ARJANTÝNin Arakan and the Muslim Names of ArakaneseKings: A Reassessment”, Journal of the Asiatic
Society of Bangladesh, XXXI/1, Dacca 1986, s.
17-23; M. W. Charney, “Crises and Reformation
in a Mari-time Kingdom of Southeast Asia: Forces of Instability and Political Disintegration inWestern Burma (Arakan), 1603-1701”, JESHO,XLI/2 (1998), s. 185-219; a.mlf., “Arakan, Min
Yazaggi and the Portuguese: The Relationshipbetween the Growth of Arakanese Imperial Power and Portuguese Mercenaries on the Fringe ofMainland Southeast Asia, 1517-1617”, SOAS
Bulletin of Burma Research, III/2, London 2005,s. 974-1145; A. Selth, “Burma’s Muslims and theWar on Terror”, Studies in Conflict and Terrorism, XXVII/2, Washington 2004, s. 107-126; A.
Chan, “The Development of a Muslim Enclave inArakan (Rakhine) State of Burma (Myanmar)”,
SOAS Bulletin of Burma Research, III/2 (2005), s.
396-420; J. P. Leider, “Forging Buddhist Credentials as a Tool of Legitimacy and Ethnic Identity:
A Study of Arakan’s Subjection in NineteenthCentury Burma”, JESHO, LI/3 (2008), s. 409-459;
a.mlf., “Arakan around 1830: Social Distress andPolitical Instability in the Early British Period”,
Arakanese Research Journal (Bangladesh), II(2008), s. 5-24; S. N. Parnini, “The Crisis of theRohingya as a Muslim Minority in Myanmar andBilateral Relations with Bangladesh”, JIMMA,XXXIII/2 (2013), s. 281-297; N. Kipgen, “Conflictin Rakhine State in Myanmar: Rohingya MuslimsConundrum”, a.e., s. 298-310; “Birmanya”, Gelişim Büyük Coğrafya Ansiklopedisi, İstanbul,ts., IX, 2401; K. Nemoto, “The Rohingya Issue:
A Thorny Obstacle between Burma (Myanmar)
and Bangladesh”, http://www.burmalibrary.org/docs14/Kei_Nemoto-Rohingya.pdf; Ahmad, “TheRohingyas: from Stateless to Refugee”, http://www.netipr.org/policy/downloads/20100101From-Stateless-To-Refugees-Imtiaz Ahmed.pdf.

ÿİsmail Hakkı Göksoy–ARAZ, Fatma Nezihe—(1922-2009)

˜ Biyografik eserleriyle tanýnan yazar. ™
Konya’da dünyaya geldi. Babası Ankara
milletvekillerinden Rifat Araz’dır. Ankara
Kız Lisesi’nden sonra (1941) Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Psikoloji ve Felsefe Bölümü’nü bitirdi(1946). Mezun olduğu yıl Behice Boran’ın
asistanı olarak aynı bölümde göreve başladı ve bazı sol hareketlere katıldı. 1948’dehocası üniversiteden uzaklaştırılınca kendisi de fakülteden ayrıldı. Doktora yapmak üzere İstanbul’a gittiyse de akademik hayattan soğudu. Bu sırada KenanRifâî ile tanıştı ve bir süre onun sohbetlerine devam etti; böylece hayat anlayışıve dünya görüşü büyük değişim geçirdi.
Yazı hayatına Resimli Hayat (1953) veHayat (1956) dergilerinde yayımlananröportajlarıyla başladı. Havadis (1957),Yeni Sabah (1957-1962), Yeni İstanbul(1970), Milliyet ve Güneş gazetelerindeköşe yazarlığı yaptı. Meydan Larousse,Larousse Gençlik ve Türkiye ansiklopedilerinin yönetiminde görev aldı; Kaynak
Kitaplar Yayınevi’nin kurucuları arasında bulundu. 1950’li yıllarda Türk-İslâm
dünyasının önde gelen mânevî kahramanlarını kendine özgü bir anlayışla tanıttığı biyografik romanlarıyla tanındı.
Eserlerinde bu kişilerin çağdaş hayatlanasıl bağdaştırılabileceğini göstermeyeçalıştı. Özellikle Anadolu Evliyaları adlıeserinde Ahmed Yesevî’den başlayarakMevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Yûnus Emre, Hacı Bektâş-ı Velî, Sarı Saltuk, Merkez
Efendi, Geyikli Baba, Aziz Mahmud Hüdâyîile Kenan Rifâî’ye kadar Anadolu’yu aydınlatan gönül sultanı erenlerin yaşayışlarınıhikâye etti. Ayrıca Anadolu halk törelerini, özellikle kadın giyim ve süs eşyalarının özelliklerini, bunlarla ilgili birtakım
anekdotları derledi, Anadolu kadınları başsüslemelerinden bir koleksiyon meydana
getirdi. Orta Anadolu yörükleri arasında
yaptığı araştırmaları “Kırk Pencereli Konak” adıyla tefrika halinde Yeni Sabah
gazetesinde yayımladı.
Gazetecilik alanındaki hizmetlerinden
dolayı 2003 yılında Burhan Felek BasınÖdülü’nü alan Nezihe Araz, bir kısmı Kent
Oyuncuları ve Devlet Tiyatroları tarafından
sahnelenen çeşitli oyunlar ve senaryolar
kaleme aldı, televizyonda özellikle kadınlar
için kuşak programları hazırladı. Televizyon için yazdığı on oyun seri halinde yayımlandı (1973). Türk tarihinde yirmi sekiz
kadının hayat hikâyelerini “Kadın Erenler”
adıyla anlattığı incelemesi Yeni İstanbulgazetesinde tefrika edildi (1975).
Hiç evlenmeyen Nezihe Araz, geridebirçok eser bırakarak hayatının son günlerini geçirdiği Maltepe Huzurevi’nde 26Temmuz 2009’da öldü ve Yeniköy Mezarlığı’na defnedildi. Ölümünden sonra kız
kardeşi Vecihe Büyükaksoy’un torunu Jeyda Elsasser’in yönetmenliğinde “BeyondWords” adıyla hakkında bir belgesel film
hazırlanmıştır (2010).
Eserleri. Şiir: Benim Dünyam (1950),Yalnız Ağaç (1951), Bir Kırmızı Gül(1994). Biyografi-İnceleme: Kenan Rifâîve Yirminci Asrın Işığında Müslümanlık (İstanbul 1951, Sâmiha Ayverdi, Safiye Erol ve Sofi Huri ile birlikte), Fatih’inDerûnî Hayatı (1953), Anadolu Evliyaları (İstanbul 1958), Peygamberler Peygamberi Hazret-i Muhammed (1960),Hazret-i Peygamberin Torunları (1960),
Dertli Dolap (Yûnus Emre’nin hayatı,1961), Aşk Peygamberi Mevlâna’nınRomanı (1962; Aşk Peygamberi, 1985),

FatmaNeziheAraz

Yirmisekiz Peygamber (1963), Çocukve İslâm (çocuklar için dinî, ahlâkî yazılar, 1968), Gelin Canlar Bir Olalım(1972), Mustafa Kemal’le 1000 Gün(1993), Mustafa Kemal’in Ankara’sı(1994), Batı Anadolu ve Rumeli Evliyaları (İstanbul 2003). Oyun: Bozkır
Güzellemesi (Devlet Tiyatroları’nda sahnelenmiştir, 1974-1975), Öyle Bir Nevcivan (1979), Alaca Karanlık (1981), İmparatorun İki Oğlu (1983), Kar YağdıHatun (İstanbul Devlet Opera ve Balesi
tarafından sahnelenmiştir, 1986), AfifeJale (Selim İleri ile birlikte, 1987-1988’desahnelenmiştir), Cahide (1990), BallarBalını Buldum (Devlet Tiyatroları’nda
sahnelenmiştir, 1991), Savaş YorgunuKadınlar (1992), Kuvâ-yı Milliye Kadınları (1997).
BİBLİYOGRAFYA :Behçet Necatigil, Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü, İstanbul 1983, s. 40; Nihad Sami Banarlı, Kitaplar ve Portreler (İstanbul 1985), İstanbul 2009,s. 168-172; İhsan Işık, “Araz, Nezihe”, Yazarlar
Sözlüğü, İstanbul 1998, s. 69; İnci Enginün, Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı, İstanbul 2001,s. 292; Sema Uğurcan, Edebiyatımız: Yazarlar,Meseleler, İstanbul 2012, II, 357-359; “Araz, Nezihe”, TDEA, I, 151; “Araz, Nezihe”, Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi, İstanbul 2003, I, 110-111.

ÿAbdullah Uçman–

ARJANTÝN—Güney Amerika’da ülke.
I. FİZİKÎ ve BEŞERÎ COĞRAFYAII. TARİHIII. ÜLKEDE İSLÂMİYET˜IV. ARJANTİN-OSMANLI İLİŞKİLERİ™

Kuzeyde Bolivya ve Paraguay, kuzeydoğuda Brezilya ve Uruguay, batıda Şili ilekomşudur. Ülkenin doğu ve güneydoğusuAtlas Okyanusu kıyıları ile sınırlanır. Resmîadı Arjantin Cumhuriyeti (Republica Argentina), yüzölçümü 2.791.810 km°’dir. Nüfusu
41.119.000 (2012), başşehri Buenos Aires(3.776.000), nüfusu 700.000’i aşan diğer107ARJANTÝNönemli şehirleri Cordoba (1.600.000), Rosario (1.325.000), Mendoza (1.100.000), La
Plata (957.000), San Miguel de Tucuman(903.000) ve Mar del Plata’dır (710.000).
I. FİZİKÎ ve BEŞERÎ COĞRAFYAArjantin, Güney Amerika’nın güney kesiminde And dağları ile Atlas Okyanusu
arasında yer alan ve güneye doğru genişliği azalan büyük bir ülkedir. And dağları,
Kuzeydoğu düzlükleri, Pampalar (Pampas)
ve Patagonya olmak üzere dört coğrafîbölgeye ayrılır. Temelini ikinci ve üçüncüzaman kıvrımlarının oluşturduğu, yükseltisi 6000 metreyi geçen zirvelerin bulunduğu And dağları ülkenin batısında uzanır. Güney Amerika kıtasının ve Arjantin’in
en yüksek dağı olan Aconcagua (6962 m.)
Arjantin-Şili sınırında yer alır. Parana nehrive kollarının geçtiği Kuzeydoğu düzlüklerinin doğu kısmı Mezopotamya (Mesopotamia), batı kısmı Chaco olarak adlandırılır. Pampalar ise Chaco’nın güneyindenbaşlar, doğuda Atlas Okyanusu kıyılarına,batıda And dağları eteklerine kadar uzanırve yükseltisi genellikle 40-50 m. civarında olan geniş ve oldukça düz bir alandır.
Pampalar’dan güneye doğru gidildikçe
yükselti artar, dar ve derin vadilerle yarılan Patagonya platosuna geçilir. Patagonya’nın güneyinde doğu kesimi Arjantin sınırları içinde kalan Tierra del Fuego (ateştoprakları) bulunur.
Ülkede nemli tropikal, nemli ılıman,savan ve step iklimi gibi iklim özelliklerigörülür. Kuzeydoğuda nemli tropikal iklim hâkimdir. Ocak ayı ortalama sıcaklığı28ºC’ye kadar yükselir, temmuz ayı ortalaması ise 22ºC civarındadır. Chaco’da yazlar
sıcak ve nemli, kışlar kurak ve yumuşakgeçer. Ortalama sıcaklık yaz mevsiminde
28ºC, kış mevsimde 18ºC’dir. Pampalar’ındoğu kısmında nemli ve ılıman bir iklimgörülür. Batı Pampalar daha kurak ve serindir. Patagonya’da iklim kurak ve soğuktur. Tierra del Fuego’da kış mevsimi ortalama sıcaklığı 2ºC, yaz mevsimi ortalamasıcaklığı 9ºC’dir. Ülkenin kuzeydoğusu enyağışlı alandır. Mezopotamya’da yıllık yağış 1000 milimetreyi geçer. Pampalar’dabu değer doğuda 800-900 mm., batıda
400-500 mm. civarındadır. Patagonya’dayıllık ortalama yağış 250 milimetreden azdır. Tierra del Fuego’nun güney kısmı dabol yağış alır.
Ülkede bitki formasyonları çeşitlidir. Ormanlık alanlar ülkenin yaklaşık % 11’inikaplar. Kuzeydoğudaki nemli tropikal ormanlarda arokarya, fildişi, kordiya, bambu (Bambusea) ağaçları ve Paraguay çayıyetişir. Chaco’da odunu çok sert olduğu108için “quebracho” (balta kıran) denilen, kabukları tanen bakımından zengin ormanlar bulunur. Pampalar’da nemli ve kuru
savan, Patagonya’da kurakçıl dikenli çalıve step formasyonları hâkimdir. Step formasyonunun en yaygın türleri çayır otu,sorguç otu, brom otu, yıldız çiçeği, kılçıkotu, zembil otu, rüzgâr otu, yumak otu,inci otudur. Tierra del Fuego’da hâkimelemanı güney kayını olan nemli ılımanormanlar görülür.
Başlıca akarsuları Parana nehri, Uruguay, Rio Colorado ve Rio Negro’dur. Parana, Güney Amerika’nın Amazon’dan sonra
ikinci büyük akarsuyudur. Ülkenin önemligölleri Mar Chiquita (5770 km°), Argentino(1415 km°) ve Viedma’dır (1088 km°). MarChiquita içerdiği yüksek orandaki mineraller sebebiyle sağlık turizmi açısından
önem taşır. Argentino gölü Patagonya’daLos Glaciares Millî Parkı’nda bulunur. Yüksekliği yer yer 50-60 metreyi bulan, dünyaca ünlü Perito Moreno buzulu Argentino
gölünde kesintiye uğrar. Kuzeyde Brezilya sınırında dünyanın en büyük şelâlelerinden Iguazu yer alır. Arjantin’de LosGlaciares, Iguazu Ischigualasto / Talampaya millî parkları ve Valdes yarımadası
UNESCO tarafından dünya mirası listesine
alınmıştır.
Ülke nüfusunun % 92,5’i şehirlerde, %7,5’i kırsal alanlarda yaşamaktadır. Kilometrekareye düşen nüfus miktarı on beştir. Rio de la Plata körfezi kıyısındaki Buenos Aires, Güney Amerika’nın ikinci büyükşehridir. Arjantin’de nüfusu 500.000’inüzerinde on, 200-500.000 arasında sekiz,
100-200.000 arasında yirmi dört şehir bulunmaktadır. Tarımsal nüfusun ürettiğiürünler için toplanma ve dağıtım merkeziözelliği taşıyan, nüfusu 50-100.000 arasında değişen şehir sayısı seksen dörttür.
Arjantin nüfusunun % 86,4’ü Avrupa kökenli, % 8’i yerli ve Mestizos, % 4’ü Arapve Doğu Asya kökenli, % 1,6’sı yerlilerdenoluşmaktadır. Nüfusun yaklaşık % 92’si
Katolik, % 2’si Protestan, % 2’si yahudi
ve % 2’ye yakını müslümandır.
Arjantin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanır. Ekilebilir alanlar ülke topraklarının % 25’ini kaplar. Başlıca tarımürünleri soya fasulyesi (40 milyon ton),buğday (8,1 milyon ton), arpa (5,1 milyonton), mısır (21 milyon ton), şeker kamışı(25 milyon ton), üzüm (2,8 milyon ton)ve pamuktur. Ülkenin kuzeyindeki Misiones yöresinde Paraguay çayı (yerba mate)yetişir (290.000 ton). Yağlı tohum (soya,ayçiçeği, keten tohumu) ve meyve (turunçgiller, elma, armut) üretimi de önemlidir.
Yüzölçümünün % 50’den fazlasını çayır

ve meraların kapladığı Arjantin dünyanınen büyük et ve yün üreticileri arasında
yer alır. Pampalar sığır (45 milyon) ve at(3,6 milyon) yetiştiriciliğiyle tanınır. Koyun(16,3 milyon), keçi (4,3 milyon) yetiştiriciliği ve yün Patagonya’da önemlidir. Arjantin kıyıları (4989 km.) dünyanın en iyi balıkçılık alanlarındandır. Ülkede petrol, doğalgaz, kömür, kurşun, çinko, kalay, bakır,altın, demir cevheri ve manganez çıkarılır.
Sanayi daha çok tarımsal ürünlerin işlenmesine dayanır. Arjantin, Güney Amerikaülkeleri içinde en uzun demiryolu hattınasahiptir (37.000 km.). Karayolu iç ulaşımdaönemlidir (231.000 km.). Hava ulaşımı dagelişmiştir. Arjantin 1000’i aşan havaalanı
ile dünyada altıncı sırada yer alır (1138 havaalanı). Parana nehri ve kolları üzerindesu yolu ulaşımı gelişmiştir (11.000 km.).
Başlıca ihraç ürünleri soya fasulyesi, buğday, mısır, bitkisel yağlar, et, yün, deri vediğer hayvansal ürünlerdir. İhracat yapılan ülkelerin başında Brezilya, Çin, Şili ve
Amerika Birleşik Devletleri gelir. Makine,motorlu araçlar, petrol, doğal gaz, organik kimyasallar ve plastikler ithal edilenbaşlıca maddelerdir. En çok ithalât Brezilya, Amerika Birleşik Devletleri, Çin ve
Almanya ile gerçekleştirilir. Ülke ekonomisinde turizmin rolü giderek artmaktadır. Önemli turizm alanları içinde başşehir Buenos Aires, kıyılar, Mar del Plata’dageniş plajlar, Iguazu şelâlesi, millî parklar,doğal hayatı koruma alanları, akarsular vegöller sayılabilir.
BİBLİYOGRAFYA :Selâmi Gözenç, Orta ve Güney Amerika Ülkeler Coğrafyası, İstanbul 1993, s. 197-227; P.
Calvert, A Political and Economic Dictionary ofLatin America, London 2004, s.15-19; R. A. Crooker, Argentina, New York 2004; Global Agricultural Trade and Developing Countries (ed. M.
Ataman Aksoy – J. C. Beghin), Washington 2005,tür.yer.; The Physical Geography of Soouth
America (ed. Thomas T. Veblen v.dğr.), NewYork 2007, tür.yer.; T. L. Edwards, Argentina: A
Global Studies Handbook, Santa Barbara 2008;
Fiscal Policy, Stabilization and Growth Prudence
or Abstinence? (ed. G. E. Perry v.dğr.), Washington 2008, tür.yer.; Countries of the World andTheir Leaders 2011 (ed. K. Ellicott), Detroit 2010,I, 91-102; S. H. Lence, “The Agricultural Sector
in Argentina: Major Trends and Recent Developments”, The Shifting Patterns of Agricultural
Production and Productivity Worldwide (ed. J.
M. Alston v.dğr.), Iowa 2010, s. 409-448; E. Wittekind, Argentina, Edina 2012; Arjantin ÜlkeRaporu (İstanbul Ticaret Odası), İstanbul 2013;
FAO Statistical Yearbook 2014 Latin Americaand the Caribbean Food and Agriculture, Santiago 2014, tür.yer.; Houssain Kettani, “MuslimPopulation in the Americas: 1950–2020”, International Journal of Environmental Science andDevelopment, I/2, Singapore 2010, s. 130.

ÿNurten Günal