ANTANIRDEŚA (70)This text enumerates those anuvākas of the Taittirīya Saṁhitā which contain interior pauses ( | and || ). In
the appendix the transliterated texts of these anuvākas are shown. Among the 651 anuvākas of theTaittirīya Saṁhitā 201 anuvākas have interior pauses and 450 anuvākas are without interior pauses.

1 pausedhṛṣṭirbhuvanamaṁśunāhaviṣmatīrādadetaṁ pratnathendramitkṣatrasyendrasya
mitrosyagnayennavate yo vā ayathādevataṁ sphyasvastiragnirbhūtānāmāpyāyasvamāchandaīyuḥ kramairghnantisomo vai bhuvo devānāmutsṛjyāmityekaikaḥ 1dhṛṣṭiḥ (1.1.7)
bhuvanam (1.1.12)
aṁśunā (1.2.6)
haviṣmatīḥ (1.3.12)
ā dade (1.4.1)
taṁ pratnathā (1.4.9)
indramit (1.4.38)
kṣatrasye (1.7.9)
indrasya (1.8.15)
mitro'si (1.8.16)
agnaye'nnavate (2.2.4)
yo vā ayathādevatam (3.1.6)
sphyaḥ svastiḥ (3.2.4)
agnirbhūtānām (3.4.5)
āpyāyasva (1.4.32)
mā cchandaḥ (4.3.7)
īyuḥ (1.4.33)
kramaiḥ (5.7.24)
ghnanti (6.6.7)
somo vai (7.1.6)
bhuvo devānām (7.1.18)
utsṛjyām (7.5.7)

2 pausesayaṁ vāṁ prātaryujāvayaṁ venastriṁśattrayo mūrddhānamindrāgnī omāsomarutvantamimindramarutvomarutvānmahānmahāṁ adabdhebhirhiraṇyapāṇimagnaāyūṁṣyuttiṣṭhantaraṇirātiṣṭhāsāvisarvasyamahānthsajoṣāgnirmmāduriṣṭādāpyāyatāmartthetassa
midhannigrābhyāmahīnāmagninādevenāyaṁ puroharikeśognāviṣṇūsajoṣasāsuvargāyavajrassamīcī devasyādada imāmagṛbhṇan yaḥ prāṇato yaātmadā yete panthāno dvau dvau 2ayaṁ vāṁ (1.4.5)
yā vāṁ kaśā madhumatyaśvinā sūnṛtāvatī | tayā yajñammimikṣatam ||upayāmagṛhīto'syaśvibhyāṁ tvaiṣa te yonirmādhvībhyāṁ tvā ||1.4.6||

1

prātaryujau (1.4.7)
ayaṁ venaḥ (1.4.8)
triṁśattrayaḥ (1.4.11)
mūrdhānam (1.4.13)
indrāgnī (1.4.15)
omāsaḥ (1.4.16)
marutvantam (1.4.17)
im?

indramarutvaḥ (1.4.18)
marutvān (1.4.19)
mahān (1.4.20)
mahān (1.4.21)

vāmamadya savitarvāmamu śvo divedive vāmamasmabhyam̐ sāvīḥ | vāmasya hi kṣayasya deva bhūrerayā dhiyā vāmabhājaḥ syāma ||upayāmagṛhīto'si devāya tvā savitre ||1.4.23||

adabdhebhiḥ (1.4.24)
hiraṇyapāṇim (1.4.25)
agna āyūṁṣi (1.4.29)
uttiṣṭhan (1.4.30)
taraṇiḥ (1.4.31)
ā tiṣṭha (1.4.37)
asāvi (1.4.39)
sarvasya (1.4.40)
mahān (1.4.41)
sajoṣāḥ (1.4.42)
agnirmā duriṣṭāt (1.6.3)
āpyāyatām (1.6.5)
arthetaḥ (1.8.11)
samidham (1.8.13)
nigrābhyāḥ (3.1.8)
mahīnām (3.2.6)
agninā devena (3.5.3)
ayaṁ puro harikeśaḥ (4.4.3)
agnāviṣṇū sajoṣasā (4.7.1)
suvargāya vajraḥ (5.5.7)
suvargāya vā eṣa lokāya cīyate yadagnirvajra ekādaśinī…

samīcī (5.5.10)
devasya ādada imāmagṛbhṇan (7.1.11)
devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāmpūṣṇo hastābhyāmā dada imāmagṛbhṇan

yaḥ prāṇataḥ (7.5.16)
ya ātmadāḥ (7.5.17)
ye te panthānaḥ (7.5.24)

3 pausesudāyuṣeṣetvopavīrasisantvāsiñcāmi devīrāpaḥ paribhūrṛtāṣāṭ tvekratumindrāgnī
avyathamānāntrayastrayaḥ 3
udāyuṣā (1.2.8)
iṣe tvopavīrasi (1.3.7)
2saṁ tvā siñcāmi (1.6.1)
devīrāpaḥ (1.8.12)
paribhūḥ (3.2.3)
ṛtāṣāṭ (3.4.7)
tve kratum (3.5.10)
indrāgnī avyathamānām (4.3.6)

4 pausesdaivīndhiyantvaṁ somahṛde tvāpūrvamāvāyognaye nīkavateyannavamaittrīṇi
vāvadevasavitaretadvāstoṣpatendrasya tanūpāyāste agne mayi gṛhṇāmi catvāri catvāri 4
daivīṁ dhiyam (1.2.3)
tvaṁ soma (1.3.4)
hṛde tvā (1.3.13)(pūrvam)ā vāyo (1.4.4)
agnaye'nīkavate (1.8.4)
yannavamait (2.3.10)
trīṇi vāva (3.2.2)
deva savitaretat (3.2.7)
vāstoṣpate (3.4.10)
indrasya tanūpāḥ (5.7.3)
indrasya vajro'si vārtraghnastanūpā naḥ

yāste agne (5.7.8)
mayi gṛhṇāmi (5.7.9)

5 pausespūrvaṁ dhruvosipratipūruṣaṁ somasya tviṣiḥ pūrvaṁ mārutamasyagne jātānāme grahāyoarvantaṁ pañcapañca 5(pūrvam) dhruvo'si (1.6.2)

pratipūruṣam (1.8.6)
somasya tviṣiḥ (1.8.14)(pūrvaṁ) mārutamasi (2.4.7)
agne jātān (4.3.12)
ā me grahāḥ (7.3.13)
yo arvantam (7.4.15)

6 pausespūrvaṁ pṛthivyai pūrvaṁ barhiṣohaṁsvādvīntvāvayovā agniṣṣaṭthṣaṭ 6(pūrvaṁ) pṛthivyai (1.3.6)(pūrvaṁ) barhiṣo'ham (1.6.4)

svādvīṁ tvā (1.8.21)
vayo vā agniḥ (5.7.6)

3

7 pauses
vājasya mā yuñjate kadācana yo vai devān dvitīyamāvāyosaptasapta 7vājasya mā (1.1.13)
yuñjate (1.2.13)
kadācana (1.4.22)
yo vai devān (3.1.9)(dvitīyam) ā vāyo (3.4.2)

8 pauses
pratyuṣṭamudutyaṁ pūrvamaganmopayāmagṛhītosi
nṛṣadamaindrāgnamekādaśakapālammārutīṁ vasavastvāprabṛhantu pūrṇāpaścāccittiñjuhomi
mayobhūrvāto'ṣṭāvaṣṭau 8
pratyuṣṭam (1.1.10)
udu tyam (1.4.43)
pūrvamaganma (1.6.6)
upayāmagṛhīto'si nṛṣadam (1.7.12)
aindrāgnamekādaśakapālammārutīm (1.8.3)
vasavastvā pra bṛhantu (3.3.3)
pūrṇā paścāt (3.5.1)
cittiṁ juhomi (5.7.4)
mayobhūrvātaḥ (7.4.17)

9 pausesuruṁ hi devasavitassantvā nahyāmi bhūrbhuvassuvo nava nava 9uruṁ hi (1.4.45)
deva savitaḥ (1.7.7)
saṁ tvā nahyāmi (3.5.6)
bhūrbhuvassuvaḥ (7.4.20)

10 pausesetaṁ yuvānaṁ sūryo mā daśa daśa 10etaṁ yuvānam (3.3.9)
sūryo mā (3.5.5)

11 pauses
agne gobhirjuṣṭo vāca āyurdā agne haviṣo vasavastvā dhūpayantu ddhruvakṣitirgāyatrī traka
kastvācchyatikiṁ svidāsīdekādaśaikādaśa 11
agne gobhiḥ (2.4.5)
juṣṭo vācaḥ (3.1.10)
āyurdā agne haviṣaḥ (3.3.8)
4

vasavastvā dhūpayantu (4.1.6)
dhruvakṣitiḥ (4.3.4)
gāyatrī traka? (5.2.11)
gāyatrī triṣṭubjagatyanuṣṭuppaṅktyā saha |kastvā chyati (5.2.12)
kiṁ svidāsīt (7.4.18)

12 pausesdhātārātissūryo devassahasrāṇi sahasraśo dvādaśa dvādaśa 12
dhātā rātiḥ (1.4.44)
sūryo devaḥ (3.3.10)
sahasrāṇi sahasraśaḥ (4.5.11)

13 pauses
ye devā yajñahanastrayodaśa 13
ye devā yajñahanaḥ (3.5.4)

14 pauses
vājasyemaṁ prasavaścaturdaśa 14
vājasyemaṁ prasavaḥ (1.7.10)

15 pauses
devasyāhaṁ savituḥ prasave somāya pitṛmate devāvasavyā agne arvāṅyajñassaṁ pañcadaśa 15
devasyāhaṁ savituḥ prasave (1.7.8)
somāya pitṛmate (1.8.5)
devā vasavyā agne (2.4.8)
arvāṅyajñassam (7.3.11)

16 pausesbhakṣehi vājo nassapta ṣoḍaśa ṣoḍaśa 16bhakṣehi (3.2.5)
vājo nassapta (4.7.12)

17 pausesākūtimagnimabhyasthādviśvāstvāmagne vṛṣabhaṁ saptadaśa saptadaśa 17ākūtimagnim (4.1.9)
abhyasthādviśvāḥ (4.2.8)
tvāmagne vṛṣabham (5.7.2)

5

18 pauses
yuñjāno'ṣṭādaśa 18
yuñjānaḥ (4.1.1)

19 pauses
pra so agne … kramasva ||3.2.11||
samāstvāgna ṛtavo vardhayantu saṁvatsarā … jyotiruttamam ||4.1.7||
mamāgne … medinaṁ tvā ||4.7.14||
yadākūtāt … no dadhat ||5.7.7||

20 pausesbhūmirbhūmnā dyaurvariṇāntarikṣam … viyantu ||1.5.3||
śyenāya patvane … kevalīrasan ||3.2.8||
apeta … divaḥ ||4.2.4||

21 pauses
mamanāma divasparimāno mitro ye vājinaṁ samiddho añjannekaviṁśatirekaviṁśatiḥ 21
mama nāma (1.5.10)
divaspari (4.2.2)
māno mitro (4.6.8)
ye vājinaṁ (4.6.9)
samiddho añjan (5.1.11)

22 pausesādityaṁ garbham … ni ṣīda ||4.2.10||
indrāgnī rocanā divaḥ pari … no agne ||4.2.11||

23 pauses
sante vāyurvipājasā viṣṇoḥ kramosidrāpe andhasastrayoviṁśatiḥ 23
sante vāyur (4.1.4)
vipājasā (4.1.5)
viṣṇoḥ kramosi (4.2.1)
drāpe andhasaḥ (4.5.10)

24 pauses
yastvā hṛdā kīriṇā devasya tvā pṛthivyāssadhasthe māno hiṁsījjanitā caturviṁśatiḥ 24
yastvā hṛdā kīriṇā (1.4.46)
devasya tvā pṛthivyāḥ sadhasthe (4.1.3)
devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāmpūṣṇo hastābhyāmpṛthivyāḥ sadhasthemā no hiṁsījjanitā (4.2.7)

6

25 pausespūrvaṁ saṁpaśyāmyāyuṣṭeyadakrandaḥ pañcaviṁśatiḥ 25(pūrvaṁ) saṁpaśyāmi (1.5.6)

āyuṣṭe (2.5.12)
yadakrandaḥ (4.6.7)

26 pauses
prajāpaterjāyamānā agniṁ yunajmi hiraṇyavarṇāśśucayaṣṣaḍviṁśatiḥ 26
prajāpaterjāyamānāḥ (3.1.4)
agniṁ yunajmi (4.7.13)
hiraṇyavarṇāḥ śucayaḥ (5.6.1)

27 pausesubhā vāmindrāgnī upaprayanto navo navo yadagne yāni saptaviṁśatiḥ 27
ubhā vāmindrāgnī (1.1.14)
upaprayantaḥ (1.5.5)
navo navaḥ (2.4.14)
yadagne yāni (4.1.10)

28 pauses
samiddiśām pūrvamudenamuttarāmaṣṭāviṁśatiḥ 28
samiddiśām (4.4.12)(pūrvam)udenamuttarām (4.6.3)

29 pauses
anvahamāsāḥ pūrvamannapatennasya no dehīyamevasāyāśuśśiśāno vṛṣabha ekānnatriṁśat 29
anvaha māsāḥ (1.7.13)(pūrvam)annapate'nnasya no dehī (4.2.3)
iyameva sā yā (4.3.11)
āśuḥ śiśāno vṛṣabhaḥ (4.6.4)

30 pauses
namaste rudrapūrvaṁ prācīmanupradiśaṁ triṁśat 30
namaste rudra (4.5.1)(pūrvaṁ) prācīmanu pradiśam (4.6.5), (5.4.7) (0)31 pauses
agneyaṁ yajñamekatriṁśat 31
7

agneyaṁ yajñam (4.1.11)

32 pauses
ambe ambāli dvātriṁśat 32
ambe ambāli (7.4.19)

33 pausesuśantastvāśmannūrjaṁ ya imā viśvā trayastriṁśat 33
uśantastvā (2.6.12)
aśmannūrjam (4.6.1)
ya imā viśvā (4.6.2)

34 pausesagnā viṣṇū mahi catustriṁśat 34
agnā viṣṇū mahi (1.8.22)

35 pauseskṛṇuṣvapāja imāmagṛbhṇanraśanāṁ pañcatriṁśat 35
kṛṇuṣva pājaḥ (1.2.14)
imāmagṛbhṇanraśanāṁ (4.1.2)

36 pausesvaiśvānaro na ūtyādvitīyamindraṁ vo viśvata indraṁ narassapratnavannavīyasedaṁ
vāmāsyegnermmanve ṣaṭtriṁśat 36vaiśvānaro na ūtyā (1.5.11)(dvitīyam)indraṁ vo viśvataḥ (2.1.11)
indraṁ naraḥ sa pratnavan (2.3.14)
sa pratnavanni kāvyendraṁ vo viśvatasparīndraṁ naraḥ |navīyasā? …sa pratnavannavīyasāgne…2.2.12|| ( 49 )idaṁ vāmāsye (3.3.11)
agnermanve (4.7.15)

37 pausespūrvamindraṁ vo havāmahe saptatriṁśat 37(pūrvam)indraṁ vo havāmahe (1.6.12)
indraṁ vo viśvataspari havāmahe

38 pausesyukṣvā hyaṣṭātriṁśat 38
8yukṣvā hi (2.6.11)

39 pauses
tvamagne bṛhadūrddhvā asya samidho yājātā oṣadhayo dhruvāsi dharuṇā
jīmūtasyevaikānnacatvāriṁśat 39
tvamagne bṛhat (3.4.11)
ūrdhvā asya samidhaḥ (4.1.8)
yā jātā oṣadhayaḥ (4.2.6)
dhruvāsi dharuṇā (4.2.9)
jīmūtasyeva (4.6.6)

40 pauses
samitaṁ sañcatvāriṁśat 40
samitaṁ sam (4.2.5)

41 pauses
pradevaṁ devyaikacatvāriṁśat 41
pradevaṁ devyā (3.5.11)

48 pauseshiraṇyagarbha āpo'ṣṭācatvāriṁśat 48
hiraṇyagarbha āpaḥ (2.2.12)

54 pauses
agnirvṛtrāṇi jaṅghanaccatuḥpañcāśat 54
agnirvṛtrāṇi jaṅghanat (4.3.13)

55 pauses
tvamagne rudraḥ pañcapañcāśat 55
tvamagne rudraḥ (1.3.14)

57 pauses
agninā rayiṁ saptapañcāśat 57
agninā rayim (3.1.11)

59 pauses
agnirmūrdhā diva ekānnaṣaṣṭiḥ 59
9

agnirmūrdhā divaḥ (4.4.4)
antanirdeśassamāptaḥ

Pauses & Number of AnuvākasInterior
pausesNumber ofAnuvākas

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35

22
(37) 39
8
12
7
4
5
9
4
2
8
3
1
1
4
2
3
1
4
3
5
2
4
3
3
3
4
2
4
2
1
1
3
1
2
10

36
37
38
39
40
41
48
54
55
57
59
Sum

5
1
1
5
1
1
1
1
1
1
1
(190) 201

Appendix
Text of the Anuvākas with
1 interior pausedhṛṣṭirasi brahma yacchāpāgne'gnimāmādaṁ jahi niṣkravyādam̐ sedhādevayajaṁ vaha nirdagdham̐ rakṣo
nirdagdhā arātayo dhruvamasi pṛthivīṁ dṛm̐hāyurdṛm̐ha prajāṁ dṛm̐ha sajātānasmai yajamānāya paryūhadhartramasyantarikṣaṁ dṛm̐ha prāṇaṁ dṛm̐hāpānaṁ dṛm̐ha sajātānasmai yajamānāya paryūha dharuṇamasidivaṁ dṛm̐ha cakṣuḥ dṛm̐ha śrotraṁ dṛm̐ha sajātānasmai yajamānāya paryūha dharmāsi diśo dṛm̐ha yoniṁ
dṛm̐ha prajāṁ dṛm̐ha sajātānasmai yajamānāya paryūha citaḥ stha prajāmasmai rayimasmai sajātānasmai
yajamānāya paryūha bhṛgūṇāmaṅgirasāṁ tapasā tapyadhvaṁ yāni gharme kapālānyupacinvanti vedhasaḥ |pūṣṇastānyapi vrata indravāyū vi muñcatām ||1.1.7|| ( 1 )bhuvanamasi vi prathasvāgne yaṣṭaridaṁ namaḥ |juhvehyagnistvā hvayati devayajyāyā upabhṛdehi devastvā savitā hvayati devayajyāyā agnāviṣṇū mā vāmava
kramiṣaṁ vi jihāthāṁ mā mā saṁ tāptaṁ lokaṁ me lokakṛtau kṛṇutaṁ viṣṇoḥ sthānamasīta indroakṣṇodvīryāṇi samārabhyordhvo adhvaro divispṛśamahruto yajño yajñapaterindrāvāntsvāhā bṛhadbhāḥ pāhi
mā'gne duścaritādā mā sucarite bhaja makhasya śiro'si saṁ jyotiṣā jyotiraṅktām ||1.1.12|| ( 1 )am̐śunā te am̐śuḥ pṛcyatāṁ paruṣā parurgandhaste kāmamavatu madāya raso acyuto'mātyo'si śukraste graho'bhityaṁ devam̐ savitāramūṇyoḥ kavikratumarcāmi satyasavasam̐ ratnadhāmabhi priyaṁ matimūrdhvā
yasyāmatirbhā adidyutatsavīmani hiraṇyapāṇiramimīta sukratuḥ kṛpā suvaḥ | prajābhyastvā prāṇāya tvā
vyānāya tvā prajāstvamanu prāṇihi prajāstvāmanu prāṇantu ||1.2.6|| ( 1 )haviṣmatīrimā āpo haviṣmāndevo adhvaro haviṣmām̐ ā vivāsati haviṣmām̐ astu sūryaḥ ||agnervo'pannagṛhasya sadasi sādayāmi sumnāya sumninīḥ sumne mā dhattendrāgniyorbhāgadheyīḥ sthamitrāvaruṇayorbhāgadheyīḥ stha viśveṣāṁ devānāṁ bhāgadheyīḥ stha yajñe jāgṛta ||1.3.12|| ( 1 )ā dade grāvāsyadhvarakṛddevebhyo gambhīramimamadhvaraṁ kṛdhyuttamena pavinendrāya somam̐suṣutammadhumantampayasvantaṁ vṛṣṭivanimindrāya tvā vṛtraghna indrāya tvā vṛtratura indrāyatvābhimātighna indrāya tvādityavata indrāya tvā viśvadevyāvate śvātrāḥ stha vṛtraturo rādhogūrtā amṛtasyapatnīstā devīrdevatremaṁ yajñaṁ dhattopahūtāḥ somasya pibatopahūto yuṣmākam̐ somaḥ pibatu yatte soma
divi jyotiryatpṛthivyāṁ yadurāvantarikṣe tenāsmai yajamānāyoru rāyā kṛdhyadhi dātre voco dhiṣaṇe vīḍū satīvīḍayethāmūrjaṁ dadhāthāmūrjamme dhattaṁ mā vām̐ him̐siṣammā mā him̐siṣṭamprāgapāgudagadharāktāstvā
diśa ā dhāvantvamba ni ṣvara | yatte somādābhyaṁ nāma jāgṛvi tasmai te soma somāya svāhā ||1.4.1|| ( 1 )11

tampratnathā pūrvathā viśvathemathā jyeṣṭhatātimbarhiṣadam̐ suvarvidaṁ pratīcīnaṁ vṛjanaṁ dohase girāśuṁ
jayantamanu yāsu vardhase ||upayāmagṛhīto'si markāya tvaiṣa te yoniḥ prajāḥ pāhi ||1.4.9|| ( 1 )ā pyāyasva madintama soma viśvābhirūtibhiḥ | bhavā naḥ saprathastamaḥ ||1.4.32|| ( 1 )īyuṣṭe ye pūrvatarāmapaśyanvyucchantīmuṣasammartyāsaḥ | asmābhirū nu praticakṣyābhūdo te yanti yeaparīṣu paśyān ||1.4.33|| ( 1 )indramiddharī vahato'pratidhṛṣṭaśavasamṛṣīṇāṁ ca stutīrupa yajñaṁ ca mānuṣāṇām ||upayāmagṛhīto'sīndrāya tvā ṣoḍaśina eṣa te yonirindrāya tvā ṣoḍaśine ||1.4.38|| ( 1 )kṣatrasyolbamasi kṣatrasya yonirasi jāya ehi suvo rohāva rohāva hi suvarahaṁ nāvubhayoḥ suvo rokṣyāmi
vājaśca prasavaścāpijaśca kratuśca suvaśca mūrdhā ca vyaśniyaścāntyāyanaścāntyaśca bhauvanaśca
bhuvanaścādhipatiśca |āyuryajñena kalpatāmprāṇo yajñena kalpatāmapāno yajñena kalpatāṁ vyāno yajñena kalpatāṁ cakṣuryajñena
kalpatām̐ śrotraṁ yajñena kalpatāmmano yajñena kalpatāṁ vāgyajñena kalpatāmātmā yajñena kalpatāṁ yajño
yajñena kalpatām̐ suvardevām̐ aganmāmṛtā abhūma prajāpateḥ prajā abhūma samahamprajayā sammayā prajāsamaham̐ rāyaspoṣeṇa sammayā rāyaspoṣo'nnāya tvānnādyāya tvā vājāya tvā vājajityāyai tvāmṛtamasi puṣṭirasi
prajananamasi ||1.7.9|| ( 1 )indrasya vajro'si vārtraghnastvayāyaṁ vṛtraṁ vadhyānmitrāvaruṇayostvā praśāstroḥ praśiṣā yunajmi yajñasya
yogena viṣṇoḥ kramo'si viṣṇoḥ krāntamasi viṣṇorvikrāntamasi marutāmprasave jeṣamāptammanaḥ
samahamindriyeṇa vīryeṇa paśūnāmmanyurasi taveva me manyurbhūyānnamo mātre pṛthivyai
māhammātarampṛthivīm̐ him̐siṣammā māṁ mātā pṛthivī him̐sīdiyadasyāyurasyāyurme dhehyūrgasyūrjammedhehi yuṅṅasi varco'si varco mayi dhehyagnaye gṛhapataye svāhā somāya vanaspataye svāhendrasya balāyasvāhā marutāmojase svāhā ham̐saḥ śuciṣadvasurantarikṣasaddhotā vediṣadatithirduroṇasat |nṛṣadvarasadṛtasadvyomasadabjā gojā ṛtajā adrijā ṛtambṛhat ||1.8.15|| ( 1 )mitro'si varuṇo'si samahaṁ viśvairdevaiḥ kṣatrasya nābhirasi kṣatrasya yonirasi syonāmā sīda suṣadāmā sīda
mā tvā him̐sīnmā mā him̐sīnniṣasāda dhṛtavrato varuṇaḥ pastyāsvā sāmrājyāya sukraturbrahmā3ntvam̐
rājanbrahmāsi savitāsi satyasavo brahmā3ntvam̐ rājanbrahmāsīndro'si satyaujā brahmā3ntvam̐ rājanbrahmāsi
mitro'si suśevo brahmā3ntvam̐ rājanbrahmāsi varuṇo'si satyadharmendrasya vajro'si vārtraghnastena me radhyadiśo'bhyayam̐ rājābhūtsuślokā3m̐ sumaṅgalā3m̐ satyarājā3n ||apāṁ naptre svāhorjo naptre svāhā'gnaye gṛhapataye svāhā ||1.8.16|| ( 1 )agnaye'nnavate puroḍāśamaṣṭākapālaṁ nirvapedyaḥ kāmayetānnavāntsyāmityagnimevānnavantam̐ svena
bhāgadheyenopa dhāvati sa evainamannavantaṁ karotyannavāneva bhavatyagnaye'nnādāya
puroḍāśamaṣṭākapālaṁ nirvapedyaḥ kāmayetānnādaḥ syāmityagnimevānnādam̐ svena bhāgadheyenopa dhāvati
sa evainamannādaṁ karotyannāda eva bhavatyagnaye'nnapataye puroḍāśamaṣṭākapālaṁ nirvapedyaḥ
kāmayetānnapatiḥ syāmityagnimevānnapatim̐ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainamannapatiṁ
karotyannapatireva bhavatyagnaye pavamānāya puroḍāśamaṣṭākapālaṁ nirvapedagnaye pāvakāyāgnaye śucayejyogāmayāvī yadagnaye pavamānāya nirvapati prāṇamevāsmintena dadhāti yadagnaye pāvakāya
vācamevāsmintena dadhāti yadagnaye śucaya āyurevāsmintena dadhātyuta yadītāsurbhavati jīvatyevaitāmeva
nirvapeccakṣuṣkāmo yadagnaye pavamānāya nirvapati prāṇamevāsmintena dadhāti yadagnaye pāvakāya
vācamevāsmintena dadhāti yadagnaye śucaye cakṣurevāsmintena dadhātyuta yadyandho bhavati praivapaśyatyagnaye putravate puroḍāśamaṣṭākapālaṁ nirvapedindrāya putriṇe
puroḍāśamekādaśakapālamprajākāmo'gnirevāsmai prajāmprajanayati vṛddhāmindraḥ pra yacchatyagnayerasavate'jakṣīre caruṁ nirvapedyaḥ kāmayeta rasavāntsyāmityagnimeva rasavantam̐ svena bhāgadheyenopa
dhāvati sa evainam̐ rasavantaṁ karoti rasavāneva bhavatyajakṣīre bhavatyāgneyī vā eṣā yadajā sākṣādeva
rasamava runddhe'gnaye vasumate puroḍāśamaṣṭākapālaṁ nirvapedyaḥ kāmayeta vasumāntsyāmityagnimeva
vasumantam̐ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainaṁ vasumantaṁ karoti vasumāneva bhavatyagnaye
vājasṛte puroḍāśamaṣṭākapālaṁ nirvapetsaṁgrāme saṁyatte vājaṁ vā eṣa sisīrṣati yaḥ saṁgrāmaṁ

12

jigīṣatyagniḥ khalu vai devānāṁ vājasṛdagnimeva vājasṛtam̐ svena bhāgadheyenopa dhāvati dhāvati vājam̐
hanti vṛtraṁ jayati tam̐ saṁgrāmamatho agniriva na pratidhṛṣe bhavatyagnaye'gnivate puroḍāśamaṣṭākapālaṁ
nirvapedyasyāgnāvagnimabhyuddhareyurnirdiṣṭabhāgo vā etayoranyo'nirdiṣṭabhāgo'nyastau sambhavantau
yajamānamabhi sambhavataḥ sa īśvara ārtimārtoryadagnaye'gnivate nirvapati bhāgadheyenaivainau śamayati
nārtimārcchati yajamāno'gnaye jyotiṣmate puroḍāśamaṣṭākapālaṁ nirvapedyasyāgniruddhṛto'hute'gnihotraudvāyedapara ādīpyānūddhṛtya ityāhustattathā na kāryaṁ yadbhāgadheyamabhi pūrva uddhriyate
kimaparo'bhyuddhriyeteti tānyevāvakṣāṇāni saṁnidhāya mantheditaḥ prathamaṁ jajñe agniḥ svādyoneradhijātavedāḥ | sa gāyatriyā triṣṭubhā jagatyā devebhyo havyaṁ vahatu prajānanniti cchandobhirevainam̐
svādyoneḥ pra janayatyeṣa vāva so'gnirityāhurjyotistvā asya parāpatitamiti yadagnaye jyotiṣmate nirvapati
yadevāsya jyotiḥ parāpatitaṁ tadevāva runddhe ||2.2.4|| ( 1 )yo vā ayathādevataṁ yajñamupacaratyā devatābhyo vṛścyate pāpīyānbhavati yo yathādevataṁ na devatābhya āvṛścyate vasīyānbhavatyāgneyyarcāgnīdhramabhi mṛśedvaiṣṇavyā havirdhānamāgneyyā sruco vāyavyayā
vāyavyānyaindriyā sado yathādevatameva yajñamupa carati na devatābhya ā vṛścyate vasīyānbhavati yunajmi
te pṛthivīṁ jyotiṣā saha yunajmi vāyumantarikṣeṇa te saha yunajmi vācam̐ saha sūryeṇa te yunajmi tisrovipṛcaḥ sūryasya te | agnirdevatā gāyatrī cchanda upām̐śoḥ pātramasi somo devatā triṣṭupchando'ntaryāmasya
pātramasīndro devatā jagatī cchanda indravāyuvoḥ pātramasi bṛhaspatirdevatānuṣṭupchando mitrāvaruṇayoḥ
pātramasyaśvinau devatā paṅktiśchando'śvinoḥ pātramasi sūryo devatā bṛhatī cchandaḥ śukrasya pātramasi
candramā devatā satobṛhatī cchando manthinaḥ pātramasi viśve devā devatoṣṇihā cchanda āgrayaṇasya
pātramasīndro devatā kakucchanda ukthānāmpātramasi pṛthivī devatā virāṭchando dhruvasya pātramasi ||3.1.6||(1)sphyaḥ svastirvighanaḥ svastiḥ parśurvediḥ paraśurnaḥ svastiḥ |yajñiyā yajñakṛtaḥ stha te māsminyajña upa hvayadhvamupa mā dyāvāpṛthivī hvayetāmupāstāvaḥ kalaśaḥ
somo agnirupa devā upa yajña upa mā hotrā upahave hvayantāṁ namo'gnaye makhaghne makhasya māyaśo'ryādityāhavanīyamupa tiṣṭhate yajño vai makho yajñaṁ vāva sa tadahantasmā eva namaskṛtya sadaḥ pra
sarpatyātmano'nārtyai namo rudrāya makhaghne namaskṛtyā mā pāhītyāgnīdhraṁ tasmā eva namaskṛtya sadaḥ
pra sarpatyātmano'nārtyai nama indrāya makhaghna indriyaṁ me vīryaṁ mā nirvadhīriti
hotrīyamāśiṣamevaitāmā śāsta indriyasya vīryasyānirghātāya yā vai devatāḥ sadasyārtimārpayanti yastā
vidvānprasarpati na sadasyārtimārcchati namo'gnaye makhaghna ityāhaitā vai devatāḥ sadasyārtimārpayanti tāya evaṁ vidvānprasarpati na sadasyārtimārnchati dṛḍhe sthaḥ śithire samīcī mām̐hasaspātam̐ sūryo mā devo
divyādam̐hasaspātu vāyurantarikṣādagniḥ pṛthivyā yamaḥ pitṛbhyaḥ sarasvatī manuṣyebhyo devī dvārau mā māsaṁ tāptaṁ namaḥ sadase namaḥ sadasaspataye namaḥ sakhīnāṁ purogāṇāṁ cakṣuṣe namo dive namaḥ
pṛthivyā ahe daidhiṣavyodatastiṣṭhānyasya sadane sīda yo'smatpākatara unnivata ududvataśca geṣaṁ pātaṁ mā
dyāvāpṛthivī adyāhnaḥ sado vai prasarpantaṁ pitaro'nu pra sarpanti ta enamīśvarā him̐sitoḥ sadaḥ prasṛpya
dakṣiṇārdhaṁ parekṣetāganta pitaraḥ pitṛmānahaṁ yuṣmābhirbhūyāsam̐ suprajaso mayā yūyaṁ bhūyāsteti
tebhya eva namaskṛtya sadaḥ pra sarpatyātmano'nārtyai ||3.2.4|| ( 1 )agnirbhūtānāmadhipatiḥ sa māvatvindro jyeṣṭhānāṁ yamaḥ pṛthivyā vāyurantarikṣasya sūryo divaścandramānakṣatrāṇāmbṛhaspatirbrahmaṇo mitraḥ satyānāṁ varuṇo'pām̐ samudraḥ srotyānāmannam̐
sāmrājyānāmadhipati tanmāvatu soma oṣadhīnām̐ savitā prasavānām̐ rudraḥ paśūnāṁ tvaṣṭā rūpāṇāṁ viṣṇuḥ
parvatānāmmaruto gaṇānāmadhipatayaste māvantu pitaraḥ pitāmahāḥ pare'vare tatāstatāmahā iha māvata |asminbrahmannasminkṣatre'syāmāśiṣyasyāmpurodhāyāmasminkarmannasyāṁ devahūtyām ||3.4.5|| ( 1 )mā cchandaḥ pramā cchandaḥ pratimā cchando'srīviśchandaḥ paṅktiśchanda uṣṇihā cchando bṛhatī
chando'nuṣṭupchando virāṭchando gāyatrī chandastriṣṭupchando jagatī chandaḥ pṛthivī chando'ntarikṣaṁ
chando dyauśchandaḥ samāśchando nakṣatrāṇi cchando manaśchando vākchandaḥ kṛṣiśchando hiraṇyaṁ
chando gauśchando'jā cchando'śvaśchandaḥ ||agnirdevatā vāto devatā sūryo devatā candramā devatā vasavo devatā rudrā devatādityā devatā viśve devādevatā maruto devatā bṛhaspatirdevatendro devatā varuṇo devatā
mūrdhāsi rāḍdhruvāsi dharuṇā yantryasi yamitrīṣe tvorje tvā kṛṣyai tvā kṣemāya tvā yantrī rāḍdhruvāsi dharaṇī
dhartryasi dharitryāyuṣe tvā varcase tvaujase tvā balāya tvā ||4.3.7|| ( 1 )13kramairatyakramīdvājī viśvairdevairyajñiyaiḥ saṁvidānaḥ |sa no naya sukṛtasya lokaṁ tasya te vayam̐ svadhayā madema ||5.7.24|| ( 1 )ghnanti vā etatsomaṁ yadabhiṣuṇvanti yatsaumyo bhavati yathā mṛtāyānustaraṇīṁ ghnanti tādṛgeva
tadyaduttarārdhe vā madhye vā juhuyāddevatābhyaḥ samadaṁ dadhyāddakṣiṇārdhe juhotyeṣā vai pitṛṇāṁ
diksvāyāmeva diśi pitṝnniravadayata udgātṛbhyo haranti sāmadevatyo vai saumyo yadeva
sāmnaśchambaṭkurvanti tasyaiva sa śāntiravekṣante pavitraṁ vai saumya ātmānameva pavayante ya ātmānaṁ
na paripaśyeditāsuḥ syādabhidadiṁ kṛtvāvekṣeta tasminhyātmānamparipaśyatyatho ātmānameva pavayate yo
gatamanāḥ syātso'vekṣeta yanme manaḥ parāgataṁ yadvā me aparāgatam | rājñā somena tadvayamasmāsu
dhārayāmasīti mana evātmandādhāra na gatamanā bhavatyapa vai tṛtīyasavane yajñaḥ
krāmatījānādanījānamabhyāgnāvaiṣṇavyarcā ghṛtasya yajatyagniḥ sarvā devatā viṣṇuryajño devatāścaiva
yajñaṁ ca dādhāropām̐śu yajati mithunatvāya brahmavādino vadanti mitro yajñasya sviṣṭaṁ yuvate varuṇo
duriṣṭaṁ kva tarhi yajñaḥ kva yajamāno bhavatīti yanmaitrāvaruṇīṁ vaśāmālabhate mitreṇaiva yajñasya
sviṣṭam̐ śamayati varuṇena duriṣṭaṁ nārtimārcchati yajamāno yathā vailāṅgalenorvarāmprabhindantyevamṛksāme yajñampra bhinto yanmaitrāvaruṇīṁ vaśāmālabhate yajñāyaiva
prabhinnāya matyamanvavāsyati śāntyai yātayāmāni vā etasya cchandām̐si ya ījānaśchandasāmeṣa raso
yadvaśā yanmaitrāvaruṇīṁ vaśāmālabhate chandām̐syeva punarā prīṇātyayātayāmatvāyātho chandaḥsveva
rasaṁ dadhāti ||6.6.7|| ( 1 )somo vai sahasramavindattamindro'nvavindattau yamo nyāgacchattāvabravīdastu me'trāpītyastu hī3 ityabrūtām̐sa yama ekasyāṁ vīryamparyapaśyadiyaṁ vā asya sahasrasya vīryambibhartīti
tāvabravīdiyammamāstvetadyuvayoriti tāvabrūtām̐ sarve vā etadetasyāṁ vīryaṁ pari paśyāmo'm̐śamā
harāmahā iti tasyāmam̐śamāharanta tāmapsu prāveśayantsomāyodehīti sā rohiṇī piṅgalaikahāyanī rūpaṁ kṛtvā
trayastrim̐śatā ca tribhiśca śataiḥ sahodaittasmādrohiṇyā piṅgalayaikahāyanyā somaṁ krīṇīyādya evaṁvidvānrohiṇyā piṅgalayaikahāyanyā somaṁ krīṇāti trayastrim̐śatā caivāsya tribhiśca śataiḥ somaḥ krīto bhavati
sukrītena yajate tāmapsu prāveśayannindrāyodehīti sā rohiṇī lakṣmaṇā paṣṭhauhī vārtraghnī rūpaṁ kṛtvā
trayastrim̐śatā ca tribhiśca śataiḥ sahodaittasmādrohiṇīṁ lakṣmaṇāmpaṣṭhauhīṁ vārtraghnīṁ dadyādya evaṁvidvānrohiṇīṁ lakṣmaṇāmpaṣṭhauhīṁ vārtraghnīṁ dadāti trayastrim̐śaccaivāsya trīṇi ca śatāni sā dattā bhavatitāmapsu prāveśayanyamāyodehīti sā jaratī mūrkhā tajjaghanyā rūpaṁ kṛtvā trayastrim̐śatā ca tribhiśca śataiḥ
sahodaittasmājjaratīmmūrkhāṁ tajjaghanyāmanustaraṇīṁ kurvīta ya evaṁ vidvāñjaratīmmūrkhāṁ
tajjaghanyāmanustaraṇīṁ kurute trayastrim̐śaccaivāsya trīṇi ca śatāni sāmuṣmim̐lloke bhavati vāgeva
sahasratamī tasmādvaro deyaḥ sā hi varaḥ sahasramasya sā dattā bhavati tasmādvaro na pratigṛhyaḥ sā hi varaḥ
sahasramasya pratigṛhītambhavatīyaṁ vara iti brūyādathānyāmbrūyādiyammameti tathāsyatatsahasramapratigṛhītambhavatyubhayataenī syāttadāhuranyataenī syātsahasramparastādetamiti yaiva varaḥ
kalyāṇī rūpasamṛddhā sā syātsā hi varaḥ samṛddhyai tāmuttareṇāgnīdhramparyāṇīyāhavanīyasyāntedroṇakalaśamava ghrāpaya de jighra kalaśammahyurudhārā payasvatyā tvā viśantvindavaḥ samudramiva
sindhavaḥ sā mā sahasra ā bhaja prajayā paśubhiḥ saha punarmā viśatādrayiriti prajayaivainampaśubhī rayyāsamardhayati prajāvānpaśumānrayimānbhavati ya evaṁ veda tayā sahāgnīdhramparetya purastātpratīcyāṁ
tiṣṭhantyāṁ juhuyādubhā jigyathurna parā jayethe na parā jigye kataraścanainoḥ | indraśca viṣṇo
yadapaspṛdhethāṁ tredhā sahasraṁ vi tadairayethāmiti tredhāvibhaktaṁ vai trirātre sahasram̐ sāhasrīmevaināṁ
karoti sahasrasyaivaināmmātrāṁ karoti rūpāṇi juhoti rūpairevainām̐ samardhayati tasyā upotthāya karṇamā
japediḍe rante'dite sarasvati priye preyasi mahi viśrutyetāni te aghniye nāmāni sukṛtammā deveṣu brūtāditi
devebhya evainamā vedayatyanvenaṁ devā budhyante ||7.1.6|| ( 1 )bhuvo devānāṁ karmaṇāpasartasya pathyāsi vasubhirdevebhirdevatayā gāyatreṇa tvā chandasā yunajmi
vasantena tvartunā haviṣā dīkṣayāmi rudrebhirdevebhirdevatayā traiṣṭubhena tvā chandasā yunajmi grīṣmeṇa
tvartunā haviṣā dīkṣayāmyādityebhirdevebhirdevatayā jāgatena tvā cchandasā yunajmi varṣābhirtvartunā haviṣā
dīkṣayāmi viśvebhirdevebhirdevatayānuṣṭubhena tvā chandasā yunajmi śaradā tvartunā haviṣā
dīkṣayāmyaṅgirobhirdevebhirdevatayā pāṅktena tvā chandasā yunajmi hemantaśiśirābhyāṁ tvartunā haviṣā
dīkṣayāmyāhaṁ dīkṣāmaruhamṛtasya patnīṁ gāyatreṇa cchandasā brahmaṇā cartam̐ satye'dhām̐satyamṛte'dhām ||mahīmū ṣu sutrāmāṇamiha dhṛtiḥ svāheha vidhṛtiḥ svāheha rantiḥ svāheha ramatiḥ svāhā ||7.1.18|| ( 1 )14utsṛjyāṁ3 notsṛjyā3miti mīmām̐sante brahmavādinastadvāhurutsṛjyamevetyamāvāsyā yāṁ ca paurṇamāsyāṁ
cotsṛjyamityāhurete hi yajñaṁ vahata iti te tvāva notsṛjye ityāhurye avāntaraṁ yajñambhejāte iti yā prathamāvyaṣṭakā tasyāmutsṛjyamityāhureṣa vai māso viśara iti nādiṣṭamutsṛjeyuyadādiṣṭamutsṛjeyuryādṛśe punaḥ
paryāplāve madhye ṣaḍahasya sampadyeta ṣaḍahairmāsāntsampādyayatsaptamamahastasminnutsṛjyeyustadagnaye vasumate puroḍāśamaṣṭākapālaṁ nirvapeyuraindraṁ
dadhīndrāya marutvate puroḍāśamekādaśakapālaṁ vaiśvadevaṁ dvādaśakapālamagnervai vasumataḥ
prātaḥsavanaṁ yadagnaye vasumate puroḍāśamaṣṭākapālaṁ nirvapanti devatāmeva tadbhāginīṁ kurvantisavanamaṣṭābhirupa yanti yadaindraṁ dadhi bhavatīndrameva tadbhāgadheyānna cyāvayantīndrasya vai
marutvato mādhyaṁdinam̐ savanaṁ yadindrāya marutvate puroḍāśamekādaśakapālaṁ nirvapanti devatāmeva
tadbhāginīṁ kurvanti savanamekādaśabhirupa yanti viśveṣāṁ vai devānāmṛbhumatāṁ tṛtīyasavanaṁ
yadvaiśvadevaṁ dvādaśakapālaṁ nirvapanti devatā eva tadbhāginīḥ kurvanti savanaṁ dvādaśabhirupa yantiprājāpatyampaśumā labhante yajño vai prajāpatiryajñasyānanusargāyābhivarta itaḥ ṣaṇmāso
brahmasāmambhavati brahma vā abhivarto brahmaṇaiva tatsuvargaṁ lokamabhivartayanto yanti pratikūlamivahītaḥ suvargo lokaïndra kratuṁ na ā bhara pitā putrebhyo yathā | śikṣā no asminpuruhūta yāmani jīvā
jyotiraśīmahītyamuta āyatām̐ ṣaṇmāso brahmasāmambhavatyayaṁ vai loko jyotiḥ prajā jyotirimameva
tallokampaśyanto'bhivadanta ā yanti ||7.5.7|| ( 1 )2 interior pausesayaṁ vāṁ mitrāvaruṇā sutaḥ soma ṛtāvṛdhā | mamediha śrutam̐ havam ||upayāmagṛhīto'si mitrāvaruṇābyāṁ tvaiṣa te yonirṛtāyubhyāṁ tvā ||1.4.5|| ( 2 )yā vāṁ kaśā madhumatyaśvinā sūnṛtāvatī | tayā yajñammimikṣatam ||upayāmagṛhīto'syaśvibhyāṁ tvaiṣa te yonirmādhvībhyāṁ tvā ||1.4.6|| ( 2 )prātaryujau vi mucyethāmaśvināveha gacchatam | asya somasya pītaye ||upayāmagṛhīto'syaśvibhyāṁ tvaiṣa te yoniraśvibhyāṁ tvā ||1.4.7|| ( 2 )ayaṁ venaścodayatpṛśnigarbhā jyotirjarāyū rajaso vimāne | imamapām̐ saṁgame sūryasya śiśuṁ na viprāmatibhī rihanti ||upayāmagṛhīto'si śaṇḍāya tvaiṣa te yonirvīratāmpāhi ||1.4.8|| ( 2 )trim̐śattrayaśca gaṇino rujanto divam̐ rudrāḥ pṛthivīṁ ca sacante | ekādaśāso apsuṣadaḥ sutam̐ somaṁ juṣantām̐
savanāya viśve ||upayāmagṛhīto'syāgrayaṇo'si svāgrayaṇo jinva yajñaṁ jinva yajñapatimabhi savanā pāhi viṣṇustvāmpātu viśaṁ
tvaṁ pāhīndriyeṇaiṣa te yonirviśvebhyastvā devebhyaḥ ||1.4.11|| ( 2 )mūrdhānaṁ divo aratimpṛthivyā vaiśvānaramṛtāya jātamagnim | kavim̐ samrājamatithiṁ janānāmāsannā pātraṁ
janayanta devāḥ ||upayāmagṛhīto'syagnaye tvā vaiśvānarāya dhruvo'si dhruvakṣitirdhruvāṇāṁ
dhruvatamo'cyutānāmacyutakṣittama eṣa te yoniragnaye tvā vaiśvānarāya ||1.4.13|| ( 2 )indrāgnī ā gatam̐ sutaṁ gīrbhirnabho vareṇyam | asya pātaṁ dhiyeṣitā ||upayāmagṛhīto'sīndrāgnibhyāṁ tvaiṣa te yonirindrāgnibhyāṁ tvā ||1.4.15|| ( 2 )omāsaścarṣaṇīdhṛto viśve devāsa ā gata | dāśvām̐so dāśuṣaḥ sutam ||upayāmagṛhīto'si viśvebhyastvā devebhya eṣa te yonirviśvebhyastvā devebhyaḥ ||1.4.16|| ( 2 )marutvantaṁ vṛṣabhaṁ vāvṛdhānamakavāriṁ divyam̐ śāsamindram | viśvāsāhamavase nūtanāyo'gram̐sahodāmiha tam̐ huvema ||upayāmagṛhīto'sīndrāya tvā marutvata eṣa te yonirindrāya tvā marutvate ||1.4.17|| ( 2 )15indra marutva iha pāhi somaṁ yathā śāryāte apibaḥ sutasya | tava praṇītī tava śūra śarmannā vivāsanti kavayaḥ
suyajñāḥ ||upayāmagṛhīto'sīndrāya tvā marutvata eṣa te yonirindrāya tvā marutvate ||1.4.18|| ( 2 )marutvām̐ indra vṛṣabho raṇāya pibā somamanuṣvadhammadāya | ā siñcasva jaṭhare madhva ūrmiṁ tvam̐ rājāsi
pradivaḥ sutānām ||upayāmagṛhīto'sīndrāya tvā marutvata eṣa te yonirindrāya tvā marutvate ||1.4.19|| ( 2 )mahām̐ indro ya ojasā parjanyo vṛṣṭimām̐ iva | stomairvatsasya vāvṛdhe ||upayāmagṛhīto'si mahendrāya tvaiṣa te yonirmahendrāya tvā ||1.4.20|| ( 2 )mahām̐ indro nṛvadā carṣaṇiprā uta dvibarhā aminaḥ sa sahobhiḥ | asmadriyagvāvṛdhe vīryāyo'ruḥ pṛthuḥ
sukṛtaḥ kartṛbhirbhūt ||upayāmagṛhīto'si mahendrāya tvaiṣa te yonirmahendrāya tvā ||1.4.21|| ( 2 )vāmamadya savitarvāmamu śvo divedive vāmamasmabhyam̐ sāvīḥ | vāmasya hi kṣayasya deva bhūrerayā
dhiyā vāmabhājaḥ syāma ||upayāmagṛhīto'si devāya tvā savitre ||1.4.23|| ( 2 )adabdhebhiḥ savitaḥ pāyubhiṣṭvam̐ śivebhiradya pari pāhi no gayam | hiraṇyajihvaḥ suvitāya navyase rakṣā
mākirno aghaśam̐sa īśata ||upayāmagṛhīto'si devāya tvā savitre ||1.4.24|| ( 2 )hiraṇyapāṇimūtaye savitāramupa hvaye | sa cettā devatā padam ||upayāmagṛhīto'si devāya tvā savitre ||1.4.25|| ( 2 )agna āyūm̐ṣi pavasa ā suvorjamiṣaṁ ca naḥ | āre bādhasva ducchunām ||upayāmagṛhīto'syagnaye tvā tejasvata eṣa te yoniragnaye tvā tejasvate ||1.4.29|| ( 2 )uttiṣṭhannojasā saha pītvā śipre avepayaḥ | somamindra camū sutam ||upayāmagṛhīto'sīndrāya tvaujasvata eṣa te yonirindrāya tvaujasvate ||1.4.30|| ( 2 )taraṇirviśvadarśato jyotiṣkṛdasi sūrya | viśvamā bhāsi rocanam ||upayāmagṛhīto'si sūryāya tvā bhrājasvata eṣa te yoniḥ sūryāya tvā bhrājasvate ||1.4.31|| ( 2 )ā tiṣṭha vṛtrahanrathaṁ yuktā te brahmaṇā harī | arvācīnam̐ su te mano grāvā kṛṇotu vagnunā ||upayāmagṛhīto'sīndrāya tvā ṣoḍaśina eṣa te yonirindrāya tvā ṣoḍaśine ||1.4.37|| ( 2 )asāvi soma indra te śaviṣṭha dhṛṣṇavā gahi | ā tvā pṛṇaktvindriyam̐ rajaḥ sūryaṁ na raśmibhiḥ ||upayāmagṛhīto'sīndrāya tvā ṣoḍaśina eṣa te yonirindrāya tvā ṣoḍaśine ||1.4.39|| ( 2 )sarvasya pratiśīvarī bhūmistvopastha ādhita | syonāsmai suṣadā bhava yacchāsmai śarma saprathāḥ ||upayāmagṛhīto'sīndrāya tvā ṣoḍaśina eṣa te yonirindrāya tvā ṣoḍaśine ||1.4.40|| ( 2 )mahām̐ indro vajrabāhuḥṣoḍaśī śarma yacchatu | svasti no maghavā karotu hantu pāpmānaṁ yo'smāndveṣṭi ||upayāmagṛhīto'sīndrāya tvā ṣoḍaśina eṣa te yonirindrāya tvā ṣoḍaśine ||1.4.41|| ( 2 )sajoṣā indra sagaṇo marudbhiḥ somampiba vṛtrahañchūra vidvān | jahi śatrūm̐rapa mṛdho nudasvāthābhayaṁ
kṛṇuhi viśvato naḥ ||upayāmagṛhīto'sīndrāya tvā ṣoḍaśina eṣa te yonirindrāya tvā ṣoḍaśine ||1.4.42|| ( 2 )agnirmā duriṣṭātpātu savitāghaśam̐sādyo me'nti dūre'rātīyati tametena jeṣam̐ surūpavarṣavarṇa
ehīmānbhadrānduyām̐ abhyehi māmanuvratā nyu śīrṣāṇi mṛḍhvamiḍa ehyadita ehi sarasvatyehi rantirasi

16ramatirasi sūnaryasi juṣṭe juṣṭiṁ te'śīyopahūta upahavaṁ te'śīya sā me satyāśīrasya yajñasya bhūyādareḍatā
manasā tacchakeyaṁ yajño divam̐ rohatu yajño divaṁ gacchatu yo devayānaḥ panthāstena yajño devām̐apyetvasmāsvindra indriyaṁ dadhātvasmānrāya uta yajñāḥ sacantāmasmāsu santvāśiṣaḥ sā naḥ priyāsupratūrtirmaghonī juṣṭirasi juṣasva no juṣṭā no'si juṣṭiṁ te gameyaṁ mano jyotirjuṣatāmājyaṁ vicchinnaṁ
yajñam̐ samimaṁ dadhātu | bṛhaspatistanutāmimaṁ no viśve devā iha mādayantām ||bradhna pinvasva dadato me mā kṣāyi kurvato me mopa dasatprajāpaterbhāgo'syūrjasvānpayasvānprāṇāpānau
me pāhi samānavyānau me pāhyudānavyānau me pāhyakṣito'syakṣityai tvā mā me kṣeṣṭhā amutrāmuṣmim̐lloke||1.6.3|| ( 2 )ā pyāyatāṁ dhruvā ghṛtena yajñaṁ yajñamprati devayadbhyaḥ | sūryāyā ūdho'dityā upastha urudhārā pṛthivī
yajñe asmin ||prajāpatervibhānnāma lokastasmim̐stvā dadhāmi saha yajamānena
sadasi sanme bhūyāḥ sarvamasi sarvamme bhūyāḥ pūrṇamasi pūrṇamme bhūyā akṣitamasi mā me kṣeṣṭhāḥ
prācyāṁ diśi devā ṛtvijo mārjayantāṁ dakṣiṇāyāṁ diśi māsāḥ pitaro mārjayantāmpratīcyāṁ diśi gṛhāḥ paśavo
mārjayantāmudīcyāṁ diśyāpa oṣadhayo vanaspatayo mārjayantāmūrdhvāyāṁ diśi yajñaḥ saṁvatsaro
yajñapatirmārjayantāṁ viṣṇoḥ kramo'syabhimātihā gāyatreṇa cchandasā pṛthivīmanu vi krame nirbhaktaḥ sa
yaṁ dviṣmo viṣṇoḥ kramo'syabhiśastihā traiṣṭubhena cchandasāntarikṣamanu vi krame nirbhaktaḥ sa yaṁdviṣmo viṣṇoḥ kramo'syarātīyato hantā jāgatena cchandasā divamanu vi krame nirbhaktaḥ sa yaṁ dviṣmo
viṣṇoḥ kramo'si śatrūyato hantānuṣṭubhena cchandasā diśo'nu vi krame nirbhaktaḥ sa yaṁ dviṣmaḥ ||1.6.5|| ( 2 )arthetaḥsthāpāmpatirasi vṛṣāsyūrmirvṛṣaseno'si vrajakṣitaḥstha marutāmojaḥstha sūryavarcasaḥstha
sūryatvacasaḥstha māndāḥstha vāśāḥstha śakvarīḥstha viśvabhṛtaḥstha
janabhṛtaḥsthāgnestejasyāḥsthāpāmoṣadhīnām̐ rasaḥ sthāpo devīrmadhumatīragṛhṇannūrjasvatī rājasūyāya
citānāḥ | yābhirmitrāvaruṇāvabhyaṣiñcanyābhirindramanayannatyarātīḥ ||rāṣṭradāḥstha rāṣṭraṁ datta svāhā rāṣṭradāḥstha rāṣṭramamuṣmai datta ||1.8.11|| ( 2 )samidhamā tiṣṭha gāyatrī tvā chandasāmavatu trivṛtstomo rathaṁtaram̐ sāmāgnirdevatā brahma
draviṇamugrāmā tiṣṭha triṣṭuptvā chandasāmavatu pañcadaśastomo bṛhatsāmendro devatā kṣatraṁ draviṇaṁ
virājamā tiṣṭha jagatī tvā chandasāmavatu saptadaśastomo vairūpam̐ sāma maruto devatā viḍdraviṇamudīcīmā
tiṣṭhānuṣṭuptvā chandasāmavatvekavim̐śastomo vairājam̐ sāma mitrāvaruṇau devatā balaṁ draviṇamūrdhvāmātiṣṭha paṅktistvā chandasāmavatu triṇavatrayastrim̐śau stomau śākvararaivate sāmanī bṛhaspatirdevatā varco
draviṇamī dṛṅcānyādṛṅcaitādṛṅca pratidṛṅca mitaśca sammitaśca sabharāḥ | śukrajyotiśca citrajyotiśca
satyajyotiśca jyotiṣmām̐śca satyaścartapāścātyam̐hāḥ |agnaye svāhā somāya svāhā savitre svāhā sarasvatyai svāhā pūṣṇe svāhā bṛhaspataye svāhendrāya svāhāghoṣāya svāhā ślokāya svāhām̐śāya svāhā bhagāya svāhā kṣetrasya pataye svāhāpṛthivyai svāhāntarikṣāya svāhā dive svāhā sūryāya svāhā candramase svāhā nakṣatrebhyaḥ svāhādbhyaḥ
svāhauṣadhībhyaḥ svāhā vanaspatibhyaḥ svāhā carācarebhyaḥ svāhā pariplavebhyaḥ svāhā sarīsṛpebhyaḥ svāhā||1.8.13|| ( 2 )nigrābhyāḥ stha devaśruta āyurme tarpayata prāṇamme tarpayatāpānamme tarpayata vyānamme tarpayatacakṣurme tarpayata śrotramme tarpayata mano me tarpayata vācamme tarpayatātmānamme tarpayatāṅgāni metarpayata prajāmme tarpayata paśūnme tarpayata gṛhānme tarpayata gaṇānme tarpayata sarvagaṇammā
tarpayata tarpayata mā gaṇā me mā vi tṛṣannoṣadhayo vai somasya viśo viśaḥ khalu vai rājñaḥ pradātorīśvarā
aindraḥ somo'vīvṛdhaṁ vo manasā sujātā ṛtaprajātā bhaga idvaḥ syāma | indreṇa devīrvīrudhaḥ saṁvidānā anu
manyantām̐ savanāya somamityāhauṣadhībhya evainam̐ svāyai viśaḥ svāyai devatāyai niryācyābhi ṣuṇoti yo
vai somasyābhiṣūyamāṇasya prathamom̐śuḥ skandati sa īśvara indriyaṁ vīryamprajāmpaśūnyajamānasya
nirhantostamabhi mantrayetā māskāntsaha prajayā saha rāyaspoṣeṇendriyamme vīryammānirvadhīrityāśiṣamevaitāmā śāsta indriyasya vīryasya prajāyai paśūnāmanirghātāya drapsaścaskandapṛthivīmanu dyāmimaṁ ca yonimanu yaśca pūrvaḥ | tṛtīyaṁ yonimanu saṁcarantaṁ drapsaṁ juhomyanu sapta
hotrāḥ ||3.1.8|| ( 2 )mahīnāṁ payo'si viśveṣāṁ devānāṁ tanūrṛdhyāsamadya pṛṣatīnāṁ grahaṁ pṛṣatīnāṁ graho'siviṣṇorhṛdayamasyekamiṣa viṣṇustvānu vi cakrame bhūtirdadhnā ghṛtena vardhatāṁ tasya meṣṭasya vītasya

17

draviṇamā gamyājjyotirasi vaiśvānaraṁ pṛśniyai dugdhaṁ yāvatī dyāvāpṛthivī mahitvā yāvacca sapta sindhavo
vitasthuḥ |tāvantamindra te graham̐ sahorjā gṛhṇāmyastṛtam ||yatkṛṣṇaśakunaḥ pṛṣadājyamavamṛśecchūdrā asya pramāyukāḥ syuryacchvāvamṛśeccatuṣpādo'sya paśavaḥ
pramāyukāḥ syuryatskandedyajamānaḥ pramāyukaḥ syātpaśavo vai pṛṣadājyaṁ paśavo vā etasya skandanti
yasya pṛṣadājyam̐ skandati yatpṛṣadājyaṁ punargṛhṇāti paśūnevāsmai punargṛhṇāti prāṇo vai pṛṣadājyaṁ prāṇo
vā etasya skandati yasya pṛṣadājyam̐ skandati yatpṛṣadājyaṁ punargṛhṇāti prāṇamevāsmai punargṛhṇāti
hiraṇyamavadhāya gṛhṇātyamṛtaṁ vai hiraṇyaṁ prāṇaḥ pṛṣadājyamamṛtamevāsya prāṇe dadhāti śatamānaṁ
bhavati śatāyuḥ puruṣaḥ śatendriya āyuṣyevendriye prati tiṣṭhatyaśvamava ghrāpayati prājāpatyo vā aśvaḥ
prājāpatyaḥ prāṇaḥ svādevāsmai yoneḥ prāṇaṁ nirmimīte vi vā etasya yajñaśchidyate yasya pṛṣadājyam̐
skandati vaiṣṇavyarcā punargṛhṇāti yajño vai viṣṇuryajñenaiva yajñam̐ saṁ tanoti ||3.2.6|| ( 2 )agninā devena pṛtanā jayāmi gāyatreṇa cchandasā trivṛtā stomena rathantareṇa sāmnā vaṣaṭkāreṇa vajreṇa
pūrvajānbhrātṛvyānadharānpādayāmyavainānbādhe pratyenānnude'sminkṣaye'sminbhūmiloke yo'smāndveṣṭi
yaṁ ca vayaṁ dviṣmo viṣṇoḥ krameṇātyenānkrāmāmīndreṇa devena pṛtanā jayāmi traiṣṭubhena cchandasā
pañcadaśena stomena bṛhatā sāmnā vaṣaṭkāreṇa vajreṇa sahajānviśvebhirdevebhiḥ pṛtanā jayāmi jāgatena
cchandasā saptadaśena stomena vāmadevyena sāmnā vaṣaṭkāreṇa vajreṇāparajānindreṇa sayujo vayam̐
sāsahyāma pṛtanyataḥ | ghnanto vṛtrāṇyaprati | yatte agne tejastenāhaṁ tejasvī bhūyāsaṁ yatte agne
varcastenāhaṁ varcasvī bhūyāsaṁ yatte agne harastenāham̐ harasvī bhūyāsam ||3.5.3|| ( 2 )ayampuro harikeśaḥ sūryaraśmistasya rathagṛtsaśca rathaujāśca senānigrāmaṇyau puñjikasthalā ca kṛtasthalācāpsarasau yātudhānā hetī rakṣām̐si prahetirayaṁ dakṣiṇā viśvakarmā tasya rathasvanaśca rathecitraśca
senānigrāmaṇyau menakā ca sahajanyā cāpsarasau daṅkṣṇavaḥ paśavo hetiḥ pauruṣeyo vadhaḥ
prahetirayampaścādviśvavyacāstasya ratheprotaścāsamarathaśca senānigrāmaṇyau pramlocantī cānumlocantīcāpsarasau sarpā hetirvyāghrāḥ prahetirayamuttarātsaṁyadvasustasya senajicca suṣeṇaśca senānigrāmaṇyau
viśvācī ca ghṛtācī cāpsarasāvāpo hetirvātaḥ prahetirayamuparyarvāgvasustasya tārkṣyaścāriṣṭanemiśca
senānigrāmaṇyāvurvaśī ca pūrvacittiścāpsarasau vidyuddhetiravasphūrjanprahe tistebhyo namaste nomṛḍayantu te yaṁ dviṣmo yaśca no dveṣṭi taṁ vo jambhe dadhāmyāyostvā sadane sādayāmyavataśchāyāyāṁ
namaḥ samudrāya namaḥ samudrasya cakṣase parameṣṭhī tvā sādayatu divaḥ pṛṣṭhe vyacasvatīmprathasvatīṁ
vibhūmatīmprabhūmatīmparibhūmatīṁ divaṁ yaccha divaṁ dṛm̐ha divammā him̐sīrviśvasmai prāṇāyāpānāya
vyānāyodānāya pratiṣṭhāyai caritrāya sūryastvābhi pātu mahyā svastyā cchardiṣā śaṁtamena tayā
devatayāṅgirasvaddhruvā sīda | prothadaśvo na yavase aviṣyanyadā mahaḥ saṁvaraṇādvyasthāt | ādasya vātoanu vāti śociradha sma te vrajanaṁ kṛṣṇamasti ||4.4.3|| ( 2 )agnāviṣṇū sajoṣasemā vardhantu vāṁ giraḥ | dyumnairvājebhirā gatam ||vājaśca me prasavaśca me prayatiśca me prasitiśca me dhītiśca me kratuśca me svaraśca me ślokaśca meśrāvaśca me śrutiśca me jyotiśca me suvaśca me prāṇaśca me'pānaśca me vyānaśca me'suśca me cittaṁ ca maādhītaṁ ca me vākca me manaśca me cakṣuśca me śrotraṁ ca me dakṣaśca me balaṁ ca ma ojaśca me sahaśca
ma āyuśca me jarā ca ma ātmā ca me tanūśca me śarma ca me varma ca me'ṅgāni ca me'sthāni ca me parūm̐ṣica me śarīrāṇi ca me ||4.7.1|| ( 2 )suvargāya vā eṣa lokāya cīyate yadagnirvajra ekādaśinī yadagnāvekādaśinīmminuyādvajreṇainam̐
suvargāllokādantardadhyādyanna minuyātsvarubhiḥ paśūnvyardhayedekayūpamminoti nainaṁ vajreṇa
suvargāllokādantardadhāti na svarubhiḥ paśūnvyardhayati vi vā eṣa indriyeṇa vīryeṇardhyate yo'gniṁ
cinvannadhi krāmatyaindriyarcā kramaṇampratīṣṭakāmupa dadhyānnendriyeṇa vīryeṇa vyṛdhyate rudro vā eṣa
yadagnistasya tisraḥ śaravyāḥ pratīcī tiraścyanūcī tābhyo vā eṣa ā vṛścyate yo'gniṁ cinute'gniṁ citvātisṛdhanvamayācitambrāhmaṇāya dadyāttābhya eva namaskarotyatitho tābhya evātmānaṁ niṣkrīnīte yatte rudra
puro dhanustadvāto anu vātu te tasmai te rudra saṁvatsareṇa namaskaromi yatte rudra dakṣiṇā dhanustadvāto
anu vātu te tasmai te rudra parivatsareṇa namaskaromi yatte rudra paścāddhanustadvāto anu vātu te tasmai terudredāvatsareṇa namaskaromi yatte rudrottarāddhanustadvāto anu vātu te tasmai te rudreduvatsareṇa
namaskaromi yatte rudropari dhanustadvāto anu vātu te tasmai te rudra vatsareṇa namaskaromi rudro vā eṣa
yadagniḥ sa yathā vyāghraḥ kruddhastiṣṭhatyevaṁ vā eṣa etarhi saṁcitametairupa tiṣṭhate namaskārairevainam̐śamayati ye'gnayaḥ purīṣyāḥ praviṣṭāḥ pṛthivīmanu |18teṣāṁ tvamasyuttamaḥ pra ṇo jīvātave suva ||āpaṁ tvāgne manasāpaṁ tvāgne tapasāpaṁ tvāgne dīkṣayāpaṁ tvāgna upasadbhirāpaṁ tvāgne sutyayāpaṁ
tvāgne dakṣiṇābhirāpaṁ tvāgne'vabhṛthenāpaṁ tvāgne vaśayāpaṁ tvāgne svagākāreṇetyāhaiṣā vāagnerāptistayaivainamāpnoti ||5.5.7|| ( 2 )samīcī nāmāsi prācī diktasyāste'gniradhipatirasito rakṣitā yaścādhipatiryaśca goptā tābhyāṁ namastau nomṛḍayatāṁ te yaṁ dviṣmo yaśca no dveṣṭi taṁ vāṁ jambhe dadhāmyojasvinī nāmāsi dakṣiṇā diktasyāsta
indro'dhipatiḥ pṛdākuḥ prācī nāmāsi pratīcī diktasyāste somo'dhipatiḥ svajo'vasthāvā nāmāsyudīcī diktasyāstevaruṇo'dhipatistiraścarājiradhipatnī nāmāsi bṛhatī diktasyāste bṛhaspatiradhipatiḥ śvitro vaśinī nāmāsīyaṁ
diktasyāste yamo'dhipatiḥ kalmāṣagrīvo rakṣitā yaścādhipatiryaśca goptā tābhyāṁ namastau no mṛḍayatāṁ teyaṁ dviṣmo yaśca no dveṣṭi taṁ vāṁ jambhe dadhāmyetā vai devatā agniṁ citam̐ rakṣanti tābhyo yadāhutīrna
juhuyādadhvaryuṁ ca yajamānaṁ ca dhyāyeyuryadetā āhutīrjuhoti bhāgadheyenaivaināñchamayati
nārtimārcchatyadhvaryurna yajamāno hetayo nāma stha teṣāṁ vaḥ puro gṛhā agnirva iṣavaḥ salilo nilimpānāma stha teṣāṁ vo dakṣiṇā gṛhāḥ pitaro va iṣavaḥ sagaro vajriṇo nāma stha teṣāṁ vaḥ paścādgṛhāḥ svapno va
iṣavo gahvaro'vasthāvāno nāma stha teṣāṁ va uttarādgṛhā āpo va iṣavaḥ samudro'dhipatayo nāma stha teṣāṁ va
upari gṛhā varṣaṁ va iṣavo'vasvānkravyā nāma stha pārthivāsteṣāṁ va iha gṛhā annaṁ va iṣavo'nimiṣo
vātanāmaṁ tebhyo vo namaste no mṛḍayata
te yaṁ dviṣmo yaśca no dveṣṭi taṁ vo jambhe dadhāmi hutādo vā anye devā ahutādo'nye
tānagnicidevobhayānprīṇāti dadhnā madhumiśreṇaitā āhutīrjuhoti bhāgadheyenaivainānprīṇātyatho
khalvāhuriṣṭakā vai devā ahutāda ityanuparikrāmaṁ juhotyaparivargamevainānprīṇātīmam̐ stanamūrjasvantaṁ
dhayāpāmprapyātamagne sarirasya madhye |utsaṁ juṣasva madhumantamūrva samudriyam̐ sadanamā viśasva ||yo vā agnimprayujya na vimuñcati yathāśvo yukto'vimucyamānaḥ kṣudhyanparābhavatyevamasyāgniḥ parābhavati tamparābhavantaṁ yajamāno'nu parā bhavati so'gniṁ citvā lūkṣo bhavatīmam̐ stanamūrjasvantaṁ
dhayāpāmityājyasya pūrṇām̐ srucaṁ juhotyeṣa vā agnervimoko vimucyaivāsmā annamapi dadhāti
tasmādāhuryaścaivaṁ veda yaśca na sudhāyam̐ ha vai vājī suhito dadhātītyagnirvāva vājī tameva tatprīṇāti sa
enamprītaḥ prīṇāti vasīyānbhavati ||5.5.10|| ( 2 )devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāmpūṣṇo hastābhyāmā dada imāmagṛbhṇanraśanāmṛtasya pūrvaāyuṣi vidatheṣu kavyā | tayā devāḥ sutamā babhūvurṛtasya sāmantsaramārapantī || abhidhā asi bhuvanamasi
yantāsi dhartāsi so'gniṁ vaiśvānaram̐ saprathasaṁ gaccha svāhākṛtaḥ pṛthivyāṁ yantā rāḍyantāsi yamano
dhartāsi dharuṇaḥ kṛṣyai tvā kṣemāya tvā rayyai tvā poṣāya tvā pṛthivyai tvāntarikṣāya tvā dive tvā sate tvāsate
tvādbhyastvauṣadhībhyastvā viśvebhyastvā bhūtebhyaḥ ||7.1.11|| ( 2 )yaḥ prāṇato nimiṣato mahitvaika idrājā jagato babhūva | ya īśe asya dvipadaścatuṣpadaḥ kasmai devāya haviṣā
vidhema ||upayāmagṛhīto'si prajāpataye tvā juṣṭaṁ gṛhṇāmi tasya te dyaurmahimā nakṣatrāṇi rūpamādityaste tejastasmai
tvā mahimne prajāpataye svāhā ||7.5.16|| ( 2 )ya ātmadā baladā yasya viśva upāsate praśiṣaṁ yasya devāḥ | yasya cchāyāmṛtaṁ yasya mṛtyuḥ kasmai devāyahaviṣā vidhema ||upayāmagṛhīto'si prajāpataye tvā juṣṭaṁ gṛhṇāmi tasya te pṛthivī mahimauṣadhayo vanaspatayo rūpamagnistetejastasmai tvā mahimne prajāpataye svāhā ||7.5.17|| ( 2 )ye te panthānaḥ savitaḥ pūrvyāso'reṇavo vitatā antarikṣe | tebhirno adya pathibhiḥ sugebhī rakṣā ca no adhi cadeva brūhi ||namo'gnaye pṛthivikṣite lokaspṛte lokamasmai yajamānāya dehi namo vāyave'ntarikṣakṣite lokaspṛte
lokamasmai yajamānāya dehi namaḥ sūryāya divikṣite lokaspṛte lokamasmai yajamānāya dehi ||7.5.24|| ( 2 )3 interior pauses19

udāyuṣā svāyuṣodoṣadhīnām̐ rasenotparjanyasya śuṣmeṇodasthāmamṛtām̐ anu | urvantarikṣamanvihyadityāḥ
sado'syadityāḥ sada ā sīdāstabhnāddyāmṛṣabho antarikṣamamimīta varimāṇaṁ pṛthivyā āsīdadviśvā bhuvanāni
samrāḍviśvettāni varuṇasya vratāni vaneṣu vyantarikṣaṁ tatāna vājamarvatsu payo aghniyāsu hṛtsu kratuṁ
varuṇo vikṣvagniṁ divi sūryamadadhātsomamadrāvudu tyaṁ jātavedasaṁ devaṁ vahanti ketavaḥ | dṛśeviśvāya sūryam ||usrāvetaṁ dhūrṣādāvanaśrū avīrahaṇau brahmacodanau varuṇasya skambhanamasi varuṇasya
skambhasarjanamasi pratyasto varuṇasya pāśaḥ ||1.2.8|| ( 3 )iṣe tvopavīrasyupo devāndaivīrviśaḥ prāgurvahnīruśijo bṛhaspate dhārayā vasūni havyā te svadantāṁ devatvaṣṭarvasu raṇva revatī ramadhvamagnerjanitramasi vṛṣaṇau stha urvaśyasyāyurasi purūravā ghṛtenāktevṛṣaṇaṁ dadhāthāṁ gāyatraṁ chando'nu pra jāyasva traiṣṭubhaṁ jāgataṁ chando'nu pra jāyasva bhavataṁ naḥ
samanasau samokasāvarepasau |mā yajñam̐ him̐siṣṭaṁ mā yajñapatiṁ jātavedasau śivau bhavatamadya naḥ ||agnāvagniścarati praviṣṭa ṛṣīṇāṁ putro adhirāja eṣaḥ |svāhākṛtya brahmaṇā te juhomi mā devānāṁ mithuyā karbhāgadheyam ||1.3.7|| ( 3 )saṁ tvā siñcāmi yajuṣā prajāmāyurdhanaṁ ca | bṛhaspatiprasūto yajamāna iha mā riṣat || ājyamasi satyamasi
satyasyādhyakṣamasi havirasi vaiśvānaraṁ vaiśvadevamutpūtaśuṣmam̐ satyaujāḥ saho'si sahamānamasisahasvārātīḥ sahasvārātīyataḥ sahasva pṛtanāḥ sahasva pṛtanyataḥ | sahasravīryamasi tanmā jinvājyasyājyamasi
satyasya satyamasi satyāyurasi satyaśuṣmamasi satyena tvābhi ghārayāmi tasya te bhakṣīya pañcānāṁ tvā
vātānāṁ yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi pañcānāṁ tvartūnāṁ yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi pañcānāṁ tvā diśāṁ
yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi pañcānāṁ tvā pañcajanānāṁ yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi
carostvā pañcabilasya yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi brahmaṇastvā tejase yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi kṣatrasyatvaujase yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi viśe tvā yantrāya dhartrāya gṛhṇāmi suvīryāya tvā gṛhṇāmi suprajāstvāya
tvā gṛhṇāmi rāyaspoṣāya tvā gṛhṇāmi brahmavarcasāya tvā gṛhṇāmi bhūrasmākam̐ havirdevānāmāśiṣo
yajamānasya devānāṁ tvā devatābhyo gṛhṇāmi kāmāya tvā gṛhṇāmi ||1.6.1|| ( 3 )devīrāpaḥ sammadhumatīrmadhumatībhiḥ sṛjyadhvammahi varcaḥ kṣatriyāya vanvānā anādhṛṣṭāḥ
sīdatorjasvatīrmahi varcaḥ kṣatriyāya dadhatīranibhṛṣṭamasi vāco bandhustapojāḥ somasya dātramasi śukrā vaḥśukreṇotpunāmi candrāścandreṇāmṛtā amṛtena svāhā rājasūyāya citānāḥ ||sadhamādo dyumninīrūrja etā anibhṛṣṭā apasyuvo vasānaḥ | pastyāsu cakre varuṇaḥ sadhasthamapām̐śiśurmātṛtamāsvantaḥ ||kṣatrasyolbamasi kṣatrasya yonirasyāvinno agnirgṛhapatirāvinna indro vṛddhaśravā āvinnaḥ pūṣā viśvavedāāvinnau mitrāvaruṇāvṛtāvṛdhāvāvinne dyāvāpṛthivī dhṛtavrate āvinnādevyaditirviśvarūpyāvinno'yamasāvāmuṣyāyaṇo'syāṁ viśyasminrāṣṭre mahate kṣatrāya mahata ādhipatyāya
mahate jānarājyāyaiṣa vo bharatā rājā somo'smākambrāhmaṇānām̐ rājendrasya vajro'si vārtraghnastvayāyaṁ
vṛtraṁ vadhyācchatrubādhanāḥstha pāta mā pratyañcampāta mā tiryañcamanvañcammā pāta digbhyo mā pātaviśvābhyo mā nāṣṭrābhyaḥ pāta hiraṇyavarṇāvuṣasāṁ viroke'yasthūṇāvuditau sūryasyārohataṁ varuṇa mitra
gartaṁ tataścakṣāthāmaditiṁ ditiṁ ca ||1.8.12|| ( 3 )paribhūragniṁ paribhūrindraṁ paribhūrviśvāndevānparibhūrmām̐ saha brahmavarcasena sa naḥ pavasva śaṁ
gave śaṁ janāya śamarvate śam̐ rājannoṣadhībhyo'cchinnasya te rayipate suvīryasya rāyaspoṣasya daditāraḥ
syāma |
tasya me rāsva tasya te bhakṣīya tasya ta idamunmṛje ||prāṇāya me varcodā varcase pavasvāpāṇāya vyānāya vāce dakṣakratubhyāṁ cakṣurbhyāṁ me varcodau varcase
pavethām̐ śrotrāyātmane'ṅgebhya āyuṣe vīryāya viṣṇorindrasya viśveṣāṁ devānāṁ jaṭharamasi varcodā mevarcase pavasva ko'si ko nāma kasmai tvā kāya tvā yaṁ tvā somenātītṛpaṁ yaṁ tvā somenāmīmadam̐ suprajāḥ
prajayā bhūyāsam̐ suvīro vīraiḥ suvarcā varcasā supoṣaḥ poṣairviśvebhyo me rūpebhyo varcodā varcase
pavasva tasya me rāsva tasya te bhakṣīya tasya ta idamunmṛje ||bubhūṣannavekṣetaiṣa vai pātriyaḥ prajāpatiryajñaḥ prajāpatistameva tarpayati sa enaṁ tṛpto bhūtyābhi pavate
brahmavarcasakāmo'vekṣetaiṣa vai pātriyaḥ prajāpatiryajñaḥ prajāpatistameva tarpayati sa enaṁ tṛpto
brahmavarcasenābhi pavata āmayāvyavekṣetaiṣa vai pātriyaḥ prajāpatiryajñaḥ prajāpatistameva tarpayati saenaṁ tṛpta āyuṣābhi pavate'bhicarannavekṣetaiṣa vai pātriyaḥ prajāpatiryajñaḥ prajāpatistameva tarpayati sa

20enaṁ tṛptaḥ prāṇāpānābhyāṁ vāco dakṣakratubhyāṁ cakṣurbhyām̐ śrotrābhyāmātmano'ṅgebhya āyuṣo'ntareti
tājakpra dhanvati ||3.2.3|| ( 3 )ṛtāṣāḍṛtadhāmāgnirgandharvastasyauṣadhayo'psarasa ūrjo nāma sa idambrahma kṣatrampātu tā idambrahmakṣatrampāntu tasmai svāhā tābhyaḥ svāhā saṁhito viśvasāmā sūryo gandharvastasya marīcayo'psarasa āyuvaḥ
suṣumnaḥ sūryaraśmiścandramā gandharvastasya nakṣatrāṇyapsaraso bekurayo bhujyuḥ suparṇo yajño
gandharvastasya dakṣiṇā apsarasaḥ stavāḥ prajāpatirviśvakarmā mano gandharvastasyarksāmānyapsaraso
vahnaya iṣiro viśvavyacā vāto gandharvastasyāpo'psaraso mudā bhuvanasya pate yasya ta upari gṛhā iha ca | sano rāsvājyānim̐ rāyaspoṣam̐ suvīryam̐ saṁvatsarīṇām̐ svastim ||parameṣṭhyadhipatirmṛtyurgandharvastasya viśvamapsaraso bhuvaḥ sukṣitiḥ
subhūtirbhadrakṛtsuvarvānparjanyo gandharvastasya vidyuto'psaraso ruco dūrehatiramṛḍayo
mṛtyurgandharvastasya prajā apsaraso bhīruvaścāruḥ kṛpaṇakāśī kāmo gandharvastasyādhayo'psarasaḥ
śocayantīrnāma sa idambrahma kṣatrampātu tā idambrahma kṣatrampāntu tasmai svāhā tābhyaḥ svāhā sa nobhuvanasya pate yasya ta upari gṛhā iha ca | uru brahmaṇe'smai kṣatrāya mahi śarma yaccha ||3.4.7|| ( 3 )tve kratumapi vṛñjanti viśve dviryadete trirbhavantyūmāḥ | svādoḥ svādīyaḥ svādunā sṛjā samata ū ṣu madhu
madhunābhi yodhi ||upayāmagṛhīto'si prajāpataye tvā juṣṭaṁ gṛhṇāmyeṣa te yoniḥ prajāpataye tvā|prāṇagrahāngṛhṇātyetāvadvā asti yāvadete grahāḥ stomāśchandām̐si pṛṣṭhāni diśo yāvadevāsti tadava runddhejyeṣṭhā vā etānbrāhmaṇāḥ purā vidvāmakrantasmātteṣām̐ sarvā diśo'bhijitā abhūvanyasyaite gṛhyantejyaiṣṭhyameva gacchatyabhi diśo jayati pañca gṛhyante pañca diśaḥ sarvāsveva dikṣvṛdhnuvanti navanavagṛhyante nava vai puruṣe prāṇāḥ prāṇāneva yajamāneṣu dadhati prāyaṇīye codayanīye ca gṛhyante prāṇā vaiprāṇagrahāḥ prāṇaireva pra yanti prāṇairudyanti daśame'hangṛhyante prāṇā vai prāṇagrahāḥ prāṇebhyaḥ khalu
vā etatprajā yanti yadvāmadevyaṁ yoneścyavate daśame 'hanvāmadevyaṁ yoneścyavate
yaddaśame'hangṛhyante prāṇebhya eva tatprajā na yanti ||3.5.10|| ( 3 )indrāgnī avyathamānāmiṣṭakāṁ dṛm̐hataṁ yuvam | pṛṣṭhena dyāvāpṛthivī antarikṣaṁ ca vi bādhatām ||viśvakarmā tvā sādayatvantarikṣasya pṛṣṭhe vyacasvatīmprathasvatīmbhāsvatīm̐ sūrimatīmā yā dyāmbhāsyāpṛthivīmorvantarikṣamantarikṣaṁ yacchāntarikṣaṁ dṛm̐hāntarikṣammā him̐sīrviśvasmai prāṇāyāpānāya
vyānāyodānāya pratiṣṭhāyai caritrāya vāyustvābhi pātu mahyā svastyā cchardiṣā śantamena tayā
devatayāṅgirasvaddhruvā sīda |rājñyasi prācī digvirāḍasi dakṣiṇā diksamrāḍasi pratīcī diksvarāḍasyudīcī digadhipatnyasi bṛhatī digāyurmepāhi prāṇamme pāhyapānamme pāhi vyānamme pāhi cakṣurme pāhi śrotramme pāhi mano me jinva vācammepinvātmānamme pāhi jyotirme yaccha ||4.3.6|| ( 3 )4 interior pauses
daivīṁ dhiyaṁ manāmahe sumṛḍīkāmabhiṣṭaye varcodhāṁ yajñavāhasam̐ supārā no asadvaśe | ye devāmanojātā manoyujaḥ sudakṣā dakṣapitāraste naḥ pāntu te no'vantu tebhyo namastebhyaḥ svāhāgne tvam̐ sujāgṛhi vayam̐ su mandiṣīmahi gopāya naḥ svastaye prabudhe naḥ punardadaḥ | tvamagne vratapā asi deva āmartyeṣvā | tvaṁ yajñeṣvīḍyaḥ ||viśve devā abhi mā māvavṛtranpūṣā sanyā somo rādhasā devaḥ savitā vasorvasudāvā rāsveyatsomā bhūyobhara mā pṛṇanpūrtyā vi rādhi māhamāyuṣā candramasi mama bhogāya bhava vastramasi mama bhogāyabhavosrā'si mama bhogāya bhava hayo'si mama bhogāya bhava cchāgosi mama bhogāya bhava meṣo'si mamabhogāya bhava vāyave tvā varuṇāya tvā nirṛtyai tvā rudrāya tvā devīrāpo apāṁ napādya ūrmirhaviṣya
indriyāvānmadintamastaṁ vo mā'va kramiṣamacchinnaṁ tantuṁ pṛthivyā anu geṣaṁ bhadrādabhi śreyaḥ prehibṛhaspatiḥ puraetā te astvathemava sya vara ā pṛthivyā āre śatrūnkṛṇuhi sarvavīra edamaganma devayajanaṁ
pṛthivyā viśve devā yadajuṣanta pūrva ṛksāmābhyāṁ yajuṣā santaranto rāyaspoṣeṇa samiṣā madema ||1.2.3|| ( 4)tvam̐ soma tanūkṛdbhyo dveṣobhyo'nyakṛtebhya uru yantāsi varūtham̐ svāhā juṣāṇo apturājyasya vetusvāhā'yaṁ no agnirvarivaḥ kṛṇotvayaṁ mṛdhaḥ pura etu prabhindan |21

ayam̐ śatrūñjayatu jarhṛṣāṇo'yaṁ vājaṁ jayatu vājasātau ||uru viṣṇo vi kramasvoru kṣayāya naḥ kṛdhi | ghṛtaṁ ghṛtayone piba prapra yajñapatiṁ tira || somo jigāti
gātuviddevānāmeti niṣkṛtamṛtasya yonimāsadamadityāḥ sado'syadityāḥ sada ā sīdaiṣa vo deva savitaḥ
somastam̐ rakṣadhvaṁ mā vo dabhadetattvam̐ soma devo devānupāgā idamahaṁ manuṣyo manuṣyānsaha
prajayā saha rāyaspoṣeṇa namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhya idamahaṁ nirvaruṇasya pāśātsuvarabhi vi khyeṣaṁ
vaiśvānaraṁ jyotiragne vratapate tvaṁ vratānāṁ vratapatirasi yā mama tanūstvayyabhūdiyam̐ sā mayi yā tavatanūrmayyabhūdeṣā sā tvayi yathāyathaṁ nau vratapate vratinorvratāni ||1.3.4|| ( 4 )hṛde tvā manase tvā dive tvā sūryāya tvordhvamimamadhvaraṁ kṛdhi divi deveṣu hotrā yaccha somarājannehyava roha mā bhermā saṁ vikthā mā tvā him̐siṣaṁ prajāstvamupāvaroha prajāstvāmupāvarohantuśṛṇotvagniḥ samidhā havaṁ me śṛṇvantvāpo dhiṣaṇāśca devīḥ |śṛṇota grāvāṇo viduṣo nu yajñam̐ śṛṇotu devaḥ savitā havaṁ me |devīrāpo apāṁ napādya ūrmirhaviṣya indriyāvānmadintamastaṁ devebhyo devatrā dhatta śukram̐ śukrapebhyoyeṣāṁ bhāgaḥ stha svāhā kārṣirasyapāpāṁ mṛdhram̐ samudrasya vokṣityā unnaye |yamagne pṛtsu martyamāvo vājeṣu yaṁ junāḥ | sa yantā śaśvatīriṣaḥ ||1.3.13|| ( 4 )ā vāyo bhūṣa śucipā upa naḥ sahasraṁ te niyuto viśvavāra | upo te andho madyamayāmi yasya deva dadhiṣe
pūrvapeyam ||upayāmagṛhīto'si vāyave tvendravāyū ime sutāḥ | upa prayobhirā gatamindavo vāmuśanti hi |upayāmagṛhīto'sīndravāyubhyāṁ tvaiṣa te yoniḥ sajoṣābhyāṁ tvā ||1.4.4|| ( 4 )agnaye'nīkavate puroḍāśamaṣṭākapālamnirvapati sākam̐ sūryeṇodyatā marudbhyaḥ sāṁtapanebhyo
madhyandine carummarudbhyo gṛhamedhibhyaḥ sarvāsāṁ dugdhe sāyaṁ caruṁ pūrṇā darvi parā pata supūrṇā
punarā pata | vasneva vi krīṇāvahā iṣamūrjam̐śatakrato ||dehi me dadāmi te ni me dhehi ni te dadhe | nihāraminni me harā nihāraṁ ni harāmi te ||marudbhyaḥ krīḍibhyaḥ puroḍāśam̐ saptakapālaṁ nirvapati sākam̐ sūryeṇodyatāgneyamaṣṭākapālaṁ nirvapati
saumyaṁ carum̐ sāvitraṁ dvādaśakapālam̐ sārasvataṁ carumpauṣṇaṁ
carumaindrāgnamekādaśakapālamaindraṁ caruṁ vaiśvakarmaṇamekakapālam ||1.8.4|| ( 4 )yannavamaittannavanītamabhavadyadasarpattatsarpirabhavadyadadhriyata tadghṛtamabhavadaśvinoḥ prāṇo'sitasya te dattāṁ yayoḥ prāṇo'si svāhendrasya prāṇo'si tasya te dadātu yasya prāṇo'si svāhā mitrāvaruṇayoḥ
prāṇo'si tasya te dattāṁ yayoḥ prāṇo'si svāhā viśveṣāṁ devānāmprāṇo'si tasya te dadatu yeṣāmprāṇo'si svāhāghṛtasya dhārāmamṛtasya panthāmindreṇa dattāmprayatāmmarudbhiḥ | tattvā viṣṇuḥ paryapaśyattattveḍā
gavyairayat ||pāvamānena tvā stomena gāyatrasya vartanyopām̐śorvīryeṇa devastvā savitotsṛjatu jīvātave jīvanasyāyaibṛhadrathantarayostvā stomena triṣṭubho vartanyā śukrasya vīryeṇa devastvā savitotsṛjatu jīvātave jīvanasyāyāagnestvā mātrayā jagatyai vartanyāgrayaṇasya vīryeṇa devastvā savitotsṛjatu jīvātave jīvanasyāyā imamagnaāyuṣe varcase kṛdhi priyam̐ reto varuṇa soma rājan | mātevāsmā adite śarma yaccha viśve devājaradaṣṭiryathāsat ||agnirāyuṣmāntsa vanaspatibhirāyuṣmāntena tvāyuṣāyuṣmantaṁ karomi soma āyuṣmāntsa oṣadhībhiryajñaāyuṣmāntsa dakṣiṇābhirbrahmāyuṣmattadbrāhmaṇairāyuṣmaddevā āyuṣmantaste'mṛtena pitara āyuṣmantaste
svadhayāyuṣmantastena tvāyuṣāyuṣmantaṁ karomi ||2.3.10|| ( 4 )trīṇi vāva savanānyatha tṛtīyam̐ savanamava lumpantyanam̐śu kurvanta upām̐śum̐
hutvopām̐śupātre'm̐śumavāsya taṁ tṛtīyasavane'pisṛjyābhi ṣuṇuyādyadāpyāyayati tenām̐śumadyadabhiṣuṇoti
tenarjīṣi sarvāṇyeva tatsavanānyam̐śumanti śukravanti samāvadvīryāṇi karoti dvau samudrau vitatāvajūryau
paryāvartete jaṭhareva pādāḥ |tayoḥ paśyanto ati yantyanyamapaśyantaḥ setunāti yantyanyam ||dve dradhasī satatī vasta ekaḥ keśī viśvā bhuvanāni vidvān |tirodhāyaityasitaṁ vasānaḥ śukramā datte anuhāya jāryai ||devā vai yadyajñe'kurvata tadasurā akurvata te devā etaṁ mahāyajñamapaśyantamatanvatāgnihotraṁ
vratamakurvata tasmāddvivrataḥ syāddvirhyagnihotraṁ juhvati paurṇamāsaṁ yajñamagnīṣomīyaṁ
paśumakurvata dārśyaṁ yajñamāgneyaṁ paśumakurvata vaiśvadevaṁ prātaḥsavanamakurvata

22

varuṇapraghāsānmādhyandinam̐ savanam̐ sākamedhānpitṛyajñaṁ tryambakām̐stṛtīyasavanamakurvata
tameṣāmasurā yajñamanvavājigām̐santaṁ nānvavāyante'bruvannadhvartavyā vā ime devā abhūvanniti
tadadhvarasyādhvaratvaṁ tato devā abhavanparāsurā ya evaṁ vidvāntsomena yajate bhavatyātmanā parāsyabhrātṛvyo bhavati ||3.2.2|| ( 4 )deva savitaretatte prāha tatpra ca suva pra ca yaja bṛhaspatirbrahmāyuṣmatyā ṛco mā gāta tanūpātsāmnaḥ satyāva āśiṣaḥ santu satyā ākūtaya ṛtaṁ ca satyaṁ ca vadata stuta devasya savituḥ prasave stutasya stutamasyūrjaṁ
mahyam̐ stutaṁ duhāmā mā stutasya stutaṁ gamyācchastrasya śastramasyūrjaṁ mahyam̐ śastraṁ duhāmā māśastrasya śastraṁ gamyādindriyāvanto vanāmahe dhukṣīmahi prajāmiṣam ||sā me satyāśīrdeveṣu bhūyādbrahmavarcasaṁ māgamyāt ||yajño babhūva sa ā babhūva sa pra jajñe sa vāvṛdhe |sa devānāmadhipatirbabhūva so asmām̐ adhipatīnkarotu vayam̐ syāma patayo rayīṇām ||yajño vā vai yajñapatiṁ duhe yajñapatirvā yajñaṁ duhe sa yaḥ stutaśastrayordohamavidvānyajate taṁ yajño
duhe sa iṣṭvā pāpīyānbhavati ya enayordohaṁ vidvānyajate sa yajñaṁ duhe sa iṣṭvā vasīyānbhavati stutasya
stutamasyūrjaṁ mahyam̐ stutaṁ duhāmā mā stutasya stutaṁ gamyācchastramya śastramasyūrjaṁ mahyam̐śastraṁ duhāmā mā śastrasya śastraṁ gamyādityāhaiṣa vai stutaśastrayordohastaṁ ya evaṁ vidvānyajate duhaeva yajñamiṣṭvā vasīyānbhavati ||3.2.7|| ( 4 )vāstoṣpate prati jānīhyasmāntsvāveśo anamīvo bhavā naḥ | yattvemahe prati tanno juṣasva śaṁ na edhi dvipadeśaṁ catuṣpade ||vāstoṣpate śagmayā sam̐sadā te sakṣīmahi raṇvayā gātumatyā | āvaḥ kṣema uta yoge varaṁ no yūyampātasvastibhiḥ sadā naḥ ||yatsāyamprātaragnihotraṁ juhotyāhutīṣṭakā eva tā upa dhatte yajamāno'horātrāṇi vā etasyeṣṭakā yaāhitāgniryatsāyamprātarjuhotyahorātrāṇyevāptveṣṭakāḥ kṛtvopa dhatte daśa samānatra juhoti daśākṣarā
virāḍvirājamevāptveṣṭakāṁ kṛtvopa dhatte'tho virājyeva yajñamāpnoti cityaścityo'sya bhavati tasmādyatradaśoṣitvā prayāti tadyajñavāstvavāstveva tadyattato'rvācīnam̐ rudraḥ khalu vai vāstoṣpatiryadahutvā
vāstoṣpatīyamprayāyādrudra enambhūtvāgniranūtthāya hanyādvāstoṣpatīyaṁ juhoti bhāgadheyenaivainam̐śamayati nārtimārcchati yajamāno yadyukte juhuyādyathā prayāte vāstāvāhutiṁ juhoti tādṛgeva tadyadayukte
juhuyādyathā kṣema āhutiṁ juhoti tādṛgeva tadahutamasya vāstoṣpatīyam̐ syāddakṣiṇo yukto bhavati
savyo'yukto'tha vāstoṣpatīyaṁ juhotyubhayamevākaraparivargamevainam̐ śamayati yadekayā
juhuyāddarvihomaṁ kuryātpuro'nuvākyāmanūcya yājyayā juhoti sadevatvāya yaddhuta ādadhyādrudraṁ
gṛhānanvārohayedyadavakṣāṇānyasamprakṣāpya prayāyādyathā yajñaveśasaṁ vādahanaṁ vā tādṛgeva
tadayaṁ te yonirṛtviya ityaraṇyoḥ samārohayatyeṣa vā agneryoniḥ sva evainaṁ yonau samārohayatyatho
khalvāhuryadaraṇyoḥ samārūḍho naśyedudasyāgniḥ sīdetpunarādheyaḥ syāditi yā te agne yajñiyā tanūstayehyārohetyātmantsamārohayate yajamāno vā agneryoniḥ svāyāmevainaṁ yonyām̐ samārohayate ||3.4.10|| ( 4 )indrasya vajro'si vārtraghnastanūpā naḥ pratispaśaḥ | yo naḥ purastāddakṣiṇataḥ
paścāduttarato'ghāyurabhidāsatyetam̐ so'śmānamṛcchatu ||devāsurāḥ saṁyattā āsante'surā digbhya ābādhanta tāndevā iṣvā ca vajreṇa cāpānudanta
yadvajriṇīrupadadhātīṣvā caiva tadvajreṇa ca yajamāno bhrātṛvyānapa nudate dikṣūpa dadhāti devapurāevaitāstanūpānīḥ paryūhate'gnāviṣṇū sajoṣasemā vardhantu vāṁ giraḥ | dyumnairvājebhirā gatam ||brahmavādino vadanti yanna devatāyai juhvatyatha kiṁdevatyā vasordhāretyagnirvasustasyaiṣā dhārāviṣṇurvasustasyaiṣā dhārāgnāvaiṣṇavyarcā vasordhārāṁ juhoti bhāgadheyenaivainau samardhayatyatho
etāmevāhutimāyatanavatīṁ karoti yatkāma enāṁ juhoti tadevāva runddhe rudro vā eṣa yadagnistasyaite
tanuvau ghorānyā śivānyā yacchatarudrīyaṁ juhoti yaivāsya ghorā tanūstāṁ tena śamayati yadvasordhārāṁ
juhoti yaivāsya śivā tanūstāṁ tena prīṇāti yo vai vasordhārāyai pratiṣṭhāṁ veda pratyeva tiṣṭhati
yadājyamucchiṣyeta tasminbrahmaudanampacettambrāhmaṇāścatvāraḥ prāśnīyureṣa vā agnirvaiśvānaro
yadbrāhmaṇa eṣā khalu vā agneḥ priyā tanūryadvaiśvānaraḥ priyāyāmevaināṁ tanuvāmprati ṣṭhāpayati catasro
dhenūrdadyāttābhireva yajamāno'muṣmim̐lloke'gniṁ duhe ||5.7.3|| ( 4 )yāste agne samidho yāni dhāma yā jihvā jātavedo yo arciḥ | ye te agne meḍayo ya indavastebhirātmānaṁ cinuhi
prajānan ||23

utsannayajño vā eṣa yadagniḥ kiṁ vāhaitasya kriyate kiṁ vā na yadvā adhvaryuragneścinvannantaretyātmano
vai tadantareti yāste agne samidho yāni dhāmetyāhaiṣā vā agneḥ svayaṁcitiragnireva tadagniṁ cinoti
nādhvaryurātmano'ntareti catasra āśāḥ pra carantvagnaya imaṁ no yajñaṁ nayatu prajānan |ghṛtampinvannajaram̐ suvīrambrahma samidbhavatyāhutīnām ||suvargāya vā eṣa lokāyopa dhīyate yatkūrmaścatasra āśāḥ pra carantvagnaya ityāha diśa evaitena pra
jānātīmaṁ no yajñaṁ nayatu prajānannityāha suvargasya lokasyābhinītyai brahma
samidbhavatyāhutīnāmityāha brahmaṇā vai devāḥ suvargaṁ lokamāyanyadbrahmaṇvatyopadadhāti
brahmaṇaiva tadyajamānaḥ suvargaṁ lokameti prajāpatirvā eṣa yadagnistasya prajāḥ paśavaśchandām̐si rūpam̐sarvānvarṇāniṣṭakānāṁ kuryādrūpeṇaiva prajāmpaśūñchandām̐syava runddhe'tho prajābhya
evainampaśubhyaśchandobhyo'varuddhya cinute ||5.7.8|| ( 4 )mayi gṛhṇāmyagre agnim̐ rāyaspoṣāya suprajāstvāya suvīryāya | mayi prajāmmayi varco dadhāmyariṣṭāḥ
syāma tanuvā suvīrāḥ || yo no agniḥ pitaro hṛtsvantaramartyo martyām̐ āviveśa | tamātmanpari gṛhṇīmahe
vayammā so asmām̐ avahāya parā gāt ||yadadhvaryurātmannagnimagṛhītvāgniṁ cinuyādyo'sya svo'gnistamapi yajamānāya cinuyādagniṁ khalu vaipaśavo 'nūpa tiṣṭhante'pakrāmukā asmātpaśavaḥ syurmayi gṛhṇāmyagre agnimityāhātmanneva svamagniṁ
dādhāra nāsmātpaśavo'pa krāmanti brahmavādino vadanti yanmṛccāpaścāgneranādyamatha kasmānmṛdā
cādbhiścāgniścīyata iti yadadbhiḥ saṁyautyāpo vai sarvā devatā devatābhirevainam̐ sam̐ sṛjati yanmṛdā
cinotīyaṁ vā agnirvaiśvānaro'gninaiva tadagniṁ cinoti brahmavādino vadanti yanmṛdā cādbhiścāgniścīyatethakasmādagnirucyata iti yaccchandobhiścinotyagnayo vai chandām̐si tasmādagnirucyate'tho iyaṁ vāagnirvaiśvānaro yanmṛdā cinoti tasmādagnirucyate hiraṇyeṣṭakā upa dadhāti jyotirvai hiraṇyaṁ
jyotirevāsmindadhātyatho tejo vai hiraṇyaṁ teja evātmandhatte yo vā agnim̐ sarvatomukhaṁ cinute sarvāsu
prajāsvannamatti sarvā diśo'bhi jayati gāyatrīmpurastādupa dadhāti triṣṭubhaṁ dakṣiṇato
jagatīmpaścādanuṣṭubhamuttarataḥ paṅktimmadhya eṣa vā agniḥ sarvatomukhastaṁ ya evaṁ vidvām̐ścinutesarvāsu prajāsvannamatti sarvā diśo'bhi jayatyatho diśyeva diśampra vayati tasmāddiśi dikprotā ||5.7.9|| ( 4 )5 interior pauses
dhruvo'si dhruvo'ham̐ sajāteṣu bhūyāsaṁ dhīraścettā vasuvidugro'syugro'ham̐ sajāteṣu bhūyāsamugraścettāvasuvidabhibhūrasyabhibhūraham̐ sajāteṣu bhūyāsamabhibhūścettā vasuvidyunajmi tvā brahmaṇā daivyena
havyāyāsmai voḍhave jātavedaḥ | indhānāstvā suprajasaḥ suvīrā jyogjīvema balihṛto vayaṁ te ||yanme agne asya yajñasya riṣyādyadvā skandādājyasyota viṣṇo | tena hanmi sapatnaṁ durmarāyumainaṁ
dadhāmi nirṛtyā upasthe || bhūrbhuvaḥ suvarucchuṣmo agne yajamānāyaidhi niśuṣmo abhidāsate |agne deveddha manviddha mandrajihvāmartyasya te hotarmūrdhannā jigharmi rāyaspoṣāya suprajāstvāya
suvīryāya mano'si prājāpatyammanasā mā bhūtenā viśa vāgasyaindrī sapatnakṣayaṇī vācā mendriyeṇāviśa
vasantamṛtūnāmprīṇāmi sa mā prītaḥ prīṇātu grīṣmamṛtūnāmprīṇāmi sa mā prītaḥ prīṇātu varṣā ṛtūnāmprīṇāmi
tā mā prītāḥ prīṇantu śaradamṛtūnāmprīṇāmi sā mā prītā prīṇātu hemantaśiśirāvṛtūnāmprīṇāmi tau mā prītauprīṇītāmagnīṣomayorahaṁ devayajyayā cakṣuṣmānbhūyāsamagnerahaṁ devayajyayānnādo bhūyāsaṁ
dabdhirasyadabdho bhūyāsamamuṁ dabheyamagnīṣomayorahaṁ devayajyayā vṛtrahā
bhūyāsamindrāgniyorahaṁ devayajyayendriyāvyannādo bhūyāsamindrasyāhaṁ devayajyayendriyāvī
bhūyāsaṁ mahendrasyāhaṁ devayajyayā jemānammahimānaṁ gameyamagneḥ sviṣṭakṛto'haṁ
devayajyayāyuṣmānyajñena pratiṣṭhāṁ gameyam ||1.6.2|| ( 5 )somāya pitṛmate puroḍāśam̐ ṣaṭkapālaṁ nirvapati pitṛbhyo barhiṣadbhyo dhānāḥ
pitṛbhyo'gniṣvāttebhyo'bhivānyāyai dugdhe manthametatte tata ye ca tvāmanvetatte pitāmaha prapitāmaha ye
ca tvāmanvatra pitaro yathābhāgammandadhvam̐ susaṁdṛśaṁ tvā vayammaghavanmandiṣīmahi | pra
nūnampūrṇavandhuraḥ stuto yāsi vaśām̐ anu | yojā nvindra te harī ||akṣannamīmadanta hyava priyā adhūṣata | astoṣata svabhānavo viprā naviṣṭayā matī || yojā nvindra te harī ||akṣanpitaro'mīmadanta pitaro'tītṛpanta pitaro'mīmṛjanta pitaraḥ ||pareta pitaraḥ somyā gambhīraiḥ pathibhiḥ pūrvyaiḥ | athā pitṝntsuvidatrām̐ apīta yamena yesadhamādammadanti ||mano nvā huvāmahe nārāśam̐sena stomena pitṝṇāṁ ca manmabhiḥ |ā na etu manaḥ punaḥ kratve dakṣāya jīvase | jyokca sūryaṁ dṛśe ||24

punarnaḥ pitaro mano dadātu daivyo janaḥ | jīvaṁ vrātam̐ sacemahi ||yadantarikṣampṛthivīmuta dyāṁ yanmātarampitaraṁ vā jihim̐sima | agnirmā tasmādenaso gārhapatyaḥ pra
muñcatu duritā yāni cakṛma karotu māmanenasam ||1.8.5|| ( 15 )pratipūruṣamekakapālānnirvapatyekamatiriktaṁ yāvanto gṛhyāḥ smastebhyaḥ kamakaraṁ paśūnām̐ śarmāsiśarma yajamānasya śarma me yacchaika eva rudro na dvitīyāya tastha ākhuste rudra paśustaṁ juṣasvaiṣa terudra bhāgaḥ saha svasrāmbikayā taṁ juṣasva bheṣajaṁ gave'śvāya puruṣāya bheṣajamatho
asmabhyambheṣajam̐ subheṣajaṁ yathāsati || sugammeṣāya meṣyā avāmba rudramadimahyava devaṁ
tryambakam | yathā naḥ śreyasaḥ karadyathā no vasyasaḥ karadyathā naḥ paśumataḥ karadyathā novyavasāyayāt ||tryambakaṁ yajāmahe sugandhimpuṣṭivardhanam | urvārukamiva bandhanānmṛtyormukṣīya māmṛtāt |eṣa te rudra bhāgastaṁ juṣasva tenāvasena paro mūjavato'tīhyavatatadhanvā pinākahastaḥ kṛttivāsāḥ ||1.8.6|| ( 5)somasya tviṣirasi taveva me tviṣirbhūyādamṛtamasi mṛtyormā pāhi didyonmā pāhyaveṣṭā dandaśūkā nirastaṁ
namuceḥ śiraḥ ||somo rājā varuṇo devā dharmasuvaśca ye | te te vācam̐ suvantāṁ te te prāṇam̐ suvantāṁ te te cakṣuḥ suvantāṁ
te te śrotram̐ suvantām̐ somasya tvā dyumnenābhi ṣiñcāmyagneḥ tejasā sūryasya varcasendrasyendriyeṇa
mitrāvaruṇayorvīryeṇa marutāmojasā kṣatrāṇāṁ kṣatrapatirasyati divaspāhi
samāvavṛtrannadharāgudīcīrahimbudhniyamanu saṁcarantīstāḥ parvatasya vṛṣabhasya pṛṣṭhe nāvaścaranti
svasica iyānāḥ ||rudra yatte krayī paraṁ nāma tasmai hutamasi yameṣṭamasi |prajāpate na tvadetānyanyo viśvā jātāni pari tā babhūva | yatkāmāste juhumastanno astu vayam̐ syāma patayorayīṇām ||1.8.14|| ( 5 )mārutamasi marutāmojo'pāṁ dhārāmbhinddhi ramayata marutaḥ śyenamāyinammanojavasaṁ vṛṣaṇam̐suvṛktim | yena śardha ugramavasṛṣṭameti tadaśvinā pari dhattam̐ svasti ||purovāto varṣañjinvarāvṛtsvāhā vātāvadvarṣannugrarāvṛtsvāhā
stanayanvarṣanbhīmarāvṛtsvāhānaśanyavasphūrjandidyudvarṣantveṣarāvṛtsvāhātirātraṁ varṣanpūrtirāvṛtsvāhābahu hāyamavṛṣāditi śrutarāvṛtsvāhātapati varṣanvirāḍāvṛtsvāhāvasphūrjandidyudvarṣanbhūtarāvṛtsvāhā māndāvāśāḥ śundhyūrajirāḥ | jyotiṣmatīstamasvarīrundatīḥ suphenāḥ | mitrabhṛtaḥ kṣatrabhṛtaḥ surāṣṭrā iha māvata |vṛṣṇo aśvasya saṁdānamasi vṛṣṭyai tvopa nahyāmi ||2.4.7|| ( 5 )agne jātānpra ṇudā naḥ sapatnānpratyajātāñjātavedo nudasva | asme dīdihi sumanā aheḍantava syām̐śarmantrivarūtha udbhit ||sahasā jātānpra ṇudā naḥ sapatnānpratyajātāñjātavedo nudasva | adhi no brūhi sumanasyamāno vayam̐ syāma
pra ṇudā naḥ sapatnān ||catuścatvārim̐śaḥ stomo varco draviṇam̐ ṣoḍaśaḥ stoma ojo draviṇaṁ pṛthivyāḥ purīṣamasyapso nāma |evaśchando varivaśchandaḥ śambhūśchandaḥ paribhūśchanda ācchacchando manaśchando vyacaśchandaḥ
sindhuśchandaḥ samudraṁ chandaḥ salilaṁ chandaḥ saṁyacchando viyacchando bṛhacchando rathaṁtaraṁ
chando nikāyaśchando vivadhaśchando giraśchando bhrajaśchandaḥ saṣṭupchando'nuṣṭupchandaḥ
kakucchandastrikakucchandaḥ kāvyaṁ chando'ṅkupaṁ chandaḥ padapaṅktiśchando'kṣarapaṅktiśchandoviṣṭārapaṅktiśchandaḥ kṣuro bhṛjvāñchandaḥ pracchacchandaḥ pakṣaśchanda evaśchando varivaśchandovayaśchando vayaskṛcchando viśālaṁ chando viṣpardhāśchandaśchadiśchando dūrohaṇaṁ chandastandraṁ
chando'ṅkāṅkaṁ chandaḥ ||4.3.12|| ( 5 )ā me gṛhā bhavantvā prajā ma ā mā yajño viśatu vīryāvān | āpo devīryajñiyā mā viśantu sahasrasya mā bhūmā
mā pra hāsīt ||ā me graho bhavatvā purorukstutaśastre mā viśatām̐ samīcī | ādityā rudrā vasavo me sadasyāḥ sahasrasya mābhūmā mā pra hāsīt ||ā māgniṣṭomo viśatūkthyaścātirātro mā viśatvāpiśarvaraḥ | tiroahniyā mā suhutā ā viśantu sahasrasya mābhūmā mā pra hāsīt ||7.3.13|| ( 5 )25

yo arvantaṁ jighām̐sati tamabhyamīti varuṇaḥ | paro martaḥ paraḥ śvā ||ahaṁ ca tvaṁ ca vṛtrahantsambabhūva sanibhya ā | arātīvā cidadrivo'nu nau śūra mam̐satai bhadrā indrasyarātayaḥ ||abhi kratvendra bhūradha jmanna te vivyaṅmahimānam̐ rajām̐si | svenā hi vṛtram̐ śavasā jaghantha naśatrurantaṁ vividadyudhā te ||7.4.15|| ( 5 )6 interior pausespṛthivyai tvā'ntarikṣāya tvā dive tvā śundhatāṁ lokaḥ pitṛṣadano yavo'si yavayāsmaddveṣo yavayārātīḥ pitṛṇām̐sadanamasi svāveśo'syagregā netṛṇāṁ vanaspatiradhi tvā sthāsyati tasya vittāddevastvā savitā madhvā'naktu
supippalābhyastvauṣadhībhya uddivam̐ stabhānāntarikṣaṁ pṛṇa pṛthivīmupareṇa dṛm̐ha te te dhāmānyuśmasī
gamadhye gāvo yatra bhūriśṛṅgā ayāsaḥ |atrāha tadurugāyasya viṣṇoḥ paramaṁ padamava bhāti bhūreḥ ||viṣṇoḥ karmāṇi paśyata yato vratāni paspaśe | indrasya yujyaḥ sakhā ||tadviṣṇoḥ paramaṁ padam̐ sadā paśyanti sūrayaḥ | divīva cakṣurātatam ||brahmavaniṁ tvā kṣatravanim̐ suprajāvanim̐ rāyaspoṣavaniṁ paryūhāmi
brahma dṛm̐ha kṣatraṁ dṛm̐ha prajāṁ dṛm̐ha rāyaspoṣaṁ dṛm̐ha parivīrasi pari tvā daivīrviśo vyayantāṁ
parīmam̐ rāyaspoṣo yajamānaṁ manuṣyā antarikṣasya tvā sānāvava gūhāmi ||1.3.6|| ( 6 )barhiṣo'haṁ devayajyayā prajāvānbhūyāsaṁ narāśam̐sasyāhaṁ devayajyayā paśumānbhūyāsamagneḥ
sviṣṭakṛto'haṁ devayajyayāyuṣmānyajñena pratiṣṭhāṁ gameyamagnerahamujjitimanūjjeṣam̐somasyāhamujjitimanūjjeṣamagnerahamujjitimanūjjeṣamagnīṣomayorahamujjitimanūjjeṣamindrāgniyorahamuj
jitimanūjjeṣamindrasyāhamujjitimanūjjeṣaṁ mahendrasyāhamujjitimanūjjeṣamagneḥ
sviṣṭakṛto'hamujjitimanūjjeṣaṁ vājasya mā prasaveno dgrābheṇodagrabhīt | athā sapatnām̐ indro menigrābheṇādharām̐ akaḥ ||udgrābhaṁ ca nigrābhaṁ ca brahma devā avīvṛdhan | athā sapatnānindrāgnī me viṣūcīnānvyasyatām ||emā agmannāśiṣo dohakāmā indravanto vanāmahe dhukṣīmahi prajāmiṣam || rohitena tvāgnirdevatāṁ
gamayatu haribhyāṁ tvendro devatāṁ gamayatvetaśena tvā sūryo devatāṁ gamayatu vi te muñcāmi raśanā viraśmīnvi yoktrā yāni paricartanāni dhattādasmāsu draviṇaṁ yacca bhadrampra ṇo brūtādbhāgadhāndevatāsu ||viṣṇoḥ śamyorahaṁ devayajyayā yajñena pratiṣṭhāṁ gameyam̐ somasyāhaṁ devayajyayā suretā reto dhiṣīya
tvaṣṭurahaṁ devayajyayā paśūnām̐ rūpampuṣeyaṁ devānāmpatnīragnirgṛhapatiryajñasya mithunaṁ tayorahaṁ
devayajyayā mithunena pra bhūyāsaṁ vedo'si vittirasi videya karmāsi karuṇamasi kriyāsam̐ sanirasi sanitāsisaneyaṁ ghṛtavantaṁ kulāyinam̐ rāyaspoṣam̐ sahasriṇaṁ vedo dadātu vājinam ||1.6.4|| ( 6 )svādvīṁ tvā svādunā tīvrāṁ tīvreṇāmṛtāmamṛtena sṛjāmi sam̐ somena somo'syaśvibhyāmpacyasva sarasvatyai
pacyasvendrāya sutrāmṇe pacyasva punātu te parisrutam̐ somam̐ sūryasya duhitā | vāreṇa śaśvatā tanā ||vāyuḥ pūtaḥ pavitreṇa pratyaṅksomo atidrutaḥ | indrasya yujyaḥ sakhā ||kuvidaṅga yavamanto yavaṁ cidyathā dāntyanupūrvaṁ viyūya | ihehaiṣāṁ kṛṇuta bhojanāni ye barhiṣo
namovṛktiṁ na jagmuḥ ||āśvinaṁ dhūmramā labhate sārasvatammeṣamaindramṛṣabhamaindramekādaśakapālaṁ nirvapati sāvitraṁ
dvādaśakapālaṁ vāruṇaṁ daśakapālam̐somapratīkāḥ pitarastṛpṇuta vaḍabā dakṣiṇā ||1.8.21|| ( 6 )vayo vā agniryadagnicitpakṣiṇo'śnīyāttamevāgnimadyādārtimārcchetsaṁvatsaraṁ vrataṁ caretsaṁvatsaram̐ hivrataṁ nāti paśurvā eṣa yadagnirhinasti khalu vai tampaśurya enampurastātpratyañcamupacaratitasmātpaścātprāṅupacarya ātmano'him̐sāyai tejo'si tejo me yaccha pṛthivīṁ yaccha pṛthivyai mā pāhi jyotirasi
jyotirme yacchāntarikṣaṁ yacchāntarikṣānmā pāhi suvarasi suvarme yaccha divaṁ yaccha divo māpāhītyāhaitābhirvā ime lokā vidhṛtā yadetā upadadhātyeṣāṁ lokānāṁ vidhṛtyai svayamātṛṇṇā upadhāyahiraṇyeṣṭakā upa dadhātīme vai lokāḥ svayamātṛṇṇā jyotirhiraṇyaṁ yatsvayamātṛṇṇā upadhāya hiraṇyeṣṭakā
upadadhātīmānevaitābhirlokāñjyotiṣmataḥ kurute'tho etābhirevāsmā ime lokāḥ pra bhānti yāste agne sūrye ruca
udyato divamātanvanti raśmibhiḥ | tābhiḥ sarvābhī ruce janāya naskṛdhi ||yā vo devāḥ sūrye ruco goṣvaśveṣu yā rucaḥ | indrāgnī tābhiḥ sarvābhī rucaṁ no dhatta bṛhaspate ||rucaṁ no dhehi brāhmaṇeṣu rucam̐ rājasu naskṛdhi | rucaṁ viśyeṣu śūdreṣu mayi dhehi rucā rucam ||26

dvedhā vā agniṁ cikyānasya yaśa indriyaṁ gacchatyagniṁ vā citamījānaṁ vā yadetā āhutīrjuhotyātmannevayaśa indriyaṁ dhatta īśvaro vā eṣa ārtimārtoryo'gniṁ cinvannadhikrāmati tattvā yāmi brahmaṇā vandamāna itivāruṇyarcā juhuyācchāntirevaiṣāgnerguptirātmano haviṣkṛto vā eṣa yo'gniṁ cinute yathā vai haviḥ
skandatyevaṁ vā eṣa skandati yo'gniṁ citvā striyamupaiti maitrāvaruṇyāmikṣayā yajeta
maitrāvaruṇatāmevopaityātmano'skandāya yo vā agnimṛtusthāṁ vedarturṛturasmai kalpamāna eti pratyevatiṣṭhati saṁvatsaro vā agnirṛtusthāstasya vasantaḥ śiro grīṣmo dakṣiṇaḥ pakṣo varṣāḥ puccham̐ śaraduttaraḥ
pakṣo hemanto madhyampūrvapakṣāścitayo'parapakṣāḥ purīṣamahorātrāṇīṣṭakā eṣa vā agnirṛtusthā ya evaṁvedarturṛturasmai kalpamāna eti pratyeva tiṣṭhati prajāpatirvā etaṁ jyaiṣṭhyakāmo nyadhatta tato vai sajyaiṣṭhyamagacchadya evaṁ vidvānagniṁ cinute jyaiṣṭhyameva gacchati ||5.7.6|| ( 6 )7 interior pausesvājasya mā prasavenodgrābheṇodagrabhīt |athā sapatnām̐ indro me nigrābheṇādharām̐ akaḥ ||udgrābhañca nigrābhañca brahma devā avīvṛdhan |athā sapatnānindrāgnī me viṣūcīnānvyasyatām ||vasubhyastvā rudrebhyastvādityebhyastvā'ktam̐ rihāṇā viyantu vayaḥ | prajāṁ yoniṁ mā nirmṛkṣamā
pyāyantāmāpa oṣadhayo marutāṁ pṛṣatayaḥ stha divaṁ gaccha tato no vṛṣṭimeraya | āyuṣpā agne'syāyurmepāhi cakṣuṣpā agne'si cakṣurme pāhi dhruvā'si yaṁ paridhiṁ paryadhatthā agne deva paṇibhirvīyamāṇaḥ | taṁta etamanu joṣaṁ bharāmi nedeṣa tvadapacetayātai yajñasya pātha upa samitam̐ sam̐srāvabhāgāḥ stheṣā
bṛhantaḥ prastareṣṭhā barhiṣadaśca devā imāṁ vācamabhi viśve gṛṇanta āsadyāsminbarhiṣi
mādayadhvamagnervāmapannagṛhasya sadasi sādayāmi sumnāya sumninī sumne mā dhattaṁ dhuri dhuryau
pātamagne'dabdhāyo'śītatano pāhi mā'dya divaḥ pāhi prasityai pāhi duriṣṭyai pāhi duradmanyai pāhiduścaritādaviṣaṁ naḥ pituṁ kṛṇu suṣadā yonim̐ svāhā devā gātuvido gātuṁ vittvā gātumita manasaspata imaṁno deva deveṣu yajñam̐ svāhā vāci svāhā vāte dhāḥ ||1.1.13|| ( 7 )yuñjate mana uta yuñjate dhiyo viprā viprasya bṛhato vipaścitaḥ |vi hotrā dadhe vayunāvideka inmahī devasya savituḥ pariṣṭutiḥ ||suvāgdeva duryām̐ ā vada devaśrutau deveṣvā ghoṣethāmā no vīro jāyatāṁ karmaṇyo yam̐ sarve'nujīvāma yobahūnāmasadvaśī |idaṁ viṣṇurvi cakrame tredhā ni dadhe padam | samūḍhamasya pām̐sura irāvatī dhenumatī hi bhūtam̐sūyavasinī manave yaśasye |vyaskabhnādrodasī viṣṇurete dādhāra pṛthivīmabhito mayūkhaiḥ ||prācī pretamadhvaraṁ kalpayantī ūrdhvaṁ yajñaṁ nayataṁ mā jīhvaratamatra ramethāṁ varṣmanpṛthivyā divo
vā viṣṇavuta vā pṛthivyā maho vā viṣṇavuta vāntarikṣāddhastau pṛṇasva bahubhirvasavyairā pra yacchadakṣiṇādota savyāt ||viṣṇornukaṁ vīryāṇi pra vocaṁ yaḥ pārthivāni vimame rajām̐si yo askabhāyaduttaram̐ sadhasthaṁ
vicakramāṇastredhorugāyo viṣṇo rarāṭamasi viṣṇoḥ pṛṣṭhamasi viṣṇoḥ śnyaptre stho viṣṇoḥ syūrasi
viṣṇordhruvamasi vaiṣṇavamasi viṣṇave tvā ||1.2.13|| ( 7 )kadā cana starīrasi nendra saścasi dāśuṣe | upopennu maghavanbhūya innu te dānaṁ devasya pṛcyate ||upayāmagṛhīto'syādityebhyastvā || kadā cana pra yucchasyubhe ni pāsi janmanī | turīyāditya savanaṁ ta
indriyamā tasthāvamṛtaṁ divi ||yajño devānāmpratyeti sumnamādityāso bhavatā mṛḍayantaḥ | ā vorvācī sumatirvavṛtyādam̐hościdyāvarivovittarāsat ||vivasva ādityaiṣa te somapīthastena mandasva tena tṛpya tṛpyāsma te vayaṁ tarpayitāro yā divyā vṛṣṭistayā tvāśrīṇāmi ||1.4.22|| ( 7 )yo vai devāndevayaśasenārpayati manuṣyānmanuṣyayaśasena devayaśasyeva deveṣu bhavati manuṣyayaśasī
manuṣyeṣu yānprācīnamāgrayaṇādgrahāngṛhṇīyāttānupām̐śu gṛhṇīyādyānūrdhvām̐stānupabdimato devāneva
taddevayaśasenārpayati manuṣyānmanuṣyayaśasena devayaśasyeva deveṣu bhavati manuṣyayaśasī
manuṣyeṣvagniḥ prātaḥsavane pātvasmānvaiśvānaro mahinā viśvaśambhūḥ | sa naḥ pāvako draviṇaṁ

27

dadhātvāyuṣmantaḥ sahabhakṣāḥ syāma || viśve devā maruta indro asmānasmindvitīye savane na jahyuḥ |āyuṣmantaḥ priyameṣāṁ vadanto vayaṁ devānām̐ sumatau syāma ||idaṁ tṛtīyam̐ savanaṁ kavīnāmṛtena ye camasamairayanta | te saudhanvanāḥ suvarānaśānāḥ sviṣṭiṁ no abhivasīyo nayantu ||āyatanavatīrvā anyā āhutayo hūyante'nāyatanā anyā yā āghāravatīstā āyatanavatīryāḥ saumyāstā anāyatanāaindravāyavamādāyāghāramāghārayedadhvaro yajño'yamastu devā oṣadhībhyaḥ paśave no janāya viśvasmai
bhūtāyādhvaro'si sa pinvasva ghṛtavaddeva someti saumyā eva tadāhutīrāyatanavatīḥ karotyāyatanavānbhavati
ya evaṁ vedātho dyāvāpṛthivī eva ghṛtena vyunatti te vyutte upajīvanīye bhavata upajīvanīyo bhavati ya evaṁvedaiṣa te rudra bhāgo yaṁ nirayācathāstaṁ juṣasva vidergaupatyam̐ rāyaspoṣam̐suvīryam̐ saṁvatsarīṇām̐svastim ||manuḥ putrebhyo dāyaṁ vyabhajatsa nābhānediṣṭhambrahmacaryaṁ vasantaṁ nirabhajatsaāgacchatso'bravītkathā mā nirabhāgiti na tvā nirabhākṣamityabravīdaṅgirasa ime sattamāsate te suvargaṁ
lokaṁ na pra jānanti tebhya idambrāhmaṇambrūhi te suvargaṁ lokamyanto ya eṣāmpaśavastām̐ste dāsyantīti
tadebhyo'bravītte suvargaṁ lokaṁ yanto ya eṣāmpaśava āsantānasmā adadustampaśubhiścarantaṁ yajñavāstau
rudra āgacchatso'bravīnmama vā ime paśava ityadurvai mahyamimānityaravīnna vai tasya ta īśata
ityabravīdyadyajñavāstau hīyate mama vai taditi tasmādyajñavāstu nābhyavetyam̐ so'bravīdyajñe mā bhajātha
te paśūnnābhi mam̐sya iti tasmā etammanthinaḥ sam̐srāvamajuhottato vai tasya rudraḥ paśūnnābhyamanyata
yatraitamevaṁ vidvānmanthinaḥ sam̐srāvaṁ juhoti na tatra rudraḥ paśūnabhi manyate ||3.1.9|| ( 7 )ā vāyo bhūṣa śucipā upa naḥ sahasraṁ te niyuto viśvavāra | upo te andho madyamayāmi yasya deva dadhiṣe
pūrvapeyam ||ākūtyai tvā kāmāya tvā samṛdhe tvā kikkiṭā te manaḥ prajāpataye svāhā kikkiṭā te prāṇaṁ vāyave svāhā kikkiṭā
te cakṣuḥ sūryāya svāhā kikkiṭā te śrotraṁ dyāvāpṛthivībhyām̐ svāhā kikkiṭā te vācam̐ sarasvatyai svāhā tvaṁturīyā vaśinī vaśāsi sakṛdyattvā manasā garbha āśayat | vaśā tvaṁ vaśinī gaccha devāntsatyāḥ santu
yajamānasya kāmāḥ ||ajāsi rayiṣṭhā pṛthivyām̐ sīdordhvāntarikṣamupa tiṣṭhasva divi te bṛhadbhāḥ |tantuṁ tanvanrajaso bhānumanvihi jyotiṣmataḥ patho rakṣa dhiyā kṛtān |anulbaṇaṁ vayata joguvāmapo manurbhava janayā daivyaṁ janam ||manaso havirasi prajāpatervarṇo gātrāṇāṁ te gātrabhājo bhūyāsma ||3.4.2|| ( 7 )8 interior pauses
pratyuṣṭam̐ rakṣaḥ pratyuṣṭā arātayo'gnervastejiṣṭhena tejasā niṣṭapāmigoṣṭhaṁ mā nirmṛkṣaṁ vājinaṁ tvā sapatnasāham̐ saṁ mārjmi vācaṁ prāṇaṁ cakṣuḥ śrotraṁ prajāṁ yoniṁ
mā nirmṛkṣaṁ vājinīṁ tvā sapatnasāhīm̐ saṁ mārjmyāśāsānā saumanasaṁ prajām̐ saubhāgyaṁ tanūm |agneranuvratā bhūtvā saṁ nahye sukṛtāya kam ||suprajasastvā vayam̐ supatnīrupa sedima |agne sapatnadambhanamadabdhāso adābhyam ||imaṁ vi ṣyāmi varuṇasya pāśaṁ yamabadhnīta savitā suketaḥ |dhātuśca yonau sukṛtasya loke syonaṁ me saha patyā karomi ||samāyuṣā saṁ prajayā samagne varcasā punaḥ |saṁ patnī patyā'haṁ gacche samātmā tanuvā mama ||mahīnāṁ payo'syoṣadhīnām̐ rasastasya te'kṣīyamāṇasya nirvapāmi mahīnāṁ payo'syoṣadhīnām̐ raso'dabdhena
tvā cakṣuṣā'vekṣe suprajāstvāya tejo'si tejo'nu prehyagniste tejo mā vi naidagnerjihvāsi subhūrdevānāṁ
dhāmnedhāmne devebhyo yajuṣeyajuṣe bhava śukramasi jyotirasi tejo'si devo vaḥ savitotpunātvacchidreṇa
pavitreṇa vasoḥ sūryasya raśmibhiḥ śukraṁ tvā śukrāyāṁ dhāmnedhāmne devebhyo yajuṣeyajuṣe gṛhṇāmi
jyotistvā jyotiṣyarcistvā'rciṣi dhāmnedhāmne devebhyo yajuṣeyajuṣe gṛhṇāmi ||1.1.10|| ( 8 )udu tyaṁ jātavedasaṁ devaṁ vahanti ketavaḥ | dṛśe viśvāya sūryam ||citraṁ devānāmudagādanīkaṁ cakṣurmitrasya varuṇasyāgneḥ | ā'prā dyāvāpṛthivī antarikṣam̐ sūrya ātmājagatastasthuṣaśca ||agne naya supathā rāye asmānviśvāni deva vayunāni vidvān | yuyodhyasmajjuhurāṇameno bhūyiṣṭhāṁ tenamauktiṁ vidhema ||28

divaṁ gaccha suvaḥ pata rūpeṇa vo rūpamabhyaimi vayasā vayaḥ |tutho vo viśvavedā vi bhajatu varṣiṣṭhe adhi nāke |etatte agne rādha aiti somacyutaṁ tanmitrasya pathā nayartasya pathā preta candradakṣiṇā yajñasya pathāsuvitā nayantīrbrāhmaṇamadya rādhyāsamṛṣimārṣeyampitṛmantampaitṛmatyam̐ sudhātudakṣiṇaṁ vi suvaḥ
paśya vyantarikṣaṁ yatasva sadasyairasmaddātrā devatrā gacchata madhumatīḥ pradātāramā
viśatānavahāyāsmāndevayānena patheta sukṛtāṁ loke sīdata tannaḥ sam̐skṛtam ||1.4.43|| ( 8 )aganma suvaḥ suvaraganma saṁdṛśaste mā cchitsi yatte tapastasmai te mā vṛkṣi subhūrasi śreṣṭho
raśmīnāmāyurdhā asyāyurme dhehi varcodhā asi varco mayi dhehīdamahamamumbhrātṛvyamābhyo
digbhyo'syai divo'smādantarikṣādasyai pṛthivyā asmādannādyānnirbhajāmi nirbhaktaḥ sa yaṁ dviṣmaḥ | saṁjyotiṣābhūvamaindrīmāvṛtamanvāvarte samahamprajayā sammayā prajā samaham̐ rāyaspoṣeṇa sammayārāyaspoṣaḥ samiddho agne me dīdihi sameddhā te agne dīdyāsaṁ vasumānyajño vasīyānbhūyāsamagna āyūm̐ṣi
pavasa ā suvorjamiṣaṁ ca naḥ | āre bādhasva ducchunām ||agne pavasva svapā asme varcaḥ suvīryaṁ | dadhatpoṣam̐ rayimmayi ||agne gṛhapate sugṛhapatirahaṁ tvayā gṛhapatinā bhūyāsam̐ sugṛhapatirmayā tvaṁ gṛhapatinā bhūyāḥ śatam̐himāstāmāśiṣamā śāse tantave jyotiṣmatīṁ tāmāśiṣamā śāse'muṣmai jyotiṣmatīṁ kastvā yunakti sa tvā vimuñcatvagne vratapate vratamacāriṣaṁ tadaśakaṁ tanme'rādhi yajño babhūva sa ā babhūva sa pra jajñe savāvṛdhe | sa devānāmadhipatirbabhūva so asmām̐ adhipatīnkarotu vayam̐ syāma patayo rayīṇām ||gomām̐ agne'vimām̐ aśvī yajño nṛvatsakhā sadamidapramṛṣyaḥ | iḍāvām̐ eṣo asura prajāvāndīrgho rayiḥ
pṛthubudhnaḥ sabhāvān ||1.6.6|| ( 8 )upayāmagṛhīto'si nṛṣadaṁ tvā druṣadambhuvanasadamindrāya juṣṭaṁ gṛhṇāmyeṣa te yonirindrāya
tvopayāmagṛhīto'syapsuṣadaṁ tvā ghṛtasadamvyomasadamindrāya juṣṭaṁ gṛhṇāmyeṣa te yonirindrāya
tvopayāmagṛhīto'si pṛthiviṣadaṁ tvāntarikṣasadamnākasadamindrāya juṣṭaṁ gṛhṇāmyeṣa te yonirindrāya tvā ||ye grahāḥ pañcajanīnā yeṣāṁ tisraḥ paramajāḥ | daivyaḥ kośaḥ samubjitaḥ | teṣāṁ viśipriyāṇāmiṣamūrjam̐
samagrabhīmeṣa te yonirindrāya tvā ||apām̐ rasamudvayasam̐ sūryaraśmim̐ samābhṛtam | apām̐ rasasya yo rasastaṁ vo gṛhṇāmyuttamameṣa teyonirindrāya tvā ||ayā viṣṭhā janayankarvarāṇi sa hi ghṛṇirururvarāya gātuḥ | sa pratyudaiddharuṇo madhvo agram̐ svāyāṁ
yattanuvāṁ tanūmairayata |upayāmagṛhīto'si prajāpataye tvā juṣṭaṁ gṛhṇāmyeṣa te yoniḥ prajāpataye tvā ||1.7.12|| ( 8 )aindrāgnamekādaśakapālammārutīmāmikṣāṁ vāruṇīmāmikṣāṁ kāyamekakapālaṁ praghāsyānhavāmahe
maruto yajñavāhasaḥ karambheṇa sajoṣasaḥ ||mo ṣū ṇa indra pṛtsu devāstu sma te śuṣminnavayā | mahī hyasya mīḍhuṣo yavyā | haviṣmato maruto vandategīḥ ||
yadgrāme yadaraṇye yatsabhāyāṁ yadindriye | yacchūdre yadarya enaścakṛmā vayam | yadekasyādhi dharmaṇi
tasyāvayajanamasi svāhā ||akrankarma karmakṛtaḥ saha vācā mayobhuvā | devebhyaḥ karma kṛtvāstampreta sudānavaḥ ||1.8.3|| ( 8 )vasavastvā pra bṛhantu gāyatreṇa cchandasāgneḥ priyampātha upehi rudrāstvā pra bṛhantu traiṣṭubhena
cchandasendrasya priyampātha upehyādityāstvā pra bṛhantu jāgatena cchandasā viśveṣāṁ
devānāmpriyampātha upehi māndāsu te śukra śukramā dhūnomi bhandanāsu kotanāsu nūtanāsu reśīṣu meṣīṣu
vāśīṣu viśvabhṛtsu mādhvīṣu kakuhāsu śakvarīṣu śukrāsu te śukra śukramā dhūnomi śukraṁ te śukreṇa
gṛhṇāmyahno rūpeṇa sūryasya raśmibhiḥ |āsminnugrā acucyavurdivo dhārā asaścata ||kakuham̐ rūpaṁ vṛṣabhasya rocate bṛhatsomaḥ somasya purogāḥ śukraḥ śukrasya purogāḥ |yatte somādābhyaṁ nāma jāgṛvi tasmai te soma somāya svāhośiktvaṁ deva soma gāyatreṇa cchandasāgneḥ
priyampātho apīhi vaśī tvaṁ deva soma traiṣṭubhena cchandasendrasya priyampātho apīhyasmatsakhā tvaṁdeva soma jāgatena cchandasā viśveṣāṁ devānāmpriyampātho apīhyā naḥ prāṇa etu parāvata
āntarikṣāddivaspari | āyuḥ pṛthivyā adhyamṛtamasi prāṇāya tvā |indrāgnī me varcaḥ kṛṇutāṁ varcaḥ somo bṛhaspatiḥ | varco me viśve devā varco me dhattamaśvinā ||dadhanve vā yadīmanu vocadbrahmāṇi veru tat | pari viśvāni kāvyā nemiścakramivābhavat ||3.3.3|| ( 8 )29pūrṇā paścāduta pūrṇā purastādunmadhyataḥ paurṇamāsī jigāya |tasyāṁ devā adhi saṁvasanta uttame nāka iha mādayantām ||yatte devā adadhurbhāgadheyamamāvāsye saṁvasanto mahitvā |sā no yajñaṁ pipṛhi viśvavāre rayiṁ no dhehi subhage suvīram ||niveśanī saṅgamanī vasūnāṁ viśvā rūpāṇi vasūnyāveśayantī |sahasrapoṣam̐ subhagā rarāṇā sā na ā ganvarcasā saṁvidānā ||agnīṣomau prathamau vīryeṇa vasūnrudrānādityāniha jinvatam |mādhyam̐ hi paurṇamāsaṁ juṣethāṁ brahmaṇā vṛddhau sukṛtena sātāvathāsmabhyam̐ sahavīrām̐ rayiṁ ni
yacchatam ||ādityāścāṅgirasaścāgnīnādadhata te darśapūrṇamāsau praipsanteṣāmaṅgirasāṁ niruptam̐ havirāsīdathādityāetau homāvapaśyantāvajuhavustato vai te darśapūrṇamāsau pūrva ālabhanta darśapūrṇamāsāvālabhamāna etau
homau purastājjuhuyātsākṣādeva darśapūrṇamāsāvā labhate brahmavādino vadanti sa tvai darśapūrṇamāsāvā
labheta ya enayoranulomaṁ ca pratilomaṁ ca vidyādityimāvāsyāyā ūrdhvaṁ tadanulomaṁ paurṇamāsyai
pratīcīnaṁ tatpratilomaṁ yatpaurṇamāsīṁ pūrvāmālabheta pratilomamenāvā
labhetāmumapakṣīyamāṇamanvapa kṣīyeta sārasvatau homau purastājjuhuyādamāvāsyā vai
sarasvatyanulomamevaināvā labhate'mumāpyāyamānamanvā pyāyata āgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṁ
purastānnirvapetsarasvatyai carum̐ sarasvate dvādaśakapālaṁ yadāgneyo bhavatyagnirvai yajñamukhaṁ
yajñamukhamevarddhiṁ purastāddhatte yadvaiṣṇavo bhavati yajño vai viṣṇuryajñamevārabhya pra tanutesarasvatyai carurbhavati sarasvate dvādaśakapālo'māvāsyā vai sarasvatī pūrṇamāsaḥ sarasvāntāveva sākṣādā
rabhata ṛdhnotyābhyāṁ dvādaśakapālaḥ sarasvate bhavati mithunatvāya prajātyai mithunau gāvau dakṣiṇā
samṛddhyai ||3.5.1|| ( 8 )cittiṁ juhomi manasā ghṛtenetyāhādābhyā vai nāmaiṣāhutirvaiśvakarmaṇī nainaṁ cikyānambhrātṛvyo
dabhnotyatho devatā evāva runddhe'gne tamadyeti paṅktyā juhoti paṅktyāhutyā yajñamukhamā rabhate sapta teagne samidhaḥ sapta jihvā ityāha hotrā evāva runddhe'gnirdevebhyo'pākrāmadbhāgadheyamicchamānastasmā
etadbhāgadheyamprāyacchannetadvā agneragnihotrametarhi khalu vā eṣa jāto yarhi sarvaścito jātāyaivāsmā
annamapi dadhāti sa enamprītaḥ prīṇāti vasīyānbhavati brahmavādino vadanti yadeṣa gārhapatyaścīyate'tha
kvāsyāhavanīya ityisāvāditya iti brūyādetasminhi sarvābhyo devatābhyo juhvati ya evaṁ vidvānagniṁ cinutesākṣādeva devatā ṛdhnotyagne yaśasvinyaśasemamarpayendrāvatīmapacitīmihā vaha | ayammūrdhā parameṣṭhī
suvarcāḥ samānānāmuttamaśloko astu ||bhadrampaśyanta upa seduragre tapo dīkṣāmṛṣayaḥ suvarvidaḥ | tataḥ kṣatrambalamojaśca jātaṁ adasmai devāabhi saṁ namantu ||dhātā vidhātā paramota saṁdṛkprajāpatiḥ parameṣṭhī virājā | stomāśchandām̐si nivido ma āhuretasmairāṣṭramabhi saṁ namāma ||abhyāvartadhvamupa meta sākamayam̐ śāstādhipatirvo astu | asya vijñānamanu sam̐rabhadhvamimampaścādanu jīvātha sarve || rāṣṭrabhṛta etā upa dadhātyeṣā vā agneścitī rāṣṭrabhṛ
ttayaivāsminrāṣṭraṁ dadhāti rāṣṭrameva bhavati nāsmādrāṣṭrambhram̐śate ||5.7.4|| ( 8 )mayobhūrvāto abhi vātūsrā ūrjasvatīroṣadhīrā riśantām | pīvasvatīrjīvadhanyāḥ pibantvavasāya padvate rudramṛḍa ||
yāḥ sarūpā virūpā ekarūpā yāsāmagniriṣṭyā nāmāni veda | yā aṅgirasastapaseha cakrustābhyaḥ parjanya mahiśarma yaccha || yā deveṣu tanuvamairayanta yāsām̐ somo viśvā rūpāṇi veda | tā asmabhyampayasā pinvamānāḥ
prajāvatīrindra goṣṭhe rirīhi ||prajāpatirmahyametā rarāṇo viśvairdevaiḥ pitṛbhiḥ saṁvidānaḥ | śivāḥ satīrupa no goṣṭhamākastāsāṁ
vayamprajayā sam̐ sadema ||iha dhṛtiḥ svāheha vidhṛtiḥ svāheha rantiḥ svāheha ramatiḥ svāhā mahīmū ṣu sutrāmāṇam ||7.4.17|| ( 8 )9 interior pauses
urum̐ hi rājā varuṇaścakāra sūryāya panthāmanvetavā u | apade pādā pratidhātave'karutāpavaktāhṛdayāvidhaścit ||30śataṁ te rājanbhiṣajaḥ sahasramurvī gambhīrā sumatiṣṭe astu | bādhasva dveṣo nirṛtimparācaiḥ kṛtaṁ cidenaḥ
pra mumugdhyasmat ||abhiṣṭhito varuṇasya pāśo'gneranīkamapa ā viveśa | apāṁ napātpratirakṣannasuryaṁ damedame samidhaṁ
yakṣyagne | prati te jihvā ghṛtamuccaraṇyetsamudre te hṛdayamapsvantaḥ | saṁ tvā viśantvoṣadhīrutāpo
yajñasya tvā yajñapate havirbhiḥ | sūktavāke namovāke vidhemāvabhṛtha nicaṅkuṇa nicerurasi nicaṅkuṇāva
devairdevakṛtameno'yāḍava martyairmartyakṛtamurorā no deva riṣaspāhi sumitrā na āpa oṣadhayaḥ santu
durmitrāstasmai bhūyāsuryo'smāndveṣṭi yaṁ ca vayaṁ dviṣmo devīrāpa eṣa vo garbhastaṁ vaḥ suprītam̐subhṛtamakarma deveṣu naḥ sukṛto brūtātpratiyuto varuṇasya pāśaḥ pratyasto varuṇasya pāśaedho'syedhiṣīmahi samidasi tejo'si tejo mayi dhehyapo anvacāriṣam̐ rasena samasṛkṣmahi | payasvām̐ agnaāgamaṁ tammā sam̐ sṛja varcasā ||1.4.45|| ( 9 )deva savitaḥ pra suva yajñampra suva yajñapatimbhagāya divyo gandharvaḥ | ketapūḥ ketaṁ naḥ punātu
vācaspatirvācamadya svadāti naḥ ||indrasya vajro'si vārtraghnastvayāyaṁ vṛtraṁ vadhyāt ||vājasya nu prasave mātarammahīmaditiṁ nāma vacasā karāmahe | yasyāmidaṁ viśvambhuvanamāviveśa
tasyāṁ no devaḥ savitā dharma sāviṣat ||apsvantaramṛtamapsu bheṣajamapāmuta praśastiṣvaśvā bhavatha vājinaḥ ||vāyurvā tvā manurvā tvā gandharvāḥ saptavim̐śatiḥ | te agre aśvamāyuñjante asmiñjavamādadhuḥ ||apāṁ napādāśuhemanya ūrmiḥ kakudmānpratūrtirvājasātamastenāyaṁ vājam̐ set ||viṣṇoḥ kramo'si viṣṇoḥ krāntamasi viṣṇorvikrāntamasyaṅkau nyaṅkāvabhito rathaṁ yau dhvāntaṁ
vātāgramanu saṁcarantau dūrehetirindriyāvānpatatrī te no'gnayaḥ paprayaḥ pārayantu ||1.7.7|| ( 9 )saṁ tvā nahyāmi payasā ghṛtena saṁ tvā nahyāmyapa oṣadhībhiḥ | saṁ tvā nahyāmi prajayāhamadya sā dīkṣitā
sanavo vājamasme ||praitu brahmaṇaspatnī vediṁ varṇena sīdatu |athāhamanukāminī sve loke viśā iha |suprajasastvā vayam̐ supatnīrupa sedima | agne sapatnadambhanamadabdhāso adābhyam ||imaṁ vi ṣyāmi varuṇasya pāśaṁ yamabadhnīta savitā suketaḥ | dhātuśca yonau sukṛtasya loke syonamme sahapatyā karomi ||prehyudehyṛtasya vāmīranvagniste'graṁ nayatvaditirmadhyaṁ dadatām̐ rudrāvasṛṣṭāsi yuvā nāma mā māhim̐sīrvasubhyo rudrebhya ādityebhyo viśvebhyo vo devebhyaḥ pannejanīrgṛhṇāmi yajñāya vaḥ pannejanīḥ
sādayāmi viśvasya te viśvāvato vṛṣṇiyāvataḥ tavāgne vāmīranu saṁdṛśi viśvā retām̐si dhiṣīyāgandevānyajño ni
devīrdevebhyo yajñamaśiṣannasmintsunvati yajamāna āśiṣaḥ svāhākṛtāḥ samudreṣṭhā gandharvamā tiṣṭhatānu |vātasya patmanniḍa īḍitāḥ ||3.5.6|| ( 9 )bhūrbhuvaḥsuvarvasavastvā'ñjantu gāyatreṇa cchandasā rudrāsstvāñjantu traiṣṭubhena
cchandasādityāstvāñjantu jāgatena cchandasā yadvāto apo agamadindrasya tanuvampriyām | etam̐ stotaretena
pathā punaraśvamā vartayāsi naḥ ||lājī3ñchācī3nyaśo mamā3m |yavyāyai gavyāyā etaddevā annamattaitadannamaddhi prajāpate ||yuñjanti bradhnamaruṣaṁ carantampari tasthuṣaḥ | rocante rocanā divi ||yuñjantyasya kāmyā harī vipakṣasā rathe | śoṇā dhṛṣṇū nṛvāhasā ||ketuṁ kṛṇvannaketave peśo maryā apeśase | samuṣadbhirajāyathāḥ ||7.4.20|| ( 9 )10 interior pausesetaṁ yuvānampari vo dadāmi tena krīḍantīścarata priyeṇa | mā naḥ śāpta januṣā subhāgā rāyaspoṣeṇa samiṣā
madema ||namo mahimna uta cakṣuṣe te marutāmpitastadahaṁ gṛṇāmi | anu manyasva suyajā yajāma juṣṭaṁ
devānāmidamastu havyam ||devānāmeṣa upanāha āsīdapāṁ garbha oṣadhīṣu nyaktaḥ | somasya drapsamavṛṇīta pūṣābṛhannadrirabhavattadeṣām ||31

pitā vatsānāmpatiraghniyānāmatho pitā mahatāṁ gargarāṇām | vatso jarāyu pratidhukpīyūṣa āmikṣā mastu
ghṛtamasya retaḥ ||tvāṁ gāvo'vṛṇata rājyāya tvām̐ havanta marutaḥ svarkāḥ | varṣmankṣatrasya kakubhi śiśriyāṇastato na ugro vi
bhajā vasūni ||vyṛddhena vā eṣa paśunā yajate yasyaitāni na kriyanta eṣa ha tvai samṛddhena yajate yasyaitāni kriyante ||3.3.9||( 10 )
sūryo mā devo devebhyaḥ pātu vāyurantarikṣādyajamāno'gnirmā pātu cakṣuṣaḥ | sakṣa śūṣa savitarviśvacarṣaṇa
etebhiḥ soma nāmabhirvidhema te tebhiḥ soma nāmabhirvidhema te |ahamparastādahamavastādahaṁ jyotiṣā vi tamo vavāra | yadantarikṣaṁ tadu me pitābhūdaham̐ sūryamubhayato
dadarśāhambhūyāsamuttamaḥ samānānāmā samudrādāntarikṣātprajāpatirudadhiṁ cyāvayātīndraḥ pra snautu
maruto varṣayantūnnambhaya pṛthivīmbhinddhīdaṁ divyaṁ nabhaḥ | udno divyasya no dehīśāno vi sṛjā dṛtim ||paśavo vā ete yadāditya eṣa rudro yadagniroṣadhīḥ prāsyāgnāvādityaṁ juhoti rudrādeva paśūnantardadhātyathooṣadhīṣveva paśūnprati ṣṭhāpayati kaviryajñasya vi tanoti panthāṁ nākasya pṛṣṭhe adhi rocane divaḥ | yena
havyaṁ vahasi yāsi dūta itaḥ pracetā amutaḥ sanīyān ||yāste viśvāḥ samidhaḥ santyagne yāḥ pṛthivyāmbarhiṣi sūrye yāḥ | tāste gacchantvāhutiṁ ghṛtasya devāyate
yajamānāya śarma ||āśāsānaḥ suvīryam̐ rāyaspoṣam̐ svaśviyam | bṛhaspatinā rāyā svagākṛto mahyaṁ yajamānāya tiṣṭha ||3.5.5|| ( 10)

11 interior pauses
agne gobhirna ā gahīndo puṣṭyā juṣasva naḥ | indro dhartā gṛheṣu naḥ ||savitā yaḥ sahasriyaḥ sa no gṛheṣu rāraṇat | ā puṣā etvā vasu ||dhātā dadātu no rayimīśāno jagataspatiḥ | sa naḥ pūrṇena vāvanat ||tvaṣṭā yo vṛṣabho vṛṣā sa no gṛheṣu rāraṇat | sahasreṇāyutena ca ||yena devā amṛtaṁ dīrgham̐ śravo divyairayanta | rāyaspoṣa tvamasmabhyaṁ gavāṁ kulmiṁ jīvasa ā yuvasva ||agnirgṛhapatiḥ somo viśvavaniḥ savitā sumedhāḥ svāhā |agne gṛhapate yaste ghṛtyo bhāgastena saha oja ākramamāṇāya dhehi śraiṣṭhyātpatho mā yoṣaṁ mūrdhā
bhūyāsam̐ svāhā ||2.4.5|| ( 11 )juṣṭo vāco bhūyāsaṁ juṣṭo vācaspataye devi vāk | yadvāco madhumattasminmā dhāḥ svāhā sarasvatyai ||ṛcā stomam̐ samardhaya gāyatreṇa rathaṁtaram | bṛhadgāyatravartani ||yaste drapsa skandati yaste am̐śurbāhucyuto dhiṣaṇayorupasthāt | adhvaryorvā pari yaste
pavitrātsvāhākṛtamindrāya taṁ juhomi ||yo drapso am̐śuḥ patitaḥ pṛthivyāmparivāpātpuroḍāśātkarambhāt | dhānāsomānmanthina indraśukrātsvāhākṛtamindrāya taṁ juhomi ||yaste drapso madhumām̐ indriyāvāntsvāhākṛtaḥ punarapyeti devān | divaḥ pṛthivyāḥ
paryantarikṣātsvāhākṛtamindrāya taṁ juhomi ||adhvaryurvā ṛtvijāmprathamo yujyate tena stomo yoktavya ityāhurvāgagregā agra etvṛjugā devebhyo yaśo mayi
dadhatī prāṇānpaśuṣu prajāmmayi ca yajamāne cetyāha vācameva tadyajñamukhe yunakti vāstu vāetadyajñasya kriyate yadgrahāngṛhītvā bahiṣpavamānam̐ sarpanti parāñco hi yanti parācībhiḥ stuvatevaiṣṇavyarcā punaretyopa tiṣṭhate yajño vai viṣṇuryajñamevākarviṣṇo tvaṁ no antamaḥ śarma yaccha sahantya| pra te dhārā madhuścuta utsaṁ duhrate akṣitamityāha yadevāsya śayānasyopaśuṣyati tadevāsyaitenāpyāyayati||3.1.10|| ( 11 )āyurdā agne haviṣo juṣāṇo ghṛtapratīko ghṛtayoniredhi | ghṛtampītvā madhu cāru gavyampiteva putramabhirakṣatādimam ||ā vṛścyate vā etadyajamāno'gnibhyāṁ yadenayoḥ śṛtaṁkṛtyāthānyatrāvabhṛthamavaityāyurdā agne haviṣo
juṣāṇa ityavabhṛthamavaiṣyañjuhuyādāhutyaivainau śamayati nārtimārcchati yajamāno
yatkusīdamapratīttammayi yena yamasya balinā carāmi | ihaiva sanniravadaye tadetattadagne anṛṇo bhavāmi |viśvalopa viśvadāvasya tvāsañjuhomyagdhādeko'hutādekaḥ samasanādekaḥ | te naḥ kṛṇvantu bheṣajam̐ sadaḥ
saho vareṇyam ||32ayaṁ no nabhasā puraḥ sam̐sphāno abhi rakṣatu | gṛhāṇāmasamartyai bahavo no gṛhā asan ||sa tvaṁ no nabhasaspata ūrjaṁ no dhehi bhadrayā | punarno naṣṭamā kṛdhi punarno rayimā kṛdhi ||deva sam̐sphāna sahasrapoṣasyeśiṣe sa no rāsvājyānim̐ rāyaspoṣam̐ suvīryam̐ saṁvatsarīṇām̐ svastim ||agnirvāva yama iyaṁ yamī kusīdaṁ vā etadyamasya yajamāna ā datte yadoṣadhībhirvedim̐ stṛṇāti
yadanupauṣya prayāyādgrīvabaddhamenamamuṣmim̐lloke nenīyeranyatkusīdamapratīttammayītyupauṣatīhaiva
sanyamaṁ kusīdaṁ niravadāyānṛṇaḥ suvargaṁ lokameti yadi miśramiva caredañjalinā saktūnpradāvyejuhuyādeṣa vā agnirvaiśvānaro yatpradāvyaḥ sa evainadgama svadayatyahnāṁ vidhānyāmekāṣṭakāyāmapūpaṁ
catuḥśarāvampaktvā prātaretena kakṣamupauṣedyadi dahati puṇyasamambhavati yadi na dahatipāpasamametena ha sma vā ṛṣayaḥ purā vijñānena dīrghasattramupa yanti yo vāupadraṣṭāramupaśrotāramanukhyātāraṁ vidvānyajate samamuṣmim̐lloka iṣṭāpūrtena gacchate'gnirvā upadraṣṭā
vāyurupaśrotādityo'nukhyātā tānya evaṁ vidvānyajate samamuṣmim̐lloka iṣṭāpūrtena gacchate'yaṁ no nabhasāpura ityāhāgnirvai nabhasā puro'gnimeva tadāhaitanme gopāyeti sa tvaṁ no nabhasaspata ityāha vāyurvai
nabhasaspatirvāyumeva tadāhaitanme gopāyeti deva sam̐sphānetyāhāsau vā ādityo devaḥ sam̐sphānaādityameva tadāhaitanme gopāyeti ||3.3.8|| ( 11 )vasavastvā dhūpayantu gāyatreṇa cchandasāṅgirasvadrudrāstvā dhūpayantu traiṣṭubhena
cchandasāṅgirasvadādityāstvā dhūpayantu jāgatena cchandasāṅgirasvadviśve tvā devā vaiśvānarā
dhūpayantvānuṣṭubhena cchandasāṅgirasvadindrastvā dhūpayatvaṅgirasvadviṣṇustvādhūpayatvaṅgirasvadvaruṇastvā dhūpayatvaṅgirasvadaditistvā devī viśvadevyāvatī pṛthivyāḥ
sadhasthe'ṅgirasvatkhanatvavaṭa devānāṁ tvā patnīrdevīrviśvadevyāvatīḥ pṛthivyāḥ
sadhasthe'ṅgirasvaddadhatūkhe dhiṣaṇāstvā devīrviśvadevyāvatīḥ pṛthivyāḥ
sadhasthe'ṅgirasvadabhīndhatāmukhe gnāstvā devīrviśvadevyāvatīḥ pṛthivyāḥ
sadhasthe'ṅgirasvacchrapayantūkhe varūtrayo janayastvā devīrviśvadevyāvatīḥ pṛthivyāḥ
sadhasthe'ṅgirasvatpacantūkhe |mitraitāmukhāmpacaiṣā mā bhedi |etāṁ te pari dadāmyabhittyai | abhīmāṁ mahinā divammitro babhūva saprathāḥ | uta śravasā pṛthivīm ||mitrasya carṣaṇīdhṛtaḥ śravo devasya sānasim | dyumnaṁ citraśravastamam ||devastvā savitodvapatu supāṇiḥ svaṅguriḥ | subāhuruta śaktyā ||apadyamānā pṛthivyāśā diśa ā pṛṇa | uttiṣṭha bṛhatī bhavordhvā tiṣṭha dhruvā tvam ||vasavastvācchṛndantu gāyatreṇa cchandasāṅgirasvadrudrāstvācchṛndantu traiṣṭubhena
cchandasāṅgirasvadādityāstvācchṛndantu jāgatena cchandasāṅgirasvadviśve tvā devā vaiśvānarā ācchṛndantvānuṣṭubhena cchandasāṅgirasvat ||4.1.6|| ( 11 )dhruvakṣitirdhruvayonirdhruvāsi dhruvāṁ yonimā sīda sādhyā | ukhyasya
ketumprathamampurastādaśvinādhvaryū sādayatāmiha tvā ||sve dakṣe dakṣapiteha sīda devatrā pṛthivī bṛhatī rarāṇā | svāsasthā tanuvā saṁ viśasva pitevaidhi sūnava
āsuśevāśvinādhvaryū sādayatāmiha tvā ||kulāyinī vasumatī vayodhā rayiṁ no vardha bahulam̐ suvīram |apāmatiṁ durmatimbādhamānā rāyaspoṣe yajñapatimābhajantī suvardhehi yajamānāya poṣamaśvinādhvaryūsādayatāmiha tvā ||agneḥ purīṣamasi devayānī tāṁ tvā viśve abhi gṛṇantu devāḥ | stomapṛṣṭhā ghṛtavatīha sīda prajāvadasme
draviṇāyajasvāśvinādhvaryū sādayatāmiha tvā ||divo mūrdhāsi pṛthivyā nābhirviṣṭambhanī diśāmadhipatnī bhuvanānām || ūrmirdrapso apāmasi viśvakarmā taṛṣiraśvinādhvaryū sādayatāmiha tvā ||sajūrṛtubhiḥ sajūrvidhābhiḥ sajūrvasubhiḥ sajū rudraiḥ sajūrādityaiḥ sajūrviśvairdevaiḥ sajūrdevaiḥ
sajūrdevairvayonādhairagnaye tvā vaiśvānarāyāśvinādhvaryū sādayatāmiha tvā || prāṇamme pāhyapānammepāhi vyānamme pāhi cakṣurma urvyā vi bhāhi śrotramme ślokayāpaspinvauṣadhī rjinva dvipātpāhi catuṣpādava
divo vṛṣṭimeraya ||4.3.4|| ( 11 )gāyatrī triṣṭubjagatyanuṣṭuppaṅktyā saha | bṛhatyuṣṇihā kakutsūcībhiḥ śimyantu tvā ||dvipadā yā catuṣpadā tripadā yā ca ṣaṭpadā | sacchandā yā ca vicchandāḥ sūcībhiḥ śimyantu tvā ||mahānāmnī revatayo viśvā āśāḥ prasūvarīḥ | meghyā vidyuto vācaḥ sūcībhiḥ śimyantu tvā ||rajatā hariṇīḥ sīsā yujo yujyante karmabhiḥ | aśvasya vājinastvaci sūcībhiḥ śimyantu tvā ||33

nārīste patnayo loma vi cinvantu manīṣayā | devānāmpatnīrdiśaḥ sūcībhiḥ śimyantu tvā ||kuvidaṅga yavamanto yavaṁ cidyathā dāntyanupūrvaṁ viyūya | ihehaiṣāṁ kṛṇuta bhojanāni ye barhiṣo
namovṛktiṁ na jagmuḥ ||5.2.11|| ( 11 )kastvā chyati kastvā vi śāsti kaste gātrāṇi śimyati | ka u te śamitā kaviḥ ||ṛtavasta ṛtudhā paruḥ śamitāro vi śāsatu | saṁvatsarasya dhāyasā śimībhiḥ śimyantu tvā ||daivyā adhvaryavastvā chyantu vi ca śāsatu | gātrāṇi parvaśaste śimāḥ kṛṇvantu śimyantaḥ ||ardhamāsāḥ parūm̐ṣi te māsāśchyantu śimyantaḥ | ahorātrāṇi maruto viliṣṭam̐ sūdayantu te ||pṛthivī te'ntarikṣeṇa vāyuśchidrambhiṣajyatu | dyauste nakṣatraiḥ saha rūpaṁ kṛṇotu sādhuyā ||śaṁ te parebhyo gātrebhyaḥ śamastvavarebhyaḥ | śamasthabhyo majjabhyaḥ śamu te tanuve bhuvat ||5.2.12|| (11 )kim̐ svidāsītpūrvacittiḥ kim̐ svidāsīdbṛhadvayaḥ | kim̐ svidāsītpiśaṅgilā kim̐ svidāsītpilippilā ||dyaurāsītpūrvacittiraśva āsīdbṛhadvayaḥ | rātrirāsītpiśaṅgilāvirāsītpilippilā ||kaḥ svidekākī carati ka u svijjāyate punaḥ | kim̐ sviddhimasya bheṣajaṁ kim̐ svidāvapanammahat ||sūrya ekākī carati candramā jāyate punaḥ | agnirhimasya bheṣajambhūmirāvapanammahat ||pṛcchāmi tvā paramantampṛthivyāḥ pṛcchāmi tvā bhuvanasya nābhim | pṛcchāmi tvā vṛṣṇo aśvasya retaḥ
pṛcchāmi vācaḥ paramaṁ vyoma ||vedimāhuḥ paramantampṛthivyā yajñamāhurbhuvanasya nābhim | somamāhurvṛṣṇo aśvasya reto brahmaivavācaḥ paramaṁ vyoma ||7.4.18|| ( 11 )12 interior pausesdhātā rātiḥ savitedaṁ juṣantāmprajāpatirnidhipatirno agniḥ | tvaṣṭā viṣṇuḥ prajayā sam̐rarāṇo yajamānāya
draviṇaṁ dadhātu ||samindraṇo manasā neṣi gobhiḥ sam̐ sūribhirmaghavantsam̐ svastyā | sambrahmaṇā devakṛtaṁ yadasti saṁ
devānām̐ sumatyā yajñiyānām ||saṁ varcasā payasā saṁ tanūbhiraganmahi manasā sam̐śivena | tvaṣṭā no atra varivaḥ kṛṇotvanu mārṣṭu tanuvo
yadviliṣṭam ||yadadya tvā prayati yajñe asminnagne hotāramavṛṇīmahīha | ṛdhagayāḍṛdhagutāśamiṣṭhāḥ prajānanyajñamupayāhi vidvān ||svagā vo devāḥ sadanamakarma ya ājagma savanedaṁ juṣāṇāḥ | jakṣivām̐saḥ papivām̐saśca viśve'sme dhatta
vasavo vasūni ||yānāvaha uśato deva devāntānpreraya sve agne sadhasthe | vahamānā bharamāṇā havīm̐ṣi vasuṁ gharmaṁ
divamā tiṣṭhatānu ||yajña yajñaṁ gaccha yajñapatiṁ gaccha svāṁ yoniṁ gaccha svāhaiṣa te yajño yajñapate sahasūktavākaḥ
suvīraḥ svāhā devā gātuvido gātuṁ vittvā gātumita manasaspata imaṁ no deva deveṣu yajñam̐ svāhā vāci
svāhā vāte dhāḥ ||1.4.44|| ( 12 )sūryo devo diviṣadbhyo dhātā kṣatrāya vāyuḥ prajābhyaḥ | bṛhaspatistvā prajāpataye jyotiṣmatīṁ juhotu ||yasyāste harito garbho'tho yonirhiraṇyayī | aṅgānyahrutā yasyai tāṁ devaiḥ samajīgamam ||ā vartana vartaya ni nivartana vartayendra nardabuda | bhūmyāścatasraḥ pradiśastābhirā vartayā punaḥ ||vi te bhinadmi takarīṁ vi yoniṁ vi gavīnyau | vi mātaraṁ ca putraṁ ca vi garbhaṁ ca jarāyu ca | bahiste astu
bāliti | urudrapso viśvarūpa induḥ pavamāno dhīra ānañja garbham ||ekapadī dvipadī tripadī catuṣpadī pañcapadī ṣaṭpadī saptapadyaṣṭāpadī bhuvanānu prathatām̐ svāhā | mahīdyauḥ pṛthivī ca na imaṁ yajñammimikṣatām | pipṛtāṁ no bharīmabhiḥ ||3.3.10|| ( 12 )sahasrāṇi sahasraśo ye rudrā adhi bhūmyām | teṣām̐ sahasrayojane'va dhanvāni tanmasi ||asminmahatyarṇave'ntarikṣe bhavā adhi |nīlagrīvāḥ śitikaṇṭhāḥ śarvā adhaḥ kṣamācarāḥ ||nīlagrīvāḥ śitikaṇṭhā divam̐ rudrā upaśritāḥ |ye vṛkṣeṣu saspiñjarā nīlagrīvā vilohitāḥ |ye bhūtānāmadhipatayo viśikhāsaḥ kapardinaḥ |34

ye anneṣu vividhyanti pātreṣu pibato janān |ye pathāmpathirakṣaya ailabṛdā yavyudhaḥ |ye tīrthāni pracaranti sṛkāvanto niṣaṅgiṇaḥ |ya etāvantaśca bhūyām̐saśca diśo rudrā vitasthire | teṣām̐ sahasrayojane'va dhanvāni tanmasi ||namo rudrebhyo ye pṛthivyāṁ ye'ntarikṣe ye divi yeṣāmannaṁ vāto varṣamiṣavastebhyo daśa prācīrdaśa
dakṣiṇā daśa pratīcīrdaśodīcīrdaśordhvāstebhyo namaste no mṛḍayantu te yaṁ dviṣmo yaśca no dveṣṭi taṁ vo
jambhe dadhāmi ||4.5.11|| ( 12 )13 interior pauses
ye devā yajñahano yajñamuṣaḥ pṛthivyāmadhyāsate | agnirmā tebhyo rakṣatu gacchema sukṛto vayam ||āganma mitrāvaruṇā vareṇyā rātrīṇāmbhāgo yuvayoryo asti | nākaṁ gṛhṇānāḥ sukṛtasya loke tṛtīye pṛṣṭhe adhirocane divaḥ ||ye devā yajñahano yajñamuṣo'ntarikṣe'dhyāsate | vāyurmā tebhyo rakṣatu gacchema sukṛto vayam ||yāste rātrīḥ savitardevayānīrantarā dyāvāpṛthivī viyanti | gṛhaiśca sarvaiḥ prajayānvagre suvo ruhāṇāstaratārajām̐si ||ye devā yajñahano yajñamuṣo divyadhyāsate | sūryo mā tebhyo rakṣatu gacchema sukṛto vayam ||yenendrāya samabharaḥ payām̐syuttamena haviṣā jātavedaḥ | tenāgne tvamuta vardhayemam̐ sajātānām̐śraiṣṭhya ā dhehyenam ||yajñahano vai devā yajñamuṣaḥ santi ta eṣu lokeṣvāsata ādadānā vimathnānā yo dadāti yo yajate tasya | ye devāyajñahanaḥ pṛthivyāmadhyāsate ye antarikṣe ye divītyāhemāneva lokām̐stīrtvā sagṛhaḥ sapaśuḥ suvargaṁ
lokametyapa vai somenejānāddevatāśca yajñaśca krāmantyāgneyampañcakapālamudavasānīyaṁ nirvapedagniḥ
sarvā devatāḥ pāṅkto yajño devatāścaiva yajñaṁ cāva runddhe gāyatro vā agnirgāyatracchandāstaṁ chandasā
vyardhayati yatpañcakapālaṁ karotyaṣṭākapālaḥ kāryo'ṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro'gnirgāyatracchandāḥ
svenaivainaṁ chandasā samardhayati paṅktyau yājyānuvākye bhavataḥ pāṅkto yajñastenaiva yajñānnaiti||3.5.4|| ( 13 )14 interior pausesvājasyemamprasavaḥ suṣuve agre somam̐ rājānamoṣadhīṣvapsu | tā asmabhyammadhumatīrbhavantu vayam̐rāṣṭre jāgriyāma purohitāḥ ||vājasyedamprasava ā babhūvemā ca viśvā bhuvanāni sarvataḥ | sa virājamparyeti prajānanprajampuṣṭiṁ
vardhayamāno asme ||vājasyemāmprasavaḥ śiśriye divamimā ca viśvā bhuvanāni samrāṭ | aditsantaṁ dāpayatu prajānanrayiṁ ca naḥsarvavīrāṁ ni yacchatu ||agne acchā vadeha naḥ prati naḥ sumanā bhava | pra ṇo yaccha bhuvaspate dhanadā asi nastvam ||pra ṇo yacchatvaryamā pra bhagaḥ pra bṛhaspatiḥ | pra devāḥ prota sūnṛtā pra vāgdevī dadātu naḥ ||aryamaṇambṛhaspatimindraṁ dānāya codaya | vācaṁ viṣṇum̐ sarasvatīm̐ savitāraṁ ca vājinam ||somam̐ rājānaṁ varuṇamagnimanvārabhāmahe | ādityānviṣṇum̐ sūryambrahmāṇaṁ ca bṛhaspatim |devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāmpūṣṇo hastābhyām̐ sarasvatyai vāco yanturyantreṇāgnestvā
sāmrājyenābhi ṣiñcāmīndrasya bṛhaspatestvā sāmrājyenābhi ṣiñcāmi ||1.7.10|| ( 14 )15 interior pauses
devasyāham̐ savituḥ prasave bṛhaspatinā vājajitā vājaṁ jeṣaṁ
devasyāham̐ savituḥ prasave bṛhaspatinā vājajitā varṣiṣṭhaṁ nākam̐ ruheyamindrāya vācaṁ vadatendraṁ vājaṁ
jāpayatendro vājamajayit ||aśvājani vājini vājeṣu vājinīvatyaśvāntsamatsu vājaya ||arvāsi saptirasi vājyasi vājino vājaṁ dhāvata marutāmprasave jayata vi yojanā mimīdhvamadhvana skabhnītakāṣṭhāṁ gacchata vājevāje'vata vājino no dhaneṣu viprā amṛtā ṛtajñāḥ || asya madhvaḥ pibata mādayadhvaṁ
tṛptā yāta pathibhirdevayānaiḥ ||te no arvanto havanaśruto havaṁ viśve śṛṇvantu vājinaḥ ||35

mitadravaḥ sahasrasā medhasātā saniṣyavaḥ | maho ye rantam̐ samitheṣu jabhrire śaṁ no bhavantu vājino
haveṣu ||devatātā mitadravaḥ svarkāḥ | jambhayanto'hiṁ vṛkam̐ rakṣām̐si sanemyasmadyuyavannamīvāḥ ||eṣa sya vājī kṣipaṇiṁ turaṇyati grīvāyāmbaddho apikakṣa āsani | kratuṁ dadhikrā anusaṁtavītvatpathāmaṅkām̐syanvāpanīphaṇat ||uta smāsya dravatasturaṇyataḥ parṇaṁ na veranu vāti pragardhinaḥ | śyenasyeva dhrajato aṅkasampari
dadhikrāvṇaḥ sahorjā taritrataḥ ||ā mā vājasya prasavo jagamyādā dyāvāpṛthivī viśvaśambhū | ā mā gantāmpitarā mātarā cāmā somo amṛtatvāya
gamyāt ||vājino vājajito vājam̐ sariṣyanto vājaṁ jeṣyanto bṛhaspaterbhāgamava jighrata vājino vājajito vājam̐ sasṛvām̐sovājaṁ jigivām̐so bṛhaspaterbhāge ni mṛḍḍhvamiyaṁ vaḥ sā satyā saṁdhābhūdyāmindreṇa
samadhaddhvamajījipata vanaspataya indraṁ vājaṁ vi mucyadhvam ||1.7.8|| ( 15 )somāya pitṛmate puroḍāśam̐ ṣaṭkapālaṁ nirvapati pitṛbhyo barhiṣadbhyo dhānāḥ
pitṛbhyo'gniṣvāttebhyo'bhivānyāyai dugdhe manthametatte tata ye ca tvāmanvetatte pitāmaha prapitāmaha ye
ca tvāmanvatra pitaro yathābhāgammandadhvam̐ susaṁdṛśaṁ tvā vayammaghavanmandiṣīmahi | pra
nūnampūrṇavandhuraḥ stuto yāsi vaśām̐ anu | yojā nvindra te harī ||akṣannamīmadanta hyava priyā adhūṣata | astoṣata svabhānavo viprā naviṣṭayā matī || yojā nvindra te harī ||akṣanpitaro'mīmadanta pitaro'tītṛpanta pitaro'mīmṛjanta pitaraḥ ||pareta pitaraḥ somyā gambhīraiḥ pathibhiḥ pūrvyaiḥ | athā pitṝntsuvidatrām̐ apīta yamena yesadhamādammadanti ||mano nvā huvāmahe nārāśam̐sena stomena pitṝṇāṁ ca manmabhiḥ |ā na etu manaḥ punaḥ kratve dakṣāya jīvase | jyokca sūryaṁ dṛśe ||punarnaḥ pitaro mano dadātu daivyo janaḥ | jīvaṁ vrātam̐ sacemahi ||yadantarikṣampṛthivīmuta dyāṁ yanmātarampitaraṁ vā jihim̐sima | agnirmā tasmādenaso gārhapatyaḥ pra
muñcatu duritā yāni cakṛma karotu māmanenasam ||1.8.5|| ( 15 )devā vasavyā agne soma sūrya | devāḥ śarmaṇyā mitrāvaruṇāryaman | devāḥ sapītayo 'pāṁ napādāśuheman |udno datto'dadhimbhinta divaḥ parjanyādantarikṣātpṛthivyāstato no vṛṣṭyāvata | divā cittamaḥ kṛṇvantiparjanyenodavāhena | pṛthivīṁ yadvyundanti ||ā yaṁ naraḥ sudānavo dadāśuṣe divaḥ kośamacucyavuḥ | vi parjanyāḥ sṛjanti rodasī anu dhanvanā yantivṛṣṭayaḥ ||udīrayathā marutaḥ samudrato yūyaṁ vṛṣṭiṁ varṣayathā purīṣiṇaḥ | na vo dasrā upa dasyanti dhenavaḥ śubhaṁ
yātāmanu rathā avṛtsata ||sṛjā vṛṣṭiṁ diva ādbhiḥ samudrampṛṇa | abjā asi prathamajā balamasi samudriyam || unnambhayapṛthivīmbhinddhīdaṁ divyaṁ nabhaḥ | udno divyasya no dehīśāno vi sṛjā dṛtim ||ye devā divibhāgā ye'ntarikṣabhāgā ye pṛthivibhāgāḥ | ta imaṁ yajñamavantu ta idaṁ kṣetramā viśantu ta idaṁkṣetramanu vi viśantu ||2.4.8|| ( 15 )arvāṅyajñaḥ saṁ krāmatvamuṣmādadhi māmabhi | ṛṣīṇāṁ yaḥ purohitaḥ || nirdevaṁ nirvīraṁ kṛtvā viṣkandhaṁ
tasminhīyatāṁ yo'smāndveṣṭi | śarīraṁ yajñaśamalaṁ kusīdaṁ tasmintsīdatu yo'smāndveṣṭi || yajña yajñasya
yattejastena saṁ krāma māmabhi | brāhmaṇānṛtvijo devānyajñasya tapasā te savāhamā huve || iṣṭena
pakvamupa te huve savāham | saṁ te vṛñje sukṛtam̐ samprajāmpaśūn ||praiṣāntsāmidhenīrāghārāvājyabhāgāvāśrutampratyāśrutamā śṛṇāmi te | prayājānūyājāntsviṣṭakṛtamiḍāmāśiṣa āvṛñje suvaḥ || agninendreṇa somena sarasvatyā viṣṇunā devatābhiḥ | yājyānuvākyābhyāmupa te huve savāhaṁ
yajñamā dade te vaṣaṭkṛtam || stutam̐ śastrampratigaraṁ grahamiḍāmāśiṣa ā vṛñje suvaḥ | patnīsaṁyājānupa tehuve savāham̐ samiṣṭayajurā dade tava || paśūntsutampuroḍāśāntsavanānyota yajñam | devāntsendrānupa tehuve savāhamagnimukhāntsomavato ye ca viśve ||7.3.11|| ( 15 )16 interior pausesbhakṣehi mā viśa dīrghāyutvāya śantanutvāya rāyaspoṣāya varcase suprajāstvāyehi vaso purovaso priyo mehṛdo'syaśvinostvā bāhubhyām̐ saghyāsaṁ nṛcakṣasaṁ tvā deva soma sucakṣā ava khyeṣaṁ mandrābhibhūtiḥ

36

keturyajñānāṁ vāgjuṣāṇā somasya tṛpyatu mandrā svarvācyaditiranāhataśīrṣṇī vāgjuṣāṇā somasya tṛpyatvehivaśvacarṣaṇe śambhūrmayobhūḥ svasti mā harivarṇa pra cara kratve dakṣāya rāyaspoṣāya suvīratāyai mā mārājanvi bībhiṣo mā me hārdi tviṣā vadhīḥ | vṛṣaṇe śuṣmāyāyuṣe varcase ||vasumadgaṇasya soma deva te matividaḥ prātaḥsavanasya gāyatracchanda sa indrapītasya narāśam̐sapītasyapitṛpītasya madhumata upahūtasyopahūto bhakṣayāmi rudravadgaṇasya soma deva te mativido
mādhyandinasya savanasya triṣṭupchandasa indrapītasya narāśam̐sapītasya pitṛpītasya madhumata
upahūtasyopahūto bhakṣayāmyādityavadgaṇasya soma deva te matividastṛtīyasya savanasya jagatīcchandasa
indrapītasya narāśam̐sapītasya pitṛpītasya madhumata upahūtasyopahūto bhakṣayāmi ||ā pyāyasva sametu te viśvataḥ soma vṛṣṇiyam | bhavā vājasya saṅgathe ||hinva me gātrā harivo gaṇānme mā vi tītṛṣaḥ | śivo me saptarṣīnupa tiṣṭhasva mā mevāṅnābhimati gāḥ ||apāma somamamṛtā abhūmādarśma jyotiravidāma devān |kimasmānkṛṇavadarātiḥ kimu dhūrtiramṛta martyasya ||yanma ātmano mindābhūdagnistatpunarāhārjātavedā vicarṣaṇiḥ |punaragniścakṣuradātpunarindro bṛhaspatiḥ |punarme aśvinā yuvaṁ cakṣurā dhattamakṣyoḥ ||iṣṭayajuṣaste deva soma stutastomasya śastokthasya harivata indrapītasya madhumata upahūtasyopahūtobhakṣayāmi ||āpūryāḥ sthā mā pūrayata prajayā ca dhanena ca ||etatte tata ye ca tvāmanvetatte pitāmaha prapitāmaha ye ca tvāmanvatra pitaro yathābhāgaṁ mandadhvaṁ
namo vaḥ pitaro rasāya namo vaḥ pitaraḥ śuṣmāya namo vaḥ pitaro jīvāya namo vaḥ pitaraḥ svadhāyai namovaḥ pitaro manyave namo vaḥ pitaro ghorāya pitaro namo vo ya etasmim̐lloke stha yuṣmām̐ste'nu ye'smim̐lloke
māṁ te'nu ya etasmim̐lloke stha yūyaṁ teṣāṁ vasiṣṭhā bhūyāsta ye'smim̐lloke'haṁ teṣāṁ vasiṣṭho bhūyāsaṁ
prajāpate na tvadetānyanyo viśvā jātāni pari tā babhūva || yatkāmāste juhumastanno astu vayam̐ syāma patayorayīṇām ||devakṛtasyainaso'vayajanamasi manuṣyakṛtasyainaso'vayajanamasi pitṛkṛtasyainaso'vayajanamasyapsu
dhautasya soma deva te nṛbhiḥ sutasyeṣṭayajuṣaḥ stutastomasya śastokthasya yo bhakṣo aśvasaniryo
gosanistasya te pitṛbhirbhakṣaṁkṛtasyopahūtasyopahūto bhakṣayāmi ||3.2.5|| ( 16 )vājo naḥ sapta pradiśaścatasro vā parāvataḥ | vājo no viśvairdevairdhanasātāvihāvatu ||viśve adya maruto viśva ūtī viśve bhavantvagnayaḥ samiddhāḥ | viśve no devā avasāgamantu viśvamastu
draviṇaṁ vājo asme ||vājasya prasavaṁ devā rathairyātā hiraṇyayaiḥ | agnirindro bṛhaspatirmarutaḥ somapītaye ||vājevāje'vata vājino no dhaneṣu viprā amṛtā ṛtajñāḥ | asya madhvaḥ pibata mādayadhvaṁ tṛptā yāta
pathibhirdevayānaiḥ ||vājaḥ purastāduta madhyato no vājo devām̐ ṛtubhiḥ kalpayāti | vājasya hi prasavo nannamīti viśvā āśā
vājapatirbhaveyam ||payaḥ pṛthivyāmpaya oṣadhīṣu payo divyantarikṣe payo dhām | payasvatīḥ pradiśaḥ santu mahyam ||sammā sṛjāmi payasā ghṛtena sammā sṛjāmyapa oṣadhībhiḥ | so'haṁ vājam̐ saneyamagne ||naktoṣāsā samanasā virūpe dhāpayete śiśumekam̐ samīcī | dyāvā kṣāmā rukmo antarvi bhāti devā agniṁ
dhārayandraviṇodāḥ ||samudro'si nabhasvānārdradānuḥ śambhūrmayobhūrabhi mā vāhi svāhā māruto'si marutāṁ gaṇaḥ
śambhūrmayobhūrabhi mā vāhi svāhāvasyurasi duvasvāñchambhūrmayobhūrabhi mā vāhi svāhā ||4.7.12|| ( 16 )17 interior pausesākūtimagnimprayujam̐ svāhā mano medhāmagnimprayujam̐ svāhā cittaṁ vijñātamagnimprayujam̐ svāhā vācovidhṛtimagnimprayujam̐ svāhā prajāpataye manave svāhāgnaye vaiśvānarāya svāhā viśve devasya neturmartovṛṇīta sakhyaṁ viśve rāya iṣudhyasi dyumnaṁ vṛṇīta puṣyase svāhā mā su bhitthā mā su riṣo dṛm̐hasvavīḍayasva su | amba dhṛṣṇu vīrayasvāgniścedaṁ kariṣyathaḥ ||dṛm̐hasva devi pṛthivi svastaya āsurī māyā svadhayā kṛtāsi | juṣṭaṁ devānāmidamastu havyamariṣṭā tvamudihi
yajñe asmin ||mitraitāmukhāṁ tapaiṣā mā bhedi |etāṁ te pari dadāmyabhittyai |37

drvannaḥ sarpirāsutiḥ pratno hotā vareṇyaḥ | sahasasputro adbhutaḥ ||parasyā adhi saṁvato'varām̐ abhyā tara | yatrāhamasmi tām̐ ava ||paramasyāḥ parāvato rohidaśva ihā gahi | purīṣyaḥ purupriyo'gne tvaṁ tarā mṛdhaḥ ||sīda tvammāturasyā upasthe viśvānyagne vayunāni vidvān | maināmarciṣā mā tapasābhi śūśuco'ntarasyām̐śukrajyotirvi bhāhi ||antaragne rucā tvamukhāyai sadane sve | tasyāstvam̐ harasā tapañjātavedaḥ śivo bhava ||śivo bhūtvā mahyamagne'tho sīda śivastvam | śivāḥ kṛtvā diśaḥ sarvāḥ svāṁ yonimihāsadaḥ ||4.1.9|| ( 17 )abhyasthādviśvāḥ pṛtanā arātīstadagnirāha tadu soma āha | bṛhaspatiḥ savitā tanma āha puṣā mādhātsukṛtasyaloke ||
yadakrandaḥ prathamaṁ jāyamāna udyantsamudrāduta vā purīṣāt | śyenasya pakṣā hariṇasya bāhū upastutaṁ
janima tatte arvan ||apāmpṛṣṭhamasi yoniragneḥ samudramabhitaḥ pinvamānam | vardhamānammaha ā ca puṣkaraṁ divo mātrayāvariṇā prathasva ||brahma jajñānamprathamampurastādvi sīmataḥ suruco vena āvaḥ | sa budhniyā upamā asya viṣṭhāḥ sataśca
yonimasataśca vivaḥ ||hiraṇyagarbhaḥ samavartatāgre bhūtasya jātaḥ patireka āsīt | sa dādhāra pṛthivīṁ dyāmutemāṁ kasmai devāyahaviṣā vidhema ||drapsaścaskanda pṛthivīmanu dyāmimaṁ ca yonimanu yaśca pūrvaḥ | tṛtīyaṁ yonimanu saṁcarantaṁ drapsaṁ
juhomyanu sapta hotrāḥ ||namo astu sarpebhyo ye ke ca pṛthivīmanu | ye antarikṣe ye divi tebhyaḥ sarpebhyo namaḥ ||ye'do rocane divo ye vā sūryasya raśmiṣu | yeṣāmapsu sadaḥ kṛtaṁ tebhyaḥ sarpebhyo namaḥ ||yā iṣavo yātudhānānāṁ ye vā vanaspatīm̐ranu | ye vāvaṭeṣu śerate tebhyaḥ sarpebhyo namaḥ ||4.2.8|| ( 17 )tvāmagne vṛṣabhaṁ cekitānampunaryuvānaṁ janayannupāgām | asthūri ṇo gārhapatyāni santu tigmena no
brahmaṇā sam̐ śiśādhi ||paśavo vā ete yadiṣṭakāścityāṁcityāmṛṣabhamupa dadhāti mithunamevāsya tadyajñe karoti prajananāya
tasmādyūtheyūtha ṛṣabhaḥ ||saṁvatsarasya pratimāṁ yāṁ tvā rātryupāsate | prajām̐ suvīrāṁ kṛtvā viśvamāyurvyaśnavat ||prājāpatyāmetāmupa dadhātīyaṁ vāvaiṣaikāṣṭakā yadevaikāṣṭakāyāmannaṁ kriyate tadevaitayāva runddha eṣā
vai prajāpateḥ kāmadughā tayaiva yajamāno'muṣmim̐lloke'gniṁ duhe yena devā jyotiṣordhvā udāyanyenādityāvasavo yena rudrāḥ | yenāṅgiraso mahimānamānaśustenaitu yajamānaḥ svasti ||suvargāya vā eṣa lokāya cīyate yadagniryena devā jyotiṣordhvā udāyannityukhyam̐ saminddha iṣṭakā evaitā upa
dhatte vānaspatyāḥ suvargasya lokasya samaṣṭyai śatāyudhāya śatavīryāya śatotaye'bhimātiṣāhe | śataṁ yo naḥśarado ajītānindro neṣadati duriḍatāni viśvā ||ye catvāraḥ pathayo devayānā antarā dyāvāpṛthivī viyanti | teṣāṁ yo ajyānimajītimāvahāttasmai no devāḥ paridatteha sarve ||grīṣmo hemanta uta no vasantaḥ śaradvarṣāḥ suvitaṁ no astu | teṣāmṛtūnām̐ śataśāradānāṁ nivāta eṣāmabhayesyāma ||
iduvatsarāya parivatsarāya saṁvatsarāya kṛṇutā bṛhannamaḥ | teṣāṁ vayam̐ sumatau yajñiyānāṁ jyogajītā
ahatāḥ syāma ||bhadrānnaḥ śreyaḥ samanaiṣṭa devāstvayāvasena samaśīmahi tvā | sa no mayobhūḥ pito ā viśasva śaṁ tokāya
tanuve syonaḥ ||ajyānīretā upa dadhātyetā vai devatā aparājitāstā eva pra viśati naiva jīyate brahmavādino vadanti
yadardhamāsā māsā ṛtavaḥ saṁvatsara oṣadhīḥ pacantyatha kasmādanyābhyo devatābhya āgrayaṇaṁ nirupyata
ityetā hi taddevatā udajayanyadṛtubhyo nirvapeddevatābhyaḥ samadaṁ dadhyādāgrayaṇaṁ nirupyaitāāhutīrjuhotyardhamāsāneva māsānṛtūntsaṁvatsaramprīṇāti na devatābhyaḥ samadaṁ dadhāti bhadrānnaḥ
śreyaḥ samanaiṣṭa devā ityāha hutādyāya yajamānasyāparābhāvāya ||5.7.2|| ( 17 )18 interior pauses
yuñjānaḥ prathamammanastatvāya savitā dhiyaḥ | agniṁ jyotirnicāyya pṛthivyā adhyābharat ||38

yuktvāya manasā devāntsuvaryato dhiyā divam | bṛhajjyotiḥ kariṣyataḥ savitā pra suvāti tān || yuktena manasāvayaṁ devasya savituḥ save | suvargeyāya śaktyai ||yuñjate mana uta yuñjate dhiyo viprā viprasya bṛhato vipaścitaḥ | vi hotrā dadhe vayunāvideka inmahī devasya
savituḥ pariṣṭutiḥ ||yuje vāmbrahma pūrvyaṁ namobhirvi ślokā yanti pathyeva sūrāḥ | śṛṇvanti viśve amṛtasya putrā ā ye dhāmāni
divyāni tasthuḥ ||yasya prayāṇamavanya idyayurdevā devasya mahimānamarcataḥ | yaḥ pārthivāni vimame sa etaśo rajām̐sidevaḥ savitā mahitvanā ||deva savitaḥ pra suva yajñampra suva yajñapatimbhagāya divyo gandharvaḥ | ketapūḥ ketaṁ naḥ punātu
vācaspatirvācamadya svadāti naḥ ||imaṁ no deva savitaryajñampra suva devāyuvam̐ sakhividam̐ satrājitaṁ dhanajitam̐ suvarjitam ||ṛcā stomam̐ samardhaya gāyatreṇa rathaṁtaram | bṛhadgāyatravartani ||devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāmpūṣṇo hastābhyāṁ gāyatreṇa cchandasā dade'ṅgirasvadabhrirasi
nārirasi pṛthivyāḥ sadhasthādagnimpurīṣyamaṅgirasvadā bhara traiṣṭubhena tvā chandasā
dade'ṅgirasvadbabhrirasi nārirasi tvayā vayam̐ sadhastha āgnim̐ śakema khanitumpurīṣyaṁ jāgatena tvāchandasā dade 'ṅgirasvaddhasta ādhāya savitā bibhradabhrim̐ hiraṇyayīm | tayā jyotirajasramidagniṁ khātvī naā bharānuṣṭubhena tvā chandasā dade'ṅgirasvat ||4.1.1|| ( 18 )19 interior pauses
pra so agne tavotibhiḥ suvīrābhistarati vājakarmabhiḥ | yasya tvam̐ sakhyamāvitha ||pra hotre pūrvyaṁ vaco'gnaye bharatā bṛhat | vipāṁ jyotīm̐ṣi bibhrate na vedhase ||agne trī te vājinā trī ṣadhasthā tisraste jihvā ṛtajāta pūrvīḥ | tisra u te tanuvo devavātāstābhirnaḥ pāhi giro
aprayucchan ||saṁ vāṁ karmaṇā samiṣā hinomīndrāviṣṇū apasaspāre asya | juṣethāṁ yajñaṁ draviṇaṁ ca dhattamariṣṭairnaḥ
pathibhiḥ pārayantā ||ubhā jigyathurna parā jayethe na parā jigye kataraścanainoḥ | indraśca viṣṇo yadapaspṛdhethāṁ tredhāsahasraṁ vi tadairayethām ||trīṇyāyūm̐ṣi tava jātavedastisra ājānīruṣasaste agne | tābhirdevānāmavo yakṣi vidvānathā bhava yajamānāya
śaṁ yoḥ ||agnistrīṇi tridhātūnyā kṣeti vidathā kaviḥ | sa trīm̐rekādaśām̐ iha | yakṣacca piprayacca no vipro dūtaḥ
pariṣkṛtaḥ | nabhantāmanyake same ||indrāviṣṇū dṛm̐hitāḥ śambarasya nava puro navatiṁ ca śnathiṣṭam | śataṁ varcinaḥ sahasraṁ ca sākam̐ hatho
apratyasurasya vīrān ||uta mātā mahiṣamanvavenadamī tvā jahati putra devāḥ | athābravīdvṛtramindro haniṣyantsakhe viṣṇo vitaraṁ vi
kramasva ||3.2.11|| ( 19 )samāstvāgna ṛtavo vardhayantu saṁvatsarā ṛṣayo yāni satyā | saṁ divyena dīdihi rocanena viśvā ā bhāhi
pradiśaḥ pṛthivyāḥ ||saṁ cedhyasvāgne pra ca bodhayainamucca tiṣṭha mahate saubhagāya | mā ca riṣadupasattā te agne
brahmāṇaste yaśasaḥ santu mānye ||tvāmagne vṛṇate brāhmaṇā ime śivo agne saṁ varaṇe bhavā naḥ | sapatnahā no abhimātijicca sve gayejāgṛhyaprayucchan ||ihaivāgne adhi dhārayā rayimmā tvā ni kranpūrvacito nikāriṇaḥ | kṣatramagne suyamamastu tubhyamupasattāvardhatāṁ te aniṣṭṛtaḥ ||kṣatreṇāgne svāyuḥ sam̐ rabhasva mitreṇāgne mitradheye yatasva | sajātānāmmadhyamasthā edhi rājñāmagne
vihavyo dīdihīha ||ati niho ati sridho'tyacittimatyarātimagne | viśvā hyagne duritā sahasvāthāsmabhyam̐ sahavīrām̐ rayiṁ dāḥ ||anādhṛṣyo jātavedā aniṣṭṛto virāḍagne kṣatrabhṛddīdihīha | viśvā āśāḥ pramuñcanmānuṣīrbhiyaḥ śivābhiradyapari pāhi no vṛdhe ||bṛhaspate savitarbodhayainam̐ sam̐śitaṁ citsaṁtarām̐ sam̐ śiśādhi | vardhayainammahate saubhagāya viśva
enamanu madantu devāḥ ||39

amutrabhūyādadha yadyamasya bṛhaspate abhiśasteramuñcaḥ | pratyauhatāmaśvinā
mṛtyumasmāddevānāmagne bhiṣajā śacībhiḥ ||udvayaṁ tamasaspari paśyanto jyotiruttaram | devaṁ devatrā sūryamaganma jyotiruttamam ||4.1.7|| ( 19 )mamāgne varco vihaveṣvastu vayaṁ tvendhānāstanuvampuṣema | mahyaṁ
namantāmpradiśaścatasrastvayādhyakṣeṇa pṛtanā jayema ||mama devā vihave santu sarva indrāvanto maruto viṣṇuragniḥ | mamāntarikṣamuru gopamastu mahyaṁ vātaḥ
pavatāṁ kāme asmin ||mayi devā draviṇamā yajantāmmayyāśīrastu mayi devahūtiḥ | daivyā hotārā vaniṣanta pūrveriṣṭāḥ syāma
tanuvā suvīrāḥ ||mahyaṁ yajantu mama yāni havyākūtiḥ satyā manaso me astu | eno mā ni gāṁ katamaccanāhaṁ viśve devāsoadhi vocatā me ||devīḥ ṣaḍurvīruru ṇaḥ kṛṇota viśve devāsa iha vīrayadhvam | mā hāsmahi prajayā mā tanūbhirmā radhāmadviṣate soma rājan ||agnirmanyumpratinudanpurastādadabdho gopāḥ pari pāhi nastvam | pratyañco yantu nigutaḥ punaste'maiṣāṁ
cittamprabudhā vi neśat ||dhātā dhātṛṇāmbhuvanasya yaspatirdevam̐ savitāramabhimātiṣāham | imaṁ yajñamaśvinobhā bṛhaspatirdevāḥ
pāntu yajamānaṁ nyarthāt ||uruvyacā no mahiṣaḥ śarma yam̐sadasminhave puruhūtaḥ purukṣu | sa naḥ prajāyai haryaśva mṛḍayendra mā norīriṣo mā parā dāḥ ||ye naḥ sapatnā apa te bhavantvindrāgnibhyāmava bādhāmahe tān | vasavo rudrā ādityā uparispṛśammograṁ
cettāramadhirājamakran ||arvāñcamindramamuto havāmahe yo gojiddhanajidaśvajidyaḥ | imaṁ no yajñaṁ vihave juṣasvāsya kurmo
harivo medinaṁ tvā ||4.7.14|| ( 19 )yadākūtātsamasusroddhṛdo vā manaso vā sambhṛtaṁ cakṣuṣo vā | tamanu prehi sukṛtasya lokaṁ yatrarṣayaḥ
prathamajā ye purāṇāḥ ||etam̐ sadhastha pari te dadāmi yamāvahācchevadhiṁ jātavedāḥ | anvāgantā yajñapatirvo atra tam̐ sma jānīta
parame vyoman ||jānītādenamparame vyomandevāḥ sadhasthā vida rūpamasya | yadāgacchātpathibhirdevayānairiṣṭāpūrtekṛṇutādāvirasmai ||sampra cyavadhvamanu sampra yātāgne patho devayānānkṛṇudhvam | asmintsadhasthe adhyuttarasminviśve
devā yajamānaśca sīdata ||prastareṇa paridhinā srucā vedyā ca barhiṣā | ṛcemaṁ yajñaṁ no vaha suvardeveṣu gantave ||yadiṣṭamyatparādānaṁ yaddattaṁ yā ca dakṣiṇā | tadagnirvaiśvakarmaṇaḥ suvardeveṣu no dadhat ||yenā sahasraṁ vahasi yenāgne sarvavedasam | tenemaṁ yajñaṁ no vaha suvardeveṣu gantave ||yenāgne dakṣiṇā yuktā yajñaṁ vahantyṛtvijaḥ | tenemaṁ yajñaṁ no vaha suvardeveṣu gantave ||yenāgne sukṛtaḥ pathā madhordhārā vyānaśuḥ | tenemaṁ yajñaṁ no vaha suvardeveṣu gantave ||yatra dhārā anapetā madhorghṛtasya ca yāḥ | tadagnirvaiśvakarmaṇaḥ suvardeveṣu no dadhat ||5.7.7|| ( 19 )20 interior pausesbhūmirbhūmnā dyaurvariṇāntarikṣammahitvā | upasthe te devyadite'gnimannādamannādyāyā dadhe ||āyaṁ gauḥ pṛśnirakramīdasananmātarampunaḥ | pitaraṁ ca prayantsuvaḥ ||trim̐śaddhāma vi rājati vākpataṅgāya śiśriye | pratyasya vaha dyubhiḥ ||asya prāṇādapānatyantaścarati rocanā | vyakhyanmahiṣaḥ suvaḥ ||yattvā kruddhaḥ parovapa manyunā yadavartyā | sukalpamagne tattava punastvoddīpayāmasi ||yatte manyuparoptasya pṛthivīmanu dadhvase | ādityā viśve taddevā vasavaśca samābharan ||mano jyotirjuṣatāmājyaṁ vicchinnaṁ yajñam̐ samimaṁ dadhātu | bṛhaspatistanutāmimaṁ no viśve devā ihamādayantām ||sapta te agne samidhaḥ sapta jihvāḥ saptarṣayaḥ sapta dhāma priyāṇi | sapta hotrāḥ saptadhā tvā yajanti sapta
yonīrā pṛṇasvā ghṛtena ||punarūrjā ni vartasva punaragna iṣāyuṣā | punarnaḥ pāhi viśvataḥ ||40

saha rayyā ni vartasvāgne pinvasva dhārayā | viśvapsniyā viśvataspari | lekaḥ salekaḥ sulekaste na ādityā ājyaṁ
juṣāṇā viyantu ketaḥ saketaḥ suketaste na ādityā ājyaṁ juṣāṇā viyantu vivasvām̐ aditirdevajūtiste na ādityāājyaṁ juṣāṇā viyantu ||1.5.3|| ( 20 )śyenāya patvane svāhā vaṭsvayamabhigūrtāya namo viṣṭambhāya dharmaṇe svāhā vaṭsvayamabhigūrtāyanamaḥ paridhaye janaprathanāya svāhā vaṭsvayamabhigūrtāya nama ūrje hotrāṇām̐ svāhāvaṭsvayamabhigūrtāya namaḥ payase hotrāṇām̐ svāhā vaṭsvayamabhigūrtāya namaḥ prajāpataye manave svāhāvaṭsvayamabhigūrtāya nama ṛtamṛtapāḥ suvarvāṭsvāhā vaṭsvayamabhigūrtāya namastṛmpantām̐ hotrāmadhorghṛtasya yajñapatimṛṣaya enasāhuḥ | prajā nirbhaktā anutapyamānā madhavyau stokāvapa tau rarādha |saṁ nastābhyām̐ sṛjatu viśvakarmā ghorā ṛṣayo namo astvebhyaḥ |cakṣuṣa eṣāṁ manasaśca sandhau bṛhaspataye mahi ṣaddyumannamaḥ |namo viśvakarmaṇe sa u pātvasmānananyāntsomapānmanyamānaḥ |prāṇasya vidvāntsamare na dhīra enaścakṛvānmahi baddha eṣām ||taṁ viśvakarmanpra muñcā svastaye ye bhakṣayanto na vasūnyānṛhuḥ |yānagnayo'nvatapyanta dhiṣṇiyā iyaṁ teṣāmavayā duriṣṭyai sviṣṭiṁ nastāṁ kṛṇotu viśvakarmā ||namaḥ pitṛbhyo abhi ye no akhyanyajñakṛto yajñakāmāḥ sudevā akāmā vo dakṣiṇāṁ na nīnima mānastasmādenasaḥ pāpayiṣṭa |yāvanto vai sadasyāste sarve dakṣiṇyāstebhyo yo dakṣiṇāṁ na nayedaibhyo vṛścyeta yadvaiśvakarmaṇāni
juhoti sadasyāneva tatprīṇātyasme devāso vapuṣe cikitsata yamāśirā dampatī vāmamaśnutaḥ |pumānputro jāyate vindate vasvatha viśve arapā edhate gṛhaḥ ||āśīrdāyā dampatī vāmamaśnutāmariṣṭo rāyaḥ sacatām̐ samokasā |ya āsicatsaṁdugdhaṁ kumbhyā saheṣṭena yāmannamatiṁ jahātu saḥ ||sarpirgrīvī pīvaryasya jāyā pīvānaḥ putrā akṛśāso asya |sahajāniryaḥ sumakhasyamāna indrāyāśiram̐ saha kumbhyādāt ||āśīrma ūrjamuta suprajāstvamiṣaṁ dadhātu draviṇam̐ savarcasam |sañjayankṣetrāṇi sahasāhamindra kṛṇvāno anyām̐ adharāntsapatnān ||bhūtamasi bhūte mā dhā mukhamasi mukhaṁ bhūyāsaṁ dyāvāpṛthivībhyāṁ tvā pari gṛhṇāmi viśve tvā devāvaiśvānarāḥ pra cyāvayantu divi devāndṛm̐hāntarikṣe vayām̐si pṛthivyāṁ pārthivāndhruvaṁ dhruveṇa haviṣāva
somaṁ nayāmasi | yathā naḥ sarvamijjagadayakṣmam̐ sumanā asat ||yathā na indra idviśaḥ kevalīḥ sarvāḥ samanasaḥ karat |yathā naḥ sarvā iddiśo'smākaṁ kevalīrasan ||3.2.8|| ( 20 )apeta vīta vi ca sarpatāto ye'tra stha purāṇā ye ca nūtanāḥ | adādidaṁ yamo'vasānampṛthivyā akrannimampitaro
lokamasmai ||agnerbhasmāsyagneḥ purīṣamasi saṁjñānamasi kāmadharaṇammayi te kāmadharaṇambhūyāt ||saṁ yā vaḥ priyāstanuvaḥ sampriyā hṛdayāni vaḥ | ātmā vo astu sampriyaḥ sampriyāstanuvo mama ||ayam̐ so agniryasmintsomamindraḥ sutaṁ dadhe jaṭhare vāvaśānaḥ | sahasriyaṁ vājamatyaṁ na saptim̐
sasavāntsantstūyase jātavedaḥ ||agne divo arṇamacchā jigāsyacchā devām̐ ūciṣe dhiṣṇiyā ye | yāḥ parastādrocane sūryasyayāścāvastādupatiṣṭhanta āpaḥ ||agne yatte divi varcaḥ pṛthivyāṁ yadoṣadhīṣvapsu vā yajatra | yenāntarikṣamurvātatantha tveṣaḥ sabhānurarṇavo nṛcakṣāḥ ||purīṣyāso agnayaḥ prāvaṇebhiḥ sajoṣasaḥ | juṣantām̐ havyamāhutamanamīvā iṣo mahīḥ ||iḍāmagne purudam̐sam̐ saniṁ goḥ śaśvattamam̐ havamānāya sādha | syānnaḥ sunustanayo vijāvāgne sā tesumatirbhūtvasme ||ayaṁ te yonirṛtviyo yato jāto arocathāḥ | taṁ jānannagna ā rohāthā no vardhayā rayim ||cidasi tayā devatayāṅgiravaddhruvā sīda paricidasi tayā devatayāṅgirasvaddhruvā sīda lokampṛṇa
cchidrampṛṇātho sīda śivā tvam | indrāgnī tvā bṛhaspatirasminyonāvasīṣadan ||tā asya sūdadohasaḥ somam̐ śrīṇanti pṛśnayaḥ | janmandevānāṁ viśastriṣvā rocane divaḥ ||4.2.4|| ( 20 )21 interior pauses

41mama nāma prathamaṁ jātavedaḥ pitā mātā ca dadhaturyadagre | tattvambibhṛhi punarā madaitostavāhaṁ
nāma bibharāṇyagne ||mama nāma tava ca jātavedo vāsasī iva vivasānau ye carāvaḥ | āyuṣe tvaṁ jīvase vayaṁ yathāyathaṁ vi paridadhāvahai punaste ||namo'gnaye'pratividdhāya namo'nādhṛṣṭāya namaḥ samrāje | aṣāḍho'gnirbṛhadvayā viśvajitsahantyaḥ śreṣṭho
gandharvaḥ ||tvatpitāro agne devāstvāmāhutayastvadvivācanāḥ | sammāmāyuṣā saṁ gaupatyena suhite mā dhāḥ ||ayamagniḥ śreṣṭhatamo'yambhagavattamo'yam̐ sahasrasātamaḥ | asmā astu suvīryam ||mano jyotirjuṣatāmājyaṁ vicchinnaṁ yajñam̐ samimaṁ dadhātu | yā iṣṭā uṣaso nimrucaśca tāḥ saṁ dadhāmihaviṣā ghṛtena ||payasvatīroṣadhayaḥ payasvadvīrudhāmpayaḥ | apāmpayaso yatpayastena māmindra sam̐ sṛja ||agne vratapate vrataṁ cariṣyāmi tacchakeyaṁ tanme rādhyatām |agnim̐ hotāramiha tam̐ huve devānyajñiyāniha yānhavāmahe || ā yantu devāḥ sumanasyamānā viyantu devāhaviṣo me asya ||kastvā yunakti sa tvā yunaktu yāni gharme kapālānyupacinvanti vedhasaḥ | pūṣṇastānyapi vrata indravāyū vi
muñcatām ||abhinno gharmo jīradānuryata āttastadaganpunaḥ | idhmo vediḥ paridhayaśca sarve yajñasyāyuranu saṁ caranti||
trayastrim̐śattantavo ye vitatnire ya imaṁ yajñam̐ svadhayā dadante teṣāṁ chinnampratyetaddadhāmi svāhā
gharmo devām̐ apyetu ||1.5.10|| ( 21 )divaspari prathamaṁ jajñe agnirasmaddvitīyampari jātavedāḥ | tṛtīyamapsu nṛmaṇā ajasramindhāna enaṁ jaratesvādhīḥ ||vidmā te agne tredhā trayāṇi vidmā te sadma vibhṛtampurutrā | vidmā te nāma paramaṁ guhā yadvidmātamutsaṁ yata ājagantha ||samudre tvā nṛmaṇā apsvantarnṛcakṣā īdhe divo agna ūdhan | tṛtīye tvā rajasi tasthivām̐samṛtasya yonau mahiṣā
ahinvan ||akrandadagniḥ stanayanniva dyauḥ kṣāmā rerihadvīrudhaḥ samañjan | sadyo jajñāno vi hīmiddho akhyadārodasī bhānunā bhātyantaḥ ||uśikpāvako aratiḥ sumedhā marteṣvagniramṛto ni dhāyi | iyarti dhūmamaruṣambharibhraducchukreṇa śociṣā
dyāminakṣat ||viśvasya keturbhuvanasya garbha ā rodasī apṛṇājjāyamānaḥ | vīḍuṁ cidadrimabhinatparāyañjanā
yadagnimayajanta pañca ||śrīṇāmudāro dharuṇo rayīṇāmmanīṣāṇāmprārpaṇaḥ somagopāḥ | vasoḥ sūnuḥ sahaso apsu rājā vi bhātyagrauṣasāmidhānaḥ ||yaste adya kṛṇavadbhadraśoce'pūpaṁ deva ghṛtavantamagne | pra taṁ naya pratarāṁ vasyo acchābhi dyumnaṁ
devabhaktaṁ yaviṣṭha ||ā tambhaja sauśravaseṣvagna ukthaüktha ā bhaja śasyamāne | priyaḥ sūrye priyo agnā bhavātyujjātena
bhinadadujjanitvaiḥ ||tvāmagne yajamānā anu dyūnviśvā vasūni dadhire vāryāṇi | tvayā saha draviṇamicchamānā vrajaṁ
gomantamuśijo vi vavruḥ ||dṛśāno rukma urvyā vyadyauddurmarṣamāyuḥ śriye rucānaḥ | agniramṛto abhavadvayobhiryadenaṁ
dyaurajanayatsuretāḥ ||4.2.2|| ( 21 )mā no mitro varuṇo aryamāyurindra ṛbhukṣā marutaḥ pari khyan | yadvājino devajātasya sapteḥ pravakṣyāmo
vidathe vīryāṇi ||yannirṇijā rekṇasā prāvṛtasya rātiṁ gṛbhītāmmukhato nayanti | suprāṅajo memyadviśvarūpa indrāpūṣṇoḥ
priyamapyeti pāthaḥ ||eṣa cchāgaḥ puro aśvena vājinā pūṣṇo bhāgo nīyate viśvadevyaḥ | abhipriyaṁ yatpuroḍāśamarvatā tvaṣṭedenam̐sauśravasāya jinvati ||yaddhaviṣyamṛtuśo devayānaṁ trirmānuṣāḥ paryaśvaṁ nayanti | atrā pūṣṇaḥ prathamo bhāga eti yajñaṁ
devebhyaḥ prativedayannajaḥ ||42

hotādhvaryurāvayā agnimindho grāvagrābha uta śam̐stā suvipraḥ | tena yajñena svaraṁkṛtena sviṣṭena vakṣaṇāā pṛṇadhvam ||yūpavraskā uta ye yūpavāhāścaṣālaṁ ye aśvayūpāya takṣati | ye cārvate pacanam̐ sambharantyutoteṣāmabhigūrtirna invatu ||upa prāgātsumanme'dhāyi manma devānāmāśā upa vītapṛṣṭhaḥ | anvenaṁ viprā ṛṣayo madanti devānāmpuṣṭe
cakṛmā subandhum ||yadvājino dāma saṁdānamarvato yā śīrṣaṇyā raśanā rajjurasya | yadvā ghāsya prabhṛtamāsye tṛṇam̐ sarvā tā teapi deveṣvastu ||yadaśvasya kraviṣo makṣikāśa yadvā svarau svadhitau riptamasti | yaddhastayoḥ śamituryannakheṣu sarvā tā teapi deveṣvastu ||yadūvadhyamudarasyāpavāti ya āmasya kraviṣo gandho asti | sukṛtā tacchamitāraḥ kṛṇvantūta medham̐śṛtapākampacantu ||yatte gātrādagninā pacyamānādabhi śūlaṁ nihatasyāvadhāvati | mā tadbhūmyāmā śriṣanmā tṛṇeṣu
devebhyastaduśadbhyo rātamastu ||4.6.8|| ( 21 )ye vājinamparipaśyanti pakvaṁ ya īmāhuḥ surabhirnirhareti | ye cārvato mām̐sabhikṣāmupāsata utoteṣāmabhigūrtirna invatu ||yannīkṣaṇammām̐spacanyā ukhāyā yā pātrāṇi yūṣṇa āsecanāni | ūṣmaṇyāpidhānā carūṇāmaṅkāḥ sūnāḥ paribhūṣantyaśvam ||nikramaṇaṁ niṣadanaṁ vivartanaṁ yacca paḍbīśamarvataḥ | yacca papau yacca ghāsiṁ jaghāsa sarvā tā te apideveṣvastu ||mā tvāgnirdhvanayiddhūmagandhirmokhā bhrājantyabhi vikta jaghriḥ | iṣṭaṁ vītamabhigūrtaṁ vaṣaṭkṛtaṁ taṁ
devāsaḥ prati gṛbhṇantyaśvam ||yadaśvāya vāsa upastṛṇantyadhīvāsaṁ yā hiraṇyānyasmai | sandānamarvantampaḍbīśampriyā deveṣvā
yāmayanti ||yatte sāde mahasā śūkṛtasya pārṣṇiyā vā kaśayā vā tutoda | sruceva tā haviṣo adhvareṣu sarvā tā te brahmaṇā
sūdayāmi ||catustrim̐śadvājino devabandhorvaṅkrīraśvasya svadhitiḥ sameti | acchidrā gātrā vayunā kṛṇota
paruṣparuranughuṣyā vi śasta ||ekastvaṣṭuraśvasyā viśastā dvā yantārā bhavatastathartuḥ | yā te gātrāṇāmṛtuthā kṛṇomi tātā piṇḍānāmpra
juhomyagnau ||mā tvā tapatpriya ātmāpiyantammā svadhitistanuva ā tiṣṭhipatte | mā te gṛdhnuraviśastātihāya cchidrā
gātrāṇyasinā mithū kaḥ ||na vā uvetanmriyase na riṣyasi devām̐ ideṣi pathibhiḥ sugebhiḥ | harī te yuñjā pṛṣatī abhūtāmupāsthādvājī dhurirāsabhasya ||sugavyaṁ no vājī svaśviyampum̐saḥ putrām̐ uta viśvāpuṣam̐ rayim | anāgāstvaṁ no aditiḥ kṛṇotu kṣatraṁ noaśvo vanatām̐ haviṣmān ||4.6.9|| ( 21 )samiddho añjankṛdarammatīnāṁ ghṛtamagne madhumatpinvamānaḥ | vājī vahanvājinaṁ jātavedo devānāṁ
vakṣi priyamā sadhastham ||ghṛtenāñjantsampatho devayānānprajānanvājyapyetu devān | anu tvā sapte pradiśaḥ sacantām̐ svadhāmasmai
yajamānāya dhehi ||īḍyaścāsi vandyaśca vājinnāśuścāsi medhyaśca sapte | agniṣṭvā devairvasubhiḥ sajoṣāḥ prītaṁ vahniṁ vahatu
jātavedāḥ ||stīrṇaṁ barhiḥ suṣṭarīmā juṣāṇoru pṛthu prathamānampṛthivyām | devebhiryuktamaditiḥ sajoṣāḥ syonaṁ
kṛṇvānā suvite dadhātu ||etā u vaḥ subhagā viśvarūpā vi pakṣobhiḥ śrayamāṇā udātaiḥ | ṛṣvāḥ satīḥ kavaṣaḥ śumbhamānā dvāro devīḥ
suprāyaṇā bhavantu ||antarā mitrāvaruṇā carantī mukhaṁ yajñānāmabhi saṁvidāne | uṣāsā vām̐ suhiraṇye suśilpe ṛtasya yonāviha
sādayāmi ||prathamā vām̐ sarathinā suvarṇā devau paśyantau bhuvanāni viśvā | apiprayaṁ codanā vāmmimānā hotārā
jyotiḥ pradiśā diśantā ||43ādityairno bhāratī vaṣṭu yajñam̐ sarasvatī saha rudrairna āvīt | iḍopahūtā vasubhiḥ sajoṣā yajñaṁ nodevīramṛteṣu dhatta ||tvaṣṭā vīraṁ devakāmaṁ jajāna tvaṣṭurarvā jāyata āśuraśvaḥ | tvaṣṭedaṁ viśvambhuvanaṁ jajāna bahoḥ
kartāramiha yakṣi hotaḥ ||aśvo ghṛtena tmanyā samakta upa devām̐ ṛtuśaḥ pātha etu | vanaspatirdevalokamprajānannagninā havyāsvaditāni vakṣat ||prajāpatestapasā vāvṛdhānaḥ sadyo jāto dadhiṣe yajñamagne | svāhākṛtena haviṣā purogā yāhi sādhyā
haviradantu devāḥ ||5.1.11|| ( 21 )22 interior pausesādityaṁ garbhampayasā samañjantsahasrasya pratimāṁ viśvarūpam | pari vṛṅgdhi harasā mābhi mṛkṣaḥ
śatāyuṣaṁ kṛṇuhi cīyamānaḥ ||imammā him̐sīrdvipādampaśūnām̐ sahasrākṣa medha ā cīyamānaḥ | mayumāraṇyamanu te diśāmi tenacinvānastanuvo ni ṣīda ||vātasya dhrājiṁ varuṇasya nābhimaśvaṁ jajñānam̐ sarirasya madhye | śiśuṁ nadīnām̐ harimadribuddhamagne
mā him̐sīḥ parame vyoman ||imammā him̐sīrekaśaphampaśūnāṁ kanikradaṁ vājinaṁ vājineṣu | gauramāraṇyamanu te diśāmi tenacinvānastanuvo ni ṣīda ||ajasramindumaruṣambhuraṇyumagnimīḍe pūrvacittau namobhiḥ | sa parvabhirṛtuśaḥ kalpamāno gāmmā
him̐sīraditiṁ virājam ||imam̐ samudram̐ śatadhāramutsaṁ vyacyamānambhuvanasya madhye | ghṛtaṁ duhānāmaditiṁ janāyāgne māhim̐sīḥ parame vyoman | gavayamāraṇyamanu te diśāmi tena cinvānastanuvo ni ṣīda ||varūtriṁ tvaṣṭurvaruṇasya nābhimaviṁ jajñānām̐ rajasaḥ parasmāt | mahīm̐ sāhasrīmasurasya māyāmagne māhim̐sīḥ parame vyoman ||imāmūrṇāyuṁ varuṇasya māyāṁ tvacampaśūnāṁ dvipadāṁ catuṣpadām | tvaṣṭuḥ prajānāmprathamaṁ
janitramagne mā him̐sīḥ parame vyoman | uṣṭramāraṇyamanu te diśāmi tena cinvānastanuvo ni ṣīda ||yo agniragnestapaso'dhi jātaḥ śocātpṛthivyā uta vā divaspari | yena prajā viśvakarmā vyānaṭtamagne heḍaḥ parite vṛṇaktu ||ajā hyagnerajaniṣṭa garbhātsā vā apaśyajjanitāramagre | tayā rohamāyannupa medhyāsaḥ tayā devādevatāmagra āyan | śarabhamāraṇyamānu te diśāmi tena cinvānastanuvo ni ṣīda ||4.2.10|| ( 22 )indrāgnī rocanā divaḥ pari vājeṣu bhūṣathaḥ | tadvāṁ ceti pra vīryam ||śnathadvṛtramuta sanoti vājamindrā yo agnī sahurī saparyāt | irajyantā vasavyasya bhūreḥ sahastamā sahasāvājayantā ||pra carṣaṇibhyaḥ pṛtanā haveṣu pra pṛthivyā riricāthe divaśca | pra sindhubhyaḥ pra giribhyo mahitvā
prendrāgnī viśvā bhuvanātyanyā ||maruto yasya hi kṣaye pāthā divo vimahasaḥ | sa sugopātamo janaḥ ||yajñairvā yajñavāhaso viprasya vā matīnām | marutaḥ śriṇutā havam ||śriyase kambhānubhiḥ sammimikṣire te raśmibhista ṛkvabhiḥ sukhādayaḥ | te vāśīmanta iṣmiṇo abhīravo vidre
priyasya mārutasya dhāmnaḥ ||ava te heḍa uduttamam | kayā naścitra ā bhuvadūtī sadāvṛdhaḥ sakhā | kayā śaciṣṭhayā vṛtā ||ko adya yuṅkte dhuri gā ṛtasya śimīvato bhāmino durhṛṇāyūn | āsanniṣūnhṛtsvaso mayobhūnyaeṣāmbhṛtyāmṛṇadhatsa jīvāt ||agne nayādevānām̐ śaṁ no bhavantu vājevāje |apsvagne sadhiṣṭava sauṣadhīranu rudhyase | garbhe sañjāyase punaḥ ||vṛṣā soma dyumām̐ asi vṛṣā deva vṛṣavrataḥ | vṛṣā dharmāṇi dadhiṣe ||imamme varuṇa tattvā yāmi tvaṁ no agne sa tvaṁ no agne ||4.2.11|| ( 22 )23 interior pauses

44saṁ te vāyurmātariśvā dadhātūttānāyai hṛdayaṁ yadviliṣṭam | devānāṁ yaścarati prāṇathena tasmai ca devivaṣaḍastu tubhyam ||sujāto jyotiṣā saha śarma varūthamāsadaḥ suvaḥ | vāso agne viśvarūpam̐ saṁ vyayasva vibhāvaso ||udu tiṣṭha svadhvarāvā no devyā kṛpā | dṛśe ca bhāsā bṛhatā suśukvanirāgne yāhi suśastibhiḥ || ūrdhva ū ṣu ṇaūtaye tiṣṭhā devo na savitā | ūrdhvo vājasya sanitā yadañjibhirvāghadbhirvihvayāmahe ||sa jāto garbho asi rodasyoragne cārurvibhṛta oṣadhīṣu | citraḥ śiśuḥ pari tamām̐syaktaḥ pra mātṛbhyo adhi
kanikradadgāḥ ||sthiro bhava vīḍvaṅga āśurbhava vājyarvan | pṛthurbhava suṣadastvamagneḥ purīṣavāhanaḥ ||śivo bhava prajābhyo mānuṣībhyastvamaṅgiraḥ | mā dyāvāpṛthivī abhi śūśuco māntarikṣammā vanaspatīn ||praitu vājī kanikradannānadadrāsabhaḥ patvā | bharannagnimpurīṣyammā pādyāyuṣaḥ purā ||rāsabho vāṁ kanikradatsuyukto vṛṣaṇā rathe | sa vāmagnimpurīṣyamāśurdūto vahāditaḥ ||vṛṣāgniṁ vṛṣaṇambharannapāṁ garbham̐ samudriyam | agna ā yāhi vītaya ṛtam̐ satyam ||oṣadhayaḥ prati gṛhṇītāgnimetam̐ śivamāyantamabhyatra yuṣmān | vyasyanviśvā amatīrarātīrniṣīdanno apa
durmatim̐ hanat ||oṣadhayaḥ prati modadhvamenampuṣpāvatīḥ supippalāḥ | ayaṁ vo garbha ṛtviyaḥ pratnam̐ sadhasthamāsadat||4.1.4|| ( 23 )vi pājasā pṛthunā śośucāno bādhasva dviṣo rakṣaso amīvāḥ | suśarmaṇo bṛhataḥ śarmaṇi syāmagneraham̐suhavasya praṇītau ||āpo hi ṣṭhā mayobhuvastā na ūrje dadhātana | mahe raṇāya cakṣase ||yo vaḥ śivatamo rasastasya bhājayate'ha naḥ | uśatīriva mātaraḥ ||tasmā araṁ gamāma vo yasya kṣayāya jinvatha | āpo janayathā ca naḥ ||mitraḥ sam̐sṛjya pṛthivīmbhūmiṁ ca jyotiṣā saha | sujātaṁ jātavedasamagniṁ vaiśvānaraṁ vibhum ||ayakṣmāya tvā sam̐ sṛjāmi prajābhyaḥ | viśve tvā devā vaiśvānarāḥ sam̐ sṛjantvānuṣṭubhena cchandasāṅgirasvat||rudrāḥ sambhṛtya pṛthivīmbṛhajjyotiḥ samīdhire | teṣāmbhānurajasra icchukro deveṣu rocate ||sam̐sṛṣṭāṁ vasubhī rudrairdhīraiḥ karmaṇyāmmṛdam | hastābhyāmmṛdvīṁ kṛtvā sinīvālī karotu tām ||sinīvālī sukapardā sukrīrā svaupaśā | sā tubhyamadite maha okhāṁ dadhātu hastayoḥ ||ukhāṁ karotu śaktyā bāhubhyāmaditirdhiyā | mātā putraṁ yathopasthe sāgnimbibhartu garbha ā ||makhasya śiro'si yajñasya pade sthaḥ |vasavastvā kṛṇvantu gāyatreṇa cchandasāṅgirasvatpṛthivyasi rudrāstvā kṛṇvantu traiṣṭubhena
cchandasāṅgirasvadantarikṣamasyā dityāstvā kṛṇvantu jāgatena cchandasāṅgirasvaddyaurasi viśve tvā devāvaiśvānarāḥ kṛṇvantvānuṣṭubhena cchandasāṅgirasvaddiśo'si dhruvāsi dhārayā mayi prajām̐ rāyaspoṣaṁ
gaupatyam̐ surīryam̐ sajātānyajamānāyādityai rāsnāsyaditiste bilaṁ gṛhṇātu pāṅktena cchandasāṅgirasvat |kṛtvāya sā mahīmukhāmmṛnmayīṁ yonimagnaye | tāmputrebhyaḥ samprāyacchadaditiḥ śrapayāniti ||4.1.5|| ( 23)viṣṇoḥ kramo'syabhimātihā gāyatraṁ chanda ā roha pṛthivīmanu vi kramasva nirbhaktaḥ sa yaṁ dviṣmo viṣṇoḥ
kramo'syabhiśastihā traiṣṭubhaṁ chanda ā rohāntarikṣamanu vi kramasva nirbhaktaḥ sa yaṁ dviṣmo viṣṇoḥ
kramo'syarātīyato hantā jāgataṁ chanda ā roha divamanu vi kramasva nirbhaktaḥ sa yaṁ dviṣmo viṣṇoḥ
kramo'si śatrūyato hantānuṣṭubhaṁ chanda ā roha diśo'nu vi kramasva nirbhaktaḥ sa yaṁ dviṣmaḥ |akrandadagni stanayanniva dyauḥ kṣāmā rerihadvīrudhaḥ samañjan | sadyo jajñāno vi hīmiddho akhyadā rodasī
bhānunā bhātyantaḥ ||agne'bhyāvartinnabhi na ā vartasvāyuṣā varcasā sanyā medhayā prajayā dhanena ||agne aṅgiraḥ śataṁ te santvāvṛtaḥ sahasraṁ ta upāvṛtaḥ | tāsāmpoṣasya poṣeṇa punarno naṣṭamā kṛdhi punarno
rayimā kṛdhi || punarūrjā ni vartasva punaragna iṣāyuṣā | punarnaḥ pāhi viśvataḥ ||saha rayyā ni vartasvāgne pinvasva dhārayā | viśvapsniyā viśvataspari ||uduttamaṁ varuṇa pāśamasmadavādhamaṁ vi madhyamam̐ śrathāya | athā vayamāditya vrate tavānāgaso
aditaye syāma ||ā tvāhārṣamantarabhūrdhruvastiṣṭhāvicācaliḥ | viśastvā sarvā vāñchantvasminrāṣṭramadhi śraya ||agre bṛhannuṣasāmūrdhvo asthānnirjagmivāntamaso jyotiṣāgāt | agnirbhānunā ruśatā svaṅga ā jāto viśvā
sadmānyaprāḥ ||45

sīda tvammāturasyā upasthe viśvānyagne vayunāni vidvān | maināmarciṣā mā tapasābhi śūśuco'ntarasyām̐śukrajyotirvi bhāhi ||antaragne rucā tvamukhāyai sadane sve | tasyāstvam̐ harasā tapañjātavedaḥ śivo bhava ||śivo bhūtvā mahyamagne'tho sīda śivastvam | śivāḥ kṛtvā diśaḥ sarvāḥ svāṁ yonimihāsadaḥ ||ham̐saḥ śuciṣadvasurantarikṣasaddhotā vediṣadatithirduroṇasat | nṛṣadvarasadṛtasadvyo masadabjā gojā ṛtajā
adrijā ṛtambṛhat ||4.2.1|| ( 23 )drāpe andhasaspate daridrannīlalohita | eṣāmpuruṣāṇāmeṣāmpaśūnāmmā bhermāro mo eṣāṁ kiṁ canāmamat ||yā te rudra śivā tanūḥ śivā viśvāhabheṣajī | śivā rudrasya bheṣajī tayā no mṛḍa jīvase ||imām̐ rudrāya tavase kapardine kṣayadvīrāya pra bharāmahe matim | yathā naḥ śamasaddvipade catuṣpade
viśvampuṣṭaṁ grāme asmi nnanāturam ||mṛḍā no rudrota no mayaskṛdhi kṣayadvīrāya namasā vidhema te | yacchaṁ ca yośca manurāyaje pitātadaśyāma tava rudra praṇītau ||mā no mahāntamuta mā no arbhakammā na ukṣantamuta mā na ukṣitam | mā no vadhīḥ pitarammotamātarampriyā mā nastanuvo rudra rīriṣaḥ ||mā nastoke tanaye mā na āyuṣi mā no goṣu mā no aśveṣu rīriṣaḥ | vīrānmā no rudra bhāmito vadhīrhaviṣmanto
namasā vidhema te ||ārātte goghna uta pūruṣaghne kṣayadvīrāya sumnamasme te astu | rakṣā ca no adhi ca deva brūhyadhā ca naḥśarma yaccha dvibarhāḥ ||stuhi śrutaṁ gartasadaṁ yuvānammṛgaṁ na bhīmamupahatnumugram | mṛḍā jaritre rudra stavāno anyaṁ teasmanni vapantu senāḥ ||pari ṇo rudrasya hetirvṛṇaktu pari tveṣasya durmatiraghāyoḥ | ava sthirā maghavadbhyastanuṣva mīḍhvastokāyatanayāya mṛḍaya ||mīḍhuṣṭama śivatama śivo naḥ sumanā bhava | parame vṛkṣa āyudhaṁ nidhāya kṛttiṁ vasāna ā cara pinā kaṁbibhradā gahi ||vikirida vilohita namaste astu bhagavaḥ | yāste sahasram̐ hetayo'nyamasmanni vapantu tāḥ ||sahasrāṇi sahasradhā bāhuvostava hetayaḥ | tāsāmīśāno bhagavaḥ parācīnā mukhā kṛdhi ||4.5.10|| ( 23 )24 interior pauses
yastvā hṛdā kīriṇā manyamāno'martyammartyo johavīmi | jātavedo yaśo asmāsu dhehi prajābhiragneamṛtatvamaśyām ||yasmai tvam̐ sukṛte jātaveda u lokamagne kṛṇavaḥ syonam | aśvinam̐ sa putriṇaṁ vīravantaṁ gomantam̐ rayiṁ
naśate svasti ||tve su putra śavaso'vṛtrankāmakātayaḥ | na tvāmindrāti ricyate ||ukthaükthe soma indrammamāda nīthenīthe maghavānam̐ sutāsaḥ | yadīm̐ sabādhaḥ pitaraṁ na putrāḥ
samānadakṣā avase havante ||agne rasena tejasā jātavedo vi rocase | rakṣohāmīvacātanaḥ ||apo anvacāriṣam̐ rasena samasṛkṣamahi | payasvām̐ agna āgamaṁ tammā sam̐ sṛja varcasā ||vasurvasupatirhikamasyagne vibhāvasuḥ | syāma te sumatāvapi ||tvāmagne vasupatiṁ vasūnāmabhi pra mande adhvareṣu rājan | tvayā vājaṁ vājayanto jayemābhi ṣyāma
pṛtsutīrmartyānām ||tvāmagne vājasātamaṁ viprā vardhanti suṣṭutam | sa no rāsva suvīryam ||ayaṁ no agnirvarivaḥ kṛṇotvayammṛdhaḥ pura etu prabhindan | ayam̐ śatrūñjayatu jarhṛṣāṇo'yaṁ vājaṁ jayatu
vājasātau ||agnināgniḥ samidhyate kavirgṛhapatiryuvā | havyavāḍjuhvāsyaḥ ||tvam̐ hyagne agninā vipro vipreṇa santsatā | sakhā sakhyā samidhyase ||udagne śucayastava vi jyotiṣā ||1.4.46|| ( 24 )devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāmpūṣṇo hastābhyāmpṛthivyāḥ
sadhasthe'gnimpurīṣyamaṅgirasvatkhanāmi ||jyotiṣmantaṁ tvāgne supratīkamajasreṇa bhānunā dīdyānam | śivamprajābhyo'him̐santampṛthivyāḥ
sadhasthe'gnimpurīṣyamaṅgirasvatkhanāmi ||46

apāmpṛṣṭhamasi saprathā urvagnimbhariṣyadaparāvapiṣṭham | vardhamānammaha ā ca puṣkaraṁ divo mātrayāvariṇā prathasva ||śarma ca stho varma ca stho acchidre bahule ubhe | vyacasvatī saṁ vasāthāmbhartamagnimpurīṣyam ||saṁ vasāthām̐ suvarvidā samīcī urasā tmanā | agnimantarbhariṣyantī jyotiṣmantamajasramit ||purīṣyo'si viśvabharāḥ | atharvā tvā prathamo niramanthadagne ||tvāmagne puṣkarādadhyatharvā niramanthata | mūrdhno viśvasya vāghataḥ ||tamu tvā dadhyaṅṅṛṣiḥ putra īdhe atharvaṇaḥ | vṛtrahaṇampuraṁ daram ||tamu tvā pāthyo vṛṣā samīdhe dasyuhantamam | dhanaṁjayam̐ raṇeraṇe ||sīda hotaḥ sva u loke cikitvāntsādayā yajñam̐ sukṛtasya yonau | devāvīrdevānhaviṣā yajāsyagne bṛhadyajamānevayo dhāḥ ||ni hotā hotṛṣadane vidānastveṣo dīdivām̐ asadatsudakṣaḥ | adabdhavratapramatirvasiṣṭhaḥ sahasrambharaḥ
śucijihvo agniḥ ||sam̐ sīdasva mahām̐ asi śocasva devavītamaḥ | vi dhūmamagne aruṣammiyedhya sṛja praśasta darśatam ||janiṣvā hi jenyo agre ahnām̐ hito hiteṣvaruṣo vaneṣu | damedame sapta ratnā dadhāno'gnirhotā ni ṣasādā yajīyān||4.1.3|| ( 24 )mā no him̐sījjanitā yaḥ pṛthivyā yo vā divam̐ satyadharmā jajāna | yaścāpaścandrā bṛhatīrjajāna kasmai devāyahaviṣā vidhema ||abhyāvartasva pṛthivi yajñena payasā saha | vapāṁ te agniriṣito'va sarpatu ||agne yatte śukraṁ yaccandraṁ yatpūtaṁ yadyajñiyam | taddevebhyo bharāmasi ||iṣamūrjamahamita ā dada ṛtasya dhāmno amṛtasya yoneḥ | ā no goṣu viśatvauṣadhīṣu jahāmi
sedimanirāmamīvām ||agne tava śravo vayo mahi bhrājantyarcayo vibhāvaso | bṛhadbhāno śavasā vājamukthyaṁ dadhāsi dāśuṣe kave||
irajyannagne prathayasva jantubhirasme rāyo amartya | sa darśatasya vapuṣo vi rājasi pṛṇakṣi sānasim̐ rayim ||ūjo napājjātavedaḥ suśastibhirmandasva dhītibhirhitaḥ | tve iṣaḥ saṁ dadhurbhūriretasaścitrotayo vāmajātāḥ ||pāvakavarcāḥ śukravarcā anūnavarcā udiyarṣi bhānunā | putraḥ pitarā vicarannupāvasyubhe pṛṇakṣi rodasī ||ṛtāvānammahiṣaṁ viśvacarṣaṇimagnim̐ sumnāya dadhire puro janāḥ | śrutkarṇam̐ saprathastamaṁ tvā girādaivyammānuṣā yugā ||niṣkartāramadhvarasya pracetasaṁ kṣayantam̐ rādhase mahe | rātimbhṛgūṇāmuśijaṁ kavikratumpṛṇakṣi
sānasim̐ rayim ||citaḥ stha paricita ūrdhvacitaḥ śrayadhvaṁ tayā devatayāṅgirasvaddhruvāḥ sīdata ||ā pyāyasva sametu te viśvataḥ soma vṛṣṇiyam | bhavā vājasya saṁgathe ||saṁ te payāṁsi samu yantu vājāḥ saṁ vṛṣṇiyānyabhimātiṣāhaḥ | āpyāyamāno amṛtāya soma diviśravām̐syuttamāni dhiṣva ||4.2.7|| ( 24 )25 interior pauses
sampaśyāmi prajā ahamiḍaprajaso mānavīḥ | sarvā bhavantu no gṛhe ||ambhaḥ sthāmbho vo bhakṣīya mahaḥ stha maho vo bhakṣīya sahaḥ stha saho vo bhakṣīyorjaḥ sthorjaṁ vobhakṣīya revatī ramadhvamasmim̐lloke'smingoṣṭhe'sminkṣaye'sminyonāvihaiva steto māpa gāta bahvīrme
bhūyāsta sam̐hitāsi viśvarūpīrā morjā viśā gaupatyenā rāyaspoṣeṇa sahasrapoṣaṁ vaḥ puṣyāsammayi vo rāyaḥ
śrayantām ||upa tvāgne divedive doṣāvastardhiyā vayam | namo bharanta emasi ||rājantamadhvarāṇāṁ gopāmṛtasya dīdivim | vardhamānam̐ sve dame ||sa naḥ piteva sūnave'gne sūpāyano bhava | sacasvā naḥ svastaye ||agne tvaṁ no antamaḥ | uta trātā śivo bhava varūthyaḥ | taṁ tvā śociṣṭha dīdivaḥ | sumnāya nūnamīmahe
sakhibhyaḥ | vasuragnirvasuśravāḥ | acchā nakṣi dyumattamo rayiṁ dāḥ ||ūrjā vaḥ paśyāmyūrjā mā paśyata rāyaspoṣeṇa vaḥ paśyāmi rāyaspoṣeṇa mā paśyateḍāḥ stha madhukṛtaḥsyonāmāviśaterā madaḥ | sahasrapoṣaṁ vaḥ puṣyāsaṁ mayi vo rāyaḥ śrayantām ||tatsaviturvareṇyambhargo devasya dhīmahi | dhiyo yo naḥ pracodayāt ||somānam̐ svaraṇaṁ kṛṇuhi brahmaṇaspate | kakṣīvantamya auśijam ||kadā cana starīrasi nendra saścasi dāśuṣe | upopennu maghavanbhūya innu te dānaṁ devasya pṛcyate ||47

pari tvāgne puraṁ vayaṁ vipram̐ sahasya dhīmahi | dhṛṣadvarṇaṁ divedive bhettārambhaṅgurāvataḥ ||agne gṛhapate sugṛhapatirahaṁ tvayā gṛhapatinā bhūyāsam̐ sugṛhapatirmayā tvaṁ gṛhapatinā bhūyāḥ śatam̐himāstāmāśiṣamā śāse tantave jyotiṣmatīṁ tāmāśiṣamā śāse'muṣmai jyotiṣmatīm ||1.5.6|| ( 25 )āyuṣṭa āyurdā agna ā pyāyasva saṁ te'va te heḍa uduttamaṁ pra ṇo devyā no divo'gnāviṣṇū agnāviṣṇū imaṁme varuṇa tattvā yāmyudu tyaṁ citram ||apāṁ napādā hyasthādupasthaṁ jihmānāmūrdhvo vidyutaṁ vasānaḥ | tasya jyeṣṭhammahimānaṁ
vahantīrhiraṇyavarṇāḥ pari yanti yahvīḥ ||samanyā yantyupa yantyanyāḥ samānamūrvaṁ nadyaḥ pṛṇanti | tamū śucim̐ śucayo dīdivām̐samapāṁ
napātampari tasthurāpaḥ ||tamasmerā yuvatayo yuvānammarmṛjyamānāḥ pari yantyāpaḥ | sa śukreṇa śikvanā revadagnirdīdāyānidhmoghṛtanirṇigapsu ||indrāvaruṇayoraham̐ samrājorava ā vṛṇe | tā no mṛḍāta īdṛśe ||indrāvaruṇā yuvamadhvarāya no viśe janāya mahi śarma yacchatam | dīrghaprayajyumati yo vanuṣyati vayaṁ
jayema pṛtanāsu dūḍhyaḥ ||ā no mitrāvaruṇā pra bāhavā | tvaṁ no agne varuṇasya vidvāndevasya heḍo'va yāsisīṣṭhāḥ | yajiṣṭho vahnitamaḥ
śośucāno viśvā dveṣām̐si pra mumugdhyasmat ||sa tvaṁ no agne'vamo bhavotī nediṣṭho asyā uṣaso vyuṣṭau | ava yakṣva no varuṇam̐ rarāṇo vīhi mṛḍīkam̐suhavo na edhi ||praprāyamagnirbharatasya śṛṇve vi yatsūryo na rocate bṛhadbhāḥ | abhi yaḥ pūrumpṛtanāsu tasthau dīdāya
daivyo atithiḥ śivo naḥ ||pra te yakṣi pra ta iyarmi manma bhuvo yathā vandyo no haveṣu | dhanvanniva prapā asi tvamagna iyakṣave
pūrave pratna rājan ||vi pājasā vi jyotiṣā ||sa tvamagne pratīkena pratyoṣa yātudhānyaḥ | urukṣayeṣu dīdyat ||tam̐ supratīkam̐ sudṛśam̐ svañcamavidvām̐so viduṣṭaram̐ sapema | sa yakṣadviśvā vayunāni vidvānpra
havyamagniramṛteṣu vocat ||am̐homuce viveṣa yanmā vi na indrendra kṣatramindriyāṇi śatakrato'nu te dāyi ||2.5.12|| ( 25 )yadakrandaḥ prathamaṁ jāyamāna udyantsamudrāduta vā purīṣāt | śyenasya pakṣā hariṇasya bāhū
upastutyammahi jātaṁ te arvan ||yamena dattaṁ trita enamāyunagindra eṇamprathamo adhyatiṣṭhat | gandharvo asyaraśanāmagṛbhṇātsūrādaśvaṁ vasavo nirataṣṭa ||asi yamo asyādityo arvannasi trito guhyena vratena | asi somena samayā vipṛkta āhuste trīṇi divi bandhanāni ||trīṇi ta āhurdivi bandhanāni trīṇyapsu trīṇyantaḥ samudre | uteva me varuṇaśchantsyarvanyatrā ta āhuḥparamaṁ janitram ||imā te vājinnavamārjanānīmā śaphānām̐ saniturnidhānā | atrā te bhadrā raśanā apaśyamṛtasya yā abhirakṣanti
gopāḥ ||
ātmānaṁ te manasārādajānāmavo divā patayantampataṅgam | śiro apaśyampathibhiḥ
sugebhirareṇubhirjehamānampatatri ||atrā te rūpamuttamamapaśyaṁ jigīṣamāṇamiṣa ā pade goḥ | yadā te marto anu bhogamānaḍādidgrasiṣṭha
oṣadhīrajīgaḥ ||anu tvā ratho anu maryo arvannanu gāvo'nu bhagaḥ kanīnām | anu vrātāsastava sakhyamīyuranu devā mamire
vīryaṁ te ||hiraṇyaśṛṅgo'yo asya pādā manojavā avara indra āsīt | devā idasya haviradyamāyanyo arvantamprathamo
adhyatiṣṭhat ||īrmāntāsaḥ silikamadhyamāsaḥ sam̐ śūraṇāso divyāso atyāḥ | ham̐sā iva śreṇiśo yatanteyadākṣiṣurdivyamajmamaśvāḥ ||tava śarīrampatayiṣṇvarvantava cittaṁ vāta iva dhrajīmān | tava śṛṅgāṇi viṣṭhitā purutrāraṇyeṣu jarbhurāṇā
caranti ||upa prāgācchasanaṁ vājyarvā devadrīcā manasā dīdhyānaḥ | ajaḥ puro nīyate nābhirasyānu paścātkavayo yantirebhāḥ ||48

upa prāgātparamaṁ yatsadhasthamarvām̐ acchā pitarammātaraṁ ca | adyā devāñjuṣṭatamo hi gamyā athāśāste
dāśuṣe vāryāṇi ||4.6.7|| ( 25 )26 interior pauses
prajāpaterjāyamānāḥ prajā jātāśca yā imāḥ |tasmai prati pra vedaya cikitvām̐ anu manyatām ||imaṁ paśuṁ paśupate te adya badhnāmyagne sukṛtasya madhye |anu manyasva suyajā yajāma juṣṭaṁ devānāmidamastu havyam ||prajānantaḥ prati gṛhṇanti pūrve prāṇamaṅgebhyaḥ paryācarantam |suvargaṁ yāhi pathibhirdevayānairoṣadhīṣu prati tiṣṭhā śarīraiḥ ||yeṣāmīśe paśupatiḥ paśūnāṁ catuṣpadāmuta ca dvipadām |niṣkrīto'yaṁ yajñiyaṁ bhāgametu rāyaspoṣā yajamānasya santu ||ye badhyamānamanu badhyamānā abhyaikṣanta manasā cakṣuṣā ca |agnistām̐ agre pra mumoktu devaḥ prajāpatiḥ prajayā saṁvidānaḥ ||ya āraṇyāḥ paśavo viśvarūpā virūpāḥ santo bahudhaikarūpāḥ |vāyustām̐ agre pra mumoktu devaḥ prajāpatiḥ prajayā saṁvidānaḥ ||pramuñcamānā bhuvanasya reto gātuṁ dhatta yajamānāya devāḥ |upākṛtam̐ śaśamānaṁ yadasthājjīvaṁ devānāmapyetu pāthaḥ ||nānā prāṇo yajamānasya paśunā yajño devebhiḥ saha devayānaḥ |jīvaṁ devānāmapyetu pāthaḥ satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ ||yatpaśurmāyumakṛtoro vā padbhirāhate | agnirmā tasmādenaso viśvānmuñcatvam̐hasaḥ ||śamitāra upetana yajñaṁ devebhirinvitam | pāśātpaśuṁ pra muñcata bandhādyajñapatiṁ pari ||aditiḥ pāśaṁ pra mumoktvetaṁ namaḥ paśubhyaḥ paśupataye karomi |arātīyantamadharaṁ kṛṇomi yaṁ dviṣmastasminprati muñcāmi pāśam ||tvāmu te dadhire havyavāham̐ śṛtaṁkartāramuta yajñiyaṁ ca |agne sadakṣaḥ satanurhi bhūtvātha havyā jātavedo juṣasva ||jātavedo vapayā gaccha devāntvam̐ hi hotā prathamo babhūtha |ghṛtena tvaṁ tanuvo vardhayasva svāhākṛtam̐ haviradantu devāḥ ||svāhā devebhyo devebhyaḥ svāhā ||3.1.4|| ( 26 )agniṁ yunajmi śavasā ghṛtena divyam̐ suparṇaṁ vayasā bṛhantam | tena vayampatema bradhnasya viṣṭapam̐
suvo ruhāṇā adhi nāka uttame ||imau te pakṣāvajarau patatriṇo yābhyām̐ rakṣām̐syapaham̐syagne | tābhyāmpatema sukṛtāmu lokaṁ yatrarṣayaḥ
prathamajā ye purāṇāḥ ||cidasi samudrayonirindurdakṣaḥ śyena ṛtāvā | hiraṇyapakṣaḥ śakuno bhuraṇyurmahāntsadhasthe dhruvaḥ āniṣattaḥ ||namaste astu mā mā him̐sīrviśvasya mūrdhannadhi tiṣṭhasi śritaḥ | samudre te hṛdayamantarāyurdyāvāpṛthivībhuvaneṣvarpite ||udno dattodadhimbhinta divaḥ parjanyādantarikṣātpṛthivyāstato no vṛṣṭyāvata | divo mūrdhāsi pṛthivyānābhirūrgapāmoṣadhīnām | viśvāyuḥ śarma saprathā namaspathe ||yenarṣayastapasā sattramāsatendhānā agnim̐ suvarābharantaḥ | tasminnahaṁ ni dadhe nāke agnimetaṁ
yamāhurmanavaḥ stīrṇabarhiṣam ||tampatnībhiranu gacchema devāḥ putrairbhrātṛbhiruta vā hiraṇyaiḥ | nākaṁ gṛhṇānāḥ sukṛtasya loke tṛtīye
pṛṣṭhe adhi rocane divaḥ ||ā vāco madhyamaruhadbhuraṇyurayamagniḥ satpatiścekitānaḥ | pṛṣṭhe pṛthivyā nihito davidyutadadhaspadaṁ
kṛṇute ye pṛtanyavaḥ ||ayamagnirvīratamo vayodhāḥ sahasriyo dīpyatāmaprayucchan | vibhrājamānaḥ sarirasya madhya upa pra yāta
divyāni dhāma ||sampra cyavadhvamanu sampra yātāgne patho devayānānkṛṇudhvam | asmintsadhasthe adhyuttarasminviśve
devā yajamānaśca sīdata ||yenā sahasraṁ vahasi yenāgne sarvavedasam | tenemaṁ yajñaṁ no vaha devayāno ya uttamaḥ ||49

udbudhyasvāgne prati jāgṛhyenamiṣṭāpūrte sam̐ sṛjethāmayaṁ ca | punaḥ kṛṇvam̐stvā pitaraṁ
yuvānamanvātām̐sīttvayi tantumetam ||ayaṁ te yonirṛtviyo yato jāto arocathāḥ | taṁ jānannagna ā rohāthā no vardhayā rayim ||4.7.13|| ( 26 )hiraṇyavarṇāḥ śucayaḥ pāvakā yāsu jātaḥ kaśyapo yāsvindraḥ | agniṁ garbhaṁ dadhire virūpāstā na āpaḥ śam̐syonā bhavantu ||yāsām̐ rājā varuṇo yāti madhye satyānṛte avapaśyañjanānām | madhuścutaḥ śucayo yāḥ pāvakāstā na āpaḥ śam̐syonā bhavantu ||yāsām̐ devā divi kṛṇvanti bhakṣaṁ yā antarikṣe bahudhā bhavanti | yāḥ pṛthivīmpayaso'ndanti śukrāstā na āpaḥśam̐ syonā bhavantu ||śivena mā cakṣuṣā paśyatāpaḥ śivayā tanuvo'pa spṛśata tvacamme | sarvām̐ agnīm̐rapsuṣado huve vo mayi
varco balamojo ni dhatta ||yadadaḥ samprayatīrahāvanadatā hate | tasmādā nadyo nāma stha tā vo nāmāni sindhavaḥ ||yatpreṣitā varuṇena tāḥ śībham̐ samavalgata |tadāpnodindro vo yatīstasmādāpo anu sthana ||apakāmam̐ syandamānā avīvarata vo hikam | indro vaḥ śaktibhirdevīstasmādvārṇāma vo hitam ||eko devo apyatiṣṭhatsyandamānā yathāvaśam | udāniṣurmahīriti tasmādudakamucyate ||āpo bhadrā ghṛtamidāpa āsuragnīṣomau bibhratyāpa ittāḥ | tīvro raso madhupṛcāmaraṁgama ā mā prāṇena saha
varcasā gan ||āditpaśyāmyuta vā śṛṇomyā mā ghoṣo gacchati vāṅna āsām | manye bhejāno amṛtasya tarhi hiraṇyavarṇā
atṛpaṁ yadā vaḥ||āpo hi ṣṭhā mayobhuvastā na ūrje dadhātana | mahe raṇāya cakṣase ||yo vaḥ śivatamo rasastasya bhājayateha naḥ | uśatīriva mātaraḥ ||tasmā araṁ gamāma vo yasya kṣayāya jinvatha | āpo janayathā ca naḥ ||divi śrayasvāntarikṣe yatasva pṛthivyā sambhava brahmavarcasamasi brahmavarcasāya tvā ||5.6.1|| ( 26 )27 interior pausesubhā vāmindrāgnī āhuvadhyā ubhā rādhasaḥ saha mādayadhyai |ubhā dātārāviṣām̐ rayīṇāmubhā vājasya sātaye huve vām ||aśravam̐ hi bhūridāvattarā vāṁ vijāmāturuta vā ghā syālāt |athā somasya prayatī yuvabhyāmindrāgnī stomaṁ janayāmi navyam ||indrāgnī navatiṁ puro dāsapatnīradhūnutam | sākamekena karmaṇā ||śuciṁ nu stomaṁ navajātamadyendrāgnī vṛtrahaṇā juṣethām | ubhā hi vām̐ suhavā johavīmi tā vājam̐ sadyauśate dheṣṭhā ||vayamu tvā pathaspate rathaṁ na vājasātaye | dhiye pūṣannayujmahi ||pathaspathaḥ paripatiṁ vacasyā kāmena kṛto abhyānaḍarkam |sa no rāsacchurudhaścandrāgrā dhiyaṁdhiyam̐ sīṣadhāti pra pūṣā ||kṣetrasya patinā vayam̐ hiteneva jayāmasi |gāmaśvaṁ poṣayitnvā sa no mṛḍātīdṛśe ||kṣetrasya pate madhumantamūrmiṁ dhenuriva payo asmāsu dhukṣva |madhuścutaṁ ghṛtamiva supūtamṛtasya naḥ patayo mṛḍayantu ||agne naya supathā rāye asmānviśvāni deva vayunāni vidvān |yuyodhyasmajjuhurāṇameno bhūyiṣṭhāṁ te namauktiṁ vidhema ||ā devānāmapi panthāmaganma yacchaknavāma tadanu pravoḍhum |agnirvidvāntsa yajātsedu hotā so adhvarāntsa ṛtūnkalpayāti ||yadvāhiṣṭhaṁ tadagnaye bṛhadarca vibhāvaso | mahiṣīva tvadrayistvadvājā udīrate ||agne tvaṁ pārayā navyo asmāntsvastibhirati durgāṇi viśvā | pūśca pṛthvī bahulā na urvī bhavā tokāya tanayāya
śaṁ yoḥ ||tvamagne vratapā asi deva ā martyeṣvā | tvaṁ yajñeṣvīḍyaḥ ||yadvo vayaṁ pramināma vratāni viduṣāṁ devā aviduṣṭarāsaḥ |agniṣṭadviśvamā pṛṇāti vidvānyebhirdevām̐ ṛtubhiḥ kalpayāti ||1.1.14|| ( 27 )50

upaprayanto adhvarammantraṁ vocemāgnaye | āre asme ca śṛṇvate ||asya pratnāmanu dyutam̐ śukraṁ duduhre ahrayaḥ | payaḥ sahasrasāmṛṣim ||agnirmūrdhā divaḥ kakutpatiḥ pṛthivyā ayam | apām̐ retām̐si jinvati ||ayamiha prathamo dhāyi dhātṛbhirhotā yajiṣṭho adhvareṣvīḍyaḥ | yamapnavāno bhṛgavo virurucurvaneṣu
citraṁ vibhuvaṁ viśeviśe ||ubhā vāmindrāgnī āhuvadhyā ubhā rādhasaḥ saha mādayadhyai | ubhā dātārāviṣām̐ rayīṇāmubhā vājasya sātaye
huve vām |ayaṁ te yonirṛtviyo yato jāto arocathāḥ | taṁ jānannagna ā rohāthā no vardhayā rayim |agna āyūm̐ṣi pavasa ā suvovorjamiṣaṁ ca naḥ 're bādhasva ducchunām ||agne pavasva svapā asme varcaḥ suvīryam | dadhatpoṣam̐ rayiṁ mayi ||agne pāvaka rociṣā mandrayā deva jihvayā | ā devānvakṣi yakṣi ca ||sa naḥ pāvaka dīdivo'gne devām̐ ihāvaha | upa yajñam̐ haviśca naḥ ||agniḥ śucivratatamaḥ śucirvipraḥ śuciḥ kaviḥ | śucī rocata āhutaḥ ||udagne śucayastava śukrā bhrājanta īrate | tava jyotīm̐ṣyarcayaḥ ||āyurdā agne'syāyurme dehi varcodā agne'si varco me dehi tanūpā agne'si tanuvamme pāhyagne yanme tanuvāūnaṁ tanma ā pṛṇa |citrāvaso svasti te pāramaśīyendhānāstvā śatam̐ himā dyumantaḥ samidhīmahi vayasvanto vayaskṛtaṁ
yaśasvanto yaśaskṛtam̐ suvīrāso adābhyam | agne sapatnadambhanaṁ varṣiṣṭhe adhi nāke |saṁ tvamagne sūryasya varcasāgathāḥ samṛṣīṇām̐ stutena sampriyeṇa dhāmnā |tvamagne sūryavarcā asi sammāmāyuṣā varcasā prajayā sṛja ||1.5.5|| ( 27 )navonavo bhavati jāyamāno'hnāṁ keturuṣasāmetyagre | bhāgaṁ devebhyo vi dadhātyāyanpra candramāstirati
dīrghamāyuḥ ||yamādityā am̐śumāpyāyayanti yamakṣitamakṣitayaḥ pibanti | tena no rājā varuṇo bṛhaspatirā pyāyayantu
bhuvanasya gopāḥ ||prācyāṁ diśi tvamindrāsi rājotodīcyāṁ vṛtrahanvṛtrahāsi | yatra yanti srotyāstajjitaṁ te dakṣiṇato vṛṣabha edhi
havyaḥ |indro jayāti na parā jayātā adhirājo rājasu rājayāti | viśvā hi bhūyāḥ pṛtanā abhiṣṭīrupasadyo namasyo yathāsat ||asyedeva pra ririce mahitvaṁ divaḥ pṛthivyāḥ paryantarikṣāt | svarāḍindro dama ā viśvagūrtaḥ svariramatro
vavakṣe raṇāya |abhi tvā śūra nonumo 'dugdhā iva dhenavaḥ | īśānamasya jagataḥ suvardṛśamīśānamindra tasthuṣaḥ ||tvāmiddhi havāmahe sātā vājasya kāravaḥ | tvāṁ vṛtreṣvindra satpatiṁ narastvāṁ kāṣṭhāsvarvataḥ ||yaddyāva indra te śatam̐ śatambhūmīruta syuḥ | na tvā vajrintsahasram̐ sūryā anu na jātamaṣṭa rodasī ||pibā somamindra mandatu tvā yaṁ te suṣāva haryaśvādriḥ | soturbāhubhyām̐ suyato nārvā ||revatīrnaḥ sadhamāda indre santu tuvivājāḥ | kṣumanto yābhirmadema ||udagne śucayastava vi jyotiṣodu tyaṁ jātavedasam̐ sapta tvā harito rathe vahanti deva sūrya | śociṣkeśaṁ
vicakṣaṇa ||citraṁ devānāmudagādanīkaṁ cakṣurmitrasya varuṇasyāgneḥ | āprā dyāvāpṛthivī antarikṣam̐ sūrya ātmājagatastasthuṣaśca ||viśve devā ṛtāvṛdha ṛtubhirhavanaśrutaḥ | juṣantāṁ yujyampayaḥ ||viśve devāḥ śṛṇutemam̐ havamme ye antarikṣe ya upa dyaviṣṭha | ye agnijihvā uta vā yajatrā āsadyāsminbarhiṣi
mādayadhvam ||2.4.14|| ( 27 )yadagne yāni kāni cāte dārūṇi dadhmasi | tadastu tubhyamidghṛtaṁ tajjuṣasva yaviṣṭhya ||yadattyupajihvikā yadvamro atisarpati | sarvaṁ tadastu te ghṛtaṁ tajjuṣasva yaviṣṭhya ||rātrim̐rātrimaprayāvambharanto'śvāyeva tiṣṭhate ghāsamasmai | rāyaspoṣeṇa samiṣā madanto'gne mā teprativeśā riṣāma ||nābhā pṛthivyāḥ samidhānamagnim̐ rāyaspoṣāya bṛhate havāmahe | irammadambṛhadukthaṁ yajatraṁ
jetāramagnimpṛtanāsu sāsahim ||yāḥ senā abhītvarīrāvyādhinīrugaṇā uta | ye stenā ye ca taskarāstām̐ste agne'pi dadhāmyāsye ||daṁṣṭrābhyāmmalimlūñjambhyaistaskarām̐ uta | hanūbhyām̐ stenānbhagavastām̐stvaṁ khāda sukhāditān ||ye janeṣu malimlavaḥ stenāsastaskarā vane | ye kakṣeṣvaghāyavastām̐ste dadhāmi jambhayoḥ ||yo asmabhyamarātīyādyaśca no dveṣate janaḥ | nindādyo asmāndipsācca sarvaṁ tammasmasā kuru ||51sam̐śitamme brahma sam̐śitaṁ vīryambalam | sam̐śitamkṣatraṁ jiṣṇu yasyāhamasmi purohitaḥ ||udeṣāmbāhū atiramudvarca udū balam | kṣiṇomi brahmaṇāmitrānunnayāmi svām̐ aham |dṛśāno rukma urvyā vyadyauddurmarṣamāyuḥ śriye rucānaḥ | agniramṛto abhavadvayobhiryadenaṁ
dyaurajanayatsuretāḥ ||viśvā rūpāṇi prati muñcate kaviḥ prāsāvīdbhadraṁ dvipade catuṣpade | vi nākamakhyatsavitā vareṇyo'nu
prayāṇamuṣaso vi rājati ||naktoṣāsā samanasā virūpe dhāpayete śiśumekam̐ samīcī | dyāvā kṣāmā rukmo antarvi bhāti devā agniṁ
dhārayandraviṇodāḥ ||suparṇo'si garutmāntrivṛtte śiro gāyatraṁ cakṣu stoma ātmā sāma te tanūrvāmadevyambṛhadrathantare pakṣau
yajñāyajñiyampucchaṁ chandām̐syaṅgāni dhiṣṇiyāḥ śaphā yajūm̐ṣi nāma |suparṇo'si garutmāndivaṁ gaccha suvaḥ pata ||4.1.10|| ( 27 )28 interior pauses
samiddiśāmāśayā naḥ suvarvinmadhorato mādhavaḥ pātvasmān | agnirdevo duṣṭarīturadābhya idaṁ kṣatram̐rakṣatu pātvasmān ||rathaṁtaram̐ sāmabhiḥ pātvasmāngāyatrī chandasāṁ viśvarūpā | trivṛnno viṣṭhayā stomo ahnām̐ samudro vātaidamojaḥ pipartu ||ugrā diśāmabhibhūtirvayodhāḥ śuciḥ śukre ahanyojasīnā | indrādhipatiḥ pipṛtādato no mahi kṣatraṁ viśvato
dhārayedam ||bṛhatsāma kṣatrabhṛdvṛddhavṛṣṇiyaṁ triṣṭubhaujaḥ śubhitamugravīram | indra stomena pañcadaśena
madhyamidaṁ vātena sagareṇa rakṣa ||prācī diśām̐ sahayaśā yaśasvatī viśve devāḥ prāvṛṣāhnām̐ suvarvatī | idaṁ kṣatraṁ duṣṭaramastvojo'nādhṛṣṭam̐sahasriyam̐ sahasvat ||vairūpe sāmanniha tacchakema jagatyainaṁ vikṣvā veśayāmaḥ | viśve devāḥ saptadaśena varca idaṁ kṣatram̐
salilavātamugram ||dhartrī diśāṁ kṣatramidaṁ dādhāropasthāśānāmmitravadastvojaḥ | mitrāvaruṇā śaradāhnāṁ cikitnū asmairāṣṭrāya mahi śarma yacchatam ||vairāje sāmannadhi me manīṣānuṣṭubhā sambhṛtaṁ vīryam̐ sahaḥ | idaṁ kṣatrammitravadārdradānu
mitrāvaruṇā rakṣatamādhipatyaiḥ ||samrāḍdiśām̐ sahasāmnī sahasvatyṛturhemanto viṣṭhayā naḥ pipartu | avasyuvātāḥ bṛhatīrnu śakvarīrimaṁ
yajñamavantu no ghṛtācīḥ ||suvarvatī sudughā naḥ payasvatī diśāṁ devyavatu no ghṛtācī | tvaṁ gopāḥ puraetota paścādbṛhaspate yāmyāṁ
yuṅgdhi vācam ||ūrdhvā diśām̐ rantirāśauṣadhīnām̐ saṁvatsareṇa savitā no ahnām | revatsāmāticchandā u cchandojātaśatruḥ
syonā no astu ||stomatrayastrim̐śe bhuvanasya patni vivasvadvāte abhi no gṛṇāhi | ghṛtavatī savitarādhipatyaiḥ payasvatī
rantirāśā no astu ||dhruvā diśāṁ viṣṇupatnyaghorāsyeśānā sahaso yā manotā | bṛhaspatirmātariśvota vāyuḥ saṁdhuvānā vātā abhino gṛṇantu ||viṣṭambho divo dharuṇaḥ pṛthivyā asyeśānā jagato viṣṇupatnī | viśvavyacā iṣayantī subhūtiḥ śivā noastvaditirupasthe || vaiśvānaro na ūtyā pṛṣṭo divyanu no'dyānumatiranvidanumate tvaṁ kayā naścitra ā
bhuvatko adya yuṅkte ||4.4.12|| ( 28 )udenamuttarāṁ nayāgne ghṛtenāhuta | rāyaspoṣeṇa sam̐ sṛja prajayā ca dhanena ca ||indremampratarāṁ kṛdhi sajātānāmasadvaśī | samenaṁ varcasā sṛja devebhyo bhāgadhā asat ||yasya kurmo havirgṛhe tamagne vardhayā tvam | tasmai devā adhi bravannayaṁ ca brahmaṇaspatiḥ ||udu tvā viśve devā agne bharantu cittibhiḥ | sa no bhava śivatamaḥ supratīko vibhāvasuḥ ||pañca diśo daivīryajñamavantu devīrapāmatiṁ durmatimbādhamānāḥ | rāyaspoṣe yajñapatimābhajantīḥ ||rāyaspoṣe adhi yajño asthātsamiddhe agnāvadhi māmahānaḥ | ukthapattra īḍyo gṛbhītastaptaṁ
gharmamparigṛhyāyajanta ||ūrjā yadyajñamaśamanta devā daivyāya dhartre joṣṭre | devaśrīḥ śrīmaṇāḥ śatapayāḥ parigṛhya devāyajñamāyan ||52

sūryaraśmirharikeśaḥ purastātsavitā jyotirudayām̐ ajasram | tasya pūṣā prasavaṁ yāti devaḥ sampaśyanviśvā
bhuvanāni gopāḥ ||devā devebhyo adhvaryanto asthurvītam̐ śamitre śamitā yajadhyai | turīyo yajño yatra havyameti tataḥ pāvakā
āśiṣo no juṣantām ||vimāna eṣa divo madhya āsta āpaprivānrodasī antarikṣam | sa viśvācīrabhi caṣṭe ghṛtācīrantarā pūrvamaparaṁ
ca ketum ||ukṣā samudro aruṇaḥ suparṇaḥ pūrvasya yonimpiturā viveśa | madhye divo nihitaḥ pṛśniraśmā vi cakrame
rajasaḥ pātyantau ||indraṁ viśvā avīvṛdhantsamudravyacasaṁ giraḥ | rathītamam̐ rathīnāṁ vājānām̐ satpatimpatim ||sumnahūryajño devām̐ ā ca vakṣadyakṣadagnirdevo devām̐ ā ca vakṣat |vājasya mā prasavenodgrābheṇodagrabhīt | athā sapatnām̐ indro me nigrābheṇādharām̐ akaḥ ||udgrābhaṁ ca nigrābhaṁ ca brahma devā avīvṛdhan | athā sapatnānindrāgnī me viṣūcīnānvyasyatām ||4.6.3|| (28 )29 interior pauses
anvaha māsā anvidvanānyanvoṣadhīranu parvatāsaḥ | anvindram̐ rodasī vāvaśāne anvāpo ajihata jāyamānam ||anu te dāyi maha indriyāya satrā te viśvamanu vṛtrahatye | anu kṣatramanu saho yajatrendra devebhiranu tenṛṣahye |indrāṇīmāsu nāriṣu supatnīmahamaśravam | na hyasyā aparaṁ cana jarasā marate patiḥ ||nāhamindrāṇi rāraṇa sakhyurvṛṣākaperṛte | yasyedamapyam̐ haviḥ priyaṁ deveṣu gacchati ||yo jāta eva prathamo manasvāndevo devānkratunā paryabhūṣat | yasya śuṣmādrodasī abhyasetāmnṛmṇasya
mahnā sa janāsa indraḥ ||ā te maha indrotyugra samanyavo yatsamaranta senāḥ | patāti didyunnaryasya bāhuvormā te manoviṣvadriyagvi cārīt ||mā no mardhīrā bharā daddhi tannaḥ pra dāśuṣe dātave bhūri yatte | navye deṣṇe śaste asminta ukthe prabravāma vayamindra stuvantaḥ ||ā tū bhara mākiretatpari ṣṭhādvidmā hi tvā vasupatiṁ vasūnām | indra yatte māhinaṁ datramastyasmabhyaṁ
taddharyaśva pra yandhi ||pradātāram̐ havāmaha indramā haviṣā vayam | ubhā hi hastā vasunā pṛṇasvā pra yaccha dakṣiṇādota savyāt ||pradātā vajrī vṛṣabhasturāṣāṭchuṣmī rājā vṛtrahā somapāvā | asminyajñe barhiṣyā niṣadyāthā bhava yajamānāya
śaṁ yoḥ ||indraḥ sutrāmā svavām̐ avobhiḥ sumṛḍīko bhavatu viśvavedāḥ | bādhatāṁ dveṣo abhayaṁ kṛṇotu suvīryasyapatayaḥ syāma ||tasya vayam̐ sumatau yajñiyasyāpi bhadre saumanase syāma | sa sutrāmā svavām̐ indro asme ārācciddveṣaḥ
sanutaryuyotu ||revatīrnaḥ sadhamāda indre santu tuvivājāḥ | kṣumanto yābhirmadema ||pro ṣvasmai purorathamindrāya śūṣamarcata | abhīke cidu lokakṛtsaṁge samatsu vṛtrahā | asmākambodhi coditānabhantāmanyakeṣām | jyākā adhi dhanvasu ||1.7.13|| ( 29 )annapate'nnasya no dehyanamīvasya śuṣmiṇaḥ | pra pradātāraṁ tāriṣa ūrjaṁ no dhehi dvipade catuṣpade ||udu tvā viśve devā agne bharantu cittibhiḥ | sa no bhava śivatamaḥ supratīko vibhāvasuḥ ||predagne jyotiṣmānyāhi śivebhirarcibhistvam | bṛhadbhirbhānubhirbhāsanmā him̐sīstanuvā prajāḥ ||samidhāgniṁ duvasyata ghṛtairbodhayatātithim | ā'sminhavyā juhotana ||praprāyamagnirbharatasya śṛṇve vi yatsūryo na rocate bṛhadbhāḥ | abhi yaḥ pūrumpṛtanāsu tasthau dīdāya
daivyo atithiḥ śivo naḥ ||āpo devīḥ prati gṛhṇīta bhasmaitatsyone kṛṇudhvam̐ surabhāvu loke | tasmai namantāṁ janayaḥ supatnīrmāteva
putrambibhṛtā svenam ||apsvagne sadhiṣṭava sauṣadhīranu rudhyase | garbhe sañjāyase punaḥ ||garbho asyoṣadhīnāṁ garbho vanaspatīnāṁ | garbho viśvasya bhūtasyāgne garbho apāmasi ||prasadya bhasmanā yonimapaśca pṛthivīmagne | sam̐sṛjya mātṛbhistvaṁ jyotiṣmānpunarāsadaḥ || punarāsadya
sadanamapaśca pṛthivīmagne | śeṣe māturyathopasthe'ntarasyām̐ śivatamaḥ ||punarūrjā ni vartasva punaragna iṣāyuṣā | punarnaḥ pāhi viśvataḥ ||53

saha rayyā ni vartasvāgne pinvasva dhārayā | viśvapsniyā viśvataspari ||punastvādityā rudrā vasavaḥ samindhatāmpunarbrahmāṇo vasunītha yajñaiḥ | ghṛtena tvaṁ tanuvo vardhayasva
satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ ||bodhā no asya vacaso yaviṣṭha mam̐hiṣṭhasya prabhṛtasya svadhāvaḥ | pīyati tvo anu tvo gṛṇāti vandāruste
tanuvaṁ vande agne ||sa bodhi sūrirmaghavā vasudāvā vasupatiḥ | yuyodhyasmaddveṣām̐si ||4.2.3|| ( 29 )iyameva sā yā prathamā vyaucchadantarasyāṁ carati praviṣṭā | vadhūrjajāna navagajjanitrī traya
enāmmahimānaḥ sacante ||chandasvatī uṣasā pepiśāne samānaṁ yonimanu saṁcarantī | sūryapatnī vi carataḥ prajānatī ketuṁ kṛṇvāne
ajare bhūriretasā ||ṛtasya panthāmanu tisra āgustrayo gharmāso anu jyotiṣāguḥ | prajāmekā rakṣatyūrjamekā vratamekā rakṣati
devayūnām ||catuṣṭomo abhavadyā turīyā yajñasya pakṣāvṛṣayo bhavantī | gāyatrīṁ triṣṭubhaṁ
jagatīmanuṣṭubhambṛhadarkaṁ yuñjānāḥ suvarābharannidam ||pañcabhirdhātā vi dadhāvidaṁ yattāsām̐ svasṝrajanayatpañcapañca | tāsāmu yanti prayaveṇa pañca nānā rūpāṇi
kratavo vasānāḥ ||trim̐śatsvasāra upa yanti niṣkṛtam̐ samānaṁ ketumpratimuñcamānāḥ | ṛtūm̐stanvate kavayaḥ
prajānatīrmadhyecchandasaḥ pari yanti bhāsvatīḥ ||jyotiṣmatī prati muñcate nabho rātrī devī sūryasya vratāni | vi paśyanti paśavo jāyamānā nānārūpā māturasyā
upasthe ||ekāṣṭakā tapasā tapyamānā jajāna garbhammahimānamindram | tena dasyūnvyasahanta devā
hantāsurāṇāmabhavacchacībhiḥ ||anānujāmanujāmmāmakarta satyaṁ vadantyanviccha etat | bhūyāsamasya sumatau yathā yūyamanyā voanyāmati mā pra yukta ||abhūnmama sumatau viśvavedā āṣṭa pratiṣṭhāmavidaddhi gādham | bhūyāsamasya sumatau yathā yūyamanyā
vo anyāmati mā pra yukta ||pañca vyuṣṭīranu pañca dohā gāmpañcanāmnīmṛtavo'nu pañca | pañca diśaḥ pañcadaśena kḷptāḥ
samānamūrdhnīrabhi lokamekam ||ṛtasya garbhaḥ prathamā vyūṣuṣyapāmekā mahimānambibharti | sūryasyaikā carati niṣkṛteṣu gharmasyaikāsavitaikāṁ ni yacchati ||yā prathamā vyaucchatsā dhenurabhavadyame | sā naḥ payasvatī dhukṣvottarāmuttarām̐ samām ||śukrarṣabhā nabhasā jyotiṣāgādviśvarūpā śabalīragniketuḥ | samānamartham̐ svapasyamānā bibhratī jarāmajarauṣa āgāḥ ||ṛtūnāmpatnī prathameyamāgādahnāṁ netrī janitrī prajānām | ekā satī bahudhoṣo vyucchasyajīrṇā tvaṁ jarayasi
sarvamanyat ||4.3.11|| ( 29 )āśuḥ śiśāno vṛṣabho na yudhmo ghanāghanaḥ kṣobhaṇaścarṣaṇīnām | saṁkrandano'nimiṣa ekavīraḥ śatam̐ senāajayatsākamindraḥ ||saṁkrandanenānimiṣeṇa jiṣṇunā yutkāreṇa duścyavanena dhṛṣṇunā | tadindreṇa jayata tatsahadhvaṁ yudho
nara iṣuhastena vṛṣṇā ||sa iṣuhastaiḥ sa niṣaṅgibhirvaśī sam̐sraṣṭā sa yudha indro gaṇena | sam̐sṛṣṭajitsomapā bāhuśardhyūrdhvadhanvā
pratihitābhirastā ||bṛhaspate pari dīyā rathena rakṣohāmitrām̐ apabādhamānaḥ | prabhañjantsenāḥ pramṛṇo yudhājayannasmākamedhyavitā rathānām ||gotrabhidaṁ govidaṁ vajrabāhuṁ jayantamajma pramṛṇantamojasā | imam̐ sajātā anu vīrayadhvamindram̐sakhāyo'nu sam̐ rabhadhvam ||balavijñāyaḥ sthaviraḥ pravīraḥ sahasvānvājī sahamāna ugraḥ | abhivīro abhisatvā sahojā jaitramindra rathamātiṣṭha govit ||abhi gotrāṇi sahasā gāhamāno'dāyo vīraḥ śatamanyurindraḥ | duścyavanaḥ pṛtanāṣāḍayudhyo'smākam̐ senāavatu pra yutsu ||indra āsāṁ netā bṛhaspatirdakṣiṇā yajñaḥ pura etu somaḥ | devasenānāmabhibhañjatīnāṁ jayantīnāmmaruto
yantvagre ||54

indrasya vṛṣṇo varuṇasya rājña ādityānāmmarutām̐ śardha ugram | mahāmanasāmbhuvanacyavānāṁ ghoṣo
devānāṁ jayatāmudasthāt ||asmākamindraḥ samṛteṣu dhvajeṣvasmākaṁ yā iṣavastā jayantu | asmākaṁ vīrā uttare bhavantvasmānu devāavatā haveṣu ||uddharṣaya maghavannāyudhānyutsatvanāmmāmakānāmmahām̐si | udvṛtrahanvājināṁ vājinānyudrathānāṁ
jayatāmetu ghoṣaḥ ||upa preta jayatā naraḥ sthirā vaḥ santu bāhavaḥ | indro vaḥ śarma yacchatvanādhṛṣyā yathāsatha ||avasṛṣṭā parā pata śaravye brahmasam̐śitā | gacchāmitrānpra viśa maiṣāṁ kaṁ canocchiṣaḥ ||marmāṇi te varmabhiśchādayāmi somastvā rājāmṛtenābhi'vastām | urorvarīyo varivaste astu jayantaṁ tvāmanu
madantu devāḥ ||yatra bāṇāḥ sampatanti kumārā viśikhā iva | indro nastatra vṛtrahā viśvāhā śarma yacchatu ||4.6.4|| ( 29 )30 interior pauses
namaste rudra manyava uto ta iṣave namaḥ | namaste astu dhanvane bāhubhyāmuta te namaḥ ||yā ta iṣuḥ śivatamā śivambabhūva te dhanuḥ | śivā śaravyā yā tava tayā no rudra mṛḍaya ||yā te rudra śivā tanūraghorāpāpakāśinī | tayā nastanuvā śaṁtamayā giriśantābhi cākaśīhi ||yāmiṣuṁ giriśanta haste bibharṣyastave | śivāṁ giritra tāṁ kuru mā him̐sīḥ puruṣaṁ jagat ||śivena vacasā tvā giriśācchā vadāmasi | yathā naḥ sarvamijjagadayakṣmam̐ sumanā asat ||adhyavocadadhivaktā prathamo daivyo bhiṣak | ahīm̐śca sarvāñjambhayantsarvāśca yātudhānyaḥ ||asau yastāmro aruṇa uta babhruḥ sumaṅgalaḥ | ye cemām̐ rudrā abhito dikṣu śritāḥ sahasraśo'vaiṣām̐ heḍaīmahe ||
asau yo'vasarpati nīlagrīvo vilohitaḥ | utainaṁ gopā adṛśannadṛśannudahāryaḥ | utainaṁ viśvā bhūtāni sa dṛṣṭo
mṛḍayāti naḥ ||namo astu nīlagrīvāya sahasrākṣāya mīḍuṣe | atho ye asya satvāno'haṁ tebhyo'karaṁ namaḥ ||pra muñca dhanvanastvamubhayorārtniyorjyām | yāśca te hasta iṣavaḥ parā tā bhagavo vapa ||avatatya dhanustvam̐ sahasrākṣa śateṣudhe | niśīrya śalyānāmmukhā śivo naḥ sumanā bhava ||vijyaṁ dhanuḥ kapardino viśalyo bāṇavām̐ uta | aneśannasyeṣava ābhurasya niṣaṅgathiḥ ||yā te hetirmīḍhuṣṭama haste babhūva te dhanuḥ | tayāsmānviśvatastvamayakṣamayā pari bhuja ||namaste astvāyudhāyānātatāya dhṛṣṇave | ubhābhyāmuta te namo bāhubhyāṁ tava dhanvane ||pari te dhanvano hetirasmānvṛṇaktu viśvataḥ | atho ya iṣudhistavāre asmanni dhehi tam ||4.5.1|| ( 30 )prācīmanu pradiśamprehi vidvānagneragne puroagnirbhaveha | viśvā āśā dīdyāno vi bhāhyūrjaṁ no dhehi
dvipade catuṣpade ||kramadhvamagninā nākamukhyam̐hasteṣu bibhrataḥ | divaḥ pṛṣṭham̐ suvargatvā miśrā devebhirādhvam ||pṛthivyā ahamudantarikṣamāruhamantarikṣāddivamāruham | divo nākasya pṛṣṭhātsuvarjyotiragāmaham ||suvaryanto nāpekṣanta ā dyām̐ rohanti rodasī | yajñaṁ ye viśvatodhāram̐ suvidvām̐so vitenire ||agne prehi prathamo devayatāṁ cakṣurdevānāmuta martyānām | iyakṣamāṇā bhṛgubhiḥ sajoṣāḥ suvaryantu
yajamānāḥ svasti ||naktoṣāsā samanasā virūpe dhāpayete śiśumekam̐ samīcī | dyāvā kṣāmā rukmo antarvi bhāti devā agniṁ
dhārayandraviṇodāḥ ||agne sahasrākṣa śatamūrdhañchataṁ te prāṇāḥ sahasramapānāḥ | tvam̐ sāhasrasya rāya īśiṣe tasmai te vidhema
vājāya svāhā ||suparṇo'si garutmānpṛthivyām̐ sīda pṛṣṭhe pṛthivyāḥ sīda bhāsāntarikṣamā pṛṇa jyotiṣā divamuttabhāna tejasādiśa uddṛm̐ha ||ājuhvānaḥ supratīkaḥ purastādagne svāṁ yonimā sīda sādhyā | asmintsadhasthe adhyuttarasminviśve devāyajamānaśca sīdata ||preddho agne dīdihi puro no'jasrayā sūrmyā yaviṣṭha | tvām̐ śaśvanta upa yanti vājāḥ ||vidhema te parame janmannagne vidhema stomairavare sadhasthe | yasmādyonerudārithā yaje tampra tve
havīm̐ṣi juhure samiddhe ||tām̐ saviturvareṇyasya citrāmāhaṁ vṛṇe sumatiṁ viśvajanyām | yāmasya kaṇvo aduhatprapīnām̐ sahasradhārāṁ
payasā mahīṁ gām ||55

sapta te agne samidhaḥ sapta jihvāḥ saptarṣayaḥ sapta dhāma priyāṇi | sapta hotrāḥ saptadhā tvā yajanti sapta
yonīrā pṛṇasvā ghṛtena ||īdṛṅcānyādṛṅ caitādṛṅ ca pratidṛṅ ca mitaśca sammitaśca sabharāḥ |śukrajyotiśca citrajyotiśca satyajyotiśca jyotiṣmām̐śca satyaścartapāścātyam̐hāḥ || ṛtajicca satyajicca senajiccasuṣeṇaścāntyamitraśca dūreamitraśca gaṇaḥ |ṛtaśca satyaśca dhruvaśca dharuṇaśca dhartā ca vidhartā ca vidhārayaḥ |īdṛkṣāsa etādṛkṣāsa ū ṣu ṇaḥ sadṛkṣāsaḥ pratisadṛkṣāsa etana |mitāsaśca sammitāsaśca na ūtaye sabharaso maruto yajñe asminnindraṁ daivīrviśo maruto'nuvartmāno
yathendraṁ daivīrviśo maruto'nuvartmāna evamimaṁ yajamānaṁ daivīśca viśo mānuṣīścānuvartmānobhavantu ||4.6.5|| ( 30 )31 interior pauses
agne yaṁ yajñamadhvaraṁ viśvataḥ paribhūrasi | sa iddeveṣu gacchati ||soma yāste mayobhuva ūtayaḥ santi dāśuṣe | tābhirno'vitā bhava ||agnirmūrddhā bhuvaḥ || tvaṁ naḥ soma yā te dhāmāni ||tatsaviturvareṇyambhargo devasya dhīmahi | dhiyo yo naḥ pracodayāt ||acittī yaccakṛmā daivye jane dīnairdakṣaiḥ prabhūtī pūruṣatvatā |deveṣu ca savitarmānuṣeṣu ca tvaṁ no atra suvatādanāgasaḥ ||codayitrī sūnṛtānāṁ cetantī sumatīnām | yajñaṁ dadhe sarasvatī ||pāvīravī kanyā citrāyuḥ sarasvatī vīrapatnī dhiyaṁ dhāt | gnābhiracchidram̐ śaraṇam̐ sajoṣā durādharṣaṁ gṛṇate
śarma yam̐sat ||pūṣā gā anvetu naḥ pūṣā rakṣatvarvataḥ | pūṣā vājam̐ sanotu naḥ ||śukraṁ te anyadyajataṁ te anyadviṣurūpe ahanī dyaurivāsi | viśvā hi māyā avasi svadhāvo bhadrā te pūṣanniharātirastu ||te'vardhanta svatavaso mahitvanānākaṁ tasthururu cakrire sadaḥ | viṣṇuryaddhāvadvṛṣaṇammadacyutaṁ vayo
na sīdannadhi barhiṣi priye |pra citramarkaṁ gṛṇate turāya mārutāya svatavase bharadhvam | ye sahām̐si sahasā sahante rejate agne pṛthivīmakhebhyaḥ ||viśve devā viśve devāḥ || dyāvā naḥ pṛthivī imam̐ sidhramadya divispṛśam | yajñaṁ deveṣu yacchatām ||pra pūrvaje pitarā navyasībhirgīrbhiḥ kṛṇudhvam̐ sadane ṛtasya | ā no dyāvāpṛthivī daivyena janena yātammahi
vāṁ varūtham ||agnim̐ stomena bodhaya samidhāno amartyam | havyā deveṣu no dadhat ||sa havyavāḍamartya uśigdūtaścanohitaḥ | agnirdhiyā samṛṇvati ||śaṁ no bhavantu vājevāje ||4.1.11|| ( 31 )32 interior pauses
ambe ambālyambike na mā nayati kaścana | sa sastyaśvakaḥ ||subhage kāmpīlavāsini suvarge loke samprorṇvāthām |āhamajāni garbhadhamā tvamajāsi garbhadham |tau saha caturaḥ padaḥ sampra sārayāvahai |vṛṣā vām̐ retodhā reto dadhātūtsakthyorgṛdaṁ dhehyañjimudañjimmanvaja | ya strīṇāṁ jīvabhojano ya āsāṁbiladhāvanaḥ | priyaḥ strīṇāmapīcyaḥ | ya āsāṁ kṛṣṇe lakṣmaṇi sardigṛdimparāvadhīt ||ambe ambālyambike na mā yabhati kaścana | sasastyaśvakaḥ ||ūrdhvāmenāmucchrayatādveṇubhāraṁ girāviva | athāsyā madhyamedhatām̐ śīte vāte punanniva ||ambe ambālyambike na mā yabhati kaścana | sasastyaśvakaḥ || yaddhariṇī yavamatti na puṣṭampaśu manyate |śūdrā yadaryajārā na poṣāya dhanāyati ||ambe ambālyambike na mā yabhati kaścana | sasastyaśvakaḥ ||iyaṁ yakā śakuntikāhalamiti sarpati | āhataṁ gabhe paso ni jalgulīti dhāṇikā ||ambe ambālyambike na mā yabhati kaścana | sasastyaśvakaḥ ||mātā ca te pitā ca te'graṁ vṛkṣasya rohataḥ | pra sulāmīti te pitā gabhe muṣṭimatam̐sayat ||56

dadhikrāvṇo akāriṣaṁ jiṣṇoraśvasya vājinaḥ |surabhi no mukhā karatpra ṇa āyum̐ṣi tāriṣat ||āpo hi ṣṭhā mayobhuvastā na ūrje dadhātana | mahe raṇāya cakṣase ||yo vaḥ śivatamo rasastasya bhājayateha naḥ | uśatīriva mātaraḥ ||tasmā araṁ gamāma vo yasya kṣayāya jinvatha | āpo janayathā ca naḥ ||7.4.19|| ( 32 )33 interior pausesuśantastvā havāmaha uśantaḥ samidhīmahi | uśannuśata ā vaha pitṝnhaviṣe attave ||tvam̐ soma pracikito manīṣā tvam̐ rajiṣṭhamanu neṣi panthām | tava praṇītī pitaro na indo deveṣu
ratnamabhajanta dhīrāḥ ||tvayā hi naḥ pitaraḥ soma pūrve karmāṇi cakruḥ pavamāna dhīrāḥ | vanvannavātaḥ paridhīm̐raporṇu
vīrebhiraśvairmaghavā bhava naḥ ||tvam̐ soma pitṛbhiḥ saṁvidāno'nu dyāvāpṛthivī ā tatantha | tasmai ta indo haviṣā vidhema vayam̐ syāma patayorayīṇām ||agniṣvāttāḥ pitara eha gacchata sadaḥsadaḥ sadata supraṇītayaḥ | attā havīm̐ṣi prayatāni barhiṣyathā rayim̐
sarvavīraṁ dadhātana ||barhiṣadaḥ pitara ūtyarvāgimā vo havyā cakṛmā juṣadhvam | ta ā gatāvasā śaṁtamenāthāsmabhyam̐ śaṁ
yorarapo dadhāta ||āhampitṝntsuvidatrām̐ avitsi napātaṁ ca vikramaṇaṁ ca viṣṇoḥ | barhiṣado ye svadhayā sutasya bhajantapitvasta ihāgamiṣṭhāḥ ||upahūtāḥ pitaraḥ somyāso barhiṣyeṣu nidhiṣu priyeṣu | ta ā gamantu ta iha śruvantvadhi bruvantu teavantvasmān ||udīratāmavara utparāsa unmadhyamāḥ pitaraḥ somyāsaḥ | asuṁ ya īyuravṛkā ṛtajñāste no'vantu pitaro haveṣu ||idampitṛbhyo namo astvadya ye pūrvāso ya uparāsa īyuḥ | ye pārthive rajasyā niṣattā ye vā nūnam̐ suvṛjanāsuvikṣu ||
adhā yathā naḥ pitaraḥ parāsaḥ pratnāso agna ṛtamāśuṣāṇāḥ | śucīdayandīdhitimukthaśāsaḥ kṣāmā bhindantoaruṇīrapa vran ||yadagne kavyavāhana pitṝnyakṣyṛtāvṛdhaḥ | pra ca havyāni vakṣyasi devebhyaśca pitṛbhya ā ||tvamagna īḍito jātavedo 'vāḍḍhavyāni surabhīṇi kṛtvā | prādāḥ pitṛbhyaḥ svadhayā te akṣannaddhi tvaṁ deva
prayatā havīm̐ṣi ||mātalī kavyairyamo aṅgirobhirbṛhaspatirṛkvabhirvāvṛdhānaḥ | yām̐śca devā vāvṛdhurye ca devāntsvāhānyesvadhayānye madanti | imaṁ yama prastaramā hi sīdāṅgirobhiḥ pitṛbhiḥ saṁvidānaḥ | ā tvā mantrāḥ kaviśastā
vahantvenā rājanhaviṣā mādayasva ||aṅgirobhirā gahi yajñiyebhiryama vairūpairiha mādayasva | vivasvantam̐ huve yaḥ pitā te'sminyajñe barhiṣyā
niṣadya ||aṅgiraso naḥ pitaro navagvā atharvāṇo bhṛgavaḥ somyāsaḥ | teṣāṁ vayam̐ sumatau yajñiyānāmapi bhadresaumanase syāma ||2.6.12|| ( 33 )aśmannūrjamparvate śiśriyāṇāṁ vāte parjanye varuṇasya śuṣme | adbhya oṣadhībhyo vanaspatibhyo'dhi
sambhṛtāṁ tāṁ na iṣamūrjaṁ dhatta marutaḥ sam̐rarāṇāḥ ||aśmam̐ste kṣudamuṁ te śugṛcchatu yaṁ dviṣmaḥ ||samudrasya tvāvākayāgne pari vyayāmasi | pāvako asmabhyam̐ śivo bhava ||himasya tvā jarāyuṇāgne pari vyayāmasi | pāvako asmabhyam̐ śivo bhava ||upa jmannupa vetase'vattaraṁ nadīṣvā | agne pittamapāmasi ||maṇḍūki tābhirā gahi semaṁ no yajñam | pāvakavarṇam̐ śivaṁ kṛdhi ||pāvaka ā citayantyā kṛpā | kṣāmanruruca uṣaso na bhānunā ||tūrvanna yāmannetaśasya nū raṇa ā yo ghṛṇe | na tatṛṣāṇo ajaraḥ ||agne pāvaka rociṣā mandrayā deva jihvayā | ā devānvakṣi yakṣi ca ||sa naḥ pāvaka dīdivo'gne devām̐ ihāvaha | upa yajñam̐ haviśca naḥ ||apāmidaṁ nyayanam̐ samudrasya niveśanam | anyaṁ te asmattapantu hetayaḥ pāvako asmabhyam̐ śivo bhava ||namaste harase śociṣe namaste astvarciṣe | anyaṁ te asmattapantu hetayaḥ pāvako asmabhyam̐ śivo bhava ||nṛṣade vaḍapsuṣade vaḍvanasade vaḍbarhiṣade vaṭsuvarvide vaṭ ||57

ye devā devānāṁ yajñiyā yajñiyānām̐ saṁvatsarīṇamupa bhāgamāsate | ahutādo haviṣo yajñe asmintsvayaṁ
juhudhvammadhuno ghṛtasya ||ye devā deveṣvadhi devatvamāyanye brahmaṇaḥ puraetāro asya | yebhyo narte pavate dhāma kiṁ cana na tedivo na pṛthivyā adhi snuṣu ||prāṇadā apānadā vyānadāścakṣurdā varcodā varivodāḥ | anyaṁ te asmattapantu hetayaḥ pāvako asmabhyam̐śivo bhava ||agnistigmena śociṣā yam̐sadviśvaṁ nyatriṇam | agnirno vam̐sate rayim ||sainānīkena suvidatro asme yaṣṭā devām̐ āyajiṣṭhaḥ svasti | adabdho gopā uta naḥ paraspā agne dyumaduta
revaddidīhi ||4.6.1|| ( 33 )ya imā viśvā bhuvanāni juhvadṛṣirhotā niṣasādā pitā naḥ | sa āśiṣā draviṇamicchamānaḥ paramacchado vara āviveśa ||viśvakarmā manasā yadvihāyā dhātā vidhātā paramota sandṛk | teṣāmiṣṭāni samiṣā madanti yatra saptarṣīnparaekamāhuḥ ||yo naḥ pitā janitā yo vidhātā yo naḥ sato abhyā sajjajāna |yo devānāṁ nāmadhā eka eva tam̐ sampraśnambhuvanā yantyanyā ||ta āyajanta draviṇam̐ samasmā ṛṣayaḥ pūrve jaritāro na bhūnā | asūrtā sūrtā rajaso vimāne ye bhūtāni
samakṛṇvannimāni ||na taṁ vidātha ya idaṁ jajānānyadyuṣmākamantarambhavāti | nīhāreṇa prāvṛtā jalpyā cāsutṛpa
ukthaśāsaścaranti ||paro divā para enā pṛthivyā paro devebhirasurairguhā yat | kam̐ svidgarbhaṁ prathamaṁ dadhra āpo yatradevāḥ samagacchanta viśve ||tamidgarbhamprathamaṁ dadhra āpo yatra devāḥ samagacchanta viśve | ajasya nābhāvadhyekamarpitaṁ
yasminnidaṁ viśvambhuvanamadhi śritam ||viśvakarmā hyajaniṣṭa deva ādidgandharvo abhavaddvitīyaḥ | tṛtīyaḥ pitā janitauṣadhīnāmapāṁ garbhaṁ
vyadadhātpurutrā ||cakṣuṣaḥ pitā manasā hi dhīro ghṛtamene ajanannaṁnamāne | yadedantā adadṛm̐hanta pūrva ādiddyāvāpṛthivī
aprathetām ||viśvataścakṣuruta viśvatomukho viśvatohasta uta viśvataspāt | sambāhubhyāṁ namati sampatatrairdyāvāpṛthivī
janayandeva ekaḥ ||kim̐ svidāsīdadhiṣṭhānamārambhaṇaṁ katamatsvitkimāsīt | yadī bhūmiṁ janayanviśvakarmā vidyāmaurṇonmahinā viśvacakṣāḥ ||kim̐ svidvanaṁ ka u sa vṛkṣa āsīdyato dyāvāpṛthivī niṣṭatakṣuḥ | manīṣiṇo manasā pṛcchatedu
tadyadadhyatiṣṭhadbhuvanāni dhārayan ||yā te dhāmāni paramāṇi yāvamā yā madhyamā viśvakarmannutemā | śikṣā sakhibhyo haviṣi svadhāvaḥ svayaṁ
yajasva tanuvaṁ juṣāṇaḥ ||vācaspatiṁ viśvakarmāṇamūtaye manoyujaṁ vāje adyā huvema | sa no nediṣṭhā havanāni joṣate
viśvaśambhūravase sādhukarmā ||viśvakarmanhaviṣā vāvṛdhānaḥ svayaṁ yajasva tanuvaṁ juṣāṇaḥ | muhyantvanye abhitaḥ sapatnāihāsmākammaghavā sūrirastu ||viśvakarmanhaviṣā vardhanena trātāramindramakṛṇoravadhyam | tasmai viśaḥ samanamanta pūrvīrayamugro
vihavyo yathāsat ||samudrāya vayunāya sindhūnāmpataye namaḥ | nadīnām̐ sarvāsāmpitre juhutā viśvakarmaṇe viśvāhāmartyam̐
haviḥ ||4.6.2|| ( 33 )34 interior pausesagnāviṣṇū mahi tadvāmmahitvaṁ vītaṁ ghṛtasya guhyāni nāma | damedame sapta ratnā dadhānā prati vāṁjihvā ghṛtamā caraṇyet ||agnāviṣṇū mahi dhāma priyaṁ vāṁ vītho ghṛtasya guhyā juṣāṇā | damedame suṣṭutīrvāvṛdhānā prati vāṁ jihvāghṛtamuccaraṇyet ||pra ṇo devī sarasvatī vājebhirvājinīvatī | dhīnāmavitryavatu ||58ā no divo bṛhataḥ parvatādā sarasvatī yajatā gantu yajñam | havaṁ devī jujuṣāṇā ghṛtācī śagmāṁ no vācamuśatī
śṛṇotu ||bṛhaspate juṣasva no havyāni viśvadevya | rāsva ratnāni dāśuṣe ||evā pitre viśvadevāya vṛṣṇe yajñairvidhema namasā havirbhiḥ | bṛhaspate suprajā vīravanto vayam̐ syāma
patayo rayīṇām ||bṛhaspate ati yadaryo arhāddyumadvibhāti kratumajjaneṣu | yaddīdayacchavasartaprajāta tadasmāsu draviṇaṁ
dhehi citram ||ā no mitrāvaruṇā ghṛtairgavyūtimukṣatam | madhvā rajām̐si sukratū ||pra bāhavā sisṛtaṁ jīvase na ā no gavyūtimukṣataṁ ghṛtena | ā no jane śravayataṁ yuvānā śrutammemitrāvaruṇā havemā ||agniṁ vaḥ pūrvyaṁ girā devamīḍe vasūnām | saparyantaḥ purupriyammitraṁ na kṣetrasādhasam ||makṣū devavato rathaḥ śūro vā pṛtsu kāsu cit | devānāṁ ya inmano yajamāna iyakṣatyabhīdayajvano bhuvat ||na yajamāna riṣyasi na sunvāna na devayo | asadatra suvīryamuta tyadāśvaśviyam | nakiṣṭaṁ karmaṇā naśanna
pra yoṣanna yoṣati ||upa kṣaranti sindhavo mayobhuva ījānaṁ ca yakṣyamāṇaṁ ca dhenavaḥ | pṛṇantaṁ ca papuriṁ ca śravasyavo
ghṛtasya dhārā upa yanti viśvataḥ ||somārudrā vi vṛhataṁ viṣūcīmamīvā yā no gayamāviveśa | āre bādhethāṁ nirṛtimparācaiḥ kṛtaṁ cidenaḥ pra
mumuktamasmat ||somārudrā yuvametānyasme viśvā tanūṣu bheṣajāni dhattam | ava syatammuñcataṁ yanno asti tanūṣu baddhaṁ
kṛtameno asmat ||somāpūṣaṇā jananā rayīṇāṁ jananā divo jananā pṛthivyāḥ | jātau viśvasya bhuvanasya gopau devāakṛṇvannamṛtasya nābhim ||imau devau jāyamānau juṣantemau tamām̐si gūhatāmajuṣṭā | ābhyāmindraḥ pakvamāmāsvantaḥ
somāpūṣabhyāṁ janadusriyāsu ||1.8.22|| ( 34 )35 interior pauseskṛṇuṣva pājaḥ prasitiṁ na pṛthvīṁ yāhi rājevāmavām̐ ibhena |tṛṣvīmanu prasitiṁ drūṇāno'stāsi vidhya rakṣasastapiṣṭhaiḥ ||tava bhramāsa āśuyā patantyanu spṛśa dhṛṣatā śośucānaḥ |tapūm̐ṣyagne juhvā pataṅgānasandito vi sṛja viṣvagulkāḥ ||prati spaśo vi sṛja tūrṇitamo bhavā pāyurviśo asyā adabdhaḥ |yo no dūre aghaśam̐so yo antyagne mākiṣṭe vyathirā dadharṣīt ||udagne tiṣṭha pratyā tanuṣva nyamitrām̐ oṣatāttigmahete |yo no arātim̐ samidhāna cakre nīcā taṁ dhakṣyatasaṁ na śuṣkam ||ūrdhvo bhava prati vidhyādhyasmadāviṣkṛṇuṣva daivyānyagne |ava sthirā tanuhi yātujūnāṁ jāmimajāmiṁ pra mṛṇīhi śatrūn ||sa te jānāti sumatiṁ yaviṣṭha ya īvate brahmaṇe gātumairat | viśvānyasmai sudināni rāyo dyumnānyaryo vi
duro abhi dyaut ||sedagne astu subhagaḥ sudānuryastvā nityena haviṣā ya ukthaiḥ |piprīṣati sva āyuṣi duroṇe viśvedasmai sudinā sāsadiṣṭiḥ ||arcāmi te sumatiṁ ghoṣyarvāksaṁ te vāvātā jaratāmiyaṁ gīḥ | svaśvāstvā surathā marjayemāsme kṣatrāṇi
dhārayeranu dyūn ||iha tvā bhūryā caredupa tmandoṣāvastardīdivām̐samanu dyūn |krīḍantastvā sumanasaḥ sapemābhi dyumnā tasthivām̐so janānām ||yastvā svaśvaḥ suhiraṇyo agna upayāti vasumatā rathena |tasya trātā bhavasi tasya sakhā yasta ātithyamānuṣagjujoṣat ||maho rujāmi bandhutā vacobhistanmā piturgotamādanviyāya |tvaṁ no asya vacasaścikiddhi hotaryaviṣṭha sukrato damūnāḥ ||asvapnajastaraṇayaḥ suśevā atandrāso'vṛkā aśramiṣṭhāḥ |te pāyavaḥ sadhriyañco niṣadyāgne tava naḥ pāntvamūra ||ye pāyavo māmateyaṁ te agne paśyanto andhaṁ duritādarakṣan |rarakṣa tāntsukṛto viśvavedā dipsanta idripavo nā ha debhuḥ ||59

tvayā vayam̐ sadhanyastvotāstava praṇītyaśyāma vājān |ubhā śam̐sā sūdaya satyatāte'nuṣṭhuyā kṛṇuhyahrayāṇa ||ayā te agne samidhā vidhema prati stomam̐ śasyamānaṁ gṛbhāya |dahāśaso rakṣasaḥ pāhyasmāndruho nido mitramaho avadyāt ||rakṣohaṇaṁ vājinamā jigharmi mitraṁ pratiṣṭhamupa yāmi śarma |śiśāno agniḥ kratubhiḥ samiddhaḥ sa no divā sa riṣaḥ pātu naktam ||vi jyotiṣā bṛhatā bhātyagnirāvirviśvāni kṛṇute mahitvā |prādevīrmāyāḥ sahate durevāḥ śiśīte śṛṅge rakṣase vinikṣe ||uta svānāso divi ṣantvagnestigmāyudhā rakṣase hantavā u |made cidasya pra rujanti bhāmā na varante paribādho adevīḥ ||1.2.14|| ( 35 )imāmagṛbhṇanraśanāmṛtasya pūrva āyuṣi vidatheṣu kavyā | tayā devāḥ sutamā babhūvurṛtasyasāmantsaramārapantī ||pratūrtaṁ vājinnā drava variṣṭhāmanu saṁvatam | divi te janma paramamantarikṣe nābhiḥ pṛthivyāmadhi yoniḥ
||yuñjāthām̐ rāsabhaṁ yuvamasminyāme vṛṣaṇvasū | agnimbharantamasmayum ||yogeyoge tavastaraṁ vājevāje havāmahe | sakhāya indramūtaye ||pratūrvanne hyavakrāmannaśastī rudrasya gāṇapatyānmayobhūrehi | urvantarikṣamanvihi
svastigavyūtirabhayāni kṛṇvan ||pūṣṇā sayujā saha | pṛthivyāḥ
sadhasthādagnimpurīṣyamaṅgirasvadacchehyagnimpurīṣyamaṅgirasvadacchemo'gnimpurīṣyamaṅgirasvadbhariṣyāmo'gnimpurīṣyamaṅgirasvadbharāmaḥ ||anvagniruṣasāmagramakhyadanvahāni prathamo jātavedāḥ | anu sūryasya purutrā ca raśmīnanu dyāvāpṛthivī ātatāna ||āgatya vājyadhvanaḥ sarvā mṛdho vi dhūnute | agnim̐ sadhasthe mahati cakṣuṣā ni cikīṣate ||ākramya vājinpṛthivīmagnimiccha rucā tvam | bhūmyā vṛtvāya no brūhi yataḥ khanāma taṁ vayam ||dyauste pṛṣṭhampṛthivī sadhasthamātmāntarikṣam̐ samudraste yoniḥ | vikhyāya cakṣuṣā tvamabhi tiṣṭha
pṛtanyataḥ ||utkrāma mahate saubhagāyāsmādāsthānāddraviṇodā vājin | vayam̐ syāma sumatau pṛthivyā agniṁ khaniṣyanta
upasthe asyāḥ ||udakramīddraviṇodā vājyarvākaḥ sa lokam̐ sukṛtampṛthivyāḥ | tataḥ khanema supratīkamagnim̐ suvo ruhāṇā
adhi nāka uttame ||apo devīrupa sṛja madhumatīrayakṣmāya prajābhyaḥ | tāsām̐ sthānādujjihatāmoṣadhayaḥ supippalāḥ ||jigharmyagnimmanasā ghṛtena pratikṣyantambhuvanāni viśvā | pṛthuṁ tiraścā vayasā bṛhantaṁ
vyaciṣṭhamannam̐ rabhasaṁ vidānam ||ā tvā jigharmi vacasā ghṛtenārakṣasā manasā tajjuṣasva | maryaśrīḥ spṛhayadvarṇo agnirnābhimṛśe tanuvājarhṛṣāṇaḥ ||pari vājapatiḥ kaviragnirhavyānyakramīt | dadhadratnāni dāśuṣe ||pari tvāgne puraṁ vayaṁ vipram̐ sahasya dhīmahi | dhṛṣadvarṇaṁ divedive bhettārambhaṅgurāvataḥ ||tvamagne dyubhistvamāśuśukṣaṇistvamadbhyastvamaśmanaspari | tvaṁ vanebhyastvamoṣadhībhyastvaṁ
nṛṇāṁ nṛpate jāyase śuciḥ ||4.1.2|| ( 35 )36 interior pausesvaiśvānaro na ūtyā pra yātu parā vataḥ | agnirukthena vāhasā ||ṛtāvānaṁ vaiśvānaramṛtasya jyotiṣaspatim | ajasraṁ gharmamīmahe ||vaiśvānarasya dam̐sanābhyo bṛhadariṇādekaḥ svapasyayā kaviḥ | ubhā pitarā mahayannajāyatāgnirdyāvāpṛthivī
bhūriretasā ||pṛṣṭo divi pṛṣṭo agniḥ pṛthivyāmpṛṣṭo viśvā oṣadhīrā viveśa | vaiśvānaraḥ sahasā pṛṣṭo agniḥ sa no divā sa riṣaḥ
pātu naktam |jāto yadagne bhuvanā vyakhyaḥ paśuṁ na gopā iryaḥ parijmā | vaiśvānara brahmaṇe vinda gātuṁ yūyampātasvastibhiḥ sadā naḥ ||60

tvamagne śociṣā śośucāna ā rodasī apṛṇā jāyamānaḥ | tvaṁ devām̐ abhiśasteramuñco vaiśvānara jātavedo
mahitvā ||asmākamagne maghavatsu dhārayānāmi kṣatramajaram̐ suvīryam | vayaṁ jayema śatinam̐ sahasṛṇaṁ
vaiśvānara vājamagne tavo'tibhiḥ ||vaiśvānarasya sumatau syāma rājā hi kambhuvanānāmabhiśrīḥ | ito jāto viśvamidaṁ vi caṣṭe vaiśvānaro yatatesūryeṇa ||ava te heḍo varuṇa namobhirava yajñebhirīmahe havirbhiḥ | kṣayannasmabhyamasura praceto rājannenām̐sisiśrathaḥ kṛtāni ||uduttamaṁ varuṇa pāśamasmadavādhamaṁ vi madhyamam̐ śrathāya | athā vayamāditya vrate tavānāgaso
aditaye syāma ||dadhikrāvṇo akāriṣaṁ jiṣṇoraśvasya vājinaḥ | surabhi no mukhā karatpra ṇa āyūm̐ṣi tāriṣat ||ā dadhikrāḥ śavasā pañca kṛṣṭīḥ sūrya iva jyotiṣāpastatāna | sahasrasāḥ śatasā vājyarvā pṛṇaktu vadhvā samimāvacām̐si ||agnirmūrdhā bhuvaḥ | maruto yaddha vo divaḥ sumnāyanto havāmahe | ā tū na upa gantana ||yā vaḥ śarma śaśamānāya santi tridhātūni dāśuṣe yacchatādhi | asmabhyaṁ tāni maruto vi yanta rayiṁ nodhatta vṛṣaṇaḥ suvīram ||aditirna uruṣyatvaditiḥ śarma yacchatu | aditiḥ pātvam̐hasaḥ ||mahīmūṣu mātaram̐ suvratānāmṛtasya patnīmavase huvema | tuvikṣatrāmajarantīmurūcīm̐ suśarmāṇamaditim̐
supraṇītim ||sutrāmāṇampṛthivīṁ dyāmanehasam̐ suśarmāṇamaditim̐ supraṇītim | daivīṁ nāvam̐svaritrāmanāgasamasravantīmā ruhemā svastaye ||imām̐ su nāvamāruham̐ śatāritrām̐ śatasphyām | acchidrāmpārayiṣṇum ||1.5.11|| ( 36 )indraṁ vo viśvatasparīndraṁ naro maruto yaddha vo divoyā vaḥ śarma ||bhareṣvindram̐ suhavam̐ havāmahe'm̐homucam̐ sukṛtaṁ daivyaṁ janam | agnimmitraṁ varuṇam̐ sātaye
bhagaṁ dyāvāpṛthivī marutaḥ svastaye || mamattu naḥ parijmā vasarhā mamattu vāto apāṁ vṛṣaṇvān |śiśītamindrāparvatā yuvaṁ nastanno viśve varivasyantu devāḥ || priyā vo nāma huve turāṇām | āyattṛpanmaruto vāvaśānāḥ ||śriyase kambhānubhiḥ sammimikṣire te raśmibhista ṛkvabhiḥ sukhādayaḥ | te vāśīmanta iṣmiṇo abhīravo vidre
priyasya mārutasya dhāmnaḥ ||agniḥ prathamo vasubhirno avyātsomo rudrebhirabhi rakṣatu tmanā | indro marudbhirṛtudhā kṛṇotvādityairnovaruṇaḥ sam̐ śiśātu ||saṁ no devo vasubhiragniḥ sam̐ somastanūbhī rudriyābhiḥ | samindro marudbhiryajñiyaiḥ samādityairnovaruṇo ajijñipat ||yathādityā vasubhiḥ sambabhūvurmarudbhī rudrāḥ samajānatābhi | evā triṇāmannahṛṇīyamānā viśve devāḥ
samanaso bhavantu ||kutrā cidyasya samṛtau raṇvā naro nṛṣadane | arhantaścidyamindhate saṁjanayanti jantavaḥ || saṁ yadiṣo
vanāmahe sam̐ havyā mānuṣāṇām | uta dyumnasya śavasaḥ ṛtasya raśmimā dade ||yajño devānāmpratyeti sumnamādityāso bhavatā mṛḍayantaḥ | ā vo'rvācī sumatirvavṛtyādam̐hościdyāvarivovittarāsat ||śucirapaḥ sūyavasā adabdha upa kṣeti vṛddhavayāḥ suvīraḥ | nakiṣṭaṁ ghnantyantito na dūrādyaādityānāmbhavati praṇītau || dhārayanta ādityāso jagatsthā devā viśvasya bhuvanasya gopāḥ | dīrghādhiyorakṣamāṇā asuryamṛtāvānaścayamānā ṛṇāni ||tisro bhūmīrdhārayantrīm̐ruta dyūntrīṇi vratā vidathe antareṣām | ṛtenādityā mahi vo mahitvaṁ
tadaryamanvaruṇa mitra cāru ||tyānnu kṣatriyām̐ ava ādityānyāciṣāmahe | sumṛḍīkām̐ abhiṣṭaye ||na dakṣiṇā vi cikite na savyā na prācīnamādityā nota paścā | pākyā cidvasavo dhīryā cidyuṣmānīto abhayaṁ
jyotiraśyām ||ādityānāmavasā nūtanena sakṣīmahi śarmaṇā śaṁtamena | anāgāstve adititve turāsa imaṁ yajñaṁ dadhatuśroṣamāṇāḥ ||imamme varuṇa śrudhī havamadyā ca mṛḍaya | tvāmavasyurā cake ||tattvā yāmi brahmaṇā vandamānastadā śāste yajamāno havirbhiḥ | aheḍamāno varuṇeha bodhyuruśam̐sa mā naāyuḥ pra moṣīḥ ||2.1.11|| ( 36 )61

sa pratnavanni kāvyendraṁ vo viśvatasparīndraṁ naraḥ |tvaṁ naḥ soma viśvato rakṣā rājannaghāyataḥ | na riṣyettvāvataḥ sakhā ||yā te dhāmāni divi yā pṛthivyāṁ yā parvateṣvoṣadhīṣvapsu | tebhirno viśvaiḥ sumanā aheḍanrājantsoma pratihavyā gṛbhāya ||agnīṣomā savedasā sahūtī vanataṁ giraḥ | saṁ devatrā babhūvathuḥ ||yuvametāni divi rocanānyagniśca soma sakratū adhattam | yuvam̐ sindhūm̐
rabhiśasteravadyādagnīṣomāvamuñcataṁ gṛbhītān ||agnīṣomāvimam̐ su me śṛṇutaṁ vṛṣaṇā havam | prati sūktāni haryatambhavataṁ dāśuṣe mayaḥ ||ānyaṁ divo mātariśvā jabhārāmathnādanyampari śyeno adreḥ | agnīṣomā brahmaṇā vāvṛdhānoruṁ yajñāya
cakrathuru lokam ||agnīṣomā haviṣaḥ prasthitasya vītam̐ haryataṁ vṛṣaṇā juṣethām | suśarmāṇā svavasā hi bhūtamathā dhattaṁ
yajamānāya śaṁ yoḥ ||ā pyāyasva saṁ te ||gaṇānāṁ tvā gaṇapatim̐ havāmahe kaviṁ kavīnāmupamaśravastamam | jyeṣṭharājambrahmaṇāmbrahmaṇaspataā naḥ śṛṇvannūtibhiḥ sīda sādanam ||sa ijjanena sa viśā sa janmanā sa putrairvājambharate dhanā nṛbhiḥ | devānāṁ yaḥ pitaramāvivāsati
śraddhāmanā haviṣā brahmaṇaspatim ||sa suṣṭubhā sa ṛkvatā gaṇena valam̐ ruroja phaligam̐ raveṇa | bṛhaspatirusṛyā havyasūdaḥ
kanikradadvāvaśatīrudājat ||maruto yaddha vo divo yā vaḥ śarma ||aryamā yāti vṛṣabhastuviṣmāndātā vasūnāmpuruhūto arhan | sahasrākṣo gotrabhidvajrabāhurasmāsu devo
draviṇaṁ dadhātu ||ye te'ryamanbahavo devayānāḥ panthāno rājandiva ācaranti | tebhirno deva mahi śarma yaccha śaṁ na edhi
dvipade śaṁ catuṣpade ||budhnādagramaṅgirobhirgṛṇāno vi parvatasya dṛm̐hitānyairat | rujadrodhām̐si kṛtrimāṇyeṣām̐ somasya tā madaindraścakāra ||budhnādagreṇa vi mimāya mānairvajreṇa khānyatṛṇannadīnām | vṛthāsṛjatpathibhirdīrghayāthaiḥ somasya tāmada indraścakāra | pra yo jajñe vidvām̐ asya bandhuṁ viśvāni devo janimā vivakti | brahma brahmaṇa
ujjabhāra madhyānnīcāduccā svadhayābhi pra tasthau ||mahānmahī astabhāyadvi jāto dyām̐ sadma pārthivaṁ ca rajaḥ | sa budhnādāṣṭa
januṣābhyagrambṛhaspatirdevatā yasya samrāṭ ||budhnādyo agramabhyartyojasā bṛhaspatimā vivāsanti devāḥ | bhinadvalaṁ vi puro dardarīti
kanikradatsuvarapo jagāya ||2.3.14|| ( 36 )idaṁ vāmāsye haviḥ priyamindrābṛhaspatī | ukthammadaśca śasyate ||ayaṁ vāmpari ṣicyate soma indrābṛhaspatī | cārurmadāya pītaye ||asme indrābṛhaspatī rayiṁ dhattam̐ śatagvinam | aśvāvantam̐ sahasriṇam ||bṛhaspatirnaḥ pari pātu paścādutottarasmādadharādaghāyoḥ | indraḥ purastāduta madhyato naḥ sakhāsakhibhyo varivaḥ kṛṇotu ||vi te viṣvagvātajūtāso agne bhāmāsaḥ śuce śucayaścaranti | tuvimrakṣāso divyā navagvā vanā vananti dhṛṣatā
rujantaḥ ||tvāmagne mānuṣīrīḍate viśo hotrāvidaṁ vivicim̐ ratnadhātamam | guhā santam̐ subhaga viśvadarśataṁ
tuviṣmaṇasam̐ suyajaṁ ghṛtaśriyam ||dhātā dadātu no rayimīśāno jagataspatiḥ | sa naḥ pūrṇena vāvanat ||dhātā prajāyā uta rāya īśe dhātedaṁ viśvambhuvanaṁ jajāna | dhātā putraṁ yajamānāya dātā tasmā u havyaṁ
ghṛtavadvidhema ||dhātā dadātu no rayimprācīṁ jīvātumakṣitām | vayaṁ devasya dhīmahi sumatim̐ satyarādhasaḥ ||dhātā dadātu dāśuṣe vasūni prajākāmāya mīḍhuṣe duroṇe | tasmai devā amṛtāḥ saṁ vyayantāṁ viśve devāso
aditiḥ sajoṣāḥ ||anu no'dyānumatiryajñaṁ deveṣu manyatām | agniśca havyavāhano bhavatāṁ dāśuṣe mayaḥ ||anvidanumate tvaṁ manyāsai śaṁ ca naḥ kṛdhi | kratve dakṣāya no hinu pra ṇa āyūm̐ṣi tāriṣaḥ ||62

anu manyatāmanumanyamānā prajāvantam̐ rayimakṣīyamāṇam | tasyai vayam̐ heḍasi māpi bhūma sā no devī
suhavā śarma yacchatu ||yasyāmidampradiśi yadvirocate'numatimprati bhūṣantyāyavaḥ | yasyā upastha urvantarikṣam̐ sā no devī suhavāśarma yacchatu | rākāmaham̐ suhavām̐ suṣṭutī huve śṛṇotu naḥ subhagā bodhatu tmanā | sīvyatvapaḥ
sūcyācchidyamānayā dadātu vīram̐ śatadāyamukthyam ||yāste rāke sumatayaḥ supeśaso yābhirdadāsi dāśuṣe vasūni | tābhirno adya sumanā upāgahi sahasrapoṣam̐subhage rarāṇā ||sinīvāli yā supāṇiḥ ||kuhūmaham̐ subhagāṁ vidmanāpasamasminyajñe suhavāṁ johavīmi | sā no dadātu śravaṇampitṛṇāṁ tasyāste
devi haviṣā vidhema ||kuhūrdevānāmamṛtasya patnī havyā no asya haviṣaściketu | saṁ dāśuṣe kiratu bhūri vāmam̐ rāyaspoṣaṁ
cikituṣe dadhātu ||3.3.11|| ( 36 )agnermanve prathamasya pracetaso yampāñcajanyambahavaḥ samindhate | viśvasyāṁ viśi praviviśivām̐
samīmahe sa no muñcatvam̐hasaḥ ||yasyedamprāṇannimiṣadyadejati yasya jātaṁ janamānaṁ ca kevalam | staumyagniṁ nāthito johavīmi sa no
muñcatvam̐hasaḥ ||indrasya manye prathamasya pracetaso vṛtraghnaḥ stomā upa māmupāguḥ | yo dāśuṣaḥ sukṛto havamupa gantāsa no muñcatvam̐hasaḥ ||yaḥ saṁgrāmaṁ nayati saṁ vaśī yudhe yaḥ puṣṭāni sam̐sṛjati trayāṇi | staumīndraṁ nāthito johavīmi sa no
muñcatvam̐hasaḥ ||manve vāmmitrāvaruṇā tasya vittam̐ satyaujasā dṛm̐haṇā yaṁ nudethe | yā rājānam̐ sarathaṁ yātha ugrā tā nomuñcatamāgasaḥ ||yo vām̐ ratha ṛjuraśmiḥ satyadharmā mithuścarantamupayāti dūṣayan | staumi mitrāvaruṇā nāthito johavīmi tau
no muñcatamāgasaḥ ||vāyoḥ saviturvidathāni manmahe yāvātmanvadbibhṛto yau ca rakṣataḥ | yau viśvasya paribhū babhūvatustau no
muñcatamāgasaḥ ||upa śreṣṭhā na āśiṣo devayordharme asthiran | staumi vāyum̐ savitāraṁ nāthito johavīmi tau no
muñcatamāgasaḥ ||rathītamau rathīnāmahva ūtaye śubhaṁ gamiṣṭhau suyamebhiraśvaiḥ | yayorvāṁ devau deveṣvaniśitamojastau
no muñcatamāgasaḥ ||yadayātaṁ vahatum̐ sūryāyāstricakreṇa sam̐sadamicchamānau | staumi devāvaśinau nāthito johavīmi tau no
muñcatamāgasaḥ ||marutāmmanve adhi no bruvantu premāṁ vācaṁ viśvāmavantu viśve | āśūnhuve suyamānūtaye te no
muñcantvenasaḥ ||tigmamāyudhaṁ vīḍitam̐ sahasvaddivyam̐ śardhaḥ pṛtanāsu jiṣṇu | staumi devānmaruto nāthito johavīmi te no
muñcantvenasaḥ ||devānāmmanve adhi no bruvantu premāṁ vācaṁ viśvāmavantu viśve | āśūnhuve suyamānūtaye te no
muñcantvenasaḥ ||yadidammābhiśocati pauruṣeyeṇa daivyena | staumi viśvāndevānnāthito johavīmi te no muñcantvenasaḥ ||anu no'dyānumatiranvidanumate tvaṁ vaiśvānaro na ūtyā pṛṣṭo divi |ye aprathetāmamitebhirojobhirye pratiṣṭhe abhavatāṁ vasūnām | staumi dyāvāpṛthivī nāthito johavīmi te no
muñcatamam̐hasaḥ ||urvī rodasī varivaḥ kṛṇotaṁ kṣetrasya patnī adhi no brūyātam | staumi dyāvāpṛthivī nāthito johavīmi te no
muñcatamam̐hasaḥ ||yatte vayampuruṣatrā yaviṣṭhāvidvām̐saścakṛmā kaccanāgaḥ | kṛdhī svasmām̐ aditeranāgā vyenām̐si śiśrathoviṣvagagne ||yathā ha tadvasavo gauryaṁ citpadi ṣitāmamuñcatā yajatrāḥ | evā tvamasmatpra muñcā vyam̐haḥ prātāryagne
pratarāṁ na āyuḥ ||4.7.15|| ( 36 )37 interior pauses
indraṁ vo viśvataspari havāmahe janebhyaḥ | asmākamastu kevalaḥ ||63

indraṁ naro nemadhitā havante yatpāryā yunajate dhiyastāḥ | śūro nṛṣātā śavasaścakāna ā gomati vraje bhajātvaṁ naḥ ||indriyāṇi śatakrato yā te janeṣu pañcasu | indra tāni ta ā vṛṇe ||anu te dāyi maha indriyāya satrā te viśvamanu vṛtrahatye | anu kṣatramanu saho yajatrendra devebhiranu tenṛṣahye ||ā yasmintsapta vāsavāstiṣṭhanti svāruho yathā | ṛṣirha dīrghaśruttama indrasya gharmo atithiḥ ||āmāsu pakvamairaya ā sūyam̐ rohayo divi | gharmaṁ na sāmantapatāsuvṛktibhirjuṣṭaṁ girvaṇase giraḥ ||indramidgāthino bṛhadindramarkebhirarkiṇaḥ | indraṁ vāṇīranūṣata ||gāyanti tvā gāyatriṇo'rcantyarkamarkiṇaḥ | brahmāṇastvā śatakratavudvam̐śamiva yemire ||am̐homuce pra bharemā manīṣāmoṣiṣṭhadāvne sumatiṁ gṛṇānāḥ | idamindra prati havyaṁ gṛbhāya satyāḥ santu
yajamānasya kāmāḥ ||viveṣa yanmā dhiṣaṇā jajāna stavai purā pāryādindramahnaḥ | am̐haso yatra pīparadyathā no nāveva
yāntamubhaye havante ||pra samrājamprathamamadhvarāṇāmam̐homucaṁ vṛṣabhaṁ yajñiyānām | apāṁ napātamaśvinā
hayantamasminnara indriyaṁ dhattamojaḥ ||vi na indra mṛdho jahi nīcā yaccha pṛtanyataḥ | adhaspadaṁ tamīṁ kṛdhi yo asmām̐ abhidāsati ||indra kṣatramabhi vāmamojo'jāyathā vṛṣabha carṣaṇīnām | apānudo janamamitrayantamuruṁ devebhyo akṛnoru
lokam ||
mṛgo na bhīmaḥ kucaro giriṣṭhāḥ parāvata ā jagāmā parasyāḥ | sṛkam̐ sam̐śāya pavimindra tigmaṁ viśatrūntāḍhi vi mṛdho nudasva ||vi śatrūnvi mṛdho nuda vi vṛtrasya hanū ruja | vi manyumindra bhāmito'mitrasyābhidāsataḥ ||trātāramindramavitāramindram̐ havehave suhavam̐ śūramindram | huve nu śakrampuruhūtamindram̐ svasti nomaghavā dhātvindraḥ ||mā te asyām̐ sahasāvanpariṣṭāvaghāya bhūma harivaḥ parādai | trāyasva no'vṛkebhirvarūthaistava priyāsaḥ
sūriṣu syāma ||anavaste rathamaśvāya takṣantvaṣṭā vajrampuruhūta dyumantam | brahmāṇa indrammahayantoarkairavardhayannahaye hantavā u ||vṛṣṇe yatte vṛṣaṇo arkamarcānindra grāvāṇo aditiḥ sajoṣāḥ | anaśvāso ye pavayo'rathā indreṣitā abhyavartantadasyūn ||1.6.12|| ( 37 )38 interior pausesyukṣvā hi devahūtamām̐ aśvām̐ agne rathīriva | ni hotā pūrvyaḥ sadaḥ ||uta no deva devām̐ acchā voco viduṣṭaraḥ | śradviśvā vāryā kṛdhi ||tvam̐ ha yadyaviṣṭhya sahasaḥ sūnavāhuta | ṛtāvā yajñiyo bhuvaḥ ||ayamagniḥ sahasriṇo vājasya śatinaspatiḥ | mūrdhā kavī rayīṇām ||taṁ nemimṛbhavo yathānamasva sahūtibhiḥ | nedīyo yajñamaṅgiraḥ ||tasmai nūnamabhidyave vācā virūpa nityayā | vṛṣṇe codasva suṣṭutim ||kamu ṣvidasya senayāgnerapākacakṣasaḥ | paṇiṁ goṣu starāmahe ||mā no devānāṁ viśaḥ prasnātīrivosrāḥ | kṛśaṁ na hāsuraghniyāḥ ||mā naḥ samasya dūḍhyaḥ paridveṣaso am̐hatiḥ | ūrmirna nāvamā vadhīt ||namaste agna ojase gṛṇanti deva kṛṣṭayaḥ | amairamitramardaya ||kuvitsu no gaviṣṭaye'gne saṁveṣiṣo rayim | urukṛduru ṇaskṛdhi ||mā no asminmahādhane parā vargbhārabhṛdyathā | saṁvargam̐ sam̐ rayiṁ jaya ||anyamasmadbhiyā iyamagne siṣaktu ducchunā | vardhā no amavacchavaḥ ||yasyājuṣannamasvinaḥ śamīmadurmakhasya vā | taṁ ghedagnirvṛdhāvati ||parasyā adhi saṁvato'varām̐ abhyā tara | yatrāhamasmi tām̐ ava ||vidmā hi te purā vayamagne pituryathāvasaḥ | adhā te sumnamīmahe |ya ugra iva śaryahā tigmaśṛṅgo na vam̐sagaḥ | agne puro rurojitha ||sakhāyaḥ saṁ vaḥ samyañcamiṣam̐ stomaṁ cāgnaye | varṣiṣṭhāya kṣitīnāmūrjo naptre sahasvate ||sam̐samidyuvase vṛṣannagne viśvānyarya ā | iḍaspade samidhyase sa no vasūnyā bhara ||prajāpate sa veda somāpūṣaṇemau devau ||2.6.11|| ( 38 )64

39 interior pauses
tvamagne bṛhadvayo dadhāsi deva dāśuṣe | kavirgṛhapatiryuvā ||havyavāḍagnirajaraḥ pitā no vibhurvibhāvā sudṛśīko asme | sugārhapatyāḥ samiṣo didīhyasmadriyaksammimīhiśravām̐si ||tvaṁ ca soma no vaśo jīvātuṁ na marāmahe | priyastotro vanaspatiḥ ||brahmā devānāmpadavīḥ kavīnāmṛṣirviprāṇāmmahiṣo mṛgāṇām | śyeno gṛdhrāṇām̐ svadhitirvanānām̐ somaḥ
pavitramatyeti rebhan ||ā viśvadevam̐ satpatim̐ sūktairadyā vṛṇīmahe | satyasavam̐ savitāram ||ā satyena rajasā vartamāno niveśayannamṛtammartyaṁ ca | hiraṇyayena savitā rathenā devo yāti bhuvanāvipaśyan ||yathā no aditiḥ karatpaśve nṛbhyo yathā gave | yathā tokāya rudriyam ||mā nastoke tanaye mā na āyuṣi mā no goṣu mā no aśveṣu rīriṣaḥ | vīrānmā no rudra bhāmito vadhīrhaviṣmanto
namasā vidhema te ||udapruto na vayo rakṣamāṇā vāvadato abhriyasyeva ghoṣāḥ | giribhrajo normayo madanto bṛhaspatimabhyarkāanāvan ||ham̐sairiva sakhibhirvāvadadbhiraśmanmayāni nahanā vyasyan | bṛhaspatirabhikanikradadgā uta prāstauducca
vidvām̐ agāyat || endra sānasim̐ rayim̐ sajitvānam̐ sadāsaham | varṣiṣṭhamūtaye bhara ||pra sasāhiṣe puruhūta śatrūñjyeṣṭhaste śuṣma iha rātirastu | indrā bhara dakṣiṇenā vasūni patiḥ sindhūnāmasi
revatīnām ||tvam̐ sutasya pītaye sadyo vṛddho ajāyathāḥ | indra jyaiṣṭhyāya sukrato ||bhuvastvamindra brahmaṇā mahānbhuvo viśveṣu savaneṣu yajñiyaḥ | bhuvo nṝm̐ścyautno viśvasminbharejyeṣṭhaśca mantro viśvacarṣaṇe || mitrasya carṣaṇīdhṛtaḥ śravo devasya sānasim | satyaṁ citraśravastamam ||mitro janānyātayati prajānanmitro dādhāra pṛthivīmuta dyām | mitraḥ kṛṣṭīranimiṣābhi caṣṭe satyāya havyaṁ
ghṛtavadvidhema ||pra sa mitra marto astu prayasvānyasta āditya śikṣati vratena | na hanyate na jīyate tvoto nainamam̐hoaśnotyantito na dūrāt ||yacciddhi te viśo yathā pra deva varuṇa vratam | mimīmasi dyavidyavi ||yatkiṁ cedaṁ varuṇa daivye jane'bhidrohammanuṣyāścarāmasi | acittī yattava dharmā yuyopima mānastasmādenaso deva rīriṣaḥ ||kitavāso yadriripurna dīvi yadvā ghā satyamuta yanna vidma | sarvā tā vi ṣya śithireva devāthā te syāma varuṇa
priyāsaḥ ||3.4.11|| ( 39 )ūrdhvā asya samidho bhavantyūrdhvā śukrā śocīm̐ṣyagneḥ | dyumattamā supratīkasya sūnoḥ ||tanūnapādasuro viśvavedā devo deveṣu devaḥ | patha ānakti madhvā ghṛtena ||madhvā yajñaṁ nakṣase prīṇāno narāśam̐so agne | sukṛddevaḥ savitā viśvavāraḥ ||acchāyameti śavasā ghṛteneḍāno vahnirnamasā | agnim̐ sruco adhvareṣu prayatsu ||sa yakṣadasya mahimānamagneḥ sa ī mandrāsu prayasaḥ | vasuścetiṣṭho vasudhātamaśca ||dvāro devīranvasya viśve vratā dadante agneḥ | uruvyacaso dhāmnā patyamānāḥ ||te asya yoṣaṇe divye na yonāvuṣāsānaktā | imaṁ yajñamavatāmadhvaraṁ naḥ ||daivyā hotārāvūrdhvamadhvaraṁ no'gnerjihvāmabhi gṛṇītam | kṛṇutaṁ naḥ sviṣṭim ||tisro devīrbarhiredam̐ sadantviḍā sarasvatī bhāratī | mahī gṛṇānā ||tannasturīpamadbhutampurukṣu tvaṣṭā suvīram | rāyaspoṣaṁ vi ṣyatu nābhimasme ||vanaspate'va sṛjā rarāṇastmanā deveṣu | agnirhavyam̐ śamitā sūdayāti ||agne svāhā kṛṇuhi jātaveda indrāya havyam | viśve devā haviridaṁ juṣantām ||hiraṇyagarbhaḥ samavartatāgre bhūtasya jātaḥ patireka āsīt | sa dādhāra pṛthivīṁ dyāmutemāṁ kasmai devāyahaviṣā vidhema ||yaḥ prāṇato nimiṣato mahitvaika idrājā jagato babhūva | ya īśe asya dvipadaścatuṣpadaḥ kasmai devāya haviṣā
vidhema ||ya ātmadā baladā yasya viśva upāsate praśiṣaṁ yasya devāḥ | yasya cchāyāmṛtaṁ yasya mṛtyuḥ kasmai devāyahaviṣā vidhema ||yasyeme himavanto mahitvā yasya samudram̐ rasayā sahāhuḥ | yasyemāḥ pradiśo yasya bāhū kasmai devāyahaviṣā vidhema ||65yaṁ krandasī avasā tastabhāne abhyaikṣetāmmanasā rejamāne | yatrādhi sūra uditau vyeti kasmai devāyahaviṣā vidhema ||yena dyaurugrā pṛthivī ca dṛḍhe yena suvaḥ stabhitaṁ yena nākaḥ | yo antarikṣe rajaso vimānaḥ kasmai devāyahaviṣā vidhema ||āpo ha yanmahatīrviśvamāyandakṣaṁ dadhānā janayantīragnim | tato devānāṁ niravartatāsurekaḥ kasmai
devāya haviṣā vidhema ||yaścidāpo mahinā paryapaśyaddakṣaṁ dadhānā janayantīragnim | yo deveṣvadhi deva eka āsītkasmai devāyahaviṣā vidhema ||4.1.8|| ( 39 )yā jātā oṣadhayo devebhyastriyugampurā | mandāmi babhrūṇāmaham̐ śataṁ dhāmāni sapta ca ||śataṁ vo amba dhāmāni sahasramuta vo ruhaḥ | athā śatakratvo yūyamimamme agadaṁ kṛta ||puṣpāvatīḥ prasūvatīḥ phalinīraphalā uta | aśvā iva sajitvarīrvīrudhaḥ pārayiṣṇavaḥ ||oṣadhīriti mātarastadvo devīrupa bruve | rapām̐si vighnatīrita rapaścātayamānāḥ ||aśvatthe vo niṣadanamparṇe vo vasatiḥ kṛtā | gobhāja itkilāsatha yatsanavatha pūruṣam ||yadahaṁ vājayannimā oṣadhīrhasta ādadhe | ātmā yakṣmasya naśyati purā jīvagṛbho yathā ||yadoṣadhayaḥ saṁgacchante rājānaḥ samitāviva | vipraḥ sa ucyate bhiṣagrakṣohāmīvacātanaḥ ||niṣkṛtirnāma vo mātāthā yūyam̐ stha saṁkṛtīḥ | sarāḥ patatriṇīḥ sthana yadāmayati niṣkṛta ||anyā vo anyāmavatvanyānyasyā upāvata | tāḥ sarvā oṣadhayaḥ saṁvidānā idamme prāvatā vacaḥ ||ucchuṣmā oṣadhīnāṁ gāvo goṣṭhādiverate | dhanam̐ saniṣyantīnāmātmānaṁ tava pūruṣa ||ati viśvāḥ pariṣṭhā stena iva vrajamakramuḥ | oṣadhayaḥ prācucyavuryatkiṁ ca tanuvām̐ rapaḥ ||yāḥ ta ātasthurātmānaṁ yā āviviśuḥ paruḥparuḥ | tāste yakṣmaṁ vi bādhantāmugro madhyamaśīriva ||sākaṁ yakṣma pra pata śyenena kikidīvinā | sākaṁ vātasya dhrājyā sākaṁ naśya nihākayā ||aśvāvatīm̐ somavatīmūrjayantīmudojasam | ā vitsi sarvā oṣadhīrasmā ariṣṭatātaye ||yāḥ phalinīryā aphalā apuṣpā yāśca puṣpiṇīḥ | bṛhaspatiprasūtāstā no muñcantvam̐hasaḥ ||yā oṣadhayaḥ somarājñīḥ praviṣṭāḥ pṛthivīmanu | tāsāṁ tvamasyuttamā pra ṇo jīvātave suva ||avapatantīravadandiva oṣadhayaḥ pari | yaṁ jīvamaśnavāmahai na sa riṣyāti pūruṣaḥ ||yāścedamupaśṛṇvanti yāśca dūramparāgatāḥ | iha saṁgatya tāḥ sarvā asmai saṁ datta bheṣajam ||mā vo riṣatkhanitā yasmai cāhaṁ khanāmi vaḥ | dvipaccatuṣpadasmākam̐ sarvamastvanāturam ||oṣadhayaḥ saṁ vadante somena saha rājñā | yasmai karoti brāhmaṇastam̐ rājanpārayāmasi ||4.2.6|| ( 39 )dhruvāsi dharuṇāstṛtā viśvakarmaṇā sukritā | mā tvā samudra udvadhīnmā suparṇo'vyathamānā pṛthivīṁ dṛm̐ha||prajāpatistvā sādayatu pṛthivyāḥ pṛṣṭhe vyacasvatīmprathasvatīmpratho'si pṛthivyasi bhūrasi bhūmirasyaditirasi
viśvadhāyā viśvasya bhuvanasya dhartrī pṛthivīṁ yaccha pṛthivīṁ dṛm̐ha pṛthivīmmā him̐sīrviśvasmaiprāṇāyāpānāya vyānāyodānāya pratiṣṭhāyai caritrāyāgnistvābhi pātu mahyā svastyā cchardiṣā śaṁtamena tayā
devatayāṅgirasvaddhruvā sīda ||kāṇḍātkāṇḍātprarohantī paruṣaḥparuṣaḥ pari | evā no dūrve pra tanu sahasreṇa śatena ca ||yā śatena pratanoṣi sahasreṇa virohasi | tasyāste devīṣṭake vidhema haviṣā vayam ||aṣāḍhāsi sahamānā sahasvārātīḥ sahasvārātīyataḥ sahasva pṛtanāḥ sahasva pṛtanyataḥ | sahasravīryāsi sā mājinva ||
madhu vātā ṛtāyate madhu kṣaranti sindhavaḥ | mādhvīrnaḥ santvoṣadhīḥ ||madhu naktamutoṣasi madhumatpārthivam̐ rajaḥ | madhu dyaurastu naḥ pitā ||madhumānno vanaspatirmadhumām̐ astu sūryaḥ | mādhvīrgāvo bhavantu naḥ ||mahī dyauḥ pṛthivī ca na imaṁ yajñammimikṣatām | pipṛtāṁ no bharīmabhiḥ ||tadviṣṇoḥ paramaṁ padam̐ sadā paśyanti sūrayaḥ | divīva cakṣurātatam ||dhruvāsi pṛthivi sahasva pṛtanyataḥ | syūtā devebhiramṛtenāgāḥ ||yāste agne sūrye ruca udyato divamātanvanti raśmibhiḥ | tābhiḥ sarvābhī ruce janāya naskṛdhi ||yā vo devāḥ sūrye ruco goṣvaśveṣu yā rucaḥ | indrāgnī tābhiḥ sarvābhī rucaṁ no dhatta bṛhaspate ||virāṭjyotiradhārayatsamrāḍjyotiradhārayatsvarāḍjyotiradhārayat ||agne yukṣvā hi ye tavāśvāso deva sādhavaḥ | araṁ vahantyāśavaḥ ||yukṣvā hi devahūtamām̐ aśvām̐ agne rathīriva | ni hotā pūrvyaḥ sadaḥ ||drapsaścaskanda pṛthivīmanu dyāmimaṁ ca yonimanu yaśca pūrvaḥ | tṛtīyaṁ yonimanu saṁcarantaṁ drapsaṁ
juhomyanu sapta hotrāḥ ||66

abhūdidaṁ viśvasya bhuvanasya vājinamagnervaiśvānarasya ca | agnirjyotiṣā jyotiṣmānrukmo varcasāvarcasvān ||ṛce tvā ruce tvā samitsravanti sarito na dhenāḥ | antarhṛdā manasā pūyamānāḥ || ghṛtasya dhārā abhi cākaśīmi |hiraṇyayo vetaso madhya āsām ||tasmintsuparṇo madhukṛtkulāyī bhajannāste madhu devatābhyaḥ | tasyāsate harayaḥ sapta tīre svadhāṁ duhānāamṛtasya dhārām ||4.2.9|| ( 39 )jīmūtasyeva bhavati pratīkaṁ yadvarmī yāti samadāmupasthe | anāviddhayā tanuvā jaya tvam̐ sa tvā varmaṇo
mahimā pipartu ||dhanvanā gā dhanvanājiṁ jayema dhanvanā tīvrāḥ samado jayema | dhanuḥ śatrorapakāmaṁ kṛṇoti dhanvanāsarvāḥ pradiśo jayema ||vakṣyantīvedā ganīganti karṇampriyam̐ sakhāyampariṣasvajānā | yoṣeva śiṅkte vitatādhi dhanvanjyā iyam̐
samane pārayantī ||te ācarantī samaneva yoṣā māteva putrambibhṛtāmupasthe | apa śatrūnvidhyatām̐ saṁvidāne ārtnī imeviṣphurantī amitrān ||bahvīnāmpitā bahurasya putraściścā kṛṇoti samanāvagatya | iṣudhiḥ saṅkāḥ pṛtanāśca sarvāḥ pṛṣṭhe ninaddho
jayati prasūtaḥ ||rathe tiṣṭhannayati vājinaḥ puro yatrayatra kāmayate suṣārathiḥ | abhīśūnāmmahimānaṁ panāyata manaḥ
paścādanu yacchanti raśmayaḥ ||tīvrānghoṣānkṛṇvate vṛṣapāṇayo'śvā rathebhiḥ saha vājayantaḥ | avakrāmantaḥ prapadairamitrānkṣiṇanti
śatrūm̐ranapavyayantaḥ ||rathavāhanam̐ havirasya nāma yatrāyudhaṁ nihitamasya varma | tatrā rathamupa śagmam̐ sadema viśvāhā
vayam̐ sumanasyamānāḥ ||svāduṣam̐sadaḥ pitaro vayodhāḥ kṛcchreśritaḥ śaktīvanto gabhīrāḥ | citrasenā iṣubalā amṛdhrāḥ satovīrā uravo
vrātasāhāḥ ||brāhmaṇāsaḥ pitaraḥ somyāsaḥ śive no dyāvāpṛthivī anehasā | pūṣā naḥ pātu duritādṛtāvṛdho rakṣā mākirnoaghaśam̐sa īśata ||suparṇaṁ vaste mṛgo asyā danto gobhiḥ sannaddhā patati prasūtā | yatrā naraḥ saṁ ca vi ca dravantitatrāsmabhyamiṣavaḥ śarma yam̐san ||ṛjīte pari vṛṅgdhi no'śmā bhavatu nastanūḥ | somo adhi bravītu no'ditiḥ śarma yacchatu ||ā jaṅghanti sānveṣāṁ jaghanām̐ upa jighnate | aśvājani pracetaso'śvāntsamatsu codaya ||ahiriva bhogaiḥ paryeti bāhuṁ jyāyā hetimparibādhamānaḥ | hastaghno viśvā vayunāni
vidvānpumānpumām̐sampari pātu viśvataḥ ||vanaspate vīḍvaṅgo hi bhūyā asmatsakhā prataraṇaḥ suvīraḥ | gobhiḥ sannaddho asi vīḍayasvāsthātā te jayatu
jetvāni ||divaḥ pṛthivyāḥ paryorija udbhṛtaṁ vanaspatibhyaḥ paryābhṛtam̐ sahaḥ | apāmojmānampari
gobhirāvṛtamindrasya vajram̐ haviṣā rathaṁ yaja ||indrasya vajro marutāmanīkammitrasya garbho varuṇasya nābhiḥ | semāṁ no havyadātiṁ juṣāṇo deva ratha
prati havyā gṛbhāya ||upa śvāsaya pṛthivīmuta dyāmpurutrā te manutāṁ viṣṭhitaṁ jagat | sa dundubhe sajūrindreṇa
devairdūrāddavīyo apa sedha śatrūn ||ā krandaya balamojo na ā dhā niṣṭanihi duritā bādhamānaḥ | apa protha dundubhe ducchunām̐ ita indrasyamuṣṭirasi vīḍayasva ||āmūraja pratyāvartaye'māḥ ketumaddundubhirvāvadīti | samaśvaparṇāścaranti no naro 'smākamindra rathino
jayantu ||4.6.6|| ( 39 )40 interior pauses
samitam̐ saṁ kalpethām̐ sampriyau rociṣṇū sumanasyamānau | iṣamūrjamabhi saṁvasānau saṁ vāmmanām̐si
saṁ vratā samu cittānyākaram ||agne purīṣyādhipā bhavā tvaṁ naḥ | iṣamūrjaṁ yajamānāya dhehi ||purīṣyastvamagne rayimānpuṣṭimām̐ asi | śivāḥ kṛtvā diśaḥ sarvāḥ svāṁ yonimihāsadaḥ ||67

bhavataṁ naḥ samanasau samokasāvarepasau | mā yajñam̐ him̐siṣṭammā yajñapatiṁ jātavedasau śivau
bhavatamadya naḥ ||māteva putrampṛthivī purīṣyamagnim̐ sve yonāvabhārukhā | tāṁ viśvairdevairṛtubhiḥ saṁvidānaḥ
prajāpatirviśvakarmā vi muñcatu ||yadasya pāre rajasaḥ śukraṁ jyotirajāyata | tannaḥ parṣadati dviṣo'gne vaiśvānara svāhā ||namaḥ su te nirṛte viśvarūpe'yasmayaṁ vi cṛtā bandhametam | yamena tvaṁ yamyā saṁvidānottamaṁ
nākamadhi rohayemam ||yatte devī nirṛtirābabandha dāma grīvāsvavicartyam | idaṁ te tadvi ṣyāmyāyuṣo na madhyādathā jīvaḥ
pitumaddhi pramuktaḥ ||yasyāste asyāḥ krūra āsañjuhomyeṣāmbandhānāmavasarjanāya | bhūmiriti tvā janā vidurnirṛtiriti tvāhampari
veda viśvataḥ ||asunvantamayajamānamiccha stenasyetyāṁ taskarasyānveṣi | anyamasmadiccha sā ta ityā namo devi nirṛte
tubhyamastu ||devīmahaṁ nirṛtiṁ vandamānaḥ piteva putraṁ dasaye vacobhiḥ | viśvasya yā jāyamānasya veda śiraḥśiraḥ pratisūrī vi caṣṭe ||niveśanaḥ saṁgamano vasūnāṁ viśvā rūpābhi caṣṭe śacībhiḥ | deva iva savitā satyadharmendro na tasthau
samare pathīnām ||saṁ varatrā dadhātana nirāhāvānkṛṇotana | siñcāmahā avaṭamudriṇaṁ vayaṁ viśvāhādastamakṣitam ||niṣkṛtāhāvamavaṭam̐ suvaratram̐ suṣecanam | udriṇam̐ siñce akṣitam ||sīrā yuñjanti kavayo yugā vi tanvate pṛthak | dhīrā deveṣu sumnayā |yunakta sīrā vi yugā tanota kṛte yonau vapateha bījam | girā ca śruṣṭiḥ sabharā asanno nedīya itsṛṇyā
pakvamāyat ||lāṅgalampavīravam̐ suśevam̐ sumatitsaru | uditkṛṣati gāmavimprapharvyaṁ ca pīvarīm |prasthāvadrathavāhanam ||śunaṁ naḥ phālā vi tudantu bhūmim̐ śunaṁ kīnāśā abhi yantu vāhān | śunamparjanyo madhunā payobhiḥ
śunāsīrā śunamasmāsu dhattam ||kāmaṁ kāmadughe dhukṣva mitrāya varuṇāya ca | indrāyāgnaye pūṣṇa oṣadhībhyaḥ prajābhyaḥ ||ghṛtena sītā madhunā samaktā viśvairdevairanumatā marudbhiḥ | ūrjasvatī payasā pinvamānāsmāntsītepayasābhyāvavṛtsva ||4.2.5|| ( 40 )41 interior pauses
pra devaṁ devyā dhiyā bharatā jātavedasam | havyā no vakṣadānuṣak ||ayamu ṣya pra devayurhotā yajñāya nīyate | ratho na yorabhīvṛto ghṛṇīvāñcetati tmanā ||ayamagniruruṣyatyamṛtādiva janmanaḥ | sahasaścitsahīyāndevo jīvātave kṛtaḥ ||iḍāyāstvā pade vayaṁ nābhā pṛthivyā adhi | jātavedo ni dhīmahyagne havyāya voḍhave | agne viśvebhiḥ
svanīka devairūrṇāvantamprathamaḥ sīda yonim | kulāyinaṁ ghṛtavantam̐ savitre yajñaṁ naya yajamānāya
sādhu ||
sīda hotaḥ sva u loke cikitvāntsādayā yajñam̐ sukṛtasya yonau | devāvīrdevānhaviṣā yajāsyagne bṛhadyajamānevayo dhāḥ ||ni hotā hotṛṣadane vidānastveṣo dīdivām̐ asadatsudakṣaḥ | adabdhavratapramatirvasiṣṭhaḥ sahasrambharaḥ
śucijihvo agniḥ ||tvaṁ dūtastvamu naḥ paraspāstvaṁ vasya ā vṛṣabha praṇetā | agne tokasya nastane
tanūnāmaprayucchandīdyadbodhi gopāḥ ||abhi tvā deva savitarīśānaṁ vāryāṇām | sadāvanbhāgamīmahe ||mahī dyauḥ pṛthivī ca na imaṁ yajñammimikṣatām | pipṛtāṁ no bharīmabhiḥ ||tvāmagne puṣkarādadhyatharvā niramanthata | mūrdhno viśvasya vāghataḥ ||tamu tvā dadhyaṅṅṛṣiḥ putra īdhe atharvaṇaḥ | vṛtrahaṇampuraṁdaram ||tamu tvā pāthyo vṛṣā samīdhe dasyuhantamam | dhanaṁjayam̐ raṇeraṇe ||uta bruvantu jantava udagnirvṛtrahājani | dhanaṁjayo raṇeraṇe ||ā yam̐ haste na khādinam̐ śiśuṁ jātaṁ na bibhrati | viśāmagnim̐ svadhvaram ||pra devaṁ devavītaye bharatā vasuvittamam | ā sve yonau ni ṣīdatu ||ā jātaṁ jātavedasi priyam̐ śiśītātithim | syona ā gṛhapatim ||68

agnināgniḥ samidhyate kavirgṛhapatiryuvā | havyavāḍjuhvāsyaḥ ||tvam̐ hyagne agninā vipro vipreṇa santsatā | sakhā sakhyā samidhyase ||tammarjayanta sukratumpuroyāvānamājiṣu | sveṣu kṣayeṣu vājinam ||yajñena yajñamayajanta devāstāni dharmāṇi prathamānyāsan | te ha nākammahimānaḥ sacante yatra pūrve
sādhyāḥ santi devāḥ ||3.5.11|| ( 41 )48 interior pauseshiraṇyagarbha āpo ha yatprajāpate ||sa veda putraḥ pitaram̐ sa mātaram̐ sa sūnurbhuvatsa bhuvatpunarmaghaḥ | sa dyāmaurṇodantarikṣam̐ sa suvaḥ
sa viśvā bhuvo abhavatsa ābhavat || udu tyaṁ citram ||sa pratnavannavīyasāgne dyumnena saṁyatā | bṛhattatantha bhānunā ||ni kāvyā vedhasaḥ śaśvataskarhaste dadhāno naryā purūṇi | agnirbhuvadrayipatī rayīṇām̐ satrā cakrāṇo amṛtāni
viśvā ||
hiraṇyapāṇimūtaye savitāramupa hvaye | sa cettā devatā padam ||vāmamadya savitarvāmamu śvo divedive vāmamasmabhyam̐ sāvīḥ | vāmasya hi kṣayasya deva bhūrerayā
dhiyā vāmabhājaḥ syāma ||baḍitthā parvatānāṁ khidrambibharṣi pṛthivi | pra yā bhūmi pravatvati mahnā jinoṣi mahini || stomāsastvāvicāriṇi prati ṣṭobhantyaktubhiḥ | pra yā vājaṁ na heṣantamperumasyasyarjuni ||ṛdūdareṇa sakhyā saceya yo mā na riṣyeddharyaśva pītaḥ | ayaṁ yaḥ somo nyadhāyyasme tasmāindrampratiramemyaccha ||āpāntamanyustṛpalaprabharmā dhuniḥ śimīvāñcharumām̐ ṛjīṣī | somo viśvānyatasā vanāni
nārvāgindrampratimānāni debhuḥ ||pra suvānaḥ soma ṛtayuściketendrāya brahma jamadagnirarcan | vṛṣā yantāsi śavasasturasyāntaryaccha gṛṇate
dhartraṁ dṛm̐ha ||sabādhaste madaṁ ca śuṣmayaṁ ca brahma naro brahmakṛtaḥ saparyan | arko vā yatturate
somacakṣāstatredindro dadhate pṛtsu turyām ||vaṣaṭte viṣṇavāsa ā kṛṇomi tanme juṣasva śipiviṣṭa havyam |vardhantu tvā suṣṭutayo giro me yūyampāta svastibhiḥ sadā naḥ ||pra tatte adya śipiviṣṭa nāmāryaḥ śam̐sāmi vayunāni vidvān | taṁ tvā gṛṇāmi tavasamatavīyānkṣayantamasyarajasaḥ parāke ||kimitte viṣṇo paricakṣyambhūtpra yadvavakṣe śipiviṣṭo asmi | mā varpo asmadapa gūha etadyadanyarūpaḥ
samithe babhūtha ||agne dā dāśuṣe rayiṁ vīravantamparīṇasam | śiśīhi naḥ sūnumataḥ ||dā no agne śatino dāḥ sahasriṇo duro na vājam̐ śrutyā apā vṛdhi | prācī dyāvāpṛthivī brahmaṇā kṛdhi suvarṇa
śukramuṣaso vi didyutuḥ ||agnirdā draviṇaṁ vīrapeśā agnirṛṣiṁ yaḥ sahasrā sanoti | agnirdivi havyamā tatānāgnerdhāmāni vibhṛtā purutrā||mā no mardhīrā tū bhara ||ghṛtaṁ na pūtaṁ tanūrarepāḥ śuci hiraṇyam | tatte rukmo na rocata svadhāvaḥ | ubhe suścandra sarpiṣo darvīśrīṇīṣa āsani | uto na utpupūryā uktheṣu śavasaspata iṣam̐ stotṛbhya ā bhara ||vāyo śatam̐ harīṇāṁ yuvasva poṣyānām | uta vā te sahasriṇo ratha ā yātu pājasā ||pra yābhiryāsi dāśvām̐samacchā niyudbhirvāyaviṣṭaye duroṇe | ni no rayim̐ subhojasaṁ yuveha ni
vīravadgavyamaśviyaṁ ca rādhaḥ ||revatīrnaḥ sadhamāda indre santu tuvivājāḥ | kṣumanto yābhirmadema ||revām̐ idrevataḥ stotā syāttvāvato maghonaḥ | predu harivaḥ śrutasya ||2.2.12|| ( 48 )54 interior pauses
agnirvṛtrāṇi jaṅghanaddraviṇasyurvipanyayā | samiddhaḥ śukra āhutaḥ ||tvam̐ somāsi satpatistvam̐ rājota vṛtrahā | tvambhadro asi kratuḥ ||69

bhadrā te agne svanīka saṁdṛgghorasya sato viṣuṇasya cāruḥ | na yatte śocistamasā varanta na
dhvasmānastanuvi repa ā dhuḥ ||bhadraṁ te agne sahasinnanīkamupāka ā rocate sūryasya |ruśaddṛśe dadṛśe naktayā cidarūkṣitaṁ dṛśa ā rūpe annam ||sainānīkena suvidatro asme yaṣṭā devām̐ āyajiṣṭhaḥ svasti | adabdho gopā uta naḥ paraspā agne dyumaduta
revaddidīhi ||svasti no divo agne pṛthivyā viśvāyurdhehi yajathāya deva | yatsīmahi divijāta praśastaṁ tadasmāsu draviṇaṁ
dhehi citram ||yathā hotarmanuṣo devatātā yajñebhiḥ sūno sahaso yajāsi | evā no adya samanā samānānuśannagna uśato yakṣi
devān ||
agnimīḍe purohitaṁ yajñasya devamṛtvijam | hotāram̐ ratnadhātamam ||vṛṣā soma dyumām̐ asi vṛṣā deva vṛṣavrataḥ | vṛṣā dharmāṇi dadhiṣe ||sāṁtapanā idam̐ havirmarutastajjujuṣṭana | yuṣmākotī riśādasaḥ ||yo no marto vasavo durhṛṇāyustiraḥ satyāni maruto jighām̐sāt | druhaḥ pāśamprati sa mucīṣṭa tapiṣṭhena tapasāhantanā tam ||saṁvatsarīṇā marutaḥ svarkā urukṣayāḥ sagaṇā mānuṣeṣu | te'smatpāśānpra muñcantvam̐hasaḥ sāṁtapanāmadirā mādayiṣṇavaḥ ||piprīhi devām̐ uśato yaviṣṭha vidvām̐ ṛtūm̐rṛtupate yajeha | ye daivyā ṛtvijastebhiragne tvam̐
hotṛṇāmasyāyajiṣṭhaḥ ||agne yadadya viśo adhvarasya hotaḥ pāvaka śoce veṣṭvam̐ hi yajvā | ṛtā yajāsi mahinā vi yadbhūrhavyā vahayaviṣṭha yā te adya ||agninā rayimaśnavatpoṣameva divedive | yaśasaṁ vīravattamam ||gayasphāno amīvahā vasuvitpuṣṭivardhanaḥ | sumitraḥ soma no bhava ||gṛhamedhāsa ā gata maruto māpa bhūtana | pramuñcanto no am̐hasaḥ ||pūrvībhirhi dadāśima śaradbhirmaruto vayam | mahobhiścacarṣaṇīnām ||pra budhniyā īrate vo mahām̐si pra ṇāmāni prayajyavastiradhvam | sahasriyaṁ damyambhāgametaṁ
gṛhamedhīyammaruto juṣadhvam ||upa yameti yuvatiḥ sudakṣaṁ doṣā vastorhaviṣmatī ghṛtācī | upa svainamaramatirvasūyuḥ ||imo agne vītatamāni havyājasro vakṣi devatātimaccha | prati na īm̐ surabhīṇi viyantu || krīḍaṁ vaḥ śardho
mārutamanarvāṇam̐ ratheśubham | kaṇvā abhi pra gāyata ||atyāso na ye marutaḥ svañco yakṣadṛśo na śubhayanta maryāḥ | te harmyeṣṭhāḥ śiśavo na śubhrā vatsāso na
prakrīḍinaḥ payodhāḥ ||praiṣāmajmeṣu vithureva rejate bhūmiryāmeṣu yaddha yuñjate śubhe | te krīḍayo dhunayo bhrājadṛṣṭayaḥ
svayammahitvampanayanta dhūtayaḥ ||upahvareṣu yadacidhvaṁ yayiṁ vaya iva marutaḥ kena citpathā | ścotanti kośā upa vo ratheṣvā ghṛtamukṣatā
madhuvarṇamarcate ||agnimagnim̐ havīmabhiḥ sadā havanta viśpatim | havyavāhampurupriyam ||tam̐ hi śaśvanta īḍate srucā devaṁ ghṛtaścutā | agnim̐ havyāya voḍhave ||indrāgnī rocanā divaḥ śnathadvṛtramindraṁ vo viśvatasparīndraṁ naro viśvakarmanhaviṣā vāvṛdhānoviśvakarmanhaviṣā vardhanena ||4.3.13|| ( 54 )55 interior pauses
tvamagne rudro asuro maho divastvam̐ śardho mārutaṁ pṛkṣa īśiṣe |tvaṁ vātairaruṇairyāsi śaṅgayastvaṁ pūṣā vidhataḥ pāsi nu tmanā ||ā vo rājānamadhvarasya rudram̐ hotāram̐ satyayajam̐ rodasyoḥ |agniṁ purā tanayitnoracittāddhiraṇyarūpamavase kṛṇudhvam ||agnirhotā ni ṣasādā yajīyānupasthe mātuḥ surabhāvu loke |yuvā kaviḥ puruniṣṭha ṛtāvā dhartā kṛṣṭīnāmuta madhya iddhaḥ ||sādhvīmakardevavītiṁ no adya yajñasya jihvāmavidāma guhyām |sa āyurāgātsurabhirvasāno bhadrāmakardevahūtiṁ no adya ||akrandadagniḥ stanayanniva dyauḥ kṣāmā rerihadvīrudhaḥ samañjan |sadyo jajñāno vi hīmiddho akhyadā rodasī bhānunā bhātyantaḥ ||70

tve vasūni purvaṇīka hotardoṣā vastorerire yajñiyāsaḥ |kṣāmeva viśvā bhuvanāni yasmintsam̐ saubhagāni dadhire pāvake ||tubhyaṁ tā aṅgirastama viśvāḥ sukṣitayaḥ pṛthak | agne kāmāya yemire ||aśyāma taṁ kāmamagne tavotyaśyāma rayim̐ rayivaḥ suvīram |aśyāma vājamabhi vājayanto'śyāma dyumnamajarājaraṁ te ||śreṣṭhaṁ yaviṣṭha bhāratāgne dyumantamā bhara | vaso puruspṛham̐ rayim ||sa śvitānastanyatū rocanasthā ajarebhirnānadadbhiryaviṣṭhaḥ |yaḥ pāvakaḥ purutamaḥ purūṇi pṛthūnyagniranuyāti bharvan ||āyuṣṭe viśvato dadhadayamagnirvareṇyaḥ |punaste prāṇa āyati parā yakṣmam̐ suvāmi te ||āyurdā agne haviṣo juṣāṇo ghṛtapratīko ghṛtayoniredhi |ghṛtaṁ pītvā madhu cāru gavyaṁ piteva putramabhi rakṣatādimam ||tasmai te pratiharyate jātavedo vicarṣaṇe | agne janāmi suṣṭutim ||divaspari prathamaṁ jajñe agnirasmaddvitīyaṁ pari jātavedāḥ |tṛtīyamapsu nṛmaṇā ajasramindhāna enaṁ jarate svādhīḥ ||śuciḥ pāvaka vandyo'gne bṛhadvi rocase | tvaṁ ghṛtebhirāhutaḥ ||dṛśāno rukma urvyā vyadyauddurmarṣamāyuḥ śriye rucānaḥ |agniramṛto abhavadvayobhiḥ yadenaṁ dyaurajanayatsuretāḥ ||ā yadiṣe nṛpatiṁ teja ānaṭ chuci reto niṣiktaṁ dyaurabhīke |agniḥ śardhamanavadyaṁ yuvānam̐ svādhiyaṁ janayatsūdayacca ||sa tejīyasā manasā tvota uta śikṣa svapatyasya śikṣoḥ |agne rāyo nṛtamasya prabhūtau bhūyāma te suṣṭutayaśca vasvaḥ ||agne sahantamā bhara dyumnasya prāsahā rayim |viśvā yaścarṣaṇīrabhyāsā vājeṣu sāsahat ||tamagne pṛtanāsaham̐ rayim̐ sahasva ā bhara |tvam̐ hi satyo adbhuto dātā vājasya gomataḥ ||ukṣānnāya vaśānnāya somapṛṣṭhāya vedhase | stomairvidhemāgnaye ||vadmā hi sūno asyadmasadvā cakre agnirjanuṣājmānnam | sa tvaṁ na ūrjasana ūrjaṁ dhā rājeva jeravṛke
kṣeṣyantaḥ ||agna āyūm̐ṣi pavasa ā suvorjamiṣaṁ ca naḥ | āre bādhasva ducchunām ||agne pavasva svapā asme varcaḥ suvīryam | dadhatpoṣam̐ rayiṁ mayi ||agne pāvaka rociṣā mandrayā deva jihvayā | ā devānvakṣi yakṣi ca ||sa naḥ pāvaka dīdivo'gne devām̐ ihā vaha | upa yajñam̐ haviśca naḥ ||agniḥ śucivratatamaḥ śucirvipraḥ śuciḥ kaviḥ | śucī rocata āhutaḥ ||udagne śucayastava śukrā bhrājanta īrate | tava jyotīm̐ṣyarcayaḥ ||1.3.14|| ( 55 )57 interior pauses
agninā rayimaśnavatpoṣameva divedive | yaśasaṁ vīravattamam ||gomām̐ agne'vimām̐ aśvī yajño nṛvatsakhā sadamidapramṛṣyaḥ | iḍāvām̐ eṣo asura prajāvāndīrgho rayiḥ
pṛthubudhnaḥ sabhāvān ||ā pyāyasva saṁ te ||iha tvaṣṭāramagriyaṁ viśvarūpamupa hvaye | asmākamastu kevalaḥ ||tannasturīpamadha poṣayitnu deva tvaṣṭarvi rarāṇaḥ syasva | yato vīraḥ karmaṇyaḥ sudakṣo yuktagrāvā jāyate
devakāmaḥ ||śivastvaṣṭarihā gahi vibhuḥ poṣa uta tmanā | yajñeyajñe na udava ||piśaṁgarūpaḥ subharo vayodhāḥ śruṣṭī vīro jāyate devakāmaḥ | prajāṁ tvaṣṭā vi ṣyatu nābhimasme athādevānāmapyetu pāthaḥ ||pra ṇo devyā no divaḥ ||pīpivām̐sam̐ sarasvataḥ stanaṁ yo viśvadarśataḥ | dhukṣīmahi prajāmiṣaṁ ||ye te sarasva ūrmayo madhumanto ghṛtaścutaḥ | teṣāṁ te sumnamīmahe ||yasya vratampaśavo yanti sarve yasya vratamupatiṣṭhanta āpaḥ | yasya vrate puṣṭipatirniviṣṭastam̐
sarasvantamavase huvema ||71

divyam̐ suparṇaṁ vayasambṛhantamapāṁ garbhaṁ vṛṣabhamoṣadhīnām | abhīpato vṛṣṭyā tarpayantaṁ tam̐
sarasvantamavase huvema ||sinīvāli pṛthuṣṭuke yā devānāmasi svasā | juṣasva havyamāhutamprajāṁ devi didiḍḍhi naḥ ||yā supāṇiḥ svaṅguriḥ suṣūmā bahusūvarī | tasyai viśpatniyai haviḥ sinīvālyai juhotana ||indraṁ vo viśvatasparīndraṁ naraḥ ||asitavarṇā harayaḥ suparṇā miho vasānā divamutpatanti | ta āvavṛtrantsadanāni kṛtvāditpṛthivī ghṛtairvyudyate||hiraṇyakeśo rajaso visāre'hirdhunirvāta iva dhrajīmān | śucibhrājā uṣaso navedā yaśasvatīrapasyuvo na satyāḥ ||ā te suparṇā aminanta evaiḥ kṛṣṇo nonāva vṛṣabho yadīdam | śivābhirna smayamānābhirāgātpatanti mihaḥ
stanayantyabhrā ||vāśreva vidyunmimāti vatsaṁ na mātā siṣakti | yadeṣāṁ vṛṣṭirasarji ||parvataścinmahi vṛddho bibhāya divaścitsānu rejata svane vaḥ | yatkrīḍatha marutaḥ ṛṣṭimanta āpa iva
sadhriyañco dhavadhve ||abhi kranda stanaya garbhamā dhā udanvatā pari dīyā rathena | dṛtim̐ su karṣa viṣitaṁ nyañcam̐ samābhavantūdvatā nipādāḥ ||tvaṁ tyā cidacyutāgne paśurna yavase | dhāmā ha yatte ajara vanā vṛścanti śikvasaḥ ||agne bhūrīṇi tava jātavedo deva svadhāvo'mṛtasya dhāma | yāśca
māyā māyināṁ viśvaminva tve pūrvīḥ saṁdadhuḥ pṛṣṭabandho ||divo no vṛṣṭimmaruto rarīdhvampra pinvata vṛṣṇo aśvasya dhārāḥ | arvāṅetena stanayitnutehyaponiṣiñcannasuraḥ pitā naḥ ||pinvantyapo marutaḥ sudānavaḥ payo ghṛtavadvidatheṣvābhuvaḥ | atyaṁ na mihe vi nayanti vājinamutsaṁ
duhanti stanayantamakṣitam ||udapruto marutastām̐ iyarta vṛṣṭiṁ ye viśve maruto junanti | krośāti gardā kanyeva tunnā peruṁ tuñjānā patyeva
jāyā ||
ghṛtena dyāvāpṛthivī madhunā samukṣata payasvatīḥ kṛṇutāpa oṣadhīḥ | ūrjaṁ ca tatra sumatiṁ ca pinvatha
yatrā naro marutaḥ siñcathā madhu ||udu tyaṁ citram ||aurvabhṛguvacchucimapnavānavadā huve | agnim̐ samudravāsasam ||ā savam̐ savituryathā bhagasyeva bhujim̐ huve | agnim̐ samudravāsasam ||huve vātasvanaṁ kavimparjanyakrandyam̐ sahaḥ | agnim̐ samudravāsasam ||3.1.11|| ( 57 )59 interior pauses
agnirmūrdhā divaḥ kakutpatiḥ pṛthivyā ayam | apām̐ retām̐si jinvati ||tvāmagne puṣkarādadhyatharvā niramanthata | mūrdhno viśvasya vāghataḥ ||ayamagniḥ sahasriṇo vājasya śatinaspatiḥ | mūrdhā kavī rayīṇām ||bhuvo yajñasya rajasaśca netā yatrā niyudbhiḥ sacase śivābhiḥ | divi mūrdhānaṁ dadhiṣe suvarṣāṁ jihvāmagnecakṛṣe havyavāham ||abodhyagniḥ samidhā janānāṁ prati dhenumivāyatīmuṣāsam | yahvā iva pra vayāmujjihānāḥ pra bhānavaḥ
sisrate nākamaccha ||avocāma kavaye medhyāya vaco vandāru vṛṣabhāya vṛṣṇe | gaviṣṭhiro namasā stomamagnau divīva
rukmamurvyañcamaśret ||janasya gopā ajaniṣṭa jāgṛviragniḥ sudakṣaḥ suvitāya navyase | ghṛtapratīko bṛhatā divispṛśā dyumadvi bhātibharatebhyaḥ śuciḥ ||tvāmagne aṅgiraso guhā hitamanvavindañchiśriyāṇaṁ vanevane | sa jāyase mathyamānaḥ saho mahattvāmāhuḥ
sahasasputramaṅgiraḥ ||yajñasya ketumprathamampurohitamagniṁ narastriṣadhasthe samindhate | indreṇa devaiḥ saratham̐ sa barhiṣi
sīdanni hotā yajathāya sukratuḥ ||tvāṁ citraśravastama havante vikṣu jantavaḥ | śociṣkeśampurupriyāgne havyāya voḍhave ||sakhāyaḥ saṁ vaḥ samyañcamiṣam̐ stomaṁ cāgnaye | varṣiṣṭhāya kṣitīnāmūrjo naptre sahasvate ||sam̐samidyuvase vṛṣannagne viśvānyarya ā | iḍaspade samidhyase sa no vasūnyā bhara ||enā vo agniṁ namasorjo napātamā huve | priyaṁ cetiṣṭhamaratim̐ svadhvaraṁ viśvasya dūtamamṛtam ||sa yojate aruṣo viśvabhojasā sa dudravatsvāhutaḥ | subrahmā yajñaḥ suśamī vasūnāṁ devam̐ rādho janānām ||72

udasya śocirasthādājuhvānasya mīḍhuṣaḥ | uddhūmāso aruṣāso divispṛśaḥ samagnimindhate naraḥ ||agne vājasya gomata īśānaḥ sahaso yaho | asme dhehi jātavedo mahi śravaḥ ||sa idhāno vasuṣkaviragnirīḍenyo girā | revadasmabhyampurvaṇīka dīdihi ||kṣapo rājannuta tmanāgne vastorutoṣasaḥ | sa tigmajambha rakṣaso daha prati ||ā te agna idhīmahi dyumantaṁ devājaram | yaddha syā te panīyasī samiddīdayati dyavīṣam̐ stotṛbhya ā bhara ||ā te agna ṛcā haviḥ śukrasya jyotiṣaspate | suścandra dasma viśpate havyavāṭtubhyam̐ hūyata iṣam̐ stotṛbhya ābhara ||
ubhe suścandra sarpiṣo darvī śrīṇīṣa āsani | uto na utpupūryā uktheṣu śavasaspata iṣam̐ stotṛbhya ā bhara ||agne tamadyāśvaṁ na stomaiḥ kratuṁ na bhadram̐ hṛdispṛśam | ṛdhyāmā ta ohaiḥ ||adhā hyagne kratorbhadrasya dakṣasya sādhoḥ | rathīrṛtasya bṛhato babhūtha ||ābhiṣṭe adya gīrbhirgṛṇanto'gne dāśema | pra te divo na stanayanti śuṣmāḥ ||ebhirno arkairbhavā no arvāṅsuvarna jyotiḥ | agne viśvebhiḥ sumanā anīkaiḥ ||agnim̐ hotārammanye dāsvantamvasoḥ sūnum̐ sahaso jātavedasam | vipraṁ na jātavedasam ||ya ūrdhvayā svadhvaro devo devācyā kṛpā | ghṛtasya vibhrāṣṭimanu śukraśociṣa ājuhvānasya sarpiṣaḥ ||agne tvamno antamaḥ | uta trātā śivo bhava varūthyaḥ ||taṁ tvā śociṣṭha dīdivaḥ | sumnāya nūnamīmahe sakhibhyaḥ ||vasuragnirvasuśravāḥ | acchā nakṣi dyumattamo rayiṁ dāḥ ||4.4.4|| ( 59 )K.P.A (Pauses)Khāṇḍa.Prapāṭhaka.Anuvāka
K.P.A.
1.1.1
1.1.2
1.1.3
1.1.4
1.1.5
1.1.6
1.1.7
1.1.8
1.1.9
1.1.101.1.11
1.1.12
1.1.13
1.1.14
1.2.1
1.2.2
1.2.3
1.2.4
1.2.5
1.2.6
1.2.7
1.2.8
1.2.9
1.2.101.2.11
1.2.12
1.2.131.2.14

Pauses
0
0
0
0
0
0
1
0
0
8
0
1
7
27
0
0
4
0
0
1
0
3
0
0
0
0
7
35

#A
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28

73

1.3.1
1.3.2
1.3.3
1.3.4
1.3.5
1.3.6
1.3.7
1.3.8
1.3.9
1.3.101.3.11
1.3.12
1.3.131.3.14
1.4.1
1.4.2
1.4.3
1.4.4
1.4.5
1.4.6
1.4.7
1.4.8
1.4.9
1.4.101.4.11
1.4.12
1.4.13
1.4.141.4.151.4.161.4.171.4.181.4.19
1.4.201.4.21
1.4.22
1.4.23
1.4.24
1.4.25
1.4.26
1.4.27
1.4.281.4.29
1.4.301.4.31
1.4.32
1.4.33
1.4.34
1.4.35
1.4.36
1.4.37

0
0
0
4
0
6
3
0
0
0
0
1
4
55
1
0
0
4
2
2
2
2
1
0
2
0
2
0
2
2
2
2
2
2
2
7
2
2
2
0
0
0
2
2
2
1
1
0
0
0
2

29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79

74

1.4.38
1.4.39
1.4.401.4.41
1.4.42
1.4.43
1.4.44
1.4.45
1.4.46
1.5.1
1.5.2
1.5.3
1.5.4
1.5.5
1.5.6
1.5.7
1.5.8
1.5.9
1.5.101.5.11
1.6.1
1.6.2
1.6.3
1.6.4
1.6.5
1.6.6
1.6.7
1.6.8
1.6.9
1.6.101.6.11
1.6.12
1.7.1
1.7.2
1.7.3
1.7.4
1.7.5
1.7.6
1.7.7
1.7.8
1.7.9
1.7.101.7.11
1.7.12
1.7.13
1.8.1
1.8.2
1.8.3
1.8.4
1.8.5
1.8.6

1
2
2
2
2
8
12
9
24
0
0
20
0
27
25
0
0
0
21
36
3
5
2
6
2
8
0
0
0
0
0
37
0
0
0
0
0
0
9
15
1
14
0
8
29
0
0
8
4
15
5

80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130

75

1.8.71.8.8
1.8.9
1.8.101.8.11
1.8.12
1.8.131.8.141.8.151.8.161.8.171.8.181.8.19
1.8.201.8.21
1.8.22

0
0
0
0
2
3
2
5
1
1
0
0
0
0
6
34

131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146

2.1.1
2.1.2
2.1.3
2.1.4
2.1.5
2.1.6
2.1.7
2.1.8
2.1.9
2.1.102.1.11
2.2.1
2.2.2
2.2.3
2.2.4
2.2.5
2.2.6
2.2.7
2.2.8
2.2.9
2.2.102.2.112.2.12
2.3.1
2.3.2
2.3.3
2.3.4
2.3.5
2.3.6
2.3.7
2.3.8
2.3.9
2.3.102.3.11

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
36
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
48
0
0
0
0
0
0
0
0
0
4
0

147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180

76

2.3.122.3.132.3.14
2.4.1
2.4.2
2.4.3
2.4.4
2.4.5
2.4.6
2.4.7
2.4.8
2.4.9
2.4.102.4.11
2.4.122.4.132.4.14
2.5.1
2.5.2
2.5.3
2.5.4
2.5.5
2.5.6
2.5.7
2.5.8
2.5.9
2.5.102.5.11
2.5.12
2.6.1
2.6.2
2.6.3
2.6.4
2.6.5
2.6.6
2.6.7
2.6.8
2.6.9
2.6.102.6.11
2.6.12

0
0
36
0
0
0
0
11
0
5
15
0
0
0
0
0
27
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
25
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
38
33

181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221

3.1.1
3.1.2
3.1.3
3.1.4
3.1.5
3.1.6
3.1.7
3.1.8
3.1.9

0
0
0
26
0
1
0
2
7

222
223
224
225
226
227
228
229
230

77

3.1.103.1.11
3.2.1
3.2.2
3.2.3
3.2.4
3.2.5
3.2.6
3.2.7
3.2.8
3.2.9
3.2.103.2.11
3.3.1
3.3.2
3.3.3
3.3.4
3.3.5
3.3.6
3.3.7
3.3.8
3.3.9
3.3.103.3.11
3.4.1
3.4.2
3.4.3
3.4.4
3.4.5
3.4.6
3.4.7
3.4.8
3.4.9
3.4.103.4.11
3.5.1
3.5.2
3.5.3
3.5.4
3.5.5
3.5.6
3.5.7
3.5.8
3.5.9
3.5.103.5.11

11
57
0
4
3
1
16
2
4
20
0
0
19
0
0
8
0
0
0
0
11
10
12
36
0
7
0
0
1
0
3
0
0
4
39
8
0
2
13
10
9
0
0
0
3
41

231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276

4.1.1
4.1.2
4.1.3
4.1.4

18
35
24
23

277
278
279
280

78

4.1.5
4.1.6
4.1.7
4.1.8
4.1.9
4.1.104.1.11
4.2.1
4.2.2
4.2.3
4.2.4
4.2.5
4.2.6
4.2.7
4.2.8
4.2.9
4.2.104.2.11
4.3.1
4.3.2
4.3.3
4.3.4
4.3.5
4.3.6
4.3.7
4.3.8
4.3.9
4.3.104.3.11
4.3.124.3.13
4.4.1
4.4.2
4.4.3
4.4.4
4.4.5
4.4.6
4.4.7
4.4.8
4.4.9
4.4.104.4.11
4.4.12
4.5.1
4.5.2
4.5.3
4.5.4
4.5.5
4.5.6
4.5.7
4.5.8

23
11
19
39
17
27
31
23
21
29
20
40
39
24
17
39
22
22
0
0
0
11
0
3
1
0
0
0
29
5
54
0
0
2
59
0
0
0
0
0
0
0
28
30
0
0
0
0
0
0
0

281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331

79

4.5.94.5.104.5.11
4.6.1
4.6.2
4.6.3
4.6.4
4.6.5
4.6.6
4.6.7
4.6.8
4.6.9
4.7.1
4.7.2
4.7.3
4.7.4
4.7.5
4.7.6
4.7.7
4.7.8
4.7.9
4.7.104.7.11
4.7.124.7.134.7.144.7.15

0
23
12
33
33
28
29
30
39
25
21
21
2
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
16
26
19
36

332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358

5.1.1
5.1.2
5.1.3
5.1.4
5.1.5
5.1.6
5.1.7
5.1.8
5.1.9
5.1.105.1.11
5.2.1
5.2.2
5.2.3
5.2.4
5.2.5
5.2.6
5.2.7
5.2.8
5.2.9
5.2.105.2.11
5.2.12

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
21
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
11
11

359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381

80

5.3.1
5.3.2
5.3.3
5.3.4
5.3.5
5.3.6
5.3.7
5.3.8
5.3.9
5.3.105.3.11
5.3.12
5.4.1
5.4.2
5.4.3
5.4.4
5.4.5
5.4.6
5.4.7
5.4.8
5.4.9
5.4.105.4.11
5.4.12
5.5.1
5.5.2
5.5.3
5.5.4
5.5.5
5.5.6
5.5.7
5.5.8
5.5.9
5.5.105.5.11
5.5.125.5.135.5.145.5.155.5.165.5.175.5.185.5.195.5.205.5.21
5.5.225.5.235.5.24
5.6.1
5.6.2
5.6.3

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
2
0
0
2
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
26
0
0

382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432

81

5.6.4
5.6.5
5.6.6
5.6.7
5.6.8
5.6.9
5.6.105.6.11
5.6.125.6.135.6.145.6.155.6.165.6.175.6.185.6.195.6.205.6.21
5.6.22
5.6.23
5.7.1
5.7.2
5.7.3
5.7.4
5.7.5
5.7.6
5.7.7
5.7.8
5.7.9
5.7.105.7.11
5.7.12
5.7.135.7.145.7.155.7.165.7.175.7.185.7.195.7.205.7.21
5.7.22
5.7.235.7.245.7.255.7.26

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
17
4
8
0
6
19
4
4
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0

433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478

6.1.1
6.1.2
6.1.3
6.1.4

0
0
0
0

479
480
481
482

82

6.1.5
6.1.6
6.1.7
6.1.8
6.1.9
6.1.106.1.11
6.2.1
6.2.2
6.2.3
6.2.4
6.2.5
6.2.6
6.2.7
6.2.8
6.2.9
6.2.106.2.11
6.3.1
6.3.2
6.3.3
6.3.4
6.3.5
6.3.6
6.3.7
6.3.8
6.3.9
6.3.106.3.11
6.4.1
6.4.2
6.4.3
6.4.4
6.4.5
6.4.6
6.4.7
6.4.8
6.4.9
6.4.106.4.11
6.5.1
6.5.2
6.5.3
6.5.4
6.5.5
6.5.6
6.5.7
6.5.8
6.5.9
6.5.106.5.11

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0

483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533

83

6.6.1
6.6.2
6.6.3
6.6.4
6.6.5
6.6.6
6.6.7
6.6.8
6.6.9
6.6.106.6.11

0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0

534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544

7.1.1
7.1.2
7.1.3
7.1.4
7.1.5
7.1.6
7.1.7
7.1.8
7.1.9
7.1.107.1.117.1.127.1.137.1.147.1.157.1.16
7.1.177.1.187.1.197.1.20
7.2.1
7.2.2
7.2.3
7.2.4
7.2.5
7.2.6
7.2.7
7.2.8
7.2.9
7.2.107.2.11
7.2.127.2.137.2.147.2.157.2.167.2.177.2.187.2.19

0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
2
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0

545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583

84

7.2.20
7.3.1
7.3.2
7.3.3
7.3.4
7.3.5
7.3.6
7.3.7
7.3.8
7.3.9
7.3.107.3.11
7.3.12
7.3.137.3.147.3.157.3.167.3.177.3.187.3.197.3.20
7.4.1
7.4.2
7.4.3
7.4.4
7.4.5
7.4.6
7.4.7
7.4.8
7.4.9
7.4.107.4.11
7.4.12
7.4.137.4.147.4.157.4.16
7.4.177.4.187.4.197.4.207.4.21
7.4.22
7.5.1
7.5.2
7.5.3
7.5.4
7.5.5
7.5.6
7.5.7
7.5.8

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
15
0
5
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
5
0
8
11
32
9
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0

584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634

85

7.5.97.5.107.5.11
7.5.12
7.5.137.5.147.5.157.5.16
7.5.177.5.187.5.197.5.207.5.21
7.5.22
7.5.237.5.247.5.25

0
0
0
0
0
0
0
2
2
0
0
0
0
0
0
2
0

635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651

References
The transliterated text of Avasānanirdeśa is based on Peter Freund’s Devanāgarī edition
http://peterffreund.com/shiksha/avasananirnaya_shiksha.html
http://peterffreund.com/shiksha/avasananirnaya_shiksha.pdf
Reference: Vedalakṣaṇa (Hamburg) (1195): (17) Antanirdeśa
The transliterated text of the anuvākas of the Taittirīya Saṁhitā is based on
http://vedicreserve.mum.edu/yajur_veda/taittiriya_krishna_yajur_veda.pdf
http://www.parankusa.org/KrYajurBrowse.aspx
Śikṣās and Vedalakṣaṇa texts:
http://vedicreserve.mum.edu/shiksha/shiksha_vedicreserve.html
https://sites.google.com/view/vedalakshana
Last update by Detlef Eichler : 25 November 201786