De Nieuwe Regeling 2011
Rechtsverhouding
opdrachtgever – architect,ingenieur en adviseur
DNR 2011

B N A
NL

ingenieurs

De Nieuwe Regeling 2011

Rechtsverhouding
opdrachtgever – architect,ingenieur en adviseur
DNR 2011

Eerste herziening, juli 2013

BNA
Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst
Bond van Nederlandse Architecten
NLingenieurs
Branchevereniging van advies-, management- en ingenieursbureaus

BNA
Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst
Bond van Nederlandse Architecten
Jollemanhof 14
Postbus 19606
1000 GP Amsterdam
T 020 555 36 66
bna@bna.nl
www.bna.nl

NLingenieurs
Branchevereniging van advies-, management- en ingenieursbureaus
Casuariestraat 11
Postbus 30442
2500 GK Den Haag
T 070 314 18 68
info@NLingenieurs.nl
www.NLingenieurs.nl

De DNR 2011 is de herziene versie van de DNR 2005. De DNR 2011
komt daarmee in de plaats van de DNR 2005. Bij de regeling hoort een
Toelichting en een Model Basisopdracht. Deze zijn separaat verkrijgbaar.
In deze eerste herziening (juli 2013) is artikel 56 aangepast.

De Nieuwe Regeling 2011

Rechtsverhouding
opdrachtgever – architect,ingenieur en adviseur
DNR 2011

Eerste herziening, juli 2013

Inhoud

Hoofdstuk 1
Begripsbepalingen

Artikel 1
Begripsbepalingen 11

Hoofdstuk 2
Algemene bepalingen omtrentde opdracht

Artikel 2
De opdracht 12
Artikel 3
Vooronderzoek 13
Artikel 4
Vastlegging van de opdracht 13

Hoofdstuk 3
Bijzondere bepalingen omtrentde opdracht

Artikel 5
Werkzaamheden door anderen 14
Artikel 6
Aanstellen van meer dan een adviseur 14
Artikel 7
De adviseur als gemachtigde van de opdrachtgever 14
Artikel 8
Esthetische waarde 14

Hoofdstuk 4
Aanpassingen en wijzigingen

Artikel 9
Aanpassingen van de opdracht 15
Artikel 10
Onvoorziene omstandigheden 15

Hoofdstuk 5
Algemene verplichtingen
van partijen

Artikel 11
Algemene verplichtingen van de adviseur 16
Artikel 12
Algemene verplichtingen van de opdrachtgever 17

Hoofdstuk 6
Aansprakelijkheid vande adviseur

Artikel 13
Aansprakelijkheid van de adviseur voor toerekenbare
tekortkomingen 19
Artikel 14
Schadevergoeding 19
Artikel 15
Omvang van de schadevergoeding 20
Artikel 16
Aansprakelijkheidsduur en vervaltermijnen 20
Artikel 17
Overige bepalingen verband houdende met schadevergoeding 21
Artikel 18
Opdrachtgever is consument 21

Hoofdstuk 7
Vertraging, onderbreking en
gevolgen daarvan

Artikel 19
Vertraging en onderbreking van de opdracht 22
Artikel 20
Gevolgen van vertraging of onderbreking van de opdracht 22

Hoofdstuk 8
Bepalingen van toepassing op
de opzegging van de opdracht

Artikel 21
Wijze van opzeggen 23
Artikel 22
Limitatieve regeling opzeggingsgronden 23
Artikel 23
Algemene verplichtingen van partijen na opzegging
van de opdracht 23Hoofdstuk 9
Opzegging van de opdracht

Artikel 24
Opzegging van de opdracht zonder grond 24
Artikel 25
Gronden voor opzegging van de opdracht 24
Artikel 26
Vertraging en onderbreking 24
Artikel 27
Toerekenbaar tekortkomen 24
Artikel 28
Overmacht 24
Artikel 29
Onvermogen 24
Artikel 30
Wijziging rechts- of samenwerkingsvorm 25
Artikel 31
Overlijden 25
Artikel 32
Arbeidsongeschikt raken van een bepaalde persoon 25

Hoofdstuk 10
Gevolgen van de opzegging vande opdracht

Artikel 33
Betalingsverplichting na opzegging zonder grond door
de opdrachtgever 26
Artikel 34
Rechten op het advies na opzegging zonder grond door
de opdrachtgever 26
Artikel 35
Betalingsverplichting na opzegging zonder grond doorde adviseur 26
Artikel 36
Rechten op het advies na opzegging zonder grond doorde adviseur 27
Artikel 37
Betalingsverplichting na opzegging door de opdrachtgever op een
grond gelegen bij de adviseur 27
Artikel 38
Rechten op het advies na opzegging door de opdrachtgever op een
grond gelegen bij de adviseur 28
Artikel 39
Betalingsverplichting na opzegging door de opdrachtgever op een
grond gelegen bij de opdrachtgever 28
Artikel 40
Rechten op het advies na opzegging door de opdrachtgever op een
grond gelegen bij de opdrachtgever 28
Artikel 41
Betalingsverplichting na opzegging door de adviseur op een grond
gelegen bij de opdrachtgever 29
Artikel 42
Rechten op het advies na opzegging door de adviseur op een grond
gelegen bij de opdrachtgever 29
Artikel 43
Betalingsverplichting na opzegging door de adviseur op een grond
gelegen bij de adviseur 29
Artikel 44
Rechten op het advies na opzegging door de adviseur op een grond
gelegen bij de adviseur 30

Hoofdstuk 11
Eigendom en gebruik van
documenten – rechten vande adviseur op het advies

Artikel 45
Eigendom van documenten 31
Artikel 46
Rechten van de adviseur op het advies 31
Artikel 47
De uitvoering van het object 32
Artikel 48
Recht van herhaling van het advies 32

Hoofdstuk 12
Financiële bepalingen

Artikel 49
Algemene bepalingen 33
Artikel 50
Advieskosten 33
Artikel 51
Bepaling van advieskosten 34
Artikel 52
Berekening als een percentage van de uitvoeringskosten 34
Artikel 53
Berekening op grondslag van bestede tijd 35
Artikel 54
Vaststelling vast bedrag 35
Artikel 55
Advieskosten in geval van aanpassingen en wijzigingen 35
Artikel 56
Betaling van advieskosten 36

Hoofdstuk 13
Toepasselijk recht, geschillen envaststelling

Artikel 57
Toepasselijk recht 37
Artikel 58
Geschillen 37
Artikel 59
Vaststelling en depot 37

10

DNR 20111

Begripsbepalingen

Artikel 1
Begripsbepalingen

Verstaan wordt onder:
advieshet resultaat van de werkzaamheden van de adviseur;advieskosten
het honorarium en de kosten, de omzetbelasting daarin niet begrepen;
adviseurde partij die de opdracht aanvaardt;
architectin het kader van deze regeling genoemd adviseur;
consument
een natuurlijke persoon, die te dezen niet handelt in de uitoefening vanberoep of bedrijf;
derden-adviseurs
adviseurs, die geen partij zijn bij de opdracht opgedragen aan de adviseur;deze regeling
Rechtsverhouding opdrachtgever – architect, ingenieur en adviseur DNR 2011;detacheren
het ter beschikking stellen van een of meer natuurlijke personen aan een
opdrachtgever teneinde onder diens leiding en toezicht werkzaamheden teverrichten;
documenten
informatiedragers in welke vorm dan ook;fase
een afgebakend stadium met een gedefinieerd en toetsbaar resultaat;honorariumde vergoeding die de adviseur toekomt voor diens werkzaamheden, de­omzetbelasting daarin niet begrepen;
ingenieur
in het kader van deze regeling genoemd adviseur;
kostentoezichtskosten en bijkomende kosten, de omzetbelasting daarin niet begrepen;
objecthet in het kader van het project uit te voeren product van stoffelijke aard;
opdracht
de overeenkomst tussen opdrachtgever en adviseur;
opdrachtgeverde partij die de opdracht verleent;participant
elke deelnemer aan het project, onder wie opdrachtgever, adviseur, derdenadviseurs en zij die het object uitvoeren;
project
het geheel van activiteiten, waaronder de aan de adviseur opgedragen werkzaamheden, gericht op de totstandbrenging van hetgeen de opdrachtgever beoogt;
rechten van de adviseur
rechten die de adviseur uit hoofde van wetgeving en/of de opdracht op
het advies toekomen;
toerekenbare tekortkoming
een tekortkoming die te wijten is aan schuld, of krachtens wet, ­rechtshandelingof volgens in het verkeer geldende opvattingen, voor ­rekening van de schuldenaar komt. Onder in het verkeer geldende ­opvattingen wordt verstaan: een
tekortkoming die een goed en zorgvuldig handelend adviseur of opdrachtgever
onder de betreffende omstandigheden en met inachtneming van normale oplettendheid – en waar het de adviseur betreft: met de voor de opdracht vereiste
vakkennis en middelen uitgerust – had kunnen en behoren te vermijden;
uitvoeringskosten
de kosten van het uitvoeren van het object door de uitvoerende partijen,
de omzetbelasting daarin niet begrepen;
werk
ontwerpen, schetsen, plastische werken, uitvindingen en dergelijke in de zin vande Auteurswet 1912 en/of Rijkswet houdende regels met betrekking tot octrooi.

11

DNR 2011

2

Algemene bepalingenomtrent de opdracht

Artikel 2
De opdracht

1
De opdracht omvat al hetgeen tussen opdrachtgever en adviseur isovereengekomen.
2
De adviseur stelt deze regeling zo spoedig mogelijk ter hand aan de ­mogelijke opdrachtgever doch doet dit uiterlijk ter gelegenheid van het
ter kennis brengen van het schriftelijk concept van de opdracht.
3
Voorafgaand aan de totstandkoming van de opdracht overleggen partijen,
voor zover op dat moment mogelijk en voor zover relevant, betreffende:
3ade inhoud en omvang van de door de adviseur te verrichten werkzaamheden;
3b
het ter beschikking stellen van gegevens, waaronder een programma van eisen,
door of namens de opdrachtgever aan de adviseur en, indien gegevens door de
opdrachtgever ter beschikking worden gesteld, om welke gegevens het gaat en
wanneer zij ter beschikking gesteld zullen worden;
3c
aan welke derden-adviseurs de opdrachtgever opdracht verleent en de door
dezen te verrichten werkzaamheden;
3d
het tijdsschema waarbinnen de adviseur (delen van) de opdracht vervult;3ede eventuele fasering van de uitvoering van de opdracht;
3f
het eventuele optreden van de adviseur als gemachtigde van de opdrachtgever,de duur daarvan alsmede de omvang van de vertegenwoordigingsbevoegdheid;
3g
het aanwijzen van een natuurlijke persoon, die de opdrachtgever met­betrekking tot de opdracht vertegenwoordigt alsmede de omvang vandiens vertegenwoordigingsbevoegdheid;
3hde vraag met welke bijzondere publiek- en privaatrechtelijke regelgeving­rekening gehouden dient te worden en welke verplichtingen de adviseur
in dit verband op zich neemt;
3i
de wijze waarop de kwaliteitszorg eventueel wordt geregeld;
3j
het bedrag aan uitvoeringskosten dat ten naaste bij met de uitvoering van het
object gemoeid mag zijn;
3k
de wijze waarop de advieskosten van de adviseur worden bepaald en welk
gedeelte daarvan aan afzonderlijke fasen wordt toegerekend (inclusief een
betalingsschema);3l
een raming van de advieskosten uitgesplitst naar de verschillende fasen;
3mof en zo ja hoe, tariefwijzigingen en indexeringen ten aanzien van de­advieskosten worden toegepast;3nde aard en omvang van de bijkomende kosten;
3ode wijze waarop, en zo nodig met welke frequentie, de informatieoverdracht
en overleg tussen de adviseur en opdrachtgever alsmede eventueel tussen
adviseur en derden-adviseurs plaatsvinden;
3p
de vorm en het aantal waarin documenten aan de opdrachtgever en eventueelderden worden verstrekt en onder welke voorwaarden dit plaatsvindt;12

3q
de werkzaamheden, waarvoor de beroepsaansprakelijkheidsverzekering
wordt afgesloten;
3r
de omvang van de schadevergoeding;3swelke wettelijke rente, als bedoeld in artikel 6:119/artikel 6:119a BW­overeengekomen wordt;
3t
de wijze waarop zij om zullen gaan met onderwerpen die ten tijde vande totstandkoming van de opdracht nog niet vast te stellen zijn.

DNR 2011

Artikel 3
Vooronderzoek

1
De adviseur adviseert de opdrachtgever hem het verrichten van een
vooronderzoek op te dragen:1aindien de opdrachtgever geen programma van eisen kan verstrekken dat
voor de adviseur als voldoende duidelijk uitgangspunt kan dienen voor het
aanvangen van de werkzaamheden;
1b
indien het de adviseur, mede gelet op het bepaalde in artikel 2 leden 1 tot en
met 3, onvoldoende duidelijk is of vervulling van de opdracht mogelijk is;
1c
in alle andere gevallen waarin de adviseur dit met het oog op een behoorlijke vervulling van de opdracht wenselijk acht.
2
Stemt de opdrachtgever in met het advies tot het verrichten van een
vooronderzoek, dan stelt de adviseur in overleg met de opdrachtgever een
schriftelijk concept van de opdracht voor een vooronderzoek op, waarbij
aan de bepalingen van artikel 2 op overeenkomstige wijze toepassing wordt
gegeven.
3
Stemt de opdrachtgever niet in met het advies tot het verrichten van een
vooronderzoek, dan treden partijen in overleg. Bij dit overleg nemen partijenelkaars gerechtvaardigde belangen in acht.

Artikel 4
Vastlegging van de opdracht

1
Acht de adviseur, mede gelet op hetgeen volgens artikel 2 lid 3 dan wel
artikel 3 lid 2 is besproken, vervulling van de opdracht mogelijk, dan stelt
hij in overleg met de opdrachtgever een schriftelijk concept van deopdracht op, waaruit blijkt wat is besproken alsmede de toepasselijkheid
van deze regeling.
2
De opdracht is tot stand gekomen wanneer de adviseur het overeenkomstig
het bepaalde in lid 1 van dit artikel opgestelde schriftelijk heeft bevestigd,of een schriftelijk aanbod daartoe van de adviseur door de opdrachtgever­binnen de geldigheidsduur van dit aanbod schriftelijk is aanvaard, of het
opgestelde op andere wijze door partijen schriftelijk is bevestigd.
3
Het bepaalde in lid 2 laat onverlet dat het bestaan en de inhoud van deopdracht met alle middelen kunnen worden bewezen.

13

DNR 2011

3

Bijzondere bepalingenomtrent de opdracht

Artikel 5
Werkzaamheden door anderen

De adviseur is bevoegd werkzaamheden onder zijn leiding door anderen tedoen uitvoeren en ten aanzien van onderdelen ook de leiding aan anderen
over te laten, zulks onverminderd zijn verantwoordelijkheid voor de deugdelijke nakoming van de opdracht.

Artikel 6
Aanstellen van meer dan een
adviseur1
Maakt de behoorlijke realisatie van het project het aanstellen van een ofmeer derden-adviseurs noodzakelijk, dan gaat de opdrachtgever daartoe
niet over dan na overleg met de adviseur.
2
De advieskosten van de in lid 1 bedoelde derden-adviseurs worden, tenzij
anders overeengekomen, door de opdrachtgever aan dezen voldaan.
3
Indien de adviseur dient samen te werken met derden-adviseurs, dan stelt deopdrachtgever vast welke participant verantwoordelijk is voor de afstemmingvan de werkzaamheden van de verschillende adviseurs en welke participant
verantwoordelijk is voor de besturing van het proces van de werkzaamheden
van de verschillende adviseurs.
4
Schrijft de opdrachtgever de adviseur een persoon voor, van wie de adviseur
bij de uitvoering van zijn verplichtingen gebruik dient te maken, dan legt deadviseur de voorwaarden waaronder hij en de voorgeschreven persoon­voornemens zijn te contracteren voor aan de opdrachtgever, die deze­goedkeurt en/of aanvaardt.

Artikel 7
De adviseur als gemachtigde vande opdrachtgever1
De adviseur treedt op als gemachtigde van de opdrachtgever indien en voor
zover de opdrachtgever de adviseur daartoe schriftelijk heeft aangewezen.
Het ontbreken van een schriftelijke machtiging kan de adviseur niet worden
tegengeworpen, indien en voor zover de adviseur bewijst dat de opdrachtgever anderszins uitdrukkelijk toestemming heeft gegeven, dan wel dat het
optreden als gemachtigde uit de gegeven omstandigheden of de aard van deopdracht voortvloeit.
2
De opdrachtgever zal, indien en voor zover de adviseur als gemachtigde
is aangewezen, niet buiten de adviseur om orders en aanwijzingen geven
aan derden die het object, waarop de opdracht betrekking heeft, uitvoeren of daarvoor leveranties verrichten dan wel op die uitvoering toezicht
houden. Indien de ­opdrachtgever in een dringend geval desondanks ordersof ­aanwijzingen als hier bedoeld heeft gegeven, zal hij de adviseur daarvan
onverwijld in kennis stellen.

Artikel 8
Esthetische waarde

Bij de beoordeling van de juiste vervulling van de opdracht blijft deesthetische waarde buiten beschouwing, hetgeen onverlet laat dat voldaan
dient te worden aan redelijke eisen.

14

DNR 2011

4

Aanpassingen en wijzigingen

Artikel 9
Aanpassingen van de opdracht

1
Partijen treden met elkaar in overleg over een aanpassing van deopdracht indien:
1azich wijzigingen voordoen in de uitgangspunten of andere omstandigheden
die ten grondslag lagen aan de opdracht;
1b
de behoorlijke vervulling van de opdracht extra werkzaamheden vereist. Bij
dit overleg nemen partijen elkaars gerechtvaardigde belangen in acht.
2
De volgende omstandigheden geven in ieder geval aanleiding de opdracht
aan te passen:- relevante wijzigingen van (overheids)voorschriften of -beschikkingen;- relevante wijzigingen in het programma van eisen dan wel deoorspronkelijke opdracht;- door de opdrachtgever verlangde wijzigingen op, of varianten van,	­werkzaamheden die reeds goedgekeurd zijn, dan wel onderdeel uitmaken
van een fase die reeds goedgekeurd is;- extra werkzaamheden die tijdens de vervulling van de opdracht
noodzakelijk blijken.
3
Leidt het overleg als bedoeld in lid 1 tot een aanpassing van de opdracht, danhandelen partijen overeenkomstig het bepaalde in Hoofdstuk 2 en wordende advieskosten aangepast.

Artikel 10
Onvoorziene omstandigheden

Op verlangen van een der partijen kunnen de gevolgen van de opdracht
worden gewijzigd of kan deze geheel of gedeeltelijk worden ontbonden
op grond van onvoorziene omstandigheden, welke van dien aard zijn dat
de wederpartij naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid ongewijzigde
instandhouding van de opdracht niet mag verwachten. Aan de wijziging of
ontbinding kan terugwerkende kracht worden verleend.

15

DNR 2011

5

Algemene verplichtingen
van partijen

Artikel 11
Algemene verplichtingenvan de adviseur

1
De adviseur:
1avergewist zich bij het aanvaarden van een opdracht over de voor de juiste
vervulling daarvan noodzakelijke kennis en kunde te (kunnen) beschikken;
1b
is gehouden om alle gegevens van een opdrachtgever vertrouwelijk te h­ ouden,voor zover deze gegevens als vertrouwelijk aan de adviseur bekend zijn ofvoor zover de adviseur redelijkerwijze kan of behoort te weten dat dezegegevens vertrouwelijk zijn.
2
De adviseur is gehouden de opdracht goed en zorgvuldig uit te voeren, de
opdrachtgever onafhankelijk in een vertrouwenspositie terzijde te staan en zijn
diensten naar beste kunnen en wetenschap te verrichten. De adviseur dientalles te vermijden wat de onafhankelijkheid van het advies kan schaden.
3
De adviseur sluit een beroepsaansprakelijkheidsverzekering af, waarvan depolis ten minste de dekking biedt van de door de Koninklijke Maatschappij
tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten BNA en­NLingenieurs Branchevereniging van advies-, management- en ingenieursbureaus, gezamenlijk laatst vastgestelde en gepubliceerde raampolis. Op verzoek
van de opdrachtgever legt de adviseur bescheiden over waaruit blijkt dat hij
aan deze verzekeringsplicht heeft voldaan.
4
De adviseur houdt rekening met de voor de opdracht van belang zijnde
publiek- en privaatrechtelijke regelgeving, waarvan het bestaan van algemenebekendheid onder adviseurs mag worden verondersteld.
5
De adviseur houdt de opdrachtgever op de hoogte van de uitvoering van deopdracht. De adviseur verstrekt naar beste vermogen en tijdig desgevraagd alleinlichtingen, waaronder inlichtingen omtrent de voortgang van de uitvoeringvan de opdracht, veranderingen van wettelijke regelgeving, of veranderingenomtrent de financiële aspecten van de opdracht, de financiële gevolgen van aldan niet noodzakelijke wijziging daarvan, alsmede inlichtingen omtrent overeenkomsten die de adviseur ter vervulling van de opdracht met derden heeft
gesloten.
6
De opdracht wordt vervuld conform het overeengekomen tijdsschema. Tenzij
door partijen uitdrukkelijk anders is overeengekomen, betreffen de termijnen
in het overeengekomen tijdsschema geen fatale termijnen.
7
De adviseur vangt eerst aan met een volgende fase nadat de opdrachtgever
daartoe schriftelijk zijn toestemming heeft verleend. In deze toestemming
wordt de goedkeuring van de werkzaamheden verricht in de voorafgaande
fasen geacht te zijn begrepen, behalve voor zover de opdrachtgever zijn goedkeuring aan onderdelen van de werkzaamheden uitdrukkelijk heeft onthouden.
8
De adviseur deelt schriftelijk aan de opdrachtgever mee welke natuurlijke
persoon of personen bevoegd zijn de adviseur te vertegenwoordigen, zo nodig
onder vermelding van de beperkingen van zijn of hun bevoegdheid.
9
De adviseur dient bij beëindiging van de opdracht die betrekking heeft op de
totstandkoming van een object, de opdrachtgever in het bezit te stellen van
de door hem opgestelde documenten die van belang zijn voor het beheer en
gebruik van dat object.
10
De adviseur is verplicht de opdrachtgever te waarschuwen, indien inlichtingen
en/of gegevens verstrekt door of namens de opdrachtgever of beslissingen16

genomen door of namens de opdrachtgever klaarblijkelijk zodanige fouten
bevatten of gebreken vertonen, dat hij in strijd met de eisen van redelijkheid
en billijkheid zou handelen als hij zonder waarschuwing bij de vervulling vande opdracht daarop zou voortbouwen.
11
De adviseur bewaart de gegevens die op de opdracht betrekking hebben en
waarvan het belang, mede gelet op de aard van de opdracht en de overige
omstandigheden, zulks kennelijk vordert op een door hem te bepalen wijze
gedurende een periode van vijf jaren vanaf de dag, waarop de opdracht isgeëindigd. Het bepaalde in artikel 16 leden 5 tot en met 7 (aansprakelijkheidsduur) is van overeenkomstige toepassing.
12
Desgevraagd stelt de adviseur, tegen vergoeding van de onkosten, ­duplicaten
van de door hem ter zake van de opdracht bewaarde gegevens ter­beschikking aan de opdrachtgever.
13
De adviseur is van de in lid 11 bedoelde bewaarplicht ontheven, indien hij
de door hem bewaarde gegevens aan de opdrachtgever aanbiedt en deze
desgevraagd aan de opdrachtgever overdraagt.

Artikel 12
Algemene verplichtingen vande opdrachtgever

DNR 2011

1
De opdrachtgever gedraagt zich jegens de adviseur als een goed en­zorgvuldig opdrachtgever. De opdrachtgever is gehouden om alle gegevens
van een adviseur vertrouwelijk te houden, voor zover deze gegevensals vertrouwelijk aan de opdrachtgever bekend zijn of voor zover de­opdrachtgever redelijkerwijs kan of behoort te weten dat deze gegevens
vertrouwelijk zijn.
2
De opdrachtgever is verantwoordelijk voor zowel de tijdige verstrekking
als de juistheid van de door of namens hem aan de adviseur verstrekte­inlichtingen, gegevens en beslissingen die nodig zijn om de opdracht naar
­behoren te vervullen. De opdrachtgever vrijwaart de adviseur voor aanspraken van derden ter zake van deze inlichtingen, gegevens en beslissingen.
3
De opdrachtgever zal documenten die de adviseur bij de vervulling vande opdracht vervaardigt, tijdig beoordelen en na goedkeuring desgevraagd
waarmerken.
4
De opdrachtgever is verplicht de adviseur binnen bekwame tijd te waarschuwen indien hij in de adviezen een tekortkoming van de adviseur daadwerkelijk heeft opgemerkt of zich daarvan bewust geweest moet zijn.
5
De opdrachtgever deelt schriftelijk aan de adviseur mee welke natuurlijke
persoon of personen bevoegd zijn de opdrachtgever te vertegenwoordigen,zo nodig onder vermelding van de beperkingen van zijn of hun bevoegdheid.
6
In geval van detachering onthoudt de opdrachtgever zich van het in dienst
nemen of op andere wijze inschakelen van deze gedetacheerde personen
gedurende de looptijd van de detachering en een hieraan gelijke periode
direct na het einde van de detachering, met een minimum van drie maanden
en een maximum van een jaar.
7
De opdrachtgever draagt zijn opdrachtgeverschap niet geheel of gedeeltelijk
over aan een ander zonder toestemming van de adviseur.

17

8
De opdrachtgever vrijwaart de adviseur tegen aanspraken van derden, diegerelateerd zijn aan de advieswerkzaamheden verricht uit hoofde van de­opdracht aan de adviseur. Dit laat onverlet de aansprakelijkheid van de­adviseur jegens de opdrachtgever.
9
De opdrachtgever voldoet tijdig aan zijn betalingsverplichting.

DNR 2011

18

DNR 2011

6

Aansprakelijkheid van deadviseur

Artikel 13
Aansprakelijkheid van deadviseur voor toerekenbare
tekortkomingen1
De adviseur is jegens de opdrachtgever aansprakelijk voor zijn toerekenbare
tekortkoming.Voor zover nakoming niet reeds blijvend onmogelijk is, vindt
dit lid slechts toepassing met inachtneming van de wettelijke regeling vanverzuim van de schuldenaar.
2
Maakt de adviseur bij de vervulling van de opdracht gebruik van een andere
persoon, dan is de adviseur op gelijke wijze aansprakelijk als voor zijn eigen
tekortkomingen met inachtneming van het bepaalde in artikel 14 lid 5.

Artikel 14
Schadevergoeding

1
In geval van een toerekenbare tekortkoming is de adviseur uitsluitend­aansprakelijk voor vergoeding van de directe schade.
2
Tot de directe schade behoren in geen geval: bedrijfsschade, productieverlies,
omzet- en/of winstderving, waardevermindering van producten evenmin als
de kosten die met de uitvoering van het object gemoeid zouden zijn als de
opdracht van de aanvang af goed zou zijn uitgevoerd.
3
De opdrachtgever is verplicht, tenzij zulks in verband met de omstandigheden niet van hem kan worden gevergd, in goed overleg de adviseur degelegenheid te geven binnen een redelijke termijn voor diens rekening
tekortkomingen, waarvoor de adviseur aansprakelijk is, te herstellen of deuit die tekortkomingen voortvloeiende schade te beperken of op te heffen
onverminderd de aansprakelijkheid van de adviseur voor schade ten gevolge
van de tekortkomingen.
4
Bij de vaststelling van de schadevergoeding in geval van een overschrijding
van de vertegenwoordigingsbevoegdheid wordt, naast met de overige vanbelang zijnde feiten en omstandigheden, rekening gehouden met de matewaarin de opdrachtgever door de gevolgen van de bevoegdheidsoverschrijding is gebaat.
5
Indien door of namens de opdrachtgever het inschakelen van een bepaalde
persoon is of wordt voorgeschreven, is de adviseur voor wat het werk van
die persoon betreft jegens de opdrachtgever tot niet meer gehouden dan
tot datgene, waartoe de adviseur die persoon kan houden krachtens devoorwaarden van de tussen de adviseur en de voorgeschreven persoon
geldende afspraken, zoals deze door de opdrachtgever zijn aanvaard of goedgekeurd. Indien de voorgeschreven persoon tekortschiet en de adviseur het
redelijkerwijs nodige heeft gedaan om nakoming en/of schadevergoeding teverkrijgen, zal de opdrachtgever de voor de adviseur ontstane extra kosten
aan hem vergoeden, voor zover deze hem niet zijn vergoed door de voorgeschreven persoon. Daartegenover zal de adviseur, op eerste verzoek van
de opdrachtgever, aan deze zijn vordering op de voorgeschreven persoon
cederen tot aan het door de opdrachtgever aan hem vergoede bedrag.
6
Een op grond van de voorgaande regels bepaalde schadevergoeding is niet
van toepassing voor zover deze schadevergoeding in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is.
7
Onverminderd het in de vorige leden bepaalde is de adviseur bij opdrachten
die betrekking hebben op de totstandkoming van een object alleen aansprakelijk voor schaden die niet zouden worden gedekt door een gebruikelijke
CAR-verzekering of een vergelijkbare verzekering.

19

DNR 2011

Artikel 15
Omvang van deschadevergoeding

1
De door de adviseur te vergoeden schade is naar keuze van partijen per
opdracht beperkt tot een bedrag gelijk aan de advieskosten met een maximum
van € 1.000.000 of tot een bedrag gelijk aan driemaal de advieskosten met een
maximum van € 2.500.000.
2
Indien partijen geen keus bepaalden betreffende de omvang van de door deadviseur te vergoeden schade, is deze per opdracht beperkt tot een bedraggelijk aan de advieskosten met een maximum van € 1.000.000.
3
In aanvulling op de voorgaande twee leden geldt dat ingeval de ­opdrachtgever
een consument is, de in die twee leden genoemde beperkingen niet lager­kunnen zijn dan € 75.000.

Artikel 16
Aansprakelijkheidsduur envervaltermijnen

1
De aansprakelijkheid van de adviseur vervalt door verloop van vijf jaren vanafde dag waarop de opdracht door voltooiing of opzegging is geëindigd.
2
De rechtsvordering uit hoofde van een toerekenbare tekortkoming vervalt
en is niet ontvankelijk indien de opdrachtgever niet binnen bekwame tijdnadat hij de tekortkoming heeft ontdekt of redelijkerwijs had behoren te
ontdekken, schriftelijk en met redenen omkleed bij de adviseur ter zake heeft­geprotesteerd.
3
De rechtsvordering uit hoofde van een toerekenbare tekortkoming vervalt
en is niet ontvankelijk door verloop van twee jaren na het schriftelijke en met
redenen omklede protest. Indien de opdrachtgever de adviseur een termijn
heeft gesteld waarbinnen deze de tekortkoming zal wegnemen, begint de­vervaltermijn eerst te lopen bij het einde van deze termijn, of zoveel eerder als
de adviseur te kennen heeft gegeven de tekortkoming niet te zullen herstellen.
4
De rechtsvordering uit hoofde van een toerekenbare tekortkoming vervalt inieder geval na verloop van vijf jaren vanaf de dag waarop de opdracht door
voltooiing of opzegging is geëindigd. De rechtsvordering die na deze termijn
wordt ingesteld is niet ontvankelijk.
5
Indien de einddeclaratie op een eerdere dag wordt verzonden dan de dag
waarop de opdracht door opzegging of voltooiing is geëindigd, geldt de eerdere dag als dag waarop de opdracht is geëindigd.
6
Voor de toepassing van het bepaalde in de leden 1 en 4 wordt voor de
opdracht een object betreffende als de dag waarop de opdracht is geëindigd,
aangemerkt de dag waarop het object is of wordt geacht te zijn opgeleverd,
mits deze oplevering geschiedt voor de in lid 5 bedoelde dag.
7
Wordt de opdracht door een consument ontbonden, dan wordt voor toepassing van het bepaalde in de leden 1 en 4 als dag waarop de opdracht is geëindigd, aangemerkt de dag waarop de ontbinding plaatsvond.
8
Indien de rechtsvordering krachtens het bepaalde in de vorige leden zouvervallen tussen het tijdstip waarop de adviseur aan de opdrachtgever heeftmedegedeeld dat hij de tekortkoming zal onderzoeken of herstellen en het
tijdstip waarop hij het onderzoek en de pogingen tot herstel kennelijk alsbeëindigd beschouwt, wordt de vervaltermijn verlengd tot zes maanden nalaatstgenoemd tijdstip.

20

DNR 2011

Artikel 17
Overige bepalingenverband houdende met
schadevergoeding1
Het recht van de opdrachtgever op schadevergoeding vermindert niet diensverplichtingen te betalen conform de opdracht.
2
In geval dat een bij de adviseur in dienst zijnde persoon is gedetacheerd
bij de opdrachtgever, is de adviseur met inachtneming van het overig in dit
hoofdstuk bepaalde slechts verantwoordelijk voor het beschikbaar zijn vandeze persoon met de overeengekomen kwaliteit voor de overeengekomen
periode.
3
Behoudens het bepaalde in het vorige lid is de adviseur niet ­aansprakelijk
voor vergoeding van schade van de opdrachtgever of derden (mede)­veroorzaakt door de ter beschikking gestelde persoon/personen.
4
De opdrachtgever is aansprakelijk voor, en vrijwaart de adviseur ter zakevan, vorderingen tot vergoeding van schade van derden veroorzaakt door deaan de opdrachtgever ter beschikking gestelde persoon/personen.
5
Voor vergoeding van andere schade dan in dit hoofdstuk genoemd, is de­adviseur slechts aansprakelijk indien en voor zover de tekortkoming tewijten is aan opzet of grove onzorgvuldigheid van de adviseur.

Artikel 18
Opdrachtgever is consument

Indien de opdrachtgever consument is, is het bepaalde in dit hoofdstuk van
overeenkomstige toepassing tenzij het bepaalde als onredelijk bezwarend
kan worden aangemerkt.

21

DNR 20117

Vertraging, onderbreking
en gevolgen daarvan

Artikel 19
Vertraging en onderbreking
van de opdracht

1
De adviseur deelt de opdrachtgever, schriftelijk en onder vermelding van
de oorzaak van de vertraging binnen bekwame tijd na het intreden van een
vertraging, mee per welke datum deze is ingetreden.
2
De opdrachtgever kan de adviseur gelasten de opdracht te onderbreken. De
opdrachtgever is verplicht dit schriftelijk en onder vermelding van de gronden
mee te delen.

Artikel 20
Gevolgen van vertraging ofonderbreking van de opdracht

1
Na de in artikel 19 leden 1 en 2 omschreven mededeling treden partijenbinnen bekwame tijd in overleg omtrent de gevolgen van de vertraging of deonderbreking en nemen daarbij elkaars gerechtvaardigde belangen in acht.
2
Wordt de vervulling van de opdracht vertraagd of onderbroken en is dit deadviseur niet toe te rekenen, dan is de opdrachtgever verplicht op ­declaratie
van de adviseur aan deze te vergoeden, berekend naar de stand van de­werkzaamheden ten tijde van de mededeling bedoeld in artikel 19 leden 1
en 2:
2ahet honorarium;2b
de bijkomende kosten;2cde toezichtskosten;
2d
alle redelijkerwijs gemaakte en nog te maken kosten, voortvloeiend uit
verplichtingen die de adviseur reeds is aangegaan met het oog op de verderevervulling van de opdracht.
3
De opdrachtgever is tevens verplicht te vergoeden de schade die de adviseur
lijdt als gevolg van de onderbreking en/of de vertraging, onverminderd degehoudenheid van de adviseur die schade zoveel mogelijk te beperken.
4
Het bepaalde in artikel 55 lid 3 is van overeenkomstige toepassing.

22

DNR 20118

Bepalingen van toepassing
op de opzegging van de opdracht

Artikel 21
Wijze van opzeggen

1
De opdracht wordt opgezegd door een aan de wederpartij gerichte
schriftelijke mededeling, waarin ten minste de grond van de opzegging
dient te worden vermeld alsmede de datum waarop de opzegging ingaat.
2
Vermeldt de mededeling geen grond, dan wordt de opdracht geacht te zijn
opgezegd volgens het bepaalde in artikel 24.

Artikel 22
Limitatieve regeling
opzeggingsgronden

Buiten de in deze regeling geregelde opzeggingsgronden is ontbinding van
de tussen partijen gesloten opdracht uitgesloten, tenzij de opdrachtgever
een consument is.

Artikel 23
Algemene verplichtingen vanpartijen na opzegging vande opdracht

Na de opzegging van de opdracht is ieder der partijen verplicht degerechtvaardigde belangen van de wederpartij in acht te nemen.

239Opzegging van de opdracht

Artikel 24
Opzegging van de opdracht
zonder grond

Partijen hebben ieder het recht de opdracht zonder grond op te zeggen.

Artikel 25
Gronden voor opzegging van de opdracht zijn:
Gronden voor opzegging 		 - vertraging en onderbreking;van de opdracht 		 - toerekenbaar tekortkomen;- overmacht;- onvermogen;- wijziging van de rechts- of samenwerkingsvorm;- overlijden;- arbeidsongeschikt raken van de persoon als bedoeld in artikel 32.

DNR 2011

Artikel 26
Vertraging en onderbreking

Is, gelet op alle van belang zijnde omstandigheden, de vertraging ofonderbreking van de vervulling van de opdracht zodanig van aard en/of
duur dat nakoming van de opdracht in ongewijzigde vorm in redelijkheid niet
is te vergen, dan hebben partijen ieder het recht de opdracht op deze grond
op te zeggen.

Artikel 27
Toerekenbaar tekortkomen

1
Is er sprake van een toerekenbare tekortkoming, dan is de wederpartij vande partij aan wier kant de toerekenbare tekortkoming zich voordoet,­bevoegd de opdracht op deze grond op te zeggen.
2
Aan laakbaar handelen van een partij worden dezelfde rechtsgevolgen­verbonden als aan een toerekenbare tekortkoming van die partij.
3
Het recht op opzegging laat onverlet het bepaalde in Hoofdstuk 6.

Artikel 28
Overmacht1
Van overmacht in de zin van deze regeling is sprake indien een tekortkoming
een partij niet kan worden toegerekend. Een tekortkoming kan een partij
niet worden toegerekend, indien zij niet is te wijten aan haar schuld, noch­krachtens wet, rechtshandeling of in het verkeer geldende opvattingen voor
haar rekening komt.
2
Van overmacht is tevens sprake, indien door feiten of omstandigheden, dieniet aan een partij te wijten zijn, voortzetting van de opdracht in redelijkheid
niet van haar gevergd kan worden.

Artikel 29
Onvermogen

Verkeert een partij in financieel onvermogen, of bestaan er andere goede
gronden om aan te nemen dat zij zal tekortschieten in de nakoming van haarverplichtingen, dan is de wederpartij bevoegd haar, haar bewindvoerder of
curator schriftelijk en met opgave van de gronden te sommeren binnen een
redelijke termijn schriftelijk te verklaren of deze in staat en bereid is om
de opdracht voort te zetten. De wederpartij is gerechtigd te verlangen dat
genoegzame zekerheid wordt gesteld, indien de opdracht wordt voortgezet.
Blijft binnen de gestelde termijn hetzij de gevraagde verklaring dan wel deverlangde zekerheid uit, dan is de wederpartij gerechtigd de opdracht op
deze grond op te zeggen.

24

DNR 2011

Artikel 30
Wijziging rechts- ofsamenwerkingsvorm

1
Onder wijziging van de rechts- of samenwerkingsvorm wordt verstaan:
het besluit tot ontbinding van een rechtspersoon of het verlies van rechtspersoonlijkheid, daaronder begrepen juridische fusie, en het besluit
tot ontbinding van een vennootschap onder firma, een commanditaire­vennootschap of een maatschap.
2
Doet zich ten aanzien van een partij een omstandigheid als bedoeld in lid 1voor, dan is de wederpartij bevoegd de opdracht op die grond op te zeggen
indien aan die omstandigheid door haar een redelijk belang te ontlenen is.

Artikel 31
Overlijden

1
De opdracht eindigt niet door het overlijden van een der partijen.
2
De erfgenamen of rechtverkrijgenden van de overledene wijzen op verlangen van de wederpartij binnen een daarbij te stellen redelijke termijn een
van hen of een derde aan om hen, in alle zaken de opdracht betreffende, tevertegenwoordigen.
3
Het bepaalde in artikel 29 is van overeenkomstige toepassing.
4
Het overlijden van een der partijen geeft de wederpartij en de erfgenamenof rechtverkrijgenden van de overledene de bevoegdheid de opdracht op te
zeggen.

Artikel 32
Arbeidsongeschikt raken van
een bepaalde persoon

Heeft de opdrachtgever bedongen dat de vervulling van de opdracht in het
bijzonder wordt toevertrouwd aan een bepaalde persoon en doet zich tediens aanzien de omstandigheid voor als bedoeld in artikel 31 of wordt deze
arbeidsongeschikt, dan is het bepaalde in artikel 31 van overeenkomstige
toepassing.

25

DNR 201110

Gevolgen van de opzegging
van de opdracht

Artikel 33
Betalingsverplichting na
opzegging zonder grond door
de opdrachtgever1
Heeft de opdrachtgever de opdracht zonder grond opgezegd, dan is de
opdrachtgever verplicht op declaratie van de adviseur, naar de stand van
de werkzaamheden ten tijde van het moment dat de opzegging volgens het
bepaalde in artikel 21 in werking treedt, te betalen:
1ahet honorarium;
1b
de bijkomende kosten;
1cde toezichtskosten;
1d
alle redelijkerwijs gemaakte en nog te maken kosten, voortvloeiend uit verplichtingen die de adviseur ten tijde van de opzegging reeds is aangegaan met
het oog op de verdere vervulling van de opdracht.
2
De opdrachtgever, behoudens indien hij een consument is, is bovendien verplicht te betalen 10% van het resterende deel van de advieskosten, die de opdrachtgever verschuldigd zou zijn bij de volledige vervulling van de opdracht.
3
Leidt het bepaalde in lid 2 tot gevolgen die naar maatstaven van redelijkheid
en billijkheid onaanvaardbaar zijn, dan kan daarvan worden afgeweken.

Artikel 34
Rechten op het advies na
opzegging zonder grond door
de opdrachtgever1
Heeft de opdrachtgever de opdracht zonder grond opgezegd, dan mag deopdrachtgever het advies van de adviseur slechts (laten) gebruiken na
voorafgaande, schriftelijke toestemming van de adviseur.
2
Aan zijn toestemming kan de adviseur voorwaarden verbinden, daaronder
begrepen de betaling van een geldelijke vergoeding en het recht om erop toe
te zien dat het advies volgens zijn bedoeling wordt gebruikt.
3
De opdrachtgever heeft het recht zonder toestemming van de adviseur het
advies te (laten) gebruiken indien ten tijde van de opzegging met de uitvoering van het object een aanvang is gemaakt. Het bepaalde in lid 2 is vanovereenkomstige toepassing.
4
Voor zover het bepaalde in dit artikel daarop geen inbreuk maakt, blijven derechten van de adviseur op het advies overigens onverlet.

Artikel 35
Betalingsverplichting na
opzegging zonder grond doorde adviseur

1
Heeft de adviseur de opdracht zonder grond opgezegd, dan is de
opdrachtgever verplicht op declaratie van de adviseur naar de stand van
de werkzaamheden ten tijde van het moment dat de opzegging volgens het
bepaalde in artikel 21 in werking treedt, te betalen:
1ahet honorarium;
1b
de bijkomende kosten;
1cde toezichtskosten;
1d
alle redelijkerwijs gemaakte en nog te maken kosten, voortvloeiend uit
verplichtingen die de adviseur reeds is aangegaan met het oog op de verderevervulling van de opdracht.

26

2
De betalingsverplichting van de opdrachtgever volgens het bepaalde
in lid 1 strekt niet verder dan voor zover de werkzaamheden voor de­opdrachtgever van nut zijn.
3
De opdrachtgever is bevoegd 10% in mindering te brengen op het bedragdat hij op grond van het bepaalde in lid 2 verplicht is aan de adviseur tebetalen.
4
Leidt het bepaalde in lid 3 tot gevolgen die naar maatstaven van redelijkheid
en billijkheid onaanvaardbaar zijn, dan kan daarvan worden afgeweken.

DNR 2011

Artikel 36
Rechten op het advies na
opzegging zonder grond
door de adviseur

1
Heeft de adviseur de opdracht zonder grond opgezegd, dan heeft de
opdrachtgever het recht zonder tussenkomst of toestemming van deadviseur diens advies te (laten) gebruiken, tenzij redelijke belangen van deadviseur zich daartegen verzetten.
2
De opdrachtgever is voor dat gebruik geen vergoeding voor de rechten vande adviseur op het advies verschuldigd.
3
Voor zover het bepaalde in dit artikel daarop geen inbreuk maakt, blijven derechten van de adviseur op het advies overigens onverlet.

Artikel 37
Betalingsverplichting na
opzegging door de
opdrachtgever op een grond
gelegen bij de adviseur

1
Heeft de opdrachtgever de opdracht opgezegd op een grond die bij deadviseur is gelegen, dan is de opdrachtgever verplicht op declaratie van deadviseur naar de stand van de werkzaamheden ten tijde van het moment dat
de opzegging volgens het bepaalde in artikel 21 in werking treedt, te betalen:
1ahet honorarium;
1b
de bijkomende kosten;
1cde toezichtskosten;
1d
alle redelijkerwijs gemaakte en nog te maken kosten, voortvloeiend uit verplichtingen die de adviseur ten tijde van de opzegging reeds is aangegaan met
het oog op de verdere vervulling van de opdracht.
2
De betalingsverplichting van de opdrachtgever volgens het bepaalde in lid 1
strekt niet verder dan voor zover de werkzaamheden voor de opdrachtgever van nut zijn.
3
De opdrachtgever is bevoegd 10% in mindering te brengen op het bedragdat hij op grond van het bepaalde in lid 2 verplicht is aan de adviseur tebetalen.
4
Het bepaalde in lid 3 is niet van toepassing indien wordt opgezegd op grond
van artikel 30 of 31.
5
Leidt het bepaalde in lid 3 tot gevolgen die naar maatstaven van redelijkheid
en billijkheid onaanvaardbaar zijn, dan kan daarvan worden afgeweken.

27

DNR 2011

Artikel 38
Rechten op het advies na
opzegging door de
opdrachtgever op een grond
gelegen bij de adviseur

1
Heeft de opdrachtgever de opdracht opgezegd op een grond die gelegen isbij de adviseur, dan heeft de opdrachtgever het recht zonder tussenkomst of
toestemming van de adviseur diens advies te (laten) gebruiken, tenzij redelijke
belangen van de adviseur zich daartegen verzetten.
2
De opdrachtgever is voor dat gebruik geen vergoeding voor de rechten vande adviseur op het advies verschuldigd.
3
Voor zover het bepaalde in dit artikel daarop geen inbreuk maakt, blijven derechten van de adviseur op het advies overigens onverlet.

Artikel 39
Betalingsverplichting na
opzegging door de
opdrachtgever op een grond
gelegen bij de opdrachtgever1
Heeft de opdrachtgever de opdracht opgezegd op een grond die bij hemzelf
is gelegen, dan is de opdrachtgever verplicht op declaratie van de adviseur
naar stand van de werkzaamheden ten tijde van het moment dat deopzegging volgens het bepaalde in artikel 21 in werking treedt, te betalen:
1ahet honorarium;
1b
de bijkomende kosten;
1cde toezichtskosten;
1d
alle redelijkerwijs gemaakte en nog te maken kosten, voortvloeiend uit­verplichtingen die de adviseur ten tijde van de opzegging reeds is aangegaan
met het oog op de verdere vervulling van de opdracht.
2
De opdrachtgever, behoudens indien hij een consument is, is bovendien
verplicht te betalen 10% van het resterende deel van advieskosten, diede ­opdrachtgever verschuldigd zou zijn bij de volledige vervulling van de­opdracht.
3
Het bepaalde in lid 2 is niet van toepassing indien wordt opgezegd op grond
van artikel 28 of 31.
4
Leidt het bepaalde in lid 2 tot gevolgen die naar maatstaven van redelijkheid
en billijkheid onaanvaardbaar zijn, dan kan daarvan worden afgeweken.

Artikel 40
Rechten op het advies na
opzegging door de
opdrachtgever op een grond
gelegen bij de opdrachtgever1
Heeft de opdrachtgever de opdracht opgezegd op een grond die bij hemzelf
gelegen is, dan mag de opdrachtgever het advies van de adviseur slechts(laten) gebruiken na voorafgaande, schriftelijke toestemming van de adviseur.
2
Aan zijn toestemming kan de adviseur voorwaarden verbinden, daaronder
begrepen de betaling van een geldelijke vergoeding en het recht om erop
toe te zien dat het advies volgens zijn bedoeling wordt gebruikt.
3
De opdrachtgever heeft het recht zonder toestemming van de adviseur
het advies te (laten) gebruiken indien ten tijde van de opzegging met de uitvoering van het object een aanvang is gemaakt. Het bepaalde in lid 2 is vanovereenkomstige toepassing.
4
Voor zover het bepaalde in dit artikel daarop geen inbreuk maakt, blijven derechten van de adviseur op het advies overigens onverlet.

28

DNR 2011

Artikel 41
Betalingsverplichting na
opzegging door de adviseur
op een grond gelegenbij de opdrachtgever1
Heeft de adviseur de opdracht opgezegd op een grond die bij de
opdrachtgever is gelegen, dan is de opdrachtgever verplicht op declaratie
van de adviseur naar de stand van de werkzaamheden ten tijde van het
moment dat de opzegging volgens het bepaalde in artikel 21 in werking
treedt, te betalen:
1ahet honorarium;
1b
de bijkomende kosten;
1cde toezichtskosten;
1d
alle redelijkerwijs gemaakte en nog te maken kosten, voortvloeiend uit verplichtingen die de adviseur ten tijde van de opzegging reeds is aangegaan met
het oog op de verdere vervulling van de opdracht.
2
De opdrachtgever, behoudens indien hij een consument is, is bovendien
verplicht 10% van het resterende deel van de advieskosten te betalen, dieverschuldigd zouden zijn bij de volledige vervulling van de opdracht.
3
Het bepaalde in lid 2 is niet van toepassing indien wordt opgezegd op grond
van artikel 30 of 31.
4
Leidt het bepaalde in lid 2 tot gevolgen die naar maatstaven van redelijkheid
en billijkheid onaanvaardbaar zijn, dan kan daarvan worden afgeweken.

Artikel 42
Rechten op het advies na
opzegging door de adviseur
op een grond gelegenbij de opdrachtgever1
Heeft de adviseur opgezegd op een grond die bij de opdrachtgever isgelegen, dan mag de opdrachtgever het advies van de adviseur slechts(laten) gebruiken na voorafgaande, schriftelijke toestemming van de adviseur.
2
Aan zijn toestemming kan de adviseur voorwaarden verbinden, waaronder
begrepen de betaling van een geldelijke vergoeding en het recht om erop
toe te zien dat het advies volgens zijn bedoeling wordt gebruikt.
3
De opdrachtgever heeft het recht zonder toestemming van de adviseur het
advies te (laten) gebruiken indien ten tijde van de opzegging met de uitvoering van het object een aanvang is gemaakt. Het bepaalde in lid 2 is vanovereenkomstige toepassing.
4
Voor zover het bepaalde in dit artikel daarop geen inbreuk maakt, blijven derechten blijft recht van de adviseur op het advies overigens onverlet.

Artikel 43
Betalingsverplichting na
opzegging door de adviseur
op een grond gelegenbij de adviseur

1
Heeft de adviseur de opdracht opgezegd op een grond die bij hemzelf isgelegen, dan is de opdrachtgever verplicht op declaratie van de adviseur naar
de stand van de werkzaamheden ten tijde van het moment dat de opzegging
volgens het bepaalde in artikel 21 in werking treedt te betalen:
1ahet honorarium;
1b
de bijkomende kosten;29

1cde toezichtskosten;
1d
alle redelijkerwijs gemaakte en nog te maken kosten, voortvloeiend uit­verplichtingen die de adviseur ten tijde van de opzegging reeds is aangegaan
met het oog op de verdere vervulling van de opdracht.
2
De betalingsverplichting van de opdrachtgever volgens het bepaalde in lid 1
strekt niet verder dan voor zover de werkzaamheden voor de opdrachtgever
van nut zijn.
3
De opdrachtgever is bevoegd 10% in mindering te brengen op het bedrag dat
hij op grond van het bepaalde in lid 2 verplicht is aan de adviseur te betalen.
4
Het bepaalde in de leden 2 en 3 is niet van toepassing indien wordt opgezegd
op grond van artikel 28 of 31.
5
Leidt het bepaalde in lid 3 tot gevolgen die naar maatstaven van redelijkheid
en billijkheid onaanvaardbaar zijn, dan kan daarvan worden afgeweken.

Artikel 44
Rechten op het advies na
opzegging door de adviseur
op een grond gelegenbij de adviseur

DNR 2011

1
Heeft de adviseur de opdracht opgezegd op een grond die bij hemzelf isgelegen, dan heeft de opdrachtgever het recht zonder tussenkomst of
toestemming van de adviseur diens advies te (laten) gebruiken, tenzij
redelijke belangen van de adviseur zich daartegen verzetten.
2
De opdrachtgever is voor dat gebruik geen vergoeding voor de rechten vande adviseur op het advies verschuldigd.
3
Voor zover het bepaalde in dit artikel daarop geen inbreuk maakt, blijven derechten van de adviseur op het advies overigens onverlet.

30

DNR 201111

Eigendom en gebruik van
documenten – rechten vande adviseur op het advies

Artikel 45
Eigendom van documenten

De door de adviseur aan de opdrachtgever afgegeven documenten
worden eigendom van de opdrachtgever en mogen door hem voor dit
project worden gebruikt met inachtneming van de rechten die voortvloeien
uit de wetgeving op het gebied van de intellectuele eigendom, nadat deopdrachtgever aan zijn financiële verplichtingen jegens de adviseur heeft
voldaan.

Artikel 46
Rechten van de adviseur
op het advies

1
De adviseur, of diens rechtverkrijgende(n) heeft het uitsluitend recht tot
openbaarmaking, verwezenlijking en verveelvoudiging van zijn ontwerpen,
tekeningen, ­schetsen, foto’s en alle andere afbeeldingen van zijn ontwerp,
van maquettes en modellen alsmede van alle andere voorwerpen of informatiedragers die van zijn ontwerp een afbeelding of voorstelling vormen, of
die zijn bedoeld in de Auteurswet 1912 of in het Beneluxverdrag inzake deintellectuele ­eigendom inzake merken, tekeningen of modellen.
2
De adviseur behoudt ook nadat hij toestemming heeft verleend tot verwezenlijking, openbaarmaking of verveelvoudiging van zijn werk de volgende
rechten:2a
het recht zich te verzetten tegen openbaarmaking van het werk zonder
vermelding van zijn naam of andere aanduiding als maker, tenzij het verzet instrijd zou zijn met de redelijkheid;
2b
het recht zich te verzetten tegen de openbaarmaking van het werk onder
een andere naam dan de zijne, alsmede tegen het aanbrengen van enige wijziging in de benaming van het werk of in de aanduiding van de maker, voor
zover deze op of in het werk voorkomen, dan wel in verband daarmede zijn
openbaar gemaakt;
2c
het recht zich te verzetten tegen elke andere wijziging in het werk, tenzij
deze wijziging van zodanige aard is, dat het verzet in strijd zou zijn met deredelijkheid;
2d
het recht zich te verzetten tegen elke misvorming, verminking of andere
aantasting van het werk, welke nadeel zou kunnen toebrengen aan de eer ofde goede naam van de maker of aan zijn waarde in deze hoedanigheid.
3
Onverminderd het ter zake bepaalde in de Auteurswet 1912 heeft deadviseur als enige het recht om van het uitwendige en inwendige van een
naar zijn ontwerp verwezenlijkt object foto’s of andere afbeeldingen temaken en deze te verveelvoudigen en openbaar te maken, doch hij behoeft
de toestemming van de opdrachtgever voor het openbaar maken van foto’sof andere afbeeldingen die het inwendige van het object tonen na ingebruik­
neming. Aan zijn toestemming kan de opdrachtgever voorwaarden verbinden.
4
De adviseur geldt in de zin van het Beneluxverdrag inzake de intellectuele
eigendom inzake merken, tekeningen of modellen als de ontwerper van detekeningen en modellen die hij in het kader van de opdracht heeft vervaardigd. De adviseur heeft bij uitsluiting het recht deze tekeningen en modellen
te deponeren bij het in dat Verdrag bedoelde Bureau. Het ten aanzien vande rechten van de adviseur op het advies bepaalde is zoveel mogelijk van
overeenkomstige toepassing op de aan zo’n depot te ontlenen rechten.
4a
De adviseur is verplicht om naar zijn mening voor octrooiverlening­vatbare vindingen, ontstaan tijdens en door de uitvoering van de opdracht,­onverwijld onder de aandacht van de opdrachtgever te brengen.

31

4bIndien een zodanige vinding is ontstaan door uitwisseling van kennis tussen de
opdrachtgever en de adviseur, heeft de opdrachtgever het recht op zijn naam
en voor zijn rekening octrooi op die vinding aan te vragen. De opdrachtgever
stelt de adviseur van zijn besluit daartoe onverwijld in kennis. De adviseur isdesgevraagd verplicht de opdrachtgever bij de behandeling van de aanvraag
assistentie te verlenen. De daaruit voor de adviseur voortvloeiende werkzaamheden zullen in onderling overleg worden vergoed.
4c
Als de opdrachtgever een octrooi als bedoeld in dit lid verkrijgt, verleent hij
om niet aan de adviseur een in beginsel niet overdraagbare licentie op dievinding. Bij concrete toepassing van de licentie zal de adviseur toestemming
aan de opdrachtgever vragen, welke toestemming slechts geweigerd kan
worden indien de opdrachtgever tegenstrijdige belangen met zijn bedrijf kan
aantonen.
4d
Indien de opdrachtgever van het in dit lid onder b genoemde recht geen
gebruik maakt, heeft de adviseur het recht op zijn naam en voor zijn rekening
octrooi voor die vinding aan te vragen. De adviseur stelt de ­opdrachtgever
van zijn besluit daartoe onverwijld in kennis.
4e
Als de adviseur een octrooi als bedoeld in het bepaalde sub d verkrijgt,
verleent hij om niet aan de opdrachtgever een in beginsel niet overdraagbare
licentie deze vinding in de huidige bedrijfsvoering van de opdrachtgever toe
te passen.

DNR 2011

Artikel 47
De uitvoering van het object

1
De opdrachtgever is verplicht het object overeenkomstig het advies en debedoeling van de adviseur uit te (laten) voeren. De opdrachtgever stelt deadviseur in de gelegenheid zich ervan te vergewissen dat de uitvoering van
het object geschiedt in overeenstemming met zijn advies en bedoeling. De
opdrachtgever wijkt niet af van het advies en de bedoeling dan na overleg
met de adviseur.
2
Indien partijen omtrent de werkzaamheden van de adviseur in verband met
het in lid 1 bedoelde overleg niets zijn overeengekomen, is de opdrachtgever
in voorkomende gevallen afzonderlijk advieskosten aan de adviseur verschuldigd, die in onderling overleg worden vastgesteld.

Artikel 48
Recht van herhaling van
het advies

1
De adviseur heeft het recht zijn advies te herhalen, voor zover redelijke
belangen van een eerdere opdrachtgever zich niet daartegen verzetten enniet dan nadat de adviseur met de eerdere opdrachtgever overleg heeft
gepleegd.
2
Het is de opdrachtgever niet toegestaan het advies geheel dan wel­gedeeltelijk nogmaals te gebruiken zonder de uitdrukkelijke schriftelijke
toestemming van de adviseur.
3
In geval van het geheel dan wel gedeeltelijk nogmaals gebruiken van het ­advies door de opdrachtgever komen partijen in overleg de vergoeding­overeen, waarbij rekening wordt gehouden met de aan de adviseur
toekomende vergoeding voor de rechten op het advies.

32

DNR 201112

Financiële bepalingen

Artikel 49
Algemene bepalingen

1
De opdracht-administratie van de adviseur is zodanig ingericht, dat de te
declareren advieskosten kunnen worden vastgesteld aan de hand van aan die
administratie te ontlenen gegevens.
2
De opdrachtgever is bevoegd voor zijn rekening de opdracht-administratie
van de adviseur door een externe accountant aan een onderzoek te laten
onderwerpen, dit uitsluitend voor zover dit onderzoek dient om de juistheidvan de advieskosten vast te stellen. De kosten van dit onderzoek worden
gedragen door de partij die naar aanleiding van dit onderzoek in het ongelijk
is gesteld.
3
In de tussen partijen overeengekomen bedragen en in de in deze regelinggenoemde bedragen is de omzetbelasting niet begrepen. De opdrachtgeververgoedt de door de adviseur ter zake van de opdracht verschuldigdeomzetbelasting.

Artikel 50
Advieskosten

1
De advieskosten bestaan uit het honorarium, de toezichtskosten en debijkomende kosten.
2
Het honorarium is de vergoeding die de adviseur toekomt voor dienswerkzaamheden.
3
Toezichtskosten zijn kosten die de adviseur voor het toezicht op de­uitvoering van het object maakt.
4
Tot de bijkomende kosten behoren ondermeer:
4ade ten behoeve van de opdracht gemaakte reis- en verblijfskosten;4b
de kosten samenhangend met het keuren van materialen, constructies
en installaties, alsmede de kosten samenhangend met andere eenvoudige
beproevingen of analyses;
4cde kosten van het gebruik van instrumenten die door de adviseur bij­metingen en proefnemingen ter beschikking worden gesteld;
4d
de kosten van het vermenigvuldigen van overeenkomsten, bestekken,­tekeningen, berekeningen, rapporten e.d. door middel van lichtdrukken,
fotokopiëren, plotten, printen of anderszins;4ede kosten gemoeid met het maken van foto’s, maquettes, perspectieven
en andere presentaties, indien deze door de opdrachtgever of door een­overheidsinstantie worden verlangd;
4f
de kosten van telecommunicatie, porti en aankondigingen per advertentie;
4g
registratie, kadastrale kosten en andere verschotten;
4hkosten gemaakt bij de aanbesteding of aanwijzing;
4i
kosten gemaakt bij het aangaan van contracten en het uitbrengen van­deurwaardersexploten, legeskosten, vertaalkosten e.d.

33

DNR 2011

Artikel 51
Bepaling van advieskosten

1
Het honorarium wordt voorafgaand aan de totstandkoming van deopdracht naar keuze van partijen schriftelijk vastgesteld op een van de­hieronder ­vermelde wijzen of een combinatie daarvan:
1a
als percentage van de uitvoeringskosten;1b
op grondslag van de tijd besteed aan de vervulling van de opdracht;
1c
een tussen partijen overeengekomen vast bedrag;1dnaar enige andere, tussen partijen overeengekomen maatstaf.
2
De toezichtskosten worden voorafgaand aan de totstandkoming van de­opdracht naar keuze van partijen schriftelijk vastgesteld op een van de hieronder vermelde wijzen of een combinatie daarvan:
2a
als percentage van de uitvoeringskosten;2b
op grondslag van de tijd besteed aan het toezicht;
2c
een tussen partijen overeengekomen vast bedrag;2dnaar enige andere, tussen partijen overeengekomen maatstaf.
3
De bijkomende kosten worden voorafgaand aan de totstandkoming vande opdracht naar keuze van partijen schriftelijk vastgesteld op een van de­hieronder vermelde wijzen of een combinatie daarvan:
3a
als percentage van de uitvoeringskosten;
3b
naar de werkelijk gemaakte kosten;3c
een tussen partijen overeengekomen vast bedrag;3d
als percentage van het honorarium;
3enaar enige andere, tussen partijen overeengekomen maatstaf.

Artikel 52
Berekening als een percentage
van de uitvoeringskosten

1
Het percentage van de uitvoeringskosten aan de hand waarvan deadvieskosten worden bepaald, wordt voorafgaand aan de opdracht
overeengekomen.
2
In de fasen voorafgaand aan de fase van prijs- en contractvorming, wordt
ten behoeve van het berekenen van de advieskosten gebruik gemaakt van
een door de adviseur gemaakte en bij die fasen behorende raming van
de ­uitvoeringskosten, dan wel – indien de raming door een andere partij
wordt opgesteld – van die raming, mits deze door de adviseur na controle
is aanvaard. De definitieve advieskosten worden bepaald zodra de ­begroting
behorend bij de fase technisch ontwerp/bestek is gemaakt en door de­opdrachtgever goedgekeurd.

34

3
Vanaf de fase prijs- en contractvorming wordt ten behoeve van het­berekenen van de advieskosten bij de uitvoering van het object, gebruik
gemaakt van de definitieve uitvoeringskosten, opgesteld aan de hand van dekosten van de aan de uitvoerende bedrijven opgedragen uitvoeringswerkzaamheden vermeerderd met het saldo van meer- en minderwerk.
4
De opdrachtgever verstrekt de adviseur ter zake van de uitvoeringskosten de nodige gegevens ten behoeve van het juist berekenen van de­advieskosten.
5
Tot de uitvoeringskosten worden mede gerekend de waarde van de doorof vanwege de opdrachtgever te leveren of ter beschikking te stellen­materialen en onderdelen van het werk, alsmede de overige kosten, welke
gemoeid zijn met deze leveringen of terbeschikkingstellingen.
6
Tot de uitvoeringskosten als grondslag voor de advieskosten worden medegerekend het saldo van de verrekening van wijzigingen van lonen en socialelasten en van wijzigingen van prijzen, huren en vrachten of, indien deze verrekening door betaling van een afkoopsom is uitgesloten, deze afkoopsom.
7
Wordt het object niet uitgevoerd, of eindigt de opdracht voordien
door ­opzegging, dan worden de uitvoeringskosten als grondslag voorde ­advieskosten met inachtneming van het bepaalde in lid 1 definitief­vastgesteld naar het bij het tot stand komen van de opdracht tussen partijen
overeengekomen bedrag aan uitvoeringskosten of, bij gebreke daarvan, naar
de laatste raming of begroting van de adviseur, dan wel – indien de ramingof begroting door een andere partij wordt opgesteld – van die raming of
begroting, mits deze door de adviseur na controle is aanvaard.

DNR 2011

Artikel 53
Berekening op grondslag
van bestede tijd

1
Partijen komen voorafgaand aan de totstandkoming van de opdracht het inrekening te brengen tarief per tijdseenheid voor bij het project betrokken
functiegroepen of medewerkers schriftelijk overeen. Indien is vastgesteld dat
het tarief voor een bepaalde periode geldt, overlegt de adviseur tijdig met deopdrachtgever over een wijziging van het tarief na die periode.
2
Onder bestede tijd wordt verstaan het totaal van alle uren die zijn besteed
aan het vervullen van de opdracht en de reistijd die voor de vervulling vande opdracht noodzakelijk is.

Artikel 54
Vaststelling vast bedrag1
Advieskosten als vast bedrag worden bij het totstandkomen van de opdracht
schriftelijk overeengekomen.
2
Het vaste bedrag voor de advieskosten wordt geacht uitsluitend te dienen
voor de vergoeding van de nauwkeurig in de opdracht vermelde omvang en
duur van de werkzaamheden.

Artikel 55
Advieskosten in geval van
aanpassingen en wijzigingen

1
De opdrachtgever is afzonderlijke advieskosten verschuldigd voor
wijzigingen die de adviseur dient uit te voeren, voor zover deze niet het
gevolg zijn van een toerekenbare tekortkoming van de adviseur.

35

2
Indien de wijzigingen het gevolg zijn van een toerekenbare tekortkoming vande adviseur, is de opdrachtgever wel advieskosten verschuldigd voor zover
aan deze advieskosten werkzaamheden ten grondslag lagen die ook bij een
juiste vervulling van de opdracht noodzakelijk zouden zijn geweest.
3
Doen zich ten opzichte van de totstandkoming van de opdracht ­wijzigingenvoor als genoemd in artikel 9 en artikel 20 en leiden deze tot een ­wijziging
van de werkzaamheden van de adviseur, dan worden in overleg de­advieskosten herzien.
Artikel 56
Betaling van advieskosten

DNR 2011

1
De opdrachtgever betaalt de advieskosten op declaratie van de adviseur.
Opdrachtgever en adviseur komen bij de opdracht een betalingsschemain termijnen overeen. De adviseur declareert de advieskosten volgens het
overeengekomen betalingsschema of, bij gebreke daarvan, in maandelijkse
termijnen naar rato van de voortgang van de werkzaamheden.
2
De adviseur is gerechtigd een einddeclaratie in te dienen zodra zijn
­werkzaamheden zijn voltooid, dan wel op de dag waarop de opdracht volgens
het bepaalde in artikel 21 is opgezegd.
3
De declaratie van de adviseur is gespecificeerd en wordt op verzoek van deopdrachtgever van de nodige bewijsstukken voorzien.
4
De opdrachtgever betaalt het gedeclareerde bedrag, voor zover niet anders isovereengekomen, binnen 30 dagen na de datum van de betreffende ­declaratie.
5
Indien de opdrachtgever de juistheid van een declaratie – of een gedeelte
daarvan – betwist, is hij niettemin gehouden tot tijdig betalen van het niet
betwiste gedeelte. Betwisting van een declaratie dient schriftelijk en b­ innen
de betaaltermijn te geschieden. Blijkt de betwiste declaratie – of het ­betwiste
gedeelte – alsnog verschuldigd, dan wordt de door de opdrachtgever­verschuldigde wettelijke rente berekend vanaf de dag waarop de betaling
uiterlijk had behoren te geschieden.
6
Verricht de opdrachtgever de ingevolge de opdracht verschuldigde betaling
niet tijdig en is de vertraging niet het gevolg van een aan de adviseur toe terekenen omstandigheid, dan is de opdrachtgever zonder nadere ingebrekestelling in verzuim en kan de adviseur aanspraak maken op vergoeding vanrente tegen het wettelijk rentepercentage, met ingang van de dag volgend
op de dag die is overeengekomen als uiterste betalingsdag tot en met de dag
waarop de opdrachtgever de declaratie heeft voldaan.
7
Vindt de betaling niet plaats binnen één maand na de dag waarop deze
uiterlijk had behoren te geschieden, dan kan de adviseur aanspraak maken
op vergoeding van rente tegen het wettelijk rentepercentage verhoogd met
drie procent met ingang van de dag waarop deze maand is verstreken, een enander zonder nader herinneringsbericht of aanmaning van de adviseur.
8
Over de door de adviseur gevorderde rente wordt geen rente berekend.
9
Alle werkelijk door de adviseur gemaakte onkosten om tot voldoening vanzijn declaratie te geraken, zowel gerechtelijke als buitengerechtelijke kosten,
komen voor rekening van de opdrachtgever.
10
In afwijking van het in lid 9 bepaalde geldt dat voor opdrachten, waarbij een
consument opdrachtgever is, de wettelijke regeling van de incassokosten van
toepassing is.
36

DNR 201113

Toepasselijk recht, geschillen
en vaststelling

Artikel 57
Toepasselijk recht

Op de opdracht is Nederlands recht van toepassing.

Artikel 58
Geschillen

1
Verschillen van mening tussen opdrachtgever en adviseur worden zoveel
mogelijk opgelost langs minnelijke weg, daaronder begrepen mediation.
2
Indien partijen in de opdracht hebben bepaald dat geschillenbeslechting
plaatsvindt door middel van arbitrage, zullen alle geschillen – ­daaronder
begrepen die, welke slechts door een der partijen als zodanig ­wordenbeschouwd – die tussen de opdrachtgever en de adviseur of hun­rechtsopvolgers of rechtverkrijgenden ontstaan naar aanleiding van deopdracht beslecht worden – met uitsluiting van de gewone rechter – door
arbitrage overeenkomstig het arbitragereglement van de Raad van Arbitrage
voor de Bouw, zoals dat luidt op de dag waarop het geschil aanhangig wordt
gemaakt.
3
Indien bij een in kracht van gewijsde gegaan rechterlijk vonnis een uitspraak
van het scheidsgerecht geheel of gedeeltelijk nietig wordt verklaard, heeftieder der partijen het recht het geschil, voor zover het dientengevolge
onbeslist is gebleven, opnieuw overeenkomstig dit artikel te doen beslechten.
De vordering vervalt, indien zij aanhangig wordt gemaakt later dan driemaanden na het in kracht van gewijsde gaan van het rechterlijk vonnis. Degene die als scheidsman of secretaris aan de nietig verklaarde uitspraak heeftmeegewerkt, zal aan de nieuwe behandeling niet mogen meewerken.
4
In afwijking van het bepaalde in lid 2 staat het de eisende partij vrij een
geschil dat valt binnen de competentie van de rechtbank, sector kanton, bijdeze aanhangig te maken.

Artikel 59
Vaststelling en depot

Deze eerste herziening van de Rechtsverhouding opdrachtgever – architect,ingenieur en adviseur DNR 2011, welke verkort wordt aangehaald als‘DNR 2011’, is op 3 juli 2013 gedeponeerd ter griffie van de Rechtbank te
Amsterdam onder nummer 56/2013.

37

Uitgave
BNA
Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst
Bond van Nederlandse Architecten
Jollemanhof 14
Postbus 19606
1000 GP Amsterdam
T 020 555 36 66
bna@bna.nl
www.bna.nl
NLingenieurs
Branchevereniging van advies-, management- en ingenieursbureaus
Casuariestraat 11
Postbus 30442
2500 GK Den Haag
T 070 314 1868
info@NLingenieurs.nl
www.NLingenieurs.nl
Auteurs
Prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis, hoogleraar bouwrecht en directeur
van het Instituut voor Bouwrecht, Den Haag
Vertegenwoordigers van BNA en NLingenieurs
Redactie
BNA, Amsterdam
NLingenieurs, Den Haag
Marc Mijer, Ouderkerk aan de Amstel
Vormgeving
Reynoud Homan, Muiderberg
Krista Kolkman, Duiven
Opmaak en druk
Drukkerij Zeeland, Zeeland© BNA en NLingenieurs
Het staat gebruikers van de DNR 2011 vrij deze te gebruiken
bij het aangaan van overeenkomsten.
Gewijzigde druk juli 2013
ISBN: 978-94-6228-189-9