Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 7 szkoły podstawowej opracowane
na podstawie Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej
Dział

Temat

I. Organizm człowieka. Skóra – powłoka organizmu

1. Organizm człowieka
jako funkcjonalnacałość

2. Budowa i funkcje
skóry

ocena dopuszczająca

ocena dostateczna• wskazuje komórkę jako
podstawowy elementbudowy ciała
człowieka• wyjaśnia, czym jest tkanka• wymienia podstawowe
rodzaje tkanek zwierzęcych
• wyjaśnia, czym jest narząd
• wymienia układynarządów człowieka• wymienia rodzaje tkankiłącznej• określa najważniejsze
funkcjeposzczególnych tkanek
zwierzęcych
• podaje rozmieszczenie
przykładowych tkanek
zwierzęcych w organizmie• opisuje podstawowe
funkcje poszczególnychukładów narządów

• omawia funkcje• wymienia warstwy skóry
skóry i warstwy• przedstawia podstawowe
podskórnej
funkcje skóry• wymienia wytwory naskórka • rozpoznaje warstwy
skóry na ilustracji lub• z pomocą nauczyciela
schemacie
omawia wykonanedoświadczenie, wykazujące, • samodzielnie omawia
wykonane doświadczenie,że skóra jest narządem
wykazujące, że skóra jest
zmysłunarządem zmysłu

Poziomwymagań
ocena dobra• charakteryzuje budowę
poszczególnych tkanek
zwierzęcych
• rozpoznaje pod
mikroskopem
lub na ilustracji
rodzaje tkanek
zwierzęcych
• wyjaśnia funkcje
poszczególnychukładów narządów

ocena bardzo dobra

ocena celująca

• opisuje
hierarchiczną
budowę organizmu
człowieka• przyporządkowuje tkankinarządom i układom
narządów• analizuje hierarchiczną
budowę organizmu
człowieka• analizuje związek
między budową
a funkcją
poszczególnych tkanek
zwierzęcych
• wykazuje zależność
między poszczególnymi
układami narządów
• tworzy mapę pojęciową
ilustrującą hierarchiczną
budowę organizmu
człowieka• wykazuje na konkretnych• na podstawie opisu
przykładach związek
wykonuje doświadczeniemiędzy budową a funkcjami
wykazujące, że skóra jestskórynarządem zmysłu• opisuje funkcje
poszczególnych wytworów
naskórka• z pomocą nauczyciela
wykonuje doświadczenie
wykazujące, że skóra jestnarządem zmysłu• wyszukuje odpowiednie
informacje i planujedoświadczenie wykazujące,że skóra jest narządem
zmysłuDziałTemat

II. Aparat ruchu.

I. Organizm człowieka. Skóra –powłoka ciała.

ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

Poziomwymagań
ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

3. Higiena i choroby
skóry• wymienia choroby skóry• podaje przykłady
dolegliwości
skóry• omawia zasadypielęgnacji skóry
młodzieńczej

• opisuje stan zdrowej skóry• wskazuje konieczność
dbania o dobry stan skóry• wymienia przyczyny
grzybic skóry• wskazuje metodyzapobiegania
grzybicom skóry• omawia zasadyudzielania pierwszej
pomocy w przypadku
oparzeń i odmrożeń
skóry• omawia objawy• ocenia wpływ promieni• przygotowuje pytania
dolegliwości skóry
słonecznych na skórę
i przeprowadza wywiad• wyjaśnia zależność między • wyszukuje informacjez lekarzem lub pielęgniarką
ekspozycją skóry na silneo środkach kosmetycznych
na temat chorób skóry oraznasłonecznienie a rozwojem
z filtrem UV przeznaczonych
profilaktyki czerniaka
czerniaka
dla młodzieży
i grzybicy• uzasadnia• demonstruje zasady• wyszukuje w różnych
konieczność
udzielania pierwszejźródłach informacje
konsultacji lekarskiej
pomocy w przypadku
do projektu
w przypadku
oparzeń skóry
edukacyjnego na temat
pojawienia się zmianchorób, profilaktyki
na skórze
i pielęgnacji skóry
młodzieńczej

4. Aparat ruchu.
Budowa szkieletu• wskazuje części:bierną i czynną
aparatu ruchu• podaje nazwy wskazanych
elementów budowy
szkieletu• wskazuje na schemacie,
rysunku i modelu
szkielet osiowy orazszkielet obręczy
i kończyn• wyjaśnia sposób
działania części biernej
i czynnej aparatu ruchu• wskazuje na związek
budowy kości z ich
funkcją w organizmie• rozpoznaje różne
kształty kości

• wyjaśnia związek
budowy kości z ich
funkcją w organizmie• klasyfikuje podane kości
pod względem kształtów• na przykładzie
własnego organizmu
wykazuje związek
budowy kości z ich
funkcją

5. Budowa kości

• wymienia elementy
budowy kości
• wymienia chemiczne
składniki kości

• podaje funkcje elementów
budowy kości
• na podstawie ilustracji
omawia doświadczenie
dotyczące chemicznej
budowy kości

• wskazuje zmiany
zachodzące w obrębie
kości człowieka wrazz wiekiem• wskazuje na związek
budowy poszczególnychelementów budowy kości
z pełnioną przez nie
funkcją
• wymienia typy tkanki
kostnej• z pomocą nauczyciela
wykonuje doświadczenie
dotyczące chemicznej
budowy kości

• wyjaśnia związek pomiędzy
chemicznymi składnikamikości a funkcją pełnioną
przez te struktury• opisuje zmiany zachodzące
w obrębie szkieletu
człowieka wraz z wiekiem• wyjaśnia związek pomiędzy
budową poszczególnychelementów kości a funkcją
pełnioną przez te struktury• wykonuje doświadczenie
dotyczące chemicznej
budowy kości

• charakteryzuje oba typyszpiku kostnego• planuje i samodzielnie
wykonuje doświadczenie
wykazujące skład
chemiczny kości
• wyszukuje odpowiednie
informacje i przeprowadzadoświadczenie ilustrujące
wytrzymałość kości
na złamanie

Dział

Temat
ocena dopuszczająca

II. Aparat ruchu

6. Budowa i rolaszkieletu
osiowego

7. Szkielet kończyn

8. Budowa i rolamięśni9. Higiena i choroby
układu ruchu

ocena dostateczna

Poziomwymagań
ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

• wymienia elementy
szkieletu osiowego• wymienia elementy
budujące klatkę piersiową
• podaje nazwy odcinkówkręgosłupa• wskazuje na modelu
lub ilustracji
mózgoczaszkę
i trzewioczaszkę
• wymienia narządy
chronione przez klatkę
piersiową
• wskazuje na schemacie,
rysunku i modelu elementy
szkieletu osiowego• wymienia kości
budujące szkielet
osiowy• charakteryzuje
funkcje szkieletu
osiowego• wyjaśnia związek
budowy czaszki
z pełnionymi przez nią
funkcjami• wymienia elementy
budowy szkieletukończyn oraz ich obręczy

• wskazuje na modelu
lub schemacie kości
kończyny górnej
i kończyny dolnej• wymienia rodzaje połączeń
kości• opisuje budowę stawu• rozpoznaje rodzaje stawów• odróżnia staw zawiasowy
od stawu kulistego• wymienia rodzaje
tkanki mięśniowej• wskazuje położenie
w organizmie
człowieka tkanek:mięśniowej gładkieji mięśniowej
poprzecznieprążkowanej
szkieletowej• określa funkcje
wskazanych mięśni
szkieletowych• opisuje cechy
tkanki mięśniowej• z pomocą nauczyciela
wskazuje na ilustracji
najważniejsze mięśnie
szkieletowe• wymienia kości tworzące
• wykazuje związek
• charakteryzuje funkcjeobręcze: barkową
budowy szkieletukończyn: górnej i dolnej
i miedniczną
kończyn z funkcjami
oraz wykazuje ich• porównuje budowę
kończyn: górnej i dolnejzwiązekkończyny górnej i dolnej• wykazuje związek
z funkcjonowaniem• charakteryzuje połączenia
budowy szkieletu obręczy
człowieka w środowiskukościkończyn z ich funkcjami• wyjaśnia związek
budowy stawu
z zakresem ruchukończyny• rozpoznaje mięśnie
• określa warunki prawidłowej • na przykładzie własnego
szkieletowe wskazane
pracy mięśni
organizmu analizuje
na ilustracji• charakteryzuje budowę
współdziałanie mięśni,• opisuje czynności mięśni
i funkcje mięśni
ścięgien, kości i stawów
wskazanych
gładkich i poprzecznie
w wykonywaniu ruchów
na schemacieprążkowanych• wyjaśnia, na czym
polega antagonistyczne
działanie mięśni
• omawia warunki prawidłowej
pracy mięśni

• wymienia naturalne
krzywizny kręgosłupa• opisuje przyczyny
powstawania wad postawy• wymienia choroby aparatu
ruchu• wskazuje ślad stopyz płaskostopiem• omawia przedstawione
na ilustracji wady podstawy• rozpoznaje przedstawione
na ilustracji wady postawy• opisuje urazy mechanicznekończyn• omawia zasadyudzielania pierwszej
pomocy w przypadku
urazów mechanicznychkończyn• omawia przyczyny chorób
aparatu ruchu• omawia wady budowy stóp

• rozpoznaje naturalne
krzywizny kręgosłupa• wyjaśnia przyczyny
powstawania wad postawy• charakteryzuje zmiany
zachodzące wraz z wiekiem
w układzie kostnym• określa czynniki
wpływające na prawidłowy
rozwój muskulatury ciała• wyjaśnia przyczyny i skutki
osteoporozy• analizuje związek
• omawia rolę chrząstek
budowy poszczególnych
w budowie klatki piersiowejkręgów kręgosłupa• porównuje budowę
z pełnioną przez nie
poszczególnych
funkcją
odcinków kręgosłupa• wykazuje związek
• rozpoznaje elementy
budowy odcinków
budowy mózgoczaszkikręgosłupa z pełnioną
i trzewioczaszki
przez nie funkcją

• wyszukuje informacje
dotyczące zapobiegania
płaskostopiu• planuje i demonstruje
czynności udzielania
pierwszej pomocy
w przypadku urazów
mechanicznychkończyn• przewiduje skutki
przyjmowania
nieprawidłowej postawy
ciała• wyszukuje i prezentujećwiczenia zapobiegające
deformacjom kręgosłupa• wyszukuje i prezentujećwiczenia rehabilitacyjne
likwidujące płaskostopie• uzasadnia
konieczność
regularnych ćwiczeń
gimnastycznych
dla prawidłowego
funkcjonowania
aparatu ruchu

Dział

Temat
ocena dopuszczająca

III. Układ pokarmowy

10. Pokarm – buduleci źródło energii

11. Witaminy, solemineralne, woda

ocena dostateczna

Poziomwymagań
ocena dobra

ocena bardzo dobra• wymienia podstawowe
składniki odżywcze• wymienia produktyspożywcze zawierające
białko• podaje przykłady pokarmów,
które są źródłem
węglowodanów• wymienia pokarmy
zawierające tłuszcze• omawia z pomocą
nauczyciela przebieg
doświadczenia badającego
wpływ substancji zawartychw ślinie na trawienie skrobi• klasyfikuje składnikiodżywcze na budulcowe
i energetyczne• określa aminokwasy jakocząsteczki budulcowe
białek• wskazuje rolę tłuszczów
w organizmie• samodzielnie omawia
przebieg doświadczenia
badającego wpływ
substancji zawartych w
ślinie na trawienie skrobi• wyjaśnia znaczenie• ilustruje na przykładachskładników
źródła składników
odżywczych
odżywczych i wyjaśnia
dla organizmu
ich znaczenie• określa znaczenie
dla organizmu
błonnika• wyjaśnia związek między
w prawidłowym
spożywaniem produktów
funkcjonowaniu układu
białkowych
pokarmowego
a prawidłowym wzrostem• uzasadnia
ciała
konieczność
• omawia rolę aminokwasów
systematycznego
egzogennych w organizmiespożywania owoców
człowieka
i warzyw• porównuje wartość
• porównuje pokarmy
energetyczną
pełnowartościowewęglowodanów i tłuszczów
i niepełnowartościowe• wyjaśnia skutki• analizuje etykiety produktów
nadmiernego spożywaniaspożywczych pod kątem
tłuszczów
zawartości różnych
• samodzielnie przeprowadza
składników odżywczych
doświadczenie badające
• przeprowadza z pomocą
wpływ substancji zawartych
nauczyciela doświadczenie
w ślinie na trawienie skrobi
badające wpływ substancji
zawartych w ślinie na
trawienie skrobi• wymienia przykłady
witamin rozpuszczalnych
w wodzie i rozpuszczalnych
w tłuszczach• podaje przykład
jednej awitaminozy• wymienia najważniejsze
pierwiastki budujące
ciała organizmów• podaje rolę dwóch
wybranych
makroelementów
w organizmie
człowieka• wymienia po trzy
makroelementy
i mikroelementy• omawia z pomocą
nauczyciela przebieg
doświadczenia dotyczącego
wykrywania witaminy C• wymienia witaminy
rozpuszczalne w wodzie
i rozpuszczalne
w tłuszczach• wymienia skutki
niedoboru witamin• wskazuje rolę wody
w organizmie• omawia znaczenie
makroelementów
i mikroelementów
w organizmie
człowieka• omawia na schemacie
przebieg doświadczenia
dotyczącego
wykrywania witaminy C• charakteryzuje rodzaje
witamin• przedstawia rolę i skutki
niedoboru witamin: A, C,
B6, B9, B12, D• przedstawia rolę i skutki
niedoboru składników
mineralnych: Mg, Fe, Ca• określa skutki
niewłaściwej
suplementacji witamini składników mineralnych• na przygotowanym sprzęcie
i z niewielką pomocą
nauczyciela wykonujedoświadczenie dotyczące
wykrywania witaminy C

ocena celująca
• planuje i samodzielnie
przeprowadzadoświadczenie badające
wpływ substancji zawartychw ślinie na trawienie skrobi• analizuje zależność
między rodzajamispożywanych pokarmów
a funkcjonowaniem
organizmu• wyszukuje informacje
dotyczące roli błonnika
w prawidłowym
funkcjonowaniu przewodu
pokarmowego• analizuje skutki niedoboru• wyszukuje odpowiednie
witamin, makroelementów
informacje, planuje
i mikroelementów
i wykonuje
w organizmiedoświadczenie• przewiduje skutki niedoboru
dotyczące wykrywania
wody w organizmie
witaminy C• samodzielnie wykonujedoświadczenie dotyczące
wykrywania witaminy C

Dział

Temat
ocena dopuszczająca

III. Układ pokarmowy

12. Budowa i rolaukładupokarmowego

13. Higiena i choroby
układupokarmowego• wyjaśnia, na czym
polega trawienie
pokarmów• wymienia rodzaje zębów
u człowieka• wymienia odcinki
przewodu pokarmowego
człowieka• omawia z pomocą
nauczyciela przebieg
doświadczenia badającego
wpływ substancji
zawartych w ślinie
na trawienie skrobi• określa zasady zdrowegożywienia i higienyżywności
• wymienia przykładychorób układu
pokarmowego• wymienia zasadyprofilaktyki chorób
układu pokarmowego• według podanego wzoru
oblicza indeks masyciała
• wymienia przyczynypróchnicy zębów

ocena dostateczna

Poziomwymagań
ocena dobra• opisuje rolę• rozpoznaje poszczególne
poszczególnych rodzajów
rodzaje zębów człowiekazębów• wykazuje rolę zębów
• wskazuje odcinki przewodu
w mechanicznej obróbce
pokarmowego na planszy
pokarmulub modelu• omawia funkcje• rozpoznaje wątrobę i trzustkę
poszczególnychna schemacie
odcinków przewodu• lokalizuje położenie
pokarmowegowątroby i trzustki• lokalizuje odcinki
we własnym ciele
przewodu pokarmowego• samodzielnie omawia
i wskazuje odpowiednie
przebieg doświadczenia
miejsca na powierzchni
badającego wpływ
swojego ciała
substancji zawartych• charakteryzuje funkcje
w ślinie na trawienie skrobiwątroby i trzustki• przeprowadza z pomocą
nauczycieladoświadczenie badające
wpływ substancji
zawartych w ślinie
na trawienie skrobi• wskazuje grupy pokarmów• wyjaśnia znaczenie
w piramidzie zdrowegopojęcia wartość
żywienia i aktywności
energetyczna pokarmu
fizycznej• wykazuje zależność
• wskazuje na zależność
między dietą a czynnikami,
diety od zmiennych
które ją warunkują
warunków zewnętrznych• przewiduje skutki• układa jadłospis
złego odżywiania sięw zależności od zmiennych • omawia zasady profilaktyki
warunków zewnętrznych
choroby wrzodowej żołądka
• wymienia choroby
i dwunastnicy, zatrucia
układu pokarmowego
pokarmowego, raka jelita• analizuje indeks masy
grubego oraz WZW A,
ciała swój i kolegów,
WZW B i WZW C
wykazuje prawidłowości
• analizuje indeks masy ciałai odchylenia od normy
w zależności od stosowanej
dietyocena bardzo dobra

ocena celująca

• omawia znaczenie procesu
trawienia• opisuje etapy
trawienia pokarmów
w poszczególnych
odcinkach przewodu
pokarmowego• analizuje miejsca
wchłaniania strawionego
pokarmu i wody
• samodzielnie przeprowadzadoświadczenie badające
wpływ substancji
zawartych w ślinie
na trawienie skrobi• wyszukuje odpowiednie
informacje, planuje
i przeprowadzadoświadczenie badające
wpływ substancji
zawartych w ślinie
na trawienie skrobi• uzasadnia konieczność
stosowania zróżnicowanej
diety dostosowanej
do potrzeb organizmu• uzasadnia
konieczność dbaniao zęby• wykazuje zależność
między higieną
odżywiania się
a chorobami układu
pokarmowego• wskazuje zasadyprofilaktyki próchnicy
zębów• wyjaśnia, dlaczegonależy stosować
zróżnicowaną
i dostosowaną
do potrzeb organizmu(wiek, stan zdrowia,
tryb życia, aktywność
fizyczna, pora roku)dietę• układa odpowiednią dietę
dla uczniów z nadwagą
i niedowagą

• przygotowuje i prezentujewystąpienie w dowolnej
formie na temat choróbzwiązanych z zaburzeniamiłaknienia i przemiany
materii• uzasadnia konieczność
badań przesiewowych
w celu wykrywania
wczesnych stadiów raka
jelita grubego

Dział

Temat
ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

Poziomwymagań
ocena dobra• podaje nazwy elementów
morfotycznych krwi
• wymienia grupy krwi
• wymienia składnikibiorące udziałw krzepnięciu krwi

• omawia funkcje krwi
• wymienia grupy krwi
i wyjaśnia, co stanowi
podstawę ich
wyodrębnienia• wyjaśnia, czym jest
konflikt serologiczny• omawia znaczenie krwi
• charakteryzuje elementy
morfotyczne krwi
• omawia rolę hemoglobiny• przedstawia społeczne
znaczenie krwiodawstwa• przewiduje skutki konfliktu
serologicznego

15. Krążenie krwi

• wymienia narządy
układu krwionośnego
• z pomocą nauczyciela
omawia na podstawie
ilustracji mały i dużyobieg krwi

• porównuje krwiobiegi: małyi duży• opisuje drogę krwi płynącej
w małym i dużym
krwiobiegu

16. Budowa i działanie
serca• lokalizuje położenie
serca we własnym ciele• wymienia elementy budowy
serca• podaje prawidłową wartość
pulsu i ciśnienia zdrowego
człowieka• omawia funkcje
wybranego naczynia
krwionośnego
• porównuje budowę
i funkcje żył, tętnic oraznaczyń włosowatych• opisuje funkcje
zastawek żylnych• rozpoznaje elementy
budowy serca i naczynia
krwionośnego
na schemacie (ilustracji
z podręcznika)• wyjaśnia, czym jest puls

• wymienia choroby
układu krwionośnego
• omawia pierwszą pomoc
w wypadku krwawień
i krwotoków• wymienia przyczynychorób układu
krwionośnego
• wymienia czynniki
wpływające
korzystnie
na funkcjonowanie
układukrwionośnego

• wymienia cechy
układu limfatycznego• wymienia narządy
układu limfatycznego• opisuje budowę
układulimfatycznego• omawia rolęwęzłów chłonnych• analizuje przyczyny chorób
układu krwionośnego
• charakteryzuje objawy
krwotoku żylnegoi tętniczego• wyjaśnia, na czym
polegają białaczka
i anemia• przedstawia znaczenie
aktywności fizycznej
i prawidłowej diety dlawłaściwego
funkcjonowania układu
krwionośnego
• opisuje rolę układu
limfatycznego

IV. Układ krążenia

14. Budowa i funkcje
krwi

17. Higiena i choroby
układukrwionośnego

18. Układ limfatyczny• opisuje mechanizm pracy
serca• omawia fazy cyklu pracy
serca• mierzy koledze puls
• wyjaśnia różnicę między
ciśnieniem skurczowym
a ciśnieniem
rozkurczowym krwi

ocena bardzo dobra• omawia zasadytransfuzji krwi
• wyjaśnia
mechanizm
krzepnięcia krwi
• rozpoznaje elementy
morfotyczne krwi
na podstawie obserwacji
mikroskopowej• rozpoznaje poszczególne
naczynia krwionośne
na ilustracji• wykazuje związek
budowy naczyń
krwionośnych
z pełnionymi przez nie
funkcjami• wykazuje rolę zastawek
w funkcjonowaniu
serca• porównuje wartości
ciśnienia skurczowegoi ciśnienia rozkurczowego
krwi• omawia doświadczenie
wykazujące wpływ
wysiłku fizycznegona zmiany tętna i ciśnienia
krwi• przygotowuje portfolio
na temat chorób układu
krwionośnego
• demonstruje pierwszą
pomoc w wypadku
krwotoków• wyjaśnia znaczeniebadań profilaktycznychchorób układu
krwionośnego

• rozpoznaje na ilustracji
lub schemacie narządy
układu limfatycznego

ocena celująca
• uzasadnia potrzebę
wykonywania badań
zapobiegających
konfliktowi serologicznemu• analizuje wyniki
laboratoryjnego badania
krwi• analizuje związek
przepływu krwi
w naczyniach z wymianą
gazową

• planuje i przeprowadzadoświadczenie wykazujące
wpływ wysiłku fizycznegona zmiany tętna i ciśnienia
krwi• wyszukuje i prezentuje
w dowolnej formie materiały
edukacyjne oświaty
zdrowotnej na temat chorób
społecznych: miażdżycy,nadciśnienia tętniczegoi zawałów serca• porównuje układ
limfatyczny z układem
krwionośnym

DziałTemat

IV. Układ krążenia

ocena dopuszczająca
19. Budowa
i funkcjonowanie
układuodpornościowego

20. Zaburzenia
funkcjonowania
układuodpornościowego

21. Budowa i rolaukładuoddechowego

V. Układ oddechowy

22. Mechanizm
oddychania

Poziomwymagań
ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

• wyjaśnia mechanizm
działania odporności
swoistej• opisuje rodzaje leukocytów• odróżnia działanie
szczepionki
od działania surowicy• analizuje wykaz szczepień
w swojej książeczce zdrowia• ocenia znaczenie szczepień

• uzasadnia, że alergia jestzwiązanaz nadwrażliwością układu
odpornościowego• ilustruje przykładami
znaczenietransplantologii• wyróżnia drogi oddechowe • odróżnia głośnię i nagłośnię
i narządy wymiany• demonstruje mechanizm
gazowejmodulacji głosu• wykazuje związek budowy• definiuje płuca jako
elementów układu
miejsce zachodzenia
oddechowego z pełnionymi
wymiany gazowej
funkcjami• wykazuje związek
między budową a funkcją
płuc• wskazuje różnice w ruchach • rozróżnia procesy• interpretuje wyniki
klatki piersiowej i przepony
wentylacji płucdoświadczenia
podczas wdechu i wydechu
i oddychania komórkowego
wykrywającego CO2• opisuje dyfuzję O2 i CO2• przedstawia rolę krwi
w wydychanymzachodzącą w pęcherzykachw transporcie gazów
powietrzu
płucnychoddechowych• przedstawia• wyjaśnia zależność
• omawia zawartość gazów
graficznie zawartość
między liczbą oddechów
w powietrzu wdychanym
gazów w powietrzu
a wysiłkiem fizycznym
i wydychanym
wdychanym• na przygotowanym sprzęcie
• oblicza liczbę wdechów
i wydychanym
samodzielnie przeprowadza • analizuje proces wymiany
i wydechów przed wysiłkiem
doświadczenie
gazowej w płucach
fizycznym i po nim
wykrywające obecność CO2
i tkankach• z pomocą nauczyciela
w wydychanym powietrzu• omawia obserwację
przeprowadza• określa znaczenie
dotyczącą wpływudoświadczenie
oddychania komórkowego
wysiłku fizycznego
wykrywające obecność CO2
na częstość oddechów
w wydychanym powietrzu• samodzielnie przygotowuje• zapisuje słownie
zestaw laboratoryjny
równanie reakcji
i przeprowadza
chemicznej ilustrujące
doświadczenie wykazujące
utlenianie glukozy
obecność CO2
w wydychanym powietrzu• przedstawia znaczenie
przeszczepów oraz zgody
na transplantację narządów
po śmierci

ocena dostateczna• wymienia elementy
układu odpornościowego• wymienia rodzaje
odporności
• przedstawia różnice między
surowicą a szczepionką

• wyróżnia odporność swoistą • omawia rolę elementów
i nieswoistą, czynną
układu odpornościowego
i bierną, naturalną i sztuczną • charakteryzuje rodzaje
odporności
• definiuje szczepionkę
• określa zasadę
i surowicę jako czynniki
działania szczepionki
odpowiadające za odporność
i surowicy
nabytą

• wymienia czynnikimogące wywołać alergie• opisuje objawy alergii• określa przyczynę choroby
AIDS• wyjaśnia, na czym
polega transplantacjanarządów• podaje przykłady narządów,które można przeszczepiać• omawia funkcje elementów
układu oddechowego• opisuje rolę nagłośni
• na podstawie własnegoorganizmu przedstawia
mechanizm wentylacji
płuc• wymienia odcinki
układu oddechowego• rozpoznaje
na ilustracji narządy
układu oddechowego• wymienia narządy biorące
udział w procesie
wentylacji płuc• demonstruje na sobiemechanizm wdechu
i wydechu• z pomocą nauczyciela
omawia doświadczenie
wykrywające obecność CO2
w wydychanym powietrzu• definiuje
mitochondrium jako
miejsce oddychania
komórkowego• wskazuje drogi zakażeń
HIV• wskazuje zasadyprofilaktyki zakażeń HIV• wykonuje z dowolnychmateriałów model układu
oddechowego• wyszukuje odpowiednie
metody i bada pojemność
własnych płuc

• planuje i wykonuje
obserwację wpływu
wysiłku fizycznegona częstość oddechów• wyszukuje odpowiednie
informacje, planuje
i samodzielnie
przeprowadzadoświadczenie
wykazujące obecność
CO2 w wydychanym
powietrzu• opisuje zależność
między ilością
mitochondriów
a zapotrzebowaniemnarządów na energię
• zapisuje za pomocą
symboli chemicznych
równanie reakcji
ilustrujące utlenianie
glukozyDział

Temat
ocena dopuszczająca
23. Higiena i choroby
układuoddechowego• definiuje kichanie
i kaszel jako reakcjeobronne organizmu• wymienia choroby
układu oddechowego• wymienia czynniki
wpływające
na prawidłowe
funkcjonowanie układu
oddechowego

VI. Układ wydalniczy

24. Budowa i działanie • wymienia przykłady
układu wydalniczego substancji, które są
wydalane przez organizm
człowieka• wymienia narządy
układu wydalniczego• wymienia zasady
25. Higiena i choroby
układu wydalniczego higieny układu
wydalniczego• wymienia choroby układu
wydalniczego

Poziomwymagań
ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

• podaje objawy
wybranych chorób układu
oddechowego• wyjaśnia związek
między wdychaniem
powietrza przez nos
a profilaktyką chorób
układu oddechowego• opisuje zasadyprofilaktyki anginy,gruźlicy i raka płuc
• rozróżnia czynne i bierne
palenie tytoniu• wyjaśnia pojęcia wydalanie • porównuje wydalanie
i defekację
i defekacja• omawia na podstawie• wymienia drogi
ilustracji proces
wydalania zbędnych
powstawania moczu
produktów przemiany• wskazuje na modelu
materii
lub ilustracji miejsce• wymienia CO2
powstawania moczu
i mocznik jako zbędne
pierwotnego
produkty przemiany
materii• opisuje sposoby
wydalania mocznika
i CO2• analizuje wpływ palenia
tytoniu na funkcjonowanie
układu oddechowego• wyszukuje w dowolnychźródłach informacje na
temat przyczyn rozwoju
raka płuc• przeprowadza wywiad
w przychodni zdrowia
na temat profilaktyki
chorób płuc• przeprowadza według
podanego schematu
i pod opieką
nauczyciela badanie
zawartości substancji
smolistych w jednym
papierosie• rozpoznaje na modelu lub
materiale świeżym warstwy
budujące nerkę
• omawia rolę układu
wydalniczego
w prawidłowym
funkcjonowaniu
całego organizmu• wykonuje z dowolnegomateriału model układu
moczowego• tworzy schemat przemian
substancji odżywczych
od zjedzenia
do wydalenia lub
defekacji• wskazuje na zakażenia
dróg moczowych i kamicę
nerkową jako choroby
układu wydalniczego• wymienia badania
stosowane w profilaktyce
tych chorób• określa dzienne
zapotrzebowanie organizmu
człowieka na wodę• uzasadnia konieczność
picia dużych ilości wody
podczas leczenia chorób
nerek• uzasadnia konieczność
regularnego opróżniania
pęcherza moczowego• analizuje własne
wyniki laboratoryjnegobadania moczu i na tej
podstawie określa stan
zdrowia własnego
układu wydalniczego• omawia na ilustracji
przebieg dializy• ocenia rolę dializy
w ratowaniu życia

ocena dostateczna• wskazuje źródła
infekcji górnych
i dolnych dróg
oddechowych• określa sposoby
zapobiegania chorobom
układu oddechowego• omawia wpływ
zanieczyszczeń pyłowych
na prawidłowe
funkcjonowanie układu
oddechowego• omawia przyczyny chorób
układu wydalniczego• wyjaśnia znaczenie
wykonywaniabadań kontrolnych
moczu• wskazuje
na konieczność
okresowego
wykonywania badań
kontrolnych moczu

Dział

Temat
ocena dopuszczająca

VII. Regulacja nerwowo-hormonalna

26. Budowa
i funkcjonowanie
układuhormonalnego

27. Zaburzenia
funkcjonowania
układuhormonalnego

28. Budowa i rolaukładu nerwowego

ocena dostateczna

Poziomwymagań
ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

• wymienia gruczoły
dokrewne• wymienia przykłady
hormonów• wskazuje na ilustracji
położenie najważniejszych
gruczołów dokrewnych• wyjaśnia pojęcie
gruczoł dokrewny• wyjaśnia, czym są hormony• przedstawia biologiczną
• uzasadnia, że nie należy
• określa cechy hormonówrolę hormonu wzrostu,
bez konsultacji• przyporządkowuje hormony
tyroksyny, insuliny,z lekarzem przyjmować
do odpowiednich gruczołów,
adrenaliny, testosteronu,
preparatów i leków
które je wytwarzają
estrogenów
hormonalnych• charakteryzuje• omawia znaczenie swoistego
działanie insuliny
działania hormonów
i glukagonu• wyjaśnia, na czym
polega antagonistyczne
działanie insuliny
i glukagonu• wymienia skutki
nadmiaru i niedoboru
hormonu wzrostu• wyjaśnia pojęcie
równowaga hormonalna• podaje przyczyny cukrzycy• interpretuje skutki nadmiaru
i niedoboru hormonów• uzasadnia związek
niedoboru insuliny
z cukrzycą

• analizuje i wykazujeróżnice między cukrzycą
typu I a cukrzycą typu II• wymienia funkcje
układu nerwowego• wymienia elementy
budowy ośrodkowego
i obwodowego układu
nerwowego• rozpoznaje na ilustracji
ośrodkowy i obwodowy
układ nerwowy• opisuje elementy budowy
komórki nerwowej• wskazuje na ilustracji
neuronu przebieg impulsu
nerwowego• wyróżnia somatyczny
i autonomiczny układ
nerwowy• opisuje funkcje• wyjaśnia sposób
układu nerwowego
działania synapsy• wykazuje związek
• charakteryzuje
budowy komórki
funkcjenerwowej z jej funkcją
somatycznego• omawia działanie
i autonomicznegoośrodkowego i obwodowego
układu nerwowego
układu nerwowego• porównuje funkcje
współczulnej
i przywspółczulnejczęściautonomicznego
układu nerwowego• ocenia rolę regulacji
nerwowo-hormonalnej
w prawidłowym
funkcjonowaniu całegoorganizmu

Dział

Temat

VII. Regulacja nerwowo-hormonalna

ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

Poziomwymagań
ocena dobra

ocena bardzo dobra• określa mózgowie jako
jednostkę nadrzędną
w stosunku
do pozostałych części
układu nerwowego

ocena celująca

29. Ośrodkowy układ
nerwowy• wskazuje na ilustracji
najważniejsze
elementy mózgowia• wymienia mózgowie
i rdzeń kręgowy jakonarządy ośrodkowego
układu nerwowego• wskazuje elementy budowy
rdzenia kręgowego
na ilustracji• opisuje budowę rdzeniakręgowego• objaśnia na ilustracji
budowę mózgowia

30. Obwodowy układ
nerwowy. Odruchy• wymienia rodzaje nerwów
obwodowych• podaje po trzy przykłady
odruchów warunkowych
i bezwarunkowych• wyróżnia nerwy czuciowei ruchowe• omawia na podstawie
ilustracji drogę
impulsu nerwowego
w łuku odruchowym• odróżnia odruchy
warunkowe
i bezwarunkowe• wyjaśnia różnicę między
• przedstawia rolę odruchów
odruchem warunkowym
warunkowych w procesie
a bezwarunkowym
uczenia się• charakteryzuje• na podstawie rysunku
odruchy warunkowewyjaśnia mechanizm
i bezwarunkowe
odruchu kolanowego• przedstawia graficznie drogę
impulsu nerwowego w łukuodruchowym• dowodzi znaczenia
odruchów warunkowych
i bezwarunkowych
w życiu człowieka• demonstruje na koledze
odruch kolanowy
i wyjaśnia działanie tego
odruchu

31. Higiena układu
nerwowego• wymienia czynniki
wywołujące stres• podaje przykłady używek
• wymienia skutkizażywania niektórych
substancji
psychoaktywnych
dla stanu zdrowia• wymienia sposoby
radzenia sobie ze stresem• przedstawia negatywny
wpływ na zdrowie
człowieka niektórych
substancji
psychoaktywnych oraznadużywania kofeiny
i niektórych leków(zwłaszcza oddziałujących
na psychikę)• wyjaśnia dodatni i ujemny
wpływ stresu
na funkcjonowanie
organizmu• opisuje wpływ
palenia tytoniu
na zdrowie• omawia skutki działania
alkoholu
na funkcjonowanie
organizmu• wyjaśnia mechanizm
powstawania
uzależnień
• wyjaśnia znaczenie
profilaktyki uzależnień

• analizuje związek między
prawidłowym
wysypianiem sięa funkcjonowaniem
organizmu• wykonuje w dowolnej
formie prezentację
na temat profilaktyki
uzależnień

• omawia wpływ snu
na procesy uczenia sięi zapamiętywania orazna odporność organizmu• wykazuje zależność
między przyjmowaniemużywek a powstawaniem
nałogu• wskazuje alternatywne
zajęcia pomagające uniknąć
uzależnień

• uzasadnia nadrzędną
funkcję mózgowia
w stosunku do pozostałychczęści układu nerwowego

Dział

Temat
ocena dopuszczająca

ocena dostateczna

32. Budowa
i działanie
narząduwzroku• omawia znaczenie
zmysłów w życiu
człowieka• rozróżnia w narządzie
wzroku aparat ochronnyoka i gałkę oczną
• wymienia elementy
wchodzące w skład aparatu
ochronnego oka• rozpoznaje na ilustracji
elementy budowy oka• opisuje funkcje elementów
aparatu ochronnego oka• wyjaśnia pojęcie
akomodacja oka• omawia znaczenie
adaptacji oka• omawia funkcje
elementów budowyoka

33. Ucho – narząd
słuchui równowagi• rozpoznaje na ilustracji
elementy budowy ucha
• wyróżnia ucho zewnętrzne,środkowe i wewnętrzne• wskazuje
na ilustracji
położenie narządu
równowagi• wymienia funkcje
poszczególnych elementów
ucha

VIII. Narządy zmysłów

34. Higiena oka i ucha

• rozpoznaje• wymienia wady wzroku
na ilustracji• omawia zasady higieny oczu
krótkowzroczność
• wymienia choroby oczu
i dalekowzroczność
i uszu• definiuje hałas jako
czynnik powodujący
głuchotę
• omawia przyczyny
powstawania wad wzroku

35. Zmysły powonienia, • przedstawia rolę zmysłów
powonienia, smaku
smaku i dotyku
i dotyku• wskazuje rozmieszczenie
receptorów powonienia,
smaku i dotyku• wymienia podstawowe
smaki• wymienia bodźce odbieraneprzez receptory skóry• omawia rolę węchu
w ocenie pokarmów• wymienia rodzaje kubków
smakowych• omawia doświadczenie
dotyczące rozmieszczenia
kubków smakowych
na języku

Poziomwymagań
ocena dobra• określa funkcję
aparatu ochronnegooka• wykazuje związek budowy
elementów oka z pełnionymi
przez nie funkcjami• opisuje drogę
światła w oku• wskazuje lokalizację
receptorów wzroku• ilustruje w formie prostegorysunku drogę światła w oku
i powstawanie obrazu
na siatkówce• charakteryzuje funkcje
poszczególnych elementów
ucha• omawia funkcje uchazewnętrznego, środkowego
i wewnętrznego

ocena bardzo dobra

ocena celująca

• omawia powstawanie• przeprowadza
obrazu na siatkówcedoświadczenie• planuje i przeprowadza
wykazujące obecność
doświadczenie wykazujące
tarczy nerwu wzrokowego
reakcję tęczówki na światło
w oku
o różnym natężeniu
• ilustruje za pomocą prostego• ilustruje za pomocą prostegorysunku drogę światła w oku
rysunku drogę światła w oku
oraz tłumaczy powstawanie
i powstawanie obrazu
i odbieranie wrażeń
na siatkówce oraz wyjaśnia
wzrokowych, używając
rolę soczewki w tym
odpowiedniej terminologii
procesie• wyjaśnia mechanizm
odbierania i rozpoznawaniadźwięków• wskazuje lokalizację
receptorów słuchu
i równowagi w uchu
• wyjaśnia zasadę działania
narządu równowagi• analizuje przebieg bodźca
słuchowego,
uwzględniając
przetwarzanie faldźwiękowych na impulsy
nerwowe• charakteryzuje wady wzroku • rozróżnia rodzaje soczewek
korygujących wady wzroku• wyjaśnia, na czym
• analizuje, w jaki sposób
polegają daltonizm
nadmierny hałas możei astygmatyzm
spowodować uszkodzenie• charakteryzuje choroby oczu
słuchu• omawia sposób korygowania
wad wzroku• wyszukuje informacjena temat źródeł hałasu
w swoim miejscu
zamieszkania• analizuje źródła hałasu
w najbliższym
otoczeniu i wskazuje
na sposoby jegoograniczenia• wskazuje położenie kubków
smakowych na języku
• z niewielką pomocą
nauczyciela wykonujedoświadczenie dotyczące
rozmieszczenia kubków
smakowych na języku

• planuje i wykonujedoświadczenie dotyczące
rozmieszczenia kubków
smakowych na języku

• uzasadnia, że skóra jestnarządem dotyku• analizuje znaczenie
wolnych zakończeń
nerwowych w skórze• wykonuje na podstawie
opisu doświadczenie
dotyczące rozmieszczenia
kubków smakowych
na języku

IX. Rozmnażanie i rozwój człowieka

36. Męski układ
rozrodczy• wymienia męskie
narządy rozrodcze• wskazuje na ilustracji
męskie narządy rozrodcze• wymienia męskie
cechy płciowe• omawia budowę
• opisuje funkcje
plemnika i wykonuje
poszczególnych elementów
jego schematycznymęskiego układu
rysunekrozrodczego• omawia proces powstawania
nasienia• określa funkcję testosteronu• wymienia funkcjemęskiego układu
rozrodczego• uzasadnia, że główka
plemnika jestwłaściwą gametą
męską• wykazuje zależność
między produkcją
hormonów płciowych
a zmianami zachodzącymi
w ciele mężczyzny• wyjaśnia wspólną
funkcjonalność prącia jakonarządu wydalania
i narządu rozrodczego

37. Żeński układ
rozrodczy• wymienia żeńskie
narządy rozrodcze• wskazuje na ilustracji
żeńskie narządy rozrodcze• wymienia żeńskie cechy
płciowe• opisuje funkcjeżeńskiego układu
rozrodczego• charakteryzuje pierwszo-,
drugo- i trzeciorzędowe
żeńskie cechy płciowe• opisuje funkcjewewnętrznych narządów
rozrodczych• wykazuje związek
budowy komórki
jajowej z pełnioną
przez nią funkcją

• analizuje
podobieństwa i różnice
w budowiemęskich i żeńskichukładów narządów:rozrodczego i wydalniczego

38. Funkcjonowanieżeńskiego układu
rozrodczego• wymienia żeńskie
hormony płciowe• wymienia kolejne fazycyklu miesiączkowego• wskazuje w cyklu
miesiączkowym dni
płodne i niepłodne
• definiuje jajnik jako
miejsce powstawania
komórki jajowej• interpretuje ilustracje
przebiegu cyklu
miesiączkowego• omawia zmiany
hormonalne i zmianyw macicy zachodzące
w trakcie cyklu
miesiączkowego• analizuje rolę ciałkażółtego• wyznacza dni
płodne i niepłodne
u kobiet w różnych
dniach cyklu
miesiączkowego
i z różną długością
cyklu

Dział

Temat

IX. Rozmnażanie i rozwój człowieka

ocena dopuszczająca
39. Rozwój człowieka – • wymienia nazwy
błon płodowych
od poczęcia
• podaje długość trwania
do narodzin
rozwoju płodowego• wymienia zmiany
zachodzące w organizmie
kobiety podczas ciąży

ocena dostateczna• porządkuje etapy rozwoju
zarodka od zapłodnienia
do zagnieżdżenia
• wyjaśnia znaczenie pojęcia
zapłodnienie• omawia zasadyhigieny zalecane dlakobiet ciężarnych• podaje czas trwania ciąży
• omawia wpływ różnych
czynników
na prawidłowy rozwój
zarodka i płodu• określa zmiany rozwojowe
40. Rozwój człowieka – • wymienia etapyżycia człowieka
u swoich rówieśników
od narodzin• wymienia rodzaje dojrzałości • opisuje objawy
do starości
starzenia się organizmu
człowieka• wymienia różnice w tempie
dojrzewania dziewcząt
i chłopców

Poziomwymagań
ocena dobra

ocena bardzo dobra

ocena celująca

• charakteryzuje funkcje• analizuje funkcje łożyska
błon płodowych• uzasadnia konieczność
• charakteryzuje okres
przestrzegania zasad
rozwoju płodowego
higieny przez kobiety• wyjaśnia przyczyny
w ciąży
zmian zachodzących
• omawia mechanizm
w organizmie kobiety
powstawania ciąży
podczas ciąży
pojedynczej• charakteryzuje etapy porodu
i mnogiej• wyszukuje w różnych
źródłach informacjena temat rozwoju
prenatalnego• charakteryzuje wskazane
okresy rozwojowe• przedstawia cechy
oraz przebieg fizycznego,psychicznego i społecznego
dojrzewania człowieka• tworzy w dowolnej formie
prezentację na temat
dojrzewania• tworzy portfolio ze zdjęciami
swojej rodziny, której
członkowie znajdują sięw różnych okresach rozwoju• analizuje różnice między
przekwitaniem a starością
• przyporządkowuje okresom
rozwojowym zmiany
zachodzące w organizmie

Dział

Temat
ocena dopuszczająca

ocena bardzo dobra

ocena celująca

41. Higiena i choroby
układu rozrodczego• wymienia choroby
układu rozrodczego• wymienia choroby
przenoszone drogą płciową

• wskazuje kontakty
płciowe jako potencjalneźródło zakażenia układu
rozrodczego• przyporządkowuje
chorobom źródła zakażenia
• wyjaśnia różnicę
między nosicielstwem
HIV a chorobą AIDS
• wymienia drogizakażenia wirusami: HIV,
HBV, HCV i HPV• przedstawia podstawowe
zasady profilaktyki
chorób przenoszonychdrogą płciową

• wyjaśnia konieczność
regularnych wizyt
u ginekologa• przyporządkowuje
chorobom ichcharakterystyczne objawy• omawia zasadyprofilaktyki chorób
wywoływanych przez
wirusy: HIV, HBV, HCV
i HPV• wymienia ryzykowne• wyszukuje w różnych
zachowania seksualne,źródłach informacje
które mogą prowadzić
na temat planowanych
do zakażenia HIV
szczepień przeciwko
wirusowi brodawczaka,• przewiduje indywidualne
wywołującemu raka
i społeczne skutki zakażenia
szyjki macicy
wirusami: HIV, HBV, HCV
i HPV• uzasadnia konieczność
wykonywania badań
kontrolnych jako sposobu
wczesnego wykrywania
raka piersi, raka szyjki
macicy i raka prostaty

42. Mechanizmy
regulacyjne
organizmu• własnymi słowami
wyjaśnia, na czym polega
homeostaza• wyjaśnia mechanizm
termoregulacji
u człowieka• wskazuje drogi
wydalania wodyz organizmu• wykazuje na podstawiewcześniej zdobytej
wiedzy zależność
działania układów
pokarmowego
i krwionośnego
• opisuje, które układynarządów mają wpływ
na regulację poziomu
wody we krwi

• wyjaśnia, na czym
polega homeostaza• na podstawie wcześniej
zdobytej wiedzy wykazujezależność działania
układów: nerwowego,
pokarmowego
i krwionośnego
• na podstawie wcześniej
zdobytej wiedzy wyjaśnia
mechanizm regulacji
poziomu glukozy
we krwi• na podstawie wcześniej
zdobytej wiedzy
wykazuje zależność
działania poszczególnychukładów narządów
w organizmie człowieka• na podstawie wcześniej
zdobytej wiedzy wyjaśnia,które układy narządów
biorą udział
w mechanizmie regulacji
poziomu glukozy we krwi

IX. Rozmnażanie i rozwój człowieka
X. Równowaga wewnętrzna organizmu

ocena dostateczna

Poziomwymagań
ocena dobra• analizuje i wykazujerolę regulacji nerwowo-hormonalnej w utrzymaniu
homeostazy

Dział

Temat
ocena dopuszczająca

X. Równowaga wewnętrzna organizmu

43. Choroba –zaburzenie
homeostazy• omawia wpływ trybu
życia na stan zdrowia
człowieka• podaje przykłady trzech
chorób zakaźnych wraz
z czynnikami, które
je wywołują
• wymienia choroby
cywilizacyjne• wymienia najczęstsze
przyczyny nowotworów

ocena dostateczna• opisuje zdrowie
fizyczne, psychiczne
i społeczne• podaje przykłady
wpływu środowiska
na życie i zdrowie
człowieka• przedstawia znaczenie
aktywności fizycznej
dla prawidłowego
funkcjonowania
organizmu człowieka• przedstawia podstawowe
zasady profilaktyki
chorób nowotworowych• klasyfikuje podaną
chorobę do grupy chorób
cywilizacyjnych
lub zakaźnych
• omawia znaczenie szczepień
ochronnych• wskazuje alergie jako skutek
zanieczyszczeniaśrodowiska• wskazuje metodyzapobiegania chorobom
cywilizacyjnym

Poziomwymagań
ocena dobra• charakteryzuje
czynniki wpływające
na zdrowie człowieka• przedstawia znaczenie pojęć
zdrowie i choroba• rozróżnia zdrowie fizyczne,
psychiczne i społeczne• wymienia najważniejsze
choroby człowieka
wywoływane przez wirusy,
bakterie, protisty i pasożyty
zwierzęce oraz przedstawia
zasady profilaktyki tychchorób• podaje kryterium podziału
chorób na choroby zakaźne
i cywilizacyjne• podaje przykładyszczepień obowiązkowych
i nieobowiązkowych• wyjaśnia przyczyny
powstawania chorób
społecznych

ocena bardzo dobra

ocena celująca

• wykazuje wpływ• formułuje argumentyśrodowiska na zdrowie
przemawiające za tym,
że nie należy bez• uzasadnia, że antybiotykiwyraźnej potrzeby
i inne leki należy stosować
przyjmować
zgodnie z zaleceniami
ogólnodostępnych
lekarza (dawka, godziny
leków oraz
przyjmowania leku i długość
suplementów
kuracji)• dowodzi, że stres jest
przyczyną chorób
cywilizacyjnych• uzasadnia, że nerwicesą chorobami
cywilizacyjnymi• uzasadnia konieczność
okresowego wykonywania
podstawowych badań
kontrolnych