणय गरेे कोो) घट्नेे दर ०.००००६% रहेे कोो छ। (रेे इवाा ४ (सन् ् २०२२) सााल अक्टोोबर१ ताारि�खदेे खि� रेे इवाा ५ (सन् ् २०२३) सााल माार्चच ३१ ताारि�खसम्मकोो संंख्याात्मक माान।रेे इवाा ५ (सन् ् २०२३) सााल जुुलााई ९४औंं कल्यााण वि�ज्ञाान परि�षद् खोोप तथाा भ्यााक्सि�िन
उपसमि�ति�, प्रति�कूूल असर अध्ययन समूहू , साामग्रीी २-२६ बााट।)आर्थि�िक वर्षष २०२४ माा २-१८ वर्षषकाा बाालबाालि�कााकाा लाागि� इन्ट्राानसल जीीवि�त भ्यााक्सि�िन खोोपसुरुु गर्नेे योोजनाा छ। वि�स्तृतु� ोस् ्।ृ जाानकाारीीकोो लाागि� हरेेक पटक अपडेेट गरि�नेे जाानकाारीी हेेर्नुहो

◇ हाँँ�डेे रोोगकोो भ्यााक्सि�िन (जीीवि�त भ्यााक्सि�िन)(१) रोोगकोो व्यााख्याा
हाँँ�डेे रोोग मम्प्स भााइरसकोो काारणलेे हुुन्छ र ड्रपलेेट वाा सम्पर्कक इन्फेेक्सनबााट
फैैलि�न्छ। वृद्ृ धि� भएकोो भााइरस फैैलि�एर शरीीरकोो हरेे क आन्तरि�क अंंगहरूमाा घााउ हुुन्छ।
संंक्रमण भएकोो २ देे खि� ३ हप्ताासम्म रोोग लाागेेकोो थााहाा हुँँ�दैैन। रोोग लााग्नुु केेहीी दि�न अगााडि�देे खि�परोोटि�ड ग्ल्याान्ड, सबम्यााजि�लरीी ग्ल्यााड वाा सबलि�ङगुल
थाालेेपछि�कोो ५ दि�नु ग्ल्यााड सुन्नि�िन
ुनबि�तेेसम्मकोो अवधि�लााई वरपरकोो माान्छेे लााई सर्नन सक्नेे अवधि� माानि�न्छ। मुुख्य लक्षणकोो
रूपमाा परोोटि�ड ग्ल्याान्ड सुुन्नि�िन्छ र छुुट्टि�नेे ठााउँँ नदेे खि�नेे गरीी वरपर पूूरैै सुुन्नि�िएर हलुुकाा
दुखेसक्छ र ज्वरोोु ग्ल्यााड पनि� सुन्नि�िन
ुु ेकोो हुुन्छ। सबम्यााजि�लरीी ग्ल्यााड र सबलि�ङगुल
पनि� आउन सक्छ। ठूूलोो बच्चाा वाा वयस्कलााई रोोग लाागेेमाा, लक्षणहरू गम्भीीर भई, अन्यरोोग पनि� लाागेेर अवस्थाा जटि�ल हुुनेे सम्भाावनाा बढ्छ। सबैै भन्दाा बढीी लााग्नेे रोोग एसेेप्टि�िक
४५[सन्दर्भभ २] स्वेेच्छाा अनुसाु ार लगााउनेे रोोग वि�रुद्धकोो खोोपहरू र भ्यााक्सि�िन सम्बन्धीी संंक्षि�प्त जाानकाारीी

मेेनि�नजााइटि�स होो, जुनु जाँँ�च गरेे माा १ देे खि� १०% कोो दरमाा लाागेेकोो पााइन्छ। त्यति� धेेरैै लााग्दैै नतर इन्सेेफ्लााइटि�स, प्याान्क्रि�ियााटााइटि�स आदि� पनि� लााग्न सक्छ। कि�शोोर अवस्थाा पाार गरेे कोोपुुरषलााई ओरकााइटि�स (अण्डकोोषकोो इन्फेेक्शन) र महि�लाालााई उफोोरााइटि�स (डि�म्बााशयकोो
इन्फ्लाामेेसन) गााभि�न सक्छ। वि�शेेष गरीी काान नसुुन्नेे समस्याा देे खि�एमाा उपचाार गर्नन गााह्रोो
हुुनेे हुुनाालेे ध्याान दि�नुुपर्ददछ।(२) भ्यााक्सि�िन सम्बन्धीी संंक्षि�प्त जाानकाारीीयोो वि�ष कम गरि�एकोो मम्प्स भााइरसबााट बनााएकोो जीीवि�त भ्यााक्सि�िन होो। भ्यााक्सि�िन
लगााएपछि� प्रति�रोोधाात्मक शक्ति�िकोो वि�काास हुुनेे दर ९०% वाा सोोभन्दाा बढीी हुुन्छ। जाापाानमाा योोरोोग धेेरैैलााई लाागेेकोो बेेलााकोो सर्वेेक्षणमाा, भ्यााक्सि�िनकोो फााइदाा लगभग ८०% जति� हुुनेे वि�चाार
गरि�एकोो छ। भ्यााक्सि�िन लगााएताापनि� रोोग लाागेेकोो प्राायःः सबैैलााई साामाान्य स्तरमाा नैै नि�कोो
भएकोो देे खि�न्छ। (खोोप समि�ति�, हाँँ�डेे रोोगकोो भ्यााक्सि�िन टोोलीी रि�पोोर्टट)हााल बि�क्रीी भइरहेे कोो हाँँ�डेे रोोगकोो भ्यााक्सि�िनकोो प्रति�कूूल असरकोो रूपमाा, परोोटि�ड ग्ल्याान्ड
साामाान्य सुुन्नि�िनेे १% जति� पााइन्छ। एसेेप्टि�िक मेेनि�नजााइटि�सकोो प्रति�कूूल असर देे खि�नेे दरखोोप लगााएकाा १,६०० देे खि� २,३०० जनाामाा १ (भ्यााक्सि�िन संंलग्न काागजाात) भनेेर उल्लेेख
गरि�एकोो छ। तर हाालसाालकोो रि�पोोर्टटमाा खोोप लगााउनेे व्यक्ति�िकोो उमेेर अनुुसाार प्रति�कूूल असरदेे खि�नेे दर फरक भएताापनि� अझ कम दर भएकोो कुुराा रि�पोोर्टट गरि�एकोो छ। प्रााकृृति�क संंक्रमणकोो
खण्डमाा एसेेप्टि�िक मेेनि�नजााइटि�स हुुन सक्नेे दर १ देे खि� १०% र काान नसुन्ु नेे खतराा पनि�भएकोो, रोोग लाागेेमाा लाामोो अवधि� नर्ससरीी वाा वि�द्याालयबााट बि�दाा लि�नुुपर्नेे भएकोो, र ३ देे खि� ६वर्षषमाा धेेरैै देे खि�नेे जस्ताा कुुरााहरू वि�चाार गर्दाा�खेेरि�, MR भ्यााक्सि�िनकोो पहि�लोो चरण, ठेे उलााकोो
भ्यााक्सि�िनकोो पहि�लोो खुुरााक, Hib भ्यााक्सि�िनकोो थप खोोप, शि�शुुकोो न्युुमोोकोोकल इन्फेेक्शन
भ्यााक्सि�िनकोो थप खोोप आदि� लगााउनेे बेेलाा ति�र अथवाा लगााउन समााप्त भएपछि� सकेेसम्म
छि�टोो, ढि�लोो भए पनि� सबैैभन्दाा बढीी रोोग लााग्नेे उमेेर ३ वर्षष भन्दाा अगााडि� खोोप लगााउन
सि�फाारि�स गरि�न्छ। सााथैै जाापाान शि�शुु समााजलेे नि�श्चि�ित रूपमाा रोोकथााम गर्ननकोो लाागि� दोोस्रोो
चरणकोो MR भ्यााक्सि�िन लगााउनेे अवधि� ति�र दोोस्रोो खुुरााक पनि� लगााउन सि�फाारि�स गरेे कोो छ।४६[सन्दर्भभ ३] खोोप पूर्व
सम्बन्धीी प्रश्नपत्रू व स्वाास्थ्य ネパール語
फाारम नंं २[] खोोप पूर्वव स्र्वास्थ्य सम्बन्धीी प्रश्नपत्र (शि��ु तथाा प्राथामिमक विर्वद्याालयको विर्वद्यााथाीले भनंुवपनंे)स्वाास्थ्य परीीक्षण अगााडि�कोो शरीीरीकोो ताापक्रमठेे गाानाा

लगााउनाे व्यक्ति�ताकोो नाामपुरुषमडि�ला

अभि��ावाकोकोो नाामजन्म मिमडिता

प्रश्न�रू

�ेइसेेइ/रीेइवाा

(उमेरी

जवााफा दिदनाे ठेाउँआज लगााउनाे खोपबुारीे नागारीपाचिलकोा वाा गााउँ पाचिलकोाबुाट डिवातारीण गारिरीएकोो डिवावारीण पत्र पढ्् नाु�यो?

पढ्ंपढ्े कोो छै नाप्रसेूडिताकोो बुेला असेामान्य �एकोो चि�यो?

चि�योचि�एना

बुच्चाा जन्मेपचिछ असेामान्यताा दे खिखएकोो चि�यो?

चि�योचि�एना

छ

छै ना

छ

छै ना

डि�ग्रीी
सेालवाषषमडि�नाा
मडि�नाा)ताारिरीख

चि�डिकोत्सेकोले लेख्नाे ठेाउँ

तापाईंकोो बुच्चााबुारीे डिनाम्ना प्रश्न�रूकोो जवााफा दिदनाु�ोसे्
जन्मेकोो बुेलाकोो ताौल ()gचिशशुकोो स्वाास्थ्य परीीक्षणमा असेामान्यताा छ �नाेरी �डिनाएकोो छ?
आज बुच्चााकोो शरीीरीमा सेञ्�ो ना�एकोो ठेाउँ छ?
डिवास्ताृता रूपमा लक्षण�रू लेख्नाु�ोसे् ()

�ालसेाल १ मडि�नाा भि�त्र कोुनाै रीोगा लागाेकोो चि�यो?
रीोगाकोो नााम (

)

चि�यो

चि�एना१ मडि�नाा भि�त्र परिरीवाारी वाा सेँगाै खेल्नाे सेा�ीमा दादुरीा, रुबुेला, ठेे उला, �ाँ�े रीोगा आदिद लागाेकोो व्यक्ति�ता हुनाुहुन्थ्यो?
रीोगाकोो नााम (
)

�जुरी

अ�ँ

जन्म �एदे खिख अडि�लेसेम्म परिरीवाारी आदिद वारीपरी क्षयरीोगा लागाेकोो व्यक्ति�ता हुनाुहुन्थ्यो?

�जुरी

अ�ँ

१ मडि�नाा भि�त्र खोप लगााउनाु�यो?
खोपकोो प्रकोारी ()लगााएँ

लगााएकोोछै नाजन्म �एदे खिख अडि�लेसेम्म जन्मजाता असेामान्यताा, मुटु, मृगाौला, कोलेजो, वाा मस्तिस्ताष्को स्नाायुकोो रीोगा,प्रडितारीो�ात्मको क्षमताा कोम �एकोो वाा अन्य रीोगा लागाेरी चि�डिकोत्सेकोलाई दे खाइरी�नाु�एकोो छ?
रीोगाकोो नााम (

)

�जुरी

अ�ँ

त्यो रीोगा जाँ� गानाे चि�डिकोत्सेकोले आजकोो खोप लगााए पडिना हुन्छ �नाेरी �न्नु�यो?

�न्नु�यो

�न्नु�एना

मिमगाी (मांसेपेशी को�ा �ई �ाता-खुट्टाा कोाम्नाे) �एकोो छ?
(

�जुरी

अ�ँ

आयो

आएना

औषमि� वाा खानाेकोुरीाले छालामा �ाबुरी आउनाे, अर्दिटकोि े रिरीया एलजी हुनाे, स्वाास्थ्य क्ति�डिता नारीाम्रोो �एकोो छ?

�जुरी

अ�ँ

परिरीवाारी वाा नााताेदारीमा जन्मजाता प्रडितारीो�ात्मको क्षमताा कोम �नाेरी जाँ� नाडिताजा आएकोो व्यक्ति�ता हुनाुहुन्छ?

�जुरी

अ�ँ

) वाषष डितारी

त्यो बुेला ज्वारीो आयो?

अडि�लेसेम्म खोप लगााएरी स्वाास्थ्य क्ति�डिता नारीाम्रोो �एकोो छ?
खोपकोो प्रकोारी (

छ

छै ना

परिरीवाारी वाा नााताेदारीमा खोप लगााएरी स्वाास्थ्य क्ति�डिता नारीाम्रोो �एकोो व्यक्ति�ता हुनाुहुन्छ?

�जुरी

अ�ँ

६ मडि�नाा भि�त्र बुच्चाालाई रीगाता दिदनाु�यो वाा गााम्मा-ग्लोबुुचिलनाकोो इन्जेक्शना लगााउनाु�यो?

�जुरी

अ�ँ

आजकोो खोपबुारीे प्रश्न छ?

छ

छै ना

)

चि�डिकोत्सेकोले लेख्नाे ठेाउँयो अन्तावााषतााष ता�ा स्वाास्थ्य परीीक्षणकोो नाडिताजाबुाट, मैले आज खोप (लगााउना हुन्छ • नालगााउँ दा रीाम्रोो हुन्छ) �नाेरी डिनाणषय गारीं।
मैले अभि��ावाकोलाई खोपकोो फााइदा�रू, प्रडिताकोूल असेरी�रू ता�ा खोप स्वाास्थ्य क्षडिता रीा�ता प्रणालीबुारीे बुुझााएँ।
चि�डिकोत्सेकोकोो �स्तााक्षरी वाा नााम वाा स्ट्यााम्प
चि�डिकोत्सेकोकोो स्वाास्थ्य परीीक्षण री व्याख्या, खोपकोो फााइदा�रू री उद्देेश्य, गाम्भीीरी प्रडिताकोूल असेरीकोो सेम्भीावानाा, खोप स्वाास्थ्य क्षडिता रीा�ता प्रणाली आदिदबुारीे बुुझाेरी, म खोपलगााउनाे कोुरीासेँगा (मन्जुरी छु • मन्जुरी छै ना)* ( ) भि�त्रकोो कोुनाै एउटामा * लगााउनाु�ोसे्।
यो "खोप पूवाष स्वाास्थ्य सेम्बुन्धीी प्रश्नपत्र" कोो उद्देेश्य खोपकोो सेुरीक्षाकोो सेुडिनाभिश्चताताा गानाुष �ो। यो कोुरीा बुुझाेरी, यसे "खोप पूवाष स्वाास्थ्य सेम्बुन्धीी प्रश्नपत्र" नागारीपाचिलकोा वाागााउँ पाचिलकोामा बुुझााउनाे कोुरीासेँगा म मन्जुरी छु ।अभि��ावाकोकोो �स्तााक्षरी
प्रयोगा गारिरीनाे भ्याक्ति�सेनाकोो नाामभ्याक्ति�सेनाकोो नाामलट नां.
(नाोट) म्याद सेमाप्ता �एकोो छ वाा छै ना, डिनाश्चय गानाुषपछष

लगााइएकोो परिरीमाणखोप लगााएकोो ठेाउँ , चि�डिकोत्सेकोकोो नााम, खोप लगााएकोो मिमडिता

*खोप दिदइनाे डिवामि�खोप लगााएकोो ठेाउँ
चि�डिकोत्सेकोकोो नाामmlखोप लगााएकोो मिमडिता

रीेइवाा

सेालमडि�नाा

ताारिरीखनाोट) गााम्मा-ग्लोबुुचिलना �नाेकोो री�ता उत्पादनाकोो एको प्रकोारी �ो। यो �ेपाटाइदिटसे ए जस्ताा सेंक्रामको रीोगा�रू रीो�नाे उद्देेश्य वाा गाम्भीीरी सेंक्रामको रीोगाकोो उप�ारीकोो उद्देेश्य आदिदले लगााइनाे गारिरीन्छ। योइन्जेक्शना ३ दे खिख ६ मडि�नाा भि�त्र लगााएकोो व्यक्ति�तामा दादुरीा जस्ताा खोपकोो पयाषप्ता फााइदा नादे खिखना से�छ।*BCG खोपकोो लाडिगा, "डिनार्दिदिष्ट परिरीमाणलाई मचिसेनाा चिसेयो�रू �एकोो BCG कोो सेुई प्रयोगा गारीी छाला छे �ेरी सेुई लगााएकोो" आदिद री 5-प्रकोारी मिमभि�ता खोप वाा अवासेादना 15-भ्यालेन्ट न्यूमोकोोकोल
सेंयु�ता प्रकोारीकोो खोपकोो लाडिगा "छाला मुडिना सेुई लगााएकोो" वाा "मांसेपेशीमा सेुई लगााएकोो" �नाेरी प्रत्येकोकोो भि�न्नताा लेख्नाु�ोसे् ।४७[सन्दर्भभ ३] खोोप पूर्वू व स्वाास्थ्य सम्बन्धीी प्रश्नपत्र

ネパール語
फाारम नंं ८हेेपााटााइटिटास बीी खोोपा पाूर्वव स्र्वास्थ्य सम्बीन्धीी प्रश्नपात्र
स्वाास्थ्य परीीक्षण अगााडि�कोो शरीीरीकोो ताापक्रमठेे गाानाा

लगााउनाे व्यक्ति�ताकोो नाामपुरुषमडि�ला

अभि��ावाकोकोो नाामजन्म मिमडिता

प्रश्न�रू

तापाईंकोो बाच्चााबाारीे डिनाम्ना प्रश्न�रूकोो जवााफ दिदनाु�ोसे्
)g(उमेरी

सेालवाषषजवााफ दिदनाे ठेाउँआज लगााउनाे खोपबाारीे नागारीपाचिलकोा वाा गााउँ पाचिलकोाबााट डिवातारीण गारिरीएकोो डिवावारीण पत्र पढ्् नाु�यो?
जन्मेकोो बाेलाकोो ताौल (�ेइसेेइ/रीेइवाा

प्रसेूडिताकोो बाेला असेामान्य �एकोो चि�यो?

बाच्चाा जन्मेपचिछ असेामान्यताा दे खिखएकोो चि�यो?

पढ्ंपढ्े कोो छै नाचि�योचि�एना

छ

छै ना

चि�यो

चिशशुकोो स्वाास्थ्य परीीक्षणमा असेामान्यताा छ �नाेरी �डिनाएकोो छ?

आज बाच्चााकोो शरीीरीमा सेञ्�ो ना�एकोो ठेाउँ छ?
डिवास्ताृता रूपमा लक्षण�रू लेख्नाु�ोसे् (

छै ना

चि�यो

चि�एना१ मडि�नाा भि�त्र परिरीवाारी वाा सेँगाै खेल्नाे सेा�ीमा दादुरीा, रुबाेला, ठेे उला, �ाँ�े रीोगा आदिद लागाेकोो व्यक्ति�ता हुनाुहुन्थ्यो?
रीोगाकोो नााम (
)

�जुरी

अ�ँ

१ मडि�नाा भि�त्र खोप लगााउनाु�यो?
खोपकोो प्रकोारी (लगााएँ

लगााएकोो
छै ना

�जुरी

अ�ँ

�न्नुु�यो

�न्नुु�एना

�ालसेाल १ मडि�नाा भि�त्र कोुनाै रीोगा लागाेकोो चि�यो?
रीोगाकोो नााम ())जन्म �एदे खिख अडि�लेसेम्म जन्मजाता असेामान्यताा, मुटु, मृगाौला, कोलेजो, वाा मस्तिस्ताष्को स्नाायुकोो रीोगा,प्रडितारीोधाात्मको क्षमताा कोम �एकोो वाा अन्य रीोगा लागाेरी चि�डिकोत्सेकोलाई दे खाइरी�नाु�एकोो छ?
रीोगाकोो नााम ()त्यो रीोगा जाँ� गानाे चि�डिकोत्सेकोले आजकोो खोप लगााए पडिना हुन्छ �नाेरी �न्नुु�यो?
मिमगाी (मांसेपेशी को�ा �ई �ाता-खुट्टाा कोाम्नाे) �एकोो छ?
() वाषष डितारी

त्यो बाेला ज्वारीो आयो?

�जुरी

अ�ँ

आयो

आएना

औषमिधा वाा खानाेकोुरीाले छालामा �ाबारी आउनाे, अर्टिटकोि े रिरीया एलजी हुनाे, स्वाास्थ्य क्ति�डिता नारीाम्रोो �एकोो छ?

�जुरी

अ�ँ

परिरीवाारी वाा नााताेदारीमा जन्मजाता प्रडितारीोधाात्मको क्षमताा कोम �नाेरी जाँ� नाडिताजा आएकोो व्यक्ति�ता हुनाुहुन्छ?

�जुरी

अ�ँ

अडि�लेसेम्म खोप लगााएरी स्वाास्थ्य क्ति�डिता नारीाम्रोो �एकोो छ?
खोपकोो प्रकोारी ()परिरीवाारी वाा नााताेदारीमा खोप लगााएरी स्वाास्थ्य क्ति�डिता नारीाम्रोो �एकोो व्यक्ति�ता हुनाुहुन्छ?

छ

छै ना

�जुरी

अ�ँ

६ मडि�नाा भि�त्र बाच्चाालाई रीगाता दिदनाु�यो वाा गााम्मा-ग्लोबाुचिलनाकोो इन्जेक्शना लगााउनाु�यो?

�जुरी

अ�ँ

आमाबााट बाच्चाामा सेंक्रमण रीोको�ामकोो लाडिगा, जन्मपचिछ �ेपाटाइदिटसे बाी भ्याक्ति�सेना लगााउनाु�एकोो छ?

छ

छै ना

आजकोो खोपबाारीे प्रश्न छ?

छ

छै ना

चि�डिकोत्सेकोले लेख्नाे ठेाउँयो अन्तावााषतााष ता�ा स्वाास्थ्य परीीक्षणकोो नाडिताजाबााट, मैले आज खोप (लगााउना हुन्छ, नालगााउँ दा रीाम्रोो हुन्छ) �नाेरी डिनाणषय गारीं।
मैले अभि��ावाकोलाई खोपकोो फाइदा�रू, प्रडिताकोूल असेरी�रू ता�ा खोप स्वाास्थ्य क्षडिता रीा�ता प्रणालीबाारीे बाुझााएँ।
चि�डिकोत्सेकोकोो �स्तााक्षरी वाा नााम वाा स्ट्यााम्प

मडि�नाा
मडि�नाा)ताारिरीख

चि�डिकोत्सेकोले लेख्नाे ठेाउँ

चि�एना

छ)डि�ग्रीी

चि�डिकोत्सेकोकोो स्वाास्थ्य परीीक्षण री व्याख्या, खोपकोो फाइदा�रू री उद्देेश्य, गाम्भीीरी प्रडिताकोूल असेरीकोो सेम्भीावानाा, खोप स्वाास्थ्य क्षडिता रीा�ता प्रणाली आदिदबाारीे बाुझाेरी, म खोपलगााउनाे कोुरीासेँगा (मन्जुरी छु , मन्जुरी छै ना)* ( ) भि�त्रकोो कोुनाै एउटामा * लगााउनाु�ोसे्।
यो "खोप पूवाष स्वाास्थ्य सेम्बान्धीी प्रश्नपत्र" कोो उद्देेश्य खोपकोो सेुरीक्षाकोो सेुडिनाभिश्चताताा गानाुष �ो। यो कोुरीा बाुझाेरी, यसे "खोप पूवाष स्वाास्थ्य सेम्बान्धीी प्रश्नपत्र" नागारीपाचिलकोा वाागााउँ पाचिलकोामा बाुझााउनाे कोुरीासेँगा म मन्जुरी छु ।अभि��ावाकोकोो �स्तााक्षरी

प्रयोगा गारिरीनाे भ्याक्ति�सेनाकोो नाामभ्याक्ति�सेनाकोो नाामलट नां.
(नाोट) म्याद सेमाप्ता �एकोो छ वाा छै ना, डिनाश्चय गानाुषपछष

४८लगााइएकोो परिरीमाणखोप लगााएकोो ठेाउँ , चि�डिकोत्सेकोकोो नााम, खोप लगााएकोो मिमडिता

* (छालामा लगााइनाे)खोप लगााएकोो ठेाउँ

चि�डिकोत्सेकोकोो नाामmlखोप लगााएकोो मिमडिता

रीेइवाा

सेालमडि�नाा

ताारिरीख

[सन्दर्भभ ३] खोोप पूर्वू व स्वाास्थ्य सम्बन्धीी प्रश्नपत्र
फाारम नंं २[] खोोप पूूर्वव स्वाास्थ्य सम्बन्धीी प्रश्नपत्र (शि�शुु तथाा प्रााथमि�क वि�द्याालयकोो वि�द्याार्थीीलेे भर्नुु�पर्नेे)स्वाास्थ्य परीीक्षण अगााडि�कोो शरीीरकोो ताापक्रम

डि�ग्रीीठेे गाानाा
लगााउनेे व्यक्ति�िकोो नाामपुुरुष
महि�लाा

अभि�भाावककोो नाामजन्म मि�ति�

प्रश्नहरू

महि�नाा
वर्षषपढेे कोो छैै नप्रसूूति�कोो बेेलाा असाामाान्य भएकोो थि�योो?

थि�योो

थि�एनबच्चाा जन्मेेपछि� असाामाान्यताा देे खि�एकोो थि�योो?

थि�योो

थि�एन

छ

छैै न

शि�शुुकोो स्वाास्थ्य परीीक्षणमाा असाामाान्यताा छ भनेेर भनि�एकोो छ?
आज बच्चााकोो शरीीरमाा सञ्चोो नभएकोो ठााउँँ छ?
वि�स्तृतु ोस् ् (
ृ रूपमाा लक्षणहरू लेेख्नुहो

)हाालसााल १ महि�नाा भि�त्र कुुनैै रोोग लाागेेकोो थि�योो?
रोोगकोो नााम (

)

छ

छैै न

थि�योो

थि�एन१ महि�नाा भि�त्र परि�वाार वाा सँँगैै खेेल्नेे सााथीीमाा दाादुुराा, रुबेेलाा, ठेे उलाा, हाँँ�डेे रोोग आदि� लाागेेकोो व्यक्ति�ि हुुनुहुु ु न्थ्योो?
रोोगकोो नााम (
)

हजुुर

अहँँ

जन्म भएदेे खि� अहि�लेेसम्म परि�वाार आदि� वरपर क्षयरोोग लाागेेकोो व्यक्ति�ि हुुनुहुु ु न्थ्योो?

हजुुर

अहँँ

लगााएँँ

लगााएकोो
छैै न

हजुुर

अहँँ

भन्नुुभयोो

भन्नुुभएन१ महि�नाा भि�त्र खोोप लगााउनुुभयोो?
खोोपकोो प्रकाार ()जन्म भएदेे खि� अहि�लेेसम्म जन्मजाात असाामाान्यताा, मुुटुु, मृगौृ ौलाा, कलेेजोो, वाा मस्ति�िष्क स्नाायुुकोो रोोग,प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा कम भएकोो वाा अन्य रोोग लाागेेर चि�कि�त्सकलााई देे खााइरहनुुभएकोो छ?
रोोगकोो नााम ()त्योो रोोग जाँँ�च गर्नेे चि�कि�त्सकलेे आजकोो खोोप लगााए पनि� हुुन्छ भनेेर भन्नुुभयोो?
मि�र्गीी (मांं�सपेेशीी कडाा भई हाात-खुुट्टाा कााम्नेे) भएकोो छ?
(

हजुुर

अहँँ

आयोो

आएन

औषधि� वाा खाानेेकुुराालेे छाालाामाा डााबर आउनेे, अर्टि�िकेेरि�याा एलर्जीी हुुने,े स्वाास्थ्य स्थि�िति� नरााम्रोो भएकोो छ?

हजुुर

अहँँ

परि�वाार वाा नाातेेदाारमाा जन्मजाात प्रति�रोोधाात्मक क्षमताा कम भनेेर जाँँ�च नति�जाा आएकोो व्यक्ति�ि हुुनुहुु ु न्छ?

हजुुर

अहँँ

) वर्षष ति�रत्योो बेेलाा ज्वरोो आयोो?

अहि�लेेसम्म खोोप लगााएर स्वाास्थ्य स्थि�िति� नरााम्रोो भएकोो छ?
खोोपकोो प्रकाार ()परि�वाार वाा नाातेेदाारमाा खोोप लगााएर स्वाास्थ्य स्थि�िति� नरााम्रोो भएकोो व्यक्ति�ि हुुनुहुु ु न्छ?

६ महि�नाा भि�त्र बच्चाालााई रगत दि�नुुभयोो वाा गााम्माा-ग्लोोबुुलि�नकोो इन्जेेक्शन लगााउनुुभयोो?

छ

छैै न

हजुुर

अहँँ

छ

छैै न

हजुुर

आजकोो खोोपबाारेे प्रश्न छ?

ताारि�खमाा जन्म भएकोो
महि�नाा)चि�कि�त्सकलेे लेेख्नेे ठााउँँ

पढेंंतपााईंकोो बच्चााबाारेे नि�म्न प्रश्नहरूकोो जवााफ दि�नुुहोोस् ्
) g

सााल
(उमेेर

जवााफ दि�नेे ठााउँँआज लगााउनेे खोोपबाारेे नगरपाालि�काा वाा गााउँँपाालि�कााबााट वि�तरण गरि�एकोो वि�वरण पत्र पढ्नुुभयोो?

जन्मेेकोो बेेलााकोो तौौल (हेेइसेेइ・रेे इवााअहँँचि�कि�त्सकलेे लेेख्नेे ठााउँँयोो अन्तर्वाा�र्ताा� तथाा स्वाास्थ्य परीीक्षणकोो नति�जााबााट, मैैलेे आज खोोप (लगााउन हुुन्छ, नलगााउँँ दाा रााम्रोो हुुन्छ) भनेेर नि�र्णणय गरेंं ।मैैलेे अभि�भाावकलााई खोोपकोो फााइदााहरू, प्रति�कूूल असरहरू तथाा खोोप स्वाास्थ्य क्षति� रााहत प्रणाालीीबाारेे बुुझााएँँ।
चि�कि�त्सककोो हस्तााक्षर वाा नााम वाा स्ट्यााम्प
चि�कि�त्सककोो स्वाास्थ्य परीीक्षण र व्यााख्याा, खोोपकोो फााइदााहरू र उद्देे श्य, गम्भीीर प्रति�कूूल असरकोो सम्भाावनाा, खोोप स्वाास्थ्य क्षति� रााहत प्रणाालीी आदि�बाारेे बुुझेरे , म खोोपलगााउनेे कुुराासँँग (मन्जुुर छुु, मन्जुुर छैै न)* ( ) भि�त्रकोो कुुनैै एउटाामाा * लगााउनुुहोोस् ्।
योो "खोोप पूूर्वव स्वाास्थ्य सम्बन्धीी प्रश्नपत्र" कोो उद्देे श्य खोोपकोो सुुरक्षााकोो सुुनि�श्चि�ितताा गर्नुु� होो। योो कुुराा बुुझेरे , यस "खोोप पूूर्वव स्वाास्थ्य सम्बन्धीी प्रश्नपत्र" नगरपाालि�काा वाागााउँँपाालि�काामाा बुुझााउनेे कुुराासँँग म मन्जुुर छुु।अभि�भाावककोो हस्तााक्षर

प्रयोोग गरि�नेे भ्यााक्सि�िनकोो नाामभ्यााक्सि�िनकोो नाामलट नंं.
(नोोट) म् यााद समााप्त भएकोो छ वाा छैै न, नि�श्चय
गर्नुुप� र्छछ

लगााइएकोो परि�मााण

खोोप लगााएकोो ठााउँँ , चि�कि�त्सककोो नााम, खोोप लगााएकोो मि�ति�

* (छाालाामाा लगााइनेे)mlखोोप लगााएकोो ठााउँँ
चि�कि�त्सककोो नाामखोोप लगााएकोो मि�ति�रेे इवाा

साालमहि�नाा

ताारि�ख

(नोोट) गााम्माा-ग्लोोबुुलि�न भनेेकोो रक्त उत्पाादनकोो एक प्रकाार होो। योो हेे पााटााइटि�स ए जस्ताा संंक्राामक रोोगहरू रोोक्नेे उद्देे श्य वाा गम्भीीर संंक्राामक रोोगकोो उपचाारकोो उद्देे श्यआदि�लेे लगााइनेे गरि�न्छ। योो इन्जेेक्शन ३ देे खि� ६ महि�नाा भि�त्र लगााएकोो व्यक्ति�िमाा दाादुुराा जस्ताा खोोपकोो पर्याा�प्त फााइदाा नदेे खि�न सक्छ।
* BCG खोोपबाारेे , "नि�र्दि�िष्ट परि�मााण BCG कोो सुुई प्रयोोग गरीी छाालााकोो मााध्यमबााट लगााएकोो" आदि� लेेख्नुुपर्छछ।

४९[सन्दर्भभ ४] खोोप लगााए पछि�कोो स्वाास्थ्य स्थि�िति� सर्वेेक्षणयोो ताालि�काामाा स्वाास्थ्य, श्रम तथाा कल्यााण मन्त्राालयकोो २०२१ सााल खोोप पश्चाातकोो स्वाास्थ्य
स्थि�िति� सर्वेेक्षण साारांं�श रि�पोोर्टटमाा आधाारि�त ज्वरोो र खोोप लगााएकोो ठााउँँ कोो प्रति�क्रि�याा देे खि�एकोो
आवृत्तिृ �बाारेे र BCG तथाा मौौसमीी इन्फ्लुएु न्जाा, वृद्ु ोकोोकल इन्फेेक्शनकोो सन्दर्भभमाा,ृ धवृद्ृ धाा न्युमो
तुलना
ात्मक
रूपमाा
प्राायःः
देे
खि
�नेे
प्रमु
ख
लक्षणहरूकोो
संंख्याात्मक
माानकोो साारांं�श लेेखि�एकोो छ।ुुयसमाा एउटाा माात्र खोोप लगााएकोो अवस्थाा र एकैै सााथ एक भन्दाा बढीी खोोप लगााएकोो अवस्थाादुबैु ै समाावेेश गरि�एकोो छ र ०-१ वर्षषकोो उमेेरमाा लगााउनेे भ्यााक्सि�िनकाा प्रकाारहरू पनि� धेेरैै भएकाा
हुुनाालेे एकैै सााथ एक भन्दाा बढीी खोोप लगााउनेे अवस्थााहरू पनि� धेेरैै रहेेकाा छन् ्। त्यसैैलेे एकैै सााथएक भन्दाा बढीी खोोप लगााएपछि�कोो स्वाास्थ्य स्थि�िति�कोो लाागि� रि�पोोर्टट हेेर्नुहोु� ोस् ्।२०२१ सााल कोो खोोपपछि�कोो स्वाास्थ्य स्थति�सम्बन्धीी सर्वेेक्षण
सर्वेेक्षण सङ्ख्याा
(जनाा)

खोोपकोो प्रकाार*DPT-IPV चरण १ पहि�लोो डोोज (प्रााथमि�क)DPT-IPV चरण १ दोोस्रोो डोोज (प्रााथमि�क)DPT-IPV चरण १ तेेस्रोो डोोज (प्रााथमि�क)DPT-IPV पहि�लोो चरणकोो थप
DT दोोस्रोो चरण

MR पहि�लोो चरण
MR दोोस्रोो चरणजाापाानीी इन्सेेफ्लााइटि�स चरण १ पहि�लोो डोोज (प्रााथमि�क)जाापाानीी इन्सेेफ्लााइटि�स चरण १ दोोस्रोो डोोज (प्रााथमि�क)जाापाानि�ज इन्सेेफ्लााइटि�स पहि�लोो चरणकोो थपजाापाानि�ज इन्सेेफ्लााइटि�स दोोस्रोो चरण
Hib पहि�लोो पटककोो पहि�लोो खुुरााक
Hib पहि�लोो पटककोो दोोस्रोो खुुरााक
Hib पहि�लोो पटककोो तेेस्रोो खुुरााक
Hib थप

शि�शुुकोो न्युुमोोकोोकल इन्फेेक्शन पहि�लोो पटककोो पहि�लोो खुुरााक

शि�शुुकोो न्युुमोोकोोकल इन्फेेक्शन पहि�लोो पटककोो दोोस्रोो खुुरााक
शि�शुुकोो न्युुमोोकोोकल इन्फेेक्शन पहि�लोो पटककोो तेेस्रोो खुुरााक
शि�शुुकोो न्युुमोोकोोकल इन्फेेक्शन थपठेे उलाा पहि�लोो खुुरााकठेे उलाा दोोस्रोो खुुरााक

हेेपााटााइटि�स बीी पहि�लोो डोोज (प्रााथमि�क)हेेपााटााइटि�स बीी दोोस्रोो डोोज (प्रााथमि�क)हेेपााटााइटि�स बीी तेेस्रोो डोोज (प्रााथमि�क)खोोपकोो प्रकाार*रोोटाा पहि�लोो पटक पहि�लोो डोोजरोोटाा पहि�लोो पटक दोोस्रोो डोोजरोोटाा पहि�लोो पटक तेेस्रोो डोोजकुुल ज्वरोो (%)कुुल ज्वरोो
मध्येेकोो
३७.५-३८.४
डि�ग्रीी
सेेल्सि�ियस (%)कुुल ज्वरोो
मध्येेकोो ३८.५डि�ग्रीी सेेल्सि�ियसवाा सोोभन्दाा बढीी(%)खोोप लगााएकोो
ठााउँँ कोोप्रति�क्रि�याा (%)

1,327

14.8

9.9

4.8

8.4

991

14.6

10.2

4.4

12.2

1,065

2.8

1.9

0.9

6.4

972

10.4

6.2

4.2

7.5

1,549

1.9

1.4

0.5

24.9

1,759

13.2

6.0

7.2

5.8

1,332

2.9

1.4

1.5

2.9

1,278

14.8

7.1

7.7

2.7

805

6.0

3.1

2.9

2.4

728

6.0

3.6

2.5

2.9

366

2.2

1.6

0.5

6.3

1,177

4.2

3.4

0.8

4.2

1,037

16.7

11.2

5.5

11.2

992

12.9

9.1

3.8

11.5

786

17.8

8.0

9.8

7.9

1,287

5.5

3.8

1.7

12.5

1,168

14.6

9.7

4.9

16.7

1,051

12.1

8.9

3.1

16.6

816

21.7

11.4

10.3

22.1

1,536

16.1

6.2

10.0

4.5

1,374

10.3

4.3

6.0

3.4

1,430

4.8

4.3

0.6

4.1

1,248

13.9

9.0

4.9

9.9

1,125

5.1

2.3

2.8

7.7

सर्वेेक्षण सङ्ख्याा
(जनाा)

कुुल ज्वरोो (%)कुुल ज्वरोो
मध्येेकोो
३७.५-३८.४
डि�ग्रीी
सेेल्सि�ियस (%)कुुल ज्वरोो
मध्येेकोो ३८.५डि�ग्रीी सेेल्सि�ियसवाा सोोभन्दाा बढीी
(%)

1,721

4.9

3.7

1.3

1,324

12.8

8.2

4.7

3.0

267

15.4

12.0

3.4

3.0

पखाालाा (%)

2.7* रेे इवाा २ (सन् ् २०२०) सााल अक्टुु बर महि�नाामाा नि�यमि�त खोोपकोो रूपमाा परि�चि�त गरााउनेे भएकोोलेे रोोटााभााइरस खोोप सर्वेेक्षण लक्ष्यमाा नयाँँ� थपि�एकोो छ।

BCG कोो सन्दर्भभमाा तुुलनाात्मक रूपमाा प्राायःः देे खि�नेे प्रमुुख लक्षणहरूकोो रूपमाा “घाँँ�टीीकोो पछााडि�कोो लि�म्फ सुुन्नि�िने”े र “खोोप लगााएकोो ठााउँँ कोो आर्द्रर
हुुने”े कोो साार नि�काालि�एकोो देे खि�एकोो दर तथाा “सबैै लक्षणहरूकोो कुुल” कोो संंख्याात्मक माान। BCG कोो सर्वेेक्षण अवधि� माात्र ४ महि�नाा रहेेकोो छ।खोोपकोो प्रकाार

BCG

५०

सर्वेेक्षण सङ्ख्याा (जनाा)1,622घाँँ�टीीकोो पछााडि�कोो लि�म्फ सुुन्नि�िनेे (%)

0.4

खोोप लगााएकोो ठााउँँ आर्द्रर हुुनेे (%)

0.0सबैै लक्षणहरूकोो कुुल (%)

0.4

उपयोगी कताबह ( वततृ जानकारको लाग https://www.yoboseshu-rc.com/publics/index/7 हे नहु ोस ्।१ "खोप नद शका"२०२४ साल माच संशोधन संकरण
(A5 साइज)सुरत र उपयुत यािसन
लगाउने काय सचालन गनको
लाग, चकसा कमचारहको
लाग खोपको बारे मा चकसा रनयामक जानकार नद शका।

२ "इलएु जा र यमु ोकोकल
इफे शन (बी कार रोगह)खोप नद शका"आथक वष २०२३ साल संकरण
(A5 साइज)यो इलएु जा र वृ धवृ धाको
यमु ोकोकल रोगहको नयमत खोपह
सबधी चकसा तथा नयमह
आदको संत जानकारबारे तयारपारएको कताब हो।४ वदे शी भाषा संकरण
"खोप र ब चाको वाय"२०२३ साल माच संशोधन संकरण
अभभावकको लाग खोप सबधी सह ¢ानबारे
ले£खएको "खोप र ब¤चाको वा¥य" तथा "खोप पवू वा¥य सबधी §¨नप©" लाई नन भाषाहमा
अनवु ाद गर, होमपेजमा रा£खएको छ। आव¨यकपरे मा डाउनलोड गर §योग गनहु ोस ्।https://www.yoboseshu-rc.com/publics/index/8/
परू ै कताब अनवे ीु ाद गरएका भाषाह (१० भाषाह) अं¯जभाषा, चाइनज भाषा, कोरयन भाषा, भयतनामज भाषा,पेनश भाषा, पोतगु ाल भाषा, थाइ भाषा, इडोनेसयन
भाषा, टागालाग भाषा र नेपाल भाषावा¥य सबधी §¨नप© मा© अनवु ाद गरएका भाषाह(७ भाषाह) अरबी भाषा, इटालयन भाषा, जमन भाषा,²ेच भाषा, मंगोलयन भाषा, सी भाषा, य³ु े नी भाषा३ "खोपको हाते पिु तका"आथक वष रे इवा ५ साल (२०२३)(A4 साइज)यो खोप लगाउने चकसक तथानगरपालका वा गाउँ पालकाकोखोप सबधी काम गन कमचारकोसु वधाको लाग सपादन गरएको
हाते पिु तका हो।५ आनो ब चाहसंग खोपबारे स नहु ोस ्सन ् २०२३ अगत संकरण (A5 साइज)बालबालकाको लाग कमस र वयकहको
लाग नद शन भएकोले यो एउटा पु तकले
खोपहबारे अझ रार बु न सकछ।

खोोप नि�र्देे शि�काा आदि� पुुनराावलोोकन समि�ति� सदस्य नााम सूूचीी

नााम

○
◎

काार्ययस्थल/पदतेेचुु इसोोबेे

केेइयोो वि�श्ववि�द्याालय काानूून अनुुसन्धाान वि�भााग प्रााध्याापक

नोोबुहि�ु कोो ओकााबेे

काावाासााकीी सहर स्वाास्थ्य तथाा सुुरक्षाा अनुुसन्धाान केेन्द्र, नि�र्देे शककेेन्जीी ओकाादाा

साातोोसीी काामाायााचीी
हााजि�मेे काामि�याा
केेइकोो ताायाा
ओसाामुु तोोकुुनाागाा
कुुनि�कोो नााकाायाामाा
मि�त्सुुआकीी होोसाायाा
माासाागोो मि�नाामीी
स्युुन् ्इचि�रोो योोकोोताा
हि�रोोसीी वााताानााबेे

फुुकुुओकाा नर्सि�िङ कलेेज, प्रााध्याापक

साार्ववजनि�क सम्मि�िलि�त संंस्थाा, जाापाान चि�कि�त्साा संंघ, काार्ययकाारीी नि�र्देे शकमि�ए वि�श्ववि�द्याालय स्नाातक स्कूूल / चि�कि�त्साा संंकााय साार्ववजनि�क स्वाास्थ्य रव्याावसाायि�क चि�कि�त्साा पााठ्यक्रम प्रोोफेेसर
काानाागाावाा प्राान्तीीय स्वच्छताा अनुुसन्धाान केेन्द्र नि�र्देे शकरााष्ट्रि�िय अस्पतााल संंगठन
अस्पताालकाा उप-नि�र्देे शकमि�नाामीी-क्योोटोो

अस्पताालकाा

बाालरोोग

वि�भााग,मेेडि�कल कर्पोोरेे शन मेेफाा जि�न-आइ-खााई मााई-फ्याामि�लीी क्लि�िनि�क गाामाागोोरीी
अध्यक्ष/अस्पताालकाा नि�र्देे शकफुुकुुसि�माा चि�कि�त्साा वि�श्ववि�द्याालय शि�शुु रोोग शााखाा, प्रााध्याापक

योोमि�उरीी शि�म्बुुन टोोकि�योो प्रधाान काार्याा�लयकाा प्रबन्ध नि�र्देे शक, सर्वेेक्षण तथााअनुुसन्धाान नि�र्देे शकसाामाान्य सम्मि�िलि�त संंस्थाा, ओदाावााराा चि�कि�त्साा संंघ, सल्लााहकाार
योोकोोताा शि�शुु क्लि�िनि�क, नि�र्देे शकतेेइक्योो वि�श्ववि�द्याालय वृद्ृ ध स्वाास्थ्य केेन्द्र

◎: समि�ति� अध्यक्ष, ○: समि�ति� उपााध्यक्ष

केेन्द्र प्रमुुख

(जाापाानीी अक्षरकोो क्रम अनुुसाार, उपााधि� लेेखि�एकोो छैै न)मि�ति�: २०२४ सााल माार्चच

साार्ववजनि�क लााभ सम्मि�िलि�त संंस्थाा खोोप रि�सर्चच सेेन्टर
१०३-००११ टोोक्योो-तोो, च्युुओउ-कुु, नि�होोन्बाासीी ओदेे म्मााच्योो १४-१फोोन (०३) ६२०६-२११३फ्यााक्स (०३) ५६४३-८३००

https://www.yoboseshu-rc.com(१९९४ सााल सेेप्टेे म्बर पहि�लोो संंस्करण प्रकााशन)(१९९५ सााल पुनःु ः व्यवस्थि�ित पहि�लोो संंस्करण
पहि�लोो छााप)(१९९८ सााल पुनःु ः व्यवस्थि�ित पहि�लोो संंस्करण चौौथोो
छााप)(२००२ सााल पुनःु ः व्यवस्थि�ित पहि�लोो संंस्करण पाँँ�चौौ
छााप)(२००३ सााल नोोभेेम्बर संंशोोधन संंस्करण)(२००५ सााल पुनःु ः व्यवस्थि�ित)(२००६ सााल माार्चच संंशोोधन संंस्करण)(२००७ सााल माार्चच संंशोोधन संंस्करण)(२००८ सााल माार्चच संंशोोधन संंस्करण)(२००९ सााल माार्चच संंशोोधन संंस्करण)(२०१० सााल माार्चच संंशोोधन संंस्करण)(२०११ सााल माार्चच संंशोोधन संंस्करण)(२०१२ सााल माार्चच संंशोोधन संंस्करण)(२०१३ सााल अप्रि�ल संंशोोधन संंस्करण)(२०१४ सााल अप्रि�ल संंशोोधन संंस्करण)(२०१५ सााल अप्रि�ल संंशोोधन संंस्करण)(२०१६ सााल अप्रि�ल संंशोोधन संंस्करण)(२०१७ सााल अप्रि�ल संंशोोधन संंस्करण)(२०१८ सााल माार्चच संंशोोधन संंस्करण)(२०१९ सााल माार्चच संंशोोधन संंस्करण)(२०२० सााल माार्चच संंशोोधन संंस्करण)(२०२१ सााल माार्चच संंशोोधन संंस्करण)(२०२२ सााल माार्चच संंशोोधन संंस्करण)(२०२३ सााल माार्चच संंशोोधन संंस्करण)(२०२४ सााल माार्चच संंशोोधन संंस्करण)©स्वीीकृृति� बि�नाा प्रति�लि�पि� बनााउन वाा पुुनःः मुुद्रण गर्नन काानुुनद्वााराा नि�षेेध गरि�एकोो छ।