フィリピノ語版

Teksto Para sa mga Dayuhang Mag-aaral(Sibika)
外国人生徒のための学習資料（公民）

Sanggunian ng Edukasyon ng Perepaktura ng Hyogo
Sentro ng mga Kabataan na Mula sa Iba't Ibang Kultura

Para sa mag-aaral na gagamit ng aklat na ito(1) Para Kanino?
Ang kahaliling-aklat na ito ay ginawa para sa mga mag-aaral ng junior highschool na nag-aaral ng sibika.
(2) Bakit?
Maraming mga mahihirap na salita ang makikita sa aklat Sibika ng junior highschool. Subali’t sa kahaliling-aklat na ito ay mas madadaling salita ang ginamit na may
kasamang larawan at dayagram o guhit para inyong madaling maintindihan.
(3) Paano Gamitin?
Ang mga salita na nakapaloob sa kahaliling-aklat na ito ay pinili mula sa
nakaraang pagsusulit ng pasukan.

Salitang nais alamin
Sistemang Parlamento ng Pamahalaan◆ Ano: Sistemang may pinagsamang pananagutan ang
Gabinete sa Batasan.
(1) Ang mga mamamayan ay pumipili ng mambabatas sa
Batasan.
(2) Ang mga mambabatas ay pumipili ng Kataas-taasang
Ministro ng Gabinete.
(3) Ang Kataas-taasang Ministro ng Gabinete ay pumipili ng
ibang mga mnistro.

Mga tanong mula sa
nakaraang pagsusulit ng
pasukan /Mga inaasahang tanong /Pang level-up na tanong◆Tanong Noong Nakaraang Pasukan na Pagsusulit◆
Sa Konstitisyon ng bansang Hapon, ang Gabinete ay
natataas batay sa katiwalaan ng Batasan at may pinagsamang
pananagutan sa Batasan. Ano ang tawag sa sistemang ito?
☞Sagot: Sistemang Parlamento ng PamahalaanKabanata 1
Makabagong Lipunan at Lokal na Komunidad

Kabanata 3
Demokratikong Pamahalaan sa Kasalukuyan(1) NGO (Nongovernmental Organization,
Di-Pampamahalaang Organisasyon) ----------------- 1(2) ODA (Official Development Assistance) -------- 2(3) ASEAN (Association of Southeast Asian Nations,
Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya)-------- 3(4) APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation,
Kooperasyong Ekonomiko sa Asya-Pasipiko) ----- 4(5) WTO (World Trade Organization, Organisasyon
ng Pandaigdigang Kalakalan) ------------------------ 5(6) Kapulungang Pangkapayapaan (Security Council)-------- 6(7) Kapangyarihang Beto (Veto Power) -------------- 7(8) UNESCO (United Nations Educational,
Scientific and Cultural Organization, Kapisanang
Pang-edukasyon, Pang-aguham, Pangkalinanganng Nagkakaisang mga Bansa) ------------------------ 8(9) Pag-init ng Daigdig (Global Warming) ----------- 9(10) Asidong Ulan (Acid Rain) ----------------------- 10(11) Saligang Batas Para sa Kapaligiran ------------ 11(1) Kautusan (Ordinance) ----------------------------- 23(2) Pinagbabahaging Badyet sa Lokal na Buwis --- 24(3) Karapatan sa Direktang Paghiling --------------- 25(4) Batasan (Diet) -------------------------------------- 26(5) Kapulungan ng Mga Kinatawan ----------------- 28(6) Gabinete --------------------------------------------- 29(7) Sistemang Parlamento ng Pamahalaan(Parliamentary System of Government) ----------- 30(8) Pangkriminal na Paglilitis ------------------------ 31(9) Taga-usig (Piskal) ---------------------------------- 33(10) Kapangyarihang Magsiyasat ng Pagtatatagng Batas sa Labag sa Konstitusyon ---------------- 34(11) Pagsisiyasat ng Mamamayan ------------------- 35

Kabanata 2
Karapatang Pantao at Konstitusyon ng Bansang Hapon

Kabanata 4
Buhay at Pangkabuhayan(1) Kodigo Sibil (Civil Code) ------------------------ 12(2) Batas Para sa Pagkapantay-pantay ng
Pagkakataon ng Lalaki at Babae sa Trabaho(Act on Securing etc. of Equal Opportunity
and Treatment Between Men and Womenin Employment) --------------------------------------- 13(3) Saligang Batas Para sa Lipunan na May
Pagkapantay-pantay ng Lalaki at Babae(Basic Act for Gender-Equal Society) ------------- 14(4) Walang Hadlang (Barrier-free) ------------------- 15(5) Karapatang Mabuhay (Right to Live) ----------- 16(6) Karapatang Panlipunan (Social Right) ---------- 17(7) Karapatan sa Kalayaan ---------------------------- 18(8) Dakilang Kapangyarihan ng Mamamayan ----- 19(9) Pampublikong Kapakanan ------------------------ 20(10) Tungkulin ng Mamamayan ---------------------- 21(11) Karapatan sa Pagsasarili (Right to Privacy) -- 22(1) Gastos sa Pampublikong Kagamitan ------------ 36(2) Sistema ng Cooling-off ---------------------------- 37(3) Product Liablity Law(PL Law, Batas sa Pananagutan sa Produkto) ----- 38(4) Antimonopoly Law -------------------------------- 39(5) Fair Trade Commission(Komisyon sa Makatarungang Kalakalan) -------- 40(6) Official Discount Rate ----------------------------- 41(7) Bubble Economy ----------------------------------- 42(8) Labor Standards Law(Batas sa Huwaran ng Pagtatrabaho) --------------- 43(9) Tumataas na Pagpapataw ng Buwis(Progressive Taxation) ------------------------------- 44(10) Buwis sa Kita (Income Tax) -------------------- 45(11) Buwis sa Paggamit (Consumption Tax) ------- 46(12) Panlipunang Segro (Social Insurance) --------- 47(13) Sistema ng Segro sa Pag-aalaga(Nursing Care Insurance System) ------------------ 48
Apendiks (Appendix) -------------------------------- 49
Talatuntunan (Index) -------------------------------- 53

Kabanata 1 Makabagong Lipunan at Lokal na Komunidad(1) NGO (Nongovernmental Organization, Di-Pampamahalaang Organisasyon)◆Ano: Ang grupong ito ay tumutulong na walang kita sa mga taong naghihirap sanhi
ng digmaan, mga natural na kalamidad (bagyo, lindol, tsunami at iba pa) atsuliranin ukol sa karapatang pantao.
Tumutulong ang grupo na mapabuti ang kapakanan (para sa ligtas at matatagna buhay), ang pangangailangang medikal (lunasan ang sakit at pinsala), angpagkalinga ng karapatang pantao (para sa matiwasay na buhay).
Ang halimbawa ng mga grupong ito ay sumusunod.
・International Red Cross

・Amnesty International

・Medecins Sans Frontieres◆Inaasahang Tanong◆
Isulat ang naaangkop na salita sa ().

Sa kasalukuyan, masigasig ang mga aktibidad ng mamamayan na hindi ginagawa
sa isang bansa kundi sa ibang bansa din, at ang mga grupo tulad ng ( 1 ) na
pinapaikli sa NGO at ( 2 ) na pinapaikli sa NPO ay gumagawa ng aktibidad sa
buong mundo.
☞Sagot: (1) Nongovernmental Organization, (2) Nonprofit Organization

(2) ODA (Official Development Assistance)◆Ano: Tumutulong ang pamahalaan sa mga bansang papaunlad pa lamang sa gamit ng
pondo (pera) at teknolohiya.
◆Inaasahang Tanong◆
Ano ang tawag sa pangkabuhayang tulong ng pamahalaan sa mga bansang
papaunlad pa lamang? Sagutin sa pinaikling tawag.
☞Sagot: ODA◆Pang Level-up na Tanong◆
Idugtong ang bawa’t salita sa naaangkop na paliwanag.
・Nangangalaga ng mga gusali tulad ng pandaigdig na pamana(world heritage)
NPO・・Nonprofit Organization(Di-pangkalakal na Organisasyon)
UNICEF ・・Nongovernmental Organization(Di-pampamahalaang Organisasyon)
UNESCO ・・Kumakalinga ng mga mahihirap na kabataan
NGO・☞Sagot:
NGO

・

NPO

・

UNICEF

・

UNESCO・・Nangangalaga ng mga gusali tulad ng pandaigdig na pamana(world heritage)
・Nonprofit Organization(Di-pangkalakal na Organisasyon)
・Nongovernmental Organization(Di-pampamahalaang Organisasyon)
・Kumakalinga ng mga mahihirap na kabataan

(3) ASEAN(Association of Southeast Asian Nations, Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya)◆Kailan: Taong 1967
◆Ano: Naitatag ng 5 bansa, Indonesia, Thailand, Malaysia, Singapore, at Philippines.
◆Layunin: Pabilisin ang kaunlaran sa kabuhayan, lipunan at kultura sa
Timog-Silangang Asya.
◆Gawain: Itinataguyod ang pagtutulungan lalo na sa larangan ng ekonomiya.
◆Iba pang mga kasaping bansa: Taong 1984 (Brunei)
Taong 1995 (Vietnam)
Taong 1997 (Myanmar at Laos)Taong 1999 (Cambodia)◆Bandila:◆Suriin ang mapa.

MyanmarPhilippines

Laos

Thailand

Vietnam

Cambodia
BruneiMalaysia
Singapore
Indonesia◆Inaasahang Tanong◆
Ano ang tawag sa pandaigdig na organisasyong binubuo ng mga bansa ng
Timog-Silangang Asya?
☞Sagot: ASEAN (Association of Southeast Asian Nations)(4) APEC(Asia-Pacific Economic Cooperation, Kooperasyong Ekonomiko sa Asya-Pasipiko)◆Kailan: 1989.
◆Ano: Naitatag ng 21 bansa at rehiyon tulad ng bansang Hapon, South Korea, USA,
Canada, Australia.
◆Gawain: Tinatalakay ang pakikipagtulungang pangkabuhayan ng mga kasaping
bansa.
◆Pagpupulong: Ginaganap ang taunang summit at pulong ng mga ministro ng
gabinete.
◆Tingnang mabuti ang mapa.

RussiaCanadaSouth Korea

Japan
America

China
ChineseHong Kong

Thailand

VietnamMexicoPhilippines
Brunei Darussalam

Malaysia
Taon kung kaliannaging kasapi

Chinese Taipei

Papua New Guinea

Singapore

Peru

Indonesia
Australia

Chile
New Zealand◆Ginanap sa bansang Hapon: sa Osaka noong taong 1995 at sa Yokohama noong taong
2010◆Tanong Noong Nakaraang Pasukan na Pagsusulit◆ (Prepektura ng Tottori)
Tanong 1: Ang isang kilusan ng simulaing pampook (rehiyonalismo) ang APEC. Ano
ang opisyal na pangalan ng APEC?
☞Sagot: Asia-Pacific Economic Cooperation (Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko)Tanong 2: Alin sa mga sumusunod na bansa ang hindi kasapi ng APEC?
a. USA, b. Russia, c. Canada, d. UK☞ Sagot: d(5) WTO(World Trade Organization, Organisasyon ng Pandaigdigang Kalakalan)◆Ano: Ito ay World Trade Organization.
Pumalit ito ng GATT (General Agreement on Tariffs and Trade,
Pangkalahatang Kasunduan sa Mga Taripa at Kalakalan).
◆Layunin: Alisin ang hadlang sa kalakalan upang paunlarin ang pandaigdig na
kalakalan na malaya at walang hadlang.
◆Mga may kaugnayan:(1) IMF (International Monetary Fund, Pandaigdigang Pondong Pananalapi)(2) IBRD (International Bank for Reconstruction and Development)(3) UNCTAD (United Nations Conference on Trade and Development)(4) OECD (Organization for Economic Cooperation and Development)◆Tanong Noong Nakaraang Pasukan na Pagsusulit◆ (Prepektura ng Yamaguchi)
Tanong 1: Ano ang daglat ng pandaigdig na organisasyon na nagpapaunlad ng
malayang kalakalan, kung saan naging kasapi ang China noong taong 2001?
☞Sagot: WTO

Tanong 2: Ang tawag sa pandaigdig na organisasyon na nag-aalis ng hadlang sakalakalan at nagpapaunlad ng malayang kalakalan ay [ IMF / WTO ].
☞Sagot: WTO

Tanong 3: Piliin mula sa a-d ang isang maling paliwanag ukol sa malayang kalakalan.
a. Sa malayang kalakalan, hindi ipinapataw ang mataas na taripa sa kalakalna angkat.
b. Sa malayang kalakalan, walang limitasyon ang uri at dami ng kalakal na
angkat.
c. Maaaring pangangalagaan ang industriya ng sariling bansa sa
pamamagitan ng malayang kalakal.
d. Gumaganap ang World Trade Organization (WTO) sa United Nations
upang mapanatili ang malayang kalakalan sa buong mundo.
☞ Sagot: c(6) Kapulungang Pangkapayapaan (Security Council)◆Ano: Ito ay pinakamakapangyarihang organisasyon ng Nagkakaisang mga Bansa(United Nations). Nananatili ang organisasyong ito ng pandaigdig na
kapayapaan at kaligtasan.
Halimbawa, kapag sinalakay ang isang maliit na bansa ng bansang may malaki atmatatag na hukbo, siya ay nagkakaproblema at nanganganib. Ang Nagkakaisang mga
Bansa (United Nations) ang gumagawa ng hakbang sa ganitong kalagayan. Maaaring
matagalan at maging huli ang paggawa ng hakbang kung magpupulong-pulong ang
lahat ng mga bansa sa buong mundo at magsisimulang mag-usap tungkol dito. Kayamay kapulungang dalubuhasang nag-aasikaso ng “pagpapanatili ng kapayapaan”. Ito ay
Kapulungang Pangkapayapaan (Security Council).

Watawat ng Nagkakaisang mga Bansa (United Nations)
http://www.sarago.co.jp/nfhtm/0k.html◆Pang Level-up na Tanong◆Lima ang palaging kasapi ng Kapulungang Pangkapayapaan. Alin ang tama?
A ･USA･France･UK･China･Russia

B ･USA･France･Italy･China･Russia

C ･USA･France･UK･China･Germany☞Sagot: A

(7) Kapangyarihang Beto (Veto Power)◆Ano: Ang karapatang humindi o tumanggi. Ang limang bansang palagiang kasapi ng
Kapulungang Pangkapayapaan lamang ay may kapangyarihang ito.
Nananatili ang Kapulungang Pangkapayapaan ng pandaigdig na kapayapaan at
kaligtasan. Kahit na isang bansa lamang sa mga bansang palagiang kasapi (USA, UK,
France, Russia at China) ay tumutol, walang magaganap na hakbang. Ang
kapangyarihang ito na mayroon ang mga bansang palagiang kasapi ay tinatawag na
kapangyarihang beto (veto power).

Pababa◆Pang Level-up na Tanong◆① Ito ay para sa pagpapabuti ng
pamumuhay ng mga nakatira sa bansang
papaunlad pa lamang. Pangalawa sa
pinakamalaki sa buong mundo ang halaga
ng pondong ginagamit ng bansang Hapon
para dito.
② Pinapangalagaan nila ang mga kabataan
sa buong mundo.
③ Ang organisasyong binuo ng 10 mga
bansa sa Timog-Silangang Asya para
paunlarin ang kabuhayan at kultura.
④ “Kalusugan para sa lahat” angsalawikain nila. Ang punong himpilan ay
nasa Geneva.
Pahalang

④

②

①

１

N

③

S
２

D

H
C
U

３

P

E

A
４

５

G

F

1. Para sa kapayapaan sa buong mundo, iniingatan nila ang kultura. Ang punonghimpilan ay nasa Paris.
2. Ang organisasyong binuo ng 25 bansa noong taong 2004. Ang panlahat na pera
ay “Euro”.
3. Gumaganap sila ng taunang pagpulong-pulong para sa pangkabuhayang
pakikipagtulungan. May 21 kasaping bansa.
4. Ang halimbawa nito ay “International Red Cross” at “Amnesty International”.
5. International Monetary Fund, isa sa mga organisasyon ng Nagkakaisang mga
Bansa (United Nations).

☞Sagot: ①ODA, ②UNICEF, ③ASEAN, ④WHO, 1. UNESCO, 2. EU, 3. APEC, 4. NGO, 5. IMF

(8) UNESCO(United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, Kapisanang
Pang-edukasyon, Pang-aguham, Pangkalinangan ng Nagkakaisang mga Bansa)◆Pagtatatag: Itinatag batay sa UNESCO charter.
◆Punong-himpilan: Paris sa France.
◆Gawain: Pabilisin ang kapayapan ng mundo sa pamamagitan ng pag-unlad at
pagpapalitan ng agham, edukasyon at kultura, at pangangalaga ng pamanang
kultural ng mga bansa sa buong mundo.
◆Watawat:◆Pandaigdig na Pamana ng UNESCO (UNESCO World Heritage Sites) sa bansang Hapon.
(1) Kulturang Pamana: Mga Gusaling Budismo sa Rehiyon ng Templo Horyu (1993)
Kastilyo ng Himeji (1993)
Pamanang Kultural sa Kyoto, Kapitolyo noong Unang Panahon (Kyoto, Uji, Otsu) (1994)

Makasaysayang Nayon ng Shirikawa-go at Gokayama (1995)
Dome ng Atomic Bomb (1996)
Dambana ng Shinto ng Itsukushima (1996)
Pamanang Kultural sa Nara, Kapitolyo noong Unang Panahon (1998)
Dambana at Templo ng Nikko (1999)
Pook ng Gusuku at Mga Pamanang May Kaugnayan sa Kaharian ng Ryukyu (2000)

Pilgrima at Sagrado ng Hanay ng Bundok Kii (2004)
Pook Minahan ng Pilak ng Iwami at Tanawing Kultural Nito (2007)(2) Likas na Pamana: Yakushima (1993)
Hanay ng Bundok Shirakami (1993)
Shiretoko (2005)◆ Inaasahang Tanong ◆Ano ang tawag sa dalubhasang organisasyon ng Nagkaisang Mga Bansa na ang
layunin ay pangalagaan ang kapayapaan ng buong mundo sa larangan ng kultura?
☞Sagot: UNESCO

(9) Pag-init ng Daigdig (Global Warming)◆Ano: Ang pagtaas ng temperatura ng buong mundo. Sinasabing ang sanhi nito ay
labis na pagtaas ng antas ng carbon dioxide sa atmospera (atmosphere).
Suliranin ito hindi lamang sa bansang Hapon kundi sa buong mundo.
◆Inaasahang Tanong◆
Isulat ang isa sa mga pandaigdigang suliranin na dapat pagtutulong-tulungan
nating lahat upang malutas.
☞Sagot: Pag-init ng Daigdig (Global Warming)◆Pang level-up na Tanong◆
Isulat ang naaangkop na salita sa () ukol sa sanhi ng pag-init ng daigdig.

Ang sanhi ng pag-init ng daigdig o global warming ay greenhouse gas na
nanggagaling sa iba’t ibang gawain ng (). Ang kalahati ng sanhi ng gas na ito ay().
Ang kagubatan ay sumusipsip ng () at nagbibigay ng () subali’t
kumakaunti ang kagubatan dahil sa pagttroso ng kagubatan (deforestation) at ang mga
bansang papaunlad pa lamang ay nagtitiis ng ().
Sa Europa, ang mga punongkahoy ay namamatay dahil sa () at iba pa.

Pahiwatig
Hangin

Tubig

Pagawaan,
BasuraDeforestation☞Sagot: tao, carbon dioxide, carbon dioxide, oxygen,pagiging disyerto ng lupa (desertification), asidong ulan (acid rain)

(10)Asidong Ulan (Acid Rain)◆Ano: Ito ang isa sa mga suliranin sa kapaligiran. Ulan na may katangian ng asido
dahil sa karumihan (polusyon) sa atmospera (atmosphere).
◆Epekto: Ang kagubatan ay namamatay at ang isda sa lawa ay namamatay.
◆Suriing mabuti ang larawan.

Pagbabago
Karumihan sa atmospera

Asidong
Ulan◆Inaasahang Tanong ◆Ang mga sumusunod na pangungusap ay ukol sa karumihan (polusyon) at
kapaligiran ng bansang Hapon. Basahin ito at sagutin ang tanong.
Ang pagtalakay sa “United Nations Conference on Environment and Development (UNCED)” (angpagpupulong ng Nagkakaisang Mga Bansa ukol sa kapaligiran at pag-unlad) na ginanap sa Brazil noong
taong 1992 ay naging magandang pagkakataon na isipin ang (a) kapaligiran sa buong daigdig. Ang
kilusan ng pangangalaga ng buong kapaligiran ng daigdig sa bansang Hapon din ay ginaganap nangmasigla halimbawa inilathala ang bagong batas noong taong 1993.

Tanong: Ukol sa sinalungguhitang (a), sagutin ang isang halimbawa ng pandaigdigang
suliranin sa kapaligiran.
☞Sagot: Asidong Ulang (Acid Rain)

Sanggunian: Bukod dito may pag-init ng daigdig, pagkasira ng ozone layer, ang
pag-unti ng kagubatan, ang pagiging disyerto ng lupa at iba pa.

(11) Saligang Batas Para sa Kapaligiran◆Ano: Ang saligang batas ng patakaran sa kapaligiran ng bansang Hapon, na
nagtatakda ng mga may kaugnayan sa suliranin sa kapaligiran.
◆Kailan: 1993 (Ang batas na ito ay tinawag na Saligang Batas Para sa Panlaban sa
Karumihan sa Kapaligiran noong 1967-1993.)◆Inaasahang Tanong◆
Ano ang batas na inilathala ng bansang Hapon noong 1993 upang labanan ang
bagong kilusan ukol sa karumihan at suliranin sa kapaligiran?
☞Sagot: Saligang Batas Para sa Kapaligiran◆Mga Tanong Ukol sa Kapaligiran◆Q1. Gaano karami ang tubig na nagagamit natin sa buong mundo?
A. Mga 20% sa lahat ng tubig sa buong mundo.
B. Mga 0.04% sa lahat ng tubig sa buong mundo.

Q2. Ilan ang pangkaraniwang temperatura (average temperature)sa mundo?
A． 20℃, B. 36℃, C. 15℃

Q3. Kapag itinapon ang basura, dapat hiwalayin ito sa iba’t ibang uri para sa recycle (paggamit muli).
Magkakaiba ang mga paraan ng paghiwalay ng mga basura depende sa lugar.
Sa ilang uri hinihiwalay ang basura sa Lungsod Minamata
sa Prepektura ng Kumamoto?
A．8
B．22☞Sagot: Q1. B, Q2. C, Q3. B
Challenge Book on Environmental Issues “Hate, Naze, Doshite Quiz Trash and Recycle (Godo Shuppan)Kabanata 2 Karapatang Pantao at Konstitusyon ng Bansang Hapon(1) Kodigo Sibil (Civil Code)◆ Ano: Ito ay batas na nagtakda ng relasyon ng pamilya at karapatan ng pribadong
pagmamay-ari. Inilathala ito batay sa personal na karangalan at lubhang
kailangang pagkapantay-pantay ng kasarian (kalalakihan at kababaihan).
◆ Nilalaman: Ukol sa relasyon ng pamilya, pagmamana, pribadong ari-arian, karapatanng pagmamay-ari at iba pa.
◆ Taon ng Pagtatatag: Sinimulang ito noong panahon ng Meiji.
◆Mga Salitang May Kaugnayan:(1) Kaangkan: Ang mga taong may kaugnayan ng mag-asawa at may kaugnayan sa
dugo.
(2) Kadugo: Ang mga taong may kaugnayan sa dugo tulad ng mag-ama, mag-ina,magkakapatid, lolo, lola at apo.
(3) Mga pinagbiyenan: Ang mga taong may kaugnayan base sa kaugnayan ng
pagkakasal tulad ng kadugo ng asawa at asawa ng kadugo (bayaw, nakababatang
kapatid na lalaki, asawa ng nakatatandang kapatid na lalaki at iba pa).
(4) Supling (Direct Line): Ang mga taong may patindig na kaugnayan tulad ng
mag-ama, mag-ina, lolo, lola at apo.
(5) Kaanak (Collateral Line): Ang mga taong may pahalang kaugnayan tulad ng
magkakapatid.
(6) Asawa: Ang taong may kaugnayan ng pagkakasal (babaeng asawa para sa lalaking
asawa at lalaking asawa para sa babaeng asawa).
◆Suriing mabuti ang larawan. (Isipin ang iyong sarili.)
Lolo

Lola
KadugoAma

Asawa ng
Kapatid

Kapatid

Ina

Ako

Biyenang
LalakiBiyenang
Bababae

Asawa

Bayaw / Hipag

Mgapinagbiyenan

Anak◆Inaasahang Tanong◆
Ano ang tawag sa batas na nagtatakda ng kamag-anak, pagmamana at karapatanng pribadong pagmamay-ari?
☞Sagot: Kodigo Sibil

(2) Batas Para sa Pagkapantay-pantay ng Pagkakataon ng Lalaki at Babae sa Trabaho(Act on Securing etc. of Equal Opportunity andTreatment Between Men andWomen in Employment)◆Kailan: 1985
◆Ano: Ang batas na nagbibigay ng pantay na pagkakataon ng pagtanggap sa trabaho at
ng parehong suweldo kahit sa lalaki o sa babae.
◆Tanong Noong Nakaraang Pasukan na Pagsusulit◆ (Prepektura ng Shizuoka, binago)
Tanong 1: Ano ang batas na nagtatag na hindi itinatangi ang babae sa trabaho na
inilathala noong taong 1985?
☞Sagot: Batas Para sa Pagkapantay-pantay ng Pagkakataon ng Lalaki at Babae sa Trabaho

Tanong 2: Basahin ang sumusunod na pangungusap at sagutin ang mga tanong.
Ang mga tao ay kailangang magtrabaho at tumanggap ng suweldo upang mabuhay.
Kamakailan, dakilang nagtatrabaho ang mga babae sa lipunan. Dahil dahan-dahang
kumakaunti ang kaisipan na “Ang lalaki ay dapat magtatrabaho sa labas at ang babae ay dapat
gumawa ng gawaing bahay.” Ang kaisipan na may kaibahan sa lalaki at babae, tulad ng dahilbabae dapat ganito at dahil lalaki dapat ganito ay (A) unti-unti nawawala dahil sa iba’t ibang
mga inilathalang batas. Subali’t (B) natitira pa ang mga suliranin.

(1) Ano ang mga bawa’t batas sa ibaba sa mga iba’t ibang batas na sinalungguhitang A?
A. Ang batas na inilathala noong taong 1985, na humihimok ng pagkapantay-pantayng pagkakataon sa trabaho sa lalaki at babae.
B. Ang batas na pinatupad noong taong 1999, na humihimok ng lipunan na ginagamit
ang kakayahan ng isa’t isa nang walang-itinatangi sa lalaki at babae.
☞Sagot: A. Batas Para sa Pagkapantay-pantay ng Pagkakataon ng Lalaki at Babae sa Trabaho, B. Saligang
Batas Para sa Lipunan na may Pagkapantay-pantay ng Lalaki at Babae (Basic Act for Gender-Equal Society)(2) Isulat ang dalawa sa mga suliranin ng sinalungguhitang B.

☞Sagot: pagkakaugma ng trabaho at pagpapalaki ng mga anak,pagkakaugma ng trabaho at pag-aalaga ng mga matatanda

(3) Saligang Batas Para sa Lipunan na May Pagkapantay-pantay ng Lalaki at Babae(Basic Act for Gender-Equal Society)◆Kailan: 1999
◆Ano: Bago ang digmaan, iniisip ng mga tao na ang “ie (pamilya)” angpinakamahalaga sa lahat at maganda na “ang lalaki ay nagtatrabaho sa labas at
ang babae ay gumagawa ng mga gawaing bahay at nag-aalaga ng mga anak.”
Subali’t pagkatapos ng digmaan, nagsimulang mag-isip ang mga tao na
di-makatarungan ang pagtangi sa trabaho batay sa kasarian. Saligang Batas
Para sa Lipunan na may Pagkapantay-pantay ng Lalaki at Babae (Basic Act for
Gender-Equal Society) ang inilathala batay sa kaisipang paano magiging
pantay ang lalaki at babae.
◆Inaasahang Tanong◆
Ano ang batas na pinatupad noong taong 1999, na humihimok ng lipunan na
ginagamit ang kakayahan ng isa’t isa nang walang-itinatangi sa lalaki at babae.
☞Sagot: Saligang Batas Para sa Lipunan na may Pagkapantay-pantay ng Lalaki at Babae(Basic Act for Gender-Equal Society)◆Pang Level-up na Tanong◆
Isulat ang basa ng sumusunod na mga kanji.
１． 夫婦
（
）
２． 親子
（
）
３． 多様化
（
）
４． 結婚
（
）
５． 核家族
（
）

６．
（
７．
（
８．
（
９．
（
１０．
（

親権
）
役割分担
）
介護
）
地域
）
違反
）

☞Sagot: 1.Fufu 2.Oyako 3.Tayoka 4.Kekkon 5.Kakukazoku
6.Shinken 7.Yakuwaribuntan 8.Kaigo 9.Chiiki 10.Ihan

(4)Walang Hadlang (Barrier-free)◆Ano: Alisin ang mga hadlang na gumagambala sa mga gumagamit at magpagawa ng
lipunang mas madaling mamuhay ang mga tao.
◆Para Kanino: Lahat ng tao, tulad ng mga matatanda, may mga kapansanan at iba pa.
◆Bakit: Upang mamuhay nang ligtas at maginhawa araw-araw.

◆Tanong Noong Nakaraang Pasukan na Pagsusulit◆ (Prepektura ng Hyogo)
Sagutin ang tanong ukol sa lipunang kapakanan.
Ano ang tawag sa kilusang alisin ang mga hadlang pangkatawan, pangkaisipan atpanlipunan upang mamuhay nang ligtas at maginhawa araw-araw ang mga matatanda at
may mga kapansanan.
☞Sagot: Walang hadlang (barrier-free)◆Ating Alamin◆
Q1: Alamin ang kahulugan ng hadlang.
Q2: Hanapin ang hadlang sa paligid mo.
Q3: Ano ang maaaring maging hadlang sa mga taong may kapansanang pangkatawan at
mga matatanda?
Q4: Kailan nahihirapan ang mga taong may kapansanan sa mata?
(1) Ano ang mga elektronikong kagamitan na mahirap gamitin?
(2) Ano ang mga produktong mahirap malaman ang laman?
Q5: Ano ang magagwa para sa lipunan na walang hadlang? Mag-isip ng mga pangaraw-araw na produkto kung saan walang hadlang sa pag-gamit nito.
◆Level-Up (Mga Tanda ng Walang Hadlang, Barrier-free Sign)◆

Hindi matarik na libis

Kailangan ng tulong

Awtomatikong pintuan

Matarik na libis

Palikurang nagagamit
ng naka-silyang
de-gulong (wheelchair)

Elebeytor na nagagamit
ng naka-silyang
de-gulong (wheelchair)

Walang hakbangan

Malawak na palikuran

Walang hagdanan ohakbangan

Paradahang nagagamit
ng naka-silyang
de-gulong (wheelchair)(5) Karapatang Mabuhay (Right to Live)◆Ano: Ang karapatang itinatag sa Artikulo 25 ng Konstitusyon ng Bansang Hapon.
◆Artikulo 25 ng Konstitusyon ng Bansang Hapon“Ang lahat ng mamamayan ay may karapatang mabuhay nang malusog at kulturalsa pinakamababang kapantayan.”◆Inaasahang Tanong◆
Tanong 1: Anong karapatang itinatag na “Ang lahat ng mamamayan ay may karapatang
mabuhay nang malusog at cultural sa pinakamababang kapantayan.” sa Artikulo 25 ng
Konstitusyon ng Bansang Hapon?
☞Sagot: Karapatang Mabuhay

Tanong 2: “Ang lahat ng mamamayan ay may karapatang mabuhay nang
A atcultural sa
B .”(Artikulo 25 ng Konstitusyon)(1) Isulat ang naaangkop na salita sa.
☞Sagot: A. malusog, B. pinakamababang kapantayan(2) Anong karapatan sa sinalungguhitang bahagi sa karapatan panglipunan?
☞Sagot: Karapatang Mabuhay(3) Sinasagutan ang tatlong karapatan ng pagtatrabaho sa mga trabahador. Isulat
ang tatlong karapatang ito.
☞Sagot: karapatang bumuo (right to organize), karapatang sama-samang makipagkasundo(right to bargain collectively), karapatang sama-samang kumilos (right to act collectively)

(6) Karapatang Panlipunan (Social Right)◆ Kailan: 1919
Sanggunian: Sinasagutan ito sa Konstitusyon ng Weimar ng Germany nang una sabuong mundo.
◆ Ano: Ang karapatan upang mas makataong mabuhay ang lahat ng tao.

1
2
3

Karapatang Panlipunan
Karapatang mabuhay nang malusog at
Karapatang Mabuhay
cultural sa pinakamababang kapantayan
Karapatang papag-aralin nang pantay-pantay
Karapatan sa Edukasyonbase sa kakayahan ng isa’t isa
Karapatang
Karapatang magtrabaho. Tungkulin din ang
Makapaghanapbuhay
pagtatrabaho.

◆Inaasahang Tanong◆
Tanong 1: Ano ang karapatan na may pananagutan sa saligan ng pamumuhay upang
makataong mabuhay ang mga tao?
☞Sagot: Karapatang Panlipunan

Tanong 2: Sagutin ang mga karapatan A-E sa sumusunod na pangungusap.
Ang lahat ng tao ay may (A) karapatan na hindi ipinagbabawal ang pagkilos nang walang dahilan,at (B) karapatan na hindi itinatangi ng sinuman. Bukod dito, sinasagutan din ang (C) karapatang
makataong mabuhay. At upang tiyakin ang mga pananagutan ng karapatang pantao, sinasagutan din ang(D) karapatang makisali sa pulitika at (E) karapatan upang sagutan ang ang karapatang pantao.

A(), B (), C (), D (), E ()☞Sagot: A. Karapatan sa kalayaan, B. Karapatan ng pagkapantay-pantay,
C. Karapatang panlipunan (Karapatang mabuhay), D. Karapatang bumoto, E. Karapatan ng kahilingan

(7) Karapatan sa Kalayaan◆Ano: Ang karapatang malayang mag-isip, magsalita at kumilos.
Ito ay pinpaangkat sa 3, Kalayaan sa Katawan, Kalayaan sa Isip, Kalayaang
Pang-ekonomiya.

Kalayaan sa Katawan

・ Kapag mahuli ng pulis ang pinaghihinalaan,
kailangan ang utos ng pag-aresto.
・ Bawal pahirapan nang labis.
At iba pa

Kalayaan sa Isip・ Makapili ng gustong relihiyon.
・ Malayang makapagsalita ng gustong sabihin.
・ Makapag-aral ng gustong pag-aralan.
At iba pa

Kalayaang
Pang-ekonomiya

・ Maaaring tumira kahit saan.
・ Makapili ng gustong trabaho.
At iba pa◆Tanong Noong Nakaraang Pasukan na Pagsusulit◆ (Prepektura ng Kagoshima)
Ano ang kalayaan ng pagpili ng trabaho sa mga karapatan sa kalayaan?
☞Sagot: Kalayaang pang-ekonomiya◆Inaasahang Tanong◆
Ano ang mga (1)～(4) sa mga karapatan sa kalayaan?
(1) Pinananagutan ang kalayaan ng pagpupulong at pagtitipon, pananalita at
paglalathala at iba pang mga kalayaan sa pagpapahayag.
(2) Bawal sirain ang kalayaan sa kaisipan at sa budhi.
(3) Ang lahat ng tao ay may kalayaan sa pagtira, paglipat at sa pagpili ng trabaho,
kung hindi lumalabag sa pampublikong kapakanan.
(4) Ang lahat ng tao ay hindi pinipilit na magpahayag ng makakasama sa sarili.
☞Sagot: (1) Kalayaan sa isip, (2) Kalayaan sa isip, (3) Kalayaang pang-ekonomiya,(4) Kalayaan sa katawan

(8) Dakilang Kapangyarihan ng Mamamayan◆Ano: Isip na ang mamamayan ang may karapatan ng paggawa ng pulitika.
Ito ay isa sa pangunahing panuntunan sa Konstitusyon ng Bansang Hapon.
◆Kailan: Mula sa Mayo 3, 1947 (Mayo 3 ay Araw ng Konstitusyon).

Pulitika ng Bansang Hapon

Dakilang
KapangyarihanngMamamayan

Panuntunan ng
Kapayapaan

Paggalangsa
Saligang
Karapatang
PantaoKonstitusyon ng Bansang Hapon◆Inaasahang Tanong◆
Tanong 1: Isulat ang naaangkop na salita sa (1)-(3).
Dakilang kapangyarihan ng mamamayan: Ang ( 1 ) ay may karapatan ng
pagpapasiya sa pulitika ng bansa at ginagawa ang pulitika batay sa kahilingan ng( 2 ). Halos parehong kahulugan ito sa ( 3 ).
☞Sagot: (1) mamamayan, (2) mamamayan, (3) demokrasya

Tanong 2: Ano ang isa pa sa mga tatlong saligang panuntunan sa Konstitusyon ng
Bansang Hapon maliban sa Panuntunan ng Kapayapaan at Saligang Karapatang Pantao?
☞Sagot: Pagkasoberano ng mga tao

Tanong 3: Ang araw na pinatupad ang Konstitusyon ng Bansang Hapon ay pistang
pangilin (holiday) ng mamamayan. Anong petsa ito?
☞Sagot: Mayo 3 (Araw ng Konstitusyon)

(9) Pampublikong Kapakanan◆Ano: Kaligayahan at kapakanan ng maraming tao. Itinatag sa Konstitusyon na may
pananagutan na gamitin ang saligang karapatang pantao para sa pampublikong
kapakanan.
Halimbawa: (May Kalayaan ng Pagpapahayag sa Artikulo 21 ng Konstitusyon ng
bansang Hapon.)
Mr.A: “May kalayaan sa pagsusulat. Kaya isulat natin ang masama
tungkol sa guro sa internet.”↑ Bawal gawin ito dahil lalabagin ang karapatang pantao ng iba.
(May Kalayaan sa Pagpili ng Trabaho sa Artikulo 22 ng Konstitusyon
ng bansang Hapon.)
Mr.B: “Magagawa ko ang anumang trabaho. Malaya. Kaya magiging
doktor na lang ako.”↑ Kailangan ng kuwalipikasyon sa pagiging doktor.
◆Inaasahang Tanong◆
Tanong 1: Isulat ang naaangkop na salita sa (1) at (2).
Ang lahat ng mamamayan ay pinahahalagahan bilang ( 1 ). Ang karapatan ng
mamamayan ukol sa buhay, kalayaan at paghahanap ng kaligayahan ay kailangang
pahalagahan hangga’t maaari sa pagbabatas at sa iba pang mga bagay ng pulitika sa
bansa, kung hindi ito lumalabag sa ( 2 ).
☞Sagot: (1) isang tao, (2) pampublikong kapakanan

Tanong 2: Nakasulat nang maliwanag sa konstitusyon na ginagalang ang saligang
karapatang pantao hangga’t maaari ngunit may pagkakataon na hinihigpitan ang
karapatang ito. Kailan ito?
☞Sagot: Kapag lumalabag sa pampublikong kapakanan

Tanong 3: Piliin ang tamang paliwanag ukol sa saligang karapatang pantao mula sa
A-C.
A. Ang mga mamamayan ay may saligang karapatang pantao ngunit
hinihigpitan ito batay sa pampublikong kapakanan.
B. Ang mga mamamayan ay may saligang karapatang pantao ngunit walang
karapatang pantao sa mga nasasakdal sa hukuman.
C. Dahil ang mga mamamayan ay may saligang karapatang pantao, maaaring
ipagtanggol ang karapatan kahit anong kalagayan at kailan.
☞Sagot: A

(10) Tungkulin ng Mamamayan◆Ano: Itinatag ang tatlong tungkulin ng mamamayan sa Konstitusyon ng bansang
Hapon.
(1) Tungkulin na papag-aralin ang mga anakAng tagapag-alaga ay dapat papasukin ang kanyang anak sa elementary
school at sa junior high school.
(2) Tungkulin na magtrabaho
Dapat magtrabaho.

(3) Tungkulin na magbayad ng buwis
Dapat magbayad ng buwis.

◆Pang Level-up na Tanong◆
Alin sa mga sumusunod ang tungkulin sa Konstitusyon ng bansang Hapon?
Halimbawa

1

2

3

4

5

Pagtatrabaho

Pagpapasok sapaaralan ang
anak

Pag-aanak

Pag-aaral

Pagbabayad ng
buwis

Pag-aasawa○☞Sagot: 1. ○, 2. ×, 3. ×, 4. ○, 5. ×(11) Karapatan sa Pagsasarili (Right to Privacy)◆Ano: Ang karapatan na hindi pinapakialaman nang di-matwid ng ibang tao ang
pribadong pamumuhay. Ang karapatang ipinapatanggol ang pribadongimpormasyon at pribadong pamumuhay.
◆Tanong Noong Nakaraang Pasukan na Pagsusulit◆ (Prepektura ng Hyogo)
Nagsagawa kami ng kunwaring Batasan (Diet) sa klase ng sibika. Ang mga
sumusunod na pangungusap ay bahagi ng nilalamang ito. Sagutin ang sumusunod na
tanong.
Miyembro C: “Naisisiwalat ang pribadong impormasyon habang hindi alam ng may-ari nito at
naipapakita ang pribadong pamumuhay nang di-matwid. Ano po ang palagay ninyo?”
Kataas-taasang Ministro: “Ito ay seryosong problema. Isasaalang-alang ko ang patakaran upang
maitanggol ang pribadong impormasyon.”

Tanong: Ukol sa tanong ng miyembro C, ano ang karapatan na hindi pinapakialamannang di-matwid ng ibang tao o hindi ipinapakita nang matwid ang pribadong
pamumuhay?
☞Sagot: Karapatan sa Pagsasarili◆Isipin Natin◆★ Kailan sa mga sumusunod nararamdaman ninyo na ang inyong karapatan sa
pagsasarili ay napanghimasukan?
1. Kapag kinuha ang iyong larawan nang walang paalam.
2. Kapag ipinaalam ang iyong nakaraan sa iba.
3. Kapag ayaw umalis ang isang salesman na dumalaw sa iyong bahay.
4. Kapag ipinaalam ang di-totoo tungkol sa iyong pamilya.
5. Kapag naisiwalat ang mahalagang impormasyon.
6. Kapag sinilip ang loob ng iyong bahay.
7. Kapag may pambabastos na tawag.
Q. Pag-usapan natin kung bakit nararamdaman natin ganito.

Kabanata 3 Demokratikong Pamahalaan sa Kasalukuyan(1) Kautusan (Ordinance)◆Ano: Ito ay patakarang itinatag ng bawa’t prepektura o kaya city, town o village atkailangan sundan sa mga purok.

◆Bakit: Dahil magkakaiba ang mga kalagayan sa bawa’t pook, kinakailangan ang mga
patakarang naaangkop sa bawa’t pook.
◆Ang pagkakakilanlang kautusan”Kautusan sa Baboy-damo”, Kautusan sa Lungsod Kobe, Prepektura ng Hyogo
Nilalaman: Bawal bigyan ng pagkain ang mga baboy-damo.
Bakit: Upang hindi matuto ang mga baboy-damo na bumaba galing sa bundokat maghanap ng pagkain sa mga basura o kumagat sa mga tao.
◆Inaasahang Tanong◆Ang patakarang itinatag sa bawa’t prepektura o (1)__________ ay tinatawag na(2)__________. Sa halip nito, ang patakarang itinatag ng bansa ay tinatawag na(3)__________.
☞Sagot: (1) city, town o village, (2) kautusan, (3) batas

(2) Pinagbabahaging Badyet sa Lokal na Buwis◆Ano: Ipinagkakaloob ng bansa ang ilang mga bahagi ng pambansang buwis (buwis sa
kita at buwis sa kompanya) sa lahat ng lokal na pamahalaan na mababa ang
nakukuhang buwis mula sa mamamayan (lokal na buwis), na walang
itinakdang paraan ng paggamit nito. Sa kasalukuyan ibinibigay ito sa lahat ng
lokal na pamahalaan maliban sa Tokyo.
◆Bakit: Upang iwasan ang kaibahan sa pagitan ng rehiyon dahil magkakaiba ang mga
halaga ng nakukuhang buwis.
◆Inaasahang Tanong◆
Tanong 1: Ano ang tawag sa badyet na ibinibigay ng bansa upang mapantay ang
kaibahan ng lokal na pananalapi, na walang itinakdang paraan ng paggamit nito?
☞Sagot: Pinagbabahaging Badyet sa Lokal na Buwis

Tanong 2: Sa mga kita ng lokal na pamahalaan sa sumusunod na a-c, alin ang
naaangkop na paliwanag ukol sa Pinagbabahaging Badyet sa Lokal na Buwis?
a. Tulong na salapi ng bansa upang isagawa ng lokal na pamahalaan ang
pambansang proyekto.
b. Badyet na pinagbabahagi ng bansa sa lokal na pamahalaan base sa
pagsasaalang-alang ng pananalapi ng lokal na pamamahalaan.
c. Buwis na binabayad ng mamamayan upang masapatan ang gastos ng lokal na
pamamahalaan.
☞Sagot: b

Tanong 3: Ang talangguhit sa ibaba ay nagtuturo ng panumbasan ng gastos ng
pambansang panlahat na badyet noong 2005. Tingnan ang talangguhit at sagutin ang
sumusunod na uri ng gastos.
Gastos sa
Panlipunang
Kaligtasan

24.8％

Gastos sa Bono ng
Pamahalaan

22.4%

Pinagbabahaging
Badyet sa Lokal
na Buwis atpb.
19.6%

Gastos sa
Pampublikong
Proyekto

Gastos sa
Pagpapaunladng Agham

9.2%

7.0%

Gastos sa
May
KaugnayansaPagtatanggol

Iba pa11.1%

5.9%(1) Gastos na ibinabayad sa utang ng bansa ()(2) Gastos na ginagamit sa kaligtasan sa mga matatanda o mahihirap ()(3) Gastos na ipinagbabahagi sa lokal na pamahalaan upang mapantay ang pananalaping lokal na pamahalaan ()☞Sagot: (1) Gastos sa Bono ng Pamahalaan, (2) Gastos sa Panlipunang Kaligtasan,(3) Pinagbabahaging Badyet sa Lokal na Buwis

(3) Karapatan sa Direktang Paghiling◆Ano: Ang mga mamamayan ay may karapatang sumali sa politika nang direkta.
Maaaring humiling ng iba’t iba sa pamamaraan ng pagbibigay sa puno
(gobyernador ng prepektura at pangulo ng city, town at village) ng mga sapat na
pirmang kinakailangan.
◆Para saan:→Paghiling na itatag, baguhin at pawiin ang
・Paghiling ng pagtatatag,kautusan (ordinance) ☞ Kabanata 3-(1)pagbabago at pagpawi
ng kautusan (ordinance)→Paghiling na tiyakin kung maayos na magtrabaho
・Paghiling ng pagtutuos ng
ang prepektura, city, town at village.
kuwenta (audit)→Paghiling na buwagin ang kapulungan (samahan
・Paghiling ng pagbubuwag
ng mga kinatawan ng mamamayan sa prepektura at
ng kapulungancity) at piliin muli ang mga miyembrong ito.
→Paghiling na paalisin ang puno at miyembro ng
・Paghiling ng pagpapaalis
kapulungan.
(recall)

Paghiling ng pagtatatag,
pagbabago at pagpawi ng
kautusan (ordinance)
Paghiling ng pagtutuos ng
kuwenta (audit)
Paghiling ng pagbubuwag
ng kapulungan
Paghiling ng pagpapaalis(recall)

Kinakailangang pirma
1/50 o mas mahigit(ng manghahalal)
1/50 o mas mahigit(ng manghahalal)
1/3 o mas mahigit(ng manghahalal)
1/3 o mas mahigit(ng manghahalal)

Kung saan hilingin
Puno
Tagatuos
Lupon ng halalan
Puno atlupon ng halalan◆Inaasahang Tanong◆
Alin ang tawag sa ibang salita ng paghiling ng pagpapaalis?
(1) Squall, (2) Equal, (3) Recall☞Sagot: (3) Recall

(4) Batasan (Diet)
Gusali ng Batasan◆Ano: Sentro ito ng politika ng bansang Hapon.
Samahan ng mga mambabatas na pinili
ng mga mamamayan.
Ipinapasiya dito ang gagawin ng bansa.
Dahil dapat maingat na ipasiya ang mga mahalaga,
may dalawang bahagi (bicameral system, sistemang
dalawang kapulungan), Kapulungan ng mga
Kinatawan (House of Representatives) (☞Kabanata 3-(5))
at Kapulungan ng mga Konsehal (House of Councilors).
◆Gawain:・Pagbabatas → Gumagawa ng batas (patakaran ng bansa)
・Pagususuri at pagpapasiya ng badyet → Nagtitipon ang pamahalaanng buwis at nagpapasiya kung paano gagamitin ito.
・ Pagpili ng Kataas-taasang Ministro → Pumipili mula sa mga
mambabatas at ang emperor ang nagnonombra.

・Paggawa ng hukuman para sa paglilitis laban sa isang mataas na pinuno ng
pamahalaan → Ang hukom na pinaghihinalaan na hindi dapat mag-hukom ay dapat
magkakaroon ng paglilitis hinggil dito. Ito ay tinatawag na paglilitis laban sa isang
mataas na pinuno ng pamahalaan. Ang batasan ang gumaganap nito.
・Pagpayag sa pagpapatibay ng kasundan ng mga bansa → Pumapayag ng pangako
sa pagitan ng ibang bansa.

◆Tingnan natin: Kids Website Ukol sa Kapulungan ng mga Konsehal
http://www.sangiin.go.jp/japanese/kids/index.html

◆Mga Uri sa Batasan:
3 ang uri, Karaniwang Batasan, Di-karaniwang Batasan at Ispesyal na Batasan.
Uri
Karaniwang Batasan(Tsujo kokkai / Jokai)

BatasanDi-karaniwang
Batasan(Rinji kokkai /Rinjikai)

Ispesyal na Batasan(Tokubetsu kokkai /Tokubetsukai)

Kagipitang Pagtitipon ng
Kapulungan ng mga Konsehal

Panahon(Katagalan)
・ 150 araw
・ Maaaring
pahabain.

Pagtitipon (Kailan)
・ 1 beses sa isang taon.
・ Titipunin sa Enero.
・ Kapag inamin ng Gabinete na
kailangan ito.
・ Kapag hiniling ng 1/4 o mas
mahigit ng lahat ng
mambabatas ng isa sa mga
Kapulungan.
・ Pagkatapos ng panlahat na
halalan pagka binuwag ang
Kapulungan ng mga
Kinatawan.
・ Tinitipon sa loob ng 30 araw
pagkatapos ng panlahat na
halalan.
・Ginaganap kung may nangyaring
malaking suliranin habang
nakabuwag ang Kapulungan ng
mga Kinatawan.

・Hanggang sapagkakasundo
sa pagpapasiya
ng dalawang
Kapulungan.

・Parehas sa
di-karaniwang
Batasan.

・Hindi nakatakda.

◆Inaasahang Tanong◆
Ano ang tawag sa Batasan pagkatapos ng panlahat na halalan matapos binuwag
ang Kapulungan ng mga Kinatawan?
☞Sagot: Ispesyal na Batasan◆Pang Level-up◆◆
Alamin ang mga panuntunan sa halalan ng bansang Hapon.
Panuntunan sa Halalan
Pangmadlang Halalan
Pantay na Halalan
Direktang Halalan
Lihim na Halalan

Kahulugan
Walang hindi nakakaboto kung nasa edad na.
May karapatan ng isang balota ang bawa’t tao.
Direktang pipiliin ang mambabatas.
Hindi kailangang ilagay ang pangalan sa balota.

(5) Kapulungan ng Mga Kinatawan (House of Representatives)◆Ano: Ang Batasan ay nabubuo ng dalawang Kapulungan; Kapulungan ng mga
Kinatawan at Kapulungan ng mga Konsehal (bicameral system, sistemang
dalawang kapulungan).
◆Bakit: Dahil nakakapag-isip ng iba’t ibang paraan base sa ibang pagtingin. Dahil
dapat maingat na ipasiya ang mga mahalaga.
Kaibahan ng Mga Kapulungan ng mga Kinatawan at Kapulungan ng mga Konsehal
Kapulungan ng mga
Kapulungan ng mga
Bagay
Kinatawan
Konsehal
Numero ng
480 katao
242 katao
Mambabatas
6 taon4 taonWalang pagbuwag ngunit
Kapag binuwag, dapat
Panahon ng Tungkulin may halalan tuwing 3 taon atumalis kahit hindi pa
pipiliin muli ang kalahati ng
umabot sa panahong ito.
miyembro.
20 taong gulang at mas
20 taong gulang at mas
Karapatang Bumotomatanda(Karapatang pumili)matandaKarapatang Sumali sa
25 taong gulang at mas
30 taon gulang at mas
Halalanmatandamatanda(Karapatang tumakbo
bilang mambabatas)

MayroonPagbuwag

Wala◆Inaasahang Tanong◆
Dahil mas maiksi ang panahon ng tungkulin at may pagbuwag sa Kapulungan ng
mga Kinatawan, mas nalalaman ng mga mambabatas dito ang palagay ng mga
mamamayan. Kaya mas malakas ang kapangyarihan ng Kapulungan ng mga Kinatawan
kaysa sa Kapulungan ng mga Konsehal kapag magkaiba ang palagay ng dalawa.
Ano ang tawag dito?
☞Sagot: Kataasan ng Kapulungan ng mga Kinatawan

(6) Gabinete◆Ano: Pinakamataas na samahan sa mga pamahalaan ng bansa (paggawa ng politika).
◆Sino: Ang Kataas-taasang Ministro at ang mga ministro.
◆Paano piliin:
・Kataas-taasang Ministro→ Pinipili ng Batasan mula sa mga mambabatas sa Batasan.
・Mga ministro→ Pinipili ng Kataas-taasang Ministro.
Maaari ring piliin ang hindi mambabatas, ngunit kalahati o mas
mahigit ay dapat galing sa mambabatas.

Mga Mambabatas

Kataas-taasang Ministro

Mga Ministro◆Gawain:
Pumapatnubay ng gawain ng bawa’t pangkat ng pamahalaan at gumagawa ng
itinakda sa batas.
・Gumagawa ng burador ng batas at badyet at magharap nito sa Batasan.
・Gumagawa ng patakarang kinakailangan sa paggawa ng politika (kautusan ng
pamahalaan).
・ Magpagaan ng kaparusahang ipinasya ng hukuman (pagpapatawad sa
kasalanan).
・Nakikipag-ayos sa ibang mga bansa at nagpapatibay ng kasundan.
◆Inaasahang Tanong◆
Saan sa sumusunod ang pinakamataas na samahan ang Gabinete?
(1) Paggawa ng mga batas, (2) Pamahalaan, (3) Paghuhukom☞Sagot: (2) Pamahalaan

(7) Sistemang Parlamento ng Pamahalaan (Parliamentary System of Government)◆Ano: Sistemang may pinagsamang pananagutan ang Gabinete sa Batasan.
(1) Ang mga mamamayan ay pumipili ng mambabatas sa Batasan.
(2) Ang mga mambabatas ay pumipili ng Kataas-taasang Ministro ng Gabinete.
(3) Ang Kataas-taasang Ministro ng Gabinete ay pumipili ng ibang mga mnistro.

(1)
BatasanMamamayan

Halalan(2)(3)

Nagpapasiya ng wakas (pagbuwag) ng
Kapulungan ng mga Kinatawan.
⇒”Pagpapasiya ng pagbuwag ng
Kupulungan ng mga Kinatawan”

Gabinete

Kapulunganng mgaKinatawan

Kataas-taasang
Ministro
HalalanKapulunganng mgaKonsehalNag-uusap kung maaaring paniwalalan ang
Gabinete.
⇒”Pagpapasiya ng burador na walang
katiwalaan sa Gabinete”

Pumiipili

Mga ministro◆Tanong Noong Nakaraang Pasukan na Pagsusulit◆ (Prepektura ng Hyogo, binago)
Sa Konstitisyon ng bansang Hapon, ang Gabinete ay natataas batay sa katiwalaanng Batasan at may pinagsamang pananagutan sa Batasan. Ano ang tawag sa sistemang
ito?
☞Sagot: Sistemang Parlamento ng Pamahalaan

(8) Pangkriminal na Paglilitis◆Ano: Ito ay isang uri ng paglilitis na naghuhukom sa nasasakdal sa krimen. Ang
hukom ay nakikinig sa palagay ng taga-usig at nasasakdal at nagpapasiya kungmay sala o wala ang nasasakdal.
→Taga-usig ☞Kabanata 3-(9)PulisPagsisiyasat at Paghuli

Taga-usig

Pagsisiyasat ng kaso
Pinaghihinalaan(Pinaghihinalaan na kriminal)

Pagpapasiya ng taga-usig

Di isakdal

Pagsasakdal

Nasasakdal(Isinakdal sa hukuman)

Pangkriminal
na Paglilitis

Tanong Noong Nakaraang Pasukan na Pagsusulit→◆Tanong Noong Nakaraang Pasukan na Pagsusulit◆ (Prepektura ng Hyogo, binago)(1) Ang larawan sa ibaba ay nagtuturo ng paglilitis sa hukuman. Piliin ang isang
naaangkop na salita sa hulumang ito mula sa sumusunod na A-C at isulat sa itinakdang
alpabeto.
A. Sibil na Paglilitis, B. Pangkriminal na Paglilitis,
C. Paglilitis laban sa isang mataas na pinuno ng pamahalaan☞Sagot: B(2) Piliin ang isang maling paliwanag ukol sa huluman sa larawan sa ibaba mula sasumusunod na A-D at isulat sa itinakdang alpabeto.
A. Ang hukom ay nagbibigay ng hatol.
B. Ang taga-usig ay nagsasakdal ng pinaghihinalaan bilang nasasakdal.
C. Ang tagapagtanggol ay nagtatanggol sa saksi.
D. Sa panuntunan, bukas sa lahat ang paglilitis.
☞Sagot: C

A

D

B

A

A

C
E

F
G

A: Hukom
B: Kawani ng hukuman
C: Takigrapo ng hukuman
D: Pinuno ng hukuman
E: Taga-usig
F: Tagapagtanggol
G: Nasasakdal

(9) Taga-Usig (Piskal)◆Ano: Ang Taga-usig ay nagsisiyasat sa mga pangkriminal na kaso at nagpapasiya
kung isasakdal o di isasakdal ang kriminal.
◆Gawain: Pag may nangyaring kaso, ang pulis ang nagsisiyasat sa kaso at naghahanapng kriminal. Pagkatapos ang pulis at taga-usig ay nakikipagtulungang
magsiyasat sa kaso, nagpapatotoo kung talagang gumawa ng krimen ang
pinaghihinalaan at nagpapasiya kung dadalhin ang kasong ito sa hukuman.
Pagpapadala ng kaso sa hukuman ay tinatawag na “pagsasakdal”. Sa bansang
Hapon, ang mga taga-usig lamang ang maaaring magsakdal ng mga kriminal.
Kung walang pagsasakdal wala rin ang paglilitis.
→ Pangkriminal na Paglilitis ☞Kabanata 3-(8)◆URL sa sanggunian: http://www.kensatsu.go.jp/◆Inaasahang Tanong◆
Ano ang tawag ng kinatawan ng publiko na nagsasakdal ng pinaghihinalaan sa
hukuman sa pangkriminal na paglilitis?
☞Sagot: Taga-usig (Piskal)◆Pang Level-up na Tanong◆
May ilan pang mga uring paglilits bukod sa pangkriminal na paglilitis. Pag-aralinnatin.

(10) Kapangyarihang Magsiyasat ng Pagtatatag ng Batas sa Labag sa Konstitusyon◆Ano: Ang hukuman ay maaaring magsiyasat kung hindi lumalabag sa Konstitusyon
ang mga batas na itinatag ng batasan at ang mga ginagawa ng gabinete. Ito ang
Kapangyarihang Magsiyasat ng Pagtatatag ng Batas sa Labag sa Konstitusyon.

BatasanGabinete

Pagsisiyasat ng pagpaparusa ng
pamamahala sa labag sa Konstitusyon

Pagsisiyasat ng
pagtatatag ng
batas sa labag
sa Konstitusyon

Hukuman◆Tanong Noong Nakaraang Pasukan na Pagsusulit◆ (Prepektura ng Hyogo)
Ukol sa halalan ng Kapulungan ng mga Kinatawan (House of Representatives)noong taong 1990, ang pinakamataas na hukuman ay nagbigay ng pasiya noong taong
1992, na labag sa Konstitusyon ang kalagayan na may 3 beses o mas mahigit na
pagkakaiba sa halaga ng isang boto. Isulat ang tawag sa kapangyarihan ng hukuman
kagaya nito na magpasiya kung sumusunod o lumalabag sa Konstitusyon ang batas okautusan?
☞Sagot: Kapangyarihang Magsiyasat ng Pagtatatag ng Batas sa Labag sa Konstitusyon

(11) Pagsisiyasat ng Mamamayan◆Ano: Pagpapasiya kung naaangkop ang mga hukom sa pinakamataas na hukuman.
◆Kailan: Isinasabay sa unang halalan sa Kapulungan ng mga Kinatawan pagka
hinirang ang mga hukom sa pinakamataas na hukuman. Pagkatapos nito uulitinsa bawa’t halalan pagkatapos ng 10 taon.
◆Paano: Titingnan kung naaangkop ang isa’t isang hukom at kung maisip na hindi
naaangkop, isusulat ang “X” sa itaas ng pangalan at iboto.

×

を
書か
く
欄 らん

×

裁 さい
判 ばん
花 はな
子こ

裁 さい
判 ばん
太 たろ
郎う

衆 しゅ
議 うぎ
院 いん
花 はな
子こ

衆 しゅ
議 うぎ
院 いん
太 たろ
郎う

裁 さい
判 ばん
官 かん
の
名な

Lalagyan ng X kung di mapagtiwalaan

Pangalan ng mga Hukom◆Inaasahang Tanong◆
Ano ang tawag sa pagboboto sa mga hukom sa pinakamataas na hukuman sa
kanilang unang halalan ng Kapulungan ng mga Kinatawan pagkahirang nila kungnaaangkop sila?
(1) Paglilitis laban sa isang mataas na pinuno ng pamahalaan(2) Pagpupulong na magsiyasat ng pagtatatag ng batas sa labag sa Konstitusyon(3) Pagsisiyasat ng mamamayan☞Sagot: (3)Kabanata 4 Buhay at Pangkabuhayan(1) Gastos sa Pampublikong Kagamitan◆Ano: Ang bansa at local na pamahalaan ang nagtatatag ng halaga ng ginagamit ng
lahat katulad ng kuryente, gas at tubig. Tinatawag ang halagang ito na gastos sapampublikong kagamitan.
◆Tanong Noong Nakaraang Pasukan na Pagsusulit◆ (Prepektura ng Hyogo)
a. Pampublikong
Serbisyoa. Pampublikong
Proyekto atbp.
Pamahalaan

buwis

buwis

Pasahod at Paninda

Kompanya

Kapangyarihan ng
trabaho, halaga, presyo

Bagyet sa Sambahayan

Ang larawan sa itaas ay nagtuturo ng daloy ng pangkabuhayan (ekonomiya).
Piliin mula sa sumusunod na A-D ang hindi naaangkop na paliwanag ukol sa a na
ipinapakita sa larawan at isulat ang alpabetong itinakda sa paliwanag na iyan.
A: Ang mga kagamitan katulad ng kalsada at parke na patungan ng industriya atpamumuhay ay tinatawag na panlipunang kapital.
B: Ang larangan ng pampublikong kalinisan, isang bahagi ng sistema ng panlipunang
kaligtasan ay may pananagutan sa pag-iwas ng nakakahawang sakit.
C: Ang Saligang Batas para sa Kapaligiran ay itinatag upang iwasan ang karumihansa kapaligiran at lutasin ang suliranin sa kapaligiran mula sa iba’t ibang lugar na
tanawan.
D: Ang lokal na pamahalaan ay kasangkot sa pagtatatag ng halaga ng tiket ng pelikula
bilang isa sa mga gastos sa pampublikong kagamitan.
☞Sagot: D(2) Sistema ng Cooling-off◆Ano: Sistema na maaaring hingin sa nagbili ang pagkaltas ng kasunduan sa pagitan
ng dalawa na walang batayan sa loob ng takdang panahon pag nilagdaan ng
mamimili ang hindi ninanais na kasunduan katulad ng door-to-door sales. Ang
kahulugan ng cooling-off ay “palamigin ang utak at isipin muli”.
◆Paano: Kapag hindi kailangan ang iyong binili, isulat ang mga sumusunod sa postcard at ipadala iyan sa nagbili.
・Ang araw kung kalian binili (araw kung kailang ipinangakong bumili)・Ang biniling paninda
・Ang halaga ng paninda
・Ang pangalan ng nagbiling tindahan o kompanya
・Hindi kailangan ang panindang ito
・Ang iyong pangalan at tirahan◆Halimbawa ng hindi ma-cooling-off:・Kapag nagamit na ang mauubos na paninda (consumable goods)
・Kapag binili ang panindang 3,000 yen o mas mura sa pera
・Kotseat iba pa.
◆Inaasahang Tanong◆
Tanong 1: Ano ang tawag sa sistemang makaltas ang kasunduan sa door-to-door sales
sa loob ng takdang panahon?
☞Sagot: cooling-off

Tanong 2: Sino ang kinakalinga ng sistema ng cooling-off?
☞Sagot: mamimili

(3) Product Liability Law (PL Law, Batas sa Pananagutan sa Produkto)◆Ano: Ang batas na nagbibigay ng tungkuling saklolohan ang napinsala sa mga
gumawa ng paninda kapag napinsala ang mamimili dahil sa kasamaan ng
paninda.
◆Pang Level-up na Tanong◆
Isulat ang naaangkop na salita sa () ukol sa Product Liablity Law.

(1) May pumunta sa convenient store na malapit sa kanyang bahay, na hindi pinatay ang
TV. Habang nasa labas siya, nasunog ang kanyang bahay dahil sa apoy na lumabas
galing sa saksakan ng TV. Ang kalahati ng kanyang bahay ang napinsala.

(2) Kapag may suliranin dahil nasunog ang bahay, maaaring isangguni iyan sa(). Ipapaalam ang halaga ng nasunog na mga bagay at ipapadala din ang
kopya ng sertipikong napinsala sa kapahamakan sa ().

(3) Isusuri ang nasunog na TV at liliwanagin ang dahilan ng sunog.

(4) Ibibigay ng kompanyang gumawa ng TV ang kabayaran sa napinsala. Kung
mapapatawad ng pinsala ang kompanya sa pagtanggap ng halagang iyan, lulutasin na
ito.
☞Sagot: Association for Electric Home Appliances (sa dalawang blank)

(4) Antimonopoly Law (Batas Laban sa Pagsarili)◆Kailan: 1947
◆Ano: Pag ipinagpapatuloy ang monopolyo (pagsarili) sa market, ang ilang kompanya
lamang ang makasariling nagtatakda ng halaga at dami ng paninda. Ang bunga
nito ay makasasama sa mga mamimili. Itinatag ang batas na ito upang alisin
ang kasiraang ito, bawiin ang tuntunin (prinsipyo) ng kompetensya at kalingain
ang kapakinabangan ng mga mamimili. Ang Fair Trade Commission ang
nangangasiwa nito.
→Fair Trade Commission☞Kabanata 4 (5)◆Tanong Noong Nakaraang Pasukan na Pagsusulit◆ (Prepektura ng Hyogo, binago)
Dahil ang monopolyo (pagsarili) sa market, na ginawa ng isa o ilang mga
kompanya lamang ay maaaring makasasama sa mga mamimili, itinatag noong taong
1947 ang batas upang panatilihin ang makatarungang at malayang kompetensya at
kalingain ang kapakinabangan ng mga mamimili at mabuting pag-unlad ng pambansang
pangkabuhayan, at pinapangasiwaan ito ng Fair Trade Commission.
Isulat ang pangalan ng batas na ito.
☞Sagot: Antimonopoly Law◆Pang Level-up◆

Oligopoly
industry

Ang industrya kung saan ang kaunting malaking
kompanya lamang ang namamahala sa paggawa at
market.

(Nagiging oligopoly.)
Monopoly
price

Ang halagang itinakda ng kaunting kompanya nangmagsabay dahil mahina na ang kompetensya ng halaga.

(5) Fair Trade Commission (Komisyon sa Makatarungang Kalakalan)◆Ano: Kapulungang ginawa noong taong 1947 upang matupad ang layunin ng“Antimonopoly Law”.
Isa sa mga organisasyon ng pamahalaan ng bansang Hapon, na nasa baba ng
Kataas-taasang Ministro (Prime Minister).
◆Layunin: Upang kalingain ang kapakinabangan ng mga mamimili sa pagbabawal ng
di-makatarungang monopoly.
→Antimonopoly Law☞Kabanata 4 (4)◆Inaasahang Tanong◆Anong organisasyon ng bansa ang nangangasiwa sa Antimonopoly Law?
☞Sagot: Fair Trade Commission◆Pang Level-up na Tanong◆
Tanong 1: Piliin mula sa
isulat.

ang naaangkop na salita sa sumusunod na mga blank at

Antimonopoly Law ay batas upang tasahan at
D ang
di-makatarungang
C , at kalingain ang
Fng mga E

B

sa

A

at

.

kapakinabangan / monopoly / market / mamimili / ipagbawal / kalakalan☞Sagot: A. market, B. monopoly, C. kalakalan, D. ipagbawal, E. mamimili, F. kapakinabangan

(6) Official Discount Rate
◆Ano: Ang panumbasan ng tubo (interest) kapag naghiram ang Bangko ng Bansang
Hapon sa pangkaraniwang bangko.
Ang Bangko ng Bansang Hapon ay tanging bangkong itinatag base sa “Batas
ng Bangko ng Bansang Hapon”.
Ang Bangko ng Bansang Hapon ay may 3 punong tungkulin at ang official
discount rate ay may kaugnayan sa (3).
(1) Bangkong naglalabas ng salaping papel
Ito ay naglalabas ng salaping papel. Nakasulat ang “Salaping Papel ng Bangko ng
Bansang Hapon” sa salaping papel.

(2) Bangko ng pamahalaan
Inilalagak muna sa Bangko ng Bansang Hapon ang buwis na binayaran ng mga
mamamayan. Ibig sabihin, ang Bangko ng Bansang Hapon ay may tungkulin ng
kahang-bakal ng pamahalaan.

(3) Bangko ng mga bangko
Ang pangkaraniwang bangko ay naglalagak at humihiram ng pera sa Bangko ng
Bansang Hapon tulad ng tayo ay naglalagak at humihiram ng pera sa pangkaraniwang
bangko. Ibig sabihin, ang Bangko ng Bansang Hapon ay “bangko ng mga bangko”.
Kapag humiram tayo ng pera sa pangkaraniwang bangko, dapat bayaran ang
hiniram na may kasamang tubo (interest).
Ang “tubo (interest)” ay karagdagang halagang natatanggap ng naghiram ng perabilang ganti. Dapat ding idagdag ang tubo sa babayarang halagang hiniram ng
pangkaraniwang bangko sa Bangko ng Bansang Hapon. Ang panumbasan ng tubong ito
ay tinatawag na “official discount rate”. Ang Bangko ng Bansang Hapon ay
nagpapababa ng official discount rate kapag masama ang kalagayan ng pangkabuhayan
at nagpapataas nito kapag maganda.

(7) Bubble Economy◆Ano: Ang pangkabuhayan na biglang tumaas ang halaga ng aksiyon at lupa mulanoong huling bahagi ng panahon ng 1980 hanggang unang bahagi ng panahon
ng 1990.
Tinatawag na bubble ang kalagayan na ang halaga ng ari-arian tulad ng lupa atkasangkapan ay masyadong tumaas kaysa sa wastong halaga dahil sa
di-karaniwang sigasig na makipagsapalaran (pagnanais ng mga maraming tao
na bumili ng kasangkapan). Tinatawag ito na “bubble” base sa imahen na
lumaki, walang laman at pumutok.

◆Pang Level-up (Inflation at Deflation)◆
Inflation
Dumadamiang
panggastos.

Deflation
Nabibili ang nais
bilhin kahit na
mahal iyan.

Dumadamiang pera.

Kumakauntiangpanggastos.

Hindi nabibili ang
mahal na paninda.
Ipagmumurangtindahan ang paninda.

Kumakaunti
ang pera.

(8) Labor Standards Law (Batas sa Huwaran ng Pagtatrabaho)◆Ano: Batas upang ipagtanggol ang mga trabahador.
Isa sa tatlong batas ukol sa pagtatrabaho.
(Bukod dito ay Labor Union Law, Labor Relations Adjustment Law.)◆Kailan: 1947
(1) Ang trabahador at maypatrabaho aykapantay-pantay sa pagpapasya ng
kalagayan ng trabaho.
Ang nagtatrabaho
Ang nagbabayadng sahod(3) Isang araw na walang pasok saisang linggo sa pinakakaunti.

(2) Pantay ang sahod sa lalaki at babae.

ParehoPareho(4) Hanggang 8 oras sa isang araw
ang oras ng pagtatrabaho.

８９

at iba pa.
◆Tanong Noong Nakaraang Pasukan na Pagsusulit◆ (Prepektura ng Okinawa)
Ano ang tawag sa batas na nagtatag ng pinakamababang huwaran ng kalagayan
ng pagtatrabaho?
☞Sagot: Labor Standards Law

(9) Tumataas na Pagpapataw ng Buwis (Progressive Taxation)◆Ano: Sistemang tumataas ang panumbasan ng buwis ayon sa pagdarami ng kita.
Pamamaraan ng pagpapataw ng buwis na tumataas ang panumbasan ng buwis
kung dumami ang kita.
Sa bansang Hapon, ginagamit ang sistemang ito sa buwis sa kita, buwis sa mana
at iba pa.
◆Bunga: Maaaring ibahagi muli ang kita at paliitin ang agwat sa pagitan ng mayaman
at mahirap.
◆Tanong Noong Nakaraang Pasukan na Pagsusulit◆ (Prepektura ng Hyogo)
May kasamang buwis sa kita sa “buwis” sa graph.
Ginagamit ang mas mataas na panumbasan ng buwis
sa mga nakukuhang mas maraming kita. Ano ang tawag sa
ganitong sistema ng pagpapataw ng buwis?
☞Sagot: progressive taxation systemIba pa4.8%

Graphpampublikong
bono
30.7%

buwis atstamp tax
64.5%

◆Inaasahang Tanong◆
Ano ang tawag sa sistemang tumataas ang panumbasan ng buwis ayon sa
pagdarami ng kita, na ginagamit sa buwis sa kita at buwis sa pagtira?
☞Sagot: progressive taxation (system)◆Pang Level-up (Panumbasan ng Buwis sa Kita noong 2011)◆
Halaga ng Kitang Ipinapataw(Hindi isinasama ang mas mababa sa 1,000 yen)
1,950,000 o mas mababa
Mas mataas sa 1,950,000 hanggang 3,300,000
Mas mataas sa 3,300,000 hanggang 6,950,000
Mas mataas sa 6,950,000 hanggang 9,000,000
Mas mataas sa 9,000,000 hanggang 18,000,000
Mas mataas sa 18,000,000

Panumbasan
ng Buwis
5%
10%
20%
23%
33%
40%

Halagang
Nababawas (yen)097,500427,500
636,000
1,536,000
2,796,000

http://www.nta.go.jp/taxanswer/shotoku/2260.htm
Ang halagang nababawas na itinuro sa tala ay halagang nababawas galing sa
halaga ng buwis depende sa halaga ng kitang ipinapataw.
Halimbawa kapag 6,500,000 yen ang halata ng kitang ipinapataw, angbuwis na dapat bayaran ay 6,500,000×0.2－427,500＝872,500 yen.

(10) Buwis sa Kita (Income Tax)
◆Ano: Buwis na ipinapataw sa kita ng isa’t isang tao.
◆Halimbawa: Nagtatrabaho ang ama o ina. Binibigyan sila ng pera kapalit ng trabaho.
Tinatawag na “shotoku” (kita) ang perang iyan. Magbabayad sila ng buwis
sa bansa base sa kitang iyan. Tinatawag ito na “shotoku zei” (buwis sa kita).
◆Tanong Noong Nakaraang Pasukan na Pagsusulit◆ (Prepektura ng Hyogo)
Ang graph sa ibaba ay nagtuturo ng uri ng pambansang buwis noong fiscal year
2000. Isulat ang naaangkop na uri ng buwis sa ( 1 ).
Graph: Mga uri ng pambansang buwis noong fiscal year 2000
(Base sa “Statistics of Japan, 2001”)( 1 )Buwis sa Buwis sa
Iba pa36.9%
kompanya paggamit
20.3%
19.6%
19.5%
Buwis sa alak 3.7%
☞Sagot: buwis sa kita

◆Pang Level-up na Tanong◆
Isulat ang tamang sagot sa sumusunod na mga ().

・Ang halagang inilalagay sa mga paninda ay tinatawag na ( 1 ).
・Ang halagang binabayaran sa serbisyo katulad ng koreo, kuryente, gas, tubig at tren ay
tinatawag na ( 2 ).
・Ang bumibili ng mga bagay ay tinatawag na ( 3 ).
・Ang gumagawa ng mga bagay ay tinatawag na ( 4 ).
・Ang buwis na binabayaran depende sa sari-sariling kita ay tinatawag na ( 5 ).
☞Sagot: (1) presyo, (2) gastos sa pampublikong kagamitan, (3) mamimili, (4) tagagawa, (5) buwis sa kita

(11) Buwis sa Paggamit (Consumption Tax)

◆Ano: Ang buwis na kailangang bayaran kapag binili ang paninda o ibinigay ang
serbisyo.
Halimbawa 5% ang buwis sa paggamit sa kasalukuyan (taong 2012). Dapat
bayaran ang 105 yen kapag binili ang 100 yen na paninda dahil kailangang
bayaran ang 5% na buwis sa paggamit.
◆Sangguniang URL: http://www.nta.go.jp/◆Inaasahang Tanong◆
Ano ang tawag sa kaugaliang di-direktang buwis na ipinapataw sa pagbili at
paggamit ng paninda at serbisyo?
☞Sagot: buwis sa paggamit (consumption tax)

◆Pang Level-up na Tanong◆
Tanong: Ang isang aklat na 500 yen, dalawang pambura na 100 yen sa bawa’t isa at
dalawang notebook na 250 yen sa bawa’t isa ang iyong binili. Magkano ang
buwis sa paggamit (consumption tax)?

☞Sagot: 60 yen

(12) Panlipunang Segro (Social Insurance)◆Ano: Isang uring panlipunang kaligtasan.
Ang sistemang iniipon ng mga suskritor ang pera unti-unti sa karaniwang buhay
kung sakaling may sakit o aksidente, mawawalan ng trabaho at para sa
pamumuhay kapag tumanda na, at bibigyan sila ng pera kapag kailangan na.
◆Ang panlipunang kaligtasan ay: Ang sistema upang panagutan ang pamumuhay sapinakamababang kapantayan sa pamamagitan ng lakas ng buong lipunan.
Panlipunang segro (social insurance), pampublikong tulong (public assistance),
panlipunang kagalingan (social welfare) at iba pa.
◆Bakit nagawa: Iniisip dati na sari-sariling pananagutan ang dahilan ng kahirapan,
halimbawa mahirap siya dahil wala siyang kakayahan at tinatamad siya. Subali’t kapag
nag-unlad ang pangkabuhayan ng kapitalismo at naging magulo ang sistema sa lipunan,
dumami ang nawalan ng trabaho tuwing masama ang kalagayan ng pangkabuhayan atdumami din ang mga mahirap pa kahit na nagtatrabaho nang nagtatrabaho. Hindi na
naaalis ang pag-aalaala sa pamumuhay sa pamamagitan ng sari-sariling lakas lamang.
Dahil dito, iniisip na dapat lutasin ang mga ganitong suliranin sa pamamagitan ng lakasng bansa at buong lipunan. Nagsimula ang ganitong isip dahil nag-unlad ang
demokrasya at laganap ang karapatang pantao.
◆Inaasahang Tanong◆
Tanong 1: Alin sa a o b ang talagang maling paliwanag ukol sa kagalingan sa bansang
Hapon sa kasalukuyan? Sagutin sa gamit ng itinakdang alpabeto at iwasto ang
mali.
a. Nabibigatan ang mga mamamayang 20 taong gulang o mas matanda sa
pagbayad ng halaga ng segro sa pag-aalaga (nursing care insurance fee) dahil
dumami ang matandang nangangailangan ng pag-aalaga.
b. Sinasabing magiging 65 taong gulang o mas matanda ang 1/4 ng
mamamayan ng bansang Hapon sa unang kalahating bahagi ng ika-21 siglo.
☞Sagot: a. 20 taong gulang o mas matanda→40 taong gulang o mas matanda

Tanong 2: Sagutin ang pangalan ng panlipunang segrong naaangkop sa (1)-(2).
(1) Ito ay pinapanagutan kapag may sakit o aksidente habang nagtatrabaho ang
trabahador.
(2) Ang sistemang binibigyan ang nawalan ng trabaho ng pera sa kaligtasan sa
takdang panahon.
☞Sagot: (1) workers’ accident compensation insurance (2) employment insurance

(13) Sistema ng Segro sa Pag-aalaga (Nursing Care Insurance System)
・Ang mga taong 65 taong gulang o mas matanda.
・Ang mga taong 40-64 taong gulang na kinakailangan ang pag-aalaga
dahil sa sakit na ang sanhi ay pagtanda.

Pag-aaply

Pagsusuri ng munisipyo

Pag-aminPagpasok sa Institusyon(Pagpasok sa special
nursing home at iba pa)

Serbisyo sa Bahay(Pagpapadala ng helper,
day service at iba pa)

Ang 10% ng gastos dito ay binabayaran ng gumagamit ng serbisyo at ang natira
ay binabayaran ng pampublikong pondo (buwis at insurance fee).
◆Inaasahang Tanong◆
Ang “karapatang mabuhay nang malusog at kultural sa pinakamababangkapantayan” na saligan ng karapatang panlipunan ay tinatawag na karapatang mabuhay.
Naayos ang sistema para sa kaligtasang panlipunan (social security system) upang
panagutan ito. Isulat ang sistemang isinasagawa mula noong 2000 upang makatugon sa
tumatandang lipunan (aging society).
☞Sagot: Sistema ng Segro sa Pag-aalaga (Nursing Care Insurance System)

Apendiks (Appendix)

Pahina Ukol sa Buwis
I Saan Galing at Patungo ang Buwis?

Binayaran ang
buwis ng tao at
kompanya.

Pambansang Opisina ng Buwis / Opisina ng Buwis sa
Prepektura at iba pa / Munisipyo at iba pa
Ang uri ng buwis ay tatlo.
・Binabayaran sa bansa
・Binabayaran sa
prepekturaat iba pa
・Binabayaran sa lungsod
at iba pa

http://www.mapion.co.jp/html

Nagbibigay ang bansa,
prepektura, lungsod at
iba pa ng iba’t ibang
serbisyosa
atingpamumuhay.

II Mga Uri ng Buwis[Pambansang Buwis] Buwis na binabayaran sa bansa[Lokal na Buwis] Buwis na binabayaran sa prepektura, o city, ward, town, village

Tuwirang Buwis

Di-tuwirang Buwis

Magkapareho ang nagbabayad at
pinatatawan.

Hindi magkapareho ang nagbabayad at
pinatatawan.

Buwis sa Kita (Income Tax)
Binabayaran galing sa sahod ng isangtaon.

Buwis sa Paggamit (Consumption Tax)
Kasama sa halaga ng paninda at iba pa.

Buwis sa Kompanya (Corporation Tax)
Ang kompanya ang nagbabayad.

Pambansang
Buwis

Buwis sa Mana (Inheritance Tax)
Binabayaran kapag ibinigay ang pera,
lupa at iba pa ng yumao.

Buwis sa Alak (Liquor Tax)
Kasama sa halaga ng serbesa at alak.
Buwis sa Gasolina (Gasoline Excise)
Kasama sa halaga ng gasolina.
Buwis sa Sigarilyo (Cigarette Tax)
Kasama sa halaga ng sigarilyo.
Taripa (Tariff)
Binabayaran kapag binili ang paninda
ng ibang bansa.

Lokal
na
Buwis

Buwis ng Prepektura (Prefectural Tax)
Ang mamamayan sa prepektura ang
nagbabayad.
Buwis ng Buwis sa Negosyo (Business Tax)
Prepektura Ang nagnenegosyo sa sarili o sa kompanya
ang nagbabayad.
Buwis sa Kotse (Automobile Tax)
Ang may kotse ang nagbabayad.

Buwis sa Sigarilyo ng Prepektura(Prefectural Cigarette Tax)
Binabayaranngnagtitingisaprepektura kapag binili ang sigarilyo
galing sa nagpapakyaw at iba pa.
Buwis sa Paggamit ng Golf Course(Golf Course Utilization Tax)
Binabayaran kapag ginagamit ang golfcourse.

Buwis ng Lungsod (Municipal Tax)
Ang mamamayan sa lungsod ang
nagbabayad.
Buwis sa Ari-arian (Fixed Property Tax)
Buwis na ipinapataw sa lupa at bahay.

Buwis sa Sigarilyo ng Lungsod(Municipal Cigarette Tax)
Binabayaran ng nagtitingi sa lungsod
kapag binili ang sigarilyo galing sa
nagpapakyaw at iba pa.
Buwis sa Pagpasok sa Hot Spring(Hot-spring Tax)
Binabayaran kapag pumasok sa hot
spring.

Buwis ng
City,
Ward,
Town,
VillageIII Mga Tanongⅰ Sagutin ang mga tanong katulad ng halimbawa.

Halimbawa: Anong uring buwis ang ipinapataw sa pagbili ng serbesa?

(pambansang buwis / lokal na buwis) (tuwirang buwis / di-tuwirang buwis)(1) Anong uring buwis ang ipinapataw sa sahod na ibinibigay ng kompanya sa iyongama?

(pambansang buwis / lokal na buwis) (tuwirang buwis / di-tuwirang buwis)(2) Anong uring buwis ang ipinapataw sa halaga ng lapis?

(pambansang buwis / lokal na buwis) (tuwirang buwis / di-tuwirang buwis)(3) Anong uring buwis ang ipinapataw sa pagpasok sa hot spring?

(pambansang buwis / lokal na buwis) (tuwirang buwis / di-tuwirang buwis)

ⅱ Alin sa sumusunod na mga bansa ang nagpapataw ng pinakamataas na buwis sa
paggamit (consumption tax)? (Sa fiscal year 2010)

a. Iceland,b. Poland,c. Argentina,

d. Korea, e. Japan

Sanggunian: Zenkoku Kanzeikai Sorengokai“Panumbasan ng Buwis sa Paggamit (VAT) sa Daigdig” (Sa fiscal year 2010)☞Sagotⅰ Sagutin ang mga tanong katulad ng halimbawa.

Halimbawa: Anong uring buwis ang ipinapataw sa pagbili ng serbesa?←Buwis sa alak(pambansang buwis / lokal na buwis) (tuwirang buwis / di-tuwirang buwis)(1) Anong uring buwis ang ipinapataw sa sahod na ibinibigay ng kompanya sa iyong
ama?←Buwis sa kita

(pambansang buwis / lokal na buwis) (tuwirang buwis / di-tuwirang buwis)(2) Anong uring buwis ang ipinapataw sa halaga ng lapis?←Buwis sa paggamit(pambansang buwis / lokal na buwis) (tuwirang buwis / di-tuwirang buwis)(3) Anong uring buwis ang ipinapataw sa pagpasok sa hot spring?
←Buwis sa pagpasok sa hot spring(pambansang buwis / lokal na buwis) (tuwirang buwis / di-tuwirang buwis)

ⅱ Alin sa sumusunod na mga bansa ang nagpapataw ng pinakamataas na buwis sa
paggamit (consumption tax)? (Sa fiscal year 2010)

a. Iceland,b. Poland,c. Argentina,(25.5%)

(22%)

(21%)

d. Korea, e. Japan
(10%)

(5%)

Sanggunian: Zenkoku Kanzeikai Sorengokai“Panumbasan ng Buwis sa Paggamit (VAT) sa Daigdig” (Sa fiscal year 2010)けんさつかん検察官････････････････････････ 33

あTaga-usig (Piskal)

たいへいよう けいざいきょうりょく か い ぎ

APEC（アジア太平洋経済 協 力 会議）･･･ 4
APEC(Asia-Pacific Economic Cooperation, Kooperasyong
Ekonomiko sa Asya-Pasipiko)とうなん

しょこくれんごう

ASEAN（東南アジア諸国連合）･･･ 3
ASEAN(Association of Southeast Asian Nations, Samahan ng
mga Bansa sa Timog-Silangang Asya)

こうきょう

ふ く し

公共の福祉･･････････････････

こうきょうりょうきん

公共 料金･････････････････････
こうせいとりひき い い ん か い

公正取引委員会････････････････ 40
Fair Trade Commission(Komisyon sa Makatarungang Kalakalan)NGO(Nongovernmental Organization, Di-Pampamahalaang
Organisasyon)

公定歩合･････････････････････

あんぜん ほしょう り じ か い

安全 保障 理事会 ･･･････････････ 6
Kapulungang Pangkapayapaan (Security Council)
い け ん りっぽう し ん さ け ん

違憲立法審査権･･･････････････

36

Gastos sa Pampublikong Kagamitan

NGO（非政府組織）･･･････････････ 1

ひ せ い ふ そ し き

20

Pampublikong Kapakanan

こうてい ぶ あ い

41

Official Discount Rate
こくみんしゅけん

国民主権･････････････････････

19

Dakilang Kapangyarihan ng Mamamayan

34

Kapangyarihang Magsiyasat ng Pagtatatag ng Batas sa
Labag sa Konstitusyon
せ い ふ かいはつえんじょ

こくみん し ん さ

国民審査･････････････････････

35

Pagsisiyasat ng Mamamayan
こくみん

ぎ

む

ODA（政府開発援助）････････････ 2

国民の義務････････････････････ 21

ODA (Official Development Assistance)

Tungkulin ng Mamamayan
こっかい

国会･･････････････････････････ 26

かBatasan (Diet)

か い ご ほ け ん せ い ど

介護保険制度･･････････････････ 48
Sistema ng Segro sa Pag-aalaga(Nursing Care Insurance System)

さんせい うかんきょう き ほ ん ほ う

環境基本法････････････････････ 11

Saligang Batas Para sa Kapaligiran

議院内閣制････････････････････ 30
Sistemang Parlamento ng Pamahalaan(Parliamentary System of Government)
き ょ ひ け ん

7

せ い ど

Sistema ng Cooling-off

Pangkriminal na Paglilitis

社会権････････････････････････ 17
Karapatang Panlipunan (Social Right)
しゃかい ほ け ん

クーリングオフ制度････････････ 37
け い じ さいばん

Asidong Ulan (Acid Rain)

社会保険･･････････････････････ 47

Kapangyarihang Beto (Veto Power)

刑事裁判･････････････････････

酸性雨････････････････････････ 10
しゃかいけん

ぎ い ん ないかくせい

拒否権････････････････････････

さ31

Panlipunang Segro (Social Insurance)
しゅうぎいん

衆議院････････････････････････ 28
Kapulungan ng Mga Kinatawan
じ ゆ う け ん

自由権････････････････････････ 18
Karapatan sa Kalayaan
しょうひぜい消費税････････････････････････ 46
Buwis sa Paggamit (Consumption Tax)

じょうれい条例･･････････････････････････ 23

バリアフリー･･････････････････ 15

Kautusan (Ordinance)

Walang Hadlang (Barrier-free)

所得税････････････････････････ 45

しょとくぜいプライバシーの権利････････････ 22

Buwis sa Kita (Income Tax)

Karapatan sa Pagsasarili (Right to Privacy)

せいぞうぶつせきにんほう

ほう

製造物責任法（PL法）･････････

38

Product Liablity Law(PL Law, Batas sa Pananagutan sa Produkto)

け ん り

ま
みんぽう

民法･･････････････････････････ 12

せいぞんけん

生存権････････････････････････ 16

Kodigo Sibil (Civil Code)

Karapatang Mabuhay (Right to Live)やた

こくさいれんごうきょういく か が く ぶ ん か き か ん

UNESCO（国際連合教育科学文化機関）･･･ 8

せ か い ぼうえき き か ん

WTO（世界貿易機関）････････････ 5
WTO(World Trade Organization,
Pandaigdigang Kalakalan)

Organisasyonng

だ ん じ ょ きょうどう さ ん か く し ゃ か い き ほ ん ほ う

UNESCO(United Nations Educational, Scientific and Cultural
Organization,
Kapisanang
Pang-edukasyon,
Pang-aguham, Pangkalinangan ng Nagkakaisang mga
Bansa)

男女共同参画社会基本法････････ 14
Saligang Batas Para sa Lipunan
Pagkapantay-pantay ng Lalaki at Babae(Basic Act for Gender-Equal Society)

na

May

だんじょ こ よ う き か い きんとうほう

男女雇用機会均等法････････････ 13
Batas Para sa Pagkapantay-pantay ng Pagkakataon ng
Lalaki at Babae sa Trabaho(Act on Securing etc. of Equal Opportunity andTreatment Between Men and Women in Employment)
ちきゅう お ん だ ん か地球温暖化･････････････････････ 9
Pag-init ng Daigdig (Global Warming)
ち ほ う こ う ふ ぜ い こ う ふ きん

地方交付税交付金･･････････････ 24
Pinagbabahaging Badyet sa Lokal na Buwis
ちょくせつせいきゅう け ん

直接 請求権････････････････････ 25

Karapatan sa Direktang Paghiling
どくせん き ん し ほ う

独占禁止法････････････････････ 39
Antimonopoly Law

なないかく

内閣･･････････････････････････ 29
Gabinete

はけいざい

バブル経済････････････････････ 42
Bubble Economy

らるいしん か ぜ い

累進課税･･････････････････････ 44
Tumataas na Pagpapataw ng Buwis(Progressive Taxation)
ろうどうきじゅんほう

労働基準法････････････････････ 43
Labor Standards Law(Batas sa Huwaran ng Pagtatrabaho)

発行年月日：2012（平成 24 年）３月 31 日
作成・編集：子ども多文化共生センター・姫路獨協大学大学院言語教育研究科
日本語コース
翻訳：大塚 敬史・窪田有莉

高橋卓也・寺本アナリングバラネ

矢元貴美

発行：子ども多文化共生センター〒659-0031 芦屋市新浜町１－２
協力：姫路獨協大学外国語学部外国語学科

電話 0797(35)4537
教授 山崎

恵 氏