ออกกำลังใจด้วย
กำร “นั่งรู้ลมหำยใจ”สมเกียรติ แสงวัฒนาโรจน์ พบ.
สาขาวิชาโรคหัวใจและหลอดเลือด ภาควิชาอายุรศาสตร์
คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย
ศูนย์ โรคหัวใจ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทยSomkiat.s@chula.ac.th

“..มีกำลังใจที่เข็มแข็งหนักแน่นและมีสติร้ ูเท่ำทันอยู่เสมอ”= ออกกำลังใจ (อานาปานสติ)อานาปาน(ลมหำยใจเข้ ำ-ออก)สติ(ระลึกรู้)ไปสู่ป่าก็ดี ไปสู่โคนไม้ กด็ ี ไปสู่เรื อนว่ างก็ดี นั่งคู้
บัลลังก์ (นัง่ ขัดสมำธิ) ตัง้ กายตรง ดารงสติไว้ เฉพาะหน้ ามีสติหายใจเข้ า มีสติหายใจออก
สมัยใด เมื่อหายใจเข้ ายาว ก็ร้ ู ชัดว่ าหายใจเข้ ายาวเมื่อหายใจออกยาว ก็ร้ ู ชัดว่ าหายใจออกยาว เมื่อ
หายใจเข้ าสัน้ ก็ร้ ู ชัดว่ าหายใจเข้ าสัน้ เมื่อหายใจออก
สัน้ ก็ร้ ู ชัดว่ าหายใจออกสัน้[๑/๑๗๘]..

นัง่ รู้ลมหำยใจย่ อมทาการฝึ กหัดศึกษาว่ า เราจะรู้ ชัดกองลมทัง้
ปวงหายใจเข้ า ย่ อมทาการฝึ กหัดศึกษาว่ า เราจะรู้ ชัดกองลมทัง้ ปวงหายใจออก ย่ อมทาการฝึ กหัดศึกษาว่ าเราจะระงับกายสังขาร (หรื อ ยับยังควำมคิ้ดปรุงแต่งกำย)หายใจเข้ า ย่ อมทาการฝึ กหัดศึกษาว่ า เราจะระงับกาย
สังขารหายใจออก [๑๙/๑๓๘๒] สมัยนัน้ เราย่ อมพิจารณา
เห็นกายในกายอยู่[๑/๑๗๘]นัง่ รู้ลมหำยใจ ไม่เพลินในอำรมณ์

มีความเพียร(เผากิเลส[๒๑/๑๑] ถ้ าแม้ กามวิตกพยาบาทวิตก หรื อวิหงิ สาวิตก(ควำมคิดเรื่ องกำม พยำบำทหรื อเบียดเบียน)เกิดขึน้ แก่ (เรา)ผู้น่ ังอยู่และ(เรา)ไม่ ยนิ ดี ละบรรเทา กระทาให้ พนิ าศซึ่งวิตกนัน้ ให้ ถงึ ความไม่ มี [๒๐/๔๘๙]มีความเพียรเพื่อความไม่ เกิดขึน้ แห่ งธรรมที่เป็ นบาปอกุศล
ซึ่งยังไม่ เกิด ๑(คือ ควำมไม่เกิดขึ ้นแห่งกำรฆ่ำสัตว์ ลักทรัพย์ประพฤติผิดในกำมหรื อกำยทุจริ ต พูดเท็จ หยำบ ส่อเสียด เพ้ อเจ้ อ หรื อวจีทจุ ริ ต คิดพยำบำทปองร้ ำย โลภเพ่งเล็งอุปกรณ์แห่ง
ทรัพย์ของผู้อื่น ควำมเห็นผิดหรื อมโนทุจริ ต ซึง่ ยังไม่เกิด)[๑๙/๑๓๘๒]นัง่ รู้ลมหำยใจเพื่อความเกิดขึน้ แห่ งธรรมที่เป็ นกุศลซึ่งยังไม่ เกิด๑([๑๘/๖๑๙] ละ/งดเว้ นจากปาณาติบาต(ฆ่ำสัตว์) ละ/งดเว้ นจากอทินนาทาน(ขโมย) ละ/งดเว้ นจากกาเมสุมจิ ฉาจาร(ประพฤติผิดในกำม) ละ/งดเว้ นจากมุสาวาท(พูดเท็จ) ละ/งดเว้ นจากปิ สุณาวาจา(พูดส่อเสียด) ละ/งดเว้ นจากผรุ สวา
จา(พูดหยำบ) ละ/งดเว้ นจากสัมผัปลาปะ(พูดเพ้ อเจ้ อ) ละอภิชฌา(เพ่งเล็งอุปกรณ์แห่งทรัพย์ของผู้อื่น) ไม่ โลภมาก ละความประทุษร้ าย คือ พยาบาท ไม่ มีจติ พยาบาท ละความเห็นผิด มีความเห็นชอบ)[๒๐/๔๘๙]นัง่ รู้ลมหำยใจเพื่ออดกลัน้ ทุกขเวทนาอันมีในสรี ระ(ควำมรู้สกึทุกข์ในร่ำงกำย)ซึ่งเกิดขึน้ แล้ ว กล้ า แข็ง เผ็ดร้ อน ไม่น่ ายินดี ไม่ น่าชอบใจ อาจนาเอาชีวิตไป ๑)[๒๐/๔๘๙]นัง่ รู้ลมหำยใจมีสัมปชัญญะ([๙/๒๗๙]ย่ อมทาความรู้ สึกตัวในการ
นั่ง [๑๙/๘๐๔] เมื่อเวทนา(ควำมรู้สกึ สุข ทุกข์ ไม่สขุ ไม่ทกุ ข์)ที่
ทราบชัดแล้ วย่ อมบังเกิดขึน้ ที่ทราบชัดแล้ ว ปรากฏ
อยู่ ที่ทราบชัดแล้ วย่ อมถึงความตัง้ อยู่ไม่ ได้ วิตก(ควำมคิดตริ ตรึก)ที่ทราบชัดแล้ ว ย่ อมบังเกิดขึน้ ที่ทราบ
ชัดแล้ วปรากฏอยู่ ที่ทราบชัดแล้ วย่ อมถึงความตัง้ อยู่ไม่ ได้ ปั ญญาอัน(เรา)ทราบชัดแล้ วย่ อม บังเกิดขึน้ ที่ทราบชัดแล้ วปรากฏอยู่ ที่ทราบชัดแล้ วย่ อมถึงความ
ตัง้ อยู่ไม่ ได้ อย่ างนี)้
[๑๙/๑๓๘๒]นัง่ รู้ลมหำยใจ ไม่เพลินในอำรมณ์
มีสติ พึงกาจัดอภิชฌา(โลภ เพ่งเล็งอุปกรณ์แห่งทรัพย์ของผู้อื่น)และโทมนัส(ควำมไม่พอใจ)ในโลกเสียได้
[๑๔/๒๘๙]เรากล่ าวลมหายใจออก ลมหายใจเข้ านี ้ ว่ าเป็ นกายชนิดหนึ่งในพวกกาย เพราะฉะนัน้ แล ในสมัยนัน้(เรา)จึงชื่อว่ า พิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร(เผำกิเลส) รู้ สึกตัว(ทัว่ พร้ อม) มีสติ กาจัดอภิชฌาและ
โทมนัสในโลกเสียได้ อยู่ ฯ[๑๙/๑๓๘๒]แผ่เมตตำ / เมตตำเจโตวิมตุ ติแผ่เมตตำทิศที่ ๑ ๒ ๓ ๔ เบื ้องบน ต่ำ ขวำงเธอย่ อมพิจารณาเห็นตนบริสุทธิ์ พ้ นแล้ วจากอกุศลธรรมอันลามกทัง้ ปวงนี ้ เมื่อเธอพิจารณา
เห็น ตนบริสุทธิ์ พ้ นแล้ วจากอกุศลธรรมอันลามกทัง้
ปวงนี ้ ปราโมทย์ กเ็ กิด เมื่อเธอเกิดปราโมทย์ แล้ วปี ติก็เกิด เมื่อเธอมีใจประกอบด้ วยปี ติแล้ ว นามกายก็สงบ
เธอมีนามกายสงบแล้ ว ก็เสวยสุข เมื่อเธอมีสุข จิตก็ตัง้ มั่น เธอมีจติ สหรคต(เป็ นไปพร้ อม)ด้ วยเมตตา แผ่ ไปสู่
ทิศที่ ๑ อยู่ แผ่ ไปสู่ทศิ ที่ ๒ ก็อย่ างนัน้ แผ่ ไปสู่ทศิ ที่ ๓ก็อย่ างนัน้ แผ่ ไปสู่ทศิ ที่ ๔ ก็อย่ างนัน้ ...
[ฉบับหลวง ๑๒/๔๘๒ ]..

แผ่เมตตำทิศที่ ๑ ๒ ๓ ๔ เบื ้องบน ต่ำ ขวำงและเธอมีจติ สหรคต(สหคต=เป็นไปกับ, เป็นสิง่ นั ้น, เป็นอย่ำงนั ้น, ไปด้วยกัน, ไปพร้ อมกัน, เป็ นไปพร้ อมกัน)ด้ วยเมตตาอันกว้ างขวาง เป็ นส่ วนใหญ่ หาประมาณมิได้ ไม่ มีเวร ไม่ มีพยาบาท แผ่ ไปสู่โลกหมดทุกส่ วนโดยประการทัง้ ปวง ในที่ทงั ้ ปวง ทัง้ เบือ้ งบน เบือ้ งต่าเบือ้ งขวาง [ฉบับหลวง ๙/๓๘๓]..คนเป่ าสังข์ ผ้ ูมีกาลัง พึงยังบุคคลให้รู้ แจ้ งทัง้ สี่ทศิ โดยไม่ ยากเลย ฉันใด กรรมที่ทาพอ
ประมาณอันใดในเมตตาเจโตวิมุตติ ที่บุคคลอบรมแล้ วอย่ างนีก้ รรมนัน้ จะไม่ เหลือ ไม่ ตงั ้ อยู่ในรู ปาพจรและอรู
ปาพจรนัน้ ฉันนัน้ เหมือนกัน ดูกรวาเสฏฐะแม้นีแ้ ล ก็เป็ นทางเพื่อความเป็ นสหายแห่งพรหม.
[ฉบับหลวง ๑๒/๔๘๒ ]..

จิตของเราจักตัง้ มั่น ดารงอยู่ด้วยดีในภายใน
และธรรมอันเป็ นบาปอกุศลที่เกิดขึน้ แล้ วจักไม่ ครอบงา
จิตได้ เธอพึงศึกษาอย่ างนีแ้ ล เมื่อใด จิตของเธอเป็ นจิตตัง้ มั่นดารงอยู่ด้วยดีแล้ วในภายใน และธรรมอันเป็ นบาปอกุศลที่เกิดขึน้ แล้ วไม่ ครอบงาจิตได้ เมื่อนัน้ เธอพึงศึกษาอย่ างนีว้ ่ า เราจักเจริญ กระทาให้ มากซึ่งเมตตา
เจโตวิมุติ ทาให้ เป็ นดุจยาน ทาให้ เป็ นที่ตงั ้ ให้ ม่ ันคง สั่งสม ปรารภดีแล้ ว...
[ฉบับหลวง ๒๓/๑๖๐]..

อำนิสงส์ เมตตำเจโตวิมตุ ิ ๑๑ ประกำร[ฉบับหลวง ๒๔/๒๒๒] ..เมื่อเมตตาเจโตวิมุติ อันบุคคลเสพแล้ ว เจริ ญแล้ ว ทาให้

มากแล้ ว ทาให้ เป็ นดุจยาน ทาให้ เป็ นที่ตงั ้ ให้ ตงั ้ มั่นโดยลาดับสั่งสมดีแล้ ว ปรารภด้ วยดีแล้ ว พึงหวังอานิสงส์ ๑๑ ประการ..คือ ย่ อมหลับเป็ นสุข ๑ ย่ อมตื่นเป็ นสุข ๑ ย่ อมไม่ ฝันลามก ๑ ย่ อมเป็ นที่รักแห่ งมนุษย์ ทงั ้ หลาย ๑ ย่ อมเป็ นที่รักแห่ งอมนุษย์
ทัง้ หลาย ๑ เทวดาทัง้ หลายย่ อมรั กษา ๑ ไฟ ยาพิษหรื อศาตราย่ อมไม่ กลา้ กรายได้ ๑ จิตย่ อมตัง้ มั่นโดยรวดเร็ว ๑สีหน้ าย่ อมผ่ องใส ๑ เป็ นผู้ไม่ หลงใหลทากาละ ๑ เมื่อไม่
แทงตลอดคุณอันยิ่ง ย่ อมเป็ นผู้เข้ าถึงพรหมโลก ๑

“..มีกำลังใจที่เข็มแข็งหนักแน่นและมีสติร้ ูเท่ำทันอยู่เสมอ”= ออกกำลังใจ (อานาปานสติ)พุทธวจน ตถาคตภาสิตา
อานาปานสติ(สมาธิ)อานาปาน (การหายใจเข้ า-ออก)สติ (ความระลึกได้ )สมาธิ (ความตัง้ ใจมั่น)(๓๒ พระสูตร จากพระไตรปิ ฎก สยามรัฐ/ฉบับหลวง)แสดงธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ ว โดยสมเกียรติ แสงวัฒนำโรจน์ พ.บ.

สัมมำสมำธิ (รูปฌำน ๔)เมื่อเธอพิจารณาเห็นนิวรณ์ ๕เหล่ านี ้ ที่ละได้ แล้ วในตน ย่ อมเกิดปราโมทย์ เมื่อปราโมทย์แล้ วย่ อมเกิดปี ติ เมื่อมีปีติในใจ กายย่ อมสงบ เธอมีกาย
สงบแล้ วย่ อมได้ เสวยสุข เมื่อมีสุข จิตย่ อมตัง้ มั่น.[ฉบับหลวง ๑๓/๓๔๓]...ดูกรอุทายี ภิกษุในธรรมวินัยนี ้ สงัดจากกาม สงัดจาก
อกุศลธรรม บรรลุปฐมฌาน มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่ วเิ วกอยู่ เธอทากายนีแ้ หละให้ ช่ ุมชื่น เอิบอิ่ม ซาบซ่ านด้ วยปี ติและสุขอันเกิดแต่ วิเวก ไม่ มีเอกเทศไหนๆ แห่ งกายของเธอทั่วทัง้ ตัว ที่ปีติและสุขอันเกิดแต่ วเิ วกจะไม่ ถูกต้ อง[ฉบับหลวง ๙/๑๒๗](กำมฉันทะ พยำบำท ถีนมิทธะ อุทธัจจะกุกกุจจะ วิจิกิจฉำ)สัมมำสมำธิ (ปฐมฌำน)... ดูกรมหาบพิตร เปรี ยบเหมือนพนักงานสรง
สนาน หรื อลูกมือพนักงานสรงสนานผู้ฉลาด จะพึงใส่
จุรณ์ สีตัวลงในภาชนะสาริด แล้ วพรมด้ วยนา้ หมักไว้ ตกเวลาเย็นก้ อนจุรณ์ สีตัวซึ่งยางซึมไปจับติดกันทั่วทัง้ หมดย่ อมไม่ กระจายออก ฉันใด ภิกษุกฉ็ ันนัน้ แล ทากายนี ้แหละให้ ช่ ุมชื่นเอิบอิ่มซาบซ่ านด้ วยปี ติและสุขเกิดแต่
วิเวก ไม่ มีเอกเทศไหนๆ แห่ งกายของเธอทั่วทัง้ ตัวที่ปีติ
และสุขเกิดแต่ วิเวกจะไม่ ถกู ต้ อง...
[ฉบับหลวง ๙/๑๒๗]สัมมำสมำธิ (ทุติยฌำน)ดูกรมหาบพิตร อีกประการหนึ่ง ภิกษุบรรลุ
ทุตยิ ฌาน มีความผ่ องใสแห่ งจิตในภายใน เป็ นธรรมเอกผุดขึน้ เพราะวิตก วิจารสงบไป ไม่ มีวิตก ไม่ มีวิจาร มีปีติ
และสุขเกิดแต่ สมาธิอยู่ เธอทากายนีแ้ หละ ให้ ช่ ุมชื่น
เอิบอิ่มซาบซ่ าน ด้ วยปี ติและสุขเกิดแต่ สมาธิไม่ มีเอกเทศไหนๆ แห่ งกายของเธอทั่วทัง้ ตัว ที่ปีติและสุข
เกิดแต่ สมาธิจะไม่ ถูกต้ อง. ดูกรมหาบพิตร เปรี ยบเหมือนห้ วงนา้ ลึกมีนา้ ปั่ นป่ วน ไม่ มีทางที่นา้ จะไหลมาได้
ทัง้ ในด้ านตะวันออก ด้ านใต้ ด้ านตะวันตก ด้ านเหนือ...
[ฉบับหลวง ๙/๑๒๘]สัมมำสมำธิ (ทุติยฌำน)...ทัง้ ฝนก็ไม่ ตกเพิ่มตามฤดูกาล แต่ สายนา้ เย็นพุขนึ ้ จากห้ วง นา้ นัน้ แล้ ว จะพึงทาห้ วงนา้ นัน้ แหละให้ ช่ ุมชื่นเอิบอาบซาบซึมด้ วยนา้ เย็น ไม่ มีเอกเทศไหนๆ แห่ งห้ วงนา้ นัน้ ทัง้ หมด ที่นา้ เย็นจะไม่ พงึ ถูกต้ องฉันใด ภิกษุก็
ฉันนัน้ แล ย่ อมทากายนีแ้ หละให้ ช่ ุมชื่นเอิบอิ่มซาบซ่ านด้ วยปี ติและสุขเกิดแต่ สมาธิ ไม่ มีเอกเทศไหนๆ แห่ งกายของเธอทั่วทัง้ ตัว ที่ปีติและสุขเกิดแต่ สมาธิจะไม่ ถกู ต้ อง...
[ฉบับหลวง ๙/๑๒๘]สัมมำสมำธิ (ตติยฌำน)...ดูกรมหาบพิตร อีกประการหนึ่ง ภิกษุมี
อุเบกขา(เพ่งเฉยอยู่ได้ ) มีสติ มีสัมปชัญญะ เสวยสุขด้ วยนามกาย เพราะปี ติสนิ ้ ไป บรรลุตติยฌาน ที่พระอริยะทัง้ หลายสรรเสริญว่ าผู้ได้ ฌานนี ้ เป็ นผู้มีอุเบกขา มีสติ
อยู่เป็ นสุข เธอทากายนีใ้ ห้ ช่ ุมชื่นเอิบอิ่มซาบซ่ านด้ วยสุขอันปราศจากปี ติ ไม่ มีเอกเทศไหนๆ แห่ งกายของ
เธอทั่วทัง้ ตัวที่สุขปราศจากปี ติจะไม่ ถูกต้ อง ดูกรมหาบพิตร เปรี ยบเหมือนในกอบัวขาบ ในกอบัวหลวง...
[ฉบับหลวง ๙/๑๒๙]สัมมำสมำธิ (ตติยฌำน)...หรื อในกอบัวขาว ดอกบัวขาบ ดอกบัวหลวงหรื อดอกบัวขาว บางเหล่ าซึ่งเกิดในนา้ เจริญในนา้ ยังไม่พ้ นนา้ จมอยู่ในนา้ นา้ หล่ อเลีย้ งไว้ ดอกบัวเหล่ านัน้ ชุ่มชื่นเอิบอาบซาบซึมด้ วยนา้ เย็นตลอดยอด ตลอดเง่ า ไม่ มีเอกเทศไหนๆ แห่ งดอกบัวขาบ ดอกบัวหลวง หรื อดอกบัวขาว ทั่วทุกส่ วน ที่นา้ เย็นจะไม่ พงึ ถูกต้ อง ฉันใด
ภิกษุกฉ็ ันนัน้ แล ย่ อมทากายนีแ้ หละให้ ช่ ุมชื่นเอิบอิ่ม
ซาบซ่ านด้ วยสุขปราศจากปี ติ ไม่ มีเอกเทศไหนๆ แห่ งกายของเธอทั่วทัง้ ตัว ที่สุขปราศจากปี ติจะไม่ ถูกต้ อง ...
[ฉบับหลวง ๙/๑๒๙]สัมมำสมำธิ (จตุตถฌำน)... ดูกรมหาบพิตร อีกประการหนึ่ง ภิกษุ
บรรลุจตุตถฌาน ไม่ มีทุกข์ ไม่ มีสุข เพราะละสุขละ
ทุกข์ และดับโสมนัสโทมนัสก่ อนๆ ได้ มีอุเบกขาเป็ นเหตุให้ สติบริสุทธิ์อยู่ เธอนั่งแผ่ ไปทั่วกายนีแ้ หละ ด้ วยใจอันบริสุทธิ์ผ่องแผ้ ว ไม่ มีเอกเทศไหนๆ แห่ งกายของเธอทั่วทัง้ ตัว ที่ใจอันบริสุทธิ์ผ่องแผ้ วจะไม่ ถูกต้ อง...
[ฉบับหลวง ๙/๑๓๐]สัมมำสมำธิ (จตุตถฌำน)...ดูกรมหาบพิตร เปรี ยบเหมือนบุรุษจะพึงนั่งคลุมตัวตลอดศีรษะด้ วยผ้ าขาว ไม่ มีเอกเทศไหนๆแห่ งกายทุกๆ ส่ วนของเขาที่ผ้าขาวจะไม่ ถูกต้ อง ฉันใด
ภิกษุกฉ็ ันนัน้ แล เธอนั่งแผ่ ไปทั่วกายนีแ้ หละด้ วยใจอัน
บริสุทธิ์ผ่องแผ้ ว ไม่ มีเอกเทศไหนๆ แห่ งกายของเธอ
ทั่วทัง้ ตัว ที่ใจอันบริสุทธิ์ผ่องแผ้ วจะไม่ ถูกต้ อง ดูกรมหาบพิตร นีแ้ หละสามัญผลที่เห็นประจักษ์ ทัง้ ดีย่ งิกว่ า ทัง้ ประณีตกว่ าสามัญผลที่เห็นประจักษ์ ข้อก่ อนๆ.
[ฉบับหลวง ๙/๑๓๐]พุทธวจน ตถาคตภาสิตา
อานาปานสติ(สมาธิ)อานาปาน (การหายใจเข้ า-ออก)สติ (ความระลึกได้ )สมาธิ (ความตัง้ ใจมั่น)(๓๒ พระสูตร จากพระไตรปิ ฎก สยามรัฐ/ฉบับหลวง)แสดงธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ ว โดยสมเกียรติ แสงวัฒนำโรจน์ พ.บ.

อ. ออกกาลังใจ
Universal Knowledge (ธรรมพุทธศาสดา)อานาปานสติ  กายคตาสติ อริยอัฏฐังคิกมรรค  สมถะ วิปัสสนา

สัมมาทิฏฐิ(ความเห็นชอบ)อานาปั ญญา สัมมาสังกัปปะ(ความดาริชอบ)ปานสติ

↓กายคตาสติ

สัมมาวาจา(การพูดจาชอบ)สัมมากัมมันตะ(การงานชอบ)ศีล สัมมาอาชีวะ(การเลีย้ งชีพชอบ)สัมมาวายามะ(ความเพียรชอบ)สัมมาสติ(ความระลึกชอบ)สมาธิ สัมมาสมาธิ(ความตัง้ ใจมั่นชอบ)สมถะวิปัสสนา(โพธิปักขิยธรรม๓๗)ประโยชนการเจริญให้ มากซึ่งอานาปานสติ(สมาธิ)• กายและตาไม่ พงึ ลาบาก ใจหลุดพ้ นจากความมัวเมาเศร้ าหมอง
• อาพาธ(ความเจ็บป่ วย)ระงับไปโดยฐานะอันควร (สัญญาที่ ๑๐)• ละความฟุ้งซ่ านแห่ งจิต กาจัดนิสัย ความเคยชิน ที่ทาใจให้ เศร้ าหมอง
• เป็ นผู้อยู่อุเบกขา (ไม่ ยนิ ดียนิ ร้ าย) มีสติสัมปชัญญะ
• ได้ สมาธิ ในระดับ รูปสัญญา ๔ และ อรูปสัญญา ๔• อยู่ผาสุกมาก เป็ นสุขวิหาร ยังอกุศลธรรมให้ หาย ระงับตามแก่ ฐานะ• เป็ นกองกุศล (กุสลราสิ) โดยนัยแห่ งสติปัฏฐาน ๔• ก่ อนตาย(กายแตกทาลาย) ความรู้สึก(เวทนา)จะเป็ นของดับเย็น ฯลฯ• อรหัตตผลในปั จจุบัน หรือถ้ ามีอุปธิ(กิเลส)เหลืออยู่ จักเป็ นอานาคามีอานิสงส์ แห่ งการเจริญอานาปานสติสมาธิ[บาลี มหาวาร. ส. ๑๙/๓๒๓/๑๓๒๘]...ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย อานาปาน
สติสมาธิ(อานาปานสฺสติสมาธิ) อันภิกษุเจริญแล้ ว กระทาให้
มากแล้ วอย่ างนีแ้ ล ย่ อมมีผลมาก มีอานิสงส์ มาก.
[บาลี มหาวาร. ส. ๑๙/๓๒๔/๑๓๒๙] ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย ได้ ยนิ ว่ าเมื่อก่ อนแต่ ตรัสรู้ ครัง้ เราเป็ นโพธิสัตว์ ยังมิได้ ตรัสรู้ ก็ย่อมอยู่ด้วย
วิหารธรรมนีโ้ ดยมาก เมื่อเราอยู่ด้วยวิหารธรรมนีโ้ ดยมาก กายไม่

ลาบาก จักษุ(ตา)ไม่ ลาบาก และจิตของเราย่ อมหลุดพ้ นจากอาสวะ(ความเดือดร้ อน เสียหาย โทษ ทุกข์ ) ทัง้ หลาย เพราะไม่ ถือมั่น.

อานิสงส์ แห่ งการเจริญอานาปานสติสมาธิ[ฉบับหลวง มหาวาร. ส. ๑๙/๓๒๓/๑๓๓๐] ดูกรภิกษุทงั ้ หลายเพราะเหตุนัน้ แล ถ้ าแม้ ภกิ ษุพงึ หวังว่ า แม้กายของเราไม่ พงึ ลาบาก จักษุของเราไม่ พงึลาบาก และจิตของเราพึงหลุดพ้ นจากอาสวะ
ทัง้ หลาย เพราะไม่ ถือมั่น ก็พงึ มนสิการ(ทำไว้ในใจเป็ นอย่ำงดี)อานาปานสติสมาธินีแ้ หละให้ ดี.

เป็ นไปได้ ท่ อี าพาธพึงสงบระงับโดยพลันเพราะได้ ฟังสัญญา ๑๐[ฉบับหลวง ๒๔/๙๙/๖๐]พระผู้มีพระภำคตรัสว่ำ ดูกรอานนท์ ถ้ าเธอพึงเข้ าไปหาแล้ วกล่ าวสัญญา(ควำมจำได้ หมำยรู้ ) ๑๐ ประการ แก่ คิริมานันทภิกษุไซร้ ข้ อที่อาพาธของคิริมานันทภิกษุจะพึงสงบระงับโดยพลัน เพราะได้ ฟังสัญญา ๑๐ ประการนัน้ เป็ นฐานะที่จะมีได้
สัญญา ๑๐ประการเป็ นไฉน คือ อนิจจสัญญา ๑ อนัตตสัญญา ๑อสุภสัญญา ๑ อาทีนวสัญญา ๑ ปหานสัญญา ๑ วิราคสัญญา ๑นิโรธสัญญา ๑ สัพพโลเกอนภิรตสัญญา ๑ สัพพสังขาเรสุอนิจจ
สัญญา ๑ อนาปานัสสติ ๑ ฯ...พิจารณาเห็นโดยความเป็ นของไม่ เที่ยงในอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่ านี ้ด้ วยประการอย่ างนี ้ ดูกรอานนท์ นีเ้ รียกว่ าอนิจจสัญญา ฯเป็ นไปได้ ท่ อี าพาธพึงสงบระงับโดยพลัน
เพราะได้ ฟังสัญญา ๑๐[ฉบับหลวง ๒๔/๙๙/๖๐] ดูกรอานนท์ ก็อาทีนวสัญญาเป็ นไฉน ดูกรอานนท์
ภิกษุในธรรมวินัยนีอ้ ยู่ในป่ าก็ดีอยู่ท่ โี คนไม้ ก็ดี อยู่ในเรื อนว่ างเปล่ าก็ดี ย่ อมพิจารณาเห็นดังนีว้ ่ ากายนีม้ ีทุกข์ มาก มีโทษมากเพราะฉะนัน้ อาพาธต่ างๆ จึงเกิดขึน้ ในกายนี ้ คือโรคตา โรคหู โรคจมูก โรคลิน้ โรคกาย โรคศีรษะ โรคที่ใบหู
โรคปากโรคฟั น โรคไอ โรคหืด โรคไข้ หวัด โรคไข้ พษิ โรคไข้ เซื่องซึม โรคในท้ องโรคลมสลบ โรคบิด โรคจุกเสียด โรคลงราก โรคเรื อ้ น โรคฝี โรคกลาก โรคมองคร่ อ โรคลมบ้ าหมู โรคหิดเปื่ อย โรคหิดด้ าน โรคคุดทะราด หูด โรคละออง
บวมโรคอาเจียนโลหิต โรคดีเดือด โรคเบาหวาน โรคเริม โรคพุพอง โรคริดสีดวง อาพาธมีดีเป็ นสมุฏฐาน อาพาธมีเสมหะเป็ นสมุฏฐานอาพาธมีลมเป็ นสมุฏฐาน อาพาธ
มีไข้ สันนิบาต อาพาธอันเกิดแต่ ฤดูแปรปรวนอาพาธอันเกิดแต่ การบริหารไม่ สม่าเสมอ อาพาธอันเกิดแต่ ความเพียรเกินกาลังอาพาธอันเกิดแต่ วิบากของกรรม ความหนาว ความร้ อน ความหิว ความระหาย ปวดอุจจาระ ปวดปั สสาวะ ย่ อมพิจารณาเห็นโดยความเป็ นโทษในกายนี ้ ด้ วยประการดังนีด้ กู รอานนท์ นีเ้ รียกว่ าอาทีนวสัญญา ฯเป็ นไปได้ ท่ อี าพาธพึงสงบระงับโดยพลัน
เพราะได้ ฟังสัญญา ๑๐[ฉบับหลวง ๒๔/๙๙/๖๐] ดูกรอานนท์ ก็อาทีนวสัญญาเป็ นไฉน ดูกรอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนีอ้ ยู่ในป่ าก็ดอี ยู่ท่ โี คนไม้ ก็ดี อยู่ในเรือนว่ างเปล่ าก็ดี ย่ อมพิจารณาเห็นดังนีว้ ่ ากายนีม้ ีทุกข์ มาก มีโทษมาก
เพราะฉะนัน้ อาพาธ(อำพำธำ)ต่ างๆ จึงเกิดขึน้ ในกายนี ้ คือโรคตา
โรคหู โรคจมูก โรคลิน้ โรคกาย โรคศีรษะ โรคที่ใบหู โรคปากโรคฟั นโรคไอ โรคหืด โรคไข้ หวัด โรคไข้ พษิ โรคไข้ เซื่องซึม โรคในท้ องโรค
ลมสลบ โรคบิด โรคจุกเสียด โรคลงราก โรคเรือ้ น โรคฝี โรคกลาก
โรคมองคร่ อ โรคลมบ้ าหมู โรคหิดเปื่ อย โรคหิดด้ าน โรคคุดทะราดหูด โรคละออง บวม โรคอาเจียนโลหิต โรคดีเดือด โรคเบาหวาน
โรคเริม โรคพุพอง โรคริดสีดวง อาพาธมีดีเป็ นสมุฏฐาน อาพาธมี
เสมหะเป็ นสมุฏฐานอาพาธมีลมเป็ นสมุฏฐาน อาพาธมีไข้ สันนิบาต

วิธีแก้ ควำมไม่สบำยใจ ๒ ด้ ำน:เซ็ง ซึมเศร้ า (หดหู่)เครี ยด ฟุ้งซ่ าน (กังวล)• สติ(ระลึกได้ )• ธรรมวิจย(พิจำรณำใคร่ครวญควำมจริ ง)• วิริยะ(เพียรพยำยำม)• ปี ติ(ควำมอิ่มใจ เมื่อเห็นควำมจริ งตำมที่เป็ นจริ ง)• สติ(ระลึกได้ )• ปั สสัทธิ(สงบกำย-ใจ)• สมำธิ(ใจตังมั้ น่ )• อุเบกขำ(ไม่ยินดี ยินร้ ำยไม่สขุ ไม่สขุ วำงเฉยอยูไ่ ด้ )[ฉบับหลวง ๑๙/๕๖๘]ไม่เซ็งไม่ซมึ เศร้ ำ ไม่เครี ยดไม่ฟงุ้ ซ่ำน:เซ็ง ซึมเศร้ า (หดหู่)เครี ยด ฟุ้งซ่ าน (กังวล)• สติ(ระลึกได้ )• ธรรมวิจย(พิจำรณำใคร่ครวญควำมจริ ง)• วิริยะ(เพียรพยำยำม)• ปี ติ(ควำมอิ่มใจ)• สติ(ระลึกได้ )• ปั สสัทธิ(สงบกำย-ใจ)• สมำธิ(ใจตังมั้ น่ )• อุเบกขำ(ไม่ยินดี ยินร้ ำยไม่สขุ ไม่สขุ วำงเฉยอยูไ่ ด้ )[ฉบับหลวง ๑๙/๕๖๘]รู้ ตื่น และ เบิกบำน สำรำญใจสบำยอำรมณ์

ผู้มีปกติเห็นกายในกาย ย่ อมละธรรม ๖ อย่ างความหวั่นไหวโยกโคลงแห่ งกายและจิตอานาปานสติ แม้ ช่ ัวกาลเพียงลัดนิว้ มือ(ภาวะจิตสงบ สมาธิ)ตัง้ ใจสมาธินิมิตโดยเคารพ เช้ า เที่ยง เย็น[ฉบับหลวง ๒๐/๔๕๘] ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย พ่ อค้ าในโลกนี ้ เวลาเช้ าจัดแจง
การงานโดยเอือ้ เฟื ้ อ เวลาเที่ยงจัดแจงการงานโดยเอือ้ เฟื ้ อ เวลาเย็น
จัดแจงการงานโดยเอือ้ เฟื ้ อ ดูกรภิกษุทงั ้ หลายพ่ อค้ าผู้ประกอบด้ วยองค์๓ ประการนีแ้ ล สมควรจะได้ โภคทรัพย์ ท่ ยี ังไม่ ได้ หรือเพื่อทาโภคทรัพย์ ท่ ีได้ แล้ วให้ ทวีมากขึน้ ฉันใด ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย ภิกษุผ้ ูประกอบด้ วยธรรม๓ ประการ ก็ฉันนัน้ เหมือนกัน สมควรจะได้ บรรลุกุศลธรรมที่ยังไม่ ได้บรรลุ หรือทากุศลธรรมที่ได้ บรรลุแล้ วให้ เจริญมากขึน้ ธรรม ๓ ประการเป็ นไฉน ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี ้ เวลาเช้ าอธิษฐาน
สมาธินิมิตโดยเคารพ เวลาเที่ยงอธิษฐานสมาธินิมิตโดยเคารพเวลาเย็นอธิษฐานสมาธินิมิตโดยเคารพ...

ธรรมเป็ นอุปการะเฉพาะแก่ อานาปานสติ[ฉบับหลวง ๒๒/๑๐๖/๙๖] ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย ภิกษุผ้ ูประกอบด้ วยธรรม ๕ ประการ เสพอานาปานสติ(กัมมัฏฐำน บำลีไม่มีคำนี ้)อยู่ ย่ อมแทงตลอดธรรมที่ไม่ กาเริบต่ อกาลไม่ นานนัก ธรรม ๕ ประการเป็ นไฉนคือ ภิกษุในธรรมวินัยนี ้ ย่ อมเป็ นผู้มีธุระน้ อย มีกิจน้ อย เลีย้ งง่ าย ยินดีย่ งิ ในบริขารแห่ งชีวิต ๑ ย่ อมเป็ นผู้มีอาหารน้ อย ประกอบ
ความเป็ นผู้ไม่ เห็นแก่ ปากแก่ ท้อง(อโนทริกตฺต) ๑ ย่ อมเป็ นผู้มีความง่ วงนอนน้ อย ประกอบความเพียรเป็ นเครื่องตื่นอยู่ ๑ ย่ อมเป็ นพหูสูต ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ เป็ นผู้ได้ สดับมาก ทรงจาไว้ คล่ องปาก
ขึน้ ใจ แทงตลอดด้ วยดีด้วยทิฐิ ซึ่งธรรมทัง้ หลายอันงามในเบือ้ งต้ นงามในท่ ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์ พร้ อมทัง้ อรรถพร้ อมทัง้ พยัญชนะบริสุทธิ์บริบูรณ์ สิน้ เชิง ๑ ย่ อมพิจารณาจิตตามที่
หลุดพ้ นแล้ ว ๑...

อานาปานสติ เห็นจิตในจิตผู้เห็นธรรมในธรรมทัง้ หลายอยู่เป็ นประจา

ตถาคตภาสิ ตา ปญฺญูวิจารา [๒๒/๓๒๓]ทานานํ ยทิทํ ธมฺมทานํ เอตทคฺคํ(พุทธภาษิต)ปญฺจิมานิ ทานานิ มหาทานานิ อ. ออกกาลังใจ กายคตาสติ ๕๙ พระสูตร

สโตว กมฺมํ อธิฏฺฐาติทาน ศีลบุญ

สติภาวนา สมาธิปั ญญา

อานาปานสติ ๓๒ พระสูตร
นาภินนฺทติ ๓๑ พระสูตร

อนุสสติที่ ๖..มีสติประกอบกำรงำน...เพื่อสติสมั ปชัญญะ[ฉบับหลวง(สยำมรัฐ) ๒๒/๓๐๐]..ดีละ ดีละ อานนท์ ถ้ าเช่ นนัน้ เธอจงจาอนุสสติข้อที่ ๖ แม้ นีค้ ือ ภิกษุใน
ธรรมวินัยนี ้ มีสติก้าวไป มีสติถอยกลับ มีสติยืนอยู่ มีสติน่ ังอยู่ มีสตินอน มีสติอธิษฐาน (ประกอบ) การงาน(สโตว กมฺม อธิฏฐาติ) ดูกรอานนท์ นีเ้ ป็ นอนุสสติซ่ งึภิกษุเจริญแล้ ว ทาให้ มากแล้ วอย่ านี ้ ย่ อมเป็ นไปเพื่อ
สติสัมปชัญญะ ฯประสงค์.. นิยม.. มั่นใจ.. ต้องการ.. มี..เป็นที่สุด
กษัตริย์ พราหมณ์ คฤหบดี สมณะ นิยมปัญญา(ป ฺ ูปวิจารา)ธรรมดาของกษัตริย์พราหมณ์คฤหบดีสตรีย่ อมประสงค์โภคทรั พย์โภคทรั พย์โภคทรั พย์บุรุษ

นิยม..
มั่นใจใน..
ปั ญญากาลังทหารปั ญญามนต์ปั ญญาศิลป์
เครื่ องแต่ งตัว บุตรโจร
สมณะลักทรั พย์ที่ลับเร้ นขันติโสรั จจะ ปั ญญาศาสตราศีลต้ องการ...
แผ่ นดินบูชายัญการงานไม่ มีสตรี อ่ นืร่ วมสามีที่มืดไม่ มีห่วงใย

มี..เป็ นที่สุดความเป็ นใหญ่พรหมโลก
การงานสาเร็จความเป็ นใหญ่ในบ้ านผู้อ่ นื ไม่ เห็นนิพพาน

[ฉบับหลวง ๒๒/๓๒๓]พุทธวจน (ธรรมวินัยจากพุทธโอษฐ์ )พระไตรปิ ฎก ฉบับบาลีสยามรั ฐ ฉบ้ บหลวง(แปลไทย)http://Watnapp.com(คาถามที่พบบ่ อย)
YouTube: พุทธวจน faq …
YouTube: พุทธวจน อานาปานสติ
YouTube: พุทธวจน จงกรม

สติ สมาธิ ปั ญญาปั ญญำ สติ สมำธิ ญำณ ๕ ย่อมเกิดเฉพำะตน
[ฉบับหลวง ๒๒/๒๗] ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย เธอทัง้ หลายจงมีปัญญา
รักษาตน มีสติ เจริญสมาธิหาประมาณมิได้ เถิด เมื่อเธอมีปัญญา
รักษาตน มีสติ เจริญสมาธิหาประมาณมิได้ อยู่ ญาณ ๕ อย่ างย่ อมเกิดขึน้ เฉพาะตน ญาณ ๕ อย่ างเป็ นไฉนคือ ญาณย่ อมเกิดขึน้
เฉพาะตนว่ า สมาธินีม้ ีสุขในปั จจุบัน และมีสุขเป็ นวิบากต่ อไป ๑สมาธินีเ้ ป็ นอริยะปราศจากอามิส ๑ สมาธินีอ้ ันคนเลวเสพไม่ ได้ ๑สมาธินีล้ ะเอียด ประณีต ได้ ด้วยความสงบระงับ บรรลุได้ ด้วยความเป็ นธรรมเอกผุดขึน้ และมิใช่ บรรลุได้ ด้วยการข่ มธรรมที่เป็ นข้ าศึกห้ ามกิเลสด้ วยจิตอันเป็ นสสังขาร ๑ ก็เราย่ อมมีสติเข้ าสมาธินีไ้ ด้ มีสติออกจากสมาธินีไ้ ด้ ๑ ดูกรภิกษุทงั้ หลาย เธอทัง้ หลายจงมีปัญญารักษาตน มีสติ เจริญสมาธิอันหาประมาณ
มิได้ เถิด เมื่อเธอทัง้ หลายมีปัญญารักษาตน มีสติเจริญสมาธิอันหาประมาณมิได้ อยู่ ญาณ ๕ อย่ างนีแ้ ล ย่ อมเกิดขึน้ เฉพาะตน ฯจิตเป็ นหนึ่งประกอบด้ วยมรรคองค์ ๗: อริยสมำธิ[สยำมรัฐ ๒๒/๔๒] สตฺตเิ ม ภิกฺขเว สมาธิปริกฺขารา ฯ กตเม สตฺต สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมา
วายาโม สมฺมาสติ ยา โข ภิกฺขเว อิเมหิ สตฺตหงฺเคหิ จิตตฺ สฺเสกคฺคตา
ปริกฺขตา อย วุจจฺ ติ ภิกฺขเว อริโย สมาธิ สอุปนิโส อิตปิ ิ สปริกฺขาโร อิตปิ ี ติ ฯ[ฉบับหลวง ๒๒/๔๒] ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย องค์ แห่ งสมาธิ ๗ ประการนี ้ ๗ประการเป็ นไฉน คือ สัมมาทิฏฐิ ๑ สัมมาสังกัปปะ ๑ สัมมาวาจา ๑สัมมากัมมันตะ ๑ สัมมาอาชีวะ ๑ สัมมาวายามะ ๑ สัมมาสติ ๑ ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย เอกัคคตาจิตประกอบด้ วยองค์ ๗ ประการนี ้ เรียกว่ าอริยสมาธิ ที่เป็ นไปกับด้ วยอุปนิสัยก็มี ที่เป็ นไปกับด้ วยบริขารก็มี ฯอายุ วรรณะ สุขะ โภคะ พละไปในพุทธวิสยั เจริญด้ วยอำยุ วรรณะ สุขะ โภคะ พละ[ฉบับหลวง ๑๑/๕๐] ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย เธอทัง้ หลายจง
เที่ยวไปในโคจร ซึ่งเป็ น วิสัย อันสืบเนื่องมาจากบิดา(เปตฺตเิ ก วิสเย) ของตน ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย เมื่อเธอ
ทัง้ หลายเที่ยวไปในโคจร ซึ่งเป็ นวิสัยอันสืบมาจาก
บิดาของตน จักเจริญทัง้ ด้ วยอายุ จักเจริญทัง้ ด้ วยวรรณะ จักเจริญทัง้ ด้ วยสุข จักเจริญทัง้ ด้ วยโภคะ จักเจริญทัง้ ด้ วยพละ ฯสมณา สกฺยปุตตฺ ยิ ามฺหาติ(พระสมณศากยบุตร)[ฉบับหลวง ๑๑/๕๕] พระผู้มีพระภำคได้ ตรัสต่อไปว่ำ
ดูกรวาเสฏฐะและภารทวาชะ เธอทัง้ สองคนมีชาติ
ก็ต่างกัน มีช่ อื ก็เพีย้ นกัน มีโคตรก็แผกกัน มีตระกูลก็ผิดกัน พากันทิง้ เหย้ าเรือนเสีย มาบวชเป็ นบรรพชิต เมื่อจะมีผ้ ูถามว่ า ท่ านทัง้ สองนีเ้ ป็ นพวกไหน เธอทัง้ สองพึงตอบเขาว่ า ข้ าพเจ้ าทัง้
สองเป็ นพวกพระสมณศากยบุตร ดังนีเ้ ถิด ดูกรวาเสฏฐะและภารทวาชะ ก็ผ้ ูใดแลมีศรัทธาตัง้ มั่นเกิดขึน้ แล้ วแต่ รากแก้ วคืออริยมรรค
ประดิษฐานมั่นคง อันสมณพราหมณ์ เทวดา มารพรหม หรือผู้ใดผู้หนึ่งในโลก ไม่ พรากไปได้ ควรเรียกผู้นัน้ ว่ า เป็ นบุตรเกิดแต่ พระอุระ เกิดแต่ พระโอฐของพระผู้มีพระภาค เป็ นผู้เกิดแต่ พระธรรมเป็ นผู้ท่ พี ระธรรม เนรมิตขึน้ เป็ นผู้รับมรดกพระ
ธรรม ข้ อนัน้ เพราะเหตุไร เพราะคาว่ า ธรรมกาย
ก็ดี ว่ าพรหมกาย ก็ดี ว่ าธรรมภูต ก็ดี ว่ าพรหมภูต
ก็ดี เป็ นชื่อของตถาคต ฯ[สยำมรัฐ ๑๑/๕๕] ตุเมฺห ขฺวตฺถ วาเสฏฺฐา
นานาชจฺจา นานานามา นานาโคตฺตา นานากุลา อคารสฺมา อนคาริย ปพฺพชิตา เกตุเมฺหติ ปุฏฺฐา สมานา สมณา สกฺยปุตตฺ ิยามฺหาติ ปฏิชานาถาติ ๑ ฯ ยสฺส โขปนสฺส วาเสฏฺฐา ตถาคเต สทฺธา นิวิฏฺฐา
มูลชาตา ปติฏฺฐิตา ทฬฺหา อสหาริยา ๒สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วาโลกสฺมึ ตสฺเสต กลฺล วาจาย ภควโตมฺหิ
ปุตโฺ ต โอรโส มุขโต ชาโต ธมฺมโช
ธมฺมนิมฺมโิ ต ธมฺมทายาโทติ ฯ ต กิสฺส
เหตุ ฯ ตถาคตสฺส เหต วาเสฏฺฐา อธิวจน
ธมฺมกาโย อิตปิ ิ พฺรหฺมกาโย อิตปิ ิธมฺมภูโต อิตปิ ิ พฺรหฺมภูโต อิตปิ ิ ฯสมณา สกฺยปุตตฺ ยิ ามฺหาติ(พระสมณศากยบุตร)กระทำให้ มำกซึง่ อิทธิบำท ๔ เจริญด้ วยอำยุ[ฉบับหลวง ๑๑/๕๐]...ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย ในเรื่องอายุของภิกษุ
มีอธิบายอย่ างไร ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี ้เจริญอิทธิบาทประกอบ ด้ วยฉันทะสมาธิปธานสังขาร เจริญ
อิทธิบาทประกอบด้ วยวิริยะสมาธิปธานสังขาร เจริญอิทธิ
บาทประกอบด้ วยจิตตสมาธิปธานสังขาร เจริญอิทธิบาท
ประกอบด้ วยวิมังสาสมาธิปธาน สังขาร เธอนัน้ เพราะ
เจริญอิทธิบาท ๔ เหล่ านี ้ เพราะกระทาให้ มากซึ่งอิทธิบาท ๔เหล่ านี ้ เมื่อปรารถนาก็พงึ ตัง้ อยู่ได้ ถงึ กัป ๑ หรือเกินกว่ ากัป๑ ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย นีแ้ ลเป็ นอธิบายในเรื่องอายุของภิกษุ ฯมีศีล...เจริญด้ วยวรรณะ[ฉบับหลวง ๑๑/๕๐]...ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย ในเรื่ องวรรณะ

ของภิกษุ มีอธิบายอย่ างไร ดูกรภิกษุ ทัง้ หลาย ภิกษุใน
พระธรรมวินัยนี ้ เป็ นผู้มีศีล สารวมระวังในพระ
ปาติโมกข์ ถึงพร้ อมด้ วยมรรยาทและโคจร มีปรกติ
เห็นภัยในโทษเพียงเล็กน้ อย สมาทานศึกษาอยู่ใน
สิกขาบททัง้ หลาย ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย นีแ้ ลเป็ นอธิบาย
ในเรื่ องวรรณะ ของภิกษุ ฯบรรลุฌำนในสมำธิ...เจริญด้ วยสุข[ฉบับหลวง ๑๑/๕๐]... ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย ในเรื่ องสุขของภิกษุ มีอธิบายอย่ างไร ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี ้ สงัดจากกาม
สงัดจากอกุศลธรรม บรรลุปฐมฌาน มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุข
เกิดแก่ วิเวกอยู่ บรรลุทุตยิ ฌาน มีความผ่ องใสแห่ งจิต ณ ภายในเป็ นธรรมเอกผุดขึน้ เพราะวิตกวิจารสงบไป ไม่ มีวิตก ไม่ มีวิจาร มีปี ติและสุขเกิดแต่ สมาธิอยู่ เป็ นผู้มีอุเบกขา มีสติ มี สัมปชัญญะ
เสวยสุขด้ วยกาย เพราะปี ติสิน้ ไป บรรลุตติยฌาน ที่พระอริยะ
ทัง้ หลายสรรเสริญว่ า ผู้ได้ ฌานนี ้ เป็ นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็ นสุขบรรลุจตุตถฌาน ไม่ มีทุกข์ ไม่ มีสุข เพราะละสุขละทุกข์ และดับ
โสมนัสโทมนัสก่ อนๆ ได้ มีอุเบกขาเป็ นเหตุให้ สติบริสุทธิ์อยู่ ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย นีแ้ ลเป็ นอธิบายในเรื่องสุขของภิกษุ ฯแผ่เมตตำ/กรุณำ/มุทิตำ/อุเบกขำ...เจริญด้ วยโภคะ[ฉบับหลวง ๑๑/๕๐]... ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย ในเรื่ องโภคะของภิกษุ มีอธิบายอย่ างไร ดูกรภิกษุ ทัง้ หลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี ้มีจติ ประกอบด้ วย เมตตา/กรุ ณา/มุทติ า/อุเบกขา แผ่ ไปตลอดทิศ ๑ อยู่ทศิ ที่ ๒ ทิศที่ ๓ ทิศที่ ๔ ก็เหมือนกัน ตามนัยนี ้ ทัง้ เบือ้ งบน เบือ้ งล่ าง เบือ้ งขวาง ด้ วยจิตประกอบด้ วยเมตตา/กรุ ณา/มุทติ า/อุเบกขา อันไพบูลย์ ถึงความเป็ นใหญ่
หาประมาณมิได้ ไม่ มีเวร ไม่ มีความเบียดเบียน แผ่ ไปตลอด
โลกทั่วสัตว์ ทุกเหล่ า ในที่ทุกสถาน..ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย นีแ้ ลเป็ นอธิบายในเรื่องโภคะของภิกษุ ฯทำให้ แจ้ งซึง่ วิมตุ ิด้วยปั ญญำ...เจริญด้ วยพละ[ฉบับหลวง ๑๑/๕๐]... ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย ในเรื่ องพละของภิกษุ มีอธิบายอย่ างไร ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี ้ทาให้ แจ้ งซึ่งเจโตวิมุตแิ ละปั ญญาวิมุติ อันหาอาสวะมิได้
เพราะอาสวะสิน้ ไปด้ วยปั ญญาอันยิ่งด้ วยตนเอง ในทิฐธรรม
เทียว เข้ าถึงอยู่ ดูกรภิกษุทงั ้ หลาย นีแ้ ลเป็ นอธิบายในเรื่อง
พละของภิกษุ ฯดูกรภิกษุทงั ้ หลาย เราไม่ เล็งเห็นแม้ กาลังสักอย่ างหนึ่ง
อื่น อันข่ มได้ แสนยาก เหมือนกาลังของมารนีเ้ ลย ดูกรภิกษุ
ทัง้ หลาย บุญนีจ้ ะเจริญขึน้ ได้ อย่ างนี ้ เพราะเหตุถือมั่นกุศล
ธรรมทัง้ หลาย ฯ