August 2021. Volume 15. Number 5

Research Paper:
The Effectiveness of Dialectical Behavioral Therapy on Stress and Cognitive
Flexibility in Women With Type 2 Diabetes*Fatemeh Khakshour Shandiz1 , Fatemeh Shahabizadeh2 , Qasem Ahi2 , Mahya Mojahedi3
1. Department of Psychology, Faculty of Humanities, Ferdows Branch, Islamic Azad University, Ferdows, Iran.
2. Department of Psychology, Faculty of Humanities, Birjand Branch, Islamic Azad University, Birjand, Iran.
3. Department of Psychiatry, School of Medicine, Birjand University of Medical Sciences, Birjand, Iran.
Use your device to scanand read the article online

Citation Khakshour Shandiz F, Shahabizadeh F, Ahi Q, Mojahedi M. The Effectiveness of Dialectical Behavioral Therapy on Stress andCognitive Flexibility in Women With Type 2 Diabetes. Qom University of Medical Sciences Journal. 2021; 15(5):358-367. https://doi.
org/10.32598/qums.15.5.2373.1:

https://doi.org/10.32598/qums.15.5.2373.1

ABSTRACT

Received: 05 Jun 2021
Accepted: 25 Jul 2021
Available Online: 01 Aug 2021

Keywords:

Behavior therapy,
Stress, Flexibility,
Diabetes mellitus

Background and Objectives Diabetes has irreversible effects on the physical and mental functioning ofpeople with diabetes, therefore performing psychological interventions for patients with diabetes seems
necessary. Accordingly, the present study aimed to determine the effectiveness of dialectical behavioral
therapy on stress and cognitive flexibility of women with type 2 diabetes.
Methods The present study was a quasi-experimental one with pre-test and post-test design and with acontrol group. Among the statistical population, which included all women with diabetes referred to the
Diabetes Center of Birjand in the second 6 months of 2018, 30 people were selected by convenience sampling method and randomly divided into experimental and control groups. The dialectical behavior therapy
program was performed for the experimental group in eight 60-minute sessions weekly. Data were collected by Stress Questionnaire (Lovibond & Lovibond, 1995) and Cognitive Flexibility Questionnaire (Dennis& Wendrew, 2010) before and after the intervention, and were analyzed using univariate and multivariate
analysis of covariance in the environment of SPSS v. 24 at a significance level of 0.05.
Results The results showed that in the post-test stage there was a significant difference between mean scoresof stress and cognitive flexibility in experimental and control groups; in other words, dialectical behavior therapy significantly increased cognitive flexibility and reduced stress in patients with type 2 diabetes (P<0.01).
Conclusion Based on the obtained results, in the therapeutic interventions of diabetic patients using effective treatment methods such as dialectical behavior therapy, it is necessary to pay more attention to
the improvement of their psychological conditions.

* Corresponding Author:
Fatemeh Khakshour Shandiz
Address: Department of Psychology, Faculty of Humanities, Ferdows Branch, Islamic Azad University, Ferdows, Iran.
Tel: +98 (915) 5089012
E-Mail: f.khakshor1398@gmail.com; khakshoor15477@gmail.com

358‫مرداد ‪ . 1400‬دوره ‪ . 15‬شماره ‪5‬‬‫مقاله پژوهشی‪:‬‬‫اثربخشی رفتاردرمانی دیالکتیکی بر استرس و انعطاف‌پذیری شناختی زنان مبتال به دیابت نوع ‪2‬‬‫*فاطمه خاکشور شاندیز‬‫‪1‬‬‫‪ ،‬فاطمه شهابی‌زاده‬‫‪2‬‬‫‪ ،‬قاسم آهی‬‫‪2‬‬‫‪ ،‬محیا مجاهدی‬‫‪3‬‬‫‪ .1‬گروه روانشناسی‪ ،‬دانشکده علوم انسانی‪ ،‬واحد فردوس‪ ،‬دانشگاه آزاد اسالمی‪ ،‬فردوس‪ ،‬ایران‪.‬‬‫‪ .2‬گروه روانشناسی‪ ،‬دانشکده علوم انسانی‪ ،‬واحد بیرجند‪ ،‬دانشگاه آزاد اسالمی‪ ،‬بیرجند‪ ،‬ایران‪.‬‬‫‪ .3‬گروه روانپزشکی‪ ،‬دانشکده پزشکی‪ ،‬دانشگاه علوم پزشکی بیرجند‪ ،‬بیرجند‪ ،‬ایران‪.‬‬‫تاریخ دریافت‪ 15 :‬خرداد ‪1400‬‬‫تاریخ پذیرش‪ 03 :‬مرداد ‪1400‬‬‫تاریخ انتشار‪ 10 :‬مرداد ‪1400‬‬‫زمینه و هدف دیابت عوارض جبران‌ناپذیری بر عملکردهای جسمانی و روانی افراد بر جای می‌گذارد‪ .‬بنابراین انجام مداخالت روانی‬‫برای بیماران مبتال ضروری به نظر می‌رسد‪ .‬بر این اساس پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی رفتاردرمانی دیالکتیکی بر استرس و‬‫انعطاف‌پذیری شناختی زنان مبتال به دیابت نوع ‪ 2‬انجام شد‪.‬‬‫روش بررسی پژوهش حاضر شبه‌تجربی از نوع پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل بود‪ .‬از جامعه آماری که شامل تمام زنان مبتال‬‫به دیابت مراجعه‌کننده به مرکز دیابت شهر بیرجند در ‪ 6‬ماه دوم سال ‪ 1396‬بودند‪ ،‬به شیوه نمونه‌گیری در دسترس ‪ 30‬نفر انتخاب و‬‫به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند‪ .‬برای گروه آزمایش برنامه رفتاردرمانی دیالکتیکی در ‪ 8‬جلسه هفتگی (هر‬‫جلسه ‪ 60‬دقیقه) اجرا شد‪ .‬داده‌ها از طریق پرسش‌نامه استرس الویبوند و الویبوند (‪ )1995‬و انعطاف‌پذیری شناختی دنیس و وندروال‬‫(‪ )2010‬قبل و بعد از مداخله جمع‌آوری و با استفاده از تحلیل کوواریانس تک‌متغیره و چند‌متغیره با نرم‌افزار ‪ SPSS‬نسخه ‪ 24‬در سطح‬‫معنی‌داری ‪ 0/05‬تحلیل شدند‪.‬‬‫کلیدواژه‌ها‪:‬‬‫رفتاردرمانی‪ ،‬استرس‪،‬‬‫انعطاف‌پذیری‪ ،‬دیابت‬‫یافته‌ها نتایج نشان داد در مرحله پس‌آزمون بین میانگین‌های استرس و انعطاف‌پذیری شناختی گروه‌های آزمایش و کنترل تفاوت‬‫معناداری وجود داشت‪ .‬به عبارت دیگر روش رفتاردرمانی دیالکتیکی ب ‌ه طور معناداری باعث افزایش انعطاف‌پذیری شناختی و کاهش‬‫استرس بیماران مبتال به دیابت نوع ‪ 2‬شد (‪.)P>0/01‬‬‫نتیجه‌گیری بر اساس نتایج الزم است در مداخالت درمانی بیماران دیابتی به بهبود وضعیت روان‌شناختی آنان با استفاده از روش‌های‬‫درمانی اثربخش از جمله رفتاردرمانی دیالکتیکی توجه بیشتری مبذول شود‪.‬‬‫مقدمه‬‫دیابت‪ ،1‬شایع‌ترین بیماری متابولیک در جهان است [‪ ]1‬که‬‫ویژگی آن سوء عملکرد در سوخت‌وساز گلوکز و ناشی از اشکاالتی‬‫در تولید با بهره‌گیری از هورمون انسولین است [‪ .]2‬دیابت نوع‬‫‪ 2‬شایع‌ترین نوع دیابت بوده و ‪ ۹۰‬درصد موارد بیماری را به‬‫خود اختصاص داده است [‪ .]3‬پیش‌بینی می‌شود تعداد مبتالیان‬‫دیابت تا سال ‪ ۲۰۴۵‬با ‪ ۴۸‬درصد افزایش به ‪ ۶۲۹‬میلیون نفر‬‫برسد [‪ .]4‬عدم کنترل مناسب دیابت درنهایت منجر به بیماری‬‫قلب و عروق‪ ،‬نوروپاتی‪ ،‬رتینوپاتی‪ ،‬نفروپاتی‪ ،‬پای دیابتی‪ ،‬قطع‬‫عضو و افسردگی می‌شود [‪ .‌]5‬همچنین افزایش شدت قند خون‪،‬‬‫محدودیت‌های غذایی و ورزش‪ ،‬تزریقات مکرر انسولین‪ ،‬زندگی‬‫این بیماران را تحت تأثیر قرار داده است [‪ .]6‬بنابراین این بیماران‬‫به دلیل جدال با بیماری به‌طور شایع دچار استرس‪ ،2‬احساس‬‫شکست و ناامیدی می‌شوند [‪ .]7‬استرس را می‌توان واکنش‌های‬‫روانی‪ ،‬جسمانی‪ ،‬هیجانی و رفتاری انسان به هر تهدید یا فشار‬‫ادراک‌شده درونی یا محیطی دانست [‪ .]8‬در بیماران دیابتی عامل‬‫فشار یا استرس همان منبع بر‌هم‌زننده تعادل روانی فرد‪ ،‬یعنی‬‫عدم کنترل مناسب دیابت است [‪ .]9‬مطالعات نشان می‌دهند که‬‫استرس در بسیاری از بیماران مبتال به دیابت‪ ،‬کنترل قند خون‬‫‪1. Diabetes‬‬‫‪2. Stress‬‬‫* نویسنده مسئول‪:‬‬‫فاطمه خاکشور شاندیز‬‫نشانی‪ :‬فردوس‪ ،‬دانشگاه آزاد اسالمی‪ ،‬واحد فردوس‪ ،‬دانشکده علوم انسانی‪ ،‬گروه روانشناسی‪.‬‬‫تلفن‪+98 (915) 5089012 :‬‬‫رایانامه‪f.khakshor1398@gmail.com; khakshoor15477@gmail.com :‬‬‫‪359‬‬

‫مرداد ‪ . 1400‬دوره ‪ . 15‬شماره ‪5‬‬‫را مختل می‌کند [‪ .]10، 11‬در همین راستا نتایج پژوهشی نشان‬‫داد که با افزایش استرس‌های مختلف‪ ،‬میزان قند خون نیز باال‬‫رفت [‪ .]12‬همچنین انعطاف‌پذیری شناختی‪ 3‬یکی از عوامل مؤثر‬‫در ایجادتنش و استرس‌زندگی بیماران دیابت نوع ‪ 2‬است [‪.]13‬‬‫انعطاف‌پذیری شناختی فرایندی است که طی آن توانایی فرد‬‫در برابر چالش‌های عاطفی‪ ،‬اجتماعی و جسمی افزایش می‌یابد‬‫[‪ ]14‬و شامل شش مؤلفه پذیرش‪ ،‬گسلش‪ ،‬ذهن‌آگاهی‪ ،‬خود به‌‬‫عنوان زمینه‪ ،‬ارزش‌ها و عمل متعهدانه است [‪ .]15‬انعطاف‌پذیری‬‫روان‌شناختی ب ‌ه عنوان چارچوبی برای درک آسیب‌شناسی روانی‬‫و سالمت روان مطرح‌شده است و نقش آن در کاهش اضطراب‪،‬‬‫افسردگی و استرس [‪ ،]16، 17‬افزایش سالمت روان‌شناختی‬‫و رضایت از زندگی [‪ ]18‬بیماران دیابتی تأیید شده است‪.‬‬‫انعطاف‌پذیری ‌شناختی از عوامل بسیار مهم در مدیریت بهتر‬‫بیماری‌های مزمن ازجمله دیابت است [‪.]19‬‬‫امروزه رویکردهای درمانی مختلفی بر روی بیماران مبتال به‬‫دیابت به کار گرفت ‌ه شده است‪ .‬یکی از درمان‌های نوین موج‬‫سومی که امروزه برای طیف وسیعی از بیماری‌های مزمن‬‫‪4‬‬‫ازجمله دیابت به کار گرفته می‌شود‪ ،‬رفتاردرمانی دیالکتیکی‬‫است‪ .‬رفتاردرمانی دیالکتیکی ب ‌ه عنوان یک جهان‌بینی یا دیدگاه‬‫فلسفی متخصصان بالینی را در جهت ساختن فرضیه‌های‬‫تئوریکی متناسب با مشکالت مراجعان و درمان آن‌ها راهنمایی‬‫می‌کند [‪ .]20‬هدف رفتاردرمانی دیالکتیکی‪ ،‬تعادل‌آفرینی بین‬‫تغییر و پذیرش است تا مراجعان بتوانند پاسخ‌های هیجانی خود‬‫به رویدادها را تنظیم کنند [‪ .]21‬در این روش بر مهارت‌آموزی‬‫(شامل آموزش مهارت‌های اثربخش بین‌فردی‪ ،‬ذهن‌آگاهی‪،‬‬‫تنظیم هیجانی‪ ،‬افزایش تحمل ناکامی)‪ ،‬پذیرش و اعتباربخشی‬‫هیجانات تأکید شده است [‪ .]22‬رفتاردرمانی دیالکتیک‬‫مجموعه‌ای از فنون است برای ایجاد تغییرات در چگونگی تفکر و‬‫رفتار فرد‪ ،‬کاهش تفکرات منفی‪ ،‬تغییر نحوه زندگی و همچنین‬‫دست‌یابی به ثبات رفتاری و هیجانی [‪ .]23‬اثربخشی رفتاردرمانی‬‫دیالکتیکی در کاهش استرس بیماران دیابتی [‪ ،]24‬در کاهش‬‫استرس بیماران مبتالبه ایدز [‪ ،]25‬کاهش استرس بیماران‬‫اختالل بی‌اشتهایی عصبی [‪ ،]26‬کاهش استرس بیماران سرطان‬‫پستان [‪ ،]27‬افزایش انعطاف‌پذیری شناختی بیماران قلبی‌عروقی‬‫[‪ ،]28‬افزایش انعطاف‌پذیری شناختی بیماران افسرده [‪ ]29‬و‬‫افزایش انعطاف‌پذیری شناختی زوجین متقاضی طالق [‪]30‬‬‫تأیید شده است‪.‬‬‫با توجه به اینکه بیماری دیابت در ایران و جهان رو به افزایش‬‫است‪ ،‬توجه ویژه به هر دو بعد پزشکی و روان‌شناختی در کنترل‬‫آن ضروری است‪ ،‬تالش‌ها و اقدامات الزم در کنترل این بیماری‬‫غالباً بر بُعد مسائل پزشکی معطوف شده است‪ .‬در حالی‌که بهتر‬‫‪3. Cognitive flexibility‬‬‫)‪4. Dialectical Behavior Therapy (DBT‬‬‫‪360‬‬‫است در کنار مداخالت دارویی‪ ،‬مداخالت روان‌شناختی بیشتری‬‫انجام پذیرد‪ .‬از آنجا که پژوهش‌های محدود و اندکی در مورد‬‫اثربخشی رفتاردرمانی دیالکتیکی در مورد بیماران دیابتی نوع‬‫‪ 2‬انجام‌شده و مطالعه‌ای به‌طور اخص انعطاف‌پذیری شناختی‬‫و استرس را بررسی نکرده است‪ ،‬در این زمینه خأل پژوهشی‬‫احساس می‌شود‪ ،‬از این‌رو هدف مطالعه حاضر تعیین اثربخشی‬‫رفتاردرمانی دیالکتیکی بر استرس و انعطاف‌پذیری شناختی زنان‬‫مبتالبه دیابت نوع ‪ 2‬بود و به دنبال پاسخ به این سؤال بود که آیا‬‫رفتاردرمانی دیالکتیکی بر استرس و انعطاف‌پذیری شناختی زنان‬‫مبتالبه دیابت نوع ‪ 2‬تأثیر دارد؟‬‫روش بررسی‬‫پژوهش حاضر شبه‌تجربی از نوع پیش‌آزمون و پس‌آزمون با‬‫گروه کنترل بود‪ .‬جامعه آماری شامل تمام زنان مبتال به دیابت‬‫مراجعه‌کننده به مرکز دیابت شهر بیرجند در ‪ 6‬ماه دوم سال‬‫‪ 1396‬بود که ب ‌ه صورت نمونه‌گیری در دسترس ‪ 30‬نفر داوطلب‬‫واجد شرایط انتخاب (حداقل حجم نمونه در مطالعات آزمایشی‬‫برای هر گروه حداقل ‪ 15‬نفر توصیه‌شده است) شدند [‪ ]31‬و‬‫سپس ب ‌ه طور تصادفی در دو گروه ‪‌15‬نفره (یک گروه آزمایش‬‫و یک گروه کنترل) جایگزین شدند‪ .‬مالک‌های ورود به پژوهش‬‫شامل داشتن حداقل سواد خواندن و نوشتن‪ ،‬دریافت تشخیص‬‫قطعی بیماری دیابت نوع ‪ 2‬حداقل به مدت یک سال توسط‬‫پزشک‪ ،‬عدم دریافت روان‌درمانی و دارودرمانی قبل از ورود به‬‫پژوهش و سن بین ‪ ۲۰‬تا ‪ ۵۰‬سال بود‪ .‬مالک‌های خروج نیز‬‫شامل غیبت بیش از ‪2‬جلسه در جلسات درمان و ناقص بودن‬‫پرسش‌نامه بود‪ .‬ابزار گردآوری اطالعات شامل پرسش‌نامه‌های‬‫زیر بود‪.‬‬‫مقیاس استرس‪ :‬این مقیاس ‪‌42‬سؤالی توسط الویبوند و‬‫الویبوند در سال ‪ 1995‬ساخته شده است‪ .‬در پژوهش حاضر‬‫از خرده‌مقیاس استرس (سؤاالت ‪،18 ،14 ،12 ،11 ،8 ،6 ،1‬‬‫‪ )39 ،35 ،33 ،32 ،29 ،27 ،22‬استفاده شد که سؤاالت را در‬‫یک طیف لیکرت ‪‌۴‬درجه‌ای (‪ =0‬هرگز‪ =3 ،‬همیشه) می‌سنجد‪.‬‬‫الویبوند و الویبوند روایی و از پایایی آن را تأییدکردند و ضریب‬‫آلفای کرونباخ در مطالعه آنان برای خرده‌مقیاس استرس ‪0/81‬‬‫به دست آمد [‪ .]32‬ضریب آلفای کرونباخ فرم کوتاه این مقیاس‬‫‪‌400‬نفری از جمعیت عمومی شهر مشهد برای استرس ‪0/82‬‬‫ش شده است‪ ،‬همچنین ضریب همبستگی پرسش‌نامه‬‫گزار ‌‬
‫افسردگی بک‪ ،‬مقیاس استرس ادراک‌شده و مقیاس اضطراب‬‫ت آمده است [‪.]33‬‬‫زونگ با خرده‌مقیاس استرس ‪ 0/49‬ب ‌ه دس ‌‬‫مقیاس انعطاف‌پذیری شناختی‪ :‬ايــن مقیاس ‪‌20‬سؤالی توسط‬‫دنیس و وندروال در سال ‪ 2010‬ساخته‌شده که خرده‌مقیاس‌های‬‫ادراک کنترل‌پذیری (سؤاالت ‪ ،)11،15 ،9 ،7 ،4 ،2 ،1‬ادراک‬‫دیدگاه‌های مختلف (سؤاالت ‪،16 ،20 ،14 ،13 ،12 ،6 ،5 ،3‬‬‫فاطمه خاکشور شاندیز و همکاران‪ .‬اثربخشی رفتاردرمانی دیالکتیکی بر استرس و انعطاف‌پذیری شناختی زنان مبتال به دیابت نوع ‪2‬‬‫مرداد ‪ . 1400‬دوره ‪ . 15‬شماره ‪5‬‬‫‪ )19 ،18‬و ادراک توجیه رفتار (سؤاالت ‪ )10 ،18‬را روی یک‬‫ال مخالفم نمره یکتا کام ً‬‫مقیاس ‪‌7‬درجه‌ای لیکرت (کام ً‬‫ال موافقم‬‫نمره ‪ )7‬می‌سنجد [‪ .]34‬دنیس و وندروال روایی هم‌زمان این‬‫پرسش‌نامه با پرسش‌نامه افسردگی بک (‪ )BDI-II‬برابر با ‪ -0/39‬و‬‫روایی هم‌گرایی آن با مقیاس انعطاف‌پذیری شناختی مارتین و‬‫رابین را ‪ 0/75‬گزارش کردند‪ .‬همچنین پایایی آن را به روش‬‫آلفای کرونباخ برای ادراک کنترل‌پذیری‪ ،‬ادراک گزینه‌های‬‫مختلف و ادراک توجیه رفتار به ترتیب ‪ 0/84 ،0/91‬و ‪ 0/91‬و با‬‫روش باز‌آزمایی به ترتیب ‪ 0/77 ،0/81‬و ‪ 0/75‬به دست آوردند‬‫[‪ .]34‬در ایران شاره و همکاران روایی عاملی‪ ،‬هم‌گرا و هم‌زمان‬‫مطلوبی برای این پرسش‌نامه گزارش کردند و پایایی باز‌آزمایی‬‫کل مقیاس را ‪ 0/71‬و خرده‌مقیاس‌های ادراک کنترل‌پذیری‪،‬‬‫ادراک گزینه‌های مختلف و ادراک توجیه رفتار را به ترتیب‬‫‪ 0/72 ،0/55‬و ‪ 0/57‬گزارش کرده‌اند و ضریب آلفای کرونباخ کل‬‫مقیاس را ‪ 0/90‬و برای خرده‌مقیاس‌ها به ترتیب ‪ 0/89 ،0/87‬و‬‫‪ 0/55‬گزارش کرده‌اند [‪.]35‬‬‫پس از انتخاب و گمارش آزمودنی‌ها‪ ،‬همه شرکت‌کنندگان به‬‫مقیاس استرس و انعطاف‌پذیری شناختی (پیش‌آزمون) پاسخ‬‫داده و سپس برنام ‌ه مداخل ‌ه رفتاردرمانی دیالکتیکی مبتنی بر‬‫فنون رفتاردرمانی دیالکتیکی قهاری [‪ ]36‬برای گروه آزمایش‬‫اجرا شد‪ .‬اما در این مدت برای گروه کنترل مداخله خاصی صورت‬‫نگرفت‪ .‬سپس از هر دو گروه پس‌آزمون گرفته شد‪ .‬همچنین‬‫به دلیل رعایت مالحظات اخالقی یک هفته پس از برگزاری‬‫پس‌آزمون جلسات رفتاردرمانی دیالکتیکی برای گروه کنترل هم‬‫برگزار شد‪ .‬پروتکل جلسات آموزش رفتاردرمانی دیالکتیکی بر‬‫اساس راهنمای کتاب فنون رفتاردرمانی دیالکتیکی قهاری تنظیم‬‫‌شده بود [‪ .]36‬خالصه جلسات مطابق جدول شماره ‪ 1‬بود‪.‬‬‫جهت تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار ‪ SPSS‬نسخه ‪ 24‬و آزمون‬‫تحلیل کوواریانس تک‌متغیره و چند‌متغیره در سطح معنی‌داری‬‫‪ 0/05‬استفاده شد‪.‬‬‫یافته‌ها‬‫بر اساس نتایج به‌دست‌آمده در گروه کنترل‪ 6 ،‬نفر (‪ 40‬نفر)‬‫بین ‪ 30‬تا ‪ 20‬سال‪ 7 ،‬نفر (‪ 47‬درصد) بین ‪ 31‬تا ‪ 40‬سال و ‪2‬‬‫نفر (‪ 13‬درصد) بین ‪ 50-41‬سال داشتند‪ ،‬اما در گروه آزمایش‬‫پنج نفر (‪ 33‬درصد) بین ‪ 20‬تا ‪ 30‬سال‪ 9 ،‬نفر (‪ 60‬نفر) بین‬‫‪ 31‬تا ‪ 40‬سال و یک نفر (‪ 7‬نفر) بین ‪ 50-41‬سال داشتند‪.‬‬‫همچنین در گروه کنترل ‪ 10‬نفر (‪ 67‬نفر) بین ‪ 1‬تا ‪ 5‬سال و ‪5‬‬‫نفر (‪ 33‬درصد) بین ‪ 6‬تا ‪ 10‬سال مبتال به دیابت بودند‪ ،‬اما در‬‫گروه آزمایش ‪ 9‬نفر (‪ 60‬درصد) بین ‪ 1‬تا ‪ 5‬سال‪ ،‬شش نفر (‪40‬‬‫درصد) بین ‪ 6‬تا ‪ 10‬سال به دیابت مبتال بودند‪ .‬میانگین و انحراف‬‫معیار نمرات پیش‌آزمون پس‌آزمون متغیر انعطاف‌پذیری شناختی‬‫و مؤلفه‌های آن و استرس دو گروه آزمایش و کنترل در جدول‬‫شماره ‪ 2‬ارائه‌شده است‪.‬‬‫به منظور اثربخشی رفتاردرمانی دیالکتیکی بر انعطاف‌پذیری‬‫شناختی زنان مبتال به دیابت نوع ‪ ،2‬پس از تأیید پیش‌فرض‌های‬‫آماری (آزمون‌هاي کولموگروف اسمیرنوف برای بررسی نرمال‬‫بودن داده‌ها‪ ،‬آزمون لوین برای شرط برابري واریانس‌های‬‫بين‌گروهی و شرط همگنی ماتريس واريانس ‪ /‬کوواريانس‪،‬‬‫همسانی شیب خطوط رگرسیون از طریق بررسی اثر متقابل‬‫پیش‌آزمون و گروه) از آزمون تحلیل کوواریانس چند‌متغیره‬‫استفاده شد‪ .‬نتایج آزمون نشان داد که بین دو گروه در مؤلفه‌های‬‫انعطاف‌پذیری شناختی تفاوت معنی‌داری وجود دارد (‪،P>0/001‬‬‫‪ .)Wilks Lambda=0/400 ،F=14/523‬برای بررسی اینکه‬‫گروه آزمایش و کنترل در کدام‌یک از مؤلفه‌های انعطاف‌پذیری‬‫شناختی با یکدیگر تفاوت دارند در جدول شماره ‪ 3‬نتایج تحلیل‬‫کوواریانس تک‌متغیری گزارش شده است‪.‬‬‫با توجه به جدول شماره ‪ 3‬آماره ‪ F‬برای مؤلفه‌‌های ادراک‬‫کنترل‌پذیری (‪ ،)F=111/830،P>0/01‬ادراک دیدگاه‌های‬‫مختلف (‪ ،)F=120/423،P>0/01‬ادراک توجیه رفتار (‪،P>0/01‬‬‫‪ )F=53/403‬معنی‌دار است‪ .‬این یافته‌ها نشانگر آن هستند که‬‫بین گروه‌ها در این مؤلفه‌ها تفاوت معنی‌داری وجود دارد‪ .‬نتایج‬‫بررسی میانگین‌ها نشان می‌دهد که رفتاردرمانی دیالکتیکی‬‫موجب افزایش انعطاف‌پذیری شناختی زنان مبتال به دیابت نوع‬‫‪ 2‬شد‪ .‬همچنین اندازه اثر در جدول شماره ‪ 3‬نشان می‌دهد که‬‫عضویت گروهی ‪ 13/9‬درصد از تغییرات ادراک کنترل‌پذیری‪،‬‬‫‪ 14/5‬درصد از ادراک دیدگاه‌های مختلف‪ 50/3 ،‬درصد از ادراک‬‫توجیه رفتار تغییرات انعطاف‌پذیری شناختی زنان مبتال به دیابت‬‫نوع ‪ 2‬را تبیین می‌کند‪.‬‬‫با توجه به جدول شماره ‪ 4‬آماره ‪ F‬برای متغیر استرس‬‫(‪ )F=336/773 ،P>0/01‬معنی‌دار است‪ .‬این یافته‌ها نشانگر‬‫آن هستند که بین گروه‌ها در متغیر استرس تفاوت معنی‌داری‬‫وجود دارد‪ .‬نتایج بررسی میانگین‌ها نشان می‌دهد که رفتاردرمانی‬‫دیالکتیکی موجب کاهش استرس زنان مبتال به دیابت نوع ‪ 2‬شد‪.‬‬‫همچنین اندازه اثر در جدول شماره ‪ 4‬نشان می‌دهد که عضویت‬‫گروهی ‪ 17/3‬از تغییرات استرس زنان مبتال به دیابت نوع ‪ 2‬را‬‫تبیین می‌کند‪.‬‬‫بحث‬‫هدف مطالعه حاضر تعیین اثربخشی رفتاردرمانی دیالکتیکی‬‫بر استرس و انعطاف‌پذیری شناختی زنان مبتال به دیابت نوع ‪2‬‬‫بود‪ .‬نتایج نشان داد که رفتاردرمانی دیالکتیکی موجب افزایش‬‫انعطاف‌پذیری شناختی و مؤلفه‌های آن در زنان مبتال به دیابت‬‫نوع ‪ 2‬شده است‪ .‬همسو با یافته به‌دست‌آمده مطالعه کاظمی‬‫و همکاران نشان داد که آموزش نظم‌جویی هیجان مبتنی بر‬‫رفتاردرمانی دیالکتیکی باعث کاهش افسردگی‪ ،‬اضطراب و استرس‬‫فاطمه خاکشور شاندیز و همکاران‪ .‬اثربخشی رفتاردرمانی دیالکتیکی بر استرس و انعطاف‌پذیری شناختی زنان مبتال به دیابت نوع ‪2‬‬‫‪361‬‬

‫مرداد ‪ . 1400‬دوره ‪ . 15‬شماره ‪5‬‬‫جدول ‪ .1‬خالصه محتوای جلسات درمان رفتاردرمانی دیالکتیکی‬‫مهارت‬‫مقدمه و آموزش هشیاری فراگیر (رشد خردورزی‪ ،‬توانایی‬‫دیدن آنچه درست است‪ ،‬عمل کردن به شکل عاقالنه‪،‬‬‫مشارکت کامل و عاری از قضاوت در تجارب زندگی)‬‫آموزش تنظیم هیجانی (تنظیم حاالت هیجانی آشفته از‬‫طریق توجه مستقیم به تجارب درونی)‬‫آموزش تحمل پریشانی گام‌های اصلی تحمل پریشانی‬‫در سرواژه «‪ »ACCEPTS‬خالصه‌شده است‪ :‬فعالیت‌ها‪،‬‬‫مشارکت‪ ،‬مقایسه‪ ،‬هیجان‌ها‪ ،‬فرونشانی‪ ،‬افکار و حس‌ها‬‫جلسات‬‫محتوای هر جلسه‬‫اول‬‫آشنایی با اهداف و قوانین‪ ،‬آشنایی با سه حالت ذهن منطقی‪ ،‬هیجانی و خردگرا‬‫دوم‬‫توصیف و شرکت کردن و مهارت‌های «چگونه» شامل اتخاذ موضع غیرقضاوتی‪ ،‬خود ذهن‌آگاهی و کارآمد‬‫عمل کردن‬‫سوم‬‫تمرین عملی مهارت‌های چه چیز و چگونه‬‫چهارم‬‫آموزش بخشی از مهارت‌های تنظیم هیجانی شامل تعریف هیجان و مؤلفه‌های آن‬‫پنجم‬‫آموزش بخش دیگر مهارت‌های تنظیم هیجان شامل الگوی شناسایی هیجان و مؤلفه‌های آن‬‫ششم‬‫هفتم‬‫هشتم‬‫آموزش مهارت‌های پذیرش هیجان‌ها حتی در صورت منفی بودن و آموزش مهارت‌هایی برای کاهش‬‫آسیب‌پذیری نسبت به هیجان‌های منفی‬‫آموزش تحمل پریشانی‪ ،‬آموزش راهبردهای بقا در بحران‪ ،‬شامل مهارت‌های پرت کردن حواس و‬‫خودآرام‌سازی با حواس پنج‌گانه‪.‬‬‫آموزش مهارت‌های بهسازی لحظات و تکنیک سود و زیان در هنگام مواجهه با ناکامی یا احساس خشم‪.‬‬‫جدول ‪ .2‬شاخص‌های توصیفی نمرات پیش‌آزمون و پس‌آزمون متغیر انعطاف‌پذیری شناختی و استرس دو گروه آزمایش و کنترل‬‫وضعیت‬‫متغیر‬‫پیش‌آزمون‬‫ادراک کنترل‌پذیری‬‫پس‌آزمون‬‫پیش‌آزمون‬‫ادراک دیدگاه‌های مختلف‬‫پس‌آزمون‬‫پیش‌آزمون‬‫ادراک توجیه رفتار‬‫پس‌آزمون‬‫پیش‌آزمون‬‫نمره کلی انعطاف‌پذیری شناختی‬‫پس‌آزمون‬‫پیش‌آزمون‬‫استرس‬‫پس‌آزمون‬‫‪362‬‬‫گروه‬‫میانگین‪‌±‬انحراف معیار‬‫آزمایش‬‫‪24/56±11/189‬‬‫کنترل‬‫‪27/61±8/089‬‬‫آزمایش‬‫‪31/39±10/918‬‬‫کنترل‬‫‪29/28±8/477‬‬‫آزمایش‬‫‪46/56±13/071‬‬‫کنترل‬‫‪44/44±11/036‬‬‫آزمایش‬‫‪51/44±11/592‬‬‫کنترل‬‫‪45/44±10/107‬‬‫آزمایش‬‫‪8/11±2/847‬‬‫کنترل‬‫‪9/17±2/526‬‬‫آزمایش‬‫‪11/06±2/623‬‬‫کنترل‬‫‪9/17±2/455‬‬‫آزمایش‬‫‪79/22±20/527‬‬‫کنترل‬‫‪81/22±13/113‬‬‫آزمایش‬‫‪93/89±20/126‬‬‫کنترل‬‫‪83/89±10/341‬‬‫آزمایش‬‫‪39/61±10/001‬‬‫کنترل‬‫‪39/29±10/976‬‬‫آزمایش‬‫‪33/89±10/186‬‬‫کنترل‬‫‪39/07±9/610‬‬‫فاطمه خاکشور شاندیز و همکاران‪ .‬اثربخشی رفتاردرمانی دیالکتیکی بر استرس و انعطاف‌پذیری شناختی زنان مبتال به دیابت نوع ‪2‬‬‫مرداد ‪ . 1400‬دوره ‪ . 15‬شماره ‪5‬‬‫جدول ‪ .3‬نتایج تحلیل کوواریانس تک‌متغیری تفاوت گروه آزمایش و کنترل در مؤلفه‌های انعطاف‌پذیری شناختی‬‫متغیر‬‫ادراک کنترل‌پذیری‬‫ادراک دیدگاه‌های‬‫مختلف‬‫ادراک توجیه رفتار‬‫منبع‬‫مجموع مجذورات‬‫درجه آزادی‬‫میانگین مجذورات‬

‫‪F‬‬

‫‪P‬‬

‫اندازه اثر‬‫بین‌گروهی‬‫‪111/830‬‬‫‪1‬‬‫‪111/830‬‬‫‪5/025‬‬‫‪0/032‬‬‫‪0/139‬‬‫خطا‬‫‪534/168‬‬‫‪24‬‬‫‪22/257‬‬‫بین‌گروهی‬‫‪120/423‬‬‫‪1‬‬‫‪120/423‬‬‫خطا‬‫‪549/024‬‬‫‪24‬‬‫‪22/876‬‬‫بین‌گروهی‬‫‪53/403‬‬‫‪1‬‬‫‪53/403‬‬‫خطا‬‫‪40/776‬‬‫‪24‬‬‫‪1/699‬‬‫و افزایش انعطاف‌پذیری شناختی بیماران قلبی‌عروقی شد [‪،]28‬‬‫پژوهش صالحی نشان داد که رفتاردرمانی دیالکتیکی می‌تواند‬‫در افزایش انعطاف‌پذیری شناختی بیماران افسرده اقدام‌کننده‬‫به خودکشی مؤثر باشد [‪ .]29‬همچنین در مطالعه‌ای بر روی‬‫زوجین متقاضی طالق نشان داده شد که رفتاردرمانی دیالکتیکی‬‫در افزایش انعطاف‌پذیری شناختی مؤثر است [‪ .]30‬در تبیین این‬‫یافته می‌توان گفت استرس دو جنبه ذهنی و هیجانی دارد‪ .‬در‬‫رفتاردرمانی دیالکتیکی شخص می‌آموزد که با فنونی که مربوط به‬‫زمان حال است‪ ،‬ب ‌ه طور موقت از نگرش‌ها و باورهایی که ریشه در‬‫گذشته دارد و متأثر از ترس‌ها و نگرانی‌های آینده است‪ ،‬رها شود‬‫و این نگرش در آن‌ها به وجود می‌آید که نسبت به تمامی امور‬‫اعم از خوشایند و ناخوشایند‪ ،‬پذیرش بدون داوری داشته باشد‪.‬‬‫همچنین آن‌ها روش‌های تنظیم هیجان و کنترل هیجان‌های‬‫خود را می‌آموزند [‪ .]37‬از طرفی در رفتاردرمانی دیالکتیکی فرد‬‫می‌آموزد که در هر لحظه از حالت هیجانی خودآگاهی داشته‬‫باشد و توجه خود را به شیوه‌های مختلف بروز هیجانات و رفتار بر‬‫اساس آن‌ها متمرکز کند‪ .‬درنتیجه رفتاردرمانی دیالکتیکی فرد را‬‫قادر می‌کند با پذیرش حاالت خود بدون قضاوت و تغییر عواملی‬‫که نیاز به تغییر دارند [‪ ،]38‬از میزان استرس و نگرانی خود‬‫بکاهد‪ .‬تمرینات ذهن‌آگاهی و تنظیم هیجان و تحمل پریشانی با‬‫زیر نظر گرفتن دائم و بدون قضاوت حس‌های مربوط به استرس‪،‬‬‫بدون سعی در فرار یا اجتناب از آن‌ها‪ ،‬می‌توانند باعث کاهش‬‫واکنش‌های هیجانی شود که معموالً توسط نشانه‌های استرس‌آور‬‫برانگیخته می‌شوند [‪ .]22‬مشاهده بدون قضاوت افکار مرتبط با‬‫‪5/264‬‬‫‪31/433‬‬‫‪0/029‬‬‫‪0/001‬‬‫‪0/145‬‬‫‪0/503‬‬‫استرس ممکن است منجر به فهم و درک این نکته شود که این‌ها‬‫«فقط افکارند» و نمایانگر واقعیت یا حقیقت نیستند و لزوماً نباید‬‫باعث فرار یا رفتار اجتنابی شوند‪ .‬در فرایند آموزش رفتاردرمانی‬‫دیالکتیک از افراد خواسته می‌شود با تجارب ناخوشایند خود‬‫رابطه‌ای متفاوت ایجاد کنند و با پذیرش و اعتبار‌بخشی به‬‫احساسات ناخوشایند در مورد تصمیم درباره چگونگی پاسخ به‬‫هیجانات آگاهی داشته باشند [‪ .]39‬متعاقباً این رابطه به کاهش‬‫استرس فرد منجر شود‪.‬‬‫دیگر یافته پژوهش نشان داد که رفتاردرمانی دیالکتیکی‬‫موجب کاهش استرس زنان مبتال به دیابت نوع ‪ 2‬شده است‪.‬‬‫هرچند در زمینه یافته به‌دست‌آمده در جامعه بیماران دیابتی‬‫مطالعه‌ای به صورت مستقیم انجا ‌م نشده است‪ ،‬اما پژوهش‌ها از‬‫تأثیر رفتاردرمانی دیالکتیکی بر افزایش انعطاف‌پذیری شناختی‬‫حکایت دارند‪ .‬به ‌طور مثال بایگان و همکاران در مطالعه خود‬‫دریافتند رفتاردرمانی دیالکتیکی در کاهش ناگویی هیجانی‪،‬‬‫استرس و نشانه‌های بیماری در بیماران دیابتی مؤثر است [‪.]24‬‬‫پژوهش بلیر و همکاران نشان داد درمان دیالکتیک بر درمان‬‫رفتارهای مخاطره‌آمیز و عالئم افسردگی‪ ،‬اضطراب و استرس‬‫در بیماران مبتال ایدز مؤثر است [‪ ،]25‬همچنین نتایج پژوهش‬‫حاجی‌احمدی نشان‌دهنده اثربخشی رفتاردرمانی دیالکتیکی در‬‫کاهش استرس ادراک‌شده و افزایش خودکارآمدی و کیفیت‬‫زندگی بیماران سرطانی بود [‪ .]27‬در به دست آمدن یافته مذکور‬‫می‌توان گفت هسته اصلی رفتاردرمانی دیالکتیکی‪ ،‬مهارت‌های‬‫ذهن آگاهی و نظم‌بخشی هیجانی است که به بیماران یاد می‌دهد‬‫جدول ‪ .4‬نتایج تحلیل کوواریانس تک‌متغیری تفاوت گروه آزمایش و کنترل در استرس‬‫متغیر‬‫استرس‬‫منبع‬‫مجموع مجذورات‬‫درجه آزادی‬‫میانگین مجذورات‬

‫‪F‬‬

‫‪P‬‬

‫اندازه اثر‬‫بین‌گروهی‬‫‪336/773‬‬‫‪1‬‬‫‪336/773‬‬‫‪6/058‬‬‫‪0/020‬‬‫‪0/173‬‬‫خطا‬‫‪1334/112‬‬‫‪24‬‬‫‪55/588‬‬‫فاطمه خاکشور شاندیز و همکاران‪ .‬اثربخشی رفتاردرمانی دیالکتیکی بر استرس و انعطاف‌پذیری شناختی زنان مبتال به دیابت نوع ‪2‬‬‫‪363‬‬

‫مرداد ‪ . 1400‬دوره ‪ . 15‬شماره ‪5‬‬‫نسبت به هیجانات‪ ،‬افکار و رفتارهایشان آگاه باشند‪ ،‬با هیجانات‬‫روبه‌رو شوند و برخالف امیال شدید هیجانی عمل کنند (افزایش‬‫انعطاف‌پذیری شناختی)‪ ،‬به عالوه تمرین ناهمجوشی فکر و هیجان‬‫برای نظم‌بخشی هیجانی و کاهش بی‌ثباتی و تکانشگری بسیار‬‫اثربخش است [‪ .]40‬بنابراین رفتاردرمانی دیالکتیکی و تکنیک‌ها و‬‫مهارت‌هایی که در آن به‌کاربرده می‌شود می‌تواند منجر به افزایش‬‫انعطاف‌پذیری شناختی شود‪ .‬همچنین می‌توان گفت که انجام‬‫تمرینات ذهن‌آگاهی به وسیله افزایش توانایی فرد در چرخش‬‫توجهش از آنچه مفید یا مؤثر نیست (مانند تمرکز روی افکار‬‫منفی) به آنچه مفید و مؤثر است می‌تواند به تعديل تجربه هیجانی‬‫یا به عبارتی انعطاف‌پذیری توجه در او کمک کند [‪.]41‬‬‫حامي مالي‬‫این تحقیق هیچ‌گونه کمک مالی از سازمان‌های تأمین مالی در‬‫بخش‌های عمومی‪ ،‬تجاری یا غیرانتفاعی دریافت نکرد‪.‬‬‫مشارکت نویسندگان‬‫تمام نویسندگان در طراحی‪ ،‬اجرا و نگارش همه بخش‌های‬‫پژوهش حاضر مشارکت داشته‌اند‪.‬‬‫تعارض منافع‬‫بنابر اظهار نویسندگان این مقاله تعارض منافع ند ارد‪.‬‬‫نتیجه‌گیری‬‫تشکر و قدردانی‬‫نتایج نشان داد روش رفتاردرمانی دیالکتیکی به‌طور معناداری‬‫باعث افزایش انعطاف‌پذیری شناختی و کاهش استرس بیماران‬‫مبتال به دیابت نوع ‪ 2‬شد‪ .‬بنابراین نتایج این پژوهش بیانگر‬‫ن موج سومی ارائه‌شده در ابعاد فردی و شناختی‬‫سودمندی درما ‌‬‫افراد مبتال به دیابت بود‪ .‬از این‌رو الزم است در مداخالت درمانی‬‫بیماران دیابتی به بهبود وضعیت روان‌شناختی آنان با استفاده از‬‫روش‌های درمانی اثربخش از جمله رفتاردرمانی دیالکتیکی توجه‬‫بیشتری مبذول شود که این امر نیازمند مطالعات بیشتر است‪.‬‬‫از تمامی بیماران دیابتی نوع ‪ 2‬مرکز دیابت شهر بیرجند‪،‬‬‫کارکنان مرکز دیابت بیرجند و مدیر مرکز مشاوره پیوند‪ ،‬نهایت‬‫تشکر و قدردانی را داریم‪.‬‬‫از محدودیت‌های این پژوهش می‌توان به نبود دوره‌های‬‫پیگیری بیشتر و طوالنی‌تر عدم امکان انتخاب تصادفی‬‫آزمودنی‌ها اشاره کرد‪ .‬همچنین یافته‌های پژوهش حاضر‪ ،‬به‌طور‬‫بالقوه تلویحات کاربردی مهمی برای ارتقای سالمت روانی افراد‬‫مبتال به دیابت و پیشگیری از بروز اختالالت خلقی‪ ،‬هیجانی و‬‫استرس نشان داد‪ .‬یکی از تلويحات این یافته‌ها می‌تواند این باشد‬‫که آموزش مهارت‌های رفتاردرمانی دیالکتیک به‌عنوان گروهی‬‫سودمند و مقرون‌به‌صرفه است‪ .‬پیشنهاد می‌شود مطالعه حاضر‬‫برای نمونه‌هایی با حجم بیشتر و در اقشار و جوامع مختلف با‬‫فرهنگ‌های متفاوت‌تر توسط پژوهشگران دیگر تکرار شود تا‬‫قابلیت تعميم نتایج بیشتر شود‪.‬‬‫مالحظات اخالقي‬‫پيروي از اصول اخالق پژوهش‬‫این پژوهش دارای تأییدیه کمیته اخالق دانشگاه علوم‌پزشکی‬‫بیرجند به کد ‪ IR.BUMS.REC.1396.2.3‬است‪ .‬در این پژوهش‬‫تمامی اصول اخالقی مرتبط از جمله محرمانه بودن پرسش‌نامه‌‌ها‪،‬‬‫رضایت آگاهانه شرکت‌کنندگان در پژوهش و اختیار خروج از‬‫پژوهش رعایت شده است‪.‬‬‫‪364‬‬‫فاطمه خاکشور شاندیز و همکاران‪ .‬اثربخشی رفتاردرمانی دیالکتیکی بر استرس و انعطاف‌پذیری شناختی زنان مبتال به دیابت نوع ‪2‬‬

August 2021. Volume 15. Number 5

References[1] Katebi MS, Moudi A, Dehghan F, Ghalenoei M. [Comparing the effects of family-center education with person- center on the quality of life in patient with type 2 of diabete (Persian)]. J Sabzevar
Univ Med Sci. 2020; 26(6):755-61. http://jsums.medsab.ac.ir/
article_1251_en.html?lang=fa[2] Shahabadi AZ, Ebrahimi Sadrabadi F. [Impact of cognitive factors
on treatment of type 2 diabetes in Yazd (Persian)]. Clin PsycholStud. 2014; 4(13):1-22. https://jcps.atu.ac.ir/article_541_en.html[3] Mohammadi SM, Rashidi M, Afkhami Ardakani M. [Type 2 diabetes and its risk factors (Persian)]. J Shahid Sadoughi Univ Med Sci.
2011; 19(2):266-80. https://jssu.ssu.ac.ir/article-1-1509-fa.pdf[4] Cho NH, Shaw JE, Karuranga S, Huang Y, da Rocha Fernandes JD,
Ohlrogge AW, et al. IDF diabetes atlas: Global estimates of diabetes prevalence for 2017 and projections for 2045. Diabetes Res Clin
Pract. 2018; 138:271-81. [DOI:10.1016/j.diabres.2018.02.023][PMID][5] Young-Hyman D, de Groot M, Hill-Briggs F, Gonzalez JS, Hood K,
Peyrot M. Psychosocial care for people with diabetes: A position
statement of the American Diabetes Association. Diabetes Care.
2016; 39(12):2126-40. [DOI:10.2337/dc16-2053] [PMID] [PMCID][6] Safavi M, Samadi N, Mahmoodi M. [The relationship between
self-concept and quality of life in patients with type 2 diabetes(Persian)]. Med Sci. 2013; 23(2):148-53. https://tmuj.iautmu.
ac.ir/browse.php?a_id=682&sid=1&slc_lang=en[7] Moghanloo VA, Moghanloo RA, Moazezi M. Effectiveness of acceptance and commitment therapy for depression, psychologicalwell-being and feeling of guilt in 7-15 years old diabetic children.
Iran J Pediatr. 2015; 25(4):e2436. [DOI:10.5812/ijp.2436] [PMID][PMCID][8] Danley J, Calder M, Penna S, Farrell CP, Blenner KC, Kuntz CL. Effectiveness of computerized check points in reducing inappropriate use of stress ulcer prophylaxis: Benefits and unintended
consequences. Am J Respir Crit Care Med. 2016; 193:A3672.
https://www.atsjournals.org/doi/abs/10.1164/ajrccmconference.2016.193.1_MeetingAbstracts.A3672[9] Arnsten AFT. Prefrontal cortical network connections: Key site ofvulnerability in stress and schizophrenia. Int J Dev Neurosci. 2011;29(3):215-23. [DOI:10.1016/j.ijdevneu.2011.02.006] [PMID] [PMCID][10] Moayedi F, Zare S, Nikbakht A. [Anxiety and depression in diabetic patient referred to Bandar Abbas diabetes clinic (Persian)].
Hormozgan Med J. 2014; 18(1):65-71. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?ID=216990[11] Mirzaei M, Daryafti H, Fallahzadeh H, Azizi B. [Evaluation of depression, anxiety and stress in diabetic and non-diabetic patients(Persian)]. J Shahid Sadoughi Univ Med Sci. 2016; 24(5):387-97.
http://jssu.ssu.ac.ir/browse.php?a_id=3619&sid=1&slc_lang=en[12] Elstad E, Tusiofo C, Rosen RK, McGarvey ST. Living with Ma’i
Suka: Individual, familial, cultural, and environmental stressamong patients with type 2 diabetes mellitus and their caregivers in American Samoa. Prev Chronic Dis. 2008; 5(3):A79. [PMID][PMCID]365[13] Mousavinejad SM, Sanagouye Moharer G, Zarban A. [The effectiveness of mindfulness-based cognitive therapy on cognitive flexibility and perceived stress of type II diabetic patients(Persian)]. Middle East J Disabil Stud. 2018; 8:10. [DOI:20.1001.1.23222840.1397.8.0.93.8][14] Carbonella JY, Timpano KR. Examining the link between
hoarding symptoms and cognitive flexibility deficits. Behav
Ther. 2016; 47(2):262-73. [DOI:10.1016/j.beth.2015.11.003][PMID][15] Hayes SC, Pistorello J, Levin ME. Acceptance and commitment
therapy as a unified model of behavior change. Couns Psychol.
2012; 40(7):976-1002. [DOI:10.1177/0011000012460836][16] Safari Mousavi SS, Nadri M, Amiri M, Radffar F, Farokhcheh
M. [The predictive role of psychological flexibility and cognitive emotion regulation strategies on depression, anxiety andstress in type 2 diabetic patients (Persian)]. Middle East J Disabil Stud. 2019; 9:50. [DOI:20.1001.1.23222840.1398.9.0.13.5][17] Sadeghi M, Safari-Mousavi SS, Farhadi M, Amiri M. [The roleof psychological flexibility and self-compassion in predicting
depression, anxiety and stress in patients with type 2 diabetes(Persian)]. J Isfahan Med Sch. 2017; 35(452):1468-75. http://
jims.mui.ac.ir/index.php/jims/article/view/8241[18] Bigdeli R, Dehghan F. [The effectiveness of Acceptance andCommitment Therapy (ACT) on psychological symptoms andlife satisfaction in patients with type-2 diabetes (Persian)].
Iran J Rehabil Res Nurs. 2019; 5(4):34-42. https://ijrn.ir/article1-330-en.html[19] Khanmohammad A, Abbasi G, Rahmani Javanmard S. [Acomparative survey of self-compassion, cognition flexibility
and sense of coherence in diabetic patients and individual normal (Persian)]. J Educ Psychol. 2017; 8(3):86-96. http://psyedu.
toniau.ac.ir/article_612236.html?lang=en[20] Hassanvand B, Iranmanesh S, Ghadampour E, Yousefvand M.
[The effectiveness of dialog-behavior therapy on changing thelevel of meta-cognitive beliefs in males addicted to cannabis(Persian)]. Yafte. 2020; 21(4):131-42. http://yafte.lums.ac.ir/
browse.php?a_id=2813&sid=1&slc_lang=en[21] Van Dijk S. DBT made simple: A step-by-step guide to Dialectical Behavior Therapy. Oakland: New Harbinger Publications;2013. https://books.google.com/books?id=f4iItwAACAAJ&dq[22] Skodol AE, Clark LA, Bender DS, Krueger RF, Morey LC,
Verheul R, et al. Proposed changes in personality and personality disorder assessment and diagnosis for DSM-5 Part I:
Description and rationale. Personal Disord. 2011; 2(1):4-22.
[DOI:10.1037/a0021891] [PMID][23] Li N, Chen G, Zeng P, Pang J, Gong H, Han Y, et al. Prevalenceof depression and its associated factors among Chinese elderly people: A comparison study between community-based
population and hospitalized population. Psychiatry Res. 2016;
243:87-91. [DOI:10.1016/j.psychres.2016.05.030] [PMID][24] Baigan K, Khoshkonesh A, Habibi Askarabad M, Fallahzade H.
[Effectiveness of dialectical behavioral group therapy in alexithymia, stress, and diabetes symptoms among type 2 diabetes patients (Persian)]. J Diabetes Nurs. 2016; 4(3):8-18. [DOI:2
0.1001.1.23455020.1395.4.3.7.8]

Khakshour Shandiz F, et al. Dialectical Behavioral Therapy on Stress and Cognitive Flexibility. Qom Univ Med Sci J. 2021; 15(5):358-367.

August 2021. Volume 15. Number 5[25] Belir S, Ansari Shahidi M, Mohammadi S. [Efficacy of Dialectical Behavior Therapy on risky behaviors, depression, anxiety
and stress in patients with AIDS (Persian)]. Health Res J. 2018;
3(3):155-62. [DOI:10.29252/hrjbaq.3.3.155][37] Arab Markadeh R, Dehghani A. [The effectiveness of groupbased Dialectic Behavioral Therapy on depression and perceived stress of female students (Persian)]. J Nurs Educ. 2018;
7(6):24-30. http://jne.ir/article-1-922-en.html[26] Mami S, Ebrahimian S, Soltany S. [Effectiveness of dialectic
behavioral therapy on depression, anxiety and stress in anorexia nervosa disorder: Four case study (Persian)]. J Urmia Univ
Med Sci. 2016; 27(5):384-92. https://umj.umsu.ac.ir/browse.
php?a_id=3551&slc_lang=en&sid=1&ftxt=1[38] Mousavi SA, Zare-Moghaddam A, Gomnam A, Mirbluk Bozorgi A, Hasani F. [Mindfulness from theory to therapy (Persian)].
Rooyesh. 2019; 8(1):155-70. ‎[DOI:20.1001.1.2383353.1398.8.1.4.0][27] Haji Ahmadi Foumani H, Shams Esfand Abad H, Kakavand AR.
[Efficacy of dialectical behavior therapy on perceived stress,
self-efficacy and quality of life in women with breast cancer (Persian)]. J Appl Psychol. 2014; 8(1):47-68. https://apsy.sbu.ac.ir/index.php/researchejuridique/article/viewFile/971/article/view/article_96090_9c0487c7f2a569703c3f5b0864005afa.pdf[28] Kazemi Rezaei SV, kakabraee k, Hosseini SS. [The effectiveness of teaching emotion regulation skill based on dialectical behavioral therapy on psychological distress andcognitive flexibility cardiovascular patients (Persian)]. Iran J
Psychiatr Nurs. 2019; 7(3):31-40. http://ijpn.ir/browse.php?a_id=1359&sid=1&slc_lang=en[29] Salehi M, Hamid N, Beshlideh K, Arshadi N. [Comparisonof the effectiveness of holographic reprocessing and dialectical behavioral therapy on cognitive flexibility and impulsivity among depressed patients with a suicide attempt inIlam, Iran (Persian)]. J Ilam Univ Med Sci. 2019; 27(5):1-14.
[DOI:10.29252/sjimu.27.5.1][39] Montazernia B, Mirzaian B, Akhi O, Yadollahi S. [Effectiveness of Dialectical Behavior Therapy skills training in trait andstate anxiety symptoms in type II diabetics patients (Persian)].
J Mod Psychol Res. 2015; 10(37):153-68. https://psychologyj.
tabrizu.ac.ir/article_4099.html?lang=en[40] DeCou CR, Comtois KA, Landes SJ. Dialectical Behavior
Therapy is effective for the treatment of suicidal behavior: A
meta-analysis. Behav Ther. 2019; 50(1):60-72. [DOI:10.1016/j.
beth.2018.03.009] [PMID][41] Taheri Daghiyan A, Qasemi Motlagh M, Mehdian H. [Theeffectiveness of Dialectical Behavior Therapy on anxiety andrumination in depressed patients (Persian)]. Med J Mashhad Univ Med Sci. 2019; 62(1):264-75. [DOI:10.22038/
MJMS.2019.14535][30] Hasani M, Ghafari A, Abolghasemi A, Taklavi S. [Effectivenessof Dialectical Behavior Therapy on cognitive flexibility, sense ofcontinuity and marital interactions in the couples requestingfor divorce (Persian)]. J Mod Psychol Res. 2019; 14(53):89-106.
https://psychologyj.tabrizu.ac.ir/article_9110.html?lang=en[31] Delavar A. [Research educational and psychological (Persian)]. 45th ed. Tehran: Virayesh; 2015. http://opac.nlai.ir/
opac-prod/bibliographic/761547[32] Lovibond PF, Lovibond SH. The structure of negative emotional states: Comparison of the Depression Anxiety Stress
Scales (DASS) with the beck depression and anxiety inventories. Behav Res Ther. 1995; 33(3):335-43. [DOI:10.1016/00057967(94)00075-U] [PMID][33] Sahebi A, Asghari MJ, Salari RS. [Validation of Depression
Anxiety and Stress Scale (DASS-21) for an Iranian population(Persian)]. J Dev Psychol. 2005; 1(4):36-54. http://jip.azad.
ac.ir/article_512443_en.html[34] Dennis JP, Vander Wal JS. The cognitive flexibility inventory:
Instrument development and estimates of reliability and validity. Cognit Ther Res. 2010; 34(3):241-53. [DOI:10.1007/
s10608-009-9276-4][35] Shareh H, Roeen Fard M, Haghi E. [The effectiveness of Heimberg and Becker cognitive behavioral group therapy in improving female adolescents social anxiety and cognitive flexibility(Persian)]. J Sabzevar Univ Med Sci. 2014; 21(2):226-40. http://
jsums.medsab.ac.ir/article_424.html?lang=en[36] Ghahari S. [Dialectical behaviour theapy (Persian)]. Tehran:Danzhe; 2015. http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/3624903

Khakshour Shandiz F, et al. Dialectical Behavioral Therapy on Stress and Cognitive Flexibility. Qom Univ Med Sci J. 2021; 15(5):358-367.

366

This Page Intentionally Left Blank