STORIES ENVI 3 Countries-LAO-cover.indd 1

2/17/2559 BE 09:00

STORIES ENVI 3 Countries-CAMBODIA-cover.indd 2

2/12/2559 BE 18:04

“ໂຄງການສ້າງອຸປະກອນການສິດສອນດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ
ໂດຍນ�ຳໃຊ້ຮູບແບບການເລົ່າເລື່ອງຂອງປະຊາຊົນ”ແມ່ນໝາຍຄວາມວ່າແນວໃດ?
ໃນອ່າງແມ່ນ�້ຳຂອງ ເປັນບ່ອນທີມ
່ ຊ
ີ ວ
ີ ດ
ິ ແລະ ວິຖກີ ານດ�ຳລົງຊີວດິ ໄດ້ກຳ� ເນີດຂຶນ້ ມາຈາກແຫລ່ງຊັບພະຍາກອນ
ທ�ຳມະຊາດ, ປະກອບມີຕ�ຳນານເກົ່າແກ່ຫລາກຫລາຍຮູບແບບ, ລວມໄປເຖິງ ນິທານພື້ນບ້ານ, ຄ�ຳສຸພາສິດແລະ ອື່ນໆ ແມ່ນມີຢູ່ອ້ອມຮອບທ�ຳມະຊາດ, ຄົນເຮົາ ແລະ ສັດປະເພດຕ່າງໆ ເຊິ່ງໄດ້ສືບທອດປະຕິບັດ
ກັນມາຫລາຍຍຸກສະໄໝ. “ເລື່ອງເລົ່າຂອງປະຊາຊົນ” ແມ່ນມີບົດບາດສ�ຳຄັນໃນການຫລີກລ້ຽງການນ�ຳໃຊ້
ຊັບພະຍາກອນເກີນຂະໜາດ ຫລື ການບຸກເບີກ ແລະ ສ້າງໃຫ້ມີການປົກປ້ອງທ�ຳມະຊາດໂດຍຜູ້ຢູ່ອາໃສເຂດ
ທ້ອງຖິ່ນ. ໃນຊຸມປີຜ່ານມາ, ເຖິງແນວໃດກໍ່ຕາມ, ການຫລຸດລຸງຢ່າງໄວວາຂອງຊັບພະຍາກອນທ�ຳມະຊາດ
ແມ່ນສາມາດເຫັນໄດ້ຢູ່ໃນເຂດພື້ນທີ່ດັ່ງກ່າວ ເນື່ອງຈາກ ການພັດທະນາເສດຖະກິດເພີ່ມຂຶ້ນ. ອົງການແມ່
ຂອງວອທຊ໌ ໄດ້ທຳ� ການຈົດບັນທຶກຕ�ຳນານເກົາ່ ແກ່ ແລະ ນິທານພືນ້ ບ້ານທີກ່ ່ຽວຂ້ອງກັບ ທ�ຳມະຊາດ, ມະນຸດແລະ ສັດ, ແລະ ພະຍາຍາມທ�ຳຄວາມເຂົ້າໃຈຕໍ່ກັບຄຸນຄ່າການສືບທອດພູມປັນຍາພື້ນບ້ານຂອງການນ�ຳໃຊ້
ຊັບພະຍາກອນຈາກແມ່ນ�້ຳຂອງ ໃນຂອບເຂດ 3 ປະເທດຄື: ໄທ, ລາວ ແລະ ກ�ຳປູເຈຍ.
ກະລຸນາເຂົ້າເບິ່ງຂໍ້ມູນເພີ່ມເຕີມກ່ຽວກັບນິທານພື້ນບ້ານ ໃນເວັບໄຊທ໌ຂອງພວກເຮົາ.
http://www.mekongwatch.org/PDF/Booklet_PeopleStory.pdf
ປຶ້ມເຫລັ້ມນີ້ ແມ່ນໄດ້ຮັບທຶນຊ່ວຍເຫລືອຈາກ
ອົງການ The Japan Fund for Global Environment.
ຜູ້ຂງນຕົ້ນສະບັບພາສາອັງກິດ
Satomi Higashi, Yuka Kiguchi, Bampen Chaiyarak ແລະ Toshiyuki Doiຂໍຂອບໃຈ		Development Education Association & Resource Center
			(DEAR)ປະກອບພາບໂດຍ		
Amarit Modthongອອກແບບປຶ້ມໂດຍ		
Siriporn Pornsiritived
ຈັດພິມໂດຍ		ອົງການແມ່ຂອງວອທຊ໌ (info@mekongwatch.org)
			http://www.mekongwatch.org
ພວກເຮົາມີຄວາມຍິນດີໃນການຮັບຟັງຄວາມຄິດເຫັນຂອງທ່ານ ຕໍ່ກັບບັນດາກິດຈະກ�ຳຕ່າງໆທີ່ໄດ້ປະຕິບັດ
ແລະລະບຸໄວ້ໃນປຶ້ມເຫລັ້ມນີ້. ກະລຸນາສົ່ງຄ�ຳຄິດເຫັນຂອງທ່ານເຖິງ ອົງການແມ່ຂອງວອທຊ໌ ຈະເປັນພາສາ
ອັງກິດ/ໄທ/ລາວ ຫລື ຍີ່ປຸ່ນ ກໍ່ໄດ້, ຕາມທີ່ຢູ່ອີເມລຂ້າງເທິງນັ້ນ.
ວັນທີ			30 ກັນຍາ 2015ສາລະບານ
ຄ�ຳນ�ຳ

4ນົກເຄົ້າ ແລະ ຟານ (The Owl and the Deer)6ປະ​ຫວັດກ
​ ່ຽວ​ກັບ​ເມືອງ​ແກ້ວ​ສີ​ມາ (History of Keo Seima District)15ຜາ​ແດງ ແລະ ນາງໄອ່ (Pha-Daeng and Nang Ai)

21ຂໍ້​ຄວາມ​ເຖິງຜ​ ູ້​ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ:ລະ​ດັບ​ຄາດ​ໝາຍ​ຂອງ​ອປຸ​ ະ​ກອນ​ການ​ສິດ​ສ​ອນ ແລະ ວິທ​ ີ​ນ�ຳ​ໃຊ້.

31ຄ�ຳນ�ຳ
4ຊີວິດຂອງຄົນເຮົາ

ສາມາດຢູ່ໄດ້ໂດຍອາໄສຊັບພະຍາກອນທ�ຳມະຊາດທີ່ມີແມ່ນໍ້າ ແລະປ່າໄມ້. ເລືອ່ ງເລົາ່ ແລະ ນິທານພືນ້ ບ້ານ ກ່ຽວກັບທໍາມະຊາດ ແມ່ນໄດ້ຖກື ເລົາ່ ຕໍ່ໆກັນມາຈົນເຖິງປັດຈຸບນັ ນີ້.
ເຖິງແນວໃດກໍ່ຕາມ, ເນື່ອງຈາກຈໍານວນປະຊາກອນໄດ້ເພີ່ມຂຶ້ນ ແລະການພັດທະນາກໍ່ມີຄວາມກ້າວໜ້າຂຶ້ນ,ການທ�ຳລາຍຄວາມເປັນທ�ຳມະຊາດຂອງແມ່ນໍ້າ ແລະ ປ່າໄມ້ ກໍ່ເກີດຂຶ້ນຫລາຍເຊັ່ນດຽວກັນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ,ເນື່ອງຈາກວ່າພວກເຮົາມີຄວາມຊິນເຄີຍໃນການນ�ຳໃຊ້ໂທລະພາບ, ມືຖື ແລະ ອຸປະກອນການສື່ສານອື່ນໆ,ເຮັດໃຫ້ໂອກາດໃນການຟັງນິທານທີ່ເລົ່າຕໍ່ໆກັນມາຈາກພໍ່ຕູ້ແມ່ຕູ້ ແລະ ພໍ່ປູ່ແມ່ຍາຍຂອງພວກເຮົາ ນັບມື້ນັບ
ມີໜ້ອຍລົງ. ພວກເຈົ້າຄິດບໍ່ວ່າ ມັນອາດເປັນເລື່ອງທີ່ໜ້າໂສກເສົ້າເສຍໃຈ ຖ້າວ່າ, ໃນອະນາຄົດ ສັດ ແລະພືດພັນທັນຍາຫານທີ່ມີຢູ່ຕາມແມ່ນໍ້າ ແລະ ປ່າໄມ້ອ້ອມຕົວເຮົາ ຫາກບໍ່ມີອີກແລ້ວ ທັງທີ່ວ່າພວກມັນຖືກເວົ້າ
ເຖິງໃນນິທານຈາກໝູ່ບ້ານຂອງພວກເຮົາເອງ?
ປຶ້ມເລື່ອງຫົວນີ້ປະກອບມີນິທານຕ່າງໆທີ່ເລົ່າຕໍ່ໆກັນມາແລະແຕ່ງຂຶ້ນຈາກພື້ນທີ່ຕ່າງໆຂອງປະເທດໄທ, ລາວແລະ ກ�ຳປູເຈຍ. ພວກເຮົາມີຄວາມຕ້ອງການຢາກໃຫ້ພວກເຈົ້າໄດ້ອ່ານນິທານເຫຼົ່ານີ້ ແລະ ນໍາໃຊ້ເຂົ້າໃນການ
ສົນທະນາກ່ຽວກັບທໍາມະຊາດອ້ອມຕົວເຮົາ.
ພວກເຮົາຫວັງຍ່າງຍິ່ງວ່າ ເມື່ອພວກເຈົ້າສ�ຳເລັດການປະຊຸມສົນທະນາ ແລະ ກັບຄືນເມືອບ້ານ, ພວກເຈົ້າຈະ
ຖາມຄ�ຳຖາມກັບ ພໍ່ຕູ້ແມ່ຕູ້ ແລະ ຄົນອືນ່ ໆທີຢ່ ໃູ່ ນຊຸມຊົນ ໃຫ້ເລົາ່ ນິທານພືນ້ ບ້ານສູ່ພວກເຈົາ້ ຟັງ ໂດຍສະເພາະ
ນິທານທີ່ຫາຟັງໄດ້ຍາກ. ໃນຂະນະດຽວກັນ, ພວກເຮົາກໍ່ຫວັງວ່າ ພວກເຈົ້າຈະພະຍາຍາມສັງເກດເບິ່ງສິ່ງທີ່ມີ
ຊີວິດທີ່ມີຢູ່ໃນແມ່ນ�້ຳ ແລະ ປ່າໄມ້, ແລະ ຄິດເຖິງ ຊັບພະຍາກອນທ�ຳມະຊາດທີ່ມີຢູ່ໃນຂອບເຂດພື້ນທີ່ຂອງ
ພວກເຈົາ້ . ບາງເທືອ່ ພວກເຈົາ້ ຈະເຫັນວ່າທໍາມະຊາດອ້ອມຮອບຕົວທີຄ່ ຸ້ນເຄີຍຢູ່ແລ້ວນັນ້ ມັນມີຄວາມແຕກຕ່າງ
ກັນແນວໃດ.
ພວກເຮົາຈະມີຄວາມພາກພູມໃຈເປັນຍ່າງຍິ່ງ ຖ້າວ່າປຶ້ມຫົວນີ້ສາມາດຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຈົ້າໄດ້ຄິດຢ່າງເລິກເຊິ່ງ
ຖີ່ຖ້ວນ ກ່ຽວກັບສິ່ງແວດລ້ອມທ�ຳມະຊາດທີ່ມີຢູ່.
ພວກເຮົາມາອ່ານເລື່ອງຕໍ່ໄປນີ້ນ�ຳກັນ ແລ້ວລອງຄິດເຖິງສັດຕ່າງໆທີ່ມີຢູ່ໃນແມ່ນໍ້າ ແລະ ປ່າໄມ້.

5ນົກເຄົ້າແລະ ຟານ

(The Owl and the Deer)

6ເມືອງປາກແບງ ແຂວງອຸດມົ ໄຊ ຢູ່ທາງພາກເໜືອຂອງປະເທດລາວ, ຈ�ຳນວນປະຊາກອນ

ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນ ຊາວກຶມຫມຸ (ຂະມຸ).ໃນບັນດາເຜົ່າພື້ນເມືອງປັດຈຸບັນທີ່ມີໃນປະເທດລາວ ກ່າວກັນວ່າເຜົ່າ
ກຶມຫມຸເປັນເຜົ່າທີ່ອາໄສຢູ່ດົນນານທີ່ສຸດ. ຮູບແບບການດໍາລົງຊີວິດຂອງເຜົ່າກຶມຫມຸ ແມ່ນເຮັດກະສິກ�ຳ
ເປັນຫລັກ, ໂດຍສະເພາະ ການຖາງປ່າເຮັດໄຮ່ເພື່ອປູກເຂົ້າ, ນອກຈາກນັ້ນເຂົາເຈົ້າຍັງມີການລ່າເນື້ອ, ຫາປາແລະ ຫາກິນຕາມປ່າ ແລະ ແມ່ນໍ້າລ�ຳເຊ.
ແມ່ປ້າຕູບ ເປັນຜູ້ອາວຸໂສຄົນໜຶງ່ ທີອ່ າໃສຢູ່ໃນບ້ານຈອມແລ້ງນ້ອຍ ເມືອງປາກແບງ, ແລະ ກໍ່ເປັນຜູ້ນໍາໃນການ
ເລົ່າເລື່ອງນິທານຂອງບ້ານ ມາໄດ້ຫລາຍຟ້າຫລາຍປີແລ້ວ. ເນື່ອງຈາກວ່າ ແມ່ປ້າຕູບ ເຖົ້າແກ່ຫລາຍແລ້ວແລະ
ບໍ່ສາມາດອອກໄປເຮັດໄຮ່ໄດ້, ຈຶ່ງໃຊ້ເວລາໃນການເບິ່ງແຍງລູກຫລານຂອງຕົນ, ລ້ຽງໄກ່, ແລະ ເກັບພືດຜັກ
ຈາກປ່າໃກ້ບ້ານມາແຕ່ງຢູ່ແຕ່ງກິນ.
ນິທານເກົ່າໆໃນອະດີດ ແມ່ນໄດ້ຖືກເລົ່າຕໍ່ກັນມາໂດຍ ແມ່ປ້າຕູບ ສ່ວນຫຼາຍເວົ້າກ່ຽວກັບຄຸນລັກສະນະທີ່
ແຕກຕ່າງກັນຂອງພືດ ແລະ ສັດປະເພດຕ່າງໆ. ນິທານກ່ຽວກັບ “ນົກເຄົ້າ ແລະ ຟານ”1 ທີ່ກ່າວໄວ້ຂ້າງລຸ່ມນີ້,ສັດປ່າ ເຊັ່ນ ນົກເຄົ້່າ, ຟານ, ຊ້າງ, ງູ ແລະ ເຈຍ, ສັດລ້ຽງ ເຊັ່ນ ໄກ່ ແລະ ໝູ, ແມ່ນປະກອບມີຢູ່ໃນເລື່ອງ
ລວມໄປເຖິງຄົນເຮົາ ແລະ ເງືອກ. ຕົ້ນໝາກກ້ວຍທີ່ເຕີບໃຫຍ່ຂະຫຍາຍຕົວໃນປ່າກໍ່ເຂົ້າມາມີບົດບາດ
ເຊັນ່ ດຽວກັນກັບໝາກອຶ, ບາງເທືອ່ ຊາວບ້ານທີເ່ ຮັດໄຮ່ກໍ່ຍກົ ຂຶນ້ ມາເລົາ່ ສູ່ກນັ ຟັງ. ໃນນິທານພືນ້ ບ້ານກ່ຽວກັບ
ເຜົ່າກຶມຫມຸ, ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບຟັງຈະເກີດມີຄວາມເຂົ້າໃຈວ່າສິ່ງທີ່ມີຢູ່ອ້ອມຮອບຕົວເຂົາເຈົ້າ ແມ່ນການພົວພັນຢ່າງ
ເລິກເຊິ່ງຂອງຊັບພະຍາກອນທ�ຳມະຊາດ ປ່າໄມ້, ແມ່ນໍ້າ, ແລະ ວິຖີການດໍາລົງຊີວິດຂອງເຂົາເຈົ້າ.

ມີມໜື້ ງຶ່ , ນົກເຄົາ້່ ໄດ້ຊວນຟານໂຕໜຶງ່ ໄປຫາປາ. ເມືອ່ ພວກເຂົາເຈົາ້ ໄປຮອດແມ່ນໍ້າ, ນົກເຄົາ້ ກໍ່ຕດັ ສິນໃຈເລືອກ
ເອົາຫ້ວຍນ້ອຍໆເພືອ່ ຫາປາ ແລະ ຟານກໍ່ເລືອກເອົາຫ້ວຍທີໃ່ ຫຍ່ກວ່າ, ແລະ ພວກເຂົາກໍ່ເອົາປາທີຫ່ າໄດ້ໃສ່ໃນ
ຂ້ອງຂອງໃຜລາວ. ຟານສາມາດຈັບປາ, ກຸ້ງ ແລະ ອື່ນໆ ໄດ້ຢ່າງຫລວງຫລາຍ.
ນົກເຄົ້າ ບໍ່ສາມາດຫາປາໄດ້ຈັກໂຕເລີຍ. ນົກເຄົ້າທີ່ກໍາລັງຫິວເຂົ້າ, ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາຟານ ແລະ ເວົ້າວ່າ “ເຮີຍ,ຟານເອີຍ, ຖ້າເຈົ້າຂຶ້ນໄປຫາປາຢູ່ທາງຕົ້ນນໍ້າພຸ້ນ, ເຈົ້າຍິ່ງຈະຫາໄດ້ຫລາຍກວ່ານີ້ອີກ.” ຟານກໍ່ເລີຍເວົ້າຂຶ້ນວ່າ
“ແມ່ນບໍ, ຈັ່ງຊັ້ນ ຂ້ອຍຊິຂຶ້ນໄປ ແລ້ວຈະກັບມາເດີ.້ ”
ຟານ ໄດ້ປະປາທີ່ຕົນເອງຫາມາໄດ້ໄວ້ ແລະ ຍ່າງໄປຫາປາຢູ່ຕົ້ນນໍ້າ. ເມືື່ອຟານຍ່າງອອກໄປໄກຈາກສາຍຕາ
ພໍສົມຄວນ, ນົກເຄົ້າ ກໍ່ໄດ້ກິນປາຈົນໝົດ. ເມື່ອຟານກັບຄືນມາ, ຟານບໍ່ເຫັນປາທີ່ຕົນເອງຫາມາໄດ້. ມີແຕ່ກຸ້ງ
ເທົ່ານັ້ນທີ່ນົກເຄົ້າບໍ່ໄດ້ກິນ. ຟານຄິດຂຶ້ນໄດ້ວ່າ ຕົນເອງໄດ້ຖືກຕົວະ ກໍ່ເລີຍໃຈຮ້າຍເປັນຟືນເປັນໄຟ ຕີນຂອງ
ຟານໄດ້ໄປເກາະຖືກເຄືອໝາກອຶໂດຍບັງເອີນ ເຮັດໃຫ້ໝາກອຶຕົກລົງມາ.

1 ຟານທີຢ່ ູ່ໃນເລືອ່ ງນີແ້ ມ່ນ muntjac, ເປັນສາຍພັນຂະໜາດນ້ອຍ ເຊິງ່ ຮຽກກັນວ່າ ຟານ, ຫລື ປວາຍ ໃນພາສາກຶມຫມຸ.

7ໝາກອຶກິ້ງໄປຫາແມ່ຕູ້ຄົນໜຶ່ງທີ່ກ�ຳລັງຕົ້ມນໍ້າຢູ່.
ໝາກອຶໄດ້ຕ�ຳເອົາໝໍ້ຕົ້ມນໍ້າຂວໍ້າ ແລະ ເຮັດໃຫ້
ນໍ້າທີກ່ ໍາລັງຟົດຟົງ້ ຖືກຂາຂອງແມ່ຕູ້ຄນ
ົ ນັນ
້ . ລາວ
ເລີຍໃຈຮ້າຍ ແລະ ຕີກອງ ທີ່ຢູ່ໃກ້ຕົນເອງ. ໄກ່,ເມືອ່ ໄດ້ຍນິ ສຽງກອງດັງຂຶນ້ ກໍ່ຕກົ ໃຈ ແລະ ແລ່ນໄປມາພ້ອມທັງຮ້ອງສຽງດັງ, ແລະ ໄດ້ຕ�ຳໄມ້ສັກ
ເຂົ້າໄຮ່. ໄມ້ສັກເຂົ້າໄຮ່ເລີຍລົ້ມລົງ ໃສ່ງູ. ດ້ວຍຄວາມຕົກຕື່ນໃຈ, ງູໄດ້ເລືອອອກ ຢ່າງຟ້າວຝັ່ງ.
ເຮັດໃຫ້ງູມື່ນພະລາດໄປໃສ່ຂວາຍມົດຢ່າງແຮງ
ຈົນມຸ່ນໝົດເລີຍ.
ມົດທີ່ຢູ່ໃນຂວາຍທີ່ຖືກທ�ຳລາຍນັ້ນ ໄດ້ພາກັນ
ໄຕ່ອອກມາຢ່າງໄວວາ ແລະ ກັດເອົາປາກຂອງໝູ
ທີ່ຢູ່ໃກ້ໆນັ້ນ. ເມື່ອໝູຮູ້ສຶກວ່າຕົນເອງຖືກມົດ
ກັດ, ກໍ່ໄດ້ພະຍາຍາມສັ່ນຫົວໄປມາ ແລະ ເອົາປາກໄປຖູໃສ່ກັບຕົ້ນກ້ວຍ. ເນື່ອງຈາກວ່າ ໝູເອົາປາກໄປຖູໃສ່ຕນົ້ ກ້ວຍຢ່າງແຮງ ເຮັດໃຫ້ຕນົ້ ກ້ວຍລົມ້ ລົງ. ເຈຍ ທີອ່ າໄສຢູ່ເທິງຕົນ້ ກ້ວຍຕົກໃຈບິນໜີອອກ
ຈາກຕົ້ນກ້ວຍ ໄປເຂົ້າໃນຫູຂອງຊ້າງ. ເຮັດໃຫ້ຊ້າງຕົກໃຈ. ຊ້າງກໍ່ເລີຍເອົາຕີນເຕະງ່າໄມ້ ແລະ ເຮັດໃຫ້ງ່າໄມ້
ປິວໄປ. ງ່າໄມ້ດງັ່ ກ່າວໄດ້ແທງເຂົາ້ ຕາຂອງລູກເງືອກທີກ່ ຳ� ລັງລອຍນໍ້າຫລິນ້ ຢູ່. ເມືອ່ ໄດ້ຍນິ ສຽງລູກຕົນເອງຮ້ອງໄຫ້
ດ້ວຍຄວາມເຈັບປວດ ແມ່ເງືອກກໍ່ອອກມາຢ່າງຟ້າວຝັ່ງ.
ແມ່ເງືອກ ໄດ້ເວົ້າຂຶ້ນວ່າ “ເປັນຫຍັງ!, ມີຫຍັງເກີດຂຶ້ນ?”ລູກເງືອກເວົ້າວ່າ “ງ່າໄມ້ໄດ້ປິວຕົກລົງມາໃສ່ຕາຂອງຂ້ອຍ.”“ງ່າໄມ້ ເອີ້ຍ! ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງມາແທງຕາລູກຂອງຂ້ອຍ?”ງ່າໄມ້ຕອບວ່າ “ເພາະວ່າຂ້ອຍຖືກຊ້າງເຕະມາ, ຂ້ອຍກໍ່ເລີຍປິວມາ.”“ຊ້າງເອີ້ຍ! ເປັນຫຍັງເຈົ້າຄືເຕະງ່າໄມ້?”“ເພາະວ່າເຈຍໄດ້ບິນເຂົ້າໃນຫູຂ້ອຍ ແລະ ຂ້ອຍກໍ່ຕົກໃຈ.”“ເຈຍເອີ້ຍ! ເປັນຫຍັງເຈົ້າບິນເຂົ້າຫູຊ້າງ?”“ເພາະວ່າຕົ້ນກ້ວຍທີ່ຂ້ອຍອາໄສຢູ່ນັ້ນມັນລົ້ມ.”“ຕົ້ນກ້ວຍເອີ້ຍ! ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງລົ້ມ?”“ເພາະວ່າໝູໄດ້ຖູປາກຂອງລາວໃສ່ຂ້ອຍ.”“ໝູເອີ້ຍ! ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງເອົາປາກຂອງເຈົ້າໄປຖູໃສ່ຕົ້ນກ້ວຍ.”“ເພາະວ່າມົດໄດ້ກັດປາກຂອງຂ້ອຍ.”“ມົດເອີ້ຍ! ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງໄປກັດປາກໝູ?”“ເພາະວ່າງູໄດ້ທ�ຳລາຍຂວາຍມົດຂອງພວກເຮົາ.”“ງູເອີ້ຍ! ເປັນຫຍັງເຈົ້່າຈຶ່ງໄປທລາຍຂວາຍມົດ?”8

“ເພາະວ່າ ໄມ້ສັກເຂົ້າໄຮ່ລົ້ມມາທັບຂ້ອຍ.”“ໄມ້ສັກເຂົ້າໄຮ່ເອີ້ຍ! ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງລົ້ມທັບໃສ່ງູ?”“ເພາະວ່າໄກ່ເຕັ້ນມາໃສ່ຂ້ອຍ.”“ນາງໄກ່ເອີ້ຍ! ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງເຕັ້ນໄປຕໍາໄມ້ສັກເຂົ້າໄຮ່.”“ເພາະວ່າແມ່ຕູ້ຄົນໜຶ່ງໄດ້ຕີກອງ.”“ແມ່ຕູ້ເອີ້ຍ! ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງຕີກອງ?”“ເພາະວ່າຂ້ອຍຕົກໃຈເມື່ອໝໍ້ນໍ້າຕົ້ມຂວໍ້າ ເຮັດໃຫ້ນໍ້າຮ້ອນຖືກຂາຂ້ອຍ.”“ໝໍ້ນໍ້າເອີ້ຍ! ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງຂວໍ້າ?”“ເພາະວ່າ ໝາກອຶກິ້ງຕົກລົງມາໃສ່ຂ້ອຍ.”“ໝາກອຶເອີ້ຍ! ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງຕົກລົງມາ?”“ເພາະວ່າຟານໄດ້ຕັດເຄືອຂອງຂ້ອຍ.”“ຟານເອີ້ຍ! ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງຕັດເຄືອໝາກອຶ?”“ເພາະວ່ານົກເຄົ້າໄດ້ລັກເອົາປາທີ່ຂ້ອຍຫາມາໄດ້ ຂ້ອຍກໍ່ເລີຍໃຈຮ້າຍ.”ສຸດທ້າຍ, ແມ່ເງືອກກໍ່ມາຫານົກເຄົ້າ “ນົກເຄົ້າເອີ້ຍ! ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງລັກເອົາປາທີ່ຟານຫາມາໄດ້?”ນົກເຄົາ້ ບໍ່ສາມາດຄິດຫາຄ�ຳຕອບມາອະທິບາຍໄດ້. ລາວກໍ່ເລີຍແນມເບິງ່ ໄປອ້ອມໆດ້ວຍໜ່ວຍຕາທີໃ່ ຫຍ່ໂຕ.
ແມ່ມງັ ກອນໄດ້ເວົາ້ ຂຶນ້ ວ່າ “ເຈົາ້ ຕ້ອງຖືກຮັບໂທດ, ຍ້ອນເຈົາ້ , ຕາຂອງລູກຂ້ອຍຈຶງ່ ຖືກທ�ຳລາຍ. ສະນັນ້ ຂ້ອຍ
ຈະເອົາຕາຂອງເຈົ້າແທນ.” ແມ່ເງືອກ ໄດ້ດຶງເອົາແກ່ນຕາຂອງນົກເຄົ້າ ແລະ ເອົາໃສ່ໃນເບົ້າຕາລູກຂອງຕົນເອງ.
ເພືອ່ ປ່ຽນແທນແກ່ນຕາຂອງນົກເຄົາ້ , ແມ່ເງືອກໄດ້ເອົາແກ່ນໝາກໄມ້ຊະນິດໜຶງ່ ເອີນ້ ວ່າ ສະແລນ (salaen),ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ນົກເຄົ້າສາມາດແນມເຫັນສະເພາະແຕ່ກາງຄືນ. ນີ້ແມ່ນສາຍເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ນົກເຄົ້າ ສູນເສຍການ
ແນມເຫັນໃນຕອນກາງເວັນ.

9ລະດັບປະຖົມສຶກສາ ປ 1-4
ລະດັບຄາດໝາຍ
● ເພື່ອເຂົ້າໃຈວ່າ ພືດແລະສັດຕ່າງໆທີ່ມີຢູ່ອ້ອມຕົວເຮົາແມ່ນມີຫລາຍປະເພດ
● ເພື່ອສ້າງສາຍສ�ຳພັນອັນໃກ້ສິດຕິດແທດກັບ ພືດ ແລະ ສັດປະເພດຕ່າງໆທີ່ມີຢູ່ອ້ອມຕົວເຮົາແລະ ປູກຝັງຄວາມຮູ້ສຶກທີ່ດີໃນການປົກປັກຮັກສາໃຫ້ຍືນຍົງ
ກິດຈະກ�ຳ (ເວລາ: 30-40 ນາທີ)1. ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ຕັງ້ ຄ�ຳຖາມຕໍ່ກຸ່ມຄົນ້ ຄ້ວາ, “ສັດ (ຫລື ພືດ) ທີເ່ ຈົາ້ ມັກຫລາຍທີສ່ ດຸ ແມ່ນຫຍັງ?”ນັກຮຽນອາດຈະຕອບປາກເປົ່າ ເທື່ອລະຄົນ ຫລື ແຕ້ມຮູບ ເພື່ອນ�ຳສະເໜີໃຫ້ກຸ່ມອື່ນໆໄດ້ເຫັນນ�ຳກັນ.
2. ຈາກນັນ້ ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ແນະນ�ຳກ່ຽວກັບເລືອ່ ງ ໂດຍເວົາ້ ວ່າ, “ຂ້ອຍຈະອ່ານເລືອ່ ງໃດເລືອ່ ງໜຶງ່
ເຊິ່ງປະກອບມີສັດປະເພດຕ່າງໆ (ສິ່ງມີຊິວິດ). ເຈົ້າຄິດວ່າມີສັດ (ສິ່ງມີຊີວິດ) ປະເພດໃດແດ່ຢູ່ໃນເລື່ອງ?”ກະລຸນາຟັງຢ່າງຮອບຄອບ. ຫລັງຈາກນັ້ນ, ໃຫ້ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ອ່ານເລື່ອງໃຫ້ດັງໆ.
3. ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ຕັ້ງຄ�ຳຖາມຕໍ່ກຸ່ມຄົ້ນຄ້ວາ, “ສັດ (ສິ່ງມີຊີວິດ) ປະເພດໃດແດ່ທີ່ປະກອບມີຢູ່
ໃນເລື່ອງ?” ຂຽນຄໍາຕອບຂອງນັກຮຽນໃສ່ເທິງກະດານ. ຖ້າວ່າມີ ສັດ (ສິ່ງມີຊີວິດ) ບາງປະເພດທີ່ນັກຮຽນ
ບໍ່ໄດ້ຕອບ, ໃຫ້ຜ້ຊູ ່ວຍ ຫລື ຄູ ເວົາ້ ອອກມາໃຫ້ໝດ
ົ , ໃນຂະນະທີກ່ �ຳລັງຈະຂຽນໃສ່ເທິງກະດານ, ຂ້ອຍຄິດວ່າ
ປະກອບມີ......., ແມ່ນຫລືບ?
ໍ່ ” ແລ້ວໃຫ້ກຸ່ມທວນຄືນບັນດາສັດ (ສິ່ງມີຊີວິດ) ທີ່ມີຢູ່ໃນເລື່ອງໃຫ້ໝົດ.
4. ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ຕັ້ງຄ�ຳຖາມຕໍ່ກຸ່ມຄົ້ນຄ້ວາ, “ພືດ ແລະ ສັດ (ສິ່ງມີຊີວິດ) ປະເພດຕ່າງໆ ທີ່ກ່າວມາ ມີປະເພດໃດແດ່ທີ່ອາໄສຢູ່ໃນໝູ່ບ້ານຂອງພວກເຮົາ?” ຂຽນຄໍາຕອບຂອງນັກຮຽນໃສ່ເທິງກະດານ.
5. ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ຕັ້ງຄ�ຳຖາມຕໍ່ກຸ່ມຄົ້ນຄ້ວາ, “ພືດ ແລະ ສັດ (ສິ່ງມີຊີວິດ) ປະເພດອື່ນໆ ທີ່ບໍ່ໄດ້
ກ່າວໃນເລື່ອງ ພວກເຮົາເຫັນຫຍັງແດ່ຢູ່ຕາມໝູ່ບ້ານ?” ຂຽນຄໍາຕອບຂອງນັກຮຽນໃສ່ເທິງກະດານ.
6. ໃຫ້ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ເລືອກເອົາປະເພດພືດ ແລະ ສັດຕ່າງໆ (ສິ່ງມີຊີວິດ) ທີ່ຕອບໂດຍນັກຮຽນແລະ ຕັ້ງຄໍາຖາມ, “ພືດ ແລະ ສັດປະເພດດັ່ງກ່າວ ໄດ້ຖືກນ�ຳໃຊ້ (ມີປະໂຫຍດ) ສ�ຳລັບການດ�ຳລົງຊີວິດປະ
ຈ�ຳວັນຂອງຄົນເຮົາແນວໃດ?”7. ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ຕັ້ງຄ�ຳຖາມຕໍ່ນັກຮ
​ ຽນ “ໃນ​ເລື່ອງ​ນິ​ທານນີ້, ທ​ ້າຍ​ສຸດແ​ ລ້ວ ນົກເ​ຄົ້າ​ທ​ ີ່​ເປັນສ​ າຍ​ເຫດ​ເຮັດ​ໃຫ້​ຕາ​ລູກ​ຂອງ​ມັງ​ກອນຖືກບ​ າດ​ເຈັບນັ້ນ ໄດັຮ​ ັບ​ການລົງ​ໂທດ​ຢ່າງ​ຮ້າຍ​ແຮງ, ເຈົ້າຄ
​ ິດບໍວ່​ ່າ ເລື່ອງ​ດັ່ງ​ກ່າວ​ແມ່ນ​ເກີດ​ຂຶ້ນ​ແທ້ຈ​ ິງ​ຢູ່​ໃນ​ສັງ​ຄົມ​ເຮົາ​ໃນ​ປັດ​ຈຸ​ບັນ?” ຫລັງຈ
​ າກນັ້ນ ໃຫ້ຜ​ ູ້​ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ຖາມ​ວ່າ, “ຍົກ​ຕົວ​ຢ່າງ, ມີນ​ ົກ​ເຄົ້າ​ປ່າ​ທີ່​ອາ​ໃສ​ຢູ່​ໃນ​ປ່າ. ຖ້າວ​ ່າ ປະ​ຊາ​ຊົນ​ຕັດ​ຕົ້ນໄ​ ມ້​ທີ່​ຢໃູ່​ ນ​ປ່າ, ເຈົ້າຄ​ ິດວ​ ່າ ມັນຈ​ ະ​ມີ​ຈ�ຳ​ນວນ​ນົກເ​ຄົ້າ​ໜ້ອຍ​ລົງ​ບໍ່?” “ບາງ​ທີຈ�ຳ​ນວນ​ນົກ​ເຄົ້າ​​ຈະ​ມີໜ້ອຍ​ລົງ, ແມ່ນບໍ?
່ ” “ຖ້າບໍ່​ມີນົກ​ເຄົ້າອີກແ
​ ລ້ວຢ
​ ໃູ່​ ນ​ປ່າ,ເຈົ້າ​ຄິດ​ວ່າ ຈະ​ມີ​ຫຍ​ ັງ​ເກີດ​ຂຶ້ນ​ກັບ​ໂຕ​ໜູທນີ່​ ົກ​ເຄົ້າ​ມັກ​ຈັບ​ກິນ​ເປັນອ​ າ​ຫານ​ຢູ່​ເລື້ອຍໆ?” “ມັນ​ຈະ​ມີ​ຈ�ຳ​ນວນ​ໜູ​ເພີ່ມ​ຂຶ້ນ​ແມ່ນບໍ່?” “ມັນ​ຈະ​ມີ​ຫ​ຍັງ​ເກີດ​ຂຶ້ນ ຖ້າມ​ ີ​ໜູ​ຫລາຍ​ຂຶ້ນ?” “ໜູຈ​ ະ​ກິນເ​ຂົ້າ​ທີ່​ເຮົາປ
​ ູກ. ໃຜຈະ​ໄດ້ຮ​ ັບ​​
ຄວາມ​ລ�ຳ​ບາກ?” ໃຫ້ເ​ວົ້າ​ກັບ​ນັກ​ຮຽນ​ວ່າ, “ທ້າຍ​ສຸດ​ແລ້ວ ຄົນເ​ຮົາ​ຈະ​ມີ​ອາ​ຫານ​ການ​ກິນໜ​ ້ອຍ​ລົງ, ​ເພາະ​ສະນັ້ນ ກໍຈ່​ ະ​ແມ່ນ​ຄົນ​ເຮົາ​ເອງ​ທີ່​ຕັດ​ຕົ້ນໄ​ ມ້ ແລະ ໄດ້ຮ​ ັບ​ຄວາມ​ລ�ຳ​ບາກ​ໃນ​ທີ່​ສຸດ.” (*ເພື່ອເ​ຮັດໃ​ ຫ້ກ​ ິດ​ຈະ​ກ�ຳ​ສ�ຳ​ເລັດ, ຄວນ​ກະ​ກ​ຽມ​ຈ�ຳ​ນວນ​ບັດ ຫລື ແຜ່ນເ​ຈ້ຍ​ທີ່​ມີ​ຮູບ​ພາບກ່ຽວ​ກັບ “ຄົນກ​ �ຳ​ລັງ​ຕັດ​ໄມ້ທ�ຳ​ລາຍ​ປ່າ,”“ຈ�ຳ​ນວນ​ຕົ້ນ​ໄມ້ຢ​ ູ່​ໃນ​ປ່າ​ໜ້ອຍ​ລົງ,” “ຈ�ຳ​ນວນ​ນົກ​ເຄົ້າ​ໜ້ອຍ​ລົງ,” “ຈ�ຳ​ນວນ​ໜູ​ຫ​ລາຍ​ຂຶ້ນ,” ແລະ “ຈ�ຳ​ນວນ​10ອາ​ຫານ​​ມີ​ໜ້ອຍ​ລົງ.” ​ເອົາ​​ບັດ ຫລື ແຜ່ນເ​ຈ້ຍ​ດັ່ງ​ກ່າວ​ທີ່​ເປັນຊ
​ ຸດ ໃຫ້ກຸ່ມ​ນັກຮ​ ​ຽນ​ແຕ່​ລະ​ກ​ຸ່ມ ແລະ ບອກ​ໃຫ້​ນັກ​ຮຽນ​ຈັດ​ລຽງ​ລ�ຳ​ດັບ​ຂອງ​ສາຍ​ເຫດ ແລະ ຜົນກ​ ະ​ທົບໃ​ ຫ້​ຖືກ​ຕ້ອງ.
8. ໃນຂະນະທີ່ກ່າວຄືນເຖິງ “ສັດ (ຫລື ພືດ) ທີ່ມັກຫລາຍທີ່ສຸດ” ທີ່ໄດ້ຖາມໃນເບື້ອງຕົ້ນຂອງ
ກິດຈະກໍານັ້ນ, ໃຫ້ຢືນຢັນຄໍາຕອບກັບນັກຮຽນ ແລະ ສະຫລຸບກິດຈະກໍາໂດຍເວົ້າວ່າ, “ມີສັດ (ສິ່ງມີຊີວິດ)ຫລາຍປະເພດທີ່ມີຢູ່ອ້ອມຕົວເຮົາ” ແລະ “ພວກເຂົາກໍ່ອາໄສຢູ່ກັບຄົນເຮົາໃນໝູ່ບ້ານ ແລະ ຂອບເຂດພື້ນທີ່
ຂອງພວກເຮົາ.”ພືດ ແລະ ສັດຕ່າງໆທີ່ປກອບມີຢູ່ໃນເລື່ອງ
● ນົກເຄົ້າ● ຟານ● ຊ້າງ
● ມັງກອນ
● ເຈຍ
● ໄກ່
● ໝູ
● ແມ່ປ້າ (ມະນຸດ)● ມັງກອນ● ປາ● ໝາກອຶ
● ໝາກກ້ວຍ
ຄ�ຳແນະນ�ຳເພີ່ມຕື່ມ
● ໃຫ້ກະກຽມແຜ່ນຮູບພາບຂອງພືດ ແລະ ສັດ ທີປ່ ະກອບມີຢູ່ໃນເລືອ່ ງ ແລະ ຕິດໃສ່ເທິງກະດານ
ໃນຂະນະທີ່ອ່ານເລື່ອງໃຫ້ກຸ່ມຄົ້ນຄ້ວາຟັງ. ມັນຈະຊ່ວຍໃຫ້ນັກຮຽນເຂົ້າໃຈເລື່ອງໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນແລະ ຕັ້ງໃຈສຶກສາກ່ຽວກັບພືດ ແລະ ສັດປະເພດຕ່າງໆທີ່ມີ.
● ຖ້າເຮົາມີຫຸ່ນຕຸກກະຕາ ກໍ່ຈະຊ່ວຍເຮົາໄດ້ຫລາຍຂຶ້ນໃນເວລາເລົ່າເລື່ອງ.

11ລະດັບປະຖົມສຶກສາ ປ5-ມ1ລະດັບຄາດໝາຍ
● ເພື່ອສັງເກດຕີລາຄາ ແລະ ເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບສະພາບຄວາມເປັນຈິງທີ່ວ່າ ຈ�ຳນວນພືດ ແລະ ສັດປະເພດຕ່າງໆ ທີ່ມີອ້ອມຕົວເຮົາ ໄດ້ຫລຸດໜ້ອຍຖອຍລົງ ເມື່ອທຽບໃສ່ອະດີດ,● ເພືອ່ ສັງເກດຕີລາຄາ ແລະ ເຂົາ້ ໃຈກ່ຽວກັບສະພາບຄວາມເປັນຈິງທີວ່ ່າ ການຂະຫຍາຍໂຕທາງດ້ານ
ເສດຖະກິດ (ການພັດທະນາ) ແລະ ການປ່ຽນແປງໃນຮູບແບບການດໍາລົງຊີວິດ ແມ່ນມີສ່ວນ
ກ່ຽວຂ້ອງກັບ ການປ່ຽນແປງທາງດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມທ�ຳມະຊາດ.
ກິດຈະກ�ຳ 1 (ເວລາ: ປະມານ 1 ຊົ່ວໂມງ)1. ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ແນະນ�ຳເລື່ອງທີ່ຈະບອກເລົ່າ ໂດຍເວົ້າວ່າ, “ຂ້ອຍຈະອ່ານໃຫ້ພວກເຈົ້າຟັງກ່ຽ
ວກັບ ປະເພດຕ່າງໆຂອງພືດ ແລະ ສັດ (ສິ່ງມີຊີວິດ) ທີ່ປະກອບມີຢູ່ໃນເລື່ອງ. ພວກເຈົ້າຄິດວ່າມີສັດ
(ສິ່ງມີຊີວິດ) ປະເພດໃດແດ່ຢູ່ໃນເລື່ອງ? ກະລຸນາຟັງຢ່າງຮອບຄອບ. ຫລັງຈາກນັ້ນ, ໃຫ້ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູອ່ານເລື່ອງໃຫ້ດັງໆ.
2. ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ຕັ້ງຄ�ຳຖາມຕໍ່ກຸ່ມຄົ້ນຄ້ວາ, “ສັດ (ສິ່ງມີຊີວິດ) ປະເພດໃດແດ່ທີ່ປະກອບມີຢູ່
ໃນເລື່ອງ?” ຂຽນຄ�ຳຕອບຂອງນັກຮຽນໃສ່ເທິງກະດານ. ຖ້າວ່າມີ ສັດ (ສິ່ງມີຊີວິດ) ບາງປະເພດທີ່ນັກຮຽ
ນບໍ່ໄດ້ຕອບ, ໃຫ້ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ເວົາ້ ອອກມາໃຫ້ໝດ
ົ , ໃນຂະນະທີກ່ �ຳລັງຈະຂຽນໃສ່ເທິງກະດານ, ຂ້ອຍຄິດວ່າ
ປະກອບມີ......., ແມ່ນຫລືບ?
ໍ່ ” ແລ້ວໃຫ້ກຸ່ມທວນຄືນບັນດາສັດ (ສິ່ງມີຊີວິດ) ທີ່ມີຢູ່ໃນເລື່ອງໃຫ້ໝົດ.
3. ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ຕັ້ງຄ�ຳຖາມຕໍ່ກຸ່ມຄົ້ນຄ້ວາ, “ພືດ ແລະ ສັດ (ສິ່ງມີຊີວິດ) ປະເພດຕ່າງໆ ທີ່ກ່າວມາ ມີປະເພດໃດແດ່ທີ່ອາໄສຢູ່ໃນໝູ່ບ້ານຂອງພວກເຮົາ?”4. ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ຕັ້ງຄ�ຳຖາມຕໍ່ກຸ່ມຄົ້ນຄ້ວາ, “ພືດ ແລະ ສັດ (ສິ່ງມີຊີວິດ) ປະເພດອື່ນໆ ທີ່ບໍ່ໄດ້
ກ່າວໃນເລື່ອງ ພວກເຮົາເຫັນຫຍັງແດ່ຢູ່ຕາມໝູ່ບ້ານ?” ຂຽນຄໍາຕອບຂອງນັກຮຽນໃສ່ເທິງກະດານ.
5. ໃຫ້ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ເລືອກເອົາປະເພດພືດ ແລະ ສັດຕ່າງໆ (ສິ່ງມີຊີວິດ) ທີ່ຕອບໂດຍນັກຮຽນແລະ ຕັ້ງຄໍາຖາມ, “ພືດ ແລະ ສັດປະເພດດັ່ງກ່າວ ໄດ້ຖືກນ�ຳໃຊ້ (ມີປະໂຫຍດ) ສ�ຳລັບການດ�ຳລົງຊີວິດປະຈ�ຳ
ວັນຂອງຄົນເຮົາແນວໃດ?”6. ໃຫ້ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ຕັ້ງຄໍາຖາມຕໍ່ກຸ່ມຄົ້ນຄ້ວາ, “ສິ່ງທີ່ໄດ້ກ່າວມານັ້ນ, ມີພືດ ຫລື ສັດປະເພດ
ໃດແດ່ທີ່ເຫັນວ່າມີໜ້ອຍລົງທຽບໃສ່ອະດີດ ຫລື ບໍ່ເຫັນເລີຍ?”7. ຖັດໄປ, ໃຫ້ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ຕັ້ງຄໍາຖາມວ່າ, “ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງຄິດວ່າ ພືດ ຫລື ສັດປະເພດດັ່ງ
ກ່າວເຫັນວ່າມີໜ້ອຍລົງ ຫລື ບໍ່ເຫັນເລີຍ?” ຂຽນຄໍາຕອບຂອງນັກຮຽນໃສ່ເທິງກະດານ.
8. ຈາກນັ້ນ ໃຫ້ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ຕັ້ງຄໍາຖາມວ່າ, “ເຈົ້າຄິດວ່າແມ່ນຫຍັງຈະເກີດຂຶ້ນ ຖ້າວ່າພືດ ຫລືສັດປະເພດດັ່ງກ່າວບໍ່ມີອີກແລ້ວ?” ຂຽນຄໍາຕອບຂອງນັກຮຽນໃສ່ເທິງກະດານ.
9. ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ຕັ້ງຄ�ຳຖາມຕໍ່ນັກຮ
​ ຽນ “ໃນ​ເລື່ອງ​ນິ​ທານນີ້, ທ​ ້າຍ​ສຸດແ​ ລ້ວ ນົກເ​ຄົ້າ​ທ​ ີ່​ເປັນສ​ າຍ​ເຫດ​ເຮັດ​ໃຫ້​ຕາ​ລູກຂ​ ອງ​ມັງ​ກອນຖືກບ​ າດ​ເຈັບນັ້ນ ໄດັຮ​ ັບ​ການລົງ​ໂທດ​ຢ່າງ​ຮ້າຍ​ແຮງ, ເຈົ້າຄ
​ ິດບໍວ່​ ່າ ເລື່ອງ​ດັ່ງ​ກ່າວ​ແມ່ນ​ເກີດ​ຂຶ້ນ​ແທ້ຈ​ ິງ​ຢູ່​ໃນ​ສັງ​ຄົມ​ເຮົາ​ໃນ​ປັດ​ຈຸ​ບັນ?” ຖ້າວ​ ່າຄ
​ ົນເ​ຮົາຫ​ າກ​ທ�ຳ​ລາຍ​ສິ່ງແ​ ວດ​ລ້ອມ​ເພື່ອ​ຜົ​ນ​ປະ​ໂຫຍດ​ຂອງ​ຕົນ​ເອງ, ເຂົາ​ເຈົ້າ​ກໍ່​ຈະ​ພົບກ​ ັບຜົນກະ​​​ ທົບທ​ ີ່​ຮ້າຍ​ແຮງ​ຈາກ​ການ​ກະ​ທ�ຳ​ຕ່າງໆ​ຂອງ​ເຂົາເ​ຈົ້າ​ເອງ.

12ໃຫ້​ນ�ຳ​ພາ​ນັກ​ຮຽນ​ຄົ້ນ​ຄິດ​ກ່ຽວ​ກັບ​​ເລື່ອງ​ໃດ​ໜຶ່ງ​ທີ່​ສະ​ແດງ​ໃຫ້ເຫັນ​ວ່າສ​ ິ່ງໃ​ ດ​ແດ່​ທີ່ຄົນເ​ຮົາອາດ​​​ ຈະ​ເຮັດ.”ຄວນກະກຽມຈ�ຳນວນບັດ ຫລື ແຜ່ນເຈ້ຍທີ່ມີຮູບພາບກ່ຽວກັບ, ຍົກຕ​ ົວ​ຢ່າງ, “ການຕັດໄມ້ທ�ຳລາຍປ່າ,”“ການ​ຖິ​້ມ​ຂີ້​ເຫ​ຍື້ອ​ຊະ​ຊາຍ​ຕາມ​ຖະ​ໜົນ​ຫົນທ​ າງ,” “ການ​ປ່ອຍ​ນ�້ຳ​ເປິ​ເປື້ອນ ຫລື ນ�້ຳ​ເສຍ​ລົງ​ໃນ​ແມ່​ນ�້ຳ,”ແລະ ອື່ນໆ, ແລ້ວໃ​ ຫ້​ນັກ​ຮຽນ​ແຕ່​ລະ​ກ​ຸ່ມ​ສ້າງ​ເປັນ​ເລື່ອງ​ຂຶ້ນມ​ າ ໂດຍ​ນ�ຳ​ໃຊ້​ບັດ ຫລື ແຜ່ນເ​ຈ້ຍທ​ ີ່​ຢາຍ​ໃຫ້.
ຖ້າ​ວ່າ ນັກຮ​ ຽນ​ມີ​ຄວາມ​ຫ​ຍຸ້ງ​ຍາກ​ໃນ​ການ​ສ້າງ​ແນວຄວາມ​ຄິດດ້
​​ ວຍ​ຕົນ​ເອງ, ແມ່ນໃ​ ຫ້​ຍົກຕ​ ົວ​ຢ່າງ​ກ່ຽວ​ກັບ​ການ​ທ�ຳ​ລາຍ ແລະ ການ​ສາບ​ສູນ​ຂອງ​ຈ�ຳ​ນວ​ນົກ​ເຄົ້າ​ຈາກ​ຄ�ຳ​ຖາມ​ທີ 7 ສ�ຳ​ລັບ ປ1-ປ4 ເພື່ອເ​ປັນຂໍແ້​ ນະ​ນ�ຳ​ໃຫ້​ເຂົາ​ເຈົ້າ.
10. ໃຫ້ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ຕັ້ງຄໍາຖາມວ່າ, “ເຈົ້າຄິດບໍ່ວ່າ ພວກເຮົາສາມາດເຮັດບາງສິ່ງບາງຢ່າງໄດ້
ເພື່ອປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ພືດ ຫລື ສັດປະເພດດັ່ງກ່າວສູນຫາຍ?” ຂຽນຄໍາຕອບຂອງນັກຮຽນໃສ່ເທິງກະດານ.
11. ໃຫ້ຢືນຢັນຄ�ຳຕອບກັບນັກຮຽນ ແລະ ສະຫລຸບກິດຈະກໍາໂດຍເວົ້າວ່າ, “ມີພືດ ແລະ ສັດ(ສິ່ງມີຊີວິດ) ຫລາຍປະເພດທີ່ມີຢູ່ອ້ອມຕົວເຮົາ” ແລະ “ພວກເຂົາກໍ່ອາໄສຢູ່ກັບຄົນເຮົາໃນໝູ່ບ້ານ ແລະຂອບເຂດພື້ນທີ່ຂອງພວກເຮົາ.” “ຈ�ຳນວນຂອງພືດ ແລະ ສັດທີ່ມີໜ້ອຍລົງ ແມ່ນກ່ຽວພັນກັບວິຖີການດໍາລົງ
ຊີວິດຂອງພວກເຮົາ,” ແລະ “ມີຫລາກຫລາຍວິທີທີ່ພວກເຮົາສາມາດເຮັດໄດ້ ເພື່ອປົກປ້ອງການສູນເສຍຂອງ
ສັດປະເພດຕ່າງໆ.”ກິດຈະກ�ຳ 2) ການສ�ຳພາດ (ເວລາ: ກິດຈະກໍາກ່ອນການສ�ຳພາດ + 1 ຊົ່ວໂມງ)1. ໃຫ້ກວດສອບເບິ່ງວ່າມີພືດຊະນິດໃດແດ່ທີ່ຈະເລີນເຕີບໂຕ ຫລື ສັດປະເພດໃດແດ່ທີ່ອາໄສ
ຢູ່ໃນປ່າ ແລະ ແມ່ນໍ້າໃກ້ຄຽງ ໃນອະດີດຜ່ານມາ ດ້ວຍການຖາມຂໍ້ມູນຈາກ ພໍ່ຕູ້ ຫລື ແມ່ຕູ້ ຂອງພວກເຈົ້າ.
2. ໃຫ້ປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນທີ 1 ເຖິງ 5 ຈາກກິດຈະກ�ຳ 1).
3. ໃຫ້ຂຽນຄ�ຳຕອບອອກ ແລະ ຈໍາແນກພືດ ແລະ ສັດປະເພດຕ່າງໆທີ່ປະກອບຢູ່ໃນເລື່ອງ ແລະຕ້ອງບອກກ່າວໃນເວລາສໍາພາດກັບພໍ່ຕູ້ ຫລື ແມ່ຕູ້ຂອງພວກເຈົ້າ. (ຂັ້ນຕອນນີ້ສາມາດປະຕິບັດກັນເປັນກຸ່ມ
ນ້ອຍ ຫລື ກຸ່ມລວມ)ສິ່ງມີຊີວິດໃນທ�ຳມະຊາດ
ທີ່ປະກອບມີຢູ່ໃນເລື່ອງ

ສິ່ງມີຊີວິດໃນທ�ຳມະຊາດ
ທີ່ປະກອບມີຢູ່
ໃນການສໍາພາດ

ສິ່ງມີຊີວິດໃນທ�ຳມະຊາດ
ທີ່ບໍ່ຄ່ອຍພົບເຫັນແລ້ວ
ໃນປັດຈຸບັນ

ສິ່ງມີຊີວິດທີ່ພົບເຫັນ
ໃນອະດີດ
ແຕ່ປັດຈຸບັນບໍ່ເຫັນແລ້ວ

4. ໃຫ້ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ຕັ້ງຄໍາຖາມວ່າ, “ເຈົ້າຄິດວ່າແມ່ນຫຍັງຈະເກີດຂຶ້ນກັບ ສັດທີ່ບໍ່ຄ່ອຍພົບ
ເຫັນ ຫລື ພືດ ແລະ ສັດທີ່ສູນຫາຍໄປແລ້ວ? ພໍ່ຕູ້ ຫລື ແມ່ຕູ້ ຂອງເຈົ້າຄິດແນວໃດແດ່ກ່ຽວກັບບັນຫານີ?
້ ”ຂຽນຄໍາຕອບຂອງນັກຮຽນໃສ່ເທິງກະດານ.
5. ໃຫ້ປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນທີ 9 ເຖິງ 10 ຈາກກິດຈະກ�ຳ 1).

13ກິດຈະກໍາ 3) ສະພາບການໃນອະນາຄົດ (ປະມານ 90 ນາທີ)1. ໃຫ້ປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນທີ 1 ເຖິງ 8 ຈາກກິດຈະກໍາ 1).
2. ໃຫ້ຕັ້ງຄໍາຖາມຕໍ່ກຸ່ມຄົ້ນຄ້ວາ, “ສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ (ບອກຊື່ຂອງພືດ ຫລື ສັດ ທີ່ໄດ້ກ່າວໃນການ
ສໍາພາດ ເຊັນ່ “ປາບຶກ”) ທີປ່ ດັ ຈຸບນັ ບໍ່ຄ່ອຍພົບເຫັນເມືອ່ ທຽບໃສ່ອະດີດ, ແຕ່ເຈົາ້ ຄິດວ່າແມ່ນຫຍັງຈະເກີດຂຶນ
້ກັບ “ປາບຶກ” ໃນອະນາຄົດ? ເຈົ້າຄິດວ່າຈໍານວນຂອງມັນຈະເພີ່ມຂຶ້ນ ຫລື ຫລຸດລົງ ໃນອະນາຄົດ?
3. ໃຫ້ບອກກຸ່ມຄົ້ນຄ້ວາວ່າ, “ພວກເຮົາມາໃຫ້ຄໍາຄິດເຫັນຕໍ່ກັບອະນາຄົດຂອງປາບຶກ (ຫລືສິ່ງມີຊີວິດອື່ນໆ).” ໃຫ້ແຕ້ມເສັ້ນສະແດງດັ່ງລຸ່ມນີ້ ໂດຍເລີ່ມຈາກ “ອະດີດ” ທາງເບື້ອງຊ້າຍ.
4. ໃຫ້ຂຽນສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນນັບຕັ້ງແຕ່ອະດີດ ຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ.
5. ໃຫ້ຖາມກຸ່ມວ່າ ຈະມີຫຍັງເກີດຂຶ້ນຕາມເສັ້ນສະແດງຈາກ “ປັດຈຸບັນ” ຈົນເຖິງ “ໃນອະນາຄົດ
ຂ້ອຍບໍ່ຢາກເຫັນ - ປາບຶກສູນພັນ” ຂຽນຄໍາຕອບເຫລົ່ານັ້ນໃສ່ເທິງເສັ້ນສະແດງ.
6. ໃຫ້ຖາມກຸ່ມວ່າ ຈະມີຫຍັງແດ່ທີ່ພວກເຮົາສາມາດເຮັດໄດ້ ຫລື ສິ່ງໃດແດ່ຄວນຈໍາເປັນຕ້ອງໄດ້
ປະຕິບັດ ຕາມເສັ້ນສະແດງຈາກ “ປັດຈຸບັນ” ຈົນເຖິງ “ໃນອະນາຄົດ ຂ້ອຍຢາກເຫັນ - ປາບຶກຫລາຍຂຶ້ນ”ຂຽນຄໍາຕອບເຫລົ່ານັ້ນໃສ່ເທິງເສັ້ນສະແດງ.
7. ໃຫ້ສັງເກດເບິ່ງເສັ້ນສະແດງທີ່ໄດ້ແຕ້ມໄປນັ້ນ ແລະ ສະຫລຸບສັງລວມກິດຈະກໍາ ໂດຍບອກ
ເຫລົ່າສໍາລັບສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນ (ຈາກອະດີດຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ) ເພື່ອໃຫ້ເຫັນສະພາບເຫດການຕົວຈິງໃນປັດຈຸບັນແລະ ສິ່ງທີ່ພວກເຮົາຕ້ອງເຮັດ ຫລື ຈໍາເປັນຕ້ອງເຮັດໃນອະນາຄົດ ເພື່ອໃຫ້ມີຈໍານວນ ປາບຶກ ມີຫລາຍຂຶ້ນ
ຢູ່ໃນແມ່ນໍ້າ.

ຕົວຢ່າງ: ໃນກໍລະນີຈໍານວນປາບຶກຫລຸດໜ້ອຍລົງ
ັນ.
ຢາກເຫ
ົດ ຂ້ອຍຄານະາຍຂຶ້ນ
ໃນອມ່ນໍ້າຫລແນໃກຶຊັ່ນ ປາບ

ເອະດີດປັດຈຸບັນ

ໃນອະນາຄົດ ຂ
້ອຍບໍ່ຢ
າກເຫັນ
າບຶກໃນ
.
ແມ່ນໍ້າຫ
ລຸດລົງ

ເຊັ່ນ ປ14ປະ​ຫວັດກ
​ ່ຽວ​ກັບ​ເມືອງ​ແກ້ວ​ສີ​ມາ

(History of Keo Seima District)15ນ�ຳ​ພາ​ນັກຮ​ ຽນ​ອ່ານ​ກ່ຽວ​ກັບ​ເລື່ອງ​ນທິ​ ານ​ຂ້າງ​ລຸ່ມນີ້ ແລ້ວໃ​ ຫ້ຄິດເຖິງ​ກ່ຽວ​ກັບຮີດຄ
​ ອງ ແລະ
ປະ​ເພ​ນີ​ຕ່າງໆ​ທີໄ່​ ດ້​ສືບ​ທອດປະ​ຕິ​ບັດ​ກັນມ​ າຢູ່​ໃນ​ເຂດ​ພື້ນ​ທີ່​ເມືອງ​ແກ້ວ​ສມ
ີ​ າ.

ເລືອ
່ ງ​ປະ​ຫວັດຄ​ວາມ​ເປັນ​ມານີ​ແ້ ມ່ນໄ​ ດ້​ກ່າວບອກ​ໂດຍ​ທ່ານ ແກ້ວເ​ຜີຍ ແລະ ພັນລ​ ະ​ຍາ​ຂອງ​ລາວ ຊືວ່​ ່າ ນາງ ເຕັດເ​ຢັດ ໃນ​ຄັ້ງ​ວັນ​ທີ 19 ຕຸລ​ າ 2015. ທ່ານ ແກ້ວເ​ຜີຍ ອາ​ຍຸ 80 ປີ ອາ​ໄສ​ຢູ່​ບ້ານ​ລາວ​ກາ, ເມືອງ​ແສນ​ມະ​ໂນ​ລົມ ເຊິ່ງ​ເປັນ​ເມືອງ​ຫລວງ​ຂອງ​ແຂວງ​ມົນ​​ທົນຄ
​ຣ
ີ​ ີ.

ດົນ​ນານ​ມາ​ແລ້ວ, ຊາວ​ບ້ານ​ໄດ້ພ​ ົບເ​ຫັນ​ກ້ອນ​ຫີນຢູ​​ ່​ເທິງພ​ ູ​ເຂົາ​ຄ້າຍໆ​ກັບ​ແກ້ວໃ​ ສແວວ​ວາວ ແລະ ມີຫ​ ລາກ​
ຫລາຍ​ສີ​ຄື​ກັນ​ກັບເ​ພັດ. ກ້ອນ​ຫີນດ​ ັ່ງ​ກ່າວ​ແມ່ນມ​ ີ​ຄວາມ​ສວຍ​ງາມ​ຫລາຍ. ຊາວ​ບ້ານ​ເອີ້ນວ
​ ່າ ຫີນແ
​ ກ້ວ​ສີ​ມາຫລື ແກ້ວວິທ​ ະ​ຍາ​ຄຸນ.
ໃນ​ເຂດ​ພື້ນທ​ບີ່​ ໍ​ລິ​ເວນ​ພູ​ເຂົານັ້ນ ຊາວ​ບ້ານ​ໄດ້ເ​ຮັດ​ເປັນ​ບ່ອນ​ລ້ຽງ​ງົວແລະຄວາຍ. ສັດຂ​ ອງ​ເຂົາເ​ຈົ້າບ​ ໍ່​ເຄີຍເ​ສຍ​ຈັກ​ເທື່ອ. ຊາວ​ບ້ານ​ມັກ​ຈະ​ສວດ​ມົນ​ຮ້ອງ​ຂໍ​ໃຫ້​ຜີ​ສາງ​ນາງ​ໄມ້​ຮັກ​ສາ​ງົວຄ​ ວາຍ​ຂອງ​ເຂົາເ​ຈົ້າ​ຢຕູ່​ ະ​ຫລອດ. ເຖິງ​ແມ່ນວ​ ່າ ສັດບາງ​​​ ໂຕ​ອາດຈະ​ສູນ​ຫາຍ, ຊາວ​ບ້ານກໍ່​ຮ້ອງ​ຂໍ​ໃຫ້​​ຜີ​ຊ່ວຍ​ໃຫ້​ກັບ​ຄືນມ​ າ, ແລະ ບໍພ່​ ໍ​ເທົ່າ​ໃດ​ມື້ ສັດ​ທີ່​ສູນ​ຫາຍ​ໄປ​ນັ້ນ​ກໍ່​ກັບ​ຄືນ​ມາ.
ເ​ພາະ​ສະ​ນັ້ນ ເຂດ​ພື້ນທ​ ີ່​ດັ່ງ​ກ່າວ​ຈິ່ງ​ກາຍ​ມາ​ເປັນ​ສະ​ຖານ​ທີ່​ສັກ​ສິດ. ເມື່ອຊ​ າວ​ບ້ານ​ເຈັບປ
​ ່ວຍບໍສ່​ ະ​ບາຍ, ພວກ​ເຂົາ​ຈະ​ບະບົນ​ດ້ວຍ ໝູ ຫລື ເລືອດ​ໄກ່, ໄຕ້​ທບູ ໄຕ້​ທຽນ, ແລະ ຂໍ​ພອນ​ຈາກ​ສງິ່ ​ສກັ ​ສດິ ​ໃຫ້​ຫາຍ​ຈາ​ກ​ໂລກ​ໄພ​ໄຂ້​ເຈັບ. ສະ​ຖານ​ທ​ດີ່ ງັ່ ​ກ່າວ ກໍ່​ກາຍ​ມາ​ເປັນ​ບ່ອນ​ຈດັ ​ງານສະ​ເຫລີມ​ສ​ະ​ຫລອງ ແລະ ພິທ​ ​ຕີ ່າງໆ​ທາງ​ສາ​ສະ​ໜາ.
16ຊາວ​ບ້ານ​ທີ່​ດ�ຳ​ລົງ​ຊີ​ວິດ​ຢູ່​ໃນ​ສະ​ໄໝ​ນັ້ນ ແມ່ນບ​ ັນ​ພະ​ບູ​ລຸດຂ​ ອງກຸ່ມຊ
​ ົນເ​ຜົ່າ​ບນູ​ ອງ. ຕອນ​ກາງ​ຄືນ, ຊາວ​ບ້ານ​ທີ່​ເຄັ່ງ​ຄັດ​ດ້ານ​ສາສະ​ໜາ​ໄດ້ຝ​ ັນເ​ຫັນຜີມ​ າ​ບອກ​ເຂົ​າ​ເຈົ້າກ
​ ່ຽວ​ກັບ​ແກ້ວວິເສດມາ​ຈາກ​ກ້ອນ​ຫີນໃ​ ຫ​ຍ່, ແລະເຮັ​ດ​ແນວ​ໃດ​ເຂົາ​ເຈົ້າຈຶ່ງ​ຈະ​ໄດ້ມ​ າ. ​ຈາກນັ້ນ ຊາວ​ບ້ານກໍ່ໄດ້ອ​ ອກ​ໄປ​ຫາແລະ​ເກັບ​ເອົາ​ແກ້ວນັ້ນມ
​ າ. ບາງ​ຄົນ​ກໍ່​ເອົາ​ແກ້ວ​ທີ່​ເກັບ​ໄດ້ມ​ າ​ໄວ້ເ​ທິງ​ຫິ້ງວາງ​ຂອງ, ແລະ ບາງ​ຄົນກ​ ໍ່​ເອົາໄ​ ວ້ໃ​ ນກະ​ເປົາເພື່ອບ​ ູ​ຊາ. ຜູໃ້​ ດ​ທີ່​ມີ​ແກ້ວວິທ​ ະ​ຍາ​ຄຸນ ຜູ້ນັ້ນຈ​ ະ​ມີ​ໂຊກ​ລາບ​ສະ​ເໝີ, ບໍສ່​ ະ​ເພ​າ​ະ​ແຕ່​ຕົນ​ເອງ, ແຕ່ທຸ​​ ກ​ຄົນໃ​ ນຄອບ​ຄົວຂ​ ອງ​ເຂົາ​ເຈົ້າກ​ ໍ່​ໂຊກ​ດີ​ເຊັ່ນ​ດຽວ​ກັນ, ຮວມໄປເຖິງສັດລ
​ ້ຽງ​ຂອງ​ເຂົາ​ເຈົ້ານ�ຳ.
ເມື່ອ​ມີ​ການ​ຈັດພິທ
​ ີທາງ​ສາ​ສະ​ໜາຢູ່ບ້ານ, ຖ້າວ​ ່າ​ໃຜ​ມແີ​ ກ້ວວິເສດ ຜູ້ນັ້ນກ​ ໍ່​ຈະ​ຖື​ໄປ​ສະ​ຖານ​ທີ່​ສັກ​ສິດນ​ �ຳ​ເພື່ອ​ສັກ​ກະ​ລະບູ​ຊາ. ພາຍ​ຫລັງທ​ ີ່​ສ�ຳ​ເລັດ​ພິ​ທີ, ເຂົາເ​ຈົ້າ​ຈະ​ນ�ຳ​ເອົາແ
​ ກ້ວ​ດັ່ງກ
​ ່າວ​ຄືນເ​ມືອ​ເຮືອນ​. ເຂົາ​ເຈົ້​າໄ​ ດ້ຕ​ ັ້ງ​ຊື່​ສະ​ຖານ​ທີ່ໄດ້​ໄປ​ເກັບ​ເອົາ​ແກ້ວ​ດັ່ງ​ກ່າວ​ວ່າ ແກ້ວ​ສີ​ມາ, ເຊິ່ງ​ມີ​ຢູ່​ໃນ​ປ່າ​ເຂດ​ຊຸມ​ຊົນ ເປຣ ອຸຈຈະລຸງ. ຕໍ່​ມາ,ສະ​ຖານ​ທີ່​ດັ່ງ​ກ່າວ​ໄດ້​ກາຍ​ມາ​ເປັນ ເມືອງ​ແກ້ວ​ສີ​ມາ. ​ປັດ​ຈຸ​ບັນ ເຂດ​ປ່າ​ໄມ້​ດັ່ງ​ກ່າວໄດ້​ປ່ຽນ​ຊື່​ມາ​ເປັນ​ຄຸ້ມສະເຣ ເປຣະ, ເມືອງ​ແກ້ວ​ສີ​ມາ, ແຂວງ​ມົນ​ທົນຄ​ ີ​ຣີ.
ໃນ​ໄລຍະການ​ປກົ ​ຄອງ​ຂອງ ພອນ​ພດົ (40 ປີຜ​ ່ານ​ມາ), ແກ້ວວິເສດ​ທງັ ​ໝດົ ​ໄດ້​ຖກື ​ຍ​ດຶ ເ​ອົາ​ໄປ​ແລະ ມາ​ຮອດ​ປັດ​ຈຸ​ບັນ​ນີ້ ແມ່ນບໍສ່​ າ​ມາດ​ເຫັນ​ແກ້ວ​ດັ່ງ​ກ່າວນັ້ນ​ແລ້ວ.

17ລະ​ດັບກ​ ານ​​ສຶກ​ສາ ປ5-ມ1ລະດັບຄາດໝາຍ
● ທົບທ​ ວນ​ຄືນກ່ຽວ​ກັບ​ນິ​ທານ​ແລະປະ​ເພ​ນີພື້ນບ
​ ້ານ ທີໄ່​ ດ້ສ​ ືບທ​ ອດ​ປະ​ຕິ​ບັດ​ກັນໃ​ ນ​ໝູ່​ບ້ານ.
● ສ້າງ​ຄວາມ​ເຂົ້າ​ໃຈ​ຕໍ່​ກັບ​ຊັບ​ພະ​ຍາ​ກອນ​ປະ​ເພດ​ຕ່າງໆ​ທີ່​ມີ​ຢໃູ່​ ນ​ບໍ​ລິເ​ວນ​ໃກ້ໆ​ບ້ານ.
● ເພື່ອສັງເກດຕີລາຄາ ແລະ ເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບສະພາບຄວາມເປັນຈິງທີ່ວ່າ ຊັບພ​ ະ​ຍາ​ກອນຕ່າງໆ
ໄດ້ຫລຸດໜ້ອຍຖອຍລົງ ເມື່ອທຽບໃສ່ອະດີດຜ
​ ່ານ​ມາ.
● ເພື່ອສັງເກດຕີລາຄາ ແລະ ເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບສະພາບຄວາມເປັນຈິງທີ່ວ່າການ​ຂະ​ຫ​ຍາຍ​ຕົວ​ທາງ​ດ້ານ​ເສດ​ຖະ​ກິດ (ການ​ພັດທ​ ະ​ນາ) ແລະ ການ​ກ່ຽນ​ແປງ​ໃນ​ຮູບ​ແບບ​ການ​ດ�ຳ​ລົງ​ຊວີ​ ດິ​ ການ
ຂະຫຍາຍໂຕທາງດ້ານເສດຖະກິດ (ການພັດທະນາ) ແລະ ການປ່ຽນແປງໃນຮູບແບບການ
ດໍາລົງຊີວິດ ແມ່ນຕິດພ​ ​ັນກັບການ​ເພີ່ມ​ຂຶ້ນ ແລະ ການ​ຫລຸດລ​ ົງຂ​ ອງ​ຊັບ​ພະ​ຍາ​ກອນ​ຕ່າງໆ.
ກິດຈະກ�ຳ 1 (ເວລາ: ປະ​ມານ 1 ຊົ່ວໂ​ ມງ)
1. ຜູຊ້​ ່ວຍ ຫລື ຄູ ແນະ​ນ​ຳ​ກ່ຽວ​ກັບ​ເລື່ອງ​ທີ່​ຈະ​ເລົ່າ ໂດຍ​ເວົ້າ​ວ່າ, “ຄູຈ​ ະ​ອ່ານ​ເລື່ອງ​‘ແກ້ວວິເສດ’ໃຫ້​ພວກ​ເຈົ້າ​ຟັງ, ເ​ຊິ່ງເປັນ​ເລື່ອງ​ກ່ຽວ​ກັບ​ແກ້ວທ
​ ີ່ລຶກລ​ ັບ​ຊະ​ນິດ​ໜຶ່ງ. ກະ​ລຸ​ນາ​ຕັ້ງ​ໃຈ​ຟັງ​ເລື່ອງ​ນທິ​ ານ ແລະຄິດ​ເຖິງກ່ຽວ​ກັບ​ການ​ແກ້ວວິເສດ​ດັ່ງ​ກ່າວ​ວ່າ​ໄດ້ມ​ າ​ແນວ​ໃດ, ກ່ຽວ​ຂ້ອງ​ກັບສ​ະ​ ​ຖານ​ທີ່​ໆ​ທີ່​ມີ​ຊວື່​ ່າ​ແນວໃດ​ແດ່ແລະ ແກ້ວດ
​ ັ່ງ​ກ່າວ​ມີ​ສ່ວນ​ພົວພ​ ັນກ​ ັບ​ການ​ດ�ຳ​ລົງ​ຊວີ​ ິດ​ຂອງ​ປະ​ຊາ​ ​ຊົນແ​ ນວ​ໃດ.” ຈາກນັ້ນ ຜູຊ້​ ່ວຍ ຫລື ຄູ ຈະ​ຕ້ອງ​ອ່ານ​ເລື່ອງ​ນິ​ທານ​ດັ່ງ​ກ່າວ​ໃຫ້​ດັງໆ​.
2. ໃຫ້ຖາມ​ນັກ​ຮຽນ, “ໃນເລື່ອງ​, ເປັນຫ​ ​ຍັງ​ສະ​ຖານ​ທີ່​ດັ່ງກ
​ ່າວ​ຈຶ່ງມ​ ີ​ຊວື່​ ່າ ແກ້ວສ
​ມີ​ າ?”
3. ໃຫ້ຖາມ​ນັກ​ຮຽນ, ປະ​ຊາ​ຊົນ​ທອີ່​ າ​ໃສ​ຢູ່​ໃນ​ເມືອງ​ແກ້ວສ​ ີ​ມາ​ເຊື່ອວ່າ ‘ແກ້ວວິເສດ’ ມີພ​ ະ​ລັງ​ຫ​ຍັງ​ແດ່?”4. ໃຫ້ຖາມ​ນັກ​ຮຽນ, “ປະ​ຊາ​ຊົນ​ທີ່​ອາ​ໃສ​ຢູ່​ໃນ​ເມືອງ​ແກ້ວສ​ ີ​ມາໄດ້ໃ​ ຊ້ ‘ແກ້ວວິເສດ’ ເຂົ້າ​ໃນ​ພິ​ທີ​ທາງ​ສາດ​ສະ​ໜາ ເພື່ອຂ​ ໍ​ໃຫ້​ທຸກ​ຄົນ​ມີ​ຄວາມ​ສຸກ​ , ແຕ່ວ
​ ່າ ມັນເ​ປັນພິທ​ ີ​ກ�ຳ​ໃນ​ຮູບແ​ ບບ​ໃດ​ທີ່​ໄດ້ປ​ ະ​ຕິ​ບັດ​ໃນ​ໝູ່​ບ້ານ?” ນັກຮ​ ຽນ​ຈະ​ຕ້ອງ​ຄົ້ນ​ຄ້​ວາ​ປຶກ​ສາ​ຫາ​ລື​ກັນ​ພາຍ​ໃນ​ກຸ່ມ ແລະ ນ�ຳ​ສະ​ເໜີແ​ ນວ​ຄວາມ​ຄິດຂ​ ອງ​ເຂົາ​ເຈົ້າ​ຕກໍ່​ ັບ​ຫ້ອງ​ຮຽນ.
5. ໃຫ້ຖາມ​ນກັ ​ຮຽນ, “ຢູ່​ໃນ​ໝູ່ບ້ານ​ຂອງ​ພວກ​ເຮົາ ມັນ​ມສ​ີ ະ​ຖານ​ທີ່ ຫລື ສິງ່ ຂ​ ອງ​ອນັ ​ໃດ​ບໍ່ ທີ​ເ່ ປັນ​ເລື່ອງ​ລຶກ​ລັບ​ເລົ່າ​ຕໍ່ໆກ​ ັນ​ມາ?”6. ໃຫ້ເ​ວົ້າ​ສູ່​ນັກ​ຮຽນຟັງ, “‘ແກ້ວວິເສດ’ ແມ່ນໄ​ ດ້ຖ​ ືກ​ຄົ້ນພ​ ົບຢ​ ໃູ່​ ນ​ເມືອງ​ແກ້ວສ​ ີມ​າ, ແຕ່ປ​ ັດ​ຈບຸ​ ັນແມ່ນບໍ່​ມີ​ແລ້ວ.” ຈາກນັ້ນ​ໃຫ້​ຖາມ​ນັກ​ຮຽນ, “ຢູ່​ໃນ​ໝູ່ບ້ານ​ຂອງ​ພວກ​ເຮົາ ມັນ​ມີ​ຊັບພ​ ະ​ຍາ​ກອນ​ປະ​ເພດ​ໃດ​
ແດ່?” ຂຽນຄໍາຕອບຂອງນັກຮຽນໃສ່ເທິງກະດານ.
7. ໃຫ້ຖ​ າມ​ນັກ​ຮຽນ, “ທຽບ​ໃສ່​ອະ​ດີດ​ຜ່ານ​ມາ ຢູ່​ໃນ​ໝູ່ບ້ານ​ຂອງ​ພວກ​ເຮົາ ມັນ​ມຊີ​ ັບ​ພະ​ຍາ​ກອນ​ອັນ​ໃດ​ແດ່​ທີ່​ຖືກ​ຄົ້ນ​ພົບ,​ ແລະ ປັດຈ​ ຸ​ບັນ ມັນນ​ ັບ​ມຫື້​ ລຸດໜ
​ ້ອຍ​ຖອຍ​ລົງ ຫລື ບໍມ່​ ​ີເລີຍ? ຖ້າວ​ ່າ ມັນມ​ ີ​ຊັບພ​ ະ​ຍາ​ກອນ​ດັ່ງ​ກ່າວ, ເປັນຫ​ຍ​ ັງ​ເຈົ້າ​ຈຶ່ງ​ຄິດ​ວ່າ​ມັນ​ມີ​ໜ້ອຍ​ລົງ ຫລື ບໍມ່​ ີ​ເລີຍ?” ຂຽນຄໍາຕອບຂອງນັກຮຽນໃສ່
ເທິງກະດານ.
8. ຈາກນັ້ນ ໃຫ້ຖ​ າມ​ນັກ​ຮຽນ, “​ເຈົ້າ​ຄິດ​ວ່າ​ແມ່ນ​ຫຍ​ ັງຈະ​ເກີດ​ຂຶ້ນ ຖ້າວ
​ ່າຊ
​ ັບພ
​ ະ​ຍາ​ກອນ​ດັ່ງກ​ ່າວນັ້ນ​ຫາກບໍ່​ມີ​ແລ້ວ?” ຂຽນຄໍາຕອບຂອງນັກຮຽນໃສ່ເທິງກະດານ.
18

9. ໃຫ້ຖ​ າມ​ນັກ​ຮຽນ, “ເຈົ້າຄິດບໍ່ວ່າ ພວກເຮົາສາມາດເຮັດບາງສິ່ງບາງຢ່າງໄດ້ ເພື່ອປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້
ຊັບ​ພະ​ຍາ​ກອນນັບມ​ຫື້​ ລຸດໜ
​ ້ອຍ​ລົງດັ່ງ​ທີ່​ເກີດ​ຂືຶ້ນ​ໃນ​ປັດຈ​ ຸ​ບັນ?” ຂຽນຄໍາຕອບຂອງນັກຮຽນໃສ່ເທິງກະດານ.
10. ສະ​ຫລຸບສ
​ ງັ ​ລວມ​ກດິ ​ຈະ​ກຳ​� ໂດຍ​ໃຫ້​ຢນື ​ຢນັ ​ຄ​ຳເວົາ້ ​ຕ່າງໆ​ດງັ່ ​ລຸ່ມນີ​ກ
້ ບ
ັ ​ນກ
ັ ​ຮຽນ. ​“ຢູ່​ໃນ​ໝູ່​ບ້ານ​ຂອງ​ພວກ​ເຮົາ, ມັນ​ມເີ​ລື່ອງ​ເລົ່າ ແລະ ນິທ​ ານ​ພື້ນບ
​ ້ານ​ຫລາກ​ຫລາຍ​ປະ​ເພດ​ທີ່​ໄດ້ບ​ ອກ​ເລົ່າ​ຕໍ່ໆ​ກັນ​ມາ​ໃນ​ແຕ່​ລະ​ຍຸກ​ສະ​ໄໝ.” ​“ມັນ​ມີປະ​ເພ​ນີຫລາກ​ຫລາຍ​ປະ​ເພດ​ທີ່​ຕິດ​ພັນກ​ ັບ​ແຫລ່ງຊ​ ັບພ​ ະ​ຍາ​ກອນ​ທ�ຳ​ມະ​ຊາດ.”“ມັນ​ມີຂໍ້​ຜູກພ​ ັນກ​ ັນ​ລະ​ຫວ່າງ ການ​ດ�ຳ​ລົງ​ຊີ​ວິດ​ໃນ​ແຕ່​ລະ​ວັນຂ​ ອງ​ປະ​ຊາ​ຊົນເ​ຮົາ ກັບກ​ ານຫລຸດລ​ ົງຂ​ ອງ​ຊັບພ​ ະ​ຍາກອ​ນ.” “ມັນ​ມີຫລາກ​ຫລາຍ​ວທິ​ ີ​ການ​ທສາ​ີ່​​ ມາດ​ເຮັດໄ​ ດ້ ເພື່ອປ​ ົກ​ປ້ອງ​​ຊັບພ​ ະ​ຍາກອ​ນຂອງ​ພວກ​ເຮົາ.”ກິດຈະກ�ຳ 2) ການສ�ຳພາດ (ເວລາ: ກິດຈະກໍາກ່ອນການສ�ຳພາດ + 1 ຊົ່ວໂມງ)1. ໃຫ້ຄ​ ົ້​ນ​ຄ້​ວາ​ກ່ຽວ​ກັບ​ຕົ້ນ​ກ�ຳ​ເນີດ​ຂອງ​ຊື່​ຂອງ​ບ້ານ ຫລື ເມືອງ.
2. ໃຫ້​ຄ​ນົ້ ​ຄ້​ວາ​ເບິງ່ ວ່າ ເມືອ່ ​ໃດ, ດ້ວຍ​ເຫດ​ຜນົ ໃ​ ດ, ແລະ ດ້ວຍ​ວ​ທິ ​ໃີ ດ​ທ​ພ
ີ່ ​ທ
ິ ​ກ
ີ ານ​ທາງ​ສາດສະ​ໜາ​ຈຶ່ງ​ໄດ້ຮ​ ັບ​ການ​ປະ​ຕບິ​ ັດ​ກັນ​ມາ​ຢູ່​ໃນ​ໝູ່​ບ້ານ.
3. ໃຫ້ປ​ ະ​ຕິ​ບັດ​ຕາມຂັ້ນ​ຕອນ​ທີ 1 ເຖິງ 3 ຈາກ​ກິດຈ​ ະ​ກ�ຳ 1).
4. ໃຫ້ຖ​ າມ​ກຸ່ມ​ນັກ​ຮຽນ​ສະ​ເໜີ​ຜົນກ​ ານຄົ​້ນຄ​ ້​ວາຈາກ​ຂັ້ນຕ
​ ອນ 1 ແລະ 2.
5. ໃຫ້ປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນທີ 7 ເຖິງ 10 ຈາກກິດຈະກ�ຳ 1).
ກິດ​ຈະ​ກ�ຳ 3) ເຫດ​ການ​ໃນ​ອະ​ນາ​ຄົດ (ເວ​ລາ: ປະ​ມານ 40 ນາ​ທີ)
1. ໃຫ້ປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນທີ 1 ເຖິງ 8 ຈາກກິດຈະກ�ຳ 1)
2. ໃຫ້​ເວົາ້ ​ສູ່​ນກັ ​ຮຽນ​ຟງັ , “ເຮົາ​ມາ​ຄດິ ​ເບິງ່ ວ່າ​ໃນ​ອະ​ນາ​ຄດົ xx (ຍົກຕ​ວົ ​ຢ່າງ ຊັບ​ພະ​ຍາ​ກອນ​ໃດ​ໜງຶ່ )ໃນ​ບໍ​ລິ​ເວນ​ອ້ອມ​ຮອບ​ຕົວ​ເຮົາ, ເຊິ່ງ​ອາດ​ຈະ​ມີ​ຈ�ຳ​ນວນ​ໜ້ອຍ​ລົງ ເມື່ອທ​ ຽບ​ໃສ່ອ​ ະ​ດີດຜ
​ ່ານ​ມາ.”
3. ໃຫ້ຖ​ າມ​ນັກ​ຮຽນ, “Xx ມີ​ຈ�ຳ​ນວນ​ໜ້ອຍ​ລົງ ເມື່ອທ​ ຽບ​ໃສ່ອ​ ະ​ດີດຜ
​ ່ານ​ມາ, ແຕ່ເ​ຈົ້າຄ
​ ິດວ
​ ່າ​
ແມ່ນ​ຫ​ຍັງ​ຈະ​ເກີດ​ຂຶ້ນ​ກັບ xx ໃນ​ອະ​ນາ​ຄົດ? ເຈົ້າຄ
​ ິດວ
​ ່າມ
​ ັນ​ຈະ​ມີ​ຈ�ຳ​ນວນ​ເພີ່ມ​ຂຶ້ນ ຫລື ຫລຸດລ
​ ົງ ນັບ​​ຕັ້ງແຕ່ນໄີ້​ ປ?”
4. ໃຫ້ແຕ້ມເສັ້ນສະແດງຂອງ​ເຫດ​ການ​ໃນ​ອະ​ນາ​ຄົດ (ເບິ່ງກ​ ິດຈ​ ະ​ກ�ຳ 3) ຈາກ​ເລື່ອງ​ນິ​ທານ​ກ່ຽວ​ກັບ​ນົກ​ເຄົ້າ​ແລະຟານ ໂດຍເລີ່ມຈາກ “ອະດີດ” ທາງເບື້ອງຊ້າຍ.
5. ເທິງເ​ສັ້ນ​ສະ​ແດງ, ໃຫ້ຂ​ ຽນ​ເຫດ​ການ​ຕ່າງໆ​ທີ່​ເກີດ​ຂຶ້ນຕ
​ ັ້ງ​ແຕ່​ອະ​ດີ​ດ​ຈົນເ​ຖິງ​ປັດຈ​ບຸ​ ັນ.
6. ໃຫ້ຖ​ າມ​ນັກ​ຮຽນວ່າ ຈະມີຫຍັງເກີດຂຶ້ນຕາມເສັ້ນສະແດງຈາກ “ປັດຈຸບັນ” ຈົນເຖິງ “ໃນອະນາຄົດ ຂ້ອຍບໍ່ຢາກເຫັນ - ຊັບ​ພະ​ຍາ​ກອນສູນຫາຍໄປ”​ ແລະ ໃຫ້ຂຽນຄໍາຕອບເຫລົາ່ ນັນ້ ໃສ່ເທິງເສັນ້ ສະແດງ.
7. ຈາກນັ້ນໃ​ ຫ້​ຖາມ​ນັກ​ຮຽນ​ເພື່ອ​ໃຫ້​ເຂົາ​ເຈົ້າມ​ ີ​ຄ�ຳ​ຄິດເ​ຫັນ​ຕໍ່​ກັບ ມີສ​ ິ່ງ​ໃດ​ແດ່ທ​ ີ່​ພວກ​ເຮົາສ​ າ​ມາດ​ເຮັດ​ໄດ້ ຫລື ມີສ​ ິ່ງ​ໃດ​ແດ່ທ​ ີ່​ຈ�ຳ​ເປັນ​ຕ້ອງ​ມີ ເພື່ອ​ສ້າງ​ເສັ້ນຈ
​ າກ “ປັດຈຸບັນ” ຈົນເຖິງ “ໃນອະນາຄົດ ຂ້ອຍຢາກ
ເຫັນ - ຄວາມ​ອຸ​ດົມ​ສົມ​ບູນ​ຂອງຊັບພະຍາກອນ” ແລະ ໃຫ້ຂຽນຄໍາຕອບເຫລົ່ານັ້ນໃສ່ເທິງເສັ້ນສະແດງ.
8. ໃຫ້ສັງເກດເບິ່ງເສັ້ນສະແດງທີ່ໄດ້ແຕ້ມໄປນັ້ນ ແລະ ສະຫລຸບສັງລວມກິດຈະກໍາ ໂດຍບອກ
ເຫລົ່າສໍາລັບສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນ (ຈາກອະດີດຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ) ເພື່ອໃຫ້ເຫັນສະພາບເຫດການຕົວຈິງໃນປັດຈຸບັນແລະ ສິ່ງທີ່ພວກເຮົາຕ້ອງເຮັດ ຫລື ຈໍາເປັນຕ້ອງເຮັດໃນອະນາຄົດ ເພື່ອໃຫ້ມີຊັບພ​ ະ​ຍາ​ກອນ​ອຸ​ດົ​ມ​ສົມບ​ ູນ​ຫລາຍ​ຂຶ້ນຢູ່ໃນໝູບ່​ ້ານຂອງ​ພວກ​ເຮົາ ຫລື ເຂດ​ພື້ນທ​ ີ່​ດັ່ງກ
​ ່າວ.

19ຜາ​ແດງ ແລະ ນາງໄອ່
(Pha-Daeng and Nang Ai)

20ພວກເຮົາມາອ່ານເລື່ອງຕໍ່ໄປນີ້ນ�ຳກັນ ແລະ ໃຫ້ຄິດເຖິງພູມ​ ີ​ປະ​ເທດ ແລະ ແຮ່ທ​ າດ​ຕ່າງໆ.

ໃນ​ຄງັ້ ວ​ນັ ​ທີ 9 ພະ​ຈກິ 2014, ເຊິງ່ ອ​ າ​ໃສ​ຢູ່​​ມົນທ​ ນົ ຫວ້ຍ ​ສ�ຳພັດ ເມືອ​ງ ປ​ຣະ​ຈກັ ​ສນິ ​ລະ​ປາຄົມ,ຈັງ​ຫວັດອ​ ຸ​ດອນ​ທາ​ນີ. ເປັນເ​ລື່ອງ​ທີ່​ກ່ຽວ​ຂ້ອງ​ກັບ​ການ​ສ້າງ​ທະ​ເລ​ສາບ​ໜອງ​ຫານ ໃນ​ຈັງຫ​ ວັດອ​ ຸ​ດອນ​ທາ​ນີແລະ ບັນດ​ າ​ສະ​ຖານ​ທີ່​ຕ່າງໆທີ່​ມີ​ຢູ່​ໃນ​ເຂດ​ພື້ນທ​ ີ່​ດັ່ງ​ກ່າວ. ໃນ​ເລື່ອງ ຊີ້ນກ​ ະ​ຮອກ​ຂາວແມ່ນໝ​ າຍ​ເຖິງ
ທາດເກືອ ຫລື ທ​ າດໂປ​ຕາ​ຊຽມ. ຖ​ ້າ​ວ່າ​ຄົນ​ເຮົາ​ຫາກ​ຂຸດຄ​ ົ້ນ ຫລື ນ�ຳ​ໃຊ້​ແຮ່ທ​ າ​ດ​ຫລາຍ​ເກີນ​ໄປ, ພື້ນທ​ ີ່​ດິນ​ຈະພັງ​ທະ​ລາຍ​ລົງ, ປຽບ​ສະ​ເໝືອນ​ປະ​ຊາ​ຊົນ​ທີ່​ອາ​ໃສ​ຢູ່​ໃນ​ນະ​ຄອນ​ຄີຕະ, ລວມ​ທັງ ນາ​ງໄ​ ອ່, ພົບວ​ ່າເມືອງ​ຂອງ​ເຂົາ​ເຈົ້າຖ​ ືກ​ພັງ​ທະ​ລາຍ ເມື່ອ​ພວກ​ເຂົາ​ບໍ​ລິ​ໂພກ​ຊີ້ນກ​ ະ​ຮອກ​ຫລາຍ​ເກີນ​ໄປ.

ທ້າວພັງຄີ, ລູກຊ​ າຍ​ຂອງ​ພະ​ຍາ​ນາ​ກ, ໄດ້​ແປງ​ກາຍ​ຕົນ​ເອງ​ເປັນ​ກະ​ຮອກ ເພື່ອ​ດູ​ແລ​ເອົາ​ໃຈ​ໃສ່ ນາງ​ໄອ່.
ມັນ​ເປັນ​ແນວນັ້ນ ກໍ່ເນື່ອງ​ຈາກວ່າ ທ້າວ ພັງຄີ ໄດ້​ເກີດ​ມາ​ເປັນຄົນ​ໃບ້​ໃນ​ຊາດ​ປາງ​ກ່ອນ. ສ�ຳ​ລັບນາງ​ໄອ່,ໃນ​ຊາດ​ກ່ອນ, ແມ່ນເ​ກີດ​ມາ​ເປັນ ນາງ​ອອງ​ຄ�ຳ, ເຊິ່ງ​ເປັນ​ລູກສ​ າວ​ຂອງ​ຄົນຮ​ ັ່ງ​ມີ. ຄວາມ​ງົດງ​ າມ​ຂອງ​ລາວ​ແມ່ນ​ເປັນ​ທປະ​ີ່​​ ທັບໃ​ ຈ​ຂອງ​ຫລາຍໆ​ຄົນ, ແຕ່ວ​ ່າລາວກໍ່​ບໍ່​ໄດ້ຮ​ ັກ​ກັບ​ຜູ້​ໃດ​ເລີຍ. ພໍແ່​ ມ່​ຂອງ​ລາວມັກຊ
​ າຍຄົນໃ​ ບ້ເພາະ​ວ່າ​ລາວ​ເປັນ​ຄົນ​ດຸ​ໝັ່ນ-​ຂະ​ຫ​ຍັນ​ພຽນ, ແລະ ກໍໄ່​ ດ້ຮ​ ້ອງ​ຂຊາຍ​ໍ​ ຄົນນ
​ ັ້ນ​ແຕ່ງດອງ​ກັບນາງ​ໄອ່. ແຕ່ວ​ ່າຊາຍ​ຄົນ​ໃບ້ບໍ່​ໄດ້ມ​ ັກນາງ​ໄອ່. ລາວ​ເອງບໍ່​ໄດ້ສ​ ົນ​ໃຈນາງໄອ່ ແລະ ກໍບ່​ ໄໍ່​ ດ້ມ​ ີ​ຄວາມ​ຜູກ​ພັນຫ​ ​ຍັງກ
​ ັນ. ເຖິງແນວນັ້ນ
ພວກ​ເຂົ​າກໍ່​ໄດ້ຢ​ ູ່​ກິນ​ນ�ຳ​ກັນ ແລະ ໄດ້ສ​ ະ​ແດງ​ບົດ​ບາດ​ເປັນຜ
​ ົວເ​ມຍ​ກັນ.
ຫລ​າຍ​ປີ​ຜ່ານ​ ​ໄປ, ຊາຍ​ຄົນ​ໃບ້​ໄດ້ກ​ າຍ​ມາ​ເປັນ​ຄົນ​ຮັ່ງ​ມີ ແລະ ຢາກ​ກັບ​ຄືນເ​ມືອ​ຢກູ່​ ັບພ​ ໍ່​ແມ່​ຂອງ​ລາວ ທີ່ອາ​ໄສ​ຢູ່​ເຮືອນ​ເກົ່າ​. ຊາຍ​ຄົນ​ນັ້ນ​ໄດ້ບອກນາງ​ອອງ​ຄ�ຳວ່າ ລ​ າວ​ຈະ​​ໄປຄົນດຽວ, ແຕ່ນາງ​ອອງ​ຄ�ຳ ເວົ້າວ​ ່າ, ເຖິງແ​ ນວ​ໃດ​ກໍ່​ຕາມ, ນາງກໍ່​ຢາກ​ໄປພ້ອມ​​ກັນ ເພື່ອພົບກ
​ ັບພໍແ່​ ມ່​ຜົວຂ​ ອງນາງ. ແ​ ຕ່ວ່າຊາຍ​ຄົນນ​ ັ້ນ​ບຢໍ່​ າກ​ໃຫ້​ນາງ​ໄປ​ນ�ຳ,ລາວຕ້ອງ​ການໜີ​ຈາກ​ນາງ​ອອງ​ຄ�ຳ. ເມື່ອພວກ​ເຂົາ​ໄດ້ເ​ດີນທ​ າງ​ໄປ​ນ�ຳ​ກັນ ຮ​ ອດ​ຕອນ​ກາງ​ຄືນ ພວກ​ເຂົາໄ​ ດ້ຢ​ ຸ​ດ​
ພັກເ​ຊົາ​ທີ່​ກ້ອງ​ຕົ້ນໝາກ​ເດື່ອ ໃກ້​ກັບ​ແຄມ​ແມ່ນ​ �້ຳ. ຜົວໄ​ ດ້ປ​ ີນ​ຂຶ້ນຕ
​ ົ້ນ​ໝາກ​ເດື່ອເ​ພື່ອ​ເອົາໝ​ າ​ກ​ເດື່ອມ​ າ​ກິນ.
ແຕ່​ວ່າ​ລາວບໍ່​ໄດ້ເກັບ​ ​ເອົາ​ມາ​ໃຫ້ນາງ​ອອງຄ�ຳກິນແ​ ມ້​ແຕ່​ໝາກ​ດຽວ.ລາວບໍ່​ໄດ້​ສນົ ໃ​ ຈ​ນາງອອງຄ�ຳ​ແຕ່​ຢ່າງ​ໃດ​ເລີຍ.
ນາງ​ອອງຄ�ຳຮູສ້​ ຶກ​​ຫິວ ຈຶ່ງໄດ້ເ​ກັບ​ເອົາໝາກ​ເດື່ອ​ທຫີ່​ ລົ່ນແ
​ ລ້ວນັ້ນມ​ າ​ກິນ. ຜົວຂ​ ອງ​ນາງ​ອອງຄ�ຳບໍໄ່​ ດ້ລ​ ົງມ​ ​າ​ຈາກ​ຕົ້ນ​ໝາກ​ເດື່ອ ແລະ ໄດ້ນ​ ອນ​ຢູ່​ເທິງ​ຕົ້ນ​ໄມ້​ນັ້ນ​ເລີຍ, ໃນ​ຂະ​ນະ​ທີ່ ນາງອອງຄ�ຳ ແມ່ນນອນ​ຢູ່​ກ້ອງ​ຕົ້ນ​ໄມ້.
ເມື່ອ​ຜົວເ​ຫັນ​ວ່າ​ເມຍ​ຂອງ​ຕົນພ​ ວມ​ນອນ​ຫລັບແຈບ​ຢູ່ ກໍຟ້່​​ າວ​ລົງມ​ າ​ຈາກ​ຕົ້ນ​ໝາກ​ເດື່ອ ແລະ ໜີຈ​ າກ​ນາງ​ໄປ.
ໂຊກ​ດີທີ່ບມໍ່​ ເີ​ສືອ​ຈັກ​ໂຕ​ມາ​ກິນ​ນາງ​ອອງຄ�ຳ. ນາງ​​ຕື່ນ​ຂຶ້ນມ
​ າບໍ່​ເຫັນ​ຜົວ​ຈຶ່ງໄ​ ດ້ຍ​ ່າງ​ອອກ​ໄປ​ຈາກ​ປ່າ, ແຕ່ກ​ ໍ່​ບຮໍ່​ ູ້​ວ່າຈ​ ະ​ໄປ​ທາງ​ໃດ. ຫລັງຈ
​ າກນັ້ນ ນາງ​ອອງຄ�ຳກໍ່​ພົບກ​ ັບນາຍ​ພານ, ເຊິ່ງເ​ປັນຜ​ ູ້​ທີ່​ພາ​ລາວ​ໄປ​ທີ່​ແມ່​ນ�້ຳແຫ່ງໜ
​ ຶ່ງ.
ນາຍ​ພານບອກ​ລາວ​ວ່າ ໃຫ້ເ​ຈົ້າ​ຄ່ອຍໆ​ຍ່າງ​ຂ້າມ​ແມ່ນ​ �້ຳ​ນໄີ້​ ປ ແລ້ວເ​ຈົ້າ​ຈະ​ເຫັນເ​ຮືອນ​ຜົວຂ​ ອງ​ເຈົ້າຢ​ ູ່​ອີກຟ​ າກ​ໜຶງ່ ຂອງ​ແມ່​ນ�້ຳ​ນ,ີ້ ເວົາ້ ແລ້ວນ​ າຍ​ພານ​ຄນົ ​ນນັ້ ​ກໍ່​ຈາກ​ໄປ. ໃນ​ຂະ​ນະ​ທນີ່ າງ​ອອງຄ�ຳກ�ຳ​ລງັ ​ພະ​ຍາ​ຍາມຂ້າມ​ແມ່​ນ�້ຳ,ນາງ​ໄດ້ຈ​ ົມ​ລົງ​​ນ�້ຳ, ກ່ອນຈະຂາດໃຈ ນາງ​ໄດ້ພ​ າ​ວະ​ນາ​ວ່າ ໃນ​ຊາດ​ໜ້າ​ຂໃຫ້ໍ​ ​ຜົວຮັກນາງ, ຂ​ ໍ​ໃຫ້​ຕົນ​ເອງ​ງົດງ​ າມກວ່າເ​ກົ່າ ແລະ ຂໍ​ໃຫ້​ຜົວເ​ອົາ​ໃຈ​ໃສ່​ເບິ່ງ​ແຍງ​ຕົນ​ເອງ​ຫລາຍ​ຂຶ້ນ.

21ຊີ​ວິດ​ຂອງນາງ​ອອງ​ຄ�ຳ​ໄດ້ສ​ ິ້ນສ​ ຸດລ​ ົງ ແລະ ຊີວ​ ໃິ​ ໝ່​ຂອງ​ລາວ​ໄດ້ເ​ລີ່ມ​ຂຶ້ນ​ທນີ່​ ະ​ຄອນ​ຄີຕະ. ລາວ​ໄດ້ເ​ກີດມ​ າ​ເປັນນ​ າງ​ໄອ່ຄ
​ �ຳ ຫລື ນາງ​ໄອ່.
ນາຍ​ພານ ໄດ້​ເກີດ​ມາ​ເປັນ ທ້າວຜາ​ແດງ. ຊາຍ​ຄນົ ​ໃບ້​ໄດ້​ເກີດ​ມາ​ເປັນທ້າວພັງຄີ.
ນາງ​ໄອ່​ເປັນ​ລູກ​ສາວ​ຂອງ​ພະ​ລາ​ຊາ​ນະ​ຄອນ​ຄຕີ​ ະ. ພະ​ລາ​ຊາ​ມີ​ນ້ອງ​ຊາຍ​ຢູ່​ເມືອງ​ຊຽງ​ຫຽນ. ຄວາມ​ງົດງ​ າມ​ຂອງ​ນາງ​ໄອ່ ເປັນທ​ ີ່​ຮູ້​ຈັກກ​ ັນ​ໄປທົ່ວທຸກເມືອງ, ລວມ​ທັງ​ເມືອງ​ພະ​ພົງ ເຊິ່ງເ​ປັນ​ສະ​ຖານ​ທີ່ໆທ້າວຜາ​ແດງ ອາໄສ​ຢູ່. ທ້າວຜາ​ແດງ ໄດ້​ເດີນ​ທາງ​ໄປ​ທີ່​ນະ​ຄອນ​ຄີ​ຕະ ແລະ ໄດ້​ຂ່າວ​ວ່າ ນາງ​ໄອ່​ເປັນ​ຍິງ​ທີ່​ມ​ີຄວາມ​ສວຍ​ງາມ​ຫ​ລາຍ. ດັ່ງ​ນັ້ນ, ທ້າວຜາ​ແດງຈຶ່ງ​ໄດ້​ລັກເຂົ້າ​ໄປ​ຫ້ອງ​ຂອງນາງ​ໄອ່ ສ້າງ​ສາຍ​ສ�ຳ​ພັນ ແລະສັນຍາວ່າຈະມາສູ່ຂໍຕາມຮີດຄອງ. ​ຄວາມ​ງົດ​ງາມ ​ຂອງ​ນາງ​ໄອ່ ຍັງ​ໄດ້​ຖືກ​ກ່າວ​ຂານ​ໄປ​ເຖິງເມືອງ​ບາ​ດານ.
ທ້າວພັງຄີ​ໄດ້​ຂ່າວ​ວ່າ​ນາງ​ໄອ່​ມີ​ຄວາມ​ງົດ​ງາມ​ຫ​ລາຍ, ກໍ່​ເລີຍ​ແປງ​ກາຍ​ເປັນ​ມະ​ນຸດ ແລະ ພະ​ຍາ​ຍາມເຂົ້າ​ໄປຫາ​ນາງ​ໄອ່. ເຖິງ​ແນວ​ໃດ​ກໍ່​ຕາມ, ລາວບໍ່​ສາ​ມາດ​ເຂົ້າ​ໄປ​ໃກ້​ຊິດ​ກັບ​ນາງ​ໄອ່ ດັ່ງ​ນັ້ນ ລາວ​ຈຶ່ງ​ກັບ​ຄືນ​ເມື​ອ​ເຮືອນ ແລ້ວກໍກ່​ ັບ​ຄືນ​ມາ​ຫາ​ນາງ​ໄອ່ອ​ ີກ​ເທື່ອ​ໜຶ່ງ. ແຕ່ລ​ າວກໍ່​ບໍ່​ມີ​ໂອ​ກາດ​ໄດ້ໂ​ ອ້ລ​ມົ​ ​ກັບ​ນາງ​ໄອ່.
ຢູ່​ນະ​ຄອນ​ຄຕີ​ ະ, ທຸກໆ​ເດືອນ 5 ຫລື ເດືອນ 6 ຂ​ ​ອງ​ແຕ່​ລະ​ປີ ເຂົາ​ເຈົ້າຈ​ ະ​ຈັດ​ງານ​ພິ​ທີບຸນແ​ ບກ​ຟ້າກໍ່​ຝົນຈູດ​ບັງ້ ​ໄຟ, ເພືອ່ ຂ​ ໍ​ຝົນຈ​ າກ​ທ້ອງ​ຟ້າ. ບຸນດ​ ງັ່ ​ກ່າວ​ແມ່ນຈ​ດັ ​ຂນຶ້ ​ພ້ອມໆ​ກບັ ​ງານ​ບນຸ ບັງ້ ​ໄຟ ຫລື ການ​ແຂ່ງ​ຂນັ ​ຈດູ ບັງ້ ​ໄຟ.
ພະ​ລາ​ຊາ​ຂອງ​ນະ​ຄອນ​ຄີ​ຕະ ຈະ​ເປັນ​ຜູ້​ແຈ້ງ​ການ​ໃຫ້​ຈັດ​ສົ່ງ​ໜັງສ​ ື​ເຊີນໄປ​ເຖິງ​ສະ​ຖານ​ທີ່​ຕ່າງໆ, ລວມ​ທັງ​ເມືອງພະ​ພົງ ແລະ ເມືອງ​ຊຽງຫຽນ. ພະ​ລາ​ຊາ​ໄດ້ປ​ ະ​ກາດ​ວ່າ “ຖ້າເຈົ້າເມືອງ​ຊຽງ​ຫຽນ​ສາ​ມາດ​ເອົາ​ຊະ​ນະ​ໄດ້ຈະ​ຍົກ​ເມືອງ​ຂອງ​ຕົນ​ໃຫ້. ຖ້າວ​ ່າ ທ້າວຜາ​ແດງ ຈາກ​ເມືອງ​ພະ​ພົງ ສາ​ມາດ​ເອົາ​ຊະ​ນະ​ໄດ້, ແມ່ນຈ​ ະ​ຍົກ​ນາງ​ໄອ່​ໃຫ້​ເປັນ​ລາງວັນ.” ໃນ​ມື້​ຈັດການ​ແຂ່ງ​ຂັນ, ໄດ້ມ​ ີ​ຜູ້​ຄົນ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ເປັນຈ​ �ຳ​ນວນ​ຫລວງ​ຫລາຍ. ຂ່າວ​ກ່ຽວ​ກັບ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ຈູດບັ້ງ​ໄຟ ໄດ້ຍ​ ິນ​ໄປ​ເຖິງ​ເມືອງ​ບາ​ດານ. ທ້າວພັງຄ​ ີ ໄດ້ຂ
​ ຶ້ນມ​ າ​ເທິງ​ພື້ນໂ​ ລກ ແລະ ແປງ​ກາຍ​ເປັນ​ມະ​ນດຸ ເພືອ່ ຫ​ວ​ ງັ ​ທ​ຈີ່ ະ​ເຂົາ້ ​ໃກ້​ນາງ​ໄອ່. ແນວ​ໃດ​ກໍ່​ຕາມ, ລາວກໍ່​ຍງັ ​ບໍ່​ມໂ​ີ ອ​ກາດ​ທ​ຈີ່ ະ​ໄດ້​ໂອ້​ລມົ ​ກບັ ​ນາງ​ໄອ່​ເລີຍ.
ງານ​ບຸນບັ້ງໄ​ ຟ​ໄດ້​ເລີ່ມ​ຂຶ້ນ. ການ​ແຂ່ງຂ​ ັນ​ໃນ​ງານ​ບຸນ​ດັ່ງ​ກ່າວ​ຈະ​ໃຊ້​ເວ​ລາຢູ່ ເຈັດມື້ ເຈັດຄືນ. ບັ້ງໄ​ ຟ​ຂອງ​ທ້າວ ຜາ​ແດງ ບໍສ່​ າ​ມາດ​ຂຶ້ນ​ໄດ້ສ​ ູງ​ສຸດ. ລາວກໍເ່​ລີຍ​ເສຍ​ໄຊ​ໃຫ້​ພະ​ລາ​ຊາ​ເມືອງ​ຊຽງ​ຫຽນ ແລະ ບໍສ່​ າ​ມາ​ດເ​ອົາ​ນາງ​ໄອ່ມ​ າ​ເປັນ​ເມຍ​ໄດ້. ເຖິງແ​ ນວ​ໃດ​ກໍ່​ຕາມ, ທ້າວຜາ​ແດງກໍ່​ຍັງສ​ ືບຕໍຂ່​ ມີ່​ ້າ​ທີ່​ມີ​ຊື່​ວ່າ ມ້າບ​ ັກສ
​ າມ ແລະ ກໍຂ່​ ີ່​
ມ້າ​ມາ​ຢ້ຽມ​ຢາມ​ນາງ​ໄອ່ຢ​ ູ່​ຕະ​ຫລອດ. ທ້າວພັງຄ​ ີ ບໍຄ່​ ່ອຍ​​ພໍ​ໃຈ​ກັບ​ການ​ກະ​ທ�ຳ​ດັ່ງ​ກ່າວ ແລະ ພະ​ຍາ​ຍາມ​ວາງ​ແຜນ​ທຈີ່​ ະ​ຂັດ​ຂວາງ​ຢູ່​ເລື້ອຍໆ ແຕ່ກບໍ່​ ໍ່​ສ�ຳ​ເລັດ. ດັ່ງນ
​ ັ້ນ, ລາວ​ຈຶ່ງແ​ ປງ​ກາຍ​ເປັນກ​ ະ​ຮອກ​ຂາວ, ປີນຂ​ ຶ້ນມ​ າ​ເທິງ​ລະ​ບຽງ​ຂອງ​ນາງ​ໄອ່ ແລ້ວກໍແ່​ ລ່ນຫ
​ ຼິ້ນຢ​ ູ່​ຫັ້ນເ​ພື່ອ​ເຮັດ​ໃຫ້​ນາງ​ໄອ່ເ​ຫັນ. ນາງ​ໄອ່​ຢາກ​ໃຫ້​ຈັບ​ເອົາກ​ ະ​ຮອກ ແລະບອກ​ຄົນ​ໃຊ້​ຂອງ​ລາວ​ໄປ​ຮ້ອງ​ນາຍ​ພານ​ມາ. ນາຍ​ພານອາໄສ​ຢູ່​ໃກ້ໆ​ບລິໍ​ ​ເວນນັ້ນ ໄດ້ມາ​​ຕາມ​ຄ�ຳ​ຮ້ອງ​ຂຂອງ​ໍ​ນາງ​ໄອ່, ແລະ​ຍັງ​ໄດ້ຮ​ ້ອງ​ຂໍ​ໃຫ້​ຊາວ​ບ້ານ​ມາ​ຊ່ວຍ​ຈັບ​ເອົາ​ກະ​ຮອກຕົວນ
​ ັ້ນ.

22ໃນ​ຕອນ​ທ�ຳ​ອິດ, ກະ​ຮອກ​ສາ​ມາດ​ໜີ​ເຂົ້າ​ໄປ​ໃນ​ສວນ​ມອນ, ເຊິ່ງປ​ ະ​ຈຸ​ບັນໄ​ ດ້ກ​ າຍ​ມາ​ເປັນບ
​ ້ານ​ສວນມອນ,ແລະ ແລ່ນຜ
​ ່ານ​ເຂົ້າ​ໄປ​ໃນ​ປ່າ​ໄມ້​ເພື່ອ​ເອົາ​ຕົ້ນ​ຈານ​ຢູ່​ເທິງ​ພູ​ອ�ຳ​ຈານ, ຕໍ່ມາກະ​ຮອກ​ແລ່ນ​ເຂົາ້ ​ໄປ​ຫາ​ພ​ໂູ ພນ​ທອງເຊິງ່ ​ປະ​ຈ​ບຸ ນັ ​ເອີນ້ ​ວ່າ ບ້ານ​ໂພນ​ທອງ, ແຕ່​ວ່ານາຍ​ພານກໍ່​ຍງັ ​ບໍ່​ສາ​ມາດ​ຈບັ ​ກະ​ຮອກ​ໄດ້. ນາຍ​ພານ​ໄດ້​ພະ​ຍາ​ຍາມ​ຊອກ​ຫາ​ສາຍ​​​ທະ​ນ​ເູ ສັນ້ ​ໃໝ່ ຈົນ​ສາ​ມາດ​ຊອກ​ຫາ​ໄດ້ທ​ ​ບີ່ ້ານ​ໂພນ​ທອງ, ແລ້ວກ​ ໍ່​ຍິງ​ທະ​ນູ​ໃສ່​ກະ​ຮອກ​ທີ່​ບ້ານ​ຂົນ​ສາຍ. ເຖິງ​ແນວ​ໃດ​ກໍ່​ຕາມ, ນາຍ​ພານກໍ່​ຍັງ​ບໍ່​ສາ​ມາດ​ຈັບ​ກະ​ຮອກ​ໄດ້. ການ​ໃຊ້​ທະ​ນູຂອງນາຍ​ພານໄດ້ເຮັດໃຫ້​ເກີດສ​ ຽງ​ດງັ “ປັກ”. ​ເພາະ​ສະນັນ
້ , ສະ​ຖານ​ທີ່​ດັ່ງ​ກ່າວ ຈຶ່ງຖ​ ືກ​ເອີ້ນວ
​ ່າ ບ້ານ​ເມືອງ​ປັກ. ກະ​ຮອກຫລື ທ້າວ ພັງຄ​ ີ ໄດ້ບ​ ອກ​ບໍ​ລິ​ວານ​ຂອງ​ລາວ, ນັ້ນກ​ ໍ່​ຄື ນົກແ​ ລະ​ງູ, ໄປ​ເຮັດໃ​ ຫ້​ນາຍ​ພານ​ເກີດຄ
​ ວາມ​ຢ້ານ​ກົວ.
ແນວ​ໃດ​ກຕໍ່​ າມ, ນາຍ​ພານບໍໄ່​ ດ້ຢ​ ້ານ​ກົວ ແລະ ຍັງໄ​ ດ້ຂ​ ້ານ​ ົກ​ແລະ​ງູຕ​ າຍ​ໝົດເ​ລີຍ.
ກະ​ຮອກ​ຂາວ​ໄດ້ໜ​ ີ​ອອກ​ຈາກ​ພູ​ໂພນ​ທອງ ແລະ ເຂົ້າໄ​ ປ​ລຢີ້​ ູ່​ໃນ​ຜົ້ງເ​ທິງ​ຕົ້ນ​ໄມ້​ໃຫ​ຍ່ໃນ​ປ່າ. ນາຍ​ພານ ແລະຊາວ​ບ້ານ​ຮູ້ວ່າ​ກະ​ຮອກ​ລີ້​ຢູ່​ໃນ​ຜົ້ງ​ດັ່ງ​ກ່າວ ຈຶ່ງໄ​ ດ້ພ​ າ​ກັນຍ​ ິງທ​ ະ​ນູ​ເຂົ້າ​ໄປ, ແຕ່ກບໍ່​ ໍ່​ສາ​ມາດ​ຂ້າ​ກະ​ຮອກ​ໄດ້. ຊ�້ຳ​ບໍ່​ໜ�ຳ​ມັນ​ຍັງ​ໜີ​ໄປ​ໄກ​ຕື່ມ​ອີກ. ນາຍ​ພານ​ພະ​ຍາ​ຍາມ​ໄລ່ນ​ �ຳ​ກະ​ຮອກຕົວນ
​ ັ້ນຕໍ່ໄປ. ໃນ​ຄັ້ງນ​ ີ້, ນາຍ​ພານ​ໄດ້ຮ​ ້ອງ​
ຂໍ​ຄວາມ​ຊ່ວຍ​ເຫລືອ​ຈາກ​ຊຽງ​ສມົ , ເຊິງ່ ​ເປັນຈົ​ວ​ນ້ອຍທີຫ​່ າກໍ່ສກິ ແລະ ກໍ່​ເຄີຍ​ເຫັນ​ກະ​ຮອກ​ດງັ່ ​ກ່າວ. ຊຽງ​ສມົ ​ໄດ້ຮ​ ັບ​ລາງວັນເປັນ ເງິນ, ແລະ ແນະ​ນ�ຳ​ໃຫ້​ນາຍ​ພານ ແລະ ຊາວ​ບ້ານ ໄປ​ທີ່​ບ້ານດອນ​ເງິນ. ນາຍ​ພານ ແລະຊາວ​ບ້ານ​ໄດ້ໄ​ ລ່ກ​ ະ​ຮອກ​ເຂົ້າ​ໄປ​ເທິງ​ຕົ້ນ​ໝາກ​ເດື່ອ. ນາຍ​ພານ​ໄດ້ຍ​ ິງກ​ ະ​ຮອກ ແລະ ມັນກ​ ໍ່​ຕົກ​ລົງມ​ າ​ຈາກ​ຕົ້ນ​ໝາກ​ເດື່ອ ແລ້ວກໍຕ່​ າຍ​ໃນ​ທີ່​ສຸດ.
ນາຍ​ພານ ແລະ ຊາວ​ບ້ານ ໄດ້​ເດີນ​ທາງ​ໄປ​ບ້ານ​ຊຽງ​ແຫ້ວ ແລະ ຊຽງ​ສມົ ​ກໍ່​ໄດ້​ຊອຍ​ຊນີ້ ​ກະ​ຮອກເພືອ່ ເ​ປັນ​ອາ​ຫານໄດ້ໜຶ່ງພ​ ັນກ​ ​ະ​ຕ່າ. ຊີ້ນກ​ ະ​ຮອກ​ໄດ້ຖ​ ືກ​ແບ່ງ​ປັນ​ໃຫ້​ທຸກໆ​ຄົນທ​ ີ່​ຢູ່​ນະ​ຄອນ​ຄີ​ຕະ, ຍົກເ​ວັ້ນ ແມ່ໝ​ ້າຍ, ຜູທ້​ ີ່ບມໍ່​ ີ​
ຜົວ ຫລື ລູກ, ຈະບໍໄ່​ ດ້ຮ​ ັບ​ສ່ວນ​ແບ່ງ​ດັ່ງ​ກ່າວ. ໃນ​ຕອນ​ກາງ​ຄືນ, ຊາວ​ບ້ານ​ໄດ້ຮ​ ວມ​ຕົວ​ກັນ ແລະ ກິນຊ​ ີ້ນ​
ກະ​ຮອກ​ເປັນ​ອາ​ຫານ. ກິ່ນອ​ ັນ​ຫອມ​ຫວນ​ເປັນ​ຕາ​ແຊບ ໄດ້ໄ​ ປ​ເຖິງ​ເມືອງ​ບາ​ດານ.
ຂ່າວ​​ໄດ້ຖ​ ືກສ​ ົ່ງ​ມາເຖິງ ພະ​ຍານາ​ກ​ແຫ່ງເມືອງ​ບາ​ດານ ວ່າລູກຊ
​ າຍຂອງ​ລາວ​ໄດ້ຖ​ ືກ​ຍິງຕ​ າຍ​ແລ້ວ. ພະຍານາກ
ກໍເ່​ລີຍ​ມີ​ຄວາມ​ໂມ​ໂຫ​ເປັນ​ຢ່າງ​ຍິ່ງ ແລະ ໄດ້ອ​ ອກ​ຄ�ຳ​ສັ່ງໃ​ ຫ້​ນາຍ​ທະ​ຫານ​ບໍ​ລິ​ວານ​ຂອງ​ລາວ​ໄປ​ເຜົາ​ນະ​ຄອນ​ຄີ​ຕະໃຫ້ວ​ ອດ​ວາຍ. ບ່ອນ​ໃດ​ກໍ່ຕາມ​ທີ່​ທະ​ຫານ​ພົບເ​ຫັນຊ​ ີ້ນ​ຂອງ​ກະ​ຮອກ​ຢູ່​ເທິງ​ພື້ນດ​ ິນ, ມັນຈ​ ະ​ເຮັດໃ​ ຫ້​ພື້ນທ​ ີ່ນັ້ນ​ຈົມ​ລົງ​ພື້ນບ​ າ​ດານ.
ທ້າວ ຜາ​ແດງ​ໄດ້ເ​ດີນທ​ າງ​ມາ​ນະ​ຄອນ​ຄຕີ​ ະ ເພື່ອ​ຊອກ​ຫາ​ນາງ​ໄອ່. ເມື່ອລ​ າວ​ເຂົ້າ​ໄປ​ໃນ​ຫ້ອງ​ນາງ​ໄອ່​ກ�ຳ​ລັງກ​ ິນ​ອາຫານ ແລະ ເວົ້າກ​ ັບ​ລາວ​ວ່າ, “ຂ້ອຍ​ມີ​ລາບ​ກະ​ຮອກ ເຊິ່ງຂ
​ ້ອຍ​ໄດ້ມ​ າ​ຈາກ​ກະ​ຮອກ​ທີ່​ມີ​ສາຍ​ຄໍ​ຄ�ຳ.”

23

24

ທ້າວຜາ​ແດງກໍ່​ເລີຍ​ຖາມ​ນາງ​ໄອ່ວ​ ່າ, “ເຈົ້າ​ບໍ່​ຢ້ານ​ດິນ​ຂອງ​ເຈົ້າຈ​ ົມ​ລົງ​ພື້ນບ​ າ​ດານບໍ່?” ເມື່ອລ​ າວ​ວ່າແ
​ ນວນັ້ນ,ກໍ່​ເກີດ​ມສີ​ ຽງ​ດັງ​ມາ​ຈາກ​ຕົວ​ເມືອງ. ທ້າວຜາ​ແດງ ໄດ້ບ​ ອກ​ນາງ​ໄອ່ໃ​ ຫ້​ຟ້າວ​ໂດດ​ຂຶ້ນຫ
​ ລັງມ
​ ້າ. ຕົວເ​ມືອງ​ຖືກ​ທ�ຳ​ລາຍ​ລົງ. ນາງ​ໄອ່ຮ​ ີບ​ໂຮມ​ເອົາ​ສິ່ງ​ຂອງ​ມີ​ຄ່າ​ເປັນ​ຕົ້ນ​ແມ່ນ ແຫວນ, ສາຍ​ຄໍ ແລະ ອື່ນໆ ເຊັ່ນ: ຄ້ອງ, ກອງແລະ ຄ�ຳ.
ຍ້ອນມີເຄື່ອງຂອງຫຼາຍເຮັດ​ໃຫ້​ມ້າບັກ​ສາມ​ແລ່ນບໍ່​ສະ​ດວກ. ພະຍານາກ ແລະ ທະ​ຫານ​ຂອງ​ລາວ​ກຳ​� ລັງ​
ຕິດຕາມມາຈົນເກືອບຈະທັນ, ພື້ນ​ດິນກໍ່ກ�ຳ​ລັງ​ພັງ​ທະ​ລາຍ​ລົງ. ມ້າ​ບັກ​ສາມ ໄດ້​ແລ່ນ​ມາ​ຮອດ​ແມ່​ນ�້ຳ.
ທ້າວຜ​າ​ແດງ ໄດ້ບ​ ອກ​ນາງ​ໄອ່ໃ​ ຫ້​ຖິ້ມ​ສິ່ງຂ​ ອງ​ຕ່າງ​ໆ​ທີ່​ລາວ​ເອົາ​ມາ​ເພາະ​ວ່າມ​ ັນ​ໜັກ​ຫລາຍ​ເກີນ​ໄປ. ດັ່ງນ
​ ັ້ນ,
ນາງ​ໄອ່​ກໍ່​ເລີຍ​ຖິ້ມ​ຄ້ອງ, ກອງ, ແຫວນ ແລະ ອື່ນໆ. ມ້າ​ບັກ​ສາມ ໄດ້​ພະ​ຍາ​ຍາມ​ໂດດ​ຂ້າມ​ຂອນ​ໄມ້​ທີ່​ຂວາງ​ທາງ. ເຖິງແ​ ນວ​ໃດ​ກໍ່​ຕາມ, ມັນ​ກໍ່​ບໍ່​ສາ​ມາດ​ໂດດ​ຂ້າມ​ໄດ້ ເພາະ​ວ່າ ນັ້ນແ
​ ມ່ນ​ພະຍານາກ​ທີ່​ແປງ​ກາຍ​ເປັນ​ຂອນ​ໄມ້.
ທ້າວ ຜາ​ແດງ ໄດ້ຄ​ ິດ​ຫາ​ວິ​ທີ​ທາງວ່າ​ຈະ​ເຮັດ​ແນວ​ໃດ​ເພື່ອ​ໃຫ້​ນາງ​ໄອ່ປ​ ອດ​ໄພ. ລາວ​ໄດ້ວາງ​ເສົາໄ​ ມ້​ລົງພ​ ື້ນດ​ ິນແລະ ປ່ອຍ​ນາງ​ໄອ່ໄ​ ວ້ ແລ້ວຈ
​ ຶ່ງ​ມາ​ຮັບ​ເອົາ​ພາຍ​ຫລັງ. ແນວ​ໃດ​ກໍ່​ຕາມ, ຫລັງຈ
​ າກລາວ​ປ່ອຍ​ນາງ​ໄອ່ລ​ ົງພ​ ື້ນດ​ ິນນາງ​ໄອ່ກ​ຈໍ່​ ົມ​ລົງ​ພື້ນນ
​ �້ຳ. ທ້າວຜາ​ແດງ ແລະ ມ້າບ​ ັ​ກ​ສາມ ໄດ້ກ​ ັບຄ
​ ືນໄ​ ປ​ເມືອງ ແລະ ເຫັນພ​ ຽງ​ແຕ່​ທະ​ເລ​ສາບ​ທີ່​ເຕັມໄ​ ປ​ດ້ວຍ​ນ�້ຳ. ນັ້ນແ
​ ມ່ນ​ເປັນ​ທີ່​ມາ​ວ່າ ໜອງ​ຫານ​ໄດ້ສ​ ້າງຂຶ້ນມ​ າ​ແນວ​ໃດ.

25

26

27

ລະດັບປະຖົມສຶກສາ ປ 1-4
ລະດັບຄາດໝາຍ
● ເພື່ອ​ທ�ຳ​ຄວາມ​ຮູ້​ຈັກກ່ຽວ​ກັບ​ຄຸນ​ລັກ​ສະ​ນະ​ດ້ານພູມ​ມີ​ປະ​ເທດ​ຂອງ​ພື້ນທ​ ີ່​ໆ​ນັກ​ຮຽນ​ອາ​ໃສ​ຢູ່.
● ເພື່ອ​ເຂົ້າ​ໃຈ​ກ່ຽວ​ກັບ​ສາຍ​ພົວພ​ ັ​ນ​ລະ​ຫວ່າງ ພູມສ​ ັນ​ຖານ​ຂອ​ ງ​ພື້ນທ
​ ີ່ ແລະ ການ​ດ�ຳ​ລົງຊ​ວີ​ ິດ​ຂອງ​ປະ​ຊາ​ຊົນ​ທີ່​ອາ​ໃສ​ຢູ່​.
● ເພື່ອ​ສ້າງ​ສາຍ​ສ�ຳ​ພັນອ​ ັນ​ໃກ້​ສິດ​ຕິດ​ແທດ​ກັບ ພືດ ແລະ ສັດໃ​ ນ​ເຂດ​ທ້ອງ​ຖິ່ນ, ແລະ ປູກຝັງ
ຄວາມຮູ້ສຶກທີ່ດີໃນການປົກປັກຮັກສາໃຫ້ມັນໃ​ ຫ້​ດີ.
ກິດ​ຈະ​ກ�ຳ (ເວ​ລາ: 30-40 ນາ​ທີ)
1. ຜູຊ້​ ່ວຍ ຫລື ຄູ ຕັ້ງຄ​ �ຳ​ຖາມ​ຕໍ່​ກັບ​ກຸ່ມ​ຄົ້ນ​ຄວ້​ າ, “ເຈົ້າຮ​ ູ້​ຈັກກ
​ ່ຽວ​ກັບ ທະ​ເລ​ສາບໜອງ​ຫານບໍ່
(ຫລື ຄົ້ນຄ​ ້​ວາ​ກ່ຽວ​ກັບຄຸນລ​ ັກ​ສະ​ນະ​ທາງ​ພູມ​ມປີ​ ະ​ເທດ​ອື່ນໆ)? ເຈົ້າເ​ຄີຍໄ​ ປ​ສະ​ຖານ​ທີ່​ດັ່ງກ
​ ່າວບໍ່? ມັນເ​ປັນ​ສະ​ຖານ​ທີ່​ແນວ​ໃດ?”
2. ຜູຊ້​ ່ວຍ ຫລື ຄູ ແນະ​ນ�ຳ​ກ່ຽວ​ກັບ​ເລື່ອງ​ໂດຍ​ເວົ້າ​ວ່າ, “ຂ້ອຍຈະອ່ານກ່ຽວ​ກັບເລື່ອງທະ​ເລ​ສາບ​ໜອງ​ຫານ​ໃຫ້​ເຈົ້າ​ຟັງ. ກະລຸນາຟັງຢ່າງຮອບຄອບ ແລະ ຄິດເ​ບິ່ງວ່າມ​ ັນ​ສ້າງ​ຂຶ້ນມ​ າ​ໄດ້ແ​ ນວ​ໃດ.” ໃຫ້ຜ​ ູ້​ຊ່ວຍຫລື ຄູ ອ່ານ​ເລື່ອງ​ດັງ​ໆ.
3. ໃຫ້ຖ​ າມ​ນັກ​ຮຽນ, “ໃນ​ເລື່ອງ, ເປັນ​ຫ​ຍັງ​ພື້ນທ​ ີ່​ດິນຈ
​ ຶ່ງຈ​ ົມ​ລົງ ແລະ ກາຍ​ເປັນທ​ ະ​ເລ​ສາບ​ຂະ​ໜາດ​ໃຫ​ຍ່?”
4. ໃຫ້​ຖາມ​ນກັ ​ຮຽນ, “ມັນມ​ພ​ີ ດື ແລະ ສັດປ​ ະ​ເພດ​ໃດ​ແດ່​ທ​ປີ່ ະ​ກດົ ​ມີ​ຢູ່​ໃນ​ເລືອ່ ງ?” ຂຽນຄໍາຕອບ
ຂອງນັກຮຽນໃສ່ເທິງກະດານ. ເພືອ່ ​ເຮັດ​ໃຫ້​ນກັ ​ຮຽນ​ໄດ້​ຮບັ ​ຮູ້​ວ່າ ພືດ ແລະ ສັດປ​ ະ​ເພດ​ໃດ​ແດ່​ທ​ມີ່ ຢ​ີ ູ່​ໃນ​ເລືອ່ ງ,ແລະ ສ�ຳ​ລບັ ພືດ ແລະ ສັດທ
​ ​ນ
ີ່ ກ
ັ ​ຮຽນ​ບໍ່​ໄດ້​ກ່າວ​ມາ, ໃຫ້​ຜູ້​ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ຂຽນ​ຊ​ໃື່ ສ່​ເທິງ​ກະ​ດານ, ແລະ ເວົ​າ້ ​ວ່າ,“ຂ້ອຍ​ຄິດ​ວ່າ…….ມີ​ຢູ່​ໃນ​ເລື່ອງ, ແມ່ນບໍ?
່ ”
5. ໃຫ້ຖ​ າມ​ນັກ​ຮຽນ, “ມີ​ຜູ້​ໃດ​ແດ່​ທີ່​ເຄີຍ​ເຫັນ​ເຫດ​ການ​, ການ​ຊຸດຕ​ ົວ​ຂອງ​ພື້ນດ
​ ິນໃ​ ນ​ບລິໍ​ ​ເວນ​ໝູ່​ບ້ານ​ຂອງ​ຕົນ​ເອງ?”6. ໃຫ້ຖ​ າມ​ນັກ​ຮຽນ, “ເຈົ້າ​ເຄີຍ​ເຫັນ ພືດ ແລະ ສັດປ​ ະ​ເພດ​ໃດ​ແດ່ທ​ ີ່​ປະ​ກົດມ​ ີ​ໃນ​ເລື່ອງ​ຢໃູ່​ ກ້ໆ​ບໍ​ລິ​ເວນ​ໝູ່​ບ້ານ​ຂອງ​ເຈົ້າ?” ຂຽນຄໍາຕອບຂອງນັກຮຽນໃສ່ເທິງກະດານ (ຫລື ໝາຍ​ວົງ​ມົນ​ເອົາຄ​ �ຳ​ຕອບ​ທີ່​ກ່ຽວ​ຂ້ອງ​ໃນ​ຂັ້ນ​ຕອນ​ທີ 4).
7. ໃຫ້ຖ​ າມ​ນັກ​ຮຽນ, “ມີ​ສະ​ຖານ​ທີ່​ໃດ​ແດ່ໃ​ ນ​ໝູ່​ບ້ານ​ຂອງ​ເຈົ້າທ​ ີ່​ມີ​ສ່ວນ​ພົວພ
​ ັນກ
​ ັບນ
​ ິ​ທານ ຫລ​ືຕ�ຳ​ນານ​ພື້ນບ
​ ານ? ມັນເ​ປັນ​ເລື່ອງ​ກ່ຽວ​ກັບ​ຫ​ຍັງ? ມັນມ​ ີ​ພືດ ແລະ ສັດປ​ ະ​ເພດ​ໃດ​ແດ່​ທີ່​ມີ​ຢູ່​ໃນ​ເລື່ອງ?” ໃຫ້​ນັກຮ​ ຽນ​ນ�ຳສະ​ເໜີ​ຜົນຂ​ ອງ​ການ​ຄົ້ນ​ຄວ້​ າ​ຂອງ​ເຂົາ​ເຈົ້າ.
8. ສະ​ຫລຸບສ​ ັງ​ລວມ​ກິດ​ຈະ​ກ�ຳ​ໂດຍ​ໃຫ້​ຢືນ​ຢັນ​ຄ​ຳເວົ້າ​ຕ່າງໆ​ດັ່ງລ
​ ຸ່ມນີກ້​ ັບ​ນັກ​ຮຽນ. “ມັນມ​ ີຫລາກ​ຫລາຍ​ສະ​ຖານ​ທ​ໃີ່ ນ​ເຂດ​ພນ
ື້ ທ
​ ​ດ
ີ່ ງັ່ ​ກ່າວ​ທ​ມ
ີ່ ຄ
​ີ ນ
ຸ ​ລກ
ັ ​ສະ​ນະ​ທາງ​ພມູ ​ມປ​ີ ະ​ເທດ​ທ​ແີ່ ຕກ​ຕ່າງ​ກນັ ​ໄປ.” “ມັນມ
​ພ
​ີ ດ
ື
ແລະ ສັດ​ຈ�ຳ​ນວນ​ຫລວງ​ຫລ​າຍ​ທ​ອີ່ າ​ໃສ​ຢູ່​ກບັ ​ປະ​ຊາ​ຊນົ ​ທ​ດີ່ �ຳ​ລງົ ​ຊ​ວີ ດິ ​ຢູ່​ໃນ​ໝູ່​ບ້ານ ແລະ ເຂດ​ພນື້ ທ​ດີ່ ງັ່ ກ​ ່າວ.

28ລະ​ດັບກ​ ານ​ສຶກສ​ າ ປ5-ມ1ລະດັບຄາດໝາຍ
● ເພື່ອທ�ຳຄວາມຮູ້ຈັກກ່ຽວກັບຄຸນລັກສະນະດ້ານພູມມີປະເທດຂອງພື້ນທີ່ນັກຮຽນອາໄສຢູ່.
● ເພື່ອ​ເຂົ້າ​ໃຈ​ກ່ຽວ​ກັບ​ສາຍ​ພົວພ​ ັ​ນ​ລະ​ຫວ່າງ ພູມສ​ ັນຖ​ ານ​ຂ​ອງ​ພື້ນທ
​ ີ່ ແລະ ການ​ດ�ຳ​ລົງຊ​ວີ​ ິດຂ​ ອງ​ປະ​ຊາ​ຊົນ​ທີ່​ອາ​ໃສ​ຢູ່​.
● ເພື່ອ​ເຂົ້າ​ໃຈ​ເຖິງ​ກໍ​ລ​ະ​ນຕີ​ ່າງໆ​ທີ່​ກ່ຽວ​ກັບປະ​ເພ​ນທີ​ ້ອງ​ຖິ່ນທ​ ີ່​ໄດ້ປ​ ະ​ຕິ​ບັດຕ​ ໍ່ກັນ​ມາ ວ່າມ​ ີ​ສາຍ​ພົວ​ພັນກ​ ັບ​ປະ​ກົດ​ການ​ທ�ຳ​ມະ​ຊາດ.
● ເພື່ອໃຫ້​ເຫດ​ຜົນໃ​ ນ​ການ​ຄົ້ນ​ຄິ​ດກ​ ່ຽວ​ກັບ​ບັນຫ​ າ​ສິ່ງແ​ ວດ​ລ້ອມ​ໃນ​ເຂດ​ພື້ນທ​ ີ່​ດັ່ງ​ກ່າວ.
ກິດ​ຈະ​ກ�ຳ 1) (ເວລາ: ປະ​ມານ 1 ຊົ່ວໂ​ ມງ)
1. ຜູ້ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ ແນະນ�ຳກ່ຽວກັບເລື່ອງໂດຍເວົ້າວ່າ, “ຂ້ອຍຈະອ່ານກ່ຽວກັບເລື່ອງທະເລສາບ
ໜອງຫານໃຫ້ເຈົ້າຟັງ. ກະລຸນາຟັງຢ່າງຮອບຄອບ ແລະ ຄິດເບິ່ງວ່າມັນສ້າງຂຶ້ນມາໄດ້ແນວໃດ.” ໃຫ້ຜູ້ຊ່ວຍຫລື ຄູ ອ່ານເລື່ອງດັງໆ.
2. ໃຫ້ຖາມນັກຮຽນ, “ມັນມີສະຖານທີ່ໃດແດ່ໃນໝູ່ບ້ານຂອງເຈົ້າທີ່ມີສ່ວນພົວພັນກັບນິທານຫລື ຕ�ຳນານພື້ນບານ? ມັນມີຊ​ ື່​ວ່າ​ແນວ​ໃດ​ແດ່?” ໃຫ້ນັກຮຽນນ�ຳສະເໜີຜົນຂອງການຄົ້ນຄ້ວາຂອງເຂົາເຈົ້າ.
3. ໃຫ້ຖາມນັກຮຽນ, “ມີຜູ້ໃດແດ່ທີ່ເຄີຍເຫັນເຫດການ, ການຊຸດຕົວຂອງພື້ນດິນໃນບໍລິເວນ
ໝູ່ບ້ານຂອງຕົນເອງ? ຖ້າວ​ ່າ​ມັນ​ມີ​ເລື່ອງ​ທີ່​ຄ້າຍ​ຄື​ກັນ​ເກີດ​ຂື້ນຢູໃ່​ ນ​ບລິໍ​ ​ເວນ​ໝູ່​ບ້ານ​ຂອງ​ເຈົ້າ, ເຈົ້າຄ
​ ິດວ
​ ່າອ
​ ັນໃ​ ດ​ທີ່​ເປັນ​ສາຍ​ເຫດ?” ໃຫ້ນ​ ັກ​ຮຽ​ນ​ສະ​ເໜີ​ຜົນກ​ ານ​ຄົ້ນ​ຄ້​ວາ​ຂອງ​ເຂົາເ​ຈົ້າ.
4. ໃຫ້ຖາມ​ນັກ​ຮຽ​ນ​, ​“ເຈົ້າ​ຮູ້ບໍ່​ວ່າ​ເກືອ​ທີ່​ເຈົ້າໃ​ ຊ້​ເຂົ້າໃ​ ນ​ການ​ປຸງແ​ ຕ່ງ​ອາ​ຫານ​ທຸກມື້ນີ້ ແມ່ນໄ​ ດ້ມ​ າ​ຈາກ​ໃສ?” ໃຫ້​ນັກ​ຮຽ​ນ​ສະ​ເໜີ​ຜົນກ​ ານ​ຄົ້ນ​ຄວ້​ າ​ຂອງ​ເຂົາ​ເຈົ້າ.
5. ສະ​ຫລຸບສ
​ ງັ ​ລວມ​ກດິ ​ຈະ​ກຳ​� ໂດຍ​ໃຫ້​ຢນື ​ຢນັ ​ຄ�ຳເວົາ້ ​ຕ່າງໆ​ດງັ່ ​ລຸ່ມນີ​ກ
້ ບ
ັ ​ນກ
ັ ​ຮຽນ. “ຊື​ຂ່ ອງ​ສະ​ຖານ​ທີ່​ຕ່າງໆ ແລະ ຄຸນລ​ ັກ​ສະ​ນະ​ທາງ​ພູມ​ມີ​ປະ​ເທດ​ແມ່ນມ​ ີ​ສ່ວນ​ພົວພ​ ັນກ​ ັນ​ຢເູ່​ລື້ອຍ​ໆ, ເນື່ອງ​ຈາກວ່າ ຕ�ຳ​ນ​າ​ນແລະ ນິທ​ ານ​ພນື້ ບ​ ້ານ​ແມ່ນມ
​ສ​ີ ່ວນ​ກ່ຽວ​ຂ້ອງ​ເຊິງ່ ​ກນັ ​ແລະ​ກນັ ກັບປ​ ະ​ກດົ ​ການ​ທ�ຳ​ມະ​ຊາດ​ໃນ​ເຂດ​ພນ
ື້ ທ
​ນ
ີ່ ນ
ັ້ ໆ.”“ບັນ​ຫາ​ທາງ​ດ້ານ​ສິ່ງ​ແວດ​ລ້ອມ​ແມ່ນ​ຈະ​ເກີດ​ຂຶ້ນ​ຢູ່​ໃນ​ສະ​ຖານ​ທີ່ພວກ​ເຮົາຄ
​ ຸ້ນເ​ຄີຍກ​ ັບມ​ ັນ.”

29ກິດ​ຈະ​ກ�ຳ 1) ການ​ສ�ຳ​ພາດ ແລະ ເຫດ​ການ​ໃນ​ອະ​ນາ​ຄົດ (ເວ​ລາ: ປະ​ມານ 40 ນາ​ທີ)
1. ໃຫ້​ນກັ ​ຮຽ​ນ​ຖາມ​ຜູ້​ໃຫ​ຍ່​ວ່າ ​ສງິ່ ​ແວດ​ລ້ອມ​ທ�ຳ​ມະ​ຊາດ​ຢູ່​ຕາມ​ໝູ່​ບ້ານ​ຂອງ​ເຂົາ​ເຈົາ້ , ໂດຍ​ສະ​ເພາະປ່າ​ໄມ້, ແມ່ນ​ �້ຳ ແລະ ທະ​ເລ​ສາບ, ໄດ້ປ​ ່ຽນ​ແປງ​ໄປ​ຫລາຍ​ປານ​ໃດ​ໃນ​ໄລ​ຍະ 10 ປີ ຫລື 20 ປີ ຜ່ານ​ມາ,ແລະ ສະ​ຫລຸບສ​ ັງ​ລວມ​ຜົນກ​ ານ​ຄົ້ນ​ຄ້​ວາ. ໂດຍ​ສະ​ເພາະ, ຖ້າ​ວ່າ​ຫາກມີບາງ​ພື້ນທ​ ີ່​ໃກ້ໆ​ໝູ່​ບ້ານ​ກ�ຳ​ລັງມ​ ີ​ການ​ຜະ​ລິດ​ເກືອ​ຢູ່, ແລະ ໃຫ້ນ​ ັກ​ຮຽນ​ຄົ້ນ​ຄ້​ວາ​ວິ​ໄຈ​ກ່ຽວ​ກັບ​ການ​ປ່ຽນ​ແປງ​ທາງ​ດ້ານ​ສິ່ງ​ແວດ​ລ້ອມ​ທີ່​ເກີດ​ຂຶ້ນຢ​ ູ່​ໃນ​ພື້ນທ​ດີ່​ ັ່ງ​ກ່າວ.
2. ໃ​ ຫ້ປ​ ະ​ຕິ​ບັດ​ຕາມ​ຂັ້ນ​ຕອນ 1 ເຖິງ 4 ຈາກ​ກິດ​ຈະ​ກ�ຳ 1).
3. ໃຫ້ເ​ວົ້າ​ກັບ​ນັກ​ຮຽນ​ວ່າ, “ພວກເຮົາ​ມາ​ຄິດ​ເບິ່ງ​ກ່ຽວ​ກັບ​ອະ​ນາ​ຄົດຂ​ ອງ​ພື້ນທ​ ີ່​ດັ່ງກ
​ ່າວ​ທີ່​ມີ​ການ​ຜະ​ລິດ​ເກືອ (ຫລື ກ່ຽວ​ກັບ​ປ່າ​ໄມ້, ແມ່ນ​ �້ຳ ແລະ ທະ​ເລ​ສາບ) ”​ ໃຫ້ແຕ້ມເສັ້ນສະແດງຂອງເຫດການໃນອະ
ນາຄົດ (ເບິງ່ ກິດຈະກ�ຳ 3) ຈາກເລືອ່ ງນິທານກ່ຽວກັບນົກເຄົາ້ ແລະຟານ ໂດຍເລີມ່ ຈາກ ອ“ ະດີດ” ທາງເບືອ້ ງຊ້າຍ.
4. ເທິງເ​ສັ້ນ​ສະ​ແດງ, ໃຫ້ຂ​ ຽນ​ສິ່ງທ​ ີ່​ເກີດ​ຂຶ້ນ​ທັງ​ໝົດນ​ ັບ​ຕັ້ງແ​ ຕ່​ອະ​ດີດຈ​ ົນຮ​ ອດ​ປະ​ຈຸ​ບັນ.
5. ໃຫ້ຖາມນັກຮຽນວ່າ ຈະມີຫຍັງເກີດຂຶ້ນຕາມເສັ້ນສະແດງຈາກ “ປັດຈຸບັນ” ຈົນເຖິງ ““ ໃນອະນາຄົດ ຂ້ອຍບໍ່ຢາກເຫັນ - ຊັບພະຍາກອນສູນຫາຍໄປ” ແລະ ໃຫ້ຂຽນຄໍາຕອບເຫລົາ່ ນັນ້ ໃສ່ເທິງເສັນ້ ສະແດງ.
6. ຈາກນັ້ນໃຫ້ຖາມນັກຮຽນເພື່ອໃຫ້ເຂົາເຈົ້າມີຄ�ຳຄິດເຫັນຕໍ່ກັບ ມີສິ່ງໃດແດ່ທີ່ພວກເຮົາສາມາດ
ເຮັດໄດ້ ຫລື ມີສິ່ງໃດແດ່ທີ່ຈ�ຳເປັນຕ້ອງມີ ເພື່ອສ້າງເສັ້ນຈາກ “ປັດຈຸບັນ” ຈົນເຖິງ “ໃນອະນາຄົດ ຂ້ອຍຢາກ
ເຫັນ - ຄວາມອຸດົມສົມບູນຂອງຊັບພະຍາກອນ” ແລະ ໃຫ້ຂຽນຄໍາຕອບເຫລົ່ານັ້ນໃສ່ເທິງເສັ້ນສະແດງ.
7. ໃຫ້ສັງເກດເບິ່ງເສັ້ນສະແດງທີ່ໄດ້ແຕ້ມໄປນັ້ນ ແລະ ສະຫລຸບສັງລວມກິດຈະກໍາ ໂດຍບອ
ກເຫລົາ່ ສໍາລັບສິງ່ ທີເ່ ກີດຂຶນ້ (ຈາກອະດີດຈົນເຖິງປັດຈຸບນັ ) ເພືອ່ ໃຫ້ເຫັນສະພາບເຫດການຕົວຈິງໃນປັດຈຸບນ
ັແລະ ສິ່ງທີ່ພວກເຮົາຕ້ອງເຮັດ ຫລື ຈໍາເປັນຕ້ອງເຮັດໃນອະນາຄົດ ເພື່ອໃຫ້ມີຊັບພະຍາກອນອຸດົມສົມບູນ
ຫລາຍຂຶ້ນຢູ່ໃນໝູ່ບ້ານຂອງພວກເຮົາ ຫລື ເຂດພື້ນທີ່ດັ່ງກ່າວ.

30ຂໍ້​ຄວາມ​ເຖິງ​ຜູ້​ຊ່ວຍ ຫລື ຄູ: ລະ​ດັບຄ​ າດ​ໝາຍ​ຂອງ​ອປຸ​ ະ​ກອນ​ການ​ສິດ​ສ​ອນ ແລະ ວິທ​ ີ​ນ�ຳ​ໃຊ້.
ປຶ້ມ​ນ້ອຍ​ເຫລັ້ມ​ນີ້​ແມ່ນ​ເຄື່ອງ​ມື​ອັນ​ໜຶ່ງ​ທີ່​ຈະ​ຊ່ວຍ​ໃຫ້​ນັກຮ​ ຽນ​ຂັ້ນປ​ ະ​ຖົມ​ສຶກ​ສາ ແລະ ມັດທ​ ະ​ຍົມ​ສຶກ​ສາ​ຕອນ​ຕົ້ນ ໄດ້ເ​ອົາ​ ​ໃຈ​ໃສ່​ຕໍ່​ກັບ​ສິ່ງ​ແວດ​ລ້ອມທ�ຳ​ມະ​ຊາດ​ທີ່​ເຂົາເ​ຈົ້າຄຸ້ນເ​ຄີຍ ແລະ ຄິດເ​ຖິງ​ບັນຫ​ າ​ທາງ​ດ້ານ​ສິ່ງ​ແວດ​ລ້ອມ ໂດຍ​ນ�ຳ​ໃຊ້ນິ​ທານ​ພື້ນ​ບ້ານ​ທີ່ບອກ​ເລົ່າ​ຕໍ່ໆ​ກັນ​ມາ​ຕາມ​ຂອບ​ເຂດ​ພື້ນ​ທີ່​ລຸ່ມ​ແມ່​ນ�້ຳ​ຂອງ. ​ພວກ​ເຮົາ​ຫວ​ ັງ​ຢ່າງ​ຍິ່ງວ່າ ພວກ​ທ່ານ​ຈະ​ນ�ຳ​ໃຊ້​ແລະ​ພິ​ຈາ​ລະ​ນາ​ກ່ຽວ​ກັບ​ເລື່ອງ​ເລົ່າ​ນີ້ ເພື່ອເ​ປັນແຮງ​ຈູງໃ​ ຈ​ໃນ​ການ​ສ້າງ​ໂອ​ກາດ​ໃນ​ການ​ພັດທ​ ະ​ນາ​ສ�ຳ​ລັບ​ເດັກ​ນ້ອຍ ໄດ້ຮ​ ຽນ​ຮູ້​ແລະ​ຄິດເ​ຖິງ​ຮູບແ​ ບບ​ການ​ດ�ຳ​ລົງຊ​ ີ​ວິດ​ຢູ່​ເຂດ​ທ້ອງ​ຖິ່ນ ແລະ ສິ່ງແ​ ວດ​ລ້ອມ​ອ້ອມ​ຂ້າງ.
ກຸ່ມເ​ ປົ້າ​ໝາຍ​	ອຸ​ປະ​ກອນ​ດງັ່ ​ກ່າວ ແມ່ນມ​ຈ​ີ ດຸ ​ປະ​ສງົ ນ�ຳ​ໃຊ້ເຂົາ້ ​ໃນ​ການ​ສກຶ ​ສາ​ຂອງ​ນກັ ​ຮຽນ​ຂນັ້ ​ປະ​ຖມົ ​ສ​ກຶ ​ສາ ແລະມັດ​ທະ​ຍົມ​ສຶກ​ສາ​ຕອນ​ຕົ້​ນ (ປ1-ມ4).
ລະ​ດັບ​ຄາດ​ໝາຍ​ການ​ນ�ຳ​ໃຊ້​ອປຸ​ ະ​ກອນ (​ປັບ​ປຸງຜົນ​ການ​ຮຽ​ ນ)
1. ເພືອ່ ພ​ດັ ທ​ ະ​ນາ​ຄວາມ​ຮູ້​ການ​ສກຶ ​ສາ​ຄຸ້ນ​ເຄີຍ​ຕໍ່​ກບັ ພ​ດື ແລະ ສັດທ
​ ​ມ
ີ່ ຢ
​ີ ູ່​ເຂດ​ທ້ອງ​ຖນິ່ , ແລະ ຊຸກຍ​ ູ້​ຄວາມ​ຕ້ອງ​ການ​ຢາກ​ປົ​ກ​ປ້ອງ​ຂອງ​ເຂົາ​ເຈົ້າ​ໃຫ​້ຫລາຍ​ຂຶ້ນ.
2. ເພື່ອສ​ ັງ​ເກດ​ຕລີ​ າ​ຄາ ແລະ ເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບສະພາບຄວາມເປັນຈິງທີ່ວ່າ ຈ�ຳນວນພືດ ແລະສັດປະເພດປະ​ເພດ​ຕ່າງໆຈຶ່ງຫລຸດໜ້ອຍຖອຍລົງ ເມື່ອທຽບໃສ່ອະດີດ.
3. ເພື່ອສັງເກດຕີລາຄາ ແລະ ເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບສະພາບຄວາມເປັນຈິງທີ່ວ່າ ການຂະຫຍາຍໂຕ
ທາງດ້ານເສດຖະກິດ (ການພັດທະນາ) ແລະ ການປ່ຽນແປງໃນຮູບແບບການດໍາລົງຊີວິດ ແມ່ນມີສ່ວນກ່ຽວ
ຂ້ອງກັບການປ່ຽນແປງທາງດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມທ�ຳມະຊາດ.
4. ເພື່ອມະ​ໂນ​ພາບ ແລະ ແບ່ງປ
​ ັນສະ​ຖາ​ນະ​ພາບ​ໃນ​ເຂດ​ພື້ນທ​ ີ່​ເປົ້າໝ
​ າຍ ແລະ ວິໄ​ ສ​ທັດທ​ ີ່​ຕ້ອງ​ການ​ໃນ​ອະ​ນາ​ຄົດ ສ�ຳ​ລັບ​ເຂດ​ພື້ນທ​ດີ່​ ັ່ງ​ກ່າວ.
5. ເພື່ອທ​ �ຳ​ຄວາມ​ຮູ້​ຈັກ ແລະ ເຂົ້າໃ​ ຈ​ຕໍ່​ກັບ​ບັນຫ​ າ​ຕ່າງໆ​ທີ່​ກ່ຽວ​ຂ້ອງ​ກັບກ​ ານ​ພັດທ​ ະ​ນາ.
6. ເພື່ອຄ​ ິດ​ເຖິງວິ​ທີ​ການ​ວ່າ​ອັນ​ໃດ​ທີ່​ສາ​ມາດ​ເຮັດໄ​ ດ້ເ​ພື່ອ​ປ້ອງ​ກັນສ​ ິ່ງແ​ ວດ​ລ້ອມ​ທ�ຳ​ມະ​ຊາດ.

31ຂັ້ນ​ຕອນ​ພື້ນ​ຖານການບອກ
ເລົ່າເລື່ອງ

ການສ້າງ
ຄ�ຳຖາມ

ການແລກປ່ຽນ
ຄວາມຄິດເຫັນ

(ການຜັນ
ຂະຫຍາຍ)ການວິເຄາະ
ບັນຫາຕ່າງໆ

(ທາງເລືອກ)ການ​ສ�ຳ​ພາດຄ�ຳແນະນ�ຳເພີ່ມຕື່ມ
● ເມືອ່ ຈ​ດັ ​ກດິ ​ຈະ​ກ�ຳ​ໃດ​ໜງຶ່ , ໃຫ້​ກະ​ກຽມ​ອ​ປຸ ະ​ກອນ​ການ​ນ�ຳ​ໃຊ້​ເສຍ​ກ່ອນ (ເປັນຕ
​ນົ້ ແຜ່ນໂ​ ປ​ສເ​ຕີ,້ບິກ​ເຟິດ, ແຜ່ນເ​ຈ້ຍ A4 ແລະ ອື່ນໆ ສ�ຳ​ລັບ​ການ​ຄົ້ນຄ​ ້​ວາ​ເປັນກ
​ ຸ່ມ)● ເມື່ອ​ກ�ຳ​ລັງ​ປະ​ຕິ​ບັດ​ກິດ​ຈະ​ກ�ຳ, ໃຫ້ຈ​ ັດ​ແບ່ງ​ຜູ້ເຂົ້າຮ
​ ່ວມອອກ​ເປັນ​4-6 ກຸ່ມນ້ອຍ. ແລ້ວໃ​ ຫ້​ເຂົາ​ເຈົ້າ​ຄົ້ນ​ຄ້​ວາກ່ຽວ​ກັບ​ບັນ​ຫາ​ທີ່​ເກີດ​ຂຶ້ນ ແລະ ສະ​ເໜີຜ​ ົນກ​ ານ​ຄົ້ນຄ​ ້​ວາ​ຂອງ​ເຂົາເ​ຈົ້າ.
ຄຸນ​ຄ່າ: ຄວາມ​ຄິດ​ເຫັນທ​ ີ່​ພວກ​ເຮົາ​ຄາດ​ຫວັງ​ຢາກ​ໃຫ້​ພວກ​ເຈົ້າ​ໄດ້​ເອົາໃ​ ຈ​ໃສ່​ໃນ​ການ​ນ�ຳ​ໃຊ້​ອຸ​ປະ​ກອນ​ສິດສ​ ອນ​ມີ​ດັ່ງຕ​ ໍ່​ໄປ​ນີ້.
● ສິ່ງ​ທີ່​ສ�ຳ​ຄັນ​ກໍ່​ຄື​ການ​ຄົ້ນ​ຄິດ ແລະ ການ​ຄົ້​ນ​ຄ້​ວາ​ຈາກ​ແນວ​ມຸມມອງ​ຂອງວັດທ​ ະ​ນາ​ທ�ຳ, ເນື້ອໃ​ ນແລະ ນິທ​ ານ​ພື້ນບ
​ ້ານ​ທີ່​ມີ​ຕົ້ນ​ກ�ຳ​ເນີດ​ມາ​ຈາກ​ເຂດ​ທ້ອງ​ຖິ່ນ.
● ສິ່ງ​ແວດ​ລ້ອມ​ທ�ຳ​ມະ​ຊາດ​ຄວນ​ໄດ້ຮ​ ັບ​ການ​ປົກ​ປັກ​ຮັກ​ສາ.
● ວັດ​ທະ​ນາ​ທ�ຳ​ພື້ນບ
​ ້ານ, ເຊັ່ນ ວິທ​ ີ​ການ​ປາກ​ເວົ້າ ແລະ ປະ​ເພ​ນີ​ຕ່າງໆ​ທີ່​ໄດ້ປ​ ະ​ຕິ​ບັດຕ​ ໍ່ກັນ​ມາ​ໃນ​ແຕ່​ລະ​ຍຸກ​ສະ​ໄໝ​ໃນ​ເຂດ​ທ້ອງ​ຖິ່ນນັ້ນ, ຄວນ​ໄດ້ຮ​ ັບ​ການ​ຮັກ​ສາ ແລະ ປົກປ​ ້ອງ​ເອົາ​ໄວ້.

32

STORIES ENVI 3 Countries-CAMBODIA-cover.indd 2

2/12/2559 BE 18:04

STORIES ENVI 3 Countries-LAO-cover.indd 1

2/17/2559 BE 09:00