ÅËËÀÄÀÍÛÍ
ÃßÙÐßÌÀÍËÀÐÛ

“ÞÍÄßÐ ÍßØÐÈÉÉÀÒ”ÁÀÊÛ-2004Áó êèòàá “Åëëàäàíûí ãÿùðÿìàíëàðû” (Áàêû, Óøàãýÿíúíÿøð, 1959) íÿøðè
ÿñàñûíäà òÿêðàð íÿøðÿ ùàçûðëàíìûøäûð

398.02 - dc 21
AZEÅëëàäàíûí ãÿùðÿìàíëàðû. Áàêû, “Þíäÿð íÿøðèééàò”, 2004, 152 ñÿù.
Îõóúóëàðà òÿãäèì îëóíàí áó êèòàáà äöíéà õàëãëàðûíà çÿíýèí áèð èðñ ãîéóá
ýåòìèø åëëèíëÿðèí – ãÿäèì éóíàíëàðûí ìèôîëîýèéà ãÿùðÿìàíëàðûíäàí Éàçîí âÿÙåðàêë ùàããûíäà ÿñàòèðëÿð äàõèë åäèëìèøäèð.
Áèðèíúè ÿñàòèðäÿ ãûçûë éóí äàëûíúà Êîëõèäàéà éîëëàíàí àðãîíàâòëàð âÿîíëàðûí áàø÷ûñû Éàçîíäàí äàíûøûëûð... ×àð Ååòèí òÿëÿáè èëÿ Éàçîí àüûçëàðûíäàí
àëîâ ïöñêöðÿí þêöçëÿðè ãîøóá òîðïàüû øóìëàìàëû, ÿæäàùàíûí äèøëÿðèíèí áó ñàùÿéÿ ñÿïèëìÿñèíäÿí ÿìÿëÿ ýÿëÿí äÿìèð äþéöø÷öëÿðëÿ âóðóøìàëû èäè. Êîëõèäà
÷àðè÷àñû Ìåäåéàíûí êþìÿéè èëÿ Éàçîí ãàëèá ÷ûõìûø, îíóíëà åâëÿíìèø âÿ ãûçûë
éóíëó ãî÷ äÿðèñèíè Éóíàíûñòàíà àïàðìûøäû.
Èêèíúè ÿñàòèðäÿ èñÿ éóíàí ìèôëÿðèíèí ÿí ýöúëö ãÿùðÿìàíëàðûíäàí ñàéûëàí
Ùåðàêëûí îí èêè ãî÷àãëûüûíäàí, î úöìëÿäÿí Íåìåéà øèðèíè, Ëåðíà ùèäðàñûíû þëäöðìÿéèíäÿí, àìàçîíëàðà ãàëèá ýÿëìÿéèíäÿí âÿ ñ. áÿùñ åäèëèð. Ùåðàêë òöêÿíìÿç ôèçèêè ýöúöí òÿúÿññöìö, ìÿðäëèê, ãîðõìàçëûã íöìóíÿñèäèð.
Ùÿð èêè ÿñàòèðäÿ Åëëàäàíûí ãÿùðÿìàíëàðû îáðàçû èëÿ ãÿäèì äöíéàíûí
èäåàëëàðû ÿêñ îëóíìóøäóð.

ISBN 9952-416-16-3© “ÞÍÄßÐ ÍßØÐÈÉÉÀÒ”, 2004Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí Ïðåçèäåíòè
ÈËÙÀÌ ßËÈÉÅÂÈÍ
“Àçÿðáàéúàí äèëèíäÿ ëàòûí ãðàôèêàñûèëÿ êöòëÿâè íÿøðëÿðèí ùÿéàòà
êå÷èðèëìÿñè ùàããûíäà”
12 éàíâàð 2004-úö èë òàðèõëè ñÿðÿíúàìûèëÿ íÿøð îëóíóð âÿ þëêÿ êèòàáõàíàëàðûíà
ùÿäèééÿ åäèëèð

ÌÖÃßÄÄÈÌßÁèð ÷îõ ÿñðëÿð áóíäàí ÿââÿë Áàëêàí éàðûìàäàñûíäà áèð õàëãìÿñêÿí ñàëìûøäû êè, ñîíðàëàð áó õàëãû éóíàíëàð àäëàíäûðìàüà áàøëàäûëàð. Ìöàñèð éóíàíëàðäàí ôÿðãëè îëàðàã, î õàëãû áèç ãÿäèì éóíàíëàð âÿ éàõóä åëëèíëÿð, îíëàðûí þëêÿñèíè èñÿ Åëëàäà àäëàíäûðûðûã.
Åëëèíëÿð äöíéà õàëãëàðûíà çÿíýèí áèð èðñ, èíäèéÿ ãÿäÿð äöíéàäàÿí ýþçÿë ùåñàá åäèëÿí ìþùòÿøÿì áèíàëàð, ãÿøÿíý ìÿðìÿð âÿòóíú ùåéêÿëëÿð âÿ áþéöê ÿäÿáèééàò ÿñÿðëÿðè ãîéóá ýåòìèøëÿð.
Ùÿìèí ÿñÿðëÿð èíäè éåð öçöíäÿ ùå÷ êèìèí äàíûøìàäûüû áèð äèëäÿ
éàçûëìûø îëñà äà, èíñàíëàð áóíëàðû èíäè äÿ îõóéóðëàð. Áó, éóíàíëàðûí Òðîéà øÿùÿðèíè íåúÿ ìöùàñèðÿéÿ àëìàëàðû âÿ áó ìöùàðèáÿíèí èøòèðàê÷ûëàðûíäàí áèðè îëàí Îäèññåéèí äÿðáÿäÿð äöøìÿñè âÿìàúÿðàëàðû ùàããûíäà îëàí “Èëèàäà” âÿ “Îäèññåéà” ãÿùðÿìàíëûã
ïîåìàëàðûäûð. Ãÿäèì éóíàíëàðäàí áèçÿ, îíëàðûí ìÿñÿëëÿðè, îíëàðûí ãÿäèì äàñòàíëàðû – ÿñàòèðëÿð ãàëìûøäûð.
Éóíàíëàð ÷îõ óçóí áèð òàðèõè éîë êå÷ìèøëÿð, îíëàð ãÿäèì äöíéàíûí ÿí ñàâàäëû âÿ ÿí ìÿäÿíè áèð õàëãû îëìàã ö÷öí ÿñðëÿðëÿ âàõòñÿðô åòìèøëÿð. ßââÿëëÿð éóíàíëàð âÿùøè ùàëûíäà îëìóøëàð, îíëàðûí
äöíéàíûí ãóðóëóøó ùàããûíäàêû òÿñÿââöðëÿðè, îíëàðûí òÿáèÿòäÿ âÿèíñàí úÿìèééÿòèíäÿêè áöòöí ùàäèñÿëÿðè àéäûíëàøäûðìàüà úÿùäëÿðèþç ÿêñèíè ÿñàòèðëÿðäÿ òàïìûøäû.
Ãÿäèì ÿñàòèðëÿð åëëèíëÿðèí ùÿëÿ éàçû-ïîçó áèëìÿäèêëÿðè çàìàí
éàðàíìûø, òÿäðèúëÿ éûüûëûá úÿìëÿíìèø âÿ áèð íå÷ÿ ÿñðëÿð ÿðçèíäÿ
àüûçäàí-àüûçà, íÿñèëäÿí-íÿñëÿ êå÷ìèøäèð âÿ ùå÷ áèð çàìàí òàìáèð êèòàá ùàëûíäà éàçûëìàìûøäûð. Áó ÿñàòèðëÿðè áèç ãÿäèì éóíàí
øàèðëÿðèíäÿí Ùåñèîäóí âÿ Ùîìåðèí ñîíðàëàð ñþéëÿäèêëÿðè íàüûëëàðûíäàí þéðÿíèð, îíëàðû áþéöê éóíàí äðàìàòóðãëàðû Åñõèëèí, Ñîôîêëóí, Åâðèïèäèí âÿ äàùà ñîíðàêû éàçû÷ûëàðûí ÿñÿðëÿðèíäÿ òàïûðûã.
Áàõ, áóíà ýþðÿ äÿ ãÿäèì éóíàí ÿñàòèðëÿðè òàìàìëàíìûø
øÿêèëäÿ ìþâúóä äåéèëäèð, îíëàðû ìöõòÿëèô ìÿíáÿëÿðäÿí éûüûá òîïëàìàã âÿ éåíèäÿí íÿãë åòìÿê ëàçûì ýÿëèð.
4Àéðû-àéðû ÿñàòèðëÿðÿ ÿñàñÿí äöíéàíûí ìÿíçÿðÿñèíè ãÿäèì
éóíàíëàðûí òÿñÿââöð åòäèêëÿðè êèìè éåíèäÿí éàðàòìàã îëàð. Ãÿäèì ÿñàòèðëÿð íÿãë åäèðëÿð êè, äöíéàäà ÿúàéèá-ãÿðàéèá âÿ íÿùÿíýëÿð: àéàãëàðûíûí ÿâÿçèíÿ íÿùÿíý èëàíëàð ãûâðûëàí Äèâëÿð; äàüêèìè áþéöê Éöçÿëëèëÿð; àëíûíûí îðòàñûíäà òÿê áèð ýþç ïàðûëäàéàí
éûðòûúû Êèêëîïëàð (Òñèêëîïëàð), Éåðèí âÿ Ýþéöí ãÿçÿáëè óøàãëàðû –ãöäðÿòëè Òèòàíëàð éàøàìûøëàð. Ãÿäèì éóíàíëàð Äèâëÿðèí âÿ Òèòàíëàðûí îáðàçëàðûíäà òÿáèÿòèí êîð òÿáèè ãöââÿëÿðèíè òÿúÿññöì
åòäèðèðäèëÿð. Ãÿäèì ÿôñàíÿëÿð íÿãë åäèð êè, èëäûðûì ÷àõäûðàí âÿáóëóäëàðû ãîâëàéàí ýþéëÿð àëëàùû Çåâñ, ñîíðàëàð òÿáèÿòèí áó êîðòÿáèè ãöââÿëÿðèíèí ãàðøûñûíû àëìûø âÿ þçöíÿ ðàì åäÿðÿê, äöíéàäà
ãàéäà-ãàíóí éàðàòìûø âÿ êàèíàòûí ñàùèáè îëìóøäóð. Íÿùÿíýëÿðè
Çåâñèí ùþêìðàíëûüû ÿâÿç åòìèøäèð.
Ãÿäèì éóíàíëàðûí òÿñÿââöðöíäÿ àëëàùëàð èíñàíëàðà áÿíçÿéèðâÿ îíëàðûí àðàñûíäà îëàí ìöíàñèáÿòëÿð äÿ èíñàíëàðûí àðàñûíäàêû
ìöíàñèáÿòëÿðè õàòûðëàäûðäû. Éóíàí àëëàùëàðû ñàâàøûð âÿ áàðûøûðäûëàð,äàèì èíñàíëàðûí ùÿéàòûíà ìöäàõèëÿ åäèð, ìöùàðèáÿëÿðäÿ èøòèðàê
åäèðäèëÿð. Áó àëëàùëàðäàí ùÿð áèðè, þçëÿðèíèí ùÿð ùàíñû áèð èøè èëÿìÿøüóë îëóð, äöíéàäà ìöÿééÿí áèð “òÿñÿððöôàòû” èäàðÿ åäèðäè.
Åëëèíëÿð þç àëëàùëàðûíû èíñàíëàðûí õàñèééÿòëÿðè âÿ ìåéèëëÿðèíÿ ýþðÿáþëöøöðäöëÿð. Éóíàí àëëàùëàðû “þëÿí” èíñàíëàðäàí àíúàã þçëÿðèíèí
þëìÿç îëìàëàðû èëÿ ôÿðãëÿíèðäèëÿð.
Ùÿð áèð éóíàí ãÿáèëÿñèíèí þç áàø÷ûñû, ñÿðêÿðäÿñè, ùàêèìè âÿàüàñû îëäóüó êèìè, àëëàùëàðûí äà àðàñûíäà éóíàíëàð Çåâñè áàø÷û
ùåñàá åäèðäèëÿð.
Éóíàíëàðûí åòèãàäûíà ýþðÿ ÿí ìöùöì àëëàùëàð Çåâèñí àèëÿñèíè
òÿøêèë åäèðäè – áóíëàð îíóí ãàðäàøëàðû, àðâàäû âÿ óøàãëàðû èäèëÿð.
Çåâñèí àðâàäûâ Ùåðà, äöíéà öçÿðèíäÿêè àëè ùàêèìèééÿòÿ Çåâñëÿ
øÿðèê èäè, àèëÿíè, êÿáèíè âÿ åâèí áèðëèéèíè ãîðóéóá ñàõëàéàí ùåñàá
îëóíóðäó. Çåâñèí ãàðäàøû Ïîñåéäîí äÿíèçëÿð öçÿðèíäÿ ùþêìðàíëûã åäèðäè; Ùàäåñ âÿ éàõóä Àèä éåð àëòûíäàêû þëöëÿð ñÿëòÿíÿòèíè
èäàðÿ åäèðäè; Çåâñèí áàúûñû, ÿêèí÷èëèê èëàùÿñè Äåìåòðà, ìÿùñóëëàðû
èäàðÿ åäèðäè. Çåâñèí óøàãëàðû äà âàð èäè: Àïîëëîí – èøûã àëëàùû îëóáåëì âÿ èíúÿñÿíÿòÿ ùàìèëèê åäèðäè; Àðòåìèäà – ìåøÿëÿð âÿ îâ
5èëàùÿñè èäè, Çåâñèí áàøûíäàí äîüóëìóø Àôèíà Ïàëëàäà – ÿãë,ìÿðèôÿò èëàùÿñè, ñÿíÿò âÿ áèëèêëÿðÿ ùàìèëèê åäÿðäè, àõñàã Ùåôåñò –äÿìèð÷èëÿðèí âÿ ìåõàíèêëÿðèí àëëàùû èäè, Àôðîäèòà – ñåâýè âÿ ýþçÿëëèê èëàùÿñè, Àðåñ – ìöùàðèáÿ àëëàùû èäè, Ùåðìåñ – àëëàùëàðûí õÿáÿð àïàðûá-ýÿòèðÿíè, Çåâñèí êþìÿê÷èñè âÿ ÿí éàõûí àäàìû, òèúàðÿòâÿ äÿíèç öçýö÷öëöéöíÿ ùàìèëèê åäèðäè. Ãÿäèì ÿñàòèðëÿðÿ ýþðÿ, áóáàø àëëàùëàð ùÿìèøÿ èíñàíëàðûí ýþçëÿðèíäÿí óçàãäà, áóëóäëàðëà þðòöëö îëàí Îëèìï äàüëàðûíäà ìÿñêÿí ñàëìûøäûëàð, “èëàùè éåìÿêëÿð”– íåêòàð1 âÿ àìáðîçèéà2 èëÿ ãèäàëàíàð âÿ áöòöí èøëÿðè Çåâñèí éàíûíäà êå÷èðèëÿí çèéàôÿòäÿ ùÿëë åäÿðäèëÿð. Éåð öçÿðèíäÿêè èíñàíëàð
àëëàùëàðà ùÿð êÿñèí þç ïåøÿñè öçðÿ ìöðàúèÿò åäÿð, îíëàð ö÷öí àéðûàéðû ìÿáÿäëÿð òèêÿð âÿ ùÿäèééÿëÿð – ãóðáàíëàð ýÿòèðÿðäèëÿð.
Ãÿäèì ÿñàòèðëÿðäÿ äåéèëèð êè, ùÿìèí áó áàø àëëàùëàðäàí áàøãà
áöòöí äöíéà òÿáèÿòèí ãöââÿëÿðèíè òÿúÿññöì åòäèðÿí àëëàùëàð âÿèëàùèëÿðëÿ äîëó èäè. ×àéëàðäà âÿ ÷åøìÿëÿðäÿ ïÿðèëÿð – Íàéàäëàð,äÿíèçäÿ – Íåðåèäëÿð, ìåøÿëÿðäÿ – àéàãëàðû êå÷è àéàüû êèìè îëàíâÿ áàøëàðû áóéíóçëó – Äðèàäëàð âÿ Ñàòèðëÿð éàøàéûðäûëàð; äàüëàðäàèñÿ ßêñ-ñÿäà ïÿðèñè éàøàéûðäû. Ýþéäÿ Ùåëèîñ – ýöíÿø ùþêìðàíëûã
åäèðäè âÿ î, ùÿð ýöí îä ïöñêöðÿí àòëàð ãîøóëìóø þç èêèòÿêÿðëè àðàáàñûíà ìèíèá áöòöí äöíéàíû äþâð åäÿðäè; ñÿùÿðëÿð îíóí ýÿëèøèíèàë ðÿíýëè Åîñ – øÿôÿã õÿáÿð âåðÿðäè; ýåúÿëÿð èñÿ éåðèí öñòöíäÿ
Ñåëåíà – àé ãöññÿëÿíÿðäè. Êöëÿêëÿðè ìöõòÿëèô àëëàùëàð: øèääÿòëè øèìàë êöëÿéèíè – Áîðåé, èñòè âÿ ìöëàéèì êöëÿéè – Çåôèð òÿúÿññöì
åòäèðÿðäèëÿð.
Èíñàíëàðûí ùÿéàòûíû ö÷ òàëå èëàùÿñè – Ìîéðëàð èäàðÿ åäèðäè: îíëàð èíñàí ùÿéàòûíûí äîüóëàíäàí òà þëÿíÿ ãÿäÿð èïèíè åøÿð âÿ èñòÿäèêëÿðè âàõòäà îíó ãûðà áèëÿðäèëÿð.
Ãÿäèì éóíàíëàðûí àëëàùëàð ùàããûíäàêû ÿñàòèðëÿðèíäÿí áàøãà,ãÿùðÿìàíëàð ùàããûíäà äà ÿñàòèðëÿðè âàð èäè. Ãÿäèì Éóíàíûñòàí
âàùèä áèð äþâëÿò äåéèëäè, î òàìàìèëÿ êè÷èê äþâëÿòëÿðäÿí – øÿùÿðëÿðäÿí èáàðÿò èäè êè, îíëàð òåç-òåç áèð-áèðëÿðè èëÿ âóðóøóð, áÿçÿí äÿöìóìè äöøìÿíÿ ãàðøû èòòèôàãà ýèðèðäèëÿð. Ùÿð áèð øÿùÿðèí, ùÿð áèð____________12

Í å ê ò à ð – àáè-ùÿéàò, áàë øèðÿñèÀ ì á ð î ç è é à – ãÿäèì éóíàí âÿ ðîìà èëàùÿëÿðèíèí éåìÿêëÿðè

6âèëàéÿòèí þç ãÿùðÿìàíû âàð èäè. Àôèíàëûëàðûí ãÿùðÿìàíû Òåçåé
àäëû èýèä áèð ýÿíú èäè êè, þç äîüìà øÿùÿðèíè ãÿñáêàðëàðäàí ìöäàôèÿ åòìèøäè âÿ òÿêáÿòÿê âóðóøàðêÿí, éåìëÿíìÿñèíÿ Àôèíàíûí îüëàí âÿ ãûçëàðû âåðèëÿí ÿúàéèá Ìèíîòàâð þêöçöíÿ ãàëèá ýÿëìèøäè.
Ôðàêèéàíûí ãÿùðÿìàíû – ìÿøùóð õàíÿíäÿ Îðôåé èäè. Àðýèâëÿðèí
ãÿùðÿìàíû Ìåäóçàíû þëäöðÿí Ïåðñåé èäè êè, áèð áàõûøû èëÿ èíñàíû
äàøà äþíäÿðèðäè.
Òÿäðèúëÿ, éóíàí ãÿáèëÿëÿðè áèðëÿøäèéè âÿ éóíàíëàð þçëÿðèíè
âàùèä áèð õàëã – åëëèíëÿð êèìè ùèññ åòäèéè çàìàí áöòöí Éóíàíûñòàíûí ãÿùðÿìàíû – Ùåðàêë ìåéäàíà ÷ûõäû âÿ àéðû-àéðû éóíàí øÿùÿðëÿðèíèí âÿ âèëàéÿòëÿðèíèí ãÿùðÿìàíëàðûíûí èøòèðàê åòäèéè áèð ñÿéàùÿò ùàããûíäà àðãîíàâòëàðûí3 ãûçûë éóíëó äÿðè àðäûíúà ñÿôÿðè
ùàããûíäà ÿñàòèð éàðàíäû.
Éóíàíëàð ÷îõ ãÿäèì çàìàíëàðäàí áåëÿ äÿíèç÷è èäèëÿð. Éóíàíûñòàíûí ñàùèëëÿðèíè éóéàí äÿíèç (Åýåé äÿíèçè) öçýö÷öëöê ö÷öíÿëâåðèøëè èäè – î, àäàëàðëà äîëó èäè, èëèí ÷îõ âàõòûíû ñàêèò îëàðäû âÿéóíàíëàð îíó òåç áèð çàìàíäà ìÿíèìñÿìèøäèëÿð. Ãÿäèì éóíàíëàð
àäàäàí-àäàéà öçöá êå÷ÿðÿê òåçëèêëÿ Êè÷èê Àñèéàéà ýÿëèá ÷ûõìûøäûëàð. Éóíàí äÿíèç÷èëÿðè Éóíàíûñòàíäàí øèìàëäà éåðëÿøÿí òîðïàãëàðû äà òÿäðèúëÿ ìÿíèìñÿìÿéÿ áàøëàäûëàð.
Àðãîíàâòëàð ùàããûíäàêû ÿñàòèðèí ÿñàñûíäà éóíàí äÿíèç÷èëÿðèíèí Ãàðà äÿíèçÿ öçöá ÷ûõìàã ö÷öí åòäèêëÿðè áèð ÷îõ úÿùäëÿð ùàããûíäà õàòèðÿëÿð äÿ âàðäûð.
Ôûðòûíàëû âÿ éîëóíäà áèð äÿíÿ äÿ îëñóí àäà îëìàéàí Ãàðàäÿíèç éóíàí äÿíèç÷èëÿðèíè óçóí çàìàí ãîðõóéà ñàëìûøäûð. Àðãîíàâòëàðûí éöðöøö ùàããûíäàêû ÿñàòèð áèçèì ö÷öí áèð äÿ îíà ýþðÿìàðàãëûäûð êè, áóðàäà ñþùáÿò Ãàôãàç ùàããûíäà, Êîëõèäà ùàããûíäà
ýåäèð, Ôàçèñ ÷àéû – èíäèêè Ðèîí ÷àéûäûð âÿ äîüðóäàí äà ãÿäèì çàìàíëàðäà îðàäà ãûçûë òàïìûøëàð.
ßñàòèðëÿðäÿ äåéèëèð êè, àðãîíàâòëàðëà áèðëèêäÿ, ãûçûë éóíëó äÿðè àðäûíúà ñÿôÿðÿ Éóíàíûñòàíûí áþéöê ãÿùðÿìàíû Ùåðàêë äà ýåòìèøäèð.
Ùåðàêë – õàëã ãÿùðÿìàíû îáðàçûäûð. Ùåðàêëûí ýþñòÿðäèéè îí èêèãî÷àãëûã ùàããûíäàêû ÿñàòèðëÿðäÿ ãÿäèì éóíàíëàð èíñàíëàðûí
____________
3Ãÿäèì éóíàí ãÿùðÿìàíëàðû

7ìÿíôóð òÿáèÿò ãöââÿëÿðèíÿ ãàðøû ãÿùðÿìàíúàñûíà ìöáàðèçÿ
åòìÿñèíäÿí, éåð öçöíöí òÿáèè ãöââÿëÿðèí ãîðõóíú ùþêìðàíëûüûíäàí àçàä åäèëìÿñèíäÿí, þëêÿäÿ ÿìèí-àìàíëûã éàðàäûëìàñûíäàí
äàíûøûëûð. Òöêÿíìÿç áèð ôèçèêè ýöúöí òÿúÿññöìö îëàí Ùåðàêë, åéíèçàìàíäà ìÿðäëèê, ãîðõìàçëûã âÿ ÿñýÿðè èýèäëèê íöìóíÿñèäèð.
Àðãîíàâòëàð âÿ Ùåðàêë ùàããûíäàêû ÿñàòèðëÿðäÿ áèçèì ãàðøûìûçäà Åëëàäàíûí ãÿùðÿìàíëàðû – éåíè éîëëàðû âÿ éåíè òîðïàãëàðû
êÿøô åäÿí úÿñóð äÿíèç÷èëÿð, éåð öçöíö èáòèäàè äöøöíúÿëÿðèí ñàêèí
åòäèéè ÿúàéèáëÿðäÿí àçàä åäÿí ìöáàðèçëÿð, îáðàçëàðûíäà ãÿäèì
äöíéàíûí èäåàëëàðû ÿêñ îëóíìóø ãÿùðÿìàíëàð äóðóð.
Ãÿäèì éóíàí ÿôñàíÿëÿðèíäÿ “èíñàí úÿìèééÿòèíèí óøàãëûüû”ÿêñ îëóíìóøäóð êè, Åëëàäàäà, “äàùà ýþçÿë èíêèøàô åòìèø âÿ áèçèì
ö÷öí ÿáÿäè ýþçÿëëèê êÿñá åäèð”. Åëëèíëÿð þç ÿñàòèðëÿðèíäÿ ýþçÿëëèéèí ÿí éàõøû ùèññèíè, òÿáèÿòèí âÿ òàðèõèí áÿäèè ìÿôùóìóíó ýþñòÿðìèøëÿð. Åëëàäàíûí ÿñàòèðëÿðè äöíéà ïîåçèéàñûíà âÿ äöíéà èíúÿñÿíÿòèíÿ óçóí çàìàí ãèäà âåðÿí ìÿíáÿ îëìóøäóð.

8ÃÛÇÛË ÉÓÍËÓ ÃÎÉÓÍ
Éóíàíëàð áåëÿ íÿãë åäèðäèëÿð êè, ÷îõ ãÿäèì çàìàíëàðäàí áèðèíäÿ Îðõîìåí øÿùÿðèíèí öçÿðèíäÿ, éöêñÿê ñÿìàäà áèð áóëóä ñöçöðäö. Áó áóëóäóí è÷ÿðèñèíäÿ éàøàéàí ùàâà ïÿðèñè Íåôåëà
(éóíàíúà “áóëóä” äåìÿêäèð) øÿùÿðèí öçÿðèíäÿêè äàüûí öñòöíäÿàü ñöòóíëàðû âÿ ýåíèø åéâàíëàðû îëàí ýþçÿë áèð ñàðàé ýþðöð. Î, ùÿìèí ñàðàéäà êèìèí éàøàäûüûíû áèëìÿê ö÷öí àøàüûéà, ñàðàéûí äàøïèëëÿëÿðè öñòÿ åíèð.
Íåôåëàíûí ãàðøûñûíà ñàðàéûí ñàùèáè – Îðõîìåí ÷àðû Àôàìàíò
÷ûõûð. Î, ýþçÿë ïÿðèíè ñàëàìëàéûá îíó è÷ÿðè ýèðìÿéÿ äÿâÿò åäèð.
Íåôåëà ñàðàéà äàõèë îëóá îðàäà éàøàìàüà áàøëàéûð. Ïÿðè èíñàíû
ñåâèá îíóí àðâàäû îëóð.
Áèð íå÷ÿ èë êå÷èð. ×àðè÷ÿ Íåôåëàíûí áèð ãûç, áèð îüëàí, – Ôðèêñâÿ Ùåëëà àäëû áèð úöò åêèç óøàüû îëóð. ×àð Àôàìàíò óøàãëàðûí äîüóëìàñûíà ÷îõ ñåâèíèð. Îðõîìåí øÿùÿðèíäÿ øÿí áàéðàì îëóð, øÿùÿðèí ÿùàëèñè éåíè äîüóëìóø óøàãëàðû òÿáðèê åòìÿê ö÷öí áöòöí
ýöíö ñàðàéûí ãàðøûñûíà òîïëàøûð.
Àíúàã Íåôåëà ùÿéÿúàíëû âÿ ãÿìýèí èäè. Î, òåç-òåç ôèêðÿ äàëûð,äàðûõûð, ñàðàéûí ÿí ùöíäöð åéâàíûíà ÷ûõûá, óçóí çàìàí îðàäà äàéàíûð âÿ ýþéÿ áàõûðäû. Ýþçÿë ñàðàé îíó äàðûõäûðûð, îíà äàðëûã åäèð,11Íåôåëà ýþéöí ÿíýèíëèêëÿðèíÿ, àçàäëûüà úàí àòûðäû. Áèð äÿôÿ àõøàì
÷àüû î, ýþéäÿ áóëóäëàðû ýþðäö, ñåâèíúèíäÿí ýöëäö, äöíéàäà ùÿðøåéè éàäûíäàí ÷ûõàðûá, îíëàðûí éàíûíà ãàëõäû âÿ êöëÿê îíó àëûáÎðõîìåí øÿùÿðèíäÿí óçàãëàðà àïàðäû.
Áàëàúà Ôðèêñ âÿ Ùåëëà ÿáÿñ éåðÿ ñàðàéäà àüëàéûð âÿ àíàëàðûíû
÷àüûðûðäûëàð – ïÿðè Íåôåëà áèð äàùà éåð öçöíÿ ãàéûòìàéàúàãäû.
Ñàðàé ÷àðè÷ÿñèç áîø âÿ úàíñûõûúû îëìóøäó. Óøàãëàð àíàñûç
áþéöéöðäöëÿð.
Åëÿ áó çàìàí, Èíî àäëû áèð øàùçàäÿ ãûç Àôàìàíòûí éàíûíà ýÿëäè âÿ ñûüûíàúàã âåðìÿéè îíäàí õàùèø åòäè; îíóí àèëÿñèíè ÿââÿë éàøàäûãëàðû øÿùÿðäÿí ãîâìóøäóëàð. Àòà-àíàñû þëÿíäÿí ñîíðà î, òàìàìèëÿ òÿê, éåðñèç-éóðäñóç, àú âÿ êþìÿêñèç ãàëìûøäû.
“Áèðèñè õöäàùàôèçëÿøìÿéèá ýåòäè, î áèðèñè ÷àüûðûëìàìûø ýÿëäè”– äåéÿ ÷àð Àôàìàíò äöøöíäö âÿ øàùçàäÿ ãûçû þç éàíûíäà ñàõëàäû.
Î, øàùçàäÿ ãûçëà åâëÿíìÿéè ãÿðàðà àëäû êè, ãûç îíóí óøàãëàðûíà
àíàëûã åòñèí.
×îõ ÷ÿêìÿäè êè, Èíî Àôàìàíòûí ñàðàéûíûí òàì ñàùèáÿñè îëäó.
×àð îíó ñåâìÿéÿ áàøëàäû, Îðõîìåí úàìààòû äà îíà þéðÿøäè – àõûî, ïÿðè äåéèëäè, î äà îíëàð êèìè èíñàí èäè. Ãûç ùàìû èëÿ ìåùðèáàí èäèâÿ ùàìûíûí õîøóíà ýÿëìÿéÿ ÷àëûøûðäû. Î, Ôðèêñ âÿ Ùåëëàíû
îõøàéûá-ÿçèçëÿéèðäè, îíëàð èñÿ ùèññ åäèðäèëÿð êè, î îíëàðû ñåâìèð.
Ñîíðàëàð Èíîíóí áèð îüëó, áèð èë êå÷ÿíäÿí ñîíðà èñÿ èêèíúè îüëóîëäó. Î, àðòûã þç þýåé îüëóíà âÿ þýåé ãûçûíà ôèêèð âåðìèð, äàùàùå÷ îíëàðûí ãàéüûñûíà áåëÿ ãàëìûðäû.
Èëëÿð êå÷èðäè. Àôàìàíò ÷îõ ãîúàëìûøäû, ùàìû ýþçëÿéèðäè êè,òåçëèêëÿ Ôðèêñ Îðõàìåíèí ÷àðû îëàúàãäûð.
“Áóëóäëàð îüëó Îðõàìåíèí ÷àðû îëàíäà ìÿí âÿ ìÿíèì îüëàíëàðûì íåúÿ îëàúàüûã?” – äåéÿ Èíî äöøöíöðäö.
×àðè÷ÿ Ôðèêñäÿí éàõàñûíû ãóðòàðìàüû ãÿðàðà àëäû. Àììà î áèëèðäè êè, àëëàùëàð áàøãàñûíû þëäöðìÿê öñòöíäÿ úÿçà âåðèðëÿð, îäóðêè, àëëàùëàðûí ãÿçÿáèíÿ áàèñ îëìàã èñòÿìÿäè. Èíî õàèíúÿñèíÿ ïëàíëàð äöøöíìÿéÿ áàøëàäû.
Ùÿð èë áàùàð ÷àüû îðõàìåíëèëÿð þç çÿìèëÿðèíè ÿêÿðäèëÿð. Ñÿïìÿê ö÷öí èñÿ òîõóìó ÷àðûí àíáàðëàðûíäàí àëàðäûëàð. Î èë äÿ àäàì12ëàð, ùÿìèøÿêè êèìè, òîõóì àëìàã ö÷öí ÷àðûí éàíûíà ýÿëäèëÿð. Èíîäÿíè ãîâóðäó âÿ éàðàðñûç îëàí áó òîõóìó ÿêìÿê ö÷öí õàëãà âåðäè.
Âàõò ýÿëèá ÷àòäû. Îðõàìåíèí ÿòðàôûíäàêû çÿìèëÿð ýþéÿðäè, àíúàã áó, òàõûë äåéèë, àëàã îòëàðû èäè. ×àðè÷ÿíèí âåðäèéè òîõóìëàð úöúÿðìÿäè. Þëêÿäÿ àúëûã áàøëàíäû.
Àäàìëàð áèëìèðäèëÿð áó áÿäáÿõòëèê íÿäÿí öç âåðìèøäèð âÿ áåëÿäöøöíöðäöëÿð êè, àëëàùëàðûí îíëàðà ãÿçÿáè òóòìóøäóð. Îäóð êè,êå÷ìèøèí, èíäèíèí âÿ ýÿëÿúÿéèí áöòöí ñèðëÿðèíäÿí àýàù îëàí áèðàäàìà – êàùèíÿ ìöðàúèÿò åòìÿéè ãÿðàðà àëäûëàð. ×àðè÷ÿ Èíî êàùèíäÿí ñîðóøìàã èñòÿäè êè. àëëàùëàð íÿ ñÿáÿáÿ ãÿçÿáëÿíèðëÿð. Ëàêèí îùå÷ êèìäÿí ñîðóøìàäàí þçö úàâàá ùàçûðëàäû. Èíî õàëãà áåëÿ äåäè:– Àëëàùëàð îíà ýþðÿ ãÿçÿáëÿíìèøëÿð êè, ïÿðè Íåôåëà þçáàøûíà
ýþéëÿðè òÿðê åäèá, èíñàíûí àðâàäû îëìóøäóð. Àëëàùëàð Íåôåëàíûí
îüëóíóí Îðõàìåíäÿ ÷àð îëìàñûíû èñòÿìèðëÿð. Îíó þëäöðöí, îíäàñèçèí çÿìèëÿðèíèç éåíèäÿí òàõûë âåðÿð. Àëëàùëàðûí áóéóðäóüó áóäóð.
Îðõàìåíëèëÿð áó àúû õÿáÿðè ãîðõó ùèññèëÿ äèíëÿäèëÿð. Ùå÷ áèðýöíàùû îëìàéàí øàùçàäÿíè ìÿùâ åòìÿéÿ îíëàðûí éàçûüû ýÿëñÿ äÿ,àíúàã àëëàùëàðûí èòàÿòèíäÿí ÷ûõà áèëìÿçäèëÿð. Îäóð êè, àé äîüàíäà, äàüûí öñòöíäÿ, áöòöí õàëãûí ãàðøûñûíäà, Ôðèêñè òÿíòÿíÿ èëÿãóðáàí âåðìÿê ö÷öí ýöí òÿéèí åëÿäèëÿð.
Ùÿìèí ýöí ýÿëèá ÷àòäû. Ñÿùÿð òåçäÿí ãàðäàø èëÿ áàúû, ñàðàéûí
ùöíäöð åéâàíûíäà òÿíùà äàéàíûá, ãÿìýèí-ãÿìýèí ýþéÿ áàõûðäûëàð. Ùåëëà ãàðäàøûíû ãóúàãëàéûá àüëàéûðäû âÿ àíàñûíû ÷àüûðûðäû:– Þç òÿðê åäèëìèø áàëàëàðûíà êþìÿê åò!
Ôðèêñ îíóí éàíûíäà ãÿìýèí ùàëäà äàéàíûá ñóñóð âÿ ôèêèðëÿøèðäè êè, àíàñû îíëàðû éàääàí ÷ûõàðìûøäûð.
Áèðäÿí óçàãäà, àéäûí ñÿìàäà áèð áóëóä ýþðöíäö. Áó, ïÿðèÍåôåëà èäè, ñÿìàíûí ÿíýèíëèêëÿðèíäÿ ñåéð åäÿðêÿí, ãûçûíûí øèêàéÿòëè ÷àüûðûøûíû åøèòìèø âÿ ó÷óá êþìÿéÿ ýÿëìèøäè. Áóëóä éàõûíëàøäû, àøàüû åíäè âÿ àíà þç óøàãëàðûíû áàüðûíà áàñäû. Ïÿðè èëÿ áèðëèêäÿ, îíëàðûí ãàðøûñûíäà ãûçûë áóéíóçëó, ãûçûëäàí óçóí éóíëàðû
îëàí áèð ãîéóí äà ýþðöíäö.
– Áàëàëàðûì, – äåéÿ ïÿðè äèëëÿíäè, – ìÿí ñèçè þçöìëÿ áÿðàáÿð
àïàðà áèëìÿðÿì – èíñàíëàðà ýþéäÿ éàøàìàüà èúàçÿ âåðèëìèð.
13Àììà ìÿí ñèçÿ ãûçûë éóíëó áèð ãîéóí áàüûøëàéûðàì. Î, äàüëàðûí
öñòöíäÿí ãóø êèìè ó÷óð, ñóäà òðèòîí1 êèìè öçöð, éåð öçÿðè èëÿ êöëÿêäÿí äÿ áÿðê ãà÷ûð. Îíóí öñòöíäÿ úÿñàðÿòëÿ îòóðóí âÿ î ñèçèáóðàäàí ýþòöðöá àïàðàð. Îíà èíàíûí. Î ñèçèíëÿ áÿðàáÿð ö÷ äÿíèçäÿí öçöá êå÷ÿð âÿ ñèçè Ýöíÿøèí îüëó Ååòèí ñÿëòÿíÿòèíÿ àïàðûá ÷ûõàðàð. Ååò ñèçè þç ùèìàéÿñè àëòûíà àëàð âÿ ñèçÿ àòàëûã åäÿð. ßëâèäà!
Òÿëÿñèí!
Ïÿðè áóíó äåéèá, éåíÿ áóëóäëàðëà áèðëèêäÿ ýþéÿ ãàëõäû âÿó÷óá óçàãëàøäû. Ôðèêñ èëÿ Ùåëëà ãûçûë éóíëó ãîéóíóí öñòöíÿ ìèíäèëÿð âÿ ãîéóí îíëàðû êèíëè þýåé àíàíûí ÿëèíäÿí õèëàñ åòäè. Î,äàüëàðûí öñòöíäÿí îíëàðëà áèðëèêäÿ àøûá äÿíèçÿ ãÿäÿð ãà÷äû âÿþçöíö ñóéà àòûá öçìÿéÿ áàøëàäû.
Äÿíèç ñàêèò èäè, ãîéóí óøàãëàðëà áèðëèêäÿ äàëüàëàðûí öñòö èëÿ
òåç-òåç öçöðäö. Óøàãëàð îíóí ãûçûë éóíóíäàí âÿ áèð-áèðèíäÿí
áÿðê-áÿðê éàïûøìûøäûëàð âÿ ãîðõìóðäóëàð. Áåëÿëèêëÿ, îíëàð áèðèíúè
äÿíèçè öçöá êå÷äèëÿð âÿ äàëüàëàð îíëàðû, áó äÿíèçè áàøãà áèð äÿ____________1Òðèòîí – äÿíèç êÿðòÿíêÿëÿñè

14íèçëÿ áèðëÿøäèðÿí äàð, óçóí áèð áîüàçà ýÿòèðèá ÷ûõàðòäû. Áóðàäà
ýöúëö êöëÿê ÿñèðäè âÿ àõûí åëÿ ñöðÿòëè èäè êè, äàëüàëàð îíëàðû
áàøäàí-àéàüà ãÿäÿð éóâàðëàäûðäû. Ùåëëà, äàëüàëàðûí êþïöêëö òÿïÿëÿðèíÿ ãîðõà-ãîðõà áàõûð, öðÿéè ãîïóð âÿ áàøû ùÿðëÿíèðäè.
Ôðèêñ áàúûñûíà:– Ìÿíäÿí áÿðê éàïûø, – äåéèðäè.
Ëàêèí Ùåëëà òèòðÿäè, áèðäÿí ãûøãûðàðàã, ãàðäàøûíûí ÿëèíè áóðàõäû âÿ ãîéóíóí öñòöíäÿí ñöðöøöá ñóéà äöøäö.
Ôðèêñ àíúàã:– Ùåëëà! – äåéÿ ãûøãûðà áèëäè.
Àììà ãûç ñó áóðóëüàíûíäà ýþçäÿí èòèá éîõ îëäó. Ôðèêñ ýþçëÿðèíè éóìóá òÿê-òÿíùà öçÿðÿê áó ãîðõóëó éåðäÿí óçàãëàøäû.
Àäàìëàð äÿíèçèí Ùåëëà áàòäûüû áó ùèññÿñèíè ñîíðàëàð
Ùåëëåñïîíò – éÿíè “Ùåëëà äÿíèçè” àäëàíäûðäûëàð.
Ãûçûë éóíëó ãÿðèáÿ ãîéóí èêèíúè äÿíèçè äÿ þòöá êå÷äè âÿ áàøãàáèð áîüàçëà öçöá, ýåíèø âÿ úîøãóí Ãàðà äÿíèçÿ ýèðäè. Î, Éóíàíûñòàíà áÿíçÿìÿéÿí éàä òîðïàãëàðûí êÿíàðû èëÿ, ñàùèë áîéó õåéëè
âàõò öçäö. Íÿùàéÿò, î, äÿíèçÿ àõûá òþêöëÿí áþéöê, èøûãëû áèð ÷à15éûí àüçûíà ýÿëèá ÷ûõäû âÿ ñîíðà ÷àéëà öçö éóõàðû öçìÿéÿ áàøëàäû.
Ñàùèëèí áèð òÿðÿôèíäÿ áþéöê ùöíäöð àüàúëàðû îëàí ñûõ ãàðàíëûã áèðìåøÿ âàð èäè – áó, ìöùàðèáÿ àëëàùû Àðåñèí ìöãÿääÿñ ìåøÿñè èäè.
Áèð ãÿäÿð óçàãäà, áàøû ãàðëà þðòöëìöø äàüëàð ýþéëÿðÿ éöêñÿëèðäè.
×àéûí î áèðè òàéûíäà áþéöê áèð øÿùÿð – Ååò ÷àðëûüûíûí, Êîëõèäàíûí
ïàéòàõòû ýþðöíöðäö.
Ãûçûë éóíëó ãîéóí Ôðèêñè ñàùèëÿ ÷ûõàðòäû. Ôðèêñ øÿùÿðÿ ÷ûõäû âÿ÷àð Ååòèí ñàðàéûíà éîëëàíäû. Ãûçûë éóíëó ãîéóíóí áóéíóçóíäàí
éàïûøìûø Áóëóä îüëó Ýöíÿø îüëóíóí ùöçóðóíà ýÿëäè.
Ååò Ôðèêñè ìåùðèáàíëûãëà ãÿáóë åäèá þç ñàðàéûíäà îíà éåð âåðäè. Ãÿðèáÿ ãîéóíó Çåâñÿ ãóðáàí âåðäèëÿð, ãûçûë éóíëó äÿðèñèíè èñÿÀðåñ ìåøÿñèíäÿêè ìöãÿääÿñ ïàëûä àüàúûíäàí àñäûëàð. ×àð, ïàëûä
àüàúûíû ãîðóìàã ö÷öí ãîðõóëó áèð ÿæäàùà ãîéäó êè, ãûçûë éóíëó
äÿðèíè ùå÷ êèì îüóðëàéà áèëìÿñèí.
Î âàõòäàí áÿðè Ååòèí ñÿëòÿíÿòè âàðëàíìàüà áàøëàäû, òîðïàã
èíñàíëàðà þç áîë áÿùÿðèíè âåðäè âÿ èíñàíëàð ôèðàâàí éàøàäûëàð.
Êîëõèäàíû ýåäèá ýþðìöø ñÿééàùëàð, ôèðàâàíëûã ýÿòèðÿí ãÿðèáÿ
ãûçûë éóíëó äÿðè ùàããûíäà õÿáÿðè áöòöí àëÿìÿ éàéäûëàð.
Éàõûí âÿ óçàã þëêÿëÿðäÿ áèð ÷îõ ãî÷àã àäàìëàð Êîëõèäàéà ýåòìÿéè âÿ îðàäà îëàí ãûçûë éóíëó äÿðèíè éà ùèéëÿýÿðëèêëÿ âÿ éàõóä äàýöúëÿ ÿëäÿ åòìÿéè àðçó åäèðäèëÿð. Ëàêèí áó, ÷îõ òÿùëöêÿëè âÿ ÷ÿòèíáèð èø îëäóüó ö÷öí, óçóí çàìàí áóíà ùå÷ êèì úöðÿò åòìÿäè.

16ÁÈÐ ÀÉÀÜÛÍÄÀ ÀÉÀÃÃÀÁÛ ÎËÀÍ ÀÄÀÌÂàõòèëÿ Ôåññàëèéàäà, êþðôÿçèí ñàùèëèíäÿ, Èîëê àäëû çÿíýèí âÿýþçÿë áèð øÿùÿð îëìóøäóð. Áó øÿùÿðäÿ ãîúà Åçîí øàùëûã åòìèøäèð.
Îíóí êè÷èê ãàðäàøû – ÷îõ ñÿðò âÿ ðÿéàñÿòïÿðÿñò áèð àäàì îëàíÏåëèé, Åçîíó äåâèðìèø âÿ þçö Èîëê øÿùÿðèíèí ùàêèìè îëìóøäóð.
Åçîí Ïåëèéÿ òàáå îëìóø, ëàêèí þç äîüìà øÿùÿðèíè ñåâäèéè ö÷öí,îíó òÿðê åòìÿê èñòÿìÿìèø âÿ àäè áèð âÿòÿíäàø êèìè éàøàìàã
ö÷öí Èîëê øÿùÿðèíäÿ ãàëìûøäûð. Þç êè÷èê îüëó Éàçîíó èñÿ î, Ïåëèéèí ãîðõóñóíäàí Ïåëèîí äàüûíäàêû ìåøÿéÿ ýþíäÿðìèøäèð.
Ïåëèîíóí ÿòÿêëÿðèíäÿêè ìåøÿäÿ âÿùøè êåíòàâðëàð ãÿáèëÿñè éàøàéûðäû. Êåíòàâðëàð éàðû èíñàí, éàðû àò îëàí áèð ìÿõëóã èäèëÿð. Îíëàðûí äþðäàéàãëû àò ýþâäÿñè öçÿðèíäÿ èíñàí áàøû âÿ èíñàí ýþâäÿñè
âàðäû. Êåíòàâðëàð éûðòûúû èäèëÿð âÿ îíëàð âÿùøè èëõû ùàëûíäà ãàñûðüà
êèìè äàüäàí åíÿðêÿí, ÿêèíëÿðè âÿ áöòöí úàíëûëàðû þç äûðíàãëàðû
àëòûíäà ÿçèá ìÿùâ åäÿðÿê þëêÿíèí äèíú ÿùàëèñèíè äÿùøÿòÿ ñàëàðäûëàð.
Ëàêèí áó âÿùøè ìÿõëóãóí àðàñûíäà Õèðîí àäëû áèð ãîúà êåíòàâð âàð èäè êè, î þç àüûëëûëûüû èëÿ øþùðÿò ãàçàíìûøäû. Åçîí þç îüëóíó òÿðáèéÿ îëóíìàã ö÷öí åëÿ áóíà âåðìèøäè.
Éàçîí óçóí èëëÿð Õèðîíóí éàíûíäà äàü ìàüàðàñûíäà éàøàäû.
Ãîúà êåíòàâð îíóí áÿäÿíèíè ìþùêÿìëÿòäè, ýÿíú îüëàíû ãöââÿòëèâÿ úÿëä åòäè, îíà íèçÿ àòìàüû âÿ ãûëûíú âóðìàüû þéðÿòäè. Òÿáèÿòèíáèð ÷îõ ñèðëÿðèíè îíà à÷äû âÿ äöøìÿíëÿ ìöáàðèçÿäÿ ôÿíä èøëÿòìÿéè îíà þéðÿòäè.
Ïåëèé Èîëêäà ùþêìðàíëûã åäèðäè. Þç ùàêèìèééÿòè àëòûíäà îëàíøÿùÿðäÿ ÷àðû ùå÷ áèð øåé ùÿäÿëÿìèðäè, àììà ùÿéÿúàíëû ôèêèðëÿð
Ïåëèéÿ äàèì ÿçàá âåðèðäè. Î, òåç-òåç êàùèíëÿðÿ – ðÿììàëëàðà ìöðàúèÿò åäÿð îíëàðäàí þçöíöí íÿ ãÿäÿð éàøàéàúàüûíû âÿ îíóíùþêìðàíëûüûíà êèìèí ìàíå îëàúàüûíû ñîðóøàðäû.
Áèð äÿôÿ î, êàùèíäÿí ñîðóøäó êè, îíà ùàðàäàí õÿòÿð òîõóíàúàãäûð. Êàùèí úàâàá âåðäè:– Áèð àéàüûíäà àéàããàáûñû îëàí àäàìäàí ãîðõ.
Ïåëèéèí áó ñþç éàäûíäà ãàëäû âÿ î âàõòäàí áÿðè òàíûìàäûüû
àäàìëà ýþðöøÿðêÿí, ùÿð øåéäÿí ÿââÿë îíóí àéàãëàðûíà áàõàðäû.
17

Éàçîíóí èéèðìè éàøû òàìàì îëàíäà î þçöíö ýöúëö âÿ ìþùêÿì, ùÿéàòûí áöòöí ñûíàãëàðûíà ùàçûð åòäè âÿ åâëÿðèíÿ ãàéûòìàã
èñòÿäè. Î, Õèðîíëà âèäàëàøäû, Ïåëèîí ìåøÿñèíäÿí ÷ûõûá äàüäàí åíäè âÿ Èîëê øÿùÿðèíÿ äîüðó éîëà äöøäö.
Éîëäà î, éàç éàüûøëàðûíäàí äàøàí êè÷èê áèð äàü ÷àéûíà ðàñòýÿëäè. Íÿ êþðïö âÿ íÿ äÿ ÷àéûí öñòöíäÿí óçàäûëìûø áèð òèð ýþðöíöðäö. Éàçîí, ïëàø éåðèíÿ þðòäöéö õàëëû ïÿëÿíý äÿðèñèíè ýþòöðöá
úÿñàðÿòëÿ ñóéà ýèðäè âÿ ÷àéû àéàãëà êå÷ìÿéè ãÿò åòäè.
Áèðäÿí î, êèìèíñÿ îíó ÷àüûðäûüûíû åøèòäè. Î äþíäö âÿ ýþðäö
êè, ÷àéûí ãûðàüûíäà ãîúà áèð àðâàä äàøûí öñòöíäÿ îòóðàðàã úîøóá
÷àüëàéàí ñóéà ãîðõà-ãîðõà áàõûð.
– Ìÿíÿ ÷àéûí î òàéûíà êå÷ìÿêäÿ êþìÿê åò, – äåéÿ ãàðûÉàçîíà ìöðàúèÿò åòäè: – Ìÿí àðòûã ÷îõäàí áóðàäà ýþçëÿéèðÿì âÿáó âàõòà ãÿäÿð ìÿí ãîúà àðâàäà ùå÷ êèì êþìÿê åòìÿéèá.
Éàçîí ùå÷ áèð ñþç äåìÿäÿí ãàðûíû ãóúàüûíà àëäû âÿ åùòèéàòëà
ñóéóí äàøëû äèáè èëÿ àääûìëàéàðàã, îíó ñóäàí êå÷èðòäè. Éîëäà îíóíñîë àéàüûíäàêû àéàããàáûñû à÷ûëäû âÿ ñó îíó àïàðäû. Ñàùèëÿ ÷ûõàíäàí ñîíðà, Éàçîí ãàäûíû éàâàøúà éåðÿ ãîéäó âÿ þç éîëóíà äàâàì
åòìÿê èñòÿéèðäè êè, áèðäÿí ýöúëö úèíýèëòèëè áèð ñÿñ åøèòäè:– Ñàü îë, Éàçîí, ìÿí ñÿíè óíóòìàéàúàüàì!
Î úÿëä ýåðè äþíäö, ëàêèí àðòûã îíóí éàíûíäà ùå÷ êèì éîõ èäè.
Éàçîí òÿÿúúöáëÿíäè âÿ áó ãàðûíûí êèì îëäóüóíó âÿ îíóí àäûíû
ùàðàäàí áèëäèéèíè ôèêèðëÿøÿ-ôèêèðëÿøÿ éîëóíà äàâàì åòäè.
Áèð àçäàí ñîíðà Éàçîí Èîëê øÿùÿðèíÿ ýÿëèá ÷îõëó àäàì îëàíáþéöê áèð òèúàðÿò ìåéäàí÷àñûíà ÷ûõäû. Ýÿíú, ýþçÿë, ãûç êèìè óçóíñà÷ëàðû îëàí, ÷èéíèíäÿ àëà-áÿçÿê äÿðè âÿ òÿê áèð àéàüûíäà àéàããàáûñû îëàí áó éàä àäàìà ùàìû òÿÿúúöáëÿ áàõûðäû.
Ýÿíú îüëàí, àòàñûíûí åâèíÿ íåúÿ ýåäÿ áèëÿúÿéèíè ñîðóøìàüà
áàøëàäû. Áèðäÿí àò àéàüûíûí òàïïûëòûñû åøèäèëäè, òÿêÿðëÿð ýóðëàäû âÿýþçÿë Ôåññàëèéà àòëàðû ãîøóëìóø ãÿøÿíý, èêè òÿêÿðëè àðàáàäà Èîëêøÿùÿðèíèí ùþêìäàðû – Ïåëèé ìåéäàí÷àéà ýÿëäè. Úàìààò àðàëàíäû,Éàçîí ÷àðûí àðàáàñûíûí ãàðøûñûíäà òÿê ãàëäû. Ïåëèé, ãàðøûñûíäà
òÿêúÿ áèð àéàüûíà àéàããàáû ýåéìèø àäàìû ýþðäöêäÿ, áöòöí áÿäÿíè ëÿðçÿéÿ ýÿëäè.
19

×àð àòëàðû ñàõëàäû, ãàøëàðûíû ÷àòàðàã ñîðóøäó:– Éàäåëëè, äå ýþðöì ñÿí êèìñÿí, ùàðàëûñàí âÿ Èîëêäà ñÿíèí íÿèøèí âàðäûð?
– Ìÿí éàäåëëè äåéèëÿì, – äåéÿ Éàçîí úàâàá âåðäè: –Ìÿí áóðàäà, Èîëêäà äîüóëìóøàì. Ìÿí ÷àð Åçîíóí îüëóéàì âÿ ýÿëìèøÿì àòàìûí ÿëèíäÿí çîðëà àëûíìûø ìöëêöíö ýåðè àëûì. Àòàìûí åâèíè ìÿíÿ ýþñòÿðèí, ìÿí òåçëèêëÿ îíó ýþðìÿê èñòÿéèðÿì.
Àðàáà ýóðóëäàäû âÿ ãîðõìóø ÷àðû áèð àíäà ýþòöðöá àðàäàí ÷ûõäû.
Ãîúà Åçîíó ñåâÿí èîëêëóëàð èñÿ ýÿíúè àëãûøëàäûëàð âÿ îíó àòàñûíûí
åâèíÿ ýÿòèðäèëÿð. Ãîúà Åçîí þç èëêèíèí áåëÿ ãöââÿòëè âÿ ýþçÿë îëäóüóíó ýþðöá, ñåâèíúèíäÿí àüëàäû. Ùÿìèí ýöí Åçîíóí åâèíäÿ øÿí áèðçèéàôÿò îëäó, áöòöí ãîùóìëàðû âÿ äîñòëàðû Åçîíóí îüëóíóí ãàéûòìàñûíû áàéðàì åëÿäèëÿð. Áó áàéðàìäà òÿêúÿ Ïåëèé éîõ èäè. Î, ãÿìýèí
ùàëäà þç ñàðàéûíäà îòóðìóøäó, Éàçîíóí ýÿëèøèíè íàðàùàòëûãëà ýþçëÿéèð âÿ îíó íåúÿ ìÿùâ åòìÿê ùàããûíäà äöøöíöðäö.
Éàçîí Ïåëèéèí éàíûíà þç ãîùóìëàðû âÿ äîñòëàðû èëÿ áèðëèêäÿ
ýÿëäè, áó èñÿ ùþêìäàðû äàùà äà ãîðõóéà ñàëäû. Éàçîí Ïåëèéÿ áåëÿ
äåäè:

20

– Ìÿí ñÿíèíëÿ âóðóøìàéàúàüàì. Áèç áèð-áèðèìèçÿ éàä äåéèëèê, áèç åéíè áèð ãàíäàíûã: ñÿí ìÿíèì àòàìûí ãàðäàøûñàí, ìÿíÿäÿ äîüìàñàí. Ìÿí àðàìûçäà îëàí ìöáàùèñÿíè ãûëûíúëà éîõ, ñöëùéîëó èëÿ ùÿëë åòìÿê èñòÿéèðÿì. Çîðëà çÿáò åòäèéèí ùàêèìèééÿòè þçõîøóíëà ìÿíÿ ãàéòàð, ìÿí äÿ ñÿíèí áöòöí âàð-äþâëÿòèíÿ, ìÿùñóë
òîïëàäûüûí òîðïàüûíà, ñÿíèí áöòöí íàõûðûíà âÿ èëõûíà, ñÿíèí àðàáàíà, ñàðàéûíà, çÿíýèí ïàëòàðëàðûíà äÿéìÿç âÿ ùàìûñûíû ñÿíèí èõòèéàðûíà ãîéàðàì. Ñÿí þìðöíöí àõûðûíà ãÿäÿð ðàùàò âÿ ôèðàâàí
éàøàéàðñàí, ìÿí ñÿíèí íÿ þçöíÿ, íÿ äÿ óøàãëàðûíà òîõóíìàðàì.
Ëàêèí, ùèéëÿýÿð Ïåëèé Éàçîíà áåëÿ úàâàá âåðäè:– Åé Åçîíóí îüëó, ñÿí ùàãëûñàí, ñÿíèí ùàããûí îëäóüó øåéè ìÿíñÿíÿ ãàéòàðìàüà ðàçûéàì. Àììà, ùå÷ èíñàôäûðìû êè, ñÿí áóíóùàâàéû àëàñàí? Àõû ìÿí Èîëêó èéèðìè èë èäàðÿ åòìèøÿì âÿ áó èëëÿð
ÿðçèíäÿ îíà ñàùèá îëìàüà ìÿí äÿ ùöãóã êÿñá åëÿìèøÿì. Íåúÿéÿíè ñÿí èñòÿéèðñÿí êè, ìÿíÿ ùå÷ áèð ÿâÿç âåðìÿäÿí ìÿí îíó ñÿíÿâåðèì? Ñÿí ýÿíú âÿ ãöââÿòëèñÿí, Éàçîí, ñÿí ìÿíÿ ìöÿééÿí áèðõèäìÿò ýþñòÿðÿ áèëÿðäèí. Àðòûã ÷îõäàíäûð êè, íÿñëè ãàí èíúèêëèéè
ìÿíèì öðÿéèìè äÿëèð. Àõû ñÿí þçöí äåäèí êè, áèç þçýÿ äåéèëèê…

21

– ßìð åò! – äåéÿ Éàçîí ÷ûüûðäû. – Ñÿí íÿ áóéóðñàí, îíó åòìÿéÿ ñþç âåðèðÿì.
– Ãóëàã àñ! – äåéÿ Ïåëèé ñþçÿ áàøëàäû. – Ñÿí ãûçûë éóíëó äÿðèíèí òàðèõèíè áèëèðñÿíìè? Ñÿí áèëèðñÿíìè êè, àòàíëà ìÿíèì êèìè,Ôðèêñèí àòàñû èëÿ ñÿíèí áàáàí äà ãàðäàø èäèëÿð? Ñÿí áèëèðñÿíìè êè,Ôðèêñèí áàøûíà Êîëõèäàäà íÿ ýÿëìèøäèð?
Áåëÿëèêëÿ, Ïåëèé Éàçîíà íÿãë åòäè êè, ÷àð Ååò ÿââÿëúÿ Ôðèêñè ñåâìèø, þç áþéöê ãûçû Õàëêèîïàíû îíà ÿðÿ âåðìèø âÿ îíó þçöíÿ âàðèñ
åòìèøäèð. Ëàêèí, Ååò ñîíðà þçö åâëÿíìèø âÿ òÿçÿ àëäûüû àðâàä, îíóíö÷öí îüëó Àñïèðòè äîüìóøäóð. Áåëÿ îëäóãäà ÷àð Ôðèêñÿ ÿìð åòìèøäèð
êè, Êîëõèäàäàí ðÿää îëóá ýåòñèí. Ôðèêñ ÷àðäàí òÿëÿá åòìèøäèð êè, ãûçûë
éóíëó äÿðèíè þçöíÿ ãàéòàðñûí. Áóíó åøèäÿí ÷àð áÿðê ãÿçÿáëÿíìèø âÿäÿëèúÿñèíÿ þçöíäÿí ÷ûõàðàã þç êöðÿêÿíèíè þëäöðìöøäöð.
– Ôðèêñèí êþëýÿñè ìÿíÿ ðàùàòëûã âåðìèð, – äåéÿ Ïåëèé
ñàõòàêàðëûãëà ãöññÿëÿíÿðÿê Éàçîíà ìöðàúèÿò åòäè: – Î ùÿð ýåúÿìÿíèì éàíûìà ýÿëèð, ùÿì ìÿíÿ éàëâàðûð âÿ ùÿì äÿ òÿëÿá åäèð êè,ìÿí Êîëõèäàéà ýåäèì âÿ Ååòèí ÿëèíäÿí ãûçûë éóíëó äÿðèíè àëûì.
Àíúàã áó âàð êè, ìÿí ãîúàëìûøàì âÿ áåëÿ óçàã áèð ñÿôÿðÿ ýåòìÿéÿ ìÿíäÿ òàãÿò éîõäóð… Áóíó ñÿí åòìÿëèñÿí, Éàçîí! Ãûçûë
éóíëó äÿðèíè ÿëäÿ åò, îíäà ñÿí ùÿì Ôðèêñèí ãèñàñûíû àëìûø îëàðñàí,ùÿì äÿ þç äîüìà þëêÿíè äöíéàíûí áöòöí þëêÿëÿðèíäÿí âàðëû
åäÿðñÿí, ìÿí èñÿ Èîëêóí ùàêèìèééÿòèíè ñåâèíúëÿ ñÿíÿ âåðÿðÿì.
Ïåëèé Éàçîíà áåëÿ äåéèð, þç-þçöíÿ èñÿ äöøöíöðäö:“Þç þëöìöíö àõòàðìàã ö÷öí éîëà äöø! Ùÿð ùàðàäà îëóðîëñóí, ñÿí îíó òàïàúàãñàí – ôûðòûíàëû äÿíèçäÿìè, éàä ñàùèëäÿìèâÿ éàõóä äà ùèéëÿýÿð Ååòèí éàíûíäà ãîíàã îëàðêÿí, – ôÿðãè
éîõäóð, åé Åçîíóí îüëó, ñÿí ìÿùâ îëàúàãñàí. Ãûçûë éóíëó äÿðèíè
ÿëäÿ åäÿ áèëìÿéÿúÿéèí êèìè, Èîëêó äà ýþðÿ áèëìÿéÿúÿêñÿí!”Éàçîí òÿùëöêÿëè âÿ àüûð ñÿôÿðÿ ùàçûðëàøìàüà áàøëàäû.
Ö÷ áþéöê, ôûðòûíàëû äÿíèçè öçöá êå÷ìÿê âÿ Êîëõèäàéà ýåäèá
÷àòìàã ö÷öí áþéöê, èòèñöðÿòëè âÿ ìþùêÿì áèð ýÿìè ëàçûì èäè êè,áåëÿ áèð ýÿìèäÿ ùÿëÿ Éóíàíûñòàíäà éîõ èäè. Áþéöê ýÿìèäÿ ñÿôÿðÿ ÷ûõìàã âÿ ãûçûë éóíëó äÿðèíè èñòÿð çîðëà, èñòÿðñÿ äÿ ùèéëÿ èëÿÿëäÿ åòìÿê ö÷öí Éàçîíà èýèä âÿ ãöââÿòëè éîëäàøëàð – äÿíèç÷èëÿðâÿ äþéöø÷öëÿð ëàçûì èäè.
22Éàçîí, ôèêðÿ äàëàðàã Ïåëèîí ìåøÿñèíÿ éîëà äöøäö êè, îðàäàíþç ýÿìèñèíèí þçöëöíö ãîéìàã ö÷öí éàðàðëû áèð àüàú àõòàðûá
òàïñûí. ×îõ ÷ÿêìÿäÿí äàüûí ÿòÿéèíäÿ î, áþéöê áèð øàì àüàúû
òàïäû âÿ îíó êÿñìÿéÿ áàøëàäû. Áèðäÿí î, úèíýèëòèëè áèð ñÿñ åøèòäè:– Éàçîí, ìÿí ñÿíÿ êþìÿê åäÿðÿì. Ñÿíèí, ùÿëÿ áó âàõòà êèìè èíñàíëàðäà îëìàéàí áèð ýÿìèí îëàúàãäûð. Ìÿí, ñÿíÿ Éóíàíûñòàíûí ÿí éàõøû ãÿùðÿìàíëàðûíû éîëäàø âåðÿúÿéÿì âÿ þçöì ñèçèôûðòûíàëàðäàí âÿ äóìàíëàðûí è÷ÿðèñèíäÿí êå÷èðÿúÿéÿì, ñÿí ãûçûë
éóíëó äÿðèíè ÿëäÿ åäÿúÿêñÿí.
Éàçîí, ãîúà ãàðûíû ÷àéäàí êå÷èðÿðêÿí, ýþñòÿðäèéè õèäìÿòÿ
ýþðÿ îíà òÿøÿêêöð åäÿí ñÿñè òàíûäû.
Áó, áþéöê Çåâñèí àðâàäû, èëàùÿ Ùåðàíûí þçö èäè, Éàçîíà êþìÿê åòìÿéè ãÿò åëÿìèøäè. Î, Éàçîíà ÿìð åòäè êè, ýÿìèíèí òèêèëìÿñèíè Èîëê èíøààò÷ûñû Àðãà òàïøûðñûí. Çåâñèí ãûçû – àëèìëÿðèí âÿñÿíÿòêàðëàðûí ùèìàéÿ÷èñè Àôèíà Ïàëëàäàäàí èñÿ áó èøÿ ðÿùáÿðëèê
åòìÿéè õàùèø åòäè.
Ýÿìè òèêèëÿíÿ ãÿäÿð èñÿ Éàçîí áöòöí Éóíàíûñòàíû ýÿçÿðÿê,ýÿëÿúÿê ñÿôÿð ö÷öí þçöíÿ éîëäàø òîïëàéûðäû.

23ÝßÌÈÍÈÍ ÉÎËÀ ÄÖØÌßÑÈ
Éàçîíóí êÿñäèéè áþéöê ïåëèîí øàì àüàúûíäàí ýÿìèíèí
þçöëöíö ãàéûðäûëàð. Øàì àüàúûíäàí îíóí áþéöðëÿðèíè äöçÿëòäèëÿð,éîüóí òèðëÿðëÿ îíëàðû áÿðêèòäèëÿð; îíëàðûí öñòöíÿ äþøÿìÿíè äöçäöëÿð. Ýÿìèíèí ÿñàñûíû òàõòàëàðëà áèð-áèðèíÿ òèêäèëÿð; ýÿìèíèí êÿíàðëàðûíà àâàðëàð ö÷öí ýèðäÿ äåøèêëÿð à÷äûëàð âÿ îíëàðû ýþíëÿ òèêäèëÿð. Ýÿìèíèí îðòàñûíäà àòãûëàðëà óúà, íàçèê øàì àüàúû áÿíä åëÿäèëÿð âÿ îíëàðà êÿòàí éåëêÿí áÿðêèòäèëÿð. Ýÿìèíèí äàë òÿðÿôèíÿ
Äîäîí ìåøÿñèíèí ìöãÿääÿñ ïàëûä àüàúûíäàí áèð ïàð÷à áàüëàäûëàð. Áó ïàëûä àüàúû ñåùèðëè èäè; îíóí éàðïàãëàðûíûí õûøûëòûñûíäà
àäàìëàð þç òàëåëÿðèíè åøèäÿ áèëÿðäèëÿð. Ýÿìèíè òèêÿíëÿð áåëÿ öìèäåäèðäèëÿð êè, Äîäîí ïàëûäûíûí áó áèð ïàð÷àñû ñöêàí÷ûíûí ñàäèã êþìÿê÷èñè îëàúàã âÿ äÿíèç÷èëÿðÿ, ÷ÿòèíÿ äöøäöêëÿðè âàõòäà íÿ åòìÿê ëàçûì îëäóüóíó ýþñòÿðÿúÿêäèð. Ýÿìèíèí áóðóí ùèññÿñèíäÿ
àüàúäàí èýèä ñÿééàùëàðûí ùàìèñè îëàí èëàùÿ Ùåðàíûí ýþçÿë áàøûíû
éîíóá äöçÿëòäèëÿð âÿ îíó ãûçûëà òóòäóëàð: – ãîé î, ýÿìèíèí þíöíäÿ
ïàðûëäàñûí âÿ èøûã ñà÷ñûí, ãîé óçàãäàí ùàìû ýþðñöí êè, Éàçîíóí
ýÿìèñèíè Ùåðà þçö ñöðöð! – äåäèëÿð.
Íÿùàéÿò, ýÿìè ãÿòðàíëàíûá òÿúùèç åäèëÿíÿ âÿ ñóéà ñàëûíàíà
ãÿäÿð õåéëè âàõò êå÷äè.
Áóäóð, öçìÿêäÿ éöíýöë, äàëüàëàðà äàâàìëû éåëêÿíëÿðëÿ ãàíàäëàíìûø, ñöðÿòëè âÿ ýþçÿë ýÿìèíèí Èîëê ëèìàíûíäàêû êþðïöäÿ
ùàçûð äóðäóüó ýöí ýÿëèá ÷àòäû. Ýÿìèíè ãàéûðàí óñòàíûí øÿðÿôèíÿ
îíóí àäûíû “Àðãî” ãîéäóëàð.
Èîëêäà ùàé-êöé âÿ øÿíëèê èäè. Áöòöí Éóíàíûñòàíûí ýöúëö âÿãöââÿòè îëàí ÿëëè íÿôÿð ñå÷ìÿ ýÿíú “Àðãî” ýÿìèñèíäÿ ãûçûë éóíëó
äÿðèíè ýÿòèðìÿêäÿí þòðö óçàã Êîëõèäàéà éîëà äöøìÿê ö÷öí áóðàéà ýÿëìèøäè. Ãöäðÿòëè Ùåðàêë þç äîñòó Ýèëàñ èëÿ, ùå÷ âàõò áèðáèðèíäÿí àéðûëìàéàí åêèç ãàðäàøëàð – Êàñòîð âÿ Ïîëèäåâê, ôåññàëèéàëû ãàðäàøëàð – Ïåëåé âÿ Òåëàìîí, Àôèíà øàùû Åýåé, Èòàêà àäàñûíûí øàùû Ëàåðò, Éàçîíóí ãîùóìó ýÿíú Àäìåò, ãöââÿòëè ïÿùëÿâàí Èäàñ âÿ ýÿëÿúÿéè ãàáàãúàäàí áèëÿí àüûëëû Àìôèàðàé áóðàäà
èäèëÿð; ìÿøùóð éóíàí õàíÿíäÿñè Îðôåé äÿ þç êèôàðàñû1 èëÿ ýÿëìèøäè;__________1Êèôàðà – ñèìëè ìóñèãè àëÿòèäèð.

24

êöëÿê àëëàùû Áîðåéèí îüëàíëàðû Êàëàèä èëÿ Çåò þç ãöäðÿòëè ãàíàäëàðûíû ÷àëàðàã ýÿëäèëÿð. Ìöÿééÿí îëóíìóø ýöíäÿ Éóíàíûñòàíûí áèð ÷îõ äèýÿð ãÿùðÿìàíëàðû äà Èîëêà òîïëàøäûëàð. Ýÿìèíèí
ñÿðêÿðäÿëèéèíÿ – Éàçîí, ñöêàí÷ûñû ìàùèð âÿ òÿúðöáÿëè äÿíèç÷è
Òèôèñ, ëîñìàíû – ùÿð øåéè ùÿòòà éåðèí ëàï àëòûíû áåëÿ ýþðöá áèëÿí,óçàãýþðÿí Ëèíêåé ñå÷èëäè. Ïöøê àòìàãëà àâàð ÷ÿêÿíëÿðèí
éåðëÿðèíè áþëöøäöðäöëÿð, ýÿìèíèí äàë òÿðÿôèíäÿêè àâàðû ÷ÿêìÿéÿèñÿ èêè íÿôÿð ÿí ýöúëö àäàìû – Ùåðàêë èëÿ Àíêåéí òÿéèí åòäèëÿð.
“Àðãîéà” éåìÿê åùòèéàòû, øÿðàá âÿ è÷ìÿëè ñó éöêëÿäèëÿð êè, éîëäà
éåìÿê-è÷ìÿêäÿí êîðëóãëàðû îëìàñûí.
Àõûðûíúû ýåúÿíè àðãîíàâòëàð – îíëàð þçëÿðèíè áåëÿ àäëàíäûðûðäûëàð
– þç ýÿìèëÿðèíèí éàíûíäà, äÿíèçèí ñàùèëèíäÿ êå÷èðòäèëÿð. Îíëàð êåéôåëÿäèëÿð, ýþðöá-ýþòöðìöø àäàìëàðûí íàüûëëàðûíû, Îðôåéèí ýþçÿë
ìàùíûëàðûíû äèíëÿäèëÿð âÿ óçóí çàìàí éóõóéà ýåäÿ áèëìÿäèëÿð.
Øÿôÿã ñþêÿíäÿ, Òèôèñ ùàìûíû àéàüà ãàëäûðäû: ýÿìèíèí è÷ÿðèñèíÿ ýèðìÿê âàõòû èäè. Àâàð ÷ÿêÿíëÿð àâàðëàðûí àðõàñûíäà îòóðäóëàð, ñöêàí÷û ñöêàíûí éàíûíäà äóðäó.
Éàçîí ãÿäÿùèíè øÿðàáëà äîëäóðäó.
– Óüóð îëñóí! – äåéÿ î, øÿðàáû äÿíèçÿ áîøàëòäû – öçöá ýåòìÿçäÿí ÿââÿë äÿíèç÷èëÿðèí àäÿòè áåëÿ èäè.
Àâàð÷ûëàð àâàðëàðû èøÿ ñàëäûëàð âÿ “Àðãî” ñàêèò êþðôÿçëÿ èðÿëèëÿäè.
Ïåëèîí áóðíóíó êå÷äèêäÿí ñîíðà, à÷ûã äÿíèçÿ ÷ûõàðàã, àðãîíàâòëàð éåëêÿíè à÷äûëàð. Ñÿìò êöëÿéè ÿñäè âÿ éöíýöë ýÿìè Ôåññàëèéàíûí äàüëûã ñàùèëëÿðè áîéó ñöðÿòëÿ öçäö.
Áóäóð, Ùåëèîñóí àòëàðû ýöíÿø àðàáàñûíû ýþéÿ ãàëäûðäûëàð –ýöíÿø ÷ûõäû. Àðãîíàâòëàð ñÿôÿðëÿðèíèí èëê ýöíöíö øÿí áàüûðòûëàðëà
ñàëàìëàäûëàð. Ýþéöí öçö áóëóäñóç, äÿíèç ñàêèò èäè. Öðÿêëÿð èíòèçàðëà âÿ äÿíèç÷èëÿðèí ñàäèã éîë éîëäàøû îëàí öìèäëÿ äîëó èäè.
Ñàðû ñèìëÿð ñÿñëÿíäè âÿ Îðôåéèí ýöúëö ñÿñè ýÿìèíèí êÿíàðëàðû
àðõàñûíäàí ýÿëÿí ñóéóí øàïïûëòûëàðûíû áàòûðäû.
Îðôåéèí ìàùíûëàðûíû åøèäÿðÿê äåëôèíëÿð1 âÿ áàëûãëàð öçöá äÿíèçèí öçöíÿ ÷ûõäûëàð âÿ ÷îáàíûí àðäûíúà ýåäÿí èòàÿòêàð íàõûð êèìè, “Àðãîíóí” äàëûíúà öçäöëÿð.
__________1Äåëôèí – Éóíóñ áàëûüû.

26

ËÅÌÍÎÑ ÀÄÀÑÛÍÄÀ
Àðãîíàâòëàð Éóíàíûñòàíûí ñàùèëëÿðè áîéóíúà óçóí çàìàí öçäöêäÿí ñîíðà, Õàëêèä éàðûìàäàñûíûí ñîí ÷ûõûíòûñûíû äîëàíûá, ýåíèø äÿíèçÿ ÷ûõäûëàð.
Áèð äÿôÿ àõøàì÷àüû îíëàð ãàðøûäà, äÿíèçèí öçÿðèíäÿ ãûðìûçûìòûë áèð àäà ýþðäöëÿð. ßââÿëúÿ îíëàð áåëÿ äöøöíäöëÿð êè, ýöíáàòàðêÿí àäàäàêû óúà äàüëàðû ãûçàðòìûøäûð. Ëàêèí ýåúÿ îëäó, ÿòðàôäà ùÿð òÿðÿô ãàðàíëûãëàøäû, íàìÿëóì àäà èñÿ ñàíêè, îíëàðûí ãàðøûñûíäà öçöðäö âÿ “Àðãî” öçöá îíà éàõûíëàøäûãúà, ãûçàðòû áèð îãÿäÿð àéäûí îëóðäó. Áèðäÿí, àäàíûí öçÿðèíäÿ óúàëàí äàüûí çèðâÿñèíäÿí îäëó áèð ñöòóí àéðûëûá ýþéëÿðÿ äîüðó éöêñÿëäè, ýóðóëòó âÿòèòðÿéèøëÿ ìèëéîíëàðëà ãûüûëúûì âÿ êþçÿðìèø äàøëàðû ÿòðàôà ñÿïÿëÿéÿðÿê äÿíèçÿ òþêöëäö.
Àðãîíàâòëàð ýÿìèíèí ýþéÿðòÿñèíÿ òîïëàøäûëàð, áó áþéöê òàìàøàäàí íÿøÿëÿíÿðÿê, äÿíèçèí îðòàñûíäàêû áó éàíüûíûí íÿ äåìÿê
îëäóüóíó áèð-áèðèíäÿí ñîðóøäóëàð.
Ñÿùÿð à÷ûëäû, àäàäàêû àëîâ ñþíäö, àíúàã äàüäàí, åâäÿ ñîáàéàíäûðàðêÿí îíóí áîðóñóíäàí ÷ûõàí òöñòö êèìè, ãàëûí òöñòö ÷ûõûðäû.
“Àðãî” ñàùèëÿ éàõûíëàøäû. Ýÿìèíè äàëüàëàð àïàðìàñûí äåéÿ,àðãîíàâòëàð äÿíèçèí äèáèíÿ – ñó, áóðàäà ÷îõ äà äÿðèí äåéèëäè –ìþùêÿì êÿíäèðÿ áàüëàíìûø áþéöê áèð äàø ñàëëàäûëàð. Áàøãà áåëÿáèð êÿíäèð ýÿìèíèí äàë òÿðÿôèíÿ áàüëàíìûøäû; îíóí áèð óúóíó ñàùèëÿ òóëëàäûëàð âÿ àâàð÷ûëàðäàí áèðè îíó ãàéà ÷ûõûíòûñûíà èëèøäèðèá
äöéöíëÿäè.
Àðãîíàâòëàð éàâàøúà ñàùèëÿ ÷ûõäûëàð. Äàõèëèíäÿ îä îëàí òîðïàüà àéàã áàñìàã ãîðõóëó èäè, òîðïàã îíëàðà ãûçìàð âÿ òèòðÿê ýþðöíöðäö. Áàõàðêÿí, îíëàð óçàãäà øÿùÿð äèâàðëàðû ýþðöá øÿùÿðÿ
äîüðó éîëëàíäûëàð êè, áó àäàíûí íåúÿ àäëàíäûüûíû âÿ áóðàäà éàøàéàí àäàìëàðûí êèì îëäóüóíó þéðÿíñèíëÿð.
Àðãîíàâòëàðûí ýÿëìÿñèíè, àðòûã øÿùÿðäÿ ýþðìöøäöëÿð: îíëàð
“Àðãî”íóí äàéàíäûüû ñàùèëäÿí òÿçÿúÿ àðàëàíìûøäûëàð êè, øÿùÿð äàðâàçàëàðûíäàí áþéöê áèð ñèëàùëû äÿñòÿ ÷ûõäû âÿ ùÿäÿ èëÿ ñèëàùëàðûíû
ãàëäûðûá, îíëàðûí ãàðøûñûíà éåðèäèëÿð.
27

Àðãîíàâòëàð äà, ùÿð åùòèìàëà ãàðøû, äþéöø ãàéäàñûíäà äöçöëäöëÿð âÿ äþéöøÿ ùàçûðëàøäûëàð. Ëàêèí óçàãýþðÿí Ëèíýåé áèðäÿí
ýöëäö âÿ äåäè:– ßë ñàõëàéûí, äîñòëàð, ãûëûíúëàðûíûçû âÿ íèçÿëÿðèíèçè àøàüû
ñàëûí, áóíëàð ãàäûíäûðëàð.
Äîüðóäàí äà áóíëàð, äàâà ïàëòàðû ýåéìèø, ÿëëÿðèíäÿ ñèëàù îëàíãàäûíëàð èäèëÿð.
Àðãîíàâòëàð äàéàíäûëàð âÿ þç ãåéðè-àäè äöøìÿíëÿðèíÿ òÿÿúúöáëÿ áàõäûëàð. Ýÿëìÿëÿðèí îíëàðà ùöúóì åòìÿäèêëÿðèíè ýþðÿí
ãàäûíëàð äà äàéàíäûëàð âÿ þç àðàëàðûíäà ìÿñëÿùÿòëÿøèá, áó àäàìëàðûí êèì îëäóãëàðûíû âÿ àäàéà íÿ ö÷öí ÷ûõäûãëàðûíû þéðÿíìÿê
ö÷öí þç åë÷èëÿðèíè ýþíäÿðäèëÿð.
Àðãîíàâòëàð äåäèëÿð êè, îíëàðûí éîëó àäàíûí éàíûíäàí êå÷èðäè,îíëàð ùå÷ áèð ïèñ íèééÿòäÿ äåéèëëÿð, ñîíðà îíëàð ýþçÿë àäàéà áàõìàã âÿ éåìÿê-è÷ìÿê åùòèéàòû ýþòöðìÿê ö÷öí èúàçÿ èñòÿäèëÿð.
Îíëàð åë÷èäÿí áóðàíûí Ëåìíîñ àäàñû îëäóüóíó þéðÿíäèëÿð.
Áóðàäà îäïöñêöðÿí Ìîñèõë äàüûíäà, àëëàù Ùåôåñòèí äÿìèð÷èõà28íàñû âàð èäè, êöðÿäÿ äàèì ìöãÿääÿñ îä éàíûðäû. Ìöãÿääÿñ óñòàíûí õöñóñèëÿ ÷îõ èøè îëàíäà âÿ îíóí òàéýþç øàýèðäëÿðè – êèêëîïëàð1îäó ãöââÿòëÿ öôöðÿíäÿ, ãûüûëúûìëàð ó÷óá ýþéÿ éöêñÿëÿð âÿ ãöäðÿòëè ÷ÿêèúèí éåðàëòû çÿðáÿëÿðèíäÿí áöòöí àäà òèòðÿéÿð âÿ ÿñÿðäè.
Âàõòèëÿ íÿùÿíý Ïðîìåòåé áóðàäàí ãûüûëúûì ýþòöðöá àïàðìûøäûð
êè, èíñàíëàðà îä áÿõø åòñèí.
Àðãîíàâòëàð àäàäà ãÿòèééÿí êèøè îëìàäûüûíû áèëèá òÿÿúúöáëÿíäèëÿð. Øÿùÿðäÿ òÿêúÿ ãàäûíëàð éàøàéûð, ÷þëäÿ âÿ åìàëàòõàíàäà þçëÿðè èøëÿéèð âÿ êèøèëÿðÿ ìÿõñóñ îëàí áöòöí èøëÿðè þçëÿðè ýþðöðäöëÿð.
Ùÿòòà àäàíû ùöúóìëàðäàí ãîðóìàüû äà ãàäûíëàð åòìÿëè èäèëÿð.
Áó ãàäûí ñÿëòÿíÿòèí ÷àðè÷ÿ Èïñèïèëà èäàðÿ åäèðäè.
Åë÷è àðãîíàâòëàðûí õàùèøèíè îíà éåòèðäèêäÿ î, áöòöí ãàäûíëàðàÿìð åëÿäè êè, àäÿòÿí þç èøëÿðèíè ìöçàêèðÿ åòäèêëÿðè ìåéäàí÷àéà
òîïëàøñûíëàð âÿ áåëÿ äåäè:__________1Êèêëîïëàð – ãÿäèì éóíàí ÿñàòèðëÿðèíÿ ýþðÿ Óðàí âÿ Ùåèí îüëàíëàðû, àëûíëàðûíäàòÿê áèð ýþç îëàí ÿúàéèá íÿùÿíýëÿðäèð, îíëàðû òñèêëîïëàð äà àäëàíäûðûðëàð.

29

– ßçèç áàúûëàð! Éàäåëëèëÿðÿ ÷þðÿê, ìåéâÿ âÿ øèðèí Ëåìíîñ øÿðàáû âåðÿê. Ùÿäèééÿëÿðèìèçè îíëàð ö÷öí ýÿìèéÿ àïàðàã. Àíúàã
îíëàð ãîé òåç öçöá ýåòñèíëÿð, ãîé áèçèì øÿùÿðèìèçÿ ýèðìÿñèíëÿð.
Îíëàð, áó éàäåëëèëÿð ýöúëöäöðëÿð, áèç îíëàðûí íÿ íèééÿòäÿ îëäóüóíó áèëìèðèê.
Ëàêèí, ÷àðè÷ÿíèí ãîúà äàéÿñè, àüñà÷ëû Ïîëèêñî, áóíà åòèðàç åòäè:– Ìÿíÿ áèð áàõûí: áàøûì àüàðûá ãàðûìûøàì, òåçëèêëÿ þëÿúÿéÿì.
Ãîúàëàð þëÿíäÿ, úàâàíëàð èñÿ ãîúàëàíäà, êèì þêöçëÿðè áîéóíäóðóãëàéàúàã, éåè ñöðÿúÿê, òàõûëû ÿêÿúÿê âÿ òàðëàäà ñöíáöëö
áè÷ÿúÿê? Øÿùÿðè äþéöøêÿí ãîíøóëàðûí ùöúóìóíäàí âÿ ñèçè àüûðêþëÿëèêäÿí êèì ãîðóéàúàã? Êèì êþùíÿ åâëÿðè òÿìèð åäÿúÿê âÿéåíè åâëÿð òèêÿúÿê? Áèçäÿí ñîíðà êèì éàøàéàúàãäûð? Áó ýÿìèíè âÿîíóí è÷ÿðèñèíäÿêè ÿëëè íÿôÿð èýèä âÿ ýöúëö ãÿùðÿìàíû Àëëàù þçöáèçèì ö÷öí ýþíäÿðìèøäèð. Ùÿð øåéäÿí ýþðöíöð êè, áó àäàìëàð éàìàí àäàìëàð äåéèëëÿð. Ìÿíèì ìÿñëÿùÿòèìÿ ãóëàã àñûí: îíëàðû ÷àüûðûí ñèçèí éàíûíûçäà éàøàñûíëàð, ãîé îíëàð Ëåìíîñäà ãàëñûíëàð, ãîéøÿùÿðè èäàðÿ åòñèíëÿð, ãîé þçëÿðèíÿ àðâàä ñå÷ñèíëÿð, àðâàäëàðûíûí
óøàãëàðû îëñóí, ãîé ýÿëìÿëÿð ñèçÿ ãîùóì îëñóíëàð, îíëàð ùÿð èøäÿñèçèí äàéàüûíûç âÿ áöòöí äöøìÿíëÿðäÿí ìöäàôèÿ÷èíèç îëàðëàð.
Ãîúà Ïîëèêñî áåëÿ äåäè âÿ ãàäûíëàð ôèêèðëÿøèá îíóíëà ðàçûëàøäûëàð. Úÿëä àòëàðû àðàáàéà ãîøäóëàð, ìåéâÿ èëÿ äîëó çÿíáèëëÿðè øÿðàáëà äîëó ñÿùÿíýëÿðè îíà éöêëÿäèëÿð âÿ åë÷èíè àðãîíàâòëàðûí éàíûíà ýþíäÿðäèëÿð êè, ùÿäèééÿëÿðè îíëàðà âåðñèí âÿ îíëàðû ÷àðè÷ÿ
Èïñèïèëàíûí éàíûíà ãîíàãëûüà äÿâÿò åòñèí.
Àðãîíàâòëàð áó äÿâÿòè ñåâèíúëÿ ãÿáóë åòäèëÿð, ÿí éàõøû ïàëòàðëàðûíû ýåéèíèá øÿùÿðÿ éîëëàíäûëàð. Àíúàã Ùåðàêë èëÿ Ùèëàñ, Àìôèàðàéâÿ õàíÿíäÿ Îðôåé ýÿìèíèí êåøèéèíè ÷ÿêìÿéÿ ãàëäûëàð.
Ãàäûíëàð êö÷ÿëÿðäÿ ãÿùðÿìàíëàðû ýöëÿð öçëÿ ãàðøûëàäûëàð, áöòöí ãàïûëàðû îíëàðûí öçöíÿ à÷äûëàð. Éàçîíó ÷àðè÷ÿíèí ñàðàéûíà àïàðäûëàð âÿ ÷àðè÷ÿ îíà áåëÿ äåäè:– Áèç ñÿíèí âÿ éîëäàøëàðûíûí ýÿëèøèíÿ ÷îõ øàäûã. Áó øÿíëèêäÿ
áèçèì ãîíàüûìûç îëóí. Áèçèì àäàíûí ñàùèáè àëëàù Ùåôåñòè âÿ îíóíàðâàäû – èëàùÿ Àôðîäèòàíû øÿðÿôëÿíäèðÿê!
Àðãîíàâòëàð øÿùÿðèí ùÿð òÿðÿôèíÿ äàüûëìûøäûëàð âÿ øÿí çèéàôÿò
áàøëàíäû.
30Çèéàôÿò çàìàíû ÷àðè÷ÿ Éàçîíà äåäè:– Ýþðöðñÿíìè, áèçèì àäà íåúÿ ýþçÿë, òîðïàüûìûç íåúÿ áÿðÿêÿòëèäèð. Áó òîðïàüû ñåâ âÿ ÿýÿð èñòÿéèðñÿí áèçèìëÿ ãàë, áó ñàðàéäà éàøà âÿ áèçèì øÿùÿðèí ÷àðû îë. Þç éîëäàøëàðûíà äà ÿìð åò, Ëåìíîñäà ãàëñûíëàð.
– ×àðè÷ÿ, – äåéÿ Éàçîí äèëëÿíäè, – íÿçàêÿòëè ãÿáóë âÿ õåéèðõàù ñþç ö÷öí ìèííÿòäàðàì, ñÿíèí àäàí âÿ ñÿíèí øÿùÿðèí íÿ ãÿäÿð
ýþçÿë îëñà äà, ìÿí áóðàäà ãàëûá, Ëåìíîñäà ÷àð îëà áèëìÿðÿì.
Ìÿíèì éîëóì óçàã âÿ óçóíäóð âÿ ìÿí âÿäèìè éåðèíÿ éåòèðìÿëè,ãûçûë éóíëó äÿðèíè ÿëäÿ åòìÿëèéÿì.
Àììà êÿäÿðëÿíìèø ÷àðè÷ÿ Éàçîíà ùåé íÿâàçèøëÿ áàõûð, øÿùÿðäÿ øÿí íÿüìÿëÿð ñÿñëÿíèð âÿ ãàéüûñûç ãûçëàð ìåéäàí÷àëàðäàâÿ éîë àéðûúëàðûíäà ùåé ðÿãñ åäèðäèëÿð, ãîúà Ïîëèêñî èñÿ ìåùðèáàíúàñûíà ùåé äåéèíèðäè: “Ùàðà òÿëÿñèðñèíèç? Þëöìÿ íèéÿ úàíàòûðñûíûç? Ãîé ãÿùðÿìàíû òÿùëöêÿ þçö àõòàðûá òàïñûí…”
Ãîíàãëûã ãîíàãëûãëà ÿâÿç îëóíóðäó. Ñààòëàð, ýöíëÿð âÿ ýåúÿëÿð ýÿëèá êå÷èð, àðãîíàâòëàð èñÿ þç ýÿìèëÿðèíÿ ãàéûòìàüû ôèêèðëÿðèíÿ áåëÿ ýÿòèðìèðäèëÿð.
Ùåðàêë îíëàðû ÷îõ ýþçëÿäè, íÿùàéÿò, þçö øÿùÿðÿ éîëà äöøäö âÿãàéüûñûç éîëäàøëàðûíû äàíëàìàüà áàøëàäû:– Áèçèì “Àðãî” îíóí÷öíìö ãàéðûëìûøäûð êè, äàëüàëàð îíóËåìíîñ ñàùèëëÿðèíÿ ÷ûðïñûí? Éàçîí áèçè áöòöí Éóíàíûñòàíäàí îíàýþðÿìè òîïëàìûøäûð êè, ãàäûíëàðûí çèéàôÿòèíäÿ êåéô ÷ÿêÿê? Ñÿìòêöëÿéè “Àðãî”íó äàë òÿðÿôäÿí èòÿëÿéèð, ýÿìèíè êþðïöéÿ áàüëàéàí
êÿíäèðëÿð äàðòûëûá àç ãàëûð êè, ãûðûëñûí. Êèì íàçëàíìàã âÿ ãàäûíëàðûí ÷þðÿéèíè éåéèá éàòìàã èñòÿìèðñÿ, – ãûçûë éóíëó äÿðèíèí äàëûíúà, èðÿëèéÿ, éîëà äöøñöí! Àðãîíàâòëàð, éîëà äöøöí!
Óòàíìûø âÿ ñàíêè ìÿñòëèêäÿí àéðûëìûø àðãîíàâòëàð éåíèäÿíáèð éåðÿ òîïëàøäûëàð âÿ éîëà äöøìÿéÿ ùàçûðëàøäûëàð.
Ëåìíîñ ãàäûíëàðû àäàäà áîë îëàí ùÿð áèð øåéäÿí îíëàð ö÷öíýÿìèéÿ ýÿòèðäèëÿð âÿ ãÿùðÿìàíëàðû éîëà ñàëàðêÿí àüëàäûëàð, ÷öíêè
àðòûã îíëàðû ñåâìèøäèëÿð âÿ îíëàðäàí àéðûëìàã èñòÿìèðäèëÿð.
– Ñèçÿ ùÿì éîëóíóçäà âÿ ùÿì äÿ òÿùëöêÿëè èøèíèçäÿ õîøáÿõòëèê àðçó åäèðèê, – äåéÿ ÷àðè÷ÿ Èïñèïèëà Éàçîíà ìöðàúèÿò åëÿäè
31âÿ éàâàøäàí ÿëàâÿ åòäè: – ßýÿð ãûçûë éóíëó äÿðèíè ÿëäÿ åòñÿí âÿËåìíîñà ãàéûòìàã èñòÿñÿí, øÿùÿðè, ùàêèìèééÿòè âÿ þç ñåâýèìè
ñÿíÿ âåðÿðÿì. Ìÿíè óíóòìà.
Ëàêèí, îíóí ýþçëÿðè éàøëà äîëìóøäó, ÷öíêè öðÿéèíÿ äàììûøäû
êè, àðãîíàâòëàð áèð äÿ ùå÷ âàõò Ëåìíîñà ãàéûòìàéàúàãëàð.
Ùåðàêë ýÿìèíè äàëüàëàðûí öçÿðèíäÿ ñàõëàìûø äàøû äÿíèçèí äèáèíäÿí ãàëäûðäû. Éàíàëìà êÿíäèðèíè Ëåìíîñ ãàéàñûíäàí à÷äûëàðâÿ î, èëàí êèìè ãûâðûëàðàã, ñöêàí÷ûíûí àéàãëàðû àëòûíäà óçàíäû.
Àâàð ÷ÿêÿíëÿðèí ùàìûñû þç éåðèíäÿ èäè. Éàçîí èøàðÿ âåðÿí êèìèàâàðëàð áèðäÿí ùÿðÿêÿòÿ ýÿëäè âÿ “Àðãî” éåíèäÿí éîëà äöøäö.

32ÀÉÛ ÄÀÜÛ
Àðãîíàâòëàð áèðáàøà øÿðãÿ äîüðó öçäöëÿð âÿ öçÿðêÿí ÿòðàôëàðûíäà äÿíèçäÿí âÿ ñÿìàäàí áàøãà ùå÷ áèð øåé ýþðìÿäèëÿð. Ñîíðà, èðÿëèäÿ ñàùèë ýþðöíäö. Èêè ñûðà àë÷àã ñàùèë òÿïÿëÿðèíèí àðàñûíäà
áîüàçûí åíñèç çîëàüû ýþéÿðèðäè. Äàëüàëàð ýóðóëòó èëÿ áîüàçäà áèðáèðèíè áàñûð âÿ àü êþïöê ñàùèëÿ ÷ûðïûëûðäû.
Àðãîíàâòëàð, Ùåëëàíûí ãûçûë ãîéóíóí öñòöíäÿí äöøöá áàòäûüû
éåðÿ éàõûíëàøûðäûëàð.
– Ùåëëåñïîíò! – äåéÿ ñöêàí÷û Òèôèñ äèëëÿíäè.
Èòèñöðÿòëè, éöíýöë “Àðãî” ö÷öí íÿ ñó áóðóëüàíëàðû, íÿ äÿ ñóéóí èòè àõûíû ãîðõóëó äåéèëäè, îäóð êè, àðãîíàâòëàð éàõûí ñàùèëÿ ìàðàãëà òàìàøà åäÿ-åäÿ åíñèç, óçóí áîüàçëà õåéëè âàõò öçäöëÿð.
Áîüàçû êå÷äèêäÿí ñîíðà îíëàð, éîëëàðûíäà îëàí èêèíúè äÿíèçè –Ïðîïîíòèäàíû öçöá êå÷ìÿçäÿí ÿââÿë áèð ãÿäÿð äàéàíìàüû ãÿðàðà
àëäûëàð. Îíëàð ñàùèëÿ éàõûíëàøäûëàð.
Îíëàðûí ãàðøûñûíäà òÿð îòëàðëà þðòöëìöø àë÷àã éàøûë áèð äöçÿíëèê âàð èäè. Äÿíèç áó äöçÿíëèéèí è÷ÿðèñèíÿ ñîõóëìóø âÿ ñàêèò áèðêþðôÿç ÿìÿëÿ ýÿòèðìèøäè. Ñàíêè, òîðïàã êþðïöíö àíäûðàí åíñèç áèðéîë, éóõàðûéà äîüðó òöêëÿðè ãàáàðìûø éåêÿ áèð àéûéà îõøàéàí éöêñÿê, ãàðàíëûã ñûëäûðûì äàüà ýåäèðäè.
Ñàùèëäÿ ùÿð øåé ñàêèò âÿ õàìóø èäè. Êþê ãîéóíëàðûí ñöðöñö îòëàãäà ýÿçèøèð, äÿíèçèí ëàï êÿíàðûíäà èñÿ ýöíÿøèí ãàðøûñûíäà áàëûã÷û òîðëàðû ãóðóäóëìàãäà èäè.
Àðãîíàâòëàð ýÿìèëÿðèíè êþðôÿçÿ éþíÿëòäèëÿð, ÿëâåðèøëè áèð ëèìàí òàïûá, éàí àëäûëàð. Éåðëè ÿùàëè îíëàðû ýöëÿð öçëÿ ãàðøûëàäû. Áó,ñàäÿ ãÿëáëè, äèíú äîëèîíëàð ãÿáèëÿñè èäè. Äîëèîíëàð àðãîíàâòëàðà
áèëäèðäèëÿð êè, þç íÿñèëëÿðèíè äÿíèçëÿð àëëàùû Ïîñåéäîíäàí áàøëàìûøëàð; Ïîñåéäîí îíëàðûí ùàìèñèäèð âÿ áöòöí äöøìÿíëÿðäÿí îíëàðû ìöùàôèçÿ åäèð. Îíëàð êþðôÿçèí öçÿðèíÿ ñàëëàíìûø óúà äàüûýþñòÿðèá äåäèëÿð êè, áó, Àéû äàüûäûð, îíóí öñòöíäÿ àëòû ÿëè îëàííÿùÿíýëÿð éàøàéûðëàð; îíëàð ãöäðÿòëè âÿ âÿùøèäèðëÿð, àììà Ïîñåéäîíäàí ãîðõäóãëàðûíà ýþðÿ äîëèîíëàðà òîõóíìóðëàð.
Àç ñîíðà, äîëèîíëàðûí ÷àðû äà ñàùèëÿ ýÿëäè. Î, ÷îõ ýÿíú, äåìÿê
îëàð êè, ëàï áûüëàðû ÷ûõìàìûø âÿ çÿðèô áèð îüëàí èäè. Îíóí àäû äà33÷àðëûã åòäèéè òîðïàüûí àäû êèìè Êèçèê èäè. Êèçèê ãÿùðÿìàíëàðû
ùþðìÿòëÿ ñàëàìëàäû âÿ îíëàðû çèéàôÿòÿ äÿâÿò åòäè. Çèéàôÿò ÷îõñàäÿ èäè – ÷àðûí ñöðöñöíäÿí ÿí éàüëû ãîéóíëàðäàí ãûçàðòäûëàð âÿìåéâÿ èëÿ øÿðàá ýÿòèðäèëÿð. Ýÿíú ÷àð íÿøÿëè èäè, ãîíàãëàðû äÿíèçÿ
áàõìàã ö÷öí Àéû äàüûíà àïàðäû, îíëàðà äàíûøäû êè, íåúÿ öçñÿëÿð
äàùà éàõøûäûð, ñîíðà þç ÷ÿìÿíëÿðèíè âÿ áàüëàðûíû ýþñòÿðäè âÿ éîëàýþòöðìÿê ö÷öí îí áàø ÿí éàõøû ãîéóí áàüûøëàäû.
Àðãîíàâòëàð ýåúÿíè ãîíàãïÿðâÿð äîëèîíëàðûí éàíûíäà ãàëàðàã,åðòÿñè ýöí ñÿùÿð éîëà ùàçûðëàøäûëàð, Êèçèêëÿ âèäàëàøûá ýÿìèéÿ äàõèë îëäóëàð.
Áèðäÿí, ÷îõ èðè äàøëàð, ñàíêè Àéû äàüûíäàí ãîïóá “Àðã”îíóíéàíûíà ñóéà òþêöëäö, âÿùøè áèð ãûøãûðûã ãîïäó âÿ ñÿééàùëàð íÿùÿíýëÿðè ýþðäöëÿð. Îíëàðûí áîéó úàâàí øàì àüàúû áîéäà èäè, àüàúûí áóäàãëàðû êèìè îíëàðûí ùÿðÿñèíèí àëòû óçóí ãîëó âàðäû: èêèñè
àäàìëàðäà îëäóüó êèìè ÷èéèíëÿðèíäÿí, èêèñè ãóðøàãäàí, èêèñè äÿéàíëàðäàí ñàëëàøìûøäû. Íÿùÿíýëÿð, ùàé-êöéëÿ äàüäàí äàøëàðû
÷åâèðèð, áöòþâ ãàéàëàðû ãîïàðûá êþðôÿçÿ òóëëàéûðäûëàð êè, ýÿìèíèí
äÿíèçÿ ÷ûõûø éîëóíó áàüëàñûíëàð, ýÿìè à÷ûã äÿíèçÿ ÷ûõà áèëìÿñèí.
Ãàéìà äàøëàð “Àðãî”íó ÿçèá äàüûòìàãëà ùÿäÿëÿéÿðÿê ñóéà éóìáàëàíûðäû. Äîëèîíëàð ãîðõóäàí ãà÷ûá äàüûëûøäûëàð, ýèçëÿíäèëÿð, åëÿàðãîíàâòëàð äà þçëÿðèíè èòèðäèëÿð. Áåëÿ îëäóãäà Ùåðàêë êàìàíûíû
ÿëèíÿ àëäû, ýÿìèíèí áóðóí òÿðÿôèíäÿ äàéàíûá íÿùÿíýëÿðè îõ èëÿâóðìàüà áàøëàäû. Êþêöíäÿí êÿñèëìèø àüàú êèìè íÿùÿíýëÿð áèðáèðèíèí àðäûíúà äàüäàí äÿíèçÿ òþêöëöðäöëÿð. Àðãîíàâòëàð ãàëõàíëàðûí äàëûíäà äàøäàí âÿ êÿñÿêäÿí ãîðóíàðàã ãóðóéà ÷ûõäûëàð âÿàëòûãîëëóëàðëà äþéöøÿ ýèðèøäèëÿð. Íÿùÿíýëÿðè ãûðûá òþêäöëÿð âÿîíëàðûí úÿñÿäëÿðèíè áàëûãëàð âÿ ãóøëàð ö÷öí éåì ãîéóá, Êèçèêäÿí
öçöá äÿíèçÿ ÷ûõäûëàð.
“Àðãî” Àéû äàüûíäàí àðàëàíàðàã, áöòöí ýöíö ñöðÿòëÿ éîë ýåòäè.
Àõøàì äöøÿíäÿ âÿ ýÿìè, àðòûã, ñàùèëäÿí óçàãäà îëàíäà, à÷ûãäÿíèçäÿ áèðäÿí øèääÿòëè êöëÿê ãàëõäû. Àðãîíàâòëàð êöëÿéèí ãàëõìàñûíäàí ñåâèíÿðÿê éåëêÿíëÿðè à÷äûëàð âÿ êöëÿéèí ÿêñ òÿðÿôäÿí
ÿñäèéèíè ùèññ åòìÿäÿí óçàíûá éàòäûëàð. Ýåúÿ òóôàí îíëàðû ýåðèéÿ,Êèçèêèí éàíûíà ãîâóá ýÿòèðäè, ëàêèí îíëàð éåðëÿðè òàíûéà áèëìÿäè34

ëÿð âÿ áåëÿ ýöìàí åòäèëÿð êè, áó, éîëëàðûíûí öñòöíäÿ îëàí éåíè áèðþëêÿäèð. Îíëàð ñàùèëÿ éàõûíëàøäûëàð, ùèääÿòëÿ ñèëàùëàðûíû îéíàäàîéíàäà ãóðóéà ÷ûõäûëàð.
Äîëèîíëàð äà ýåúÿíèí ãàðàíëûüûíäà àðãîíàâòëàðû òàíûìàäûëàð.
Àâàðëàðûí øàïïûëòûñûíû âÿ ãûëûíúëàðûí úèíýèëòèñèíè åøèäÿðêÿí îíëàð
áåëÿ ýöìàí åòäèëÿð êè, áóíëàð äÿíèç ãóëäóðëàðûäûð, òóôàíëû, ãàðàíëûã ýåúÿäÿí èñòèôàäÿ åäÿðÿê, Êèçèêÿ áàñãûí åòìèøëÿð. Äîëèîíëàð þçäöíÿíêè ãîíàãëàðûíû èíäè ãûëûíú âÿ íèçÿëÿðëÿ ãàðøûëàäûëàð. Ñÿùÿð
à÷ûëàíà ãûäûð ñàùèëäÿ øèääÿòëè âóðóøìà ýåòäè. Àðãîíàâòëàð äþéöøäÿ
òÿúðöáÿëè âÿ ýöúëö èäèëÿð, îäóð êè, äîëèîíëàðäàí ÷îõó ãûðûëìûøäû.
Ýÿíú ÷àðûí þçö Éàçîíóí ñÿððàñò àòäûüû íèçÿäÿí éàðàëàíûá þëìöøäö.
Ñÿùÿð à÷ûëûá ÿòðàôäà ùÿð øåé àéäûí ýþðöíìÿéÿ áàøëàéàíäà,äöøìÿíëÿð äÿùøÿòëÿ ýþðäöëÿð êè, ýåúÿíèí ãàðàíëûüûíäà îíëàð þçäîñòëàðû èëÿ âóðóøìóøëàð.
Þç äÿùøÿòëè ñÿùâëÿðèíÿ âÿ ýÿíú ÷àðûí þëöìöíÿ ýþðÿ àðãîíàâòëàðëà äîëèîíëàð ö÷ ýöí, ö÷ ýåúÿ àüëàäûëàð. Îíó äÿíèçèí ñàùèëèíäÿ äÿôí åòäèëÿð âÿ ãÿáðèíèí öñòöíäÿ òîðïàãäàí ùöíäöð áèðòÿïÿ äöçÿëòäèëÿð. Áó ùöíäöð òÿïÿ óçóí çàìàí ãàëäû âÿ ëèìàíà
ýèðÿí ýÿìèëÿðäÿí îëàí äÿíèç÷èëÿð î ñààò ùÿìèí éåðè òàíûéûðäûëàð.

35

ÝßÌÈÄß ÄÀËÀØÌÀ
Êöëÿéèí îíëàðëà îéíàäûüû áåëÿ áèð õÿáèñ çàðàôàòäàí ñîíðà,àðãîíàâòëàðûí ãÿëáèíè êÿäÿð áöðöäö. Ùÿð êÿñ ýöíäöç þç èøèíè ëàëäèíìÿç éåðèíÿ éåòèðèðäè, ýÿìèäÿ íÿ ýöëìÿê, íÿ çàðàôàò âÿ íÿ äÿòÿúðöáÿëè äÿíèç÷èëÿðèí íàüûëëàðû åøèäèëèðäè. Îðôåé äÿ äàùà ìàùíû
îõóìóðäó.
Äÿíèç äÿ ñàêèò äåéèëäè. Úîøãóí êöëÿê äàèì äÿéèøèð, ùèääÿòëÿ
ÿñèð âÿ ýÿìèíè ýàù áó òÿðÿôÿ, ýàù äà áàøãà òÿðÿôÿ ãîâàëàéûðäû.
Ñöêàí÷û ö÷öí ýÿìèíè èäàðÿ åòìÿê ÷ÿòèí èäè, èðè äàëüàëàð äà àâàð÷ÿêÿíëÿðÿ ìàíå îëóðäó. “Àðãî” ÷îõ éàâàø-éàâàø èðÿëèëÿéèðäè.
Áèðäÿí Ùåðàêëûí àâàð êöðÿéè ñûíäû âÿ áèð àíäà ñó îíó àïàðäû,ãÿùðÿìàíûí ÿëèíäÿ àíúàã àüàú ãàëäû. Î, àâàð ïàð÷àñûíû àúûãëà ãÿçÿáëè äàëüàëàðûí è÷ÿðèñèíÿ òóëëàäû âÿ àâàð÷ûëàðûí àðàñûíäà þç éåðèíè
òÿðê åäèá ýåòäè.
Éàçîí ñöêàí÷ûéà äåäè:– Ýÿìèíè ñàùèëÿ éþíÿëò! Äàëüàëàðëà ÷àðïûøìàãäàí éîðóëäóã,äèíúÿëìÿê ëàçûìäûð. Ùåðàêëà äà éåíè êöðÿê ëàçûìäûð. Êöðÿéè
þçöíÿ î, ñàùèëäÿêè ìåøÿäÿí òàïàð. Ãóðóéà éàí àëàã!
Ñöêàí÷û èòàÿòëÿ ýÿìèíè ãóðóéà äîüðó éþíÿëòäè âÿ òåçëèêëÿ îíëàð, ñûõ ìåøÿëèêëÿ þðòöëìöø áîø ñàùèëÿ éàí àëäûëàð.
Ùåðàêë, ïëàø ÿâÿçèíÿ þðòäöéö øèð äÿðèñèíè ÷èéíèíÿ ñàëäû, ãûëûíúûíû, êàìàíûíû âÿ îõëà äîëó ÷àíòàñûíû ýþòöðöá, òÿçÿ àâàð ÿëäÿ åòìÿê ö÷öí ìåøÿéÿ éîëëàíäû. Éîðóëìóø àâàð÷ûëàð àâàðëàðû ìÿìíóíèééÿòëÿ éåðÿ ãîéóá, îòóí öñòöíäÿ äèíúÿëìÿéÿ âÿ øàì éåìÿéèíè
ýþçëÿìÿéÿ áàøëàäûëàð. Ùåðàêëûí ÷îõ ñåâäèéè âÿ òÿðáèéÿ åòäèéè Ùèëàñû èñÿ ÷åøìÿ àõòàðûá òàïìàã âÿ ñó ýÿòèðìÿê ö÷öí ìåøÿéÿ ýþíäÿðäèëÿð.
Ùèëàñ ãóøëàð êèìè øÿí-øÿí ôèò ÷àëà-÷àëà ìåøÿ èëÿ ýåäèð âÿãóëàã àñûðäû. Áóäóð, êÿíàðäà êîëóí äàëûíäà, ÷àé àõûìûíûí àðàìàðàì øûðûëäàìàñû ýöúëÿ åøèäèëèð. Îüëàí êîëëàðû àðàëàäû, îíóí ãàðøûñûíäà ñàêèò áèð ìåøÿ êþðôÿçè ïàðûëäàäû. Ñàêèòëèê èäè âÿ éàøûë ñàùèëëÿðè îëàí ÷àé î ãÿäÿð õîø ýþðöíöðäö êè, Ùèëàñ ùå÷ íÿäÿí åùòèéàò
åòìÿäÿí ñóéà éàõûíëàøäû âÿ êîëëàðûí, àüàúëàðûí, ìàâè ýþéöí âÿ36ìåøÿíèí öçÿðèíäÿ ñöçÿí áóëóäëàðûí, ÿëèíäÿ áþéöê ñÿùÿíý òóòìóø
ùàëäà þçöíöí, ñóäà ýþçÿë ñóðÿòäÿ ÿêñ îëóíìàñûíà óçóí çàìàí
òàìàøà åäèá ùÿçç àëûðäû.
Áèðäÿí î, äóìäóðó ñóäà éàøûë ñà÷ëàðû îëàí ýþçÿë áèð ïÿðè ýþðäö; ïÿðè îíó úÿçá åäèð, ñóéóí äèáèíÿ, þç éàíûíà ÷àüûðûðäû; ñóéóí
äèáè òÿìèç èäè; ãóìëàð ýöìöø êèìè ïàðûëäàéûð âÿ ðÿíýàðÿíý áàëûãëàð ýþðöíöðäö.
Îüëàí äèêñèíäè, òÿëÿñèê ñÿùÿíý èëÿ ñó ýþòöðìÿê èñòÿðêÿí, ÿéèëäè âÿ åëÿ î äÿãèãÿ èêè èíúÿ ÿë ñóäàí áàéûðà ÷ûõäû, áÿðê-áÿðê îíóíáîéíóíó ãóúàãëàäû âÿ þç àðäûíúà ÷ÿêèá àïàðäû. Ùèëàñ ñÿùÿíýè
ÿëèíäÿí ñàëûá, øèêàéÿòåäèúè ãûøãûðûãëà ñóéà áàòäû.
Àðãîíàâòëàð îíóí ãûøãûðûüûíû åøèòäèëÿð. Ùåðàêëûí äîñòó Ïîëèôåì, ãûëûíúûíû ãàïûá ìåøÿíèí è÷ÿðèëÿðèíÿ úóìäó – î, óøàüûí öñòöíÿ âÿùøè ìåøÿ ùåéâàíûíûí ùöúóì åòäèéèíè ýöìàí åäèá, êþìÿéÿ
òÿëÿñäè. Ëàêèí, ÷àéûí ãûðàüûíäà î, ùå÷ êèìè òàïìàäû, éàëíûç ñûíûã
ñÿùÿíý ñàùèëÿ éàõûí éåðäÿ, ñóéóí öçöíäÿ äöøöá ãàëìûøäû.
Áó àðàäà Ùåðàêë ìåøÿíèí è÷ÿðèëÿðèíÿ ýåäÿðÿê òÿçÿ àâàð ö÷öíýþçöíÿ éàðàðëû ýþðöíÿí úàâàí áèð øàì àüàúû òàïäû. Î, èêè ÿëëè àüàúûí ýþâäÿñèíäÿí éàïûøäû, ãöââÿòëÿ äàðòûá îíó êþêöíäÿí ÷ûõàðòäû.
Î, ðàçûëûãëà øàì àüàúûíû àðõàñûíà àëäû, äÿíèçèí êÿíàðûíà àïàðäû êè,îðàäà îíó àâàð øÿêëèíäÿ éîíóá äöçÿëòñèí. Ùèëàñûí èòìÿñèíè åøèäÿí
Ùåðàêë áèð àíäà øàì àüàúûíû éåðÿ òóëëàéûá, þç ñåâèìëèñèíè àõòàðìàüà ýåòäè. Àììà ÿáÿñ éåðÿ Ùåðàêë ÿéèëÿðÿê, îòëàðûí öçÿðèíäÿâÿ êîëëàðäà èç àõòàðûðäû – Ùèëàñûí àéàããàáûëàðûíûí èçè éàëíûç ñóéóíëàï éàõûíëûüûíäà, ãóìóí öçÿðèíäÿ ýþðöíöðäö.
Éîõ, Ùèëàñû âÿùøè ìåøÿ ùåéâàíû îüóðëàéûá þç éóâàñûíà àïàðìàìûøäû, îíó éûðòûúû ãóø ýþéÿ ÷ÿêìÿìèøäè. Ùåðàêë èëÿ Ïîëèôåì
äþðä áèð éàíà öç òóòàðàã áÿðêäÿí “Ùèëàñ!” “Ùèëàñ!” äåéÿ ÷àüûðûðäûëàð. Úàâàáûíäà, óçàãäàí åëÿ áèë Ùèëàñûí ñÿñèíÿ áÿíçÿð – ýàù èíèëòèéÿ,ýàù äà àùà îõøàð çÿèô áèð ÿêñ-ñÿäà åøèäèðäèëÿð. Îíëàð áó ñÿñèí ùàðàäàí ýÿëäèéèíè áàøà äöøìÿéÿðÿê ìöõòÿëèô òÿðÿôëÿðÿ ãà÷ûøûðäûëàð.
Ñÿñ èñÿ ñóäàí ýÿëèðäè, ÿýÿð îíëàð ÷àéûí è÷èíÿ áàõñàéäûëàð, éàçûã Ùèëàñûí íåúÿ àüëàäûüûíû âÿ ñóéóí äèáèíäÿí îíëàðà òÿðÿô úàíàòäûüûíû, ïÿðèëÿðèí èñÿ þïöøëÿðëÿ îíóí êþíëöíö àëìàüà ÷àëûøäûãëàðûíû ýþðÿðäèëÿð.
37Ëàêèí, äîñòëàð èòìèø îüëàíûí îíëàðà áó ãÿäÿð éàõûí îëäóüóíó
áèëìÿéèá ìåøÿíèí è÷ÿðèëÿðèíè àõòàðìàüà ýåòäèëÿð. Îíëàð áöòöí ýåúÿíè ìåøÿäÿ àçûá ãàëäûëàð âÿ äÿíèçèí ñàùèëèíäÿí î ãÿäÿð óçàãëàøäûëàð êè, àðòûã ýÿìèäÿ íÿëÿð îëäóüóíó åøèäÿ áèëìÿäèëÿð.
Àðãîíàâòëàð áó ýåúÿ éàõøû äèíúÿëìèøäèëÿð. Ñÿùÿð åðêÿíäÿí,äàí óëäóçó åëÿ òÿçÿúÿ áàòìûøäû êè, ñöêàí÷û Òèôèñ éóõóäàí àéûëûá
ñÿìò êöëÿéèíèí ÿñäèéèíè ýþðäö. Òèôèñ éîëäàøëàðûíû îéàòäû âÿ îíëàðû
éîëà äöøìÿê ö÷öí òÿëÿñäèðìÿéÿ áàøëàäû. Òåçëèêëÿ àðãîíàâòëàð
òîïëàøäûëàð. Êöëÿê àü éåëêÿíè øèøèðòäè âÿ ýÿìè äàëüàëàðûí öñòö èëÿöçöá óçàãëàøäû.
Ýöí ÷ûõûá ýÿìèíè èøûãëàíäûðäû âÿ àðãîíàâòëàð Ùåðàêë èëÿ Ïîëèôåìèí éåðèíèí áîø îëäóüóíó ýþðäöëÿð. Ýÿíú îüëàí Ùèëàñ äà éîõ
èäè. Áó, éîëäà áàø âåðìèø èëê èòêè èäè, îíà ýþðÿ äÿ àðãîíàâòëàð òÿøâèøÿ äöøäöëÿð.
“Íåúÿ îëñóí? Ãàéûòñûíëàðìû? Ëàêèí êöëÿê ñÿìò êöëÿéèäèð…
Ùÿì äÿ îíëàð àðòûã ÿââÿëêè éåðÿ ãàéûòìàüûí íåúÿ òÿùëöêÿëè îëäóüóíó áèëèðäèëÿð. Éîëäàøëàðûíû, éàä þëêÿäÿ òÿê-òÿíùà áóðàõûá, öçöáýåòñèíëÿðìè?… Éîõ, éîõ!… Ãîé Éàçîí äåñèí êè, íÿ åòìÿê ëàçûìäûð. Éàçîí áàø÷û ñå÷èëèá, Éàçîí ðÿèñäèð, ãîé Éàçîí ñÿðÿíúàì
âåðñèí!” – äåéÿ àðãîíàâòëàð Éàçîíóí áàøûíà òîïëàøäûëàð âÿ îíóíáèð ãÿðàð ãÿáóë åòìÿñèíè òÿëÿá åòäèëÿð.
Àììà Éàçîí ñóñóð, åëÿ áèë êè, îíà äåéèëÿíëÿðè åøèòìèðäè. Î, áàøûíû àøàüû ñàëûá, ãàøãàáàãëû ùàëäà, ñöêàí÷ûíûí éàíûíäà îòóðìóø âÿõÿéàëà äàëìûøäû. Îíäà, Ùåðàêëû áàøãàëàðûíäàí äàùà ÷îõ ñåâÿí
Òåëàìîí, áÿðê ãÿçÿáëÿíÿðÿê ÷ûüûðäû:– Éàçîíäàí íÿ ýþçëÿéèðèê! Áàõûí, î íåúÿ äÿ ñàêèòäèð. Òÿêúÿ îñàêèòäèð. Ìÿí áèëèðÿì: î ùÿìèøÿ Ùåðàêëûí ïàõûëëûüûíû ÷ÿêèðäè, èíäè îñåâèíèð – îíóí øþùðÿòèíÿ äàùà ùå÷ êèì ìàíå÷èëèê åòìÿéÿúÿê. Áÿëêÿ
äÿ, áóíëàðûí ùàìûñûíû åëÿ î þçö ãÿñäÿí äöçÿëäèáäèð. Î áèëèðäè êè, ýÿìè öçöá éîëà äöøÿíäÿ Ùåðàêë áèçèì éàíûìûçäà äåéèëäè… Éàçîíóí
êþìÿê÷èñè – Òèôèñèí äÿ åëÿ áó áÿä ÿìÿëäÿ ÿëè âàðäûð… Éîõ, ìÿíñèçèíëÿ äàùà áèð éåðäÿ öçìÿê èñòÿìèðÿì. Ýåðèéÿ äþíöí! Åøèäèðñÿí,ñöêàí÷û? Ýåðèéÿ äþíäÿð, ýÿìèíè ñàùèëÿ äîüðó éþíÿëò!
Òåëàìîí ýþçëÿðèíè áÿðÿëäÿðÿê, Òèôèñèí öçÿðèíÿ àòûëäû âÿ ýÿìèíè äþíäÿðìÿê ö÷öí ýöúëÿ ñöêàíû îíóí ÿëèíäÿí äàðòûá àëìàã
39

èñòÿäè. Áÿðê êöëÿê ÿñèðäè, äþíìÿê òÿùëöêÿëè èäè. Áîðåéèí èêè îüëó– ãàíàäëû ãÿùðÿìàíëàð òåëàìîíóí ãîëóíäàí òóòäóëàð, îíó ñàõëàìàüà ÷àëûøàðàã áÿðê àúûãëàíäûëàð.
Áèðäÿí ÷îõ èðè áèð äàëüà ãàëõûá ýÿìèíèí êÿíàðûíà ÷ûðïûëäû,ãöäðÿòëè áèð ÿë ýÿìèíèí îìóðãàñûíäàí éàïûøûá, îíó äàéàíäûðäû.
Áàøäàí-àéàüà ñó éîñóíóíà áöðöíìöø, ùåéáÿòëè, úèääè äÿíèç àëëàùû
àðãîíàâòëàðûí ãàðøûñûíà ÷ûõûá ãîðõóíú ñÿñ èëÿ äåäè:– Äàëàøìàüû áóðàõûí! Ùàðàéà âÿ íÿ ö÷öí öçöá ýåòäèéèíèçè
éàäà ñàëûí. Ãàéûòìàéûí, èðÿëèéÿ äîüðó òÿëÿñèí! Ñèçèí éîëäàøëàðûíûç
ñàùèëäÿ Éàçîíóí ïèñ íèééÿòèíÿ ýþðÿ éîõ, Çåâñèí ùèêìÿòëè áóéóðóüóíà ýþðÿ ãàëìûøëàð. Ùåðàêëû áàøãà èøëÿð, áàøãà èýèäëèêëÿð ýþçëÿéèð. Ñèç èñÿ Éàçîíëà öçöá ýåäèí, – äåäè âÿ äÿíèçèí äÿðèíëèêëÿðèíäÿ ýþçäÿí èòäè. Òåëàìîíóí ùèðñè êöëÿê êèìè áèð àíäà éàòäû âÿþç áþéöê éîëäàøûíûí õàòèðèíÿ òîõóíäóüó ö÷öí óòàíäû. Î, þçöíö
èòèðìèø ùàëäà Éàçîíóí éàíûíà ýÿëäè âÿ éàâàøúà äåäè:– Ìÿíè ãàáà âÿ êîáóä ñþçëÿðèìÿ ýþðÿ áàüûøëà! Îíëàð ãöññÿâÿ ãÿçÿáäÿí äèëèìÿ ýÿëìèøäè.
Éàçîí Òåëàìîíóí òÿãñèðèíäÿí êå÷èá îíóíëà áàðûøäû. Éåíèäÿí
ýÿìèäÿ äèíúëèê äþâðö áàøëàíäû, àðãîíàâòëàð áèðëèêäÿ àâàð ÷ÿêèð,“Àðãî” èñÿ äÿíèçäÿ ùåé èðÿëèëÿéèðäè.

40ÁÅÁÐÈÊËßÐ ×ÀÐËÛÜÛÍÄÀ
Àðãîíàâòëàð ñîí äàéàíàúàãäàí òÿëÿñèê éîëà äöøÿðêÿí, è÷ìÿëèñó åùòèéàòûíû äîëäóðìàüû óíóòäóãëàðû ö÷öí òåçëèêëÿ éåíÿ äÿ ñàùèëÿ
ãàéûòìàëû îëäóëàð.
Ãóðóéà éàõûíëàøàðêÿí îíëàð, äàøäàí âÿ éîíóëìàìûø òèðëÿðäÿí
òèêèëìèø éîõñóë, íàùàìâàð êîìàëàð âÿ ùåéâàí äÿðèëÿðè ýåéìèø
âÿùøè âÿ äþéöøêÿí ýþðöíöøëö àäàìëàð ýþðäöëÿð. Àðãîíàâòëàðûí
ýÿìèñèíè ýþðÿí âÿùøè àäàìëàð ãûøãûðà-ãûøãûðà ýÿìèíèí éàí àëàúàüû éåðÿ úóìäóëàð âÿ ìàë ñöðöñö êèìè áèð éåðÿ òîïëàøûá, ùå÷ áèðãîíàãïÿðâÿðëèê ÿëàìÿòè ýþñòÿðìÿäÿí, ìàðàãëà, àäàìëàðûí ãóðóéà ÷ûõìàëàðûíû ýþçëÿäèëÿð. Èçäèùàìûí è÷ÿðèñèíäÿí ÷îõ ùöíäöðáîéëó, ÿéíèíÿ ãàðà ïëàø ýåéìèø, ÿëèíäÿ àüûð äÿéÿíÿê îëàí áèð àäàì÷ûõäû. Éàçîí áóíóí ùÿìèí âÿùøè àäàìëàðûí áàø÷ûñû îëäóüóíó áàøà äöøöá ãóðóéà ãÿäÿì ãîéäó âÿ îíà ìöðàúèÿò åäèá:– Ñÿíÿ ñàëàì îëñóí! – äåäè. – Çÿùìÿò ÷ÿêèá áèçÿ äå ýþðÿê áóéåð ùàðàäûð âÿ áóðàäà éàøàéàí õàëã ùàíñû õàëãäûð. Áèç – àðãîíàâòëàð,àçàä äÿíèç÷èëÿðèê. Éóíàí øÿùÿðè Èîëêäàí óçàã Êîëõèäàéà öçöáýåäèðèê êè, èíñàíëàðà áîëëóã âÿ ôèðàâàíëûã ýÿòèðÿí ãûçûë éóíëó
äÿðèíè ÿëäÿ åäÿê. Áèçäÿí ãîðõìàéûí, áèç ñèçÿ ùå÷ áèð ïèñëèê åòìÿðèê. Áèç àíúàã ãàáëàðûìûçû è÷ìÿëè ñó èëÿ äîëäóðäóãäàí ñîíðà, ÷ûõûá
ýåäÿúÿéèê. Áþéöê Çåâñ áöòöí èíñàíëàðà, ãîíàðïÿðâÿð îëìàüû âÿñÿééàùëàðà êþìÿê åòìÿêäÿí áîéóí ãà÷ûðìàìàüû áóéóðìóøäóð.
– Ùå÷ áèð Çåâñ, ôèëàí òàíûìûðàì! – äåéÿ ãàðà ïëàøëû àäàìêîáóäúàñûíà Éàçîíóí ñþçöíö êÿñäè. – Ìÿí – Àìèêÿì, ìÿíèìþç ãàíóíóì âàðäûð. Ìàäàì êè, òàëå ñèçè ìÿíèì éàíûìà, áåáðèêëÿðèí ñÿëòÿíÿòèíÿ ýÿòèðèá ÷ûõàðìûøäûð, ìÿíèì ãîíàãëàðû íåúÿ ãÿáóë åòìÿéèìè þéðÿíèí, áèëèí. Áèð áàõûí! – äåéÿ î, äÿéÿíÿêëÿ ýþñòÿðäè: êÿíäÿ ýèðÿí éåðäÿ, óçóí ïàéàëàðûí áàøûíäà ãóðóìóø èíñàí
áàøëàðû ñàëëàíìûøäû. – Ñèçèí ö÷öí äÿ éåð êèôàéÿò åäÿð, åé äÿíèç
àâàðàëàðû! – äåéÿ âÿùøè ýöëäö.
Áåáðèêëÿð äÿ þç ÷àðëàðûíûí çàðàôàòûíäàí ðàçû ãàëàðàã ýöëöøäöëÿð.
Àìèê ñþçöíÿ äàâàì åòäè:– Ìÿíèì òîðïàüûìà àéàã áàñàí éàäåëëèëÿðèí ùàìûñûíû ìÿíþçöì èñòÿäèéèì êèìè ãîíàã åäèðÿì. Áàõ! – äåéÿ î, Éàçîíóí áàøû41

áîéäà îëàí éóìðóüóíó òÿêÿááöðëÿ éóõàðû ãàëäûðäû. – Åé, äÿíèç÷èëÿð, ñèçëÿðäÿí ÿí ýöúëöñö êèìäèðñÿ, ãîé ìÿíèìëÿ éóìðóã äàâàñûíà ÷ûõñûí! Êèì ìÿíÿ ãàëèá ýÿëñÿ, áóðàíûí ñàùèáè îëàúàã, êèìÿ ìÿí ãàëèá ýÿëñÿì – îíóí áàøûíû öçöá éàäèýàð ñàõëàéàúàüàì… Ùÿ? Ìÿíèì äÿâÿòèìè ãÿáóë åäèðñèíèçìè?
Àðãîíàâòëàð ùèðñëÿðèíè ýöúëÿ áîüóá áåáðèêëÿðèí ÷àðûíûí ëîâüà
íèòãèíè äèíëÿäèëÿð. Éàçîí ùå÷ áèð ñþç äåìÿäÿí þç öñòöíäÿí
ñèëàùûíû ÷ûõàðìàüà áàøëàäû. Ëàêèí, Ïîëèäåâê îíó ãàáàãëàäû.
– Áèð âàõò âàðäû, ìÿíè Åëëàäàäà ÿí éàõøû éóìðóã äþéöø÷öñö
àäëàíäûðàðäûëàð, – äåéÿ î, éîëäàøëàðûíà ìöðàúèÿò åòäè, – ìÿíÿ èçíâåðèí, áó áåáðèêè ñàêèòëÿøäèðèì… – Ñîíðà î, Àìèêÿ ìöðàúèÿò
åäÿðÿê, íÿçàêÿòëÿ áàø ÿéäè: – Ìåùðèáàíúàñûíà ãÿáóëóíóç ö÷öíìèííÿòäàðàì! Ýÿëèí âàõòû ùÿäÿð âåðìÿéÿê. Ìÿí ùàçûðàì!
Íÿùÿíý àäàì Ïîëèäåâêÿ áàõûá ãûìûøäû: ýÿíú ãÿùðÿìàí
ýöúëÿ îíóí ÷èéíèíÿ ÷àòûðäû. Ëàêèí, Ïîëèäåâê ãàëõàíûíû, ãûëûíúûíûâÿ äÿáèëãÿñèíè öñòöíäÿí ÷ûõàðûá ãàðäàøû Êàñòîðà âåðäè êè, äþéöø
çàìàíû îíëàðû ãîðóéóá ñàõëàñûí.
Àìèê, ùèääÿòëÿ äîäàãàëòû ìûðûëäàíûá, þç äÿéÿíÿéèíè åëÿ áèðãöââÿ èëÿ êÿíàðà àòäû êè, òîç ñöòóí êèìè ýþéÿ ãàëõäû. Ðÿãèáëÿð þçïëàøëàðûíû îòóí öñòöíÿ òóëëàäûëàð âÿ ãîëëàðûíà äèðñÿéÿ ãÿäÿð ãàéûø
äîëàäûëàð.

42Áåáðèêëÿð àúýþç äÿñòÿ êèìè îíëàðû ÿùàòÿ åòäèëÿð. Àðãîíàâòëàð
ãöðóðëà ñûðàéà äöçöëöá, áèð ãÿäÿð óçàãäà äàéàíìûøäûëàð.
– Ùÿ, áàëàúà, áó ñààò ñÿíèí àõûðûíà ÷ûõàúàüàì! – äåéÿ Àìèêãöðóðëàíäû, éàâàøäàí ãîëàéëàíûá, þç àüûð éóìðóüóíó äöçÏîëèäåâêèí áàøûíà åíäèðäè.
Àììà, Ïîëèäåâê éóìðóüóí àëòûíäàí ñèâèøäè âÿ éöíýöëúÿ ðÿãèáèíèí ãàðíûíà âóðäó.
– Îùî-îùî! – äåéÿ Àìèê ýóðóëäàäû. – Ñÿí úÿëäñÿí, áàëàúà,àììà ýÿë ìÿíè ùèðñëÿíäèðìÿ, – ìÿí ãûäûãëàíìàüû õîøëàéàí äåéèëÿì. – Ñîíðà äà ÿéèëèá, éóìðóüóíó çÿðáÿ èëÿ èðÿëèéÿ äîüðó
òóëëàäû êè, ýÿíúèí ñèíÿñèíèí îðòàñûíà, öðÿéèíèí áàøûíà âóðñóí.
Ïîëèäåâê êÿíàðà òóëëàíäû âÿ éóìðóüóíó òîâëàéûá íÿùÿíýèí
ýèúýàùûíà åëÿ âóðäó êè, îíóí áàøû úèíýèëäÿäè âÿ ýþçöíöí ãàáàüûíäà ãûðìûçû ùÿëãÿëÿð äîëàíìàüà áàøëàäû. Áåáðèê áÿðê ãÿçÿáëÿíäè âÿ þçöíäÿí ÷ûõàðàã ñàüà, ñîëà, ùàðà ýÿëäè çÿðáÿëÿð åíäèðèðâÿ íàùàã éåðÿ ýöúöíö ñÿðô åäèðäè, ÷öíêè ýÿíú àðãîíàâò ùÿð äÿôÿâàõòûíäà êÿíàðà ñû÷ðàéà âÿ ýåðèéÿ òóëëàíà áèëèð âÿ þç ðÿãèáèíè éîðóá ÿëäÿí ñàëìàüà ÷àëûøûð, þçö èñÿ ãÿòè çÿðáÿ åíäèðìÿê ö÷öí ìöíàñèá âàõò ýþçëÿéèðäè. Àìèê, ãûçìûø þêöç êèìè, àüûð-àüûð íÿôÿñ
àëàðàã áèð òÿðÿôäÿí î áèðè òÿðÿôÿ àòûëûð âÿ èðè òÿð äàìúûëàðû ãûçàðìûø
öçöíäÿí äèéèðëÿíèá, éàüûø êèìè éåðÿ òþêöëöðäö.

43Éöíýöë, ÷åâèê, ýÿíú éóíàí èñÿ àüûð ÷ÿêèëè áåáðèêèí äþâðÿñèíÿ
úÿëäëèêëÿ äîëàíäû âÿ áèðäÿí øèääÿòëÿ îíóí öñòöíÿ ùöúóì åäèá,ýèúýàùûíäàí áèð-èêè åëÿ çÿðáÿ åíäèðäè êè, êÿëëÿñè äàüûëäû. Àìèêñÿíòèðëÿäè, äèçè öñòÿ éûõûëäû; îíóí àüçûíäàí ãàí ôûøãûðûðäû.
Àðãîíàâòëàð ãàëõàíëàðûíû éóõàðû ãàëäûðûá ãàëèá ýÿëìèø ýÿíúè
òÿáðèê åòäèëÿð. Áåáðèêëÿð èñÿ þç ÷àðëàðûíûí þëäöðöëäöéöíö ýþðöá,Ïîëèäåâêèí öçÿðèíÿ äÿéÿíÿêëÿðëÿ ùöúóì åòäèëÿð. Êàñòîð þç ãûëûíúû âÿ íÿùÿíý Àíêåé þç àüûð íàúàüû èëÿ ãàðäàøûíûí êþìÿéèíÿ òÿëÿñäèëÿð. Àðãîíàâòëàð ýþçëÿíèëìÿç äþéöøö ãÿáóë åòìÿéÿ ìÿúáóð
îëäóëàð. Ãûëûíúëàð äÿéÿíÿêëÿðëÿ ÷àðïàçëàøäû. Äþéöø óçóí ñöðìÿäè. Áåáðèêëÿð ãîðõóéà äöøöá ãà÷äàëûð; àðãîíàâòëàð îíëàðû òÿãèá
åäèð âÿ ãîíàãïÿðâÿð îëìàüû îíëàðà þéðÿäèðäèëÿð.
– Áèç áóðàéà äîñòëóãëà ýÿëìèøäèê âÿ ñèçÿ ïèñëèê åòìÿê èñòÿìèðäèê, – äåéÿ Éàçîí äèëëÿíäè. – Áèçÿ, ñèçäÿí øèðèí ñþçäÿí âÿ éîëö÷öí èñìÿëè ñóäàí áàøãà ùå÷ áèð øåé ëàçûì äåéèëäè. Èíäè èñÿ áèçèì
âÿñèééÿòèìèçè éàääà ñàõëàéûí: ãîíàãëàðà âÿ éàäåëëèëÿðÿ ùþðìÿò
åäèí. Áèçèì àðäûìûçúà áàøãàëàðû öçöá ýÿëÿúÿêëÿð – îíëàðû þç äîñòóíóç êèìè ãàðøûëàéàí, íàìÿëóì äÿíèçëÿðëÿ úÿñàðÿòëÿ èðÿëèéÿ
äîüðó öçöá, ùàìû ö÷öí éîë à÷àí àäàìëàðà êþìÿê åäèí!
Éàçîí, Àìèêèí þëäöðäöéö àäàìëàðûí úÿñÿäëÿðèíèí áàøëàðûíû
ïàéàëàðäàí ÷ûõàðìàüû âÿ îíëàðû äÿôí åòìÿéè ÿìð åëÿäè.
Ãîðõóéà äöøìöø áåáðèêëÿð àðãîíàâòëàð ö÷öí áîëëóúà ùÿäèééÿëÿð ýÿòèðäèëÿð âÿ îíëàð ö÷öí ãîíàãëûã äöçÿëòäèëÿð. Ãÿùðÿìàíëàð þç éàðàëàðûíû ñàðûäûëàð âÿ àðàëàðûíäà îëàí ìöíàãèøÿíè òåçëèêëÿ
éàääàí ÷ûõàðûá, áåáðèêëÿðèí êÿíäëÿðèíèí ãàðøûñûíäàêû ñàùèëäÿ
øÿíëèê âÿ êåéô åòäèëÿð.
Ãûçûë êèôàðà ãàëèáèééÿòëÿ ñÿñëÿíèð, Îðôåé îõóéóð âÿ âÿùøè ùåéâàí äÿðèñè ýåéìèø àäàìëàð óçàã þëêÿíèí ìàùíûëàðûíû òÿÿúúöáëÿ
äèíëÿéèðäèëÿð.

44ÀÐÃÎÍÀÂÒËÀÐ ÑÀËÌÈÄÅÑÑÄß.
ÔÈÍÅÉ ÝÞÉßÐ×ÈÍÈ
“Àðãî” ýåòäèêúÿ øÿðãÿ äîüðó öçöá ýåäèðäè. Àðãîíàâòëàð àðòûã
÷îõäàí éîëäà èäèëÿð. Îíëàð èêèíúè äÿíèçè êå÷äèëÿð âÿ òåçëèêëÿ
ãàðøûëàðûíà ö÷öíúö – éîëëàðûíäà àõûðûíúû, ÿí ýåíèø, ôûðòûíàëû âÿ íàìÿëóì äÿíèç ÷ûõìàëû èäè. Ùÿòòà òÿúðöáÿëè äÿíèç÷è îëàí Òèôèñèí
þçöíÿ äÿ áó äÿíèç áàðÿñèíäÿ ùå÷ íÿ ìÿëóì äåéèëäè. Àðãîíàâòëàð
Ïðîïîíòèäàäàí áó éåíè äÿíèçÿ êå÷èäè óçóí çàìàí àõòàðäûëàð, ñîíóíúó êå÷èäÿ ýèðìÿçäÿí ÿââÿë äèíúÿëìÿéè ãÿò åòäèëÿð âÿ Ôðàêèéà
øÿùÿðè Ñàëìèäåññäÿ äàéàíäûëàð.
Ñàùèëäÿ îíëàðû ãåéðè-àäè áèð ñàêèòëèê ãàðøûëàäû. Ëèìàí áîìáîøâÿ åëÿ áàøëû-áàøûíà áóðàõûëìûøäû, øÿùÿðèí êö÷ÿëÿðèíäÿ àäàì éîõèäè, åâëÿðèí ãàïûñû áàüëû èäè.
Àðãîíàâòëàð ñöêóòà ãÿðã îëìóø øÿùÿðè ýÿçèá, ÷àðûí åâèíÿ éàõûíëàøäûëàð. Áóðàäà äÿùøÿòëè âèðàíÿëèê ùþêì ñöðöðäö. ×àðûí áàüûíäàêû áöòöí áèòêèëÿð ìÿùâ îëìóøäó. Åâèí ãàðøûñûíäà áèð éûüûí
èéðÿíú, íàòÿìèç øåéëÿð òþêöëìöøäö; ýöíÿø îíëàðû éàíäûðûð âÿ ùàâàéà äþçöëìÿç öôóíÿò èéè éàéûðäû. Òàéáàòàé à÷ûëìûø äàðâàçàíûí
öñòöíäÿ èêè íÿùÿíý àðûã ãóø îòóðìóø âÿ áàøëàðûíû ãàíàäëàðû àëòûíäà ýèçëÿäèá éàòìûøäûëàð.
Áöòöí áóíëàðà àðãîíàâòëàð ùåéðÿòëÿ áàõûðäûëàð âÿ òåçèëêëÿ ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿéèðäèëÿð êè, áèðäÿí êèìèíñÿ çÿèô ñÿñèíè åøèòäèëÿð.
Îíëàð ùàé âåðäèëÿð. Ãîúà áèð êèøè ñÿíòèðëÿéÿ-ñÿíòèðëÿéÿ åâäÿí
÷ûõäû, òèòðÿéÿí ÿëëÿðèíè ãàáàüà óçàäûá, êîð àäàì êèìè åùòèéàòëà
àääûìëàéàðàã, îíëàðà òÿðÿô éîëëàíäû. Î äîüðóäàí äà êîð èäè âÿ îãÿäÿð òàãÿòñèç âÿ àðûã èäè êè, àäàì îíà áàõìàüà ãîðõóðäó. Î,ýÿëìÿëÿðèí éàíûíà ýöúëÿ ýÿëèá ÷àòàðàã çÿèôëÿäè âÿ îíëàðûí ãàáàüûíäà éåðÿ éûõûëäû. Àðãîíàâòëàð îíó ãàëäûðäûëàð, àïàðûá àðòûðìàäà
îòóðòäóëàð âÿ ýåðè ÷ÿêèëÿðÿê îíóí íÿ äåéÿúÿéèíè ýþçëÿäèëÿð.
Ãîúà íÿôÿñèíè äÿðèá, ñàêèò âÿ ãÿìëè ñÿñëÿ äèëëÿíäè:– Ìÿí ñèçè òàíûäûì, åé Åëëàäàíûí ãÿùðÿìàíëàðû! Ãÿëáèì ìÿíÿ õÿáÿð âåðäè êè, ñèç, ö÷ äÿíèçäÿí êå÷èá, ãûçûë éóíëó äÿðèíèí äàëûíúà óçàã Êîëõèäàéà öçöá ýåòìÿéÿ úÿñàðÿò åäÿí àäàìëàðñûíûç.
45

Àðãîíàâòëàð, Éàçîíóí ðÿôèãëÿðè âÿ éîë éîëäàøëàðû ñèçñèíèç! Àðòûãìÿí ñèçè ÷îõäàí ýþçëÿéèðÿì. Ìÿíÿ ãàáàãúàäàí õÿáÿð âåðèëìèøäèð êè, ñèç ìÿíè õèëàñ åòìÿéÿ ýÿëÿúÿêñèíèç. Ãóëàã àñûí! Âàõòèëÿìÿí Ñàëìèäåññèí ÷àðû èäèì. Ìÿíèì àäûì Ôèíåéäèð…
Áó àäû åøèäÿðêÿí, Áîðåàäëàð, êöëÿê àëëàùûíûí îüëàíëàðû, èêè ãàíàäëû ãàðäàøëàð ãûøãûðûá ãîúàíûí éàíûíà ãà÷äûëàð âÿ þç ýþçëÿðèíÿ
èíàíìàãäàí ãîðõàðàã äàéàíäûëàð: áó ãîúà, îíëàðûí ñåâèìëè áàúûñûíûí ÿðè, Ôðàêèéà ÷àðû Ôèíåé èäè.
– Áÿëè, ìÿí ñèçÿ éàä äåéèëÿì, – äåéÿ ãîúà äèëëÿíäè, – ìÿíÁîðåéèí ýþçÿë ãûçûíà åâëÿíìèøäèì. Ìÿíèì èêè ãÿøÿíý îüëóì
âàðäû, ìÿí çÿíýèí âÿ õîøáÿõò èäèì. Óøàãëûãäàí, àëëàùëàð ìÿíÿùÿð øåéè ãàáàãúàäàí áèëìÿê êèìè ýþçÿë áèð âåðýè âåðìèøëÿð, ùÿéàòûí áèð ÷îõ ýèçëè ñèðëÿðè ìÿíÿ ìÿëóì èäè, ëàêèí, îíëàðû áàøãàëàðûíà äåìÿéÿ ìÿíèì èõòèéàðûì éîõ èäè. Àììà ìÿí ìÿðùÿìÿòëèâÿ öðÿéè éóìøàã èäèì, èíñàíëàðûí òàëåéèíè ãàáàãúàäàí îíëàðà äåìÿéÿ áàøëàäûì. Àëëàùëàðûí ìÿíÿ ãÿçÿáè òóòäó, ìÿí êîð îëäóì.
Ìÿíèì àèëÿì äàüûëäû, îüëàíëàðûì ìÿíè òÿðê åòäèëÿð. Àäàìëàð
ìÿíè òÿê ãîéóá ýåòäèëÿð, ÷öíêè àëëàùëàð áóðàéà ÿúàèá ùåéâàíëàð
ýþíäÿðäèëÿð êè, îíëàð ìÿíè ãîðóéóð âÿ ùå÷ êèìè ìÿíÿ êþìÿê åòìÿéÿ ãîéìóðëàð. Àúëûã ìÿíè öçöð, ìÿí òàãÿòñèçëèêäÿí þëöðÿì…
Åé Áîðåàäëàð, ìÿíè õèëàñ åäèí!
Àðãîíàâòëàð ðÿùìÿ ýÿëäèëÿð, þçëÿðè èëÿ ýþòöðäöêëÿðè éåìÿêëÿðè – ÷þðÿê, áèð ïàð÷à ïåíäèð âÿ áèð àç ìåéâÿíè – òîïëàéûá, ãîúàíûí
äèçè öñòöíÿ ãîéäóëàð.
– Ýþòöð, éå, – äåéÿ Éàçîí äèëëÿíäè. – Áèð àç þçöíÿ ýÿë, áèçèìëÿ “Àðãîéà” ýåäÿê âÿ îðàäà áèç ñÿíè äîéóíúà éåäèçäèðÿðèê.
Áèðäÿí óçóí ñöðÿí, õûðûëòûëû áèð ñÿñ âÿ ãàíàäëàðûí øàïïûëòûñû
åøèäèëäè: äàðâàçàíûí öñòöíäÿêè ãóøëàð îéàíûá áàøëàðûíû ãàëäûðäûëàð.
Àðãîíàâòëàð îíëàðû ýþðäöëÿð: îíëàðûí ÷ûëïàã áîéóíëàðûíûí öñòöíäÿ
ãàäûí áàøëàðû, ÷èðêèí, àðûã, ãîúà âÿ ãîðõóíú ñèôÿòëÿðè âàð èäè. Îíëàð
òÿêÿááöð âÿ àúýþçëöêëÿ Ôèíåéÿ áàõäûëàð âÿ óçóí ãûðìàã êèìèáàðìàüû îëàí ïÿíúÿëÿðèíè ñÿáèðñèçëèêëÿ éûüûøäûðäûëàð.
Áèðäÿí îíëàð éóõàðû ãàëõäûëàð âÿ ãûøãûðûãëà åâèí öçÿðèíäÿ äþâðÿ
âóðìàüà áàøëàäûëàð.
46Ãîúà äèêñèíäè âÿ éåìÿéè ÿëèíäÿí éåðÿ ñàëäû.
– Áóíëàð Ùàðïèëÿðäèð. Áó ñààò îíëàð ó÷óá áóðàéà ýÿëÿúÿêëÿð, –äåéÿ î äèëëÿíäè. – Áóäóð, áàõ, îíëàð!
Ýþéäÿí øèìøÿê ÷àõàí êèìè, Ùàðïèëÿð çàâàëëû Ôèíåéèí öñòöíÿ
ó÷óá òþêöëäöëÿð âÿ úàéíàãëàðû èëÿ îíóí ÿëëÿðèíè âÿ ïàë-ïàëòàðûíû
äèäìÿéÿ áàøëàäûëàð. Îíëàð ãîúàíûí ÿëèíäÿí ÷þðÿê âÿ ìåéâÿíè
äàðòûá àëäûëàð, áèð àíäà ùàìûñûíû éåäèëÿð âÿ éàçûã ãîúàíûí öñòöíÿ
öôóíÿòëè ïàë÷ûã ñû÷ðàäàðàã ó÷óá ýåòäèëÿð.
Áîðåéèí ãàíàäëû îüëàíëàðû ãûëûíúëàðûíû ñûéûðûá îíëàðûí äàëûíúà
ó÷äóëàð. Ùàðïèëÿð ãûøãûðàðàã ãÿðáÿ, äÿíèçèí àðõàñûíà ó÷óá ýåòäèëÿð. Áîðåàäëàð îíëàðûí àðäûíúà úóìäóëàð âÿ òåçëèêëÿ äÿíèç äóìàíûíûí è÷ÿðèñèíäÿ ýþçäÿí èòäèëÿð. Áó çàìàí ýþéäÿí áöòöí äÿíèç
áîéó éåðÿ éåääè ðÿíýëè ãþâñ óçàíäû, àëëàùëàðûí õÿáÿð÷èñè èëàùÿ
Èðèäà éåðÿ åíèá Ôèíåéÿ äåäè êè, ñÿíèí úÿçà ìöääÿòèí ãóðòàðäû,àëëàùëàð ñÿíè áàüûøëàäûëàð âÿ ãÿääàð Ùàðïèëÿð ùå÷ âàõò áèð äàùàñÿíèí åâèíÿ òÿðÿô ó÷óá ýÿëìÿéÿúÿêëÿð.
Ùàðïèëÿðèí äÿíèçèí àðõàñûíà ó÷óá óçàãëàøäûãëàðûíû ýþðÿí Ñàëìèäåññ ÿùàëèñè åâëÿðèíäÿí áàéûðà ÷ûõìàüà áàøëàäûëàð. Îíëàð
òÿäðèúëÿ ùÿéÿòè âÿ åâè òÿìèçëÿäèëÿð, Ôèíåéèí þçöíö éóéóíäóðäóëàðâÿ îíà òÿìèç ïàëòàð ýåéèíäèðäèëÿð. Áîðåîäëàð þç ñöðÿòëè ãàíàäëàðûíûí öñòöíäÿ ó÷óá ýåðèéÿ ãàéûòäûëàð âÿ ñåâèíúëÿ Ôèíåéè ãóúàãëàäûëàð. Àðãîíàâòëàð, áåáðèêëÿðèí îíëàðà áàüûøëàäûãëàðû êþê áèð ãîéóíó ýÿìèäÿí ýÿòèðäèëÿð, äàäëû áèð íàùàð ùàçûðëàäûëàð, Ôèíåéè éåäèðòäèëÿð, þçëÿðè éåäèëÿð âÿ Ñàëìèäåññäÿ àú îëàí àäàìëàðûí ùàìûñûíû ãîíàã åòäèëÿð. Éåéèá äîéàíäàí ñîíðà èñÿ, îíëàðûí ùàìûñû îúàüûí ãûðàüûíäà îòóðäóëàð, øÿðàá è÷äèëÿð, þçëÿðèíèí ñîíðà íåúÿ öçÿúÿêëÿðè ùàããûíäà, íàìÿëóì äÿíèç áàðÿñèíäÿ äàíûøäû âÿ îíëàðû
ãàáàãäà íÿëÿð ýþçëÿäèéèíè Ôèíåéäÿí ñîðóøäóëàð.
Ôèíåé þç õèëàñêàðëàðûíà ìèííÿòäàðëûã åäèá áåëÿ úàâàá âåðäè:– Ñèçè íÿëÿð ýþçëÿäèéèíè äåéÿ áèëìÿðÿì, – àëëàùëàðûí éåíÿìÿíÿ ãÿçÿáè òóòàð. Ëàêèí, ìÿí ñèçÿ ìÿñëÿùÿò âåðÿ áèëÿðÿì. ÑèçÑàëìèäåññ ëèìàíûíû òÿðê åäèá Ïðîïîíòèäàíû áàøãà áèð äÿíèçëÿ
áèðëÿøäèðÿí áîüàçà äàõèë îëàíäà, áîüàçûí ñîíóíäà èêè ãàéà ýþðÿúÿêñèíèç. Áó ãàéàëàð Ñèìïëåãàäëàðäûð. Áó ãàéàëàð áèð éåðäÿ äóð48

ìóð; ýàù òÿðïÿíèá áèð-áèðèíÿ éàõûíëàøûð, ýàù äà áèð-áèðèíÿ òîõóíóá àéðûëûðëàð. Ùÿëÿ áèð íÿôÿð äÿ îëñóí Ñèìïëåãàäëàðûí àðàñûíäàí
êå÷ÿ áèëìÿéèá, áèð äÿíÿ äÿ îëñóí ýÿìè îíëàðûí àðàñûíäàí öçöáêå÷ìÿéèáäèð. Ñèç äÿ îíëàðûí éàíûíäàí þòöá êå÷ÿ áèëìÿçñèíèç,îíëàð ñèçèí éîëóíóçóí öñòöíäÿäèð. Áåëÿ åäèí: þçöíöçëÿ áÿðàáÿð
ýþéÿð÷èí ýþòöðöí âÿ Ñèìïëãåàäëàðà éàõûíëàøäûãäà, ãóøó ãàáàüà
áóðàõûí. ßýÿð ãóø ãàéàëàðûí àðàñûíäàí êå÷ÿ áèëäè, ýÿìèíè
úÿñàðÿòëÿ ñöðöí, ñöðÿòëÿ àâàð ÷ÿêèí âÿ öçöá êå÷ìÿéÿ òÿëÿñèí –ùÿð øåé ñèçèí ýöúöíöçäÿí âÿ ÿëèíèçèí úÿëäëèéèíäÿí àñûëûäûð. Éîõ,ÿýÿð ãàéàëàð ýþéÿð÷èíè ÿçèá þëäöðñÿ, òåç ýåðèéÿ ãàéûäûí, – ñèçÿ,éîëóíóçà äàâàì åòìÿéÿ éîë éîõäóð.
Áóíó åøèäÿí êèìè, Ñàëìèäåññ óøàãëàðû ãà÷ûá úàâàí áèð ýþéÿð÷èí òóòäóëàð âÿ îíó ýÿòèðèá êîð ÷àðà âåðäèëÿð.
Ôèíåé, ãóøóí ãàíàäëàðûíûí ìþùêÿì îëóá-îëìàäûüûíû ÿëè èëÿéîõëàäû âÿ ýþéÿð÷èíè Éàçîíà âåðäè.
Ñÿùÿð òåçäÿí àðãîíàâòëàð Ôèíåé èëÿ âèäàëàøäûëàð, ýÿìèéÿ äàõèë
îëäóëàð âÿ îíëàðû þëöì, éà äà ìöâÿôôÿãèééÿò ýþçëÿéÿí òÿðÿôÿ
äîüðó öçäöëÿð.

49

ÙßÐßÊßÒ ÅÄßÍ ÃÀÉÀËÀÐ ÀÐÀÑÛÍÄÀ
Àðãîíàâòëàð, ñóàëòû ãàéàëàðëà äîëó îëàí äàð áîüàçëà éàâàø-éàâàø öçöð, ãàáàüà áàõûð âÿ ñóñóðäóëàð, ÷öíêè òÿùëöêÿ çàìàíû ýöúëö àäàì þç ùÿéÿúàíûíû áàøãàñûíà ñåçäèðìÿê èñòÿìèð âÿ äàõèëèíäÿ
þçöíÿ öðÿê-äèðÿê âåðèð.
Àõûðà ÷àòàíäà áîüàç ýåíèøëÿíèðäè; äÿíèçÿ ÷ûõûø éîëóíó áàüëàéàí íÿùÿíý ìàâè ãàéàëàð àðòûã ýþðöíöð âÿ äàëüàëàðûí îíëàðû äþéÿúëÿìÿñè åøèäèëèðäè.
– Ñèìïëåãàäëàð! – äåéÿ Òèôèñ òÿíòÿíÿ èëÿ õÿáÿð âåðäè.
Ãàéàëàðûí àðàëàíìàñûíû âÿ êå÷èä ÿìÿëÿ ýÿòèðÿðÿê, áèð-áèðèíäÿí óçàãëàøìàñûíû ùàìû ýþðäö; îíëàð ñàíêè “Àðãîíó” þç àðàëàðûíäàí êå÷ìÿéÿ äÿâÿò åäèðäèëÿð. Äàëüàëàð, ýóðóëòó èëÿ êå÷èäÿ äîüðó
àõàðàã ýÿìèíè èðÿëèéÿ àïàðûðäû. Ëàêèí, åëÿ î ñààò ãàéàëàð ýóðóëòóèëÿ áèð-áèðèíÿ òîõóíàðàã éåíèäÿí áèðëÿøäèëÿð. ßòðàôäà äÿíèç ôûøûëäàäû âÿ äàëüàëàðûí öñòöíäÿ àü êþïöêëÿð ãàéíàìàüà áàøëàäû.
Äàëüàëàð “Àðãîíó” áèðáàøà ãàéàëàðûí öñòöíÿ àïàðûðäû. Éàçîí
ýÿìèíèí áóðóí ùèññÿñèíäÿ äàéàíìûø âÿ ýþéÿð÷èíè ÿëèíäÿ òóòìóøäó. Ãàéàëàð áèð-áèðèíäÿí éåíÿ àðàëàíàí êèìè Éàçîí ãóøó êå÷èäÿ
áóðàõäû; ãóø ãàéàëàðûí àðàñûíäàí ó÷äó, ãàéàëàð èñÿ êè÷èê àü éóìàãúûüû ÿçèá ìÿùâ åòìÿêëÿ ùÿäÿëÿéÿðÿê, éåíÿ áèð-áèðèíÿ äîüðó
ùÿðÿêÿò åòäèëÿð. Áóäóð, àðòûã îíëàð ýóðóëòó èëÿ òîããóøäóëàð, äÿíèç
ýÿìèíè êÿíàðà òóëëàäû. Ýÿìè òàëàøà êèìè ôûðëàíäû. Ãàéàëàð éåíèäÿí àðàëàíäûëàð âÿ àðãîíàâòëàð àü ýþéÿð÷èíèí Ñèìïëåãàäëàðäàí
ìöâÿôôÿãèééÿòëÿ êå÷èá ýåòäèéèíè ñåâèíúëÿ ýþðäöëÿð. Îíëàð áÿðêäÿí ãûøãûðûøäûëàð.
Òèôèñ, âàð ãöââÿ èëÿ àâàðàëàðäàí éàïûøûá ñöðÿòëÿ àâàð ÷ÿêìÿéèÿìð åòäè. Äÿíèç áèðäÿí-áèðÿ ýÿìèíèí àëòûíäà áèð äàü êèìè äàéàíäû âÿ îíó ãàéàëàðûí àðàñûíäàêû àõûíûí è÷ÿðèñèíÿ òóëëàäû. “Àðãî”íóíãàðøûñûíà äàùà éöêñÿê, áàøãà áèð äàëüà ýÿëäè âÿ àðãîíàâòëàðûí
àâàðëàðû ãþâñ êèìè ÿéèëäè.
Áó çàìàí Òèôèñ áåëÿ ÿìð åòäè: “Àâàð ÷ÿêìÿéè äàéàíäûðûí!”Êöðÿêëÿð éóõàðû ãàëõûá ùÿðÿêÿòñèç ãàëäû. Äÿùøÿòëè áèð äàëüà ýÿ50ìèíèí êèëè1 àëòûíäà éóâàðëàíûá “Àðãî”íó àòûá-òóòìàüà âÿ ôûðëàòìàüà áàøëàäû, ãàéàëàð èñÿ àðòûã áèð-áèðèíÿ äîüðó ùÿðÿêÿò åòäèëÿð.
– Åé ÷àðè÷ÿ Îëèìïà, áèçÿ íèúàò âåð! – äåéÿ àðãîíàâòëàð éàëâàðäûëàð.
Åëÿ áó çàìàí èëàùÿ Ùåðàíûí ñóðÿòè ôûðòûíàëû äÿíèçèí öçÿðèíäÿ
ýþðöíäö. Ñîë ÿëè èëÿ î, ýÿìèíè ÿçèá äàüûòìàüà ùàçûðëàøàí ãàéàíû
äàéàíäûðäû, ñàü ÿëè èëÿ èñÿ “Àðãîíó” ãöââÿòëÿ èðÿëèéÿ èòÿëÿäè âÿýÿìè îõ êèìè ó÷óá ãàéàëàðûí àðàñûíäàí êå÷äè.
Ãîðõóíú ãàéàëàð, ñàíêè, ìÿéóñ îëóá äàéàíäû âÿ àðòûã áèð äàùàùÿðÿêÿò åòìÿäè. Áåëÿëèêëÿ, îíëàð äÿíèçèí ýèðÿúÿéèíäÿ äàéàíûá ãàëäûâÿ î âàõòäàí áÿðè ýÿìèëÿð îíëàðûí àðàñûíäàí ñÿðáÿñò êå÷èá ýåäèð.
Àðãîíàâòëàð ýåíèø äÿíèçÿ ÷ûõàðàã, ìÿùâ îëìàãäàí õèëàñ îëäóãëàðûíà ñåâèíèð, øÿíëèê åäèðäèëÿð.
– Èíäè áèçèì ö÷öí ùå÷ íÿ ãîðõóëó äåéèëäèð! – äåéÿ ñöêàí÷û
ñåâèíúëÿ äèëëÿíäè. – Áèç Ñèìïëåãàäëàðû êå÷äèê, åëÿ áó þçö äÿ éàõøû
ÿëàìÿòäèð: ãàáàãäà áèçè ýþçëÿéÿí áöòöí ìàíåÿëÿðè äÿ êå÷èá ýåäÿðèê.
Ëàêèí, Éàñîí þçöíö èòèðìèø âÿ ãÿìýèí ýþðöíöðäö. Î äåéèðäè:– Áó ìÿíèì òÿãñèðèìäèð, ñèçè éàä, ãîðõóëó äÿíèçÿ ìÿí ýÿòèðèá
÷ûõàðòäûì, ñèçè àüûð çÿùìÿò ÷ÿêìÿéÿ ìÿí ìÿúáóð åòäèì, ìÿíèì
òÿãñèðèì öçöíäÿí ñèç òÿùëöêÿëÿðÿ âÿ áÿäáÿõòëèêëÿðÿ ìÿðóç ãàëûðñûíûç… Íÿ ö÷öí ìÿí ñèçè ùÿéÿúàíëàðëà äîëó îëàí áó ñÿôÿðÿ ÷ûõìàüà ÷àüûðäûì? Ñèç åâèíèçäÿ àñóäÿúÿ îòóðà áèëÿðäèíèç…
Ëàêèí áó àíúàã áèð êÿëÿê èäè: î, àðãîíàâòëàðûí ùÿðÿêÿò åäÿíãàéàëàðûí éàíûíäà êå÷èðäèêëÿðè àüûð ñûíàãäàí ñîíðà ðóùäàí äöøöáäóøìÿäèêëÿðèíè éîõëàìàã èñòÿéèðäè.
Ãÿùðÿìàíëàð Éàçîíóí ùèéëÿýÿðúÿñèíÿ ñþéëÿäèéè íèòãèíÿ ýöëìÿêëÿ úàâàá âåðäèëÿð.
– Ýÿëèí éîëóìóçà äàâàì åäÿê! – äåéÿ î, ñåâèíúëÿ ñÿñëÿíäè.
– Êîëõèäàéà, Êîëõèäàéà! Ýåäèá ãûçûë éóíëó äÿðèíè ÿëäÿ åäÿê!
Áåëÿëèêëÿ, “Àðãî” éåíÿ éîëóíà äàâàì åòäè.
Àðãîíàâòëàð, Ñèìïëåãàäëàðäàí óçàãëàøûá, ñàüà äþíäöëÿð, ãàéàëûã áóðóíëàðû þòöá, èíäèêè éîëëàðûíäà ðàñò ýÿëäèêëÿðè ÷îõëó ýåíèø
__________1Ýÿìè ýþâäÿñèíèí àëò ùèññÿñèíèí ÿñàñûíû òÿøêèë åäÿí âÿ ýþâäÿ óçóíóíà ãîéóëàí

51äàéàç éåðëÿðèí éàíûíäàí åùòèéàòëà êå÷ÿðÿê, ñàùèë áîéó öçäöëÿð.
Îíëàð, ÿââÿëëÿð òàíûìàäûãëàðû ìöõòÿëèô õàëãëàðûí éàøàäûüû òîðïàãëàðûí éàíûíäàí öçöá êå÷äèëÿð, âÿùøè àòëàðà ìèíèá ÷àïàí äþéöøêÿí
àìàçîíêàëàðû ýþðäöëÿð, ìåøÿëèêëÿ þðòöëìöø äàüëàðûí öñòöíäÿ òèêèëìèø óúà ãöëëÿëÿðÿ òàìàøà åòäèëÿð, éåðäÿí äÿìèð ÷ûõàðàí ùàëèáëÿðèí þëêÿñèíèí éàíûíäàí þòöá êå÷äèëÿð.
Áèð äÿôÿ ýöíäöç ÷àüû “Àðãî” íàìÿëóì áèð àäàéà éàõûíëàøäû.
Ñàùèëäÿ áþéöê ãûðìûçû áèð ãóø îòóðìóøäó, “Àðãîíó” ýþðÿí êèìèîíóí ãàðøûñûíà ó÷óá ýåòäè.
Ñÿééàùëàð îíà òÿÿúúöáëÿ áàõäûëàð. Áèðäÿí ãóø áèð ëÿëÿê ñàëäû.
Ëÿëÿê ýÿìèéÿ äöøäö âÿ àâàð÷ÿêÿíëÿðäÿí áèðèíèí ÷èéíèíÿ áàòäû.
Ãàí àõìàüà áàøëàäû âÿ àâàð÷û àüðûíûí øèääÿòèíäÿí àâàðû ÿëèíäÿí
ñàëäû. Ëÿëÿéè äàðòûá éàðàäàí ÷ûõàðäûëàð âÿ ýþðäöëÿð êè, áó óúó èòèîëàí ìèñ îõäóð.
Èêèíúè ãóø ó÷óá ýÿëäè. Àðãîíàâòëàðäàí áèðè þç êàìàíûíû ÷ûõàðûá îíó þëäöðäö. Ãóø úèíýèëäÿéèá ýöíÿøèí àëòûíäà ïàðûëäàéàðàã
äÿíèçÿ äóøäó.
Áó çàìàí éàøëû àðãîíàâòëàðäàí áèðè äåäè:– Áóíëàð Ñòèìôàëèäëÿðäèð – ìöùàðèáÿ àëëàùûíûí ìèñ ãóøëàðûäûð.
Îíëàðûí ëÿëÿêëÿðè äÿ àäàìû îõ êèìè éàðàëàéûð. Ýÿëèí äÿáèëãÿëÿðèìèçè áàøûìûçà ãîéàã, ãàëõàíëàðûìûçû ãàëäûðàã êè, îíëàð áèçÿ çÿðÿð
òîõóíäóðà áèëìÿñèíëÿð.
52Àðãîíàâòëàð éàðàã-ÿñëÿùëÿðèíè ýåéèíäèëÿð, ãàëõàíëàðû áàøëàðûíà ÷ÿêäèëÿð, ñàùèëÿ äîüðó öçÿðÿê áÿðêäÿí ãûøãûðûð âÿ ãûëûíúëàðûíû
ãàëõàíëàðûíà äþéÿúëÿéèðäèëÿð. Ñòèìôàëèäëÿð àäàíûí öçÿðèíÿ ãàëõäûëàð,þç ìèñ ëÿëÿêëÿðèíè “Àðãîíóí” öçÿðèíÿ éàüäûðäûëàð. Ëÿëÿêëÿð ãàëõàíëàðà òîõóíäó, ùàâàíû åëÿ áèð ñÿñ-êöé âÿ úèíýèëòè áöðöäö êè,ãîðõìóø ãóøëàð ëàï óúàéà ãàëõäûëàð âÿ ó÷óá óçàãëàøäûëàð.
Àðãîíàâòëàð ñàùèëÿ éàíàøäûëàð âÿ áóðàäà äþðä íÿôÿð öñò-áàøûúûðûëìûø, àú ýÿíú îüëàíû ýþðäöëÿð. Áóíëàð Ôðèêñèí îüëàíëàðû èäèëÿð.
Àòàëàðû þëäöêäÿí ñîíðà ÷àð Ååò îíëàðû Êîëõèäàäàí ãîâìóø âÿ ýÿìè èëÿ Éóíàíûñòàíà ýþíäÿðìèøäè. Ëàêèí, ôûðòûíà ýÿìèíè äàüûòìûøâÿ äÿíèç îíëàðû àúëûã âÿ þëöì ýþçëÿíÿí áó áîø àäàéà òóëëàìûøäû.
Àðãîíàâòëàð áó ýþðöøÿ ñåâèíäèëÿð.
– Ñèç ýÿìè èëÿ Êîëõèäàäàí Éóíàíûñòàíà ýåäèðìèøñèíèç, áèç èñÿ
Éóíàíûñòàíäàí Êîëõèäàéà, ñèçèí àòàíûçûí Ååòèí éàíûíäà ãîéäóüó
ãûçûë éóíëó äÿðèíè ÿëäÿ åòìÿéÿ ýåäèðèê, – äåéÿ Éàçîí äèëëÿíäè âÿýÿíúëÿðÿ áåëÿ áèð òÿêëèô åòäè: – Áèçèìëÿ áèðëèêäÿ Êîëõèäàéà ãàéûäûí, ãûçûë éóíëó äÿðèíè ÿëäÿ åòìÿêäÿ áèçÿ êþìÿê åäèí, áèç äÿñîíðà ñèçè Îðõàìåíÿ, Ôðèêñèí âÿòÿíèíÿ àïàðàðûã.
Àììà, ýÿíúëÿð ãîðõìóø ùàëäà áàøëàðûíû áóëàäûëàð. Áþéöê
îüëàí äåäè:– Ñèç ÷ÿòèí áèð èø áàøëàìûñûíûç. Êîëõèäàíûí ÷àðû çàëûì âÿ êèíëèäèð, î, ãûçûë éóíëó äÿðèíè ñèçÿ âåðìÿç. Ùÿòòà, î, îíó ñèçÿ ãàéòàð53

ìàüà ðàçû îëñà äà, Àðåñ ìåøÿñèíäÿ äÿðèíè ãîðóéàí ÿæäàùàéà ãàëèá
ýÿëÿ áèëìÿçñèíèç. Áó ÿæäàùà ùå÷ âàõò éàòìûð, ýåúÿ-ýöíäöç îíóíýþçëÿðè à÷ûã îëóð. Ãûçûë éóíëó äÿðè àñûëìûø ìöãÿääÿñ ïàëûä àüàúûíà éàõûí ýÿëìÿê èñòÿéÿí ùàìûíû î, óçàãäàí ýþðöð. Âàé îàäàìûí ùàëûíà êè, ùÿääèíäÿí àðòûã éàõûíà ýÿëñèí!
Àðãîíàâòëàð áó ñþçëÿðè åøèäèá þçëÿðèíè èòèðäèëÿð, àììà úÿñóð
Ïåëåé äåäè:– Áèçè ãîðõóòìàéûí, áàëà! Áèç òÿùëöêÿíèí íÿ îëäóüóíó áèëèðèê.
Áèçèì ãîëëàðûìûçäà ãöââÿò âàð, ãûëûíúëàðûìûç èòè âÿ ãàëõàíëàðûìûç
åòèáàðëûäûð. Áèç äþéöø÷ö âÿ öçýö÷öëÿðèê, áèçÿ Îëèìïèí àëëàùëàðû
êþìÿê åäèð. Êîëõèäàéà ÷àòìàüûìûçà áèð àç ãàëìûøäûð, îðàäà èñÿùÿð íÿ îëàð-îëàð!
Äàí éåðè àüàðàíäà éåëêÿíè ãàëäûðäûëàð, Ôðèêñèí îüëàíëàðû ýÿìèíèí äàë òÿðÿôèíäÿ äóðóá, ýÿìèíè Êîëõèäàíûí ñàùèëëÿðèíÿ äîüðó
éþíÿëòìÿêäÿ ñöêàí÷ûéà êþìÿê åäèðäèëÿð. Áöòöí ýöíö – ñÿôÿðèí
àõûðûíúû ýöíöíö äÿ éîë ýåòäèëÿð âÿ ýåúÿéÿ éàõûí áþéöê áèð ÷àéûí
àüçûíà ýÿëèá ÷àòäûëàð. Áó, Êîëõèäàíûí äàøãûí ÷àéû îëàí Ôàçèñ èäè.
Àðãîíàâòëàð éåëêÿíëÿðè éûüäûëàð, àâàð ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ ÷àéà ýèðäèëÿðâÿ àõûíëà éóõàðûéà äîüðó ãàëõäûëàð. Ñîë òÿðÿôäÿí îíëàð Ãàôãàç
äàüëàðûíûí ãàðëû çèðâÿëÿðèíè âÿ ñàùèëäÿ Ååò øÿùÿðèíè ýþðäöëÿð; ñàüäà Àðåñèí áîø ÷þëëÿðè óçàíûð âÿ ãûçûë éóíëó äÿðèíèí êåøèéèíè ÷ÿêÿí
àéûã ÿæäàùàíûí îëäóüó ìåøÿ ãàðàëûðäû.
Àðãîíàâòëàð ùàìûñû ýþéÿðòÿéÿ òîïëàøäûëàð, Éàçîí, “Àðãîíóí”ùàìèñè îëàí èëàùÿíèí ãûçûëà òóòóëìóø áàøûíûí éàíûíäà äóðóá, þçãÿäÿùèíè øÿðàáëà äîëäóðäó âÿ éàõûíëàøäûãëàðû àíà òîðïàüûí øÿðÿôèíÿ, ñÿééàùëàðà êþìÿê åäÿí àëëàùëàðûí øÿðÿôèíÿ âÿ éîëäà ùÿëàê
îëìóø ãÿùðÿìàíëàðûí õàòèðÿñèíÿ îíó ñóéà òþêäö. Ñîíðà ýÿìèíè
ñàùèëäÿ áèòÿí âÿ ùöíäöð îòëàðëà þðòöëìöø øàìûøëûüà éþíÿëòäèëÿð,éàõûí îëàí ùÿäÿôèí éàíûíäà éóõóéà ýåòäèëÿð.

54

ÉÀÇÎÍ ÊÎËÕÈÄÀ ×ÀÐÛÍÛÍ ÉÀÍÛÍÄÀ
Ñÿùÿð òåçäÿí àðãîíàâòëàð éóõóäàí àéûëäûëàð âÿ íÿ åäÿúÿêëÿðè
áàðÿäÿ ìÿñëÿùÿòëÿøìÿéÿ áàøëàäûëàð.
Åùòèéàòëû îëàí Éàçîí áåëÿ ãÿðàðà ýÿëäè êè, ùàìû ýÿìèäÿ ãàëûá
ýþçëÿñèí, î èñÿ Ôðèêñèí îüëàíëàðû âÿ äàùà èêè íÿôÿð àðãîíàâò èëÿáèðëèêäÿ Ååòèí ñàðàéûíà ýåòñèí – éîõëàéûá ýþðñöí êè, ÷àð äÿðèíè
êþíöëëö ñóðÿòäÿ âåðìÿéÿ ðàçû îëàðìû.
Îäóð êè, Éàçîí Ôðèêñèí îüëàíëàðû, Òåëàìîí âÿ Àâãèàñëà áèðëèêäÿ Êîëõèäà ÷àðû Ååòèí éàíûíà éîëà äöøäö. Øÿùÿðÿ ýåäÿí éîëäà
îíëàð áèð áàüà ýÿëèá ÷ûõäûëàð, áóðàäà ùÿð àüàúäàí çÿíúèðëÿ þêöçäÿðèñèíÿ áöðöíìöø áèð ìåéèò àñûëìûøäû. Îíëàð äÿùøÿòÿ ýÿëäèëÿð.
Àììà áó ñàäÿúÿ îëàðàã Êîëõèäà ãÿáèðèñòàíëûüû èäè – êîëõèäàëûëàð
êèøèëÿðèíè áåëÿ äÿôí åäèðäèëÿð; àðâàäëàðûíû èñÿ òîðïàüà áàñäûðûðäûëàð.
Àðãîíàâòëàð øÿùÿðÿ äàõèë îëàí çàìàí, éåðÿ ñûõ äóìàí ÷þêäö,áåëÿ êè, ö÷àääûìëûãäàí ýÿëÿí àäàìû ñå÷ìÿê ìöìêöí äåéèëäè.
Áóíó ùàìè îëàí Ùåðà åòìèøäè êè, êîëõèäàëûëàð áó éåíè ýÿëÿíëÿðè
ýþðìÿñèíëÿð âÿ îíëàð ùå÷ áèð ìàíåÿ îëìàäàí Ååòèí èìàðÿòèíÿ
ýåäèá ÷ûõñûíëàð. Áóðàäà äóìàí ÷ÿêèëäè âÿ îíëàð éöêñÿê ãöëëÿëÿðè,ýåíèø äàðâàçàëàðû îëàí ÷îõñöòóíëó áèð ñàðàé ýþðäöëÿð, äàðâàçàëàð
áþéöê äþðäêöíú áèð ùÿéÿòÿ àïàðûá ÷ûõàðûðäû. Ùÿéÿòèí ùÿð êöíúöíäÿ áèð ôÿââàðÿ âàðäû. Áèðèíäÿí – ñöä, äèýÿðèíäÿí – øÿðàá,ö÷öíúöñöíäÿí – ÿòèðëè ýöë éàüû, äþðäöíúöñöíäÿí – áóç êèìè øÿôôàô ñó àõûá òþêöëöðäö. Îðòàäà èñÿ öçöìëöê âàð èäè. Ùÿéÿòè äþðäñàðàé ÿùàòÿ åäèðäè. ßí áþéöê âÿ çÿíýèí ñàðàéäà Ååò þç àðâàäû èëÿéàøàéûðäû, ãàëàí ö÷ ñàðàéäà èñÿ – îíóí îüëó Àïñèðò âÿ ãûçëàðû Õàëêèîïà âÿ Ìåäåéà éàøàéûðäûëàð.
Áó ýþçÿëëèéÿ âÿ âàð-äþâëÿòÿ âàëåù îëìóø Éàçîí èëÿ éîëäàøëàðû ñàðàéëàðûí áèðèíèí éàíûíäà äàéàíäûëàð, ñÿññèç-ñÿìèðñèç ÿòðàôà
áàõäûëàð. Åëÿ áó çàìàí ñöòóíóí àðõàñûíäàêû èêèòàéëû ùöíäöð ãàïûà÷ûëäû âÿ óçóí ãàðà ïàëòàð ýåéìèø áèð ãûç ùÿéÿòÿ ÷ûõäû. Áó, Ååòèí
êè÷èê ãûçû Ìåäåéà èäè. Î, ãàïûñûíäà éàä àäàìëàðû ýþðöá äèêñèíäèâÿ ãûøãûðäû. Ãûøãûðûüà îíóí áàúûñû, þëäöðöëìöø Ôðèêñèí àðâàäû
55

Õàëêèîïà ñàðàéäàí áàéûðà éöéöðäö. Éàçîíó ìöøàéèÿò åäÿí Ôðèêñèí îüëàíëàðû àíàëàðûíûí öñòöíÿ àòûëäûëàð âÿ àíàëàðû ýþçëÿðèíèí éàøûíû àõûäà-àõûäà îíëàðû ãóúàãëàäû. Îíëàð íÿ ö÷öí Êîëõèäàéà ãàéûòäûãëàðûíû Õàëêèîïàéà íàüûë åòäèëÿð âÿ þç éîë éîëäàøëàðûíû îíàýþñòÿðäèëÿð. Éàçîí Õàëêèîïàíû ñàëàìëàäû âÿ îíëàðà êþìÿê åòìÿéè îíäàí õàùèø åòäè. Ìåäåéà ñþùáÿòÿ ãàðûøìàéûá êÿíàðäà äóðìóøäó, àììà îíóí ãàðà ýþçëÿðè Éàçîíóí öçöíÿ äèêèëìèøäè âÿáèðäÿí îíó, àíëàøûëìàç áèð ãöââÿ èëÿ áó éàä àäàìà ýèçëè áèð ìåùðèáàíëûã ùèññè áöðöäö.
Áó çàìàí, ÷àð þç íÿâÿëÿðèíèí âÿ îíëàðëà áèðëèêäÿ ùàíñû éàäåëëèëÿðèí èñÿ ýÿëäèêëÿðèíäÿí õÿáÿð òóòóá õèäìÿò÷èñèíè ýþíäÿðäè êè,îíëàðû þç éàíûíà ÷àüûðñûí.
Àðãîíàâòëàð, îíëàðû íÿëÿð ýþçëÿäèéèíè áèëìÿäÿí, ãîðõà-ãîðõà
áþéöê ñàðàéà äàõèë îëäóëàð.
Áÿðëè-áÿçÿêëè ýåíèø ñàëîíäà, ãûçûë ñóéóíà ÷ÿêèëèá öñòöíÿ ùåéâàí äÿðèñè þðòöëìöø ñòóëóí öñòöíäÿ, ùÿð úöð íàç-íåìÿòëÿ äîëóñòîëóí äàëûíäà îòóðìóø Ýöíÿø îüëó íàùàð åäèðäè. Î, ýÿëìÿëÿðè ãàøãàáàãëà ãàðøûëàäû, òÿêÿááöðëÿ ñàëàìëàéûá äåäè:– Ìàäàì êè, ýÿëìèøñèíèç, ãîíàüûì îëóí, – ñîíðà äà öç-56ýþçöíö òóðøóäóá, Ôðèêñèí áþéöê îüëóíà ìöðàúèÿò åòäè. – Ñèçè íÿìÿúáóð åòäè êè, ãàéûòäûíûç?
Ýÿíú îüëàí ýÿìèíèí ãÿçàéà óüðàìàñûíû, îíóí âÿ ãàðäàøëàðûíûí ýÿìè èëÿ Êîëõèäàéà ýÿëÿí àðãîíàâòëàð òÿðÿôèíäÿí íåúÿ õèëàñ
åäèëäèêëÿðèíè íàüûë åëÿäè.
– Íèéÿ? – äåéÿ ãûñà áèð ñóàë âåðèëäè.
Ôðèêñèí îüëó þçöíö èòèðäè âÿ Éàçîíóí àäûíû ÷ÿêèá, îíó ýþñòÿðäè.
– Èîëêóí ÷àðû ìÿíèì àòàìûí ñÿíÿ âåðäèéè ãûçûë éóíëó äÿðèíè
ÿëäÿ åòìÿéè îíà òàïøûðìûøäûð.
– Óéäóðìàäûð! – äåéÿ Ååò ãûøãûðäû. – Ìÿí ñèçèí íèééÿòèíèçè
áèëèðÿì, åé ãà÷ãûí Åëëèí øàùçàäÿñèíèí óøàãëàðû! Ñèç þç ãîùóìëàðûíûçûí è÷ÿðèñèíäÿ þçöíöçÿ ùàìè òàïìûø âÿ ãàéûòìûøñûíûç êè, ìÿíèì ùàêèìèééÿòèìè ÿëèìäÿí àëàñûíûç! Ñèç áó äþéöø÷öëÿðè áóðàéà
ýÿòèðìèñèíèç âÿ ãîíàã êèìè ìÿíèì ñöôðÿìèí áàøûíäà ÿéëÿøäèðìèñèíèç êè, ìÿí îíëàðû þëäöðÿ áèëìÿéèì! Íÿ ãÿäÿð êè, ñàü-ñàëàìàòñûíûç, íÿ ãÿäÿð êè, ìÿí ñèçèí ùàìûíûçû òóòìàüû ÿìð åòìÿìèøÿì,ìÿíèì éàíûìäàí ðÿää îëóá ýåäèí!
Òöíä õàñèééÿòëè Òåëàìîí þç éåðèíäÿí ãàëõûá ãûøãûðäû:– Áèçè òÿùãèð åòìÿéÿ ñÿíèí ùàããûí éîõäóð, åé áàðáàð!

57

Ëàêèí Éàçîí ãöââÿòëè ÿëè èëÿ îíó ñàõëàäû âÿ ñòîëóí àðõàñûíäàí
÷ûõûá ñàêèòúÿ áåëÿ äåäè:– Áèç ö÷ äÿíèç âÿ ÷îõëó þëêÿëÿð êå÷èá ýÿëìèøèê. Áèçäÿí Ëåìíîñäà ãàëûá éàøàìàüû õàùèø åòäèëÿð; áèç áåáðèêëÿðÿ ãàëèá ýÿëäèê;áèç Àéû äàüûíäàêû íÿùÿíýëÿðè ìÿùâ åòäèê. ßýÿð áèçÿ òîðïàã ëàçûì èäèñÿ íÿ ö÷öí áó ãÿäÿð óçàüà öçöá ýÿëèðäèê? Àðõàéûí îë, ñÿíèí ùàêèìèééÿòèí áèçÿ ëàçûì äåéèë. Áèç áóðàéà ãûçûë éóíëó äÿðèíè
àïàðìàüà ýÿëìèøèê. Àììà áèç íÿ äèëÿí÷èéèê, íÿ äÿ ãóëäóð. Áèçñèëàù èøëÿòìÿéè áàúàðûðûã âÿ äÿðèíèí ÿâÿçèíäÿ ñÿíÿ õèäìÿò åòìÿéÿ ùàçûðûã. ßýÿð ñÿíèí äöøìÿíëÿðèí âàðñà, áèçè ýþíäÿð, îíëàðëà
âóðóøàã. Àíä è÷èðÿì êè, áèç ãûçûë éóíëó äÿðèíè ÿëäÿ åäÿ áèëÿðèê!
×àð, Éàçîíó ôèêèðëè ùàëäà äèíëÿäè. Î, áåëÿ äöøöíäö; Éàçîíó
çîðëà òóòóì, éîõñà îíó ùèéëÿ èøëÿòìÿêëÿ ìÿùâ åäèì? Ñîíðà î äåäè:– Ìÿí äöøìÿíëÿðèìè þçöì þëäöðöðÿì, ìÿíÿ éàäåëëèëÿðèí
êþìÿéè ëàçûì äåéèë. Ìÿí ùå÷ äÿ ãûçûë éóíëó äÿðèíèí öñòöíäÿ ÿñìÿðÿì, îíó ñÿíÿ áàüûøëàéà äà áèëÿðäèì, àììà ãîðõóðàì êè, áàðáàðûí áó ùÿäèééÿñè èëÿ úÿñóð ãÿùðÿìàíûí õàòèðèíÿ äÿéÿì. Ìÿíîíó ãàçàíìàüà ñÿíÿ èìêàí âåðÿðÿì. Ìÿíèì èêè ýþçÿë âÿ ãöäðÿòëè þêöçöì âàðäûð – îíëàðû ìÿíÿ èëàùè óñòà Ùåôåñò áàüûøëàìûøäûð,áèð äÿ áîø òàðëàì âàðäûð êè, îðàäà ùå÷ íÿ áèòìèð. Ìÿíèì þêöçëÿðèìè ãîø, òàðëàíû øóìëà âÿ îíó ÿê, íÿ âàõò èëê úöúÿðòè ýþðöíäö, þçùàããûíû ìÿíäÿí àëàðñàí.
Éàçîí áåëÿ ñàäÿ áèð òàïøûðûüà òÿÿúúöá åòäè âÿ áåëÿ äöøöíäö
êè, ýþðÿñÿí áóðàäà áèð êÿëÿê éîõäóð êè? Ååò ýöëöìñÿäè:– Ìÿí áåëÿ ýþðöðÿì, ñÿí áó èøè ñàäÿ âÿ þçöíÿ ÿñêèêëèê ùåñàá
åäèðñÿí. Íàùàã éåðÿ! Áó èø ÷îõ ÷ÿòèí èøäèð, ùÿð êÿñ îíóí þùäÿñèíäÿí ýÿëÿ áèëìÿç. Áèëìèðÿì, èýèä îüëàí, áó èøèí þùäÿñèíäÿí
ýÿëìÿéÿ ñÿíèí ýöúöí ÷àòàúàãìû?
Ñîíðà î, Éàçîíà åëÿ áàõäû êè, àðãîíàâò òèòðÿäè âÿ áàøà äöøäö
êè, áó èø ùå÷ äÿ îíà ãàáàãúà ýþðöíäöéö êèìè àñàí äåéèë.
– Èíäè èñÿ þç ýÿìèíÿ éîëà äöø, – äåéÿ ÷àð Ååò ñþçöíÿ äàâàì
åòäè, – Êîëõèäà ÷àðûíûí ñèçÿ íÿ ãÿäÿð ìÿðùÿìÿòëè îëäóüóíó éîëäàøëàðûíà äàíûø. Ñàáàù òåçäÿí î òàéà, Àðåñ ÷þëöíÿ ýÿë. Þêöçëÿð
58

îðàäà ÷àéûí ãûðàüûíäà îòëàéûðëàð. Ìÿí ýÿëÿðÿì âÿ ñÿíèí ö÷öíòîõóì ýÿòèðÿðÿì.
Éàçîí ÷àðëà âèäàëàøäû âÿ àðãîíàâòëàð ÷ûõûá ýåòäèëÿð. Îíëàð ùÿéÿòëÿ
ýåäÿðêÿí, Éàçîíó ãîúà áèð ãàðû – Ìåäåéàíûí ãóëëóã÷óñó äàéàíäûðäû:– Ìÿíèì õàíûìûì ñÿíèí áó ñààò Ùåêàòà ìÿáÿäèíÿ ýÿëìÿéèíè
õàùèø åäèð. Î, ñÿíè îðàäà ýþçëÿéÿúÿê. Òåç îë, ÷öíêè, áó ñÿíèí âÿéîëäàøëàðûíûí ùÿéàòûíà âÿ þëöìöíÿ àèä îëàí áèð èøäèð.
Éàçîí Òåëàìîí âÿ Àâãèàñûí ýÿìèéÿ ýåòìÿëÿðèíè âÿ îíó îðàäà ýþçëÿìÿëÿðèíè òàïøûðäû, Ôðèêñèí îüëóíó èñÿ þçöíÿ áÿëÿä÷è ýþòöðöá Ùåêàòà ìÿáÿäèíÿ ýåòäè.

59

ÚÀÄÓÝßÐ ÌÅÄÅÉÀ
Õÿéàë âÿ ãîðõó èëàùÿñè Ùåêàòàíûí ìÿáÿäè øÿùÿðäÿí êÿíàðäà,òÿïÿíèí öñòöíäÿêè ìåøÿëèêëÿ éåðëÿøìèøäè. Îðàäà ö÷ ñèôÿòè îëàí áèðùåéêÿë äàéàíìûøäû, – áó îíó ýþñòÿðèðäè êè, èëàùÿíèí ùàêèìèééÿòè
àëòûíäà ö÷ àëÿì âàðäûð: ýþé, éåð âÿ éåðàëòû ñÿëòÿíÿò.
Ìåøÿëèêäÿ Ùåêàòàéà áÿõø åäèëìèø èòëÿð âåéèëëÿíèð, ãóðáàí
êÿñèëìÿê ö÷öí ùàçûðëàíìûø ãàðà ãóçóëàð îòëàð àðàñûíäà øèêàéÿòëÿ
ìÿëÿéèðäèëÿð.
Éàçîí þç ýÿíú éîëäàøûíû ãîéóá, Ùåêàòà ìåøÿëèéèíÿ ýèðÿíäÿ,Ìåäåéà îíó ãàðøûëàéûá äåäè:– Ìÿí Ååòèí ãûçû Ìåäåéàéàì. Ìÿí Ùåêàòàéà õèäìÿò åäèðÿìâÿ ÷îõ øåé áèëèðÿì êè, îíó àäè àäàìëàð áèëìèðëÿð. Ìÿí þëöíö äèðèëäÿ âÿ ãîúàíû úàâàí åäÿ áèëèðÿì. Åâëÿðÿ áÿäáÿõòëèê ýÿòèðìÿéè,èíñàíà ãîðõó âÿ êÿäÿð ýþíäÿðìÿéè, îíóí ÿëèíäÿí äèíúëèéèíè àëìàüû áàúàðûðàì. ×àð, éÿíè àòàìûí þçö äÿ ìÿíäÿí ãîðõóð. Àììàñÿíÿ ìÿí ïèñëèê åòìÿê èñòÿìèðÿì. Ãóëàã àñ! ×àð ñÿíÿ ãîðõóëóáèð òàïøûðûã âåðìèøäèð. Ñÿíèí òàðëàíû øóìëàéàúàüûí þêöçëÿð, ÿêÿúÿéèí òîõóì âÿ òàðëàíûí þçö äÿ – àäè øåéëÿð äåéèëäèð. Î þêöçëÿðèí
àéàãëàðû ìèñäÿíäèð, àüûçëàðûíäàí îä âÿ òöñòö ïöñêöðöðëÿð – áóíëàð
Ýöíÿø àëëàùûíûí þêöçëÿðèäèð. Îíëàð ðàì îëàí äåéèëëÿð âÿ àäè àäàìîíëàðûí þùäÿñèíäÿí ýÿëÿ áèëìÿç. Òîõóì ÿâÿçèíÿ, ÷àð ñÿíÿ ÿæäàùàíûí äèøëÿðèíè âåðÿúÿêäèð. ßýÿð îíëàðû Àðåñ ÷þëöíäÿ ÿêñÿí,îðàäà ñàéñûç-ùåñàáñûç äþéöø÷ö áèòÿúÿê âÿ ñèçèí ùàìûíûçû
ãûðàúàãëàð.
Ìåäåéà áóíó äåéèð, øÿôãÿòëÿ Éàçîíóí öçöíÿ áàõûðäû.
Éàçîí áàøûíû àøàüû ñàëäû:– Íÿ îëñóí êè... ýåðèéÿ äþíìÿê ìöìêöí äåéèëäèð. Ìÿíè þëöìýþçëÿéèð. Àììà, ùå÷ îëìàñà ãîé àäàìëàð ìÿíÿ ãîðõàã äåìÿñèíëÿð.
Ìåäåéà äåäè:– Ìÿí ñÿíèí þëöìöíö èñòÿìèðÿì. Áèëìèðÿì íÿ ö÷öíñÿ, ìÿíèì
ñÿíÿ éàçûüûì ýÿëèð, åé ãÿðèá! Ìÿí ñÿíè õèëàñ åòìÿê èñòÿéèðÿì!
60

– Åëÿ èñÿ, ÿýÿð áàúàðûðñàí, áèçÿ êþìÿê åò! – äåéÿ Éàçîí
äèëëÿíäè. – Ãûçûë éóíëó äÿðèíè ÿëäÿ åòìÿêäÿ áèçÿ êþìÿê åò, ìÿíäÿ áöòöí Åëëàäàäà ñÿíè òÿðèôëÿéèðÿì. Ö÷ äÿíèçèí àðõàñûíäà, áóðàäàí ÷îõ óçàãäà, áèç ñÿíèí àäûíû ìèííÿòäàðëûãëà ÷ÿêÿúÿéèê.
Áó çàìàí úàäóýÿð ãûç îíà áàëûã ãóëàüûíäà ãàðà ìÿëùÿì
âåðäè âÿ äåäè:– Áóðàäàí áèð ãÿäÿð óçàãäà, òóòàí Ïðîìåòåé äàüëàðäà, äÿíèçèí öñòöíäÿêè ãàéàéà çÿíúèíëÿíìèøäèð. Î, ìöãÿääÿñ îäóí ãûüûëúûìûíû àëëàùëàðäàí îüóðëàéûá èíñàíëàðà áÿõø åòìèøäèð. Áóíà ýþðÿàëëàùëàðûí îíà áÿðê ãÿçÿáè òóòìóøäóð. Ùÿð ýöí áèð ãàðòàë ó÷óá ýÿëèðâÿ îíóí ãàðà úèéÿðèíè äèìäèêëÿéèð. Îíóí éàðàñûíäàí ãàéàéà âÿäÿíèçèí ãûðàüûíäàêû ãóìà ãàí äàìúûëàéûð. Ïðîìåòåéèí ãàíû òþêöëìöø ãóìäà âÿùøè âÿ ãîðõóíú áèð ÷è÷ÿê áèòèð. Áó ÷è÷ÿéèí ãàðàêþêëÿðèíäÿí ìÿí ñåùèðëè øèðÿ ÷ÿêèá áó ìÿëùÿìè ùàçûðëàìûøàì.
Ýþòöð îíó. Ýåúÿ éàðûñû ãàðà ïàëòàð ýåéèí, òÿêëèêäÿ ÷àéà ýåò, ñàêèò
ñóäà ÷èì, ñÿùÿð èñÿ áó ìÿëùÿìè áÿäÿíèíèí áöòöí éåðèíÿ ñöðò, îíäà áÿäÿíèí ãöââÿòëè âÿ äàâàìëû îëàð âÿ þêöçëÿðèí àüçûíäàí ÷ûõàíîä ñÿíÿ çÿðÿð éåòèðìÿç. Ùÿì÷èíèí ñèëàùëàðûíûí ùàìûñûíà – ãûëûíúûíà, íèçÿíÿ âÿ ãàëõàíûíà äà ìÿëùÿìäÿí ñöðò. Áó ìÿëùÿì éàëíûç áèð ýöíëöéÿ ãöââÿò âåðèð. Ëàêèí, ÷àðûí òÿëÿá åòäèêëÿðèíèí ùàìûñûíû éåðèíÿ éåòèðìÿê ö÷öí ñÿíèí âàõòûí ÷àòàð. Ñÿíèí ÷þëÿ ñÿïäèéèí ÿæäàùà äèøèíäÿí ñèëàùëû àäàìëàð áèòÿíäÿ, î ñààò ñÿí îíëàðàäàø àò. Îíëàð äàøû êèìèí àòäûüûíû ýþðìÿéÿúÿê, áèðè – äèýÿðèíèí àòäûüûíû äöøöíÿúÿê âÿ áèð-áèðè èëÿ ñàâàøìàüà áàøëàéàúàãëàð – îíäàñÿí òÿêáàøûíà îíëàðûí ùàìûñûíû ãûðà áèëÿðñÿí. Èíäè èñÿ ýåò, ñÿíÿìöâÿôôÿãèééÿò àðçó åäèðÿì. Àììà, ãûçûë éóíëó äÿðèíè àëàíäà, þçâÿòÿíèíÿ ýåäèá õîøáÿõò éàøàéàíäà, ìÿíè éàääàí ÷ûõàðìà. Ñþçâåð êè, ìÿíè óíóòìàéàúàãñàí.
Ãûç Éàçîíà ìÿùÿááÿòëÿ áàõäû âÿ áó àíäà îíà åëÿ ìÿðùÿìÿòëèâÿ ýþçÿë ýþðöíäö êè, Éàçîí îíäàí õàùèø åòìÿéÿ áàøëàäû:– Ýåäÿê ìÿíèìëÿ! Ìÿí ñÿíè “Àðãîéà” àïàðàðàì, ñÿíè ãÿçÿáëè àòàíûí éàíûíäàí ýþòöðöá àïàðàðàì âÿ ñÿí ìÿíèì àðâàäûìâÿ Èîëêóí ÷àðè÷ÿñè îëàðñàí.
61Ìåäåéà äèíìèð âÿ Éàçîíóí ñþçëÿðè îíó ñåâèíäèðñÿ äÿ, î, áàøûíû áóëàéûðäû.
Óçóí çàìàí îíëàð Ùåêàòà ìåøÿñèíäÿ áèð éåðäÿ äàéàíäûëàð âÿ
áèð-áèðèíÿ áàõäûëàð. Ýöíÿø ãöðóáà äîüðó ÿéèëìÿéÿ áàøëàäû,Éàçîíóí ýÿìèéÿ ãàéûòìàã âàõòû èäè.
– ×àð ñàáàù ãûçûë éóíëó äÿðèíè ìÿíÿ âåðÿíäÿ, îíäàí õàùèø
åäÿúÿéÿì êè, ñÿíè ìÿíèìëÿ áóðàõñûí, – äåéÿ Éàçîí äèëëÿíäè.
Áåëÿëèêëÿ, îíëàð áèð-áèðèíäÿí àéðûëäûëàð.

62ÀÐÅÑ ×ÞËÖÍÄß
Ñÿùÿð òåçäÿí Êîëõèäàíûí ÷àðû, ìöùàðèáÿ àëëàùû Àðåñèí îíàáàüûøëàäûüû éàðàã-ÿñëÿùÿíè ýåéèíäè, èêèòÿêÿðëè àðàáàéà îòóðóá
Àðåñ ÷þëöíÿ ýåòäè. Îíó Êîëõèäà úàìààòû ìöøàéèÿò åäèðäè – ùàìû,Ýöíÿø àëëàùûíûí þêöçëÿðèíèí éàäåëëèëÿðè íåúÿ ïàð÷àëàìàñûíà òàìàøà åëÿìÿê èñòÿéèðäè.
Éàçîí èñÿ, Ìåäåéàíûí þéðÿòäèéè êèìè, áÿäÿíèíÿ âÿ ñèëàùûíà
ãÿðèáÿ ìÿëùÿìäÿí ñöðòäö âÿ þçöíäÿ áþéöê áèð ãöââÿ ùèññ åòäè.
Î, åëÿ áèë êè, äÿìèðäÿí éîüðóëìóøäó, íÿ íèçÿ, íÿ äÿ ãûëûíúû îíàÿñÿð åäÿ áèëìÿçäè.
Àðãîíàâòëàð ýÿìèéÿ ìèíäèëÿð âÿ Ååòèí îíëàðû ýþçëÿäèéè Àðåñ÷þëöíÿ äîüðó öçöá ýåòäèëÿð.
Éàçîí ÿæäàùàíûí äèøëÿðèíè ÷àðäàí àëûá òÿêëèêäÿ òàðëàéà ýåòäè.
Òàðëàíûí êÿíàðûíäà áèð ìèñ áîéóíäóðóã âÿ äÿìèð êîòàí âàðäû.
Åëÿ áóðàäàúà, þêöçëÿðèí äàéàíäûüû éåðàëòû òþâëÿéÿ ýèðìÿê ö÷öíéîë âàðäû. Þêöçëÿð, ñàíêè ãÿùðÿìàíûí îíëàðà éàõûíëàøäûüûíû ùèññåäèá, áèðäÿí áàüûðòû èëÿ òþâëÿäÿí áàéûðà ñû÷ðàäûëàð âÿ áèðáàøà
Éàçîíóí öñòöíÿ úóìäóëàð. Éàçîí ãàëõàíûíûí àðõàñûíäà äàëäàëàíäû, þç ãÿðèáÿ ýöúöíÿ àðõàéûí îëóá, ñàêèò äàéàíäû. Þçöêëÿð
áóéíóçëàðû èëÿ ãàëõàíû âóðóá, êÿíàðà àòûëäûëàð. Îíëàð áþéöðÿðÿê
àüûçëàðûíäàí îä ïöñêöðäöëÿð âÿ ãÿùðÿìàíû éàíäûðìàã èñòÿäèëÿð,àììà àëîâ îíà ÷àòúàüûí, èêè áþëöíäö âÿ îíó þòöá êå÷ÿðÿê, áàøûíäàí î òÿðÿôäÿ áèðëÿøäè. Îä ùÿëãÿñè è÷ÿðèñèíäÿ Éàçîí ñàëàìàò
ãàëàðàã úÿñàðÿòëè ÿëè èëÿ þêöçëÿðèí ÿââÿë áèðèíèí, ñîíðà èñÿ èêèíúèñèíèí áóéíóçëàðûíäàí éàïûøäû, îíëàðû áîéóíäóðóüà ãîøäó. Ñîíðàäà àðãîíàâòëàðäàí èêèñèíèí êþìÿéè èëÿ þêöçëÿðè êîòàíà ãîøóá
òàðëàéà ãîâäó.
Àðãîíàâòëàð áóíó ýþðöá ñåâèíúëÿ ãûøãûðäûëàð. Êîëõèäàëûëàðûí
àðàñûíäà ùàé-êöé ãîïäó. Ååòèí þçö äÿ ãÿùðÿìàíûí ãåéðè-àäèýöúöíÿ òÿÿúúöá åòäè.
Þêöçëÿð òàðëàíû ñöðÿòëÿ ÷àïà-÷àïà, êîòàíëà äÿðèí øûðûìëàð
à÷ûðäûëàð. Éàçîí äà ÿæäàùàíûí äèøëÿðèíè øóìëàíìûø òîðïàüà ñÿïèðäè.
Þêöçëÿð Àðåñ ÷þëöíö äÿôÿëÿðëÿ î áàø-áó áàøà ÷àïäûëàð, áåëÿëèêëÿ
63÷þë òàìàìèëÿ øóìëàíûá ÿêèëäè. Éàçîí èøè ãóðòàðäû, þêöçëÿðè à÷ûááóðàõäû âÿ íèçÿ èëÿ îíëàðû éåíÿ äÿ òþâëÿéÿ ãàéòàðäû. Ñîíðà, ÿæäàùàíûí äèøëÿðèíäÿí ãîøóí áèòìÿñèíè ýþçëÿéÿðÿê, ÷àéûí êÿíàðûíà
ýåòäè âÿ äÿáèëãÿñèíè ñó èëÿ äîëäóðóá è÷äè. Ùèññ åòäè êè, ýöúö ùå÷áèð çÿððÿ äÿ îëñóí àçàëìàìûøäûð. Î, òàðëàéà áàõûá ýþçëÿäè.
Èëê úöúÿðòè êèìè, òîðïàüûí è÷èíäÿí ÿââÿëúÿ èòè íèçÿëÿðèí óúó,ñîíðà äÿáèëãÿëè áàøëàð ýþðöíäö, áóäóð ãàëõàíëàð ïàðûëäàäû, ãûëûíúëàð òîðïàüû î éàí áó éàíà òóëëàéàðàã úèíýèëäÿäè âÿ áèð àíäàáöòöí òàðëà ãîøóíëà äîëäó.
Éàçîí Ìåäåéàíûí ùèéëÿýÿð ìÿñëÿùÿòèíè ìþùêÿì éàäûíäà
ñàõëàìûøäû. Î, äþðä íÿôÿð ãöââÿòëè àäàìûí ýöúëÿ éåðèíäÿí òÿðïÿäÿ áèëäèéè ÷îõ èðè áèð äàøû ãàëäûðûá äþéöø÷öëÿðèí àðàñûíà òóëëàäû âÿî ñààò áèð íå÷ÿ äþéöø÷öíö þëäöðäö. Áó áÿäáÿõòëèéèí ùàðàäàí öçâåðäèéèíè áàøà äöøìÿéÿí äþéöø÷öëÿð ùèääÿòëÿ ãûëûíúëàðûíû ñèéèðèá,áèð-áèðèíè ãûðìàüà áàøëàäûëàð. Áó çàìàí Éàçîí úöðÿòëÿ îíëàðà ùöúóì åòäè, ãàðøûñûíà ÷ûõàíëàðûí ùàìûñûíû äîüðàéûá ìÿùâ åòäè. ×îõ÷ÿêìÿäÿí áöòöí òàðëà ìåéèòëÿ äîëäó âÿ êîòàíûí à÷äûüû øûðûìëàð
ãàíëà äîëäó.
Êîëõèäàëûëàð, ÿæäàùàíûí äèøëÿðèíäÿí áèòìèø ãîøóíó Éàçîíóí
íåúÿ ãûðûá-÷àòäûüûíà äÿùøÿòëÿ áàõûðäûëàð. ×àð Ååò ùèðñèíäÿí áèðñþç äàíûøà áèëìèðäè. Î ùèääÿòëÿ àòëàðû ãàì÷ûëàéàðàã Àðåñ ÷þëöíäÿí ÷ûõûá ýåòäè.
– Ìÿí èøèìè ãóðòàðäûì. Ñàáàù ÷àð ãûçûë éóíëó äÿðèíè ìÿíÿâåðìÿëèäèð, – äåéÿ Éàçîí äèëëÿíäè.
Àõøàì îëäó. Ìþúöçÿëè ãöââÿ àðòûã Éàçîíó òÿðê åäèðäè. Àðãîíàâòëàð îíó äþâðÿéÿ àëäûëàð âÿ äèíúÿëìÿê ö÷öí ýÿìèéÿ àïàðäûëàð.

65

ÃÛÇÛË ÉÓÍËÓ ÄßÐÈÍÈÍ ÎÜÓÐËÀÍÌÀÑÛ
Êîëõèäà úàìààòû Àðåñ ÷þëöíäÿí åâëÿðèíÿ ãàéûäàðàã, “Àðãî”ýÿìèñèíäÿ öçöá ýÿëÿí éàäåëëèëÿðèí äÿùøÿòëè ýöúö ùàããûíäà äàíûøûðäû. Øÿùÿð ñàêèò äåéèëäè. Àõøàì ÷àüû, Êîëõèäàíûí àäëû-ñàíëû
àäàìëàðû Ååòèí ñàðàéûíà ýÿëäèëÿð, ÷àðëà áèðëèêäÿ õÿëâÿò åäèá, òÿùëöêÿëè ãîíàãëàðû íåúÿ ìÿùâ åòìÿê áàðÿñèíäÿ ìÿñëÿùÿòëÿøìÿéÿ
áàøëàäûëàð. Ìåäåéà ùèññ åòäè êè, ÷àð îíóí Éàçîíà êþìÿê åòäèéèíè
áèëèð âÿ áóíà ýþðÿ äÿ î, àòàñûíûí ãÿçÿáëÿíÿúÿéèíè äÿùøÿòëÿ ýþçëÿéèðäè. Î, Ýöíÿø îüëóíóí íÿ ãÿäÿð àìàíñûç, ðÿùìñèç, íÿ ãÿäÿð
ùèéëÿýÿð îëäóüóíó áèëèð âÿ þç úàíûíäàí, ùÿì äÿ ñåâäèéè ãÿùðÿìàíäàí þòÿðè ãîðõàðàã, ÿçàá ÷ÿêèðäè. Ýåúÿ éàðûñû î, ïÿíúÿðÿäÿí
áàéûðäà ñèëàù úèíýèëòèñè âÿ ñàðàéûí éàíûíà òîïëàíìûø Êîëõèäà äþéöø÷öëÿðèíèí äàíûøûãëàðûíû åøèäèá áèëäè êè, ÷àð, ñÿùÿðÿ éàõûí éóíàí
ýÿìèñèíè ìöùàñèðÿéÿ àëìàüû âÿ áöòöí àðãîíàâòëàðëà áèðëèêäÿ îíóéàíäûðìàüû ÿìð åòìèøäèð.
Áó çàìàí î, Éàçîíóí éàíûíà ãà÷ìàüû ãÿðàðà àëäû. Þçö èëÿ áÿðàáÿð áèùóøäàðû ýþòöðöá, àéàãéàëûí ñàðàéäàí ñàêèòúÿ áàéûðà ÷ûõäûâÿ ýåúÿëÿð ñåùèðëè îòëàð éûüìàüà ýåòäèéè ýèçëè úûüûðëàðëà ÷àéà äîüðó éîëà äöøäö. “Àðãîíóí” äàéàíäûüû éåðëÿ öçáÿöç ñàùèëÿ ÷ûõûá,áàúûñûíûí àðãîíàâòëàðûí éàíûíäà ýåúÿëÿéÿí êè÷èê îüëóíó ñÿñëÿìÿéÿ áàøëàäû.
Éàçîí, Ìåäåéàíûí ñÿñèíè òàíûéûá ùàé âåðäè. Ùÿìèí ñààò êöðÿêëÿðèí àðõàñûíäà îëàí àâàð÷ûëàð, àâàð ÷ÿêìÿéÿ áàøëàäûëàð, ýÿìèñöðÿòëÿ ÷àéû êå÷äè. Éàçîí èëÿ Ôðèêñèí îüëàíëàðû Ìåäåéàéà äîüðó
àòûëäûëàð.
– Ùÿð øåéèí öñòö à÷ûëäû! – äåéÿ ãûç ñÿñëÿíäè. – Àòàì ìÿíèáàüûøëàìàéàúàã... Ìÿí ñèçèíëÿ áèðëèêäÿ ãà÷ìàëûéàì... Òåç îëóí.
Ñèçè þëöì ùÿäÿëÿéèð! Ýåäÿê, Éàçîí, ìÿí ãûçûë éóíëó äÿðèíè ÿëäÿåäÿðÿì âÿ òåçëèêëÿ áóðàäàí ÷ûõûá ýåäÿðèê, éîõñà áèç ùàìûìûç
ìÿùâ îëàðûã! Ìÿí ñèçè âÿ þçöìö õèëàñ åäÿðÿì, àììà, Éàçîí,àíä è÷ êè, ñÿí ìÿíè ùå÷ âàõò òÿðê åòìÿéÿúÿêñÿí, ìÿíè éàäþëêÿäÿ òÿê ãîéìàéàúàãñàí!
Éàçîí îíóí ãîëóíäàí éàïûøûá äåäè:66

– Àíä è÷èðÿì êè, ÿýÿð ìÿíÿ âÿòÿíÿ ñàü-ñàëàìàò ãàéûòìàã
ãèñìÿò îëñà, ñÿí ìÿíèì àðâàäûì îëàúàãñàí âÿ ìÿí ùå÷ âàõò ñÿíäÿí ÿë ÷ÿêìÿéÿúÿéÿì!
Ìåäåéà, ùÿìèí ñààò, äÿðèíèí ãîðóíóá ñàõëàíäûüû Àðåñ ìåøÿñèíÿ òÿðÿô öçöá ýåòìÿéè ÿìð åòäè. Ýåúÿíèí ãàðàíëûüûíäà ÷àéûí
àõûíû ýÿìèíè ñöðÿòëÿ âÿ ñÿñ-ñÿìèðñèç ìöãÿääÿñ éåðÿ àïàðûá ÷ûõàðäû. Ìåäåéà èëÿ Éàçîí ýÿìèäÿí ÷ûõûá ìåøÿéÿ éîëëàíäûëàð. Ýåúÿãàðàíëûã îëäóüóíà ýþðÿ îíëàð áèð-áèðèíè èòèðìÿìÿê ö÷öí ÿë-ÿëÿ âåðèá ýåäèðäèëÿð. Áèðäÿí, îíëàðûí ãàðøûñûíäà èêè ãûðìûçû îä ïàðûëäàäû.
– Áó ÿæäàùàäûð, –äåéÿ Ìåäåéà ïû÷ûëäàäû.
Åëÿ î ñààò îíëàð, ïàëûä àüàúûíäàí àñûëìûø äÿðèäÿí ãàëõàí çÿèô,ãûçûëû áèð ïàðûëòû ýþðäöëÿð.
Îíëàð áèð áàëàúà éàõûíëàøàí êèìè, ÿæäàùà àüàúäàí ñàëëàíûá ôûøûëäàäû, îíóí àéðûëìûø àüçûíäàí àëîâ ÷ûõäû. Ëàêèí, Ìåäåéà ÿëèíèîíà òÿðÿô óçàäûá, ñàêèò ñÿñëÿ îíó éóõóéà âåðìÿéÿ áàøëàäû. Î, éåðöçöíäÿ ùàìûäàí ãöââÿòëè îëàí éóõó àëëàùû Ùèïíîñó êþìÿéÿ ÷àüûðäû, î, áöòöí ñèðëè ãöââÿëÿðëÿ: “Éóõëà! “Éóõëà! – äåéÿ îâñóí
åäèðäè, ùÿì äÿ ëàï éàõûíà ýÿëèá, éóõó ýÿòèðÿí áèùóøäàðûíû ÿæäàùàíûí ýþçöíÿ ñÿïäè. ßæäàùàíûí ýþçöíöí áèðè ñþíäö, èêèíúèñè äÿñþíäö, ãîðõóëó ýþç ãàïàãëàðû þðòöëäö, ãîðõóíú àüçû òàããûëòû èëÿþðòöëäö, ïÿíúÿëÿðè à÷ûëäû, î, ïàëûä àüàúûíäàí éåðÿ äöøäö âÿ òàãÿòñèç ùàëäà Ìåäåéàíûí àéàãëàðû àëòûíà óçàíäû.
– Òåç îë! – äåéÿ Ìåäåéà Éàçîíà ìöðàúèÿò åòäè. – Íÿ ãÿäÿð êè,î àéûëìàéûá, òåç äÿðèíè àüàúäàí à÷.
Éàçîí ãûçûë éóíëó äÿðèíè àüàúäàí à÷ûá ïëàø êèìè ÷èéíèíÿ ñàëäûâÿ îíëàð òÿëÿñèê Àðåñ ìåøÿñèíè òÿðê åòäèëÿð.
Àðîãîíàâòëàð, ýÿìèäÿí Éàçîíóí ÷èéíèíäÿ äÿðèíèí ãûçûëû
èøûüûíû ýþðäöëÿð. Îíëàð, àðçó åòäèêëÿðè áó ãÿíèìÿòè øÿí áàüûðòûëàðëà
ñàëàìëàäûëàð, ÷öíêè áóíó ÿëäÿ åòìÿê ö÷öí åâ-åøèêëÿðèíè, âÿòÿíëÿðèíè ãîéóá ýÿëìèø, áó ãÿäÿð ãîðõó âÿ ìÿøÿããÿò ÷ÿêìèøäèëÿð.
Àììà øàäéàíàëûã åòìÿéÿ âàõò éîõ èäè. Ñÿùÿðÿ ãÿäÿð äÿíèçÿ ýåäèá ÷àòìàã âÿ Êîëõèäàíû òÿðê åòìÿê ëàçûì èäè.
Éàçîí ÷îõ ãèéìÿòëè îëàí äÿðèíè þç ïëàøûíà áöêäö, Ìåäåéàíû
ýÿìèíèí äàë òÿðÿôèíäÿ, êöëÿê àç îëàí éåðäÿ éåðëÿøäèðäè, þçö äÿ68

“Àðãîíó” ñàùèëÿ áàüëàéàí êÿíäèðè ãûëûíúëà êÿñäè. Àâàð÷ÿêÿí
àðãîíàâòëàð êöðÿêëÿðèí àðõàñûíäà îòóðäóëàð, î áèðèëÿðè èñÿÿëëÿðèíäÿ ãàëõàí âÿ êàìàíëàðû, ýÿìèíè áàñãûíäàí ãîðóìàã ö÷öí,îíóí êÿíàðëàðûíäà äàéàíäûëàð. “Àðãî” ñóéóí àõûíû àøàüû, äÿíèçÿ
äîüðó ñöðÿòëÿ öçöðäö. Ùÿëÿ ýöí ÷ûõìàìûøäû êè, àðãîíàâòëàð, àðòûã,Êîëõèäàíûí ñàùèëëÿðèíäÿí óçàãäà, à÷ûã äÿíèçäÿ èäèëÿð.
Ñÿùÿð, éàäåëëèëÿðèí ãûçûë éóíëó äÿðèíè îüóðëàéûá, Ìåäåéàíû äàþçëÿðè èëÿ áÿðàáÿð ýþòöðöá ãà÷äûãëàðûíû ÷àðà õÿáÿð âåðìÿéÿ
ýÿëäèëÿð. Ååò áÿðê ãÿçÿáëÿíäè âÿ àðãîíàâòëàðû òÿãèá åòìÿê ö÷öíêîëõèäàëûëàðäàí áþéöê áèð äÿñòÿ ýþíäÿðäè. ×àð ÿìð åòäè äþéöø÷öëÿðÿ åëàí åòñèíëÿð êè, ÿýÿð îíëàð ãà÷ãûíëàðà ÷àòûá äÿðèíè âÿ ÷àðûí
ãûçûíû ýåðè ãàéòàðìàñàëàð, îíëàðûí ùàìûñûíû þëöì ýþçëÿéèð. Ååò þçîüëó Àñïèðòè äÿñòÿíèí ðÿèñè òÿéèí åòäè.
Êîëõèäàëûëàð þç ýÿìèëÿðèíè äÿíèçÿ ÷ûõàðûá “Àðãîíóí” äàëûíúà
éîëà äöøäöëÿð.

69

“ÀÐÃÎ”ÍÓÍ ÃÀÉÛÒÌÀÑÛ
Ãûçûë éóíëó äÿðè ÿëäÿ åäèëìèøäè, àðãîíàâòëàð ýåðèéÿ öçöðäöëÿð.
Ñÿìò êöëÿéè éåëêÿíè øèøèðòäè, äÿíèçèí ñÿòùè òÿìèç èäè, äåëôèíëÿð
äÿñòÿ èëÿ “Àðãîíóí” ÿòðàôûíäà îéíàøûðäûëàð. Ëàêèí, ýÿìèäÿêèëÿðøÿí äåéèëäèëÿð. Ìåäåéà ýÿìèíèí äàë òÿðÿôèíäÿ îòóðìóøäó, î, åâëÿðèíè âÿ àòàñûíû ãîéóá ýÿëäèéè òÿðÿôÿ áàõûð, ýþçöíöí éàøûíû àõûäûðäû. Éàçîí ãàéüûêåøëèêëÿ ãàøãàáàüûíû ñàëëàìûøäû, àðãîíàâòëàðäà òÿãèá îëóíàúàãëàðûíû ýþçëÿéÿðÿê íÿ ýåúÿ, íÿ äÿ ýöíäöç
ñèëàùëàðûíäàí àéðûëìûðäûëàð.
Îíëàð Êîëõèäàéà öçöá ýÿëäèêëÿðè éîëëà ãàéûòìàã èñòÿìÿäèêëÿðèíÿ ýþðÿ äÿíèçè äèýÿð òÿðÿôäÿí þòöá êå÷ìÿéè ãÿðàðà àëäûëàð.
Ôðèêñèí îüëó äà Êîëõèäàíû îíëàðëà áèðëèêäÿ òÿðê åäèðäè. Î, îíëàðà
íàüûë åòäè êè, Êîëõèäà ýÿìè÷èëÿðèíäÿí åøèòìèøäèð êè, ýóéà äÿíèçèíî òàéûíäà, Êîëõèäà èëÿ öçáÿöç Èñòð àäëû äàøãûí áèð ÷àé âàðäûð. Áó÷àé þç ìÿíáÿèíè óçàã øèìàëäàí, êöëÿêëÿð þëêÿñèíäÿí àëûð, ÷îõëó
þëêÿëÿð âÿ òîðïàãëàðäàí àõûá êå÷èð âÿ Éóíàíûñòàíûí ñàùèëëÿðèíè
éóéàí äÿíèçÿ àõûá òþêöëÿí áàøãà áèð ÷àéëà ãîâóøóð.
– ×àéëà ýåäÿí éîë éåíÿ ö÷ äÿíèçäÿí êå÷èá ýåðè ãàéûòìàãäàíùÿì ãûñà âÿ ùÿì äÿ àñàíäûð, – äåéÿ àðãîíàâòëàð Ñêèôëÿð ñàùèëëÿðè
áîéóíúà Èñòð ÷àéûíûí àüçûíà äîüðó öçìÿéè ãÿðàðû àëäûëàð.
Ëàêèí, Èñòð ÷àéûíûí éàíûíäà îíëàð, Ååòèí àðãîíàâòëàðû òÿãèá
åòìÿê ö÷öí ýþíäÿðäèéè âÿ îíëàðû ãàáàãëàéàí êîëõèä äîíàíìàñûèëÿ ãàðøûëàøäûëàð. Íÿ åòìÿê îëàðäû? ×îõëó ýÿìèéÿ ãàðøû òÿê “Àðãî”,áöòþâ áèð ãîøóíà ãàðøû áèð íå÷ÿ ãÿùðÿìàí!
Áåëÿ îëäóãäà Éàçîí ùèéëÿéÿ ÿë àòäû. Î, êîëõèäàëûëàðûí ðÿèñè
Àïñèðòëÿ äàíûøûüà ýèðèøäè: î äåäè êè, ãûçûë éóíëó äÿðè àðãîíàâòëàðäà
ãàëìàëûäûð – àõû î, Êîëõèäà ÷àðûíûí îíäàí òÿëÿá åòäèêëÿðèíèí ùàìûñûíû éåðèíÿ éåòèðìèøäèð. Ëàêèí, Éàçîí Ìåäåéàíû êîëõèäàëûëàðà
âåðìÿéè âÿä åòäè âÿ Àïñèðòè áàúûñûíûí äàëûíúà áîø àäàéà, èëàùÿ
Àðòåìèäàíûí ìÿáÿäèíÿ ÷àüûðäû. Éàçîí, êîëõèäàëûëàðû êîìàíäèðëÿðèíäÿí ìÿùðóì åòìÿê ö÷öí Àïñèðòè àëäàäûá ÿñèð àëìàã èñòÿéèðäè.
Àïñèðò ýÿíú âÿ ñàäÿëþâù èäè. Î, Éàçîíà èíàíäû âÿ ýåúÿ òÿêòÿíùà àäàäàêû ìÿáÿäÿ ýÿëäè êè, áàúûñûíû äèëÿ òóòñóí, äÿðèíè àðãî70íàâòëàðäàí ýþòöðöá, åâëÿðèíÿ ãàéûòñûíëàð. Ëàêèí, Ìåäåéà Éàçîíà
ãûëûíú âåðèá òàïøûðäû êè, Àïñèðòè þëäöðñöí. Ãàðäàøûíûí ìåéèòèíè î,äÿíèçÿ òóëëàäû. Êîëõèäàëûëàðûí ãîøóíóíóí è÷ÿðèñèíÿ ÷àõíàøìà
äöøäö âÿ îíëàð äÿíèçèí è÷ÿðèñèíäÿ þç áàø÷ûëàðûíûí úÿñÿäèíè àõòàðûá
òàïàíà ãÿäÿð, “Àðãî” äöøìÿíëÿðèí éàíûíäàí ñèâèøèá Èñòð ÷àéû èëÿéóõàðû öçöá óçàãëàøäû.
Àðãîíàâòëàð áó ÷àéûí áàøãà áèð ÷àéëà áèðëÿøäèéè éåðÿ ãÿäÿð
áöòöí éîëó ìöâÿôôÿãèééÿòëÿ öçäöëÿð âÿ èêèíúè ÷àéûí âàñèòÿñèëÿ
äÿíèçÿ ÷ûõäûëàð. Äÿíèç îíëàðû äÿùøÿòëè ôûðòûíà èëÿ ãàðøûëàäû. Ñàíêè,ãÿçÿáëÿíìèø àëëàùëàð áöòöí êöëÿêëÿðè çÿíúèðäÿí à÷ûá áóðàõìûøäûëàð, êöëÿêëÿð ýÿìèíèí éåëêÿíèíè ãûðûá àïàðäû, äîð àüàúûíû ÿéäè,óøàã îéóíúàãëà îéíàéàí êèìè “Àðãîíó” äÿíèçäÿ àòûá-òóòäó âÿýþòöðöá àïàðäû. Àðãîíàâòëàð ìÿéóñëóã è÷ÿðèñèíäÿ àâàðëàðäàí ÿë÷ÿêèá ùèääÿòëè äÿíèçèí îíëàðû íÿ âàõò àëûá-àïàðìàñûíû ýþçëÿäèëÿð.
Ëàêèí, áèðäÿí ýÿìèíèí äàë òÿðÿôèíäÿí áèð ñÿñ ýÿëäè – áó ñÿñ“Àðãîíóí” äàë òÿðÿôèíÿ áÿðêèäèëìèø ìöãÿääÿñ äîäîí ïàëûäûíûí
ïàð÷àñûíäàí ýÿëèðäè. Î äåéèðäè:Àïñèðòè þëäöðäöêëÿðèíÿ ýþðÿ Éàçîíà âÿ Ìåäåéàéà àëëàùëàðûí
ãÿçÿáè òóòìóøäóð. Åà àäàñûíà öçöá ýåäèí. Ååòèí áàúûñû úàäóýÿð
Êèðêà îðàäà éàøàéûð. Îíäàí õàùèø åäèí êè, Ìåäåéàíûí òÿãñèðèíäÿí
êå÷ñèí. Îíäà ñèç âÿòÿíÿ ãàéûäà áèëÿðñèíèç.
Ôûðòûíà ñàêèòëÿøäè. Àðãîíàâòëàð ñåùèðëè àäàíû àõòàðìàüà ýåòäèëÿð. Îíó òàïûíúàéà ãÿäÿð îíëàð óçóí çàìàí äÿíèçè äîëàøäûëàð.
Äîíóç íàõûðû èëÿ ÿùàòÿ îëóíìóø úàäóýÿð Êèðêà îíëàðûí ãàðøûñûíà
ñàùèëÿ ÷ûõäû – áóíëàð, àäàéà ýÿëèá ÷ûõìûø âÿ ýàäóýÿðèí äþíäÿðäèéè àäàìëàð èäè. Êèðêà Ìåäåéàíû ýþçëÿðèíäÿí î ñààò òàíûäû – Ýöíÿøèí áöòöí þâëàäëàðûíûí ýþçëÿðèíäÿ õöñóñè èøûã âàð èäè. Ìåäåéà
áàüûøëàíìàñû ö÷öí áèáèñèíÿ åëÿ éàëâàðäû âÿ Éàçîíà îëàí ìÿùÿááÿòèíäÿí î ãÿäÿð äàíûøäû êè, Êèðêà îíóí ýöíàùûíäàí êå÷äè âÿàðãîíàâòëàðû áóðàõäû.
Ëàêèí àðãîíàâòëàð þç äîüìà þëêÿëÿðèíÿ ýÿëèá ÷àòàíà ãÿäÿð
áàøëàðûíà ÷îõ áÿëàëàð ýÿëäè.
êöëÿê âÿ äàëüàëàð à÷ûã äÿíèçäÿ ýÿìèíè àòûá-òóòóðäó, ÿí äÿùøÿòëè òÿùëöêÿëÿð èñÿ äÿíèç÷èëÿðè äàðûñãàë áîüàçëàðäà ýþçëÿéèðäè.
71Åà àäàñûíäàí áèð ãÿäÿð óçàãäà, äÿíèç ýåò-ýåäÿ äàðàëûðäû âÿáþéöê áèð òîðïàüûí âÿ îäïöñêöðÿí äàüû îëàí áèð àäàíûí àðàñûíäàí
êå÷èðäè. Áó êå÷èäè Õàðèáäà âÿ Ñèòñèëëà àäûíäà èêè ãóäóç âÿ àúýþç
íÿùÿíý ãîðóéóðäó.
Õàðèáäà äÿíèçèí äèáèíäÿ éàøàéûðäû. Îíóí öçÿðèíäÿ ñó ãàéíàéûá ùÿðëÿíèðäè âÿ ùÿð ùàíñû áèð úàíëû îíà éàõûíëàøàí êèìè, îíóíàúýþç àüçû ñóéóí è÷ÿðèñèíäÿí óçàíûð âÿ áöòöí áèð ýÿìèíèí éåëêÿíè âÿ äîð àüàúû èëÿ áÿðàáÿð óäóðäó.
Õàðèáäàäàí áèð îõ ìÿíçèëè ìÿñàôÿäÿ äÿíèç äàëüàëàðûíûí éîíóá ùàìàðëàäûüû èòè óúëó áèð ãàéà éöêñÿëèðäè. Áó ãàéàíûí è÷ÿðèñèíäÿ áèð ìàüàðà âàðäû. Áó ìàüàðàäà àëòûáàøëû, îí èêè ïÿíúÿëè Ñèòñèëëà ýèçëÿíìèøäè. Äåëôèí, áàëûã âÿ éàõóä äà è÷ÿðèñèíäÿ àäàìëàð îëàíýÿìè öçöá ãàéàéà éàõûíëàøàí êèìè, Ñèòñèëëà þç ãîðõóíú áÿäÿíèíè
ìàüàðàäàí áàéûðà ÷ûõàðûðäû âÿ îí èêè ïÿíúÿíèí ùàìûñû î ñààò ÿòðàôû àðàøäûðàðàã, áöòöí úàíëûëàðû òóòóð, ö÷ úÿðýÿ èòè äèøëÿðè îëàí àüçûíà þòöðöðäö.
Àðãîíàâòëàð Ñèòñèëëà èëÿ Õàðèáäàíûí àðàñûíäàí öçöá êå÷ìÿëè
èäèëÿð, ùÿì äÿ îíëàð ÿëáÿòòÿ, ìÿùâ îëìàëû èäèëÿð, ÷öíêè íÿ úÿñóðëóã, íÿ ìÿòàíÿò, íÿ äÿ ãÿùðÿìàíëûã ãöââÿñè áó íÿùÿíýëÿðÿ ãàðøû
ìöáàðèçÿäÿ îíëàðà êþìÿê åäÿ áèëìÿéÿúÿêäè. Áó çàìàí îíëàðûí
ùàìûñû îëàí Ùåðà ýÿëäè. Þç ãûçûë òåëëÿðèíè Õàðèáäà èëÿ Ñèòñèëëàíûí
àðàñûíà ñÿðäè âÿ “Àðãî” áó éîëëà íÿ ñàüà, íÿ äÿ ñîëà äþíìÿäÿí
öçöá òÿùëöêÿäÿí õèëàñ îëäó.
Áèð äÿôÿ äÿíèçèí êöëÿéè óçàãäàí ÷è÷ÿê èéè ýÿòèðäè, Àðãîíàâòëàð äÿíèçäÿ ÷è÷ÿêëè Éàñÿìÿí àäàñûíû ýþðäöëÿð. Ñàùèëÿ éàõûí ñóéóí è÷ÿðèñèíäÿí ãàëõìûø äàøëàðûí öñòöíäÿ ãàäûí áàøû îëàí ãÿðèáÿ
ãóøëàð îòóðóá, èíñàí ñÿñè èëÿ îõóéóðäóëàð. Îíëàð éîðóëìóø äÿíèç÷èëÿðè ÷è÷ÿêëè ÷ÿìÿíëèêëÿðäÿ äèíúÿëìÿéÿ ÷àüûðûð, îíëàðà äèíúëèêâÿ íÿøÿ âÿä åäèð, ìåùðèáàí ñþçëÿðëÿ þç éàíëàðûíà ÷àüûðûðäûëàð.
Àäàíûí ÿòðàôûíäà äÿíèç äÿ ìöëàéèì âÿ ñàêèò ýþðöíöðäö. Ëàêèí áöòöí àäà ñàé âÿ ñóàëòû ãàéàëûãëàðëà ÿùàòÿ îëóíìóøäó. Éàñÿìÿíëÿð åëÿ øèðèí îõóéóðäóëàð âÿ îíëàðûí ìàùíûëàðûíäà åëÿ ñåùèðëèáèð ãöââÿ âàð èäè êè, ýÿìè÷èëÿð äöíéàäà ùÿð øåéè éàäëàðûíäàí ÷û72õàðûð, þç ýÿìèëÿðèíè àäàéà éþíÿëäèð, ñöàëòû äàøëàðà òîõóíóð âÿ äàëüàëàðäà áîüóëóá ìÿùâ îëóðäóëàð.
Éàñÿìÿí àäàñûíà ýÿëèá ÷ûõäûãäà àðãîíàâòëàð äà ýþçÿë
íÿüìÿëÿðÿ ìÿôòóí îëóá ýÿìèíè ñàùèëÿ äîüðó éþíÿëòìÿê èñòÿäèëÿð. Àâàð÷ÿêÿíëÿð àðàñûíäà áèð íÿôÿð ÿí úàâàíû éàñÿìÿíëÿðÿ
ìÿôòóí îëóá, þçöíö äÿíèçÿ àòäû âÿ äàøëàðà äÿéèá ùÿëàê îëäó. Áóçàìàí Îðôåé þç êèôàðàñûíû ÿëèíÿ àëûá óúà ñÿñëÿ îõóäó âÿ éàñÿìÿíèí ñÿñèíè áàòûðäû. Î, äÿíèçëÿðäÿí êå÷èá ýåäÿí âÿ òÿíáÿëëèéÿ, íàçà íèôðÿò åäÿí èýèä äÿíèç÷èëÿð ùàããûíäà, îíëàðû ýþçëÿéÿí äîüìà
òîðïàã ùàããûíäà îõóäó. Àðãîíàâòëàð Îðôåéÿ ãóëàã àñàðàã àéûëäûëàð âÿ òÿùëöêÿëè àäàíûí éàíûíäàí ñöðÿòëÿ þòöá êå÷äèëÿð.
Éåìÿê âÿ ñó åùòèéàòû ýþòöðìÿê ö÷öí äàéàíäûãëàðû Ñõåðèéà
àäàñûíûí éàíûíäà, àðãîíàâòëàðûí ýÿìèñèíè éåíÿ äÿ êîëõèäàëûëàðûí
ýÿìèëÿðè äþâðÿéÿ àëäû. Îíëàð äÿíèçëÿðè äîëàøàðàã, àðãîíàâòëàðû
àõòàðûðäûëàð. Àðãîíàâòëàð ùÿìèí àäàíûí ÷àðûíäàí õàùèø åòäèëÿð êè,îíëàðû ìöäàôèÿ åòñèí. Ùèéëÿýÿð ÷àð áåëÿ áèð ùþêì ÷ûõàðòäû: àðãîíàâòëàð øàùçàäÿ ãûç Ìåäåéàíû êîëõèäàëûëàðà âåðìÿëèäèðëÿð, àììà îíëàð Éàçîíóí àðâàäûíû îíëàðà âåðìÿëè äåéèëëÿð. Ìåäåéà
Éàçîíóí àðâàäû îëìóøäó, îíà ýþðÿ äÿ êîëõèäàëûëàð ýåðèéÿ ÷ÿêèëìÿëè îëäóëàð. Ëàêèí, îíëàð Êîëõèäàéà ãàéûòìàüà ãîðõàðàã, éóíàí
àäàëàðûíäà ãàëûá ìÿñêÿí ñàëäûëàð.
Àðãîíàâòëàð Éàçîí èëÿ Ìåäåéàíûí òîéëàðûíû åäèá, éîëëàðûíà
äàâàì åòäèëÿð. Îíëàð óçóí çàìàí ùå÷ áèð ùàäèñÿ áàø âåðìÿäÿíéîë ýåòäèëÿð, àðòûã Éóíàíûñòàíûí ñàùèëëÿðèíÿ éàõûíëàøìûøäûëàð êè,áèðäÿí äÿùøÿòëè áèð ôûðòûíà ãîïäó. Äîããóç ýöí, äîããóç ýåúÿ ãàñûðüà îíëàðûí ýÿìèñèíè äÿíèçäÿ ýÿçäèðèá, íÿùàéÿò, óçàã áîø áèðñàùèëÿ òóëëàäû. “Àðãî” ñàùèë ãóìóíà ýèðèá ùÿðÿêÿòñèç äàéàíäû.
Àðãîíàâòëàð éåðÿ åíèá ÿòðàôû ýþçäÿí êå÷èðòäèëÿð. Îíëàðûí ãàðøûñûíäà áîø áèð ñÿùðà óçàíìûøäû. Íÿ ÷àé, íÿ àüàú âÿ íÿ äÿ èíñàí
ìÿñêÿíè âàð èäè – àíúàã ãóìñàëëûã, áèð äÿ ýþé ýþðöíöðäö. Àðãîíàâòëàð ýÿìèíè èòÿëÿéèá äÿíèçÿ ñàëìàüà ÷àëûøäûëàð êè, áó ñÿùðàíû
òÿðê åäèá ýåòñèíëÿð, ëàêèí, ìöìêöí îëìàäû.
“Áÿñ íÿ åäÿê? Ôûðòûíà áèçè ùàðàéà ýÿòèðèá ÷ûõàðòäû? Áèç áóðàäà
ìÿùâ îëóá áèð äÿ äîüìà âÿòÿíè ùå÷ âàõò ýþðìÿðèê... Ñóàëòû äàø74ëàðà òîõóíóá ïàð÷àëàíìàã, éàõóä äà ãöââÿúÿ áÿðàáÿð îëìàéàí
äþéöøäÿ ìÿùâ îëìàã, áó ñÿùðàäà àúûíäàí þëìÿêäÿí éàõøû èäè!”– äåéÿ àðãîíàâòëàð äàíûøûðäûëàð.
Îíëàð ñàùèëÿ äàüûëûøäûëàð âÿ ãàðàíëûã äöøÿíÿ ãÿäÿð ãóìñàëëûãäà
ýÿçèá äîëàíäûëàð. Àõøàì äöøÿíäÿ, ùàìû ýÿìèéÿ òîïëàøäû, áèð-áèðè èëÿâèäàëàøäû âÿ ïëàøëàðûíû áàøëàðûíà ÷ÿêèá ãóìóí öñòÿ óçàíäû. Áó ãàéäàèëÿ îíëàð ñÿùÿðÿ ãÿäÿð éàòäûëàð. Áèðäÿí, Éàçîí ùèññ åòäè êè, êèì èñÿîíóí öçöíäÿí ïëàøû ÷ÿêèð. Î, àéàüà ãàõäû âÿ ãàðøûñûíäà ö÷ ñÿùðà
ïÿðèñèíè ýþðäö. Ïÿðèëÿð îíà äåäèëÿð: “Ãÿì åòìÿ! Òàëåèíèç ñèçè Ëèâèéà
ñÿùðàñûíà ýÿòèðèá ÷ûõàðìûøäûð, ëàêèí ãöââÿòëè âÿ úÿñóð àäàìëàð ö÷öíáóðàäàí äà ÷ûõûø éîëó âàðäûð. Äÿíèç ÷àðû Àìôèòðèòà àòëàðûíû àðàáàäàí
à÷ûá áóðàõàíäà, ñèç äÿ þç ýÿìèíèçëÿ, îíóí áó âàõòà ãÿäÿð ñèçèíëÿ
åòäèéè êèìè ùÿðÿêÿò åäèí, îíäà ñèç õèëàñ îëàðñûíûç”.
Éàçîí éîëäàøëàðûíû îéàòäû âÿ ïÿðèëÿðèí îíà äåäèêëÿðèíè îíëàðà
äàíûøäû. Àðãîíàâòëàð áóíóí íÿ äåìÿê îëäóüóíó ôèêèðëÿøìÿéÿ
áàøëàäûëàð: “Àìôèòðèòà àòëàðûíû à÷ûá áóðàõàíäà”, îíëàð “Àðãî” èëÿíÿ åòìÿëèäèðëÿð. Áèðäÿí, äàëüàëàð ýóðóëòó èëÿ ñàùèëÿ äîüðó àõûáýÿëäè, äÿíèçäÿí àü áèð àò ÷ûõûá ñÿùðàéà ýÿëäè. Ñóéóí ãàáàðìàñû
áàøëàíäû. Àðãîíàâòëàð áó çàìàí áàøà äöøäöëÿð êè. ñó ãàáàðàí
âàõò “Àðãîíó” äàéàç ãóìñàëëûãäàí èòÿëÿéèá ÷ûõàðìàã, îíó ÷èéèíëÿðèíÿ àëûá, íåúÿ êè, î îíëàðû äÿíèçëÿðäÿ ýÿçäèðìèøäè îíëàð äàîíó ñÿùðà èëÿ àïàðìàëûäûðëàð.
Îíëàð, îí èêè ýöí ãûçìàð ýöíÿø àëòûíäà, ãóìà áàòàðàã, “Àðãî”íó÷èéèíäëÿðèíäÿ àïàðäûëàð âÿ íÿùàéÿò, ýÿëèá áþéöê áèð ýþëöí ñàùèëèíÿ ÷ûõäûëàð. Îíëàðûí ýÿìèñè éåíèäÿí ñóéà áóðàõûëäû. Ëàêèí, ýþëöí ñàùèáè àëëàù Òðèòîí “Àðãîíóí” êèëèíäÿí éàïûøûá, îíó àü ãàéàëàðûí àðàñûíäàêû éîëäàí ýåíèø äÿíèçÿ ÷ûõàðûíúàéà ãÿäÿð, îíëàð
ýþëäÿí ÷ûõûø éîëó òàïà áèëìÿäèëÿð.
Àðãîíàâòëàð óçóí çàìàí éåíÿ óúñóç-áóúàãñûç äÿíèçäÿ öçäöëÿð âÿ åëÿ áèð äàüëûã âÿ ýåíèø áèð àäàéà ýÿëèá ÷ûõäûëàð êè, áóðàäàáèð ÷îõ øÿùÿð éåðëÿøÿ áèëÿðäè. Áó, Çåâñèí âÿòÿíè – Êðèò èäè. Îðàäà
Ìèíîñ ÷àðëûã åäèðäè, àäàíûí êåøèéíè ÷ÿêìÿê ö÷öí Çåâñ îíà ìèñäÿí áèð íÿùÿíý áàüûøëàìûøäû. Íÿùÿíýèí áöòöí áÿäÿíè ìèñëÿ þðòöëìöøäö, àíúàã îíóí äàáàíûíäà áèð äåøèê âàðäû êè, î äà ìèñ ìûõ75ëà áàüëàíìûøäû. Ýöíäÿ ö÷ äÿôÿ ìèñ íÿùÿíý àäàíûí ÿòðàôûíû ýÿçèá
êåøèê ÷ÿêèðäè.
Àðãîíàâòëàð Êðèòÿ éàõûíëàøäûãäà, íÿùÿíý îíëàðû ñàùèëÿ áóðàõìàäû âÿ îíëàðà éåêÿ äàøëàð àòìàüà áàøëàäû. Ëàêèí, Ìåäåéà þç ñåùèðëè ãöââÿñèëÿ íÿùÿíýè éóõóéà âåðäè, îíóí ýþçëÿðè éóìóëäó. Î,èòè áèð äàøà èëèøèá éûõûëäû. Ìûõ îíóí äàáàíûíäàí ÷ûõûá éåðÿ äöøäöâÿ ùÿìèí äåøèêäÿí ãàí àõìàüà áàøëàäû. Ãàíëà áÿðàáÿð íÿúÿíýþç ùÿéàò ãöââÿñèíè äÿ èòèðèá áþéöê áèð ìèñ ùåéêÿëÿ ÷åâðèëäè.
Àðãîíàâòëàð ñàùèëÿ éàí àëûá Êðèò àäàñûíäà ýåúÿëÿäèëÿð, ñÿùÿðèñÿ éîëëàðûíà äàâàì åòäèëÿð.
Îíëàð éåíÿ áèð äÿôÿ òóôàíà äöøäöëÿð. Ëàêèí áó àðòûã ñîíóíúó
èìòàùàí èäè âÿ àëëàùëàð îíëàðû ãîðóéóá ñàõëàäûëàð.
Àïîëëîí þçö ãûçûë êàìàíäàí äÿíèçÿ èøûãñà÷àí îõëàð ýþíäÿðäè âÿàðãîíàâòëàðà êè÷èê àäàíû ýþñòÿðäè êè, îíëàð îðàäà äàëäàëàíà áèëñèíëÿð.
Ñîíðà êöëÿê éàòäû, ùàâà à÷ûëäû, äÿíèç ñàêèòëÿøäè âÿ óçàãäàí
Éóíàíûñòàíûí ñàùèëè ýþðöíäö.
Àðãîíàâòëàðûí ñÿôÿðè ñîíà éåòèøäè.
Àðãî åâÿ ãàéûòäû.

76ÉÀÇÎÍÓÍ ÞËÖÌÖ
Óçàã âÿ óçóí ñÿôÿðäÿí ñîíðà ìöâÿôôÿãèééÿòëÿ ãàéûäûá ýÿëìèø àðãîíàâòëàðûí øÿðÿôèíÿ äöçÿëäèëìèø çèéàôÿò âÿ øÿíëèêëÿð ãóðòàðäû. Ýþçÿë “Àðãî” ýÿìèñè þç õèäìÿòèíè áàøà âóðäó – îíóí éåëêÿíëÿðèíè ôûðòûíàëàð úûðûá äàüûòìûøäû. áóðíóíäàêû ãûçûë éóéóëóá
ýåòìèøäè âÿ áèð ÷îõ äÿíèçëÿðèí äàëüàëàðû îíóí àüàú ýþâäÿñèíè éàðàðñûç ùàëà ñàëìûøäû. Àðãîíàâòëàð “Àðãîíóí”ãûðûëûá-äàüûëìûø ÿñàñûíû ñóäàí ÷ûõàðûá, ñàùèëÿ, àäàìëàð ö÷öí õàòèðÿ ãîéäóëàð.
Ñîíðà, úÿñóð ãÿùðÿìàíëàð ìöõòÿëèô øÿùÿðëÿðÿ äàüûëûøàðàã, ùÿðêÿñ þç èøè èëÿ ìÿøüóä îëäó.
Ãûçûë éóíëó äÿðè Èîëê ÷àðûíûí õÿçèíÿñèíäÿ ãàëäû. Àììà î,Éàçîíà õîøáÿõòëèê ýÿòèðìÿäè.
Ãîúà Ïåëèé Éàçîíóí ãàéûäûá ýÿëìÿñèíÿ ñåâèíìÿäè âÿ ÷àðëûã
ùàêèìèééÿòèíè îíà âåðìÿäè. Î Éàçîíà áåëÿ äåäè: “Ãîé õàëã þçöùÿëë åòñèí, ãîé õàëã þçö äåñèí êè, Èîëêäà êèìè ÷àð ýþðìÿê èñòÿéèð”.
Õàëãà èñÿ Ïåëèé áåëÿ äåäè: “Ñèç èñòÿéèðìèñèíèç êè, ñèçèí ÷àðè÷ÿíèç
éàäåëëè ãûç îëñóí, þçö äÿ êè, úàäóýÿð? Éàçîíó òèëñèìÿ ñàëäûüû
êèìè, î ñèçè äÿ òèëñèìÿ ñàëàð”.
Àäàìëàð Ìåäåéàéà åùòèéàòëà áàõûð âÿ Éàçîíóí åâèíäÿí óçàãýÿçèðäèëÿð. ×îõ ÷ÿêìÿäÿí Éàçîíóí Èîëêäà ùå÷ áèð äîñòó ãàëìàäû. Ìåäåéà áóíó ýþðöðäö, áó îíóí ö÷öí àúû âÿ òÿùãèðåäèúè èäè,îäóð êè, î, Ïåëèéäÿí áóíóí ãèñàñûíû àëìàüû âÿ ùàêèìèééÿòè Éàçîí
ö÷öí ÿëäÿ åòìÿéè ãÿðàðà àëäû.
Î, Èîëê ãàäûíëàðûíà äàíûøäû êè, àëëàùëàð îíà, ãîúàëàðû úàâàíëàøäûðìàã ýöúö âåðìèøëÿð âÿ îíà èíàíñûíëàð äåéÿ, ãîúà áèð ãîéóíó
êÿñäè, îíó éåíèäÿí úàíëàíäûðäû âÿ ãóçóéà äþíäÿðäè.
Áó çàìàí Ïåëèéèí ãûçëàðû þç ãîúà àòàëàðûíû úàâàíëàøäûðìàüû
úàäóýÿðäÿí õàùèø åòìÿéÿ áàøëàäûëàð. Îíëàð ÷àðû þëäöðäöëÿð, ëàêèí
Ìåäåéà îíó äèðèëòìÿäè.
Ïåëèéèí þëöìö Éàçîíà êþìÿê åòìÿäè. Ïåëèéèí îüëó Àêàñò
Èîëêóí ÷àðû îëäó. Î, Éàçîíëà Ìåäåéàíû øÿùÿðäÿí ãîâóá, Ôåñàëèéàäà éàøàìàüà îíëàðà èúàçÿ âåðìÿäè. Ðóñâàé îëìóø âÿ äîüìà
þëêÿñèíäÿí ãîâóëìóø ùàëäà, Éàçîí, àë÷àã äèëÿí÷è êèìè, ïàé77ïèéàäà Èîëêäàí ÷ûõûá, ãîíøó òîðïàãäà þçöíÿ ñûüûíàúàã àõòàðìàüà ýåòäè.
Åëÿ áó çàìàí Êîðèíôäÿ Éàçîíóí àòàñûíûí êþùíÿ äîñòó Êðåîíò
÷àðëûã åäèðäè. Î, éóðäëàðûíäàí ãîâóëìóø áó àäàìëàðû êþùíÿ äîñòëóüóí õàòèðÿñèíÿ ãÿáóë åòäè. Îíëàð øÿùÿðèí êÿíàðûíäà éîõñóë áèðåâäÿ ìÿñêÿí ñàëäûëàð, áèð íå÷ÿ èë ñàêèò éàøàäûëàð âÿ Ìåäåéà
Éàçîí ö÷öí èêè îüëàí äîüäó.
Ëàêèí îíëàðûí åâèíäÿ ñÿàäÿò éîõ èäè. Àäàìëàð, úàäóýÿð âÿéàäåëëè Ìåäåéàíû ñåâìèð âÿ îíäàí ãîðõóðäóëàð. Ãàäûíëàð úÿùðÿíèí àðõàñûíäà îòóðóá øÿùÿð éåíèëèêëÿðè ùàããûíäà âÿ þç åâ èøëÿðè
áàðÿñèíäÿ ñþùáÿò åòìÿéÿ, åâÿ, îíóí éàíûíà ýÿëìèðäèëÿð; îíëàðûí
óøàãëàðû Ìåäåéàíûí áàëàúà îüëàíëàðû èëÿ îéíàìûð, îíëàðû ùèñðëÿíäèðèð âÿ äþéöðäöëÿð. Ìåäåéà ãÿçÿáëÿíèð, õèôÿò åäèð âÿ Éàçîíà
øèêàéÿò åäèðäè, áó øèêàéÿòëÿð Éàçîíóí ãàíûíû ãàðàëäûðäû. Î òåç-òåçåâäÿí ÷ûõûá Êðåîíòóí éàíûíà ãîíàã ýåäèðäè, Êðåîíò ùÿìèøÿ îíóþç êþùíÿ äîñòóíóí îüëó êèìè íÿâàçèøëÿ ãÿáóë åäÿð, àììà áèðäÿôÿ äÿ îëñóí Ìåäåéàíû äÿâÿò åòìÿçäè.
Êðåîíòóí ýþçÿë áèð ãûçû âàð èäè. Áó ãûç ùÿìèøÿ, Éàçîí ñàðàéà
ýÿëÿíäÿ, îíó ñåâèíúëÿ ãàðøûëàéûð, þçö îíóí ö÷öí øÿðàá òþêÿð âÿîíóí àðãîíàâòëàð ùàããûíäà, îíëàðûí “Àðãî” ýÿìèñèíäÿ, éàä äÿíèçëÿðäÿ ñÿôÿðëÿðè ùàããûíäàêû íàüûëëàðûíà ñààòëàðëà ãóëàã àñàðäû.
Áèð äÿôÿ ÷àð Éàçîíà äåäè:– Ìÿíèì îüëóì éîõäóð, êèì ìÿíèì ãûçûìà åâëÿíñÿ, îìÿíèì âàðèñèì îëàúàãäûð. Îíó àë – Êîðèíôèí ÷àðû îëàðñàí.
Þçöí èòèðìèø Éàçîí úàâàá âåðäè êè, ìÿíèì àðâàäûì âàðäûð –àäû Ìåäåéàäûð. Ëàêèí, ÷àð ýöëöá äåäè:– Áèçèì ãàíóíëàðà ýþðÿ î, àðâàä äåéèë, ãóëäóð, éàäåëëè ÿñèðäèð.
Îíäàí ÿë ÷ÿê, îíäà ñÿí ñàðàéäà, áîëëóã è÷ÿðèñèíäÿ âÿ ùþðìÿòëÿ
éàøàéàðñàí. Ùå÷ êèì ñÿíèí êå÷ìèøèíè õàòûðëàìàç.
Áåëÿëèêëÿ, Éàçîí Ìåäåéàéà õÿéàíÿò åòäè. Áó ãÿùðÿìàí,ãîðõóëó ýåúÿ âàõòû, Ôàçèñ ñàùèëèíäÿ, îíó âÿ éîëäàøëàðûíû þëöìýþçëÿéÿíäÿ âÿ éàäåëëè ãûç îíëàðû õèëàñ åäÿíäÿ è÷äèéè àíäû éàäûíäàí ÷ûõàðòäû. Àììà î Ìåäåéàéà äöçöí äåìÿäè, þçöíäÿí óéäóðäó êè, ÷àð îíó þç éàíûíäà ãóëëóüà ýþòöðìöøäöð, îíà ýþðÿ äÿ î,ñàðàéà êþ÷ìÿëèäèð.
78Ìåäåéà ÿââÿëêè êèìè Éàçîíó éåíÿ ñåâèðäè, îäóð êè, Éàçîíóí
÷àðûí ãûçûíà åâëÿíìÿê èñòÿäèéèíè âÿ àðòûã òîé ýöíö òÿéèí åäèëäèéèíè îíà õÿáÿð âåðÿíÿ ãÿäÿð ùå÷ øåéäÿí øöáùÿëÿíìèðäè. Ìåäåéà òÿùãèð îëóíìóø, ãÿçÿáëÿíìèøäè.
“Éàçîí þç àíäûíû óíóòäó, éàäûíäàí ÷ûõàðòäû êè, ìÿí îíóí ùÿéàòûíû âÿ øÿðÿôèíè õèëàñ åòäèì, îíà ýþðÿ ìÿí äîüìà þëêÿìè òÿðê åòäèì, àòàìûí èðàäÿñèíÿ çèää ýåòäèì! Î, ìÿíè óøàãëàðëà òÿê-òÿíùà,éàä àäàìëàðûí è÷ÿðèñèíäÿ, êþìÿêñèç âÿ àðõàñûç ãîéìàã èñòÿéèð!”.
Ùèðñ âÿ êÿäÿð è÷ÿðèñèíäÿ î, áèð éåðäÿ ãÿðàð òàïìûð âÿ íÿ åäÿúÿéèíè áèëìèðäè. Áèðäÿí, ÷àðûí õèäìÿò÷èñè ýÿëèá ÿìð åòäè êè, î,Êîðèíôäÿí äÿðùàë ÷ûõûá ýåòìÿëèäèð – îíó áóðàäàí ãîâìóøëàð. Áóçàìàí î, àéûëäû.
– Ùÿð øåé ãóðòàðäû! ßëâèäà, àé ñåâýè âÿ àñàéèøèí ñÿàäÿòè! Ùåêàòà ìÿíÿ êþìÿéÿ ýÿë! Èíòèãàì àëìàüà ìÿíÿ êþìÿê åò!
Ìåäåéà þçöíö èòàÿòêàð âÿ ñàêèò ýþñòÿðäè. Î, áèð ýöíëöéÿ ìþùëÿò èñòÿäè, Éàçîíëà áàðûøäû âÿ òàì èòàÿòêàðëûã ÿëàìÿòè îëàðàã îíóííèøàíëûñûíà ýþçÿë áèð ùÿäèééÿ – ÿëà áèð íèøàí þðòöéö âÿ Ýöíÿø
àëëàùûíûí ãàáàãëàð Êîëõèäà ÷àðûíà áàüûøëàäûüû ãûçûë òàúû ýþíäÿðäè.
Ýþçÿë íèøàíëû ãûç ùÿäèééÿéÿ ÷îõ ñåâèíäè, åëÿ î ñààò òàúû áàøûíà
ãîéóá þðòöéÿ áöðöíäö. Áèðäÿí î, þçöíö ÷îõ àüûð ùèññ åòäè, ýöíÿø
òàúû îíóí áàøûíû ÿçäè, éàíäûðäû, ñåùèðëè þðòöê îíó áîüäó. Î, òÿçÿïàëòàðû ÷ûõàðûá àòìàã èñòÿäè, ëàêèí, îíëàð áèð àíäà îíóí öñòöíäÿ
àëûøäû âÿ àëîâ îíóí áöòöí áÿäÿíèíè áöðöäö. Î ãûøãûðäû. Àòàñû
éöéöðöá îíóí êþìÿéèíÿ ýÿëäè, îíóí ïàëòàðûíû úûðìàüà áàøëàäû – îäîíà äà êå÷äè, ùÿð èêèñè àëîâ è÷ÿðèñèíäÿ, úàíëû ìÿøÿë êèìè ñàðàéäà î
áàø-áó áàøà ãà÷ûðäûëàð âÿ ùå÷ êèì äÿ îíëàðà êþìÿê åäÿ áèëìÿäè.
Éàçîí îíëàðûí êþìöðÿ äþíìöø ìåéèòëÿðèíè äÿùøÿò è÷ÿðèñèíäÿ
ýþðäö. Îíóí öðÿéè ñûõûëäû – ãîðõóéà äöøöá óòàíäû. Î ýåðèéÿ, þçåâèíÿ ãà÷äû âÿ îüëàíëàðûíû áàüðûíà áàñìàã èñòÿäè. Ýåú èäè! Ìåäåéà ùÿääèíäÿí àðòûã ãÿçÿáëÿíÿðÿê, þç îüëàíëàðûíû þëäöðìöøäöâÿ ãàíàäëû ÿæäàùàëàð îíó Êîðèíôäÿí ýþòöðöá àïàðìûøäûëàð.
Éàçîí äöíéàäà òÿê ãàëäû. Ùå÷ êèì îíóíëà éàøàìàã èñòÿìÿäè,äàùà ùå÷ êèì îíóí íàüûëëàðûíà ãóëàã àñìàäû. Î øÿùÿðáÿøÿùÿð
ýÿçäè âÿ ùå÷ éåðäÿ þçöíÿ íÿ èø òàïäû, íÿ äÿ äèíúëèê.
79Áèð äÿôÿ î, äÿíèçèí êÿíàðûíà ýÿëäè. Îíóí ãàðøûñûíäà ãóìóí
öñòöíäÿ éàðû äàüûëìûø, ñûíûã-ñþêöê, éàðûéà ãÿäÿð ãóìà ãóéëàíìûø, äàéàãëàð âóðóëìóø áèð ýÿìè äàéàíìûøäû. Éàçîí îíó òàíûäû:áó îíóí þçö êèìè, òÿê-òÿíùà âÿ ùàìû òÿðÿôèíäÿí óíóäóëìóø
“Àðãî” èäè. Éàçîí îíóí äþâðÿñèíÿ äîëàíäû, ýþçäÿí êå÷èðòäè, éîðóëäóüó ö÷öí ýÿìèíèí êþëýÿñèíäÿ, ñöêàíûí àëòûíäà óçàíûá éàòäû.
Î óçàíûá õîøáÿõò éöðöø ýöíëÿðèíè, úÿñóð éîëäàøëàðûíû, óçàã éàäòîðïàãëàðû éàäûíà ñàëäû âÿ êå÷ÿí áó ÷îõ ýöíëÿð ÿðçèíäÿ èëê äÿôÿöðÿéèíäÿ éöíýöëëöê âÿ ñàêèòëèê ùèññ åòäè.
Ñîíðà î, éóõóëàäû.
Î éàòìûøêÿí áèðäÿí êöëÿê ÿñäè, êþùíÿ “Àðãî” àøûá àðãîíàâòëàðûí áàø÷ûñûíû þç àëòûíäà äÿôí åòäè.

80ÃßÙÐßÌÀÍÛÍ ÄÎÜÓËÌÀÑÛ
Ùåðàêëûí àíàäàí îëìàñû çàìàíû ýÿëèá ÷àòàíäà, Îëèìï äàüûíäà
àëëàùëàð çèéàôÿò åäèðäèëÿð. Äöíéàíûí ñàùèáè Çåâñ àëëàùëàðà õÿáÿð
âåðäè êè, áó ñààò éåð öçöíäÿ èíñàíëàð àðàñûíäà ÿí áþéöê áèð ãÿùðÿìàí äîüóëàúàãäûð âÿ îíà ãöäðÿòëè áèð ãöââÿ áÿõø åäèëÿúÿêäèð,î, áþéöê èøëÿð ýþðÿúÿê âÿ áöòöí òàðèõ áîéó øþùðÿò ãàçàíàúàãäûð.
Çåâñ äåäè:– Î, ìÿíèì ñåâèìëè îüëóì îëàúàãäûð, ìÿí áöòöí Éóíàíûñòàíûí ùàêèìèééÿòèíè îíà âåðÿúÿéÿì âÿ áàøãà ãÿùðÿìàíëàð äà îíàõèäìÿò åäÿúÿêëÿð!
Çåâñèí àðâàäû Ùåðà èíúèäè êè, Çåâñ áåëÿ áèð ãöââÿíè âÿ øÿðÿôèàäè áèð ãàäûíûí îüëóíà âåðìÿê èñòÿéèð. Áèð àíäà îíóí ôèêðèíäÿ
ùèéëÿýÿðúÿñèíÿ áèð ïëàí ìåéäàíà ÷ûõäû. Î, Çåâñÿ äåäè:– Àíä è÷ êè, áó ñààòûí è÷ÿðèñèíäÿ êèì áèðèíúè äîüóëñà, áöòöí
Éóíàíûñòàíûí ùàêèìèééÿòèíè àëàúàãäûð âÿ áàøãà ãÿùðÿìàíëàð îíàõèäìÿò åäÿúÿêëÿð!
ßýÿð Çåâñ áó äÿãèãÿäÿ þç ìöãÿääÿñ àðâàäûíà íÿçÿð ñàëñà
èäè, î áàøà äöøÿðäè êè, àðâàäû ïèñ íèééÿòäÿäèð: ×öíêè, íÿ éåðäÿ, íÿäÿ ýþéäÿ, íÿ èøäÿ, íÿ äÿ ôèêèðäÿ ùå÷ êèìèí äöíéàíûí ñàùèáèíäÿí
ýèçëè ñèððè îëà áèëìÿçäè. Ëàêèí, åëÿ áó äÿãèãÿ àëäàòìà èëàùÿñè Àòà,Çåâñèí äèããÿòèíè éàéûíäûðäû âÿ Çåâñ, Ùåðàíûí ùèéëÿñèíè ñåçìÿäè.
Î, þç ãûçûë ãÿäÿùèíè ãàëäûðûá äåäè:83

– Àíä è÷èðÿì! Áåëÿ äÿ îëàúàãäûð!
. . . . . . . . . . . . . .
Éåð öçöíäÿ ùÿìèí ñààòäà èêè ãàäûí óøàã ýþçëÿéèðäè. Ôèâäÿ
Çåâñèí áþéöê ãÿùðÿìàíà àíà ñå÷äèéè ÷àðè÷ÿ Àëêìåíà, Ìèêåíàäàèñÿ Àðãîñ ÷àðè÷ÿñè. Áó çàìàí Ùåðà þç ùþêìö èëÿ áèðèñèíèí äîüóìóíó ëÿíýèòäè, èêèíúèñèíèí äöíéàéà ýÿëìÿñèíè èñÿ ñöðÿòëÿíäèðäè.
Îäóð êè, ÿââÿëúÿ éàíûãëû-éàíûãëû àüëàéàí ñûñãà âÿ çÿèô Àðãîñ
øàùçàäÿñè Éåâðèñôåé äöíéàéà ýÿëäè, îíäàí ñîíðà èñÿ Àëêìåíàíûí
îüëó îëäó.
Éåâðèñôåé äîüóëàí êèìè, Ùåðà Çåâñÿ äåäè:– Ñåâèí, åé Èëäûðûì àëëàùû: áó ñààò éåð öçöíäÿ, ñÿíèí áöòöí
Éóíàíûñòàíà ñàùèá åòìÿéÿ ñþç âåðäèéèí àäàì àíàäàí îëäó!
Çåâñ Ùåðàíûí ãÿääàð êÿëÿéèíè áàøà äöøäö. Ãÿçÿáäÿí îíóíñèð-ñèôÿòè ãàðàëäû. Ùàìû ñóñóá îíóí òóôàí ãîïàðàúàüûíû ýþçëÿéèðäè.
Îíäà, Èëäûðûì àëëàùû àëäàòìà èëàùÿñè Àòàíûí öñòöíÿ àòûëäû. ÎíóÎëèìï äàüûíäàí éåðÿ òóëëàäû âÿ þçöíöí ýþéäÿêè èøûãëû åâèíÿ
àëëàùëàðûí àðàñûíà ýÿëìÿéè ùÿìèøÿëèê îíà ãàäàüàí åòäè.
Î âàõòäàí áÿðè àëäàòìà èëàùÿñè éåðäÿ, èíñàíëàðûí àðàñûíäà éàøàéûð âÿ þç ïèñ ÿìÿëëÿðè èëÿ îíëàðûí àðàñûíäà äöøìÿí÷èëèê òîõóìó
ñÿïèð.
Äöíéàíûí ñàùèáè ñîíðà Ùåðàéà ìöðàúèÿò åäèá äåäè:– Ìÿí áèëèðÿì, èíäè ñÿí Àëêìåíàíûí îüëóíó òÿãèá åäÿúÿê,îíóí éîëóíäà ìàíåÿëÿð òþðÿäÿúÿê, îíó áèð ÷îõ òÿùëöêÿëÿðÿ äö÷àð
åäÿúÿêñÿí. Ëàêèí î áöòöí, èìòàùàíëàðäàí ÷ûõàúàã, áöòöí ìàíåÿëÿðè äÿô åäÿúÿêäèð, ñÿíèí îíà ìàíå÷èëèê åòìÿê úÿùäëÿðèíè èñÿ,îíóí àíúàã øÿðÿôèíè àðòûðàúàãäûð. Î áó âàõòà ãÿäÿð ùå÷ êèìèí åäÿáèëìÿäèéè èýèäëèêëÿð ýþñòÿðÿúÿê âÿ áèð ÷îõ øàíëû ãÿëÿáÿëÿð ãàçàíàúàãäûð. Î þç éåðäÿêè èøëÿðèíè ãóðòàðàíäàí ñîíðà èñÿ ìÿí îíóÎëèìï äàüûíà ãàëäûðàúàüàì âÿ ñÿí þçöí îíó þëìÿçëÿðèí úÿðýÿñèíÿ
ãÿáóë åäÿúÿêñÿí. Îíóí àäû äà ãîé Ùåðàêë – éÿíè “øþùðÿòëÿíìèø
Ãÿùðÿìàí” îëñóí”.
84ÙÅÐÀ ÙÅÐÀÊËÛ ÌßÙÂ ÅÒÌßÊ ÈÑÒßÉÈÐ
Ôèâà ÷àðû Àìôèòðèîí éöðöøäÿí ãàéûäûá, ÷ÿêäèéè ùÿðáè çÿùìÿòëÿðäÿí ñîíðà äèíúÿëèðäè. Îíóí èòè ãûëûíúû éàòàüûíûí öñòöíäÿ äèâàðäàí
ñàêèò àñûëûá ãàëìûøäû. Íÿííè êèìè äÿðèí îëàí ãàëõàíûíûí è÷èíäÿ èñÿÀëêìåíàíûí èêè áàëàúà îüëàíëàðû – Èôèêë èëÿ Ùåðàêë éàòìûøäûëàð.
Àëêìåíà, ãàëõàíûí è÷ÿðèñèíÿ èïÿê êèìè ãûâðûì òöêö îëàí àü ãîéóí
äÿðèñè äþøÿìèøäè êè, éàòìàã ö÷öí óøàãëàðûí éåðè éóìøàã îëñóí.
Èñòè âÿ ñàêèò ýåúÿ èäè, éàðûà÷ûã ãàïûäàí àéûí èøûüû äöøìöøäö.
Ñàðàéäà ùàìû – ÷àð äà, ÷àðè÷ÿ äÿ, ãóëëóã÷ó ãûçëàð äà, ÷àðûí ÿñýÿðëÿðè äÿ éàòìûøäû.
Ýåúÿ éàðûñû åéâàíûí äàø äþøÿìÿñè öñòöíäÿ õûøûëòû åøèäèëäè âÿáàüäàí éàòàã îòàüûíà ñàêèòúÿ èêè èëàí ñöðöíöá ýÿëäè, – îíëàðû èëàùÿ
Ùåðà ýþíäÿðìèøäè. Îíëàð ÷àðè÷ÿíèí éàòàüûíûí éàíûíäàí ñöðöíöá
êå÷äèëÿð âÿ óøàãëàðûí éàòäûüû ãàëõàíû òÿðïÿòäèëÿð. Éóìðó èëàíáàøëàðû ãàëõàíûí ãûðàãëàðûíäàí éóõàðûéà ãàëõäû, èëàí ýþçëÿðè ïàðûëäàäû, áöòöí îòàã éàøûëûìòûë èøûüà áöðöíäö. Èëàíëàð ãàðà óçóí äèëëÿðèíè ÷ûõàðûá, éàòàí óøàãëàðûí öçÿðèíäÿ éöíýöë áèð ôûøûëòû èëÿ éûðüàëàíûðäûëàð.
Áèðäÿí óøàãëàð éóõóäàí àéûëäûëàð. Èôèêë äèêñèíèá ãûøãûðäû, ãàëõàíûí ãûðàüûíäàí àøûá èìÿêëÿéÿ-èìÿêëÿéÿ àüëàéàðàã àíàñûíû ÷àüûðûðäû. Èëàíëàð îíà òîõóíìàäûëàð, ñöðöíöá áåøèéÿ ýèðäèëÿð âÿñîéóã, ñöðöøêÿí öçöê êèìè áàëàúà Ùåðàêëà ñàðûíäûëàð. Ùåðàêë
ýöëäö, îéíàéûðìûø êèìè, ÿëèíè óçàäûá èëàíëàðûí áîüàçûíäàí éàïûøäû. Èéðÿíú ùÿøÿðàòëàð îíó ñàíúìàüà ÷àëûøàðàã, óøàüûí ÿëèíäÿ ãûâðûëûðäûëàð, î èñÿ îíëàðû òàìàìèëÿ áîüóëóíúàéà ãÿäÿð, äàùà äà áÿðêñûõäû. Ôûøûëòû êÿñèëäè âÿ èëàíëàðûí ýþçöíäÿ èøûã ñþíäö.
Èôðèêëèí àüëàìàñû Àëêìåíàíû îéàòäû. Î, äÿùøÿò è÷ÿðèñèíäÿ éàòàüûíäàí ñû÷ðàéûá ãàëõàðàã àäàìëàðû êþìÿéÿ ÷àüûðìàüà áàøëàäû.
Àìôèòðèîí ãûëûíúûíû ãàïäû, ÷àðè÷ÿíèí îòàüûíà éöéöðöá ýÿëäè.
Ãóëëóã÷ó ãûçëàð âÿ ÿñýÿðëÿð äÿ éöéöðöá ýÿëäèëÿð, ìÿøÿë ýÿòèðäèëÿð âÿ èøûãäà ýþðäöëÿð êè, áàëàúà Ùåðàêë áîüóëìóø èëàíëàðû ÿëèíäÿ òóòàðàã, ñàü-ñàëàìàò þç áåøèéèíäÿ óçàíûá ýöëöð.
Ùåðàêëûí î çàìàí ùÿëÿ áèð éàøû òàìàì îëìàìûøäû.
85ÞÇÖÍß ÉÎË ÑÅ×ÌßÊ
Ùåðàêë áèð ãÿäÿð áþéöäöêäÿí ñîíðà, Àìôèòðèîí îíó áèð äþéöø÷ö êèìè òÿðáèéÿ åòìÿéÿ äþéöø÷öíöí áèëìÿëè âÿ áàúàðìàëû îëäóüó ùÿð øåéè – îõ àòìàüû, ãûëûíú âóðìàüû, íèçÿ àòìàüû, éóìðóãëàøìàüû, àò ìèíìÿéè îíà þéðÿòìÿéÿ áàøëàäû. ×àð ùÿì äÿ èñòÿéèðäè êè, Ùåðàêë îõóìóø àäàì îëñóí, åëìäÿí âÿ èíúÿñÿíÿòäÿí áàøû÷ûõñûí. Ëàêèí, Ùåðàêëûí áóíà ùå÷ ùÿâÿñè éîõ èäè, îäóð êè,ìöÿëëèìëÿð ÷îõ âàõò îíäàí íàðàçû ãàëûðäûëàð.
Áèð äÿôÿ ìóñèãè ìöÿëëèìè Ùåðàêëà àúûãëàíûá îíó âóðäó. Îüëàí
ãÿçÿáëÿíäè âÿ êèôàðàíû åëÿ áèð ãöââÿ èëÿ ìöÿëëèìÿ òóëëàíäû êè, îéûõûëûá þëäö.
Àìôèòðèîí ùèðñëÿíäè âÿ Ùåðàêëû ìöùàêèìÿ åòìÿéè ÿìð åòäè.
Ëàêèí, ýÿíú îüëàí þçöíö ãûçüûí ìöäàôèÿ åäèðäè:– ßââÿë î ìÿíè âóðäó. Çÿðáÿéÿ, çÿðáÿ èëÿ úàâàá âåðìÿê ëàçûìäûð. Ìÿí îíó þëäöðìÿê èñòÿìèðäèì. Ìÿí áèëìèðäèì êè, ìÿíèì çÿðáÿìäÿ áó ãÿäÿð ýöú âàðäûð.
Îíäà, Àìôèòðèîí Ùåðàêëûí ãöââÿñèíäÿí åùòèéàò åòìÿéÿ áàøëàäû âÿ áèð äàùà áåëÿ øåéëÿð åòìÿñèí äåéÿ, îíó äàüà, íàõûð îòàðìàüà ýþíäÿðäè. Îðàäà Ùåðàêë éöêñÿê äàü ÷ÿìÿíëÿðèíäÿ âÿ ìåøÿëÿðèíäÿ àäè ÷îáàí êèìè áèð íå÷ÿ èë éàøàéûá çÿùìÿòëÿ èøëÿéèð âÿþç áÿäÿíèíè ìþùêÿìëÿäèðäè.
Èéèðìè éàøûíà ÷àòàð-÷àòìàç î, èýèäëèêëÿðÿ ùàçûð âÿçèééÿòäÿ âÿþç ãöââÿñèíè ñûíàãäàí êå÷èðìÿê àðçóñó èëÿ Ôèâàéà ãàéûòäû.
Åéíè çàìàíäà, Ìèêåíàäà, Àðãîñäà þç äîüóëìàñû èëÿ Ùåðàêëû
ãàáàãëàéàí øàùçàäÿ Éåâðèñôåé äÿ áþéöéöá éàøà äîëóðäó. Òÿáèÿòîíà íÿ ýþçÿëëèê, íÿ àüûë, íÿ ãöââÿ, íÿ äÿ ìÿòàíÿò áÿõø åòìèøäè.
Ëàêèí, Çåâñèí Ùåðà òÿðÿôèíäÿí îüóðëàíìûø ñþçöíÿ ýþðÿ î, Éóíàíûñòàíûí Ùåðàêëà ìÿõñóñ îëàí ùàêèìèééÿòèíè ÿëèíÿ àëìàëû, Ùåðàêëþçö äÿ îíà õèäìÿò åòìÿëè èäè.
Éåâðèñôåéèí èéèðìè éàøû òàìàì îëàíäà, îíóí àòàñû þëäö âÿÉåâðèñôåé Ìèêåíàíûí ÷àðû îëäó.
Îíóí ùàìèñè Ùåðà î ñààò îíà òàïøûðäû êè, Ùåðàêëû þç éàíûíà
÷àüûðñûí.
87Éåâðèñôåéèí åë÷èñè Ôèâàéà ýåòäè âÿ äåäè êè, àüàì òÿëÿá åäèð êè,Ùåðàêë àëëàùëàðûí áóéðóüóíà èòàÿò åäèá, îíóí éàíûíäà õèäìÿò
åòìÿéÿ ýÿëñèí. Ùåðàêë îí èêè äÿôÿ Éåâðèñôåéèí ÿìðèíè éåðèíÿ éåòèðìÿëèäèð – îíäà ÷àð îíó àçàä áóðàõìàüû âÿä åäèð.
Ýöíëÿðèíè Ùåðàêë èëÿ êå÷èðÿí äîñòëàðû îíó äèëÿ òóòäóëàð êè,Éåâðèñôåéèí ñþçöíÿ ãóëàã àñìàéûá Ôèâàäà ãàëñûí.
Ùåðàêë áèëèðäè êè, îíó Éåâðèñôåéÿ õèäìÿò åòìÿéÿ çîðëà ìÿúáóð åòìÿê îëìàç. Ëàêèí, ýþñòÿðÿ áèëÿúÿéè ãÿùðÿìàíëûãëàð ùàããûíäàêû ôèêèð îíó ùÿéÿúàíëàíäûðûðäû.
Áèð äÿôÿ î, äÿðèí ôèêèð âÿ òàì øöáùÿ è÷ÿðèñèíäÿ åâÿ ãàéûäàðêÿí
éîääà èêè ãàäûíûí àéðû-àéðû òÿðôëÿðäÿí îíà ñàðû ýÿëäèéèíè ýþðäö.
Îíëàðäàí áèðè ñàäÿ àü ïàëòàð ýåéìèø âÿ áàøûíû ùàìàð äàðàìûøäû. Îíóí ýþçëÿðè àéäûí âÿ äöç áàõûð, áöòöí ùÿðÿêÿòëÿðè ñàêèòâÿ ñÿðáÿñò èäè. Î òÿëÿñìÿäÿí ëÿéàãÿòëÿ Ùåðàêëûí éàíûíà ýÿëäè,ãàðøûñûíäà äàéàíûá, äîñòúàñûíà îíó ñàëàìëàäû.
Î áèðè ãàäûí ÷îõ ýþçÿë èäè. ßéíèíäÿêè ïàðëàã ðÿíýàðÿíý ïàëòàðû îíóí ýþçÿëëèéèíè ýþçÿ ÷àðïäûðûðäû, îíóí ñèôÿòèíÿ ÿíëèê âÿ êèð-88øàí ÷ÿêèëìèø, êèðïèêëÿðè ýåðèéÿ ãàòëàíìûø, äîäàãëàðûíà áîéà ÷ÿêèëìèø, ñà÷ëàðû ÷îõëó õûðäà ùþðöêëÿðÿ ùþðöëìöø âÿ ìÿùàðÿòëÿ áàøûíà éûüûëìûøäû. Ãàäûíûí ÷ûëïàã ãîëëàðûíäà áèëÿðçèêëÿð úèíýèëäÿéèðâÿ î åëÿ éåðèéèðäè êè, åëÿ áèë ðÿãñ åäèð. Î, éöíýöë àääûìëàðëà
Ùåðàêëûí éàíûíà éöéöðöá ýÿëäè, íÿâàçèøëÿ ÿëèíäÿí òóòóá ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõàðàã äåäè:– Ñÿí øöáùÿëÿíèð âÿ ôèêèðëÿøèðñÿí, ñÿíèí ñèôÿòèí ãÿìëè,ãàøáàüûí ñàëëàãäûð… ßë ÷ÿê, ôèêèð-õÿéàëëà þçöíÿ ÿçèééÿò âåðìÿ,ìÿíÿ áàõ âÿ òåç îë ýöëöìñÿ1 Ùÿéàò ýþçÿëäèð âÿ îíäà î ãÿäÿð
ëÿççÿò âàðäûð êè! Þçöí ö÷öí õîø éàøà, ùÿéàò – øÿí áàéðàìäûð,áèðúÿ ãàéüû âàðñà – î äà áàúàðäûãúà ÷îõëó çþâã àëìàãäûð: äàëäû
éåìÿê, øèðèí éàòìàã, ãÿøÿíý ýåéèíìÿê âÿ ùå÷ øåéëÿ þçöíö éîðìàìàãäûð. Õîøáÿõò î àäàìäûð êè, áöòöí ùÿéàòû áîéó ìÿúëèñëÿðäÿ
ãîíàã êèìè – çÿùìÿòñèç âÿ ãàéüûñûç éàøàéà áèëèð! Ýÿë ìÿíèìëÿ
ýåäÿê, îíäà õîøáÿõò îëàðñàí!
Ýþçÿë ãûç áåëÿ äåéèá Ùåðàêëû þç àðäûíúà äàðòäû.
Ùåðàêë ìÿôòóí îëìóø âÿ þçöíö èòèðìèø ùàëäà îíóí àðäûíúà
ýåòìÿéÿ ùàçûð èêÿí, î áèðè ãàäûí îíó äàéàíäûðäû.
– Óòàí áèð! – äåéÿ î, ùÿãàðÿòëÿ äèëëÿíäè. – Àëëàùëàð ñÿíÿ ãöäðÿòëè áèð ýöú âåðìèøëÿð, ñÿí èñÿ êþìÿêñèç óøàãëàð êèìè þçýÿëÿðèíèí ÿìÿéèíäÿí èñòèôàäÿ åäèá àâàðà-àâàðà ýÿçìÿê âÿ êåô ÷ÿêìÿê èñòÿéèðñÿí. Ýöúëö àäàì þçö þç ùÿéàòûíûí ñàùèáèäèð, î þçö þçùÿéàòûíû ýþçÿëëÿøäèðèð, øÿð âÿ ïèñ ÿìÿëëÿðëÿ ìöáàðèçÿ àïàðûð âÿéåð öçöíö áÿäùåéáÿòëÿðäÿí âÿ äöøìÿíëÿðäÿí òÿìèçëÿéèð. Ýöú èëÿàüûë èíñàíà ìöáàðèçÿ ö÷öí âåðèëìèøäèð. Èíñàí íÿ ãÿäÿð ýöúëö îëñà,îíóí ùÿéàòû î ãÿäÿð àüûð îëóð.
– Åøèäèðñÿíìè? – äåéÿ ýþçÿë ãûç Ùåðàêëûí öçöíÿ ýöëäö. –Îíóí àðäûíúà ýåòñÿí, øàäëûã íÿ îëäóüóíó áèëìÿéÿúÿêñÿí, äèíúëèéèí îëàúàã, íÿ äÿ èñòèðàùÿòèí.
– Èñòèðàùÿò èøäÿí ñîíðà éàõøûäûð, – äåéÿ áèðèíúè ãàäûí åòèðàç
åòäè: – Èíñàíà äèíúëèéè ñàêèò âèúäàí âåðèð. Ãÿùðÿìàí ö÷öí èñÿ ÿíáþéöê ñÿàäÿò îäóð êè, éàõøû áèð èø ýþðäöéöíö âÿ äöíéàäà ÿáÿñéåðÿ éàøàìàäûüûíû áèëñèí. Ìÿíÿ ãóëàã àñ, äîñòóì! Áó ýöí áàéðàì, ñàáàù çèéàôÿò – èíñàíûí ãÿëáèíè áîøëóã ÷óëüàéûð, úàí ñûõûíòûñû
89åâè äîëàøûð. Áîë éåìÿêäÿí èøòàùà ïîçóëóð, ÷îõ éàòìàãäàí èíñàí
çÿèôëÿéèð âÿ ÿçýèí îëóð. Áöòöí ùÿéàòû áîéó þçýÿëÿðèíèí çèéàôÿòèíäÿ ãîíàã îëàí àäàìûí òàëåè êÿäÿðëèäèð. Ýåú-òåç çèéàôÿò ãóðòàðàð,àõûðà ãàëàíû íþêÿðëÿð ãîâóá áàéûðà ñàëàðëàð âÿ î, áîø êö÷ÿäÿ òÿêòÿíùà ãàëàð. Î êèìÿ ëàçûì îëàúàã, êèì îíóí ãàéüûñûíà ãàëàúàã?
Àíúàã ýÿíúëèê ÷àüëàðûíäà çÿùìÿò ÷ÿêÿí àäàì ùþðìÿòÿ âÿ ãîúàëûã ÷àüûíäà ãàéüûñûç éàøàìàüà ëàéèãäèð. Ãÿùðÿìàíûí ñÿàäÿòè
äþéöøëÿðäÿ, éöðöøëÿðäÿ, óçàã éîëëàðäà, íÿùÿíýëÿðëÿ òÿêáÿòÿê
ìöáàðèçÿäÿ, äöøìÿíëÿðëÿ âóðóøìàëàðäàäûð!
Áó ñþçëÿðè äåéÿðêÿí, ãàäûíûí öçö ãåéðè-àäè áèð èøûãëà ïàðûëäàäû âÿ Ùåðàêë ýþçÿë ãûçû áóðàõûá ñÿñëÿíäè:– Åé èëàùÿ, ìÿí ñÿíèí àðäûíúà ýÿëèðÿì!
Áèð àíäà ùÿð èêè ãàäûí ýþçäÿí èòäè, òîçëó éîëäà ùÿòòà îíëàðûíèçè äÿ ãàëìàäû, ñàíêè áóíëàðûí ùàìûñû Ùåðàêëûí ýþçöíÿ ýþðöíìöøäö. Ëàêèí, èíäè î, øÿí âÿ ãÿòèééÿòëÿ åâÿ òÿëÿñèðäè – î èíäè íÿåäÿúÿéèíè áèëèðäè.
Åðòÿñè ýöí ñÿùÿð î, ãîùóìëàðûíà âÿ äîñòëàðûíà äåäè:– Ìÿí Ìèêåíàéà ýåäèðÿì, ìÿí àëëàùëàðûí áóéðóüóíó éåðèíÿ
éåòèðìÿëèéÿì âÿ Éåâðèñôåéèí ìÿíäÿí òÿëÿá åòäèéè îí èêè ãî÷àãëûüû ýþñòÿðìÿëèéÿì.
Ùå÷ êèì îíó þç ôèêðèíäÿí äàøûíäûðà áèëìÿäè. Îíóí ÿí éàõûí
äîñòó Èîëàé èñÿ îíó ìöøàéèÿò åòìÿéè öçÿðèíÿ ýþòöðäö.
Ùåðàêë þçö ö÷öí îõ, éàé ãàéûðäû, ìåøÿäÿêè àüàúëàðäàí ìþùêÿì áèð äÿéÿíÿê äöçÿëäèá ÷àð Éåâðèñôåéèí éàíûíà éîëà äöøäö.

90ÁÈÐÈÍÚÈ ÃÎ×ÀÃËÛÃ

Ùåðàêë Íåìåé øèðèíè þëäöðöð
Íåìåé ÿùàëèñè ëàï ÷îõäàí øèêàéÿòëÿíèðäè êè, ìåøÿíèí éàíûíäàêû ÷ÿìÿíëÿðäÿ ìàë-ãàðà îòàðìàã, ìåøÿäÿí íÿ ïèéàäà, íÿ äÿàòëû êå÷èá ýåòìÿê, ùÿòòà åâëÿðäÿ ñàêèò éàòìàã îëìóð: Íåìåé ìåøÿñèíèí è÷ÿðèñèíäÿ ÷îõ èðè áèð øèð éàøàéûð, îäóð êè, ùÿð ýöí íàõûðäàíýàù ãîéóí, ýàù áèð óøàã, ýàù äà éîëäàí þòÿí äèíú áèð éîë÷ó èçñèçòîçñóç éîõà ÷ûõûðäû.
Ùÿòòà, ãûëûíú âÿ ãàëõàíëû úÿñóð äþéöø÷ö áåëÿ Íåìåé
ìåøÿñèíäÿí ñàü-ñàëàìàò ÷ûõà áèëìèðäè, ÷öíêè éûðòûúû øèðÿ ãàðøû
ñèëàù ýöúñöç èäè – íÿ íèçÿ, íÿ îõ îíóí äÿðèñèíÿ áàòà áèëìèðäè, èòèãûëûíú äà îíà ùå÷ áèð çÿðÿð éåòèðÿ áèëìèðäè.
– Âàé áèçèì ùàëûìûçà! – äåéÿ íåìåéëè êÿíäëèëÿð äàíûøûðäûëàð.
– ×îõ ÷ÿêìÿç êè, þëêÿìèç òàìàì áîø ãàëàð.
×àð Éåâðèñôåéèí ùàìèñè îëàí èëàùÿ Ùåðà îíó þéðÿòäè êè,Íåìåé øèðèíè þëäöðìÿéÿ Ùåðàêëû ðÿéÿ ýÿòèðñèí.
Ùåðàêë Íåìåéÿ ýÿëäè âÿ ìåøÿíèí éàõûíëûüûíäà éàøàéàí àäàìëàðäàí øèðèí ìàüàðàñûíûí ùàðàäà îëäóüóíó âÿ îíó íåúÿ òàïìàã ëàçûì îëäóüóíó ñîðóøìàüà áàøëàäû. Ëàêèí, ùå÷ êèì éîëó îíà ýþñòÿðìÿê èñòÿìÿäè âÿ îíó îðàéà àïàðìàüà ùå÷ êèì úöðÿò åòìÿäè.
– Ñÿí ìåøÿéÿ ýèðÿí êèìè, øèð þçö ñÿíè àõòàðûá òàïàð, – äåéÿàäàìëàð ýÿíú ãÿùðÿìàíà øÿôãÿòëÿ áàõûðäûëàð; îíóí ãîðõóíú
éûðòûúû ùåéâàíà ãàëèá ýÿëìÿñèíÿ èíàíìûðäûëàð.
Ùåðàêë òÿê-òÿíùà ìåøÿéÿ éîëà äöøäö. Ùöíäöð àüàúëàð ùåéðÿòëÿ áàøëàðûíû òÿðïÿäÿðÿê ùÿð òÿðÿôäÿí îíóí ÿòðàôûíû àëìûøäû,êîë-êîñëàð îíà èëèøÿðÿê ñàõëàìàã èñòÿéèð, ãóøëàð îíó ãîðõóòìàã
ö÷öí ãûøãûðûðäûëàð, ëàêèí Ùåðàêë ùåé èðÿëèëÿéèð âÿ éåðäÿ ùåéâàíûí
èçèíè àõòàðûðäû.
Î, ÷îõ ýåòìÿìèøäè êè, áèðäÿí áèð ãÿäÿð óçàãäà øèðèí áîüóã
íÿðèëòèñèíè åøèòäè âÿ äöç îíóí öñòöíÿ ýåòäè. Øèð äÿ äöøìÿíèí éàõûíäà îëäóüóíó ùèññ åòäè âÿ åëÿ áàüûðäû êè, áöòöí ìåøÿ òèòðÿäè, áèðíå÷ÿ ñû÷ðàéûøëà Ùåðàêëûí ãàðøûñûíà ýÿëèá ÷àòäû. Î, ùèääÿòëÿ ýþç91ëÿðèíè äîëàíäûðäû, ãóéðóüóíó áþéöðëÿðèíÿ âóðóá óúàäàí íÿðèëäÿäèâÿ âöãàðëà Ùåðàêëûí ãàøûñûíäà äàéàíäû. Ùåðàêë þçöíö èòèðìÿäè,êàìàíûíû ãàëäûðäû âÿ îõó úÿëä äöç øèðèí ýþçöíÿ áóðàõäû. Øèðàúûãëà áàøûíû áóëàäû âÿ îõó ïÿíúÿñè èëÿ åëÿ âóðäó êè, åëÿ áèë ñàìàí ÷þïöíö âóðóð. Ñîíðà î, ïèøèê êèìè ÷þìÿëäè, áó ãî÷àã àäàìû
ÿçèá ìÿùâ åòìÿéÿ ùàçûð âÿçèééÿòäÿ ïÿíúÿñèíè ãàëäûðûá òóëëàíäû.
Ùåðàêë êÿíàðà àòûëäû âÿ àüûð äÿéÿíÿéè ýöúö ýÿëäèêúÿ øèðèí òöêëö
áàøûíà ÷ûðïäû. Àììà äÿéÿíÿê øèðÿ ùå÷ áèð çÿðÿð òîõóí äóðìàäàí
ýåðè ãàéûäûá Ùåðàêëûí ÿëèíäÿí äöøäö. Øèð éåíÿ áàøûíû éûðüàëàäû,óçóí-óçàäû âÿ áÿðêäÿí ÿñíÿäè, áèðäÿí äàðûõìûø êèìè ýåðèéÿ
äþíöá ãà÷äû âÿ ìåøÿíèí è÷ÿðèñèíäÿ ýþçäÿí èòäè.
Ùåðàêë îíóí àðäûíúà ýåòäè.
×îõ êå÷ìÿäÿí î, ìàüàðàíûí àüçûíû ýþðäö, îõ-éàéûíû êÿíàðà
òóëëàéûá, è÷ÿðè ýèðäè, ìàüàðàíûí è÷ÿðèñè ãàðàíëûã èäè, ÿëèíè ñöðòÿ-ñöðòÿ
î, ãàáàüà ýåòäè. Áèðäÿí øèð îíóí ñèíÿñèíÿ òóëëàíäû, îíó ïàð÷àëàéûá
äàüûòìàã èñòÿéèðäè êè, Ùåðàêë ùÿð èêè ÿëè èëÿ áó éûðòûúû ùåéâàíûí
áîüàçûíäàí éàïûøäû, äÿìèð ùÿëãÿ êèìè îíóí áîéíóíó ñûõûá áîüäó.
Øèðèí úÿìäÿéè î ãÿäÿð èðè âÿ àüûð èäè êè, Ùåðàêë îíó ãàëäûðà
áèëìÿäè. Îíäà î, øèðèí äÿðèñèíè áàøû èëÿ áèðëèêäÿ ñîéäó, ÿéíèíÿ
ýåéèá Ìèêåíàéà ýåòäè.
Àäàìëàð, ÷èéíèíäÿ øèðèí áàøû îëàí Ùåðàêëû ýþðäöêäÿ, ãûøãûðûá
ãà÷ìàüà áàøëàäûëàð. ×àð Éåâðèñôåé þçö äÿ îíäàí ãîðõóá, ñàðàéûí
óçàã áóúàãëàðûíäàí áèðèíäÿ ýèçëÿíäè. Ùåðàêë äåäè:– Áóäóð, ìÿí þëäöðöëìöø øèðèí äÿðèñèíè ÷àðà ýÿòèðìèøÿì.
Àììà ãîðõàã Éåâðèñôåé ùÿòòà þëìöø øèðäÿí äÿ ãîðõóá îíàáàõìàüà úöðÿò åòìÿäè.
– Ãîé Ùåðàêë îíó þçö ö÷öí ýþòöðñöí, – äåéÿ ÷àð ÿìð åòäè.
– Òÿøÿêêöð åäèðÿì, – äåéÿ Ùåðàêë øèðèí äÿðèñèíè þçö èëÿ àïàðäû.
Î, äÿðèíè ïëàø êèìè ýåéäè âÿ äÿðè îíó ÷îõ éàõøû ãîðóéóðäó,÷öíêè îíà íÿ ãûëûíú áàòûðäû, íÿ äÿ îõ.
Ùåðàêë Íåìåé øèðèíèí äÿðèñèíÿ áöðöíöá, ÷àð Éåâðèñôåéèí èêèíúè ÿìðèíè éåðèíÿ éåòèðìÿéÿ ýåòäè

93ÈÊÈÍÚÈ ÃÎ×ÀÃËÛÃ

Ùåðàêë Ëåðíåé ÿæäàùàñûíû ìÿùâ åäèðÀðãîñóí éàõûíëûüûíäà ÷îõ ýåíèø Ëåðíåé áàòàãëûüû éåðëÿøìèøäè.
Áóðàäà éåðèí àëòûíäàí òÿìèç âÿ ñÿðèí áóëàã ÷ûõûðäû, ëàêèí ñûñãà
÷åøìÿ ÷àéà, éàõóä äÿíèçÿ éîë òàïà áèëìÿäèéè ö÷öí àõûá ÿòðàôäàêû
÷þêÿêëÿðÿ òþêöëöðäö. Ñó ãàëûá õàðàá îëìóø, öçöíö ìàìûð âÿ áàòàãëûã îòó áàñìûøäû âÿ áþéöê áèð äöçÿíëèê áàòàãëûüà ÷åâðèëìèøäè.
Áàòàãëûüûí öñòöíö ùÿìèøÿ þðòÿí éàøûëëûã éîëäàí þòÿí éîðüóí éîë÷óíó þçöíÿ úÿëá åäÿð, ëàêèí î, àéàüûíû éàøûë ÷ÿìÿíÿ áàñàí êèìè,äîããóçáàøëû ÿúàéèá ÿæäàùà ôûøûëäàéà-ôûøûëäàéà áàòàãëûãäàí ñöðöíöá ÷ûõàð, þç èëàí ãóéðóüóíó àäàìà äîëàøäûðàð, îíó áàòàãëûüà ÷ÿêèá àïàðàð âÿ éåéÿðäè..
Àõøàì ÷àüû, ÿæäàùà éåéèá äîéàíäàí ñîíðà éàòàí çàìàí îíóíäîããóç àüçûíäàí ÷ûõàí çÿùÿðëè íÿôÿñè äóìàí êèìè áàòàãëûüûí
öçÿðèíÿ ãàëõàð âÿ ùàâàíû çÿùÿðëÿéÿðäè. Áó ùàâà èëÿ íÿôÿñ àëàíàäàì õÿñòÿëÿíÿð, Î óçóí çàìàí éàòûá þëÿðäè. Îíà ýþðÿ äÿ àäàìëàð áàòàãëûüà éàõûíëàøìàìàüà ÷àëûøàð âÿ áó äÿùøÿòëè éåðÿ éàõûí
îëìàüà ãîðõàðäûëàð.
Îäóð êè, ÷àð Éåâðèñôåé Ùåðàêëà, Ëåðíåé ÿæäàùàñûíû ìÿùâåòìÿéè ÿìð åòäè.
Ùåðàêë, äîñòó Èîëàéûí ñöðäöéö àðàáàäà Ëåðíåéÿ éîëà äöøäö.
Áàòàãëûüà ýÿëèá ÷àòäûãäà, Ùåðàêë Èîëàéû àðàáà èëÿ áÿðàáÿð éîëóí
ãûðàüûíäà ãîéäó, þçö èñÿ ìÿøÿë éàíäûðûá úÿñàðÿòëÿ áàòàãëûüà
äîüðó éåðèäè.
Ùÿìèí ñààò ÿæäàùà òîõ èäè âÿ ìöðýöëÿéèðäè. Ùåðàêë, îõëàðûí
óúóíó ìÿøÿëäÿ éàíäûðäû, ÿæäàùàéà éàíàð îõëàð àòìàüà áàøëàäû.
Î, ÿæäàùàíû àúûãëàíäûðäû âÿ áàòàãëûãäàí áàéûðà ñöðöíöá ÷ûõìàüà
ìÿúáóð åòäè. ßæäàùà ñîéóã, ñöðöøêÿí ãóéðóüóíó Ùåðàêëûí ñîë ãû÷ûíà äîëàäû, äîããóç áàøûí ùàìûñû îíóí ÿòðàôûíäà ôûøûëäàäû. Ùåðàêë,ùÿì éûðòûúû ùåéâàíëàðûí, ùÿì äÿ èëàíûí äèøëÿðèíäÿí ãîðóíìàã
ö÷öí ÿí åòèáàðëû âàñèòÿ îëàí øèð äÿðèñèíÿ áÿðê-áÿðê áöðöíäö, ãû94ëûíúûíû ñèéèðäè âÿ áèð-áèðèíèí äàëûíúà ÿæäàùàíûí ãîðõóíú áàøëàðûíû
äîüðàìàüà áàøëàäû.
Ëàêèí ÿæäàùàíûí éàðàñûíäàí ãàí àõàí êèìè, êÿñèëìèø áàøûí
éåðèíäÿ èêè áàøãàñû, äàùà äà ãÿçÿáëè âÿ äàùà äà ãîðõóíúó ÷ûõûðäû. ×îõ ÷ÿêìÿäÿí Ùåðàêë, ñàíêè ôûøûëäàéàí áàøëàðäàí èáàðÿò úàíëû êîë èëÿ ÿùàòÿ åäèëäè, ùÿì äÿ áó áàøëàðûí ùàìûñû ãàíëû àüûçëàðûíû
àéûðûá, îíà ñàðû óçàíûðäûëàð.
Î, éåðèíäÿí òÿðïÿíÿ áèëìèðäè – èëàíûí ãóéðóüó ùÿëãÿ êèìè îíóíãû÷ûíà ñàðûíìûøäû, ãîëó èñÿ ÿæäàùàíûí éåíè-éåíè ÷ûõàí áàøëàðûíû
äîüðàìàãäàí éîðóëìóøäó. Áèðäÿí î, ñàü àéàüûíäà àüðû ùèññ åòäè âÿÿéèëèá áàõàíäà, ãûñãàúëàðûíû ïÿíúÿñèíÿ êå÷èðìèø áèð õÿð÷ÿíý ýþðäö.
Ùåðàêë ýöëìÿéÿ áàøëàäû:– Ìÿíè òÿêëÿéèáñèíèç? Áó èíñàô äåéèë! Ãöââÿëÿð áÿðàáÿð äåéèëäèð. Èíäè ìÿíèì äÿ þç äîñòóìó êþìÿéÿ ÷àüûðìàüà èõòèéàðûì
âàðäûð.

95Î äà àðàáàíûí éàíûíäà ýþçëÿéÿí Èîëàéû ÷àüûðäû.
Ùåðàêë ìÿøÿëè îíà âåðäè âÿ òàïøûðäû êè, ãûëûíú ÿæäàùàíûí áàøûíû
êÿñèá àòàí êèìè, ñÿí îäëà éàðàíû éàíäûð. ßæäàùàíûí îä òîõóíàí
éåðèíäÿí àðòûã òÿçÿ áàø ÷ûõìûðäû. Àç ñîíðà ÿæäàùàíûí àõûðûíúû áàøûáàòàãëûüà éóìáàëàíäû. Ëàêèí áó, ùÿòòà êÿñèëÿíäÿí ñîíðà äà þëìÿê èñòÿìèðäè âÿ ãàíûíà áóëàøìûø ùàëäà îòëàðûí öñòöíäÿ äöøöá
ãàëàðàã êèíëè ýþçëÿðèíè äîëàíäûðûð âÿ ñÿññèç ãÿçÿá è÷ÿðèñèíäÿ àüçûíû àéûðûðäû. Ùåðàêë îíó áàòàãëûãäàí ÷ûõàðûá òîðïàüà áàñäûðìàüà
ìÿúáóð îëäó êè, î ùå÷ êèìÿ çÿðÿð éåòèðÿ áèëìÿñèí.
Ùåðàêë, þç îõëàðûíûí óúóíó Ëåðíåé ÿæäàùàñûíûí ãàíûíà áàòûðäûâÿ áó îõëàð þëäöðöúö îëäó, ùå÷ áèð ãöââÿ áó îõëà éàðàëàíìûø
àäàìû ñàüàëäà áèëìÿçäè.

96Ö×ÖÍÚÖ ÃÎ×ÀÃËÛÃ

Ùåðàêë Êåðèíåé õàëëû ìàðàëûíû ãîâóá òóòóð
Àðêàä äàüëàðûíûí éàìàúëàðûíäà ÷ûðïû éûüàí îäóí÷óëàð, áèð äÿôÿ ãûçûë áóéíóçëó ýþçÿë áèð õàëëû ìàðàë ýþðäöëÿð. Î, ñûëäûðûì áèðãàéàíûí áàøûíäà äàéàíìûøäû âÿ àäàìëàðû ýþðÿð-ýþðìÿç ãàñûðüà
êèìè ýþòöðöëäö; éàëíûç àüàúëàðûí áóäàãëàðû òÿðïÿíäè, áèð äÿ ìàðàëûí ýöìöø äûðíàãëàðû äàøëàðà òîõóíóá úèíýèëäÿäè.
Ýþçÿë õàëëû ìàðàë ùàããûíäà êÿíäÿëÿðÿ ñÿñ éàéûëìûøäû, áèð ÷îõîâ÷óëàð äÿôÿëÿðëÿ îíó àõòàðìàüà ýåòìèøäèëÿð. Ëàêèí, õàëëû ìàðàë
îíëàðû ýþðÿí êèìè áèð àíäà ãà÷ûá äàüöñòö ìåøÿäÿ ýèçëÿíìèøäè.
Ìåøÿ ñûõ âÿ êå÷èëìÿç, äàü èñÿ àäàìëàðà ÿë÷àòìàç ýþðöíöðäö.
Îâ÷óëàð âàäèéÿ ãàéûäàð âÿ äàíûøàðäûëàð êè, äöíéàäà åëÿ áèð àäàìòàïûëìàç êè, áó õàëëû ìàðàëû èçëÿñèí âÿ ãîâóá òóòñóí.
Ö÷öíúö äÿôÿ Éåâðèñôåé Ùåðàêëû ÷àüûðäû âÿ Êåðèíåé õàëëû ìàðàëûíû òóòìàüû âÿ äèðè-äðè Ìèêåíàéà ýÿòèðìÿéè îíà òàïøûðäû.
Ùåðàêë þç äîñòó Èîëàé èëÿ Àðêàä äàüëàðûíà éîëà äöøäö. Î, þçêàìàíûíû âÿ çÿùÿðëè îõëàðûíû åâäÿ ãîéäó âÿ ñèëàù ÿâÿçèíÿ þçö èëÿáàëòà, ìèøàð, áåë âÿ áû÷àã ýþòöðäö.
Îíëàð ãàëûí ìåøÿíè ãûðûá éîë à÷äûëàð, ñûëäûðûì ãàéàëûãëàðû ÷àïûá
ïèëëÿêÿí äöçÿëòäèëÿð, ùöíäöð îòëàðû òàïäàëàéûá úûüûðëàð à÷äûëàð.
Ãÿùðÿìàíëàð àüàúëàðû ãûðûá êþðïö êèìè ÷åøìÿëÿðèí âÿ äàü ÷àéëàðûíûí öçÿðèíÿ óçàòäûëàð, àüàúëàðûí áóäàãëàðû âÿ ìþùêÿì ãàáûãëàðûèëÿ îíëàðû ñàðûäûëàð. Áó àñìà êþðïöëÿðëÿîíëàð ó÷óðóìëàðû êå÷èðäèëÿð, ïèëëÿëÿð âÿ úûüûðëàð äàüûí ëàï áàøûíà ãàëõûðäûëàð. Áÿçÿí ìàðàëáèð àíëûüà îíëàðûí ãàðøûñûíäà ýþðöíöð, ãûçûë áóéíóçëàðûíû ïàðûëäàäûð, ñàíêè îíëàðû þç äàëûíúà úÿëá åäèá àïàðàðàã, äàùà äà óçàãëàðà
ýåäèðäè. Ùåðàêë èëÿ Èîëàé ñÿáèðëÿ îíóí èçèíè òóòóá ýåäèðäèëÿð. Îíëàð
ãàðëà þðòöëö äàü çèðâÿëÿðèíè àøûð, äÿðÿëÿðÿ åíèð, ÷åøìÿ âÿ ÷àéëàðûí
äàéàç éåðèíäÿí êå÷èðäèëÿð. Ãàð ëàéëàðû òîïà-òîïà ñöðöøÿðÿê îíëàðûí öñòöíÿ áóçëó òîç ñÿïÿëÿéèðäè, îíëàðûí öçÿðèíäÿ ýóðóëòó èëÿ äàüòóôàíëàðû ãîïóðäó. Ýöíöí ÷ûõìàñûíû îíëàð äàüëàðûí çèðâÿëÿðèíäÿ
ãàðøûëàéûð, èðè àüàúëàðûí êîüóøëàðûíäà ýåúÿëÿéèð, ñûõ êîëëóãëàðäà
ýèëÿìåéâÿ, ôûíäûã, øèðèí êþêëÿðäÿí éåéèð, äàü ÷åøìÿëÿðèíäÿí ñó97è÷èðäèëÿð âÿ éîðóëìàäàí, ñààòáàñààò äàùà äà ùöíäöðÿ âÿ ÿë÷àòìàç
äàüëàðà ãàëõûðäûëàð.
Õàëëû ìàðàë îíëàðûí ãàðøûñûíà äàùà äà òåç-òåç ÷ûõûð, ñàíêè
àäàìëàðà èñèíèøìÿéÿ áàøëàéûðäû, î äàéàíûá, ãîðõìàäàí îíëàðà
áàõûð âÿ àðòûã ÿââÿëêè êèìè î ãÿäÿð úÿëä ãà÷ìûðäû. Èíäè îíóþëäöðìÿê ÷îõ àñàí îëìóøäó, ëàêèí îíëàð ìàðàëû äèðè òóòìàëû èäèëÿð
– ÷àðûí ÿìðè áåëÿ èäè.
Íÿùàéÿò, îíëàð ìàðàëû çèðâÿíèí öñòöíÿ ãîâóá ÷ûõàðà âÿ îíóãàáàãëàéà áèëäèëÿð. Èîëàé îíó ó÷óðóìóí ö÷òöíäÿêè äàð úûüûðäà
ýþçëÿéèðäè. Ìàðàë îíó ýþðÿí êèìè äþíäö âÿ ýåðèéÿ ãà÷ìàã èñòÿäè,ëàêèí Ùåðàêë áóðàäà îíóí éîëóíó êÿñäè. Ìàðàë ùàðàéà ãà÷àúàüûíû
áèëìÿéèá î éàí-áó éàíà âóðíóõäó âÿ áèðäÿí ó÷óðóìóí ãûðàüûíäà
äîíóá ãàëäû. Åëÿ áó àíäà Ùåðàêë, ñàðìàøàí îòëàðäàí òîõóíìóø
êÿíäèðè îíóí áóéíóçëàðûíà ñàëäû âÿ Èîëàé ýÿëÿíÿ ãÿäÿð îíó áÿðêáÿðê ñàõëàäû. Îíëàð òóòóëìóø ìàðàëû èêèëèêäÿ, òàïäàëàíìûø éîëëàðëà
äàüäàí àøàüû åíäèðäèëÿð.
Áèðäÿí ìåøÿäÿ, ÷ûüûðûí äþíúÿñèíäÿ, îíëàðûí ãàðøûñûíà ãûñà,íàçèê ïàëòàð ýåéìèø, ÿëèíäÿ îâ÷ó êàìàíû, ÷èéíèíäÿ îõ ÷àíòàñû
îëàí ýþçÿë áèð ãàäûí ÷ûõäû. Îíóí ñèôÿòè ãÿçÿáëè, ýþçëÿðè ïàðûëäà98éûðäû. Î, àìèðàíÿ òÿðçäÿ îâ÷óëàðû äàéàíäûðäû, ìàðàë èñÿ î ñààòîíóí éàíûíà éöéöðöá áàøûíû îíóí ÿëëÿðèíÿ ñöðòìÿéÿ áàøëàäû. Ýÿíúîâ÷ó ãûç ÿëèíè îíóí áàøûíà ÷ÿêèá äåäè:– Àù, àúýþç èíñàíëàð! Àøàüûäà, ýåíèø âàäèëÿðäÿêè éîëëàð âÿäöçëÿð ñèçÿ àçëûãìû åäèð? Íÿ ö÷öí sèç ìÿíèì äàü ìåøÿìèí ñàêèòëèéèíè ïîçäóíóç? Ùÿëÿ áó âàõòà ãÿäÿð áóðàéà èíñàí àéàüû äÿéìÿìèøäèð… Èíäè ñèç àäàìëàðà áóðàíûí éîëóíó ýþñòÿðäèíèç, áóíäàí ñîíðà ìÿíèì ãîðóã òÿïÿëÿðèìäÿ áàëòà âÿ áåë ñÿñëÿðè åøèäèëÿúÿê, îâ÷óëàðûí îõëàðû èñÿ ìÿíèì ùåéâàíëàðûìû âÿ ãóøëàðûìû öðêöäÿúÿêäèð. Íÿ ö÷öí ñèç áåëÿ åòäèíèç?
Ùåðàêë Çåâñèí ãûçû-îâ÷ó Àðòåìèäàíû òàíûäû.
– Áèçÿ àúûüûíûç òóòìàñûí, èëàùÿ! – äåéÿ Ùåðàêë úàâàá âåðäè. –Áèç áóðàéà ñÿíèí àòàíûí, áèçè èíñàíëàðà õèäìÿò åòìÿê ö÷öí ýþíäÿðìèø áþéöê Çåâñèí áóéðóüó èëÿ ýÿëìèøèê. Áèç çèðâÿëÿðÿ îíà ýþðÿ éîëñàëìûøûã êè, áöòöí òîðïàã èíñàíëàðûí èõòèéàðûíäà îëìàëûäûð. Ëàêèí
áóðàéà éàëíûç úÿñóð âÿ ãöââÿëè àäàìëàð ãàëõà áèëÿðëÿð. Ãîé èýèäëÿð
áèçèì àðäûìûçúà áó òÿïÿëÿðÿ ÷ûõñûíëàð. Áóðà ýþçÿëäèð, áóðàäà àçàäíÿôÿñ àëìàã îëóð âÿ áóðàäàí óçàãäà áöòöí ÿòðàô ýþðöíöð. Áóðàäà
ùàâà òÿìèçäèð âÿ áóðàéà ãàëõàí àäàì þçö äÿ òÿìèç âÿ éàõøû îëóð.
99Èëàùÿíèí áàõûøû éóìøàëäû. Î, ýþçÿë ìàðàëû ÿëè èëÿ îõøàéûá îíà:– ßëâèäà! Ñÿí òåçëèêëÿ ìÿíèì éàíûìà ãàéûäàðñàí! – äåäè, þçöèñÿ àüàúëàðûí àðàñûíäà ýþçäÿí èòäè.
Ùåðàêë èëÿ Èîëàé éîëëàðûíà äàâàì åäÿðÿê òóòäóãëàðû ìàðàëû
äàëëàðûíúà àïàðäûëàð.
Ýåðèéÿ ãàéûäàðêÿí îíëàðûí éîëëàðû àñàí èäè âÿ ÷öðÿòëÿ éåðèéèðäèëÿð, ÷öíêè îíëàð þç èçëÿðè âÿ úûüûðëàðû èëÿ ýåäèðäèëÿð. Àç ñîíðà
äàüûí ÿòÿêëÿðèíÿ åíäèëÿð. Ùåðàêë Ìèêåíàéà éîëëàíûá ýþçÿë õàëëû
ìàðàëû Éåâðèñôåéèí ñàðàéûíà ýÿòèðäè.
Ëàêèí, ÷àð Àðòåìèäàäàí ãîðõóá, ìàðàëû Ùåðàêëà âåðäè.
Ùåðàêë, ýþçÿë îâ÷ó ãûçûí: “Ñÿí ìÿíèì éàíûìà ãàéûäàðñàí!”– ñþçëÿðèíè õàòûðëàäû. Îíóí àðçóñóíó éåðèíÿ éåòèðìÿê ö÷öí ìàðàëû
èëàùÿ Àðòåìèäàéà ãóðáàí ýÿòèðäè.

100ÄÞÐÄÖÍÚÖ ÃÎ×ÀÃËÛÃ

Ùåðàêë éåð öçöíö Åðèìàíô ãàáàíûíäàí õèëàñ åäèðÈñòÿð éàéäà, èñòÿðñÿ äÿ ïàéûçäà òàðëàëàðäà òÿðÿâÿç âÿ òàõûë éåòèøÿíäÿ, Åðèìàíô äàüûíûí éàíûíäà éàøàéàí êÿíäëèëÿð, ñÿùÿðëÿð þçòàðëàëàðûíà ùÿéÿúàíëà áàõàð âÿ ùÿð äÿôÿ ýàù áóðàäà, ýàù äà îðàäà,äÿùøÿòëè áèð âèðàíÿëèéèí èçèíè ýþðÿðäèëÿð: òîðïàã åøÿëÿíèá äàüûëìûø,ÿêèí òàïäàëàíìûø âÿ êþêöíäÿí ÷ûõàðûëìûø, èíñàíëàðà ëàçûì îëàí÷îõëó ìåéâÿëÿð êèìèíñÿ ãàáà ãöââÿñè èëÿ ÿçèëèá äàüûëìûø îëàðäû.
Àäàìëàð áåëÿ íàüûë åäèðäèëÿð êè, äàü éàìàúëàðûíäàêû ïàëûä
ìåøÿëèéèíäÿ âÿùøè áèð ãàáàí éàøàéûð âÿ ýåúÿëÿð î, äàüäàí àøàüû
åíèð âÿ òàðëàëàðû âèðàíÿ ãîéóðäó. Àììà îíóí äèøëÿðè âÿ äûðíàãëàðûåëÿ ãîðõóíú èäè êè, ùå÷ êèì ìåøÿéÿ ýåòìÿéÿ âÿ áó ìÿíôóð ùåéâàíû þëäöðìÿéÿ úöðÿò åòìÿçäè.
×àð Éåâðèñôåé Ùåðàêëà Åðèìàíô ãàáàíûíû îâëàìàã ö÷öí éîëàäöøìÿéè ÿìð åòäè.
Ùåðàêë, êÿíääÿ ñÿððàñò âóðàí áèð îâ÷óíóí îëìàìàñûíà òÿÿúúöá åòäè, ÷öíêè, ãàáàíû þëäöðìÿê î ãÿäÿð äÿ ÷ÿòèí èø äåéèëäè, îäóðêè, ãÿùðÿìàí òÿêëèêäÿ Åðèìàíô äàüûíà ýåòäè. Ñûëäûðûì éàìàúëàðëà
éóõàðû ãàëõàðêÿí î, àò àéàãëàðûíûí ñÿñèíè åøèòäè âÿ áèðäÿí îíóí éàíûíäàí äÿðÿéÿ âÿøùè àòëàð èëõûñû ÷àïûá êå÷äè. Ëàêèí äèããÿòëÿ áàõàíäà Ùåðàêë ýþðäö êè, áóíëàð àò äåéèëäèð. Ñàíêè, èíñàíûí éàðûñû
àòûí éàðûñû èëÿ, àòûí ñàüðûñûíäà áàøû âÿ ÿëëÿðèëÿ èíñàí ýþâäÿñè áèðëÿøìèøäèð. Óçàãäàí åëÿ áèë êè, ãûçüûí àòëûëàð èòè ýåäÿí àòëàðû ìèíèá
÷àïûðäûëàð.
– Êåíòàâðëàð! – äåéÿ Ùåðàêë ñÿñëÿíäè.
Êåíòàâðëàð, éîëëàðûíäà îëàí ùÿð øåéè ãûðûá äàüûäà-äàüûäà, Ùåðàêëûí éàíûíäàí ôûðòûíà êèìè êå÷èá ýåòäèëÿð âÿ áèðáàøà äàüûí ÿòÿéèíäÿ éåðëÿøÿí êÿíäÿ ÷àïäûëàð.
“Áó, âÿùøè ãàáàíäàí äà ãîðõóíúäóð!” – äåéÿ Ùåðàêë äöøöíäöâÿ èíäè áàøà äöøäö êè, íÿ ö÷öí Éåâðèñôåé îíó áóðàéà îâà ýþíäÿðìèøäèð.
Ëàêèí î, ãîðõìàäàí éîëóíà äàâàì åòäè. Áèð ãÿäÿð êå÷äèêäÿí
ñîíðà î, ãàðøûñûíäà ýÿíú áèð êåíòàâðûí êåøèê ÷ÿêäèéè áèð ìàüàðà ýþðäö.
101Ùåðàêë úÿñàðÿòëÿ îíà éàíàøûá, äîñòúàñûíà äåäè:– Ìÿí ÷àðûí îâ÷óñóéàì. ×àð ìÿíÿ, áóðàäà äàüäà éàøàéàí
âÿùøè ãàáàíû èçëÿéèá þëäöðìÿéè ÿìð åòìèøäèð. Îíó íåúÿ òàïìàã
ëàçûì ýÿëäèéèíè ìÿíÿ ýþñòÿðìÿçñÿíìè?
Êåíòàâð ùÿâÿñëÿ úàâàá âåðäè:– Áó ãàáàí áèçè – áó ìåøÿíèí ñàêèíëÿðèíè äÿ áÿðê úàíà ýÿòèðìèøäèð. Îíóí äÿðäèíäÿí ìÿí ýÿðÿê ìàüàðàíû ãîðóéàì êè, î áèçèì
éóðäóìóçó âèðàíÿ ãîéìàñûí. ßýÿð ñÿí îíó þëäöðñÿéäèí, éàõøû
îëàðäû. Ìÿí îíóí èçèíè ñÿíÿ ýþñòÿðÿðÿì. Àììà ãàáàãúà ìÿíèì
ãîíàüûì îë.
Î, Ùåðàêëû ìàüàðàéà àïàðäû, îúàãäà îä éàíäûðäû âÿ îâ÷óíó ÿòâÿ ìåéâÿéÿ ãîíàã åòäè.
– Ìÿí éåéÿðêÿí øÿðàá è÷ìÿéÿ àäÿò åòìèøÿì, – äåéÿ Ùåðàêë
äèëëÿíäè, – àììà ñèçèí, éÿãèí êè, øÿðàáûíûç éîõäóð.
– Ùå÷ äÿ åëÿ äåéèë! – äåéÿ êåíòàâð ëîâüàëûãëà ÷ûüûðäû. – Øÿðàáâÿ êåéô àëëàùû Äèîíèñ þçö áó éàõûíëàðäà áèçÿ áöòþâ áèð ÷ÿëëÿê
òÿçÿ øÿðàá áàüûøëàìûøäûð. Ãîé åëÿ äÿ îëñóí, ñÿíè ãîíàã åäèì,àììà áó áàðÿäÿ éîëäàøëàðûì áèëìÿìÿëèäèð.
Áåëÿëèêëÿ î, ÿçèçëÿäèêëÿðè ÷ÿëëÿéè à÷äû, þçö âÿ Ùåðàêë ö÷öíøÿðàá òþêäö âÿ îíëàð è÷èá øÿíëÿøäèëÿð.

102

Áèðäÿí ìàüàðàíûí àüçûíäà àò àéàãëàðûíûí ñÿñè ýÿëäè – øÿðàáûíèéè êåíòàâðëàðû úÿëá åòìèø âÿ îíëàð ñóñóçëóãäàí òàãÿòäÿí äöøÿðÿê
ãà÷ûá áóðàéà ýÿëìèøäèëÿð. Éàä àäàìûí îíëàðûí ìÿíçèëèíÿ ýèðäèéèíè âÿ øÿðàáëàðûíû è÷äèéèíè áèëèá, îíëàð ùÿääèíäÿí àðòûã ãÿçÿáëÿíäèëÿð âÿ âÿùøèúÿñèíÿ áàüûðà-áàüûðà ìàüàðàéà ýèðäëèÿð. Ùåðàêë
éàíìûø êþñþâëÿðè îúàãäàí àëûá ìàüàðàíûí è÷ÿðèñèíäÿí îíëàðà òóëëàìàüà áàøëàäû. Îíëàð îääàí ãîðõóá ãà÷äûëàð. Ùåðàêë ìàüàðàäàí
áàðûéà ÷ûõûá, ìåøÿéÿ ýåòìÿê èñòÿäè. Ëàêèí, êåíòàâðëàð îíó ýöäöðäöëÿð, îíóí òÿê îëäóüóíó ýþðöá, öðÿêëÿíäèëÿð âÿ éåíèäÿí îíóíöçÿðèíÿ ùöúóì åòäèëÿð. Áåëÿ îëäóãäà Ùåðàêë Ëåðíåé ÿæäàùàñûíûí
ãàíû èëÿ çÿùÿðëÿíìèø îõëàðû îíëàðà àòìàüà áàøëàäû âÿ îíëàð áèðáèðèíèí àðäûíúà éåðÿ éûõûëûá þëäöëÿð. Áó çàìàí Ùåðàêëû ãîíàã
åäÿí ýÿíú êåíòàâð ìàüàðàäàí áàéûðà ÷ûõäû âÿ êåíòàâðëàðûí ÿòðàôäà óçàíàí ìåéèòëÿðèíÿ òÿÿúúöáëÿ áàõäû.
– Íåúÿ! Áó áàëàúà àüàú ïàð÷àñû þëäöðöð? – äåéÿ î ñîðóøäó. –Áó íàçèê àüàú þëäöðÿ áèëÿð?
Áóíó äåéèá, î, îõó þëÿíëÿðèí áèðèíèí áÿäÿíèíäÿí äàðòûá ÷ûõàðòäû.
– Éàâàø! Äåéÿ Ùåðàêë ãûøãûðäû.
Ëàêèí àðòûã ýåú èäè: êåíòàâð îõó ÿëèíäÿí ñàëäû âÿ îõ îíóíàéàüûíà ñàíúûëäû. Î, ñÿñèíè áåëÿ ÷ûõàðìàäàí éûõûëûá þëäö.

103Ùåðàêë þëìöø êåíòàâðëàðûí úÿñÿäëÿðèíè ìàüàðàéà äàøûäû, ñÿðäàáÿ êèìè îíëàðûí öñòöíÿ éåêÿ äàøëàð ãàëàäû âÿ éîëóíà äàâàì åòäè. Ùå÷ áèð çÿùìÿò ÷ÿêìÿäÿí î, ãàáàíû ìåøÿäÿ ýöäöá, ãû÷ûíäàí
éàðàëàäû, ÿë-àéàüûíû ñàðûäû, ÷èéíèíÿ àøûðûá Ìèêåíàéà ãàéûòäû âÿÉåâðèñôåéèí ñàðàéûíà ýÿëäè.
Âÿùøè ãàáàíûí áàüûðòûñû áöòöí ñàðàéû áöðöäö, ÷àð Éåâðèñôåé
ãîðõóñóíäàí ùÿéÿòäÿ ñó ö÷öí ãîéóëìóø áþéöê ìèñ ÷ÿíèí è÷èíÿ
ýèðäè.
Ùåðàêë àõûð êè, îíó àõòàðûá òàïäû. Ëàêèí, ÷àð ÷ÿíèí ãûðàüûíäàí
äÿùøÿòëè ãàáàíûí áàøûíû ýþðÿí êèìè, ÿëëÿðèíè éåëëÿéèá úûð ñÿñëÿ
ãûøãûðäû:– Òåç îë, áóðäàí ýåò!
Ùåðàêë ýöëäö, ÷ûõûá ýåòäè âÿ ãàáàíû êÿñèá úàìààòû ãîíàã åòìÿéè ÿìð åòäè.

104

ÁÅØÈÍÚÈ ÃÎ×ÀÃËÛÃ

Ùåðàêë Ñòèìôàë ãóøëàðûíû ãîâóð
Ìöùàðèáÿ àëëàùû Àðåñèí áèð äÿñòÿ âÿùøè ãóøó âàð èäè. Îíëàðûí
úàéíàãëàðû âÿ äèìäèéè äÿìèðäÿí èäè, ìèñ ëÿëÿêëÿðè èñÿ áÿäÿíëÿðèíäÿí ãîïóá äÿùøÿòëè áèð ãöââÿ èëÿ àøàüû äöøöð, îõ êèìè àäàìû
þëäöðöðäö. Ãóøëàð Ñòèìôàë ýþëöíöí éàíûíäà äàüëàðäà âÿ äÿðÿëÿðèí
äèáèíäÿ éàøàéûðäûëàð. Áó ýþëöí ñóëàðû éåðàëòû ìàüàðàéà àõûá òþêöëöð, êè÷èê ÷àéëàð øÿêëèíäÿ éåðèí àëòûíà, þëöëÿð ñÿëòÿíÿòèíÿ àõûðäû.
Ýþëäÿ éàøàéûø éîõ èäè, îíó ÷ûëïàã ãàéàëàð ÿùàòÿ åòìèøäè. Àíúàã
ýþëöí îðòàñûíäàêû àäàäà ùöíäöð ãàìûøëûã ÿìÿëÿ ýÿëìèøäè âÿ áóðàäà ìöùàðèáÿ àëëàùûíûí ãóøëàðû éàøàéûðäû. Îíëàð èíñàí ÿòè èëÿ ãèäàëàíûðäûëàð âÿ áóðàäàí äÿñòÿ èëÿ ãàëõûá ãàíëû îâà ó÷óá ýåäÿðäèëÿð.
×àð Éåâðèñôåé Ùåðàêëà ÿìð åòäè êè, Ñòèìôàë ýþëöíÿ ýåòñèí âÿÀðåñèí ãóøëàðûíû äÿíèçèí àðõàñûíà ãîâóá óçàãëàøäûðñûí.
Ùåðàêë þçö èëÿ ýåòìÿéÿ Èîëàéû äà ÷àüûðäû, þç êàìàíûíû âÿçÿùÿðëè îõëàðûíû ýþòöðöá, äàüëàðà éîëà äöøäö. Îíëàð óçóí çàìàí
ó÷óðóìëàðäà äîëàøäûëàð âÿ íÿùàéÿò, äèáèíäÿ Ñòèìôàë ýþëöéåðëÿøÿí äÿðÿéÿ ýÿëèá ÷ûõäûëàð.
ßòðàô áîøëóã âÿ ãîðõóëó èäè: ÷ûëïàã ãàéàëàðäàí áàøãà íÿ áèð÷è÷ÿê, íÿ äÿ àüàú âàð èäè. Ýþëöí ùàìàð öçöíö íÿ êöëÿê õÿôèô-õÿôèô äàëüàëàíäûðûð, íÿ áàëûãëàð ñóäà ÷ûðïûíûð âÿ íÿ äÿ êÿðòÿíêÿëÿëÿð
äàøëàðûí àðàñûíäà þçëÿðèíè ýöíÿ âåðèðäèëÿð. Ýþëöí öçÿðèíäÿ þëö áèðñöêóò âàð èäè. Ùåðàêë èëÿ Èîëàé ëàï ñóéóí ãûðàüûíäàêû äàøûí öñòöíäÿ îòóðóá, ñàêèò ýþëÿ òàìàøà åäèðäèëÿð. Îíëàðû íÿ èñÿ áèð êÿäÿð áàñäû, áÿäÿíëÿðèíäÿ éîðüóíëóã ùèññ åäèð, ÷ÿòèíëèêëÿ íÿôÿñ àëûðäûëàð.
Ùåðàêë äîñòóíà äåäè:– Þçöìö íÿ èñÿ ïèñ ùèññ åäèðÿì, íÿôÿñèì òÿíýëÿøèð, öðÿéèì
äàéàíûð âÿ êàìàí ÿëèìäÿí äöøöð...
Îíëàðû ãÿðèáÿ áèð éóõó áàñäû.
Áó çàìàí ýþëöí îðòàñûíäàêû àäàäàí áèð-áèðèíèí äàëûíúà úèíýèëòè èëÿ èðè ãûðìûçû ãóøëàð ãàëõäû. Îíëàð ãàòàðëà, áèð-áèðèíèí äàëûíúà ýþëöí, äÿðÿíèí öçÿðèíäÿ äþâðÿ âóðìàüà áàøëàäûëàð âÿ òåçëèêëÿ
105

áóëóä êèìè ýþéöí öçöíö áöðöäöëÿð, ñóéóí öçÿðèíÿ òöíä-ãûðìûçû
êþëýÿ äöøäö.
Áèðäÿí, éàòìûø Ùåðàêëûí éàíûíà íÿ èñÿ äöøäö, äàøà äÿéèá
ýóðóëäàäû, Ùåðàêë éóõóäàí îéàíäû.
Îíóí éàíûíäà êÿíäëèëÿðèí áàüäàí âÿ áîñòàíäàí ãóøëàðû ãîâäóüó àäè áèð òàõòà ÷àõ-÷àõà äöøöá ãàëìûøäû. Ãÿùðÿìàíà áó ÷àõ÷àõàíû èíñàíëàðûí àüûëëû ìöðÿááèñè âÿ êþìÿê÷èñè èëàùÿ Àôèíà
ýþíäÿðìèøäè.
Ùåðàêë éåðèíäÿí äèê ãàëõäû, Èîëàéû îéàòäû, ÷àõ-÷àõàíû îíà âåðèá òàïøûðäû êè, îíó ñèëêÿëÿñèí. ×àõ-÷àõà úûðûëäûéûá, ñóñìóø ýþëöí
öçÿðèíäÿ ýóðóëòó ãîïàðûð âÿ äàü ÿêñ-ñÿäà èëÿ áó ñÿñè éöç ãàò àðòûðûðäû. Ãåéðè-àäè ñÿñëÿðäÿí ùöðêìöø ãóøëàð î òÿðÿô áó òÿðÿôÿ ãà÷ûøûð, ëÿëÿêëÿðèíè òþêÿðÿê èíòèçàìñûç ùàëäà ó÷óøóðäóëàð. Ùåðàêë êàìàíûíû ãàïûá, áèð-áèðèíèí äàëûíúà îõëàðû ãóøëàðà àòìàüà áàøëàäû.
Âóðóëìóø ãóøëàð ýþëÿ äöøöð âÿ àüûð ëÿëÿêëÿðè îíëàðû ýþëöí
äèáèíÿ ÷ÿêèá àïàðûðäû.
Íåìåé øèðèíèí ùå÷ áèð îõ áàòìàéàí äÿðèñèíÿ áöðöíìöø Ùåðàêë, ãîðõóíú Ñòèìôàë ãóøëàðûíû øèääÿòëÿ ãûðûá òþêöðäö. Îíëàðûí
÷îõó ýþëöí ñóëàðûíäà ãÿðã îëäóëàð. Èíäè, àðòûã ýþë ñàêèò äåéèëäè,îíóí ñóéó ñöòóí êèìè éóõàðû ãàëõûð, ïûããûëäàéûð âÿ àü áóõàð ýþéÿãàëõûðäû.
Ñàëàìàò ãàëàí ãóøëàð ýþëöí öçÿðèíäÿ éöêñÿêëÿðÿ ãàëõàðàã,äÿñòÿ èëÿ áèð éåðÿ òîïëàøäûëàð âÿ ó÷óá óçàãëàøäûëàð. Îíëàð Éóíàíûñòàíû òÿðê åòäèëÿð, ëàï óçàãëàðäà, úîøüóí äÿíèçèí àðàñûíäàêû
êèìñÿñèç áèð àäàéà åíäèëÿð.
– Íÿ ãÿäÿð êè, áèçè þëöì éóõóñó áàñìàéûá, òåç îë, áóðàäàí
÷ûõûá ýåäÿê! – äåéÿ Ùåðàêë éîëäàøûíà ìöðàúèÿò åòäè. Ñîíðà ùÿð èêèäîñò Àôèíàíûí ÷àõ-÷àõàñûíû ãàéíàéàí ñóéà òóëëàéûá, êèìñÿñèç
ýþëäÿí òÿëÿñèê ÷ûõûá ýåòäèëÿð.

107ÀËÒÛÍÚÛ ÃÎ×ÀÃËÛÃ

Ùåðàêë Àâýèéèí òþâëÿñèíè òÿìèçëÿéèð
Åëèäàíûí ÷àðû Àâýèé ùÿääèíäÿí àðòûã âàðëû èäè. Îíóí ñàéñûçùåñàáñûç þêöç âÿ ãîéóí ñöðöëÿðè, àò èëõûëàðû Àëôåé ÷àéûíûí ìÿùñóëäàð âàäèñèíäÿ îòàðûëûðäû. Îíóí ãàð êèìè àüàïïàã àéàãëàðû îëàí ö÷éöç àòû, ìèñ êèìè ãûïãûðìûçû èêè éöç àòû âàð èäè; îí èêè àò ãó ãóøó êèìèòàìàì àü èäè, îíëàðäàí áèðèíèí èñÿ àëíûíäà óëäóç ïàðûëäàéûðäû.
Àâýèéèí ìàë-ãàðàñû î ãÿäÿð ÷îõ èäè êè, íþêÿðëÿð ïÿéÿëÿðè âÿòþâëÿëÿðè òÿìèçëÿìÿéÿ ìàúàë òàïìûðäûëàð, îäóð êè, óçóí èëëÿð ÿðçèíäÿ ïÿéÿëÿðäÿ ïåéèí éûüûëûá äàì áîéäà ãàëàíìûøäû.
×àð Éåâðèñôåé Àâýèéëÿ äîñòëàøìàã âÿ Ùåðàêëû àë÷àëòìàã ìÿãñÿäèëÿ, ãÿùðÿìàíû Àâýèéèí òþâëÿëÿðèíè òÿìèçëÿìÿéÿ ýþíÿäèðäè.
Ùåðàêë Åëèäàéà ýÿëèá, Àâýèéÿ äåäè:– ßýÿð þç àòëàðûíûí îíäà áèð ùèññÿñèíè ìÿíÿ âåðñÿí, ñÿíèí
òþâëÿëÿðèíè áèð ýöíäÿ òÿìèçëÿéÿðÿì.
Àâýèé ýöëöìñÿäè: î áåëÿ äöøöíöðäö êè, áó òþâëÿëÿðè öìóìèééÿòëÿ òÿìèçëÿéèá ãóðòàðìàã îëìàç. Îíà ýþðÿ äÿ ÷àð, Ùåðàêëà äåäè:– ßýÿð ñÿí ìÿíèì òþâëÿëÿðèìè áèð ýöíäÿ òÿìèçëÿñÿí, ìÿí þçàòëàðûìûí îíäà áèð ùèññÿñèíè ñÿíÿ âåðÿðÿì.
Áåëÿ îëäóãäà Ùåðàêë îíà êöðÿê âåðìÿëÿðèíè òÿëÿá åòäè, ÷àðÀâýèé äÿ èñòåùçà èëÿ ýöëöá ãÿùðÿìàíà êöðÿê âåðèëìÿñèíè ÿìð åòäè.
– Áó êöðÿêëÿ ñÿí, ÷îõ èøëÿìÿëè îëàúàãñàí! – äåéÿ î, Ùåðàêëà
ìöðàúèÿò åòäè.
– Àíúàã áèðúÿ ýöí, – äåéÿ Ùåðàêë úàâàá âåðäè âÿ Àëôåéèí ñàùèëèíÿ ýåòäè.
Î, êöðÿêëÿ éàðûì ýöí ñÿéëÿ èøëÿäè. Òîðïàã îíóí àéàüûíûí
àëòûíäàí ÷ûõûá, ùöíäöð ñÿää êèìè óçàíìûøäû. Ùåðàêë ÷àéûí àõûíûíûí ãàáàüûíû áîüóá, îíó áèðáàøà ÷àðûí òþâëÿëÿðèíÿ éþíÿëòäè.
Àëôåéèí ñóéó ñöðÿòëÿ òþâëÿëÿðäÿí àõûá êå÷äè âÿ þçö èëÿ áÿðàáÿð ïåéèíè, àõóðëàðû, éåì ãàáëàðûíû âÿ ùÿòòà ñûíûã-ñþêöê äèâàðëàðûäà éóéóá àïàðäû.
108

Ùåðàêë êöðÿéÿ ñþéêÿíÿðÿê, ÷àéûí úÿëä èøëÿìÿñèíÿ òàìàøà
åäèð âÿ àíúàã ùÿðäÿíáèð îíóí êþìÿéèíÿ ýÿëèðäè.
Ýöíáàòàíà éàõûí, òþâëÿëÿð òÿìèçëÿíèá ãóðòàðìûøäû.
– Ìÿíÿ àúûüûíûç òóòìàñûí, åé ÷àð, – äåéÿ Ùåðàêë ÷àðà ìöðàúèÿò åòäè, – ìÿí ñÿíèí òþâëÿëÿðèíè íÿèíêè, òÿêúÿ ïåéèíäÿí, ùÿòòà
êþùíÿëìèø âÿ ÷îõäàí ÷öðöìöø áöòöí øåéëÿðäÿí òÿìèçëÿìèøÿì.
Ìÿí âÿä åòäèéèìäÿí äàùà ÷îõ èø ýþðìöøÿì. Èíäè èñÿ ñÿí þç âÿäåòäèéèíè âåð.
Ëàêèí, àúýþç Àâýèé ìöáàùèñÿ åòìÿéÿ, ñþéöá-ñþéëÿíìÿéÿâÿ àòëàðû Ùåðàêëà âåðìÿêäÿí áîéóí ãà÷ûðìàüà áàøëàäû.
Áåëÿ îëäóãäà, Ùåðàêë ãÿçÿáëÿíäè, Àâýèé èëÿ äþéöøÿ ýèðäè âÿòÿêáÿòÿê âóðóøìàäà îíó þëäöðäö.

110ÉÅÄÄÈÍÚÈ ÃÎ×ÀÃËÛÃ

Ùåðàêë Êðèò þêöçöíö ðàì åäèðÙåðàêë àðòûã àëòû äÿôÿ Ìèêåíàéà ýÿëìèø âÿ ÷àð Éåâðèñôåéèí
ÿìðèíÿ ýþðÿ òÿùëöêÿëè âÿ ÷ÿòèí ñÿôÿðÿ ýåòìèøäè. Î, àëòû øþùðÿòëè èøýþðìöøäö: Íåìåé øèðèíè þëäöðìöø, Ëåðíåé ÿæäàùàñûíû ìÿùâ åòìèø, Êåðèíåé õàëëû ìàðàëûíû òóòìóø, Åðèìàíô ãàáàíûíû Ìèêåíàéà
ýÿòèðìèøäè, Ñòèìôàë ãóøëàðûíû Éóíàíûñòàíäàí ãîâìóø âÿ áèð ýöíöí è÷ÿðèñèíäÿ Àâýèéèí òþâëÿëÿðèíè òÿìèçëÿìèøäè. Áóäóð, Éåâðèñôåé éåíÿ ãÿùðÿìàíû þç éàíûíà ÷àüûðäû âÿ îíà, äÿíèçëÿ öçöá Êðèòàäàñûíà ýåòìÿéè âÿ êðèòëèëÿðäÿí ùå÷ áèðèíèí þùäÿñèíäÿí ýÿëÿ áèëìÿäèéè ãûçìûø þêöçö ðàì åòìÿéè ÿìð åòäè.
Áó þêöç âàõòèëÿ Êðèò àäàñûíà öçöá ýÿëìèø âÿ Êðèò ÷àðû Ìèíîñ
äÿíèçëÿð àëëàùû Ïîñåéäîíà âÿä åòìèøäè êè, þêöçö îíà ãóðáàí ýÿòèðÿúÿêäèð. Ëàêèí, ãûçûë áóéíóçëó, ãàð êèìè àüàïïàã þêöç Ìèíîñóí î ãÿäÿð õîøóíà ýÿëìèøäè êè, ÷àð þêöçö þçö ö÷öí ñàõëàìûø,Ïîñåéäîíà èñÿ áàøãà áèð þêöçö ãóðáàí âåðìèøäè. Äÿíèç àëëàùûíûí
ãÿçÿáè òóòìóø âÿ ýþçÿë þêöçö ãóäóçëàðà äö÷àð åòìèøäè. Þêöçãóäóðìóø, ìþâëÿäÿí áàéûðà ÷ûõìûø, ÷àðûí ùÿéÿòèíäÿí ãà÷ûá ýåòìèø âÿ áöòöí àäàíûí áàøûíà áÿëà îëìóøäó.
Ùåðàêë äÿíèçèí ñàùèëèíÿ ýÿëäè, Ôèíèêèéà ýÿìèñèíÿ ìèíèá Êðèòàäàñûíà éîëà äöøäö. Ôûðòûíà ãîïäó, óçóí çàìàí ýÿìèíè ôûðòûíàëû
äÿíèçäÿ àòûá-òóòàðàã, íÿùàéÿò îíó ïàð÷àëàäû âÿ äàëüàëàð ýÿìèíèí
ïàð÷àëàðûíû éàä, íàìÿëóì áèð þëêÿíèí ñàùèëëÿðèíÿ òóëëàäû.
Áóðàäà, áþéöê ëÿëÿê òîïàñûíà áÿíçÿð àüàúëàð áèòèðäè: áó àüàúëàðûí ýþâäÿñèíäÿí áèðáàøà éîüóí ñàïëàãëàð ÷ûõìûøäû, áó ñàïëàãëàðäà åëÿ áþéöê éàðïàãëàð éåëëÿíèðäè êè, îíëàðûí àëòûíäà àäàì ýèçëÿíÿ áèëÿðäè.
Ùåðàêë âÿ îíóí ñàëàìàò ãàëìûø éîë éîëäàøëàðû áó àüàúëàðûí
êþëýÿñèíäÿ äèíúëÿðèíè àëäûëàð âÿ ñàùèë áîéó ãûçìàð ñàðû ãóìóí
öñòö èëÿ ýåòäèëÿð. Îíëàð õåéëè ýåòäèëÿð, íÿùàéÿò äÿíèçèí êÿíàðûíäà
áþéöê áèð øÿùÿðÿ ýÿëèá ÷ûõäûëàð. Ëèìàíäà ÷îõëó ýÿìè, ñàùèëäÿ èñÿäàøäàí òèêèëìèø ùöíäöð ñàðàéëàð âÿ ìÿáÿäëÿð âàðäû.
111

Áàéðàì åòìÿê ö÷öí ìÿáÿäÿ òÿëÿñÿí ÿùàëè îíëàðà äåäè:– Ñèç Ìèñèðäÿñèíèç, Ìèñðè èñÿ ãöäðÿòëè âÿ ãÿçÿáëè ÷àð – áþéöê
Áóçèðèñ èäàðÿ åäèð.
Ùåðàêë õàùèø åòäè êè, îíëàðû ÷àðûí éàíûíà àïàðñûíëàð. Ëàêèí, éàäåëëèëÿð ñàðàéà äàõèë îëàí êèìè îíëàðû òóòóá çÿíúèðëÿäèëÿð.
Ìèñðèí ãÿääàð ùþêìäàðû îíëàðà äåäè:– Ñèç þç âàõòûíäà ýÿëèá ÷ûõìûñûíûç, ùàçûðäà Ìèñèðäÿ áàéðàìäûð, ìÿí ñèçè àëëàùëàðà ãóðáàí âåðÿúÿéÿì.
– Àëëàùëàð èíñàíëàðû ãóðáàí ãÿáóë åòìèðëÿð, – äåéÿ Ùåðàêë
äèëëÿíäè.
Ëàêèí Áóçèðèñ ýöëäö âÿ úàâàáûíäà äåäè:– Èíäè áèç áóíó éîõëàéàðûã! Êàùèí áèðèíúè ñÿíè ãóðáàí êÿñÿúÿêäèð, îíäà áàõàðûã, ñÿí àëëàùëàðûí õîøóíà ýÿëÿðñÿí, éà éîõ. –Áåëÿëèêëÿ, î, ÿñèðëÿðè øÿùÿðèí îðòàñûíäàêû áþéöê ìÿáÿäÿ àïàðìàüû ÿìð åòäè.
Ùåðàêë èëÿ éîëäàøëàðûíû àäàìëà äîëó îëàí ìÿáÿäÿ ýÿòèðèá
ìåùðàáà ÷ûõàðòäûëàð. Ëàêèí, ãóðáàíýàùûí éàíûíäà îä éàíäûðàí
êèìè âÿ ãîúà êàùèí þç èòè âÿ óçóí áû÷àüûíû ÿëèíÿ àëàí êèìè, Ùåðàêëþç ÿçÿëÿëÿðèíè øèøèðòäè âÿ ãîëóíà áàüëàíìûø çÿíúèðè ãûðûá ïàð÷àïàð÷à åòäè. Çÿíúèðèí ãûðûüû èëÿ êàùèíè âóðóá þëäöðäö. Ñîíðà äà ãÿçÿá è÷ÿðèñèíäÿ, ÷àðûí êåøèê÷èëÿðèíè êÿíàðà òóëëàäû, Áóçèðèñèí ãûëûíúûíû
ÿëèíäÿí àëûá ãÿääàð ÷àðû þëäöðäö. Ãÿùðÿìàíûí ãöââÿñèíÿ ùåéðàí
ãàëìûø ìèñèðëèëÿð îíà òîõóíìàüà úöðÿò åòìÿäèëÿð. Î, þç éîëäàøëàðûíû äà àçàä åäèá, ëèìàíà òÿëÿñäè. Ëèìàíäà îíëàðû Êðèò àäàñûíà àïàðìàüà ðàçû îëàí áèð ýÿìè òàïäûëàð.
Îíëàð Êðèòèí ñàùèëëÿðèíÿ òåç ýÿëèá ÷àòäûëàð. Ùåðàêë þç éîëäàøëàðû èëÿ âèäàëàøûá, ñàùèë áîéó òÿê ýåòäè. ×îõ êå÷ìÿäè êè, î, ãóäóç þêöçö ýþðäö. Ýþçëÿðè ãàí ÷àëìûø þêöç ãûðûëìûø çÿíúèðèíè úèíýèëäÿäèá âÿùøèúÿñèíÿ áþéöðÿ-áþéöðÿ îíóí öñòöíÿ úóìäó. Îíóíàüçûíäàí ïàð÷à-ïàð÷à àü êþïöê òþêöëöðäö. Ùåðàêë áèð àüàúûí äàëûíäà ýèçëÿíèá ýþçëÿäè. Þêöç äàéàíäû, áàøûíû àøàüû ÿéèá, àéàãëàðûèëÿ òîðïàüû åøÿëÿìÿéÿ áàøëàäû. Áó çàìàí Ùåðàêë, îíóí äàëûíúà
éåðëÿ ñöðöíÿí çÿíúèðèí óúóíäàí éàïûøäû âÿ àòûëûá þêöçöí äàëûíà
ìèíäè. Þêöç òèòðÿéèá øûëëàã àòàðàã, àðõàñûíäàêû ýþçëÿíèëìÿç éöêö113

éåðÿ ÷ûðïìàüà ÷àëûøûðäû. Ëàêèí Ùåðàêë çÿíúèðè îíóí áóéíóçëàðûíà
äîëàéûá, îíó áÿðê-áÿðê òóòäó. Þêöç øèêàéÿòëÿ áþéöðöá, äÿíèçÿ
äîüðó ãà÷äû. Î, äàëüàëàðà òóëëàíûá öçìÿéÿ áàøëàäû. Äÿíèçèí è÷ÿðèñèíäÿ ãóäóçëóüó éàòäû, çÿìèäÿêè èø þêöçö êèìè ñàêèòëÿøäè âÿÙåðàêë èëÿ áÿðàáÿð öçÿ-öçÿ Ìèêåíàéà ýåòäè.
Ùåðàêë þçö îíó ÷àð Éåâðèñôåéèí ìàë-ãàðà ïÿéÿñèíÿ àïàðäû.
Ëàêèí ÷îáàíëàð ãûçìûø þêöçäÿí ãîðõäóëàð âÿ îíó ïÿéÿäÿ ñàõëàéà áèëìÿäèëÿð. Þêöç îíëàðäàí ãà÷äû, òà îíó Ùåðàêëûí äîñòó Òåçåé
òóòóá àëëàùëàðà ãóðáàí âåðÿíÿ ãÿäÿð î ùå÷ êèìèí ÿëèíÿ êå÷ìÿäèâÿ Ïåëîïåííåñèí ùÿð éåðèíè ýÿçäè.

114

ÑßÊÊÈÑÈÍÚÈ ÃÎ×ÀÃËÛÃ

Ùåðàêë Äèîìåäèí àòëàðûíû ÿëäÿ åäèðÉåâðèñôåé òÿçÿäÿí Ùåðàêëû óçàã áèð éîëà – Ôðàêèéà ÷àðû Äèîìåäèí àòëàðûíû ÿëäÿ åòìÿéÿ ýþíäÿðäè.
×àðà õèäìÿò åòäèéè ìöääÿò ÿðçèíäÿ Ùåðàêë èëê äÿôÿ þçöíö
èòèðäè. Î, íÿ øèðäÿí, íÿ ÿæäàùàäàí, íÿ óçóí çàìàí àâàðà ýÿçìÿêäÿí, íÿ àüûð èøäÿí, íÿ ãàíëû äþéöøäÿí, íÿ äÿ èíñàíëàðûí ùèéëÿñèíäÿí ãîðõìàìûøäû. Ëàêèí, ÷àðûí îíó èíäè ýþíäÿðäèéè èø îíà, ãÿùðÿìàíà éàðàøìàéàí áèð èø êèìè ýþðöíäö. Ãàíóíëà áàøãàñûíà
ìÿõñóñ îëàí áèð øåéè ÿëäÿ åòìÿê – ýöúëÿ ÿëèíäÿí àëìàã âÿ éàõóä
ýèçëè îüóðëàìàã äåìÿê èäè, Ùåðàêë èñÿ íÿ ãóëäóð, íÿ äÿ îüðó îëìàã èñòÿìèðäè.
Ùåðàêë êÿäÿðëè ùàëäà éîëà äöøäö, áåëÿ áèð ãÿðàðà ýÿëäè êè,Ôðàêèéàéà ãÿäÿð éîë óçóíäóð âÿ íåúÿ åòìÿê ëàçûì ýÿëäèéè áàðÿäÿ éîëäà äöøöíìÿê îëàð.
Î, Ôåññàëèéàéà, Ôåðà øÿùÿðèíÿ ýÿëèá ÷ûõäû, áóðàäà àëëàù Àïîëëîíóí ñåâèìëèñè, õîøáÿõò âÿ ìÿðùÿìÿòëè ÷àð Àäìåò ùþêìðàíëûã åäèðäè.
Èøûã àëëàùû êå÷ìèøäÿ ãÿçÿáëÿíÿðÿê àäàì þëäöðìöøäö, îíàýþðÿ äÿ Çåâñ îíà òàìàì áèð èë èíñàíà õèäìÿò åòìÿéè ÿìð åòìèøäè.
Àïîëëîí ÷àð Àäìåòèí éàíûíà ýÿëìèø âÿ áèð èë îíóí ìàë-ãàðàñûíû
îòàðìûøäû. Áóíóíëà äà Àäìåòÿ õîøáÿõòëèê öç âåðìèøäè – òîðïàãîíà áîë ìÿùñóë âåðìèø, íàõûðû ñàéñûç-ùåñàáñûç àðòìûøäû, Ôåðàäàâÿ ÷àðûí ñàðàéûíäà ÿìèí-àìàíëûã âÿ áîëëóã ùþêì ñöðöðäö.
Ëàêèí âàð-äþâëÿòäÿí äàùà éàõøûñû âÿ ÿìèí-àìàíëûãäàí äàùàÿçèç îëàí øåé – ýÿíú ÷àðè÷ÿ Àëêåñòà èäè êè, Àäìåòèí îíà åâëÿíìÿñèíÿ Àïîëëîí êþìÿê åòìèøäè. Îíóí àòàñû Ïåëèé åëàí åòìèøäè êè,êèì øèð èëÿ àéûíû áèð éåðäÿ àðàáàéà ãîøóá ýÿëèíèí äàëûñûíúà ýÿëÿáèëñÿ, ãûçûíû îíà ÿðÿ âåðÿúÿêäèð. Àïîëëîí âÿùøè ùåéâàíëàðû þéðÿäèá ÿùëèëÿøäèðäè, îíëàð èòàÿòëÿ Àäìåòèí àðàáàñûíà ãîøóëäóëàð âÿîíó Àëêåñòàíûí àòàñûíûí éàíûíà àïàðäûëàð. Àëêåñòà Àäìåòèí àðâàäû
îëäó, îíëàð õîøáÿõò éàøàäûëàð, óøàãëàðû äà îëäó.
115

Àïîëëîíóí Àäìåòÿ õèäìÿò åòìÿê ìöääÿòè ãóðòàðäûãäàí ñîíðà, èøûã àëëàùû ÷ûõûá ýåäÿðêÿí, ÷àðà äàùà áèð éàõøûëûã åòìÿê èñòÿäè.
Ùÿð áèð èíñàí ùÿéàòûíûí èïèíè ÿëëÿðèíäÿ òóòàí òàëå àëëàùëàðû Ìîéðëàð Àïîëëîíóí àðçóñóíà ýþðÿ Àäìåòèí þëöìöíö òÿõèðÿ ñàëìàüà
ðàçû îëäóëàð, áó øÿðòëÿ êè, îíóí þëöì ñààòû ýÿëèá ÷àòàíäà, áàøãà áèðàäàì îíó ÿâÿç åòìÿê èñòÿñèí.
Áóäóð, þëöì ñààòû ýÿëèá ÷àòäû, þëöëÿð ñÿëòÿíÿòèíèí ùþêìäàðû
Þëöìö Àäìåòèí äàëûíúà ýþíäÿðÿíäÿ, Ìîéðëàð ñîðóøäóëàð:– Êèì þçöíö Àäìåòëÿ ÿâÿç åòìÿê âÿ îíóí éåðèíÿ þëìÿê
èñòÿéèð?
Ùå÷ êèì – íÿ äîñòëàðû, íÿ ñàäèã íþêÿðëÿðè, íÿ äÿ ÷àðûí ãîúààòà-àíàñû, þç ùÿéàòëàðûíäàí ÿë ÷ÿêìÿê âÿ áàøãàñûíûí ÿâÿçèíÿ þëìÿê èñòÿìÿäèëÿð. Îíäà ýþçÿë Àëêåñòà ÿðèíÿ äåäè:– Ìÿíèì ÿçèçèì, ìÿí ñÿíèí ÿâÿçèíÿ ôÿðÿùëÿ þëöìÿ ýåäÿðÿì.
Ôÿðãè éîõäóð, ñÿíñèç ìÿí äöíéàäà éàøàìàã èñòÿìèðÿì. Ãîé ìÿíþëöì, ñÿí éàøà. Àíúàã ñÿíäÿí áèðúÿ õàùèøèì âàð: áèçèì åâÿ áàøãà
àðâàä ýÿòèðìÿ. Áóíó ìÿíÿ âÿä åò êè, ìÿí äÿ àðõàéûí þëöì.
Àäìåò, åâèíÿ ùå÷ âàõò áàøãà àðâàä ýÿòèðìÿéÿúÿéèíè âÿä åòäè.
Àëêåñòà òÿìèç ïàëòàð ýåéäè, éàòàüûíà óçàíûá îíóí äàëûíúà
ó÷óá ýÿëÿúÿê þëöìö ýþçëÿäè. Óøàãëàðû, ÿðè âÿ áöòöí éàõûí àäàìëàðû äèíìÿçúÿ îíóí ÿòðàôûíäà äàéàíûá ãÿìëè íÿçÿðëÿðëÿ àõûðûíúû
äÿôÿ îíà áàõûðäûëàð. Áàõ, áóäóð, ÷àðè÷ÿíèí öçöíÿ ãàðà êþëýÿ äöøäö, îíóí ýþçëÿðè éóìóëäó, íÿôÿñè êÿñèëäè. Ñàðàéû âÿ øÿùÿðè àüëàøìà âÿ ôÿðéàä ñÿñëÿðè áöðöäö. Ôåðà úàìààòû ìàòÿì ïàëòàðû ýåéèíäè, êÿäÿð ÿëàìÿòè îëàðàã þç ñà÷ëàðûíû âÿ àòëàðûíûí éàëûíû êÿñèá ãûñàëòäû. Øÿùÿðèí êÿíàðûíäà äÿáäÿáÿëè ñÿðäàáÿ òèêäè âÿ äÿôíìÿðàñèìè ýöíö òÿéèí åòäè.
Åëÿ áó çàìàí, Ùåðàêë ùå÷ íÿäÿí õÿáÿðè îëìàäàí Àäìåòèí
ñàðàéûíà ýÿëäè âÿ ãÿðèá àäàì êèìè ÷ûüûíàúàã èñòÿäè. Àäìåò àðâàäûíûí þëöìöíÿ ýþðÿ êÿäÿðëè îëñà äà, ãîíàãïÿðâÿðëèéèíè Ùåðàêëäàí ÿñèðýÿéÿ áèëìÿäè, îíó ìåùðèáàíëûãëà ãÿáóë åòäè, ñàðàéäà îíàîòàã ùàçûðëàìàüû âÿ ãÿùðÿìàíû éàõøû éåäèðèá è÷èðìÿéè òàïøûðäû,þçö èñÿ Àëêåñòàíûí äÿôíèíÿ ÷ûõûá ýåòäè.
116

Éîðóëìóø Ùåðàêë, ñÿðèí âÿ òÿìèç îòàãäà ìÿìíóíèééÿòëÿ äèíúÿëäè, äîéóíúà éåéèá, øÿðàá è÷ÿíäÿí ñîíðà èñÿ êåôè à÷ûëäû, ñÿñêöé ñàëìàüà áàøëàäû âÿ ÷îõ ìÿéóñ îëäó êè, ñöôðÿ áàøûíäà îíóíáèð ùÿìñþùáÿòè éîõäóð.
Îíà éåìÿê âåðÿí ãîúà õèäìÿò÷è, àúûãëû-àúûãëû îíà áàõûð âÿþç êÿäÿðèíè ýèçëÿäÿ áèëìèðäè.
Îíóí áó ãÿìëè ýþðöíöøö Ùåðàêëû ùèðñëÿíäèðäè.
– Ìÿíÿ íÿ áåëÿ úèääè áàõûðñàí? – äåéÿ î ñîðóøäó – ñÿíèí
àüàí ìÿíè þç äîñòó êèìè ãÿáóë åòäè, éàõøû õèäìÿò÷è èñÿ àüàñûíûí
íÿçàêÿòëÿ ãàðøûëàäûüû àäàìëàðû ñàëàìëàéûð. Éàõûí ýÿë, ìÿíèìëÿ
áèðëèêäÿ è÷ êè, ìÿí äÿ òÿê äàðûõìàéûì. Ìÿíèìëÿ è÷, øÿíëÿí!
Ëàêèí, ãîúà õèäìÿò÷è ìÿçÿììÿòëÿ áàøûíû áóëàéûá äåäè:– Åâäÿ êÿäÿð îëäóüó ùàëäà ýöëìÿê âÿ è÷ìÿê éàõøû äåéèë.
– Êÿäÿð? – äåéÿ Ùåðàêë òÿÿúúöáëÿ ñîðóøäó. – Áó õîøáÿõò åâÿíÿ öç âåðìèøäèð?
Úàâàáûíäà åøèòäè êè, Àäìåòèí àðâàäû þëìöøäöð âÿ åëÿ áó ñààòîíó äÿôí åäèðëÿð.
Ùåðàêëûí öðÿéè éàíäû, î, ýþðöíìÿìèø áèð èøÿ ÿë àòìàã ãÿðàðûíà
ýÿëäè. Î, ïëàøûíû úÿëä ÷èéíèíÿ ñàëäû âÿ ÷àðè÷ÿíèí ãÿáðè öñòöíÿ ýåòìÿéÿ òÿëÿñäè. Î, áèð ãÿäÿð óçàãäà äàéàíûá ýþçëÿäè. Éàçûã Àëêåñòàíûí ãîùóìëàðû, äîñòëàðû âÿ ùÿìâÿòÿíëèëÿðè ãÿì-ãöññÿ è÷ÿðèñèíäÿ
äàüûëûøûá ýåäÿíäÿí ñîíðà, Ùåðàêë ãÿáðÿ éàõûíëàøäû âÿ ýèðÿúÿêäÿí
àüàúûí äàëûíäà ýèçëÿíäè. Þëöì éåíèäÿí ãÿáðÿ ýÿëèá, þëöíöí ñîëüóí
êþëýÿñèíè éåðàëòû ñÿëòÿíÿòÿ àïàðìàã èñòÿäèêäÿ, Ùåðàêë äàëäàëàíäûüû
éåðäÿí ÷ûõûá Þëöìëÿ äþéöøÿ ýèðèøäè. Ùåðàêë åëÿ áèð ãöââÿ èëÿÞëöìÿ ùöúóì åòäè êè, î, þçöíö èòèðäè âÿ ãûëûíúûíû éåðÿ ñàëäû. Ùåðàêëþç ãöäðÿòëè ÿëëÿðè èëÿ Þëöìöí ÷èéèíëÿðèíäÿí éàïûøäû, Àëêåñòàíû îíàâåðìÿéÿ ðàçû îëóíúàéà ãÿäÿð îíó áóðàõìàäû.
Àäìåò þç áîø ãàëìûø åâèíäÿ òÿê-òÿíùà îòóðìóøäó. Áèðäÿí,Ùåðàêë áàøûíà óçóí þðòöê þðòìöø áèð ãàäûíû àðäûíúà ýÿòèðèá ñÿñêöéëÿ âÿ øÿí ùàëäà è÷ÿðè ýèðäè.
Ùåðàêë ÷àðà äåäè:– Áÿñäèð, Àäìåò, íÿ ö÷öí êÿäÿðëÿíèðñÿí? Þçöíÿ òîõòàãëûã
âåð! Áàõ, ìÿí áó ãàäûíû ñÿíèí ö÷öí ýÿòèðìèøÿì. Ìÿí îíó òÿê117áÿòÿê âóðóøìàäà ñÿíèí ö÷öí ÿëäÿ åòìèøÿì. Î ñÿíÿ òÿñÿëëè âåðÿð.
Øàäëàí âÿ ÿââÿëêè êèìè õîøáÿõò îë!
Àäìåò Ùåðàêëà úàâàá âåðäè:– Ìÿí þç ñåâýèëèìÿ ñþç âåðìèøÿì êè, ùå÷ âàõò åâèìÿ áàøãà
àðâàä ýÿòèðìÿéÿúÿì. Àïàð áó ãàäûíû ìÿíèì åâèìäÿí, ìÿí îíàáàõìàã èñòÿìèðÿì.
Áó çàìàí Ùåðàêë ãàäûíûí öçöíäÿí þðòöéö ýþòöðäö âÿ Àäìåò
Àëêåñòàíû ýþðäö. Î, Àëêåñòàíûí öñòöíÿ àòûëäû âÿ áèðäÿí äèêñèíèá
äàéàíäû: àõû, î þëìöøäö. Àäìåò þçö îíó áàñäûðìûøäû!
– Ãîðõìà, – äåéÿ Ùåðàêë îíó ñàêèòëÿøäèðäè, î äèðèäèð. Þëöìîíó ìÿíÿ âåðìèøäèð, ìÿí äÿ ñÿíèí ðÿôèãÿíè þçöíÿ ãàéòàðûðàì.
Éàøàéûí âÿ óçóí èëëÿð õîøáÿõò îëóí!
×àð èëÿ ÷àðè÷ÿ ñåâèíúëÿ áèð-áèðèíèí àüóøóíà àòûëäûëàð.
Áó ãÿðèáÿ õÿáÿð áèð àíäà áöòöí ñàðàéà âÿ øÿùÿðÿ éàéûëäû.
Øàäëûã êÿäÿðè ÿâÿç åòäè, Ôåðà úàìààòû éàñ ïàëòàðûíû ÷ûõàðòäû,ãûðõûëìûø áàøëàðûíû þðòäö, àòëàðûíû äÿáäÿáÿ èëÿ áÿçÿäè âÿ øÿíçèéàôÿò äöçÿëòäè.
Ùåðàêë èñÿ, àäàìëàðà ñåâèíú ýÿòèðìÿéÿ ìöâÿôôÿã îëäóüó
ö÷öí, ðàçû ùàëäà, éîëóíà äàâàì åòäè.

118Î ýÿëèá äÿíèçÿ ÷àòàí êèìè ýÿìèéÿ îòóðäó âÿ Ôðàêèéàéà éîëàäöøäö. Áöòöí äöíéàíû ýÿçèá äîëàøàí âÿ áàøãàëàðûíäàí ÷îõ áèëÿí
äÿíèç÷èëÿð Ôðàêèéà ÷àðû Äèîìåä âÿ îíóí àòëàðû ùàããûíäà áèëäèêëÿðèíèí ùàìûñûíû Ùåðàêëà äàíûøäûëàð.
Áó ÷àð çàëèì âÿ àìàíñûç èäè âÿ éàäåëëèëÿðè õîøëàìàçäû. Î,äÿíèçèí êÿíàðûíäà ùöíäöð äàø äèâàðëàðû âÿ ÿòðàôû äÿðèí õÿíäÿê
îëàí áèð ãàëà òèêäèðìèøäè âÿ þç ãîøóíó èëÿ ÿùàòÿ îëóíìóø ùàëäà
îðàäà éàøàéûðäû. Ñàùèëäÿ éàä áèð ýÿìè ýþðöíÿí êèìè, Äèîìåä þçíþêÿðëÿðèíè ýþíäÿðÿðäè êè, òÿçÿ ýÿëÿíëÿðè ãîíàã ÷àüûðñûíëàð. Î,îíëàðû þç ñàðàéûíäà ãîíàã åäÿð âÿ îíëàðûí ãàðøûñûíäà þç àòëàðûíû
òÿðèôëÿéÿðäè. ×àð Äèîìåäèí äþðä âÿùøè àòû âàð èäè. Ùå÷ êèìè îíëàðàíÿ éöéÿí âóðà áèëÿð, íÿ äÿ àðàáàéà ãîøà áèëÿðäè. Îíëàð äÿìèð
çÿíàðëÿ àõóðà áàüëàíìûøäûëàð. Îíëàðûí àüçûíäàí îä âÿ òöñòö ÷ûõàðäû. Îíëàð îò, ÿëÿô éîõ, òÿçÿ èíñàí ÿòè éåéèðäèëÿð. Àììà Äèîìåä áóíó ãîíàãëàðà äåìÿçäè. Ãîíàãëàð ãÿðèáÿ àòëàðà òàìàøà åòìÿê èñòÿäèêäÿ, ÷àð îíëàðû òþâëÿéÿ àïàðàðäû âÿ éåìÿê ö÷öí þçñåâèìëè àòëàðûíà âåðÿðäè.
Äÿíèç÷èëÿð äÿ Ùåðàêëà åëÿ áóíëàðû äàíûøäûëàð.
Ùåðàêë ñàêèòëÿøäè? Äöíéàíû ãîðõóíú-ÿúàéèá àòëàðäàí âÿ çàëûì÷àð Äèîìåääÿí õèëàñ åòìÿê ãÿùðÿìàíà éàðàøàí áèð èø èäè.
Ùåðàêë ýÿëèá Ôðàêèéà òîðïàüûíà ÷ûõàíäàí ñîíðà äÿíèç÷èëÿðäÿíÿí ãî÷àãëàðûíû òîïëàäû âÿ ñàùèëÿ ÷ûõûá ÷àð Äèîìåääÿí òÿëÿá åòäèêè, àòëàðûíû îíà âåðñèí. ×àð Ùåðàêëà ãàðøû ãîøóí ýþíäÿðäè. Ëàêèí
Ùåðàêë þç éîëäàøëàðû èëÿ ãîøóíó äàðìàäàüûí åòäè, Äèîìåäè þëäöðäö âÿ êèíëè ÷àðûí úÿñÿäèíè éåìÿê ö÷öí îíóí þç àäàìéåéÿí àòëàðûíà âåðäè.
Ñîíðà î, àòëàðû ýÿìèéÿ ìèíäèðèá ÷àð Éåâðèñôåéÿ àïàðäû. Éåâðèñôåé àòëàðû Àðêàäèéàéà, Ëèêåé äàüëàðûíà àïàðìàüû âÿ ìåøÿéÿ
áóðàõìàüû ÿìð åòäè. Îðàäà àòëàðû âÿùøè ùåéâàíëàð ïàð÷àëàäûëàð.

119ÄÎÃÃÓÇÓÍÚÓ ÃÎ×ÀÃËÛÃ

Ùåðàêë Èïïîëèòàíûí êÿìÿðèíè ÿëäÿ åäèð×àð Éåâðèñôåéèí Àäìåòà àäëû ýÿíú áèð ãûçû âàðäû. Áèð äÿôÿ î,àòàñûíûí éàíûíà ýÿëèá äåäè:– Äåéèðëÿð êè, óçàãäà, øÿðã òÿðÿôäÿ áèð ÷àðëûã âàð, îðàäà ãàäûíëàð ùþêìðàíëûã åäèðëÿð. Ãàäûíëàð îðàäà àèëÿíèí áàø÷ûñû âÿ äàéàüû, åâèí õàíûìûäûðëàð. Ãàäûíëàð îðàäà øÿùÿðëÿðè èäàðÿ åäèðëÿð, òèúàðÿòëÿ ìÿøüóë îëóð âÿ ìÿùêÿìÿäÿ ùàêèìëèê åäèðëÿð, ìÿáÿäëÿðäÿ àëëàùëàðà ãóðáàíëûã ýÿòèðèð âÿ äþâëÿò èøëÿðèíè ùÿëë åäèðëÿð. Îíëàð ñèëàùëû ùàëäà äþéöøêÿí àòëàðäà ÷àïàðàã, úÿñàðÿòëÿ äöøìÿíëÿðÿ
ãàðøû âóðóøóðëàð. Îíëàð þçëÿðèíè àìîçîíêà àäëàíäûðûð, êèøèëÿðÿ ùÿãàðÿòëÿ áàõûð âÿ þçëÿðèíèí ìÿüëóáåäèëìÿçëèêëÿðè èëÿ ëîâüàëàíûðëàð.
Áþéöê Çåâñèí àðâàäû ìÿíèì ùèìàéÿ÷èì Ùåðà ìÿíè áó ñèðäÿí
õÿáÿðäàð åòìèøäèð êè, äþéöøêÿí àìàçîíêàëàðûí áöòöí ýöúö, ìöùàðèáÿ àëëàùû Àðåñèí îíëàðûí ÷àðè÷ÿñè Èïïîëèòàéà áàüûøëàäûüû
ñàäÿúÿ äÿðè êÿìÿðäÿäèð. Íÿ ãÿäÿð êè, Èïïîëèòà î êÿìÿðè áàüëàéûð,îíó âÿ îíóíëà áèðëèêäÿ áöòöí àìàçîíêàëàðû ùå÷ êèì ìÿüëóá åäÿáèëìÿç. Àòà! Ìÿí äÿ î ãàäûí êèìè ìÿüëóáåäèëìÿç îëìàã âÿ ùàêèìèééÿòè ùå÷ êèìëÿ áþëöøäöðìÿäÿí ùþêìðàíëûã åòìÿê èñòÿéèðÿì. ßìð åëÿ ýåäèá Èïïîëèòàíûí êÿìÿðèíè ÿëäÿ åòñèíëÿð!
×àð, Ùåðàêëà àìàçîíêàëàð þëêÿñèíÿ ýåäèá, Èïïîëèòàíûí êÿìÿðèíè ÿëäÿ åòìÿéè ÿìð åòäè.
Àìàçîíêàëàð ÷àðëûüû óçàãäà, øÿðã òÿðÿôäÿ, Êè÷èê Àñèéàäà èäè.
Ùåðàêë ýÿìè òÿúùèç åòäèðäè, þç ñàäèã äîñòëàðûíû – Èîëàéû, Àôèíà
øàùçàäÿñè Òåçåéè âÿ áàøãàëàðûíû ÷àüûðûá þçö èëÿ ýþòöðäö. Îíëàð
èýèä àðãîíàâòëàðûí áöòöí äÿíèç÷èëÿð ö÷öí êÿøô åòäèéè éîëëà öçäöëÿð. Îíëàð óçóí çàìàí öçäöëÿð; íÿùàéÿò, ôûðòûíàëû Ãàðà äÿíèçëÿ
Ôåðìîäîíòà ÷àéûíà éàõûíëàøäûëàð, ÷àéûí àõûíû èëÿ éóõàðûéà ãàëõûá,àìàçîíêàëàðûí ïàéòàõòû Ôåìèñêèðà øÿùÿðèíÿ ýÿëèá ÷ûõäûëàð.
Øÿùÿðèí äàðâàçàñûíäà ñèëàùëû ãàäûíëàð äàéàíìûøäûëàð; îíëàðûí
áàøûíäà äÿðè äÿáèëãÿ, ÿéèíëÿðèíäÿ ãûñà àëò ïàëòàðû âÿ òîïóüà ãÿäÿð
óçóí øàëâàð âàð èäè; àìàçîíêàëàðûí ÷èéíèíäÿí àé øÿêëèíäÿ ãàëõàí
àñûëìûøäû, ÿëëÿðèíäÿ èñÿ èêè àüûçëû áàëòà òóòìóøäóëàð.
120

Êåøèê÷èëÿð Ùåðàêëû âÿ éîëäàøëàðûíû øÿùÿðÿ áóðàõìàäûëàð, îäóðêè, îíëàð ÷àéûí ñàùèëèíäÿ, øÿùÿð äèâàðëàðûíûí àëòûíäà éåðëÿøìÿéÿ
ìÿúáóð îëäóëàð.
Áèð àç êå÷äè, ýþçÿë áèð àòûí öñòöíäÿ ÷àðè÷ÿ Èïïîëèòàíûí þçö áèðäÿñòÿ ñèëàùëû ãûçëà ÷àïàðàã ýÿëäè. ×àðè÷ÿíèí ñåâèìëè ðÿôèãÿñè, ýþçÿë Àíòèîïà äà áóíëàðûí è÷ÿðèñèíäÿ èäè.
Îíóí ýþçÿëëèéè áèð äÿôÿ àç ãàëà àìàçîíêàëàðû ìÿùâ åäÿúÿêäè.
Àìàçîíêàëàð Éóíàíûñòàíà éöðöø åòìÿéè ÷îõäàí ôèêèðëÿøèðäèëÿð,îäóð êè, äÿíèçè êå÷èá, Àôèíàíûí äèâàðëàðû àëòûíà ÷àòäûëàð âÿ ýþçÿë
øÿùÿðè ìöùàñèðÿéÿ àëäûëàð. Àôèíàëûëàð ìöùàñèðÿéÿ ùàçûð äåéèëäèëÿð. Áèð àç äà áåëÿ îëñà èäè, øÿùÿð äþéöøýÿí ãàäûíëàðûí ÿëèíÿ êå÷ÿúÿêäè. Ëàêèí, Àíòèîïà Àôèíà äþéöø÷öëÿðèíèí àðàñûíäà øàùçàäÿ
Òåçåéè ýþðäö âÿ ãÿëáèíäÿ îíà øèääÿòëè ìÿùÿááÿò äóéüóñó îéàíäû. Ýþçÿë àìàçîíêà äà Òåçåéèí çîøóíà ýÿëìèøäè, îíóí âàñèòÿñèëÿ
î, þç äîüìà øÿùÿðèíè õèëàñ åäÿúÿéèíÿ öìèä åòäè. Î, Àíòèîïà èëÿýþðöøìÿê ö÷öí ýåúÿ âàõòû ýèçëèúÿ àìàçîíêàëàðûí äöøÿðýÿñèíÿ
ýÿëäè.
Èïïîëèòà þç ðÿôèãÿñèíèí ñåâýèñèíè äóéäó âÿ õÿéàíÿòäÿí ãîðõàðàã, òÿúèëè ñöðÿòäÿ ìöùàñèðÿäÿí ÿë ÷ÿêìÿéè ÿìð åòäè. Àìàçîíêàëàð Àôèíàäàí ýåðèéÿ ÷ÿêèëèá þç þëêÿëÿðèíÿ ãàéûòäûëàð. Àíòèîïà
Òåçåéäÿí àéðû äöøäö. Àììà î, Òåçåéè éàääàí ÷ûõàðìàìûøäû âÿèíäè îíó Ùåðàêëûí éîëäàøëàðûíûí àðàñûíäà ýþðöá ñåâèíäè, îíóíìÿùÿááÿòè äàùà øèääÿòëÿ úîøäó.
Òåçåé äÿ îíó òàíûäû, ñåçèëìÿäÿí îíà éàõûíëàøûá, ýèçëè ýþðöøìÿê ùàããûíäà îíóíëà øÿðòëÿøäè.
Èïïîëèòà Ùåðàêëäàí íÿ ö÷öí àìàçîíêàëàð þëêÿñèíÿ ýÿëäèéèíè
ñîðóøäó.
Ùåðàêë úàâàá âåðäè êè, îíà ÷àðè÷ÿ Èïïîëèòàíûí êÿìÿðèíè ÿëäÿåòìÿéè ÿìð åòìèøëÿð.
×àðè÷ÿ äåäè:– Ìÿí þç êÿìÿðèìè éàëíûç äþéöøäÿ ãàëèá ýÿëÿí àäàìà âåðÿðÿì.
Áèçèìëÿ âóðóøóí, ÿýÿð ñèç ãàëèá ýÿëñÿíèç, ãîé êÿìÿð ñèçèí îëñóí!
Èïïîëèòà áåëÿ äåéÿðêÿí áèëèðäè êè, íÿ ãÿäÿð êè, êÿìÿð îíóíáåëèíäÿäèð, ùå÷ êèì îíà ãàëèá ýÿëÿ áèëìÿéÿúÿêäèð.
121

Ùÿð èêè äÿñòÿ äþéöøÿ ùàçûðëàøìàã ö÷öí äàüûëìûøäû. Àìàçîíêàëàð àòëàðûíû ÷àïûá øÿùÿðÿ ýåòäèëÿð, Ùåðàêëûí éîëäàøëàðû èñÿ ýåúÿëÿìÿê ö÷öí ÷àéûí éàíûíäàêû äöøÿðýÿëÿðèíäÿ éåðëÿøäèëÿð.
Òåçåé áöòöí ýåúÿíè äöøÿðýÿäÿ éîõ èäè. Ñÿùÿð î òÿíòÿíÿ èëÿýÿëèá, ñåùèðëè êÿìÿðè Ùåðàêëà âåðäè.
– Íåúÿ? Ñÿí îíó äþéöøñöç ÿëäÿ åòìèñÿí? – äåéÿ Ùåðàêë
òÿÿúúöáëÿíäè.
– Àíòèîïà îíó ÷àðè÷ÿäÿí îüóðëàéûá ìÿíÿ âåðäè, – äåéÿ Òåçåé
úàâàá âåðäè.
Ùåðàêë, àëäàòìà éîëó èëÿ ÿëäÿ åäèëÿí ãÿíèìÿòäÿí èñòèôàäÿ åòìÿê èñòÿìÿäè, îäóð êè, äþéöø áàøëàíäû.
Àìàçîíêàëàðäàí ÿí úÿëäè îëàí Àåëà, éåë êèìè ñöðÿòëÿ ýåäÿí
âÿùøè àòûí öñòöíäÿ Ùåðàêëà ùöúóì åòäè. Ùåðàêë ÷àïàðàãäà îíóíÿëèíäÿí áàëòàíû âóðóá ñàëäû. Àåëà ãà÷ûá úàíûíû ãóðòàðìàã èñòÿäèéè
ö÷öí îíóí àòû ýåðè äþíöá ãà÷ìàüà áàøëàäû, ëàêèí, Ùåðàêëûí îõóîíà ÷àòûá, èøèíè áèòèðäè. Òÿêáÿòÿê âóðóøìàäà éåääè äÿôÿ ãàëèá
ýÿëìèø Ïðîòîéà àäëû áàøãà áèð àìàçîíêà äà Ùåðàêë òÿðÿôèíäÿí
þëäöðöëäö. Áó çàìàí ö÷ ãûç – èëàùÿ Àðòåìèäàíûíû þçö èëÿ áÿðàáÿðîâà àïàðäûüû ö÷ ìàùèð îâ÷ó ãûç èðÿëèéÿ ÷ûõäû – íèçÿ àòìàãäà
áóíëàðûí òàéû-áÿðàáÿðè éîõ èäè. Îíëàð ùàìûñû áèð éåðäÿ, úÿëä þçíèçÿëÿðèíè òóëëàäûëàð, ëàêèí íèçÿëÿð éàí êå÷äè. Ùåðàêëûí íèçÿñè èñÿâûéûëòû èëÿ ùÿð ö÷öíöí ÿëèíè äåøäè.
122ßí éàõøû äþéöø÷öëÿðèíèí ìÿüëóá îëäóãëàðûíû ýþðÿí àìàçîíêàëàðûí úàíûíà ãîðõó äöøäö.
– Âàé áèçèì ùàëûìûçà! Âàé áèçèì ùàëûìûçà! Áÿñ ñÿíèí êÿìÿðèí ùàíû, Èïïîëèòà? – äåéÿ îíëàð ãûøãûðäûëàð.
– Þç ðÿôèãÿëÿðèíÿ õÿéàíÿò åòìèø Àíòèîïàíûí êÿäÿðäÿí öðÿéè
ñûõûëäû, ëàêèí, åëëèí úàìààòûíûí àðàñûíäà Òåçåéè ýþðÿí êèìè ìÿùÿááÿò îíóí áöòöí áàøãà ùèññëÿðèíÿ öñòöí ýÿëäè.
Ýþðöíöøöíäÿí çÿùì éàüàí, ãÿëáè èñÿ íàöìèäëèêëÿ äîëó Èïïîëèòà àòûíû èðÿëè ñöðäö. Éàëíûç îíóíëà Àíòèîïà áèëèðäèëÿð êè, ñåùèðëè
êÿìÿð äöøìÿíèí ÿëèíäÿäèð. Äþéöøýÿí ÷àðè÷ÿ þç ðÿôèãÿñèíè éûðòûúû
àìàçîíêàëàðûí ÿëèíÿ âåðìÿê èñòÿìÿéèá áó ãÿðàðà ýÿëäè êè, äþéöøäÿ þëìÿê äàùà éàõøûäûð. Î, úÿñàðÿòëÿ äþéöøöí ÿí òÿùëöêÿëè
éåðèíÿ àòûëäû, þçö þëöìö àõòàðäû âÿ áèðäÿí îõëà þëöìúöë ùàëäà éàðàëàíûá éåðÿ éûõûëäû. Þç ÷àðè÷ÿëÿðèíèí ùÿëàê îëäóüóíó ýþðÿí àìàçîíêàëàð þçëÿðèíè èòèðäèëÿð âÿ ãà÷ìàüà öç ãîéäóëàð. Îíëàðûí ÷îõóÿñèð àëûíäû, ãàëàíëàðû èñÿ þëäöðöëäö.
ßñèð äöøìöø Àíòèîïàíû Ùåðàêë Òåçåéÿ âåðäè. Òåçåé äÿ îíóþçöíÿ àðâàä åòäè.
Ùåðàêë Ìèêåíàéà, ÷àð Éåâðèñôåéèí éàíûíà ãàéûòäû âÿ Èïïîëèòàíûí êÿìÿðèíè îíà âåðäè. ×àð îíó þç ãûçûíà áàüûøëàäû, àììà ãûçûêÿìÿðè áàüëàìàüà úöðÿò åòìÿéèá, îíó Ùåðàíûí ìÿáÿäèíäÿí àñäû.
123

ÎÍÓÍÚÓ ÃÎ×ÀÃËÛÃ

Ùåðàêë îêåàíà éîë à÷ûð âÿ Ùåðèîíóí
íàõûðûíû ãîâóá ýÿòèðèð
Éåâðèñôåé Ùåðàêëû ýåò-ýåäÿ äàùà äà óçàãëàðà ýþíäÿðèðäè. Àìàçîíêàëàð þëêÿñèíÿ éöðöøäÿí ãàéûòäûãäàí ñîíðà, ÷àð îíà, äöíéàíûíî áàøûíà, ýöí áàòàí éåðÿ îêåàíûí îðòàñûíäàêû Ãûðìûçû àäàéà, ö÷áàøëû íÿùÿíý Ùåðèîíóí òöíä-ãûðìûçû ðÿíýëè þêöçëÿð íàõûðûíû îòàðäûüû éåðÿ éîëà äöøìÿéè òàïøûðäû. ×àð, Ùåðàêëà áó þêöçëÿðè Ìèêåíàéà ãîâóá ýÿòèðìÿéè ÿìð åòäè.
Ùåðàêë ýöíáàòàíà éîëà äöøäö.
Î, áöòöí Éóíàíûñòàíû êå÷èá ýåòäè, óçóí çàìàí ìöõòÿëèô
þëêÿëÿðè ýÿçäè, Åðèäàí ÷àéûíûí êÿíàðûíäà äèíúÿëäè, íÿùàéÿò éåðèí
ãóðòàðàúàüûíäà ùöíäöð äàüëàðà ýÿëèá ÷ûõäû âÿ áóíëàðûí àðàñûíäàí
îêåàíà ÷ûõàí éîëó óçóí çàìàí àõòàðäû. Ëàêèí, äàüëàð áó áàøäàíî áàøà ãÿäÿð, êå÷èëìÿç úÿðýÿ èëÿ äàéàíìûøäû. Áó çàìàí Ùåðàêëèêè áþéöê ãàéàíû ëàõëàäûá éåðèíäÿí òÿðïÿòäè. Áóíëàðûí àðàñûíäàíñó ÷àüëàäû, áó, îêåàíûí ñóéó èäè.
Éåðèí îðòàñûíäà éåðëÿøÿí âÿ èíñàíëàðûí Àðàëûã äÿíèçè àäëàíäûðäûãëàðû äÿíèç, áóðàäà îêåàíëà áèðëÿøèðäè. Ùÿëÿ èíäèéÿ ãÿäÿð
îðàäà, áîüàçûí ñàùèëëÿðèíäÿ Ùåðàêëûí Äèðÿêëÿðè, èêè äàø êåøèê÷è
êèìè äàéàíìûøäûð.
Ùåðàêë äàüëàðû àøûá êå÷äè âÿ òîðïàüû éóéàí óúñóç-áóúàãñûç
îêåàí ñóëàðûíû ýþðäö. Óçàãäà, îêåàíûí îðòàñûíäà îíóí ñÿéàùÿòèíèí ìÿãñÿäè îëàí àäà éåðëÿøèðäè. Ëàêèí îêåàíû íåúÿ öçöá êå÷ìÿê
îëàðäû?
Ùåðàêë áöòöí ýöíö ñàùèëäÿ îòóðóá, ôèêðÿ äàëäû. Ùàâàíûí èñòèñè
àøàüû åíìÿéÿ áàøëàäû, êöëÿê îêåàíäàí éåðÿ ñÿðèíëèê ýÿòèðèðäè.
Áèðäÿí Ùåðàêë ëàï éàõûíäà, Ýöíÿø àëëàùû Ùåëèîñóí ýþéäÿí éåðÿåíÿí îäëó àðàáàñûíû ýþðäö. Ùåðàêë éåðäÿí ãàëõäû âÿ Ùåëèîñóí éàõûíëàøìàñûíû ýþçëÿäè. Îêåàíûí ñÿòùè ãûçûë êèìè ïàðûëäàäû, ñàùèëÿëàï éàõûí Ùåðàêë ïèéàëÿ êèìè ýèðäÿ, ãûçûë áèð ãàéûã ýþðäö, Ýöíÿø
àëëàùû þç àðàáàñûíû ãîéóá áó ãàéûãëà îêåàíû öçöá êå÷ÿðäè. Ùåðàêë
124áó çàìàí ôèêèðëÿøäè êè, Ùåëèîñ þç ãàéûüûíäà îíó Ãûðìûçû àäàéà
àïàðà áèëÿð. Ãÿùðÿìàí ÿëèíè éåëëÿéèá, Ùåëèîñóí äàëûíúà ãûøãûðäû:– Äàéàí! Éîõñà âóðàúàüàì!
Áåëÿëèêëÿ, î, êàìàíûíûí òÿòèéèíè ÷ÿêèá, ýþçëÿäè. Ëàêèí Ùåëèîñ
ýåðèéÿ äþíìÿäè. Îíäà Ùåðàêë àúûãëàíûá éåíÿ ãûøãûðäû:– Ìÿí çàðàôàò åëÿìèðÿì, ìÿíèì îõëàðûì þëäöðöúöäöð!
Ùåëèîñ ýöëöìñÿäè, àòëàðûíû ñàõëàäû, àðàáàäàí éåðÿ äöøöá ñîðóøäó:– Ñÿí êèìñÿí, åé úÿñóð àäàì, ìÿíäÿí íÿ èñòÿéèðñÿí?
Ùåðàêë êèì îëäóüóíó, ùàðàéà âÿ íÿ ö÷öí ýþíäÿðèëäèéèíè îíàíàüûë åòäè âÿ Ùåëèîñäàí õàùèø åòäè êè, îíó Ãûðìûçû àäàéà àïàðñûí.
Ùåëèîñ ýöëöìñÿéèá ãÿùðÿìàíû þç ãûçûë ãàéûüûíà ìèíäèðäè.
Îíëàð îêåàíëà éîëà äöøäöëÿð. Ýåúÿíèí ãàðàíëûüû éåðèí öçöíö
þðòäö. Ùÿð àõøàì Ùåëèîñ ãÿðáäÿí øÿðãÿ äîüðó öçöá ýåäÿðäè êè,øÿðãäÿ îëàí þç ùöíäöð åâèíäÿ äèíúÿëèá, ñÿùÿð éåíÿ òåçäÿí ýþéäÿ
ýþðöíñöí.
Îíëàð àðòûã éàðû éîëäà îëàíäà èðÿëèäÿ íÿ èñÿ ãàðàëûðäû. Áó àðçóåäèëÿí ùÿìèí àäà èäè.
Ãûçûë ãàéûã ñàùèëÿ éàõûíëàøäû. Ùåðàêë ñàùèëÿ ÷ûõäû âÿ Ýöíÿø
àëëàùû îíà ìöâÿôôÿãèééÿò àðçó åòäè.
Ãàðàíëûã îëäóüó ö÷öí Ùåðàêë þç ÿòðàôûíäà ùå÷ áèð øåé àéûðäåäÿ áèëìÿäè. Ìÿãñÿäèíÿ ÷àòäûüûíäàí ìÿìíóí îëäóüó ö÷öí áèðãàéàíûí àëòûíäà óçàíäû, øèð äÿðèñèíÿ áöðöíöá, áÿðê éóõóéà ýåòäè.
Ñÿùÿð îíó àðàñû êÿñèëìÿç, õûðûëòûëû èò ùöðöøö éóõóäàí îéàòäû.
Ùåðàêë îéàíûá ýþðäö êè, äîüðóäàí äà î, Ãûðìûçû àäàäàäûð: ÿòðàôäàùÿð øåé – ãàéàëàð, ãóì, éîë – ùàìûñû ãûðìûçû èäè. Ùÿòòà, ãÿùðÿìàíûí ãàðøûñûíäà äàéàíûá îíóí öñòöíÿ áÿðêäÿí ùöðÿí òöêëö, ÷îõ èðèèò áåëÿ, òöíä-ãûðìûçû ðÿíýäÿ èäè.
Ùåðàêëûí îéàíäûüûíû ýþðÿí èò îíóí öçÿðèíÿ àòûëäû âÿ äèøëÿðè èëÿîíóí ïàëòàðûíäàí éàïûøäû. Ùåðàêë äÿéÿíÿéèíè ãàïûá èòè âóðäó, èòçèíýèëäÿéèá áàøû äåøèëìèø ùàëäà éåðÿ óçàíäû.
Áó çàìàí áèð ãÿäÿð óçàãäà áèòìèø ãûðìûçû ìåøÿíèí ãûðàüûíäàí ãûðìûçû íÿùÿíý áèð ÷îáàí éöéöðöá ýÿëäè: îíóí ñà÷û äà, ñèôÿòè
äÿ, ïàëòàðû äà – ùàìûñû êþç êèìè ãûðìûçû èäè. Î, þç ÷îáàí äÿéÿíÿ125éèíè ÿâÿç åäÿí áöòþâ ãûðìûçû àüàúû éåëëÿäè, àíëàøûëìàç ñþçëÿðëÿ
ãûøãûðûá, Ùåðàêëûí öñòöíÿ àòûëäû.
Ùåðàêë úÿëä ãûðìûçû ÷îáàíûí ÿëèíäÿí àüàúûíû âóðóá ñàëäû âÿîíóí äþøöíäÿí åëÿ ãöââÿòëè áèð çÿðáÿ èëÿ âóðäó êè, îíó äà þëìöøèò èëÿ éàíàøû éåðÿ ñÿðäè.
Ùåðàêë ìåøÿéÿ òÿðÿô éîëëàíäû âÿ éàìàúäà èêè íàõûð ýþðäö:îíëàðûí áèðè áöòöí àäàäà îëàí øåéëÿð êèìè ãûïãûðìûçû, äèýÿðè èñÿýåúÿ êèìè ãàïãàðà èäè âÿ áó íàõûðû ãàðà ïàëòàðû, ãàðà ñà÷ëàðû âÿãàðà ñèôÿòè îëàí áèð ÷îáàí ãîðóéóðäó.
Ãàðà ÷îáàí Ùåðàêëû ýþðÿí êèìè, ãûøãûðûá ìåøÿéÿ ãà÷äû. Ñîíðà
ìåøÿäÿí äÿùøÿòëè ö÷ãàò áèð áàüûðòû åøèäèëäè, àüàúëàðûí äàëûñûíäàí
íÿùÿíý Ùåðèîí ýþðöíäö. Áèð éåðäÿ áèòìèø ö÷ ýþâäÿ, àëòû àéàüû
öçÿðèíäÿ éåðèéèð, ö÷ áàø àúûãëà Ùåðàêëà áàõûð, àëòû ÿë îíó ùÿäÿëÿéèð âÿ ö÷ úöò àéàã íÿùÿíýè ñöðÿòëÿ Ùåðàêëà òÿðÿô àïàðûðäû.
Ùåðàêë þç êàìàíûíû éóõàðû ãàëäûðäû – îõ âûéûëòû èëÿ íÿùÿíýèí ãàáàã ñèíÿñèíÿ ñàíúûëäû. Áàøûí áèðè î ñààò òàãÿòñèç ùàëäà ÿéèëäè, ÿëëÿðèí èêèñè ãàì÷û êèìè áÿäÿíè áîéóíúà ñàëëàíäû, èêè àéàã èñÿ ùÿðÿêÿòäÿí ãàëäû, î áèðèëÿðÿ ìàíå÷èëèê åäÿðÿê, îíëàðûí äàëûíúà ñöðöíöðäö.
Ëàêèí, íÿùÿíý î ãÿäÿð éàõûíäà èäè êè, Ùåðàêë èêèíúè îõó àòìàüà
ìàúàë òàïìàäû. Î, ÿëèíäÿêè àüûð äÿéÿíÿéè ãàëäûðûá Ùåðèîíóí èêèíúè
áàøûíà âóðäó. Áó áàø äà àøàüû ÿéèëäè, äàùà èêè ÿë ñàëëàíäû âÿ àðòûã
äþðä àéàã àøàüûäà éûðüàëàíûá, Ùåðèîíóí éåðèìÿñèíÿ ìàíå îëóðäó.
Áó çàìàí, Ùåðàêë ÿëèíäÿêè äÿéÿíÿéè êÿíàðà òóëëàéûá, íÿùÿíý
àäàìëà ÿëáÿéàõà âóðóøìàéà ýèðèøäè. Î, ãöäðÿòëè ÿëëÿðè èëÿ íÿùÿíýäÿí éàïûøäû âÿ îíëàð ýöëÿøìÿéÿ áàøëàäûëàð. Èêè þëö áÿäÿí íÿùÿíýÿ
ìàíå÷èëèê åäèð, àðòûã, ÿëëÿðè éàíëàðûíäà éûðüàëàíûð, àéàãëàðû ãû÷ëàðûíûí àðàñûíà òîõóíóðäó. Áåëÿëèêëÿ, Ùåðèîíóí èøè áèòäè.
Èíäè Ùåðàêë ãûðìûçû íàõûðû ýþòöðöá àïàðà áèëÿðäè, ãûðìûçû ÷îáàí þëìöøäö, íÿùÿíýèí þçö èñÿ áþéöê áèð þëö ãàéà êèìè òîðïàüûí
öñòöíäÿ óçàíûá ãàëìûøäû. Àììà íàõûð ãÿùðÿìàíà òàáå îëìàã èñòÿìÿäè, þêöçëÿð éåðëÿðèíäÿí òÿðïÿíìÿäèëÿð. Ùåðàêë îíëàðû ãîâóá
àïàðìàüà áèð øåé òàïìàã ö÷öí ÿòðàôû àõòàðìàüà áàøëàäû âÿ þëìöø
÷îáàíûí êÿìÿðèíäÿí ãûðìûçû áèð ÷îáàí òöòÿéè òàïäû. Î, òöòÿéè äî126äàãëàðûíà äàéàäû, òöòÿê ÷àëûíàí êèìè ãûðìûçû þêöçëÿð èòàÿòëÿ éåðäÿí ãàëõûá Ùåðàêëûí àðäûíúà ýåòäèëÿð. Ãûðìûçû íàõûðëà ÿùàòÿ îëóíìóø Ùåðàêë îêåàíûí êÿíàðûíäà äàéàíûá ýþçëÿäè.
Àõøàì ÷àüû ýèðäÿ ãûçûë ãàéûã öçöá ýÿëäè, Ùåðàêë þçöíö âÿ íàõûðûíû ãóðóéà ÷ûõàðìàüû Ùåëèîñäàí õàùèø åòìÿéÿ áàøëàäû.
Ùåëèîñ äåäè:– Àäàìëàð Ýöíÿøèí ýåðèéÿ ãàéûòìàñûíû ýþðöá íÿ äåéÿðëÿð?
Ëàêèí úÿñóð ãÿùðÿìàí, Ýöíÿø àëëàùûíûí õîøóíà ýÿëèðäè, áóíàýþðÿ äÿ î, þç ãàéûüûíû Ùåðàêëà âåðäè, þçö èñÿ ýåúÿëÿìÿê ö÷öíàäàäà ãàëäû. Ùåëèîñóí ãûçûë ãàéûüûíäà Ùåðàêë ãûðìûçû íàõûðû éåðèí
ãûðàüûíàäÿê ñöðäö, îíó äàüëàðäàí, éàä þëêÿëÿðäÿí êå÷èðèá Éóíàíûñòàíà ýÿòèðäè.
Éîëäà îíóí áàøûíà ÷îõëó ùàäèñÿëÿð ýÿëäè. Òèáð ÷àéûíûí êÿíàðûíäà íÿùÿíý Êàê îíóí áèð íå÷ÿ þêöçöíö îüóðëàäû. Ùåðàêë
îíóíëà âóðóøìàëû îëäó âÿ íÿùÿíýè þëäöðäö.
Ñèúèëèéà áîüàçûíûí éàõûíëûüûíäà þêöçëÿðäÿí áèðè äÿíèçÿ
éûõûëäû; äàëüàëàð îíó Ñèúèëèéàéà àïàðäû âÿ Ùåðàêë íàõûðû Ùåôåñòèí
éàíûíäà ãîéóá, áîüàçû öçöá ýåòìÿëè âÿ þêöçö ãàéòàðìàã èñòÿìÿéÿí Ñèúèëèéà ÷àðû èëÿ âóðóøìàëû èäè.
Íÿùàéÿò, Àðãîñóí ëàï éàõûíëûüûíäà, Ùåðàêëà ùÿð âàñèòÿ èëÿìàíå îëìàüà úÿùä åäÿí Ùåðà, þêöçëÿðè öðêöòäö âÿ îíëàð ãà÷ûá
äàüûëûøäûëàð. Ùåðàêë ýöúëÿ þêöçëÿðèí ùàìûñûíû áèð éåðÿ òîïëàéûá,Ìèêåíàéà ýÿòèðäè. ×àð Éåâðèñôåé èñÿ ãûðìûçû íàõûðû áöòöíëöêëÿ þçùèìàéÿ÷èñè Ùåðàéà áàüûøëàäû.

127ÎÍ ÁÈÐÈÍÚÈ ÃÎ×ÀÃËÛÃ

Ùåðàêë äöíéàíûí î áèðè áàøûíà ýåäèá
Ùåñïåðèäëÿðèí àëìàëàðûíû ÿëäÿ åäèð×îõ ãÿäèì çàìàíäà, èøûãëû Îëèìï äàüûíäà àëëàùëàð Çåâñëÿ
Ùåðàíûí òîéóíó åäÿíäÿ, Ùåéà-Òîðïàã þç ýÿëèíèíÿ ãûçûë àëìàëàð
áèòèðÿí ñåùèðëè áèð àüàú áàüûøëàìûøäû. Áó àëìàëàðäà èíñàíûí úàâàíëûüûíû þçöíÿ ãàéòàðìàã õàññÿñè âàð èäè, êèì îíó ÿëäÿ åòñÿ èäè,ùå÷ âàõò ãîúàëìàçäû.
Ëàêèí, èíñàíëàðäàí ùå÷ êèì áó ãÿðèáÿ àëìà àüàúû áèòÿí áàüûí
ùàðàäà îëäóüóíó áèëìèðäè.
×àðûí ÿìðè öçðÿ Ùåðàêë éåð öçöíö äîëàøûá, ÿúàéèá-ãÿðàéèáëÿðëÿ âóðóøäóüó ìöääÿò ÿðçèíäÿ, Éåâðèñôåé þç ñàðàéûíäà ãîúàëûð âÿ ýöíö-ýöíäÿí äàùà çÿèô âÿ äàùà ãîðõàã îëóðäó. Àðòûã îãîðõìàüà áàøëàäû êè, áèðäÿí Ùåðàêë áöòöí äöíéàéà ãàëèá ýÿëÿð,îíóí ñþçöíÿ áàõìàç âÿ þçö áöòöí Éóíàíûñòàíûí ÷àðû îëìàã èñòÿéÿð. Éåâðèñôåé áó ãÿðàðà ýÿëäè êè, Ùåðàêëû åëÿ óçàüà ýþíäÿðñèí,î áèð äàùà ýåðè ãàéûäà áèëìÿñèí. ×àð, úàâàíëûã àüàúûíäàí ö÷ ãûçûë
àëìà ÿëäÿ åòìÿéè îíà ÿìð åòäè.
Ùåðàêë éåð öçöíäÿ ãûçûë àëìàëàðû àõòàðìàüà ýåòäè. Î, éåíÿáöòöí Éóíàíûñòàíû î áàøäàí-áó áàøà ýÿçäè, Ùèïåðáîðåéëÿðèí ñîéóã øèìàë þëêÿñèíäÿ îëäó âÿ ãàáàãëàð áèð äÿôÿ îëäóüó Åðèäàíà
÷àéûíà ýÿëèá ÷ûõäû. Ïÿðèëÿð îíó òàíûäûëàð, ùàëûíà àúûäûëàð âÿ îíóþéðÿòäèëÿð êè, èíñàíëàðûí ýþðÿ áèëìÿäèéè ùÿð øåéè ýþðÿí äÿíèç ÷àðûÍåðåéÿ ìöðàúèÿò åäèá, îíäàí ìÿñëÿùÿò àëñûí.
Ùåðàêë äÿíèçèí ãûðàüûíà ýÿëèá äÿíèç ÷àðûíû ÷àüûðìàüà áàøëàäû.
Äàëüàëàð ñàùèëÿ àõûøûá ýÿëäè, äÿíèç ÷àðûíûí ãûçëàðû øÿí Íåðåèäëÿð
îéíàã äåëôèíëÿðèí öñòöíäÿ öçöá éóõàðû ÷ûõäûëàð, îíëàðûí àðäûíúàèñÿ óçàãäà, óçóí àü ñàããàëû îëàí Íåðåé ýþðöíäö. Ùåðàêë îíó ÷àüûðûá ñàùèëÿ ýÿòèðäè, þç ãöäðÿòëè ãîëëàðû èëÿ ãóúàãëàéûá äåäè êè, Ùåðàíûí ñåùèðëè àëìà àüàúûíûí ùàðàäà éåòèøäèéèíè äåìÿéèíúÿ îíó áóðàõìàéàúàãäûð. Ùåðåé áèðäÿí éåêÿ áèð áàëûüà ÷åâðèëäè âÿ Ùåðàêëûí ÿëèíäÿí ñöðöøöá ÷ûõäû. Ùåðàêë úÿëä îíóí ãóéðóüóíó
128

òàïäàëàäû – áàëûã ôûøûëäàéûá èëàí îëäó. Ùåðàêë èëàíû òóòäó âÿ áîüìàã èñòÿäè, èëàí äþíöá îä îëäó. Ùåðàêë äÿíèçäÿí ñó ýþòöðöá, îäóñþíäöðìÿê èñòÿäèêäÿ, îä ñóéà ÷åâðèëèá, äÿíèçÿ àõìàüà áàøëàäû.
Ùåðàêë îíóí éîëóíó êÿñäè âÿ ÷óõóð ãàçäû – ñó ÷óõóðäàí ãàëõûá
àüàú îëäó. Ùåðàêë ãûëûíúûíû ÷ÿêèá àüàúû êÿñìÿê èñòÿäèêäÿ, àüàúäþíöá àü áèð ãóø îëäó. Ùåðàêë ãÿçÿáëÿíèá êàìàíûíû ÷ûõàðòäû âÿòÿòèéè ÷ÿêìèøäè êè, Íåðåé þç ÿââÿëêè øÿêëèíÿ äöøäö âÿ Ùåðàêëà
íàüûë åòäè êè, ýÿíúëèê àüàúû äöíéàíûí î áèðè áàøûíäà, íÿùÿíý
Àòëàíòûí ãûçëàðû Ùåñïåðèä ïÿðèëÿðèí áàüûíäà áèòèð, áó áàüû éöçýþçëö ÿæäàùà ãîðóéóð, Ùåñïåðèäëÿð èñÿ ýþçëÿéèðëÿð êè, ÿæäàùà íÿýöíäöç, íÿ äÿ ýåúÿ éàòìàñûí, äöíéàíûí î áàøûíà èñÿ éîë Ëèâèéà
ñÿùðàëàðûíäàí êå÷èá ýåäèð. Ùåðàêë Íåðåéäÿí òÿëÿá åòäè êè, îíó Ëèâèéàéà àïàðûá ÷ûõàðñûí, ñîíðà äà äöíéàíûí î áèðè áàøûíû àõòàðûá
òàïìàüà ýåòäè.
Óçóí çàìàí î, ãóìñàë ñÿùðà èëÿ ýÿçèá äîëàíäû âÿ äîð àüàúû
áîéäà îëàí áèð íÿùÿíý àäàìà ðàñò ýÿëäè.
– Äàéàí! – äåéÿ íÿùÿíý ãûøãûðäû. – Ìÿíèì ñÿùðàìäà ñÿíèííÿ èøèí âàðäûð?
– Ìÿí äöíéàíûí î áàøûíà ýåäèðÿì, ýÿíúëèê àüàúû áèòÿí Ùåñïåðèäëÿð áàüûíû àõòàðûðàì, – äåéÿ Ùåðàêë úàâàá âåðäè.
Íÿùÿíý äåäè:– Áóðàíûí ñàùèáè ìÿíÿì, ìÿí Òîðïàüûí îüëó Àíòåéÿì. Ìÿíùå÷ êèìè ñÿùðàäàí êå÷ìÿéÿ áóðàõìàðàì; ñÿí ìÿíèìëÿ ýöëÿøìÿëèñÿí. Ìÿíÿ ãàëèá ýÿëñÿí, éîëóíà äàâàì åäèá ýåäÿ áèëÿðñÿí.
Ãàëèá ýÿëÿ áèëìÿñÿí, áóðàäà ãàëàúàãñàí, – î áóíó äåéèá, éàðûéà
ãÿäÿð ãóìà áàòìûø áèð éûüûí êÿëëÿ âÿ ñöìöê ýþñòÿðäè.
Áàøãà ÷àðÿ éîõ èäè. Ùåðàêë Òîðïàüûí îüëó èëÿ ýöëÿøìÿëè îëäó.
ßââÿëúÿ îíëàð âÿùøè ùåéâàíëàð êèìè áèð-áèðèíèí ÿòðàôûíà äîëàíìàüà áàøëàäûëàð, ñîíðà, áèðäÿí áèð-áèðèíèí öñòöíÿ ùöúóì åòäèëÿð, ÿëëÿðè èëÿ áÿðê-áÿðê éàïûøûá, áöòöí ãöââÿëÿðè èëÿ áèð-áèðèíè
ñûõäûëàð. Àíòåé ÷îõ èðè ýþâäÿëè àüûð âÿ äàø êèìè ìþùêÿì èäè, ëàêèí, Ùåðàêë ýöúëö èäè, î, íÿùÿíýè éåðÿ éûõäû. Àíòåé î ñààò àéàüà
ãàëõûá Ùåðàêëûí öñòöíÿ úóìäó. Îíëàð éåíèäÿí ýöëÿøäèëÿð âÿ Ùåðàêë èêèíúè äÿôÿ äÿ Àíòåéè éåðÿ àøûðäû. Éåíÿ äÿ Àíòåé éåðÿ òîõó129íàí êèìè òåç àéàüà ãàëõäû âÿ ýöëÿ-ýöëÿ Ùåðàêëûí çÿðáÿñèíè äÿô
åòäè. Ö÷öíúö äÿôÿ ãÿùðÿìàí Ùåðàêë íÿùÿíýè éåðÿ éûõäû, Àíòåéèñÿ àñàíëûãëà éåíÿ ãàëõäû, ñàíêè, éûõûëàíäà îíóí ýöúö àðòûðäû…
Ùåðàêë íÿùÿíýèí ýöúöíÿ òÿÿúúöá åòäè. Áèðäÿí îíóí éàäûíà
äöøäö êè, Àíòåé – Òîðïàüûí îüëóäóð âÿ áàøà äöøäö êè, àíà-Òîðïàãþç îüëóíà êþìÿê åäèð, ùÿð äÿôÿ î, òîðïàüà òîõóíàíäà îíäàí éåíèãöââÿ àëûðäû. Áåëÿ îëäóãäà Ùåðàêë úÿëä Àíòåéèí öçÿðèíÿ ùöúóì
åòäè, ãóúàãëàéûá éóõàðû ãàëäûðäû âÿ éåðèí öçÿðèíäÿ ñàõëàäû, î ñààò þçýöúöíö èòèðÿí Àíòåé, ãÿùðÿìàíûí ãöäðÿòëè ÿëëÿðèíäÿ áîüóëäó.
Ùåðàêë ìàíåÿñèç þç éîëóíà äàâàì åòäè.
Íÿùàéÿò, î, äöíéàíûí áàøûíà, ýþéöí éåðÿ åíäèéè éåðÿ ýÿëèá
÷ûõäû. Îðàäà, äöíéàíûí ëàï ãóðòàðàúàüûíäà íÿùÿíý Àòëàíò äàéàíûáýþé ãöááÿñèíè þç ÷èéèíëÿðèíäÿ ñàõëàìûøäû. Î, àðòûã óçóí èëëÿðäÿí
áÿðè èäè êè, áåëÿ äàéàíìûøäû, ÷öíêè äöíéàíûí ñàùèáè Çåâñ îíó áó èøÿòÿéèí åòìèø âÿ áó ìöääÿò ÿðçèíäÿ ùå÷ êèì îíó ÿâÿç åòìÿìèøäè.
– Ñÿí êèìñÿí âÿ äöíéàíûí ãóðòàðàúàüûíà íÿ ö÷öí ýÿëèá
÷ûõìûñàí? – äåéÿ Àòëàíò Ùåðàêëäàí ñîðóøäó.
– Ìÿíÿ Ùåñïåðèäëÿðèí áàüûíäà áèòÿí ýÿíúëèê àüàúûíäàí ö÷ãûçûë àëìà ëàçûìäûð, – äåéÿ Ùåðàêë úàâàá âåðäè.
Àòëàíò äåäè:– Ñÿí î àëìàëàðû ÿëäÿ åäÿ áèëìÿçñÿí. Îíëàðû éöçýþçëö ÿæäàùà
ãîðóéóð, î íÿ ýåúÿ, íÿ äÿ ýöíäöç éàòìûð âÿ àüàúûí éàíûíà ùå÷êèìè áóðàõìûð. Ëàêèí, ìÿí ñÿíÿ êþìÿê åäÿðÿì, – àõû, Ùåñïåðèäëÿð ìÿíèì ãûçëàðûìäûð.
Ùåðàêë ñåâèíäè âÿ îíà êþìÿê åòìÿéè íÿùÿíýäÿí õàùèø åòäè.
Àòëàíò äåäè:– Ñÿí ìÿíèì éåðèìäÿ äàéàí, ýþéö ñàõëà, ìÿí èñÿ ýåäèì
Ùåñïåðèäëÿðèí áàüûíäàí ñÿíèí ö÷öí ö÷ ãûçûë àëìà ýÿòèðèì.
Ùåðàêë þç ñèëàùûíû âÿ øèð äÿðèñèíè éåðÿ ãîéóá íÿùÿíýëÿ éàíàøû
äóðäó. Àòëàíò ýþé ãöááÿñèíè îíóí ÷èéíèíÿ êå÷èðòäè, éîðóëìóø áåëèíè äöçÿëäèá, Ùåñïåðèäëÿðèí áàüûíà ýåòäè. Î, àëìà äàëûíúà ýåäèáýÿëèíúÿ, Ùåðàêë äöíéàíûí ãóðòàðàúàüûíäà äàéàíûá, ýþéö ÷èéèíëÿðèíäÿ ñàõëàäû. Íÿùàéÿò, Àòëàíò ãàéûäûá ö÷ ãûçûë àëìà ýÿòèðäè.
Ùåðàêë îíà òÿøÿêêöð åòìÿéÿ áàøëàäû, àììà íÿùÿíý îíà äåäè:131

– Áó àëìàëàðû êèìÿ âåðìÿê ëàçûìäûð? Äå, ìÿí àïàðûì âåðèì.
Ìÿí éåðè ýÿçèá-äîëàíìàã èñòÿéèðÿì. Áóðàäà äöíéàíûí ãóðòàðàúàüûíäà òÿðïÿíìÿäÿí áèð éåðäÿ äàéàíûá, àüûð ýþéö ÷èéíèìäÿ
ñàõëàìàãäàí úàíà ýÿëìèøÿì. Ìÿí ÷îõ øàäàì êè, þçöìÿ ÿâÿç÷è
òàïäûì. ßëâèäà!
Î, ýåòìÿê èñòÿéèðäè êè, Ùåðàêë äåäè:– Äàéàí! Ãîé ìÿí øèð äÿðèñèíè ÷èéíèìÿ ñàëûì êè, ýþé ãöááÿñè
áîéíóìó ñöðòìÿñèí. Ìÿí ðàùàòëàíûíúà, àëìàëàðû éåðÿ ãîé âÿ áèðäÿãèãÿëèéÿ ýþéö ýþòöð.
Àòëàíò ãûçûë àëìàëàðû éåðÿ ãîéóá, éåíÿ ýþéö þç àðõàñûíà àëäû.
Ùåðàêë êàìàíûíû âÿ îõ ÷àíòàñûíû éåðäÿí ýþòöðäö, ö÷ ãûçûë àëìàíû
ýþòöðöá, øèð äÿðèñèíÿ áöðöíäö âÿ Àòëàíòà áàø ÿéäè, ÷ûõûá ýåòäè. Î,ñöðÿòëÿ éåðèéèð âÿ áèð äÿôÿ äÿ îëñóí äþíöá ýåðè áàõìûðäû. Ëàêèí,óëäóçëàð éàüûø êèìè éåðÿ òþêöëöðäö, î, áàøà äöøäö êè, Àòëàíòûí
àúûüû òóòìóøäóð îäóð êè, ùèääÿòëÿ ýþéö ñèëêÿëÿéèð.
Ùåðàêë ãûçûë àëìàëàðû ïëàøûí àëòûíäà, ñèíÿñèíäÿ ýèçëÿäèá, ÷àðûí áóòÿëÿáèíè äÿ éåðèíÿ éåòèðäèéè ö÷öí ñåâèíÿðÿê, òÿëÿñèê Ìèêåíàéà ýÿëäò.
132

Ùåðàêë Éåâðèñôåéÿ äåäè:– Áóäóð, ìÿí ñÿíèí ö÷öí Ùåñïåðèäëÿðèí àëìàëàðûíäàí ýÿòèðäèì. Èíäè èñÿ òÿçÿäÿí úàâàíëàøà áèëÿðñÿí.
Ëàêèí, ÷àð ãàðøûñûíäà Ùåðàêëû ñàü-ñàëàìàò ýþðäöêäÿ, òÿÿúúöá
åòäè âÿ ãûçûë àëìàëàðû îíäàí àëìàäû, þçöíö äÿ ãîâóá ýþçäÿí
óçàãëàøäûðäû.
Ùåðàêë åâëÿðèíÿ éîëà äöøäö âÿ éîëäà î, ãûçûë àëìàëàðû íÿåäÿúÿéèíè äöøöíöðäö. Áèðäÿí, èäðàê âÿ àüûëëûëûã èëàùÿñè Àôèíà
îíóí ãàðøûñûíäà ýþðöíäö.
“Àüûëëûëûã úàâàíëûãäàí ãèéìÿòëèäèð”, – äåéÿ Ùåðàêë äöøöíäöâÿ ö÷ ãûçûë àëìàíû Àôèíàéà âåðäè.
Àôèíà èñÿ îíëàðû Ùåñïåðèäëÿðèí áàüûíäàêû Ùåðà àüàúûíà ãàéòàðäûð.

133ÎÍ ÈÊÈÍÚÈ ÃÎ×ÀÃËÛÃ

Ùåðàêë þëöëÿð ñÿëòÿíÿòèíÿ åíèðâÿ Êåðáåðÿ ãàëèá ýÿëèð
Ùåðàêë áöòöí éåð öçöíö øÿðãäÿí ãÿðáÿ ãÿäÿð ýÿçèá äîëàøäû,âóðóøäó, ÿëëÿøäè ÿúàéèáëÿð âÿ øÿð àäàìëàðëà äþéöøäö, äàüëàðûí
çèðâÿëÿðèíÿ éîë ñàëäû, Ýöíÿøëÿ áÿðàáÿð îêåàíû öçöá êå÷äè, äöíéàíûí î áàøûíà ýåäèá ÷ûõäû – ùÿìèøÿ äÿ ãÿëÿáÿ èëÿ ãàéûòäû.
Áåëÿ îëäóãäà, Éåâðèñôåé ìÿéóñ îëóá Ùåðàêëû þëöëÿð þëêÿñèíÿ,Àèäèí éåðàëòû ñÿëòÿíÿòèíÿ ýþíäÿðìÿéè ãÿò åòäè êè, àäè àäàìëàðäàíáèð íÿôÿðè äÿ îëñóí, ùÿëÿ áóðàäàí ýåðè ãàéûòìàìûøäû.
Þëöëÿð ñÿëòÿíÿòèíÿ ýèðÿí éåðäÿ, Òàðòàðûí ìèñ äàðâàçàñûíûí àüçûíäà Êåðáåð àäëû ö÷áàøëû, ãîðõóíú áèð èò êåøèê ÷ÿêèð, ìöðýöëÿéèð.
Îíóí áîéíóíäà òöêëÿðèí ÿâÿçèíÿ èëàíëàð ãûâðûëûð, ãóéðóüó äèðèÿæäàùàäûð, à÷ûã ãàëìûø àüçûíäàí èñÿ ö÷ àëîâëó äèë ñàëëàíìûøäûð.
Äàðâàçàëàð à÷ûëûá, èíñàíûí ñîëüóí êþëýÿñè þëöì ñÿëòÿíÿòèíÿ äàõèë
îëàí çàìàí, Êåðáåð ãóéðóüóíó ìåùðèáàíëûãëà áóëàéûð âÿ ýÿëÿí
àäàìû éûðòûúû áèð øÿíëèêëÿ þç àëîâëó äèëè èëÿ éàëàìàüà ÷àëûøûð. Àììà, âàé î àäàìûí ùàëûíà êè, ãàéûòìàã èñòÿñèí!..
×àð Éåâðèñôåé àõûðûíúû äÿôÿ Ùåðàêëû éàíûíà ÷àüûðûá, îíà äåäè:– Àèäèí ñÿëòÿíÿòèíäÿí Êåðáåðè ìÿíèì éàíûìà ýÿòèð, áó ñÿíèí
ìÿíÿ àõûðûíúû õèäìÿòèí îëàúàãäûð!
Ùåðàêë ùå÷ íÿ äåìÿéèá éîëà äöøäö.
Î, Òåíàð ìàüàðàñûíû àõòàðûá òàïäû, îðàäàí, éåðàëòû ÷àéûí àõûíûèëÿ éåðèí òÿêèíÿ åíìÿê ëàçûì èäè.
Äèðè àäàìûí þç õîøó èëÿ þëöì ñÿëòÿíÿòèíÿ ýåòìÿñè íåúÿ äÿäÿùøÿòëèäèð!
Ùåðàêë ìàüàðàíûí ýèðÿúÿéèíäÿ äàéàíäû, ÷è÷ÿêëÿíÿí òîðïàüà,ìàâè äÿíèçÿ, áöòöí èñòè ýöíÿøëè äöíéàéà áàõûá öðÿéè ñûõûëäû, äÿùøÿò îíó áöðöäö. Ëàêèí, î, ãöññÿ âÿ ãîðõóéà öñòöí ýÿëäè, úÿñàðÿòëÿ
ãàðàíëûüà äîüðó èðÿëèëÿäè. Åëÿ î ñààò àðõàñûíäà éàâàø àääûì ñÿñèåøèòäè. Áó, Çåâñèí ãàíàäëû õÿáÿð÷èñè Ùåðìåñ èäè êè, îíà ýÿëèá éåòèøìèøäè; äöíéàíûí ñàùèáè îíó ýþíäÿðìèøäè êè, Àèäèí éàíûíà ýåò134ìÿê ö÷öí Ùåðàêëà áÿëÿä÷èëèê åòñèí. Ùåðìåñ ãÿùðÿìàíûí ãîëóíà
ýèðäè, îíëàð ùÿð èêèñè éåðàëòû ñÿëòÿíÿòÿ åíìÿéÿ áàøëàäûëàð. Àçñîíðà ãàòû ãàðàíëûãäà ùöíäöð áèð ãàéà àüàðäû; ãàéàíûí àëòûíäà
ÿòðàôûíû ùöíäöð ðÿíýñèç âÿ ãîõóñóç îòëàð áàñìûø ñàêèò áèð ÷àé,ýöúëÿ åøèäèëÿúÿê øûðûëòû èëÿ àõûðäû.
Ùåðàêë ÿéèëèá ÷àéäàí ñó è÷ìÿê èñòÿäè.
– È÷ìÿ! – äåéÿ Ùåðìåñ îíó äàéàíäûðäû: – Áó, Àáêîâñÿðäèð,Áèùóøëóã ÷àéûäûð. Êèì îíóí ñóéóíäàí è÷ñÿ, äöíéàäà ùÿð øåéèéàäûíäàí ÷ûõàðàð.
Îíëàð éîëëàðûíà äàâàì åòäèëÿð, Ùåðàêë éöðöøäÿ ùÿëàê îëìóøþç ãîúà ìöÿëëèìèíè âÿ ýÿíú äîñòóíó ýþðäö. Ùåðàêë ñåâèíúëÿ ÿëëÿðèíè óçàäàðàã, îíëàðà òÿðÿô àòûëäû, ëàêèí îíëàð úàíñûç ýþçëÿðëÿ
Ùåðàêëà áàõäûëàð, îíó òàíûìûð âÿ ýþðìöðìöø êèìè êþëýÿ êèìè éàíûíäàí ñèâèøèá ýåòäèëÿð.
Ùåðìåñ äåäè:135

– Îíëàð ñÿíè òàíûìàçëàð, îíëàð Áèùóøëóã ÷àéûíûí ñóéóíäàí
è÷èáëÿð, ùÿð øåé éàäëàðûíäàí ÷ûõûáäûð.
Ëàêèí, áèðäÿí êþëýÿëÿðäÿí áèðè äàéàíûá îíà éàõûíëàøäà. Ùåðàêë Êàëèäîí ÷àðû Ìåëåàãðû òàíûäû.
×àðûí êþëýÿñè éàâàøäàí äåäè:– Ùåðàêë, ìÿíÿ êþìÿê åò! Ìÿí ýÿíú âÿ êèìñÿñèç áàúûì Äåéàíèðàíû éåð öçöíäÿ ãîéóá ýÿëìèøÿì. Îíóí ôèêðè ìÿíè áóðàäà äàðàùàò ãîéìóð. Ñÿíäÿí õàùèø åäèðÿì: îíó þç åâèíÿ àïàð, îíóíëà
åâëÿí, î ñÿíÿ âÿôàëû àðâàä îëàð. Ìÿí èñÿ ùÿìèøÿëèê ðàùàò îëàðàì.
Ùåðàêë äà äîñòóíóí õàùèøèíè éåðèíÿ éåòèðÿúÿéèíè âÿä åòäè.
Îíëàð ýåò-ýåäÿ éåðèí äàùà äà äÿðèíëèêëÿðèíÿ åíèðäèëÿð, áèðäÿí
îíëàð áèð àäàìûí éåðàëòû äàüûí çèðâÿñèíÿ éåêÿ áèð äàøû àïàðäûüûíû
ýþðäöëÿð. Î, òàìàì òÿð âÿ òîçà áàòìûø ùàëäà, áöòöí ýöúöíö ñÿðôåäÿðÿê, áÿäÿíèíè äàøà ñþéêÿéèá, ñÿéëÿ îíó éóõàðûéà äîüðó äèéèðëÿäèðäè. Äàüûí çèðâÿñèíÿ ÷àòìàüà áèðúÿ àääûì ãàëìûøäû êè, äàøáèðäÿí îíóí çÿèôëÿìèø ÿëëÿðèíäÿí ÷ûõûá, ýóðóëòó èëÿ àøàüûéà éóìáàëàíäû. Ùÿìèí àäàì òÿëÿñèê äàøûí äàëûíúà äàüûí ÿòÿéèíÿ åíäè âÿéåíÿ þç àüûð éöêöíö éóõàðûéà äàðòìàüà áàøëàäû. Éåíÿ äÿ çèðâÿéÿ
÷àòìàìûø, äàø ÿëèíäÿí ÷ûõûá éóõàðûäàí àøàüûéà äöøäö âÿ î,éåíèäÿí àøàüûéà åíèá äèíúèíè àëìàäàí âÿ äàéàíìàäàí äàøû éóõàðûéà àïàðìàüà áàøëàäû.
Ùåðàêë äàéàíûá, áó àüûð âÿ ñÿìÿðÿñèç çÿùìÿòÿ òàìàøà åòäè.
Áó àäàì Êîðèíô øÿùÿðèíäÿí îëàí Ñèçèô àäëû áèðèñè èäè; àúýþçëöéöíÿ ýþðÿ, þçýÿñèíèí äþâëÿòèíè çÿáò åòäèéèíÿ âÿ äöíéàäà çÿùìÿò ÷ÿêìÿäÿí éàøàäûüûíà ýþðÿ ùÿìèøÿëèê áó àüûð äàøû äàøûìàã
úÿçàñûíà ìÿùêóì åäèëìèøäè.
Ùåðàêë þç éîë éîëäàøû Ùåðìåñëÿ éîëóíà äàâàì åòäè âÿ øÿôôàô,òÿìèç ÷àéûí è÷ÿðèñèíäÿ áèð àäàìûí äàéàíäûüûíû ýþðäö. Ñó îíóí ÷èéèíëÿðèíÿ ÷àòûðäû, àììà î, ÿéèëèá éàíüûñûíû éàòûðìàã, ãóðóìóø
ãàðà äîäàãëàðûíû èñëàòìàã èñòÿéÿí êèìè, ñó àøàüû åíèð, éîõ îëóáòàìàìèëÿ éåðèí àëòûíà ýåäèðäè. Äÿéìèø ìåéâÿëÿðëÿ äîëó áóäàãëàð,êÿùðàáà êèìè öçöì ñàëõûìëàðû ñàùèëäÿí ÿéèëèá, àç ãàëà îíóí ñèôÿòèíÿ òîõóíóðäó. Ëàêèí î, ÿëèíè óçàäûá ãûðìûçû àëìàíû âÿ éàõóä øè136ðÿëè íàðû äÿðìÿê èñòÿéÿí êèìè, áóäàãëàð îíäàí óçàãëàøûð, éöêñÿêëÿðÿ ãàëõûð âÿ àú àäàìûí ÿëè îíëàðà ÷àòìûðäû.
Ùåðàêë ÷îõ àüûð úÿçà âåðèëìèø áó àäàìû äà òàíûäû. Áó – Ñèïèëèí
÷àðû Òàíòàë èäè, ãàáàãëàð àëëàùëàðûí ñåâèìëèñè, ñàäÿ àäàìëàðûí èñÿÿí õîøáÿõòè îëìóøäóð, àëëàùëàðû àëäàòäûüûíà ýþðÿ, õàèíëèê öñòöíäÿ,ñîí äÿðÿúÿ ïàõûë îëäóüóíà ýþðÿ äöíéàíûí ñàùèáè Çåâñ òÿðÿôèíäÿí
ùÿìèøÿëèê áó úÿçàéà ìÿùêóì åäèëìèøäè.
Éåðàëòû ñÿëòÿíÿòèí ãîðõóíú õÿéàëëàðûíûí éàíûíäàí Ùåðàêë öðÿêàüðûñû èëÿ êå÷èá ýåäèðäè. Íÿùàéÿò, îíëàð éåðàëòû ÷àé Àýåðîíòóí ñàùèëèíÿ ýÿëèá ÷ûõäûëàð. Ñàùèëäÿ ãàðà áèð ãàéûã ýþçëÿéèðäè. Ãàø-ãàáàãëû âÿ ãàðàäèíìÿç ãàéûã÷û Ùàðîí ÿëèíäÿ àâàð êöðÿéè, ãàéûüûí
êÿíàðûíäà äàéàíìûøäû, þëöëÿðèí êþëýÿëÿðè èñÿ ãîðõà-ãîðõà îíàïóë óçàäûðäûëàð, áó ïóëëàðû þëÿíëÿðèí ãàéüûêåø ãîùóì-ãàðäàøû
äÿôí åäÿðêÿí îíëàðûí àüûçëàðûíà ãîéìóøäóëàð.
Ãîúà Ùàðîí äèðè àäàìû þëöëÿð ñÿëòÿíÿòèíäÿ ýþðöá òÿÿúúöá
åòäè, ëàêèí, Ùåðìåñ îíà ÿìð åòäè êè, Ùåðàêëû ãàéûüà áóðàõñûí. Ãàéûã ãàðà, ùÿðÿêÿòñèç ÷àéûí åíèíÿ öçìÿéÿ áàøëàäû. Þëöëÿðèí êþëýÿñè ãöññÿ èëÿ ýåðèéÿ áàõûð, ñàíêè, àõûðûíúû äÿôÿ îëàðàã éåð öçöíäÿ
ãîéóá ýÿëäèêëÿðè ùÿð øåéÿ áàõìàã èñòÿéèðäèëÿð. Ãàéûã Àõåðîíò
÷àéûíû öçöá, òåçëèêëÿ áîø áèð ñàùèëÿ éàõûíëàøìàüà áàøëàäû.
Ùåðàêëëà Ùåðìåñ ùàìûäàí ãàáàã ñàùèëÿ ÷ûõäûëàð âÿ úàìààòëà áèðëèêäÿ Àèäèí ñÿëòÿíÿòèíèí ìèñ äàðâàçàñûíà äîüðó ùÿðÿêÿò åòäèëÿð.
Àüûð äàðâàçàëàð ýåíèø à÷ûëìûøäû, Ùåðàêë äàðâàçàíûí éàíûíäà äàéàíìûø êåðáåðè ýþðäö. Èò þç ãîðõóíú ãóéðóüóíó òÿíáÿë-òÿíáÿë
áóëàéûá, êÿíàðà ÷ÿêèëäè âÿ ãÿùðÿìàíû è÷ÿðè áóðàõäû.
Ùåðàêëûí éîë éîëäàøû äåäè:– Î, ùÿëÿ ñÿíèí áóðàéà íÿ ö÷öí ýÿëäèéèíè áèëìèð, éîõñà ñÿíèáàøãà úöð ãàðøûëàéàðäû.
Þëöëÿðèí êþëýÿëÿðè èíèëòèëè àù-óôëà ýåíèø äàðâàçàäàí è÷ÿðè ýèðèá,éåðàëòû ÷àðûí ñàðàéûíà äîüðó éîëëàíäûëàð.
Îðàäà, ýåíèø âÿ ãàðàíëûã ñàëîíäà, Àèäèí òàõòûíûí ãàðøûñûíäà,þëöëÿð ñÿëòÿíÿòèíèí úèääè âÿ ñàòûëìàç ùàêèìëÿðè: Ðàäàìàíò, Åàê âÿÌèíîñ îòóðìóøäóëàð. Îíëàð ùÿð êÿñè þç ùÿéàòûíà ýþðÿ, îíóí éåðöçöíäÿêè ÿìÿëëÿðèíÿ ýþðÿ ìöùàêèìÿ åäèð âÿ ùÿð êÿñÿ ëàéèãèíúÿ
137

úÿçà âÿ éà äà ìöêàôàò âåðèðäèëÿð. Ìÿùêÿìÿäÿí ñîíðà äà áÿçèëÿðè
äÿðèí Òàðòàðà åíèð, áÿçèëÿðè äÿ ñàêèò Éåëèñåé ÷þëëÿðèíÿ ýåäèð, éàõóääà ùàâà ãàéûãëàðû èëÿ èøûãëû Ñÿàäÿò Àäàëàðûíà öçöá ýåäèðäèëÿð.
Úàíëû àäàìû þëöëÿð ùþêìäàðûíûí ñàðàéûíäà ýþðÿí ùàêèìëÿð
äÿ, Àèäèí íþêÿðëÿðè äÿ òÿÿúúöá åòäèëÿð. Ùåðàêë èñÿ, ÷èéíèíäÿ øèðäÿðèñè, ÿëèíäÿ þç äÿéÿíÿéè, éåðàëòû ÷àðûí òàõòû ãàðøûñûíäà äàéàíäûâÿ Àèääÿí õàùèø åòäè êè, Êåðáåðè èøûüà ÷ûõàðûá àïàðìàã âÿ îíó ÷àðÉåâðèñôåéÿ ýþñòÿðìÿê ö÷öí îíà èúàçÿ âåðñèí.
Àèä îíà äåäè:– ßýÿð ñÿíè áóðàäàí áóðàõñàã âÿ ñÿí îíó éàðàëàìàäàí,ãûëûíúñûç âÿ îõñóç, þç ÿëëÿðèíëÿ àïàðà áèëñÿí, ìÿí þç èòèìè ìöâÿããÿòè îëàðàã þçöíëÿ áÿðàáÿð éåð öçöíÿ àïàðìàüà èúàçÿ âåðèðÿì.
Ùåðàêë Àèäÿ òÿøÿêêöð åäèá ýåðèéÿ, ìèñ äàðâàçàíûí éàíûíà
ãàéûòäû. Èíäè äàðâàçà áàüëû èäè, Êåðáåð ö÷ áàøûíûí ùàìûñûíû ãàðàéîëóí öñòöíÿ ãîéóá, äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà éàòìûøäû.
Î, Ùåðàêëûí àääûì ñÿñèíè åøèäèá, îéàíäû, éåðèíäÿí ÷û÷ðàäû,ùèðñëè-ùèðñëè ìûðûëäàäû, ÿæäàùà äà îíóí ãóéðóüóíóí óúóíäà ãÿçÿáëÿ àüçûíû àéûðäû.

138

Ùåðàêë úÿëä Êåðáåðÿ éàõûíëàøäû. Øèð äÿðèñèíÿ áöðöíìöø ñîëÿëèíè èðÿëè óçàäûá, ñàü ÿëè èëÿ èòèí áîüàçûíäàí éàïûøäû. Èò óëàäû âÿîíóí âÿùøè áàüûðòûñû áöòöí éåðàëòû ñÿëòÿíÿòÿ éàéûëäû. Î, ö÷ áàøûíûí
ùàìûñûíäà îëàí áöòöí äèøëÿðè èëÿ ãÿùðÿìàíûí ñîë ÿëèíäÿí éàïûøûá,îäëó äèëëÿðè èëÿ îíó éàëàéûðäû, àðõàñûíäà îëàí áöòöí èëàíëàð øèð äÿðèñèíÿ ñàíúûëäûëàð, ëàêèí, øèðèí äÿðèñèíÿ ùå÷ øåé áàòìàäûüû ö÷öíÙåðàêë àüðû ùèññ åòìÿäè. Î, èòèí áîüàçûíû ìþùêÿì ñûõûá, îíó þçàðäûíúà, ÷àéûí ñàùèëèíÿ, ãàéûã÷ûíûí éàíûíà ñöðöäö. Íÿçàéÿò, éàðûìáîüóëìóø Êåðáåð ñÿíòèðëÿäè, çÿèôëÿäè âÿ Ùåðàêëûí ãàðøûñûíäà
éåðÿ óçàíäû. Ãÿùðÿìàí îíóí áîéíóíà çÿíúèð ñàëûá þç àðäûíúà
ñöðöäö, éåðàëòû ñÿëòÿíÿòèí ãîðõóíú èòè èñÿ èòàÿò åäÿðÿê ãàëèá ýÿëìèø àäàìûí äàëûíúà ýåòìÿéÿ áàøëàäû.
Ùåðàêëû Êåðáåðëÿ ýþðÿí Ùàðîí äÿùøÿòÿ ýÿëäè, àììà îíëàðû
ñàõëàìàüà úÿñàðÿò åòìÿéèá, ÷àéûí î òàéûíà êå÷èðäè.
Îíëàð éåð öçöíÿ ÷ûõàí éåðÿ éàõûíëàøàäà, Êåðáåð øèêàéÿòëÿ
çèíýèëäÿìÿéÿ áàøëàäû âÿ àç ãàëäû êè, Ùåðàêëûí àðäûíúà ñöðöíñöí.
Ãàðàíëûãäà îíëàð éåð öçöíöí àçàä ýåíèøëèêëÿðèíÿ ÷ûõàí çàìàí èñÿýöíÿøèí èøûüû éåðàëòû êåøèê÷èíèí ýþçëÿðèíè ãàìàøäûðäû, î òèòðÿäè,÷ûðïûíäû, îíóí àüçûíäàí ñàðû êþïöê äàìúûëàìàüà áàøëàäû âÿ äàìúûëàðûí äöøäöéö éåðäÿ çÿùÿðëè îò áèòäè.
Ùåðàêë Êåðáåðè Ìèêåíàéà ýÿòèðèá ÷ûõàðòäû âÿ ÷àð Éåâðèñôåéèîíà áàõìàüà ìÿúáóð åòäè.
Ëàêèí, Éåâðèñôåé öçöíö ÿëëÿðè èëÿ þðòäö âÿ äÿùøÿòÿ ýÿëÿðÿê, èòèòåç þç éåðèíÿ, ýåðèéÿ àïàðìàüû Ùåðàêëäàí õàùèø åòìÿéÿ áàøëàäû.
– Äè ãà÷, ýåðèéÿ ãàéûò âÿ äàðâàçàíûí éàíûíäà ÷àðû ýþçëÿ, –äåéÿ Ùåðàêë Êåðáåðèí çÿíúèðèíè à÷äû.
Èò áèðúÿ àíäà þëöëÿð ñÿëòÿíÿòèíÿ ãà÷ûá ýåòäè.
Áåëÿëèêëÿ Ùåðàêëûí Éåâðèñôåéÿ õèäìÿòè ñîíà éåòäè âÿ ÷àð îíóàçàä áóðàõäû.

139

ÙÅÐÀÊËÛÍ ßÑÈÐ ÄÖØÌßÑÈ
Ùåðàêë îí èêè ãî÷àãëûã ýþñòÿðèá, ÷àð Éåâðèñôåéèí éàíûíäà õèäìÿòèíè ãóðòàðäûãäàí ñîíðà þç åâëÿðèíÿ ãàéûòäû. Áóðàäà îíó éåíèèìòàùàíëàð ýþçëÿéèðäè.
À÷ûã ãÿëáëè, õåéèðõàù Ùåðàêë, ùþâñÿëÿäÿí ÷ûõûð, òåç-òåç úîøóðâÿ ãÿçÿáëÿíÿðÿê, þçöíö áèëìèðäè. Áèð äÿôÿ íþêÿð îüëàí
éóéóíìàã ö÷öí ùàçûðëàíìûø ñóéó îíà è÷ìÿéÿ âåðäè. Ùåðàêë áÿðêàúûãëàíäû îíó âóðóá ãÿôëÿòÿí þëäöðäö. Áó çàìàí, ãÿùðÿìàíà ñÿáèðëè
îëìàüû þéðÿòìÿê ìÿãñÿäèëÿ, Çåâñ îíó óçóíñöðÿí, ÿçàáâåðèúè áèðõÿñòÿëèéÿ äö÷àð åòäè. Âÿùøè ùåéâàíëàðäàí, íÿùÿíýëÿðäÿí âÿ äöøìÿí
ãîøóíëàðûíäàí ãîðõìàéàí èýèä ãÿùðÿìàí, ÿçàáà, àüðûéà äþçÿáèëìÿéèá, Àïîëëîíà ìöðàúèÿò åòäè âÿ òÿëÿá åòäè êè, èíñàíëàðûí ýÿëÿúÿéèíè áèëÿí èøûã àëëàùû áó õÿñòÿëèéèí íÿ âàõò ãóðòàðàúàüûíû âÿîíóí õèëàñ îëàúàüûíû îíà äåñèí. Àïîëëîí áó ñèððè ãÿùðÿìàíà à÷ìàã èñòÿìÿäè. Ùåðàêë ùÿääèíäÿí àðòûã ùèðñëÿíèá, èøûã àëëàùûíà ÿëãàëäûðäû. Èëäûðûì àëëàùû ãÿçÿáëÿíèá áóëóäó ýþíäÿðäè êè, ñàâàøàíëàðû àéûðñûí âÿ Ùåðìåñÿ ÿìð åòäè êè, èòàÿò åòìÿéÿí ãÿùðÿìàíû úÿçàëàíäûðñûí. Ùèéëÿýÿð òèúàðÿò àëëàùû, Ùåðàêëû Ëèäèéà ÷àðè÷ÿñ÷è Îìôàëàéà ö÷ ìèñ ïóëà ö÷ èë ìöääÿòèíÿ êþëÿëèéÿ ñàòäû.

140

Øÿí ÷àðè÷ÿ Îìôàëà Ùåðàêëû íÿ óçàã éöðöøëÿðÿ ýþíäÿðäè âÿ íÿ äÿîíäàí ãÿùðÿìàíëûã èøëÿðè âÿ ãÿëÿáÿëÿð òÿëÿá åòäè. Î, ãÿùðÿ-ìàíûí
ñèëàùëàðûíû – îíóí ãûëûíúûíû âÿ îõ-êàìàíûíû ÿëèíäÿí àëäû, îíóí÷èéíèíäÿí øèð äÿðèñèíè à÷äû, Ùåðàêëà ãàäûí ïàëòàðû ýåéèíäèðäè âÿ îíóãóëëóã÷ó ãûç êèìè þçöíÿ õèäìÿò åòìÿéÿ âàäàð åäÿðÿê, ÿéëÿíèðäè.
Î, Ùåðàêëû ãàäûíëàðëà áèðëèêäÿ úÿùðÿíèí äàëûíäà ÿéëÿøäèðèá,îíóí óçàã ñÿôÿðëÿð, ÷ÿòèí éöðöøëÿð âÿ äÿùøÿòëè âóðóøìàëàð ùàããûíäàêû ñþùáÿòëÿðèíÿ íàüûë êèìè ãóëàã àñûð âÿ íÿøÿëÿíèðäè.
Îìôàëàíûí éàíûíäàêû ÿñèðëèê, ãÿùðÿìàí ö÷öí Éåâðèñôåéèí ÿíùèéëÿýÿð òàïøûðûãëàðûíäàí äàùà ÷ÿòèí èäè. Îäóð êè, Ùåðàêë òåç-òåçåëÿ êÿäÿðëÿíèð âÿ äàðûõûðäû êè, îíóí ãàøãàáàãëû ýþðöíöøöíäÿí ÷àðè÷ÿíèí öðÿéè ñûõûëäû, îíóí îõ-êàìàíûíû þçöíÿ âåðèá, øÿùÿðèí êÿíàðëàðûíäà ýÿçìÿéÿ áóðàõäû.
Áèð äÿôÿ Ùåðàêë, Îìôàëàíûí éàíûíäàí ÷îõ óçàãëàðà, Ëèäèéà èëÿãîíøó áèð þëêÿéÿ ýåäèá ÷ûõäû, éîðüóí ùàëäà áèð àüàúûí àëòûíäà
óçàíûá éóõóéà ýåòäè. Éóõóäà î, ÿòðàôûíäà íÿ èñÿ áèð ãàðìàãàðûøëûã ùèññ åòäè, ñàíêè, îíóí áÿäÿíèíäÿ õûðäà, âÿùøè ùåéâàíëàð ýÿçèøèðäè. Î îéàíäû, ÿëèíè óçàäûá îíëàðäàí áèðèíè òóòäó. Áó, êè÷èê âÿùøè
ùåéâàí éîõ, ýöëìÿëè úûðòäàí-íåêðîï èäè. Ãÿùðÿìàíûí éàíûíäà
éåðäÿ îíëàðäàí áèð ÷îõó ýÿçèøèðäè, Ùåðàêëûí êàìàíû õîøëàðûíà
ýÿëäèéè ö÷öí îíó îüóðëàìàã èñòÿéèðäèëÿð. Ùåðàêë îíëàðû áèð-áèð òóòóá ÿë-àéàüûíû ñàðûäû, óçóí áèð àüàúà êå÷èðèá, Ëèäèéàéà àïàðäû.
Íåêðîïëàð ãîðõìàäûëàð: îíëàð àçàä îëìàüà ÷àëûøàðàã àüàúäà
àòûëûá-äöøöð, áÿðêäÿí ÷ûüûð-áàüûð ñàëûð âÿ Ùåðàêëû åëÿ ùÿäÿëÿéèá
ñþéöðäöëÿð êè, î, éîë óçóíó þçöíö ýöëìÿêäÿí ñàõëàéà áèëìèðäè.
Ùåðàêë áó õûðäà, úÿñóð õàëãúûüà áàõûá øàäëàíûðäû. Îíëàðûí ÷àðëûüûíûí ñÿðùÿääèíÿ ýÿëèá ÷àòàíäà, î, þç êè÷èê ÿñèðëÿðèíèí ÿë-àéàüûíû
à÷ûá àçàä åòäè, þçö èñÿ Îìôàëàíûí éàíûíà ãàéûäûá þçöíöí àçàäåäèëìÿñèíè òÿëÿá åòìÿéÿ áàøëàäû. Îìôàëà äà íÿùàéÿò, îíó áóðàõäû.

141

ÙÅÐÀÊË ÏÐÎÌÅÒÅÉÈ ÀÇÀÄ ÅÄÈÐÙåðàêë äàùà áèð ÷îõ ãî÷àãëûãëàð ýþñòÿðäè, îäóð êè, îíóí àäûáöòöí Éóíàíûñòàíäà øþùðÿò ãàçàíìûøäû.
Éàçîí ñöðÿòëè “Àðãî” ýÿìèñèíè òèêèá ãóðòàðàíäà âÿ Éóíàíûñòàíûí ãÿùðÿìàíëàðûíû ö÷ äÿíèç àðõàñûíäà, Êîëõèäàéà, ãûçûë éóíëó
äÿðèíè ÿëäÿ åòìÿê ö÷öí ýåòìÿéÿ òîïëàéàíäà, ãöäðÿòëè Ùåðàêë äàèýèä àðãîíàâòëàðëà áèðëèêäÿ éöðöøÿ ýåòìèøäè.
Ëàêèí, éîëäà íàìÿëóì áèð òîðïàüûí ñàùèëèíäÿ “Àðãîíóí” äàéàíäûüû éåðëÿðäÿí áèðèíäÿ, Ùåðàêë ñàùèëèíäÿêè ìåøÿéÿ ýåäèá
óçàãëàøäû âÿ âàõòûíäà ýÿìèéÿ ãàéûòìàäû, îäóð êè, àðãîíàâòëàð
îíñóç öçöá ýåòäèëÿð. Ùåðàêë èñÿ ãóðó éîëëà þëêÿíèí è÷ÿðèëÿðèíÿ
ýåòäè âÿ òåçëèêëÿ áèð äàüà ýÿëèá ÷ûõäû.
Îíóí ãàðøûñûíäà âÿùøè âÿ ÿçÿìÿòëè áèð äèéàð à÷ûëäû. ßòÿêëÿðèíäÿ ãàëûí ìåøÿ ýþðöíÿí âÿ çèðâÿëÿðè äàèì ãàðëà þðòöëö îëàíäàüëàð úÿðýÿ èëÿ äàéàíìûøäû. Ãÿùðÿìàí éóõàðû ãàëõäûãúà, äàüëàðáèð ãÿäÿð ñîéóã âÿ êå÷èëìÿç îëóðäó. Íÿùàéÿò, î, äÿíèçèí öçÿðèíäÿ ñàëëàíàí ÷ûëïàã áèð ãàéàéà äûðìàøäû.
Áèðäÿí Ùåðàêë îíó ÷àüûðàí áèð ñÿñ åøèòäè âÿ ãàéàéà çÿíúèðëÿíìèø Ïðîìåòåéè ýþðäö.
Ùåðàêë òèòàíëàðûí ñîíóíúóñóíó-ÿäàëÿò èëàùÿñè Ôåìèäàíûí âÿòèòàí Èàïåòèí îüëóíó òàíûäû, éåð öçÿðèíäÿ èíñàí íÿñëè òèòàí Èàïåòëÿ
áàøëàìûøäû.
Êå÷ìèøäÿ, ëàï ãÿäèì çàìàíëàð, éåð öçÿðèíäÿ èíñàíëàð àçîëìóøëàð. Âÿùøè ùåéâàí êèìè îíëàð îâ äàëûíúà ãà÷àðàã, ìåøÿëÿðè
äîëàøàð, ÷èé ÿò, úûð ìåéâÿëÿð âÿ êþêëÿð éåéÿð, âÿùøè ùåéâàí äÿðèëÿðèíÿ áöðöíÿð âÿ ùàâàëàð ïèñ îëàíäà ìàüàðàëàðäà âÿ àüàúëàðûí
êîüóøëàðûíäà ýèçëÿíÿðäèëÿð. Îíëàðûí àüëû áàëàúà óøàãëàðäà îëäóüó
êèìè èäè; îíëàð þç ùÿéàòëàðûíû ãóðìàãäà êþìÿêñèç, éûðòûúû ùåéâàíëàðà âÿ òÿáèÿòèí ãîðõóíú ãöââÿëÿðèíÿ ãàðøû ìöäàôèÿñèç èäèëÿð.
Ïðîìåòåéèí èíñàíëàðà ðÿùìè ýÿëèá îíëàðà êþìÿê åòìÿê èñòÿäè.
Î, þç äîñòó, Çåâñèí îüëó, èëàùè-äÿìèð÷è âÿ óñòà îëàí Ùåôåñòèí
éàíûíà ýåòäè, Ùåôåñòèí åìàëàòõàíàñû Ëåìíîñ àäàñûíäà, îäïöñêöðÿí äàüûí ÿòÿêëÿðèíäÿ èäè. Íÿùÿíý áèð êöðÿäÿ ìöãÿääÿñ îäãûçüûí éàíûðäû, îíñóç íÿ èíúÿñÿíÿò, íÿ äÿ ñÿíÿòêàðëûã ìöìêöí èäè.
142

Ùåôåñòèí åìàëàòõàíàñûíäà òÿêýþçëö ö÷ íÿùÿíý-Êèêëîïëàð èøëÿéèðäèëÿð. Îíóí ãûçûëäàí þçö ãàéûðäûüû èêè ùåéêÿë, úàíëû êèìè åìàëàòõàíàäà ýÿçèð âÿ àõñàã èëàùè-äÿìèð÷è ýÿçÿðêÿí îíëàðà ñþéêÿíèðäè.
Ïðîìåòåé Ùåôåñòè èøëÿéÿí ýþðäö, èëàùè-äÿìèð÷è Èëäûðûì-àëëàùû
Çåâñ ö÷öí éàíàð øèìøÿê-îõëàð äþéöá ãàéûðûðäû. Ïðîìåòåé
äàéàíûá Ùåôåñòèí ìÿùàðÿòëÿ èøëÿìÿñèíÿ òàìàøà åäèðäè. Êèêëîïëàð
êöðÿäÿêè îäó êþðöê èëÿ öôöðìÿéÿ áàøëàéàíäà âÿ ïàðûëäàéàí ãûüûëúûìëàð áöòöí åìàëàòõàíàéà ñÿïÿëÿíÿíäÿ, Ïðîìåòåé ìöãÿääÿñ
ãûüûëúûìû òóòóá ÿëèíäÿêè è÷èáîø ÿñàíûí è÷ÿðèñèíäÿ ýèçëÿòäè. È÷ÿðèñèíäÿ ìöãÿääÿñ îäóí ãûüûëúûìû îëàí áó ÿñàíû Ïðîìåòåé ýÿòèðèá
èíñàíëàðà âåðäè, èíñàíëàð äà îíóíëà éåð öçöíöí ùÿð éåðèíäÿ îúàãâÿ êöðÿ éàíäûðäûëàð. Èíñàíëàð òÿáèÿòëÿ ìöáàðèçÿ åòìÿéè, éåðèí
ýèçëè ñÿðâÿòëÿðè-ìèñ, äÿìèð, ãûçûë âÿ ýöìöøö ùàñèë åòìÿéè âÿ îíëàðäàí þçëÿðè ö÷öí ôàéäàëû øåéëÿð, ñèëàù âÿ áÿçÿê øåéëÿðè ãàéûðìàüû þéðÿíäèëÿð. Èíñàíëàð þçëÿðè ö÷öí àüàúäàí âÿ äàøäàí ìÿíçèë
òèêìÿéè, ÷àéëàðäà âÿ äÿíèçëÿðäÿ öçìÿê ö÷öí éåëêÿíëÿðëÿ ãàíàäëàíìûø ýÿìèëÿð ãàéûðìàüà áàøëàäûëàð. Èíñàíëàð âÿùøè ùåéâàíëàðû ÿùëèëÿøäèðäèëÿð, àòû èíñàíû þç öçÿðèíäÿ ýÿçäèðìÿéÿ, êå÷èíèâÿ èíÿéè èíñàíû éåäèðìÿéÿ ìÿúáóð åòäèëÿð, ãîéóíäàí èñÿ ïàëòàð
ö÷öí èñòè âÿ ìþùêÿì éóí àëìàüà áàøëàäûëàð. Ìöãÿääÿñ îäóí èøûüû èíñàíëàðûí äöøöíúÿñèíè àéäûíëàøäûðäû, îíëàðûí éàòìûø çåùíèíè
îéàòäû, îíëàðûí ãÿëáèíäÿ ñÿàäÿòÿ äîüðó ùÿâÿñ àëîâó éàíäûðäû.
Ìöãÿääÿñ îäóí êþìÿéè èëÿ Ïðîìåòåé ùÿëÿ èíñàíëàðà ÷îõ øåéëÿð þéðÿòäè. Î, èíñàíëàðû áèòêèëÿðèí øèðÿñèíäÿí õÿñòÿëèéÿ âÿ éàðàëàðà êþìÿê åäÿí ìÿëùÿì áèøèðìÿéè þéðÿòäè âÿ èíñàíëàð äàèìà
þëöì ãîðõóñóíäàí õèëàñ îëäóëàð. Ïðîìåòåé îíëàð ö÷öí ñàéëàð åëìèíè êÿøô åòäè âÿ èøàðÿëÿðëÿ ñþçëÿð éàçìàüû þéðÿòäè êè, îíëàð þçôèêèðëÿðèíè óçàãëàðäà éàøàéàíëàðà ÷àòäûðà áèëñèíëÿð. Èíñàíëàðûí íåúÿäÿ ãöââÿòëè, àüûëëû âÿ áöòöí ÿìÿê ïðîñåñèíäÿ ìàùèð îëìàñûíà
Ïðîìåòåé èôòèõàðëà òàìàøà åäèðäè.
Ëàêèí, äöíéàíûí ñàùèáè Çåâñèí Ïðîìåòåéÿ ãÿçÿáè òóòäó âÿìöãÿääÿñ îä îüðóñóíó øèääÿòëè úÿçàëàíäûðìàüû ãÿò åòäè. Àëëàùëàð
ïàäøàùû þç íþêÿðëÿðè Çîð âÿ Ùàêèìèééÿòè ýþíäÿðäè êè, Ïðîìåòåéèí ÿë-ãîëóíó áàüëàéûá, äöíéàíûí î áàøûíäà îëàí êèìñÿñèç äàüëûã þëêÿéÿ àïàðñûíëàð, Ùåôåñòÿ èñÿ ÿìð åòëè êè, òèòàíû äàüà çÿí143

úèðëÿñèí. Áó ÿìðè éåðèíÿ éåòèðìÿê Ùåôåñò ö÷öí ÷îõ àüûð èäè – àõû,Ïðîìåòåé îíóí äîñòó èäè, àììà íåéëÿñèí, Çåâñèí áóéóðóüó áåëÿèäè. Ùåôåñò Ïðîìåòåéèí ÿë-ãîëóíó äÿìèð ùÿëãÿ èëÿ áóõîâëàäû,ãûðûëìàç çÿíúèð èëÿ îíó ÷îõ èðè áèð äàøà áàüëàäû, èòè àëìàç áèð ÷èâèëÿ ñèíÿñèíäÿí ãàéàéà ìûõëàäû.
Çåâñ ùÿì äÿ ùþêì åòäè êè, Ïðîìåòåé ùÿìèøÿëèê îëàðàã, ÿñðëÿð
áîéóíúà áó ãàéàéà áàüëàíìûø ùàëäà ãàëñûí.
ßñðëÿð êå÷äè. Éåð öçöíäÿ ÷îõ øåé äÿéèøäè. Ëàêèí, Ïðîìåòåéèí
ÿçàá-èøêÿíúÿñè ãóðòàðìàäû. Ýöíÿø îíóí ãóðóìóø áÿäÿíèíè éàíäûðûðäû, ñîéóã êöëÿê ãóðó ãàðû îíóí öñòöíÿ ñÿïÿëÿéèðäè. Ùÿð ýöí,ìöÿééÿí ñààòäà éåêÿ áèð ãàðòàë ýÿëèá, úàéíàãëàðû èëÿ òèòàíûí áÿäÿíèíè äèäèð âÿ îíóí úèéÿðèíè äèìäèêëÿéèðäè. Ýåúÿ èñÿ éàðàëàð éåíèäÿí ñàüàëûðäû.
Ëàêèí, ÿáÿñ éåðÿ î, Ïðîìåòåé – éÿíè “ãàáàãýþðÿí” àäûíû äàøûìûðäû: î áèëèðäè êè, âàõò ýÿëèá ÷àòàúàã, éåð öçöíäÿ èíñàíëàð àðàñûíäà áþéöê áèð ãÿùðÿìàí ìåéäàíà ýÿëÿúÿê, äöíéàíû øÿðäÿí òÿìèçëÿéÿúÿê âÿ îíó äà ýÿëèá àçàä åäÿúÿêäèð.
Áóäóð, Ïðîìåòåé, íÿùàéÿò, äàüëà ýÿëÿí àäàìûí àéàã ñÿñëÿðèíè
åøèòäè âÿ áöòöí èëëÿð áîéó ýþçëÿäèéè ãÿùðÿìàíû ýþðäö.
Ùåðàêë, çÿíúèðëÿíìèø Ïðîìåòåéÿ éàõûíëàøäû, ãûëûíúûíû ãàëäûðäû
êè, òèòàíûí ãàíäàëëàðûíû ãûðñûí, áèðäÿí ýþéöí ùöíäöð éåðèíäÿí ãàðòàë ÷ûüûðòûñû ýÿëäèë: áó, Ïðîìåòåéèí ãàðòàëû èäè êè, òÿéèí îëóíìóø
ñààòäà þç ãàíëû çèéàôÿòèíÿ òÿëÿñèðäè. Áó çàìàí Ùåðàêë êàìàíûíû
ãàïäû âÿ ó÷àí ãàðòàëû îõëà âóðóá þëäöðäö. Þëìöø ãàðòàë óúàäàí
ãàéàíûí àëòûíà, äÿíèçÿ äöøäö âÿ äàëüàëàð îíó ýþòöðöá àïàðäû.
Ùåðàêë Ïðîìåòåéèí áóõîâëàíäûüû çÿíúèðè ãûðäû âÿ ãàéàéà
ìûõëàíìûø àëìàç ÷èâè îíóí ñèíÿñèíäÿí ÷ûõàðòäû. Áåëÿëèêëÿ, àçàäîëìóø Ïðîìåòåé äèêÿëäè, êþêñ äîëóñó íÿôÿñ àëäû âÿ àëëàùëàðëà
áàðûøûã ýÿòèðÿí ãÿùðÿìàíà áàõäû.
Ëàêèí, Çåâñ Ùåôåñòÿ ÿìð åòäè êè, Ïðîìåòåéèí çÿíúèðèíè ùÿëãÿñèíäÿí öçöê ãàéûðñûí âÿ òèòàíûí áóõîâëàíäûüû ãàéàíûí äàøûíäàíîíà ãàø ñàëñûí. Çåâñ, Ïðîìåòåéÿ òàïøûðäû êè, áó öçöéö áàðìàüûíà
òàõûá, ùÿìèøÿ îíó ýÿçäèðñèí êè, äöíéàíûí ñàùèáèíèí ñþçö ïîçóëìàñûí, Ïðîìåòåé ùÿìèøÿëèê ãàéàéà çÿíúèðëÿíìèø êèìè îëñóí.
145

ÙÅÐÀÊËÛÍ ÀÕÛÐÛ
Ùåðàêëûí ùÿéàòû äþéöøëÿðäÿ, éöðöøëÿðäÿ âÿ äöíéàíû ñÿéàùÿòäÿ êå÷èðäè. Î, áöòöí Éóíàíûñòàíû äîëàøäû, ÷îõ øÿùÿðëÿðäÿ îëäó,àììà ùå÷ éåðäÿ óçóí çàìàí éàøàìàäû, ùÿì äÿ óçóí èëëÿð îíóííÿ àèëÿñè, íÿ äÿ åâè îëìóøäó. Ëàêèí, áèð äÿôÿ îíóí éàäûíà äöøäö
êè, þëöëÿð ñÿëòÿíÿòèíäÿ þç äîñòó Ìåëåàãðà îíóí áàúûñû Äåéàíèðàéà
åâëÿíÿúÿéèíÿ ñþç âåðìèøäèð, îäóð êè, ãûçûí éàøàäûüû éåðÿ – Êàëèäîíà éîëà äöøäö.
Åëÿ áó çàìàí Êàëèäîíäà Äåéàíèðàíû àëìàã èñòÿéÿíëÿðèí àðàñûíäà éàðûø ýåäèðäè, – ÷îõëàðû áó ýþçÿë ãûçû ÿëäÿ åòìÿéÿ ÷àëûøûðäûëàð.
Áèðäÿí äÿùøÿò êàíû îëàí ÷àé àëëàùû Àõåëîé îíëàðûí àðàñûíäà
ýþðöíäö – îíóí áàøûíäà þêöç áóéíóçó êèìè áóéíóçó âàð èäè, éàøûë ñàããàëûíäàí ñó àõûðäû. Áåëÿ áèð ðÿãèáè ýþðÿí áöòöí àäàõëûëàð
ãà÷ûá äàüûëìûøäûëàð. Äåéàíèðà ãîðõóäàí àúû-àúû àüëàéûðäû. Ùåðàêë
îíóí êþìÿéèíÿ ýÿëèá, Àõåëîé èëÿ òÿêáÿòÿê äþéöøÿ ýèðèøäè âÿîíóí áèð áóéíóçóíó ñûíäûðäû. Áåëÿ îëäóãäà, Àõåëîé þçöíö ìÿüëóá ùåñàá åòäè, Ùåðàêëäàí þç áóéíóçóíó ýåðè èñòÿäè, ÿâÿçèíäÿ èñÿÄåéàíèðàéà, è÷ÿðèñè ÷è÷ÿêëÿð âÿ ìåéâÿëÿðëÿ äîëó îëàí âÿ ùå÷çàìàí ãóðòàðìàéàí ãÿðèáÿ áèð Áîëëóã Áóéíóçó áàüûøëàäû.
Ùåðàêë Äåéàíèðà èëÿ åâëÿíäè âÿ àðâàäû èëÿ áèðëèêäÿ îíëàð Òðàõèí øÿùÿðèíÿ ýåòäèëÿð êè, îðàäà þçëÿðèíÿ åâ-åøèê òèêèá äöçÿëòñèíëÿð. Éîëäà îíëàð áèð ÷àéäàí êå÷ìÿëè îëäóëàð. Áóðàäà îíëàð
êåíòàâð Íåññÿ ðàñò ýÿëäèëÿð, î, þç ýåíèø àò áåëèíäÿ, ïóë èëÿ éîë÷óëàðû ÷àéäàí êå÷èðèðäè. Ùåðàêë àðâàäûíû êåíòàâðûí àðõàñûíà ìèíäèðèáþçö èðÿëèéÿ êå÷äè. Î, àðòûã ÷àéûí îðòàñûíäà èäè êè, áèðäÿí Äåéàíèðàíûí ãûøãûðûüûíû åøèòäè, äþíöá áàõäûãäà ýþðäö êè, êåíòàâð îüóðëàäûüû ýþçÿëè ýþòöðöá ñàùèëÿ ãà÷ûð. Ùåðàêë òåç þç êàìàíûíû ãàïäûâÿ îíóí ñÿððàñò àòäûüû îõ áèð àíäà êåíòàâð ÷àòäû.
Þëìÿêäÿ îëàí Íåññ, Ùåðàêëäàí ãèñàñûíû àëìàã ãÿðàðûíà ýÿëäèâÿ Äåéàíèðàéà äåäè:– Ìÿíèì þëöìúöë éàðàìäàí ãàíûì àõûð. Îíó éûü ñàõëà, îíóíìþúöçÿëè áèð ýöúö âàðäûð. ßýÿð ùÿð ùàíñû áèð âàõò Ùåðàêë ñÿíè146

äàùà ñåâìÿñÿ, ìÿíèì ãàíûìû îíóí ïàëòàðûíà ñöðò, îíäà îíóíñåâýèñè éåíÿ ñÿíÿ ãàéûäàð.
Äåéàíèðà êåíòàâðà èíàíäû, îíóí ãàíûíû éûüûá ýèçëÿòäè.
Ùåðàêë Äåéàíèðà èëÿ Òðàõèíäÿ ìÿñêÿí ñàëûá ìåùðèáàíúàñûíà
éàøàäûëàð. ×îõ ÷ÿêìÿäè, îíëàðûí áèð îüëó îëäó.
Èëëÿð êå÷äè. Îüëó áþéöäö. Ùåðàêë òåç-òåç åâäÿí ÷ûõûá âóðóøìàüà ýåäèðäè. Áèð äÿôÿ î, éöðöøäÿí óçóí çàìàí åâÿ ãàéûòìàäû,îäóð êè, Äåéàíèðà áÿðê òÿøâèøÿ äöøäö. Î, ùàçûðëàøûðäû îüëóíó ýþíäÿðñèí êè, àòàñûíû àõòàðûá òàïñûí, áó çàìàí Ùåðàêëûí ýþíäÿðäèéè
ãàñèä ýÿëèá äåäè êè, ãÿùðÿìàí ñàü âÿ ñàëàìàòäûð, åâÿ ãàéûäûð âÿãàáàãúà éàä þëêÿëÿðäÿí ýþòöðäöéö ÿñèðëÿðè ýþíäÿðèð. Äåéàíèðà
ÿñèðëÿðèí àðàñûíäà ãåéðè-àäè ýþçÿëëèéÿ ìàëèê îëàí áèð ãûç ýþðäö âÿãàñèääÿí îíóí êèì îëäóüóíó ñîðóøäó. Ãàñèä ùèéëÿýÿðëèêëÿ úàâàá
âåðäè êè, áó, ñàäÿúÿ ÿñèð äåéèë, ìÿüëóá îëìóø ÷àðûí ãûçûäûð.
Ùåðàêë ãàáàãëàð îíó àëìàã èñòÿéèðäè.
Äåéàíèðà ýþðäö êè, øàùçàäÿ ãûç îíäàí úàâàí âÿ îíäàí ýþçÿëäèð âÿ áåëÿ ôèêèðëÿøäè êè, Ùåðàêë äàùà îíó ñåâìÿéÿúÿê âÿ òÿêòÿíùà áóðàõàúàãäûð. Î, êåíòàâð Íåññèí úàí âåðÿðêÿí äåäèéè ñþçëÿðè õàòûðëàäû: êåíòàâðûí ãóðóìóø ãàíûíû, þç ÿëè èëÿ ÿðè ö÷öí òèêäèéè
òÿçÿ áàéðàì ïàëòàðûíà ñöðòäö âÿ ãàñèäëÿ ïàëòàðû Ùåðàêëûí ãàáàüûíà
ýþíäÿðäè.
Ùåðàêë àðâàäûíûí ùÿäèééÿëÿðèíè ãÿáóë åòäè âÿ åëÿ î ñààò îíóýåéìÿê èñòÿäè. Ëàêèí, ïàëòàð îíóí áÿäÿíèíÿ òîõóíàí êèìè, Íåññèí
ãàíûíûí è÷ÿðèñèíäÿí çÿùÿð Ùåðàêëûí áÿäÿíèíÿ êå÷äè âÿ îä êèìè îíóéàíäûðìàüà áàøëàäû. Ùåðàêë ëÿíÿòÿ ýÿëìèø ïàëòàðû ÿéíèíäÿ úûðäû,àììà ïàëòàð, àðòûã, áÿäÿíèíÿ éàïûøûá äþçöëìÿç àüðû âåðäè. Ãÿùðÿìàí ãåéçëÿíäè, ÷ûðïûíäû, ãûøãûðäû âÿ äÿùøÿòëè áèð ÿçàá ÷ÿêäè.
Áóíó Äåéàíèðàéà ýÿëèá õÿáÿð âåðÿíäÿ, áÿäáÿõò ãàäûí êåíòàâðûí õÿéàíÿòèíè áàøà äöøäö. ßðèíè ìÿùâ åòäèéèíÿ ýþðÿ î, ÷îõìÿéóñ îëäó, êþêñö öñòÿ ãûëûíúûí öñòöíÿ àòûëûá þëäö.
Àðâàäûíûí þëöìöíäÿí õÿáÿð òóòàí Ùåðàêë èíèëòè âÿ ÷ûðïûíòûíû
óíóòäó, ñîí ãöââÿñèíè òîïëàäû, ìåøÿäÿí ÷ûð-÷ûðïû òîïëàéûá, òÿïÿíèí öñòöíäÿ ùöíäöð áèð òîíãàë äöçÿëòäè, øèð äÿðèñèíè îíóí öñòöíÿ
147

ñÿðäè. Ñîíðà î, äÿðèíèí öñòöíäÿ óçàíäû, îüëóíó éàíûíà ÷àüûðûá õàùèø åòäè êè, òîíãàëû éàíäûðñûí. Ëàêèí, íÿ îüëó, íÿ äÿ éîëäàøëàðû áóõàùèøè éåðèíÿ éåòèðìÿéÿ öðÿê åòìÿäèëÿð.
Áèðäÿí áþéöê ãàðà áèð áóëóä ýöíÿøèí öçöíö þðòäö, èëäûðûì
÷àõäû, ýþé ýóðóëäàäû. Áóëóäóí è÷ÿðèñèíäÿí èëäûðûì òîíãàëû âóðäó,òîíãàë àëûøäû. Îíóí öçÿðèíäÿí òöñòö ýþéëÿðÿ ãàëõäû.
Áó çàìàí ãûçûë àðàáà áó òöñòöëö áóëóäóí è÷ÿðèñèíäÿ ýþðöíìÿäÿí, ýþéäÿí éåðÿ åíäè, àüûëëû Àôèíà Ïàëëàäà äà þç ãÿùðÿìàíûíû
ýþòöðöá Îëèìï äàüûíà àïàðäû. Îðàäà, Èëàùÿ Ùåðà áàðûøûã òÿáÿññöìö èëÿ Ùåðàêëû ãàðøûëàäû, îíóí ÿëèíäÿí éàïûøûá, àëëàùëàðûí çèéàôÿòèíÿ àïàðäû.

148

ÌÖÍÄßÐÈÚÀÒ

Ìöãÿääèìÿ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4
ÀÐÃÎÍÀÂÒËÀÐ

Ãûçûë éóíëó ãîéóí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11
Áèð àéàüûíäà àéàããàáû îëàí àäàì . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .17
Ýÿìèíèí éîëà äöøìÿñè . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .24
Ëåìíîñ àäàñûíäà . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .27
Àéû äàüû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .33
Ýÿìèäÿ äàëàøìà . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .36
Áåáðèêëÿð ÷àðëûüûíäà . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .41
Àðãîíàâòëàð Ñàëìèäåññäÿ. Ôèíåé ýþéÿð÷èíè . . . . . . . . . . . . . . .45
Ùÿðÿêÿò åäÿí ãàéàëàð àðàñûíäà . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .50
Éàçîí Êîëõèäà ÷àðûíûí éàíûíäà . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .55
Úàäóýÿð Ìåäåéà . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .60
Àðåñ ÷þëöíäÿ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .63
Ãûçûë éóíëó äÿðèíèí îüóðëàíìàñû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .66“Àðãî”íóí ãàéûòìàñû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .70
Éàçîíóí þëöìö . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .77
ÙÅÐÀÊË

Ãÿùðÿìàíûí äîüóëìàñû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .83
Ùåðà Ùåðàêëû ìÿùâ åòìÿê èñòÿéèð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .85
Þçöíÿ éîë ñå÷ìÿê . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .87
Áèðèíúè ãî÷àãëûã.
Ùåðàêë Ùåìåé øèðèíè þëäöðöð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .91
Èêèíúè ãî÷àãëûã.
Ùåðàêë Ëåðíåé ÿæäàùàñûíû ìÿùâ åäèð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .94
Ö÷öíúö ãî÷àãëûã.
Ùåðàêë Êåðèíåé õàëëû ìàðàëûíû ãîâóá òóòóð . . . . . . . . . . . . . . . .97
149

Äþðäöíúö ãî÷àãëûã.
Ùåðàêë éåð öçöíö Åðèìàíô ãàáàíûíäàí õèëàñ åäèð . . . . . . . . .101
Áåøèíúè ãî÷àãëûã.
Ùåðàêë Ñòèìôàë ãóøëàðûíû ãîâóð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .105
Àëòûíúû ãî÷àãëûã.
Ùåðàêë Àâýèéèí òþâëÿñèíè òÿìèçëÿéèð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .108Éåääèíúè ãî÷àãëûã.
Ùåðàêë Êðèò þêöçöíö ðàì åäèð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .111Ñÿêêèçèíúè ãî÷àãëûã.
Ùåðàêë Äèîìåäèí àòëàðûíû ÿëäÿ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .115
Äîããóçóíúó ãî÷àãëûã.
Ùåðàêë Èïïîëèòàíûí êÿìÿðèíè ÿëäÿ åäèð . . . . . . . . . . . . . . . . . .120
Îíóíúó ãî÷àãëûã.
Ùåðàêë îêåàíà éîë à÷ûð âÿ Ùåðèîíóí íàõûðûíû
ãîâóá ýÿòèðèð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .124
Îí áèðèíúè ãî÷àãëûã.
Ùåðàêë äöíéàíûí î áàøûíà ýåäèá Ùåñïåðèäëÿðèí
àëìàëàðûíû ÿëäÿ åäèð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .128
Îí èêèêíúè ãî÷àãëûã.
Ùåðàêë þëöëÿð ñÿëòÿíÿòèíÿ åíèð âÿ Êåðáåðÿ ãàëèá ýÿëèð . . . . . .134
Ùåðàêëûí ÿñèð äöøìÿñè . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .140
Ùåðàêë Ïðîìåòåéè àçàä åäèð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .142
Ùåðàêëûí àõûðû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .146

150

ELLADANÛÍ ÃßÙÐßÌÀÍËÀÐÛ
“ÞÍÄßÐ ÍßØÐÈÉÉÀÒ”ÁÀÊÛ-2004Áóðàõûëûøà ìÿñóë:ßçèç Ýöëÿëèéåâ

Òåõíèêè ðåäàêòîð:Ðþâøÿí Àüàéåâ

Òÿðòèáàò÷û-ðÿññàì:Íÿðýèç ßëèéåâà

Êîìïéóòåð ñÿùèôÿëÿéèúèñè:Ðÿâàí Ìöðñÿëîâ

Êîððåêòîðëàð:Åëìèðà Òåéìóðîâà
Ïÿðèíàç Ñÿìÿäîâà

Éûüûëìàüà âåðèëìèøäèð 15.08.2004. ×àïà èìçàëàíìûøäûð 26.11.2004.
Ôîðìàòû 60õ90 1/16. Ôèçèêè ÷àï âÿðÿãè 9,5. Îôñåò ÷àï öñóëó.
Òèðàæû 25000. Ñèôàðèø 184.

Êèòàá “Øÿðã-Ãÿðá” ìÿòáÿÿñèíäÿ ÷àï îëóíìóøäóð.
Áàêû, Àøûã ßëÿñýÿð êö÷., 17.