2ISIKANDUNGAN

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

3

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

4

PRAKATA YAB PERDANA MENTERIAssalamualaikum Warahmatullahi Wabarakatuh dan Salam Malaysia MADANI.
Masyarakat Bumiputera memerlukan anjakan besar kepada satu fajar baharu yang tidak lagi dikayakan dengan budaya bobrok tetapi
dibangunkan dan dipacu dengan satu budaya dan tekad yang baharu.
Pelan Transformasi Ekonomi Bumiputera 2035 (PuTERA35) adalah sebuah agenda menyeluruh negara ini untuk membangunkan
ekonomi Bumiputera itu dengan suatu bentuk fahaman ekonomi Bumiputera yang berteraskan nilai, akhlak dan integriti. Melalui
PuTERA35, Kerajaan menghamparkan satu pelan komprehensif yang tidak terikat untuk dengan pemikiran lama untuk meningkatkan
ekonomi Bumiputera.
PuTERA35 bukan sahaja satu pelan ekonomi eksklusif untuk masyarakat Bumiputera sahaja, sebaliknya pelan ini akan membantu memacu
ekonomi majoriti rakyat terbanyak yang terpinggir. Agenda pembangunan Bumiputera ini perlu berteraskan anjakan yang berani dan
membawa perubahan yang besar bagi memastikan pembangunan yang lebih adil dan saksama serta dengan penglibatan semua pihak.
Justeru, pendekatan dan kaedah sedia ada perlu dinilai dan dijajarkan semula bagi membolehkan pencapaian Bumiputera dalam
pembangunan sosioekonomi tidak hanya dalam aspek pemilikan, tetapi juga dalam aspek penyertaan dan penguasaan yang lebihbermakna.
Semoga satu dekad yang mendatang ini akan menjelmakan satu landskap baharu buat ekonomi dan taraf kehidupan Bumiputera serta
seluruh masyarakat yang selama ini terpinggir akibat amalan-amalan lama. Dengan pelan transformasi ini, masyarakat Bumiputera perlulah
keluar dari takuk yang lama dan bangkit menjadi pencipta-pencipta nilai yang baharu di dalam pembangunan ekonomi negara.
Akhirulkalam, saya mengucapkan sekalung penghargaan kepada semua pihak berkepentingan yang terlibat dalam proses penyediaan
PuTERA35. Semoga pelan transformasi ini akan menjadi wahana perpaduan negara dan membawa satu nafas baharu kepada ekonomi
Bumiputera di negara ini.

ANWAR IBRAHIM
Perdana Menteri

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

5

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

6KATA ALUAN YAB TIMBALAN PERDANA MENTERIDAN MENTERI KEMAJUAN DESA DAN WILAYAH
Usaha Kerajaan memperkasakan ekonomi Bumiputera yang telah bermula semenjak Tanah Melayu mencapai kemerdekaan pada tahun
1957, kini diteruskan lagi dengan Pelan Transformasi Ekonomi Bumiputera 2035 (PuTERA35). Pelan yang dirangka ini merupakan agenda
pemerkasaan ekonomi Bumiputera secara menyeluruh bagi tempoh 10 tahun akan datang.
PuTERA35 mengandungi pendekatan baharu dan pendekatan sedia ada yang telah ditambah baik dengan 132 Ikhtiar yang berpaksikan
kepada 3 Teras dan 12 Pemacu. Ikhtiar-ikhtiar ini merentasi pelbagai kementerian dan mencakupi semua golongan sasar. Matlamat utama
PuTERA35 ialah untuk mempertingkatkan penyertaan Bumiputera dalam sektor ekonomi, memperbaiki taraf hidup dan kesejahteraan
ekonomi Bumiputera dan mengurangkan jurang ekonomi antara kaum di Malaysia.
Saya berharap agar PuTERA35 dijadikan rujukan dan panduan utama kepada semua pihak yang terlibat dalam usaha memperkasakan
ekonomi Bumiputera Malaysia. Semoga matlamat PuTERA35 untuk mengangkat martabat Bumiputera Malaysia dapat dicapai sepertiyang dirangka.

AHMAD ZAHID HAMIDITimbalan Perdana Menteri dan Menteri Kemajuan Desa dan Wilayah

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

7

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

8KATA ALUAN YB MENTERI EKONOMI

Hala tuju agenda Bumiputera menuntut Kerajaan untuk melihat isu dan cabaran dari sudut pandang yang berbeza bagi menstruktur
semula ekonomi serta meningkatkan daya tahan dan daya saing Bumiputera. Sehubungan itu, Pelan Transformasi Ekonomi Bumiputera
2035 (PuTERA35) diperkenalkan bagi melonjakkan pembangunan sosioekonomi Bumiputera. Pelan ini menetapkan sasaran yang lebihmenyeluruh dan menggariskan strategi yang pragmatik ke arah peningkatan sosioekonomi Bumiputera, selaras dengan Ekonomi MADANI.
Pembangunan PuTERA35 dengan visi untuk Mengangkat Darjat dan Martabat Bumiputera bertemakan Penyertaan, Pemilikan dan
Penguasaan Bumiputera yang Lebih Bermakna. Pelan ini menggariskan tiga teras yang dijajarkan dengan Ekonomi MADANI, iaitu
Memperkukuh Pasak Ekonomi Negara, Memperkukuh Kerukunan Tatakelola dan Institusi serta Menegakkan Keadilan Sosial. Pelan ini
turut mengetengahkan 12 Pemacu sebagai langkah progresif dalam memperkasa Bumiputera, termasuk mempertingkat pembangunan
sosioekonomi Orang Asli serta Bumiputera Sabah dan Sarawak. Selain itu, usaha untuk meningkatkan penguasaan ekonomi Bumiputera,daya saing dan penskalaan, pemilikan ekuiti dan penciptaan kekayaan serta membangunkan bakat dan membasmi kemiskinan tegar juga
merupakan sebahagian daripada pemacu PuTERA35.
PuTERA35 turut memperincikan 132 ikhtiar yang perlu dilaksana oleh kementerian dan agensi berkaitan, sama ada pada peringkat
persekutuan mahupun negeri. Sebanyak 71 Ikhtiar adalah untuk memperkukuh pasak ekonomi negara, 20 Ikhtiar untuk memperteguh
kerukunan tatakelola dan institusi, serta 41 Ikhtiar menegakkan keadilan sosial.
PuTERA35 telah menetapkan sembilan sasaran yang merangkumi enam sasaran sedia ada di bawah Rancangan Malaysia Kedua Belas(RMKe-12) dan tiga sasaran baharu bagi mengukur tahap penyertaan, pemilikan dan penguasaan Bumiputera yang lebih jelas. Dashboard
PuTERA35 telah dibangunkan bagi memudah cara pemantauan pelaksanaan dan penilaian keberhasilan sehingga tahun 2035. Harapansaya agar PuTERA35 ini dapat dihayati dan didukung sebagai agenda nasional oleh semua pihak dan lapisan masyarakat. Semoga
PuTERA35 diterima dan menjadi wadah utama dalam mengangkat darjat dan martabat Bumiputera khususnya dan negara amnya.

RAFIZI RAMLI
Menteri Ekonomi

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

9

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

1.0
Ringkasan Eksekutif

1.0
10

RINGKASANEKSEKUTIFPuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035 | Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

11

1.0
Ringkasan Eksekutif

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

12

1.0
Ringkasan Eksekutif

1.0
RINGKASAN EKSEKUTIF
Agenda pemerkasaan ekonomi Bumiputera akan diteruskandalam usaha menstruktur semula ekonomi negara menjadi
peneraju ekonomi di rantau Asia serta memastikan kehidupan
rakyat yang lebih sejahtera. Kerangka Ekonomi MADANI dan
Kajian Separuh Penggal (KSP) Rancangan Malaysia Kedua
Belas, 2021-2025 (RMKe-12), antaranya telah menetapkan
penjajaran strategi dan ikhtiar pemerkasaan agenda Bumiputera
serta penilaian semula pendekatan pengukuran pencapaian
Bumiputera dilaksanakan bagi meningkatkan tahap penyertaan
serta penguasaan ekonomi Bumiputera.
Pembangunan ekonomi Bumiputera memberi kesan langsung
kepada pertumbuhan ekonomi negara. Justeru, Pelan
Transformasi Ekonomi Bumiputera 2035 (PuTERA35) dirangka
bagi menambah baik agenda pembangunan Bumiputera secaralebih menyeluruh ke arah mengangkat darjat dan martabat
Bumiputera. PuTERA35 mempunyai tiga matlamat utama iaitu:
1.

2.

3.

Membangunkan Bumiputera yang bercirikan dinamik dan
futuristik yang mampu mendepani isu serta cabaran semasa
dan yang akan datang;
Menetapkan sasaran yang lebih jelas bagi pengukuran
tahap penyertaan, pemilikan dan penguasaan ekonomi
Bumiputera yang lebih bermakna; dan
Membangunkan mekanisme pemantauan yang lebihberkesan melalui penetapan pihak yang bertanggungjawab
dalam pelaksanaan setiap ikhtiar.

PuTERA35 merupakan pelan komprehensif merentas lebih satu
dekad, yang tidak bersifat eksklusif kepada Bumiputera sahaja,malah turut memberi limpahan manfaat kepada kaum lain.
Penyediaan PuTERA35 mengambil kira input daripada Kongres

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Ekonomi Bumiputera 2024 (KEB 2024) yang melibatkan
usaha bersepadu semua pihak berkepentingan, merangkumi
pelbagai peringkat sektor awam, pihak swasta dan pemainindustri, akademia, wakil daripada pertubuhan masyarakat sivil(CSO) serta pemimpin masyarakat, termasuk golongan bukan
Bumiputera.
PuTERA35 dibangunkan selaras dengan aspirasi Ekonomi
MADANI: Memperkasa Rakyat serta dijajarkan dengan
Agenda Pembangunan Mampan 2030 (Agenda 2030). Selain
itu, pelan ini turut mengambil kira trend mega yang dijangka
mempengaruhi dunia dan masyarakat pada masa hadapan,
seperti perubahan susunan blok ekonomi dan kuasa global;
teknologi dan digital; demografi dan kualiti hidup; serta krisis
kesihatan planet dan perubahan iklim. Isu dan cabaran
domestik turut diambil kira dalam pembangunan kerangka
hala tuju PuTERA35 bagi mempersiapkan Bumiputera untuk
menyumbang kepada pembangunan negara ke arah mencapai
status ekonomi berpendapatan tinggi.
PuTERA35 dibangunkan bagi membuka ruang dan peluang
kepada Bumiputera untuk memanfaatkan sektor dan industriyang diberi tumpuan oleh Kerajaan, terutamanya industri
high growth high value (HGHV) dan berasaskan teknologi
termaju. Selain itu, penyertaan Bumiputera dalam aktiviti
penyelidikan dan pembangunan inovasi serta sebagai
tenaga kerja berkemahiran tinggi dapat ditingkatkan melalui
PuTERA35.
Visi PuTERA35 adalah untuk Mengangkat Darjat dan
Martabat Bumiputera dengan tema Penyertaan, Pemilikan
dan Penguasaan Bumiputera yang Lebih Bermakna. Tema

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

13

1.0
Ringkasan Eksekutifini bertujuan untuk mencipta nilai melalui pendekatan yanglebih produktif dan bersepadu bagi mendorong Bumiputera
untuk terus berkembang maju dan memainkan peranan yanglebih signifikan dalam pembangunan sosioekonomi negara.
Tiga Teras, 12 Pemacu dan 132 Ikhtiar telah digariskan bagi
menyokong pencapaian visi PuTERA35.

yang berbentuk struktural ini merupakan asas penting kepada
kemampanan sosioekonomi, keutuhan tatakelola dan institusi,
serta keadilan sosial. Teras ini disokong oleh 12 Pemacu
berfungsi sebagai pemangkin strategik kepada pelaksanaan
Ikhtiar yang telah dikenal pasti. PuTERA35 memandu halatuju agenda pemerkasaan Bumiputera sehingga tahun 2035
melalui pelaksanaan Ikhtiar yang meliputi jangka masa pendek,
sederhana dan panjang. Perincian program dan projek bagi
setiap Ikhtiar akan disediakan oleh agensi pelaksana berkaitan
dan diselaraskan oleh Kementerian yang telah dikenal pasti.

Tiga teras PuTERA35 adalah Memperkukuh Pasak
Ekonomi Negara; Memperteguh Kerukunan Tatakelola
dan Institusi; dan Menegakkan Keadilan Sosial. Teras

RM

TERAS

1

TERAS

2

TERAS

3

Memperkukuh
Pasak Ekonomi
NegaraMemperteguh
Kerukunan Tatakelola
dan Institusi

Menegakkan
Keadilan Sosial

5 Pemacu

3 Pemacu

4 Pemacu

71 Ikhtiar

Lima Pemacu dan 71 Ikhtiar telahdikenal pasti dalam memperkukuh
pasak ekonomi melalui penguasaan
ekonomi; peningkatan daya saing
dan penskalaan; pembangunan
bakat dan pemerkasaan ekosistem
pendidikan; penciptaan kekayaan; danpeningkatan pemilikan ekuiti. Setiap
pemacu ini dilengkapi dengan ikhtiar
dan pelan tindakan yang komprehensifbagi menangani isu dan cabaranutama yang telah dikenal pasti.
Pemacu ini berupaya memberikan
sumbangan yang signifikan kepada
ekonomi negara dan mempertingkat
daya saing perusahaan Bumiputera
pada peringkat global serta
memperkukuh penciptaan kekayaan.

20 Ikhtiar

Tiga Pemacu dan 20 Ikhtiar telahdikenal pasti dalam memperteguh
kerukunan tatakelola dan institusi
melalui penyampaian perkhidmatan
dan tatakelola; penyertaan syarikat
swasta, syarikat berkaitan kerajaan(GLC) dan syarikat pelaburan
berkaitan kerajaan (GLIC); serta
penghayatan dan falsafah Bumiputera.
Pemacu ini memainkan perananpenting dalam memperkukuh
kerjasama dan keharmonian dalamkalangan semua pihak untuk
memastikan keseluruhan ekosistem
perniagaan dimanfaatkan bagi
menyokong pelaksanaan agenda
Bumiputera.

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

41 Ikhtiar

Empat Pemacu dan 41 Ikhtiar telahdikenal pasti dalam menegakkan
keadilan sosial melalui usaha
membasmi kemiskinan tegar;
memperkukuh sistem perlindungansosial; membangunkan sosioekonomi
Orang Asli; dan memperkukuh
pembangunan Sabah dan Sarawak.
Pemacu ini memberi tumpuan untuk
mengukuhkan pembangunan wilayahyang lebih seimbang, merapatkan
jurang ekonomi dan infrastruktur
serta mencapai matlamat pendekatanbaharu dalam agenda Bumiputera
yang lebih adil, saksama dan inklusif.

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

14

1.0
Ringkasan Eksekutif

PuTERA35 juga menetapkan sembilan sasaran yangmerangkumi enam sasaran sedia ada dalam RMKe-12 dan tiga
sasaran baharu. Kesemua sasaran ini dikenal pasti sebagai
pengukuran kepada pencapaian tiga tema iaitu Penyertaan,
Pemilikan dan Penguasaan Bumiputera.

yang lebih menyeluruh serta langkah intervensi dapat diambil
dengan segera. Peranan Unit Pemerkasaan Agenda Bumiputera(UPAB) juga akan diperkasa dan diberi tanggungjawab untuk
membuat pelaksanaan dan pemantauan Ikhtiar secara rapi padaperingkat kementerian dan agensi.

Pelaksanaan PuTERA35 akan dipantau sepenuhnya oleh Majlis
Ekonomi Bumiputera (MEB) yang dipengerusikan oleh YAB
Perdana Menteri. Pelaporan dan pemantauan secara sistematik
dan bersepadu melalui dashboard akan membolehkan penilaian

PuTERA35 yang komprehensif, berani dan berpandanganjauh serta lebih inklusif ini merupakan anjakan besar dalammembawa pembangunan Bumiputera ke arah menjadikan
Malaysia sebagai peneraju ekonomi serantau.

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

1.0
Ringkasan Eksekutif

15

RM

TERAS 1

Memperkukuh Pasak
Ekonomi Negara

RM

TERAS 2

Memperteguh Kerukunan
Tatakelola dan Institusi

TERAS 3Menegakkan Keadilan
SosialPEMACU 6

PEMACU 1

Penguasaan Ekonomi

Penyampaian Perkhidmatandan Tatakelola

PEMACU 2

PEMACU 7

Peningkatan Daya Saingdan Penskalaan

PEMACU 3

Pembangunan Bakat dan
Pemerkasaan Ekosistem
Pendidikan

PEMACU 9

Pembasmian Kemiskinan
Tegar

PEMACU 10

Penyertaan Syarikat Swasta,
GLC dan GLIC

Pengukuhan Sistem
Perlindungan Sosial

PEMACU 8

PEMACU 11

Pembangunan
Sosioekonomi Orang Asli

Penghayatan Falsafah
Bumiputera

PEMACU 12

PEMACU 4

Pengukuhan Pembangunan
Sabah dan Sarawak ke arah
Keseimbangan Wilayah

Penciptaan Kekayaan

PEMACU 5

Peningkatan Pemilikan
Ekuiti71

Ikhtiar20

Ikhtiar

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

41

IkhtiarPenyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

2.0Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

2.0
16

PERSPEKTIFMENYELURUH DIPERINGKAT GLOBAL,SERANTAU DANNASIONAL

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035 | Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

17

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

18

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

Hala tuju baharu agenda pembangunan Bumiputera menuntut Kerajaan untuk melihat isu dan cabaran dari sudut
pandang yang berbeza, sama ada pada peringkat domestik atau global. Pelan Transformasi Ekonomi Bumiputera
2035 (PuTERA35) dibangunkan dengan mengambil kira perubahan semasa dan perspektif menyeluruh yangmembentuk struktur sosioekonomi masyarakat dan negara. Pelan tindakan ini dirangka bagi memastikan Ikhtiar
dilaksanakan secara berkesan dengan matlamat untuk mengangkat darjat dan martabat Bumiputera.
PuTERA35 juga dibangunkan selaras dengan Matlamat Pembangunan Mampan 2030 (SDG 2030). Selain itu,
PuTERA35 turut mengambil kira trend mega yang dijangka mempengaruhi dunia dan masyarakat pada masa
hadapan seperti perubahan susunan blok ekonomi dan kuasa global, teknologi dan digital, demografi dan kualiti
hidup, serta krisis kesihatan planet dan perubahan iklim.

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

19

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

Negara anggota ASEAN telah mencatatkan kemajuan yangketara dalam pencapaian SDG 2030, terutamanya dalam usaha
2.1
meningkatkan pendapatan dan peluang ekonomi, termasuk dalamkalangan wanita, serta mengurangkan kemiskinan sejak tahun
MATLAMAT
2000 . Dengan pertumbuhan pendapatan yang berterusan dan
PEMBANGUNAN MAMPAN usaha dasar yang kukuh, kebanyakan negara anggota ASEAN2

SDG 2030 yang dipersetujui pada tahun 2015 di persidangan
Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) berfungsi
sebagai kerangka pembangunan negara masa hadapanyang berpaksikan kepada prinsip tiada sesiapa yangtertinggal dan pelaksanaan secara keseluruhan (whole-ofnation approach) dengan 17 matlamat yang ingin dicapaimenjelang tahun 20301. Rangka tindakan SDG 2030 adalah
penting bagi sesebuah negara dalam merangka dasar untuk
memastikan masa hadapan yang lebih mampan untuk rakyat.

2.1.1

Perspektif Global

Kesemua 193 negara anggota PBB menerima pakai SDG
menandakan komitmen sejagat untuk berusaha ke arah masa
hadapan yang lebih mampan melalui rancangan pembangunan
negara masing-masing. Namun, terdapat beberapa cabaran
global seperti konflik geopolitik dan perubahan iklim yangmemberi impak kepada ekonomi dunia secara keseluruhan.

2.1.2

Perspektif Serantau

Berdasarkan The Asia and the Pacific SDG Progress Report 2024,
rantau Asia Pasifik hanya mencapai 17% kemajuan sehingga tahun
2022 berbanding sasaran sekurang-kurangnya 50% matlamat
keseluruhan menjelang tahun 2030. Berdasarkan trend kemajuan
ini, pencapaian SDG di rantau Asia Pasifik akan mengambil masayang panjang untuk mencapai unjuran yang disasarkan.
1.
2.
3.

berada pada landasan yang tepat untuk membasmi kemiskinan
mutlak menjelang 20303.

2.1.3

Perspektif Nasional

Rancangan Malaysia Lima Tahun (RMLT) bermula Rancangan
Malaysia Kesebelas, 2016-2020 (RMKe-11) turut memberi
penekanan terhadap matlamat SDG 2030. Melalui Rancangan
Malaysia Kedua Belas, 2021-2025 (RMKe-12), Malaysia juga
telah menetapkan sasaran indikator Matlamat SDG Kebangsaan
berdasarkan sembilan inisiatif bagi mempercepat pencapaian
SDG. Dalam hubungan ini, Kerajaan telah menubuhkan Pusat
SDG Negara (PSN) yang ditempatkan di bawah Kementerian
Ekonomi. PSN bertanggungjawab menyelaras pelaksanaan SDG
pada peringkat kebangsaan bagi meningkatkan pencapaian
SDG negara.
Bagi memastikan pembangunan Bumiputera dapat
menyumbang kepada matlamat SDG 2030, PuTERA35
akan memberi fokus kepada ikhtiar untuk mensifarkan
kemiskinan tegar, meningkatkan peluang pekerjaanyang bersesuaian dengan pertumbuhan ekonomi,
memperluas penerimagunaan pendigitalan, menambah
baik sokongan sosial dan meningkatkan akses kepada
pendidikan, perumahan, dan perkhidmatan kesihatanyang berkualiti. Ini bagi memastikan semua pihak terutama
Bumiputera mendapat manfaat daripada perancangan dan
pembangunan negara selaras dengan matlamat SDG.

United Nations, Sustainable Development Goals (Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, 2015) https://sdgs.un.org/goals
ASEAN, The 2022 ASEAN SDG Snapshot Report (Persatuan Negara-negara Asia Tenggara (ASEAN), 2022)
International Monetary Fund, ASEAN Progress Towards Sustainable Development Goals and The Role of the IMF (Tabung Kewangan Antarabangsa (IMF), 2018)

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

20

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

2.2
PERUBAHAN SUSUNAN
BLOK EKONOMI

peperangan di Ukraine dan konflik Israel-Palestin, telahmembentuk fragmentasi yang ketara dalam kalangan blok
ekonomi dunia5. Banyak negara kini bersaing untuk mencipta
pengaruh dan membentuk kumpulan ekonomi yang mempunyai
kepentingan masing-masing melalui gabungan baharu
melibatkan beberapa negara yang memberi impak kepada politik
dan sosioekonomi.

Perubahan susunan blok ekonomi global telahmengurangkan kebergantungan dunia kepada blok barat
apabila muncul kuasa besar baharu dari blok timur dan
selatan. Perubahan ini telah memberi kesan kepada
pertumbuhan ekonomi negara dan mencipta peluang
kepelbagaian perdagangan dan pelaburan. Selain itu,
proses yang berlaku ini telah membentuk kesepakatan
ekonomi yang lebih kukuh pada peringkat serantau. Namun,
perubahan ini menuntut negara untuk meningkatkan
daya saing, bagi meraih manfaat yang maksimum kepada
rakyat. Di samping itu, proses deglobalisasi dijangka
mengurangkan kebergantungan kepada perdagangan dan
pasaran antarabangsa, memerlukan negara beralih kepada
ekonomi yang lebih mandiri.

Selain itu, pemulihan pasca COVID-19 dan semua cabaran ini
menyebabkan sebahagian negara dunia melaksanakan strategi
yang mendahulukan sumber tempatan dan mengurangkan
kebergantungan kepada sumber luar.

2.2.1

Perspektif Global

Keluaran dalam negeri kasar (KDNK) global dijangka meningkat
pada kadar purata 2.6% setahun bagi tempoh 2024 hingga
20504. Unjuran ini mengambil kira perubahan trend mega yangberlaku pada peringkat global, terutamanya konflik geopolitikyang membentuk blok ekonomi dunia yang baharu.
Perang perdagangan antara China dan Amerika Syarikat,

4.

5.
6.

Peningkatan kadar faedah berikutan pelaksanaan dasar monetariyang ketat oleh negara maju telah memberi kesan langsung
kepada kadar pertukaran matawang, sekali gus meningkatkan
hutang sektor awam, sektor swasta dan isi rumah.
Di samping itu, perjanjian perdagangan bebas (FTA)baharu seperti Perjanjian Komprehensif dan Progresif
untuk Perkongsian Trans-Pasifik (CPTPP) turut memainkan
peranan penting dalam membentuk perspektif ekonomi
global. Pemeteraian CPTPP oleh negara anggota dijangka
meningkatkan perdagangan, pelaburan dan pertumbuhan
ekonomi, di samping memupuk kerjasama serta integrasi
serantau yang lebih kukuh6.

2.2.2

Perspektif Serantau

Kadar pertumbuhan purata KDNK bagi negara Asia sedang
membangun dijangka meningkat kepada 5.4% pada tahun 2024
berdasarkan unjuran Pusat Pembangunan Pertubuhan Kerjasama

United Nations Conference on Trade and Development, Trade and Development Report Update (Persidangan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Perdagangan dan
Pembangunan (UNCTAD), April 2024)
EY-Parthenon, 2024 Geostrategic Outlook: How to Thrive Amid Ongoing Geopolitical Complexity (EYGM Limited, 2023)
IMF World Economic Outlook Database, edisi April 2023 International Monetary Fund, World Economic Outlook: A Rocky Recovery (Tabung Kewangan Antarabangsa (IMF), April
2023)

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

21

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

dan Pembangunan Ekonomi (OECD). Manakala, pertumbuhan
purata KDNK ASEAN diunjur mencecah 4.8% pada tahun
2024, lebih lemah berbanding 3.6% pada tahun 2022, namun
menunjukkan daya tahan terhadap rintangan ekonomi global7.
Perjanjian Perkongsian Ekonomi Komprehensif Serantau(RCEP) yang melibatkan 10 negara anggota ASEAN dengan
China, Jepun, Korea Selatan, Australia dan New Zealandmerupakan blok perdagangan terbesar di dunia dari segi saiz
ekonomi serta menjadi pusat graviti baharu untuk perdagangan
global. Berdasarkan laporan Persidangan PBB mengenai
Perdagangan dan Pembangunan (UNCTAD), gabungan RCEP
mewakili sekitar 30% daripada KDNK dunia8.

2.2.3

Perspektif Nasional

Penyusunan blok ekonomi akan memberi kesan terhadap
pertumbuhan ekonomi Malaysia dalam mencipta pelbagai
peluang perdagangan. KDNK Malaysia diunjur meningkat lebihtinggi pada kadar 3.6% setahun berbanding pertumbuhan
ekonomi dunia dalam tempoh 2024 hingga 2050.
Malaysia telah menandatangani perjanjian perdagangan
CPTPP dan RCEP pada tahun 2022. Melalui CPTPP dan RCEP,
Malaysia meraih banyak faedah merentasi pelbagai sektor,
termasuk pembuatan, perkhidmatan dan pertanian. CPTPP
telah membantu meningkatkan pelaburan langsung asing (FDI)
ke dalam negara, dengan FDI Malaysia mencecah RM14.9 bilion
pada tahun 2023. Malaysia dijangka menjadi penerima terbesar
daripada perjanjian tersebut dengan menikmati unjuran nilai
peningkatan eksport sebanyak USD200 juta dalam tempoh 20
tahun9.

7.

8.

9.

Sehubungan itu, Bumiputera harus mengambil manfaat
daripada peluang perdagangan dan ekonomi baharu yangwujud daripada perubahan susunan blok ekonomi dan
perjanjian perdagangan baharu. PuTERA35 perlu terarah
untuk mempersiapkan Bumiputera agar kekal berdaya
saing. Ini termasuk usaha untuk menaik taraf produk danproses bagi memenuhi piawaian perdagangan, di samping
meningkatkan pelaburan dalam penyelidikan, pembangunan,
pengkomersialan dan inovasi (R&D&C&I), transformasi digital;
dan modal insan untuk memenuhi keperluan pasaran global.

Organisation for Economic Co-operation and Development, Economic Outlook for Southeast Asia, China and India 2023: Reviving Tourism Post-Pandemic (Pertubuhan Kerjasamadan Pembangunan Ekonomi (OECD), 2023)
United Nations Conference on Trade and Development, A New Centre of Gravity: The Regional Comprehensive Economic Partnership and its trade effects (Persidangan BangsaBangsa Bersatu mengenai Perdagangan dan Pembangunan (UNCTAD), 2021)
Ibid

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

22

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

2.3
PERUBAHANTEKNOLOGI DANDIGITAL MASA
HADAPAN
Perubahan teknologi global akan terus mengubah gaya hidup
manusia. Kemajuan dalam pengkomputeran awan; analitis
data raya; kecerdasan buatan (AI) serta robotik dan genomik
termaju telah mempercepat perubahan dan kebangkitan
ekonomi berasaskan digital di seluruh dunia. Pertumbuhan
eksponen teknologi dan transformasi digital oleh negara
peneraju teknologi menuntut tindakan pantas oleh negara
pengguna dalam pelaksanaan anjakan besar, terutama
dalam industri yang berasaskan teknologi dan digital. Ini
bagi memastikan jurang digital dengan negara maju dapat
dirapatkan.

2.3.1

Perspektif Global

Perubahan teknologi global menuntut hampir semua negara
beralih kepada automasi dan mekanisasi dalam semua
sektor. Perubahan teknologi ini akan turut meningkatkan
penerimagunaan
teknologi
termaju,
R&D&C&I,dan
kemunculan jenis pekerjaan baharu. Pada tahun 2022,
ekonomi digital menyumbang lebih daripada 15% kepada
KDNK global dan 74% daripada perusahaan unicorn
global10.

10.
11.

2.3.2

Perspektif Serantau

Ekonomi berasaskan internet di Asia Tenggara kekal berdaya
tahan pada tahun 2020, dengan lonjakan kepada USD170 bilion
nilai dagangan kasar (GMV). Sektor e-Dagang merupakan
pemacu pertumbuhan terbesar dengan GMV berjumlah
USD120 bilion pada tahun 2021 berbanding USD74 bilion
pada 2020, dan dijangka akan terus meningkat sehingga tahun
202511. Peningkatan ini disebabkan oleh pertambahan bilangan
individu yang membuat pembelian secara dalam talian buat
kali pertama, dan nilai pembelian yang lebih besar bagi setiap

Zia Hayat, Digital trust: How to unleash the trillion-dollar opportunity for our global economy (Forum Ekonomi Dunia (WEF), 17 August 2022)
Aadarsh Baijal et al., e-Conomy SEA 2021: Roaring 20s: The SEA Digital Decade (Google, Temasek, and Bain & Company, 2021)

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

23

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional(Blueprint) Ekonomi Digital Malaysia telah menggariskan
keperluan untuk mengukuhkan pembangunan bakat,meningkatkan penggunaan teknologi digital, mengamalkan
pemikiranyang
mengutamakan
pendigitalan,danmelakukan pembaharuan dalam struktur kawal selia untuk
memudahkan lagi operasi perniagaan di peringkat nasionaldan sub-nasional.
Perkembangan pesat teknologi yang didorong oleh
penerimagunaan yang tinggi akibat pandemik mewujudkan
cabaran dalam menyesuaikan keperluan kemahiran,mengawal kemajuan teknologi, serta mengimbangi kesan
sosial. Dalam hubungan ini, antara kesan yang perlu ditangani
dalam pelaksanaan hala tuju bagi Bumiputera adalah
keperluan untuk menyediakan kemahiran baharu, potensi
kehilangan pekerjaan dan adaptasi penggunaan teknologi
dalam perniagaan.

pembeli12. Pada tahun 2021, China menjadi negara pertamayang mencatat jumlah tempahan e-dagang melepasi tandaaras 50%.

2.3.3

Perspektif Nasional

Berdasarkan kedudukan Daya Saing Digital Dunia 2023,
Malaysia menduduki tempat ke-33 dalam kalangan 64
ekonomi global. Kedudukan ini menunjukkan terdapat
bidang keutamaan yang perlu ditambah baik, terutamanyadari aspek kesediaan masa depan13. Rangka Tindakan

12.
13.

World Economic Forum, Future of Consumption in Fast-Growth Consumer Markets: ASEAN (Forum Ekonomi Dunia (WEF), 2020)
IMD, World Digital Competitiveness Ranking (IMD, 2023)

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

24

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

2.4
PERUBAHANDEMOGRAFI DANKUALITI HIDUP
Landskap global sedang melalui fasa polikrisis yangmemberi kesan kepada demografi dan kualiti hidup
masyarakat, termasuk krisis ekonomi dan kesihatan, konflik
geopolitik dan bencana alam. Ini menuntut penyelesaian
inovatifbagi memastikan daya tahan sosioekonomi
masyarakat dan kemakmuran negara.

2.4.1

Perspektif Global

Peningkatan dalam populasi menua dunia menjadi
cabaran utama pada peringkat global. Menurut laporan
PBB, populasi dunia akan mencapai 9.7 bilion padatahun 2050 berbanding 7.6 bilion pada tahun 2010.14
Populasi berusia 65 tahun dan ke atas pula dijangka
mencapai 16% pada tahun 2050 berbanding 10% padatahun 202215.
Dalam aspek perbandaran, tarikan migrasi ke bandar berlaku
disebabkan oleh kewujudan banyak peluang pekerjaan,prospek pendidikan yang baik, kemudahan pengangkutan
yang maju serta perkhidmatan penjagaan kesihatan yangboleh dipercayai dan tersedia. Bank Dunia melaporkan

bahawa menjelang tahun 2050, hampir 7 daripada 10 orangakan tinggal di bandar, dengan lebih 80% daripada KDNK
global akan dijana di kawasan bandar16.
Peningkatan populasi bandar yang drastik memberi tekanan
kepada tadbir urus dan sumber serta mengubah struktur
masyarakat dengan ketara jika tiada pelan jangka masa panjang
tersedia.

2.4.2

Perspektif Serantau

Negara Asia Timur dan Asia Tenggara sedang mengalami
perubahan demografi yang besar, termasuk penurunan
kadar kelahiran dan peningkatan jangka hayat penduduk.
Kadar pertumbuhan telah menurun sejak 1980an, dan jumlah
penduduk dijangka menurun menjelang tahun 2040, iaitu
penurunan lebih awal berbanding wilayah lain. Oleh itu,
menjelang tahun 2060, sebahagian besar negara di rantau
ini dijangka menjadi negara tua, iaitu kira-kira 40% daripada
jumlah populasi berusia 65 tahun dan ke atas17.
Penduduk bandar di Asia telah meningkat kepada 56% pada2015 berbanding kurang daripada 20% pada 1950 berikutan
kelebihan tahap ekonomi yang lebih baik daripada kawasan
luar bandar di Asia18. Rantau Asia dijangka terus mengalami
migrasi penduduk ke bandar besar atau dikenali sebagai
megapolis, seperti Shanghai, Beijing, Tokyo, Seoul, Bangkok
dan Jakarta.

United Nations, Global Issues: Population (Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, 2023)
Department of Economic and Social Affairs, World Population Prospects 2022 (Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, 2022)
16. World Bank Group, Urban Development (Kumpulan Bank Dunia, 2023)
17. Department of Economic and Social Affairs, World Population Prospects 2019 (Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, 2019)18. Dr Keiichiro Oizumi, Mega Trends in East Asia – What’s Happening? What’ll Happen? (Universiti Sains Malaysia, May 2016)
14.
15.

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

25

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

2.4.3

Perspektif Nasional

Penduduk di Malaysia meningkat pada kadar 2.1% pada tahun
2023, lebih perlahan berbanding 2.6% pada tahun 1971, berikutan
beberapa faktor seperti kadar kesuburan, jangka hayat dan
migrasi penduduk19.
Malaysia akan menjadi negara tua menjelang tahun 2044
apabila 14% daripada populasi negara ini terdiri daripada
mereka yang berumur 65 tahun ke atas. Keadaan ini
memberi cabaran kepada Malaysia, terutama komitmen
fiskal, pasaran buruh, kestabilan pendapatan dan sistem
kesihatan awam20.

Perbandaran yang inklusif meliputi pusat ekonomi mendorong
penghijrahan ke kawasan bandar yang sekaligus meningkatkan
kualiti hidup. Kadar perbandaran meningkat kepada 75.1% padatahun 2020 dan dijangka mencapai 84% menjelang 204021.
Semua pihak perlu dipersiapkan untuk memainkan perananmasing-masing dalam usaha menangani cabaran polikrisisyang mengakibatkan perubahan demografi dan kualiti hidup
masyarakat. Antara langkah yang perlu diberi tumpuan
termasuk mempertingkatkan pendidikan berterusan, latihankemahiran, penggunaan teknologi dan automasi serta
menambah baik perlindungan sosial dan penjagaan jangka
panjang.

Jabatan Perangkaan Malaysia, Populasi Penduduk Malaysia (Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM), 2023)
Kumpulan Wang Simpanan Pekerja (KWSP) di Persidangan Kesejahteraan Sosial Antarabangsa Ke-11 2024
21. Malaysia Population Research Hub, Penduduk bandar dijangka meningkat 84 peratus menjelang 2040 (Lembaga Penduduk dan Pembangunan Keluarga Negara, 2022)
19.

20.

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

26

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

2.5
KRISIS KESIHATANPLANET
Perubahan iklim merupakan antara trend megapalingkritikalyang
mempengaruhi
kehidupanseharian masyarakat pada masa kini dan masa
hadapan. Peningkatan suhu 1°C telah berlaku tiga
hingga empat kali sejak sedekad yang lalu dijangka
berterusan dalam beberapa dekad mendatang22.
Kesannya, dianggarkan seramai 200 juta penempatan
semula penduduk berlaku berikutan peningkatan paraslaut, banjir dan kemarau23.

2.5.1

Perspektif Global

Menurut Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), perubahan
iklim menyumbang secara langsung kepada kecemasankemanusiaan termasuk, gelombang haba, kebakaran hutan,banjir, ribut tropika serta taufan yang semakin meningkat
pada skala dan frekuensi yang membimbangkan24. Kajian
menunjukkan bahawa 3.6 bilion individu kini tinggal
di kawasan yang sangat rentan kepada perubahan
iklim25. Unjuran bagi tahun 2030 sehingga tahun 2050
menjangkakan perubahan iklim akan mengakibatkan kirakira 250,000 kematian setiap tahun berpunca daripada

kekurangan makanan dan nutrisi, penyakit malaria, cirit-birit
dan tekanan haba. Selain itu, beban kos kesihatan secaralangsung dianggarkan antara USD2 bilion sehingga USD4
bilion setiap tahun menjelang tahun 203026.
Negara membangun yang tidak mempunyai infrastruktur
kesihatan yang mencukupi akan berhadapan dengan
ketidakmampuan untuk mengendalikan krisis akibat perubahan
cuaca. Selain itu, menurut laporan Bank Dunia, dianggarkan lebih
daripada 130 juta individu yang tinggal di negara paling rentan
akan terjebak dalam kemiskinan ekstrem akibat perubahan
iklim menjelang tahun 2030 sekiranya tiada sebarang langkah
mitigasi diambil 27.
Perubahan iklim dijangka menyumbang kepada peningkatan
kos sara hidup, krisis makanan, air dan tenaga, serta
gangguan rantaian bekalan. Oleh itu, pengurangan
pelepasan gas rumah kaca (GHG) melalui penggunaan
tenaga secara berhemah dalam pengangkutan dan
pengeluaran makanan boleh memberi manfaat yang sangat
besar kepada kehidupan.

2.5.2

Perspektif Serantau

Asia sebagai rantau yang paling pesat berkembang di dunia,
bukan sahaja mempunyai permintaan tertinggi untuk sumber
semula jadi tetapi juga menghadapi risiko paling besar berikutan
kemerosotan alam sekitar dan perubahan iklim. Rantau Asia
dijangka mengalami kesan penurunan KDNK sebanyak 26.5%
menjelang tahun 2048 berikutan perubahan iklim 28.

United Nations Development Programme, Pursuing the 1.5°C Limit: Benefits & Opportunities (Program Pembangunan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNDP), 2016)
Bank Dunia
24. World Health Organization, Climate Change (Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), 2023)
25. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), Summary for Policymakers in Climate Change 2022
26. Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO)27. Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability, IPCC
28. Organisasi Meteorologi Dunia (WMO)
22.

23.

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

27

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

Melalui Kenyataan Bersama ASEAN Mengenai Perubahan
Iklim (AJSCC) COP28, Negara Anggota ASEAN komited
untuk mengawal perubahan iklim. AJSCC menggariskansokongan yang dipertingkatkan untuk negara membangun
dalam usaha mitigasi, penyesuaian kewangan dan
teknologi yang selaras dengan matlamat Perjanjian Paris.
Persetujuan bersama ini membolehkan Negara Anggota
ASEAN mendapat manfaat daripada perkongsian sumber,
pengetahuan dan teknologi.

Selain itu, Malaysia sedang memuktamadkan strategi jangka
masa panjang pembangunan rendah karbon (Long-Term Low
Emissions Development Strategies - LT-LEDS) dan Nationally
Determined Contributions (NDC), yang akan menjadi garis
panduan komprehensif ke arah mencapai aspirasi pelepasan
karbon sifar bersih (net zero) seawal tahun 2050.

Sehubungan itu, dianggarkan sebanyak USD29.4 trilion
pelaburan diperlukan bagi tujuan peralihan tenaga rendah
karbon bagi Negara Anggota ASEAN. Negara Anggota kinisemakin giat mengusahakan projek tenaga solar, angin dan
hidro serta meneroka inisiatif seperti penetapan harga karbon,
pelaburan hijau, dan
pengeluaran hidrogen, di samping
meningkatkan ketersambungan serantau untuk perdagangan
tenaga mampan 29.

2.5.3

Perspektif Nasional

Malaysia telah melancarkan fasa pertama Pelan Hala Tuju
Peralihan Tenaga Negara (NETR), dengan memperkenalkan
10 inisiatif pemangkin utama yang akan membuka peluang
pelaburan peralihan tenaga bernilai RM435 bilion hingga
RM1.85 trilion menjelang tahun 2050. Jumlah pelaburan fasa
pertama bernilai RM25 bilion dijangka membuka kira-kira23,000 pekerjaan berimpak tinggi dan berkualiti tinggi selainmengurangkan pelepasan GHG bersamaan 10,000 gigagram
karbon dioksida setahun.

29.

Krisis kesihatan planet yang semakin meruncing akanmenjadi ancaman besar kepada generasi akan datang
termasuk Bumiputera sekiranya tindakan pemuliharaan
dan pemulihan tidak diambil. Sehubungan itu, perancangan
pembangunan Bumiputera harus memberi tumpuan kepada
industri berasaskan peralihan tenaga dan sumber asli bernilai
tinggi sebagai sumber pertumbuhan baharu yang juga dapat
melindungi dan memelihara kesihatan planet.

ASEAN Climate & Energy Insight Q4/2023 : COP 28 Special Edition by ASEAN Climate & Energy Project (ACCEPT II)

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

28

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

Kadar kemiskinan
tinggi dan
pengenalan kaum
mengikut fungsi
ekonomiPenyertaan
Bumiputera
dalam aktiviti
ekonomi yangrendah• Meningkatkan
pemilikan ekuiti
Bumiputera• Mewujudkan
Masyarakat
Perdagangandan Perindustrian
Bumiputera (MPPB)• Menubuhkan FIC• Menumpukan
kepada pertanian dan
pembuatan• Melaksanakan
program penswastaan• Meningkatkantabungan melalui
pengukuhan peranan
PNB• Menumpukan kepada
industri berat dan
pertanian berskala
besar

1956 - 1970

FOKUS UTAMAPEMBANGUNANBUMIPUTERAPuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Nasional,
1991 - 2000

Isu Struktur

Kerajaan telah merangka pelbagai dasar
pembangunan negara dalam usaha
memperkasa agenda Bumiputera sepertiyang dijelaskan dalam Rajah 1. Agenda
pembangunan Bumiputera sepanjang
enam (6) dekad yang lalu memberi tumpuan
kepada aspek pembasmian kemiskinan dan
penyusunan semula masyarakat; menangani
kesenjangan pendapatan; pemilikan ekuiti
dan hartanah dan peningkatan daya saing
perusahaan Bumiputera. Namun, masih
terdapat pelbagai isu struktur seperti jurangpendapatan dan kekayaan antara etnik yangsemakin melebar; status sosioekonomi
Bumiputera yang masih terperangkap
dalam kelas menengah dan sederhana;dan penyertaan Bumiputera yang tertumpu
dalam aktiviti ekonomi yang mempunyai nilai
ditambah yang rendah.

1971 - 1990

Inisiatif

JangkaPanjang

JangkaSederhana

Rajah 1:
2.6
Agenda pembangunan Bumiputera yang berkaitan dengan Dasar Utama Negara
DASAR
Rancangan Malaya 1
RMKe-2
RMKe-6
Rancangan Malaya 2
PEMBANGUNAN
hinggadan
Rancangan Malaysia 1
RMKe-5
RMKe-7(RMKe-1)
NEGARADAN AGENDA
PEMBANGUNAN
Dasar
Pasca
Dasar
BUMIPUTERA
Pembangunan
Kemerdekaan,
Ekonomi Baru,

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

29

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

RMKe-8dan
RMKe-9RMKe-10dan
RMKe-11

RMKe-12KSP RMKe-12
dan
RMKe-13

Dasar
WawasanNegara,2001 - 2010

Dasar
Transformasi
Nasional,
2011 - 2020

WawasanKemakmuran
Bersama,
2021 - 2030

Ekonomi MADANI:Memperkasa
Rakyat,2023

Ketidakseimbangansosial, ekonomi
danwilayah

Perangkap
pendapatan
sederhana

JurangpendapatandankekayaanmelebarTatakelola &keadilansosialyang masih
lemah

WAWASAN 2020, 1991 - 2020

• Memperkasa peranan• Meningkatkan pendapatan
institusi Bumiputera termasukrakyatPKEN• Memperluas peluang• Meningkatkan penyertaan
pekerjaan berpendapatan
Bumiputera dalam pekerjaan
tinggiprofesional• Menumpukan kepada• Meliberalisasi garis panduan
pertanian moden dan
FIC
pembuatan bernilai tinggi• Menumpukan kepada sektor
perkhidmatan

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

• Memperkukuh pembangunan • Menggalakkan syarikat
inklusif dan mampan
pemula dan PMKS
• Merapatkan jurang antara
Bumiputera menceburi
kumpulan pendapatan etnik,
bidang pertumbuhan baharu
wilayah dan rantaian bekalan

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

30

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

Kerajaan telah mewujudkan pelbagai agensi
yang bertanggungjawab untuk menyokong
agenda pembangunan Bumiputera, seperti
dalam Rajah 2. Sebanyak sembilan agensi
mandat Bumiputera ditubuhkan khusus
untuk memperkasa agenda pembangunan
Bumiputera iaitu Perbadanan Kemajuan
Ekonomi Negeri (PKEN), Majlis Amanah
Rakyat (MARA), Urban Development
Authority (UDA) Holdings, Perbadanan
Usahawan Nasional Berhad (PUNB),
Pelaburan Hartanah Berhad (PHB), Ekuiti
Nasional Berhad (EKUINAS), VentureTECH,
Unit
Peneraju
AgendaBumiputera(TERAJU), dan Yayasan Peneraju (YP). Di
samping itu, agensi seperti Permodalan
Nasional Berhad (PNB), Lembaga Tabung
Angkatan Tentera (LTAT) dan Perbadanan
Nasional Berhad (Pernas) turut berperanan
menyokongagendapembangunan
Bumiputera.

Rajah 2:Penubuhan Agensi yang turut menyokong Agenda pembangunan Bumiputera

1966

1971

PKEN
1964

1972

1956

1971

1956

Namun, beberapa isu berkaitan tatakelolayang lemah serta mekanisme penyampaianyang kurang berkesan telah mengakibatkan
ketirisan dan sasaran tidak tercapai.
Pelaksanaan program secara silo yang tidak
berdasarkan mandat asal serta ketiadaanpemantauan yang terselaras menyebabkan
berlakunya pertindihan peranan dan
ketidakcekapan pengurusan sumber.

1969

1965

1976

1978

Pra 1971

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Dasar
EkonomiBaru
Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

31

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

Tindakan
Pembangunan
Bumiputera

Hala Tuju
Transformasi
EkonomiBumiputera

1998

MajlisKemakmuran
Bumiputera
2021

2007

2011

1991

1991

2001

2011

2018

2020 - 2022

2023

2013

2009

1993

Dasar
Pembangunan
Nasional

WawasanNasional

Dasar
Transformasi
Nasional

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

2024

2024

Unit
Permerkasaan
EkonomiBumiputera

2006

2024

MajlisEkonomiBumiputera
2022

Unit
Permerkasaan
AgendaBumiputera
WawasanKemakmuran
Bersama 2030

Ekonomi
MADANI

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

32

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

2.7
KERANGKA EKONOMI MADANI
Ekonomi MADANI: Memperkasa Rakyat merupakan wadah untuk mengangkat semula darjat dan martabat negara. Kerangka ini
meletakkan dua tumpuan utama iaitu menstruktur semula ekonomi ke arah Malaysia sebagai peneraju ekonomi Asia serta memberi
limpahan hasil kepada rakyat untuk menikmati kehidupan yang lebih berkualiti seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 3.
Rajah 3: Kerangka Ekonomi MADANIEKONOMI MADANI: MEMPERKASA RAKYAT
Untuk berjaya memerlukan
pendekatan seluruh Malaysia(Rakyat, Kerajaan & Industri)

Menaikkan Siling
Peneraju Ekonomi Asia

• Destinasi Pelaburan Berdaya Saing &Bertaraf Global• Industri Berteraskan Digital & Inovasi

Dengan semangat
perpaduan• Peneraju Ekonomi Islam Global• Jaguh PMKS Serantau• Keterjaminan & Kemampanan
EkonomiTatakelola yang baik
(membanteras rasuah)
Sistem penyampaian awamyang tangkas & kolaboratif

Menaikkan Lantai
Peningkatan Darjat Hidup Rakyat• Pekerjaan Bermakna &Berpendapatan Tinggi• Keterangkuman & Kesaksamaan
Peluang• Akses Sejagat Pendidikan &Kesihatan• Kemudahan Asas Bertaraf Dunia• Perlindungan Sosial untuk Semua

Malaysia Berasaskan Nilai MADANI(Kemampanan, Kesejahteraan, Daya Cipta, Nilai Hormat, Keyakinan & Ihsan)
Kerangka Ekonomi MADANI ini menjadi asas dalam perancangan pelan pembangunan Bumiputera ke arah mengangkat darjat dan
martabat Bumiputera bagi mencapai masyarakat yang adil, saksama dan inklusif.

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

33

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

2.8
KEDUDUKAN SEMASAEKONOMI MALAYSIA
Struktur ekonomi Malaysia telah melalui pelbagai fasa perubahan
melalui pelaksanaan dasar dan strategi yang pragmatik. Bermula
daripada sebuah ekonomi yang berasaskan komoditi, negara
beralih kepada ekonomi yang bertumpu kepada pembuatan
dan perkhidmatan. Ekonomi Malaysia telah mencatatkan kadar
pertumbuhan purata hampir 6% setahun sejak tahun 1970,
walaupun berhadapan dengan pelbagai krisis ekonomi. Bagi
tempoh 2021-2023, KDNK telah berkembang sebanyak 5.2%
setahun dan dijangka mencapai sasaran Kajian Separuh Penggal(KSP), RMKe-12, iaitu 5% hingga 6%.
Pertumbuhan dalam separuh pertama RMKe-12 diterajui oleh
peningkatan produktiviti buruh dan aktiviti sektor swasta.
Pelaburan swasta meningkat sebanyak 4.8% setahun, disokong
oleh perolehan jentera dan peralatan (M&E). Selain itu, sektor
luar turut menyokong prestasi yang baik ini dengan meneruskan
imbangan perdagangan positif dicatat semenjak tahun 1998.
Eksport kasar berkembang sebanyak 13.2% setahun dipacu
oleh sektor barangan pembuatan dan perlombongan, manakala
import kasar pula meningkat sebanyak 14.8% setahun berikutan
permintaan yang lebih tinggi terhadap barang pengantara.

Berdasarkan pertumbuhan yang dicatat, pendapatan negara
kasar (PNK) per kapita meningkat kepada RM53,026 (AS$11,628)
pada tahun 2023, berbanding RM42,838 (AS$10,191) pada tahun
2020. Walau bagaimanapun, masih terdapat jurang sebanyak
17% daripada nilai ambang pendapatan untuk mencapai status
negara berpendapatan tinggi. Semua negeri telah mencatatkan
pertumbuhan positif berbanding penguncupan pada tahun 2020
dengan negeri Pulau Pinang, Selangor dan Pahang mencatat
pertumbuhan melebihi KDNK nasional.
Pertumbuhan produktiviti buruh bagi setiap pekerja pulaberkembang sebanyak 2.8% setahun kepada RM96,780 padatahun 2023 berbanding RM89,179 pada tahun 2020. Bahagian
pampasan pekerja (CE) daripada KDNK telah menunjukkan
perkembangan positif dengan mencatatkan pertumbuhan
sebanyak 4.4% setahun dalam tempoh tiga tahun terakhir
berbanding tempoh sebelum COVID-19.
Pendapatan purata bulanan isi rumah mencatatkan peningkatan
kepada RM8,479 pada tahun 2022, iaitu lebih tinggi berbanding
RM7,089 yang dicapai pada tahun 2020. Peningkatan
pendapatan ini disokong oleh pelaksanaan pelbagai dasar
Kerajaan untuk memulih dan menjana semula ekonomi selepas
pandemik COVID-19. Selain itu, Indeks Kesejahteraan Rakyat
meningkat 1.8% setahun dalam tempoh 2021 hingga 2022, lebihbaik berbanding pencapaian dalam tempoh 2018-2019 iaitu
sebanyak 0.5% setahun.

Sektor perkhidmatan dan pembuatan kekal sebagai sumber
utama pertumbuhan. Sektor perkhidmatan berkembang
sebanyak 6.1% setahun, disokong oleh aktiviti berkaitan pengguna,manakala sektor pembuatan meningkat sebanyak 6.0% setahun,
didorong oleh permintaan yang kukuh untuk produk elektrik danelektronik (E&E). Pertumbuhan sektor pembinaan, pertanian dan
perlombongan juga kekal positif dalam tempoh tersebut.

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

34

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

2.9
SEKTOR BERPOTENSI
Reformasi struktur ekonomi sedang giat dilaksanakan bagi
mempercepat peralihan Malaysia ke arah menjadi sebuah
negara berpendapatan tinggi. Sektor dan industri baharu
yang mempunyai nilai ditambah yang tinggi, termasuk industri
HGHV dan yang berimpak tinggi telah dikenal pasti dalammemacu ekonomi negara. Bumiputera boleh memanfaatkan
peluang yang wujud melalui tumpuan dan penekanan yangdiberikan oleh Kerajaan bagi pembangunan sektor dan industri
seperti ditunjukkan dalam Rajah 4. Industri ini dikenal pasti
berdasarkan potensi Bumiputera dalam menjana aktiviti bernilai
ditambah tinggi; penggunaan teknologi termaju; penyelidikandan pembangunan inovasi; dan pekerjaan berkemahiran tinggi
yang menyumbang kepada peningkatan penyertaan serta
penglibatan Bumiputera dalam industri HGHV.

Rajah 4: Sektor berpotensi Bumiputera

01

02

03

04

05

06

Industri HGHVBerasaskan
Peralihan
TenagaIndustri
HGHV
Berasaskan
Teknologi dan
DigitalIndustri
HGHV E&E
Bernilai Tinggi

Industri
HGHV
Pertanian dan
Industri Asas
Tani

Industri
HGHV
Nadir Bumi

Industri
Halaldan
Makanan

07

08

09

10

11

Industri
Perkhidmatan
Profesional
Berteraskan
Kewangan Islam

Industri
LogistikIndustri
Pelancongan

Industri
KhidmatJagaanIndustri
Modal Teroka
dan Ekuiti
Persendirian

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

35

2.0
Perspektif Menyeluruh di Peringkata Global, Serantau dan Nasional

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

3.0
Kedudukan Semasa Sosioekonomi Bumiputera

3.0
36

KEDUDUKANSEMASASOSIOEKONOMI
BUMIPUTERAPuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035 | Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

37

3.0
Kedudukan Semasa Sosioekonomi Bumiputera

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

38

3.0
Kedudukan Semasa Sosioekonomi Bumiputera

Kedudukan sosioekonomi Bumiputera selepas enam dekad pelaksanaan agenda pembangunan telahmenunjukkan kemajuan dalam pelbagai aspek termasuk pembangunan bakat dan penyertaan dalam guna tenaga,
peningkatan pendapatan, serta pemilikan dan penguasaan kekayaan. Selain itu, taraf hidup masyarakat Orang
Asli serta Bumiputera di Sabah dan Sarawak turut menunjukkan peningkatan.

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

3.0
Kedudukan Semasa Sosioekonomi Bumiputera

39

3.1
DEMOGRAFI BUMIPUTERA
Berdasarkan 30.4 juta warganegara Malaysia mengikut kumpulan
etnik pada tahun 2023, Bumiputera kekal sebagai kumpulan
penduduk majoriti dengan anggaran 21.3 juta atau 70.1%, sepertiyang ditunjukkan dalam Rajah 5. Daripada jumlah Bumiputera

ini, sebanyak 22% adalah Bumiputera Sabah dan Sarawak
serta Orang Asli30. Dari segi penempatan pula, sebanyak 47.6%
atau 10.15 juta Bumiputera menetap di bandar pada tahun 2023
berbanding hanya 26.7% atau 2.8 juta orang pada tahun 1970 31.

Rajah 5: Jumlah Penduduk mengikut Kumpulan Etnik, 1970 - 2023
Juta
Orang
35

Sumber: DOSM

10.88

13.88

18.11

22.08

26.26

30
0.23
1.92

25
0.27
1.70

20

0.53
1.41

15
10

0.07
0.98

0.30
1.19

29.68

29.95

30.20

30.42

0.31
2.02

0.31
2.03

0.22
1.99

0.21
2.01

6.71

6.71

6.89

6.87

6.43

5.76

4.99

4.46

3.74
5
6.09

7.93

11.18

14.35

17.68

20.64

20.90

21.10

21.33

1970

1980

1990

2000

2010

2020

2021

2022

2023

0

Bumiputera

30.
31.

Cina

India

Lain-lain

Statistik Bumiputera 2023, Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM)
Laporan Rancangan Malaysia Kedua, 1971-1975 (RMKe-2)

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

40

3.0
Kedudukan Semasa Sosioekonomi Bumiputera

3.2
PEMBANGUNAN BAKAT DAN PENYERTAAN
BUMIPUTERA DALAM TENAGA BURUH
Berdasarkan Laporan Survei Tenaga Buruh (LFS) tahun 2022,
kadar penyertaan tenaga buruh (KPTB) Bumiputera adalah
sebanyak 67.1% meningkat berbanding 65.8% pada tahun 2021,
seperti ditunjukkan dalam Jadual 1. Manakala dari segi jantina,
KPTB Bumiputera bagi lelaki adalah 80.0% berbanding 78.9%
dan bagi perempuan 54.1% berbanding 52.6% dalam tempoh
yang sama.

Dalam aspek pengangguran pula, bilangan Bumiputera yangmenganggur adalah paling tinggi, iaitu seramai 387,800 orang
atau 61.5% daripada jumlah keseluruhan 630,400 orang yangmenganggur. Sebanyak 70.8% Bumiputera yang menganggur
adalah daripada kumpulan umur antara 15 hingga 30 tahun, iaitu
seramai 274,690 orang. Kadar pengangguran Bumiputera adalah
4.0%, iaitu lebih tinggi daripada kadar pengangguran nasional.

Jadual 1: Penyertaan Tenaga Buruh Bumiputera, 2022
TENAGA BURUH BUMIPUTERAPENDUDUK (JUTA)PERATUS

Penduduk Umur Bekerja Bumiputera

14.34

68.54%(Keseluruhan)(20.92)Tenaga Buruh Bumiputera

9.63(Keseluruhan)(14.18)67.91%

Kadar Penyertaan Tenaga Buruh Bumiputera

67.10%(Keseluruhan)(67.80%)

Bumiputera yang Bekerja

9.23

67.82%(Keseluruhan)(13.61)69.64%

Bumiputera yang Menganggur

0.39(Keseluruhan)(0.56)

Kadar Pengangguran Bumiputera

4.0%(Keseluruhan)(3.9%)
Sumber: DOSM

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

3.0
Kedudukan Semasa Sosioekonomi Bumiputera

41

Sebahagian besar tenaga kerja Bumiputera masih dalam kategori bukan mahir iaitu sebanyak 62.2% merupakan pekerja separuh mahir,dan 8.7% pekerja berkemahiran rendah. Hanya 2.7 juta atau 29.1% pekerja mahir Bumiputera yang bekerja sebagai pengurus, profesional
serta juruteknik dan profesional bersekutu, berbanding jumlah keseluruhan 9.25 juta Bumiputera yang bekerja.32
DEB yang diperkenalkan oleh Kerajaan antaranya telah berjaya meningkatkan bilangan profesional Bumiputera dalam pelbagai
bidang termasuk bidang perubatan, perundangan, kejuruteraan, perakaunan dan sebagainya. Namun, penyertaan Bumiputera
berbanding etnik lain dalam beberapa pekerjaan profesional masih berada di bawah tahap yang disasarkan berdasarkan komposisi
kaum termasuk arkitek 44.8%, peguam 38.9% dan akauntan 32.2%, seperti ditunjukkan dalam Rajah 6.
Rajah 6: Jumlah Profesional mengikut Etnik (%), 2022-2023
Sumber: DOSM

1

1
1

1
4

5

2

1

1

5

5

5
4
4

12
14
38

36

21

46

43

Purata
70%

57
63

43

62

66

41

39

32

62

62

53

52

95

87

DoktorDoktor Gigi

ArkitekPeguamAkautanJuruukur
Bahan

Juruukur
Tanah

Perekabentuk
DalamanPelukis
Pelan
BangunanPen. Peg.
Perubatan

Jururawat

Bumiputera

32.

36

Cina

India

Lain-lain

Bukan Bumiputera

Laporan Survei Tenaga Buruh (LFS) 2022

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

3.0
Kedudukan Semasa Sosioekonomi Bumiputera

42

3.3
PERTUMBUHAN PENDAPATAN BULANAN ISI RUMAH
pekerjaan ketua isi rumah Bumiputera pada tahun 2022 adalah
sebanyak RM7,599 berbanding RM172 pada tahun 1970, seperti
ditunjukkan dalam Rajah 7.

Pendapatan Bumiputera telah menunjukkan peningkatan lebih
daripada 40 kali ganda dalam tempoh tahun 1970 hingga tahun
2022. Pendapatan isi rumah kasar bulanan purata mengikut

Rajah 7: Pendapatan Isi Rumah Kasar Bulanan Purata mengikut Pekerjaan Ketua Isi Rumah dan Kumpulan Etnik,
1970 – 2022
RM

Sumber: DOSM

12,00010.656
9,895

10,000

8,950

8,750
8,216
8,000

7,666
7,150
6,366

6,000
5,011
3,999

4,000

3,456
2,702

2,000

0

1,629
1,207
172
1970

492
1979

7,599
7,093

6,246
6,267

5,233
5,548
4,457

3,624

1,984

941
1989

1999

Bumiputera

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

2009
Cina

2012
India

2014

2016

2019

2022

Lain-lain

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

43

3.0
Kedudukan Semasa Sosioekonomi Bumiputera

Pendapatan isi rumah kasar bulanan penengah Bumiputera mengikut pekerjaan ketua isi rumah adalah RM5,793 pada tahun 2022.
Pendapatan penengah bulanan Bumiputera direkodkan lebih rendah berbanding paras nasional RM6,338, manakala India RM6,627
dan Cina RM8,167. Berdasarkan agihan isi rumah mengikut kumpulan pendapatan, lebih 50% isi rumah Bumiputera berada di bawahpendapatan bulanan purata RM6,000 berbanding India 45% dan Cina 36%, seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 8.
Rajah 8: Agihan Pendapatan Isi Rumah Mengikut Etnik (RM), 2016 dan 2022
Bumiputera
Cina
2016
2022
Lebih daripada 15,000
9%
5%
12%
14,000 - 14,999
2%
3%
1%
2%
13,000 - 13,999
2%
2%
3%
4%
12,000 - 12,999
3%
4%
2%
3%
11,000 - 11,999
3%
2%
4%
5%
10,000 - 10,999
4%
5%
3%
4%
9,000 - 9,999
4%
5%
5%
6%
8,000 - 8,999
5%
6%
6%
6%
7,000 - 7,999
7%
6%
7%
7%
6,000 - 6,999
8%
8%
8%
7%
5,000 - 5,999
11%
10%
9%
8%
4,000 - 4,999
9%
13%
12%
11%
3,000 - 3,999
16%
13% 12%8%2,000 - 2,999
11%
13%
7%
7%
Kurang daripada 2,000
5%
6%
4%
10%

India
19%

8%

2%
1%
2%
3%
4%
4%
Sumber: DOSM
5%
7%
9%
11%
14%
15%
9%
7%

12%
3%
3%
3%
4%
5%
5%
6%
7%
9%
10%
11%
12%
8%
4%

Insiden Kemiskinan Mutlak bagi Bumiputera menunjukkan penurunan yang drastik sejak tahun 1970 daripada 64.8% kepada 7.9%
pada tahun 2022, seperti ditunjukkan dalam Rajah 9.
Rajah 9: Insiden Kemiskinan Mutlak Mengikut Kumpulan Etnik Ketua Isi Rumah, 1970 – 2022%
70

Sumber: DOSM

64.8

60
50

44.8

49.2

40
30
20

39.2
26

10

28.9

23.0

21.7

16.5

22.8
7.6

10.2

1979

5.4
1989

19.8

0
1970

Bumiputera

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

13.5
6.7
5.3
2.5 0.6
2009

2.6
1.9
1999
Cina

India

7.2 4.8
1.4
2019

7.9
6.5 5.4
1.9
2022

Lain-lain

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

3.0
Kedudukan Semasa Sosioekonomi Bumiputera

44

3.4
PEMILIKAN DAN PENGUASAAN KEKAYAAN:ASET KEWANGAN DAN ASET BUKAN KEWANGAN
awam, Bumiputera hanya mewakili 7% daripada syarikat
tersenarai awam sehingga tahun 2022 dengan hanya 62 syarikat
dikuasai oleh Bumiputera daripada 945 syarikat yang tersenarai
dalam Bursa Malaysia. Selain itu, jumlah pemegang akaun Sistem
Depositori Pusat (CDS) dalam kalangan Bumiputera berada padakadar hanya 30% hingga 40% berbanding keseluruhan 33.

Pemilikan ekuiti korporat Bumiputera dalam tempoh enam dekadyang lalu menunjukkan prestasi yang tidak konsisten dengan
peratusan pada tahun 2020 adalah 18.4%. Pemilikan ekuiti
korporat Bumiputera adalah termasuk pegangan oleh individu
dan agensi mandat Bumiputera yang terpilih. Pemilikan nomini
menunjukkan peningkatan yang ketara mencecah 15.3% padatahun 2020. Sehingga April 2024, tiada peruntukan perundanganbagi mewajibkan pengisytiharan oleh pemunya benefisial(beneficial ownership) bagi pemilikan ekuiti di Suruhanjaya
Syarikat Malaysia (SSM) dan Bursa Malaysia.

Dalam aspek simpanan untuk persaraan, caruman Bumiputera
melalui Kumpulan Wang Simpanan Pekerja (KWSP) mencatatkan
purata yang rendah walaupun memiliki jumlah ahli yang lebihtinggi. Purata simpanan KWSP setiap ahli mengikut etnik adalahseperti yang ditunjukkan dalam Rajah 10 34.

Dari segi penyertaan Bumiputera dalam syarikat tersenarai

Rajah 10: Purata Simpanan KWSP Setiap Ahli mengikut Etnik sehingga Jun 2021
RM
‘000

Bumiputera
33.
34.

50-54
Cina

417.1
60-64

65-69

247.0

70-74

96.5

151.9
65.5

35.3

137.7

134.8

259.5

262.5

281.9

55-59

55.5

163.6

93.6

200.7

319.6

343.5

45-49

164.3

174.2

297.9

40-44

155.4

129.4

227.0

35-39

113.1

89.6

156.8

30-44

74.9

90.9

51.6

40.8

450.0
400.0
350.0
300.0
250.0
200.0
150.0
100.0
50.0
0.0

Sumber: Unit Peneraju Agenda Bumiputera (TERAJU)

75-79

India

Bursa Malaysia
Kajian “Tabung Persaraan Bagi Golongan Bumiputera: Adakah mencukupi?”, 2022, Unit Peneraju Agenda Bumiputera (TERAJU)

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

45

3.0
Kedudukan Semasa Sosioekonomi Bumiputera

Dalam aspek aset bukan kewangan, pemilikan kediaman Bumiputera berada pada kadar 73.4%, berbanding purata nasional sebanyak
76.5% pada tahun 2022, seperti ditunjukkan dalam Rajah 11.
Rajah 11: Peratus Isi Rumah Bumiputera mengikut Status Tempat Kediaman yang Didiami, 2022
Sumber: DOSM

Dimiliki

Keseluruhan: 76.5%

73.4%

DisewaKeseluruhan: 20.3%

Kuarters

Keseluruhan: 20.3%

21.9%

4.7%

Bagi aspek transaksi hartanah, Bumiputera mencatatkan bilangan transaksi yang tinggi dalam pasaran hartanah kediaman di kedua-dua
pasaran primer dan sekunder. Walau bagaimanapun, nilai pasaran bagi setiap transaksi tersebut adalah rendah berbanding hartanah
perdagangan dan industri, seperti ditunjukkan dalam Jadual 2.
Jadual 2: Hartanah Komersial Bumiputera mengikut Pasaran Primer dan Pasaran Sekunder, 2022
PASARAN PRIMERPERKARAPASARAN SEKUNDERBUMIPUTERAKESELURUHANBUMIPUTERAKESELURUHAN

Nilai (RM bilion)

10.65

21.31

24.05

72.97

Transaksi

30,63548,441

41,63391,318Nilai (RM bilion)

0.54

3.88

1.54

28.73

Transaksi

789

4,483

1,376

14,230

Nilai (RM bilion)

0.01

1.31

0.14

19.85

Transaksi

8

420

59

3,315

KEDIAMANRM

PERDAGANGANINDUSTRI

Sumber: Data transaksi Hartanah NAPIC

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

46

3.0
Kedudukan Semasa Sosioekonomi Bumiputera

Walaupun bilangan transaksi Tanah Rizab Melayu (TRM) meningkat daripada tahun 2019 hingga tahun 2022, namun purata nilai hartanahmenunjukkan trend berkurangan. Trend yang berbeza dapat dilihat daripada transaksi tanah selain daripada TRM yang menunjukkan nilai
purata yang semakin meningkat, seperti yang ditunjukkan dalam Jadual 3.
Jadual 3: Data Transaksi Hartanah oleh Bumiputera Melayu (NAPIC), 2022
SEMENANJUNG
MALAYSIARIZAB MELAYUSELAIN RIZAB MELAYU

BILANGANNILAI (RM BILION)

BILANGANNILAI (RM BILION)

2019

31,8094.60

145,579

79.75

2020

32,5645.15

135,043

74.62

2021

30,8295.12

152,493

96.52

2022

32,787

5.05

152,956

98.14

H1 2023

19,6542.89

68,657

41.21

JUMLAH147,643

22.81

654,728390.24*Data tidak termasuk Melaka dan Pulau Pinang

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Sumber: Data transaksi Hartanah NAPIC

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

47

3.0
Kedudukan Semasa Sosioekonomi Bumiputera

3.5
PENYERTAAN BUMIPUTERA DALAM EKONOMI
Bilangan PMKS Bumiputera kekal rendah walaupun terdapat usaha bersepadu untuk mendorong penyertaan Bumiputera dalam sektor
ekonomi. Pada tahun 2015, PMKS Bumiputera hanya mewakili 39.1%, iaitu 354,704 daripada 907,200 perusahaan, dan tertumpu dalamsektor perkhidmatan seperti ditunjukkan dalam Jadual 4. Daripada jumlah itu, 83.5% PMKS Bumiputera dikategorikan sebagai perusahaan
mikro yang membekalkan produk dan perkhidmatan bernilai ditambah rendah 35.
Jadual 4: Penyertaan PMKS Bumiputera mengikut Sektor Ekonomi hingga Tahun 2015
PMKS
SEKTORBILANGAN
PMKS

BESAR

JUMLAHPERUSAHAANPERATUSANKESELURUHANSEKTOR EKONOMI

MIKRO

KECIL

SEDERHANA

Pertanian

1,520

519

189

2,228

799

3,027

0.62

Perlombongan & Pengkuarlan

98

102

30

230

45

275

0.06

Pembuatan

11,385

4,642

311

16,338161

16,4994.61

Pembinaan

10,853

6,511

1,382

18,746445

19,191

5.29

Perkhidmatan

272,365

41,6363,161

317,162

1,709

318,87189,42

JUMLAH PENYERTAAN
PERUSAHAAN BUMIPUTERADALAM KESELURUHANSEKTOR EKONOMI

296,22153,4105,073

354,704

3,159

357,863

100

Sumber: SME Corp Malaysia

35.

Perbadanan Perusahaan Kecil dan Sederhana Malaysia (SME Corp. Malaysia), 2015

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

3.0
Kedudukan Semasa Sosioekonomi Bumiputera

48

3.6
KEDUDUKAN SOSIOEKONOMI ORANG ASLI
Berdasarkan Perlembagaan Malaysia di bawah Perkara 160(2), Orang Asli adalah merujuk kepada Orang Asli Semenanjung Tanah Melayu.
Sehingga Disember 2023, terdapat seramai 215,215 Orang Asli di Semenanjung Malaysia, seperti yang ditunjukkan dalam Jadual 5.
Jadual 5: Jumlah Orang Asli mengikut Negeri, 2023
NEGERIJUMLAH

Pahang80,620Perak

61,589Selangor

21,691

Kelantan

18,900Johor

16,524

Negeri Sembilan

12,477

Melaka2,033

Terengganu

1,050

Kedah

331

JUMLAH

215,215
Sumber: Data Jabatan Kemajuan Orang Asli (JAKOA)

Daripada jumlah ini, 54.9% adalah kumpulan etnik Senoi, 42.1% kumpulan etnik Melayu Proto dan 3.0% adalah kumpulan etnik Negrito. Orang
Asli dewasa yang berumur antara 18 hingga 59 tahun adalah sebanyak 62.1%, manakala 6.9% adalah dalam kalangan warga emas yang
berumur melebihi 60 tahun. Kebanyakan pekerjaan masyarakat Orang Asli adalah berasaskan alam sekitar atau terlibat dalam kegiatan
ekonomi sara diri seperti pertanian sara hidup, memburu, menangkap ikan dan mengumpul hasil hutan 36.
36.

Jabatan Kemajuan Orang Asli (JAKOA)

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

49

3.0
Kedudukan Semasa Sosioekonomi Bumiputera

3.7
KEDUDUKAN SOSIOEKONOMI SABAH DANSARAWAK
Berdasarkan Laporan Sosioekonomi Sabah 2022 oleh
DOSM, sebanyak 32.3% Bumiputera Sabah berada dalamkelas pendapatan RM2,000 hingga RM3,999 sebulan, seperti
ditunjukkan dalam Rajah 12. Pendapatan isi rumah bulanan
penengah di Sabah adalah sebanyak RM4,577, manakala
pendapatan isi rumah bulanan purata adalah sebanyak
RM6,171. Pendapatan penengah ini menunjukkan peningkatan
sebanyak 2.6% setahun pada tahun 2022 berbanding 1%
pada tahun 2019.

Sabah dan Sarawak merupakan antara negeri terbesar di
Malaysia. Kedua-dua negeri ini merupakan antara enam negeri
penyumbang utama kepada KDNK negara, dengan sumbangansebanyak hampir 15% pada tahun 2023.
Berdasarkan statistik pada tahun 2022, Sabah mempunyai
populasi Bumiputera sebanyak 88.9% daripada 3.14 juta jumlah
penduduknya. Kadazan-Dusun adalah etnik Bumiputera terbesar
di Sabah yang membentuk 30% daripada keseluruhan jumlah
penduduk.

Rajah 12: Peratusan Isi Rumah mengikut Kelas Pendapatan Isi Rumah Kasar, Sabah, 2019 & 2022 (RM)
12.5%

Kurang daripada RM2,000
RM2,000 - RM3,999
RM4,000 - RM5,999
RM6,000 - RM7,999

9.9%

34.3%

32.3%
20.2%

22.5%
12.0%

RM8,000 - RM9,999
RM10,000 - RM11,999
RM12,000 - RM13,999

12.9%
7.4%

7.7%

4.8%

5.1%

3.2%

3.3%

RM14,000 - RM15,999

1.9%

1.8%

RM16,000 - RM17,999

1.1%

1.4%

RM18000 - RM19,999

0.9%

1.0%

RM20,000 dan ke atas

1.8%

2.1%

2019

2022
Sumber: DOSM

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

50

3.0
Kedudukan Semasa Sosioekonomi Bumiputera

rumah di Sarawak masih berpendapatan di bawah RM4,000.
Sebanyak 28.9% berada dalam kelas pendapatan RM2,000
hingga RM3,999 sebulan, seperti ditunjukkan dalam Rajah 13.

Sarawak mempunyai populasi Bumiputera sebanyak 75.9%
daripada 2.47 juta jumlah penduduknya. Berdasarkan Laporan
Sosioekonomi Sarawak 2022 oleh DOSM, sebanyak 37.6% isi

Rajah 13: Peratusan Isi Rumah mengikut Kelas Pendapatan Isi Rumah Kasar, Sarawak, 2019 & 2022 (RM)
12.5%

Kurang daripada RM2,000
RM2,000 - RM3,999
RM4,000 - RM5,999
RM6,000 - RM7,999

9.9%

32.7%

28.9%
20.2%

22.5%
12.0%

RM8,000 - RM9,999
RM10,000 - RM11,999

12.9%
7.7%

7.4%
4.8%

5.1%

RM12,000 - RM13,999

3.2%

3.3%

RM14,000 - RM15,999

1.9%

RM16,000 - RM17,999

1.1%

1.4%

RM18000 - RM19,999

0.9%

1.0%

RM20,000 dan ke atas

1.8%

1.8%

2.1%

2019

2022
Sumber: DOSM

Dalam aspek guna tenaga, peratusan tenaga buruh Bumiputera
di Sabah pada tahun 2022 adalah 54.3% dan Sarawak sebanyak
67.0%. Sabah merekodkan peratusan pengangguran tertinggi
di Malaysia pada kadar 7.5% pada tahun 2022, dengan majoriti
yang menganggur adalah dalam kalangan Bumiputera. Kadar
pengangguran di Sarawak adalah lebih rendah berbanding di
Sabah, iaitu sebanyak 3.7%. Penyertaan Bumiputera Sabah dan
Sarawak dalam tenaga kerja profesional adalah kurang daripada
2.0% berbanding pada peringkat nasional. Jumlah Bumiputera
dalam kalangan profesional berdaftar di negeri masing-masing

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

untuk profesion arkitek adalah sebanyak 16.7% di Sabah dan
15.2% di Sarawak. Bagi profesion peguam pula adalah sebanyak
49.7% di Sabah dan 13.2% di Sarawak, manakala profesion
akauntan adalah sebanyak 37.6% di Sabah dan 20.0% di Sarawak.
Bumiputera di Sabah dan Sarawak mencatatkan bilangantransaksi yang tinggi dalam pasaran hartanah kediaman,
komersial dan industri, seperti yang ditunjukkan dalam Jadual
6. Bilangan transaksi ini menunjukkan corak yang sama seperti
pada peringkat nasional.

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

51

3.0
Kedudukan Semasa Sosioekonomi Bumiputera

Jadual 6: Bilangan dan Nilai Pindah Milik Hartanah Kediaman, Komersial dan Industri di Sabah & Sarawak, 2022

JENIS HARTANAH

NEGERIBILANGAN
TRANSAKSIBUMIPUTERAJUMLAH BILANGANKESELURUHANTRANSAKSINILAI TRANSAKSIBUMIPUTERA(RM)JUMLAH NILAI
TRANSAKSI
(RM)

Sabah

2,174

5,792
(Nasional 243,190)

702.3 juta

2.2 bilion(Nasional 94.3 bilion)

Sarawak

3,997

12,664(Nasional 243,190)

1.1 bilion

4.2 bilion(Nasional 94.3 bilion)

Sabah

99

1,264
(Nasional 32,809)

54.6 juta

803.8 juta
(Nasional 32.6 bilion)

Sarawak

107

2,541(Nasional 32,809)

48.4 juta

1.3 bilion(Nasional 32.6 bilion)

Sabah

13

368
(Nasional 8,082)

10.7 juta

566.1 juta
(Nasional 21.2 bilion)

Sarawak

5595(Nasional 8,082)

3.2 juta

467.9 juta
(Nasional 21.2 bilion)

KEDIAMANKOMERSIAL

INDUSTRI

Sumber: DOSM

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

4.0
Isu dan Cabaran Bumiputera

4.0
52

ISU DAN CABARANBUMIPUTERAPuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035 | Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

53

4.0
Isu dan Cabaran Bumiputera

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

54

4.0
Isu dan Cabaran Bumiputera

Meskipun Bumiputera telahpun menunjukkan peningkatan dalam aspek sosioekonomi sepanjang enam dekad
pembangunan, namun, terdapat pelbagai isu seperti ketidakupayaan Bumiputera menyumbang secara lebihbermakna kepada ekonomi negara, kelemahan institusi dan tatakelola serta perlindungan sosial yang tidak
menyeluruh. Isu ini telah mengakibatkan jurang pendapatan dan kekayaan antara etnik yang semakin melebar;
status sosioekonomi Bumiputera yang masih terperangkap dalam kelas menengah dan sederhana; danpenyertaan Bumiputera yang tertumpu dalam aktiviti ekonomi yang mempunyai nilai ditambah yang rendah.

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

55

4.0
Isu dan Cabaran Bumiputera

4.1
KETIDAKUPAYAAN BUMIPUTERA MENYUMBANGSECARA LEBIH BERMAKNA KEPADA EKONOMINEGARA
Ketidakupayaan Bumiputera untuk memberi sumbangan yang lebih bermakna kepada pembangunan sosioekonomi negara dikaitkan
dengan isu dan cabaran seperti berikut:

SKOP

ISU DAN CABARAN

Daya Saing

1.

Kurang keupayaan dan kemampuan untuk mengembangkan perniagaan

2.

Kurang kerjasama antara perusahaan Bumiputera dengan selain Bumiputera

3.

Keterbatasan modal dan sokongan peringkat awal seperti kesukaran syarikat pemula untuk
mendapat akses pembiayaan

4.

Penerimagunaan teknologi dan digital yang rendah

5.

Kesukaran memecah monopoli dalam rantaian bekalan

6.

Kekurangan penglibatan dalam aktiviti R&D&C&I bagi industri HGHV dan teknologi baharu

7.

Kerjasama perusahaan Bumiputera dengan GLC dan GLIC yang terhad

8.

Penembusan pasaran yang rendah berikutan kurang sokongan terhadap produk tempatanpada peringkat awal (early off-taker) serta kualiti produk dan perkhidmatan yang tidak konsisten

9.

Kesedaran mengenai peluang dan insentif tersedia masih rendah

10. Persediaan pemain industri Bumiputera menghadapi persaingan global susulan ratifikasi FTA
adalah perlahan
11.

Kebergantungan berterusan kepada bantuan Kerajaan termasuk geran dan pembiayaan
Kerajaan

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

56

4.0
Isu dan Cabaran Bumiputera

4.1(Sambungan)

SKOP

ISU DAN CABARAN

Pemilikan Ekuiti
dan Penciptaan
Kekayaan1.

Liberalisasi beberapa sektor ekonomi menghapuskan peluang Bumiputera

2.

Ketidakmampuan Bumiputera memiliki hartanah kediaman, komersial dan perindustrian
bernilai tinggi

3.

Saiz Tanah Rizab Melayu semakin menyusut dan potensi wakaf kurang dimanfaatkan

4.

Model pembangunan tanah yang tidak lagi relevan

5.

Tiada pemantauan oleh pengawal selia sektor bagi pelupusan pemilikan syarikat Bumiputera
terutama dalam sektor berkepentingan negara

6.

Pemilikan tanah individu termasuk Orang Asli yang bernilai rendah

7.

Kelemahan pengurusan tanah terbiar yang berpotensi untuk dibangunkan

1.

Sistem pendidikan prasekolah yang tidak terselaras

2.

Penguasaan bahasa asing yang lemah oleh Bumiputera

3.

Akses pembelajaran Bumiputera di luar bandar dalam pendidikan digital yang terhad

4.

Minat pada STEM merosot

5.

Tahap pendidikan dan kemahiran Orang Asli yang rendah

6.

Kebolehpasaran pelajar lepasan tahfiz (huffaz) yang terhad

1.

Kecenderungan belia Bumiputera untuk tidak menyambung pengajian ke peringkat yang lebihtinggi dan memilih bidang kerja baharu berteraskan media sosial

2.

Penyertaan guna tenaga mahir termasuk profesional dan kerjaya masa hadapan serta dalamindustri strategik yang masih rendah

3.

Kadar pengangguran dalam kalangan belia yang masih tinggi

4.

Ketidaksepadanan kelayakan (underemployment) graduan dengan pekerjaan atau gaji yangditawarkan

Pendidikan

Bakat

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

57

4.0
Isu dan Cabaran Bumiputera

4.2
KELEMAHAN INSTITUSI DAN TATAKELOLA
Isu tatakelola yang kurang berkesan menyebabkan agenda pembangunan Bumiputera tidak dapat direalisasikan di samping
mengakibatkan pembaziran sumber Kerajaan. Isu ini merangkumi ketidakcekapan penyampaian perkhidmatan serta penghayatan dan
falsafah Bumiputera yang semakin luntur.

SKOP

ISU DAN CABARAN

Penyampaian
Perkhidmatan

1.

Peranan GLC, GLIC, SOE dan agensi negeri yang tidak terselaras dalam menyokong agenda
pembangunan Bumiputera

2.

Pertindihan struktur agensi Bumiputera serta peranan yang tidak lagi relevan dengan
keperluan semasa

3.

Kualiti penyampaian perkhidmatan agensi mandat Bumiputera tidak optimum

4.

Pangkalan data berkaitan Bumiputera tidak bersepadu

5.

Penyelarasan, pelaksanaan, pemantauan dan penilaian program yang tidak berkesan

6.

Budaya integriti dan nilai etika semakin merosot

1.

Kurang tahap kemandirian

2.

Tiada pengiktirafan rasmi ke atas pengetahuan tradisi sebagai identiti komuniti dan negara

3.

Perbezaan pandangan dan tafsiran kejayaan berbeza mengikut generasi

4.

Peredaran zaman dan perubahan persekitaran akibat globalisasi dan pemodenan memberi
kesan kepada jati diri

5.

Falsafah perjuangan Bumiputera kurang menjadi keutamaan syarikat GLC dan GLIC

Penghayatan
dan Falsafah
Bumiputera

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

4.0
Isu dan Cabaran Bumiputera

58

4.3
PERLINDUNGAN SOSIAL YANG TIDAKMENYELURUH
Perlindungan sosial yang tidak menyeluruh menyebabkan ketaksaksamaan dalam kalangan masyarakat, terutamanya golongan
berpendapatan rendah. Hal ini mengakibatkan peningkatan kesenjangan sosial dan ekonomi serta menjejaskan kesejahteraan
masyarakat secara keseluruhan.

ISU DAN CABARAN
1.

Jaringan perlindungan sosial yang tidak komprehensif

2.

Sebahagian besar pekerja Bumiputera tergolong dalam sektor bukan formal dan mudah terjejas

3.

Insiden kemiskinan yang masih tinggi berbanding etnik lain

4.

Tekanan kos sara hidup yang semakin meningkat terutama Bumiputera yang tinggal di bandar

5.

Peluang pekerjaan dan pembiayaan yang terhad di negeri kurang membangun termasuk Sabah dan Sarawak

6.

Tahap literasi kewangan Bumiputera yang lemah, jumlah simpanan yang rendah dan kadar keberhutangan yang tinggi

7.

Peluang sosioekonomi yang terhad kepada Orang Asli

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

59

4.0
Isu dan Cabaran Bumiputera

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

5.0
PuTERA35

5.0
60

PELAN
TRANSFORMASIEKONOMIBUMIPUTERA 2035
(PuTERA35)

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035 | Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

61

5.0
PuTERA35

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

62

5.0
PuTERA35

Pelan Transformasi Ekonomi Bumiputera 2035 (PuTERA35) adalah merupakan kesinambungan daripada dasar
dan hala tuju Kerajaan MADANI bagi meningkatkan darjat dan martabat rakyat. Kongres Ekonomi Bumiputera
2024 (KEB 2024) menjadi platform dalam mendapatkan input daripada pelbagai pihak, sama ada maklum balasyang diterima daripada hasil sesi libat urus dan pandangan awam mahupun ucaptama dari YAB Perdana Menteri
dan YAB Timbalan Perdana Menteri semasa KEB 2024. Pendekatan ini adalah berteraskan usaha sama antara
Kerajaan dan penglibatan rakyat melalui bottom-up approach.

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

63

5.0
PuTERA35

PuTERA35 menggariskan tiga matlamat utama iaitu:
1.

Membangunkan Bumiputera yang bercirikan dinamik dan
futuristik yang mampu mendepani isu serta cabaran semasa
dan yang akan datang;
2. Menetapkan sasaran yang lebih jelas bagi pengukuran tahap
penyertaan, pemilikan dan penguasaan ekonomi Bumiputera
yang lebih bermakna; dan

3. Membangunkan mekanisme pemantauan yang lebihberkesan melalui penetapan pihak yang bertanggungjawab
dalam pelaksanaan setiap Ikhtiar.
PuTERA35 ini disokong oleh tiga Teras, 12 Pemacu dan 132
Ikhtiar yang telah dikenal pasti bagi memastikan agenda
pemerkasaan Bumiputera adalah sejajar dengan aspirasi
Ekonomi MADANI.

Rajah 14: Kerangka PuTERA35

Visi: Mengangkat Darjat dan Martabat Bumiputera
TEMA

TERAS

Penyertaan, Pemilikan dan Penguasaan Bumiputera yang lebih bermakna

TERAS 1TERAS 2TERAS 3

MEMPERKUKUH PASAK EKONOMINEGARAMEMPERTEGUH KERUKUNANTATAKELOLA DAN INSTITUSIMENEGAKKAN KEADILANSOSIAL

Penyampaian Perkhidmatandan Tatakelola

Pembasmian Kemiskinan Tegar

Penguasaan Ekonomi
Peningkatan Daya Saing dan
Penskalaan
PEMACU

Penyertaan Syarikat Swasta,
GLC dan GLIC

Pembangunan Bakat dan
Pemerkasaan Ekosistem Pendidikan

Pembangunan Sosioekonomi
Orang Asli

Penciptaan Kekayaan
Penghayatan Falsafah Bumiputera
Peningkatan Pemilikan Ekuiti
IKHTIAR

Pengukuhan Sistem Perlindungan
Sosial71

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

20

Pengukuhan Pembangunan Sabah
dan Sarawak ke arah Keseimbangan
Wilayah41
Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

64

5.0
PuTERA35

5.1
TEMA

5.2
TERAS DAN PEMACU

PuTERA35 bertemakan Penyertaan, Pemilikan dan
Penguasaan (3P) Bumiputera yang lebih bermakna bagi
mengangkat darjat dan martabat Bumiputera. Tema ini adalah
sejajar dengan Ekonomi MADANI untuk mengangkat semuladarjat dan martabat negara ini dengan menstruktur semulaekonomi Malaysia sebagai peneraju ekonomi di rantau Asia.

PuTERA35 memberi penekanan kepada tiga teras utama, iaitu
Memperkukuh Pasak Ekonomi Negara; Memperteguh
Kerukunan Tatakelola dan Institusi; dan Menegakkan
Keadilan Sosial. Teras ini akan disokong oleh 12 pemacu dalammenangani isu dan cabaran Bumiputera.

Penyertaan Bumiputera memberi penekanan kepada usaha
untuk memastikan penglibatan Bumiputera yang signifikan
dalam semua sektor ekonomi, termasuk dari segi guna tenaga
profesional dan kerjaya masa hadapan. Dalam aspek Pemilikan
pula, ia merujuk kepada usaha penciptaan kekayaan dalamkalangan Bumiputera yang sekaligus meningkatkan pemilikan
aset kewangan dan bukan kewangan. Penciptaan kekayaan
ini adalah dalam konteks meningkatkan pemilikan Bumiputera
melalui pengembangan ekonomi dan tidak melalui pengagihan
semula kekayaan dari satu kumpulan etnik kepada yang lain.
Dari segi Penguasaan pula, Kerajaan akan memberi fokus
kepada keupayaan Bumiputera untuk mempunyai kawalan
dalam perniagaan dan aktiviti ekonomi secara lebih menyeluruh
termasuk dalam setiap peringkat rantaian bekalan.
Melalui PuTERA35 ini, Kerajaan berhasrat untuk memastikan
Penyertaan, Pemilikan dan Penguasaan Bumiputera dalamsektor ekonomi dapat diperkasakan tanpa menidakkan hak dan
keterlibatan etnik lain. Tema 3P ini memerlukan kebersamaan
matlamat dan penyelarasan bersama antara semua pemegang
taruh tanpa mengira etnik dan latar belakang.

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Teras pertama memperkukuh pasak ekonomi negara bertujuan
meningkatkan keupayaan Bumiputera untuk memberikan
sumbangan kepada ekonomi negara dan mempertingkat
daya saing perusahaan Bumiputera pada peringkat global, disamping memperkukuh penciptaan kekayaan. Teras ini disokong
oleh lima pemacu, iaitu peningkatan penguasaan ekonomi,
peningkatan daya saing dan penskalaan, pembangunan bakat
dan pemerkasaan ekosistem pendidikan, penciptaan kekayaan,
dan peningkatan pemilikan ekuiti Bumiputera. Lima pemacu
ini membuka peluang kepada Bumiputera untuk memainkan
peranan yang lebih besar dalam menyumbang kepada ekonomi
negara, meningkatkan penyertaan Bumiputera dalam industri
berpotensi tinggi seperti HGHV dan melatih bakat agar seiring
dengan kehendak pasaran.
Teras kedua memperteguh kerukunan tatakelola dan institusi
disokong oleh tiga pemacu, iaitu penyampaian perkhidmatan
dan tatakelola, penyertaan syarikat swasta, GLC dan
GLIC, dan penghayatan falsafah Bumiputera. Teras ini
akan memberi tumpuan kepada pengukuhan penyampaian
perkhidmatan dengan etika kerja dan nilai integriti yangtinggi bagi memastikan keberhasilan agenda pemerkasaan
Bumiputera dapat dicapai. Penyertaan syarikat swasta,
GLC dan GLIC akan memastikan keseluruhan ekosistem
perniagaan dimanfaatkan bagi menyokong pelaksanaan

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

5.0
PuTERA35

65

agenda Bumiputera. Penghayatan falsafah Bumiputera yanglebih bermakna dalam kalangan agensi pelaksana akan dapat
meningkatkan keberkesanan pelaksanaan ikhtiar PuTERA35
bagi mencapai matlamat yang disasarkan.
Teras ketiga menegakkan keadilan sosial disokong oleh empat
pemacu, iaitu pembasmian kemiskinan tegar, pengukuhan

sistem perlindungan sosial, pembangunan sosioekonomi Orang
Asli, serta pengukuhan pembangunan Sabah dan Sarawak kearah keseimbangan wilayah. Teras ini akan memberi tumpuan
untuk menyokong anjakan mobiliti sosial termasuk melalui
pemerkasaan ekosistem pendidikan, perkhidmatan kesihatan,
perumahan dan akses kepada infrastruktur asas yang berkualiti,
serta peningkatan pendapatan.

RM

TERAS 1

Memperkukuh Pasak
Ekonomi Negara
RM

PEMACU 1TERAS 2

Memperteguh Kerukunan
Tatakelola dan Institusi
PEMACU 6

Penguasaan Ekonomi

Penyampaian Perkhidmatandan Tatakelola

PEMACU 2

PEMACU 7

Peningkatan Daya Saingdan Penskalaan

PEMACU 3

Pembangunan Bakat dan
Pemerkasaan Ekosistem
Pendidikan

TERAS 3Menegakkan Keadilan
SosialPEMACU 9

Pembasmian Kemiskinan
Tegar

PEMACU 10

Penyertaan Syarikat Swasta,
GLC dan GLIC

Pengukuhan Sistem
Perlindungan Sosial

PEMACU 8

PEMACU 11

Penghayatan Falsafah
Bumiputera

PEMACU 4

Penciptaan Kekayaan

Pembangunan
Sosioekonomi Orang Asli

PEMACU 12

Pengukuhan Pembangunan
Sabah dan Sarawak ke arah
Keseimbangan Wilayah

PEMACU 5

Peningkatan Pemilikan
Ekuiti

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

66

5.0
PuTERA35

5.3
PENGUKURAN PuTERA35
PuTERA35 menggariskan matlamat dan sasaran khusus
untuk memartabatkan masyarakat Bumiputera dalampelbagai aspek sosioekonomi. Sasaran yang ditetapkan
adalah selari dengan aspirasi Ekonomi MADANI dan
RMKe-12. Selain itu, PuTERA35 juga turut memperkenalkanbeberapa sasaran baharu berbanding sasaran Bumiputera

yang telah ditetapkan di dalam RMKe-12. Sasaran ini yangjuga merangkumi perincian pemilikan ekuiti, penyertaan
tenaga buruh dan sumbangan kepada KDNK adalahbagi mengukur pencapaian Bumiputera dalam aspek
Penyertaan, Pemilikan dan Penguasaan, seperti ditunjukkan
dalam Rajah 15.

Rajah 15: Pengukuran PuTERA35

61%

70%

18.4%

30%

18.7%

20%

2022

2035

2020

2035

2020

2035

Penyertaan Bumiputera dalam Kategori
Pekerjaan Mahir

0.3%
2022

0%

KEKAL

2035

Peratusan Insiden Kemiskinan Tegar
Bumiputera
Sasaran:BaharuPemilikan Ekuiti Individu dan
Agensi Mandat Bumiputera

Penyertaan dan Penguasaan
Bumiputera melalui Ekuiti GLC dan GLIC

0.78:1

0.9:1

85%

97%

2021

2035

2022

2035

Nisbah Gaji dan Upah Penengah Bulanan
Bumiputera kepada Cina

Sedia Ada

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Peratusan Siswazah Bumiputera dalam
Tenaga Buruh
Sumber: Kementerian Ekonomi

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

67

5.0
PuTERA35

73%

75%

8.1%

15%

0.71:1

0.9:1

2021

2035

2022

2035

2022

2035

Peratusan Isi Rumah Bumiputera yang
Memiliki Seunit Kediaman

Sumbangan Perusahaan Bumiputera
kepada KDNK

Nisbah Pendapatan Penengah Bulanan
Isi Rumah Bumiputera kepada Cina

5.4
TEMPOH PELAKSANAAN PuTERA35
Pelaksanaan PuTERA35 melalui 132 ikhtiar akan memerlukan jangka masa yang berbeza bergantung kepada ketersediaan
sumber dan kerumitan sesuatu tindakan, merentas tempoh 10 tahun sehingga tahun 2035. Bagi menyediakan panduanyang jelas kepada agensi pelaksana dan pihak berkepentingan, tempoh pelaksanaan PuTERA35 ditetapkan seperti berikut:
Jadual 7: Tempoh Pelaksanaan Ikhtiar PuTERA35JANGKA MASATAHUN

KETERANGAN

Pendek2024 - 2026

Ikhtiar yang boleh dilaksanakan dalam tempoh sekurang-kurangnya dua tahun
di bawah Rancangan Malaysia Ketiga Belas, 2026-2030 (RMKe-13)

Sederhana2024 - 2030

Ikhtiar yang boleh dilaksanakan dalam tempoh antara dua hingga lima tahun dibawah RMKe-13 dan Kajian Separuh Penggal, RMKe-13 (KSP RMKe-13)

Panjang2024 - 2035

Ikhtiar yang boleh dilaksanakan dalam tempoh 10 tahun di bawah RMKe-13 dan
Rancangan Malaysia Keempat Belas, 2031-2035 (RMKe-14)

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

6.0
Pelaksanaan Putera 35

6.0
68

PELAKSANAAN
PuTERA35

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035 | Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

69

6.0
Pelaksanaan Putera 35

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

6.0
Pelaksanaan Putera 35

70

6.1 TERAS 1

RM

Memperkukuh Pasak Ekonomi Negara

RM

6.1.1 PEMACU 1

Penguasaan Ekonomi
Penguasaan ekonomi merangkumi pengawalan sektor ekonomi dalam pelbagai aspek seperti pemilikan syarikat dan pengagihan sumber.
Dominasi politik juga boleh mempengaruhi penguasaan ekonomi.

SASARAN UTAMA:

i. Nisbah pendapatan penengah bulanan isi rumah Bumiputera kepada Cina bertambah baik kepada 0.9:1 pada tahun 2035;
ii. Nisbah gaji dan upah penengah bulanan Bumiputera kepada Cina bertambah baik kepada 0.9:1 pada tahun 2035;
iii. Peratusan insiden kemiskinan tegar Bumiputera kepada 0% pada tahun 2035; daniv. Sumbangan perusahaan Bumiputera kepada KDNK sebanyak 15% pada tahun 2035.

Ikhtiar

1. Meningkatkan kapasiti perusahaan Bumiputera bagi tujuan eksplorasi, pengeluaran dan penggunaan
sumber asli bernilai tinggi secara lestari

Penyelaras

NRES

Pelaksana

PETRA, NRES & kerajaan negeri

Ikhtiar

2. Meningkatkan penyertaan Bumiputera dalam industri kandungan kreatif

Penyelaras

MOTAC

Pelaksana

MITI, MOTAC, KD, KK & kerajaan negeri

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempoh2025 hingga 2030

2025 hingga 2030

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

71

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

3. Meningkatkan penyertaan Bumiputera dalam pembangunan teknologi termaju berkaitan bidang
keterjaminan kesihatan

Penyelaras

MOSTI

Pelaksana

MOSTI & KKM

Ikhtiar

4. Meningkatkan penglibatan syarikat Bumiputera dalam pengeluaran vaksin dan produk biologikal
manusia yang halal dan beretika

Penyelaras

KKM

Pelaksana

MITI, KKM & MOSTI

Ikhtiar

5. Meningkatkan penyertaan dalam perkhidmatan berkaitan perlindungan dan keselamatan data serta
pencegahan jenayah siber

Penyelaras

KDN

Pelaksana

KDN, KD & KK

Ikhtiar

6. Merekayasa ekonomi luar bandar melalui perluasan akses kepada pembiayaan alternatif dan
penglibatan di dalam Industri HGHV terutamanya peralihan tenaga dan pertanian pintar serta
penanaman herba bernilai tinggi

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KKDW, KPKM, kerajaan negeri, MARA & JAKOA

Ikhtiar

7. Mengkaji peluang penyertaan Bumiputera dalam sistem perdagangan karbon di peringkat ASEAN
menjelang tahun 2030 melalui insentif cukai karbon yang akan diperkenalkan

Penyelaras

NRES

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, NRES & KLN

Ikhtiar

8. Memperkasa penglibatan syarikat Bumiputera dalam rantaian bekalan melalui perkongsian pintar
dalam kalangan syarikat Bumiputera serta dengan syarikat bukan Bumiputera atau syarikat global

Penyelaras

MITI

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KUSKOP, KPDN, MITI, KPKM & MARAPuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2030

2025 hingga 2030

2025 hingga 2030

2025 hingga 2030

2025 hingga 2035

2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

72

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar9. Meningkatkan penyertaan syarikat Bumiputera dalam industri biojisim melalui kerjasama awam-swasta

Penyelaras

UKAS & JPM

Pelaksana

UKAS, JPM & MITI

Ikhtiar

10. Memperluas penyertaan Bumiputera dalam perladangan hutan dan industri perkayuan

Penyelaras

KPK

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KPKM, KPK & KKDW

Ikhtiar

11. Meningkatkan penglibatan Bumiputera dalam inisiatif berkaitan keterjaminan makanan termasukdalam industri penternakan

Penyelaras

KPKM

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KPKM, KPK, KKDW, KPDN, kerajaan negeri dan Syarikat Swasta

Ikhtiar12. Memperkasakan hab logistik untuk meningkatkan infrastruktur dan agensi pemasaran/ pengedaransedia ada di luar bandar

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

KUSKOP, KKDW & JAKOA

Ikhtiar

13. Memperluaskan Inisiatif Malaysia Digital ke luar bandar dan negeri kurang membangun bagi
membolehkan Bumiputera mendapat manfaat daripada pelaburan baharu berkaitan teknologi dan
pendigitalan

Penyelaras

KD

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, MITI, KD, KK & MOSTI

Ikhtiar

14. Meningkatkan saiz dana bagi memudah cara akses kepada pembiayaan di bawah modal teroka(venture capital) dan syarikat pemula Bumiputera

Penyelaras

MOF

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi & MOSTIPuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2030

2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

73

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

15. Menggalakkan penggunaan teknologi dan pengeluaran produk hijau oleh syarikat Bumiputera melaluipembiayaan dan penyediaan insentif bersesuaian

Penyelaras

MOF

Pelaksana

MOF, KKDW, NRES, PETRA & MARA

Ikhtiar

16. Meningkatkan penglibatan syarikat Bumiputera dalam mencipta serta membangunkan teknologi
robotik, AI dan sistem automasi

Penyelaras

MOSTI

Pelaksana

KKDW, MOSTI, KD & MARA

TempohTempoh2025 hingga 2035

2025 hingga 2035

6.1.2 PEMACU 2Peningkatan Daya Saing dan Penskalaan
Peningkatan daya saing adalah keupayaan perusahaan Bumiputera untuk bersaing dengan lebih baik dalam kalangan Bumiputera dan
bukan Bumiputera dalam pasaran tempatan dan antarabangsa.
Penskalaan adalah proses meningkatkan kapasiti dan keupayaan perusahaan Bumiputera melalui pertambahan saiz modal serta jumlah
tenaga kerja untuk meningkatkan pengeluaran, daya saing dan produktiviti.

SASARAN UTAMA:

Sumbangan perusahaan Bumiputera kepada KDNK sebanyak 15% pada tahun 2035.

Ikhtiar

1. Mewujudkan generasi baharu usahawan Bumiputera dengan melaksanakan carve-out dana sedia ada
GLC dan GLIC bagi program pembangunan usahawan baharu

Penyelaras

MOF

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KUSKOP & GLC dan GLIC Berkaitan

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Tempoh2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

74

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

2. Memperkenalkan insentif cukai bagi menggiatkan aktiviti R&D&C&I dalam kalangan PKS

Penyelaras

MOF

Pelaksana

MOF, KUSKOP & MOSTI

Ikhtiar

3. Memperkenalkan inisiatif dan program keusahawanan yang berupaya meningkatkan skala dan
mencipta nilai perusahaan Bumiputera

Penyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

MOF, KUSKOP, Kementerian Ekonomi, PETRA, KKDW, MARA, PNB & PUNB

Ikhtiar

4. Menambah baik pangkalan data usahawan Bumiputera bagi meningkatkan keberkesanan penyasaran
dan pemantauan program pembangunan usahawan Bumiputera

Penyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

Kementerian Ekonomi, KUSKOP & TERAJU

Ikhtiar

5. Mensyaratkan pembelian barangan tempatan terutama produk Bumiputera dalam pemberian bantuan
dan program rasmi Kerajaan

Penyelaras

MOF

Pelaksana

MOF dan semua UPAB Kementerian

Ikhtiar

6. Melaksanakan Program Transformasi Perniagaan Halal melalui penyediaan dana pembiayaan khusus,
fasiliti perindustrian dan memudahcara proses pensijilan halal bagi meningkatkan penyertaan
Bumiputera dalam industri halal

Penyelaras

MITI

Pelaksana

MITI, KPDN, KKDW, JAKIM, MARA, MATRADE & HDC

Ikhtiar

7. Mewujudkan tabung geran padanan pembangunan vendor swasta bagi penyediaan program latihan
dan peningkatan kemahiran dalam bidang baharu

Penyelaras

KUSKOP

Pelaksana

MOF, KUSKOP & KESUMA

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2024 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

75

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

8. Memperluaskan kemudahan akses pembiayaan kewangan kepada perusahaan Bumiputera termasuk
penyediaan dana kredit mikro

Penyelaras

KUSKOP

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KUSKOP & KKDW

Ikhtiar9. Mewajibkan latihan keusahawanan dan pendaftaran perniagaan sebagai prasyarat penerimaan
pembiayaan dan pemudahcaraan

Penyelaras

KUSKOP

Pelaksana

KKDW, MARA, INSKEN & SMECorp

Ikhtiar

10. Menggalakkan Bumiputera memanfaatkan platform digital dan teknologi kewangan (fintech) melaluipenyediaan program bersasar

Penyelaras

KD

Pelaksana

KKDW, KD & MARA

Ikhtiar

11. Memperluaskan program bagi meningkatkan kualiti produk dan perkhidmatan serta memenuhi
piawaian untuk menembusi pasaran global

Penyelaras

MITI

Pelaksana

MITI, KUSKOP, KKDW, KD, kerajaan negeri, MARA & GLC dan GLIC Berkaitan

Ikhtiar12. Mewujudkan garis panduan khusus berkaitan dasar pemisah bagi semua program Kerajaan, GLC dan
GLIC untuk menggalakkan syarikat Bumiputera lebih berdaya saing dan berdaya tahan

Penyelaras

MOF

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KUSKOP, KKDW, KPKT & MARA

Ikhtiar

13. Mengkaji mekanisme untuk meningkatkan keupayaan Bumiputera dalam penguasaan sektor korporat
termasuk melalui kaedah usaha sama, konsortium serta penggabungan dan pengambilalihan

Penyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KUSKOP, KKDW, MITI, KPKM & JPM

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

76

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

14. Mewujudkan jawatankuasa khas untuk meningkatkan daya saing syarikat Bumiputera susulan
daripada ratifikasi FTA, termasuk CPTPP, RCEP, Rundingan FTA Malaysia-EU (MEUFTA) dan Perjanjian
Perkongsian Ekonomi Malaysia-EFTA (MEEPA)

Penyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KUSKOP & MITI

Ikhtiar

15. Menetapkan kuota kemasukan produk usahawan Bumiputera ke dalam sektor peruncitan seperti
pasaraya besar (hypermarket), pasaraya mini atau pasar raya sebagai sebahagian daripada syarat
perlesenan

Penyelaras

KPDN

Pelaksana

KPDN & KUSKOP

Ikhtiar

16. Membudaya dan menggalakkan keusahawanan sebagai kerjaya dengan menyediakan sokongan
mentor dan coaching termasuk kepada pesara, graduan dan bekas banduan

Penyelaras

KUSKOP

Pelaksana

KUSKOP, KKDW, KPT, KDN, PUNB & MARA

Ikhtiar

17. Meningkatkan program kesedaran dan latihan penggunaan teknologi dan pendigitalan

Penyelaras

MOSTI

Pelaksana

MITI, KUSKOP, KKDW, MOSTI & MARA

Ikhtiar

18. Mempelbagaikan bantuan/ insentif selain dalam bentuk geran, termasuk melalui pembiayaan ekuiti
dan pinjaman

Penyelaras

MOF

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KKDW, KUSKOP & MOSTI

Ikhtiar19. Memperluaskan pelaksanaan dasar carve out and compete berasaskan meritokrasi dalam projek mega
Kerajaan, GLC dan swasta

Penyelaras

MOF

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KUSKOP, MOT & KKR

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2030

2025 hingga 2030

2025 hingga 2030

2025 hingga 2030

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

77

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

20. Memantapkan peranan PKEN dan agensi di bawah kerajaan negeri sebagai peneraju dalampelaksanaan agenda pemerkasaan Bumiputera

Penyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

Kementerian Ekonomi, MOF, kerajaan negeri & PKEN

Tempoh2025 hingga 2030

6.1.3 PEMACU 3

Pembangunan Bakat dan Pemerkasaan Ekosistem Pendidikan
Pembangunan bakat melibatkan proses memupuk dan meningkatkan kemahiran, kebolehan dan potensi untuk mencapai perkembangan
individu dan profesionalisme.
Pemerkasaan ekosistem pendidikan memberi penekanan kepada usaha untuk meningkatkan kualiti dan akses kepada pendidikan bagi
semua lapisan masyarakat. Ini termasuk pembangunan infrastruktur pendidikan dan tenaga pengajar, pembangunan kurikulum yangbersesuaian dan penyediaan bantuan kewangan kepada kumpulan sasar yang memerlukan. Ekosistem pendidikan bermula daripada
peringkat prasekolah sehingga ke pengajian tinggi, dan turut merangkumi pembelajaran sepanjang hayat.

SASARAN UTAMA:

i. Penyertaan Bumiputera dalam kategori pekerjaan mahir adalah sekurang-kurangnya 70% pada tahun 2035; danii. Peningkatan peratusan siswazah Bumiputera dalam tenaga buruh kepada 97% pada tahun 2035.

Ikhtiar

1. Mewujudkan pusat kajian pembangunan Bumiputera dengan melibatkan jaringan IPT melalui
pemerkasaan pusat kecemerlangan sedia ada

Penyelaras

KPT

Pelaksana

KPT, KPM, Kementerian Ekonomi

Ikhtiar

2. Meningkatkan kualiti sistem Pendidikan Islam termasuk dengan menguatkuasakan undang-undang
pendaftaran sekolah agama

Penyelaras

JAKIM

Pelaksana

JAKIM, KPM, kerajaan negeri, MAIN

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempoh2025 hingga 2030

2025 hingga 2030

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

78

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

3. Memperkasakan bakat dengan mewujudkan biasiswa dan program latihan khas berdasarkan laluan
pembangunan kerjaya yang berstruktur

Penyelaras

KPM

Pelaksana

MOF, KKDW, KPM, KPT & MARA

Ikhtiar

4. Menambah baik dan memperkasakan peranan UiTM dan Institusi Pendidikan MARA (IPMA) dalampendidikan Bumiputera

Penyelaras

KPT

Pelaksana

KPM, KPT, KKDW, kerajaan negeri & MARA

Ikhtiar

5. Meningkatkan penyertaan dan penguasaan Bumiputera dalam sektor pekerjaan bernilai tinggi dan
profesional yang belum dikuasai Bumiputera

Penyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KKDW, KKR, KKM, AGC, MARA & YP

Ikhtiar

6. Memperkenalkan semula Program Brain Gain bagi menggalakkan tenaga pakar dan bakat Bumiputera
kembali menyumbang kepada pembangunan negara

Penyelaras

KESUMA

Pelaksana

KESUMA, KLN & KDN

Ikhtiar

7. Merangka dasar yang mengutamakan kepakaran Bumiputera dalam industri strategik

Penyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

MOF, KESUMA, KESUMA & MITI

Ikhtiar

8. Memperluaskan program TVET Huffaz bagi meningkatkan kemahiran dan kebolehpasaran Huffaz

Penyelaras

JAKIM & JPM

Pelaksana

JAKIM, JPM, KPT, KPM, KKDW & MARAPuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2030

2025 hingga 2035

2025 hingga 2035

2025 hingga 2035

2025 hingga 2035

2025 hingga 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

79

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar9. Mengkaji pelaksanaan program khusus penguasaan bahasa ketiga bagi pelajar Bumiputera untuk lebih
berdaya saing di peringkat global

Penyelaras

KPM

Pelaksana

KPM, KPT, kerajaan negeri & MARA

Ikhtiar

10. Meningkatkan penyertaan Bumiputera dalam pekerjaan mahir dan profesional serta aliran TVET
termasuk melalui penetapan sasaran gaji yang setimpal bagi graduan TVET dan pewujudan Akta TVET
serta menambah baik ekosistem TVET selaras dengan aktiviti HGHV

Penyelaras

MTVET

Pelaksana

KKDW, Kementerian Ekonomi, KESUMA, KBS, KPM, KPT, PETRA, MTVET & MARA

Ikhtiar

11. Memperkasa program peningkatan kemahiran dan latihan kemahiran semula (upskilling dan reskilling)bagi memenuhi keperluan industri HGHV

Penyelaras

Agensi Penyelaras HGHV

Pelaksana

PETRA, KKDW, KPM, KPT, KBS, KESUMA, kerajaan negeri, MARA & MTVET

Ikhtiar12. Mengukuhkan kerjasama antara institusi pendidikan dan industri bagi meningkatkan keberkesanan
pelaksanaan TVET

Penyelaras

MTVET

Pelaksana

Kementerian Ekonomi, MITI, KKDW, KESUMA, KBS, MOSTI, KPM, MARA, GLC dan GLIC Berkaitan & Syarikat
SwastaTempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2035

2025 hingga 2026

2025 hingga 2030

2025 hingga 2030

Ikhtiar

13. Memperkasakan kurikulum dan pengajaran dan pembelajaran (PdP) terutama subjek Sains, Teknologi,
Kejuruteraan dan Matematik (STEM)

Penyelaras

KPM

Pelaksana

KPM, KPT, KDDW & MARA

Ikhtiar

14. Memantapkan sistem pendidikan prasekolah, TVET dan pengajian tinggi

Penyelaras

KPM

Pelaksana

KPM, KPT, KKDW, KESUMA, JAKIM, KEMAS, kerajaan negeri & MTVET

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempoh2025 hingga 2030

2025 hingga 2030

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

80

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

15. Membangunkan mekanisme pengesanan pelajar Bumiputera termasuk melalui tracking systemberintegrasi antara KPM dan KPTPenyelaras

KPM

Pelaksana

KPM & KPT

Ikhtiar

16. Memperluas konsep Pusat GENIUS@Pintar Negara bagi pelajar Bumiputera cemerlang

Penyelaras

KPM

Pelaksana

KPM & KPT

TempohTempoh2025 hingga 2030

2025 hingga 2035

6.1.4 PEMACU 4

Penciptaan Kekayaan
Penciptaan kekayaan melibatkan penghasilan nilai ekonomi melalui penjanaan kekayaan dengan memanfaatkan aset Bumiputera termasuktanah wakaf dan Tanah Rizab Melayu.
Kekayaan boleh dinilai dalam bentuk aset bukan kewangan, termasuk pemilikan kediaman dan hartanah komersial.

SASARAN UTAMA:

i. Peratusan isi rumah Bumiputera yang memiliki seunit kediaman adalah sekurang-kurangnya 75% pada tahun 2035;
ii. Peningkatan pemilikan ekuiti individu dan agensi mandat Bumiputera kepada 30% pada tahun 2035; daniii. Peningkatan penyertaan dan penguasaan Bumiputera melalui ekuiti GLC dan GLIC kepada 20% pada tahun 2035.

Ikhtiar

1. Mewujudkan Wakaf MARA MADANI dengan prinsip syariah bagi tujuan pendidikan, kebajikan dan
keusahawanan

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

Kementerian Ekonomi, KKDW, JAWHAR, YWM & MARAPuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Tempoh2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

81

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

2. Mengekalkan pemilikan tanah Bumiputera di lokasi strategik

Penyelaras

NRES (Majlis Tanah Negara)

Pelaksana

Kementerian Ekonomi, NRES & JWP

Ikhtiar

3. Menubuhkan satu pangkalan data bersepadu bagi pemilikan aset Bumiputera seperti hartanah danaset bukan kewangan

Penyelaras

NRES

Pelaksana

NRES, JWP, JKPT & NAPIC

Ikhtiar

4. Mengkaji cadangan penggubalan akta baharu tanah wakaf untuk penyeragaman memajukan tanahwakaf

Penyelaras

KPKT

Pelaksana

KPKT, NRES, JAWHAR, kerajaan negeri & MAIN

Ikhtiar

5. Melaksanakan Kajian Keselanjaran Keperluan Perumahan (Housing Needs Continuum)

Penyelaras

KPKT

Pelaksana

JPM, Kementerian Ekonomi, KPKT, kerajaan negeri, BNM & UDA HOLDINGS

Ikhtiar

6. Mengenal pasti tanah-tanah yang tersedia dan sesuai untuk tujuan pertanian bagi meningkatkanpenyertaan Bumiputera dalam sektor keterjaminan makanan

Penyelaras

KPKM

Pelaksana

KPKM, KPKT & kerajaan negeri

Ikhtiar

7. Meningkatkan pembinaan perumahan di atas Tanah Rizab Melayu

Penyelaras

KPKT

Pelaksana

MOF, NRES, KPKT, kerajaan negeri & DBKLPuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

82

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

8. Mengislahkan institusi ekonomi kepentingan Bumiputera

Penyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

MOF & Kementerian Ekonomi

Ikhtiar9. Menambah baik terma pembiayaan untuk pembelian hartanah oleh Bumiputera

Penyelaras

MOF

Pelaksana

MOF & KPKT

Ikhtiar

10. Menyelaras dasar dan pelaksanaan kuota pemilikan rumah

Penyelaras

KPKT

Pelaksana

MOF & KPKT & kerajaan negeri

Ikhtiar

11. Menggubal pelan induk bersepadu Tanah Rizab Melayu, tanah wakaf dan instrumen wakaf melaluikerjasama Kerajaan Persekutuan dan Negeri

Penyelaras

NRES (Majlis Tanah Negara)

Pelaksana

NRES, kerajaan negeri, JAWHAR & MAIN

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2030

2025 hingga 2030

2025 hingga 2030

2025 hingga 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

83

6.0
Pelaksanaan Putera 35

6.1.5 PEMACU 5

Peningkatan Pemilikan Ekuiti
Peningkatan pemilikan ekuiti memberi tumpuan kepada usaha memperluas pegangan ekuiti dengan penguasaan yang efektif, terutama
melibatkan pegangan saham atau ekuiti Bumiputera.

SASARAN UTAMA:

i. Peningkatan pemilikan ekuiti individu dan agensi mandat Bumiputera kepada 30% pada tahun 2035; danii. Peningkatan penyertaan dan penguasaan Bumiputera melalui ekuiti GLC dan GLIC kepada 20% pada tahun 2035.

Ikhtiar

1. Memperkukuhkan institusi pembiayaan ekuiti, pasaran modal dan dana amanah Islamik

Penyelaras

MOF

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KKDW, JAKIM & MARA

Ikhtiar

2. Memperkenalkan dana pemangkin (Catalyst Fund) bagi meningkatkan prestasi syarikat korporat di
Malaysia, terutama syarikat Bumiputera

Penyelaras

MOF

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi

Ikhtiar

3. Mencadangkan mandatory disclosure mengenai pecahan etnik dalam aspek diversity, equity, andinclusion dalam syarikat tersenarai awam

Penyelaras

MOF

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, Bursa Malaysia & SC

Ikhtiar

4. Menambah baik pelaksanaan Akta Syarikat 2016 dan Akta SPRM 2009 berkaitan pemunya benefisial(beneficial ownership) termasuk aspek penguatkuasaan

Penyelaras

KPDN & SPRM

Pelaksana

KPDN, SPRM, BNM, SC & SSM

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2030

2025 hingga 2030

2025 hingga 2030

2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

84

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

5. Meningkatkan penyenaraian lebih banyak syarikat Bumiputera

Penyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KUSKOP, Bursa Malaysia, SME Corp. & EKUINAS

Ikhtiar

6. Memantau pelupusan pemilikan oleh syarikat Bumiputera

Penyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

Kementerian Ekonomi

Ikhtiar

7. Meningkatkan akses kepada pembiayaan alternatif

Penyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KUSKOP, KKDW & PUNB

Ikhtiar

8. Meningkatkan program kesedaran pemilikan dan penjanaan kekayaan kepada orang awam dan
pemegang taruh

Penyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

Kementerian Ekonomi, KKDW, MITI, MOSTI, PNB & MARAPuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

85

6.0
Pelaksanaan Putera 35

6.2 TERAS 2
Memperteguh Kerukunan Tatakelola dan Institusi

6.2.1 PEMACU 6

Penyampaian Perkhidmatan dan Tatakelola
Penyampaian perkhidmatan merangkumi usaha meningkatkan kecekapan, keberkesanan dan kualiti dalam penyampaian perkhidmatan.
Ini termasuk meningkatkan akses kepada perkhidmatan kesihatan, pendidikan, infrastruktur dan kemudahan asas lain.
Tatakelola pula merujuk kepada aspek kebertanggungjawaban, integriti dan ketelusan dalam tadbir urus yang menjadi tonggak kepada
penyampaian perkhidmatan yang cekap dan berkesan.

SASARAN UTAMA:

i. Penyertaan Bumiputera dalam kategori pekerjaan mahir adalah sekurang-kurangnya 65% pada tahun 2035;
ii. Peningkatan peratusan siswazah Bumiputera dalam tenaga buruh kepada 97% pada tahun 2035;
iii. Peratusan isi rumah Bumiputera yang memiliki seunit kediaman adalah sekurang-kurangnya 75% pada tahun 2035;
iv. Peningkatan pemilikan ekuiti individu dan agensi mandat Bumiputera kepada 30% pada tahun 2035; danv. Peningkatan penyertaan dan penguasaan Bumiputera melalui ekuiti GLC dan GLIC kepada 20% pada tahun 2035.

Ikhtiar

1. Mewujudkan Suruhanjaya Ekonomi Gig

Penyelaras

Pejabat TPM

Pelaksana

JPM, MOF, Kementerian Ekonomi, KUSKOP, KKDW, KD & KESUMA

Ikhtiar

2. Menerapkan nilai integriti dan menambah baik etika kerja dalam kalangan agensi Bumiputera

Penyelaras

IIM

Pelaksana

IIM, Kementerian Ekonomi, KUSKOP, KKDW & MOSTIPuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempoh2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

86

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

3. Mewujudkan pangkalan data Bumiputera bersepadu di DOSM

Penyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KUSKOP & JDN

Ikhtiar

4. Menetapkan KPI Kementerian berkaitan agenda pemerkasaan Bumiputera

Penyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

Kementerian Ekonomi, UPAB Kementerian & JPA

Ikhtiar

5. Menjajarkan semula hala tuju dan peranan tiga agensi mandat Bumiputera di bawah Kementerian
EkonomiPenyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

TERAJU, Ekuinas & YP

Ikhtiar

6. Merangka pelan komprehensif agensi mandat Bumiputera

Penyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KUSKOP & MOSTI

Ikhtiar

7. Mengukuhkan fungsi penyelaras utama dasar dan program Bumiputera

Penyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

JPM, MOF, Kementerian Ekonomi, KUSKOP & KKDW

Ikhtiar

8. Memantapkan Unit Pemerkasaan Agenda Bumiputera (UPAB) pada peringkat Kementerian/negeri/
agensi bagi meningkatkan penyertaan, pemilikan dan penguasaan Bumiputera dalam ekonomi

Penyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

Semua Kementerian, kerajaan negeri & GLC dan GLIC

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

87

6.0
Pelaksanaan Putera 35

6.2.2 PEMACU 7

Penyertaan Syarikat Swasta, GLC dan GLIC
Penyertaan syarikat swasta, GLC dan GLIC menumpukan usaha dalam menyokong agenda pembangunan Bumiputera. Peranan ini
didokong melalui penyertaan Bumiputera dalam syarikat swasta, GLC dan GLIC; penglibatan Bumiputera dalam industri strategik dan
berimpak tinggi; serta melibatkan penyertaan Bumiputera dalam program di bawah kawal selia syarikat swasta, GLC dan GLIC.

SASARAN UTAMA:

i. Nisbah pendapatan penengah bulanan isi rumah Bumiputera kepada Cina bertambah baik kepada 0.9:1 pada tahun 2035;
ii. Nisbah gaji dan upah penengah bulanan Bumiputera kepada Cina bertambah baik kepada 0.9:1 pada tahun 2035;
iii. Penyertaan Bumiputera dalam kategori pekerjaan mahir adalah sekurang-kurangnya 65% pada tahun 2035;
iv. Peningkatan peratusan siswazah Bumiputera dalam tenaga buruh kepada 97% pada tahun 2035;
v. Peningkatan pemilikan ekuiti individu dan agensi mandat Bumiputera kepada 30% pada tahun 2035; danvi. Peningkatan penyertaan dan penguasaan Bumiputera melalui ekuiti GLC dan GLIC kepada 20% pada tahun 2035.

Ikhtiar

1. Menyemarakkan semula penghayatan agenda Bumiputera terutama dalam kalangan pemimpin
institusi termasuk GLC dan GLIC

Penyelaras

MOF

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi & GLC dan GLIC berkaitan

Ikhtiar

2. Memperluas penyediaan dana syarikat pemula untuk menceburi bidang HGHV melalui peruntukan
daripada GLC dan GLIC

Penyelaras

MOF

Pelaksana

MOF & GLC dan GLIC berkaitan

Ikhtiar

3. Meningkatkan penyertaan perusahaan Bumiputera dalam pertanian moden dan pertanian organik
berteknologi tinggi dengan penglibatan GLC dan GLIC serta sektor swasta

Penyelaras

KPKM

Pelaksana

MOF, KPKM, MOSTI, KESUMA, MITI, KPK, GLC dan GLIC Berkaitan & kerajaan negeri

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempoh2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

88

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

4. Merancakkan pertumbuhan ekonomi Bumiputera melalui pelaburan dalam sektor strategik dan
ekonomi baharu dengan kerjasama GLC dan GLIC

Penyelaras

MOF

Pelaksana

MOF, GLC dan GLIC berkaitan & kerajaan negeri

Ikhtiar

5. Memperluas model perniagaan GLC dan GLIC untuk menggalakkan penglibatan PMKS Bumiputera
dalam rantaian bekalan

Penyelaras

MOF

Pelaksana

MOF, KKR & GLC dan GLIC berkaitan

Ikhtiar

6. Mengkaji semula peranan dan mandat pembangunan GLC dan GLIC bagi menyokong pelaksanaan
agenda Bumiputera

Penyelaras

MOF

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi & GLC dan GLIC berkaitan

Ikhtiar

7. Mengkaji penetapan syarat kepada syarikat swasta supaya menyumbang dan memajukan komuniti
Bumiputera dan kawasan luar bandar

Penyelaras

MOF

Pelaksana

MOF & GLC dan GLIC berkaitan

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2026

2025 hingga 2035

2025 hingga 2035

2025 hingga 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

89

6.0
Pelaksanaan Putera 35

6.2.3 PEMACU 8Penghayatan Falsafah Bumiputera
Penghayatan falsafah Bumiputera menumpukan usaha untuk memperkukuh kesedaran, pemahaman dan penghayatan terhadap prinsip
pemerkasaan agenda Bumiputera dalam kalangan agensi yang bertanggungjawab dalam pelaksanaan ikhtiar.
Falsafah ini turut merangkumi prinsip kebersamaan dan keadilan sosial, termasuk sejarah, warisan, budaya dan tradisi masyarakat
Bumiputera.

SASARAN UTAMA:

i. Peratusan insiden kemiskinan tegar Bumiputera kepada 0% pada tahun 2035;
ii. Nisbah pendapatan penengah bulanan isi rumah Bumiputera kepada Cina bertambah baik kepada 0.9:1 pada tahun 2035;
iii. Nisbah gaji dan upah penengah bulanan Bumiputera kepada Cina bertambah baik kepada 0.9:1 pada tahun 2035;
iv. Peningkatan pemilikan ekuiti individu dan agensi mandat Bumiputera kepada 30% pada tahun 2035; danv. Peningkatan penyertaan dan penguasaan Bumiputera melalui ekuiti GLC dan GLIC kepada 20% pada tahun 2035.

Ikhtiar

1. Meningkatkan program kesedaran bagi menerapkan semangat patriotisme dan menerapkan jati diriBumiputera secara berterusan

Penyelaras

KPN

Pelaksana

KPM, KPT, KPN, MARA & YP

Ikhtiar

2. Mensyaratkan kementerian, agensi dan GLC untuk membeli cenderahati keluaran pengusaha senitempatan termasuk dari Sabah dan Sarawak

Penyelaras

MOF

Pelaksana

KLN, MOTAC, KUSKOP, KKDW & semua agensi kerajaan termasuk GLC

Ikhtiar

3. Meningkatkan tahap celik kewangan dan pelaburan dalam kalangan PMKS, pelajar dan graduan IPT

Penyelaras

AKPK

Pelaksana

MOF, MITI, KUSKOP, KPM, KPT, BNM, PNB, MARA, AKPK & KEMAS

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempoh2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

90

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

4. Melindungi pengetahuan tradisi komuniti melalui pendaftaran harta intelek dan meningkatkan
pengkomersialan produk berasaskan komuniti

Penyelaras

KPDN

Pelaksana

KKDW, KPDN & MARA

Ikhtiar

5. Melaksanakan kajian impak berhubung Kerajaan terhadap pembangunan Bumiputera secara berkala

Penyelaras

Kementerian Ekonomi

Pelaksana

TERAJU & Agensi Mandat Bumiputera

TempohTempoh2025 hingga 2035

2025 hingga 2035

6.3 TERAS 3
Menegakkan Keadilan Sosial

6.3.1 PEMACU 9

Pembasmian Kemiskinan Tegar
Pembasmian kemiskinan tegar adalah iltizam untuk menoktahkan kemiskinan tegar dalam kalangan Bumiputera dengan tumpuan kepada
aktiviti ekonomi, akses kepada pendidikan dan penjagaan kesihatan serta peluang pekerjaan.

SASARAN UTAMA:

i. Peratusan insiden kemiskinan tegar Bumiputera kepada 0% pada tahun 2035;
ii. Nisbah pendapatan penengah bulanan isi rumah Bumiputera kepada Cina bertambah baik kepada 0.9:1 pada tahun 2035; daniii. Nisbah gaji dan upah penengah bulanan Bumiputera kepada Cina bertambah baik kepada 0.9:1 pada tahun 2035.

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

91

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

1. Memperluaskan program celik teknologi khususnya dalam kalangan pelajar miskin

Penyelaras

KPM

Pelaksana

Kementerian Ekonomi, KPM, KPT, MOSTI, KK, Kementerian Digital, MARA, kerajaan negeri & GLC dan GLIC
Berkaitan

Ikhtiar

2. Mempertingkat dan mempelbagaikan sumber pendapatan isi rumah miskin

Penyelaras

ICU & JPM

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KKDW, KPT, KKM, KPWKM, KESUMA, ICU & MARA

Ikhtiar

3. Meningkatkan akses kepada keperluan asas seperti perumahan, pendidikan dan kesihatan kepada
Bumiputera

Penyelaras

KPKT & KKDW

Pelaksana

MOF, KPKT, KKDW, KKM, KPM, KPT, NAPIC , JWP & kerajaan negeri

Ikhtiar

4. Merangka pelan pembangunan luar bandar yang lebih komprehensif

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

KKDW, KPKT, KESUMA & JWP

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

92

6.0
Pelaksanaan Putera 35

6.3.2 PEMACU 10

Pengukuhan Sistem Perlindungan Sosial
Pengukuhan sistem perlindungan sosial merujuk kepada penambahbaikan sistem sokongan sosial untuk meningkatkan kesejahteraan
rakyat.

SASARAN UTAMA:

i. Nisbah pendapatan penengah bulanan isi rumah Bumiputera kepada Cina bertambah baik kepada 0.9:1 pada tahun 2035;
ii. Nisbah gaji dan upah penengah bulanan Bumiputera kepada Cina bertambah baik kepada 0.9:1 pada tahun 2035; daniii. Peratusan isi rumah Bumiputera yang memiliki seunit kediaman adalah sekurang-kurangnya 75% pada tahun 2035.

Ikhtiar

1. Menggalakkan pelaksanaan Wakaf Kesihatan dan Wakaf Pendidikan sebagai penyumbang
perkhidmatan kesihatan dan pendidikan yang berterusan kepada Bumiputera

Penyelaras

JAWHAR

Pelaksana

KPM, KKM, KPT, kerajaan negeri & MAIN

Ikhtiar

2. Meningkatkan simpanan dan pelaburan Bumiputera melalui aktiviti terancang

Penyelaras

BNM

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, MITI, BNM, AKPK & GLC dan GLIC berkaitan

Ikhtiar

3. Menyediakan lebih banyak rumah mampu milik termasuk melalui pembangunan di atas tanah terbiar
yang berpotensi

Penyelaras

JWP

Pelaksana

MOF, KPKT, NRES & kerajaan negeri

Ikhtiar

4. Meningkatkan sistem sokongan sosial supaya lebih fleksibel kepada institusi keluarga terutama wanita,
OKU dan warga emas

Penyelaras

KESUMA

Pelaksana

KPWKM & PERKESO

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2030

2025 hingga 2030

2025 hingga 2035

2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

93

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

5. Meningkatkan literasi kewangan dalam kalangan masyarakat termasuk oleh AKPK

Penyelaras

BNM

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, BNM & GLC dan GLIC berkaitan

Ikhtiar

6. Menambah baik perlindungan sosial termasuk bantuan sosial, insurans pekerjaan dan faedah kesihatan

Penyelaras

ICU, JPM, KESUMA

Pelaksana

KESUMA, KPWKM, ICU, JPM, kerajaan negeri, PERKESO & GLC dan GLIC Berkaitan

TempohTempoh2025 hingga 2030

2025 hingga 2030

6.3.3 PEMACU 1 1

Pembangunan Sosioekonomi Orang Asli
Pembangunan sosioekonomi Orang Asli adalah untuk memperkasa komuniti Orang Asli agar tidak ketinggalan dalam arus pembangunan
negara.

SASARAN UTAMA:

i. Nisbah pendapatan penengah bulanan isi rumah Bumiputera kepada Cina bertambah baik kepada 0.9:1 pada tahun 2035;
ii. Nisbah gaji dan upah penengah bulanan Bumiputera kepada Cina bertambah baik kepada 0.9:1 pada tahun 2035;
iii. Penyertaan Bumiputera dalam kategori pekerjaan mahir adalah sekurang-kurangnya 70% pada tahun 2035;
iv. Peratusan isi rumah Bumiputera yang memiliki seunit kediaman adalah sekurang-kurangnya 75% pada tahun 2035;
v. Peningkatan pemilikan ekuiti individu dan agensi mandat Bumiputera kepada 30% pada tahun 2035; danvi. Peningkatan penyertaan dan penguasaan Bumiputera melalui ekuiti GLC dan GLIC kepada 20% pada tahun 2035.

Ikhtiar

1. Mengkaji cadangan mewartakan lebih banyak kawasan rizab Orang Asli

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

JPM, KKDW & JAKOA

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Tempoh2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

94

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

2. Menggubal dasar pembangunan sosioekonomi Orang Asli termasuk berkaitan kesihatan, pemilikan
aset, modal insan dan pemerkasaan JAKOA

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

JPM, Kementerian Ekonomi, KKDW & JAKOA

Ikhtiar

3. Mengkaji penggunaan rizab hutan berdasarkan agro-forestry yang diuruskan bersama Orang Asli

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

NRES, KKDW, KPKM, KPK & JAKOA

Ikhtiar

4. Meneliti cadangan pemilikan rumah masyarakat Orang Asli melalui skim pinjaman perumahan Orang
Asli

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

KKDW, JAKOA & KPKT

Ikhtiar

5. Meminda Perlembagaan Persekutuan dengan meletakkan pembangunan Orang Asli di bawah
Senarai 3 – tanggungjawab bersama antara Kerajaan Persekutuan dan Kerajaan Negeri

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

KKDW, AGC & JAKOA

Ikhtiar

6. Meminda Perlembagaan Persekutuan berkaitan Orang Asli di bawah Jadual Satu ke dalam Jadual Tiga
dan pindaan Akta Orang Asli 1954 [ Akta 134 ]Penyelaras

KKDW

Pelaksana

KKDW, AGC & JAKOA

Ikhtiar

7. Memperkasa Orang Asli melalui kerjasama dengan pertubuhan bukan kerajaan dan perusahaan sosial

Penyelaras

JAKOA

Pelaksana

KPN, KKDW & JAKOA

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

95

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

8. Mensyaratkan syarikat korporat untuk menyumbang dan memajukan kawasan luar bandar terutama
penempatan Orang Asli

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KKDW, PETRA, NRES, KPN, KD & JAKOA

Ikhtiar9. Mempelbagai aktiviti ekonomi Orang Asli terutama suku kaum yang kurang maju

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

KKDW, KUSKOP, Kementerian Ekonomi, MARA & JAKOA

Ikhtiar

10. Membangunkan kapasiti dan penglibatan Orang Asli dalam bidang keusahawanan termasuk
pemasaran digital

Penyelaras

JAKOA

Pelaksana

KUSKOP, KKDW & MARA

Ikhtiar

11. Mengenal pasti dan mengkomersialkan produk Orang Asli sebagai produk eksklusif di Malaysia

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

KUSKOP, KKDW, MARA & JAKOA

Ikhtiar12. Meningkatkan jumlah asrama pusat untuk anak Orang Asli seperti Pusat Intelek Pelajar Orang Asli(PIPOA), Rompin

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

KKDW, KPM & JAKOA

Ikhtiar

13. Memperkasa masyarakat Orang Asli melalui TVET

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

KKDW, KPM, JAKOA, MARA & MTVET

Ikhtiar

14. Memantapkan pembangunan minda dan sikap Orang Asli supaya lebih progresif

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

KKDW & JAKOA

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempohTempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

96

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

15. Mendokumentasi dan mempromosi adat dan budaya Orang Asli

Penyelaras

MOTAC

Pelaksana

Kementerian Ekonomi, KKDW, MOTAC, NRES & JAKOA

Ikhtiar

16. Mewujudkan mekanisme pemantauan pendidikan dan laluan kerjaya Orang Asli termasuk penyediaanbiasiswa dan bantuan pendidikan

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

KPM, KPT, KKDW, JAKOA & MARA

Ikhtiar

17. Meningkatkan infrastruktur sedia ada termasuk jalan, bekalan air, elektrik dan telekomunikasi

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

Kementerian Ekonomi, KKR & JAKOA

Ikhtiar

18. Memperkasa modal insan komuniti Orang Asli dalam pentadbiran kampung termasuk pemimpin
masyarakat, belia dan wanita

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

KKDW, KPM, KPT, KKDW, KBS & KPWKM

Ikhtiar19. Meningkatkan penglibatan Orang Asli dalam aktiviti ekonomi bernilai tinggi

Penyelaras

KKDW

Pelaksana

KUSKOP, KKDW, KPKM, MARA & JAKOA

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

97

6.0
Pelaksanaan Putera 35

6.3.4 PEMACU 1 2Pengukuhan Pembangunan Sabah dan Sarawak ke arah Keseimbangan
WilayahPengukuhan Pembangunan Sabah dan Sarawak bertujuan mengoptimumkan potensi ekonomi bagi mencapai keseimbangan wilayahselaras dengan aspirasi pembangunan negara

SASARAN UTAMA:

i. Nisbah pendapatan penengah bulanan isi rumah Bumiputera kepada Cina bertambah baik kepada 0.9:1 pada tahun 2035;
ii. Nisbah gaji dan upah penengah bulanan Bumiputera kepada Cina bertambah baik kepada 0.9:1 pada tahun 2035;
iii. Penyertaan Bumiputera dalam kategori pekerjaan mahir adalah sekurang-kurangnya 70% pada tahun 2035;
iv. Peratusan isi rumah Bumiputera yang memiliki seunit kediaman adalah sekurang-kurangnya 75% pada tahun 2035;
v. Peningkatan pemilikan ekuiti individu dan agensi mandat Bumiputera kepada 30% pada tahun 2035; danvi. Peningkatan penyertaan dan penguasaan Bumiputera melalui ekuiti GLC dan GLIC kepada 20% pada tahun 2035.

Ikhtiar

1. Meningkatkan penyertaan dalam industri HGHV dan sektor tumpuan di peringkat negeri

Penyelaras

MOSTI

Pelaksana

MOF, MITI, MOSTI, KUSKOP, KK, KD, MARA, kerajaan negeri & Syarikat Swasta

Ikhtiar

2. Meningkatkan penyertaan dalam industri halal dan gerakan koperasi

Penyelaras

MITI

Pelaksana

MITI, KUSKOP, KKDW, kerajaan negeri, MARA, SEDCO & SEDC

Ikhtiar

3. Mengaplikasikan kaedah berasaskan Behavioural Insights (BI) dalam penggubalan dasar negeri

Penyelaras

Kerajaan negeri

Pelaksana

Kerajaan negeri

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempoh2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

98

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

4. Memperluaskan pendidikan literasi kewangan

Penyelaras

AKPK

Pelaksana

MOF, AKPK, KPM, KPT & kerajaan negeri

Ikhtiar

5. Meningkatkan penyertaan Bumiputera Sabah dan Sarawak dalam bidang keusahawanan

Penyelaras

KUSKOP

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KUSKOP, KKDW, kerajaan negeri, SEDC, SEDCO & MARA

Ikhtiar

6. Meningkatkan skala PMKS Bumiputera

Penyelaras

KUSKOP

Pelaksana

KUSKOP, KKDW, kerajaan negeri, MARA, SEDC & SEDCO

Ikhtiar

7. Mewujudkan tenaga kerja yang kompeten dan berdaya saing

Penyelaras

KESUMA

Pelaksana

KKDW, Kementerian Ekonomi, KESUMA, MARA, SEDC & SEDCO

Ikhtiar

8. Meningkatkan sumbangan Bumiputera kepada KDNK negeri dan Malaysia secara keseluruhan

Penyelaras

UPEN Sabah & UPE Sarawak

Pelaksana

MOF, Kementerian Ekonomi, KUSKOP, KKDW, kerajaan negeri, UPEN Sabah dan UPE Sarawak & SEDCO

Ikhtiar9. Meningkatkan dan menambah baik koordinasi antara agensi pada peringkat Persekutuan dan negeri
dalam pelaksanaan agenda Bumiputera

Penyelaras

Kerajaan negeri

Pelaksana

BHESS (JPM), MOF, Kementerian Ekonomi & kerajaan negeri

Ikhtiar

10. Menambah baik akses dan kualiti capaian internet di seluruh negeri

Penyelaras

KK

Pelaksana

Kementerian Ekonomi, KD, KK, kerajaan negeri, SEDC & SEDCOPuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempohTempohTempohTempohTempohTempoh2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

99

6.0
Pelaksanaan Putera 35

Ikhtiar

11. Memanfaatkan sepenuhnya Pusat Sebaran Maklumat Nasional (Nadi) sebagai hab digital di kawasan
pedalaman bagi kemudahan komuniti setempat

Penyelaras

KK

Pelaksana

KK, kerajaan negeri, SEDC & SEDCO

Ikhtiar12. Mengkaji penetapan syarat kepada syarikat supaya menyumbang dan memajukan komuniti dan
kawasan luar bandar di Sabah Sarawak

Penyelaras

MITI

Pelaksana

MOF, MITI, KKDW, kerajaan negeri, GLC dan GLIC Berkaitan, SEDC, SEDCO & Syarikat Swasta

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

TempohTempoh2025 hingga 2026

2025 hingga 2026

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

7.0Struktur Tadbir Urus

7.0
100

STRUKTUR TADBIR
URUS

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035 | Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

101

7.0
Struktur Tadbir Urus

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

102

7.0
Struktur Tadbir Urus

7.0
STRUKTUR TADBIR URUS

Majlis Ekonomi Bumiputera (MEB) yang dipengerusikan oleh
YAB Perdana Menteri bertanggungjawab sepenuhnya ke atas
pelaksanaan dan pemantauan PuTERA35. Majlis ini terdiri
daripada Ahli Jemaah Menteri terpilih, termasuk Ahli Jemaah
Menteri bukan Bumiputera, wakil kerajaan negeri Sabah dan
Sarawak serta wakil GLC dan GLIC. MEB akan dibantu oleh

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

dua jawatankuasa, iaitu Jawatankuasa PEMANDU MEB yangdipengerusikan oleh YAB Timbalan Perdana Menteri dan
Menteri Kemajuan Desa dan Wilayah, dan Jawatankuasa
Kerja MEB yang dipengerusikan oleh YB Menteri Ekonomi.
Struktur tadbir urus MEB adalah seperti ditunjukkan dalam
Rajah 16.

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

103

7.0
Struktur Tadbir Urus

Rajah 16: Rangka Kerja Tadbir Urus PuTERA35

Jawatankuasa Kerja
Majlis Ekonomi Bumiputera (JKMEB)

Jawatankuasa PEMANDU
Majlis Ekonomi Bumiputera (JPMEB)

Pengerusi:
YB Menteri Ekonomi

Pengerusi:
YAB Timbalan Perdana Menteri dan
Menteri Kemajuan Desa dan Wilayah

Majlis Ekonomi Bumiputera(MEB)
Pengerusi:
YAB
Perdana Menteri

Pengerusi Ganti:
YAB Timbalan
Perdana Menteri

Ahli Tetap:
i. YB Timbalan Menteri Ekonomi
ii. Semua Ketua Setiausaha Kementerian /wakiliii. Wakil Kerajaan Negeri Sabah dan Sarawak
iv. Ex-officio
v. Wakil GLC dan GLIC yang berkaitan

Ahli Tetap:
i. Ketua Setiausaha Negara dan Ketua
Setiausaha Kementerian terpilih
ii. Wakil Kerajaan Negeri Sabah dan Sarawakiii. Ex-officio
iv. Wakil GLC dan GLIC yang berkaitan

Ahli Tetap:
i. Ahli Jemaah Menteri terpilih
ii. Wakil Kerajaan Negeri Sabah dan Sarawakiii. Ex-officio
iv. Wakil GLC dan GLIC yang berkaitan

Ahli Jemputan Lain:
Berdasarkan kepada keperluan

Ahli Jemputan Lain:
Berdasarkan kepada keperluan

Ahli Jemputan Lain:
Berdasarkan kepada keperluan

Kekerapan Mesyuarat:
Tiga kali setahun atau mengikut keperluan

Kekerapan Mesyuarat:
Tiga kali setahun atau mengikut keperluan

Kekerapan Mesyuarat:
Dua kali setahun atau mengikut keperluan

Urus Setia:
i. Kementerian Ekonomi dan TERAJU
ii. KKDW dan MARAPuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

104

7.0
Struktur Tadbir Urus

Fungsi dan peranan MEB adalah bagi menetapkan halatuju dasar pembangunan sosioekonomi Bumiputera dan
perancangan merentasi kementerian dan agensi untuk jangka
masa pendek, sederhana dan panjang. MEB juga berperanan
dalam menilai pencapaian dan keberkesanan dasar serta
strategi berkaitan Bumiputera, di samping membuat keputusan
berkaitan penambahbaikan yang diperlukan. Keahlian MEByang terdiri daripada pelbagai latar belakang akan menghasilkan
perancangan yang lebih inklusif serta pelaksanaan yang berkesan
selaras dengan Ekonomi MADANI.

Dashboard Pemantauan Pelaksanaan Ikhtiar dan Keberhasilan
PuTERA35 turut dibangunkan bagi memastikan 132 Ikhtiar
di bawah tiga Teras dan 12 Pemacu dapat dilaksanakan
oleh kementerian dan agensi yang dipertanggungjawabkan.
Pelaporan dan pemantauan secara sistematik dan bersepadu,
akan membolehkan penilaian yang lebih komprehensif
serta langkah intervensi dapat diambil dengan segera bagi
memastikan keberkesanan pelaksanaan PuTERA35. Kaedahpemantauan secara holistik ini adalah seperti yang ditunjukkan
dalam Rajah 17.

Rajah 17: Dashboard Pemantauan Pelaksanaan Ikhtiar dan Keberhasilan PuTERA35

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

105

7.0
Struktur Tadbir Urus

Pendekatan dalam pemantauan pelaksanaan PuTERA35 yang diambil adalah menggunakan kaedah dari atas ke bawah (top down
approach) oleh Kementerian Ekonomi, serta dari bawah ke atas (bottom up approach) oleh Unit Pemerkasaan Agenda Bumiputera (UPAB).
Peranan UPAB akan diperkasa dan diberi tanggungjawab untuk membuat pelaksanaan dan pemantauan ikhtiar secara rapi di peringkat
kementerian dan agensi.
Sehingga akhir Julai 2024, lapan Ikhtiar yang telah diumumkan oleh YAB Perdana Menteri dalam KEB 2024 telah dan sedang diambil
tindakan, seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 18.
Rajah 18: Pemantauan Lapan Ikhtiar yang diumumkan YAB Perdana Menteri dalam KEB 2024
8 IKHTIAR PENGUMUMAN YAB PERDANA MENTERI SEMASA KEB 2024
STATUS PELAKSANAAN*
AWAL
PELAKSANAANIKHTIARDALAM
PELAKSANAANSELESAI

Mewujudkan generasi baharu usahawan Bumiputera dengan melaksanakan
carve-out dana sedia ada GLC dan GLIC bagi Program Pembangunan
Usahawan Baharu
Mewujudkan tabung geran padanan pembangunan vendor swasta bagi
penyediaan program latihan dan peningkatan kemahiran dalam bidang baharu
Mewujudkan Wakaf MARA MADANI dengan prinsip syariah bagi tujuan
pendidikan, kebajikan dan keusahawanan
Memperluaskan kemudahan akses pembiayaan kewangan
perusahaan Bumiputera termasuk penyediaan dana kredit mikro

kepadaMeningkatkan penyertaan Bumiputera dalam pekerjaan mahir dan profesional
serta aliran TVET termasuk melalui penetapan sasaran gaji yang setimpal bagi
graduan TVET dan pewujudan Akta TVET serta menambah baik ekosistem
TVET selaras dengan aktiviti HGHV
Mewujudkan Suruhanjaya Ekonomi Gig
Meningkatkan pembinaan perumahan di atas Tanah Rizab Melayu
Mensyaratkan Kementerian, agensi dan GLC untuk membeli cenderahati
keluaran pengusaha seni tempatan termasuk dari Sabah dan Sarawak
Nota: *sehingga Julai 2024

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

106

8.0
Kesimpulan

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

107

8.0
Kesimpulan

8.0
KESIMPULAN

PuTERA35 menzahirkan komitmen berterusan Kerajaan untuk mengangkat darjat
dan martabat Bumiputera agar sejajar dengan aspirasi Ekonomi MADANI yang akan
membolehkan rakyat Malaysia menikmati kehidupan lebih berkualiti. Walaupun pelbagai
dasar dan pelan pemerkasaan Bumiputera terdahulu telah sebahagiannya membuahkan
hasil, namun masih banyak usaha perlu dilaksanakan untuk menangani pelbagai isu dancabaran sama ada pada peringkat global, serantau atau nasional.
Tema PuTERA35 iaitu Penyertaan, Pemilikan dan Penguasaan (3P) Bumiputera
yang lebih bermakna, berhasrat untuk memastikan supaya segenap lapisan masyarakat
Bumiputera termasuk Bumiputera Sabah dan Sarawak, serta Orang Asli mempunyai
asas pertahanan yang kukuh dalam mendepani segala isu dan cabaran yang mendatang.
Pemacu dan Ikhtiar PuTERA35 yang komprehensif, berani dan berpandangan jauh
serta dalam masa yang sama lebih inklusif merupakan anjakan besar dalam membawa
pembangunan Bumiputera sebagai wadah dalam mencapai aspirasi Ekonomi MADANI kearah menjadikan Malaysia sebagai peneraju ekonomi serantau. Langkah strategik melalui
PuTERA35 ini yang turut melibatkan GLC, GLIC dan syarikat swasta bukan sahaja akan
memberi manfaat langsung kepada negara dan Bumiputera, tetapi juga kumpulan minoriti
bukan Bumiputera yang memerlukan tanpa meminggirkan mana-mana pihak.

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

108

9.0
Glosari

9.0
GLOSARI
3P

Penyertaan, Pemilikan dan Penguasaan Bumiputera

AGC

Jabatan Peguam Negara

Agenda 2030

Agenda Pembangunan Mampan 2030

AI

Kecerdasan Buatan (Artificial Intelligence)

AJSCC

Kenyataan Bersama ASEAN Mengenai Perubahan Iklim

AKPK

Agensi Kaunseling dan Pengurusan Kredit

ASB

Amanah Saham Bumiputera

ASEAN

Association of Southeast Asian Nations

BHESS

Bahagian Hal Ehwal Sabah dan Sarawak

Blueprint

Rangka Tindakan

BNM

Bank Negara Malaysia

BURSA MALAYSIA

Bursa Malaysia Berhad

CBR

Kadar Kelahiran Kasar

CDR

Kadar Kematian Kasar

CDS

Sistem Depositori Pusat

CE

Pampasan Pekerja

CIDB

Lembaga Pembangunan Industri Pembinaan Malaysia

CMM

Pasaran Modal Malaysia

COP28

28th Annual United Nations (UN) Climate Meeting

COVID-19

Coronavirus

CPTPP

Perjanjian Komprehensif dan Progresif bagi Perkongsian Trans-Pasifik

DBKL

Dewan Bandaraya Kuala Lumpur

DEB

Dasar Ekonomi Baru

DNB

Digital Nasional Berhad

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

109

9.0
Glosari

DOSM

Jabatan Perangkaan Malaysia

EKUINAS

Ekuiti Nasional Berhad

ESG

Platform Pelaporan Alam Sekitar, Sosial, dan Tadbir Urus

E&E

Elektrik dan elektronik

FDI

Pelaburan Langsung Asing

FIC

Jawatankuasa Pelaburan Asing

FTA

Perdagangan Bebas

GHG

Gas Rumah Kaca

GLC

Syarikat Berkaitan Kerajaan (Government-Linked Companies)

GLIC

Syarikat Pelaburan Berkaitan Kerajaan (Government-Linked Investment Companies)

GMV

Nilai Dagangan Kasar

GOS

Lebihan Kendalian Kasar (Gross Operating Surplus)

HDC

Halal Development Corporation Berhad

HGHV

High growth high value

ICU

Unit Penyelarasan Pelaksanaan

IIM

Institut Integriti Malaysia

IMPAC

Institut Perladangan dan Komoditi Malaysia

INSKEN

Institut Keusahawanan Negara

IPCC

Panel Perubahan Iklim Antara-Kerajaan

JAKIM

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia

JAKOA

Jabatan Kemajuan Orang Asli

JAWHAR

Jabatan Wakaf, Zakat dan Haji

JDN

Jabatan Digital Negara

JPA

Jabatan Perkhidmatan Awam

JPM

Jabatan Perdana Menteri

JWP

Jabatan Wilayah Persekutuan

KBS

Kementerian Belia dan Sukan

KD

Kementerian Digital

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

110

9.0
Glosari

KDN

Kementerian Dalam Negeri

KDNK

Keluaran Dalam Negeri Kasar

KEB2024

Kongres Ekonomi Bumiputera 2024

KEMAS

Jabatan Kemajuan Masyarakat

KESUMA

Kementerian Sumber Manusia

KHAZANAH

Khazanah Nasional Berhad

KK

Kementerian Komunikasi

KKDW

Kementerian Kemajuan Desa dan Wilayah

KKM

Kementerian Kesihatan Malaysia

KKR

Kementerian Kerja Raya

KLN

Kementerian Luar Negeri

KPDN

Kementerian Perdagangan Dalam Negeri dan Kos Sara Hidup

KPI

Key Performance Indicator

KPK

Kementerian Perladangan dan Komoditi

KPKM

Kementerian Pertanian dan Keterjaminan Makanan

KPKT

Kementerian Perumahan dan Kerajaan Tempatan

KPM

Kementerian Pendidikan Malaysia

KPN

Kementerian Perpaduan Negara

KPT

Kementerian Pendidikan Tinggi

KPTB

Kadar Penyertaan Tenaga Buruh

KPWKM

Kementerian Pembangunan Wanita, Keluarga dan Masyarakat

KSP

Kajian Separuh Penggal

KSU

Ketua Setiausaha

KUSKOP

Kementerian Pembangunan Usahawan dan Koperasi

KWAP

Kumpulan Wang Persaraan

KWSP

Kumpulan Wang Simpanan Pekerja

LFS

Laporan Survei Tenaga Buruh

LTAT

Lembaga Tabung Angkatan Tentera

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

111

9.0
Glosari

MAIN

Majlis Agama Islam Negeri

MARA

Majlis Amanah Rakyat

MATRADE

Malaysia External Trade Development Corporation

MEB

Majlis Ekonomi Bumiputera

MEEPA

Perjanjian Perkongsian Ekonomi Malaysia-EFTA

MEUFTA

Rundingan FTA Malaysia-EU

MFICORD

Ministry of Food Industry, Commodity dan Regional Development Sarawak

MINTRED SARAWAK

Ministry of International Trade, Industry and Investment Sarawak

MITI

Kementerian Pelaburan, Perdagangan dan Industri

MNC

Syarikat Multinasional

MME

Perolehan jentera dan peralatan

MOF

Kementerian Kewangan

MOSTI

Kementerian Sains, Teknologi dan Inovasi

MOTAC

Kementerian Pelancongan, Seni dan Budaya,

MPPB

Masyarakat Perdagangan dan Perindustrian Bumiputera

MRSM

Maktab Rendah Sains MARA

MTCP

Ministry Of Tourism Industry And Performing Art Sarawak

MTVET

Majlis Pendidikan dan Latihan Teknikal dan Vokasional Negara

NAPIC

Pusat Maklumat Harta Tanah Negara

NCIA

Northern Corridor Implementation Authority

NETR

Pelan Hala Tuju Peralihan Tenaga Negara

NGO

Pertubuhan bukan kerajaan

NRES

Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian AlamOECD

Pusat Pembangunan Pertubuhan Kerjasama dan Pembangunan Ekonomi(Organisation for Economic Co-operation and Development)

PBB

Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu

PERKESO

Pertubuhan Keselamatan Sosial

PERNAS

Perbadanan Nasional Berhad

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

112

9.0
Glosari

PETRA

Kementerian Peralihan Tenaga dan Transformasi Air

PHB

Pelaburan Hartanah Berhad

PIPOA

Pusat Intelek Pelajar Orang Asli

PKEN

Perbadanan Kemajuan Ekonomi Negeri

PKS

Perusahaan Kecil dan Sederhana

PMKS

Perusahaan Mikro, Kecil dan Sederhana

PNB

Permodalan Nasional Berhad

PNK

Pendapatan Negara Kasar

PSN

Pusat SDG Negara

PUNB

Perbadanan Usahawan Nasional Berhad

PuTERA35

Pelan Transformasi Ekonomi Bumiputera 2035

R&D

Penyelidikan dan Pembangunan

R&D&C&I

Penyelidikan, Pembangunan, Pengkomersialan dan Inovasi

RCEP

Perjanjian Perkongsian Ekonomi Komprehensif Serantau (Regional Comprehensive Economic Partnership)

RM

Ringgit Malaysia

RMKe-12

Rancangan Malaysia Kedua Belas, 2021-2025

RMKe-13

Rancangan Malaysia Ketiga Belas, 2026-2030

RMKe-14

Rancangan Malaysia Keempat Belas, 2031-2035

RMLT

Rancangan Malaysia Lima Tahun

STEM

Science, Technology, Engineering and Mathematics

SC

Suruhanjaya Sekuriti Malaysia

SDG 2030

Matlamat Pembangunan Mampan 2030

SEDC

Sarawak Economic Development Corporation

SEDCO

Perbadanan Pembangunan Ekonomi Sabah

SEDIA

Pihak Berkuasa Pembangunan Ekonomi dan Pelaburan Koridor Sabah

SIRIM

SIRIM Berhad

SKM

Suruhanjaya Koperasi Malaysia

SLU

Sesi Libat Urus

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.

113

9.0
Glosari

SMA

Sarawak Multimedia Authority

SME BANK

Small Medium Enterprise Development Bank Malaysia Berhad

SME Corp.

Perbadanan Perusahaan Kecil dan Sederhana Malaysia (SME Corporation Malaysia)

SMJ

Sabah Maju Jaya

SOE

Syarikat Milik Kerajaan

SPRM

Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia

SSM

Suruhanjaya Syarikat Malaysia

TERAJU

Unit Peneraju Agenda Bumiputera

TRM

Tanah Rizab Melayu

TVET

Pendidikan Teknikal dan Pendidikan Vokasional

UDA / UDA HOLDINGS

Urban Development Authority (UDA) Holdings

UiTM

Universiti Teknologi MARA

UKAS

Unit Kerjasama Awam

UNCTAD

Persidangan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Perdagangan dan Pembangunan(United Nations Conference on Trade and Development)

UPAB

Unit Pemerkasaan Agenda Bumiputera

UPE Sarawak

Unit Perancang Ekonomi Sarawak

UPEN Sabah

Unit Perancang Ekonomi Negeri Sabah

UPEN Negeri

Unit Perancang Ekonomi Negeri

USD

Dolar Amerika Syarikat

VC

Venture capital

WHO

Pertubuhan Kesihatan Sedunia

YP

Yayasan Peneraju

YWM

Yayasan Waqaf Malaysia

PuTERA35 | PELAN TRANSFORMASI EKONOMI BUMIPUTERA 2035

Penyertaan. Pemilikan. Penguasaan.