DELCT
tarafından takdir edilmeyen yaklaşık 140
hayatından

bahsetmekte,ayrıca onların şiir ve öğütlerinden de örnekler vermektedir. Müellif eserinde ayrıca İbn Haldün'un kısaca temas ettiği
bazı fikirleri daha ayrıntılı olarak işle­miştir: kendisinin de bizzat onunla tanışmış olması ihtimal dahilindedir. İbn
Haldün'un Delci'nin eseri üzerinde açıkşekilde etkisi görülmekte ve kitapta kullanılan birçok kavramın yalnız onda bulunduğu anlaşılmaktadır. Mesela hanedanların yaşlanıp bozulmalarının sebepleri hakkındaki fikirler İbn Haldün'dan
kaynaklanmaktadır. Eser, Memlük Devleti'nin )0.1_ yüzyıldaki durumu hakkında
bazı kesin bilgiler vermesi bakımındanda önem taşımaktadır.
Delci'nin kaynaklarda zikredilen diğer
eserleri de şunlardır: 1. el- Cem c beyne't- Tavassut ve'l -ljôdim. Şehabeddin
ei-Ezraf'nin et- Tavassut ve'l-fetJ:ı beyne'r-Ravia ve'ş-Şerh adlı kitabı ile Bedreddin ez- Zerkeşi'nin ljôdimü 'r- Rôfi cive'r-Ravia adlı kitabının bir araya getirilmiş şeklidir. 2. Muhtasar ii kavli'nnôs fülôn ma clill. M·uh~mmed b. Yüsuf ei-Kirmani'nin Buhari şerhine yazdığı bir ta'liktir.
"meflük"ünBİBLİYOGRAFYA:

Sehavf. ed·Qav'ü 'l·lami', ll , 27; Nuaymf.
ed·Daris tr tarr!Ji'l·medaris (nşr. Ca'fer el-Haseni). Kahire 1988, 1, 146·148; ibn Tolun. el·Kala'idü'l·cevheriyye tr tarr!Ji 's·Şalihiyye, Dı·m aşk 136811949, s. ll 7 ·ll 9; Serkfs. Mu' cem,

1, 877 ; Hediyyetü 'l·'aritfn, I, 124; Ti ahu 'l·mek·n ün, 1, 366; Brockelma n n. GAL, ll , 638 ; Suppl.,
ll , 741; Kehhiile. Mu'cemü'l·mü'ellitrn, ll , 13;
Ziriklf. ei·A' lam, ı , 172 ; Yusuf Cenni Lebib Ahmad b. Ali ad-Dalagi, "Der Autor des Buches al-Falaka wal-Maflükiin, Lebte im 15,
nicht im 18 ader 19. Jahrhundert", Isi., XXXIII /1·2 (19571. s. 161·162; Selahaddin ei-Müneccid. "eş-Şihab ed-Delci ve Kitabühı1 el-Felake ve'l -meflı1kı1n", 'Alemü ' l · kütüb, IV / 2,
Riyad 1983, s. 247 · 248.

Iii

C EVAT

İZGi

DELHİ
L

Hindistan Cumhuriyeti'nin başşehri.

~

Tarihi bir şehir olan Delhi. Orta Hinkuzeyinde ve Himalayalar'dan
yaklaşık 160 km. mesafede Ganj nehrinin kollarından Yamuna ırmağının batı
yakasında kurulmuştur. Şehir. XIII. yüzyıldan itibaren Kuzey Hindistan'da hüküm süren birçok müslüman sultanlığın
merkezi olmuş ve bu durumunu 1858'de ingilizler'in son Babürlü sultanı Sahadır Şah'tan idareyi teslim almalarınakadar sürdürmüştür. 1911 'de ingilizler
distan'ın

126

Hindistan'daki idare merkezlerini dahaönce bulunduğu Kalküta'dan buraya taşıdılar: 1947'de ise Bağımsız Hindistan
Devleti'nin başşehri oldu.
islam kaynaklarında şehrin ilk isminin Dehlü olduğu bildirilmekte ve bu ismin milattan önce ı. yüzyılda bölgede
hüküm süren ve Kutub Minar civarında
bir yerleşim merkezi kuran Raca Dhilu'nun adından geldiği sanılmaktadır. Camileri, medreseleri. saray ve köşkleriyle
zengin tarih ve kültür mirasını bütün
canlılığı ve ihtişamı ile yansıtan günümüzdeki büyük Delhi. ünlü şair İkbal'inde benzettiği Roma gibi. ilk sınırlarını
çok aşarak çeşitli devirlerde kurulan yedi ayrı şehrin zaman içinde büyüyüp birleşmesiyle ortaya çıkmıştır. Her biri belli bir müslüman hanedan tarafından ku rulan bu şehirler kuruluş sırasıyla Lalkot
11192). Sirill303l. Tuğlukabad 11320 l?ll.
Cihanpenah 11340). Ffrüzabad 11354). Purana Kıl'a 11542) ve Şahcihanabad 11638)
olup halen isimleri Delhi'nin başlıca
semtlerinde yaşamaktadır. Arkeolajik
veriler Delhi'nin tarihinin Ariler'e kadar
gittiğini göstermektedir. Mahabharata
destanı bugünkü Delhi sınırları içerisinde, İndraprastha adında bir yerleşim
merkezinden söz etmektedir 1m. ö. 1500
civarı) . Zamanla birçok değişikliğe uğra­yan Delhi ancak XII. yüzyıla doğru tekrarönem kazanabilmiştir.
Delhi müslümanların eline geçmedenönce Çavhanlar'ın başşehriydi ve hükümdar Pritvi Rac 1180 civarında müslüman

Yeni Delhi'den Iki görünüş

akınlarından korunmak için etrafını sur-larla çevirtmişti. Buna rağmen Kutbüddin Aybeg şehri ele geçirmeye muvaffak
oldu ve 1192'de burada Kuwetü'I-İslam
Mescidi'ni yaptırdı. Daha sonra da hem
fethin hem de muhtemelen meşhur Çiş­ti şeyhi Kutbüddin Bahtiyar Kaki'nin anı­sına dünyanın en büyük minaresi olanünlü •Kutu b Minar inşa edildi 1ı 229) Burada hüküm süren Çavhanlar'dan Ray
Pithora'ya atfen Kıl'a-i Ray Pithora adıy­la anılan bu bölgedeki binalar manwmesine Kutbüddin Aybeg'den sonra İl­tutmış ve Alaeddin Hala ci tarafından dabirçok ilaveler yapıldı: böylece ilk müslüman Delhi şehri ortaya çıktı. 1289'daMuizzüddin Keykubad'ın, ikametgahını
Okhla yakınlarında inşa ettirdiği Kilohri
Sarayı'na taşımasına kadar Delhi sultanları burada oturmuşlardır. Bugün tamamen harabe durumunda olan Kilohri Sarayı, daha sonra Celaleddin Halaci tarafından bazı eklemelerle genişletilmişse
de bu hükümdar eski şehre daha fazlaönem verm iş ve bir süre sonra idare
merkezini tekrar oraya taşımıştır. Ardından Alaeddin Halacf. Lalkot bölgesini
ve yeni kapılar ilave ettiği kale duvarlarını genişleterek Moğol hücumlarınakarşı burayı müstahkem bir hale getirmiştir .

Alaeddin Halaci ayrıca yeni birolan Siri'yi de inşa ettirdi. Dahasonra şehir mimarisinde yüksek bir seviyeye ulaşmış olan Tuğluklular tarafın­
dan Tuğlukabad, Ad ilabad 11325). Cihanpenah ve Ffrüzabad şehirleri kuruldu.
Buralarda inşa edilmiş olan çeşitli mimari eserlerinden Tuğluklular döneminde Delhi'nin oldukça cazip bir yerleşim
merkezi olduğu anlaşılmaktadır.
şehir

XIV. yüzyılın sonlarında Timur eski Delhi şehrini ve ona bağlı bütün eski yerleşim merkezlerini yıkmıştır. Daha sonra
yeni bölgelerin ve yerleşim merkezlerinin ortaya çıktı ğı görülmektedir. Cumna nehrinin kıyılarında Hıdır Han Hıdıra­bad'ı, Mübarek Şah da Mübarekabad'ı
kurmuş ve sonraki yıllarda Mübarek Şah
kurduğu şehri müstahkem hale getirerek kendisi için bir de türbe yaptırmış­tır. Tuğluklular'dan sonra hüküm süren
Seyyidler ve Lüdiler ise yine Delhi'de yeni şehirler inşa etmişlerdir.
Lüdiler'in hükümet merkezini Agra'Y~ taşımaları üzerine Delhi büyük ölçü-de önemini kaybetti; ancak Babürlü hakimiyeti kurulunca şehir tekrar değer
kazandı 11526) Hümayun buraya yerleş­ti ve şehirde Dinpenah adı verilen bir kale yaptı rd ı 1ı 533) Fakat Sirşah'ın 11540-

DELHiKuvvetü ' lislamCamii'nde
Kutbüddin
Bahtiyar
Ka ki' nin
hatırasınainşa edilen
Kutu b
Mi nar Del hi 1
Hindistan

1545) iktidarı ele geçirmesiyle Delhi'deki imar faaliyetleri kesildi ve yerine geçen oğlu Selim ( 1545-1554) Cumna nehrinin kıyısında Selfmgarh'ı kurdu. Hümayun 1550 yılında iktidarı geri aldıysada Delhi ne onun. ne de ondan sonra gelen ve merkez olarak Fetihpür Sikri ile
Agra'yı tercih eden Ekber Şah ve Cihangir Şah dönemlerinde eski şanlı günlerine ulaşabildi. Delhi'ye yeniden değer
kazandıran ve ihtişamını arttıran Şah
Cihan olmuştur. On bir yıl Agra'da ikamet ettikten sonra Delhi'ye geçen Şah
Cihan, orada Şahcihanabad adıyla yeni
bir yerleşme merkezi ve bir kale kurarak(1639) ünlü Cami-Mescid'i (Delhi Cuma
Camii) yaptırmıştır. Lal Kıl'a (kırmızı kale) olarak bilinen bu kale. hakimiyetin
ingilizler'in eline geçmesine kadar Babürlüler iktidarının sembolü ve kültürü nün merkezi olarak kaldı.

ingiliz idaresi döneminde Delhi şehri
kuzeyine doğru geniş­ledi. Hindistan'daki ingiliz idare merkezinin Kalküta'dan buraya nakledilmesinden sonra da Raisina (daha sonra Yeni Delhil teşekkül etti. Lalkot ve Kıl'a -i
Ray Pithora önceleri Eski Delhi olarak
bilinirdi; Şah Cihan'ın kale, cami vb. eserleri yaptırmasından sonra Hümayun'unkalesi ve civarındaki bölge Kıl'a-i Kühne(Eski Kale veya Purana Kıl'a) olarak anıl­maya başlandı. ingilizler döneminde Yeni Delhi ortaya çıktıktan sonra ise Şah­cihanabad bölgesine de Eski Delhi denildi.
Delhi şehri Ortaçağ'da Hindistan'ın kültür merkezlerinden biriydi. Delhi Sultanlığı döneminde kültür hareketleri Şern­seddin İltutmış tarafından yaptırılan
Havz-ı Şemsf civarında yoğunlaşmış ve
süfiler. şairler, alimler. müzisyenler veşarkıcılar bu havuzun etrafında toplanarak faaliyetlerini ortaya koymaya çalış­mışlardır. Babürlü hakimiyeti döneminde şehirdeki kültür faaliyetlerinin merkezi olarak Şahcihanabad'ın Cami -Mescid'i görülür. Toplumun her kesimindenŞahcihanabad'ın

gelen sanatçılar bu caminin önündeki

tırılmış olan Mothki Mescidi, estetik açı­geniş merdivenlerde muhtelif sanat et-dan bütün Hindistan'daki islam sanatı­
nın en canlı örneklerinden birini teşkil
eder.
Hümayun'un türbesi Babürlü iktidarı­
nın Delhi'deki en önemli ilk eseridir. An cak burada gerçek anlamda Babürlü mimarisinin ilk örneklerini veren kişi, Şah­cihanabad 'ı kuran ve orada büyük CamiMescid ile hemen yakınındaki Lal Kıl'a'yı
i nşa ettiren Şah Cihan olmuştur. CamiMescid, iç ve dış hatlarındaki uygunluk,
kompozisyon ve ahenk itibariyle Babürlü mimarisinin nadide örneklerinden biridir. Başlangıçta ayrıca bir cami yapıl­mamış olan Lal Kıl'a'ya Evrengzfb 16621663'te Motf Mescid diye anılan tamamıyla mermerden yapılmış küçük bir
cami ilave ettirmiştir. Babürlü devrinde
Delhi 'de. bugün hala şehrin en faal veen büyük pazarı olan Çandni Çovk gibi
pazarlar. çok sayıda bahçeler ve gezinti
yerleri vardı ki bunların bazıları Sengfn
Beg' in Siyerü'l-menazil ve Dürge Kul ı
Han'ın Murak~a c -ı Dihli adlı eserlerinde an l atılır.

kinliklerini sergilemişlerdir.
Şah Cihan Delhi'deki sanat hayatınınilerlemesine çok katkıda bulunmuş, ünlü sarayını ülkedeki sanatkarların merkezi ve kültür faaliyetlerinin icra edildiği yer haline getirmiştir. Şahcihanabadşehri kendine has bir karakterde geliş­miş, orada yaşamış olan meşhur kişile­rin isimleri mahalle, cadde ve sokaklara
verilmiştir .

Delhi şehri islam öncesi deviriere ka dar uzanan zengin abideleriyle ünlüdür.
İlk devir İslam eserleri arasında Mescid-i Kuwetü'l-İslam ile Kutub Minar ve
iltutmış'ın kabri başta gelmekte. Sultan
Garf Nasırüddin Mahmud ile Balban'ın
kabirieri de kayda değer sanat eserleri
arasında bulunmaktadır. Alaeddin Halacf Mescid-i Kuwetü'I - islam'ı gen i şlet­meyi planlamışsa da bunu gerçekleşti­rememişt i r; yarım kalan yeni minarenin çapı Kutub Minar'ın hemen hemen
iki misli kadardır. Cam inin güneydeki
Alai Dervaze den ilen cümle kapısı damuhteşem bir sanat eseridir.
Tuğlukeserlerinden, sülalenin kuru-

cusu Gıyaseddin Tuğluk'un Tuğlukabad' ­da kırmızı taşlardan yapılmış olan türbesi, üzerine çeşitli motifler işlenmiş beyaz mermer duvarlarıyla önemli ve dikkat çekici bir yapıdır. Muhammed b. Tuğ­luk'un kurduğu Cihanpenah 'ta surlarıniçinde yer alan Sat Pulah adlı su savağı
önemli bir eserdir. Kasr-ı Hezar sütununun kalıntılarından olduğu sanılan birdiğer mimari eser Bicay Mandal da Hindistan'daki geçmeli kemer tarzının ilkörneklerini ihtiva etmektedir.
Kotla Ffrüz Şah denilen binalar da mimarlık açısından çok önemlidir. Üç yan

yol ile çevrili geniş bir avluya sahip olan
Cami- Mescid yüksekçe bir yerde bulunur. Avlunun ortasındaki sekiz köşeli
havuzun etrafında Ffrüz Şah' ın halka
yaptığı hizmetleri anlatan yazıları kayıt­
lıdır. 1364-1375 yılları arasında inşa edilen camiierin hemen hepsinde duvarların moloz ve alçı karış ımınd an. sütunlar. payanda lar ve süslü saçakların mahallf gri granitten yapıldıkları görülmektedir. Çıkışların üzeri, süslemeli sütunlara oturan çok kubbeli çatılarla örtülüdür.

Delhi 'nin ilim ve kültür hayatındaki
yeri asırlar boyunca devam etmiştir. Moğollar iran ve Orta Asya'daki kültür merkezlerini yakıp yıkınca alimler. şairler.
süfiler ve sanatkarlar Delhi'ye sığındılarve sultanların himayesi altına girdiler. O
dönemde bütün Asya kıtasında islamieğitim Delhi'de toplandı ve şehir İslami
ilimierin merkezi durumuna geldi. Alaeddin Halacı devrinde burası. her biri
kendi alanında yüksek seviyede ilim sahibi olan kırk altı alimi barındırmakla iftihar etmekteydi. XIV. yüzyıl da Del hi 'yi
anlatan İbn Battüta ' nın seyahatnamesiyle Subhu'l - a cşa ve Mesalikü'l- ebsar ii memaliki'l- emsdr gibi eseri er.
şehrin akademik ve ilmf seviyesinin yüksekliğinden bahsetmektedirler. Subhu'la eş d 'da ayrıca Muhammed b. Tuğluk

lsa Han Mescidl - Del hi 1 Hind istan

Seyyidler ve Lüdfler birkaç türbe ve
caminin dışında önemli bir bina yapma mışlardır. Bütün türbelerin köşe lerinde
meyilli payandalar yer alır. İskender Lüdf'nin veziri tarafından 1505 yılında yap-

127

DELHidevrinde Del hi· de 1000 adet medrese
bulunduğu da yazılmaktadır. Yine Tuğ­luklular devrinde genişletilmiş olan Havz-ıHas bölgesi, Pirüzi medreselerinin kuruluşundan sonra adeta bir üniversite şeh­rine dönmüştür. İslami düşüncenin yaygınlaştığı diğer bir döneme, Şah Veliyyullah ed-Dihlevi'nin (ö. 1762) Kur'an ve
hadis üzerindeki çalışmaları ile ketarn
dalında ortaya koyduğu meşhur Ifüccetullahi'l-bdliga adlı eser damgasını vurmuştur. Şah Veliyyullah ' ın oğlu Şah Abdülaziz, o dönemde akademik faaliyetinçok yaygın olduğunu ve Delhi'nin her yerinde islami eğitim veren medreseterinbulunduğunu bildirmektedir.
Delhi Urdu dili ve edebiyatının yayıldı­ğı bir merkez olup Mir Muhammed Ta-

ki, Giilib Mirza Esedullah, Mü'min, Dağ
Newab Mirza Han gibi şair ve edipterinyaşadığı ve eserlerini ortaya koyduğu
şehirdir. XVIII ve XIX. yüzyıllarda şehir
eski önemini kaybetmeye başlayınca Delhi hakkında "şehraşüb"lar ve mersiyeler yazan Urdu şairleri, Delhi'deki ilmi,
iktisadi ve ictimaf hayatta görülen gerilerneyi dile getirdiler. Delhi'nin Fars edebiyatma katkısı da çok fazla olmuştur.
Bütün hayatını Delhi sultanlarının saraylarında ve meclislerinde geçiren Mir Hüsrev, Farsça'nın meşhu r şairi Geneeli Nizami'nin Ijamse'sine yazdığ ı ünlü nazireyi burada kaleme almıştır. Abdülkadir Bidil' in mezarı da Delhi'de bulunmaktadır.

İslam düşünce ve tasawufunun geliş­miş o l duğuDelhi ·de Çişti, Sühreverdi,
Firdevsi, Kiidirf ve Nakşibendf gibi çeşitli tarikatiara mensup mutasawıfla­rın yaşamış oldukları görülür. Bu mutasawıflar kendi tarikatlarının birer merkezini burada kurmuşlar ve vefatlarında da buraya gömülmüşlerdir. ŞeyhKutbüddin Bahtiyar Kaki, Bfbi Fatıma
Sam, Şeyh Nizameddin Evliya, Şeyh Nasirüddin Çirağ, Hace Baki- Billah, Şah KeITmullah, Şah Fahreddin, Mirza Mazhar
Can-ı Canan. Şah Gulam Ali'nin kabirleri asırlar boyunca şehre ziyaretçi çekmiştir.

Bugünkü Delhi. Hindistan'ın bağımsız­
1947'den bugüne kadar son derece hızlı bir gelişme gösteren Delhi her yöne doğru genişlemiş veçok büyük bir araziye yayılmıştı r. Bu hız­
lı gelişme sonunda bütün eski yerleş im
merkezleri birbirleriyle birleşerek şehre
büyük bir metropol görünümü kazandırmıştır. Buna tesir eden sebeplerin ,başında, özellikle ülkenin Pakistan ve Hinlığına kavuştuğu

128

distan olarak ikiye bölünmesi sırasındaşehre akın eden SOO.OOO'den fazla mültecinin yerleşmesi için yapılan yeni mahalleler gelir. Bununla birlikte mimari ve
planlama farklılıklarından dolayı Eski
Delhi ile Yeni Delhi kolayca birbirinden
ayrılabilmektedir. Bugün aynı zamanda
hükümet merkezi olan Yeni Delhi geniş
yolları , gösterişli binaları, modern otelleri, lokantaları, alışveriş merkezleri, sanat galerileri ve muhteşem güzellikteki
çok sayıda parkları ile dünyanın en güzel, en planlı şehirlerinden biridir. Eski
Delhi ise bunun tam aksine son derecesağlı ksız bir yapıtaşmanın devam ettiği,alt yapısı olmayan, küçük dar sokakları ve bozuk yolları ile ilkel bir yerleşim
merkezi karakterini devam ettirmektedir. Öte yandan Yeni Delhi çok yeşil bir
görünüme sahiptir ve dünyanın kilometrekareye en fazla ağaç düşen şehri olarak da ünlüdür. Yeni Delhi'nin bir baş kaözelliği de meslek grupları ve gelir seviyesine göre oluşmuş yerleşim bölgeleridir. Bu bölgelere askerlerin oturduğu
Dhoulakoun sitesiyle memurla rın oturduğu Vinaynagar ve diplomatlarla zenginlerin tercih ettikleri Chanakyapuri semtleri örnek gösterilebilir.
Geometrik bir plana sahip olan Yeni
Delhi'nin atışveriş ve iş merkezi, daireşeklindeki Connought Place'dir; şehrin
her yerinden gelen bütün yollar burayaulaşır. Ülkedeki hemen bütün etnik ve
dini grupların temsil edilmekte olduğu
Delhi'nin nüfusu 7 .174.7SS'tir (!991).
Bunun dörtte üçünü Hindülar, geri kalanın çoğunluğunu da müslümanlar oluş­turur (tah. 1.5 milyon).
Delhi eğitim ve kültür açısından da
Hindistan ' ın merkezi durumundadır. Şe­

hirde birçok enstitü ve yüksek okulun
yanında üç tane de üniversite bulunmaktadır. Bunlar Delhi, Jawaharlal Nehru veislami ilimterin ağırlıklı olarak okutulduğu Jamia Millia lslamia'dır. Bundanbaşka güneydeki Hamdardnagar'da yeralan ve İslami araştırmalar yapan lndian-Institute of lslamic Studies de oldukçaönemli bir kuruluştur. Şehirdeki birçokarşiv ve kütüphane yanında içerisindeözellikle sosyal ilimler açısından zengin
kaynaklar ve çeşitli tarihi belgeler bulunan National Archives of lndia ile Jawaharlal Nehru Müze ve Kütüphanesi büyük önem taşımaktadır.
Demiryolu ve karayollarıyla ülkenin
her tarafına bağlanmış bulunan şehir­de biri milletlerarası olmak üzere iki havaalanı mevcuttur.

BİBLİYOGRAFYA:
Kalkaşendi, Şubfıu'/-a ' şa, V, 77, 85, .S9; İbnBattuta, Seyahatname, U, 26-32, 34-35, tür.yer.;
H. H. Cole, The Architecture of Ancient De/hi,
London 1872 ; C. Stephen, The Archaeology andfV!onumental Remains of Delhi, Simla 1876;
H. C. Fanshawe. Delhi Past and Present, London 1902; Muhammad Alam Shah, fV!azarat
Euliya-i Dihli, Delhi 1330; H. Sharp, Delhi: its
Story and Buildings, London 1921; G. Hearn.
The Seuen Cities of Delhi, Calcutta· 1928; F.
Bernier. Trauels in the fV!ogul Empire AD 16561668, New Delhi 1934, s. 230-235 ; G. Sanderson, A Guide to the Buildings and Gardens,
Delhi 1937; Muhammed Aziz Ahmad, Political
History and lnstitutions of the Early Turkish
Empire of Delhi (1206-1290 A. D.), Lahere
1949 ; K. A. Nizami, Studies in fV!edieuallndian
History and Culture, Allahabad 1966, s. 7379; G. Harnbly, Cities of fV!ughullndia, De/hi,
Agra and Fatehpur Sikri, London 1968; W.
Erskine, A History of lndia Under Baber, New
Delhi 1974, s. 403-407; Abdul Halim, 1-listoryof the Lodi Sultans of Delhi and Agra, Delhi
1974; Delhi-History and Places of lnterest, Del·hi 1975 ; Meer Hassan Ali, Obseruations on the
fV!usulmans of lndia, Delhi 1978, s. 289·303;
A. Schimmel, Islam in the Jndian Subcontinent,
Leiden 1980, s. 9-15, 18-20, 23-25, 39·41 vd.;
P. Brown. lndian Architecture (Jslamic Period),
Bombay 1981 , s. 16 -30, 86·87; Abdülrnün'im
en -Nemr, Tarfl].u'l-islam {i'l·Hind, Beyrut 1401 /1981, s. 136 -139; CH/n., V; M. Dayal, Rediscouering Delhi, New Delhi 1982; R. Nath, His·
tory of fV!ughal Architecture, New Delhi 1982,
1, 1·2, 10-11 , 13-14, 51-52 vd.; K. Singh- R.
Rai, Delhi: A Portrait, New Delhi 1983; M. Mujeeb, The lndian fV!uslims, New Delhi 1985, .s.
73, 81, 82, 83, 84, 85 vd.; J. N. Sarkar, fV!ughal Economy, Calcutta 1987, s. 48, 213, 214;
Hist01y of lndia (ed. A. V. W. Jackson), New
Delhi 1987, V, 174-222; S. A. A. Rizvi, The Wonder that was lndia, London 1987, ll, tür.yer.;
Saiyid Ahmad Khan, "Description des monuments de Delıli en 1852", JA, XVI (1860), s.
190-254; C. J. Campbell, "Notes on the History and Topography of the Ancient Cities
of Delhi", JASB, )0(){11 (1866), s. 206-214; M.
A. di Bianca, "Delhi, Agra, Lahore: Le Capitali dell'India Moghul", Islam Storia e Ciuilta, XX/3, Roma 1987, s. 163-183; Eln.,l, 104105 ; J. Surton - Page, "Dihli", E/ 2 (ing.). ll, 255266.

~ K. A. NızAMr

DELHİ CUMA CAMİİL

XVII. yüzyıla ait Babürlü camii.

_jŞah Cihan' ın, başşehrini Agra'dan Delhi'ye taşıyarak (1638) buraya Şahcihana ­bad adını vermesinin arkasından başlat­tığı yoğun imar faaliyeti sırasında in şa
edilmiştir. Dünyanın en büyük ve en görkemli camilerinden biridir. Delhi'nin baş
camii olarak yaptırılan bina, aynı zamanda Şah Cihan'ın güç ve azametini sembolize eden çeşitli özellikleriyle bir hükümdarlık camii hüviyeti taşımaktadır.