PROJECT STOLPERSTEINE OP VOORNE-PUTTEN
EERSTE STOLPERSTEINE GELEGD
Op maandag 25 juli 2011 zijn in Heenvliet, Hellevoetsluis, Oostvoorne en Brielle onder zeer
grote belangstelling de eerste 31 Stolpersteine gelegd door
kunstenaar Gunter Demnig.
In totaal komen er 45 gedenkstenen.
Het was een zonnige dag tussen dagen van regen.
Om kwart voor tien werd begonnen in Heenvliet waar deoude synagoge heeft gestaan. Hier werd, door bewoner KoSmit, de deur van de synagoge uit 1807 geschonken aan deSjoel in Brielle. Voorzitter Jan Wolters nam hem inontvangst. Bijzonder is ook dat dhr. Smit onder dit huis het
Mikwe terugvond en heeft uitgegraven. Alle aanwezigen
maakten van de gelegenheid gebruik om dit ritueel bad tezien.

Hier werden drie stenen gelegd in de
Van Blankensteinstraat 1 en 2 voor het echtpaar Salomon
en Elisabeth van Blankenstein en hun huisgenote RachelGoudsmit.
Dit was niet hun woonhuis, dat bestond niet meer. Hierstond wel hun synagoge en de straat is naar hen genoemd.

Hellevoetsluis
Op de Oostzanddijk 8 werd een Stolpersteine gelegd voor Roosje Frenkel. Louis Polackvertelde over wat hij over Roosje te weten was gekomen. Er waren toespraken, bloemen en
Denise Odijk las het gedicht ‘Duister’ van Lars Brummel.

Oostvoorne
In Oostvoorne werden gedenkstenen gelegd bij het huis op de Brielseweg 1 voor het
echtpaar Harry en Saartje van Dijk en op de Stationsweg 14 voor het gezin Wessels, vader
Izaak, moeder Antje en de twee zonen Nathan en Ben.
Bij het huis van de familie Van Dijk werden steentjes aangereikt door familieleden en Lilian
Holkema las een briefkaart die Harry van Dijk stuurde aan zijn vriend Pleun van Toledo.

Voor het huis van het echtpaar Van Dijk
Een steentje wordt aangereikt door rabbijn
Wim van Dijk.

Een steentje wordt aangereikt door Micha van Dijk

Op het trottoir voor de voormalige woning van het gezin Wessels werd het steentje voor
Nan Wessels aangereikt door Joost Vis, zoon van de eigenaar.
Riet Schipper las fragmenten van brieven die Ben Wessels tussen 1942-1944 schreef aanhaar man Johan.

Een drietal klarinettisten van de muziekvereniging ‘Volharding’ speelden een mooi
muziekstuk als eerbetoon aan Ben Wessels die klarinet speelde bij hun vereniging.
Channa Hoogerbrugge las een eigen gedicht over Ben Wessels.

Door de werkgroep Oostvoorne en belangstellenden werden bloemen gelegd.

BRIELLEOp een vijftal plaatsen in Brielle werden bij elkaar 21 stenen gelegd.
Ondanks de schoolvakantie waren de scholieren Loes en Gijs Jansen, Maegan Nieswand en
Astrid de Munck namens de scholen van Brielle aanwezig en reikten de steentjes aan voor dekinderen uit de gezinnen Ies Katan en Izak Gazan. Achter-achterkleinkinderen van de oude
Jannetje Philipse die, 97 jaar oud, moest worden ingezet voor de arbeid in Duitsland, gaven
steentjes voor deze familie.
Bij Voorstraat 42 werden onder grote belangstelling vijf stenen gelegd voor het gezin Katan.
Vader Ies, moeder Francisca en de kinderen Kitty, Loutje en Guus. Ze werden aangereikt
door familie, vriend en schooljeugd.
Een gedicht werd gelezen door mw. Biltstra, vriendin van Kitty.

Loes Jansen geeft het steentje voor Kitty Katan.

Bloemen werden namens de werkgroep Brielle gelegd door Taetske Vollmuller. (foto: Maurice Mol)

Er was veel belangstelling

Prof. Dr. Martijn Katan vertelt over zijn familie en de relatie met de familie Gazan.

Koopmanstraat 7
Hier werden vier stenen gelegd voor de familie Philipse.
Moeder Jannetje, haar dochter Pien, zoon Jaap en diens vrouw Rica.

Bij ieder huis was er assistentie.

En veel familie en belangstellenden.

Achter-achterkleinzonen geven steentjes.

achterkleindochter Winny houdt een toespraak en neef Philip leest gedichten van zijn moeder Esther.

Nobelstraat 10Hier werden zeven stenen gelegd voor de voormalige woning van het gezin Ies Gazan. Vader,moeder en de 5 kinderen: Salomon, Miep, Hannie, Roosje en Liesje. Izaak was een jongere
broer van Simon Gazan die op nr. 85 woonde. Hun vrouwen waren tweelingzusters.

Familie en scholieren reiken steentjes aanfoto M. Molen Jelle Holwerda leest het ontroerende gedicht: ‘Een kind betreedt het kamp’.

Nobelstraat 85
Drie stenen werden gelegd voor Simon Gazan, zijn vrouw Elisa Gazan-Izaks en hun dochter
Miep, die aan het begin van de Nobelstraat woonden.Simon was de oudere broer vanIzaak,die op nr. 10 woonde.

Hier waren Harry Cohen (90+) en zijn vrouw Sieny uit Amsterdam, de oudsten die deze dag de steentjesaanreikten. Ze deden dit voor het echtpaar Gazan. Harry had een bijzondere band gehad met Simon Gazan.

De jongste bewoner van het huis: Lieve van derPoel, geeft het steentje voor de dochter Miep Gazan.

Joke van Driel las een briefkaart die
Simon in 1943 schreef aan een vriend inRockanje.

.

Sieny Cohen leest het toepasselijke gedicht, over een gedenksteen voor een oude deur.

Nobelstraat 67
Aan dezelfde kant van de straat woonden Michel Cohen en zijn zuster Esther. Dit huis is nuhet restaurant ‘De Gulle Geus’.

Hier werd als laatste de stenen gelegd, aangereikt door 2 verre nichten van Michel en Esther.
De tweeling Rosa en Maaike Moret.
Corry van der Linden las een eigen gedicht over Michel en Esther Cohen.

Ontroerende momenten
Het was een dag vol ontroerende momenten. Verre familieleden en vrienden, sommigenheel oud, waren gekomen en betrokken bij de steenlegging. Er waren toespraken namens
school of familie, (eigen) gedichten, bloemen.
Bij iedere steenlegging was een korte plechtigheid en in iedere gemeente was deburgemeester of loco aanwezig, die een toespraak hield. De gedenkstenen werden
aangereikt aan Gunter Demnig, door familie, vrienden, leerlingen of de bewoner van het
pand.
De oudsten waren Harry (90+) en Sieny Cohen uit Amsterdam ende jongste was Lieve van der Poel (2½).

Burgemeester Peter de Jong van Oostvoorne besloot zijn toespraak
met de woorden: ‘Vanaf nu zijn hun namen verankerd in de gemeente waar vandaan ze zijn
gedeporteerd. Om hen nooit meer te vergeten’.
Bijeenkomst in de Sjoel
Zondag 24 juli was, voorafgaande aan de steenlegging, een bijeenkomst in de Sjoel. Hiervertelde Gunter Demnig over het project dat zijn levenswerk is geworden. Het Duits werd
vertaald door Robert Jansen.

Kaarsen werden aangestoken voor iedere familienaam waarvoor gedenkstenen werden
gelegd.
Dineke Huising zong onder pianobegeleiding van Atelma van Strien, Hebreeuwse en Jiddisje
en liederen.
Pianiste Henriette Maat speelde een Medley van composities van Jaap Philipse,
samengesteld door Antoinette Lammers.

Dieneke Huising zong het Hebreeuwse lied Al Kol Ele. Oyfen Pripetchik werd gezongen in het Jiddisj en in deHollandse versie, dat is ‘In de kleine sjoel brandt een kacheltje’. Aan de vleugel: Atelma van Strien.

Voor iedere familienaam wordt een kaars aangestoken
door leden van de werkgroepen.Jelle Holwerda steekt de kaars aan voor de familie Gazan.

Henriette Maat speelt composities van Jaap Philipse.

Financiële steunDit Stolpersteineproject werd mede mogelijk gemaakt door de financiële steun van
DeltaPORT Donatiefonds, Zuster Visserfonds, Stichting Carpe Diem, Gemeente
Hellevoetsluis, Mediataal Mediaproducties, Jan Hoogwerf, Cees Zwaan en anderen.
Met dank ook aan Hotel de Nymph voor de gastvrijheid en overnachting van de heer Demnig
en zijn assistent, de Sint-Catharijnekerk voor het beschikbaar stellen van de microfoon.

DankHartelijk dank aan de werkgroepen in Heenvliet, Hellevoetsluis, Oostvoorne en Brielle die desteenlegging organiseerden, de mannen van de gemeenten die het nodige voorwerk deden
en Gunter Demnig hielpen bij het leggen van de stenen. De fotografen die hun foto’sbeschikbaar stelden en Joke van Driel die een aantal filmpjes op Youtube heeft gezet.
Overname en publiceren van foto’s en filmpjes uitsluitend met bronvermelding.
De foto’s in dit artikel zijn (tenzij anders vermeld) van Joost de Koning.

Volgend jaar
Het ligt in de bedoeling dat in het jaar 2012 ook stenen worden gelegd in Zuidland en
Spijkenisse.
De juiste datum is nog niet bekend, maar het is ergens in de maanden juni, juli of augustus.
We houden u op de hoogte.
Heeft u vragen over de Stolpersteine, dan kunt u contact opnemen met:
Riet de Leeuw van Weenen, email: riet@sjoelbrielle.nl
Linken naar:
Foto’s gemaakt door Maurice Mol kunt u vinden op:
http://www.flickr.com/photos/mauricem/
De foto’s van Joost de Koning zijn te zien via:
https://picasaweb.google.com/vriendencatharijn/StolpersteinePlaatsen
Filmpjes van Joke van Driel staan op Youtube.
http://www.youtube.com/watch?v=-di5LyCgPIw
http://www.youtube.com/watch?v=0pZRvZ4K7hU
http://www.youtube.com/watch?v=rcXz3JpOeJQ
http://www.youtube.com/watch?v=S-IRXHvVkMo
http://www.youtube.com/watch?v=JlxSQahcMJc
http://www.youtube.com/watch?v=rcXz3JpOeJQ&feature=related
http://www.youtube.com/watch?v=PR_LJvTk1dE

Andere website’s
Stolpersteine - Wikipedia
www.stolpersteine.com(de) Website Gunter Demnig(nl) Stolpersteine in Borne(nl) Struikelstenen in Hilversum(nl) Stolpersteine in Amsterdam(nl) Struikelstenen in Eindhoven(nl) Stolpersteine in Tiel
Stolpersteine Kampen