EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKIW TERAPII TLENEM HIPERBARYCZNYMA EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE
FOR HYPERBARIC OXYGEN THERAPYCENTRE FOR HYPERBARIC MEDICINE
Hospital
Critical care unit
Emergency room
Medical services

HYPERBARIC FACILITY
HYPERBARIC SYSTEM

HYPERBARIC CHAMBER
Pressure vessel
Mono or multiplace

Air compressors
Air andOxygen storage

Chamber operators
TechniciansSupervisors

Physicians
Attendants
NursesOpracowane przez Grupę Roboczą «SAFETY»
Programu COST B14 «HYPERBARIC OXYGEN THERAPY»
Maj 2004
Tłumaczenie: Wojciech Groblewski, Jacek Kot, Maria Michałkiewicz, Zdzisław Sićko, Krzysztof Tracz
Krajowy Ośrodek Medycyny Hiperbarycznej, Międzywydziałowy Instytut Medycyny Morskiej i Tropikalnej w Gdyni,
Akademia Medyczna w Gdańsku, Polska 2005

(Ta strona celowo została pusta)

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKIW TERAPII TLENEM HIPERBARYCZNYM

Spis treści

StronaLista autorów............................................................................................................... 1
Podziękowania ............................................................................................................ 1
1. Wstęp...................................................................................................................... 1
2. Definicje .................................................................................................................. 2
3. Personel .................................................................................................................. 4
3.1. Zakres odpowiedzialności................................................................................. 4
3.2. Kompetencje i edukacja.................................................................................... 5
3.3. Minimalny skład zespołu podczas sesji hiperbarycznej w komorze
wielomiejscowej....................................................................................................... 5
3.4. Minimalny skład zespołu podczas sesji hiperbarycznej w
komorzejednomiejscowej ...................................................................................................... 5
3.5. Kwalifikacja i nadzór zdrowotny........................................................................ 6
4. Sprzęt...................................................................................................................... 6
5. Dostarczane gazy ................................................................................................... 7
5.1. Jakość .............................................................................................................. 7
5.2. Ilość .................................................................................................................. 7
6. Zarządzanie ryzykiem ............................................................................................. 7
6.1. Proces .............................................................................................................. 7
6.2. Zagrożenia ogólne............................................................................................ 96.3. Zagrożenia specyficzne .................................................................................... 9
7. Procedury.............................................................................................................. 11
7.1. Standardowe procedury operacyjne ............................................................... 127.2. Awaryjne procedury operacyjne ..................................................................... 127.3. Serwis i konserwacja ...................................................................................... 13
7.4. Dokumentacja................................................................................................. 13
7.5. Bezpieczeństwo pacjenta ............................................................................... 13
8. Aneksy .................................................................................................................. 15
Aneks 1 – ECHM Standardy kształcenia i szkolenia praktycznego dla Ośrodków
Medycyny 1997 (aneks informacyjny) ................................................................... 15
Aneks 2 – ECHM Zalecenia dotyczące bezpieczeństwa w wielomiejscowych
komorach hiperbarycznych 1998 (aneks informacyjny)......................................... 35
Aneks 3 – COST B14 Zespół Roboczy «Aspekty Techniczne» Raport Końcowy
2001 (aneks informacyjny)..................................................................................... 49
Aneks 4 – Zarys Instrukcji Użytkowania ................................................................ 65
Aneks 5 – Dokumentacja....................................................................................... 67
Aneks 6 – Postępowanie administracyjne i lecznicze z pacjentami....................... 69
Aneks 7 – Materiały zabronione ............................................................................ 71

(Ta strona celowo została pusta)

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Lista autorów
Jacek Kot (Sekretarz, PL), Jordi Desola (E), Antonio Gata Simao (P), Roly GoughAllen (UK), Robert Houman (B), Jean-Louis Meliet / Francois Galland (F), Christian
Mortensen (DK), Peter Mueller (D), Seppo Sipinen (FIN)
Podziękowania
Grupa robocza programu COST "Bezpieczeństwo" (Working Group "Safety" - WGS)
pragnie podziękować Brytyjskiemu Towarzystwu Hiperbarycznemu (British
Hyperbaric Association - BHA) za udostępnienie do pracy ich dokumentu "Zdrowie i
Bezpieczeństwo dla Ośrodków Terapii Hiperbarycznej: Kodeks Praktyki" ("Health and
Safety for Therapeutic Hyperbaric Facilities: A Code of Practice”), który został
opublikowany pod koniec 2000 roku. Niniejszy dokument COST WGS jest również
wzorowany na innych dokumentach europejskich, dyrektywach i publikacjach
wymienionych w odnośnikach.
Należy wspomnieć ponadto o dwóch dokumentach Europejskiego Komitetu
Medycyny Hiperbarycznej (European Committee for Hyperbaric Medicine - ECHM)
wymienionych poniżej jako niezwykle istotne dla powstania Europejskiego Kodeksu
Dobrej Praktyki w Terapii Tlenem Hiperbarycznym (European Code of Good Practicefor HBO Therapy).
• ECHM Standardy edukacji i praktyki dla personelu ośrodków
hiperbarycznych (ECHM Educational and Training Standards for the Staffof Hyperbaric Medical Centres) – Aneks 1• ECHM Zalecenia bezpieczeństwa w wielomiejscowych komorachhiperbarycznych (ECHM Recommendations for Safety in Multiplace
Medical Hyperbaric Chambers) – Aneks 2
Również podkreśla się wkład poczyniony przez Grupę Roboczą COST "AspektyTechniczne" (COST Working Group «Technical Aspects» (WGT)) za ich poprzednią
pracę i raport (Aneks 3) oraz za wykazanie zapotrzebowania na niniejszy dokument
podkreślając rolę poprzedzającego raportu prEN14931.
Na powstanie tego Kodeksu Dobrej Praktyki włynęły także: projekt prEN14931,
francuskie przepisy nurkowe i włoskie zalecenia ISPESL.
COST B14 WGS pragnie podziękować wszystkim za wysiłek włożony w powstanie
niniejszego dokumentu odsyłając równocześnie do piśmiennictwa, gdzie jest
kompletna lista dokumentów wykorzystanych podczas powstawania tej publikacji.
1. Wstęp
Głównym celem tego dokumentu jest prezentacja Europejskiego Kodeksu Dobrej
Praktyki w Terapii Tlenem Hiperbarycznym (European Code of Good Practice for
HBO Therapy) bazującego na istniejących doświadczeniach ekspertów z ośrodków
hiperbarycznych, komisji i towarzystw naukowych.
Docelowo, dokument ten powinien być odniesieniem dla wytycznych, regulacji istandardów w medycynie hiperbarycznej na terenie Europy.
Maj 2004

1

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Odnosi się on do terapii hiperbarycznej jako procedury dotyczącej chorych,
personelu i innych osób włączonych w proces leczenia, ale nie do protokołów
medycznych, dopóki te protokoły nie wpływają na poziom bezpieczeństwa.
Ten dokument został napisany przez członków Grupy Roboczej “Bezpieczeństwo”
projektu COST B14 “Terapia Tlenem Hiperbarycznym” (Working Group «Safety» ofthe COST Action B14 «Hyperbaric Oxygen Therapy») i zaaprobowany przez
wszystkich członków Komitetu Zarządzającego (Management Committee).
Dokument ten odnosi się do wszystkich ośrodków Medycyny Hiperbarycznej, które
prowadzą terapię hiperbaryczną pacjentów. Zasady zapewnienia bezpieczeństwa dla
pacjentów i personelu odnoszą się także do doświadczeń medycznych, w czasie
których człowiek przebywa w środowisku podwyższonego ciśnienia.
Zakres dokumentu dotyczy bezpieczeństwa chorych, personelu i innych osób oraz
całej infrastruktury, w którą wchodzi organizacja ośrodka, wyszkolenie personelu,
standardy i procedury awaryjne.
Dokument ten nie odnosi się do aspektów produkcji i technicznych wymogów
systemów hiperbarycznych, a także do urządzeń medycznych wykorzystywanych w
terapii hiperbarycznej, jeśli posiadają lub będą posiadać europejskie normy.
2. Definicje
W tym dokumencie używane są następujące terminy i definicje:
Terapie hiperbaryczne są to metody leczenia chorób i urazów w komorze
hiperbarycznej wykorzystujące ciśnienie wyższe niż atmosferyczne.
Wśród terapii hiperbarycznych, Terapia Tlenem Hiperbarycznym (Hyperbaric
Oxygen Therapy) (HBO) polega na oddychaniu tlenem pod ciśnieniem wyższym od
lokalnego ciśnienia atmosferycznego. Ciśnienie ekspozycji (sesji), ciśnienie parcjalnetlenu i czas trwania sesji powinny być zgodne z zasadami sztuki.
Zatem, HBO jest definiowana poprzez trzy zasadnicze elementy:
 Oddychanie tlenem
 Zwiększone ciśnienie otoczenia
 Komora hiperbaryczna.
ten dokument odnosi się do każdego rodzaju terapii hiperbarycznej i do opisu
wszystkich takich procedur stosuje się termin „HBO”.
Lecznicza komora hiperbaryczna jest to zbiornik ciśnieniowy, w którym można
przeprowadzić leczenie jednej lub więcej osób. Wyróżniamy dwa rodzaje komór
leczniczych:•

2

Komora wielomiejscowa posiada dwa lub więcej przedziałów, w których
mogą przebywać pacjenci/personel wraz ze sprzętem pod ciśnieniem w

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY•

przedziale głównym. Jest ona przeznaczona dla dwu lub więcej osóbwłączając w to atendenta.
Komora jednomiejscowa posiada pojedynczy przedział dla jednego pacjenta.
Nie ma możliwości bezpośredniego dostępu do chorego podczas leczenia.

System komór hiperbarycznych składa się z komory/komór hiperbarycznychłącznie z dodatkowym wyposażeniem (źródła gazów i energii itp.).
Ośrodek hiperbaryczny składa się z systemu/systemów leczniczych wraz z
instalacjami, budynkami, personelem (zarówno technicznym jak i medycznym) orazwłasną organizacją administracyjną. Wyróżniamy dwa rodzaje ośrodków
hiperbarycznych: szpitalne i samodzielne. Niezależnie od rodzaju ośrodka w każdym
z nich powinno znajdować się miejsce do opieki nad pacjentami w ciężkim stanie.
Centrum medycyny hiperbarycznej jest to ośrodek medyczny, który zapewnia
zarówno leczenie HBO, jak i inne metody leczenia w zależności od stanu pacjentów.
Centrum medycyny hiperbarycznej musi być fizycznie lub funkcjonalnie połączone ze
szpitalem. Centra muszą być podzielone na kategorie pod względem ich możliwości
leczenia chorych wymagających intensywnej terapii.
Sesja hiperbaryczna jest okresem podwyższonego powyżej atmosferycznegociśnienia w komorze hiperbarycznej związanego z leczeniem. Zawiera w sobie
elementy terapii oddychania tlenem, powietrzem lub mieszaninami oddechowymi.
Leczenie hiperbaryczne składa się z całkowitej liczby (jednej lub wielu) sesji
hiperbarycznych zgodnie z zaleceniami.
Pacjent jest to osoba chora, która może znajdować się w komorze hiperbarycznej w
czasie terapii hiperbarycznej w celu leczenia. Ta definicja pacjenta obejmuje także
osoby, które otrzymują tlen hiperbaryczny profilaktycznie oraz te, które stanowią
grupą kontrolną w doświadczeniach klinicznych terapii hiperbarycznej.
Osoba postronna to każda osoba w ośrodku nie zaangażowana bezpośrednio w
terapię hiperbaryczną (np. rodzina chorego, obsługa transportu itp.).
Gaz oddechowy oznacza każdy gaz bądź mieszaninę podawaną osobom
znajdującym się w komorze pod właściwym ciśnieniem.
Standardowa procedura operacyjna opisuje w szczegółach normalny tryb pracyośrodka.
Alarmowa procedura operacyjna opisuje zachowanie personelu w sytuacjach
nietypowych, przewidywalnych, lecz nieplanowanych lub niekorzystnych.
Urządzenie medyczne jest to każdy sprzęt konieczny w terapii pacjenta, ale nie do
obsługi komory (która sama jest także urządzeniem medycznym).
Wewnętrzne wyposażenie jest częścią systemu komór hiperbarycznych.

Maj 2004

3

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

3. PersonelKażdy członek personelu powinien być zaznajomiony ze swoją funkcją iodpowiedzialnością.
3.1. Zakres odpowiedzialności
Wszystkie ośrodki hiperbaryczne potrzebują personelu o zróżnicowanych
umiejętnościach. Umiejętności są czynnikiem kwalifikującym dla pełnienia określonej
funkcji wewnątrz zespołu. Te funkcje są wymienione poniżej:Kierownik medyczny (ordynator) (Medical Director) jest wyznaczonym lekarzem,
który odpowieda za wszystkie działania centrum hiperbarycznego.
Lekarz hiperbaryczny (Hyperbaric Physician)postępowanie kliniczne w leczeniu hiperbarycznym.

jest

odpowiedzialnyzaPielęgniarka hiperbaryczna (Hyperbaric Nurse) jest odpowiedzialna za praktyczne
sprawowanie opieki nad pacjentem w czasie leczenia hiperbarycznego.
Osoba nadzorująca (Supervisor) odpowiada za bezpieczeństwo podczas sesji
hiperbarycznej.
Atendent (Attendant) jest odpowiedzialny za opiekę nad chorym wewnątrz komory
wielomiejscowej, zgodnie z ograniczeniami wynikającymi z ich kwalifikacji.
Operator komory (Chamber Operator) jest odpowiedzialny za bezpieczny przebieg
sesji zgodnie z procedurami operacyjnymi.
Technik (Technician) jest odpowiedzialny za konserwację i naprawy sprzętu
zgodnie z udokumentowanymi procedurami.
Inne osoby (Others). Wielu innych specjalistów jest zaangażowanych w pracę
ośrodka hiperbarycznego. Ich kwalifikacje mogą być przydatne w centrum
hiperbarycznym w zależności od specyfiki każdego z nich oraz lokalizacji szpitala lub
instytucji.

4

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

3.2. Kompetencje i edukacja
Kompetencje i edukacja personelu powinny być zgodne ze standardami
prezentowanymi w dokumencie ECHM/EDTC (Aneks 1). Dokument ten musi być
stale aktualizowany, więc jeśli brak w nim jakiejś regulacji to w międzyczasie należy
zastosować regulacje krajowe.
Poziom wyszkolenia personelu powinien być utrzymywany przez trening praktyczny i
ustawiczne kształcenie, co winno być udokumentowane.
Na podstawie Dyrektywy Europejskiej N° 89/391/EEC pracodawca musi zapewnićwłaściwe szkolenie w zakresie narażenia zawodowego pracowników.
3.3. Minimalny skład zespołu podczas sesji hiperbarycznej w komorze
wielomiejscowej
Podczas każdej sesji należy zapewnić pełnienie następujących funkcji:••••

Nadzorowanie leczenia (aspekty medyczne oraz bezpieczeństwo działań),Obsługa komory,
Zabezpieczenie pacjentów pod ciśnieniem,
Zabezpieczenie sytuacji alarmowych pod ciśnieniem w razie potrzeby.

Zatem minimalny skład zespołu to trzy osoby:• Lekarz hiperbaryczny• Atendent medyczny• Operator komory.
Faktyczny skład zespołu zależy od oszacowanego ryzyka i musi być rozważany w
oparciu o doświadczenie dostępnego personelu. Szczególnie istotne jest rozważenie
konieczności udzielenia natychmiastowego wsparcia wewnątrz komory.
Musi zostać wyznaczona jedna osoba nadzorująca.
Umiejscowienie każdego z osobna członka zespołu minimalnego spoczywa na
lekarzu dyżurnym lub dyżurnej osobie nadzorującej, chociaż cały zespół powinien
pozostawać w natychmiastowej gotowości w obrębie ośrodka.
3.4. Minimalny skład zespołu podczas sesji hiperbarycznej w komorze
jednomiejscowej
Podczas każdej sesji należy zapewnić pełnienie następujących funkcji:•••

Nadzorowanie leczenia (aspekty medyczne oraz bezpieczeństwo działań),Obsługa komory,
Zabezpieczenie sytuacji alarmowych w razie potrzeby.

Maj 2004

5

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Zatem minimalny skład zespołu to dwie osoby:••

Jeden lekarz hiperbaryczny.
Jeden operator komory.

Umiejscowienie każdego z osobna członka zespołu minimalnego spoczywa na
lekarzu dyżurnym lub dyżurnej osobie nadzorującej, chociaż cały zespół powinien
pozostawać w natychmiastowej gotowości w obrębie ośrodka.
3.5. Kwalifikacja i nadzór zdrowotny
Ekspozycja na środowisko o zwiększonym ciśnieniu może objawiać się narażeniami
zawodowymi. Aby zapobiegać ryzyku:
3.5.1. Osoby nawet okazjonalnie pracując w ciśnieniu muszą być poddanewłaściwym wstępnym i okresowym badaniom medycznym, aby określić zdolność dopracy w ciśnieniu zgodnie z właściwymi krajowymi przepisami dla pracy w ciśnieniu.
Należy wziąć pod uwagę także zdolność do pracy każdego dnia oraz możliwość
ciąży lub choroby.
3.5.2. Każda choroba związana z pracą w ciśnieniu musi zostać zgłoszona zgodnie z
krajowymi regulacjami. Pracownik musi zostać zakwalifikowany jako zdrowy przed
powrotem do pracy w ciśnieniu.
3.5.3. Ośrodki muszą przyjąć zestaw opublikowanych procedur dekompresyjnych,
aby zredukować do minimum ryzyko związane tak z pojedynczą jak i z powtarzanymi
ekspozycjami. Zestaw ten może zawierać dodatkowe współczynniki bezpieczeństwa
do standardowych procedur. Procedury muszą odnosić się do limitu powtarzanych
ekspozycji (ciśnienia, długości i czasu powierzchniowego) dla osoby w cyklu 24
godzin i ilości dziennych ekspozycji bez przerwy (patrz rozdział 6.3.5). Konieczność
przystanków dekompresyjnych musi być zredukowana do minimum, umożliwiając
dekompresję do ciśnienia atmosferycznego w rozsądnym czasie. W każdej sytuacji
powinny być dostępne procedury natychmiastowej rekompresji atendentów.
4. Sprzęt
4.1. Komory hiperbaryczne i ich wewnętrzne wyposażenie musi spełniać normę
prEN14931.
4.2. Urządzenia medyczne muszą spełniać normy wymienione w aneksie B normy
prEN14931.
4.3. Inny sprzęt
Sprzęt, który nie jest wewnętrznym wyposażeniem komory i nie jest urządzeniem
medycznym musi być zaprojektowany właściwie dla środowiska hiperbarycznego iprzeznaczony do pracy w maksymalnym roboczym ciśnieniu, do którego jest
6

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

przeznaczona komora. Przydatne mogą być główne rekomendacje bezpieczeństwa z
aneksu B normy prEN14931.
4.4. KonserwacjaKażdy sprzęt w ośrodku musi być konserwowany zgodnie z zaleceniami producenta.
5. Dostarczane gazy
5.1. Jakość
Gazy oddechowe podawane choremu muszą spełniać wymogi Europejskiej
Farmakopei (European Pharmacopoeia), z uwzględnieniem zanieczyszczeń idodatkowych właściwości toksycznych spowodowanych wzrostem ciśnienia. Gazynie wymienione w Europejskiej Farmakopei (np. hel) powinny spełniać przynajmniej
standardy gazów oddechowych dla pracy nurków.
Powietrze użyte w presuryzacji komory (komór) musi być zgodne z normą EN 12021.
W przypadku braku standardów każdy inny gaz oddechowy musi spełniać kryteria
bezpieczeństwa takie same jak dla pracy nurków.
5.2. Ilość
Objętość wszystkich gazów musi być zgodna z normą prEN14931.
6. Zarządzanie ryzykiem
6.1. ProcesZarządzanie ryzykiem to usystematyzowane zastosowanie zasad zarządzania,
procedur oraz działań mających na celu zbadanie, ocenę i kontrolę ryzyka.
Zgodnie z EN ISO 14971 za zarządzanie ryzykiem dotyczącym danego sprzętu
medycznego odpowiada jego producent.
Każda działalność na terenie ośrodka hiperbarycznego musi być uwzględniona w
planie zarządzania ryzykiem.
Proces zarządzania ryzykiem musi być udokumentowany i zawierać następujące
elementy:
 Analiza ryzyka
o określenie właściwego wykorzystaniao identyfikacja zagrożenia
o oszacowanie ryzyka
 Ocena ryzyka
o decyzje o dopuszczalności ryzyka
 Kontrola ryzyka
o analiza wariantów
o wdrożenie
Maj 2004

7

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPYo ocena ryzyka resztkowego
o akceptacja ryzyka całkowitego
Pierwszym krokiem w zarządzaniu ryzykiem jest oszacowanie ryzyka polegające
na dokładnym zbadaniu tych czynników, które mogą szkodzić ludziom w miejscu
pracy, aby rozważyć czy podjęto wystarczające środki ostrożności oraz czy można
zrobić więcej dla poprawy bezpieczeństwa osób. Celem jest podjęcie odpowiednich
kroków gwarantujących, że nikt nie ulegnie zranieniu bądź zachorowaniu. Doważnych należy ustalenie czy ryzyko jest znaczne i czy można je zminimalizować
poprzez podjęcie odpowiednich środków ostrożności.
Biorąc pod uwagę zamierzone użycie komór hiperbarycznych (rodzaje sesji,
mieszaniny oddechowe, ilość osób w komorze, protokół leczniczy) koniecznym jestokreślenie czynników ryzyka (identyfikacja czynników ryzyka), gdzie jest ono
bardzo prawdopodobne (może obejmować, ze względu na swoją specyfikę
środowisko wysokiego ciśnienia, instalację, wyposażenie oraz czynniki ludzkie).
Dla każdego rozpoznanego zagrożenia przeprowadza się oszacowanie stopnia
ryzyka, gdzie ryzyko rozumiane jest jako możliwość wystąpienia szkody, z racji
swojej natury czy stopnia nasilenia.
Pełna ocena ryzyka musi być udokumentowana, a każdy członek zespołu
poinformowany o wynikach oceny. Zapis oceny ryzyka powinien służyć przyszłym
analizom. Po dokonaniu oceny ryzyka podjęta zostaje decyzja czy zastosowaneśrodki ostrożności są odpowiednie, czy też można zrobić coś więcej (decyzje
dotyczące dopuszczalnego ryzyka). Jeśli istnieje możliwość podjęcia środków
ostrożności, aby uniknąć bądź zminimalizować czynniki ryzyka (kontrola ryzyka),przeprowadza się analizę możliwych rozwiązań (analiza wariantów) i modyfikacji
dotychczasowego systemu.
Po każdej modyfikacji systemu cały proces oceny ryzyka jest powtarzany. Nawet powdrożeniu wszystkich środków zapobiegawczych zawsze pozostaje element ryzyka
resztkowego (residual risk). Dla każdego znaczącego czynnika ryzyka należy
podjąć decyzję o jego dopuszczalności (akceptacja całkowitego ryzyka) (overall risk
acceptance).
Składowe procesu zarządzania ryzykiem są ogólne i/lub specyficzne dla danegoośrodka. Inne ośrodki mogą posiadać podobne schematy jednak do obowiązków
ośrodka należy analiza i zmniejszanie czynników ryzyka do akceptowalnego
poziomu. Niedopuszczalne jest kopiowanie bądź korzystanie z innych projektów bezwcześniejszej ich adaptacji na potrzeby własnego ośrodka.
W centrum medycyny hiperbarycznej, ryzyko wzrasta z powodu czynników
medycznych, technicznych, mechanicznych, administracyjnych oraz środowiskowych
i ludzkich związanych z funkcjonowaniem ośrodka. W sytuacji, kiedy ryzyka niemożna wyeliminować całkowicie, należy rozważyć użycie alternatywnej
bezpieczniejszej procedury lub metody. Jeżeli eliminacja zagrożenia jest niemożliwa,
to należy określić i zapisać w Standardowych Procedurach Operacyjnych pomiarykontrolne oraz procedury zmierzające do minimalizacji ryzyka.

8

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPYZarządzanie ryzykiem to proces odnawiany corocznie, bądź w chwili wprowadzania
nowego wyposażenia, maszyn lub innych okoliczności mogących mieć wpływ naśrodowisko pracy.
6.2. Zagrożenia ogólne
Zagrożenia można podzielić na podkategorie zaproponowane w aneksie D ISO EN
14971:a) zagrożenia wynikające z wpływu energii i czynników pochodnychb) zagrożenia wynikające z wpływu czynników biologicznych i pochodnychc) zagrożenia wynikające z wpływu czynników środowiskowych i pochodnychd) zagrożenia wynikające z niewłaściwego źródła energii i materiałówe) zagrożenia związane z używaniem środków medycznych i pochodnychf) zagrożenia wynikające z nieodpowiedniego, błędnego bądź zbyt zawiłegointerfejsu użytkownikag) zagrożenia wynikające z nieprawidłowego działania, konserwacji, zużycia i
pochodnych.
6.3. Zagrożenia specyficzne
Lista czynników narażenia specyficznego zawarta jest w końcowym raporcie grupy
roboczej COST B14 «Technical Aspects» – Aneks 3.
Terapia hiperbaryczna składa się z wielu etapów wymagających właściwej
kolejności. Niektóre z etapów są złożone i obejmują zarówno techniczne jak i
medyczne procedury, które same przez się nie stanowią ryzyka, natomiast łączniemogą je zwiększać. Stanowi to podstawę w szacowaniu stopnia ryzyka. Przed
przyjęciem i leczeniem pacjenta konieczna jest ocena kompetencji ośrodka
hiperbarycznego (dotyczących strony technicznej, medycznej i zespołowej)
spełniających wymogi pacjenta. Pełną kontrolę systemu i badania pacjenta należy
przeprowadzić przed każdą sesją. Należy brać pod uwagę wiele czynników, które zewzględu na swoją mnogość nie mieszczą się w ramach bieżącego dokumentu,
jednak kilka z nich zamieszczono poniżej:
A.
B.
C.
D.
E.
F.
G.
H.
I.
J.

ciśnienie (ryzyko wybuchu, rozszczelnienie komory);
odpowiednia wydajność i szczelność układów dostarczających gazy pod
wysokim ciśnieniemróżnorodne układy narażone na wpływ ciśnienia (mankiety cewników/kaniul,
uszczelnienia, linie żylne, drenaże);tlen (ryzyko zapłonu, toksyczność mózgowa i płucna);ilość i jakość gazów stosowanych do oddychania;
elektryczność (bezpieczeństwo wewnątrz komory);materiały zabronione do stosowania w komorze (Aneks 7);pożar (procedury zapobiegania, gaszenia i ewakuacji);
przystosowanie urządzeń medycznych używanych w komorze;zdrowie i bezpieczeństwo personelu, włączając nadzór medyczny iprzeciwdziałanie chorobie dekompresyjnej lub urazom ciśnieniowym;

Maj 2004

9

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

K.
L.
M.
N.
O.
P.

kontrola higieny i zakażeń (dezynfekcja masek, hełmów, respiratorów i sprzętu
współpracującego, zasady postępowania w przypadku patogenów alarmowych,
dezynfekcja komory);postępowanie z wydzielinami, wydalinami, ostrymi przedmiotami i materiałemzakaźnym.
wprowadzanie pacjenta do komory, wyprowadzanie z komory, asystowanie w
czasie sprężenia (użycie prowadnic, podnośników i innych metod pomocy);
czynniki hałasu i sposoby jego kontroli (zarówno u pacjentów jak i zespołu
znajdującego się na zewnątrz komory);
stres termiczny
inne czynniki ryzyka (zaburzenia zapisu na monitorze, poślizgnięcie, potknięcie,uderzenie czy upadek itp.).

6.3.1. Toksyczność tlenowa
Toksyczność mózgowa stanowi nieodłączne ryzyko dotyczące zarówno pacjentów
jak i atendentów oddychających tlenem o podwyższonym ciśnieniu w czasie terapii
hiperbarycznej, bądź dekompresji po takim leczeniu Ryzyko drgawek rośnie
znacząco w takich stanach jak gorączka, hipoglikemia, podwyższony poziom
dwutlenku węgla we wdychanej mieszaninie oddechowej, zwiększony wysiłekkrążeniowo oddechowy, bądź w zaburzeniach mózgowych.
Należy uwzględnić ryzyko wystąpienia drgawek tlenowych zarówno u pacjentów jak iatendentów i utworzyć odpowiednie procedury postępowania w takich przypadkach.
Ryzyko toksyczności płucnej jest znikome u personelu poza przypadkami
rekompresji stosowanej w wypadkach nurkowych. Może stanowić problem upacjentów poddawanych częstym ekspozycjom i przy długim okresie leczenia bądź w
ostrych stanach, kiedy otrzymują tlen pomiędzy sesjami HBO. Należy o tym pamiętać
kierując się zasadą “mniejszego zła” w ustalaniu leczenia. Obliczanie jednostek
toksyczności tlenowej płuc (UPTD) może być pomocne w pewnych przypadkach,jednak do każdego należy podejść indywidualnie.
6.3.2. Bezpieczeństwo związane z elektrycznością
Bezpieczeństwo związane z elektrycznością oraz ryzyko pożaru w środowisku
podwyższonego ciśnienia są ze sobą ściśle związane. Wytyczne z zakresu
bezpieczeństwa w tym temacie zawarte są w aneksie B prEN14931. Każda
dodatkowa instalacja elektryczna np. wykorzystywana do badań klinicznych musiposiadać atest dopuszczający do pracy w wysokich ciśnieniach.
6.3.3. Rzeczy/materiały zabronione
Największe zagrożenie wypadku wiąże się z wnoszeniem do komory materiałów
zabronionych. Dlatego tak ważne jest, aby pacjenci i personel mieli świadomość tegoniebezpieczeństwa. Lista zabronionych materiałów zawarta jest w aneksie 7.
6.3.4. Bezpieczeństwo pożarowe
Ryzyko pożaru w środowisku o podwyższony ciśnieniu jest bardzo realne. Zdolność
do samozapłonu materiałów w środowisku o podwyższonym ciśnieniu wzrasta
zwłaszcza pod wpływem zwiększonego ciśnienia parcjalnego tlenu. Należy skupićuwagę na eliminacji materiałów palnych i sprzętu, który może stać się źródłem
10

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

zapłonu, dlatego wiele materiałów nie spełnia kryteriów użytkowania w komorze.
Szczegóły dotyczące zapobiegania i gaszenia pożaru w komorze wielomiejscowej
zawarte są w prEN14931; jakkolwiek za każdym razem należy dokonać
indywidualnej analizy stopnia ryzyka. Dla każdej komory powinny istnieć w formie
pisemnej procedury postępowania zapobiegawczego i ratunkowego w razie pożaru w
komorze i w budynkach ośrodka. Szczególny nacisk należy położyć na ewakuację i
wyprowadzanie pacjentów z komory w razie pożaru w ośrodku.
6.3.5. Zaburzenia dysbaryczne w czasie i po leczeniu hiperbarycznym
U pacjentów, którzy przez większą część swojego leczenia oddychali tlenem możewystąpić uraz ciśnieniowy natomiast istnieje małe prawdopodobieństwo rozwinięcia
się choroby dekompresyjnej.
Atendent jest szczególnie narażony na zaburzenia dysbaryczne gdyż oddychasprężonym powietrzem podczas większości ekspozycji HBO. Personel ośrodka
hiperbarycznego powinien odbyć przeszkolenie w zakresie rozpoznawania izapobiegania chorobie dekompresyjnej/zatorom gazowym u siebie i atendentów, aprocedury rekompresji muszą być natychmiast dostępne w razie konieczności.
Należy brać pod uwagę wysiłek fizyczny i ograniczenia podróżowania.
Personel ośrodka powinien pamiętać o ograniczeniach czasowych w nurkowaniu,
lotach samolotem, czy podróżach w rejonie górskim zależnych od momentuzakończenia ostatniej ekspozycji hiperbarycznej, jej długości i stosowanegociśnienia.
6.3.6. Manewry transportowe
Podczas leczenia pacjentów z zaburzoną świadomością, wentylowanych
mechanicznie oraz niepełnosprawnych, zwłaszcza w komorze wielomiejscowej bez
drzwi umożliwiających swobodne wejście, należy uwzględnić ryzyko urazu układumięśnioszkieletowego u personelu, który uczestniczy w transporcie pacjentów do i z
komory. Mechaniczne wyciągi, prowadnice i inne formy pomocy pacjentowi powinnyzminimalizować ryzyko urazu personelu. Specjalne metody winny być
uwarunkowane oceną ryzyka w indywidualny sposób dla każdego ośrodka. Należy
stworzyć procedury dla sensownych scenariuszy spodziewanych zdarzeń.
6.3.7. Stres termiczny
Dla poczucia komfortu i zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów oraz atendentów
Standardowe Procedury Operacyjne dla ośrodka hiperbarycznego powinny określić
metody zapewniające komfort cieplny środowiska w komorze. Należy ustalić górne idolne wartości graniczne temperatur. Wykaz wskaźników cieplnych w szczegółach
podano w prEN14931.
7. Procedury
Dyrektywa Komisyjna 93/42 ustanowiła, że obowiązkiem producenta jest
dostarczenie informacji niezbędnych do użytkowania sprzętu medycznego,uwzględniających doświadczenie i wiedzę użytkowników.

Maj 2004

11

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Dyrektywa Komisyjna 89/391 ustanowiła, że pracodawca musi dokonać oceny
ryzyka, aby uniknąć ewentualnych problemów.
W konsekwencji, każdy ośrodek powinien stworzyć swój własny podręcznik
zawierający szczegóły działania w każdej spodziewanej czynności na terenieośrodka.
Podręcznik powinien zawierać wszystkie te informacje i instrukcje, włącznie z
procedurami standardowymi i awaryjnymi oraz porady ewentualnych rozwiązań,wskazówki, lub ustanowienia dla osób będących pracownikami ośrodka, zarówno
technicznymi jak i medycznymi. Awaryjne procedury muszą istnieć na wypadek
nieplanowanych zdarzeń. Instrukcja producenta musi być składową częścią
operacyjnego podręcznika ośrodka.
Proponowany wzór podręcznika operacyjnego zawarty jest w Aneksie 4.
Podręcznik operacyjny należy przeglądać okresowo i jeśli to konieczne aktualizować.
Cały zespół należy zapoznać z treścią, która ich dotyczy bezpośrednio. Kopia musibyć zawsze dostępna dla każdego pracownika.
7.1. Standardowe procedury operacyjne
Standardowe procedury operacyjne powinny zawierać ogólne procedury leczenia
hiperbarycznego w komorach, a także protokoły leczenia hiperbarycznego. Powinny
również zawierać odniesienia do innych procedur dla każdej możliwej sytuacji
awaryjnej.
Odpowiedzialność za kliniczną ocenę ryzyka i korzyści wynikających z leczenia
hiperbarycznego dla poszczególnych pacjentów zależnie od specyfiki przypadku
chorobowego lub urazu przypada na Kierownika Medycznego. Lista procedur
wymagających szczególnej uwagi zawarta jest w aneksie 4.
7.2. Awaryjne procedury operacyjneKażdy ośrodek hiperbaryczny może bądź zaadaptować procedury szpitalne bądźstworzyć własne.
Zdarzenia medyczne i techniczne, które w trakcie leczenia hiperbarycznego
wymagają błyskawicznych i właściwych działań są nieuniknione i możliwe doprzewidzenia. Przymusowe warunki techniczne w środowisku komory utrudniają
sposoby udzielania pomocy medycznej. Ośrodek hiperbaryczny może podejść do
problemu na kilka sposobów, zależnie od własnych możliwości (rodzaju ośrodka
hiperbarycznego, komór, dostępności wyspecjalizowanego personelu, stanu
pacjentów, sprzętu medycznego wykorzystywanego w leczeniu). Każdy ośrodek
powinien wypracować i zapisać procedury pozwalające na sensowne działania w
razie stanów awaryjnych i takie, które zintegrowane są z ogólnymi procedurami
awaryjnymi.

12

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Procedury awaryjne muszą być jasno zdefiniowane, zrozumiałe i gruntownie
przećwiczone w stopniu gwarantującym odpowiedni poziom wyszkolenia zespołu.
Lista procedur wymagających szczególnej uwagi zawarta jest w aneksie 4.
7.3. Serwis i konserwacjaKażdy ośrodek hiperbaryczny musi mieć pewność, że istnieje możliwość
serwisowania sprzętu i utrzymania go w stanie gwarantującym bezpieczne działanie.
Według instrukcji producenta, przeglądy konserwacyjne powinny zawierać: opis wszystkich procedur konserwacyjnych i częstość z jaką mają być
przeprowadzane; zapis wszystkich działań (np. szczególnie inspekcje formalne, nadawanie kolejnych
certyfikatów, wymiany części zapasowych) oraz wypadki techniczne czy awarie.
7.4. DokumentacjaOśrodki hiperbaryczne powinny dokonywać zapisów i zachowywania danych
dotyczących zdrowia i bezpieczeństwa, aspektów technicznych, klinicznych swojej
działalności. Cały zespół, którego potencjalnie dotyczą czynniki ryzyka powinien
zapoznać się z informacjami będącymi częścią składową dokumentacji
Standardowych Procedur Operacyjnych ośrodka. Zapis należy podzielić na trzyskładowe: ośrodek, system, pacjent. Minimalny zapis przedstawiony w schemacie
przedstawiony jest w aneksie 5.
7.5. Bezpieczeństwo pacjenta
Standardowe Procedury Operacyjne dla ośrodka hiperbarycznego powinny zawierać
wytyczne bądź zalecenia dotyczące przyjmowania, leczenia i wypisu pacjentów zośrodka.
Przyjęcie pacjenta powinno obejmować zapoznanie się z historią choroby orazzebranie szczegółów stanu klinicznego. Powinna mu towarzyszyć dokładna ocena
stanu zdrowia dokonana przez lekarza przed rozpoczęciem terapii hiperbarycznej.
Szczegóły postępowania z chorym zawarte są w aneksie 6 i 7.

Maj 2004

13

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY(Ta strona celowo została pusta)

14

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO

Aneks 1A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

8. Aneksy
Aneks 1 – ECHM Standardy kształcenia i szkolenia praktycznego dla Ośrodków
Medycyny 1997 (aneks informacyjny)

Standardy kształcenia i szkolenia praktycznego dla
personelu Ośrodków Medycyny Hiperbarycznej
EDUCATIONAL AND TRAINING STANDARDS FOR
THE STAFF OF HYPERBARIC MEDICAL CENTRES
Napisane przez
Jordi Desola* and Jurg Wendling**dlaPołączonej Podkomisji Edukacyjnej/Szkoleniowej(*) European Committee for Hyperbaric Medicine (ECHM)(**) European Diving Technical Committee (EDTC)PRZEDMOWA
Zaprezentowane standardy wykształcenia i wyszkolenia praktycznego są rezultatem
kilku lat międzynarodowych dyskusji, które zapoczątkowała 1-sza Europejska
Konferencja Zgodności w Medycynie Hiperbarycznej, Lille, wrzesień 1994 roku, gdzie
jedna sesja została poświęcona “Wytycznym wykształcenia i wyszkolenia
praktycznego personelu”. Obszerny dokument i następowa debata zdefiniowały 5różnych kategorii personelu, które powinny wykonywać zadania stawiane przez
Centrum Medycyny Hiperbarycznej. Grupa robocza była stworzona w celu
zdefiniowania wymagań stawianych lekarzom w zakresie medycyny nurkowej ihiperbarycznej. Ważną cechą tego projektu była współpraca pomiędzy Europejskim
Komitetem Medycyny Hiperbarycznej (ECHM), który jest pierwotnie stowarzyszeniem
medycznym, oraz Europejskim Komitetem Technologii Nurkowania (EDTC), który
wywodzi się z 15 krajów i reprezentuje nie tylko państwo, przemysł i handel, aletakże zrzesza lekarzy wytypowanych przez każdy kraj członkowski. Ta wspólna
podkomisja została utworzona przez następujące osoby: J. Desola (Hiszpania), D.
Elliot (U.K.), P. Longobardi/P. Pelaia (Włochy), F. Wattel (Francja) oraz J. Wendling(Szwajcaria). Przewodniczył jej J. Desola z ramienia ECHM wspólnie z
J. Wendlingiem z ramienia EDTC.
Podstawowe Zasady Ujednolicenia Standardów Nurkowania w Europie zostały
opublikowane przez EDTC w 1997 roku i zawierały część p.t. ”Kwalifikacje,
wykształcenie i wyszkolenie praktyczne lekarzy” (dodatek 2). Prezentowana tutaj
praca została wykonana przez Połączoną Podkomisję Medyczną, wywodzącą się z
dwu głównych Towarzystw i, od czasu do czasu, doniesienia tej Podkomisji były
przedkładane i akceptowane przez każde z dwu macierzystych stowarzyszeń. Celem
tego opracowania jest podsumowanie dotychczasowych dokonań, oraz spojrzenie w
przyszłe zadania Połączonej Podkomisji Medycznej ECHM i EDTC.

Maj 2004

15

Aneks 1

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPYWPROWADZENIECentrum Hiperbaryczne powinno gwarantować optymalne zastosowanie
posiadanego wyposażenia oraz obsługi. W zależności od typu ośrodka i głównego
celu działania jego obsługi, Centrum Hiperbaryczne może działać w sposób ciągły
(24godziny na dobę) lub okresowo, w przedziałach czasowych określonych
zawczasu. Zależnie od posiadanych możliwości technicznych, lokalizacji, orazdostępnej obsługi medycznej, Centrum Hiperbaryczne może być ośrodkiem
szpitalnym, lub otwartym, samodzielnym Centrum.
Szpitalne Centrum Hiperbaryczne musi zapewnić pomoc przez 24 godziny na dobę,oraz musi być zdolne oferować leczenie odpowiednie dla wszystkich rodzajów
schorzeń, łącznie z zapewnieniem intensywnej terapii wewnątrz komory.
Samodzielne Centrum Hiperbaryczne może mieć ustalony plan pracy i musiograniczyć obsługę tylko do pacjentów nie będących w stanach nagłych. Powinno
mieć funkcjonalny związek i łączność ze szpitalem ogólnym.
W przypadkach użycia komory transportowej, plan pracy, zakres, personel orazzasady powinny być takie same jak w samodzielnym centrum.
Wymagane kwalifikacje personelu wynikające z typu ośrodka powinny być zgodne zwcześniej wspomnianymi warunkami dostępności i systemu pracy.
Zamiarem tej pracy jest przegląd rodzajów personelu potrzebnego w Centrum
Hiperbarycznym, aby zdefiniować jego sposób postępowania i określić niektóre
główne zasady postępowania w każdej sytuacji, zależnie od warunków w danym
Centrum. Ostatecznie będzie wymieniony minimalny skład osobowy wymagany w
Centrum Hiperbarycznym.
W celu prawidłowego wypełniania swojej funkcji, Centrum Hiperbaryczne potrzebuje
osób o różnych kwalifikacjach zawodowych, wymienionych poniżej:1) Kierownik Medyczny i Lekarze
2) Pielęgniarki
3) Atendenci4) Operatorzy Komór
5) Technicy
6) Inne osoby
Zostaną określone charakterystyka, zadania i wyszkolenie, jakie powinny być
spełnione przez cały personel. We wszystkich kategoriach powinny być wymienionenastępujące rzeczy:A) Definicja funkcji
B) Podstawowe wykształcenieC) Profil wykształcenia specjalistycznego
D) Wymagania akademickie i stopnie naukowe
E) Ciągłe szkolenieF) Przeznaczenie do zadań

16

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO

Aneks 1A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

1 – KIEROWNIK MEDYCZNYLEKARZE
A) Funkcje
Kierownik Medyczny jest odpowiedzialny za wszystkie działania wykonywane w
Centrum Hiperbarycznym. To obejmuje następujące aspekty:
1. Nadzór nad prawidłową pracą ośrodka hiperbarycznego
2. Opiekę medyczną nad pacjentami wewnątrz komory, jeśli jest używana
komora wielomiejscowa, oraz zawsze, w razie konieczności spowodowanej
zastosowaniem intensywnej opieki, zależnie od ciężkości przypadku, lub
wymaganej specyficznej kontroli podczas procedur leczniczych.
3. Zapewnienie odpowiedniej jakości
4. Kontynuacja opieki nad pacjentami
5. Zdefiniowanie protokołu procedur leczniczych
6. Organizacja i uczestnictwo w wieloośrodkowych protokołach badawczych ileczniczych.
Działania głównego Kierownika Medycznego są uzupełniane przez zmienną ilość
współpracowników posiadających takie samo lub podobne wykształcenie i
wyszkolenie, spośród których Kierownik Medyczny może wyznaczyć osobę
odpowiedzialną, lecz zawsze pozostającą pod jego kontrolą.
Jedna lub dwie osoby mogą być niewystarczające dla zapewnienia obsługi przez 24
godziny na dobę, z powodu długiego pobytu wewnątrz komory, (jeśli jest używana
komora wielomiejscowa), który często musi mieć miejsce, skutkiem czego jest
niezdolność do późniejszej dekompresji w kolejnych godzinach. Zatem niezbędna
byłaby praca zmianowa całego hiperbarycznego personelu medycznego.
B) Wymagane wykształcenie
Kierownik
medycznyjest
lekarzem
medycyny
posiadającym
szerokiewielospecjalistyczne wyszkolenie. Najlepsze wykształcenie mogą zapewnić:
medycyna chorób wewnętrznych, intensywna opieka i/lub intensywna terapia,
reanimacja i anestezjologia .Inne specjalności również mogą być odpowiednie, jeśli
kandydat ma udokumentowane doświadczenie oraz otrzymał niezbędne
wykształcenie i wyszkolenie praktyczne w zakresie Medycyny Hiperbarycznej.
Sportowe lub komercyjne nurkowanie może stanowić źródło dodatkowej wiedzy dla
Kierownika Medycznego. Zapewnia świadomość całości problematyki związanej z tą
specjalnością i daje dodatkową, uzupełniającą wiedzę o nurkowaniu oraz technologii
i praktyce hiperbarycznej. Jednakże aktualne doświadczenie w nurkowaniu nie musibyć wymagane w zakresie wiedzy Kierownika Medycznego.
C) Profil wykształcenia
Kierownik Medyczny powinien przebyć pełny Program Wykształcenia
Wielospecjalistycznego, w różnych działach medycyny. Doktorat z zakresu nauk
medycznych jest podstawą. Wykształcenie medyczne powinno być uzupełnione
poprzez podyplomowe kursy zarówno w zakresie nurkowania, jak i medycyny
hiperbarycznej, najlepiej prowadzone w oddziałach uniwersyteckich.
Maj 2004

17

Aneks 1

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPYD) Wymagane stopnie naukowe.
Kierownik Medyczny, tak jak cały personel medyczny Centrum Hiperbarycznego,powinien podlegać wszystkim regulacjom przyjętym przez Wspólnotę Europejską w
dziedzinie „PRACY W CIŚNIENIU”.
Jeśli nawet Kierownik Medyczny otrzymał wszechstronne, zdobyte własną pracą
wykształcenie, wymagany jest właściwy stopień naukowy, w celu uniknięcia
problemów prawnych, które mogą być związane z odpowiedzialnością powstającą
wskutek bieżącej działalności.
Definicje stanowisk pracy
Zobiektywizowanie szkolenia dla każdego stanowiska pracy wymaga zdefiniowania
pod względem kompetencji oczekiwanych na danym stanowisku. Wiele stanowisk
pracy w nurkowaniu i medycynie hiperbarycznej ma wspólne cele i zadania, co
pozwala na optymizm, co do wydolności programu edukacyjnego i uniknięcia
zbędnego powtarzania się poprzez wybór podstawowych form.
I. Lekarz kwalifikujący zdrowotnie nurków
 Lekarz kwalifikujący zdrowotnie nurków w celach nurkowania zawodowego irekreacyjnego oraz pracujących w sprężonym powietrzu, z wyjątkiempoczątkujących i podejmujących po raz pierwszy pracę nurków zawodowych.
IIa. Lekarz medycyny nurkowej
 Odpowiedni do wstępnego orzekania, także dla wszystkich innych rodzajów
zawodowo i rekreacyjnie nurkujących osób, oraz dla osób pracujących w powietrzu
pod podwyższonym ciśnieniem.
 Może prowadzić postępowanie w zakresie wypadków nurkowych oraz doradzać
firmom wykonującym prace nurkowe i innym osobom w zakresie medycyny
nurkowej i fizjologii* (ze wsparciem eksperta lub konsultanta w dziedzinie medycyny
hiperbarycznej).
 Powinien dysponować wiedzą odnośnie aspektów medycyny pracy. (Nie musi być
specjalistą z zakresu medycyny pracy, aby być w zgodzie ze standardami).
IIb. Lekarz medycyny hiperbarycznej
 Odpowiedzialny za przeprowadzenie sesji HBO w miejscu leczenia (ze wsparciem
eksperta lub konsultanta medycyny hiperbarycznej).
 Powinien dysponować odpowiednim doświadczeniem w zakresie anestezjologii i
intensywnej terapii, aby mieć możliwość zastosowania tych metod u pacjentów
leczonych w komorze hiperbarycznej (nie musi być specjalistą w zakresie
anestezjologii, aby być w zgodzie ze standardami).
 Kompetentny w celu oceny i prowadzenia od strony klinicznej pacjentów leczonych
w komorze hiperbarycznej

18

Maj 2004

Aneks 1

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPYIII. Specjalista lub konsultant medycyny hiperbarycznej oraz nurkowej
 Kompetentny jako szef ośrodka hiperbarycznego (Centrum Hiperbarycznego) i/lubzarządzający w zakresie aspektów medycznych i fizjologicznych w działalności
związanej z nurkowaniem.*
 *opcjonalnie dodatkowa kwalifikacja do nurkowania z użyciem dzwonu (saturacja, głównie na platformach wiertniczych) Kompetentny dla zarządzania programami badawczymi.
 Kompetentny dla nadzorowania swojego personelu (lekarze medycyny
hiperbarycznej i obsługa, specjaliści medycyny pracy i inne osoby).
 Kompetentny, aby uczyć cały personel w zakresie aspektów związanych z
medycyną hiperbaryczną i fizjologią
IV. Specjaliści z dziedzin powiązanychPowyższy tytuł nie oznacza kwalifikacji zawodowych, lecz raczej funkcję. Oznaczaekspertów, konsultantów i specjalistów w innych dziedzinach klinicznych, którzymogą być wyznaczeni jako osoby kompetentne do doradzania w zakresie własnej
specjalności w przypadku specjalnych problemów w medycynie nurkowej ihiperbarycznej.
Zawartość modułów
Poziomy kompetencji:a - podstawowy
b – potrzebna wiedzac – powinien być ekspertem

Moduły formacji i tematów

Stanowiska pracy:

1

I

IIa

IIb

III

b

c

c

c

b

c

b

c

b

c

a

c

b

c

b

c

b

c

b

c

Fizjopatologia nurkowania i ekspozycji na podwyższone ciśnienie:
1

Uwarunkowania fizyczne podwyższonego ciśnienia

2

Fizjologiczne

uwarunkowania

nurkowania(anatomia

czynnościowa,

oddychanie, słuch i kontrola wyrównywania ciśnienia, termoregulacja)
3

Patofizjologia w warunkach podwyższonego ciśnienia (efekt immersji,
mechanizm

zamroczeniałączniezbezdechem,

wykonywanie

pracy/przebywanie pod wodą4

Patofizjologia w warunkach podwyższonego ciśnienia (teoria dekompresji,pęcherzyki)

5

Ostre urazy dysbaryczne, choroba dekompresyjna (uraz ciśnieniowy,
choroba dekompresyjna

6

Przewlekłe zaburzenia dysbaryczne (późne efekty)

b

c

a

b/c

7

Podstawy terapii tlenem hiperbarycznym (działanie tlenu hiperbarycznego)

-

b

c

c

8

Zatrucie tlenem

a

c

c

c

9

Wpływ gazów obojętnych (Narkoza/HPNS)

a

c

a

c

10

Leki pod ciśnieniem

b

c

c

c

11

Nie – dysbaryczne patologie nurkowe (hipotermia, podtopienie, skutki

a

c

-

c

a

a

-

b/c

fauny i flory, uszkodzenie i wypadki w wodzie, chory nurek)
12Śmiertelne wypadki w czasie nurkowania

Maj 2004

19

Aneks 1

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

2

Technologia nurkowania i bezpieczeństwo:
1

1

Procedury nurkowe (nurkowanie w dzwonie)b

2

Procedury nurkowe (aparat oddechowy, nurkowanie swobodne, dzwon,

b

3

4

TUP, SURD, 02-DECO, nurkowanie na mieszaninach oddechowych
Nurkowie (rekreacyjne nurkowanie z aparatem oddechowym, techniczne Igłębokie nurkowanie, nurkowanie na bezdechu, nurkowanie zawodowe:nurkowania na pełnym morzu, nurkowania przybrzeżne , naukowe, media,
instruktor nurkowania rekreacyjnego, praca w dzwonie nurkowym,
astronauci)
Oprzyrządowanie nurkowe (SCUBA, SSUBA, mieszaniny gazów, aparaty

b

1

-

a /c

c

a

a/ c

b

b

a

a/c

b

b

a

a/c

oddechowe z regeneracją mieszaniny, sprzęt monitorujący, narzędzia
pracy, kombinezony)
5

Tabele nurkowe i komputery (łącznie z wysokością i przerwą)

b

b

b

a/c

6

Przepisy i standardy w nurkowaniu

b

b

-

a/c

7

Planowanie bezpieczeństwa/zarządzanie (monitoring)

b

b

-

a/c

c

c

c

c

3

Zdolność do nurkowania
1

Zdolność do nurkowania, kryteria i przeciwwskazania (dla nurków,
pracowników w tunelach oraz pacjentów leczonych tlenem hiperbarycznym
i personel komór)

2

Ocena zdolności do nurkowania (diagnostyka)

c

c

c

c

3

Zdolność do nurkowania; standardy i regulacje (zawodowe i rekreacyjne

c

c

b

c

a

c

a

c

-

c

c

c

nurkowanie)

4

Wypadki nurkowe
1

Wypadki nurkowe/zdarzenia (ocena i pomoc przedmedyczna łącznie z
ORL, urazami ciśnieniowymi, CPR)

2

Wypadki nurkowe postępowanie kliniczne (diagnostyka, opieka nad
pacjentem, kontynuacja

3Zarządzanie wypadkami nurkowymi : Rozpoznanie różnicowe

a

c

c

c

4

Leczenie hiperbaryczne wypadków nurkowych (tabele i strategie)

a

c

c

c

5

Rehabilitacja nurków niepełnosprawnych

-

a

a

b/c

b

c

c

5
1

1

Kliniczne leczenie tlenem hiperbarycznym
Aspekty techniczne komór (wielomiejscowa, jednomiejscowa, komorytransportowe, rekompresja w wodzie)

2

HBO: wskazania obowiązkowe

-

a

c

c

3

HBO: Wskazania zalecane

-

-

c

c

4

HBO: eksperymentalne i anegdotyczne wskazania

-

-

b

c

5

Zbieranie danych/statystyka/ocena

-

b

b

c

jeśli wymagane20

Maj 2004

Aneks 1

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

6

Podstawowe zasady leczenia (pielęgniarstwo)

-

b

c

c

7

Diagnostyka, monitoring i sprzęt medyczny w komorach

-

c

c

c

8

Ocena ryzyka, monitoring zdarzeń i planowanie bezpieczeństwa w -

b

c

c

-

c

c

c

komorach hiperbarycznych
96

Przepisy bezpieczeństwa
Różne:

1Standardy badań naukowych

-

a

a

c

2

Program szkolenia paramedyków

-

b

a

c

3

Zarządzanie/organizacja ośrodka hiperbarycznego

-

a

a

c

7

Trening praktyczny
1

Test zdolności do pracy w komorze (dla uczestników kursu)

-

+

+

+

2

Resuscytacja krążeniowo - oddechowa

-

+

+

+

3

Praktyka w zakresie pierwszej pomocy (wypadki nurkowe)

-

+

-

+

4

Praktyczne ćwiczenia FTD (umiejętności)

+

+

+

+

5

Demo: nurkowanie zawodowe

+

+

-

+

6

Demo: Terapia HBO

-

+

+

-

+

+

+

-

+

7

Wstęp do nurkowania ( w wodzie)(+)

8

Praktyka w HBO (łącznie z testem ciśnieniowym)-

9

Praktyka w szkoleniu atendentów

-

+
2

+

4

+
+

3

Standardy organizacji szkoleń i certyfikacji
Kursy szkoleniowe
W celu zachowania zgodności ze standardami EDTC/ECHM osoba odpowiedzialnaza profesjonalną zawartość kursu musi być ekspertem medycyny hiperbarycznej lub
konsultantem (stanowisko typu III).
1. Program kursu powinien być deklarowany jako „zgodny ze standardami
ECHM/EDTC” oraz odpowiadający wymaganiom stawianym poszczególnym
grupom zatrudnienia (stanowiska typu I oraz IIa, IIb)
2. Organizatorzy kursu są proszeni o wysłanie kopii konspektu do połączonej
medycznej podkomisji ECHM/EDTC (poprzez krajowego koordynatora)
3. Końcowe testy kwalifikacyjne indywidualne są obowiązkowe, i powinny
obejmować wszystkie wykładane przedmioty (patrz lista) na poziomie
kompetencji wymaganym dla każdej osoby.
Standardy nie narzucają statusu instytucji szkolącej, ale jest bardzo zalecane, aby
kursy były prowadzone przez wyższą uczelnię; bardzo wskazane jest ich
prowadzenie przez krajowe autorytety w dziedzinie ochrony zdrowia, pod auspicjami

2zalecanemożliwe wyjątki, jeśli jest ważny powód niezdolności do nurkowania
3jeśli jest wymagane
4

Maj 2004

21

Aneks 1

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

krajowego towarzystwa
hiperbarycznej.

naukowego

medycynynurkoweji/lub

medycyny

Sposób organizacji kursu nie jest narzucony w tych standardach. Możliwy jest tryb
wieczorowy, weekendowy lub kursy całotygodniowe . Dla klinicznego nauczaniamoże być zaaprobowana forma rezydentury lub uczestnictwa. Zapewnienie
wysokiego poziomu nauczania opiera się na wiarygodnym końcowym wyniku testu
kandydatów.
Moduły i organizacja kursu
Na właściwą organizację oraz przeprowadzenie będą wpływać czynniki miejscowe,stąd propozycja, aby takie szczegóły mogły być ustalane w skali kraju iprawdopodobnie pozostawione do decyzji indywidualnych kierowników kursów.
Następujące propozycje czasu trwania kursu wymagają oceny odpowiednichkompetencji dla poszczególnych zawodów

I
IIa
IIb

III

Lekarz kwalifikujący zdrowotnie nurków 25 godzin wykładów + 3 godzinyzajęć praktycznych
Lekarz medycyny nurkowej
Jak powyżej + 30 dodatkowych
wykładów + 10 godzin zajęć
praktycznych
Lekarz medycyny hiperbarycznej
60 godzin + część praktyczna(5różnych typów przypadków
klinicznych z różnymi wskazaniami
do leczenia)
Ekspert lub konsultant medycyny
Wymagane uzupełniające
nurkowej i hiperbarycznej
przeszkolenie (patrz niżej)Proponowane zarysy czasowe nie są obowiązkowe. Jeśli któryś z programów
nauczania obejmuje wszystkie elementy pomimo redukcji czasu zajęć, może to być
usprawiedliwione.
Przyznanie stopnia ekspertaDoświadczenie niezbędne, aby stać się ekspertem nie może być wyuczone na
kursie. Najważniejsze czynniki zostały już opisane w terminologii ogólnej. Kandydat
powinien być akredytowanym specjalistą lub zajmować równoważne stanowisko.
Wyjąwszy kraje, gdzie porównywalne lub wyższe standardy już obowiązują,kandydat na eksperta lub konsultanta w zakresie medycyny nurkowej ihiperbarycznej powinien wysłać swoje CV do krajowego koordynatora(reprezentującego Połączoną Podkomisję Medyczną lub bezpośrednio do
podkomisji, jeśli dany kraj nie ma w niej swojego przedstawiciela), który możezadecydować o podstawowych dopuszczalnych standardach. Połączona Podkomisja
Medyczna powinna być poinformowana przez krajowego koordynatora i możestworzyć listę ekspertów, jeśli to będzie potrzebne. W przyszłości weryfikacja
22

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO

Aneks 1A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

wymaganych kwalifikacji będzie prowadzona przez ministerstwo zdrowia lub ciało
naukowe (legislacja UE) Celem jest osiągnięcie znajomości standardów przez osoby,
które automatycznie mogą pełnić funkcję krajowego koordynatora.
E) Ciągłe szkolenie medyczne (Kontrola Jakości i Kompetencje)
Kierownik Medyczny powinien przyjąć program Ciągłego Szkolenia w zakresie
głównych aspektów Medycyny Podwodnej i Hiperbarycznej. Uczestnictwo w kursach,warsztatach i konferencjach organizowanych przez Towarzystwa Międzynarodowe
dobrze poznane w tym obszarze, jakim jest Europejskie Towarzystwo Medycyny
Podwodnej i Hiperbarycznej (EUBS), Fundacja Międzynarodowego Kongresu
Medycyny Hiperbarycznej (ICHM), Towarzystwo Medycyny Podwodnej i
Hiperbarycznej (UHMS), inne kursy aprobowane lub recenzowane przez ECHM,
również powinny być odpowiednie.
Etyka zawodowa i deontologia medyczna zobowiązuje wszystkich Kierowników
Medycznych do przekazywania swoich obserwacji oraz doświadczeń w różnych
obszarach Nurkowania i Medycyny Hiperbarycznej kolegom w obrębie
międzynarodowej wspólnoty naukowej. Dodatkowo, Kierownik Medyczny powinien
wykorzystywać doświadczenie swoich kolegów z różnych krajów i brać udział wpowszechnie prowadzonych badaniach.
Najwyżej kwalifikowane Centrum Hiperbaryczne powinno organizować kursy, warsztaty
i okresowe inicjatywy mające na celu poprawę wykształcenia wyspecjalizowanego
personelu wszystkich grup zawodowych.
W wielu krajach, warunki dla osiągnięcia aktywnego statusu poszczególnych osób sąokreślone przez system punktów zaliczeniowych nieustającego szkolenia
medycznego. (CME, które zostało wprowadzone w USA jakiś czas temu). ECHM
oraz EDTC potrzebują zdefiniowania minimalnych wymagań w sposób elastyczny, cozapewnia wystarczającą swobodę dla zespołów poszczególnych krajów, pozwalającą
osiągnąć bardziej szczegółowy system. Oczekuje się, że powyższe wymagania wobrębie poszczególnych krajów będą zgodne z obecną informacją.
Proponuje się następującą procedurę:Stanowisko pracy I:
Minimalna potrzebna aktywność w postaci 10 przypadków oceny zdolności donurkowania w ciągu roku plus uczestnictwo w jednym kursie przypominającym
(zwykle 2-dniowym) w ciągu 2 lat. Odnowienie po przerwie wymaga uczestnictwa w
dwóch 2-dniowych kursach przypominających lub powtórzenia pełnego kursu
podstawowego.
Stanowisko pracy II:
Kontynuowane doświadczenie w zakresie nurkowania zawodowego (n.p. doradzanie
firmom wykonującym prace nurkowe lub inna równoważna aktywność) orazuczestnictwo w kursach lub kongresach, przede wszystkim zatwierdzanych przez
krajowego koordynatora. Odnowienie po przerwie powinno nastąpić na bazie
specjalistycznego, zatwierdzonego kursu. Jeśli jest to niemożliwe, kandydat powinien
odbyć alternatywny trening o programie zatwierdzonym przez krajowego
koordynatora.
Maj 2004

23

Aneks 1

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Stanowisko pracy IIb:
Aktywne zatrudnienie w ośrodku HBO (lub zatrudnienie równoważne) i uczestnictwo
w jednym krajowym i/lub międzynarodowym kongresie medycyny hiperbarycznej wciągu roku. Odnowienie po przerwie wymaga przepracowania 10 dni w ośrodku HBO
i uczestnictwa w dwóch kongresach w roku.
Stanowisko pracy III:Będzie zależne od decyzji krajowego koordynatora.
Seminarium przypominające może zaproponować uczestnikom aktualizację w celu
potwierdzenia ich statusu zawodowego oraz odnowienia dla tych osób, które
czasowo nie prowadziły swojej działalności zawodowej. Może również proponować
jako wprowadzenie dla lekarzy innych specjalności, którzy uzyskają punkty CME w
zakresie ich własnych specjalności. To nie tylko wspomoże finansowanie kursu, alerównież może stworzyć szansę promowania leczenia HBO dla tych osób, które nie
mogłyby uczestniczyć w kongresach naukowych z zakresu medycyny
hiperbarycznej.
F) Przeznaczenie do zadań
Każde Centrum Hiperbaryczne powinno posiadać stałego Kierownika Medycznego,zależnie od charakterystyki danego centrum, zatrudnionego w częściowym lub pełnym
wymiarze zatrudnienia, z uzupełnieniem ilość postaci zmiennej ilość współpracowników
na tym samym lub podobnym poziomie wykształcenia i wyszkolenia. Centrum
szpitalne, leczące pacjentów w sytuacjach nagłych prawdopodobnie wymaga
zatrudnienia więcej niż trzech lekarzy.

2 – PIELĘGNIARKI
A) Funkcje
Tak jak we wszystkich obszarach medycyny, pielęgniarki uzupełniają postępowanie
medyczne i są odpowiedzialne za praktyczne wdrożenie leczenia pacjentów.
Pielęgniarka Hiperbaryczna wykonuje swoje ważne, zawodowe czynności w różny
sposób, w zależności od charakterystyki ośrodka hiperbarycznego;
1. Czynności pielęgniarskie w zależności od najczęściej spotykanych patologii
podczas leczenia hiperbarycznego.
2. Pielęgniarskie zabezpieczenie pacjenta wewnątrz komory, sprawowanie
specjalistycznej opieki w specyficznych warunkach środowiska hiperbarycznego.
3. Dostosowanie konwencjonalnych technik medycznych i specyfiki leczenia
wszystkich schorzeń do środowiska hiperbarycznego, tak, aby inne metodylecznicze, którym pacjent jest zwykle poddawany, nie były przerywane podczas
pobytu w komorze.

24

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO

Aneks 1A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

4. W niektórych przypadkach, sprawowanie zewnętrznej kontroli nad komorą
jednomiejscową, zgodnie z ustalonymi tabelami kompresji i dekompresji.
B) WykształceniePielęgniarka hiperbaryczna musi posiadać odpowiedni stopień swojej specjalności.
Bardzo użyteczne będzie specyficzne przeszkolenie w pielęgniarstwie Intensywnej
Terapii . Właściwa będzie również wiedza z zakresu innych specjalności jak angiologia,
traumatologia i leczenie ran .
Istotne są specjalne kursy z zakresu medycyny hiperbarycznej.
Pielęgniarki mogą otrzymywać niezbędne przeszkolenie praktyczne w tej samej
instytucji, nadzorowane przez Kierownika Medycznego.
C) Profil kształcenia specjalistycznego.
Pielęgniarki Hiperbaryczne mogą również otrzymywać uzupełniające wyszkolenie,
zgodne z ich przygotowaniem zawodowym, w następujących przedmiotach:
1. Główne zasady teorii dekompresji, techniki nurkowania i pneumatyki.
2. Technika hiperbaryczna.
3. Bezpieczeństwo i środki zapobiegawcze.
4. Użycie jednomiejscowej komory hiperbarycznej.
5. Intensywna opieka nad pacjentami.
6. Inne aspekty związane zarówno z nurkowaniem jak medycyną hiperbaryczną, w
odniesieniu do zawodu pielęgniarki.
D) Wymagania i stopnie naukowe.
Powinny być wymagane podstawowe wyszkolenie i pielęgniarska specjalizacja.
Specjalne kursy dla pielęgniarek hiperbarycznych są bardzo rekomendowane, ale niebędą ściśle wymagane.
Pielęgniarki hiperbaryczne będą podlegały regulacjom zawartym w „Pracy WCiśnieniu”, określonym przez Wspólnotę Europejską.
E) Ciągłe szkolenie.
Jak we wszystkich dziedzinach Zdrowia i Medycyny, pielęgniarka hiperbaryczna musiuzupełniać i stale kontynuować swoją edukację poprzez czytanie specjalistycznych
tekstów oraz uczestnictwo w kursach i kongresach. Przynależność do specjalistycznych
towarzystw zawodowych, jak Pielęgniarskie Towarzystwo Medycyny Hiperbarycznej(Nurses Baromedical Association) lub innych podmiotów, jakie mogą być utworzone,
mogłaby być bardzo interesująca.

Maj 2004

25

Aneks 1

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPYF) Przeznaczenie do zadań
Wszystkie Ośrodki Hiperbaryczne na bazie szpitali powinny mieć stały zespółpielęgniarski, w częściowym lub całkowitym wymiarze zatrudnienia, przeznaczony dla
potrzeb danego Centrum.
Jedna lub dwie osoby mogą być niewystarczające dla zagwarantowania całodobowej
obsługi, ponieważ długie przebywanie wewnątrz komory, które często musi być
stosowane (kiedy jest używana komora wielomiejscowa) powoduje, że te osoby są
niezdolne do dekompresji w kolejnych godzinach. Zatem niezbędny jest cały zespółpielęgniarek hiperbarycznych pracujących na zmiany.

3 – ATENDENCIA) Funkcje
Pacjent wewnątrz komory wielomiejscowej musi być zawsze pod kontrolą inadzorowany przez wyszkolony personel. Pacjentom w stanie krytycznym zawsze musi
towarzyszyć lekarz, pielęgniarka lub oboje.
Jednakże inni pacjenci nie wymagają tego rodzaju bezpośredniej i specjalistycznej
opieki i zabezpieczenia pielęgniarskiego; w tych przypadkach uczestnictwo specjalnieprzeszkolonego rodzaju personelu, niekoniecznie najwyżej wykwalifikowanego, wydaje
się być odpowiednie.
Oto kilka czynności przypisanych atendentowi:
1. Opieka nad pacjentem niewymagającym postępowania inwazyjnego ani
wyspecjalizowanych czynności medycznych wewnątrz i na zewnątrz komory.
Towarzyszenie pacjentom, którzy są leczeni wewnątrz komory wielomiejscowej,
ale nie potrzebują wyspecjalizowanego zabezpieczenia przez lekarza lubpielęgniarkę, jedynie w celu wsparcia, nadzoru oraz zapewnienia poczucia
bezpieczeństwa.
2. Inne czynności wykonywane wewnątrz i na zewnątrz komory, wskazane przez
Kierownika Medycznego lub pielęgniarkę.
Jeżeli jest używana komora jednomiejscowa, większość tych czynności może być
przejęta przez lekarzy i/lub specjalistów medycyny hiperbarycznej oraz pielęgniarki.
B) Wykształcenie.
Atendenci mogą pochodzić z różnych zawodów odnoszących się do Medycyny
Podwodnej i Hiperbarycznej, jak:
1. Nurkowie sportowi i komercyjni.
2. Zawody pomocnicze, studenci medycyny, paramedycy, asystenci.
3. Inne zawody najlepiej, (ale niekoniecznie) związane ze służbą zdrowia.

26

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO

Aneks 1A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Punkty 1 i 2 najlepiej określają warunki, jakie powinny być spełnione przez osobę
pracującą jako atendent, aczkolwiek te parametry niekoniecznie muszą być wymagane.
Wyszkolenie i praktyka tych osób mogą być przeprowadzone w tej samej placówce
hiperbarycznej.
C) Profil kształcenia specjalistycznego.
Atendenci powinni być szkoleni w następujących aspektach, na poziomie odpowiednim
do ich umiejętności, poprzednio nabytego doświadczenia i rodzaju pracy.
1. Podstawowe zasady medycyny i terapii
2. Pierwsza Pomoc medyczna
3. Podstawowe zasady nurkowania i medycyny hiperbarycznej.
Podstawowe wyszkolenie tych osób może być prowadzone w tej samej instytucji, w
której szkolono specjalistów medycyny hiperbarycznej i/lub lekarzy i pielęgniarki.
W rezultacie tego nie-specyficznego programu edukacyjnego, atendent powinien
wykazywać się następującymi cechami:a) Czuć się swobodnie w środowisku hiperbarycznymb) Być doskonale wyszkolonym praktycznie w zakresie techniki hiperbarycznej oraz
niezbędnych czynności wymaganych do adaptacji pacjentów w ciśnieniu.
c) Posiadać wystarczającą wiedzę na temat głównych, nieinwazyjnych przyrządów
medycznych, powszechnie używanych w podwyższonym ciśnieniu.
d) Posiadać umiejętność interpretacji (ale nie ich używania), parametrów
instrumentów kontrolnych zlokalizowanych wewnątrz komory hiperbarycznej.
Musi również być zapoznany z ciśnieniem oraz urządzeniami kontrolnymi.
e) Zastosować pierwszą pomoc medyczną w nagłych sytuacjach.
D) Wymagane wykształcenie i stopnie naukowe
Dla atendentów nie są wymagane specjalne stopnie naukowe. Niektóre podmiotyorganizują kursy szkoleniowe przygotowujące do tego zawodu. Jedynie kursy Pierwszej
Pomocy Medycznej powinny być zawsze wymagane.
Atendenci powinni podlegać regulacjom “Pracy W Ciśnieniu”, ustalonym przez
Wspólnotę Europejską.
E) Ciągłe szkolenie.
Atendenci powinni być informowani poprzez tę samą instytucję o nowościach w
dziedzinie medycyny Podwodnej i Hiperbarycznej oraz techniki, które mogą mieć
wpływ na ich zawód. Powinni być zachęcani do uczestnictwa i aktywności w
dziedzinie nurkowania i medycyny hiperbarycznej.

Maj 2004

27

Aneks 1

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPYF) Przeznaczenie do zadań
Wszystkie szpitale i wydzielone Ośrodki Hiperbaryczne używające komór
wielomiejscowych powinny mieć stały zespół atendentów, zatrudnionych w częściowym
lub całkowitym wymiarze czasu, w zależności od potrzeb danego ośrodka. Jedna lub
dwie osoby mogą nie być wystarczające dla zapewnienia 24 godzinnej obsługi,ponieważ długie przebywanie w komorze, które często jest niezbędne (jeśli są używane
komory wielomiejscowe) sprawia, że atendenci stają się niezdolni do następnej
dekompresji w ciągu kolejnych godzin.
Jeśli są stosowane komory jednomiejscowe, atendenci mogą nie być niezbędni,ponieważ ich wszystkie funkcje ostatecznie wykonują pielęgniarki oraz lekarze i/lub
specjaliści medycyny hiperbarycznej.

4 – OPERATORZY KOMÓRA) FunkcjeOśrodki hiperbaryczne mogą osiągnąć taki poziom zaawansowania i skomplikowania,
że wymagane jest specjalne postępowanie i obsługa.
Komora Hiperbaryczna sama przez się, sprężarki, inne źródła gazów pod ciśnieniem,
lub rezerwowe zapasy gazów, stanowią specyficzne narzędzie, którego używanie możebyć bardzo złożone.
Komory jednomiejscowe są obsługiwane czasem przez pielęgniarki i lekarzy oraz/lub
specjalistów medycyny hiperbarycznej.
Jeśli są używane komory wielomiejscowe, Centrum Hiperbaryczne musi dysponować
wykwalifikowanym personelem, aby obsługiwać urządzenia hiperbaryczne. Te funkcje
powinny być zarezerwowane dla wyspecjalizowanych operatorów komór.
Do funkcji operatora komory w ośrodku stosującym komory wielomiejscowe należą:1. Obsługa wewnętrznych i zewnętrznych urządzeń w komorze.
2. Kontrola i obsługa mechanizmów kompresji i dekompresji oraz dostarczania
mieszanin gazowych i tlenu.
3. Kontrola i stosowanie zasad bezpieczeństwa,
przeciwpożarową oraz toksyczność tlenu.

uwzględniając

ochronę

4. Wyliczenia, zastosowanie i kontrola tabel kompresji i dekompresji pacjentów,
specjalistów i/lub lekarzy, pielęgniarek oraz atendentów, z zastosowaniem
przystanków dekompresyjnych, jeśli są konieczne.
5. Czasami interwencja wewnątrz komory pod ciśnieniem, w celu kontroli lub
sprawdzenia prawidłowości operacji w określonych częściach obwodu
pneumatycznego lub urządzeń.
28

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO

Aneks 1A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

6. Przystosowanie i sprawdzanie przyrządów medycznych przyniesionych przez
pacjentów przed wprowadzeniem do komory, w celu zapewnienia ich
prawidłowego użycia oraz aby uniknąć efektów niebezpiecznych lub
niepożądanych.
7. Kontrola i sprawdzanie działania urządzeń pomocniczych dla komory: sprężarek,
zasilania w sprężone powietrze lub gazy medyczne, zapasy powietrza, obwody
pneumatyczne, systemy kontrolne.
8. Obsługa techniczna ośrodka. Drobne prace naprawcze lub interwencje
techniczne spowodowane problemami, które okazjonalnie mogą się pojawić, aktóre nie wymagają interwencji wysoko wyspecjalizowanego zespołu
technicznego.
B) Wykształcenie
Operatorzy komór hiperbarycznych zwykle wywodzą się ze środowiska nurków
komercyjnych, gdzie często otrzymują specjalistyczne przeszkolenie. To nie jest
konieczne, więc operatorzy mogą wywodzić się z innych środowisk.
Pomimo faktu, że wywodzą się z zawodu niezwiązanego z ochroną zdrowia, będąpotrzebować nauki podstawowych zasad obowiązujących w służbie zdrowia, ponieważ
będą mieli kontakt z pacjentami.
Niektóre zawody paramedyczne oraz związane ze służbą zdrowia zawody popularne w
szpitalach, mogą stanowić dobrą podstawę, na bazie której kandydat może być
szkolony przez tę samą instytucję, aby stać się operatorem komory.
C) Profil kształcenia specjalistycznego
Niezależnie od nabytego poprzednio doświadczenia, operator komory hiperbarycznej
potrzebuje dobrej znajomości następujących tematów:
1. Podstawy pneumatyki
2. Podstawy mechaniki i elektromechaniki.
3. Teoria dekompresji. Tabele dekompresyjne.
4. Technologia nurkowania i technologia hiperbaryczna.
5. Pierwsza pomoc medyczna.
6. Podstawowe zasady medycyny i terapii medycznej.
Kursy nurkowania i medycyny hiperbarycznej dla personelu pomocniczego będązapewniać dobry trening w tych dziedzinach.
D) Wymagane wykształcenie i stopnie naukowe.
Niektóre centra nurkowe, platformy wiertnicze i inne wyspecjalizowane podmioty
wprowadzają w niektórych krajach specyficzne stopnie zastosowane do wykonywania
zawodu operatora komór hiperbarycznych. Jednakże ten warunek nie powinien być
traktowany jako niezbędny, dopóki Unia Europejska nie utworzy specjalnych stopni dla
operatorów komór.
Maj 2004

29

Aneks 1

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Stopień w profesjonalnym nurkowaniu oraz specjalizacja w systemie i ośrodku
hiperbarycznym będą odpowiednie.
Posiadanie stopnia w specjalności technicznej, w zakresie systemów pneumatycznych,
lub podobny tytuł, mogłoby być bardzo korzystne, ale nie jest absolutnie wymagane.
Operatorzy Komór powinni podlegać regulacjom zawartym w “Pracy W Ciśnieniu”,
ustanowionym przez Wspólnotę Europejską.
E) Ciągłe szkolenie
Operatorzy Komór Hiperbarycznych będą potrzebowali nieustającego szkolenia
zgodnego z postępami w zakresie technologii hiperbarycznej oraz teorii dekompresji.
Powinni być regularnie doszkalani w zakresie głównych aspektów chorób, które będąleczone w komorze.
Z tego powodu, okresowy kontakt tych osób z innym specjalistycznym centrum jest
bardzo zalecany.
F) Przeznaczenie do zadań
Odkąd Operatorzy Komór są odpowiedzialni za funkcjonowanie wielomiejscowej
komory hiperbarycznej, ich obecność jest absolutnie istotna we wszystkich szpitalachoraz samodzielnych ośrodkach bazujących na komorach wielomiejscowych.
Stały operator komory, w częściowym lub pełnym wymiarze zatrudnienia, zależnie od
potrzeb każdego centrum będzie więc niezbędny.
W urządzeniach jednomiejscowych, ich praca również jest pożądana, ale może być
wykonana przez osoby z innych grup wyszkolonego personelu.

5 – TECHNICYA) Funkcje
Centrum Hiperbaryczne musi zatrudniać wyspecjalizowany personel techniczny,którego zadaniem będą przeglądy i kontrola komory, obwodów pneumatycznych,
gazów i rezerw sprężonego powietrza, sprężarek oraz pozostałych urządzeń
technicznych ośrodka.
B) Wykształcenie
Technik hiperbaryczny musi posiadać wysoki poziom wiedzy w zakresie pneumatyki
wysokich, średnich i niskich ciśnień. Powinien również posiadać głęboką wiedzę w
zakresie technologii nurkowej i hiperbarycznej. Pewne doświadczenie w zakresie
technologii medycznej może być bardzo przydatne.
Niektórzy operatorzy komór mogą być również technikami.

30

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO

Aneks 1A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPYC) Profil kształcenia specjalistycznego.
W niektórych obszarach, prawdziwi specjaliści w zakresie systemów nurkowych luburządzeń hiperbarycznych prawdopodobnie będą trudni do znalezienia. W wielu
przypadkach, technicy wysokich ciśnień i niektóre osoby spośród personelu
technicznego szpitala, mogliby dość łatwo uzupełnić swoją wiedzę, otrzymując pewne,
dodatkowe instrukcje w zakresie pneumatyki i wysokich ciśnień.
D) Wymagane stopnie naukowe
Technik hiperbaryczny powinien również posiadać oficjalny stopień specjalizacji w
zakresie systemów pneumatycznych, lub oficjalny stopień specjalizacji w zakresie
technologii hiperbarycznej, w krajach, gdzie takie stopnie istnieją. Ten zawód nie
powinien być powierzany osobom lub firmom, które, jakkolwiek doświadczone, mogąnie mieć uprawnień dawania gwarancji oraz ponoszenia odpowiedzialności w
przypadkach możliwych zaburzeń pracy, nagłych wypadków lub nawet katastrof.
E) Ciągłe szkolenieTechnik hiperbaryczny, będący wysokiej klasy specjalistą, musi zawsze byćzorientowany w zakresie najnowszych postępów technologicznych, które mogą miećmiejsce w tym zakresie, w celu zastosowania najbardziej odpowiednich systemów.
F) Przeznaczenie do zadań
W zależności od ilości pracy i technicznej charakterystyki każdego Centrum
Hiperbarycznego, obsługa techniczna ośrodka może być wykonywana przez techników
hiperbarycznych zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy, lub poprzez
zakontraktowane specjalistyczne firmy lub przedsiębiorstwa. Obie możliwości są na
równi akceptowalne.

6 – POZOSTAŁY PERSONEL

Wielu innych specjalistów z różnymi kwalifikacjami może i powinno być zatrudnionych
przez Centrum Medycyny Hiperbarycznej, zależnie od specyfiki danego ośrodka, orazszpitala lub instytucji, w której jest usytuowany. Część z nich jest wymieniona poniżej.
1. Administracja
2. Statystyka
3. Rehabilitacja
4. Specjaliści ochrony przeciwpożarowej
5. Inżynierowie
6. Inne zawody

Maj 2004

31

Aneks 1

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Dopóki czynności zawodowe tych pracowników nie zostaną specjalnie przystosowane
lub modyfikowane na potrzeby centrum hiperbarycznego i dopóki ich obowiązki będąpodobne do ich zwykłych zajęć, funkcje, wykształcenie, wymagania zawodowe orazprzeznaczenie tych osób nie będą wyszczególnione w tym dokumencie. Wszystkiepowyższe zadania powinny być wykonywane jak w innych miejscach pracy lub
stanowiskach.

7 – AKREDYTACJA I UPRAWNIENIA
ECHM powinien utworzyć podkomisję w celu specjalistycznej oceny lub akredytacji,
która będzie tworzyć dokument uprawniający, który wyjaśni wyżej wzmiankowane
kryteria zawarte w 1 części tego dokumentu.
Wybór oraz proces gwarancji powinien być ustalony przez podkomisję w oddzielnym
dokumencie, w którym następujące rzeczy powinny być wymienione:
1. Kryteria edukacyjne
2. Procedura otrzymywania uprawnień.
3. Przydatność i wartość uprawnień.
Tymczasem, brakujące specjalistyczne stopnie w zakresie Medycyny Podwodnej i
Hiperbarycznej, wyżej wzmiankowanych uprawnień, powinny być zagwarantowane dla
specjalistów hiperbarycznych.

8 – MINIMALNE WYMAGANIAWyżej wzmiankowany personel może być przystosowany przez każdy ośrodek,
zgodnie z jego szczegółowymi warunkami. Liczba osób stanowiących cały personel
powinna być wystarczająca, aby zapewnić w każdym przypadku przynajmniej
wymienione poniżej osoby i specjalności zawodowe podczas każdej sesji leczenia
hiperbarycznego.
A) komory wielomiejscowe:
1 Kierownik Medyczny
1-3 Lekarzy
1 Pielęgniarka
1 Operator KomoryB) Komory jednomiejscowe:
1 Kierownik Medyczny
1 Pielęgniarka lub atendent
Przeznaczenie oraz funkcje każdej z tych osób powinny być takie, jak wyjaśnionopowyżej. Inne rodzaje personelu powinny być obecne opcjonalnie, zgodnie ze
specyficzną charakterystyką każdego centrum i jego potrzebami.

32

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO

Aneks 1A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

9 - Połączona podkomisja medyczna ECHM i EDTC
Ta komisja powinna działać na bazie zadań wymienionych powyżej. W jej skład
wchodzą dwaj przewodniczący podkomisji do spraw edukacji i szkolenia ECHM oraz
– odpowiednio - medycznej podkomisji EDTC. Dodatkowo dwu do trzech członków
powinno być wyznaczonych przez przewodniczącego na podstawie ich specjalnychkompetencji i doświadczenia w zakresie jednego z wybranych tematów. Jako
przewodniczący, każdy reprezentuje specjalną podkomisję, wszelkie większe zmiany
lub decyzje muszą być przedyskutowane w czasie posiedzeń podkomisji zanim
zostaną przedstawione na spotkaniach – odpowiednio - EDTC i ECHMKażdy z krajów zainteresowany kursami szkoleniowymi uznanymi/zatwierdzonymi
przez EDTC/ECHM powinien być reprezentowany przez osobę zatwierdzoną przez
wszystkie odnośne władze z zakresu medycyny hiperbarycznej. Zwykle powinien tobyć krajowy przedstawiciel ECHM i/lub krajowy medyczny reprezentant EDTC.
Przedstawiciele EDTC oraz ECHM reprezentujący każdy kraj powinni wyznaczyć
krajowego koordynatora programów nauczania, który mógłby być członkiem
podkomisji, lub być w tym celu wydelegowany (na przykład do Ministerstwa Zdrowia
lub innego ciała naukowego obejmującego wszystkie aspekty medycyny
hiperbarycznej). Krajowy Koordynator powinien być zobowiązany do nadzorowania
krajowych programów, procedur certyfikacji oraz statusu kierowników kursów.
W celu wzmocnienia wiarygodności certyfikacji oraz pomocy osobom, które jeszcze
nie mają doświadczenia niezbędnego dla stworzenia dobrego systemu ocen,Połączona Podkomisja Medyczna powinna utworzyć pulę pytań wielokrotnego
wyboru z szablonem wyboru, w głównych językach europejskich. Powinna ona byćdostępna dla wszystkich członków. Szablon odpowiedzi powinien być wykonany
przez grupę międzynarodową, wyznaczoną przez Połączoną Podkomisję Medyczną.
Podkomisja może również certyfikować krajowy konspekt lub kurs edukacyjny, jeśli
to jest wymagane przez organizatorów, wspomagając krajowe towarzystwa i inneośrodki decyzyjne w celu uzyskania akceptacji Ministerstwa Zdrowia oraz nadzoru
specjalistycznego.
Korespondencja:
Jordi Desola, MD,PhD
Chairman
Educational Subcommission of the E.C.H.M.
FAX: +34-934-503-736
E-Mail: cris@comb.es
Jurg Wendling, MD
Chairman
Medical Subcommission of the E.D.T.C.
FAX: +41-323-223-839
E-Mail: mail@wendling.ch

Maj 2004

33

Aneks 1

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY(Ta strona celowo została pusta)

34

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO

Aneks 2A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Aneks 2 – ECHM Zalecenia dotyczące bezpieczeństwa w wielomiejscowych
komorach hiperbarycznych 1998 (aneks informacyjny)

ZALECENIA E C H M DOTYCZĄCE BEZPIECZEŃSTWA W
WIELOMIEJSCOWYCH KOMORACH HIPERBARYCZNYCHECHM Recommendations for Safety inmultiplace medical hyperbaric
chambers

Coordination and Correspondence :D. MATHIEU,
Service d'Urgence Respiratoire,de Réanimation Médicale et de Médecine hyperbare Hôpital Calmette- CHRU - 59037 LILLE - FRANCE
Tél : 03.20.44.54.91
Fax : 03.20.44.50.94
E-mail : dmathieu@chru-lille.fr

Maj 2004

35

Aneks 2

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY(Ta strona celowo została pusta)

36

Maj 2004

Aneks 2

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

1 - WYTYCZNE

1

1.1 – Zakres obowiązków
1.2 – Ocena ryzyka
1.3 – Lista odnośnych dokumentów
1.4 – Priorytety
2 – POSTĘPOWANIE I ORGANIZACJA
2.1 – Osoby odpowiedzialne
2.2 – Dokumentacja uzupełniająca

2
2
3* Podręcznik bezpieczeństwa
* Instrukcja wyposażenia komory hiperbarycznej* Zapis przeglądów
* Podręcznik procedur kompresji i dekompresji* Codzienny log sprężeń personelu

3
3
3
3
3

2.3 – Szkolenie personelu/ wydolność zdrowotna
2.4 – Współpraca z innymi ośrodkami pomocy doraźnej
2.5 – Plakaty o treściach z zakresu bezpieczeństwa w miejscu

34
4

3 - WYPOSAZENIE
3.1 – Konstrukcja komory hiperbarycznej* Komora ciśnieniowa* Architektura* Układy elektryczne* Instalacja dystrybucji gazów* Pomiary, analizy, zapisy* Systemy gaszenia pożaru
* Maski oddechowe* Stanowisko dla atendenta
3.2 – Konstrukcje budynków* Patients access* Połączenie ze szpitalem* Zabezpieczenia przeciwpożarowe* Magazynowanie gazów, pomieszczenie dla sprężarek,
instalacja dystrybucji gazów* Certyfikaty dopuszczające sprzęt do pracy w wysokim ciśnieniu
3.3 – Schemat postępowania* Wykaz algorytmów* Kontrole jakości powietrza* Algorytmy postępowania* Ćwiczenia ratownicze

Maj 2004

1
1
1
2

4
4
4
4
5
5
6
6
6
6
7
7
7
7
7
7
8
8
8
8
8

37

Aneks 2

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

4 – OPERACJE

94.1 – Obsługa* Liczba i rola personelu* Polityka bezpieczeństwa pacjentów pod ciśnieniem
4.2. Przygotowanie pacjentów / nadzór* Informacja dla pacjentów* Przygotowanie medyczne* Przygotowanie praktyczne
5 – WNIOSKI

38

9
9
9
9
9
9
10
10

Maj 2004

Aneks 2

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPYZALECENIA E C H M DOTYCZĄCE BEZPIECZEŃSTWA W
WIELOMIEJSCOWYCH KOMORACH HIPERBARYCZNYCH

1-ZASADY
1.1-Zakres obowiązków
Celem tego dokumentu nie jest tworzenie nowych reguł, standardów czy przepisów w
zakresie bezpieczeństwa H B O. Istnieją one w różnych formach w różnych krajach. Lista
tych głównych, międzynarodowych przedstawiona jest dla porównania poniżej.
Dokument ten ma być przewodnikiem dla każdego, kto zarządza i odpowiada za kontrolę
wszystkich niezbędnych środków bezpieczeństwa w trakcie HBO.

1.2 Ocena ryzyka
Aby upewnić się czy podjęte środki ostrożności są odpowiednie do sytuacji należy dokonać
oceny ryzyka. Zależy to od rodzaju instalacji hiperbarycznej, pacjentów i wskazań do leczenia
a także liczby ekspozycji przeprowadzanych na pewnym stałym poziomie w ośrodku
hiperbarycznym.
Nie udzielimy odpowiedzi na wszystkie pytania, gdyż dokument ten jest tylko
przewodnikiem. Każdy ośrodek hiperbaryczny musi ustalić dopuszczalny, akceptowalny
poziom ryzyka, poprzez odpowiednie działania, aby wyeliminować ryzyko i zmniejszyć tonieuniknione.

1.3 Lista dokumentów do odniesienia
Wytyczne europejskie:
CEN Zestawy medyczne:
CEN Komory ciśnieniowe:
CEN Poziom hałasu w pracy:
CEN Czynniki chemiczne:
CEN Układy elektryczne / środow. wybuchowe
CEN Urządzenia elektryczne /porażenie prądem

93/42/CE
97/23/CE
86/188/CE
98/24/CE
94/9/CE
73/23/CE

4 czerwca 1993
29 maja 1997
12 maja 1986
07 kwietnia 1998
23 marca 1994
19 lutego 19931

Maj 2004

39

Aneks 2

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPYStandardy :Standardy jakości powietrza (powietrze medyczne, powietrze do
oddychania...)ASME PVHO
1998
NFPA
1998
UHMS (Monoplace 1991 and Multiplace 1994 - HBO Chamber Safety)
ECHM (Training standard) 1997

Inne dokumenty:

Wiele niezależnych ośrodków stworzyło przepisy lub zasadybezpieczeństwa dla systemów, hiperbarycznych i nurkowych, któremogą być wykorzystywane przez podobieństwo do oceny komór
hiperbarycznych dostępnych do leczenia ludzi (Bureau Véritas,
Germanishe Lloyd, Lloyds, DNV,...)

1.4 Priorytety
Jednym z zadań osoby zarządzającej ośrodkiem hiperbarycznym jest ustalenie oraz kontrola
taktyki bezpieczeństwa w pracy dla atendentów oraz pacjentów. Podział odpowiedzialności
powinien być jasno sprecyzowany i przedstawiony personelowi.
Sprzęt wykorzystywany w leczeniu HBO szczególnie sprzyja generowaniu ryzyka zarówno
dotyczącego personelu jak i pacjentów, dlatego, niektóre konstrukcje i standardy zachowań
powinny obejmować kontrolę sprzętu oraz nadzór nad zachowaniami, a w przypadku
jakichkolwiek zmian sprawdzone na tym sprzęcie. Ten akapit omawia zabezpieczeniepożarowe i systemy rozprzestrzeniania pożaru.
Procedury operacyjne muszą być określone, rozpowszechnione i zarejestrowane.

2 – ZARZĄDZANIE I ORGANIZACJA
2.1 Osoby odpowiedzialne
Do obowiązków osoby zarządzającej Centrum Hiperbarycznym należy organizacja systemu
bezpieczeństwa w ośrodku i określenie w formie pisemnej podziału obowiązków:- Wyposażenie, jego konserwacja i nadzór (począwszy od dostarczaniasprężonych gazów do komór, panel kontrolny, wyprowadzenie gazów sprzęt dogaszenia pożaru na zewnątrz oraz wewnątrz komór),- Prowadzenie sesji i monitorowanie operacji,- Informacja dla pacjentów, nadzór nad rzeczami osobistymi wnoszonymi do
komory.

2

40

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO

Aneks 2A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

2.2 – Dokumentacja uzupełniająca
* Podręcznik o zasadach bezpieczeństwa
Podręcznik o zasadach bezpieczeństwa jest przygotowany i podpisany przez osobę
zarządzającą ośrodkiem i powinien zawierać wszystkie niezbędne informacje konieczne do
bezpiecznego przeprowadzenia sesji hiperbarycznej, włącznie z zakresem obowiązków
personelu. Z treścią podręcznika o zasadach bezpieczeństwa powinien zapoznać się każdy,szczególnie nowo zatrudnieni pracownicy.
* Paszport komory hiperbarycznej (As built)
W dokumencie tym powinny być zawarte wszystkie informacje dotyczące instalacji,
schematów budowy, wszystkie certyfikaty z listą i datami ważności łatwe do sprawdzenia,
podstawowe procedury operacyjne, program przeglądów zalecany przez producenta i rejestr
wszystkich zmian w wyposażeniu.
* Rejestr przeglądów
Wg zaleceń producenta, do rejestru przeglądów należy wpisywać wszystkie działania ekip
technicznych, w szczególności oficjalne inspekcje, ponowne certyfikacje a także wymianyczęści. Pominięte przeglądy, awarie również powinny również widnieć w tym rejestrze.
* Podręcznik procedur kompresji i dekompresji
Wszystkie profile kompresji/dekompresji stosowane w leczeniu należy uporządkować irozpoznawać zgodnie z opisem. Obejmuje on również procedury dekompresyjne personelu
sprężanemu wraz z pacjentami.
Również każda zastosowana procedura ratownicza z udziałem atendenta taka jak kompresja(dośluzowanie), dekompresja (ewakuacja) lub rekompresja (przy objawach DCI) powinna być
zawarta w tym dokumencie.
* Codzienny plan sprężeń personelu
Zapis ekspozycji powinien zawierać dane o sprężeniach indywidualnych personelu arównocześnie w osobistym log book-u otrzymanym przez każdego pracownika od
pracodawcy.

2.3 – Szkolenie personelu / Stan zdrowiaKażda osoba poddawana sprężeniu musi być zdolna do takiego sprężenia. Wynika to ze
wskazań medycznych. Wskazana jest coroczna kontrola podstawowych badań medycznych.
Konieczne jest świadectwo zdrowia poświadczone wpisem do osobistej książki log book.
Zakres badań musi spełniać międzynarodowe normy. W innym przypadku świadectwo
zdrowia musi wystawić i potwierdzić lekarz zakładowy.
3
Maj 2004

41

Aneks 2

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

2.4 – Współpraca z ośrodkami pomocy doraźnej
Zaleca się spotkania z ekipą strażacką i omówienia działań na wypadek pożaru na zewnątrz
bądź wewnątrz komory.

2.5 – Plakaty o treściach z zakresu bezpieczeństwa
Poza zakładem, gdzie potrzebne są informacje dotyczące bezpieczeństwa, odpowiednieplakaty powinny przypominać pacjentom i personelowi zasady bezpieczeństwa (strefa dla
niepalących, rzeczy osobistych zakazanych w komorze, maksymalne wartości tlenu
dopuszczalne w komorze a także działania w sytuacji wartości alarmowych…)
W komorze powinny być zawarte jasne informacje czytelne dla atendenta (funkcje zastawek,
pozycje, diagramy instalacji, sprzęt ratowniczy...)3 - WYPOSAŻENIE
3.1 – Konstrukcja komory hiperbarycznej* Komora ciśnieniowa
Specjalistyczne konstrukcje i przepisy nadzorcze dotyczące komór ciśnieniowych są
zgodne z innymi przepisami krajowymi. Po roku 2002, europejskie przepisy dla
komór ciśnieniowych zostały usystematyzowane zgodnie Bern dyrektywą: CEN
Pressure vessels, 97/23CE, z dnia 29 Maja 1997.
* Architektura
Podstawowym warunkiem jest, aby liczba przedziałów w komorze umożliwiała wsytuacji awaryjnej rozpoczęcie leczenia w komorze i uzyskanie wsparcia z zewnątrz.
Minimum to dwa przedziały, gdzie w jednym panuje ciśnienie atmosferyczne
umożliwiające dostęp do wnętrza komory. Dopuszczalna jest dekompresja personelu
wewnątrz takiej śluzy według procedur, celem przedostania się do przedziału
głównego.
Dostęp personelu do głównego przedziału komory jest priorytetem, dlatego należy
zrobić wszystko, aby go ułatwić, kiedy istnieje taka konieczność. Wiele komór
szczególnie tych projektowanych dla nurków nie spełnia tych wymogów. Ponadto
stanowi to zagrożenie w trakcie ratunkowej ewakuacji.
442

Maj 2004

Aneks 2

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY* Układy elektryczne
Elektryczność stwarza dwa zagrożenia: porażenie prądem i pożar.
Porażenie prądem- zapobieganieKażde urządzenie elektryczne, z którym może zetknąć się pacjent musi byćzabezpieczone, zgodnie z przepisami dla urządzeń medycznych, aby zminimalizować
ryzyko porażenia prądem.
Aby zminimalizować ryzyko porażenia prądem w środowisku o dobrychwłaściwościach przewodzenia, każde urządzenie elektryczne, w komorze stanowiące
wyposażenie komory lub narzędzie musi być zabezpieczone, (CEN Urządzenia
elektryczne, porażenie prądem, 73/23/CE, z dnia 19 lutego 1993).
Zabezpieczenia ppożOgień w komorze może być wywołany bądź przez przegrzanie przewodników (krótki
obieg) bądź iskrę. Z powodu wysokiego ciśnienia parcjalnego tlenu w środowisku
podwyższonego ciśnienia powietrza ogień rozprzestrzenia sie bardzo szybko.
Dlatego:Wszystkie przewody elektryczne powinny należeć do kategorii: M2
Każde urządzenie zbudowane tak, aby iskra nie spowodowała pożaru.
Urządzenia nie zaprojektowane specjalnie do pracy w komorze powinny uzyskać
walidację dopuszczającą je do pracy w sprężonym powietrzu przez osobę
kompetentną, która oceni stopień ryzyka pożaru w czasie codziennego użytkowania
a także w sytuacjach awaryjnych.
Prostym sposobem zminimalizowania zagrożenia jest dobór sprzętu elektrycznego
zgodnie z wymogami CE dopuszczającymi do wykorzystania w środowiskułatwopalnym i wybuchowym. CEN Urządzenia elektryczne, środowiska
wybuchowe, 94/9/CE, z dnia 23 marzec 1994.
* Układy dystrybucji gazów
Przepisy dotyczące układów dystrybucji gazów powinny być zgodne z przepisami
dotyczącymi komór ciśnieniowych.
Tlen i gazy o wysokim stężeniu tlenu (FO2 > 0.25), w układzie wymagają specjalnychzabezpieczeń (poprzez maksymalne dopuszczalne zmniejszenie ciśnienia w układachdystrybucji gazów, sprzęt musi być kompatybilny, oczyszczony w czasie instalacjiprzez kompetentną osobę). W układzie tlenowym należy zastosować zastawkę
kulową. Każde pomieszczenie, w którym gromadzone są gazy wymaga odpowiedniej
wentylacji i urządzeń alarmujących wyciek gazu. (wysoki poziom tlenu).
Podłączania butli do układu dokonuje wykwalifikowany personel.
5
Maj 2004

43

Aneks 2

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY* Pomiary, analizy, zapisy...
Kalibracja liczników/zegarów to część programu przeglądów. Należy to wykonywać
w równych odstępach czasu i zapisywać w rejestrze przeglądów.
Należy odnotowywać profile ciśnień i zawartość tlenu w atmosferze.
* Systemy gaszenia pożarów
System ppoż. obejmuje: ręczny zestaw wykorzystywany przez atendenta w komorze,układ spryskiwaczy uruchamiany niezależnie wewnątrz i zewnątrz komory. Zastawki
nadmiarowe (wewnątrz i zewnątrz) których zadaniem jest zapobieżenie zalaniu poskończonej akcji gaśniczej.
Element zapobiegania pożaru stanowi możliwość szybkiej dekompresji i ewakuacji aw tym samym czasie efektywne chłodzenie płonących materiałów oraznatychmiastowe zmniejszenie ciśnienia parcjalnego tlenu do około 0.2 bar. Zaleca sięściśle opieczętowanie zastawki szybkiej dekompresji regulowanej z zewnątrz komory.
* Maski oddechowe
Nadzwyczaj ważne jest, aby w razie pożaru odciąć dopływ tlenu z zewnątrz, a maski
oddechowe powinny być dostępne dla wszystkich w komorze. Dodatkowo wskazana
jest maska dla atendenta obecnego w komorze.
Niewiele można zrobić dla ochrony przewodów dostarczających gazy do masek,
powinny być one wykonane z materiałów trudno palnych i można jedynie zastosować
zraszanie/polewanie wodą.
* Atendent wewnątrz komory
Szczególną uwagę należy zwrócić producentowi na łatwość obsługi i pełne
bezpieczeństwo w komorze. Odpowiednie oznakowania wskazujące obieg gazów
funkcje zastawek i ich pozycje. Przy użyciu toru wizyjnego, należy kontrolować ichpołożenie i jakość obrazu. Podwójny system łączności, dobrej jakości, umożliwiający
stały kontakt z atendentem. Linia telefoniczna łącząca panel kontrolny ze
stanowiskiem atendenta.
Redukcja poziomu hałasu wywołanego rozprężaniem gazów poprzez odpowiednie
metody.

6

44

Maj 2004

Aneks 2

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

3.2 – Konstrukcja budynków* Dostęp dla pacjentów
Poza miejscem dla pacjentów, należy również zwrócić uwagę na pomieszczenie
przygotowawcze, gabinet badań i pokierowania na obszarze systemu szczególnie,
kiedy dotyczy pacjentów intensywnej terapii.
* Połączenie ze szpitalem
Ponieważ wiele wskazań do leczenia HBO dotyczy pacjentów intensywnej terapii,
którzy wymagają specjalnej aparatury i transportu, te ośrodki, które decydują się na
leczenie takich pacjentów muszą zapewnić odpowiednie połączenia szpitala z centrum
hiperbarycznym. Również w zakresie możliwości wykonania badań medycznych jak ilaboratoryjnych.
* Zabezpieczenie ppoż.
Zagrożenie pożarowe w ośrodku hiperbarycznym związane jest z magazynowaniem
gazów, wykorzystywaniem tlenu w układach, komorach, co dla dla pewnych wskazań
do dekompresji w warunkach ewakuacji może być śmiertelne dla pacjentów(zatorowość tętnicza, DCI, niektóre przypadki zatrucia, CO...). Również w takich
przypadkach może stanowić zagrożenie dla atendentów.
Plan ewakuacyjny należy przygotować z pomocą brygady pożarniczej uwzględniając
specyficzne środowisko i odpowiednio do tego opracować procedurę.
Muszą być omówione wszystkie kroki dotyczące gaszenia pożaru.
* Magazyn gazów, sprężarkownia, system dystrybucji gazów...
Ogromne znaczenie ma fakt możliwości utrzymania ciśnienia na pewnym stałym
poziomie, a wentylacja nie powinna być przerywana na dłużej niż kilka minut. Wzwiązku z tym system dostarczania gazów musi być tak zaprojektowany, aby w razie
awarii nie przerywać terapii. Można to uzyskać poprzez magazynowanie gazów,sprężarki awaryjne, awaryjne źródła energii... Dokument powinien przedstawiać ocenę
ryzyka i wyznaczać kierunki działań. Odpowiednie procedury awaryjne powinny
stanowić część szkolenia personelu.
* Sprzęt dopuszczony do pracy w warunkach podwyższonego ciśnieniaSprzęt przeznaczony do pracy w wysokim ciśnieniu powinien być specjalnie do tegocelu przeznaczony i oznaczony. Producent sam lub razem z użytkownikiem powinni
przetestować sprzęt do celów, do jakich zostanie przeznaczony.
7
Maj 2004

45

Aneks 2

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Lista sprzętu powinna być częścią podręcznika bezpieczeństwa. Przykład: smary
wykorzystywane w wózkach szpitalnych powinny być niepalne, a rzeczy prywatne
pozostawione na zewnątrz…
Każda nowa rzecz wprowadzona do komory musi być sprawdzona przez kompetentną
osobę, która poświadczy możliwość wykorzystania urządzenia w atmosferze
wysokiego ciśnienia, ostatecznie wg specjalnych zaleceń lub przepisów
bezpieczeństwa załączonych przez producenta bądź na specjalną prośbę
udostępnionych.

3.3 – Plan postępowania* Schemat dla działań operacyjnych
W instrukcji obsługi dostarczonej przez producenta instalacji, powinien znajdować się
odpowiedni przewodnik wskazujący plan przeglądów. Manager instalacji zatwierdza
plan przeglądów w podręczniku bezpieczeństwa.
Należy korzystać tylko z niektórych produktów i części zapasowych
rekomendowanych przez producenta (np. nawilżacze kompatybilne z tlenem).
* Nadzór nad jakością powietrza.
Częstość kontroli jakości powietrza zależy od typu używanej sprężarki, filtrów iaktywności centrum hiperbarycznego. Powinna być ustalona przez producenta gazów izapisana w podręczniku bezpieczeństwa.
* Algorytmy postępowania
Wszelkie przeglądy przeprowadzane przez techników należy umieścić w rejestrze i
podpisane przez osobę odpowiedzialną.
Zapisy należy pozostawić dostępne dla personelu, aby raportować wszelkie awarie idziałania naprawcze.
* Działania ratownicze
Manager systemów powinien przykładać szczególną uwagę do działań z zakresu
bezpieczeństwa, zwłaszcza zapobiegania i gaszenia pożarów, w których każdy z
personelu uczestniczy, a jego udział odnotowany zostanie w operacyjnym log-booku.

846

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO

Aneks 2A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

4 -OPERACJE
4.1 - Obsługa* Liczba i zadania personelu
Do zadań w czasie każdego sprężenia należą:Nadzór nad leczeniem (aspekt medyczny oraz bezpieczeństwo zabiegów),
Praca komór,
Zabezpieczenie pacjentów pozostających pod ciśnieniem,
Zabezpieczenie ratunkowe w atmosferze wysokiego ciśnienia, jeśli konieczne.
Zależnie od rodzaju ośrodka, różna jest liczba niezbędnego minimum personelu dla
równocześnie używanych komór ciśnieniowy. Wskazana jest liczba minimum 3 osób
personelu na zewnątrz (Odpowiedzialny lekarz, atendent wewnątrz komory oraz
pomoc ratownicza).
Każdy z zespołu zabezpieczający kompresję musi być zdrowy i zdolny do sprężenia.
* Zasady obecności atendentów po ciśnieniem
Obecnie powszechnie praktykuje się, aby atendenci nie towarzyszyli pacjentowi w
czasie całej sesji hiperbarycznej. Wprowadza się ich dopiero po sprężeniu bądź w
przypadku doświadczonych pacjentów unika wprowadzania w ogóle.
Strategia zabezpieczenia pacjenta pozostającego pod działaniem podwyższonegociśnienia powinna być jasno sprecyzowana w podręczniku o zasadach bezpieczeństwa.
Informacje dla takich pacjentów powinny być jasno sformułowane i wyjaśniające
postępowanie w drobnych sytuacjach awaryjnych oraz w sytuacji przecieku tlenu pozamaskę.

4.2 – Przygotowanie pacjenta / nadzór* Informacja dla pacjentaTreść i procedury informacyjne dla pacjenta należy jasno ustalić, w formie ulotki lub
dokumentu przekazanego pacjentowi, przy ekspozycji. Osobę odpowiedzialna za
informacje oraz kopie dokumentu należy załączyć w podręczniku bezpieczeństwa.
* Przygotowanie medyczne
Przed wprowadzeniem do komory, u każdego pacjenta należy ocenić stan zdrowia,
szczególnie, jeśli są hospitalizowani bądź posiadają opatrunki.
9

Maj 2004

47

Aneks 2

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY* Przygotowanie praktyczne
Wskazane jest ustalenie taktyki w zakresie ubioru, wyposażenia łóżek, kontroli
personelu. Należy przyjąć, że pacjent posiada minimum rzeczy osobistych i otrzymuje
przynajmniej bluzę jako wierzchnie okrycie. Bluza wykonana jest z materiałów
trudnopalnych (bawełna). W związku z tym należy zapewnić dostęp do szatni dlakażdego pacjenta.

5-WNIOSKI
W zasadzie pozostaje niewiele problemów konstrukcyjnych nierozwiązanych, jeżeli
producent systemów HBO ma świadomość bezpieczeństwa a nabywca gotów jest
zainwestować w systemy bezpieczeństwa. Większość problemów związanych z
bezpieczeństwem HBO związanych jest z procedurami i środkami bezpieczeństwa w
codziennej pracy.
Środki bezpieczeństwa są pod bezpośrednim nadzorem personelu. Powinien on dobrzepamiętać naczelnej zasadzie bezpieczeństwa; on (ona) powinna przejść wstępne przeszklenie,postępować zgodnie z podręcznikiem bezpieczeństwa oraz otrzymać ścisłe wytyczne
dotyczące postępowania w czasie sesji HBO.
Postępowanie, po określeniu tej taktyki w podręczniku bezpieczeństwa, należy również
upewnić się, co do odpowiedniego odbiorcy. To wymaga osobistego zaangażowania iczęstych kontroli personelu.

1048

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO

Aneks 3A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Aneks 3 – COST B14 Zespół Roboczy «Aspekty Techniczne» Raport Końcowy 2001
(aneks informacyjny)

WG Technical Aspects: Prezentacja
wyników pracy
By wysunąć do przodu rozwój europejskiej normy dla ośrodków hiperbarycznych, COST B14
Zespołu Roboczego «Techniczne Aspekty» prowadziły analizę ryzyka, posługując się
formatem europejskiej Normy “Medyczne Urządzenia - Analiza Ryzyka” (EN 1441).
Głównym celem było wykazanie potrzeby opracowania normy, przez zidentyfikowanie
wszystkich zagrożeń związanych z użyciem jakiejkolwiej instalacji hiperbarycznej. Do tegocelu wykorzystano Aneks C normy EN 1441.
Przedstawiono pięć różnych typów ryzyka:• Narażenie związane z energią: elektryczność, ciepło, siła mechaniczna, ciśnienie• Narażenie biologiczne: zanieczyszczenie, toksyczność, obecność pirogenów• Narażenie związane ze środowiskiem: nieodpowiednie zaopatrzenie w energię albośrodek chłodzący, niezgodność z innymi urządzeniami• Narażenie związane z użyciem urządzenia: nieodpowiednie instrukcje obsługi,nieodpowiednia specyfikacja dodatków, użycie sprzętu przez niewykwalifikowany
personel)• Narażenie związane z narastającym zagrożeniem związanym z awarią,utrzymaniem i starzeniem się (nieodpowiedniość charakterystyki pracy dlazamierzonego użycia lub nieodpowiednie utrzymanie)
W celu przygotowania wszechstronniejszego dokumentu, jako uzupełnienie do tego
identyfikowania ryzyk, dokumentowano także opis metody EN 1441 dotyczącej analizy
funkcjonalnej.
Wyniki, które można znaleźć w aneksie, to lista wszystkich ryzyk związanych z
funkcjonowaniem ośrodka HBO. Każdy typ ryzyka jest zidentyfikowany z jegokonsekwencjami dla pacjenta (P), towarzyszącego personelu (A) i operatorów (O).
Każde zidentyfikowane ryzyko może mieć dodatkowe implikacje albo wprowadzić inny typ
ryzyka i dlatego są umieszczone w spisie w kolumnie odsyłacza.
Przedstawiona praca nie stanowi listy wyczerpującej wszystkie możliwe zagrożenia. To jest
pierwszy krok, który powinien przynieść nas bliżej do procesu normalizacji. Te wyniki mogą,dlatego być zintegrowane do kontynuowanego procesu normalizacji, jak również wytyczające
potrzebę dla przyszłej pracy Zespołu Roboczego «Aspekty Bezpieczeństwa».
Te działania były pierwszym krokiem procesu, krtóry musiał być zrobiony i stanowią
dokonanie Zespołu Roboczego «Aspekty Techniczne».
W imieniu członków WGT.
Robert HOUMAN
Sekretarz

Maj 2004

49

Aneks 3

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

C2: Kwalifikacja czynników ryzyka podczas leczenia tlenem hiperbarycznym
PozycjaŚrodowisko

Lokal

Struktura

Zagrożenie lub typ błędu
Konsekwencje
Strefa trzęsienia ziemi
Zawalenie się ścian

P
X

A
X

O
X

Wysokie ryzyko powodzi

Zalanie otoczenia komór

X

X

X

Wysokie ryzyko
zanieczyszczenia

Zła jakość sprężonego powietrza X

X

Pomieszczenie
niedopasowane do
komoryBrak przestrzeni dlapomieszczeń
dodatkowych

Utrudniony dostęp dla pacjentów X

X

X

4, 6

Zła organizacja

X

X

X

4

Zły fundament

Zawalenie się struktury

X

X

X

Błędy w konstrukcji i
uszkodzenia:- płyt stalowych;- wykute kawałki;- przepierzeń;- zaokrąglonych końców;- otwory ścienne;- przedział medyczny.

Zawalenie konstrukcji –pękniecie - eksplozja podciśnieniem

X

X

X

4, 6

Pożar – eksplozja

X

X

X

2, 4

Iskra elektrycznaPożar – eksplozja

X

X

X

4

Iskra elektrostatycznaPożar – eksplozja

X

X

X

4

Iskra od tarcia
mechanicznegoPożar – eksplozja

X

X

X

4

Wadliwe funkcjonowanie
systemu p-poż.

Brak możliwości gaszenia pożaru X

XX

4, 5, 6

Układy elektryczne Zwarcie- układu oświetlenia;- urządzęń elektrycznych- systemu komunikacji.

Ochrona p-poż.

50

Ref.

3, 4

Maj 2004

Aneks 3

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Systemsprężonego
powietrza

Wadliwe funkcjonowanie

Niepoprawny protokół kompresji
lub dekompresji

XX

3, 5, 6

Systemy tlenowe

Brud wewnątrz obiegu

Eksplozja

X

X

X

Wysokie ciśnienie

Eksplozja

X

X

X

Rdza wewnątrz rur

Eksplozja

X

X

X

Gromadzenie wewnątrz
komoryEksplozja

X

X

X

Wysoka temperatura w
obieguEksplozja

X

X

X

Wadliwe smarowanie

Eksplozja

X

X

X

Wadliwa uszczelka

Eksplozja

X

X

X

P

A

O

C3 : Zagrożenia biologiczne
Pozycja

Zagrożenie lub typ
błęduKonsekwencje

Ref.

1 – Ryzyko związane ze sprzętem: komory i projety części ciśnieniowych orazich produkcja
Wzrost ciśnienia ponadciśnienie robocze
Wzrost ciśnienia ponadciśnienie zaplanowane
Tempo presuryzacji zbyt
szybkie
Zbyt szybka dekompresja
Farba pokrywająca
komorę
Właściwa
wentylacja komory
Reduktory
Wylot gazów

Hałas

Maj 2004

Niewłaściwy typSkażenie atmosfery w
komorze
Niemożność otwarcia /swobodny wypływ
Nieprawidłowy wymiar /brak osłony / niewłaściwe
umiejscowienie dla
uniknięcia gromadzenia
02
Zagrożenie zdrowia

Uszkodzenie struktury

X

X

Choroba dekompresyjna

X

X

Wzrost temperatury w komorze

X

X

Choroba dekompresyjna, urazciśnieniowy płucSkażenie środowiska komory

X

X

X

X

2, 5,
6
2, 5,
6
4

Niemożność dokończenia sesji

X

X

4, 6

Uszkodzenie komory, eksplozja,pęknięcie
Hałas / niepotrzebna wentylacja/ urazy z zassania / blokada

X

X

Utrata słuchu

X

X

X

2, 5,
6
5, 6

4
4, 6

X

X

51

Aneks 3

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

2 – Ryzyko związane ze sprzętem: Gazy oddechowe
Gazy medyczne
Czystość gazów
Czystość
powietrza
Pobór powietrzaprzez sprężarkę
Sprężarka
wysokiegociśnieniaSprężarka
niskiego ciśnienia
Czystość tlenu
Tlen ciekły
Czystość heluJakość gazów
kalibracyjnych
Mieszanie gazów
Mieszanie gazówWłaściwe oznaczenie, typ Zatrucie / hipoksja
i czystość
Zanieczyszczenie
Zatrucie personelu wewnątrz /hipoksja / pożar
Zanieczyszczenie
Zatrucie personelu wewnątrz /hipoksja / pożar
Niewłaściwa pozycja
Zanieczyszczenie atmosfery(wysokość, itp.)
Zanieczyszczenie
Zatrucie personelu komory
powietrzaXX

4, 5, 6

X

X

4

X

X

4

X

X

2

X

X

2

Zanieczyszczenie
powietrza
Zanieczyszczenie

X

X

2

Zatrucie personelu wewnątrz,hipoksja, pożar
Pozycja / odległość /Zagrożenie / wyczerpanie
czystość
gazów / pożar
Zanieczyszczenie
Zatrucie / personelu, hipoksja /pożar
Niewłaściwa specyfikacja Nieprawidłowe analizy

X

X

4

Wysoki poziom tlenu

X

Wysokie stężenie
parcjalne azotu

Zatrucie personelu komory

Mózgowa / płucna toksyczność
tlenu
Narkoza azotowa

X
X

X

X

X

X

4, 5, 64, 5, 6X

3 – Ryzyko związane ze sprzętem: urządzenia oddychowe i system rur
Reduktory

Uszkodzenie otwierania /swobodny wypływ

BIBS

Zanieczyszczony / złedopasowanie / przeciek.
Opory oddechowe
Złe działanie

Regulator
przepływu BIBS

Substancje alergizujące
Przenoszenie choróbzakaźnych

Uszkodzenie aparatu
oddechowego (BIBS-u),
instalacji oraz uraz pacjenta
Wzrost ppO2 w komorze.
Ryzyko pożaru. Chory nie
otrzymuje 100% O2
Uraz z zassania, spadekciśnienia
Reakcje alergiczne
Infekcje skórne, oskrzelowopłucne lub choroby uogólnione

X

X

X

4, 5

X

X

X

4, 5

X

2, 4, 6X
X

4, 5

4 – Ryzyko związane ze sprzętem: Akcesoria / inne
Plastik
Niewłaściwe
materiały/meble
OświetleniekomoryGłośnikiŹródło ciepłaGaśnice52

Niewłaściwy dlaśrodowiska komory
Wyładowanie
elektrostatyczne,
zadymienie przy pożarze
Zbyt gorące, nie dajewystarczającego
oświetlenia
Zwarcie elektryczne
Przegrzanie
Niewłaściwy typPożar, skażenie

X

X

4, 6

Pożar

X

X

X

4, 6

Źródło ognia/ciepła. Trudności
przy procedurach medycznych.

X

X

X

2, 4, 5

Iskra / pożar
Ryzyko pożaru, oparzenia
Nie funkcjonują na danejgłębokości, zanieczyszczają
atmosferę.

X
X
X

X
X
X

X
X
X

2, 4, 64
5

Maj 2004

Aneks 3

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Miejscedołądowywaniaurządzeń
elektrycznych
Niezabezpieczone
kable, przewody

Zadymienie, wyładowanie Porażenie prądem, pożar
elektryczne Ciepło

X

X

X

4

Pułapka, łukelektryczny/pożar

X

X

X

4

Brak funkcjonowania/zbyt Zanieczyszczenie / Ryzyko
wysokie nastawypożaruHipoksja / Zatrucie
Nieprawidłowy poziom
Iskry / Pożar / Dyskomfort
bezpieczeństwaUraz dla personelu
Barotrauma / Ciepłowewnątrz komory
Uraz dla personelu
DCIwewnątrz komory
Zanieczyszczenie
Pożar

X

X

X

5, 6

X

X

X

6

X

X

5, 6

X

X

5, 6

X

X

X

4

Zły nadzór nad czystością Zanieczyszczenie, Pożar,Eksplozja
ZanieczyszczeniePożar,

X

X

X

4, 6

X

X

Największe pojedynczeźródło wypadków / PożarUrazy / Pożar

X

X

Zanieczyszczenie

Zanieczyszczenie atmosfery,uszkodzenie szyb w bulajach

X

X

4

Niewystarczająca
objętość / Czystość

Niemożność walki z ogniem w
Xwarunkach zwiększonej ilości O2/ Zanieczyszczenie / ChorobyX6Porażenie elektryczne

5 – Ryzyko związane z pracą komory
Alarmy na panelu
kontrolnym
Kontrolawilgotności
Tempo kompresji
Tempo
dekompresji
Nieprawidłowa,brudna odzież
Brud, kurz,
zanieczyszczenie
Zakazane
substancje
Zakazany sprzęt /Substancjewewnątrz komory
Nieprawidłowe
chemiczne środki
czyszczące
Dostawa wody

4, 6
X

4

6 – Ryzyko związane z urządzeniami medycznymi
Przyciski sprzętu
medycznego
Laryngoskopy /sprzęt zasilanybateryjnie
Respirator
pacjenta
Sztuczna
wentylacja
Pompy infuzyjne
Wlew dożylny
Łóżko / typ noszy
Glukometry

Maj 2004

Wszystkie ulegają
Niedziałający życiowo ważny
wciśnięciu przy kompresji sprzęt medyczny/ awaria
Nieprawidłowe baterie
Ryzyko pożaru
powodujące iskry
Praca zaburzona przezciśnienie / gęstość
atmosfery komory
Opory oddechowe
pacjenta
Praca zaburzona przezciśnienie / gęstość
atmosfery komory
Brak szczelności,powstawaniepęcherzyków
Szyny, oleje, pneumatyka
Praca zaburzona przezciśnienie

X
X

X

X

4

Niewłaściwa wentylacja chorego

X

4, 5

Uraz ciśnieniowy płucX

5

Podawane niewłaściwe dawki
leków

X

4, 5

Zator gazowy

X

5

Zanieczyszczenie utratawłaściwej wysokości łóżka
Niedokładność

X
X

X

4, 6
4, 6

53

Aneks 3

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Monitorowanie
pacjenta

Praca zaburzona przezciśnienie / gęstość
atmosfery komory

Niedokładności / brakmożliwości zmian nastawów /uszkodzenie

4, 6

X

7 – Ryzyko związane z postępowaniem z pacjentem
Przebieralnia
pacjentów
Kontrola zakażeń

Brak przebieralni

Złe lub niewystarczające
standardy
Buty / ochraniacze Brak, tłuszcz, brud
Szafki pacjentów
Brak szafek / brakzamknięć

Zanieczyszczenie środowiska
komory / ryzyko pożaru
Zakażenia krzyżowe pomiędzy
pacjentami / personelem
Zanieczyszczenie / pożar
Oznacza, że pacjent możezabierać zakazane substancje
do komory / Pożar /Zanieczyszczenie

4, 6

X

X

X

X

X

X
X

X
X

X
X

4
4, 6

Konsekwencje

P

A

O

Ref.

Uraz personelu,
uszkodzenie materiału
Przeniesienie zakażenia,pożarZakażenie / Pożar

X

X

X

4, 6

X

X

X

3, 4

X

X

X

Przeniesienie zakażenia,Pożar, Uraz

X

X

X

3, 4,
5
3, 4

Brak możliwości ucieczki.
Oparzenia, brak ochrony
Uraz / brak bezpieczeństwa
/ Windy / Ochrona
przeciwpożarowa
Urazy personelu,
uszkodzenia materiałów
Zła jakość opieki nad
chorymi/ większa
możliwość pomyłki w
podawanych lekach Więcej
przedmiotów w komorze niżjest to potrzebne
Zatrucie

X

X

X

2, 4

X

X

X

2, 4,
6

X

X

X

4

4, 6

C4 Zagrożenia środowiskowe
Pozycja

Zagrożenie lub typbłęduWejście do komoryWejście do komory

Nieprawidłowa
konstrukcja lub użycie
Nieprawidłowe /Zanieczyszczenie
Brudne ubranie
elektrostatyczne iskry
Buty / ochraniacze
Brak ochraniaczy / Brud /Olej w komorze
Zabronione przedmioty Zanieczyszczenie, iskra,
zepsucie
Budynek i komora
Budynek /Palność / niedostateczna
Pomieszczenie
ochrona p-poż.
Architektura budynku
Projekt
Ergonomia komory
Rozmiar śluzy
medycznejUrządzenia nie
zaadaptowane
Niemożność szybkiego
dostarczenia i odebraniasprzętu

Farba w komorze

Niewłaściwa

Plastik

Niewłaściwy

Niewłaściwe
chemiczne środki
czystości
System kontroliśrodowiska /Regeneracja powietrza
System komunikacji /Asysta z zewnątrz

Zanieczyszczenie

54

Zapalenie się, wydobyciegazów zanieczyszczenie
Zatrucie, uszkodzeniesprzętu

X

4

X

X

3, 4

X

X

X

X

X

X

2, 3,
4
3, 4,
6

Zepsucie się, brakregularnej obsługiZakażenie, zatrucie, hipo ihipertermia, iskry, pożar.

X

X

X

4, 6

Niewystarczający,zepsuty, brak możliwości
wezwania pomocyWcześniejsze zakończenie
terapii, Słaba jakość opieki
nad chorym Brak
możliwości wezwania
pomocy w tym pilnej

X

X

X

2, 4,
6

Maj 2004

Aneks 3

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Wydech z BIBS-u
Główne zasilanie
elektryczne
Zasilanie bateryjne
System elektryczny
UPS
Awaryjny generator
elektryczny
Wentylacja komory
Nadzór nadzakażeniami
Uszczelnienie drzwi
komory / O-ringi
Waga drzwi / uchwyty
TłumikiPrzepływ przez rury
Zaworybezpieczeństwa
Reduktory
Strefa zasilania /doładowywaniasprzętu
WylotySwobodny wypływ,
zepsucie
Słabe zasilanie lub brak
Wodór gazowy /niewystarczające
zasilanie / czas
Nie działa w razie
potrzeby, Wystarczający
czas/moc dla potrzeb
awaryjnych
Nie pracuje w razie
potrzeby. Wystarczający
czas/moc dla potrzeb
awaryjnych
Niewłaściwa wentylacja,
zepsucie się
Złe lub niewystarczające
standardy.
Uszkodzenie
Brak stopni do drzwi,
Niewłaściwe zawieszenie
Brudne, zablokowane,
skorodowane
Niewystarczający
Niewystarczające,niewłaściwie ustawione,
uszkodzenie
Nieprawidłowe otwarcie,
swobodny wypływ
Zadymienie, spadek
zasilania, ciepło
Niewłaściwa konstrukcja,
Zepsucie się

Uraz z zassania, przeciek
do atmosfery komory
Niemożność bezpiecznegodokończenia ekspozycji
Eksplozja, pożar
Niemożność bezpiecznegodokończenia ekspozycji
Niemożność bezpiecznegodokończenia ekspozycji

X

X

X

X

X

X

X

X

2, 4,
6

Niemożność bezpiecznegodokończenia ekspozycji

X

X

2, 4,
6

Zatrucie

X

X

Przeniesienie zakażenia

X

X

Brak kompresji utrataciśnienia
Uraz fizyczny

X

X

X

X

X

Eksplozja / uraz fizyczny

X

X

X

Uraz, uszkodzenie,
eksplozja
Eksplozja, uszkodzenieciśnieniowe komory, uraz

X

X

X

X

X

X

3, 4,
5, 6
3, 4,
5, 6
2, 4,
5, 6
2, 4,
6
2, 4,
6
2, 4,
6
2, 4,
6

Niezamierzony wzrostciśnienia
Zatrucie, porażenie
prądem, pożar

X

X

X

X

Hałas, lokalne
nagromadzenie O2, uraz z
zassania, DCS
Gorsza jakość opieki nad
pacjentem, pożar

X

X

X

X

X

X

X

X

Zepsucie się, zwarcieŹródło ciepła

Zbyt duże ogrzewanie lub Pożar, ryzyko oparzenia,
brakhipotermia

X

X

X

Niepołączone kable /przewody

IskrzeniePorażenie prądem, Pożar

X

X

X

Sprężarka wysokiegociśniania

Wadliwa /zanieczyszczenie
powietrza
Wadliwa /zanieczyszczenie
powietrzaWada, czystość, ilość

Zakażenie, zatrucie

X

XZakażenie, zatrucie

X

X

Hipoksja, DCI, pożar

X

X

Zepsucie się

Niemożność bezpiecznegodokończenia ekspozycji

XXŹródło tlenu
Komputery nazewnątrz

Maj 2004

2, 3,
4, 5,6
2, 3,
4, 6
2, 3,
4, 6

Światło w komorzeSprężarka niskiegociśnienia

2, 4,
6
2, 4,
6
2, 4,
6

X

2, 3,
4, 5,
6
2, 3,
4, 5,
6
2, 3,
4, 5,
6
2, 3,
4, 5,
6
2, 3,
4, 5,
6
2, 3,
4, 6
2, 4,
5, 6

55

Aneks 3

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPYPołączenia rurWewnętrzny sprzęt
Wewnętrzny sprzęt
umocowany
Wewnętrzny sprzęt
Wewnętrzny sprzęt
zasilany bateryjnie
Wentylacja pacjenta
Pompy infuzyjne
Monitowanie pacjenta
Glukometry

Złe umiejscowienie,
niewłaściwy materiał,wydajność, błędne
oznaczenia

Asfiksja, hipoksja, zatrucie,
DCI

X

X

Nie ergonomicznie

Urazy personelu

X

X

Niedozwolone
przestrzenie powietrzne,
uszkodzenie
Uszkodzenie, iskrzenie

Uszkodzenie, zagrożenie
zdrowiaX

XPożar, zagrożenie zdrowia

X

X

Hipo lub hiperwentylacja,możliwość urazuciśnieniowego płuc
Pacjent nieadekwatnie
zaopatrywany w przepisanedawki leków
Zła jakość opieki nad
pacjentem

X

Uszkodzenie
spowodowane ciśnieniem
lub gęstością gazu
Uszkodzenie
spowodowane ciśnieniem
lub gęstością gazu
Uszkodzenie
spowodowane ciśnieniem
lub gęstością gazu
Praca zaburzona przezciśnienie

Niedokładne wskazania

2, 4,
5, 6

X

4
4, 5,
6

X

2, 3,
4, 6
3, 4,
5, 6

X

3, 4,
5, 6

X

3, 4,
5, 6

X

3, 4,
5, 6

C5 Zagrożenie spowodowane użyciem sprzętu medycznego
Komory używane w terapii tlenem hiperbarycznyma) Niewłaściwe oznaczenia
Pozycja
KomoraGaszenie pożaru
Zasilanie elektryczne

Zagrożenie lub typbłędu
Główna komora z
przedziałem pacjenta
Pomylenie zaworów
dolotowych i odlotowych
Pomylenie przedziału
głównego i przedziału
personeluOświetlenie głównej
komoryAlarmy, ostrzeżenia

Numer stanowiska w
komorzeGazy

56

Utrata różnych funkcji:
np. TcPO2, urządzeniałączności, TV,oświetlenie panela itp.
Jeśli różne gazy sąużywane równocześnie
Pomylenie O2 z
powietrzem
Pomylenie powietrza z
O2

Konsekwencje

P

A

O
Ref.
6

Brak kompresji

X

Brak kompresji

X

Niemożność powstrzymania
ognia, przypadkowe zalanie

X

X

6

Ciemność, panika,
niemożność obserwacji
pacjenta
Niemożność rozpoznania
technicznego problemu:
Przekroczenie ciśnienia,
wysokie PPO2 w atmosferze
komory itp.
Niemożność
przeprowadzeniawłaściwych funkcji

X

X

6

X

X

X

X

6

X

X

3

X

X

3, 6

X

X

Niepowodzenie terapii,
błędne statystyki pacjentów ioceny terapii itp.
DCI personelu
Ryzyko pożaru, ryzyko
toksyczności tlenowej

X

X

6

3, 6

Maj 2004

Aneks 3

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Pomylenie helu z O2
Pomylenie O2 z
mieszaniną oddechową
Pomylenie mieszanin
oddechowych z O2

Asfiksja personelu
Niepowodzenie terapii
pacjenta, ryzyko DCI
personelu
Toksyczność tlenowa

X
X

X
X

3, 6
3, 6

X

X

3, 6

Konsekwencje

P

A

Uraz ciśnieniowy,
Toksyczność tlenowa

X

X

3, 6

Przerwana terapia.

X

X

3, 6

X

X

b) Niewłaściwe instrukcje obsługi
Pozycja
KomoraGaz: Powietrze
Gaz: Tlen
Gaz: Hel

Gaz: Mieszaniny
gazoweElektryczność
Pacjenci

Zagrożenie lub typ
błędu
Szybka kompresja,
Szybka dekompresja,Ciśnienie ponadzałożone
Rozpoczęcie terapii bez
wystarczającego zapasu
Rozpoczęcie terapii bez
wystarczającego zapasu
Rozpoczęcie terapii bez
wystarczającego zapasu

Przerwana terapia. Pożar
jeśli używano smarów
Niemożność
przeprowadzenia saturacji
lub terapii na dużych
głębokościach.
Rozpoczęcie terapii bez Niemożność
wystarczającego zapasu przeprowadzenia saturacji
lub terapii na dużych
głębokościach.
Niepodłączenie
Brak funkcjonowania,urządzenia
uszkodzenie urządzenia
przed lub podczas terapii
Instrukcje pacjentów
Uraz ciśnieniowy
Toksyczność tlenowa
Ryzyko pożaru przywniesieniu zabronionych
substancji

O

X

Ref.

3, 6

X

3, 6

X

3, 6

X

X

X

6

X

X

X

6

P

A

O

c) Niewłaściwa specyfikacja akcesoriów
Pozycja

Zagrożenie lub typbłęduGaszenie pożaru

Uszkodzenie

Zasilanie elektryczne

Światło w głównej
komorze
Alarmy, ostrzeżenia

Układ BIBS

Maj 2004

Utrata różnych funkcji:
np. TcPO2, urządzeniałączności, TV,oświetlenie panela itp.
Jeśli różne gazy są
równocześnie używane

Szkodliwość/konsekwencje
Niemożność powstrzymania
ognia, przypadkowe zalanie
Ciemność, panika,
niemożność obserwacji
pacjenta
Niemożność rozpoznania
technicznego problemu:
Przekroczenie ciśnienia,
wysokie PPO2 w atmosferze
komory itp.
Niemożność
przeprowadzenia właściwych
funkcjiNiepowodzenie terapii,
niewłaściwe statystyki
pacjentów i oceny terapii itp.

X

X

X

Ref.
2, 6

X

X

X

6

X

X

X

6

X

X

X

6

X

X

3

57

Aneks 3

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Hełmy oddechowe
Butle ssaka

Respirator
Pompy infuzyjne
Dreny infuzyjne
TcPO2
EKG
Ciśnienie krwi

Ponowne użycie
starego układu
Nieprzeznaczone dla
wysokiego ciśnienia,
Rozerwanie
szkła/plastiku
Nieprzeznaczony do
wysokiego ciśnienia
Nieprzeznaczone dowysokiego ciśnienia
Nieprzeznaczone dowysokiego ciśnienia
Niewłaściwe odczyty
pod wpływem hiperoksji
Brak lub niewłaściwe
odczyty pod wpływem
wysokiego ciśnienia
Brak lub niewłaściwe
odczyty pod wpływem
wysokiego ciśnienia

Rozerwanie układu, ryzyko
pożaru, przerwanie terapii
Brak ssania

X

X

X

6

X

6

X

3, 6

X

X

3, 4,
6
3, 4,
6
4, 6

Niewłaściwa interpretacja
odczytówX4, 6

Niewłaściwa interpretacja
odczytówX4, 6

Niewystarczająca wentylacja
pacjenta
Niewłaściwa podawanaobjętość
Rozerwanie bądź podawanie
powietrza do żył pacjenta
Niewłaściwa kwalifikacja ran

Xg) Użycie przez niewyszkolony/niedoświadczony personel
Przedmiot
KomoraPrędkość kompresji
Linie żylne

Zagrożenie lub typbłęduNadciśnienie lub
przedłużona ekspozycja
Szybka kompresja lub
dekompresja
Wprowadzeniepęcherzyków powietrzado żył

Konsekwencje

P

A

O

Ref.

Toksyczność tlenowa lub
DCI
Uraz ciśnieniowy

X

X

3, 6

X

X

3, 6

Zator powietrzny

X

3, 4,
6

h) Niewłaściwe użycie, które można przewidzieć
Przedmiot

Zagrożenie lub typ
błędu

Tlen

Iskry w komorzeCiśnienie

Przekroczenie ciśnienia

Konsekwencje

P

A

O

Ref.

Pożar eksplozja toksyczność
tlenowa
Uszkodzenie komory

X

X

X

2, 6

X

X

X

2, 3,
6

Konsekwencje

P

A

O

Ref.

Wzrost efektów ubocznych(Toksyczność tlenowa,
Klaustrofobia, Urazciśnieniowy)

XXi) Niewystarczające ostrzeżenie przed efektami ubocznymi
Pozycja
Pacjenci

58

Zagrożenie lub typbłęduBrak rozpoznania
pacjentów wysokiego
ryzyka6

Maj 2004

Aneks 3

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPYj) Niewystarczające ostrzeżenie przed powtórnym użyciem sprzętu
jednorazowego użytku
Pozycja
FiltryZagrożenie lub typ
błędu
Powtórne użycie filtrów
w maskach

Konsekwencje
Kontaminacja

P

A

O

X

Ref.
3, 4,
6

k) Nieprawidłowe pomiary i inne aspekty metodologiczne
PozycjaCiśnieniomierze
komoryMierniki dostawy
powietrza
Licznik zaopatrzenia
tlenemZagrożenie lub typbłęduCiśnienie niższe niżrzeczywisteCiśnienie wyższe niżrzeczywisteCiśnienie niższe niżrzeczywisteCiśnienie wyższe niżrzeczywisteCiśnienie wyższe niżrzeczywisteCiśnienie niższe niżrzeczywsite

Konsekwencje

P

Nieadekwatna terapia

X

Ryzyko DCI personelu
Toksyczność tlenowa upacjentówWcześniejsze przerwanie
terapii
Żadne

X

A

O

Ref.
6

X

6

X

6
6

Żadne

6

Wcześniejsze przerwanie
terapiiX6l) Nieprawidłowe rozpoznanie
Pozycja
Pacjenci

Zagrożenie lub typ
błęduNiewystarczająca
reakcja na powikłania
Wybór protokołu
leczniczego

Konsekwencje

P

A

O

Ref.

Toksyczność tlenowa, Urazciśnieniowy
Terapia nieefektywna,
ryzyko komplikacji

X

X

6

X

X

6

Konsekwencje

PA

Nieuzasadnione
niepowodzenie leczenia,
Nieprawidłowe rozliczanie
Konsekwencje medycznoprawne trwałego ubytku
zdrowia pacjenta
Konsekwencje medycznoprawne trwałego ubytku
zdrowia pacjentaXm) Błędny transfer danych
Pozycja
Liczba sesji

Zagrożenie lub typbłędu
Błedny raport (zaniżony
lub zawyżony)CiśnienieBłędny raport (zaniżony
lub zawyżony)Czas terapiiBłędny raport (zaniżony
lub zawyżony)

O

Ref.
6

X

X

X

6

X

X

X

6

A

O

Ref.

o) Niedopasowane części zużywalne / akcesoria / inne urządzenia
Pozycja
Respirator
Pompy infuzyjne

Maj 2004

Zagrożenie lub typ
błęduNiewystarczająca
wentylacjaBłędna dostarczanaobjętość

Konsekwencje

P

Niewystarczająca terapia

X

Niewystarczająca terapia

X

3, 4,
6
3, 5,
6

59

Aneks 3

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Dreny infuzyjne
Butle do ssaka
Linie żylne
Pomadki, kremy,
olejowane podkładyRóżne

Niedostosowane dociśnienia
Niedostosowane dociśnienia
Pułapki powietrza
Palne substancje

Rozerwanie, zator
powietrzny
Rozerwanie, Zator
powietrzny, Odma
Zator powietrzny
Ryzyko pożaru

X

3, 5,
6
3, 6

X
X

X

X

3, 6
4, 6

Palność

Pożar

X

X

X

4, 6

O

REF.

X

C6 Ryzyko powstające w wyniku awarii, braku konserwacji orazstarzenia
1. Niewłaściwa wydajność dla zamierzonego użycia
Pozycja

Zagrożenie lub typ błędu

Kompresja
powietrzem

Awaria systemu kompresji:
Zbyt szybko,
Zbyt wolno,
Niewystarczające, brakkompresji
Magazyn gazu (butle Nieprawidłowy rozmiarHP)objętość
Magazyn gazu (butle Nieprawidłowy rozmiar,LP)objętość
Instalacje rur dla
wszystkich gazów

Niedostosowany,/ rozmiar /ciśnienie / materiałReduktory

Uszkodzenie otwarcia –swobodny wypływ

Dekompresja
powietrzna

Zepsucie się systemu
dekompresji:
zbyt szybko,
zbyt wolno,
brak dekompresji
Niewystarczająca /,zepsucie / nieprawidłowy
rozmiar / brak osłony przed
gromadzeniem tlenu w
przestrzeniach
Niewystarczająca / zła

Wentylacja
powietrzem

Ogrzewanie /Chłodzenie

Konsekwencje

P

A

Zbyt wysokie ciśnienie,
Niemożność dokończenia
terapii, urazy, urazciśnieniowy, Gorąco

X

X

Niemożność dokończenia
terapii, jeśli wyczerpie sięzasilanie
Niemożność dokończenia
terapii, jeśli wyczerpie sięzasilanie
Niemożność dokończenia
terapii, uraz / uszkodzenie /eksplozja
Uszkodzenie, rozerwanie,
eksplozja

X

X

X

X

X

X

X

4

X

X

X

4

DCI

X

X

Wzrost FiO2 / Pożar /Hiperoksja / Hałas /Niepotrzebna wentylacja,uraz z zassania, blokada

X

X

Niemożność bezpiecznegodokończenia terapii

X

X

2, 3,
5

5

X

4

Nawilżanie

Nieprawidłowe poziomy

Statyczne iskry / Pożar /Wstrząs / Komfort

X

X

X

Dystrybucja gazu
leczniczego

Niewłaściwe, uszkodzenie,
przeciek O2 wewnątrz
komoryNiebezpieczeństwo pożaru,hiperoksja

X

X

X

60

5

3

Maj 2004

Aneks 3

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Niezależny aparatoddechowy (SCBA)

Niedostępny / uszkodzony / Operator nie jest w stanie
Personel nieprzeszkolony w zostać i asystować wużywaniu aparatu
sytuacji ratowniczej
ewakuacji personelu
komoryUszkodzenie
Uraz z zassania spadekciśnienia

X

X

X

X

4

Panele dystrybucji
gazu

Zły projekt / Utrzymanie/
Zepsucie się

X

X

3

Panel kontrolny

Nieadekwatna ergonomia,
zepsucie się

Brak gazu, niemożność
kontynuacji terapii
Nieprawidłowy gaz/hipoksja / zatrucie
Wypadek, nieprawidłowa
pozycja

X

X

X

3, 5

Panel kontrolny
alarmów

Brak funkcji, zbyt wysokie
poziomyZanieczyszczenie/ Ryzyko
pożaru Hipoksja / Zatrucie

X

X

X

3, 5

System obserwacji ialarmów (pasywny),
Analizatory, …
Systemyzabezpieczające
(aktywne),
SpryskiwaczGaśnice

Nieadekwatne, zepsucie
się, brak funkcji

Zanieczyszczenie / Ryzyko
pożaruHipoksja / Zatrucie
Zanieczyszczenie / Ryzyko
pożaruHipoksja / Zatrucie

X

X

X

3, 5

X

X

X

2, 3,
5

X

X

X

2, 3,
5

Gaszenie pożaru nazewnątrz komory

Brak funkcjonowania /konserwacji

Niedziałająca nagłębokości /zanieczyszczają atmosferę
Niemożność podjęcia walkiz pożarem, uraz personelu

X

X

X

2, 3,
5

Ryzyko eksplozji /pożaruBrak postępowania według
standardowych procedur
operacyjnych
Hiper lub HipotermiaPożar / Ryzyko urazu

X

X

X

2

Może spowodowaćwcześniejsze zakończenie
sesjiWcześniejsze zakończenie
terapii

X

X

3, 4,
5

X

X

3, 4,
5

Regulator BIBS-u

Kontrolatemperatury

Nieadekwatne, zepsucie
się, brak funkcji
Niewłaściwy typ

X

OprogramowanieBłędne funkcjonowanie

Przyciski sprzętu
medycznego

Wszystkie ulegają
wciśnięciu przy kompresji /awariaZła jakość

Niedziałający życiowoważny sprzęt medyczny

X

Zamieszanie, panika, błędy

X

X

3, 5

Awaryjny systemłączności

Nie funkcjonuje

X

X

3, 5

Głośniki

Zwarcie

Panika, działanie
niewłaściwe, uraz, brakkomunikacji
Iskry / Pożar

X

XOświetlenie główne

Niewystarczające

Pomyłki w pracy

X

X

Główny systemłączności

Maj 2004

X

X

3, 5

2, 3,
5
5

61

Aneks 3

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPYOświetlenie
zapasowe

Brak konserwacji

Niemożność dokończenia
sesji

X

X

Ergonomia w i poza
komorą

Nie adekwatna

Urazy personelu

X

XWejście pacjenta

Schody / Drzwi / Dostęp dla
wózków inwalidzkichOpóźnienia, Podnoszenie,
Urazy

X

X

Ciężar drzwi /uchwyty

Brak stopni przy drzwiach,drzwi nie otwierają się
poprawnie
Brudne / zablokowane /skorodowane

Uraz personelu

X

X

X

2, 3,
4

Eksplozja, złamanie, urazy

X

X

X

4

Wskaźniki ciśnienia

Nieadekwatne

DCI

X

X

5

Oznaczanie i
numerowanie
wyposażenia
Miejsca
doładowywaniasprzętuelektrycznego
Akcesoria

Niewłaściwe /nieodpowiednie

Zepsute, niedziałające
właściwie. Niemożność
prowadzenia terapiiPorażenie elektryczne,
Pożar

X

X

5

X

X

X

4

X

3, 5

Tłumiki

Zapisy medyczne

Główny systemelektryczny
Zasilanie bateryjne
UPS systemów
elektrycznych
Generatory energii
elektrycznej
Personel

Opary, dym, awarie
elektryczne ciepło

5

X

2, 3

2, 3,
4

Nieadekwatne,
niedziałające

Eksplozja, Pożar, Uraz

X

X

Nieprawidłowe dane
pacjenta, Nieadekwatne,
niekompletne, Nieaktualne,
Niedostępne
Awaria / Odcięcie zasilania /Nieadekwatny
Ulatnianie się wodoru /niewystarczające zasilanie/
czas
Wystarczający czas/moc dla
potrzeb awaryjnych
Nie pracują w razie potrzeby

Złą jakość opieki

XX

Niemożność bezpiecznegodokończenia terapii
Niemożność bezpiecznegodokończenia terapii

X

X

2, 5

X

X

4

Niemożność bezpiecznegodokończenia terapii
Niemożność bezpiecznegodokończenia terapii
Wypadki, nie zapewnia
bezpieczeństwa

X

X

4

X

X

4, 5

X

5

Niewystarczająco
wyszkolonyX

5

2. Brak lub nieadekwatna specyfikacja serwisu, włączając w to specyfikację
poserwisową poszczególnych elementów
Pozycja
Inspekcja
bezpieczeństwa
Instrukcja obsługi
Dokumentacja
techniczna
System filtracji
sprężarki

62

Zagrożenie lub typ błędu
Nieadekwatna, zbyt rzadka
Nieadekwatna, (nieidentyfikuje wszystkich
elementów)
Nieadekwatna
Uszkodzenie / brakregularnej konserwacji

Konsekwencje
Potencjalnie szkodliwe
warunkiUszkodzenie, uraz,
zepsucie się

P
X

A
X

O
X

Ref
5

X

X

X

5

Uszkodzenie, uraz,
zepsucie się
Zanieczyszczenie / Uraz

X

X

X

5

X

X

X

3

Maj 2004

Aneks 3

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Jednostka kontroliśrodowiska / Deszcz
Okna (bulaje)
Maszyny zapasowe
Monitorowanie
pacjenta
Analizatory główne
O2
Analizatory zapasowe
O2
Analizatory CO2
Pochłaniacze CO2
Uszczelnienie drzwi
komory / O-ringi
Igły zaworów
Gaszenie pożaru
wewnątrz komory

Bezpieczniki
Tablice rozdzielcze
Ciekły tlen
Komputery iwyświetlacze

Niedozwolony sprzęt
w komorze
Kontrola wilgotność
Zabroniony sprzęt /substancje wewnątrz
komorySzafki pacjentów
Respirator pacjenta
Pompy infuzyjne
Monitorowanie
pacjenta

Maj 2004

Uszkodzenie / brakregularnej konserwacji
Uszkodzenie, zarysowania,
przeterminowane
Nieadekwatne / brak / Brak
serwisu i konserwacji
Awaria / Brak regularnego
serwisu
Awaria, wyczerpanie,
nieadekwatny serwis.
Awaria, wyczerpanie,
Nieadekwatny serwis.
Awaria / niedokładność

Zanieczyszczenie / Uraz

X

X

X

Duża utrata ciśnienia,
choroba dekompresyjna
Zepsucie, awaria,
Niemożność terapii
pacjenta
Nieodpowiedni / uraz

X

X

X

Zbyt wysokie PP02
Ryzyko pożaru
Zbyt wysokie PP02
Ryzyko pożaru
Zanieczyszczenie/
Nieadekwatny przepływ /wentylacja / zatrucie
Hałas, oparzenia
Zanieczyszczenie/
chemiczne / korozja /Nieadekwatny przepływ /elektryczne spięcia
wentylacja / zatrucie
Uszkodzenie
Brak kompresji utrataciśnienia
Brak konserwacji
Brak kompresji / Dostawy
Testowanie urządzeń w
Niewystarczające
kierunku użycia w
gaszenie pożaru,środowisku hiperbarycznym porażenie elektryczne
i zwiększonej gęstości
gazu. Połączenie
elektryczne – gniazda
Zła pozycja / nieprawidłowe Brak zasilania dorozdzielenie / awaria /systemów podtrzymania
resetowanieżyciaPozycja / bezpieczna
Uraz, brak gazów, pożar
odległość / czystość
Awaria wewnątrz lub na
Brak kompresji,zewnątrz komory. Podatne niemożność terapii
na ciśnienie. Ciepło
pacjenta, niemożność
dokończenia terapii,
Ciepło / Pożar
Złe funkcjonowanie / Pożar Złe funkcjonowanie, // Zanieczyszczenie /Pożar / ZanieczyszczeniePorażenie elektryczne/ Porażenie elektryczne
Nieprawidłowy poziom
Iskry / pożar / dyskomfort
bezpieczeństwa
Najczęstsza pojedyncza
Uraz / Pożar
przyczyna wypadków /PożarBrak szafek lub brak ich
Chorzy będą wnosić
zamykania
zabronione substancje /Pożar / ZanieczyszczeniaWrażliwy na zmiany
Pacjent nieadekwatnieciśnienia / gęstość gazów
wentylowany
Wrażliwe na zmiany
Pacjent nieadekwatnieciśnienia / gęstości gazów
leczony przepisanymi
dawkami lekówWrażliwe na zmiany
Niedokładne / nie można
ciśnienia / gęstości gazów
zmienić nastawów /awaria

X

4

X

4
3, 4,
5
3, 4,
5
3, 4,
5
3, 4,
5

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

4

X

X

2, 4,
5

X
X

X
X

X

X

X

2, 3,
5

X

2, 3,
5

X

4

X

2, 3,
5

X

X

X

4, 5

X

X

X

3, 5

X

X

X

3, 4,
5

X

X

X

X

X

X

X

X

X

3, 4,
5
3, 4,
5
3, 4,
5

63

Aneks 3

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPYŁóżko / typ noszy

Prowadnice, smary,pneumatyka

GlukometryWrażliwe na zmianyciśnieniaZaplątanie, iskrzenie, pożar

Rozłączenie
kabli/przewodów

Zanieczyszczenie, utratawłaściwej wysokości
łóżka
Niedokładne

X

X

X

3, 4

X

X
X

X

3, 4,
5
2

Porażenie elektryczne

X

Konsekwencje
Brak planowania
przeglądów / poważne
uszkodzenie
Uraz / Uszkodzenie

P

A

O
X

Ref
5

X

X

5

Niemożność terapii
pacjenta
Brak planowania
przeglądów / poważne
uszkodzenie

X

X

X

5

X

5

3. Niewłaściwa konserwacja,
Pozycja
Instrukcja obsługi

Zagrożenie lub typ błędu
Brak wyznaczenia
odpowiedzialności

Obowiązki zespołu

Personel niezaznajomiony z
obowiązkami
Konserwacja sprzętu Poważne uszkodzenie
Dokumentacjasprzętu

Brak dokumentacji

4. Brak właściwego w czasie zakończenia użytkowania urządzenia,
Pozycja
Instrukcja obsługi

Zagrożenie lub typ błędu
Bezpieczna praca ośrodka

Konsekwencje
Uszkodzenie, uraz

P

A

O
X

REF
5

Zagrożenie lub typ błędu
Bezpieczna praca ośrodka

Konsekwencje
Uszkodzenie / uraz

P
X

A
X

O
X

REF
2

Brak konserwacji

Brak kompresji / brakdostawy / brak wydechu
Zredukowany strumień
gazu, wolna kompresja
Uszkodzenie komory

5. Utrata mechanicznej integralności,Pozycja
Elementy
mechaniczne
Zastawki 1/4 obrotu
Zastawki
bezzwrotowe
Zaworybezpieczeństwa
Połączenia rur

Brak konserwacji
Niewystarczający rozmiar,zapchanie
Pozycja, materiał,wydajność, oznaczenia

Nieprawidłowe dostawy
gazu, uraz

X
X

X

X

X

4

X

4, 5

6. Nieadekwatne pakowanie (zanieczyszczenie i / lub uszkodzenie urządzenia)
Pozycja
Układ BIBS

Zagrożenie lub typ błędu
Zanieczyszczony /niedopasowany /przeciekający.
Obecne opory oddechowe

Konsekwencje
Wzrost PPO2 w komorze
Ryzyko pożaru. Pacjent
nie otrzymuje 100% O2

P
X

A
X

O
X

REF

Konsekwencje
Przeniesienie zakażenia

P
X

A
X

O

REF
3, 4

7. Niewłaściwe ponowne użycie
Pozycja
Akcesoria

64

Zagrożenie lub typ błędu
Zanieczyszczenie

Maj 2004

EUROPEJSKIE ZASADY DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO

Aneks 4A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Aneks 4 – Zarys Instrukcji Użytkowania
ZARYS INSTRUKCJI UŻYTKOWANIA
1. OPIS I DZIAŁANIE SYSTEMU HIPERBARYCZNEGO
1.1. Komory ciśnieniowe
1.1.
Panel sterujący (łącznie z systemem komputerowym, jeśli jest
zainstalowany)
1.2.
Główny panel zasilania
1.3.
Zasilanie w gazy
1.3.1. Sprężarki
1.3.2. Magazyn gazów
1.3.3. Zasilanie w tlen
1.4.
Zasilanie w energię i rezerwowe źródła zasilania
1.5.
Układy oddechowe
1.6.
Monitorowanie pacjentów
1.7.
Łączność podstawowa i rezerwowa
1.8.
Kontrola środowiska
1.9.
Ochrona przeciwpożarowa i zwalczanie zagrożenia pożarem
1.10.
Serwisowanie, konserwacja
2. STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE
2.1. System
2.1.1. Przygotowanie
2.1.1.1. Plan dnia i plan sesji
2.1.1.2. Przygotowanie zależne od stanu pacjenta
2.1.2. Wykonanie
2.1.2.1. Przeprowadzanie pojedyńczej i następczych sesji (obejmuje
monitoring istotnych parametrów, np. ciśnienie, czas, oddychanietlenem, procentową zawartość tlenu w komorze, zasilanie w gazy,
czasy dekompresji atendentów itp.)
2.1.2.2. Użycie śluzy
2.1.2.3. Zapis sesji (wykaz sesji)
2.1.2.4. Wykonanie procedury zakończenia po każdej sesji
2.1.2.5. Wykonanie procedury na zakończenie dnia
2.1.3. Zarządzanie zaopatrzeniem (gazy, leki, itp.)
2.1.4. Procedury czyszczenie i dezynfekcji
2.1.5. Użycie wszelkich urządzeń medycznych
2.2. Protokoły lecznicze (standardowe I rozszerzone) wraz ze szczegółowymi
instrukcjami
2.3. Pacjent
2.3.1. Przyjęcie (łącznie z wyrażeniem świadomej zgody)
2.3.2. Przygotowanie
2.3.3. Obsługa, postępowanie i monitoring
2.3.4. Ocena i postępowanie przy efektach niepożądanych(patrz Awaryjne Procedury Operacyjne)
2.3.5. Wypis
2.4. Zespół
2.4.1. Szczegółowe formy kontaktu i procedury wzywania
2.4.2. Wymagane kwalifikacje
Maj 2004

65

Aneks 4

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

2.4.3. Zakres zadań i skład zespołu
2.5. Dokumentacja
2.5.1. Ośrodek
2.5.2. System
2.5.3. Pacjent
3. AWARYJNE PROCEDURY OPERACYJNE
3.1. Medyczne
3.1.1. Powikłania krążeniowo – oddechowe w trakcie sesji hiperbarycznejłącznie z procedurą bezpiecznej defibrylacji
3.1.2. Utrata przytomności
3.1.3. Drgawki
3.1.4. Ostre zaburzenia neuropsychiatryczne (także strach, klaustrofobia,
agresja)
3.1.5. Wymioty
3.1.6. Urazy dysbaryczne pacjentów i personelu
3.1.6.1. Wszelkie urazy ciśnieniowe
3.1.6.2. Choroba dekompresyjna
3.2. System
3.2.1. Niekontrolowane zmiany ciśnienia
3.2.2. Utrata gazów zasilających
3.2.3. Zanieczyszczenie dostarczanych gazów
3.2.4. Zanieczyszczona atmosfera wewnątrz komory
3.2.5. Wysokie poziomy tlenu w atmosferze komory
3.2.6. Niemożność utrzymania odpowiedniej temperatury
3.2.7. Pożar w komorze
3.2.8. Pożar w ośrodku
3.2.9. Utrata łączności (wizualnej, głosowej)
3.2.10. Awaria zasilania
3.2.11. Awaria wyposażenia wewnętrznego
3.2.12. Awaria sprzętu medycznego
3.2.13. Awaria układów oddechowych
3.2.14. Wszelkie zewnętrzne zagrożenia dotyczące ośrodka

66

Maj 2004

EUROPEJSKIE ZASADY DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO

Aneks 5A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Aneks 5 – Dokumentacja
DOKUMENTACJA
Poziomy dokumentacji:
1. Ośrodek
a. Personel: Zapis wstępnego szkolenia i kontynuacji programu szkoleń, Dyżury zespołu terapeutycznego Dokumentacja sesji hiperbarycznych personelub. Protokoły zakresu działania i leczenia wraz z wszystkimi warunkami, w
jakich ośrodek oferuje terapię hiperbaryczną
2. Systema. Dokumentacja sesji powinna zawierać:
 Numer identyfikacyjny komory (w ośrodku posiadającym wiele
komór)
 Nazwisko dyżurnego lekarza medycyny hiperbarycznej
 Nazwisko dyżurnej osoby nadzorującej
 Nazwiska operatora (-ów) i atendenta (-ów)
 Nazwiska pacjentów i ich lokalizacja w komorze Ilość ekspozycji (liczba ekspozycji każdego pacjenta) Użycie specjalistycznych urządzeń medycznych (przezskórny
pomiar tlenu, respirator, monitor itp.) Incydenty pacjentów
 Zasady bezpieczeństwa (zapobieganie pożarom, obuwie,
ubrania, itp.) Stosowany protokół Data i czas rozpoczęcia oraz czas kompresji
 Mieszaniny oddechowe dla pacjentów i atendentów
 Czas dostarczenia leczniczej mieszaniny oddechowej Czas i ciśnienie ekspozycji atendentów
 Czas i data zakończenia sesji
 Czynności techniczne (np. wentylacja komory) Incydenty techniczne
 Wszelkie inne czynniki mogące mieć wpływ na bezpieczeństwo i
zdrowie wszystkich osób biorących udział w zadaniu
b. Przed i po zastosowaniu
 Główne kontrole i testy systemu ośrodka
1. Dokumentacja wszystkich dostępnych zasobów(powietrze, tlen, elektryczność, itp.)
2. Dokumentacja stanu systemu alarmowego,
3. Dokumentacja stanu systemów awaryjnych,
4. Dokumentacja codziennych testów sprawności (przedużyciem), wynikających z instrukcji użytkowania,
5. Dokumentacja testów sprawności (przed użyciem)
specjalistycznych urządzeń medycznych (przezskórny
pomiar tlenu, respirator, monitor itp.)
c. Dokumentacja dezynfekcji:

Maj 2004

67

Aneks 5

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY Dokumentacja wymiany masek, wyposażenia stałego izużywalnego, Dokumentacja mycia i dezynfekcji komory, masek, hełmów, rur,itp.
d. Rejestr przeprowadzonej konserwacji, Zapisy wszystkich konserwacji i napraw
 Zapisy kontroli jakości gazów Zapisy incydentów i wypadków
3. Pacjent
a. Identyfikacja pacjenta i dane administracyjne
b. Wyrażenie świadomej zgody na leczenie
c. Zapoznanie z procedurami hiperbarycznymi (zawierające
przygotowanie, protokoły, czynniki środowiskowe, możliwe skutki
niepożądane)d. Rozpoznanie medyczne ze wskazaniami do leczenia hiperbarycznegoe. Dodatkowe ważne informacje (uczulenia, przeciwwskazania, infekcje,
itp.)
f. Dokumentacja lekarska i pielęgniarska (konsultacje, badania kliniczne,
leki, zabiegi operacyjne, wyniki pomiarów przezskórnego poziomu
tlenu, itp.)
g. Protokół leczniczyh. Dokumentacja każdej sesji hiperbarycznej (patrz 2a powyżej)68

Maj 2004

EUROPEJSKIE ZASADY DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO

Aneks 6A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Aneks 6 – Postępowanie administracyjne i lecznicze z pacjentamiPOSTĘPOWANIE ADMINISTRACYJNE I LECZNICZE Z PACJENTAMI
1. Przyjęcie
1.1. Metody skierowania pacjenta.
1.2. Ocena kwalifikacji pacjenta do właściwego typu ośrodka
1.3. Transport pacjenta do ośrodka hiperbarycznego.
1.4. Wstępna kliniczna ocena pacjenta i kwalifikacja do leczenia tlenem
hiperbarycznym w zależności od stanu zdrowia.
1.5. Wstępna kliniczna ocena uwzględniająca inne czynniki medyczne, mogące
mieć wpływ na leczenie hiperbaryczne, łącznie z możliwymi względnymi i
bezwzględnymi przeciwwskazaniami do leczenia hiperbarycznego.
1.6. Zapoznanie pacjenta z procedurą hiperbaryczną zawierające:1.6.1. Przygotowanie (zakazane przedmioty, zasady zmiany odzieży)1.6.2. Protokół leczniczy (metody podawania tlenu)
1.6.3. Czynniki środowiskowe w komorze (ciśnienie, temperatura, wilgotność,hałas)
1.7. Kontrola pacjenta pod kątem możliwych niepożądanych skutków HBO.
1.8. Informacja o postępach w leczeniu
2. Leczenie
2.1. Procedury w czasie trwania kompresji dla pacjentów w różnym stanie
zdrowia.
2.2. Opieka nad pacjentem w komorze łącznie z monitoringiem fizjologicznym iklinicznym.
2.3. Procedury w czasie trwania dekompresji dotyczące pacjentów w różnym
stanie zdrowia.
2.4. Dokumentacja kliniczna pacjenta/ów, łącznie z monitoringiem objawów
ubocznych i niepożądanych.
2.5. Ponowna ocena pacjenta.
3. Badania kontrolne/zakończenie leczenia
3.1. Przyjęcie/przeniesienie/skierowanie do hospitalizacji.
3.2. Skierowanie do innego ośrodka hiperbarycznego.
3.3. Zakończenie leczenia i organizacja przeglądów klinicznych.
3.4. Pisemne zalecenia dla wypisywanych pacjentów
3.5. Spowodowanie przekazania odpowiedzialności klinicznej do innej
specjalności wówczas, gdy hiperbaryczna faza leczenia jest zakończona
3.6. Wypis
3.7. Badania kontrolne oceniające możliwy efekt długoterminowy

Maj 2004

69

Aneks 6

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY(Ta strona celowo została pusta)

70

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY

Aneks 7 – Materiały zabronioneKażdy przedmiot wniesiony do środowiska komory niesie ze sobą potencjalne
ryzyko, które powinno zostać oszacowane, zanim zostanie zaaprobowane.
Wszystkie zaakceptowane przedmioty wniesione do wnętrza komory powinny zostać
ocenione z punktu widzenia ich niezbędności.
Następująca lista zawiera racjonalnie uzasadniony wykaz rzeczy i materiałów, które
powinny być także zakazane lub ściśle limitowane wewnątrz komory. Literynastępujące po nazwach wskazują zasadniczy powód zakazu według następującej
listy:• C – możliwość uszkodzenia konstrukcji komory• D – skażenie środowiska• E – ryzyko wybuchu• F – źródło ognia (łącznie z wyładowaniem statycznym) lub substancja łatwopalna• L – możliwość pęknięcia lub uszkodzenia przez ciśnienie• M – może potencjalnie spowodować bałagan
• P – oddziaływuje na wydolność nurka/osoby poddanej leczeniu hiperbarycznemu
Wykaz materiałów zabronionych:• Substancje lepkie (F)• Aerozole (D, E, F)• Płyny po goleniu (D, F)• Alkohol (D, F, P)• Baterie z niechronionymi odprowadzeniami (F)• Chemiczne środki czyszczące, np. trójchloroetylen, ‘Freon’, itp. (D)• Papierosy, cygara, wszystkie gatunki tytoniu (F, M)• Proszek do czyszczenia (C, F, P)• Ubrania, posłania, w tym koce, prześcieradła, poduszki, materace itp. (F)• Leki nie zalecone przez lekarza (P)• Urządzenia elektryczne w tym odtwarzacze, radioodbiorniki itp.(F)• Materiały wybuchowe (F)• Szklane termometry, a także baterie zawierające rtęć (C, D, P)• Wieczne pióra (M)• Zapalniczki, zapałki (F)• Gazety (F)• Zegarki nieprzystosowane do nurkowania (L, M)• Środki zwilżające na bazie oleistej, tłuszcze, płyny (F)• Cukier i substancje sproszkowane oraz inne palne substancje jadalne (E, F)• Termosy (L, P)
UWAGA! Jest bardzo ważne, aby zdawać sobie sprawę z faktu, że ubrania osób
wchodzących do komory oraz posłania stwarzają dodatkowe ryzyko, jeśli są wykonane zmateriałów syntetycznych lub wełny, albo z ich domieszką. Używanie takich materiałów jest
zabronione. Należy używać 100% bawełny lub innych materiałów odpowiednich do
zastosowania w komorze hiperbarycznej.

Maj 2004

71

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPY(Ta strona celowo została pusta)

72

Maj 2004

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPYODNOŚNIKI, ODNIESIENIA LEGISLACYJNE, STANDARDY, WYTYCZNEI PIŚMIENNICTWO
Odnośniki:
1. Health and Safety for Therapeutic Hyperbaric Facilities: A Code of Practice,
British Hyperbaric Association, 2000
2. Council Directive 93/42 of June 1993 concerning medical devices (12.7.93
N°L 169/1 – 169/43, 1993
3. Council Directive 89/391/EEC of 12 June 1989 - Introduction of measures toencourage improvements in the safety and health of workers at work, 1989.
4. French Diving Regulations (decree 90-277 of 28 March 1990 and applying
orders – Brochure N° 1636 "Works in Hyperbaric Environment", French
Republic Official Journal), 1990.
5. ISPESL – Guidelines – Safety Supervision of multiplace hyperbaric chambers
in a clinic environment – Rev Oct 1999.
6. prEN14931. Pressure vessels for human occupancy (PVHO) – Multiplacepressure chamber systems for hyperbaric therapy – Performance, safety
requirements and testing, 2004
7. European Norm 12021, Respiratory protective devices – Compressed air forbreathing apparatus, 1999
8. European Norm ISO 14971, Medical devices – Application of risk
management to medical devices – Amendment 1: Rationale for requirements(ISO 14971:2000/AM1:2003).
9. European Pharmacopoeia
10. 6th ECHM Consensus Conference on Prevention of dysbaric injuries in diving
and hyperbaric work, Geneva, 2003
Odniesienia legislacyjne, standardy, wytyczne:
1. DIN 13256 , Part 2: Pressure vessels for human occupancy: accessiblepressure vessels for hyperbaric therapy; safety requirements and testing.
Beuth Verlag GmbH, Berlin, 2000
2. DIN 13256. Part-3: Pressure vessels for human occupancy: fire extinguishingsystems in pressure vessels: safety requirements and testing, Beuth Verlag
GmbH, Berlin, 2001
3. Guide to Fire Safety Standards for Hyperbaric Treatment Centres, British
Hyperbaric Association, 1996
4. Guide to Electrical Safety Standards for Hyperbaric Treatment Centres, British
Hyperbaric Association, 1996
5. National Fire Protection Association (NFPA 99) Chapter 20 Hyperbaric
Facilities, 2002

Maj 2004

73

EUROPEJSKI KODEKS DOBREJ PRAKTYKI W TERAPII HBO
A EUROPEAN CODE OF GOOD PRACTICE FOR HBO THERAPYPiśmiennictwo:
1. First European Consensus Conference on Hyperbaric Medicine – Theapplications of Hyperbaric Oxygen; standards for education and training,
future directions of research; technical requirements. Lille University Medical
Center, Lille, France. Wattel F, ed., 1994
2. Handbook of hyperbaric medicine. Oriani-G; Marroni-A; Wattel-F (Ed.), Berlin,
Springer: 737-740, 1996
3. Multiplace chamber safety guidelines, UHMS,1994, UNITED-STATES
4. Hyperbaric Facility Safety: A Practical Guide. Workman-T (Ed.), Best
Publishing USA, 1999
5. Hyperbaric Medicine Practice - Second Edition, Edited by Eric P. Kindwall,
Harry T. Whelan, 2000
6. Textbook of Hyperbaric Medicine. Jain-KK (Ed.), Hogrefe & Hubner
Publishers, USA, 1999
7. The Training and Education of Hyperbaric Unit Personnel, British Hyperbaric
Association, 1999

74

Maj 2004