?

Haiku Nedir?
Haiku şiiri 17.yy a dayanır. Başlangıçta sözcüklerleyapılan bir oyun gibi nitelendirilip, biraz ikinci sınıf
bir edebiyat gibi görülür.

altın karahindibamuçuşur ayrıayrıdünyanın her yerine

Haiku Nasıl Yazılır?
?

0 1 Haiku Nedir?

♥

Haiku Nasıl Değerlendirilir?
03

Kural-1 Mevsimler

04 Kural-2 Kendi Dünyanı ve Kalbini Yansıt
07 Kural-3 Anı Yakala

09 Haiku Her Durumda

Inna Yegaj 5 yaş, Kız, Rusya (2008)Мой золотой одуванчикРа злетелсяПо всему свету

Ta ki modern haiku şiirinin ustası Masaoka Shiki(1867-1902), "Haiku edebiyattır" diyene kadar.
Masaokaʼ dan sonra Haiku Japonyaʼ ya özgü geleneksel ve önemli bir şiir formu olarak kabul görür.
Haiku şairin küçücük bir anı yakalayıp, o anı dizelerinde tanımladığı bir şiir formudur. Şiir o bir anı dondurur, hayal gücünüz ile bir odada yaşarsınız.Her kelimebir diğerinde erir, işte sadece bu üç dize ile şiirselaleme giren okuyucu hayal kurar.Derin düşünmeyi

seven haiku şiiri doğa, renkler, mevsimler, çelişkilerve şaşırtıcı konuları ele alır.Haiku insanoğlu dahildoğanın bütünü için derin duyguları üç dizede ifadeederek gelişmiştir.Bu aynı zamanda, insanoğlunundoğal yaşamın bir parçası olduğu ve onunla harmoni
içinde yaşama düşüncesine sahip Japon geleneksel
anlayışının bir uzantısıdır.
Matsuo Basho(1644-1694), Haiku tarihindeki enbüyük şair olarak bilinir. Basho (Başo) Güney Japonyada fakir bir samuray ailesinin çocuğu olarak dünyayagelir.Çok genç yaşta haiku yazmaya başlayan Başo,kısa bir sürede iki bine yakın öğrencisi olan kendi okulunu açacaktır.İlk dönem Başo şiirleri de komik vekelimeler ile oynama modasına uygundur, fakat
1680ʼ li yıllarda Başo'nun dizeleri Haiku şiirindeönemli rol almaya başlar.

“rüzgara bayılırım
heyecanlandırır beniyüzüme estiğindeI adore the wind
It makes me feel excitedWhen it blows at me”

Guy Peppiatt, 6 yaş, Erkek, İngiltere (2008)

Haiku Formu
Bu şiir basitçe 17 hecenin dizelerde (gelenekselformda 3 dize); 5 hece -7 hece -5 hece olarak yazıldığı bir forma sahiptir.
Kısa-uzun-kısa gibi aklınızda tutabilirsiniz.Herkes Haikuyazabilir. Haikuʼ nun en güzel özelliği kaﬁye gerektirmemesidir. Bazı şairler geleneksel olan 17 heceden az
ya da çok hece kullanarak yazar.Kısa-uzun-kısa kalıbınauygun olduğu sürece böylesine de Haiku diyebiliriz.
Haiku yazarken çoğunlukla semboller kullanılır, kullandığınız sembol, düşüncenizi en basit bir dil ile yansıtır,yani düşünceniz sembolün arkasında zarif bir şekildesaklanmıştır. İyi bir Haikuʼ da detaylı bir gözlem veoyuncu bahar esintileriüzgünüm küçük uğur böceğidalın üzerinde bekle
Playful spring breezes
Sorry little ladybug
Hold on to the stemdoğaya duyulan derin sevgi görülebilmelidir.
Haiku,güzel sözcüklerle yapılmış bir resim gibidir,ki bu
sözcükler ayrıntıyı içermez. Yalın bir tanım, okuyucunun hayal dünyasını genişletip, kendi görüntüsünü
yaratmasını sağlar.
Haiku genellikle bir nefes uzunluğundadır. İyi bir Haiku
yazmak için şair kulakları kadar, gözleri ve kalbi ile deolabildiğince iyi dinlemelidir.
Keoho Bryant 8 yaş, Erkek, ABD (2008)01

Haiku'nun Güzelliği
Her bir okuyucu göre, haikunun yorumudeğişir.Uluslararası bir zemindeki haikularıdeğerlendirebilmek için şairin yaşadığı o ülkenin kültürünü anlamak gerekir.
Ortaya çıkan farklı duygu ve ifadeleri gördüğümüzde,Haikuʼ nun dünyanın her yerindeki insanlar arasında
bağ kuran ortak bir sesleniş olabileceğini
düşünüyouz. Bu düşünce ile Haiku dizelerinin
güzeliği içinde, kültürler arası diyolog ve uzlaşma için
Haikuʼ yu paylaşıyoruz.
21. yüzyılda ülkeler arasındaki ekonomik, siyasi ve kültürel engellerin kaldırılması çok önemlidir. Bu amacaulaşmak için birlikte çalışarak çaba sarf etmeliyiz.
Ancak bunu gerçekleştirebildiğimizde, ülkelerarasındaki anlayış faklılıklarını da yok etmiş olabiliriz.
VE belki Haikuʼ yu anlamak daha uyumlu bir küresel
toplum yaratılmasına katkıda bulunabilir.

Haiku Nasıl Değer Kazanır?

“”A long dark night
Full of whistling windNo moonAna Sirnik 12 yaş, Kız, Slovenya (2008)

Haydi, Bir Haiku Çizmeyi Deneyelim?
Haikunuzu yazmaya başlarken, hakkında yazmak
istediğiniz şeyin resmini çizmeyi deneyebilirsiniz.
Bu resim elbetteki başyapıt olmayacak, sadece zihninizde beliren şeyin resmini yansıtın.Bu resim rengarenk de olabilir, siyah-beyaz, karakalem de.
Nutchanard bu resimde haikusunda tanımladığı o anıçizmiş; ” - Rüzgar haﬁfçe çayırı süpürüyor, patlamışpirinç başakları eğilirken, karasığır gezisi üşütüyor” .

Mevsimlere Değin

Kural-1uzun karanlık gece
rüzgarın ıslığı ile dolu
ay yokNutchanard, haikusunda sade bir dile ile günlük
hayatını ifade ediyor ve çizdiği renkli resim ile gördüğü güzelliği aktarıyor. Her iki yılda bir dünyanın her
yerinden binlerce çocuk, kendi haikularını ve resimlerini Dünya Çocukları Haiku Yarışmasına göndermektedir.

Haiku doğa ile olan ilişkimizin farkındalığını artırarakbizi doğa ile yeniden birbirimize bağlar. Gelenekselolan Haiku şiirinde; Japonca'da “Kigo' olarak söylenen Türkçe'ye 'mevsime özgü kelime' diye çevirebileceğimiz, o mevsimi çağrıştıran bir kelime yer alır.
Haikunuzda “Kigo” olması Haikunuzu daha derin veevrensel bir hale getirir. Haiku için favori diyebileceğimiz bazı kelimeler şunlardır, yaşamın kısalığı,kuşlar,diğer hayvanlar, böcekler, ağaçlar, çiçekler,dağlar, ay, güneş,kar, yağmur, sis ve diğer benzerdoğa olayları.
Bu daima kullanılan mevsimsel referans, ya da 'kigo',bazen çok dolaylı olarak da verilebilir, ʻSoğukAy-Kışʼ ,'Erik Çiçekleri -İlkbahar', Ateşböceği- Yaz ',Sarı/Kırmızı Yapraklar-Sonbahar' gibi.
Bu “kigo” cümleceği, dört mevsimin öneminin daimabilincinde olan Japon kültürünün bir sonucu olarak,erken çağlardan beri Japon şiirinin önemli bir özelliğiolagelmiştir. Başo da doğaya yakınlık duygusununönemini şu sözle dile getirir - 'bir çam ağacı hakkındayazmak için, çam ağacı ile bir olmalısın” - doğa ileyakınlık böyle bi şey olmalı!

“sıcak güneşin altında
dalgalarda sörf yapıyorumyunus arkadaşlarımla”

Under the hot sunI am surﬁng on the waves
With my dolphin pals

Dale Jasch, 11 yaş, Erkek, Avusturalya

Rüzgar hafifçe çayırı süpürüyor,patlamış pirinç başakları eğilirken,
karasığır gezisi üşütüyorลมพัดมากลางทุ่ง
รวงข้าวชูช่อล้อตามลม
ฉันขี่ควายกินลม
Nutchanard Wongsricha 12 yaş,Kız, Tayland (2008)

02♥

Japonya'da, Haiku şairleri 'saijiki' denilen mevsimsel
sözcüklerin yeraldığı bir sözlükten yardım alırlar.
Elbette, ülkeden ülkeye küçük farklılıklar olabilir,
Haiku şairlerinin kendi iklimlerine uygun “mevsimsel
kelimeleri' gözlem yaparak bulmaları gerekir.
Avusturalyaʼ dan Dale' in şiirinde 'sıcak güneş' ve 'dalgaların üzerinde sörf' gibi yaz mevsimini tanımlıyan ifadeler görüyoruz, O aynı zamanda bize sörften
bahsederek, Avustralya'da insanların yaz aylarındaneler yapmaktan hoşlandıkları hakkında da ﬁkir veriyor. İşte gördüğünüz gibi “yaz” sözcüğünü kullanmadan, plajda sıcak bir yaz günü görüntüsünü yarattı.
Bu 'Kigo' nun güzelliğidir.

Başo'nun doğaya yakınlık duygusunun öneminevurgu yapan; 'bir çam ağacı hakkında yazmak için,çam ağacı ile bir olmalısın” sözünden bahsetmiştik.
Mark şiirinde “kurbağa” sözcüğünü kullanarak bize
ilkbahar aylarını düşündürüyor. “Pırıl pırıl, parlak” ya
da “fırıl fırıl dönen” gibi sözcükler zihnimizde, mutlu
ve aydınlık bir ortam sezgisi yaratacaktır.
Kullanacağınız dil ile Haikuʼ nuzun atmosferini oluşturacağınızı hatırlayın. Belki Mark akıntıda yüzen kurbağaları yakalamış, çok eğlenceli zaman geçirmişti!

şelale parıldar
ve derenin aşağısına dönerek iner kurbağlarnilüfer yapraklarıyla
Waterfalls glitterAnd swirl the frogs down the stream
To the lily pads

Mark Rokitka, 11 yaş, Erkek, ABD03

Dikkat Edin
Braedon aşağıdaki Haiku şiirinde, konu ettiği şeyisadece gözledi, belki ileride kelebek olmayı dadeneyecektir. O, çiçeközlerini daha önce hiçtatmamış olduğu halde, tatlı olduğunu hayalediyor. İlkbahar sözcüğünü kullanmadan, ʻkelebek','yaban gülü' ve 'çiçek özüʼ sözcükleri ile okuyucunun zihninde ilkbaharı tanımlıyor. Braedon basit ve
zarif anlatımı yakaladığı Haikusunda, okuyucunun
zihninde güzel şeyler canlandırıyor.

“kelebek geliyor
bayır gülüne doğru alçalarak
lezzetli çiçeközünü tatmaya
The butterﬂy comes
Descending to the wild rose
Tasting sweet nectar”

güzel bir buz zerreciği
bizim penceremizdesoğuk kış dokumuşNa našem oknu
Lepa ledena čipka
Stke jo zimski mraz

“Nela Zorko, 12 yaş, Kız, Slovenya

Nela ise buz zerreciklerinin varlığını “penceremizdeki buz parçalarının nedeni soğuk bir kış olması”
gibi bir dil ile açıklamıyor. Nela basit,güzel ve imalıbir dil kullanarak okuyucunun zihninde hoş bir kışmanzarası oluşmasına fırsat veriyor.

gözü kapalı babam hala yatıyordu
annem ve ben sarıldık ona sıkıca
son nefesini verdi

Bu Haiku örneklerinden, okuyucuya ne görmeleri gerektiğinisöylemenin iyi bir ﬁkir olmadığını görebiliyoruz. Basit fakatgüçlü anlatım, okuyucunun zihninde hayal kurmasına izin verenbir şiir, en az bu sayfadakiler kadar güzel olacaktır. Belirli bir
mevsimi konu alan Haiku yazarken, o mevsimi düşündüreceksözcükler kullanın, mevsimin kendi adını yazmamayı düşünün.
Bu zor olsa bile, alıştırma yapın ve Haiku yazmaktan keyif alın.
Bir süre sonra kendinize inanamayacaksınız.

พ่อนอนหลับตานิ่งหนูกับแม่กอดพ่อไว้แน่น
ลมหายใจหยุดแล้วEkaparb Uawisaswathana
Yaş 12, Erkek, Tayland (2008)

Braedon Stenson, 9 yaş, Erkek, Kanada

Kural-2

Kendi Dünyanı ve Kalbini Yansıt

Haiku sadece doğa ile insanı bağlayan bir yol değildir, aynı zamanda dünyayı net olarak algılamayı ve tarif
etmeyi de sağlar. Haiku formu çok kısa olduğu için, şairin aklında donup kalan o an, okuyucuya 3 kısa,imgeci
dize ile berrak şekilde hissettirilebilmelidir.

birşey şiddetle takırdıyor
okul bahçesinderüzgar boş tenekeyi savuruyor

hafif esinti yavaşca devinirkabarık bulutların yığınları zevkle yüzer
gökyüzü müzevirleri eğlenirler aşağıdaEs scheppert lautim Schulgelände
Der Wind treibt eine leere Büchse

สายลมพั ด แผ่ ว พลิ ้ วก้ อ นเมฆลอยละลิ ่ ว เล่ น ลมนอนชมนิ ท านฟ้ า

Bunu yapabilmek, iyi bir haiku yaratabilmek için, dünyayı net, açık bir şekilde görmek ve yaşanan ana özel,elle tutulur semboller ve o anki duyguları çağrıştıransözcükler yada sözcük grupları ile okuyucuya göstermek, dokundurmak, duyurmak, koklatmak, tattırmak
gerekir.
04

Tobias Bockmann, Yaş 11, Erkek, (2008) Almanya

Pruksachart Pratoomnan,10 yaş, Kız, Tayland (2008)”

Haiku ekseriyetle objektif tasvir yönü ile ünlenmişolsa da iyi bir Haiku okuyucuda bazı duygular dauyandırmalıdır. Haiku güçlü duygular içermelidir,keder veya anlaşılması güç ağır duygular, güzellik
hissi, hayatın gelip geçiciliği ya da neşesi gibi. Bu duygularda aynı şekilde dolaylı olarak uyandırılmalıdır.
ASLA açıkca anlatılmamalı, bunun yerine semboller
aracılığı ile yansıtılmalıdır.

“okul çetesi gibigüreşiyor evin yolunda
sert rüzgar iteleyerek
Like school bully
Wrestling me to my home
The tough wind pushes”

Claudya Sanchez, 11 Yaş, Kız, (2008) ABD05

Anı Yakala

Kural-3

Dikkat EdinAşağıdaki şiirlerde göreceğiniz gibi, kullanılan sembollerin duyguyu dolaylı ve örtülü şekilde dile getirmesi önemlidir.
Daniel'in Haikusunda büyük bir keder ve kayıp
duygusu hissediyoruz. ʻKarışık duygularʼ ve ʻanılarla
kucaklaşmaʼ ilk bakışta bize Danielʼ in nasıl birdurumu aktardığını tam olarak açıklamıyor, ancak
son satır okuyucuyu alabildiğine sarsıyor, böylelikle
Danielʼ in şiiri etkileyici oluyor.

rüzgarlar uğuldardelici güneş günışığını getirir
flora çiçeklenir
Angin menderu
Sinar mentari cerah
Flora pun mekar

Haiku modern hızlı dünyamızı
y a v a ş l a t m a n ı n b i r y o l u d u r,böyle olduğunda yaşamımız
rahatlar ve değeri artar.
Başo 'Haiku, bu anda, bu sürede,burada ne olduğudurʼ der. En iyi
Haiku, genellikle kişinin orada veo anda yaşadığı deneyimi yazar.

karışık duyguların girdabında
anılar ruhumu kucaklar
tabut alçalır
Mixed emotions swirl
Memories embrace my soulThe casket lowers

Daniel Wood, 12 yaş, Erkek, Yeni Zelanda“Fathatunnur Asyiqin bt.Khairul Anuar
11 Yaş,Kız, Malezya (2008)Aşağıdaki şiir çok akıllıca yazılmış, sürpriz ve mizah
unsurlarını birlikte içeriyor. İlk iki satır başarıylaeğlenceli ve beklentili bir yapı kurmuş ve biz
Ta r z a n ʼ d a n n e a v l a n m a y a g i t t i i s e o n u n l adönmesi beklenti içindeyiz. Ama Tarzan bizim beklentimizin aksine çok daha küçük bir şey ile dönüyor

sayısız ateşböceklerikaplayın sonsuz çayırları boylu boyunca fenerlerinizle
denizciler yollarını kaybetmişPersi marinai
nell' immensa campagna-lucciole quante!

Gianluca Sordi, Erkek, İtalya”

Gianluca'nın şiiri merak ve doğanın güzelliğine karşı
takdir ile dolu. O her bir ateşböceği parıltısını,denizcilerin kendi evlerinin yolunu bulabilecekleri
bir fener gibi aydınlattığını hayal ediyor.

06

bir iki üç dört beştarzan kaplan avına gitti
bir fare ile geri geldi
One two three four ﬁve

Tarzan went on a tiger hunt
Came back with a mouse

Shen Hua Quiang, 12 yaş, Erkek, Singapur

Bazı insanlar hatıra veya hayallerini yazmalarınarağmen, o kişinin anlık deneyimi ya da en azından
kişinin gerçek deneyimlerinden bir parça gibi özgüngelir.

“sağanak ve sert soğuk rüzgar
titreyen büyük bir dala savurdu beni
ailem gitti.
ลมฝนปนพายุนั่งหนาวสั่นบนกิ่งไม้ใหญ่
ครอบครัวฉันหายไป

karın savrulmasını izlerim
zemine düşer,hatırlarım
yaptıklarımı”

I watch the snowdrift
Fall to the ground I think of
The things I have done

Hannah Ferguson, 10 yaş, Kız, Kanada

Kittamet Thongchom, 12 yaş, Erkek, (2008) Tayland

Haiku yazmak için farkındalık önemlidir. Zihnimiz şuanda olduğunda, uykuda ya da kalabalık düşünceleriçinde olmadığında, nerede olduğumuzu net olarak
görebilmemiz mümkündür.Bu net şekilde görüş,sürpriz veya taze anılar haline gelir. Günlük yaşamımızın daha da fazla kıymetini bilmeye yöneltir. Aslasürpriz veya şaşırtıcı şeyleri beklemeyin, sadece sessizce oturun ve orada ne olduğu hakkında farkındalığınızı sağlayın.
07

Haiku Her Durumda

Dikkat Edin....
Aşağıdaki üç şair Haikuları ile kişisel deneyimlerini ifade ediyorlar. Na okyanus kıyısında durup,dalgalarınmüziğini dinlediği bir zaman hakkında yazıyor. Şuna dikkat edin, O doğrudan okyanusun sesine muziktirdemiyor, daha zarif bir anlatım ile bunu sezmemizi sağlıyor.

“dalgaların sesi
bir konser düzenler
okyanus dibinde

Na Young Ay, 12 yaş, Kore

Belki Alex karanlık bir gecede kayan bir yıldız
gördü,ve bunun Samanyolundan kaçan bir yıldız
olduğu hayali Haiku yazmak için bir ilham verdi ...

“yıldız kayar
dünyayının hasretiyle
samanyolunun dışınaEtoile ﬁlante
A voulu se détacherDe la voie lactée

Bu şiirler bize kendi deneyimleriniz üzerine birHaiku yazmanızın ne kadar önemli olduğunugösteriyor. Ve unutmayın Haiku'da okuyucuyaaçık ifadeler ile ne olduğunu aktarmanın iyi olduğunu söyleyemeyiz. Basit ve etkili bir dil kullanmaya çalışın.

08Aşağıdaki şiir de okuyucunun , Haikuʼ nun konusuüzerine düş kurmasına izin veriyor. Yaygın şekildebilinen şeyler üzerinde durmanıza gerek yok- örneğin, hepimiz yusufçukların gözlerinin neye benzediğini biliriz. Yapmanız gereken aktarmak istediğinizkonuyu özel ,belirgin sözcükler ile ifade etmeniz.

“”Alex Malot, 13 yaş, Erkek, Fransa”

해변 음악회한창 열리고 있네철썩철썩쏴1Bir Gün BoyuncaBazen en ilginç Haiku konuları gündelik yaşamın içindeki basit konulardan çıkar. 6 kişilik bir evde yaşasanız,ya da binlerce kişilik bir şehirde, günlük aktiviteleriniz ve gün içinde keşfettikleriniz benzersizdir, bu keşiﬂeri
sadece siz yapabilirsiniz. Haiku başka ülkelerde yaşayan insanlara, ülkenizde neler olduğunu aktarmak için biraraçtır.
Haikuyu okuyanlar, böylece dünyayı oluşturan sizin paçanızı dahi iyi anlamış olacaktır. Aileniz, okulunuz, mahalleniz, hobileriniz, bahçeniz ve evcil hayvanlarınız hakkında bir konu seçebilirsiniz.
Düşündüğünüz zaman, Haiku için olası konuların sonsuz bir listesi var. Yapmanız gereken tek şey gözlerinizi
açmak.

Gündüz Vakti
Sabahları uyanır uyanmaz ilk ne yaparsınız? Gününüz
nasıl geçer ? Bu gün iyi bir gün müydü, kötü bir gün
mü? Kiminlesiniz ? Neredesiniz ? Hatırlayın, çokdetaya girmek gerekmez, okuyucuda sadece gününün nasıl geçtiği hakkında bir duygu uyandırmalısınız.

Gecenin KaranlığındaGece her yerde farklı gösterir kendini…
Yıldızlı mı?
Korkutucu mu?
Geceleri ne yapmak istersin?

2 Bir Hafta Boyunca
Pazartesi'den Cuma'ya kadar günlerimiz yoğun olabilir, geçen Salı ne yaptığımızı, hatta dün ne yaptığımızıunutmuş gitmiş olabiliriz.
İşte Haiku yazmak bir hafta boyunca yaptıklarımızdan bazılarını unutmamak, anılarımız arasında sonsuza kadar güzelce korumakiçin bir çözümdür.

Haftasonları
Hafta sonu herkesin favori zamanı olmalı !
Haikularınız hafta sonu hakkında olabilir,
arkadaşlarınızla geçirdiğiniz vakit, ailecek yaptığınızgeziler ya da rahatlamak için kendi başınıza neleryaptıysanız.

3 Bir Yıl Boyunca

yansımayusufçuk’ un gözlerinde
andromeda
トンボの目

アンドロメダを映している”

Natsuki Toyokawa, 12 yaş, Erkek, Japonya

Her yeni yıl yeni birçok şey getirir tüm dünyamıza, değişen mevsimler, yeni okul yılı, yeni arkadaşlar, yeni
deneyimler ... Bir yıl boyunca bu yaşadığınız duyguları Haikularınızla hatırınızda tutmak iyi bir yöntemdir.

Yaz SıcağıYaz ayları nasıl hatırlanır sizin ülkenizde?
Dünyanın heryerindeki insanlara ülkenizin yazmevsimini nasıl göstermek istersiniz?
Yaz aylarında ne yapmaktan hoşlanrsınız?

kış soğuğuSizin memleketinizde kışın gerçekten soğuk mugeçer? Tropik bir adada mı yaşıyorsunuz?
Kış ayları boyunca eğlenmek için neler yapmaktanhoşlanırsınız?
Türkçe Çeviri ve Düzelti: JIKAD Derneği09