ขอแนะนําในการสังเกตการณดาวพฤหัสบดี
1. ขอมูลทั่วไปลักษณะเดนประการหนึ่งของดาวพฤหัสบดีคือจํานวนดวงจันทรบริวาร หากนับจํานวนดวงจันทร
บริวารของดาวพฤหัสบดีจากการคนพบในปจจุบัน (ป ค.ศ. 2008) มีจํานวนทั้งหมด 63 ดวง ทั้งนี้ กาลิเลโอ กาลิเลอิ (Galileo Galilei) ทําการสังเกตการณดาวพฤหัสบดีผานกลองโทรทรรศนเปนครั้งแรกในป
ค.ศ. 1609 และถัดจากนั้นหนึ่งป กาลิเลโอก็ไดคนพบดวงจันทรบริวารที่โคจรรอบดาวพฤหัสบดี จํานวน
ทั้งสิ้น 4 ดวงการคนพบดวงจันทรบริวารในครั้งนั้นเปนการจําลองระบบสุริยะแบบยอ ๆ โดยดวงจันทรบริวารหมุนรอบดาวดวงหนึ่ง และเปนการสนับสนุนทฤษฎีของโคเปอรนิคัส (Copernican Theory) ที่วาดวยดวงอาทิ ตยเ ปนจุ ดศูนยกลางของจั กรวาล ดวงจันทรบริ วารทั้ง 4 ดวงที่ ถูกค นพบโดยกาลิ เลโอมีชื่อ
ดังตอไปนี้ ไอโอ (Io) ยูโรปา (Europa) แกนิมีด (Ganymede) และ คาลลิสโต (Callisto) โดยเรียงลําดับจากดวงที่อยูใกลดาวพฤหัสบดีมากที่สุด
2. วัตถุประสงคในการสังเกตการณวัตถุประสงคหลักของกิจกรรมนี้คือการกระตุนใหเด็กๆ เกิดความตื่นเตนจากการสังเกตการณเหมือนอยางที่กาลิเลโอเคยไดรับจากการสังเกตการณของเขาในอดีต การเรียนรูจากการสังเกตการณดวง
จันทรบริวารดวยตนเองจึงเปนแรงกระตุนใหเด็กๆ เกิดความสนใจ และเกิดความสนุกสนาน ดังนั้นคุณครู
จึงเพียงแตใหคําแนะนําเทาที่จําเปนเทานั้น
3. เคล็ดลับในการสังเกตการณ
ใชขาตั้งกลองสามขา (Tripod) ในการสังเกตการณ เมื่อสามารถหาตําแนงของดาวพฤหัสบดีได
แลว ใหทําการล็อคตําแหนงของกลองทันที โดยทําการปรับโฟกัสของภาพภายหลัง เทคนิคนี้สามารถฝกฝนกับวัตถุใดๆ ก็ไดในเวลากลางวันกอนการสังเกตการณจริง
4. ขั้นตอนการสังเกตการณA) สังเกต และ วาดรูปประกอบการสังเกตสังเกต และวาดรูปประกอบการสังเกต 3 ครั้ง ในแบบฝกหัดหนาแรก การสังเกตในครั้งแรกและ
ครั้งที่สองควรทําในวันเดียวกัน โดยมีชวงระยะหางระหวางการสังเกตในครั้งที่หนึ่งและครั้งที่สองประมาณหนึ่งชั่วโมงหรือมากกวาเพื่อสังเกตการเปลี่ยนตําแหนงของดวงจันทรบริวารนั้นๆ ดวงจันทรบริวารบางดวงอาจมีการเปลี่ยนตําแหนงนอยมากจึงยากตอการสังเกตการเปลี่ยนตําแหนงถาทําการสังเกตในวันเดียวกัน
หากเปนไปไดใหทําการสังเกตครั้งที่สามในวันถัดไป โดยการสังเกตในครั้งที่สามนี้จะเห็นวามีดวงจันทร
บริวาร 3 ถึง 4 ดวงที่อยูใกลดาวพฤหัสบดี และยังสังเกตเห็นการเปลี่ยนแปลงของตําแหนงดวงจันทรบริวารอยางชัดเจนหากเปรียบเทียบกับการสังเกตในครั้งที่หนึ่งและสองหากนักเรียนมีความกระตือรือรนในการสังเกตมาก อาจเพิ่มแถวเพื่อวาดรูปประกอบในแบบฝกหัดไดB) จดบันทึกสิ่งที่สังเกตเห็น และ ขอสงสัยจดบันทึกสิ่งที่สังเกตเห็นและขอสงสัยโดยการวาดรูปประกอบบนพื้นที่วาดรูปประกอบที่กําหนดใหC) สันนิษฐานสิ่งที่สังเกตวาคือดวงจันทรบริวารของดาวพฤหัสบดีจากรูปที่วาด และภาพถายอางอิงในหนาที่สองของแบบฝกหัดปรากฎรูปถายของดาวพฤหั สบดีและดวงจันทรบริวารที่ถูกถายในเวลาที่แตกตางกันไป ดังนั้นจากรูปถายอางอิงดังกลาวผนวกกับรูปวาดประกอบทําใหสันนิษฐานไดวามีดวงจันทรบริวารโคจรรอบดาวพฤหัสบดีและมีการเคลื่อนที่อยางตอเนื่องD) สรุปลักษณะของดวงจันทรบริวารของดาวพฤหัสบดีจากการสังเกตการณจากโลกในแบบฝกหัดหนาที่สามจะทําใหเขาใจถึงการสังเกตดวงจันทรบริวารของดาวพฤหัสบดีมากยิ่งขึ้น
โดยวาดลูกศรดังตัวอยางของดวงจันทรบริวารแกนีมีด (Ganymede) เพื่อสรุปลักษณะการเคลื่อนที่ของดวงจันทรบริวารจากผลของการสังเกตที่ไดบันทึกไวแลวE) บันทึกสิ่งที่ไดเรียนรูในวันนี้ และสิ่งที่ตองการเรียนรูเพิ่มเติม
นักเรี ยนอาจจะสรุ ปสิ่ งที่เ รียนไปในวั นนี้ แลวดั งตั วอย างเชน ดาวพฤหัสบดี มีดวงจันทร บ ริวาร
มากกวาสามดวง โดยเคลื่อนที่ใกลดาวพฤหัสบดีจากการสังเกตโดยกลองโทรทรรศน ฯลฯ และอยาลืม
บันทึกเรื่องที่ตองการเรียนรูเพิ่มเติมดวย โดยครูผูสอนอาจจะแนะนํานักเรียนถึงการคนควาเพิ่มเติมตอไปในอนาคต
5. ขอเสนอแนะจุดประสงคสําคัญของการทําการสังเกตการณในครั้งนี้คือ ตองการใหนักเรียนคนพบดวงจันทร
บริวารของดาวพฤหัสบดีดวยตนเอง หากนักเรียนคนใดไมสามารถสังเกตดวงจันทรบริวารได ใหเปลี่ยน
หัวขอ และทําการสังเกตวัตถุทองฟาอื่นๆ แทน

6. บันทึกชวยจํากลองโทรทรรศนแบบหักเหแสงชนิดที่มีทั้งเลนสตาและเลนสวัตถุ มีดวยกันอยูสองชนิด คือ แบบกาลิเลโอ และ แบบเคปเลอร กลองโทรทรรศนแบบกาลิเลโอใชเลนสนูนเปนเลนสวัตถุ และเลนสเวาเปนเลนสตา จึงทําใหภาพที่มองเห็นเปนภาพหัวตั้ง โดยมีมุมมองของภาพ (field of view) คอนขางแคบ ซึ่งในปจจุบันนําไปใชทํากลองดูละครโอเปราซึ่งมีกําลังขยายต่ํา ในขณะที่เดียวกันกลองโทรทรรศนแบบเคปเลอรซึ่งคิดคนโดย โยฮานเนส เคปเลอร (Johannes Kepler) ใชเลนสนูนเปนทั้งเลนสวัตถุและเลนสตาจึงทําใหเห็นภาพเปนภาพหัวกลับ แตมุมมองภาพคอนขางกวางเมื่อเปรียบเทียบกับกลองโทรทรรศน แบบกาลิเลโอ โดยกลองโทรทรรศนแบบเคปเลอรเหมาะกับการใชสังเกตวัตถุทองฟาหากเปนไปไดอาจสอดแทรกประวัติความเปนมา และกลไกของกลองโทรทรรศนทั้งสองแบบในขณะที่ทําการสังเกตการณเพื่อเปนการเพิ่มพูนทักษะการใชกลองโทรทรรศนใหกับนักเรียนอีกดวย