Visarjanīya-Lakṣaṇa (1157)[Section 1]
sa pūrvaṁ svaryate hrasvo dīrgho'ntyāṁśe taduttarau
nādānusvārakāveva svaryate pūrvamuccavat
ssś 113nādānusvārayoḥ pūrvasvarasvaritabhāksthitaḥ |“Der Anteil des svarita vom vorhergehenden Vokal gehört dem nāda oder anusvāra an.”(Stautzebach, 1994)
nāda is a technical term: a nasal stop consonant before a pause is called nāda (see ssś 115)
Example: sarvam | The first a is udātta, the second a svarita; the am is pronounced in two parts: the firstpart "am" with udātta and the second part of "m" with svarita accent (sarvam-m).

antyāṁśe svaryate dīrgho virāmavyañjane paresaṁyoge cāvasāne ca nādānusvārakau svayam
ssś II 239-240
antyāṁśe svaryate dīrgho virāme vyañjanena ca |saṁyoge cāvasānastho yathā tannairṛtādikam“Ein langer Vokal bildet den svarita im letzten Teil, wenn er am pada-Ende in der Pause steht. Ebenso
bildet er zusammen mit dem Konsonanten den svarita vor einer Konsonantenverbindung, wie z.B. “taṁnairṛta.” (Stautzebach, 1994)

ityuccāraṇaviṣayaḥ
daivīṁ dhiyamajasrantvāmiti kyadyāvatīḥ kyatiḥyenā purastāddevānāmeṣāntāsāṁ yathā sadesavarasaṁparki
daivīṁ dhiyamajasrantvāmiti kyadvāvatīḥ kyatiḥnairantaryakaṁ payogyasvārayoḥ kampyate dharaḥ 37
दै व ीं॒ धिय ं॑TS 1.2.3.1[Section 2]
Now a list of words of the Taittirīya Saṁhitā with final visarga placed before “sk”, “st”, “sn”, and “sp”
is given. According to a sandhi rule (Taittirīya Prātiśākhya 9.1) the visarga is dropped before a sibilant

1followed by an unvoiced stop consonant. But according to Vyāsa-Śikṣā (215) the visarga is dropped
before a sibilant followed by an unvoiced or voiced consonant.
ḥ + (sk, st, sp) => (sk, st, sp) (Taittirīya Prātiśākhya)ḥ + (sk, st, sn, sp) => (sk, st, sn, sp) (Vyāsa Śikṣā)Examples:divaḥ + skambhaniḥ => diva skambhaniḥ (1.1.6.1)
vaḥ + stenaḥ => va stenaḥ (1.1.1)
lokāḥ + snuvanti => lokā snuvanti (2.1.4.8)
śubhaḥ + spardhante => śubha spardhante (7.1.20.1)
A similar list with some variant readings is contained in the Ṣaḍviṁśatisūtra (see appendix).
The following words ending in āḥ (lokāḥ, yāḥ, *grahāḥ, pariṣṭhāḥ, vātāḥ, garbhāḥ, prajāḥ, jātavedāḥ, tāḥ,apratiṣṭhitāḥ, vibhaktāḥ, jñātāḥ and klṛptāḥ) are also found in the Śamānaprakaraṇa of Saptalakṣaṇa (seeappendix).

ommāvo huto divo viṣṇorakrandadagniriṣṭayajuṣassana ebhyodhvanaḥmā vaḥ: म ा॒ । वा॒ः॒ । स्ता॒नः॒ ।(1.1.1)
hutaḥ: ह्ः॒ा॒ । स् ता॒कः॒ । (1.1.3)

divaḥ: द ा॒वः॒ । सका॒ म्भा॒ननः॒ । (1.1.6.1)
viṣṇoḥ: ववष ः॒त । स्तूपः॑ । (1.1.11.1)
akrandadagniḥ: अक्र॑न् ्् । अा॒ग्नः॒ । स्ा॒नयन््॑ । (1.3.14.2)

iṣṭayajuṣaḥ: इा॒ष्टय॑जुषा॒ इ् ा॒ष्ट-या॒जषु ा॒ ः॒ा॒ । स्त्त॑ ा॒सयतन्॑ स्त्ा॒ स् मा॒ -स् ता॒मा॒सया॒ । (1.4.28.1)
sa naḥ: सः । ना॒ः॒ । स्त्ा॒ ः॒ । (1.5.9.3)
ebhyaḥ: एा॒भया॒ः॒ । स्त्ा॒ ः॒ । (1.5.9.3)

adhvanaḥ: अध्व॑नः॒ । सका॒ भ् ्ा॒ ा॒ । (1.7.8.1)

pūrṇavandhuraḥ pañcadaśassaptadaśa ekaviṁśo lokā barhiṣo revato yāpūrṇavandhuraḥ: प ा॒ णव॑न्धुर ा॒ इन्॑ प ा॒ -ण वा॒न्धुरा॒ ः॒ा॒ । स्त्ा॒ ः॒ । (1.8.5.1)
pañcadaśaḥ: पा॒ञ्चा॒ ा॒श इन्॑ पञ्च- ा॒शः॒ । स् मत ॑ः॒ । (1.8.13.1)
saptadaśaḥ: सा॒प्ता॒ ा॒श इन्॑ सप्त- ा॒शः॒ । स् मत ॑ः॒ । (1.8.13.1)
ekaviṁśaḥ: एा॒का॒ववा॒ ॒श इत्यक-ववा॒ ॒शः॑ । स्ततयमः॑ । (1.8.13.2)
॑ नः॒ । (2.1.4.4)*सः॒ । सपधणम

lokāḥ: ल ता॒क ः॒ । स्तवा॒ ा॒नन््ा॒ । (2.1.4.8) (ḥ + sn)2ह ः॒ । स्त ा॒ ा॒य ्् । (2.2.10.5)
barhiṣaḥ: बा॒न्िष॑

revataḥ: रतवा॒ ्॑ः॒ । स् ्ता॒ । (2.2.12.8)
yāḥ: य ः॒ । स्त्रिय॑ः॒ । (2.3.9.2)

anyasya sa ndhī ṛco gāyatrīyo barhiḥ somo barhiṣo
bhavatyapratiṣṭhitastomoṁśurdraphsaḥ
anyasya saḥ: अा॒न्यसय॑ । सः॒ । ि ा॒षा॒ ॒सतदममतत स्त्री-सा॒ ॒सतदम् । (2.5.1.5)
ṛcaḥ: ऋच॑ः॒ । स्त्रिय॑ः॒ । (2.5.8.4)
gāyatrīyaḥ: ग ा॒या॒निय॑ः॒ । स्त्रिय॑ः॒ । (2.5.8.4)
ह । स्त ा॒ ा॒न्ा॒ । (2.6.5.2)
barhiḥ: बा॒न्िः॒

somaḥ: स मत ॑ः॒ । स् मत ॑सय । (3.1.2.4)
bhavatyapratiṣṭhitastomaḥ: भव॑न् । अप्र॑न्ष्ठि्ा॒ इत्यप्र॑न्-ससथा्॒ा॒ः॒ । स् मत ः॒॑ । (3.1.2.4)
aṁśuḥ: अा॒ ॒शः॑ । स्कन्दतत । (3.1.8.3)
draphsaḥ: द्रा॒फ्सः॒ । सकन् ॑न् । (3.1.10.1)

parācībhissarasvato miho yo aphsarasassuvarmalimlavaścakṣurupariṣṭāstriṇavaḥ
parācībhiḥ: पर च॑ भभः॒ । स्तवा॒ ्त । (3.1.10.3)
sarasvataḥ: सर॑सव्ः॒ । स्नम् । (3.1.11.2)
mihaḥ: भमि॑ः॒ । स्ा॒नय॑नन्् । (3.1.11.5)
yaḥ: यः॒ । स्त्ा॒ ा॒शा॒िय रता॒ रन्॑ स्त्-शस्त्र्तयः॑ । (3.2.7.3)
aphsarasaḥ: अा॒फ्सा॒रस॑ः॒ । स्ा॒व ः॒ । (3.4.7.1)*grahāḥ: ग्रि ः॒ । स्ततयमतः॑ । (3.5.10.1)

॑ ा॒ः॒ । सपतिा॒ य*मयण॑श् ा॒ररन्ा॒ मयण-श्ा॒ द्व॑ णा॒ इन्॑ सपतिा॒य््-वा॒ णा॒ः॒ । (4.1.2.5)

suvaḥ: सतव॑ः॒ । स्ा॒भभा्॒म् । (4.1.8.5)

malimlavaḥ: मा॒भलम्ल॑वः॒ । स्तना॒ स॑ः॒ । (4.1.10.2)
cakṣuḥ: चखषु॑ः॒ । स् मत ः॒॑ । (4.1.10.5)
pariṣṭhāḥ: पा॒ररा॒ि इन्॑ परर-सथ ः॒ । स्ता॒नः॒ । (4.2.6.3)
triṇavaḥ: निा॒ ा॒व इन्॑ नि-ना॒वः॒ । स् तमः॒॑ । (4.3.3.2)

prācī diśāmagnerbhāgosītyanuvākayossarvaṣṣoḍaśa ukthebhirdvibarhā manavo
prācī diśāmagnerbhāgosītyanuvākayossarvaḥ

पा॒ञ्चा॒ ा॒श इन्॑ पञ्च- ा॒शः॒ । स् तमः॒॑ (4.3.3.1 prācī diśām)सा॒प्ता॒ ा॒श इन्॑ सप्त- ा॒शः॒ । स् मत ः॒॑ । (4.3.3.2)

3एा॒का॒ववा॒ ॒श इत्यक-ववा॒ ॒शः॑ । स्ततयमः॑
निा॒ ा॒व इन्॑ नि-ना॒वः॒ । स् मत ॑ः॒ ।चा्॒वत ा॒ वणा॒ ॒श इतत चतः॑-ववा॒ ॒शः॑ । स्ततयमः॑ ।पा॒ञ्चा॒ ा॒श इन्॑ पञ्च- ा॒शः॒ । स् तमः॒॑ । (4.3.9.1 agnerbhāgosi)सा॒प्ता॒ ा॒श इन्॑ सप्त- ा॒शः॒ । स् मत ः॒॑ ।व ् ः॒ । स्पपततः॑ ।एा॒का॒ववा॒ ॒श इत्यक-ववा॒ ॒शः॑ । स्ततयमः॑ ।अ तजः॒॑ । सपत्ा॒ म् ।निा॒ ा॒व इन्॑ नि-ना॒वः॒ । स् मत ॑ः॒ ।चा्॒वत ा॒ वणा॒ ॒श इतत चतः॑-ववा॒ ॒शः॑ । स्ततयमः॑ । (4.3.9.2)
गभ ः॒ण । स्पपततः॑ ।पा॒ञ्चा॒ववा॒ ॒श इतत पञ्च-ववा॒ ॒शः॑ । स्ततयमः॑ ।द श॑ः॒ । सपत्त ा॒ ता॒म इन्॑ च्तः॒-स् ता॒मः॒ । स् मत ः॒॑ ।ा॒ ः॒ । चा्॒ष्ट
प्रा॒ज इन्॑ प्र-ज ः॒ । सपत्ा॒ ः॒ ।चा्॒श्चत ा॒ ा॒त्व रा॒ रा॒ ॒श इतत चतः॑-चा॒त्व ा॒ररा॒ ॒शः॑ । स्ततयमः॑ ।िा॒या॒स्त्रिा॒ ॒श इतत त्र्ः॑-निा॒ ॒शः॑ । स्ततयमः॑

ṣoḍaśaḥ: ष डीं॒ ीं॒ शः । स्त मःं॑ । (4.3.12.1)
ukthebhiḥ: उा॒क्थतभभ॑ः॒ । स् तमभ॑त भः॒ । (4.4.5.1)

dvibarhāḥ: द्द्वा॒ब्िह ा॒ इन्॑ द्द्व-बर्,हतः॑ ।। 4H । स्तद्ा॒ ि । (4.5.10.3)

In the Saṁhitā dvibarhāḥ is placed before a pause. Because there is no sandhi with stuhi dvibarhāḥ is notmentioned in the Śamānaprakaraṇa..
ह भमन्॑ स् ा॒ -ण बा॒र्,द्िा॒षम
manavaḥ: मन॑वः॒ । स् ा॒ णबन॑ ्िषा॒ा॒ ् ा॒ । (4.7.13.3)

vṛtraghnaścaturjātavedāstāḥ puruṣo rukmo jāto pratiṣṭhito'gnerabhicāravṛttraghnaḥ: वतिा॒ ा॒घ्न इन्॑ वति-घ्नः॑ । स्ततयमतः॑ । (4.7.15.1)
catuḥ: च्त॑सस्न भा॒ मन्ा॒ च्तः॒॑ -स्ा॒न मा॒ ् ा॒ । (5.1.6.4)

jātavedāḥ: ज ा्॒वत॑ ा॒ इन्॑ ज ्ा॒ -वता॒ ः॒ा॒ ।। 2D । स् ा॒ मण ् । (5.1.11.2)
tāḥ: ् ः॒ । स् मत ॑भ गा॒ररन्ा॒ स् मत -॑ भ ा॒गः॒ा॒ । (5.3.5.4)
puruṣaḥ: पुर॑षः॒ । स् व॑भभा॒ररन्ा॒ स् व॑-भभा॒ः॒ । (5.3.9.1) (ḥ + sn)*stomaḥ: च्त॑ष्ट मत ा॒ इन्ा॒ च्तः॒॑ -स् ता॒मः॒ा॒ । स् मत ः॒॑ । (5.3.12.2); see (7.2.5.4)
rukmaḥ: ?
jātaḥ: ज ा्॒ः॒ । स्नम् । (5.4.3.1)
apratiṣṭhitāḥ: अप्र॑न्ष्ठि् ा॒ इत्यप्र॑न्-सस्थततः॑ । स्ततयमतः॑ । (5.4.10.1)
4

agneḥ: अा॒नः॒त । स् मत म् । (5.5.6.1)
abhicāraḥ: अीं॒ध ीं॒च रीं॒ इत्यं॑ध -च रीं॒ ः । स्ततणीं॒ तीं॒ ीं॒ । (5.6.3.1)

eṣavicalo gandharvā ekobarhiruttarabarhirgarbhovibhaktā*haviḥ: िवा॒ वः॒ । सकन् ॑न् । (5.7.6.5)

eṣaḥ: एा॒षः॒ । सका॒ न् ा॒न्ा॒ । (5.7.6.5)

vicalaḥ: ववा॒चा॒ल इन्॑ वव-चा॒लः॒ । सका॒ न्धः॒ । (5.7.18.1)
gandharvāḥ: गा॒न्धा॒व णः॒ । स्त्रिया॒ । (6.1.6.5)
ekaḥ: एक॑ः॒ । स्न॑ः॒ । (6.2.5.1)

ह । स्त ा॒ ा॒न्ा॒ । (6.2.4.5)
barhiḥ: बा॒न्िः॒हह । स्त ा॒ ना॒ ्ा॒ । (6.2.4.5)
uttarabarhiḥ: उा॒त्ता॒रबा॒ ना॒ ्िररत्युत्त॑ र-बा॒न्िः॒

garbhaḥ: गभणः॒॑ । सकन् ॑न् । (6.2.5.5)

vibhaktāḥ: ववभ॑क् ा॒ इन्ा॒ वव-भा॒क् ः॒ा॒ । स् ता॒क ः॒ । (6.3.9.5)

ekādaśaṣṣoḍaśino jyotirudyantaśśubho jñātāstomāḥ
ekādaśaḥ: एा॒क ा॒ ा॒शः॒ । स्न॑ः॒ । (6.6.4.6)
ṣoḍaśinaḥ: ष ता॒डा॒शशन॑ः॒ । स् िता॒ म् । (6.6.11.6)
jyotiḥ: जय नत ्॑ष्ट मत ा॒ इन्ा॒ जय तन्॑ः॒-स् ता॒मा॒ः॒ । (7.1.4.2)
udyantaḥ: उा॒द्यन््ा॒ इत्यु्
॑ -् ्न्तः॑ । स्ततयमतः॑ । (7.1.8.2)
śubhaḥ: शतभ॑ः॒ । सपधण॑न््त । (7.1.20.1)
jñātāḥ: ज् ा्॒ ः॒ । स् मत ः॒ । (7.2.4.2)
stomaḥ: स्त मःं॑ । स्त मं॑स्य । (7.2.5.4)*ṛgbhiḥ: ऋा॒ सभभररत्यत॑क्-भभः॒ । स्तवा॒ ा॒नन््ा॒ । (7.3.1.3)*madhyataḥ: मा॒ध्या्॒ः॒ । स् मत । (7.3.4.2) (see 7.5.1.4)

klṛptā ṛtava āyuryaptre yo priyo madhyato'ntassadastiṣṭhantaśchandobhiriti sakārāḥvisarjanīyāḥ
klṛptāḥ: का॒ प्त ः॒ । स् तम ः॒ । (7.4.3.6)
ṛtavaḥ: ऋा॒ ्व॑ः॒ । 6 । ऋा॒ ्तषु॑ । (7.4.6.2) ??? (ḥ + ṛ)āyuḥ: अ यु॑ष्ट तमभा॒ मत्य युः॒॑ -स् ता॒ममा॒ ् ा॒ । (7.4.11.1)
yaḥ: यः॒ । ि ा॒ म् । (7.4.19.1)

priyaḥ: वप्रा॒यः॒ । ि ा॒ म् । (7.4.19.2)
5

madhyataḥ: मा॒ध्या्॒ः॒ । स् मत । (7.5.1.4)
antaḥ: अा॒न््ः॒ । स्तवा॒ ा॒नन््ा॒ । (7.5.8.1)

sadasaḥ: सदं॑ सः । [23] 1 । स्तवीं॒ीं॒ न्तीं॒ । (7.5.8.1-2)
tiṣṭhantaḥ: न्ि॑न््ः॒ । स्तवा॒ ा॒नन््ा॒ । (7.5.8.4)

chandobhiḥ: छन् भत॑ भा॒ररन्ा॒ छन् ॑ः॒-म ः॑ । स्ततयमः॑ । (7.5.15.2)

sakārāḥ visarjanīyāḥsakāraparavisarjanīyāḥ

om[Section 3]
prājāpatyonuvāke tu padaṁ paśyati coccakaḥnaronyonīyavīyāpi vīryānpīyūṣapīyatilīyante līyaṣomīyaḥ vālpīyantadvitīya ca
iti visarjanīyalakṣaṇamAppendixṢaḍviṁśatisūtra
sakārarephavisarjanīyāḥ |vo huto divo viṣṇorakrandadagniriṣṭayajuṣaḥ sa ena ebhyodhvaraḥ pūrṇavandhura
sapañcadaśassaptadaśa ekavim̐śo loko barhiṣo reva -- tāyā anyasya s--co gāyatriyo barhistejo
barhirbhavatyapratiṣṭhitastomom̐śu-drapsaḥ parācībhissarasvato niho so apsaraso gṛhāḥ 1
suvarmalimlavaścaṣyapariṣṭhāstṛṇavaścaturvim̐śaḥ
pañcavim̐śaścatuṣṭomaścatuścatvārim̐śastrayastrim̐śaṣṣoḍaśa
ukthebhirdvibarhānirmanasvovṛtraghnaḥ 2
caturjātavedāstāḥ puruṣo rukmo jāto pratiṣṭhitopratiṣṭhitognerabhicāra eṣa vicalaḥ 3
gandharvā eko barhiruttarabarhirekorjarbhoṣi bhaktā ekādaśaṣṣoḍaśinaḥ 4
jyotirudyantaśśubho jñātā ṛgbhiḥ klṛptā
āyuryamaśriyomadhyalebhāntassadasastiṣṭhantaśchandobhiḥ 5iti sakārarephavisarjanīyāḥ |Śamānaprakaraṇa

6

atha yajussaṁhitāyām ākāraplutapūrvo ghoṣavadvyañjanaśasakāraparo visarjanīyo yeṣu padeṣu lupyatetāni pravakṣyāmi 1
āḥ + (g, gh, j, d, dh, n, b, bh, m, y, r, l, v, h) => ā + (g,...,h)āḥ + (śc, sk, st, sth, sp) => ā + (śc, sk, st, sth, sp)āḥ + (śv, śr, sn, sm, sy, sv) => ā + (śv, śr, sn, sm, sy, sv)
kāmāssvāhākṛtāḥ kalpamānāḥ kaṇṭhāḥ kumārāḥ kravyāḥ klṛptāḥ keśāḥ kṣullakāḥ kṣāḥ 27
garbhā gatā gṛhyā gaṇā grahā gṛhā grīvā gyā gandharvā varuṇagṛhītā grāhyā grahītavyā gāḥ 28jātā joṣā juṣāṇā janīnā jāgatā jyeṣṭhā janā jāyamānā jyāyā jāyā jñātā jīvā jāḥ 32
tāḥ 37 na ohavīmi pari somasya vṛṇe sarvevogrā stha pūrvaḥ 38
purūravāḥ pāḥ prītāḥ pāryāḥ prajāḥ puruṣāḥ pāṅktāḥ patyāḥ panthāḥ poṣāḥ purāṇāḥ prajātāḥ prāvṛtāḥpādāḥ prathāḥ pūtāḥ devapurāḥ pātrāḥ puroḍāśāḥ pavamānāḥ prāyaṇāḥ padyāḥ pṛthivyāḥ 48bhāmā bhārā bharatā bhakṣā bhūyā bhūmyā bhitthā bhadrā bhrātṛvyā bhaktā bhūyiṣṭhāḥ 55
striyo vai vaḥ priyāḥ jātāḥ vo devāḥ ruco dakṣiṇā garbhaṁ na imā dvitīyā daśa deveṣu paro yāḥ 59
limpā lokāḥ 63 na paścātpūrvaḥ 64valśā vikthā viprā vedā vayā vīrā vrātā vasavyā varcā vasiṣṭhā vyacā vaiśvānarā veśā varatrā vātā vidānāsavratā vidyā vaiṣṇavā vayasyā ekavratāḥ 65
sarpāḥ kṛtassyonāḥ śatasāḥ sahasrasāḥ somyāḥ niṣattāḥ satyāvaḥ stenāḥ saspiñjarāḥ sikatāḥ sīsāḥ sthitāḥ
syandamānā plutasomāḥ triṣatyāḥ āhasaumyāḥ sthāvarāḥ sparaṇāḥ stomāḥ sṛṣṭāḥ stutāḥ somapīthāḥ sthāḥ
68 na pratipūrvaḥ 69

References
The transliterated texts are based on Peter Freund’s Devanāgarī editions
http://peterffreund.com/shiksha/visarjaniya_lakshanam.html
http://peterffreund.com/shiksha/visarjaniya_lakshanam.pdf
http://peterffreund.com/shiksha/Shadvimshati_Sutra.html
http://peterffreund.com/shiksha/shadvimshati_sutra.pdf
http://peterffreund.com/shiksha/yajur_veda_saptalakshana.html#shamana
http://peterffreund.com/shiksha/yajur_veda_saptalakshana.pdf
A transliterated searchable file of the entire Taittirīya Saṁhitā is downloadable on
http://www.sanskritweb.net as ts-find.pdf.
For the Devanāgarī shown in the commentary see Taittirīya Saṁhitā
http://www.parankusa.org/KrYajurBrowse.aspx.
Stautzebach, Ralf, Pāriśikṣā und Sarvasaṁmataśikṣā (ssś): Rechtlautlehren der Taittirīya-Śākhā,Franz Steiner Verlag: Stuttgart, 1994.
Śikṣās and Vedalakṣaṇa texts:
http://vedicreserve.mum.edu/shiksha/shiksha_vedicreserve.html
https://sites.google.com/view/vedalakshana
Last updated by Detlef Eichler 28 January 20177