La Ondo de Esperanto
Internacia sendependa almanako en Esperanto. 2020. №4

Bazaj informoj pri La Ondo de Esperanto
Internacia sendependa almanako en Esperanto. 2020. №4 (306)
Ekde 2017 La Ondo de Esperanto aperas nur elektronike, kiel bitgazeto laŭ
la normoj “pdf” kaj “ePub”.
Aperas ĉiusezone. Senpaga literatura suplemento jarfine.
Fondita en 1909 de Aleksandr Saĥarov. Refondita en 1991.
Eldonas kaj administras: Halina Gorecka
Redaktas: Aleksander Korĵenkov
Konstantaj kunlaborantoj: Paweł Fischer-Kotowski (vicredaktoro), Peter Baláž,István Ertl, Irina Gonĉarova, Povilas Jegorovas, Wolfgang ­Kirschstein, Aleksej­Korĵen­kov, Floréal Martorell, Valentin Melnikov, Paŭlo Moĵa­jevo, Sergio Pokrovskij
Poŝta adreso: RU-236039 Kaliningrad, ab. ja. 1205, Ruslando
Retpoŝtaj adresoj: sezonoj@kanet.ru, sezonoj@mail.ru
Retejoj: https://esperanto-ondo.ru, https://sezonoj.ru
Abontarifo por 2021
Abonanto: 15 eŭroj, 17 usonaj dolaroj, 60 zlotoj, 850 rubloj
Amiko: 30 eŭroj, 33 usonaj dolaroj, 120 zlotoj, 1700 rubloj
Patrono: 100 eŭroj, 110 usonaj dolaroj, 400 zlotoj, 5500 rubloj
Anonctarifo
Plena paĝo: 50 eŭroj (3000 ruslandaj rubloj)
Duona paĝo: 30 eŭroj (1800 rubloj)
Kvarona paĝo: 15 eŭroj (900 rubloj)
Okona paĝo: 10 eŭroj (600 rubloj)
Triona rabato pro ripeto.
Donacoj: La donacoj ­estas danke akceptataj ĉe la redakcia adreso (ruslandaj
rubloj) aŭ ĉe nia UEA-konto “avko-u” ĉe UEA.
Recenzoj: Bonvolu sendi du ekzemplerojn de la recenzota libro, kasedo, disko
k. a. al la redakcia adreso.
Represoj: Oni povas represi tekstojn kaj bildojn nur kun permeso de la redakcio
aŭ de la aŭtoro kaj kun indiko de la fonto.
“La Ondo de Esperanto” (Волна эсперанто). 2020, №4 (306).
Ежеквартальный журнал на языке эсперанто.
Журнал зарегистрирован Министерством Российской Федерации по делам печати,телерадиовещания и средств массовых коммуникаций. Свидетельство о регистрации
ПИ №77-9723.
Учредитель и издатель: Горецкая Г. Р. Редактор: Корженков А. В.
Подписано в печать: 30 декабря 2020 г.
© La Ondo de Esperanto, 20202

En ĉi tiu numero
Bazaj informoj pri La Ondo de Esperanto. .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 2En ĉi tiu numero .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 3Temo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5Paweł Fischer-Kotowski. Fernando Maia Jr.: La Esperantisto de la Jaro 2020. .  .  .  . 6Elektokomisiono de La Esperantisto de la Jaro 2020.  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 7Paweł Fischer-Kotowski. Fernando Maia Jr.: UEA havas ĉion por esti pli forta olnun: Intervjuo kun Fernando Maia Jr. .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 8Eventoj . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
Przemysław Wierzbowski. Bjalistoko: Zamenhof-Tagoj kun maskoj.  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 14
Mesaĝo de UEA okaze de la Zamenhof-tago.  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 16
Mesaĝoj de Espero – Zamenhofa Tago 2020 .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 17
Novaj membroj en la Panteono. .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 17
Povilas Jegorovas ricevis parlamentan medalon. .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 18
Povilas Jegorovas. Litovio dum la pandemia jaro.  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 19
Irina Gonĉarova. Jubilea KER-ekzameno en Moskvo .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 21
Duobla seminario en Ĉinio.  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 22
Wu Guojiang. Liaoning: Kurso reta kaj ĉeesta. .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 23
Mireille Grosjean. Afriko: Seminario de SSB por afrikaj virinoj .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 24
Nova estraro en Hispanio. .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 24
Sonja Zaretskaia. La unua reta KAEST.  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 25
Irina Gonĉarova. Moskva lingva festivalo: avantaĝoj de la virtualeco .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 26
Francesco Maurelli. Reta Edukado Nun. .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 28
La 106-a UK: “Paco kaj konfido: universalaj valoroj”.  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 29
UEA kongresos en Torino en 2023 .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 30
VVK: Reviviga projekto de la Virtuala Kongreso.  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 31
UEA invitas prelegi en Belfasto .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 31
CED reorganiziĝas sub la nova estraro .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 32
Nekrologoj .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 33
Tribuno. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
Dietrich Michael Weidmann, Mirejo Grosjean. Malfermita letero de Svisa
Esperanto-Societo .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 35
Stanislav Belov. Granda skismo en Esperantujo. .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 38
Xavi Alcalde. Pri duolinga paradokso. .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 43
3

Demisiis Corsetti, estro de la financa UEA-komisiono.  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 44
Mesaĝo de UEA okaze de la Tago de Homaj Rajtoj. .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 45
Dua senkongresa jaro? Iru al kulturcentroj .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 46
Daniel Onesra. Ekzistas tria vojo .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 46
Stanislav Belov. Nevideblaj viktimoj de la pandemio. .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 47
Arkivo. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
Aleksander Korĵenkov. Jubileoj kaj memordatoj en januaro 2021 .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 51
Lingvo. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
Věra Barandovská-Frank. Pri “lingua franca” .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 54
Du novaĵoj de la Akademio de Esperanto.  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 64
Subvencioj de ESF .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 64
Sukcesa 3a Interlingvistika seminario en Lombardio. .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 65
Nova serio de Esperantologio / Esperanto Studies. .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 66
Kulturo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
Aleksander Korĵenkov. La arta potenco kaj kompleteco. .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 68
Miĥail Ŝoloĥov. La kvieta Dono: Romanfragmentoj / Trad. A. Korĵenkov .  .  .  .  .  .  . 73
Ewa Grochowska. Junecaj revoj. .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 89
Katalin Kováts. Manlibro pri instruado .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 93
Paulo Sérgio Viana. Du ringoj.  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 94
Laure Patas d’Illiers. Memorflokoj.  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 96
Georgi Mihalkov. Literatura konkurso “Hristo Gorov – Hrima” .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 98
Wolfgang Kirschstein. Persefono seksuma en infero .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 99
Miguel Fernández. Memorinda paĝo de la historio de la hispanlingva
literaturo: la modernismo .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 101
Carlo Minnaja. BLK (Recenzo: Baza literatura krestomatio).  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 111
Valentin Melnikov. Ĉiujare samloke… (Recenzo: Belarta rikolto 2020:
Premiitaj verkoj de la Belartaj Konkursoj de Universala Esperanto-Asocio).  .  .  .  .  .  . 113
Halina Gorecka. Beletra Almanako, Junio 2020, №38.  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 115
Kalibro 90: la numero 308 de Literatura Foiro.  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 116
Belartaj Konkursoj de UEA en 2021 .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 117
Sur la kovropaĝo estas vintra foto de la Moskva esperantisto Aleksej Salomatov.
Ni fermas la jaron 2020 kaj kune kun Aleksej deziras al vi Gajan Kristnaskon kaj
Bonan Jaron 2021!
4

Temo

Gratulon al la Esperantisto de la Jaro 2020 Fernando Maia Jr.,kiu estas la unua sudamerikano kun ĉi tiu honora titolo! (Foto:
Anna Striganova; Lahtio, 2018).

Fernando Maia Jr.:La Esperantisto de la
Jaro 2020
La Ondo de Esperanto en 1998 iniciatis ĉiujaran proklamadon de la Esperantisto
de la Jaro. Al ĉi tiu projekto aliĝis reprezentantoj de diversaj tendencoj en la Esper­
anto-komunumo kaj sendependaj kompetentuloj.
Kiel la unua laŭreato en 1998 estis elektita William Auld. En 1999 lin sekvis Keppel Enderby. En 2000 estis distingitaj tri personoj: Hans Bakker, Mauro La Torre
kaj Jouko Lindstedt. Poste laŭreatiĝis Osmo Buller (2001), Michel Duc Goninaz(2002), Dafydd ab Iago (2003), Helmar Frank (2004), Povilas Jegorovas (2005),
Bertilo Wennergren (2006), Peter Zilvar (2007), Ilona Koutny (2008), AleksanderKorĵenkov (2009), Katalin Kováts (2010), Dennis Keefe (2011), Peter Baláž (2012),
Mark Fettes (2013), Mireille Grosjean (2014), Chuck Smith (2015), Stefan MacGill(2016), Trezoro Huang Yinbao (2017), Hori Jasuo (2018) kaj Anna Löwenstein(2019).
En 2020 la elektado de la Esperantisto de la Jaro okazis por la 23a fojo. Ĉi-jare
17 kandidatigantoj proponis 23 kandidatojn, al kiuj 17 elektantoj jene donis siajnvoĉojn:Fernando Maia Jr. – 6 voĉoj
Halina Gorecka – 4 voĉoj
Peter Balaž, Ahmad Mamduhi, Edoardo Nannotti, Yves Nevelsteen – po 3 voĉoj
Du kandidatoj ricevis po du voĉojn, ses kandidatoj ricevis po unu voĉon.
Fernando Maia Jr. estas 37-jara brazila geologo, ekde 2019 vicprezidanto de
Universala Esperanto-Asocio. En la jaro de la kronvirusa pandemio li iniciatis kajrealigis retan okazigon de la Universala Kongreso sub la nomo “Virtuala Kongresode Esperanto”. La reta kongreso okazis kun aliaj Esperanto-aranĝoj kadre de la pli
granda MondaFest’, kio ebligis almenaŭ retan partoprenon al pluraj novaj esper­
antistoj.
Gratulon al la Esperantisto de la Jaro 2020 Fernando Maia Jr., kiu estas la unua
sudamerikano kun ĉi tiu honora titolo!
Paweł Fischer-Kotowski
sekretario
Legu pli pri la projekto La Esperantisto de la Jaro en nia retejo
http://esperanto-ondo.ru/Ind-jaro.htm
6

Elektokomisiono de La Esperantisto de la Jaro 2020
Proponantoj:
Marija Belošević (Kroatio): prezidantino de IKUE
Marek Blahuš (Ĉeĥio): eksestrarano de E@I, vikimediano, komputila lingvisto, akademi­
ano
Renato Corsetti (Britio): akademiano, eksprezidanto de UEA
Klára Ertl (Hispanio): estrarano de TEJO
Edmund Grimley Evans (Britio): akademiano, eksprezidanto de EAB
Maritza Gutiérrez González (Kubo): estro de la Esperanto-redakcio de Radio Havano
Lee Jungkee (Koreio): direktoro de Seula Esperanto-Kulturcentro
Vinko Markovo (Francio): prezidanto de la Plenum-Komitato de SAT
Valentin Melnikov (Ruslando): poeto, ĵurnalisto, tradukanto, recenzisto, akademiano
Barbara Pietrzak (Pollando): radioĵurnalisto, redaktoro, akademiano
James Rezende Piton (Brazilo): konsilanto de BEL, aktivulo de Skolta Esperanto-Ligo
Sibayama Zyun’iti (Japanio): estrarano de JEI, ĉefredaktoro de La Revuo Orienta
Chuck Smith (Usono/Germanio): kunfondinto kaj teknikestro de Amikumu
Franciska Toubale (Aŭstralio): kunlaboranto de la radio 3ZZZ
José Antonio Vergara (Ĉilio): engaĝita observanto de la fenomeno Esperanto
Paulo Sergio Viana (Brazilo): tradukanto kaj prelegantoĈielismo Wang Tianyi (Ĉinio): prezidanto de IKEF, direktoro de Ĉina Esperanto-libroservo, komitatano de ĈEL
Elektantoj:
Peter Baláž (Slovakio): kunordiganto de E@I
Osmo Buller (Finnlando): eksa Ĝenerala Direktoro de UEAPetr Chrdle (Ĉeĥio): posedanto de la eldonejo KAVA-PECH
Agneta Emanuelsson (Svedio): prezidanto de ILEI-SE
Mireille Grosjean (Svislando): prezidanto de ILEI
Anne Jausions (Francio): eksprezidantino de OSIEK
Reza Kheir-khah (Tajvano): redaktoro de Formoza Folio
Ilona Koutny (Pollando): gvidanto de la Interlingvistikaj Studoj ĉe UAM
Katalin Kováts (Nederlando): lingvisto, metodologo, redaktoro de edukado.net, akademi­ano
Liu Haitao (Ĉinio): profesoro pri (inter)lingvistiko, akademiano
Trezoro Huang Yinbao (Ĉinio): vicprezidanto de UEA, direktoro de Esperanto-Centro
Ora Ponto
Vasil Kadifeli (Turkio): tradukanto, eldonanto de Turka Stelo
Tahira Masako (Japanio): kunlaboranto de KAOEM
Anna Ritamäki-Sjöstrand (Finnlando): prezidanto de kooperativo Esperanto-Gastigejo
en Lesjöfors
Roland Rotsaert (Belgio): redaktoro de Monato pri ekonomio
Syôzi Keiko (Japanio): membro de la Redakta Fako de JEI, iniciatinto de Libroteko Tokio
Przemysław Wierzbowski (Pollando): prezidanto de Bjalistoka Esperanto-Societo
Sekretario:
Paweł Fischer-Kotowski (Pollando)
7

UEA havas ĉion por esti
pli forta ol nun
Intervjuo kun Fernando Maia Jr.

Kiel vi reagis al la novaĵo pri la honora titolo, kiun vi ricevis? Kiel vi fartas kiel
la Esperantisto de la Jaro 2020?
Plej sincere mi iugrade konsterniĝis. Kiam mi ricevis la novaĵon, mi kon­sciis, ke tio okazis ĉefe pro la laboro ĉirkaŭ la Monda Festivalo de Esperanto aŭ
Monda­Fest’ 2020. Kaj tiu konsterno venis de la konscio, ke nenio pri MondaFest’estus okazinta sen giganta kolektiva klopodo. Fine mi kompreneble ĝojis pro laagnosko, sed neniel tio temu pri agnosko al mia persono, tamen al la komunuma
forto, kiun mi nun havas la privilegion kaj respondecon reprezenti. Nome de tiu
8komunumo, mi estas sincere dankema al La Ondo de Esperanto kaj al la teamo dela konkurso pro la nomumo.
Kiun rolon Esperanto plenumas en via vivo?
Esperanto estas kara ĉiutaga lernilo kaj laborilo. Per ĝi mi sukcesas ĉiutage
lerni pri la mondo kaj pri la vivo per aliro al diversaj vidpunktoj, ĉu foraj, ĉu proksimaj – en lernado, kiu ne limiĝas al la movado, tamen kiun mi sukcesas apliki en
aliaj kampoj de mia vivo. Per ĝi, Esperanto, mi ankaŭ sukcesas realigi laborojn pri
temoj al mi gravaj, kiuj laŭ miaj kredoj kaj komprenoj devus havi pli da spaco enla socio kaj inter la individuoj, precipe kultura riĉigo, kio kutimas havi kiel naturan
sekvon la emancipiĝon de la homoj el la sistemoj – pro la memkomprenado kaj
pro la kompreno de la medioj.
Via ĉefa merito en 2020 estas MondaFest’, kadre de kiu
okazis Virtuala Kongreso de Esperanto, reta anstataŭaĵo
por la montreala UK. Vi estis motoro de tiuj agadoj. Kiujn
defiojn vi alfrontis?
La giganta laborŝarĝo de tiuj agadoj povas reprezenti laaron da defioj ĉirkaŭ ili. Kaj se ili sukcesis, estis pro tio, ke ne
nur mi, sed aro da homoj plenanime akceptis plenumi ĉiu siajn taskojn, ne mal­ofte volontule memproponinte. La limojn de tiu iugrade hazarda teamo ne eblas
facile koni, ĉar la afero MondaFest’ iras multe trans la Estraron de UEA aŭ E@I,
kiuj havis la honoron reprezenti la okazigon de la evento. Mi mencias la Estraron,
ĉar sen la decido de miaj kolegoj kaj iliaj konstantaj kaj plurmanieraj subtenoj,
tio ne okazus; kaj E@I, ĉar sen ilia malavara sperto kaj plenkora aliĝo al la ideo
same nenio okazus. Ĉar mi decidis fari menciojn, mi ankaŭ ne povus ne mencii
la membrojn de la malgranda organizteamo, de la montreala LKK kaj de la labor­
grupo pri la kongresa temo; la laborteamon de UEAviva; kaj la amikojn de la Irana
Esper­anto-Asocio, krom ĉiuj aliaj amikaj organizoj kaj individuoj, kiuj estis partode MondaFest’, inkluzive de Vinilkosmo kaj la artistoj ĝenerale. Se nun mi respondas tiun intervjuon, estas grandparte ne pro mi, sed pro ili. 
Ĝi estas demonstra versio de la 120-paĝa decembra Ondo. Por legi
la tutan gazeton oni devas aboni ĝin. La jarabono kostas nur 15 eŭrojn.
Pli detale pri la aboneblo de La Ondo de Esperanto legu en nia retejo:
https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
9Eventoj

Ĉi-sezone nian primovadan rubrikon “Eventoj” kutimeinaŭguris artikol(et)oj pri la festado de la Zamenhofa Tago en
multaj landoj, sed la pandemia jaro korektis la menuon de lavintra “Ondo”.

Bjalistoko: Zamenhof-Tagoj kun maskoj
En la vivo de nia Esperanto-societo decembro estas monato aparta. La semajn­
finon plej proksiman al la 15a de decembro okupas Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj –ĉi-jare por la 21a fojo. Kvankam ankoraŭ antaŭ du monatoj regis la espero, ke gas­
toj el landoj proksimaj kaj malproksimaj povos kunveni en la naskiĝtago de Lazaro
Ludoviko, la disvolviĝo de la pandemio niajn planojn tute ŝanĝis. Necesis transiri enla retan mondon. La tuta programo okazis do ĉe la platformo Zoom.
Tradicie la naskiĝfesto de Doktoro Esperanto konsistis el du tagoj prelegaj-koncertaj, kaj unu kun ekskurso. La programo estis ĉefe en la internacia lingvo, krom
du intervjuoj: por neesperantistoj Centro Ludoviko Zamenhof proponis intervjuojn
kun Jeremi Galdamez pri la kvaronjara revuo Karta, kies freŝa numero estis dediĉita
ĉefe al la temo “Lingvo kontraŭ malamo. Esperanto 1887-2020”, kaj kun Zosia
Dzierżawska, la aŭtorino de la ilustraĵoj por la libro Doktoro Esperanto kaj la lingvo
de espero, kiu lastatempe aperis en pola traduko.
Parto de la tempo estis por Bjalistoko. Nina Pietuchowska parolis pri la historio
de nia urbo en la 19a kaj 20a jarcentoj. Ni ankaŭ resumis la literaturan konkurson

14

dediĉitan al la temo de la jaro ”Pandemio: neĉiutagaĉiutageco”, kiu okazis por la 10a fojo sub alta protekt­ado de la urbestro, kaj anoncis la gajnintojn.
La literatura konkurso estas organizata kunlaborede Bjalistoka Esperanto-Societo kaj la biblioteko Pod­laĥia Libraro Łukasz Górnicki en Bjalistoko. Menciindas
fervora helpo de Elżbieta Karczewska laboranta en laEsperanto-biblioteko, filio n-ro 14 de la Libraro, kiu iniciatis la konkurson kaj de dek jaroj ĝin popularigas.
En eta grupo, kun la Bjalistoka urbestro Tadeusz
Truskolaski, kiu parolis al la partopren­antoj, ni metis
florojn al la malnova monumento de Zamenhof – kajĉar de du jaroj ni havas novan, tiun de knabo, la junan
Ludovikon ni ornamis per rubando.
Ĉar ĉi-jare ne okazis la pola Esperanto-kongreso, ni deziris proponi al aliaj
Esper­anto-centroj de nia lando doni tempon al sinprezentoj. La ideon akceptis
Krakovo (Adam Wilkus: Esperantaj Tagoj de Krakovo en la tempo de kronviruso),
Poznano (Ilona Koutny pri la interlingvistikaj studoj), Sopoto (spektaklo pri Perkuno)
kaj Vroclavo (muzika konkurso de Silezia Esperanto-Asocio kaj Eŭropa Centro deInterkultura Edukado prezentita de Małgosia Komarnicka).
Krome estis prezentoj de: Szabolcs Szilva pri lia nova lernolibro, Rafał Darasz pri
la historio de Esperanto en Ĉinio, Alexandra Paz pri judoj en Portugalio kaj prezento
de volontulado en Tuluzo. Danke al Paweł Fischer-Kotowski kiel la unuaj ni ekkonisla esperantiston de la jaro 2020: Fernando Maia (vd. p. 6).
Dimanĉe okazis la tradicia ekskurso – kun Ines Kahin kaj Iza Walentynowicz nitransportiĝis virtuale al la urbeto Supraśl. Neatendite ni havis ankaŭ ne-virtualannaskiĝtagan kukon bakitan de Nina Pietuchowska.
La ceteron de la lasta tago plenigis trejnado de trejnistoj kadre de la programo
Erasmus+, en kiu pluraj en niaj asocioj realigas siajn projektojn. La programon kompletigis lingvo-kvizo kaj tri bonetosaj koncertoj: de Frey-Lech Trio kaj Uku-Donaco
el Bjalistoko, Tim Gallego el Germanio kaj Kajto el Nederlando.
Entute partoprenis ĉirkaŭ 200 personoj. Se vi ne sukcesis veni, iom post iom ni
aldonas registraĵojn de la aranĝo al nia Youtube kanalo https://www.youtube.com/
user/Babelturo/videos.

Ĝi estas demonstra versio de la 120-paĝa decembra Ondo. Por legi
la tutan gazeton oni devas aboni ĝin. La jarabono kostas nur 15 eŭrojn.
Pli detale pri la aboneblo de La Ondo de Esperanto legu en nia retejo:
https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
15Foto: Gediminas Kartanas

Povilas Jegorovas ricevis parlamentan medalon
Printempe La Ondo informis, ke la prezidanto de Litova Esperanto-Asocio Povilas Jegorovas la 27an de marto 2020 devis ricevi la memormedalon “Tarnaukite
Lietu­vai” (Servu al Litovio) de Gabrielė Petkevičaitė-Bitė, kiun la Litovia parlamento(Sejmo) atribuis al li pro la multjara efika laboro en Esperanto-movado. Sed pro la
pandemiaj kvarantenaj limigoj la solena ceremonio estis prokrastita kaj okazis la
5an de oktobro en la gimnazio Juozas Balčikonis de Panevėžys. Pro la ankoraŭ
nefiniĝinta koronvirusa pandemio la ceremonio estis pli modesta ol kutime, kaj lakvanto da partoprenantoj estis limigita al cent personoj.
Komence la partoprenantoj vizitis la tombon de Gabrielė Petkevičaitė-Bitė en laurba tombejo de Panevėžys. La solenan ceremonion gvidis aktoro de drama teatro
de Panevėžys Albinas Keleris. Unue li prezentis ĉiujn 16 personojn, al kiuj estis
atribuita la medalo, kaj listigis iliajn meritojn. Sekvis salutparoladoj de la prezidanto
de Litovia parlamento prof. Viktoras Pranckietis, la urbestro de Panevėžys Rytis
Mykolas Račkauskas, kaj prezidanto de la parlamenta komisiono kiu decidas pri lalaŭreatoj de la medalo, verkisto Stasys Kašauskas.
Post muzika paŭzo la prezidanto de la parlamento Viktoras Pranckietis kaj laurbestro Rytis Mykolas Račkauskas disdonis la medalojn.
18

Post ĉiuj kvar enmanigoj sekvis muzikaj paŭzoj kaj spektaklaj epizodoj pri
Petkevičaitė-Bitė, kiun rolis Eleonora Koriznaitė – aktorino de la dramteatro dePanevėžys. La solena ceremonio finiĝis per komuna fotosesio kaj akcepto de laurbestro.
La ceremonion partoprenis la vicprezidantino de la Esperanto-klubo “Revo” dePanevėžys Danutė Kriščiūnienė kaj Povilas Šiaučiūnas – pro la pandemiaj limigojĉiun dekoriton rajtis akompani nur du personoj. La parlamenta retejo vaste informis
pri la evento kaj prezentis la premiitojn, materialo pri la ceremonio aperis en multaj
amaskomunikiloj.

Litovio dum la pandemia jaro
La jaro 2020 por la tuta mondo estas eksterordinara. Ĝi signis la tutan vivon per
diversaj defioj, limigoj, prokrastoj, nuligoj k. s. Ankaŭ en Litovio la esperantista
agado devis obei al la reguloj de la pandemio, adaptiĝi al nekutimaj kondiĉoj, ion
rifuzi, prokrasti, tamen la agado ne ĉesis, kaj en kelkaj direktoj ĝi estis eĉ pli aktiva,
ol kutime.
Pro la pandemio ni devis nuligi ĉi-jaran kongreson de Litova Esperanto-Asocio(LEA) kaj Zamehof-Tagojn 2020, kiuj ĉiujare okazas meze de decembro. Tamenĉio alia okazis.
Unue, oni devas mencii la fruktodonan kunlaboron de LEA kun la litovlingva­retejo “Mano kraštas” (Mia lando). Rezulte de tio LEA dum la tuta jaro havis kajhavos estonte sian apartan rubrikon, kie ni konstante publikigis intervjuojn kaj artikolojn pri esperantista agado.
Dum la jaro en la retejo jam aperis entute 120 tre diversaj artikoloj kaj intervjuoj
de 115 litoviaj esperantistoj el 30 urboj, sekve, proksimume unu teksto ĉiun triantagon. En tiuj publikaĵoj niaj esperantistoj rakontis pri sia vojo al Esperanto, pri sia
esperantista agado. Tiu ĉi informkampanjo pri Esperanto kaj esperantistoj por naci­
lingva publiko estas senprecedenca kaj unika en la mondo. La kampanjo daŭros
ankaŭ sekvontjare. Surbaze de tiuj intervjuoj kaj artikoloj ni planas eldoni apartan
libron en la litova lingvo.
Alia direkto de la kunlaboro kun “Mano kraštas” estas retaj lecionoj de Esperanto
por litovlingvanoj. La lecionojn preparas Gražina Opulskienė kaj Aida Čižikaitė. Ĝisnun ni tion ne havis. Sed en la reta epoko nacilingva retkurso de Esperanto estas
simple necesa. Jam aperis 38 ilustritaj lecionoj. Tio daŭros. Informoj pri la kurso
aperis ankaŭ en la retejo de Litoviaj sciencistoj, en la retejo pri edukado kaj instru­
ado, en la retejo de Litoviaj ĵurnalistoj kaj en aliaj gravaj retejoj.
Ĉiujn publikaĵojn en “Mano kraštas”, ligitajn kun Esperanto, vidu ĉi-tie:
https://www.manokrastas.lt/page/lietuvos-esperantininku-sajunga.
Dum la jaro daŭris la migrado de la Zamenhof-ekspozicio tra diversaj urboj de
19

Litovio. Pro la pandemio kaj kvaranteno ĝi paŭzis
dum tri monatoj printempe kaj somere kaj dum dumonatoj aŭtune kaj vintre. Pro tio ĉi-jare la ekspo­
zicio okazis nur en ses urboj. Tamen post la dua
kvaranteno ĝi plu vojaĝos tra Litovio. La ekspozicioen ĉiu urbo estas akompanata per vasta inform­ado
pri Esperanto. La migrado de la ekspozicio daŭras jam dum kvar jaroj, kaj ĝidaŭros ankoraŭ kelkajn jarojn.
Kvankam prokrastita de printempo al aŭtuno, en septembro en Aukštadvaris
okazis jam la 13a seminario de esperantistoj-ĵurnalistoj.
Litova Esperanto-Asocio vaste menciis la 160-jariĝon de la naskiĝo de la unua
litova esperantisto, la aŭtoro de la unua lernolibro de Esperanto por litovoj, la unuaprezidanto de Litova Esperanto-Asocio kaj la unua redaktoro de Litova Stelo prelato
Aleksandras Dambrauskas. En lia naskiĝloko Pagiriai en septembro okazis speci­
ala aranĝo, aperis ampleksa ilustrita artikolo pri li kiel esperantisto en kvar paperaj
tutlandaj gazetoj kaj en 12 retejoj.
Same vaste estis menciita la 80-jariĝo de unu el la plej konataj nuntempaj litovaj
esperantistoj prof. Aloyzas Gudavičius – pri li kiel esperantisto aperis 12 ampleksajpublikaĵoj en diversaj litovlingvaj gazetoj kaj retejoj.
Grava ĉi-jara evento estis lanĉo de la litovlingva beletra libro de Rugilė Audenienė kun la Esperanta titolo Vojaĝo, kies enhavo baziĝas sur la vivo de la avo dela aŭtorino, siatempe aktiva esperantisto, kaj la libro multe rakontas pri tio. La libro
elvokis grandan interesiĝon ĉe litoviaj amaskomunikiloj – aperis pli ol dek publikaĵoj
pri ĝi en gazetoj kaj retejoj. La libro estis prezentita en la prestiĝa Vilna librofoiro enfeb­ruaro kaj en kelkaj urboj de Litovio.
En Litovio bone funkcias interna informado de esperantistoj – konstante funkcias
la retejo, dissendolisto kaj Facebook-paĝo de LEA. Ĉi tiuj tri informkanaloj estas
renovigataj ĉiutage per kelkaj aktualaj informoj.
Petras Čeliauskas tre intense laboras pri sia granda Esperanta-litova vortaro kajkompilas enciklopedion kaj historion de la Litovia Esperanto-movado. Tradukoj ella litova lingvo de Antanas Vaitkevičius ofte aperas en Turka Stelo.
Grava evento estis la atribuo de la Litovia parlamenta medalo “Tarnaukite Lietuvai” de Gabrielė Petkevičaitė-Bitė al la prezidanto de LEA Povilas Jegorovas(vidu p. 18). Tio estas fakte altnivela ŝtata distingo de la agado de la tuta Litovia
esperantistaro.
Litova Esperanto-Asocio jam prepariĝas al la vicaj Baltiaj Esperanto-Tagoj(BET), kiuj en 2022 devos okazi en Litovio.
Ni optimisme finas la nunan jaron kaj venas al la 2021a jaro, kiu, espereble,
estos multe pli bona, ol estis la finiĝanta jaro.
Povilas Jegorovas
Prezidanto de Litova Esperanto-Asocio20Jubilea KER-ekzameno en Moskvo
La 28an de novembro en Moskvo okazis la deka, jubilea sesio de KER-ekzameno.
Samtage en la 12 landoj de la mondo pasis la naŭa sesio. Jes, niaj sesioj antaŭas
la alilandajn ekde la unua jaro de la monda ekzameno laŭ la Komuna Eŭropa Referenckadro, kiam Moskvo ricevis premie kroman, parolan, sesion pro plej granda
kvanto de partoprenantoj en la unua KERa jaro – 2011a.
La ekzameno estis ĉeesta. Malgraŭ la strikte rekomendata reĝimo de memizol­
iĝo en la Ruslanda ĉefurbo, la sesio sukcesis kolekti la bezonatan minimumon deekzamenatoj – kvin homojn: po du por la niveloj B1 kaj B2 (Denis Nesterenko kaj
Aleksandr Gasin / Ruslan Zujev kaj Roman Ralko) kaj unu por la nivelo C1 (KiraPoliŝĉuk). Ni dankas ilin pro la riskemo trafi dekhoman kompanion dum la pandemio, pro la kuraĝo kontroli siajn sciojn kaj pro la diligenta laboro dum la ekzameno.
Por la raportanto estas speciale agrable mencii, ke ĉiuj kvin ekzamenitoj estas
membroj de Moskva Esperanto-Asocio MASI, same kiel la gastigantoj de la ekzameno: post la fermo de ĉiuj moskvaj bibliotekoj Oleg Ĉajka kaj Arina Osipova
afable kaj helpeme akceptis la sesion sabate en sia oficejo. Kiel kutime, ankaŭ laregaladon de ĉiuj ĉeestantoj prizorgis MASIanoj.
La tutan administran laboron faris Svetlana Smetanina. Nikolao Gudskov malpakis la koverton kun la taskoj. Tiel rezultis, ke tri estraranoj de la landa asocio REU
kontribuis la okazigon de la internacie grava Esperanto-evento.

21

Kaptante raran ŝancon de ĉeesta renkontiĝo, ni gratulis al Svetlana Smetaninaokaze de la proksimiĝanta jubileo kaj al Roman Ralko okaze de la ĵusa 17-jariĝo.
Por ricevi donacojn okaze de sia 16-jariĝo venis Petro Fedosov, kiu antaŭe jam
plenumis siajn skriban kaj parolan ekzamenojn de la nivelo C1. Al Peĉjo estis solene enmanigita la freŝa numero de la revuo Sennaciulo (2000, №9-10) kun lia unua
granda publikigaĵo en la internacia Esperanto-gazetaro.
La etoso estis malstreĉa kaj kutime bonamika, estis malfacile disiĝi post la ekzameno. Teumante, ni babilis pri kurantaj aferoj, cetere, pri la proksimiĝanta Mos­
kva Lingva Festivalo, organizata de du geĉeestantoj, ja al la programo kontribuos
ankaŭ Nikolao, Romĉjo, Peĉjo kaj Kira. Kun la junuloj ni pensis pri sekvaj ĉeestaj
renkontiĝoj.
Ĉiu KER-sesio estas por ni vera festo! Koran dankon al ĉiuj!
Irina Gonĉarova
kunorganizanto de Moskvaj KER-sesioj
kunordiganto de MEA MASI

Duobla seminario en Ĉinio
Por festi la Zamenhofan Tagon, la 14an de decembro okazis Seminario de Ĝene­ralaj Sekretarioj, kiu estis organizita de ĈEL (Ĉina Esperanto-Ligo) per la apo
VooV Meeting. La seminario rolis samtempe kiel la 71a Seminario pri Aktivula
Maturigo (AMO). La temo estas “En 2021 kiel kreive antaŭenpuŝi Esperanto-movadon”. Partoprenis preskaŭ 90 esperantistoj, krom ĉinoj ĉeestis ankaŭ koreaj
samideanoj.
Yu Tao, vicprezidanto de Ĉina Internacia Eldona Grupo kaj vicprezidanto deĈEL, gratulis la seminarion videe. Li diris, ke antaŭnelonge la ĉina registaro diskutis pri praktikado de la “Dekkvara Kvinjara Plano”, en kiu kreivo kaj disvolvo ludos
tre gravan rolon, kaj Ĉinio pli kaj pli malfermiĝos. Kiel disvolvi Esperanton en ĉi tiu
situacio estas tre pripensinda kaj diskutinda temo. Li esprimis sian esperon, ke perla komuna diskutado kaj cerbumado oni povos esplori novan vojon por disvolvi kaj
progresigi la Esperanto-movadon.
Ĉi-jare estas la 40a datreveno de la aliĝo de la Ĉina Esperanto-Ligo al UEA,en la tre memorinda jaro la okazigo de la nuna seminario sendube profundigas larilatojn inter la du asocioj.

Ĝi estas demonstra versio de la 120-paĝa decembra Ondo. Por legi
la tutan gazeton oni devas aboni ĝin. La jarabono kostas nur 15 eŭrojn.
Pli detale pri la aboneblo de La Ondo de Esperanto legu en nia retejo:
https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
22

La 3an de novembro 2020 en Zaragozo je sia centa vivojaro forpasis
Antonio Marco Botella (1921-2020)
hispana tekstilisto kaj esperantisto (1937), Esperanto-instruisto kaj movad-organiz­
anto, redaktoro de Kajeroj el la Sudo (1988-96) kaj Boletín (1989-97), prezidanto
de “Fundación Esperanto” (2008-19), esploranto de historio de Esperanto, precipe
en Hispanio; tradukinto kaj aŭtoro de pluraj libroj en la hispana kaj en Esperanto,
interalie: Kronikoj el la Historio de “Frateco” (1983), Analoj de la Esperanta movado
en Hispanujo 1887-1953 (2 vol., 1987), Lirikaj perloj de Al-Andalus (Trad., 1995),
Laboristaj kronikoj pri la hispana Esperanto-movado (1996), Esperanto en la Valencia komunumo (2001), Esperanto en Katalunio. 1887-1987 (2005), Hispana Lirika
Antologio (Trad., 2015) k. a.; laŭreato de la premio Ada Sikorska Fighiera (2007).
La 4an de novembro 2020 en Rostov-na-Donu (Ruslando) en sia 80a vivojaro pro
koronviruso forpasis
Boris Aleksejeviĉ Zozulja (1941-2020)
sovetunia kaj ruslanda inĝeniero, programisto kaj esperantisto (1975); fondinto de lael­donejo Verda Kukolo, ĉe kiu aperis pluraj libroj kaj broŝuroj, inkluzive de liaj propraj
verkoj: Plumprovo (1994), Ne stumblu ĉe gramatiko! (1995), Эсперанто-русский
словарь “ложных друзей переводчика” (1995), Dialogoj pri religio (1997), Soci-­
politikaj konceptoj de L. L. ­Zamenhof (1997), Poltergejst’ ne kulpas (1999) k. a.
La 12an de decembro 2020 en Beogrado pro mallonga grava malsano forpasis
Johan Derks (1940-2020)
nederlanda instruisto (i.a. dum kvar jaroj en Afriko), sociologo kaj esperantisto. Li
lernis Esperanton en 1955, sed aktiviĝis nur en 1994; en 2002 li iĝis kasisto kajsekretario de EEU, sed baldaŭ eksiĝis pro malkonsento kun la estraro; en 2007-10 li
estis B-komitatano de UEA, sed malsukcesis en la du sekvaj komitataj elektoj (2010,2013). Derks predis por demokratiigo de UEA kaj en 2011 eldonis sian studon Gvidilo
por komitatanoj (2011).
Johan Derks estis prezidanto de la fonduso “Esperanto en Evoluo”, kiu helpis
starigi Esperanto-centron en Rumongo (Burundo), kaj kunordiganto de la grupo “Tutmondeca Esperanto”. En 2007, edziĝinte kun la serba esperantistino Svetlana Milanović, li ekloĝis en Beogrado, kie li eldonis kaj redaktis sian trimonatan revuon Balkana Verda Stelo (2015-17) kaj klopodis aktivigi Esperanto-asociojn de Balkanaj landoj.
Ni funebras kaj kondolencas.
Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov
33

Tribuno

La Esperanta gazetaro daŭre malkreskas, sed ŝajnas, ke la apero
de nova gazeto kun Esperanta titolo en Japanio ĝojigas ne ĉiujn
esperantistojn (vd. p. 35-37).

Malfermita letero de Svisa Esperanto-Societoal Japana Esperanto-Instituto kaj ĉiuj esperanto-institucioj kaj individuaj esperanto-aktivuloj en Japanio rilate la peton de la firmao Gutenberg Orchestra registri komercmarkojn “Esperanto” kaj “Esperanto
Cultural Magazine” por revuoj kaj publikaĵoj paperaj kaj retaj
Karaj gesamideanoj
Nin ŝokis mesaĝo, kiu atingis nin antaŭ kelkaj tagoj tra pepanto en la reto, ke iujapana firmao Gutenberg Orchestra deponis ĉe la Japana Patentoficejo 5 la formalan peton registri markon “Esperanto” kaj “Esperanto Cultural Magazine” por revuoj
kaj publikaĵoj paperaj kaj retaj. La registrado de la nomo de nia lingvo fakte deprenus al ni estonte sen la permeso de la entrepreno Gutenberg Orchestra publikigi
ion sub la nomo Esperanto ĉu papere ĉu rete, kaj tion fakte ne nur en Japanio, sed
pro la efiko de la Pariza Interkonsento pri markoj en ĉiuj pli ol 100 membroŝtatoj
de la konvencio.
Pro tio fakte la registrado de tia marko ne estas “privata” afero de japanaj esper­
antistoj, sed la japanaj esperantistoj havas la sanktan taskon protekti nian spiritanhavaĵon, protekti nian propran nomon kontraŭ tia atako. Ni ŝokiĝis, ĉar ni legis tre
naivajn komentojn de kelkaj gravaj reprezentantoj de nia movado en Japanio, sedankaŭ en aliaj landoj pri la bona intenco de Gutenberg Orchestra labori por nobla

35

celo kiel la monda paco. Ni ne neas la noblan celon de tiu revuo “Esperanto Cultural
Magazine”, kiun ni konsultis en la reto, kaj ni havas nenion kontraŭ tio, ke iu uzas
la nomon Esperanto por pozitiva agado. Kio tamen ne eblas, estas, ke iu postulas
la ekskluzivan rajton pri la nomo Esperanto por si mem kaj siaj propraj celoj, kajtion multe pli, kiam ne temas pri demokrata institucio de publika asocio, en kiu ĉiu
individuo rajtas demokrate kundecidi kaj kiu troviĝas sub publika kontrolo, sed pri
privata komerca institucio, kiu ja fine celas nenion alian ol gajni monon. Agi kiel
kapitalisma entrepreno por si mem ne kondamnindas, sed kondamnindas, se tia
entrepreno volas ŝteli al ni nian nomon kaj depreni al ni la rajton estonte publikelabori por Esperanto sen ilia eksplicita permeso.
Ni aŭdis, ke Japana Esperanto-Instituto la 26an de decembro 2020 havos kunvenon, en kiu ili decidos siajn pluajn paŝojn, tial mi apelacias al ĉiuj gepartopren­antoj de tiu kunveno, ke ili konsciu pri sia respondeco al nia movado. Ni ankaŭ
eksciis, ke la 7an de januaro Japana Esperanto-Instituto planas kunsidon kun laestroj de la entrepreno Gutenberg Orchestra. Devas esti tute klare, ke Japana
Esperanto-Instituto memkompreneble povas kunlabori kaj/aŭ kontribui al tia revuo
de la firmao Gutenberg Orchestra, sed tio ne signifas, ke Japana Esperanto-Instituto aŭ povas aŭ rajtas permesi al Gutenberg Orchestra registri markon “Esperanto“
kun la celo publikigi revuojn.
Svisa Esperanto-Societo jam estas en kontakto kun UEA, kaj la estraro de UEA
prenas la aferon tre serioze kaj dividas nian opinion plenplene, ke en neniu maniero la Esperanto-movado devas akcepti la registradon de marko “Esperanto” aŭ“Esper­anto Cultural Magazine” por publikado de revuoj kaj ke ni al ĉiuj patentaj
oficejoj en la mondo devas klare signali, ke la vorto “Esperanto” apartenas al laneprotekteblaj vortoj, almenaŭ kiam temas pri kultura aktiveco kaj publikigado derevuoj. Ni fakte tiu-okaze devas atentigi, ke tiu ĉi ne estas la unua tia provo kaj ke
jam en diversaj formoj ekzistis registrado de markoj de Esperanto eĉ foje de franca
papeterio por publikaĵoj, kiuj fakte ne estis rimarkitaj, ĉar tiuj entreprenoj ne serioze
uzis la markon, kaj en tiu kazo la marko simple estingiĝis en 2010. Krome ekzistas
registrado de “Esperanto” por vino kaj vestaĵoj aŭ diversaj aliaj servoj, kiuj ne rilatas al nia movada aktiveco, tiuj lastaj estas limkazoj, sed en estonto nia movado
devas tre zorge observi tiun evoluon kaj ankaŭ jam por la estonto malebligi tiajn
registrado-­provojn. Estas feliĉo, ke ĝis nun tia registrado ne sukcesis kaŭzi damaĝon al Esper­anto, sed ni esperantistoj estonte ne povas naive fermi niajn okulojn
al tiu temo. Ni devas protekti nian kulturan heredaĵon kaj nian kulturan identecon!

Ĝi estas demonstra versio de la 120-paĝa decembra Ondo. Por legi
la tutan gazeton oni devas aboni ĝin. La jarabono kostas nur 15 eŭrojn.
Pli detale pri la aboneblo de La Ondo de Esperanto legu en nia retejo:
https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
36

Granda skismo en Esperantujo
Ĉu vi rimarkis ke en Esperantujo okazis granda skismo?
Kaj temas ne pri idistoj, riistoj aŭ similaj reformemuloj.
La dividlinio kuŝas oble pli profunde, kaj verŝajne ĝi formiĝis jam en la tempo de Zamenhof. Mi esperas ke tiu
skismo daŭros.
Vivi en Esperanto
Por klarigi la aferon mi donos unu ekzemplon. Mi havas aŭton kaj uzas ĝin jam dek jarojn. Mi ŝatas ĝin, ŝofo­ras akurate kaj regule venigas ĝin al priservado. Sed
mi tute ne scias, kiel ĝi funkcias kaj, plej grave, mi ne
deziras scii tion. Ĉar por mi la aŭto estas nura veturilo,
kiun mi uzas por praktikaj celoj, sed kiu per si mem ne interesas min. Esperanton
mi traktas same.
Antaŭ ol eklerni ĝin, mi dum tri tagoj umis en Interreto, klopodante kompreni,ĉu ĝi vere funkcias aŭ estas nur amuza projekto. Trovinte konfirmojn de la efektiva
uzado de la Lingvo Internacia mi plonĝis je ĝia lernado kaj post tri monatoj je ĝia
uzado – kaj mi neniam bedaŭris tion.
Mi mem nomas min praktika idealisto, ĉar mi opinias, ke idealismaj celoj ating­eblas per praktikaj rimedoj. Por klerigi homojn necesas ebligi aliron al scioj, porelimini rasismon necesas atingi socian egalecon, kaj por ebligi liberan kaj efikan
cirkuladon de la informoj necesas komuna lingvo – esprimiva, preciza kaj facilelernebla. Nome pro tio mi lernis Esperanton – ne pro kredo je lingva justeco aŭ
tutmonda frateco.
Ekde tiam mi uzas ĝin ĉiutage kaj tre kontentas pri la rezulto. Jam dek jarojn miuzas Vikipedion, kie nombro da artikoloj jam triobliĝis, kaj kie mi mem plurfoje trovis
informojn vere utilajn, mankajn en aliaj lingvoversioj. Mi vojaĝas per Esperanto, kajtio ne kompareblas kun vojaĝoj aĉeteblaj en agentejoj – same kiel pladoj de nacia
kuirarto ne kompareblas kun hamburgero el rapidmanĝejo. Mi legas librojn, gazetojn kaj retejojn, kaj trovas tie informojn, interesajn kaj utilajn.
Laŭeble mi reciprokas Esperanton, aktive uzante ĝin por same praktikaj aferoj– verkante blogaĵojn kaj vikipediajn artikolojn, kreante lingvokurson pri praktika
uzado de la rusa, komunikante per Esperanto en sociaj retoj, tradukante diversajn
tekstojn ktp. Mi kelkfoje partoprenis en UKoj, sed preskaŭ neniam vizitas klubojn
aŭ aliajn Esperanto-aranĝojn, nek partoprenas en movadaj aferoj (mi iĝis dumviva
membro de UEA nur por subteni ĝin kaj ĝui rabaton en ĝia Libroservo, ŝajne baldaŭ
malaperonta). Alivorte, mi uzas la lingvon same kiel mi uzas la aŭton – aktive kaj
plezure, sed pure praktike.
38

Obsedo ĝis frenezo
Mi pensis ke tio estas normala afero, ja oni tutmonde lernas la lingvojn porparoli en ili, sed ne pri ili. Mi denaske parolas la rusan kaj ĉiutage legas en la
angla, sed mi neniam interesiĝis pri ili, nek membras en iuj lingvogrupoj. Des pli
mirigis min, ke esperantistoj tiom ŝatas babili pri Esperanto. Nome babili – ne uzi
ĝin praktike, sed simple umi pri la lingvo. Ĉiuj Esperanto-grupoj plenas je bildetoj
kun verdaj flagoj kaj kliŝaj frazoj kiel “Mi amas Esperanton!” aŭ “Esperanto estas
mia lingvo, la mondo estas mia patrujo!” ktp. Ĉu vi vidis tion en iu ajn nacilingva
komunumo?
Foje tio atingas nivelon de obsedo. Kiam mi ekverkis en Vikiversitato kurson“Kantu ruse!”, destinitan por infanoj, lernantaj la rusan, sub respektiva afiŝo ĉe
Fejsbuko tuj aperis indigna komento de fervora esperantisto. “Kial vi klopodas helpi al la rusa? Milionoj da homoj jam uzas ĝin. Kantu esperante!” Mi provis klarigi,
ke temas ne pri helpo al la rusa, kiu apenaŭ bezonas ĝin, sed pri pure praktika
afero – uzado de Esperanto kiel lingvo-peranto, ebliganta lerni aliajn lingvojn. Mia
oponanto estis ŝtone malcedema: “Ĉu vi erare opinias, ke esperantistoj devas krei
lernolibrojn pri ĉiuj 6000 lingvoj? Verku pri Esperanto!” postulis li. Mi ne plu perdis
tempon por tiu senfrukta diskuto, sed la senlaca babilanto, evidente ne zorganta pri
sia tempouzo, spuris miajn afiŝojn pri “Kantu ruse!” en Fejsbuko kaj sub ĉiu skribis
unu frazon: “Kantu Esperante!” Ĉu konata bildo?
Tiaj frenezaĵoj renkonteblas en Esperantujo ĉiupaŝe. Antaŭ kelkaj semajnoj,
kiam ankoraŭ daŭris milito en Montara Karabaĥo, mi tradukis kelkajn artikolojn ella internacia projekto Tutmondaj Voĉoj kaj metis referencojn en la Fejsbuka grupo“Esperanto en Armenio”, al kiu oni iam aligis min. Temas pri tekstoj, dediĉitaj al his­
torio kaj nuntempa stato de la konflikto, pri lingvaj disputoj rilate tieajn toponimojn,
pri vidpunktoj de fakuloj ambaŭflanke ktp.
Sed tuj sekvis plendoj de armenaj naciistoj, postulantaj ke tie aperu nur tekstoj,
komplete subtenantaj ilian pozicion kaj baldaŭ post tio ĉiuj artikoloj estis forigitaj ella grupo sub preteksto, ke “tiu grupo nomiĝas ne “Politiko en Armenio”, sed “Esper­
anto en Armenio”, do ili estas malkonvenaj ĉi tie”.
La plej amuza afero, evidenta por ĉiu vizitanto, estas ke tio estis solaj afiŝoj en tiu
ĉi grupo rilataj samtmepe al Esperanto kaj Armenio. Post ilia forigo restis nur amaso
da kliŝaj publikaĵoj, plenigantaj ĉiun ajn Esperanto-grupon – citaĵoj el la Esperanto-­
Biblio, kantoj de senlaca Esperanto-artisto kaj sennombraj verdaj flagetoj.

Ĝi estas demonstra versio de la 120-paĝa decembra Ondo. Por legi
la tutan gazeton oni devas aboni ĝin. La jarabono kostas nur 15 eŭrojn.
Pli detale pri la aboneblo de La Ondo de Esperanto legu en nia retejo:
https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
39

Pri la duolinga paradokso
Koncerne la (mal)kreskon de la Esperanta movado,
ni vivas en paradokso. La nombro de novaj esperant­
istoj ekkonantaj la lingvon per interreto daŭre multobl­
iĝas. Verŝajne neniam en la historio estis tiom dahomoj eklernintaj la internacian lingvon. Dume laasocioj stagnas kaj dronas en problemoj, ekonomiaj
kaj ne nur. Tiel eblas analizi diversmaniere la staton
de la movado.
Ĉi tie mi argumentos, ke la fenomeno de la duolinganoj tre pozitivas, sed ni riskas ne profiti de ĝi, seni prezentas Esperanton nur kiel lingvon. Kontraŭe, se oni vidas ĝin kiel la ĉefan
trajton de socia movado celanta al plibonigo de la mondo, estos pli da ŝancoj, ke pli
da tiuj novaj Esperanto-parolantoj fariĝos aktivuloj. El tiu perspektivo substrekindas
la interna ideo de la lingvo.
Ja veras, ke historie pluraj gvidantoj de la movado klopodis distanciĝi de politikaj
kaj sociaj grupoj, eĉ de la pacifistoj. Tiam Esperanto estis “danĝera lingvo”, kiu plidanĝeris, se oni vidis politikajn rilatojn de ĝiaj parolantoj, ĉefe kun la laborista mov­ado. Tamen ankaŭ veras, ke la historio de nia movado enhavas aron da diskonig­
indaj etikaj faroj, pri kiuj respondecas konataj kaj malpli konataj esperantistoj. En la
rubriko Memorindaj Esperantistoj de la brazila Heroldo de Esperanto mi pritraktis
kelkajn el ili. Kaj mi daŭrigas la serion ĉe Monato.
Ekzemple, Domènec Masachs, barcelona anarkiisto, kiu klopodis murdi diktatoron pere de ponardo. Profunde pacema, li prenis tiun frenezan decidon por damaĝi
nur la hispanan registarestron. Aŭ Alice Herz, juddevena germanino, kiu migris al
Usono por fuĝi de la nazia reĝimo. Influite de la neperforta rezistado de budhismajmonaĥoj, ŝi decidis sin bruligi por protesti kontraŭ la rolo de la usona registaro enla vjetnama milito. Aŭ la svedo Valdemar Langlet, kiu kune kun sia edzino, la esper­
antistino Nina Borovko, estas agnoskita kiel “Justulo inter la Popoloj” pro tio, ke ilisavis milojn da judoj en Budapeŝto dum la Dua Mondmilito. Aŭ la ĉeĥo Přemysl
Pitter, kiu kune kun sia kunlaborantino Olga Fierz (ambaŭ ankaŭ “Justuloj inter la
Popoloj”) ne nur savis judojn kaj aliajn persekutatojn de la nazia reĝimo; post la
fino de la milito ili ankaŭ protektadis centojn da germanaj infanoj kontraŭ la venĝa
konduto de la ĉeĥoslovaka loĝantaro. Aŭ la irlandano Francis Sheehy-Skeffington,
pioniro en la defendo de inaj rajtoj, kiu edziĝis al la aktivulino Hanna Sheehy, kies
familinomon li adoptis kiel parton de sia nomo. Longtempa subtenanto de neperforto, li estis tamen mortpafita de la brita armeo dum la tiel nomata Paska Ribelo
en 1916. Aŭ la usonano William Pickens, la unua konata nigra esperantisto, kiu
estis ankaŭ praaktivulo pri la rajtoj de la afrik-usonanoj. Aŭ multaj aliaj memorindaj
esperantistoj.
43

Jen agaro radikale humanisma fare de homoj, kiuj decidis oferi parton de sia vivo
pro konvinko profunde homisma. Miaopinie, elstarigante tian historion, la Esper­
anta movado pli efike sukcesus teni, kiel aktivaj movadanoj, parton de la novajinteresitaj homoj. Tio estas: komprenigante al ili, ke: ni ne estas nur samlingvanoj,
sed ankaŭ samideanoj (kompreneble, tio ne signifas, ke ni pensas la samon priĉio); ni ja interesiĝas pri la ĉefaj defioj de la ekstera mondo: rifuĝintoj, malegaleco,
plurdimensia diskriminacio, klimata ŝanĝiĝo kaj multaj aliaj; ni pretas kunlabori kun
frataj sociaj movadoj; ni havas mirindan ilon je la dispono de tiuj necesaj luktoj por
alia ebla mondo.
Xavi Alcalde

Demisiis Corsetti, estro de la financa UEA-komisiono(HeKo) D-ro Renato Corsetti demisiis kiel financa komisionestro de UEA. Li opinias
ke “per la aprobo fare de la komitato de ĉiuj punktoj en la financa raporto, finiĝis latasko de la financa komisiono rilate al la movoj por reekvilibrigi la financan situacionde UEA. Nun ne plu estas tempo por debati kaj konsili, nun estas tempo por ke laestraro decidu kaj faru la unuajn paŝojn por konkretigi la rekomendojn”.
La eksa komisionestro admonas plu: “Tio jam estus devinta okazi en la pasintaj
monatoj. Mi petas, ke fine de novembro la estraro ne venu ankoraŭ kun proponoj
pri aliaj alternativoj esplorendaj. Se ni antaŭeniros laŭ tio, kion Duncan diris (“En2021 ne okazos io”), tio ankaŭ signifos, ke en 2022 ne okazos io, ĉar temas pri
elektojaro, kaj ĉiuj estos pensantaj nur pri la elektoj, kaj la nova estraro ekfunkcios
komence de 2023”.
Ĉu la admono (“senkonsidera trudo”, laŭ komitatano Rob Moerbeek) de Corsetti
malkaŝas la taktikon de la nuna estraro (specife de prezidanto Duncan Charters kajde direktoro Martin Schaeffer), nome alveni ĝis la sojlo de la procedo, sed plenumigi
ĝin fare de la posta estraro? Ja neniu ŝatas la rolon de eŝafodisto…
La eksa komisionestro plu minacas: “Mi foriris de la financa komisiono, sed mirestas en la komitato, por kontroli la agadon de la estraro, kaj mi intencas daŭre
puŝi por ke la estraro decidu kaj plenumu la movojn jam aprobitajn de la komitato:a) liberiĝi de la libroservo; b) liberiĝi de la biblioteko; c) aŭtomatigi la administradon
por funkcii per volontuloj; d) ludoni la konstruaĵon en Roterdamo por havi monon
por uzi por nia centra celo: disvastigi Esperanton”.

Ĝi estas demonstra versio de la 120-paĝa decembra Ondo. Por legi
la tutan gazeton oni devas aboni ĝin. La jarabono kostas nur 15 eŭrojn.
Pli detale pri la aboneblo de La Ondo de Esperanto legu en nia retejo:
https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
44

Nevideblaj viktimoj de la pandemio
La koronvirusa pandemio jam pereigis pli ol 1,7 milionojn da homoj kaj ĉiu­tage al tiu
nombro aldoniĝas kelkaj miloj da viktimoj. Multaj famaj artistoj, verk­istoj kaj politik­
istoj forpasis, trafitaj de tiu ĉi plago. Tamen inter ĝiaj viktimoj multas ankaŭ homoj,
kiujn ni vidas ĉiutage, sed apenaŭ rimarkas – kurieroj de manĝoliveraj servoj.
Formikoj en uniformo
La ĉefa rimedo, aplikata tutmonde kontraŭ la disvastiĝo de la koronviruso, estas
trudizoliĝo. Milionoj da homoj restis hejme dum monatoj, foje sen havi permeson
eliri surstraten. En grandaj urboj multaj alkutimiĝis almenaŭ parte manĝi hejme, sed
pluraj homoj – speciale gejunuloj aŭ altpagataj fakuloj – tute ne kuiras hejme. Porĉiuj ĉi homoj manĝoliveraj servoj iĝis vera savilo.
Tiu komerco rapide kreskis, sed dum la pandemio ĝi preskaŭ eksplodis danke al
drasta multiĝo de la mendoj. Eĉ se vi ne interesiĝas pri tiu ĉi industrio, vi certe rimarkis, ke surstrate aperis multe da hastantaj homoj en firmaaj uniformoj kun kvadrataj
dorsosakoj. Iuj preskaŭ kuras, aliaj rapidas sur skutiloj aŭ bicikloj, iuj veturas en ĉipaj
aŭtoj. Ili estas kurieroj – formikoj de la manĝoliveraj servoj, soldatoj de la granda
armeo. Kiel ĉiuj soldatoj ili batalas en ombro de sia armeo kaj mortas nerimarkitaj.
En Ruslando ĉi tiun merkaton regas “Yandex Manĝaĵoj” (Yandex.Eda) kaj “Delivery
Club”. Ambaŭ apartenas al plej grandaj retserĉiloj – Yandex kaj Mail.ru, profitantaj
sian unikan eblecon trovi la mendantojn kaj ligi ilin kun produktantoj kaj kurieroj persiaj mapo-servoj. Tio ebligas al iu ajn elekti per res­pektiva retejo aŭ aplikaĵo inter miloj
da pladoj, proponataj de centoj da restoracioj kaj ricevi ilin hejme. Liverado okazasĝis la pordo, kutime ene de duonhoro, kaze de malfruiĝo sekvas rabato. Komforte
kaj tute sekure, ĉu ne? Sed tiujn komforton kaj sekurecon ni ŝuldas grandparte alla menciitaj formikoj – kurieroj, kies nomoj aperas en nia memoro post la ricevo deinforma mesaĝo kaj forglitas senspure tuj post la ricevo de la mendo.
Ŝajnas ke ili devus esti same kontentaj kaj ĝojaj kiel iliaj dungantoj – ju pli abundas la mendoj, des pli grandas la kurieraj enspezoj, ĉu ne? Sed la vivo montris ke
en la kapitalisma ekonomio tiu logiko ne funkcias. Post alfronti subitan kreskon dela mendoj, la manĝoliveraj servoj anstataŭ varbi proporcian nombron de kurieroj
preferis pli intense ekspluati la jamajn dungitojn. Oni vastigis la areojn, kiujn devas priservi ĉiu kuriero, mallongigis la tempon de la liverado kaj enkondukis pliajn
monpunojn – speciale pro malfruoj. La servoj ekĝuis monfluojn, dum iliaj “soldatoj”
anhele hastas, klopodante plenumi la normojn.
Ilia situacio jam pli frue estis ekstreme malbona, kaj foje tio aŭdiĝis en amas­
komunikiloj. En aprilo 2019 en Sankt-Peterburgo mortis la 21-jara kuriero, kiu post
dekhora labortago falis morta de sur sia biciklo. Post tio la servo ebligis al la kurieroj
memstare preni paŭzon, preminte specialan butonon en la aplikaĵo (antaŭe ili devis
peti pri tio sian estron) kaj promesis malfermi “varman linion”, kien ĉiu kuriero povos
47

telefoni kaj anonime rakonti pri siaj problemoj. “Delivery Club” reagis, promesinte al
kurieroj ĉiujare libervolan medicinan ekzamenadon. Ĉu grandaj atingoj?
Al tio respondis kurieroj de la lasta firmao, kiuj ekribelis en julio 2020, deklarinte
senfinan strikon. Tricent strikantoj diris, ke ekde majo ili ne ricevas salajrojn. Multaj
devis forlasi luitajn loĝejojn kaj nokti en parkoj, pluraj frontis malsaton.
La situacio malboniĝas pro tio, ke en grandaj urboj tiun laboron ofte plenumas
enmigrintoj – subedukitaj junuloj el Centra Azio, kie post la disfalo de Sovetunio
la vivnivelo draste falis, kaj la laborpostenoj malmultiĝis. Sen profesio kaj ofte senbona kono de la rusa lingvo ili estas kondamnitaj al tiu laboro, akceptanta ĉiujn
marŝkapablajn personojn.
Hejme ilin atendas la maljunaj gepatroj kaj propraj familioj, por kiuj ili ofte estas lasola fonto de enspezoj. Sed nun ili mem transformiĝis el monhelpantoj je mizeruloj,
trafitaj de la striktigo de la reguloj kaj la samtempa falo de la kurzo de la rublo. Ili
gajnas malpli, sed devas sendi pli al siaj familioj, kaj ankaŭ iliaj propraj elspezoj altiĝis
pro la ĝenerala kresko de la prezoj, sekvinta la kurzoŝanĝon. Perfekta kaptilo, ĉu ne?
“Ĉu ili almenaŭ gajnas multe?” – naivulo demandus. La manĝoliveraj servoj
parolas pri 2500-3000 rubloj tage (34 ĝis 41 usonaj dolaroj), sed eĉ tiu bildo estas
troigita. Mia fratino, kies edzo enmigris el Taĝikio kaj laboris kiel kargoportisto kontraŭ 25 mil rubloj monate (340 dolaroj), foje pensis, ke tio povus esti porokaza
kromlaboro. Sed eksciinte, ke en la realo la kuriero malofte gajnas pli ol 900 rublojn
tage (12 dolaroj), ŝi preferis pasigi tiun tempon kun siaj kvar infanoj.
Lukto kontraŭ nebulo
Kiel reagas la servoj? Ilia respondo estas tipa por la nuntempa kapitalismo,kies ĉefaj trajtoj estas monopolismo kaj malpersoniĝo de la respondeco. “YandexManĝaĵoj” klarigis, ke la kurieroj laboras en partneraj firmaoj, kiuj respondecas pri
iliaj laborhoroj. La kurieroj mem elektas sian labortempon, kiu varias de 4 ĝis 12 horoj. Monpunoj kaj laborkondiĉoj ankaŭ dependas de la partneraj firmaoj, kiuj dungas
la kurierojn. Simile respondas “Delivery Club”. Kaj tio estas vera!
La manĝoliveraj servoj fakte estas nuraj perantoj inter la mendintoj kaj produkt­
intoj. Ili konektas ilin per siaj retejoj kaj aplikaĵoj kaj transdonas informojn al la tria
flanko – firmaoj, kiuj dungas la kurierojn. Kaj tiuj lastaj ne zorgas pri sia reputacio
aŭ socia respondeco – ili staras malantaŭ la bela fasado de siaj partneroj, ili estas
konataj al neniu kaj do zorgas nur pri unu afero – profito.

Ĝi estas demonstra versio de la 120-paĝa decembra Ondo. Por legi
la tutan gazeton oni devas aboni ĝin. La jarabono kostas nur 15 eŭrojn.
Pli detale pri la aboneblo de La Ondo de Esperanto legu en nia retejo:
https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
48

ArkivoĈe malnova samovarosidas ruso kaj hungaro.
Dum la akvo zume bolas
la amikoj ekparolas.
La 1891a jaro estas memorinda en nia literaturo. Tiujare
naskiĝis kelkaj gravaj verdplumaj verkistoj, inkluzive de la
januaruloj Julio Baghy kaj Nikolao Ĥoĥlov.
28

Jubileoj kaj memordatoj en januaro 2021
3. Antaŭ 75 jaroj mortis Jean Borel (1868-1901-1946), svisa ĵurnalisto, el­donisto, volapukisto kaj esperantisto, dum pli ol 40 jaroj loĝinta en Berlino; kunfondinto (1902) kaj vicprezidanto (1902-03) de Svisa Esperanto-Societo, de laeldonejo Esperanto-Verlag Möller & Borel (1903; de 1912 Ader & Borel, de 1923
Ellersiek & Borel) kaj de la gazeto Esperantistische Mitteilungen (1904; de 1905 Germana Esperantisto) kiun li redaktis dum 1904-10; defonda membro de la Lingva
Komitato (1905-14); aŭtoro de popularaj lerniloj, tradukinto de Mateo Falcone kaj
aliaj rakontoj de P. Mérimée (1926), kiu aperis inter 30 libroj en la serio Esper­anta
Biblioteko Internacia fondita de li en 1909.
Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 41-42.
6. Antaŭ 105 jaroj mortis Harold Bolingbroke Mudie (1880-1902-1916),­angla borsisto kaj esperantisto, fondinto kaj redaktoro de The Esperantist (190305), vicprezidanto (1908-12) kaj prezidanto (1912-16) de BEA, unu el la tri ĉef­organizantoj de la 3a UK (Kembriĝo, 1907), kunfondinto de UEA (1908) kaj ĝia
unua prezidanto ĝis sia morto.
Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 207-209.
13.  Antaŭ 130 jaroj naskiĝis Gyula “Julio” Baghy (1891-1911-1967), hungara
aktoro, reĝisoro, oficisto kaj esperantisto: instruisto, verkisto, aktoro kaj movad­
ano; kunprezidanto de Hungarlanda Esperanto-Societo (1947-50), prezidanto de
Hungarlanda Esperanto-Konsilantaro (1955-60), prezidanto de Hungara Esper­
anto-Asocio (1960-65); membro de la Lingva Komitato (1924-48), membro (192967) kaj vicprezidanto (1938-51) de la Akademio de Esperanto; kunredaktoro de
Literatura Mondo; aŭtoro de Preter la vivo (1923), Viktimoj (1925), Pilgrimo (1926),
Dancu, marionetoj! (1927), Migranta plumo (1929), Hura! (1930), Printempo en laaŭtuno (1931), La vagabondo kantas (1933), Sur sanga tero (1933), Verdaj Donkiĥotoj (1933), La teatra korbo (1934), La verda koro (1937), Sonĝe sub pomarbo(1958), Koloroj (1960), Ĉielarko (1966) k. a.; honora membro de IEL-UEA (1937).
Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 19-20.
14.  Antaŭ 120 jaroj naskiĝis Sergej Grigorjeviĉ Rublov (Рублёв, 1901-19191979), rusa sovetunia inĝeniero pri kemio kaj esperantisto, membro de la Lingva
Komitato (1929-38), aŭtoro de kelkaj Esperanto-lerniloj, tradukinto de pluraj rusaj
literaturaĵoj, inkluzive de la libroforme eldonitaj poeziaĵoj de I. Krilov (1979) kaj
A. Puŝkin (2002).
16.  Antaŭ 35 jaroj mortis Hu Yuzhi (1896-1913-1986), ĉina redaktoro, eldon­
isto, tradukisto kaj kulturaganto (direktoro de instituto pri eksterlandaj aferoj,
direktoro de la ŝtata informa kaj eldona administracio, vicministro pri kulturo,51

v­ icprezidanto de la komitato pri reformado de la ĉina skribo, deputito kaj vicprezidanto de la Konstanta komitato (la supera organo) de la Ĉina Popola Kongreso(la ĉina parlamento), prezidanto de CK de la Ĉina Demokratia Ligo k. a.) kaj esper­
antisto konata en Esperanto kiel Hujucz; kunfondinto de Ŝanhaja Esperanto-­
Asocio (1919) kaj de ties revuo, disvastiganto de Esperanto (precipe en gazetoj
kiujn li redaktis), iniciatinto de la restarigo de la Esperanto-movado en PopolaĈinio, kunfondinto kaj la unua prezidanto de Ĉina Esperanto-Ligo (1951-86),
membro de la Honora Patrona Komitato de UEA (1984); en 1991 aperis la ĉinlingva kolekto Verkoj de Hujusz pri Esperanto.
Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 130-132.
30.  Antaŭ 100 jaroj naskiĝis Leopoldo Henrique Knoedt (1921-1955-2000),
brazila industriisto kaj esperantisto; Esperanto-instruisto, membro de la Akademio de Esperanto (1986-95); tradukinto de pluraj verkoj en Esperanton, i.a.:
Elektitaj Poemoj de Castro Alves (1959), La Luzidoj de Camões (1980), La Balado dePrizono Reding de O. Wilde (1993), Vivoj Sekaj de G. Ramos (1997), A Raça Menina(portugaligo de La Infana Raso de W. Auld, 1992) k. a.; honora membro de UEA(1992).
31.  Antaŭ 130 jaroj naskiĝis Nikolaj Ivanoviĉ Ĥoĥlov (Хохлов, 1891-19051953), rusa ekonomikisto kaj esperantisto, konata en Esperanto ankaŭ kiel Nikolao Hohlov; sekretario de la lingva komisiono de SEU, gvidanto de la Esper­antosekcio de la sovetunia amikeca societo VOKS, membro de la Lingva Komitato(1929-38); aŭtoro de la populara poemaro La tajdo (1928), tradukinto de pluraj
beletraj, politikaj kaj fakaj verkoj.
Legu pli en la enciklopedio Nia Diligenta Kolegaro, p. 133-134.
Aleksander Korĵenkov

Nia Diligenta Kolegaro
Biografioj de 200 eminentaj esperantistoj
Verkis: Halina Gorecka kaj Aleksander Korĵenkov
Eldonis: Sezonoj kaj Litova Esperanto-Asocio
320 grandaj (enciklopedi-formataj) paĝoj
Portretoj, tabeloj kaj utilaj suplementoj
Prezo: 30 eŭroj
Mendu ĉe via kutima libroservo
http://esperanto-ondo.ru/Knigi/Kniga120htm
52

Lingvo

En la sekvaj paĝoj aperas la teksto de la prelego de VěraBarandovská-Frank, kiun ŝi prezentis en la 5a Interlingvistika
Simpozio ĉe Universitato Adam Mickiewicz en Poznano. Temas
pri lingvofrankao, iam vaste uzata, ekzemple, en Lecantenio.
31Pri "lingua
franca"de Věra Barandovská-Frank
Resumo: La termino “lingua franca” (Esperante: lingvafrankao) kutime indikas per­ilon por interkomunikado inter diversaj kulturoj. Tio perfekte validas por la historie
unua Lingua Franca del Levante (aŭ: de Mediteraneo), plej ofte karakterizata kielpiĝino, kiu tamen mire funkciis nekredeble longe. Ĝia unua funkcio estis buŝa inter­
kompreniĝo inter italoj, hispanoj, portugaloj, francoj, araboj, turkoj, grekoj, judoj kajalinacianoj, kiel lingvo de maristoj, komercistoj, piratoj, sklavoj, servistoj, vojaĝ­antoj, pastroj, soldatoj ktp., kiel atestas multaj personoj. Skribaj dokumentoj estas
malmultaj kaj diversaj, kio supozigas ekziston de pluraj variaĵoj aŭ eĉ dialektoj. Ĝiabazo tamen estas sendube romana, tial la unua moderna specialisto pri ĝi estis la
fama romanisto kaj “patro de kreolistiko” Hugo Schuchardt. Lia artikolo Die Lingua
Franca (1909) restas baza dokumento, kiun liaj posteuloj uzis por evoluigi aron dadiversaj teorioj pri la nomo, karaktero, tipo kaj evoluo de tiu belsona lingvo. Postla konkero de sia lasta grava centro, Alĝero, en 1830, ĝi pli kaj pli cedadis al lafranca lingvo. Schuchardt mem ne plu trovis ĝin vivanta en Levantenio. Mi eliras el
lia artikolo kaj klopodas kolekti interesajn teoriojn kaj faktojn pri la originala lingvafrankao.
1. Termino-konfuzo
La termino lingua franca estas hodiaŭ komprenata preskaŭ nur kiel sinonimo deinterlingvo, t. e. lingvo uzata por interkompreniĝo de homoj kun reciproke nekomp­
reneblaj denaskaj lingvoj. Tute normale oni asertas, ke la angla lingvo estas laplej disvastiĝinta lingvafrankao en la mondo, aliaj lingvafrankaoj estas ekzemple laaraba, la mandarena ktp., eĉ Esperanto estas foje nomata tiel.
Komence, lingua franca (prononcata “franka”), langue franque, estis lingvo deromanigitaj frankoj, origine ĝermana tribo vivinta ĉe Rejno en la tempo de Romia
Imperio. En la 5a jarcento la frankoj konkeris la iaman Romanan provincon Gaŭlion
kaj fondis Frankan Imperion, kiu sub Karolo la Granda ampleksis grandan partonde Eŭropo. En 843 ĝi dividiĝis: la orienta parto restis germana (inkludante germanajn frankojn), sed la okcidenta gaŭlia parto, nun nomata Francio, konservis sian54

Romanan lingvon (unu el la dialektoj de la vulgara latina lingvo). Tieaj reĝoj nomis
sin “reĝoj de frankoj” ĝis la 13a jc.
Por ne konfuzi la lingvon de frankoj kun la piĝino “lingua franca”, oni uzis la
precizigon “del Levante” aŭ “de Mediteraneo”. La vorto Levante (en Esperanto: Levantenio) venas de la latina absoluta ablativo “sole levante”, t. e. [ĉe/dum] leviĝanta
suno, sinonimo por oriento. La regiono de Levantenio entenis ĉiujn landojn, kiuj
troviĝis ĉirkaŭ Mediteraneo oriente de Italio, do Grekion, insulojn en la Egea maro,
marbordojn de Turkio, Libano, Palestino, Sirio kaj Egipto. Tiu ĉi regiono spertis
fortajn influojn de okcidenta kulturo kaj civilizo ĉefe dum la tempo de krucmilitoj
ekde la 11a ĝis la 15a jarcentoj. La unuan krucmiliton organizis francoj, kiuj fondis
en Levantenio graflandojn Edesso kaj Tripolo, princlandon Antioĥio kaj en 1099 lareĝlandon Jerusalemo, kies oficiala lingvo do iĝis la franca.
Pro historiaj kialoj ŝajnas esti konvinka la teorio, ke la francoj estis la unuajeŭropanoj, kiujn araboj en Levantenio renkontis, tial ili nomis ĉiujn eŭropanojn “faranğī” (frankoj), kaj la jam uzata kontaktlingvo “lisān-al-faranğī” (lingvo de eŭropanoj) ricevis la nomon Lingua Franca, poste nomata ankaŭ “ferenghi”, “sabir” (laŭla verbo “scii”) aŭ “petit mauresque” (eta maŭreca).
Schuchardt (1909:449) tamen rimarkigas, ke la unuaj eŭropanoj, kiuj estis komercantaj kun Levantenio jam pli frue, estis ne francoj, sed italoj el Ĝenovo kaj
Venecio. Eŭropanoj aplikis la nomon lingua franca unue al la konkreta lingvo uzata
en kontakto kun Levantenio, poste la termino ĝeneraliĝis kaj signifis “komerca
kontaktlingvo” kun aludo al “porto franco”, t. e. (liber-)komerca haveno. La francoj,
kiuj nomis la lingvon “la langue sabir”, diradis ke “elle jouait franchise dans lesports”, do ĝuste liberan komercon. Tial, klarigas Schuchardt, oni nomis la malajan
lingvafrankao de Indonezio, la svahilan lingvafrankao de Orienta Afriko kaj la italan lingvafrankao de Adriatiko. Modernaj esploristoj venas kun pluaj teorioj, sed
fine konkludas, ke la veran devenon de la termino oni ne plu povas malkovri kun
certeco (ekzemple, Nolan 2015:101).
2. Historio
Same kiel la origino de la nomo, ankaŭ la historia komenco de lingvafrankao neestas klara. Mediteraneo estis grava komerca centro jam en antikva tempo, kiamoni vaste uzis la latinan. Necesas mencii, ke la okcidentaj latinidaj lingvoj estis enla mezepoko ankoraŭ tre similaj kaj certe reciproke kompreneblaj. Krom la itala,la hispana, la franca kaj la portugala, al la kategorio de la grandaj kulturaj lingvoj
apartenis la okcitana. Krome, la kataluna, la sicilia kaj pluraj malgrandaj latinidaj
lingvoj estis parolataj ĉirkaŭ Mediteraneo. Tio pravigas nin supozi, ke iu praorigine
latindevena lingvafrankao estis en tiu regiono uzata jam frue (komp. Corré 2005:3).
Ĉar ĝi servis preskaŭ ekskluzive al praktika buŝa komunikado, ni ne povas prijuĝi
ĝian aspekton. En la komercaj kaj aliaj kontaktoj estis krome envolvitaj araboj,55Ĝi estas demonstra versio de la 120-paĝa decembra Ondo. Por legi
la tutan gazeton oni devas aboni ĝin. La jarabono kostas nur 15 eŭrojn.
Pli detale pri la aboneblo de La Ondo de Esperanto legu en nia retejo:
https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
56

Hugo Schuchardt

grekoj, turkoj, armenoj, judoj kaj aliaj nacioj, el kies lingvoj venis la piĝina subtavolo.
La unua rekonata specialisto pri lingua franca estis
Hugo Schuchardt (1842-1927), eminenta romanisto
kaj fondinto de kreolistiko. Laŭ lia monogeneza teorio, ĉiuj piĝinoj kaj sekve kreoloj originas de portugal­
eca pra-formo ekestinta dum la koloniigo de okcidenta Afriko, de kie maristoj pluportis ĝin tra la mondo.
Lingua franca estas tamen nomata “la prapatrino” depiĝinoj. Lia difino estas jena:“La lingvafrankao estas el latinida materialo konstruita perad-lingvo, kiu estis uzata en la mezepoko deromanoj kaj araboj, poste ankaŭ de turkoj, kaj ŝajnas
esti delonge disvastiĝinta sur la tuta suda kaj orienta
bordo de Mediteraneo. En la nuna tempo oni nenion plu scias pri ĝi en Levantenio,
ĝi estas limigita al Berberio” (Schuchardt 1909: 441).
Berberio estis en la 16-19a jc. nomataj la landoj de berberoj ĉe nordafrika marbordo okcidente de Levantenio, do la sultanlando Maroko kaj osmanaj regentejojAlĝerio, Tunizio kaj Tripolio/Libio. (La arabdevena termino Magrebio estas nun
pli konata.) Loĝis tie ĉefe maŭroj (islamigitaj berberoj) kaj moriskoj (kristanigitaj
islamanoj forpelitaj el Hispanio). Ili prosperis pro piratado, kaperado, elpremo demono kaj pleje pro sklavkomerco. Sklavigitaj estis milionoj da kristanoj, forrabitaj
precipe el Italio, Hispanio kaj Portugalio. Ekzemple, post la batalo ĉe Ksar-el-Kebiren 1578, en kiu Portugalio malvenkis, kaj la reĝo Sebastiano eĉ senspure malaperis, aperis tiom granda kvanto da sklavigitaj portugalaj kaptitoj, ke ilia lingvo forte
influis la lingvafrankaon de Alĝero. Tion diras, ekzemple, Pierrre Dan (Dan 1646),
franca pastro kiu veturis al Alĝero por elaĉeti kelkajn francojn kaptitajn de piratoj.
Estas ankaŭ konate, ke metiistoj kaj artistoj scipovantaj paroli lingvafrankaon estis
pli bone pagataj.
Diversaj atestantoj priskribas lingvafrankaon kiel miksaĵon de lingvoj hispana,itala, portugala, okcitana kaj franca, do pure latinidan lingvon, aliaj karakterizas ĝin
kiel italan lingvon el Malto kun arabaj elementoj. Ĝi estis parolata en ĉiuj havenoj
de Mediteraneo, uzata same en Konstantinopolo kiel en Gibraltaro, en Marsejlo kiel
en Alĝero, Tripolo kaj Aleksandrio, en Levantenio kaj eĉ en oazoj de suda Alĝerio.
Estas klare, ke ĝi ekzistis en lokaj variantoj, kiuj sin povis reciproke influi.

Kulturo

La sesa ero en la ciklo pri la rusaj romanoj de la 20a jarcento
estas la romano La kvieta Dono de Miĥail Ŝoloĥov, kiu en1965 iĝis Nobelpremiito pri literaturo pro “la arta potenco
kaj kompleteco, kun kiuj li en sia eposo pri Dono esprimis la
gravan historian periodon en la vivo de la Ruslanda popolo”.
35Miĉjo Ŝoloĥov kun la gepatroj (1913)

La arta potenco kaj kompleteco
Unuafoje proponita kiel kandidato por la literatura Nobelpremio en la postmilita jaro
1948a, Miĥaíl Aleksándroviĉ Ŝóloĥov (Шо́лохов, 1905-1984) ricevis ĝin nur en
1965 post la dek-unua kandidatigo, unu jaron post kiam Jean-Paul Sartre, laŭreatigita en 1964, malakceptis la premion, interalie, pro la obstina rifuzado de la svedaj
akademi­anoj atribui ĝin al Ŝoloĥov.
La Nobelpremio estis donita pro “la arta potenco kaj kompleteco, kun kiuj li en
sia eposo pri Dono esprimis la gravan historian periodon en la vivo de la Ruslanda
popolo”. Ni aldonu: ke la rekono venis kvaronan jarcenton post la eldono de ĉi tiu
eposo, kiun ni konas kiel La kvieta Dono (ruse: Тихий Дон, angle: And quiet flows
the Don).
Estas interese, ke la aŭtoro, kvankam naskita en kozaka regiono kaj kreskinta
inter kozakoj, mem ne estis kozako, nek naskiĝis kiel Ŝoloĥov. Lia patrino Anastasija Ĉernikova laboris kiel servistino ĉe riĉa bienistino Popova, kiu edzinigis ŝin
al filo de la ĉefvilaĝa atamano Kuznecov. Ŝi baldaŭ fuĝis de la atamanido kaj, ĉartiu ne konsentis pri divorco, vivis ekstergeedze kun la nekozaka brutokomercisto,
vendisto kaj diversmetiulo Aleksandr Ŝoloĥov; nur post la morto de Kuznecov en1913 ili rajtis oficiale geedziĝi, kaj ilia filo Miĥail, naskita la 11an (Gregorie: la 24an)de majo 1905 en la vilaĝo Kruĵílin(skij), en la subdistrikto de la kozaka ĉefvilaĝo
Vjóŝenskaja (Вёшенская), ricevis la familinomon Ŝoloĥov.
Kial gravis la (ne)kozakeco? La Ruslandaj kozakaj viroj estis membroj de ne­regula armeo en limregionoj (pro la kresko de Ruslando tiuj povis iĝi internaj regi­onoj), kaj ankaŭ iliaj familianoj apartenis al la kozaka socia stato. Ĉiuj sanaj kozakoj
ekde la infanaĝo estis pretigataj al la armea servo, kiu
komenciĝis post la 19-jariĝo. Post trijara servado, la kozako revenis hejmen por du-tri jaroj, kaj poste reiris enla armeon, kaj tio povis okazi kvarfoje.
Krom la devoj estis ankaŭ privilegioj: la kozakoj nepagis impostojn, senpage uzis la ŝtatajn agrojn, ĝuissenpagajn medicinon kaj lernadon ktp, sed ili devis mem
pagi siajn uniformon, sabron kaj ĉevalon. En la kozakaj
regionoj tradicie estis pli da memregado ol en la “granda”
Ruslando, sed estis ankaŭ forta (mem)disciplino.
Je la komenco de la romano (1912) en Ruslando estis
iom pli ol tri milionoj da kozakoj. Ĉirkaŭ duono el ili (1,53mln) loĝis en Regiono de Dona Armeo (Область Войска
Донского). La regiono estis dividita je naŭ distriktoj(Vjoŝenskaja estis en Donecka distrikto), kies subdividoj
estis subdistriktoj kun ĉefvilaĝoj (станицы) kiel centroj.
68Miĥail lernis en la lernejo de la kozaka vilaĝo Kargin(skaja), kie la gepatrojekloĝis en 1910, poste en la gimnazioj de Boguĉar kaj Vjoŝenskaja, sed li ne finis lalernadon, kiel 15-jarulo li mallonge laboris kiel alfabetigisto por plenaĝuloj, kaj post
faka studado en Rostov-na-Donu iĝis proviantisto kaj impostisto. En aŭgusto 1922Miĥail estis arestita, kaj revolucia tribunalo minacis mortkondamni lin pro lia ofica
misagado (li reduktis impostojn al malriĉuloj), sed danke al falsado de la naskiĝ­atesto (la patro reduktis lian aĝon je du jaroj) li, kiel neplenaĝulo, evitis la ekzekuton
kaj estis konvencie kondamnita al unujara restado en “korektejo por neplenaĝuloj”;
reale li rajtis esti libera ĝis la unua delikto, kiun sekvus validiĝo de la verdikto.
Fine de 1922 Miĥail ekloĝis en Moskvo ĉe amiko, posteen komunloĝejo, ŝanĝis kelkajn profesiojn, lernis aŭtodidakte kaj pro sia emo al verkado (li ekverkis kiel gimnaziano)aliĝis al la literatura grupo “Juna gvardio” kaj partoprenis en
akra polemiko inter tiamaj literaturaj koterioj. Jam en 1923
gazetoj publikigis kelkajn liajn felietonojn, kaj fine de 1924
en Juna Leninano aperis la unua beletra rakonto Nevuso
de la 19-jara aŭtoro. Sekvis pliaj. En 1926 aperis du liaj novelaroj (Donaj rakontoj kun 1925 kiel eldonjaro, kaj Lazura
stepo), kaj unu jaron poste la novelaro Pri Kolĉak, urtiko kajcetero. Ilin bonege akceptis la legantaro kaj kritiko.
Intertempe li revenis al Donlando, edziĝis kun la bazlerneja instruistino Maria
Gromoslavskaja, filino de eksa atamano de Bukanovskaja, kaj en 1926 definitiveekloĝis en Vjoŝenskaja, vivtenante sin per ĵurnalismo kaj verkado. Ĉi tie li kreis
plejparton de siaj verkoj, inkluzive de la romanoj La kvieta Dono (1928-40), Kultur­
ado de neplugita stepo (Поднятая целина: 1932, 1959) kaj Ili batalis por la Patrujo(Они сражались за Родину: 1943, 1969).
Sian ĉefverkon pri la Dona kozakaro li ekverkis en 1925 per epizodo el la jaro
1917a (poste ĝi aperos en la kvara parto de la romano), sed li rompis la laboron kaj
nur aŭtune 1926 rekomencis ĝin per eventoj de la 1912a jaro.
Post unu jaro la unua libro (partoj 1, 2, 3) estis preta, kaj Ŝoloĥov iris al Moskvo
por trovi eldonanton. Tio montriĝis malfacila, kaj nur danke al la persisto de A. Serafimoviĉ ĝi aperis en la unuaj kvar numeroj por 1928 de la revuo Oktobro (Октябрь),kiun Serafimoviĉ redaktis, kaj intertempe Ŝoloĥov finverkis la duan libron (partoj4, 5), aperintan en la sama revuo de majo ĝis oktobro. Sekvis pluraj libroformaj
eldonoj, kiuj alportis al la aŭtoro enorman popularecon kaj … kontraŭulojn inter laekstreme maldekstraj anoj de RAPP (Ruslanda Asocio de Proletaj Verkistoj), kiuj
denuncis lin pri plagiato, ĉar junulo ne povus aŭtori tiel elstaran verkon. La denunco
estis esplorita kaj dementita de speciala komisiono, al kiu Ŝoloĥov disponigis la manuskriptojn, malnetaĵojn kaj planojn de ĉiuj siaj verkoj. La kalumnio ŝajnis forgesita.
En la tri komencaj numeroj de Oktobro por 1929 ekaperis la tria libro, kiun konsistigis la sesa parto, sed pro la rezisto de la proletverkistoj la publikigado estis
69

haltigita. RAPP en sia plenkunsido en septembro 1929 stampis lin ne proleta, sed
kampara verkisto, kulpigis lin pri neglekto de la klasbatalo, simpatio kun kontraŭrevoluciaj protagonistoj, paleco de la “ruĝaj herooj” kaj alvokis reeduki lin. La novaj
redaktoroj de Oktobro (K. Fedin, poste F. Panfjorov) postulis, ke li politike korektu ladaŭrigon, negativigu la kontraŭkomunistan kozakan ribelon en Vjoŝenskaja (1919),
faru la ĉefan protagoniston Grigorij Meleĥov ruĝulo ktp, sed Ŝoloĥov ne akceptis
tion kaj memstare traktis kun malgravaj gazetoj pri publikigo de kelkaj pliaj ĉapitroj.
Ne helpis eĉ Gorjkij, kiu rekomendis al Oktobro publikigi la trian libron senŝanĝe,kaj nur interveno de Stalin, kun kiu Ŝoloĥov renkontiĝis en la apudmoskva vilao de
Gorjkij, trarompis la digon: en 1932 la tria libro estis finpublikigita en Oktobro, sedla redakcio draste redaktis la tekston kaj forigis plurajn paĝojn pri kruelaĵoj de laruĝarmeanoj. Kiel aparta eldono la tria libro aperis en 1933, kaj en la sama jaro latri partoj estis kune eldonitaj kun forta cenzurado de la unuaj du libroj. La cenzurado
koncernis ne nur ideologion; sen konsento de la aŭtoro estis forigitaj aŭ mildigitaj
sakraĵoj kaj tro naturalismaj scenoj.
Post la tria libro Ŝoloĥov verkis sian “politike lojalan” romanon pri la kolektivigo
de kamparanoj La kulturado de stepo kaj poste daŭrigis la laboron pri la lasta, kvara
libro de Dono (partoj 7 kaj 8). La verkado daŭris longe, kaj la sepa parto aperis en
La Nova Mondo (Новый мир) en 1937-38. La situacio en Sovetunio malboniĝis,komenciĝis amasaj arestoj. Eksciinte, ke la Rostova fako de NKVD planas akuzi linkiel gvidanton de kvazaŭ preparata kontraŭsovetia kozaka ribelo, Ŝoloĥov, sen atendi
areston, rapidis Moskven kaj petis renkontiĝon kun Stalin. Post longa dis­kutado, kiun
partoprenis aliaj partigvidantoj kaj la ĝenerala komisaro pri ŝtata sekureco N. Jeĵov,la agado de Ŝoloĥov estis aprobita, kaj Stalin denove subtenis lin, resuminte: “Porla granda rusa verkisto Ŝoloĥov devas esti kreitaj bonaj laborkondiĉoj”.
Reveninte hejmen, Ŝoloĥov dum unu jaro verkis la okan parton, kiu aperis komencede 1940 en La Nova Mondo. La tuta romano estis presita en 1940 en kvar apartaj
libroj kaj printempe 1941 kiel unuvoluma luksa eldono. Jam en 1930 aperis filmo
laŭ la du komencaj libroj, sekvis pliaj filmoj, spektakloj, opero, centoj da reeldonoj
kaj tradukoj. Sed meze de la 1970aj jaroj emerĝis la malnova akuzo pri plagiato.
Ne plu temis pri nekonata kozaka oficiro, sed pri Fjodor Krjukov (Крю́ков, 18701920), filo de kozaka atamano, verkisto kaj politikisto, membro de la unua Ruslanda
parlamento “Duma” (1906), partopreninto de la Ruslanda Interna Milito je la kontraŭrevolucia flanko. Li verkis rakontojn kaj skizojn pri kozakoj, kiuj aperis en liaj tri
novelaroj (1905, 1907, 1914), kaj laŭdire estis verkanta grandan romanon pri Donajkozakoj (laŭ aliaj, pri la ribelo sub la gvido de la kozako Stepan “Stenjka” Razin en
1670-71), kies tekston oni ne trovis post lia morto pro tifo komence de 1920.
Irina Medvedeva-Tomaŝevskaja (1903-1973), sovetunia literaturistino, laŭ sugesto de A. Solĵenicyn dediĉis siajn lastajn vivojarojn al serĉado de informoj pri laaŭtoreco de La kvieta Dono. Ŝia pria libro aperis unu jaron post ŝia morto en Parizo
ĉe la kontraŭsovetia eldonejo YMCA-Press sub la pseŭdonimo D. kaj kun prefaco
70Ŝoloĥov sur balkono de sia domo en Vjoŝenskaja (1936). En 1942 la hitleranoj, kiuj ne sukcesis
transiri Donon, bombe detruis la domon. Pereis la patrino de la verkisto, kiu tiam estis en la armeo.

de Solĵenicyn, kiu komence de 1974 estis forsendita el Sovetunio. Solĵenicyn en
sia prefaco nomis la aŭtoron de la romano “senkompara geniulo”, kaj subtenis la
hipotezon de D. pri la aŭtoreco de Krjukov. En 1975 ĉe la sama eldonejo aperis lalibro Kiu verkis “La Kvietan Donon” de la disidento Roj Medvedev.
Preskaŭ ĉiuj argumentoj estas tre facile refuteblaj – kaj delonge refutitaj, ekzemple, la trojuneco de Ŝoloĥov (Puŝkin estis samaĝa kun li, kiam aperis la unuaĉapitro de Eŭgeno Onegin, nomata “Enciklopedio de la rusa vivo”), nesufiĉa klero(liaj samtempuloj Bunin, Gorjkij, Jesenin kaj Majakovskij estis ne pli kleraj ol Ŝolo­ĥov), simileco de la priskriboj de la Donlanda naturo kaj kozaka vivo ĉe Krjukov kajŜoloĥov (ili priskribis la samajn lokojn en la sama regiono kaj uzis la saman kozakan lingvaĵon; precipe strangas la akuzoj pri la simileco de la priskribo de la ĉevala
jungilaro kaj de la kozakaj uniformoj kaj sabroj – ili ja ne povus esti malsimilaj) ktp.
La aŭtorecon de Ŝoloĥov (kaj la neaŭtorecon de Krjukov!) konfirmis ankaŭ sciencaj esploroj, unue, de la interuniversitata laborgrupo sub la gvido de la norvega
slavisto Geir Kjetsaa, farita en la Upsala universitato jam en 1975. Similajn rezultojn
poste donis aliaj komputilaj komparoj de fruaj tekstoj de Ŝoloĥov kaj Krjukov kun laDono je la niveloj leksika, sintaksa kaj stila. Tiun rezulton donis ankaŭ la plej freŝ­data (2019) komputila esplorado de Boris Oreĥov kaj Natalja Velikanova, uzintaj la
precizan metodon “Delta”, kreitan de John Burrows.
La neaŭtorecon de Krjukov pruvas ankaŭ tio, ke en la verko de Ŝoloĥov estas
multegaj faktoj, kiujn Krjukov ne povis scii, ĉar la aŭtoro de la romano ricevis ilin71

rekte de la prototipo de Grigorij Meleĥov – kozako Ĥarlampij Jermakov (li aperas
en la romano ankaŭ kiel reala persono!). La armeaj sortoj de Meleĥov kaj Jermakovestas ne nur similaj, sed preskaŭ identaj: en la lokoj de la servado en la armeoj
Imperia, Ruĝa kaj en la kontraŭbolŝevista kozaka ribelarmeo, en iliaj armeaj rangoj,
distingoj, vundoj ktp. En la plej fruaj ĉapitroj, verkitaj en 1925, la ĉefa protagonisto
havas la nomon Abram Jermakov, sed Ŝoloĥov devis ŝanĝi ĝin al Meleĥov, ĉar en
1927 Jermakov estis arestita kaj pafekzekutita.
Fine, la publikigitaj verkoj de Krjukov estas meznivelaj kaj tute ne donas la senton, ke ilin verkis “senkompara geniulo”.
Ŝajnis, ke la diskuto devus finiĝi, tamen unu el la argumentoj ŝajnis serioza,
nome: la manuskripto de la du komencaj libroj ne konserviĝis. Ŝoloĥov ja rericevis
ĝin en Moskvo post ĝia ekzamenado en 1929, sed, ne havante sian propran loĝejon
en la ĉefurbo, li lasis ĝin ĉe sia amiko Vasilij Kudaŝov, kiu, laŭ lia vidvino MatildaĈebanova, ironte al la fronto kiel armea ĵurnalisto kunprenis la manuskripton por
finlegi ĝin. Post tri monatoj Kudaŝov pereis (poste evidentiĝis, ke li estis militkaptito
kaj mortis en nazia koncentrejo), kaj la manuskripto ne estis retrovebla.
Ĉebanova mensogis, ŝi konservis la manuskripton por vendi ĝin post la mortode Ŝoloĥov, kiu malgraŭ siaj militaj kontuzoj kaj malsanoj forpasis nur la 21an defebruaro 1984. Post lia morto ŝi adresis sin al la ĵurnalisto Lev Kolodnyj, kiu anoncis
la sensacian trovon, sed kaŝis ŝian nomon. Fine, post la morto de Ĉebanova kajde ŝia filino, kiu reprenis de ŝi la manuskripton, nur en 1999 la manuskripto estisaĉetita de la nevino de Ĉebanova, kaj la laŭleĝaj heredantoj de Ŝoloĥov – liaj gefiloj
Maria, Stetlana kaj Miĥail – havante la rajton repreni la havaĵon de sia patro (kajvendi ĝin) – honeste rezignis pri sia rajto, kaj la manuskripto, aĉetita de la Ruslanda
Sciencakademio, estis detale studita kaj faksimile eldonita en la 2006a jaro.
Nun ĉiu deziranto povas legi ne nur la presitan tekston, sed, se temas pri la unua
parto, ankaŭ la unuan kaj duan malnetaĵojn kaj la netan manuskripton – ĉiuj estas
manskribitaj de Ŝoloĥov.
La 1700-paĝa romanego, en kiu rolas preskaŭ 700 personoj, inter kiuj pli ol triono
havas realajn prototipojn aŭ estas historie aŭtentaj personoj, prezentas defion por
tradukantoj pro abundo de dialekta kozaka lingvaĵo, kies devio de la norma rusa
lingvo ne estas adekvate transdonebla alilingve. Post pluraj malsukcesaj provoj, mikapitulacis kaj sekvis la ekzemplon de la anglaj tradukintoj (Temas pri la konciza
traduko de la unuaj du libroj, farita de Stephen Garry en 1934, kaj pri lia teksto redaktita/reverkita kaj kompletigita de Robert Daglish en 1960.), kiuj sisteme tradukis
la dialektaĵojn per ordinara angla lingvo.
Sed mi esperas, ke malgraŭ tio, kelkaj el la komencaj ĉapitroj de La kvieta Dono,en kiuj ĝermas la amo de Grigorij kaj Aksinja, donas iom da imago pri unu el laĉefverkoj de la rusa literaturo. Mi estos feliĉa, se iu(j) el vi, gustuminte ĉi kelkajn
fragmentojn en Esperanto, sentos deziron (re)legi la originalon.
Aleksander Korĵenkov
72Ŝoloĥov en Vjoŝenskaja (1938)

La kvieta Donode Mihail Ŝoloĥov
La unua libro
La unua partoI
La Meleĥova bieno situas rande de l’ vilaĝo. La pordo de la porbruta korto malferm­iĝas norden al Dono. Kruta dekliva vojo kondukas inter muskokovritaj kalkaj ŝtonegoj je ok klaftojn malsupren al la bordo, sur kiu kuŝas multegaj perlamotaj konkoj,
griza malrekta strio el ŝtonetoj ĉirkaŭkisitaj de ondoj, kaj poste, kvazaŭ bolantaŝtalblua ondetaro, fluegas Dono. Oriente, post la salika plektobarilo de la draŝkorto
estas la Hetmana ĉefvojo1 ĉirkaŭata de grizaj absintoj kaj brunaj plantagoj, tretitajde ĉevalaj hufoj, eta kapelo ĉe vojforko, kaj post ĝi stepo vualita de tremanta nebul­
eto. Sude videblas kalkeca montokruco. Okcidenten kondukas strato, kiu traas laplacon kaj direktiĝas al la inunda herbejo.
Post la antaŭlasta turka kampanjo2 al la vilaĝo revenis la kozako Prokofij Mele­ĥov. El Turkujo li venigis edzinon – etan virinon, envolvitan en ŝalon. Ŝi kaŝis sianvizaĝon, malofte vidigante siajn sopirajn sovaĝajn okulojn. La silka ŝalo odoris je­foraj nekonataj aromoj, ĝiaj ĉielarkaj arabeskoj nutris la envion de la virinoj. Lakaptita turkino evitis la familion de Prokofij, kaj la maljuna familiestro Meleĥov baldaŭ apartigis la filon kaj, ne forgesante la ofendon, li ĝis sia morto ne vizitis la filan
bienon.
Prokofij baldaŭ transloĝiĝis: ĉarpentistoj konstruis la domon, li mem aranĝis bar­itajn kortojn por brutoj, kaj ĉe aŭtuniĝo li venigis sian kurbiĝeman fremdlandan edz­
inon al la nova hejmo. Li iris kun ŝi tra la vilaĝo post la longa ŝarĝoĉaro sur kiu estis
ilia havaĵo. Ĉiuj vilaĝanoj, de beboj ĝis olduloj, estis sur la strato. Kozakoj diskrete
ridis tra la barboj, inoj krie interparolis, hordo da nelavitaj kozakidoj moke blekis alla dorso de Prokofij, sed li nehaste, kvazaŭ laŭ freŝplugita sulko, iris en sia nebuton­
ita uniforma jako, tenante en sia nigra mano la gracilan maneton de la edzino. Li73

fiere tenis sian kapon kun blankeca kozaka hartufo3, sed sub liaj zigomoj movetiĝis
muskolaj ŝvelaĵetoj, kaj ŝvito aperis inter liaj kutime ŝtone senmovaj brovoj.
De tiam oni malofte vidis lin en la vilaĝo, li eĉ ne venis sur la placon por la kozakaj kunvenoj kaj loĝis ermitece en sia vilaĝoranda domo ĉe Dono. En la vilaĝo
cirkulis strangaj onidiroj pri li. Knaboj, kiuj paŝtis bovidojn ekster la vilaĝo, rakontis,
ke ili vidis, kiel Prokofij ĉe la sunsubiro sur siaj manoj portis ŝin foren al Tatara
tumulo, sid­igis ŝin sur la tumulosupron per la dorso al la ŝtono, truita de la tempo,sidiĝis apud ŝi, kaj ili longe sidis rigardante al la stepo. Ĉi tiel ili rigardadis ĝis la
krepuskofino, poste Prokofij envolvis la edzinon en sian mantelon kaj reportis ŝin
hejmen sur siaj manoj. En la vilaĝo oni tiel verve serĉadis klarigon de tiuj bizaraĵoj,ke pro la klaĉoj la kozakinoj ne havis tempon por la rutina senpedikigado. Pri laedzino de Prokofij oni parolis malsame: iuj asertis, ke ŝi estas senkompare belega,la aliaj – male. Ĉio klariĝis, kiam la plej kuraĝa kozakino, soldatedzino4 Maŭra,venis al Prokofij, kvazaŭ por fermentaĵo. Dum Prokofij malsupris en la kelon porla fermentaĵo, Maŭra sukcesis vidi, ke Prokofij predis tute malbelegan turkinon.
Baldaŭ Maŭra, kies vizaĝo ruĝiĝis kaj la kaptuko glitis flanken, vortpafis surstrate
al la virina amaso:– Kion bonan, karulinoj, li trovis en ŝi? Se ŝi bonus virine, jes, sed ŝi… Nek
pugo, nek ventro, sed nura honto. Niaj knabinoj pli belas, sed ne povas edziniĝi.
Ŝian vespan talion oni povas disŝiri. Ŝiaj okuloj nigras kaj grandegas; ŝi okulpikas
kiel satano, Dio pardonu min. Probable, ŝi jam longe gravedas, je Dio.
– Ĉu gravedas? – la inoj miregis.
– Mi ja ne infanas, mi mem patrinis tri idojn.
– Kaj la vizaĝo kias?
– Ĉu la vizaĝo? Flava. La okuloj senbrilaj. Ja ne dolĉas la vivo en fremdlando.
Kaj ankoraŭ, karaj inoj, ŝi surhavas … Prokofijan pantalonon.
– Ĉu-u? – ili ĥore aĥis en timo.
– Mi mem vidis – lia pantalono, nur sen strioj5. Verŝajne ŝi surmetis la ĉiutagan.
Sur ŝi estas longa ĉemizo, kaj sub la ĉemizo estas pantalono enmetita en la ŝtrumpojn. Kiam mi ekvidis tion, mi tute frostiĝis…
En la vilaĝo oni ekflustris, ke la edzino de Prokofij estas sorĉistino. La bofilino dela Astaĥovoj (la plej proksimaj najbaroj de Prokofij) ĵuris, ke je la dua tago de Pente­
kosto, ŝi vidis kiel ĉe la mateniĝo la Prokofija edzino, sentuka kaj senŝua, melkis
bovinon en ilia korto. Post tio la bovinaj mamoj sekiĝis kaj etiĝis ĝis infanpugno,
lakto ekmankis, kaj baldaŭ la bovino mortis.
En tiu jaro brutoj mortadis amase. Sur la sabla terlango ĉe kiu estis bruta trink­
ejo, ĉiutage aperis kadavroj de bovinoj kaj bovidoj. Ankaŭ ĉevaloj komencis morti.
Malgrandiĝis la ĉevalaroj en la vilaĝa paŝtejo. Kaj sur la stratoj kaj stratetoj de lavilaĝo aŭdiĝis makabra klaĉo.
La kozakoj okazigis vilaĝan kunvenon kaj venis al Prokofij.
La mastro venis sur la sojlon kaj riverencis.
74

– Por kio vi bonvolas veni, karaj aĝuloj?
La homamaso mute proksimiĝis.
Fine iu ebrieta maljunulo kriis la unua:– Trenu ĉi tien vian sorĉistinon! Ni aranĝos la juĝon!..
Prokofij impetis en la domon, sed en la enirejo6 oni haltigis lin. Alta kanonisto kun
la strata kromnomo Apogilo frapadis la kapon de Prokofij, admonante lin:
– Ne bruu, ne bruu, ĉesu jam!.. Vin ni ne tuŝos, sed vian inon ni enbatos en lateron. Prefere ni mortigu ŝin ol la tuta vilaĝo mortu sen la brutoj. Sed vi ne bruu, alie
mi detruos la muron per via kapo!
– Tiru ŝin, la putinon, en la korton! – oni grakis ĉe la sojlo.
Samregimentano de Prokofij volvis sur sian manon la harojn de l’ turkino, per laalia mano fermis ŝian kriantan buŝon, kurante trenis ŝin tra la enirejo kaj ĵetis ŝin alla piedoj de la amaso. Akuta krio traboris la muĝantajn voĉojn.
Prokofij disĵetis ses kozakojn kaj, enkurinte en la domon, kaptis sian sabron7
de la muro. Puŝante la apudulojn, la kozakoj fuĝis el la enirejo. Svingante super
sia kapo la brilantan kaj fajfantan sabron, Prokofij elkuris laŭ la ŝtuparo. La amasoŝanceliĝis kaj disŝutiĝis tra la korto.
Ĉe la grenejo Prokofij kuratingis la peze kurantan kanoniston kaj de malantaŭe
dissabris lin de la liva ŝultro ĝis la zono. La kozakoj, eltirantaj palisojn el la barilo,dise forkuris tra la draŝejo en la stepon.
Post duona horo la kozakoj retrovis la kuraĝon kaj proksimiĝis al la bieno. Du
kurbiĝintaj skoltoj venis en la enirejon. Sur la kuireja sojlo, nenature retroklininte lakapon, kuŝis en sangoflakoj la edzino de Prokofij; en la fendo inter ŝiaj martirece
vidigitaj dentoj movetiĝis ŝia mordita lango. La kapo de Prokofij skuiĝis, lia rigardo senmovis; li estis volvanta en ŝafpeltaĵon pepantan buleton – la antaŭtempenaskiĝintan bebon.
***
La edzino de Prokofij mortis vespere de tiu tago. La frunaskitan infanon kompatis
ties avino, la patrino de Prokofij, kaj komencis zorgi pri li.
Oni ĉirkaŭis lin per vaporumitaj branoj, nutris lin per ĉevalina lakto kaj post unu
monato, certiĝinte, ke ĉi tiu malhelhaŭta turkeca knabeto estas vivipova, portis lin
al preĝejo kaj baptis lin. Omaĝe al la avo li estis nomita Pantelej. Post dek du jaroj
da bagnado Prokofij revenis. Lia pritondita kaj kelkloke griziĝinta rufa barbo kaj lakutimaj rusaj vestaĵoj, aspektigis lin fremdulo malsimila al la kozako. Li adoptis lafilon kaj reprenis la mastrumadon de sia bieno.
Pantelej en la junaĝo estis nigrece malhela kaj tre petolema. Laŭ siaj vizaĝo kaj
svelta korpo li similis la patrinon. Prokofij edzigis lin kun filino de najbara kozako.
75

Ekde tiu tempo la turka sango miksiĝis kun la kozaka. Kaj tiel aperis en la vilaĝo
la hoknazaj, sovaĝe belaj kozakoj Meleĥovoj, kromnomataj Turkoj.
Post la morto de sia patro Pantelej plene dediĉis sin al la mastrumado: li faris
novan tegmenton por la loĝdomo, aldonis al la bieno duonhektaran antaŭe nekulturatan terenon, konstruis novajn tenejojn kaj grenejon sub lada tegmento. La tegmentisto laŭ lia mendo kreis el la restaĵoj du ladajn kokojn kaj fiksis ilin sur lagreneja tegmento. Ilia senzorga aspekto gajigis la Meleĥovan korton kaj donis al ĝi
aspekton de memkontento kaj prospero.
La rampantaj jaroj fortikigis lin kiel arbotrunkon: Pantelej Prokofjeviĉ larĝiĝis, iom
kurbiĝis, sed plu aspektis kiel lerta maljunulo. Li estis sek-osta, lama (en la junaĝo
lia maldekstra kruro estis rompita ĉe rajdkonkurso en Imperiestra armea konkurso), arĝenta krescenta orelringo pendis en lia maldekstra orelo, liaj korakaj barbo
kaj haroj ne griziĝis ĝis la maljuniĝo; en kolero li iĝis furioza kaj, verŝajne, pro tioantaŭtempe maljuniĝis lia iam bela korpulenta edzino, kies vizaĝon nun komplete
kovris sulka araneaĵo.
Lia pliaĝa, jam edziĝinta filo Petro similis sian patrinon, nealta, hoknaza, brun­okula, kun tritikkoloraj konvolvulaj haroj. Sed la juna filo Grigorij dekomence estiskiel la patro: je duona kapo pli alta ol Petro, kiu estis je ses jaroj pli aĝa, same kiel
lia patro li havis longan akcipitran nazon, el iomete oblikvaj palpebrofendoj rigardis
bluaj migdaloj de la brulantaj okuloj, la angulecaj zigomoj estis tegitaj per bruna,ruĝeca haŭto. Grigorij, same kiel la patro, estis iom kurbiĝema, eĉ en la ridetoj ambaŭ havis ion beste sovaĝan.
La Meleĥovan familion kompletigis Dunjaŝka8, longbraka, grandokula adoleskantino – la favoratino de la patro – kaj la Petra edzino Darja kun ilia bebo.

Ĝi estas demonstra versio de la 120-paĝa decembra Ondo. Por legi
la tutan gazeton oni devas aboni ĝin. La jarabono kostas nur 15 eŭrojn.
Pli detale pri la aboneblo de La Ondo de Esperanto legu en nia retejo:
https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
76Junecaj revoj
de Ewa Grochowska

Anksio pro la renkontiĝo igis nian unuan brakumon hezitema. Ni venis en niannaskiĝurbon el malsamaj landoj kaj rigardadis nin reciproke kun nekaŝebla scivol­
emo. Embarasataj, ni atentis pri niaj tasoj de kafo, serĉante taŭgajn vortojn.
– Barbara, vi tute ne ŝanĝiĝis, – li komencis mallaŭte kun tenera brileto en liaj
avelkoloraj okuloj.
– Ankaŭ vi ne sanĝiĝis; nur … viaj manoj, ili ne estas la samaj.
Li observis ilin surprize, kvazaŭ mi sciigus al li malbonan novaĵon.
– Nu, ne miru, ĉiutage mi uzas skulptmartelon kaj gravurilon.
– Tamen plaĉas al mi viaj manoj. Nun, ili ŝajnas kapablaj subteni iun, ili estas
pli fortaj ol antaŭ jardekoj.
Li aspektis konsternita. Ĉu eblas? Ĉu li ankoraŭ estas timema? Kiam ni studis
belartojn en mezlernejo, ni jam estis tre malsamaj. Male al mi, spontana, impeta
knabino, Davido estis sindetenema, trankvila, malbabilema. Li ne serĉis amikinon,
sed finfine li ne rezistis al miaj delogaj rigardoj. Lernanto kapabla, li ŝatis rivali kun
aliaj. Dank’ al sia facileco en la ĉizado li trudis sin kiel la plej bona el ĉiuj. Li sukcese
trapasis ekzamenon en Akademio de Belartoj, dum mi, posedante neniun apartan
talenton, studis arthistorion. Ni plu renkontiĝis. Nia adoleska rilato iĝis pli kaj pli
serioza. Konvinkitaj pri la forto de nia amo, ni deziris konstrui komunan estontecon.
Bedaŭrinde, la Granda Historio vanigis niajn revojn.
En 1968, la komunista registaro ekigis antisemitan kampanjon. Ĝi kulpigis civitanojn juddevenajn pri manipulado de studentoj. Fakte, multaj gejunuloj ribelis
kontraŭ la tiama registaro sendepende de sia origino. Ili postulis la rajton sinesprimi libere, la nuligon de la cenzuro. La laboristoj manifestaciis kontraŭ la studentoj
kriante: «La studentoj lernu, ne enmiksiĝu en la politikon!» Estrara agmaniero kreis
grandan konfuzon ĉe la popolo. En la jaroj 1968-1970, preskaŭ dudek mil homoj elmigris. Ili sentis sin poloj, tamen multaj ĵurnalistoj, instruistoj aŭ tiuj, edukad-profesi­
uloj ne plu povis praktiki. La gepatroj de Davido decidis, ke li devas foriri alilanden.
Dum ni kafumis, Davido parolis pri ekspozicio de siaj skulptaĵoj en Kulturpalaco
89kaj mi pri seminario, kies temo estis artoterapio. Mi ankaŭ sciigis lin pri mia zorgo
trovi inspiron por artikolo publikigota antaŭ la monatofino. Li proponis, ke ni promenu. Sen konsulti unu la alian, ni direktis nin al Parko Lazienki. La aŭtuno jam
koloris foliojn. Inter brunore vestitaj arboj, Ŝopeno sidanta sub plorsaliko, ŝajnis
pli grandioza ol kutime. Pli malproksime ŝtonaj, abomenbuŝaj satirusoj memorigis
al ni la vojon al Palaco sur Akvo. Ju pli ni marŝis, des pli la tempo retropaŝis. Jen
la maljuna kaŝtanarbo, atestanto de niaj unuaj kisoj. Jen la sciuro, kiu trakuras lavojon, fiere balancante sian rufan voston. De tempo al tempo anstataŭ iri en la lern­ejon, ni vagadi ĉi-tie. Davido sekvis tiujn bestetojn kun Kodako enmane. La feliĉaj
momentoj de pasintaj jaroj kortuŝis min profunde. Mi pensis ankaŭ pri la fotografaĵo
de sciuro. Dorsflanke li skribis: «Vi estas la plej hela folio en mia vivo».
Tiuj vivaj memoroj proksimigis nin; ni decidis revidi nin vespere. La lokon ni nebezonis elekti; ni iros en tiun restoracion en la Malnova Urbo, la plej ŝatatan de ĉiujstudentoj en la fino de la jaroj sesdekaj. La dekoracio de la loko ŝanĝiĝis. La nova
proprietulo deziranta altiri turistojn, alkroĉis kontraŭ la murojn ĉion, kio prezentas
polan folkloron: lignajn statuetojn de Jesuo «ĉagrenita», popolajn artpaperajn eltranĉaĵojn, afiŝojn de bunte vestitaj, dancantaj paroj. Malhela lumo kaj melodioj elnia junaĝo faciligis konfidencojn. Ni rakontis unu al la alia niajn travivaĵojn. Davido
dufoje eksedziĝis. Li vivas sola. Lia unua filino loĝas en Novjorko. La profesia pasiosufiĉe kompensas la mankon de sentoj. Li longe laboris en Kararo1. Nun, en sia
ateliero apud Torino li prilaboras bakitan argilon. Mi parolis pri mia vivo en Parizo,
pri mia eksedziniĝo, kiu okazis antaŭ kvar jaroj, pri miaj ĝemeloj jam studentoj kajpri mia laboro en franca artrevuo. Dum nia parolado, unu sola penso turmentis min.
Finfine mi kuraĝis demandi.
– Diru, Davido, kial vi neniam skribis al mi post via foriro?
– Kial mi ne skribis?! Vi ŝercas, Barbara! Mi sendis unu leteron ĉiusemajne, sedvi ne respondis. Do mi kredis, ke nia rilato estas finita por vi, ke vi ne plu amas min.
Mi ne komprenas. Mi ricevis nur unu bildkarton sen via adreso.
Mi silentis. Mi pensis pri mia unua, dolora ama elreviĝo, pro kiu mi ploregis
plurajn monatojn. La sola persono, kiu aspektis kontenta malgraŭ mia malespero,
estis mia patro. Li neniam ŝatis Davidon kaj ne kaŝis sian ĝojon, kiam mia koramiko
malaperis el mia vivo. Ĉu li kapablus fari tion? Ĉu li timis la leterojn el Israelo? Ĉu litimis, ke ankaŭ mi foriros kaj li perdos sian ununuran filinon? Mia patro jam forpasis,do mi neniam scios la kialon, sed nun por mi ĉio estas klara: li detruis la leterojn.
Mi dividis tiun suspekton kun Davido.

Ĝi estas demonstra versio de la 120-paĝa decembra Ondo. Por legi
la tutan gazeton oni devas aboni ĝin. La jarabono kostas nur 15 eŭrojn.
Pli detale pri la aboneblo de La Ondo de Esperanto legu en nia retejo:
https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
90

Du ringoj
de Paulo Sergio Viana

Li estis viro kun anguleca vizaĝo. Kiam mi vidis lin unuafoje, li estis sidanta sur ligna seĝo,rekta kaj senkomforta, kiu faris lin eĉ pli kurba. Kuprokolora senbrila haŭto, premita deinterne per elstarantaj ostoj. Ŝparema pri gestoj, kiam li movis siajn brakojn, ili aspektis
kiel apenaŭ artikitaj, kvazaŭ baldaŭ forsaltontaj. La okuloj rigardadis, etaj, palpebrumantaj, kaj nenion diris, nenion montris pri tiu nepenetrebla menso; ili nur rigardadis, rekte
kaj fikse. Tamen li rigardis min, kiam mi ekstaris antaŭ li kaj riskis:– Bonan tagon!
Li grumblis ion. Nur. Kaj plu rigardis. Rigardis kvazaŭ gvate.
– Kion signifas tiuj du ringoj?
Efektive, ligitaj al malmultekosta kolĉeno, ĉirkaŭ la kolo, la viro havis du rustiĝintajn
ringojn. Tio vekis mian atenton. Poste mi rigardis liajn manojn, kiuj estis krudaj, kun mallongaj, dikaj fingroj, plenaj de nodoj. Oni povis facile vidi, ke tiuj ringoj ne povus kuŝi ĉirkaŭ iu ajn el tiuj fingroj; ili estis etaj, kiel fingroringoj de infanoj. Ringoj por maldikaj fingroj.
– Neniu demandas, homoj ne emas ekscii. Vi demandis, mi klarigos. Kiel vi vidas, iliestas etaj ringoj, por delikataj fingroj. Neniu persono surportas parajn ringojn ligitajn
al malnova ĉeno. Oni emas demandi. Mi rakontos, se vi paciencas. La unua ringo longe
restis sur la kvara fingro de Malva. Nigra Malva, tre nigra. Mi ekkonis Malvan en fiŝfoiro, ŝihavis tranĉilon en la mano, kaj mi vidis, ke ŝi frapetas la ringon sur la tenilon de la tranĉilo.
Ŝi tranĉadis skvamojn kaj marviandon tre lerte. Al la fiŝoj plaĉis, kiam Malva tranĉis ilin.
Oni povis vidi je ŝia mieno esprimon de ĝuo, kiam ŝi dispecigis tiujn brilantajn, glatajn
estulojn. Tiu klingo, en la internaĵo de homo, dancus feste. Makabran dancon. Malva estisĵaluzema, vidva, kaj oni diris en la foiro, ke Malva tranĉis sian viron pro ĵaluzo. La korpo
neniam aperis, oni diris, ke ĝi fariĝis nutraĵo de fiŝoj, rande de la kajo. Kaj ke pro grandaĵaluzo, Malva plu tranĉadis lian karnon pere de la refarita karno de fiŝoj. Ni decidis kunvivi
geedze, kaj Malva neniam flankenlasis sian misteron, eĉ okaze de geedza intimeco. Mi
neniam diris al ŝi, ke mi amas ŝin, ankaŭ ne ŝi al mi. Mi rigardis ŝin per ĉi tiuj miaj du etaj
okuloj malfidemaj; ŝi ridetis, ridetadis, kaj mi neniam sciis, kion esprimas tiu rideto. Pasis
tempo, unu pluvan tagon, nuboplenan kaj malvarman, ŝi vokis min kaj subite diris:94

“Kiam mi foriros, vi prenu ĉi tiun ringon kaj pendigu ĝin sur vin per kolĉeno. Por via
bono.”
Ĉu tio estis peto, ĉu minaco, kio? Estus vane peti klarigon, sed la forton de ŝia deter­mino mi konstatis en la sekva tago: Malva mortinta sur la lito, kvazaŭ dormanta, preskaŭ
ridetanta. Mi rigardis, mi forprenis la ringon de sur la kvara fingro, etan ringon, sen­signifan, kaj mi pendigis ĝin per ĉi tiu kolĉeno Ĉi tie ĝi restadas. Mi enterigis Malvan en
nuboplena vesperiĝo, la taglumo malaperis pli frue ol kutime.
Kaj la ringo ĉi tie kuŝas, sur ĉi tiu brusto malmola kaj seka, ĝis mia lasta tago en la
mondo. Tamen mi ekkonis Dolores okaze de promenoj, kiujn mi faris ĉirkaŭ la foirejo.
Ŝi laboris en vendejo de sorĉaĵoj. Mi venis por rigardi la statuojn, la negrojn kun blanka
hararo, la sanktulinon blue vestitan, iujn koboldojn, kaj iujn miraklajn herbojn. Mi suferis
pro iuj haŭtulceroj, Dolores proponis kuracadon. Ŝi receptis banojn, kiuj efikis eminente,
mi tute puriĝis.
Komence, Dolores rigardis min iom strange, kvazaŭ ŝi esplorus ion. Ŝi faris ŝajne naivajn demandojn, mi rimarkis, ke ŝi observas min. Ĝis ŝi venis al la esenca punkto, samekiel okazis al vi.
“Kio estas tiu ringo, sur tiu kolĉeno?”
Mi ĉion rakontis; laŭ ŝia mieno, ŝi komprenis. Sed silentis. Mi atendis ian komenton,sed ĝi ne sonis. Nur rideto. Tre ĉarma, cetere. Tio devigis min reveni al la vendejo desorĉaĵoj. De la oblikva interparolo al amindumo sufiĉis unu sola paŝo. Alia paŝo estis kundividi la malriĉan domon. Sed Dolores faris unu solan postulon, kiu sonis per ŝia milda,dolĉa voĉo, kaj eĉ ne ŝajnis postulo:“La ringon oni devas prizorgi. Via forpasinta edzino certe estis tre ĵaluzema, ĉu? Tia
virino, kiu ŝatas tranĉilojn?”
Mi konfirmis, mirante pri ŝia scio. Tiam ŝi finklarigis:“Fingroringo en tia maniero, sur rustiĝinta kolĉeno, malhelpas, ke oni denove edziĝu.
Kaj se oni forĵetas ĝin, des pli malbone. Unu fojon uzita, ĝi lasas la malicon de ĵaluzo
algluita. Ekzistas nur unu solvo, se oni emas denove edziĝi: oni parigu alian ringon samspecan, ambaŭ kune pendu, por ĉiam, tiel ke unu puŝu la alian. Ringo de nova amo. Tieĵaluzo trovas aŭdacon, kaj unu skrapiĝas kontraŭ la alia, kaj ambaŭ eluziĝas. Se vi volas,mi donos al vi unu mian ringon. Ŝi ridetis tiel ĉarme, ke mi akceptis, mi kredis. Nenion mi
perdus, nenion.
Kaj ni geedziĝis kiel malriĉuloj, laŭ intenco kaj karesemo. Dum multaj jaroj, Doloresĉiam dolĉis, ĉiam ridetis. Mi rajtas diri, ke mi estis feliĉa, se ĉi tiu vorto ne estas troa. Kiamŝi mortis, mi tre malĝojiĝis, kaj mi ne plu trovis similan rideton, nek voĉon, nek saĝecon
kompareblan. Ĝis mia lasta tago mi restos ĉi tie, rigardanta la mondon per miaj etaj okuloj kaj kun ŝi, eĉ se nevidebla.
Jen tio estas mia historio, kaj la historio pri ĉi tiuj du ringoj. Al mi plaĉis via pacienco,sinjoro.
Mi atendis iom pli, eble venos unu plia vorto, eble konkludo. Nenio. La viro rigardisĉirkaŭ si, svage.
95

Memorflokoj
de Laure Patas d’Illiers

La neĝo grizas palkolore, malsaneme sub la ĉiela malhelgrizo. Tie supre percept­
eblas kelkaj steloj. Sude iom pli helas la ĉielo, ĝis haloo sukcenkolora ĉirkaŭ lasuna blanka disko. En intensa frosto senmovas la aero. Neniu venta blovo puŝas
neĝan pulvoron tra la vasta ebenaĵo. La naturo fiksiĝas dum momento eterneca.
En la oktobrofina torporo, la norvega kamparo silentas, endormiĝanta por travintri.
Eĉ tagmezo ĝin ne vigligas.
Arve sidas inter la aliaj, en la rondo de samklasanoj. Iom fore kaj dise, kuŝas
la motorsledoj, per kiuj ili veturis ĉi tien. Ĉiu kunportis sakon plenan je manĝaĵo.
La sakoj estis senzorge ĵetitaj unu sur la alia, proksime de ilia rondo. La amaso desakoj ŝajnas monteto, kies facila ombro apenaŭ malheligas la neĝon.
Ĉiuj dek kvin lernejanoj ĉeestas. Neniu maltrafus la piknikon, ĉiujare okazantan
post la lerneja rekomenco. Tiu ĉi aŭtuna pikniko estas ilia lasta, same kiel la ven­
onta lerneja jaro estos ilia lasta. La venontan aŭtunon ĉiuj disaj sekvos sian propranvojon. La plejmulto restos en la vilaĝo kaj komencos metilernadon. Kelkaj foriros
al la urbo por lerni profesion en altlernejo. Nur Arve forlasos Norvegion por studi
muzikon en Berlino, helpe de stipendio eŭropa.
Ili sidas ronde sur la neĝkrusto, efike ŝirmitaj per vintraj vestaĵoj, kies kolorojn
malakrigas la avara lumo. En anorakoj ŝvelintaj, sub dikaj ĉapoj, similas knaboj kajknabinoj. Ili rigardas unu la aliajn, iom faldante la okulojn super larĝaj ridetoj. Forasla vilaĝo, agrablas sen plenkreskulo nek zorgo. Ili ĵetas unu al la aliaj saketojn deĉipsoj kaj krakmanĝas. Ene de la rondo la malplenaj disŝiritaj sakoj ellasas erojn.
Metala botelo da brando ĉirkaŭiras de buŝo al buŝo. Kiam ĝi malplenas, la granda
Sven stariĝas kaj iras plenigi ĝin el la bareleto stivita al lia motorsledo.

Ĝi estas demonstra versio de la 120-paĝa decembra Ondo. Por legi
la tutan gazeton oni devas aboni ĝin. La jarabono kostas nur 15 eŭrojn.
Pli detale pri la aboneblo de La Ondo de Esperanto legu en nia retejo:
https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
49Persefono seksuma en infero
Kiel la sveda akademio trovas la laŭreaton por la Nobel-premio pri literaturo? Tio estas profunda sekreto.
Ni nur scias, ke nun eksteraj spertuloj konsilas la akademianojn, sed kiu proponas kaj kial ili ĝuste elektas
la specifan kandidaton estas profunde kaŝita malantaŭ
la muroj de la akademio. En 2020 ili trovis poetinon
el Usono kun “neintermiksebla poezia voĉo”. Ili ankaŭ
konstatis, ke per ŝia verkado “individua ekzisto fariĝas
universala empirio”.
Estas tamen strange, ke ili neintermikseblan voĉon
denove trovis en la anglalingva literaturo (tri jarojn post
Ishiguro), kaj ili denove premias usonan poeton (kvar jarojn post Dylan). Tio ne
konformas al mia kompreno de tutmonda literaturo. Aŭ alivorte: kial la akademianoj
trovas nur voĉojn, kiuj similas al ili kaj ilia tradicio? Ili premias blankulan okcidentan
komprenon de literaturo, kiun Glück – tamen iom kritike – reprezentas:“Estas konate, ke ni estas nacio de rifuĝintaj arestitoj, pli junaj filoj, persekutitaj
minoritatoj kaj oportunistoj. Tiu famo estas loke kaj rasiste limigita: estas la mito dela blanka Usono de si mem. Tute evidente tio nek priskribas la spertojn de la originajloĝantoj de Usono nek de la nigraj amerikanoj” (el Usona Originaleco).
Glück rikoltis jam preskaŭ ĉiujn gravajn premiojn pri literaturo en sia hejmlando.
Do almenaŭ tie ŝi estas konata nomo. Mi ne scias, ĉu ŝiaj verkoj estas legataj ankaŭ
ekster akademia medio.
Kio estas tiu Louise Elisabeth Glück, kiu naskiĝis en 1943 kaj publikigis 12 poemarojn inter 1968 kaj 2014? Feliĉe, jam ekzistas kritikaj analizoj de ŝia verkaro kajtiel ni povas proksimiĝi al ŝia verkado.
Ŝia vivo malhavas sensaciajn eventojn. Dum la infanaĝo ŝiaj gepatroj rakontis
al ŝi la rakontojn de la greka kaj romia mitologioj kaj tiujn pri figuroj de la historio,
ekzemple, Johana de Arko. Dum adolesko ŝi suferis de anoreksio. Pro tio Glück
komencis psikanalizan terapion. Speciale gravaj por venki la malsanon estis por ŝila poeziaj metiejoj, kie ŝi, laŭ ŝi mem, “lernis pensi sendepende”. Pro tio ŝi dediĉis
sian unuan poezian volumon “al mia instruisto” aŭ “al mia instruistino” – la angla “tomy teacher” povas esti ambaŭ.
Tiu unua Unuenaskito (Firstborn) aperis en 1968. Glück enkondukas ŝin kiel
melankolia poetino. Regas kvazaŭ morna etoso, seniluziigo. Eĉ la pejzaĝo estas
malsana: “krokusoj sterniĝas kiel kancero” (en Paska Tempo). Post la unuenaskito
Glück havis la sindronom de “blanka paĝo”, sed post kiam ŝi mem komencis instruipoezion, ŝi denove ekverkis. En ŝia dua libro La Domo sur la Marĉo (The House
on Marshland), eldonita en 1975 unu el la temoj estas patrineco, kio reflektas, keŝi naskis filon en 1971.
99

Ankaŭ Descedanta figuro (Descending Figure, 1980) enhavas poemojn pri perdo kaj morto. La kolekto estas nomita laŭ ŝia triparta poemo pri mortintaj infanoj.
Unu kritikisto eĉ konkludis, ke eble ŝi tute ne ŝatas infanojn. La dua parto de lapoemo Descendanta Figuro temas pri pentraĵo de malsana infano:
La malsana infano
		 —Rijksmuseum
Eta infano
estas malsana, estis maldormanta.
Estas vintro, post noktomezen Antverpeno. Super ligna kesto
la steloj brilas.
Kaj la infano
ripozas en la brakoj de sia patrino.
La patrino ne dormas,
ŝi rigardas
fikse al la brila muzeo.
Printempe la infano mortos.
Tiam estos malĝuste, malĝuste
teni ŝin—Lasu ŝin sola,sen memoro, kiam la aliaj maldormas
teruritaj, skrapantaj la sombrajn farbojn
de siaj vizaĝoj.
La sekva kolekto La Triumfo de Aĥilo (The Triumph of Achilles, 1985) enhavas
poemon, kiu estas fama inter inistoj. Ĝi aperis en multaj antologioj, kaj tie ni legas
interalie:
Mi malamas ilin.
Mi malamas ilin samkiel mi malamas seksumadon, la langon de la viro
sigelanta mian buŝon.
Mi finas la foliumadon de la verkaro de Glück. Jen kaj jen mi rimarkas novajn
komprenojn de mitoj. Tiel la titolo de tiu alproksimiĝo estas citaĵo. Sed mi trovasankaŭ liniojn, kiuj simple signalas kiĉon:pasie alkroĉita al la vivanta arbo, mia korpo
eĉ buklita en la fenditan trunkon, preskaŭ en paco, en vespera pluvo
preskaŭ kapabla senti
sukon ŝaŭmanta kaj leviĝanta
Eble la akademio denove faris politikan decidon. Eble post kvar jaroj ili volis
honori voĉon de “la alia Usono”. Almenaŭ Glück estas bonvena kontrasto al lasenĉesa fluo de malamo, supraĵoj, fiagitado kaj abomenaj mensogoj, kiuj ankoraŭ
ĝis la 20a de januaro 2021 ŝpucos el la Blanka Domo.
Wolfgang Kirschstein100Memorinda paĝo de la historio
de la hispanlingva literaturo:la modernismo
de Miguel Fernández
Unu el la plej gravaj movadoj en la historio de la hispana literaturo estis, sendube, latiel nomata modernismo. Tiu interkontinenta hispanlingva beletra fenomeno, ĉefepoezia, ekis ĉe la fino de la deknaŭa jarcento kaj vivis ĝis, proksimume, la duono
de la dua jardeko de la pasinta jarcento, sed ĝiaj eĥoj pluis trans la unuaj literaturaj avangardoj kaj atingis ĝis la unuaj epokoj de la poetoj de la avangardisma t. n.
Generacio de 1927: Federico García Lorca, Vicente Aleixandre, Luis Cernuda k. a.
En 1898 Hispanio perdas la lastajn restaĵojn – ĉefe Kubon, Filipinojn kaj Porto-­
Rikon – de la iama imperio tiel vasta kaj disa, ke ĝi “ne konis sunsubirojn”. Imperio,
kie malsato estis la konstanta havaĵo de la simpla popolo. Ondo da pesimismo invadas la hispanan vivon. La burĝaro, tamen, laŭe al sia gvidlinio, flanklasas afliktojn
de la animo kaj iras rekte al sia afero: reorganiziĝo kaj orientiĝo alimerkaten. La
intelektuloj plejparte serĉas la spiriton de tio nomata Hispanio. Multaj el ili trovas ĝin
en Kastilio, en ties sobreco, en ties pejzaĝo humila sed plena de poeziaj elvokoj…
Kaj esploras kaj diagnozas la naciajn malsanojn. Kaj pledas por regenerado etika,
politika kaj socia. Temas pri la tiel nomata Generacio de 1898. Literature konsist­igas ĝin, baze, Pío Baroja, Ramiro de Maeztu, Azorín kaj Miguel de Unamuno.
Poste pliaj gravaj verkistoj aliĝas al ĉi skolo.
Sed aliaj junaj beletristoj preteras serĉi la esencon de la patrio. Ili volas vivi lavivon. Ilin logas la freŝaj aeroj eksterlandaj, ĉefe francaj. Definitive liberiĝinte el lametropolo, Hispan-Ameriko, reage, rigardas al Francio sur la kultura tereno. Kaj
importas kaj rekreas la literaturajn uzojn tiulandajn. La novaj verkad- kaj viv-stilo
rezultantaj el tio nomatas modernismo. Baldaŭ ĉi tiu transiras Atlantikon per la persono de sia granda korifeo, la nikaragva poeto Rubén Darío, alnomata “patro de lamodernismo” kaj “princo de la kastililingva beletro”, vera Kaloĉajo de la tiutempa
hispanlingva poezio. Kaj la modernismo fortege enradikiĝas en Hispanio ĝis, proksimume, 1916, la jaro, kiam forpasas Darío kaj la junaj bardoj komencas trabati lavojon al la ultraismo kaj kreismo, avangardaj movadoj de la dudekaj jaroj, antaŭaĵoj
de la surrealismo.
101

Tiel la modernismon, kiel la literaturan movadon nomatan Generacio de 1898,
startigis vento de nekonformismo kaj disidenteco, kun intensa antiburĝa emfazo,
kontraŭ la tiama beletro prozeca, bombasta kaj vakua. Teknike, la modernismo
konsistas en sintezo de la francaj skoloj simbolisma kaj parnasa. La modernistoj
zorgis antaŭ ĉio pri la arto. Ilia maĵora dio, Verleno. Ilia korifeo, Rubén Darío. Iliaj
eksteraj identosignoj, pipoj, fulardoj, longaj distaŭzitaj haroj, senĝeneco eskvizita
kaj provoka kaj dumparola ŝato al la uzo de francismoj. Indiferentaj al socio, kiun
ili taksis materialisma kaj griza, ili alstrebis la belon, ĉion raran, ekzotan, rafinitan,
paganan, legendan, kosmopolitan. Kaj signis sian kontestadon per bohemiaj vivoformoj, turnante la dorson, kun defia pozo, al disdegnata realo. Eksteraj al la gravajsociaj problemoj tiutempaj, la modernismaj poemoj plenas de mitologiaj etosoj, dedioj, nimfoj kaj satirusoj, faŭnoj kaj centaŭroj. De grafoj kaj princinoj. De Pieroto’j
kaj Kolombina’j. De pentrindaj pagodoj, grandiozaj kasteloj kaj versajleskaj salonoj.
De parfumriĉaj ĝardenoj kun statuoj de efebecaj Merkuroj kaj kun cignoj, multaj
cignoj, la bestoj adorataj de la modernistoj. De legendaj palacoj kun mil objektoj eleburo kaj perloj kaj gemoj… Percepteblas ankaŭ faceto intimisma, la preferata dela hispanaj modernistoj, kun du registroj: unu vitalisma kaj sens-ama; alia melankoliema, karakterizata de la gusto al ĉio aŭtuna, krepuska, dekadenca.
Rilate al la ritmoj, ili faris veran revolucion, importante versojn ĝis tiam apenaŭ
uzatajn en la hispana sed laŭajn al la franca gusto, kiel estas p.e. la naŭsilabo. Aliflanke, multaj el ili praktikis versofaradon krom silabnombra, ankaŭ piednombran,
parencan al la klasika greka kaj identan kun tiu nomata “propre esperanta” en
Parnasa gvidlibro. Ekzemple, en sia poemo Salutación del optimista [Saluto de optimisto] Ruben Darío uzis daktilajn versojn. Plie, modernistoj ŝatis la dekdusilabon,la aleksandron, la sonetojn surbaze de aleksandroj… Ĉio ĉi donis al la modernisma
poezio apartan bunton.
Sed, spite al – kaj transe de – ĉi abundo da sugesti-celaj ornamoj, tiaj antiburĝaj
burĝoj, kiuj, tamen, serĉis la aplaŭdojn de la burĝaro, tiaj elituloj spirite aristokrat­
ecaj, elegantaj kaj eskvizitaj ĝis ridindo, radike renovigis la hispanan poezian lingv­
aĵon. Ili esploris la koloron kaj la muzikon de la vortoj, kreis multajn neologismojn– jes, karaj, ne-o-lo-gis-mojn! – kaj virtuoze entreprenis la ekspluatadon de tropoj,
sensaj ekzaltiĝoj, simboloj…
Sed poiome multaj el la modernistoj ŝanĝiĝas. Poiome la kondiĉoj, en kiuj vivas
la popolo, la ĉielklama ekspluatado, al kiu estas submetataj la laboristoj, la ĉiunivela
stinka korupto de la hispana monarkia reĝimo… altiras iliajn plumojn kaj ilian nekonformismon al denuncado de tiuj maljustaĵoj. Pro natura evoluo, multaj el ili venas
al la zorgoj de la anoj de la Generacio de 1898 kaj donas al la literaturo maĵorajnĉefverkojn. Tiele, la genia Valle-Inclán1 kaj la poetoj super poetoj Antonio Machado
kaj Juan Ramón Jiménez2 (Nobelpremiito pri Literaturo en 1956), kiuj komencetrinkis el la fontoj de Rubén Darío kaj elstaris kiel modernistoj, fine enviciĝis inter laengaĝiĝintaj “naŭdekokaanoj” kaj tiutendare produktis majstraĵojn.
102

Rubén Darío (1867-1916), pseŭdonimo de Félix Rubén García Sarmiento, estis
nikaragva poeto, ĵurnalisto kaj diplomato. Kiel junulo, li adoptis progreseman sintenon rilate al la problemoj de Ameriko kaj vojaĝis en Ĉilion kaj Argentinon, kie li
konatiĝis kun la novaj poeziaj tendencoj kaj, pere de ili, kun la franca literaturo. Sian
unuan grandan sukceson kiel poeto li atingis tre juna, en la aĝo de 21 jaroj, perede sia poemaro Azul [Bluo(a)]. Li venis Hispanien por la unua fojo en 1892. Kiamli revenis, sep jarojn poste, li estis jam agnoskita kiel vera idolo. Ekde 1900, li, kiel
diplomato, vivis en Parizo kaj ree en Madrido kaj vojaĝis en Eŭropon kaj Amerikon.
Li vivis la vivon intense, preteratentante ekscesojn, kiuj ruinigis lian sanon kaj portis
lin en la morton, kiam li aĝis nur 49 jarojn.
Rubén Darío rigardatas la poeto, kiu plej grande kaj daŭre influis la hispanlingvan poezion en la dudeka jarcento. El la abundaj produktoj de lia plumo – poemoj,
artikoloj, noveloj, biografiaj skizoj de artistoj, impresoj pri homoj kaj eventoj ktp– elstarigindas lia poezia registro kaj, ene de ĝi, tri poemaroj, kiuj markas la kulminojn de tri epokoj en lia poeta evoluo: la menciita Azul, Prosas profanas [Profanaj
prozaĵoj] kaj Cantos de vida y esperanza [Kantoj pri vivo kaj espero].
Por ilustri la plej karakterizajn trajtojn de la Rubén’a ateliero, mi elektis kaj esperantigis la poemon Era un aire suave… el Prosas profanas. Temas pri tre rafinita
galanta sceno disvolviĝanta en nedifita epoko kaj el kiu eliras harmonio, eleganto,
eskvizito, frivolo, sensamo… karakterizaj atributoj de la modernismo. Ĉi poemo,
trairita de profunda monduma lirikismo, enhavas, kiel multaj el la Darío-poemoj,
anekdoton: Eŭlalio, gaja markizino, rifuzas la amproponojn de du korteganoj kajhavas amajn rilatojn kun unu el siaj servistoj.
En la poemo, elstaras du sensaj efektoj: priskriboj de la pejzaĝo, de la vestoj,
de la statuoj, de la trajtoj (vidaj efektoj); kaj aludoj al rido kaj muziko (aŭdaj efektoj).
Temas do pri bildoj.
Rimarkindas ankaŭ rimedoj metaforaj: Harmoni’, feino, rimis la flugerojn, nome
sonis muziko, ideo, kiu ripetiĝas en Perlis el orkestro plej magiaj notoj. Samerimark­indas la aludoj – sagaro… zono… ŝpinbastono – al la ĉarmoj kaj allogpovode Eŭlalio. Ĉe Fajne birdo-blekas ŝia rid’ sen fino / kun la harmonio de pian-sonato
la markizino ridas muzike, kun la sono de piano aŭ de birdotrilo.
Elstaras, ne nur pro sia rigard-altira aspekto, sed ankaŭ kiel plej simbola elemento de la modernismo, la bildo de cigno, multfoje trovebla en la Darío’a poezio.

Ĝi estas demonstra versio de la 120-paĝa decembra Ondo. Por legi
la tutan gazeton oni devas aboni ĝin. La jarabono kostas nur 15 eŭrojn.
Pli detale pri la aboneblo de La Ondo de Esperanto legu en nia retejo:
https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
103

BLK
Baza Literatura Krestomatio / Kompilis kaj redaktis Vilmos Benczik, István
Ertl, Aleksander Korĵenkov, Russ Williams; Antaŭparolo de AleksanderKorĵenkov; Enkonduko de Vilmos Benczik; Biografioj de Vilmos Benczik,­Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov. – 4a eldono, kompletigita. – Kaliningrado: Sezonoj; Kaunas: Litova Esperanto-Asocio, 2019. – 368 p.
La lernado de nia literaturo kaj la alproprigo de nia kulturo pasas kutime tra lakursoj (nun grandparte retaj), al kiuj aldoniĝas la vivado dum la kunvenoj, kongresoj
aŭ retaj blogoj aŭ babilejoj. Sed ĉar estas malfacile difini bazon en komunumo neposedanta ŝtate organizitan lernoplanon, sin sekvas, de tempo al tempo, listoj deverkoj, kiujn la plej aktivaj instruistoj konsideras esencaj por ĉiuj, kaj kiuj iel homogenigus la komunan bazan konon. Forte unueciga estis la Fundamenta krestomatio(1903); kompreneble sekvis en la daŭro de la jardekoj diversaj tekstoj, inter kiuj
specife intencataj kiel homogenigaj estis la Esperanta antologio (1955, 2-a eld.
1984) de Auld, kiu rilatis nur al la poezio, kaj Trezoro (1989), de R. Rossetti kaj H.
Vatré, pri la novelarto.
Auld starigis bazan legoliston de la originala literaturo en 1988, kun ĝisdatigo
kaj pliampleksigo en 1997 (http://esperanto.net/literaturo/bazleg.html). La prozaj
verkoj estas tridek du, la poeziaj dudek sep. Ĉi tiuj listoj estas ankoraŭ konsiderataj
kiel la bazaj, kvankam la kritiko de la lastaj dudek jaroj havus pli ol unu rezervon pri
kelkaj verkoj tro alte taksataj. Nu, normale, kriterioj pri kompara graveco ŝanĝiĝas
laŭ la jaroj kaj la generacioj, sed legado de pli ol kvindeko da libroj estas ja stimulinda, tamen malfacile konceptebla kiel baza kono, ankaŭ pro la ne ĉiam facila
atingeblo de kelkaj tekstoj. Necesas io multe pli sinteza.
En 1979 aperis en Budapeŝto la unua volumo de Krestomatio de Esperanta Literaturo kaj Baza Literatura Krestomatio (BLK). La unua verko, kies du postaj volumoj
aperis en 1981 kaj 1982, estis kompilita de István Szerdahelyi por la studentoj de laEsperanto-fako de la universitato Eötvös Loránd, kaj la 500 ekzempleroj, perfekte
adekvataj al la medio universitata, restis limigitaj al ĝi.
Male iĝis multe pli populara BLK, kompilita de Vilmos Benczik akompane al lahistoria parto de la Gvidlibro por supera ekzameno kaj konsiderinda kiel “literatura
minimumo en la esperantista kultura komunumo”. La unua eldono disvendis siajn
3500 ekzemplerojn en du jaroj; dua kaj tria eldonoj, presitaj en 3000 kaj 2320 ekzempleroj respektive, ĝis 1986, konfirmis la valoron de ĉi tiu kompilaĵo. Evidentiĝas
unu interesa principo: ne temas ja nur pri la originala Esperanto-literaturo, kiel ĉela listoj de Auld, sed enestas 13 eroj tradukitaj, en la konsidero, establita ankaŭ
en la Historio de la Esperanta Literaturo (2015), ke ankaŭ tradukoj apartenas al laEsperanta literaturo, tamen nur se ili estas vere lingvofondaj, ne ja ĉar la originalo
estis grava en sia literaturo.
BLK restis senmova ĝis 2018, kiam ĝisdatigo montriĝis nepra: tro multe kreskis
111

la literaturo dum la lasta generacio; do, akorde kun Benczik, tripersona teamo el
I. Ertl, A. Korĵenkov kaj R. Williams kompilis Postrikolton el 23 novaj aŭtoroj, aldon­
otan al la senŝanĝa eldono de 1986. Oni povus sin demandi, ĉu kun la eroj de tiu
eldono, okupantaj 227 paĝojn en la nova, la plusaj 104 paĝoj de la Postrikolto formas plenan ekvilibron, aŭ ĉu estis pli oportune remuldi la tuton, eventuale forpreni
ion, kio en la nova komplekso aspektus malpli grava kompare kun la novaj enprenitoj. Certe ja oni povus, sed la ŝanĝoj estus infinitezimaj. La nuna eldono (2019),
ĉe Sezonoj kaj Litova Esperanto-Asocio, havas sian personecon kaj sekvas siajn
principojn. Ne ĉiu akceptus ĉiujn; laŭ mi, ekzemple, pridubinda estas la principo, ke
se iu verkisto estis jam en la antaŭa eldono, li ne troviĝas en la Postrikolto, malgraŭ,ke li bele, eĉ tre pli bele, verkis ankaŭ freŝdate; tio laŭ mi okazas, ekzemple, al Nervi, Ragnarsson, de Kock. Oni povus obĵeti, ke el la pli ol deko da romanoj verkitaj
de István Nemere, aŭ el sama nombro de Trevor Steele, nur po unu fragmento
aperas (kvar- kaj ses-paĝa, respektive), dum la versoj de Camacho ĝuas ok paĝojn
(Mao nur tri), sed prozo fatale suferas en tiaspecaj antologioj, ĉar poeziaĵoj estas
sence kaj arte kompletaj en si mem, dum prozaj fragmentoj altirus al plia legado;
komplemente, iu bedaŭros, ke Bronŝtejn aperas nek per siaj kanzonoj, nek per sia
romano, kaj ke troviĝas neniu teatraĵverkisto, kiaj Gubbins, Mallia, Silfer.
Sed ne decas plendi: la verko estas kohera, bone konstruita, ampleksa kaj ĝiaj368 paĝoj estas legindaj ĉiuj, kaj, grandparte, relegindaj plurfoje; ĝi tute adekvate
prezentas nian literaturon kaj ekde nun ĝi estu la referenca fonto kiel komuna bazo.
Kompletigas la libron tre utilaj sintezaj biografioj de la 81 verkistoj enprenitaj. Ĝi tretaŭgas, se ne centprocente, ekzemple post elimino de la tradukitaj eroj, kiel modelo
por nacilingvaj tradukoj (simila poezia antologio en la itala estas en preparo). Trista
fina rimarko: la eldonnombro deklarita estas 500; komparo kun la pasintjarcentaj
eldonoj ne estas entuziasmiga.
Carlo Minnaja(Ĉi tiu recenzo unue aperis en la revuo Esperanto, 2020, №10.)BAZA LITERATURA KRESTOMATIO
Tuta biblioteko en unu volumo
Nova eldono korektita kaj ampleksigita
199 verkoj aŭ fragmentoj de 82 aŭtoroj
Kuneldonis Sezonoj kaj Litova Esperanto-Asocio
368 paĝoj
Prezo: 27 eŭroj
Aĉetebla ĉe UEA
56 kaj aliaj libroservojĈiujare samloke…
Belarta rikolto 2020: Premiitaj verkoj de la Belartaj Konkursoj de Universala Esperanto-Asocio. – Novjorko:
Mondial, 2020. – 146 p.
Pasas jaroj, multo okazas en la mondo (ĉi-jare tiu damn­
ita kronviruso ĉion fuŝis) kaj en la vivo de ĉiu homo… Sed
unu afero en mia vivo ekde 2013 restas nepra, kutima:ĉiujare recenzi la vican volumon de la Belarta rikolto. Ĉifoje la volumo estas ampleksa: 146 paĝoj (nur en 2017 estis
iom pli: 152 paĝoj, en aliaj jaroj signife malpli), kun tradicia
skemo de la enhavo: “Poezio”, “Prozo”, “Mikronovelo”, “Monologo kaj skeĉo”, “Eseo” kaj “Raporto de la prezidanto”.
Poezia parto ĉi-jare vere altnivelas. La ciklo de Nicolino Rossi Mia kvaropo admirinda (1a premio) pri kvar elstaraj italaj poetoj ekde la 16a jc ĝis nun. Legantoj
povas trasenti ilian spiriton kaj espereble eĉ deziri legi iliajn verkojn. La nova sonetkrono de Evgenij Georgiev Ek sor (2a premio), nun pri nia sunsistemo. Mikso deastronomio kun mitologio, tamen vere arta. La 3an premion ricevis tri verkoj: Serĝo
Sir’, konata kiel humuristo, verkis klasikforman soneton kun moke ironia enhavo:“Pri-kronvirusa kroniko”. Temas ne tiom pri la viruso, kiom pri niaj samtempuloj nedisigeblaj de siaj saĝtelefonoj… ŝajne telefonoj jam pli saĝas ol ties mastroj. Tiberio
Madonna (multe verkanta ankaŭ en Ido) prezentis la poemaĵon La renkonto kun latrompo – modernisman, t. e. sen rimoj, sen ritmo kaj (preskaŭ) sen senco, ĝuste
kiel ŝatas niaj iberaj kolegoj, gurdantaj ke rimoj kaj ritmo en poezio definitive eks­modas. Mi plurfoje provis klarigi, ke ruslingve tia “modernismo” estis moda antaŭ
cent jaroj, kaj eksmodiĝis antaŭ kvindek; sed la ekstreme dura poeto ja aŭdas kajadmiras nur sin mem… tamen pardonu, mi iom deflankiĝis. Finas la poezian partonvere moderna kaj profundpensa poemo de Jesper Lykke Jacobsen La nigra dio kun
subtilaj aludoj kaj tute nova rimedo – kradvortoj (tio, kio angle nomiĝas “hashtag”),
vere sprita kaj aktuala, eble la plej atentinda inter ĉiuj ĉi-jare premiitaj poemoj. Mibedaŭras, ke ĝi ricevis nur la 3an premion.
Prozo. La 1an premion pro la novelo Finjo ricevis mia samlandano Vladimir
Opletajev. Mi konas lin dum jardekoj kiel bonegan instruiston, sed eĉ ne sciis, ke
li talentas ankaŭ literature. Nur infanaj rememoroj – sed rakontitaj arte kaj sprite.

Ĝi estas demonstra versio de la 120-paĝa decembra Ondo. Por legi
la tutan gazeton oni devas aboni ĝin. La jarabono kostas nur 15 eŭrojn.
Pli detale pri la aboneblo de La Ondo de Esperanto legu en nia retejo:
https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
113

Beletra Almanako, Junio 2020, №38
En la 38a almanako Ulrich Lins kaj Probal Daŝgupto
nekrologe eseas pri Victor Sadler, konsiderata kiel unu
el la plej originalaj voĉoj de la Esperanta poezio, sed li
estis ankaŭ grava funkciulo ĉe UEA (redaktoro, direktoro de la Centra Oficejo). Nekrologo pri Hu Guozhu, unu
el la ĉefaj tradukistoj de la ĉina literaturo en Esperantonenhavas du liajn poeziajn tradukojn.
Originala prozo venas de tri aŭtoroj: Sten Johansson(Entombigo), Laure Patas d’Illiers (La respondo estasne, ĉu?) kaj Probal Daŝgupto (La frikta vojo).
Traduke kontribuas Jorge Camacho, prezentante alla Esperanta publiko la novelon Sunplena apokalipsa
mateno de la hispana sciencfikciliteratura kritikisto Santiago L. Moreno kaj tri rakontojn (Cent dudek ŝtupoj, Homa korioida gonadotropino,
Ritaroj kontraŭ sendormecon) de la madrida verkistino kaj bibliotekistino Mayte
Blasco.
Ikaromenipo aŭ la Supernubulo estas verko de Lukiano, kiu verkis en la malnov­
greka, ĝin esperantigis Gerrit Berveling, kiu jam konigis en BA du aliajn verkojn
de Lukiano. Miguel Fernández enkonduke prezentas ĉi-numere plian portugalanpoeton, nome, Fernando Namora, kies ses poemojn li tradukis por la poeziŝatantoj.
Kun naŭ poemoj de la usonano Jericho Brown ni konatiĝas danke al la traduko deSuso Moinhos.
Aŭdante la nomon Izrael Lejzerowicz, oni tuj pensas pri lia satiraĵo El la “Verda
Biblio”, verkita en 1935 kaj repopulariĝinta pro la kelkaj reeldonoj. Ulrich Lins esploras la vivon kaj agadon de ĉi tiu juda ĵurnalisto kaj komercisto, difinante lin radikala
esperantisto. Usui Hiroyuki esploras la poezion de William Auld rilate al la temoj“postmorta mondo”, “Dio/Satano” kaj “drinkado”.
Reziste al la koronvirusa pandemio estas direktita la artikolo Semo de matenruĝoj de Miguel Fernández, kiu tuŝas, interalie, elkatakombigon de la Esperanta
kulturo, kion li mem elstare faris per partopreno en migraj surstrataj deklamadoj
Esperantaj kaj hispanlingvaj. Ĝin sekvas elhispanigita antaŭparolo de Armando Silles McLaney al Semilla de arrebol, la unua hispanlingva poemaro de la Esperanta
poeto Miguel Fernández.

Ĝi estas demonstra versio de la 120-paĝa decembra Ondo. Por legi
la tutan gazeton oni devas aboni ĝin. La jarabono kostas nur 15 eŭrojn.
Pli detale pri la aboneblo de La Ondo de Esperanto legu en nia retejo:
https://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm
115

Mendu ĉe via
libroservo.
59

ESPERANTO ESTASPLI OL LA MOVADO
De 40 jaroj Monato raportas
ne pri Esperanto sed en Esperanto
pri la plej diversaj flankoj de la homasocio: politiko, scienco, ekonomio
kaj ĉiaj temoj de la moderna vivo.
Monato estas plenkolora
kvalitmagazino por postulemaj
legantoj, kiuj volas esti funde
informitaj.
Jen kelkaj bonaj kialoj por aboni ĝin nun:•

Nun novaj abonantoj ricevos Monaton dum tri monatoj senpage.

•

Por Monato raportas ne eksterlandaj ĵurnalistoj, sed lokaj esperantistoj, kiuj konas la tieajn fonojn.

•

En Monato la intelektularo de la Esperanto-movado diskutas, fojfoje vigle polemikas pri gravaj temoj dela nuntempa socio.

•

Monato estas la magazino en kiu ankaŭ vi povas aperigi viajn komentojn.

•

Monato plilarĝigas vian spektron de interesiĝo, pro aro da nekutimaj temoj prezentitaj en facile digestebla
maniero.

•Monato pligrandigas vian lingvokonon. Ĝi estas redaktita en bona hodiaŭa Esperanto.

Abonu ĝin nun!
La unuaj tri numeroj estos senpagaj!
Skribu al Monato,
Lange Beeldekensstraat 169, B-2060 Antwerpen, Belgio,aŭ rete al eldonejo@Monato.be aŭ, eĉ pli facile,uzu tuj nian formularon en
http://www.esperanto.be/fel/mon/abonilo3.3.php

AGRABLAN LEGADON!