สําหร ับผูท้ เขี่ ้าร ับการตรวจสุขภาพวัณโรคสํานักงานสวัสดิการสังคมและสาธารณสุข
กรุงโตเกียวタイ語่ การเจ็บป่ วยอย่างไรวัณโรคเป็ นโรคทีมี่ ดขึนโดยเชื้้ ณโรคเข ้าสูร่ า่ งกาย เมือผู่ ้ป่ วยวัณโรคไอหรือ
วัณโรคเป็ นโรคทีเกิอวั้่ บจาม เชือวัณโรคจะแพร่กระจายออกไปยังบริเวณรอบๆ ผู ้คนทีอยู่ ริเวณรอบๆ จะติด้เชือ้จากการหายใจเอาเชือโรคเข้าไป่
่เมือเริมเจ็บป่ วยจะมีอาการ เช่น ไอ เสมหะ มีไข ้ แต่เนื่ องจากอาการคล ้ายกับไข ้หวัด้
จึงทําให ้ตรวจพบได ้ล่าช ้า หากไอต่อเนื่ องกันเป็ นเวลา 2 สัปดาห ์ขึนไปควรไปรับ
่การตรวจทีสถาบั
นการแพทย ์ เช่น โรงพยาบาลหรือคลินิก เป็ นต ้น่ ้องใช ้เวลาในการรักษาหากเกิดอาการเจ็บป่ วย แต่ไม่ใช่
วัณโรคเป็ นโรคทีต่่ ดอาการเจ็บป่ วยสภาพจิตใจก็จะอ่อนแอตาม
"โรคทีน่ ากลัวและรักษาไม่หาย" เมือเกิไปด ้วย่ ร่ อบข ้างช่วยให ้กําลังใจแก่ผู ้ป่ วยด ้วยขอให ้บุคคลทีอยู

■สารบัญ

1วัณโรค ไม่ใช่ เป็ น"โรคในอดีต" ........................................................3้ ณโรคและการแสดงอาการเจ็บป่ วยจะแตกต่างกัน ..................4การติดเชือวั

24

่ มผัสกับผูป้ ่ วยจึงต ้องเข ้ารบั การตรวจสุขภาพ ? ...............5ทําไมผูที้ สั่ี มผัสกับผูป้ ่ วยมีอะไรบา้ ง ? .................6
การตรวจสุขภาพสําหรบั ผูท้ สั5้ ณโรคทีซ่่ อนแร ้นคืออะไร ? ...........................................7การติดเชือวั

6การตรวจเอกซเรย ์ทรวงอกคืออะไร ? ................................................87การร ักษาวัณโรค ...............................................................................98กรุณาต ้อนร ับผูป้ ่ วยด ้วยความอบอุน
่ .............................................. 10่หน้าทีของศูนย ์บริการสาธารณะสุข ................................................ 113910

บันทึกการตรวจสุขภาพ ................................................................... 12่ นย ์บริการสาธารณะสุข ...................................................... 13รายชือศู
บัตรตรวจสุขภาพ ............................................................................. 14บันทึก ............................................................................................... 16วัณโรค ไม่ใช่ เป็ น"โรคในอดีต"่ี บป่ วยด ้วยวัณโรคแม้ในยุคปัจจุบนั ทุกๆ ปี ท่วประเทศญีั
ปุ่่ นจะมีผู ้ป่ วยรายใหม่ทเจ็
ประมาณ 18,000 คน ในกรุงโตเกียวเองมีผู ้ป่ วยประมาณ 2,300 คน (ปี พ.ศ. 2558)
่ กปีี่ ทีผ่่ านมา อัตราส่วนผู ้ป่ วยวัณโรคทีเป็่ นผู ้สูงอายุเพิมสู่ งขึนทุ้ กปีโดยเฉพาะเมือไม่่่
เมือเปรียบเทียบ ในกรุงโตเกียวมีจาํ นวนผู ้ป่ วยวัณโรควัยหนุ่ มสาวทีมีอายุระหว่าง 20่ ดังนั้นผู ้คนวัยหนุ่ มสาวจึงควรให ้29 ปี และ 30-39 ปี สูงมากกว่าจังหวัดอืน
ความสําคัญกับโรควัณโรคด ้วย่ นวัณโรคไม่ใช่โรคทีเป็
เฉพาะผู ้สูงอายุเท่านั้นนะ3้ ณโรคและการแสดงอาการเจ็บป่ วยจะแตกต่างกัน
การติดเชือวั้ ณโรคเข ้าไปในร่างกาย เชือโรคจะถู
้ส่วนใหญ่แล ้วถึงแม้เชือวั
กขับออกไปด ้วย่้ ณโรคออกได ้และภูมคิ ุ ้มกันทีมีอยูใ่ นร่างกาย แต่ถ ้าหากร่างกายไม่สามารถขับเชือวั
้้เชือโรค เข ้าไปอยูใ่ นร่างกายแล ้วจะเรียกลักษณะดังกล่าวว่า "การติดเชือ"่้่เมือเชือวัณโรคเริมทํางาน
ในร่างกายจะเกิดโฟกัสของโรคและอาการจะปรากฏขึน้ เช่น ไอ เสมหะ มีไข ้ แต่อาการดังกล่าว้ บผู ้ป่ วยทีติ่ ดเชือทุ้ กคน กล่าวกันว่า โดยทั่วไปแล ้ว ในจํานวนผู ้ป่ วยที่
ไม่ได ้เกิดขึนกั่
ติดเชือ้ 10 คนจะมีผู ้ป่ วย 1-2 คนทีแสดงอาการวั
ณโรคติดเชือ้้ ณโรคทีซ่่ อนเร ้นอาการติดเชือวัวัณโรคแสดงอาการ้ ณโรคแต่ไม่แสดงอาการติดเชือวั่ เชือวั้ ณโรคอยู่ในสภาวะทีมี
ร่างกายแต่ไม่ได ้ส่งผลกระทบอะไรเป็ นพิเศษต่อร่างกาย้ ณโรคอยู่ในสภาวะ เริม่เชือวัทํางานในร่างกายจําเป็ นต ้องร ักษา4ทําไมผูท้ สัี่ มผัสกับผูป้ ่ วยจึงต้องเข้ารับการตรวจสุขภาพ?
่่่ ดเชือในระยะเริ้่ ้นทําการตรวจเพือพบผู้ป่ วยทีแสดงอาการวัณโรคหรือผู ้ทีติมต่ มผัสกับผู ้ป่ วยโดยเน้นทีบุ่ คคลในครอบครัวของผู ้ป่ วยหรือผู ้ทีอยู่ ่สุขภาพแก่ผู ้ทีสัใกล ้ชิดกับผู ้ป่ วย้ ณโรคจํานวนมากหรือหากสัมพัสกับผู ้ป่ วยอย่าง
หากในเสมหะของผู ้ป่ วยมีเชือวั้ ณโรคมากยิงขึ่ น้ใกล ้ชิด เช่น พูดคุยกันอย่างใกล ้มากจะมีโอกาสติดเชือวั่ มผัสศูนย ์บริการสาธารณะสุขจะวางแผนรายละเอียดในการตรวจสุขภาพแก่ผู ้ทีสั้
่กับผู ้ป่ วย โดยพิจารณาจากปริมาณเชือโรคทีอยูใ่ นเสมหะของผู ้ป่ วย อายุของบุคคลที่
อยูร่ อบตัว และลักษณะการสัมผัสกับผู ้ป่ วย เป็ นต ้นในการตรวจนั้น จะทําการ “ตรวจ IGRA (ตรวจ QFT, T-SPOT)”้ ณโรค(Tuberculin skin“เอกซเรย ์ทรวงอก” “ทดสอบปฏิกริ ยิ าบนผิวหนังต่อเชือวัtest)” เป็ นต ้น5การตรวจสุขภาพสําหรับผูท้ สัี่ มผัสกับผูป้ ่ วยมีอะไรบ้าง?
่ มผัสกับผู ้ป่ วย จะดําเนิ นการโดยพิจารณารายละเอียดในในการตรวจสุขภาพผู ้ทีสัการตรวจ หรือช่วงเวลา โดยคํานึ งถึงลักษณะอาการของผู ้ป่ วย อายุของผู ้ทีรั่ บการตรวจสุขภาพ หรือสภาพร่างกาย และลักสณะของการตรวจเป็ นต ้น1) การตรวจ IGRA

้ตรวจโดยทําการเจาะเลือดและตรวจหาการติดเชือของวัณโรคจากเลือดดังกล่าว้หากภูมคิ ุ ้มกันลดตํ่าลงผลการตรวจอาจจะออกมาไม่ช ัดเจน หลังติดเชือประมาณ8่สัปดาห ์จะเป็ นช่วงทีผลการตรวจอาจไม่ออกมาเป็ นผลบวก้ ณโรค (Tuberculin skin2) การทดสอบปฏิกริ ยิ าบนผิวหนังต่อเชือวัtest)ทําการตรวจโดยฉี ดสารทูเบอร ์คิวลินเข ้าไปทางผิวหนังและวัดขนาดของอาการแดง่ ดขึนหลั้่้ ณโรคทีเกิ
งจากเวลาผ่านไป 48 ชม. เพือตรวจหาการติดเชือวั
่ตามกฎแล ้ว จะทําการทดสอบกับเด็กก่อนวัยเรียนทีอายุยงั ไม่ครบ 6 ขวบหากได ้รับวัคซีน BCG แล ้วปฏิกริ ยิ าตอบสนองอาจมีมากขึน้้
่หลังติดเชือประมาณ
8 สัปดาห ์จะเป็ นช่วงทีผลการตรวจจะไม่พบว่ามีการติดเชือ้
ถึงจะทําการตรวจก็ตาม่ งไม่ได ้ฉี ดวัคซีน BCG ซึงหากเกิ่
สําหรับเด็กทารกทียัดอาการวัณโรคอาจทําให ้้่อาการ หนักขึน้ ถึงแม้การตรวจนี จะแสดงผลเป็
นลบก็ตาม แต่อาจต ้องเริมการรักษา
้่อาการ ติดเชือวัณโรคทีซ่อนเร ้น (กรุณาดูในหน้าถัดไป)3) การตรวจเอกซเรย ์บริเวณทรวงอก
การตรวจหาว่ามีการแสดงอาการวัณโรคหรือไม่ด ้วยการถ่ายภาพเอกซเรย ์หน้าอก่ ได ้ตรวจ IGRA จะทําการตรวจนี เป็้ นอันดับแรกสําหรับผู ้ทีไม่6้ ณโรคทีซ่่ อนเร ้นคืออะไร?
การติดเชือวั้ ณโรคแต่ไม่ปรากฏอาการวัณโรคและอยูใ่ นสภาวะทีอาจเกิ่
มีการติดเชือวัดอาการ
เจ็บป่ วย่ได ้ในภายหลัง เพือควบคุ
มการเกิดอาการเจ็บป่ วย ตามหลักแล ้วต ้องรับประทานยา
ไอโซไนอาซิด (INH) อย่างน้อย 6 เดือน
สําหรับการใช ้ยาจะอยูใ่ นระบบช่วยเหลือค่ารักษาพยาบาลด ้วยรายจ่ายสาธารณะในระหว่างรับประทานยาจะไม่มขี ้อจํากัดในการใช ้ชีวติ เป็ นพิเศษ้ อภู่ มคอย่างไรก็ตามวัณโรคจะเกิดอาการเจ็บป่ วยได ้ง่ายขึนเมืิ ุ ้มกันลดตํ่าลงเนื่ องจากรู ้สึกเหนื่ อยล ้าหรือมีความเครียดสูงในชีวติ ประจําวันอย่างต่อเนื่ องหรือมีโรคเบาหวานเป็ นต ้น้่นอกจากนี การรับประทานยาเพือควบคุ
มการเกิดอาการเจ็บป่ วยหากหยุดรับประทานหรือรับประทานไม่สมํ่าเสมอทําให ้ไม่สามารถควบคุม้ ใช่ ้ยาไม่ได ้ผล (เชือที้ ทนต่่
อาการเจ็บป่ วยได ้ และสร ้างเชือทีอยา)่้่้่่กรณี ทเชืี อวัณโรคทีติดเป็ นเชือทีทนต่อยา อาจต ้องเปลียนการใช ้ยาตามความ
เหมาะสม้ ดการรักษาต ้องรับประทานยาไม่ให ้ขาดจนกว่าจะสินสุ7การตรวจเอกซเรย ์ทรวงอกคืออะไร ?
่เป็ นการตรวจสอบเพือหาว่าวัณโรคแสดงอาการหรือไม่ หากแสดงอาการจะ
สามารถดูได ้ว่า ลักษณะของปอด ร่องรอยของการเกิดโรคภายในปอดขยายวงกว ้างไปแค่ไหนแล ้ว เป็ นต ้น่ี ดเชือวั้ ณโรค กล่าวกันว่าอาการป่ วยจะแสดงอาการระหว่าง 6 เดือนไป
กรณี ทติ
จนถึง 2 ปี หลังการติดเชือ้
ในช่วงดังกล่าว ทางศูนย ์บริการสาธารณะสุขจะวางแผนการตรวจเอกซเรย ์ทรวงอก ตามความจําเป็ น้่ กกําหนดไว ้ ในกรณี ทที่ี ่กรุณาเข ้ารับการตรวจสุขภาพทุกครังตามตารางทีถู
่่่่ีทํางาน, โรงเรียนหรือทีอยูอ่ าศัยมีการเปลียนแปลงเนื องจากการย ้ายหรือกรณีทไม่
่สามารถเข ้ารับการตรวจได ้ กรุณาติดต่อกับศูนย ์บริการสาธารณะสุขทีทําการรักษาอยู่
่หาก มีอาการทีสามารถรับรู ้ได ้ด ้วยตนเอง เช่น ไอ เสมหะ มีไข ้ ติดต่อกัน 2 สัปดาห ์้่ขึนไป กรุณาเข ้ารับการตรวจวินิจฉัยทีสถาบั
นการแพทย ์ทันทีโดยไม่ต ้องรอจนถึง
เวลานัดตรวจอัตราระยะเวลาจนกว่าจะแสดงอาการ

ผูป้ ่ วย 60%จะแสดงอาการใน 1 ปี
80% จะแสดงอาการ ใน 2 ปีเดือน้ ณโรคและแสดงอาการ ผู ้ป่ วยส่วนใหญ่จะแสดงอาการภายในกรณี ทติี่ ดเชือวั1 ปี ผู ้ป่ วย 80% จะแสดงอาการใน 2 ปี8การร ักษาวัณโรค่ กษาวัณโรคต ้องรักษาโดยใช ้ยารวมกันหลายชนิดตามลักษณะอาการ สิง่เพือรั้สําคัญก็คอื ต ้องรับประทานยาอย่างสมํ่าเสมอมากกว่า 6 เดือนขึนไป่่่ กษา อาการ
เมือรับประทานยาต่อเนื องเป็ นเวลา 2 สัปดาห ์ถึง 1 เดือนหลังจากเริมรั้้่
ของผู ้ป่ วยส่วนใหญ่จะดีขนึ การแพร่เชือไปยังบุคคลอืนก็จะลดน้อยลง แต่ถ ้าหากหยุด
ทานยาหรือใช ้ยาอย่างไม่สมํ่าเสมอในช่วงนี ้ อาการจะแย่ลงหรือเกิดการทนต่อยาและ
การใช ้ยาจะไม่ได ้ผล่ี
้กรณี ทอาการทรุ
ดหนัก อาจต ้องรับการรักษาโดยการใช ้ยาเป็ นเวลา 1 ปี ขึนไปหรือต ้อง เข ้ารับการผ่าตัด
ไม่วา่ ใครก็ตาม การรับประทานยาโดยไม่ลมื ทานยาเลยเป็ นเวลาต่อเนื่ องกันนานๆ่่
ถือเป็ นเรืองยาก ทางศูนย ์บริการสาธารณะสุขยินดีให ้การสนับสนุ นผู ้ป่ วยเพือให้
้้สามารถใช ้ยาอย่างได ้ผล ขอให ้ท่านตังเป้ าหมายการรักษาให ้สินสุดไปพร ้อมๆ กับศูนย ์บริการสาธารณะสุข

ไพราซินาไมด ์ไรแฟมพิซิน
ไอโซไนอาซิด9กรุณาต ้อนร ับผูป้ ่ วยด ้วยความอบอุน่่่่ ดเชือวั้ ณโรคแบบไม่แสดงอาการ
วัณโรคจะไม่ได ้แพร่เชือไปยังผู ้อืนได้ ถึงแม้ผู ้ทีติ้ ณโรคทีซ่่ อนเร ้นเช่น การติดเชือวั่้
สําหรับผู ้ป่ วยทีแสดงอาการ หากรับประทานยาอย่างถูกต ้อง การติดเชือจะลดลง
โดยใช ้เวลา ประมาณ 2 สัปดาห ์่ ้ป่ วยกลับมายังโรงเรียนหรือสถานทีทํ่ างาน ไม่ต ้องกังวลว่าจะแพร่เชือไปยั้เมือผูง่ผู ้อืนกรุณาต ้อนรับผู ้ป่ วยด ้วยความอบอุน่ผู ้คนจํานวนมากยังต ้องเผชิญกับความกังวลต่อความอคติทางสังคม เช่นผู ้ป่ วยวัณ้ ความเจ็บป่ วยไม่ได ้ทําให ้ศักดิศรี์ ความเป็ นคนของบุคคลนั้นโรค เอดส ์ โรคเรือน่่ลดลงหรือเปลียนแปลงไป กรุณาให ้กําลังใจกับผู ้ป่ วยเพือสามารถรักษาได ้อย่างอุน่ ใจ10่หน้าทีของศูนย ์บริการสาธารณะสุข่ ้การสนับสนุ นให ้ประชาชนทุกท่านดํารงชีวตศูนย ์บริการสาธารณะสุขมีหน้าทีใหิ่้อย่างมีสขุ ภาพดี เพือให ้การรักษาวัณโรคของผู ้ป่ วยสินสุดลงอย่างสมบูรณ์ ทาง่ศูนย ์บริการสาธารณะสุขจะคอยให ้ความช่วยเหลือเรืองการใช้ยา ให ้คําปรึกษาในการ
้รักษา บริการตรวจสุขภาพหลังสินสุดการรักษา บริการตรวจสุขภาพบุคคลใน่ ร่ อบตัวผู ้ป่ วย เป็ นต ้นครอบครัว และผู ้ทีอยู้* นอกจากนี ในการรักษาวัณโรคจะมีระบบช่วยเหลือค่ารักษาพยาบาลส่วนหนึ่ ง่่ นย ์บริการสาธารณะด ้วยรายจ่ายสาธารณะ และการยืนขอใช
้ระบบดังกล่าวก็คอื ทีศูสุข
่หากท่านมีความกังวลเรืองใดๆ
ก็ตามกรุณาเข ้ามาขอรับคําปรึกษา

DOTS คืออะไร・・
DOTS เป็ นกลยุทธ ์การควบคุมวัณโรคขององค ์การอนามัยโลก (WHO) โดยมี
ปัจจัยหลักอยู่ 5 ประการ ได ้แก่1) ภาวะผู ้นํ าของร ัฐบาล2) ส่งเสริมการติดตามความคืบหน้าและการตรวจวินิจฉัยโดยการทดสอบ้เชือแบคทีเรีย3) ตรวจสอบการร ับประทานยาโดยให้ผุ ้ป่ วยทานยาต่อหน้าผู ้ดูแล4) การจ่ายยาอย่างสมํ่าเสมอ้5) เฝ้ าสังเกตุบนั ทึกผลการทดสอบเชือแบคทีเรีย้ ้ามารวมอยู่ในกฎหมายตังแต่้ ปี พ.ศ. 2548 (ปี เฮในประเทศญีปุ่่ นเองได ้นํ ากลยุทธ ์นี เข่เซ ที่ 17) โดยเฉพาะเพือสนั
บสนุ นให้ร ับประทานยาอย่างต่อเนื่อง จึงได ้มีการตรวจสอบ
การร ับประทานยาโดยให้ผุ ้ป่ วยทานยาต่อหน้าผู ้ดูแล่่ นย ์บริการสาธารณะสุขทีโรงพยาบาลหรือทีศู11บันทึกการตรวจสุขภาพ
1ตารางการตรวจสุขภาพ (ผลการตรวจ)้ นทีหลังจากนี ทัว ันเวลารายละเอียดปี เดือน วัน ตรวจเอกซเรย ์ ทรวงอกผลการตรวจหน่ วยงานหมายเหตุ

ตรวจ IGRA
ทดสอบปฏิกริ ยิ าบนผิวหนัง่ ดยาตําแหน่ งทีฉี(ซ ้าย ขวา บน กลาง ล่าง )XX

้(เป็ นตุ่มพุพอง・เนือตายเฉพาะส่วนเลือดออก)่ ดยาตําแหน่ งทีฉี(ซ ้าย ขวา บน กลาง ล่าง )XX้(เป็ นตุ่มพุพอง・เนือตายเฉพาะส่วนและเลือดออก)่การตรวจอืนๆปี เดือน วัน ตรวจเอกซเรย ์ ทรวงอก2 เดือนต่อมา

ตรวจ IGRA
ทดสอบปฏิกริ ยิ าบนผิวหนัง

6 เดือนต่อมมา่การตรวจอืนๆปี เดือน วันตรวจเอกซเรย ์ ทรวงอก2 ปี ต่อมา2 ปี ต่อมาปี เดือน วัน2ตรวจเอกซเรย ์ ทรวงอกปี เดือน วันตรวจเอกซเรย ์ ทรวงอกสําหร ับผู ท้ เข้ี่ าร ับการตรวจสุขภาพ่่ ้（1） การตรวจสุขภาพเพียง 1 ครงยัั้ งไม่สามารถมันใจได้ กรุณาเข ้าร ับการตรวจสุขภาพตามทีได
วางแผนไว ้้ อเนื่ อง 2 สัปดาห ์ขึนไป
้（2） หากอาการ เช่น ไอ เสมหะ เจ็บหน้าอก มีไข ้เล็กน้อยเกิดขึนต่กรุณา้่์ต ้องรอให ้ถึงเวลานัดตรวจนํ าเอกสารนี มาร ับการตรวจวินิจฉัยทีสถาบันการแพทยโดยไม่สุขภาพ้ ดช่วงเวลาตรวจสุขภาพแล ้วก็ต ้องปฏิบตั เิ ช่นเดียวกัน
นอกจากนี ้ หากสินสุ

3สําหร ับแพทย ์ประจําสถาบันการแพทย ์้ ณโรคประมาณในปี เดือน และได ้ร ับการตรวจสุขภาพ
คุณ_______________อาจได ้ร ับเชือวั่ ไว ้ด ้านบนหากตรวจพบอาการทีคาดว่่
ตามกําหนดการทีระบุาเป็ นอาการของวัณโรค กรุณาติดต่อไป่ ไว ้ดังต่อไปนี ้ยังผู ้ร ับผิดชอบด ้านวัณโรคประจําศูนย ์บริการสาธารณะสุขทีระบุ

ศูนยบริการสาธารณะสุข(โฮเค็นโจ)แผนกหมายเลขโทรศัพท

12()