ÍÅÁ ÊÏÉÍÙÍÉÏËÏÃÉÁ
ÊÏÉÍÙÍÉÏËÏÃÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ ÔÇÓ ÍÅÁÓ ÅËËÁÄÁÓ

ÉÙÁÍÍÇÓ
ÓÕÊÏÕÔÑÇÓÏ ìåãáëýôåñïò´Åëëçíáò öéëüëïãïò
ìåôÜ ôüí Êïñá\ÁðïêëåéóôéêÜ Cñèñá ôï Áìåñéêáíï Aíèñùðïëüãïõ Allen Feldmanêáß ôï ÃÜëëïõ êïéíùíéïëüãïõ Christian Papilloud ãéÜ ôÞí ÍÅÁ ÊÏÉÍÙÍÉÏËÏÃÉÁ
ÓõíÝäñéï óôÞí ÍÜíôç ô\ò Ãáëëßáò ìÝ èÝìá ôßò TóùôåñéêÝò äéåíÝîåéò ôí èñçóêåéí
Í. ÓÅÑÅÌÅÔÁÊÇ: Åðï÷Ýò ÊáñíáâáëéïÓ. ÄÇÌÏÐÏÕËÏÓ: Ôü ïêñáíéêü Tèíéêü æÞôçìá
Ã. ÓÊÏÕËÁÓ: Ç óýã÷ñïíç êïéíùíßá ðü ôü ðñróìá ôï Max Horkheimer
Ä. ÐÏÕËÁÊÏÓ: ÉóôïñéêÝò ðñïóåããßóåéò óôüí êåíôñéêü åñáóéáôéêü ÷ñï
Ã. ÌÁÈÉÏÕÄÁÊÇÓ: Ït ìåëáíÝò ðÝò ô\ò tóôïñéê\ò ìíÞìçò
F. NIETZSCHE: Áðüóðáóìá ìé@ò åñýôåñçò ìïñö\ò ô\ò ÃÝííçóçò ô\ò Ôñáãùäßáò
W. JAMES: Ï Ðñáãìáôéóìüò, Xíá íÝï íïìá ãéÜ ðáëáéïýò ôñüðïõò ôï óêÝðôåóèáé
Jürgen Habermas: The Liberating Power of Symbols  ÂéâëéïêñéôéêÞ

ÁíÝêäïôåò óåëßäåòAðü ôü ðñïóùðéêü ôïõ Áñ÷årï
ÊÁËÏÊÁÉÑÉ 2005 • 18ïò ×ÑÏÍÏÓ • Â´ ÐÅÑÉÏÄÏÓ • ÔÉÌÇ 6 Ÿ • ÅÊÄÏÓÅÉÓ ÐÁÐÁÆÇÓÇ

41

ÍÅÁ ÊÏÉÍÙÍÉÏËÏÃÉÁ 41ÊÏÉÍÙÍÉÏËÏÃÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ ÔÇÓ ÍÅÁÓ ÅËËÁÄÁÓÂ´ ÐÅÑÉÏÄÏÓ

18ïò ×ÑÏÍÏÓ ÊÁËÏÊÁÉÑÉ 2005
ÅÊÄÏÓÅÉÓ ÐÁÐÁÆÇÓÇ

ÄÉÅÕÈÕÍÓÇ

ÌåëÝôçò Ç. Ìåëåôüðïõëïò
ÁÑ×ÉÓÕÍÔÁÊÔÇÓ

Êùíóôáíôríïò Óðçëéþôçò
ÂÏÇÈÏÓ ÁÑ×ÉÓÕÍÔÁÊÔÇÓ

Êùíóôáíôríïò Ãéáííáêüðïõëïò
ÓÕÍÔÁÊÔÉÊÇ ÅÐÉÔÑÏÐÇ

×ñ\óôïò Âñïýóôçò, íïìéêüò  ÍÝäá Êáíåëëïðïýëïõ, íïìéêüò-óõíôáãìáôïëüãïò  ÁëÝîáíäñïò
Êüíôïò, ãëùóóïëüãïò-íïìéêüò-öéëüëïãïò  Óðýñïò Êïõôñïýëçò, ïsêïíïìïëüãïò  Áèçí@ ËéÜðç,êïéíùíéïëüãïò  ÃéÜííçò ÌáèéïõäÜêçò, öéëüëïãïò Ãåþñãéïò Ð. Ìáëï÷ïò, ðïëéôéêüò TðéóôÞìùí
 ×ñ\óôïò Ð. Ìðáëüãëïõ, tóôïñéêüò ô\ò ïsêïíïìßáò  ×ñ\óôïò ÐáÀæçò, öéëüëïãïò  ÃéÜííçò Ðáðáäüðïõëïò, ðïëéôéêüò TðéóôÞìùí, êáèçãçôÞò
Ðáíåðéóôçìßïõ ËùæÜííçò  Åç Ðáðáëüç, êïéíùíéêÞ øõ÷ïëüãïò  Ãéñãïò Óêïõë@ò, êïéíùíéïëüãïò  Êùíóôáíôríïò Óôáìáôüðïõëïò, tóôïñéêüò
ÂÉÂËÉÏÊÑÉÔÉÊÇ - ÂÉÂËÉÏÐÁÑÏÕÓÉÁÓÇ

×ñ\óôïò Ð. Ìðáëüãëïõ
ÌÅÔÁÖÑÁÓÅÉÓ

ÂáããÝëçò ÄïõâáëÝñçò - Ðáíáãéþôçò Ôóïëé@òÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÊÅÉÌÅÍÙÍ - ÄÉÏÑÈÙÓÅÉÓ

ÃéÜííçò ÌáèéïõäÜêçò

ÊÁËËÉÔÅ×ÍÉÊÇ ÅÐÉÌÅËÅÉÁ

ÅôÝñðç Ôñßìç
ÓÔÏÉ×ÅÉÏÈÅÓÉÁ

ÁããåëéêÞ Êïõôóïýêïõ
ÌçëéáñÜêç 68, 111 45 ÁèÞíá
ôçë. 210.85.47.421
e-mail: nkouts@ath.forthnet.grÍÏÌÉÊÏÓ ÓÕÌÂÏÕËÏÓ

×ñ\óôïò Âñïýóôçò

ÄÉÅÕÈÕÍÓÇ ÁËËÇËÏÃÑÁÖÉÁÓ - ÓÕÍÄÑÏÌÅÓ

Ô.È. 63535, ÖéëïèÝç 152 37
ôçë. 210.68.12.723
ÊÅÍÔÑÉÊÇ ÄÉÁÈÅÓÇ

Åêäüóåéò ÐáðáæÞóç ÁÅÂÅÍéêçôáñ@ 2 & Åìì. ÌðåíÜêç, 106 78 ÁèÞíá
ôçë.: 210.38.22.496 - 210.38.38.020
fax: 210.38.09.150
ISSN 1105-8099

www.newsociology.gr

ÔÉÌÇ: 6 ŸÐåñéå÷üìåíá
Áðü ôÞí Äéåýèõíóç....................................................................
«Ït èñçóêåråò AðÝíáíôé óôßò TóùôåñéêÝò ôïõò äéåíÝîåéò: äéáìÜ÷åò
ðßóôçò». ÓõíÝäñéï óôÞí ÍÜíôç ôçò Ãáëëßáò, 17-18 Äåêåìâñßïõ 2004 ...
ÑÝíïò Áðïóôïëßäçò: Ït £ñåò ê' ït óôéãìÝò ìïõ  Ç Aðñüâëåðôç ðñáãìáôéêüôçôá. ÌåôáãñáöÞ-TðéìÝëåéá: ÂáããÝëçò ÄïõâáëÝñçò ...............
Christian Papilloud: Ðëïõñáëéóìüò êáß äéáëåêôéêüò ðåñ-Tìðåéñéóìüò:Êáíüíåò ô\ò êïéíùíéïëïãéê\ò ìåèüäïõ êáôÜ Georges Gurvich. ÌåôÜöñáóç: Ãåùñãßá Á. Ôóéëßêç .............................................................
Ç ÁÍÈÑÙÐÏËÏÃÉÊÇ ÁÐÏØÇ:Allen Feldman: Abu Ghraib: ÔåëåôÝò Íïóôáëãßáò. ÐáñïõóßáóçÅðåîçãÞóåéò-ÌåôÜöñáóç: ÍÜíôéá ÓåñåìåôÜêç.........................
ÍÜíôéá ÓåñåìåôÜêç: Åðï÷Ýò Êáñíáâáëéï ..............................

5
10
11
16
22
28

I

ÓùôÞñçò Äçìüðïõëïò: Ôü ïêñáíéêü Tèíéêü æÞôçìá ........................ 31×ñ\óôïò ÐáÀæçò: «Õðåñïøßá êáß ìÝèç» ô\ò ðïëéôéê\ò êáß ô\ò ðïßçóçò  Ï«Äáñårïò» ôï Ê.Ð. ÊáâÜöç ò êñéôéêÞ ô\ò ðïßçóçò êáß ô\ò ðïëéôéê\ò 43Ãéñãïò Å. Óêïõë@ò: Ç óýã÷ñïíç êïéíùíßá êáß _ êñéôéêÞ ôçò èåþñçóç ðü ôü ðñróìá ôï ÌÜî ×ïñê÷Üúìåñ ......................................... 49Ìé÷áÞë Ä. Ìðáêáïýêáò: Áñ÷árïò Uëëçíéêüò öõëåôéóìüò êáß íåïåëëçíéêüò Tèíéêéóìüò......................................................................... 67Ðáíáãéþôçò Ãéáííüðïõëïò: Ç ðïëéïñêßá ô\ò Êùíóôáíôéíïýðïëçò Aðüôïýò ²Áñáâåò ôü 717-718 ........................................................... 85ÁëÝîáíäñïò Êüíôïò: ÔÜ ðïëéôéêÜ ôï ÁñéóôïôÝëç êáß _ êëÞñùóç ..... 92Ãåùñãßá ÔóáôóÜíç: ÏôïðéêÝò ðïëéôåråò  ÅñìçíåõôéêÞ ðñïóÝããéóç
ô\ò Ðïëéôåßáò ôï ´Çëéïõ ôï Ðáíáã\ Ëåêáôó@ ............................. 102
ÄçìÞôñéïò ÐïõëÜêïò: ÇÐÁ, ÅëëÜäá êáß Ôïõñêßá  ÉóôïñéêÝò ðñïóåããßóåéò óôüí Êåíôñéêü Åñáóéáôéêü ÷ñï .................................... 108
ÁÖÉÅÑÙÌÁ
ÌåëÝôçò Ç. Ìåëåôüðïõëïò: ÉùÜííçò Óõêïõôñ\ò  Ç êëáóóéêÞ ðáéäåßá ò ðïëéôéêü ðñüãñáììá ........................................................ 131
ÃéÜííçò ÌáèéïõäÜêçò: Ó÷åôéêÜ ìÝ ôßò «ÌåëáíÝò ÏðÝò» ô\ò tóôïñéê\òìíÞìçò  Ðò ðñáãìáôåõüìáóôå ôñáõìáôéêÝò Tìðåéñßåò ôï ðáñåëèüíôïò... 159
Friedrich Nietzsche: Áðüóðáóìá ìé@ò åñýôåñçò ìïñö\ò ô\ò ÃÝííçóçò
ô\ò Ôñáãùäßáò. ÌåôÜöñáóç, ó÷üëéá: ÂáããÝëçò ÄïõâáëÝñçò .............. 161
William James: Ï Ðñáãìáôéóìüò: Xíá íÝï íïìá ãéÜ êÜðïéïõò ðáëáéïýò
ôñüðïõò ôï óêÝðôåóèáé. ÌåôÜöñáóç-ó÷üëéá: ÂáããÝëçò ÄïõâáëÝñçò .. 165
IÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓ: ÃñÜöïõí ït: ÃéÜííçò ÌáèéïõäÜêçò, ÂáããÝëçò ÄïõâáëÝñçò, ÁíáóôÜóéïò Ä. ÊáñáãéÜííçò, Ðáíáãéþôçò Ôóïëé@ò, Ìé÷Üëçò
ÌáæáñÜêçò, ÌåëÝôçò Ç. Ìåëåôüðïõëïò, Çëßáò Öéëéððßäçò ............ 171
ÁÑÄÇÍ Aðü ôüí Óðñï Êïõôñïýëç: Ðüëåìïò êáß êáôÜêôçóç óôÜ
Grundrisse ôï Ê. ÌÜñî............................................................. 191

Ç ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá êõêëïöïñår êÜèå UîÜìçíï óôÜ âéâëéïðùëårá êáß óôÜ ðåñßðôåñá. ÁðïóôÝëëåôáé êáô' ïyêïí óôïýò óõíäñïìçôÝò. ÔéìÞ ôåý÷ïõò: 6 åñþ. ÔéìÞTôÞóéáò óõíäñïì\ò (2 ôåý÷ç): 10 åñþ. ÔéìÞ TôÞóéáò öïéôçôéê\ò óõíäñïì\ò: 9 åñþ.
Éäñýìáôá, Ïñãáíéóìïß, ÔñÜðåæåò êëð.: 20 åñþ. ÐáëáéÜ ôåý÷ç äéáôßèåíôáé óôÜãñáöårá ôï ðåñéïäéêï êáß óôüí Têäïôéêü ïyêï.
Ç ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá äÝ÷åôáé Cñèñá, Tñãáóßåò êëð. Ït äçìïóéåõüìåíåò Aðüøåéò TêöñÜæïõí AðïêëåéóôéêÜ ôïýò óõããñáöårò ôïõò, ït ðïrïé åyíáé ðåýèõíïé ãé' áôÝò. Äçìïóéåýåôáé êÜèå åðñåðÞò TðéóôïëÞ ðïý ëáìâÜíåé ôü ðåñéïäéêü. ×åéñüãñáöá äÝí TðéóôñÝöïíôáé. ÔÜ Aðïóôåëëüìåíá óôÞí ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá Cñèñá öåßëïõí íÜ åyíáé Aäçìïóßåõôá, ðñùôüôõðá, TðéóôçìïíéêÜ, åðñåð\ êáß óõíôåôáãìÝíá óÝ ñèÜ UëëçíéêÜ. Áðïêëåßïíôáé êåßìåíá ðïý ðïëéôéêïëïãïí Cìåóá a Vììåóá êáß ðñïóðáèïí íÜðñïùèÞóïõí ìÝ ïtïíäÞðïôå ôñüðï óõãêåêñéìÝíá ðñïóùðéêÜ a ìáäéêÜ óõìöÝñïíôá.
Ït óô\ëåò ôï ðåñéïäéêï åyíáé AíïéêôÝò óÝ ëá ôÜ ñåýìáôá ôí säåí. Ï ðëïõñáëéóìüò åyíáé _ ìüíç «ãñáììÞ» ôïõ. Ôü ðåñéïäéêü áôü Aðïôåëår Tëåýèåñï â\ìá äéáëüãïõ êáß äÝí V÷åé TðéóôçìïíéêÝò, TðéóôçìïëïãéêÝò a Cëëåò ðñïêáôáëÞøåéò.
Ït Tñãáóßåò ðñÝðåé íÜ ðïâÜëëïíôáé AðáñáéôÞôùò äáêôõëïãñáöçìÝíåò óÝ äéðëü äéÜóôçìá ìÝ÷ñé 25 óåëßäåò ÷ùñßò ôÞí ðåñßëçøç, ôßò ðáñáðïìðÝò êáß ôÞí âéâëéïãñáößá, óÝ ôñßá Aíôßôõðá (ðñïáéñåôéêÜ êáß óÝ ^ëåêôñïíéêÞ ìïñöÞ).
ÔÜ Cñèñá êñßíïíôáé óýìöùíá ìÝ ôü äéåèíò êáèéåñùìÝíï «blind system».
Ç Tñãáóßá ðñÝðåé íÜ V÷åé:1. Óåëßäá ôßôëïõ ìÝ ôüí ôßôëï ô\ò Tñãáóßáò (ìÝ÷ñé 10 ëÝîåéò) êáß ôÜ íüìáôá ôíóõããñáöÝùí, ôÞí äéåýèõíóç êáß ôü ôçëÝöùíü ôïõò. Áðáéôårôáé óýíôïìï âéïãñáöéêü óçìåßùìá ôï (ôí) óõããñáöÝùò (-öÝùí).
2. Óåëßäá ðåñßëçøçò (abstract). Ç ðåñßëçøç äÝí ðñÝðåé íÜ ðåñâáßíåé ôßò 200 ëÝîåéò. Áíáêåöáëáéþíåé ôüí óôü÷ï ô\ò Tñãáóßáò, ôÞí ìÝèïäï, ôÜ AðïôåëÝóìáôáêáß ôÜ óõìðåñÜóìáôá.
3. Óåëßäá ðåñßëçøçò óôÜ AããëéêÜ a ãáëëéêÜ.
4. Ôü êåßìåíï ô\ò Tñãáóßáò ìÝ êáôÜëëçëï ÷ùñéóìü óÝ äéÜöïñá êåöÜëáéá êáß ðïôßôëïõò.
5. ÂéâëéïãñáöéêÝò ðáñáðïìðÝò êáß âéâëéïãñáößá ìÝ Xíá äéåèíò Aðïäåêôü óýóôçìá.
6. Õðïóçìåéþóåéò óÝ AñéèìçôéêÞ óåéñÜ, ìÝ äéðëÜ äéáóôÞìáôá, óôü ôÝëïò ôïCñèñïõ.
Åñãáóßåò ðïý äÝí èÜ ðëçñïí áôÝò ôßò ðñïûðïèÝóåéò èÜ TðéóôñÝöïíôáé óôïýò
Aðïóôïëårò ôïõò ÷ùñßò íÜ TîåôÜæåôáé ôü ðåñéå÷üìåíü ôïõò.
ÅðéôñÝðåôáé _ Aíáäçìïóßåõóç ô\ò ëçò a ìÝñïõò ôçò, êáèþò êáß _ ãñáðôÞ, ñáäéïöùíéêÞ, ôçëåïðôéêÞ a Cëëç AíáðáñáãùãÞ ôçò, Tö' óïí ðÜñ÷åé ó÷åôéêÞ
ðáñáðïìðÞ.

NEW SOCIOLOGY 41
HELLENIC SOCIOLOGICAL REVIEW
2nd PERIOD

18th YEAR SUMMER 2005
PAPAZISSIS PUBLISHERS

DIRECTOR

Meletis E. Meletopoulos
EDITOR-IN-CHIEF

Konstantinos Spiliotis
ASSISTANT EDITOR

Konstantinos Giannakopoulos
EDITORIAL BOARD

Christos Vroustis, jurist  Neda Kanellopoulou,
jurist-constitutional law  Alexandros Kontos, linguist-jurist-philologist  Spyros Koutroulis, economist  Athina Liapi, sociologist  Giannis Mathioudakis, philologist  Georgios P. Malouchos,political scientist  Christos P. Baloglou, economic
historian  Christos Paizis, philologist  Giannis
Papadopoulos, political scientist, Professor of the
University of Lausanne  Evi Papaloi, social psychologist  Giorgos Skoulas, sociologist  Konstantinos Stamatopoulos, historian
BOOK-REVIEW EDITOR

Christos P. Baloglou
TRANSLATORS

Vangelis Douvaleris - Panagiotis Tsolias
PROOF-READING

Ioannis Mathioudakis
ART DIRECTOR

Euterpi Trimi

TYPE-SETTINGAngeliki Koutsoukou
Miliaraki 68, 111 45 Athens,
tel: 0030.210.85.47.421
e-mail: nkouts@ath.forthnet.gr
LEGAL ADVISOR

Christos Vroustis
SUBSCRIPTIONS

P.O. BOX 63535, Filothei 152 37, GREECE
tel: 0030.210.68.12.723
PUBLISHER

Papazissis AEBE
Nikitara 2 & Emm. Benaki, 106 78 Athens
tel: 0030.210.38.22.496, fax:
0030.210.38.09.150
The New Sociology is published biannually.
Price 6Ÿ. Subscriptions:Individuals 10Ÿ, Students 9Ÿ, Institutions 20Ÿ.
ISSN 1105-8099

www.newsociology.gr

PRICE: 6 ŸContents
Editorial ....................................................................................
International Congress in Nantes: Religious internal controversies: Conflicts about faith (17-18 December 2004) ..................
Renos Apostolidis: The unforeseen reality (Editing by V. Douvaleris)..........................................................................................
Christian Papilloud: Pluralism and dialectic hyper-empiricism.
G. Gurvich's rules of sociological method ....................................
THE ANTHROPOLOGICAL PERSPECTIVE:

Allen Feldman: Nostalgic ceremonies (Translated with comments by N. Seremetaki) ......................................................
Nantia Seremetaki: Carnival seasons....................................

5
10
11
16
22
28

I

Sotiris Dimopoulos: On the Ukrainian national issue.................. 31
Christos Paizes: Kavafis' Darios as a critique of poetry and politics 43
Giorgos Skoulas: The critical analysis of modern society in Max
Horkheimer's theory................................................................... 49
Michail Bakaoukas: Ancient Greek tribalism and Modern Greek
nationalism ................................................................................ 67
Panagiotis Giannopoulos: The siege of Constantinople by the
Arabs in 717-718 a.D. .............................................................. 85
Alexandros Kontos: Aristotle's Politics and the institution ofdraw .......................................................................................... 92
Georgia Tsatsani: Utopian states. A hermeneutical approach of
Panagis Lekatsas' The state of sun ......................................... 102
Dimitrios Poulakos: USA, Greece and Turkey. A historicalapproach of the Central European-Asian area ............................ 108
TRIBUTE
Meletis H. Meletopoulos: Ioannis Sikoutris  Classical education as a political programme...................................................... 131
Giannis Mathioudakis: The black holes of historical memory How we deal with past traumatic experiences ............................. 159
Friedrich Nietzsche: Extracts from a wider form of The birth oftragedy (Translated with comments by V. Douvaleris) .............. 161
William James: Pragmatism: a new name for some old ways ofthinking (Translated with comments by V. Douvaleris) ............... 165
I

BOOK REVIEWS by G. Mathioudakis, V. Douvaleris, A.D.
Karagiannis, P. Tsolias, M. Mazarakis, M.H. Meletopoulos, H. Filippidis ....................................................................................... 171
ARDIN by Spyros Koutroulis: War and conquest in Marx's
Grundrisse ............................................................................. 191

ÁÐÏ ÔÇÍ ÄÉÅÕÈÕÍÓÇ

Çtóôïñßá ôí Aíèñþðéíùí êïéíùíéí ìðïñår íÜ Uñìçíåõèår ò ìéÜ óõíå÷Þò êáß ðáñÜäïîç ðñïóðÜèåéá Cñóçò ô\ò Aâåâáéüôçôáò. ÓÝ Xíá ðñôï Tðßðåäï áô\ò ô\ò êïóìïèÝáóçò äéáöáßíåôáé _ ó÷Ýóç Aíèñþðïõ-Öýóçò. ÓôÞí ðñþúìç ìïñöÞ ôçò óõãêñïôårôáé ïóéáóôéêÜ Aðü øÞãìáôá Cãíïéáò, Aðñïóäéïñéóôßáò, íôïëïãéê\ò óýã÷õóçò êáßAäõíáìßáò Uñìçíåßáò êáèçìåñéíí êáß ðåñéïäéêí öáéíïìÝíùí, Tãêëùâßæïíôáò Vôóé ôÞí Aíèñþðéíç ðñÜîç óôÞí ìåôáöõóéêÞ êáß óôü ðñùôüãïíï Cã÷ïò. Ç Öýóç ãßíåôáé AíôéëçðôÞò T÷èñéêÞ, AðåéëçôéêÞ, TîïõóéáóôéêÞ, êáôïéêïýìåíç Aðü Cãíùóôåò êáß óêïôåéíÝò äõíÜìåéò. ÐÜíù óÝ áôÞí ôÞí ãñáììÞ óêÝøçò êÜèå ÷ñçóôéêü ìÝñïò ô\ò Öýóçò Aîéþíåé ìéÜ Aíôßóôïé÷ç èåúêÞ säéüôçôá. Óôßò ðñùôüãïíåò êïéíùíßåò Aêüìç êáß ôü êüøéìï Uíüò äÝíôñïõ ìðïñïóå íÜ ðñïêáëÝóåé ôÞí ñãÞ êáß ôÞí êáôÜñá ôí Èåí, ìé@ò êáß ôÜñáæå ôÜ ëéìíÜæïíôá
äáôá ô\ò Bñìïíéê\ò êáß AÝíáçò sóïññïðßáò AíÜìåóá óôü ðåñäýíáìï ÐÜíèåïí êáß ôüí öïâéóìÝíï Cíèñùðï. Ôï ìáãéêü êïóìïåßäùëï Aðïôåëår ëïéðüí óýìðôùìá Aðüêñõöùí Tíï÷íêáß íôïëïãéê\ò Aðåëðéóßáò ôï ðñùôüãïíïõ Aíèñþðïõ. ´Ïðùò ãñÜöåé êáß  Áìåñéêáíüò
êïéíùíéïëüãïò Daniel Bell, ïóéáóôéêÜ ðñüêåéôáé ãéÜ Xíá «ðáé÷íßäé TíÜíôéá óôÞí Öýóç»,÷áñáêôçñéóôéêü ãíþñéóìá ðñïâéïìç÷áíéêí-ðáñáäïóéáêí êïéíùíéí. ÓôáäéáêÜ äéáãñÜöåôáé ìéÜ ðïñåßá ðñüò ôÞí TðéêñÜôçóç ôï ìïíïèåúóìï êáß ôÞí óõíïäåõüìåíç êáôÜñãçóçôï ðïëõèåúóìï êáß ô\ò ìáãåßáò, ãåãïíüò ðïý óýìöùíá ìÝ ôüí ðáíåðéóôÞìïíá Max Weberóçìáôïäïôår ôÞí Víáñîç ô\ò «AðïóáãÞíåõóçò ôï êïóìïåéäþëïõ», äçëáäÞ ôÞí Víáñîç ô\òäéáäéêáóßáò ôï Tîïñèïëïãéóìï êáß ô\ò óõìðïñåõüìåíçò Vëëïãçò óõãêñïôçóéáê\ò äñáóôçñéüôçôáò ãéÜ ðïôáãÞ êáß Vëåã÷ï ô\ò Öýóçò. Ç Aíèñþðéíç ðñÜîç Añ÷ßæåé ôþñá íÜ ñãáíþíåôáé ìÝóá Aðü ôÞí säÝá ô\ò «êáôÜêôçóçò ôï êüóìïõ» (Weltbeherrschung), ìéÜ säÝáðïý Têðïñåýåôáé Aðü ôü Aîéáêü óýóôçìá ôï ìåôáññõèìéóôéêï äüãìáôïò ðïý åsóÞãáãå Ìáñôßíïò Ëïýèçñïò êáß èÝôåé ôßò âÜóåéò ãéÜ Uíéáßá óõãêñüôçóç Uíüò Vëëïãïõ ôñüðïõ æù\ò.
Ç äéáìüñöùóç ôï íåùôåñéêï ðïêåéìÝíïõ óçìáßíåé ôÞí êõñéáñ÷ßá ôï ñèï Ëüãïõ êáß
ôÞí AðïññÝïõóá äõíáìéêÞ ãéÜ Vëëïãç êáôÜêôçóç êáß Vëåã÷ï ô\ò Öýóçò. Ç óýã÷ñïíç
óõóóùñåõìÝíç ãíþóç êáß ãåíéêþôåñá  óçìåñéíüò ôå÷íéêï-Tðéóôçìïíéêüò ñèïëïãéóìüò
ìðïñïí íÜ èåùñçèïí Aðü ìéÜ äéáëåêôéêÞ óêïðéÜ ò Cñíçóç ô\ò Aâåâáéüôçôáò.
ÓÝ Xíá äåýôåñï Tðßðåäï äéáöáßíåôáé _ ó÷Ýóç Aíèñþðïõ-Aíèñþðïõ. Ït Añ÷áúêïß, ðñïãëùóóéêïß Cíèñùðïé æïóáí óÝ Xíá AÝíáï ðáñüí, AíÞìðïñïé íÜ TðéêïéíùíÞóïõí óõìâïëéêÜìÝ ôü ðáñåëèüí a íÜ Aöïõãêñáóèïí ôü ìÝëëïí. Ç TðéêÝíôñùóç êáß _ Uóôßáóç ô\ò Aíèñþðéíçò æù\ò óôü Tä êáß óôü ôþñá, óÝ Cìåóç óõíÜñôçóç ìÝ ôÞí ðáñáäï÷Þ ô\ò T÷èñéê\òêáß Aðåéëçôéê\ò Öýóçò, Vöåñå ôïýò Aíèñþðïõò ðéü êïíôÜ óôÞí óõíåñãáóßá êáß óôÞí êáôáíïìÞ ôí äñáóôçñéïôÞôùí, êáôÜ ôÝôïéï ôñüðï ðïý íÜ Tîáóöáëßæåôáé êáß íÜ têáíïðïéårôáé _ TðéôáêôéêÞ AíÜãêç ô\ò Tðéâßùóçò. Ç Tðéôüðéá óõíÜíôçóç äýï Añ÷áúêí Aíèñþðùí äçìéïýñãçóå áôü ðïý, Uêáôïììýñéá ÷ñüíéá Añãüôåñá,  âáóéêüò èåìåëéùôÞò êáß Têðñüóùðïò ô\ò óõóôçìéê\ò èåùñßáò Talcott Parsons íüìáóå «äéðëÞ Tíäå÷ïìåíéêüôçôá».
²Áí âáöôßóïõìå ôïýò äõü Añ÷áúêïýò Aíèñþðïõò Alter êáß Ego, ôüôå  ñïò «äéðëÞ Tíäå÷ïìåíéêüôçôá» äçëþíåé ôü Uî\ò: ôüóï  Alter óï êáß  Ego Aíôéêñßæïíôáé Tðßìïíá êáßÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 5-7

6

ÁÐÏ ÔÇÍ ÄÉÅÕÈÕÍÓÇ

ìïõäéáóìÝíá, äß÷ùò íÜ ãíùñßæïõí ôß ðñïóäïê@  Xíáò Aðü ôüí Cëëï êáß ôß ðñáãìáôéêÜ ðñïóìÝíåé  Xíáò Aðü ôÞí óõìðåñéöïñÜ ôï Cëëïõ. Ôåëïí ðü êáèåóôþò Aìïéâáßáò ìÞ-ðïëïãéóéìüôçôáò ô\ò äñÜóçò. Áôü óçìáßíåé ôé Aìöüôåñïé âñßóêïíôáé ìðñïóôÜ óÝ Xíáí äéáèÝóéìï ãêï Tíáëëáêôéêí êáß Aðñüâëåðôùí äõíáôïôÞôùí äñÜóçò êáß óõìðåñéöïñ@ò, ðïrïò åyíáé AíåîÜíôëçôïò AëëÜ êáß Aíáó÷åôéêüò óïí Aöïñ@ óôÞí Tãêáèßäñõóç êïéíùíéê\òåôáîßáò. Ç Cñóç ô\ò äéðë\ò Tíäå÷ïìåíéêüôçôáò êáß ô\ò óõó÷åôéæüìåíçò Aâåâáéüôçôáò
ô\ò Aíèñþðéíçò äñÜóçò ðñáãìáôïðïéårôáé Añ÷éêÜ ìÝ ôÞí AíÜðôõîç Uíüò êïéíï óõìâïëéêï-ãëùóóéêï êþäéêá êáß Uíüò Aðïôåëåóìáôéêï óõóôÞìáôïò Tðéêïéíùíßáò. Áðü ôÜ óÞìáôá êáðíï ôí sèáãåíí ÉíäéÜíùí ìÝ÷ñé êáß ôÜ óçìåñéíÜ ðåñóõíïñéáêÜ äßêôõá Aëëçëåðéäñáóôéê\ò Tðéêïéíùíßáò êáß ôüí Ðáãêüóìéï Éóôü, _ ãñáììÞ ðëåýóçò ðáñáìÝíåé êïéíÞ: Cñóç ô\ò Aâåâáéüôçôáò êáß ãåöýñùóç ôí êåíí ìÝó¤ ô\ò Tðéêïéíùíßáò. Ãé' áôüêáß  Daniel Bell AíáöÝñåé ò ÷áñáêôçñéóôéêü ãíþñéóìá ôí ìåôáâéïìç÷áíéêí êïéíùíéí ôü «ðáé÷íßäé ìåôáîý ôí Aíèñþðùí», Tííïþíôáò ìåôáîý Cëëùí ôé _ Aâåâáéüôçôá
êáß _ ìÞ-ðïëïãéóéìüôçôá ô\ò Aíèñþðéíçò ðñÜîçò Têôïðßæåôáé Aðü ôÞí TíäõíÜìùóç ôíäçìïóßùí ó÷Ýóåùí êáß ôí áîçìÝíùí Tðéêïéíùíéáêí ñïí ðïý äåîéþíïíôáé Aðü ôüí ôñéôïãåí\ ôïìÝá ðáñáãùã\ò. ÓÝ Xíá ðéü êïéíùíéïëïãéêü Tðßðåäï _ íôïëïãéêÜ Tðéêßíäõíç
Aðïõóßá êïéíï óõìâïëéêï-ãëùóóéêï êþäéêá êáß ðáñáäåäïìÝíùí êïéíùíéêí óõìâÜóåùí, ðïý Tíïñ÷çóôñþíïõí Víôå÷íá ôÞí åñõèìç êïéíùíéêÞ óõìâßùóç, èÜ ìðïñïóå íÜ äçãÞóåé óôü ðáñáôñÜãïõäï ô\ò ÷ïìðóéáí\ò öõóéê\ò êáôÜóôáóçò ôï Aíèñþðïõ, ðïõ äéåîÜãåôáé  «ðüëåìïò ëùí Tíáíôßïí ëùí» a Aêüìá êáß óôÞí ãëùóóéêÞ Aóõíåííïçóßá ôïâéâëéêï Ðýñãïõ ô\ò ÂáâÝë.
Ç ó÷ïëÞ ô\ò öéëïóïöéê\ò Aíèñùðïëïãßáò ôï Arnold Gehlen ðåñéÝãñáøå ôüí Cíèñùðï ò AôåëÝò í, AñêåôÜ öéëïðåñßåñãï, ìÝ säéáßôåñá Aíïé÷ôÞ êáß ðëáóôéêÞ óõìðåñéöïñÜ, ðïrïò ìùò V÷åé ôÞí äõíáôüôçôá ìåôïõóßùóçò ôí Tíóôéêôéêí ôïõ ðáñïñìÞóåùí óÝðïëéôéóìéêÝò äçìéïõñãßåò. Ï Têðïëéôéóìüò ôï óþìáôïò êáß  Têêïéíùíéóìüò ô\ò óõìðåñéöïñ@ò ãßíïíôáé TöéêôÜ ìüíï ìÝ ôÞí AíÜðôõîç èåóìí, êïéíùíéêí ìïñöùìÜôùí, ñüëùí,êáíüíùí, èñçóêåõôéêí êáß óõìâïëéêí óõóôçìÜôùí, êáèþò êáß ìÝ ôÞí wäñõóç êåíôñéê\òTîïõóéáóôéê\ò Añ÷\ò, ðïý Tíóáñêþíåôáé ìÝ ôÞí Vííïéá ôï êñÜôïõò. ´Ïëá áôÜ óôï÷åýïõí
óôÞí TîÜëåéøç Tðéêßíäõíùí êáß AâÝâáéùí êáôáóôÜóåùí, äçëáäÞ óôÞí ìåßùóç ô\ò ðïëëáðë\ò Tíäå÷ïìåíéêüôçôáò ôüóï ãéÜ ôÞí ìåìïíùìÝíç Aíèñþðéíç ðñÜîç óï êáß ãéÜ ôÞí êïéíùíßá ãåíéêþôåñá.
Ç ìåôáâéïìç÷áíéêÞ êïéíùíßá èåùñårôáé, ò ðñüò ôÞí ðáñÜìåôñï Cíèñùðïò-Öýóç, Añêïýíôùò TîïñèïëïãéóìÝíç êáß Têôå÷íéêåõìÝíç. Ùò ðñüò ôÞí ðáñÜìåôñï Cíèñùðïò-Cíèñùðïò, èåùñårôáé Añêïýíôùò TîáôïìéêåõìÝíç êáß ðïëéôéóìéêÜ ðëïõñáëéóôéêÞ.
×ñåéÜóôçêáí ëïéðüí Uêáôïììýñéá ÷ñüíéá ãéÜ íÜ Aêñáããßîïõìå ôÞí ÷åéñáöÝôçóç ô\òãíþóçò Aðü Cêñéôá êáß ôåëåïëïãéêÜ óõóôÞìáôá óêÝøçò êáß ãéÜ íÜ èåìåëéþóïõìå óÝ óôÝñååò âÜóåéò ôüí óçìåñéíü ôå÷íéêü-Tðéóôçìïíéêü ñèïëïãéóìü, ÷ñåéÜóôçêáí ìùò ìüíï ëßãáëåðôÜ ô\ò ñáò óôÞí ÍïôéïáíáôïëéêÞ Áóßá ãéÜ íÜ ðáñáóõñèïìå Aðü Xíá Tíôåëò Aðñüâëåðôï êáß Aíáðüôñåðôï ôóïõíÜìé óôüí êåáíü ô\ò Aâåâáéüôçôáò êáß ôï ðñùôüãïíïõ Cã÷ïõò. ×ñåéÜóôçêáí AñêåôÜ Uêáôïììýñéá ÷ñüíéá ãéÜ íÜ Aíáðôýîïõìå êïéíïýò êþäéêåò Tðéêïéíùíßáò êáß AðïôåëåóìáôéêÝò TêðïëéôéóôéêÝò äéáäéêáóßåò AðïêÞñõîçò öïíéêí êáß êáôáóôñïöéêí Tðéèõìéí ìÝ Aðþôåñï óêïðü ôü «å æ\í» (Habermas 1981) êáß ôÞí «AÝíáç
åsñÞíç» (Kant), ÷ñåéÜóôçêáí ìùò ëßãåò ìÝñåò ãéÜ íÜ ðáëéíäñïìÞóåé  óçìåñéíüò êÜôïéêïò

ÁÐÏ ÔÇÍ ÄÉÅÕÈÕÍÓÇ

7ôï ÉñÜê a ôï ÁöãáíéóôÜí óôÞí öõóéêÞ êáôÜóôáóç ôï «ðïëÝìïõ ëùí Tíáíôßïí ëùí»êáß Vôóé ìÝ ôÜ ðëá AíÜ ÷årñáò íÜ Aíáâéþóåé _ Aâåâáéüôçôá êáß ôü ðñùôüãïíï Cã÷ïò.
´Ïëá áôÜ óõíçãïñïí óôü ôé æïìå óôÞí «ðáãêüóìéá êïéíùíßá ô\ò äéáêéíäýíåõóçò»(Beck 1999), ðïõ _ ñèüôçôá êáß _ Aðïôåëåóìáôéêüôçôá äéá÷åßñéóçò ôí óýã÷ñïíùí AâåâáéïôÞôùí èÜ êñßíïõí ôÞí uäéá ôçò ôÞí âéùóéìüôçôá. Ït äéáêéíäõíåýóåéò, a Aëëéò ñßóêá,åyíáé áôïðáè\, äçëáäÞ Aðïôåëïí AñíçôéêÜ óõíåðáêüëïõèá ô\ò uäéáò ô\ò AíèñþðéíçòVëëïãçò ðñÜîçò (ð.÷. ðåñèÝñìáíóç ôï ðëáíÞôç, íÝöïò, Aíåñãßá, ïsêïíïìéêÞ äõóðñáãßá).
ÁíôéèÝôùò ït êßíäõíïé åyíáé Uôåñïðáèårò, äçëáäÞ ðñïÝñ÷ïíôáé Aðü Xíá Tîùôåñéêü óýóôçìá êáß V÷ïõí AðñïãñáììÜôéóôï êáß AèÝëçôï ÷áñáêô\ñá, äåí ðáýïõí óôüóï íÜ AðåéëïíTîßóïõ (ð.÷. óåéóìüò, ôóïõíÜìé, Aêñárá êáéñéêÜ öáéíüìåíá). Ôüóï ït äéáêéíäõíåýóåéò óï êáßït êßíäõíïé èÝôïõí ôÞí óýã÷ñïíç TðéóôÞìç óÝ TãñÞãïñóç, ìé@ò êáß óôÜ ðëáßóéá ô\ò «Aíáêëáóôéê\ò» a «äåýôåñçò Íåùôåñéêüôçôáò», _ TðéóôÞìç êáëårôáé ãéÜ ðñþôç öïñÜ óôÞíðáãêüóìéá tóôïñßá íÜ êáèßóåé óôü Täþëéï êáß íÜ Aðïëïãçèår ãéÜ ôÜ óá óõíÝâçóáí. Åí¨ «Bðëüò Tîåðéóôçìïíéóìüò» ô\ò êëáóóéê\ò âéïìç÷áíéê\ò êïéíùíßáò Uóôßáæå óôÞí AíÜëõóç ô\ò öýóçò, ô\ò êïéíùíßáò êáß ô\ò ðïëéôéê\ò, ò Aíôéêåßìåíá Tíäåëå÷ïò ìåëÝôçòêáß ðñïïðôéê\ò, Vñ÷åôáé  «Aíáêëáóôéêüò Tîåðéóôçìïíéóìüò» ô\ò ìåôáâéïìç÷áíéê\ò êïéíùíßáò íÜ áôïèåìáôïðïéçèår ò ðñüâëçìá êáß ò æÞôçìá, êáß íÜ TíäïóêïðÞóåé óôÜ uäéáôïõ ôÜ óöÜëìáôá êáß ôßò äõóëåéôïõñãßåò ôïõ. Ç TðéóôÞìç êáß  ôå÷íéêï-Tðéóôçìïíéêüò
ñèïëïãéóìüò âñßóêïíôáé óÝ Xíáí êñéôéêü Aíáóôï÷áóìü, ðïõ ôÜ uäéá ôïõò ôÜ ðëïóôÜóéáêáß ôÜ ðñïúüíôá óáñþíïíôáé êáß ñãáíþíïíôáé Tê íÝïõ Aðü ôÞí uäéá ôÞí TðéóôÞìç.
Áíôßèåôá ìÝ ôÞí äéáäåäïìÝíç öéëïëïãßá ôï êéíÞìáôïò ôï ìåôáìïíôåñíéóìï, ðïýåáããåëßæåôáé ôü ôÝëïò ô\ò ^èéê\ò, ôí ^èéêí Aîéí ôï Äéáöùôéóìï, ôüí êáôáêåñìáôéóìü ôï ðïêåéìÝíïõ êáß ô\ò ôáõôüôçôáò êáß ãåíéêþôåñá ôÞí Aðáãêßóôñùóç ô\ò óçìåñéí\ò êïéíùíßáò Aðü ôßò ñãáíùôéêÝò êáß óõãêñïôçóéáêÝò Añ÷Ýò ô\ò Íåùôåñéêüôçôáò,ðÜñ÷åé _ Cðïøç ôé Bðëò âñéóêüìáóôå óÝ ìéÜ óôåñç TîåëéêôéêÞ öÜóç ô\ò Íåùôåñéêüôçôáò, ðïõ ït uäéåò ït êéíçôÞñéåò äõíÜìåéò êáß ït ðáñÜãïíôåò äéáìüñöùóçò ô\ò íåùôåñéê\ò êïéíùíßáò V÷ïõí ðëÝïí ðáñáêìÜóåé êáß ÷ñåéÜæåôáé íÜ áôïèåìáôïðïéçèïí êáß íÜ Tíóùìáôùèïí óôü «èåñáðåõôéêü» ðëáßóéï Uíüò êñéôéêï Aíáóôï÷áóìï (Beck, Giddens,
Lash). Ç ðáãêüóìéá êïéíùíßá ô\ò Tðéêéíäõíüôçôáò, ò BðôÞ ðñáãìáôéêüôçôá êáß ÷éò èåùñçôéêÞ êáôáóêåõÞ, Aðïôåëår ìéÜ «óõíÝðåéá ô\ò Íåùôåñéêüôçôáò» (Giddens 1990)êáß ò ôÝôïéá Tîïóôñáêßæåé êÜèå ìåôáìïíôÝñíá åsêáóßá a èåþñçóç ò Cãïíç, èõìßæïíôÜò
ìáò Vôóé ôÜ ëüãéá ôï Ðáíáãéþôç Êïíäýëç: «... ìåôáìïíôÝñíïò ÷õëüò åyíáé åêïëï÷þíåõôïò, ìùò äÝí Aðïôåëår èñåðôéêÞ ôñïöÞ» (Êïíäýëçò 1990: 11).

ÔéìçôéêÞ AíáöïñÜ óôÞí ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá
ÓôÞí Töçìåñßäá ÊáèçìåñéíÞ, óôü öëëï ô\ò 13çò Ìáñôßïõ 2005, Vãéíå ôéìçôéêÞ AíáöïñÜ óôÞí ÍÝáÊïéíùíéïëïãßá. Ï AñèñïãñÜöïò ÈáíÜóçò Âáóéëåßïõ TðéóÞìáíå êáß îå÷þñéóå óôü ôå÷ïò 39 ôï ðåñéïäéêï ìáò «ôü AöéÝñùìá ôï äéåõèõíô\ ôï ðåñéïäéêï ÌåëÝôç Ìåëåôüðïõëïõ óôüí Ðåñéêë\ Ãéáííüðïõëï (Âßïò, ²Åñãï, Áôïêôïíßá)», äéÜöïñá TíäéáöÝñïíôá Cñèñá AëëÜ êáß ôßò «äýï óçìáíôéêÝò óõíåíôåýîåéò
ôí Åëâåôí êïéíùíéïëüãùí Jean Ziegler êáß Christian Lalive d'Epinay» ðïý öéëïîåíïíôáé óôü uäéïôå÷ïò. Ç ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá óõíå÷ßæåé ò äçìüóéï â\ìá Aíïéêôü óôüí Tðéóôçìïíéêü äéÜëïãï, óÝ ìßáTðï÷Þ ðïý äïêéìÜæåôáé _ ðáéäåßá êáß _ TñåõíçôéêÞ äñáóôçñéüôçôá óôÞí ÅëëÜäá.

ÓÕÍÅÄÑÉÏ«ÏÉ ÈÑÇÓÊÅÉÅÓ ÁÐÅÍÁÍÔÉ ÓÔÉÓÅÓÙÔÅÑÉÊÅÓ ÔÏÕÓ ÄÉÅÍÅÎÅÉÓ:ÄÉÁÌÁ×ÅÓ ÐÉÓÔÇÓ»ÍÜíôç Ãáëëßáò, 17 êáß 18 Äåêåìâñßïõ 2004Óôßò 17-18 Äåêåìâñßïõ 2004, ðñáãìáôïðïéÞèçêå óôÞí ÍÜíôç ô\ò Ãáëëßáò
ÓõíÝäñéï ðü ôÞí ásãßäá ô\ò Ðáãêüóìéáò ´Åíùóçò Ãáëëüöùíùí Êïéíùíéïëüãùí (A.I.S.L.F.), ìÝ èÝìá: «Ït èñçóêåråò AðÝíáíôé óôßò TóùôåñéêÝò ôïõò äéåíÝîåéò: äéáìÜ÷åò ðßóôçò».
Ï óôü÷ïò ôï óõíåäñßïõ eôáí íÜ ðáñïõóéáóèïí ìåëÝôåò ðåñéðôþóåùíðïõ Åêêëçóßåò a èñçóêåõôéêÝò ñãáíþóåéò AìöéóâçôÞèçêáí Aðü ôÜ ìÝóá,óÝ ,ôé Aöïñ@ óôÞí AîßùóÞ ôïõò íÜ êáôÝ÷ïõí ôü ìïíïðþëéï ô\ò ñè\ò äüîáò.
ÔÝèçêáí TñùôÞìáôá ó÷åôéêÜ ìÝ ôßò êïéíùíéêÝò êáß TêêëçóéáóôéêÝò óõíè\êåòðïý TðÝôñåøáí ôÞí äçìéïõñãßá áôí ôí êéíçìÜôùí ìåôáó÷çìáôéóìï ôíèñçóêåõôéêí ñãáíþóåùí, AëëÜ êáß ìÝ ôßò óõíÝðåéåò áôí ôüóï óôü Tóùôåñéêü óï êáß óôü Tîùôåñéêü ôí Åêêëçóéí.
ÁôÞ _ ðñïïðôéêÞ Väåéîå ôé ôÜ êéíÞìáôá èñçóêåõôéê\ò AíáíÝùóçò V÷ïõí
AâÝâáéï ìÝëëïí, óôü ìÝôñï ðïý Aíáðôýóóïíôáé óÝ èåóìéêïýò ÷þñïõò ðïý Tîõðçñåôïí âåâáéüôçôåò êáß ðñáêôéêÝò óôü íïìá ô\ò èñçóêåõôéê\ò ñèïäïîßáò. Ôüêåíôñéêü èÝìá ôï óõíåäñßïõ eôáí _ Aíß÷íåõóç, äéÜ ìÝóïõ ôí èñçóêåéí êáß ôíêïéíùíéí, ô\ò AíÜðôõîçò ôÝôïéùí êéíçìÜôùí AìöéóâÞôçóçò, ðïý êáôáëÞãïõí
åuôå óôÞí AíáôñïðÞ ô\ò ðáñ÷ïýóçò Têêëçóéáóôéê\ò Tîïõóßáò åuôå, ôïõëÜ÷éóôïí,óôÞí TêôñïðÞ ôí óõíèçêí ðïõ ït Tðßóçìåò Åêêëçóßåò óçìáôïäïôïí ôÞíðïñåßá ôï Aíèñþðïõ ðñüò ôÞí óùôçñßá.

ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 10

ÑÅÍÏÓ: ÁÐÏ ÔÏ ÐÑÏÓÙÐÉÊÏ ÔÏÕ ÁÑ×ÅÉÏÏt £ñåò ê' ït óôéãìÝò ìïõ:Ç Aðñüâëåðôç ðñáãìáôéêüôçôá*Çëåãüìåíç «Éóôïñßá» äÝ óõãêñïôÞèçêå
ïôå ãñÜöôçêå ðïôÝ, ðùò íïìßæïõí ïtðåñéóóüôåñïé, «AíôéêåéìåíéêÜ» ôÜ÷á, êáèþò ëÝí. Áôü ôïôï ôü «Aíôéêåéìåíéêü», XíáðëÜóìá åyíáé ôï íï, ìéÜ ðëÜíç, Xíá áuôçìá óÝðïéáäÞðïôå ðåñßðôùóç. Êáß êáôÜ âÜóç, ãéáôß ôü«Aíôéêåéìåíéêü» óçìáßíåé, Tî ñéóìï, ôü Vîù Að'ôü ðïêåßìåíï, äçëáäÞ ôÞ «óõíåßäçóç», êáß A í å î Ü ñ ô ç ô ï Að' áôÞí, ÷é ôü êáôÜ ôÞí AíôßëçøÞ
ìáò1, AëëÜ ôü «êáèáõôü ðÜñ÷ïí»  ðëÞí: VîùAð' ôÞ óõíåßäçóÞ ìáò åyí' Aäýíáôï íÜ âãïìå, êáßðïéÜí «Aíôßëçøç» èÜ ìðïñïýóáìå íC÷áìå êé Cíêáè' ðüèåóéí âãáßíáìå; Ðñïûðüèåóç ô\ò «Aíôßëçøçò» ôéíüò åyí' Aêñéâò _ «Aíôéëáìâáíüìåíç»ôïôï «óõíåßäçóç» êé Cñá ðò «Vîù» Að' áôÞí; «÷ùñßò» áôÞí; äçëáäÞ «÷ùñßò Aíôßëçøç»;Ìüíï Cí ìðïñïýóáìå «íÜ ôü åuìáóôå áôü», «íÜaìáóôáí áôü»  AëëÜ ôüôå ðò «áôü» êé ÷é«Tìårò», Aöï «Tìårò» «áôü»; Ðò äçëáäÞ
«Aíôßëçøç-ìÞ Aíôßëçøç»2;Ç ìÜôáéç áôÞ ôáõôïëïãéêÞ ðåñéäßíçóç ô\òóêÝøçò åsäïðïéår Aíáíôßññçôá ðþò ì' ë' áôÜêáß ô' AíÜëïãá åyí' Aäýíáôç _ Vîïäïò Að' ôÞ ëåãüìåíç «óõíåßäçóç» a «Aíôßëçøç» ôéíüò «Têôüò
_ìí»3.
²Áñá åyí' AðïññéðôÝï ôü «Aíôéêåéìåíéêü» 
êáß Cñá êáß ôü «ðïêåéìåíéêü», êáô' åèåráí AíôéóôñïöÞ. Ê' _ ðÜëç ôÝôïéáò óêÝøçò, ôÝôïéáò
Aðüðåéñáò ðñüò ôü «Vîù Aðü ì@ò ð ñ @ ã ì á » ôÜ÷á, äÝí åyíáé ðáñÜ ìÜôáéç êáß ðëÜíç.
ÁëëÜ êé «AíôéêåéìåíéêÜ» ôÜ÷á, êáèþò ëÝ-

ìå, Cí ìðïñïýóáìå íÜ óêåöôïìå, äçëáäÞ ðñáãìáôïëïãéêÜ, óÜ íÜ ãíùñßæïõìå ôÜ óõìâÜíôá ò«êáèáõôÜ», óÜí Vîù Að' ôÞ óõíåßäçóÞ ìáò «ãåãïíüôá» ôï «êüóìïõ», ðÜëé ðò êé áôÜ ì@òðáñáäßäïíôáé ôé «óõíÝâçóáí»; Aðü ðïéïýò; ðïe ô á í «Aíôéêåéìåíéêïß»; «AíôåëÞöèçóáí» ôßð ñ Ü ã ì á ô é óõíÝâáéíå; a ÷é; êé Cí íáß, ìÞðùòôü Aëëïßùóáí ðáñáäßíïíôÜò ôï, ãñÜöïíôÜò ôï,Aöçãïýìåíïß ôï, ìðÜæïíôáò ôüí Uáõôü ôïõò ìÝóáóôÞí ðïôéèÝìåíçí «åuóðñáîÞ» ôïõ Tê ìÝñïõò
ôïõò ò «ãåãïíüôïò»; Ït äõíáôïß äóáí ðïôÝ ôßðïô' TíÜíôéï ðñüò ôÞ äýíáìç êáé ôÞí Tî áô\òAðïññÝïõóá Tîïõóßá ôïõò; ²Ç ït Aäýíáìïé ôßðïôå
÷ùñßò ôü ðáñÜðïíï ô\ò Aäõíáìßáò ôïõò ìÝóá ôïõíÜ ôü Aëëïéþíg, íÜ ôü Tìöáíßæg óÜí «Cäéêï» a«ðåñéóóüôåñï Cäéêï», a «ìüíï Cäéêï åsò âÜñïò
ôïõò»; Êáß Cñá; Ð ï é Ü  É ó ô ï ñ ß á ðñÜãìáôé
ðïôÝ;Ôü ôß ðñÜãìáôé ëïéðüí óõíÝâç ðÜíôïôå, ÷ùñßò íÜ ôü îÝñù, êé ïôå ôü só÷õñßæïìáé, C ã í ù ó ô ïìï åyíáé, ì@ò åyíáé ëùí  êáß ÷ùñßò í' Aðïêëåßåôáé íÜ óõíÝâç Aêüìá êé ðùò ôü tóôüñçóáí!
Áôü åyíáé ôü êùìéêü (a êáß ôü ãåëïrï ìáæß) ðÜèçìÜ ìáò! Öáíôáóô\ôå íCãéíáí ëá ðùò ôÜ tóôüñçóáí! Ê' Tãþ, ðùò ê' Tóårò ðïý ìÝ äéáâÜæåôå,íCìáóôå Bðëò ðáñáðïíïýìåíïé, ðïý Aðü áuóèçóç Aäéêßáò ït Aäýíáìïé êé AíÞìðïñïé ð@ìå íÜ öáíôáóôïìå, ãéÜ í' áôïðáñçãïñçèïìå, ðþò Aëëéò Vãéíáí ëá ðÜíôá, êáß äÝ ìÝíåé ðáñÜ íÜ øÜîïõìå íÜ ôü âñïìå áôü ôü «ðò ðñÜãìáôé»,ãéÜ í' Aðåëåõèåñùèïìå Aðü ôïýò «só÷õñïýò»,* ÔÜ êåßìåíá ðïý äçìïóéåýïíôáé ôÜ ìåôÝãñáøå  ÂáããÝëçò ÄïõâáëÝñçò êáß ôÜ TðéìåëÞèçêå óÝ óõíåñãáóßá ìÝ ôüí ½Çñêï Áðïóôïëßäç. ´Ïëá ôÜ êåßìåíá ðïý ðñüêåéôáé íÜ äçìïóéåõèïí Aðü ôïýôç ôÞ óôÞëç ðñïÝñ÷ïíôáé Að' åèåßáò Að' ôüðñïóùðéêü Añ÷årï ôï Ñ.Á. Ôü ðñôï ìÝñïò ôï óõãêåêñéìÝíïõ êåéìÝíïõ åy÷å äïèår ãéÜ äçìïóßåõóç Að' ôüí uäéï ôüí Ñ.Á.
óôü ðåñéïäéêü Ðáíïðôéêüí êáß ôõðþèçêå ôüí ÉáíïõÜñéï ôï 2005. Ït ðïéåò ïóéáóôéêÝò ðáñáëëáãÝò ðáñáôßèåíôáé ðïóçìåéùìáôéêò.
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 11-1512ôïýò «êáôåîïõóéáóôÝò» êáß «âéáóôÝò» ìáò, ðïýðëáóôÞ øåõôï-Éóôïñßá ðÜíôá ì@ò óåñâßñáí,V÷ïíôÜò ôçí ÷áëêåýóåé ãéÜ íÜ ì@ò ðáñáðëáíïíêáß íÜ ì@ò êõâåñí@í ìÝ ôü «ðáñáìýèé» ôçò. ÔüAðïêëåßåéò;Ïô' áôü Aðïêëåßåôáé.
Åyíáé ëïéðüí öáíåñü ðþò âñßóêåôáé êáíåßò
AíáãêáóìÝíïò, Cí TðéìÝíg íÜ óêÝöôåôáé, íÜ ðñï÷ùñÞóg ÷ùñßò êáììéÜ âåâáéüôçôá4 óôÞí ðñïóùðéêÞ ôïõ óêÝøç, Tìðéóôåõüìåíüò ôçí, ÷ùñßò ôÞíðáñáìéêñüôåñç Aîßùóç
AëÞèåéáò ó' ðïéïí èÜôý÷áéíå íÜ ôÞ óõíáíôÞóg
ìðñüò ôïõ. (ÊÜôé «Aíôßèåôï», óêÝöôïìáé, Aðüêåríï ôï ìåãÜëïõ ÊÜíô«åèÝùò Aíôßèåôï»!
Aãñéþôáôá «Aíôßèåôï»÷ùñßò íÜ ôü èÝëù ðïýAñ÷Þ-Añ÷Þ ôí ÐñïëåãïìÝíùí åsò ð@óáí ìÝëëïõóáí
ìåôáöõóéêÞí
côéò èÜ aèåëå íÜ ðáñßóôáôáé ò TðéóôÞìç, äçëáäÞ ôÞí ðåñßëçøç ô\òÊñéôéê\ò ôï ÊáèáñïËüãïõ, ãõñåýåé íÜ óôáìáôÞóïõí ëïé óïé óêÝöôïíôáé íÜ óêÝöôùíôáé,êáß íÜ äéáâÜóïõí ðñôáóá èÝôåé áôüò óôÜÐñïëåãüìåíÜ ôïõ áôÜ!
Ê' óôåñá óï ëÝí ðþò Vñìïò  Íßôóå eôáí Aëáæüíáò óôÞ óêÝøç êáßóôÞí säÝá ðï÷å ãéÜ ôÞóêÝøç ôïõ! Êé ÷é  uäéïò ôüóï «ìåôñçìÝíïò»ôÜ÷á êáß «óåìíüò»ÊÜíô; «Óïöþôáôå êáèçãçôÜ ìïõ», èCëåãá, «ôï ðáíåðéóôçìßïõ ô\òÊáéíéîâÝñãçò, óáñÜíôá ôüóá ÷ñüíéá ðïý ðçãáéíïåñ÷üóïõí óðßôé-ðáíåðéóôÞìéï, ðáíåðéóôÞìéïóðßôé, óõóôçìáôéêüò áíáíéóôÞò, êáèþò Aðïêñßèçêåò êÜðïôå óÝ èñáóý ðïý óÝ ñþôçóå: Êé Aðüãõíárêá ôß ÷áìðïý;, T ó ý ðïý äßäáîåò ôüóï ìåèïäéêÜ ôÞí Aìöéâïëßá êáß ôÞí AìöéóâÞôçóç ãéÜëá óá ðñïårðáí ôüóïé êáß ôüóïé óôïýò ásíåòuóáì' TóÝíá, T ó ý ôüóï âÝâáéïò êñõâüóïõí ìÝóá óïõ ãéÜ ôßò óõóôçìáôéêÝò AâåâáéüôçôÝò óïõðïý êëüíéæáí ê' Vìðáæáí ó' AôÝëåéùôç Aêüìá
ôáñá÷Þ ôüí êüóìï;.. ·Á, ôüí êáêïìïßñç ôüí Aäé-ÑÅÍÏÓ ÁÐÏÓÔÏËÉÄÇÓ

êïöùíáãìÝíï Öñåéäåñrêï, ðïý äÝ ó' Tîáßñåóå Aðüôïýò êåñáõíïýò ôïõ êáè' ëùí ôí AëáæïíéêíUäñí!»)
Ç Éóôïñßá ëïéðüí, ìÝ a ÷ùñßò åsóáãùãéêÜ,ìÞðùò eôáí ðÜíôá uäéá ôï êüóìïõ, åuôå ôÞí îÝñïõìå ôÞí «AëçèéíÞ», ôÞí «ðñáãìáôéêÞ», åuôå÷é; ÌÞðùò, äçëáäÞ, ð Ü í ô á e ô á í V ô ó é ô Üð ñ Ü ã ì á ô á ,  «êüóìïò», äÝí åyíáé óÞìåñá ìüíï Vôóé «Aðïãïçôåõôéêüò», Vôóé «AêáôÜðéùôïò»Að' ëïõò, êáß «êïéíïýò»êáß «ìÞ êïéíïýò», «Têëåêôïýò», Têåßíïõò ôïÁñéóôïôÝëç, ðïý äÝíôïýò Aöïñ@  íüìïò «ãéáôß áôïß 'íáé  íüìïò ãéÜëïõò ôïýò Cëëïõò»;Ê' åyí' AëÞèåéá «Aðïãïçôåõôéêüò», «Cèëéïò êüóìïò», ðïý «äÝíåyíáé ðéÜ íÜ ôüí æj êáíåßò»; ²Ç ìÞðùò V÷ïõí
äßêéï ït æ ù ô é ê Ü ê á ë ü ê å ö ï é , ït æùíôáíïß
ê' ït í Ý ï é , ït ôþñá íÝïéê' ït ðÜíôá í Ý ï é ðáñÜäïîá, ðïý ìéÜ ÷áñÜ ôüíâñßóêïõí áôüí ôüí êüóìï «êé áôüí Aêüìá!» êáß êÜíïõí êÝöéìÝ ôÜ óôñáâÜ ôïõ êáß ôßòAèëéüôçôÝò ôïõ, êïëõìðíôáò ìÝ äýíáìç, êáßìÝò óôïýò âïýñêïõò ôïõ,âãáßíïíôáò ì' AôóÜëéíá
ìðñÜôóá êáß óÝ êñõóôÜëëéíá ðåíôáêÜèáñá
íåñÜ, æ  í ô á ò ì Ý ä ý í á ì ç , ì '  ñ ì Þ ! ãåëíôáò, ÷áóêáñßæïíôáò
AäéÜöïñá, ðáôíôáò ëïÝíá êáß ðáñáðÜíù ô\òîåêáñäéóìÝíçò ìáæß ôïõò Tñùôéê\ò æù\ò ôü«ãêÜæé», «óáíéäþíïíôÜò ôï», «Vôóé! ãéÜ ãïóôï!», êáèþò ñì@íå êáß óôü säáíéêÜ ìçäÝí Aêüìá!  «äÝ âáñéÝóáé! ê á ß ó ô ü s ä á í é ê Ü ì ç ä Ý í ! ãïóôï V÷åé T ð ß ó ç ò ! . . »Ëïéðüí, ãé' áôÜ ëá, Cò ðñïóðáèÞóïõìå íÜóêåöôïìå añåìá, êïéíÜ-æùôéêÜ êáß êáëüêåöá,óÜí ë ï é «êïéíïß» ê' «Têëåêôïß», êé ÷é óÜí «Xíáò», Aíôßèåôá êé Að' ôüí Óôßñíåñ êé Að' ôü Íßôóå  ðïý «Xíáò» ðñÜãìáôé, ïôå êáß «ðïëëïß»ðïôÝ ðÜñ÷ïõí.

ÏÉ ÙÑÅÓ Ê' ÏÉ ÓÔÉÃÌÅÓ ÌÏÕ: Ç ÁÐÑÏÂËÅÐÔÇ ÐÑÁÃÌÁÔÉÊÏÔÇÔÁ

Ç Éóôïñßá ëïéðüí...
ÔÝóóåñåéò Cíèñùðïé ëÝù ðþò óêÝöôçêáí êáô'Tîï÷Þí êñßóéìá êáß ðñïóäéïñéóôéêÜ ãéÜ ôüí êáéñü
ôïõò, ðïêëåéíå ðñïäñïìéêÜ êáß ðñïïéùíéóôéêÜ ôüíêáéñü ìáò, áôü ôüí UíÜìéóõ ásíá. ²Ï÷é ït ìüíïé,Aóöáëò, ìÜ ït êáéñéþôáôïé: Ï ÌÜñî,  Íßôóå, ÍôïóôïãéÝâóêé,  ÊÜöêá. ÏðùóäÞðïôå íáß,÷é ït ìüíïé. ÌÜ êé Cí ó' óá ÷Üñáîáí áôïß Añêåóôïìå, óùóôü äñüìï ðáßñíåé _ óêÝøç ìáò Vóôù êé Cí èÜ ìåríáí ôÜ÷á «ðáñáðïíåìÝíïé» óïéóôïýò ásíåò ðßóù, êáß óôüí ðñïçãïýìåíï, êáßóôüí äéêü ìáò ðïý îåøõ÷Üåé, äÝ ìíçìïíåýù: ²Áòðïìå  Ñïõóóþ, êé  ÌÜî Óôßñíåñ, ê' ït ÍïìéíáëéóôÝò ôï 1000, ìÝò óôü Ìåóáßùíá, êé  ÌðÝìå ê' ït Cëëïé ìõóôéêïß, êé  Óðéíüæá êé  ÌðÝñêëåû, ê' ït Áãíùóôéêïß,  Ðýññùí êé  ÓÝîôïò Åìðåéñéêüò,  Áãïõóôríïò êáß ðüóïé Óôùúêïß,Íåïðëáôùíéêïß,  ÐëÜôùíáò TðéôÝëïõò êáß ôßäÝí êëåßíåé ìÝóá ôïõ  êáô' Tîï÷Þí ðïéçôÞò ÐëÜôùí, ðïý ôß Aíåðßãíùóôá óáñêáóôéêÜ èCëåãåò ãéÜôÞí ðñïóùðéêÞ ôïõ ìïrñá, Tí¨ ðïéår ôÞí säáíéêÞôïõ Ðïëéôåßá, ôïýò ðïéçôÝò Aêñéâò Aðïêëåßåé
Að' ôÞ óôïñãéêÞ AãêáëéÜ ôçò! AðÜôñéäåò säáíéêÜ äçëáäÞ, ásþíéá êáôáäéêáóìÝíïõò öõãÜäåòôçò êé áôïåîüñéóôïõò; (G! ôñáãéêþôáôÝ ìïõ ÐëÜôùíá!), êé  ÇñÜêëåéôïò  ñãéóìÝíïò ãÝñïò, Tñùôéêþôáôïò ðõñéöëåãÞò êáß ðõñßêáõóôïò óôÞíÁuôíá Åìðåäïêë\ò ôï Aåß öõãÜäá èåüèåí êáßAëÞôç Óöáßñïõ, ðïý ãáßùí ðåñéãÝåé ðëÞèùí ìÝóáôïõ êáß ãé' áôü ðëáíÞôç áôïóýóôñïöïõ Að' ôüuäéï ôïõ ôü âÜñïò ðïý äÝ âïëåýåôáé ðïõèåíÜ ðïôÝíÜ óôáèj, ãé' áôü êé Að' ôí èåí ôüí êüóìï
Aðïêüðçêå óÜí êáôáñáìÝíïò Åùóöüñïò, ásþíéá
áôïðåñéäéíïýìåíïò ì ü í ï ò ! . .
Êáôùíüìáóá âéáóôéêÜ! êáß ðüóïõò ä Ý íêáôùíüìáóá! (êáß ðïéüò åyì' Tãþ; êáß ôß óçìáßíåé; Cí êáôïíïìÜæù a ÷é ôïýò áèýðáñêôïõò;)
ì' Cò ìåßíïõìå óôïýò ôÝóóåñåéò Tíäåéêôéêïýò, êáôáäåêôéêïýò, Tðáñêårò-TðáñêÝóôáôïõò ásíéêôÝòðñïóäéïñéóôÝò-ðñïïéùíïýò ôï êáéñï êáß ô\ò ðåëáãùìÝíçò óõíåßäçóÞò ìáò.
Êï÷ëÜæåé  ëüãïò óôü Cããéãìá ô\ò âáóéê\òðëçã\ò, ðïý öëåãìáßíåôáé êáß óôÞí ðñþôç ëÝîç,êáß óôÞí ðñþôç óõëëáâÞ ðïý AìÞ÷áíá ðÜåé íÜðñïöåñèj ãé' áôÞí!.. Êï÷ëÜæåé  AíÝêöñáóôïò
Aêüìá ëüãïò  ðïý èÜ êáôáöÝñg ôÜ÷á; äÝ èÜ ôüêáôïñèþóg Cí ôý÷g ïôå íÜ ðñùôïáñèñùèj;..
...Ìüíï uóùò Cí êáíåßò Aöåèj, ìÝ AðüöáóçãéÜ ôÞ ìùñßá êáß ôü óêÜíäáëï, ôï ^ëßèéïõ ðñßãêéðá Ìßóêéí a ôï uäéïõ ôï ×ñéóôï ô\ò Bìáñôùë\ò Ìáãäáëçí\ò... «¡! ôß öéëïëïãßá!» èCëåãå êáíåßò, « ë' áôÜ!», êé ìùò á z ì á , êáõ-13

ôü, Cðç÷ôï Aêüìá óÝ ðëÜóìá Têöñáóôéêü, _ âñÜóç áôÞ!
...Ìüíï uóùò Cí Aöåèj êáíåßò, ì' AäéáöïñßáãéÜ ôü AðïôÝëåóìá, ôü ëüãï Tí ôÝëåé... Ìüíï uóùòôüôå  ëüãïò-âÝëïò óôÞí êáñäéÜ ôï åyíáé...
Ï ÌÜñî åyðå, ðåñßðïõ:Ôßðïô' Að' ë' áôÜ ôÜ «êáëÜ» ðïó÷åìÝíá!
Ìüíï ðüíïò, êáß äÜêñõ, êé Aäéêßá êáß óôÝñçóç
Uêáôïììõñßùí, óôïýò ásíåò, óôßò ÷éëéåôßåò AíÜëãçôá êáôáôñå÷üìåíùí Að' ôïýò V÷ïíôåò, ôïýòêáôÝ÷ïíôåò, êáôåîïõóéáóôÝò! Ãé' áôü ëïéðüí ê'Tìårò, ðñáêôéêÜ, ðñáêôéêþôáôá èÜ óôÞóïõìå,ìáóôïñåìÝíï Xí' AíÜëãçôï êáß ëõóéôåëÝò  ñ ã á í ï A í á ô ñ ï ð \ ò , êëåììÝíï ìÝò Að' ôüí uäéï ôïõòôüí AðñïóìÜ÷çôï ôÜ÷á êüóìï ôïõò! ÔÞ óõíåßäçóç ôï ðñïëåôáñéÜôïõ ôí Ôáðåéíí êáß ÊáôáöñïíåìÝíùí ôï ÍôïóôïãéÝâóêé, ôí ðñüäñïìùí
ôï Tðåñ÷üìåíïõ Áíèñþðïõ-Õðåñáíèñþðïõ, ôíAíÝíï÷ùí ô\ò ðéü ásþíéáò T í ï ÷ \ ò ! ÓÜí AôóÜëéóôÞ öùôéÜ èÜ ôü äÝóïõìå ôü AôóÜëé áôü, ôï ìï÷ëï ðïý è' AíáôñÝøg ôüí êüóìï ôïõò Að' ôßòuäéåò ôßò Cèëéåò äéáëåêôéêÝò êé áôïêáôáóôñïöéêÝò
AíôéèÝóåéò ôïõ! ÌÝ AðÜèåéá èÜ ôü óõãêñïôÞóïõìå, ð ñ á ê ô é ê ü T ñ ã á ë å r ï A í á ô ñ ï ð \ ò  ê'óôåñ' AêÜèåêôá, êáèáõôü A í á ã ê á r á Aðü ôÞíðÜíôá äéáëåêôéêÜ ñßæïõóá Éóôïñßá, è Ü ÷ ù ñ Þ ó ï õ ì å Að' ôÞí Ðñïúóôïñßá óôüí êáèáõôü ²Áíèñùðï ðéÜ!
ÌÝ AðÜèåéá. ²Áí ÷ñåéáóôj, êáß ìÝ óôÝñçóç
êÜèå åáéóèçóßáò. Ð ñ á ê ô é ê Ü ! Âéáæüìáóôå! ÏtTóùôåñéêÝò AíôéèÝóåéò ôï Aóôéêï-êáðéôáëéóôéêï êüóìïõ ñßìáóáí ñáãäárá  äÝí ðñïëáâáßíïõìå!.. Êáß íÜ! Ôü öÜíôáóìá ôï Êïììïõíéóôéêï Êüììáôïò, ôï ñãéóìÝíïõ-óõíåéäçôïðïéçìÝíïõ ðñïëåôáñéÜôïõ ðïý ñìÜåé íÜ êáôÜó÷g ôÜñãáíá ðáñáãùã\ò, ê Ü è å ðáñáãùã\ò, êáß ìÜëéóôá âéïìç÷áíéê\ò Têår äÝíåôáé ôü óêëçñüôåñï AôóÜëé,  êýñéïò ìï÷ëüò ô\ò Aíáôñïð\òðëáíéÝôáé óÜ öÜíôáóìá Aðïôñüðáéï ðÜíù Að' ôÞíÅñþðç, ãéÜ ôÞí ñá, ôÞ öôù÷ïìÜíá Ìåóåõñþðç êõñßùò, ìÜ óýíôïìá êáß ðÜíù Að' ôüí êüóìïíëï!
´Ïìùò...
Åyíáé ðïëëÜ ôÜ « ìùò». Áëë' Xíá-äõüèåùñ êáéñéþôáôá:Ðñôá-ðñôá, ðÜí' Að' ëá, _ ðñùôïãïíéêÞ êé Cóâåóôç ÷ùñßò åsäéêÞ AãùãÞ, Tðßìïíç
ðáéäåßá êáß êáëëéÝñãåéá ðñüò ôü Aíôßèåôü ôçòê ô ç ô é ê ü ô ç ô á ôï Aíèñþðïõ, ê' _ óõíáöÞò
ôçò Aìõíï-Tðéèåôéêüôçôá ðñüò BñðáãÞ êáß äéáôÞñçóç ôí BñðáãìÝíùí, ôí êåêôçìÝíùí. Ç êôç-

14ÑÅÍÏÓ ÁÐÏÓÔÏËÉÄÇÓ

ôéêüôçôá, ðïý Tðåíäýåôáé êáß öùëéÜæåé ìÝóá ó'
Xíá óùñü Cëëá, êáß ìÝíåé Aíßáôç, AèåñÜðåõôç,êÜôù Að' ðïéïäÞðïôå êïéíùíéêï-ðïëéôéêï-säåïëïãéêü ó÷\ìá. ÁôÞ, ìÝò Að' ðïéïõóäÞðïôå íÝïõò
ñïõò êáß ðñïûðïèÝóåéò êáß äñüìïõò UêÜóôïôå,âñßóêåé ôñüðïõò íÜ äñ@, íÜ ðñïóäéïñßæg êáß í' AíáôéíÜæg êÜèå ðñüèåóç «öéëÜëëçëï» a «äßêáéï» a«Tëåýèåñï» ðïëéôåéáêü säåïëüãçìá. ² Á ñ á ;Ç «TêôñïðÞ» «óôÞí ðïñåßá» ôÜ÷á, «ôïËÝíéí» ä\èåí (êáôÜ ôïýò ìÝí), ôï ÓôÜëéí ìåôÜ(êáôÜ ôïýò äÝ), êé ëùí ôí êáôþôåñùí óôåñá(ôß «TêôñïðÞ» ðéÜ; êáôÜëõóç, áôïêáôÜëõóç,ôï ôÜ÷á «säáíéêï êáèåóôôïò»! ãêñÝìéóìá ìÝôÞ ìïýñç áôüìáôá óôü ÷ìá, ÷ùñßò  «Aíôßðáëïò» Aóôïêáðéôáëéóìüò íÜ âñåèj êCí óÝ äõíáôüôçôá íÜ êïõíÞóg ïôå ôü äá÷ôõëÜêé ôïõ ðåñßðïõ!) e ô á í A ð ü ô Þ ñ ß æ á : Að' ôÞí Aíõðïøßáóôç, Tí ðñïêåéìÝí¤, óêÝøç ôï «ãåñìáíéêþôáôïõ» óõóôçìáôéêï ÌÜñî, ðïý äÝí óõíÝëáâå,ðáñÜ ôÞ íïçìïóýíç ôïõ, ðþò áôü ôïôï ôü ó ý ó ô ç ì á , ê' _  ñ ã Ü í ù ó Þ ôïõ, èÝôïõí óÝ êßíçóç ðÜíôá ôÞí ê ô ç ô é ê ü ô ç ô á , ìåèïäåýïõí ìïéñárá ôÞ öõóéêÞ Aíôéäñáóôéêïåðéèåôéêüôçôá ôíôÜ÷á Tðáíáóôáôéêí öïñÝùí, ðáñÜãïõí ôÞ «íïìåíêëáôïýñá» êáß ôïýò íÝïõò öñé÷ôüôåñïõò âéáóôÝò, ôïýò «ðïëÝìïõò êáôÜ ôí ðïëÝìùí» ä\èåí,ôÞí «êáôÜ ô\ò âßáò» Aóêïýìåíç â ß á Tðßóçò, AëëÜæïõí óôü Aíôßóôñïöï ôÞ óçìáóßá ëùí ôí ëÝîåùí, ðùò ôü ëÝåé  Èïõêõäßäçò, ôí êùäéêíêáß ôí ñùí ô\ò øåõôïìåôáâïë\ò  ð á ñ Ü ã ï õ í ô ü u ä é ï ðïý ãéÜ ôÞí êáôÜñãçóÞ ôïõ ðïôßèåôáé ôé ðëÝáí ðëçóßóôéá!

êáß äéáöùôéóôéêÝò èåùñÞóåéò ôï êüóìïõ, ðïýðñïûðïèÝôïõí êáß ðåñéóóåýïõóåò äõíÜìåéò ê'Tëåýèåñïí Aðü âéïôéêÝò AíÜãêåò óêëçñÝò «Añãü»÷ñüíï ôí ðñïóùðéêí-äçìéïõñãí ðïêåéìÝíùí, äÝí ðáñÜãïíôáé  ðáñÜ ðïý êáß ðáñÜãïíôáé ðïëëÝò öïñÝò, êáß ì' ëåò ôßò êáôáðéåóôéêÝòôï ðñïóþðïõ êáß ô\ò Tëåõèåñßáò ôïõ Aíôéîïüôçôåò, ìÝóá êáß óÝ ôñéóÜèëéåò ãé' áôü êïéíùíéêÝò ðñïûðïèÝóåéò. ÍÜ,  ÂÜí Ãêüãê ë.÷., a ôüóïé êáß ôüóïé Cëëïé óôïýò ásíåò. Áëë' Vóôùÿ
«TîáéñÝóåéò» áôÝòÿ ðïõ ðü ðáñÜäïîåò óõíè\êåò óõíåéäçóéáêí ðåñäõíÜìåùí ê' TîÜøåùí-TêñÞîåùí, áôïêáëëéåñãïýìåíùí, êé AíåîÞãçôá
Aíáãüìåíùí Vôóé óÝ óöárñåò Aíþôåñåò, ðñïóþðùí, Tìöáíßæïíôáé óðïñáäéêÜ. ÐëÞí,  êáíþí åyíáé ðþò ÷é, êáß âáóéêÝò ðñïûðïèÝóåéò æù\ò Cíåôçò óôïé÷åéùäò, êáß ìÝ ÷ñïíéêÜ ðåñéèþñéá
Tðáñê\ ãéÜ ôÜ ðÝñáí ô\ò «Tðéâßùóçò», öáßíïíôáé Aðáñáßôçôåò.
«ÈÜ Tîáóöáëßóïõìå ëïéðüí ôßò ðñïûðïèÝóåéò
áôÝò ãé' Aíþôåñç æùÞ, ðíåìá, ôÝ÷íåò êáß äçìéïõñãßá ãéÜ åæùßá Tí ãÝíåé, ðáñÝ÷ïíôáò
Tðáñêårò ëéêÝò óõíè\êåò: AíèñùðéíÝò Uóôßåò,têáíÞ ôñïöÞ, ðåñßèáëøç êáß âáóéêÝò öñïíôßäåò
ãåßáò, AóöÜëåéá êáß ðïëéôéóìü ì' Xíá ëüãï, ãéÜëïõò. Êé Cñá ê á ß ðáéäåßá, êáß êáëëéÝñãåéá, êáßðíåìá, êáß äçìéïõñãßá, êé Aíþôåñåò èåùñÞóåéò,ìÝò Aðü TðéóôÞìç, ãíþóç êáß ôÝ÷íç, èÜ ðáñá÷èïí Að' ëïõò êáß ãéÜ ëïõò!»²Çôïé «å æ\í» êáß «êïõëôïýñá»! Ôü « C ë ë ï » Aðü ôü «ëéêü».
²Áì äÝ! ðïý ëÝãáí ït ðáëéïß. ÄÝí åyíáé AíáóôñÝøéìç _ ó÷Ýóç «ëéêÝò ðñïûðïèÝóåéò-êáëëéÝñãåéá óõíåéäÞóåùí». ÊáíÝíá ðïóü, Tí Tó÷Üôg Aíáëýóåé, äÝí ðáñÜãåé A í á ã ê á ß ù ò ðïéü! Ôßðïôá ôü«ëéêü» äÝí ðáñÜãåé ì Ý â å â á é ü ô ç ô á ôÜ«ðíåõìáôéêÜ». ÌïéÜæåé óÜí ït æçôÞóåéò ëåò ôïæùíôáíï íÜ êáôåîáíôëïíôáé [ó' áôÜ uóá-uóá
ôÜ «ëéêÜ»...]*²Åðåéôá: Ç ëÜèïò âáóéêÞ ðßóôç óôü «Aìößäñïìï» ô\ò ó÷Ýóçò: têáíïðïßçóç ôí âáóéêíAíáãêí Tðßôåõîç ðïéïôÞôùí óõíåßäçóçò (äçëáäÞ êáëëéÝñãåéá êé AíÝâáóìá ô\ò êïéí\ò óõíåßäçóçò óôü å  æ\í ðïý äÝí åyíáé âÝâáéá ôÜ V÷åéá,ôÜ ôçëÝöùíá êáß ô' áôïêßíçôá êáß ôÜ uíôåñíåôêé ëïò  «ðïëéôéóìüò» Tí ãÝíåé, ô\ò ëåãüìåíçò
«Aíèñùðéí\ò æù\ò» ãéÜ ôïýò «ðåñéóóüôåñïõò»)...
ÄçëáäÞ:Íáß. ×ùñßò äéüëïõ âáóéêÝò ëéêÝò ðñïûðïèÝóåéò, ìÝ ðáñáóôåñïýìåíç æùÞ, ðïéüôçôåò ðíåõìáôéêÝò êáß êáëëéÝñãåéáò ô\ò óõíåßäçóçò, ôÝ÷íç,óêÝøç Aíþôåñç, TðéóôÞìç, TêöÜíóåéò ê' VñãáH

* Åä Aêñéâò äéáêüðôåôáé ôü êåßìåíï ôï Ñ.Á.,TðåéäÞ îåêüëëçóå Að' ôü «Áñ÷årï» ôïõ Að' ðïõ êáß
Aíáäçìïóéåýïõìå êáôÜ ð@óáí ðéèáíüôçôá ãéÜ íÜ óôåßëgóôü ôõðïãñáöårï, ðùò óõíÞèéæå, 10 óåëßäåò (3711537124) êé AíÜìåóÜ ôïõò AðÝóðáóå êáôÜ ëÜèïò êáß ôÞ óõíÝ÷åéá. ÐáñÜ ôáôá  Aíáãíþóôçò ìðïñår íÜ êáôáëÜâåé ôüðíåìá ôï óõããñáöÝá-êñéôéêï.

HHÏÉ ÙÑÅÓ Ê' ÏÉ ÓÔÉÃÌÅÓ ÌÏÕ: Ç ÁÐÑÏÂËÅÐÔÇ ÐÑÁÃÌÁÔÉÊÏÔÇÔÁ

15ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ
1. Ç «Aíôßëçøç» äÝí åyíáé ðáñÜ Tðßóçò ìéÜ «ðáñÜóôáóç» ô\ò «óõíåßäçóçò»  ÌðÝñêëåû, ×éïýì, ÊÜíô ê.C.,Têôüò ôí Aíõðïøßáóôùí Aêñáßùí «èåôéêéóôí»-«ëéóôí».
2. ÁôÜ êé  täñõôÞò ô\ò íåþôåñçò Åìðåéñéáñ÷ßáò, ×éïýì (Að' ôüí ðïrïí AðïññÝåé êé  ÊÜíô AëëÜ êé  ËÝíéí
óôÞí TìðåéñéïêñéôéêÞ ôïõ), êáß íåþôåñïé ò ôÜ ÷ñüíéá ìáòôÜ îåêáèÜñéóáí, ê' TðéóôÞìïíåò ôí «Èåôéêí Åðéóôçìí» êáß öáéíïìåíïëüãïé êáß Cëëïé. Áöï Tî ñéóìï êé Aðü ôÞ ëÝîç êéüëáò «óõíåßäçóéò» ôéíüò äÝí åyíáé äõíáôÞ «Aíôßëçøç» ÷ùñßò «óõíåßäçóç», ðïý ôÞí åsóðñÜôôåéò «ðáñÜóôáóç» ìÝóá ôçò ôéíüò «Vîù Að' áôÞí», Að' ôüí«êüóìï» ä\èåí, ðò èÜ ìðïñïýóáìå íÜ óõëëÜâïõìå ,ôéäÞðïôå «êáèåáõôü»; Ìüíï Cí, êáô' áèáßñåôçí ðüèåóç,ìðïñïýóáìå «íÜ ôü åuìáóôå áôü», «íÜ aìáóôáí áôü» ôü ðïý ì@ò ðÜåé óôüí ðåñâáôéóìü, óôüí ÷ñï ôí ðßóôåùí, äçëáäÞ Vîù ô\ò íïÞóåùò êáß ô\ò ãíþóåùò. Ì' Cëëá ëüãéá: Ðò èCôáí äõíáôÞ «Aíôßëçøç-ìÞ Aíôßëçøç»;ÄÝí åyíáé ðáñÜ îýìùñï. ²Áñá êáß ït ñïé ìáò, ït ëÝîåéò: «ðïêåéìåíéêü-Aíôéêåéìåíéêü», åyíáé AðïññéðôÝïé, Aöï ôßðïôå äÝí óçìáßíïõí. ²Áí ôÜ ðÜíôá «ðïêåéìåíéêÜ», ôß ôü «Aíôéêåéìåíéêü»; Ôü ìçäÝí a  «èåüò» óùí ðéóôåýïõí (AëëÜðÝñáí ðïéáò íïÞóåùò ê' Vñåõíáò íïçôéê\ò, Tðéóôçìïíéê\ò);Ôü credo quia absurdum ôï Ôåñôõëëéáíï ÷þñéóå äéÜ ðáíôüò ôÞ íüçóç-ãíþóç Aðü ôÞí ðßóôç: Ðéóôåýù  êáèü ì Þí ï ç ô ü í ! (Åuôå ãéáôß Vöôáóá óôü ìÞ íïçôü, êáß ãé' áôüðéóôåýù êáôÜ âïýëçóéí, ,ôé ìï Vñègÿ åuôå ãéáôß, öåñüìåíïò ðñüò ðïéáäÞðïôå ðßóôç, ëüã¤ Aðï-ãíþóåùò, åyìáé aäçTêôüò íïÞóåùò, ãíþóåùò, TðéóôÞìçò, äçëáäÞ ðéóôüò, ÷éTñåõíí TðéóôÞìùí  êáß ôåëåéþóáìå! Áðü êår êáß ðÝñá,ðßóôåõå êáß ìÞ Tñåýíá ìðïñår íÜ ëÝg óï èÝëåé ðïéá ðßóôç,êáé êáììéÜ ó÷Ýóç ìÝ êáììéÜ ðßóôç íÜ ìÞí V÷g ðïôÝ êáììéÜ íüçóç, Vñåõíá, ãíþóç, TðéóôÞìç.) ´Ïëá ô' Cëëá, äÝí åyíáé ðáñÜ só÷õñéóìïß AíåðÝñåéóôïé ëïã\ò-ëïã\ò ðéóôí,ïtùíäÞðïôå ðßóôåùí, Aëë' ÷é íüçóç ê' TðéóôÞìç.
3. Ç ìÜôáéç ëïéðüí ôáõôïëïãéêÞ áôÞ ðåñéäßíçóç ô\òóêÝøçò ðåñß ôü ä\èåí «ðïêåéìåíéêü» êé «Aíôéêåéìåíéêü»,ôß Cëëï ðáñÜ åsäïðïéår ôÞí áôïãíùóßá ìáò íÜ ðñÜîg ðåñßðïõ ,ôé ê' _ ÃáëëéêÞ Áêáäçìßá Åðéóôçìí, ðïý Aðïññßðôåé Cíåõ TîåôÜóåùò, êáôÜ ðÜãéáí AðüöáóÞ ôçò, êÜèåðñüôáóç «ôåôñáãùíéóìï ôï êýêëïõ»;4. ...êáß íÜ Tìðéóôåýåôáé ôßò ðñïóùðéêÝò ôïõ ðïøßåò,÷ùñßò ôÞí ðáñáìéêñüôåñç Aîßùóç AëÞèåéáò ôïõò.

Ðëïõñáëéóìüò êáß äéáëåêôéêüò ðåñ-Tìðåéñéóìüò

*Êáíüíåò ô\ò êïéíùíéïëïãéê\ò ìåèüäïõ êáôÜ Georges Gurvich

Christian PapilloudÌåôÜöñáóç: Ãåùñãßá Á. Ôóéëßêç
«ÄÝí ðÜñ÷åé ôßðïôá ðéü äéáëåêôéêü Aðü ôÞí êïéíùíéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá.»Gurvich, 1950:4, 1950:470-471

Å÷ïõìå ó÷åäüí ëçóìïíÞóåé ôÞí óõíåéóöïñÜ
ôï Georges Gurvich óôÞí TîÝëéîç ô\òãáëëéê\ò êïéíùíéïëïãßáò. ÌÝ AöïñìÞ ôÞíTðéêåßìåíç TðáíÝêäïóç ôí âáóéêí ôïõ Vñãùí,äñáôôüìåèá ô\ò åêáéñßáò óôå íÜ èõìçèïìå ôÞíóêÝøç ôï Aíèñþðïõ ðïý öÝñåôáé íÜ AíáíÝùóåôÞí óêÝøç ôï Durkheim, Aðïìáêñõíüìåíïò Aðüôü Tñþôçìá ô\ò ðñïÝëåõóçò ô\ò êïéíùíßáò êáßóôñåöüìåíïò, êõñßùò ìåôÜ ôïýò Marcel Maussêáß Maurice Halbwachs, óôü æÞôçìá ô\ò ðïëõðëïêüôçôáò ôí ãåãïíüôùí/äåäïìÝíùí.
Ôü êïéíùíéïëïãéêü Vñãï ãéÜ ôüí Georges Gurvich óõíåðÜãåôáé ôÞí AíÜðôõîç ìé@ò ìåèïäïëïãéê\ò ðïëõöùíßáò, _ ðïßá ëáìâÜíåé ð' øéí ôßòðïéêrëåò ðôõ÷Ýò ô\ò Tìðåéñéê\ò ðñáãìáôéêüôçôáò êáß ôïýò äéáëåêôéêïýò äåóìïýò ðïý ôßò óõíäÝïõí. Ï êïéíùíéïëüãïò ðáñáäÝ÷åôáé UðïìÝíùò
ôé _ ãíþóç ãßíåôáé ôüóï ðéü ðåñßðëïêç óï ðåñéóóüôåñåò ðôõ÷Ýò äéáèÝôåé ôü Aíôéêåßìåíü ôçò.
ÁôÝò ït äõü ôÜîåéò ðïëõðëïêüôçôáò äÝí Tðéêïéíùíïí _ ìéÜ ìÝ ôÞí Cëëç, ïôå ìåôñíôáé _ ìéÜóÝ ó÷Ýóç ìÝ ôÞí Cëëç. ÌéÜ èåìåëéþäçò Aâåâáéüôçôá äéÝðåé ôßò ó÷Ýóåéò ðïý äçìéïõñãïíôáé ìåôáîý ôí äýï. Ç äéáðßóôùóç áôÞ só÷ýåé ãéÜ ôüóýíïëï ôí ðéèáíí ó÷Ýóåùí ìåôáîý ôí êïéíùíéêí öáéíïìÝíùí, Tî' ï êáß åyíáé Aäýíáôï íÜðñïóäéïñéóèår _ ðñïÝëåõóÞ ôïõò. Ùóôüóï äÝí Tíôïðßæåôáé Tä ôü ðñüâëçìá ô\ò êïéíùíéïëïãßáò
AëëÜ óôÞí ðåñéãñáöÞ êáß ôÞí Uñìçíåßá ô\ò AíôéðáñÜèåóçò ìÝ áôÞí ôÞí èåìåëéþäç Aïñéóôßá,Að' ðïõ ãåíííôáé äñáóôçñéüôçôåò ðïý óêïðåýïõí óôÞ óýíäåóç, ôÞí ôñïðïðïßçóç êáß ôÞíAðïóýíäåóç ôí ãåãïíüôùí ìåôáîý ôïõò ðùòêáß ôí èñáõóìÜôùí ô\ò ãíþóçò.

Georges Gurvich,  äéÜóçìïò Cãíùóôïò
Ï Gurvich, ãåííçìÝíïò óôü Íïâïñïóßóê ôïÅîåßíïõ Ðüíôïõ óôßò 2 Äåêåìâñßïõ 1894, Vêáíå ôÜ ðñôá ôïõ âÞìáôá óôÞí äéáíüçóç ìåôáîý
Ñùóóßáò, Ãåñìáíßáò êáß Ôóå÷ïóëïâáêßáò. Ôü
1925 öèÜíåé óôÞí Ãáëëßá êáß óõíäÝåôáé ìÝ äåóìïýò öéëßáò ìÝ óýã÷ñïíïýò ôïõ óðïõäáßïõò ÃÜëëïõò äéáíïïýìåíïõò, ðùò TíäåéêôéêÜ  Xavier
Leon êáß  Elie Halevy ô\ò Åðéèåþñçóçò Ìåôáöõóéê\ò êáß Çèéê\ò (Revue de Métaphysiqueet de Morale) a ït Celestin Bougle êáß Marcel
Mauss ôï Êïéíùíéïëïãéêï ²Åôïõò (Année Sociologique). Ï Gurvich TîÝäùóå ðïëëÝò Aðü ôßòðëÝïí ãíùóôÝò óÞìåñá TðéèåùñÞóåéò, ë.÷. ôÜ Áñ÷årá Öéëïóïößáò ôï Äéêáßïõ êáß Äéêáóôéê\ò Êïéíùíéïëïãßáò (Arvhives de Philosophie du Droit etde Sociologie Juridique, 1931-40) êáß ôÜ ÐñáêôéêÜ ôï Äéåèíïò Éíóôéôïýôïõ Äéêáóôéê\ò Êïéíùíéïëïãßáò (Annuaires de l'Institut International de Sociologie Juridique, 1932-40). Ôü
1932 ãßíåôáé êáèçãçôÞò óôü ÐáíåðéóôÞìéï ôïÌðïñíôþ êáß ôü 1935 äéáäÝ÷åôáé ôüí Maurice
Halbwachs óôÞí Xäñá ôïõ óôü Óôñáóâïñãï. ÌÝôÞí Víáñîç ôï Â´ Ðáãêïóìßïõ ÐïëÝìïõ  Gurvich ðáñïõóéÜæåôáé óôÞí ãñáììÞ Ìáæéíü, êáôüðéí AðáëëÜóóåôáé ôí ðï÷ñåþóåþí ôïõ êáß ôü
1941 _ êõâÝñíçóç ôï Âéóý ôï Aöáéñår ôÞí ãáëëéêÞ sèáãÝíåéá. Êáôáöåýãåé óôßò Ç.Ð.Á., ðïõóõíäÝåôáé öéëéêÜ ìÝ ôÞí óýæõãï ôï ðñïÝäñïõ Ñïóâåëô êáß AíáëáìâÜíåé ôü Éíóôéôïôï Êïéíùíéïëïãßáò ô\ò Ó÷ïë\ò ÁíùôÝñùí Óðïõäí ô\òTëåýèåñçò Ãáëëßáò (1942-45). ÌåôÜ ôü ôÝëïòôï ðïëÝìïõ,  Gurvich TðéóôñÝöåé óôÞí Ãáëëßá Ï Christian Papilloud åyíáé êïéíùíéïëüãïò êáß TñãÜæåôáé óôü ÐáíåðéóôÞìéï ôï Bielefeld.

* Ôü êåßìåíï äçìïóéåýåôáé áðü ôÞí ÍÅÁ ÊÏÉÍÙÍÉÏËÏÃÉÁ óÝ Aðïêëåéóôéêüôçôá ãéÜ ôÞí UëëçíéêÞ ìåôÜöñáóç.
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 16-21

ÐËÏÕÑÁËÉÓÌÏÓ ÊÁÉ ÄÉÁËÅÊÔÉÊÏÓ ÕÐÅÑ-ÑÅÁËÉÓÌÏÓ: GEORGES GURVICHêáß äñáóôçñéïðïéårôáé ìÝ óôü÷ï ôÞí AðïêáôÜóôáóç ô\ò ãáëëéê\ò êïéíùíéïëïãßáò. Éäñýåé ôü ÊÝíôñï Êïéíùíéïëïãéêí Ìåëåôí (Centre d'Etudes
Sociologiques), Xíáí Aðü ôïýò TëÜ÷éóôïõò ðüëïõò
Vñåõíáò ôïõ CNRS ðïý ëåéôïõñãïóå ôüí ÌÜñôç
ôï 1946. Ôáõôü÷ñïíá îåêéí@ ôÜ Äéåèí\ ÔåôñÜäéá
Êïéíùíéïëïãßáò (Cahiers Internationaux de Sociologie). Ôü 1950 AíáëáìâÜíåé êáèçãçôÞò óôü 6ï
ôì\ìá ô\ò Óïñâüííçò, Tí¨ ôÞí uäéá ÷ñïíéÜ äçìéïõñãår êáß äéåõèýíåé ãéÜ ôßò ÃáëëéêÝò ÐáíåðéóôçìéáêÝò Åêäüóåéò (Presses Univesitaires deFrance) ôÞí ÂéâëéïèÞêç ô\ò Óýã÷ñïíçò Êïéíùíéïëïãßáò. Ôü 1958, ìáæß ìÝ ôüí Henri Janne, èåóìïèåôïí ôÞí Äéåèí\ ´Åíùóç ôí Êïéíùíéïëüãùí
Ãáëëéê\ò Ãëþóóáò (AISLF), _ ðïßá ðñüêåéôáé
óýíôïìá íÜ óõãêåíôñþóåé óôïýò êüëðïõò ôçò TñåõíçôÝò äéåèíïò êýñïõò. ÔÞí uäéá ðåñßïäï  GurvichðáñïõóéÜæåé êáß ôÜ ðåñßöçìá Vñãá ôïõ, ìåôáîý ôíðïßùí ôïýò äýï ôüìïõò ó÷åôéêÜ ìÝ ôÞí Êïéíùíéïëïãßá ôï 20ï ásþíá êáß ôü äéðëü Äïêßìéï Êïéíùíéïëïãßáò êáß ôÞí Óýã÷ñïíç ÁðïóôïëÞ ô\ò êïéíùíéïëïãßáò óÝ äýï Tðßóçò ôüìïõò. ÔÜ Vñãá áôÜêáèéóôïí ôüí óõããñáöÝá ôïõò, ìÝ÷ñé ôüí èÜíáôüôïõ ôüí ÄåêÝìâñéï ôï 1965 Aðü AíáêïðÞ êáñäé@ò,TîÝ÷ïõóá ðñïóùðéêüôçôá ô\ò ìåôáðïëåìéê\ò êïéíùíéïëïãßáò óôÞ Ãáëëßá, Aíôßóôïé÷ç ô\ò ôÜîåùò
ìåãÝèïõò ôï Parsons ãéÜ ôßò Ç.Ð.Á. Ùóôüóï,ðáñ' ôé «ït Gurvich êáß Parsons ð\ñîáí Aíôéóôïß÷ùò ðñïóùðéêüôçôåò êëåéäéÜ óôßò äýï ðëåõñÝò ôïÁôëáíôéêï ãéÜ ìéÜ åsêïóéðåíôáåôßá», Aðþëåóáíôü óôïé÷årï áôü «ìÝ ôÞ öïéôçôéêÞ TîÝãåñóç ôïÌÜç 1968». Ìðïñïìå uóùò íÜ ðïèÝóïõìå ôé«...Aðü ôüí Gurvich äÝ ì@ò ìÝíïõí ðáñÜ Vñãá ðïýóÞìåñá äéáâÜæïõìå ò tóôïñéêÜ íôïêïõìÝíôá». Åyíáé ìÞðùò  Georges Gurvich Xíáò «êëáóóéêüò»ðïôéìçìÝíïò, Xíáò ðáñåîçãçìÝíïò;Ç AíáíÝùóç ôï ãáëëéêïêïéíùíéïëïãéêï ðñïãñÜììáôïò
Ç AíÜãíùóç ôí Vñãùí ôïõ Aðïäåéêíýåé ôü
Aíôßèåôï. Áðü ôÜ ðñôá ôïõ êéüëáò êåßìåíá äéáêñßíïõìå Xíá Cíïéãìá ðñüò ôÞí ðïéêéëüôçôá ôíðïëéôéóìéêí êáß êïéíùíéêí Têäçëþóåùí êáßðñüò ôÞí Aìïéâáéüôçôá ôí ðñïïðôéêí ô\ò äéáíüçóçò ìÝ ôÞí ðïëéôéêÞ óõììåôï÷Þ. Áö' fò óôéãì\ò ðáñáâëÝøïõìå ôü Uíßïôå Aðçñ÷áéùìÝíï ëåîéëüãéü ôïõ,  Gurvich TíèïõóéÜæåé ìÝ ôÞí ðåñéãñáöÞ ô\ò èÝóçò ôï êïéíùíéêï ëüãïõ, ôüí ðïrïTîõöáßíåé óåëßäá ðñüò óåëßäá óÝ Xíá TîáéñåôéêÜ TíäéáöÝñïí Vñãï ìÝ ÷ßëéïõò êáß Xíáí ìáéÜíäñïõò. ÓÝáôü ôü óçìårï Tíôïðßæåôáé êáôÜ ôüí Gurvich Xíá17Aðü ôÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ ô\ò êïéíùíéïëïãßáò. Äéáôçñår ôÜ óýíïñá óôü öïò ôï AÝíáïõ ôáîéäéþôç,ðáñáìÝíïíôáò óôÞí êüøç ðïëëáðëí ðåäßùí
Vñåõíáò ðùò êáß ô\ò TðéóôÞìçò êáß ô\ò ëïãéê\ò.
Ç èÝóç áôÞ åyíáé ðñïöáíò ôñùôÞ êáß îÝíçðñüò, öÝñ' åsðårí, ôÞí êïéíùíéïëïãßá ôï Durkheim a ôüí êáéñïóêïðéóìü ô\ò Aããëïóáîïíéê\òêïéíùíéïëïãßáò. Ï Gurvich ìùò êéíårôáé ìÝ Cíåóç óÜí óêïéíïâÜôçò, îåôõëßãïíôáò ôü í\ìá ôïVñãïõ ôïõ. Ç êïéíùíéïëïãßá ò ñéï äÝí Aðïôåëår
äéáíïçôéêü AäéÝîïäï. Áðïôåëår óôáèìü ãéÜ ôÞ óêÝøç ðïý Tðé÷åéñår íÜ ãíùñßóåé ôÞí óçìáóßá ôï óõãêåêñéìÝíïõ, Xíá Cíïéãìá ðñüò ôÞí êáôåýèõíóç ô\òAíÜëõóçò ô\ò Aüñéóôçò Vííïéáò «êáèçìåñéíüôçôá». Áöï  ëüãïò ôï êïéíùíéïëüãïõ âáóßæåôáéóÝ áôÞí, öåßëåé íÜ Tìâáèýíåé, ðñïêåéìÝíïõ íÜñéóèïí ôÜ êñéôÞñéá ðïý íïìéìïðïéïí ôüí uäéï ôïõôüí ëüãï. Ôßèåôáé UðïìÝíùò Xíá Tðéóôçìïíéêü æÞôçìá, ðïý óõíäÝåôáé ìÝ ôü êáèçìåñéíü, ôü ðåäßïôï êïéíùíéêï öáéíïìÝíïõ ðïý åyíáé Aðñïóäéüñéóôï,ðùò Aêñéâò êáß _ ãíþóç ðïý ðñïóðáèår íÜ Aðïäþóåé. Óýìöùíá êáß ìÝ ôüí Mauss, ðñüêåéôáé ïôùò a Cëëùò ãéÜ óõãêåêñéìÝíåò ëüôçôåò, óýíïëá îÝíá ôü Xíá ðñüò ôü Cëëï, ôí ðïßùí Aíáìößâïëá _ ðïëõðëïêüôçôá ì@ò äéáöåýãåé, ãåãïíüòðïý ðÜíôùò ì@ò óçìáäåýåé êáß ì@ò ìåôáâÜëëåé.
Ç äéáëåêôéêÞ êõêëïöïñßá ôí êïéíùíéêí Aíôáëëáãí Aðïôåëår ôü u÷íïò ðïý Tããõ@ôáé ôÞí óõíÜíôçóç êáß ôÞí TîÝëéîç Aôüìùí êáß êïéíùíéêíìÜäùí. Áíôéóôïß÷ùò ðñüò ôü Aíôéêåßìåíï ðïýAðïäßäåé óôÞí êïéíùíéïëïãßá  Gurvich, _ êïéíùíéêÞ ìåôáâïëÞ ðïõ TìðëÝêïíôáé êáß AðåìðëÝêïíôáé ït äéÜöïñåò ðôõ÷Ýò, AôïìéêÝò, ìáäéêÝò êáßêïéíùíéêÝò, _ ìÝèïäïò ìÝ ôÞí ðïßá _ TðéóôÞìç
áôÞ öåßëåé íÜ ëåéôïõñãår Tíôïðßæïíôáé óôü óçìårï
ôïì\ò ôí äåóìí ðïý Uíþíïõí ôÞí ðïëõöùíßá ìÝôüí äéáëåêôéêü ðåñ-Tìðåéñéóìü. Ï äéáëåêôéêüò
ðåñåìðåéñéóìüò Aðáíô@ óÝ ôñårò AðáéôÞóåéò:á) åíïår ôÞí TöáñìïãÞ ô\ò ãíþóçò êáß ôÞíäéáìüñöùóÞ ôçò ìÝó¤ ôï ðåéñáìáôéóìï1,â) ðïèÝôåé ôé  êïéíùíéêüò âßïò åyíáé ðïëõäéÜóôáôïò,ã) äçãår óôÞí äéáìüñöùóç êïéíùíéïëïãéêíôýðùí AëëçëÝíäåôùí ìåôáîý ôïõò. Ï Gurvichðñïóäéïñßæåé ôñårò âáóéêïýò ôýðïõò ðïý Aðïêáëår
«êïéíùíéêÝò ìÜäåò», «êïéíùíéêÝò ôÜîåéò»,«ðáãêüóìéåò êïéíùíßåò»2 a «ìéêñïêïéíùíéïëïãéêïýò ôýðïõò» (AöçñçìÝíïõò a AäéÜñèñùôïõò aôïéèåùñçôéêïýò), «ìÜäåò» (óõãêåêñéìÝíåò êáß AöçñçìÝíåò ôáõôü÷ñïíá), «êïéíùíßåò» êáß «êïéíùíéêÝò ôÜîåéò» (AðïêëåéóôéêÜ óõãêåêñéìÝíåò, Gurvich, 1958: 24-25).

18Ç êïéíùíéïëïãéêÞ AíÜëõóç êïñõöþíåôáé «óÝ
Xíáí ó÷åôéêéóôéêü êáß ðïëõöùíéêü äõíáìéóìü, óôüíðïrï êáôáëÞãåé êÜèå AíôéäïãìáôéêÞ êïéíùíéïëïãßá ìÝ óõíáßóèçóç ôï Uáõôï ôçò». Ïñßæåôáé òóõíå÷Þò TìâÜèõíóç óôÜ ðñïâëÞìáôá ðïý óõíáíô@ êïéíùíéêüò TðéóôÞìùí. ÁôÞ _ óôñáôçãéêÞ Vñåõíáò Aðïäåéêíýåôáé ðáñáãùãéêÞ ãéÜ ôÞí êïéíùíéïëïãßá, êáèþò TðéôñÝðåé ôÞí AíÜäåéîç ôï ó÷åóéáêï ÷áñáêôÞñá ôí æçôçìÜôùí ðïý ðñïóðáèår íÜTðéëýóåé  êïéíùíéêüò TðéóôÞìùí, ôÜ ðïrá V÷ïõí
ôÞí Aíôéóôïé÷ßá ôïõò ìÝ ôüí ó÷åóéáêü ÷áñáêô\ñáëüêëçñùí êïéíùíéêí öáéíïìÝíùí3. Ï Gurvichsó÷õñßæåôáé ðþò _ äéáëåêôéêÞ óýíäåóç ôí äýïáôí ó÷Ýóåùí, ôßò ðïråò äÝí ìðïñïìå «ïôå íÜAðïìïíþóïõìå, ïôå íÜ TìðëÝîïõìå»4 (ôü Aíôéêåßìåíï ðïý êáôÝ÷åé ôÞí ãíþóç, äçëáäÞ Tä  êïéíùíéïëüãïò, êáß ôÜ ðñüò ãíóéí Aíôéêåßìåíá, äçëáäÞ êïéíùíéêüò âßïò) AíáìÝíåôáé íÜ äéåõêïëýíåé êáß íÜðñïÜãåé ôÞí ãÝííçóç íÝùí öéëïóïöéêí äïãìÜôùí,Aðïêëåßïíôáò ,ôé äïãìáôéêü a ðïéáäÞðïôå ôÜóçTðéìåñéóìï êáß ðåñéïñéóìï5.

Ìåèïäïëïãéêüò ðëïõñáëéóìüòêáß êïéíùíéïëïãéêüò Aíôéäïãìáôéóìüò
ÓôÞí ðëÝïí óôïé÷åéþäç ôïõ Vêöñáóç,  ìåèïäïëïãéêüò ðëïõñáëéóìüò ôï Gurvich óçìáßíåé ôéäÝí ìðïñår íÜ ðÜñîåé ðáñÜ ìåñéêÞ Aíôéìåôþðéóç
ôí êïéíùíéïëïãéêí ðñïâëçìÜôùí. Áôü ôü ìåñéêü, êÜèå Cëëï ðáñÜ âëÜðôåé ôÞí êïéíùíéïëïãßá.
ÐñïóöÝñåé ðñüóâáóç óÝ TðéêïõñéêÜ a/êáß óõìðëçñùìáôéêÜ TñùôÞìáôá. ÁôÞ _ Aëëçëïõ÷ßá Tðåêôåßíåé ôü ðåäßï ô\ò êïéíùíéïëïãéê\ò ãíþóçò, ôüðïrï ðñïïäåýåé êáè' óïí  êïéíùíéïëüãïò Aðïêáëýðôåé êáß Cëëåò äéáóôÜóåéò ôï êïéíùíéêï âßïõ.
²Åôóé ôü óêåðôéêü ôïõ êåñäßæåé óÝ Aðï÷ñíôá ëüãï êáß Aðïôåëåóìáôéêüôçôá, Tí¨ Tíéó÷ýåôáé êáßåíïårôáé ò ðñüò ôÞí ðñáêôéêÞ ôïõ TöáñìïãÞ.
Ùóôüóï, áôü óõíåðÜãåôáé ôé  êïéíùíéïëüãïò
êáô' Añ÷Þí Aðïðïéårôáé ôÞí ãíþóç êÜèå êïéíùíéê\ò ðñáãìáôéêüôçôáò. ´Ïóï ðåñéóóüôåñï óõíåéäçôïðïéår ôüí ðëïôï ôí AíôéêåéìÝíùí ô\ò ìåëÝôçò ôïõ, ôüóï ðåñéóóüôåñï AíôéëáìâÜíåôáé ôé äÝíðñüêåéôáé íÜ Tðéôý÷åé óõíèåôéêÞ êáß ðëÞñç ãíþóç. Áðü ôÞí Cëëç, äÝí ìðïñår íÜ Aíáãíùñßóåé ôßòìåñéêÝò AëÞèåéåò ðïý Aðïôåëïí Aðüññïéá ôí ðåéñáìáôéóìí ôïõ óÝ ìéÜ ìïíáäéêÞ AëÞèåéá, _ ðïßásó÷ýåé ãéÜ ôü óýíïëï ôí AíáëõïìÝíùí AíôéêåéìÝíùí. Ç ðåñéðëïêüôçôá ô\ò ðñáãìáôéêüôçôáò êáßô\ò ðôéê\ò ãùíßáò, ðü ôÞí ðïßá _ êïéíùíéïëïãßá èåùñår ôü ðñáãìáôéêü, Tìðïäßæåé ôßò ãåíéêåýóåéò: ,ôé uó÷õå ÷èÝò äÝí Xðåôáé ôé só÷ýåé êáß óÞ-

CHRISTIAN PAPILLOUD

ìåñá, ,ôé ðáñáôçñÞèçêå T÷èÝò TíäÝ÷åôáé íÜ ìÞíðÜñ÷åé ðëÝïí. Ï Aíôé-ïíéâåñóáëéóìüò ôï Gurvich, ðïý ðëçóéÜæåé Tä ôüí ìÝíôïñÜ ôïõ Sergius
Hessen, AëëÜ êáß ôïýò Ãåñìáíïýò ìåôá-êáíôéáíïýò Georg Simmel, Heinrich Rickert a Ernest
Cassirer, ðñïûðïèÝôåé ôé êáíÝíá ðñüâëçìá äÝíV÷åé ìüíï ìéÜ AðÜíôçóç, ðëÞñç êáß ñéóôéêÞ. ÄÝíðñüêåéôáé ãéÜ ðáñáäï÷Þ Aäõíáìßáò a Aðïôõ÷ßáò.
Ï Gurvich ðñïâáßíåé óÝ ìéÜ äéðëÞ AíáëõôéêÞ äéáðßóôùóç, ðïý Aöïñ@ ôÞí ðåñéðëïêÞ ô\ò ðñáãìáôéêüôçôáò, ôüí óõíïëéêü ÷áñáêô\ñá ôí êïéíùíéêí öáéíïìÝíùí êáß ôÞí ðïëõðëïêüôçôá ô\òãíþóçò, _ ðïßá Tðßóçò Aðïôåëår óõíïëéêü êïéíùíéêü öáéíüìåíï. ÕðÜñ÷åé, só÷õñßæåôáé  óõããñáöÝáò, ìéÜ äéðëÞ Aóõììåôñßá ìåôáîý ôï ðü ðáñáôÞñçóç ðåñéâÜëëïíôïò êáß ô\ò ðôéê\ò ãùíßáòôï ðáñáôçñçô\. ÐñÜãìáôé, _ ðïëõðëïêüôçôáôï ðñþôïõ, äçëáäÞ ôï ðåñéâÜëëïíôïò, óõíäÝåôáéìÝ ôÞí ðåñéðëïêüôçôá ôï äåýôåñïõ, ôï ðáñáôçñçô\, ÷ùñßò ôü ðåñßðëïêï ôï Uíüò íÜ åyíáé Aíþôåñï ôï Cëëïõ. Ï äåóìüò ðïý ôÜ óõíäÝåé ðáñáìÝíåé AóáöÞò, ÷ùñßò íÜ ìðïñïìå íÜ óõãêñßíïõìåôßò äýï áôÝò ôÜîåéò ðïëõðëïêüôçôáò ìåôáîý ôïõò.
ÁôÞ åyíáé êáôÜ ôüí Gurvich _ Tê ôí £í ïê Cíåõðñïûðüèåóç ãéÜ ôÞí ãÝííçóç ô\ò êïéíùíéïëïãéê\òãíþóçò. Êáèßóôáôáé TöéêôÞ ÷é ò ó÷Ýóç ðñáãìÜôùí (de re), ò äåóìüò áôüìáôïò êáß áôïìÜôùò Aíáðôõóóüìåíïò ìåôáîý Tìï êáß ôï ðåñéâÜëëïíôïò, ò êáíüíáò Aìïéâáéüôçôáò, AëëÜ ò«äçìéïõñãüò ó÷Ýóåùí». Ï ðëïõñáëéóìüò ôï
Gurvich Tä só÷ýåé ò Tðéóôçìïíéêüò Aíôéäïãìáôéóìüò, TðáíáöÝñåé ôÞí äéáëåêôéêÞ, ô\ò ðïßáò
ôÞí TìâÝëåéá ó÷åôéêïðïéår  Gurvich.
Ôü ó÷åóéáêü ô\ò Vííïéáò ô\ò äéáëåêôéê\òðñïóäßäåé óôÞí ìåèïäïëïãéêÞ ðïëõöùíßá ôï óõããñáöÝá ôÞí äåýôåñç óçìáóßá ôçò, áôÞ ôï Tìðåéñéêï Aíôéäïãìáôéóìï. Ùò Vííïéá, _ äéáëåêôéêÞ «Aíôéóôïé÷år óôÞí êßíçóç ô\ò ðñáãìáôéêüôçôáò, Aêüìç êáß Cí Aêïëïõèår êáß óõíå÷ßæåé6.
Ùò ìÝèïäïò TðáíáöÝñåé ôßò ëåéôïõñãßåò ô\ò äéáëåêôéêïðïßçóçò, aôïé ô\ò TðÝìâáóçò óôïýò êüëðïõò ô\ò êïéíùíéê\ò ðåñéðëïêüôçôáò, ìÝ óôü÷ï
ôÞí Tðßôåõîç êáß ðñïáãùãÞ ô\ò TîÝëéîçò. Ït äýïñéóìïß Aëëçëïóõìðëçñþíïíôáé. Êáôáäåéêíýïõí
ôé _ äéáëåêôéêÞ Aðïôåëår ôüóï ìÝèïäï AíÜëõóçòóï êáß ôü Aíôéêåßìåíï ô\ò AíÜëõóçò, óôÞí ðåñßðôùóç áôÞ, ãéÜ ôüí Gurvich: _ äõíáìéêÞ ôíêïéíùíéêí ó÷çìáôéóìí êáß ôí ìåôáìïñöþóåùí ôïõò. Éäïý ãéáôß, ðùò Aêñéâò äÝí ðÜñ÷åé ìüíï ìéÜ êïéíùíéêÞ äõíáìéêÞ, äÝí ìðïñår íÜðÜñîåé ìüíï ìéÜ Vííïéá ô\ò äéáëåêôéê\ò ïôå ìéÜìüíç äéáëåêôéêÞ ìÝèïäïò, AëëÜ ìéÜ ðëåéÜäá ô\òÐËÏÕÑÁËÉÓÌÏÓ ÊÁÉ ÄÉÁËÅÊÔÉÊÏÓ ÕÐÅÑ-ÑÅÁËÉÓÌÏÓ: GEORGES GURVICHðïßáò ôÜ ðÝíôå êáëýôåñá ðáñáäåßãìáôá ðáñáèÝôåé  Gurvich7, aôïé:á) _ äéáëåêôéêÞ óõìðëçñùìáôéêüôçôá, ðïõ ôüÁ ìåôáâÜëëåôáé óõíáñôÞóåé ôí ìåôáâïëí ôï Â,â) _ Aìïéâáßá äéáëåêôéêÞ Tðßäñáóç, ðïõ ïtìåôáâïëÝò ôï Á óõíåðÜãïíôáé ìåôáâïëÝò ôï Â,ã) _ äéáëåêôéêÞ Aìöéóçìßá/Aïñéóôßá, ðïõ äýïAíôéêåßìåíá Tîáñôíôáé ôü Xíá Aðü ôü Cëëï óôüíâáèìü ðïý ìéÜ äýíáìç ôÜ óõíäÝåé (ð.÷. _ äýíáìç
ô\ò âáñýôçôáò ôí ðëáíçôí ôï _ëéáêï óõóôÞìáôïò),ä) _ äéáëåêôéêÞ ðüëùóç, ðïý Aðïäßäåôáé óôüêëáóóéêü ó÷\ìá èÝóçò/Aíôßèåóçò/óýíèåóçò,å) _ Aìïéâáéüôçôá ôí ðñïïðôéêí, _ Aìïéâáßá Tíýðáñîç ôí AíôéêåéìÝíùí Á êáß Â, äçëáäÞ ôü ãåãïíüò ôé ït ðëÝïí ÷áñáêôçñéóôéêÝò säéüôçôåò ðïý äéáêñßíïõí ôü Á åyíáé Tîßóïõ Aðáñáßôçôåò ãéÜ ôüí ñéóìü ôï Â êáß ôïýìðáëéí.
Ït ðÝíôå áôÝò óçìáóßåò ô\ò äéáëåêôéê\ò òìåèüäïõ TêöñÜæïõí Tðßóçò ôßò ðÝíôå ãåíéêÝò ó÷Ýóåéò a «ó÷Ýóåéò ðñüôõðá» ðïý âñßóêïíôáé óôÞíâÜóç ôí Aíôáëëáãí, ït ðïråò äéáìïñöþíïõí
êáèçìåñéíÜ ôÞí êïéíùíßá. ´Ïðùò åyðå êáß  Gurvich: «_ óõìðëçñùìáôéêüôçôá, _ Aìïéâáßá Tðßäñáóç, _ Aìöéóçìßá, _ ðüëùóç êáß _ Aìïéâáéüôçôá ôí ðñïïðôéêí äåí âñßóêïíôáé ðáñÜ óôÞíêïéíùíéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá êáß Aðïôõðþíïíôáé
ôüóï AíÜãëõöá ìÝó¤ ôí uäéùí ôí âáóéêí óçìåßùí ôï ðü äéåñåýíçóç ðåäßïõ. Ôü ðñáãìáôéêü
åyíáé äéáëåêôéêü. Åyíáé UðïìÝíùò Aäýíáôï _ êïéíùíéïëïãßá, ôì\ìá áô\ò ô\ò ðñáãìáôéêüôçôáò,íÜ ìÞí åyíáé Tðßóçò äéáëåêôéêÞ: «åuôå ðñüêåéôáéãéÜ ôü æÞôçìá ô\ò óýíäåóçò ãåíéê\ò êïéíùíéïëïãßáò a êïéíùíéïëïãéê\ò èåùñßáò êáß Tìðåéñéê\òVñåõíáò (...), åuôå ðñüêåéôáé ãéÜ ôßò ó÷Ýóåéò ìåôáîý êáôáíüçóçò, ðåñéãñáö\ò a TðåîÞãçóçò ìÝ êïéíùíéïëïãéêïýò ñïõò, a ôÝëïò ãéÜ ôÞí ó÷Ýóç ìåôáîý êïéíùíéïëïãßáò, tóôïñßáò êáß óõãêåêñéìÝíùí
êïéíùíéêí Tðéóôçìí, óÝ êáíÝíá Aðü áôÜ ôÜðñïâëÞìáôá (...) äÝí ìðïñïìå íÜ Tìâáèýíïõìå
ïôå íÜ äßíïõìå AðÜíôçóç ÷ùñßò íÜ êáôáöýãïõìå óôÞ äéáëåêôéêÞ»8. ÅíäÝ÷åôáé ðÜíôùò íÜ Aíáñùôçèïìå ãéÜ ðïéü ëüãï íÜ ðñïôéìçèår _ äéáëåêôéêÞ Víáíôé Cëëçò ìåèüäïõ, ô\ò ðïèåôéêï-Tðáãùãéê\ò ìåèüäïõ ãéÜ ðáñÜäåéãìá.

Ç Tðéíüçóç ôï ó÷åóéáêï ÷áñáêô\ñáôï ðñáãìáôéêïÃéÜ ôüí Gurvich, _ äéáëåêôéêÞ äéáèÝôåé XíáðëåïíÝêôçìá: ëáìâÜíåé ð' øéí óôü AðïôÝëåóìá
ô\ò ðáñáôÞñçóçò ôÞí Cðïøç ôï ðáñáôçñçô\, ôü

19u÷íïò ôï Aíèñþðéíïõ ðáñÜãïíôá ðÜíù óôü ðñüòAíÜëõóç öáéíüìåíï. Ïäçãår óôüí ó÷åóéáêü ÷áñáêô\ñá ô\ò êïéíùíéê\ò ðñáãìáôéêüôçôáò, óôÞíöýóç ôçò, ðïý TðçñåÜæåôáé Aðü äéÜöïñåò êïéíùíéêÝò äéáìïñöþóåéò êáß ìåôáìïñöþóåéò, ðïý ðïéêßëëïõí ìåôáîý ô\ò Bðë\ò óõíÜíôçóçò ìÝ÷ñé ôÞíwäñõóç Uíüò Aèëçôéêï óõëëüãïõ, ôÞí óýóôáóç
ìé@ò ðñïóïäïöüñáò Tðé÷åßñçóçò, ôÞí äçìéïõñãßá
Uíüò Têðáéäåõôéêï óõóôÞìáôïò ê.C. «Ç äéáëåêôéêÞ óÝ ëåò áôÝò ôßò TêöÜíóåéò äéáèÝôåé ìéÜ Vìöáóç êáô' ïóßáí Aíèñþðéíç. ÊÜèå ðñáãìáôéêüôçôá ðïý ìðïñïìå íÜ ãíùñßóïõìå a íÜ êáôáêôÞóïõìå åyíáé aäç äéáëåêôéêÞ Tê ô\ò TðÝìâáóçò ôïóõëëïãéêï êáß Aôïìéêï Aíèñþðéíïõ ðáñÜãïíôá: Aíèñþðéíïò ðáñÜãùí åyíáé ôü ìïíïðÜôé ðïý _êïéíùíéêÞ ðñïóðÜèåéá Aêïëïõèår óôå íÜ AöÞóåéôü óçìÜäé ôçò óÝ ëá ôÜ Tìðüäéá ðïý óõíáíô@ êáßôÜ ðïrá Tðé÷åéñår íÜ ðåñâår»9. Ùóôüóï, áôü ôüóçìáíôéêü ðñïíüìéï ô\ò äéáëåêôéê\ò ò ìïíáäéêï ñãÜíïõ ô\ò êïéíùíéïëïãéê\ò ìåèüäïõ êéíäõíåýåé íÜ ðáñåìðïäßóåé ôÞí ó÷åôéêïðïßçóç ô\ò äéáëåêôéê\ò, ðïý ðÜíôùò  Gurvich Töáñìüæåé ðáñïõóéÜæïíôáò ôßò ðÝíôå äéáëåêôéêÝò ìåèüäïõò ôçò.
Áôü óõíåðÜãåôáé ôé _ äéáëåêôéêÞ Aðïôåëår ôÞíìïíáäéêÞ Añ÷Þ ô\ò äõíáìéê\ò ôï æíôïò êáßUðïìÝíùò ôÞí Añ÷Þ ðïý äéÝðåé êÜèå èåþñçóç
ðñáãìÜôùí êáß ôí uäéùí ôí ðñáãìÜôùí; ²Áíáôü só÷ýåé, ôüôå ôß óõìâáßíåé ìÝ ôüí êïéíùíéïëïãéêü ó÷åôéêéóìü, ôüí ðïrï Tðé÷åéñår íÜ ðñïùèÞóåé  Gurvich; Ôß óõìâáßíåé ìÝ ôÞí ìåèïäïëïãéêÞ
ðïëõöùíßá, ô\ò ðïßáò Aðïôåëår ðÜãéá Vêöñáóç;Ï óõããñáöÝáò TðÝäåéîå säéáßôåñç ðñïóï÷Þ óÝáôü ôü óçìårï ðïý Aðïöåýãåé äéôôÜ. Êáô' Añ÷Þí
äçëþíåé ôé _ äéáëåêôéêÞ äÝí Tîçãår ôßðïôá ìüíçôçò. Ìðïñår íÜ åyíáé ìÝèïäïò, uóùò íÜ TêöñÜæåéôüí ó÷åóéáêü ÷áñáêô\ñá ôí êïéíùíéêí äåäïìÝíùí ìåôáîý ôïõò êáß ìÝ ôÞí ãíþóç ðïý äýíáôáéíÜ Aðïêïìßóåé  êïéíùíéïëüãïò, ìùò äÝí Aðïôåëår ôÞí AðÜíôçóç óôü Tñþôçìá ô\ò ãÝííçóçò,ô\ò AíÜðôõîçò êáß ô\ò TîÜëåéøçò ô\ò êïéíùíéê\òðïéüôçôáò ôí äåäïìÝíùí êáß ô\ò êïéíùíßáò:«êÜèå öïñÜ _ TîÞãçóç ÷ñÞæåé äéåñåýíçóçò...»10
ÐëÞí ìùò, óõìöþíùò ðñüò ôÜ ðñïáíáöåñèÝíôá, åyíáé ðéèáíüí íÜ ðÜñîåé ìéÜ ó÷åôéêÞ TîÞãçóç ôí ðñïâëçìÜôùí ðïý  êïéíùíéïëüãïò èÝôåé Tíþðéïí ô\ò êïéíùíéê\ò ðñáãìáôéêüôçôáò ðïýðáñáôçñår. Ùóôüóï _ TîÞãçóç áôÞ äÝí åyíáé ñéóôéêÞ ïôå ðëÞñçò. ÅðïìÝíùò, _ Aðïôåëåóìáôéêüôçôá ô\ò äéáëåêôéê\ò ìåèüäïõ ãéÜ ôÞí ðåñTìðåéñéêÞ ðñïóÝããéóç ôï Gurvich ðñïóêñïýåé
óôÞí Añ÷Þ ðïý _ äéáëåêôéêÞ áôÞ öÝñåé, ôüí äåóìü ôí óôïé÷åßùí ìåôáîý ôïõò êáß ôí ó÷Ýóåùí

20ìåôáîý ôí äåóìí áôí. Áêüìç êé Cí _ äéáëåêôéêÞ åyíáé äéðëÜ AêñùôçñéáóìÝíç á) Aðüðëåõñ@ò ìåèïäïëïãéê\ò: TêöñÜæåé ôü ñéï ô\ò êïéíùíéïëïãéê\ò ãíþóçò, â) ò Añ÷Þ äéÜñèñùóçò
ô\ò ðñáãìáôéêüôçôáò: äçãår óôÞí äéáðßóôùóç
ô\ò ðåñáöèïíßáò ôí ãåãïíüôùí ôÜ ðïrá, ãé'áôüí ôüí ëüãï, èÜ AðáëëÜóóïíôáí Aðü ôÞí ñéóôéêÞ TðßäñáóÞ ìáò. Ç ðïëõöùíßá óõíáíô@ Tä
Xíá Aêñárï Tìöáôéêü óçìårï ãéÜ ôÞí ñéóôéêÞ ó÷åôéêïðïßçóç ô\ò ãíþóçò êáß ôï ðñüò ãíóéí AíôéêåéìÝíïõ.
Ç èÝóç áôÞ äÝí äçãår ôüí Gurvich óôüíóêåðôéêéóìü AëëÜ ì@ëëïí Tíéó÷ýåé ôÞí ðåñ-TìðåéñéóôéêÞ ôïõ ìÝèïäï. ²Åôóé, óôü Uî\ò «_ Tìðåéñßá
ô\ò ðñáãìáôéê\ò êßíçóçò ôí Aíèñùðßíùí ëïôÞôùí Tí Tîåëßîåé (...) êáèïñßæåé ôÞí TðéëïãÞ ìåôáîý
ôí ðïéêßëùí ëåéôïõñãéêí äéáëåêôéêí äéáäéêáóéí»11. Ìüíï _ Tìðåéñßá ôí ðñüò AíÜëõóç AíôéêåéìÝíùí êáß ôí ôñüðùí ãíþóçò ôï êïéíùíéïëüãïõ íïìéìïðïéår ôÞí ãíþóç êáß ðñïùèår ôÞí TîÝëéîÞ ôçò. Êáèßóôáôáé ôü ðñáãìáôéêü êáôáöýãéïôï ðëïõñáëéóìï, ðïý äéäÜóêåé  Gurvich, êáßóõìâéâÜæåé äéôôÜ ðëïõñáëéóìü êáß äéáëåêôéêÞ:á) Ç Tìðåéñßá êáôáäåéêíýåé ôé _ äéáëåêôéêÞ
äõíáìéêÞ êáß óõíåðò  äéá÷ñïíéêüò ÷áñáêôÞñáòôï êïéíùíéêï âßïõ êáß ô\ò ãíþóçò äÝí äéáèÝôïõí
ôßðïôá ôü áôüìáôï. ÅÜí ôü ðñáãìáôéêü åyíáé
ó÷åóéáêü, ït ó÷Ýóåéò áôÝò äçìéïõñãïíôáé êáßAðïäïìïíôáé, _ äéáëåêôéêÞ ðåñéêëåßåé UðïìÝíùò
óôéãìÝò äéáêïð\ò, ðïý Aíôéêáôïðôñßæïõí ôÜ u÷íçôí äéáäéêáóéí äéáëåêôéêïðïßçóçò ãéÜ ôßò ðïråò
êÜíåé ëüãï  Gurvich, aôïé ôßò óôéãìÝò ðïý _ äéáëåêôéêÞ ìåóïëáâår ìÝó¤ ôí ðáñåìâÜóåùí ôïAíèñþðïõ óôßò ó÷Ýóåéò ðïý ðñüêåéôáé íÜ äçìéïõñãçèïí a ôßò aäç ðÜñ÷ïõóåò.
â) Ç ìåóïëÜâçóç ô\ò äéáëåêôéê\ò Aöïñ@AðïäÝóìåõóç ðéèáíí ó÷Ýóåùí, Tðéíüçóç ó÷Ýóåùí ðïý TíäÝ÷åôáé íÜ äéáñêÝóïõí ðÝñáí ô\ò
Bðë\ò Tðáö\ò, ðïý ãåííïí Tëðßäåò ãéÜ ìåëëïíôéêïýò êïéíùíéêïýò ó÷çìáôéóìïýò, ôí ðïßùí
ôïýò ôñårò ôýðïõò ðáñáèÝôåé  Gurvich (ìÜäåò/êïéíùíéêÝò ôÜîåéò/ðáãêüóìéåò êïéíùíßåò).
Ï óõããñáöÝáò ðÜíôùò äßíåé ìéÜ óýíïøç ôïôñéðôý÷ïõ ôïõ ðëïõñáëéóìüò/Tìðåéñßá/äéáëåêôéêÞ:«Ôïýôç _ ðåñ-TìðåéñéóôéêÞ äéáëåêôéêÞ, ëåéôïõñãþíôáò ò êïéíü ìåèïäïëïãéêü êáôþöëé öéëïóïößáò êáß TðéóôÞìçò, ðïêáèéóô@ êÜèå óýíèåóç, Uíïðïßçóç, Aíýøùóç (Augthebung), ðùò êáßêÜèå óõìöéëßùóç, Tíáñìüíéóç, sóïññïðßá, ìÝó¤íÝùí Tìðåéñéí Aðñüâëåðôùí, Aðñïóäüêçôùí,Aðñüóìåíùí, ðïý Aíïßãïõí óôáèåñÜ íÝá ÷Üóìáôáêáß óÝ êÜèå â\ìá UôïéìÜæïõí ôßò ðéü TðéêßíäõíåòCHRISTIAN PAPILLOUD

TêðëÞîåéò ðïõ ôÜ ðÜíôá ôßèåíôáé ðü AìöéóâÞôçóç»12. ²Ç, ðùò åyðå óÝ Cëëç ðåñßðôùóç: «äéáëåêôéêüò Tìðåéñéóìüò Aðïêáëýðôåé ôé ìüíïí _Tìðåéñßá ðïý äéáôßèåôáé ðÜíôá ðñüò TðáíåîÝôáóç
êáß AíáíÝùóç ðáñáìÝíåé  Aðüëõôïò äçãüò»13.

ÓõìðÝñáóìá. Ç êïéíùíéïëïãßá äß÷ùò
êõñßáñ÷ï ðáñÜãïíôáÓÝ ðñáêôéêü Tðßðåäï, _ Tìðåéñßá TðáíáöÝñåéôÞí ó÷åôéêüôçôá ôí ëüãùí êáß ôí ásôéí óôÜðïrá ìðïñïìå íÜ Aðïäþóïõìå ôÞí ãÝííçóç, ôÞíTîÝëéîç êáß ôüí èÜíáôï óõãêåêñéìÝíùí êïéíùíéêíöáéíïìÝíùí. Óôï÷åýïíôáò óôÞí Tìðåéñßá,  Gurvich Tðéêñßíåé ôÞí êïéíùíéïëïãßá ðïý èÜ Tðé÷åéñïóå íÜ ìáäïðïéÞóåé ôïýò ëåéôïõñãéêïýò ôñüðïõòAðü ôÞí ìéÜ êáß ôÜ AðïôåëÝóìáôá ôí AíáëýóåùíAðü ôÞí Cëëç, èÝôïíôÜò ôïõò ãýñù Aðü Xíáí «êõñßáñ÷ï ðáñÜãïíôá»14. Ï êïéíùíéïëüãïò, ì@ò ëÝåé,óõíäÝåôáé ìÝ øåõäïðñïâëÞìáôá (ôÜ ðïrá TêöñÜæïíôáé óôÞí ðëåéïíüôçôá ôí ðåñéðôþóåùí óÝó÷Þìáôá AíôéèåôéêÜ, ðùò ë.÷. _ Aíôßèåóç Aôüìïõ/êïéíùíßáò, öýóçò/êïõëôïýñáò ê.ëð., óôÞíðñïóðÜèåéÜ ôïõ íÜ ìáäïðïéÞóåé ôÜ AðïôåëÝóìáôá ìÝ Tðßêåíôñï Xíáí ìüíï êáíüíá êáôáíüçóçò êáßTðåîÞãçóçò ô\ò êïéíùíéê\ò ðñáãìáôéêüôçôáò.
²Åôóé ñß÷íåé ôü âÜñïò óå ìéÜ êáôåýèõíóç, óýìöùíá ìÝ ôÞí ðïßá äïìårôáé êáß ñãáíþíåôáé _ ðñáãìáôéêüôçôá ðïý ðáñáôçñår, óõíåðáãüìåíç aäçãþíôáò óÝ Cëëåò, Aíôß íá ìåëåôÞóåé ôïýò äåóìïýò a ôÜ ÷Üóìáôá ìåôáîý äéáöïñåôéêí Aîüíùí, Tðß ôj âÜóåé ôí ðïßùí ñãáíþíïíôáé êáßóõíäõÜæïíôáé ôÜ êïéíùíéêÜ öáéíüìåíá. Âåâáßùò, ëüãïò ôï Gurvich äÝí öôÜíåé óôÞí ïôïðßá.
ÄÝí ó÷åôéêïðïéïíôáé ôÜ ðÜíôá ðñïôÜóóïíôáò
êÜèå öïñÜ ôü Tðé÷åßñçìá ôï ðëïõñáëéóìï, êÜôé ðïý èÜ óÞìáéíå ôé ðÝöôïõìå óôÞí ðáãßäá ôïuäéïõ ôï êõñßáñ÷ïõ ðáñÜãïíôá ðïý  Gurvich Tðéêñßíåé. Ïôå èõóéÜæåé ôÞí ðáíôïäõíáìßá ô\ò Aôïìéê\ò Tëåõèåñßáò, ô\ò Tëåõèåñßáò ô\ò Tìðåéñßáò,óôüí âùìü ôí êïéíùíéêí íôåôåñìéíéóìí. Ðñïóðáèår êõñßùò íÜ êáôáíïÞóåé ðò _ Tìðåéñßá Aíôéìåôùðßæåé ôÜ Tìðüäéá ðïý ôÞí ðáñåêôñÝðïõíAðü ôÞí ðïñåßá ôçò, äéáêüðôïõí ôÞí TîÝëéîÞ ôçòa ô\ò TðéôñÝðïõí íÜ Tìðëïõôéóèår êáß íÜ óõíå÷ßóåé: «ït äõíáôüôçôåò ðïý ðñïóöÝñåé _ Tëåõèåñßá
ôï Aíèñþðïõ, ò ðñüò ôÞí ðáñÝìâáóÞ ôçò óôÞíêïéíùíéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá, Aðïôåëïí êáô' ïóßáí óõíÜñôçóç ôí äéáöüñùí ðëáéóßùí êáß êïéíùíéêí äïìí. ÁôÞ _ ñéïèåôçìÝíç Tëåõèåñßá, ðëáéóéùìÝíç óôü åyíáé, _ ó÷åôéêÞ Tëåõèåñßá,Tëåõèåñßá ðü ñïõò, Tëåõèåñßá Cññçêôá óõíäå-ÐËÏÕÑÁËÉÓÌÏÓ ÊÁÉ ÄÉÁËÅÊÔÉÊÏÓ ÕÐÅÑ-ÑÅÁËÉÓÌÏÓ: GEORGES GURVICH

äåìÝíç ìÝ ôÞí Aíèñþðéíç êáôÜóôáóç, ôáõôü÷ñïíá óõëëïãéêÞ êáß AôïìéêÞ, Tëåõèåñßá TããåíÞò
óÝ ,ôé êïéíùíéêü  ðùò êáß óÝ ,ôé AíèñþðéíïìéÜ Tëåõèåñßá UðïìÝíùò ô\ò ðïßáò ït âáèìßäåò Víôáóçò ðïéêßëëïõí, áôÞ _ Tëåõèåñßá âëÝðåé ôßòäõíÜìåéò êáß ôßò ðñïïðôéêÝò ôçò íÜ äéåõñýíïíôáé
a íÜ óõññéêíþíïíôáé óÝ êÜèå êïéíùíéêü ôýðï, åuôå ðñüêåéôáé ãéÜ ôÞí ìéêñïêïéíùíéêÞ êëßìáêá åuôå áôÞ ôí ìÜäùí a ôí ðáãêïóìßùí êïéíùíéí (a ôÞí ðéü VíôïíÞ ôïõò Vêöáíóç). ÁôÞ _Tëåõèåñßá ðÜíôá ðáñáìÝíåé, Aêüìç êé Cí Têäçëþíåôáé ìÝ äéáöïñåôéêü ôñüðï êÜèå öïñÜ, ò AðåëåõèÝñùóç Aðü ôÜ Tìðüäéá, ôßò AíôéóôÜóåéò, ôßòäõóêïëßåò ðïý _ Tëåõèåñßá áôÞ êáëårôáé íÜ ðåñíéêÞóåé óÝ êÜèå ìßá Aðü ôßò âáèìßäåò ôçò...»15
Ïôùò åsðårí,  Gurvich âñßóêåé óôüí ðëïõñáëéóìü ôÞí Vêöñáóç ôï ôñáãéêï óôïé÷åßïõ ô\òãíþóçò êáß ôï âßïõ, ôï Aóõìâßâáóôïõ ôï ÷áñáêô\ñá ôïõò, ðïý äÝí Añêår íÜ êáôáããåßëåé a íÜ
Añíçèår êáíåßò, AëëÜ, ðñïôéìþôåñï, íÜ Aðïêïìßóåé ðëçñïöïñßåò êáß äéäÜãìáôá ðñïêåéìÝíïõ íÜðñï÷ùñÞóåé _ êïéíùíéïëïãéêÞ ãíþóç. ÊÜèå Tðé-21ðëÝïí ãíþóç Aðïêáëýðôåé óõíåðò êáß êÜôé TðéðëÝïí ðÝñáí ô\ò ãíþóçò, êÜèå TðéðëÝïí âßùìá
êÜôé TðéðëÝïí ôï æ\í, Xíá ðåðñùìÝíï ðïõ _ Tìðåéñßá âõèßæåôáé, ôü ðïrï (ðåðñùìÝíï) äéáó÷ßæåéêáß ðÜíù óôü ðïrï AöÞíåé ôü AðïôýðùìÜ ôçò,äéáìïñöþíïíôáò äéÜöïñåò êïéíùíéêÝò ôáõôüôçôåòðïý ðñïâÜëëïíôáé óôïýò ÷þñïõò ô\ò êáèçìåñéíüôçôáò. ÁôÞ _ Tìðåéñßá ò «ãíþóç» a ò «æùÞ»äÝí äéáèÝôåé óáöÞ ðñïÝëåõóç. Éäïý ãéáôß äÝí V÷åéêáíÝíá íüçìá íÜ ô\ò Aðïäþóïõìå ìéÜ ðñïÝëåõóç
AíáôñÝ÷ïíôáò óôüí êõñßáñ÷ï ðáñÜãïíôá. Åyíáé
ì@ëëïí ðñïôéìþôåñï íÜ äéäá÷èïìå Aðü áôÞíôÞí Aðïõóßá èåìåëßùí (êáß ÷é «Aðü AñíçôéêÜ èåìÝëéá», ðïý èÜ AðÝññåáí Aðü ôÞí Tìðåéñßá ô\ò Vëëåéøçò ôï êïéíùíéêï êáß ôí ó÷Ýóåùí, ôíêåíí ôï ìåèïäïëïãéêï êáß Tìðåéñéêï ðëïõñáëéóìï, ôí êåíí ô\ò áôüìáôçò äéáëåêôéê\ò),óôå íÜ îåöýãïõìå Aðü ôüí öéëïóïöéêü ðñïâëçìáôéóìü êáß íÜ Añ÷ßóåé  êïéíùíéïëïãéêüò ðñïâëçìáôéóìüò ãýñù Aðü ôßò ðñáêôéêÝò ô\ò ñýèìéóçò ôí Tðáöí ìáò ìÝ ôÜ ðñïóêüììáôá, ôüóïôÜ äéáíïçôéêÜ óï êáß ôÜ ðáñîéáêÜ.

ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ
1. Âë. Tðßóçò Gurvich, 1962, ó. 178.
2. Gurvich ð. ðáñ., ó. 11.
3. Gurvich (1953), ó.16.
4. Gurvich (1950), ó.442.
5. Gurvich (1953), óó.15-16.
6. Gurvich (1962), ó.181.
7. Gurvich (1953), óó.16-33.
8. Gurvich (1962), ó. 12.

9. Gurvich (1950), ó. 491.
10. Gurvich (ibid), ó. 471.
11. Gurvich (1962), ó. 218.
12. Gurvich (1957), ó. 9.
13. Gurvich (1962), ó. 208.
14. Gurvich (1950), óó. 50-51.
15. Gurvich (1955), ó. 2.

ÂÉÂËÉÏÃÑÁÖÉÁ
Bastide R., «In Memoriam. Georges Gurvich (18941965)», Année Sociologique, série III: 1967, óó. ixxii.
Belay J.-G., «Georges Gurvich et les professionnels de lapensée juridique», Droit et Société, 4: 1986, óó.
435-56.
Bosserman P., «Relativité du marginal. La sociologie
dialectique de Georges Gurvich», J. RoumerguèreEberhardt (ed.), La relativité culturelle, Publisud,Paris 1995, óó. 349-63.
Duvignaud J., Georges Gurvich. Symbolisme social et sociologie dynamique, Seghers, Paris 1969.
Gurvich G., La vocation actuelle de la sociologie. Vers une
sociologie différentielle I., P.U.F., Paris 1950.
Gurvich G., «Hyper-Empirisme Dialectique. Ses Applications en Sociologie», Cahiers Internationaux deSociologie, 15: 1953, óó. 3-33.
Gurvich G., Déterminismes sociaux et liberté humaine,Vers l'étude sociologique des Cheminements de la
Liberté, P.U.F., Paris 1955.
Gurvich G., «La crise de l'explication en sociologie»,

Cahiers Internationaux de Sociologie, 21: 1956, óó.
3-18.
Gurvich G., «Réflexions sur les rapports entre philosophie
et sociologie», Cahiers Internationaux de Sociologie,
22: 1957, óó. 3-14.
Gurvich G., «Objet et méthode de la sociologie», G. Gurvich (ed.), Traité de Sociologie, I., P.U.F., Paris
1958, óó. 3-27.
Gurvich G., Dialectique et sociologie, Flammarion, Paris 1962.
Marcel J.-Ch., «Georges Gurvitch: les raisons d'un succès», Cahiers Internationaux de Sociologie, 55:
2001, óó. 97-119.
Mucchielli L., Marcel, J.-Ch., «La sociologie du crime en
France depuis 1945», L. Mucchielli, Ph. Robert(eds.), Crime et résurité: l'état des savoirs, La
Découverte, Paris 2002, óó. 53-63.
Toulemont R., Sociologie et pluralisme dialectique. Introduction à l'oeuvre de Georges Gurvitch, Louvain:
Nauvelaert, Paris 1955.
Vieillescazes F., «Georges Gurvich (1894-1965)», Encyclopaedia Universalis, 2002.

Ç ÁÍÈÑÙÐÏËÏÃÉÊÇ ÁÐÏØÇ

Abu Ghraib: ÔåëåôÝò Íïóôáëãßáò

*Allen FeldmanÐáñïõóßáóç-ÅðåîçãÞóåéò-ÌåôÜöñáóç: ÍÜíôéá ÓåñåìåôÜêçÓôü ÉñÜê, _ öõëáêÞ ãéÜ ðïëéôéêïýò êñáôïýìåíïõò ðïý äéáôçñïóå ôü êáèåóôþò ôï ÓáíôÜì ×ïõóåÀí åyíáé ãíùóôÞ ìÝ ôü íïìá Abu Ghraib. ÔÞí öõëáêÞ áôÞ óôÞí óõíÝ÷åéá ÷ñçóéìïðïßçóáí ït Áìåñéêáíïß ìåôÜ ôÞí åsóâïëÞ ôïõò óôü ÉñÜê ãéÜ Aíáêñßóåéò Éñáêéíí Aíôéóôáóéáêí. Ôå÷íéêÝò AíÜêñéóçò,ðùò âáóáíéóôÞñéá, ðïý TãêáéíéÜóôçêáí óôßò öõëáêÝò Guantanamo êáôÜ ôÞí TðÝìâáóç óôü ÁöãáíéóôÜí, ðïõ ït Áìåñéêáíïß êñáôïóáí ás÷ìÜëùôïõò ôïýò ðïðôïõò ò ìÝëç ô\ò Al Quida a ôí Taliban, ÷ñçóéìïðïéÞèçêáí ìåôÝðåéôá óôßò öõëáêÝò Abu Ghraib. ÔÜ âáóáíéóôÞñéá öùôïãñáöÞèçêáí, Tðßóçìá a Aíåðßóçìá, Aðü ôü ðñïóùðéêü ôí öõëáêí. Ït Aíáöåñüìåíåò öùôïãñáößåò êõêëïöïñïóáí ìåôáîý Áìåñéêáíí óôñáôéùôéêí Têôüò öõëáê\ò êáß Aíáêáëýöèçêáí Aðü ôÜ ìÝóá TíçìÝñùóçò. ÊáôÜôüí Feldman, _ öõëáêÞ Abu Ghraib åyíáé ôü ðôéêü Aíôßóôïé÷ï ôï óôñáôéùôéêï «óüê êáß äÝïò»1 êáß_ áôïöùôïãñÜöéóç ôí Áìåñéêáíí óôü ÉñÜê.
H H H

Ç

ðñüôáóç ôï Áìåñéêáíï ðñïÝäñïõ
Ìðïýò íÜ êáôåäáöéóôår _ öõëáêÞ Abu
Ghraib óôü ÉñÜê åyíáé AíôéðñïóùðåõôéêÞ ô\ò êýñéáò säåïëïãßáò ðïý äÞãçóå óôÞí êáôï÷Þ ôï ÉñÜê êáß _ ðïßá Tìöáíò Aäõíáôår íÜêáôáíïÞóåé ôÞí êáôÜóôáóç êáß ôü Vèíïò ðïý Tðéäéþêåé íÜ AëëÜîåé. Ç äéáãñáöÞ ô\ò Abu Ghraibóêçí\ò ôüóùí êáß ôüóùí ðáñáâéÜóåùí Aíèñùðßíùí äéêáéùìÜôùí Aðü ôü êáèåóôþò ôï ÓáíôÜì
×ïõóåÀí êáß ôÞí ðñüóöáôç AìåñéêáíéêÞ êáôï-÷Þ êáß _ AíôéêáôÜóôáóÞ ôçò Aðü ìéÜ AðáóôñÜðôïõóá, óýã÷ñïíç, Aìåñéêáíéêï ó÷åäéáóìï,öõëáêÞ Bðëò ðñïåêôåßíåé ôÞí êéíçôÞñéá ñèïëïãéêÞ ôï ðïëÝìïõ2.
Ç óôñáôéùôéêÞ ðåñéðÝôåéá ôí ÇíùìÝíùí
Ðïëéôåéí óôü ÉñÜê ó÷åäéÜóôçêå ìÝ óôü÷ï íÜAðïôåëÝóåé Cóêçóç óôüí Aìåñéêáíéêü Têóõã÷ñïíéóìü: ôÞí ðñïþèçóç ôï ÉñÜê Aðü ôÞí ëïêëçñùôéêÞ óêïôáäéóôéêÞ Tðï÷Þ ôï Baath3 óôÜ öùôéóìÝíá, ìåôáöõôåõìÝíá TìðïñéêÜ ðïëõ-êÝíôñá Ï Allen Feldman, AíáãíùñéóìÝíïò Aíèñùðïëüãïò, ðïëéôéêüò öéëüóïöïò êáß óõããñáöÝáò, åyíáé säéáßôåñá ãíùóôüò Aðü ôü âéâëßï ôïõ Formations of Violence: the Narrative of the Body and Political
Terror in Northern Ireland. ²Å÷åé ðñáãìáôïðïéÞóåé ðïëý÷ñïíåò Tðéôüðéåò Vñåõíåò óôÞí Âüñåéá Éñëáíäßá, ôÞí Íüôéá ÁöñéêÞ êáß ôÞí ÍÝá Õüñêç, êõñßùò óÝ èÝìáôá âßáò, ôñïìïêñáôßáò, Aíèñùðßíùí
äéêáéùìÜôùí êáß äçìüóéáò ãåßáò. Åyíáé êáèçãçôÞò óôÞí Ó÷ïëÞ Ðïëéôéóìï êáß Åðéêïéíùíßáò ôï
New York University êáß V÷åé äéäÜîåé ò ðñïóêåêëçìÝíïò êáèçãçôÞò Tðßóçò óôÞí Ïããáñßá, óôÞíÓëïâåíßá, óôÞí Óïõçäßá êáß óôÞí Í. ÁöñéêÞ. Åyíáé ðïëõó÷éäÞò ðñïóùðéêüôçò ôí ãñáììÜôùí AëëÜ êáß ôí ôå÷ííÿ Aó÷ïëÞèçêå Tíùñßôåñá ìÝ ôÞí ðáñáäïóéáêÞ sñëáíäéêÞ ìïõóéêÞ Tðß ÷ñüíéá, ò Aíèñùðïëüãïò êáß ìïõóéêüò, êáß V÷åé óõããñÜøåé ôü âéâëßï The Northern Fiddler  ðñïöïñéêÞ tóôïñßá
ô\ò ðáñáäïóéáê\ò sñëáíäéê\ò ìïõóéêÞò.
* Ôü êåßìåíï V÷åé ãñáöår åsäéêÜ ãéÜ ôÞí ÍÅÁ ÊÏÉÍÙÍÉÏËÏÃÉÁ óôÜ AããëéêÜ.
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 22-27Ç ÁÍÈÑÙÐÏËÏÃÉÊÇ ÁÐÏØÇ

ìé@ò AìåñéêáíïðïéçìÝíçò ÌÝóçò Áíáôïë\ò, óõìðåñéëáìâÜíïíôáò êáß ôÞí ôåëåõôáßá ëÝîç óôüíó÷åäéáóìü öõëáêí.
Ç ÁìåñéêÞ äéáèÝôåé Xíá Aðü ôÜ ìåãáëýôåñá ðïóïóôÜ êñáôïõìÝíùí AíÜ ðëçèõóìü óôüí êüóìï êáß, ðáñÜëëçëá ìÝ ôÞí óôñáôéùôéêÞ ôçò AíÜðôõîç, V÷åé ãßíåé áèåíôßá óôÞí ÷ñÞóç ô\ò Añ÷éôåêôïíéê\ò êôéñßùí ðïéíéêï óùöñïíéóìï ò ìïñöÞ Tðé÷åéñçóéáê\ò AíÜðôõîçò ô\ò Aìåñéêáíéê\òïsêïíïìéê\ò ðåñéöÝñåéáò  óôñáôçãéêÞ ðïý òöáßíåôáé èÜ ÷ñçóéìïðïéçèår óôü ïsêïíïìéêÜ TîáèëéùìÝíï ÉñÜê. Ç êõâÝñíçóç Ìðïýò V÷åé Xíáñáìá Têäçìïêñáôéóìï ãéÜ ôü ÉñÜê, ðïý ðñïóâëÝðåé óôÞí Tãêáèßäñõóç íÝùí TãêáôáóôÜóåùí
ðïéíéêï óùöñïíéóìï ò ìç÷áíéóìí êïéíùíéêïTëÝã÷ïõ Aö' Uíüò êáß ìï÷ëü ïsêïíïìéê\ò AíÜðôõîçò ãéÜ ôÞí ìåôáðïëåìéêÞ sñáêéíÞ êïéíùíßá Aö'UôÝñïõ.
ÐÝñá Aðü ôüí ó÷åäéáóìü ôï sñáêéíï ìÝëëïíôïò, _ ðñüôáóç íÜ êáôåäáöéóôïí ït öõëáêÝò Abu
Ghraib Aðïôåëår èÝóç ðïý Aöïñ@ óôü sñáêéíü ðáñåëèüí êáß ðñïóðÜèåéá ãéÜ ÷åéñáãþãçóç ô\ò sñáêéí\ò óõëëïãéê\ò ìíÞìçò ìÝó¤ ô\ò ôå÷íïëïãßáò
ôï Têóõã÷ñïíéóìï. Ç ëïãéêÞ ô\ò óõãêåêñéìÝíçò ðñüôáóçò óôï÷åýåé óôÞí äéáìüñöùóç, ìÝó¤Añ÷éôåêôïíéê\ò, ô\ò óõëëïãéê\ò ìáñôõñßáò ô\òAìåñéêáíéê\ò êáôï÷\ò  íÜ Aðáëýíåé ôÞí ìíÞìç ô\ò êáêïìåôá÷åßñéóçò, êÜíïíôáò ìéÜ íÝá Añ÷Þ ìÝ íÝá êôßñéá êáß èåóìïýò, ðïý AíáìÝíåôáé íÜäçìéïõñãÞóïõí íÝåò ôáõôüôçôåò:  êëáóóéêüò
Aìåñéêáíéêüò ìýèïò ôï óõíüñïõ ò ôüðïõ äïêéìáóßáò êáß AíáãÝííçóçò.
Ùóôüóï, ðùò êáß ït Íïôéïáöñéêáíïß, ðïý23äéáôÞñçóáí ôÞí ðåñéâüçôç ðñþçí ðïéíéêÞ TãêáôÜóôáóç Robben Island4 ò Tèíéêü ìíçìårï, ïtÉñáêéíïß ìðïñår íÜ Tðéèõìïí íÜ Tíóáñêþóïõí ôÞíäéêÞ ôïõò áuóèçóç ôï ðáñåëèüíôïò êáß ôßò Tëðßäåò ôïõò ãéÜ ôü ìÝëëïí, äéáôçñþíôáò ôÞí TãêáôÜóôáóç Abu Ghraib, ôüí ïyêï áôü ôï ðüíïõ êáßôí âáóÜíùí, ò ÷ñï Tèíéê\ò ìíÞìçò êáß ðéèáí\ò Tðïýëùóçò. Ït Éñáêéíïß ðéèáíüôáôá Aêüìç íÜ ðñïâëÝðïõí ðþò ðïëëïß Aðü ôïýò ìåëëïíôéêïýò ðïëéôéêïýò Añ÷çãïýò ôïõò èÜ V÷ïõí äéáìïñöþóåé ôÞí ðïëéôéêÞ ôïõò óõíåßäçóç êáß èÝëçóç
óôÞí öõëáêÞ-÷ùíåõôÞñé Abu Ghraib.

Åêóôñáôåßá ðôéê\ò êõñéáñ÷ßáòÃéÜ íÜ Aíôéëçöèïìå ôß åyíáé áôü ðïý  ðñüåäñïò Ìðïýò Tðéèõìår íÜ ëçóìïíÞóåé ìÝ ôü ðñïôáóóüìåíï ðïéíéêü ðïëõ-êÝíôñï5, ðñÝðåé íÜ TêôéìÞóïõìå ôßò ðñïáíáöåñüìåíåò öùôïãñáößåò, ðïýAðåéêïíßæïõí Áìåñéêáíïýò óôñáôéôåò íÜ ôáðåéíþíïõí êáß íÜ ôñïìïêñáôïí Éñáêéíïýò êñáôïýìåíïõò6, ÷é ò óõìðôùìáôéêÜ íôïêïõìÝíôá-Añ÷årá a óôéãìÝò Aíáøõ÷\ò ôí äåóìïöõëÜêùí, AëëÜ ò «êëåéäéÜ» óôÞí Vííïéá ôï ðïëÝìïõ êáß ô\òêáôï÷\ò.
Áðü ôÞí ðñþôç _ìÝñá ôï «óüê êáß äÝïò»,_ ðôéêÞ âßá êáß êõñéáñ÷ßá êáèïäÞãçóå ôÞí AìåñéêáíéêÞ óôñáôéùôéêÞ óôñáôçãéêÞ óôü ÉñÜê. Áôüò  ðüëåìïò åy÷å êýñéï óôü÷ï íÜ êÜíåé ñáôïýò
ôïýò «Aüñáôïõò» ôñïìïêñÜôåò êáß ôÜ êñõììÝíáðëá ôïõò, áôüò  ðüëåìïò Tðåäßùîå íÜ AíáãÜãåé ìéÜ AðáôçëÞ äéåèíéêÞ ñãÜíùóç óÝ óôáèåñÞ
TèíéêÞ óõíéóôóá, íÜ äéáìïñöþóåé Xíá Aíáãíùñß-24óéìï êáß óôáèåñü Aíôéêåßìåíï Aìåñéêáíéê\ò ôéìùñßáò. ´Åíá Aðü ôÜ êåíôñéêÜ ðïëéôéêÜ äüãìáôá áôï ôï Tðéêïéíùíéáêï ðïëÝìïõ eôáí íÜ ãßíïõí
ñáôïß ït Aðáôçëïß Cëëïé êáß íÜ (äéá)äçëùèår Vëåã÷üò ôïõò ìÝó¤ ðñïçãìÝíùí ðôéêí ôå÷íïëïãéí  Aðü ôü sñáêéíü «èÝáôñï» óôü Aìåñéêáíéêü óáëüíé.
Ôü «óüê êáß äÝïò» äÝí åyíáé Bðëò ìéÜ óôñáôéùôéêÞ ôáêôéêÞ. Åyíáé ôáõôü÷ñïíá ìéÜ (Tî)Cóêçóç óôüí ðüëåìï, êáèþò  ðüëåìïò ðñïóöÝñåôáé óÜí øõ÷áãùãéêÞ Tìðåéñßá ôï êáôáíáëùô\êáß óÜí ôå÷íïëïãéêÞ Tðßäåéîç ôï AìåñéêáíéêïTêóõã÷ñïíéóìï. Ç ðñïÝëáóç Uíïò óôñáôï êáôÜ ì\êïò Uíüò Tèíéêï ãåùãñáöéêï ÷þñïõ ëïðïéår ôÞí säÝá ô\ò ðñïüäïõ, ðùò TðåóÞìáíå 
Hegel óÝ ó÷Ýóç ìÝ ôüí Âïíáðáñôéóìü. Ç ðáñÝëáóç ôí åsêüíùí Aðü ôïýò ôçëåóêïðçìÝíïõò Aåñïâïìâáñäéóìïýò êáôÜ ì\êïò ìé@ò êáôïéêçìÝíçò
ðåñéï÷\ò V÷åé ôü uäéï AðïôÝëåóìá.
Ôü 1900,  êïéíùíéïëüãïò George SimmelTðåóÞìáíå ôé ôü ásóèçôÞñéï óüê eôáí ôü ôßìçìá
ô\ò ðñïïäåõôéê\ò íåùôåñéêüôçôáò  ôü Aíôéëçðôéêü óüê eôáí ôü øõ÷ïëïãéêü ìÝóï ìÝ ôü ðïrïôü ìïíôÝñíï ðáñïõóßáóå ôüí Uáõôü ôïõ êáß äéáìüñöùóå íÝåò ìïñöÝò ðïêåéìÝíïõ (Simmel 1971).
Ôü óüê ô\ò íåùôåñéêüôçôáò eôáí ìéÜ Tìðåéñßá Aëëáã\ò, _ ðïßá äçìéïýñãçóå íÝá êïéíùíéêÜ
ðïêåßìåíá, ðüëïãá óôÜ íÝá ôå÷íïëïãéêÜ êáß ïsêïíïìéêÜ êáèåóôôá êáß óôßò íÝåò ìïñöÝò êïéíùíéê\ò ðåéèáñ÷ßáò. Ç ðñüóöáôç säåïëïãßá ôï«óüê êáß äÝïò» óõã÷ùíåýåé ôå÷íïëïãéêÝò êáß èåïëïãéêÝò íüñìåò, êáèþò åyíáé êáß áôÞ ìéÜ ìïñöÞ
ôá÷åßáò ìåôáôñïðÞò: _ ôá÷årá Aìåñéêáíïðïßçóçôï ìÞ-äõôéêï «Cëëïõ» ìÝó¤ ôå÷íïëïãéê\ò óöïäñ\ò Tðßèåóçò êáß _ Tðáêüëïõèç ìåôáðïëåìéêÞ
èåñáðåõôéêÞ AãùãÞ êáß Tîõãßáíóç. ÄÝí åyíáé ôõ÷árï ôé _ íÝá, ðïôßèåôáé AðáëëáãìÝíç Aðü âáóáíéóôÞñéá, ðôÝñõãá ô\ò Abu Ghraib âáðôßóôçêå «óôñáôüðåäï ëýôñùóçò».
ÔÜ Vñãá áôï ôï êáèåóôôïò ô\ò Tðéêïéíùíéáê\ò èåñáðåßáò ãßíïíôáé ñáôÜ óôßò AóêÞóåéò
ôáðåßíùóçò ôí Éñáêéíí  AóêÞóåéò ðïý TðéâëÞèçêå óôïýò sñáêéíïýò êñáôïýìåíïõò íÜ AíáðáñáóôÞóïõí óôÞí öõëáêÞ Abu Ghraib. Ç ðñþôç
óåéñÜ öùôïãñáöéí ðïý åyäå ôÞí äçìïóéüôçôá åy÷å ôÞí óïõñåáëéóôéêÞ áñá ôí AíáìíçóôéêíêÜñô ðïóôÜë ðïý óôÜëèçêáí Aðü åöõïëüãïõò óÝäéêïýò êáß ößëïõò óôÞí ðáôñßäá ôïõò. Åy÷áí ôÞíUïñôáóôéêÞ êáß Aðïôñüðáéç êáñíáâáëéêÞ Aôìüóöáéñá ôí êÜñô ðïóôÜë ðïý ðùëïíôáé óÜí
mementos7 ôï ëõíôóáñßóìáôïò êáß Aêñùôçñéáóìï ôí Aöñéêáíí ô\ò Áìåñéê\ò ôü 1920

Ç ÁÍÈÑÙÐÏËÏÃÉÊÇ ÁÐÏØÇ

(Allen 2000). Åðßóçò Vìïéáæáí ìÝ ôÞí ðñáêôéêÞ ôï «battle proofing» óôüí ðüëåìï ôï ÂéåôíÜì  ðïõ ït íåïöåñìÝíïé óôñáôéôåò8 Vðáéñíáí
TíôïëÞ íÜ ôñõðïí ìÝ îéöïëüã÷ç óùñïýò Aðüðôþìáôá ÂéåôíáìÝæùí, ìÝ óôü÷ï íÜ Aíáéóèçôïðïéçèïí óôßò Aíèñþðéíåò óõíÝðåéåò ô\ò âßáò(Feldman 1991).
Ôü äåýôåñï ìùò êìá öùôïãñáöéí Aðü ôÞíöõëáêÞ Abu Ghraib AðïêÜëõøå ìßá äéáöïñåôéêÞ,ðéü ëåéôïõñãéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá: ôÞí êáèçìåñéíÞ ñïõôßíá Uíüò ðñïó÷åäéáóìÝíïõ óõóôçìáôéêïðñïãñÜììáôïò Aëëáã\ò óõìðåñéöïñ@ò ìÝó¤ óôÝñçóçò ô\ò ñáóçò, ôï ÷ùñéêï êáß ÷ñïíéêï ðñïóáíáôïëéóìï êáß ôï óùìáôéêï TëÝã÷ïõ. Ït ðåñéóóüôåñåò Aðü áôÝò ôßò öùôïãñáößåò ôñáâÞ÷ôçêáí Aðü ðåñßïðôç èÝóç, ðÜíù Aðü ôÞí óêçíÞ ô\òâßáò êáß Vôóé óõëëáìâÜíïõí ôÞí Cðïøç ôï êëéíéêï ðáñáôçñçô\, áôï ðïý TðéâëÝðåé ìéÜ óåéñÜ ðåéñáìÜôùí, ðïõ ôÜ Aíôéêåßìåíá ôï ðåéñÜìáôïò ðñÝðåé íÜ TêðÝìðïõí ñéóìÝíá óçìårá ðïôáã\ò, ðáêï\ò, óýã÷õóçò êáß AëëáãÞò.
Åä _ öùôïãñáöéêÞ êÜìåñá äÝí åyíáé Bðëò
Xíá Tñãáëårï êáôáãñáö\ò, AëëÜ êáß Xíá äéåéóäõôéêü ìÝóï, ðïý säéïðïéårôáé ôüí øõ÷éóìü, ôÞí óåîïõáëéêüôçôá êáß ôü öëï ôï êïõêïõëïöüñïõ
Éñáêéíï êñáôïýìåíïõ, êáèþò ôü óìá ôïõ ãõñßæåôáé «Aðü ôÜ ìÝóá Vîù». ÄÝí ðÜñ÷åé íôñïðÞ
Tä, ïôå êÜôé êñýâåôáé a åyíáé ëáèñárï. Ï öùôïãñÜöïò åyíáé ìÝñïò ôï ìç÷áíéóìï Têöïâéóìïêáß Vêèåóçò, Uíüò êáëï-ëáäùìÝíïõ ìç÷áíéóìïðïý äéåêðåñáéþíåé ôüí êáèçìåñéíü ãñï ôí AóêÞóåþí ôïõ. Ç ëÞøç ôí öùôïãñáöéí ôïõ ëïêëçñþíåé ôÞí ðôéêÞ êáß ÷ùñéêÞ êáôï÷Þ ôï êáèåóôôïò ðÜíù óôïýò êïõêïõëïöüñïõò êáß Aìåôáíüçôïõò Éñáêéíïýò, óôïýò ðïßïõò óôåñår ôÞíñáóç, ôÞí óùìáôéêÞ êßíçóç êáß ôÞí óåîïõáëéêÞ
Aêåñáéüôçôá.
´Ïðùò Aêñéâò óôÞí ôçëåïðôéêÞ äõíáìéêÞ
ô\ò ðïëåìéê\ò TðÝìâáóçò, ðïõ óõã÷ùíåýôçêåôü êïéíü-èåáôÞò Aðü ôü óðßôé êáß _ ðôéêÞ ôå÷íïëïãßá ô\ò «Vîõðíçò âüìâáò»9 óôü Tîùôåñéêü, Vôóéêáß ït öùôïãñáößåò Aðü ôÞí öõëáêÞ Abu GhraibäÝí Aðïôåëïí ðáñÜ ìéÜ óõíÝ÷åéá ôï TëÝã÷ïõ ðïýAóêïí ôÜ AìåñéêáíéêÜ ìÝóá TíçìÝñùóçò óôü óìá ôï «ôñïìïêñÜôç» Cëëïõ. Ç Aìåñéêáíïðïßçóç ôï ÉñÜê èÜ ðñÝðåé ðñôá íÜ âéùèår ò ðôéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá, ãéÜ íÜ åyíáé Aîéüðéóôç êáßBðôÞ óÝ áôïýò ðïý V÷ïõí Tðùìéóôår ôÞí TêôÝëåóÞ ôçò ìáêñéÜ Aðü ôÞí ðñþôç ãñáììÞ. ´ÏðùòAêñéâò  ðüëåìïò êáß _ êáôï÷Þ ðôéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá, ðïý Tîáñô@ ôÞí TèíéêÞ ðïëéôéêÞ óôÞñéîÞ ôçò Aðü ìéÜ Tíïñ÷çóôñùìÝíç ñïÞ åsêüíùíÇ ÁÍÈÑÙÐÏËÏÃÉÊÇ ÁÐÏØÇðïý óõíôçñïí ôÞí TèíéêÞ ôáõôüôçôá Vôóé êáßït óêçíÝò óôÞ öõëáêÞ Abu Ghraib TðéíïÞèçêáí,ðùò Cëëùóôå êáß _ ìåôÜ-ôÞí-11ç Óåðôåìâñßïõäñáìáôïõñãßá ô\ò Aìåñéêáíéê\ò äýíáìçò, ãéÜ ôÞíAðüëáõóç ôï óôñáôéùôéêï Aêñïáôçñßïõ ôçò.

Ç Ðïñíïãñáößá ô\ò ÅîïõóßáòÇ ðïëéôéóìéêÞ TîÜñôçóç óôÞí óôñáôéùôéêïðïëéôéêÞ, ðôéêÞ ðñïóôáãÞ êáß Vëåã÷ï Aðïôåëår
Tðßóçò ìéÜ TîÞãçóç ãéÜ ôßò êáñíáâáëéêÝò öùôïãñáößåò ôí Áìåñéêáíí óôñáôéùôí, ðïý ãëåíôïí ôÞí óåîïõáëéêÞ ôáðåßíùóç ôí Éñáêéíí. Ït«ðïñíü» öùôïãñáößåò êáß ït óôçìÝíåò ðüæåò ôíæùíôáíí Aðïôåëïí ðñïâïëÞ ôí öáíôáóéþóåùíêáß ô\ò óåîïõáëéêüôçôáò ôí Áìåñéêáíí óÜíTîïõóßá ðÜíù óôÜ sñáêéíÜ óþìáôá  Xíá ìéêñü
ó÷üëéï óôßò öùôïãñáößåò ñïõôßíáò ô\ò êáèçìåñéí\ò ásóèçôÞñéáò AðïóôÝñçóçò êáß ôï ìåèïäåõìÝíïõ ðáíéêï. ÁôÞí ôÞí åsêüíá ðáñùäßá ðáñÞãáãå Að' åèåßáò _ êïõëôïýñá ô\ò «Aëëáã\ò óõìðåñéöïñ@ò» ôí öõëáêí Abu Ghraib10.
Ït «ðïñíü» öùôïãñáößåò êáß ït óôçìÝíåò ðüæåò ôí æùíôáíí eôáí ìéÜ ðñïâïëÞ ôí Aìåñéêáíéêí öáíôáóéþóåùí ãéÜ ôÞí óåîïõáëéêÞ êáßöõëåôéêÞ ôáõôüôçôá ôí Éñáêéíí  êÜôé ðïýsó÷õñïðïéïóå ôïýò Áìåñéêáíïýò. Ç öùôïãñáößáìÝ ôÞí öéãïýñá ô\ò ãõíáßêáò ò (äé)TíåñãïýóáòôÞí ôáðåßíùóç, Tíéó÷õüìåíç Aðü ôßò öùôïãñáößåò
ôí êñáôïýìåíùí ðïý öïñïí ãõíáéêårá Tóþñïõ÷á a ëáéìïäÝôç óêýëïõ óÝ óáäïìáæï÷éóôéêü ðáé÷íßäé, eôáí êåíôñéêÝò óôÞí äéáìüñöùóç ìé@ò ôÝôïéáò öáíôáóßùóçò. Óôüí íï Vñ÷ïíôáé Têåríåò ïtôåëåôÝò Aíôéóôñïö\ò ðïý _ Natalie Zemon Davis÷áñáêôÞñéóå ò «ãõíárêá Aðü ðÜíù» (ZemonDavis 1975).
ÐïæÜñïíôáò ðÜíù Aðü áôüí ôüí Cìïñöï óùñü ôí ãõìíí sñáêéíí óùìÜôùí, ìÝ ôüí Aíôß÷åéñÜ ôçò íÜ ðñïåîÝ÷åé óôüí AÝñá11, _ óôñáôéùôßíá Engelund åyíáé ìåôáâáôéêÞ äéáìåóïëáâçôéêÞ öéãïýñá êáß óõìâïëéêüò Aãùãüò ðïý Aðïêô@AíäñéêÞ Tîïõóßá ðïôå ðïæÜñåé ôÞí êõñéáñ÷ßá ôçòðÜíù óôïýò Éñáêéíïýò Cíäñåò  Tîïõóßá ðïý, äéÜìÝóïõ áô\ò, ìåôáöÝñèçêå ìéìçôéêÜ, óÜí sympathetic magic12, óôïýò ðáñáôçñïíôåò Añóåíéêïýò AíáêñéôÝò, ìÝóá Aðü áôÝò Aêñéâò ôßò ðüæåò êáß åsêüíåò. Ït Éñáêéíïß êñáôïýìåíïé, óôÞíóõíÝ÷åéá, ðüêåéíôáé óÝ öõëåôéêÞ AíôéóôñïöÞ, èçëõêïðïéïíôáé ìÝ ôÞí ðôéêÞ Vêèåóç ôí åÜëùôùí «óôïìßùí» ôï óþìáôïò (Seremetakis 1991)Aðü ôïýò äåóìïöýëáêåò. ÁôÞ _ AíôéóôñïöÞ ìðïñår íÜ Aíôáíáêë@ ôßò BðëïúêÝò AîéïëïãéêÝò ðï-

25èÝóåéò ôí äåóìïöõëÜêùí ãéÜ ôÞí AñáâéêÞ Aññåíùðüôçôá, AëëÜ ït uäéïé äÝí åyíáé ïäÝôåñïé ðáñáôçñçôÝò ôí ðåéñáìÜôùí ôïõò ìÝ ôÜ sñáêéíÜ óþìáôá. ²Áí ït Éñáêéíïß ðïâéâÜóôçêáí óÝ èçëõêÞ
ðáèçôéêüôçôá êáß ôñùôüôçôá, ôüôå êáß Aíôéóôñüöùò ït Aìåñéêáíïß èýôåò, ìÝó¤ ôï èçëõêï ðïêáôÜóôáôïý ôïõò, Tðáí-AññåíïðïéÞèçêáí ìÝ ôßòðñÜîåéò êáß åsêüíåò ôïõò.
ÕðÜñ÷åé Tä Xíáò óôåíüò óýíäåóìïò AíÜìåóá
óôÞí ðôéêÞ Tðßäåéîç ô\ò Aìåñéêáíéê\ò «äýíáìçò»óôßò öõëáêÝò Abu Ghraib êáß ôÞí ãåíéêþôåñç
óôñáôéùôéêÞ êáß óôñáôçãéêÞ «Aäõíáìßá» ôçò óôüÉñÜê. Äéüôé ït öùôïãñáößåò Tðßóçò Aðïêáëýðôïõí
ôßò Aðïôõ÷ßåò ô\ò AðåëåõèÝñùóçò ôï ÉñÜê. ÇVêôáóç êáß _ Aðïôåëåóìáôéêüôçôá ô\ò sñáêéí\òTîÝãåñóçò, ït ÷ñüíéåò TðéèÝóåéò, ôÜ AäéÜëëáêôá èýìáôá, _ ãåíéêÞ AíôéðÜèåéá ôí sñáêéíí ìáæíðñüò ôïýò ðïôéèÝìåíïõò AðåëåõèåñùôÝò ôïõò, ëáôïðïèåôïóáí ôïýò Áìåñéêáíïýò óôñáôéôåò óÝ«èçëõêÞ» èÝóç ôñùôüôçôáò êáß Aðþëåéáò TëÝã÷ïõ
ô\ò Aêåñáéüôçôáò ôï Aìåñéêáíéêï óôñáôéùôéêïóþìáôïò, ðïý Aíôéìåôþðéæå Xíáí AíåîÝëåãêôï ðáíéêü: ôÞí uäéá ôÞí ìåôÜ-ôÞí-11ç Óåðôåìâñßïõ-êáôÜóôáóç, ðïý _ TðÝìâáóç óôü ÉñÜê ðïôßèåôáé ôéó÷åäéÜóôçêå ãéÜ íÜ Aðïêëåßóåé.
Ït ôåëåôÝò ô\ò öõëáê\ò Abu Ghraib eôáí ôåëåôÝò íïóôáëãßáò. Ït óõíå÷éóôÝò Tðáíáêôïóáí,Vóôù êáß ìüíï óÝ AëëçãïñéêÞ ìïñöÞ, ôÞí ðñüôåñç áuóèçóç êáôï÷\ò êáß TëÝã÷ïõ óÝ ìéÜ êáôÜóôáóç ðïý ôïýò îÝöåõãå. ÍÜ ãéáôß ãíùñßæïõìå ôé _Aðüóðáóç ðëçñïöïñéí äÝí eôáí  ôåëéêüò óôü÷ïò áôí ôí ôåëåôí. Äéüôé ôÜ êïõêïõëïöüñá
êáß Aðñüóùðá óþìáôá ôáêôïðïéÞèçêáí óÜí AðïðñïóùðïðïéçìÝíá êáß ôõðïðïéçìÝíá TèíïôéêÜ
ðïäåßãìáôá, äçëáäÞ óÜí ì@æá ðïêåéìÝíùí êáßìïéþìáôá óùìÜôùí êáß ÷é óÜí Côïìá ðïý (ìåôá)öÝñïõí ðëçñïöïñßá, têáíÜ ãéÜ ëüãï êáß Tîïìïëüãçóç. ÓôÞí ðñáãìáôéêüôçôá, _ ÷ñÞóéìç óôñáôéùôéêÞ Tìðåéñßá ðïý AðïêôÞèçêå óôÞí öõëáêÞ
áôÞ èåùñÞèçêå AìåëçôÝá Aðü ôüí óôñáôü.
Ùóôüóï ït öùôïãñáößåò áôÝò êõêëïöüñçóáíêáß êáôáíáëþèçêáí Aðü ôüí óôñáôü, ìÝóá êáß
Vîù Aðü ôÞ öõëáêÞ, óÜí øõ÷áãùãéêÜ ôå÷íïõñãÞìáôá. ÊÜðïéïé óôñáôéôåò ôßò Vóôåéëáí êáß óôßòïsêïãÝíåéÝò ôïõò. Ìðïñ íÜ ðïèÝóù ôé áôÝò ïtåsêüíåò êõêëïöïñïóáí óÜí ðñïóôáôåõôéêÜ ôå÷íïõñãÞìáôá, «öõëá÷ôÜ», ìéÜ ìïñöÞ ìáãåßáò,sympathetic magic, ðïõ _ ðôéêÞ säéïðïßçóç êáß,ìÝó¤ ìïéùìÜôùí, êáôï÷Þ ôï ðïôáãìÝíïõ êáß
AöçñçìÝíïõ óþìáôïò ôí Éñáêéíí ôñïìïêñáôísó÷õñïðïéïóå ôüí èåáôÞ óôñáôéùôéêü. Ç öõëáêÞ Abu Ghraib eôáí ìéÜ äéêáóôéêÞ Tðé÷åßñçóç,26

Ç ÁÍÈÑÙÐÏËÏÃÉÊÇ ÁÐÏØÇðïý ÷ñçóéìïðïßçóå æùïôïìéêÝò ìïñöÝò ðôéê\òäéåßóäõóçò, ãéÜ íÜ ðáñÜãåé åsêüíåò ðïôáã\ò, ðïýèÜ Aðïêáèéóôïóáí êáß èÜ óõíÝññáðôáí ôÜ Aðåéëïýìåíá ñéá ôï óõëëïãéêï Aìåñéêáíéêï óôñáôéùôéêï óþìáôïò. ÁôÞ _ êáôáóêåõÞ åsêïíïãñáößáò Aðü ôïýò Áìåñéêáíïýò óôñáôéôåò êáßôïýò åsäéêïýò óÝ èÝìáôá ðëçñïöïñéí êáß AóöÜëåéáò, ït ðåñéóóüôåñïé Aðü ôïýò ðïßïõò eôáí ôçëå-èåáôÝò, TðáíÝëáâå óÜí êáêüãïõóôç öÜñóá ôßòôñáãéêÝò ðñï-ðïèÝóåéò ìé@ò Tèíéê\ò êáôáóôñïöï-öéëßáò, ðïý ðñïåôïßìáóå êáß íïìéìïðïßçóå ôÞíìåôÜ ôÞí 11ç Óåðôåìâñßïõ TðÝìâáóç óôü ÉñÜê.
Ç êáôáóôñïöï-öéëéêÞ óõíåßäçóç åyíáé ìéÜ
säéáßôåñç ìïñöÞ Aíôßëçøçò ô\ò Tðéêéíäõíüôçôáò,óôüí âáèìü ðïý Tíåñãïðïéår ôÞí ðïëéôéêÞ ôíèñáõóìÜôùí  äçëáäÞ ìéÜ TìâëçìáôéêÞ ðñÜîç
ëéê\ò êáôáóôñïö\ò êáß ìéÜ åsêïíïãñáößá ô\òêáôáóôñïö\ò ðïý óçìáôïäïôïí êáß ëïðïéïíôÞí êáôåýèõíóç ô\ò tóôïñßáò, äçëáäÞ ôßò AöçãÞóåéò ðåñß íåùôåñéêüôçôáò, Aëëáã\ò êáèåóôôïò,Têäçìïêñáôéóìï êáß ô\ò säÝáò ô\ò ðñïüäïõ.
«ÓôÞí Aëëçãïñßá _ tóôïñßá Tìöáíßæåôáé óÜíöýóç óÝ ðáñáêìÞ a óÝ èñáýóìáôá, êáß  ÷ñïíéêüò ðñïóáíáôïëéóìüò åyíáé AíáäñïìéêÞ TíáôÝíéóç» (Buck-Morss 1988).
Ç ðïëéôéêÞ ëïãéêÞ ôí Aëëçãïñéêí èñáõóìÜôùí ìðïñår íÜ Tíôïðéóôår óôßò ðñáêôéêÝò ôñïìïêñáôßáò êáß ôáðåßíùóçò ô\ò öõëáê\ò Abu
Ghraib. Ït öùôïãñáößåò ãõìíí Éñáêéíí, ìÝëáéìïäÝôç, êáß ìÝ Vêèåôá ôÜ «óôüìéá» ôí óùìÜôùí ôïõò ìðïñår íÜ ìÞí Tðéäåéêíýïõí êëáóóéêÝò óêåëåôéêÝò åsêüíåò ôýðïõ memento mori, AëëÜ ðáñÜ ôáôá öôéÜ÷ôçêáí ãéÜ íÜ Tðéäåßîïõí ðïäåßãìáôá óùìÜôùí, óþìáôá ðïý V÷ïõí AðùëÝóåéôÞí êïéíùíéêïðïßçóÞ ôïõò, ôÞí sóëáìéêÞ êáß AñóåíéêÞ ôïõò ôáõôüôçôá, óþìáôá ðïý ôÜ TêôéèÝìåíá ñãáíÜ ôïõò êáß _ AðïíåêñùìÝíç óÜñêá ôïõòTðéäåéêíýïõí ôÞí ðïôáãìÝíç êáß êáôåóôñáììÝíç Tóùôåñéêüôçôá ôï êÜðïôå Aíôéóôåêüìåíïõ
öõëáêéóìÝíïõ. ÁôÞ åyíáé _ åsêïíïãñáößá ô\ò êáôáóôñïö\ò ðïý óçìáôïäïôår ôüí Aìåñéêáíéêü Têóõã÷ñïíéóìü êáß ôÞí säÝá ô\ò ðñïüäïõ.

Ït öùôïãñáößåò Aðïôýðùóáí ôÜ êáôåóôñáììÝíá óþìáôá ðïý êáôÝ÷ïõí ït Áìåñéêáíïß êáß ïtöùôïãñáöéêÝò ôïõò êÜìåñåò.
ÄÝí åyíáé óýìðôùóç ôü ôé  Aìåñéêáíéêüò
óôñáôüò êáôÝ÷åé Tðßóçò êáß V÷åé óôñáôéêïðïéÞóåé
ðåñéï÷Ýò ìÝ Añ÷áéïëïãéêÜ êåéìÞëéá, ðùò ôßò ðåñéï÷Ýò ðïëéôéóôéê\ò êëçñïíïìé@ò Babylon êáß
Ziggurat of Ur (BBC, 15/01/05). Ï Aìåñéêáíéêüò óôñáôüò ìåôÝôñåøå ðåñéï÷Ýò ðïëéôéóôéê\òêëçñïíïìé@ò óÝ TîïðëéóìÝíåò óôñáôéùôéêÝò âÜóåéò, êáôáóôñÝöïíôáò Vôóé ðåñéóóüôåñï áôÝò ôßò
aäç ëåçëáôçìÝíåò ðåñéï÷Ýò. Ç óôñáôéêïðïßçóç
ôï sñáêéíï ðïëéôéóôéêï ôïðßïõ Aðïôåëår êáôï÷Þ Añ÷Ýãïíùí ðôéêí Aíáöïñí ô\ò Tèíéê\òôáõôüôçôáò ôí Éñáêéíí. Ôü íÜ äéåêäéêårò êáßíÜ Tèíéêïðïéårò èñáýóìáôá, óôü ÉñÜê a óôü
Ground Zero óôÞ ÍÝá Õüñêç, óçìáßíåé íÜ äéåêäéêårò tóôïñéêü ÷ñüíï. Ôü íÜ äéåêäéêårò èñáýóìáôá ìÝ ôÞí ìïñöÞ ôí ðïëéôéóìéêí ôå÷íïõñãçìÜôùí, êôéñßùí a óùìÜôùí, óçìáßíåé íÜ Tðéâåâáéþíåéò ôé  «säéïêôÞôçò» TëÝã÷åé êáß äéá÷åéñßæåôáé
ôÞí tóôïñéêÞ êáôáóôñïöÞ, _ ðïßá ìðïñår íÜ Tíóùìáôùèår óôÞí åsêïíïãñáößá ôí èñáõóìÜôùí.
ÔåëéêÜ, ôü íÜ äéåêäéêårò ôïýò êáôåóôñáììÝíïõò
÷þñïõò êáß óþìáôá óçìáßíåé íÜ Uäñáéþíåéò ôÞíásóèçôéêÞ ô\ò êáôï÷Þò.
Ç öõëáêÞ Abu Ghraib åyíáé _ öùôïãñáößá
ôí Áìåñéêáíí, ôÞí ðïßá ôñÜâçîáí ït uäéïé åyíáé ôü ðïñôñárôï ôïõò, ðïý Aíôáíáêë@ ìéÜ óõëëïãéêÞ ôáõôüôçôá, ô\ò ðïßáò ït TêöùíçôÝò óõã÷Ýïõí ôüí ðüëåìï ìÝ ôÞí AðåëåõèÝñùóç. Ôü óüêAðü ôßò öùôïãñáößåò ô\ò öõëáê\ò Abu GhraibóÝ áôü ôü ðïëéôéêü ðëáßóéï äÝí èÜ îåèùñéÜóåé
óýíôïìá Aðü ôÞí tóôïñéêÞ ìíÞìç, ðáñÜ ôÜ óáïsêïäïìÞèçêáí óôÞí èÝóç ôçò. ÐÝñá Aðü ôüíóôéãìéárï Aðïôñïðéáóìü, ôü Aìåñéêáíéêü èåÜìïí
êïéíü Aíáãíþñéóå Xíá êïììÜôé ôï Uáõôï ôïõêáß ìéÜ êïéíÞ ðôéêÞ säåïëïãßá óôßò ðñÜîåéò êáßôü ñáìá ôí óõìðáôñéùôí ôïõ - èåáôí ô\òöõëáê\ò, Têår ðïõ _ AìåñéêáíéêÞ êáôáóôñïöïöéëßá Têäçëþèçêå óôÞí øåõäï-ëõôñùôéêÞ óêçíÞ
ôï AêñùôçñéáóìÝíïõ sñáêéíï óþìáôïò.

ÂÉÂËÉÏÃÑÁÖÉÁ
Allen James, et al, Without Sanctuary: Lynching Photography
in America, Twin Palms Publishers, New York 2000.
Buck-Morss Susan, The Dialectics of Seeing: Walter Benjamin and the Arcades Project, MIT Press, Cambridge 1988.
Davis Natalie Zemon, Society and Culture in Early Modern
France. Stanford University Press, California 1975.
Feldman Allen, Formations of Violence: The Narrativeof the Body and Political Terror in Northern Ireland.

The University of Chicago Press, Chicago 1991.
Seremetakis C. Nadia, The Last Word: Women, Deathand Divination, The University of Chicago Press,
Chicago 1991. ÓôÜ UëëçíéêÜ: Ç Ôåëåõôáßá ËÝîçóô\ò Åñþðçò ôÜ ²Áêñá: Äé-Áuóèçóç, ÈÜíáôïò, Ãõíárêåò (4ç Vêäïóç), Têä. ËéâÜíç, 1994.
Simmel Georg, «The Metropolis and Mental Life». In
Donald N. Levine (ed.), On Individuality and Social
Forms. The University of Chicago Press, Chicago 1971.

Ç ÁÍÈÑÙÐÏËÏÃÉÊÇ ÁÐÏØÇ

27ÅÐÅÎÇÃÇÓÅÉÓ

1. «Óüê êáß äÝïò» («shock and awe») íüìáóå ôü Aìåñéêáíéêü ÐåíôÜãùíï êáß  óôñáôüò ôüí ìáæéêü âïìâáñäéóìüðïý «Cíïéîå» ôÞí ðñüóöáôç TðÝìâáóç óôü ÉñÜê. ÐñïâëÞèçêå óôÞí ðáãêüóìéá ôçëåüñáóç TêôåôáìÝíá êáß äïìÞèçêå ôüóï óÜí Tðßèåóç óï êáß óÜí èÝáìá, ðáñïõóéÜæïíôáò
Vôóé Xíáí Tðéêïéíùíéáêü ôýðï ðïëÝìïõ, ìÝ Vìöáóç óôÞíðôéêÞ êõñéáñ÷ßá a áôü ðïý  Feldman V÷åé AðïêáëÝóåé
«full spectrum dominance».
2. Åä  óõããñáöÝáò AíáöÝñåôáé óôÞí TðÝêôáóç
ô\ò ëïãéê\ò ô\ò óôñáôéùôéê\ò TðÝìâáóçò êáß êáôï÷\òóÝ Têóôñáôåßá ðïëéôéêï ðñïóçëõôéóìï, ðïý ðåñéëáìâÜíåé ðïëëÜ ðåñéóóüôåñá Aðü ôÞí BðëÞ AëëáãÞ ðïëéôéêïêáèåóôôïò.
3. Ï ðïëéôéêüò Añìüò ôï êáèåóôôïò ôï ÓáíôÜì
×ïõóåÀí.
4. ÖõëáêÝò êïíôÜ óôÞí ðáñáëßá ôï Cape Town, ðïõ ÍÝëóïí ÌáíôÝëá, ìåôáîý Cëëùí Añ÷çãí ôï Áöñéêáíéêï Åèíéêï ÊïíãêñÝóïõ, öõëáêßóôçêå Tðß äåêáåôßåò.
5. Ôüóï ãéÜ ðïëéôéêïýò AíôéðÜëïõò óï êáß ãéÜ Tãêëçìáôßåò.

6. Ït Aíáöåñüìåíåò öùôïãñáößåò, ìåôáîý Cëëùí, ðáñïõóéÜæïíôáé óÝ äéÜöïñåò ðëÝïí tóôïóåëßäåò, ìßá Tê ôíðïßùí ãéÜ ðáñÜäåéãìá åyíáé _ Aêüëïõèç: Antiwar.com(2004) The Abu Ghraib Prison Photos, http://www.antiwar.com/news/?articleid=2444:June 11,2004,
7. Memento mori, mementos  íÜ èõì@óáé ôüí èÜíáôü óïõ.
8. Áðïêáëïýìåíïé greenhorn soldiers.
9. Smart bomb  «_ Vîõðíç âüìâá» ìåôÝäéäå åsêüíåòAðü ôÞí TðÝìâáóç óôü ÉñÜê.
10. ÓôÜ ðïëéôéêÜ debates ït öùôïãñáößåò áôÝò êñßèçêáí êáß óõæçôÞèçêáí óÜí êáôáóêåõÜóìáôá Aôüìùí øõ÷éêÜ äéáôáñáãìÝíùí êé ÷é óÜí ìÝñïò ôí èåóìïèåôçìÝíùí
âáóáíéóôçñßùí.
11. ÊëáóóéêÞ AìåñéêáíéêÞ ÷åéñïíïìßá, ðïý óôÞí óõãêåêñéìÝíç ðåñßðôùóç óçìáßíåé «V÷ù ôÜ ðÜíôá ðü Vëåã÷ï».
12. Sympathetic magic. Ìáãåßá ðïý âáóßæåôáé óôÞíðåðïßèçóç ôé Xíá Aíôéêåßìåíï, ìÝ ôüí êáôÜëëçëï ÷åéñéóìü,ìðïñår íÜ TðçñåÜóåé Xíá Cëëï óÝ öõóéêÞ Aðüóôáóç, Tö' óïíôÜ äýï Aíôéêåßìåíá V÷ïõí öõóéêÞ ìïéüôçôá a êïéíÞ ïóßá.

Ç ÁÍÈÑÙÐÏËÏÃÉÊÇ ÁÐÏØÇ

Åðï÷Ýò ÊáñíáâáëéïÍÜíôéá ÓåñåìåôÜêç

ÃéÜ ôïýò Aíèñùðïëüãïõò, ôü ÊáñíáâÜëé åyíáé  ÷ñïò êáß  ÷ñüíïò ðïý óï TðéôñÝðåé íÜ Aðï÷ùñéóôårò ôüí êáèéåñùìÝíï êïéíùíéêü óïõ ñüëï êáß TðÜããåëìá êáß ìÝ äéÜöïñåò
ìïñöÝò óõìâïëéê\ò Aíôéóôñïö\ò, ðùò ôü ìáóêÜñåìá, íÜ ìåôáôñáðårò óôü Aíôéèåôéêü óïõ ²Áëëï.
ÌÝ áôÞí ôÞí Vííïéá ôü ÊáñíáâÜëé åyíáé AíÜëïãï ìÝ ôßò äéáâáôÞñéåò ôåëåôÝò óôÞí æùÞ ôï êÜèå Aíèñþðïõ, áôÝò äçëáäÞ ðïý ìíçìïíåýïõí ôÞíAëëáãÞ ôï óôÜôïõò Uíüò Aôüìïõ êáôÜ ôÞí äéÜñêåéá ôï êýêëïõ ô\ò æù\ò ôïõ. ÂÝâáéá, óôÞí ðåñßðôùóç ôï Êáñíáâáëéï,  ÷ñïíéêüò êýêëïò äÝíìåôñéÝôáé ìÝ ôÞí äéÜñêåéá ô\ò æù\ò ôï Aôüìïõ
AëëÜ ìÝ ôÞí êõêëéêÞ TðáíÜëçøç ô\ò Tðï÷éáê\òäéÜâáóçò. Ôü ÊáñíáâÜëé óõìâáßíåé óôÜ ñéá ÷åéìþíá êáß êáëïêáéñéï, äçëáäÞ ìåôáîý Cãïíçò
Tðï÷\ò êáß Tðï÷\ò ãïíéìüôçôáò. Ït Tðï÷éáêïß
êýêëïé êáß _ ìíçìüíåõóÞ ôïõò óôü êáñíáâÜëé TêöñÜæïõí ìéÜ äéáöïñåôéêÞ Aíôßëçøç ôï ÷ñüíïõ.
ÌéÜ Aíôßëçøç ðïý óôÞí äéêÞ ìáò Tðï÷Þ êáß êïéíùíßá ôåßíïõìå íÜ îå÷Üóïõìå.
Åí¨ ëïéðüí êáôÜ ôÞí äéÜñêåéá ôï Vôïõò ÷ñüíïò ñÝåé êáíïíéêÜ êáß ìïíïãñáììéêÜ ðñüò ôüìÝëëïí, êáôÜ ôÞí äéÜñêåéá ôï Êáñíáâáëéï _ êáíïíéêÞ ñïÞ äéáêüðôåôáé. Ôü ÊáñíáâÜëé, óÜí äéáêïðÞ óôÞí êáíïíéêÞ ñïÞ ôï ÷ñüíïõ, Aíôáíáêë@âáóéêÝò ðáñîéáêÝò Tìðåéñßåò ÷ñïíéê\ò äéáêïð\ò,ðùò åyíáé  èÜíáôïò óôÞí æùÞ, êé _ íý÷ôá óôÞí_ìÝñá. ÁôÝò ït äéÜñêåéåò äéáêïð\ò èåùñïíôáéìåôáé÷ìéáêÝò öÜóåéò, óõìâáßíïõí äçëáäÞ AíÜìåóá
óôßò êáíïíéêÝò äéáéñÝóåéò ôï ÷ñüíïõ, aôïé ðáñåëèüí, ðáñüí êáß ìÝëëïí. ²Åôóé ôü ÊáñíáâÜëé Tðéôõã÷Üíåé íÜ äéá÷ùñßóåé êáô' Añ÷Þí ìéÜ Aëëéþôéêç
÷ñïíéêÞ ôÜîç, ðáñÜëëçëá äÝ íÜ AðïôåëÝóåé ìéÜ ìåôáâáôéêÞ ôÜîç, êáèïñßæïíôáò ôü ðÝñáóìá Aðü ìéÜ÷ñïíéêÞ äïìÞ óÝ ìéÜí Cëëç  óõíÞèùò Aðü ôüíTãêüóìéï ÷ñüíï óôüí ôåëåôïõñãéêü a tåñü ÷ñüíï. Ó'áôÞí ôÞí ìåôáâáôéêÞ ðåñßïäï  ÷ñüíïò ñÝåé Aíôßóôñïöá a «ìðåñäåýåôáé» Tíôåëò êáß ðáñÝ÷åé ôÞíäïìÞ ãéÜ ôÞí AíôéóôñïöÞ ôí ñüëùí. Ôü ÊáñíáâÜëé ôåëåéþíåé ìÝ ôÞí TðáíÝíôáîç ôï êüóìïõ óôÞíêáíïíéêÞ ÷ñïíéêÞ ôÜîç.
Ôü ìáóêÜñåìá TðáíáëáìâÜíåé ôÞí Aëëçëïõ÷ßá Aðï÷ùñéóìüò-AíôéóôñïöÞ-TðáíåíóùìÜôùóç,ìÝ ôü öüñåìá ô\ò ìÜóêáò, ôÞí AíôéóôñïöÞ ôï ñüëïõ ðïý áôü óõíåðÜãåôáé êáß ôßò ôõðéêüôçôåò
ðïý Aêïëïõèïí ôü ôÝëïò ôï ìáóêáñÝìáôïò.
Ï Aíèñùðïëüãïò Edmund Leach åyäå ôÞíAëëçëïõ÷ßá áôÞ íÜ Aíôáíáêë@ Aðü ôÞí Añ÷Þ òôü ôÝëïò ôï Vôïõò ôÞí ìåôÜâáóç Aðü ôÞí æùÞóôüí èÜíáôï êáß ôÞí TðáíáöïñÜ Aðü ôüí èÜíáôï
óôÞí æùÞ, ðïõ ôü êáñíáâÜëé ðáñÝ÷åé ôü ìÝóïíãéÜ ôÞí AíáãÝííçóç.
ÃéÜ ôüí Le Roy Ladurie, ðïý AíÝôñåîå óôÞí Ç ÍÜíôéá ÓåñåìåôÜêç ãåííÞèçêå óôÞí ÁèÞíá êáß ìåãÜëùóå ìåôáîý ÁèÞíáò êáß Íüôéáò ÐåëïðïííÞóïõ Að' ðïõ êáß êáôÜãåôáé. Óðïýäáóå óôÞí ÍÝá Õüñêç Êïéíùíéïëïãßá êáß Áíèñùðïëïãßá.
Ðñáãìáôïðïßçóå ìáêñü÷ñïíåò Tðéôüðéåò Vñåõíåò óôÞí AãñïôéêÞ êáß AóôéêÞ ÅëëÜäá êáß óõãêñéôéêÝò
Vñåõíåò óÝ ÍÝá Õüñêç, Éñëáíäßá, Áëâáíßá ê.C. ²Å÷åé óõããñÜøåé ðïëëÜ âéâëßá êáß ìåëÝôåò Ðïëéôéóìéê\ò Áíèñùðïëïãßáò êáß V÷åé äéäÜîåé ìÝ ðñüóêëçóç ôí ðáíåðéóôçìßùí New York University, Vassar College êáß City University of New York, óôßò Ó÷ïëÝò Áíèñùðïëïãßáò, Èåáôñïëïãßáò, Åëëçíéêí Óðïõäí, Ãõíáéêåßùí Óðïõäí, êáß ôü 2002 ò Distinguished Faculty Member, óôÞ Ó÷ïëÞ
Ðïëéôéóìï êáß Åðéêïéíùíßáò (ÌÌÅ) ôï New York University. ÔÜ ôåëåõôárá êôþ ÷ñüíéá æår êõñßùò óôÞí ÅëëÜäá. (www.seremetakis.com)
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 28-30Ç ÁÍÈÑÙÐÏËÏÃÉÊÇ ÁÐÏØÇ

ìåóáéùíéêÞ Íüôéá Ãáëëßá, _ Aëëçëïõ÷ßá áôÞTêöñÜæåôáé êáô' Añ÷Þí ìÝ äáéìïíéêÞ åsêïíïãñáößá, ÷ïñü êáß óýìâïëá èáíÜôïõ êáß ìáãåßáò.
Áêïëïõèïí _ AíôéóôñïöÞ ôï óôÜôïõò, ðïõ ãéÜðáñÜäåéãìá ït öôù÷ïß ìðïñïí íÜ AãïñÜóïõí ôÜAêñéâÜ ôñüöéìá ðÜìöèçíá Tí¨ ôÜ öôçíÜ êáß óÜðéá êïóôßæïõí ðáíÜêñéâá, êáß _ ôõðéêÞ ðáñÝëáóç åsêüíùí ô\ò Tîïõóßáò, ðùò âáóéëÝùí, äéêáóôí êáß óôñáôéùôí, ðïý TêöñÜæïõí Tðßóçò ôÞíêïéíùíéêÞ äéáóôñùìÜôùóç. Ôü ÊáñíáâÜëé êëåßíåé ìÝ ôü êÜøéìï Uíüò óêéÜ÷ôñïõ, ðñïóùðïðïßçóç ôï uäéïõ ôï Êáñíáâáëéï, ðïý ëåéôïõñãår óÜíTîéëáóôÞñéï èýìá ìÝó¤ ôï ðïßïõ  êüóìïò Tðéôõã÷Üíåé êÜèáñóç Aðü ôßò Bìáñôßåò êáß ôÜ ìéÜóìáôá ðïý óõóóùñåýôçêáí êáôÜ ôü Vôïò êáß säßùò
êáôÜ ôÞí äéÜñêåéá ôï Êáñíáâáëéï.
Ôü ôÝëïò ôï Êáñíáâáëéï åyíáé _ Añ÷Þ ô\òÓáñáêïóô\ò, ô\ò êáô' Tîï÷Þí ÷ñéóôéáíéê\ò êáèáñóéáê\ò ðåñéüäïõ. ²Áí _ ÓáñáêïóôÞ åyíáé ìéÜôåëåôïõñãéêÞ êÜèáñóç ðïý ôïíßæåé AóêçôéêÝò
Aîßåò, ðùò ôÞí óôÝñçóç ô\ò ôñïö\ò, ôï óÝî êáßôï Aëêïüë, ôü ÊáñíáâÜëé åyíáé  Uïñôáóìüò ô\òìéáñüôçôáò, áôï äçëáäÞ Aêñéâò ðïý Añíårôáé
_ ÓáñáêïóôÞ. ÓÝ áôÜ ôÜ ðëáßóéá _ Vííïéá ô\òBìáñôßáò, ô\ò Tíï÷\ò, ô\ò ^èéê\ò ôéìùñßáò a ô\òìåôÜíïéáò äÝí åyíáé øõ÷ïëïãéêÜ, AôïìéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ, ðùò óôÞí äéêÞ ìáò óçìåñéíÞ êïéíùíßá. Ì@ëëïí TêöñÜæïõí ôßò äéáöïñåôéêÝò êáß AíôéèåôéêÝò óõììåôï÷Ýò óÝ äýï îå÷ùñéóôÝò ðïëéôéóìéêÝò ôÜîåéò, ôÞí ðáãáíéóôéêÞ êáß ôÞí ÷ñéóôéáíéêÞ. Ôü íÜ åyóáé Bìáñôùëüò óÝ áôÜ ôÜ ðëáßóéá
óçìáßíåé íÜ V÷åéò AãêáëéÜóåé ôÞí ðáãáíéóôéêÞ êïóìï-Aíôßëçøç, ìÝ ëï ôü ó÷åôéêü ðïëéôéóìéêü êáßåsêïíïãñáöéêü ñåðåñôüñéï. Ôü íÜ åyóáé ^èéêüò, Aíôßèåôá, óçìáßíåé íÜ AðïäÝ÷åóáé ôÞí Aêáìøßá êáßtåñáñ÷ßá ô\ò ÷ñéóôéáíéê\ò êïéíùíéê\ò ôÜîçò. ÇðáñáóôáóéáêÞ Tðßäåéîç áôí, óï êé Cí V÷åé ÷áñáêô\ñá ðáé÷íéäéï óôü ÊáñíáâÜëé, êáèþò óõíÝâáéíå ìÝóá óôü óýóôçìá tåñáñ÷éí ìé@ò ìïíáñ÷éê\ò ÷ñéóôéáíéê\ò êïéíùíßáò, åy÷å óáöò ìéÜ ðïëéôéêÞ, êñéôéêÞ äõíáìéêÞ.
Ç äÝ åsêïíïãñáößá ôï ðïëÝìïõ êáß ôïóôñáôï, ðùò ãéÜ ðáñÜäåéãìá  ÷ïñüò ôí óðáèéí ôí öôù÷í êáß ït ðïôéèÝìåíåò AðáãùãÝòêáß âéáóìïß, Aðïêáëýðôïõí ôÞí óýãêñïõóç ìåôáîý êïéíùíéêí ìÜäùí êáß ðïëéôéóìéêí óõóôçìÜôùí. Ôü ÊáñíáâÜëé, ëïéðüí, Aðïôåëår Tðßóçò
ôåëåôïõñãéêïðïéçìÝíç óýãêñïõóç  ìéÜ êáôáðéåóìÝíç êïéíùíéêÞ ìÜäá ÷ñçóéìïðïéår Xíá ðåñéèùñéáêü a êáôáðéåóìÝíï óõìâïëéêü óýóôçìá ãéÜíÜ TêöñÜóåé ôÞí AðïóýíäåóÞ ôçò Aðü ôÞí êáèéåñùìÝíç êïéíùíéêÞ ôÜîç ðñáãìÜôùí.

29´Ïëá ôÜ óïâáñÜ êïéíùíéêï-ïsêïíïìéêÜ êáß ðïëéôéêÜ èÝìáôá TêöñÜæïíôáé ìÝ óÜôõñá êáß ÷éïìïñ. ÓõãêåêñéìÝíá, _ óÜôõñá Tðéêåíôñùíüôáí óÝêïéíùíéêÝò êáôçãïñßåò a ìÜäåò ðùò ôóéããÜíïé,Åâñárïé, ãõíárêåò, Têêëçóßá, tåñårò, ðïý Tèåùñïíôï ôé eôáí äéáóðáóôéêÜ óôïé÷årá óôÞí êáèçìåñéíÞ êïéíùíéêï-ïsêïíïìéêÞ æùÞ ôí óõììåôå÷üíôùí. Ç óÜôõñá ãéÜ ôüí Ladurie åyíáé ìåôÜâáóç Aðü ôÜ ôåëåôïõñãéêÜ ðáñáäåßãìáôá, ðïýóôï÷åýïõí óôüí Vëåã÷ï ô\ò öýóçò, óÝ áôÜ ðïýAó÷ïëïíôáé ìÝ ôüí Vëåã÷ï ôï TëÝã÷ïõ, äçëáäÞ
áôí ðïý åy÷áí ðïëéôéêï-ïsêïíïìéêÞ Tîïõóßá aáôí ðïý Aóêïóáí Aüñáôï Vëåã÷ï óôÞí êïéíùíéêÞ æùÞ, ðùò ãõíárêåò, ìÜãéóóåò êáß Cëëïé ðåñéèùñéáêïß.
Ç äýíáìç ôï êáñíáâáëéï, ðùò êáß êÜèåôåëåôïõñãßáò, âñßóêåôáé óôüí óõììåôï÷éêü ôïõ÷áñáêô\ñá. Ôü ÊáñíáâÜëé äÝí åyíáé BðëÜ ðáñÜóôáóç ãéÜ èÝáóç. Áôü óçìáßíåé ôé  ëáüò ìðïñïóå íÜ «ðáßæåé» ìÝ óõóôÞìáôá óçìåßùí, íÜ ôÜ
AíôéóôñÝöåé a äéáóôñåâëþíåé, äçìéïõñãþíôáò VôóéíÝá íïÞìáôá.
ÓÞìåñá óôüóï, ðïý ôÜ ìÝóá TíçìÝñùóçòêáß  Tðé÷åéñçìáôéêüò êüóìïò ÷ñåéÜæïíôáé íÜ Tìðïñåõôïí óçìårá, íÜ ôÜ ðïõëÞóïõí, ôü ÊáñíáâÜëé ãßíåôáé èÝáìá Cíåõ communitas, êáèþò óôï÷åýåé óôüí Aôïìéêü êáôáíáëùôÞ. ÊÜôé ðïý ëáìâÜíåé ðïëéôéêÝò ðñïåêôÜóåéò, êõñßùò äÝ óÝ ÷ñåòAíáðôõóóüìåíåò.
ÓôÞí ðñï-óýã÷ñïíç Tðï÷Þ, ôü ÊáñíáâÜëé
eôáí ôü öåóôéâÜë ôï êüóìïõ, ðïõ ôü öáÀ, ôüðïôü êáß ôü êïéíùíéêü öáíôáóéáêü ãéïñôÜæïíôáí
êáß _ óôÝñçóç Vðáõå ðñïóùñéíÜ óôÞí êáèçìåñéíÞ æùÞ. Ç Tðßäåéîç ôï Aëëüêïôïõ, ôï ðñïêëçôéêï êáß ôï Açäéáóôéêï êåíôñéêÜ óõóôÞìáôá óçìåßùí ôï Êáñíáâáëéï Aðïôåëïóå ðáñùäßá ðïý ðïâÜèìéæå ôÞí Tðßóçìç Tîïõóßá êáßôïýò êþäéêÝò ôçò.
ÃéÜ ôüí Bakhtin, ôü Aëëüêïôï êáß ôü ÷õäárï,êåíôñéêÜ óõóôÞìáôá óçìåßùí ôï Êáñíáâáëéï,
Aí\êáí óôüí ëáü. ·Çôáí  ôñüðïò AíôßóôáóÞò ôïõóôÞí êõñßáñ÷ç êïõëôïýñá, ôü êáôáöýãéü ôïõ.
Áíôßèåôá, óÞìåñá, èÜ ìðïñïýóáìå íÜ ðïóôçñßîïõìå ôé _ sáôñéêÞ êáß TìðïñéêÞ äéáöÞìéóç
AëëÜ êáß ôü èåóìéêü êñÜôïò Tíïñ÷çóôñþíïõí ôü÷õäárï êáß ôü Aëëüêïôï, ãéÜ íÜ êëÝøïõí Aðü ôÞíêáèçìåñéíÞ æùÞ ôÞí ðñáãìáôéêüôçôÜ ôçò, ôÞíAìåóüôçôÜ ôçò, êáß íÜ ôÞí AíôéêáôáóôÞóïõí ìÝTìðïñåýóéìïõò öáíôáóôéêïýò êüóìïõò TðéèõìçôíAíôéêåéìÝíùí, óùìÜôùí êáß åsêüíùí (Seremetakis2001). ÓÝ ðïëëÝò äÝ Aíáðôõóóüìåíåò ðåñéï÷Ýò, ïtåsêüíåò ô\ò äõôéê\ò êáôáíáëùôéê\ò æù\ò ðïý

30Ç ÁÍÈÑÙÐÏËÏÃÉÊÇ ÁÐÏØÇ

ðñïùèïí ôÜ media Aðïêôïí óôÜôïõò Tðéóôçìïíéê\ò öáíôáóßáò, äéüôé _ Aðüóôáóç AíÜìåóá óôÞíäéáâßùóç óÝ ëáúêÞ ãåéôïíéÜ êáß óôÞí ôçëå-èÝáóç
êáëéöïñíÝæéêùí ñÜíôóùí ìÝ ðéóßíá êáß ðëÞñç ôå÷íïëïãéêü Tîïðëéóìü êáß AíÝóåéò åyíáé ôüóï ìåãÜëç óï êáß _ Aðüóôáóç AíÜìåóá óôüí êüóìï ôï20ï ásíá êáß ôüí êüóìï ôí Star Wars. ÊÜôéðïý Cëëùóôå Aëçèåýåé êáß óôßò AíåðôõãìÝíåò ÷ñåò, ðïõ _ êáèçìåñéíÞ ñïõôßíá ô\ò êïéíùíéê\òæù\ò äÝí ìðïñår íÜ óõíáãùíéóôår ôüí öáíôáóìáãïñéêü Vñùôá ðïý ðáéíßóóïíôáé ït TìðïñéêÝò-äéáöçìéóôéêÝò åsêüíåò.
ÔÞí ðëÝïí uóùò Tðéêßíäõíç ìïñöÞ èåáìáôéêïêáñíáâáëéï êáôáìáñôõñïìå ôáí ôü êñÜôïò
säéïðïéårôáé ôü Aëëüêïôï êáß ôü Açäéáóôéêü óÝðñÜîåéò ðïëéôéêï óêáíäÜëïõ a âßáò, ãéÜ íÜ Tã÷áñÜîåé ôÞí Tîïõóßá ôïõ óôÞí êïéíùíéêÞ ðáñîç óöáãÝò, Aêñùôçñéáóìïß, Tèíïêôïíßåò, ãåíïêôïíßåò, smart bombs1. Åêår ðïý _ Aíèñþðéíç
æùÞ Aíôéìåôùðßæåôáé óÜí «ðáñÜðëåõñç âëÜâç»,âëÜâç ðïý åyíáé ìéêñüôåñçò óçìáóßáò Aðü ôÞíêáôáóôñïöÞ ìé@ò ãÝöõñáò a Uíüò êôéñßïõ. ²ÅôóéTðéôõã÷Üíåôáé _ AíôéóôñïöÞ ô\ò êïéíùíéê\òæù\ò, ðïý Tìårò âéþíïõìå óÜí ðáèçôéêïß èåáôÝò,ìÝó¤ åsêüíùí ðïý Tðéäåéêíýïõí «ôÜ ìÝóá Vîù»óùìÜôùí êáß ëüêëçñùí êïéíùíéí. ÓÝ áôÞíôÞí ðåñßðôùóç, ðùò êáß óôßò äéáöçìßóåéò, äÝíðÜñ÷åé óõììåôï÷éêü «ðáßîéìï» ìÝ ôÜ óçìårá.
ÔÜ ìçíýìáôá åyíáé äéöïñïýìåíá  ðùò ãéÜ ðáñÜäåéãìá ït êÜñôåò ðïý TóôÜëçóáí ðñßí ìåñéêÜ
÷ñüíéá Aðü ôÞí Óåñâßá êáß Aðåéêüíéæáí êïììÝíåòêáß êáôåóôñáììÝíåò ãÝöõñåò óÜí åãëùôôç ìåôáöïñÜ ôí èõìÜôùí ôï ðïëÝìïõ.
²Áí ëïéðüí óôü ÊáñíáâÜëé êÜðïôå  ëáüòìðïñïóå íÜ «ðáßæåé» ìÝ ôÜ óõóôÞìáôá óçìåßùí,íÜ ôÜ AíôéóôñÝöåé a äéáóôñåâëþíåé äçìéïõñãþíôáò
Vôóé íÝá íïÞìáôá, óôÞí Tðï÷Þ ìáò _ Tìðïñåõìáôïðïßçóç ôï ðñïêëçôéêï êáß ôï AçäéáóôéêïAíôéóôñÝöåé ôïýò ñüëïõò: ôþñá äÝí åyíáé  êüóìïòðïý «ðáßæåé» ìÝ ôÜ óçìårá, ôþñá åyíáé _ ôåñÜóôéá
ìç÷áíÞ ðáñáãùã\ò óçìåßùí ðïý «ðáßæåé» ìÝ ôüíêüóìï, åyíáé ôü óýóôçìá ôí óçìåßùí Tìðïñéê\òêáôáíÜëùóçò a ðïëéôéêï-óôñáôéùôéê\ò só÷ýïòðïý êáôáíáëþíåé Tì@ò. Ôü êïéíùíéêü öáíôáóéáêü, ðïý Aðåëåõèåñùíüôáí ìÝ ôü ÊáñíáâÜëé êÜðïôå, öõëáêßæåôáé ôþñá óôü èåáìáôéêü ò íåéñï.
´Ïôáí äéáíýïõìå Tðï÷Þ Êáñíáâáëéï, åyíáé
÷ñÞóéìï íÜ AíáôñÝ÷ïõìå óôßò Añ÷éêÝò ôïõ ëåéôïõñãßåò, óôüí ôüðï ìáò êáß Aëëï. ²Éóùò áôüAðïôåëÝóåé ôÞí åêáéñßá ãéÜ ìéÜ óôéãìéáßá VóôùAíôéóôñïöÞ ô\ò ìðáíÜë êïõëôïýñáò ôï èåÜìáôïò ðïý êõâåñí@ ôÞí êáèçìåñéíÞ ìáò æùÞ, êáßuóùò ì@ò TðéôñÝøåé íÜ ãëåíôÞóïõìå ôÞí äéêÞ ìáòöáíôáóßá...

ÓÇÌÅÉÙÓÇ
1. ÂëÝðå ôü ó÷åôéêü Cñèñï ôï Allen Feldman óôüí ðáñüíôá ôüìï.

ÂÉÂËÉÏÃÑÁÖÉÁ
Bakhtin Mikhail, Esthetique et Theorie du Roman, Gallimard, Paris 1978.
Ladurie, Le Roy, Carnival in Romans, George Braziller,
Inc., New York 1979.
Leach, Edmund, Culture and Communication: The Logic
by which Symbols are Connected, Cambridge Uni-

vesity Press, Cambridge 1976.
Seremetakis C. Nadia, «Toxic Beauties: Medicine, Information and Body Consumption in Transnatiïnal
Europe». Óôï ðåñéïäéêü Social Text (AöéÝñùìá Technologies of Perception), vol. 19, no. 3, Duke University Press, Fall 2001.

Ôü ïêñáíéêü Tèíéêü æÞôçìá
ÓùôÞñçò Äçìüðïõëïò
«Êáß _ Ïêñáíßá ðïý äÝí Aãáðïóå ïôå ôüí ôóÜñï ïôå ôüí Ð@íñãÜíùóå ôüí ÊïæÜêéêï óôñáôü [...]»1

Åíá Aðü ôÜ ðáñÜäïîá öáéíüìåíá óôÜ óýã÷ñïíá säåïëïãéêÜ ñåýìáôá ð\ñîå _ óõíôïíéóìÝíç Tðßèåóç Aðü ðëåõñ@ò ìåãÜëïõ ìÝñïõò
ô\ò, äõôéê\ò säéáßôåñá, äéáíüçóçò Tíáíôßïí ôïVèíïõò-êñÜôïõò êáß Aêüìç ôï säßïõ ôï Vèíïõò2.
ÌÝ ôÞí ôáêôéêÞ ô\ò ðåñéðôùóéïëïãßáò, ôíTðéëåãìÝíùí TîáéñÝóåùí êáß ô\ò ^èéêïëïãéê\òêñéôéê\ò, _ Aðïäï÷Þ ô\ò óõììåôï÷\ò óÝ ðïéáTèíïôéêÞ ìÜäá Aðïäüèçêå óôü öáíôáóéáêü, Aôïìéêü a óõëëïãéêü  ìÝ ôüóç ìÜëéóôá ðåñâïëÞ,óôå óôü ôÝëïò íÜ ðáñáìåßíïõí ït öïñårò ô\ò AìöéóâÞôçóçò ôï Vèíïõò ò ït ìüíïé AíôéëÞðôïñåòôï «ðñáãìáôéêï».
Ç íïìïôåëåéáêÞ, ìùò, TìöÜíéóç óõëëïãéêí íôïôÞôùí, ðùò ô\ò ðáôñé@ò, ô\ò öõë\ò,ô\ò Tèíüôçôáò a ôï Vèíïõò, ðáíôï êáß ðÜíôá
óôü tóôïñéêü âÜèïò êáß óôü ãåùãñáöéêü ðëÜôïò
ô\ò Aíèñþðéíçò ðáñïõóßáò, ì@ò äçãïí óôü óõìðÝñáóìá ôé áôÝò Aðïôåëïí ôüóï «ôõ÷árá Tíäå÷üìåíá» óï êáß _ ãëóóá, _ êáëëéÝñãéá ô\òã\ò a _ êôçíïôñïößá...
Áóöáëò óôÞí ðñïâïëÞ ôí ó÷åôéêí èÝóåùí ìðïñïìå íÜ äéáêñßíïõìå ôÞí ðñüèåóç ô\òóôÞñéîçò ô\ò «ðáãêïóìéïðïßçóçò»  ò TðéêñÜôçóç, ïóéáóôéêÜ, ô\ò Aìåñéêáíéê\ò Têäï÷\òô\ò íåùôåñéêüôçôáò. ´Ïìùò, ôü îýìùñïí åyíáé
ôé _ äéÜäïóç ôí èÝóåùí áôí ðñáãìáôïðïéårôáé óÝ ìéÜ Tðï÷Þ ðïõ ôü Vèíïò Tìöáíßæåôáé äõíáìéêÜ óôü ðñïóêÞíéï, óÝ ðåñéï÷Ýò ðïõ, ðïôßèåôáé, ôü Tèíéêü æÞôçìá åy÷å ëõèår ìÝ âÜóç ôïýòïsêïíïìéêï-êïéíùíéêïýò ñïõò sóüôçôáò.
Åyíáé AíáìöéóâÞôçôï ãåãïíüò ôé  ôñüðïò
êáôÜññåõóçò ô\ò Óïâéåôéê\ò ´Åíùóçò êáß ôíCëëùí óïóéáëéóôéêí êáèåóôþôùí åy÷å Xíáí êïéíü ðáñáíïìáóôÞ: ôÞí Aöýðíéóç êáß AíÜäõóç ôíTèíéêí óõíéóôùóí. Ç AíáôñïðÞ ôï óõóôÞìá-ôïò ðñáãìáôïðïéÞèçêå ìÝ ðñþôéóôï áuôçìá, Aðüðëåõñ@ò ôí ëáí, ô\ò Tëåýèåñçò AíÜðôõîçò ôíTèíïôéêí ôáõôïôÞôùí, ït ðïråò êáôáðéÝóôçêáíAðü ôüí ëïêëçñùôéóìü3.
ÔÜ AíùôÝñù Aðïôåëïí ìéÜí Aðáñáßôçôç åsóáãùãÞ óôÞí óõíïðôéêÞ ðáñïõóßáóç ôí tóôïñéêí ðåñéðåôåéí ô\ò ïêñáíéê\ò Tèíüôçôáò,ìé@ò Tê ôí TèíïôÞôùí-êáôáëõôí óôÞí êáôÜññåõóç ô\ò ÅÓÓÄ, _ ðïßá, ðáñÜ ôü ãåãïíüò ô\òðëçèõóìéáê\ò ôçò åñùóôßáò, äÝí åy÷å êáôïñèþóåé Xùò ðñïóöÜôùò íÜ äçìéïõñãÞóåé êñÜôïò. ÇtóôïñéêÞ äéáäñïìÞ ôí Ïêñáíí åyíáé, Aêüìç,TîáéñåôéêÜ Cãíùóôç óôü åñýôåñï êïéíü, êáèþò
óêéÜæåôáé a êáß Tíóùìáôþíåôáé óôÞ ñùóóéêÞ
tóôïñßá4. Åíôïýôïéò, _ TðéìïíÞ ìÝ ôÞí ðïßá TðáíÝñ÷åôáé _ äéåêäßêçóç ôï ásôÞìáôïò ô\ò Aíåîáñôçóßáò ô\ò Tèíüôçôáò áô\ò óôü äéÜâá ðïëëí ásþíùí ì@ò äçãår ÷é ìüíï óôÞí êáôáíüçóç ô\ò äéáäéêáóßáò Aðïóýíèåóçò ôï óïâéåôéêïêñÜôïõò, AëëÜ êáß óÝ ìéÜ åñýôåñç Aíôßëçøç ô\òóçìáóßáò ô\ò Tèíéê\ò óõíåßäçóçò ò ìï÷ëï ôïtóôïñéêï ãßãíåóèáé.

Áðü ôü Ñïýò ôï ÊéÝâïõ óôÞí êïæÜêéêç
slobidschchyna5
Ôüí 11ï ásíá, ôÞí Tðï÷Þ ðïõ ôü Ñïýò ôïÊéÝâïõ, ìåôÜ ôüí Tê÷ñéóôéáíéóìü ôïõ ìÝó¤ ôïÂõæáíôßïõ, Vöèáíå óôü Aðüãåéï ô\ò äýíáìÞò ôïõ,Tóùôåñéêïß êáß Tîùôåñéêïß ðáñÜãïíôåò óõìâÜëëïõí ôáõôï÷ñüíùò óôÞí óôáäéáêÞ ôïõ ðáñáêìÞ.
Ôü ðñéãêéð@ôï ôï Ñïýò ìåôáâáëëüôáí óÝ ìéÜ÷áëáñÞ óõíïìïóðïíäßá, êáèþò íÝïé Tìðïñéêïß äïßðáñÝêáìðôáí ôü Êßåâï êáß TðÝôåéíáí ôÞí ïsêïíïìéêÞ óôáóéìüôçôÜ ôïõ, Tí¨ Vêáíáí ôÞí TìöÜíéóÞ
ôïõò íÝá só÷õñÜ ðåñéöåñåéáêÜ êÝíôñá.

 Ï ÓùôÞñçò Äçìüðïõëïò åyíáé Aðüöïéôïò ôï Éíóôéôïýôïõ Äéåèíí Ó÷Ýóåùí ôï Ðáíåðéóôçìßïõ ôïÊéÝâïõ, ðïøÞöéïò äéäÜêôùñ ôï Ðáíôåßïõ Ðáíåðéóôçìßïõ, Õðüôñïöïò ôï ÉÊÕ.
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 31-4232´Ïôáí, ôü 1169,  ÁíôñÝé Ìðïãêïëéïýìðóêé,_ãåìüíáò ôí âïñåéï-Aíáôïëéêí Täáöí ôïÂëáíôßìéñ-ÓïõæíôÜë, ëåçëÜôçóå ôü Êßåâï, AðÝññéøå ôÞí säÝá íÜ ìåôáöÝñåé ôÞí ðñùôåýïõóÜ ôïõTêår êáß ðñïôßìçóå ôü Âëáäßìçñ. Ôü 1240, _ ðüëç êáôáêôÞèçêå Aðü ôÞí ×ñõóÞ ÏñäÞ ôí Ìïããüëùí-ÔáôÜñùí êáß, óôïýò êáôïðéíïýò ásíåò,ôü êÝíôñï ãéÜ ôüí Aíáôïëéêü óëáâéêü êüóìï èÜêáôáóôår, ðëÝïí, ôü ðñéãêéð@ôï ô\ò Ìïóêïâßáò6.
´Ïìùò, óôÜ äõôéêÜ TäÜöç ô\ò óçìåñéí\ò Ïêñáíßáò7, ôÜ ðñéãêéð@ôá ô\ò Ãáëéêßáò êáß ô\òÂïëéíßáò ìÝ ôÞí óçìáíôéêÞ óõíåéóöïñÜ ôï_ãåìüíá ÄáíéÞë ÑïìÜíïâéôò êáôüñèùóáí íÜ
Aíôéóôáèïí ãéÜ Xíáí Aêüìç ásíá êáß íÜ êñáôÞóïõí æùíôáíÞ ôÞí êëçñïíïìéÜ ôï Ñïýò, Xùò ôïõAðïññïöçèïí Aðü ôÞí Ðïëùíßá êáß ôÞí Ëéèïõáíßá. Áðü ôÞí Tðï÷Þ áôÞ äéáìïñöþíïíôáé äýïTèíéêÜ êÝíôñá, ôü Xíá óôÞí ÄõôéêÞ Ïêñáíßá, ìÝóçìáíôéêÞ ïíßôéêç TðéññïÞ8, êáß ôü Cëëï óôü ëåãüìåíï dykoe pole (Cãñéï Väáöïò), óôÞí êåíôñïáíáôïëéêÞ Ïêñáíßá, Aðü ôïýò ñèüäïîïõò ÊïæÜêïõò. Ït äýï ãñáììÝò ïêñáíéê\ò Tèíéê\ò óõíåßäçóçò èÜ AðïôåëÝóïõí óçìáíôéêþôáôï ðáñÜãïíôá ôí êáôïðéíí Tîåëßîåùí óôÞí ÁíáôïëéêÞ Åñþðç.
ÊáôÜ ôÞí äéÜñêåéá ô\ò êõñéáñ÷ßáò ô\ò Ðïëùíï-Ëéèïõáíéê\ò Êïéíïðïëéôåßáò (Ðïóðïëßô), ïtÓÙÔÇÑÇÓ ÄÇÌÏÐÏÕËÏÓ

ñèüäïîïé Ïêñáíïß åãåíårò ðéÝóôçêáí íÜ õtïèåôÞóïõí ôüí êáèïëéêéóìü, _ AãñïôéÜ äçãÞèçêå
óôÞí äïõëïðáñïéêßá êáß ôÜ ïêñáíéêÜ TäÜöç AðïéêÞèçêáí Aðü Ðïëùíïýò. Ç ðñïóðÜèåéá Aöïìïßùóçò ôï ïêñáíéêï ðëçèõóìï Tðé÷åéñÞèçêå Aðü ôÞí ðïëùíéêÞ Tîïõóßá ìÝó¤ ôï èñçóêåõôéêï ðñïóçëõôéóìï. Ôü ÷çìá ðïý TðéëÝ÷èçêå
eôáí _ Ïíßá (óýíïäïò ôï ÌðñÝóô-Ëéôüöóê,1596) êáß eôáí AðïôÝëåóìá ô\ò óõììá÷ßáò ôïâáóéëé@ ô\ò Ðïëùíßáò Óéãéóìïýíäïõ ôï Ã´(1587-1632) ìÝ ôüí ÐÜðá, ìÝ óêïðïýò óáöÝóôáôá ðïëéôéêïýò9. Ç èñçóêåõôéêÞ ìïéïãÝíåéá eôáíXíáò Aíáãêárïò ðáñÜãùí óôÞí äéáôÞñçóç ô\ò Uíüôçôáò ôï ðïëùíéêï êñÜôïõò, ôü ðïrï Aíôéìåôþðéæå ìÝ Aãùíßá ôÞí TäáöéêÞ TðÝêôáóç ô\ò Ìüó÷áò êáß ôÞí ðéèáíüôçôá ô\ò óõììá÷ßáò ôí ñèïäüîùí Ïêñáíí ìÝ ôïýò ìüäïîïõò ôïõò Ñþóóïõò, ìÝ óôü÷ï ôÞí Aíåîáñôçóßá ôïõò. Ç AíåëÝçôç ðÜëç ãéÜ ôÞí äéáôÞñçóç ô\ò èñçóêåõôéê\òôáõôüôçôáò ôí Ïêñáíí ôïýò êáôÝóôçóå êÝíôñï Aíôßóôáóçò, säéáéôÝñùò ìÝ ôÞí äçìéïõñãßá
AäåëöïôÞôùí, ãéÜ ëç ôÞí ñèüäïîç óëáâéêÞ AíáôïëÞ10.
ÔÞí uäéá Tðï÷Þ, ñãáíþèçêáí ït êïéíüôçôåò
ôí ÊïæÜêùí, ït ðïråò, Añ÷éêò, AðïôåëïíôáíAðü äñáðÝôåò äïõëïðÜñïéêïõò êáß Aíèñþðïõò ôíóõíïñéáêí ðåñéï÷í. Áôïß äçìéïýñãçóáí XíáÔÏ ÏÕÊÑÁÍÉÊÏ ÅÈÍÉÊÏ ÆÇÔÇÌÁ

áôüíïìï ÷õñü óôüí êÜôù Äíåßðåñï a Æáðáñüæå, óÝ ìéÜ no-land ðåñéï÷Þ ìåôáîý ô\ò Ðïëùíßáò,ôï Ôáôáñéêï ×áíÜôïõ ô\ò Êñéìáßáò êáß ô\òÑùóóßáò11. Óôßò Añ÷Ýò ôï 17ïõ ásíá, êÜôùAðü ôÞí _ãåóßá ôï Petro KonashevyshSahaidachny, ït ÊïæÜêïé ô\ò Ïêñáíßáò Aðïôåëïóáí aäç ôïýò ðåñáóðéóôÝò ô\ò Ïñèïäïîßáòêáß ôï ïêñáíéêï ðïëéôéóìï.
Ôü 1648, ìÝ ôüí TêëåãìÝíï ôïõò _ãÝôç a×Ýôìáí ÌðïãêíôÜí ×ìåëíßôóêé, ït Ïêñáíïß
TðáíáóôÜôçóáí Tíáíôßïí ôí Ðïëùíí êáß TðÝôõ÷áí ôÞí Tãêáèßäñõóç Uíüò ó÷åäüí AíåîÜñôçôïõ
AëëÜ âñá÷ýâéïõ óôñáôéùôéêï ïêñáíï-êïæáêéêïêñÜôïõò. Ç só÷õñÞ Aíôåðßèåóç ô\ò Ðïëùíßáò
AíáãêÜæåé ôüí Æìåëíßôóêé íÜ êëåßóåé ìéÜ óõìöùíßá ìÝ ôïýò Ñþóóïõò, ôü 1654, óôü ÐåñåöéáóëÜâ. Ï ×Ýôìáí ôü Vðñáîå ìÝ ôÞí ðåðïßèçóç ôé ñèüäïîïò ôóÜñïò èÜ óåâüôáí ôÞí ðëÞñç áôïíïìßá ôï êñÜôïõò ôïõ, AëëÜ èÜ ðÝèáéíå ôñßá ÷ñüíéá Añãüôåñá ÷ùñßò íÜ Tðéâåâáéùèïí ït ðñïóäïêßåò ôïõ.
Ï äéÜäï÷ïò ôï ×ìåëíßôóêé, ÉâÜí Âé÷üâóêé,ðñï÷þñçóå óÝ ìéÜ óõìöùíßá ôï ×ÜíôéáôòìÝ ôïýò Ðïëùíïýò ôü 1658, _ ðïßá ðñïÝâëåðå
ôÞí Aíáãíþñéóç Uíüò áôüíïìïõ ïêñáíéêï ðñéãêéðÜôïõ, ðïý èÜ Aðïôåëïóå ôüí ôñßôï êáß sóüôéìï Uôárñï ô\ò Ðïëùíï-Ëéèïõáíéê\ò Êïéíïðïëéôåßáò. ÌåôÜ Aðü ìéÜ óôÜóç ôí Aîéùìáôéêíôïõ, ðïý Aíôéôßèåíôï óôÞí óõìöùíßá ôï ×Üíôéáôò,  Âé÷üâóêé AíáãêÜóèçêå íÜ ðáñáéôçèår.
Ôüôå ït ÊïæÜêïé äéá÷ùñßæïíôáé óÝ äýï ôìÞìáôá,ìÝ ìåôáîý ôïõò óýíïñï ôüí Äíåßðåñï  ït äõíÜìåéò ðïý ðïóôçñßæïõí ôÞí Ìüó÷á âñßóêïíôáí
óôÞí AñéóôåñÞ ÷èç êáß ït öéëï-ðïëùíéêÝò óôÞíäåîéÜ12.
Ôü 1667, ït Ðïëùíïß êáß ït Ñóóïé êëåßíïõíôÞí óõìöùíßá ôï Áíôñïýóïâï, _ ðïßá äéáôýðùíå ôüí de facto äéáìïéñáóìü ô\ò Ïêñáíßáò.
ÓôÞí óõíÝ÷åéá  ×Ýôìáí ô\ò äõôéê\ò ÷èçò
Petro Doroshenko Tðåäßùîå ôÞí TðáíÝíùóç ôíÏêñáíí ÊïæÜêùí ìÝ ôÞí âïÞèåéá ôí Ïèùìáíí êáß Aêïëïýèçóå ìéÜ äåêáåôßá ðïëÝìùí, ìÝôÜ èùìáíï-êïæáêéêÜ óôñáôåýìáôá íÜ ðïëåìïíðñôá Tíáíôßïí ôí Ðïëùíí êáß êáôüðéí Tíáíôßïí ôí Ñþóóùí êáß ôí ÊïæÜêùí ô\ò Añéóôåñ\ò ÷èçò. Ôåëéêò, êáß áôÞ _ Aðüðåéñá ô\òäçìéïõñãßáò êñÜôïõò, ðü ôïõñêéêÞ ðñïóôáóßá,AðÝôõ÷å13.
Óôßò Añ÷Ýò ôï 18ïõ ásíá, Têäçëþèçêå _ôåëåõôáßá êïæáêéêÞ Aðüðåéñá äçìéïõñãßáò ïêñáíéêï êñÜôïõò. Åðéêåöáë\ò ôçò eôáí  têáíüôáôïò ×Ýôìáí ÉâÜí ÌáæÝðá. Ï ÌáæÝðá åy÷å âïç-33èÞóåé ôüí ÌåãÜëï ÐÝôñï óôßò Têóôñáôåråò ôïõêáôÜ ôí ÔáôÜñùí ô\ò Êñéìáßáò êáß ôí Ôïýñêùí, ôÞí ôåëåõôáßá äåêáåôßá ôï 17ïõ ásíáÿìùò,  ðåñéïñéóìüò ô\ò ïêñáíéê\ò áôïíïìßáò
êáß _ áîçóç ôí âáñí ðïý TðÝâáëå  ÐÝôñïò
èçóáí ôüí ÌáæÝðá íÜ Tãêáôáëåßøåé ôïýò Ñþóóïõò êáß íÜ Tíôá÷èår óôü óïõçäéêü óôñáôüðåäï.
Ç óõììá÷ßá ôïõ áôÞ ìÝ ôüí Óïõçäü âáóéëéÜ
ÊÜñïëï XII åy÷å ôñáãéêÞ êáôÜëçîç, êáèþò _ íßêç ôï Ì. ÐÝôñïõ óôÞí ÐïëôÜâá ôü 1709 óöñÜãéóå ôÞ ìïrñá ô\ò Ïêñáíßáò êáß óçìáôïäüôçóå
ôÞí AíÜäõóç ô\ò Ñùóóßáò ò só÷õñ\ò åñùðáúê\ò äýíáìçò14. Ôü 1720,  ÐÝôñïò Aðáãüñåõóå ôÞí êõêëïöïñßá âéâëßùí (Têôüò Aðü ôÜ èñçóêåõôéêÜ) óôÞí ïêñáíéêÞ ãëóóá15.
ÊáôÜ ôüí 18ï ásíá, óôÞí ðïëùíïêñáôïýìåíç äõôéêÞ ÷èç ôï Äíåßðåñïõ Vãéíáí ðïëõÜñéèìåò
Aðïôõ÷çìÝíåò ëáúêÝò TîåãÝñóåéò (ït óçìáíôéêþôåñåò Vëáâáí ÷þñá ôü 1734, 1750 êáß 1768), óôßòðïråò ït TîåãåñìÝíïé, ìÝ ôü íïìá ×áúíôáìÜêïé,åy÷áí êáß ôÞí ðïóôÞñéîç ôí ÊïæÜêùí ôï Æáðáñüæå. Åyíáé Aîéïóçìåßùôï ôé óôÞí óõíôñéâÞ
ôïõò óõíÝäñáìå êáß  ñùóóéêüò óôñáôüò16.
ÔÜ ôåëåõôárá u÷íç ô\ò ïêñáíéê\ò áôïíïìßáò
Tîáëåßöèçêáí ôü 1775, ôáí _ Ì. Ásêáôåñßíç
äéÝôáîå ôÞí êáôáóôñïöÞ ô\ò óôñáôéùôéê\ò âÜóçò
ôí ÊïæÜêùí (a Óßôò) óôü Æáðáñüæå17. Êáèþò_ Áãßá Ðåôñïýðïëç åy÷å êáôáíéêÞóåé ôïýò Ïèùìáíïýò, Vâëåðå ðéÜ óôïýò Aôßèáóïõò ÊïæÜêïõò
Xíá Tìðüäéï óôÞí Aðïéêéïðïßçóç ôí Täáöí ô\òTíäï÷þñáò ô\ò Ìáýñçò ÈÜëáóóáò, ô\ò ëåãüìåíçò ÍÝáò Ñùóóßáò. ÌåôÜ Aðü ìéÜ ðåñßïäï ðñïóåêôéêí Aëëáãí _ Ïêñáíßá TíôÜ÷èçêå Tî ëïêëÞñïõ óôü ñùóóéêü óýóôçìá ôïðéê\ò äéáêõâÝñíçóçò ôï ÊõâåñíÞôç, óôñáôçãï Ð. Á. ÑïõìéÜíôóåö, ôü 178218.
Åí ô¨ ìåôáîý, êáß ìÝ ôïýò AëëåðÜëëçëïõò
äéáìåëéóìïýò ô\ò Ðïëùíßáò, _ Ïêñáíßá âñÝèçêå ëüêëçñç ìÝóá óôÜ ñéá ô\ò Ñùóóéê\ò Áôïêñáôïñßáò, Têôüò Aðü ôßò ðåñéï÷Ýò ô\ò Ãáëéêßáòêáß ô\ò Ìðïõêïâßíáò ðïý ðñïóÞñôçóå _ ÁóôñéáêÞ Áôïêñáôïñßá.

Ñïìáíôéóìüò êáß íåï-ïêñáíéêüò Tèíéêéóìüò
ÊáôÜ ôÞí äéÜñêåéá ôï ðñþôïõ ìéóï ôï
19ïõ ásíá, _ ðïëùíéêÞ Tðáíáóôáôéêüôçôá TðÝôåéíå ôßò ðñïóðÜèåéåò ô\ò Áã. Ðåôñïýðïëçò íÜTêñùóóßóåé ôßò ïêñáíéêÝò ðåñéï÷Ýò. ÐáñÜ, ìùò,ôüí TêôåôáìÝíï Têñùóóéóìü, _ TðéññïÞ ôï êéíÞìáôïò ôï Ñïìáíôéóìï TðÝöåñå Xíá êßíçìá ïêñáíéê\ò ðïëéôéóôéê\ò AíáãÝííçóçò19. ×áñáêôç-34ÓÙÔÇÑÇÓ ÄÇÌÏÐÏÕËÏÓ

ôüíïìç Ïêñáíßá óôÜ ðëáßóéá ìé@ò ñùóóéê\ò äçìïêñáôéê\ò ìïóðïíäßáò.
Ôü 1900, täñýåôáé óôü ×Üñêïâï ôü ðñôïïêñáíéêü êüììá, ôü «Åðáíáóôáôéêü Ïêñáíéêü Êüììá», ðïý öõóéêÜ äñïóå óôÞí ðáñáíïìßá.
Ìüíïí Vðåéôá Aðü ôÞí TðáíÜóôáóç ôï 1905,óôÞí ÑùóóéêÞ Áôïêñáôïñßá Têäçëþíåôáé Xíáìáæéêü Tèíéêü ïêñáíéêü êßíçìá. Åìöáíßæïíôáé
ïêñáíéêÝò Töçìåñßäåò, ðïëéôéóôéêïß êáß Têðáéäåõôéêïß óýëëïãïé, Tí¨ _ ìÜäá ôí Ïêñáííâïõëåõôí ô\ò Äïýìáò ðßåæå ãéÜ åñýôåñç áôïíïìßá ô\ò Ïêñáíßáò, êáèþò êáß ãéÜ ôÞí ïêñáíïðïßçóç ô\ò Têðáßäåõóçò22.

Ç Ïêñáíßá óôÞí TðáíÜóôáóç êáß óôÞíTðï÷Þ ô\ò ïêñáíïðïßçóçò

ñéóôéêü ôï êéíÞìáôïò eôáí _ óôñïöÞ Uíüò ìÝñïõò
ô\ò ïêñáíéê\ò äéáíüçóçò óôÞí ëáúêÞ ðáñÜäïóçêáß óôÞí ÷ñÞóç ô\ò ïêñáíéê\ò ãëþóóáò, _ ðïßá÷ñçóéìïðïéårôï ìÝ÷ñé ôüôå, êõñßùò, Aðü ôïýò Ïêñáíïýò ÷ùñéêïýò, ìÝ ,ôé áôü óÞìáéíå ãéÜ ôüíTìðëïõôéóìü êáß ôÞí TîÝëéîÞ ôçò20, óÝ AíôßèåóçìÝ ôÞí ðíåõìáôéêÞ Tëßô ðïý Tíôáóóüôáí óôü åñýôåñï êáß TîáéñåôéêÜ äõíáìéêü ñùóóéêü ðïëéôéóìéêü Tðïéêïäüìçìá.
Ôü 1847 óõóôÞèçêå _ ðñþôç ïêñáíéêÞ ðïëéôéêÞ ñãÜíùóç, _ «ÌõóôéêÞ Åôáéñåßá ôíÁãßùí Êõñßëëïõ êáß Ìåèïäßïõ». Ït íåáñïß ðáôñéôåò ðïý ôÞí Bðáñôßæïõí, ït ðïrïé èÜ ðïóôïí äéþîåéò Aðü ôÞí ôóáñéêÞ Aóôõíïìßá, Aãùíßæïíôáé ìÝ säÝåò ÷ñéóôéáíéêÝò êáß äçìïêñáôéêÝò,ðéóôåýïíôáò óôÞí Añ÷Þ ô\ò sóüôçôáò ìåôáîý ôíóëáâéêí ëáí. Ç ðëÝïí TîÝ÷ïõóá öõóéïãùìßá
AíÜìåóÜ ôïõò åyíáé  ÔÜñáò ÓåöôóÝíêï (181461), Tèíéêüò ðïéçôÞò, óÞìåñá, ô\ò Ïêñáíßáò21.
Óôü äåýôåñï ìéóü ôï ásíá, äåóðüæåé _ öõóéïãíùìßá ôï Ìé÷áÞëï ÍôñáãêïìÜíéö (184195), ðïëéôéêï óôï÷áóô\, tóôïñéêï êáß TèíïãñÜöïõ. Ï ÍôñáãêïìÜíéö, óïóéáëéóôÞò ìÝ Aíáñ÷éêÝò ôÜóåéò, Aðü ôÞí Tîïñßá Aãùíßóôçêå ôüóï Tíáíôßïí ô\ò Aðïëõôáñ÷ßáò óï êáß Tíáíôßïí ôï óùâéíéóìï ôí Ñþóóùí Tðáíáóôáôí, ãéÜ ìéÜ á-Ôü Tèíéêü æÞôçìá óôÞí Ñùóóßá äÝí èÜ ìðïñïóå íÜ AöÞóåé AíåðçñÝáóôåò ôßò TðáíáóôáôéêÝò
ñãáíþóåéò ôçò óôßò Añ÷Ýò ôï ásíá. Ït ìðïëóåâßêïé Aíáäåéêíýïõí ôü ïêñáíéêü æÞôçìá óôüðñôï êåßìåíï23 ðïý äçìïóéåýåôáé ãéÜ ôü Tèíéêü
æÞôçìá. ÓôÞí ìðñïóïýñá «Ï ìáñîéóìüò êáß ôüTèíéêü ìáò ðñüâëçìá» (1913), ðïý V÷åé ôÞí ðïãñáöÞ ôï ÓôÜëéí, ðïóôçñßæåôáé Xíá óýóôçìá
ðåñéöåñåéáê\ò áôïíïìßáò «ãéÜ ôÝôïéåò AðïêñõóôáëëùìÝíåò íôüôçôåò, ðùò _ Ðïëùíßá, _ Ëéèïõáíßá, _ Ïêñáíßá,  Êáýêáóïò ê.ëð.»24.
ÓôÞí äéêÞ ôïõ ìðñïóïýñá «Ôü äéêáßùìá ôíTèíí ãéÜ ôÞí áôïäéÜèåóÞ ôïõò»,  ËÝíéí AíáöÝñåôáé Tðßóçò óôü ïêñáíéêü æÞôçìá êáß ôü ÷ñçóéìïðïéår ãéÜ íÜ ðåßóåé ôïýò AíôéðÜëïõò ô\òTèíéê\ò áôïäéÜèåóçò25.
ÓôÞí 7ç ÐáíñùóóéêÞ ÓõíäéÜóêåøç ôï Óïóéáëäçìïêñáôéêï Åñãáôéêï Êüììáôïò, óôßò12 ÌáÀïõ 1917,  ËÝíéí AëëÜ êáß  ÓôÜëéí óôïýò
ëüãïõò ôïõò óôçëéôåýïõí ôÞí ÐñïóùñéíÞ ÊõâÝñíçóç, äéüôé äÝí äßíåé ôü äéêáßùìá ô\ò Aðüó÷éóçò
óôïýò Öéëáíäïýò êáß ôïýò Ïêñáíïýò26. Ït èÝóåéò
áôÝò ôï êüììáôïò ôí ìðïëóåâßêùí Vðáéîáí,AíáìöéóâÞôçôá, óçìáíôéêþôáôï ñüëï óôÞí ðïóôÞñéîÞ ôïõò Aðü ôßò äéÜöïñåò Tèíüôçôåò óôÞíäéÜñêåéá ôï Tìöõëßïõ ðïëÝìïõ, ït ðïråò Vâëåðáí
óôüí ìåãáëïñùóóéêü óùâéíéóìü ôí Ëåõêí ôüíêßíäõíï Tðáíáöïñ@ò óôÞí ðñïôÝñá TèíéêÞ êáôáðßåóç ô\ò Ñùóóßáò ò «öõëáê\ò ôí Tèíí».
Ôü 1917 êáß óôßò Añ÷Ýò ôï 1918 _ ÏêñáíéêÞ ÊåíôñéêÞ ÑÜíôá (Óõìâïýëéï)27, ìÝ Tðéêåöáë\ò ôüí TîÝ÷ïíôá tóôïñéêü ÌéêáÀëï ×ñïõóÝöóêé,AíáêÞñõîå ðñôá ôÞí áôïíïìßá êáß óôÞí óõíÝ÷åéá, êáèþò ït Ìðïëóåâßêïé åsóâÜëëïõí Aðü ôÜâüñåéá, ôÞí AíåîÜñôçôç ËáúêÞ Äçìïêñáôßá ô\òÔÏ ÏÕÊÑÁÍÉÊÏ ÅÈÍÉÊÏ ÆÇÔÇÌÁ

Ïêñáíßáò (UNR)28, _ ðïßá Aíáãíùñßóèçêå óôÞíóõìöùíßá ôï ÌðñÝóô Ëéôüöóê29 (3 Ìáñôßïõ
1918) Aðü ôßò ÊåíôñéêÝò Áôïêñáôïñßåò êáß ôÞíìðïëóåâéêéêÞ Ñùóóßá. ÁôÞ _ óïóéáëéóôéêÞ êáßäçìïêñáôéêÞ ïêñáíéêÞ êõâÝñíçóç AíôéêáôáóôÜèçêå ôüí Áðñßëéï ôï 1918, ãéÜ ëßãïõò ì\íåò,Aðü Xíá óõíôçñçôéêü êáèåóôþò-ìáñéïíÝôôá, Tëåã÷üìåíï Aðü ôïýò Ãåñìáíïýò, TðéêåöáëÞò ôïðïßïõ eôáí  «×Ýñìáí» ÓêïñïðÜíôóêé30. ÓôÞíóõíÝ÷åéá, ït ðñþçí _ãÝôåò ô\ò Êåíôñéê\ò ÑÜíôá
ó÷çìÜôéóáí ìéÜ íÝá êõâÝñíçóç, ãíùóôÞ êáß ò«ÄéåõèõíôÞñéï», _ ðïßá, ìÝ ôÞí _ãåóßá ôï Óåìéüí Ðåôëéïýñá, óõíÝ÷éóå ôüí Aãíá ãéÜ ôÞí ïêñáíéêÞ Aíåîáñôçóßá Xùò ôü 1920. ²Çäç Aðü ôßò
22 Éáíïõáñßïõ 1919 åy÷å Aíáêçñõ÷èår _ Xíùóç
ô\ò Äõôéê\ò Ïêñáíéê\ò Ëáúê\ò Äçìïêñáôßáò(ZUNR) ìÝ ôÞí UNR AëëÜ, ëüã¤ ô\ò Có÷çìçò
ôñïð\ò ôí óôñáôéùôéêí Tðé÷åéñÞóåùí,  Ðåôëéïýñá ðñï÷þñçóå óÝ óõììá÷ßá ìÝ ôüí _ãÝôç ô\òÐïëùíßáò ÉùóÞö Ðéêóïýäóêé Tíáíôßïí ô\ò Ìüó÷áò (ðáñÜ ôÞí äéáöùíßá ô\ò ZUNR). Ôåëéêò,ìùò,  óïâéåôéêï-ðïëùíéêüò ðüëåìïò Vëçîå ìÝôÞí fôôá ô\ò Ðïëùíßáò êáß ôí äõíÜìåùí ô\òUNR31.
ÓôÞí ðåñßïäï ôï Tìöõëßïõ ðïëÝìïõ, óôÞíÏêñáíßá TðéêñÜôçóå ðáíôï ôü ÷Üïò, ït óõãêñïýóåéò, _ Aíáñ÷ßá êáß ôÜ ðïãêñüì, êáèþò Ïêñáíïß êáß Ñóóïé, Ãåñìáíïß êáß Ðïëùíïß (AëëÜêáß ÃÜëëïé êáß ´Åëëçíåò óôÞí ðåñßöçìç ïêñáíéêÞ Têóôñáôåßá), «ÌðëÝ êáß Êßôñéíïé» (Ïêñáíïß TèíéêéóôÝò), Êüêêéíïé êïììïõíéóôÝò, Ëåõêïß
AíôåðáíáóôÜôåò êáß Áíáñ÷éêïß ôï ÍÝóôïñá
Ìá÷íü32 ìÜ÷ïíôáí ëõóóùäò ìåôáîý ôïõò, ðñïêáëþíôáò ôåñÜóôéåò Aðþëåéåò êáß óôüí Cìá÷ï
ðëçèõóìü.
Ôü ôÝëïò ôï Tìöõëßïõ ðïëÝìïõ, âñßóêåé êáôåóôñáììÝíç ôÞí ÏêñáíéêÞ ÓïâéåôéêÞ ÓïóéáëéóôéêÞ Äçìïêñáôßá  ô\ò ðïßáò ðñþôç ðñùôåýïõóá ãßíåôáé ôü ×Üñêïâï êáß ÷é ôü Êßåâï. ÏtÐïëùíïß ðáßñíïõí ôÞí ÁíáôïëéêÞ Ãáëéêßá êáßôÞí Âïëéíßá, ðïõ äéáâéïí 5 Uêáôïììýñéá Ïêñáíïß, _ Ñïõìáíßá ôÞí Ìðïõêïâßíá êáß ôÞí Âåóóáñáâßá ìÝ 750.000 Ïêñáíïýò êáß _ Ôóå÷ïóëïâáêßá ôÞí Êáñðáèßá ìÝ 450.000 ÑïõèÞíïõò33. ÐáñÜ ôü ãåãïíüò ô\ò TðéêñÜôçóçò ôï Êïììïõíéóôéêï Êüììáôïò óôÞí Ïêñáíßá, ôÜ óôïé÷årá ðïýVñ÷ïíôáé óôü öò Aðü ôÞí tóôïñéêÞ Vñåõíá Aðïäåéêíýïõí ôé ït ìðïëóåâßêïé åy÷áí TëÜ÷éóôç TðéññïÞ óôüí ïêñáíéêü ðëçèõóìü34. Ôü Êïììïõíéóôéêü Êüììá ô\ò Ïêñáíßáò (ÊÊÏõ), ôü ðïrïôõðéêÜ äçìéïõñãÞèçêå ôüí Éïýëéï ôï 1918 óôÞíÌüó÷á ò ðåñéöåñåéáêÞ ðï-ìÜäá ôï Ñùóóé-35êï Êïììïõíéóôéêï Êüììáôïò, Añ÷éêò Añéèìïóå ëéãüôåñï Aðü 5.000 ìÝëç, Aðü ôÜ ðïrá _ðëåéïøçößá äÝí eôáí Ïêñáíïß. Áêüìç êáß ôü
1922, ôáí ôü ÊÊÏõ åy÷å öôÜóåé ôÜ 56.000 ìÝëç, ôü ðïóïóôü ôí Ïêñáíí eôáí ìüíï 23%,Tí¨ 54% eôáí Ñóóïé, 14% Åâñárïé êáß 3%Ðïëùíïß. ÌÜëéóôá ôÜ ìéóÜ ìÝëç ôïõ Aí\êáí óôüíÊüêêéíï Óôñáôü. Ç ðñþôç AðïãñáöÞ ðïý äéåîÞ÷èç ôü 1926 Aðü ôÞí óïâéåôéêÞ êõâÝñíçóç
AðïêÜëõøå ôé  ðëçèõóìüò ô\ò Ïêñáíßáò (29Uêáôïììýñéá) Aðïôåëïíôáí Aðü 81% Ïêñáíïýò
êáß 9,2% Ñþóóïõò êáß ôé ìüíï ôü 11% ôíÏêñáíí äéáâéïóå óÝ AóôéêÜ êÝíôñá. ÔÜ äåäïìÝíá áôÜ Aðïäåéêíýïõí ôé ït Ìðïëóåâßêïé óôÞíÏêñáíßá eôáí óôÞí ðñáãìáôéêüôçôá, êáôÜ ôÞíäéÜñêåéá ô\ò TðáíÜóôáóçò êáß ôÜ ðñôá ìåôåðáíáóôáôéêÜ ÷ñüíéá, Xíá AðïîåíùìÝíï Aðü ôü âáóéêü ðëçèõóìéáêü êïñìü êßíçìá êÜðïéùí AóôéêíêÝíôñùí.
ÌÝ Aöåôçñßá ôßò AðïöÜóåéò ôï 12ïõ Óõíåäñßïõ ôï ÊÊÑ ðÜíù óôü Tèíéêü æÞôçìá, ðïý«ôÜ÷èçêå ðÝñ ô\ò ãñÞãïñçò TîÜëåéøçò ô\òðñáãìáôéê\ò Aíéóüôçôáò ôí Tèíí»35, ðñáãìáôïðïéårôáé ìéÜ Aîéïóçìåßùôç Têóôñáôåßá Tíßó÷õóçò ôí TèíïôÞôùí (korenizatsia), _ ðïßá óôÞí36Ïêñáíßá ëáìâÜíåé ôÞí íïìáóßá «ïêñáíïðïßçóç» (ukranizatsia). Ç äéáäéêáóßá áôÞ óõíïäåýåôáé Aðü ôÜ ìÝôñá öéëåëåõèåñïðïßçóçò ô\ò ïsêïíïìßáò ìÝóá Aðü ôÞí ÍÝá ÏsêïíïìéêÞ ÐïëéôéêÞ(ÍÅÐ), ðïý Vèåôå ôÝñìá óôÞí ôñáãéêÞ ðïëéôéêÞôï «ðïëåìéêï êïììïõíéóìï».
´Ïðùò öÜíçêå óôÞí óõíÝ÷åéá, ôü áuôçìá ô\òTíßó÷õóçò ô\ò ïêñáíéê\ò ôáõôüôçôáò ðáñÝìåíå
só÷õñüôáôï óôÞí óïâéåôéêÞ Ïêñáíßá êáß TðçñÝáæå Cìåóá ôÞí ðïëéôéêÞ ôï ÊÊÏõ. Óôïýò êüëðïõò ôïõ èÜ Aíáðôõ÷èår ìéÜ TèíéêÞ êïììïõíéóôéêÞ ôÜóç, _ ðïßá Tðåäßùêå íÜ AðïôñÝøåé ôÞí TðéâïëÞ ô\ò ãëþóóáò êáß ôï ðïëéôéóìï ô\ò «ðñïëåôáñéáê\ò Ñùóóßáò»36.
Ï _ãÝôçò ôï ÊÊÏõ Óêñéðíïýê êáß Cëëáøçëüâáèìá óôåëÝ÷ç ôï êüììáôïò Tðåäßùîáí íÜäéáìïñöþóïõí ñïõò Tèíéê\ò AíáãÝííçóçò, ôÞíuäéá ñá ðïý  ðñþçí ðñüåäñïò ×ñïõóÝöóêé êáßCëëïé äéáíïïýìåíïé TðéóôñÝöïõí Aðü ôÞí Tîïñßá ìÝóêïðü íÜ óõíåéóöÝñïõí óôÞí AíáãÝííçóç ôí ïêñáíéêí óðïõäí37.

1930: Ç äåêáåôßá ôï ôñüìïõ
Ç TèíéêÞ Cíèçóç, ðïý ÷áñáêôçñßæåé ôÞí óïâéåôéêÞ êïéíùíßá óôÜ ðñôá ôçò âÞìáôá, óôÜðëáßóéá ôï óïóéáëéóôéêï êáèåóôôïò, èÜ Aíáêïðår âéáßùò. Ç Cñíçóç ôí Aãñïôí êáß ôíTèíïôÞôùí íÜ óõììïñöùèïí óôßò AíÜãêåò ôïêáèåóôôïò ãéÜ ôÞí AíÜðôõîç só÷õñí êáß ìïãåíïðïéçìÝíùí êÝíôñùí äÞãçóå óôÞí êáôÜñãçóç ô\ò ÍÅÐ, óôÞí êïëëå÷ôéâïðïßçóç êáß óôÞíTèíéêÞ êáôáóôïëÞ. ´Åíáò Aðü ôïýò âáóéêïýò óôü÷ïõò ôí äéþîåùí èÜ AðïôåëÝóåé  ïêñáíéêüò
ðëçèõóìüò.
Ôü 1930, óôÞíåôáé ìéÜ ìåãÜëç äßêç ãéÜ ôÞíðüèåóç ô\ò Aðïêáëïýìåíçò «´Åíùóçò ãéÜ ôÞíÁðåëåõèÝñùóç ô\ò Ïêñáíßáò» (SVU), óôÞíðïßá äéêÜóèçêáí óïé äéáíïïýìåíïé åy÷áí óõììåôï÷Þ óôÞí UNR. ÓôÞí äåêáåôßá ðïý Aêïëïõèår,ït Têêáèáñßóåéò áîÜíïíôáé Tíáíôßïí ô\ò äéáíüçóçò, ô\ò ðïëéôéê\ò Tëßô êáß ô\ò Åêêëçóßáò38. Ôü
1933 ÷éëéÜäåò Ïêñáíïß äéáíïïýìåíïé óõíåëÞöèçóáí, äéüôé «åy÷áí ìåôáâÜëåé óÝ ÷õñÜ ôí Tèíéêéóôí ìðïõñæïõÜäùí êáß ôí Aíôåðáíáóôáôí ôÞíïêñáíéêÞ Áêáäçìßá ôí Tðéóôçìí, ôü Éíóôéôïôï ÓåöôóÝíêï, ôÞí ÁãñïôéêÞ Áêáäçìßá, ôüÏêñáíéêü Éíóôéôïôï Ìáñîéóìï-Ëåíéíéóìï,êáèþò êáß ôÜ êïìéóáñéÜôá ôï ëáï ãéÜ ôÞí Ðáéäåßá, ôÞ Ãåùñãßá êáß ôÞ Äéêáéïóýíç»39.
ÔÞí uäéá ðåñßïäï, Aêüìç ðéü äñáìáôéêÞ eôáí_ êáôÜóôáóç ãéÜ ôüí Aãñïôéêü ðëçèõóìü. Ç ðå-ÓÙÔÇÑÇÓ ÄÇÌÏÐÏÕËÏÓ

ñßïäïò ôï ìåãÜëïõ ëéìï (1932-33) åy÷å óáöÝóôáôï óêïðü ôÞí êáèõðüôáîç ôí ÷ùñéêí, ïtðïrïé Añíïíôáí íÜ ðåéèáñ÷Þóïõí óôü íÝï êáèåóôþò êáß, åuôå ìÝ ôÞí âßá åuôå ìÝ ôÞí AíõðáêïÞ,êáèéóôïóáí AíÝöéêôç ôÞí ðñáãìáôïðïßçóç ôíðëÜíùí ô\ò êåíôñéê\ò Tîïõóßáò40. Ç Tðßèåóç áôÞ ãéÜ ôÞí ìïãåíïðïßçóç ôï êñÜôïõò, ìÝ ðñüó÷çìá ôÞí Aðïêïõëáêïðïßçóç, ð\ñå ôüí ÷áñáêô\ñá ô\ò ëïìÝôùðçò Tîüíôùóçò êÜèå Uóôßáò
Aíôßóôáóçò óôÞí Ïêñáíßá. Ç AãñïôéÜ ô\ò Ïêñáíßáò ðëÞñùóå ôü ôßìçìá ìÝ ôïõëÜ÷éóôïí 4Uêáôïììýñéá íåêñïýò41. Ôáõôï÷ñüíùò, ìùò, óôü÷ïò ô\ò ðïëéôéê\ò ô\ò êïëëåêôéâïðïßçóçò Aðïôåëïóå êáß _ óõíôñéâÞ ôí Tèíéêéóôéêí ôÜóåùí,ðïý ãßíïíôáí ðéü Tðéêßíäõíåò ôáí ôáõôßæïíôáí ìÝôÜ ïsêïíïìéêÜ ásôÞìáôá ôí ÷ùñéêí. Ç TèíéêÞ
äéÜóôáóç óôÞí ðïëéôéêÞ ôï ëéìï ôí AãñïôíAðïäåéêíýåôáé Aðü ôü ãåãïíüò ôé óôßò ðåñéï÷Ýò
ðïõ TðéâëÞèçêáí ôÜ «öõóéêÜ ðñüóôéìá» (óôÜAãñïôéêÜ íïéêïêõñéÜ ðïý äÝí Vðéáíáí ôü ðëÜíï
ôïõò ãéíüôáí êáôÜó÷åóç êÜèå ðñïúüíôïò ðïý Aíåõñßóêåôï óôÜ óðßôéá ôí ÷ùñéêí, êáß ÷é ìüíï ôïóéôáñéï), ðùò óôÞí ðåñéï÷Þ ôï Âüëãá, ðïõV÷ïõìå ìüíï óðïñáäéêÞ TðéâïëÞ ôí «öõóéêíðñïóôßìùí» (Têôüò Aðü ôÞí Äçìïêñáôßá ôíÃåñìáíí ôï Âüëãá êáß óôüí Âüñåéï Êáýêáóï,ðïõ ôÞí Têôüò óéôáñéï ðáñáãùãÞ ìáæéêÜ ôÞí
êáô\ó÷áí ìüíï óôÞí ðåñéï÷Þ ôï ÊïõìðÜí), ïtèÜíáôïé Aðü ðåßíá eóáí 10 öïñÝò ëéãþôåñïé.
Ït ãåíéêåõìÝíåò Têêáèáñßóåéò ô\ò Tðï÷\ò ô\òIejovschina (TðéêåöáëÞò ô\ò NKVD  Ãéåæüö), ôü
1937-38, Tîüíôùóáí ôÜ óôåëÝ÷ç ôï êüììáôïò
AëëÜ óõíÝèëéøáí êáß ôßò Tèíüôçôåò. Ït óçìáíôéêþôåñïé Têðñüóùðïé äåêÜäùí TèíïôÞôùí ðÝóôçóáí Aíçëåårò äéþîåéò, ÷ùñßò Tðáñê\ óôïé÷årá ãéÜ
ôÞí AíôéêáèåóôùôéêÞ ôïõò äñÜóç. Âåâáßùò, _AìöéóâÞôçóç ôï óõóôÞìáôïò äÝí åy÷å ðÜøåé ðïôÝ êáß  ÓôÜëéí, ðñïåñ÷üìåíïò êáß  uäéïò AðüìåéïíïôéêÞ Tèíüôçôá, ãíþñéæå ôé ôÜ ìÝëç ôíäéáöüñùí Tèíéêí ìÜäùí ëåéôïõñãïóáí ìÝ ôñüðï ðåñéóóüôåñï óõíåêôéêü, óÝ Aíôßèåóç ìÝ ôÞíðïèÜëðïõóá AëëÜ AöçñçìÝíç Aêüìç ôáîéêÞ Aëëçëåããýç.
Êáß áôÞí ôÞí öïñÜ _ Ïêñáíßá TðëÞãç êáôÜ ôñüðï óõíôñéðôéêü. ÃñáììáôÝáò ôï Êüììáôïò óôÞí Ïêñáíßá ôïðïèåôÞèçêå  ìåôÝðåéôá
äéÜäï÷üò ôï ÓôÜëéí ÍéêÞôá ×ñïõôóþö. «Ìüíïí
ôü 1938, ìåôÜ ôÞí TêëïãÞ ôï ×ñïõôóþö óôÞí_ãåóßá ôï Êïììïõíéóôéêï Êüììáôïò ô\ò Ïêñáíßáò, ðåñéóóüôåñá Aðü 106.000 Côïìá óõíåëÞöèçóáí (êáß óôÞí ìåãÜëç ôïõò ðëåéïøçößá
TêôåëÝóôçêáí). Áðü ôÜ 200 ìÝëç ô\ò Êåíôñéê\òÔÏ ÏÕÊÑÁÍÉÊÏ ÅÈÍÉÊÏ ÆÇÔÇÌÁ

Åðéôñïð\ò ôï Êïììïõíéóôéêï Êüììáôïò ô\òÏêñáíßáò TðÝæçóáí ìüíïí ôñårò. Ôü uäéï óåíÜñéï
TðáíáëÞöèçêå óÝ ëá ôÜ ðåñéöåñåéáêÜ êáß ôïðéêÜ ñãáíá ôï Êüììáôïò, ðïõ ñãáíþèçêáí äåêÜäåò äßêåò êïììáôéêí óôåëå÷í»42.
Ôü êërìá ôñïìïêñáôßáò Tîáðëþíåôáé óôßò ðáñáìïíÝò ôï Â´ Ðáãêïóìßïõ ÐïëÝìïõ. Óôü ìõóôéêü ðñùôüêïëëï ôï Óõìöþíïõ Ñßìðåíôñïð-Ìïëüôùö ðñïâëåðüôáí _ äéáßñåóç ô\ò Áíáôïëéê\òÅñþðçò ìåôáîý Ãåñìáíßáò êáß ÅÓÓÄ êáß, ìåôÜ ôÞí åsóâïëÞ ô\ò Ãåñìáíßáò óôÞí Ðïëùíßá ôüíÓåðôÝìâñéï ôï 1939,  óïâéåôéêüò óôñáôüò êáôáëáìâÜíåé ôÜ TäÜöç ô\ò Ãáëéêßáò êáß ô\ò Âïëéíßáò. Ôïí Éïýíéï ôï 1940 _ Ìüó÷á Aðïêô@ êáßôüí Vëåã÷ï ôí ïêñáíéêí Täáöí ðïý êáôår÷å
_ Ñïõìáíßá, êáèþò êáß ôÞí Âåóóáñáâßá, êáß äçìéïõñãårôáé _ ÓïâéåôéêÞ ÓïóéáëéóôéêÞ Äçìïêñáôßá ô\ò Ìïëäáâßáò. Ç Õðåñêáñðáèßá, ôí Ñïõèçíí, ìåôÜ ôÞí äéÜëõóç ô\ò Ôóå÷ïóëïâáêßáò,AíáêÞñõîå ôÞí Aíåîáñôçóßá ôçò ôüí ÌÜñôéï ôï
1939. ÌåôÜ Aðü ìéÜ ìõóôéêÞ óõìöùíßá ìåôáîý
ôï ×ßôëåñ êáß ô\ò Ïããáñßáò, ôü ìéêñü ïtïíåß
êñÜôïò êáôåëÞöèç Aðü ôÜ ïããñéêÜ óôñáôåýìáôá, áôïìÜôùò.
Ôüí Éïýíéï ôï 1941, ôáí ït Ãåñìáíïß åsóÝâáëáí óôÞí ÓïâéåôéêÞ ´Åíùóç, Añêåôïß Ïêñáíïß
óõíåñãÜóèçêáí ìáæß ôïõò, TðåéäÞ èåþñçóáí ôé èÜôïýò AðáëëÜîïõí Aðü ôÞí óïâéåôéêÞ Tîïõóßá.

37«Öáßíåôáé ôé óôßò Añ÷Ýò ô\ò ãåñìáíéê\ò åsóâïë\ò, ôü 1941,  óïâéåôéêüò ðëçèõóìüò, óôüìåãáëýôåñï ìÝñïò ôïõ, äÝ÷èçêå ôïýò Ãåñìáíïýò
óÜí TëåõèåñùôÝò... Xíá ìÝñïò ôï ðëçèõóìï ðåñßìåíå Aðü ôïýò íåïöåñìÝíïõò äýï ðñÜãìáôá: ôÞíêáôáíïìÞ ôí ãáéí ôí êïë÷üæ êáß ôÞí êÞñõîç ô\ò Ïêñáíßáò óÝ AíåîÜñôçôï êñÜôïò»43.
Óôü Ëâßö, ìÝëç ô\ò Tîôñåìéóôéê\ò ðôÝñõãáò
ôï OUN44, ìÝ _ãÝôç ôüí Stefan Bandera, AíáêÞñõîáí ôÞí Aíáóýóôáóç ôï ïêñáíéêï êñÜôïõòãéÜ íÜ Aíáêáëýøïõí óýíôïìá ôßò ðñáãìáôéêÝò
Tðéäéþîåéò ôí Íáæß óôÞí ÁíáôïëéêÞ Åñþðç. ÏtãåñìáíéêÝò äõíÜìåéò óõìðåñéöÝñèçêáí óôÞí Ïêñáíßá óÜí Aðïéêßá êáß Têìåôáëëåýôçêáí AíåëÝçôá ôßò ðçãÝò ôçò êáß ôüí ðëçèõóìü ôçò, êáèþò
ðÜíù Aðü 2 Uêáôïììýñéá Ïêñáíïß TîïñßóèçêáíãéÜ êáôáíáãêáóôéêÞ Tñãáóßá óôÞí Ãåñìáíßá, AëëÜ êáß ït Ïêñáíïß TèíéêéóôÝò öõëáêßóèçêáí aTêôåëÝóèçêáí45.
Ôáõôï÷ñüíùò, Uêáôïììýñéá eóáí êáß ït Ïêñáíïß ït ðïrïé ðïëÝìçóáí ìÝóá Aðü ôßò ôÜîåéòôï óïâéåôéêï óôñáôï AëëÜ êáß óÝ Aíôáñôïðüëåìï óôÜ ìåôüðéóèåí ôï T÷èñï, V÷ïíôáò ôåñÜóôéåò Aðþëåéåò óÝ Aíèñþðéíï äõíáìéêü. ÐáñÜëëçëá, óôÜ ôÝëç ôï 1942, óôÞí âïñåéï-äõôéêÞ
Ïêñáíßá Tìöáíßæåôáé êáß ïêñáíéêÞ TèíéêéóôéêÞ
Aíôßóôáóç, Aðü ôüí «Ïêñáíéêü ÁíôÜñôéêï
Óôñáôü» (UPA), TíÜíôéá óôïýò Ãåñìáíïýò,38óôïýò êïììïõíéóôÝò AíôÜñôåò AëëÜ êáß ôïýò Ðïëùíïýò46.
´Ïôáí  óïâéåôéêüò óôñáôüò Têäßùîå ôåëéêòôïýò Ãåñìáíïýò Aðü ôÞí ÓïâéåôéêÞ ´Åíùóç, 
UPA êáß _ OUN óõíÝ÷éóáí Aìåßùôï ôüí AãíáTíáíôßïí ô\ò óïâéåôéê\ò Tîïõóßáò. «Áðü ôüí Éïýëéï ôï 1944 ìÝ÷ñé ôüí ÄåêÝìâñéï ôï 1949, ïtóïâéåôéêÝò Añ÷Ýò êÜëåóáí UðôÜ öïñÝò ôïýò TîåãåñìÝíïõò íÜ êáôáèÝóïõí ôÜ ðëá ðïó÷üìåíåò
Aìíçóôßá, ÷ùñßò óôüóï ïóéáóôéêÜ AðïôåëÝóìáôá. ÔÞí ðåñßïäï 1945-47, _ ðáéèñïò ô\ò äõôéê\òÏêñáíßáò, _ Tíäï÷þñá, Tëåã÷üôáí óÝ ìåãÜëï
âáèìü Aðü ôïýò TðáíáóôÜôåò, ôïýò ðïßïõò ðïóôÞñéæáí ït Aãñüôåò ðïý Aíôéôßèåíôï óÝ ðïéáäÞðïôå ìïñöÞ êïëåêôéâïðïßçóçò. Ït äõíÜìåéò ôíTðáíáóôáôí äñïóáí óôßò ðáñáìåèüñéåò ìÝ ôÞíÐïëùíßá êáß ôÞí Ôóå÷ïóëïâáêßá ðåñéï÷Ýò, ðåñíþíôáò Aðü ôÞ ìéÜ ÷þñá óôÞí Cëëç ãéÜ íÜ îåöýãïõí Aðü ôÞí êáôáäßùîç»47. Ôüôå _ Âáñóïâßá èÜìåôáöÝñåé äåêÜäåò ÷éëéÜäåò Ïêñáíïýò ðïý êáôïéêïóáí óôÜ AíáôïëéêÜ óýíïñá óôü äõôéêü ôì\ìáô\ò ÷þñáò, ãéÜ íÜ Tîáëåéöèår _ äõíáôüôçôá ðïóôÞñéîçò óôü AíôÜñôéêï ô\ò Óïâéåôéê\ò Ïêñáíßáò48.
Ôåëéêò _ ôÜîç Tðáí\ëèå óôÞí äõôéêÞ Ïêñáíßá ìïíÜ÷á óôÜ ôÝëç ôï 1950, ìåôÜ ôÞíAíáãêáóôéêÞ êïëëåêôéâïðïßçóç ôí ãáéí, ôÞíìåôáãùãÞ ëüêëçñùí ÷ùñéí, ôÞí Têôüðéóç aôÞí óýëëçøç 300.000 ðåñßðïõ Aôüìùí. ÓõíïëéêÜ, ôÞí ðåñßïäï 1944-52, ãýñù óôÜ 172.000ìÝëç ô\ò OUN êáß ôï UPA Têôïðßóôçêáí, óõ÷íÜ ìÝ ôßò ïsêïãÝíåéÝò ôïõò, óôü Êáæá÷óôÜí êáßôÞ Óéâçñßá49.
Ç Ìüó÷á, Tðéäéþêïíôáò íÜ Tîáëåßøåé ôÞíðéèáíüôçôá óõãêñüôçóçò Tèíéêéóôéêï êéíÞìáôïò,êáôÞñãçóå êÜèå ïêñáíéêÞ Åêêëçóßá: _ Ïñèüäïîç TíôÜóóåôáé óôü Ðáôñéáñ÷årï ô\ò Ìüó÷áò, _ÊáèïëéêÞ Aðáãïñåýåôáé êáß _ tåñáñ÷ßá ôçò öõëáêßæåôáé, Tí¨ ït Ïíßôåò êëçñéêïß óôü Óïìðüñ (Têêëçóéáóôéêü óõìâïýëéï) ôï Ëâßö (1946) äéáôõðþíïõí ôü áuôçìá ô\ò TíóùìÜôùóÞò ôïõò óôÞíÑùóóéêÞ Ïñèüäïîç Åêêëçóßá.

Ç ïêñáíéêÞ «Cíïéîç»Êáß ìåôÜ ôüí èÜíáôï ôï ÓôÜëéí _ èñçóêåõôéêÞ Tëåõèåñßá Aíôéìåôùðßæåôáé T÷èñéêÜ Aðü ôüêáèåóôþò. Ôü 1958,  ×ñïõôóþö TîáðÝëõóå ìéÜìåãÜëç Aíôé-èñçóêåõôéêÞ Têóôñáôåßá, _ ðïßá«÷ôýðçóå ôÞí Ïêñáíßá ìÝ ôüí óêëçñüôåñï ôñüðï: ìåôáîý ôï 1959 êáß 1964, 3.933 ñùóóéêÝò
ñèüäïîåò Têêëçóßåò Vêëåéóáí»50.

ÓÙÔÇÑÇÓ ÄÇÌÏÐÏÕËÏÓ

ÐáñÜ ôÜ êáôáóôáëôéêÜ ìÝôñá Tê ìÝñïõò ôïêáèåóôôïò, ït äéÜöïñåò Têêëçóßåò óôÞí Ïêñáíßá óõíå÷ßæïõí íÜ äñïí óôÞí ðáñáíïìßá, säéáéôÝñùò óôßò äõôéêÝò ðåñéï÷Ýò. Ç Vëëåéøç Tðßóçìçò
tåñáñ÷ßáò êáß Aíïé÷ô\ò TêäÞëùóçò ôí ôõðéêí
ô\ò Têêëçóßáò ðåñéïñßæåé ôÞí VêöñáóÞ ôïõò óÝ ïsêïãåíåéáêü ðëáßóéï ò ôñüðï Tèíéê\ò äéáöïñïðïßçóçò.
²Ï÷é ôõ÷árá, óçìåéþíåôáé êáß _ TìöÜíéóç «átñÝóåùí» ìÝ AíáìöéóâÞôçôç ëáúêÞ ðñùôïâïõëßáêáß óõììåôï÷Þ, ït ðïråò Aìöéóâçôïí ôü Tðßóçìï êáèåóôþò AëëÜ ðïëëÝò öïñÝò êáß ôÞí ðáñÜíïìç tåñáñ÷ßá. Óçìáíôéêþôåñï ôÝôïéï ðáñÜäåéãìá
AðïôÝëåóå _ ëåãüìåíç «áwñåóç» ôí Pokutnyky51.
Ç AíáôñåðôéêÞ äåêáåôßá ôï '60 äÝí Cöçóå,ìùò, AíåðçñÝáóôç ôÞí ðíåõìáôéêÞ æùÞ ô\ò Ïêñáíßáò, êáèþò êáß ëçò ô\ò Óïâéåôéê\ò ´Åíùóçò. ÓôÞí äõôéêÞ Ïêñáíßá, ðïý óçìåéùôÝïí åy÷å êïéíÜ óýíïñá ìÝ ôÞí ôüôå Ôóå÷ïóëïâáêßá êáßôÜ ñåýìáôá ô\ò Tðåñ÷üìåíçò Cíïéîçò ô\ò ÐñÜãáò
ðåñíïóáí Aðü ôÜ ÊáñðÜèéá ìÝ ìåãÜëç åêïëßá,Tìöáíßæïíôáé Aðü íùñßò ït ðñôåò êéíÞóåéò. Ôü
1960 óõíåëÞöèçóáí ôÜ ìÝëç ìé@ò ðáñÜíïìçò
ìÜäáò ìÝ ôÞí íïìáóßá «Ïêñáíïß ÅñãÜôåò êáßÁãñüôåò», ìÝ Tðéêåöáë\ò ôïýò äéêçãüñïõò Ë.
ËïõêéÜíåíêï êáß É. Êáíôïýìðá. Ç ãñáììÞ ô\òñãÜíùóçò eôáí _ Cóêçóç ôï óõíôáãìáôéêïäéêáéþìáôïò ô\ò Aðüó÷éóçò Aðü ôÞí ÅÓÓÄ, ÷ùñßò ôÞí ÷ñÞóç âßáò. Ôüí ÌÜúï ôï 1961,  ËïõêéÜíåíêï êáôáäéêÜóôçêå óÝ èÜíáôï Tðß Tó÷Üôg
ðñïäïóßI. Ç ðïéíÞ ôïõ ìåôáôñÜðçêå óÝ êÜèåéñîç 15 Tôí, Tí¨ Xîé óýíôñïöïß ôïõ êáôáäéêÜóèçêáí óÝ ðïéíÝò Aðü 10 Xùò 15 Vôç52.
Êáß óôü Êßåâï, íÝïé óÝ _ëéêßá äéáíïïýìåíïé,Têðñüóùðïé ôï «íÝïõ êýìáôïò», äçìéïõñãïí
Xíáí Aíåðßóçìï ÷ñï óõíÜíôçóçò ô\ò ëåãüìåíçò
«Äçìéïõñãéê\ò Íåïëáßáò»53, ðïý ãßíåôáé ãéÜ XíáäéÜóôçìá (ôü 1963 äéáëýåôáé Aðü ôü êáèåóôþò)êÝíôñï Aíôéêáèåóôùôéê\ò AìöéóâÞôçóçò êáß UíüòíÝïõ ôýðïõ Tèíéêéóìï, ðáñüìïéïõ ìÝ áôüí ô\òêåíôñéê\ò Åñþðçò. ÐÜìðïëëá ðáñÜíïìá öõëëáäéá (Samvydav = ñùó. Samizdat) ìåôáöÝñïõíôßò íÝåò säÝåò.
Ït säÝåò ìùò ô\ò ìåôáññýèìéóçò, ït ðïråò
V÷ïõí ëåò ôïõò ôáõôï÷ñüíùò êáß ôÞí säÝá ìé@òðåñéóóüôåñï áôüíïìçò a êáß AíåîÜñôçôçò Ïêñáíßáò, V÷ïõí Tìöéëï÷ùñÞóåé êáß óôïýò êüëðïõòôï Êïììïõíéóôéêï Êüììáôïò. ÔÞí Cíïéîç ôï
1967, óÝ ìéÜ AíáöïñÜ ôï ÊÊ Êáíáä@, ðïõ æår
êáß _ ðïëõáñéèìüôåñç ðáñïéêßá Ïêñáíí Têôüò
Óïâéåôéê\ò ´Åíùóçò, ðåñéãñÜöåôáé _ êáôÜóôáóçÔÏ ÏÕÊÑÁÍÉÊÏ ÅÈÍÉÊÏ ÆÇÔÇÌÁ

39ò Uî\ò: «_ ïêñáíéêÞ _ãåóßá eôáí äé÷áóìÝíçóôü æÞôçìá ô\ò Tèíéê\ò ðïëéôéê\ò, êõñßùò ðòíÜ Aíôéìåôùðéóèår ôü ãëùóóéêü æÞôçìá êáß ïtäéáöùíïíôåò»54.
ÐáñÜ ôÞí ó÷åôéêÞ ÷áëÜñùóç ô\ò ìðñåæíéåöéê\ò ðåñéüäïõ ô\ò óôáóéìüôçôáò, ït TèíéêÝò säÝåò
äéþêïíôáé êáß Añêåôïß Aíôéöñïíïíôåò âñßóêïíôáéóÝ öõëáêÝò êáß óÝ óôñáôüðåäá óõãêÝíôñùóçò.
Áêüìç êáß ôü 1984, ôñårò Ïêñáíïß TèíéêéóôÝò
ðåèáßíïõí óÝ óôñáôüðåäï óõãêÝíôñùóçò55.
Ç ãêïñìðáôóùöéêÞ ãêëÜóíïóô êáß ôü ôñáãéêü Aôý÷çìá ôï Ôóåñíüìðéë èÜ AðïôåëÝóïõí,óôü äåýôåñï ìéóü ô\ò äåêáåôßáò ôï '90, ôÜ êáôáëõôéêÜ ãåãïíüôá ðïý, óïí Aöïñ@ óôÞí Ïêñáíßá, èÜ ðïâïçèÞóïõí ôÞí äéáôýðùóç ôï ásôÞìáôïò ô\ò Aíåîáñôçóßáò êáß èÜ äçãÞóïõí óôÞí äéÜëõóç ô\ò ÅÓÓÄ.
ÓõìðåñáóìáôéêÜ èÜ ìðïñïýóáìå íÜ äéáðéóôþóïõìå ôé:á) ç äéáìüñöùóç ô\ò, ðïéáò, ïêñáíéê\òTèíéê\ò óõíåßäçóçò ðñáãìáôïðïéårôáé AíåîÜñôçôáôï ãåãïíüôïò ô\ò ìÞ ðáñîçò Vèíïõò-êñÜôïõò
(ðÝñá Aðü ôÞí áôïíïìßá ôí ÊïæÜêùí ôï Æáðáñüæå ìÝ÷ñé ôü 1917 äÝí ðÜñ÷åé ïêñáíéêÞ êñáôéêÞ íôüôçôá óÝ êáììßá ìïñöÞ)ÿ56â) _ TðéìïíÞ óôÞí äéÜêñéóç ô\ò ïêñáíéê\òAðü ôÞí ñùóóéêÞ TèíéêÞ ôáõôüôçôá åyíáé óõíå÷Þò,ðáñÜ ôßò êïéíÝò ãåíåáëïãéêÝò ñßæåò, ôÞí ãëùóóéêÞ ìïéüôçôá, êáèþò êáß ôÞí èñçóêåõôéêÞ ôáýôéóç, ìé@ò êáß _ ðëåéïøçößá ôí Ïêñáíí åyíáé
Ïñèüäïîïéÿã) _ TðéëïãÞ ôí óõììá÷éí ôí Ïêñáíí,âÜóåé ôí ãåùðïëéôéêí äåäïìÝíùí, ãéÜ ôÝóóåñåéò
ôïõëÜ÷éóôïí ásíåò ìïíáäéêÞ Tðéäßùîç V÷åé XíáAíåîÜñôçôï êñáôéêü ìüñöùìá êáßä) _ ðïëéôéêÞ óõìðåñéöïñÜ åy÷å êáß V÷åé ôßòásôßåò ôçò óôÞí tóôïñéêÞ äéáìüñöùóç ðëçèõóìéáêí UíïôÞôùí ìÝ óáöårò TèíïôéêÝò äéáöïñïðïéÞóåéò êáß säéáßôåñç áôï-ôïðïèÝôçóç, ït ðïråò
äÝí Tîáöáíßóèçêáí ïôå óôÞí äéÜñêåéá ô\ò ôóáñéê\ò Ñùóóßáò AëëÜ ïôå óôÞí ðåñßïäï ô\ò Óïâéåôéê\ò ´Åíùóçò (ìÝ âßáéá a ìÞ ìÝóá)57.
Åí êáôáêëåräé, Cò ôïíéóèår ôé _ AíÜäåéîç
ô\ò tóôïñßáò Uíüò Tèíéêï êéíÞìáôïò äÝí óçìáßíåé ôÞí óõëëÞâäçí êáôáäßêç Uíüò Cëëïõ Vèíïõò.
Åyíáé áôïíüçôï ôé  ÍôïóôïãéÝöóêé êáß  ÔóÝ÷ùö äÝí ðñüêåéôáé ðïôÝ íÜ Aðåéëçèïí ìÝ ðôþóç Aðü ôüí ðíåõìáôéêü ²Ïëõìðï TÜí ït Ïêñáíïß, ït Ëåõêïñóïé ê.ëð. äéåêäéêÞóïõí ôßò äéêÝò
ôïõò êïñõöÝò.

ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ
1. I. Kostomarov, La Genèse du Peuple Ukrainien,TäÜöéï 72, Institut d'Etudes Slaves de l'Université deParis, 1956 [«Ð@í» íïìáæüôáí  Ðïëùíüò öåïõäÜñ÷çò].
2. «Ôü íÜ V÷åé êáíåßò Vèíïò äÝí Aðïôåëår TããåíÝò óôïé÷årï ô\ò Aíèñþðéíçò säéüôçôáò, êáôÝëçîå óôüóï óÞìåñáíÜ öáßíåôáé ò ôÝôïéï. ÓôÞí ðñáãìáôéêüôçôá, ôÜ Vèíç,ðùò êáß ôÜ êñÜôç, åyíáé Xíá ôõ÷árï Tíäå÷üìåíï êáß ÷é ìéÜêáèïëéêÞ Aíáãêáéüôçôá». Gellner Ernest, ²Åèíç êáß Åèíéêéóìüò, Têä. ÁëåîÜíäñåéá, 1992, ó. 22.
3. ÔÞí uäéá ìùò TðéìïíÞ ôï Tèíéêï öáéíïìÝíïõ, ìÝðïéêéëßá TêöñÜóåùí ðïý ðñïêáëïí ït êáôÜ ôüðïí óõíè\êåò, ðáñáôçñïìå êáß óÝ Cëëåò ðåñéï÷Ýò ôï ðëáíÞôç. ÏtÆáðáôßóôáò (Aðüãïíïé ôí ÌÜãéáò) óôü Ìåîéêü, ït Âåñâåñríïé, ït Êïñäïé, ït «ÉíäéÜíïé» ô\ò Ëáôéíéê\ò, AëëÜ êáß ô\òÂüñåéáò Áìåñéê\ò, ït êÜôïéêïé ôï Ôéìüñ, ðÜíôá ït Ðáëáéóôßíéïé, êáß äåêÜäåò Cëëïé ëáïß äéåêäéêïí, ìÝ átìáôçñü ðïëëÝò öïñÝò ôñüðï, ôü äéêáßùìÜ ôïõò óôÞí Tëåýèåñç Vêöñáóç ô\ò ôáõôüôçôÜò ôïõò.
4. Áêüìç ðéü Cãíùóôç åyíáé _ tóôïñßá ôí Ëåõêïñþóóùí, ôï ôñßôïõ ëáï ôí Aíáôïëéêí ÓëÜâùí.
5. Ï ñïò óçìáßíåé ôÞí «ã\ ôí Tëåýèåñùí êïéíïôÞôùí» êáß AíáöÝñåôáé óôßò TêôÜóåéò ðïý äéáâéïóáí ït êïæÜêéêåò êïéíüôçôåò óôÞí ðåñéï÷Þ ôï ÍôïíìðÜò Xùò êáß ôüÊïõìðÜí. Âë. Mychailo Hruchevski, A History of Ukraine,
Yale Yniversity Press, 1941, ó. 274.
6. ´Åíá Aðü ôÜ óçìáíôéêþôåñá óçìårá äéáöùíßáò ìåôáîý Ñþóóùí êáß Ïêñáíí tóôïñéêí åyíáé _ êáôÜôáîçôï Ñïýò ôï ÊéÝâïõ ò ðñïãïíéêï ìïñöþìáôïò åuôå, Aðüôïýò ìÝí, ëùí ôí ÓëÜâùí ô\ò Aíáôïë\ò åuôå, Aðü ôïýòäÝ, AðïêëåéóôéêÜ ôí Ïêñáíí. Ç ñùóóéêÞ êáß, êáôüðéí, _ óïâéåôéêÞ tóôïñéïãñáößá äÝí Vèåôå óÝ êáììßá AìöéóâÞôçóç ôü ìüöõëïí ôï ðñéãêçðÜôïõ ôï ÊéÝâïõ êáß ôí
Täáöí ôí Aíáôïëéêí ðåñéï÷í. Ït Ïêñáíïß tóôïñéêïß,AíôéèÝôùò, èåùñïí ôïýò êáôïßêïõò ôï ÊéÝâïõ ìüíïí òÏêñáíïýò, T÷èñéêÜ äéáêåßìåíïõò óôïýò Ñþóóïõò ô\ò Óïõæíôáëßáò. ´Ïìùò _ äéáöùíßá áôÞ Tðåêôåßíåôáé êáß óÝ Añ÷áéüôåñïõò ðïëéôéóìïýò ô\ò ðåñéï÷\ò, ðùò  óêõèéêüò, êéììÝñéïò a ô\ò Ôñéðüëåùò ê.ëð. Âë. TíäåéêôéêÜ Petro
Isaiv, Istori'a Ukraini, ÍÝá Õüñêç 1966, Mychailo
Hruchevski, ð. ðáñ., I. Kostomarov, Le Livre de laGenèse du Peuple Ukrainien, Ðáñßóé 1956, M.B. Agbynov,
Poutesestvie v zagadotsnouiou Skifiou, Ìüó÷á 1989.
7. Ï ñïò «Ïêñáíßá» (Ukraina) Tìöáíßóôçêå ãéÜðñþôç öïñÜ óÝ Xíá ÷ñïíéêü ôï 12ïõ ásíá óôü Êßåâï êáßóÞìáéíå ôÞí óõíïñéáêÞ ðåñéï÷Þ a ôÞí ÷þñá. ÓôÜ ôÝëç ôï
16ïõ êáß ôï 17ïõ ásíá ðïäÞëùíå ôÞí ðåñéï÷Þ ôï ìÝóïõ Äíåßðåñïõ, _ ðïßá ôáõôéæüôáí ìÝ ôÞí êïæáêéêÞ Ïêñáíßá. «ÌéêñÜ Ñùóóßá» íïìáæüôáí êõñßùò ôü ôñßãùíï ðïýó÷çìáôßæïíôáí Aðü ôßò ðüëåéò Êßåâï, ÐïëôÜâá êáß Ôóåñíßãêéö. Åðßóçò, óôßò ñùóóéêÝò ðçãÝò ÷ñçóéìïðïéårôáé ñïò «ÍÝá Ñùóóßá», ðïý ðåñéëáìâÜíåé ôÞí ðåñéï÷Þ ôïÍôïíìðÜò, óôÞí AíáôïëéêÞ Ïêñáíßá, êáèþò êáß ôÞí óçìåñéíÞ íüôéï Ïêñáíßá.
8. Ï ÉùÜííçò ÌÝãåíôïñö äßíåé ôÞí äéêÞ ôïõ TîÞãçóçãéÜ ôÞí säéïìïñößá ô\ò äõôéê\ò: «Ï äõôéêüò ëáôéíéêüò ×ñéóôéáíéóìüò ôáõôßóôçêå ìÝ êáôáêôÞóåéò Aðü ìÝñïõò óôáõñïöïñéêí óôñáôåõìÜôùí êáß âßáéç TíóùìÜôùóç ó' Xíáí îÝíï ðïëéôéóìü. Áîßæåé íÜ ðáñáôçñçèår ôé ït ñèüäïîåò Têår-40
íåò ÷ñåò ðïý äÝí Aíôéìåôþðéóáí Cìåóç êáôÜëçøç Aðüôïýò óôáõñïöüñïõò _ Âïõëãáñßá, _ Óåñâßá êáß _ Ãáëéêßá-Âïëéíßá eôáí ðïëý ðéü Aíïé÷ôÝò óôßò äõôéêÝò TðáöÝòêáß ìÜëéóôá ëåò ôïõò äÝ÷ôçêáí (óïäÞðïôå óýíôïìá) ôÞíðïëéôéêÞ Tðéêõñéáñ÷ßá ôï ðáðéóìï», É. ÌÝãåíôïñö, ÂõæÜíôéï êáß Ñùóóßá, ÌåëÝôç ôí Âõæáíôéíï-ñùóóéêí ó÷Ýóåùí êáôÜ ôüí 14ï ásíá, Äüìïò, 1988, ó. 87.
9. Ç Ïíßá ×èÝò êáß óÞìåñá, óõë. Áñìüò, 1992.
10. ÉäéáéôÝñùò êáôÜ ôÞí ðåñßïäï ðïý ìçôñïðïëßôçò
ÊéÝâïõ Vãéíå  ÐÝôñïò Ìïãßëá, ãéüò ôï Âïåâüäá Âëá÷ßáòêáß Ìïëäáâßáò Óõìåþí. ´Ïðùò ãñÜöåé  Âë. ÖåéäÜò: «Ïìçôñïðïëßôçò ÐÝôñïò Ìïãßëáò ð\ñîåí ðÝñìá÷ïò ô\òÏñèïäïîßáò. ´Éäñõóåí Tí ÊéÝâ¤ êïëëÝãéïí, åsò ôü ðïrïí
Täßäáîáí äéáêåêñéìÝíïé äéäÜóêáëïé, ò  ÉííïêÝíôéïò Ãêïæåë,  Óüëâåóôñïò Êüóóùö,  ÇóáÀáò Ôñïößìïâéôò Êïæëüâóêõ ê.C., ðáñÜ äÝ ôÜò ðïëëáðëÜò äõó÷åñåßáò, áwôéíåò
ðáñåíåâëÞèçóáí êáôÜ êáéñïýò ð' ôí Éçóïõúôí, AðÝäùóáí èáõìáóßïõò êáñðïýò. Åíôüò 10-15 Tôí êáôÝóôç ìÝãá ðíåõìáôéêüí êÝíôñïí ÷é ìüíïí äéÜ ôÞí ÌéêñÜí Ñùóóßáí,AëëÜ äéÜ ëüêëçñïí ôÞí Ñùóóßáí». Âë. Öåéä@, ÅêêëçóéáóôéêÞ Éóôïñßá ô\ò Ñùóóßáò (988-1988). ÃéÜ ìéÜ öéëï-ðáðéêÞ óôÜóç âë. Ihor Servenko, The Many Worlds of Peter
Mohyla, Harvard University Ukrainian Studies Fund,1985.
11. ÅîáéñåôéêÞ _ ðåñéãñáöÞ ôïõò óôü ìõèéóôüñçìá
ÔÜñáò Ìðïýëìðá ôï Ìéêüëá ×ü÷ïë, äçëáäÞ ôï ÍéêïëÜú Ãêüãêïë, ðùò Vãéíå TêñùóóéóìÝíï ôü íïìÜ ôïõ.
12. N.N. Maltsanov, Diplomatia Petra Velikovo [ÇÄéðëùìáôßá ôï ÌåãÜëïõ ÐÝôñïõ], Ìüó÷á 1991, ó. 58.
13. ´Ïð. ðáñ. ÍÜ óçìåéùèår ôé ìÝ ôïýò Ïèùìáíïýò
åy÷å óõíåñãáóèår êáß  ãéüò ôï Ì. ×ìåëíßôóêé, Ãéïýñé, ìÝóêïðü ôÞí êáôÜêôçóç ô\ò íüôéáò Ïêñáíßáò.
14. ´Ïð. ðáñ.
15. ²Çäç Aðü ôü 1686 _ ÏêñáíéêÞ Ïñèüäïîç Åêêëçóßá åy÷å ðá÷èår óôüí Vëåã÷ï ôï Ðáôñéáñ÷åßïõ ô\òÌüó÷áò, âë. Bogdan Nahaylo, The Ukrainian Resurgence,
1995, ó. 4.
16. Hiroaki Kuromiya, Freedom and Terror in the
Donbas, An Ukrainian-Russian Borderland, Cambridge
University Press, 1998, ó. 36.
17. Ç óõãêñüôçóç íÝùí ðëçèõóìéáêí êÝíôñùí óôÞíôåñÜóôéá ðåñéï÷Þ ô\ò ÍÝáò Ñùóóßáò, óçìåñéí\ò íïôéï-Aíáôïëéê\ò êáß íüôéáò Ïêñáíßáò, îåêßíçóå ìÝ ôÞí TãêáôÜóôáóç ôü 1778 ôñßá Vôç ìåôÜ ôÞí êáôÜñãçóç ôïÓßôò ìåñéêí ÷éëéÜäùí ÅëëÞíùí ô\ò Êñéìáßáò ðïý ìåôáöÝñèçêáí óôÜ âüñåéá ðáñÜëéá ô\ò Áæïöéê\ò, ì@ëëïí÷ùñßò ôÞí èÝëçóÞ ôïõò.
18. Zenon E. Kohut, Russian Centralism and Ukrainian Autonomy: Imperial Absorption of the Hermanate
1760-1830, Harvard Ukrainian Research Institute, 1988.
19. Ç äéÜêñéóç ôï ïêñáíéêï ðïëéôéóìï Aðü ôüí TíãÝíåé ñùóóéêü Aðáéôår ìéÜ TîáéñåôéêÜ äéåéóäõôéêÞ TîÝôáóç,êáèþò ðñÝðåé íÜ Aíôéìåôùðéóôår ôü ãåãïíüò ôé äÝí Aðïôåëår ìéÜ ìïéüìïñöç Uíüôçôá óÝ ëá ôÜ ïêñáíéêÜ TäÜöç,ìïéÜæåé ìÝ ôüí ñùóóéêü, êáèþò êáß ôü ôé _ ïêñáíéêÞ äéáíüçóç TíôÜ÷èçêå, êáôÜ ìÝãá ìÝñïò, óôüí ñùóóéêü ðïëéôéóìéêü ÷ñï. ÔÞí Tðáýñéï ô\ò Ïêôùâñéáí\ò TðáíÜóôáóçò,Vãñáöå Xíáò Áìåñéêáíüò ðåñéçãçôÞò: «... ñïìáíôéóìüò
êáß _ ðïßçóç ÷áñáêôçñßæïõí ôïýò êáôïßêïõò ô\ò Ìéêñ\òÑùóóßáò, Aöï _ ÷þñá ôïõò åyíáé _ ðáôñßäá ôï ñùóóéêïöïëêëüñ. Áðü ôÜ ÷åßëç ôï ÷ùñéêï îåðçäïí áèüñìçôá
ëõñéêÝò ìðáëÜíôåò êáß áôïó÷Ýäéá ôñáãïýäéá. Ç öýóç ôïõòÓÙÔÇÑÇÓ ÄÇÌÏÐÏÕËÏÓ
åyíáé ì@ëëïí ðïéçôéêÞ êáß V÷ïõí ôÞí ìïõóéêÞ Vìöõôç. ÔÜTñùôéêÜ ôñáãïýäéá ô\ò Ìéêñ\ò Ñùóóßáò îå÷ùñßæïõí ãéÜôÞ ìåãÜëç ôñõöåñüôçôÜ ôïõò». Nevin O. Winter, Ç Ïêñáíßá êáôÜ ôü ðáñåëèüí êáß ôü ðáñüí, Áãïõóôïò 1918,
óôü «National Geographic».
20. Ï Õðïõñãüò Åóùôåñéêí êüìçò Ðéüôñ ÂáëïåöäéáêÞñõîå ôü 1863 ôé «_ ïêñáíéêÞ ãëóóá ïäÝðïôå
ð\ñîå, äÝí ðÜñ÷åé êáß äÝí ðñüêåéôáé íÜ ðÜñîåé, TðéìÝíïíôáò ôé _ ìéêñïñùóóéêÞ äéÜëåêôïò äÝí eôáí ðáñÜ öèáñìÝíá ñùóóéêÜ ìÝ ðïëùíéêÝò TðéññïÝò». Bogdan Nahaylo,
ð.ðáñ. ó. 5. Ç ïêñáíéêÞ ãëóóá V÷åé ðñÜãìáôé ðïëëÜ
ðïëùíéêÜ äÜíåéá AëëÜ åyíáé ðïëý êïíôÜ óôÞí Añ÷áßá óëáâéêÞ äéÜëåêôï ôï Ñïýò, Aöï Tîåëß÷èçêå ìÝ ðïëý ðéü Añãïýò ñõèïýò Aðü ,ôé _ ñùóóéêÞ.
21. ÁíÜìåóá óôüí Ãêüãêïë êáß óôüí ðáôñéùôéêü ëüãï ôï ÓåöôóÝíêï äéáêñßíåôáé ìéÜ äéáöïñåôéêÞ Aíôéìåôþðéóç ò ðñüò ôü Tèíéêü æÞôçìá. Ï Ãêüãêïë ÷é ìüíï TíôÜóóåôáé óôÞí åñýôåñç ñùóóüöùíç síôåëëéãêÝíôóéá AëëÜ ãßíåôáé  «ðáôñéÜñ÷çò» ìé@ò ëüêëçñçò ëïãïôå÷íéê\ò ðáñÜäïóçò  ÍôïóôïãéÝöóêé, ÓÜëôéêùö, ËÝóêùö (_ CëëçãñáììÞ åyíáé ôï Ðïýóêéí ìÝ ôïýò Ãêïíôóáñþö, ÔïõñãêÝíéåö, Ôïëóôüú, ÔóÝ÷ùö), âë. S.A. Levitsi, Otserki po istorii
russkoi filosofii, Ìüó÷á 1996, óó. 47-48.
22. Bogdan Nahaylo, ð. ðáñ., ó. 5.
23. ÌÝ÷ñé ôü 1913 öáßíåôáé ôé  ËÝíéí äÝí Aðïäßäåé
säéáßôåñç óçìáóßá óôü Tèíéêü æÞôçìá. ÓÝ Xíá ãñÜììá ôïõáôÞ ôÞí ÷ñïíéÜ, ðùò ôü ðáñáèÝôåé  Bertram Wolfe(Three Who Made a Revolution, 1968, ó. 591), óôüí Ìáîßì Ãêüñêõ AíáöÝñåé: « óïí Aöïñ@ óôüí Tèíéêéóìü, åyìáé
Aðüëõôá óýìöùíïò ìáæß óáò ôé åyíáé Aðáñáßôçôï íÜ ôïäþóïõìå ðåñéóóüôåñç ðñïóï÷Þ».
24. É. ÓôÜëéí, Marxism and the National Question:
Selected Writtings and Speeches, N.Y. International Publishers, 1942.
25. «êé Cí óôåñá ìåèáýñéï, _ óïóéáëéóôéêÞ TðáíÜóôáóç TðéêñáôÞóåé óôÞí Ðåôñïýðïëç, óôü Âåñïëríï êáß óôÞÂáñóïâßá, êé Cí ëá áôÜ Têðëçñùèïí, äÝí AìöéâÜëëïõìå
ïôå óôéãìÞ, ðþò _ ðïëùíéêÞ óïóéáëéóôéêÞ êõâÝñíçóç,ðùò êé ït óïóéáëéóôéêÝò êõâåñíÞóåéò ô\ò Ñùóóßáò êáß ô\òÃåñìáíßáò, è' Añíçèår, íÜ äéáôçñÞóåé ìÝ ôÞ âßá ...Cò ðïìå ôïýò Ïêñáíïýò ìÝóá óôÜ óýíïñá ôï Ðïëùíéêï êñÜôïõò... ²Áí óêåöôüìáóôáí äéáöïñåôéêÜ, èÜ èÝôáìå óôÞí_ìåñÞóéá äéÜôáîç ÷é ðéÜ ìéÜ óõæÞôçóç ìÝ ôïýò óõíôñüöïõòìáò ô\ò ðïëùíéê\ò óïóéáëäçìïêñáôßáò, AëëÜ Xíáí Aãíá÷ùñßò ïyêôï TíÜíôéá ó' áôïýò, ðïý èÜ ôïýò ÷áñáêôçñßæáìå ò óùâéíéóôÝò», Â.É. ËÝíéí, Ôü äéêáßùìá ôí Tèíí ãéÜôÞí áôïäéÜèåóÞ ôïõò, Têä. Óôï÷áóôÞò, 1945 (á´ Vêäïóç),ó. 23.
26. Éóôïñßá ôï Êïììïõíéóôéêï Êüììáôïò ô\ò Óïâéåôéê\ò ´Åíùóçò, Óýã÷ñïíç Åðï÷Þ, ÁèÞíá 1980, ó.
240.
27. Óôü Cñèñï ôï «Manifestations of the Cossack
Idea in Modern Ukrainian Hostory: The Cossack Legacy
and its Impact»  O.W. Gerus ðïóôçñßæåé ôé _ Âåñ÷üâíá ÑÜíôá (1917-1918) Vâëåðå ôüí Uáõôü ôçò ò óõíÝ÷åéá
ôí äçìïêñáôéêí ðáñáäüóåùí ôí ÊïæÜêùí ôï Æáðáñüæå êáß ôí êïéíùíéêí ìýèùí. Âë. Ukrains'kyi istory, Í.
Õüñêç 1982, ó. 33.
28. ÌåôÜ ôÞí êáôÜññåõóç ô\ò Áóôñï-ïããñéê\ò Áôïêñáôïñßáò ôü 1918, ït Ïêñáíïß ô\ò Ãáëéêßáò Aíáêçñýóóïõí ôÞí AíåîÜñôçôç ËáúêÞ Äçìïêñáôßá ô\ò Äõôéê\ò Ïêñáíßáò (ZUNR). Ôü ãåãïíüò áôü äÞãçóå óÝ ðüëåìï ìÝÔÏ ÏÕÊÑÁÍÉÊÏ ÅÈÍÉÊÏ ÆÇÔÇÌÁôÞí Ðïëùíßá, _ ðïßá, ìåôÜ Aðü ìÜ÷åò 9 ìçíí, êáôÜöåñå íÜ íéêÞóåé ôßò ïêñáíéêÝò äõíÜìåéò ô\ò Ãáëéêßáò.
29. ÔÜ ïêñáíéêÜ TäÜöç eôáí ôü ôßìçìá ðïý ðëÞñùóå ËÝíéí ðñüò ôïýò Ãåñìáíïýò óôÞ óõìöùíßá ôï ÌðñÝóôËéôüöóê, Tðéäéþêïíôáò óôáèåñïðïßçóç ôï êáèåóôôïòôïõ.
30. Geoffrey Swain, The origins of the russian civil
war, Longman, Í. Õüñêç 1996, ó. 149.
31. Bogdan Nahaylo, ð. ðáñ., ó. 10.
32. ÁíáìöéóâÞôçôá, ôü êßíçìá ôï Ìá÷íü, ïs säÝåòðïý ðñÝóâåõå êáß  ôñüðïò Tðéâïë\ò ôïõò ðáñáðÝìðïõí
Cìåóá óôßò ðáñáäüóåéò ôí ÊïæÜêùí ôï Æáðáñüæå. ÅîÜëëïõ,  uäéïò  Ìá÷íü (1889-1934) äñ@ óôÞí ðåñéï÷Þ ðïýCëëïôå eôáí _ ÊïæáêéêÞ Óßôò (Huliai-Pole ôï äõôéêïÍôïíìðÜò), Aãùíéæüìåíç ãéÜ ôÞí Aíåîáñôçóßá ôçò Aðü ôÞíðïëùíéêÞ-êáèïëéêÞ Tðéêõñéáñ÷ßá, ôÞí ôïõñêïôáôáñéêÞ êáôáêôçôéêüôçôá êáß ôÞí ñùóóéêÞ Aöïìïßùóç. ÃéÜ ëåðôïìåñ\ ðáñïõóßáóç ôí ÷áñáêôçñéóôéêí ôï ìá÷íïâéêï êéíÞìáôïò âë. Michael Palij, The Anarchism of Nestor
Makhno, 1918-1921: An aspect od the Ukrainian Revlution, University of Wahington Press, 1976 êáß Taras
Bespechnyi, Nestor Makhno-buntar's roxhdeniia, Donbas,Ïêñáíßá 1992.
33. Ït Ñïõè\íïé (Ñïõóßíïé óôÞí ãëóóá ôïõò) só÷õñßæïíôáé ôé êáôÜãïíôáé Aðü ôïýò Ëåõêï-ÊñïÜôåò (Tìöáíßæïíôáé óôÞí ðåñéï÷Þ ôí Êáñðáèßùí êáôÜ ôïýò 6ï-8ï ás.), êáßäéåêäéêïí ôÞí säéáßôåñç ôáõôüôçôÜ ôïõò Aðü ôïýò Ïêñáíïýò. Ôü 1848, ìÜëéóôá,  ÁôïêñÜôïñáò ô\ò Áóôñßáò
ôïýò ðáñá÷ùñår êÜðïéá äéêáéþìáôá áôïíïìßáò. ÓôÞí ÓïâéåôéêÞ ´Åíùóç AëëÜ êáß óôÞí Ïêñáíßá äÝí Aíáãíùñßæïíôáé ò ìåéïíüôçôá, ðáñÜ ôü ãåãïíüò ôé ðåñâáßíïõí ôßò
600.000. Ôüí ÄåêÝìâñéï 1991, óÝ äçìïøÞöéóìá, ôü 78%øÞöéóå ðÝñ ô\ò Aðüäïóçò êÜðïéáò áôïíïìßáò óôÜ ðëáßóéá ô\ò Äçìïêñáôßáò ô\ò Ïêñáíßáò. Âë. Losik Konstantin, «Narod yest-natsionalnasti niet», Tö. Zercalo Nedeli(17/23.11.2001).
34. Bogdan Nahaylo, ð. ðáñ., ó. 11.
35. Éóôïñßá ôï Êïììïõíéóôéêï Êüììáôïò, ð. ðáñ.,ó. 409.
36. Ï Walker Connor ðáñáôçñår ôé, óÝ ëá ôÜ óïóéáëéóôéêÜ êáèåóôôá, ôü ãëùóóéêü æÞôçìá ðåñí@ ôñårò
öÜóåéò: ðëïõñáëéóìï, ìÝ ôÞí Tíßó÷õóç êÜðïéùí ìåéïíïôéêí ãëùóóí, äéãëùóóßáò, ðïõ ìáæß ìÝ ôÞ ãëóóá ô\òTèíéê\ò ìÜäáò åyíáé ðï÷ñåùôéêÞ êáß _ TêìÜèçóç ô\ò Tðßóçìçò ãëþóóáò ôï êñÜôïõò [óôÞí ÅÓÓÄ ôÜ ñùóóéêÜ ãßíïíôáé ðï÷ñåùôéêÜ ôü 1938], ìïíïãëùóóßáò, ðïõ êõñéáñ÷år ìßá ìüíï ãëóóá, _ ðïßá êáß Aíáãíùñßæåôáé ò Tðßóçìç. Âë. The National Question in Marxist-Leninist Theory and Strategy, Princeton University Press, óó. 254-55.
37. Áêüìç êáß _ ðáñÜäïóç ìé@ò AíåîÜñôçôçò Ïêñáíéê\ò Ïñèüäïîçò Åêêëçóßáò Aíáâßùóå ìÝ ôÞí äçìéïõñãßá
ô\ò ÁôïêÝöáëçò Åêêëçóßáò ô\ò Ïêñáíßáò ôü 1921, _ðïßá ôü 1924 äéáèÝôåé 30 Tðéóêüðïõò êáß 1.500 tåñårò. Âë.
Bogdan Nahaylo, ð. ðáñ., ó. 12.
38. Ç ÁôïêÝöáëç Åêêëçóßá, ìÝ Añ÷éåðßóêïðï ôüíÌçôñïðïëßôç ÐïëéêÜñð Óéêüñóêé, Aíáâßùóå êáôÜ ôÞí äéÜñêåéá ô\ò ãåñìáíéê\ò êáôï÷\ò ôü 1942-44 êáß êáôáñãÞèçêå êáß ðÜëé ìåôÜ ôÞí Têäßùîç ôí Ãåñìáíí Aðü ôÜ óïâéåôéêÜ óôñáôåýìáôá. Âë. Vasyl Markus, Religion andNationalism in Soviet Ukraine after 1945, Harvard University Ukrainian Studies Fund, 1985, ó. 104.
39. Nicolas Werth, «´Åíá êñÜôïò Tíáíôßïí ôï ëáï41ôïõ» óôü Ç Ìáýñç Âßâëïò ôï Êïììïõíéóìï, Åóôßá,2001, ó. 225.
40. «Ç ïsêïäüìçóç ôï óôáëéíéêï êáèåóôôïò Aðáéôïóå Xíáí öüñï (óéôÜñé êáß Cëëá AãñïôéêÜ ðñïúüíôá) AðüôÞí AãñïôéÜ ìÝ óêïðü íÜ ãåìßóïõí ït êñáôéêÝò Aðïè\êåò ãéÜTîáãùãÞ êáß íÜ ôñïöïäïôçèïí ït ðüëåéò êáß  Êüêêéíïò
Óôñáôüò  êïíôïëïãßò, íÜ åêðëçñùèïí ït AôÝëåéùôåò
AðáéôÞóåéò ô\ò ðñùôáñ÷éê\ò óïóéáëéóôéê\ò óõóóþñåõóçò».
Âë. Lynne Viola, «Peasant Rebels under Stalin, Collectivization and the Culture of Peasant Resistance», Í.
Õüñêç 1996, ó. 3. Ït AãñïôéêÝò TîåãÝñóåéò eôáí óõíå÷åròóÝ ëç ôÞí äéÜñêåéá ô\ò äåêáåôßáò ôï 1920, ÷é ìüíï óôÞíñùóóéêÞ «ÂáíäÝá»,  ñùóóéêüò êïæáêéêüò ÷ñïò äçëáäÞ
óôÞí íüôéá Ñùóóßá, AëëÜ ðáíôï ðïõ ð\ñ÷å AãñïôéÜ. ÇêáôáóôïëÞ ôí TîåãÝñóåùí Tðéâáëëüôáí Aðü ôÜ ðñôá÷ñüíéá ô\ò íÝáò Tîïõóßáò ìÝ ôÞí âßá, ôÞí ðõñðüëçóç ôíäáóí, ðïõ Vâñéóêáí êáôáöýãéï ït TîåãåñìÝíïé, êáß ôüíTóêåììÝíï ëéìü. Âë. Peter Holquist, A Russian Vendee:
The Practice of Revollllutionary Politics in the Don Countryside 1917-1921, Columbia University, 1995.
41. ÓçìáíôéêÜ óôïé÷årá ãéÜ ôÞí ðïëéôéêÞ áôÞ ðåñéÝ÷ïíôáé óôü âéâëßï Golod 1932-1933 gg. ka Ukraune:
glazami istorikov, iazikom dokumentov, ðïý TîÝäùóå ôü«Éíóôéôïôï Éóôïñßáò ôï Êüììáôïò», ðïý êáèïäçãïóå_ ÊÅ ôï ÊÊÏõ (Politizdate Ykraini, Êßåâï, 1990). ÈÜðñÝðåé, ðÜíôùò íÜ óçìåéùèår, ôé óôÞí uäéá ôÞí Ïêñáíßá,ôü æÞôçìá ôï ëéìï, ôí ÷ñüíùí 1932-33 âñßóêåôáé Aêüìç ðü äéåñåýíçóç êáß ôÜ áuôéá, êáèþò êáß  ôåëéêüò Añéèìüò ôí íåêñí Aðü ôÞí ðïëéôéêÞ áôÞ, Aðïôåëår æÞôçìá
äéáöùíéí AíÜìåóá óôïýò tóôïñéêïýò AëëÜ êáß óôßò ðïëéôéêÝò äõíÜìåéò.
42. Nicolas Werth, ð. ðáñ., ó. 218.
43. Dreyfus F., Marx R., Poidevin R., ÃåíéêÞ Éóôïñßá ô\ò Åñþðçò: Ç Åñþðç Aðü ôü 1848 ìÝ÷ñé óÞìåñá, ô. 6, ÁèÞíá 1990, óó. 179-80.
44. ÓôÞí ÁíáôïëéêÞ Ãáëéêßá, ôì\ìá ôüôå ô\ò Ðïëùíßáò, ðñßí Aðü ôÞí Víáñîç ôï Â´ Ðáãêïóìßïõ ÐïëÝìïõ
äñïóáí ðïëëÝò ïêñáíéêÝò TèíéêéóôéêÝò Uíþóåéò. Ç «ÏñãÜíùóç ôí Ïêñáíí Åèíéêéóôí» (OUN), åy÷å õtïèåôÞóåé ëïêëçñùôéêÞ TèíéêéóôéêÞ säåïëïãßá êáß êáôÝöõãå óÝôñïìïêñáôéêÝò ìåèüäïõò ðïëéôéê\ò ðÜëçò.
45. ÔÜ óôïé÷årá AíáöÝñïíôáé óôü âéâëßï ôï Bogdan
Nahaylo, ð. ðáñ., ó. 15.
46. Ç Aðïôõ÷ßá ô\ò Ðïëùíßáò íÜ AðïññïöÞóåé ôÜëáúêÜ óôñþìáôá ô\ò Ïêñáíßáò, ðáñÜ ôüí óáöò øçëüôåñï ðïëéôéóìü ôçò, Aðïäåéêíýåé ôÞí só÷ý ôï èñçóêåõôéêïðáñÜãïíôá óôÞí äéáôÞñçóç ô\ò Tèíéê\ò ôáõôüôçôáò Aêüìç êáß ôáí ðñüêåéôáé ãéÜ äåõôåñåýïõóåò äéáöïñïðïéÞóåéò.
´Åíáò Ïêñáíüò Aíôéêáèåóôùôéêüò,  Âáëåíôßí Ìïñüæ, êáôáäéêáóìÝíïò ôü 1970 óÝ 15 ÷ñüíéá öõëÜêéóç ãéÜ TèíéêéóôéêÞ äñÜóç, Vãñáöå: «Ðüóï óõ÷íÜ óôÞí tóôïñßá ìéÜ èñçóêåßá V÷åé óþóåé Xíá Vèíïò! ÉäéáéôÝñùò, óôßò ðåñéðôþóåéò
ôáí _ AëëáãÞ ô\ò èñçóêåßáò sóïäõíáìïóå ìÝ ôÞí AëëáãÞ ô\ò Tèíéêüôçôáò. ÓÝ êÜðïéá ÷ùñéÜ ô\ò ðåñéöÝñåéáò ôï
×üêì ït Ïêñáíïß ìéëïí ðïëùíéêÜ. ÁëëÜ ðáñáìÝíïõí Ïêñáíïß Tö' óïí AíÞêïõí óôÞí ïêñáíéêÞ èñçóêåßá êáß Têêëçóßá. Ïìïßùò, ìéÜ ðïëùíéêÞ ïsêïãÝíåéá óÝ Xíá ïêñáíéêü ÷ùñéü óôÞí ðåñéï÷Þ ôï Æéôüìéñ ðáñÝìåéíå ìÝóá óôïýò
ásíåò ðïëùíéêÞ (÷ùñßò íÜ ãíùñßæåé ôÞí ðïëùíéêÞ ãëóóá) Tö' óïí eóáí Ñùìáéï-êáèïëéêïß», Ukrainsky Samostiinyk (ðáñÜíïìá öõëëÜäéá ðïý êõêëïöüñçóáí óôü Tîùôåñéêü, 1970). Ðáñ' ëá áôÜ ðñÝðåé íÜ óçìåéùèår _ äõíáôü-42ôçôá ðáñÝìâáóçò ôï Âáôéêáíï, ìÝó¤ ô\ò Ïíßáò, óôßòðïëéôéêÝò äéåñãáóßåò óôü Tóùôåñéêü ô\ò Ïêñáíßáò, ðïýAðåôÝëåóå Xíá TðéðëÝïí ãåãïíüò óôÞí V÷èñá ôï ÊÊÓÅóôÞí óõãêåêñéìÝíç Têêëçóßá.
47. Nicolas Werth, ð. ðáñ., ó. 260.
48. Y. Bilinski, The Second Soviet Republic: theUkraine after World War II, Íéïý Ìðñïýíóâéê 1960.
49. Nikolas Werth, ð. ðáñ., ó. 260.
50. Merkatun, I.P., «Antyrelihiina Kampaniya 5060-kh rokih na Ukraini», Ukrainskyi Istorycnhyi Zhurnal
N. 10 (1991), ó. 75.
51. Ôü ñéæïóðáóôéêü èñçóêåõôéêü êßíçìá Tìöáíßóôçêå
óÝ Xíá ÷ùñéü ôí Êáñðáèßùí, ôÞí ÓåñÝíôíéá, ðïõ, ôü
1954, ìéÜ ãõíáßêá só÷õñßóôçêå ôé ô\ò ðáñïõóéÜóôçêå _Ðáíáãßá. Ôü «èáìá ô\ò ÓåñÝíôíéá» óýíôïìá ðñïóÝëêõóå
ðÜìðïëëïõò ðñïóêõíçôÝò, ït ðïrïé óýíôïìá Vöèáóáí ôßòAñêåôÝò ÷éëéÜäåò. Ç íïìáóßá Pokutnyky (ÌåôáíïçìÝíïé)ó÷åôßæåôáé ìÝ ôÞ äéäáóêáëßá ô\ò áwñåóçò ôé  ïêñáíéêüò
ëáüò ðñÝðåé íÜ ðëçñþóåé ãéÜ ôßò Bìáñôßåò ôïõ óôå íÜAðåëåõèåñùèår Aðü ôüí ðáñüíôá æõãü. Ôü êßíçìá áôü èÜBðëþóåé ôÞí TðéññïÞ ôïõ ìåôáîý ôí Aãñïôí êáß säéáéôÝ-ÓÙÔÇÑÇÓ ÄÇÌÏÐÏÕËÏÓñùò ôí ãõíáéêí, ãéÜ íÜ óâÞóåé ôåëéêò óôßò Añ÷Ýò ô\òäåêáåôßáò ôï 1970. Âë. Vasyl Markus, ð. ðáñ., óó.
107-8.
52. Nahaylo, Bogdan, ð. ðáñ., óó. 22-23.
53. Óôïýò êüëðïõò ô\ò ìÜäáò óõììåôÝ÷ïõí ït ðïéçôÝò Ivan Drach, Lina Kostenko êáß Vasyl Symonenko, ïtóõããñáöårò Ivan Szuba êáß Ivan Svitlychny, ït æùãñÜöïé
Panas Zalyvankha êáß Alla Horska,  óõíèÝôçò Leodid
Hrabovky. ´Ïð. ðáñ., ó. 23.
54. «Report of Delegation to Ukraine. Central Committee Meeting, Sep. 16, 17, 18 1967», Viewpoint 5, no
1 (ÉáíïõÜñéïò 1968).
55. ´Ï.ð., ó. 30.
56. Óôü Dixtionnaire de Géopolitique, óôü ë\ììá Ïêñáíßá óçìåéþíåôáé: «_ AíåîÜñôçôç Ïêñáíßá AðïôåëårôáéAðü ôñßá ìÝñç: ôü Aíáôïëéêü, ìéÜ Ïêñáíßá ìÝ ðëçèõóìüóÝ ìåãÜëï ðïóïóôü ñùóóéêü, óôü êÝíôñï ìéÜ Ïêñáíßá
ïêñáíéêÞ êáß óôÜ äõôéêÜ ìéÜ Ïêñáíßá ô\ò Ãáëéêßáò êáßô\ò Ñïõèçíßáò, óöñáãéóìÝíç Aðü ôÞí ðåñßïäï ô\ò óõììåôï÷\ò ôïõò óôÞí Áóôñï-ïããñéêÞ Áôïêñáôïñßá...» (Ðáñßóé 1998).

«Õðåñïøßá êáß ìÝèç»ô\ò ðïëéôéê\ò êáß ô\ò ðïßçóçòÏ «Äáñårïò» ôï Ê.Ð. ÊáâÜöçò êñéôéêÞ ô\ò ðïßçóçò êáß ô\ò ðïëéôéê\ò×ñ\óôïò ÐáÀæçò
ÃåíéêÜ (êáß ìéêñÜ) åsóáãùãéêÜÔü ðïßçìá

ÊÜèå êáâáöéêü ðïßçìá åyíáé Aíïéêôü óÝ ðïéêéëßá Aíáãíþóåùí, Aêüìá êáß ôü öáéíïìåíéêÜ ðéü«Bðëü» a ôü ðéü «ìéêñü» (Tííïårôáé óÝ Vêôáóç).
Ï äáéìüíéïò Áëåîáíäñéíüò ðÜíôá êáôáöÝñíåé íÜêÜíåé ôüí ðïøéáóìÝíï Aíáãíþóôç íÜ «ðïíïêåöáëéÜæåé» êáß íÜ AíáñùôéÝôáé «ôß ãßíåôáé óôü ðïßçìá». Ðüóç, AëÞèåéá, öéëïëïãéêÞ Vñéäá äÝí V÷ïõí
äçìéïõñãÞóåé ït «ÍÝïé ô\ò Óéäíïò»1 ãéÜ ôü Cíðßóù Aðü ôüí Óéäþíéï íÝï êñýâåôáé a ÷é  ÊáâÜöçò, ðüóåò Aíôßèåôåò êáß AíôéöáôéêÝò Aðüøåéò
äÝí V÷ïõí äéáôõðùèår ðÜíù ó' áôü ôü æÞôçìá2...
Ãé' áôü  ìåëåôçôÞò ôï êáâáöéêï Vñãïõ ðñÝðåé íÜ ðÜñåé ðïëý óïâáñÜ ð' øéí áôÜ ðïý  uäéïò ÊáâÜöçò ðïéçôÞò ãñÜöåé, ðñïåéäïðïéþíôáò ôüí êÜèå ìåëëïíôéêü Aíáãíþóôç:Ï ÄÁÑÅÉÏÓ*«Ç ðéü AðáñáôÞñçôÝò ìïõ ðñÜîåéòêáß ôÜ ãñáøßìáôÜ ìïõ ôÜ ðéü óêåðáóìÝíá
Aðü Têår ìïíÜ÷á èÜ ìÝ íïéþóïõí»«ÊñõììÝíá»*Êáß, óßãïõñá, ðùò êáß óÝ Cëëç ìáò ìåëÝôç åu÷áìå TðéóçìÜíåé, «ït íÝïé ô\ò Óéäíïò» åyíáé Aðü ôÜ ðéü «êñõììÝíá», «óêåðáóìÝíá»ðïéÞìáôá ôï ÊáâÜöç. ´Ïìùò, Tîßóïõ «êñõììÝíï êáß óêåðáóìÝíï» ðïßçìá åyíáé êáß  ðåñßöçìïò «Äáñårïò», ðïý ãñÜöôçêå ôÞí uäéá ó÷åäüí
÷ñïíéÜ ìÝ ôïýò «ÍÝïõò ô\ò Óéäíïò», ôü 1920,óÝ ìéÜ Aðü ôßò ðéü êñßóéìåò ðåñéüäïõò ôï Åëëçíéóìï3. Êé áôü ôü ðïßçìá V÷åé «ðïíïêåöáëéÜóåé» êáâáöéóôÝò êáß êáâáöïëüãïõò êáß V÷ïõí
äéáôõðùèår ãé' áôü ït ðéü Aíôßèåôåò Uñìçíåråò.
²Áò äïìå, ëïéðüí, áôü ôü ôüóï ðåñßåñãï êáß ásíéãìáôéêü ðïßçìá...
*Óçì.: äéáôçñårôáé _ êáâáöéêÞ ñèïãñáößá.
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 43-48

Ï ðïéçôÞò ÖåñíÜæçò ôü óðïõäárïí ìÝñïò
ôï Tðéêï ðïéÞìáôüò ôïõ êÜìíåé.
Ôü ðò ôÞí âáóéëåßá ôí ÐåñóíðáñÝëáâå  Äáñårïò ÕóôÜóðïõ. (Áðü áôüíêáôÜãåôáé  Víäïîüò ìáò âáóéëåýò, ÌéèñéäÜôçò, Äéüíõóïò ê' ÅðÜôùñ). Áëë' Tä÷ñåéÜæåôáé öéëïóïößáÿ ðñÝðåé í' AíáëýóåéôÜ ásóèÞìáôá ðïý èÜ åy÷åí  Äáñårïò:uóùò ðåñïøßáí êáß ìÝèçíÿ ÷é ìùò  ì@ëëïíóÜí êáôáíüçóé ô\ò ìáôáéüôçôïò ôí ìåãáëåßùí.
ÂáèÝùò óêÝðôåôáé ôü ðñ@ãìá  ðïéçôÞò.
ÁëëÜ ôüí äéáêüðôåé  ðçñÝôçò ôïõ ðïý ìðáßíåé
ôñÝ÷ïíôáò, êáß ôÞí âáñõóÞìáíôçí åuäçóé AããÝëëåé.
²Áñ÷éóå  ðüëåìïò ìÝ ôïýò Ñùìáßïõò.
Ôü ðëåróôïí ôï óôñáôï ìáò ðÝñáóå ôÜ óýíïñá.
Ï ðïéçôÞò ìÝíåé Tíåüò. Ôß óõìöïñÜ!
Ðï ôþñá  Víäïîüò ìáò âáóéëåýò, ÌéèñéäÜôçò, Äéüíõóïò ê' ÅðÜôùñ,ì' UëëçíéêÜ ðïéÞìáôá í' Aó÷ïëçèår.
ÌÝóá óÝ ðüëåìï  öáíôÜóïõ, UëëçíéêÜ ðïéÞìáôá.
Áäçìïíår  ÖåñíÜæçò. Áôõ÷ßá!
Åêår ðïý ôü åy÷å èåôéêü ìÝ ôüí «Äáñårï»í' Aíáäåé÷èår, êáß ôïýò TðéêñéôÜò ôïõ,ôïýò öèïíåñïýò, ôåëåéùôéêÜ í' Aðïóôïìþóåé.
Ôß AíáâïëÞ, ôß AíáâïëÞ óôÜ ó÷ÝäéÜ ôïõ.
Êáß íGôáí ìüíï AíáâïëÞ, ðÜëé êáëÜ.
ÁëëÜ íÜ äïìå Cí V÷ïõìå êé AóöÜëåéá
óôÞí Áìéóü. ÄÝí åyíáé ðïëéôåßá TêôÜêôùò ÷õñÞ.
*Áðü ôÜ ´Áðáíôá, Têä. ´Õøéëïí, óó. 123-24.

44

×ÑÇÓÔÏÓ ÐÁÚÆÇÓ

Åyíáé öñéêôüôáôïé T÷èñïß ït Ñùìárïé.
Ìðïñïìå íÜ ôÜ âãÜëïõìå ì' áôïýò,ït Êáððáäüêåò; ÃÝíåôáé ðïôÝ;Åyíáé íÜ ìåôñçèïìå ôþñá ìÝ ôÝò ëåãåíåò;Èåïß ìåãÜëïé, ô\ò Áóßáò ðñïóôÜôáé, âïçè\óôå ìáò.
´Ïìùò ìÝò ó' ëç ôïõ ôÞí ôáñá÷Þ êáß ôü êáêü,Tðßìïíá ê' _ ðïéçôéêÞ säÝá ðÜåé ê' Vñ÷åôáéôü ðéèáíüôåñï åyíáé, âÝâáéá, ðåñïøßáí êáß ìÝèçíÿ
ðåñïøßáí êáß ìÝèçí èÜ åy÷åí  Äáñårïò.

Ç ðñþôç AíÜãíùóçÔü êåíôñéêü ðñüóùðï ôï ðïéÞìáôïò åyíáé Xíá
ì@ëëïí öáíôáóôéêü ðñüóùðï,  ðïéçôÞò ÖåñíÜæçò4  ðïrïò ðáñïõóéÜæåôáé Aðü ôüí ðáíôïãíþóôç-AöçãçôÞ êáß óêçíïèÝôç ÊáâÜöç íÜ ãñÜöåéôü óðïõäáéüôåñï ìÝñïò Uíüò Tðéêï ôïõ ðïéÞìáôïò.
Óôü Tðéêü áôü ðïßçìá èÜ AíáöÝñåôáé ëç _ðïñåßá ôí Ðåñóí Aðü ôüí Äáñårï ÕóðÜóôïõ
ìÝ÷ñé ôüí ÌéèñéäÜôç, ðïý eôáí  âáóéëéÜò ôíÐåñóí ôÞí óôéãìÞ ðïý ãñÜöåôáé ôü Tðéêü ðïßçìá êáß ðïý  ÖåñíÜæçò ôü ãñÜöåé Aêñéâò ãéÜ íÜôüí êïëáêÝøåé êáß íÜ ãßíåé ðåñéóóüôåñï Añåóôüò
Að' áôüí. ´Ïëï ôü ðñôï óôñïöéêü óýíïëï (äÝíV÷ïõìå «óôñïöÞ» ìÝ ôÞí ðáñáäïóéáêÞ óçìáóßáôï ñïõ) åyíáé ãåì@ôï Aðü ëÝîåéò ðïý äåß÷íïõí ôÞíåsñùíåßá ôï ÊáâÜöç ãéÜ ôÞí «êáôÜ ðáñáããåëßá»ðïßçóç ôï ÖåñíÜæç, AëëÜ êáß ôÞí åsñùíåßá ôïõðñüò êÜèå Tîïõóßá. Ït Tðéèåôéêïß ðñïóäéïñéóìïß
(«óðïõäárïí ìÝñïò», óôß÷ïò 1, « Víäïîüò ìáòâáóéëéÜò», óôß÷ïò 5), ôü Tðßññçìá «âáèÝùò» óôüóôß÷ï 11 óçìáßíïõí ôÜ Aíôßèåôá Að' ,ôé äçëþíïõí êáß  ðñïóåêôéêüò Aíáãíþóôçò,  TîïéêåéùìÝíïò ìÝ ôÞí êáâáöéêÞ ðïßçóç åêïëá AêñïÜæåôáé ôüí êáã÷áóìü ôï ðïéçô\ êáß èõì@ôáé ôüíóôß÷ï Aðü ôïýò «Áëåîáíäñéíïýò âáóéëårò» (CëëïìåãÜëï ðïëéôéêü ðïßçìá ôï ÊáâÜöç):ôß êïýöéá ëüãéá aóáíå áôÝò ït âáóéëåråò (5)Ðñßí ôåëåéþóåé ôü ðñôï óôñïöéêü óýíïëï, ÖåñíÜæçò, ðñïóðáèþíôáò «íÜ Aíáëýóåé ôÜ ásóèÞìáôá ðïý èÜ åy÷åí  Äáñårïò», áèüñìçôá öáßíåôáé íÜ ëÝåé ðþò áôÜ ðñÝðåé íÜ eôáí «ðåñïøßáêáß ìÝèç»ÿ ìùò, AìÝóùò ôü äéïñèþíåé, áôïëïãïêñéíüìåíïò:  ìåãÜëïò Äáñårïò, ðñüãïíïò ôï«Víäïîïý ìáò ÌéèñéäÜôç», äÝí eôáí äõíáôüí íÜ åy÷å ôÝôïéá «êáôþôåñá» ásóèÞìáôá. Ï «êüëáêáòðïéçôÞò» ðñÝðåé ÷é ìüíï íÜ ìÞ ãñÜøåé ðþò åy÷åáôÜ ôÜ óõíáéóèÞìáôá, AëëÜ êáß íÜ âñår ìéÜ äéêáéïëïãßá ãéáôß Cöçóå íÜ ôï îåöýãïõí áôÝò ïtëÝîåéò: êáß ôü Aðïêïñýöùìá ô\ò îéðáóé@ò ôïðïéçô\ Aðïêïñõöþíåôáé óôüí óôr÷ï 9-10: «ì@ëëïí / óÜí êáôáíüçóé ô\ò ìáôáéüôçôïò ôí ìåãáëåßùí», äçëáäÞ  Äáñårïò åy÷å öôÜóåé óÝ ôÝôïéï
âáèìü öéëïóïöéê\ò AíÜôáóçò, êáôáíüçóçò ô\òöèáñô\ò êáß ðåñéïäéê\ò öýóçò ôí ðñáãìÜôùíêáß áôÞ _ êáôáíüçóç ôüí Vêáíå íÜ V÷åé «ðåñïøßá êáß ìÝèç». Õðåñïøßá Víáíôé ôí «êïéííèíçôí» ðïý äÝí åy÷áí öôÜóåé óôÜ äéêÜ ôïõ Tðßðåäá ðíåõìáôéê\ò AíÜôáóçò êáß ìÝèçò Aðü ôÞí
uäéá Aêñéâò ôÞí ãíþóç. Ï ÖåñíÜæçò, óôü óçìårï
áôü, ðáñïõóéÜæåé ôüí Äáñårï êáß ò «óêáðáíÝá»ô\ò öéëïóïößáò, öéëüóïöï-êõâåñíÞôç êáß, âÝâáéá,ðñÝðåé íÜ åyíáé êáíåßò ðïëý ðñïóåêôéêüò êáß êáëüò ãíþóôçò ôï êáâáöéêï êüóìïõ, ãéÜ íÜ íéþóåé ðüóç åsñùíåßá ðÜñ÷åé óôüí óôß÷ï 6-7, ðïõ ÖåñíÜæçò äçëþíåé ðþò «Tä ÷ñåéÜæåôáé öéëïóïößá», ãéÜ íÜ ìíÞóåé Xíá ðñüóùðï ðïý AíÝâçêå
óôüí èñüíï ìÝ ðïðôåò êáß óêïôåéíÝò äéáäéêáóßåò6.
«Êïýöéåò» ït âáóéëåråò, AëëÜ ðïëý ðéü «êïýöéïò» ðïéçôÞò ðïý ìíår áôÝò ôßò «âáóéëåråò» êáß ìÜëéóôá «öéëïóïöår» ãéÜ ôü ðò èÜ ôßò êïëáêÝøåéðéü êáëÜ. Ï óôß÷ïò 11 êõñéïëåêôéêÜ ðñïêáëår ôüãÝëéï AëëÜ êáß ôüí ïyêôï ôï Aíáãíþóôç ãéÜ ôüêáôÜíôçìá ôï ðïéçô\: «ÂáèÝùò óêÝðôåôáé ôü
ðñ@ãìá  ðïéçôÞò». Êáâáöéêüò äõíáìßôçò óôßòTîïõóßåò êÜèå ìïñö\ò, åuôå áôÝò ëÝãïíôáé âáóéëåråò, åuôå ðïßçóç, åuôå öéëïóïößá. Ït ðïéïé AíôéåîïõóéáóôÝò öéëüóïöïé, ðïý êáôÜ êáéñïýò öéëïäüîçóáí íÜ AðïäïìÞóïõí ôÞí êÜèå Tîïõóßá (Aêüìá êáß ôÞí Tîïõóßá ô\ò Ãñáììáôéê\ò êáß ôïÓõíôáêôéêï)7, uóùò, Cí åy÷áí ìåëåôÞóåé ðñïóåêôéêÜ ÊáâÜöç, èÜ åy÷áí Aðïöýãåé ðïëëÝò ðáãßäåò êáß äÝí èÜ îÝðåöôáí óôÞí Tîïõóßá ôï AêáôÜëçðôïõ ëüãïõ êáß ô\ò öéëïóïöéêï-ðïéçôéê\ò ó÷éæïöñÝíåéáò. Óôü ðñôï ëïéðüí óôñïöéêü óýíïëï ÊáâÜöçò íïìßæïõìå îåêÜèáñá äåß÷íåé ôÞíåsñùíåßá ôïõ ðñüò ôÞí Tîïõóßá, ðñüò ôÞí ðïßçóçðïý ôÞí êïëáêåýåé êáß ôÞ öéëïóïößá, ðïý ôÞíTêëïãéêåýåé êáß ôÞí äéêáéþíåé. Ùò Tîáßñåôïò, ëïéðüí, óêçíïèÝôçò ôåëåéþíåé ôü ðñôï óôñïöéêü
óýíïëï, AöÞíïíôáò ôüí ÖåñíÜæç «âáèÝùò íÜ óêÝöôåôáé ôü ðñ@ãìá» (AëÞèåéá, ðüóï åsñùíéêÜ Aêïýãåôáé áôü ôü «ðñ@ãìá», ðïý äçëþíåé ôßò óêÝøåéò ôï ÖåñíÜæç, ôßò säéüôçôåò ôï Äáñåßïõ, AëëÜ êáß ôßò ðñïóðÜèåéåò ôï ÖåñíÜæç íÜ ìíÞóåéôüí Äáñårï êáß íÜ «ãëýøåé» ôüí ÌéèñéäÜôç) êáßôüí Aíáãíþóôç TðáíáëáìâÜíïõìå ôüí ðïøéáóìÝíï êáß êáâáöéêÜ êáôáñôéóìÝíï íÜ óêÜåéóôÜ ãÝëéá...
Óôü äåýôåñï óôñïöéêü óýíïëï (ðïý åyíáé ìüíï4 óôß÷ïé) ôü óêçíéêü AëëÜæåé, AíáôñÝðåôáé _ óôá-«ÕÐÅÑÏØÉÁ ÊÁÉ ÌÅÈÇ» ÔÇÓ ÐÏËÉÔÉÊÇÓ ÊÁÉ ÔÇÓ ÐÏÉÇÓÇÓ: Ï «ÄÁÑÅÉÏÓ» ÔÏÕ Ê.Ð. ÊÁÂÁÖÇ ÙÓ ÊÑÉÔÉÊÇ...

óéìüôçôá ôï ðïéÞìáôïò ìÝ ôÞí åuóïäï ôï ðçñÝôç ôï ÖåñíÜæç,  ðïrïò AíáããÝëåé ìéÜ «âáñõóÞìáíôç» åuäçóç, ðþò «Cñ÷éóå  ðüëåìïò ìÝôïýò Ñùìáßïõò» êáß ôü ìåãáëýôåñï ìÝñïò ôïóôñáôï ðÝñáóå ôÜ óýíïñá,  ðüëåìïò ìáßíåôáé.
Ôü ôñßôï óôñïöéêü óýíïëï äåß÷íåé ôÞí Aíôßäñáóç ôï ÖåñíÜæç ó' áôÞí ôÞí åuäçóç. «ÌÝíåé
Tíåüò» (óôß÷ïò 16), ÷é Aðü ôü uäéï ôü ãåãïíüò ôïðïëÝìïõ AëëÜ Aðü ôü ãåãïíüò ðþò...  ÌéèñéäÜôçò, ìÝóá óÝ óõíè\êåò ðïëÝìïõ, äÝí èÜ åy÷å ÷ñüíï íÜ Aó÷ïëçèår ìÝ ðïéÞìáôá êáß ìÜëéóôá ðïéÞìáôá UëëçíéêÜ. Ït íåêñïß ðïý  ðüëåìïò èÜ öÝñåé, ït êáôáóôñïöÝò ðïý èÜ AêïëïõèÞóïõí, ôüíAöÞíïõí AäéÜöïñï, ôü ìüíï ðïý ôüí êáßåé åyíáé _ðñïóùðéêÞ ôïõ tóôïñßá. Áôïìéêéóìüò êáß Aìïñáëéóìüò Aðïêïñõöþíïíôáé ó' áôÞí ôÞí óôñïöÞ,äåß÷íïíôáò îåêÜèáñá ôüí ðïéçôéêü Tãùêåíôñéóìü8.
Ç êáâáöéêÞ åsñùíåßá ó' áôü ôü óçìårï öôÜíåé
óôü AðïêïñýöùìÜ ôçò, êõñßùò ìÝ ôßò öñÜóåéò «ôßóõìöïñÜ!», « Víäïîüò ìáò âáóéëéÜò» (ãéÜ äåýôåñç öïñÜ ìÝóá óôü ðïßçìá áôÞ _ öñÜóç) êáß ìÝôüí Têðëçêôéêü óôß÷ï 20: «ÌÝóá óÝ ðüëåìï öáíôÜóïõ, UëëçíéêÜ ðïéÞìáôá». ÃéÜ ôüí Ìéèñé-45äÜôç åyíáé, ëïéðüí, «Aöýóéêï» íÜ äéáâÜæåé UëëçíéêÜ ðïéÞìáôá óÝ óõíè\êåò ðïëÝìïõ, ìùò ãéÜ ôüíÖåñíÜæç åyíáé öõóéïëïãéêü íÜ ãñÜöåé ôÝôïéá ðïéÞìáôá óôßò uäéåò óõíè\êåò. Åyíáé öõóéêü, äçëáäÞ, ðïéçôÞò íÜ Aó÷ïëårôáé ìÝ ðñÜãìáôá ðïý åyíáé
Tðïõóéþäç êáß Têôüò ôüðïõ êáß ÷ñüíïõ, åyíáé öõóéêü äçëáäÞ íÜ AðïõóéÜæåé _ Tðéêáéñüôçôá-tóôïñéêüôçôá Aðü ôüí ðïéçôÞ. ²Áí ït ìüôå÷íïé ôïÊáâÜöç åy÷áí êáôáëÜâåé êáëÜ ôü «øéëü äïýëåìá» ôï ðïéçô\ ðñüò ôÞí ôÝ÷íç ôïõò, äÝí èÜ Cöçíáí íÜ ãßíåé ôüóï äéÜóçìç _ ðïßçóÞ ôïõ...
Ôü ôÝôáñôï óôñïöéêü óýíïëï ðåñéãñÜöåé ôÞíøõ÷éêÞ êáôÜóôáóç ôï ÖåñíÜæç,  ðïrïò Aäçìïíår ãéÜ ôßò Tîåëßîåéò, óôåíï÷ùñéÝôáé, ÷é ãéÜ ôüíðüëåìï êáß ôßò óõíÝðåéÝò ôïõ, TðáíáëáìâÜíïõìå,AëëÜ ãéáôß äÝí èÜ ìðïñÝóåé íÜ «ìðår óôü ìÜôé»ôí ìüôå÷íþí ôïõ ìÝ ôüí «Äáñårï» êáß «óðÜåé»ãéáôß ôÜ ó÷ÝäéÜ ôïõ AíáâÜëëïíôáé. Ï ÊáâÜöçò
Tä, ìÝ ôÞí ðéü êáõóôéêÞ åsñùíåßá, ãåëïéïðïéår ôßòìéêñüôçôåò ôï óõíáöéï ôïõ, ôßò ìéêñïøõ÷ßåò êáßôüí ððïñôïõíéóìü ôïõ. Áôü ôü óõíÜöé, Cëëùóôå,ôüí åy÷å ôáëáéðùñÞóåé AñêåôÜ, ðáñáöñÜæïíôáò
Aêüìá êáß ôü íïìÜ ôïõ9.

46

Óôü ðÝìðôï óôñïöéêü óýíïëï, ðïý åyíáé Tîßóïõ ìåãÜëï ìÝ ôü ðñôï (8 óôß÷ïé), ðáñïõóéÜæåôáé  ÖåñíÜæçò óôü Aðïêïñýöùìá ô\ò Aðüãíùóçò, ôáí ôñÝìåé ìÞðùò ÷é Bðë@ Aíáâëçèår _ãíùóôïðïßçóç ôï «Äáñåßïõ» ôïõ AëëÜ ìÞðùò
Aêüìç êáß... ìáôáéùèår, Cí íéêÞóïõí ït Ñùìárïé.
Ôüôå ôü... Añéóôïýñãçìá ìðïñår êáß íÜ ìÞ ãßíåé
ãíùóôü, Aöï èÜ V÷åé ãßíåé êáèïëéêÞ AíáôñïðÞ.
Áðïêïñýöùìá ô\ò êáâáöéê\ò åsñùíåßáò  óôß÷ïò
33, ðïõ  ÖåñíÜæçò öáßíåôáé íÜ æçô@ âïÞèåéáAðü ôïýò Èåïýò ô\ò Áóßáò: «Èåïß ìåãÜëïé, ô\òÁóßáò ðñïóôÜôáé, âïçè\óôå ìáò». Ï Uëëçíïãíþóôçò ÖåñíÜæçò Tðéêáëårôáé íôüðéïõò èåïýò ãéÜíÜ ðåôý÷åé ôÞí óùôçñßá ôïõ, Tí¨ óõã÷ñüíùò
«óíïìðÜñåé» ôÞí ãëóóá ô\ò ðåñéï÷\ò êáß ãñÜöåé ðïéÞìáôá óôÜ UëëçíéêÜ, ãëóóá ðïý äåß÷íåé
Cíèñùðï «âáèý» êáß ðñïêáëår äÝïò óôïýò «Aìýçôïõò».
Ôü Xêôï êáß ôåëåõôárï óôñïöéêü óýíïëï åyíáé
ðñáãìáôéêÜ Añéóôïõñãçìáôéêü êáß V÷åé ðñïêáëÝóåé ðïëëÝò UñìçíåõôéêÝò äéáìÜ÷åò, ðùò êáß ôÜðåñéóóüôåñá Cëëùóôå êáâáöéêÜ ðïéÞìáôá. ÏÖåñíÜæçò, Tí¨  ðüëåìïò ìáßíåôáé («ìÝò ó' ëçôïõ ôÞí ôáñá÷Þ êáß ôü êáêü»), óêÝöôåôáé óõíå÷ò ôÞí öñÜóç ðïý óõíáíôÞóáìå êáß óôÞí Añ÷Þ ôï ðïéÞìáôïò, ðþò «ôü ðéèáíüôåñï åyíáé, âÝâáéá, ðåñïøßáí êáß ìÝèçíÿ / ðåñïøßáí êáß ìÝèçíèÜ åy÷å  Äáñårïò». ÊÜôé ðïý óçìáßíåé ðþò ôüðïßçìá èÜ ëïêëçñùèår êáß ðþò  ÖåñíÜæçò èÜìðïñÝóåé ðéÜ íÜ ãñÜøåé áôü ðïý Aðü ôÞí Añ÷Þåy÷å óêåöèår, ÷ùñßò êáììéÜ ëïãïêñéóßá a áôïëïãïêñéóßá a Aêüìá êáß Têëïãßêåõóç. Ôü Tñþôçìáðïý ôßèåôáé êáß åyíáé ðñüâëçìá Uñìçíåõôéêüåyíáé ãéáôß ìÝóá óôÞí óõìöïñÜ êáß óôü êáêü ðïéçôÞò ÖåñíÜæçò èÜ ìðïñÝóåé íÜ ðår áôü ðïý Tî
Añ÷\ò aèåëå íÜ ðår, ðþò äçëáäÞ «ðåñïøßá êáßìÝèç» åy÷å  Äáñårïò.
²Áò äïìå ôßò äõíáôÝò Uñìçíåråò:Ït ðÜñ÷ïõóåò ðñïóåããßóåéòá) Ï Ã. Ð. Óáââßäçò, óôÜ ÌéêñÜ ÊáâáöéêÜ (ôüì. Á´, Åñì\ò, 1996), TêöñÜæåé ôÞí Cðïøç ðþò _ «tóôïñéêÞ AíáôñïðÞ» TðéôñÝðåé óôüíÖåñíÜæç íÜ ðår ôÞí tóôïñéêÞ AëÞèåéá, ðþò äçëáäÞ  Äáñårïò åy÷å «ðåñïøßá êáß ìÝèç» êáß ì' áôÜ ôÜ « ðëá» ð\ñå ôÞí Tîïõóßá êáß ôÞí äéáôÞñçóå. ÄçëáäÞ, ðçãáßíïíôáò ðéü ðÝñá ôÞí óêÝøç ôïõ
Ã. Ð. Óáââßäç, èÜ ëÝãáìå ðþò  ðïéçôÞò, ãéÜ íÜìðïñÝóåé íÜ ðår ôÞí tóôïñéêÞ ÁëÞèåéá, ÷ñåéáæüôáí íÜ ãßíïõí äõíáìéêÝò tóôïñéêÝò AëëáãÝò êáß
ðþò Cí äÝí ðÜñ÷ïõí ït êáôÜëëçëåò óõíè\êåò ×ÑÇÓÔÏÓ ÐÁÚÆÇÓ

ðïéçôÞò äÝí ìðïñår ðïôÝ íÜ åyíáé «åsëéêñéíÞò»,«Aíôéêåéìåíéêüò» (êáß «Cëëç ^÷çñÜ ðáñüìïéá»,ãéÜ íÜ îáíáèõìçèïìå ôüí ÊáâÜöç). Ç ëïãéêÞ
áô\ò ô\ò Uñìçíåßáò êáôáëÞãåé åuôå óÝ Xíáí ìíïãéÜ ôüí öéëåëåõèåñéóìü,  ðïrïò «AöÞíåé ëá ôÜëïõëïýäéá í' Aíèßóïõí», åuôå óÝ Xíáí säéüôõðï tóôïñéêï-ìïéñïëáôñéêü èáõìáóìü,  ðïrïò TðéôñÝðåé,ôáí Vëèåé «ôü ðëÞñùìá ôï ÷ñüíïõ», íÜ öáíår _ÁëÞèåéá, _ ðïßá åyíáé «Tí âõè¨ êáß Tôåj ãÜñ ïäÝí uóìåí», ãéÜ íÜ èõìçèïìå ôüí Äçìüêñéôï.
ÄÝí íïìßæïõìå ðþò _ Uñìçíåßá áôÞ óõíÜäåéìÝ ôü ëïí êáâáöéêü ðíåìá, ðïý äÝ÷åôáé ôÞí «Tëßô» ôï ðíåýìáôïò êáß ôÞí íôïëïãéêÞ ðåñï÷Þôï ðïéçô\, ðùò öáßíåôáé óÝ ðïëëÜ ðïéÞìáôáôï ÊáâÜöç. Ï ðïéçôÞò ìðïñår íÜ ðår ôÞí AëÞèåéÜ ôïõ, óï ðñïêëçôéêÞ áôÞ êé Cí åyíáé, Aêüìá êé Cí åyíáé «Xíáò Aðü ôïýò ëßãïõò Tèíéêïýò /ôïýò ðïëý ëßãïõò ðïý åy÷áí ìåßíåé», ðùò ãñÜöåéóôü «Åuãå Tôåëåýôá», ðïßçìá ðïý êõêëïöüñçóå
Xíáí ÷ñüíï ðñßí Aðü ôüí «Äáñårï».
ÐÜíôùò, Aíáêåöáëáéþíïíôáò ôÞí ðñþôç Uñìçíåßá, _ tóôïñéêÞ AëÞèåéá ìðïñår íÜ åsðùèår ôáíôü TðéôñÝðåé êáß _ «tóôïñéêÞ Aíáãêáéüôçôá», ðïýöÝñíåé ôÞí «tóôïñéêÞ AíáôñïðÞ».
â) Ï Ä. Í. Ìáñùíßôçò, óôü Cñèñï ôïõ «Õðåñïøßá êáß ìÝèç», óôÜ 18 êåßìåíá (ÊÝäñïò 1971,
óó. 135-54), Uñìçíåýåé ôÞí «ðåñïøßáí êáß ìÝèçí» ìÝ ðåñïøßá êáß ìÝèç ôï uäéïõ ôï ðïéçô\, ðïrïò «äÝí ìðïñår íÜ êÜíåé ðïßçóç äß÷ùò íÜ ðår
ôÞí AëÞèåéá, óï ðéêñÞ êé Cí åyíáéÿ áôÞ åyíáé _ðåñïøßá ôïõ, _ ðéü AâëáâÞò ìïñöÞ ðåñïøßáòðïý îÝñù». ÊáôÜ ôüí Ìáñùíßôç, äçëáäÞ,  ðïéçôÞò, ìÝ ôïýò ñïõò «ðåñïøßá êáß ìÝèç» èÝëåé íÜäçëþóåé ôÞí äéêÞ ôïõ ðåñïøßá êáß ìÝèç, ôÞíðïéçôéêÞ ðåñïøßá ðïý ìåèÜåé Aðü ÷áñÜ ôáíìðïñår íÜ ðår ôÞí AëÞèåéÜ ôçò, Vóôù êé Cí áôüóõíåðÜãåôáé ìéÜ êïóìïãïíßá, ðùò óôÞí óõãêåêñéìÝíç ðåñßðôùóç ðïý  ÖåñíÜæçò ìðüñåóå íÜðår ôÞí ÁëÞèåéÜ ôïõ ôáí ït Ñùìárïé êáôÝêôçóáí ôÞí Áìéóü. ÊáôÜ ôüí Ìáñùíßôç, äçëáäÞ, «Äáñårïò» ôï ÊáâÜöç åyíáé ìéÜ öáéíïìåíïëïãßáôï ðïéçôéêï âßôóéïõ, ô\ò ðïéçôéê\ò säéïñõèìßáò,ðïý óôü íïìá ìé@ò ðïôéèÝìåíçò ÁëÞèåéáòðñïôéì@ ìéÜ êáôáóôñïöÞ, Añêår áôÞ _ ÁëÞèåéá íÜ ìðïñÝóåé íÜ Têäçëùèår.
²Éóùò  Aêñárïò ðïéçôéêüò Tëéôéóìüò íÜ õtïèåôår áôÞí ôÞí Cðïøç, uóùò êáß  uäéïò  ÊáâÜöçò óÝ êÜðïéá Cëëá ðïéÞìáôÜ ôïõ íÜ öáßíåôáéðþò ôÞí õtïèåôår, ìùò óôü óõãêåêñéìÝíï ðïßçìá åyíáé ôüóï îåêÜèáñç _ AðïóôñïöÞ ôïõ ðñüò ôüíÖåñíÜæç, ôüóï TìöáíÞò êáß äéÜ÷õôç _ Açäßá-ås-«ÕÐÅÑÏØÉÁ ÊÁÉ ÌÅÈÇ» ÔÇÓ ÐÏËÉÔÉÊÇÓ ÊÁÉ ÔÇÓ ÐÏÉÇÓÇÓ: Ï «ÄÁÑÅÉÏÓ» ÔÏÕ Ê.Ð. ÊÁÂÁÖÇ ÙÓ ÊÑÉÔÉÊÇ...

ñùíåßá ôïõ ðñüò ôÞí ðïéçôéêÞ ìéêñïøõ÷ßá, äåéëßá,Aôïìéêéóìü, öéëïôïìáñéóìü êáß ððïñôïõíéóìü,ðïý ì@ò êÜíåé íÜ åuìáóôå Tðéöõëáêôéêïß, ôïõëÜ÷éóôïí ò ðñüò ôü ôé êáß  ÊáâÜöçò õtïèåôår áôÝò ôßò Aðüøåéò, Ðéèáíüí  ÖåñíÜæçò íÜ åyíáé TêöñáóôÞò áôí ôí Aðüøåùí,  ÊáâÜöçò ìùòäÝí öáßíåôáé íÜ ôßò ðñïóõðïãñÜöåé.
Åí êáôáêëåräé, ëïéðüí, _ äåýôåñç UñìçíåõôéêÞ ðñïóÝããéóç ôï «ðåñïøßáí êáß ìÝèçí» ôßòAíôéìåôùðßæåé ò ðåñïøßá êáß ìÝèç ôï uäéïõ ôïðïéçô\ ðïý, ððïñôïíéóôéêÜ óêåðôüìåíïò, Têìåôáëëåýåôáé ôßò óõãêåêñéìÝíåò óõíèÞêåò ãéÜ íÜ ðårôÞí ðïéçôéêÞ ôïõ ÁëÞèåéá.
ã) Ï Ãéñãïò Âåëïõä\ò, óôü êåßìåíü ôïõ«ÌÝóá óÝ ðüëåìï  öáíôÜóïõ UëëçíéêÜ ðïéÞìáôá: Ç êñßóç ô\ò êáëëéôå÷íéê\ò óõíåßäçóçò»(ÐñïôÜóåéò: 15 ãñáììáôïëïãéêÝò äïêéìÝò, ÊÝäñïò, 1981, óó. 155-61), êÜíïíôáò êáß ðïëëÜ
«óçìåéïëïãéêÜ ðáé÷íßäéá» ìÝ ôü íïìá ôï ÖåñíÜæç, ôï ÖáñíÜêç (ãéï ôï ÌéèñéäÜôç) êáß ôüíÊáâÜöç, êáôáëÞãåé óôü óõìðÝñáóìá ðþò  ÖåñíÜæçò, ôáí êáôáëáâáßíåé ðþò íéêïí ðéÜ ït Ñùìárïé, ìðïñår íÜ ãñÜøåé ðþò ðñÜãìáôé, «ðåñïøßáí êáß ìÝèçí» åy÷å  Äáñårïò, ãéáôß Vôóé èÜ êïëáêÝøåé ôïýò íÝïõò êáôáêôçôÝò, ït ðïrïé âÝâáéáèÜ âáóéóôïí óôü ðïßçìá ãéÜ íÜ äéêáéïëïãÞóïõíôÞí åsóâïëÞ ôïõò, ëÝãïíôáò ðþò AíáôñÝðïõí Xíáêáèåóôþò ðïý V÷åé ôßò ñßæåò ôïõ óÝ Xíá «ðåñüðôç êáß ìÝèõóï». Ï ððïñôïõíéóìüò ôï ÖåñíÜæç ôüí êÜíåé íÜ ðñïóáñìüæåé ôü ðïßçìÜ ôïõ óôÜíÝá äåäïìÝíá, Vôóé óôå êáß ôïýò íÝïõò êáôáêôçôÝò íÜ å÷áñéóôÞóåé AëëÜ êáß ôÞí Añ÷éêÞ ôïõ Vìðíåõóç íÜ ðñáãìáôþóåé. Ï ðïéçôÞò, «âãÜæïíôáòêé Aðü ôÞ ìýãá îýãêé», èÜ Têìåôáëëåõôår ôÜ íÝáäåäïìÝíá êáß ãéÜ ðñïóùðéêü êÝñäïò AëëÜ êáß ãéÜðñáãìÜôùóç ô\ò ðïéçôéê\ò óýëëçøçò êáß _ðßôá ãåñÞ êáß  óêýëïò ÷ïñôÜôïò, êáß ôü ðïßçìáèÜ ãñáöôår ðùò Añ÷éêÜ ôü åy÷å Tìðíåõóôår, AëëÜ êáß ôïýò Ñùìáßïõò èÜ êïëáêÝøåé, ìÝ ôü Aæçìßùôï âÝâáéá, ðùò ìÝ ôü Aæçìßùôï Vãñáöå ðïéÞìáôá êáß ãéÜ ôüí ÌéèñéäÜôç.
ÓôÞí Uñìçíåßá áôÞ ôï Âåëïõä\ ðïý, âÝâáéá, ôáõôßæåé ó÷åäüí ôüí ÖåñíÜæç ìÝ ôüí ÊáâÜöç, êÜôé ðïý Cëëïé UñìçíåõôÝò äÝí ôü äÝ÷ïíôáé10 ôïíßæåôáé  ððïñôïõíéóìüò ôï ðïéçô\êáß _ ðñïóáñìïóôéêüôçôÜ ôïõ óôßò óõãêåêñéìÝíåò tóôïñéêÝò óõíè\êåò. Ï Âåëïõä\ò, âÝâáéá, TêèÝôåé ôßò Aðüøåéò ôïõ ãéÜ ôü ðïßçìá óÝ óõíäõáóìü ìÝ ôßò èÝóåéò ôïõ ãéÜ ôÞí êñßóç ô\ò êáëëéôå÷íéê\ò óõíåßäçóçò êáß AíôéðáñáèÝôåé ôüí ððïñôïõíéóìü ôï ÖåñíÜæç (AëëÜ êáß ôï ÊáâÜöç)1147

ìÝ ôÞí óôÜóç ôï Óïëùìï ôü '21, ôï Åããïíüðïõëïõ ôü '48 êáß ôï Brecht12.
²Áò êÜíïõìå ìéÜ óýíïøç ìÝ÷ñéò Tä: á) ÏðïéçôÞò, ìÝóá Aðü ôÞí «tóôïñéêÞ» AíáôñïðÞ,ìðïñår íÜ ðår ôÞí ÁëÞèåéÜ ôïõ, ðþò äçëáäÞ Äáñårïò åy÷å «ðåñïøßáí êáß ìÝèçí» (Óáââßäçò).
â) Ï ðïéçôÞò V÷åé ôÞí ðåñïøßá íÜ ðår ôÞí AëÞèåéá êáß áôü êÜíåé óï ôï ôü TðéôñÝðïõí ït tóôïñéêÝò óõíè\êåò (Ìáñùíßôçò). ²Åñùò ãéÜ ÁëÞèåéá = ðåñïøßá ôï ðïéçô\. ã) Ï ðïéçôÞò-ððïñôïõíéóôÞò ëÝåé ôÞí AëÞèåéÜ ôïõ ôáí áôü ôïãßíåôáé Tðéôñåðôü. Åyíáé ÷é ìüíï Aêßíäõíï AëëÜAíôßèåôá êáß ðñïóïäïöüñï. Ï ðïéçôÞò, óï äÝíV÷åé êáëëéôå÷íéêÞ óõíåßäçóç êáß äÝí V÷åé óõíåéäçôïðïéÞóåé ôÞí åèýíç ôïõ, åyíáé ðÜíôá Xíáò «ððïñôïõíéóôÞò», Xíá «ôóéñÜêé ô\ò êÜèå Tîïõóßáò».
×ùñßò íÜ ðïôéì@ìå êáììéÜ Aðü ôßò ðáñáðÜíù UñìçíåõôéêÝò ðñïóåããßóåéò êáß ÷ùñßò íÜ èÝëïõìå íÜ ðñïâÜëëïõìå ìßá óÝ âÜñïò ô\ò Cëëçò (Cëëùóôå áôÞ åyíáé êáß _ ãïçôåßá ô\ò ðïßçóçò êáßåsäéêÜ ô\ò êáâáöéê\ò: TðéôñÝðåé, ëüã¤ ô\ò ðïëõåäñéêüôçôÜò ôçò, ðïéêéëßá Aíáãíþóåùí), èÜðñïóðáèÞóïõìå íÜ Tíôïðßóïõìå êé Tìårò êÜðïéåò
Aêüìá UñìçíåõôéêÝò óõíéóôóåò ðïý, ðéóôåýïõìå,èÜ «Aíïßîïõí» Aêüìá ðåñéóóüôåñï áôü ôü ðáñÜîåíï ôïõëÜ÷éóôïí êáâáöéêü ðïßçìá êáß,uóùò, äþóïõí ìéÜí Cëëç äéÜóôáóç óôÞí ãýñù Aðüôü ðïßçìá Aó÷ïëßá ôí äéáöüñùí êáâáöïëüãùíêáß êáâáöéóôí.

ÍÝåò ðñïóåããßóåéò ÅñìçíåõôéêÝò Aðüðåéñåòá) ´Ïðùò ðïëý óùóôÜ ðáñáôçñår  ÓáââßäçòóôÜ ÌéêñÜ ÊáâáöéêÜ ( ð. ðáñ.), «êëåéäß ôïðïéÞìáôïò åyíáé ôü ãåãïíüò ôé  Äáñårïò åy÷åóöåôåñéóôår ôüí èñüíï óôåñá Aðü átìáôçñÝò äïëïðëïêßåò, êáß ôé  ÌéèñéäÜôçò Vãéíå Aðüëõôïò
ìïíÜñ÷çò Aöï óêüôùóå ôüí óõìâáóéëÝá Aäåëöü
ôïõÿ ôüóï  Xíáò óï êáß  Cëëïò Vðåóáí èýìáôá
ô\ò âñéóôéê\ò ôïõò öéëïäïîßáò» (ït ðïãñáììßóåéò äéêÝò ìáò).
²Áñá Aìöüôåñïé Äáñårïò êáß ÌéèñéäÜôçòäéÝðñáîáí âñéí, åy÷áí ôÞí ðåñïøßá êáß ôÞí ìÝèç ô\ò Tîïõóßáò. Ï ÖåñíÜæçò, âëÝðïíôáò ôÞíêáôáóôñïöÞ ô\ò Áìéóï, âåâáéþíåôáé ðþò áôÞ_ êáôáóôñïöÞ TããñÜöåôáé óÝ ðëáßóéá «Aíôáðïäïôéê\ò äéêáéïóýíçò» êáß, Cñá, óßãïõñá  Äáñårïò
åy÷å «ðåñïøßáí êáß ìÝèçí», ãéÜ íÜ Vñ÷åôáé áôÞ_ ôéìùñßá. Óýìöùíá ì' áôÞí ôÞí Uñìçíåßá, ðïéçôÞò, ìÝóá óôÞí «tóôïñéêÞ AíáóôÜôùóç», óõ-48×ÑÇÓÔÏÓ ÐÁÚÆÇÓ

íåéäçôïðïéår ôüí âáóéêü íüìï-ÁëÞèåéá ô\ò Éóôïñßáò: ðþò ôÞí âñéí äéáäÝ÷åôáé _ ëýóéò êáß ðþò _ðåñïøßá êáß _ ìÝèç ô\ò Tîïõóßáò èÜ êáôáëÞîïõí
ðÜíôá íÜ «óðåßñïõí ,ôé èÝñéóáí».
Óýìöùíá ëïéðüí ì' áôÞí ôÞí Uñìçíåßá, ôÜëüãéá ôï ÖåñíÜæç óôü ôÝëïò ôï ðïéÞìáôïò äåß÷íïõí ôÞí óõíåéäçôïðïßçóç ô\ò êáôÜëçîçò ðïýV÷åé _ ðåñïøßá êáß _ ìÝèç.
â) ´Ïôáí åsóâÜëëïõí ït Ñùìárïé,  ðïéçôÞò,âëÝðïíôáò ôÞí äéêÞ ôïõ ðåñïøßá êáß ìÝèç, ôÞíðåñïøßá êáß ìÝèç ôí êáôáêôçôí, óõíåéäçôïðïéår ðþò áôÝò (_ ðåñïøßá êáß _ ìÝèç) åyíáé ÷áñáêôçñéóôéêü ô\ò êÜèå Tîïõóßáò êáß Cñá êáß Äáñårïò, ò Tîïõóßá, èÜ åy÷å êé áôüò «ðåñïøßáíêáß ìÝèç».
ã) ÐÜíù Að' ëá, ìùò, «ðåñïøßá êáß ìÝèç» V÷åé  ðïéçôÞò, ðïý ìÝóá óôÞí Aíáôáñá÷Þôï ðïëÝìïõ íïéÜæåôáé ìüíï ãéÜ ôü ðïßçìá, ôÞí äéêÞ ôïõ ÁëÞèåéá, ðïý ãé' áôüí åyíáé ôü ìüíï óçìáíôéêü êáß ëá ôÜ Cëëá åyíáé äåõôåñåýïíôá.
Åí êáôáêëåräé, ëïéðüí, óôüí «Äáñårï» öáßíåôáé: á)  ððïñôïõíéóìüò ôï ðïéçô\, â) _ âñéò
ô\ò Tîïõóßáò, ã) _ ëýóéò ô\ò Éóôïñßáò, ä) _ «ðåñïøßá êáß ìÝèç» êÜèå Tîïõóßáò ðïý, AêñéâòTðåéäÞ åyíáé «ìåèõóìÝíç», óõíáéóèÜíåôáé UáõôÞíò ásþíéá êáß äÝí ìðïñår íÜ ðáñáäå÷ôår ôÞí ÷ñïíéêüôçôá êáß ðáñïäéêüôçôÜ ôçò, ãåíüìåíç ôåëéêÜ «ãåëïßá», ÷ùñßò, âÝâáéá, êáììéÜ «êáôáíüçóç ô\ò ìáôáéüôçôáò ôí ìåãáëåßùí». Áôüò êñåôéíéóìüò ô\ò Tîïõóßáò íÜ öáíôÜæåôáé UáõôÞíò ásùíßá ðáñïõóéÜæåôáé ìÝ Têðëçêôéêü ôñüðï óÝ
Xíá Cëëï ìåãÜëï ðïëéôéêï-ìåôáöõóéêü ðïßçìáôï ÊáâÜöç, óôïýò «Áëåîáíäñéíïýò Âáóéëårò»,ðïý, uóùò, óÝ êÜðïéá Cëëç åêáéñßá ôü ðñïóåããßóïõìå.
Áôü ðÜíôùò ðïý èÜ èÝëáìå íÜ êñáôÞóåôå ò«ðåìðôïõóßá» Aðü ôüí «Äáñårï» åyíáé ðþò _ «ðåñïøßá êáß ìÝèç» ô\ò Tîïõóßáò öÝñíïõí Cãíïéá
«ô\ò ìáôáéüôçôáò ôí ìåãáëåßùí» êáß ðþò, ôåëéêÜ, áôÞ _ Cãíïéá ðáñÜãåé ôÞí áuóèçóç ô\òäéÜñêåéáò, ðïý ìÝ ôÞí óåéñÜ ôçò AðïäõíáìþíåéôÞí «ðåñïøßá êáß ôÞ ìÝèç».
ÖõóéêÜ, ìÝ ôÞí ðñïóÝããéóÞ ìáò áôÞ, äÝí èßîáìå ðïëëÜ óçìáíôéêÜ èÝìáôá ðïý ðÜñ÷ïõí óôüí«Äáñårï», ðùò ôü èÝìá ôï Aöçãçô\ êáß ô\òó÷Ýóçò ôïõ ìÝ ôüí ÖåñíÜæç. ´Ïìùò Tìårò èÝëáìåíÜ ìåßíïõìå ìüíï óôßò UñìçíåõôéêÝò ðñïóåããßóåéò
êõñßùò ô\ò ðåñßöçìçò «ðåñïøßáò êáß ìÝèçò»,ãéÜ íÜ äåßîïõìå ðüóï ðñïóåêôéêüò êáß óöáéñéêüò
ðñÝðåé íÜ åyíáé  AíáëõôÞò ô\ò ðïßçóçò êáß êõñßùò ôï êáâáöéêï ðïéÞìáôïò  UñìçíåõôÞò.

ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ*1. ÃéÜ ôßò Vñéäåò áôÝò, êáèþò êáß ãéÜ ôÞí ðñïóðÜèåéá
AðÜíôçóçò óôÜ UñìçíåõôéêÜ ðñïâëÞìáôá áôï ôï ðïéÞìáôïò âë. ×. ÐáÀæç, «Ït ÍÝïé ô\ò Óéäíïò (400 ì.×.) ÄïêéìÞ Åñìçíåßáò», óôü ðåñéïäéêü ô\ò Ó÷ïë\ò Ðáíáãéùôïðïýëïõ, ôåý÷ïò 1993.
2. Ï ÓåöÝñçò ð.÷. ðïóôÞñéæå ðþò  ÊáâÜöçò åsñùíåýåôáé ôüí Óéäþíéï íÝïÿ Vôóé V÷åé ðñïóëÜâåé ôü ðïßçìá êáß Ì. ÁíáãíùóôÜêçò, ðùò öáßíåôáé óôïýò äéêïýò ôïõ«ÍÝïõò ô\ò Óéäíïò 1970 ì.×.».
3. ÃéÜ ôü tóôïñéêü ðëáßóéï âë. Cñèñï ìáò, .ð. ÃñÞãïñá èõìßæïõìå ðþò ôüôå V÷ïõìå ôü ôÝëïò ôï Á´ Ðáãêïóìßïõ
ÐïëÝìïõ êáß ôÞí Víáñîç ô\ò Ìéêñáóéáôéê\ò Åêóôñáôåßáò,ìÝ ðñùèõðïõñãü ÂåíéæÝëï.
4. Ðñüóùðï öáíôáóôéêü, ðùò óùóôÜ Tíôïðßæåé êáß Óáââßäçò, .ð.
5. Âë. «Áëåîáíäñéíïß âáóéëårò», ôåëåõôárï óôr÷ï.
6. Âë. Ã.Ð. Óáââßäç, ÌéêñÜ êáâáöéêÜ, Åñì\ò, 1996.
7. ´Ïðùò ð.÷. ït ÍôáíôáúóôÝò a ït ËåôñéóôÝò a Aêüìá
 Derrida,  Foucault, Aêüìá êáß  Heidegger. ÌÞí îå÷í@ìå, ìùò, ôÞí säéáßôåñç Añèñïãñáößá ôï ÊáâÜöç, _ ðïßá,Têôüò Aðü ôßò óçìåéïëïãéêÝò ðïäçëþóåéò ôçò, äåß÷íåé êáßìéÜ ðñïóðÜèåéá ðïíüìåõóçò ô\ò «äéêôáôïñßáò ô\ò ãëþóóáò», Vóôù êáß óÝ ìÞ óõíåéäçôü Tðßðåäï.
8. Ï Jean Moreas, ìéëíôáò óôüí ðïéçôÞ, ãñÜöåé ðþòëá ãßíïíôáé ãéÜ íÜ äßíïõí «óôÜ ðïéÞìáôÜ óïõ ìéÜ AöïñìÞ»!
9. Ð.÷. íïìÜæïíôÜò ôïí «ÎåâÜöç». ²Áò èõìçèïìåôÞí Vñéäá ðáëáìéóôí êáß êáâáöéóôí êáß ôÞí øõ÷ñÞ ðïäï÷Þ ôï ÊáâÜöç Aðü ôïýò Aèçíáúêïýò ðïéçôéêïýò êýêëïõò.
10. ´Ïðùò _ ´Åëëç ÓêïðåôÝáÿ âë. «Íåþôåñá ðåñß ôïÖåñíÜæç», ×Üñôçò 5/6, Áðñßëéïò 1983, óó. 669-76.
11. Ï ðïrïò, ôü 1917, óôüí Åèíéêü Äé÷áóìü, Cí êáßâáóéëéêüò, ðÝãñáøå êåßìåíï ðÝñ ôí âåíéæåëéêí, êáô'TðéëïãÞí ôí ²Áããëùí, ðëçñïöïñßá ðïý ì@ò ôÞ äßíåé  ÓôñáôÞò Ôóßñêáò óôü «Ó÷åäßáóìá ×ñïíïëïãßáò» ôï ÊáâÜöç.
12. Âë. Âåëïõä\, .ð.,  ÂåëïõäÞò AíáöÝñåôáé êáßðáñáèÝôåé ôü «Ðïßçóç 1948» ôï Åããïíüðïõëïõ êáßAðüóðáóìá Aðü ôÜ «ÓâåíôìðïñãêéáíÜ ðïéÞìáôá» ôï B.
Brecht.
* ÔÜ êåßìåíá ðïý AîéïðïéÞèçêáí a Bðë@ ôÜ ëÜâáìå ð'øç ãéÜ ôÞ óõããñáöÞ áôï ôï Cñèñïõ AíáöÝñïíôáé ìÝóáóôü êåßìåíï, ãé' áôü êáß äÝí ðáñáèÝôïõìå âéâëéïãñáöéêü
êáôÜëïãï.

Ç óýã÷ñïíç êïéíùíßá êáß _ êñéôéêÞ ôçò èåþñçóçðü ôü ðñróìá ôï ÌÜî ×ïñê÷Üúìåñ
Ãéñãïò Å. Óêïõë@òÓôü Cñèñï áôü Aíáëýåôáé _ óýã÷ñïíç êïéíùíßá ðü ôü ðñróìá ô\ò êñéôéê\ò èåùñßáò, êõñßùò óôÞí ðåñßïäï ôï ÌåóïðïëÝìïõ. Ãé' áôü êáß Tðé÷åéñårôáé ìéÜ TðáíåîÝôáóç
ô\ò êïéíùíßáò êáß ôí ó÷Ýóåùí Tîïõóßáò ìÝ êñéôéêÞ ÷ñïéÜ, õtïèåôíôáò ôÞí óêÝøç ôï Ì. ×ïñê÷Üúìåñ ãéÜ íÜ öùôéóôïí Tðáñêò ït ôïìårò ðïëéôéê\ò, ïsêïíïìéê\ò êáß êïéíùíéê\ò ðáñîçò, ãéÜôÞí Aðüêôçóç óöáéñéê\ò ãíþóçò ôï óÞìåñá. Ôü
TíäéáöÝñïí UóôéÜæåôáé óÝ êïéíùíéêÜ æçôÞìáôá ðïýAðáéôïí êñéôéêÞ ãéÜ ôÞí êáôáíüçóç ôí óôïé÷åßùí ðïý óõíèÝôïõí ôüí óýã÷ñïíï êüóìï. Ï ëüãïò åyíáé, TðåéäÞ  Aíáðôõóóüìåíïò êáß Vêäçëïò
èåôéêéóìüò óôÞí óýã÷ñïíç êïéíùíßá åèýíåôáé ãéÜôÞí ðáñáðïßçóç ô\ò ãëþóóáò êáß ô\ò Vííïéáò,ô\ò óêÝøçò êáß ô\ò äñÜóçò óÝ ìéÜ ôÜóç öèïñ@òêáß TêìåôÜëëåõóçò ôï Aíèñþðïõ. ²Åôóé, Tðé÷åéñårôáé ÷é ìüíïí TîÝôáóç ô\ò ìåôáó÷çìáôéæüìåíçò Aóôéê\ò êïéíùíßáò ãéÜ ôÞ èåôéêéóôéêÞ ëïãéêÞ
ðïý Têäçëþíåôáé, AëëÜ êáß êñéôéêÞ ô\ò èåùñçôéê\ò óêÝøçò ô\ò ó÷ïë\ò ô\ò Öñáíêöïýñôçò êáßô\ò óõìâïë\ò ôçò óôÞí AíáæÞôçóç íÝùí ðñïôýðùí êïéíùíéê\ò ñãÜíùóçò êáß ëåéôïõñãßáò.

ÅsóáãùãÞÏt êïéíùíéêÝò, ðïëéôéêÝò êáß ïsêïíïìéêÝò óõíè\êåò ðïý äéáìïñöþíïíôáé óôÞí óýã÷ñïíç Tðï÷Þ,ìéÜ Tðï÷Þ ðïý TãêáéíéÜæåôáé ìÝ ôüí Á´ Ðáãêüóìéï Ðüëåìï, åyíáé ðïëý äéáöïñåôéêÝò Aðü Têåríåò ôï 19ïõ ásíá. Åyíáé Tìöáíårò ït AëëáãÝòðïý óçìåéþíïíôáé óôüí ôïìÝá ô\ò ïsêïíïìßáò1,êáèþò êáß óôÞí säåïëïãßá ôí ìáæí êáôÜ ôÞíðåñßïäï ôï ÌåóïðïëÝìïõ, ðïý Aöïñïí ôüóï ôßòó÷Ýóåéò Tîïõóßáò êáß êõñéáñ÷ßáò ôí ôÜîåùí óïêáß ôÞí Vííïéá êáß ôüí ñüëï ôï êñÜôïõò ìÝ ôÞíêïéíùíßá óôü íÝï äéáìïñöïýìåíï ôïðßï. ²Ï÷é ìùòðþò åyíáé êáß åêñéíårò ôÝôïéïõ åuäïõò ìåôáâïëÝò.
ÅðåéäÞ êÜôé ôÝôïéï Aðáéôår ìéÜ ñèÞ êïéíùíéïëïãéêÞ AíÜëõóç ô\ò óýã÷ñïíçò êïéíùíéê\ò ðñáãìáÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 49-66

ôéêüôçôáò, Aíôëþíôáò Vôóé ôÜ äéäÜãìáôá ôïðñüóöáôïõ ðáñåëèüíôïò ãéÜ Tðáñê\ êáôáíüçóçôï ðáñüíôïò êáß ãåíéêÜ ôï óýã÷ñïíïõ êüóìïõ.
Ï Aðþôåñïò óôü÷ïò ôï Cñèñïõ, óõíåðò, óÝìéÜ TðáíåîÝôáóç ìÝ êñéôéêÞ ôïðïèÝôçóç, åyíáé íÜöùôéóôïí ðåñéóóüôåñï ôÜ ðåäßá ô\ò ðïëéôéê\ò,ïsêïíïìßáò êáß säåïëïãßáò ôï ðñüóöáôïõ ásíá ìÝäéáëåêôéêü ôñüðï, óôå íÜ êáôáíïÞóïõìå Tðáñêò ôÜ óôïé÷årá ðïý óõíèÝôïõí ôÞí óýã÷ñïíç êïéíùíßá. ÓÝ áôÞí ôÞí ðñïóðÜèåéá ô\ò ìåôáêñéôéê\ò ô\ò êïéíùíßáò õtïèåôårôáé  öéëïóïöéêüò
óôï÷áóìüò ô\ò Êñéôéê\ò Èåùñßáò. Ôü êñéôéêü
ðíåìá Uíüò Aðü ôïýò óôï÷áóôÝò ô\ò ó÷ïë\òáô\ò, ôï ÌÜî ×ïñê÷Üúìåñ, èåùñår AðáñáßôçôïíÜ Tðéôåõ÷èår ìéÜ ôÝôïéá AíÜëõóç, TðåéäÞ ït ñáãäáråò ìåôáâïëÝò ðïý óõíôåëïíôáé äçãïí óÝìéÜ äéáñê\ AíáäéÜñèñùóç ô\ò êïéíùíßáò. ´Ïìùò,ðáñÜ ôÞí åóôï÷ç êñéôéêÞ ôïõ, ôü Vñãï ôï uäéïõäÝí ìåëåôÞèçêå AñêåôÜ.
Ç èåùñçôéêÞ óêÝøç ôï ×ïñê÷Üúìåñ ãéÜ ôüíóýã÷ñïíï êüóìï, óõíåðò, ðåñí@ ìÝóá Aðü ìéÜêñéôéêÞ óôßò ðáñáêÜôù óåëßäåò, óôü ìÝôñï ôï äõíáôï, ãéÜ íÜ öùôßóïõìå ëßãï ðåñéóóüôåñï ôÞíðåñßïäï Têåßíç êáß íÜ AíôëÞóïõìå äéäÜãìáôá ãéÜôü ðáñüí ðïý âéþíïõìå. Ç êïéíùíßá, ðü áôü ôüðñróìá, åyíáé ìéÜ ëüôçôá, _ ðïßá óõíå÷ò ìåôáâÜëëåôáé êáß Aíáäéáñèñþíåôáé. ÊáôÜ óõíÝðåéá,_ säÝá Uíüò êïéíùíéêï Aðüëõôïõ ðñÝðåé áóôçñÜíÜ êñéèår. Ùóôüóï, ôü ðïéÜ eôáí Têåßíç _ êñéôéêÞ, êáèþò êáß _ óôÜóç ôï èåùñçôéêï óôï÷áóô\ AðÝíáíôé óôÞí uäéá ôÞí ðñáãìáôéêüôçôá ôïêáéñï ôïõ, _ ðïßá eôáí Xíáò âïõâüò óêåðôéêéóìüò ìðñïóôÜ óôü ðáñüí êáß ìéÜ îõäåñêÞò êáßðïëåìéêÞ TîÝôáóç ôï ðáñåëèüíôïò, èåùñårôáé
Aðáñáßôçôï íÜ äéåñåõíçèår óÝ âÜèïò.

ÉóôïñéêÞ Ðåñéïäïëüãçóç
²Áò äïìå ìùò ðñßí, óÝ ìéÜ óýíôïìç tóôïñéêÞ AíáäñïìÞ, ôß eôáí Têåríï ðïý ðñïîÝíçóå ôÞíAíáãêáéüôçôá ãéÜ ìéÜ Cëëç èåþñçóç ôí êïéíù-50ÃÉÙÑÃÏÓ Å. ÓÊÏÕËÁÓ

Max Horkheimer (1895-1973)íéêí öáéíïìÝíùí êáß êáôáóôÜóåùí ãåíéêÜ, ìéÜäéáöïñåôéêÞ Aíôßëçøç Aðü Têåßíç ôï öéëåëåõèåñéóìï ôí Aóôí êáß Aðü Têåßíç ðïý ðåñßó÷õóå óôÞí _ãåóßá ôï Tñãáôéêï êéíÞìáôïò ðáãêüóìéá, óôßò Añ÷Ýò ôï ásþíá êáß êõñßùò óôÞ ìåóïðïëåìéêÞ Tðï÷Þ. ÊáôÜ ôÞí äéÜñêåéá ô\ò ôñßôçò
äåêáåôßáò ôï ásíá ðïý ðÝñáóå êáß ó' ëç ôÞíðåñßïäï ôï ÌåóïðïëÝìïõ ãåíéêþôåñá, ôü æÞôçìá ðïý êõñéÜñ÷çóå åñÝùò óôßò Aãùíéþäåéò AëëÜAôÝñìïíåò óõæçôÞóåéò, ðïý ëÜìâáíáí ìÝñïò óôßòðåñéóóüôåñåò ÷ñåò ô\ò Åñþðçò AíÜìåóá óÝäéáíïïýìåíïõò êáß TñãÜôåò ò ìÝëç ôï TñãáôéêïêéíÞìáôïò, eôáí ãéÜ ìéÜ íÝá AñéóôåñÜ. Ç äçìéïõñãßá ìé@ò íÝáò Añéóôåñ@ò öÜíôáæå ò XíáòäéáêáÞò ðüèïò AëëÜ êáß äéáñêÞò óôü÷ïò óôßò ôÜîåéò ôí TñãáæïìÝíùí, êõñßùò Aðü ôüôå ðïý êõñéÜñ÷çóå _ óõíôçñçôéêÞ ôÜóç óôßò Tñãáóßåò êáßAðïöÜóåéò ô\ò 2çò Äéåèíïò ôü 1887-89. ²Ï÷éìüíïí TðåéäÞ ôü AðïôÝëåóìá ô\ò äéåèíïò äÝí eôáí
ôü Aíáìåíüìåíï, AëëÜ ãéáôß _ äéáìïñöïýìåíç _ãåôéêÞ ìÜäá ðïý Aíáäåß÷ôçêå ò «Vanguard»2óôÝñçóå ôÞí âÜóç ôï êéíÞìáôïò Aðü óõììåôï÷Þêáß ëüãï, óÝ Aíôßèåóç ìÝ ôßò AíôéëÞøåéò êáß AðïöÜóåéò ô\ò 1çò Äéåèíïò ôü 1864-673.
²Åôóé, ìåôÜ ôÞí fôôá ôí Tñãáôí óôÞí TîÝ-ãåñóç ôï Âåñïëßíïõ ôü 1918, _ AíÜãêç ãéÜ ìéÜ
íÝá AñéóôåñÞ Aíôßëçøç ðñïâÜëëåé ðëÝïí TðéôáêôéêÞ. ÅðåéäÞ áôÞ _ fôôá óôÞí ïóßá Vñ÷åôáé íÜêáôáäéêÜóåé ìéÜ èåùñçôéêÞ Aíôßëçøç ôüóï ô\òäåóðüæïõóáò ôÜóçò ðïý êõñéÜñ÷çóå óôÞí 2ç Äéåèí\ AëëÜ êáß ðéü ðñßí Têåßíçò ôï ËáóóÜë, _ðïßá aèåëå íÜ äéáôçñår ôïýò TñãÜôåò óôü TñãïóôÜóéï êáß ìüíï óôÞí TêôÝëåóç ôí AðïöÜóåùíêé ÷é íÜ óõììåôÝ÷ïõí ìÝ ôÞí óêÝøç ôïõò ó' áôÝò. Ç Aðüññéøç ìé@ò ôÝôïéáò ôáêôéê\ò, _ ðïßáäéáôçñïóå ôüí Tñãáæüìåíï ðëçèõóìü ìáêñéÜ AðüôÞí ðñüïäï êáß ôÞí ðíåõìáôéêÞ ôïõ TîÝëéîç, ãåíí@ ôÞí AíÜãêç ìé@ò íÝáò ðñïóÝããéóçò. ´Åíá áuôçìá, ôü ðïrï Têöñáæüôáí ìÝ ìéÜ âáèåéÜ Aãùíßá
óôüí ÷ñï ô\ò äéáíüçóçò êáß ô\ò ðïëéôéê\ò ðáãêüóìéá, ÷ùñßò íÜ ðáñáâëÝðïõìå ÷é ìüíï ôüíAðüç÷ü ôïõ AëëÜ êáß ôÞí TêôåôáìÝíç AíáæÞôçóç ìé@ò ñè\ò Aíôáðüêñéóçò ó' áôü, Aðü ôÞíðëåõñÜ ôí TñãáæïìÝíùí óôÞí ìåôáðïëåìéêÞ ðåñßïäï ãéÜ ìéÜ äçìïêñáôéêÞ AñéóôåñÜ êáß ãéÜ Xíáíóïóéáëéóìü ìÝ Aíèñþðéíï ðñüóùðï. ÓõãêåêñéìÝíá, óôßò ðñôåò äåêáåôßåò ìåôÜ ôüí Â´ Ðáãêüóìéï Ðüëåìï åy÷å ãßíåé ìåãÜëïò ëüãïò ãéÜ ìéÜ AñéóôåñÜ _ ðïßá íÜ ìðïñår íÜ ÷ñçóéìïðïéår ñèïëïãéêÜ ôüí ìáñîéóìü. ÏñèïëïãéêÜ, TðåéäÞ  ìáñîéóìüò íïÞèçêå êáß Töáñìüóèçêå óôÞí ÁíáôïëéêÞ
Åñþðç äïãìáôéêÜ. Åí¨ óÝ Cëëåò ÷ñåò ðåñéóôïé÷éæüôáí ìÝ ôÜ säåïëïãéêÜ Tñãáëårá ô\ò óïóéáëäçìïêñáôßáò, ðïý AðÝôñåðå ôÞí Cíèéóç ìé@òïóéþäïõò óïóéáëéóôéê\ò äéáëåêôéê\ò óêÝøçò, _ðïßá èÜ ðåñår÷å ô\ò Aóôéê\ò Aíôßëçøçò.
Ðñüêåéôáé ëïéðüí ãéÜ ôü áuôçìá ìé@ò ìáêñ@òðåñéüäïõ, ôü ðïrï èÜ ìðïñïóå íÜ ðïëïãéóèår óÝêôþ êáß ðëÝïí äåêáåôßåò. Ït AìöéóâçôÞóåéò ô\òðáãêüóìéáò íåïëáßáò, ðïý TêöñÜóèçêáí ìÝ äéáìáñôõñßåò êáß öïéôçôéêÝò TîåãÝñóåéò äéåèíò ôü
1968, ôüóï ãéÜ ôüí äïãìáôéêü ìáñîéóìü êáß ôÞíóïóéáëäçìïêñáôßá óï êáß ãéÜ ôÞí AðïãïçôåõôéêÞ êïéíùíéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá ðïý åy÷å äçìéïõñãÞóåé  Aóôéêüò ñèïëïãéóìüò, åyíáé ìéÜ só÷õñÞ
Aðüäåéîç ó' áôü. ÅðåéäÞ  ðñôïò, ò Tðßóçìç ìáñîéóôéêÞ èåùñßá, eôáí AäéÝîïäïò, Tí¨  ôåëåõôárïò ò Aíôßëçøç ôí Aóôí eôáí ìéÜ ñèïëïãéêÞ ðñáêôéêÞ ïóéáóôéêÜ säéùôéêÞ êáß óôåíÜ
äåìÝíç ìÝ ôü ìåìïíùìÝíï Côïìï4. Ç óïóéáëäçìïêñáôßá, Aðü ôÞí Cëëç, äÝí ìðüñåóå íÜ Aðïäåßîåé ïóéáóôéêÝò äéáöïñÝò óôÞí ðñÜîç, Têôüò AðüñçôïñéêÝò, ìÝ ôüí Aóôéêü säåáëéóìü a ôüí öéëåëåýèåñï ñèïëïãéóìü.
ÓôÞí ðåñßïäï ôï ÌåóïðïëÝìïõ, _ óýãêñïõóç AíÜìåóá óôü êáëü êáß óôü êáêü äéáöáéíüôáííÜ ðáßñíåé TêñçêôéêÝò äéáóôÜóåéò. Ç óýãêñïõóçÇ ÓÕÃ×ÑÏÍÇ ÊÏÉÍÙÍÉÁ ÊÁÉ Ç ÊÑÉÔÉÊÇ ÔÇÓ ÈÅÙÑÇÓÇ ÕÐÏ ÔÏ ÐÑÉÓÌÁ ÔÏÕ ÌÁÎ ×ÏÑÊ×ÁÚÌÅÑ

áôÞ, ëüã¤ ô\ò ñåõóôüôçôáò ô\ò Tðï÷\ò, ãéíüôáí ëïÝíá îýôåñç êáß Vêäçëç AíÜìåóá óôßò äõíÜìåéò ô\ò óõíôÞñçóçò êáß óôßò äõíÜìåéò ô\òðñïüäïõ. Åí¨ ôßò ðñôåò ôßò Têðñïóùðïóå _AóôéêÞ ôÜîç, ôßò ôåëåõôáråò ôßò Têðñïóùðïóáíït TñãáôéêÝò, ït ðïråò åy÷áí íÜ Aíôéìåôùðßóïõí
Tðßóçò êáß ôÜ äéÜöïñá säåïëïãéêÜ ôïõò ðñïâëÞìáôá ðïý êëçñïíüìçóáí óôÞí 2ç êáß 3ç Äéåèí\.
´Ïìùò, _ AóôéêÞ ôÜîç Aðïôåëårôï Aðü ìåñßäåò ïtðïråò åy÷áí óôÞí êõñéüôçôÜ ôïõò êÜèå ëïã\òêåöÜëáéï ìÝ äéáöïñåôéêÜ ìåãÝèç, óõãêñïôþíôáò
Vôóé Xíáí óõíáóðéóìü ðïéêßëùí äõíÜìåùí, ðïrïò äÝí eôáí Uíéárïò. Ãé' áôü êáß óôßò äéÜöïñåò óõãêñïýóåéò, ëüã¤ äéáöïñåôéêüôçôáò ìÝóáó' áôüí ôüí óõíáóðéóìü, èÜ ìðïñïóáí íÜ ðåñéó÷ýóïõí ït ìåñßäåò Têåríåò ôï ìåãÜëïõ êåöáëáßïõ ðïý åíïïíôáí Aðü ôü êñÜôïò Tî ásôßáò ô\òôáýôéóçò ôí óõìöåñüíôùí ôïõò óôÞí ìïíïðùëéáêÞ èÝóç ðïý åy÷áí êáôáëÜâåé óôßò Añ÷Ýò ôïåsêïóôï ásíá.
Ç AóôéêÞ êïéíùíßá, óÝ áôÞí ôÞí ðåñßïäï, åsäéêÜ ìåôÜ ôÞí ëÞîç ôï Á´ Ðáãêïóìßïõ ÐïëÝìïõ,óçìåéþíåé Xíá äåýôåñï ìåôáó÷çìáôéóìü, Tãêáèéóôþíôáò ôü ìïíïðùëéáêü êåöÜëáéï óôÞí êõñßáñ÷ç èÝóç, Têåßíç ðïý äéáôçñïóå ðñßí ôü Aíôáãùíéóôéêü êåöÜëáéï. Äåýôåñï ìåôáó÷çìáôéóìü, äéüôé  ðñôïò eôáí Têåríïò ðïý ìåôÝâáëå ôÞí öåïõäáñ÷éêÞ AãñïôéêÞ êïéíùíßá óÝ êáðéôáëéóôéêÞ óôÜôÝëç ôï 18ïõ ásíá, ò AðïôÝëåóìá ô\ò Ãáëëéê\ò ÅðáíÜóôáóçò êáß ô\ò ðñþôçò âéïìç÷áíéê\ò TðáíÜóôáóçò ðïý åy÷å ðñïçãçèår ðåñßðïõäýï ìÝ ôñårò äåêáåôßåò íùñßôåñá. ´Ïìùò, ïóéáóôéêÜ ëïêëçñþèçêå ìéóü êáß ðëÝïí ásíá Añãüôåñá, ìÝ ôßò ÅñùðáúêÝò ÅðáíáóôÜóåéò ôï
1848-49. Ç ðåñßïäïò ðïý ìåóïëÜâçóå Xùò ôÞíëïêëÞñùóç áôÞ eôáí Aíáìößâïëá ìåôáâáôéêÞ.
ÌÝ Cëëá ëüãéá, _ êïéíùíéêÞ AëëáãÞ ðïý óçìåéþèçêå ôüôå êáß _ äçìéïõñãßá ìé@ò íÝáò êïéíùíßáòìÝ äéáöïñåôéêÞ äéÜñèñùóç êáß ðïëéôéêÞ äéïßêçóç,ëïêëçñþèçêå ôåëéêÜ óôÜ ìéóÜ ôï Uðüìåíïõ
ásíá. ÌåôáâÜëëïíôáò ðáñÜëëçëá ôÞí Aðïëõôáñ÷éêÞ Tîïõóßá ô\ò öåïõäáñ÷ßáò óÝ Xíá ðïëéôéêü ðåäßï ìÝ Aíôéðñïóùðåõôéêïýò Aóôéêïýò èåóìïýò, ðïý ðüó÷ïíôáí ìåëëïíôéêÜ ôé èÜ äçãïóáí óÝ Xíá êñÜôïò äéêáßïõ ðïý èÜ eôáí «ìÞ ðáñåìâáôéêü».
Ç äéáöïñåôéêÞ ïsêïíïìéêÞ ñãÜíùóç, ãåíéêÜ,ô\ò ðáñáãùã\ò, ò Aðüññïéá ôí Aëëáãí áô\òô\ò ðåñéüäïõ, äçëáäÞ ìéÜ ñãÜíùóç ôï Aíôáãùíéóôéêï êáðéôáëéóìï, óõíå÷ßæåôáé ìÝ÷ñé ôÜ ôÝëç ôï 19ïõ ásíá. ÓôÞí TêðíïÞ áô\ò ô\ò ðåñéüäïõ, ðïý êõñéáñ÷år ôü Aíôáãùíéóôéêü êåöÜëáéï,51äéáôçñþíôáò ôÞ ìïñöÞ êáß ÷é ôÞí ïóßá ôï öéëåëåýèåñïõ ìÞ ðáñåìâáôéêï êñÜôïõò, óõíôåëårôáé Xíá Aêüìç ãåãïíüò äéåèíïò äéÜóôáóçò ðïýèår Cëëåò êïéíùíéêÝò ìåôáâïëÝò. Áñ÷éêÜ óõíôåëårôáé _ Víáñîç ô\ò ìïíïðùëéïðïßçóçò óôÞí ïsêïíïìßá óÝ ëåò Têåríåò ôßò ÷ñåò ìÝ ïsêïíïìéêÞ
åñùóôßá. Åä, èÜ Aðáéôçèår ìéÜ Cëëç ðïëéôéêÞ
äéÝîïäïò ìÝ ôü íïìá sìðåñéáëéóìüò5, ãéÜ íÜ Aíôéìåôùðéóèår ôü Tìðüäéï ôí äáóìí êáß ãåíéêÜ
ôí ðåñéïñéóìí óôå ôü êåöÜëáéï íÜ äéáó÷ßæåéôÜ óôåíÜ TèíéêÜ ñéá ðñüò ôßò ÷ñåò ô\ò ðåñéöÝñåéáò, äçìéïõñãþíôáò æíåò Tðéññï\ò. Ôü ãåãïíüò,ìùò, ðïý èÜ ðñïîåíÞóåé êé Cëëåò AëëáãÝò óôüíôå÷íïëïãéêü êáß ïsêïíïìéêü ôïìÝá, êáèþò êáßóôüí Tðéóôçìïíéêü, åyíáé _ äåýôåñç âéïìç÷áíéêÞ
TðáíÜóôáóç, _ ðïßá óçìåéþíåôáé óôÞí ôåëåõôáßá äåêáåôßá ôï ásíá. Ç ìåãÜëç ôçò äéáöïñÜ Aðü ôÞí ðñþôç Vãêåéôáé óôü ãåãïíüò ôé eôáíáóôçñÜ TðéóôçìïíéêÞ. Ãé' áôüí ôüí ëüãï óçìåéþíïíôáé äýï Tîßóïõ ìåãÜëåò êïéíùíéêÝò AëëáãÝò. Ðñôïí, äéåõñýíåôáé ôü ðåäßï ô\ò Têðáßäåõóçò ó' ëåò ôßò êïéíùíéêÝò ìÜäåò ò ìéÜ Aíáãêáéüôçôá, TðåéäÞ Bðë@ äÝí ìðïñår  êÜèå Aíåéäßêåõôïò íÜ Aíôáðïêñßíåôáé óôßò ôå÷íïëïãéêÝò êáßTðéóôçìïíéêÝò Tîåëßîåéò êáß AðáéôÞóåéò ôí ôå÷íïëïãéêí Tðéôåýîåùí ô\ò TðáíÜóôáóçò. Çäéåýñõíóç áôÞ ô\ò ðáéäåßáò èÜ AðïôåëÝóåé ìéÜôïìÞ óôÞí êåöáëáéïêñáôéêÞ êïéíùíßá, Tö' óïí _Têðáßäåõóç ìÝ÷ñé ôüôå eôáí ðñïíüìéï ôí åðüñùí ôÜîåùí. Êáß, äåýôåñïí, äéåõñýíåôáé ôü ðåäßï
ô\ò ðïëéôéê\ò. Ì' Cëëá ëüãéá, óôÞí óöárñá ô\òðïëéôéê\ò äéáöáßíåôáé íÜ óõíôåëïíôáé âáèìéárá
óôÞí uäéá ðåñßïäï íïìïèåôéêÝò êáß óõíôáãìáôéêÝò
ñõèìßóåéò óôßò ÷ñåò ô\ò Åñþðçò ãéÜ ôÞí êáèïëéêÞ ø\öï ôí Aíäñí, ðïõ êáôï÷õñþíåôáé
áôü ôü äéêáßùìá óõíôáãìáôéêÜ. ÌÝ ôÞí êáôÜêôçóç ôï ðïëéôéêï äéêáéþìáôïò, ôÞí uäéá Tðï÷Þ, äéåõñýíåôáé Tí ðïëëïrò ôü ðïëéôéêü ðåäßï, Tö'óïí íÝåò ìÜäåò äéáöïñåôéêí êïéíùíéêí óôñùìÜôùí åsóÝñ÷ïíôáé óôüí ÷ñï ô\ò ðïëéôéê\ò.
Ç äéáêõâÝñíçóç ôí óýã÷ñïíùí êñáôíôïéïõôïôñüðùò AëëÜæåé ò ðñüò ôüí ôñüðï êáíïíéóìí êáß ëåéôïõñãßáò, êáèþò áîÜíåôáé  Añéèìüò ôí Aíôéðñïóþðùí, ìÝ ôÞí äéåýñõíóç ôíðïëéôéêí äéêáéùìÜôùí óÝ ëá ôÜ êïéíùíéêÜ
óôñþìáôá. ÍÝåò êïéíùíéêÝò ìÜäåò, ò Têðñüóùðïé áôí ôí óôñùìÜôùí, åsóÝñ÷ïíôáé äõíáìéêÜ óôÞí ðïëéôéêÞ óêçíÞ. Ït Tñãáæüìåíïé, ò ìéÜAðü áôÝò ôßò ìÜäåò, _ ðïßá V÷åé Têðñïóþðçóç ôþñá óôü ðïëéôéêü ðåäßï, ìðïñår íÜ èåùñçèår
ðëÝïí ò ôÜîç ãéÜ ôüí Uáõôü ôçò êé ÷é ìïíÜ÷áò  Uáõôüò ôçò. Áôü óõíéóô@ ôÞí äéêÞ ôçò óõì-52ìåôï÷Þ óôßò AðïöÜóåéò ãéÜ ôüí ãåíéêü ó÷åäéáóìü
ô\ò êïéíùíéê\ò ðáñáãùã\ò êáß ãåíéêÜ ôï êïéíùíéêï ãßãíåóèáé.
Ôü Aóôéêü êñÜôïò, óôßò Añ÷Ýò ôï 20ï ásíá, ìùò, ëüã¤ ô\ò AíÜìåéîÞò ôïõ óôÞí ïsêïíïìßá, Aöï ôü uäéï åyíáé ðëÝïí säéïêôÞôçò ìåãÜëùí
Tðé÷åéñÞóåùí, Tìöáíßæåôáé íÜ ôåßíåé ðñüò ôÞí TîõðçñÝôçóç ôí ìïíïðùëéáêí óõìöåñüíôùí, ôáíöõóéêÜ óõíáéíïí ït êõâåñíçôéêÝò äõíÜìåéò óôÞíðïëéôéêÞ âïýëçóç. Ôü Tñþôçìá ðïý ïóéáóôéêÜ
ôßèåôáé Tä, óôÞí óõãêåêñéìÝíç Tðï÷Þ, ãéÜ ôßòäõíÜìåéò ô\ò ðñïüäïõ V÷åé âáèåéÜ óçìáóßá. ÓõãêåêñéìÝíá, ðò èÜ äñïìïëïãïóáí ït TñãáôéêÝò
ôÜîåéò ôßò ðñáêôéêÝò ôïõò óôßò óöárñåò ô\ò ïsêïíïìßáò, êïéíùíßáò êáß ðïëéôéê\ò, ÷áñÜæïíôáò ôÞíðïñåßá ôïõò ãéÜ ìéÜ êáëýôåñç êïéíùíßá, AðïôñÝðïíôáò ôÞí AñíçôéêÞ êïéíùíéêÞ TîÝëéîç ðïý óßãïõñá èÜ TðÝöåñáí ït AíôéäñáóôéêÝò äõíÜìåéò; ÔÝôïéï æÞôçìá eôáí óçìáíôéêü êáß Aíçóõ÷çôéêü,TðåéäÞ ït äõíÜìåéò ô\ò ðñïüäïõ åy÷áí öáëêéäåõôår
óôüí óå÷ôáñéóìü êáß óôüí ïsêïíïìéóìü ô\ò äïãìáôéê\ò óïóéáëéóôéê\ò óêÝøçò êé Vôóé åy÷áí AðùëÝóåé ôÞí ãüíéìç ðïëéôéêÞ ôïõò äñÜóç, ôÞí äéïñáôéêüôçôá êáß ôü ñáìá ðïý ït êáéñïß Aðáéôïóáí.
Ôü æÞôçìá ãéÜ ôü äéåèíÝò Tñãáôéêü êßíçìá
eôáí ìéÜ íÝá óêÝøç ìÝ îõäÝñêåéá, AðáëëáãìÝíçAðü ôÜ äåéíÜ ôï ðñüóöáôïõ Têåßíïõ ðáñåëèüíôïò
ô\ò 2çò êáß ô\ò 3çò Äéåèíïò. ÁëëÜ ðñüò ìéÜóêÝøç âáóéêÜ äéáöïñåôéêÞ Aðü Têåßíçí ôï ñèüäïîïõ ìáñîéóìï, ðïý ìïíïðþëçóå  ìðïëóåâéêéóìüò êáß óôÞí óõíÝ÷åéá TðåêôÜèçêå ðáãêïóìßùò.
ÄçëáäÞ ðñüò Xíáí ìáñîéóôéêü óôï÷áóìü,  ðïrïòíÜ V÷åé ååëéîßá, ñåáëéóìü êáß íÜ óõã÷ñïíßæåôáé ìÝôÞí äéáñêò ìåôáâáëëüìåíç êïéíùíßá, óôå íÜAíôáðïêñßíåôáé ñèÜ óôßò AðáéôÞóåéò ôí êáéñí.
ÌéÜ AñéóôåñÜ ðïý íÜ ôåßíåé ðñüò ôÞí ïsêïäüìçóç
ìé@ò ðñáãìáôéêÜ äçìïêñáôéê\ò óïóéáëéóôéê\òêïéíùíßáò, ìáêñéÜ Aðü ôüí ïsêïíïìéóìü êáß ôüííôåôåñìéíéóìü ðïý ðáñÞãáãå _ äïãìáôéêÞ óêÝøç.
Êáß ìáêñéÜ Tðßóçò Aðü ôßò ðáãßäåò êáß ôü èïëüsäåïëïãéêü êáß èåùñçôéêü ôïðßï ô\ò óïóéáëäçìïêñáôßáò, ìÝ ôÞí óýã÷õóç êáß ôüí ððïñôïõíéóìü
ôçò, ðùò óùóôÜ Tðéóçìáßíïõí _ Ñüæá Ëïýîåìðïõñãê6 êáß  Ëßìðíå÷ô.
Ç íÝá áôÞ ðñïïðôéêÞ, ðïý óõíÝëáâå _ öáíôáóßá êáß ôü ñáìá ðïëëí äéáíïïõìÝíùí Tñåõíçôí, óõíäéêáëéóôí, öïéôçôí êé Têðáéäåõôéêí, ôüóï óôÞí Tðï÷Þ ôï Ìåóïðüëåìïõ óïêáß ìåôáðïëåìéêÜ, ðïý óôü÷åõå óÝ ìéÜ ðéü äßêáéç
êáß Aíèñþðéíç êïéíùíßá, êáèþò êáß ðïëëí Añéóôåñí ðïëéôéêí êïììÜôùí êáß êéíçìÜôùí ðïýäéáìüñöùóáí ôüí äõôéêü ìáñîéóìü, óõíäÝèçêå ìÝÃÉÙÑÃÏÓ Å. ÓÊÏÕËÁÓôÞí êñéôéêÞ óêÝøç. ·Çôáí AðïôÝëåóìá ôí âáóéêí èåìÜôùí ðïý Vèåóå êáß Aíß÷íåõóå ôü Éíóôéôïôï Êïéíùíéêí Åñåõíí ô\ò Ó÷ïë\ò ô\òÖñáíêöïýñôçò, êáß ðïý íïìÜóôçêå «ÊñéôéêÞ
Èåùñßá».
ÁôÞ _ Ó÷ïëÞ V÷åé ìéÜ AñêåôÜ ìåãÜëç óõìâïëÞ óôÞí èåùñßá, óôÞí tóôïñéêÞ Vñåõíá, êáèþòêáß óôÞí êïéíùíéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá ô\ò óýã÷ñïíçò Tðï÷\ò. Ït óôï÷áóôÝò ðïý wäñõóáí êáß ðëáéóßùóáí áôü ôü wäñõìá, äßíïíôÜò ôïõ ó÷\ìá êñéôéêü ìÝ öéëïóïöéêü óôï÷áóìü êáß ðñü ðÜíôùí ìÝêïéíùíéêü ðåñéå÷üìåíï, eôáí Têåríïé ðïý óöñÜãéóáí ìÝ ôü íïìÜ ôïõò ôÞí êñéôéêÞ óêÝøç ôï ásíá ðïý ìüëéò ðÝñáóå. ·Çôáí Têåríïé ðïý äçìéïýñãçóáí ìéÜ èåùñßá, èåìåëéþíïíôÜò ôçí óôÞí äïìÞô\ò êñéôéê\ò, ðïõ äçìéïýñãçìá (ò íÝá Aðïêôçèåróá êáôåýèõíóç óôÞí óêÝøç) êáß äçìéïõñãüò(ò óôï÷áóôÞò ðïý äéáëïãßæåôáé ÷ùñßò ôü âÜñïòôï ðáñåëèüíôïò) eôáí Xíá. ´Ïðïõ ðïêåßìåíï (òTñåõíçôÞò) êáß Aíôéêåßìåíï (ò æçôïýìåíï) åy÷áí
åsóá÷èår óÝ ìéÜ óôåíÞ AëëÜ äéáëåêôéêÞ ó÷Ýóç,óôå íÜ AíôëÞóåé  ðñôïò ëåò ôßò åsêüíåò ôïäåýôåñïõ ãéÜ ôÞí óöáéñéêÞ êáôáíüçóç êáß ôÞí Uñìçíåßá ôí êïéíùíéêí óõíèçêí. ÅðïìÝíùò, ïtAíáöïñÝò ôïõò äÝí ìðïñïóáí ðáñÜ íÜ AíáôñÝîïõí
óôÞí ðçãáßá êáß áèåíôéêÞ ôïõò ãíþóç, êñßíïíôáò ôÞí ðÜñ÷ïõóá êáôÜóôáóç ô\ò óýã÷ñïíçò
êïéíùíßáò ìÝ Xíáí äéêü ôïõò ôñüðï, säéáßôåñá Tðéóôçìïíéêü êáß äéáëåêôéêü.
Ç TñåõíçôéêÞ ðñïóÝããéóç ðïý Tðé÷åéñårôáé
Tä óôÞí ðÜñ÷ïõóá êïéíùíéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá
èÝôåé ðáñÜëëçëá TñùôÞìáôá ðùò: ôß Aêñéâò åyíáé êñéôéêÞ èåùñßá; a óÝ ðïéü âáèìü ìéÜ ôÝôïéá
èåùñßá V÷åé äéêáéùèår ìÝ÷ñé óÞìåñá; Åêåríï ðïýåyíáé ãíùóôü ðëÝïí óôüí Tðéóôçìïíéêü êüóìï åyíáéôé ôü Éíóôéôïôï áôü Aðïôåëårôï Aðü ìéÜ ìÜäá äéáíïïõìÝíùí Añéóôåñ\ò ìáñîéóôéê\ò Aíôßëçøçò, ðïý ðñïóðÜèçóáí íÜ Aðïêáëýøïõí ÷é ìüíïí
ôßò AíôéöÜóåéò ðïý _ AóôéêÞ êïéíùíßá ðåñéår÷å êáßðáñÞãáãå, ìÝ ôü íÜ Tðéèåùñïí ôÞí êïéíùíéêÞ
ðñáãìáôéêüôçôá ô\ò Tðï÷\ò ôïõò ìÝ êñéôéêü ôñüðï, AëëÜ êáß ôßò äéáóôñïöÝò ôï ìáñîéóìï òAðïôÝëåóìá ô\ò Ïêôùâñéáí\ò ÅðáíÜóôáóçò.
ÃéÜ ôïýò ðáñáðÜíù ëüãïõò, ït äéáíïïýìåíïé
áôïß eñèáí AíôéìÝôùðïé ìÝ ôñårò TíáëëáêôéêÝò
ëýóåéò ìåôÜ ôÞí ÑùóóéêÞ ÅðáíÜóôáóç ôï
1917, ðùò ðïóôçñßæåé  Martin Jay7. Ç ðñþôç eôáí Têåßíç ðïý V÷ïõí AíáöÝñåé Añêåôïß TñåõíçôÝò, ôé èÜ ìðïñïóáí íÜ ðïóôçñßîïõí ôïýòìåôñéïðáèårò óïóéáëéóôÝò ô\ò Äçìïêñáôßáò ô\òÂáúìÜñçò êáß íÜ AãíïÞóïõí ôü ðñüâëçìá ðùòTôÝèç Aðü ôïýò èåùñçôéêïýò ô\ò ñèüäïîçò óïóéá-Ç ÓÕÃ×ÑÏÍÇ ÊÏÉÍÙÍÉÁ ÊÁÉ Ç ÊÑÉÔÉÊÇ ÔÇÓ ÈÅÙÑÇÓÇ ÕÐÏ ÔÏ ÐÑÉÓÌÁ ÔÏÕ ÌÁÎ ×ÏÑÊ×ÁÚÌÅÑ

ëéóôéê\ò óêÝøçò, ôïýò ìðïëóåâßêïõò. Ç äåýôåñç eôáí ôé èÜ ìðïñïóáí íÜ ðïóôçñßîïõí ôÞíÑùóóéêÞ ÅðáíÜóôáóç êáß, UíùìÝíïé ìå ôü ãåñìáíéêü êïììïõíéóôéêü êüììá, íÜ Tðéôåèïí óôÞíãåñìáíéêÞ äçìïêñáôßá ô\ò ÂáúìÜñçò èåùñþíôáòôÞí óåéñÜ Aóôéêí óõìâéâáóìí. Ç ôñßôç, ôé èÜìðïñïóáí íÜ TðáíåîåôÜóïõí ôÜ èåìÝëéá ô\ò ìáñîéóôéê\ò èåùñßáò, ìÝ óêïðü íÜ TîçãÞóïõí ðñïçãïýìåíá ëÜèç, ðùò Têåríï ô\ò Aðïôõ÷ßáò ô\òãåñìáíéê\ò TðáíÜóôáóçò ôï 1918 êáß ô\ò ðáñáðïßçóçò ô\ò ìáñîéóôéê\ò èåùñßáò ãýñù Aðü ôÞíAíáðüöåõêôç íßêç ôï óïóéáëéóìï ôü 1917. Áôü, âÝâáéá, ìÝ Aðþôåñï óêïðü ôÞí ðñïåôïéìáóßá
ô\ò ìåëëïíôéê\ò óïóéáëéóôéê\ò äñÜóçò8.
Ït ×ïñê÷Üúìåñ, Áíôüñíï, Ìáñêïæå, ÌðÝíãêéáìéí, Ëüâåíôáë, Öñüì, Ðüëëïê, Íéïýìáí êéCëëïé óçìáíôéêïß óôï÷áóôÝò ô\ò uäéáò tóôïñéê\òðåñéüäïõ TðÝëåîáí ôÞí ôñßôç TðéëïãÞ êáß Väùóáí
ïóéáóôéêÜ äéáöïñåôéêÞ ÷ñïéÜ óôßò ìåôÝðåéôá Uñìçíåråò ôï ìáñîéóìï. ÄçëáäÞ, ðùò óõíÝâç ìÝ
ôßò Uñìçíåråò ãéÜ ôüí ñüëï ô\ò ôáîéê\ò óõíåßäçóçò, ôüí ñüëï ôï ðñïëåôáñéÜôïõ, ôÞí Vííïéá ô\òsäåïëïãßáò, ô\ò öýóçò, ô\ò Aóôéê\ò êïõëôïýñáò,ô\ò ásóèçôéê\ò, ô\ò ïsêïãÝíåéáò êáß ôï áôáñ÷éóìï. ÐÝñá Aðü ðïéêrëåò ðñïâëçìáôéêÝò êáßóôü÷ïõò ãéÜ Vñåõíá ðïý ôü Éíóôéôïôï Vèåóå óôÞíAñ÷Þ ô\ò wäñõóÞò ôïõ, óõãêåêñéìÝíá ðü ôÞíäéåýèõíóç ôï tóôïñéêï ìáñîéóô\ Carl Grunberg,ðïéêéëßá ÷áñáêôÞñéæå ôßò Aíôáðïêñßóåéò ôïõ êõñßùò óôÜ äéÜöïñá ðñïâëÞìáôá ôï ìáñîéóìï,
ô\ò Tñãáóßáò êáß ô\ò tóôïñßáò. ÐñïâëÞìáôá
ðùò: á) ït Aðüøåéò ôï ïsêïíïìéóìï ðïý êõñéÜñ÷çóáí óôßò Äéåèíåròÿ â) ït Aíáñ÷éêÝò êáß ït óïóéáëäçìïêñáôéêÝò äéáóôñïöÝò ðïý Tìöéëï÷ùñïóáí óôÞí AñéóôåñÜ êáß ãåíéêþôåñá óôü Tñãáôéêü
êßíçìáÿ ã) _ êáôåýèõíóç êé _ TîÝëéîç ô\ò Ñþóóéêçò ÅðáíÜóôáóçò ìÝ ôÞí Cíïäï ðïý åy÷å, Têåßíç ôï óôáëéíéóìï.
ÓôÞí Añ÷Þ, _ Aðñïóäüêçôç Tðéôõ÷ßá ô\òðñïëåôáñéáí\ò TðáíÜóôáóçò ôí ìðïëóåâßêùí,óÝ Aíôßèåóç ìÝ ôÞí äñáìáôéêÞ Aðïôõ÷ßá ðïý åy÷å_ uäéá Aðü ôïýò ìéìçôÝò ôçò óôÞí êåíôñéêÞ Åñþðç, äçìéïýñãçóå Xíá AñêåôÜ óïâáñü äßëçììáãéÜ ôïýò Añéóôåñïýò äéáíïïýìåíïõò óôÞ Ãåñìáíßá.
Ç Aðïôõ÷ßá ôí êïììïõíéóôí, Aðü ìéÜ ðôéêÞ,íÜ ñßîïõí öò óôüí ìáñîéóìü ôï 20ï ásíá êáßíÜ ôüí äéá÷ùñßóïõí Aðü ôÞí ìç÷áíéóôéêÞ Aíôßëçøç ðïý êõñéÜñ÷çóå óôßò Äéåèíårò, eôáí AñêåôÜ
ìåãÜëç. Áðü ôÞí Cëëç, _ Aíáãêáéüôçôá ô\ò
Tðï÷\ò íÜ êñéèår TðéóôçìïíéêÜ _ AóôéêÞ ëïãéêÞ
äçìéïýñãçóå ôÞí ìåãÜëç óðïõäáéüôçôá ìé@ò íÝáòìáñîéóôéê\ò óêÝøçò.

53

Erich Fromm (1900-1980)Ït ëüãïé áôïß êáß ït tóôïñéêÝò óõíè\êåò,ðùò óêéáãñáöÞèçêáí ðáñáðÜíù, êÜíïõí äõíáôÞ ôÞí wäñõóç ôï Éíóôéôïýôïõ áôï óôßò Añ÷Ýò
ô\ò äåêáåôßáò ôï '20. Ç TîÝëéîÞ ôïõ ìùò ðáßñíåé ìéÜ äéáöïñåôéêÞ êáôåýèõíóç êáß öõóéïãíùìßá,ìÝ ôßò ôïðïèåôÞóåéò êáß ôÞí óõìâïëÞ ô\ò íÝáò ôïõäéåýèõíóçò óôßò Añ÷Ýò ôï '30 Aðü ôüí ÌÜî ×ïñê÷Üúìåñ êáß ôÞí óôåíÞ óõíåñãáóßá ôïõ ìÝ ôüíÔåïíôüñ Áíôüñíï êáß ôüí ×Ýñìðåñô ÌáñêïæåAñãüôåñá. Ôü Vñãï ôïõ ×ïñê÷Üúìåñ åyäå ôü öòô\ò äçìïóéüôçôáò ôÞí uäéá Têåßíç ðåñßïäï êáß óõãêåêñéìÝíá Aö' ôïõ AíÝëáâå ôÞí äéåýèõíóç ôï
Éíóôéôïýôïõ ôü 1932, Tí¨ ð\ñîå ìÝëïò Aðü ôÞíwäñõóÞ ôïõ. Ï täñõôÞò ôïõ eôáí  ÊÜñïëïò
Ãêñýíìðåñãê, Xíáò ìáñîéóôÞò tóôïñéêüò, ðïýð\ñîå êáß äéåõèõíôÞò ôï Éíóôéôïýôïõ óôÞíðñþôç ðåñßïäï ãéÜ TííÝá ÷ñüíéá ìÝ÷ñé ôÞí äéáäï÷Þ ôïõ Aðü ôüí ×ïñê÷Üúìåñ ôü 1932. ´ÏðùòAíáöÝñåôáé Aðü ðïëëïýò ðïý V÷ïõí Aó÷ïëçèår, _ÊñéôéêÞ Èåùñßá äÝí ó÷çìáôßæåé ìéÜ Uíüôçôá ïôå êáß óçìáßíåé ôü uäéï ðñÜãìá óÝ ëïõò ôïýò Têðñïóþðïõò ôçò. Óôü Vñãï ôïõ,  ×ïñê÷Üúìåñ
ðñáãìáôåýåôáé ÷é ìüíï ôÞí êïéíùíßá AëëÜ êáßôÞí Tëåõèåñßá ôï Aíèñþðïõ óÝ Tðßðåäï èåùñçôéêü, Aóêþíôáò êñéôéêÞ ô\ò ðÜñ÷ïõóáò Aóôéê\ò54êïéíùíßáò, óôå äéêáßùò áôÞ _ èåùñçôéêÞ äñÜóç èÜ íïìáóôår «êñéôéêÞ èåùñßá». Óõíåðò, äÝíAëëÜæåé ìüíïí ôñüðï óêÝøçò Aðü ôÞí ðñïçãïýìåíç äéåýèõíóç AëëÜ êáß Tñåõíçôéêü ðåäßï9. Áíáæçô@ óõãêåêñéìÝíá ðñüôõðá ñãÜíùóçò ô\ò êïéíùíßáò êáß êáôáêñßíåé äñéìýôáôá ôü óýóôçìá
Têåríï ðïý ìÝ ôüí ôñüðï ëåéôïõñãßáò ôïõ êáôáäõíáóôåýåé ôüí uäéï ôüí Cíèñùðï.
ÓôÞí AíáæÞôçóç åsäéêí ðñïôýðùí ñãÜíùóçò êáß ëåéôïõñãßáò ô\ò óýã÷ñïíçò êïéíùíßáò,êáèþò êáß ôï íÝïõ ðñïóþðïõ ô\ò Añéóôåñ@ò, óôßòðñôåò äåêáåôßåò ôï 20ï ásíá, TíôÜóóåôáé _óõìâïëÞ ôï íÝïõ Äéåõèõíô\ êáß ôí óõíåñãáôí
ôïõ. Ôí óõíåñãáôí Têåßíùí ðïý _ óõììåôï÷Þ
ôïõò óôü Tñåõíçôéêü ñåìá áôü ÷é ìüíïí eôáíïóéþäçò AëëÜ äéÝãñáøå ôÞ óõíïëéêÞ ðïñåßá êáßTîÝëéîç áô\ò ô\ò óêÝøçò. Áöï ëïéðüí äéÞíõóáíôÞí ðåñßïäï ôï ÌåóïðïëÝìïõ, ìÝ ôÞí fôôá ôíðñïïäåõôéêí äõíÜìåùí, ðÝñáóáí óôÞí Tðï÷Þ ôïðáñáëüãïõ, ìÝ ôÞí Cíïäï ôï öáóéóìï óôüí Â´Ðáãêüóìéï Ðüëåìï, êáèþò êáß óôÞí äéêÞ ôïõòìåôáíÜóôåõóç. ÓôÞí óõíÝ÷åéá, åsó\ëèáí ñéìüôåñïé óôÞí ìåôáðïëåìéêÞ Tðï÷Þ ô\ò Aíïéêïäüìçóçòêáß ô\ò ðåñéóõëëïã\ò, Tðáíéäñýïíôáò ôÞí ó÷ïëÞ
ô\ò êñéôéê\ò óêÝøçò AìÝóùò ìåôÜ ôüí Tðáíáðáôñéóìü ôïõò êáôÜ ôÞí äéÜñêåéá ô\ò äåêáåôßáò ôï
'50. Ï ×. Ìáñêïæå eôáí  ìüíïò ðïý ðáñÝìåéíå óôßò ÇÐÁ ìåôÜ ôÞí ëÞîç ôï ðïëÝìïõ, äßíïíôáò Aðü Têår ôÞí ìÜ÷ç ôïõ ìÝó¤ ô\ò Têðáéäåõôéê\ò êáß óõããñáöéê\ò ôïõ äñáóôçñéüôçôáò.
Ç ðñïóðÜèåéá ðïý êáôáâÜëëåôáé óôÞí óõíÝ÷åéá åyíáé íÜ UóôéÜóïõìå ôÞí ðñïóï÷Þ ìáò óôÞíèåùñçôéêÞ óõìâïëÞ ôï Ì. ×ïñê÷Üúìåñ. Åíüòóôï÷áóô\ ðïý óõìâÜëëåé óôÞí äéáöïñåôéêÞ óýëëçøç ô\ò Aóôéê\ò ëïãéê\ò. ÓôÞí êáôáíüçóç ôüóï ôï ãßãíåóèáé ô\ò óýã÷ñïíçò êïéíùíßáò óÝ ìéÜTðï÷Þ Tðéêßíäõíç, ðùò áôÞ ôï Ìåóïðüëåìïõ,óï êáß ô\ò ôÜóçò ô\ò êñéôéê\ò èåùñßáò íÜ äéáôçñçèår êñéôéêÞ ÷ùñßò íÜ Aëëïéþíåôáé  ÷áñáêôÞñáò ôçò. Ãé' áôüí ôüí ëüãï, èåùñårôáé Aíáãêárï íÜ óêéáãñáöÞóïõìå Añ÷éêÜ ôßò ó÷çìáôéæüìåíåò êáôáóôÜóåéò óôÞí AóôéêÞ êïéíùíßá, óôü îåêßíçìá ôï 20ï ásíá, ìÝó¤ ôí ðïßùí äéáêñßíåôáé åêñéíò _ óõíïëéêÞ óôÜóç ôï èåùñçôéêïöéëüóïöïõ.

ÊïéíùíéêÝò óõíè\êåò óôÞí áãÞôï 20ï ásíáÐïéÜ eôáí ëïéðüí _ êïéíùíéêÞ, ïsêïíïìéêÞêáß ðïëéôéêï-säåïëïãéêÞ Têåßíç êáôÜóôáóç ðáãêïóìßùò, ìåôÜ ôüí Á´ Ðáãêüóìéï Ðüëåìï; ÌüíïÃÉÙÑÃÏÓ Å. ÓÊÏÕËÁÓ

Cí AðáíôÞóïõìå ó' áôü ôü Tñþôçìá èÜ ìðïñÝóïõìå íÜ êáôáíïÞóïõìå ôÞí óôÜóç ô\ò êñéôéê\òóêÝøçò. ÓôÞí êáôÜóôáóç Têåßíç ìðïñïìå íÜAíáöåñèïìå, óõíïðôéêÜ, óÝ äýï ðëåõñÝò ìÝ ðáñåìöåñårò äéáóôÜóåéò. Ç ìßá ðëåõñÜ AðåéêïíßæåéôÞí ïsêïíïìéêÞ êáß ðïëéôéêÞ TîÝëéîç ôí êõñßáñ÷ùí ôÜîåùí, ôüóï Aðü ôÞí Cðïøç ôí Tðé÷åéñÞóåùí-êåöáëáßïõ óï êáß Aðü ôÞí ðëåõñÜ ô\òTîïõóßáò-êñÜôïõò. Ç Cëëç Aíôáíáêë@ ôÞí säåïëïãéêÞ êáß ãåíéêÜ ðíåõìáôéêÞ TîÝëéîç êáß äñÜóç
ôï Tñãáôéêï êéíÞìáôïò, ðùò áôÞ Aíáäåéêíýåôáé Aðü ôÜ êýñéá ñãáíÜ ôïõ.
²Åôóé, óõíïøßæïõìå ôÞí AíÜëõóÞ ìáò óôßò ðáñáêÜôù äéáóôÜóåéò:á. Ç äéåèíÞò êáôÜóôáóç ðïý äéáìïñöþíåôáé
ìÝó¤ ô\ò ïsêïíïìéê\ò AíÜðôõîçò êáß óõóóþñåõóçò êåöáëáßïõ, êáèþò êáß ô\ò ðïëéôéê\ò ðïýAóêïóå ôü Aóôéêü êñÜôïò, óöñáãßóèçêå êáß êñõóôáëëþèçêå ò sìðåñéáëéóôéêÞ, åèýò AìÝóùò
ìåôÜ ôÞí â´ âéïìç÷áíéêÞ TðáíÜóôáóç, óôÞí ôåëåõôáßá äåêáåôßá ôï 19ïõ ásíá10. ÄçëáäÞ  êåöáëáéïêñáôéêüò ôñüðïò ðáñáãùã\ò êáôÜ ôÞíäéÜñêåéá ô\ò äéåõñõíüìåíçò Aíáðáñáãùã\ò ôïõ,ðïý åyíáé _ ðåñßïäïò ðïý Aíáöåñüìáóôå óôßò Añ÷Ýò ôï 20ï ásíá, ÷áñáêôçñßæåôáé Aðü äýï ôÜóåéò. Ðñôïí, Aðü ôÞí AíáðáñáãùãÞ ôïõ ìÝóá óÝ
Xíáí êïéíùíéêü ó÷çìáôéóìü ðïý Tãêáèéäñýåôáé êáßTãêáèéóô@ ôÞí êõñéáñ÷ßá ôïõ. Äåýôåñïí, Aðü ôÞíåêïëßá TðÝêôáóçò áô\ò ô\ò êõñéáñ÷ßáò Vîù Aðüáôüí ôüí ó÷çìáôéóìü.
Óýìöùíá ìÝ ôïýò ðéï Tðéöáíårò èåùñçôéêïýò,ðùò ôüí Í. Ðïõëáíôæ@, ôü sìðåñéáëéóôéêü óôÜäéï ðïý Aíôéóôïé÷år óôüí ìïíïðùëéáêü êáðéôáëéóìü óçìáäåýåôáé Aðü ôÞí ìåôÜèåóç ô\ò ðåñï÷\ò Aðü ôü ïsêïíïìéêü óôü ðïëéôéêü Tðßðåäï,ôüóï óôüí êïéíùíéêü ó÷çìáôéóìü óï êáß óôÞí sìðåñéáëéóôéêÞ Bëõóßäá. Óõíåðò,  ñïò sìðåñéáëéóìüò ðáñáðÝìðåé óÝ ìéÜ óôáäéáêÞ TîÝëéîç ïsêïíïìéê\ò AíÜðôõîçò ìÝ Tëåýèåñï AíôáãùíéóìüóÝ ìéÜ ìïíïðùëéáêÞ öÜóç11. ÓÝ áôÞí ôÞ öÜóçTîÝëéîçò, ôü êåöÜëáéï óõãêñïôårôáé óÝ ìéÜ ÷ñçìáôéóôéêÞ ëéãáñ÷ßá, äéåèíò, ìÝ äéÜöïñåò Uíþóåéò êåöáëáéïêñáôí ït ðïråò, TðçñåÜæïíôáò ôÞíðïëéôéêÞ ôï êÜèå êñÜôïõò, ìïéñÜæïíôáé, AíÜëïãá ìÝ ôÞí ðïëéôéêÞ êáß ôÞí ïsêïíïìéêïôå÷íéêÞ
ôïõò ðåñï÷Þ, ôßò óöárñåò Tðéññï\ò ðáãêüóìéá.
Ç êáôÜëçîç áôï ôï óôáäßïõ óôÞí äéåèí\ TäáöéêÞ êáôáíïìÞ ôí óöáéñí êáß Aãïñí, ðïý åyíáé ìïñöÞ îå÷ùñéóôÞ Aðü ôßò AðïéêéáêÝò áôïêñáôïñßåò ôï 16ïõ êáß 17ïõ ásíá, Aðåéêïíßæåôáé ò Xíáò íÝïò sìðåñéáëéóìüò12. ÊáôÜ ôÞí TðÝêôáóç ôï êáðéôáëéóôéêï ôñüðïõ ðáñáãùã\òÇ ÓÕÃ×ÑÏÍÇ ÊÏÉÍÙÍÉÁ ÊÁÉ Ç ÊÑÉÔÉÊÇ ÔÇÓ ÈÅÙÑÇÓÇ ÕÐÏ ÔÏ ÐÑÉÓÌÁ ÔÏÕ ÌÁÎ ×ÏÑÊ×ÁÚÌÅÑ

ðñüò ôÞí TîùôåñéêÞ ðëåõñÜ ôí Tèíéêí óõíüñùíêáß ôÞí äçìéïõñãßá ô\ò sìðåñéáëéóôéê\ò Bëõóßäáò, uäéïò  sìðåñéáëéóìüò äéÝñ÷åôáé ôÞí ìåôáâáôéêÞ ôïõ öÜóç.
ÓÝ áôÞí ôÞí ðåñßïäï, äéáêñßíåôáé ìéÜ ðñïâëçìáôéêÞ ó÷Ýóç AíÜìåóá óôßò sìðåñéáëéóôéêÝò
ìçôñïðüëåéò êáß óôßò êõñéáñ÷ïýìåíåò êïéíùíßåò aó÷çìáôéóìïýò, _ ðïßá óçìáôïäïôår ìßá Aóôáè\sóïññïðßá AíÜìåóá óôÞí ïsêïíïìéêÞ ðåñï÷Þ êáßôÞí ðåñï÷Þ ô\ò ðïëéôéê\ò. ÌéÜ ôÝôïéá ó÷Ýóç
ôí sìðåñéáëéóôéêí ìçôñïðüëåùí ÷áñáêôçñßæåôáé Aðü AíôéöÜóåéò, ðïý äçãïí óõ÷íÜ óÝ ìéÜTíáëëáóóüìåíç ðåñï÷Þ ô\ò ìé@ò ðÜíù óÝ Cëëåò,a óÝ AíôéöÜóåéò ðïý êáôáëÞãïõí óÝ Tìðüëåìç
AíáìÝôñçóç, ðùò óõíÝâç ìÝ ôüí Á´ Ðáãêüóìéï
Ðüëåìï. ÊáôÜ óõíÝðåéá, óôü óôÜäéï áôü ôï sìðåñéáëéóìï ôü êñÜôïò Aðïêô@ Xíáí íÝï ñüëï, ðïrïò íïìéìïðïéår ôÞí ðáñÝìâáóç ôï uäéïõ ôïUáõôï ôïõ óÝ Aíôßèåóç ìÝ ôü ìÞ ðáñåìâáôéêü öéëåëåýèåñï êñÜôïò äéêáßïõ, ôü «êñÜôïò-÷ùñïöýëáêá» ôï Aíôáãùíéóôéêï êáðéôáëéóìï. ´Ïìùò,óýìöùíá ìÝ Añêåôïýò èåùñçôéêïýò,  öáóéóìüò
ôïðïèåôårôáé óÝ áôü ôü sìðåñéáëéóôéêü óôÜäéï,êáß êõñßùò êáôÜ ôÞí äéÜñêåéá ô\ò ìåôÜâáóçò,ðïý eôáí _ ðåñßïäïò ôï ÌåóïðïëÝìïõ.
â. Ç äåóðüæïõóá Aíôßëçøç, _ ðïßá êáèïäÞãçóå ôü Tñãáôéêü êßíçìá óÝ ëï ôü äéÜóôçìá
áôü ôï sìðåñéáëéóôéêï óôáäßïõ, Têåßíç ô\ò 2çòÄéåèíïò, _ ðïßá åèýíåôáé ãéÜ ôüí êýñéï Aðïðñïóáíáôïëéóìü ôïõ Aðü ôïýò âáóéêïýò ôïõ óôü÷ïõò, äçìéïýñãçóå Xíáí ìåôáöõóéêü âïëïíôáñéóìü
êáß Xíáí íôåôåñìéíéóìü a óå÷ôáñéóìü óôÞí óõíåßäçóç ôï ðáãêüóìéïõ Tñãáôéêï êéíÞìáôïò, ðïýeôáí ÷é ìüíïí Cãïíïò, AëëÜ êáß äÞãçóå óÝ ðéóèïäñüìçóç ôÞí TñãáôéêÞ ôÜîç óÝ ëåò ôßò ÷ñåò. Ç ðñþôç ôÜóç «èåùñïóå ôÞí _ãåóßá ðáíßó÷õñç, ìÝ ôÝôïéá ðáíôïãíùóßá óôå íÜ ìðïñåríÜ äßíåé AðáíôÞóåéò óÝ ëá, êáß ôÞí âÜóç Câïõëç êáß Aíßó÷õñç íÜ äßíåé ëýóåéò Aðü ìüíç ôçò óôÜäéÜöïñá ðñïâëÞìáôá, Vóôù êé Cí áôÜ ôÜ Vèåôå
_ uäéá. ´Ïóï ãéÜ ôÞí äåýôåñç, áôÞ _ ôÜóç Aíôéëáìâáíüôáí ôüí êïéíùíéêü ìåôáó÷çìáôéóìü ìÝôñüðï ìç÷áíéóôéêü»13.
«ÄçëáäÞ, Tö' óïí _ TîÝëéîç ô\ò ïsêïíïìßáò
óôü sìðåñéáëéóôéêü óôÜäéï, ìÝ ôßò íÝåò äéåèíårò
ôáîéêÝò AíôéèÝóåéò êáß ôÞí äéáêñéíüìåíç ðôùôéêÞ
ôÜóç ôï ìÝóïõ ðïóïóôï êÝñäïõò, Tìðåñéêëåßåé
óôïé÷årá êñßóçò, _ êñßóç áôÞ èåùñÞèçêå êáßäéáñêÞò. ÁãíïÞèçêå Vôóé _ Têäï÷Þ ôé ôü êáðéôáëéóôéêü óýóôçìá ìðïñår íÜ AðïññïöÞóåé ôßòêñßóåéò ôïõ, Cñá _ âÝâáéç ìç÷áíéóôéêÞ AíáôñïðÞôïõ äÝí ðñïäéáãñÜöåôáé»14. Ç äçìéïõñãßá ëïéðüí

55

ìé@ò _ãåôéê\ò ìÜäáò ôï êéíÞìáôïò Aðü Tðáããåëìáôßåò TðáíáóôÜôåò a êáèïäçãçôÝò, ït ðïrïé
åyíáé ït ìüíïé ðïý ãíùñßæïõí êáß óáöò ït ìüíïéðïõ èÜ ðñÝðåé íÜ Aðïöáóßæïõí, Aðïêëåßåé ôÞí äçìïêñáôéêÞ óõììåôï÷Þ ô\ò ðëåéïøçößáò ôí TñãáæïìÝíùí êáß óôåñår Vôóé ôÞí ðíåõìáôéêÞ ôïõòAíÜðôõîç.
ã. ÐáñÜëëçëá, óôÞí 3ç Äéåèí\, óôÞí ðïßáðåñßó÷õóå  ìðïëóåâéêéóìüò, äéáðéóôþíåôáé Xíáòïsêïíïìéóìüò, ðùò Têäçëþíåôáé óôÜ êåßìåíá ôïËÝíéí, säéáßôåñá óôü Vñãï ôïõ Ï sìðåñéáëéóìüò
Aíþôáôï óôÜäéï ôï êáðéôáëéóìï. ÅðåéäÞ, ëïéðüí,  ïsêïíïìéóìüò áôüò eôáí êáôáóôñïöéêüòêáß óõíïäåýèçêå Aðü ôÞí Aðïõóßá ìé@ò ðïëéôéê\òãñáìì\ò, _ ðïßá ëåéôïõñãår óÝ óõíÜñôçóç ìÝ ôßò
ì@æåò, ìðïñår íÜ óõíäõáóèår êáß ìÝ ôÞí âáèìéáßá
TãêáôÜëåéøç ôï Tñãáôéêï äéåèíéóìï 15. ÁôüäÝí óçìáßíåé ôé _ ôÜóç áô\ò ô\ò óêÝøçò eôáíìüíïí ô\ò 3çò Äéåèíïò, AëëÜ eôáí ãñáììÞ êáèïäÞãçóçò ðïý AêïëïõèÞèçêå Aðü ôü êüììá ôíìðïëóåâßêùí ãéÜ ôÞí åñýôåñç êïéíùíßá ô\ò ôüôå Óïâéåôéê\ò ´Åíùóçò. Áðü ìßá Cëëç ðôéêÞ,_ Tìðåéñßá ô\ò óõììåôï÷\ò ôí TñãáæïìÝíùí óôßòAðïöÜóåéò, ðáñÜ ôÞí TêôåôáìÝíç óõæÞôçóç ôüóïóôÞí 3ç Äéåèí\ óï êáß óôßò äéáêçñýîåéò ôíìðïëóåâßêùí ðñßí êáß ìåôÜ ôÞí TðáíÜóôáóç, ìÝôÞí ñÞóç « ëç _ Tîïõóßá óôÜ óïâéÝô», äçëáäÞ
óôßò TñãáôéêÝò TðéôñïðÝò, äÝí AðÝäùóå. ÓôÞíðñáãìáôéêüôçôá, eôáí ìéÜ Tìðåéñßá ìéêñ\ò äéÜñêåéáò, Aöï _ Tîïõóßá ðåñéïñßóôçêå êáß ðÜëé óôïýò
ëßãïõò ìåôÜ ôü 1921.
Ç Aíáãíþñéóç ðÜíôùò Aðü ôüí ËÝíéí êáß ôÞí_ãåôéêÞ ìÜäá ôï êüììáôïò ôï ãåãïíüôïò ôéït TñãÜôåò Aðïôåëïí ìßá Aíôß-Tîïõóßá eôáí ðñÜãìáôé AëÞèåéá. ´Ïôé ôÜ óõìâïýëéÜ ôïõò ìðïñïí êáßðñÝðåé íÜ ðáñåìâáßíïõí ïóéáóôéêÜ óÝ êÜèå ðïëéôéêü, ïsêïíïìéêü a ðïéïäÞðïôå Cëëï ðñüâëçìá
ô\ò ÷þñáò, óôå ì' áôüí ôüí ôñüðï íÜ AíôéðáñáèÝôïõí ôßò äéêÝò ôïõò ëýóåéò óÝ áôÝò ðïý ðñïôåßíïõí ït Aóôïß, öÜíçêå ò ìéÜ Aíáãêáéüôçôá16.
Ç AíÜãêç áôí ôí Tñãáôéêí óõìâïõëßùí íÜAðïôåëÝóïõí ñãáíá ìé@ò íÝáò êñáôéê\ò Tîïõóßáò
åy÷å èåùñçèår TðéôáêôéêÞ, TðåéäÞ, óôÞí Tíäå÷üìåíç óýãêñïõóç ìÝ ôÞí ðáëáéÜ, _ íÝá áôÞ Tîïõóßá
èÜ eôáí óÝ èÝóç íÜ ôóáêßóåé ôüí Aóôéêü êñáôéêü
ìç÷áíéóìü, äçìéïõñãþíôáò ôü Tñãáôéêü óïóéáëéóôéêü êñÜôïò. Ç AíÜãêç áôÞ åy÷å aäç Tðéóçìáíèår êáß ðåñôïíéóôår17. Áôü ìùò ðïý Aðïõóßáæå Aðü ôÝôïéåò Aíáëýóåéò eôáí _ AíÜðôõîç ôíðíåõìáôéêí ñéæüíôùí Têåßíùí ðïý óõììåôÝ÷ïõí
óôÞí óêÝøç êáß ãåíéêÜ óôÜ êÝíôñá ëÞøçò ôíAðïöÜóåùí. Ãé' áôü, Cëëùóôå, ôáí  óôü÷ïò

56ÃÉÙÑÃÏÓ Å. ÓÊÏÕËÁÓ

Theodor W. Adorno (1903-1969)Têåríïò ô\ò êñáôéê\ò Tîïõóßáò Tðéôåý÷èçêå, AöÝèçêå ìåôÜ a ðéï óùóôÜ ðåñéïñßóèçêå óôïýò ëßãïõò
_ãÝôåò TðáíáóôÜôåò _ Tîïõóßá ôí ðïëëí. ÔÜ TñãáôéêÜ óõìâïýëéá Aðþëåóáí ôÞí äýíáìÞ ôïõò êáßóéãÜ-óéãÜ Vóâçóáí, ëüã¤ ô\ò ôå÷íéê\ò ðñïðáãÜíäáò êáß ìé@ò íÝáò ðïëéôéê\ò èåùñßáò ôï êüììáôïò. Ç êáôÜëçøç ô\ò Tîïõóßáò äÝí Aíôéðñïóþðåõå ðëÝïí ôÞí äçìéïõñãéêÞ ðïñåßá ôí Tñãáôéêíóõìâïõëßùí, AëëÜ ð\ñîå «ðñïúüí Tðßäåéîçò äýíáìçò ôï êüììáôïò ôü ðïrï eôáí äÝóìéï ôï öåôé÷éóìï ôï êñÜôïõò. Ç ðïëéôéêÞ ãåíéêÜ êáß ôüóïóéáëéóôéêü êñÜôïò ðáñÝìåíáí íôüôçôåò AðïêïììÝíåò Aðü ôßò ì@æåò ôí TñãáæïìÝíùí»18.
ä. ÅðéðëÝïí, _ ôå÷íïëïãéêÞ Cíïäïò, _ ðïßáåyíáé Aðüññïéá ôí Tðéóôçìïíéêí TðéôåõãìÜôùí
ô\ò â´ âéïìç÷áíéê\ò TðáíÜóôáóçò, ðñïùèår Aíáìößâïëá ìéÜ ñáãäáßá AíÜðôõîç âéïìç÷áíéê\ò ðáñáãùã\ò óÝ ìáæéêÜ ðëáßóéá. ÔÝôïéïõ åuäïõò ðáñáãùãÞ Aðáéôår säéáßôåñç ñãÜíùóç êáß äéïßêçóç
ôí Tðé÷åéñÞóåùí óôüí ïsêïíïìéêü ôïìÝá, êáèþò
ãßíåôáé óõíèåôþôåñç êáß ðïëõðëïêþôåñç, AëëÜêáß ìéÜ säéáßôåñç êïéíùíéïëïãéêÞ ðñïóÝããéóç óôüöáéíüìåíï ô\ò ãñáöåéïêñáôßáò. Ç äéüãêùóç ôïAñéèìï ôí TñãáæïìÝíùí óôßò Têâéïìç÷áíéóìÝíåò
÷ñåò AíÜ ðáñáãùãéêÞ ìïíÜäá, ðïý ëÝãåôáé ìá-æéêïðïßçóç ô\ò ðáñáãùã\ò, êáß _ áîçóç ôíóýíèåôùí êáß ðåñßðëïêùí Tñãáôéêí èÝóåùí êáßTîåéäéêåýóåùí Aðáéôår ôþñá Xíáí íÝï ôñüðï äéïßêçóçò êáß Tðïðôåßáò.
ÐáñÜëëçëá, _ áîçóç ô\ò ðáëëçëßáò óôüäçìüóéï, ò ôïìÝá ôí ðçñåóéí êáß ôí êñáôéêí Tðé÷åéñÞóåùí, äçìéïõñãår Tî AíôéêåéìÝíïõ ìÝ
ôßò Aíáäõüìåíåò Tîåëßîåéò ìßá Aîßùóç ãéÜ ñèÞ Aíôáðüêñéóç, óôå íÜ äýíáôáé íÜ Aíôéìåôùðéóèår ôüðñüâëçìá ô\ò äõóêéíçóßáò êáß äõóëåéôïõñãéêüôçôÜò ôïõ, äçëáäÞ ô\ò ãñáöåéïêñáôßáò. Ït AðáéôÞóåéò áôÝò äÝí ìðïñïí íÜ ðåñéìÝíïõí ôßò ðñïïäåõôéêÝò äõíÜìåéò íÜ Aíôáðïêñéèïí ñèïëïãéêÜ
êáß TðéóôçìïíéêÜ, óôå íÜ öåëçèïí ït uäéåò êáß_ ðëåéïíüôçôá ôí ðïëéôí. Ôü Tñãáôéêü êßíçìá,Tí ôïýôïéò, V÷åé ðáãéäåõèår óôÞí óôáóéìüôçôá êáßóôü èïëü ôïðßï ôí äéåèíí Tîåëßîåùí ðïý ôñÝ÷ïõí. ÅðïìÝíùò, ÷ùñßò ìéÜ ñèÞ èåùñçôéêÞ ìáñîéóôéêÞ ðñïóÝããéóç óÝ èÝìáôá ðùò ð.÷. áôÜ
ô\ò ñãÜíùóçò êáß äéïßêçóçò ô\ò óýã÷ñïíçò ìáæéê\ò ðáñáãùã\ò, ðñüò AðïöõãÞí ô\ò äõóêßíçôçò ãñáöåéïêñáôßáò,  ÷ñïò êáôáëáìâÜíåôáéAðü ôßò äéÜöïñåò öéëåëåýèåñåò AóôéêÝò èåùñßåò19.
²Åôóé, Aíôáðïêñéíüìåíåò áôÝò ït èåùñßåò êáßAíáëýóåéò óôßò ôñÝ÷ïõóåò ôå÷íïëïãéêÝò Tîåëßîåéò
ìáæéê\ò ðáñáãùã\ò êáß áôïìáôïðïßçóçò, ìÝêýñéï óôü÷ï ôü êÝñäïò ôï êåöáëáßïõ20, ó÷çìáôßæïíôáé âáèìéárá óôÞí ñèïëïãéóôéêÞ ìïñöÞ ôïôáéõëïñéóìï, ôï öïñíôéóìï êáèþò êáß óôÞíðáñóïíéêÞ Aíôéìåôþðéóç ô\ò ãñáöåéïêñáôßáò, ìÝ
Aíôßäïôá âåìðåñéáí\ò ëïãéê\ò. ÔÝôïéá ìùò êáôÜëçîç eôáí ÷é ìüíïí ìÞ Aíáìåíüìåíç êáß Aíþöåëç ãéÜ ôÞí ðëáôåéÜ ðëåéïøçößá ôí TñãáæïìÝíùí ðïý Aðïôåëïóáí ôßò ðñïïäåõôéêÝò êïéíùíéêÝò
äõíÜìåéò êÜèå ÷þñáò, AëëÜ êáß TðéâëáâÞò ãéÜ ôüíCíèñùðï, ôÞí ÷åéñáöÝôçóç êáß ôÞí ðñïêïðÞ ôïõóå äéåèí\ ðëáßóéá.
ÁôÞ eôáí óÝ ãåíéêÝò ãñáììÝò _ óõíïðôéêÞ
åsêüíá ô\ò öéóôÜìåíçò êïéíùíéê\ò êáôÜóôáóçò,êáôÜ ôÞí äéÜñêåéá ìé@ò ðåñéüäïõ ô\ò ðïßáò _êïéíùíéêÞ êáß _ säåïëïãéêÞ êñßóç Aêïëïõèår ôÞíïsêïíïìéêÞ ðïý åy÷å ðñïçãçèår óôÞí Añ÷Þ ô\ò äåêáåôßáò ôï '30, ôáí êáëårôáé  ×ïñê÷Üúìåñ íÜAíáëÜâåé ôÞí äéåýèõíóç ôï Éíóôéôïýôïõ.

ÌÜî ×ïñê÷Üúìåñ:ÐáñáäïóéáêÞ êáß ÊñéôéêÞ ÈåùñßáÃéÜ ôïýò ðáñáðÜíù ëüãïõò, _ êñéôéêÞ èåùñßá ãéÜ ôüí uäéï ôüí èåùñçôéêü ô\ò Öñáíêöïýñôçò
íïÞèçêå ò ìéÜ TðéóôçìïíéêÞ óïóéáëéóôéêÞ èåùñßá ðïý Vðñåðå íÜ ðñåóâåýåé  ìáñîéóìüò óôüíÇ ÓÕÃ×ÑÏÍÇ ÊÏÉÍÙÍÉÁ ÊÁÉ Ç ÊÑÉÔÉÊÇ ÔÇÓ ÈÅÙÑÇÓÇ ÕÐÏ ÔÏ ÐÑÉÓÌÁ ÔÏÕ ÌÁÎ ×ÏÑÊ×ÁÚÌÅÑ

20ü ásíá. Åy÷å Aíáãíùñßóåé ôé _ ìåôáó÷çìáôéóìÝíç êïéíùíéêÞ êáôÜóôáóç, óôÞí Tðßóçìç
ðëÝïí ìïíïðùëéáêÞ êáðéôáëéóôéêÞ ôçò ìïñöÞ,Aðáéôïóå êáß ìßá AíÜðôõîç êñéôéê\ò èåùñßáò Aíôßóôïé÷á, ðïý èÜ eôáí óÝ èÝóç TðéóôçìïíéêÜ íÜAíôéìåôùðßóåé ôÞí AóôéêÞ Aíôßëçøç. Ãé' áôüíôüí ëüãï, ðåñéãñÜöïíôáò ôßò ïóéþäåéò èÝóåéò êáßsäÝåò ô\ò ìáñîéóôéê\ò èåùñßáò, ìðïñïóå íÜ êÜíåé Tðßèåóç ôáõôü÷ñïíá ôüóï óôßò Tðéóô\ìåò ô\òAóôéê\ò êïéíùíßáò óï êáß óôßò äéáóôñåâëþóåéò
ôï uäéïõ ôï ìáñîéóìï ðïý óõíôåëÝóèçêáí AðüôÞí ñèüäïîç ìáñîéóôéêÞ óêÝøç. ÓôÜ ìÜôéá ôíðáäí ô\ò ìáñîéóôéê\ò Aíôßëçøçò, óôÞí Ãåñìáíßá ãåíéêÜ, ðáñïõóéáæüôáí  ìáñîéóìüò «ò ìéÜVêöñáóç ìéóïôåëåéùìÝíçò Tðéóôçìïíéê\ò èåùñßáò,ãé' áôü êáß Aíáìåíüôáí Aðü áôÞí ôÞí èåùñßá _äéáôýðùóç ôí íüìùí ô\ò êïéíùíéê\ò TîÝëéîçò,ðùò Aíáìåíüôáí Aðü ôßò öõóéêÝò Tðéóô\ìåò _äéáôýðùóç ôí íüìùí ô\ò ëçò»21. ²Åôóé, ìÝ ôÞíAðáéôïýìåíç TðáíåîÝôáóç ôï ìáñîéóìï êáôÜôüí ×ïñê÷Üúìåñ, _ êñéôéêÞ ô\ò ðïëéôéê\ò ïsêïíïìßáò Aîßùóå ôé ìÝ ôü íÜ Aíáëýïíôáé êáß íÜ öùôßæïíôáé ït ðëÜíåò ô\ò Aóôéê\ò säåïëïãßáò, ôüðñïëåôáñéÜôï, ò Tðáíáóôáôéêüò ìï÷ëüò, TöïäéÜæåôáé ìÝ ìéÜ êáèáñÞ åsêüíá ãéÜ ôÞí êáôÜóôáóÞ ôïõ êáß ôïýò Aíáãêáßïõò óôü÷ïõò ôïõ.
ÐáñÜëëçëá, ït TñãáôéêÝò ôÜîåéò èÜ ìðïñïóáí íÜ åyíáé óÝ èÝóç íÜ Aíôéóôáèïí óôÞí äïãìáôéêÞ êõñßáñ÷ç Aíôßëçøç ôï íôåôåñìéíéóìï êáß
ô\ò Aíáìåíüìåíçò Aíáôñïð\ò ôï êåöáëáéïêñáôéêï óõóôÞìáôïò22, êáôáäåéêíýïíôáò ôÞí AðïãïÞôåõóç ôí Tðáíáóôáôéêí Tëðßäùí ðïý Vèñåøå _ñèüäïîç äïãìáôéêÞ óêÝøç. Ó' áôü ôü óçìårï,ãßíåôáé AíáöïñÜ Aðü ôüí ×ïñê÷Üúìåñ óôÞí äéáëåêôéêÞ ôï ÌÜñî, ðïý AíÜãåôáé ðßóù óôüí ×Ýãêåë, ðïäåéêíýïíôáò ôÞí êáôåýèõíóç ô\ò tóôïñéê\ò äéáäéêáóßáò. Ðñôïí, ðñüò ôÞí áôïíïìßá
ôí Aíèñþðùí óÝ ó÷Ýóç ìÝ ôÞí tóôïñßá ðïý ït uäéïé
Vöôéáîáí. Äåýôåñïí, ðñüò ôÞí Tëåõèåñßá ôï êÜèåAôüìïõ óôÞí êïéíùíßá. Ôñßôïí, ðñüò ôÞí ðÝñâáóç ôí tóôïñéêí ó÷Ýóåùí Tîáíáãêáóìï, óÝ ìéÜêáôÜóôáóç ðïý ëïé ït Cíèñùðïé TíóùìáôþíïíôáéóÝ äéÜëïãï êáß óÝ ìéÜ óõëëïãéêÞ äñÜóç ÷ùñßò âßá.
ÌÝ áôÞí ôÞí ëïãéêÞ,  ×ïñê÷Üúìåñ Aóêår
áóôçñÞ êñéôéêÞ óôÞí AóôéêÞ öéëïóïößá êáß TðéóôÞìç, êõñßùò TíÜíôéá óôÞí TñãáëåéáêÞ ôçò óõãêñüôçóç, ðïý ÷áñáêôçñßæåôáé Aðü ìéÜ AðáôçëÞ
óýëëçøç ô\ò ó÷Ýóçò ôï ðïêåéìÝíïõ-AíôéêåéìÝíïõ óÝ ,ôé Aöïñ@ ôÞí èåùñßá êáß ðñÜîç. ÓôÜ èåìÝëéá ìùò áô\ò ô\ò êñéôéê\ò, ðïý Aðåéêïíßæåôáé óôÜ Tðßóçìá êåßìåíÜ ôïõ, êáèþò ì@ò óõìâïõëåýåé  Martin Jay, öáßíåôáé íÜ ðåñéëáìâÜíïíôáé

57

äýï êéíçôÞñéåò TñåõíçôéêÝò ðñïóåããßóåéò ò âáóéêÝò èåìáôéêÝò. Ç ðñþôç åyíáé ôé «ìïëïíüôé ïtöéëüóïöïé ô\ò æù\ò eôáí ñèïëïãéêïß óôÞí ðñïóðÜèåéÜ ôïõò íÜ ðåñéóþóïõí ôü Côïìï Aðü ôßòAðåéëÝò ô\ò óýã÷ñïíçò êïéíùíßáò, ð\ãáí ìùòðïëý ìáêñéÜ äßíïíôáò Vìöáóç óôÞí ðïêåéìåíéêüôçôá êáß óôÞí ðíåõìáôéêüôçôá, êáß ì' áôüí ôüíôñüðï ìåßùóáí ôÞí óðïõäáéüôçôá ô\ò äñÜóçò
óôüí tóôïñéêü êüóìï. Ç äåýôåñç èåìáôéêÞ åyíáé
ôé, êñßíïíôáò ôüí Têöõëéóìü ôï Aóôéêï ñèïëïãéóìï ìÝóá óôßò AöçñçìÝíåò êáß Tðßóçìåò
ðëåõñÝò ôïõ, ìåñéêÝò öïñÝò ìåãéóôïðïßçóáí ôÞíðüèåóÞ ôïõò êáß êáô' áôüí ôüí ôñüðï öÜíçêåíÜ Aðïññßðôïõí ôüí uäéï ôüí Ëüãï»23.
Óõíåðò, Tí¨ áôü ðïý Aðáéôïóáí ït êáéñïß
ãåíéêÜ eôáí ìéÜ ñèïëïãéêÞ êñéôéêÞ óêÝøç ãéÜ ôüTñãáôéêü êßíçìá ìÝ ñáìá êáß ðñïïðôéêÞ, Têåríïðïý ôï ðñïóöÝñèçêå Aðü ôÞí äåóðüæïõóá Aíôßëçøç ô\ò óïóéáëéóôéê\ò óêÝøçò eôáí _ ðëÜíç
ô\ò ðíåõìáôéê\ò ôïõ ãåßáò. ÌéÜ AðáôçëÞ óõíåßäçóç êõñéïëåêôéêÜ, Aöï _ ìïñöÞ ô\ò ðñáãìáôéêüôçôáò eôáí øåõäÞò êáß Cíåõ ïóßáò. Áðåñéóêåøßá êáß Aíïñèïëïãéóìüò óôü AðïêïñýöùìÜ ôïõòeôáí Têåríá ðïý óçìÜäåøáí ôßò Tñãáæüìåíåò ì@æåò óÝ ëïí ó÷åäüí ôüí 20ü ásíá. Ç èåùñçôéêÞ
áôÞ ôÜóç ô\ò Añéóôåñ@ò, ðïý äÝí Cöçíå ðåñéèþñéá äçìïêñáôéê\ò óõæÞôçóçò êáß óõììåôï÷\ò ô\òâÜóçò, êáôÜ ôüí uäéï ôüí ×ïñê÷Üúìåñ åy÷å óöÜëåé ðáôáãùäò, TðåéäÞ Aíýøùóå ôüí ëéóìü óÝìéÜ èåùñßá ô\ò ãíþóçò, _ ðïßá äéåêäßêçóå Aðüëõôç âåâáéüôçôá, ðùò ôü åy÷å ðñÜîåé  säåáëéóìüò óôü ðáñåëèüí.
ÃéÜ íÜ ïsêïäïìçèår ìéÜ êïéíùíßá, óêÝðôåôáé
 ×ïñê÷Üúìåñ, ðñÝðåé íÜ äçìéïõñãçèår Xíáò ÷ñïò ÷é ìüíïí ÷ùñßò ó÷Ýóåéò TêìåôÜëëåõóçò ìåôáîý ôí ìåëí ôçò, AëëÜ êáß ÷ùñßò ó÷Ýóåéò ÷åéñáãþãçóçò êáß ðáãùã\ò. ÅðéðëÝïí, _ ôïðïèÝôçóç ôï Aíèñþðïõ ò Xíá áôï-óõíåéäçôü êáßáôï-äéïéêïýìåíï ðïêåßìåíï ô\ò êïéíùíéê\òðñáãìáôéêüôçôáò óôü êÝíôñï ô\ò TîÝëéîçò ëüêëçñçò ô\ò Aíèñþðéíçò êïéíùíßáò öáßíåôáé íÜ åyíáé Cêñùò Aðáñáßôçôï. Ôü Tíåñãü ðïêåßìåíï, ðüáôü ôü ðñróìá, åyíáé _ ìüíç Tëðßäá êé  Aíïé÷ôüò
äñüìïò ãéÜ ðÝñâáóç ô\ò êïéíùíéê\ò èåùñßáò êáßðñÜîçò, ðïý åyíáé ðïäïõëùìÝíç óôÞí AóôéêÞ Aíôßëçøç. Ôü ðÝñôáôï ÷ñÝïò ìáò åyíáé íÜ åsó÷ùñÞóïõìå êÜôù Aðü ôÞí TðéöÜíåéá ôí ãåãïíüôùíêáß íÜ ðñï÷ùñÞóïõìå ðÝñá êáß ðßóù Aðü ôÜ öáéíüìåíá. Ït ðñïèÝóåéò ô\ò êñéôéê\ò óôÜóçò ôï
×ïñê÷Üúìåñ eôáí óôÞí ïóßá íÜ Tðéóðåýóåé ìßáAíÜðôõîç äçãïýìåíç ðñüò ôÞí AôáîéêÞ êáß ÷ùñßò TêìåôÜëëåõóç êïéíùíßá. Ï óôü÷ïò ô\ò êñé-58

ôéê\ò èåùñßáò ôïõ, ìÝ Cëëá ëüãéá, eôáí íÜ âïçèÞóåé ðñüò ôüí Tîáíèñùðéóìü ô\ò öýóçò êáß ðñüòôÞí öõóéêüôçôá ôí Aíèñþðùí, ðùò ÷áñáêôçñéóôéêÜ ðïóôçñßæåé  uäéïò óôü Vñãï ôïõ ÐáñáäïóéáêÞ êáß ÊñéôéêÞ Èåùñßá24.
«ÅÜí _ äñÜóç êõâåñí@ôáé Aðü ôüí ëüãï, Bñìüæåé óôüí Cíèñùðï ò Vëëïãï í. ´Ïìùò, TÜí _ðÜñ÷ïõóá êïéíùíéêÞ ðñáêôéêÞ ðïý ó÷çìáôßæåéôÞí æùÞ ôï Aôüìïõ óÝ ëåò ôßò ðëåõñÝò ôçò åyíáé êôçíþäçò, áôÞ _ êáôÜóôáóç TðçñåÜæåé ëïõòôïýò ôïìårò ô\ò êïéíùíéê\ò ðáñîçò. ²Åôóé, TäèÜ ðÜñ÷åé ðÜíôá êÜôé Cãíùóôï óôÞí ðíåõìáôéêÞ êáß ëéêÞ äñáóôçñéüôçôá ôï Aíèñþðïõ, ôüðïrï íïìÜæåôáé öýóç, ò ôü óýíïëï ôí óôïé÷åßùí Têåßíùí ðïý äÝí V÷ïõí êáôáêôçèår a Aöïìïéùèår Aêüìç êáß ðïý _ êïéíùíßá ðñÝðåé íÜ AíáëÜâåé _ uäéá íÜ Aöïìïéþóåé. ´Ïôáí, ìùò, ñéóìÝíåò êáôáóôÜóåéò, ït ðïråò âáóßæïíôáé óôüí Cíèñùðï êáß ìüíï óôüí Cíèñùðï, ðùò ït ó÷Ýóåéò
ôí Aôüìùí óôÞí Tñãáóßá ôïõò êáß _ ðïñåßá ô\òuäéáò ô\ò tóôïñßáò ôï Aíèñþðïõ, ðïëïãßæïíôáéò ìÝñïò ô\ò öýóçò, _ ðñïêýðôïõóá Cãíïéá äÝíåyíáé ìüíï ìéÜ Aíéóôüñçôç Tóþôåñç êáôçãïñßá AëëÜ ìéÜ Víäåéîç Aîéïêáôáöñüíçôçò Aäõíáìßáò»25.
Ç TãêáôÜëåéøç ôï Aíèñþðïõ óÝ ìéÜ ôÝôïéá Aäõíáìßá, óõíåðò, ãéÜ ôüí êñéôéêü óôï÷áóôÞ, èåùñårôáé ò Vëëåéììá ôï óýã÷ñïíïõ Aíèñþðïõ êáßåyíáé AñêåôÜ ðáñÜëïãç.
Áðü ôÜ ðáñáðÜíù, óõíÜãåôáé ôü óõìðÝñáóìá ôé ìðïñår êÜðïéïò íÜ äéáêñßíåé ôÞí ëïãéêÞ
ôí TðéèÝóåùí ôí öéëïóüöùí ô\ò êñéôéê\ò èåùñßáò óôü êïéíùíéêü êáôåóôçìÝíï a óôÞí ôÜîçðñáãìÜôùí ôÞí ðïßá Uñìçíåýåé êáß Tîõìíår _ ðáñáäïóéáêÞ èåþñçóç ô\ò Aóôéê\ò êïéíùíßáò.
Áðë@, ôÝôïéá èåþñçóç ðáñÜãåé êáß AíáðáñÜãåé
Xíáí ìèï, Xíáí ðáñáëïãéóìü ðïõ _ ó÷çìáôéæüìåíç Aíèñþðéíç êáôÜíôéá ò óõíåßäçóç óôÞí êïéíùíßá èåìåëéþíåôáé óôü øåäïò. Ì' Cëëá ëüãéá,Tí¨ _ èåùñßá ãåíéêÜ èÜ ðñÝðåé íÜ åyíáé _ óõóóùñåõìÝíç ãíþóç ðïý V÷åé ìïñöïðïéçèår Vôóé óôåíÜ ðåñéãñÜöåé ôÞí ðñáãìáôéêüôçôá ìÝ ôüí ðéüAðïôåëåóìáôéêü ôñüðï, _ ðáñáäïóéáêÞ èåùñçôéêÞ óêÝøç ðáñÜãåé ôÞí AðáôçëÞ åsêüíá ô\ò êïéíùíéê\ò ðñáãìáôéêüôçôáò26.
Ôïéïõôïôñüðùò, _ êñéôéêÞ èåùñßá Tìöáíßæåôáéò ìéÜ Vììïíç êñéôéêÞ ô\ò êïéíùíßáò ðïý äéáöïñïðïéårôáé Aðü Cëëåò ìïñöÝò èåùñßáò, ðùò ôÞíðáñáäïóéáêÞ, ãéÜ ôü ìüíéìï TíäéáöÝñïí ðïý ðáñïõóéÜæåé ðñüò ôÞí AðïêÜëõøç ô\ò Aðáôçë\òðñáãìáôéêüôçôáò êáèþò êáß ôÞí ðÝñâáóç ô\òêïéíùíéê\ò Aäéêßáò. Ït óôáèåñÝò ôçò säéüôçôåò,óõìðåñáóìáôéêÜ, åyíáé _ ðïëéôéêÞ ôçò óôÜóç êáßÃÉÙÑÃÏÓ Å. ÓÊÏÕËÁÓ

_ èÝóç ôçò óôÞí tóôïñßá ô\ò Aíèñþðéíçò óêÝøçò,TðåéäÞ åyíáé _ ìüíç ðïý Aíáãíùñßæåé ôé _ äéáìïñöùìÝíç ìÝ÷ñé óÞìåñá ðñáãìáôéêüôçôá ô\ò óýã÷ñïíçò êïéíùíßáò äÝí åyíáé äßêáéç ïôå åyíáé AìåôÜâëçôç, AëëÜ ôé ìðïñår êáß ðñÝðåé íÜ AëëÜîåé.
Ç ãëóóá ôçò åyíáé êñõóôÜëëéíç êáß _ óêÝøç
âáèåéÜ äéáëåêôéêÞ. ×ùñßò íÜ ðáñáâëÝðåé ôüí ëüãï, äÝí ðåñéöñïíår ôÞí ðårñá ãéÜ ôÞí ðëÞñç AíáíÝùóç ôí ìïñöí ô\ò êïéíùíéê\ò äïì\ò, óôåíÜ Añèår _ Aäéêßá êáß íÜ ó÷åäéáóèår äéáöïñåôéêÜ _êïéíùíßá. ´Åíáí ó÷åäéáóìü, ìùò, ðïý íÜ óôçñßæåôáé óÝ óõóôÞìáôá êáíüíùí ðïý äÝí AðïêëåßïõíôÞí ðëåéïøçößá ôí ðïëéôí, óôå íÜ Aðïöåõ÷èår êßíäõíïò íÜ Tìöáíéóèïí ëïêëçñùôéêÜ êáèåóôôá. ÃéÜ íÜ Tðéôåõ÷èår, ìùò, áôü êáß íÜ ìåôáâëçèår _ êïéíùíßá, _ êñéôéêÞ èåùñçôéêÞ óêÝøç
Aðïóêïðår óôü íÜ öùôßóåé ôÞí âáóéêÞ ëåéôïõñãßá
ôí ìç÷áíéóìí Aíáðáñáãùã\ò, ìé@ò êáß äéáôçñårôáé Vîù Að' áôïýò, óôå íÜ Aðïêáëõöèïí ït
AíôéöÜóåéò ô\ò Aóôéê\ò êïéíùíßáò.

ÖéëïóïöéêÝò AíôéëÞøåéò êáß _ êñéôéêÞ
ôï ×ïñê÷Üúìåñ
Óýìöùíá ìÝ ôüí David Held,  ×ïñê÷Üúìåñ
Tðåäßùîå íÜ TîåôÜóåé ôüí ñüëï ô\ò èåùñßáò ìÝ XíáäéåéóäõôéêÜ ñéæïóðáóôéêü, tóôïñéêü êáß äéáëåêôéêü ôñüðï27. Ç êýñéá èåìáôéêÞ óôÞí ðñïóáãüñåõóÞ ôïõ eôáí _ ó÷Ýóç ìåôáîý êïéíùíéê\ò öéëïóïößáò êáß TðéóôÞìçò, ÷áñáêôçñßæïíôáò ôÞí ðñþôç, ôÞí êïéíùíéêÞ öéëïóïößá, ò ìéÜ ðñïóðÜèåéá
íÜ Uñìçíåýóåé ôÞí ìïrñá ôí Aíèñþðùí ò ìåëí
ìé@ò êïéíüôçôáò êáß ÷é BðëÜ ò Aôüìùí. Åí ô¨ìåôáîý, Tí¨ ðáñáäÝ÷åôáé ôÞí ïóéþäç óçìáóßá
ôí ðáñáäïóéáêí æçôçìÜôùí ô\ò êïéíùíéê\òöéëïóïößáò ðùò: ôÞí ó÷Ýóç ìåôáîý Aôüìïõ-êïéíùíßáò, ôÞí Vííïéá ô\ò êïõëôïýñáò êáß ôÞí âÜóçô\ò êïéíùíéê\ò æù\ò, Aðïññßðôåé Tíôåëò ìéÜ êáèáñÜ öéëïóïöéêÞ ðñïóÝããéóç óÝ ôÝôïéá æçôÞìáôá. Ït öéëüóïöïé ôï êáéñï ôïõ, êáèþò êé ïtðñïçãïýìåíïé, êáôÜ ôÞí AíôßëçøÞ ôïõ, åy÷áí
ðñáãìáôåõèår óõ÷íÜ áôÝò ôßò TñùôÞóåéò ò ãåíéêÜ æçôÞìáôá AñêåôÜ AöçñçìÝíá, äéá÷ùñßæïíôÜòôá Aðü ôÞí tóôïñßá êáß ôü êïéíùíéêü ôïõò ðëáßóéï. Ït êýñéåò ó÷ïëÝò öéëïóïöéêï óôï÷áóìï åy÷áí èÝóåé ìÝ AñêåôÞ AöÝëåéá ôÝôïéá æçôÞìáôá, åuôå óôü AöçñçìÝíï êáß AðïìïíùìÝíï Côïìï ðïõóõãêëßíåé  ðáñîéóìüò åuôå óôÞí ðïóôáóéïðïéçìÝíç êïéíùíéêÞ ëüôçôá, ò ðçãÞ æù\ò êáß ñèü Aíôéêåßìåíï ô\ò êïéíùíéê\ò AíáæÞôçóçò, ðïõôáõôßæåôáé  ÷åãêåëéáíüò säåáëéóìüò.
Ï ×ïñê÷Üúìåñ, Aðåíáíôßáò, AðïññßðôïíôáòÇ ÓÕÃ×ÑÏÍÇ ÊÏÉÍÙÍÉÁ ÊÁÉ Ç ÊÑÉÔÉÊÇ ÔÇÓ ÈÅÙÑÇÓÇ ÕÐÏ ÔÏ ÐÑÉÓÌÁ ÔÏÕ ÌÁÎ ×ÏÑÊ×ÁÚÌÅÑôßò ðáñáðÜíù ðñïóåããßóåéò ò âáóéêÜ ñåýìáôá
èåùñçôéê\ò óêÝøçò, Aðáéôår ìéÜ äéáëåêôéêÞ äéåßóäõóç óôÞí AíÜðôõîç ô\ò êïéíùíéê\ò öéëïóïöéê\òèåùñßáò êáß óôÞí äñáóôçñéüôçôá ôí säéáßôåñùí
Tðéóôçìïíéêí êëÜäùí. ÕðïóôÞñéîå äõíáìéêÜ ôé
eôáí TðéôáêôéêÜ Aíáãêárï íÜ óõìðëçñùèïí ïtTðéóôçìïíéêïß ôïìårò, TðåéäÞ  êáôáìåñéóìüò ô\òTñãáóßáò óôßò AíèñùðéóôéêÝò êáß êïéíùíéêÝò Tðéóô\ìåò Tí ãÝíåé eôáí ôüóï ðñï÷ùñçìÝíïò óï ôÜAðïôåëÝóìáôá eôáí äéáóðáóìÝíá28. ÓÝ ôåëéêÞ
AíÜëõóç, ïôå _ êïéíùíéêÞ öéëïóïößá AëëÜ ïôåêáß êáììéÜ Aðü ôßò êïéíùíéêÝò Tðéóô\ìåò, ðüáôü ôü ðñróìá, èÜ ìðïñïóáí íÜ Aìõíèïí a íÜðåñáóðéóèïí ôÞí säÝá a Aêüìç ôÞí äéåêäßêçóçôé ìüíåò ôïõò áôÝò ït Tðéóô\ìåò èÜ AðïêÜëõðôáí ôÜ ïóéþäç ôï óõóôÞìáôïò29. ÅðåéäÞ ïóéáóôéêÜ Tîáñôíôáé Aðü ôÞí ðñïâëçìáôéêÞ ðïýAíáäýåôáé ìÝóá Aðü ôßò «êïéíùíéêÝò ó÷Ýóåéò ò
AíôáíÜêëáóç ôí óôïé÷åßùí ñãÜíùóçò ô\ò êïéíùíéê\ò Tñãáóßáò» êáß èÜ ðñÝðåé íá ðåñâïí ôüTìðåéñéêü êáß äéäáêôéêü Tðßðåäï30.
ÓÝ ëåðôïìåñ\ AíÜëõóç ôï Vñãïõ ôïõ, èÜìðïñïýóáìå íÜ Añ÷ßóïõìå Aðü ôßò óçìåéþóåéò ôïõðÜíù óôÞí TðéóôÞìç êáß óôÞí êñßóç ôï 1930,
ìùò, ÷ùñßò íÜ êéíäõíåýïõìå ðáñÜêáìøç ôïóôü÷ïõ ìáò, èÜ ðñÝðåé íÜ Aíáöåñèïìå Tä óõíïðôéêÜ, óôå íÜ äïèår _ äéÜóôáóç ôí ðñùôáñ÷éêí ôïõ AíáæçôÞóåùí. ÓÝ áôÝò ôßò óçìåéþóåéò, ðñáãìáôåýåôáé ôÞí TîÝëéîç ô\ò TðéóôÞìçòêáß êïéíùíßáò óêéáãñáöþíôáò äýï âáóéêÝò êñßóåéò óôÞí óýã÷ñïíç êáðéôáëéóôéêÞ êïéíùíßá: ïsêïíïìéêÞ êáß TðéóôçìïíéêÞ. ÓôÞí ðñþôç, äéáâëÝðåé ìéÜ Vêäçëç äéáìÜ÷ç, _ ðïßá ëï êáß ìåãáëþíåé, TðåéäÞ  êïéíùíéêüò ðëïôïò ôþñá åyíáé
ìåãáëýôåñïò Aðü ôü ðáñåëèüí êáß _ êïéíùíßá ðáñÜëëçëá åyíáé Aíßêáíç íÜ ÷ñçóéìïðïéÞóåé AðïôåëåóìáôéêÜ ôßò äõíÜìåéò ðïý AíÝðôõîå êáß ôüíðëïôï ðïý óõóóþñåõóå, ðñ@ãìá ðïý Aðïôåëårìßá ðÜñ÷ïõóá Aíôßöáóç óôüí öéëåëåõèåñéóìü.
Õðïóôçñßæåé, ëïéðüí, ôé «_ Aðüññéøç ôí øåõäáéóèÞóåùí ôï öéëåëåõèåñéóìï ðåñß êïéíùíéê\òBñìïíßáò, _ AðïêÜëõøç ôí Tããåíí AíôéöÜóåùíêáß ô\ò AöçñçìÝíçò ôïõ Aíôßëçøçò ðåñß Tëåõèåñßáò õtïèåôïíôáé êáôÜ ãñÜììá Að' ôßò ðéü äéáöïñåôéêÝò ðëåõñÝò êé AíôéóôñÝöïíôáé óÝ AíôéäñáóôéêÜ óõíèÞìáôá. Ôü ôé _ ïsêïíïìßá öåßëåé íÜðçñåôår êáß ÷é íÜ êõñéáñ÷år óôïýò Aíèñþðïõò
äéáêçñýóóåôáé Að' áôïýò ðïý èåùñïóáí ðÜíôïôå ôÞí ïsêïíïìßá óÜí ôüí äéêü ôïõò Tñãïäüôç»31.
ÓôÞí äåýôåñç, ôÞí êñßóç ô\ò TðéóôÞìçò, äéáêñßíåé áôÞí ôÞí êñßóç óôÞ äéáöïñÜ AíÜìåóá óÝìéá ñèÞ èåþñçóç ô\ò óýã÷ñïíçò êïéíùíéê\ò äéá-59

Jürgen Habermas (ãåí. 1929)äéêáóßáò óôü óýíïëü ôçò êáß óÝ ìéÜ TìðåéñéêÞ
Vñåõíá, _ ðïßá TíÝ÷åé AðïóðáóìáôéêÝò ðëåõñÝò
ô\ò êïéíùíéê\ò æù\ò êáèþò êáß AðáôçëÝò. ÓôßòTðéóô\ìåò, ãåíéêÜ, V÷åé êõñéáñ÷Þóåé Xíáò ëïãéêüò
Tìðåéñéóìüò, íïìáæüìåíïò íåïèåôéêéóìüò,  ðïrïò
ðáñáâëÝðåé ôü óôïé÷årï ô\ò êïéíùíéê\ò ðñáêôéê\ò, ðïý åyíáé Têåríï ôí óýã÷ñïíùí öõóéêí Tðéóôçìí. ÄçëáäÞ, ðáñáâëÝðïíôáò Xíá ôÝôïéï êïéíùíéêü óôïé÷årï óôßò öõóéêÝò Tðéóô\ìåò, ðïâáèìßæïíôáé Vôóé ït ðëåõñÝò ô\ò êïéíùíéê\ò Tìðåéñßáò
TóêåììÝíá. Ç íåïèåôéêéóôéêÞ áôÞ óêÝøç óõíåðò äéá÷ùñßæåé ôüí Aíôéêåéìåíéêü êüóìï Aðüôïýò uäéïõò Têåßíïõò ðáñÜãïíôåò ðïý ôüí ðáñÜãïõí, Aðïêëåßïíôáò êáô' áôüí ôüí ôñüðï ôÞí äõíáôüôçôá äéáöüñùí Aíáãêáßùí ìåôáâïëí óôßòó÷Ýóåéò ô\ò êïéíùíßáò êáß ôí ìåëí ôçò. ²Åôóé,_ TðéóôçìïíéêÞ AíáæÞôçóç, êáß _ ñãÜíùóç ô\òTðéóôçìïíéê\ò Tñãáóßáò, äçëáäÞ AêáäçìáúêÜ
täñýìáôá, êÝíôñá Tñåõíí êáß _ óýíäåóÞ ôïõò ìÝôÞí âéïìç÷áíßá, ðáñáìÝíåé æÞôçìá ÷ùñßò íüçìá,Tö' óïí ãßíåôáé AíÝöéêôç _ TîÝôáóç ôí ó÷Ýóåùí
AíÜìåóá óôïýò ôñüðïõò óêÝøçò êáß óôü ðåñéå÷üìåíï ðïý áôÞ _ óêÝøç ðñáãìáôåýåôáé. Ôü ìüíïðïý ìðïñår íÜ óõíåéóöÝñåé  íåïèåôéêéóìüò åyíáé _Cìåóç êáôáãñáöÞ ôí óõìâÜíôùí.
ÅðåéäÞ, ìùò, óôü ðíåìá ô\ò êñéôéê\ò èåùñßáò, _ uäéá _ Vííïéá ô\ò TðéóôÞìçò TðéäÝ÷åôáé Aì-60öéóâÞôçóç, èÜ ðñÝðåé íÜ ôåèår óÝ ìéÜ åñýôåñç
ðñïïðôéêÞ, óõìðåñéëáìâÜíïíôáò êáß ôü íüçìá
Uíüò ìÝñïõò ôí ðáñáãùãéêí äõíÜìåùí êáß ôíðáñáãùãéêí ó÷Ýóåùí. Ðéü óõãêåêñéìÝíá, _ TðéóôÞìç Tîáñô@ôáé Aðü ôÞí ðñïâëçìáôéêÞ ðïý äéáìïñöþíåôáé ìÝóá Aðü ôßò êïéíùíéêÝò ó÷Ýóåéò, ðïýAðåéêïíßæïõí AíôéêåéìåíéêÜ óôïé÷årá TîÝëéîçò êáßñãÜíùóçò ô\ò êïéíùíéê\ò Tñãáóßáò.
²Áò äïìå ìùò Aíáëõôéêþôåñá ôÞ óôÜóç ôï
×ïñê÷Üúìåñ ãéÜ ôÞí ïsêïíïìéêÞ êñßóç. Ç ïsêïíïìßá óÞìåñá, ôïíßæåé, åyíáé ãåìÜôç ìÝ AíôéöÜóåéò
êáß V÷åé óÝ ìåãÜëï ìÝñïò êõñéáñ÷çèår Aðü ìïíïðþëéá. ÓÝ äéåèíÝò ðåäßï áôÜ ôÜ ìïíïðþëéá ñãáíþíïíôáé ÷áïôéêÜ, AëëÜ ðáñÜ ôü ôé ãßíïíôáé
ðëïõóéþôåñá åyíáé Aíßêáíá íÜ ðåñéïñßóïõí a íÜìåéþóïõí ôÞí Aíèñþðéíç äõóôõ÷ßá. Ç êïéíùíßá,ëïéðüí, âñßóêåôáé ìÝóá óÝ ìéÜ ìåãÜëç êñßóç, óôÞíðïßá Tðéäåéêíýåôáé _ ìåãÜëç Aíéêáíüôçôá ôïöéëåëåõèåñéóìï íÜ ôÞí ðåñâår, Tö' óïí V÷åéêëçñïíïìçèår _ áôï-êáôáóôñåðôéêÞ ôÜóç óôüêáðéôáëéóôéêü óýóôçìá. ÅðéðëÝïí, äåß÷íåé ôÞíôåñÜóôéá TðÝêôáóç ôï TëÝã÷ïõ ôï Aíèñþðïõ
ðÜíù óôÞ öýóç, êáß ðü áôü ôü ðñróìá Tìðïäßæåé ôÞí êïéíùíéêÞ AíÜðôõîç êáß äçãår ôÞí Aíèñùðüôçôá óÝ ìéÜ ïóéáóôéêÞ ðáñáêìÞ. Åä  ×ïñê÷Üúìåñ AíáöÝñåé Têåríåò ôßò êáôáóôñåðôéêÝò ôÜóåéò, êáôÜ ôßò ðïråò ìåôÜ Aðü ìéÜ êÜðïéá ðåñßïäï Tëåýèåñçò ïsêïíïìßáò Aêïëïõèår AíáðüöåõêôáìéÜ ìïíïðùëéáêÞ êáôÜóôáóç êé Vðåéôá Aíáðôýóóïíôáé ït íÝåò ïsêïíïìéêÝò êñßóåéò, ðïý äçãïí óÝîýôáôåò êïéíùíéêÝò AíôéèÝóåéò, ðùò Vãéíå ìÝôÞí ðåñßðôùóç ô\ò Ãåñìáíßáò ôí Íáæß.
ÄçëáäÞ, Aêïëïõèþíôáò ôÞí ìáñîéóôéêÞ AíÜëõóç ãéÜ ôÜ êõêëéêÜ óôÜäéá AíÜðôõîçò ôï êåöáëáßïõ, äéáêñßíïõìå: óôü ðñôï, ðïý AêïëïõèårôÞí ìåôáâáôéêÞ ðåñßïäï ôï ìåôáó÷çìáôéóìï,äçëáäÞ ìåôÜ ôü 1850, ôü öéëåëåýèåñï êñÜôïò ìÝôüí Tëåýèåñï Aíôáãùíéóìü óôÞí ïsêïíïìßá. Óôü äÝäåýôåñï, ìÝ ôÞí ôÜóç ô\ò óõóóþñåõóçò ôï êåöáëáßïõ êáß ãåíéêÜ ôí Tðé÷åéñÞóåùí óÝ ìïíïðþëéá, Têåßíç ôÞí Tîåëéóóüìåíç êáôÜóôáóç ðïý íïìÜóôçêå ìïíïðùëéïðïßçóç óôÞí ïsêïíïìßá, ìÝ ðïëéôéêü äéÝîïäï ôüí sìðåñéáëéóìü êáß ôü îÝóðáóìáôï Á´ Ðáãêüóìéïõ ÐïëÝìïõ32. ÄçëáäÞ, óôßò ôåëåõôáråò äýï ðåñßðïõ äåêáåôßåò ôï 19ïõ ásíá,Têåríï ðïý ðáñáôçñårôáé åyíáé ôé ôü öéëåëåýèåñï
êñÜôïò äéêáßïõ, ôü ðïrï îåêéí@ Aðü ôÜ ìÝóá ôïuäéïõ ásíá, ìåôÜ ôñårò ðåñßðïõ äåêáåôßåò, Tîåëßóóåôáé óÝ ðáñåìâáôéêü êñÜôïò. Ç TîÝëéîç áôÞ
ô\ò ðïëéôéê\ò Tîïõóßáò V÷åé ôÝôïéá ôñï÷éÜ, Tö'óïí _ ïsêïíïìßá _ uäéá äçãårôáé óôÞí ìïíïðùëéïðïßçóç êáèþò êáß óôÞí TêðíïÞ ô\ò ðåñéüäïõ

ÃÉÙÑÃÏÓ Å. ÓÊÏÕËÁÓ

Têåßíçò ìÝ ôÞí ëÞîç ôï ðïëÝìïõ. Óôü ôñßôï óôÜäéï, ìùò, áôü ðïý öáßíåôáé åyíáé ôé ìåôáó÷çìáôßæåôáé _ êáðéôáëéóôéêÞ êïéíùíßá óÝ êñáôéêüìïíïðùëéáêü êåöÜëáéï êáß AíôéóôñÝöïíôáé ðëÝïíït ìÝ÷ñé ôüôå ìáñîéóôéêïß ñïé óôü ðïëéôéêü ðåäßï.
ÓõãêåêñéìÝíá, TÜí ôü êñÜôïò, ãíùóôü ò ðåñäïìÞ, ðñïóäéïñéæüôáí Aðü ôÞí äïìÞ a ôÞí êïéíùíßá, ôþñá _ ôåëåõôáßá ðñïóäéïñßæåôáé Aðü ôÞí ðïëéôéêÞ êïéíùíßá a ôü êñÜôïò. Õð\ñîå ìùò ìéÜôÝôïéá ñåõóôüôçôá óôÞí ìåôÜâáóç ô\ò Aóôéê\òêïéíùíßáò Aðü ôÞí ìéÜ öÜóç AíÜðôõîçò êáß ëåéôïõñãßáò óôÞí Cëëç, ðïý ÷ñåéÜóôçêå  öáóéóìüòò ìÝóïí ãéÜ íÜ ðñáãìáôïðïéçèår áôÞ _ íÝá ìïñöÞ. ´Ïëç _ ðåñßïäïò ôï ÌåóïðïëÝìïõ ÷áñáêôçñßæåôáé Aðü áôÞí ôÞí ñåõóôüôçôá êáß ôÞí ìåôÜâáóç, ìéÜ ìåôÜâáóç ðïý ôåëéêÜ Tðéôõã÷ÜíåôáéìÝ ôÞí ëÞîç ôï Â´ Ðáãêïóìßïõ ÐïëÝìïõ. ÌÝôÞí öáóéóôéêÞ TîÝëéîç óôü ðïëéôéêü ðåäßï, óôÞíðåñßïäï Têåßíç ô\ò ñåõóôüôçôáò, _ êåöáëáéïêñáôéêÞ êïéíùíßá Aíáðôýóóåé ìéÜ íÝá êáôÜóôáóç
ðïõ Tîáëåßöïíôáé ëïêëçñùôéêÜ ôÜ äéêáéþìáôáôï ðïëßôç êáß ãåíéêÜ  Ëüãïò. Ç TîÝëéîç Tðßóçò êáß óôßò AíáôïëéêÝò ÷ñåò, ìÝ ôÞí Cíïäï ôïóôáëéíéóìï êáß ãåíéêÜ ôí ëïêëçñùôéêí êáèåóôþôùí, äÝí eôáí êáëýôåñç.
ÓõìðåñáóìáôéêÜ, ôü ðñüâëçìá ðïý ðÜñ÷åé
óôÞí TðéóôÞìç óõíäÝåôáé Cìåóá ìÝ Têåríï ô\ò ïsêïíïìßáò. ÌÝ Cëëá ëüãéá, ôü ðñüâëçìá ô\ò TðéóôÞìçò äÝí ìðïñår íÜ îå÷ùñßóåé Aðü ôÞí ãåíéêÞ
êñßóç ô\ò êïéíùíßáò, TðåéäÞ ôÝôïéïõ åuäïõò ðñïâëÞìáôá êáèñåðôßæïõí Têåríá ô\ò ïsêïíïìßáò33.
Ç ôå÷íïëïãßá, êé ït äéÜöïñåò ôå÷íéêÝò ðïý ÷ñçóéìïðïéïíôáé óôÞí äéáäéêáóßá ô\ò Tñãáóßáò ìÝóáóôüí óýã÷ñïíï Aóôéêü êüóìï, äÝí åyíáé AíåîÜñôçôåò Aðü ôßò ðáñáãùãéêÝò ó÷Ýóåéò êáß ãåíéêþôåñá ôÞí ðáñáãùãÞ ôí ëéêí êáß ðíåõìáôéêíAîéí. Ç Uñìçíåßá ô\ò TðéóôÞìçò óýìöùíá ìÝ ôÞëïãéêÞ ôçò äïìÞ, ò ôå÷íéêÜ ÷ñçóéìïðïéÞóéìç,Aðáéôår ìéÜ ðëÞñç Aíáãíþñéóç ãéÜ ôÞí AðåëåõèåñùôéêÞ ôçò óçìáóßá.
Ãé' áôüí ôüí ëüãï,  ×ïñê÷Üúìåñ AíÜãåé ôüæÞôçìá áôü óÝ äýï êáôçãïñßåò. Ç ðñþôç êáôçãïñßá Aöïñ@ ôÞí ó÷Ýóç ìåôáîý TðéóôÞìçò êáßêïéíùíéê\ò AíÜðôõîçò êáß _ äåýôåñç TíäéáöÝñåôáéãéÜ ôÞí ó÷Ýóç ìåôáîý öéëïóïößáò êáß Tìðåéñéê\òVñåõíáò. Ç êáôçãïñßá Têåßíç ðïý Aöïñ@ ôÞí ó÷Ýóç ìåôáîý TðéóôÞìçò êáß êïéíùíßáò ðñïóäéïñßæåôáé Aðü ìéÜ äéðëÞ äéÜóôáóç. ÅðåéäÞ _ èåùñßá,ðùò êáôáíïårôáé ðáñáäïóéáêÜ, Aðáéôår ðñáêôéêÞ ÷ñÞóç, _ ðïßá óçìåéþíåôáé ò TîùôåñéêÞ
óôßò ìåèüäïõò ô\ò èåùñçôéê\ò äñáóôçñéüôçôáò, _êïéíùíéêÞ ãÝííçóç ôí ðñïâëçìÜôùí, ït ðñáãìá-Ç ÓÕÃ×ÑÏÍÇ ÊÏÉÍÙÍÉÁ ÊÁÉ Ç ÊÑÉÔÉÊÇ ÔÇÓ ÈÅÙÑÇÓÇ ÕÐÏ ÔÏ ÐÑÉÓÌÁ ÔÏÕ ÌÁÎ ×ÏÑÊ×ÁÚÌÅÑ

ôéêÝò óõíè\êåò êÜôù Aðü ôßò ðïråò _ TðéóôÞìç
ôßèåôáé óÝ ÷ñÞóç êé ït óêïðïß ðïý äçìéïõñãÞèçêå ãéÜ íÜ ðçñåôÞóåé èåùñïíôáé Aðü ôÞí uäéá ôÞíTðéóôÞìç TîùôåñéêÜ óôïé÷årá óÝ áôÞí34. Ç óýíäåóç ìåôáîý èåùñßáò êáß ðñÜîçò ïóéáóôéêÜ äÝíäéáøåýäåôáé a äÝí Aðïêñïýåôáé ìÝ áôüí ôüí óõëëïãéóìü, AëëÜ èåùñårôáé ò Xíá óõìðôùìáôéêü
óôïé÷årï óôüí ó÷çìáôéóìü ô\ò ðáñáäïóéáê\ò èåùñßáò.
Ôïéïõôïôñüðùò, ãéÜ ôüí ëüãï ô\ò äéðë\ò äéÜóôáóçò, Tîùôåñéê\ò êáß Tóùôåñéê\ò, ô\ò Tðéóôçìïëïãéê\ò èåùñßáò Aðü ôÞí ëéêÞ ôçò ðëåõñÜ, ìÝóá Aðü ôÞí ðïßá ðáßñíåé ðåñéå÷üìåíï, ðùò _äéáäéêáóßá ðáñáãùã\ò, _ èåùñßá ãßíåôáé ôüôåsäåïëïãßá. Ç êñéôéêÞ èåùñßá Tðéôßèåôáé Tä äõíáìéêÜ óôÞí öéëåëåýèåñç säåïëïãßá, _ ðïßá V÷åéêçñýîåé ìéÜ Bñìïíßá ìåôáîý ôï TíäéáöÝñïíôïò ôïTãùúóôéêï Aôüìïõ êáß ô\ò êïéíùíéê\ò ðñïüäïõ.
Ìßá ðñüïäïò, ðïý Aðïêñýðôåé ëïó÷åñò ôÞí AñíçôéêÞ äéáëåêôéêÞ, _ ðïßá Aðïäßäåé ôÞí Aêñéâ\åsêüíá ô\ò ðñáãìáôéêüôçôáò. ÄçëáäÞ, ôáí ït
ì@æåò ôí Aíèñþðùí ìÝ ôÜ äéêÜ ôïõò ìÝóá Tñãáóßáò ðáñÜãïõí ìéÜ ðñáãìáôéêüôçôá, áôÞ _ uäéá
_ ðñáãìáôéêüôçôá óôÞí óõíÝ÷åéá ðïäïõëþíåé ôßò
ì@æåò óÝ áîáíüìåíï âáèìü êáß ôßò Aðåéëår ìÝ êÜèå åuäïõò óõìöïñÝò a äõóôõ÷ßá. Ç ðáñáäïóéáêÞ
èåùñßá, êáôÜ óõíÝðåéá, åyíáé ôïðïèåôçìÝíç óÝäéáäéêáóßåò åsäéê\ò Tñãáóßáò, ìÝ ôÞí ðïßá _ðÜñ÷ïõóá êïéíùíßá AíáðáñÜãåé ôüí Uáõôüí ôçò.
´Ïìùò, _ Uíüôçôá ðïêåéìÝíïõ-AíôéêåéìÝíïõ,ðùò Aíèñþðïõ-öýóçò a èåùñßáò-ðñÜîçò, äÝíìðïñår ìÝ êáíÝíáí ôñüðï íÜ Tðéôåõ÷èår ìÝ ôÝôïéá
èåùñçôéêÞ óêÝøç. Áðåíáíôßáò, ìÝ ôÞí êñéôéêÞ
èåùñßá åyíáé èÝìá Añ÷\ò êáß ôéì\ò áôÞ _ Uíüôçôá. Óôü ðíåìá ô\ò êñéôéê\ò èåùñßáò, ðÜñ÷åéìßá ìüíïí AëÞèåéá, ðïý åyíáé ôÜ öéëïóïöéêÜ Aîéþìáôá ô\ò óõíÝðåéáò êáß ôï ñèïëïãéóìï, ô\òAíáæÞôçóçò ô\ò åsñÞíçò, ô\ò Tëåõèåñßáò êáß ô\òåôõ÷ßáò ôï Aíèñþðïõ ìÝóá óôüí êïéíùíéêü ôïõðåñßãõñï. Ç AíáæÞôçóç ôí ðáñáðÜíù óõóôáôéêí óõíïäåýåé ôÞí Aíèñþðéíç ðáñîç, ðáñ' ëçôÞí äõóôõ÷ßá êáß ôÞí Aèëéüôçôá ôí êïéíùíéêíóõíèçêí. Ï óôü÷ïò ô\ò ñèïëïãéê\ò êïéíùíßáò,êáôÜ ôüí ×ïñê÷Üúìåñ, âñßóêåôáé ìÝóá óôü êÜèåCôïìï, Aêüìç êáß Cí ðåñéïñßæåôáé óÞìåñá ìÝ áôÝò ôßò óõíè\êåò ìüíï óôÞí öáíôáóßá ôïõ35. ²Åôóé_ êñéôéêÞ óêÝøç ãåíéêÜ èåùñårôáé ò ñãáíéêü
ôì\ìá ô\ò tóôïñéê\ò äéáäéêáóßáò êáß ò óõíÝ÷åéá
ôï Aãíá ãéÜ ìéÜ AðåëåõèåñùìÝíç êïéíùíßá.
Ç äçìéïõñãïýìåíç ðáñáðÜíù ìùò äõóáñìïíßá óôßò ó÷Ýóåéò ðïêåéìÝíïõ-AíôéêåéìÝíïõ êáß _ìÞ Tðéôåýîéìç ìÝ ôÞí ðáñáäïóéáêÞ èåùñßá Uíüôç-61ôá Tðåêôåßíåôáé óôÞí AóôéêÞ êïéíùíßá êáß äÝí âñßóêåôáé ìïíÜ÷á óôßò ó÷Ýóåéò áôÝò êáèáõôÝò, AëëÜ êáß AíÜìåóá óôü Côïìï êáß óôüí Uáõôü ôïõ.
´Ïôáí áôü ôü Côïìï ìðïñår íÜ åyíáé ôü uäéï Xíáðíåõìáôéêü ðïêåßìåíï, Xíáò èåùñçôéêüò TñåõíçôÞò,  ×ïñê÷Üúìåñ, Aðåõèõíüìåíïò ó' áôü, AíáöÝñåé: « óïöüò åsäéêüò, ò TðéóôÞìùí, èåùñår ôÞíêïéíùíéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá êáß ôÜ ðñïúüíôá ôçòò Có÷åôá a Tîùãåí\ ó' áôüí êáß, ò ðïëßôçò,Tîáóêår ôü TíäéáöÝñïí ôïõ ó' áôÜ ìÝó¤ ðïéêßëùí
ðïëéôéêí Cñèñùí, ô\ò êÜðïéáò äñÜóçò ôïõ óÝðïëéôéêÜ êüììáôá a êïéíùíéêÝò ñãáíþóåéò êáßóõììåôÝ÷ïíôáò óôßò TêëïãÝò. ÁëëÜ, ôü ðñüâëçìá ðáñáìÝíåé ðñüâëçìá, ÷ùñßò íÜ åyíáé óÝ èÝóçïôå  uäéïò íÜ Uíþóåé áôÝò ôßò äýï äñáóôçñéüôçôåò».
ÓÝ ìéÜ ãåíéêþôåñç Cðïøç,  ×ïñê÷Üúìåñ,óôÞí Tñãáóßá ôïõ ãéÜ ôÞí Tîïõóßá êáß ôÞí ïsêïãÝíåéá, êáôÝãñáøå áôÞí ôÞí äõóáñìïíßá ìåôáîý
ôï Aôüìïõ êáß ôï Uáõôï ôïõ, ðïý ôÞí ößóôáôáé ÷é ìüíïí  äéáíïïýìåíïò èåùñçôéêüò AëëÜ êáß ìÝóïò Cíèñùðïò Tðßóçò. Õðïóôçñßæåé ëïéðüí
ôé, óôÞí óýã÷ñïíç êïéíùíßá,  Cíèñùðïò åyíáéAðü ìéÜ ðëåõñÜ ïsêïãåíåéÜñ÷çò (pater familias),Aðü ìéÜ Cëëç Tðé÷åéñçìáôßáò êáß Aðü ìéÜ ôñßôç
Xíá óêåðôüìåíï ðïêåßìåíï a óôï÷áóôÞò. ÃéÜ íÜåuìáóôå ðéü Aêñéâårò, áôüò  óýã÷ñïíïò Cíèñùðïò äÝí åyíáé êáèüëïõ Cíèñùðïò36. Ãíùñßæïíôáò
ðáñÜëëçëá ôßò ó÷Ýóåéò Têåríåò ðïý TðçñåÜæïõí
ôßò Tóþôåñåò ðëåõñÝò ôï øõ÷éóìï ôï Aíèñþðïõ
óôÞí äéáìüñöùóç ôï ÷áñáêô\ñá ôïõ, ìÝó¤ óõíåéäçôí a ÷é ìç÷áíéóìí, _ ïsêïãÝíåéá V÷åéêåíôñéêÞ èÝóç. Ï ñüëïò ô\ò ïsêïãÝíåéáò, êáôÜ ôßòäéáäéêáóßåò êïéíùíéêïðïßçóçò ôï ðáéäéï, åyíáéíÜ ôï Tóùôåñéêåýåé ôßò Aîßåò, ðåðïéèÞóåéò êáßôüí ÷áñáêô\ñá Têåríïí ðïý Aðáéôår _ êïéíùíßá,êáëëéåñãþíôáò ôïõ ôÞí Aðáñáßôçôç têáíüôçôá
ðñïóáñìïã\ò AðÝíáíôé óôÞí TîïõóéáóôéêÞ óõìðåñéöïñÜ ô\ò Aóôéê\ò ôÜîçò ðñáãìÜôùí. ÓôÞíóõíåéäçôÞ ëåéôïõñãßá ô\ò ïsêïãÝíåéáò, óÝ äéÜöïñåò Tðï÷Ýò ðùò óôÞí Ìåôáññýèìéóç, _ Tîïõóßá
ô\ò ïsêïãÝíåéáò õtïèåôår ôïýò íüìïõò ô\ò êïéíüôçôáò ãéÜ íÜ äéåõèýíåé ìÝ ðáñüìïéï ôñüðï ôÜ ìÝëç ôçò, óôå áôÜ íÜ ðñïóáñìüæïíôáé óôßò TíôïëÝò êáß óôÞí ðáêïÞ, TðåéäÞ _ åsñÞíç ô\ò êïéíüôçôáò ó÷åôßæåôáé ìÝ ôÞí ìüíïéá ôí ðïëéôí.
ÊáôÜ óõíÝðåéá, « Cíèñùðïò äÝí ðñÝðåé íÜ ðïêëßíåôáé ìðñïóôÜ óôÞí Têêëçóßá, ðùò óõíÝâáéíå óôüí êáèïëéêéóìü, AëëÜ ðñÝðåé íÜ ìÜèåé íÜóêýâåé ôü êåöÜëé, íÜ ðáêïýåé êáß íÜ TñãÜæåôáé»37. Ôü AðïôÝëåóìá, ìùò, ìé@ò ôÝôïéáò Tîïõóéáóôéê\ò Tðéâïë\ò åyíáé íÜ ÷Üíåé ôü ðáéäß êÜèå62Añ÷éêÞ Tðéèõìßá íÜ Aíáðôýóóåé Tëåýèåñá ôßò têáíüôçôÝò ôïõ, êáèþò êáß _ èåìåëéþäçò áôïâïõëßá ôïõ TðéðëÝïí åíïõ÷ßæåôáé.
Ó' áôü ôü óçìårï ðñïóåëÞöèç _ ðáñáôÞñçóç ðïý åy÷å êÜíåé  ÌÜñî, Aíáöåñüìåíïò óôüí ìåôáâïëéóìü AíÜìåóá óôü Côïìï êáß ôÞ öýóç. ÄçëáäÞ, Têåríïí ðïý åyíáé AíåîÜñôçôïò óõãêåêñéìÝíùí tóôïñéêí äïìí êáß Tðáíáâåâáéþíåé ôé ëïéït êëÜäïé ðáñáãùã\ò åyíáé óõãêåêñéìÝíåò âáèìßäåò ôï ôñüðïõ ìÝ ôüí ðïrï _ êïéíùíßá Vñ÷åôáéóÝ ó÷Ýóç ìÝ ôÞ öýóç. ÅîåôÜæïíôáò ôßò ó÷Ýóåéò
ðáñáãùã\ò óôÞí óýã÷ñïíç êïéíùíßá ìÝ ôÞí AíÜðôõîç ðïý eôáí óõíÝðåéá ô\ò TðéóôÞìçò êáß ôå÷íïëïãßáò, êáèþò êáß ôï êáôáìåñéóìï ô\ò Tñãáóßáò,  ×ïñê÷Üúìåñ Aíáêáëýðôåé ôüóï ôüí äéáíïïýìåíï èåùñçôéêü óï êáß ôüí ìÝóï Tñãáæüìåíï
Cíèñùðï, ðáãéäåõìÝíïõò óÝ Xíá êáß ôü áôü ðñüâëçìá. Ôü ãåãïíüò ôé  ôåëåõôárïò, äçëáäÞ  ìÝóïò Cíèñùðïò, äÝí ëáìâÜíåé ìÝñïò óôÜ äéÜöïñá
êÝíôñá ëÞøçò AðïöÜóåùí, ìåéþíåé ôÞí ðéèáíüôçôá ó' Têåßíïõò ôïýò ëßãïõò ðïý Aðïöáóßæïõí, äçëáäÞ ôïýò äéáíïïýìåíïõò èåùñçôéêïýò, íÜ V÷ïõí
åêñéí\, óöáéñéêÞ êáß Tðáñê\ ãíþóç ãéÜ ôÜ uäéáôÜ Vñãá ôïõò. Ç Aðïõóßá ìé@ò Vêäçëçò óõíÜñôçóçò AíÜìåóá óôßò äñáóôçñéüôçôåò ôï äéáíïïõìÝíïõ èåùñçôéêï êáß ôí äñáóôçñéïôÞôùí ðïýóçìåéþíïíôáé ãýñù ôïõ ásôéïëïãår ôÞí êïéíùíéêÞ
ëåéôïõñãßá ôí Tðéóôçìí, ðùò áôÞ V÷åé ó÷åäéáóèår êáß Tðéíïçèår Aðü ôÞí ðáñáãùãéêÞ äéáäéêáóßá.
Ç óýã÷ñïíç êïéíùíßá ëïéðüí V÷åé Xíá ÷áñáêô\ñá äéðë\ò ìïñö\ò. Åyíáé ôüóï ôü ðñïúüí ô\òTñãáóßáò óï êáß _ ñãÜíùóç ðïý ôü Aíèñþðéíï
ãÝíïò ìðüñåóå íÜ TðéíïÞóåé ãéÜ ôüí Uáõôü ôïõóôÞí ðáñïóá Tðï÷Þ. Êé ìùò, êáôÜ ôüí ×ïñê÷Üúìåñ, ït äïìÝò áô\ò ô\ò ñãÜíùóçò åyíáé óõãêñßóéìåò êáß AíÜëïãåò ìÝ Têåríåò ôí ìÞ-Aíèñþðéíùí öõóéêí äéáäéêáóéí, TðåéäÞ äÝí åyíáé äçìéïõñãÞìáôá ìé@ò UíïðïéçìÝíçò áôïóõíåßäçôçò
âïýëçóçò38. Ôü ÷ñÝïò ô\ò êñéôéê\ò èåùñßáò ôüôååyíáé íÜ Tìâáèýíåé êáß íÜ êáôáíïÞóåé áôÞí ôÞíêáôÜóôáóç êáß íÜ ðñïíïÞóåé ìéÜ AðåëåõèÝñùóçAðü áôÞí.
Ôüí ôñüðï ðïý TêëáìâÜíåôáé áôÞ _ AðåëåõèÝñùóç a ÷åéñáöÝôçóç Aðü ôüí ×ïñê÷Üúìåñ êáßóÝ ðïéüí âáèìü èÜ ìðïñïóå íÜ ëåéôïõñãÞóåé AðïôåëåóìáôéêÜ, ìðïñïìå íÜ äéáãíþóïõìå Tö' óïíUóôéÜóïõìå ôü TíäéáöÝñïí ìáò óôü ðò ÷åéñßæåôáé
 uäéïò ôÞí äçìéïõñãïýìåíç ó÷Ýóç AíÜìåóá óôüíêñéôéêü èåùñçôéêü êáß óôÞí TñãáôéêÞ ôÜîç, êáèþò Tðßóçò ðò AíôéëáìâÜíåôáé ôÞí Vííïéá ô\òAëÞèåéáò ãåíéêþôåñá.

ÃÉÙÑÃÏÓ Å. ÓÊÏÕËÁÓ´Ïðùò Tðéóçìáßíåé óôü ðáñáêÜôù Aðüóðáóìá: « äé÷áóìÝíïò ÷áñáêôÞñáò ô\ò êïéíùíéê\òëüôçôáò óôÞí ôùñéíÞ ìïñöÞ ôçò âéþíåôáé Að' ôÜðïêåßìåíá ô\ò êñéôéê\ò óõìðåñéöïñ@ò ò óõíåéäçôÞ Aíôßöáóç. ÌÝ ôü íÜ èåùñïí ôÞí ðáñïóáïsêïíïìéêÞ äéáäéêáóßá êáèþò êé ëüêëçñï ôüí èåìåëéùìÝíï ó' áôÞí ðïëéôéóìü ò ðñïúüíôá ô\òAíèñþðéíçò Tñãáóßáò, êáèþò êáß ò ñãÜíùóç
ðïý _ uäéá _ Aíèñùðüôçôá ìðüñåóå íÜ äçìéïõñãÞóåé êáß íÜ äþóåé óôüí Uáõôü ôçò óôÞí ðáñïóáTðï÷Þ, ôÜ êñéôéêÜ áôÜ ðïêåßìåíá ôáõôßæïíôáé
ì' áôÞí ôÞí ëüôçôá êáß ôÞí êáôáíïïí ò âïýëçóç êáß Ëüãï. Áôüò åyíáé  äéêüò ôïõò êüóìïò.
Ôáõôü÷ñïíá, óôüóï, AíôéëáìâÜíïíôáé ôé _ êïéíùíßá ëåéôïõñãår óõãêñéôéêÜ ðùò ït ìÞ Aíèñþðéíåò öõóéêÝò äéáäéêáóßåò óÝ êáèáñïýò ìç÷áíéóìïýò,TðåéäÞ ït ðïëéôéóìÝíåò ìïñöÝò ôçò, ït ðïråò âáóßæïíôáé óôÞí óýãêñïõóç êáß ôÞí êáôáðßåóç, äÝíåyíáé äçìéïõñãÞìáôá ìé@ò UíïðïéçìÝíçò êé áôïóõíåßäçôçò âïýëçóçò. Áôüò  êüóìïò äÝí åyíáé äéêüò ôïõò AëëÜ  êüóìïò ôï êåöáëáßïõ»39.

Éóôïñßá êáß _ Vííïéá ô\ò äéáëåêôéê\òôï ëéóìïÓôÞí óõíÝ÷åéá  ×ïñê÷Üúìåñ êÜíåé ëüãï ãéÜôÞí ðñïçãïýìåíç tóôïñßá ôï Aíèñþðïõ ãåíéêÜ, _ðïßá äÝí ìðïñår ïóéáóôéêÜ íÜ êáôáíïçèår. Ôüìüíï ðïý ìðïñår íÜ ãßíåé Aíôéëçðôü, êé áôü ÷éóôü óýíïëü ôïõ, åyíáé ït Cíèñùðïé êé ït äéÜöïñåò
ìÜäåò ôïõò. ÅðåéäÞ ôÜ Côïìá Têôåëïí ôßò äéÜöïñåò ëåéôïõñãßåò ôïõò ìç÷áíéêÜ, Aêüìç êé ôáíáôÝò ït äñáóôçñéüôçôåò ãßíïíôáé óõíåéäçôÜ, ëüã¤
ô\ò TîÜñôçóÞò ôïõò Aðü ìéÜ AðÜíèñùðç êïéíùíßá, åyíáé Aäýíáôïí íÜ ìðïñår íÜ ôáõôéóèår  êñéôéêüò óôï÷áóìüò ìÝ ôÞí óçìåñéíÞ AóôéêÞ êïéíùíßá, ðáñÜ ìïíÜ÷á ìÝ AíôéöÜóåéò óÝ ëåò ôßò TííïéïëïãéêÝò êáôçãïñßåò ôçò. ÄçëáäÞ, ðùò ït äéÜöïñåò êáôçãïñßåò, ãéÜ ðáñÜäåéãìá, Tñãáóßáò, Aîßáò
a êáß ðáñáãùãéêüôçôáò, só÷ýïõí óôÞí êáèéåñùìÝíç ôÜîç ðñáãìÜôùí, ôü uäéï só÷ýïõí êáß óôÞíêñéôéêÞ óêÝøç40. ´Ïìùò, _ ôåëåõôáßá Aðïññßðôåé
ôÞí Aðïäï÷Þ áô\ò ô\ò só÷ýïò, êáß Tö' óïí ðñï÷ùñår óôÞí Aíáãíþñéóç ôí êáôçãïñéí áôíò êáèïñéóôéêí ãéÜ ôÞí êïéíùíéêÞ æùÞ, êáôáëÞãåé óôÞí ïóéáóôéêÞ êáôáäßêç ìé@ò ôÝôïéáò
æù\ò.
Ùóôüóï, ôáí  Ëüãïò AðïõóéÜæåé a äÝí åyíáé TìöáíÞò óôßò äñáóôçñéüôçôåò ôí Aôüìùí ðïýëåéôïõñãïí óôÞí êáèçìåñéíÞ ôïõò æùÞ, ôüôå  ñãáíéóìüò ò êñrêïò ðïý ôÜ Uíþíåé óÝ ìéÜ Uíüôçôá êáß ðïõ áôÜ AíáãêáóôéêÜ AíÞêïõí óôåñår-Ç ÓÕÃ×ÑÏÍÇ ÊÏÉÍÙÍÉÁ ÊÁÉ Ç ÊÑÉÔÉÊÇ ÔÇÓ ÈÅÙÑÇÓÇ ÕÐÏ ÔÏ ÐÑÉÓÌÁ ÔÏÕ ÌÁÎ ×ÏÑÊ×ÁÚÌÅÑôáé ëüãïõ a åyíáé ðáñÜëïãïò. ´Åíáò ôÝôïéïò ñãáíéóìüò, ò ìéÜ Aíáðôõóóüìåíç êáß ðáñáêìÜæïõóá Uíüôçôá, äÝí åyíáé ôü ðëÝïí êáôÜëëçëï ðñüôõðï ãéÜ ôÞí êïéíùíßá AëëÜ ìéÜ AóöõêôéêÞ ìïñöÞ
ðáñîçò Aôüìùí, êáß _ uäéá _ êïéíùíßá èÜ ðñÝðåéíÜ Aðåëåõèåñùèår Að' áôÞí41.
²Áò äïìå, UðïìÝíùò, ðò TêëáìâÜíåôáé áôÞ _ AðåëåõèÝñùóç a _ ÷åéñáöÝôçóç óôÞí êñéôéêÞ óêÝøç êáß óôÞí èåùñßá ðïý áôÞ ðáñÞãáãå ìÝ
ôÞí Aíôßëçøç ôï ðñþôïõ âáóéêï óôï÷áóô\ ôçò.
ÓôÞí ðñþôç ðåñßðôùóç, ðïý AíáöÝñèçêå íùñßôåñá, åyíáé  ôñüðïò ðïý ðñáãìáôåýåôáé ôÞí ó÷Ýóç
ìåôáîý êñéôéêï èåùñçôéêï êáß TñãáæïìÝíùíðïõ ðñïôÜóóåé ôÞí êñéôéêÞ èåùñßá. ÓôÞí äåýôåñç, ì@ò ðåíèõìßæåé ôü Tðé÷åßñçìÜ ôïõ, ðïý åyíáé
_ óõíÜöåéá ìåôáîý öéëïóïößáò êáß Tìðåéñéê\òVñåõíáò óÝ ó÷Ýóç ìÝ ôÞí ðïëéôéêÞ. Ç óôÜóç ôïõ,ò äéáêñéôÞ Aðü ðñïçãïýìåíá ìÝëç ô\ò ó÷ïë\ò,Têäçëþèçêå Aðü Xíáí Tìðåéñéêü ðñïóáíáôïëéóìü
ô\ò êïéíùíéê\ò Vñåõíáò42.
Êáô' áôüí ôüí ôñüðï, Tö' óïí ìéÜ ôÝôïéá
èåùñßá ô\ò êïéíùíßáò V÷åé ò âáóéêü Aíôéêåßìåíüôçò ôÜ Côïìá Têåríá ðïý ðáñÜãïõí ëåò ôßò tóôïñéêÝò ôïõò ìïñöÝò, ôüôå äÝí TíäéáöÝñåôáé ìïíÜ÷á
ãéÜ Tðéäéþîåéò, ðùò áôÝò ït Tðéäéþîåéò V÷ïõí
ðåñéãñáöår Aðü ôßò ðÜñ÷ïõóåò ìïñöÝò êïéíùíéê\òæù\ò, AëëÜ ãéÜ ôïýò Aíèñþðïõò ãåíéêÜ êáß ëåòôïõò ôßò äõíáôüôçôåò. Áðþôåñïò óôü÷ïò ô\ò êñéôéê\ò èåùñßáò, ëïéðüí, åyíáé íÜ äéáìïñöþóåé ôßòêáôçãïñßåò ôçò óÝ AíôéäéáóôïëÞ ìÝ ôÞí ðáñáäïóéáêÞ èåùñßá êáß íÜ ðåñÜóåé Aðü ôßò äéÜöïñåò öÜóåéò TîÝëéîçò, V÷ïíôáò ðÜíôá ò ãíþìïíá óõíåéäçôÜ ôÞí ñèïëïãéêÞ ñãÜíùóç ô\ò äñáóôçñéüôçôáò ôï Aíèñþðïõ.
Ï ×ïñê÷Üúìåñ AíáöÝñåôáé AñêåôÜ êñéôéêÜ
óôüí ×Ýãêåë ãéÜ ôÞí äéáëåêôéêÞ ôïõ óêÝøç, _ðïßá óôçñßæåôáé óáöò óÝ Têåßíçí ôÞí öéëïóïößá
ô\ò ôáõôéóôéê\ò óêÝøçò (identity thinking), ðïýèåùñårôáé Cêñùò Aðáñáßôçôç óôÞí öéëïóïößá ôïðíåýìáôïò. Ï ëüãïò êáß ôü ðïêåßìåíï, ðáñáôçñår  ×ïñê÷Üúìåñ, Tîáñôíôáé Aðü ôßò êïéíùíéêÝò
ó÷Ýóåéò, êáß ÷ùñßò Aìöéâïëßá ðÜñ÷åé ìéÜ óõíå÷üìåíç Víôáóç óôÞí Vííïéá êáß óôü Aíôéêåßìåíï.
Ç äñáóôçñéüôçôá ô\ò ãíþóçò, óÝ Aíôßèåóç ìÝôÞí ÷åãêåëéáíÞ óêÝøç, äÝí AðïññÝåé Aðü ìéÜðåñâáôéêÞ öéëïóïößá AëëÜ ðçãÜæåé Bðë@ AðüôÞí øõ÷ïëïãßá êáß ôÞí ïsêïíïìßá. Áðü ôÞí ìÝíøõ÷ïëïãßá, _ ðïßá, ò TñåõíçôéêÞ äéáäéêáóßá,ìåëåô@ ôÞí äüìçóç ô\ò óõíåßäçóçò, êáß Aðü ôÞíïsêïíïìßá, ðïý ò äéáäéêáóßá ðñáãìáôåýåôáé ôÞíêïéíùíéêÞ Tñãáóßá ìÝóá óôÞí AóôéêÞ êïéíùíßá. Çøõ÷ïëïãßá åyíáé TðéóôÞìç ðïý, Têôüò ôï ôé ìå-63

ëåô@ ôÞ óõìðåñéöïñÜ ôï Aôüìïõ, åyíáé Tðßóçò êáßìåëÝôç ôï Aóõíåßäçôïõ, ôí ðáñùèçôéêí ìç÷áíéóìí êáß óõìâïëéêí Aíôáëëáãí ìÝóá Aðü ôßòðïråò ðåñí@  ïsêïíïìéêüò ðñïóäéïñéóìüò êáß, ãåíéêÜ, _ êõñéáñ÷ßá ôí êïéíùíéêí ó÷Ýóåùí ðÜíùóôÜ Côïìá êáß óôßò äéáðñïóùðéêÝò ôïõò ó÷Ýóåéò.
Ç Cðïøç ãéÜ ôü Aóõíåßäçôï, ðùò TêöñÜóèçêå Aðü ôüí Áíôüñíï, åyíáé ðþò Aðïôåëår Xíáóýíïëï AíåîÝëåãêôùí íüìùí, ðïý êõâåñíïí ôßò
säéüôçôåò ô\ò óõíåßäçóçò, ït ðïråò åyíáé AíåîÜñôçôåò Aðü ôÞí Aíôßëçøç. Ï ×ïñê÷Üúìåñ êáß Áíôüñíï ðñï÷þñçóáí óôÞí äéåñåýíçóç ôí âáóéêí ðëåõñí ô\ò øõ÷áíÜëõóçò, TðåéäÞ äéÝâëåðáí ôÞí ðñïïðôéêÞ íÝùí ó÷Ýóåùí Aíáìåóá óôÞíóõíåßäçóç êáß ôü Aóõíåßäçôï, óôü ìÝôñï ðïý äéÝêñéíáí ôÞí äüìçóç ô\ò óõíåßäçóçò óôÞí AóôéêÞ
êïéíùíßá ò ìéÜ Aðþëåéá ôí Tóùôåñéêí äõíÜìåùí ôí Aôüìùí. ²Åôóé, ðü ôü ðñróìá áôü, _êñéôéêÞ ô\ò øõ÷ïëïãßáò ãßíåôáé óôáäéáêÜ Aðáñáßôçôï óõìðëÞñùìá ô\ò êñéôéê\ò ô\ò ðïëéôéê\òïsêïíïìßáò. Óýìöùíá ìÝ ôüí Held,  ×ïñê÷Üúìåñ
AðïäÝ÷åôáé AñêåôÜ Aðü ôÜ óçìårá ô\ò ìáñîéóôéê\ò êñéôéê\ò óôüí ×Ýãêåë. Õðïóôçñßæåé, ëïéðüí, ôé _ «êñéôéêÞ ô\ò ãíþóçò ðáñïõóéÜóèçêåò äéáëåêôéêÞ êñéôéêÞ ô\ò säåïëïãßáò ðïõ Tíôïðßæåôáé ëç _ óêÝøç óôü tóôïñéêü ôçò ðëáßóéï,Aðïêáëýðôïíôáò ôÞí ðçãÞ óôÜ Aíèñþðéíá TíäéáöÝñïíôá, Aðïöåýãïíôáò ìùò ôüí ó÷åôéêéóìü ðïõáôüò äéáöïñïðïéårôáé Aðü ôüí óêåðôéêéóìü» 43.
Ç äéáëåêôéêÞ, óêÝðôåôáé, TìðåñéÝ÷åé ôüóç óêÝøç óç ÷ñåéÜæåôáé íÜ Aíáäåéêíýåé ôÞí ìßá ðëåõñÜ, ðåñéïñéóìÝíç êáß ðñüóêáéñç óÝ säéáßôåñåò ðáñáóôÜóåéò êáß Aðüøåéò. Ùóôüóï, äéáöïñïðïéårôáéAðü ôüí óêåðôéêéóìü ôüóï óï íÜ ìÞ ôüí èåùñår
ò _ìéôåë\ a ìÝ ìåñïëçðôéêÝò säÝåò, AëëÜ íÜèåùñår ôé âñßóêåé ìÝóá ó' áôÝò ìéÜ ðåñéïñéóìÝíç só÷ý.
Åêåríï ðïý êÜíåé ôÞí äéáëåêôéêÞ ìÝèïäï íÜîå÷ùñßæåé, êáôÜ ôÞí uäéá ðÜíôá Aíôßëçøç, åyíáé ôüãåãïíüò ôé Aíáãíùñßæåé ôßò AíåðÜñêåéåò êáß ôßòAôÝëåéåò ôí ôÝëåéùí óõóôçìÜôùí ô\ò óêÝøçò44.
ÄçëáäÞ, _ äéáëåêôéêÞ ìÝèïäïò èåùñårôáé Aðü ôüíèåùñçôéêü ô\ò êñéôéê\ò èåùñßáò ò êñéôéêÞ ìÝèïäïò, TðåéäÞ Aðïêáëýðôåé AôÝëåéá Têår Aêñéâòðïý V÷åé ãßíåé só÷õñéóìüò ôåëåéüôçôïò. ÁãêáëéÜæåé, ôïéïõôïôñüðùò, Têåríï ðïý åyíáé óÝ ó÷Ýóç ìÝTêåríï ðïý äÝí åyíáé êáß Têåríï ðïý åyíáé ðñáãìáôéêü óÝ ó÷Ýóç ìÝ ôßò äõíáôüôçôåò ðïý äÝí V÷ïõí
Aêüìç êáôáêôçèår. ÌÝó¤ ìé@ò äéáñêïò êñéôéê\òêáß Aíáäüìçóçò, ìùò, _ ìåñéêüôçôá a _ ìåñïëïøßá ôí ðñïïðôéêí ìðïñår ðñïïäåõôéêÜ íÜTîáëåéöèår.

64ÅsäéêÜ ìÝ ôüí ×Ýãêåë, _ ôÝëåéá a _ ðëÞñçò
èåùñßá äÝí ëïêëçñþíåôáé ðëÝïí ìÝóá óôÞí tóôïñßá, TðåéäÞ ðÜñ÷åé ìéÜ Vãêëåéóôç óêÝøç ðïý ôüuäéï ôü ðñïúüí ôçò åyíáé AöçñçìÝíï êáß ìåôáâáëëüìåíï. ²Åôóé _ äéáëåêôéêÞ åyíáé AíáãêáóìÝíç íÜôåñìáôßóåé. Ìïëïíüôé  ×ïñê÷Üúìåñ AðïññßðôåéôÞí ÷åãêåëéáíÞ Aíôßëçøç ãéÜ ôÞí óõìðåñáóìáôéêÞ Vííïéá ô\ò tóôïñßáò, ðùò óôÞí «öéëïóïößá
ô\ò tóôïñßáò» êáß ôÞí «èåùñßá ôáõôüôçôáò», Tíäéáöåñüôáí ìùò íÜ ðñïóôáôåýóåé êåíôñéêÜ óçìårá ô\ò äéáëåêôéê\ò ôïõ. Ãé' áôü êáß TðåäßùîåíÜ ðåñáóðßóåé ôÞí ÷åãêåëéáíÞ äéåéóäõôéêüôçôá
ìÝóá Aðü ìéÜ åöõ\ äéáäéêáóßá. ´Ïðùò, ãéÜ ðáñÜäåéãìá, Aðü ôÞí ìéÜ ðëåõñÜ _ êñéôéêÞ ôí ìïñöí ãíþóçò,  äõíáìéóìüò êé _ ñåõóôüôçôá ô\òtóôïñßáò TíÜíôéá óôÞí TìðåéñéóôéêÞ Aðüññéøç ô\ò÷åãêåëéáí\ò ðñïóÝããéóçò. Áðü ôÞí Cëëç, _ Aíôßóôáóç TíÜíôéá óôßò ðñïóðÜèåéåò ñéóìÝíùí ñèïäüîùí ìáñîéóôí ô\ò Â´ êáß Ã´ Äéåèíïò óôü íÜ
AíôéóôñÝøïõí ôü ÷åãêåëéáíü óýóôçìá êáß íÜ ôüTîéóþóïõí ìÝ ôüí ìáñîéóìü, äéÜ ìÝóïõ Uíüò Tîåëéêôéêï íôåôåñìéíéóìï.
ÓÝ Aíôßèåóç, ëïéðüí, ìÝ ôïýò äéÜöïñïõò ôÝôïéïõò ìáñîéóôÝò êáß ôüí uäéï ôüí ×Ýãêåë,  ×ïñê÷Üúìåñ äéáôýðùóå ôÞí ëéóôéêÞ äéáëåêôéêÞ òôÞí Aôåëåßùôç äéáëåêôéêÞ. Ç Aíáãíþñéóç ôé ïtTðéêñáôïóåò óõíè\êåò åyíáé ðáñïäéêÝò êáß ðåñéïñéóìÝíåò äÝí Tííïår öõóéêÜ ôé áôÝò ït óõíè\êåòèÜ Aíôéêáôáóôáèïí Aðü Cëëåò ðåñéóóüôåñï ôÝëåéåò. Áðåíáíôßáò, AðÝññéøå ëåò ôßò Vííïéåò ìé@òðñïêáèïñéóìÝíçò TîÜëåéøçò êáß ðÝñâáóçò ôí
AíôéöÜóåùí. Ç ðñüïäïò äÝí V÷åé Tããýçóç óôÞítóôïñßá, óýìöùíá ìÝ ôüí óôï÷áóôÞ ô\ò êñéôéê\òèåùñßáò. Áðëò Tîáñô@ôáé Aðü ôÞí ðñáêôéêÞ
ô\ò ðáñáãùã\ò êáß ô\ò Aíáðáñáãùã\ò ôí tóôïñéêí äñþíôùí ðïêåéìÝíùí. Ç tóôïñßá, ãéÜ ôüíuäéï, Aíáäåéêíýåé Xíáí Añéèìü AíôéöÜóåùí êáß ðáñÜëëçëá Cëëïí Xíáí Añéèìü ôñüðùí TðßëõóÞò
ôïõò. Ôü ðüôå êáß ðò ït ðéèáíüôçôåò ðïý TíõðÜñ÷ïõí èÜ ðñáãìáôïðïéçèïí äÝí åyíáé Xíá èÝìáôü ðïrï _ èåùñßá Aðü ìüíç ôçò ìðïñår íÜ ëýóåé.
Áôü åyíáé Xíá ðñáêôéêü æÞôçìá. Ç ëéóôéêÞ
äéáëåêôéêÞ åyíáé AôåñìÜôéóôç, ÷ùñßò ôÝëïò.
ÃéÜ ôüí ×Ýãêåë, êÜèå Cðïøç V÷åé ÷ñï óôüîåôýëéãìá ô\ò êáèïëéê\ò Aðüëõôçò säÝáò, ðïý åyíáé _ ôåëéêÞ ðÝñâáóç ëçò ô\ò äéáöïñïðïßçóçòôï ðïêåéìÝíïõ êáß AíôéêåéìÝíïõ. ÊáôÜ óõíÝðåéá, óï ðéü êïíôÜ öôÜíåé _ íïçìïóýíç ìáò óÝáôü ôü ñéï ôüóï ðéü êïíôÜ âñéóêüìáóôå óôÞíAëÞèåéá. ÌÝ áôÞí ôÞí säÝá ô\ò AëÞèåéáò åyíáéðïý  uäéïò  ×ïñê÷Üúìåñ TðéôÝèçêå óôÞí ðáñáäïóéáêÞ èåùñßá, UóôéÜæïíôáò ôÞí ðïëåìéêÞ ôïõÃÉÙÑÃÏÓ Å. ÓÊÏÕËÁÓ

óôüí èåôéêéóìü êáß óôüí ðñáãìáôéóìü. ´Ïìùò,Tö' óïí _ êñéôéêÞ èåùñßá ôï ×ïñê÷Üúìåñ ÷ñçóéìïðïéår ôßò ÷åãêåëéáíÝò êáôçãïñßåò, ït ðïråò
V÷ïõí ëéóôéêü ÷áñáêô\ñá, êáß ôÞí ìáñîéóôéêÞ
êñéôéêÞ, _ ðïßá åyíáé ôü èåìÝëéü ôçò, îåêéí@ ìÝôÞí åsêüíá ìé@ò ïsêïíïìßáò ðïý óôçñßæåôáé óôÞíAíôáëëáãÞ. Ðáñáôçñår, ëïéðüí, ôé, êáèþò _AóôéêÞ êïéíùíßá êáôïñèþíåé íÜ Tðéâéþóåé ìåôÜôÞí êáôÜñãçóç ôí öåïõäáñ÷éêí ñõèìßóåùí ôïóõíôå÷íéáêï óõóôÞìáôïò, Tìöáíßæåôáé  ñõèìéóôéêüò Têåríïò ñüëïò ô\ò Aíôáëëáã\ò,  ðïrïò
ôåëéêÜ óôçñßæåé ôÞí êåöáëáéïêñáôéêÞ ïsêïíïìßá45.
ÓôÞí ìáñîéóôéêÞ AíÜëõóç, ït Vííïéåò: Tìðüñåõìá,Aîßá êáß ÷ñ\ìá ìðïñïí íÜ ëåéôïõñãÞóïõí ò ðáñÜãïíôåò ðïý ÷ñçóéìåýïõí óôÞí ïsêïíïìßá, ðïõTðéôåëårôáé êïéíùíéêü Vñãï, áôü ô\ò ðáñáãùã\ò.
´Ïìùò, óôÞí äéêáéïäïóßá ô\ò ðáñáäïóéáê\òèåùñßáò Tìðßðôåé _ TîÞãçóç ôï öáéíïìÝíïõ ãéÜôü ðò _ AóôéêÞ êïéíùíßá âñßóêåé óôÜ êáôþôåñá
êïéíùíéêÜ óôñþìáôá AñêåôÜ Côïìá, ìÝëç ðïëõìåëí ïsêïãåíåéí, ðáñÝ÷ïíôáò Vôóé óôü óýóôçìá TöåäñéêÝò óôñáôéÝò TñãáæïìÝíùí. Ç êñéôéêÞ
èåùñßá, Aðåíáíôßáò, V÷ïíôáò ò èåìÝëéï ôÞí äéáèÝóéìç ãíþóç, ðùò ðáñáôçñår  ×ïñê÷Üúìåñ,äåß÷íåé ðò _ êïéíùíßá áôÞ Aðü ôÞí TðéóôÞìç
ô\ò Tèíéê\ò ïsêïíïìßáò äçãår óôÞí îõíóç ôíêïéíùíéêí AíôéèÝóåùí êáß óôïýò ðïëÝìïõò 46.
´Ïðùò ÷áñáêôçñéóôéêÜ  uäéïò ðïãñáììßæåé: «óÝãåíéêÝò ãñáììÝò, _ âáóéêÞ ìïñöÞ ô\ò tóôïñéêÜ
äåäïìÝíçò Tìðïñåõìáôéê\ò ïsêïíïìßáò, ðÜíù óôÞíðïßá óôçñßæåôáé _ íåþôåñç tóôïñßá, ðåñéêëåßåé
ôßò TóùôåñéêÝò êé TîùôåñéêÝò AíôéèÝóåéò ô\ò
Tðï÷\ò êáß ôßò AíáðáñÜãåé óõíå÷ò óÝ îõìÝíç
ìïñöÞ. ²Åôóé, ìåôÜ Aðü ìéÜ ðåñßïäï Aíüäïõ êáßêïéíùíéê\ò AíÜðôõîçò êáß Aðü ìéÜ ôåñÜóôéá TðÝêôáóç ô\ò êõñéáñ÷ßáò ôï Aíèñþðïõ ðÜíù óôÞíöýóç AíáóôÝëëåôáé _ ðáñáðÝñá TîÝëéîç, äçãþíôáò ôÞí êïéíùíßá óÝ ìéÜ íÝá âáñâáñüôçôá»47.

ÓõìðÝñáóìáÔü óõìðÝñáóìá ðïý âãáßíåé ôåëéêÜ åyíáé ôé_ óêÝøç ôï ×ïñê÷Üúìåñ åyíáé AñêåôÜ Tðßêáéñç
óôßò ìÝñåò ìáò. Áôü öáßíåôáé ìÝ ôÞí TðéññïÞ
ôí ðñïçãìÝíùí âéïìç÷áíéêÜ ÷ùñí ðÜíù óôßòäéåèíårò ó÷Ýóåéò. ÏñéóìÝíåò Aðü áôÝò óõìðåñéöÝñïíôáé êõñéáñ÷éêÜ êé Vôóé äçãïí óÝ ìéÜ íÝáâáñâáñüôçôá ôüí êüóìï ôï óÞìåñá. ÔÜ óýííåöá ôï ðïëÝìïõ ìáæåýïíôáé îáíÜ, Tí¨ äÝí V÷ïõí
ðñïëÜâåé êáëÜ-êáëÜ íÜ Aðï÷ùñÞóïõí ôÜ ðñïçãïýìåíá Aðü ôßò ðñüóöáôåò AíáìåôñÞóåéò óôÞíôñéôïêïóìéêÞ Áóßá êáß óôÞí ðáíÜñ÷áéá Åñþ-Ç ÓÕÃ×ÑÏÍÇ ÊÏÉÍÙÍÉÁ ÊÁÉ Ç ÊÑÉÔÉÊÇ ÔÇÓ ÈÅÙÑÇÓÇ ÕÐÏ ÔÏ ÐÑÉÓÌÁ ÔÏÕ ÌÁÎ ×ÏÑÊ×ÁÚÌÅÑ

ðç, ðïõ sóïðåäþèçêáí tóôïñéêÝò óåñâéêÝò ðüëåéò. Ç êñéôéêÞ èåùñßá,  öéëïóïöéêüò óôï÷áóìüò ôï ×ïñê÷Üúìåñ, _ äñÜóç, _ Aãùíßá ôïõ êáß óêïðüò ôïõ âñßóêïíôáé óôÞí Aìåßëéêôç êñéôéêÞ
ðïý Aóêår óôßò AðÜíèñùðåò êïéíùíéêÝò óõíè\êåòêáß _ êýñéá ásôßá åyíáé _ áôáñ÷éêÞ ó÷Ýóç Tîïõóßáò-TîïõóéáæïìÝíùí. ÔÝôïéåò ó÷Ýóåéò Tîïõóßáò, ïtðïråò äéÝðïíôáé Aðü ôüí êáíüíá ôï só÷õñï, äÝíAöÞíïõí ðåñéèþñéá sóüññïðçò AíÜðôõîçò, AëëÜ _êõñßáñ÷ç ìÜäá ðÜíôá æår åsò âÜñïò ôí ðïëïß-65

ðùí, êõñßùò ôí óôñùìÜôùí ôï ìü÷èïõ. ÇAëëáãÞ áôí ôí óõíèçêí ô\ò AðÜíèñùðçò
êïéíùíéê\ò äïì\ò åyíáé  óêïðüò ôï èåùñçôéêïô\ò êñéôéê\ò èåùñßáò, ÷ùñßò ìùò íÜ AíáöÝñåé aíÜ ðñïôåßíåé ôñüðïõò. Ôü ìüíï ðïý êÜíåé åyíáé íÜêñßíåé êáß íÜ äéáðéóôþíåé ôÜ íïóçñÜ AðïôåëÝóìáôá ô\ò äïì\ò ó÷Ýóåùí Aôüìïõ-êïéíùíßáò. Ç ñãÜíùóç ôí ó÷Ýóåùí áôí Aôüìïõ-êïéíùíßáòìÝ íÝá ðñüôõðá èåùñårôáé ìéÜ Aðáßôçóç ãéÜ ôÞíêñéôéêÞ èåùñßá.

ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ
1. Ït ïsêïíïìéêÝò áôÝò AëëáãÝò ðïý óçìåéþíïíôáé ìåôÜ ôüí Á´ Ðáãêüóìéï Ðüëåìï ìåôáôñÝðïõí ëïêëçñùôéêÜôü êåöáëáéïêñáôéêü óýóôçìá ôï Aíôáãùíéóôéêï êáðéôáëéóìï óôÞí êõñéáñ÷ßá ðëÝïí ôï êñáôéêï-ìïíïðùëéáêïêåöáëáßïõ. Âë. Ðïõëáíôæ@ò Í., Öáóéóìüò êáß Äéêôáôïñßá,Têä. Ïëêüò, ÁèÞíá 1970ÿ Baran et P. Sweezy, Le Capitalisme Monopolistique, Maspero, 1968ÿ Áìßí Óáìßñ,²Áíéóç ÁíÜðôõîç, Têä. Êáóôáíéþôç, ÁèÞíá 1976.
2. Ç ëÝîç «Vanguard» ðáñáðÝìðåé óÝ ìéÜ _ãåôéêÞ
ìÜäá ò TìðñïóèïöõëáêÞ ôï êéíÞìáôïò. ÁôÞ _ ìÜäá_ãåóßáò, ò _ Tëßô ôï Tñãáôéêï êéíÞìáôïò, Aðáñôßæåôáé
Aðü Tðáããåëìáôßåò TðáíáóôÜóôåò êõñßùò, V÷ïíôáò ôïýòðüëïéðïõò TñãáæïìÝíïõò íÜ Aêïëïõèïí ìïíÜ÷á êáß íÜTêôåëïí ôßò TíôïëÝò ôçò.
3. Óêïõë@ò Ã., ÊïéíùíéêÝò ÔÜîåéò êáß ÊñÜôïò, Têä.
ÐáðáæÞóç, ÁèÞíá 1996, óó. 261-76. Óôü êåöÜëáéï ìÝôßôëï: «Åðéóôçìïíéêüò Óïóéáëéóìüò êáß ÊñÜôïò», ìÝ ðüôéôëï «Á´ ÄéåèíÞò», AíáöÝñïíôáé AíáëõôéêÜ ït äéáöïñåôéêÝò
ôÜóåéò ðïý ð\ñ÷áí óôÞí Äéåèí\, êáèþò êé Têåríï ôü ñåìá ðïý ðåñßó÷õóå ðïý eôáí ôü ðñïïäåõôéêü.
4. Ìáñêïæå ×Ýñìðåñô, ÁñíÞóåéò, Têä. ´Õøéëïí, ÁèÞíá 1985, óó. 32-33.
5. ÊïéíùíéêÝò ÔÜîåéò êáß ÊñÜôïò, ð. ðáñ., óó. 297320.
6. Âë. Ëïýîåìðïõñãê Ñüæá, Ìåôáññýèìéóç a ÅðáíÜóôáóç, Têä. Êïñüíôæç, ÁèÞíá.
7. Jay Martin, The Dialectical Imagination: a History of the Frankfurt School and the Institute of Social
Research 1923-1950, Publ. Little Brown & Co., Boston
1973.
8. Óôü uäéï, óôÞí óåëßäá 3, ãßíåôáé ðüìíçóç ãéÜ ôÜ AñíçôéêÜ óôïé÷årá ðïý ðáñÞãáãå _ äåóðüæïõóá óêÝøç òAðïôÝëåóìá ôí Tñãáóéí êáß AíôéëÞøåùí ðïý êõñéÜñ÷çóáí óôÞí Â´ Äéåèí\, ðïý äéÝöåñáí Aðü ôßò säÝåò ôï Ìðïëóåâéêéóìï AëëÜ óõíäÝåôáé ìÝ ôÞí Aðïôõ÷ßá ô\ò ãåñìáíéê\ò TðáíÜóôáóçò.
9. ×ïñê÷Üúìåñ Ì., Õëéóìüò êáß ÌåôáöõóéêÞ, Têä.
Ãñçãüñç, ÁèÞíá 1978, ó. 11.
10. Óêïõë@ò Ã., ÊïéíùíéêÝò ÔÜîåéò êáß ÊñÜôïò: ÌïñöÝò ÊñÜôïõò êáß ÐñáêôéêÝò Êïéíùíéêí ÔÜîåùí óôÞ Íåþôåñç Åñþðç, Têä. ÐáðáæÞóç, ÁèÞíá 1996, ó. 13. Åäãßíåôáé óõãêåêñéìÝíç AíáöïñÜ ãéÜ ôü óôÜäéï ôï sìðåñéáëéóìï «ò ðïëéôéêÞ äéÝîïäï óôü ìïßñáóìá ôí óöáéñí AíÜìåóá óÝ só÷õñÜ êáß Aíßó÷õñá Vèíç».
11. Ðïõëáíôæ@ò Í., Ït ÊïéíùíéêÝò ÔÜîåéò óôü Óýã÷ñïíï Êáðéôáëéóìü, Têä. ÈåìÝëéï, ÁèÞíá 1975, ó. 51.
12. ÊïéíùíéêÝò ÔÜîåéò êáß ÊñÜôïò, ð. ðáñ., ó. 21.

13. Óêïõë@ò Ã., «Åííïéïëüãçóç ô\ò èåùñßáò ôïÃêñÜìóé ãéÜ ôÞí Çãåìïíßá êáß ôü ÊñÜôïò», óôü ÈÝóåéò,Ïêôþâñéïò 1996, ôå÷ïò 57, óó. 41-42.
14. ´Ïð. ðáñ., ó. 42. Âë. Tðßóçò, Ðïõëáíôæ@ò Í., ÇÊñßóç ôï ÊñÜôïõò, Têä. ÐáðáæÞóç, ÁèÞíá 1978, ó. 22.
15. Ðïõëáíôæ@ò Í., Öáóéóìüò êáß Äéêôáôïñßá, Têä.
Ïëêüò, ÁèÞíá 1970, ó. 24.
16. ÌáíôÝë Å., Åñãáôéêüò ²Åëåã÷ïò, ÅñãáôéêÜ
Óõìâïýëéá, Áôïäéá÷åßñéóç, Têä. Êáóôáíéþôç, ÁèÞíá
1975, ó. 17.
17. ´Ïð. ðáñ., óó. 17-18.
18. ÂåíóÜí ÆÜí Ì., Ç Ó÷ïëÞ ô\ò Öñáíêöïýñôçò êáß _ÊñéôéêÞ Èåùñßá, Têä. Åðßêïõñïò, ÁèÞíá 1977, óó. 40-41.
19. ÌïõæÝëçò Í., ÏñãÜíùóç êáß Ãñáöåéïêñáôßá,ÁíÜëõóç ôí Óýã÷ñïíùí Èåùñéí, Têä. Á. ÌáèéïõäÜêç
/ Ð. Áíäñïíïðïýëïõ, ÁèÞíá 1991, óó. 54-93.
20. ´Ïð. ðáñ., óó. 115-16.
21. Ç Ó÷ïëÞ ô\ò Öñáíêöïýñôçò êáß _ ÊñéôéêÞ Èåùñßá, ð. ðáñ., ó. 29.
22. Åä,  ×ïñê÷Üúìåñ AíáöÝñåôáé óôÞí äéáëåêôéêÞ
èÝóç-Aíôßèåóç-óýíèåóç ôï ÌÜñî, _ ðïßá AíÜãåôáé ðßóùóôüí ×Ýãêåë. ´Ïìùò, _ èÝóç ô\ò Â´ Äéåèíïò, säéáßôåñá
óôÞí säÝá ôé Aöï ôßò óõãêñïýóåéò ðïý åyíáé ðñïúüí áôíôí AíôéèÝóåùí ôßò ãåíí@ ôü uäéï ôü óýóôçìá, eôáí ôé äÝíìðïñår áôü ôü óýóôçìá ðáñÜ íÜ Aíáôñáðår Aðü ìüíï ôïõ.
23. Jay Martin, The Dialectical Imagination: A History of the Frankfurt School and the Institute of Social
Research 1923-50, Publications Little Brown and Co.,
Boston 1973, óó. 8-10.
24. ×ïñê÷Üúìåñ ÌÜî, ÊñéôéêÞ Èåùñßá: ÅêëåêôÝò
Åñãáóßåò, Comntinuum Publishing Company, ÍÝá Õüñêç 1972.
25. ´Ïð. ðáñ., óó. 209-10.
26. ×ïñê÷Üúìåñ Ì., Öéëïóïößá êáß ÊïéíùíéêÞ ÊñéôéêÞ, Têä. ´Õøéëïí, ÁèÞíá 1984, óó. 9-10.
27. Held David, Introduction to Critical Theory:
Horkheimer to Habermas, University of California Press,
Berkeley 1980, óó. 176-78.
28. ×ïñê÷Üúìåñ Ì., «Observations on Science andCrisis», óôü Critical Theory, Herder and Herder, NewYork 1972.
29. Held D., Introduction to Critical Theory, University of California Press, Berkeley 1980, ó. 32.
30. Ç Ó÷ïëÞ ô\ò Öñáíêöïýñôçò êáß _ ÊñéôéêÞ Èåùñßá, ð. ðáñ., ó. 69.
31. ×ïñê÷Üúìåñ ÌÜî, «Õóôåñüãñáöï», ÊñéôéêÞ Èåùñßá, ð. ðáñ., ó. 66.

66ÃÉÙÑÃÏÓ Å. ÓÊÏÕËÁÓ

32. Óêïõë@ò Ã., ÊïéíùíéêÝò ÔÜîåéò êáß ÊñÜôïò: ÌïñöÝò ÊñÜôïõò êáß ÐñáêôéêÝò Êïéíùíéêí ÔÜîåùí óôÞ Íåþôåñç Åñþðç, Têä. ÐáðáæÞóç, ÁèÞíá 1996, óó. 308-12.
33. ×ïñê÷Üúìåñ ÌÜî, ÊñéôéêÞ Èåùñßá, Herder andHerder, New York 1972, ó. 8.
34. ×ïñê÷Üúìåñ Ì., Öéëïóïößá êáß ÊïéíùíéêÞ ÊñéôéêÞ, Têä. ´Õøéëïí, ÁèÞíá 1984, óó. 36-37.
35. ×ïñê÷Üúìåñ Ì., Öéëïóïößá êáß ÊïéíùíéêÞ ÊñéôéêÞ, ÐáñáäïóéáêÞ êáß ÊñéôéêÞ Èåùñßá Åîïõóßá êáß ÏsêïãÝíåéá, _ ÊïéíùíéêÞ Ëåéôïõñãßá ô\ò Öéëïóïößáò, Têä. ´Õøéëïí, ÁèÞíá 1984, ó. 59.
36. ÊñéôéêÞ Èåùñßá, ð. ðáñ., ó. 155.
37. Öéëïóïößá êáß ÊïéíùíéêÞ ÊñéôéêÞ, ð. ðáñ., ó.
121.
38. ×ïñê÷Üúìåñ Ì., Critical Theory: Selected Essays,

Continuum Publishing Corporation, New York 1972, ó.
207.
39. ´Ïð. ðáñ., óó. 207-208.
40. ´Ïð. ðáñ., ó. 208.
41. ´Ïð. ðáñ., ó. 208.
42. The Dialectical Imagination, ð. ðáñ., óó. 19293.
43. Held D., Introduction to Critical Theory:
Horkheimer to Habermas, University California Press,
Berkeley 1980, ó. 176.
44. ´Ïð. ðáñ., óó. 176-77.
45. Öéëïóïößá êáß ÊïéíùíéêÞ ÊñéôéêÞ, ð. ðáñ., óó.
44-45.
46. ´Ïð. ðáñ., ó. 45.
47. ´Ïð. ðáñ., ó. 46.

ÂÉÂËÉÏÃÑÁÖÉÁ
Áíôüñíï ÔÝïíôïñ, Negative Dialectics, Seabury Press,
New York 1973.
Áíôüñíï ÔÝïíôïñ, Prisms, The MIT Press, Cambridge
1967.
Arato Andrew and Gebhardt Eike, The Essential Frankfurt School Reader, Basil Blackwell, Oxford 1978.
ÂåíóÜí ÆÜí Ìáñß, Ç Ó÷ïëÞ ô\ò Öñáíêöïýñôçò êáß _ ÊñéôéêÞ Èåùñßá, Têä. Åðßêïõñïò, ÁèÞíá 1977.
Friedman George, The Political Philosophy of the Frankfurt school, Cornell University Press, London 1988.
Held David, IIntroduction to Critical Theory: Horkheimer
to Habermas, University of California Press, Berkeley 1980.
×ïñê÷Üúìåñ Ì., Öéëïóïößá êáß ÊïéíùíéêÞ ÊñéôéêÞ, ´Õøéëïí, 1984.
×ïñê÷Üúìåñ ÌÜî, ÊñéôéêÞ Èåùñßá, Herder and Herder,
New York 1972.
×ïñê÷Üúìåñ Ì., «Observations on Science and Crisis»,
1932, in Critical Theory, Herder and Herder, NewYork 1972.
×ïñê÷Üúìåñ Ì., Õëéóìüò êáß ÌåôáöõóéêÞ, Têä. Ãñçãüñç,ÁèÞíá 1978.
×ïñê÷Üúìåñ ÌÜî, ÊñéôéêÞ Èåùñßá: ÅêëåêôÝò Åñãáóßåò, Continuum Publishing Company, New York1972.

×ïñê÷Üúìåñ ÌÜî, Ç ²Åêëåéøç ôï Ëüãïõ, Têä. ÊñéôéêÞ,ÁèÞíá 1987.
×ïñê÷Üúìåñ Ì. êáß Áíôüñíï Ô., Ç ÄéáëåêôéêÞ ôï Äéáöùôéóìï, Têä. ´Õøéëïí, ÁèÞíá 1996.
Jay Martin, The Dialectical Imagination: a History of theFrankfurt School and the Institute of Social Research
1923-1950, Little Brown êáß Co., Boston 1973.
Ëïýîåìðïõñãê Ñüæá, Ìåôáññýèìéóç a ÅðáíÜóôáóç, Têä.
Êïñüíôæç, ÁèÞíá ÷.÷.
Ìáñêïæå ×Ýñìðåñô, ÁñíÞóåéò, Têä. ´Õøéëïí, ÁèÞíá 1985.
Ìáñêïæå ×Ýñìðåñô, Ëüãïò êáß ÅðáíÜóôáóç, Ï ×Ýãêåë
êáß _ ÃÝíåóç ô\ò Êïéíùíéê\ò èåùñßáò, Têä. ´Õøéëïí,ÁèÞíá 1985.
ÌïõæÝëçò Í., ÏñãÜíùóç êáß Ãñáöåéïêñáôßá, ÁíÜëõóç
ôí Óýã÷ñïíùí Èåùñéí, Têä. Á. ÌáèéïõäÜêç / Ð.
Áíäñïíïðïýëïõ, ÁèÞíá 1991.
Ðïõëáíôæ@ò Í., Ït ÊïéíùíéêÝò ÔÜîåéò óôü Óýã÷ñïíï Êáðéôáëéóìü, Têä. ÈåìÝëéï, ÁèÞíá 1975.
Ðïõëáíôæ@ò Í., Öáóéóìüò êáß Äéêôáôïñßá, Têä. Ïëêüò,ÁèÞíá 1970.
Óêïõë@ò Ã., ÊïéíùíéêÝò ÔÜîåéò êáß ÊñÜôïò, Têä. ÐáðáæÞóç, ÁèÞíá 1996.
Tar Zoltan, The Frankfurt School: The Critical Theories
of Max Horkheimer and Theodor Adorno, Schochen
Books, New York 1977.

Áñ÷árïò Uëëçíéêüò öõëåôéóìüòêáß íåïåëëçíéêüò Tèíéêéóìüò
Ìé÷áÞë Ä. Ìðáêáïýêáò
«Ït Añ÷árïé ´Åëëçíåò ïäÝðïôå åy÷áí ðáñüìïéá ðñïâëÞìáôá äé÷áóìÝíçò ðñïóùðéêüôçôáò a êñßóç ôáõôüôçôáò. ÁôÞ _ ó÷éæïöñÝíåéá, ðïý ÷áñáêôçñßæåé ôïýò ÍåïÝëëçíåò, V÷åé ôßò tóôïñéêÝò Aöåôçñßåò ôçò óôïýò ôåëåõôáßïõò ásíåò ôï Âõæáíôßïõ êáß ôÜ áuôéÜ ôçò óôüí öüâï êáß ôÞí Aìç÷áíßá, ðïý Víéùèáí ït ÷ñéóôéáíïß ñèüäïîïé ôï Âõæáíôßïõ (êáß óôÞí Äýóç ôü uäéï óõíÝâáéíå ìÝ äéáöïñåôéêïýò ñïõò) ðñüò ôßò UëëçíéêÝò säÝåò êáß ôÞíUëëçíéêÞ öéëïóïößá. ´Ïðùò âÝâáéá åyíáé ãíùóôü, ôü íïìá ôí ÅëëÞíùí ôáõôßóèçêå ìÝ ôïýò ðéóôïýò ô\òðáëáé@ò èñçóêåßáò, Vôóé ðñïÝêõøå _ ãíùóôÞ TêêëçóéáóôéêÞ äõóìÝíåéá ðñüò ôü íïìá ´Åëëçí êáß ÅëëÜò. Ït´Åëëçíåò eôáí êáß ðáñÝìåéíáí, êáè' ëç ôÞí äéÜñêåéá ôï Âõæáíôßïõ ó÷åäüí, ït åsäùëïëÜôñåò, ït Tèíéêïß».
Âáó. Á. Êýñêïò, «ÔÜ ðåñß ôáõôüôçôáò êáß säéïóõóôáóßáò ôí ÅëëÞíùí», ÐïëéôéêÜ èÝìáôá, 25 Öåâñ. 2000, 28

ÌÝ ôïýò ñïõò «öõëåôéóìü» êáß «Tèíéêéóìü» Tííïïìå ôÞí Uî\ò ðïëý ãåíéêÞ êáßðåñéåêôéêÞ AöçñçìÝíç Vííïéá: «êÜèå áôÜñåóêç Aíôßëçøç ôé _ öõëÞ ìáò (óôÞí Añ÷áßá
ðñïíåùôåñéêÞ Tðï÷Þ) a ôü Vèíïò ìáò (óôÞí íåùôåñéêÞ Tðï÷Þ) åyíáé _ ðåñéïýóéá êáèáñÞ öõëÞa ôü ðåñéïýóéï êáèáñü Vèíïò, ÷ùñßò TðéìåéîßåòìÝ Cëëåò öõëåôéêÝò a TèíïôéêÝò ìÜäåò». ÐïVãêåéôáé _ ïóßá ôï Añ÷áßïõ Uëëçíéêï öõëåôéóìï êáß ôï íåïåëëçíéêï Tèíéêéóìï; Óêïðüò
ô\ò ðáñïýóçò ìåëÝôçò åyíáé _ óõãêñéôéêÞ äéåñåýíçóç ôï Tëéôßóôéêïõ öõëåôéóìï ôí Añ÷áßùí
ÅëëÞíùí êáß ôï íåïåëëçíéêï Tèíéêéóìï âÜóåé
ôí Añ÷áßùí ðçãí êáß ô\ò äéåèíïò âéâëéïãñáößáò. Âáóéæüìáóôå óôÜ ðïñßóìáôá ðïý ðñïÝêõøáíAðü ôÞí êñéôéêÞ ðïý äÝ÷èçêáí ït Uî\ò äçìïóéåõìÝíåò Tñãáóßåò ôï ãñÜöïíôïò: á) «Ôü íïìÜ óáòôåëåéþíåé ìÝ ó@ò, Tí¨ ôü äéêü ìáò Añ÷ßæåé ìÝ
ì@ò», Áíôß 683 (1999), ó. 60, â) «Ç Éóôïñßá
ôí ÅëëÞíùí ÂáñâÜñùí», Áíôß 692 (1999),
óó. 26-31, ã) «ÂÜñâáñïò ðñßí Að' ëá åyíáé áôüò ðïý ðéóôåýåé óôÞí âáñâáñüôçôá», Áíôß 718719 (2000), óó. 56-61, ä) «Ôß eôáí ït âÜñâáñïéãéÜ ôïýò Añ÷áßïõò ´Åëëçíåò», Éóôïñßá ÅsêïíïãñáöçìÝíç 385 (2000), óó. 34-39, å) «²ÁëëïÁñâáíßôåò Cëëï Áëâáíïß», Ç ÊõñéáêÜôéêç ÁãÞ, ÅíèÝìáôá 17.12.2000, óô) «Ït âÜñâáñïé
êáôÜ ôïýò Añ÷áßïõò ´Åëëçíåò», Éóôïñßá ÅsêïíïãñáöçìÝíç 397 (2001), óó. 114-17, æ) «The
Origin of European Nationalism. Modern Greek
National Identity», Radical Academy (Oregon),
Politics Resource Center, 2002, óó. 1-8 (radicalacademy.com/studentrefpolitics22mb.htm).

Ç óýã÷ñïíç Vñåõíá ãéÜ ôüí Añ÷árï
Uëëçíéêü öõëåôéóìü
Ç Añ÷áßá UëëçíéêÞ öõëåôéêÞ óêÝøç V÷åé ñéóìÝíá tóôïñéêÜ TííïéïëïãéêÜ ñéá, _ ðÝñâáóç ôíðïßùí äçãår ôïýò «Aíåéäßêåõôïõò» ìåëåôçôÝò óÝAíá÷ñïíéóìïýò. ÅÜí èÝëïõìå íÜ Aðïöýãïõìå ôÞí«áôÜñåóêç» êáß óõ÷íÜ «äïêçóßóïöç» ðïêåéìåíéêüôçôÜ ìáò, _ ðïßá ðéèáíüôáôá èÜ ì@ò èÞóåé
ðñüò ôÞí Aäüêéìç, Aíá÷ñïíéóôéêÞ ìåëÝôç ôï Añ÷áßïõ Uëëçíéêï öõëåôéóìï, öåßëïõìå íÜ óõìâïõëåõèïìå (Têôüò ôí Añ÷áßùí Uëëçíéêí êåéìÝíùí)ôïõëÜ÷éóôïí ôïýò Uî\ò «åsäéêïýò» ìåëåôçôÝò ô\òAñ÷áßáò Uëëçíéê\ò (öõëåôéê\ò) óêÝøçò:H. Swhalb, H. Diller, O. Reverdin, W. Peremans, H.C. Baldry, A. Dihle, «Grecs et Bar- Ï Ìé÷áÞë Ìðáêáïýêáò åyíáé öéëüëïãïò êáß Aðü ôü 2001 äéäÜóêåé öéëïóïößá óôÞí ÁíùôÜôç Ó÷ïëÞ Ðáéäáãùãéê\ò êáß Ôå÷íïëïãéê\ò Åêðáßäåõóçò (ðñþçí ÓÅËÅÔÅ), óôü ÐáíåðéóôÞìéï Ðåéñáéò(Ôì\ìá Óôáôéóôéê\ò) êáß óôü ÄéåèíÝò ÊÝíôñï Åëëçíéêí êáß Ìåóïãåéáêí Óðïõäí (College Yearsin Athens - ÄÉÊÅÌÅÓ).
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 67-84

68

bares, Six exposés et discussions», Entretiens
sur l'antiquité classique, tome VIII, Genève,
4-9 Sept. 1961, óó. 69-82, 169-204.
J. Wilkes, Ït Éëëõñéïß, ÏäõóóÝáò, ÁèÞíá 1999.
Âáó. Á. Êýñêïò, Áñ÷árïò Åëëçíéêüò Äéáöùôéóìüò êáß ÓïöéóôéêÞ, ÁèÞíá 1993.
M. Banton, Racial Theories, Cambridge 1987.
´Ïð. ðáñ., Racial Consciousness, New Yorkand London 1988.
Benjamin Isaac, The Invention of Racism inClassical Antiquity, Princeton University
Press, Princeton and Oxford 2004.
Craige Champion, «Benjamin Isaac, The
Invention of Racism in Classical Antiquity,
Princeton, 2004, Pp xiv+563, ISBN 0-69111691», Scholia Reviews ns 14 (2005), ó. 10.
´Ïð. ðáñ., Cultural Politics in Polybius's Histories, Berkeley and Los Angeles 2004.
F.M. Snowden, Blacks in Antiquity: Ethiopians in the Greco-Roman Experience, Cambridge/Mass 1970.
´Ïð. ðáñ., Before Color Prejudice: The
Ancient View of Blacks, Cambridge/Mass.
and London 1983.
L.A. Thompson, Romans and Blacks, Norman
and London 1989.
A.N. Sherwin-White, Racial Prejudice inImperial Rome, Cambridge 1967.
E. Hall, Inventing the Barbarian: Greek SelfDefinition Through Tragedy, Oxford 1989.
M.C Miller, Athens and Persia in the Fifth
Century BC: A Study in Cultural Receptivity, Cambridge 1997.
Thomas Harrison, The Emptiness of Asia:
Aeschylus' Persians and the History of theFifth Century, London 2000.
P. Barcelo, «The Perception of Carthage inClassical Greek Historiography», AClass 37(1994), óó. 1-14.
E. Dench, From Barbarians to New Men:
Greek, Roman and Modern Perceptions of Peoples of the Central Apennines, Oxford 1995.
I. Hannaford, Race: The History of an Idea
in the West, Baltimore and London 1996.
G.W. Allport, The Nature of Prejudice, Cambridge/Mass. 1954.
J.Ph. Leyens, V. Yzerbyt, and G. Svhadron,
Stereotypes and Social Cognition, London and
New Delhi 1994.
Lofkowitz, Mary, «Afrocentrists wage war on
ancient Greeks», Wall Street Journal,
4/7/1993, ó. Á14.

ÌÉ×ÁÇË Ä. ÌÐÁÊÁÏÕÊÁÓ´Ïð. ðáñ., Not out of Africa. How afrocentrism became an excuse to teach myth as history, Basic Books, London 1996.
´Ïð. ðáñ., «Ancient Hostory, Modern
Myths», in Lefkowitz Mary and Huy
MacLean Rogers (ed.), Black Athena Revisited, The University of North Carolina Press,
1996, óó. 3-23.
´Ïð. ðáñ., Ç Ìáýñç Áèçí@, Ìèïé êáßÐñáãìáôéêüôçôá, ÊÜêôïò, 1997.
Lefkowitz, Mary and Guy MacLean Rogers(ed.), Black Athena Revisited, The University of North Carolina Press, 1996.
Óõíïøßæïíôáò ôÜ ðëÝïí ðñüóöáôá óõìðåñÜóìáôá ðïý TîÜãïíôáé Aðü ôÞí ðñïáíáöåñüìåíç
âéâëéïãñáößá, äéáêñßíïõìå ôé ït óýã÷ñïíïé TñåõíçôÝò äéáöùíïí ãéÜ ôü TÜí ït Añ÷árïé ´Åëëçíåò
eóáí ñáôóéóôÝò ìÝ ôÞí óýã÷ñïíç Vííïéá ôï ñïõ.
Ï Benjamin Isaac äÝí óõìöùíår ìÝ ôÞí ðáñáäåäïìÝíç óôÞí óýã÷ñïíç Vñåõíá Cðïøç ôí Mary
Lefkowitz, Frank M. Snowden êáß Lloyd A.
Thomson ôé _ Añ÷áßá UëëçíéêÞ êáß ñùìáúêÞ Añ÷áéüôçôá eôáí AðáëëáãìÝíç Aðü ôÞí ñáôóéóôéêÞ
ðñïêáôÜëçøç, ðùò ôÞí Tííïïìå óÞìåñá. ÏIsaac èåùñår ôé óôÞí Añ÷áßá UëëçíéêÞ êáß ñùìáúêÞ ëïãïôå÷íßá ðÜñ÷ïõí AíáìöéóâÞôçôá ðáñáäåßãìáôá ôï öáéíïìÝíïõ ðïý íïìÜæåé «Añ÷árï
ñáôóéóìü» (proto-racism), _ êáôáíüçóç ôïðïßïõ «èÜ äåßîåé ôé ñéóìÝíá ïóéþäç ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôï óýã÷ñïíïõ ñáôóéóìï V÷ïõí ôÞí ðçãÞ ôïõò óôÞí Añ÷áßá UëëçíéêÞ êáß ñùìáúêÞ óêÝøç»1. Âåâáßùò, ãéÜ íÜ Aðïäå÷èïìå ôÞí Cðïøç
áôÞ ôï Isaac, ðñÝðåé íÜ óõìöùíÞóïõìå ìÝ ôüí
Uî\ò ñéóìü ôï ñáôóéóìï:«Ï ñáôóéóìüò åyíáé ìéÜ óõìðåñéöïñÜ ðñüòCôïìá êáß ìÜäåò Aôüìùí, _ ðïßá óõíäÝåé
Cìåóá êáß ãñáììéêÜ ôßò óùìáôéêÝò ìÝ ôßò äéáíïçôéêÝò ôïõò säéüôçôåò. Ç ñáôóéóôéêÞ óõìðåñéöïñÜ, ëïéðüí, Aðïäßäåé ó' áôÜ ôÜ Côïìáêáß ôßò ìÜäåò Aôüìùí óõëëïãéêÜ (óùìáôéêÜ,äéáíïçôéêÜ êáß ^èéêÜ) óçìÜäéá, ôÜ ðïrá åyíáé
óôáèåñÜ êáß äÝí ìðïñïí íÜ ôÜ AëëÜîïõí ït Cíèñùðïé ìÝ ôÞí èÝëçóÞ ôïõò, äéüôé ðñïÝñ÷ïíôáéAðü ãåíåôéêïýò ðáñÜãïíôåò a TîùôåñéêÝò TðéññïÝò, ðùò åyíáé ôü êërìá a _ ãåùãñáößá».
Benjamin Isaac, The Invention of Racism inClassical Antiquity, Princeton University Press,
Princeton and Oxford 2004, ó. 23.

Ç Añ÷áßá UëëçíéêÞ êáß ñùìáúêÞ «öõëåôéêÞ» ðñïêáôÜëçøç äÝí ôáõôßæåôáé óôüóï ìÝ ôüíÁÑ×ÁÉÏÓ ÅËËÇÍÉÊÏÓ ÖÕËÅÔÉÓÌÏÓ ÊÁÉ ÍÅÏÅËËÇÍÉÊÏÓ ÅÈÍÉÊÉÓÌÏÓ

óýã÷ñïíï «Tðéóôçìïíéêü» ñáôóéóìü, ðùò áôüòäéáìïñöþèçêå ìåôÜ ôÜ âéïëïãéêÜ ðåéñÜìáôá ôïÌÝíôåë êáß ôï Äáñâßíïõ ôüí 19ï ásíá. Ï IsaacäÝí só÷õñßæåôáé ôé ït Añ÷árïé ´Åëëçíåò êáß Ñùìárïé ãíþñéæáí ôüí óýã÷ñïíï «Tðéóôçìïíéêü» ñáôóéóìü AëëÜ ìüíïí ôé  óýã÷ñïíïò êáß  «Añ÷árïò
ñáôóéóìüò» óõíäÝïíôáé Tííïéïëïãéêò. Ç âáóéêÞ
óýíäåóÞ ôïõò Vãêåéôáé óôüí êïéíü «ðåñéâáëëïíôéêü íôåôåñìéíéóìü» ôïõò (environmental determinism), êáôÜ ôüí ðïrï ït ðåñéâáëëïíôéêïß ðáñÜãïíôåò ãßíïíôáé êëçñïíïìéêïß êáß êáèïñßæïõí
Aíåðéóôñåðôß ôÜ öõëåôéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ, ðùòáôü ðåñßðïõ ðïóôçñßæåé ôü êåöÜëáéï 14 ô\ò tððïêñáôéê\ò ðñáãìáôåßáò Ðåñß ÁíÝìùí, ÕäÜôùí, Ôüðùí êáß TììÝóùò  ÁñéóôïôÝëçò óôÜ ÐïëéôéêÜ 1327b23-332.
ÊáôÜ ôüí Isaac, ït Añ÷árïé ´Åëëçíåò ÷ñçóéìïðïéïóáí êáôÜ êüñïí ôÞí ðñïáíáöåñèåróá íôåôåñìéíéóôéêÞ, ðåñéâáëëïíôéêÞ ëïãéêÞ, ãéÜ íÜ TîçãÞóïõí ôßò óõëëïãéêÝò ðïëéôéóìéêÝò äéáöïñÝò, ìéÜëïãéêÞ ðïý ÷áñáêôÞñéæå ôüí «Añ÷árï Uëëçíéêü
ñáôóéóìü» êáß Tí ôÝëåé TðçñÝáóå ôüí óýã÷ñïíï ñáôóéóìü 3. ´Ïðùò, ìùò, ðïóôçñßæåé  Craige
Champion êáß Tí ãÝíåé ôü óýíïëï ô\ò óýã÷ñïíçò
Vñåõíáò (âë. âéâëéïãñáößá Cíùèé), áôÞ _ èÝóçôïõ Isaac äÝí ìðïñår íÜ só÷ýåé, äéüôé _ Añ÷áßá UëëçíéêÞ óêÝøç AðÝäéäå ôßò ðïëéôéóìéêÝò äéáöïñÝòò Tðß ôü ðëåróôïí óôÞí êïéíùíéêï-ðïëéôéêÞ ñãÜíùóç, ÷é óôü ðåñéâÜëëïí. ÁôÞ _ Cðïøç Tðéâåâáéþíåôáé Aðü ôüí ´Ïìçñï, ðïõ óôÞí Ïäýóóåéá (9.111) ÷áñáêôçñßæåé ôïýò Êýêëùðåò êôçíþäåéò, äéüôé óôåñïíôáé íüìï êáß ôÜîç. Åðéâåâáéþíåôáé êáß Aðü ôüí ÐëÜôùíá, ðïõ óôÞí Ðïëéôåßá êáß óôïýò Íüìïõò AëëÜ êáß óôüí ÌåíÝîåíï 238c íïìÜæåé ôÞí ðïëéôåßá «ôñïöü ôí Aíèñþðùí», Aíáãíùñßæïíôáò Vôóé ôé ôÜ óõëëïãéêÜ ðïëéôéóìéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ ðçãÜæïõí Aðü ôïýòêïéíùíéêïýò èåóìïýò êáß ôßò ðïëéôéêÝò äïìÝò. ÔÞíðñùôïêáèåäñßá êáô' ïóßáí ôï ðïëéôéêï óôïé÷åßïõ Aíáãíùñßæåé êáß  ÁñéóôïôÝëçò, ìÝ ôÞí ðåñßöçìç èÝóç ôïõ ôé  Cíèñùðïò åyíáé «ðïëéôéêü
í»4. Áêüìç êáß _ íôåôåñìéíéóôéêÞ tððïêñáôéêÞ
ðñáãìáôåßá Ðåñß ÁíÝìùí, ÕäÜôùí, Ôüðùí, óôüêåö. 16, ìïëïãår TììÝóùò ôÞí óçìáóßá ôí êõâåñíçôéêí èåóìí. Ï Ðïëýâéïò Aðïäõíáìþíåé
Aêüìç ðåñéóóüôåñï ôÞí íôåôåñìéíéóôéêÞ ëïãéêÞ,ôáí Aíáöåñüìåíïò óôÞí ðáéäåõôéêÞ ëåéôïõñãßáôï áëï óôÞí Áñêáäßá (4.21) ì@ò ëÝãåé ôéït ðïëéôéêïß èåóìïß ðåñíßêçóáí ôåëéêò ôü ðåñéâÜëëïí. ÌÝ Cëëá ëüãéá, ôÜ óôïé÷årá åyíáé óõíôñéðôéêÜ ðÝñ ô\ò Cðïøçò ôé ït Añ÷árïé ´Åëëçíåò
äéÝêñéíáí ôÜ óõëëïãéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôí Aí-69èñþðùí Tðß ôj âÜóåé ôï AìåôÜâëçôïõ ðåñéâÜëëïíôïò. Ãé' áôü êáß äÝí ìðïñår íÜ só÷ýåé  íôåôåñìéíéóôéêüò «Añ÷árïò Uëëçíéêüò ñáôóéóìüò»,ðùò ôüí èÝôåé ï Isaac.
Ï Isaac Tðé÷åéñår íÜ Aðïäåßîåé ôüí Tí ëüã¤íôåôåñìéíéóôéêü «Añ÷árï Uëëçíéêü ñáôóéóìü» ìÝôü Tðé÷åßñçìá ôé ït Añ÷árïé ´Åëëçíåò ÷áñáêôçñßæïíôáí Aðü îåíïöïâßá, ôÞí ðïßá TîÝöñáæáí ìÝAíôéëÞøåéò ôï ôýðïõ ôé ìüíïí áôïß, ð.÷. ïtÁèçíárïé, eóáí áôü÷èïíåò. ÌéÜ áôï÷èïíßá, ôÞíðïßá ðåñÜóðéæáí ìÝ ôüí Ðåñßêëåéï íüìï ôï
451-450 ð.×., Aðïêëåßïíôáò ôïýò «îÝíïõò» Aðüôü óìá ôí ðïëéôí5. ´Ïìùò, êáß ó' áôÞí ôÞíðåñßðôùóç ôü ðïëéôéêü óôïé÷årï ðåñéó÷ýåé ðÜëéò óôïé÷årï äéÜêñéóçò ôí óõëëïãéêí ðïëéôéóìéêí äéáöïñí. ÅÜí ëïéðüí ït Áèçíárïé eóáíðáèïëïãéêò «îåíüöïâïé» êáß AðÝêëåéáí ôÜ Côïìá âÜóåé ôí íôåôåñìéíéóôéêí, ðåñéâáëëïíôéêí÷áñáêôçñéóôéêí ôïõò, ôüôå äÝí èÜ eóáí ôüóïAíïéêôïß óÝ îÝíåò säÝåò êáß AãáèÜ, ðùò ì@ò ðëçñïöïñår  ÅðéôÜöéïò ôï Ðåñéêë\6, AëëÜ êáß äÝíèÜ AðÝêëåéáí Aðü ôü óìá ôí ðïëéôí Aêüìçêáß «Uëëçíéê\ò êáôáãùã\ò îÝíïõò», ð.÷. ôïýòÌáêåäüíåò, ït ðïrïé åy÷áí uäéá ìÝ áôïýò ðåñéâáëëïíôéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ. Ùò Tê ôïýôïõ, åyíáé Aðáñáßôçôç ìéÜ äéáöïñåôéêÞ ðñïóÝããéóç ô\òAñ÷áßáò Uëëçíéê\ò öõëåôéê\ò óêÝøçò, ôÞí ðïßáèÜ Tðé÷åéñÞóïõìå óôÜ Uðüìåíá êåöÜëáéá.
Áöï, ëïéðüí, ðåñéãñÜøáìå Aêñïèéãò ôü ôïðßï ô\ò óýã÷ñïíçò Vñåõíáò ãéÜ ôüí Añ÷árï Uëëçíéêü öõëåôéóìü, ãíùñßæïõìå ôÜ TííïéïëïãéêÜ ñéá
ô\ò Añ÷áßáò Uëëçíéê\ò öõëåôéê\ò óêÝøçò. Åíôüò áôí ôí ñßùí, ìðïñïìå ðëÝïí, ÷ùñßò
Aíá÷ñïíéóìïýò, íÜ äéåñåõíÞóïõìå ôïýò ëüãïõò ãéÜôïýò ðïßïõò ït Añ÷árïé ´Åëëçíåò Aðïêáëïóáíôïýò Ìáêåäüíåò âáñâÜñïõò, Cí êáß TðéâåâáéùìÝíá eóáí ´Åëëçíåò.

Ït Ìáêåäüíåò ò «âÜñâáñïé Uëëçíéê\òêáôáãùã\ò»Ç åsäéêÞ óõìâïëÞ ô\ò ðáñïýóçò ìåëÝôçò Vãêåéôáé óôü ôé âáóéæüìåíç óôßò ðçãÝò êáß óôÜðïñßóìáôá ô\ò Vñåõíáò Tîçãår ãéáôß ït Añ÷árïé´Åëëçíåò Aðïêáëïóáí ôïýò Ìáêåäüíåò âáñâÜñïõò, Cí êáß eóáí ´Åëëçíåò. Ç TðéóôçìïíéêÞ
ðñïóÝããéóç ôí åsäéêí Tñåõíçôí, ït ðïrïé 
Cí ìÞ ôß Cëëï V÷ïõí Aöéåñþóåé ôÞí æùÞ ôïõòTñåõíþíôáò ôüí Añ÷árï Uëëçíéêü öõëåôéóìü, ìðïñår íÜ ì@ò AðáëëÜîåé Aðü êÜèå åuäïõò säåïëçðôéêÞ, ñáôóéóôéêÞ ðñïãïíïëáãíåßá, êáôÜ ôÞí ðïßá«ð@ò ìÞ ´Åëëçí âÜñâáñïò êáß Aðïëßôéóôïò». Á-70ôÞ _ Aíôßëçøç, ðùò èÜ äïìå, aäç Aðü ôÞí Añ÷áéüôçôá åy÷å äå÷èår áóôçñÞ êñéôéêÞ.
Ç ãåíåáëïãßá ô\ò äõúóôéê\ò äéÜêñéóçò ´Åëëçíåò-ÂÜñâáñïé åyíáé ãÝííçìá èñÝììá ô\ò êëáóóéê\ò Añ÷áéüôçôáò. ÓôÞí Añ÷áéüôçôá,  ñïò«âÜñâáñïò» Añ÷éêò óÞìáéíå ôüí ìÞ Uëëçíüãëùóóï. ´Ïìùò, êáôÝëçîå íÜ óçìáßíåé ôüí îÝíï,Aêüìç êáß Uëëçíüãëùóóï, ôï ðïßïõ  ôñüðïò
æù\ò êáß _ öýóç Tèåùñïíôï êáôþôåñá êáß TíÜíôéá ðñüò ôü êëáóóéêü Uëëçíéêü ðñüôõðï. ÁôÞ _AëëáãÞ ôï íïÞìáôïò ô\ò ëÝîçò «âÜñâáñïò» êáôáíïårôáé Aðü ôü ãåãïíüò ôé Aíáðôý÷èçêáí UëëçíéêÝò Aðïéêßåò, ït ðïråò ðñïóðáèïóáí, óõ÷íÜ
Aíåðéôõ÷ò, íÜ ìéìçèïí ôÞí ìçôñïðïëéôéêÞ ÅëëÜäá, ôïíßæïíôáò Vôóé ôÞí äéáöïñÜ ìåôáîý ô\òðñüôõðçò Uëëçíéê\ò ðüëçò êáß ô\ò «îÝíçò-âÜñâáñçò ðüëçò». ÎÝíïé êáß âÜñâáñïé eóáí ãéÜ ôïýòAñ÷áßïõò ´Åëëçíåò óïé (´Åëëçíåò êáß ìÞ) äéÝöåñáí óôÞí ãëóóá, óôïýò ðïëéôéêïýò èåóìïýò,óôÞí êïéíùíéêÞ ñãÜíùóç êáß ãåíéêò óôüí ðïëéôéóìü. ÔÝôïéïõ åuäïõò îÝíïé-âÜñâáñïé eóáí ãéÜôïýò Añ÷áßïõò ´Åëëçíåò ït Uî\ò: á) ït ´Åëëçíåò
ôí Aðïéêéí êáß ô\ò ìÞ ìçôñïðïëéôéê\ò ÅëëÜäáò (ð.÷. ²Áâäçñá, Óüëïé, Óýâáñéò, Ìáêåäïíßá
êôë.), â) ït Tíáðïìåßíáíôåò áôü÷èïíåò ðñùôïåëëçíéêïß ðëçèõóìïß (Ðåëáóãïß, Êñ\ôåò, Âïéùôïß,Ìéíýåò, Éëëõñéïß, ÈñÜêåò êôë.) êáß ã) ït Aëëü-ÌÉ×ÁÇË Ä. ÌÐÁÊÁÏÕÊÁÓ

öõëïé (ÐÝñóåò, Óêèåò êôë.). ÁôÞí Aêñéâò ôÞíTðéêñéôéêÞ äéáöïñÜ ÅëëÞíùí êáß âáñâÜñùí TêöñÜæïõí ït Uî\ò Añ÷áråò UëëçíéêÝò TêöñÜóåéò/ðáñïéìßåò: Áâäçñßôçò =  ^ëßèéïò Aðü ôÜ ²Áâäçñá
ô\ò ÈñÜêçò, Óüëïéêïò =  ÷ùñéÜôçò ô\ò ìéêñáóéáôéê\ò Aðïéêßáò Óüëïé,  ðïrïò ìéëÜåé ìÝ óõíôáêôéêÜ ëÜèç, Óõâáñßôçò =  ðïëéôéóôéêò êáôþôåñïò _äõðáèÞò êÜôïéêïò ô\ò sôáëéùôéê\òAðïéêßáò Óýâáñéò, êñçôßæåéí ðñüò êñÞôáò, Tðåßøåóôáé êáß Aðáôåíåò åsóßí (Ëåîéêü Óïýäá),âïéùôéÜæù = öÝñïìáé ò âëÜêáò Âïéùôüò, Éëëõñéïß âÜñâáñïé èñáêéêïß äéÜ ôÞí AóÜöåéáí ô\ò öùí\òáôí (Ëåîéêü Óïýäá), Óêýèçò = âÜñâáñïò äïëïò [ðßíù óÜí Óêýèçò] êôë.
ÔÞí uäéá Aíþìáëç ðáèïëïãßá AðÝäéäáí óÝ(öáíôáóôéêïýò a ðñáãìáôéêïýò) ëáïýò. Ð.÷. óôüíÇóßïäï êáß óôüí ´Ïìçñï: ït Ðõãìárïé = ìéêñïßóÜí ìéÜ ðõãìÞ, ït Êáôïõäárïé (ôñùãëïäýôåò), ïtÇìßêõíåò, ït ÌáêñïêÝöáëïé. Óôüí ÁëêìÜíá: ïtÓôåãáíüðïäåò (ìÝ ðüäéá ðïõëéí). Óôüí Ásó÷ëï:ït ÊõíïêÝöáëïé êáß ït Óôåñíüöèáëìïé. Óôüí Åêáôárï êáß óôüí ÁñéóôïöÜíç: ït ÓêéÜðïäåò (ìÝ öáñäéÝò ðáôïóåò). ÓôÞí Éíäßá ôï Óêýëáêá (6ïò ás.
ð.×.) êáß ôï ÌåãáóèÝíç (3ïò ás. ð.×.): ït Åíïôßêôïíôåò (ðïý ãåííïí Xíá ðáéäß), ït Ôñéóðßèáìïéêáß Ôåôñáóðßèáìïé, ït Ùêýðïäåò (ãïñãïðüäáñïé),ït ²Áññéíåò a Áìõô\ñåò, ït ²Áóôïìïé, ït Åíùôïêïrôåò (ìÝ ìåãÜëá AöôéÜ), ït ÏðéóèïäÜêôõëïé (ìÝäÜêôõëá óôßò öôÝñíåò). Óôüí Áðïëëüäùñï (2ïòás. ì.×.): ït Éìáíôüðïäåò, ït Áãåëáóôïíôåò
ê.ï.ê.
ÌÝ ôÝôïéïõ åuäïõò TêöñÜóåéò, ït Añ÷árïé ´Åëëçíåò AíÝðôõîáí Xíáí ìç÷áíéóìü AíáæÞôçóçò êÜðïéáò ðáèïëïãßáò, Aíáôïìéê\ò a Cëëçò, _ ðïßáêáèéóôïóå ôüí «îÝíï», ´Åëëçíá êáß ìÞ, ðáñÜîåíï êáß Aíþìáëï7. Áð' áôÞí ôÞí öõëåôéêÞ ðåñé÷áñÜêùóç äÝí ãëßôùóáí ïôå ït Ìáêåäüíåò, äéüôé, ðùò Tðéóçìáßíåé  Ê. ÔóÜôóïò, «ït êáèéåñùìÝíïé èåóìïß êáß ôÜ êëçñïíïìçìÝíá Vèéìá ôíÌáêåäüíùí ðáñïõóßáæáí êÜðïéåò äéáöïñÝò Aðüôïýò Aíôßóôïé÷ïõò èåóìïýò êáß ôÜ Vèéìá ôí íïôéþôåñùí ÅëëÞíùí. Áôü îÝíéæå ôïýò ðüëïéðïõò´Åëëçíåò êáß ôïýò Vêáíå íÜ Aðïêáëïí Cóôï÷á
ôïýò Ìáêåäüíåò âáñâÜñïõò»8.
´Åíá ó÷åôéêü Tñþôçìá ðïý ðñÝðåé íÜ AðáíôÞóïõìå åyíáé ðü ðïéÝò óõíè\êåò ït Añ÷árïé ´Åëëçíåò óõíáíôïóáí ôïýò âáñâÜñïõò. Ït ´Åëëçíåò
ãíþñéæáí ôïýò Aëëüöõëïõò âáñâÜñïõò ò äïýëïõò
ìÝóá óôü óðßôé ôïõò. ÔçñïõìÝíùí ôí Aíáëïãéí,êÜôé AíÜëïãï óõíÝâáéíå ìÝ ôïýò ëåõêïýò ô\ò Íüôéáò Áöñéê\ò, ït ðïrïé ãíþñéæáí ôïýò Vã÷ñùìïõò÷é óôüí öõóéêü ôïõò ÷ñï, AëëÜ ò ðçñÝôåò êáßÁÑ×ÁÉÏÓ ÅËËÇÍÉÊÏÓ ÖÕËÅÔÉÓÌÏÓ ÊÁÉ ÍÅÏÅËËÇÍÉÊÏÓ ÅÈÍÉÊÉÓÌÏÓ

Aâßáóôá ôïýò èåùñïóáí êáôþôåñïõò. Ït óêëÜâïéðïý ãíþñéæáí ït Añ÷árïé ´Åëëçíåò óôÞí êáèçìåñéíÞ æùÞ ôïõò äéÝöåñáí óôÞí ãëóóá, óôüí ðïëéôéóìü, óõ÷íÜ êáß óôü ÷ñìá ôïõò. Óýìöùíá ìÝAñ÷áråò ìáñôõñßåò, Tí êáéñ¨ Aðïêôïóáí UëëçíéêÞ êïõëôïýñá êáß Vðåéôá Aðü ìáêñü÷ñïíç äéáìïíÞ óôßò UëëçíéêÝò ðüëåéò Aöïìïéþíïíôáí ôüóï ðïëý ìÝ ôïýò ´Åëëçíåò, óôå íÜ ãßíïíôáé êáß ðïëýAíáéäårò, ðùò ðáñáðïíéÝôáé ôüí 5ï ásíá ð.×.
 ãÝñïò ëéãáñ÷éêüò óõããñáöÝáò ô\ò Áèçíáßùí
Ðïëéôåßáò9.
´Ïðùò äåß÷íïõí ït ðçãÝò, ït ó÷Ýóåéò ÅëëÞíùí-ÂáñâÜñùí eôáí êáëýôåñåò ìáêñéÜ Aðü ôÞíìçôñïðïëéôéêÞ ÅëëÜäá. Ð.÷. óôÞí ÊõñÞíç ôï
4ïõ ásíá ð.×., ðùò ì@ò ðëçñïöïñår ôü ÄéÜãñáììá ôï Ðôïëåìáßïõ (S.E.G. IX, I), ôÜ ðáéäéÜ Uíüò ´Åëëçíá ðáôÝñá êáß ìé@ò Ëßâõáò ìçôÝñáò Tèåùñïíôï ðïëßôåò ô\ò êõñçíáúê\ò ðïëéôåßáò. Áôü ì@ò ôü Tðéâåâáéþíåé êáß  ÁñéóôïôÝëçò óôÜ ÐïëéôéêÜ (VI, 2 131b2), ìÝ ôÞí ðëçñïöïñßá ôé óôÞí ÊõñÞíç êáô' AíÜãêçí ït Tðéãáìßåò
eôáí óýíçèåò öáéíüìåíï, óôå ôü óìá ôí ðïëéôí íÜ âñßèåé Aðü «íüèïõò ðñüò ìçôñüò». ÁôÞ _ ðñáêôéêÞ eôáí íôùò AðáñÜäåêôç ãéÜ ôïýòAñ÷áßïõò ´Åëëçíåò, Aöï  íüìïò ôï Ðåñéêë\ ôï
451 ð.×. ñéæå ò ðïëßôåò ìüíïí óïõò åy÷áí ìçôÝñá êáß ðáôÝñá Áèçíáßïõò. Ï íüìïò áôüò åy÷å óêïðü íÜ ðåñéïñßóåé ôüí Añéèìü ôí îÝíùí ìåôïßêùí (Uëëçíéê\ò a îÝíçò êáôáãùã\ò), ït ðïrïé
Aðåéëïóáí ìÝ Aöïìïßùóç ôïýò ãíÞóéïõò Áèçíáßïõò ðïëßôåò10.
´Ïëá áôÜ ôÜ óôïé÷årá ðéèáíüí íÜ äçãÞóïõí
ðïëëïýò óôÞí óêÝøç ôé ït Añ÷árïé ´Åëëçíåò eóáí«ñáôóéóôÝò», ìÝ ôÞí óýã÷ñïíç óçìáóßá ôï ñïõ.
´Ïìùò, áôü èÜ eôáí ìßá Aíá÷ñïíéóôéêÞ Uñìçíåßá,ìéÜò êáß  óýã÷ñïíïò ñáôóéóìüò äÝí V÷åé êáììßá
ó÷Ýóç ìÝ ôüí Añ÷árï Uëëçíéêü öõëåôéóìü, ðùòTêöñÜæåôáé ìÝ ôÞí Aíôßèåóç ÅëëÞíùí-âáñâÜñùí.
Äéüôé, ðùò Tðéóçìáßíïõí  Êýñêïò êáß  Hall,ôüí 5ï ásíá ð.×. _ Aíôßèåóç ÅëëÞíùí-âáñâÜñùí åy÷å ðïëéôéêÞ êé ÷é AíèñùðïëïãéêÞ óçìáóßá,aôïé «ït ´Åëëçíåò Tèåùñïíôï Aíþôåñïé, ÷é ìùòAíèñùðïëïãéêÜ, AëëÜ ìüíï ÷Üñç óôÞí Aíþôåñç
ìïñöÞ ðïëéôéê\ò æù\ò ðïý V÷ïõí èåóðßóåé ït uäéïé
÷ùñßò êáíÝíáí Tîáíáãêáóìü»11. Åí AíôéèÝóåé, óýã÷ñïíïò ñáôóéóìüò (ë.÷. ôï Íáæéóìï) V÷åéAíèñùðïëïãéêÞ êõñßùò óçìáóßá. ²Çôïé  íáæéóôÞò ñáôóéóôÞò èåùñår ôüí Uáõôü ôïõ Aíþôåñï ò
«Cíèñùðï» (÷é ò ðïëßôç) êáß ït ðåðïéèÞóåéò
ôïõ AðïññÝïõí Aðü ôñårò óýã÷ñïíåò âáóéêÝò säåïëïãßåò: á) ìéÜ ìõèïëïãéêÞ, öáíôáóéáêÞ säåïëïãßá, _ ðïßá ðçãÜæåé Aðü Añ÷áßïõò èñýëïõò, ðïý71ìéëïí ãéÜ ìéÜ ðåñâüñåéá säáíéêÞ öõëÞ, _ ðïßáðñÝðåé íÜ Aíáðáñá÷èår êáß íÜ ìÞí îå÷áóèår, â) ìéÜâéïëïãéêÞ Aíôßëçøç, âáóéóìÝíç óôÞí äáñâéíéêÞ
èåùñßá, _ ðïßá ÷ñçóéìïðïéÞèçêå Aðü ôüí ×ßôëåñãéÜ íÜ èåìåëéþóåé Tðéóôçìïíéêò ôüí ñáôóéóôéêü
só÷õñéóìü ðåñß Aíùôåñüôçôáò ô\ò ãåñìáíéê\òöõë\ò êáß ã) ìéÜ TèíéêéóôéêÞ/óõíôçñçôéêÞ säåïëïãßá, êáôÜ ôÞí ðïßá ÷ñåéÜæåôáé Xíá só÷õñü êáèåóôþò ðü ôÞí äéáêõâÝñíçóç Uíüò só÷õñï Cíäñá12.
Áôï ôï åuäïõò ït säåïëïãßåò TëÜ÷éóôç ó÷Ýóç
V÷ïõí ìÝ ôÞí äõúóôéêÞ äéÜêñéóç ÅëëÞíùí-âáñâÜñùí. Ðïëý ðåñéóóüôåñï ìÜëéóôá, ôáí Aêüìç êáßáôÞ _ ðïôéèÝìåíç ðïëéôéêÞ Aíùôåñüôçôá ôíÅëëÞíùí Víáíôé ôí äïýëùí-âáñâÜñùí äå÷üôáí
ôüí 6ï ásíá ð.×. áóôçñÝò êñéôéêÝò. Åyíáé ãåíéêò ðáñáäåêôü ôé ôü óïöéóôéêü êßíçìá, êõñßùòìÝ ôüí Áíôéöíôá, êáôáäßêáóå ôÞí äïõëåßá êáßäéåêÞñõîå ôÞí ìïéüôçôá ÅëëÞíùí êáß âáñâÜñùí
AíåîÜñôçôá Aðü öõëåôéêÝò êáß ðïëéôéêÝò äéáêñßóåéò13.
Ùóôüóï, ït ðåñéóóüôåñïé Añ÷árïé ´Åëëçíåò
eôáí öõóéêü íÜ ìÞí ìðïñïí íÜ Aðïäå÷èïí ôïýòâáñâÜñïõò Tðß uóïéò ñïéò, äéüôé Aêüìç äÝí ìðïñïóáí íÜ äïí ðÝñá Aðü ôüí ñßæïíôá ô\ò «êëåéóô\ò» ðüëçò-êñÜôïõò êáß íÜ ðåñâïí ôïýò ðåñéïñéóìïýò êáß ôÜ óõìöÝñïíôá ðïý óõíåðáãüôáí èåóìüò ô\ò äïõëåßáò14. ×áñáêôçñéóôéêü åyíáé ôüðáñÜäåéãìá ô\ò êáôáãùã\ò ôï óáëáìéíïìÜ÷ïõ
Èåìéóôïêë\ (ãåíí. 525 ð.×.),  ðïrïò, Cí êáßêáôáãüôáí Aðü Añéóôïêñáôéêü ãÝíïò, åy÷å ìçôÝñá «âÜñâáñç», ôÞí Áâñüôïíï a ÅôÝñðç AðüôÞí ÈñÜêç a ôÞí Êáñßá. ÅðåéäÞ _ ìçôÝñá ôïõäÝí eôáí AóôÞ Áèçíáßá,  uäéïò äÝí Tèåùñårôï
Áèçíárïò ðïëßôçò, äéüôé äÝí eôáí ãåííçìÝíïò «TîAìöïrí Aóôïrí» (Çñüäïôïò 7, 143 - Ðëïýôáñ÷ïò,Èåìéóôïêë\ò 1, 1). ÈÜ ìðïñïýóáìå âåâáßùò íÜAðïäõíáìþóïõìå áôü ôü óôïé÷årï ìÝ ôü óêåðôéêü ôé åyíáé ìåôáãåíÝóôåñç Têäï÷Þ, ìéÜò êáß óôÞíÁèçíáúêÞ Äçìïêñáôßá _ íïìéìüôçôá ô\ò ãÝííçóçò äÝí eôáí Aíáãêáßá ãéÜ ðïëéôéêÞ óôáäéïäñïìßá.
´Ïìùò, ït äéáêñßóåéò áôÝò ìåôáîý ôí ðïëéôíeôáí ôüóï äéáäåäïìÝíåò, óôå ït Áèçíárïé åy÷áí
täñýóåé åsäéêü ãõìíáóôÞñéï, óôü ðïrï ðï÷ñåïíôï íÜ öïéôïí ït ìÞ ãíÞóéïé Áèçíárïé, ðùò Èåìéóôïêë\ò, ôü ãíùóôü Êõíüóáñãåò. Ïôå ìðïñïìå íÜ só÷õñéóèïìå ôé _ ðåñßðôùóç ôï Èåìéóôïêë\ eôáí ìåìïíùìÝíç, Aöï Aêüìç êáß Êßìùí,  ãéüò ôï ìáñáèùíïìÜ÷ïõ ÌéëôéÜäç, åy÷å ìçôÝñá ôÞí Èñáêéþôéóóá Çãçóéðýëç.
ÃéÜ ôü èÝìá ôï «âÜñâáñïõ» ðïëßôç  ÁñéóôïôÝëçò åyíáé Aðïêáëõðôéêüò. ÓôÜ ÐïëéôéêÜ Ã21275 ê.U.,  Óôáãåéñßôçò Tðéóçìáßíåé ôé, ãéÜ íÜ

72ÌÉ×ÁÇË Ä. ÌÐÁÊÁÏÕÊÁÓ

ãßíåé Xíá Côïìï ðïëßôçò, äÝí ðñÝðåé, ðùò ðéóôåýåé  ðïëýò êüóìïò, êáô' AíÜãêçí íÜ êáôÜãåôáé ìüíïí Aðü ãíÞóéïõò Áèçíáßïõò ãïíårò (ðïëßôçí ôüí Tî AìöïôÝñùí ðïëéôí êáß ìÞ èÜôåñïí
ìüíïí). Áôü ðïý ðñïÝ÷åé ãéÜ íÜ ãßíåé êÜðïéïò ðïëßôçò äÝí åyíáé _ ãÝííçóÞ ôïõ, AëëÜ ìéÜ ðñÜîç ìÝôÞí ðïßá _ ðüëç Aíáãíùñßæåé óôÜ Côïìá ðëÞñç
AôïìéêÜ äéêáéþìáôá. ÌÝ Cëëá ëüãéá, ït ðïëßôåòäÝí ãåííéïíôáé, äçìéïõñãïíôáé Aðü ôÞí ðüëç,ðùò Xíá êáëëéôÝ÷íçìá äçìéïõñãårôáé Aðü ôüíêáëëéôÝ÷íç (ðü ôí äçìéïõñãí ðåðïéçìÝíïõò,ÐïëéôéêÜ Ã2, 1275 26-30). ÁôÞí ôÞí Cðïøç
(ðåñß ô\ò «Tðßêôçôçò» säéüôçôáò ôï ðïëßôç) ÁñéóôïôÝëçò ôÞí Aðïäßäåé óôüí êáôåîï÷Þí ÎÝíï(ôï ðïëéôéêï êáß öéëïóïöéêï ðñïóêçíßïõ ôï
5ïõ ásíá ð.×.), óôüí ´Åëëçíá Aðü ôÞí Óéêåëßá,ôüí óïöéóôÞ Ãïñãßá, ôüí ðïrï  ÐëÜôùí óôüíÓïöéóôÞ êáß  ÁñéóôïöÜíçò Aðïêáëïí «âÜñâáñï» êáß «îÝíï» (ÁñéóôïöÜíïõò ²Ïñíéèåò 1694
ê.U.: âÜñâáñïé ä' ãÝíïò åsóßí, Ãïñãßáé êáß Ößëéððïé). Ï óïöéóôÞò Ãïñãßáò  Ëåïíôríïò, uóùò åsñùíåõüìåíïò êÜðïéïí ðïý ôüí Vâñéóå ãéÜ ôÞ âÜñâáñç êáôáãùãÞ ôïõ, åyðå: «ït ðïëßôåò äÝí ãåííéïíôáé, äçìéïõñãïíôáé Aðü ôÞí ðüëç, ðùò XíáêáëëéôÝ÷íçìá äçìéïõñãårôáé Aðü ôüí êáëëéôÝ÷íç»(ðü ôí äçìéïõñãí ðåðïéçìÝíïõò, ÁñéóôïôÝëïõò ÐïëéôéêÜ Ã2. 1275b 26-30).
Ìßá óôïé÷åéùäò TðáñêÞò ìåëÝôç ãéÜ ôü«óêïôåéíü» æÞôçìá ôï Añ÷áßïõ öõëåôéóìï öåßëåé íÜ èÝóåé ôü æÞôçìá Tðß ôj âÜóåé ôí ðëÝïí
Aðïäåêôí ðïñéóìÜôùí ô\ò Vãêõñçò, äéåèíïòAêáäçìáúê\ò-ðáíåðéóôçìéáê\ò Vñåõíáò. Åí ðñïêåéìÝí¤, óôÞí óýã÷ñïíç Vñåõíá äýï åyíáé ït Tðéêñáôïóåò Aðüøåéò. Áö' Uíüò, ðÜñ÷åé _ Cðïøç ôéït Añ÷árïé ´Åëëçíåò, ðáñÜ ôßò ðïéåò AíôéññÞóåéò
ôïõò, êáô' ïóßáí ðßóôåõáí óôÞí öõëåôéêÞ sóüôçôá ôí Aíèñþðùí. ´Ïðùò ôü èÝôåé  Guthrie:«Tä Tìårò Tíäéáöåñüìáóôå Bðëò ãéÜ ôü Cí_ säÝá ðïý Añãüôåñá eôáí ãíùóôÞ óÜí Uíüôçôá ô\ò Aíèñùðüôçôáò a Aäåëöïóýíç ôí Aíèñþðùí åy÷å Añ÷ßóåé íÜ óõæçôårôáé aäç óôüí5ï ás. ð.×. ÐñáãìáôéêÜ åy÷å Añ÷ßóåé Aðü ôüíÁíôéöíôá, êáß uóùò Aðü ôüí Éððßá êáß Cëëïõò. Ìïëïíüôé ït ãíþóåéò ìáò åyíáé AîéïèñÞíçôá ðåñéïñéóìÝíåò, èÜ eôáí ðåñßåñãï Cí _ðßóôç óÝ êáèïëéêïýò, öõóéêïýò íüìïõò ô\òAíèñþðéíçò óõìðåñéöïñ@ò äÝí óõíïäåõüôáíAðü ôÞí ðåðïßèçóç ôé ëïé ït Cíèñùðïé åyíáé
óôÞí ïóßá óõããåíårò ìåôáîý ôïõò. Ç säÝáô\ò âáóéê\ò sóüôçôáò ôí Aíèñþðùí eôáíâáèåéÜ ñéæùìÝíç. Åö' óïí ëïé ït Cíèñùðïé

ÁÑ×ÁÉÏÓ ÅËËÇÍÉÊÏÓ ÖÕËÅÔÉÓÌÏÓ ÊÁÉ ÍÅÏÅËËÇÍÉÊÏÓ ÅÈÍÉÊÉÓÌÏÓ

ðñï\ëèáí Añ÷éêÜ Aðü ôÞí ã\, óÜí ðïðñïúüí
ô\ò æýìùóçò ô\ò ëÜóðçò a ôï âïýñêïõ, _öýóç äÝí Väùóå óÝ êáíÝíáí ôü äéêáßùìá íÜêáõ÷éÝôáé ôé êáôÜãåôáé Aðü êáëýôåñç ãåíéÜ
Að' ,ôé ït Cëëïé Cíèñùðïé. Áôï ôï åuäïõò
_ äéÜêñéóç eëèå óôü ðñïóêÞíéï Añãüôåñá, êáßìüíïí ò ðñïúüí ôï íüìïõ. ÁôÞ _ AíèñùðïëïãéêÞ âÜóç ãéÜ ôÞí Aíôßèåóç öýóéò-íüìïò
óçìáßíåé ôé _ äéêáéïëüãçóç ô\ò sóüôçôáò ðïýãßíåôáé ìÝ áôÞí ôÞí âÜóç åyíáé êáèïëéêÞ.
Åyíáé ëïéðüí ëïãéêü íÜ ðïèÝóïõìå ôé êÜðïéïò ðïý èÝëåé íÜ ëÝãåôáé öéëüóïöïò, Tö'óïí èåùñår áôÞí ôÞí âÜóç ó÷åôéêÞ ìÝ ìéÜäéÜêñéóç, èÜ ôÞí Töáñìüóåé óÝ ëùí ôí åsäíôßò äéáêñßóåéò  åãåíårò êáß ôáðåéí\ò êáôáãùã\ò, êõñßïõò êáß äïýëïõò, Áèçíáßïõò êáßÓðáñôéÜôåò, ´Åëëçíåò êáß ìÞ ´Åëëçíåò».
W.K.C. Guthrie, Ït ÓïöéóôÝò,ÌÉÅÔ, ÁèÞíá, 1989, óó. 204-205

Ùóôüóï, ït ðåñéóóüôåñïé ìåëåôçôÝò (óõìðåñéëáìâáíïìÝíïõ êáß ôï Guthrie) óõìöùíïí ôé ìÝóïò Añ÷árïò ´Åëëçíáò äÝí eôáí äõíáôüí íÜ ðéóôåýåé ëüøõ÷á óôÞí öõëåôéêÞ sóüôçôá. ´Ïðùò ôüèÝôåé  Baldry:«ðåñßðïõ ôü 400 ð.×. ìåñéêïß ´Åëëçíåò óõããñáöårò åy÷áí öèÜóåé êïíôÜ óôÞí óõíåéäçôïðïßçóç ô\ò Uíüôçôáò ô\ò Aíèñùðüôçôáò...
ìùò, Aêüìç êáß ìåôÜ ôüí ÁëÝîáíäñï, _ AíÜðôõîç êáß Aðïäï÷Þ áôí ôí säåí äÝí eôáíTð' ïäåíß ëüã¤ ôüóï AíáðôõãìÝíåò êáß AðïäåêôÝò óï öáíôáæüìáóôå. [²Çôïé] äÝí V÷ïõìå Aêüìç ôüôå öèÜóåé óôü êïóìïåßäùëï ìé@òðáãêüóìéáò êïéíùíßáò, óôÞí ðïßá V÷ïõí èÝóç ÷é ìüíïí óïé AðïëáìâÜíïõí ôüí Uëëçíéêü ðïëéôéóìü, ÷é ìüíïí ït óïöïß, AëëÜ ëïé ïtCíèñùðïé ëùí ôí ðïëéôéóìí».
H.C. Baldry, «The Idea of the Unity of Mankind»,«Grecs et Barbares», Six exposés et discussions,
Entretiens sur l'antiquité classique, tome VIII,
Genève, 4-9 Sept. 1961, óó. 176-77, 188.

Ïñüóçìï ãéÜ ôÞí Aíáèåþñçóç êáß ôÞí êáôáäßêç ô\ò äéÜêñéóçò ìåôáîý ÅëëÞíùí êáß âáñâÜñùí eôáí  ÌÝãáò ÁëÝîáíäñïò. Åyíáé ãíùóôü ôé ÌÝãáò ÁëÝîáíäñïò, Xíáò êëáóóéêüò ´Åëëçíáò
ôï 4ïõ ásíá ì.×., õtïèÝôçóå ìéÜ öéëéêÞ óôÜóç
AðÝíáíôé óôïýò âáñâÜñïõò, óÝ óçìårï ðïý íÜ óõíÜøåé ^èåëçìÝíåò ìáæéêÝò Tðéãáìßåò ìáæß ôïõò, Cíêáß áôïß åy÷áí Cëëïõò èåïýò êáß Cëëç ãëóóá(Áññéáíüò, VII). Ðïëëïß èÜ ðïí ôé áôü eôáí73Bðëò ìßá óôñáôçãéêÞ êßíçóç. ´Ïìùò, ðÝñáí
ðïéáóäÞðïôå óêïðéìüôçôáò, áôÞ _ êßíçóç ôïÁëÝîáíäñïõ AíÝôñåðå óõíèÝìåëá ôÞí UëëçíéêÞ
ðñïêáôÜëçøç «ð@ò ìÞ ´Åëëçí âÜñâáñïò» (ÐëÜôùíïò Ðïëéôåßá Å 470c: «ôü ìÝí Uëëçíéêüí ãÝíïò ïsêårïí... ô¨ äÝ âáñâáñéê¨ Aëëüôñéïí»). ÏÁëÝîáíäñïò ïóéáóôéêÜ Tíóôåñíéæüôáí ôÞí Añ÷Þôé «âÜñâáñïò åyíáé ðïéïò ðéóôåýåé óôÞí âáñâáñüôçôá» (Levi-Strauss), Aöï AíïéêôÜ äéåêÞñõîåôé äÝí ðÜñ÷ïõí ´Åëëçíåò êáß âÜñâáñïé ðáñÜ ìüíïí Cíèñùðïé ìÝ a ÷ùñßò AñåôÞ. Óôü ðëáßóéï
áô\ò ô\ò öéëïâÜñâáñçò, Aíôé-äõúóôéê\ò ëïãéê\ò,êáôÜ ôüí ÓôñÜâùíá,  ÅñáôïóèÝíçò ôüí 3ï ásíá ð.×. óôÜ ÃåùãñáöéêÜ ôïõ Tðéêñßíåé ôÞí äéÜêñéóç ÅëëÞíùí-âáñâÜñùí, ðùò Tðßóçò êáß ôÞíóõìâïõëÞ ôï ÁñéóôïôÝëç óôüí ìáèçôÞ ôïõÁëÝîáíäñï íÜ ìåôá÷åéñßæåôáé ôïýò ´Åëëçíåò òößëïõò êáß ôïýò âáñâÜñïõò ò T÷èñïýò (Ðëïýôáñ÷ïò, De Alex. M. Fort. Aut Birt., I, 6). ÏÁëÝîáíäñïò, ìùò, äÝí ôÞñçóå ôÞí óõìâïõëÞ ôïäáóêÜëïõ ôïõ êáß Vöèáóå óôü Aíôßèåôï óçìårï íÜäçëþóåé ôé «ðïëëïß Aðü ôïýò ´Åëëçíåò åyíáé Aðïëßôéóôïé êáß ðïëëïß Aðü ôïýò âáñâÜñïõò ðïëéôéóìÝíïé (Aóôårïé)» (ÓôñÜâùí, I, iv, 9). ÁôÞAêñéâò _ êñéôéêÞ óôÜóç ôï ÁëÝîáíäñïõ AðÝíáíôé óôüí Añ÷árï Uëëçíéêü, Tëéôßóôéêï öõëåôéóìü
uóùò Tîçãår ôü ãåãïíüò ôé, Aêüìç êáß ìåôÜ ôüíèÜíáôü ôïõ, ït Añ÷árïé ´Åëëçíåò, öéëüóïöïé êáßìÞ, Têôüò ôí Ìáêåäüíùí, Aíôéìåôþðéóáí ìÝ
Aäéáöïñßá êáß T÷èñéêÞ äéÜèåóç ôü Vñãï ôïõ êáß äÝíèÝëçóáí íÜ äéäá÷èïí Að' áôü15. Åí AíôéèÝóåé,ït âÜñâáñïé eôáí ôüóï åãíþìïíåò ðñüò ôüí ÁëÝîáíäñï, óôå, êáôÜ ôüí ÌáêéáâÝëé êáß ôïí Hume,ït ÐÝñóåò ðñïôéìïóáí ôÞí UëëçíéêÞ äõíáóôåßáAðü ôÞí ðåñóéêÞ, äéüôé « ÁëÝîáíäñïò CóêçóåôÞí äýíáìÞ ôïõ AöÞíïíôáò óôïýò âáñâÜñïõò ðïëëÝò ðçãÝò ôéì\ò Têôüò Aðü ôü ÷áìüãåëü ôïõ êáßôÞí åíïéÜ ôïõ»16.
Ôß åyíáé áôü, ëïéðüí, ðïý Tîçãår ôÞí âÜñâáñç ãéÜ ôÜ Añ÷árá UëëçíéêÜ Tëéôßóôéêá äåäïìÝíá óôÜóç ôï ÁëÝîáíäñïõ; Áö' Uíüò, _ AñéóôïôåëéêÞ ðáéäåßá ôïõ ôï TðÝôñåðå íÜ êáôáëÜâåé ôé ëïé ït Cíèñùðïé AíåîáéñÝôùò íôáò äéáöïñåôéêïß Aðü ôÜ æá AíÞêïõí óôü Aíèñþðéíï
åyäïò (ÇèéêÜ ÍéêïìÜ÷åéá VIII, i 1115a 16-22).
Áö' UôÝñïõ, óï êé Cí áôü îåíßæåé ôïýò ÍåïÝëëçíåò,  uäéïò  ÁëÝîáíäñïò, ðùò  Èåìéóôïêë\òêáß  Êßìùí, eôáí íüèïò ðñüò ìçôÝñá êáß ðáôÝñá, ìéÜò êáß óôü ãåíåáëïãéêü äÝíôñï ôïõ ðÜñ÷ïõí
Añêåôïß âÜñâáñïé. Åsäéêþôåñá,  ðáôÝñáò ôïõ, Ößëéððïò  Â´, åy÷å ìçôÝñá ôÞí Åñõäßêç, ìßáÉëëõñßäá, _ ðïßá ãéÜ ôÜ UëëçíéêÜ ðñüôõðá eôáí74âÜñâáñç-îÝíç17. Áêüìç êáß  Ößëéððïò åy÷å ðáíôñåõèår ãéÜ ðïëéôéêïýò ëüãïõò ìéÜ Éëëõñßäá, ôÞíÁäÜôá. Ï äÝ ÁëÝîáíäñïò eôáí ãÝííçìá ìé@òTðéðëÝïí Tðéãáìßáò ôï ðáôÝñá ôïõ ìÝ ôÞí ÏëõìðéÜäá, êüñç ôï âáóéëé@ ôí Ìïëïóóí Íåïðôüëåìïõ. ÁôÝò ït Tðéãáìßåò ôí Ìáêåäüíùí îÝíéæáí ôïýò Cëëïõò ´Åëëçíåò êáß äÝí ìðïñïóáí íÜôßò äå÷èïí åêïëá. Ãé' áôü êáß  Ásó÷ßíçò êáôçãïñïóå ôüí ÄçìïóèÝíç ôé óôü ãåíåáëïãéêüôïõ äÝíôñï ð\ñ÷å ìßá Tðéãáìßá ôï ðáððï ôïõÃýëùíá ìÝ ìßá ðëïýóéá âÜñâáñç óêõèéêÞ ïsêïãÝíåéá (ÊáôÜ Êôçóéöíôïò, 171-2). ÌÝ ôÞí uäéá
Aíôé-âáñâáñéêÞ ëïãéêÞ, Cëëùóôå, êáß  uäéïò ÄçìïóèÝíçò Tðéêñßíåé ôü öéëï-âÜñâáñï ìáêåäïíéêü öñüíçìá, ôáí óôüí Ã´ Ïëõíèéáêü ëüãï ôïõAðïêáëår ôïýò Ìáêåäüíåò âáñâÜñïõò18. Åî ásôßáò, ëïéðüí, ôí Tðéãáìéí åyíáé âÝâáéï ôé ÁëÝîáíäñïò AíáôñÜöçêå ìÝ «öéëü-îåíï» êáß «öéëï-âÜñâáñï» öñüíçìá. Êáß áôÞ Aêñéâò _ AíáôñïöÞ ôï ÁëåîÜíäñïõ äßíåé ìßá «øõ÷ïëïãéêÞ»,«Aíèñþðéíç» TîÞãçóç óôÞí ðñïáíáöåñèåróá (Tðé)êñéôéêÞ óôÜóç ôïõ AðÝíáíôé óôÞí äéÜêñéóç
ÅëëÞíùí-âáñâÜñùí.
ÓôáäéáêÜ, ëïéðüí, _ êñéôéêÞ óôÜóç AðÝíáíôé
óôÞí äéÜêñéóç ÅëëÞíùí-âáñâÜñùí Tðåêôåßíåôáéêáß ãåíéêåýåôáé. Áðü ôüí ÁëÝîáíäñï êáß Tö'Uî\ò, óï  Uëëçíéóìüò «Aíïßãåôáé» Vîù Aðü ôÜöõóéêÜ ôïõ óýíïñá, _ Aíôßèåóç ÅëëÞíùí-âáñâÜñùí Aìâëýíåôáé óõíå÷ò. Ït âÜñâáñïé ãßíïíôáé
Aêüìç êáß öéëüóïöïé, ðùò  öïéíéêéê\ò êáôáãùã\ò Êõíéêüò öéëüóïöïò ÌÝíéððïò. ²Çäç ôüí 3ïásíá ð.×. TêöñÜæåôáé êáß óõíåéäçôïðïéårôáé ãéÜðñþôç öïñÜ, ðùò öáßíåôáé Aðü ôüí ÅñáôïóèÝíç, _ ðáñîç ìßáò ðïëõöõëåôéê\ò, ðïëõãëùóóéê\ò ðïëéôéóìÝíçò Aíèñùðüôçôáò, óôÞí ðïßáV÷ïõí èÝóç ÷é ìüíïí ït êáôÝ÷ïíôåò Uëëçíéêïýò
ôßôëïõò a ït ìåôÝ÷ïíôåò ô\ò Uëëçíéê\ò ðáéäåßáò,AëëÜ ëïé ït ðïëéôéóìÝíïé Cíèñùðïé. ÁôÞ _ êïóìïáíôßëçøç ðáãéþíåôáé Vðåéôá óôÞí ÷ñéóôéáíéêÞ ïsêïõìÝíç ô\ò Ñþìçò êáß ôï Âõæáíôßïõ.
Áðüäåéîç ô\ò íÝáò áô\ò öõëåôéê\ò êïóìïèåùñßáò åyíáé _ Cíïäïò óôüí Uëëçíïñùìáúêü èñüíï
ðïëëí Éëëõñéí, ït ðïrïé, ðùò åuäáìå, êáôÜôÜ Añ÷árá UëëçíéêÜ ðñüôõðá eóáí âÜñâáñïé êáßîÝíïé. Ït Éëëõñéïß áôïêñÜôïñåò ÁíáóôÜóéïò  Á´êáß  ÌÝãáò Éïõóôéíéáíüò Aðïôåëïí äýï ÷áñáêôçñéóôéêÜ ðáñáäåßãìáôá19.
Áíáêåöáëáéþíïíôáò ôÞí óôÜóç ôï Añ÷áßïõ
Uëëçíéêï öõëåôéóìï AðÝíáíôé óôïýò ìüöõëïõò
Ìáêåäüíåò, ðáñáèÝôù ìÝ BðëÜ ëüãéá ôÞí èÝóçô\ò Vñåõíáò: ït Añ÷árïé Ìáêåäüíåò, ðùò Cëëùóôå AðÝäåéîáí, ë.÷.,  ×áôæéäÜêéò,  Áíäñéþôçò

ÌÉ×ÁÇË Ä. ÌÐÁÊÁÏÕÊÁÓêáß  Áíäñüíéêïò, åyíáé ´Åëëçíåò. ´Ïìùò, óôÞíAñ÷áßá UëëçíéêÞ ãñáììáôåßá V÷åé êáôáãñáöår _(Añ÷áßá êé ÷é óýã÷ñïíç) Cðïøç ðïëëí Añ÷áßùí
ÅëëÞíùí ôé ït Ìáêåäüíåò eóáí âÜñâáñïé. ÁôÞí ôÞí Cðïøç ðñáãìáôåõüìáóôå, ÷ùñßò íÜ Aìöéóâçôïìå ôÞí Uëëçíéêüôçôá ôí Ìáêåäüíùí.
´Ïðïéïò äÝ÷åôáé ò óùóôüôåñç ôÞí ôñÝ÷ïõóá, Tãêýêëéá Cðïøç ôí ó÷ïëéêí âéâëßùí êáßôí Tãêõêëïðáéäéí äÝí ìðïñår íÜ äå÷èår åêïëáôé óôÜ ìÜôéá ôï ìåãáëýôåñïõ ìÝñïõò ôï Añ÷áßïõ Uëëçíéêï êüóìïõ ït Ìáêåäüíåò eôáí ðÝñáí ðÜóçò Aìöéâïëßáò ìßá Aðïëßôéóôç «âÜñâáñç» UëëçíéêÞ öõëÞ. Áôü äÝí ôü ëÝãåé ìüíï  Ê.
ÔóÜôóïò êáß  ÄçìïóèÝíçò, AëëÜ ït ðåñéóóüôåñåò
Añ÷áråò ðçãÝò, ït ðïråò êáôáôÜóóïõí ôÞí Ìáêåäïíßá Têôüò ôï «ðïëéôéóìÝíïõ» Uëëçíéêï ÷þñïõ (ð.÷.  tóôïñéêüò ²Åöïñïò,  ÓôñÜâùí,  Óêýëáî,  Äéïíýóéïò  Êáëëéöíôïò,  Äéêáßáñ÷ïò).
ÁôÞí ôÞí ðëçñïöïñßá Cëëùóôå ôÞí AíáöÝñåé êáß Ã. ×áôæéäÜêéò óôÞí ìåëÝôç ôïõ Ðåñß ôï Uëëçíéóìï ôí Áñ÷áßùí Ìáêåäüíùí (Têä. Êáñáâßáò, ó. 5). Âåâáßùò, ðÜñ÷åé êáß  Añ÷árïò Aíôßëïãïò (Ðïëýâéïò, ÅóôÜèéïò,  ÓôñÜâùí AíôéöÜóêùí êôë.). Áôüò  Aíôßëïãïò ìùò äÝí óâÞíåé (ò äéÜ ìáãåßáò) ôü ãåãïíüò ôé ðïëëïß Añ÷árïé´Åëëçíåò èåùñïóáí ôïýò Ìáêåäüíåò âÜñâáñç,«Aðïëßôéóôç» UëëçíéêÞ öõëÞ. Áôü ôü ðáñáäÝ÷ïíôáé Cëëùóôå äýï Vãêñéôïé Aêáäçìáúêïß ðïóôçñéêôÝò ô\ò Uëëçíéêüôçôáò ôí Ìáêåäüíùí: 
Ã.Í. ×áôæéäÜêéò óôÞí ìåëÝôç ôïõ Ðåñß ôï Uëëçíéóìï ôí Áñ÷áßùí Ìáêåäüíùí (1896) êáß Íéêüëáïò Áíäñéþôçò óôÞí äéÜëåîÞ ôïõ Ç ãëóóá êáß _ Uëëçíéêüôçôá ôí Áñ÷áßùí Ìáêåäüíùí
(Åôáéñåßá Ìáêåäïíéêí Óðïõäí, Èåóóáëïíßêç,1952).
ÄÝí ìðïñïìå íÜ Añêåóèïìå óôÞí Aíá÷ñïíéóôéêÞ, áôÜñåóêç TîÞãçóç ôé «äÝí åyíáé äõíáôüí ït öéëüìïõóïé Ìáêåäüíåò ðïý öéëïîÝíçóáíôüí Åñéðßäç êáß ôï Vóôçóáí ìíçìårï íÜ åyíáé
âÜñâáñïé». ´Ïìùò, Cëëï ôß óêåðôüìáóôå êáß ôßãíùñßæïõìå Tìårò óÞìåñá ãéÜ ôïýò Ìáêåäüíåò êáßCëëï ôß óêÝðôïíôáí ït uäéïé ït Añ÷árïé ´Åëëçíåò
ãé' áôïýò. ÌÝãá ëÜèïò íÜ ôÜ óõã÷Ýïõìå, ôüóïìÝãá óï êáß  ÌÝãáò ÁëÝîáíäñïò. Áöï ëïéðüí óôÜ ìÜôéá ðïëëí Añ÷áßùí ÅëëÞíùí ït Ìáêåäüíåò eóáí âÜñâáñïé êáß Aðïëßôéóôïé, ãéáôß íÜãëéôþóåé Aðü áôÞí ôÞí «Tëéôßóôéêç» ðåñé÷áñÜêùóç êáß  ÌÝãáò ÁëÝîáíäñïò. ÄÝí ìðïñïìå íÜ
Aäéáöïñïìå ãéÜ ôü ôé  ðáôÝñáò ôï Ì. ÁëåîÜíäñïõ åy÷å TðéâåâáéùìÝíá âÜñâáñç sëëõñéêÞ ñßæá êáß íÜ UóôéÜæïõìå ôÞí ðñïóï÷Þ ìáò óôü ôé _ìçôÝñá ôïõ, _ ÏëõìðéÜäá, eôáí Çðåéñþôéóóá

ÁÑ×ÁÉÏÓ ÅËËÇÍÉÊÏÓ ÖÕËÅÔÉÓÌÏÓ ÊÁÉ ÍÅÏÅËËÇÍÉÊÏÓ ÅÈÍÉÊÉÓÌÏÓ

÷ùñßò ðïøßá âáñâáñüôçôáò. Ìðïñïìå TðßóçòíÜ AãíïÞóïõìå ôé óôÜ ìÜôéá ðïëëí Añ÷áßùí
ÅëëÞíùí, êáôÜ ôüí Èïõêõäßäç, ôüí Áíäñéþôç,ôüí Wilkes (1999, óó. 143-44) êáß ôüí ×áôæéäÜêé, ït Çðåéñôåò, ðùò ït Âïéùôïß êáß ït Èåóóáëïß, eôáí âÜñâáñåò, Aðïëßôéóôåò UëëçíéêÝò öõëÝò. ËÝãåé  Áíäñéþôçò: «âÜñâáñåò íïìÜæïíôáéAðü ôïýò Añ÷áßïõò óõããñáöårò êáß Cëëåò Aðïëßôéóôåò UëëçíéêÝò öõëÝò, ðùò _ ^ðåéñùôéêÞ öõëÞ ôí ×áüíùí» (Èïõê. 2, 80)20. Ï äÝ ×áôæéäÜêéò óõìöùíår ëÝãïíôáò ôé: « ðùò äÝ ôïýò Ìáêåäüíáò ïôù êáß ôÞí Ìáêåäïíßáí êáß ôÞí ²Çðåéñïí Cëëïé ìÝí óõí\ðôïí ôj ÅëëÜäé, Cëëïé äÝ ï÷ß... Ïìïßùò ëÝãåé  Èïõêõäßäçò Tí Â´ 80 âÜñâáñïé ×Üïíåò Tí äÝ 81 äçëïôáé ôé êáß ït Èåóðñùôïß êáß ït Ìïëïóóïß eóáí êáôÜ ôüí Èïõêõäßäç âÜñâáñïé»21.
ÄÝí ìðïñïìå Tðßóçò íÜ Añêåóèïìå óôÞí óùóôÞ, ìõèïëïãéêÞ ðëçñïöïñßá ôé ït Ìáêåäüíåòêáß ït Ìïëïóóïß êáôÜãïíôáí Aðü ôÜ ìõèéêÜ ãÝíçôí Ásáêßäùí êáß ôí Çñáêëåéäí Áñãåáäí.
´Ïìùò, ôü èÝìá ìáò äÝí åyíáé _ TðéâåâáéùìÝíç Uëëçíéêüôçôá ôí Ìáêåäüíùí, AëëÜ ôü TðéâåâáéùìÝíï ãåãïíüò ôé ït Añ÷árïé ´Åëëçíåò
èåùñïóáí ôïýò Ìáêåäüíåò ìéÜ âÜñâáñç, Aðïëßôéóôç UëëçíéêÞ öõëÞ (AíåîáñôÞôùò ôï TÜí Tìårò óÞìåñá ãíùñßæïõìå ìåôÜ Aðü Vñåõíåò ôé eôáí ´Åëëçíåò). Ç Tí ëüã¤ ìõèïëïãéêÞ ðëçñïöïñßá, ðùò Tðßóçò êáß _ CðïøÞ ìáò óÞìåñá ãéÜ ôÞí TðéâåâáéùìÝíç Uëëçíéêüôçôá ôí Ìáêåäüíùí, óôÞí ïóßá äÝíAëëÜæïõí ôü Tîßóïõ TðéâåâáéùìÝíï ãåãïíüò ôé ït Añ÷árïé ´Åëëçíåò èåùñïóáí ôïýò Ìáêåäüíåò âÜñâáñç, Aðïëßôéóôç UëëçíéêÞ öõëÞ. Åðßóçò, óçìåéùôÝïí ôé ôÜ ìõèïëïãéêÜ óôïé÷årá äÝíV÷ïõí AðïäåéêôéêÞ só÷ý, Aöï Aêüìçêáß ït Aëëüöõëëïé-âÜñâáñïé Éëëõñéïß
eóáí êáß áôïß TíôáãìÝíïé óôÞí UëëçíéêÞ ìõèïëïãßá, ó÷åôéæüìåíïé ìÝ ôüíÊÜäìï, ôÞí Áñìïíßá êáß ôÞí È\âá.
ÅðéðëÝïí, äÝí ìðïñïìå íÜ êÜíïõìå TðéëåêôéêÞ ÷ñÞóç ôí ðçãí.
ÄçëáäÞ, Aðü ôÞí ìßá ðëåõñÜ, íÜ èåùñïìå ôüí ÄçìïóèÝíç Tìðáè\ êáß áèáßñåôç tóôïñéêÞ ðçãÞ, TðåéäÞ Aðïêáëår áèáßñåôá ôüí Ößëéððï âÜñâáñï.
Áðü ôÞí Cëëç ðëåõñÜ, ìùò,  ÄçìïóèÝíçò îáöíéêÜ íÜ ãßíåôáé Vãêõñç
ðçãÞ ãéÜ ôüí Ì. ÁëÝîáíäñï, TðåéäÞäÝí ôüí Aðïêáëår «âÜñâáñï», AëëÜ75ìüíï «ìåßñáêá» (ðáëëéêáñ@) êáß «ìáñãßôç»(ôñåëëü). ´Ïðùò ìùò V÷ïõìå aäç äår, ôÝôïéïé
ãåíéêåõôéêïß âñéóôéêïß ÷áñáêôçñéóìïß Aðåõèýíïíôáí êáôÜ êáíüíá ðñüò ôïýò «îÝíïõò» (´Åëëçíåò êáß ìÞ). ÌÝ ôÝôïéïõ åuäïõò âñéóôéêïýò
÷áñáêôçñéóìïýò ït Añ÷árïé ´Åëëçíåò åy÷áí Aíáðôýîåé Xíáí ìç÷áíéóìü AíáæÞôçóçò êÜðïéáò ðáèïëïãßáò ôï ôýðïõ Áâäçñßôçò =  ^ëßèéïò AðüôÜ ²Áâäçñá ô\ò ÈñÜêçò.
Óýìöùíá ìÝ ôÞí Cðïøç ôï ×áôæéäÜêé, ñïò «âÜñâáñïò Ìáêåäþí» äÝí ÷ñçóéìïðïéårôáé ìÝTèíïëïãéêü ÷áñáêô\ñá AëëÜ ìÝ «ðïôéìçôéêÞ ðïëéôéóìéêÞ óçìáóßá». Ï ×áôæéäÜêéò, ðáñáäå÷üìåíïò ôé ït Ìáêåäüíåò ãéÜ ðïëëïýò Añ÷áßïõò ´Åëëçíåò eôáí ìßá Aðïëßôéóôç UëëçíéêÞ öõëÞ, ëÝãåé:«ôïýôïõ Xíåêá Aðåêëåßïíôï ðïëëÜêéò ðü ðïëëí Tê ô\ò Åèíéê\ò ëïìåëåßáò, öëá ôéíá Eôôá êñéíüìåíá ôé Aðåëåßðïíôï Tí ô¨ êáèüëïõ ðïëéôéóì¨ ôï Vèíïõò»22. Ùóôüóï äÝí ðñÝðåé íÜóõã÷Ýïõìå ôÞí Vííïéá «âÜñâáñïò-Aðïëßôéóôïò
Aëëüöõëïò îÝíïò» (ð.÷. ÐÝñóçò) ìÝ ôÞí Vííïéá
«âÜñâáñïò-Aðïëßôéóôïò ´Åëëçíáò îÝíïò» (ð.÷.
Ìáêåäüíáò).

76Ï íåïåëëçíéêüò Tèíéêéóìüò, ìùò, óõ÷íÜ äÝí
ì@ò TðéôñÝðåé «íÜ ñß÷íïõìå íåñü óôüí ìëï ôíÓêïðéáíí êáß ôí ðÜóçò öýóåùò T÷èñí ô\òÅëëÜäáò» êáé ãé' áôü óýìöùíá ìÝ ôüí Tèíïêåíôñéóìü ìáò äÝí ðñÝðåé íÜ ðáñáäå÷üìáóôåôé ït Ìáêåäüíåò Aðåêáëïíôï AðïäåäåéãìÝíá AðüñéóìÝíïõò Añ÷áßïõò ´Åëëçíåò âÜñâáñïé êáß Aðïëßôéóôïé a ôé åy÷áí êáß sëëõñéêÞ ñßæá, äéüôé Vôóéêáèéóôïìå ôïýò Ìáêåäüíåò ÓëÜâïõò (ït ðïrïé
óÞìåñá äéåêäéêïí ôÞí Ìáêåäïíßá ê.ï.ê.). Áôüôü «Tèíéêü» Tðé÷åßñçìá Aðïôåëår ÷áñáêôçñéóôéêü ôï íåïåëëçíéêï Tèíéêéóìï,  ðïrïò èåùñår
T÷èñü ïtïíäÞðïôå «èßãåé» êáô' íïìá ôïýò Añ÷áßïõò a íÝïõò Ìáêåäüíåò.

Ç óýã÷ñïíç Vñåõíá ãéÜ ôüí íåïåëëçíéêü
TèíéêéóìüÏt Áñâáíßôåò êáß ït ÂëÜ÷ïé ò «Aëëüöõëïé,îÝíïé âÜñâáñïé», êáôÜ ôü «ðïëéôéêü» ìïíôÝëïôï íåïåëëçíéêï Vèíïõò´Ïðùò TðéóçìÜíáìå êáß ðáñáðÜíù, ðñïêåéìÝíïõ íÜ Aðïöýãïõìå ôÞí Aäüêéìç êáß Aíá÷ñïíéóôéêÞ äéåñåýíçóç ìé@ò tóôïñéêï-öéëïóïöéê\ò Tííïßáò, Tí ðñïêåéìÝí¤ ô\ò Tííïßáò ôï íåïåëëçíéêï Tèíéêéóìï, öåßëïõìå ôïõëÜ÷éóôïí íÜ ðáñáêïëïõèÞóïõìå ôüí äéÜëïãï ôí óýã÷ñïíùí Tñåõíçôí ãéÜ ôÞí Vííïéá ôï íåïåëëçíéêï Tèíéêéóìï, ðùò êÜíáìå ãéÜ ôÞí Vííïéá ôï Añ÷áßïõ Uëëçíéêï öõëåôéóìï. Ç óýã÷ñïíç Vñåõíá äéáêñßíåé ôüí ñï (Añ÷áßá UëëçíéêÞ) «öõëÞ» (race) Aðüôüí óýã÷ñïíï ñï (íåïåëëçíéêü) «Vèíïò» (nation)êáß ì@ò Töéóô@ ôÞí ðñïóï÷Þ íÜ ìÞí ôïýò óõã÷Ýïõìå. Ðï Vãêåéôáé ëïéðüí  íåïåëëçíéêüò Tèíéêéóìüò; ²Å÷åé ó÷Ýóç ìå ôüí Añ÷árï öõëåôéóìü;ÊáôÜ ôÞí Cðïøç ôï Isaac, ðùò ôÞí äéáôõðþíåé óôÞí óåëßäá 165 ôï âéâëßïõ ôïõ The Invention of Racism in Classical Antiquity (Princeton
2004), Cí êñßíïõìå Aðü ôßò säÝåò ðåñß áôï÷èïíßáò ôí Añ÷áßùí Áèçíáßùí, «TíäÝ÷åôáé ït Áèçíárïé íÜ èåùñïóáí ôïýò Uáõôïýò ôïõò öõëÞ, ìÝôÞí óýã÷ñïíç Vííïéá ôï ñïõ». ÅÜí äå÷èïìå
ôÞí Cðïøç ôï Isaac, ìðïñïìå íÜ ôáõôßóïõìå
ôüí Añ÷árï Uëëçíéêü öõëåôéóìü ìÝ ôüí íåïåëëçíéêü Tèíéêéóìü. ÊáôÜ ôÞí óýã÷ñïíç Vñåõíá, óôüóï,  íåïåëëçíéêüò Tèíéêéóìüò Aðïôåëår öáéíüìåíï ÷é ô\ò Añ÷áßáò Uëëçíéê\ò «ðñïíåùôåñéê\ò»Tðï÷\ò, AëëÜ ô\ò «íåùôåñéê\ò» êïéíùíßáò ôíêñáôí-Tèíí ôï 18ïõ, 19ïõ êáß 20ï ásíá.
²Çôïé, ãéÜ íÜ êáôáíïÞóïõìå «ðò» êáß «ãéáôß»ðñïÝêõøå, ðñÝðåé íÜ êáôáíïÞóïõìå êáô' Añ÷Üò

ÌÉ×ÁÇË Ä. ÌÐÁÊÁÏÕÊÁÓ

«ðò» êáß «ãéáôß» ðñïÝêõøå ôü Vèíïò-êñÜôïò
óôÞí Åñþðç êáôÜ ôüí 18ï êáß 19ï ásíá23.
Ï íåïåëëçíéêüò Tèíéêéóìüò Têäçëþíåôáé óõ÷íÜ óôüí ôñüðï ìÝ ôüí ðïrï Aíôéäñ@  ÍåïÝëëçíáò (ìÞ TîáéñïõìÝíïõ êáß ôï ãñÜöïíôïò) óôÞíTðéóÞìáíóç ñéóìÝíùí tóôïñéêí «Aíùìáëéí»,ït ðïråò Tê ðñþôçò øåùò äéáóðïí ôÞí óõíÝ÷åéáôï Åëëçíéóìï Aðü ôÞí Añ÷áéüôçôá ò óÞìåñá. ×áñáêôçñéóôéêü åyíáé ôü tóôïñéêü ðáñÜäåéãìá ôí Áñâáíéôí êáß ôí ÂëÜ÷ùí, ït ðïrïé ðïëý ðñßí Uäñáéùèår ôü íåþôåñï Uëëçíéêü Vèíïò 
Cí êáß äßãëùóóïé åy÷áí ò ìçôñéêÞ ôïõò ãëóóá ôÞí Áñâáíßôéêç êáß ôÞí Âëá÷éêÞ, êé ÷é ôÞíÅëëçíéêÞ.
Óýìöùíá ìÝ áôÞí ôÞí TèíéêéóôéêÞ, UëëçíïêåíôñéêÞ ëïãéêÞ, ðÜñ÷ïõí ït «êáèáñïß» ´Åëëçíåò, ðïý ìéëïóáí ðÜíôïôå ÅëëçíéêÜ, êáß, AðüôÞí Cëëç, ït ÷é êáß ôüóï «êáèáñïß» äßãëùóóïé´Åëëçíåò Áñâáíßôåò ( ðùò  ÌÜñêïò Ìðüôóáñçò), AëëÜ êáß ït Åëëçíüâëá÷ïé ( ðùò  ÑÞãáò
Öåñárïò), ït ðïrïé äÝ÷èçêáí ôÞí «èáõìÜóéá» UëëçíéêÞ ðáéäåßá êáß ãëóóá êáß «UëëçíïðïéÞèçóáíït âÜñâáñïé». ÁôÞ _ «ðïëáíèÜíïõóá» öõëåôéêÞ óõëëïãéóôéêÞ ðñïâÜëëåé ôÞí UëëçíéêÞ êïõëôïýñá ò êõñßáñ÷ç säåïëïãßá ôï íåïåëëçíéêïêñÜôïõò êáß Aðïôåëår säéïóõóôáôéêü ôï íåïåëëçíéêï Tèíéêéóìï (Aðü ôüí 19ï ásíá êáß Uî\ò).
Ðñüêåéôáé ãéÜ ôüí Tèíéêéóìü ôï «ðåñéïýóéïõ êáèáñï ëáï»,  ðïrïò äÝí TðéôñÝðåé ïôå ìßá AíáöïñÜ óôÞí Tãêýêëéá, ó÷ïëéêÞ tóôïñßá ãéÜ ôïýòAëëüãëùóóïõò Áñâáíßôåò a ÂëÜ÷ïõò. Ãéáôß ôÝôïéá Aðïóéþðçóç; Ðñïöáíò, ãéáôß, êáôÜ ôÞíêïíôüöèáëìç TèíïêåíôñéêÞ äáóêáëßóôéêç, êáèáñåõïõóéÜíéêç ëïãéêÞ ôï 19ïõ ásíá, ït Aëëüãëùóóïé ´Åëëçíåò Áñâáíßôåò êáß ÂëÜ÷ïé «íïèåýïõí» ôÞí ðïôéèÝìåíç êáèáñüôçôá êáß óõíÝ÷åéá ôï Uëëçíéóìï, Tðéâåâáéþíïíôáò ôüí ÖáëìåñÜéåñ.
Áôüò  Tèíéêéóìüò «ðåñéêüðôåé» ôü ðíåìáôï Øõ÷Üñç,  ðïrïò ÷ùñßò «êüìðëåî» AíáëýåéôÞ ãíÞóéá UëëçíéêÞ-Añâáíßôéêç êáôáãùãÞ ôïõò Uî\ò: «Âáóô ìÜëéóôá ðïëß, Aðü ôÞí ÂåíåôéÜ êé Aðü ôÞí ÐÜñï, êé Aðü ôü ÖáíÜñé, êé AðüôÞí ÊñÞôç, Aëßìïíï C÷ êé Aðü ôÞí ÁñâáíéôéÜ,ðïý óôüóï ìÝóôùóå AöôÞ ôü ãëõêü ìïõ ázìá ôü÷éþôéêï, êáß ì' Vêáíå Aíõðüöïñï. ÓÜ ìÝ âëÝðååíÜ èõìþíù íÜ ëÝôå: ÍÜ ôïò  Áñâáíßôáñïò»24.
Ôü æçôïýìåíï, Tí ðñïêåéìÝí¤, åyíáé «ðò»Tîçãårôáé  Tèíéêéóìüò êáß åsäéêþôåñá  íåïåëëçíéêüò Tèíéêéóìüò óôÞí óýã÷ñïíç âéâëéïãñáößá.
´Åíá Aðü ôÜ óçìáíôéêþôåñá TîçãçôéêÜ ìïíôÝëá
ðåñß Vèíïõò åyíáé ôï Renan. ÈÜ Tðé÷åéñÞóïõìå íÜÁÑ×ÁÉÏÓ ÅËËÇÍÉÊÏÓ ÖÕËÅÔÉÓÌÏÓ ÊÁÉ ÍÅÏÅËËÇÍÉÊÏÓ ÅÈÍÉÊÉÓÌÏÓ

TîåôÜóïõìå TÜí áôü ôü ìïíôÝëï ôáéñéÜæåé óôüíåþôåñï Uëëçíéêü Vèíïò.
Ït èåùñßåò ôï Renan êáß ôï SmithÓýìöùíá ìÝ ôÞí Cðïøç ôï Renan (182392), ôü Vèíïò óôÞí íåùôåñéêÞ Tðï÷Þ äçìéïõñãÞèçêå ÷é ãéáôß ð\ñîå ìßá êïéíÞ ðïëéôéóìéêÞ,TèíïöõëåôéêÞ êáôáãùãÞ êáß êïéíüôçôá, AëëÜ ãéáôß ìÝóá óôÞí ÷ùñï÷ñïíéêÞ óõãêõñßá äçìéïõñãÞèçêå ìßá êïéíÞ âïýëçóç, ìßá óõìöùíßá âáóéóìÝíç óÝ êïéíïýò Aãíåò êáß óÝ êïéíÜ ñÜìáôá.
²Çôïé, ït Uôåñüêëçôåò (êáô' áôÞí ôÞí Cðïøç)TèíïôéêÝò ìÜäåò, ðùò eôáí ït Áñâáíßôåò (óÜíôüí Ìðüôóáñç) a ït ÂëÜ÷ïé ( ðùò  ÑÞãáò Öåñárïò) a ït ´Åëëçíåò Óëáâüöùíïé eôáí îÝíåò ìåôáîý ôïõò êáß äÝí åy÷áí êáììßá óýíäåóç ìÝ êÜðïéï êïéíü Tèíïôéêü ðïëéôéóìéêü ðáñåëèüí têáíü íÜôïýò Uíþóåé ò Vèíïò. ÌÝ âÜóç, ëïéðüí, áôÞí
ôÞí Cðïøç, ôü Uëëçíéêü Vèíïò Vãéíå âÜóåé Uíüò ðïëéôéêï ó÷åäßïõ êáß ÷é ãéáôß ð\ñ÷å Xíáò Tèíïôéêüò ìöÜëéïò ëñïò ðïý Xíùíå áôÝò ôßò TèíïôéêÝò ìÜäåò. ÁôÞ _ èåùñßá åyíáé ðïëý äéáäåäïìÝíç. ²Å÷åé TðçñåÜóåé âáèýôáôá ìïíôÝñíïõò èåùñçôéêïýò ôï Tèíéêéóìï, ðùò åyíáé ït Ernest Gellner êáß Benedict Anderson, ït ðïrïé èåùñïí ôé
ôü Vèíïò åyíáé «ìßá íåùôåñéóôéêÞ, êáôáóêåõáóìÝíç öáíôáóéáêÞ ðïëéôéêÞ êïéíüôçôá Aíèñþðùí ðåñéïñéóìÝíç óÝ ìßá TðéêñÜôåéá» (Anderson, 1991,
5). Ç èåùñßá áôÞ åyíáé AñêåôÜ ðåéóôéêÞ, AëëÜV÷åé TöáñìïãÞ ìüíï óôÜ AðïéêéïêñáôéêÜ äõôéêÜ
Vèíç êáß óôÜ Tðéëåãüìåíá AðïéêéáêÜ êñÜôç ôï20ï ásíá, ÷é ìùò óôü âáëêáíéêü Uëëçíéêü
Vèíïò. ÈÜ äåßîïõìå ðïéÜ åyíáé _ èÝóç ô\ò èåùñßáò
ôï Renan óôÞí äéåèí\ âéâëéïãñáößá êáß ãéáôß äÝíôáéñéÜæåé óôÞí ðåñßðôùóç ôï Uëëçíéêï Vèíïõò.
Óýìöùíá ìÝ ôÞí Tðéêñáôïóá äéåèí\ ðñïâëçìáôéêÞ, äýï åyíáé ôÜ âáóéêÜ ìïíôÝëá Vèíïõò: ôü«ìïíôÝëï ôï TäÜöïõò êáß ôï ðïëßôç» êáß ôü«Tèíïôéêü-ãåíåáëïãéêü ìïíôÝëï». Ç èåùñßá ôï
Renan AíÞêåé óôü äõôéêü ìïíôÝëï ôï ðïëßôç,êáôÜ ôü ðïrï ãéÜ ôüí ó÷çìáôéóìü Vèíïõò Aðáéôïíôáé: «ìßá tóôïñéêÞ TäáöéêÞ TðéêñÜôåéá, ìßáíïìéêï-ðïëéôéêÞ êïéíüôçôá êáß sóüôçôá AðÝíáíôé
óôüí íüìï, ìßá êïéíÞ ðïëéôéêÞ êïõëôïýñá êáß säåïëïãßá» (Anthony Smith, 2000, 27). Óýìöùíá ìÝôü Tíáëëáêôéêü Tèíïôéêü ìïíôÝëï, ôü ðïrï ðïóôçñßæåé Xíáò Aðü ôïýò TðéöáíÝóôåñïõò óýã÷ñïíïõò èåùñçôéêïýò ôï Tèíéêéóìï,  Anthony
Smith, ôü Vèíïò ò êïéíüôçôá âáóßæåôáé óôïýò
êïéíïýò ðñïãüíïõò, óôÞí êïéíÞ êáôáãùãÞ äéáöüñùí Tèíïôéêí ìÜäùí êáß óôÞí ãçãåí\ êïõëôïýñá ôïõò. Ôü Tèíïôéêü ìïíôÝëï ðïóôçñßæåé óÝ ãå-

77íéêÝò ãñáììÝò êáß  Êïñä@ôïò,  ðïrïò óçìåéùôÝïí íôùò åyíáé AðáîéùìÝíïò Aðü ôüí ÷ñüíï. Ùóôüóï, ðáñÜ ôÜ ðïéá ëÜèç ôïõ,  Êïñä@ôïò óôü æÞôçìá ôí Áñâáíéôí Aêïëïõèår ôüTèíïôéêü ìïíôÝëï, ôáí Uíþíåé ôÞí TèíïôéêÞ ìÜäá ôí Áñâáíéôí êáß ôí ÂëÜ÷ùí ìÝ ôüí Uëëçíéóìü ìÝó¤ Uíüò êïéíï ðñïíåùôåñéêï Tèíïôéêï ìöÜëéïõ ëþñïõ Tî ásôßáò ôï ðïßïõ: «ÏtÁñâáíßôåò ðïý Aðü ôÜ âõæáíôéíÜ ÷ñüíéá TãêáôáóôÜèçêáí óôÞí ÅëëÜäá, ðùò êáß ït ÂëÜ÷ïé, Cíêáß ìéëïí ôÞí äéêÞ ôïõò ãëóóá, ìùò äÝí V÷ïõí
AðïêôÞóåé óõíåßäçóç ôé AíÞêïõí óÝ Cëëï Vèíïò.
Óôï÷Üæïìáé ðþò ït ðáñáðÜíù ðáñáôçñÞóåéò êáßêñßóåéò V÷ïõí ãåñÜ tóôïñéêÜ óôçñßãìáôá. Åêåríïìùò ðïý ðñÝðåé íá îáíáð åyíáé ôé _ ìéóáëëïäïîßá êáß  öáíáôéóìüò äÝí V÷ïõí èÝóç óôÞí tóôïñéêÞ Vñåõíá»25. Åðßóçò, ðùò êáß  Smith, Êïñä@ôïò ìéëÜåé ìÝ ñïõò TèíïôÞôùí (ethnies)
êáß TììÝóùò ðëÞí óáöò Aíáãíùñßæåé ôüí ðñïíåùôåñéêü Tèíïôéêü ìöÜëéï ëñï ôï íåïåëëçíéêï Vèíïõò, ôáí ðñïóðáèår íÜ âñår «ôßò ñßæåò ô\òÍåïåëëçíéê\ò Åèíüôçôáò ðïý äÞãçóáí óôüíó÷çìáôéóìü ôï Íåïåëëçíéêï ²Åèíïõò» (ô. IX,
18, 10-41).
Ôü æÞôçìá åyíáé ðïéü ìïíôÝëï ôáéñéÜæåé êáëýôåñá óôÞí UëëçíéêÞ tóôïñéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá:ôü ìïíôÝëï ôï ðïëßôç ôí Renan, Gellner êáßAnderson a ôü Tèíïôéêü ìïíôÝëï ôï ÊïñäÜôïõêáß ôï Smith. ÔÞí AðÜíôçóç ì@ò ôÞí äßíåé ìÝ óáöÞíåéá  êáèçãçôÞò Êïéíùíéïëïãßáò óôü London
School of Economics, Anthony Smith,  ðïrïò
Vðåéôá Aðü ðïëý÷ñïíç Tìðåéñßá êáß Vñåõíá êáôçãïñéïðïéår ôïýò Tèíéêéóìïýò ðïý AðïññÝïõí Aðü ôÜäýï ìïíôÝëá Vèíïõò. ÈÜ AíáöÝñïõìå ôïýò äýï ôýðïõò Tèíéêéóìí êáß Vðåéôá èÜ Aðïöáóßóïõìå
ðïéüò Tèíéêéóìüò (Cñá êáß ìïíôÝëï Vèíïõò) ôáéñéÜæåé óôü Uëëçíéêü Vèíïò: ôü ìïíôÝëï ôï ðïëßôç aôü Tèíïôéêü ìïíôÝëï;1. Ï Tèíéêéóìüò ôï ìïíôÝëïõ ôï ðïëßôç«á) Ðñßí ôÞí Aíåîáñôçôïðïßçóç ôÜ êéíÞìáôá ðïý AóðÜæïíôáé ôÞí säÝá ôï Täáöéêï Vèíïõòôï ðïëßôç Tðéäéþêïõí êáô' Añ÷Üò ôÞí Têäßùîç
ô\ò îÝíçò Tîïõóßáò êáß óôÞí óõíÝ÷åéá ôÞí äçìéïõñãßá Uíüò íÝïõ êñÜôïõò-Vèíïõò ðÜíù óôÜ ðáëéÜ AðïéêéáêÜ TäÜöç. Ðñüêåéôáé äçëáäÞ ãéÜ Aíôé-Aðïéêéáêïýò Tèíéêéóìïýò. â) ÌåôÜ ôÞí Aíåîáñôçôïðïßçóç, óá êéíÞìáôá äéáôçñÞóïõí ìßá Aíôßëçøç Vèíïõò èåìåëéùìÝíç óôüí ðïëßôç êáß ôü Väáöïò Tðéäéþêïõí íÜ óõãêåíôñþóïõí êáß íÜ UíïðïéÞóïõí ìÝóá óÝ ìéÜ íÝá ðïëéôéêÞ êïéíüôçôá óõ÷íÜ
Aíüìïéïõò TèíïôéêÜ ðëçèõóìïýò êáß íÜ äçìéïõñ-78ãÞóïõí ìÝ âáóç ôü ðñïãåíÝóôåñï Aðïéêéáêü êñÜôïò Xíá íÝï Täáöéêü Vèíïò. Ðñüêåéôáé ãéÜ ôïýòUíïðïéçôéêïýò Tèíéêéóìïýò»26. ÊáôÜ ôüí Smith,ôü ìïíôÝëï ôï ðïëßôç Bñìüæåé óÝ Vèíç ìÝ Aðïéêéáêü a áôïêñáôïñéêü ðáñåëèüí, ðùò åyíáé _Ñùóóßá, _ Êßíá, _ Éáðùíßá, _ Ðåñóßá, _ ÏèùìáíéêÞ Ôïõñêßá êáß _ Ásèéïðßá, AëëÜ êáß óÝ ìÞäõôéêÜ êñÜôç ðïý Vêáíáí ôÜ ðñôá âÞìáôÜ ôïõòò Aðïéêßåò îÝíùí, ðùò åyíáé _ ×ñõóÞ ÁêôÞ, _ÁêôÞ Åëåöáíôïóôï, _ Íéãçñßá, _ Áuãõðôïò, _ÊÝíõá, ôü Âåëãéêü Êïíãêü, _ Éíäßá, ôü ÉñÜê, _Âéñìáíßá, _ Éíäïíçóßá êôë.27 ÈÜ ÷ñåéáæüôáí ðïëý öáíôáóßá a èÜ Vðñåðå íÜ Töåýñïõìå ðïëëÝò
«öáíôáóéáêÝò ïôïðßåò a Áôëáíôßäåò», ãéÜ íÜ åsóÜãïõìå ôü Uëëçíéêü Vèíïò óÝ áôÜ ôÜ Vèíç.

2. Ï Tèíéêéóìüò ôï Tèíïôéêï ìïíôÝëïõ«á) Ðñßí ôÞí Aíåîáñôçôïðïßçóç, óá êéíÞìáôá AóðÜæïíôáé ìéÜ âáóéêÜ TèíïôéêÞ êáß ãåíåáëïãéêÞ Aíôßëçøç ãéÜ ôü Vèíïò Tðéäéþêïõí íÜ Aðïó÷éóôïí Aðü ìéÜ åñýôåñç ðïëéôåéáêÞ ìïíÜäá (aíÜ ôÞí Tãêáôáëåßøïõí ãéÜ íÜ óõíáèñïéóèïí óôüí÷ñï ðïý èåùñïí ò TèíïôéêÞ ðáôñßäá) êáß óôÞíèÝóç ôïõò íÜ äçìéïõñãÞóïõí Xíá íÝï, Tèíïôéêü
Vèíïò, ìÝ ðïëéôåéáêÞ ðüóôáóç. Ðñüêåéôáé ãéÜôïýò Aðïó÷éóôéêïýò Tèíéêéóìïýò êáß ôïýò Tèíéêéóìïýò ô\ò äéáóðïñ@ò. â) ÌåôÜ ôÞí Aíåîáñôçôïðïßçóç, ôÜ êéíÞìáôá ôí ðïßùí _ Aíôßëçøç ãéÜôü Vèíïò åyíáé êáôÜ âÜóç TèíïôéêÞ êáß ãåíåáëïãéêÞ Tðéäéþêïõí íÜ Tðåêôáèïí, óôå íÜ ðåñéëÜâïõí óïõò TèíïôéêÜ óõããåíårò ðëçèõóìïýò âñßóêïíôáé Têôüò ôí ðáñüíôùí óõíüñùí ôï Tèíïôéêï Vèíïõò, ìáæß ìÝ ôÜ TäÜöç óôÜ ðïrá áôïßêáôïéêïí, a ôüí ó÷çìáôéóìü Uíüò ðïëý ìåãáëýôåñïõ Tèíïôéêï-Tèíéêï êñÜôïõò ìÝó¤ ô\òXíùóÞò ôïõò ìÝ Cëëá, ðïëéôéóìéêÜ êáß TèíïôéêÜ
óõããåí\ êñÜôç. Ðñüêåéôáé ãéÜ ôïýò Aëõôñùôéêïýò êáß ôïýò ðÜóçò öýóåùò ðáí-Tèíéêéóìïýò»28.
ÈÜ Vðñåðå íÜ åu÷áìå ðïëéôéêÝò a äéåèíéóôéêÝò ðáñùðßäåò, ãéÜ íÜ ìÞí êáôáëÜâïõìå ôé ôü ãåíåáëïãéêü ìïíôÝëï Aëõôñùôéêï Tèíéêéóìï êáß TíãÝíåé ôü ìïíôÝëï ôï «Tèíïôéêï Vèíïõò» ôáéñéÜæåé ó÷åäüí Aðüëõôá óôü Uëëçíéêü Vèíïò. Áêüìçêáß óÞìåñá ìéë@ìå ãéÜ ôÞí ÌåãÜëç ÉäÝá êáß ãéÜôüí «Aëýôñùôï Uëëçíéóìü» (ð.÷. ô\ò Âïñåßïõ
Çðåßñïõ), Cí êáß áôÝò ït säÝåò ìåôÜ ôÞí ÌéêñáóéáôéêÞ ÊáôáóôñïöÞ V÷ïõí «Aðïäõíáìùèår».
´Ïìùò, Cëëï ôß ãßíåôáé óÞìåñá êáß Cëëï ôß ãéíüôáí ôüí 19ï ásíá, ôáí ôü Uëëçíéêü Vèíïò «÷ôéæüôáí» ìÝ âÜóç ôüí Aëõôñùôéêü-Tèíïôéêü-ãåíåáëïãéêü Tèíéêéóìü êáß ðïëý ëéãþôåñï ìÝ ôü ñáìáôï Renan.

ÌÉ×ÁÇË Ä. ÌÐÁÊÁÏÕÊÁÓ

ÅðéöáíÝò ìÝëïò ôï Aëýôñùôïõ Uëëçíéóìï(ôï 19ïõ ásþíá) eôáí êáß  ãíùóôüò äçìïôéêéóôÞò Øõ÷Üñçò (ìÝ Añâáíßôéêç êáôáãùãÞ). ÏØõ÷Üñçò Cí êáß eôáí ãáìðñüò ôï RenanäÝí öáßíåôáé íÜ Aêïëïõèår ôü ñáìÜ ôïõ êáôÜ ôüðïrï « Cíèñùðïò äÝí AíÞêåé óôÞí ãëóóá ôïõa óôÞí öõëÞ ôïõ a óÝ ìéÜ TèíïôéêÞ ìÜäá a óôÞíèñçóêåßá ôïõ»29. ÁíôéèÝôùò,  Øõ÷Üñçò äÝí åy÷å Cëëï óôüí ëïãéóìü ôïõ ðáñÜ «ôÞí UëëçíéêÞ
ãëóóá, ôÞí UëëçíéêÞ öõëÞ êáß ôÞí ÷ñéóôéáíéêÞ
èñçóêåßá». Åsäéêþôåñá, âÜæåé ôÞí Áñâáíßôéóóá
ãéáãéÜ ôïõ Aðü ôÞí Ðüëç íÜ ôüí ðáñáêáëår íÜ ìÞèßîåé ôÞí èñçóêåßá, ãéáôß «èñçóêåßá óÝ ì@ò ðáôñéùôéóìü óçìáßíåé»30. ÔÞí äÝ ðïëéôéêÞ  Øõ÷Üñçò ôÞí èÝôåé óÝ äåýôåñç ìïrñá, ôáí ëÝãåé ôé«Êüììáôá äÝí ãýñåâá. Ãýñåâá Xíùóç TèíéêÞ [sc÷é ðïëéôéêÞ]»31. Ç èñçóêåßá ÷ùñßò íÜ åyíáé ôüìïíáäéêü åyíáé Xíá AíáíôéêáôÜóôáôï óôïé÷årï
ô\ò Tèíïôéê\ò tóôïñßáò ôï Uëëçíéêï Vèíïõò (ôï18ïõ êáß 19ïõ ásíá) êáß äÝí ðñÝðåé íÜ ðáñáãíùñéóèår TÜí õtïèåôÞóïõìå ôü Tèíïôéêü ìïíôÝëï
Vèíïõò, ôü ðïrï, ðùò ì@ò äåß÷íåé êáß _ äéåèíÞò
âéâëéïãñáößá, ôáéñéÜæåé óôü Uëëçíéêü Vèíïò.
Ðò ìùò ôü Uëëçíéêü «Tèíïôéêü» Vèíïò, òóýíïëï äéáöüñùí TèíïôÞôùí (Áñâáíßôåò, ÂëÜ÷ïé,Óëáâüöùíïé êôë.), ìåôáìïñöþèçêå óÝ Uíéárï íåùôåñéêü Vèíïò; Áôü åyíáé Xíá ìåãÜëï «Aíïéêôü»æÞôçìá. Ç AðÜíôçóç âÜóåé ôï Tèíïôéêï ìïíôÝëïõ åyíáé _ Uî\ò: «Óôßò Añ÷Ýò ôí íåþôåñùí
÷ñüíùí, óôÞí Äýóç, âáóéêïß öïñårò ô\ò ãñáöåéïêñáôéê\ò TíóùìÜôùóçò ôí êáôþôåñùí ôÜîåùíêáß ôí AðïìáêñõóìÝíùí êïéíïôÞôùí óôü Tèíéêü êñÜôïò ôü ðïrï ït uäéïé, ìáæß ìÝ ôÞí Åêêëçóßá, åy÷áí âïçèÞóåé íÜ äçìéïõñãçèår eôáíït ìïíÜñ÷åò êáß ït åãåíårò... Aíôßóôïé÷ï ñüëï ìÝ
ôÞí Añéóôïêñáôßá êáß ôßò Aíþôåñåò ôÜîåéò Vðáéîå
Xíá ëéãïìåëÝò óôñìá Tðáããåëìáôéí êáß äéáíïïõìÝíùí  óÝ êÜðïéåò ðåñéðôþóåéò ðùò ô\òÅëëÜäáò êáß ô\ò Óåñâßáò óÝ óýìðñáîç ìÝ ôÞíTìðïñéêÞ ôÜîç»32. ÏðùóäÞðïôå, ìùò, áôü ôüæÞôçìá Aðáéôår âáèýôåñç äéåñåýíçóç. ÁôÞ _ äéåñåýíçóç ðñÝðåé íÜ ãßíåé ìÝ êñéôÞñéï ôü Tèíïôéêü
ìïíôÝëï êé ÷é ìÝ êñéôÞñéï ôü ìïíôÝëï ôï ðïëßôç (ãéÜ ôü Vèíïò), Aöï åyíáé ó÷åäüí âÝâáéï (âÜóåé ô\ò äéåèíïò ðñïâëçìáôéê\ò) ôé ôü Tèíïôéêü
ìïíôÝëï Tîçãår êáëýôåñá ôÞí ãÝíåóç ôï íåþôåñïõ Uëëçíéêï Vèíïõò.
²Áí äå÷èïìå ôü AêñéâÝóôåñï Tèíïôéêü ìïíôÝëï, öåßëïõìå íÜ âñïìå «ôÞí ó÷Ýóç ôï ðñïíåùôåñéêï Tèíïôéêï ðáñåëèüíôïò ìÝ ôü ìïíôÝñíï
Vèíïò»33. ²Çôïé, Xíáí êïéíü, ðñïíåùôåñéêü Tèíïôéêü ëñï, ìßá êïéíÞ TèíïôéêÞ öõëåôéêÞ êáôáãù-ÁÑ×ÁÉÏÓ ÅËËÇÍÉÊÏÓ ÖÕËÅÔÉÓÌÏÓ ÊÁÉ ÍÅÏÅËËÇÍÉÊÏÓ ÅÈÍÉÊÉÓÌÏÓ

ãÞ. Êé ôáí ëÝìå «TèíïöõëåôéêÞ êáôáãùãÞ» (ôÞíðïßá Añíïíôáé ït ðïóôçñéêôÝò ôï Renan), äÝíTííïïìå «öõëåôéêÞ a átìáôéêÞ óõããÝíåéá», AëëÜ «ðïëéôéóìéêÞ óõããÝíåéá», Xíá Aíáãêárï óôïé÷årï ô\ò ðïßáò åyíáé êáß _ èñçóêåßá34. ÓýìöùíáìÝ ôü Tèíïôéêü ìïíôÝëï, «ït (ðñïíåùôåñéêÝò) TèíïôéêÝò êïéíüôçôåò äÝí óõãêñïôïíôáé âÜóåé ãñáììí âéïëïãéê\ò êáôáãùã\ò, AëëÜ Aðü ôÞí áuóèçóç ô\ò óõíÝ÷åéáò, ô\ò êïéí\ò ìíÞìçò êáß ôïóõëëïãéêï ðåðñùìÝíïõ, äçëáäÞ âÜóåé ãñáììíðïëéôéóìéê\ò óõããÝíåéáò, ït ðïråò Tíóùìáôþíïíôáé óôïýò säéáßôåñïõò ìýèïõò, ôßò ìí\ìåò, ôÜ óýìâïëá êáß ôßò Aîßåò ðïý äéáôçñår ìéÜ äåäïìÝíç ðëçèõóìéáêÞ ðïëéôéóìéêÞ ìïíÜäá. Õðü áôÞí ôÞíVííïéá, ìåãÜëï ìÝñïò Aðü ôÞí äéáóùèåróá êëçñïíïìéÜ ô\ò Añ÷áßáò ÅëëÜäáò ðñÜãìáôé äéáöõëÜ÷èçêå a Aíáâßùóå»35.
Ït ðïóôçñéêôÝò ôï Renan, Aöï Añíïíôáéôü Tèíïôéêü ðáñåëèüí êáß ôÞí «TèíïöõëåôéêÞ» êáôáãùãÞ, åyíáé Tðéññåðårò óôü íÜ ôáõôßæïõí TóöáëìÝíùò äéáöïñåôéêÝò ðñïíåùôåñéêÝò TèíïôéêÝò ìÜäåò, ìÝ âÜóç ôÞí ðïëéôéêÞ Cðïøç ôï Renan ôé« Cíèñùðïò äÝí AíÞêåé óôÞí ãëóóá ôïõ a óôÞíöõëÞ ôïõ a óôÞí èñçóêåßá ôïõ a óÝ ìéÜ TèíïôéêÞ
ìÜäá, AëëÜ ìüíï óÝ ìéÜ ìïíôÝñíá ðïëéôéêÞ êïéíüôçôá». Óýìöùíá ìÝ áôÞí ôÞí ðïëéôéêÞ, äéåèíéóôéêÞ, «Aíôé-TèíïôéêÞ» ëïãéêÞ, ït ÷ñéóôéáíïß
Áñâáíßôåò, ðùò _ Ðïëßôéóóá ãéáãéÜ ôï Øõ÷Ü-79

ñç êáß ït ìïõóïõëìÜíïé Áëâáíïß (ôï ÊåìÜë) aït óçìåñéíïß Áëâáíïß ôáõôßæïíôáé Tèíïëïãéêò.
´Ïðåñ Côïðïí êáß Aíá÷ñïíéóôéêüí, äéüôé åyíáé âÝâáéï ôé ðñüêåéôáé ãéÜ äýï äéáöïñåôéêÝò TèíïôéêÝò
ìÜäåò ìÝ äéáöïñåôéêÞ ðñïíåùôåñéêÞ TèíïôéêÞ
tóôïñßá êáß êáôáãùãÞ.
´Åíá óôïé÷årï, ôü ðïrï èÜ ìðïñïóå íÜ Aðïäõíáìþóåé ôü Tðé÷åßñçìá ô\ò Uëëçíéê\ò Tèíïôéê\òêáß èñçóêåõôéê\ò êáôáãùã\ò ôí Áñâáíéôí,åyíáé ôü Uî\ò ðáñÜäåéãìá: «óôÞí íüôéá êõñßùò
Áëâáíßá ðÜñ÷ïõí êáß ÷ñéóôéáíïß Ïñèüäïîïé, ðïýïôå Uëëçíüöùíïé åyíáé ïôå UëëçíéêÞ TèíéêÞ óõíåßäçóç ò Tê ô\ò Ïñèïäïîßáò ôïõò V÷ïõí».
´Ïìùò, ðùò ðïóôÞñéîå êáß  ãñÜöùí óôü Cñèñïôïõ «²Áëëï Áñâáíßôåò Cëëï Áëâáíïß» (Ç ÊõñéáêÜôéêç ÁãÞ, ÅíèÝìáôá, 17.12.2000), ïtÏñèüäïîïé Áëâáíïß äÝí V÷ïõí TèíïôéêÞ ó÷Ýóç ìÝôïýò Åëëçíïñèüäïîïõò Áñâáíßôåò ô\ò Áñãïëßäáò êáß ô\ò Áôôéêïâïéùôßáò, ït ðïrïé V÷ïõí TðéâåâáéùìÝíç óôáèåñÞ ðáñïõóßá óôüí Uëëçíéêü ÷ñï aäç Aðü ôüí 11ï ásíá (÷ùñßò êáììßá ìíÞìç
êÜðïéáò ÷áìÝíçò ðáôñßäáò óôÞí Áëâáíßá). ÅðïìÝíùò, ït ´Åëëçíåò Áñâáíßôåò äÝí ìðïñïí íÜôáõôéóèïí Tèíïëïãéêò ìÝ ôïýò Áëâáíïýò Ïñèïäüîïõò, äéüôé V÷ïõí äéáöïñåôéêÞ ðñïíåùôåñéêÞ
TèíïôéêÞ tóôïñßá. Ôü uäéï só÷ýåé êáß ìÝ ôïýò ÂïõëãÜñïõò êáß ÓÝñâïõò êáß ÑïõìÜíïõò, ït ðïrïé
V÷ïõí äéáöïñåôéêÞ ðñïíåùôåñéêÞ TèíïôéêÞ tóôïñßá

80

Að' óïõò ´Åëëçíåò V÷ïõí ðáððïäåò ðïý ìéëïóáí a êáß ìéëïí ôÞí âïõëãáñéêÞ, ôÜ óëÜâéêá aôÜ âëÜ÷éêá.

ÓõìðÝñáóìá
Ç AíåðÜñêåéá ôï «ðïëéôéêï» ìïíôÝëïõ. ÐñüòXíá «ðïëéôéóìéêü» ìïíôÝëï Vèíïõò. Ït Áñâáíßôåò êáß ït ÂëÜ÷ïé ò «âÜñâáñïé Uëëçíéê\ò êáôáãùã\ò», êáôÜ ôü «ðïëéôéóìéêü» ìïíôÝëï ôïíåïåëëçíéêï VèíïõòÔü «ðïëéôéêü» ìïíôÝëï TîÞãçóçò ôï íåïåëëçíéêï Tèíéêéóìï âáóßæåôáé óôüí ÅñíÝóô ÑåíÜí
(ÔñåãêéÝ 1823 - Ðáñßóé 1892), ÃÜëëï öéëüóïöï,èñçóêåéïëüãï êáß óõããñáöÝá, ôÞí êüñç ôï ðïßïõ
ðáíôñåýèçêå  ãíùóôüò äçìïôéêéóôÞò ÃéÜííçò
Øõ÷Üñçò. Ï ÑåíÜí eôáí êáñôåóéáíüò êáß säåáëéóôÞò óôÞí öéëïóïöéêÞ ôïõ óêÝøç. ÊáôÜ ôÞíäéáôñéâÞ ôï Brauer (ó. 297),  ÑåíÜí Aí\êå óôÞíóõíèåôéêÞ a tóôïñéêÞ ó÷ïëÞ, óýìöùíá ìÝ ôÞíðïßá ït êïéíùíéêÝò Tðéóô\ìåò ðñÝðåé íÜ óôçñßæïõí
ôÞí VñåõíÜ ôïõò óôïýò íüìïõò ðïý äéÝðïõí ìÝ÷ñé
ôïäå ôÞí TîÝëéîç ô\ò Aíèñþðéíçò êïéíùíßáò. Âáóéêü ÷áñáêôçñéóôéêü ô\ò óêÝøçò ôïõ, êáôÜ ôüí
Brauer (ó. 330 ê.U.), åyíáé ôé, TãêëùâéóìÝíïò
óôüí êáñôåóéáíéóìü ôïõ,  ÑåíÜí èåùñår ôé ìüíïôü ëïãéêü (ratio) êáèïñßæåé ôåëéêò «ôß åyíáé AëÞèåéá», ìßá èÝóç ðïý Aíôéâáßíåé óÝ ãíùóôÝò èÝóåéò,ðùò åyíáé ë.÷. ôï W. James, ôé ôÜ ðÜèç ìáò(«our passionate nature») óõìâÜëëïõí Tðß uóïéò

ÌÉ×ÁÇË Ä. ÌÐÁÊÁÏÕÊÁÓ

ñïéò Cí ÷é ðåñéóóüôåñï óôüí êáèïñéóìü ô\òAëÞèåéáò (W. James, The Will to Believe, 1897,
p. II).
ÌÝ áôÞí ôÞí êñéôéêÞ óôüí ñèïëïãéóìü óõìöùíår  åñåôÞò ôï ñïõ «Tèíéêéóìüò» (nationalismus),  AíáíåùôÞò ô\ò öéëïóïößáò ô\ò tóôïñßáò êáß ôï ðïëéôéóìï êáß ðñüäñïìïò ôï Ñïìáíôéóìï,  Ãéü÷áí Ãêüôöñçíô öüí ×Ýñíôåñ
(1744-1803). Ï ×Ýñíôåñ ðïóôÞñéæå ôé êÜèåtóôïñéêÞ ðåñßïäïò V÷åé ôüí äéêü ôçò ìïíáäéêü ÷áñáêô\ñá, ôüí ðïrï äÝí ìðïñïìå íÜ AíáëýóïõìåìÝ âÜóç óýã÷ñïíïõò, ñèïëïãéêïýò êáíüíåò, ðùòêÜíåé ôü «ðïëéôéêü» ìïíôÝëï ðåñß Vèíïõò (Berlin,259). ÌÝ áôÞí ôÞí ëïãéêÞ, äÝí ìðïñïìå íÜ êáôáíïÞóïõìå Añ÷árá UëëçíéêÜ a âõæáíôéíÜ öáéíüìåíá AíÜãïíôÜò ôá óôÞí óýã÷ñïíç Vííïéá ôïVèíïõò-êñÜôïõò. Ït ÂëÜ÷ïé, ë.÷., êáß ït Áñâáíßôåò eôáí TíôáãìÝíïé êáß AöïóéùìÝíïé óôÞí UëëçíéêÞ êïõëôïýñá êáß ðáñÜäïóç ðïëý ðñßí Aíáðôõ÷èår ôü íåþôåñï Uëëçíéêü Vèíïò-êñÜôïò. ÊáôÜ ôü «ðïëéôéóìéêü» ìïíôÝëï,  Uëëçíéêüò ëáüòðáñÜ ôßò ðïéåò Tðéìåéîßåò ôïõ åyíáé Tí ãÝíåé  uäéïò Aðü ôÞí Añ÷áéüôçôá ò óÞìåñá êáß ôüUëëçíéêü Vèíïò èåìåëéþíåôáé óÝ ìéÜ óôáèåñÞ ðßóôç óôÞí «Aîßá ôï AíÞêåéí óôÞí UëëçíéêÞ ìÜäá a êïõëôïýñá», _ ðïßá äÝí åyíáé ðïëéôéêÞ
(Berlin, 270).
ÐñÝðåé ëïéðüí íÜ ìåëåôÞóïõìå ôüí Uëëçíéêü
ëáúêü ðïëéôéóìü óôÞí äéá÷ñïíßá ôïõ, ãéÜ íÜ êáôáíïÞóïõìå ðïéÜ åyíáé _ äéá÷ñïíéêÞ óçìáóßá ðïýÁÑ×ÁÉÏÓ ÅËËÇÍÉÊÏÓ ÖÕËÅÔÉÓÌÏÓ ÊÁÉ ÍÅÏÅËËÇÍÉÊÏÓ ÅÈÍÉÊÉÓÌÏÓ

äßíïõí ëïé ït ´Åëëçíåò, óõìðåñéëáìâáíïìÝíùí
ôí ÂëÜ÷ùí êáß ôí Áñâáíéôí, óôü «AíÞêåéí
óôüí Uëëçíéêü ðïëéôéóìü». Ï ×Ýñíôåñ ì@ò äßíåéôü ðáñÜäåéãìá ôï «AíÞêåéí óôüí Uâñáúêü ëáúêü
ðïëéôéóìü (Volk)» ò Uî\ò:«Ï Ìùûó\ò óõíÝäåóå ôÞí êáñäéÜ ôï ëáïôïõ ìÝ ôü öõóéêü Väáöüò ôïõ (XII 115). ×þñá, êïéíÞ ãëóóá, ðáñÜäïóç, áuóèçìá óõããÝíåéáò, êïéíü äßêáéï ò Tëåýèåñá AðïäåêôÞ
äéáèÞêç  ëïé áôïß ït óõíõöáóìÝíïé ðáñÜãïíôåò, ìáæß ìÝ ôüí äåóìü ðïý äçìéïõñãårôáé Aðü ôÜ tåñÜ êåßìåíÜ ôïõò, Väùóáí ôÞíäõíáôüôçôá óôïýò Åâñáßïõò íÜ äéáôçñÞóïõíôÞí ôáõôüôçôÜ ôïõò óôÞí äéáóðïñÜ. Éäßùòìùò ôü ãåãïíüò ôé ðñïóÝâëåðáí óôáèåñÜ
óôÞí Añ÷éêÞ ãåùãñáöéêÞ Uóôßá ôïõò (XII
115, VII 355, XVII 312) _ tóôïñéêÞ, ÷éöõëåôéêÞ, óõíÝ÷åéá ðáßæåé ôüí Aðïöáóéóôéêü
ñüëï (XII 107). Áôü äçìéïõñãår tóôïñéêÞ
Tîáôïìßêåõóç (XII 123, XXXII 207)».
Herder, Werke, óôü Berlin, 280

Óýìöùíá ìÝ ôü «ðïëéôéóìéêü» ìïíôÝëï, äÝíAñêår _ «ðïëéôéêÞ óõíáßíåóç» ãéÜ ôÞí äçìéïõñãßá
Vèíïõò, äéüôé áôÞ ò øåõäÝò, Tðßðëáóôï èåìÝëéï ô\ò êïéíùíßáò äÝí åyíáé ðáñÜ ìéÜ ìïñöÞ ðáñÜäïóçò. Áôü ðïý åyíáé Aíáãêárï ãéÜ ôÞí äçìéïõñãßá ëáúêï ðïëéôéóìï êáß Aêïëïýèùò Vèíïõò
åyíáé ït Aíèñþðéíåò ó÷Ýóåéò ðïý âáóßæïíôáé óôüíóåâáóìü, óôÞí óôïñãÞ, óôÞí óõããÝíåéá, óôÞí sóüôçôá êé ÷é óôüí öüâï a óôÞí ðåñßóêåøç êáß ôüíöåëéìéóôéêü ðïëïãéóìü (Berlin 284). ÁôÝòAêñéâò ït Aíèñþðéíåò ó÷Ýóåéò Vëåéðáí Aðü ôïýòÓÝñâïõò êáß ôïýò ÊñïÜôåò, óôå íÜ ìÞí V÷ïõí
êïéíü ðïëéôéóìéêü, Tèíéêü ðïëéôéóìü. ÁôÝòAêñéâò ït ó÷Ýóåéò ð\ñ÷áí Aðü Añ÷áéïôÜôùí
÷ñüíùí óôüí Uëëçíéêü ðïëéôéóìü ãéÜ ôïýò ÂëÜ÷ïõò, Áñâáíßôåò, Óëáâïìáêåäüíåò êôë. ÄÝí ðáñïõóéÜóèçêáí îáöíéêÜ ìÝ ôÞí wäñõóç ôï íåïåëëçíéêï êñÜôïõò ôü 1830.
Ðï ðñÝðåé ìùò íÜ AíáæçôÞóïõìå áôÝò ôßòó÷Ýóåéò; ÖõóéêÜ, óôßò säéáßôåñåò óõíè\êåò êáßðñïûðïèÝóåéò ãéÜ ôü «AíÞêåéí óôüí Uëëçíéêü
ëáü». Ôü «AíÞêåéí» äÝí åyíáé ðáèçôéêÞ êáôÜóôáóç, AëëÜ TíåñãçôéêÞ óýìðñáîç, êïéíùíéêÞ Tñãáóßá, êïéíüò Aãþíáò ãéÜ Tðéâßùóç, Aðïäï÷Þ ôíèåìåëéùäí ðñïôýðùí êÜèå ãíÞóéáò êïõëôïýñáòêáß ôí Aíèñþðùí ðïý ôÞí óõãêñïôïí. ´ÏëááôÜ ðñÝðåé íÜ ðñïóäéïñéóèïí ìáæß ìÝ ôÞí säéüôçôá ôï íÜ åyóáé ìÝëïò ô\ò Uëëçíéê\ò ìÜäáò.
´Åëëçíáò óçìáßíåé íÜ åyíáé êáíåßò ìÝñïò Uíüò ìï-

81íáäéêï êïñìï, óôüí ðïrï _ ãëóóá åyíáé ôü êõñßáñ÷ï óôïé÷årï, AëëÜ ðáñ' ëá áôÜ Xíá êáß ìüíï óôïé÷årï ìåôáîý Cëëùí. Ì@ò TíäéáöÝñïõí ïtôñüðïé ìÝ ôïýò ðïßïõò ït ´Åëëçíåò ìéëïí a êéíïíôáé, ôñþãïõí a ðßíïõí,  ãñáöéêüò ÷áñáêôÞñáò ôïõò, ït íüìïé ôïõò, _ ìïõóéêÞ ôïõò, _ êïéíùíéêÞ íïïôñïðßá ôïõò, ôÜ åuäç ÷ïñï ôïõò, _èåïëïãßá ôïõò, óôïé÷årá äéáöïñåôéêÜ Aðü ôÜ Aíôßóôïé÷á Cëëùí ëáí. ´Ïðïéïò ìåëåô@ ôïýò ñõèìïýò ìéëßáò, ôÞí tóôïñßá, ôÞí Añ÷éôåêôïíéêÞ aôÜ öõóéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôí ÅëëÞíùí èÜ êáôáíïÞóåé âáèýôåñá ôÞí UëëçíéêÞ íïìïèåóßá, ìïõóéêÞ, Tíäõìáóßá. ÕðÜñ÷åé Xíá âåìðåñéáíü ðíåìá (Geist), êÜðïéá ðïéüôçôá ðïý äÝí åyíáé äõíáôüí íÜ Aöáéñåèår êáß ÷áñáêôçñßæåé ôïýò ´Åëëçíåò, ðïéüôçôá ôÞí ðïßá ëåò áôÝò ït äéáöïñåôéêÝò äñáóôçñéüôçôåò TêöñÜæïõí ìÝ ìïíáäéêü ôñüðï. Äñáóôçñéüôçôåò ðùò ôü êõíÞãé, _ æùãñáöéêÞ, _ ëáôñåßá. Ì@ò TíäéáöÝñåé _ åsäïðïéüò äéáöïñÜ ô\ò Uëëçíéê\ò êïõëôïýñáò. ´Ïðùò ôü èÝôåé
 ×Ýñíôåñ, ì@ò TíäéáöÝñïõí ït Aðïäåßîåéò ô\òóõããÝíåéáò, ô\ò Aëëçëåããýçò (Volkstum), aôïé,
ô\ò Tèíéêüôçôáò ôí ìåëí ô\ò Uëëçíéê\ò ìÜäáò (Berlin 335-337).
Åí ðñïêåéìÝí¤, ðò Aðïäåéêíýåôáé _ óõããÝíåéá êáß Aëëçëåããýç (Volkstum) ôí ÁñâáíéôíìÝ ôïýò ´Åëëçíåò; Ç Vñåõíá, ðü ôÞí êáôáëõôéêÞ Tðßäñáóç ôï «ðïëéôéêï» ìïíôÝëïõ, äÝí V÷åéóôñáöår ðñüò ôüí Tíôïðéóìü ôí Tíäïãåíí ðñïíåùôåñéêí ðïëéôéóìéêí óõíäÝóåùí ôí Áñâáíéôí ìÝ ôüí Uëëçíéêü êïñìü. Ùóôüóï, ðñüò Tðßññùóç ôï «ðïëéôéóìéêï» ìïíôÝëïõ êáß ò ðñüôáóç ðåñáéôÝñù Vñåõíáò ðñüò ôÞí «ðïëéôéóìéêÞ»êáôåýèõíóç, èÜ AíáöÝñïõìå Tíäåéêôéêò ôÝóóåñåéò
(4) ôÝôïéåò ðïëéôéóìéêÝò óõíäÝóåéò:1. Ï ÊïõêïõëÝò Tðéóçìáßíåé ôé Tðß Êùíóôáíôßíïõ ôï ÌïíïìÜ÷ïõ (11ïò ásþíáò ì.×.)óõíáíôïìå ôüí ðñôï Aðü ôüí âõæáíôéíü ïyêïôí ÂñáíÜäùí ðñùôïóðáèÜñéï ÌÜñéï Âñáí@,Tðßèåôï ðïëý óõ÷íü óôïýò Âõæáíôéíïýò óõããñáöårò êáß óôïýò íåþôåñïõò ÷ñüíïõò. Ôü AíáöÝñïõí _ ²Áííá ÊïìíçíÞ óôÞí ÁëåîéÜäá (1, 324,
10) êáß  Êßííáìïò (Éóôïñ., 70, 2). Ï äÝ Èåóóáëïíßêçò ÅóôÜèéïò AíáöÝñåé ôüí óôñáôçãü
Éù. Âñáí@. Ôü íïìá Âñáí@ò, êáôÜ ôüí Óð.
ËÜìðñïõ, åyíáé Añâáíßôéêï, ãåãïíüò ðïý ì@òðïäåéêíýåé ôé ït Áñâáíßôåò åy÷áí óõíäåèår ôüóï ðïëý óõããåíéêò êáß ðïëéôéóìéêò ìÝ ôüíâõæáíôéíü Uëëçíéóìü, óôå íÜ V÷ïõí åãåíårò âõæáíôéíïýò ïuêïõò36.
2. Åyíáé TîÜëëïõ TðéâåâáéùìÝíç _ ôÜóç ôíuäéùí ôí Áñâáíéôí íÜ óõíäÝïíôáé óõããåíéêò

82ÌÉ×ÁÇË Ä. ÌÐÁÊÁÏÕÊÁÓêáß ðïëéôéóìéêò ìÝ ôüí Añ÷árï êáß âõæáíôéíü Uëëçíéóìü. ÔÞí óýíäåóç ôí Áñâáíéôí ìÝ ôÞí Añ÷áßá ÅëëÜäá Tðéóçìáßíåé êáß  Ðáðáññçãüðïõëïò ò Uî\ò: «Åyíáé Aðüãïíïé ôí Añ÷áßùí Éëëõñéí, ït ðïrïé, V÷ïíôáò AíÝêáèåí óôåíÝò ó÷Ýóåéò ìÝ ôïýò êáôïßêïõò ôí íïôéþôåñùí ðåñéï÷í,Tîåëëçíßóèçêáí ðïëý íùñßò»37. Ï Tîåëëçíéóìüòêáß «Têâõæáíôéíéóìüò» ôïõò öáßíåôáé êáß Aðü ôüíèõñåü ôï Añâáíßôéêïõ åãåíïò âõæáíôéíï ïuêïõôï Ìåñêïýñç Ìðïýá ôï 15ïõ ásíá ì.×., Tðéöáí\ ìÝëç ôï ðïßïõ åy÷áí äéïñéóèår ò ôéôëï÷ïé ôü 1405 óôü Äåóðïô@ôï ôï ÌïñÝùò Aðü ôüíáôïêñÜôïñá ÌáíïõÞë Â´ Ðáëáéïëüãï. ´Ïðùò ôüèÝôåé  Êïñùíárïò, ó' áôü ôü ïsêüóçìï TðÜíù
AñéóôåñÜ åsêïíßæåôáé _ óçìáßá ìÝ ôüí êßôñéíï
óôáõñü êáß ôÜ äýï ëåõêÜ Cóôñá, ôÞí ðïßá «åy÷å÷áñßóåé  Êùíóôáíôríïò âáóéëåýò ôáí TìßóåõóåAðü ôÞí Ñþìç êáß TðÝñáóå åsò ôü ÔïõñÜôæïí, äéÜíÜ ðÜãåé íÜ êôßóg ôÞí Êùíóôáíôéíïýðïëç». ÊÜôù äåîéÜ åsêïíßæåôáé _ óçìáßá «ôí ôåóóÜñùí
öåùí ìÝ ôÞí ÷årñá», ôÞí ðïßá «ðáëáéüôáôá ôÞíTâÜóôáæå  Ðýññïò êáß ëïé Têåríïé ðïõ eóáí Têô\ò ñßæçò áôï»38.
3. Ç Aëëçëåããýç (Volkstum) ÅëëÞíùí êáßÁñâáíéôí Tðéâåâáéþíåôáé Aðü Vãêõñåò ðçãÝò,êáôÜ ôßò ðïråò ït äýï áôÝò ÷ñéóôéáíéêÝò ìÜäåò ôáõôßæïíôáí êáß Aëëçëïûðïóôçñßæïíôáí Tíáíôßïí ôí ìïõóïõëìÜíùí Áëâáíí öïñïåéóðñáêôüñùí êáôÜ ôÞí Ôïõñêïêñáôßá, óÝ óçìårï ðïýït Åëëçíüöùíïé ãßíïíôáí óõíåéäçôÜ Áñâáíéôüöùíïé39.
4. Ç óõããåíéêÞ Aëëçëåããýç (Volkstum)Áèçíáßùí êáß Áñâáíéôí äçìéïýñãçóå ôÞí ãíùóôÞ ðáñïéìßá «ð\ãå _ øõ÷Þ ìïõ óôÞí Êïýëïõñç» ò Uî\ò:«Ëßãá ÷ñüíéá Añãüôåñá, ôáí óôÞí êïéíïôéêÞæùÞ ô\ò ÁèÞíáò åy÷å æùôéêÞ èÝóç _ Añâáíßôéêç ðáñïéêßá, âëÝðåé êáíåßò, óôÜ ðåñéóôáôéêÜ ðïý åy÷å ò Tðáêüëïõèá _ Têóôñáôåßá ôïÌïñïæßíç, ðüóï óôåíÝò eóáí ït ó÷Ýóåéò êáßðüóï Víôïíç _ Tðéêïéíùíßá ìÝ ôÞí Êïýëïõñç
[sc Óáëáìßíá], ðñ@ãìá ðïý äÝí ðáñáôçñårôáé, óÝ ôÝôïéïí âáèìü ôïõëÜ÷éóôïí, óÝ ðáëáéüôåñåò Tðï÷Ýò. ÊáôÝöõãáí ó' áôü ôü íçóß ït Áèçíárïé, óÜí óÝ óõããåíéêü óðßôé, ôáíôïýò Cöçóå AíõðåñÜóðéóôïõò êáß Vöõãå  Âåíåôüò Añ÷éóôñÜôçãïò, êáß Vìåéíáí Têår TêðáôñéóìÝíïé Tðß ôñßá ÷ñüíéá. Êáß, Tí¨ êáôÜ ôïýòðñïçãïýìåíïõò ásíåò ït Êïõëïõñéôåò äÝíöáßíïíôáé ðïõèåíÜ óôÞí tóôïñßá, êáôÜ ôü ôÝëïò ôï 18ïõ ásíïò, êáôÜ ôÞí TðáíÜóôáóçôï Ïñëþö, ït Áñâáíßôåò ô\ò Êïýëïõñçò
Aíáóôáôþíïõí ôü Ásãárïí êáß ôÞí ÁôôéêÞ ìÝ
ôÞí Aíôáñóßá ôïõò. [...] ÊáôÜ ôÞí ìåãÜëç
TðáíÜóôáóç, Tðßóçò, Tðéâåâáéþíïõí ït Áñâáíßôåò ô\ò Êïýëïõñçò ôÞí óõããÝíåéÜ ôïõò ìÝôïýò Áèçíáßïõò, ìÝ ôÞí _ñùúêÞ óõììåôï÷Þ
ôïõò óôüí Aãíá ô\ò ÁèÞíáò. ÃåíéêÜ, óÝêÜèå êßíäõíï, óÝ êÜèå AíÜãêç, óÝ êÜèå ìåãÜëç ðåñßóôáóç ït Áèçíárïé åy÷áí êáôáöýãéü
ôïõò ôÞí Êïýëïõñç. Ôüóï, óôå _ AèçíáúêÞ
ëáïãñáößá Vðëáóå, ì' áôÞí ôÞí AëÞèåéá, ôÞíðáñïéìéþäç Vêöñáóç, ðïý ôÞí ÷ñçóéìïðïéïìå Aêüìç óÝ ôÝôïéåò ðåñéóôÜóåéò: ð\ãå _øõ÷Þ ìïõ óôÞí Êïýëïõñç!».
Ìðßñçò, 1960, 241

ÔÜ ðñïáíáöåñüìåíá TíäåéêôéêÜ «ðïëéôéóìéêÜ» ðáñáäåßãìáôá Aðïäåéêíýïõí ôÞí ñèüôçôá
ô\ò èåùñßáò ôï Smith êáß ôï Herder. ²Çôïé,ôü Uëëçíéêü Vèíïò äÝí åyíáé ìéÜ óýã÷ñïíç êáôáóêåõÞ, AëëÜ Aðïôåëårôáé Aðü ðáëáéüôåñåò «ðïëéôéóìéêÝò» ìÜäåò a Tèíüôçôåò (ethnies), ðùòôßò Aðïêáëïí  Smith êáß  Êïñä@ôïò. Ït UëëçíéêÝò Tèíüôçôåò, ðùò ït Áñâáíßôåò, ït ÂëÜ÷ïé, ït Óëáâüöùíïé êôë., V÷ïõí ò êïéíÞ ðñïãïíéêÞ ðïëéôéóôéêÞ êëçñïíïìéÜ ñéóìÝíá «óôáèåñÜ
ðïëéôéóìéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ», aôïé, êïéíÞ ìíÞìç, Aîßåò êáß óõìâïëéóìïýò, ðñïåñ÷üìåíïõò Aðü
ôÞí Añ÷áßá ÅëëÜäá êáß ôü ÂõæÜíôéï. Ð.÷., ëåòït UëëçíéêÝò Tèíüôçôåò Väéíáí óôÜ ðáéäéÜ ôïõòAñ÷árá UëëçíéêÜ íüìáôá, ðßóôåõáí óôÞí Ãïñãüíá ðïý Aíáæçôår ôüí ÌÝãá ÁëÝîáíäñï, ðßóôåõáí
óôÞí ÌåãÜëç ÉäÝá ê.ï.ê. ÌÝ Cëëá ëüãéá, ôü Uëëçíéêü Vèíïò äÝí eôáí Tî Añ÷\ò «ìéÜ êïéíüôçôá
ðïëéôí» (community of citizens), AëëÜ ìéÜ «ðïëéôéóìéêÞ êïéíüôçôá» (cultural group) (Schnapper, 1998). Ãé' áôü êáß  Smith Tðéóçìáßíåé ôé«_ ðñüêëçóç ãéÜ ôïýò ìåëåôçôÝò åyíáé íÜ AíáðáñáóôÞóïõí ìÝ ðåñéóóüôåñç Aêñßâåéá êáß ðåéèþôÞí ó÷Ýóç ìåôáîý ôï (Uëëçíéêï) Tèíéêï, ðïëéôéóìéêï ðáñåëèüíôïò ìÝ ôü óýã÷ñïíï (Uëëçíéêü)Vèíïò»40.
´Ïðùò ôü èÝôåé  ×Ýñíôåñ, _ Tèíéêüôçôá åyíáé êáèáñÜ Xíá ðïëéôéóìéêü öáéíüìåíï, ãåãïíüò
ðïý Aðïäåéêíýåôáé óÞìåñá Aðü ôÞí ðñïóðÜèåéá
ôí Tèíí íÜ ðåñáóðßóïõí ôÞí ðïëéôéóìéêÞ
ôïõò êëçñïíïìéÜ (Schnapper, 1998). Ôü «ðïëéôéóìéêü» ìïíôÝëï ðåñß Vèíïõò äÝí âëÝðåé ôü Vèíïò
ò Aíéóôïñéêü âéïëïãéêü öáéíüìåíï Aðü êáôáâïë\ò ôí ðñùôüãïíùí êïéíùíéí, ðùò êÜíïõí
ït TèíéêéóôÝò (nationalists), ïôå ò ìéÜ Tíôåëòóýã÷ñïíç «ðïëéôéêÞ» êáôáóêåõÞ ôí íåùôÝñùí

ÁÑ×ÁÉÏÓ ÅËËÇÍÉÊÏÓ ÖÕËÅÔÉÓÌÏÓ ÊÁÉ ÍÅÏÅËËÇÍÉÊÏÓ ÅÈÍÉÊÉÓÌÏÓ

÷ñüíùí, ðùò êÜíïõí ït ìåôáìïíôåñíéóôÝò êáß ïtìáñîéóôÝò (post-modernists - Marxists). Õðïóôçñßæåé ôé ôü Vèíïò åyíáé Xíá tóôïñéêü öáéíüìåíï, ðïý Aðü ôïýò Añ÷áßïõò tóôïñéêïýò ÷ñüíïõòXùò êáß óÞìåñá ðáñïõóéÜæåé äéá÷ñïíéêÜ äéÜöïñåò
ìïñöÝò. ÓôÞí óýã÷ñïíç âéâëéïãñáößá, ït ðïóôçñéêôÝò áôï ôï ìïíôÝëïõ íïìÜæïíôáé
«perennialists» («äéá÷ñïíéóôÝò»)41. Ôü «ðïëéôéóìéêü» ìïíôÝëï èåùñår ò ðñþôç ìïñöÞ êáß ðçãÞ ôï Uëëçíéêï Vèíïõò ôüí Añ÷árï Uëëçíéêü
öõëåôéóìü êáß Aíáæçôår ïóéáóôéêÜ ôÜ óõíå÷ò

83ìåôáâáëëüìåíá «Çñïäüôåéá» ÷áñáêôçñéóôéêÜôï «AíÞêåéí óôüí Uëëçíéêü ðïëéôéóìü», aôïé, ôüìüãëùóóïí, ôü ìáéìïí, ôü ìüäïîïí êáß ôüìïñïí. ´Ïðùò Tðé÷åéñÞóáìå íÜ äåßîïõìå, Cí êáßôü «ðïëéôéêü» ìïíôÝëï ôí ìåôáìïíôåñíéóôíêáß ôí ìáñîéóôí ðáñïõóéÜæåôáé óÞìåñá ò ôüTðéêñáôÝóôåñï êáß íôùò V÷åé AñêåôÞ ðåéóôéêÞ
äýíáìç, ôü «ðïëéôéóìéêü» ìïíôÝëï åyíáé ìéÜ âÜóéìç TíáëëáêôéêÞ èåùñßá ðïý ìðïñår íÜ óõìðåñéëÜâåé ôü «ðïëéôéêü» ìïíôÝëï êáß Tí ôÝëåé íÜ ôüAíôéêáôáóôÞóåé.

ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ
1. Isaac Benjamin, ð. ðáñ., ó. 5.
2. ´Ïð. ðáñ., óó. 74 ê.U.
3. ´Ïð. ðáñ., ó. 503.
4. ÐïëéôéêÜ 1253á 1-29.
5. Isaac Benjamin, ð. ðáñ., óó. 114-24.
6. Èïõê. 2.38f.
7. Âë. ó÷åôéêò Êáôåñßíá Óôåíï, Åsêüíåò ôï Cëëïõ,ÅîÜíôáò/Unesco, 1999, passim - M. Kwapong, «Grecs et
Barbares», ð. ðáñ., 70 - ÃéÜ ôßò Añ÷áråò UëëçíéêÝò TêöñÜóåéò âë.: Imm. Bekkeri (Têä.), Ëåîéêüí Óïýäá - É. ÓôáìáôÜêïò, Ëåîéêüí Áñ÷áßáò Åëëçíéê\ò Ãëþóóçò - Liddell-Scott-Jones, A Greek-English Lexicon (9ç Vêä.) êáßÅëëçíéêÞ Ìõèïëïãßá, ÅêäïôéêÞ Áèçíí, ôüì. 2, 1986,
ó. 355.
8. Âë. ó÷åôéêò Êùí. ÔóÜôóïò, ÄçìïóèÝíç  Ã´Ïëõíèéáêüò Ëüãïò, Ã´ Ãõìíáóßïõ, ÏÅÄÂ, 1979, ðáñÜãñ.
17, 24 êáß óçì. 24.
9. Âë. ó÷åôéêò M. Kwapong - H.G. Baldry, «Grecs
et Barbares», ð. ðáñ., ó. 74 êáß Áä. Äéáìáíôïðïýëïõ,Áèçíáßùí Ðïëéôåßá, ÐÜðõñïò, 1975, ðáñÜãñ. 10.
10. Âë. ó÷åôéêò Ðëïýôáñ÷ïò, Ðåñéêë\ò, 37, 3 êáß
ðâ. M. Kwapong, «Grecs et Barbares», ð. ðáñ., ó. 75.
11. Â. Êýñêïò, ð. ðáñ., ó. 273 - Jonathan Hall, Ethnic Identity in Greek Antiquity, Cambridge, 1997, passim, Ðâ. W.C.K. Guthrie, The Sophists, Cambridge Univ.
Press, 1971, Uëë. ìôö. Ä. ÔóåêïõñÜêçò, MIET, ÁèÞíá
1989, óó. 204-205.
12. Âë. ó÷åôéêò Eric H. Vieler, The IdeologicalRoots of German National Socialism, Peter Lang Publishing, 1999, passim.
13. Âë. ó÷åôéêò Â. Êýñêïò, ð. ðáñ., ó. 279.
14. Âë. ó÷åôéêò H.C. Baldry, «Grecs et Barbares»,ð. ðáñ., óó. 177-79 êáß A. Whitehead, Adventures of
Ideas, Mentor Books, New York 1962 (4th ed.), ó. 20.
15. Âë. ó÷åôéêò H.C. Baldry, «Grecs et Barbares»,ð. ðáñ., óó. 181-82, 191-92, 202.
16. D. Hume, Äïêßìéá, ìôöñ.-ó÷üëéá Å. Ðáðáíïôóïò, ÐáðáæÞóçò, 1979, óó. 64-65.
17. Âë. óôü Ëåîéêü Óïýäá ôÜ ëÞììáôá ÊÜñáíïò êáßÉëëõñéïß âÜñâáñïé èñáêéêïß.
18. Âë. ð. óçì. 2.
19. Âë. ó÷åôéêò Ã. Êïñä@ôïò, ÌåãÜëç Éóôïñßá ô\òÅëëÜäïò, Åêä. 20üò ásþíáò, 1960, ô. VII, óó. 139-41
êáß VIII, óó. 286-88 êáß ðâ. H.C. Baldry, «Grecs et Barbares», ð. ðáñ., ó. 189.

20. Í. Áíäñéþôçò, «Ç Ãëþóóá êáß _ Åëëçíéêüôçôá ôí Áñ÷áßùí Ìáêåäüíùí», ÌáêåäïíéêÞ ËáúêÞ ÂéâëéïèÞêç, 1952, ó. 22, ðïó. 18.
21. Ã. ×áôæéäÜêéò, «Ðåñß ôï Åëëçíéóìï ôí Áñ÷áßùí Ìáêåäüíùí», Êáñáâßáò, óó. 5, 10.
22. Ã. ×áôæéäÜêéò, «Ðåñß ôï Åëëçíéóìï ôí Áñ÷áßùí Ìáêåäüíùí», ó. 13.
23. Âë. ó÷åôéêò Cl. Levi-Strauss, ÖõëÝò êáß Éóôïñßá, (Race et Historie, Unesco, 1952), ìôöñ. Ã. Ëýããïò,ÌðÜûñïí, ÁèÞíá 1987, 4ç Vêä., passim - M. Banton,
Racial Theories, Cambridge, 1987, passim êáß ð. ðáñ.,Racial Consciousness, New York and London, 1988, ó.
26.
24. Øõ÷Üñçò, Ôü ôáîßäé ìïõ, TðéìÝëåéá ²Áëêçò ÁããÝëïõ, Åóôßá, ÁèÞíá, 1993, ó. 12.
25. Êïñä@ôïò, ð. ðáñ., ô. VII, óó. 642-43.
26. Smith Anthony (2000), ð. ðáñ., ó. 123.
27. ´Ïð. ðáñ., óó. 145-55, 155 ê.U.
28. ´Ïð. ðáñ., óó. 123-24.
29. Renan, Sovbonne Lecture, March 11, 1882.
30. Øõ÷Üñçò, Ôü Ôáîßäé ìïõ, Åóôßá, ó. 48.
31. Øõ÷Üñçò, Ñüäá êáß Ì\ëá, ô. Ã´, Áðïëïãßá, ÁèÞíá 1906, óó. 328 ê.U.
32. Smith Anthony, ð. ðáñ., óó. 236-37.
33. Smith Anthony (1994), ð. ðáñ., ó. 18.
34. ÃéÜ ôÞí äéáöïñÜ ìåôáîý ô\ò «öõëåôéê\ò» êáß ô\ò«Tèíïöõëåôéê\ò» êáôáãùã\ò, aôïé, ìåôáîý «öõë\ò» êáß«Vèíïõò» âë. (ôï ãñÜöïíôïò): á) «Ç Éóôïñßá ôí ÅëëÞíùí âáñâÜñùí», Áíôß 692 (1999), óó. 26-31, â) «ÂÜñâáñïò ðñßí Að' ëá åyíáé ðïéïò ðéóôåýåé óôÞí âáñâáñüôçôá. Ôß äÝí äéäáóêüìáóôå ãéÜ ôüí ñáôóéóìü», Áíôß 718-719(2000), óó. 56-61 êáß Cl. Levi-Strauss, ÖõëÝò êáß Éóôïñßá (Race et Historie, Unesco, 1952), ìôöñ. Ã. Ëýããïò,ÌðÜûñïí, ÁèÞíá, 1987, 4ç Vêä., passim.
35. Smith A. (2000), ð. ðáñ., ó. 51.
36. ÊïõêïõëÝò, Âõæáíôéíí Âßïò, ô. óô´, ó. 455.
37. Ðáðáññçãüðïõëïò, âéâëßï 17ï, ó. 343.
38. Ìðßñçò, ð. ðáñ., ó. 366 - Êïñùíárïò (1867).
39. Óïõñìåë\ò (1846), ð. ðáñ., ó. 82 êáß Ìðßñçò,ð. ðáñ., óó. 322-23.
40. Smith (1994), ð. ðáñ., ó. 18 - Gellner (1996),
ð. ðáñ., óó. 367-68 - Óáíóáñßäïõ, 1999 êáß 1996 - Âáêáëüðïõëïò (1961), ð. ðáñ., óó. 102-3.
41. Âë. The Nationalism Project: what is Nationalism?, www.wisc.edu/nationalism.

84ÌÉ×ÁÇË Ä. ÌÐÁÊÁÏÕÊÁÓ
ÂÉÂËÉÏÃÑÁÖÉÁ

Anderson, Benedict, Imagined Communities: Reflections
on the Origin and Spread of Nationalism, London New York 1991.
Âáêáëüðïõëïò, Á.Å., Éóôïñßá ôï ÍÝïõ Åëëçíéóìï, ô.
Á´, Èåóóáëïíßêç 1961.
Berlin Isaiah, Ôñårò Êñéôéêïß ôï Äéáöùôéóìï. Vico,
Jamann, Herder, ìôöñ. Ã. ÌÝñôéêáò, ÊñéôéêÞ, 2002.
Brauer, Herman G.A. M.A., The Philosophy of Ernest
Rènan, A Thesis Submitted for the Degree of doctorof Philosophy, University of Wisconsin, 1902
(Reprinted from the Bulletin of the University of Wisconsin, Philology and Literature Series, Vol. 2, No
3, pp. 205-379), Madison, Wisconsin Oct. 1903.
Chadbourne, Richard M., Ernest Renan, Rwayne Publishers, Inc. NY 1968.
Gellner Ernest êáß Smith D. Anthony, «The nation: realor imagined?: The Warwick Debates on Nationalism», Nations and Nationalism 2, no 3 (1996), óó.
357-70.
Herder, J.G. Von, Sammtliche Werke, Tðéì. Bernhard
Suphan, Âåñïëßíï, 1877-1913: Wedimann.
Êïñä@ôïò Ã., ÌåãÜëç Éóôïñßá ô\ò ÅëëÜäáò, Têä. 20üòásþíáò, 1960.
Êïñä@ôïò Ã., «Ït ñßæåò ô\ò Íåïåëëçíéê\ò Åèíüôçôáò êáß Ó÷çìáôéóìüò ôï Íåïåëëçíéêï ²Åèíïõò», ð. ðáñ.,ô. É×.
Êïñùíárïò, ÔæÜíò, «Ìðïýá ÁíäñáãáèÞìáôá», óôü Ê.
Óáè@, ÅëëçíéêÜ ÌåëåôÞìáôá, ô. Á´, 1867.
ÊïõêïõëÝò, Öáßäùí, Âõæáíôéíí Âßïò êáß Ðïëéôéóìüò, ô.
óô´, ÐáðáæÞóçò, 1955.
ËÜìðñïõ Óð., «Ç Ïíïìáôïëïãßá ô\ò Áôôéê\ò êáß _ åsòôÞí ÷þñáí Tðïßêçóéò ôí Áëâáíí», Åðåôçñ. Ðáñíáóóï, 1, óó. 162, 189.
Ìðßñçò Ç.Ê., Áñâáíßôåò. Ït Äùñéårò ôï Íåþôåñïõ Åëëçíéóìï, ÌÝëéóóá, 1998 (1ç Vêä. 1960).
Ðáðáññçãüðïõëïò Ê. Éóôïñßá ôï Åëëçíéêï ²Åèíïõò,Âéâëßï 17ï, ÊÜêôïò, 1993.
Renan, Ernest, «What is a Nation?», in Eley, Geoff êáßSuny, Ronald Grigor (ed.), Becoming National: A
Reader, Oxford Univ. Press, 1996, óó. 41-55.
Óáíóáñßäïõ-Hendrickx, ÈÝêëá, Ôü ×ñïíéêüí ôï ÌïñÝùòêáß Ç ²Åííïéá ôï Åèíéêéóìï êáôÜ ôüí Ìåóáßùíá,Äçìéïõñãßá, 1999.
Óáíóáñßäïõ-Hendrickx, ÈÝêëá, The Awakening of the
Greek Nationalism during the 13th century: a Studyof Related Theories and Problems, M.A. Thesis,
Orange Free State Univ. 1996.
Schnapper, Dominique, Community of Citizens: On theModern Idea of Nationality, trs Severine Rosee,
Transaction Publishers, 1998 (trs in Greek by
Despoina Papadopoulou, Gutenberg, Athens 2001).
Smith D. Anthony, «Gastronomy or geology? The role ofnationalism in the reconstruction of nations», in
Nations and Nationalism I, No (1994), óó. 3-23.
Smith D. Anthony, The Ethnic Origins of Nations, Oxford,
Blackwell, 1998 (1986).
Smith D. Anthony, ÅèíéêÞ Ôáõôüôçôá, ìôöñ. Åá ÐÝððá, ÏäõóóÝáò, ÁèÞíá 2000 (1991).
Óïõñìåë\ò Äéïí., ÊáôÜóôáóéò óõíïðôéêÞ ô\ò ðüëåùò ôíÁèçíí, Têä. Ã´, 1846.
Stalin, Hosheph, «The Nation», óôü D. Anthony Smith êáß
J. Hutchinson, Nationalism, Oxford 1994.

Ç ðïëéïñêßá ô\ò ÊùíóôáíôéíïýðïëçòAðü ôïýò ²Áñáâåò ôü 717-718 *Ðáíáãéþôçò Ãéáííüðïõëïò
ÅsóáãùãÞ
Ït ²Áñáâåò ðñïóðÜèçóáí íÜ ãßíïõí êýñéïé ô\òâõæáíôéí\ò ðñùôåýïõóáò äýï öïñÝò. Ç ðñþôç
Aðüðåéñá, Aðü ôüí ÷áëßöç Ìùáâßá, Tðß âáóéëåßáò
Êùíóôáíôßíïõ Ä´, ìåôÜ Aðü Tðôáåô\ ðïëéïñêßá
(670-677), êáôÝëçîå óÝ óõíôñéâÞ ôùí ÁñÜâùí.
Ç fôôá ôí Añáâéêí äõíÜìåùí Tðéóöñáãßóèçêå Aðü óõíèÞêç åsñÞíçò ìÝ ñïõò säéáßôåñá Tðá÷èårò ãéÜ ôïýò _ôôçìÝíïõò1. Ït TóùôåñéêÝò Vñéäåòóôü ÷áëéö@ôï, ìåôÜ ôÞí fôôá ôï 677, AðïìÜêñõíáí ôüí êßíäõíï íÝáò Tðé÷åßñçóçò ìÝ óôü÷ïôÞí Êùíóôáíôéíïýðïëç. Ç TðéêñÜôçóç ôï äéïñáôéêï ìåôáññõèìéóô\ ÷áëßöç ²Áìðíô Aë-Ìáëßê
êáß _ ôáõôü÷ñïíç AíÜññçóç ôï AíÞëéêïõ Éïõóôéíéáíï Â´ óôüí âõæáíôéíü èñüíï ìåôÝâáëáí ôüí óõó÷åôéóìü ôí äõíÜìåùí. Ït ²Áñáâåò, ìÝ ìåëåôçìÝíåò ðñïêëçôéêÝò TíÝñãåéåò, ðáñÝóõñáí ôüí Éïõóôéíéáíü óÝ óôñáôéùôéêÞ AíôéðáñÜèåóç, ðïý êáôÝäåéîå ôÞí Aäõíáìßá ôí Âõæáíôéíí íÜ Aíôéìåôùðßóïõí ôßò AñáâéêÝò TðéèÝóåéò2. Ç ðïëéôéêÞ
AóôÜèåéá ðïý TðéêñÜôçóå óôü ÂõæÜíôéï ìåôÜ ôÞíðôþóç ôï Éïõóôéíéáíï, óÝ óõíäõáóìü ìÝ ôÞíðáñÜëëçëç áîçóç ô\ò óôñáôéùôéê\ò só÷ýïò ôíÁñÜâùí Tðß Ïáëßä Á´ (705-715), óõíÝâáëáíóôå, óôßò óôñáôéùôéêÝò AíáìåôñÞóåéò ìåôáîý
ôí äýï áôïêñáôïñéí, _ íßêç íÜ óôÝöåé ó÷åäüí
AðïêëåéóôéêÜ ôÜ AñáâéêÜ ðëá. Ït Tðéôõ÷ßåò áôÝò áîçóáí ôÞí AñáâéêÞ Tðéèåôéêüôçôá êáß óõíÝôåéíáí óôå íÜ ëçóìïíçèår _ fôôá ôï 677 êáßíÜ äçìéïõñãçèår _ âåâáéüôçôá ôé _ êáôÜëçøç
ô\ò âõæáíôéí\ò ðñùôåýïõóáò Aðïôåëïóå Töéêôü
óôü÷ï. Ç Tìðåéñßá ô\ò côôáò ôï 677 AðïôÝëåóå ãíþìïíá ãéÜ ôïýò ²Áñáâåò Tðéôåëårò. Ç fôôááôÞ Aðïäüèçêå óôü ãåãïíüò ôé _ Tðé÷åßñçóç
ôï 670-677 åy÷å AðïêëåéóôéêÜ íáõôéêü ÷áñáêô\ñá. ²Åôóé, ït ²Áñáâåò AðïöÜóéóáí ôé _ ìåëëïíôéêÞ êáôÜ ô\ò Êùóôáíôéíïýðïëçò Tðé÷åßñçóç
öåéëå íÜ óõíäõÜæåé ôüí Aðü îçñ@ò êáß èÜëáóóáò
Aðïêëåéóìü ô\ò ðüëçò3. ÌÝ ôÞí ðñïïðôéêÞ áôÞ, Cñ÷éóå _ íáõðÞãçóç óôüëïõ êáß _ óõãêÝíôñùóç ôí Aíáãêáßùí ðåæïðüñùí äõíÜìåùí. Ï ÁíáóôÜóéïò Â´ (712-715), äéáâëÝðïíôáò ôüí êßíäõíï, ðñïãñáììÜôéóå ôÞí êáôáóêåõÞ óôüëïõ têáíïíÜ Aíôéôá÷èår óôüí Añáâéêü, Tí¨ ôáõôü÷ñïíá ðñïóðÜèçóå íÜ ðõñðïëÞóåé ôüí Aíôßðáëï óôüëï óôÜAãêõñïâüëéÜ ôïõ óôÞí Ëõêßá4. ´Ïìùò, ït âõæáíôéíÝò äõíÜìåéò ðïý åy÷áí AíáëÜâåé ôÞí ðñáãìáôïðïßçóç ô\ò Tðé÷åßñçóçò óôáóßáóáí, AíÝôñåøáíôüí ÁíáóôÜóéï êáß ðñïþèçóáí ôüí Aíßêáíï Èåïäüóéï Ã´ óôüí èñüíïÿ5  Aíáôñáðåßò ÁíáóôÜóéïò
Tîïñßóôçêå óôÞí Èåóóáëïíßêç. Ôáõôü÷ñïíá,  èÜíáôïò ôï ÷áëßöç Ïáëßä Vöåñå óôüí Añáâéêü èñüíï ôüí Aäåëöü ôïõ ÓïëéìÜí, ôü íïìá ôï ðïßïõ
Aðïôåëår ôÞí AñáâéêÞ ìïñöÞ ôï âéâëéêï íüìáôïò Óïëïìþí. Ç ëåðôïìÝñåéá áôÞ åy÷å ìåãÜëç
óðïõäáéüôçôá ãéÜ ôïýò ²Áñáâåò, ãéáôß, êáôÜ ôÞíðáñÜäïóÞ ôïõò, ôÞí Êùíóôáíôéíïýðïëç èÜ êáôáëÜìâáíå Xíáò ÷áëßöçò ðïý èÜ åy÷å âéâëéêü íïìá6.

Ç ðñþôç öÜóç ôï Añáâï-âõæáíôéíïðïëÝìïõÇ êáôÜóôáóç óôü Tóùôåñéêü ô\ò Âõæáíôéí\ò Áôïêñáôïñßáò eôáí ÷áþäçò. Ï TêèñïíéóìÝíïò ÁíáóôÜóéïò Â´, Tîüñéóôïò óôÞí Èåóóáëïíßêç, ìÝ ôÞí âïÞèåéá ôí ôïðéêí Têêëçóéáóôéêí, ðïëéôéêí êáß óôñáôéùôéêí äõíÜìåùí Ï Ðáíáãéþôçò Ãéáííüðïõëïò åyíáé êáèçãçô\ò ô\ò Âõæáíôéí\ò Éóôïñßáò óôÞí Université Catholiquede Louvain ôï Âåëãßïõ.
* ÏñéóìÝíá óôïé÷årá ô\ò ìåëÝôçò áô\ò ðåñéÝ÷ïíôáé óôÞí äçìïóßåõóÞ ìïõ P. Yannopoulos, «Le rôle des Bulgares dansla guerre arabo-byzantine de 717/718», óôü Byzantion, 67 (1997), ó. 483-516, óôÞí ðïßá ðáñáðÝìðù ìÝ ôÞí âñá÷õãñáößá Yannopoulos, Le rôle des Bulgares. ÅîÜëëïõ ñéóìÝíá Cëëá óôïé÷årá ðåñéëáìâÜíïíôáé óôÞí AíáêïßíùóÞ ìïõ «Ït
AñáâéêÝò ðïëéïñêßåò ô\ò Êùíóôáíôéíïýðïëçò», óôü ÄéåèíÝò óõíÝäñéï Constantinopla: 550 años desde su caída, ÃñáíÜäá, 46 Äåêåìâñßïõ 2003, ðïý èÜ äçìïóéåõèår óôÜ ÐñáêôéêÜ ôï óõíåäñßïõ.
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 85-91

86êáß ôÞí óõììá÷ßá ôí ÂïõëãÜñùí, TðáíáóôÜôçóå êáôÜ ôï Èåïäïóßïõ, äéåêäéêþíôáò ôÞí TðÜíïäü ôïõ óôüí èñüíï7. ÓôÞí ÌéêñÜ Áóßá, ït óôñáôçãïß ôí Áíáôïëéêí ËÝùí êáß ôí ÁñìåíéÜêùí ÁñôÜâáóäïò äÝí Aíáãíþñéóáí ôüí Èåïäüóéïò áôïêñÜôïñá êáß TðáíáóôÜôçóáí, Aðáéôþíôáò
ôÞí TðéóôñïöÞ ôïõ Áíáóôáóßïõ óôÞí Tîïõóßá8.
ÔÞí uäéá ðåñßïäï, ït AñáâéêÝò óôñáôéùôéêÝò äõíÜìåéò, ðü ôÞí Añ÷çãßá ôï Ìáóëáì@, Aäåëöïôï ÷áëßöç, âñßóêïíôáí óôñáôïðåäåõìÝíåò óôÞíêïéëÜäá ôï Íôáìðßê, óôÞí âüñåéá Óõñßá9. ÐáñÜ ôÞí AóÜöåéá ôí ðçãí, åyíáé äõíáôüí íÜ óõìðåñÜíïõìå ôé  Ìáóëáì@ò ðñüôåéíå óôïýò TðáíáóôáôçìÝíïõò óôñáôçãïýò ôÞí âïÞèåéÜ ôïõ ãéÜíÜ AíáôñÝøïõí ôüí Èåïäüóéï, Víáíôé AíôáëëáãìÜôùí ðïý ït âõæáíôéíÝò ðçãÝò äÝí ðñïóäéïñßæïõí10.
Ït AñáâéêÝò ðçãÝò só÷õñßæïíôáé ôé  ËÝùí Aíáãíþñéóå ôÞí Tðéêõñéáñ÷ßá ôï ÷áëßöç êáß äÝ÷èçêå, óÝ ðåñßðôùóç Tðéôõ÷ßáò, íÜ ðåñéÝëèåé _ ÂõæáíôéíÞ Áôïêñáôïñßá ðü AñáâéêÞ ðïôÝëåéá11.
Ôü ðéèáíüôåñï åyíáé  ËÝùí íÜ äÝ÷èçêå ôïýò ñïõòôí ÁñÜâùí ìÞí ìðïñþíôáò íÜ êÜíåé äéáöïñåôéêÜ êáß V÷ïíôáò êáôÜ íï ôÞí AèÝôçóÞ ôïõò, ôáíït óõíè\êåò èÜ ôü TðÝôñåðáí. Óôßò 15 Óåðôåìâñßïõ 715, ït AñáâéêÝò äõíÜìåéò äéÝâçóáí ôÜ âõæáíôéíÜ óýíïñá êáß åsó\ëèáí óôÞí ÌéêñÜ Áóßá,ò óýììá÷ïé ôí TðáíáóôáôçìÝíùí óôñáôçãí,ÐÁÍÁÃÉÙÔÇÓ ÃÉÁÍÍÏÐÏÕËÏÓ

AëëÜ ìÝ ôÞí óôåñüâïõëç óêÝøç íÜ ãßíïõí êýñéïé
ô\ò Êùíóôáíôéíïýðïëçò12. ´Åíá Vôïò Añãüôåñá, Añáâéêüò óôüëïò, ðü ôÞí Añ÷çãßá ôï Ïìáñ,AðÝðëåõóå ìÝ ðñïïñéóìü ôÜ íüôéá ðáñÜëéá ô\òÌéêñ@ò Áóßáò, ðïý ðÜãïíôáí äéïéêçôéêÜ óôüèÝìá ôí Áíáôïëéêí 13. ÍáõôéêÝò êáß ðåæÝò
AñáâéêÝò äõíÜìåéò äéá÷åßìáóáí ôü 716-717 óôÞíÌéêñÜ Áóßá ò óýììá÷ïé ôï ËÝïíôïò, ÷ùñßò íÜðñïêáëÝóïõí êáôáóôñïöÝò 14. ÐáñÜ ôáôá, ôßòó÷Ýóåéò ôí óõììÜ÷ùí ÷áñáêôÞñéæå _ Aìïéâáßá
êá÷õðïøßá, äåäïìÝíïõ ôé êáß ït äýï ðïðôåýïíôáí ôÜ Aíïìïëüãçôá ó÷Ýäéá ô\ò Cëëçò ðëåõñ@ò.
Óôßò Añ÷Ýò ôï 717,  ËÝùí, Tðéêåöáë\ò ôïóôñáôï ôí Áíáôïëéêí, åsó\ëèå óôü èÝìá ôïÏøéêßïõ, ðïý Aðïôåëïóå ôü êýñéï óôÞñéãìá ôïÈåïäïóßïõ. ÓÝ ìÜ÷ç êïíôÜ óôÞí ÍéêïìÞäåéá ËÝùí íßêçóå, ðéèáíüí ìÝ ôÞí âïÞèåéá ôí ÁñÜâùí, ôïýò AíôéðÜëïõò ôïõ êáß ás÷ìáëþôéóå ôüíãõéü ôï Èåïäïóßïõ êáß äéÜäï÷ï ôï èñüíïõ15. Ï íéêçôÞò, óõíïäåõüìåíïò Aðü ôüí Ìáóëáì@, óôñáôïðÝäåõóå óôÞí ×ñõóïýðïëç, AðÝíáíôé Aðü ôÞíðñùôåýïõóá. Ït ðïëéôéêïß ðáñÜãïíôåò ô\ò Êùíóôáíôéíïýðïëçò AíôéëÞöèçêáí ôé  Èåïäüóéïò äÝíåy÷å ðëÝïí Tëðßäåò ðáñáìïí\ò óôüí èñüíï. ÁíÝèåóáí óôüí ðáôñéÜñ÷ç Ãåñìáíü íÜ ìåôáâår óôÞí×ñõóïýðïëç êáß íÜ äéáðñáãìáôåõôår ìÝ ôüí ËÝïíôá êáß ìÝ ôüí Ìáóëáì@ (;). Ôß Aêñéâò óõíÝâç äÝíÇ ÐÏËÉÏÑÊÉÁ ÔÇÓ ÊÙÍÓÔÁÍÔÉÍÏÕÐÏËÇÓ ÁÐÏ ÔÏÕÓ ÁÑÁÂÅÓ ÔÏ 717-718

åyíáé ãíùóôü. Ðéèáíüí ðïëéôéêïß ðáñÜãïíôåò ðïýåy÷áí Tìðëáêår óôÞí AíáôñïðÞ ôï Áíáóôáóßïõ
äÝí Tðéèõìïóáí ôÞí TðÜíïäü ôïõ óôÞí Tîïõóßá.
Ðéèáíüí  ËÝùí AðÝâëåðå Tî Añ÷\ò óôüí èñüíï êáß÷ñçóéìïðïéïóå ôÞí TðéóôñïöÞ ôï ÁíáóôáóßïõóÜí ðñüó÷çìá. Ðéèáíüí ït ²Áñáâåò äÝí äÝ÷ïíôáí
ôÞí TðÜíïäï ôï Aíôéóçìßôç Áíáóôáóßïõ óôüíèñüíï. Ôü ãåãïíüò åyíáé ôé  Èåïäüóéïò TãêáôÝëåéøå ôüí èñüíï êáß, óôßò 25 Ìáñôßïõ ôï 717, ËÝùí åsó\ëèå èñéáìâåõôéêÜ óôÞí Êùíóôáíôéíïýðïëç, óõíïäåõüìåíïò ðéèáíüôáôá Aðü ôüí Ìáóëáì@16 êáß óôÝöèçêå áôïêñÜôïñáò. Êáß ðÜëéäÝí åyíáé óáöÝò ôß óõíÝâç êáß ït äýï ðñþçí óýììá÷ïé ËÝùí êáß Ìáóëáì@ò ìåôáâëÞèçêáí
îáöíéêÜ óÝ Cóðïíäïõò T÷èñïýò. ÊáôÜ ôüí Ìé÷áÞëôüí Óñï,  áôïêñÜôïñáò äÝí êñÜôçóå ôüí ëüãïôïõ êáß äÝí ôÞñçóå ,ôé åy÷å ðïó÷åèår17. Öáßíåôáé ôé  ËÝùí AñíÞèçêå íÜ äå÷èår ôÞí AñáâéêÞ
Tðéêõñéáñ÷ßá, ôÞí ðïßá uóùò åy÷å äå÷èår ôü öèéíüðùñï ôï 716 ðü ôÞí ðßåóç ôí ãåãïíüôùí. ÏÌáóëáì@ò Vêñéíå ôé ït ðåæÝò äõíÜìåéò ðïý äéÝèåôå äÝí eóáí AñêåôÝò ãéÜ íÜ TêðïñèÞóåé ôÞí ðüëç.
ÁíáìÝíïíôáò ôÞí Cöéîç ôï óôüëïõ, Têðüñèçóå
ñéóìÝíåò ðüëåéò ô\ò âïñåéïäõôéê\ò Ìéêñ@ò Áóßáò,Tëðßæïíôáò ðñïöáíò ôé  ËÝùí èÜ Tîåñ÷üôáíAðü ôÞí ðüëç ãéÜ íÜ ôüí Aíôéìåôùðßóåé18. Ï áôïêñÜôïñáò ìùò ãíþñéæå ðïëý êáëÜ êáß ôßò âëÝøåéò êáß ôÞí ôáêôéêÞ ôí ðñþçí óõììÜ÷ùí ôïõ,Tí¨ ðáñÜëëçëá Vðñåðå íÜ Aíôéìåôùðßóåé ôÞí TðáíÜóôáóç ôï Áíáóôáóßïõ ðïý Têäçëþèçêå óôÞíÈåóóáëïíßêç19, ãéÜ ôÞí ðïßá ëüãïò ãßíåôáé óôÞíóõíÝ÷åéá. ÐñïóðÜèçóå íÜ ñãáíþóåé ôÞí Cìõíá
ô\ò Êùíóôáíôéíïýðïëçò êáß óôñÜöçêå ðñüò ôïýòÂïõëãÜñïõò, ït ðïrïé äÝ÷ôçêáí íÜ ôüí âïçèÞóïõí
óôñáôéùôéêÜ20. ÊáôÜ ôÞí ðñþôç áôÞ öÜóç ôíTðé÷åéñÞóåùí a ô\ò «Ìéêñáóéáôéê\ò Têóôñáôåßáò», ðùò óõíÞèùò ÷áñáêôçñßæåôáé, ït ²Áñáâåò Tìöáíßæïíôáé ò óýììá÷ïé ôí TðáíáóôáôçìÝíùí âõæáíôéíí óôñáôçãí, ôïõëÜ÷éóôïí òôÞí Cíïäï ôï ËÝïíôïò Ã´ óôüí âõæáíôéíü èñüíï.

Ç äåýôåñç öÜóç ôï Añáâï-âõæáíôéíïðïëÝìïõÔü êáëïêárñé ôï 717,  êýñéïò ãêïò ôï
Añáâéêï óôñáôåýìáôïò êáôÝëáâå ôÞí ²Áâõäï, Aðüðïõ äéåêðåñáéþèçêå, ìÝ ôÞí âïÞèåéá ôï óôüëïõôï Ïìáñ, óôÞí åñùðáúêÞ AêôÞ, ðáñÜ ôÞí Aíôßóôáóç ôí âïõëãáñï-âõæáíôéíí äõíÜìåùí21.
ÔåëéêÜ, ït ²Áñáâåò óôñáôïðÝäåõóáí äõôéêÜ AðüôÞí ðüëç, Aðü ôÞí Ðñïðïíôßäá ò ôüí ÊåñÜôéï.
Ït âïõëãáñéêÝò äõíÜìåéò êáôÝëáâáí èÝóåéò äõôéêþ-87

ôåñá, Aðïêüðôïíôáò Vôóé ôïýò ðïëéïñêçôÝò AðüôÞí ðëïýóéá óÝ Töüäéá êáß æùïôñïöÝò Tíäï÷þñá22.
ÅðåéäÞ  ðü ôüí Ïìáñ óôüëïò öáßíåôáé íÜ åy÷åðïóôår Aðþëåéåò êáôÜ ôÞí AðïâáôéêÞ Tðé÷åßñçóç,  Ìáóëáì@ò Vãñáøå óôüí ÷áëßöç íÜ Aðïóôåßëåé ðñüóèåôç íáõôéêÞ äýíáìç. Ï óôüëïò áôüò,ðü ôüí ÓïõëåúìÜí, êáôÝðëåõóå óôÞí ÐñïðïíôßäáôÞí ðñþôç Óåðôåìâñßïõ, Aðïêëåßïíôáò ôÞí âõæáíôéíÞ ðñùôåýïõóá êáß Aðü ôÞí èÜëáóóá23.
Ït ²Áñáâåò, ìïëïíüôé äéÝèåôáí ìåãÜëç AñéèìçôéêÞ ðåñï÷Þ, äÝí êáôÜöåñáí íÜ TðéâÜëïõí ôÞíäéêÞ ôïõò ôáêôéêÞ ïôå íÜ AíáëÜâïõí ôÞí ðñùôïâïõëßá ôí êéíÞóåùí. Áíôßèåôá,  ËÝùí äéÝèåôå Xíá ðëåïíÝêôçìá óçìáíôéêü (ãíþñéæå ôïýòóêïðïýò, ôßò äõíÜìåéò êáß ôÞí óôñáôçãéêÞ ôáêôéêÞ ôí ðñþçí óõììÜ÷ùí ôïõ êáß ñãÜíùóå AíÜëïãá ôÞí Cìõíá ô\ò Êùíóôáíôéíïýðïëçò). Ç÷ýñùóç ô\ò âõæáíôéí\ò ðñùôåýïõóáò AðÝêëåéå
êÜèå óêÝøç êáôÜëçøçò ô\ò ðüëçò ìÝ Vöïäï a ìÝêáôÜ ìÝôùðïí Tðßèåóç. Ç ìüíç äõíáôÞ óôñáôçãéêÞ ðáñÝìåíå _ ðïëéïñêßá. Ït ðåæÝò AñáâéêÝò äõíÜìåéò ðáñÝìåíáí óõíåðò êáèçëùìÝíåò êáß
Aäñáíårò óôü óôñáôüðåäü ôïõò, ìåôáîý ôí ðåñáóðéóôí ô\ò ðüëçò êáß ôí ÂïõëãÜñùí, Tëðßæïíôáò óôÞí TîÜíôëçóç ôí AðïèåìÜôùí ô\ò ðüëçò. Âõæáíôéíïß êáß Âïýëãáñïé Têìåôáëëåýèçêáí
áôÞí ôÞí êáôÜóôáóç Aðñáîßáò ôí ÁñÜâùí êáßìÝ óõíôïíéóìÝíåò ásöíéäéáóôéêÝò TðéèÝóåéò TðÝöåñáí óçìáíôéêÝò Aðþëåéåò óôïýò ðïëéïñêçôÝò24,
Tí¨ ôáõôü÷ñïíá ôÜ âõæáíôéíÜ ðëïrá, ÷ñçóéìïðïéþíôáò ìÝ Tðéäåîéüôçôá ôü ãñüí ðñ, êñáôïóáí ôüí Añáâéêü óôüëï óÝ Aðüóôáóç Aðü ôÜ ôåß÷ç25. ÔÜ Töüäéá ðïý  ËÝùí åy÷å óõãêåíôñþóåé
óôÞí ðüëç, AëëÜ êáß  óõíå÷Þò Aíåöïäéáóìüò ô\òðñùôåýïõóáò Aðü ôüí Åîåéíï Ðüíôï, AðÝêëåéáí
êÜèå ðñïïðôéêÞ Vëëåéøçò Aãáèí óôü Tóùôåñéêü
ô\ò Êùíóôáíôéíïýðïëçò. Óýíôïìá ït ñüëïé Cëëáîáí êáß ôü Añáâéêü Têóôñáôåõôéêü óìá âñÝèçêå
óôÞí èÝóç ôï AìõíïìÝíïõ. ÔÞí êáôÜóôáóç áôÞTðéäåßíùóå  èÜíáôïò ôï ÷áëßöç ÓïëéìÜí, ðïýêáôÜ ôÞí ðáñÜäïóç èÜ êáôáêôïóå ôÞí Êùíóôáíôéíïýðïëç. Ï Ìáóëáì@ò ðñïóðÜèçóå íÜAðïêñýøåé ôü ãåãïíüò Aðü ôïýò óôñáôéôåò ôïõ,AëëÜ ït Âõæáíôéíïß, ðïý ãíþñéæáí ôÞí AñáâéêÞ
ðáñÜäïóç, Cñ÷éóáí, Aðü ôü øïò ôí ôåé÷í, íÜêñáõãÜæïõí « âáóéëéÜò óáò ðÝèáíå»26. Ôü aäç÷áìçëü ^èéêü ôí ÁñÜâùí ìá÷çôí äÝ÷èçêå
Xíá Aêüìá óïâáñü ðë\ãìá.
Ï ÷åéìþíáò ôï 717/718 Cñ÷éóå íùñßò êáßð\ñîå säéáßôåñá ôñá÷ýò. Ç Vëëåéøç ôñïößìùíêáß æùïôñïöí ðåñéüñéóå óôü TëÜ÷éóôï ôÞí ìá÷çôéêÞ têáíüôçôá ôí ÁñÜâùí. ÁóõíÞèéóôïé óÝ88ôüóï ÷áìçëÝò èåñìïêñáóßåò, ït ²Áñáâåò TãêáôÝëåéøáí êÜèå ðñïóðÜèåéá Têðüñèçóçò ô\ò ðüëçòêáß óõãêÝíôñùóáí ëç ôÞí äñáóôçñéüôçôÜ ôïõòóôÞí ðñïóðÜèåéá óõëëïã\ò ôñïößìùí êáß æùïôñïöí. Óçìáíôéêüò Añéèìüò Aëüãùí, AëëÜ êáßóôñáôéùôí, ðÝêõøáí Aðü ôßò äõóìåíårò êáéñéêÝò óõíè\êåò êáß ôßò óôåñÞóåéò27. ÊáôÜ ôüí Ìé÷áÞë ôüí Óñï, ït ²Áñáâåò AíáãêÜóèçêáí íÜ ôñáöïí ìÝ ñßæåò, öýëëá, öëïéïýò äÝíäñùí êáß ðôþìáôá æþùíÿ Vöáãáí Aêüìá êáß ôü äÝñìá ôí ðïäçìÜôùí ôïõò, ìÝ÷ñéò êáß âþëïõò ÷þìáôïò!28 Çìáñôõñßá ôï Øåõäï-Äéïíõóßïõ åyíáé Aêüìá ôñáãéêþôåñç: ït ²Áñáâåò Cñ÷éóáí íÜ ôñíå ôÜ ðôþìáôá ôí íåêñí óõóôñáôéùôí ôïõòÿ ôßò íý÷ôåò
Vóôçíáí TíÝäñåò, ìÝ óêïðü íÜ óêïôþóïõí êÜðïéï
óõóôñáôéþôç ôïõò, ãéÜ íÜ êïñÝóïõí ôÞí ðåríá
ôïõò ìÝ ôü ðôìá ôïõ!29 ÁðåëðéóìÝíïé, ït óôñáôéôåò ôï Ìáóëáì@ óôñÜöçêáí ðñüò äõóìÜò,Tëðßæïíôáò íÜ äéáóðÜóïõí ôßò ãñáììÝò ôí ÂïõëãÜñùí. ÓôÞí ìÜ÷ç ðïý Tðáêïëïýèçóå ït ²Áñáâåò
ãíþñéóáí äåéíÞ fôôá30. Ç ìüíç Tëðßäá ãéÜ ôïýòðïëéïñêçôÝò ðáñÝìåíå _ Cöéîç Tíéó÷ýóåùí êáßôñïößìùí, ðïý èÜ êüìéæå  óôüëïò ô\ò Áöñéê\òôÞí Cíïéîç ôï 718. ´Ïìùò, äýï óçìáíôéêÜ ãåãïíüôá Vðáéîáí ñüëï óôÞí TîÝëéîç ôí Tðé÷åéñÞóåùí êáß ôÞí ëÞîç ô\ò ðïëéïñêßáò. Ït Âïýëãáñïé, ãéÜ ëüãïõò ðïý ït ðçãÝò äÝí ìíçìïíåýïõí,Aðï÷þñçóáí Aðü ôü ìÝôùðï31. Ït ²Áñáâåò ìùòäÝí ìðïñïóáí íÜ Tðùöåëçèïí Aðü ôÞí Aðï÷þñçóÞ ôïõò, ãéáôß  âáñýò ÷åéìþíáò ÷é ìüíï äõó÷Ýñáéíå ôßò êéíÞóåéò ôïõò, AëëÜ ôßò êáèéóôïóå
êáß C÷ñçóôåò, Aöï ôÜ ðÜíôá åy÷áí ðáãþóåé êáßäÝí ð\ñ÷å êáíåíüò åuäïõò âñþóéìç ðñïìÞèåéá ðïýèÜ ìðïñïóå íÜ óõëëå÷èår óôÞí ðáéèñï. Ôü äåýôåñï ãåãïíüò eôáí óçìáíôéêþôåñï:  âõæáíôéíüò
óôüëïò êáôÜöåñå íÜ êáôáóôñÝøåé ëïó÷åñò ôüí
Añáâéêü óôüëï ô\ò Áöñéê\ò32. ÊÜèå Tëðßäá Aíåöïäéáóìï êáß Tíéó÷ýóåùí ôï Añáâéêï óôñáôåýìáôïò TîÝëéðå êáß  æõãüò ô\ò íßêçò Vêëéíå AðïöáóéóôéêÜ ðÝñ ôí Âõæáíôéíí.
Åí¨ ìùò _ êáôÜóôáóç óôü ìÝôùðï Tîåëéóóüôáí Cêñùò åíïúêÜ ãéÜ ôüí ËÝïíôá,  áôïêñÜôùñ åy÷å íÜ Aíôéìåôùðßóåé ðïëéôéêÜ ðñïâëÞìáôá
óôü Tóùôåñéêü ô\ò ðüëçò. ÏñéóìÝíïé ðïëéôéêïß,ðïý äÝí eôáí óýìöùíïé ìÝ ôÞí äõíáóôéêÞ AëëáãÞ, ðáñÝìåíáí ðéóôïß óôüí Vêðôùôï ÁíáóôÜóéïÂ´. ´Åíá óõíùìïôéêü äßêôõï, óôü ðïrï ìåôår÷áí
óçìáßíïíôåò äéïéêçôéêïß ðáñÜãïíôåò ô\ò áôïêñáôïñßáò, ìÝ sèýíïíôá íï ôüí ÌÜãéóôñï ôíÏößêéùí ÍéêÞôá Îõëéíßôç, âñéóêüôáí óÝ óõíå÷\TðáöÞ ìÝ ôüí ÁíáóôÜóéï33. Ï ôåëåõôárïò, Tðùöåëïýìåíïò Aðü ôÞí AñáâéêÞ Tðßèåóç êáß ôÞí Aäõ-ÐÁÍÁÃÉÙÔÇÓ ÃÉÁÍÍÏÐÏÕËÏÓ

íáìßá ôï ËÝïíôïò íÜ êéíçèår Tíáíôßïí ôïõ, Vèåóåò óôü÷ï ôÞí AíáêáôÜëçøç ôï èñüíïõ. Ït óôñáôéùôéêÝò äõíÜìåéò ôï Éëëõñéêï óõíôÜ÷èçêáíìÝ ôüí ÁíáóôÜóéï êáß AðïôÝëåóáí ôüí ðñôï
ðõñ\íá ôí óôñáôéùôéêí ôïõ äõíÜìåùí. ÅðåéäÞ ìùò ït äõíÜìåéò áôÝò äÝí eóáí Aîéüëïãåò, ïtTðáíáóôÜôåò Aíáæçôïóáí óõììÜ÷ïõò. ´Ïôáí ïtÂïýëãáñïé TãêáôÝëåéøáí ôüí ËÝïíôá êáß ôÞí ðïëéïñêçìÝíç Êùíóôáíôéíïýðïëç,  ÍéêÞôáò Îõëéíßôçò Vãñáøå óôüí ÁíáóôÜóéï íÜ ìåôáâår Tðåéãüíôùò óôÞí Âïõëãáñßá êáß íÜ äéáðñáãìáôåõèår ôÞâïõëãáñéêÞ âïÞèåéá. Ït Âïýëãáñïé ðïó÷Ýèçêáí
óôüí ÁíáóôÜóéï óôñáôéùôéêÞ âïÞèåéá, AëëÜ äÝíêéíÞèçêáí AìÝóùò, AíáìÝíïíôáò ôÞí Aíôßäñáóçôï ËÝïíôïò. Áôüò Tðéöüñôéóå ôüí óôñáôçãü Óéóóßíéï ÑåíäÜêç íÜ ìåôáâår óôÞí Âïõëãáñßá êáß íÜðåßóåé ôïýò ÂïõëãÜñïõò íÜ ìÞ âïçèÞóïõí ôüíÁíáóôÜóéï. Ï ËÝùí ìùò Aãíïïóå êÜôé ðïëýóçìáíôéêü: ôé  Óéóóßíéïò eôáí ìÝëïò ôï óõíùìïôéêï äéêôýïõ ôï ÍéêÞôá Îõëéíßôç. ÖèÜíïíôáò
óôÞí Âïõëãáñßá âñ\êå TðéóôïëÞ ôï Áíáóôáóßïõ, ðïý ôï Vãñáöå íÜ ðåßóåé ôïýò ÂïõëãÜñïõòíÜ ôüí âïçèÞóïõí, ðñ@ãìá ðïý Vðñáîå. Ït âïõëãáñéêÝò äõíÜìåéò êáß  Óéóóßíéïò Aíá÷þñçóáí ãéÜôÞí Èåóóáëïíßêç, ðñïêåéìÝíïõ íÜ Uíùèïí ìÝ ôïýòTðáíáóôÜôåò ôï Áíáóôáóßïõ34.
Ç âñáäýôçôá ôí êéíÞóåùí ôí TðáíáóôáôíVäùóå óôüí ËÝïíôá ôüí Aðáéôïýìåíï ÷ñüíï ãéÜ ôÞíôåëéêÞ Tðßèåóç êáôÜ ôí ÁñÜâùí. Áäýíáìïé,TîáíôëçìÝíïé êáß êáôáðôïçìÝíïé, ït ²Áñáâåò AðïôÝëåóáí åêïëç ëåßá ãéÜ ôüí âõæáíôéíü óôñáôü. ÔÜðïëåßììáôá ô\ò ðåæ\ò Añáâéê\ò óôñáôé@ò ðñïóðÜèçóáí íÜ äéáöýãïõí ìÝ ôÜ ðïëåßììáôá ô\ò
Añáâéê\ò BñìÜäáò35. Ìßá âßáéç êáôáéãßäá êáôÝóôñåøå óçìáíôéêü Añéèìü ðëïßùí, Tí¨ ôÜ ðüëïéðá
âõèßóôçêáí Aðü ôüí âõæáíôéíü óôüëï ðïý ôÜ êáôáäßùêå36. Ìüëéò ðÝíôå ðëïrá êáôÜöåñáí íÜ TðéóôñÝøïõí óôÞí Óõñßá, ìåôáöÝñïíôáò ôü ìÞíõìá ô\òìåãáëýôåñçò óôñáôéùôéê\ò côôáò ðïý ãíþñéóáí
ôÜ AñáâéêÜ ðëá óôÞí ìáêñü÷ñïíç tóôïñßá ôïõò.
ÌåôÜ Aðü áôÞí ôÞí Tðéôõ÷ßá,  ËÝùí åêïëá êáôÝóôåéëå ôÞí TðáíÜóôáóç ôï Áíáóôáóßïõ, ÷ùñßòêCí íÜ ÷ñåéáóèår íÜ Tìðëáêår óÝ ìÜ÷ç, AëëÜ BðëòTîáãïñÜæïíôáò ôïýò ÂïõëãÜñïõò37.

Áîéïëüãçóç ôí ãåãïíüôùí
Ç tóôïñéêÞ Vñåõíá äÝí ôåëåéþíåé ìÝ ôÞí Aðáñßèìçóç ôí ãåãïíüôùí. Ïöåßëåé Tðßóçò íÜ AîéïëïãÞóåé áôÜ ôÜ ãåãïíüôá. ´Ïðùò êáß ôü 667,
Vôóé êáß ôü 718 ït ²Áñáâåò AðÝôõ÷áí íÜ TêðïñèÞóïõí ôÞí âõæáíôéíÞ ðñùôåýïõóá, ìïëïíüôé äéÝ-Ç ÐÏËÉÏÑÊÉÁ ÔÇÓ ÊÙÍÓÔÁÍÔÉÍÏÕÐÏËÇÓ ÁÐÏ ÔÏÕÓ ÁÑÁÂÅÓ ÔÏ 717-718

èåôáí ôÞí AñéèìçôéêÞ ðåñï÷Þ êáß ôÞí Aðüëõôç
å÷Ýñåéá Tðéëïã\ò ôï ÷ñüíïõ êáß ôï ôñüðïõ ô\òTðßèåóçò. Áðü Añáâéê\ò ðëåõñ@ò, _ Tðé÷åßñçóç
åy÷å ó÷åäéáóèår ìÝ ðñïóï÷Þ êáß Têäçëþèçêå ôÞíóôéãìÞ Aêñéâò ðïý _ âõæáíôéíÞ áôïêñáôïñßá
âñéóêüôáí óôÞí ÷åéñüôåñç äõíáôÞ ðïëéôéêÞ êáßóôñáôéùôéêÞ êáôÜóôáóç, äçëáäÞ óÝ ðëÞñç Aäõíáìßá ô\ò êåíôñéê\ò äéïßêçóçò, _ ðïßá äÝí eôáíóÝ èÝóç íÜ TëÝãîåé ôßò TðáíáóôáôçìÝíåò Tðáñ÷ßåò
ôçò. Ôü Tñþôçìá óõíåðò ôßèåôáé åëïãï: ãéáôß
AðÝôõ÷å ôü Añáâéêü Tã÷åßñçìá;Ôü ðñôï óôïé÷årï ðïý èÜ ðñÝðåé íÜ Aíáëýóïõìå Aöïñ@ ôÞí ðñïóùðéêüôçôá ôí äýï Añ÷çãí. Ït ðçãÝò ðáñïõóéÜæïõí ôüí Ìáóëáì@ òAëáæüíá, AëëÜ êáß Aöåë\ êáß åðéóôï, ÷ùñßò säéáßôåñåò óôñáôçãéêÝò têáíüôçôåò, ìÝ ôõöëÞ Tìðéóôïóýíç óôÞí AñéèìçôéêÞ ðåñï÷Þ ôï Añáâéêïóôñáôï. Ït uäéåò ðçãÝò ðáñïõóéÜæïõí ôüí ËÝïíôá ò åöõ\, äéïñáôéêü, ðáñÜôïëìï êáß ðáíïñãï, ìÝ TîáéñåôéêÝò äéïéêçôéêÝò êáß óôñáôçãéêÝò
têáíüôçôåò, ôßò ðïråò TðÝäåéîå êáß êáôÜ ôÞí ìáêñÜ âáóéëåßá ôïõ. ÄéÝèåôå ëéãÜñéèìï óôñáôü, êáëÜ ãõìíáóìÝíï, ôá÷õêßíçôï êáß Aðüëõôá AöïóéùìÝíï. ÏñãÜíùóå ôÞí Cìõíá ô\ò Êùíóôáíôéíïýðïëçò êáôÜ ôñüðï säåþäç, Aîéïðïéþíôáò ôáõôü÷ñïíá ôßò ãíþóåéò ðïý åy÷å Aðïêïìßóåé êáôÜ ôÞíóõíåñãáóßá ôïõ ìÝ ôïýò ²Áñáâåò, ó÷åôéêÜ ìÝ ôÞíñãÜíùóç, ôÞí ôáêôéêÞ êáß ôÞí ìá÷çôéêÞ têáíüôçôá ôï Añáâéêï óôñáôï. ÐáñÜëëçëá Têìåôáëëåýôçêå ôÜ tóôïñéêÜ, ðïëéôéóôéêÜ, ðïëéôéêÜ,ãåùãñáöéêÜ êáß ìåôåùñïëïãéêÜ äåäïìÝíá.
Ït äýï áôïêñáôïñßåò, óôßò Añ÷Ýò ôï 8ïõásíá, âñßóêïíôáí óÝ äéáöïñåôéêÝò öÜóåéò ôï ðïëéôéêï, ðïëéôéóôéêï êáß tóôïñéêï ôïõò ãßãíåóèáé. Ôü ÂõæÜíôéï Aðïôåëïóå ëïêëçñùìÝíç ðïëéôéêÞ íôüôçôá, ìÝ ìáêñü ðáñåëèüí êáß äéáìïñöùìÝíç êñáôéêÞ óõíåßäçóç. Ït ðåñóéêïß ðüëåìïé
äéáìüñöùóáí Xíá åyäïò âõæáíôéí\ò óõíåßäçóçò óÝ
Aíôßèåóç ìÝ ôÞí âáñâáñüôçôá ôí ãåéôüíùí ô\òáôïêñáôïñßáò, Tí¨ ït èñçóêåõôéêÝò Vñéäåò äéáìüñöùóáí ôü säåïëïãéêü ðåñéå÷üìåíï ôï âõæáíôéíï êñáôéóìï. Ït êÜôïéêïé ô\ò áôïêñáôïñßáò,÷ùñßò íÜ äéêáéïíôáé ôüí Añ÷áéïåëëçíéêü ôßôëïôï ðïëßôç, ãíþñéæáí ôé eóáí ñèüäïîá ìÝëç ìé@òðïëéôéóìÝíçò êïéíùíßáò, ìÝ Tðéêåöáë\ò ôüí Têëåêôü êáß ôïðïôçñçôÞ ôï Èåï, êáß ôé áôÞí ôÞíêïéíùíßá öåéëáí íÜ ôÞí ðñïóôáôåýóïõí Aðü êÜèå âáñâáñéêÞ êáß Aëëüèñçóêç TðéâïõëÞ. Ôü ÷áëéö@ôï Añéèìïóå ëßãåò äåêáåôßåò æù\ò, ÷ùñßò
Cëëá TóùôåñéêÜ óõíåêôéêÜ óôïé÷årá ðÝñá Aðü ôüíèñçóêåõôéêü öáíáôéóìü êáß ôÞí ëáöõñáãùãßá. Ït²Áñáâåò óôñáôéôåò åy÷áí ìßá Aóáö\ åsêüíá ôï

89ëüãïõ ãéÜ ôüí ðïrï âñßóêïíôáí ðñü ôí ôåé÷í
ô\ò Êùíóôáíôéíïýðïëçò, Tí¨ ït Âõæáíôéíïß åy÷áí
óáö\ óõíåßäçóç ôí ãåãïíüôùí ðïý äéáäñáìáôßæïíôáí ðñü ôí ðõëí ô\ò ðñùôåýïõóÜò ôïõò.
Áôü Tîçãår ôßò ìåôáðôþóåéò ôï ^èéêï ôï Añáâéêï óôñáôåýìáôïò êáß ôÞí AôáëÜíôåõôç Aðüöáóç ôí Âõæáíôéíí íÜ ðåñáóðéóèïí ôÜ ðÜôñéá
TäÜöç. ÅîÜëëïõ _ áôïêñáôïñßá, ëüã¤ Aêñéâò
ô\ò ìáêñáßùíçò ðáñïõóßáò ôçò, Aðïôåëïóå ôüóçìårï Aíáöïñ@ò ô\ò äéåèíïò Vííïìçò ôÜîçò. Êõñßùò ìåôÜ ôÞí íßêç ôí Âõæáíôéíí Tðß ôíÁñÜâùí ôü 677, _ äéåèíÞò ãåùðïëéôéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá ðñïûðÝèåôå ôÞí ðáñîç ô\ò áôïêñáôïñßáò. Áôü Tîçãår ôÞí ðáñïõóßá ôí ÂïõëãÜñùíóôü ðëåõñü ôí Âõæáíôéíí óôüí ðüëåìï ôï
717-718, ït ðïrïé Vðáéîáí óçìáíôéêü ñüëï óôÞíôåëéêÞ Vêâáóç ôï ðïëÝìïõ.
ÐñÝðåé Aêüìá íÜ ôïíéóèår ôé, Aðü óôñáôçãéêÞ Cðïøç, ït Aìõíüìåíïé ðëåïíåêôïóáí ôí TðéôéèåìÝíùí: ït ÷õñþóåéò ô\ò ðüëçò, ìïíáäéêÝò ãéÜôÞí Tðï÷Þ, TîáóöÜëéæáí óôïýò ðïëéïñêçìÝíïõò
Tðáñê\ êÜëõøç êáß ðñïóôáóßá, Vóôù êáß Cí eôáíAñéèìçôéêÜ AóèåíÝóôåñïé. Ç äõíáôüôçôá Aíåöïäéáóìï ô\ò ðüëçò Aðü âïññ@, AëëÜ êáß ôÜ Tðáñê\ AðïèÝìáôá Töïäßùí ôí áôïêñáôïñéêí Aðïèçêí TêìçäÝíéóáí êÜèå ðéèáíüôçôá êáôÜëçøÞòôçò ìåôÜ ìáêñü÷ñïíç ðïëéïñêßá. Áíôßèåôá, ÷ñïíéóìüò ô\ò ðïëéïñêßáò Tðéäåßíùíå ôÞí èÝóçôí ÁñÜâùí. Ït Âõæáíôéíïß, ãíóôåò ôí Täáöéêí êáß êëéìáôïëïãéêí säéïññõèìéí ôï ÷þñïõ, öñüíôéóáí íÜ êáôáóôñÝøïõí Vãêáéñá ôßò ðéèáíÝò ðçãÝò Aíåöïäéáóìï ôí ÁñÜâùí, ït ðïrïé
ìðïñïóáí íÜ Aíåöïäéáóèïí ìüíïí ìÝ ðëïrá AðüôÞí Óõñßá a ôÞí ÁöñéêÞ38. Ç Aðüóôáóç eôáíìåãÜëç êáß ôÜ ðëùôÜ ìÝóá ô\ò Tðï÷\ò TîáéñåôéêÜ Tðéóöáë\. Ôáõôü÷ñïíá, ït Tðáñ÷éáêÝò íáõôéêÝò âõæáíôéíÝò äõíÜìåéò, ðÜíôïôå Aîéüìá÷åò, êáèéóôïóáí Aäýíáôï ôüí Aíåöïäéáóìü ôï AñáâéêïTêóôñáôåõôéêï óþìáôïò, ôü ðïrï TîáíôëçìÝíï
AðïôÝëåóå åêïëç ëåßá ãéÜ ôÜ Tìðåéñïðüëåìá âõæáíôéíÜ óôñáôåýìáôá.
Ï êáêüò ó÷åäéáóìüò ôí ÁñÜâùí Tðéôåëéêí, ðïý äÝí öáßíåôáé íÜ äéäÜ÷èçêáí AñêåôÜAðü ôÞí fôôá ôï 677, AðïôÝëåóå ôÞí êýñéá ásôßá ô\ò íÝáò Añáâéê\ò êáôáóôñïö\ò. Ït ²Áñáâåò
Tðéôåëårò, Têôüò Aðü ôÜ ðñïâëÞìáôá Aíåöïäéáóìï, äÝí öáßíåôáé íÜ Vëáâáí ð' øéí ôÞí T÷èñüôçôá ôï ðëçèõóìï. Ït ò ôüôå óôñáôéùôéêÝò
Tðéôõ÷ßåò ôí ÁñÜâùí, óôÞí ÁíáôïëÞ êáß ôÞíÁöñéêÞ, öåéëáí ðïëëÜ óôÞí AíôéðÜèåéá ôí Tíôïðßùí ðëçèõóìí, ìïíïöõóéôéêí ôÜóåùí êáßóçìéôéê\ò êáôáãùã\ò, ðñüò ôÞí âõæáíôéíÞ Tîïõ-90ÐÁÍÁÃÉÙÔÇÓ ÃÉÁÍÍÏÐÏÕËÏÓ

óßá. Óõ÷íÜ, ït ðëçèõóìïß áôïß óõíåñãÜóèçêáí ìÝôïýò ìïãåíårò ôïõò ²Áñáâåò êáôÜ ôí Âõæáíôéíí. Ç èñçóêåõôéêÞ Tëåõèåñßá ðïý AðïëÜìâáíáí ìåôÜ ôÞí AñáâéêÞ êáôÜêôçóç äéêáßùóå Aðüëõôá ôÞí TðéëïãÞ ôïõò. ´Ïìùò, _ êáôÜóôáóç
óôÞí Uëëçíüöùíç êáß ñèüäïîç ÌéêñÜ Áóßá êáßÅñþðç eôáí ëùò äéÜöïñç. Ït ²Áñáâåò, óôÞíðñþôç öÜóç ô\ò TîÜðëùóÞò ôïõò, äÝí êáôÝêôçóáí ðïôÝ ðåñéï÷Ýò ìÝ T÷èñéêÜ äéáêåßìåíï Tðéôüðéï ðëçèõóìü. Ç ÈñÜêç äÝí eôáí Áuãõðôïò, ïôå _ Êùíóôáíôéíïýðïëç ÁëåîÜíäñåéá.
Ït ²Áñáâåò Tðéôåëårò äÝí ðïëüãéóáí TîÜëëïõôüí ñüëï ôï äñéìý èñáêéêï ÷åéìíá, ðïý ãéÜôïýò Aìõíüìåíïõò ô\ò Êùíóôáíôéíïýðïëçò Aðïôåëïóå óýíçèåò öáéíüìåíï. Ï ÷åéìþíáò, ìùò,TðÝöåñå ðåñéóóüôåñåò Aðþëåéåò óôü Añáâéêü Têóôñáôåõôéêü óìá Aðü óåò ït âõæáíôéíï-âïõëãáñéêÝò äõíÜìåéò.
ÔÝëïò, ït ²Áñáâåò Tðéôåëårò Vêáíáí êáêÞTêôßìçóç ô\ò ðïéüôçôáò ôï âõæáíôéíï óôñáôïêáß ô\ò âõæáíôéí\ò ðïëåìéê\ò ôå÷íïëïãßáò. ÏtðçãÝò ðáñïõóéÜæïõí ôïýò ²Áñáâåò óôñáôéôåò òCôïëìïõò êáß AíáðïöÜóéóôïõò êáß ôüí âõæáíôéíü
óôñáôü ò Aîéüìá÷ï, ðåéèáñ÷çìÝíï êáß Aðïôåëåóìáôéêü. Ç âõæáíôéíÞ ðïëåìéêÞ âéïìç÷áíßá ô\òÊùíóôáíôéíïýðïëçò eôáí óÝ èÝóç íÜ êáëýøåé
AìÝóùò ôßò ôõ÷üí Aðþëåéåò óÝ Tîïðëéóìü, Tí¨ ôüãñüí ðñ, ôü âõæáíôéíü ðåñüðëï, Aðïäåß÷èçêå
AíôÜîéï ôí ðñïóäïêéí ôí êáôáóêåõáóôí ôïõ.
Ït êáôáóôñïöÝò ðïý TðÝöåñå óôüí Añáâéêü óôüëï
eôáí Aðïöáóéóôéê\ò óçìáóßáò.
Ç Tðé÷åßñçóç ôï 717-718 Aðïôåëår ôÞí ôåëåõôáßá Aðüðåéñá ôí ÁñÜâùí íÜ ðñïùèçèïíðñüò ôÞí Åñþðç ìÝó¤ ô\ò Âáëêáíéê\ò. Ç fôôá áôÞ eôáí AðïöáóéóôéêÞ óôüí ìåëëïíôéêü ó÷åäéáóìü ô\ò Añáâéê\ò TðÝêôáóçò êáß ô\ò ñéóôéê\ò ñéïèÝôçóçò ìåôáîý ôï óçìéôéêï êüóìïõêáß ôï Uëëçíéóìï.

ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ
1. Ç ðïëéïñêßá áôÞ V÷åé AðïôåëÝóåé Aíôéêåßìåíï óõóôçìáôéê\ò Vñåõíáò ðïëëí tóôïñéêí. Óýíèåóç ôí ðïñéóìÜôùí âë. óôüí Á. ÓôñÜôï, Ôï ÂõæÜíôéïí óôüí Æ´ ásíá, ÁèÞíá, 1974, ô. Å´, óó. 31-45.
2. Ït ²Áñáâåò, ãéÜ íÜ ðáñáóýñïõí ôïýò Âõæáíôéíïýò óÝðüëåìï ÷ùñßò íÜ êáôçãïñçèïí ôé êáôáðáôïí ôßò óõíè\êåò, Aêïëïýèçóáí ðïëéôéêÞ ðñïêëÞóåùí. ÓôÞí ðïëéôéêÞ
áôÞ óçìáíôéêü ñüëï Vðáéîå ôü íüìéóìá, ðùò V÷ïõìå ôïíßóåé óÝ äýï ìåëÝôåò P. Yannopoulos, «Le changement del'iconographie monétaire sous le premier règne de Justinien II (685-695)», óôü Actes du XIe Congrès International de Numismatique, Ëïõâáßí ëá Íåâ 1993, ô. 3, óó.
35-40, êáß P. Yannopoulos, «Le 8e canon du Quinisexte
et l'iconographie monétaire», óôü Byzantion, 66 (1996),
óó. 531-35. ÓôÜ uäéá óõìðåñÜóìáôá êáôÝëçîå êáß  M.
Bates, «History, Geography and Numismatics in the First
Century of Islamic Coinage» óôü Revue suisse de numismatique, 65 (1986), óó. 231-62.
3. ÔÜ ãåãïíüôá ðïý Aöïñïí ôüí Añáâï-âõæáíôéíü ðüëåìï ôï 717-718 ðåñéãñÜöïõí Aðü âõæáíôéí\ò ðëåõñ@ò ÈåïöÜíçò, ×ñïíïãñáößá, Vêä. Ch. De Boor, Ëåéøßá, 1883,êáß  ÐáôñéÜñ÷çò Íéêçöüñïò, Éóôïñßá óýíôïìïò, Vêä. Ch.
De Boor, Ëåéøßá, 1880. Áðü ôßò äýï áôÝò ðçãÝò AíôéãñÜöïõí, ðñïóèÝôïíôáò Tíßïôå ñéóìÝíá íÝá óôïé÷årá, Ãåþñãéïò Êåäñçíüò, Óýíïøéò tóôïñéí, Vêä. I. Bekker, ô.
1, Âüííç, 1838,  ÉùÜííçò Æùíáñ@ò, ÅðéôïìÞ tóôïñéí,
Vêä. L. Dindorf, ô. 3, Ëåéøßá, 1868-1875,  ËÝùí Ãñáììáôéêüò, ×ñïíïãñáößá, Vêä. I. Bekker, Âüííç, 1842, êáß Ãåþñãéïò Ìïíá÷üò, ×ñïíéêüí, Vêä. Ch. De Boor, ô. 2,
Ëåéøßá, 1904. Áðü ôßò AíáôïëéêÝò ðçãÝò äéáèÝôïõìå ôÞíìáñôõñßá ôï Ìé÷áÞë ôï Óýñïõ, Vêä. êáß ãáëëéêÞ ìåôÜöñáóç J.-B. Chabot, ô. 2, Ðáñßóé, 1904 êáß ôï Áìðïýë
Öáñáôæß ÌðÜñ Åâñáßïõ, Vêä. êáß AããëéêÞ ìåôÜöñáóç E.
W. Bidge, Ïîöüñäç, 1932. Ït ²Áñáâåò tóôïñéêïß TëÜ÷éóôá ìéëïí ãéÜ ôüí ðüëåìï áôü, ãéáôß ãåíéêÜ Aðïöåýãïõí
íÜ AíáöÝñïíôáé óôßò fôôåò ôí Añáâéêí ðëùí.

4. Âë. ÈåïöÜíçò, ó. 385, êáß Íéêçöüñïò, óó. 50-51.
5. ÃéÜ ôÞí TîÝëéîç ôí ãåãïíüôùí, âë. Ð. Ãéáííüðïõëïò, «Ç ñãÜíùóç ôï Ásãáßïõ êáôÜ ôÞí ÌåóïâõæáíôéíÞ
ðåñßïäï», óôü Ðáñíáóóüò, 32 (1990), óó. 206-11.
6. ÔÞí AñáâéêÞ áôÞ ðáñÜäïóç äéáóþæåé  Ìé÷áÞë Óýñïò, ó. 485.
7. Ôüóï  ÈåïöÜíçò, ó. 386, óï êáß  Íéêçöüñïò, ó.
51-52, óçìåéþíïõí ôé  ÁíáóôÜóéïò ðï÷ñåþèçêå íÜ ãßíåé êëçñéêüò. Êáß ït äýï tóôïñéêïß (ÈåïöÜíçò, ó. 400, Íéêçöüñïò, ó. 55) ôïíßæïõí ôé  ÁíáóôÜóéïò, óÝ óõíåñãáóßáìÝ ôüí Áñ÷éåðßóêïðï Èåóóáëïíßêçò êáß ôßò Añ÷Ýò ô\ò ðüëçò, TðáíáóôÜôçóå êáôÜ ôï Èåïäïóßïõ.
9. Ç êïéëÜäá âñßóêåôáé âüñåéá Aðü ôü ×áëÝðé, âë. R. Guilland, «L'expédition de Maslama contre Constantinople (717718)», óôü Etudes byzantines, Ðáñßóé, 1959, óó. 110-11.
10. Ï ÈåïöÜíçò, óó. 386-87, ðáñáìÝíåé AóáöÞò. ÇäéÞãçóÞ ôïõ TðéôñÝðåé íÜ ðïèÝóïõìå ôé ð\ñîå Xíá åyäïò
óõíèÞêçò ìåôáîý ôï ËÝïíôá êáß ôï Ìáóëáì@.
11. Ït AñáâéêÝò ðçãÝò äÝí åyíáé óáöÝóôåñåò. Ôïíßæïõí ìüíïí ôé  ËÝùí æÞôçóå ôÞí âïÞèåéá ôí ÁñÜâùí ãéÜ íÜ êáôáëÜâåé ôüí èñüíï, âë. Pseudp-Denys de Tell-Mahre, ãáëëéêÞ ìåôÜöñáóç J.-B. Chabot, Ðáñßóé, 1895, ó. 12, Agapios
de Manbidj óôü Patrologia Orientalis, ô. 8, Ðáñßóé, 1912,
ó. 60, êáß KitÂb Al-UgÛn, ìåôÜöñáóç E.W. Brooks, «The
Campaign of 716-718 from Arabic Sources» óôü Journal of
Hellenic Studies, 19 (1899), óó. 20-22. Ìüíï  Ìé÷áÞë Óýñïò, ó. 485, TðéôñÝðåé íÜ ðïèÝóïõìå ôé  ËÝùí äÝ÷ôçêåíÜ ãßíåé ðïôåëÞò ôí ÁñÜâùí. ´Ïðùò ìùò ôïíßæåé  M.
Canard, «Delhemma, épopée arabe», óôü Byzantion, 10(1935), óó. 285-86,  Ìé÷áÞë õtïèåôår AñáâéêÝò ðáñáäüóåéòðïý ðéèáíüí äÝí V÷ïõí êáììßá tóôïñéêÞ âÜóç.
12. ÖõóéêÜ, ït AñáâéêÝò ðçãÝò äÝí ìïëïãïí ôé  Aíïìïëüãçôïò óêïðüò ôï Ìáóëáì@ eôáí _ êáôÜëõóç ôï âõæáíôéíï êñÜôïõò, AëëÜ áôü TîÜãåôáé Aðü ôßò ðáñáäïóéáêÝò
äéçãÞóåéò ðïý äéáóþæåé  Mas'udi, Livre de l'avertissement
et de la révision, ãáëëéêÞ ìåôÜöñáóç Carra de Veux, Ðá-Ç ÐÏËÉÏÑÊÉÁ ÔÇÓ ÊÙÍÓÔÁÍÔÉÍÏÕÐÏËÇÓ ÁÐÏ ÔÏÕÓ ÁÑÁÂÅÓ ÔÏ 717-718
ñßóé, 1896, ó. 226, AëëÜ êáß _ AñáâéêÞ tóôïñéïãñáößá, ðùòð.÷.  Tabari ìåôÜöñáóç Brooks, The Campaign, ó. 30.
13. ÈåïöÜíçò, óó. 389-90.
14. ÈåïöÜíçò, ó. 389, êáß ó. 395.
15. ÐÜíôùò  ÈåïöÜíçò, ó. 390, ðïý äéáóþæåé ôü ãåãïíüò, äÝí AíáöÝñåé AñáâéêÞ óõììåôï÷Þ óôÞí ìÜ÷ç ô\ò ÍéêïìÞäåéáò.
16. Ï Íéêçöüñïò, ó. 52, ðåñéãñÜöåé ôÜ ãåãïíüôá ìÝóáöÞíåéá, AëëÜ äÝí êÜíåé ëüãï ãéÜ åuóïäï ôï Ìáóëáì@óôÞí Êùíóôáíôéíïýðïëç, ãéÜ ôÞí ðïßá ìùò ït AñáâéêÝò
ðçãÝò äÝí AöÞíïõí êáììßá Aìöéâïëßá, âë. Canard, Delhemma, óó. 285 ê.U.
17. Ï Ìé÷áÞë  Óýñïò, ó. 485, Aíôëår Tðß ôï ðñïêåéìÝíïõ Aðü ôÞí AñáâéêÞ ðáñÜäïóç, ãåãïíüò ðïý TðéâÜëëåé óïâáñÝò TðéöõëÜîåéò ó÷åôéêÜ ìÝ ôÞí tóôïñéêüôçôá áô\òô\ò ðëçñïöïñßáò.
18. ÈåïöÜíçò, óó. 390-91, Íéêçöüñïò, óó. 52-53: ìåôáîý ôí ðüëåùí ðïý Têðüñèçóáí ït ²Áñáâåò ðåñéëáìâÜíïíôáí ït ÓÜñäåéò êáß _ ÐÝñãáìïò, äçëáäÞ äýï Aðü ôÜ ìåãáëýôåñá AóôéêÜ êÝíôñá ô\ò äõôéê\ò Ìéêñ@ò Áóßáò, AëëÜ  ËÝùí äÝí äéÝèåôå äõíÜìåéò ãéÜ íÜ ðñïóôáôåýóåé ôßòTðáñ÷éáêÝò ðüëåéòÿ ëï ôü TíäéáöÝñïí ôïõ åy÷å Tðéêåíôñùèår óôÞí Cìõíá ô\ò ðñùôåýïõóáò.
19. ÈåïöÜíçò, ó. 400, êáß Íéêçöüñïò, ó. 56, ôïíßæïõíôé  ÁíáóôÜóéïò, ôáí ðëçñïöïñÞèçêå ôé  ËÝùí êáôÝëáâå ôüí èñüíï, äÝí Aíáãíþñéóå ôüí íÝï áôïêñÜôïñá. Ó÷åôéêÜ ìÝ ôÞí óõììåôï÷Þ ôí ÂïõëãÜñùí óôÞí öÜóç áôÞ
ô\ò óôÜóçò ôï Áíáóôáóßïõ, âë. P. Yannopoulos, «Etudes
des personnalités byzantines: Qui était Sissinnios Rendakis?», óôü Byzantinoslavica, 52 (1991), óó. 62-63, V.
Gjuzelev, «La participation des Bulgares à l'échec dusiège arabe de Constantinople en 717-718», óôü Etudes
historiques, 10 (1980), ó. 108. Ç Cðïøç ô\ò G. Cankova-Petcova, «Bulgarians and Byzantines during the First
Decades after the Foundation of the Bulgarian State» óôü
Byzantinoslavica, 24 (1963), óó. 45-53, ðïý óõó÷åôßæåé
ôÞí TðáíÜóôáóç ôï Áíáóôáóßïõ ìÝ ôÞí ðüèåóç ôï Êïâåñ óôÞ Èåóóáëïíßêç, åyíáé Tíôåëò áèáßñåôç.
20. Äõóôõ÷ò ñéóìÝíïé Âïýëãáñïé tóôïñéêïß ìÝ óùâéíéóôéêÝò Aðüøåéò ðåñéÝðëåîáí ôü èÝìá ô\ò âïõëãáñéê\ò óõììåôï÷\ò óôüí Añáâï-âõæáíôéíü ðüëåìï ôï 717-718, âë.
Yannopoulos, Le rôle des Bulgares, óó. 487 ê.U.
21. Óýìöùíá ìÝ ôüí Ìé÷áÞë ôüí Óñï, ó. 485, êáôÜôÞí Aðüâáóç ôí Añáâéêí äõíÜìåùí óôÞí åñùðáúêÞ
AêôÞ, ït Âïýëãáñïé ðñïóÝâáëáí ôÞí AñáâéêÞ ðéóèïöõëáêÞ, ðïý ôÞí Aðïôåëïóáí 4.000 Cíäñåò êáß ôí ðïßùí ôÞíäéïßêçóç åy÷å AíáëÜâåé ðñïóùðéêÜ  Ìáóëáì@ò, êáß ðñïêÜëåóáí óïâáñÝò Aðþëåéåò.
22. ´Ïëåò ôßò ðëçñïöïñßåò ðáñÝ÷åé  Ìé÷áÞë  Óýñïò,ó. 485.
23. Âë. Ãéáííüðïõëïò, Ç ñãÜíùóç ôï Ásãáßïõ, ó. 212.
24. Ç äéÞãçóç ôï Ìé÷áÞë ôï Óýñïõ, ó. 485, åyíáéóôü óçìårï áôü óáöÝóôáôç: Âõæáíôéíïß êáß Âïýëãáñïé ìÝðñïóõíåííïçìÝíåò TðéèÝóåéò ðñïêáëïóáí óçìáíôéêÝò Aðþëåéåò óôüí Añáâéêü óôñáôü.
25. Ôüóï  ÈåïöÜíçò, ó. 396, óï êáß  Íéêçöüñïò, ó.
53, óçìåéþíïõí ôé  âõæáíôéíüò óôüëïò AðÝêñïõóå ôüí Añáâéêü êáß ÷ùñßò äõóêïëßá ôüí êñáôïóå óÝ Aðüóôáóç Aðü ôÜôåß÷ç. Ït äýï tóôïñéêïß ôïíßæïõí Aêüìá (ÈåïöÜíçò, ó. 397,
Íéêçöüñïò, ó. 54) ôé ôÜ ðëçñþìáôá ôï Añáâéêï óôüëïõ
eôáí óõ÷íÜ ÷ñéóôéáíïß äïëïéÿ ït Âõæáíôéíïß ìÝ êáôÜëëçëç
ðñïðáãÜíäá Vðåéóáí ôÜ ðëçñþìáôá íÜ Tãêáôáëåßøïõí ôÜ

91

AñáâéêÜ óêÜöç a íÜ ôÜ ðáñáäþóïõí óôïýò Aìõíüìåíïõò.
26. Ðëçñïöïñßá ðïý ðáñÝ÷åé  Ìé÷áÞë  Óýñïò, ó.
485,  ðïrïò ìùò äÝí ðáñáäßäåé ôÞí _ìåñïìçíßá èáíÜôïõôï ÷áëßöç. Ï ÈåïöÜíçò, ó. 396, åyíáé áôüò ðïý óçìåéþíåé ôé  ÓïëéìÜí ðÝèáíå óôßò 8 Ïêôùâñßïõ ôï 717.
27. Ç ðåñéãñáöÞ ôí êáéñéêí óõíèçêí êáß ôíAðùëåéí ðïý áôÝò ðñïêÜëåóáí ãßíåôáé ìÝ ðåñéóóÞ ðáñáóôáôéêüôçôá Aðü ôüí Íéêçöüñï, óó. 53-54, êáß ôüí ÈåïöÜíç, ó. 396.
28. Ìé÷áÞë  Óýñïò, ó. 485. ÁíÜëïãåò åyíáé ït ðåñéãñáöÝò ôï ÈåïöÜíç, ó. 397.
29. Pseudo-Denys de Tell-Mahre, ó. 13.
30. ÊáôÜ ôüí ÈåïöÜíç, ó. 397, ït íåêñïß ²Áñáâåò AíÝñ÷ïíôáí óÝ 22.000. Ï Êåäñçíüò, ô. 1, ó. 790, êáß  Ãåþñãéïò Ìïíá÷üò, ô. 2, ó. 745, AíôéãñÜöïõí ôüí ÈåïöÜíç. ÏËÝùí Ãñáììáôéêüò, ó. 178, ìéëÜ ãéÜ ðïëëïýò íåêñïýò êáß Æùíáñ@ò, ô. 3, ó. 336, ãéÜ ðïëëÝò ÷éëéÜäåò íåêñïýò.
Áóöáëò  ÈåïöÜíçò ðåñâÜëëåéÿ Cëëùóôå  Añéèìüò ôííåêñí äéáöÝñåé óôÜ ÷åéñüãñáöá ðïý äéáóþæåé ôü êåßìåíï ô\ò×ñïíïãñáößáò. ÂëÝðå AíÜëõóç ôí äåäïìÝíùí Yannopoulos, Le rôle des Bulgares, óó. 497-98.
31. Íéêçöüñïò, ó. 55, ÈåïöÜíçò, óó. 400-401: ïtÂïýëãáñïé óõíôÜ÷èçêáí ìÝ ôïýò TðáíáóôÜôåò ôï Áíáóôáóßïõ êáß TãêáôÝëåéøáí ôüí ËÝïíôá. Ït Aðüøåéò ôí tóôïñéêí äéÀóôáíôáé óôü óçìårï áôü, âë. Yannopoulos, Le rôledes Bulgares, óó. 499 ê.å.
32. Óýìöùíá ìÝ ôüí ÈåïöÜíç, óó. 396-97, _ êáôáóôñïöÞ ôï ásãõðôéáêï óôüëïõ ð\ñîå TðéêåñäÞò ãéÜ ôïýòÂõæáíôéíïýò, ðïý Aðåêüìéóáí óçìáíôéêÜ ëÜöõñá.
33. Ç äéÞãçóç ôï ÈåïöÜíç, óó. 400-401, ðáñïõóéÜæåé êåíÜ êáß AóõíÝ÷åéåò, ãßíåôáé ìùò êáôáíïçôÞ ÷Üñç óôÞíóáö\ êáß óõíåð\ ðåñéãñáöÞ ôí ãåãïíüôùí Aðü ôüí Íéêçöüñï, ó. 55-56.
34. ÁíÜëõóç ôí äéáðñáãìáôåýóåùí, ôï ñüëïõ ôíðñùôáãùíéóôí, êáèþò êáß ô\ò ó÷åôéê\ò âéâëéïãñáößáò,âë. Yannopoulos, Qui était Sissinnios?, óó. 64-65.
35. ÈåïöÜíçò, ó. 399, Íéêçöüñïò, ó. 55: ït ²Áñáâåò
TãêáôÝëåéøáí ôÞí ðïëéïñêßá ô\ò Êùíóôáíôéíïýðïëçò óôßò15 Áãïýóôïõ ôï 718.
36. ÈåïöÜíçò, ó. 399, êáß Íéêçöüñïò, ó. 55, ãñÜöïõí
ôé _ èÜëáóóá ò ôßò AêôÝò ô\ò Êýðñïõ eôáí äéÜóðáñôçAðü ôÜ ðïëåßììáôá ôí äéáëõìÝíùí Añáâéêí ðëïßùí.
37. Ï ÈåïöÜíçò, ó. 400, åyíáé TêôåíÝóôåñïò, AëëÜ ëéãþôåñï óáöÞò Aðü ôüí Íéêçöüñï, ó. 56, ó÷åôéêÜ ìÝ ôü Cäïîï ôÝëïò ô\ò TðáíÜóôáóçò ôï Áíáóôáóßïõ, ðïý äïëïöïíÞèçêå Aðü ôïýò ÂïõëãÜñïõò, ôïýò ðïßïõò Tîáãüñáóå 
ËÝùí. Ït óõíåñãÜôåò ôï Áíáóôáóßïõ óôü Tóùôåñéêü ô\òÊùíóôáíôéíïýðïëçò TêôåëÝóôçêáí.
38. Ït AñáâéêÝò ðçãÝò ðñïóðáèïí íÜ äéêáéïëïãÞóïõí
ôÞí Aðñïíïçóßá ôï Ìáóëáì@. ÊáôÜ ôüí Tabari, ìåôÜöñáóç Brooks, The Campaign, ó. 30,  Ìáóëáì@ò, ãéÜ íÜ äåßîåé ôßò êáëÝò ðñïèÝóåéò ôïõ, äÝ÷èçêå íÜ óõíïäåýóåé ôüíËÝïíôá êáôÜ ôÞí åuóïäü ôïõ óôÞí Êùíóôáíôéíïýðïëç óôßò25 Ìáñôßïõ ôï 717. Ï ËÝùí ìùò ôï åyðå ôé ït êÜôïéêïé ô\ò Ðüëçò äÝí ðßóôåõáí óôßò êáëÝò ðñïèÝóåéò ôí ÁñÜâùí êáß ôé  ìüíïò ôñüðïò ãéÜ íÜ ðåéóèïí eôáí íÜ êÜøïõí
ït ²Áñáâåò ôßò ðñïìÞèåéÝò ôïõò, ãåãïíüò ðïý èÜ Väåé÷íå ôéäÝí óêüðåõáí íÜ ðïëéïñêÞóïõí ôÞí ðüëç. Ï Ìáóëáì@ò äéÝôáîå ôüôå ôÞí êáôáóôñïöÞ ôí ðñïìçèåéí ôï AñáâéêïTêóôñáôåõôéêï óþìáôïò! Ç ôïõëÜ÷éóôïí AöåëÞò áôÞäéÞãçóç åyíáé ÷áñáêôçñéóôéêÞ ô\ò ðïêåéìåíéêüôçôáò ôíÁñÜâùí tóôïñéêí.

ÔÜ ðïëéôéêÜ ôï ÁñéóôïôÝëç êáß _ êëÞñùóç*ÁëÝîáíäñïò Êüíôïò
«äçìïêñáôéêí ìSí ô êëçñùô?ò åyíáé ô?ò Añ÷Üò, ô ä' átñåô?ò ëéãáñ÷éêüí...»ÔÜ ÐïëéôéêÜ ôï ÁñéóôïôÝëç åyíáé ôü VñãïâÜóçò ãéÜ ðïéïí èÜ aèåëå íÜ ìåëåôÞóåé ôßòðïëéôéêÝò säÝåò ô\ò Añ÷áßáò ÅëëÜäáò.
´Ï,ôé âñßóêïõìå ó' áôÜ äÝí Aíôéðñïóùðåýåé ôüóï ôßò èåùñßåò êáß ôßò ðåðïéèÞóåéò ôï óõããñáöÝáãéÜ ôÞí ÐïëéôéêÞ, AëëÜ ,ôé êõêëïöïñïóå AíÜìåóá óôïýò ´Åëëçíåò ãé' áôü ôü èÝìá. Ï öéëüóïöïò äÝí V÷åé êáß ôüóï ìåãÜëç ðñùôïôõðßá óôÜÐïëéôéêÜÿ ïóéáóôéêÜ äÝí åyíáé ðáñÜ óõìðéëçôÞò,êùäéêïðïéçôÞò ôí ðïëéôéêí säåí ðïý ð\ñ÷áíóôüí Åëëçíéêü Êüóìï. ÂÝâáéá  ìåãÜëïò Óôáãåéñßôçò ðáñåìâÜëëåé ôßò äéêÝò ôïõ èåùñßåò ãéÜôÞí ÐïëéôéêÞ, Aðü ôßò ðïråò _ óðïõäáéüôåñç åyíáé _ äéÜêñéóç ôí ðïëéôåõìÜôùí óÝ ðïëéôåýìáôá, ðïëéôåråò, ñèÝò êáß ôßò Aíôßóôïé÷åò ðáñåêâÜóåéò ôïõò1. ÔÜ ðüëïéðá TêöñÜæïõí ôü ãåíéêü sóïêñáôéêü-äçìïêñáôéêü-Aíôéìïíáñ÷éêü Uëëçíéêü
ðíåìá2, ðïý  öéëüóïöïò3 ôü V÷åé TðéóçìÜíåé íÜðÜñ÷åé ëßãï ðïëý ðáíôï óôüí Åëëçíéêü Êüóìïêáß êõñßùò óôÞí ÁèÞíá, ôÞí ðïëõáãáðçìÝíç ôïõðüëç, ðáñÜ ôïýò äåóìïýò ôïõ ìÝ äéÜöïñïõò ôõñÜííïõò êáß ðáñÜ ôÜ ìÝ óáö\ ðÜíôùò Tðéöýëáîç TãêþìéÜ ôïõ ãéÜ ôÞí âáóéëåßá4, ðïý ôï ðñïêáëïóáí _ ëéêÞ Tðé÷ïñÞãçóç5 êáß _ ^èéêÞ ðïóôÞñéîç Aðü ôüí ðñþçí âáóéëéêü ôïõ ìáèçô\, ãéÜ íÜóôÞóåé ôü Ëýêåéü ôïõ óôÞí ÁèÞíá.
Ó' áôü ôü êåöÜëáéï èÜ AíáöÝñïõìå êáß èÜó÷ïëéÜóïõìå ôÜ TäÜöéá ôí Ðïëéôéêí, ðïõ ÁñéóôïôÝëçò ìéëÜåé ãéÜ ôÞí êëÞñùóç, ãéÜ íÜìðïñÝóåé íÜ Aðïäåßîåé êáôÜ ðïéÜ ëïãéêÞ, óýìöùíá ìÝ ôüí öéëüóïöï, áôüò  ôñüðïò AíÜäåéîçò ôí Añ÷üíôùí eôáí óõíõöáóìÝíïò ìÝ ôÞíÄçìïêñáôßá.
á) «Êáß åyíáé öáíåñü Aðü ôÞí TãêáôÜóôáóç
ôí Añ÷üíôùíÿ ãéáôß ôü íÜ åyíáé êëçñùôïß ðïýðñïÝñ÷ïíôáé Aðü átñåôïýò, ðñïåêëåãìÝíïõò, åyíáé

êïéíü êáß óôÜ äýï ðïëéôåýìáôá...» (Ðïë. Â,
1266á 8-9)*.
Ï ÁñéóôïôÝëçò Tä ó÷ïëéÜæåé ôïýò Íüìïõòôï ÐëÜôùíá êáß ëÝåé AíÜìåóá óÝ Cëëá ðþò ôüðïëßôåõìá ôí Íüìùí åyíáé AìÜëãáìá Äçìïêñáôßáò êáß Ïëéãáñ÷ßáò, ãéáôß _ êëÞñùóç åyíáé ÷áñáêôçñéóôéêü êïéíü êáß ôí äýï ðïëéôåõìÜôùíÿ
Töáñìïæüôáí óôÞí ÁèÞíá Aðü ôÞí Tðï÷Þ ôïÄñÜêïíôá (4, 3), ôï ðïßïõ ôü ðïëßôåõìá äÝíèåùñårôáé Aêüìá äçìïêñáôéêü Aðü ôïýò ðåñéóóüôåñïõò ìåëåôçôÝò. ´Ïðùò êáß íÜ V÷åé ôü æÞôçìá,äÝí ðñÝðåé íÜ ì@ò äéáöåýãåé ðþò Aêüìç êáß ïtÏëéãáñ÷ßåò eôáí sóïêñáôßåò óôüí Åëëçíéêü ×ñï Aðü ðïëý ðáëéÜ êáß ãé' áôü ït ëéãáñ÷éêïß
ìïéñÜæïíôáí ìåôáîý ôïõò ôÜ Aîéþìáôá, êáèþò
öáßíåôáé, ìÝ Tîéóùôéêü ôñüðï, óýìöùíá ìÝ ôüíðïrï _ êëÞñùóç äÝí èÜ eôáí Cãíùóôç, ðùò Cëëùóôå ôü åuäáìå ìÝ ôüí ÄñÜêïíôá. ÊáôÜ ôÞí Ìõèïëïãßá,  Äßáò,  Ðïóåéäþíáò êáß  Ðëïýôùí
ìïßñáóáí ìåôáîý ôïõò ôüí Êüóìï ìÝ êëÞñùóç6.
Ç äéáöïñÜ AíÜìåóá óôßò äéÜöïñåò sóïêñáôéêÝò
Ïëéãáñ÷ßåò eôáí ðåñéóóüôåñï ðïóïôéêÞ ðáñÜðïéïôéêÞÿ ït Ïëéãáñ÷ßåò áôÝò äéáöïñïðïéïíôáíìåôáîý ôïõò êáôÜ ôÞí Vêôáóç ôï ÐïëéôåéáêïÓþìáôïò, ôü ðïrï êáôÝëçîå íÜ Tðåêôáèår ôüóï,óôå íÜ óõìðåñéëÜâåé ôüí Ä\ìï, TöáñìüæïíôáòôÞí êëÞñùóç ëïÝíá êáß ðéü ðïëý, ðùò ì@ò ôüäåß÷íåé _ ðïëéôéêÞ tóôïñßá ô\ò ÁèÞíáò êáß ðùòèÜ ôü âëÝðïõìå óõíå÷ò óôÞí TîÝëéîç ô\ò Tñãáóßáò áô\ò. ²Åôóé ït Ïëéãáñ÷ßåò ìåôáôñÝðïíôáíóÝ Äçìïêñáôßåò, ÷ùñßò âÝâáéá ðïëéôåéáêÝò Aíáóôáôþóåéò. ÔÜ ðïëéôåéáêÜ äéêáéþìáôá ô\ò sóïíïìßáò êáß ô\ò sóçãïñßáò êáèþò Tðßóçò êáß ôïðíåýìáôüò ôïõò ð\ñ÷áí aäç óôÜ ìçñéêÜ Vðçÿ7ìÝ ôÞí Äçìïêñáôßá, ôÜ ðïëéôåéáêÜ äéêáéþìáôá
óôÞí ðëÞñç ôïõò ìïñöÞ Tðåêôåßíïíôáé êáß óôüíÄ\ìï.

* Ït ðáñáðïìðÝò, ôüóï óôü êýñéï êåßìåíï óï êáß óôßò óçìåéþóåéò, Cí äÝí AíáöÝñåôáé  óõããñáöÝáò êáß ôü Vñãï, åyíáéóôÜ ÐïëéôéêÜ (Ðïë.) êáß óôÞí Áèçíáßùí Ðïëéôåßá (ìÝ Víôïíïõò ÷áñáêô\ñåò) ôï ÁñéóôïôÝëç.
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 92-101

ÔÁ ÐÏËÉÔÉÊÁ ÔÏÕ ÁÑÉÓÔÏÔÅËÇ ÊÁÉ Ç ÊËÇÑÙÓÇ

93â) «...êáß ôü íÜ åyíáé Cìéóèïé [ït Cñ÷ïíôåò] êáßìÞ êëçñùôïß ðñÝðåé íÜ ôü èåùñÞóïõìå Añéóôïêñáôéêü...» (Ðïë. Â, 1273á 17-18).
Åä ðñüêåéôáé ãéÜ ðåñéãñáöÞ a êáëýôåñáãéÜ ó÷üëéá ó÷åôéêÜ ìÝ ôü êáñ÷çäïíéáêü ðïëßôåõìá, óÝ óýãêñéóç ìÝ ôü ëáêùíéêü. Ç óôåíÞ ó÷Ýóç AíÜìåóá óôÞí Äçìïêñáôßá êáß ôÞí êëÞñùóçäÝí åyíáé êáôçãïñçìáôéêÞ, óõíåðÜãåôáé ìùò.
ã) «Êáß öáßíåôáé ðþò  Óüëùí Têåríá âÝâáéáðïý ð\ñ÷áí ðñüôåñá äÝí ôÜ êáôÝëõóå, äçëáäÞôÞí ÂïõëÞ (ôï Áñåßïõ ÐÜãïõ) êáß ôÞí TêëïãÞ
ôí Añ÷í, ôüí Ä\ìï ìùò ôüí AíÝäåéîå ìÝ ôü íÜêÜíåé ôÜ äéêáóôÞñéá Aðü ëïõò. Ãé' áôü êáß ìåñéêïß ôüí ìÝìöïíôáéÿ ãéáôß ôÜ êáôÝëõóå áôÜ ôÜ äýïìÝ ôü íÜ êÜíåé ôü äéêáóôÞñéï ëùíí, Cí êáß eôáíêëçñùôü...» (Ðïë. Â, 1273â 41 - 1274á 5).
Ôþñá _ ó÷Ýóç AíÜìåóá óôÞí Äçìïêñáôßá êáßôÞí êëÞñùóç TêöñÜæåôáé êáôçãïñçìáôéêÜ. ÓôÞíðñáãìáôéêüôçôá,  ÁñéóôïôÝëçò, ãñÜöïíôáò êõñßùò ãéÜ ôïýò óýã÷ñïíïýò ôïõ, äÝí ásóèáíüôáí ðïôÝ ôÞí AíÜãêç íÜ åyíáé êáôçãïñçìáôéêüò ãé' áôüôü èÝìáÿ ëïò  êüóìïò ô\ò Tðï÷\ò ôïõ (ëßãï TíäéÝöåñå, Cí eôáí ðÝñ a êáôÜ ô\ò Äçìïêñáôßáò,áôü eôáí êÜôé ôü Có÷åôï) aîåñå ðïëý êáëÜ ôé _Äçìïêñáôßá óõíåðáãüôáí ôÞí êëÞñùóçÿ êáß ôü Aíôßóôñïöï: _ Ïëéãáñ÷ßá óõíåðáãüôáí ôßò TêëïãÝò.
ÄÝí èÜ eôáí ðåñâïëéêü íÜ Aðáéôïìå Aðü ôüíÁñéóôïôÝëç íÜ åy÷å öáíôáóôår êáß íÜ åy÷å ðñïâëÝøåé ðþò äõüìéóõ ðåñßðïõ ÷éëéÜäåò ÷ñüíéá Añãüôåñá
ït Cíèñùðïé èÜ åy÷áí ôüóï, ãéÜ äéÜöïñåò ásôßåò, Aëëïôñéùèår êáß èÜ eóáí ôüóï Có÷çìá ðëçñïöïñçìÝíïé Aðü ôÜ êáèåóôôá ôïõò êáß ôßò Cñ÷ïõóåò ôÜîåéò ôïõò, óôå èÜ èåùñïóáí ôÞí Ïëéãáñ÷ßá Äçìïêñáôßá êáß ôßò TêëïãÝò Xíáí èåóìü ôõðéêÜ
ëéãáñ÷éêü ìéÜ äéáäéêáóßá ôõðéêÜ äçìïêñáôéêÞ;ä) «Êáß ëÝù ðþò åyíáé öáíåñü ôé äçìïêñáôéêü âÝâáéá åyíáé ôü íÜ åyíáé êëçñùôÝò ït Añ÷Ýò, AëëÜ átñåôÝò ëéãáñ÷éêü...» (Ðïë. Ä, 1294â 7-9).
Áôü ôü TäÜöéï, ðïý åyíáé ÷ñçóéìïðïéçìÝíïêáß óÜí ðüôéôëïò ôï êåöáëáßïõ, ëÝåé ñçôÜ êáßêáôçãïñçìáôéêÜ ðþò _ êëÞñùóç åyíáé äçìïêñáôéêüò èåóìüò, Tí¨ _ TêëïãÞ åyíáé  ìüëïãüò ôïõëéãáñ÷éêüò. Ï ÷áñáêôçñéóìüò ô\ò Têëïã\ò òèåóìï ëéãáñ÷éêï TðáíáëáìâÜíåôáé ðáíôï óôÜÐïëéôéêÜ êáß óõíÞèùò óõìâáäßæåé ìÝ ôüí ÷áñáêôçñéóìü ô\ò êëÞñùóçò óÜí ôï êáô' Tîï÷Þí äçìïêñáôéêï èåóìï.
å) «Ðñ@ãìá ðïý óõìâáßíåé ìÝ ôÞí ðïëéôåßá
ôí Ëáêåäáéìïíßùí. Ãéáôß ðïëëïß Tðé÷åéñïí íÜÁÑÉÓÔÏÔÅËÇÓ

ëÝíå ðþò, TðåéäÞ êáôÜ ôÞí ãíþìç ôïõò åyíáé äçìïêñáôßá, ìéÜò êáß V÷åé ðïëëÜ äçìïêñáôéêÜ êáôÜ ôÞí äéÜôáîÞ ôçò, ðùò ðñôï ôü ó÷åôéêü ìÝ
ôÞí AíáôñïöÞ ôí ðáéäéí (ãéáôß ìïéá ôÜ ðáéäéÜ
ôí ðëïõóßùí AíáôñÝöïíôáé ìÝ ôÜ ðáéäéÜ ôíöôù÷í êáß Têðáéäåýïíôáé ìÝ áôüí ôüí ôñüðïðïý èÜ ìðïñïóáí êáß ôí öôù÷í ôÜ ðáéäéÜ) êáßìïéá êáß óôÞí Uðüìåíç _ëéêßá, êáß ôáí ãßíïõí
Cíäñåò ìÝ ôüí uäéï ôñüðï (ãéáôß Vôóé äÝí ãßíåôáé êáèüëïõ öáíåñüò  ðëïýóéïò êáß  öôù÷üò) ôÜ ó÷åôéêÜ ìÝ ôÞí AíáôñïöÞ åyíáé ôÜ uäéá óÝ ëïõò óôÜóõóóßôéá, êáß ôü Víäõìá ït ðëïýóéïé ôÝôïéï ôüV÷ïõí ðïý èÜ ìðïñïóå íÜ ôü êáôáóêåõÜóåé êÜðïéïò êáß ðïéïóäÞðïôå Aðü ôïýò öôù÷ïýò. ÊáßAêüìá Aðü ôßò äýï, ôßò ìÝãéóôåò Añ÷Ýò, ôÞí ìéÜôÞí TêëÝãåé  Ä\ìïò, Tí¨ óôÞí Cëëç óõììåôÝ÷åé
(ãéáôß Aðü ôÞí ìéÜ âÝâáéá ôïýò ãåñïõóéáóôÝò ôïýòTêëÝãïõí ôÜ ìÝëç ôï ÄÞìïõ, Tí¨ Aðü ôÞí CëëçóôÞí Töïñåßá ìåôÝ÷ïõí ôÜ ìÝëç ôï ÄÞìïõ)ÿ Cëëïé ìùò Tðé÷åéñïí íÜ ôÞí ëÝíå ëéãáñ÷ßá, TðåéäÞ V÷åé ðïëëÜ ëéãáñ÷éêÜ, ðùò ôü ôé ëåò ït Añ÷Ýò átñåôÝò åyíáé êáß êáììéÜ êëçñùôÞ, êáß ëßãïé
åyíáé êýñéïé ãéÜ èÜíáôï êáß Tîïñßá êáß Cëëá ôÝôïéá
ðïëëÜ...» (Ðïë. Ä, 1294â 18-34).
Ðåñéôôåýåé êÜèå ó÷üëéï. Ôü ôÝëïò ôï AðïóðÜóìáôïò åyíáé êáôçãïñçìáôéêü: _ TêëïãÞ åyíáé ôñüðïò AíÜäåéîçò ôí Añ÷üíôùí óôÜ ëéãáñ÷éêÜ êáèåóôôá êáß _ êëÞñùóç Töáñìüæåôáé êáôÜôñüðï êýñéï óôÜ äçìïêñáôéêÜ êáèåóôôá.
´Ïìùò áôü ôü Aðüóðáóìá åyíáé Tðßóçò Tí-94äéáöÝñïí, ãéáôß ðáñïõóéÜæåé Cëëá ÷áñáêôçñéóôéêÜ,ðïý èÜ ìðïñïóáí íÜ äþóïõí êÜðïéá ÷ñïéÜ äçìïêñáôéêÞ AñêåôÜ Víôïíç óôÞí ÓðÜñôç: _ ìïéïìïñößá ô\ò Aíáôñïö\ò ôí ðáéäéí, ô\ò ôñïö\ò êáß
ô\ò Tíäõìáóßáò. Ç ôñéôôÞ áôÞ ìïéïìïñößá Tíäåß÷íåé sóüôçôá, ÷é uóùò ôÞí êáëýôåñç, ìùò ôÝôïéá ðïý íÜ V÷åé ôÞí äõíáôüôçôá íÜ Aðïèáññýíåé
a ôïõëÜ÷éóôï íÜ ðåñéïñßæåé ãéÜ Añêåôïýò ásíåòìÝ÷ñé ôüí ²Áãç êáß ôüí ÊëåïìÝíç êÜèå êïéíùíéêü öèüíï  ðïrïò èÜ öåéëüôáí Aóöáëò óôßòðïéêrëåò äéáöïñÝò AíÜìåóá óÝ ðëïýóéïõò êáß öôù÷ïýò. Êáß Cí _ Äçìïêñáôßá Tðéäéþêåé ôÞí sóüôçôá, ãéáôß íÜ ðåñéöñïíÞóïõìå ôÞí ðñïóöåñìÝíç AðüôÞ ÓðÜñôç sóüôçôá;Ç ÓðÜñôç eôáí óõññéêíùìÝíç Äçìïêñáôßáêáß ÷áñáêôçñßæåôáé «sóüíïìç ëéãáñ÷ßá» Aðü ôüíÈïõêõäßäç (Ã´, 62, 3). ²Áò V÷ïõìå ð' øéí ìáòôé  ñïò «sóïíïìßá» ÷ñçóéìïðïéÞèçêå óôÞí èÝóç ôï ñïõ «äçìïêñáôßá» ðñßí êáèéåñùèår  ôåëåõôárïò (Çñüä. Ã´, 80 êáß Áëêìáßùí  ÊñïôùíéÜôçò óôüí ÁÝôéï Å, 30, 1 a óôïýò Íôßë-ÊñÜíôò 24 b 4, ðïõ  ÊñïôùíéÜôçò ãéáôñüò íïìÜæåé ôÞí ãåßá «sóïíïìßá» êáß ôÞí AóèÝíåéá «ìïíáñ÷ßá»). Êáô' áôÜ _ «sóüíïìç ëéãáñ÷ßá» ô\òÓðÜñôçò óçìáßíåé ôü îýìùñï «äçìïêñáôéêÞ ëéãáñ÷ßá»! ²Áò ìÞí ëçóìïíïìå Cëëùóôå ðþò êáßóôÞí óõññéêíùìÝíç Äçìïêñáôßá ô\ò ÓðÜñôçò ôüAíþôáôï ðïëéôåéáêü ñãáíï eôáí _ ÁðÝëëá, ôüÍïìïèåôéêü ìüñéï ãéÜ íÜ ÷ñçóéìïðïéÞóïõìå
ñïëïãßá ðëçóéÝóôåñç ó' Têåßíç ôï ÁñéóôïôÝëç8, ðùò Aêñéâò _ Åêêëçóßá ôï ÄÞìïõ
óôÞí ÁèÞíá.
æ) «Ôü íÜ Aðïöáóßæïõí ëïé ãéÜ ëá ãåíéêÜ åyíáé äçìïêñáôéêüÿ ãéáôß áôÞ ôÞí sóüôçôá æçôÜåé
 Ä\ìïò... ìùò ãéÜ ôÜ Cëëá ït Añ÷Ýò íÜ âïõëåýïíôáé ït ôáãìÝíåò ãéÜ êáèÝíá Aðü áôÜ íôáòátñåôÝò Aðü ëïõò ãåíéêÜ a êëçñùôÝò...» (Ðïë.
Ä, 1298á 9-10 ... 22-24).
Ç äéÜæåõîç ôï ôÝëïõò ôï AðïóðÜóìáôïò
AíÜìåóá óôÞí TêëïãÞ êáß óôÞí êëÞñùóç äÝí åyíáé óõìðåñéëçðôéêÞ, TãêëåéóôéêÞ AëëÜ AðïêëåéóôéêÞ: _ TêëïãÞ êáß _ êëÞñùóç åyíáé óõìðëçñùìáôéêÝò, êáèþò ìðïñår êáíåßò íÜ äéáðéóôþóåé AðüôÜ Cëëá AðïóðÜóìáôá ôí Ðïëéôéêí, Aðü ôÜðïrá ôÜ ðéü êáôçãïñçìáôéêÜ åyíáé Têåríá ôï âéâëßïõ Æ (ðïý V÷ïõí aäç äçìïóéåõèår óôÞí ÍÝáÊïéíùíéïëïãßá óôü ôå÷ïò 28, öèéíüðùñï 1999,
óó. 88-89). Ç óõìðëçñùìáôéêüôçôá ô\ò Têëïã\ò êáß ô\ò êëÞñùóçò, êáèþò êáß _ ðñùôïêáèåäñßá ô\ò äåýôåñçò óôÞí Äçìïêñáôßá, åyíáé ðïëýTìöáíÝóôåñåò óôÞí Áèçíáßùí Ðïëéôåßá ôï Áñé-ÁËÅÎÁÍÄÑÏÓ ÊÏÍÔÏÓ

óôïôÝëç. ²Áëëùóôå óôÞí ÁèÞíá  ÁñéóôïôÝëçò
Væçóå ôÜ ðéü ðáñáãùãéêÜ ÷ñüíéá ô\ò æù\ò ôïõ,åuôå äßðëá óôüí ÐëÜôùíá, óôÞí Áêáäçìßá, åuôåìÝ ôïýò äéêïýò ôïõ ìáèçôÝò óôü Ëýêåéï, êáß Vôóéìðüñåóå ÷é ìüíï íÜ ðåñéãñÜøåé ìÝ Aêñßâåéá ôü ðïëßôåõìá ô\ò AãáðçìÝíçò ôïõ ðüëçò, AëëÜ êáß íÜAíôëÞóåé ôßò ðëçñïöïñßåò ðïý ôï ÷ñåéÜæïíôáí,ãéÜ íÜ äéáìïñöþóåé ôßò èåùñçôéêÝò ôïõ Aðüøåéò
ó÷åôéêÜ ìÝ ôÜ ðïëéôåýìáôá, ðùò ôßò âñßóêïõìå
AíáðôõãìÝíåò óôÜ ÐïëéôéêÜ ôïõ.
ç) «Êáß ôáí êÜðïéïé TêëÝãïíôáé, ëïé ãéÜêÜðïéá, ðùò âÝâáéá ãéÜ ðüëåìï êáß åsñÞíç êáßåèõíïäïóßåò, ðùò ãéÜ ôÜ Cëëá åyíáé Cñ÷ïíôåò,êáß áôïß åyíáé átñåôïß, ìÞ êëçñùôïß, ôü ðïëßôåõìá åyíáé Añéóôïêñáôßá. ÅÜí ìùò ãéÜ êÜðïéá âÝâáéá åyíáé átñåôïß AëëÜ ãéÜ êÜðïéá Cëëá êëçñùôïß, êáß êëçñùôïß, a BðëÜ a Aðü ðñïêñéìÝíïõò aìáæß átñåôïß êáß êëçñùôïß, ôÜ ðñôá Aðü áôÜ ôÜ÷áñáêôçñéóôéêÜ åyíáé Añéóôïêñáôéê\ò ðïëéôåßáò,Tí¨ ôÜ äåýôåñá ô\ò êáô' Tîï÷Þí Ðïëéôåßáò...»9(Ðïë. Ä, 1298â 5-11).
ÈÜ ðñÝðåé íÜ Tðéóçìáíèår ãéÜ ìéÜ öïñÜ Aêüìç ðþò, ôáí  ÁñéóôïôÝëçò ìéëÜåé ãéÜ Añéóôïêñáôßá, V÷åé óôüí íï ôïõ ôßò äéêÝò ôïõ AíôéëÞøåéò êáß êáôáóêåõÝò, ït ðïråò Aíôéóôïé÷ïí óôÜôñßá ðïëéôåýìáôá ô\ò Añ÷áßáò Uëëçíéê\ò óêÝøçòêáß ðñÜîçò, ôñßá æåýãç ðïëéôåõìÜôùí.
Ðéü óõãêåêñéìÝíá:ÃéÜ ôïýò ´Åëëçíåò ôÜ ðïëéôåýìáôá åyíáé ôñßáëá êé ëá: Ìïíáñ÷ßá, Ïëéãáñ÷ßá êáß Äçìïêñáôßá, ðùò aäç V÷åé åsðùèår. ÃéÜ ôüí ÁñéóôïôÝëç
ìùò, ôÜ ðïëéôåýìáôá äéáêñßíïíôáé óÝ ôñßá æåýãç: á) Ç Ìïíáñ÷ßá ôí Añ÷áßùí ÅëëÞíùí Aíáëýåôáé óÝ Âáóéëåßá-Ôõñáííßá. â) Ç Ïëéãáñ÷ßá
ôí Añ÷áßùí ÅëëÞíùí Aíáëýåôáé óÝ Áñéóôïêñáôßá-Ïëéãáñ÷ßá. Êáß ã) _ Äçìïêñáôßá ôí Añ÷áßùí ÅëëÞíùí Aíáëýåôáé óÝ Ðïëéôåßá-Äçìïêñáôßá. ÓôÜ æåýãç áôÜ  öéëüóïöïò èåùñïóå ôüðñôï ñèü ðïëßôåõìá êáß ôü äåýôåñï ôÞí Aíôßóôïé÷ç ðáñÝêâáóÞ ôïõ, ôÞí êáêïöïñìéóìÝíç ôïõìïñöÞ.
ÓôÞí ðñáãìáôéêüôçôá, _ êáôáóêåõÞ ôíæåõãí ð\ñ÷å ìüíï óôü êåöÜëé ôï Óôáãåéñßôç.
Ï uäéïò, Cëëùóôå, Cí êáß äåß÷íåé íÜ åy÷å ôÞí ðñüèåóç íÜ ðåñéãñÜøåé êáß ôÜ Xîé ðïëéôåýìáôá, ôåëéêÜ AñêÝóèçêå íÜ ðår ðþò ôÜ ñèÜ ðïëéôåýìáôá
ëåéôïõñãïí ðñüò öåëïò ôï êïéíï óõìöÝñïíôïò,Tí¨ ït ðáñåêâÜóåéò ôïõò ëåéôïõñãïí ðñüò öåëïò
Uíüò ðñïóþðïõ ìïíÜ÷á a Uíüò ìïíÜ÷á ìÝñïõò ôïõëïõ Ðïëéôåéáêï Óþìáôïò: _ Ôõñáííßá êáëýðôåé ôÜ óõìöÝñïíôá ôï ôõñÜííïõ, _ Ïëéãáñ÷ßáÔÁ ÐÏËÉÔÉÊÁ ÔÏÕ ÁÑÉÓÔÏÔÅËÇ ÊÁÉ Ç ÊËÇÑÙÓÇ

ôí ëéãáñ÷éêí, _ Äçìïêñáôßá ôï ÄÞìïõÿ TäóÜí Ä\ìïò íïårôáé ìüíï ôü öôù÷üôåñï ôì\ìá ôïëïõ Ðïëéôåéáêï Óþìáôïò, ït È\ôåò. Êáß êáôáëÞãåé  öéëüóïöïò íÜ Aíáëýóåé ìüíï ôÞí Äçìïêñáôßá êáß íÜ äþóåé ìüíï ôÜ äéêÜ ôçò ÷áñáêôçñéóôéêÜ (Ðïë. Æ, 1317á 40 - 1318á 3).
´Ïìùò,  ÁñéóôïôÝëçò ìéëÜåé óÜí íÜ ìÞíð\ñ÷áí óôÞí ÅëëÜäá ðáñÜ ìüíï ôÜ äýï ðïëéôåýìáôá: _ Ïëéãáñ÷ßá êáß _ Äçìïêñáôßá, ìÝ AñêåôÝò, âÝâáéá, ðáñáëëáãÝò10. Êáß èÜ 'èåëá ãéÜ
ìéÜ Aêüìç öïñÜ íÜ ðåíèõìßóù áôü ðïý V÷åé aäçTðéóçìáíèår êáß óôü ôå÷ïò 28 ô\ò ÍÝáò Êïéíùíéïëïãßáò, ó. 81, (óôÞëç 2, ôÝëïò): óôÞí ÅëëÜäá, ìÝ÷ñé ôÞí ìÜ÷ç ô\ò ×áéñþíåéáò (338 ð.×.),ð\ñ÷áí ïóéáóôéêÜ ìüíï äýï ðïëéôåýìáôá, _Ïëéãáñ÷ßá êáß _ Äçìïêñáôßá, ôÜ ðïrá eóáí äýïðáñáëëáãÝò ô\ò ðüëçò êáß ðïëéôåýìáôïò äéáëëáã\ò, ô\ò sóïêñáôßáò11. ´Ïóï ãéÜ ôßò Ôõñáííßåò,eóáí TîáéñÝóåéò ðïý Tðéâåâáßùíáí ôüí êáíüíá,TîáéñÝóåéò ðåñéïñéóìÝíåò óÝ Añéèìü, óÝ Vêôáóç, óÝäéÜñêåéá, Aêüìá êáß óÝ «êáôáðßåóç»12.
è) «(Ãéáôß èÜ âïõëåõèïí êáëýôåñá  Ä\ìïòìÝ ôïýò ãíþñéìïõò êáß áôïß ìÝ ôü ðë\èïò) êáßóõìöÝñåé [óôÞí Äçìïêñáôßá] êáß ôü íÜ åyíáé átñåôïß ït âïõëåõüìåíïé a êëçñùôïß, uóïé Aðü ôÜ ìÝñçôï Ðïëéôéêï Óþìáôïòÿ êáß óõìöÝñåé, êé CíðåñâÜëëïõí ðïëý êáôÜ ôü ðë\èïò ït Aðü ôüí
Ä\ìï ðïëßôåò, a íÜ ìÞ äßíïõí ó' ëïõò ìéóèü AëëÜ ìüíï óÝ óïõò åyíáé óýììåôñïé ðñüò ôü ðë\èïòôí ãíùñßìùí, a íÜ âãÜæïõí ìÝ êëÞñùóç ôïýòðåñéóóåõÜìåíïõò...» (Ðïë. Ä, 1298â 21-26).
Áêüìá ìéÜ öïñÜ _ Äçìïêñáôßá óõó÷åôßæåôáéìÝ ôÞí êëÞñùóç, ÷ùñßò âÝâáéá íÜ Aðïêëåßåé ôÞíTêëïãÞÿ ìùò, Têåríï ðïý åyíáé ðéü óðïõäárï åyíáéôü ãåãïíüò ôé  ÁñéóôïôÝëçò èåùñår sóüôéìç ôÞíTêëïãÞ êáß ôÞí êëÞñùóç, ãéÜ íÜ Aíáäåé÷èïí ïtëåãüìåíïé «êáëýôåñïé» ðïý èÜ óõììåôÜó÷ïõí óôÞäéáâïýëåõóç ôí êïéíí.
²Å÷ïõìå aäç ìíçìïíåýóåé (ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ô. 28, ó. 95, óçì. 45) ôß V÷åé ãñÜøåé  öéëüóïöïò ãéÜ ôÞí «Aîßá». ÈÜ ðñÝðåé Cñáãå íÜ TðáíáëÜâïõìå ðþò _ Vííïéá ô\ò Tðéëïã\ò, ô\ò Aîßáò, åyíáé Cãíùóôç êé Aóõìâßâáóôç ìÝ ôÞí Äçìïêñáôßá;«Êáß ãéáôß ôü äßêáéï ãéÜ ôïýò Aðü ôüí Ä\ìï ðïëßôåò åyíáé ôü íÜ V÷åéò uóï êáôÜ ôüí Añéèìü ÷é êáôÜ ôÞí Aîßá...» (Ðïë. Æ, 1317â 3-4)13.
é) Óôü ôåëåõôárï ìÝñïò ôï ôÝôáñôïõ âéâëßïõ
ôí Ðïëéôéêí,  ÁñéóôïôÝëçò ÷áñáêôçñßæåé ôÜðïëéôåýìáôá ìÝ âÜóç ôñårò ðáñÜãïíôåò a êñéôÞñéá.
ÌéëÜåé ðñôá ãéÜ ôïýò Cñ÷ïíôåò, äçëáäÞ ôÜ ìÝëç95ôï Áñ÷éêï (Äéïéêçôéêï-Åêôåëåóôéêï ìïñßïõ)ô\ò Ðïëéôåßáò (Ðïë. Ä, 1299â 8 - 1300á 12).
Ôü ðñôï êñéôÞñéï åyíáé ôü ðïéüò øçößæåé ôïýòCñ÷ïíôåò. ÃéÜ ôïýò Cñ÷ïíôåò øçößæïõí ëïé ït ðïëßôåò a êÜðïéïé Aðü áôïýò ìüíï; Ôü äåýôåñï êñéôÞñéï åyíáé Cí ït Cñ÷ïíôåò Aíáäåéêíýïíôáé AíÜìåóá óÝ ëïõò ôïýò ðïëßôåò a AíÜìåóá óÝ êÜðïéïõòAðü áôïýò ìïíÜ÷á. Ôü ôñßôï êñéôÞñéï åyíáé  ôñüðïò AíÜäåéîçò ôí Añ÷üíôùí: êëÞñùóç, TêëïãÞ
a óõíäõáóìüò êáß ôí äýï.
Êáß êáèþò ðñôï êáß äåýôåñï êñéôÞñéï V÷ïõíäýï ðåñéðôþóåéò êáß ôü ôñßôï V÷åé ôñårò, ôü óýíïëï ôí ðéèáíí ðïëéôåõìÜôùí äßíåôáé Aðü ôü ãéíüìåíï 2×2×3 = 12.
²Áò äïìå ôÞí ãñáöéêÞ ðáñÜóôáóç áôí ôíäþäåêá ðïëéôåõìÜôùí.
ÔÜ ðïëéôåýìáôá êáôÜ ôüí ÁñéóôïôÝëç
R
t

q

t

q

t

q

s é d

s é d

s é d

s é d

ðïõ, R = ðïëßôåõìá, t = êÜèå ðïëßôçò, q = êÜðïéïé ðïëßôåò, s = êëÞñùóç, é = TêëïãÞ, d = óõíäõáóìüò êëÞñùóçò êáß Têëïã\ò. ÔÜ äþäåêá ðïëéôåýìáôá åyíáé:
R1=(tts), R2=(tté), R3=(ttd), R4=(tqs), R5=(tqé),
R6=(tqd), R7=(qts), R8=(qté), R9=(qtd), R10=(qqs),
R11=(qqé), R12=(qqd).

R1=(tts) óçìáßíåé: êÜèå ðïëßôçò ìðïñår íÜìåôÝ÷åé óôÞí AíÜäåéîç ôí Añ÷üíôùí, êÜèå ðïëßôçò ìðïñår íÜ Aíáäåé÷èår Cñ÷ïíôáò, _ AíÜäåéîç ãßíåôáé ìÝ êëÞñùóç14. R2=(tté) óçìáßíåé: êÜèå ðïëßôçò ìðïñår íÜ ìåôÝ÷åé óôÞí AíÜäåéîç ôí Añ÷üíôùí, êÜèå ðïëßôçò ìðïñår íÜ Aíáäåé÷èår Cñ÷ïíôáò,_ AíÜäåéîç ãßíåôáé ìÝ TêëïãÞ. Êáß Vôóé ðÜåé óõíÝ÷åéá.
ÔÜ ðïëéôåýìáôá R1, R2 êáß R3 åyíáé äçìïêñáôéêÜ, êáôÜ ôüí ÁñéóôïôÝëç, TðåéäÞ êáô' Añ÷Þí ëïé ït ðïëßôåò Aðïöáóßæïõí ãéÜ ôïýò Cñ÷ïíôåò êáß ëïé ït ðïëßôåò V÷ïõí ðñüóâáóç óôÜ Aîéþìáôá êáß óôÞí óõíÝ÷åéá ëïé ït ðïëßôåò Aðïöáóßæïõí ãéÜ ëá êáß V÷ïõí ðñüóâáóç óôÞí Tîïõóßá,÷ùñßò íÜ åyíáé Tðáããåëìáôßåò ô\ò Tîïõóßáò.

96Áðü ðáñüìïéá Tðé÷åéñçìáôïëïãßá èÜ ìðïñïýóáìå íÜ óõìðåñÜíïõìå ðþò ït Cëëåò TííÝá ðïëéôåéáêÝò ðáñáëëáãÝò äåß÷íïõí Xíá êáß ôü áôüðïëßôåõìá, ôÞí Ïëéãáñ÷ßá. ²Áí áôÝò ït ðïëéôåéáêÝò ðáñáëëáãÝò äÝí Tê÷ùñïóáí ôÞí ðñüóâáóç
óôÞí Tîïõóßá óÝ ëïõò ôïýò ðïëßôåò a Cí äÝí TðÝôñåðáí óÝ ëïõò ôïýò ðïëßôåò íÜ Aðïöáóßæïõí ãéÜëá, eôáí ëéãáñ÷éêÝò ðïëéôåéáêÝò ðáñáëëáãÝò.
Áíôßèåôá, Cí Tê÷ùñïóáí óôüí Ä\ìï ôÞí ðñüóâáóç óôü Íïìïèåôéêü êáß óôü Äéêáíéêü ìüñéï
ô\ò ðïëéôåßáò, èÜ Tîåëßóóïíôáí ðïëý ãñÞãïñá óÝÄçìïêñáôßá, ðùò Vãéíå ìÝ ôÞí ðåñßðôùóç ôïóïëþíåéïõ ðïëéôåýìáôïò15.
Óôßò ôåëåõôáråò óåëßäåò ôí Ðïëéôéêí ôïõ ÁñéóôïôÝëçò äÝí åyíáé, ðáñ' ë' áôÜ, ôü uäéïêáôçãïñçìáôéêüò, ðùò óÝ Cëëåò, ò ðñüò ôÞíó÷Ýóç ô\ò Äçìïêñáôßáò ìÝ ôÞí êëÞñùóç, êáß
ì@ò AöÞíåé íÜ TííïÞóïõìå ðþò ôÞí êëÞñùóç ôÞí÷ñçóéìïðïéïóáí êáß ït ëéãáñ÷éêïß. ²Éóùò  öéëüóïöïò íÜ åy÷å óôüí íï ôïõ ôÞí ÉóïêñáôßáÏëéãáñ÷ßá ô\ò Tðï÷\ò ôï ÄñÜêïíôá a Cëëá ðáñüìïéá ðïëéôåýìáôá. Áôü äÝí èÜ ðñÝðåé íÜ ì@òTêðëÞóóåé, ãéáôß äÝí ðñÝðåé íÜ ëçóìïíïìå ðþò_ Ïëéãáñ÷ßá óôÞí ÅëëçíéêÞ Áñ÷áéüôçôá ðñïåñ÷üôáí, ðùò Cëëùóôå êáß _ Äçìïêñáôßá, AðüôÞí Éóïêñáôßá êáß eôáí ïóéáóôéêÜ ÓõññéêíùìÝíç Äçìïêñáôßá êáß Tíår÷å ôÞí Vííïéá ô\ò sóüôçôáò AíÜìåóá óôïýò ðïëßôåò ðïý åy÷áí ðëÞñç ðïëéôéêÜ äéêáéþìáôá, Cí êáß íïìáæüôáí uóùò êÜðùò Aëëéòÿ óôÞí ÓðÜñôç, ãéÜ ðáñÜäåéãìá, _sóüôçôá íïìáæüôáí ìïéüôçôá.
ÓôÞí óõíÝ÷åéá, (Ðïë. Ä, 1300â 13 - 1301á
15),  ÁñéóôïôÝëçò ìéëÜåé ãéÜ ôü Äéêáíéêü ìüñéï
ô\ò ðïëéôåßáò êáß, Töáñìüæïíôáò ôÜ ôñßá ðáñáðÜíù êñéôÞñéá, êáôáëÞãåé óôü uäéï óõìðÝñáóìá:«ÌÝ ðüóïõò ëïéðüí TíäÝ÷åôáé ôñüðïõò íÜ åyíáé ôÜäéêáóôÞñéá V÷åé åsðùèårÿ êáß Aðü áôÜ ôÜ ðñôáâÝâáéá åyíáé äçìïêñáôéêÜ, óá äçëáäÞ Aíáäåéêíýïíôáé AíÜìåóá óÝ ëïõò êáß Aðïöáóßæïõí ãéÜëá, ôÜ äåýôåñá ìùò åyíáé ëéãáñ÷éêÜ, óá äçëáäÞ Aíáäåéêíýïíôáé AíÜìåóá óÝ ìåñéêïýò êáßAðïöáóßæïõí ãéÜ ëá, êáß ôÜ ôñßôá åyíáé AñéóôïêñáôéêÜ êáß ðïëéôéêÜ [äçëáäÞ AíÞêïõí óôü ðïëßôåõìá ô\ò Ðïëéôåßáò], óá äçëáäÞ Aíáäåéêíýïíôáé ðüôå AíÜìåóá óÝ ëïõò êáß ðüôå AíÜìåóá óÝìåñéêïýò...» (Ðïë. Ä, 1301á 10-15).
Êáß, óôü ó÷üëéü ôïõ,  ÆÜí ÏìðïíÝ (JeanAubonnet), óôßò Têäüóåéò Budé, ðñïóèÝôåé óÝóõìðëçñùìáôéêÞ óçìåßùóç (ó. 333, óçì. 11):«²Áí êáß _ TðéëïãÞ ôí äéêáóôí ãßíåôáé ìåñéêÜ ìÝ TêëïãÞ, Cí Aíáäåéêíýïíôáé AíÜìåóá óÝëïõò, ôü óýóôçìá äÝí åyíáé ëéãþôåñï äçìïêñáôé-ÁËÅÎÁÍÄÑÏÓ ÊÏÍÔÏÓ

êü, Tí¨ óôÞí ìåôñéïðáè\ äçìïêñáôßá ôï Óüëùíá ït äéêáóôÝò TðéëÝãïíôáí ìÝ êëÞñùóç».
ê) «Êáß AëëÜæïõí ït ðïëéôåråò êáß ÷ùñßò äé÷ïóôáóßá Tî ásôßáò ôí êïììÜôùí, ðùò Vãéíå
óôÞí Çñáßá (ãéáôß Aðü átñåôïýò ãéÜ ôïôï ôïýòVêáíáí êëçñùôïýò, TðåéäÞ TîÝëåãáí ôïýò êïììáôéóìÝíïõò)...» (Ðïë. Å, 1303á 13-16).
Ìðïñïìå íÜ äéáðéóôþóïõìå ðþò, ìüëéò AëëÜæåé  ôñüðïò AíÜäåéîçò ôí Añ÷üíôùí êáß _TêëïãÞ Aíôéêáèßóôáôáé Aðü ôÞí êëÞñùóç, ðåñí@ìå Aðü ôÞí Ïëéãáñ÷ßá óôÞí Äçìïêñáôßá.
ë) ²Å÷ïõìå aäç äçìïóéåýóåé ôü Aðüóðáóìá
ôí Ðïëéôéêí, Æ, 1317â 17 - 1318á 3, ðïýAíáöÝñåôáé ëåðôïìåñåéáêÜ óôÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ
ô\ò Äçìïêñáôßáò (âë. ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ô. 28,
óó. 88-89). Åêår âëÝðïõìå ðþò _ êëÞñùóç åyíáé  êõñßáñ÷ïò ôñüðïò AíÜäåéîçò ôí Añ÷üíôùíóôÞ Äçìïêñáôßá. Óôü ôå÷ïò ðÜëé 33, óó. 14154 ô\ò ÍÝáò Êïéíùíéïëïãßáò, ðïõ Aíáðôýóóåôáé _ êëÞñùóç, äéáðéóôþíåôáé (ó. 148) ôé ïtêëçñùôïß Cñ÷ïíôåò Vöôáíáí ôÜ 98% ôï óõíüëïõ
ôí Añ÷üíôùíÿ ð\ñ÷áí äçëáäÞ êáß ëßãïé átñåôïßêáß êÜðïéïé äéïñéóìÝíïé. Ç èçôåßá, ó÷åäüí ðÜíôá
Tíéáýóéá, ãéÜ ôïýò átñåôïýò Cñ÷ïíôåò eôáí TðáíáëÞøéìç, Tí¨ ãéÜ ôïýò êëçñùôïýò êáß äéïñéóìÝíïõò ìÞ TðáíáëÞøéìç.
ì) «ÅÜí ìùò óõìðÝóïõí uóïé, ðñÝðåé íÜèåùñårôáé ôé áôÞ åyíáé êïéíÞ, óõíçèéóìÝíç, Aðïñßá, ðùò ôþñá, TÜí äé÷áóèår _ Åêêëçóßá a ôüäéêáóôÞñéïÿ ãéáôß ðñÝðåé íÜ Aðïöáóéóèår ìÝ êëÞñùóç a íÜ êÜíïõí êÜôé Cëëï ôÝôïéï...» (Ðïë. Æ,
1318á 38 - 1318â 1).
ÂëÝðïõìå ãéÜ ìéÜ Aêüìç öïñÜ ìÝ ðüóç åêïëßá  ÁñéóôïôÝëçò ðñïôåßíåé ôÞí êëÞñùóç óÝ ðåñßðôùóç sóïøçößáò.
í) «Êé Aêüìá ôßò Añ÷Ýò ôßò Vêáíáí äéôôÝò,Cëëåò átñåôÝò êé Cëëåò êëçñùôÝòÿ ôßò êëçñùôÝò,ãéÜ íÜ ìåôÝ÷åé  Ä\ìïò ó' áôÝò, êáß ôßò átñåôÝò,ãéÜ íÜ ðïëéôåýïíôáé êáëýôåñá. Êáß åyíáé äõíáôüí
áôü íÜ ôü êÜíïõí, ìåñßæïíôáò ôïýò ðïëßôåò ô\òuäéáò Añ÷\ò êé Cëëïõò íÜ ôïýò êÜíïõí êëçñùôïýòêé Cëëïõò átñåôïýò. Ðò ëïéðüí ðñÝðåé íÜ êáôáóêåõÜæïõìå ôßò Äçìïêñáôßåò V÷åé åsðùèår...»(Ðïë. Æ, 1320â 11-17).
Åyíáé ôü ôåëåõôárï Aðüóðáóìá ðïý AíáöÝñåôáé
óôÞí êëÞñùóç. Ç ó÷Ýóç AíÜìåóá óôÞí Äçìïêñáôßá êáß óôÞí êëÞñùóç åyíáé Vêäçëç, Cí êáß ÁñéóôïôÝëçò, ãñÜöïíôáò «...êáß ôßò átñåôÝò, ãéÜÔÁ ÐÏËÉÔÉÊÁ ÔÏÕ ÁÑÉÓÔÏÔÅËÇ ÊÁÉ Ç ÊËÇÑÙÓÇíÜ ðïëéôåýïíôáé êáëýôåñá...», öáßíåôáé íÜ ðéóôåýåéðþò èåùñår ôÞí êëÞñùóç êáêü ÷áñáêôçñéóôéêü
ô\ò Äçìïêñáôßáò. ´Ïìùò ëßãï TíäéáöÝñåé _ ãíþìçôï öéëüóïöïõÿ ôü ðñüâëçìá Tä eôáí íÜ TîåôÜóïõìå Cí _ êëÞñùóç ó÷åôßæåôáé ìÝ ôÞí Äçìïêñáôßá êé Cí ôÞí TêöñÜæåé. Êáß åuäáìå ðþò Äçìïêñáôßá óçìáßíåé êëÞñùóç. Êé Aêüìá äÝí èÜ ðñÝðåé íÜëçóìïíïìå ðþò _ Äçìïêñáôßá êáß ìüíïí áôÞ äéáöïñïðïßçóå ôüí Åëëçíéêü Ðïëéôéóìü Aðüôïýò Cëëïõò êáß óáöò ðñüò ôÜ ðÜíù.

Ït âáóéêÝò Añ÷Ýò ô\ò Äçìïêñáôßáò
²Å÷ïõìå aäç ìéëÞóåé ãéÜ ôßò äéáöïñÝò Äçìïêñáôßáò êáß Êïéíïâïõëåõôéóìï, äçëáäÞ ìé@ò ìïñö\ò óýã÷ñïíçò Ïëéãáñ÷ßáò (ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá,ô. 38, óó. 141-51 êáß ô. 28, óó. 80-96). Åä
èÜ AíáöÝñïõìå êÜðïéåò äéáöïñÝò óõìðëçñùìáôéêÝò AíÜìåóá óôÜ äýï ðïëéôåýìáôá êáß èÜ êÜíïõìå óõíïðôéêÞ ðüìíçóç óÝ äéáöïñÝò aäç åsðùìÝíåò. Ôþñá ðïý TêôÝèçêáí ôÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ ô\òÄçìïêñáôßáò êáß ðåñéãñÜöçêå _ TöáñìïãÞ ôïõòóôÞí êáèçìåñéíÞ æùÞ ô\ò ÁèÞíáò êáß ðñßí ðñïóðáèÞóïõìå íÜ äéáôõðþóïõìå, ìÝ âÜóç áôÜ ôÜ÷áñáêôçñéóôéêÜ, ôÞí äçìïêñáôéêÞ èåùñßá, íïìßæù ðþò åyíáé Aíáãêárï íÜ óõíáãÜãïõìå ôßò Añ÷Ýò
ô\ò Äçìïêñáôßáò, Vôóé óôå íÜ ìðïñÝóïõìå íÜêáôáëÜâïõìå ðéü âáèåéÜ ôÞí UëëçíéêÞ äçìïêñáôéêÞ óêÝøç.
Áñ÷Þ ðñþôç: Ï Ä\ìïò,  Ëáüò, ôü óýíïëï
ôí ðïëéôí [êáß ôí ðïëéôéóóí (óÝ Tíäå÷üìåíç Aíáâßùóç ô\ò Äçìïêñáôßáò óôÞí óýã÷ñïíç
Tðï÷Þ)] eôáí _ ìüíç êáß ìïíáäéêÞ êïéíùíéêï-ðïëéôéêÞ ìÜäá-ðçãÞ Tîïõóßáò.
Ó÷üëéï: ÓôÞí Äçìïêñáôßá äÝí ð\ñ÷áí êüììáôá, óõíäéêÜôá a Cëëåò ìÜäåò-ðçãÝò Tîïõóßáò.
Áêüìá êáß _ tåñïóýíç èÜ ðñÝðåé íÜ åyíáé Aìößöõëç (óÝ Tíäå÷üìåíç Aíáâßùóç ô\ò Äçìïêñáôßáò
óôÞí óýã÷ñïíç Tðï÷Þ), êëçñùôÞ, ìÞ ìüíéìç êáßìÞ TðáããåëìáôéêÞ.
Áñ÷Þ äåýôåñç: Éóüôçôá óôÞí äéá÷åßñéóç ô\òTîïõóßáò.
Ó÷üëéá: Ç sóüôçôá áôÞ äéáóöáëßæåôáé ìüíïí ìÝ ôÞí êëÞñùóç16 ôí Añ÷üíôùí. ÊÜèå ðïëßôçò [êáß ðïëßôéóóá (óÝ Tíäå÷üìåíç Aíáâßùóç
ô\ò Äçìïêñáôßáò óôÞí óýã÷ñïíç Tðï÷Þ)] åy÷å ôÜ
uäéá äéêáéþìáôá óôÞí äéá÷åßñéóç ô\ò Tîïõóßáòÿ
êáíåßò äÝí ôÞí íåìüôáí ðåñéóóüôåñïÿ êé áôü AíåîÜñôçôá Aðü ôÞí êáôáãùãÞ ôïõ, ôÞí ìüñöùóÞ
ôïõ a ôÞí ïsêïíïìéêÞ ôïõ êáôÜóôáóç. ÊÜèå ðï-97ëßôçò [êáß ðïëßôéóóá (óÝ Tíäå÷üìåíç Aíáâßùóç
ô\ò Äçìïêñáôßáò óôÞí óýã÷ñïíç Tðï÷Þ)] ìðïñïóå êáß öåéëå íÜ ìåôÝ÷åé ðñïóùðéêÜ óôÜ ôñßá ìüñéá ô\ò ðïëéôåßáò (Íïìïèåôéêü, Äéêáíéêü, Áñ÷éêü). ÁôÞ _ óõììåôï÷Þ eôáí ìéÜ ôéìÞ: «Ôéì?ò
ã?ñ ëÝãïìåí åyíáé ô?ò Añ÷Üò» (Ðïë. Ã, 1281á
31). Êáß öõóéêÜ ð\ñ÷áí ðåñéðôþóåéò, êáôÜ ôßòðïråò eôáí Tíäå÷üìåíï íÜ êáôáäéêáóèår êáíåßò óÝAôéìßá, íÜ ÷Üóåé äçëáäÞ ôÜ ðïëéôéêÜ ôïõ äéêáéþìáôá, Cí äÝí äå÷üôáí êÜðïéï Aîßùìá (53, 5). ÊÜèå ðïëßôçò Vðáéæå ôüí íïìïèåôéêü ôïõ ñüëï óôÞíÅêêëçóßá ôï ÄÞìïõ, ôüí äéêáíéêü ôïõ ñüëï óôÞíÇëéáßá a êÜðïéï Cëëï êáôþôåñï äéêáóôÞñéï êáß
ôüí Añ÷éêü ôïõ ñüëï Aóêþíôáò êÜðïéá Añ÷Þ ðïý_ êëÞñùóç èÜ ôï åy÷å Aðïíåßìåé. Ç Aíáãêáßá
ãíþóç, ãéÜ íÜ ìðïñÝóåé íÜ Aíôáðïêñéèår óôßòAðáéôÞóåéò ôí ôéìí-AîéùìÜôùí, åy÷å Aðïêôçèår êáôÜ ôßò «óðïõäÝò» ôïõ, ðïý åy÷å êÜíåé ìÝ÷ñé
ôÜ 18 ôïõ ÷ñüíéá ìÝóá óôü uäéï ôü ïsêïãåíåéáêüôïõ ðåñéâÜëëïí, Aêïýãïíôáò ãéÜ ôüí ðáôÝñá ôïõêáß ãéÜ Cëëïõò óõããåíårò ðïý Cóêçóáí êÜðïéï
Aîßùìá. Ç ðáéäåßá ôïõ óõíå÷éæüôáí êáôÜ ôÞí
äéåô\ óôñáôéùôéêÞ ôïõ èçôåßá êáß ìåôÜ ôÜ 20Vìðáéíå óôÞí ôñéôïâÜèìéá äåêáåôÞ Aðü ôÜ 20ìÝ÷ñé ôÜ 30 ðáéäåßá óôÞí AãïñÜ, óôÞí Ðíýêá,óôü èÝáôñï ãéÜ ôÞí ÁèÞíá êáß åsêïóáåô\ AðüôÜ 20 ìÝ÷ñé ôÜ 40 ãéÜ ôÞí ÓðÜñôç. Ãéáôß ìïíáäéêüò óôü÷ïò ô\ò Aèçíáúê\ò AëëÜ êáß ô\ò ðáíåëëÞíéáò ðáéäåßáò eôáí _ äçìéïõñãßá ðïëéôítêáíí íÜ Têðëçñþóïõí ôÜ ðïëéôéêÜ ôïõò êáèÞêïíôá êáß äéêáéþìáôá. Êáß âÝâáéá áôÝò ït óðïõäÝò eóáí ïóéáóôéêÜ sóüâéåò.
Ç Cóêçóç ô\ò Tîïõóßáò èåùñårôáé ôéìÞ, äéêáßùìá, êáè\êïí AëëÜ êáß ó÷ïëårï. ´Ïìùò, ãéÜ íÜTêðëçñùèår áôÞ _ Cóêçóç ô\ò Tîïõóßáò ÷ñåéÜæåôáé Tëåýèåñïò ÷ñüíïò,  ðïrïò óôÜ Añ÷árá UëëçíéêÜ íïìÜæåôáé ó÷ïëÞ. Êáß äÝí åyíáé ôõ÷árï ðþò_ ëÝîç áôÞ óôÞí óýã÷ñïíç ãëóóá V÷åé ðÜñåé ôÞíãíùóôÞ Vííïéá êáß V÷åé ðÜñåé êáß ôÞí ìïñöÞ «ó÷ïëårï»ÿ ãéáôß ït ðñüãïíïé, ôÞí äåýôåñç Aíèñþðéíç
äéÜóôáóç, ôÞí ðíåõìáôéêÞ, ôÞí öñüíôéæáí ðïëýêáß  Tëåýèåñïò ÷ñüíïò, _ AíÜðáõëá, ðïý åyíáé AðüôÜ ðåó÷gìÝíá ô\ò Äçìïêñáôßáò (Èïõê. Â, 38,1), eôáí åêáéñßá êáß ãéÜ ðíåõìáôéêÞ ôÝñøç êáßìÜèçóç. ´Ïóï ãéÜ ôÞí ðáëéÜ óçìáóßá, ðáñáìÝíåé
óôÞí ëÝîç «Aó÷ïëßá», ðïý óçìáßíåé Vëëåéøç Tëåýèåñïõ ÷ñüíïõ, êáß «ðïëõÜó÷ïëïò», ðïý óçìáßíåé
áôüí ðïý äÝí V÷åé êáèüëïõ Tëåýèåñï ÷ñüíï.
Åyíáé ëïéðüí _ Tîïõóßá êáß ó÷ïëårï êáß, êáèþò _ ðáéäåßá eôáí ðï÷ñåùôéêÞ óôïýò ´Åëëçíåò,eôáí êáè\êïí ôïõò êáß äéêáßùìá íÜ AóêÞóïõí
ôÞí Tîïõóßá, êáß ãéÜ íÜ ìÜèïõí. ´Ïìùò, TðåéäÞ

98Aêñéâò Vðñåðå ëïé ït ðïëßôåò íÜ ðåñÜóïõí AðüôÞí Tîïõóßá, ït èçôåråò eóáí ëéãï÷ñüíéåò. ÃéÜôïýò Añ÷áßïõò ´Åëëçíåò äÝí ð\ñ÷áí Tðáããåëìáôßåò ô\ò Tîïõóßáò, äÝí ð\ñ÷å Tðáããåëìáôßáò íïìïèÝôçò, ïôå Tðáããåëìáôßáò äéêáóôÞò, ïôåTðáããåëìáôßáò äéïéêçôéêüò, ïôå Tðáããåëìáôßáò
tåñÝáòÿ óôü Íïìïèåôéêü ìüñéï ô\ò ðïëéôåßáò, ôÞíÅêêëçóßá ôï ÄÞìïõ, íïìïèÝôçò ôçò äõíçôéêüò
sóüâéïò eôáí êÜèå ðïëßôçò, ãéáôß êÜèå ðïëßôçò
ìðïñïóå íÜ ðÜñåé ôüí ëüãï, ôáí  êÞñõêáò öþíáæå: «Ôßò Aãïñåýåéí âïýëåôáé;», êáß íÜ ðñïôåßíåé
íüìï a øÞöéóìá a ,ôé Cëëï aèåëå, ó÷åôéêü âÝâáéá ìÝ ôÞí _ìåñÞóéá äéÜôáîç, ðïý äçìïóéåõüôáí
AñêåôÝò ìÝñåò íùñßôåñá. Ç óåéñÜ ôí ìéëçôíêáèïñéæüôáí ìÝ êëÞñùóç.
ÓôÜ Cëëá äýï ìüñéá ô\ò ðïëéôåßáò, ôü Äéêáíéêü êáß ôü Áñ÷éêü, eôáí Tíäå÷üìåíï ìÝëïò ìÝêëÞñùóç ðÜëé êÜèå ðïëßôçòÿ êáß, Tí¨ äéêáóôÞò
ìðïñïóå íÜ ãßíåé ðïéïóäÞðïôå ðïëßôçò Cðåéñåò
öïñÝò, ìÝëïò ôï Áñ÷éêï eôáí Tðéôñåðôü íÜ ãßíåé êÜèå ðïëßôçò ìßá êáß ìüíç öïñÜ êáß ÷ñïíéÜ óôÞæùÞ ôïõ, ìÝ Tîáßñåóç ôïýò âïõëåõôÝò ëüã¤ ôï ìåãÜëïõ Añéèìï ôïõò: eóáí ðåíôáêüóéïéÿ âïõëåõôÞò
ëïéðüí eôáí äõíáôüí íÜ êëçñùèår êáß ìéÜ äåýôåñç
AëëÜ ôåëåõôáßá ðéÜ öïñÜ êáß ÷ñïíéÜ êÜèå ðïëßôçò,Cí åy÷áí ðåñÜóåé Aðü ôÞí âïõëåõôåßá ëïé ït óõìðïëßôåò ôïõ. ÍÜ óçìåéùèår ðþò  ãéÜ äåýôåñç öïñÜ êëçñùìÝíïò âïõëåõôÞò äÝí åy÷å äéêáßùìá íÜêëçñùèår êáß ãéÜ äåýôåñç öïñÜ ÅðéóôÜôçò17 ôíÐñõôÜíåùí (44, 1). ´Ïðïéïò Väéíå ôÞí Tíôýðùóç
ôé aèåëå íÜ Aóêår ôÞí Tîïõóßá TðáããåëìáôéêÜ
êéíäýíåõå íÜ êáôáäéêáóèår óÝ èÜíáôï êáß íÜ ðéår ôüêþíåéï. Ôü Aíèñþðéíï í, êÜèå Aíèñþðéíï í, èåùñïíôáí êÜôï÷ïò ô\ò ðïëéôéê\ò ôÝ÷íçò. Ï uäéïò Äßáò åy÷å äéáôÜîåé ôüí Åñì\ íÜ ôÞí ìïéñÜóåé ó'ëïõò ôïýò Aíèñþðïõò Aíåîáßñåôá, êáôÜ ôüí ìèïôï Ðñùôáãüñá (ÐëÜô. Ðñùôáãüñáò, 322).
Áñ÷Þ ôñßôç: Áíåîáñôçóßá êáß äéÜêñéóç ðëÞñçò ôí ôñéí ìïñßùí ô\ò ðïëéôåßáò.
Ó÷üëéá: ²Áí êÜðïéïò ðïëßôçò Aóêïóå êÜðïéá
Añ÷Þ óôü Äéêáíéêü a óôü Áñ÷éêü ìüñéï ô\ò ðïëéôåßáò äÝí ìðïñïóå íÜ AíáëÜâåé êáììéÜ Cëëç. ÂÝâáéá ëïé ït ðïëßôåò eóáí ìÝëç ô\ò Åêêëçóßáòôï ÄÞìïõ, ìÝ êÜèå äéêáßùìá, ðïý AðÝññåå AðüáôÞí ôÞí säéüôçôáÿ Cëëùóôå, Cí äÝí eóáí ìÝëçô\ò Åêêëçóßáò ôï ÄÞìïõ, êáììéÜ Cëëç Añ÷ÞäÝí eôáí Tðéôñåðôü íÜ ôïýò Tìðéóôåõèår. Êáß ôüãåãïíüò ôé 20.000 Aðü áôïýò, óÝ óýíïëï ðïëéôí 30.000, Aóêïóáí êÜðïéï Aîßùìá-ðçñåóßá
(24), äÝí óÞìáéíå ðþò åy÷áí äýï Aîéþìáôá ãéÜðáñÜäåéãìá, ôï ðïëßôç êáß ôï äéêáóô\ êáß ôéÁËÅÎÁÍÄÑÏÓ ÊÏÍÔÏÓ

êáôáóôñáôçãïíôáí _ äéÜêñéóç ôí ôñéí ìïñßùí
ô\ò ðïëéôåßáò. Ç säéüôçôá ôï ðïëßôç êáß _ ðáñïõóßá êáß ðçñåóßá ôïõ ò Têêëçóéáóô\, ìïëïíüôé êÜðïéá óôéãìÞ Cñ÷éóå êáß áôÞ íÜ ðëçñþíåôáé (41, 1), äÝí èåùñïíôáí Añ÷Þ.
Áñ÷Þ ôÝôáñôç: ´Ïóï ðïëõðëçèÝóôåñï eôáí
Xíá ðïëéôåéáêü ñãáíï ôüóï Bñìïäéüôåñï eôáí.
Ó÷üëéá: ÓôÞí óçìåñéíÞ íïìéêÞ ñïëïãßá _Bñìïäéüôçôá óçìáßíåé ôÞí TîïõóéáóôéêÞ äõíáôüôçôá. ²Åôóé _ Åêêëçóßá ôï ÄÞìïõ eôáí ôü Aíþôáôï ðïëéôåéáêü ñãáíï êáß eôáí Bñìüäéá, ìðïñïóå, åy÷å ôÞí Tîïõóßá, íÜ äéáöïñïðïéÞóåé a êáßíÜ Aêõñþóåé ðïéïäÞðïôå øÞöéóìá, Aðüöáóç, íüìï AëëÜ êáß äéêáóôéêÞ Aêüìç Aðüöáóç äéêáóôçñßïõ ô\ò Çëéáßáò, _ ðïßá eôáí ôü Aíþôáôï äéêáóôÞñéï. ÂÝâáéá _ Aêýñùóç Aðüöáóçò ô\òÇëéáßáò eôáí ðïëý óðÜíéá. ÌÝ âÜóç áôÞí ôÞíAñ÷Þ óõìðåñáßíïõìå ðþò _ tåñáñ÷ßá ôí ôñéíìïñßùí ô\ò ðïëéôåßáò eôáí: á) Íïìïèåôéêü, â) Äéêáíéêü, ã) Áñ÷éêü.
Áñ÷Þ ðÝìðôç: ´Ïóï Bñìïäéüôåñï eôáí êÜðïéï ìïíïðñüóùðï Aîßùìá (äçëáäÞ óï ðåñéóóüôåñåò Tîïõóßåò åy÷å), ôüóï âñá÷ýôåñç åy÷å ôÞí èçôåßá ôïõ.
Ó÷üëéá: Ç säéüôçôá ôï ðïëßôç êáß ôü Aîßùìá ôï ÅðéóôÜôç ôí ÐñõôÜíåùí åyíáé ôÜ äýïCêñá ô\ò Töáñìïã\ò áô\ò ô\ò Añ÷\ò: _ èçôåßáôï ðïëßôç eôáí sóüâéá, ìéÜ êáß _ ìüíç ôïõ Tîïõóßá eôáí _ ø\öïò ôïõ óôÞí Åêêëçóßá ôï ÄÞìïõ,Tí¨ Têåßíç ôï ÅðéóôÜôç ôí ÐñõôÜíåùí ìïíïÞìåñç, ãéáôß åy÷å ôÜ êëåéäéÜ ô\ò ðüëçò, ôï èçóáõñïöõëáêßïõ êé Aêüìá ìðïñïóå íÜ êçñýîåé ôüôÝëïò ôí Tñãáóéí ô\ò Åêêëçóßáò ôï ÄÞìïõ.
Áñ÷Þ Xêôç: Áðüäïóç åèõíí (åèõíïäïóßá)ôí Aîéùìáôïý÷ùí ôï Áñ÷éêï óôü Äéêáíéêü aóôü Íïìïèåôéêü ìåôÜ ôü ôÝëïò ô\ò èçôåßáò.
Ó÷üëéá: ÓõíÞèùò _ åèõíïäïóßá ãéíüôáí óÝóìá ôí åsäéêÜ ãé' áôÞí ôÞí ðåñßðôùóç êëçñùìÝíùí 10 ëïãéóôí. Ç AðüöáóÞ ôïõò ìðïñïóå íÜ Töåóéâëçèår óôÞí Çëéáßá. Ç Añ÷Þ áôÞTðéâåâáéþíåé ôÞí tåñÜñ÷çóç ôí ôñéí ìïñßùí: á)Íïìïèåôéêü, â) Äéêáíéêü, ã) Áñ÷éêü.

Ït âáóéêÝò Añ÷Ýò ô\ò óýã÷ñïíçò
Ïëéãáñ÷ßáò
Áðü ëá áôÜ ìðïñïìå íÜ äéáðéóôþóïõìå
ôßò Añ÷Ýò ô\ò Añ÷áßáò Uëëçíéê\ò Ïëéãáñ÷ßáò, _ðïßá eôáí, ðùò V÷åé åsðùèår, ÓõññéêíùìÝíç Äç-ÔÁ ÐÏËÉÔÉÊÁ ÔÏÕ ÁÑÉÓÔÏÔÅËÇ ÊÁÉ Ç ÊËÇÑÙÓÇ

ìïêñáôßá êáß ôÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôçò eôáí ôÜ Aíôßèåôá ô\ò Äçìïêñáôßáò, êáèþò ëÝåé  ÁñéóôïôÝëçò (Ðïë. Æ, 1320â 19-20). Ï ÁñéóôïôÝëçòìùò ôÜ Vãñáöå áôÜ, ãéáôß äÝí ìðïñïóå íÜ öáíôáóôår ôü óýã÷ñïíï ðïëßôåõìá êáß ôÞí ìïíáñ÷éêÞ ôïõ ðñïÝëåõóç. ÓôÞí ðñáãìáôéêüôçôá _ Añ÷áßá UëëçíéêÞ Ïëéãáñ÷ßá äéÝöåñå Aðü ôÞí Äçìïêñáôßá óôÜ Uî\ò: 1) Ôü Áíþôáôï Ðïëéôåéáêü ôçò²Ïñãáíï eôáí óõññéêíùìÝíïÿ óôÞí ÓðÜñôç ìÜëéóôá óõññéêíùíüôáí ëï êáß ðåñéóóüôåñï ìÝ ôü ðÝñáóìá ôï ÷ñüíïõ. Áôü óõíÝâáéíå, ãéáôß ðïéïò
ÓðáñôéÜôçò ãéÜ ëüãïõò ïsêïíïìéêïýò äÝí ìðïñïóå íÜ ðëçñþíåé ãéÜ ôÞí óõììåôï÷Þ ôïõ óôÜ óõóóßôéá V÷áíå ôÜ ðïëéôéêÜ ôïõ äéêáéþìáôá. 2) ÄÝíð\ñ÷å _ ôñéôôÞ äéÜêñéóç ôí ìïñßùí ô\ò ðïëéôåßáò ãéáôß, Tí¨ ð\ñ÷å ôü Íïìïèåôéêü, ôü Áñ÷éêü óõã÷åüôáí ìÝ ôü Äéêáíéêü êáß åy÷å êáß íïìïèåôéêÝò Aêüìç Bñìïäéüôçôåò ìÝ Vãêñéóç óéùðçñÞ a ñçôÞ ôï Íïìïèåôéêï. Êáß 3) êýñéïò ôñüðïò AíÜäåéîçò ôí Añ÷üíôùí eôáí _ TêëïãÞ.
ÓÞìåñá, ôü Vôïò 2005 ô\ò ÷ñïíïëïãßáò ìáò,_ Äçìïêñáôßá åyíáé Xíá ìáêñéíü ðáñåëèüí. ²Áí
èÝëáìå íÜ ðáñáóôÞóïõìå óÝ Xíáí Cîïíá ôÜ ðïëéôåýìáôá èÜ eôáí êÜðùò Vôóé:ÄÇÌÏÊÑÁÔÉÁ
(ÁèÞíá)Éóüíïìç
Ïëéãáñ÷ßá

ÓõññéêíùìÝíç
Äçìïêñáôßá

Óýíôáãìá ô\ò ÔñïéæÞíáò
Êïéíïâïõëåõôéóìüò

ÓõññéêíùìÝíç
Ìïíáñ÷ßá

Êïììïõíéóìüò
Öáóéóìüò Íáæéóìüò

Ìïíáñ÷ïëïêëçñùôéóìïß

ÌÏÍÁÑ×ÉÁÓôÞí êïñõöÞ åyíáé _ Äçìïêñáôßá, ðùò âéþèçêå óôÞí Añ÷áßá ÁèÞíá. ÊÜðùò ÷áìçëüôåñá
åyíáé ôü ðïëßôåõìá ô\ò Añ÷áßáò ÓðÜñôçò, ôüðïrï  Èïõêõäßäçò íüìáóå «Éóüíïìç Ïëéãáñ÷ßá», ðïý óçìáßíåé «ÄçìïêñáôéêÞ Ïëéãáñ÷ßá»(!), ìéÜò êáß _ ëÝîç «sóïíïìßá» ÷ñçóéìïðïéïíôáí ðñßí ÷ñçóéìïðïéçèår _ ëÝîç «äçìïêñáôßá»,ãéÜ ôÞí uäéá, öõóéêÜ, Vííïéá. Ôü ðïëßôåõìá ô\òÓðÜñôçò eôáí ëïéðüí ÓõññéêíùìÝíç Äçìïêñá-99

ôßá. Áêïëïõèår ôü ðïëßôåõìá ðïý åáããåëßæåôáéôü Óýíôáãìá ô\ò ÔñïéæÞíáò. Ôü ðïëßôåõìá áôü V÷åé ðïëëÜ êïéíÜ ìÝ ôÜ Añ÷árá UëëçíéêÜ ðïëéôåýìáôá. ÈÜ ìéëÞóïõìå TêôåíÝóôåñá ãéÜ ôüÓýíôáãìá ô\ò ÔñïéæÞíáò óÝ Uðüìåíï Cñèñï. Ðïëý AðïìáêñõóìÝíïò Aðü ôÞí Äçìïêñáôßá åyíáé Êïéíïâïõëåõôéóìüò äõôéêï ôýðïõ,  ðïrïò âÝâáéá óÜí ðïëßôåõìá åyíáé ôü êáëýôåñï Aðü ôÜ óçìåñéíÜ, AëëÜ Äçìïêñáôßá äÝí åyíáéÿ áôüò åyíáé
ÓõññéêíùìÝíç Ìïíáñ÷ßá, ãéáôß _ ãÝíåóÞ ôïõðñáãìáôïðïéÞèçêå óôÞí ðñïóðÜèåéá íÜ ðåñéïñéóèår, óõññéêíùèår, _ Ìïíáñ÷ßá, ðùò V÷åé Tðéóçìáíèår êáß óôü Cñèñï ô\ò Äéåýèõíóçò ôï ôåý÷ïõò 39 ô\ò ÍÝáò Êïéíùíéïëïãßáò. Ðñïåäñéêüò
ìùò (Ç.Ð.Á., Ãáëëßá, Êýðñïò), ðñïåäñåõüìåíïò (ÅëëÜäá, Éôáëßá ê.C.) a âáóéëåõüìåíïò
(Éóðáíßá, Ïëëáíäßá, Ì. Âñåôôáíßá ê.C.), Êïéíïâïõëåõôéóìüò äÝí ðáýåé íÜ V÷åé óáö\ ìïíáñ÷éêÜ óôïé÷årá. ´Åíá ðñüóùðï,  ðñüåäñïò a ðñùèõðïõñãüò, V÷åé äéêáßùìá íÜ äéáëýåé ôÞíÂïõëÞ êáß íÜ ðñïêáëår íÝåò TêëïãÝò. Áêïëïõèïí ït Ìïíáñ÷ï-ëïêëçñùôéóìïß, ðïý ôüóï ôáëáéðþñçóáí Uêáôïììýñéá óõíáíèñþðùí ìáò, êáßêáôáëÞãïõìå óôÞí Ìïíáñ÷ßá, ôüí Aíôßðïäá ô\òÄçìïêñáôßáò.
Êé V÷ïíôáò óôüí íï ôßò Añ÷Ýò ô\ò Äçìïêñáôßáò, Cò äïìå ôþñá êáß ôßò Añ÷Ýò ôï Êïéíïâïõëåõôéóìï, ãéÜ íÜ äéáðéóôþóïõìå ãéÜ ìéÜAêüìç öïñÜ ôÞí AðïóôáóéïðïßçóÞ ôïõ Aðü ôÞíÄçìïêñáôßá.
1) ÕðÜñ÷ïõí ðïëëÝò êïéíùíéêï-ðïëéôéêÝò
ìÜäåò-ðçãÝò Tîïõóßáò. Ït ðéü só÷õñÝò Aðü áôÝòåyíáé: á) Ôü tåñáôårï. â) Ït Tðáããåëìáôßåò ðïëéôéêïß óôÜ ôñßá ìüñéá ô\ò ðïëéôåßáò: âïõëåõôÝò
(Íïìïèåôéêü-Áñ÷éêü), äéêáóôÝò (Äéêáíéêü), äçìüóéïé ðÜëëçëïé ãåíéêÜ (Áñ÷éêü). ã) Ït ðëïýóéåò
ïsêïãÝíåéåò. ä) ÔÜ êüììáôá. å) ÔÜ óõíäéê@ôá. óô)Ït äéÜöïñïé óýëëïãïé. æ) ÊÜèå Cëëç ìÜäá ðïýäçìéïõñãårôáé ìÝ âÜóç êÜðïéï Cñèñï ôï ïsêåßïõ
ÓõíôÜãìáôïò êÜèå ÷þñáò, ðùò ôü Cñèñï 12 ôïäéêï ìáò ÓõíôÜãìáôïò.
2) Ç äéá÷åßñéóç ô\ò Tîïõóßáò Aóêårôáé êõñßùò
Aðü Tðáããåëìáôßåò sóüâéïõò äéêáóôÝò, Tðáããåëìáôßåò âïõëåõôÝò, Tðáããåëìáôßåò sóüâéïõò äçìïóßïõò ðÜëëçëïõò. Áôüò  Tðáããåëìáôéóìüò åyíáé  ìÝ Añéèìü 2 T÷èñüò ô\ò Äçìïêñáôßáò18. ÇTðáããåëìáôéêÞ äéá÷åßñéóç ô\ò Tîïõóßáò Tñåßäåôáé
óôÞí TêëïãÞ.
3) Ç ôñéôôÞ äéÜêñéóç ôí ìïñßùí ô\ò ðïëéôåßáò äÝí åyíáé óáöÞò, åyíáé ðëáóìáôéêÞ, ãéáôß
ðÜñ÷åé óõ÷íÞ AëëçëåðéêÜëõøç ôí ìïñßùí ô\òðïëéôåßáò, Cí êáß ôÜ ÓõíôÜãìáôá ðüó÷ïíôáé ñç-

100ÁËÅÎÁÍÄÑÏÓ ÊÏÍÔÏÓôÜ ôÞí äéÜêñéóç. Êáß ôåëéêÜ ôü Áñ÷éêü ðïóêåëßæåé êáß ôü Íïìïèåôéêü êáß ôü Äéêáíéêü.
4) Ït èçôåråò åyíáé ó÷åäüí ðÜíôá ðïëõåôåròêáß óõ÷íÜ sóüâéåò.

5) ÄÝí ðÜñ÷åé åèõíïäïóßá êáß ìÜëéóôá ôü uäéïðñüóùðï åyíáé Tðéôñåðôü íÜ Tðáíåêëåãår óôÞí uäéáèÝóçÿ êé áôü ãßíåôáé ðïëý óõ÷íÜ. ²Åôóé _ TðáíåêëïãÞ Aðïêëåßåé êÜèå säÝá ãéÜ Aðüäïóç åèõíí.

ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ
1. Ç ãåíéêÞ ðïëéôéêÞ èåùñßá ôí ÅëëÞíùí äå÷üôáí
ôñßá ðïëéôåýìáôá: á) ôÞí Ìïíáñ÷ßá, â) ôÞí Ïëéãáñ÷ßá êáßã) ôÞí Äçìïêñáôßá. Ðñâë. Çñüä. Ã, 80, Ásó÷ßíçò, ÊáôÜÔéìÜñ÷ïõ, 3 êáß Áñéóô. Ðïë. Ã, 1279â 4-6 êáß Ä, 1290á
16-18.
2. ÄéïãÝíçò ËáÝñôéïò Å, 10 [Âßïò ôï ÁñéóôïôÝëç].
3. Ï ÁñéóôïôÝëçò Væçóå ìåñéêÜ ÷ñüíéá óôÞí áëÞ ôïôýñáííïõ ôï ÁôáñíÝá, Åñìåßá. Ï Áôáñíåýò eôáí ðüëçô\ò Ìéêñáóßáò. Ðñüò ôéìÞí ôï Åñìåßá  öéëüóïöïò Vãñáøå Xíáí ìíï ðïý ït Áèçíárïé ôüí ð\ñáí óÜí ðñüó÷çìá, ãéÜíÜ êÜíïõí Tíáíôßïí ôïõ äßêç ãéÜ AóÝâåéá (322 ð.×.). Ç êáôáäßêç ðï÷ñÝùóå ôüí ÁñéóôïôÝëç íÜ öýãåé Aðü ôÞí ÁèÞíá êáß íÜ ðÜåé óôÞí ×áëêßäá, ôÞí ðáôñßäá ô\ò ìçôÝñáò ôïõêáß ìçôñüðïëç ôí Óôáãåßñùí, ô\ò ãåíÝôåéñáò ôï uäéïõ.
ÓôÞí ×áëêßäá  öéëüóïöïò ðÝèáíå Aðü ìáñáóìü ôÞí uäéá÷ñïíéÜ, ìÞí AíôÝ÷ïíôáò ôÞí AðïðïìðÞ ôïõ Aðü ôÞí AãáðçìÝíç ôïõ ÁèÞíá.
4. «ÃéÜ ôÞí âáóéëåßá, Cí åyíáé êáëýôåñï íÜ ðÜñ÷åé
óôÞí ðüëç a ìÞ êáëýôåñï, Cò ãßíåé Cëëïò ëüãïòÿ Aëë' ìùòåyíáé êáëýôåñï âÝâáéá íÜ ìÞí êñßíåôáé ðùò Aêñéâò ôþñá[óôÞí ÓðÜñôç. Óôü TäÜöéï áôü  ÁñéóôïôÝëçò ó÷ïëéÜæåéôü ðïëßôåõìá ô\ò ÓðÜñôçò], AëëÜ êáèÝíáò Aðü ôïýò âáóéëéÜäåò íÜ êñßíåôáé êáôÜ ôüí âßï ôïõ» (Ðïë. Â, 1271á 1822). Êáß Aëëï (Ðïë. Ã, 1284â 35 - 1288á 32), ðïõðñáãìáôåýåôáé ôÞí âáóéëåßá ðéü AíáëõôéêÜ,  öéëüóïöïò
ëÝåé ðþò åyíáé êáëýôåñï íÜ êõâåñíÜåé  íüìïò ì@ëëïí ôÞíðüëç ðáñÜ Xíá ìüíï ðñüóùðïÿ äÝí ìðïñïìå íÜ åuìáóôå
ðÜíôá âÝâáéïé ãéÜ ôÞí AñåôÞ Uíüò ðñïóþðïõ.
5. ÄéïãÝíçò ËáÝñôéïò Å, 10 [Âßïò ôï ÁñéóôïôÝëç]ÿ êáßLesky Albin, Éóôïñßá ô\ò Áñ÷áßáò Åëëçíéê\ò Ëïãïôå÷íßáò, Têä. Áöí Êõñéáêßäç, Èåóóáëïíßêç 1981, ó. 761.
6. ÐñáãìáôéêÜ _ êëÞñùóç åyíáé ôüóï ðáëéÜ óï êáß _UëëçíéêÞ ãëóóá a ðéü óùóôÜ ït UëëçíéêÝò äéÜëåêôïé, ðùò èÜ ôü äïìå ðáñáêÜôù, ôáí èÜ TîåôÜóïõìå ôÞíäéêÞ ôçò tóôïñßá.
7. ÓôÞí ñáøùäßá Á ô\ò ÉëéÜäáò âëÝðïõìå ðþò  Á÷éëëÝáò V÷åé ôü äéêáßùìá íÜ óõãêáëår ôÞí Åêêëçóßá ôï Óôñáôåýìáôïò, _ ðïßá Cëëùóôå äÝí åyíáé äéáöïñåôéêÞ Aðü ôÞíÅêêëçóßá ôï ÄÞìïõ, ðïõ ëïé åy÷áí ôü äéêáßùìá íÜ ìéëïí, ðùò ôü îáíáâëÝðïõìå óôÞí ñáøùäßá Â, ðïõ  Èåñóßôçò, Xíáò Bðëüò Cíèñùðïò ôï ëáï øÝëíåé ôüí UîÜøáëìï
óôüí âáóéëéÜ ÁãáìÝìíïíá, ÷ùñßò íÜ V÷åé ó÷åäüí êáììßá
óõíÝðåéá. ÄÝò êáß ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 36, Cíïéîç
2003, «Ç Äçìïêñáôßá óôÜ ìçñéêÜ Vðç», óó. 50-61.
8. Ï ÁñéóôïôÝëçò åsóÜãåé ôÞí Vêöñáóç «ôÜ ôñßá ìüñéá ô\ò ðïëéôåßáò» (Ðïë. Ä, 1297â 37). Ï ÌïíôåóêéÝ ìßëçóå ãéÜ «ôñårò Tîïõóßåò», ÷ùñßò âÝâáéá íÜ ðáñáðÝìøåé
óôüí ÁñéóôïôÝëçÿ uóùò êáô' Têåßíç ôÞí Tðï÷Þ áôü íÜ
eôáí áôïíüçôï. ÓÞìåñá ìéë@ìå ãéÜ «ôñårò ëåéôïõñãßåò ô\òTîïõóßáò».
9. ´Ïôáí  ÁñéóôïôÝëçò AíôéðáñáèÝôåé ôüí ñï «ðïëéôéêü» óôüí ñï «äçìïêñáôéêü», óçìáßíåé ðþò  ðñôïòAíÞêåé óôü ðïëßôåõìá ðïëéôåßá, ðïý ôü èåùñår ôü ñèü ôïæåýãïõò Ðïëéôåßá-Äçìïêñáôßá, Tí¨ _ Äçìïêñáôßá åyíáé _ðáñÝêâáóç (Ðïë. Ã, 1279â 4-6). ÐÜíôùò  ÁñéóôïôÝëçò
 uäéïò èåùñår ôïýò ñïõò ðïëéôåßá-äçìïêñáôßá-Tëåõèåñßá
óõíþíõìïõò a sóïäýíáìïõò. Ðñâë. Ðïë. Á, 1252á 13-16:«...êáq ðïëéôéêí äS êáq âáóéëéêüí, ôáí ìSí áôò TöåóôÞêç, âáóéëéêüí, ôáí äS êáô? ôïò ëüãïõò ô\ò TðéóôÞìçò ô\òôïéáýôçò êáô? ìÝñïò Cñ÷ùí êáq Añ÷üìåíïò, ðïëéôéêüí»(...êáß åyíáé ôü ðïëßôåõìá ìùò ðïëéôéêü êáß âáóéëéêüÿ ôáíâÝâáéá  uäéïò åyíáé ðÜíôá Añ÷çãüò, åyíáé âáóéëéêü, ôáíìùò åyíáé êáôÜ ôïýò ëüãïõò ô\ò TðéóôÞìçò ô\ò ôÝôïéáò
[ô\ò Ðïëéôéê\ò] ìÝ ôÞí óåéñÜ ôï Cñ÷ùí êáß Añ÷üìåíïò, åyíáé ðïëéôéêü). Êáß Å, 1310á 28-30: «Äýï ãÜñ Vóôéí ïzò _äçìïêñáôßá äïêår ñßóèáé, ôí ô ðëårïí åyíáé êýñéïí êáq ôjTëåõèåñßI» (Ãéáôß äýï åyíáé áôÜ ìÝ ôÜ ðïrá V÷åé ñéóèår _äçìïêñáôßá, ìÝ ôü íÜ åyíáé êýñéá _ ðëåéïíüôçôá êáß ìÝ ôÞíTëåõèåñßá). Êáß Aëëï Æ, 1317á 40 - 1317â 3: «Õðüèåóéò ìSí ïí ô\ò äçìïêñáôéê\ò ðïëéôåßáò Tëåõèåñßá (ôïôïãÜñ ëÝãåéí åsþèáóéí, ò Tí ìüíg ôj ðïëéôåßI ôáýôg ìåôÝ÷ïíôáò Tëåõèåñßáòÿ ôïýôïõ ã?ñ óôï÷Üæåóèáß öáóé ð@óáí äçìïêñáôßáí)ÿ Tëåõèåñßáò äS Xí ìSí ô Tí ìÝñåé Cñ÷åóèáé êáqCñ÷åéí» [Ðñïûðüèåóç ôï äçìïêñáôéêï ðïëéôåýìáôïò åyíáé _ Tëåõèåñßá (ãéáôß ôïôï óõíçèßæïõí íÜ ëÝíå, ìéÜò êáß ðéóôåýïõí ðþò ìüíï óÝ ôïôï ôü ðïëßôåõìá ìåôÝ÷ïõí óôÞíTëåõèåñßáÿ ãéáôß ó' áôü ëÝíå ôé óôï÷åýåé êÜèå Äçìïêñáôßá)ÿ êáß Xíá ÷áñáêôçñéóôéêü ô\ò Tëåõèåñßáò åyíáé íÜ Cñ÷åóáé êáß íÜ Cñ÷åéò ìÝ ôÞí óåéñÜ óïõ]. Ðñâë. Tðßóçò ôüí ñéóìü ô\ò Tëåõèåñßáò óôüí ÐëÜôùíá: «Ç Tëåõèåñßá ñßæåôáéò Äçìïêñáôßá». Êáß óôÞí óõíÝ÷åéá: «Ãéáôß ìðïñårò íÜAêïýóåéò íÜ ëÝíå ðþò [_ Tëåõèåñßá] åyíáé åôõ÷éóìÝíç óÝ ìéÜðüëç äçìïêñáôéêÞ êáß ãé' áôü ðïéïò åyíáé Aðü ôÞí öýóçôïõ Tëåýèåñïò, åyíáé êáëýôåñï íÜ æår ó' áôÞí ôÞí ðüëç»(ÐëÜô. Ðïëéôåßá, Ç´, 562 b-c).
10. Ðïë. Ä, 1289á 22-25 êáß 1289â 13-14 êáß 1822 êáß 1290á 13-16 êáß 1290â 1-3 êáß 1291â 12-16 êáß
1296â 24-38 êáß Å, 1302á 8-12. Êáß ãåíéêÜ óôÜ ÐïëéôéêÜ ãßíåôáé ìéÜ äéáñêÞò AíôéðáñÜèåóç AíÜìåóá óôÞí Ïëéãáñ÷ßá êáß ôÞí Äçìïêñáôßá.
ÈÜ ðñÝðåé ìùò Tä íÜ ãßíåé _ Aêüëïõèç äéåõêñßíéóç:_ Añ÷áßá UëëçíéêÞ Ïëéãáñ÷ßá åyíáé ÓõññéêíùìÝíç Äçìïêñáôßá, Tí¨  Êïéíïâïõëåõôéóìüò, _ Tðéêñáôïóá ðïëéôåßá
óôüí óýã÷ñïíï AíåðôõãìÝíï a óÝ AíÜðôõîç êüóìï, åyíáé âÝâáéá ëéãáñ÷éêÞ ðïëéôåéáêÞ ðáñáëëáãÞ, ìùò äÝí åyíáé
ÓõññéêíùìÝíç Äçìïêñáôßá AëëÜ ÓõññéêíùìÝíç Ìïíáñ÷ßá.
Êáß êÜðùò Aíáëõôéêþôåñá. Ç Añ÷áßá UëëçíéêÞ Ïëéãáñ÷ßá ðñïÝñ÷åôáé Aðü ôÞí Äçìïêñáôßá êáß ãé' áôü, Têôüò AðüôÞí êëÞñùóç êáß ôÞí ôñéôôÞ äéÜêñéóç ôí ìïñßùí ô\ò ðïëéôåßáò, äéáôçñïóå ôÜ Cëëá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ô\ò Äçìïêñáôßáò. Ï Êïéíïâïõëåõôéóìüò ðÜëé ðñïÝñ÷åôáé Aðü ôÞí ðñïóðÜèåéá ðåñéïñéóìï, óõññßêíùóçò, ô\ò Ìïíáñ÷ßáò, ðïýCñ÷éóå ôü 1215 óôÞ Ì. Âñåôôáíßá ìÝ ôÞí ÌåãÜëç ×Üñôáôí Åëåõèåñéí (Magna Charta libertatum), êáß ãé' áôü
Aðü Cðïøç ðïëéôåéáêÞ åyíáé ðïëý AðïìáêñõóìÝíïò AêüìáAðü ôÞí Äçìïêñáôßá, Tí¨ Aíôßèåôá äéáôçñår ðïëëÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ ô\ò Ìïíáñ÷ßáò, ôü êõñéþôåñï Aðü ôÜ ðïrá åyíáé ôü ôé  ðñùèõðïõñãüò a  ðñüåäñïò a  âáóéëéÜò, ìü-ÔÁ ÐÏËÉÔÉÊÁ ÔÏÕ ÁÑÉÓÔÏÔÅËÇ ÊÁÉ Ç ÊËÇÑÙÓÇíïò ôïõ  êáèÝíáò a óÝ óõíåñãáóßá, V÷ïõí ôÞí Bñìïäéüôçôá íÜ äéáëýïõí ôÞí ÂïõëÞ.
11. Ô\ò ðïëéôéê\ò Vííïéáò ô\ò «sóïêñáôßáò» V÷åé îáíáãßíåé ìíåßá óôÜ ôåý÷ç ô\ò ÍÝáò Êïéíùíéïëïãßáò, 28, ó. 85,
óôÞëç 1, 35, ó. 187, óôÞëç 1, ôÝëïò êáß 39, ó. 6 êáß èÜ
ôÞí Aíáðôýîïõìå, ôáí èÜ ãßíåé ëüãïò ãéÜ ôÞí ðñïÝëåõóç ô\òÄçìïêñáôßáò. Åä èÜ Añêåóèïìå íÜ TðáíáëÜâïõìå ôé _sóïêñáôßá åyíáé ôü ðïëßôåõìá-ìçôÝñá ô\ò Äçìïêñáôßáò ô\òÁèÞíáò êáß ô\ò ÓõññéêíùìÝíçò Äçìïêñáôßáò a sóüíïìçò
Ïëéãáñ÷ßáò ô\ò Añ÷áßáò ÓðÜñôçòÿ ïóéáóôéêÜ äçëáäÞ ôíðïëéôåõìÜôùí ôí ðåñéóóüôåñùí Añ÷áßùí Uëëçíéêí ðüëåùí Aðü Têåríåò ðïý Vðáéñíáí ìÝñïò óôïýò Ïëõìðéáêïýò
AëëÜ êáß ôïýò Cëëïõò ðáíåëëÞíéïõò Áãíåò.
12. Ït UëëçíéêÝò ôõñáííßåò äçìéïõñãïíôáí a ìÝ ðïóôÞñéîç ôí ëéãáñ÷éêí TíÜíôéá óôüí Ä\ìï a ìÝ ðïóôÞñéîç ôï ÄÞìïõ Tíáíôßïí ôí ëéãáñ÷éêí (Ðïë. Å, 1310â
7-14). Áôü Aðïäåéêíýåé Aêüìç ìéÜ öïñÜ ðþò ôÜ ðïëéôåýìáôá óôüí Añ÷árï Åëëçíéêü ×ñï eôáí ìïíÜ÷á äýï: _Ïëéãáñ÷ßá êáß _ Äçìïêñáôßá. ÄÝí åyíáé ôõ÷árï ðþò äýï Aðüôïýò ÅöôÜ Óïöïýò ð\ñîáí ôýñáííïé:  Ðéôôáêüò  Ìõôéëçíárïò ðïý TêëÝ÷èçêå Aðü ôüí Ä\ìï ô\ò ÌõôéëÞíçò
Tíáíôßïí ôï ðïéçô\ Áëêáßïõ êáß ô\ò ëéãáñ÷éê\ò ðáñÝáò
ôïõ (Ðïë. Ã, 1285á 35-38) êáß  Ðåñßáíäñïò  Êïñßíèéïòðïý ðïóôçñß÷èçêå êé áôüò Aðü ôüí Ä\ìï ô\ò ðüëçò ôïõTíÜíôéá óôïýò Ïëéãáñ÷éêïýò (Ðïë. Ã, 1284á 26-33). ÈÜðáñáôåèår Aêüìá Xíá Aðüóðáóìá ôï ÁñéóôïôÝëç óÜí ðáñÜäåéãìá, Vôóé óôå êáèÝíáò íÜ ìðïñår íÜ äéáðéóôþóåé ðþò_ Ïëéãáñ÷ßá êáß _ Ôõñáííßá äÝí åy÷áí ðïëëÞ ôý÷ç óôüíÅëëçíéêü ×ñï êáß ðþò ìéÜ Ôõñáííßá Tðéæïóå êÜðïéï
÷ñïíéêü äéÜóôçìá, ìÝ ôÞí ðñïûðüèåóç ôé eôáí ìåôñéïðáèÞò êáß ëßãï ðïëý èåìéôÞ êáß åíïúêÞ ðñüò ôüí Ä\ìï.
«Êáß ðñáãìáôéêÜ Aðü ëåò ôßò ðïëéôåråò ït ðéü ëéãï÷ñüíéåò åyíáé _ Ïëéãáñ÷ßá êáß _ Ôõñáííßá. Ãéáôß ðÜñá ðïëý ÷ñüíï êñÜôçóå _ Ôõñáííßá óôÞí Óéêõþíá, ôí ðáéäéíôï Ïñèáãüñá êáß ôï uäéïõ ôï Ïñèáãüñáÿ êáß Vôç áôÞäéÝìåéíå Uêáôü. Êáß áôï áuôéï ôé ôïýò Añ÷üìåíïõò ôïýòìåôá÷åéñßæïíôáí ìåôñéïðáèò êáß óÝ ðïëëÜ ðÜêïõáí óÜíäïëïé óôïýò íüìïõò êáß, TðåéäÞ  ÊëåéóèÝíçò (ðñüêåéôáé ãéÜôüí ðáððïý ôï ÊëåéóèÝíç ô\ò ÁèÞíáò) Väåéîå ðïëåìéêÞ
têáíüôçôá, äÝí eôáí åêáôáöñüíçôïò, êáß ôßò ðéü ðïëëÝò
öïñÝò ìÝ ôßò TðéìÝëåéÝò ôïõò ãßíïíôáí Añ÷çãïß ôï ÄÞìïõ»(Ðïë. Å, 1315â 11-18).
Ï ÁñéóôïôÝëçò äéçãårôáé óôÞí óõíÝ÷åéá ðþò Aêüìáêáß  Ðåéóßóôñáôïò,  ãíùóôüò ôýñáííïò ô\ò ÁèÞíáò, eôáíìåôñéïðáèÞò êáß ðñïóçíÞò ðñüò ôïýò Aíèñþðïõò ôï ëáï,ðùò êáß ëïé óïé ôõñÜííåõóáí ãéÜ Xíá êÜðïéï ìáêñý ÷ñïíéêü äéÜóôçìá, Tí¨ Aíôßèåôá ït Ôõñáííßåò ðïý äÝí TêðëÞñùíáí áôÝò ôßò ðñïûðïèÝóåéò eóáí âñá÷ýâéåò. ÃéÜ íÜ ðïìå ôÞí AëÞèåéá óõíÞèùò ït ôõñáííßåò Tãêáèßóôáíôáé âÝâáéáðéü óõ÷íÜ ìÝ ôÞí âïÞèåéá ôï ÄÞìïõ, AëëÜ ôÜ Wâñéóêáí ìÝôßò ìåãÜëåò ïsêïãÝíåéåò, Vôóé óôå  ëáüò,  Ä\ìïò, ðëÞñùíå êáß ðÜëé ôåëéêÜ ôÜ Vîïäá ô\ò Tîïõóßáò, ðùò óõìâáßíåé ó÷åäüí ðáíôï ó' ëï ôüí êüóìï êáß ó' ëåò ôßò Tðï÷Ýò.
ÃéÜ ðáñÜäåéãìá,  ÁñéóôïôÝëçò èåùñår ôÞí ôõñáííßá ôïÐåéóßóôñáôïõ ðïëý ìåôñéïðáè\ óôü ðñïçãïýìåíï Aðüóðáóìá AëëÜ êáß óôÞí Áèçíáßùí Ðïëéôåßá (16). Ãéáôß, óôüuäéï Aðüóðáóìá ô\ò Ðïëéôåßáò,  öéëüóïöïò ãñÜöåé ðþò öüñïò eôáí 10% ãéÜ ëï ôüí êüóìï, Tí¨ óôÞ Äçìïêñáôßáôï Óüëùíá, ðñßí Aðü ôüí Ðåéóßóôñáôï äçëáäÞ, êáß óôÞÄçìïêñáôßá ôï ÊëåéóèÝíç, ìåôÜ ôüí Ðåéóßóôñáôï, ït È\ôåò, _ ôÝôáñôç ôÜîç, eôáí Aöïñïëüãçôïé (7, 3-4).
13. Ìðïñïìå íÜ ðïìå ðþò Tä  ÁñéóôïôÝëçò êÜ-101
íåé Vììåóç äõóìåí\ êñéôéêÞ óôÞí Äçìïêñáôßá. Ðñâë. Èïõê.
Â, 37.
14. ÈÜ eôáí äõíáôüí íÜ Aíáñùôçèår êáíåßò uóùò ôß óçìáßíåé «ìåôÝ÷ù óôÞí AíÜäåéîç ôí Añ÷üíôùí», Cí êáß ït ôåëåõôárïé Aíáäåéêíýïíôáí ìÝ êëÞñùóç. Áôü óçìáßíåé ðþòêÜèå ðïëßôçò ìðïñår íÜ ìåôÝ÷åé óôÞí äéïßêçóç, _ ðïßá åyíáé TðéöïñôéóìÝíç íÜ äéåîÜãåé ôßò êëçñþóåéò.
15. 7, 3 êáß 8, 1 êáß 9, 1 êáß 41, 2 êáß Ðïë. Æ. 1320â
11-17.
Ó' ëá áôÜ ôÜ AðïóðÜóìáôá ô\ò Áèçíáßùí Ðïëéôåßáòêáß ôí Ðïëéôéêí ðáñáôçñïìå ôüí ÁñéóôïôÝëç íÜ ðáñáèÝôåé ôßò ìÝ âÜóç ôÞí êëÞñùóç ðñïóðÜèåéåò ôï Óüëùíá íÜ äþóåé ôÞí Tîïõóßá óôïýò È\ôåò ôÞí ôÝôáñôç öïñïëïãéêÞ êëßìáêá-ôÜîç ôí Áèçíáßùí ït ðïrïé eôáíAðáëëáãìÝíïé Aðü ôïýò öüñïõò. ´Ïëá áôÜ èÜ ôá îáíáäïìå Aíáëõôéêþôåñá, ôáí èÜ ìéëÞóïõìå ãéÜ ôÞí tóôïñßá ô\òÄçìïêñáôßáò.
16. Óôü ôå÷ïò 33 äüèçêáí AíáëõôéêÜ ït êëçñùôïß, ïtátñåôïß êáß ït äéïñéóìÝíïé Cñ÷ïíôåò. Åä èÜ Añêåóèïìå íÜTðáíáëÜâïõìå ôïýò ôåëéêïýò Añéèìïýò êáß íÜ äþóïõìå ôÜðïóïóôÜ. ²Åôóé ït êëçñùôïß Cñ÷ïíôåò ìÝóá AëëÜ êáß VîùAðü ôÞí ÁôôéêÞ eóáí 7.505ÿ íÜ ðåíèõìßóïõìå âÝâáéá ðþòôñÝöïíôáí óõíïëéêÜ Aðü ôü äçìüóéï ôáìårï ðÜíù Aðü ôÜ 2/3
ôí ðïëéôíÿ ðñáãìáôéêÜ ït ðïëßôåò êõìáßíïíôáé ãýñù Aðü
ôüí Añéèìü 30.000, Tí¨ Aðü ôü äçìüóéï ôñÝöïíôáí ðÜíùAðü 20.000 ðïëßôåò (24, 3). Ït átñåôïß eôáí 51, Aðü ôïýòðïßïõò ìüíïí ït äÝêá óôñáôçãïß Aóêïóáí ðïëéôéêÞ Tîïõóßá. Ït äéïñéóìÝíïé eóáí 106 êáß Tîáñôíôáí êáß óõìðïñåýïíôáí ìÝ ôïýò êëçñùôïýò a átñåôïýò Cñ÷ïíôåò ðïý ôïýòåy÷áí äéïñßóåé. Óôü óýíïëï ôí 7.662 Añ÷üíôùí, ôÜ ðïóïóôÜ eóáí: 98% ãéÜ ôïýò êëçñùôïýò, 0,66% ãéÜ ôïýò átñåôïýò êáß 1,34 ãéÜ ôïýò äéïñéóìÝíïõò. Ðñâë. êáß Ðïë. Ä,
1294â 8-9 êáß 1295á 32-33 êáß ãåíéêÜ ðáíôï óôÜ ÐïëéôéêÜ.
17. Ït Áèçíárïé ðïëßôåò ãéÜ ëüãïõò äéïéêçôéêïýò eóáí÷ùñéóìÝíïé óÝ ôÝóóåñåéò öõëÝò Aðü ôÞí Tðï÷Þ ôï ÊÝêñïðá. ÊÜèå öõëÞ eôáí ðïäéáéñåìÝíç óÝ ôñårò ôñéôôýåò ðïäéáéñåìÝíåò êé áôÝò óÝ ôÝóóåñéò íáõêñáñßåòÿ êáß ôåëéêÜ ïtíáõêñáñßåò eóáí 48 12 ãéÜ êÜèå öõëÞ (8, 3)ÿ _ íáõêñáñßá eôáí _ ôåñìáôéêÞ äéïéêçôéêÞ ðïäéáßñåóç ô\ò Añ÷áßáò ÁèÞíáò Aðü ôÞí Tðï÷Þ ôï ÈçóÝá ò ôÞí Tðï÷Þ ôïÊëåéóèÝíç. ÌÝ ôÞ ìåôáññýèìéóç ôï ÊëåéóèÝíç ït öõëÝò
Vãéíáí äÝêá (21, 2) êáß êÜèå öõëÞ ÷ùñßóôçêå óÝ äÝêá äÞìïõò (Çñüä. Å, [Ôåñøé÷üñç] 69)ÿ ôåëéêÜ  ä\ìïò eôáí _ôåñìáôéêÞ äéïéêçôéêÞ ðïäéáßñåóç ô\ò Añ÷áßáò ÁèÞíáò AðüôÞí Tðï÷Þ ôï ÊëåéóèÝíç. ÊÜèå ìßá Aðü ôßò äÝêá öõëÝò êõâåñíïóå ôÞí ðüëç (ðñõôÜíåõå) ãéÜ Xíá äÝêáôï ðåñßðïõ ôï÷ñüíïõÿ ït âïõëåõôÝò ðïý êõâåñíïóáí-ðñõôÜíåõáí íïìÜæïíôáí ðñõôÜíåéòÿ eôáí (500/10=) 50ÿ Aðü áôïýò êëçñùíüôáí Xíáò êÜèå ìÝñá, íïìáæüôáí ÅðéóôÜôçò ôí ÐñõôÜíåùí êáß Aíôéóôïé÷ïóå óôüí óçìåñéíü Ðñüåäñï ô\ò Äçìïêñáôßáò, ìüíï ðïý _ èçôåßá ôïõ eôáí ãéÜ 24 £ñåò ìïíÜ÷áÿ áôüò êïéìüôáí óôü ðñõôáíårï, êáëþíôáò êáß Xíá ìÝñïò ôí ðñõôÜíåùí íÜ ðáñáìåßíïõí ìáæß ôïõ óõíÞèùò
ôïýò ðñõôÜíåéò ô\ò äéê\ò ôïõ ôñéôôýïò êáß Vôóé äÝí ð\ñ÷å ðïôÝ êåíü Tîïõóßáò êé ïôå ðáñáóôáéíüôáí AíÜãêç íÜ Añèïí êÜðïéá ðïëéôéêÜ äéêáéþìáôá, ðùò ãßíåôáé óôÜ óçìåñéíÜ ðïëéôåýìáôá-óõíôÜãìáôáÿ ðñâë. ôü Cñèñï 48 ôï äéêï ìáò ÓõíôÜãìáôïò.
18. Ãéáôß  ìÝ Añéèìü 1 T÷èñüò ô\ò Äçìïêñáôßáò åyíáéït äéáíïïýìåíïé. Ãé' áôïýò ìùò èÜ ãñÜøïõìå óÝ êÜðïéï
Uðüìåíï Cñèñï.

ÏôïðéêÝò ðïëéôåråò

ÅñìçíåõôéêÞ ðñïóÝããéóç ô\ò Ðïëéôåßáò ôï ´Çëéïõ ôï Ðáíáã\ Ëåêáôó@Ãåùñãßá ÔóáôóÜíç

ÏÐáíáã\ò Ëåêáôó@ò, ðñïóùðéêüôçôá ðïëõó÷éäÞò êáß ðïëõðñÜãìùí, êáôáðéÜíåôáéôßò äåêáåôßåò ôï '40 êáß ôï '50, AíÜìåóá óôÜ Cëëá, ìÝ ìåëÝôåò ðïý Aöïñïí óôÞíäïõëåßá êáß óôÞí ôáîéêÞ Aíéóüôçôá. ÓôÞí Tðï÷Þ
áôÞ AíÞêïõí ôÜ Vñãá ÓðÜñôáêïò, Ï Ðüëåìïò
ôí ÌïíïìÜ÷ùí (1945), ÄÞìïõ êáôáëýóåùò êáßôõñáííßäïò (1945), Ç TðïðïéÀá ô\ò ðÜëçò ôíôÜîåùí óôÞí ÅëëÜäá, ôüì. Á´ (1946), Ït ðüëåìïé ôí äïýëùí óôÞí UëëçíïñùìáúêÞ Añ÷áéüôçôá
(1957). ÓôÜ ðëáßóéá áô\ò ô\ò åsäïëïãéê\ò AíáæÞôçóçò TíôÜóóåôáé _ ðáñïóá Ðïëéôåßá ôï´Çëéïõ ìÝ ðüôéôëï Ç êïéíï÷ôçìïíéêÞ TðáíÜóôáóç ôí äïýëùí êáß ðñïëåôáñßùí ô\ò Ìéêñáóßáò 133-128 ð.×., ðïý äçìïóéåýåôáé ìÝóá óôÞíäßíç ôï Tìöõëßïõ ðïëÝìïõ (1946).
´Ïðùò _ óõíïäåõôéêÞ ôï ôßôëïõ TðåîÞãçóç
öáíåñþíåé, óôü Vñãï áôü  Ëåêáôó@ò Tîéóôïñår
ôÞí TðáíÜóôáóç ôí äïýëùí êáß ôí ðñïëåôáñßùí1 ðïý îÝóðáóå óôÞí Ìéêñáóßá ôü 133 ð.×.
Ç tóôïñßá ìùò ð\ñîå ðïëý öåéäùëÞ óôßò ðëçñïöïñßåò ôçò. ×áñáêôçñéóôéêÜ  Rostovtzeff óôÞíÑùìáúêÞ Éóôïñßá (1927) Aöéåñþíåé ìïíÜ÷á ìßáðáñÜãñáöï óôÞí óõãêåêñéìÝíç TðáíÜóôáóç (ðáñ.
77). Ï Ëåêáôó@ò Tí ôÝëåé AíáóõíèÝôåé ôÞí TðáíÜóôáóç ìÝóá Aðü ôÜ óùæüìåíá tóôïñéêÜ øÞãìáôá Cëëïôå óõíäõÜæïíôáò ôßò ðçãÝò ìåôáîý ôïõò êéCëëïôå ãåìßæïíôáò ìüíïò ôïõ ôÜ êåíÜ. Ðáñ' ë'áôÜ åyíáé óõíåðÞò ò tóôïñéêüò, êÜèå öïñÜ ðïýAíôëår ëéêü Aðü êÜðïéá ðçãÞ ðáñáðÝìðåé ó' áôÞí2. ²Åôóé _ TðáíÜóôáóç ðïý AíáðëÜèåé ðáêïýåé óÝ ìåãÜëï âáèìü óôßò tóôïñéïãñáöéêÝò íüñìåò, êáèþò ðáßñíåé óðÝñìáôá tóôïñéê\ò AëÞèåéáòãéÜ íÜ ðñïóäþóåé AëçèïöÜíåéá óôü Vñãï ôïõ. ÔüAðïôÝëåóìá åyíáé Xíá AìÜëãáìá tóôïñéê\ò AëÞèåéáò êáß öáíôáóßáò. ÏóéáóôéêÜ  Ëåêáôó@ò êÜíåé ôßò ðïóçìåéþóåéò tóôïñßá.
Ôß åyíáé ìùò _ Ðïëéôåßá ôï ´Çëéïõ; ÃéÜ íÜAðáíôÞóïõìå óôü Tñþôçìá ðñÝðåé íÜ AíáôñÝîïõ-ìå Añêåôïýò ásíåò ðßóù. Ï Ëåêáôó@ò AíáöÝñåé
ðþò _ _ëéáêÞ ðüëç V÷åé ò Aöåôçñßá ôü ìþíõìï Vñãï ôï Éáìâïýëïõ. Ï ÉÜìâïõëïò, ðåñéçãçôÞò ô\ò Aëåîáíäñéí\ò Tðï÷\ò, TðéóêÝöèçêå ãéÜTìðïñéêïýò ëüãïõò ôÞí síäéêÞ êáß ôÞí AñáâéêÞ
÷åñóüíçóï êáß êáôÝãñáøå ôßò Tíôõðþóåéò ôïõ.
ÌåôÜ Aðü ôáîßäé ôåóóÜñùí ìçíí óôüí Íüôï, ÉÜìâïõëïò ìáæß ìÝ Xíá Aêüìç Côïìï öôÜíïõí óôÜ
7 ìåãÜëá íçóéÜ ðïý óõãêñïôïí ôÞí Ðïëéôåßá ôï´Çëéïõ, _ ðïßá ãåùãñáöéêÜ Tíôïðßæåôáé óôüíÉóçìåñéíü. Ït Cíèñùðïé Têår äéáöÝñïõí Aðü ôïýòðüëïéðïõò öõóéïãíùìéêÜ (Xùò 4 ð\÷åò øçëïß),æïí ðïëëÜ ÷ñüíéá (ðÜíù Aðü 100) êáß äéáêñßíïíôáé Aðü AóõíÞèéóôåò säéüôçôåò (äÝí Aññùóôáßíïõí,óõëëáìâÜíïõí a÷ïõò AðñïóðÝëáóôïõò óôü Aíèñþðéíï áôß ê.C.). ÔÞí êïéíùíßá ôïõò ÷áñáêôçñßæåé
_ óõììåôñéêÞ TñãáóéáêÞ êáôáíïìÞ, _ äçìïêñáôßá, _ Tëåõèåñßá êáß _ sóüôçôá. Åyíáé ñãáíùìÝíïé óÝ öõëÝò ôí 400 Aôüìùí êáß äÝí ðÜñ÷åé
óôñáôüò, êáèþò äÝí ëáíèÜíåé êáíåßò Tîùôåñéêüò
êßíäõíïò. ÅðéðëÝïí äÝí ðÜñ÷ïõí äïëïé, ïôåôáîéêüò äéá÷ùñéóìüò ãåíéêÜ. ´Ïëá ôÜ ðáñáðÜíù
êïéíùíéêÜ ååñãåôÞìáôá ðçãÜæïõí Aðü ôü ãåãïíüò ôé äÝí ðÜñ÷åé AôïìéêÞ säéïêôçóßá. ÄÝí ößóôáôáé Tðßóçò _ ôõðéêÞ ìïñöÞ ô\ò ïsêïãÝíåéáò,AëëÜ _ êïéíùíßá ëüêëçñç åyíáé ìßá êáß ìüíç ïsêïãÝíåéá3: «Íüìïò äÝí åyíáé Têår ôü íïìéìïðïéçìÝíï äßêéï ôï só÷õñüôåñïõ, äÝí åyíáé êáôáíáãêáóìüò êáß ôýñáííïò, AëëÜ óõíÞèåéá TèéìéêÞ, ñïòðñùôáñ÷éêüò ô\ò åäáéìïíßáò ôïõ êé Vôóé ñìÝìöõôç AíÜãêç»4. Ït äýï ößëïé Aðïäåß÷èçêáí îÝíïóìá ãéÜ ôïýôç ôÞí säåþäç ðïëéôåßá êáß Têäéþ÷èçêáí ãéáôß «äÝí ìðïñïóáí íÜ îåñéæþóïõí AðüôÞí øõ÷Þ ôïõò ôßò êáêÝò óõíÞèåéåò ôï ðïëéôéóìÝíïõ êüóìïõ»5. ÔÝóóåñåéò ì\íåò êñÜôçóå êáß ðÜëé ôü ôáîßäé ô\ò Tðéóôñïö\ò. Ç èÜëáóóá ôïýò îÝâñáóå óôÞí ÉíäéêÞ ÷åñóüíçóï ðïõ êáß  óýíôñïöïò ôï Éáìâïýëïõ ðáñáóýñèçêå Aðü ôÜ ñåýìáôá êáß ðÝèáíå. Ï ÉÜìâïõëïò Væçóå, ðÝñáóå óôÞí Ç Ãåùñãßá ÔóáôóÜíç åyíáé êëáóóéêÞ Öéëüëïãïò, Añéóôï÷ïò ôï ôìÞìáôïò Öéëïëïãßáò ôï Ðáíåðéóôçìßïõ ÊñÞôçò.
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 102-107

ÏÕÔÏÐÉÊÅÓ ÐÏËÉÔÅÉÅÓ: ÅÑÌÇÍÅÕÔÉÊÇ ÐÑÏÓÅÃÃÉÓÇ ÔÇÓ ÐÏËÉÔÅÉÁÓ ÔÏÕ ÇËÉÏÕ ÔÏÕ ÐÁÍÁÃÇ ËÅÊÁÔÓÁ

Áóßá êáß óôÞí ÅëëÜäá, ãéÜ íÜ Aðïêáëýøåé ôÞíìõóôéêÞ säåáôÞ ðüëç ôï ´Çëéïõ.
Ðåñßëçøç ôí ôáîéäéùôéêí Tíôõðþóåùí ôïÉáìâïýëïõ V÷åé äéáóþóåé  Äéüäùñïò  Óéêåëéþôçò, âáóéêÞ ðçãÞ Tä ôï Ëåêáôó@. Óôüí ÉÜìâïõëï, êáôÜ ôüí Ëåêáôó@, Aðáíô@ ôü ìïíôÝëï
ô\ò _ëéáê\ò ðïëéôåßáò, ô\ò ðïëéôåßáò ðïý êÜíåé
ðñÜîç ôÞí Aðüëõôç êïéíïêôçìïóýíç. Ç Ðïëéôåßáôï ´Çëéïõ äÝí åyíáé ðáñÜ «ôü âáóßëåéï ô\ò ÷áñ@ò,ô\ò ëåõôåñé@ò êáß ô\ò sóüôçôáò, ðïõ äÝí ðÜñ÷ïõí ðéÜ óêëÜâïé êé Aöåíôéêïß, ïôå ðëïýóéïé êáßöôù÷ïß, ìÜ ëá èÜ åyíáé AäÝëöéá ôÜ ðáéäéÜ ô\òã\ò, ìÜ ëá êïéíÜ êáß Aìïßñáóôá ôÜ ðëïýôç»6. ÏÁñéóôüíéêïò,  ðñùôåñãÜôçò ô\ò TðáíÜóôáóçò
áô\ò ôí ðñïëåôáñßùí óôÞí Ìéêñáóßá, åy÷å äéáâÜóåé, óýìöùíá ìÝ ôÞí Têäï÷Þ ôï Ëåêáôó@, ôÞíÐïëéôåßá ôï ´Çëéïõ ôï Éáìâïýëïõ  êåßìåíïôü ðïrï ôüí ãïÞôåõóå. Êé Vôóé, ôáí ït tóôïñéêÝò
óõãêõñßåò ôü Aðáßôçóáí, AíáóôÜôùóå ëüêëçñçôÞí Ìéêñáóßá (Aðü ôüí Ðüíôï ò ôüí ÅöñÜôç),êÜëåóå ëïõò ôïýò Aðüêëçñïõò äïýëïõò êáß AêôÞìïíåò íÜ êéíçèïí TíÜíôéá óôü óýóôçìá ô\ò äïõëïðáñïéêßáò êáß ô\ò ñùìáúê\ò êõñéáñ÷ßáò, íÜtäñýóïõí ôÞí Ðïëéôåßá ôï ´Çëéïõ7. Êé AêñéâòáôÞ _ säáíéêÞ ðüëç _ ðüëç ï ôüðïò åyíáéðïý óõíôáéñéÜæåé ôÞí tóôïñéêÞ AëÞèåéá ìÝ ôÞí ÷ßìáéñá.
ÓôÞí ðñáãìáôéêüôçôá, ÁíáôïëÞ êáß Äýóçôü 133 ð.×. Aðïôåëïí Uóôßåò äéáñêí Aíáôáñá÷í êáß óõãêñïýóåùí. ÓôÞí AíáôïëÞ ðåèáßíåé
 ²Áôôáëïò Ã´,  âáóéëéÜò ô\ò ÐåñãÜìïõ, êáßóôÞí äéáèÞêç ôïõ êëçñïäïôår ôü âáóßëåéü ôïõ óôüíä\ìï ô\ò Ñþìçò. Ït ëéãáñ÷éêïß ô\ò ÐåñãÜìïõ
èÝëïõí ôÞí óõíÝíùóç ìÝ ôÞí Ñþìç. Åìöáíßæåôáé ìùò ôüôå  Áñéóôüíéêïò, íüèïò Aäåëöüò ôïÁôôÜëïõ, ðïý äéåêäéêår ôüí èñüíï. Ï Áñéóôüíéêïò Tíáíôéþíåôáé óôÞí ñùìáúêÞ êõñéáñ÷ßá êáß
Vôóé óõóðåéñþíåé Tíáíôßïí ôïõ ôïýò öéëéêÜ óôÞíÑþìç ðñïóêåßìåíïõò ëéãáñ÷éêïýò. ´Ïôáí _ äéáèÞêç ôï ÁôôÜëïõ öèÜíåé óôÞí Ñþìç, áôÞ êëõäùíßæåôáé Aðü ôßò äéáìÜ÷åò åãåíí êáß Aêôçìüíùí: óôÞí sôáëéêÞ ÷åñóüíçóï _ ã\ V÷åé óõãêåíôñùèår óôÜ ÷Ýñéá ôí ðëïõóßùí (ìÝ ôÜ latifundia), ðïý Têôüðéóáí ôïýò ìéêñïêáëëéåñãçôÝò. ÔüCíïéãìá ô\ò êïéíùíéê\ò øáëßäáò åyíáé ðëÝïí ñáôü. Ï Aíáäáóìüò ô\ò ã\ò ãßíåôáé ëáúêü áuôçìá,ãåãïíüò ðïý ðëÞôôåé ôÜ óõìöÝñïíôá ôí só÷õñí.
ÐáñÜëëçëá Têäçëþíïíôáé TîåãÝñóåéò äïýëùí óôÞíÓéêåëßá, Að' ðïõ ôñïöïäïôårôáé ìÝ äçìçôñéáêÜ
_ Ñþìç (135-133 ð.×.).
ÌÝóá óÝ áôÝò ôßò êñßóéìåò óõíè\êåò ðñïâÜëëåé _ ðñïóùðéêüôçôá ôï ÔéâÝñéïõ Óåìðñþíéïõ

103

Ð. ËÅÊÁÔÓÁÓ

ÃñÜê÷ïõ, äçìÜñ÷ïõ ô\ò Ñþìçò,  ðïrïò ðñïóðáèår íÜ ìïéñÜóåé ôÞí ã\ Tê íÝïõ. Èåùñår ôÞíäéáèÞêç ìïíáäéêÞ åêáéñßá ãéÜ íÜ ìïéñáóôår _ÐÝñãáìïò óôïýò AêôÞìïíåò êáß  ëáüò íÜ AíáëÜâåé ôÞí äéïßêçóÞ ôçò. Ït ëéãáñ÷éêïß óõóðåéñþíïíôáé Tíáíôßïí ôïõ êáß äçìéïõñãïíôáé äýï óôñáôüðåäá, ït ðëïýóéïé ãýñù Aðü ôÞí Óýãêëçôï êáß ïtöôù÷ïß ãýñù Aðü ôüí ÃñÜê÷ï. Áêïëïõèïí Aíáôáñá÷Ýò,  ÃñÜê÷ïò ðåñéèùñéïðïéårôáé êáß Aðïìïíþíåôáé. Ïs Óõãêëçôéêïß ôåëéêÜ ôüí äïëïöïíïí,Aãíïïí ôÞí ðñüôáóç êáß ôüí íüìï ôïõ êáß óôÝëíïõí óôñáôçãïýò ãéÜ íÜ AíáëÜâïõí ôÞí Têår äéïßêçóç. ²Åôóé _ ÐÝñãáìïò ãßíåôáé ñùìáúêÞ Tðáñ÷ßá. Áôü åyíáé ôü tóôïñéêü ðåñéêåßìåíï ô\ò TðáíÜóôáóçò ôí ðñïëåôáñßùí.
ÓôÞí ðáñáðÜíù ðáôñùíßá ô\ò Ñþìçò êáß
ô\ò Cñ÷ïõóáò ôÜîçò Aíôéôßèåôáé  Áñéóôüíéêïò
êáß Tîåãåßñåé ôßò ôïðéêÝò ì@æåò Tíáíôßïí ô\ò îÝíçò Tðéâïë\ò. ÌÜëéóôá,  Âëüóóéïò Aðü ôÞí Êýìç, TêöñáóôÞò ôüôå ô\ò óôùúê\ò öéëïóïößáò
óôÞí Ñþìç êáß äÜóêáëïò ôï ÔéâÝñéïõ ÃñÜê÷ïõ,óõíôÜóóåôáé ìÝ ôÞí TðáíÜóôáóç. Óôü ðñüóùðïôï Áñéóôüíéêïõ  Âëüóóéïò Vâëåðå ôüí ïsêïõìåíéêü äéáìïñöùôÞ. Ç TðáíÜóôáóç åy÷å âñår ôüèåùñçôéêü ôçò ðüâáèñï óôüí Têðñüóùðï ô\ò

104

óôï@ò êáß ìÝóá óÝ äõü ÷ñüíéá Tîáðëþíåôáé óÝëüêëçñç ôÞí Ìéêñáóßá. ²Áëëåò ðüëåéò ðñïó÷ùñïí Uêïýóéá êé Cëëåò AíôéóôÝêïíôáé, AëëÜ ôåëéêò êõñéåýïíôáé. Ôüí Áñéóôüíéêï Aêïëïõèïí´Åëëçíåò êáß Áóé@ôåò, Aðüêëçñïé êáß óêëÜâïé.
Óôü Tñþôçìá TÜí  Áñéóôüíéêïò åyíáé «ìåãáëïöõÞò TðáíáóôÜôçò» a Bðëò «Eñðáãáò ôõ÷ïäéþêôçò»,  Ëåêáôó@ò èåùñår ðþò Tíóáñêþíåé ôüäéÜìåóï: îåêßíçóå ò Aññéâßóôáò êáß Tîåëß÷èçêåóÝ TðáíáóôÜôç óôÞí ðçñåóßá Uíüò ìåãáëåðÞâïëïõ säáíéêï8.
Ôü ôÝëïò ô\ò TðáíÜóôáóçò ìùò eôáí átìáôçñü. Ït óôñáôçãïß ÊñÜóïò, Ì@ñêïò ÐåñðÝñíáêáß ÌÜíéïò Áêýëéïò óôÝëíïíôáé óôÞí Áóßá ãéÜíÜ êáôáðíßîïõí ôÞí TîÝãåñóç (131-128 ð.×.).
Ç TðáíÜóôáóç êáôáëáìâÜíåôáé Tî Aðßíçò, _ ôáêôéêÞ ðïëåìéêÞ ìç÷áíÞ ôí Ñùìáßùí óáöòðåñôåñår êáß  Áñéóôüíéêïò óõíôñßâåôáé. Ï uäéïò
ðÝöôåé óôÜ ÷Ýñéá ôí Ñùìáßùí, óôÝëíåôáé óôÞíÑþìç êáß óôñáããáëßæåôáé óôÞí öõëáêÞ. Ôüôå Âëüóóéïò, óÜí Cëëïò ÆÞíùíáò, áôïêôïíår. ÏÌÜíéïò Áêýëéïò AíáëáìâÜíåé íÜ Têêáèáñßóåé ôïýòôåëåõôáßïõò Tðáíáóôáôéêïýò ðõñ\íåò, ôïýò Tíáðïìåßíáíôåò AíôÜñôåò ô\ò Ìõóßáò (129-127ð.×.). ÓôáäéáêÜ ôïýò Aðïäõíáìþíåé, êüâïíôáòôßò ãÝöõñåò Aíåöïäéáóìï ôïõò êáß ôåëéêÜ ôïýòTîïíôþíåé, âÜæïíôáò Vôóé ôÞí «ôáöüðëáêá ô\òëåõôåñé@ò ôï Añ÷áßïõ êüóìïõ»9. Ç TðáíÜóôáóç êáôáðíßãåôáé êáß _ ÐÝñãáìïò ãßíåôáé ðñïôåêôïñ@ôï ô\ò Ñþìçò.
ÁôÞ åyíáé Bäñïìåñò _ êïéíïêôçìïíéêÞ TðáíÜóôáóç ôí ðñïëåôáñßùí ðïý ðåñéãñÜöåé  Ëåêáôó@ò ðïý, óýìöùíá ìÝ ôüí óõããñáöÝá ôçò,ñáìáôßóôçêå ôÞí Tãêáèßäñõóç ô\ò säáíéê\ò Ðïëéôåßáò ôï ´Çëéïõ. Ìßá TðáíÜóôáóç ìùò äÝíìðïñår íÜ ðñïóäéïñßæåôáé ò êïéíïêôçìïíéêÞ: _êïéíïêôçìïóýíç åyíáé _ AäÞñéôç AíÜãêç ðïý ðïäáõëßæåé ôü ëáúêü áuôçìá ôü ðïrï êáß ôÞí ðïêéíår, êáèþò êáß  ôåëéêüò óôü÷ïò ðïý _ TðáíÜóôáóç óêïðåýåé íÜ ðñáãìáôþóåé, Tö' óïí Tðéôý÷åé.
Ï óõìöõñìüò ôí äýï Tííïéí ìïéÜæåé íÜ óôï÷åýåé
óôÞí ñéïèÝôçóç ô\ò óõããñáöéê\ò ðÝíáò. Ï Ëåêáôó@ò Vôóé êáôáäåéêíýåé ab ovo ôü Tííïéïëïãéêü
ðëáßóéï ìÝóá óôü ðïrï êéíårôáé: ì@æá/TðáíÜóôáóç - êïéíïêôçìïóýíç - säáíéêÞ ðüëç (ïôïðßá). ÇÐïëéôåßá ôï ´Çëéïõ åyíáé öáíôáóôéêÞ, ðùò äçëþíåôáé ñçôÜ óôüí ðñüëïãï êáß óôüí Tðßëïãï ôïVñãïõ, óÜí ëåò ôßò Cëëåò ïôïðßåò ôßò «êáôáäéêáóìÝíåò íÜ íáõáãÞóïõí êé Cí Aêüìç Tðéêñáôïóáí êáß ðñáãìáôþíïíôáí»10. Ï óõããñáöÝáò èÝëåé Aðü ôÞí Añ÷Þ íÜ äïìå ôü ñáìá ðåñß ô\ò säáíéê\ò ðüëåùò ò ìÞ ðñáãìáôéêü êáß ðñïóäéïñßæåé

ÃÅÙÑÃÉÁ ÔÓÁÔÓÁÍÇ

óõíåéäçôÜ ôÞí AíáãíùóôéêÞ ðñüóëçøç ðñüò áôÞí ôÞí êáôåýèõíóç.
Ï ÉÜìâïõëïò ð\ñîå êñßêïò óôÞí BëõóßäáãéÜ ôÞí säáíéêÞ _ëéáêÞ ðïëéôåßá, AëëÜ óßãïõñá äÝí
eôáí  ðñôïò. Ç ïôïðßá Aðïôåëår Cëëùóôå
êïéíü ôüðï, ðïý óõíáíô@ôáé óÝ ðïëëÝò Añ÷áråòêáß ìåôáãåíÝóôåñåò ðçãÝò, ðñßí êáß ìåôÜ ôüíÉÜìâïõëï. ÌÝ ôü Vñãï áôü  Ëåêáôó@ò TããñÜöåé Uáõôüí óôÞí ôõðïëïãßá ô\ò ðáñÜäïóçò. ÓôÞíAñ÷áéüôçôá ìïñöÝò êïéíïêôçìïóýíçò V÷ïõìå óôÞíÊñÞôç êáß óôÞí ÓðÜñôç, óôßò ðõèáãüñåéåò êïéíùíßåò, óôßò èåùñßåò ôï ÖáëÝùò ôï ×áëêçäïíßïõ êáß ôï ÉððïäÜìïõ ôï ÌéëÞóéïõ. ÅðéðëÝïí
ôÞí TðéóôñïöÞ óôÞí öýóç äéáêÞñõôôáí ït êõíéêïß
ÁíôéóèÝíçò êáß ÄéïãÝíçò. Ç ðëçèþñá ôí Aíáöïñí áôí AíÜ ôïýò ásíåò Aíáäåéêíýåé ôÞíAíÜãêç ôï Aôüìïõ ãéÜ Tëåõèåñßá ìÝóá óôÞí öýóç êáß êáôÜñãçóç ô\ò Aôïìéê\ò säéïêôçóßáò11.
Äéáìïñöþíåôáé UðïìÝíùò ôü Aêüëïõèï ó÷\ìá:Öýóç → Tèéìéêü äßêáéï → Tëåõèåñßá / êïéíïêôçìïóýíç
vs.
Ðüëç → èåôü äßêáéï → êáôáðßåóç / êïéíùíéêÞ Aíéóüôçôá

Óôüí ÷ñï ô\ò ðïßçóçò, êáß óõãêåêñéìÝíá
óôüí Çóßïäï, V÷ïõìå ôüí ðåñßöçìï ìèï ôíãåíí, ðïý äÝí Aðáíô@ ðïõèåíÜ Aëëï óôÞí UëëçíéêÞ ìõèïëïãßá. Óôü _óéüäåéï äéäáêôéêü Vðïò ²Åñãá êáß ÇìÝñáé, _ êáôáãùãÞ ôí Aíèñþðùí AíÜãåôáé óÝ ðÝíôå ãÝíç, ôÝóóåñá Aðü ôÜ ðïrá AíáöÝñïíôáé óÝ ìÝôáëëá (÷ñõóü, Añãõñü, ÷Üëêéíï,_ñùúêü, óéäåñÝíéï). Ôü ÷ñõóü äÝí ãçñÜóêåé êáß äÝíãíùñßæåé ìü÷èïõò, æþíôáò ðÜíôïôå ìÝóá óôÞí Aðüëõôç åäáéìïíßá (²Åñãá êáß ÇìÝñáé, 109-126)12.
Óôüí ÐëÜôùíá ìùò Tíôïðßæïíôáé ït Aðáñ÷Ýòôï óêåðôéêéóìï ðåñß ôï säáíéêï ðïëéôåéáêïóõóôÞìáôïò. ÓôÞí ðëáôùíéêÞ Ðïëéôåßá ô\ò äéêáéïóýíçò êáíåßò äÝí äéáèÝôåé AôïìéêÞ ðåñéïõóßá13, ðÜñ÷åé _ Añ÷Þ ô\ò êïéíïêôçìïóýíçò14 êáßäéåýñõíóç ô\ò ïsêïãÝíåéáò ò Vííïéáò: _ ðñùôüãïíç êïéíïêôçìïóýíç ôí ãõíáéêí TðáíÝñ÷åôáé,ìÝ ôÞí êïéíùíßá óôü óýíïëü ôçò íÜ Aðïôåëår ìßáïsêïãÝíåéá, ðïõ äÝí ðÜñ÷åé ôáõôïðñïóùðßá ãïíÝùí/ðáéäéí Aíáìåôáîý ôïõò15. Áíáãíùñßæåôáé
ìïßùò _ äýíáìç ô\ò ìÜæáò16 êáß ãéÜ ðñþôç öïñÜ ôü _ëéáêü öò óõó÷åôßæåôáé ìÝ ôü Aãáèü: åuðåñ ì? Côéìïí ô öò [...] ôí cëéïí ã?ñ ä\ëïíôé TñùôLò (ÓÔ´ 508a 2-7). Ït äïëïé Tîïâåëßæïíôáé Aðü ôÞí ðïëéôåßá ôï säåáôïÿ ìÜëéóôá, _ êáôÜñãçóç ô\ò äïõëåßáò Aðïôåëïóå ðÜãéï áuôçìá
ôí óïöéóôí. ÁëëÜ êé áôÞ _ ðïëéôåßá AíÜãåôáé óôÞí óöárñá ôï ïôïðéêï säåþäïõò, ìÝ ôÞíÏÕÔÏÐÉÊÅÓ ÐÏËÉÔÅÉÅÓ: ÅÑÌÇÍÅÕÔÉÊÇ ÐÑÏÓÅÃÃÉÓÇ ÔÇÓ ÐÏËÉÔÅÉÁÓ ÔÏÕ ÇËÉÏÕ ÔÏÕ ÐÁÍÁÃÇ ËÅÊÁÔÓÁ

âñá÷ýâéá æùÞ ôçò íÜ Tãêëùâßæåôáé óôÜ ëïãïôå÷íéêÜ êáëïýðéá17. Ï êáôáóêåõáóôÞò ôçò ãíùñßæåé ðþò èÜ ðåèÜíåé ìÝóá óôÜ êåéìåíéêÜ ðëáßóéá,ãåãïíüò ðïý äÝí Aêõñþíåé ôÞí äéá÷ñïíéêÞ óðïõäáéüôçôá ô\ò Ðïëéôåßáò.
Ôü ðáñáðÜíù ìïíôÝëï èÜ ìåôáó÷çìáôéóèåróôü ðëáôùíéêü ñÝêâéåì, ôïýò Íüìïõò. Óôü ôåëåõôárï áôü Vñãï ôïõ, åsäéêþôåñá Aðü ôü Ã´ âéâëßïêáß ìåôÜ, ìÝóá Aðü ôü ðáñÜäåéãìá ôï ðáñåëèüíôïò,  ÐëÜôùí ðñïóðáèår íÜ äþóåé ôÞí ðñüôáóÞôïõ ãéÜ ôÞí ðïëéôåßá ôï ìÝëëïíôïò. Ï äéÜëïãïò
äéáìåßâåôáé óôÞí ÊñÞôç AíÜìåóá óÝ ôñßá ðñüóùðá: Xíáí Aíþíõìï Áèçíárï, ôüí ÓðáñôéÜôç ÌÝãéëëï êáß ôüí Êñçôéêü Êëåéíßá. Ït ôüðïé êáôáãùã\ò ôí óõíïìéëçôí ðáñáôçñïìå ðþò äÝí åyíáé ôõ÷árïé, ëáìâÜíïíôáò ð' øéí ôÞí ñãÜíùóç
áôí ôí ôñéí êïéíùíéí. Ç óõæÞôçóç ðåñéóôñÝöåôáé ãýñù Aðü ôÞí ðïëéôåéáêÞ äéÜóôáóç ô\òAíèñùðüôçôáò ìåôÜ ôüí êáôáêëõóìü, ðüôå ëïéæïí BñìïíéêÜ, ìÝ ôÞí AãÜðç íÜ äåóðüæåé óôßò ìåôáîý ôïõò ó÷Ýóåéò êáß ôÞí ðëÞñç Aðïõóßá ðïëÝìùí êáß äé÷ïíïéí (Ã´ 678c ê.Uî.). ÍÜ óçìåéùèår
ðþò, ó' áôü ôü ðïëéôåéáêü óýóôçìá, _ ôáîéêÞ
Aäéáéñåôüôçôá åyíáé Tìöáôéêò ðáñïóáÿ ït Cíèñùðïé äåí åyíáé ïôå ðëïýóéïé ïôå öôù÷ïß. Åíôïýôïéò óôïýò Íüìïõò V÷ïõìå ìåôáôüðéóç Aðü ôÞíTîéäáíßêåõóç ô\ò Ðïëéôåßáò óÝ ðéü ðñáêôéêÝò ìïñöÝò êïéíùíéê\ò ñãÜíùóçò, êáèþò åsóÝñ÷åôáé ôüæÞôçìá ô\ò uóçò êáôáíïì\ò ô\ò ã\ò (Å´ 740a).
Ôü ïôïðéêü säåäåò, ðïý èÝëåé ôÜ ðÜíôá íÜ åyíáé
êïéíÜ (Ðïëéôåßá, Ä´ 423e4), óôïýò Íüìïõò ô\òðëáôùíéê\ò ñéìüôçôáò Aðïññßðôåôáé18.
Ç êïéíïêôçìïóýíç ô\ò Añ÷áéüôçôáò äÝíðáýåé ìùò íÜ âáóßæåôáé êáôÜ êýñéï ëüãï óÝ Xíásäåáôü ó÷\ìá, ðïý êëçñïíïìårôáé óôïýò Tðéãüíïõò. Ç ðëáôùíéêÞ ðïëéôåßá ëåéôïõñãår ò ôüïsêïõìåíéêü Añ÷Ýôõðï. Êé áôÝò Aêñéâò ït säÝåòôï ÐëÜôùíá, ðïý ìåôáó÷çìáôßæïíôáé óôüíÐëùôríï, óôüí Ðïñöýñéï êáß ôåëéêò óôüí ÉÜìâïõëï, äéáôñÝ÷ïõí ôÞí ðåñßïäï ô\ò ÁíáãÝííçóçòêáß ôï Äéáöùôéóìï êáß öôÜíïõí óôüí 20ü ásíá. ÔÞí ðåñßïäï ô\ò ÁíáãÝííçóçò êáß ôï Äéáöùôéóìï, óõãêåêñéìÝíá, V÷ïõìå êåßìåíá ìÝ AíôéëÞøåéò ãéÜ ôÞí säåþäç äçìïêñáôßá. ÔÜ Vñãá áôÜ, ðïõ  êïëëåêôéâéóìüò åyíáé ôü säåáôü óýóôçìá êïéíùíéê\ò ñãÜíùóçò êáß _ TðéóôñïöÞ óôÞöýóç ãßíåôáé säåïëïãéêÞ óçìáßá, TðçñÝáóáí ôßòêáôïðéíÝò èåùñßåò:á) Libellus de optimo reipublicae statu
deque nova insula Ytopia (ÓõããñáìÜôéï ãéÜ ôü
Cñéóôï ðïëßôåõìá êáß ãéÜ ôÞí íÝá Í\óï Ïôïðßá)ôï Ôüìáò Ìïýñ (1516)

105â) Civitas Solis (Ðïëéôåßá ôï ´Çëéïõ) ôïÊáìðáíÝëá (1602)
ã) New Atlantis (ÍÝá Áôëáíôßäá) ôï ÖñÜíóéò ÌðÝúêïí (1610)
ä) Êïéíïðïëéôåßá ô\ò Ùêåáíßáò ôï ÉÜêùâïõ
×Üñéíãêôïí (1656)
å) Code de la nature (Êþäéêáò ô\ò Öýóçò)ôï Ìïñåëý (1755).
Ït èåùñßåò áôÝò óõíå÷ßóôçêáí Xùò ôü 1830,
ðüôå  ïôïðéêüò óïóéáëéóìüò, ìÝ Têðñïóþðïõòôüí Óáßí-Óéìüí, ôüí ÊïíóéíôåñÜí, ôüí ÌðëÜí,ôüí Ðñïõíôüí ê.C. Aðïôõã÷Üíåé. Ï ïôïðéêüò
óïóéáëéóìüò ðñåóâåýåé ðþò ït ðÜñ÷ïõóåò êïéíùíéêÝò äïìÝò Aíôéðñïóùðåýïõí ôüí ðáñáëïãéóìüêáß ôÞí áèáéñåóßá, ðïý êáôáóôñáôçãïí ëá ôÜAðáñÜãñáðôá öõóéêÜ äéêáéþìáôá ôï Aíèñþðïõ.
²Åôóé èÝëçóå, Aíåðéôõ÷ò, íÜ äçìéïõñãÞóåé säáíéêÝò êïéíùíßåò, êáè' ëá säåáôÝò, Að' ðïõ èÜTêëåßðïõí ït Aíéóüôçôåò, ït óõãêñïýóåéò óõìöåñüíôùí êáß ðïõ ëá èÜ êáèïñßæïíôáé Aðü ôÞí öýóç.
Ït ïôïðéóôÝò óïóéáëéóôÝò, ìùò, äÝí äéáêñßíïõí
êáììßá ðïëéôéêÞ ðñùôïâïõëßá óôÞí tóôïñßá ôïðñïëåôáñéÜôïõ.
ÔÞí AðÜíôçóç èÜ äþóåé óôÜ ìÝóá ôï 19ïõásíá _ ìáñîéóôéêÞ öéëïóïößá, ðïý, âáóéæüìåíçóôü óêåðôéêü ô\ò ëéóôéê\ò Aíôßëçøçò ô\ò tóôïñßáò êáß óôÞí ðÜëç ôí ôÜîåùí, âëÝðåé óôü ðñïëåôáñé@ôï ôÞí ôÜîç ðïý èÜ êáôáñãÞóåé ôÞí AôïìéêÞ säéïêôçóßá êáß èÜ êéíÞóåé ôÞí tóôïñßá ðñüòôÜ Tìðñüò19. Ï ²Åíãêåëò, óôÞí ìåëÝôç ôïõ ÇêáôáãùãÞ ô\ò ïsêïãÝíåéáò, ô\ò Aôïìéê\ò säéïêôçóßáò êáß ôï êñÜôïõò (1884), Aíáëýåé ôüíêïììïõíéóìü ôí ðñùôüãïíùí êïéíùíéí êáß ôÞíìåôÜâáóç óôÞí ôáîéêÞ êïéíùíßá, ðïóôçñßæïíôáò ðþò ásôßá ô\ò ôáîéê\ò äéáóôñùìÜôùóçò åyíáé _ AôïìéêÞ säéïêôçóßá. ÌÜñî êáß ²Åíãêåëò,TîÜëëïõ, Têðñïóùðïí ôüí Tðáíáóôáôéêü óïóéáëéóìü, ðïý ðéóôåýåé óôÞí ôáîéêÞ ðÜëç êáß óôïýò
âßáéïõò êïéíùíéêïýò ìåôáó÷çìáôéóìïýò: _ tóôïñßá ëùí ôí êïéíùíéí åyíáé _ tóôïñßá ô\ò ðÜëçò ôí ôÜîåùí20.
Ï ìáñîéóìüò Aðïôåëår óýæåõîç ô\ò êëáóóéê\ò ãåñìáíéê\ò öéëïóïößáò (×Ýããåë, Öüûåñìðá÷), ôï ãáëëéêï óïóéáëéóìï (Ðñïõíôüí)êáß ô\ò Aããëéê\ò ðïëéôéê\ò ïsêïíïìßáò (²Áíôáì
Óìßè, ÑéêÜñíôï). Ç êïéíùíßá ÷ùñßæåôáé óÝ äýïAíôßðáëåò ôÜîåéò, ôÞí AóôéêÞ êáß ôü ðñïëåôáñé@ôï, _ ðÜëç ôï ðïßïõ TíÜíôéá óôÞí AóôéêÞ
ôÜîç Añ÷ßæåé Aðü ôÞ ìÝñá ðïý Añ÷ßæåé íÜ ðÜñ÷åé. Ç êïììïõíéóôéêÞ èåùñßá óõíïøßæåôáé óôÞíêáôÜñãçóç ô\ò Aôïìéê\ò säéïêôçóßáò êáß óôÞíêáôÜñãçóç ô\ò ïsêïãÝíåéáò, äçëþíïíôáò ôÞí106ÃÅÙÑÃÉÁ ÔÓÁÔÓÁÍÇ

ñÞîç ôçò ìÝ ôßò ðáôñïðáñÜäïôåò Aîßåò 21. Ï óïóéáëéóìüò V÷åé íÜ äéáôñÝîåé äõü öÜóåéò: á) ôÞíäéáôÞñçóç ôí ôÜîåùí (äéêôáôïñßá ôï ðñïëåôáñéÜôïõ) ìÝ ÷áñáêôçñéóôéêü äårãìá ôÞí êïììïýíá ôï Ðáñéóéï ðïý, ôüóï ãéÜ ôüí ÌÜñî óïêáß ãéÜ ôüí ËÝíéí, ð\ñîå äïêéìÞ ãéÜ ôÞí säáíéêÞ ðüëç22, â) ôÞí êáôÜñãçóç ôí ôÜîåùí (êïììïõíéóìüò).
Óôüí óïóéáëéóìü ðÜñ÷åé Xíá äßêáéï Aíéóüôçôáò, ôü ðïrï Tîáëåßöåôáé ìÝ ôüí êïììïõíéóìüêáß ôÞí Têår ãåíéêÞ sóüôçôá: ìÞ äéá÷ùñéóìüò óÝTðáããÝëìáôá êáß ôáîéêÞ Aäéáéñåôüôçôá Cñá êáßTîáöÜíéóç êÜèå êáôáðßåóçò êáß áèáéñåóßáò. ÌÝôÞí TîÜëåéøç ô\ò êáðéôáëéóôéê\ò Aôïìéê\ò säéïêôçóßáò, ôï êåöáëáßïõ êáß ôÞí êïéíùíéêïðïßçóç ôí ìÝóùí ðáñáãùã\ò èÜ êáôáóôår TöéêôÞ _óïóéáëéóôéêÞ êïéíùíßá. ²Áí Têëåßøïõí _ AôïìéêÞ
säéïêôçóßá êáß _ ôáîéêÞ ðõñáìßäá,  Cíèñùðïò òëïí èÜ ðñï÷ùñÞóåé óôÞí óýóôáóç ìé@ò êïéíùíßáò sóüôçôáò êáß ðñáãìáôéê\ò Tëåõèåñßáò, êáôÜ ôÞí êïììïõíéóôéêÞ TðéôáãÞ. ´Ïìùò áôü äÝíìðïñår íÜ ãßíåé ìÝóá Aðü èåùñßåò ðïý Eðôïíôáé
ôï säåáôï, AëëÜ ìïíÜ÷á ìÝóá Aðü ñéæéêÝò Aíáäéáñèñþóåéò ôï ïsêïíïìéêïðïëéôéêï êáôåóôçìÝíïõ. Ç TðáíÜóôáóç åyíáé Aíáðüöåõêôç ãéÜ íÜêéíçôïðïéçèïí ït ì@æåò êáß íÜ Aíáôñáðïí êáèåóôôá23.
Êé áôÞ Aêñéâò _ TðáíáóôáôéêÞ äñáóôçñéüôçôá ôï Áñéóôüíéêïõ êáß _ Aðïôõ÷ßá ô\ò ïôïðéê\ò ôïõ ðüëçò åyíáé ðïý Tíáñìïíßæåé ôü Vñãïôï Ëåêáôó@ ìÝ ôßò ìáñîéóôéêÝò TðéôáãÝò. Ït óõó÷åôéóìïß ôí Tðï÷í Vñ÷ïíôáé óôÞí TðéöÜíåéá.
Ôü ôñßðôõ÷ï TðáíÜóôáóç ô\ò ìÜæáò êïéíïêôçìïóýíç säáíéêÞ ðüëç (ïôïðßá), ðïý äéáôñÝ÷åé
ôÞí Aíèñþðéíç óêÝøç Aðü ôüí ÐëÜôùíá ìÝ÷ñé ôüíÌÜñî, TðáíáëáìâÜíåôáé óôüí Ëåêáôó@ êÜôù Aðüôüí ìáíäýá ô\ò tóôïñéê\ò AöÞãçóçò. Ï Ëåêáôó@ò ðñïêñßíåé ôÞí TðáíÜóôáóç ò ôÞí ìüíç ëýóç Aíáôñïð\ò ô\ò ôõñáííßáò ôí ãáéïêôçìüíùíêáß ôÞí uäéá óôéãìÞ Aðïññßðôåé ôü ìïíôÝëï ô\ò
säáíéê\ò ðïëéôåßáò, ôü ðïrï èåùñår AíÝöéêôï. Âñßóêåôáé äçëáäÞ óôüí ðõñ\íá ô\ò óïóéáëéóôéê\òèåùñßáò, êáôÜ ôÞí ìåôÜâáóç Aðü ôÞí TðáíÜóôáóç óôÞí äéêôáôïñßá ôï ðñïëåôáñéÜôïõ. Ï Tðáíáóôáôéêüò óïóéáëéóìüò ãßíåôáé ðñÜîç óôÞí Ðïëéôåßá ôï ´Çëéïõ.
Êé Cí Aêüìç _ Ñþìç V÷áíå, _ ðïëéôåßá ôï´Çëéïõ ôï Éáìâïýëïõ äÝí èÜ ìðïñïóå íÜ Tðéâéþóåé. Ùò ïôïðßá, _ ìïrñá ôçò eôáí ðñïêáèïñéóìÝíç. Ôü AðïôÝëåóìá ô\ò TðáíÜóôáóçò èÜ
eôáí _ AðåëåõèÝñùóç ôï ðñïëåôáñéÜôïõ êáß _Tê èåìåëßùí óõíôñéâÞ ôí ëéãáñ÷éêí. Áôü åyíáé êáß ôü Tðß ô\ò ïóßáò æçôïýìåíü ôçò24. Óôüóêåðôéêü áôü ì@ò åsóÜãåé Tî Añ÷\ò, óõíïøßæïíôáò ôÞí ìáñîéóôéêÞ öéëïóïößá ò Uî\ò: «´Ïôáíëá èÜ åyíáé êïéíÜ, èÜ ðÜøåé íÜ ðÜñ÷åé ðéÜ ôüóðÝñìá ôï êïéíùíéêï Aíôáãùíéóìï êáß ôüôå èÜðñáãìáôùèår _ AëçèéíÞ äçìïêñáôßá. Ãéáôß ìéÜäçìïêñáôßá ôüôå ìüíïí åyíáé AëçèéíÞ, ôáí Tîáóöáëßæåé ôÞí sóüôçôáÿ AëëÜ êáììéÜ sóüôçôá äÝíìðïñår íÜ êáôïñèùèår ìÝóá óôÞí ïsêïíïìéêÞ Aíéóüôçôá»25.
Ç _ëéáêÞ ðïëéôåßá äÝí åyíáé ôßðïôå Cëëï ðáñÜ äéáêÞñõîç ô\ò ðïëéôéê\ò óêÝøçò ôï äçìéïõñãï ôçò. ´Åíá äïêßìéï ðïëéôéêï óôï÷áóìï ðñïâÜëëåé äåéëÜ ðßóù Aðü ôü tóôïñéêü ðáñáðÝôáóìá.
Ç Ðïëéôåßá ôï ´Çëéïõ óõíåðò ãßíåôáé êáèñÝöôçò ô\ò êïóìïèåùñßáò ôï Tìðíåõóô\ ôçò êáß ïtAêôríåò ôçò ðñïåêôÜóåéò ðïõ äéáèëïí ôÞí öéëïóïöéêÞ ôïõ èåþñçóç.

ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ
1. Proletarius (<proles-is = Aðüãïíïò):  ðïëßôçò ÷ùñßò ðåñéïõóßá, ÷ùñßò census, ìÝ ìïíáäéêü Aðüêôçìá ôÜ ðáéäéÜ ôïõ, ôÜ ðïrá åyíáé êáß ôü ìüíï ðïý ìðïñår íÜ ðñïóöÝñåé óôü êñÜôïò.
2. Ç ó÷çìáôéêÞ êáôÜôáîç ôí tóôïñéêí ðçãí ôïËåêáôó@, ðùò  uäéïò ôÞí ðáñáèÝôåé, åyíáé: á) TðéãñáöÝòêáß â) Ðïóåéäþíéïò, ÓôñÜâùí, Trogus, Justinus, Libius, ã)Belleius, Florus, Eutropius, Orosius, Ballerius Maximusóôü Ëåêáôó@ò Ð., Ç Ðïëéôåßá ôï ´Çëéïõ - Ç êïéíï÷ôçìïíéêÞ TðáíÜóôáóç ôí äïýëùí êáß ðñïëåôáñßùí ô\ò Ìéêñáóßáò 133-128 ð.×., Êáóôáíéþôçò, ÁèÞíá 1994, óó.
113-15. Ïìïëïãår ðþò «_ tóôïñßá óôÜèçêå ðïëý öåéäùëÞ óôßò ðëçñïöïñßåò ôçò» ð.ðáñ., ó. 88). ÔÞí óõãêåêñéìÝíç TðáíÜóôáóç ðñáãìáôåýåôáé ãéÜ äåýôåñç öïñÜ óÝ êåöÜëáéï ôï Vñãïõ ôïõ Ït ðüëåìïé ôí äïýëùí óôÞí UëëçíïñùìáúêÞ Añ÷áéüôçôá (1957).
3. Ëåêáôó@ò, ð.ðáñ., ó. 14: «ÓÜ ìåãáëþóïõí âëÝðïõí

ëïõò ôïýò ìåãáëýôåñïõò óÜí ðáôÝñåò ôïõò, ëåò ôßò ãõíárêåòóÜí ìÜíåò êé ëïõò ôïýò óõíïìçëßêïõò óÜí Aäåëöïýò ôïõò».
4. Ëåêáôó@ò, ð.ðáñ., ó. 14.
5. Ëåêáôó@ò, ð.ðáñ., ó. 14.
6. Ëåêáôó@ò, ð.ðáñ., óó. 39-40.
7. Äéüäùñïò, óó. 34-35, 2, 26.
8. Ëåêáôó@ò, ð.ðáñ., ó. 90.
9. Ëåêáôó@ò, ð.ðáñ., ó. 102.
10. Ëåêáôó@ò, ð.ðáñ., ó. 9.
11. Ëåêáôó@ò, ð.ðáñ., ó. 18. «Ç Aíôßèåóç ôï öõóéêï êáß ôï èåôï äßêáéïõ êáôáëÞãåé óôü ëïãéêü óõìðÝñáóìá ðþò  ñéæéêþôåñïò Aðü ôïýò Têâéáóìïýò, ðïý ôü èåôü äßêáéï Aíïóéïõñãår óÝ âÜñïò ôï öõóéêï, åyíáé _ säéïêôçóßá».
12. ²Åñãá êáß ÇìÝñáé, 112-113: «TêçäÝá èõìüí V÷ïíôåò, / íüóöéí Côåñ ôå ðüíïõ êáq éæýïò» (æïóáí äß÷ùò
Vãíïéåò êáß ÷ùñßò ìü÷èï êáß èëßøç). Ó÷åôéêÜ ìÝ ôüí ìèïôí ãåíí, âë. Vernant, Jean-Pierre. Ìèïò êáß óêÝøç

ÏÕÔÏÐÉÊÅÓ ÐÏËÉÔÅÉÅÓ: ÅÑÌÇÍÅÕÔÉÊÇ ÐÑÏÓÅÃÃÉÓÇ ÔÇÓ ÐÏËÉÔÅÉÁÓ ÔÏÕ ÇËÉÏÕ ÔÏÕ ÐÁÍÁÃÇ ËÅÊÁÔÓÁ
óôÞí Añ÷áßá ÅëëÜäá, ìÝñïò Á´, Äáßäáëïò - É. Æá÷áñüðïõëïò, ÁèÞíá 1989, óó. 23-135.
13. ÐëÜôùíïò, Ðïëéôåßá, Ã´ 416d 5: «ðñôïí ìÝí ïóßáí êåêôçìÝíïí ìçäåìßáí ìçäÝíá säßáí» (êáô' Añ÷Þí êáíåßòäÝí èÜ ðñÝðåé íÜ äéáèÝôåé ðñïóùðéêÞ AôïìéêÞ ðåñéïõóßá).
14. ÐëÜôùíïò, Ðïëéôåßá, Ä´ 423e 4: « ôé ìÜëéóôá
êïéí? ôÜ ôí ößëùí ðïéåróèáé» (ït ößëïé ðñÝðåé íÜ ôÜ V÷ïõíëá êïéíÜ).
15. ÐëÜôùíïò, Ðïëéôåßá, Å´ 457d 1-4: «ô?ò ãõíárêáò ôáýôáò ôí Aíäñí ôïýôùí ðÜíôùí ðÜóáò åyíáé êïéíÜò, säßI äS ìçäåíq ìçäåìßáí óõíïéêårí êáq ôïò ðáräáò áêïéíïýò, êáq ìÞôå ãïíÝá Vêãïíïí åsäÝíáé ôí áôï ìÞôå ðáräá ãïíÝá» (ït ãõíárêåò áôÝò ôïýôùí ôí Aíäñí åyíáé êïéíÝò ãéÜ ëïõò êáß êáììéÜ äÝí óõãêáôïéêår ìÝ êÜðïéïí óõãêåêñéìÝíáÿ êáß ôÜ ðáéäéÜ åyíáé ëïíí óôå êáíåßò ãïíéüòíÜ ìÞí Aíáãíùñßæåé ðïéü åyíáé ôü ðáéäß ôïõ êáß êáíÝíá ðáéäß íÜ ìÞí ãíùñßæåé ôüí ãïíéü ôïõ).
16. ÐëÜôùíïò, Ðïëéôåßá, ÓÔ´ 492b 5: « ôáí óõãêáèåæüìåíïé Aèñüïé ðïëëïq åsò Têêëçóßáò a åsò èÝáôñá a óôñáôüðåäá» ( ôáí ðïëëïß ìáäéêÜ óõíáèñïßæïíôáé óôßò óõíåëåýóåéò ôï ëáï, óôÜ èÝáôñá êáß óôÜ óôñáôüðåäá).
17. ÐëÜôùíïò, Ðïëéôåßá, È´ 592a 11-b4: «Tí p ííäéÞëèïìåí ïsêßæïíôåò ðüëåé ëÝãåéò, ôj Tí ëüãïéò êåéìÝíg,Tðåq ã\ò ãå ïäáìï ïyìáé áôZí åyíáé, [...] Tí ïñáí¨ uóùòAíÜêåéôáé ô¨ âïõëïìÝí¤ ñ@í êáq ñíôé Uáõôí êáôïéêßæåéí. äéáöÝñåé äS ïäSí åuôå ðïõ Vóôéí åuôå Vóôáé» (Tííïårò ôÞíðüëç áôÞ ðïý ìüëéò ôþñá TîåôÜóáìå ëåðôïìåñò êáß óôÜëüãéá ôÞí èåìåëéþóáìå ãéáôß äÝí íïìßæù ôé áôÞ ðÜñ÷åé
ðïõèåíÜ ðÜíù óôÞí ã\ [...] óôüí ïñáíü uóùò âñßóêåôáé ãéÜðïéïí èÝëåé íÜ ôÞí âëÝðåé êáß âëÝðïíôÜò ôçí ìÝóá ôïõ íÜ÷ôßæåé ðïëéôåßá. ÄÝí V÷åé óçìáóßá TÜí áôÞ _ ðüëç ðÜñ÷åé êÜðïõ a TÜí èÜ ðÜñîåé ðïôÝ).
18. ÐëÜôùíïò, Íüìïé, Å´ 739c 2: «Tóôq êïéí? ô? ößëùí» ( ëá åyíáé êïéíÜ AíÜìåóá óôïýò ößëïõò) êáß Å´ 740a
«Íåéìáóèùí ìSí äZ ðñôïí ã\í ôå êáq ïsêßáò, êáq ìZ êïéíj
ãåùñãïýíôùí» (ðñôá ðñÝðåé íÜ ìïéñÜóïõí ìåôáîý ôïõò ôÞí
ã\ êáß ôÜ óðßôéá êáß íÜ ìÞí ôÞí êáëëéåñãïí Aðü êïéíï).

107

19. Ëåêáôó@ò, .ð., ó. 115: «[...] _ óõìâïëÞ ìáò óôÞíAðïêáôÜóôáóç ô\ò TðáíÜóôáóçò áô\ò âñßóêåôáé säßùò
óôÞí äéáëåêôéêÞ Uñìçíåßá êáß óôÞí ôïðïèÝôçóÞ ôçò óôÞíêïéíùíéêÞ tóôïñßá ô\ò Añ÷áßáò ÅëëÜäáò  Að' ðïõ, ðùòðéóôåýïõìå, êáß óôÞí óùóôÞ ^èéêÞ TêôßìçóÞ ôçò».
20. ÌÜñî Ê. êáß ²Åíãêåëò Öñ., ÌáíéöÝóôï ôï Êïììïõíéóôéêï Êüììáôïò, Óýã÷ñïíç Åðï÷Þ, ÁèÞíá 2001,
ó. 25.
21. ÌÜñî Ê. êáß ²Åíãêåëò, .ð., óó. 26, 35, 42, 46,50.
22. ÌÜñî Ê., Ï Åìöýëéïò ðüëåìïò óôÞí Ãáëëßá,Óýã÷ñïíç Åðï÷Þ, ÁèÞíá 2000. Ç Êïììïýíá ôï Ðáñéóéï åyíáé ôü ðñôï ðåßñáìá êáèáñÜ ðñïëåôáñéáê\ò Tîïõóßáò. Ðñüêåéôáé ãéÜ êßíçóç Tñãáôéêí êáß ëáúêí äõíÜìåùí, ðïý îÝóðáóå ìÝóá óÝ ðåñßïäï ðïëéôéê\ò AóôÜèåéáò,ôáí  êßíäõíïò ãéÜ ôÞí TðÜíïäï ô\ò ìïíáñ÷ßáò eôáí ñáôüò ìåôÜ ôÞí fôôá ôï ÍáðïëÝïíôá Ã´ Aðü ôÞí Ðñùóóßá
(1870). Ç íïìïèåôéêÞ êáß _ TêôåëåóôéêÞ Tîïõóßá ðÝñáóáíóôÜ ÷Ýñéá ôï ëáï. Áðü ôÜ ðéü ÷áñáêôçñéóôéêÜ ìÝôñá ðïýVëáâå åyíáé _ êáèéÝñùóç ô\ò êüêêéíçò óçìáßáò, _ êáôÜñãçóç ô\ò óôñÜôåõóçò, _ èÝóðéóç ôï äåêáþñïõ óôÞí Tñãáóßá. Ç Êïììïýíá ôï Ðáñéóéï, _ äåýôåñç tóôïñéêÜ ãéÜ ôÞíãáëëéêÞ ðñùôåýïõóá, êñÜôçóå óõíïëéêÜ 2 ì\íåò (ÌÜñôéïò
- ÌÜéïò 1871) êáß ðíßãçêå óôü ázìá. Ç fôôá óÞìáéíå ãéÜôÞí Ãáëëßá ôü ôÝëïò êÜèå Tðáíáóôáôéê\ò ðñùôïâïõëßáò (tóôïñéêÜ _ ðñþôç Êïììïýíá äçìéïõñãÞèçêå êáôÜ ôÞí äéÜñêåéá ô\ò Ãáëëéê\ò ÅðáíÜóôáóçò êáß êáôÝëçîå óÝ ôñïìïêñáôßá, óüôïõ AíáôñÜðçêå ôü 1794).
23. ÌÜñî Ê., Ôü ÊåöÜëáéï, ôüì. É: «Ç óõãêåíôñïðïßçóç ôí ìÝóùí ðáñáãùã\ò êáß _ êïéíùíéêïðïßçóç ô\òTñãáóßáò öôÜíïõí óÝ Xíá óçìårï, ðïõ äÝí óõìâéâÜæïíôáé ìÝôü êåöáëáéïêñáôéêü ôïõò ðåñßâëçìá. Êáß ôü ðåñßâëçìá áôü óðÜæåé. Óçìáßíåé _ ôåëåõôáßá ñá ô\ò êåöáëáéïêñáôéê\ò Aôïìéê\ò säéïêôçóßáò. Ït AðáëëïôñéùôÝò Aðáëëïôñéþíïíôáé».
24. Ëåêáôó@ò, ð.ðáñ., ó. 90.
25. Ëåêáôó@ò, ð.ðáñ., ó. 20.

ÇÐÁ, ÅëëÜäá êáß Ôïõñêßá

ÉóôïñéêÝò ðñïóåããßóåéò óôüí Êåíôñéêü Åñáóéáôéêü ÷ñïÄçìÞôñéïò ÐïõëÜêïòÔü Åñáóéáôéêü êáß Áöñïáóéáôéêü
óýìðëåãìá
²Áí êáß _ Ìåóüãåéïò èÜëáóóá ðáñáìÝíåé êýñéï óçìårï Aíáöïñ@ò óôüí åñáóéáôéêü êáß Aöñïáóéáôéêü ^ðåéñùôéêü ÷ñï ðïý ôÞí ðåñéâÜëëåé, ïtäéÜöïñåò tóôïñéêÝò êáß ðïëéôéêÝò ðåñéï÷Ýò ït ðïråò Aðïôåëïí ôü Aíáôïëéêü _ìéóöáßñéï, _ Åñþðç, _ Ñùóóßá, _ Éíäßá, _ Êßíá êáß ït ÷ñåò ôïsóëáìéêï êüóìïõ, ëåéôïõñãïí ò Uíüôçôåò áôïôåëårò, ìÝ ðïëõêåíôñéêÝò óõíäÝóåéò, äéáðïëéôéóôéêÝò ó÷Ýóåéò êáß óõóôÞìáôá AðïêáôÜóôáóçò
ôí ìåôáîý ôïõò sóïññïðéí. Áíôßèåôá ït ÇÐÁ,Cí êáß ò äýíáìç ðëáíçôéêÞ TëÝã÷ïõí äéÜöïñåò
èÜëáóóåò, ðùò  êüëðïò ôï Ìåîéêï êáß _ íüôéïò èÜëáóóá ô\ò Êßíáò, ðïõèåíÜ äÝí åíïïí ìéÜðïëëáðëÞ êáß ðïëõêåíôñéêÞ ñãÜíùóç ôï êáèåóôôïò ô\ò ðáãêïóìéüôçôáò. Ït TîùôåñéêÝò ó÷Ýóåéò ôïõò äéáñèñþíïíôáé óõãêåíôñùôéêÜ, ìÝ tåñáñ÷éêÝò äéìåñårò TîáñôÞóåéò, óôå áôÝò ït uäéåòíÜ Aðïôåëïí ôü óçìårï Aíáãùã\ò ôí óõíäåïìÝíùí ìåñí, Aðïöåýãïíôáò ôüí ó÷çìáôéóìü Aóôáèí ðïëõêåíôñéêí óõóôçìÜôùí. Áêüìç êáßóôü ÍÁÔÏ, _ ÁìåñéêÞ Aðåõèýíåôáé ðáñÜëëçëáóôÜ ìÝëç ôïõ, ìÝ ôñüðï îå÷ùñéóôü êáß ìåìïíùìÝíï, óôå êáß ït åsäéêÝò ôçò ó÷Ýóåéò íÜ åyíáé äéðïëéêÝò êáß ÷é ðïëõêåíôñéêÝò, Tðéôåëþíôáò _ uäéá, ìÝóá óôü ðëáßóéü ôïõò, ôüí _ãåôéêü ñüëï ò êõñéþôåñïò Aðü ôïýò äõü ðüëïõò, ò Aðïêëåéóôéêüò Tðéêïéíùíéáêüò Aãùãüò.
ÐÝñá Aðü ôÞí AôëáíôéêÞ ôïõò ó÷Ýóç, ïtÇÐÁ äéáôçñïí Xíá Aðïêëåéóôéêü, Uñìçôéêü TíäéáöÝñïí ãéÜ ôÞí ²Áðù ÁíáôïëÞ, ìÝ Tðßêåíôñï
ôÞí síäïêéíÝæéêç äéáóðïñÜ êáß ìÝ êåöÜëáéá sáðùíéêÜ.
ÓôÞí êáñäéÜ ôï åñáóéáôéêï «óõíå÷ïò»,ìùò, ðïõ ôü ðáãêüóìéï TíäéáöÝñïí óõãêåíôñþíåôáé óÞìåñá ëüã¤ ôï Cîïíá ôí ðåôñåëáßùí ðïýAíôéêáôÝóôçóå ôüí äñüìï ôï ìåôáîéï, _ êáôÜóôáóç åyíáé ðéü óýíèåôç. Åêår eôáí ðÜíôïôå _ìåôùðéêÞ ãñáììÞ óõíÜíôçóçò ôí Aóéáôí íïìÜäùí êôçíïôñüöùí ôï âïññ@ ìÝ ôïýò íüôéïõòÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 108-126

ëáïýò ô\ò Aãñïôéê\ò TðáíÜóôáóçò, ãñáììÞ ðïýTðåêôåßíåôáé äõôéêÜ, ðïõ ôÜ Añ÷áéüôåñá åñùðáúêÜ ðïëéôéóôéêÜ ðïóôñþìáôá Aíáäýïíôáé ôáí ït äçìïêñáôéêïß èýëáêÝò ôïõò ôü TðéôñÝðïõí.
Ç ìåôùðéêÞ ãñáììÞ ðëáéóéþíåôáé Aðü Xíá Cëëï ôñéãùíéêü Tðßðåäï, ô\ò ó÷Ýóçò ôí ðñïúíäïåõñùðáßùí êáß ôí Aðïãüíùí ôïõò AíáëöáâÞôùí
ðñùôïåõñùðáßùí ìÝ ôïýò êõñßùò síäïåõñùðáúêïýò
êáß síäïúñáíéêïýò ëáïýò, êáèþò êáß Aðü Xíá äåýôåñï, Tðßóçò ôñéãùíéêü Tðßðåäï ðïý ìåñéêÜ Tðéêáëýðôåé ôñårò äéáóùæüìåíïõò ðïëéôéóìïýò, ôüí ïñáëï-Aëôáúêü ðñüò ôÞí AíáôïëÞ, ôüí öéííï-ïããñéêü ðñüò ôüí âïññ@ êáß ôüí óçìéôéêü ðñüò ôüí
íüôï. ÓôÞí ìéÜ Cêñç ôï êïóìïãïíéêï áôï Cîïíá âñßóêåôáé ôü óýóôçìá ôí ðåôñåëáßùí ô\òÊáóðßáò Tí¨ óôÞí Cëëç Cêñç Têôåßíïíôáé ït ðåôñåëáéïðçãÝò ôï Añáâéêï êüëðïõ. Ç Tðéêïéíùíßá êáß äéáêßíçóç ìåôáîý ôïõò ðåñíÜåé Aðü ôÞíóçìåñéíÞ Ôïõñêßá, ðïý säåïëïãéêÜ ÷ùñßæåôáé, Aíôßóôïé÷á, óÝ Xíá ðáíôïõñêéêü ðïëéôéêü êßíçìá,ðïý óôñÝöåôáé ðñüò ôÞí Êáóðßá ãéÜ íÜ óõíáíôÞóåé Têår ôßò ôïõñáííéêÝò ðñïöõëÜîåéò, êáß óÝ Xíáíðáíéóëáìéóìü ðñïóáíáôïëéóìÝíïí ðñüò ôüí Añáâéêü êüóìï êáß ôü ÉñÜê, ðïõ ït ÁæÝñïé ô\ò Ìïóïýëçò êáêò TêëáìâÜíïíôáé Aðü ôÞí ÔïõñêßáóÜí ôïõñáííéêïß Aäåëöïß êáß ðïóôçñéêôÝò. Óôüêåíü ðïý äçìéïõñãårôáé AíÜìåóá óôßò äýï áôÝòêåíôñüöõãåò äõíÜìåéò, ôÞí ðáíôïõñêéêÞ êáß ôÞíðáíéóëáìéêÞ, ðÜñ÷ïõí óôÞí ÌéêñÜ Áóßá ït áôü÷èïíåò êÜôïéêïß ôçò, ðïý ðñïóðáèïí íÜ ôßòóõìâéâÜóïõí. Áôïß åyíáé ðñïúíäïåõñùðáúêïß êáßðñùôïúíäïåõñùðáúêïß ðëçèõóìïß, ðïý æïí óôÞíðëåõñÜ ôí Aêôí, ðïõ ìÝ÷ñé ôü 1922, Tðéêñáôïóáí ït ²Éùíåò, Tí¨ ït síäïåõñùðárïé Êïñäïéêáß síäïúñáíïß ôï Tóùôåñéêï äéáìÝíïõí êõñßùò
óôÞí Tíäï÷þñá ô\ò Áíáôïëßáò êáß áôïß åyíáé Têåríïé ðïý ðñôïé AíôéóôÜèçêáí óôïýò óôáõñïöüñïõò êáß ðïý ðñïó÷þñçóáí óôïýò Ôïýñêïõò êáßÏèùìáíïýò, óõãêñïôþíôáò ôÜ óþìáôá ôí öáíáôéêí óðá÷çäí ðïý êáôÜêôçóáí ôÞí Åñþðç ìÝ÷ñé ôÞí ÂéÝííç. Áôïß åyíáé óÞìåñá ït sóëáìéóôÝò êáß ït Aëåâßôåò (âë. ×Üñôç 1).

ÇÐÁ, ÅËËÁÄÁ ÊÁÉ ÔÏÕÑÊÉÁ: ÉÓÔÏÑÉÊÅÓ ÐÑÏÓÅÃÃÉÓÅÉÓ ÓÔÏÍ ÊÅÍÔÑÉÊÏ ÅÕÑÁÓÉÁÔÉÊÏ ×ÙÑÏ109

×ÁÑÔÇÓ 1Ç sùíéêÞ äéáóðïñÜ, Tî Cëëïõ, ðïý åy÷å täñýóåé ìéÜí TìðïñéêÞ áôïêñáôïñßá Aðü ôüí Ðüíôï
óôÞí Âüñåéï Ìåóüãåéï, Aíôéìåôþðéæå ðáñÜëëçëá
ðñïâëÞìáôá óõíýðáñîçò êáß Aíôáãùíéóìï ìÝôÞí óçìéôéêÞ, êáñ÷çäïíéáêÞ äéáóðïñÜ, ðïý åy÷åAíôßèåôá Aðïéêßóåé ôßò íüôéåò AêôÝò ô\ò TíäéÜìåóçò Ìåóïãåßïõ.

Ç ÅëëÜäá êáß ït ðïëõêåíôñéêÝò
ðïëéôéêÝò äïìÝò
Éäéáßôåñá _ ÅëëÜäá, íïôéïäõôéêü óýíïñï ô\òêåíôñéê\ò åñáóéáôéê\ò ðåñéï÷\ò ðïý ðåñéãñÜøáìå, TðçñÝáæå æùôéêÜ ôü Tðßêåíôñï ôï Aíáôïëéêïáôï _ìéóöáéñßïõ. ²Ï÷é ìüíïí äéüôé eôáí Aäýíáôïò  Vëåã÷ïò ôï Aóéáôéêï ôìÞìáôïò ÷ùñßò ôáõôü÷ñïíï Vëåã÷ï ô\ò ìüëïãçò âáëêáíéê\òðëåõñ@ò, ðùò åy÷áí Aðïäåßîåé ôüóï ït ðüëåìïé
ô\ò Ôñïßáò êáß ït ðåñóéêÝò åsóâïëÝò óï êáß _ uäéá _ tóôïñßá ôçò ò óçìåßïõ óõíÜíôçóçò ôíôñéí ^ðåßñùí, Aöï, ìÝ ôÜ ásãõðôéáêÜ ôçò ðñïãåöõñþìáôá óôÞí Íáõêñáôßäá, ôÞí È\âá êáß ôÞíÁëåîÜíäñåéá, _ ÅëëÜäá âñéóêüôáí óÝ ðñïíïìéáêÞ ó÷Ýóç ìÝ ôÞí ÊåíôñéêÞ ÁöñéêÞ, ôÞí ìçôÝñá
ô\ò Aíèñùðüôçôáò. Åðß ðëÝïí, _ ÅëëÜäá ÷ùñéæüôáí Aðü ìÝí ôüí Éíäéêü êåáíü ìüíïí AðüôÞí « ìáéìÞ» ôçò Ðåñóßá, Aðü ôüí Áôëáíôéêü
ìüíïí Aðü ôïýò óõããåíårò ôçò ÊÝëôåò êáß Aðü ôüíÅsñçíéêü ìüíïí Aðü ôÞí «ìüèñçóêÞ» ôçò Ñùóóßá, täñýïíôáò Vôóé ôÞí ðñþôç Vííïéá ô\ò ðáãêïóìéüôçôáò ìÝ ôüí sùíéêü, ôüí Uëëçíéóôéêü, ôüíâõæáíôéíü êáß ôüí äõôéêü êïóìïðïëéôéóìü, ãåíéêþôåñá. ÐñïóöÝñåôáé Vôóé _ ÅëëÜäá êáß óôßò óýã÷ñïíåò ðïëõêåíôñéêÝò äïìÝò, óôßò ðïéåò ôåëéêÜ ðïôÜ÷èçêå, Vðåéôá Aðü ÷éëéåôßåò Aíôßóôáóçò óôßòóýíôïíåò ðéÝóåéò ô\ò Áíáôïë\ò êáß ô\ò Äýóçò.
ÓÞìåñá, óôü åñáóéáôéêü äïìéêü óõãêñüôçìá ôíäéåèíí ó÷Ýóåùí, _ ÅëëÜäá ìåôÝ÷åé óÝ äåêáðÝíôå ôïõëÜ÷éóôïí äéáêñáôéêïýò ñãáíéóìïýò, ìÝ Tîáßñåóç äýï ìüíïí äéåèíårò ó÷çìáôéóìïýò, ôßò ðïëõåèíéêÝò óõììá÷ßåò ôí ÷ùñí ô\ò Âáëôéê\òêáß ô\ò ²Áðù Áíáôïë\ò, ðïý ò ðåñéöåñåéáêÝòäÝí ôÞí Aöïñïí Cìåóá ãåùðïëéôéêÜ. Ç ðïëõêåíôñéêüôçôá ô\ò Uëëçíéê\ò ðïëéôéê\ò êáß ðïëéôéóôéê\ò äéÜóôáóçò (óôÞí ðïßá äÝí ðåñéëáìâÜíïõìå ôßò AãáèÝò Cí êáß TîùèåóìéêÝò ó÷Ýóåéò ôçò ìÝ
ôßò AñáâéêÝò ÷ñåò, Aêñéâò äéüôé áôÝò äÝí óõíïäåýïíôáé Aðü óôïé÷årá ðßåóçò êáß Tîáíáãêáóìï), êÜíåé ôÞí ÅëëÜäá ÷þñá säéáßôåñá AðïìïíùìÝíç êáß åÜëùôç, äéüôé ðåñéïñßæåé ôÞí têáíüôçôá ô\ò AíôßóôáóÞò ôçò óôßò ðñáêôéêÝò ô\ò äéìåñïò ó÷Ýóçò ìÝ ôÞí ðåñáôëáíôéêÞ äýíáìç Aë-

110

ëÜ êáß ìÝ ôüí êÜèå _ãåôéêü ó÷çìáôéóìü. Ç äõóêïëßá ô\ò Tîùôåñéê\ò ÷åéñáãþãçóçò, Cëëùóôå,TîáíÜãêáæå ãåíéêþôåñá ôßò îÝíåò äõíÜìåéò íÜ ðñïóâÜëëïõí êáôÜ ðñïôßìçóç ôßò TóùôåñéêÝò UëëçíéêÝò äïìÝò, Tðé÷åéñþíôáò ôÞí ðïíüìåõóç ôí Aìõíôéêí ôçò èåóìí êáß Tðéäéþêïíôáò ôüí Têöõëéóìü ôïõò êáß ôÞí ìåôáôñïðÞ ô\ò ðñïóðÜèåéáò Tîùôåñéê\ò äéÜâñùóçò óÝ äéáäéêáóßåò Tóùôåñéê\ò äéáöèïñ@ò êáß Aðïóýíèåóçò1.

Ç Êáóðßá êáß _ äéðïëéêÞ ÁìåñéêáíéêÞ
ÐïëéôéêÞ
Ç Aíôßèåóç AíÜìåóá óôÞí AìåñéêáíéêÞ äéìåñ\ ôáêôéêÞ ô\ò ðüëùóçò êáß óôüí åñáóéáôéêü
äéáðïëéôéêü êáß äéáðïëéôéóôéêü ðïëõêåíôñéóìü äéáìïñöþèçêå ìåôÜ ôüí Á´ Ðáãêüóìéï Ðüëåìï. Ïðüëåìïò áôüò, ðïý èÜ Vèåôå ôÝñìá óÝ ëïõò ôïýòðïëÝìïõò, Têäçëþèçêå óôÞí UëëçíéêÞ ðåñßðôùóç ôáí óõíôåëÝóôçêå _ äéÜëõóç ô\ò Ïèùìáíéê\ò, ô\ò Ñùóóéê\ò êáß ô\ò Áóôñéáê\ò áôïêñáôïñßáò. Ç äéáìüñöùóç, óôÞí ÁíáôïëéêÞ Ìåóüãåéï, Aðü ôü ÓïõÝæ ìÝ÷ñé ôü Ásãárï êáß Aðü ôüíÅîåéíï ìÝ÷ñé ôÞí Êáóðßá, Uíüò êåíôñéêï äéáýëïõ ðáãêüóìéáò Tíåñãåéáê\ò ðáñáãùã\ò êáß äéáêßíçóçò, óÝ óõíäõáóìü ìÝ ôßò ãåíéêþôåñåò óõãêñïõóéáêÝò êáôáóôÜóåéò ô\ò tóôïñéê\ò ðïäïì\òóôÞí ðåñéï÷Þ, äçìéïýñãçóå Xíá ìåãÜëï ãåùðïëéôéêü êåíü. ÏñéóìÝíïé èåùñçôéêïß ôí ÇÐÁ êÜíïõí äéÜêñéóç AíÜìåóá óôÞí ìåôÜ ôü 1922 ðåñßïäï ô\ò ìïíá÷éê\ò Aìåñéêáíéê\ò ðáãêïóìéüôçôáò, _ ðïßá ðïêáôÝóôçóå ôÞí Ì. Âñåôáííßáêáß ðïý uóùò ìÜëéóôá íÜ íáõáãÞóåé ðñüùñá, êáßóÝ ìéÜ AìÝóùò ðñïçãïýìåíç, ñùìáëåþôåñç ðåñßïäï Aìåñéêáíéê\ò ïsêïíïìéê\ò ðáãêïóìéüôçôáò,óÝ óõíäõáóìü ìÝ ôÞí âñåôáííéêÞ óýìðñáîç, _ ðïßá Vëçîå ìÝ ôÞí Vîïäï ôí ÇÐÁ óôüí Á´ Ðáãêüóìéï Ðüëåìï2.
Ç AíÜãêç ôí ÇÐÁ ãéÜ ôÞí têáíïðïßçóç
ôí óõìöåñüíôùí ôïõò óôÜ äåýôåñá áôÜ ÂáëêÜíéá, ðùò íüìáóå ôüí ÷ñï ô\ò Êáóðßáò  Æ.
Ìðñåæßíóêõ óôü âéâëßï ôïõ Ç ÌåãÜëç ÓêáêéÝñá, AíÜãêáóå ôÞí AìåñéêáíéêÞ ðïëéôéêÞ íÜ êáëýøåé ôü êåíü ìÝ ìéÜ äéáöïñïðïßçóç Aðü ôÞí ìÝ÷ñé
ôüôå óôñáôçãéêÞ ðïëõêåíôñéê\ò óõíåñãáóßáò ìÝôïýò óõììÜ÷ïõò ôçò óôüí ðüëåìï, ãéá ôüí Vëåã÷ï ô\ò Añ÷áßáò áôïêñáôïñéê\ò äï. Ç íÝá «äéìåñÞò» AìåñéêáíéêÞ ðñïóÝããéóç, ð\ñîå Aðü ïäÝôåñç ìÝ÷ñé åìåíÞò ãéÜ ôÞí Å.Ó.Ó.Ä. êáß ðáñáêïëïýèçóå TðéöõëáêôéêÜ êáß ÷ùñßò Tíèïõóéáóìüôßò åñùðáúêÝò äõíÜìåéò óôÞí óôñáôéùôéêÞ TðÝìâáóç êáôÜ ô\ò óïâéåôéê\ò TðáíÜóôáóçò ôïÄÇÌÇÔÑÉÏÓ ÐÏÕËÁÊÏÓ

1917, ðåñéïñéæüìåíç íÜ óôåßëåé óôÞí Ñùóóßá óõìâïëéêÜ, óÝ Tíßó÷õóç ôí óôñáôçãí ô\ò AíôåðáíÜóôáóçò Íôåíßêéí, ÂñÜãêåë, Êïíäýëç êáß ÊïëôóÜêùö, Xíáí ëü÷ï Aðü Åâñáßïõò ô\ò ÍÝáòÕüñêçò. Êõñßùò ìùò ït ÇÐÁ, Cí êáß ìÝ åó÷çìï ôñüðï, Aðår÷áí Aðü ôÞí TíèÜññõíóç ô\ò Uëëçíéê\ò Têóôñáôåßáò óôÞí Ì. Áóßá, ìåôáôñÝðïíôáò
âáèìéárá ôÞí óôÜóç ôïõò Aðü ðáèçôéêÞ óÝ AñíçôéêÞ, ðáñ' ëï ôé _ ÅëëÜäá eôáí TðéöïñôéóìÝíç Aðü ôÞí TêôÝëåóç, óôÞí Éùíßá, ìé@ò äéáóõììá÷éê\ò, ìÝ Tîáßñåóç ôÞí Éôáëßá, Tíôïë\ò ãéÜ AíèñùðéóôéêÞ TðÝìâáóç ðÝñ ôí Éùíéêí ðëçèõóìí ô\ò Ìéêñ@ò Áóßáò. Ç UëëçíéêÞ áôÞ AíèñùðéóôéêÞ TðÝìâáóç Tîåëß÷èçêå ðñïïäåõôéêÜ óÝAðåëåõèñùôéêÞ êáß ôåëéêÜ Têöõëßóèçêå óÝ TðéèåôéêÞ Têóôñáôåßá Tíáíôßïí ô\ò êåìáëéê\ò Tèíéêïáðåëåõèåñùôéê\ò TðáíÜóôáóçò. ÔÞí Tðéèåôéêüôçôá áôÞ ôçò ÅëëÜäïò, _ ðïßá öåéëüôáí óôÞíAíÜãêç Aíôéìåôþðéóçò ô\ò êåìáëéê\ò, Tí ìÝñåé
Aìåñéêáíüðíåõóôçò Aäéáëëáîßáò, AðïèÜññõíáí ëåò ït óõììá÷éêÝò äõíÜìåéò êáß ðïäáýëéæå _ Áããëßá, _ ðïßá ôÞí Tíßó÷õå ^èéêÜ ðñïêåéìÝíïõ íÜAðåëåõèåñùèår ôü ôá÷ýôåñï, ìÝó¤ ô\ò Uëëçíéê\òðñïÝëáóçò ðñüò ôÞí Áíáôïëßá,  äñüìïò ôçò ðñüòôÜ AñáâéêÜ ðåôñÝëáéá.
Ôüí Vëåã÷ï ô\ò äï áô\ò, ìùò, äéåêäéêïóå êáß _ äéÜäï÷ïò ô\ò Ïèùìáíéê\ò áôïêñáôïñßáò TèíéêïðåëåõèåñùôéêÞ íåïôïõñêéêÞ TðáíÜóôáóç, AðïâëÝðïíôáò óôÞí óýìðñáîç ôí êïõñäéêíêáß ôïõñêìåíéêí ðëçèõóìí, ðïý êáôïéêïóáíóôü ÉñÜê êáôÜ ì\êïò ôï ìåãÜëïõ ðåôñåëáéïöüñïõ êÝíôñïõ ô\ò Ìïóïýëçò êáß Uñìçíåýïíôáò óùóôÜ ôÞí äéáöïñïðïßçóç ô\ò Aìåñéêáíéê\ò ðïëéôéê\ò. ÐñáãìáôéêÜ, _ ÁìåñéêÞ aèåëå Vêôïôå íÜTîáóöáëßóåé ôÞí ìåñräá ôï ëÝïíôïò Aðü ôÜ AñáâéêÜ áôÜ ðåôñÝëáéá êáß åíïïóå ôÞí TðéêñÜôçóç ô\ò íåïôïõñêéê\ò ëáúê\ò TðáíÜóôáóçò, ôÞí ðïßá _ ìÝí Ó. ´Åíùóç ðïóôÞñéæå äéüôé åy÷å, ðùò êáß _ uäéá, ÷áñáêô\ñá Tèíéêïáðåëåõèåñùôéêü, ït äÝ Åñùðárïé óýììá÷ïé ôÞí Tíßó÷õáí ÷é ãéÜíÜ äéåêäéêÞóïõí áôïß ôÜ ðåôñÝëáéá AëëÜ ãéÜ íÜAðïöýãïõí ôÞí ìïíïðþëçóÞ ôïõò Aðü ìéÜ CëëçåñùðáúêÞ äýíáìç3.

Ôü ðåôñÝëáéï êáß ôü sùíéêü æÞôçìáÔü èÝìá ôí sùíéêí ðëçèõóìí, óçìáíôéêï ðïëéôéóôéêï ðáñÜãïíôá óôÞí ÌéêñÜ Áóßá Tîásôßáò ô\ò ãåéôíßáóÞò ôïõò ìÝ ôüí óçìéôéêü êáß
ôüí Uëëçíéêü ìçôñïðïëéôéêü êüóìï, eôáí óõíäåäåìÝíï ìÝ ôÞí ðåñßöçìç êüêêéíç ãñáììÞ ô\òÓôÜíôáñíô ²Ïéë ôï 1906, Xíáí ÷Üñôç ðïý ìÝ âÜ-ÇÐÁ, ÅËËÁÄÁ ÊÁÉ ÔÏÕÑÊÉÁ: ÉÓÔÏÑÉÊÅÓ ÐÑÏÓÅÃÃÉÓÅÉÓ ÓÔÏÍ ÊÅÍÔÑÉÊÏ ÅÕÑÁÓÉÁÔÉÊÏ ×ÙÑÏóç ðñïçãïýìåíá tóôïñéêÜ êáß ðïëéôéêÜ äåäïìÝíá
äé÷ïôïìïóå ôßò sùíéêÝò AêôÝò Aðü ôÜ íçóéÜ ôïÁsãáßïõ äéá÷ùñßæïíôáò ôü Añ÷éðÝëáãïò, ðñßí Aêüìç Aðåëåõèåñùèår, Aðü ôÞí ÌéêñÜ Áóßá, ôÞíÊýðñï êáß ôßò âñåôáííéêÝò êáß AìåñéêáíéêÝò óöárñåò Tðéññï\ò Tðß ôí ðåôñåëáéúêí óõìöåñüíôùí
óôÞí ÌÝóç ÁíáôïëÞ4. Óõíäåüôáí Tðßóçò êáß ìÝôÞí Víáñîç, Aðü ìÝñïõò ôí ÇÐÁ, ô\ò íÝáò ðåñéüäïõ _ãåìïíéê\ò Tîùôåñéê\ò ðïëéôéê\ò óôü Aíáôïëéêü _ìéóöáßñéï, ìÝ ôáõôü÷ñïíç TãêáôÜëåéøç
ô\ò ìÝ÷ñé ôüôå ðïëõêåíôñéê\ò óôñáôçãéê\ò êáßìÝ Aíôßóôïé÷ç AìåñéêáíéêÞ Aðï÷Þ Aðü ôÞí Êïéíùíßá ôí Åèíí. ÃéÜ íÜ ðïãñáììéóèår _ äéá÷ñïíéêÞ óõíÝðåéá êáß óõíÝ÷åéá ôí Aìåñéêáíéêíáôí Tðéäéþîåùí, Cò óçìåéùèår ôé ìéÜ Uôáéñåßá
ô\ò ÓôÜíôáñíô ²Ïéë, _ ÁôëÜíôéê, åy÷å AíáëÜâåé
ôü 1974 ôÞí TêìåôÜëëåõóç ôí êïéôáóìÜôùí ô\òÈÜóïõ. ÔÜ èÝìáôá ìùò áôÜ Tîáêïëïýèçóáí íÜAðáó÷ïëïí ôÞí AìåñéêáíéêÞ ðáãêïóìéïðïßçóç
êáß Aöï óõíôåëÝóôçêå _ ìåôáíÜóôåõóç ôí Éþíùí óôÞí ÅëëÜäá. Åðáêïëïýèçóå âáèìéáßá äéáöïñïðïßçóç ôí ôåëåõôáßùí áôí Aðü ôüí êïììïõíéóôéêü Aãíá ôï ÌåóïðïëÝìïõ êáß ô\ò Êáôï÷\ò, ìåôÜ ôÞí Óõìöùíßá ô\ò ÂÜñêéæáò êáß ìåôÜ ôü ôéôïúóôéêü ñ\ãìá ìÝ ôÞí Êïìéíöüñì ôï
1948, ðïý óõíÝâáëå óôÞí fôôá ôí óôáëéíéêí,öéëïóïâéåôéêí äõíÜìåùí êáôÜ ôÞí ðïëõåô\ TðáíáóôáôéêÞ AíáìÝôñçóç, óôÞí ðïßá êáß ït uäéïé ïtÁìåñéêáíïß óõíÝâáëáí, ìÝ AðïôåëÝóìáôá ìÜëéóôá
ôåëåßùò Aíôßèåôá Aðü Têåríá ôÜ ðïrá åy÷áí äéáìïñöùèår óôÞí ²Áðù ÁíáôïëÞ, êáôÜ ôßò ôñáãéêÝò Aðïôõ÷ßåò ìÝ ôÞí Êïõüìéôáãê êáß ôü ÂéåôíÜì.
Ç ðñþôç, ëïéðüí, åñýôåñç Tðßäåéîç ôï säéáßôåñïõ TíäéáöÝñïíôïò ôí ÇÐÁ ãéÜ ôÞí ìÝóçåñáóéáôéêÞ ðåñéï÷Þ åy÷å ò Tðßêåíôñï ôÞí ÌéêñÜ Áóßá êáß ôÞí ÅëëÜäá êáß óõìðßðôåé ìÝ ôÞíðïëåìéêÞ AíÜìåéîÞ ôïõò óôïýò äýï ÌåãÜëïõò ÐïëÝìïõò êáß, óôÞí óõíÝ÷åéá, ìÝ ôÞí ìïíéìüôåñç TãêáôÜóôáóÞ ôïõò óôÞí ðåñéï÷Þ. Ït öÜóåéò áôÝòóõíäÝïõí ôßò ðñïïäåõôéêÝò AìåñéêáíéêÝò TðåìâÜóåéò óôÞí ÅëëÜäá êáß Tîçãïí ôÞí óôáèåñïðïßçóç ô\ò èÝóçò ôïõò óôÞí Ôïõñêßá, Êáóðßá, ÌÝóç ÁíáôïëÞ êáß ÂáëêáíéêÞ, ôßò ðïråò ôü äüãìá Êßóóéíôæåñ-×üëìðñïõê-Ìðñåæßíóêõ óõíÝäåóå ìÝ ôÞí íÝá ðáãêüóìéá ìçôñïðïëéôéêÞ ðåñäýíáìç. Ç âáèìéáßá ìåôÜóôáóç ôí ÇÐÁ óôü ãéãáíôéárï áôü ðñïãåöýñùìá, óôü ðáëáéü _ìéóöáßñéï, Aêïëïýèçóå ôüí êëáóóéêü íüìï ëùí ôí áôïêñáôïñéí, ït ðïråò Xëêïíôáé Aðü ôü ðïëéôéêü
êåíü êáß äéáóôÝëëïíôáé Aíáæçôþíôáò ôÜ öõóéêÜ
ôïõò óýíïñá, ìÝ ôÞí äéáöïñÜ ôé óôü÷ïò Tä äÝí
eôáí  êåáíüò, ðùò åy÷å óõìâår ìÝ ôÞí ðñïÝ-111

ëáóç ôí êïæÜêùí êáß ôí AìåñéêÜíùí Aðïßêùí
UêáôÝñùèåí ôï Åsñçíéêï, AëëÜ ôÜ ðåôñÝëáéáôï Éíäéêï, ô\ò Êáóðßáò êáß ô\ò Ñùóóßáò. ÐáñÜëëçëá, ôü ëïãéóôéêü Tðßêåíôñï ôï TíäéáöÝñïíôïò ðáñÝìåíå _ ÅëëÜäá êáß _ Ôïõñêßá, ðïý Aðïôåëïóáí ãéÜ ôïýò ÁìåñéêÜíïõò ìéÜí AäéÜóðáóôç Uíüôçôá, ìÝó¤ ô\ò ðïßáò ït ÷ñïé êáß ôÜäéáìåñßóìáôá Tðéêïéíùíïóáí, äéåõêïëýíïíôáò ôüðñüâëçìá ôí Uëéãìí, ô\ò äéáêßíçóçò êáß ô\òTðéêïéíùíßáò. Ç ðñþôç öÜóç ôï Añ÷éêï óôñáôçãéêï ðñïãåöõñþìáôïò ô\ò «êüêêéíçò ãñáìì\ò», ðïý Aíáëýåôáé óôüí äùäÝêáôï ôüìï ô\ò tóôïñßáò ô\ò Standard Oil êáß óôü Vñãï ôï H.
Morgenthau ÔÜ ÌõóôéêÜ ôï Âïóðüñïõ ó÷åôßæåôáé ìÝ ôßò ôåëåõôáråò _ìÝñåò ô\ò Ïèùìáíéê\òáôïêñáôïñßáò, Tí¨ _ äåýôåñç ðñÜîç, Têåßíç ô\òäéåßóäõóçò óôÞí ÅëëÜäá, Aíáðôýóóåôáé äéåîïäéêÜ óôü ìåôáãåíÝóôåñï âéâëßï ôï Morgenthan, ìÝôüí ôßôëï An International Drama (London,
1930). Ó' áôü  óõããñáöÝáò, ôåëåõôárïò ðñåóâåõôÞò ôí ÇÐÁ óôÞí Êùíóôáíôéíïýðïëç, Tìöáíßæåôáé, ôåëåõôárïò ðéÜ áôüò Aðü ôÞí äõôéêÞ
äéðëùìáôßá, ò ðÝñôáôïò ðåñáóðéóôÞò åíïúêí ãéÜ ôïýò ´Åëëçíåò Aðüøåùí êáôÜ ôÞí Aôõ÷\ Têóôñáôåßá óôÞí ÌéêñÜ Áóßá, Tðéôõã÷Üíïíôáò ìÝ áôüí ôüí ôñüðï íÜ AðïóðÜóåé ôÞí Tìðéóôïóýíç ôí Éþíùí êáß ôí Áèçíí. ÏíïìÜæåôáé Vôóé ðñüåäñïò ô\ò Åðéôñïð\ò Ðñïóöõãéê\òÁðïêáôÜóôáóçò óôÞí ÅëëÜäá ðïõ, óÝ óõíåñãáóßá ìÝ ôüí Í. ÐëáóôÞñá, Añ÷çãü ô\ò ÅðáíÜóôáóçò ôï 1922, ôüí Ã. ÐáðáíäñÝïõ, ðïëéôéêü óýìâïõëï ô\ò ÅðáíÜóôáóçò áô\ò, ôüí Å.
×áñßëáï, (ìõóôçñéþäç Tðé÷åéñçìáôßá ðïý äéáäñáìÜôéóå ìáæß ìÝ ôüí ÁèáíáóéÜäç ÌðïäïóÜêç
óðïõäárï ðáñáóêçíéáêü ñüëï êáß êáôÜ ôÞí äéêôáôïñßá ô\ò 4çò Áãïýóôïõ), êáèþò êáß ìÝ Cëëïõò
äéáêåêñéììÝíïõò öéëåëåýèåñïõò, óõíÝâáëå êáèïñéóôéêÜ óôüí Tðïéêéóìü ôí Éþíùí ìåôáíáóôíêáôÜ ôñüðï ðïý TðçñåÜæåé Xêôïôå AðïöáóéóôéêÜ
ôÞí TêëïãéêÞ ãåùãñáößá êáß ôßò ðïëéôéêÝò sóïññïðßåò êáß äïìÝò ôí Uëëçíéêí êïéíïâïõëåõôéêíäõíÜìåùí. Ï ÌïñãêåíôÜïõ TðÝôõ÷å ôÞí äáíåéïäüôçôç ô\ò ðñïóöõãéê\ò AðïêáôÜóôáóçò ÷é ìüíïí Aðü ôÞí AããëéêÞ ÔñÜðåæá ×Üìðñï (_ ðïßáóõíåñãáæüôáí Aðü ìáêñï ìÝ ñéóìÝíá ãíùóôÜ
öéëåëåýèåñá ïsêïíïìéêÜ, ôñáðåæéêÜ, âéïìç÷áíéêÜ,÷ñçìáôéóôçñéáêÜ êáß äçìïóéïãñáöéêÜ ñãáíùìÝíá óõìöÝñïíôá óôÞí ÅëëÜäá êáß åy÷å óõìâÜëåé
óôÞí Tðéôõ÷ßá ô\ò ÅðáíÜóôáóçò ôï 1922 êáßóôßò ìåôÝðåéôá êáèåóôùôéêÝò Tîåëßîåéò óôÞí ÷þñá) AëëÜ êáß Aðü ôÞí ÔñÜðåæá ô\ò Í. Õüñêçòêáß ìÝ Cëëïõò ïsêïíïìéêïýò êýêëïõò ôí ÇÐÁ,112

ãéÜ ëïãáñéáóìü ôí ðïßùí áôüò Tñãáæüôáí. Ôüöéëåëåýèåñï óõãêñüôçìá ô\ò ÁèÞíáò äÝí åíïïóå säéáßôåñá ôÞí ÁìåñéêáíéêÞ áôÞ ðáñÝìâáóç,ôÞí Aíå÷üôáí ìùò óõìâéâáóôéêÜ äéüôé ôÞí ðïóôÞñéæå _ Aíôéðïëßôåõóç êáß ôü óýíïëï ôï ôýðïõ
ô\ò Aíôéâåíéæåëéê\ò ðáñÜôáîçò,  äÝ óõìâéâáóìüò
Vãéíå ðñïóùðéêÜ Aðü ôüí uäéï ôüí Å. ÂåíéæÝëï, ôü
1928. Ï Aìåñéêáíüò áôüò äéðëùìÜôçò ðñÝðåéíÜ èåùñçèår ðñùôåñãÜôçò ô\ò ðïêáôÜóôáóçò
ô\ò âñåôáííéê\ò Tðéññï\ò óôÞí ÅëëÜäá, _ ðïßáëïêëçñþèçêå ôáí _ UNSCOMB (United
Nations Search Committee for the Balkans), ðü ôüí Cëëï, Tðßóçò ÐñåóâåõôÞ ôí ÇÐÁ
Ethridge, Cíïéîå ôüí äñüìï ãéÜ ôÞí ÷ïñÞãçóç Aìåñéêáíéê\ò âïÞèåéáò óôü äßäõìï ÅëëÜäïò-Ôïõñêßáò, ãíùóô\ò ò äüãìá Ôñïìáí5. Åðáêïëïýèçóå ôüôå _ äéÜëõóç ô\ò Uôáéñåßáò ÐÜïõåñ, ìÝñïõò ôï Aããëéêï ïsêïíïìéêï óõãêñïôÞìáôïò,ôü ðïrï êáèüñéæå ôÞí ôéìÞ ôï âéïìç÷áíéêï ñåýìáôïò, TðçñåÜæïíôáò Vôóé ôïýò ðáñáãùãéêïýò
êáß Vììåóá ôïýò ðïëéôéêïýò óõó÷åôéóìïýò óôÞíÅëëÜäá, ãéÜ ëïãáñéáóìü ô\ò Áããëßáò, êáôÜ ôüðñüôõðï ô\ò ôñÜðåæáò ÌðÜñêëåû, óôÞí Êýðñï,_ ðïßá êáèüñéæå Tðßóçò ìÝ ðïëéôéêÜ êñéôÞñéá ôßòôéìÝò ô\ò Tããåßáò säéïêôçóßáò. Ôü ôåëéêü Tîïóïññïðéóôéêü AðïôÝëåóìá óôÞí äéáêõâÝñíçóç ô\òÅëëÜäáò eôáí _ Tðß AñêåôÜ ÷ñüíéá, ìåôÜ ôü
1947, äéáêõâÝñíçóÞ ôçò Aðü ðñùèõðïõñãïýò Aìåñéêáíéê\ò Tìðéóôïóýíçò ït ðïrïé, ìÝ ôÞí óåéñÜ ôïõò, TðéëÝãáí ðïõñãïýò Ïsêïíïìéêï Óõíôïíéóìï ðïý ôåëïóáí, óõíÞèùò, ðü âñåôáííéêÞ TðéññïÞ.

ÓõíÝðåéåò ô\ò ÌåôáíÜóôåõóçò
ôí Éþíùí óôÞí ÅëëÜäá
Ç uäéá áôÞ, êáèïñéóôéêÞ ãéÜ ôÞí óýíèåóç
ôí Uëëçíéêí êïéíïâïõëßùí, ø\öïò ôí Éþíùí
ðñïóöýãùí, TãêáôåóôçìÝíùí óÝ óõíïéêßåò äïñõöïñéêÝò ëùí ôí ðëçèõóìéáêí êÝíôñùí, óôåíÜ TðçñåÜæïõí TðéëåêôéêÜ ôÜ ñéáêÜ TêëïãéêÜ AðïôåëÝóìáôá, TðÝôñåøå ôÞí êáôÜêôçóç ô\ò Tîïõóßáò êáôÜ ôßò TêëïãÝò ôï 1981 Aðü Xíáí ðïëéôéêü óõíáóðéóìü åñåßáò ðñïóöõãéê\ò, íåï-sùíéê\ò ãéÜ ìåãáëýôåñç Aêñßâåéá óõììåôï÷\ò, ðïýäéáôçñÞèçêå óôÞí Tîïõóßá Tðß Xíá ôÝôáñôï ôïásíá. Ç TðéäéáéôçôéêÞ sùíéêÞ äýíáìç êáôÜ ôßòTêëïãÝò ôï 1981 AëëÜ êáß ðñßí Aðü áôÝò, aäçAðü ôü 1936, AðÝäåéîå ôé _ êïììïõíéóôéêÞ AíáôñåðôéêÞ ðïëéôéêÞ óôÞí ÅëëÜäá, _ ðïßá Cñ÷éóå ïóéáóôéêÜ ôüí ÌÜúï ôï 1935 óôÞí Èåóóáëïíßêç êáß Vëçîå ìÝ ôüí ôåñìáôéóìü ôï Tìöõëß-ÄÇÌÇÔÑÉÏÓ ÐÏÕËÁÊÏÓïõ ôü 1949, äÝí eôáí tóôïñéêÜ Aðáñáßôçôç êáß ôÜïsêïíïìéêÜ ôçò êßíçôñá äÝí eôáí só÷õñÜ ïôåðñïóäéïñéóôéêÜ, Aöï ït ìÝí êïììïõíéóôÝò óõìðåñéöÝñïíôï ò ñãáíá ô\ò óïâéåôéê\ò ðïëéôéê\ò, ïtäÝ ²Éùíåò TíäéáöÝñïíôï ðåñéóóüôåñï ãéÜ ôÞí ^èéêÞ êáß ðïëéôéêÞ AðïêáôÜóôáóç êáß ôÞí íïìéìïðïßçóÞ ôïõò ò óõóôáôéêïß öïñårò ô\ò íÝáò Aóôéê\ò äéïéêçôéê\ò êáß Tìðïñéê\ò ôÜîçò. ÓõìâÜëëïíôáò êáôÜ ìåãÜëï ðïóïóôü óôÞí TêëïãéêÞ
ðëåéïøçößá ôï 1981, ït ²Éùíåò êéíÞèçêáí Aðïäåéêíýïíôáò óôÞí ðñÜîç ôÞí ïsêïíïìåôñéêÞ èåùñßá ôï Á. ÐáðáíäñÝïõ ðåñß «øõ÷ïëïãéêï êÝñäïõò», ðïý äéáôõðþèçêå óôÞí ÁìåñéêÞ, êáß óôáäéïäñüìçóáí AöïìïéùôéêÜ, óõììåôÝ÷ïíôáò TíåñãÜ
óôÞí äéáêõâÝñíçóç ô\ò ÷þñáò ÷ùñßò TðáíÜóôáóç êáß ðñïóäßäïíôáò óôÞí UëëçíéêÞ êïéíùíßá XíáíTíôïíþôåñï íåï-sùíéêü êáß íåï-âõæáíôéíü, êñáôéêéóôéêü êáß êïéíùíéóôéêü ÷áñáêô\ñá.
²Åôóé, Tãêáôáëåßðïíôáò ãéÜ ðñþôç öïñÜ ôÞíðïëõêåíôñéêÞ ôïõò ðïëéôéêÞ ìÝ ôÞí åêáéñßá ô\òUëëçíéê\ò Têóôñáôåßáò óôÞí ÌéêñÜ Áóßá, ïtÇÐÁ TíÞñãçóáí ìÝ áôïôÝëåéá, äéïñáôéêüôçôá
ìáêñïúóôïñéêÞ AëëÜ êáß ìÝ säéïôÝëåéá, óõíäõÜæïíôáò ôÞí Tðéäßùîç ô\ò ìïíïðþëçóçò êáß äéáôÞñçóçò ôï TëÝã÷ïõ óôÞí ðáñáãùãÞ ðåôñåëáßïõ ôï
Añáâéêï êüóìïõ, ìÝ ôÞí Tíßó÷õóç ô\ò èÝóçò ôïõòóôüí íåïôïõñêéêü ÷ñï êáß ôüí ÷ñï ãýñù Aðü ôÞíÊáóðßá. ÌÝ ôÞí Tðéôüðéá Tîüíôùóç êáß ôÞí AðïìÜêñõíóç ôí Éþíùí ðñïóöýãùí, ðïý ìÝ÷ñé ôü
1922 Aðïôåëïóáí ôÞí AóôéêÞ ôÜîç ô\ò èùìáíéê\ò áôïêñáôïñßáò, _ äéáóôñùìÜôùóç áôÞ AíôéêáôáóôÜèçêå Aðü Xíá ôïõñêéêü óôñáôéùôéêïïéêïíïìéêü êáèåóôþò ðïý, ðùò êáß _ AíáôïëéêÞ äåóðïôåßá ôï Âõæáíôßïõ, èýìéæå Xíáí Aíáêôïñéêïôýðïõ, Aóéáôéêü ôñüðï ðáñáãùã\ò. ÅãêáôáóôÜèçêáí Vôóé óôÞí ÅëëÜäá ôÜ êáôÜëïéðá Uíüò ðïTèíéêï ðïëéôéóôéêï ðëçèõóìï êáß AíáðáñÞãáãáí âáèìéáßá, ðùò eôáí Uðüìåíï, óôüí Uëëçíéêü
÷ñï, Xíá íåï-sùíéêü, íåïâõæáíôéíü êáèåóôþò óôüðïrï ït ²Éùíåò ðñüóöõãåò ôåëéêÜ êõñéÜñ÷çóáí,óôÞí íÝá ôïõò ðáôñßäá, Tî ásôßáò ô\ò óõìðáãïòêïéíïôéê\ò ôïõò ñãÜíùóçò, Aíáâéþíïíôáò ôïýòèåóìïýò, ôÜ aèç, ôÜ Vèéìá êáß êõñßùò ôÜ ìïñöùôéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ êáß ôßò TííïéïëïãéêÝò êáß êïéíùíéêÝò äïìÝò ðïý åy÷áí äéáìïñöùèår êáôÜ ôÞíäéÜñêåéá ô\ò Aóéáôéê\ò ðüäïõëçò æù\ò ôïõò.
´Ïôáí êáôÜ ôÞí Êáôï÷Þ Vêëåéóáí ït äñüìïé
ô\ò ðíåõìáôéê\ò ôñïöïäïóßáò ôí Uëëáäéêíóôïé÷åßùí Aðü ôÞí Äýóç,  sùíéêüò Aíáôïëéêüò
ðïëéôéóìüò êáôÝêôçóå ôüí áôü÷èïíá ðëçèõóìü,ðåñßðïõ ðùò ït ñõèìïß ôï _ôôçìÝíïõ Íüôïõ
TðçñÝáóáí ôÞí æùÞ ôí âüñåéùí ÁìåñéêÜíùí. ÏtÇÐÁ, ÅËËÁÄÁ ÊÁÉ ÔÏÕÑÊÉÁ: ÉÓÔÏÑÉÊÅÓ ÐÑÏÓÅÃÃÉÓÅÉÓ ÓÔÏÍ ÊÅÍÔÑÉÊÏ ÅÕÑÁÓÉÁÔÉÊÏ ×ÙÑÏ²Éùíåò äéáôçñïóáí ôÞí AíÜìíçóç ô\ò ôïõñêéê\ò,äõôéê\ò êáß Aìåñéêáíéê\ò åèýíçò ãéÜ ôÞí Tîüíôùóç êáß ôÞí AðïìÜêñõíóÞ ôïõò Aðü ôÞí Ôïõñêßá AëëÜ, ðùò AðÝäåéîå _ ðï÷ùñçôéêüôçôá ôíðñïóöõãéêí êõñßùò Aíôéóôáóéáêí äõíÜìåùí AðÝíáíôé óôÞí Víïðëç AããëéêÞ TðÝìâáóç ôü 194445, TðÝäåéîáí ôåëéêÜ ìåôñéïðáè\ êáß óõìâéâáóôéêÞ óôÜóç AðÝíáíôé óôÞí Äýóç. ÅîáêïëïýèçóáííÜ ìÞí ôÞí óõã÷ùñïí ãéÜ ôÞí êáôáóôïëÞ ôï Tèíéêïáðåëåõèåñùôéêï, êïéíùíéêï êéíÞìáôïò äéáìáñôõñßáò ôïõò êáôÜ ôÞí Êáôï÷Þ, AëëÜ ïôå êáßãéÜ ôÞí AìåñéêáíéêÞ, êõñßùò, ðïóôÞñéîç, Añãüôåñá, ðñüò ôüí êõâåñíçôéêü Tèíéêü óôñáôü Tíáíôßïí ôïõò, ôüí ðïrï ðëáéóßùíáí, êõñßùò, áôü÷èïíåò ´Åëëçíåò Aîéùìáôéêïß êáß óôåëÝ÷ç. ·Çôáí ìùò ït ²Éùíåò êáôÜ âÜèïò têáíïðïéçìÝíïé ôáí _ÁìåñéêÞ TãêáôÝëåéøå Añãüôåñá ôÞí ìïíïìåñ\ðïóôÞñéîÞ ôçò ðñüò ôüí áôü÷èïíá íåïåëëçíéêü
ðáñÜãïíôá, ôáí Aðïäåß÷èçêå ôé áôüò Aðïôåëïóå ðéÜ ñéóôéêÜ ìéÜ AñéèìçôéêÞ ìåéïøçößá êáßCñ÷éóå íÜ óõíåñãÜæåôáé ìáæß ôïõò ãéÜ ôüí ìåôáó÷çìáôéóìü ô\ò ÷þñáò óýìöùíá ìÝ êõñßùò sùíéêÜ säåïëïãéêÜ, ðïëéôéóôéêÜ êáß êïéíùíéêÜ ðñüôõðá. Ç ëáúêÞ Aðïäïêéìáóßá ãéÜ ôÞí AìåñéêÜíéêç óôÜóç óôü Êõðñéáêü êáß ãéÜ ôÞí AìåñéêáíéêÞ
óõíåñãáóßá ìÝ ôÞí äéêôáôïñßá ôï 1967 TðéôÜ÷õíå, Tî Cëëïõ, ôüí ñéæéêü áôü Aíáðñïóáíáôïëéóìü
ô\ò Aìåñéêáíéê\ò ðïëéôéê\ò.

Éùíßá êáß ÇÐÁÁíáêåöáëáéþíïíôáò, TðáíáëáìâÜíïõìå ôé_ AíáóôáëôéêÞ Víáíôé ô\ò ÅëëÜäïò ðïëéôéêÞ ôíÇÐÁ óôÞí ÌéêñÜ Áóßá åy÷å Tíèáññýíåé ôßò TðéöõëÜîåéò ôí Åñùðáßùí óõììÜ÷ùí, ït ðïrïé, Cíêáß eôáí Añ÷éêÜ Tíôïëårò, ðëÞí ô\ò Éôáëßáò, ô\òUëëçíéê\ò Têóôñáôåßáò, óõììåñßæïíôáí ôßò AìåñéêáíéêÝò TêôéìÞóåéò ò ðñüò ôÞí têáíüôçôá ô\òÅëëÜäáò íÜ öÝñåé åsò ðÝñáò ôÞí AðïóôïëÞ ôçò.
Ç Aäõíáìßá áôÞ eôáí Cëëùóôå åíüçôç Aöïêáß ït ÁìåñéêÜíïé Tíßó÷õáí, TðéöõëáêôéêÜ êáßVììåóá, ôÞí ñùóóéêÞ TðáíÜóôáóç, AëëÜ êáß _ ôåëåõôáßá áôÞ Aíáöáíäüí ðïóôÞñéæå ôüí íåïôïõñêéêü ðáñÜãïíôá Tíáíôßïí ô\ò ÅëëÜäïò ôüóï ëéêÜ óï êáß ðïëéôéêÜ, èåùñþíôáò ôé åy÷å ôüí uäéïìÝ áôÞí ëáúêü, Aíôéäõôéêü êáß TèíéêïáðåëÝõèåñùôéêü ÷áñáêô\ñá. ÁëëÜ êáß _ óõììá÷ßá ô\òÅãêÜñäéáò Óõíåííüçóçò, Aöï ëåéôïýñãçóå AðïôåëåóìáôéêÜ êáôÜ ôßò äõóêïëþôåñåò óôéãìÝò ôïðïëÝìïõ, ïóéáóôéêÜ äéáëýèçêå Vðåéôá Aðü ôÞí AìåñéêáíéêÞ äéáóðáóôéêÞ ôáêôéêÞ, _ ðïßá eôáí AíÜëïãç ìÝ ôÞí ñùìáúêÞ ôáí, 2.000 ÷ñüíéá Tíù-113ñßôåñá, åy÷å Tðßóçò ðïêáôáóôÞóåé ôÞí UëëçíéóôéêÞ TðéññïÞ óôÞí ðåñéï÷Þ. Óôüí Aããëïáìåñéêáíéêü Aãíá äñüìïõ ðñüò ôßò ðåôñåëáéïöüñåò ðåñéï÷Ýò, _ ÁìåñéêÞ TðéêñÜôçóå ìÝ ôÞí êáôáóôñïöÞ
ôí Éþíùí ô\ò Ìéêñ@ò Áóßáò, ÷ùñßò íÜ ðñïâåróÝ èõóßåò êáß óÝ Aíôéðáñï÷Ýò, Aêüìç êáß Víáíôé
ô\ò Ãáëëßáò, ô\ò Éôáëßáò êáß ô\ò êïììïõíéóôéê\ò Ñùóóßáò, ït ðïråò ðñïóÝöåñáí óôÞí ìá÷üìåíç Tíáíôßïí ô\ò ÅëëÜäïò Ôïõñêßá ÷é ìüíïí
ðïëåìéêü ëéêü AëëÜ êáß ëüêëçñåò Tðáñ÷ßåò. ÇÃáëëßá ôÞí Êéëéêßá êáß Añãüôåñá ôÞí ÁëåîÜíäñåéá, _ Éôáëßá ôÞí Ëõêßá êáß ôÞí Êáñßá, _ÓïâéåôéêÞ ´Åíùóç ôü ÊÜñò êáß ôü Áíôáñ÷Üí.

Ç ÂõæáíôéíÞ Ìåôáìüñöùóç ô\ò Éùíßáò
Ôü säéáßôåñï TíäéáöÝñïí ôí ÇÐÁ ãéÜ ôÞíÌåóüãåéï åy÷å ðñïçãçèår ôí äõü ÌåãÜëùí ÐïëÝìùí êáôÜ Xíá ðåñßðïõ ásíá, ìÝ ôÞí Aðüâáóç
ôí Áìåñéêáíí ðåæïíáõôí ôü 1805 óôÞí Ëõâýç, TíÝñãåéá ðïý äÝí ðáñåìðüäéóå óôÞí óõíÝ÷åéáôÞí êáôÜëçøç ô\ò Âïñåßïõ Áöñéê\ò Aðü ôÞíÁããëßá, Ãáëëßá êáß Éôáëßá, ìÝ Aðþôåñï óêïðü
ôÞí TîáóöÜëéóç Täáöéê\ò óõíÝ÷åéáò êáß ðñïãåöõñþìáôïò ô\ò Åñþðçò óôÞí ÁöñéêÞ. Áôüò eôáí, Cëëùóôå, êáß  Aðþôåñïò Aíôéêåéìåíéêüò
óêïðüò ô\ò AìåñéêÜíéêçò Aðüâáóçò ðùò êáß ô\òðåñ ô\ò ÅëëÜäïò íáõìá÷ßáò ôï Íáõáñßíïõ, ðïýTðáêïëïýèçóå êáß _ ðïßá êáôÜóôñåøå, ìáæß ìÝôüí Ïèùìáíéêü, ôüí óôüëï ô\ò Ásãýðôïõ êáß ôíCëëùí sóëáìéêí ÷ùñí ô\ò âïñåßïõ Áöñéê\ò.
Ôü Tíôïíþôåñï ìùò êáß Aðïöáóéóôéêü Aìåñéêáíéêü TíäéáöÝñïí ãéÜ ôÞí ðåñéï÷Þ áôÞ Têäçëþèçêå AíïéêôÜ, AìÝóùò ìåôÜ ôü äüãìá Ôñïìáí, ðïýCíïéîå ôüí äñüìï ãéÜ ôü ó÷Ýäéï ÌÜñóáë, ìÝ ôü ôåëåóßãñáöï ôï 1957 ãéÜ ôÞí ìáôáßùóç ô\ò ãáëëïáããëéê\ò TðÝìâáóçò óôü ÓïõÝæ êáèþò êáß ìÝ
ôÞí Aðïóôáèåñïðïßçóç ô\ò åñùðáúê\ò Aðïéêéáê\ò ãáëëéê\ò ðáñïõóßáò óôü ÌÜãêñåìð. ÁìÝóùò ìåôÜ, Tî Cëëïõ, ìÝ ôÞí óõìöùíßá ô\ò Æõñß÷çò, _ ÌåãÜëç Âñåôáííßá ðáñåìðüäéóå ôßòÇÐÁ íÜ êáôáóôïí TããõÞôñéá äýíáìç óôÞí Êýðñï, Tí¨ ìÝó¤ ô\ò ôïõñêéê\ò óôñáôéùôéê\ò êáôï÷\ò, êáß ôï ðñïôåéíüìåíïõ Aðü ôüí ÏÇÅ ó÷åäßïõ, Tðé÷åéñårôáé ôþñá _ TðéâïëÞ Uíüò ìüíéìïõ
êáèåóôôïò ðïëõìåñïò óõãêõñéáñ÷ßáò óÝ ìéÜÊýðñï TèíéêÜ AöïðëéóìÝíç.
Ç ÁìåñéêÞ äÝí åy÷å ìåôÜó÷åé ôü 1916 óôÞíAããëïãáëëéêÞ êáôÜëçøç ôí Áèçíí ïôå óôüìÝôùðï ôï 1917 óôÞ Ìáêåäïíßá, ôü ðïrï ðÝêñõðôå ãáëëéêÝò âëÝøåéò ãéÜ ôÞí ìåôáôñïðÞ ôçòóÝ ðñïôåêôïñ@ôï, Väñåøå ìùò ôåëéêÜ ôïýò êáñ-

114

ðïýò ô\ò ìáôáßùóçò ô\ò Uëëçíéê\ò ðñïóðÜèåéáòãéÜ ôÞí ðïêáôÜóôáóç ô\ò Ôïõñêßáò óôÞí ÌéêñÜ
Áóßá, ðáãéþíïíôáò ôÞí èÝóç ôçò óôÞí ÅëëÜäáêáß ôÞí Ôïõñêßá ìÝ êáôÜëëçëï ÷åéñéóìü ôï æçôÞìáôïò ôí sùíéêí ðëçèõóìí óôÞí ðåñéï÷Þ
áôÞ. Ç ÅëëÜäá, ðùò åuðáìå, åðå÷åßñçóå ôÞíðñïóÜñôçóç ô\ò Éùíßáò ò Uôárñïò ô\ò Aããëéê\òðïëéôéê\ò, ðáñåìðïäßæïíôáò ìùò Vôóé ôÞí ôïõñêéêÞ êáß AìåñéêáíéêÞ äéåêäßêçóç äéáäï÷\ò óôüíVëåã÷ï ôí èùìáíéêí ðåôñåëáßùí, ìüíï ãéÜ íÜðñáãìáôïðïéÞóåé ôüí ðáñáäïóéáêü ìèï ìé@ò íåïâõæáíôéí\ò AðïêáôÜóôáóçò. Ç AðåëåõèÝñùóç
ôí Éþíùí ðñáãìáôïðïéÞèçêå ôåëéêÜ ìåôÜ ôÞíTðéóôñïöÞ ôïõò óôÞí ÅëëÜäá, ìÝ Aíôßóôïé÷ç ìåôÜóôáóç ôí säåïëïãéêí Añ÷í Uíüò íåï-sùíéêïêáß íåï-âõæáíôéíï ðïëéôéóìï êáôÜ ôÞí AíáãêáóôéêÞ ìåôáíÜóôåõóç êáß TãêáôÜóôáóÞ ôïõò óôßòíÝåò ðáôñßäåò. ÉóôïñéêÜ ìùò ït äýï áôÝò Vííïéåò, ôï íåï-sùíéêï êáß ôï íåï-âõæáíôéíï ðïëéôéóìï, eôáí ôáõôüóçìåò, äéüôé tóôïñéêÜ _ uäéá
_ wäñõóç ô\ò âõæáíôéí\ò êïéíïðïëéôåßáò eôáí êõñßùò AðïôÝëåóìá ô\ò sùíéê\ò AíÜãêçò Tðéâßùóçò
óôÞí ÌéêñÜ Áóßá. Ït ²Éùíåò óõíÝâáëáí óôÞí äéÜóðáóç, ìÝ ôÞí ÷ñçóéìïðïßçóç ôí ÷ñéóôéáíéêíäïãìÜôùí, ô\ò èñçóêåõôéê\ò Uíüôçôáò ôï Aíôáãùíéóôéêï ôïõò óçìéôéêï êüóìïõ êáß, ïsêïäïìþíôáò ìÝ ôïýò ÅöÝóóéïõò êáß ÌéëÞóóéïõò Añ÷éôÝêôïíåò ôü ìíçìåéáêü Vìâëçìá ô\ò ôñéáäéê\òÁãßáò Óïößáò, ðñïÞãáãáí ìéÜ Tðáíåíïðïßçóç ìÝôÞí äçìéïõñãßá ìé@ò ñèüäïîçò êïéíïðïëéôåßáò
óôÞí ðïßá ðñïår÷å, ìáæß ìÝ ôü ÷ñéóôéáíéêü ôì\ìá ôï óõñéáêï-óçìéôéêï êüóìïõ (ït ðåñéóóüôåñïé íåïðëáôùíéêïß öéëüóïöïé eôáí Óñïé), ït äÝäõáäéêÝò, íåïìáííé÷áúêÝò ôïõò èåùñßåò âñßóêïíôáé
óôÞí âÜóç ôí èñçóêåõôéêí ðïëÝìùí óôÞí ÁíáôïëéêÞ êáß ôÞí ÄõôéêÞ Åñþðç, ìÝ ôåëéêÞ Tðßðôùóç ôÞí ìáæéêÞ ìåôáíÜóôåõóç, ôí _ôôçìÝíùí, óôÞí ÁìåñéêÞ. ÁôÝò Aðïôåëïí Cëëùóôåêáß ôÞí ásôßá ðïëëí Cëëùí äéáêñßóåùí ðïý êáôáóðÜñáîáí ôÞí Åñþðç êáß Cíïéîáí óôÞí Éóðáíßá êáß ôÜ ÂáëêÜíéá ôüí äñüìï ôï sóëáìéóìï,Tíéó÷ýïíôáò óôÞí Åñþðç ôßò óçìåñéíÝò öõãüêåíôñåò ôÜóåéò ðåñéöåñåéáêï áôïíïìéóìï, óôßòðïråò èÜ Aíáöåñèïìå ðéü êÜôù. Ït Óñïé, òóýììá÷ïé ôí Éþíùí êáôÜ ôÞí ðñùôïâõæáíôéíÞ
ðåñßïäï, åy÷áí óõìâÜëåé óôÞí AíáôïëéêÞ Tðéâßùóç ô\ò ñùìáúê\ò áôïêñáôïñßáò êáß óôÞí ðáãßùóç ô\ò säÝáò ô\ò ÷ñéóôéáíéê\ò åsñçíéê\ò óõíýðáñîçò ôí Uôåñïãåíí ëáí ô\ò íåõñáëãéê\òêáß AðïóôáèåñïðïéçìÝíçò åñáóéáôéê\ò ìåèïñéáê\ò ãñáìì\ò. ÁëëÜ êáß ëåò ït Aíôéìá÷üìåíåò Tèíüôçôåò óôü óôáõñïäñüìé áôü ô\ò Åããýò

ÄÇÌÇÔÑÉÏÓ ÐÏÕËÁÊÏÓ

Áíáôïë\ò, ôï Aóéáôéêï, âáëêáíéêï êáß âïñåéïáöñéêáíéêï ÷þñïõ, ït AíôéìÝôùðïé ðñïåëáýíïíôåò síäïåõñùðárïé Ìáêåäüíåò êáß ït síäïúñáíïß
ÐÝñóåò, ôÜ Tðéêñáôïíôá UëëçíïñùìáúêÜ säåïëïãéêÜ Tðéóôñþìáôá êáß ôÜ óõìðôõóóüìåíá ðñïúíäïåõñùðáúêÜ êáß óçìéôéêÜ èñçóêåõôéêÜ ðüâáèñá, ït Tê÷ñéóôéáíéóèÝíôåò sùíéêïß öïéíéêéêïß, êáñ÷çäïíéáêïß ðëçèõóìïß, Cìåóïé Aðüãïíïé ôí ×áíááíáßùí êáß ït Öéëéóôárïé, Ëõäïß, Öñýãåò êáßÌõóïß, ìÝ ôïýò áôü÷èïíåò ÊÜñåò, Êßëéêåò, Ëõêßïõò, ËõêÜïíåò, Ðéóßäåò êáß Ðáöëáãüíåò, ôÜìåéêôÜ öëá ôí ÈñÜêùí-Âéèýíùí, Êåëôí-ÃáëÜôùí, ×åôôáßùí-Êáððáäüêùí êáß ôí ìéãÜäùí
Ðáìöýëùí, ëá áôÜ ôÜ ìéêñáóéáôéêÜ, âáëêáíéêÜ, óêýèéêá êáß êéììåñéáêÜ öëá, óõíùóôßæïíôáí
óõóóùñåõìÝíá óôïýò ôõöëïýò óÜêêïõò êáß óôßòäáéäáëþäåéò êïéëÜäåò äéáäñüìïõò ôï ÊáõêÜóïõêáß ôí âáëêáíéêí ²Áëðåùí, ðïý Uíþíïõí, ìÝó¤ôï ÆÜãñïõ êáß ôï Ôáýñïõ ô\ò Áíáôïëßáò, ôÞíÅñþðç ìÝ ôÞí Áóßá. Ìðïñïóáí íÜ óõíõðÜñîïõí êÜôù Aðü ôÞí óêÝðç ìé@ò ÷ñéóôéáíéê\ò sóïôéê\ò Aíï÷\ò, ô\ò ðïßáò ït ²Éùíåò, äéáóðþíôáò
ôïýò Óýñïõò Aðü ôïýò ëïéðïýò óçìrôåò, åy÷áí äþóåé ôü ðñôï Víáõóìá. Óôïýò ÷ñéóôéáíéêïýò Tðåêôáôéóìïýò, ït ²Éùíåò Cðïéêïé, täñõôÝò ô\ò ðñïóùêñáôéê\ò öéëïóïößáò, êáß _ óõñéáêÞ ó÷ïëÞ ôïíåïðëáôùíéóìï TíÝðíåõóáí ôü ðíåìá ô\ò êïóìïðïëßôéêçò ïsêïõìåíéêüôçôáò ôí ðåñß ôüíÐáëï óðïõäí, _ ðïßá TêôñÜöçêå Aðü ôÞí êïéíÞ sùíéêÞ êáß óçìéôéêÞ ÄéáóðïñÜ.

Ç ìåôÜóôáóç ôï sùíéêï óôïé÷åßïõ
óôÞí ÅëëÜäáÇ êáôáóôñïöÞ ôï 1922, ìÝ ôÞí ðïßá ïóéáóôéêÜ ôåñìáôßóèçêå _ ðåñßïäïò ôï ×ñéóôéáíéóìï óôÞí Åããýò êáß ôÞí ÌÝóç ÁíáôïëÞ, eôáí óôÞí ðñáãìáôéêüôçôá fôôá ô\ò Âñåôáííßáò,Añ÷Þ åñùðáúê\ò ðáñáêì\ò êáß êïéíÞ íßêç ô\ò Aìåñéêáíéê\ò áôïêñáôïñßáò êáß ôï ôïõñêéêï Bëõôñùôéóìï, ìÝ ôÞí TðéëåêôéêÞ TöáñìïãÞ ôí
24 óçìåßùí áôïäéÜèåóçò ôí ëáí ðïý _ uäéá _ÁìåñéêÞ èÝóðéóå êáôÜ ôüí Á´ Ðáãêüóìéï Ðüëåìï. Ç ìåôáíÜóôåõóç ôí Éþíùí, ðïý Tðáêïëïýèçóå, eôáí _ ëïêëÞñùóç ìé@ò ðáëáéüôåñçò ãåñìáíéê\ò ðïëéôéê\ò, _ ðïßá äéåêäéêïóå ôÞí Åããýò êáß ôÞí ÌÝóç ÁíáôïëÞ aäç ðñßí Aðü ôüí ðüëåìï áôü êáß Vâëåðå ôïýò ²Éùíåò óÜí Tìðüäéï ãéÜôÞí TðÝêôáóÞ ôçò ìÝóá Aðü ôÞí ÏèùìáíéêÞ Áôïêñáôïñßá. Ç ôåëéêÞ Tîïìïßùóç ô\ò ôý÷çò ô\òìÝ÷ñé ôüôå íéêÞôñéáò ÅëëÜäáò ìÝ ôÞí _ôôçìÝíç
Ãåñìáíßá Vãéíå, êáôÜ ðáñÜäïîï ôñüðï, Vðåéôá AðüÇÐÁ, ÅËËÁÄÁ ÊÁÉ ÔÏÕÑÊÉÁ: ÉÓÔÏÑÉÊÅÓ ÐÑÏÓÅÃÃÉÓÅÉÓ ÓÔÏÍ ÊÅÍÔÑÉÊÏ ÅÕÑÁÓÉÁÔÉÊÏ ×ÙÑÏìéÜ óåéñÜ ðáñáâÜóåùí ôí Añ÷í ôï Aíèñùðéóìï êáß ôï Äéåèíïò Äéêáßïõ, ït ðïråò óõíôåëÝóèçêáí ìÝ óõíÝñãåéá ô\ò Ïèùìáíéê\ò Áôïêñáôïñßáò, ôáí ôü ÉÉ ÑÜú÷ åy÷å ôüôå æçôÞóåé Aðü ôÞí óýììá÷ü ôçò Êùíóôáíôéíïýðïëç íÜ AðáëëÜîåé ôÞí TðéêñÜôåéÜ ôçò (ôÞí ðïßá áôü èåùñïóå äéÜäñïìï ìåëëïíôéê\ò ðñïÝëáóçò ðñüò ôÞí ÂáãäÜôç), Aðü ôü ðáñåìâáëëüìåíï sùíéêü êáß Aðüôü Añìåíéêü óôïé÷årï ô\ò Êéëéêßáò. ÊáôÜ ôÞí TöáñìïãÞ ôçò, ìùò, Aðü ôÞí Ôïõñêßá, _ ãåíïêôïíßá ôí ÅëëÞíùí åy÷å Tðåêôáèår êáß óôÞí ÊñÞôç, ìÝ AðïôÝëåóìá ôÞí TîÝãåñóç êáß ôÞí Aíåîáñôçóßá ôçò, _ ðïßá, ìáæß ìÝ ôÞí AðåëåõèÝñùóçôï ëïéðï Añ÷éðåëÜãïõò, ìåôáôüðéóå AíáôïëéêÜôü Uëëçíéêü êÝíôñï âÜñïõò. ´Ïðùò êáß óôÞí ðåñßðôùóç ôï Uâñáúêï ëïêáõôþìáôïò, Aíôßôéìïõ
ô\ò óôáèåñïðïßçóçò ôï ÉóñáÞë óôÞí Ðáëáéóôßíç, ôü ëïêáýôùìá ôï sùíéêï ðëçèõóìï óôÞíÌéêñÜ Áóßá ëïêëÞñùóå _ AìåñéêáíéêÞ Aíï÷ÞãéÜ ôÞí ãåíïêôïíßá ôí Éþíùí, _ èõóßá ôí ðïßùí ð\ñîå ôü Aíôßôéìï ôü ðïrï êáôÝâáëáí ãéÜôÞí íïìéìïðïßçóç êáß ôÞí AðïêáôÜóôáóç ôí Tðéæþíôùí óôÞí ^ðåéñùôéêÞ ÅëëÜäá, ìÝ AêÝñáéç ôÞí äéáôÞñçóç ô\ò säéáßôåñçò ðïëéôéóôéê\ò ôïõòêëçñïíïìé@ò êáß ô\ò säåïëïãéê\ò ôïõò ôáõôüôçôáò, Ïñèüäïîï, èåïöýëáêôï ðñïìá÷íá. Äéáôçñïóå ìùò ðÜíôïôå _ Éùíßá ôÞí sùíéêÞ êáß óõñéáêÞ säéïôõðßá ðïý TðÝôñåøå óôüí óçìéôéóìü íÜãßíåé ôü Eëáò ôï ÍÝïõ Êüóìïõ êáß óôÞí sùíéêÞ
êïéíùíßá íÜ êáôáóôår åñùðáúêüò êáß ñùìáíéêüò
ñõèìüò, ìèïò êáß ôñüðïò æù\ò.

Ôü Éùíéêü êáß ôü Óçìéôéêü ÏëïêáýôùìáÃéÜ ôÞí êáôáóôñïöÞ ôí Éþíùí óôÞí ÌéêñÜ
Áóßá ðÜñ÷ïõí äéÜöïñåò Têäï÷Ýò. Ç ìéÜ Aðïäßäåé ôÞí Añ÷éêÞ, ãåñìáíéêÞ säÝá ô\ò ãåíïêôïíßáò
ôïõò óôÞí ì\íé ôï ãåñìáíï óôñáôçãï ðïý ÷ýñùóå ôÞí Êáëëßðïëç, ò Aíôßðïéíá ãéÜ ôÞí óõììá÷éêÞ Tðßèåóç Tíáíôßïí ôçò. ÌéÜ Cëëç èåùñßá,ôÞí óõó÷åôßæåé ìÝ ôÞí ñùóóéêÞ ðñïÝëáóç óôüíÊáýêáóï, ðïý AíÜãêáóå ôïýò Ôïýñêïõò íÜ Tîáöáíßóïõí ôßò îÝíåò ìåéïíüôçôåò, óôüí äñüìï ôïõòðñüò ôÞí èÜëáóóá, ÷ùñßò ìùò íÜ Tîçãår ãéáôß _ãåíïêôïíßá Cñ÷éóå ðïëëÜ ÷ñüíéá ðñßí Aðü ôü
1922. ÌéÜ ôñßôç Uñìçíåßá óõíáñô@ ôÜ ëïêáõôþìáôá ìÝ ôßò âáëêáíéêÝò óöáãÝò Aðü ôïýò Áóôñéáêïýò êáß ôïýò ÂïõëãÜñïõò, ôáí áôïß êáôÝëáâáí ôü 1915 ôÞí Óåñâßá êáß ôÞí Ìáêåäïíßáêáß ôÜ óõíäÝåé ìÝ ôü äüãìá ôï ÊëÜïõæåâéôò ðåñß áôüìáôçò ãåíßêåõóçò ôï ëïêëçñùôéêï, Aðüëõôïõ ðïëÝìïõ, äéåõñýíïíôáò Vôóé ôÞí Vííïéá

115

ô\ò åñùðáúê\ò óýññáîçò óÝ ìéÜ ëïêëçñùôéêÞ
äéÜóôáóç óõãêñïõóéáê\ò ðáãêïóìéüôçôáò. ´Ïëåòìùò ït Têäï÷Ýò áôÝò îåêéíïí Aðü ôÞí Vííïéá
ô\ò Uíüôçôáò ôí äõü ÐïëÝìùí, Aöï Uíéárïé eôáí ãéÜ ôïýò AìåñéêÜíïõò êáß ït óôü÷ïé ôïõò, ïtðïrïé só÷ýïõí êáß ãéÜ ôßò ìåôáãåíÝóôåñåò ìåôáóåéóìéêÝò äïíÞóåéò ôï Øõ÷ñï ÐïëÝìïõ, ôíÂáëêáíßùí êáß ôï ÉñÜê. Ó' áôÝò ôßò AíáìåôñÞóåéò, ðïý Aðïêïñõöþèçêáí ìåóïðïëåìéêÜ, ït ÁìáñéêÜíïé Têìåôáëëåýèçêáí ôÞí ñåõóôüôçôá ìåôáîý ôí ðïåèíïôÞôùí êáß säéáßôåñá ìåôáîý
áôí ðïý Aí\êáí óÝ ðëçèõóìïýò sùíéê\ò, êïõñäéê\ò, óçìéôéê\ò, óëáõïìáêåäïíéê\ò, sóëáìéê\òêáß Aëâáíéê\ò ôáõôüôçôáò, ãéÜ ôïýò ðïßïõò wäñõóáí säéáßôåñá ðáíåðéóôÞìéá ìåãÜëçò Têðáéäåõôéê\ò TìâÝëåéáò, ðùò áôÜ ô\ò Åñæåñïýì ãéÜôïýò Êïýñäïõò ô\ò Áíáôïëßáò, ô\ò ÂõñçôôïãéÜ ôïýò Óçìßôåò ôï ËéâÜíïõ, ôï Ìðëáãêüãåöóêñáíô ãéÜ ôïýò Ìáêåäüíåò ô\ò Âïõëãáñßáòêáß ôí Óêïðßùí, ãéÜ ôïýò Áëâáíïýò ôï Êïóóõöïðåäßïõ. Åê ôí óôÝñùí, ït ôåëåõôárïé ðüëåìïé óôü ÉñÜê ñß÷íïõí ôÞí óêéÜ ôïõò êáß óôü
1922, äéêáéþíïíôáò óïõò ðïóôçñßæïõí ôÞí Uíüôçôá ô\ò óôñáôçãéê\ò ðïý Cñ÷éóå ôüôå, ìÝ Tðßêåíôñï ôÞí Ìïóóïýëç, êáß ðïý Aðïêïñõöþíåôáé
ôþñá ìÝ ôÞí ôáêôéêÞ ô\ò «tåñ\ò ôñïìïêñáôßáò»(âë. ×Üñôç 2).

Ç ÂõæáíôéíÞ ×ñéóôéáíéêÞ Aíáâßùóçôï Éùíéêï ðíåýìáôïòÌÝ ôÞí âõæáíôéíÞ Aíáêýêëçóç, ìÝ ôÞí wäñõóç ôï Aíáôïëéêï ñùìáúêï êñÜôïõò, ëýèçêå ôüðáëáéü ðñüâëçìá ô\ò ñùìáúê\ò Aðüöáóçò ìåôáîý ô\ò TðÝêôáóÞò ôçò ðñüò ôÞí äõôéêÞ Åñþðçêáß ô\ò têáíïðïßçóçò ô\ò ðáëáé@ò Vöåóçò ôí Aíáôïëéêí ôçò Tðáñ÷éí ãéÜ ìéÜ êïéíïðïëéôåéáêÞ
ìåôáôüðéóç ôï áôïêñáôïñéêï êÝíôñïõ âÜñïõò,ðïý èÜ ôßò ðñïóôÜôåõå Aðü ôßò âáñâáñéêÝò åsóâïëÝò ìÝ ìéÜ óôñáôçãéêÞ Aíáäßðëùóç ôí tóôïñéêí ðñïöõëáêí ôï Uëëçíéóìï óôÞí ÌéêñÜ
Áóßá. ÌÝ Xíáí óõíäõáóìü _ãåìïíéê\ò Uëëçíéóôéêüôçôáò, óåëåõêßäåéáò äåóðïôåßáò AëëÜ êáß ðïëõêåíôñéêï ïsêïõìåíéêï êïóìïðïëéôéóìï, óõãêñßóéìïõ ìÝ ôÞí ðáãêïóìéüôçôá ô\ò ìåôáãåíÝóôåñçò
âéâëéê\ò, Uâñáúê\ò äéáóðïñ@ò, ït ²Éùíåò Aíôéìåôþðéóáí ìüíïé ôïõò êáß ìÜëéóôá ìÝ Vííïéá äõíáìéêÞ êáß TðåêôáôéêÞ, ôü Uëëçíïñùìáúêü Tðéëåêôéêü AäéÝîïäï ôï ìåôåùñéóìï AíÜìåóá óôÞí Äýóçêáß ôÞí ÁíáôïëÞ, áuôçìá äéáñêïò AëëÜ óõíå÷òðñïäéäïìÝíçò ðïëéôéóôéê\ò TðáíÜóôáóçò. Ôü áuôçìá áôü Uóôéáæüôáí óôÞí ÌéêñÜ Áóßá êáß Aíá-

116ÄÇÌÇÔÑÉÏÓ ÐÏÕËÁÊÏÓ

×ÁÑÔÇÓ 2

ÇÐÁ, ÅËËÁÄÁ ÊÁÉ ÔÏÕÑÊÉÁ: ÉÓÔÏÑÉÊÅÓ ÐÑÏÓÅÃÃÉÓÅÉÓ ÓÔÏÍ ÊÅÍÔÑÉÊÏ ÅÕÑÁÓÉÁÔÉÊÏ ×ÙÑÏíåùíüôáí óõíå÷ò, Aðü ôüí êáéñü ôï Tãêëùâéóìï, ðïõ åy÷áí êáôáöýãåé ðñßí Aðü 3000 ÷ñüíéá, Vðåéôá Aðü ôÞí ðïêáôÜóôáóÞ ôïõò óôßò åñùðáúêÝò ôïõò Uóôßåò Aðü ôïýò Äùñéårò, ðïý åy÷áí êáôÝâåé Aðü ôÞí ÂïñåéïäõôéêÞ ÅëëÜäá, ìáæß a ÷ùñßò ôïýò Á÷áéïýò. Åêôüò Aðü ôïýò Öñýãåò, èýìáôá ôí Á÷áéí Aðü ôÞí Tðï÷Þ ôïÔñùúêï ðïëÝìïõ, ït ²Éùíåò Aíôéìåôþðéóáí, óôÞííÝá ìéêñáóéáôéêÞ ôïõò ðáôñßäá, ôïýò áôü÷èïíåò
êáôïßêïõò êáß ôßò ôüôå ðåñäõíÜìåéò, óôÞí ìåóïáíáôïëéêÞ Tíäï÷þñá.
Áðü ôÞí ìéÜ ìåñéÜ ït ²Éùíåò ðßóôåõáí, uóùòTíäüìõ÷á ìüíïí, áôü ðïý _ tóôïñéêÞ TðéóôÞìç Tðßóçò ðïèÝôåé, ôé _ Áíáôïëßá êáß _ åöïñç _ìéóÝëçíïò ð\ñîå, ðñßí Aðü Aìíçìüíåõôá ÷ñüíéá,_ êïéôßäá ô\ò ðñùôáñ÷éê\ò, ðñïúóôïñéê\ò ôïõòðñïÝëåõóçò. Áðü ôÞí Cëëç, åuôå èåùñïóáí ôïýòUáõôïýò ´Åëëçíåò åuôå ðñïÝëëçíåò, ðñùôïÝëëçíåò
åðáôñräåò Aðïßêïõò a ðñïëåôÜñéïõò ðåëáóãïýò
ìåôáíÜóôåò, óõãåíårò ôí Åôñïýóêùí, ït ²Éùíåò
æçôïóáí Aðü ôÞí ^ðåéñùôéêÞ ôïõò ìçôÝñá-ðáôñßäá, óõ÷íÜ ÷ùñßò Aíôáðüêñéóç, ôÞí Aðáéôïýìåíç ìçôñïðïëéôéêÞ âïÞèåéá ãéÜ ôÞí äéáôÞñçóç ô\òAíåîáñôçóßáò ôí íÝùí Aðïéêéí. Áôü, Cëëùóôå,ð\ñîå AíÝêáèåí ôü øõ÷ïëïãéêü äñ@ìá ÷é ìüíïíôï Åëëçíéóìï AëëÜ êáß êÜèå AðïìïíùìÝíïõ Tèíéóìï, ôáí âñßóêåôáé óÝ êýíäõíï. Áðü ôÞí Tðï÷Þ ô\ò êáôáóôñïö\ò ôí Áèçíáßùí óôßò Óõñáêïóåò ìÝ÷ñé êáß óÞìåñá, _ Óéêåëßá ðïõ ôïýòåy÷å äçãÞóåé  ÁëêéâéÜäçò, _ ÊñÞôç êáß _ Éùíßá ðïõ ôïýò åy÷å äçãÞóåé  Å. ÂåíéæÝëïò, _Êýðñïò ðïõ ôïýò åy÷å äçãÞóåé  ÌáêÜñéïò, Aðáéôïóáí Aðü ôÞí ìçôñüðïëç íÜ èõóéáóèår ãéÜ
ôÞí Xíùóç ìÝ ôÞí ÅëëÜäá êáß óôÞí AíÜãêç ãéÜôÞí ÷åéñáöÝôçóÞ ôïõò Aðü áôÞí. Ôü ásþíéï ðñüâëçìá ðüôå Xíá Tèíéêü êÝíôñï öåßëåé íÜ èõóéáóèår a íÜ äéáöõëá÷èår, äÝí V÷åé Aêüìç ëõèår...

Ç äéÜóðáóç ôí Óçìéôí
êáß _ óõíèçêïëüãçóç ôí Åâñáßùí
ÐïëõìÞ÷áíïé óÜí ðñïÝëëçíåò, ðñïóöåýãïíôáò óôÞí ì\íé ôí èçôí êáß ôí ìåôïßêùí AöïäÝí ìðïñïóáí íÜ ìåôÝëèïõí ôÞí âñé ôí tððÝùí,ït ²Éùíåò ÷ñçóéìïðïéïóáí ôÞí äéáðïëéôéóìéêüôçôá Aêñéâò ðùò Añãüôåñá ït âõæáíôéíïß óõíÝíùóáí ôÜ AäéÝîïäá ô\ò âáëêáíéê\ò êáß ìéêñáóéáôéê\ò ðïëõåèíéêüôçôáò êÜôù Aðü ôÞí êïéíÞ óêÝðç ìé@ò èåïêñáôéê\ò, ìçôñéáñ÷éê\ò êïéíïðïëéôåßáò, ðïý äÝí eôáí ðáñÜ Xíáò óõìâéâáóìüò ìÝ ôüíðáñáêåßìåíï, Aíôáãùíéóôéêü óçìéôéêü êüóìï. ÌÝìéÜ èñçóêåõôéêüôçôá ðïý eôáí Añ÷éêÜ ðáõëéáíÞ

117ðáñÝêêëéóç Aðü ôüí ×ñéóôéáíéóìü êáß ðïý Añãüôåñá Vãéíå ðáõëéêéáíÞ ðáèçôéêÞ Aíôßóôáóç óôßòäéþîåéò ðïý ößóôáíôï ìáæß ìÝ ôïýò ìüñïõò ôïõòóçìßôåò Aðü ôïýò Añ÷Ýãïíïõò ðëçèõóìïýò ô\òÁíáôïëßáò êáß ôïýò ðïëåìéêïýò ëáïýò ô\ò Tíäï÷þñáò, ït ²Éùíåò ð\ñáí Aðü ôÞí säåïëïãßá ô\ò÷ñéóôéáíéê\ò óõíýðáñîçò ôü ðåñéå÷üìåíï ô\ò Aíï÷\ò êáß Aðü ôÞí ÷ñéóôïëïãßá ÷é ôÞí ìåôáöõóéêÞ AëëÜ ôïýò ôõðïëáôñéêïýò ôåëåôïõñãéêïýò
êáíüíåò ìé@ò ^èéê\ò Aëëçëëåããýçò. Áëëçëëåããýçò ðïý Vãéíå óõíèçêïëüãçóç ìåôáîý åsäùëïëáôñí êáß Åâñáßùí, äéáêñéôéêüôçôá êáß öõëåôéêÞ
äéÜêñéóç AðÝíáíôé óôïýò ðéóôïýò ôï Éå÷ùâ@, ðáäïýò ô\ò säÝáò ìé@ò sùíéê\ò êáß óõñéáê\ò óõíåñãáóßáò, óõíï÷\ò AðÝíáíôé óôïýò Aäåëöïýò ìùáìåèáíïýò íïìÜäåò êáß óõíåíï÷\ò óôü ðñïðáôïñéêü BìÜñôçìá, ìÝ ðáñÜëëçëï áuóèçìá Tíï÷\òãéÜ ôÞí AíáãêáóôéêÞ óõóôñÜôåõóç ìÝ ôïýò öïßíéêåò Tíáíôßïí ô\ò Uëëçíéê\ò ìçôñüðïëçò, êáôÜôÞí íáõìá÷ßá ô\ò Óáëáìßíáò. ²Åãéíå áuóèçìá,Tðßóçò, Aëëáæïíßáò ãéÜ ôÞí ðñïôåñáéüôçôÜ ôïõòAðÝíáíôé ôí Öïéíßêùí êáôÜ ôÞí êáôÜêôçóç ôï÷ñõóüìáëëïõ äÝñáôïò, ôáí ït ²Éùíåò ðñïçãÞèçêáí óôüí Aðïéêéóìü ôï Åîåßíïõ Ðüíôïõ AëëÜêáß öèüíïõ ãéÜ ôüí ðåñßðëïõ ô\ò Áöñéê\ò Aðü ôüí²Áíùíá ôüí Êáñ÷çäüíéï. Áuóèçìá öüâïõ AðÝíáíôé óôÞí ðïâëçôéêÞ Tðéíüçóç ôí óçìåßùí êáß ôåñÜôùí ô\ò Ïäýóóåéáò Aðü ôïýò Êáñ÷çäüíéïõò
êáß Aðüöáóç, ôÝëïò, óõíáãùíéóìï ìáæß ôïõò ãéÜôÞí êáôÜêôçóç ô\ò Óéêåëßáò, ô\ò Óáñäïò êáßô\ò Éóðáíßáò. Ï sùíéêüò ðñïóùêñáôéêüò ëüãïò
êáß _ íåïðëáôùíéêÞ óõñéáêÞ èåïëïãßá Aíôéìåôþðéóáí ôñéáäéêÜ ôÞí ìïíïöùíéêÞ óõñéáêÞ ìåëùäßá,ôüí sùíéêü äõéóìü, ôüí óçìéôéêü íåóôïñéáíéóìü,ôüí ìïíïöõóéôéêü ìïíéóìü êáß ôÞí ìïíïèåúóôéêÞ
UâñáúêÞ èåïëïãßá, óôÜ ðïrá AíôéðáñÝèåóáí ôüóýíèåôï ëáôñåõôéêü Vâìëçìá Uíüò Aóáöïò êáßAìöéóâçôïýìåíïõ åñùðáúêï äüãìáôïò ôñéëåéôïõñãéêüôçôáò. ÌÝ ôÞí ôñéáäéêüôçôá áôÞ, ït²Éùíåò Aíôéìåôþðéóáí ôÞí óõíÜíôçóç ôí äõôéêí Uëëçíï÷ñéóôéáíéêí ìÝ ôÜ AíáôïëéêÜ óõñéáêÜ óôïé÷årá, ô\ò Åñþðçò ìÝ ôÞí Áóßá, ô\ò säÝáò ìÝ ôüí öõóéêü íüìï. Áðü ôÞí äéáóôáýñùóçôï ðïëõêåíôñéóìï ìÝ ôÞí Äåóðïôåßá, ô\ò ðáôñïëïãéê\ò Aíèñùðïëïãßáò ìÝ ôïýò tåñïöÜíôåò,ôí ÌÜãùí êáß ôí âéâëéêí ðñïöçôí ìÝ ôïýòÁðïóôüëïõò, ôí ðõèáãüñåéùí ìÝ ôïýò óïöéóôÝò,ït ðåñéóóüôåñïé óïöïß ðùò  ÆÞíùí,  Èáë\ò, Äáìáóêçíüò,  Ößëùí,  Ðëùôríïò,  Áììþíéïò
Óáêê@ò,  Ëõäüò ÁëêìÜíáò,  ÔõáíÝáò, ÁðïõëÝúïò,  ²Áñáôïò,  ÁóêëçðéÜäçò,  Âåñüóéïò,  ÊáñíåÜäçò,  Åêáôárïò êáß  Ìáñêßùí,118

eôáí êáôáãùã\ò óçìéôéê\ò a âáñâáñéê\ò, ãéÜ íÜðåñéïñéóèïìå óôßò ðñôåò óåëßäåò ôï Ëåîéêïô\ò Åëëçíéê\ò êáß Ëáôéíéê\ò Öéëïëïãßáò, ðáñáëåßðïíôáò ñùìáßïõò êáß Aëåîáíäñéíïýò.

Ç Aíáêßíçóç ôï Éùíéêï ÆçôÞìáôïò
óôÞí ÅëëÜäá
ÌåôÜ ôÞí ìåôáôüðéóç ôï íåïåëëçíéêï êÝíôñïõ ðïëéôéêï âÜñïõò ðñüò ôü Añ÷éðÝëáãïò, Å. ÂåíéæÝëïò êáß  èåùñçôéêüò ôïõ,  Ã. ÐáðáíäñÝïõ6, óôñÜöçêáí Aìöüôåñïé ðñüò ôÞí íåï-sùíéêÞ säÝá ô\ò íåï-âõæáíôéí\ò AðïêáôÜóôáóçò, ìÝôÞí Vííïéá ôï Í. ÊáæáíôæÜêç ôé  âõæáíôéíüò
ðïëéôéóìüò Aðïôåëïóå íåï-ìéíùúêÞ Aíáâßùóç,Têäï÷Þ ðïý TîÝôáóå säéáßôåñá AëëÜ ôåëéêÜ AðÝññéøå  tóôïñéêüò Á. Ôüûìðç. Ït AðïëïãçôÝò áôïß ô\ò ásãáéáôéê\ò ñßæáò ôï Uëëçíéêï ìýèïõ
eôáí êáôï÷õñùìÝíïé Aðü ôÞí AíáôïëéêÞ ðáñÜäïóç ôï ñèüäïîïõ êëÞñïõ, ôÞí ðïëéôéêÞ óõíåßäçóç öáíáñéùôí ðùò  Á. Ìáõñïêïñä@ôïò, ôíðáñïéêéáêí êáß ôí Uôåñï÷èüíùí, ô\ò ó÷ïë\òôí ðñïêñßôùí ðïý óÜí ôüí Íïôáñ@ Vâëåðáí ôÞíÔïõñêßá óÜí TëëÜóóïíá êßíäõíï êáß êõñßùò Aðü ôüíåìá ôí êáñáâïêýñçäùí ðïý ït ðüëåìïé åy÷áí
ìåôáâÜëåé óÝ öéëåëåýèåñïõò TöïðëéóôÝò, êáèþò
êáß Aðü ôïýò AðïäÞìïõò ååñãÝôåò ôï ìåßæïíïò,ôï êáè' _ì@ò Uëëçíéóìï, ðïý åy÷áí óõãêåíôñþóåé ôñáðåæéêü, Tðåêôáôéêü êåöÜëáéï. ²Éóùò ìùòíÜ ìÞí Aðáó÷üëçóå ïôå ôüí ðñïèÜëáìï ôï ìõáëï ôïõò, Tî ásôßáò ôï ìåóçìâñéíï ðáñïñìçôéóìï ôïõò a ôï Aëêéâéáäéêï, ÷áñéóìáôéêï áôïó÷åäéáóìï ñéóìÝíùí Aðü áôïýò, ôé _ êáôÜêôçóç ôí Aêôí ô\ò Áíáôïëßáò èÜ äéðëáóßáæåôü óõíïñéáêü ì\êïò ôí ÷éëßùí ÷éëéïìÝôñùí ô\òåñùðáúê\ò ÅëëÜäáò, Tðéâáñýíïíôáò AìõíôéêÜ
ôïýò 100.000 óôñáôéôåò, ôïýò ðïßïõò áôÞ Vðñåðå íÜ ðáñáôÜîåé, óÝ ìéÜí Aíáëïãßá ðåíÞíôá
ìá÷çôí êáôÜ ÷éëéüìåôñï. Êáß áôü, ÷ùñßò íÜ ðïëïãßóïõìå ôé _ UëëçíéêÞ ìçôñüðïëç ôí ðÝíôå èáëáóóí èÜ ãéíüôáí säåïëïãéêüò óôü÷ïò äéóåêáôïììõñßùí êïììïõíéóôí, óëáýùí êáß ìïõóïõëìÜíùí, óôïýò ðïßïõò ìÜëéóôá Añãüôåñá ðñïóôÝèçêå êáß _ Êßíá, óôÞí Áëâáíßá, êáß ït AäÝóìåõôïé Aðü ôÞí Éíäßá ìÝ÷ñé ôÞí ÍïôéïóëáõÀá,êáèþò êáß ït ôñïôóêéóôÝò TðáíáóôÜôåò ôí Uâñáúêí êáß sùíéêí êéíçìÜôùí ô\ò Äéáóðïñ@ò.
´Ïðùò êáß ôþñá, ìÝ ôÞí åuóïäï ô\ò Ôïõñêßáò óôÞí ÅñùðáúêÞ ´Åíùóç êáß ôÞí Aíá÷ñïíéóôéêÞ, AíåäáöéêÞ ëõìðéáêÞ säåïëïãßá ìáò, Vôóé êáßôüôå ôü sùíéêü säåäåò êáß  ëõñéóìüò ô\ò ásïëéê\ò ã\ò åy÷å ãßíåé _ ás÷ìÞ ôï öáíôáóéáêï äü-ÄÇÌÇÔÑÉÏÓ ÐÏÕËÁÊÏÓ

ñáôïò êáôÜ ôï ðåôñåëáéïâüñïõ äõôéêï ðïëéôéóìï, ìÝ AðïôÝëåóìá ôü 1930, ëßãï ìåôÜ ôü
1922, íÜ èåùñïìå ôé äÝí Aðïôåëïóå äïõëïðñÝðåéá ïôå åñçìáôéêÞ TîáðÜôçóç ôï Êýêëùðá
Áôáôïýñê, _ ðñüôáóç íÜ ôï Aðïíåìçèår ôü âñáâårï Íüìðåë ÅsñÞíçò.

Ç íïìéìïðïßçóç ôí ÉþíùíÇ âáñýíïõóá ðñïóùðéêüôçôá ôï sùíéêïäáéìüíéïõ, ôü ðïrï ÷Üñç óôÞí åñçìáôéêüôçôÜ
ôïõ, ôÞí óõëëïãéêÞ, äéáêïéíïôéêÞ AëëÜ ïôå êCí÷ñçóéìïèçñéêÞ AíôßëçøÞ ôïõ ãéÜ ôÞí ^èéêÞ, ôüíêïóìïðïëéôéóìü êáß ôÞí AñéèìçôéêÞ ôïõ ðëåéïøçößá Víáíôé ôí áôü÷èïíùí, ðïý öåßëåôáé óôÜøçëüôåñá ðïóïóôÜ ô\ò ãåííçôéêüôçôÜò ôïõ, TðéêñÜôçóå ôåëéêÜ Víáíôé ôí ðñü ô\ò ìåôáíÜóôåõóçò ôí Éþíùí ôïðéêí Uëëáäéêí ðëçèõóìí. Ó÷åôéêÜ ìðïñår íÜ ðáñáôçñÞóåé êáíåßò ôÜUî\ò: á) Ç Añ÷éêÞ ôïõò íïìéìïðïßçóç óôÞí íÝáôïõò ðáôñßäá, ðïõ óôÞí Añ÷Þ ït ãçãåíårò äßóôáæáí íÜ ôïýò Aíáãíùñßóïõí ðïëéôéêÜ äéêáéþìáôá,Vãéíå ìÝ ôÞí ÅðáíÜóôáóç ôï 1922, óôÞí ðïßáåy÷áí ìåôÜó÷åé AãÞìáôá Aðü ëéðïôÜêôåò ðïý åy÷áí êáôáöýãåé óôßò íÞóïõò ôï Ásãáßïõ, ðü ôÞí_ãåóßá Aîéùìáôéêí ðñïóêåßìåíùí óôÞí ôüôå öéëåëåýèåñç Aíôéðïëßôåõóç. â) Ç ìáäéêÞ TêôÝëåóç ô\ò ìÝ÷ñé ôüôå Uëëçíéê\ò ÊõâÝñíçóçò êáß óôéãìáôéóìüò ôí ðáäí ôçò ìÝ ôÞí êáôçãïñßá
ôí óõíåñãí óÝ Vó÷áôç ðñïäïóßá AðåôÝëåóå ìéÜðñþôç Aðüðåéñá Añíçôéê\ò ^èéê\ò Tðéëïã\ò,Aîéïëüãçóçò ôí êáôïßêùí óÝ ðïëßôåò ðñþôçòêáß äåýôåñçò êáôçãïñßáò, ìÝ AíôéóôñïöÞ ôí êïéíùíéêí tåñáñ÷Þóåùí Vðåéôá Aðü êÜèå ðñïóðÜèåéá ðïý êáôÝâáëå ìåôÝðåéôá _ ìåéïøçößá ôíáôü÷èïíùí íÜ äéáôçñÞóåé ôÞí Tîïõóßá, ðñïóöåýãïíôáò Aêüìç êáß óÝ óôñáôéùôéêÜ AíôåðáíáóôáôéêÜ ðñáîéêïðÞìáôá. ÓôÜ ðñáîéêïðÞìáôá áôÜït äçìïêñáôéêïß öéëåëåýèåñïé Aðáíôïóáí ìÝ Cëëåò AíôåðáíáóôÜóåéò ðïý åy÷áí AðïôÝëåóìá ôÞíãåíßêåõóç ô\ò ðïëéôéê\ò Aíïìßáò êáß Uíüò ásóèÞìáôïò Aìïéâáßùí êïéíùíéêí äéáêñßóåùí ìÝ÷ñé ôÞí
Aíáâßùóç êáß ðáãßùóç Uíüò Añ÷áßïõ tóôïñéêïäéá÷ùñéóôéêï ó÷ßóìáôïò. ã) ÔÞí Aðáîßùóç ôíáôü÷èïíùí Tðáêïëïýèçóå, êáôÜ ôÞí Êáôï÷Þ, _AñíçôéêÞ TêêáèÜñéóç ôí ìÝóùí óôåëå÷í ôïáôü÷èïíïò ðëçèõóìï, ìÝ TðéëåêôéêÞ êïéíùíéêÞ
a öõóéêÞ Tîüíôùóç, ôÞí ðïßá Tðáêïëïýèçóå Aðïêëåéóìüò ô\ò UêÜóôïôå Tíï÷ïðïéïýìåíçò ðáñÜôáîçò Aðü ôÞí äçìüóéá æùÞ êáß ôÞí Äéïßêçóç.
ä) Åî Cëëïõ,  íåïåãêáôáóôáèåßò sùíéêüò ðëçèõóìüò äéáôÞñçóå ôßò êïéíùíéêÝò äïìÝò ðïý åy÷áíÇÐÁ, ÅËËÁÄÁ ÊÁÉ ÔÏÕÑÊÉÁ: ÉÓÔÏÑÉÊÅÓ ÐÑÏÓÅÃÃÉÓÅÉÓ ÓÔÏÍ ÊÅÍÔÑÉÊÏ ÅÕÑÁÓÉÁÔÉÊÏ ×ÙÑÏTîáóöáëßóåé ôÞí óõíï÷Þ ôïõ êáôÜ ôÞí äéÜñêåéá
ô\ò äïõëåé@ò ôïõ óôÞí Ôïõñêßá. å) ÊáôÜ ôÞí ôåëåõôáßá säßùò öÜóç ô\ò sùíéê\ò TðéêñÜôçóçò, _óôÜóç ôï íÝïõ Uëëçíéêï ðëçèõóìï Víáíôé ôïôïõñêéêï ð\ñîå säéüôõðçÿ ðåñéâáëëüôáí Aðü óõíáéóèçìáôéêÞ íïóôáëãßá, AíáæÞôçóç Uëëáäéêíåèõíí ãéÜ ôÞí êáôáóôñïöÞ, Aêüìç êáß Aðü ëïãïôå÷íéêÜ a TðåíäõôéêÜ TêöñáóìÝíç äéÜèåóç ðñïóùñéí\ò Vóôù ðáëéííüóôçóçò êáß ^èéêï ðáñïðëéóìï, Töåêôéêüôçôáò AðÝíáíôé óôÞí säÝá ô\ò ðñïðáñáóêåõ\ò ãéÜ ôÞí Tíäå÷üìåíç Víïðëç Aíôéìåôþðéóç ô\ò óõíå÷éæüìåíçò ôïõñêéê\ò Tðéèåôéêüôçôáò. Õð\ñîå ìÞ óõíåéäçôÞ Aðþèçóç ôï Aíôéêåéìåíéêï ôïõñêéêï «åsäþëïõ» ãéÜ ÷Üñç ìé@òAãíüçóçò a ðáñáãíþñéóçò ô\ò ðñáãìáôéêüôçôáò. Ït äõü AíôéóôÜóåéò Tíáíôßïí ô\ò öáóéóôéê\òÉôáëßáò êáß ô\ò íáæéóôéê\ò Ãåñìáíßáò Vãéíáí ðåñéóóüôåñï ìÝ säåïëïãéêÜ ðáñÜ ìÝ TèíéêÜ êßíçôñá,óÜí TîÝëéîç Uíüò Aíôéöáóéóôéêï êïéíùíéêï êéíÞìáôïò êáß ðñüò ôÞí êáôåýèõíóç Uíüò ëïêëçñùôéêï, ðïëõåôïò ôáîéêï Tìöýëéïõ, óôÞí ðñþôç
öÜóç ôï ðïßïõ ït ÷áìçëí åsóïäçìÜôùí ðñïóöõãéêïß ðëçèõóìïß Vëáâáí säéáßôåñá Tíåñãü ìÝñïò. óô) ´Ïðùò aäç Aíáëýèçêå, _ TãêáôÜóôáóç
ôí ðñïóöýãùí óôÞí ÅëëÜäá óõíôåëÝóèçêå ìÝêáôáíïìÞ ôïõò óôßò äéÜöïñåò ðåñéï÷Ýò ô\ò ÷þñáò,óôå íÜ Tîáóèåíßóåé ìüíéìá _ ðëåéïøçößá ô\ò Aíôéðïëéôåõüìåíçò, ôüôå, ðáñÜôáîçò ôÞí ðïßá Aðïôåëïóáí êõñßùò êÜôïéêïé ô\ò ^ðåéñùôéê\òÅëëÜäïò. æ) Óõíéóôïóå, Tðßóçò, ÷áñáêôçñéóôéêü óöÜëìá ôáêôéê\ò, Tê ìÝñïõò ôí Éþíùí óôÞíÅëëÜäá, _ óõíåñãáóßá ãéÜ ôÞí AíáôñïðÞ ôï áôü÷èïíïò êáôåóôçìÝíïõ ìÝ Víïðëï Aãíá, äåäïìÝíïõ ôé ìéÜ AíôéêåéìåíéêÞ Cóêçóç ôï Têëïãéêï äéêáéþìáôïò èÜ Aðïäåßêíõå, ðùò óõíÝâç ôåëéêÜ ôü 1981, ôÞí äõíáôüôçôá ô\ò Aíáßìáêôçò
êáôÜëçøçò ô\ò Añ÷\ò ìÝ íüìéìá ìÝóá. ç) Åíôýðùóç ðñïêáëår, Tî Cëëïõ, ôüóï _ ïsêïíïìéêÞêáß êïéíùíéêÞ Aðáîßùóç, Tê ìÝñïõò ôï áôü÷èïíïò êáôåóôçìÝíïõ, ôï ðñïóöõãéêï ðëçèõóìï,
säéáßôåñá ôï ãõíáéêåßïõ, óï êáß _ TìöáíôéêÞ, TêìÝñïõò ôí Éþíùí, Tðßäåéîç ô\ò ìïñöùôéê\òôïõò ðåñï÷\ò.

Ç ÁìåñéêÜíéêç ðïëéôéêÞ êáß _ ÑùóóßáÏt âëÝøåéò óôÜ ñùóóéêÜ ðåôñÝëáéá ôï Ìðáêï ð\ñîå ìéÜ Aðü ôßò ásôßåò ô\ò Añ÷éê\ò AìåñéêÜíéêçò Aðïóôáóéïðïßçóçò Aðü ôÞí óõììá÷éêÞ
ðïëéôéêÞ óôñáôéùôéê\ò TðÝìâáóçò Tíáíôßïí ô\òÏêôùâñéáí\ò TðáíÜóôáóçò, ô\ò ðïßáò âáóéêü
êåßìåíï eôáí _ ãáëëïâñåôáííéêÞ óõìöùíßá ðïý A-

119íáãíþñéæå óôÞí ÁããëéêÞ æþíç Tðéññï\ò ôÜ TäÜöç ôí ÊïæÜêùí êáß ôï ÊáõêÜóïõ, ôÞí Áñìåíßá, ôÞí Ãåùñãßá êáß ôü ÊáæáêóôÜí, Tí¨ ôÞíãáëëéêÞ óöárñá Aðïôåëïóíá _ ÊñéìÝá, _ Âåóóáñáâßá êáß _ Ïêñáíßá. Ït ÇÐÁ Tðßóçìá ìÝí Aðår÷áí ôí óõíáëëáãí ìÝ ôÞí ÅÓÓÄ, ðåñéïñßæïíôáò óôÞí í\óï ²Åëëéò ôïýò Ñþóóïõò ìç÷áíéêïýò êáß Tðé÷åéñçìáôßåò, Vðåéôá ìùò Aðü ôÜðñôá Vôç Cñíçóçò ô\ò de jure Aíáãíþñéóçò êáôÜ ôÜ ðïrá ðñáãìáôïðïéÞèçêáí säéùôéêÝò óõíáëëáãÝò 150.000.000 Aìåñéêáíí TðéóêåðôíóôÞí ÅÓÓÄ, Tí¨ ôü 1929, Têôüò Aðü ôÞí Uôáéñåßá Öüñíô ðïý ðÝãñáøå ôÞí wäñõóç óôü Íßæíé
Íïâãïñüä TñãïóôÜóéïõ ãéÜ ôÞí êáôáóêåõÞ
100.000 áôïêéíÞôùí Tôçóßùò, ôñéÜíôá Aðü ôßòìåãáëýôåñåò Uôáéñåråò ôí ÇÐÁ Tê÷þñçóáí ôÞíAðáñáßôçôç ôå÷íïãíùóßá a êáß AíÝëáâáí ôÞí êáôáóêåõÞ öñáãìÜôùí ðáñáãùã\ò ^ëåêôñéóìï.
²Åôóé, ôü 1939 _ ìåôåðáíáóôáôéêÞ Ñùóóßá âñéóêüôáí aäç óôü åsóïäçìáôéêü Tðßðåäï ôï 1913,
ôü ðïrï _ ÅÓÓÄ öåéëå êõñßùò ÷Üñéò óôÞí AìåñéêáíéêÞ óôñïöÞ, ðïý åy÷å aäç Añ÷ßóåé ðñßí Aðüôü ôÝëïò ôï Á´ Ðáãêïóìßïõ ÐïëÝìïõ. ÌåôÜ ôü
2000, ìùò, _ ïsêïíïìéêÞ äéÜâñùóç ô\ò Ñùóóßáò óôüí ôïìÝá ô\ò ðáñáãùã\ò êáß êõñßùò ô\òìåôáöïñ@ò ðåôñåëáßïõ Aðü ôÞí Êáóðßá, _ ðïßáäéáèÝôåé ôü ôÝôáñôï ôí ðñïâëåðïìÝíùí Añáâéêí AðïèåìÜôùí êáß ðïý _ ìåôáöïñÜ ôïõò ðñïûðïèÝôåé ôÞí óôåíÞ óõíåñãáóßá ôí äçìïêñáôéí
ô\ò êåíôñéê\ò Áóßáò ìÝ ôÞí Ôïõñêßá êáß ôÞíÁìåñéêÞ, ðáñïõóßáæå ìéÜí åsêüíá _ ðïßá Uîçãår
ãéáôß  Æ. Ìðñæåæßíóêõ, ðùò V÷åé aäç Aíáöåñèår, èåþñçóå ôÞí ðåñéï÷Þ áôÞ óÜí ðåñéóôñåöüìåíï Tðßðåäï óôü êÝíôñï ô\ò Åñáóßáò, Aðü ôüðïrï áôüò Tîáñô@ ôüí ðáãêüóìéï óõó÷åôéóìü
äõíÜìåùí.

Ç ÁìåñéêÜíéêç ðïëéôéêÞ óôÞí ðåñéï÷Þ
ô\ò Êáóðßáò
Ôü Foreign Affairs ôï Óåðôåìâñßïõ-Ïêôùâñßïõ 2002 óõíäõÜæåé ôÞí êñßóç ôï ðåôñåëáßïõ
óôÞí Êáëéöüñíéá êáß ôßò Têår äéáêïðÝò ñåýìáôïòìÝ ôáõôü÷ñïíç TîÜíôëçóç ôí êïéôáóìÜôùí ô\òÁëÜóêáò, ìÝ ôÞí Aðüöáóç ãéÜ ôÞí êáôÜêôçóçôï ÉñÜê êáß ìÝ ôÞí ïóéáóôéêÞ ðïêáôÜóôáóç
ô\ò ñùóóéê\ò Tðéññï\ò óôÞí Êáóðßá Aðü ôÞíAìåñéêáíïôïõñêéêÞ óõíåñãáóßá, êõñßùò óôÞí êáôáóêåõÞ Aãùãí óôßò ðáñáêÜóðéåò äçìïêñáôßåòôï ÊáæáêóôÜí, ôï ÁæåñìðáúôæÜí, ô\ò Áñìåíßáò, ô\ò Ãåùñãßáò êáß ôï ÔïõñêìåíéóôÜí. ÁìåñéêÜíéêåò Uôáéñåråò Aãüñáóáí ôÜ 75% ôí120ðçãí Ôáãêßæ ôï ÊáæáêóôÜí êáß V÷ïõí ïsêïíïìéêÜ êáß óôñáôçãéêÜ óõìöÝñïíôá óôÞí ðåñéï÷Þ
ô\ò Êáóðßáò, ðïý Aðïôåëår ôü óôáõñïäñüìé ìåôáîý Áóßáò, Åñþðçò êáß ÌÝóçò Áíáôïë\ò êáßóõíäÝåôáé ìÝ ôÞí Ôïõñêßá, Tí¨ Aíôéôßèåíôáé óôÞíóõíåñãáóßá ô\ò Ñùóóßáò ìÝ ôü ÉñÜí. ÄéáöèïñÜ,êáôáðßåóç êáß Aíïìßá ÷áñáêôçñßæïõí ôßò äçìïêñáôßåò ô\ò ðåñéï÷\ò, Tí¨ ït ÁñáâéêÝò ÷ñåò, _Áããëßá êáß _ Ïëëáíäßá, óõíéäéïêôÞôñéåò ô\òBritish Petroleum, Aêüìç êáß _ Éôáëßá ô\ò ÅÍÉêáß ðï÷ñåùôéêÜ _ Ñùóóßá óõìðñÜôôïõí ìÝ ôßòÇÐÁ óÝ áôÝò ôßò Tðåíäýóåéò.
Ôü ÊáæáêóôÜí ößóôáôáé ìåãÜëåò ðéÝóåéò Aðü ôÞí Ñùóóßá êáß ôü ÉñÜí ãéÜ íÜ ðñïôéìÞóåé
ôïýò äéêïýò ôïõ Aãùãïýò ãéÜ ôÞí ìåôáöïñÜ ðåôñåëáßïõ, ðÜñ÷åé ìùò ó÷Ýäéï AìåñéêÜíéêïõ ðïâñý÷éïõ Aãùãï ìÝó¤ ÔïõñêìåíéóôÜí, ôü ðïrïðéèáíïëïãårôáé ôé ôåëéêÜ èÜ ÷ñçóéìïðïéÞóåé ôüÊáæáêóôÜí óôå êáß _ äéêÞ ôïõ ðáñáãùãÞ íÜäéï÷åôåõèår ìÝó¤ ôï ôïõñêéêï Aãùãï ôï Ôóåú÷Üí, ðïý åyíáé Xôïéìïò. Ç AìåñéêÜíéêç Cðïøç åyíáé ôé, Tí¨ _ ÷ñçóéìïðïßçóç ôí Aãùãí ô\òÑùóóßáò èÜ ô\ò TðéôñÝøåé ôÞí áîçóç ôí ôéìí,_ AíÜðôõîç Aìåñéêáíïôïõñêéêï óõóôÞìáôïò Aãùãí èÜ öåëÞóåé ôüóï ôÞí ÅñùðáúêÞ ´Åíùóç óï êáß ôÞí Ôïõñêßá êáß ôßò ðáñÜ ôj ÊáóðßI
äõíÜìåéò, ït ðïråò «äÝí V÷ïõí ãíùñßóåé ìéÜ óõãêñßóéìç åçìåñßá Aðü ôÞí Tðï÷Þ ôï ÔáìåñëÜíïõ». Ìðïñår íÜ óõìâÜëåé, Tî Cëëïõ, ìÝ ôÞí AìåñéêÜíéêç óõììåôï÷Þ óôßò ñþóóéêåò Uôáéñåråò TêìåôÜëëåõóçò êáß ìåôáöïñ@ò, óôÞí äçìéïõñãßá Uíüò Aìåñéêáíïñþóóéêïõ Cîïíá ðåôñåëáßïõ,  ðïrïò èÜ âïçèÞóåé êáß ôÞí uäéá ôÞí Ñùóóßá íÜ TîÝëèåé Aðü ôÞí óçìåñéíÞ Têêñåìüôçôá êáß ôÞí AíáìïíÞ ò ðñüò ôÞí ëÞøç äñáóôéêí AðïöÜóåùíãéÜ ôÞí ôïðïèÝôçóÞò ôçò óÝ èÝìáôá Tîùôåñéê\òðïëéôéê\ò, ðïý öåßëåôáé êõñßùò åsò ôü ôé ïôå _Êßíá ïôå _ Éíäßá AëëÜ ïôå êáß _ Åñþðç Tðéèõìïí ìéÜ óôåíþôåñç ðïëéôéêÞ óõíåñãáóßá ìáæßôçò, Tö' óïí äÝí V÷åé Aðáëëáãår ôåëåßùò Aðü ôÞííïóôáëãßá Tðéóôñïö\ò óôÞí ðáëáéÜ _ãåìïíéêÞ èÝóç. Ôü ëÜèïò ôí ÇÐÁ, Tî Cëëïõ, èåùñårôáé ôéåyíáé ôé ìÝ ôÞí óôåñéêÞ êáß óðáóìùäéêÞ TðéèåôéêüôçôÜ ôïõò Tíáíôßïí ô\ò sóëáìéê\ò ôñïìïêñáôßáò, V÷ïõí ðïâïçèÞóåé ôïýò Ñþóóïõò êáß ôïýòÊéíÝæïõò íÜ êáôáóôåßëïõí ôÜ äéêÜ ôïõò Aðïó÷éóôéêÜ êéíÞìáôá óôÞí Ôóåôóåíßá êáß ôü êéíåæéêü
ÔïõñêåóôÜí. ²Å÷åé ðéÜ Añ÷ßóåé íÜ Aðïäßäåé êáñðïýò _ ìáêñïðíïÞ AìåñéêÜíéêç ðïëéôéêÞ ô\ò ÷ñçóéìïðïßçóçò ô\ò Ôïõñêßáò óÜí TöáëôÞñá ãéÜ ôÞíAðüêôçóç ôí Añáâéêí ðåôñåëáßùí, óôÞí äéáìüñöùóç ô\ò ðïßáò ôüí Añ÷éêü ñüëï Vðáéîå _ A-ÄÇÌÇÔÑÉÏÓ ÐÏÕËÁÊÏÓ

íáôñïðÞ, ôü 1922, ôí âñåôáííéêí ó÷åäßùí ãéÜôÞí ÷ñçóéìïðïßçóç ô\ò ÅëëÜäáò ðñüò ôÞí êáôåýèõíóç áôÞ. Áñ÷ßæåé ðëÝïí íÜ Töáñìüæåôáé _äåýôåñç öÜóç ãéÜ ôÞí ðáãßùóç ô\ò êáôï÷\ò ôïÉñÜê, ìÝ ôÞí áôïíüìçóç ôï íïôßïõ ôìÞìáôïò
ôí ðåñéï÷í áôí,  êïõñäéêüò ðëçèõóìüò ôíðïßùí ðñïÜãåôáé óÝ óõíäéá÷åéñéóôÞ ô\ò sñáêéí\òTîïõóßáò, Tí¨ ït Ôïñêïé ðïëý AñãÜ äéáðéóôþíïõíôé äÝí ìðïñïí íÜ ðïëïãßæïõí óôüí ðüëïéðï
ðëçèõóìü ô\ò ðåñéï÷\ò, äéüôé áôüò Aðïäåß÷èçêå ôé äÝí eôáí óõããåíéê\ò ðñüò áôïýò öõëåôéê\ò êáôáãùã\ò, ðùò Tíüìéæáí, AëëÜ Aæåñéê\òðñïÝëåõóçò, óõããåíïò ìÝ ôü AíåîÜñôçôï êñÜôïòôï ÁôæåñìðáúôæÜí.

Ç TèíéêÞ óýíèåóç ô\ò Áíáôïëßáò ìåôÜôü 1922Êáß óÞìåñá Aêüìç, ðáñÜ ôüí Tèíéêü ÷áñáêô\ñá ô\ò êåìáëéê\ò TðáíÜóôáóçò, _ ðïßá TðéêñÜôçóå ôü 1922, _ Ôïõñêßá ðáñáìÝíåé Xíá ðïëõåèíéêü êñÜôïò, ìÝ ôü Xíá ôÝôáñôï, ðåñßðïõ, ôïðëçèõóìï ôçò íÜ V÷åé óáöò ôïõñêéêÞ óõíåßäçóç, Xíá Cëëï ôÝôáñôï íÜ AíÞêåé óôÞí êïõñäéêÞ Tèíüôçôá, ìÝ ìåóïãåéáêÞ êáß síäïåõñùðáúêÞ êáôáãùãÞ, Xíá Cëëï ôÝôáñôï ôï ðëçèõóìï ô\ò ÷þñáò íÜ Têôéì@ôáé ôé V÷åé AíÜëïãç, ìÞ ôïõñáííéêÞ êáôáãùãÞ, AíÞêïíôáò èñçóêåõôéêÜ óôÞí AëåâéôéêÞ (ó÷ééôéêÞ) áwñåóç êáß Aðïôåëþíôáò ëáíèÜíïõóá TèíéêÞ ìåéïíüôçôá ìÝ Tíäïóôñåö\ äéáêñéôéêÜ ðïëéôéóôéêÜ êáß säåïëïãéêÜ óôïé÷årá, ðïý ëåéôïõñãïí ìÝ ìåèüäïõò ìåôáìößåóçò êáß êñõðôéê\òðáñáëëáã\ò (ôáêôéêÞ occultatio-simulatio). Ôüôåëåõôárï ôÝôáñôï ôï ôïõñêéêï ëáï Tðßóçò äéáóôÝëëåôáé Aðü ôüí ëïéðü ëáü Aðü Víôïíá èñçóêåõôéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ, Vôóé óôå _ sóëáìéêÞ ôïõóõíåßäçóç íÜ Aðïôåëår ôü TðéêñáôÝóôåñï ðñïóùðéêü äåäïìÝíï. Áôïß èåùñïí ôé åyíáé êáôÜ ðñôï ëüãï ìïõóïõëìÜíïé êáß ìÜëéóôá ìÝ öïíôáìåíôáëéóôéêÝò, sóëáìéóôéêÝò ôÜóåéò êáß äåõôåñåõüíôùò ôïñêïé. Åêôüò áôí, äéáðéóôþíåôáé _ ðáñîç äéáöüñùí Cëëùí ìåéïíïôéêí ðëçèõóìí,êõñßùò Ãéïõñïýêùí, óôßò äõôéêÝò êáß ðáñÜ ô¨ÊáõêÜó¤, óôÞí ðïíôéáêÞ ëáæéêÞ, âüñåéá ðáñÜêôéá ðåñéï÷Þ ô\ò ÷þñáò.
²Áí êáß ïs ñèüäïîïé ìïõóïõëìÜíïé äéáêñßíïíôáé ðïëéôéêÜ Aðü áôïýò ðïý V÷ïõí ôïõñêéêÞ óõíåßäçóç, ôÜ ñéá ìåôáîý ô\ò èñçóêåõôéê\ò êáß
ô\ò Tèíéê\ò ôáõôüôçôáò Tðéêáëýðôïíôáé êáß èåùñïíôáé êáôÜ ðåñßðôùóç Tíáëëáóóüìåíá, ðáñáðëçñùìáôéêÜ, Aóáö\ a Aðïëýôùò äéáêåêñéììÝíá êáß Aóõìâßâáóôá ìåôáîý ôïõò. ÁsóèáíüìåíïéÇÐÁ, ÅËËÁÄÁ ÊÁÉ ÔÏÕÑÊÉÁ: ÉÓÔÏÑÉÊÅÓ ÐÑÏÓÅÃÃÉÓÅÉÓ ÓÔÏÍ ÊÅÍÔÑÉÊÏ ÅÕÑÁÓÉÁÔÉÊÏ ×ÙÑÏóÜí ðïëßôåò äåõôÝñáò êáôçãïñßáò, óôÜ ðëáßóéá
ô\ò íåïôïõñêéê\ò Tèíéê\ò TðáíÜóôáóçò _ ðïßáèåùñïóå ôü êåìáëéêü êßíçìá óÜí óõíäåôéêü óôïé÷årï ôï Uôåñïãåíïò êñÜôïõò, ðùò Cëëïôå óõíÝâáéíå ìÝ ôÞí âõæáíôéíÞ êáß ôÞí sùíéêÞ säåïëïãßá, ãéÜ ôßò ðïråò _ Ïñèïäïîßá Aðïôåëïóå ôüíêïéíü Tèíéêü ðáñáíïìáóôÞ, ït ðéóôïß ô\ò óïõííéôéê\ò ñèïäïîßáò ásóèáíüíôïõóáí ôé _ èñçóêåßá
Aðïôåëïóå Tããýçóç Uíüôçôáò ìé@ò sóëáìéê\ò,íåï-èùìáíéê\ò áôïêñáôïñßáò.
Ôþñá, ìïõóïõëìÜíïé óïõííßôåò, Aëåâßôåò ó÷éßôåò êáß êïñäïé èÜ Vâëåðáí ôÞí åuóïäï óôÞí Å.Å.
óÜí öéëåëåõèåñïðïßçóç ô\ò ÷þñáò ðïý èÜ ôïýò TðÝôñåðå íÜ Aíáðôýîïõí ôßò säéïìïñößåò ôïõò ÷ÜñçóôÜ Aíèñþðéíá äéêáéþìáôá ðïý èÜ ôïýò Aíáãíþñéæå. Áíôßèåôá, áôïß ðïý V÷ïõí ôïõñêéêÞ TèíéêÞ
óõíåßäçóç, êõñßùò óôåëÝ÷ç ôï óôñáôï êáß öïñårò ô\ò êñáôéê\ò Tîïõóßáò, äéáôçñïí ìÝí ôüíêáô' Añ÷Þí åñùðáúêü ðñïóáíáôïëéóìü ôï êåìáëéêï Têóõã÷ñïíéóìï, ôüí ðïrï ìùò èåùñïíóõìâáôü ìÝ ôÞí ðïëéôéêÞ ô\ò ëïêëÞñùóçò ôïTêôïõñêéóìï ôï ëáï ô\ò Ìéêñ@ò Áóßáò.

Ç ôïõñêéêÞ óôñáôéùôéêÞ êÜóôá
×þñá TóùôåñéêÜ äé÷áóìÝíç óÝ Tóùôåñéêü,ìåóïãåéáêü ðñïëåôáñé@ôï êáß óÝ ôïõñáííéêü êáôåóôçìÝíï, óôü ðïrï ït áôü÷èïíåò äõíÜìåéò äéåéóäýïõí ÷ñçóéìïðïéþíôáò óÜí ðïëéïñêçôéêÞ ìç÷áíÞ ôßò TìöáíôéêÝò Têäçëþóåéò ðñïóÞëùóçò óôüãñÜììá ôï sóëáìéêï íüìïõ, _ Ôïõñêßá ìïéÜæåéìÝ ôÞí ìåîéêÜíéêç êïéíùíßá ðïõ, Aíôßóôñïöá, ôüsèáãåíÝò, ìáêñéí\ò Aóéáôéê\ò, ôïõñáííéê\ò ðéèáíò ðñïÝëåõóçò ðñïëåôáñé@ôï ôí AôæÝêùí
÷ñçóéìïðïéår ìéÜ áôïó÷Ýäéá TêäÞëùóç ÷ñéóôéáíéê\ò èñçóêåõôéêüôçôáò ãéÜ íÜ íïìéìïðïéçèår AðÝíáíôé óôü tóðáíéê\ò êáôáãùã\ò êáèïëéêü êáôåóôçìÝíï.
Ôü AðïôÝëåóìá åyíáé _ ãåíéêåõìÝíç AíáæÞôçóç, óôÞí Ôïõñêßá, ìé@ò Tóùôåñéê\ò óõãêáôÜèåóçò ðïý èõìßæåé ôïýò óõìâéâáóìïýò ô\ò ÅëëÜäïò
ìåôáîý ðñùèõðïõñãï êáß ðñïÝäñïõ ô\ò Äçìïêñáôßáò, ìÝ ôïýò ðïßïõò _ ôåëåõôáßá áôÞ Tðéäéþêåé íÜ TêöñÜóåé ðáñáðëçñùìáôéêÝò äõíÜìåéòôï ðïëéôéêï öÜóìáôïò. ²Åôóé, _ èÝóç ôï ÐñïÝäñïõ ô\ò Äçìïêñáôßáò, ôï Á÷ìÝñ ÓÝæåñ, äÝí åyíáé ìÝí ðëÝïí áôïäßêáéá óôñáôéùôéêÞ, AëëÜ êáôÝ÷åôáé Aðü Xíáí äéêáóôéêü ìÝ ðåñéïñéóìÝíåò Tîïõóßåò,  ðïrïò ìùò Vëáâå, ôüí Áãïõóôï ôï
2000, óÝ óôéãìÝò äçìïêñáôéê\ò ðñïóðÜèåéáò
ðñüêñéóçò ãéÜ ôÞí Víáñîç äéáðñáãìáôåýóåùí Víôáîçò óôÞí Å.Å., ìÝôñá AíôéäçìïêñáôéêÜ êáß Aí-

121

ôéóõíôáãìáôéêÜ, ðùò _ Aðáãüñåõóç ôí sóëáìéóôí íÜ êáôáëáìâÜíïõí äçìüóéåò èÝóåéò a ðùò_ óõíÝ÷éóç, óÝ âÜóç êáèçìåñéíÞ, ôí ðáñáâéÜóåùí ôï Uëëçíéêï TíáÝñéïõ ÷þñïõ ìÝ äåêÜäåò _ìåñÞóéåò ìá÷çôéêÝò ðáñáâÜóåéò. Óôü âéâëßï ìïõÇ Óýã÷ñïíç Ôïõñêßá7, åy÷á aäç ðñïâëÝøåé, ôü
1957, ôÜ ôñßá ðñáîéêïðÞìáôá ôÜ ðïrá ït óôñáôéùôéêïß, äéá÷åéñéóôÝò ô\ò Tîïõóßáò Aðü ôü 1922êáß ìÝ AìåñéêÜíéêç ðïëåìéêÞ âïÞèåéá, ðñáãìáôïðïßçóáí ðñïêåéìÝíïõ íÜ ðñïëÜâïõí ôÞí AíáôñïðÞôï ôïõñêéêï êåìáëéêï êáèåóôôïò Aðü ìéÜAíôåðáíÜóôáóç ðïý óôçñéæüôáí óôÞí óõíôñéðôéêÞ sóëáìéêÞ, AëåâéôéêÞ (ó÷ééôéêÞ) êáß êïõñäéêÞ
ðëåéïøçößá ôï ðëçèõóìï êáß ðëáéóéùíüôáí AðüìéÜ íÝá AóôéêÞ ôÜîç _ ðïßá aèåëå íÜ ðÜñåé ôÞíäéá÷åßñéóç ôí Tðé÷åéñÞóåùí ðïý äéáôçñïóáí,ìåôÜ ôÞí ìåôáíÜóôåõóç ôí Éþíùí, ït Aîéùìáôéêïß. ÔÜ êáèåóôôá ðïý ðñïÝêõøáí Aðü ôßòóôñáôéùôéêÝò áôÝò TðåìâÜóåéò èåóìïðïéÞèçêáí
ìÝ Xíá Tðáíáóôáôéêü óõìâïýëéï, ôü ðïrï ðåñéâëÞèçêå Aðü ôü óõíôáãìáôéêü äéêáßùìá íÜ ðáñåìâáßíåé, êáôÜ ôÞí êñßóç ôïõ, êÜèå öïñÜ ðïý _ìÞ ôïõñêéêÞ ðëåéïøçößá Aíôéäñïóå óôßò äéáäéêáóßåò âáèìéáßïõ Têôïõñêéóìï êáß Aöïìïßùóçò ô\òAðü ôüí êåìáëéêü, ôïõñáííéêü ÷áñáêô\ñá ô\òêñáôéê\ò Tîïõóßáò, ôÞí ðïßá Aóêïóå _ óôñáôéùôéêÞ sèýíïõóá ôÜîç.

Ït óôñáôéùôéêÝò TðáíáóôÜóåéòÃéÜ ôü óõíôáãìáôéêÜ èåóìïèåôçìÝíï Tðáíáóôáôéêü óôñáôéùôéêü ñãáíï, ôü Áíþôáôï Óõìâïýëéï Áóöáëåßáò, _ åuóïäïò óôÞí Å.Å. èÜ Aðïôåëïóå AðïäåêôÞ óõìâéâáóôéêÞ ëýóç Cí ôï ðáñår÷å ôüí ÷ñüíï ãéÜ ôÞí TîïõäåôÝñùóç êáß Aöïìïßùóç ôí öõãïêåíôñéêí ôÜóåùí ôí Aíïìïéïãåíí ôìçìÜôùí ôï ðëçèõóìï. Áðü ôïýò äÝêáÔïýñêïõò ðñïÝäñïõò ô\ò Äçìïêñáôßáò ðïý ñêßóèçêáí ìåôÜ ôÞí ðñþôç TðáíÜóôáóç ôï 1960ìÝ÷ñé ôü 1997, ôáí Vãéíå _ ôåëåõôáßá óôñáôéùôéêÞ TðÝìâáóç ÷ùñßò íÜ ÷ñåéáóèår íÜ Tãêáôáëåßøïõí ït Aîéùìáôéêïß ôïýò óôñáôíåò, ït Xîé eôáíóôñáôéùôéêïß. ²Áí êáß ôü óôñáôéùôéêü ðåßñáìá
÷áñßæåé óôÞí Ôïõñêßá óôáèåñüôçôá, ôÜ êáëýôåñá
ïsêïíïìéêÜ AðïôåëÝóìáôá ð\ñîáí ìüíïí êáôÜôÞí äåêáåôßá ôï 1980, ôáí  Têëåêôüò ôíóôñáôéùôéêí ðñùèõðïõñãüò Ô. ÏæÜë ( Tðéëåãüìåíïò óïõëô@íïò, ëüã¤ ôí óôåíí ôïõ äåóìíìÝ ôÜ ìõóôéêÜ èñçóêåõôéêÜ ôÜãìáôá, ôÜ «ôáñßêá», ðñüò ôÜ ðïrá  êåìáëéóìüò ð\ñîå ìÝ÷ñé
ôüôå T÷èñéêüò) ðïóôçñß÷èçêå Aðü ôü ôñáðåæéêü
êåöÜëáéï ô\ò óáïõäéê\ò èåïêñáôßáò, ìÝ AðïôÝëå-122

óìá ôÞí óôáèåñïðïßçóç ô\ò ïsêïíïìßáò _ ðïßáôüôå óçìåßùóå ôÜ ìåãáëýôåñá ðïóïóôÜ áîçóçò.
·Çôáí áôÞ _ ðåñßïäïò êáôÜ ôÞí ðïßá _ Ôïõñêßá ìðüñåóå íÜ Aíáðôýîåé ôßò êïõñäéêÝò ðåñéï÷Ýò
ô\ò Áíáôïëßáò êáôáóêåõÜæïíôáò ìéÜ óåéñÜ öñáãìÜôùí óôüí Cíù ÅöñÜôç ït ðïråò ÷é ìüíïí ôÞíVêáíáí äñáõëéêÜ áôüíïìç Aîéïðïéþíôáò 1,5 Uêáôïììýñéï TêôÜñéá AëëÜ êáß ô\ò TðÝôñåøáí íÜTëÝãîç ôßò êõñéþôåñåò äáôéêÝò ðáñï÷Ýò ðñüò ôÞíÓõñßá, ôÞí Éïñäáíßá êáß ôü ÉñÜê. ²Åôóé, _ TðéëïãÞ ôï Ô. ÏæÜë ãéÜ ôÞí ðñïåäñåßá Aðïäåß÷èçêå ìéÜ Aêüìç Tðéôõ÷ßá, óôü Tíåñãçôéêü ôï säéïôýðïõ óôñáôéùôéêïðïëéôéêï, ìåôáêåìáëéêï Têóõã÷ñïíéóìï. Ï Ô. ÏæÜë ðÝñáóå ìÝóá Aðü ôïýòóôñáôéùôéêïýò ðïý ôüí TðÝëåîáí êáß ït ðïrïé eôáí  ñãáíùôéêüò öïñÝáò ôï ôïõñêéóìï, ôü ìÞíõìá ô\ò äéåýñõíóçò ô\ò ëáúê\ò âÜóçò êáß ô\ò Uíüôçôáò ôï ôïõñêéêï Tèíéêéóìï ãéÜ ôÞí óõíåñãáóßá ìÝ ôüí sóëáìéóìü, ñãáíùôéêüò öïñÝáò ôïðïßïõ åyíáé ðéÜ ït ìõóôéêÝò Aäåëöüôçôåò. Åêôüò
ìùò Aðü ôßò «ôáñßêá», óýíäåóìï ôï êåìáëéóìïìÝ ôßò ÇÐÁ êáß ôïýò ÷ñçìáôïäüôåò ôïõò, ït ìéêñüôåñåò sóëáìéêÝò Aäåëöüôçôåò, ðïëëÝò Aðü ôßòðïråò åy÷áí Tðßóçò óáïõäéêÞ ðåôñåëáúêÞ Tíßó÷õóç, äéáôçñïóáí Xíáí Aóáö\, Aëåâéôéêü ó÷éßôéêï
÷áñáêô\ñá êáèþò êáß ôÞí AíôéôïõñêéêÞ êáß AíôéêåìáëéêÞ èÝóç ôïõò, säßùò Têåríåò ðïý óõíäýáæáí ôÞí AëåâéôéêÞ êñõðôéêüôçôá ìÝ ôÞí ìõóôéêüôçôá ôí AäåëöïôÞôùí. Ït Aëåâßôåò, ìÝ ôÞ óåéñÜ ôïõò, ðïóôçñéêôÝò ô\ò sóëáìéê\ò ëýóçò, eôáí ñãáíùìÝíïé óõíäéêáëéóôéêÜ, Aöï, ðùòóôÞí Añ÷áéüôçôá ït A÷áéïß ðåñßïéêïé, AðïôåëïóáíìéÜí TíäéÜìåóç êáôçãïñßá «ôå÷íéôí», ìåôáîý
ôí TëåõèÝñùí äùñéÝùí êáß ôí ðñïåëëÞíùí áôï÷èüíùí åsëþôùí. ÊáôáðéåóìÝíïò ôüóï Aðü ôïýòêåìáëéêïýò Ôïýñêïõò óï êáß Aðü ôïýò sóëáìéóôÝò
óïõííßôåò,  óçìáíôéêüò AëëÜ åsñçíéêüò áôüòðëçèõóìüò ô\ò êåíôñéê\ò Áíáôïëßáò ðïý åyíáé ïtìåóáéùíéêïß êéæéëìðÜóçäåò TñõèñïêÝöáëïé, ðñïóôáôåõüìåíïé ôí Ðåñóí.

Ç óôáôéóôéêÞ Vñåõíá êáß _ ìåôÜâáóç
óôüí äéêïììáôéóìü
Ðåñéïñßæïìáé Tä íÜ Aíáöåñè, ãéÜ ðñþôç
öïñÜ, óôÞí óçìáíôéêÞ óõìâïëÞ ôï Aíôéóôáóéáêï óõíáãùíéóô\ ìïõ êáèçãçô\ óôßò ÇÐÁ Á.
Æá÷áñÜôïõ, ãéÜ ôÞí äéåõêñßíéóç ôï ñüëïõ ðïý Vðáéîå, ôü 1950, _ íÝá ôïõñêéêÞ ìåôáðïëåìéêÞ AóôéêÞ ôÜîç óôÞí wäñõóç ôï ñåðïõìðëéêáíéêïêüììáôïò ìÝ Añ÷çãü ôüí ÍôåìéñÝë, ðïý äéáäÝ÷èçêå ôü ìïíïêïììáôéêü êáèåóôþò ôï êåìáëéêïÄÇÌÇÔÑÉÏÓ ÐÏÕËÁÊÏÓ

äçìïêñáôéêï êüììáôïò. ÄÝí ãíùñßæáìå, ôÞí Tðï÷Þ Têåßíç, ôïýò ëüãïõò ðïý ðáãüñåõóáí óôÞíóôñáôéùôéêÞ ôÜîç, ðïý ìÝ÷ñé ôüôå äéçýèõíå ôßòêñáôéêÝò Tðé÷åéñÞóåéò, Aíôéêáèéóôþíôáò ìåôÜ ôü
1922 ôÞí sùíéêÞ AóôéêÞ ôÜîç, ôÞí äéÜíïéîç ôïäñüìïõ ãéÜ Xíá äéêïììáôéêü êáèåóôþò, TðéôñÝðïíôáò óÝ Xíá Cëëï êüììá, ôü ñåðïõìðëéêÜíéêï,íÜ ìåôÜó÷åé óôßò TêëïãÝò Aóêþíôáò TíáëëáêôéêÜ ôÞí Tîïõóßá. Ôü ìïíïêïììáôéêü ìÝ÷ñé ôüôå êáèåóôþò AðïèÜññõíå ôÞí Vñåõíá ôí âáèýôåñùí
äéáäéêáóéí ô\ò ëåéôïõñãßáò ôïõ, AðáãïñåýïíôáòìÝ ôüí óôñáôéùôéêü íüìï ôÞí ðñüóâáóç ôí îÝíùí óôßò ðåñéóóüôåñåò Tðáñ÷ßåò ô\ò Áíáôïëßáò.
ÓÝ ìéÜ TðßóêåøÞ ìïõ óôÞí Åñæåñïýì, ôÞí ðïßáTðéóêÝöèçêá ò ðÜëëçëïò ô\ò Ãñáììáôåßáò ôïôñéìåñïò Âáëêáíéêï Óõìöùíïõ ôï ÌðëÝíô,óõíÜíôçóá ôüí Á. Æá÷áñ@ôï, ðïý ìÝ ôü íïìáÁëåîÜíôåñ äéåîÞãáãå ìéÜ Vñåõíá ðïý óôçñéæüôáíóÝ äåëôßá ðïý ôá÷õäñïìïóå ìÝ ìåãÜëï êßíäõíï
óôïýò Tðé÷åéñçìáôßåò ô\ò Êéëéêßáò, Aðïäåéêíýïíôáò óôáôéóôéêÜ, Aðü ôßò AðáíôÞóåéò, ôé _ íåïðáãÞò AóôéêÞ ôÜîç ôïõ íïìïôåëåéáêÜ èÜ ðïêáèéóôïóå ïsêïíïìéêÜ ôÞí óôñáôéùôéêÞ, eôáí äçìéïýñãçìá ôí óõíèçêí ðïý TðéêñÜôçóáí óôÞíÌéêñÜ Áóßá êáôÜ ôÞí ðåñßïäï ô\ò ïäåôåñüôçôáò óôüí Â´ Ðáãêüóìéï Ðüëåìï, _ ðïßá TðÝôñåøå ôüí ðëïõôéóìü ô\ò säéùôéê\ò Tìðïñéê\ò ôÜîçò.
Óôü âéâëßï ðïý TîÝäùóá ãéÜ ôÞí Ôïõñêßá ôü 1957,AíáöÝñïìáé ãåíéêÜ óôÜ AðïôåëÝóìáôá ô\ò Vñåõíáò ôï Á. Æá÷áñÜôïõ ðïý äçìïóéåýèçêáí óôßòÇÐÁ êáß óôÞí ðïßá óôçñß÷èçêå _ ìåôáðïëåìéêÞ ðáíôïõñêéêÞ êáß AìåñéêÜíéêç ìåôáóôñïöÞ.
Åä èÝëù íÜ ðñïóèÝóù ôé _ äçìéïõñãßá ô\òèñçóêåõüìåíçò áô\ò Aíôéêåìáëéê\ò Tðé÷åéñçìáôéê\ò ôÜîçò, Aðü ôÞí ìéÜ ìåñéÜ AíÜãêáóå ôïýòðáóÜäåò íÜ ðåñÜóïõí óôüí äéêïììáôéóìü, TíÝôåéíå ìùò ôÞí AðÝíáíôé ôí Aìåñéêáíí äõóðéóôßá,TìðíÝïíôáò ôÞí Aíáäßðëùóç ðïý ðéèáíüôáôá Têäçëþèçêå ìÝ ôÞí TêôÝëåóç, Aðü ôÞí TðáíÜóôáóç ôï 1960, ôï ìÝí Á. ÌåíôÝñåò, ðïðôïõ
«êñõðôïÝëëçíá» sùíéê\ò êáôáãùã\ò (Ìáßáíäñïò
èåùñÞèçêå ôü íïìá ôí ðñïãüíùí ôïõ), ôï äÝðïõñãï Åîùôåñéêí Æïñëï, óÜí Êïýñäïõ
ðñéãêçðéê\ò êáôáãùã\ò, ðùò ðñáãìáôéêÜ
eôáí, êáèþò, ôÝëïò, ôï ðñïÝäñïõ ôï Êïéíïâïõëßïõ ÐïëáôêÜí, ôï ðïßïõ ôü íïìá, ðùò êáßôí äéù÷èÝíôùí Añãüôåñá ÅñìðáêÜí êáß ÅñíôïãêÜí, åy÷å ðéèáíÞ êáôÜëçîç AñìåíéêÞ. Ôü ãåãïíüò ô\ò ðñáãìáôéê\ò êáôáãùã\ò ôï ÊåìÜë,ðïý eôáí Ôïõñêïåâñárïò íôïëìÝò Aðü ôÞí Èåóóáëïíßêç, ô\ò óáìðåôáúê\ò áwñåóçò ô\ò Óìýñíçò,ìðïñår íÜ Uñìçíåýóåé ôüí èåñìü íåïôïõñêéêü Tèíé-ÇÐÁ, ÅËËÁÄÁ ÊÁÉ ÔÏÕÑÊÉÁ: ÉÓÔÏÑÉÊÅÓ ÐÑÏÓÅÃÃÉÓÅÉÓ ÓÔÏÍ ÊÅÍÔÑÉÊÏ ÅÕÑÁÓÉÁÔÉÊÏ ×ÙÑÏêéóìü ôïõ (êáß  ×ßôëåñ Aí\êå óÝ ãåñìáíéêÞ ðïåèíüôçôá), ôÞí óõììåôï÷Þ ôïõ óôü íåïôïõñêéêü êïìéô@ôï êáß, ôåëéêÜ, ôÞí èåóìïðïßçóç Aðüôïýò äéáäü÷ïõò ôïõ ô\ò óôñáôéùôéê\ò ðëåéïøçößáò ôï Åèíéêï Óõìâïõëßïõ Áóöáëåßáò, ôü ðïrï Aðïôåëïóå AðÜíôçóç óôÞí äéåêäßêçóç, TêìÝñïõò ô\ò íÝáò ôÜîçò ôí Aóôí ìïõóïõëìÜíùí
Tðé÷åéñçìáôéí, ô\ò Aðïêëåéóôéê\ò äéá÷åßñéóçò
ôí êñáôéêí Tðé÷åéñÞóåùí Aðü ôïýò êåìáëéêïýò, ðñþçí èùìáíïýò ðáó@äåò. ´Ïðùò Xíáòóôñáôéùôéêïðïëéôéêüò èåóìüò Vóùóå Xêôïôå ôüíôïõñêéóìü ìÝ Xíá èåóìïðïéçìÝíï êáèåóôùôéêü
ðñüôõðï, Vôóé êáß ôü 1967, _ ðéèáíÞ Aðüðåéñá
Töáñìïã\ò, Aðü ôïýò ÁìåñéêÜíïõò, ìé@ò AíÜëïãçò óôñáôéùôéêïðïëéôéê\ò ìåôáññýèìçóçò, äÝíìðüñåóå ðïôÝ íÜ Töáñìïóèår óôÞí ÅëëÜäá, ðïõ÷é óôñáôçãïß AëëÜ óõíôáãìáôÜñ÷åò Têðñïóþðçóáí, êáôÜ ôü ðñïçãïýìåíï ô\ò äéêôáôïñßáò
Ìåôáî@, ôÞí ôÜóç ôí áôü÷èïíùí ÅëëÞíùí íÜäéáôçñÞóïõí ôÞí Tîïõóßá. Ç Vëëåéøç, ìùò, äõíáìéóìï ô\ò áôü÷èïíïò ðáëáéïåëëáäéê\ò ìåéïøçößáò êáß _ ìÞ äéåîáãùãÞ Têëïãí Aðü ôïýò´Åëëçíåò óõíôáãìáôÜñ÷åò, óÝ Aíôßèåóç ìÝ ôÞíCìåóç äéåíÝñãåéá Têëïãí Aðü ôïýò Ôïýñêïõò
óôñáôçãïýò, ôÝëïò äÝ _ Aðïõóßá ìé@ò Uëëçíéê\òTèíéê\ò íßêçò, êáôÜ ôÜ Vôç 1941-74, AíÜëïãçòìÝ ôü 1922 óôÞí Ôïõñêßá, äÝí TðÝôñåøå óôïýò
Xëëçíåò Aîéùìáôéêïýò íÜ täñýóïõí Xíá âéþóéìï
óýóôçìá óÜí áôü ðïý óôÞí Ôïõñêßá èåóìïèåôÞèçêå óõíôáãìáôéêÜ. Ç öéëáñ÷ßá ôïõò ðåñêÝñáóå ôüí ðáôñéùôéóìü ôïõò.

Ït ÂáëêáíéêÝò ðñïåêôÜóåéò êáß TðéðôþóåéòÅí¨ óôÞí Ôïõñêßá  ðáñïðëéóìüò ô\ò óôñáôéùôéê\ò êÜóôáò äÝí ìðüñåóå íÜ óõíôåëåóèår, _óõóôçìáôéêÞ ìåôÜ ôüí Â´ Ðáãêüóìéï Ðüëåìï
Aðïóôñáôéêïðïßçóç ôí Añéóôïêñáôéí ô\ò Ìåóåõñþðçò, ðïý âñßóêïíôáí óÝ åíüçôç AíôßèåóçìÝ ôü ðåñåèíéêü äçìïêñáôéêü ðíåìá ô\ò åñùðáúê\ò Uíïðïßçóçò, ðåñéüñéóå ôÜ ðåñéèþñéá TðéêñÜôçóçò ô\ò óôñáôéùôéê\ò «TðáíÜóôáóçò»óôÞí ÅëëÜäá Tãêáèéóôþíôáò ìÜëéóôá óôÞíÁèÞíá, ôü 1974, ìéÜ ðñþôç óõììá÷éêÞ êõâÝñíçóç Tèíéê\ò Uíüôçôáò, ôÞí ðïßá AðïôåëïóáíTîüñéóôïé ðïý åy÷áí TðéóôñÝøåé Aðü ôßò ðåñéóóüôåñåò äçìïêñáôéêÝò åñùðáúêÝò ðñùôåýïõóåò, ðïõ åy÷áí êáôáöýãåé êáôÜ ôÞí äéÜñêåéá ô\òóôñáôéùôéê\ò äéêôáôïñßáò. ÓôÞí Ôïõñêßá, Aíôßèåôá, _ ðáñáìïíÞ ôí óôñáôéùôéêí óôÞí Tîïõóßá TðÝôñåøå ôÞí óýíôáîç Uíüò óõíôÜãìáôïò ôïðïßïõ 90 ôïõëÜ÷éóôïí Cñèñá èÜ Vðñåðå íÜ Aíá-123

èåùñçèïí ãéÜ íÜ ìðïñÝóåé _ ÷þñá íÜ êáôáóôår
ìÝëïò ô\ò Å.Å.
´Ïðùò óôÞí Ôïõñêßá ð\ñîå ôÜóç ðåñéïñéóìï ô\ò ðåñâïëéê\ò óôñáôéùôéê\ò Tðéññï\ò ìÝôÞí Tíßó÷õóç Uíüò èñçóêåõôéêï ëáúêéóìï, Vôóéêáß óôÞí ÅëëÜäá, _ Aðïôõ÷ßá ôí óôñáôéùôéêí ðáãüñåõóå ôÞí AíÜãêç Tíßó÷õóçò Uíüòëáúêï óïóéáëéóôéêï êéíÞìáôïò. Ç äéáöïñÜ åyíáé ôé óôÞí Ôïõñêßá ôü Åèíéêü Óõìâïýëéï ÁóöÜëåéáò Tîáêïëïõèår íÜ ëåéôïõñãår, _ äÝ åñùðáúêÞ Aðüöáóç íÜ ôü Aíå÷èår Tö' óïí _ ðëåéïøçößá ôïõ äÝí èÜ åyíáé óôñáôéùôéêÞ Aðïôåëår
óöÜëìá, äéüôé óôü Óõìâïýëéï, åyäïò óêéþäïõò êõâÝñíçóçò, ït AðïöÜóåéò åyíáé ìõóôéêÝò, ðáãïñåýïíôáé Aðü ôÞí óôñáôéùôéêÞ ìåéïøçößá êáß åyíáé
AíáãêáóôéêÝò äéüôé äÝí ëáìâÜíïíôáé ðëåéïøçöéêÜ AëëÜ óõíáéíåôéêÜ8. Åí¨ ït öïíôáìåíôáëéóôÝò
ÅáããåëéóôÝò ôï AìåñéêÜíéêïõ Íüôïõ ðÝôõ÷áííÜ ðñïóçëõôßóïõí ôßò íïôéïáìåñéêÜíéêåò êáèïëéêÝò êïéíùíßåò, Têìåôáëëåõüìåíïé ôüí äõúóìü ô\ò
ëáúê\ò ÷ñéóôéáíéê\ò èñçóêåõôéêüôçôáò ðïý äéáâñþèçêå Aðü ôÜ ðñïêïëïìâéáíÜ ëáôñåõôéêÜ ðïóôñþìáôá, êéíäõíåýïõí êáß áôïß íÜ Têôïðéóèïí,ìÝ ôÞí óåéñÜ ôïõò, Aðü ìéÜ êéíÝæéêç ïsêïíïìéêÞ
äéåßóäõóç óôÞí Íüôéï ÁìåñéêÞ, ðïý Aíáðüöåõêôá èÜ óõíäõáóèår ìÝ ìéÜ TîáãùãÞ ô\ò íåï-êïìöïõêéáí\ò ñèïëïãéê\ò ^èéê\ò, _ ðáñáãùãéêüôçôá êáß Aíôáãùíéóôéêüôçôá ô\ò ðïßáò åyíáé äýóêïëï íÜ ðáñáãíùñéóèïí Cí êáß ït ÇÐÁ, êõñßùò ãéÜ íÜ ðáñåíï÷ëÞóïõí ôÞí Åñþðç, Tîáêïëïõèïí, ðáñ' ëá áôÜ, íÜ Tíéó÷ýïõí ôÞí ñáãäáßá
êéíÝæéêç TìðïñéêÞ AíÜðôõîç.

ÈñçóêåõôéêÝò ðñïóåããßóåéòÏt ÇÐÁ Aíôéìåôùðßæïõí ôÞí Têðüíçóç ðñïãñáììÜôùí ðñéìïäüôçóçò ìåôñéïðáèí, ìÞ öïíôáìåíôáëéóôéêí sóëáìéêí êïéíùíéí Tí¨ äéáöïñåôéêÞ åyíáé _ óôÜóç ôïõò AðÝíáíôé óôÞí Aíôßäñáóç ôï êáèïëéêéóìï êáß ô\ò Uëëçíéê\ò ñèïäïîßáò êáôÜ ô\ò ðïâÜèìéóçò ôï ÷ñéóôéáíéóìï òäéáêñéôéê\ò säåïëïãßáò ô\ò Å.Å., óôÞí ðïßá Aðïäßäïõí öïíôáìåíôáëéóìü AíÜëïãï ìÝ Têåríïí ðïýäéáêñßíåé ôÞí AìåñéêáíéêÞ óôÜóç óôÞí ðåñßðôùóç ñéóìÝíùí, Åáããåëéêí êõñßùò, Åêêëçóéí.
Åíèáññõíüìåíåò êáß Aðü ôÞí äçìïêñáôéêÞ Aíáâßùóç ôí åñùðáúêí ðåñéöåñåéáêí áôïíïìéóìí, ðïý óÜí Tðßêåíôñá ôí ìåãÜëùí èñçóêåõôéêí ðïëÝìùí äÝí äéáêñßíïíôáé ãéÜ ôÞí säéáßôåñç
ðñïóÞëùóç óôüí ÷ñéóôéáíéóìü êáß ðïý óÞìåñá
äéáãñÜöïõí äõü ó÷Þìáôá _ìéóåëÞíïõ (ô\ò ìé@òêÜèåôïõ ðïý èÜ äçãïóå Aðü ôÞí íüôéï Áããëßá

124óôÞí âüñåéï Éôáëßá êáß ô\ò Cëëçò ñéæüíôéáò, Aðü ôÞí âüñåéï Éôáëßá äéÜ ô\ò íïôßïõ Ãáëëßáò óôÞíâüñåéï Éóðáíßá) ït ÇÐÁ ðñïâëÝðïõí óÜí Aíáðüöåõêôç ôÞí äçìéïõñãßá êáß äýï _ìéóåëÞíùí sóëáìéóìï. Ç ìéÜ Aðü áôÝò, êÜèåôç, ìÝ äåêáôñßá
Uêáôïììýñéá Ôïýñêùí êáß ìïõóïõëìÜíùí, èÜ ðñï÷ùñïóå Aðü ôÞí ÁíáôïëéêÞ ÈñÜêç, ðïõ aäç ðÜñ÷ïõí äåêáðÝíôå Uêáôïììýñéá Ôïýñêùí ìïõóïõëìÜíùí, óôü Êüóóïâï êáß ôÞí Áëâáíßá êáß Aðü Têår, ìÝó¤ Âïóíßáò ðñüò ôÞí Êñïáôßá, ôÞí ðïßá _ Ãåñìáíßá èåùñïóå ðÜíôïôå óÜí ðñïèÜëáìï ôï óðéôéï ôçò. ÌéÜ Cëëç ñéæüíôéá _ìéóÝëçíïò ðçãáßíåé Aðü ôü Âåñïëríï óôü Ðáñßóé, ìÝ Cëëá äÝêá Uêáôïììýñéá Ôïýñêùí êáß sóëáìéóôí.
Åî Cëëïõ, ït ÇÐÁ ðïóôçñßæïõí ôü Ðáôñéáñ÷årï
ô\ò Êùíóôáíôéíïõðüëåùò êáôÜ ô\ò ðñïóðÜèåéáò
ô\ò Ìüó÷áò íÜ ôü ðïêáôáóôÞóåé êáß äÝí äåß÷íïõí êáôáíüçóç ãéÜ ôßò TèíéêÝò ôÜóåéò ô\ò Uëëçíéê\ò áôïêÝöáëçò Åêêëçóßáò. ÈÜ Tîõðçñåôïóå ôÞí ðñïóðÜèåéá ãéÜ ôÞí åuóïäï ô\ò Ôïõñêßáò óôÞí Å.Å. ìéÜ TðéóôñïöÞ ôí sùíéê\ò êáôáãùã\ò ÅëëÞíùí óôÞí Añ÷Þ ô\ò Aäåëöéê\òó÷Ýóçò ìÝ ôüí ôïõñêéêü ëáü, ôÞí ðïßá åy÷å êÜðïôå ðïóôçñßîåé êáß  ÐáôñéÜñ÷çò Áèçíáãüñáò. ´Ïðùò óõíÝâç êáß óôÞí Íüôéï ÁìåñéêÞ ìÝôïýò Têår ðñïêïëïìâéáíïýò èñçóêåõôéóìïýò AðÝíáíôé óôüí êáèïëéêéóìü, ôÞí óôñáôçãéêÞ áôÞ åíïår _ säéüôõðç èÝóç ôí âáëêáíéêí ëáúêí èñçóêåõôéêí êéíçìÜôùí AðÝíáíôé óôÞí Ïñèïäïîßá,Cí êáß  sóëáìéêüò èñçóêåõôéóìüò, ðïý Tðéêñáôår
ôåëåõôárá óôÞí Ôïõñêßá, V÷åé ôü ðñïóüí íÜ ðåñéïñßæåé ôÞí ôïõñêéêÞ êåìáëéêÞ Aäéáëëáîßá.
²Çäç Aðü ôÞí ðåñßïäï ôï ôéôïúóìï, ôáí âïóíéáêüò êáß  Aëâáíéêüò sóëáìéóìüò åy÷áí âïçèÞóåé ôüí ëáúêü Aíôéóôáóéáêü Aãíá ðåñéóóüôåñï Aðü ôßò TèíéêÝò ÷ñéóôéáíéêÝò èñçóêåråò, ït ÁìåñéêÜíïé óôÞí ÂáëêáíéêÞ, ðùò êáß óôÞí ÌéêñÜ
Áóßá êáß ôþñá óôü ÉñÜê, õtïèÝôçóáí ôÞí óôñáôçãéêÞ ô\ò TêìåôÜëëåõóçò ôí ôïðéêí èñçóêåõôéêí AíôéèÝóåùí. ÓôÞí UëëçíéêÞ ðåñßðôùóç,  èñçóêåõôéóìüò ôí Éþíùí, ôü 1922, Väùóå ôÞí èÝóç ôïõ óÝ ìéÜ ðéü AíôéêåéìåíéêÞ óôÜóç,êõñßùò Aö' ôïõ ìåôÜ ìåñéêÜ ÷ñüíéá _ Åêêëçóßá ðëáéóéþèçêå Aðü ëåéôïõñãïýò ìÝ ëéãüôåñï ìõóôéêÝò êáß ðåñéóóüôåñï AíèñùðéóôéêÝò êáß êëáóóéêÝò êáôáâïëÝò.
Ït ²Éùíåò ìåôáíÜóôåò ìåôÝôñåøáí âáèìéáßá
Xíá ìÝñïò Aðü ôü ÷ñéóôéáíéêü ôïõò áuóèçìá óÝèñçóêåõôéêÞ ðñïóÞëùóç óÝ êïéíùíéóôéêÝò êáßTîéóùôéêÝò ðïëéôéêÝò ðåðïéèÞóåéò, óôßò ðïråò
ðñïóÝäùóáí ó÷åäüí ðåñâáôéêü ÷áñáêô\ñá, ìÝôÞí AíôéêáôÜóôáóç ô\ò ìáñîéóôéê\ò Añ÷\ò ëé-ÄÇÌÇÔÑÉÏÓ ÐÏÕËÁÊÏÓêï êáß ÷ñçìáôéêï êÝñäïõò Aðü ôÞí Vííïéá ô\òøõ÷éê\ò Aíôáìïéâ\ò ôí öéëïêïéíùíéêí Aãþíùí. Èåþñçóáí ôÞí ðáôñéùôéêÞ ñèüäïîç Åêêëçóßá Tìðüäéï óôÞí TîïìÜëõíóç ô\ò ó÷Ýóçò
ôïõò ìÝ Xíáí Têóõã÷ñïíéóìü óôüí ðïrï Väéíáí
Xíá íÝï sùíéêü ðïëéôéóôéêü ðåñéå÷üìåíï. Óôü ìåôáîý, ìùò, êïíôÜ óôüí sóëáìéêü ôïõñêéêü ðáôñéùôéóìü, Xíá äåýôåñï sóëáìéêü ìÝôùðï Aëâáíéêï Tèíéêéóìï äéáìïñöþíåôáé óôÜ âüñåéá óýíïñá ô\ò ÷þñáò óôü ðïrï, Têôüò Aðü ôüí íåï-Tèíéêéóìü ô\ò ó÷éóìáôéê\ò ñèïäïîßáò ô\ò Âïõëãáñßáò, ôï Êïóóüâïõ êáß ôï Aëâáíéêï ôìÞìáôïò
ô\ò ðñþçí Ãéïõãêïóëáõúê\ò Ìáêåäïíßáò, Xíáòâïóíéáêüò öïíôáìåíôáëéóìüò Aðåéëår íÜ äçìéïõñãÞóåé Xíá Uíéárï ìÝôùðï ìÝ ôüí Aëâáíéêü Tèíéêéóìü, ìÝ Tíôïíþôåñá TèíéêÜ óôïé÷årá Aðü áôÜðïý äéáèÝôåé óõíÞèùò  Aëâáíéêüò sóëáìéóìüò,óôçñéæüìåíïò óÝ ìéÜ ôáýôéóç ðáôñßäáò êáß ó÷éóìáôéê\ò èñçóêåõôéêüôçôáò.
Ç äéåýñõíóç ô\ò Aëâáíéê\ò óõíåßäçóçò óôå íÜ ðåñéëÜâåé êáß ôßò ãåéôïíéêÝò sóëáìéêÝò
ìåéïíüôçôåò, äéáìïñöþíåôáé óôÜ âüñåéá UëëçíéêÜ
óýíïñá. Êáíåßò ìùò äÝí V÷åé uóùò ðñïóÝîåé ôéôü ðñüâëçìá äÝí åyíáé ìüíïí _ AíáâïëÞ ô\ò têáíïðïßçóçò ôï Aëâáíéêï Aëõôñùôéóìï óôüÊüóóïâï, ðïý öáßíåôáé ôé AíÞêåé, ðùò êáß _ðëåéïøçößá ôí Áëâáíí, óÝ ìéÜ èñçóêåõôéêÞ
áwñåóç ó÷ééôéêï ôýðïõ, óï _ ìáôáßùóç ô\ò Uíïðïßçóçò ôí ëïéðí sóëáìéêí öïíôáìåíôáëéóìí, ðùò Têåríïõ ôï Íüâé ÐáæÜñ êáß êõñßùò
ô\ò óïõííéôéê\ò Âïóíßáò, ôÞí ðïßá ìéÜ ìéêñÞ
ëùñßäá TäÜöïõò, ìÝ êáôïßêïõò ôï TîáóèåíçìÝíïõ
ìáõñïâïõíéáêï áôïíïìéóìï êáß óåñâéêï Aëõôñùôéóìï, ÷ùñßæåé Aðü ôÞí Xíùóç ôï âïóíéáêï sóëáìéêï öïíôáìåíôáëéóìï ìÝ ôÞí Áëâáíßá óÝ Xíá ìïõóïõëìáíéêü óõíå÷Ýò ðïý èÜ ðåñéëáìâÜíåé, Têôüò Aðü ôÞí êõñßùò Áëâáíßá, ôüÊüóóïâï êáß ôïýò Áëâáíïýò ô\ò Ìáêåäïíßáò
ôí Óêïðßùí, äéåêäéêþíôáò ôÞí wäñõóç Uíüò Aëâáíéêï ÊñÜôïõò äÝêá Uêáôïììõñßùí êáôïßêùí,ðïý èÜ äéåêäéêÞóåé óôÞí óõíÝ÷åéá ôÜ ôñßá Uêáôïììýñéá ìïõóïõëìÜíùí ô\ò Óåñâßáò, Âïõëãáñßáò êáß ÅëëÜäïò. Ðñáãìáôïðïéårôáé, Vôóé, óôÞíÂáëêáíéêÞ ôü sóëáìéêü Têåríï Aëâáíïôïõñêéêü sóëáìéêü ôüîï, óôü ðïrï êáß ìüíïí _ AíáöïñÜ Aðáãïñåõüôáí, ôáí ðñßí Aðü äÝêá ìüíïí ÷ñüíéá eôáí ôáìðïý, ïôïðßá êáß ðñüêëçóç. Ôü ôüîï áôü èÜ Aðïôåëår äéÜäñïìï ðñüò ôÞí Áóôñßá êáßôÞí Ãåñìáíßá, ðïõ, ðùò åuðáìå, Xíáò Cëëïò ñéæüíôéïò äéÜäñïìïò Aðü Cëëá äÝêá Uêáôïììýñéá
sóëáìïôïõñêéêï ðëçèõóìï èÜ Uíþíåé ôü Âåñïëríï ìÝ ôü Ðáñßóé.

ÇÐÁ, ÅËËÁÄÁ ÊÁÉ ÔÏÕÑÊÉÁ: ÉÓÔÏÑÉÊÅÓ ÐÑÏÓÅÃÃÉÓÅÉÓ ÓÔÏÍ ÊÅÍÔÑÉÊÏ ÅÕÑÁÓÉÁÔÉÊÏ ×ÙÑÏÔü Åèíéêü Óõìâïýëéï Áóöáëåßáò
óôÞí ÔïõñêßáÔü Åèíéêü Óõìâïýëéï Áóöáëåßáò, êáôï÷õñùìÝíï óõíôáãìáôéêÜ ìÝ ôü Cñèñï 118, ôï ðïßïõ _ êáôÜñãçóç åyíáé Xíáò Aðü ôïýò ñïõò ôíÂñõîåëëí ãéÜ ôÞí Aðïäï÷Þ ô\ò Ôïõñêßáò óôÞíÅ.Å., Aðïôåëårôáé Aðü óôñáôéùôéêïýò êáß ðïëßôåò êáß ëåéôïõñãår óÜí óêéþäçò êõâÝñíçóç ðïý äýíáôáé íÜ äéáôÜîåé ôÞí äßùîç óùí äÝí óõììïñöþíïíôáé ìÝ ôßò óõóôÜóåéò ôçò. ÌéÜ öïñÜ ôüí ì\íáôü Óõìâïýëéï óõíáíô@ôáé ìÝ ôïýò Añ÷çãïýò ôíTíüðëùí äõíÜìåùí êáß ô\ò Aóôõíïìßáò êáß TîåôÜæåé, ìáæß ìÝ ôüí ðñüåäñï ô\ò Äçìïêñáôßáò, ôüíðñùèõðïõñãü êáß ôïýò ðïõñãïýò Tóùôåñéêí, Tîùôåñéêí êáß Aìýíçò, ôßò TóùôåñéêÝò êáß TîùôåñéêÝò ðïèÝóåéò ô\ò ÷þñáò. Ç êÜóôá ôí Aîéùìáôéêí, _ ðïßá AðïëáìâÜíåé áôïäéêßáò, åyíáé ðåýèõíç ãéÜ ôÞí TóùôåñéêÞ êáß TîùôåñéêÞ AóöÜëåéá ô\ò ÷þñáò êáß Aóêår, ïóéáóôéêÜ, ôÞíäéáêõâÝñíçóÞ ôçò TîáóöáëßæïíôÜò ôçí Aðü ôüíêßíäõíï áôïíïìéóôéêí êéíçìÜôùí (ðåñßðïõ ðùò ït enarques åyíáé TðéöïñôéóìÝíïé ìÝ ôÞí óõãêåíôñùôéêÞ Uíüôçôá ô\ò ãáëëéê\ò äéïßêçóçò).
Ôáõôü÷ñïíá, ït Ôïñêïé Aîéùìáôéêïß äéá÷åéñßæïíôáé ìÞ Aíáãñáöüìåíïõò óôüí ðñïûðïëïãéóìü ëïãáñéáóìïýò êáß êõñßùò ôïýò Tîïðëéóìïýò, ït ðïrïé AíÝñ÷ïíôáé óÝ 70 äéó. äïëëáñßùí ãéÜ ôÞí Uðüìåíç 15åôßá êáß ðïý ôü êïéíïâïýëéï öåßëåé íÜ Tãêñßíåé Aóõæçôçôß. Ç êÜóôá åyíáé, Tðßóçò, Tðß êåöáë\ò Uíüò êëÜäïõ ô\ò ïsêïíïìßáò,  ðïrïò,Têôüò Aðü ôüí ôïìÝá ô\ò ðïëåìéê\ò ðáñáãùã\ò,(TSKGV) ðåñéëáìâÜíåé 30 ôïõëÜ÷éóôïí Tðé÷åéñÞóåéò áôïêéíÞôùí (OYAK-RENAULT), øçë\òôå÷íïëïãßáò, ôñáðåæéêí ðïèÝóåùí êáß âáñåßáò
âéïìç÷áíßáò, ìÝ ðïëëÝò äåêÜäåò ÷éëéÜäåò Tñãáôí, AðïëáìâÜíïíôáò öïñïëïãéêÞ AôÝëåéá.
ÐñïÜãïíôáò ôÞí åuóïäï ô\ò Ôïõñêßáò óôÞíÅ.Å., ït ÇÐÁ AðïäÝ÷ïíôáé ìéÜ Aðü ôßò ðéèáíÝò
óõíÝðåéåò ô\ò åsóüäïõ ôçò ðïý èÜ åyíáé _ óôáèåñïðïßçóç ôï sóëáìéóìï óôÞí ÷þñá áôÞ êáß _Tíßó÷õóç ô\ò ìåôñéïðáèïò ðëåõñ@ò ôï ðáãêüóìéïõ sóëáìéóìï. Ç TîáóèÝíéóç ôí óôñáôéùôéêí, Tî Cëëïõ, èÜ TðéôñÝøåé ôÞí Tíßó÷õóç ôíÊïýñäùí ôï ÉñÜê êáß ôÞí Aíôßóôïé÷ç ÷åéñáöÝôçóç ôí ìïåèíí ôïõò óôÞí Ôïõñêßá. ÔÞí Aíôßèåôç ðïëéôéêÞ Aêïëïõèïí ìùò ït ÇÐÁ óôÞíÅëëÜäá, ðïõ  èñçóêåõôéêüò ðáñÜãùí Aíôéôßèåôáé óôÞí ìåôáôñïðÞ ô\ò Å.Å. óÝ êïéíùíßá ëáúêÞ, ÷ùñßò ÷ñéóôéáíéêü ÷áñáêô\ñá, óôå íÜ Aðïôñáðår Vôóé _ åuóïäïò ìÞ ÷ñéóôéáíéêí ìåëí ðùò _ Ôïõñêßá. ÌÝ ôÞí ðïëéôéêÞ áôÞ êáôÜ ô\ò125Åëëçíéê\ò Åêêëçóßáò óõíôÜóóåôáé ôü Ðáôñéáñ÷årï Êùíóôáíôéíïõðüëåùò, ðïõ _ ãñáììÞ ôïÐáôñéÜñ÷ïõ Áèçíáãüñïõ, ôé ït Ôïñêïé ðñÝðåéíÜ óõíåéäçôïðïéÞóïõí ôé åyíáé Aäåëöïß ôí ÅëëÞíùí, Aêüìç âñßóêåé êÜðïéá AðÞ÷çóç. ÔÞí AñíçôéêÞ áôÞ óôÜóç Víáíôé ô\ò Åëëçíéê\ò Åêêëçóßáò óõììåñßæåôáé ðùò åuðáìå êáß Xíá ìÝñïò
ôí sùíéê\ò êáôáãùã\ò ðñïóöýãùí, ìåôáîý ôíðïßùí âñßóêïõí säéáßôåñç êáôáíüçóç ðñïïäåõôéêÜ êáß êïóìïðïëéôéêÜ säåþäç.

Ç ôåëéêÞ åuóïäïò ô\ò Ôïõñêßáò óôÞí Å.Å.
Ôü êõñéþôåñï Tìðüäéï ãéÜ ôÞí åuóïäï ô\òÔïõñêßáò AëëÜ êáß êÜèå sóëáìéê\ò ÷þñáò óôÞíÅ.Å. AíÜãåôáé óõíåðò óÝ èñçóêåõôéêÝò äéáöïñÝòït ðïråò, Aíôßèåôá ìÝ ôüí Bðëïðïéçôéêü, ìáñîéóôéêü êáß óïóéáëéóôéêü ôñüðï tóôïñéêïûëéóôéê\ò AíÜëõóçò, TêöñÜæïõí AíèñùðïëïãéêÝò óõíèÝóåéò. Ï÷ñéóôéáíéóìüò óôÞí äõôéêÞ Åñáóßá têáíïðïéår ðåñéóóüôåñï ôÞí ôÜóç ðíåõìáôéê\ò Cíùóçò, ô\ò èÝùóçò, Tí¨  Aöñïáóéáôéêüò sóëáìéóìüò Tîõðçñåôår ôÞí ðñáêôéêÞ Vöåóç ô\ò óÜñêùóçò, ô\ò Tìðåéñéê\ò, âéïëïãéê\ò ëïêëÞñùóçò. Âáóéêü óýìðôùìá ô\ò öõóéê\ò áô\ò äéáöïñ@ò åyíáé _ Tðéâßùóç ôï åuäïõò, óôÞí äõôéêÞ Åñáóßá, ìÝ èåóìïýò
ìïíïãáìßáò, TëÝã÷ïõ ôï ðëçèõóìï êáß ôå÷íéê\òðñïüäïõ ëüã¤ ô\ò ìåßæïíïò Aðïôáìßåõóçò êáß óõãêÝíôñùóçò êåöáëáßïõ. ÌÝ ôÞí ðïëõãáìßá óôÞí sóëáìéêÞ Aöñïáóßá, V÷ïõìå Aíôßèåôá øçëüôåñïõò
ñõèìïýò Aíáðáñáãùã\ò êáß ãåííçôéêüôçôáò, ôáí äÝ ôü ðïóïóôü áôü óõíäõÜæåôáé ìÝ ôÞí ìåßùóç ôí ðïóïóôí èíçóéìüôçôáò ôï ôå÷íéêïðïëéôéóìï, ðùò óõìâáßíåé óôÞí Ôïõñêßá, V÷ïõìå ðïëëáðëáóéáóìü ôï ðëçèõóìï ìÝ ðïëý øçëïýò ñõèìïýò êáß ìÝ Aíôßóôïé÷ç áîçóç ô\ò êïéíùíéê\ò Tðéèåôéêüôçôáò êáß ðåñéïñéóìü ô\ò Aíáðáñáãùã\ò ôï êåöáëáßïõ, ìÝ Aíôßóôïé÷ç ïsêïíïìéêÞ êáß ðïëéôéóôéêÞ êáèõóôÝñçóç êáèþò êáß AíÜãêç ìåôáíÜóôåõóçò êáß äéáâßùóçò óÝ ÷ñåò ìÝøçëüôåñç ðáñáãùãéêüôçôá.
Ôü öáéíüìåíï áôü ðáñáôçñårôáé êáô' Tîï÷Þí
ìåôáîý Ìåîéêï êáß ÇÐÁ, ëüã¤ ô\ò äçìïãñáöéê\ò TðéêñÜôçóçò, óôü Ìåîéêü, Uíüò áôü÷èïíïò,ðñïúóðáíéêï ðëçèõóìï ðïý _ ãåííçôéêÞ óõìðåñéöïñÜ ôïõ êáß _ êáôáãùãÞ ôïõ V÷ïõí AóéáôéêÜ
÷áñáêôçñéóôéêÜ, TðéôñÝðïíôáò øçëÜ ðïóïóôÜ
ãåííçôéêüôçôáò, ô\ò ðïßáò ôü ðëåüíáóìá äýóêïëá Aðïññïö@ôáé Aðü ôÞí ðëïýóéá AìåñéêÜíéêç êáß êáíáäéêÞ ïsêïíïìßá, óôÜ ðëáßóéá ôï ÂïñåéïáìåñéêÜíéêïõ Óõìöþíïõ ÅëåõèÝñïõ Åìðïñßïõ (NAFTA), Tí¨ äýóêïëá èÜ Aðïññïöçèår êáß

126ÄÇÌÇÔÑÉÏÓ ÐÏÕËÁÊÏÓAðü ôßò ðåñéïñéóìÝíåò óõãêåíôñþóåéò TäÜöïõò êáßêåöáëáßïõ, ðùò _ ïsêïíïìßá ô\ò Å.Å., aäç âåâáñõìÝíç Aðü 20 Uêáôïììýñéá ðïëõãáìéêí ìåôáíáóôí. ÌéÜ ôñßôç óõíÝðåéá ô\ò äéáöïñ@ò ðïëéôéóìéêí óõíôåëåóôí åyíáé _ Aíôßèåóç ôï óýíèåôïõ ôñéáäéêï ôñüðïõ ëåéôïõñãßáò ô\ò åñùðáúê\ò êáß ÷ñéóôéáíéê\ò ìåèüäïõ óêÝøçò Víáíôé
ôí ëïéðí åñáóéáôéêí êáß Aöñïáóéáôéêíðëçèõóìí ït ðïrïé, ðùò ït Ôïñêïé êáß ït ìáêñéíïß Aðüãïíïß ôïõò ìåîéêáíïß ÁæôÝêïé, Aêïëïõèïí äõáäéêÜ - ìáííé÷áúóôéêÜ ðïäåßãìáôá óõëëïãéóôéê\ò óêÝøçò.
Ç äéÜêñéóç áôÞ, AíÜìåóá óÝ ìéÜ ðñùôïëïãéêÞ a Añ÷áúêÞ ëïãéêÞ êáß óôÞí óýã÷ñïíç ëïãéêÞ óêÝøçò, äÝí Aðïôåëår âÜóç öõëåôéê\ò äéÜêñéóçò äéüôé ðÜñ÷åé, óÝ äéáöïñåôéêÞ Aíáëïãßá, óÝ ëïõò ôïýò Aíèñþðïõò. ²Å÷åé ìùò ó÷Ýóç ìÝ ôÞíðïëéôéóôéêÞ ìïñöïëïãßá êáß TîÝëéîç êáß ìÝ ôüíñõèìü Tîåéäßêåõóçò ôí ôñüðùí ðáñáãùã\ò.

Ôü ðñüâëçìá ô\ò ôïõñêéê\ò åsóüäïõ
ÄÝí V÷åé Aêüìç êñéèår _ ìïíïìá÷ßá AíÜìåóá
óôÞí Ãåñìáíßá êáß ôÞí Ôïõñêßá ãéÜ ôÞí Aöïìïßùóç a ìÞ ôí ðÝíôå ðåñßðïõ Uêáôïììõñßùí Ôïýñêùí ðïý êáôÜ ôÞí ôåëåõôáßá åsêïóáåôßá TãêáôáóôÜèçêáí ñéóôéêÜ óôÞí ðñþôç Aðü ôßò ÷ñåò á-ôÝò a TðÝóôñåøáí, óõíÞèùò Vðåéôá Aðü óõíäõáóìÝíåò TíÝñãåéåò, óôüí ôüðï ô\ò êáôáãùã\ò ôïõò.
Óôßò ðåñéóóüôåñåò ðåñéðôþóåéò, ït Ôïñêïé, ðïý Vðåéôá Aðü TôÞóéá ðáñáìïíÞ óôÞí Ãåñìáíßá åy÷áí
äéêáßùìá íÜ öÝñïõí ôßò ïsêïãÝíåéÝò ôïõò êáß ìåôÜðÝíôå ÷ñüíéá íÜ ëÜâïõí ôÞí ãåñìáíéêÞ ðçêïüôçôá, äÝí ìðüñåóáí íÜ Aðáó÷ïëçèïí óÝ ðáñáãùãéêÜ AëëÜ ìüíïí óÝ ðáñáóéôéêÜ TðáããÝëìáôá, ó÷çìáôßæïíôáò èýëáêåò. ´Ïóïé TðÝóôñåøáí óôÞí Ôïõñêßá, ðïý êáôÝâáëå ðñïóðÜèåéåò íÜ ðáñáìåßíïõí
Ôïñêïé êáß íÜ óõìâÜëëïõí, TðéóôñÝöïíôáò, óôÞíTêâéïìç÷Üíéóç ô\ò ÷þñáò, äÝí ìðüñåóáí ðáñÜ íÜAóêÞóïõí, óôçí êáëýôåñç ðåñßðôùóç, ôü TðÜããåëìá ôï äçãï ôáîß a íÜ ìåôáâëçèïí óÝ ðñïëåôÜñéïõò ìåãáëïõðüëåùí ðùò _ Êùíóôáíôéíïýðïëç, ðïý ðåñâáßíåé ôÜ äÝêá Uêáôïììýñéá êáôïßêùí. ÓÞìåñá ðåñéóóüôåñïé Aðü 100.000 Ôïýñêùí
Tôçóßùò ìåôáíáóôåýïõí óôÞí Ãåñìáíßá ò TñãÜôåòa ò ðïëéôéêïß ðñüóöõãåò, ðñïôéìþíôáò ôßò øçëÝò AìïéâÝò óÝ ìéÜ ÷þñá ðïõ ôü TôÞóéï êáôÜ êåöáëÞí åsóüäçìá åyíáé 20.000 Åñþ, Aðü ôü ÷áìçëü êüóôïò æù\ò óôÞí ðáôñßäá ôïõò ðïõ ôü êáôÜêåöáëÞí åsóüäçìá åyíáé äÝêá öïñÝò ðéü ìéêñü. ÇðñïïðôéêÞ ëïéðüí åyíáé ôé, óÝ ðåñßðôùóç åsóüäïõ
ô\ò Ôïõñêßáò, _ Tëåýèåñç TãêáôÜóôáóç èÜ TðéôñÝðåôáé ìåôÜ äõü Uðôáåôßåò Aðü ôÞí óýíäåóç, ðïý óçìáßíåé ôÞí TöáñìïãÞ ô\ò TíóùìÜôùóçò ôü 2014.

ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ
1. Âë. Foreign Affairs, November-December 2002,ðßíáêáò óó. 48-49. Åðßóçò, Äçìçôñßïõ ÐïõëÜêïõ, ÇêáôÜ ô\ò ÅëëÜäïò ÅðéâïõëÞ, ÁèÞíáé 1947.
2. Âë. Foreign Affairs, March-April 2005, ó. 64.
3. Âë. Í. Øõññïýêç, Ç ÌéêñáóéáôéêÞ ÊáôáóôñïöÞ,Èåóóáëïíßêç 1974.
4. Âë. óôÞí ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, Äçìçôñßïõ ÐïõëÜêïõ,Áíáôïëßá êáß ÁôæåñìðáúôæÜí, ó. 23.
5. Âë. AíùôÝñù êáß ôÞí «ÊáôÜ ô\ò ÅëëÜäïò ÅðéâïõëÞ», _ ðïßá óõíôÜ÷èçêå Aðü ôüí óõããñáöÝá ôï ðá-ñüíôïò, âéâëßï âÜóåé ôï ðïßïõ õtïèåôÞèçêáí ôüôå ït ðñïôÜóåéò ô\ò Åëëçíéê\ò ÊõâåñíÞóåùò ò AðïöÜóåéò ô\òÂáëêáíéê\ò Åðéôñïð\ò ²Åñåõíáò.
6. Âë. ôïýò ðïëéôéêïýò ëüãïõò ôï ôåëåõôáßïõ áôïóôÜ ÐïëéôéêÜ Äïêßìéá ôï Ã. ÐáðáíäñÝïõ, óåë. 67 êáß Uð.,ôüìïò Á´, Têä. ÌðÜûñïí.
7. Åêäüóåéò ôï Éäñýìáôïò Ìáêåäïíéêí Óðïõäí.
8. Âë. Foreign Affairs, óó. 105-06, NovemberDecember 2000.

Á Ö É Å Ñ Ù Ì ÁÉùÜííçò Óõêïõôñ\òÇ êëáóóéêÞ ðáéäåßá ò ðïëéôéêü ðñüãñáììáôï ÌåëÝôç Ç. Ìåëåôüðïõëïõ

Âßïò êáß VñãïÃéÜ ôüí èÜíáôï ôï Óõêïõôñ\,  äÜóêáëüòôïõ êáèçãçôÞò ôï Ðáíåðéóôçìßïõ ôï Âåñïëßíïõ Paul Maas Vãñáøå ôé «÷Üíåé ôü Uëëçíéêüí
Vèíïò ôüí îõíïýóôáôïí êñéôéêüí ôï Uëëçíéêïðåæï ëüãïõ, ðïý ðáñÞãáãå ìåôÜ ôüí Êïñá\í».
Ôßôëïò âáñýò, åsäéêþôåñá TðåéäÞ AðïíåìÞèçêåAðü êïñõöárï Têðñüóùðï ô\ò ãåñìáíéê\ò êëáóóéê\ò öéëïëïãßáò1. Êáß, ðñÜãìáôé,  Óõêïõôñ\òåy÷å ðïëëÜ êïéíÜ ìÝ ôüí Êïñá\: ôÞí êáôáãùãÞÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 131-157

Aðü ôÞí ×ßï, ôÞí öïßôçóç óôÞí ÅáããåëéêÞ Ó÷ïëÞ ô\ò Óìýñíçò, ôü ðÜèïò ãéÜ ôÞí öéëïëïãßá, ôÞíöéëïäïîßá ô\ò ðíåõìáôéê\ò Aíáìüñöùóçò ôïíåïåëëçíéêï êüóìïõ. Êé ìùò,  êïñõöárïò
íåïÝëëçíáò UëëçíéóôÞò ÷é ìüíïí Aðåññßöèç ìåôÜðïëëí Tðáßíùí Aðü ôü ÐáíåðéóôÞìéï Áèçíí,AëëÜ TðéðëÝïí êáôáäéþ÷èçêå, óõêïöáíôÞèçêå
êáß Tîïíôþèçêå ^èéêÜ. ÓÞìåñá, ìåôÜ Aðü Xî äåêáåôßåò, _ A÷ëý ô\ò ðïëåìéê\ò Tíáíôßïí ôïõ äéáëýèçêå, ït óõêïöÜíôåò ôïõ (Tðéöáíårò ôüôå êáèç-132ãçôÝò, Aêáäçìáúêïß ê.C.) ðáñáäüèçêáí óôÞí ëÞèç, Tí¨  Óõêïõôñ\ò ðáñÝìåéíå óôÞí öùôåéíÞ èÝóç ðïý _ Aîßá ôïõ êáß ìüíïí ôï ÷Üñéóå.
Ç ðåñéðÝôåéá ôï Óõêïõôñ\ îåêßíçóå Aðü
ôÞí Aíôßðåñá ÷èç ôï Ásãáßïõ. Ç ïsêïãÝíåéÜôïõ êáôáãüôáí Aðü ôÞí ×ßï. Æïóáí óÝ ìéÜ ëáúêÞ óõíïéêßá ô\ò Óìýñíçò, ôü Ãéïöýñé. Ï ðáôÝñáò Óõêïõôñ\ò åy÷å óôÜíç êáß ðïõëïóå ãÜëáóôßò ãåéôïíéÝò ô\ò Óìýñíçò, äéáôçñïóå äÝ êáß
Xíá AìðÝëé óôÞí Tîï÷Þ, ðïõ ðÞãáéíáí êÜèå êáëïêáßñé. Ï ìéêñüò ÉùÜííçò Óõêïõôñ\ò eôáí ðñùôüôïêïò ãõéüò ô\ò ðïëõìåëïò êáß öôù÷\ò ïsêïãÝíåéáò. ÃåííÞèçêå ôÞí 1ç Äåêåìâñßïõ 1901.
·Çôáí ëåðôüò êáß Aóèåíéêüò. Ôü äåîß ôïõ ìÜôéeôáí Tê ãåíåô\ò C÷ñçóôï.
Áðü ðïëý ìéêñüò TðÝäåéîå Vöåóç ãéÜ ôÜãñÜììáôá. ÁëëÜ áôÞ _ Vöåóç eôáí ðïëõôÝëåéáãéÜ ôü öôù÷ü ïsêïãåíåéáêü ôïõ ðåñéâÜëëïí, ðïýäÝí äéÝèåôå ôÜ ìÝóá ãéÜ íÜ ôüí óðïõäÜóåéÿ êáß Cëëùóôå ôÜ TñãáôéêÜ ÷Ýñéá äÝí ðåñßóóåõáí. ÌÝ ðïëëÝò ëïéðüí äõóêïëßåò êáß Tìðüäéá,  Óõêïõôñ\ò,ìåôÜ ôÜ ðñôá ÷ñüíéá Têðáßäåõóçò óôü äçìïôéêü ó÷ïëårï ô\ò óõíïéêßáò ôïõ, TããñÜöçêå óôÞíðåñßöçìç ÅáããåëéêÞ Ó÷ïëÞ ô\ò Óìýñíçò, óôÞíôñßôç ôÜîç ôï äçìïôéêï. Óðïýäáóå ìÝ ðïôñïößá ôï TèíïìÜñôõñá Áñ÷éåðéóêüðïõ ×ñõóïóôüìïõ. Ôáõôü÷ñïíá ðñïóÝöåñå êáß äéÜöïñåò ðçñåóßåò (óôÞí âéâëéïèÞêç, ðïõ ðåñíïóå ðïëëÝò £ñåòäéáâÜæïíôáò êëáóóéêÜ êåßìåíá, óôÞí èåßá ëåéôïõñãßá ê.ëð.). Ç ÅáããåëéêÞ Ó÷ïëÞ ð\ñîå  ðíåõìáôéêüò öÜñïò ôï Åëëçíéóìï ô\ò Éùíßáò. Ó'áôÞí öïßôçóáí ðñïóùðéêüôçôåò ðùò  ÐáôñéÜñ÷çò Ãñçãüñéïò Å´,  tóôïñéêüò Ðáëïò Êáñïëßäçò,  ÁäáìÜíôéïò Êïñá\ò,  Ïsêïíüìïò  TîÏsêïíüìùí,  Ôñáðåæïíôïò ×ñýóáíèïò,  Ìáíþëçò Êáëïìïßñçò. ÄéÝèåôå âéâëéïèÞêç 50.000 âéâëßùí, ìïõóårá Añ÷áéïëïãßáò, íïìéóìÜôùí, ÷åéñïãñÜöùí, öõóéïëïãßáò êáß ðéíáêïèÞêç. Ó' ëç ôïõôÞí æùÞ  Óõêïõôñ\ò Vôñåöå åãíùìïóýíç ãéÜ ôüó÷ïëårï ôïõ. Óôü áôïâéïãñáöéêü ôïõ ðüìíçìá,ðïý êáôÝèåóå ðïëëÜ ÷ñüíéá Añãüôåñá óôÞí ÖéëïóïöéêÞ Ó÷ïëÞ ô\ò ÁèÞíáò, AíáöÝñåé ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôé _ ÅáããåëéêÞ Ó÷ïëÞ ôï AðïêÜëõøå
ôÞí Tíáó÷üëçóç ìÝ ôÞí Áñ÷áéüôçôá «ò øõ÷éêüí ëõôñùìüí Aðü TîùôåñéêÜò ìéêñüôçôáò» êáßôï Cíáøå «ôÞí öëüãá ô\ò ðßóôåùò ðñüò ôÞíTîáíèñùðéóôéêÞí ôçò äýíáìéí».
·Çôáí Xíá ëéðüóáñêï, êá÷åêôéêü ðáéäß, ðïýöïñïóå öôçíÜ ìõùðéêÜ ãõáëéÜ. Åy÷å ìùò ìßáóïâáñüôçôá êáß AîéïðñÝðåéá ðïý ðñïîåíïóáí Tíôýðùóç. ÏäÝðïôå äéáìáñôõñÞèçêå ãéÜ ôÞí öôþ÷åéá ôïõ. «ÔÞí Tê ô\ò ðåíßáò ôáðåéíïöñïóýíçí

ÌÅËÅÔÇÓ Ç. ÌÅËÅÔÏÐÏÕËÏÓôï öÝñïíôïò», Vãñáøå ó' Xíáí ößëï ôïõ, «âäåëýôôïìáé, äéùèïìáé êáß AðïóôñÝöïìáé». ·Çôáí Aêñéâïëüãïò êáß ëåðôïëüãïò êáß UñìÞíåõå ìÝ åêïëßá
ôÜ Añ÷árá êåßìåíá, óÝ Tðï÷Þ ðïý Vëåéðáí ôÜ âïçèÞìáôá. Ìéëïóå AôôéêÞ äéÜëåêôï ìÝ Cíåóç.
·Çôáí _ êëáóóéêÞ ðåñßðôùóç ôï ðáéäéï èáýìáôïò. Ôáõôü÷ñïíá ìùò eôáí êïéíùíéêüò êáß Aãáðïóå ôßò óõíáíáóôñïöÝò êáß ôßò Têäçëþóåéò2.
Ùò óðïõäáóôÞò ô\ò Åáããåëéê\ò Ó÷ïë\ò, Óõêïõôñ\ò, ìÝ ôü øåõäþíõìï «Áíôéöþí» (øåõäþíõìï ðïý AðÝêôçóå ëüã¤ ôï èáõìáóìï ôïõðñüò ôüí äÜóêáëï ôï Èïõêõäßäç), wäñõóå Xíáí öéëïëïãéêü óýëëïãï, ðïý óôåãáæüôáí óôü «Óïößåéï», Xíá ðáñÜñôçìá ô\ò Ó÷ïë\ò. Ï óýëëïãïò
íïìáæüôáí «ÅðéóôçìïíéêÞ Óìõñíáßùí Óýìâáóéò» êáß ôÜ ìÝëç ôïõ TêöñÜæïíôáí óôÞí êáèáñåýïõóá, óÝ Aíôßèåóç ìÝ ôïýò ðåñéóóüôåñïõò öéëïëïãéêïýò óõëëüãïõò ô\ò Óìýñíçò, ðïý AóðÜæïíôáí ìÝ ðÜèïò ôÞí äçìïôéêÞ3.
Ôáõôü÷ñïíá,  íåáñüò Óõêïõôñ\ò äçìïóßåõóå
óôÞí Töçìåñßäá ô\ò Óìýñíçò ÁìÜëèåéá, ôü ôåëåõôárï Vôïò ôí óðïõäí ôïõ, ôü 1918, ìßá ìåëÝôçóÝ óõíÝ÷åéåò, ìÝ ôßôëï «Ðåñß ôí Óìõñíáßùí Óïöéóôí». Áðü ôßò äñáóôçñéüôçôÝò ôïõ áôÝò åy÷å ãßíåé aäç öáíåñÞ _ öéëïëïãéêÞ ôïõ säéïöõÀá.
·Çôáí ìßá öïâåñÞ Tðï÷Þ. ÌÝóá óôüí Á´ Ðáãêüóìéï Ðüëåìï, ït Ôïñêïé óôñáôïëïãïóáíâéáßùò êáß Tîüíôùíáí ìáæéêÜ, óôÜ öïâåñÜ ÔÜãìáôá Åñãáóßáò (ðñïÜããåëï ôí óôñáôïðÝäùí óõãêÝíôñùóçò), ôïýò ´Åëëçíåò. Ôü ðñïôåëåõôárï Vôïòôí óðïõäí ôïõ, ôü 1917,  ðáôÝñáò ôïõ ðÝèáíå Aðü ôßò êáêïõ÷ßåò, ðçñåôþíôáò êáôáíáãêáóôéêÜ ò óôñáôéþôçò óôüí ôïõñêéêü óôñáôü4.
Ï ðáôÝñáò ôïõ eôáí Xíáò öôù÷üò âéïðáëáéóôÞò, ðïý aèåëå ôüí ãõéü ôïõ íÜ AêïëïõèÞóåé ìßáðñáêôéêÞ ôÝ÷íç. Ç ìçôÝñá ôïõ ìùò öáßíåôáéôé åy÷å ðïéçôéêÝò åáéóèçóßåò. Áðü Xíá ãñÜììáôï Óõêïõôñ\5 ðëçñïöïñïýìåèá ôé _ ìçôÝñá ôïõ,Cí êáß ãíþñéæå óôïé÷åéùäò ãñáöÞ, «óõãêéíårôáé
âáèýôáôá AðáããÝëëïõóá ôåìÜ÷éá ëüêëçñá ôïÏäïéðüñïõ ôï Ð. Óïýôóïõ Tê óôÞèïõò». ²Áñáöáßíåôáé ôé ð\ñ÷å _ ôïõëÜ÷éóôïí óéùðçñÞ óõãêáôÜèåóç ô\ò ìçôÝñáò ãéÜ ôÞí ðíåõìáôéêÞ ðïñåßá ôï íåáñï Óõêïõôñ\.
Ôüí Éïýëéï ôï 1918  Óõêïõôñ\ò Aðïöïßôçóå ìÝ Cñéóôá Aðü ôÞí ÅáããåëéêÞ Ó÷ïëÞ.
Ëüã¤ ôï ðïëÝìïõ äÝí ìðïñïóå íÜ óõíå÷ßóåé ôßòóðïõäÝò ôïõ óôÞí ÅëëÜäá a óôÞí ÄõôéêÞ Åñþðç. ²Åôóé äéïñßóèçêå äÜóêáëïò óôÞí ÁóôéêÞ
Ó÷ïëÞ ô\ò êùìüðïëçò ÌïõñáäôéÝ ô\ò Ìáãíçóßáò. ´Éäñõóå Têår ðáñÜñôçìá ôï öéëïëïãéêï ôïõóõëëüãïõ, ôÜ ìÝëç ôï ðïßïõ åy÷áí ñêéóèår íÜÉÙÁÍÍÇÓ ÓÕÊÏÕÔÑÇÓ: Ç ÊËÁÓÓÉÊÇ ÐÁÉÄÅÉÁ ÙÓ ÐÏËÉÔÉÊÏ ÐÑÏÃÑÁÌÌÁ

ìéëïí ìüíïí UëëçíéêÜ. ÅðåéäÞ ït ´Åëëçíåò ôïÌïõñáäôéÝ eóáí ôïõñêüöùíïé,  Óõêïõôñ\ò Aðïóêïðïóå Vôóé íÜ ôïýò TðáíáöÝñåé óôÞí ìçôñéêÞ
ãëóóá.
Ôü 1919  Óõêïõôñ\ò TðùöåëÞèçêå Aðü ìßáåíïúêÞ äéÜôáîç êáß TããñÜöçêå, AíáäñïìéêÜ òäåõôåñïåôÞò, óôÞí ÖéëïóïöéêÞ Ó÷ïëÞ ôï Ðáíåðéóôçìßïõ Áèçíí. ²Åìåíå óÝ ìßá _ëéêéùìÝíçêáß ðÜìðôù÷ç èåßá ôïõ, ó' Xíá ðüãåéï ìé@ò óõíïéêßáò ôï Ðåéñáé@. ÕðÝöåñå Að' ôßò êáêïõ÷ßåò
êáß Aíáêïõößóèçêå ìüíïí ÷Üñéò óôÞí âñÜâåõóÞôïõ óôüí Óåâáóôïðïýëåéï äéáãùíéóìü, êáß óôü÷ñçìáôéêü âñáâårï ðïý óõíüäåõå ôÞí äéÜêñéóç. ÏÓõêïõôñ\ò âñáâåýèçêå êáß ôÞí Uðüìåíç ÷ñïíéÜ
óôüí uäéï äéáãùíéóìü, Tí¨ ôÞí ôñßôç ÷ñïíéÜ äÝíVëáâå ìÝñïò, ãéÜ íÜ äþóåé ôÞí äõíáôüôçôá êáß óÝCëëïõò íÜ âñáâåõèïí. Åí ô¨ ìåôáîý ðñïóåëÞöèç ò TðéìåëçôÞò óôü öñïíôéóôÞñéï ô\ò Öéëïóïöéê\ò Ó÷ïë\ò, ðïõ TðÝäåéîå ìåãÜëç åóõíåéäçóßá êáß Tñãáôéêüôçôá. Áðü ôïýò êáèçãçôÝò
ôïõ Aãáðïóå ðåñéóóüôåñï ôüí Órìï Ìåí@ñäï,«ãéÜ ôüí Aíèñùðéóìü ôïõ êáß ôÞí ëåðôüôçôá ôïíï ôïõ»6.
ÔÜ ÷ñüíéá Têåríá  Óõêïõôñ\ò óõììåôår÷å
óôÞí óõãêñüôçóç ìßáò öéëéê\ò óõíôñïöé@ò Añ÷áéïìáíí, ðïý ðåñéçãïíôï ôÞí ÅëëÜäá, ÷ñçóéìïðïéþíôáò Añ÷áéïåëëçíéêÜ øåõäþíõìá, ìÝ ôüíÓõêïõôñ\ ò îåíáãü. Ï Vñùò ðñüò ôÞí Áñ÷áéüôçôá eôáí ôü ãíçóéþôåñï óôïé÷årï ô\ò ðñïóùðéêüôçôÜò ôïõ.
Ï íåáñüò Óõêïõôñ\ò ôåëåßùóå ôßò óðïõäÝòôïõ ôüí Éïýíéï ôï 1922, ìÝ Cñéóôá. Ëßãåò UâäïìÜäåò ìåôÜ Aêïëïýèçóå _ ÌéêñáóéáôéêÞ ÊáôáóôñïöÞ. Óýìöùíá ìÝ ìßá ìáñôõñßá7, óêüðåõå ìåôÜ ôÞí ëïêëÞñùóç ôí óðïõäí ôïõ íÜ êáôáôáãår óôÞí Óìýñíç. ÁëëÜ _ ÊáôáóôñïöÞ ôüíðñüëáâå.
Ç Ðáôñßäá ð\ñîå ÷áßíïõóá ðëçãÞ ãéÜ ôüíÓõêïõôñ\. ËÜôñåõå ôÞí Éùíßá êáß ôÞí èåùñïóåðáôñßäá ôï åñùðáúêï ðïëéôéóìï8. Ç ôïõñêïêñáôßá óôÞí Óìýñíç ôüí Vêáíå, ò ðáéäß, íÜ ðïöÝñåé. Ç _ìÝñá ô\ò Aðïâßâáóçò ôí UëëçíéêíóôñáôåõìÜôùí óôÞí Óìýñíç, ôüí ÌÜúï ôï 1919,ð\ñîå _ìÝñá ãéïñô\ò ãé' áôüí. Ç ÌéêñáóéáôéêÞ ÊáôáóôñïöÞ ôüí óõíÝôñéøå øõ÷éêÜ êáß êëüíéóå ëåò ôïõ ôßò âåâáéüôçôåò. ÐïëëÜ ÷ñüíéá Añãüôåñá, óÝ êÜðïéá Aðü ôßò ðïëëÝò TêäñïìÝò ðïýVêáíå, AãíÜíôåõå Aðü ôßò ÑÜ÷åò ô\ò Éêáñßáò ôÞí
ã\ ô\ò Éùíßáò: «äåîéÜ ôÜ ôåëåõôárá ðñüâïõíá
ô\ò Ì. Áóßáò, ásùíßá óõãêßíçóéò êáß ðïíåìÝíç
Aíáðüëçóéò ô\ò ÷áìÝíçò ìïõ ðáôñßäïò»9.
ÌÝóá ó' áôÝò ôßò ôñáãéêÝò ãéÜ ôüí Åëëç-133íéóìü óõíè\êåò, ôüí ÓåðôÝìâñéï ôï 1922, äéïñßóèçêå êáèçãçôÞò óôü Ðáãêýðñéï Éåñïäéäáóêáëårï ô\ò ËÜñíáêáò, ôü ðïrï äéçýèõíå  Ìçôñïðïëßôçò Êéôßïõ Íéêüäçìïò Ìõëùí@ò. ÌÝ ôüíÌõëùí@  Óõêïõôñ\ò óõíäåüôáí öéëéêÜ.
Ï Óõêïõôñ\ò äßäáóêå óôßò ìåãÜëåò ôÜîåéò
Áñ÷árá êáß ÍÝá ÅëëçíéêÜ. ÌÝ äéêÞ ôïõ ðñùôïâïõëßá êáß ìÝ ôÞí Vãêñéóç ôï Ìçôñïðïëßôç,åsóÞãáãå äýï íÝá ìáèÞìáôá, ôÞí ÅsóáãùãÞ åsòôÞí Öéëïóïößáí êáß ôÞí Éóôïñßáí ô\ò Öéëïóïößáò. Äßäáîå Aêüìá Éóôïñßá ô\ò ÔÝ÷íçò, ÊõðñéáêÞ Éóôïñßá êáß Ôõðïãñáößá.
·Çôáí ìüëéò 22 Tôí, AêÜìáôïò, ÷áñéóìáôéêüò, Tíèïõóéþäçò, Cí êáß áóôçñüò êáß Aðáéôçôéêüò äÜóêáëïò. Äßäáóêå Ðáëáì@, Âáëáùñßôç,Óïëùìü, ÊñõóôÜëëç, ×ñéóôüðïõëï ê.C. ÌÜëéóôá, ôüí ÄùäåêÜëïãï ôï Ãýöôïõ ôüí äßäáóêå
Xíáí ëüêëçñï ÷ñüíï.
Ôü óõíôçñçôéêü ðåñéâÜëëïí, ìùò, ôï Éåñïäéäáóêáëåßïõ Aíôéìåôþðéóå ìÝ AñêåôÞ êá÷õðïøßáôüí íåáíéêü Tíèïõóéáóìü ôï Óõêïõôñ\. ÐïëëÝò
Aðüøåéò ôïõ, ðïý ðïóôÞñéæå óÝ ìéëßåò ôïõ, äéáëÝîåéò óÝ óõëëüãïõò ê.ëð., ðáñåîçãÞèçêáí òAíáñ÷éêÝò. Ôü Aðïêïñýöùìá eñèå óôßò Añ÷Ýò ôï
1923, ôáí óôü ìÜèçìá ô\ò Åsóáãùã\ò åsò ôÞíÖéëïóïößáí äÞëùóå ôé äÝí Aðïäåéêíýåôáé ëïãéêÜ_ ðáñîç ôï Èåï. ÁôÞ ôïõ _ äÞëùóç ðñïêÜëåóå ãåíéêåõìÝíï êìá AíôéäñÜóåùí. Ôüí ðñïóôÜôåõóå ìùò  Ìçôñïðïëßôçò êáß  Êáèçãçôéêüò
Óýëëïãïò.
Ï Óõêïõôñ\ò, óôÜ äýï ÷ñüíéá ô\ò ðáñáìïí\òôïõ óôÞí Êýðñï, äÝí ðåñéïñßóèçêå óôÜ äéäáêôéêÜôïõ êáèÞêïíôá. ÅîÝäùóå ôü ðñôï óôÞí ïóßáöéëïëïãéêü ðåñéïäéêü óôÞí Êýðñï, ôÜ ÊõðñéáêÜ
×ñïíéêÜ, óôÜ ðïrá äçìïóßåõå ðñùôïðïñéáêÝò ìåëÝôåò ôïõ âáóéóìÝíåò óÝ ðñùôïãåíÝò ëéêü.
Ùò åsóçãçôÞò óôüí ðáãêõðñéáêü öéëïëïãéêü
äéáãùíéóìü TðÝâáëå áóôçñÜ êáß ïóéáóôéêÜ êñéôÞñéá, êáôáñãþíôáò ôü Tðéöáíåéáêü ðíåìá ðïýTðéêñáôïóå ìÝ÷ñé ôüôå. ²Åêáíå äéÜëåîç óôÞí Ëåìåóóü ìÝ èÝìá «Ç ðïßçóéò Tí Êýðñ¤ Tðß Öñáãêïêñáôßáò», óôÞí ðïßá TîÝöñáæå ôüí Aðïôñïðéáóìü ôïõ ãéÜ ôÞí Ôïõñêïêñáôßá ò ðåñßïäï ðíåõìáôéê\ò Tñçìþóåùò êáß ôüí èáõìáóìü ôïõ ãéÜôÞí Öñáãêïêñáôßá êáß ôüí tððïôéóìü. ÅîÜëëïõ
Aó÷ïëÞèçêå ìÝ ôüí Áêñéôéêü Êýêëï êáß ìÝ ôïýòÊõðñßïõò ëïãßïõò ô\ò Ôïõñêïêñáôßáò êáß ìåôÝöñáóå ôü êëáóóéêü Vñãï ôï Oberhummer Êýðñïò.
ÊáôÜ ôÞí äéÜñêåéá TîÜëëïõ ô\ò ðáñáìïí\òôïõ óôÞí Êýðñï, ìåôÝöñáóå ôü ðåñßöçìï Vñãïôï Zielinski Çìårò êáß ït Áñ÷árïé, ìéÜ óåéñÜ

134ìá÷çôéêí äéáëÝîåùí ðïý Väùóå  Zielinski óôÞíÐåôñïýðïëç óôßò Añ÷Ýò ôï Åsêïóôï Ásíá, ãéÜíÜ ðïãñáììßóåé ôÞí óõìâïëÞ ô\ò Áñ÷áéüôçôáò
óôÞí äéáìüñöùóç ôï åñùðáúêï ðïëéôéóìï êáßíÜ ðñïáóðßóåé ôÞí äéäáóêáëßá ôí êëáóóéêí ìáèçìÜôùí óôÞí ÄåõôåñïâÜèìéá Åêðáßäåõóç. Ôüâéâëßï áôü, óôü ðïrï  Óõêïõôñ\ò óõìðåñéÝëáâå êáß äéêÜ ôïõ «Åðéëåãüìåíá», Têäüèçêå ôåëéêò óôÞí ÁèÞíá ôü 1928. ÓôÜ «ÅðéëåãüìåíÜ» ôïõ  Óõêïõôñ\ò ðñáãìáôåýèçêå ôÞí ó÷Ýóç
óõíÝ÷åéáò êáß åèýíçò ìåôáîý ô\ò Áñ÷áßáò êáßô\ò Óýã÷ñïíçò ÅëëÜäáò10.
ÔÝëïò,  Óõêïõôñ\ò ðåñðÜôçóå ôÞí Êýðñï
Að' Cêñç óÝ Cêñç, óõíäÝïíôáò ôÞí öõóéïëáôñßáôïõ ìÝ ôÞí AãÜðç ôïõ ãéÜ ôÞí êëáóóéêÞ Añ÷áéüôçôá.
Ôü êáëïêárñé ôï 1924 TðÝóôñåøå óôÞí ÁèÞíá, ìÝ ôÞí ðñüèåóç íÜ óõíå÷ßóåé ôßò óðïõäÝò ôïõóÝ Aíþôåñï Tðßðåäï, ìÝ ôåëéêü ðñïïñéóìü ôÞí Ãåñìáíßá. Äéïñßóèçêå âïçèüò óôü Öéëïóïöéêü ÓðïõäáóôÞñéï ôï Ðáíåðéóôçìßïõ êáß Aó÷ïëÞèçêå ìÝôÞí Têðüíçóç ô\ò äéáôñéâ\ò ôïõ, ðïý åy÷å èÝìáôü Vñãï ôï Ìé÷áÞë Øåëëï Âßïò êáß Ðïëéôåßáôï óßïõ Áîåíôßïõ, Vñãï AíÝêäïôï ðïý  Óõêïõôñ\ò åy÷å AíôéãñÜøåé Aðü ÷åéñüãñáöï ô\ò Áñ÷éåðéóêïð\ò Êýðñïõ. ÔÞí äéáôñéâÞ ôïõ ðïóôÞñéîåôüí ÌÜúï ôï 1925 êáß Aíáãïñåýèçêå äéäÜêôùñ
ô\ò Öéëïóïößáò ìÝ Cñéóôá, AëëÜ äÝí ôÞí TîÝäùóå
ðïôÝ. Äçìïóßåõóå ìüíïí ôÞí åsóáãùãÞ ôïõ óôüíÅêêëçóéáóôéêü ÖÜñï ô\ò ÁëåîÜíäñåéáò.
Ôüí Áãïõóôï ôï 1925, V÷ïíôáò ìüëéò ðáíôñåõôår ôÞí ãõíáßêá ôïõ ×áñÜ, Vöõãå ãéÜ ôÞíÃåñìáíßá, êáôüðéí äéáãùíéóìï, ò ðüôñïöïòôï ðáíåðéóôçìéáêï êëçñïäïôÞìáôïò È. Ìáíïýóç ôÜ ôñßá ðñôá ÷ñüíéá êáß ôüí ôÝôáñôï ÷ñüíï ò ðüôñïöïò ôï Å. ÐáðáóôñÜôïõ êáß ôïêëçñïäïôÞìáôïò Alexander von HumboldtStiftung. ÃéÜ íÜ Tðéôý÷åé ôÞí ðïôñïößá Humboldt, ðáñïõóßáóå óõóôáôéêÝò TðéóôïëÝò ôï äáóêÜëïõ ôïõ, êïñõöáßïõ Ãåñìáíï öéëïëüãïõ ëùíôí Tðï÷í, Wilamowitz êáß ôï Tðßóçò äáóêÜëïõ ôïõ P. Maas.
´Ïôáí ðñùôïð\ãå óôÞí Ãåñìáíßá, öïßôçóå
Añ÷éêÜ óôü ÐáíåðéóôÞìéï ô\ò Ëåéøßáò, ðïõ äéáêñßèçêå óôü óåìéíÜñéï ô\ò êëáóóéê\ò Öéëïëïãßáò,ðùò óçìåéþíåé  äÜóêáëüò ôïõ A. Körte, ãéÜôÞí TîáéñåôéêÞ ôïõ ãíþóç ô\ò Añ÷áßáò Uëëçíéê\ò,ôÞí «AóõíÞèç êñéôéêÞ säéïöõÀá ôïõ» êáß ôÞí êáôáðëçêôéêÞ ôïõ ðñüïäï óôÜ ãåñìáíéêÜ11. ÓôÞíËåéøßá ðáñáêïëïýèçóå ôßò ðáñáäüóåéò êáß ôÜ ìáèÞìáôá êïñõöáßùí öéëïëüãùí, ðùò ït Bethe,ÌÅËÅÔÇÓ Ç. ÌÅËÅÔÏÐÏÕËÏÓ

Körte êáß Heinze. ÌåôÜ Aðü äýï UîÜìçíá óôÞíËåéøßá ð\ãå óôü Âåñïëríï, ðïõ ðáñÝìåéíå ôÜUðüìåíá ôñßá ÷ñüíéá. Åêår äÜóêáëïß ôïõ eóáí ït
Deubner, Jaeger, Maas, Norden êáß  ìÝãáò Wilamowitz. Ï ôåëåõôárïò ðñïóêÜëåóå ôüí Óõêïõôñ\ óôüí êýêëï ôïõ, ôüí öéëïëïãéêü óýëëïãï
Graeca Wilamowitziana, óôüí ðïrï Xíáò óôåíüò
êýêëïò 6-8 íåáñí äéäáóêüíôùí óôü ÐáíåðéóôÞìéï êáß ìåñéêïß Tðéóôçìïíéêïß ðÜëëçëïé ô\òÐñùóóéê\ò Áêáäçìßáò óõíÝñ÷ïíôáí AíÜ äåêáðåíèÞìåñï êáß UñìÞíåõáí ìáæß Áñ÷áßïõò ´Åëëçíåò óõããñáöårò. Ï Óõêïõôñ\ò eôáí  ìüíïò ìÞÃåñìáíüò12 ðïý åy÷å ãßíåé äåêôüò óôüí êýêëï ôï
Wilamowitz. Ôáõôü÷ñïíá,  Óõêïõôñ\ò eôáí ìÝëïò ôï ìßëïõ Eunomia, êýêëïõ tóôïñéêí óõæçôÞóåùí ðïý åy÷áí óõóôÞóåé ït ìáèçôÝò ôï äéÜóçìïõ Jaeger, êáß ôáõôü÷ñïíá ôï Philologischer Verein, ðïõ êáß Väùóå äýï äéáëÝîåéò ãéÜ ôüíÅðéôÜöéï ôï ÐåñéêëÝïõò.
Ç äéäáêôïñéêÞ ôïõ äéáôñéâÞ Aöïñïóå ôüíèåùñïýìåíï ò íüèï TðéôÜöéï ëüãï ôï ÄçìïóèÝíïõò ãéÜ ôïýò ðåóüíôåò Áèçíáßïõò ðëßôåò ô\ò×áéñþíåéáò. Ï Óõêïõôñ\ò AðÝäåéîå ðåéóôéêÜ ôé ëüãïò åyíáé áèåíôéêüò. ÔÞí Tñãáóßá ôïõ äçìïóßåõóå óôü Tãêõñþôåñï ãåñìáíéêü öéëïëïãéêü ðåñéïäéêü, ôüí Hermes (ô. 1928). ²Åôóé, ôü 1928, Têäïôéêüò ïyêïò Teubner ôï AíÝèåóå ôÞí íÝáVêäïóç ôï ÄçìïóèÝíïõò, ãåãïíüò ðïý óõíéóôïóå ôåñÜóôéá Aíáãíþñéóç. ·Çôáí  äåýôåñïò ´Åëëçíáò ìåôÜ ôüí Ãñçãüñéï ÂåñíáñäÜêç, óôüíðïrïí Vãéíå ôÝôïéá ðñüôáóç.
Åêôüò Aðü ôÞí Tñãáóßá ôïõ ò êëáóóéêïöéëïëüãïõ,  Óõêïõôñ\ò Aó÷ïëÞèçêå äñáóôÞñéáêáß ìÝ ôÞí âõæáíôéíÞ ãñáììáôåßá (äéïñèþóåéò êáßUñìçíåßá âõæáíôéíí óõããñáöÝùí, UñìçíåõôéêÝò
Têäüóåéò êåéìÝíùí ô\ò âõæáíôéí\ò ðåñéüäïõ ê.ëð.).
ÔÜ ìéóÜ ðåñßðïõ Aðü ôÜ äçìïóéåýìáôÜ ôïõ V÷ïõí
âõæáíôéíÜ èÝìáôá. Áó÷ïëÞèçêå ìÜëéóôá säéáßôåñá ìÝ ôÞí âõæáíôéíÞ Tðéóôïëïãñáößá êáß ôÜ ðñïâëÞìáôÜ ôçò. ÄÝí åy÷å êáììßá äõóêïëßá ïôå ásóèáíüôáí ðåñé÷áñáêùìÝíïò óôÞí Añ÷áßá ãñáììáôåßá, ãéáôß Vâëåðå ôüí Uëëçíéêü ðïëéôéóìü ò
Uíéárï óýíïëï óôßò äéÜöïñåò öÜóåéò êáß TêöÜíóåéò
ôïõ. ÔÝëïò, Aó÷ïëÞèçêå êáß ìÝ ôÞí íåïåëëçíéêÞ
ãñáììáôåßá, êáß ìÜëéóôá ðñüôåéíå óôÞí ÍÝáÅóôßá ôü 1932 ôÞí wäñõóç ÷ùñéóô\ò Xäñáò íåïåëëçíéê\ò öéëïëïãßáò óôü ÐáíåðéóôÞìéï, ìÝ AðïôÝëåóìá íÜ Tíï÷ëçèår âáèýôáôá ôü Añôçñéïóêëçñùôéêü ðáíåðéóôçìéáêü êáôåóôçìÝíï. Åðßóçò
Aó÷ïëÞèçêå êáß ìÝ æçôÞìáôá Tðéóôçìïíéê\ò ìåèüäïõ êáß öéëïëïãéê\ò ðïäïì\ò, ð.÷. óôÜ ëÞììáôá «Ãñáììáôåßá» (1929), «Ãñáììáôïëïãßá»ÉÙÁÍÍÇÓ ÓÕÊÏÕÔÑÇÓ: Ç ÊËÁÓÓÉÊÇ ÐÁÉÄÅÉÁ ÙÓ ÐÏËÉÔÉÊÏ ÐÑÏÃÑÁÌÌÁ

(1929) êáß «ÊñéôéêÞ» (1931) ðïý Vãñáøå ãéÜôÞí ÌåãÜëç ÅëëçíéêÞ Åãêõêëïðáßäåéá13.
²Åãñáøå ìÜëéóôá Aðü êïéíï ìÝ ôüí Bickermann ðñáãìáôåßá, ðïý äçìïóéåýèçêå óôÜ ðñáêôéêÜ ô\ò Óáîïíéê\ò Áêáäçìßáò.
ÓôÜ ôÝóóåñá ÷ñüíéá ô\ò ðáñáìïí\ò ôïõ óôÞíÃåñìáíßá  Óõêïõôñ\ò êáôáîéþèçêå óÝ ôÝôïéïí
âáèìü, óôå Vãéíå óõíåñãÜôçò óÝ ðïëëÜ îÝíá ðåñéïäéêÜ êáß Vãêõñïõò Têäïôéêïýò ïuêïõò, ôü äÝ Vñãï ôïõ TðáéíÝèçêå äçìïóßùò Aðü ôïýò êõñéþôåñïõò äõôéêïåõñùðáßïõò öéëïëüãïõò. Ït Tñãáóßåòðïý åy÷å äçìïóéåýóåé óôÞí Ãåñìáíßá, ðïãñáììßæåé  Â. Ëáïýñäáò14, èÜ eôáí AñêåôÝò ãéÜ íÜ Tîáóöáëßóïõí óôÞí ÅëëÜäá óôáäéïäñïìßá ÷é óÝ XíáíAëëÜ óÝ ðïëëïýò öéëïëüãïõò. Ï Glücker15 Tíôüðéóå 39 âéâëéïêñéóßåò AöéåñùìÝíåò óÝ äéÜöïñåò Tñãáóßåò ôï Óõêïõôñ\, óÝ ãáëëéêÜ, ãåñìáíéêÜ,sôáëéêÜ, AããëéêÜ êáß ëëáíäéêÜ ðåñéïäéêÜ, AíÜìåóá óôü 1926 êáß ôü 1940.
Ç ðïëõðñáãìïóýíç, ðïý èÜ ìðïñïóå íÜAðïôåëår ásôßá ðïëõäéÜóðáóçò, ãé' áôüí eôáíAñåôÞ êáß êáèïëéêüôçôá16. Åyíáé ÷áñáêôçñéóôéêüôé óôÞí Êýðñï ìåëåôïóå Xíá âéâëßï ãéÜ ôüí Einstein êáß ìÜëéóôá åy÷å Añ÷ßóåé íÜ ôü ìåôáöñÜæåéêáß óêüðåõå íÜ ôü Têäþóåé óôÞí ÁèÞíá17. «ÐïëëÝò öïñÝò», Vãñáøå êÜðïôå ó' Xíáí ößëï ôïõ18,«Añ÷ßæù íÜ êáôáäéêÜæù ôüí Uáõôü ìïõ ãéÜ ôÞíðïëõðñáãìïóýíç, ðïý ôüí óðñþ÷íåé ôüóá ðïëëÜíÜ êõíçã@. ²Éóùò óôü âÜèïò äÝí ðñüêåéôáé ãéÜðïëõðñáãìïóýíç åyíáé uóùò êé áôü ìßá TêäÞëùóéò ô\ò Aíçóõ÷ßáò ðïý ìÝ äÝñíåé, ðïý AðïôåëårôÞí AñåôÞí ìïõ AëëÜ êáß ôÞí ðçãÞí ô\ò äõóôõ÷ßáò ìïõ ô\ò Tóùôåñéê\ò êÜôé óÜí êáôÜñá ðïýìÝ ðáñáêïëïõèår... ²Åðåéôá... åyìáé ôüóï äõóôõ÷éóìÝíïò, óôå ìï ÷ñåéÜæåôáé áôü ôü ìåèýóé
ô\ò äñáóôçñéüôçôïò ãéÜ íÜ îå÷í a ì@ëëïí ãéÜ íÜîå÷íéÝìáé».
Ï Óõêïõôñ\ò TðÝóôñåøå óôÞí ÁèÞíá ôüíÓåðôÝìâñéï ôï 1929. Ôü Aêáäçìáúêü Vôïò1929-30 äéïñßóèçêå êáèçãçôÞò óôü ÁñóÜêåéï.
Äßäáîå óôü ãõìíÜóéï, ðùò ðÜíôá ìÝ ðÜèïò, ðñïôñÝðïíôáò ôßò ìáèÞôñéÝò ôïõ íÜ ãßíïõí Tëåýèåñåò
êáß AíåîÜñôçôåò ðñïóùðéêüôçôåò êáß íÜ äéáìïñöþóïõí äéêÝò ôïõò Aðüøåéò, ìåëåôþíôáò ìÝ ìü÷èï, ìáêñéÜ Aðü «êïðáäßóôéêåò» TíÝñãåéåò19. ÌåñéêÝò Aðü ôßò AñóáêåéÜäåò ìáèÞôñéÝò ôïõ ôßò îáíáâñ\êå ò öïéôÞôñéåò óôü ÐáíåðéóôÞìéï.
ÔÞí Cíïéîç ôï 1930,  Óõêïõôñ\ò TîåëÝãç
ðáìøçöåß öçãçôÞò ô\ò Áñ÷áßáò Åëëçíéê\òÖéëïëïãßáò óôÞí ÖéëïóïöéêÞ Ó÷ïëÞ. ²Çäç Aðü ôü
1929 åy÷å äéïñéóèår âéâëéïíüìïò ô\ò Áêáäçìßáò
Áèçíí. Ôü TíáñêôÞñéï ìÜèçìÜ ôïõ åy÷å ôßôëï:135Öéëïëïãßá êáß ÆùÞ. «ÐíåõìáôéêÞ æùÞ», AíÝöåñå ìåôáîý Cëëùí óôü ðñôï ôïõ áôü ìÜèçìá,«äÝí åyíáé íïçôÞ, ðáñÜ ìüíïí ò TðáöÞ ðñüò ôÞíðíåõìáôéêÞí æùÞí ôï ðáñåëèüíôïò... Ô\ò öéëïëïãßáò Cñá ôü Vñãïí äÝí ^ìðïñår íÜ óôáìáôÞóg åsòôÞí ðåñéãñáöÞí êáß ôáîéíüìçóéí ôí ëïãïôå÷íéêí Vñãùí êáß ôí óôïé÷åßùí ô\ò óõóôÜóåùòêáß ô\ò Tîåëßîåùò áôí, ðùò èÜ Vêáìíåí uóùò_ ñõêôïëïãßá, AëëÜ ðñÝðåé íÜ ôÜ ðáñïõóéÜóg
ìÝóá åsò ôüí ñïí êáß ôüí ðáëìüí ô\ò æùíôáí\òðñáãìáôéêüôçôïò ôï ðíåýìáôïò, ò ðñÜîåéò êáßêïììÜôéá Aðü ôÞí æùÞí ôï äçìéïõñãï ôùí a ôïðåñéâÜëëïíôüò ôïõ»20. Óôü ðáíåðéóôÞìéï,  Óõêïõôñ\ò Vöåñå ìßá ðñáãìáôéêÞ TðáíÜóôáóç.
·Çôáí ÄÜóêáëïò, ìÝ ôÞí ëïêëçñùìÝíç Vííïéáôï ñïõ. ²Çèåëå íÜ äéáðëÜóåé ôïýò íÝïõò ÷é ìüíïí ðíåõìáôéêÜ AëëÜ êáß ^èéêÜ. ´Åíáò ìáèçôÞò
ôïõ21 óçìåéþíåé ôé  Óõêïõôñ\ò ðïôÝ äÝí VèéîåôÞí áèõðáñîßá ôí ìáèçôí ôïõ. Ï Ð. Êáíåëëüðïõëïò Tðéêáëårôáé Tðßóçò ôé  Óõêïõôñ\òaèåëå íÜ äéáðëÜóåé ôïýò ìáèçôÝò ôïõ ìÝ ôßò äéêÝò ôïõò ðïéüôçôåò êáß ÷é íÜ ôïýò êáôáóôÞóåé
öåñÝöùíá ôí äéêí ôïõ säåí, ãé' áôü êáß Vðëáóå Tëåýèåñïõò Aíèñþðïõò, ðïý  êáèÝíáò eôáí Uáõôüò ôïõò Cí êáß ôáõôü÷ñïíá êáôÜãïíôáí ëïéAðü ôüí Óõêïõôñ\22.
Ï Óõêïõôñ\ò êáëëéåñãïóå säéáßôåñç ó÷ÝóçìÝ ôïýò öïéôçôÝò ôïõ êáß ôßò öïéôÞôñéÝò ôïõ. Ï
Ê. ÔóÜôóïò óçìåéþíåé ôé aèåëå íÜ äçìéïõñãÞóåé
bund23, äçëáäÞ ðíåõìáôéêü äåóìü. Åy÷å ìÜëéóôá
täñýóåé, ôü 1932, ôüí «Öéëïëïãéêü Êýêëï», Xíáíìéëï öïéôçôí êáß öïéôçôñéí ôïõ ðïý óõíáíôíôï êÜèå ÓÜââáôï Aðüãåõìá óÝ áuèïõóá ô\òÐáíåðéóôçìéáê\ò ËÝó÷çò, ëç ôÞí ðåñßïäï êáôÜ ôÞí ðïßá äßäáîå óôü ÐáíåðéóôÞìéï (193137). Åêår äßäáóêå Írôóå (1932-33), Ãêárôå
(1933-34), Ðáëáì@ (1934-35), ²Éøåí (193536) êáß Óáßîðçñ (1936-37). Ôáõôü÷ñïíá, åy÷åñãáíþóåé êáß ôü Åðéóôçìïíéêüí ÖñïíôéóôÞñéïíãéÜ ôÞí êëáóóéêÞ öéëïëïãßá. ÔÜ ìáèÞìáôÜ ôïõðáñáêïëïõèïóáí ðÜìðïëëïé öïéôçôÝò Aðü äéÜöïñåò ó÷ïëÝò, AëëÜ êáß åñý Tîùðáíåðéóôçìéáêü
êïéíü. Ôáõôü÷ñïíá, Väéíå äéáëÝîåéò êáß Vêáíå ìéëßåò êáß Têôüò Ðáíåðéóôçìßïõ (óôÞí ÐÜíôåéï, óÝóõëëüãïõò ê.ëð.). Ç AðÞ÷çóÞ ôïõ óôüí öïéôçôéêü êüóìï eôáí ôüóï ìåãÜëç, óôå åy÷å AðïêôÞóåé ðéóôïýò ðáäïýò Aêüìç êáß ìåôáîý ôí êïììïõíéóôí öïéôçôí24. ´Ïðùò óçìåßùíå óôü ðüìíçìÜ ôïõ óôÞí ÖéëïóïöéêÞ Ó÷ïëÞ: «ÁëëÜ ôüVñãïí ìïõ AíôåëÞöèçí åñýôåñáÿ ò äéáöùôéóìüíêáß êáèïäÞãçóéí ô\ò íåüôçôïò åsò ôü íÜ êáôáñôéóèj åsò áôüíïìïí ðíåõìáôéêÞí ðñïóùðéêüôç-136ÌÅËÅÔÇÓ Ç. ÌÅËÅÔÏÐÏÕËÏÓôá êáß í' Aíôéêñýóg ìÝ äéáõã\ ôüí íïí êáß èåñìÞí ôÞí êáñäßáí ôÜ èåìåëéþäç ðñïâëÞìáôá ô\òóõã÷ñüíïõ ðíåõìáôéê\ò æù\ò. ×ñçóéìïðïéí ôÞíìéêñÜí êáè' _ëéêßáí Aðüóôáóéí Aðü ôïýò öïéôçôÜò êáß ôü TíäéáöÝñïí ìïõ äéÜ ôÜ öéëïóïöéêÜ æçôÞìáôá, TæÞôçóá íÜ ôïýò êáôåõèýíù, ÷é äéÜ íÜôïýò êÜìù ðáäïýò ôí ðñïóùðéêí ìïõ Aðüøåùí, ôÜò ðïßáò ïäÝðïôå ôïýò AðÝêñõøá, AëëÜäéÜ íÜ ôïýò TîõðíÞóù ôÞí êñéôéêÞí äéáíüçóéí êáßíÜ ôïýò ðñïöõëÜîù Aðü êÜèå ìïíïìÝñåéáí êáß öáíáôéóìüí, íÜ ôïýò èÝóù ì@ëëïí ðáñÜ íÜ ôïýò ëýóù ðñïâëÞìáôá êáß íÜ ôïýò ðñïóôáôåýóù Aðü ôü÷åéñüôåñïí TëÜôôùìá ôí Aäéáöüñùí êáß ôí öáíáôéêí, ôÞí äéáíïçôéêÞí ëéãÜñêåéáí».
Ït ðáéäáãùãéêÝò êáôåõèýíóåéò ôï Óõêïõôñ\eóáí öéëåëåýèåñåò êáß AíèñùðïêåíôñéêÝò: ït ìåãáëýôåñïé, ðßóôåõå, äÝí V÷ïõí ôü äéêáßùìá íÜ ðïâÜëëïõí óôïýò íåþôåñïõò ôßò säÝåò ôïõò. ÁîßáV÷ïõí ìüíïí ôÜ ðñïóùðéêÜ AðïêôÞìáôá.
ÅîÜëëïõ, èåùñïóå  Óõêïõôñ\ò, ôÜ äüãìáôá åyíáé Têôüò ðñáãìáôéêüôçôïò, Aöï äÝí ðÜñ÷ïõí ñéóôéêÝò ëýóåéò óôÜ ðñïâëÞìáôá. ´Ïëá ôÜ
säáíéêÜ, Aðåíáíôßáò, ðñÝðåé íÜ óôçñßæïíôáé óôÞíAîéïðñÝðåéá ôï Aíèñþðïõ. ÊáíÝíá säáíéêü äÝíðñÝðåé íÜ åyíáé Añíçôéêü, Bðëïõóôåõôéêü a ìïíüðëåõñï. Ìüíç Tããýçóç ðñÝðåé íÜ åyíáé _ Tëåõèåñßá ô\ò óêÝøçò. Ï äéÜëïãïò êáß _ ðáñîç ðïéêéëßáò ãíùìí åyíáé _ ìåãáëýôåñç Aðüäåéîç AëçèéíÜ æùíôáíï ðíåýìáôïò. Ïìïéïìïñößá Tðéêñáôïóå ìüíïí óôüí Ìåóáßùíá.
Ç Aîßá ôí säåí, óýìöùíá ìÝ ôüí Óõêïõôñ\, äÝí ðñïóäéïñßæåôáé Aðü ôüí Añéèìü ôíðáäí ôïõò. Ït säÝåò Aîßæïõí ðåñéóóüôåñï ôáí
ì@ò äçãïí íÜ êáëëéåñãÞóïõìå ôüí Uáõôü ìáòðáñÜ íÜ äéïñèþóïõìå ôÞí êïéíùíßá. Ðñïçãårôáé _âåëôßùóç ôï Uáõôï ìáò êáß Xðåôáé _ âåëôßùóç
ô\ò êïéíùíßáò25.
Ï Óõêïõôñ\ò åy÷å äéáìïñöþóåé ìÜëéóôá ôüí«êþäéêá ôéì\ò ôï ðíåõìáôéêï Aíèñþðïõ», óôüíðïrïí êÞñõóóå ôÞí AíéäéïôÝëåéá, êáëÞ ðßóôç, åèýôçôá, êáôáðïëÝìçóç ôï öáíáôéóìï ò Víäåéîç ôõöëþóåùò êáß Aäõíáìßáò, áôïêñéôéêÞ, ðáñáäï÷Þ ô\ò Aîßáò ôï Cëëïõ ê.C.26
Ï Óõêïõôñ\ò ðßóôåõå óôßò ðñïóùðéêÝò ðñïóðÜèåéåò ãéÜ ôÞí Aðüêôçóç ô\ò ãíþóçò êáß ôÞíäéáìüñöùóç ìé@ò ðíåõìáôéê\ò ðñïóùðéêüôçôáò:«ÔÞí AðÜíôçóéí ìÞí ðåñéìÝíåôå Aðü êáíÝíá íÜ
ó@ò ôÞí äþógÿ ïôå ãïíårò ïôå äéäÜóêáëïé
ïôå âéâëßá ïôå ó÷ïëårá Aíþôåñá äÝí ôÞí ðñïóöÝñïõí Uôïßìçí Aíôß ÷ñçìÜôùí a óðïõä\ò.
Ìüíáé óáò, ìÝ säéêÜò óáò ðñïóðáèåßáò êáß säé-êÞí óáò åèýíçí, ðñÝðåé íÜ ôÞí æçôÞóåôå, íÜôÞí åñåôå, íÜ ôÞí êáôáêôÞóåôå. Êáß Cí TãþóÞìåñ' AíÝëáâá íÜ ó@ò ìéëÞóù äéÜ ôü ðñüâëçìá ðïý ó@ò ðáñïõóéÜæåôáé ôþñá ðïý AöÞíåôå ôü ó÷ïëårïí, äÝí ôü êÜìíù ìÝ ôÞí ðñüèåóéí íÜ ó@ò äþóù ìßáí AðÜíôçóéí a íÜ ó@ò ôïðïèåôÞóù åsò Xíáí Xôïéìïí AíïéãìÝíïí äñüìïí
ô\ò æù\òÿ  áôü êáíÝíáò äÝí åyíáé åsò èÝóéííÜ êÜìg, êáß ðïéïò ôü só÷õñßæåôáé, a AðáôL
a Aðáô@ôáéÿ AëëÜ äéÜ íÜ ó@ò öÝñù ôü ÷áñìüóõíïí Cããåëìá, ôé åsò ôÜò ðñïóðáèåßáò óáòáôÜò äÝí èÜ ìåßíåôå, Cí ôü èåëÞóåôå, ôåëåßùò
ìüíáé, ôé èÜ ó@ò åyíáé äõíáôüí íÜ åñåôå äçãçôÜò, ðïý äÝí èÜ ó@ò AðáëëÜîïõí âÝâáéá Aðüôïýò êüðïõò êáß ôïýò ðüíïõò ô\ò AíáæçôÞóåùò, Aðü ôÞí åèýíçí ô\ò Têëïã\ò êáß ôÞíðñùôïâïõëßáí ô\ò ðñïóðáèåßáò, èÜ ó@ò ðñïöõëÜîïõí ìùò, Cí ôü èåëÞóåô' TðáíáëáìâÜíù, Aðü ìáôáßáò ðáñåêêëßóåéò, èÜ ó@ò öùôßóïõí åsò ôÞí TêëïãÞí óáò êáß èÜ ó@ò ðáñÜó÷ïõí ôÞí ðáñÞãïñïí âåâáéüôçôá, ôé  ìáêñüò êáß Tðßðïíïò äñüìïò, ðïý TäéáëÝîáôå óýìöùíá ìÝ ôÜò äçãßáò ôùí, èÜ ó@ò äçãÞóg TîEðáíôïò êÜðïôå åsò Xíá ôÝñìá ÷ùñßò äéáøåýóåéò êáß ÷ùñßò Aðïãïçôåýóåéò»27.
ÁíÜìåóá óôïýò ìáèçôÝò ôïõ, uóùò  säåïëïãéêÜ óçìáíôéêþôåñïò eôáí  Âáóßëçò Ëáïýñäáò.
Ôü 1933 ð\ñîå Xíá êñßóéìï Vôïò óôÞí æùÞôï Óõêïõôñ\. Ôüí Ïêôþâñéï, ôü ãåñìáíüöùíï
ðáíåðéóôÞìéï ô\ò ÐñÜãáò ôüí ðñïóêÜëåóå (ìÝìßá ìüíïí AñíçôéêÞ ø\öï) íÜ äéáäå÷èår ôüí Aðïèáíüíôá ìåãÜëï UëëçíéóôÞ Edgar Martini ò ôáêôéêüò êáèçãçôÞò êëáóóéê\ò öéëïëïãßáò. ÃéÜ íÜAíáëÜâåé êáèÞêïíôá, ìùò,  Óõêïõôñ\ò, Vðñåðå íÜ Tãêñßíåé ôüí äéïñéóìü ôïõ ôü ôóå÷éêü ðïõñãårï Ðáéäåßáò, ôü ðïrï ôåëéêò äÝí Väùóå ôÞíóõãêáôÜèåóÞ ôïõ, Cãíùóôï ãéáôß28. ÔÞí uäéá ÷ñïíéÜ Vèåóå ðïøçöéüôçôá ãéÜ ôÞí Xäñá ô\ò Ãñáììáôïëïãßáò, ðïý êáôår÷å ðñïçãïõìÝíùò  Órìïò
ÌåíÜñäïò. Áíô' áôï TîåëÝãç Xíáò Aíéøéüò ôïðáôñéÜñ÷ç ôï êáèáñåõïõóéáíéóìï Ã. Ìõóôñéþôç,  Áíô. ×áôæ\ò.
Ôü 1934  Óõêïõôñ\ò TîÝäùóå ôü Óõìðüóéïôï ÐëÜôùíïò, ó÷ïëéáóìÝíï êáß ìÝ Têôåí\ ðñüëïãï, óôüí ðñôï ôüìï ô\ò «Åëëçíéê\ò ÂéâëéïèÞêçò» ô\ò Áêáäçìßáò Áèçíí. Ç Vêäïóç
Vãéíå äåêôÞ ìÝ èáõìáóìü êáß Tðáßíïõò. Ìüëéòäýï ÷ñüíéá Añãüôåñá îåêßíçóå _ óõêïöáíôéêÞ Têóôñáôåßá Tíáíôßïí ôïõ, âñáäõöëåãò êáß ìÝ óêïðéìüôçôá.

ÉÙÁÍÍÇÓ ÓÕÊÏÕÔÑÇÓ: Ç ÊËÁÓÓÉÊÇ ÐÁÉÄÅÉÁ ÙÓ ÐÏËÉÔÉÊÏ ÐÑÏÃÑÁÌÌÁ

Áðü ôÞí Tðï÷Þ áôÞ Añ÷ßæåé âáèìéárá _ ðïñåßá ðïý èÜ ôüí äçãÞóåé óôü ôñáãéêü ôïõ ôÝëïò.
Éäïý ôÜ ãåãïíüôá ìÝ ÷ñïíïëïãéêÞ óåéñÜ:Ôü 1931,  ðïõñãüò Ðáéäåßáò Ãåþñãéïò
ÐáðáíäñÝïõ êáôÝèåóå óôÞí ÂïõëÞ íïìïó÷Ýäéï,ðïý øçößóèçêå ò íüìïò 5058 «ðåñß Tíéó÷ýóåùò
ôí Uëëçíéêí ãñáììÜôùí». Ì' áôüí ôüí íüìïðñïâëåðüôáí _ TôÞóéá ÷ïñÞãçóç óôÞí Áêáäçìßá Áèçíí ôï ðïóï ôí 350.000 äñá÷ìí,ãéÜ íÜ Têäßäåé ìåôáöñÜóåéò ôí Vñãùí ôí Añ÷áßùí êëáóóéêí óôÞí íÝá UëëçíéêÞ. Áð' áôÜ,óýìöùíá ìÝ íåþôåñç ðïõñãéêÞ Aðüöáóç ôï
1932, 200.000 äñá÷ìÝò èÜ Täßäïíôï ãéÜ Vêäïóç
ó÷ïëéáóìÝíùí êáß ìåôáöñáóìÝíùí êåéìÝíùí ìáæß ìÝ ôü ðñùôüôõðï. Óýìöùíá ìÝ ôüí Â. Ëáïýñäá,  uäéïò  Óõêïõôñ\ò eôáí áôüò ðïý Vðåéóåôüí Ãåíéêü ÃñáììáôÝá ô\ò Áêáäçìßáò êáß ôüíÐáðáíäñÝïõ ãé' áôÞí ôÞí óçìáíôéêÞ ðñùôïâïõëßá29. Ï Óõêïõôñ\ò ðçñåôïóå ôüôå ò âéâëéïíüìïò ô\ò Áêáäçìßáò. Äéïñßóèçêå Vììéóèïò TðéìåëçôÞò ô\ò óåéñ@ò êáß ôï AíåôÝèç _ Vêäïóç ôïÓõìðïóßïõ ôï ÐëÜôùíïò. Ôü ìåãáëýôåñï ìÝñïò
ô\ò Tñãáóßáò ôü äéåêðåñáßùóå óôßò ÑÜ÷åò ô\òÉêáñßáò, ðïõ Vìåéíå Xíáí ëüêëçñï ì\íá, ôüêáëïêáßñé ôï 1933. ÔÝëïò ôï 1933 ðÝâáëå ôü÷åéñüãñáöï, ôü ðïrï Têäüèçêå ôüí Éïýíéï ôï
1934 Aðü ôßò Têäüóåéò ÊïëëÜñïõ, ìÝ ìüöùíç
Cäåéá ô\ò Tðéôñïð\ò ôí Aêáäçìáúêí êáß ôÞíVãêñéóç ôï Tðïðôåýïíôïò ôÞí ìåôÜöñáóç êáèçãçôï ôï Ðáíåðéóôçìßïõ Áèçíí É. ÊáëëéôóïõíÜêç. Ôü âéâëßï  Óõêïõôñ\ò AöéÝñùóå óôÞíãõíárêá ôïõ ×áñÜ.
Ç Vêäïóç áôÞ åy÷å äéåèí\ AðÞ÷çóç. ÅêèåéÜóôçêå Aðü êáèçãçôÝò åñùðáúêí ðáíåðéóôçìßùí, ðáñïõóéÜóèçêå óÝ Vãêõñåò öéëïëïãéêÝò
TðéèåùñÞóåéò êáß ìÜëéóôá óôü Journal of Hellenic Studies  êáèçãçôÞò ôï Ðáíåðéóôçìßïõôï Ëïíäßíïõ F.H. Marshall Vãñáøå ôé _ Vêäïóç
eôáí AíôÜîéá áôí ôï Êïñá\.
ÅíäéáöÝñïõóá åyíáé _ êñéôéêÞ ôï Uëëçíéóô\L. Roussel óôü ðåñéïäéêü Libre30, ðïý Tîáßñåé ôüíÓõêïõôñ\ êáß ôÞí «TêðëçêôéêÞ ôïõ ïsêåéüôçôáìÝ ôÞí ðëáôùíéêÞ óêÝøç». Äéáôõðþíåé ìùò äýïTðéöõëÜîåéò: ôÞí ìåéêôÞ ãëóóá ô\ò ìåôÜöñáóçò,èåùñþíôáò ðñïôéìçôÝá ôÞí äçìïôéêÞ, êáß ôÞíðåñôßìçóç ô\ò Añ÷áßáò ÅëëÜäáò, _ ðïßá öåßëåôáé, ðùò óçìåßùóå, óôÞí Aêñáéöíò ïìáíéóôéêÞ Aíôßëçøç ôï Óõêïõôñ\.
ÁëëÜ êáß óôÞí ÅëëÜäá _ Vêäïóç ôï Óõìðïóßïõ åy÷å åìåíÝóôáôç ðïäï÷Þ. ÅêöñÜóèçêáí
êÜðïéåò AíôéññÞóåéò ãéÜ ôü ãåãïíüò ôé _ ìåôÜöñáóç eôáí öéëïëïãéêÞ (êõñéïëåêôéêÞ äçëáäÞ)137

Aíôß ãéÜ ëïãïôå÷íéêÞ, Tí¨  Ã. ÐáðáíäñÝïõ äÞëùóå óôÞí ÍÝá Åóôßá31 ôé èÜ ðñïôéìïóå ôÞíäçìïôéêÞ, Cí êáß _ BðëÞ êáèáñåýïõóá ôï Óõêïõôñ\ äéáâáæüôáí Cíåôá êáß eôáí ðïëý å÷Üñéóôç.
Åðáßíïõò Aðçýèõíáí êáß  Ãñ. Îåíüðïõëïò, Á÷. Êýñïõ ô\ò Åóôßáò,  Á÷. ÔæÜñôæáíïò, Óð. Ìåë@ò ê.C., Aêüìç êáß ôü Äåëôßï ô\ò Åêêëçóßáò ô\ò ÅëëÜäïò. ÁôÜ ìáæß ìÝ êÜðïéåò
äåõôåñåýïõóåò Tðéêñßóåéò óÝ ìåñéêÜ óõíôçñçôéêÜ
ðåñéïäéêÜ êé Xíáí ðáéíéãìü êÜðïéïõ Öñáãêïýäçóôü ðåñéïäéêü Åñãáóßá ãéÜ ôÞí ^èéêÞ äéÜóôáóçôï Óõìðïóßïõ (äçëáäÞ ôÜ ó÷üëéá ôï Óõêïõôñ\ãéÜ ôÞí Vííïéá ôï «ðëáôùíéêï Vñùôá»).
Ôüí Ïêôþâñéï ôï 1936, äõüìéóõ ÷ñüíéá ìåôÜ ôÞí êõêëïöïñßá ôï Óõìðïóßïõ êáß Aöï åy÷áí
Tîáíôëçèår ôÜ 3.300 Aíôßôõðá ô\ò ðñþôçò Têäüóåùò, _ ÅðéóôçìïíéêÞ Ç÷þ («Ìçíéárïí åsêïíïãñáöçìÝíïí ðåñéïäéêüí ôí TöçñìïóìÝíùí Tðéóôçìí êáß ô\ò âéïìç÷áíßáò») Tãêáéíßáóå ìßáëõóóþäç Têóôñáôåßá êáôÜ ôï Óõêïõôñ\. ÓôÞíTðéóôçìïíéêÞ TðéôñïðÞ ôï ðåñéïäéêï áôï óõìðåñéëáìâáíüôáí  Áíôþíçò ×áôæ\ò, ôáêôéêüò
êáèçãçôÞò ô\ò Öéëïóïöéê\ò Ó÷ïë\ò, Aíéøéüò ôïÃ. Ìõóôñéþôç. ·Çôáí  Aíôßðáëïò ôï Óõêïõôñ\óôÞí äéåêäßêçóç ô\ò Xäñáò ôï Óßìïõ ÌåíÜñäïõ
ôü 1933.
Ç óõãêõñßá äÝí eôáí ôõ÷áßá. Ï Óõêïõôñ\òåy÷å Tê íÝïõ èÝóåé ðïøçöéüôçôá ãéÜ ôÞí Xäñá ô\òÁñ÷áßáò Åëëçíéê\ò Öéëïëïãßáò, ìåôÜ ôÞí ðáñáßôçóç ôï Ðáíáã\ ËïñåíôæÜôïõ. Ç Tðßèåóç
Tðéêåíôñþèçêå óôü êåöÜëáéï 4 ô\ò åsóáãùã\òóôü Óõìðüóéï, ðïý åy÷å ôßôëï «Ï ðáéäéêüò Vñùòåsò ôïýò Añ÷áßïõò ´Åëëçíáò». Ç åsóáãùãÞ32 áôÞ ôï Óõêïõôñ\ åyíáé ðñÜãìáôé ìßá Aðïëïãßá,Xíá ìáíéöÝóôï ôï ëåãüìåíïõ «ðëáôùíéêï» Vñùôá, ìáíéöÝóôï ðïý ðïíüìåõå ôüí ìåóïðïëåìéêü
^èéêéóìü. ÐÝñá Aðü ôÞí óùñåßá Tðé÷åéñçìÜôùíêáß ôåêìçñßùí ðïý ðáñáèÝôåé  Óõêïõôñ\ò ðÝñôï «ðëáôùíéêï Vñùôá», Tðéóçìáßíåé ôé äÝíìðïñïìå íÜ êñßíïõìå Xíá tóôïñéêü öáéíüìåíï ìÝôü ðñróìá ô\ò óçìåñéí\ò Tðï÷\ò. ÓÝ êÜðïéï óçìårï33 óçìåéþíåé: «Ï AíáìÜñôçôïò ðñôïò ôüíëßèïí âáëÝôù». Ôü êåßìåíï eôáí óáöò ìßá ðñüêëçóç óôÜ aèç ô\ò Tðï÷\ò.
Åêår âáóßóèçêå _ Tðßèåóç Tíáíôßïí ôï Óõêïõôñ\. ÁëëÜ áôü öõóéêÜ eôáí ìüíïí ðñüó÷çìá. Ôü æÞôçìá, óôÞí ðñáãìáôéêüôçôá, eôáí íÜTîïíôùèår  ÷áñéóìáôéêüò öéëüëïãïò, ðïý Vöåñå
TðáíÜóôáóç óôü ÐáíåðéóôÞìéï, ðïý Têüìéóå ìßáTíôåëò íÝá Aíôßëçøç ãéÜ ôÞí ÖéëïëïãéêÞ ÅðéóôÞìç, ðïý Vãéíå ìÝôñï óýãêñéóçò ãéÜ ôßò ìåôñéüôçôåò ô\ò Öéëïóïöéê\ò Ó÷ïë\ò, ðïý äéáôÜñáîå

138

ôßò öáõëüâéåò sóïññïðßåò ôí äéáöüñùí êáôåóôçìÝíùí êáß ìéêñï-ìÜäùí.
ÌåôÜ ôÞí ÅðéóôçìïíéêÞ Ç÷þ, ðïý êáôÞããåéëå ôüí Óõêïõôñ\ ãéÜ «Aíçèéêüôçôá», «äéáöèïñÜ» ê.ëð., ôÞí óêõôÜëç ðáñÝëáâáí äéÜöïñåò
ãñáöéêÝò öéãïñåò êáß ñãáíþóåéò, ðùò  Óýëëïãïò ÃïíÝùí êáß Êçäåìüíùí Ðáôñí,  Ã. Ðþðôï ²Åèíïõò,  «óïëùìéóôÞò» ÖÜíçò Ìé÷áëüðïõëïò, ït óôáöéäÝìðïñïé Âüëïõ,  ãåùñãéêüò óõíåôáéñéóìüò ÄïõíÝúêùí Çëåßáò (!), ït êñåïðëåòÁsãßïõ, ït A÷èïöüñïé Ëïõôñí Ásäçøï ê.ëð. ÏtTðéèÝóåéò, ðïý óõíå÷ßóèçêáí ãéÜ ìåãÜëï ÷ñïíéêü
äéÜóôçìá, êáôÝëçîáí óÝ ðñïóùðéêÝò âñåéò. Âåâáßùò,  ôüôå ðïõñãüò Ðáéäåßáò ôï Ìåôáî@Ãåùñãáêüðïõëïò, óÝ Vããñáöü ôïõ ðñüò ôüí öõðïõñãü ðáñÜ ô¨ ÐñïÝäñ¤ ô\ò ÊõâåñíÞóåùò,ðïóôçñßæåé ôüí Óõêïõôñ\ êáß Tðéóçìáßíåé ôé áôüò ðñïóðÜèçóå AíôéêåéìåíéêÜ íÜ Aðïäþóåé ôÞíðñáãìáôéêüôçôá ô\ò Tðï÷\ò ôï Óõìðïóßïõ êáß
AíôéäéáóôÝëëåé ôüí Uáõôü ôïõ êáß ôßò ðåðïéèÞóåéò
ôïõ Aðü ôßò Añ÷áéïåëëçíéêÝò äïîáóßåò êáß óõíÞèåéåò, TêöñÜæåôáé äÝ åðñåðÝóôáôá ãéÜ ôÞí Aíôßëçøç êáß ôÞí óýã÷ñïíç ^èéêÞ ðåñß ó÷Ýóåùò ôíäýï öýëùí.
Ït TðéèÝóåéò ìùò óôñÜöçêáí êáß Tíáíôßïíóùí ðïóôÞñéæáí ôüí Óõêïõôñ\, ðùò  Áñ÷éåðßóêïðïò Áèçíí êáß Aêáäçìáúêüò ×ñýóáíèïò
Ðáðáäüðïõëïò ( Aðü Ôñáðåæïíôïò) ê.C.
²Åôóé, ôüí ÌÜúï ôï 1937, _ ÉåñÜ Óýíïäïò
êáôáäßêáóå óÝ ôå÷ïò ô\ò Öùí\ò ô\ò Åêêëçóßáò ôüí Óõêïõôñ\ êáß êÜëåóå ôüí Ãñçãüñéï Ðáðáìé÷áÞë, êáèçãçôÞ ô\ò Áðïëïãçôéê\ò óôüÐáíåðéóôÞìéï Áèçíí, ðïý åy÷å äçìïóéåýóåé óôüTðßóçìï Äåëôßïí ô\ò Åêêëçóßáò ô\ò ÅëëÜäïò
åìåí\ êñéôéêÞ ãéÜ ôüí Óõêïõôñ\, íÜ AíáêáëÝóåéôÞí êñéôéêÞ ôïõ!
ÓôÜ ôÝëç ÌáÀïõ 1937,  Óõêïõôñ\ò AíôåðåôÝèç. Êõêëïöüñçóå ôü ôïìßäéï: «Ç Têóôñáôåßá
êáôÜ ôï Óõìðïóßïõ: ÔÜ êåßìåíá êáß ït êïõëïõñïðëáé»34, ôü ðïrï  uäéïò óôüí ðñüëïãï ðáñïõóßáæå ò «ìáóôßãùìá ôí Öáñéóáßùí êáß ôí tåñïêáðÞëùí êáß ôí Aíáñ÷éêí, ït ðïrïé ðñïâÜëëïõí ò óõíôçñçôéêïß». Ï Óõêïõôñ\ò AðïäßäåéôÞí âñáäõöëåã\ äõóöçìéóôéêÞ Têóôñáôåßá Tíáíôßïíôïõ óôÞí ðáñáßôçóç ôï êáèçãçôï Ð. ËïñåíôæÜôïõ êáß óôÞí, êáôÜ óõíÝðåéá, êÝíùóç ô\ò Xäñáò
ôïõ, ðïý äéåêäßêçóå óôÞí óõíÝ÷åéá  Óõêïõôñ\ò.
Õðåñáóðéæüìåíïò ôüí Óõêïõôñ\,  Ãñ. Îåíüðïõëïò óçìåßùíå ôé, ìÝ âÜóç ôü ìåóáéùíéêü
ñçôü «ãñÜøå ìïõ äÝêá ëüãéá, ôÜ ðéü Aèá, êé Tãþåyìáé têáíüò íÜ óÝ óôåßëù óôÞí ðõñÜ», ït ãëùóóáìýíôïñåò ÷ôõðïóáí ôüí Óõêïõôñ\ ãéáôß óôÞíÌÅËÅÔÇÓ Ç. ÌÅËÅÔÏÐÏÕËÏÓ

ðñáãìáôéêüôçôá ðáñáäå÷üôáí êáß ôÞí äçìïôéêÞ,ãéáôß èáýìáæå ôüí Ðáëáì@ êáß ôÞí íÝá UëëçíéêÞ
ëïãïôå÷íßá, ãéáôß åy÷å Aíåîáñôçóßá ãíþìçò êáßãéáôß åy÷å Aîßá óï uóùò êáíåßò óýã÷ñïíüò ôïõ äÝí
åy÷å. Åyíáé ÷áñáêôçñéóôéêü ôé ôü Cñèñï ôï Îåíüðïõëïõ äçìïóéåýèçêå óôÜ ÁèçíáúêÜ ÍÝá35 ëïãïêñéìÝíï.
Ôåëéêò, _ Áêáäçìßá Áèçíí, AðáíôþíôáòóÝ ó÷åôéêü Vããñáöï ô\ò É. Óõíüäïõ, ðïó÷üôáí«íÜ ðñïâj ðñïóå÷ò åsò íÝáí Vêäïóéí ôï Óõìðïóßïõ... AðçëëáãìÝíçí ðáíôüò ÷ùñßïõ äõíáìÝíïõíÜ ðñïóêñïýóg åsò ôü êïéíüí áuóèçìá, ôü ôå èñçóêåõôéêüí êáß ôü êïéíùíéêüí, êáß íÜ ðñïêáëÝóg
èëéâåñÜò ðáñåîçãÞóåéò». (ÊÜôé ðïý äÝí Vãéíå,Aöï Aðåíáíôßáò ôü 1949 TðáíåîÝäùóå ôü Óõìðüóéï ÷ùñßò êáììßá ìåôáâïëÞ Aðü ôÞí Vêäïóç
ôï 1934). Ôáõôü÷ñïíá, ðåâëÞèç ìÞíõóç Tíáíôßïí ôï Óõêïõôñ\ Aðü ôüí äéåõèõíôÞ ôï óõêïöáíôéêï Tíôýðïõ ÅðéóôçìïíéêÞ Ç÷þ, Óð. ÐáðáíéêïëÜïõ, ìÝ ðñïôåéíüìåíïõò ìÜñôõñåò ðïëëïýò
êáèçãçôÝò ôï Ðáíåðéóôçìßïõ. Äåýôåñç ìÞíõóç
ðåâëÞèç Aðü êÜðïéïí tåñïìüíá÷ï.
Óýìöùíá ìÝ ôüí AíôáðïêñéôÞ ô\ò Aëåîáíäñéí\ò Töçìåñßäáò Ôá÷õäñüìïò-Ïìüíïéáò36, ðßóù Aðü ôÞí Têóôñáôåßá Tíáíôßïí ôï Óõêïõôñ\êñõâüôáí  êáèçãçôÞò ôï Ðáíåðéóôçìßïõ Ðåæüðïõëïò, Têðñüóùðïò ôï ðíåýìáôïò ôï ó÷ïëáóôéêéóìï.
ÔÜ ÷áñáêôçñéóôéêþôåñá ìùò ëùí åyíáé áôÜ ðïý åyðå  êáèçãçôÞò ôï Ðáíåðéóôçìßïõ É.
ÊáëëéôóïõíÜêéò, ìåôÜ ôüí èÜíáôï ôï Óõêïõôñ\.
Áöï ÷áñáêôÞñéóå äõóáíÜëïãá Têôåí\ ôÞí åsóáãùãÞ ôï Óõìðïóßïõ, AíáöÝñèçêå êáß óôüí ÷áñáêô\ñá ôï Óõêïõôñ\,  ðïrïò «AíÝêáèåí äÝíeôï åêïëïò, ðåéèÞíéïò êáß å÷åßñùôïò».
ÔÜ ôåëåõôárá ÷ñüíéá ô\ò æù\ò ôïõ,  Óõêïõôñ\ò åy÷å ðáñáìåëÞóåé ôÜ êáèáñò TðéóôçìïíéêÜ
ôïõ Vñãá êáß åy÷å óôñáöår óôÞí öéëïäïîßá Aíáìüñöùóçò ôï íåïåëëçíéêï âßïõ. Èìá áô\ò ô\òóôñïö\ò ð\ñîå _ Vêäïóç ôí ó÷ïëéáóìÝíùí
ÁðÜíôùí ôï ÄçìïóèÝíïõò, ðïý ôï åy÷å AíáèÝóåé  Têäïôéêüò ïyêïò Teubner êáß ðïý ôåëéêòAðÝóõñå Aðü ôÞí åèýíç ôï Óõêïõôñ\. Óýìöùíá ìÝ ôüí Â. ÔáôÜêç,  Óõêïõôñ\ò ôí ôåëåõôáßùí ÷ñüíùí, ÷ùñßò íÜ ðáýåé íÜ åyíáé ëïãéêüò, åyíáé êáß ìõóôéêüòÿ  ëüãïò ôïõ èÝëåé íÜ åyíáé ðñïöçôéêüò37. ÁëëÜ êáß Cëëåò ìáñôõñßåò óõíçãïñïí ãéÜ ôÞí óôñïöÞ áôÞ ôï Óõêïõôñ\, ðïýTðéóÞìáíå êáß  äÜóêáëïò êáß óõíåñãÜôçò ôïõ P.
Maas 38. Ï Maas 39 Tðéóçìáßíåé ôé, ìåôÜ ôü
1930,  Óõêïõôñ\ò óôñÜöçêå óôáäéáêÜ êáß óôüôÝëïò ó÷åäüí AðïêëåéóôéêÜ óÝ æçôÞìáôá Têðïëé-ÉÙÁÍÍÇÓ ÓÕÊÏÕÔÑÇÓ: Ç ÊËÁÓÓÉÊÇ ÐÁÉÄÅÉÁ ÙÓ ÐÏËÉÔÉÊÏ ÐÑÏÃÑÁÌÌÁ

ôéóôéê\ò êáß öéëïóïöéê\ò öýóåùò. ÅíäéáöÝñïí
ðáñïõóéÜæåé _ øõ÷áíáëõôéêÞ Uñìçíåßá áô\ò ô\òóôñïö\ò Aðü ôüí øõ÷ßáôñï Ð. ×áñôïêüëëç40, ðïýAðïäßäåé ôÞí TîÝëéîç áôÞ óÝ TðéóôçìïíéêÞ ðåñêüðùóç ôï Óõêïõôñ\. Ç ãõíáßêá ôïõ ×áñÜAíáöÝñåé ôé åy÷áí Tìöáíéóèår óôÞí óêÝøç ôïõ Aìöéâïëßåò ãéÜ ,ôé åy÷å Cëëïôå AãáðÞóåé êáß ðéóôÝøåé êé åy÷å Aðïãïçôåõèår Aðü ôïýò Aíèñþðïõò41.
Ìßá ðéèáíÞ êáôÜ ôÞí ãíþìç ìïõ ásôßá åyíáé ôü ãåãïíüò ôé _ íåïåëëçíéêÞ ðáíÜðôõîç êáß óôñÝâëùóç ôüí äÞãçóáí AíáãêáóôéêÜ, ðùò êÜèååóõíåßäçôï êáß ìÞ AôïìéóôÞ äéáíïïýìåíï, óÝ AíáìïñöùôéêÝò êáß ñéæïóðáóôéêÝò Aôñáðïýò.
ÔÞí ÷ñïíéÜ ôï èáíÜôïõ ôïõ, ôü 1937, Vêáíåôü êáëïêáßñé ôáîßäé óôÞí Ãåñìáíßá ìÝ ìÜäá öïéôçôí ôïõ. Öáßíåôáé ôé _ Tìðåéñßá ôïõ Aðü ôü íáæéóôéêü êáèåóôþò eôáí ïsêôñÞ. Áðü ðïëëÝò ìáñôõñßåò ðñïêýðôåé ôé Vôñåöå ôÞí ïôïðßá ôé Tèíéêïóïóéáëéóìüò èÜ ìðïñïóå íÜ óõãêñïôÞóåéìßá ðëáôùíéêÞ ðïëéôåßá êáß _ äéÜøåõóç ðïý Væçóå óôü ôáîßäé ôïõ ôüí äéÝëõóå øõ÷éêÜ. Ãåíéêþôåñá, ôü ôåëåõôárï äéÜóôçìá ðñßí Aðü ôüí èÜíáôüôïõ öáßíåôáé ðþò ëá áôÜ ôüí åy÷áí êëïíßóåé øõ÷ïëïãéêÜ. «ÔÜ ôåëåõôárá ÷ñüíéá», Vãñáöå óÝ ößëï ôïõ óôßò 25-1-193742, «ôü íïéþèù ëï êáß äñéìýôåñá  óï êáß _ Aìöéâïëßá ìïõ óôÞí Aîßá áôï ðïý êÜíù, óôÞí Aîßá ãåíéêò êÜèå ìïñöþóåùò, ìåãáëþíåé ìÝóá ìïõ».
Óôßò 22 Óåðôåìâñßïõ âñÝèçêå íåêñüò ó' Xíáîåíïäï÷årï ô\ò Êïñßíèïõ.
ÐïëëÜ Aêïýóôçêáí ãéÜ ôüí èÜíáôï ôï Óõêïõôñ\. ·Çôáí Cñáãå öõóéêüò èÜíáôïò Aðü ðáèïëïãéêÜ áuôéá, áôïêôïíßá a äüëïò; ÄÝí ðñüêåéôáé
Tä íÜ äéåîÝëèïõìå ôÞí ó÷åôéêÞ óõæÞôçóç. Ïuäéïò  Óõêïõôñ\ò, Aíáëýïíôáò ôüí _ñùúêü Cíèñùðï ó' Xíá êåßìåíü ôïõ43, Xäùóå ôüí äéêü ôïõ ñéóìü óôüí èÜíáôü ôïõ:«Ç æùÞ Uíüò Aíèñþðïõ, êáèþò áôï ðïýðåñéÝãñáøá, äÝí ^ìðïñår ðáñÜ íÜ åyíáé óýíôïìïò. Óýíôïìïò ÷é ðÜíôïôå ìÝ ôÞí êïéíÞí óçìáóßáíÿ ^ìðïñår êÜðïôå íÜ æÞóg êáß ðïëëÜ
÷ñüíéá, AëëÜ ðÜíôá èÜ åyí' ëßãá, ó÷åôéêòìÝ ôÞí ðëçóìïíÞí ô\ò æùôéêüôçôüò ôïõ. ²Áëëùóô' _ _ëéêßá åyíáé êÜôé ó÷åôéêüíÿ äÝí ìåôñårôáé ðÜíôùò ìÝ ôÞí äéÜñêåéáí, ìÝ ôü ðåñéå÷üìåíüí ôçò ìåôñårôáé. Åyí' Vííïéá ^èéêÞ,÷é AóôñïíïìéêÞ.
ÓõíÞèùò ìùò åyíáé óýíôïìïò êáß ðüôÞí óõíÞèç ÷ñ\óéí ô\ò ëÝîåùò. Óýíôïìïò,äéüôé  _ñùúêüò Cíèñùðïò ðåñíL ëüêëçñïí

139

ôÞí æùÞí ôïõ åsò ôü ðïëõêßíäõíïí ìÝôùðïíôï ðïëÝìïõ. Óýíôïìïò, äéüôé ðÜíôïôå åyíáé,Aðü ôÞí ìïrñáí ôïõ êáß ìüíçí äçãïýìåíïò,TñáóéèÜíáôïò.
Âáäßæåé ðñüò ôüí èÜíáôïí, ÷é äéÜ í' Aíáðáõèj, ÷é äéüôé TâáñÝèçêå ôÞí æùÞí, ÷éäéüôé Täåéëßáóåí Tíþðéïí áô\ò, ÷é Aðü ìáñáóìüí êáß TîÜíôëçóéí ôí äõíÜìåþí ôïõ. Ï_ñùúêüò Cíèñùðïò äÝí ößóôáôáé ôüí èÜíáôïí. Äé' áôüí êáß  èÜíáôïò Aêüìç äÝí åyíáé ðÜó÷åéí, åyíáé ðñÜôôåéí. Åyíáé _ ôåëåõôáßá ðñ@îéò, ìÝ ôÞí ðïßáí Tðéóöñáãßæåé ëáòôïõ ôÜò Cëëáò ðñÜîåéò. Ôïýò äßäåé áôÞ ôüíüçìáÿ äéüôé êáß _ ÆùÞ ëç åyíáé ìßá äéáñêÞò Añ÷Þ, êáß _ Añ÷Þ ôü íüçìÜ ôçò AíôëårAðü ôü ôÝëïò, ôï ðïßïõ åyí' _ Añ÷Þ. Êáßåyíáé ôü ôÝëïò  èÜíáôïò, AëëÜ êáß _ ôåëåßùóéò.
Áëë'  ðëçèùñéóìüò ô\ò æù\ò åyíáé ôüóïò ìÝóá ôïõ, óôå êáß  èÜíáôüò ôïõ äÝí åyí'TêìçäÝíéóéò ðëÝïí. Ìåóôþíåé Aðü ðåñéå÷üìåíïí, Aðü ^èéêÞí Aíáãêáéüôçôá, ðëçììõñßæåéAðü ôÞí ÷áñÜí êáß ôÞí ñáéüôçôá ìé@ò ôåëåõôáßáò íßêçò  ðáñüìïéá ìÝ ôüí cëéïí, ðïrïò, êëßíùí ðñüò ôÞí äýóéí, Tíäýåôáé ôÞíðïñöõñÜí ôïõ ìåãáëïðñÝðåéáí.
²Áí èÜ åyí' Uêïýóéïò  èÜíáôïò a Aêïýóéïò, äÝí V÷åé óçìáóßáí. ÄéÜ ôüí _ñùúêüí Cíèñùðïí  èÜíáôïò åyíáé ðÜíôïô' Uêïýóéïò,Aöï  äñüìïò, ðïý óõíåéäçôÜ TäéÜëåîå êáßâáäßæåé, ìïéñáßùò êáß Aíáãêáßùò äçãår ðñüòôÜ Têår. ²Áëëùóôå äéáëÝãåé óõíÞèùò  uäéïòôüí èÜíáôüí ôïõ êáß ôÞí ñáí ôïõ, ìÝ ôÞíTóþøõ÷ïí ðßóôéí ôé äéêáßùìÜ ôïõ Aðüëõôïí
åyíáé: ²Áí èÝëgò íÜ ãåííçèjò êáß ðüôå èÝëåéòíÜ ãåííçèjò, äÝí Tîáñô@ô' Aðü ôÞí óõãêáôÜèåóßí óïõÿ ôü íÜ öýãgò ìùò Aðü ôÞí ÆùÞíêáß ðüôå íÜ öýãgò, áôü Aö\êåí  Èåüò åsòôÞí säéêÞí óïõ, ôÞí ðåýèõíïí äéáãíþìçí. Êáßåyíáé âáñårá êáß äýóêïëïò áôÞ _ åèýíç äéÜ ôïôï êáß _ ñìÞ ðñüò áôïóõíôçñçóßáí
åyíáé ôüóïí só÷õñÜ.
Áëë' Uêïýóéïò a Aêïýóéïò,  èÜíáôïò ôïcñùïò åyíáé ðÜíôïôå ìßá Vêñçîéò _öáéóôåßïõ.
ÍÜ Vôóé îáöíéêÜ óðL ôü äï÷årïí ô\ò æù\òôïõ, óõíôñßâåôáé êáß óõíôñßâåé ëá ãýñù ôïõ,öëÝãåôáé êáß öëÝãåé, öùôßæåôáé êáß öùôßæåé êáß ôñïìÜæïõí ït äåéëïß êáß ôáðåéíïß êáßöèïíåñïß. ÏñãÞ Êõñßïõ...»Ï ásöíßäéïò êáß ôñáãéêüò èÜíáôïò ôï Óõêïõôñ\ ðñïêÜëåóå ðáíåëëÞíéá áuóèçóç. Ãíùóôïß ëï-140ãïôÝ÷íåò èñÞíçóáí ôüí èÜíáôü ôïõ, ðùò  Êùóô\ò Ðáëáì@ò, ðïý Vãñáøå ôü TðéêÞäåéï ðïßçìá
«Óôü èÜíáôï ôï Óõêïõôñ\». ÅðéêÞäåéï ðïßçìá
Vãñáøå ãéÜ ôüí Óõêïõôñ\ êáß  Óéêåëéáíüò. Ï äÝêáèçãçôÞò ôï Ðáíåðéóôçìßïõ ô\ò Ëåéøßáò êáßìÝëïò ô\ò Óáîïíéê\ò Áêáäçìßáò A. Körte
Têôéì@ 44 ôé  èÜíáôïò ôï Óõêïõôñ\ ð\ñîåAðþëåéá ãéÜ ôÞí ãåñìáíéêÞ TðéóôÞìç. ÁëëÜ êõñßùò ãéÜ ôÞí ÷þñá ôïõ, ãéáôß  Óõêïõôñ\ò, ðùòTêôéì@  Körte, ðñïóðÜèçóå íÜ AíáäçìéïõñãÞóåéôüí ëï Uëëçíéêü ðïëéôéóìü ìÝ ðáôñéùôéêü ðÜèïò.
Ï Óõêïõôñ\ò åy÷å íõìöåõèår ôÞí ×áñÜ Óõêïõôñ\, êüñç ôï âåíéæåëéêï âïõëåõô\ Aðü ôüÑÝèõìíï Ì. Ðåôõ÷Üêç. Ç ×áñÜ eôáí öéëüëïãïò êáß óõããñáöÝáò, óðïýäáóå öéëïëïãßá óôÜ ðáíåðéóôÞìéá Áèçíí, Ëåéøßáò êáß Âåñïëßíïõ, äçìïóßåõóå ðïëëÝò ìåëÝôåò ðáéäáãùãéêï ðåñéå÷ïìÝíïõ êáß äéåôÝëåóå äéåõèýíôñéá ô\ò Áñóáêåßïõ
Ðáäáãùãéê\ò Áêáäçìßáò.

Ç êëáóóéêÞ ðáéäåßá ò ðïëéôéêü äÝïíôï íåþôåñïõ ÅëëçíéóìïÊáß ìùò,  Óõêïõôñ\ò eôáí _ ìüíç ëýóç ãéÜôü Añ÷áéüðëçêôï, êáèáñåõïõóéÜíéêï, ðåñóõíôçñçôéêü ðáíåðéóôçìéáêü êáôåóôçìÝíï ôï ÌåóïðïëÝìïõ. ·Çôáí  ìüíïò ðïý ìðïñïóå íÜ AíáæùïãïíÞóåé ôÞí äéäáóêáëßá ô\ò Añ÷áßáò ãñáììáôåßáòêáß íÜ ôÞí êáôáóôÞóåé ÷é ìüíïí êáôáíïçôÞ AëëÜ êáß ðõîßäá ô\ò íåïåëëçíéê\ò æù\ò. Èåùñïóå
ôé _ öéëïëïãéêÞ TðéóôÞìç êáß åñýôåñá _ ãíþóç ô\ò Añ÷áéüôçôáò èÜ ìðïñïóáí íÜ óõìâÜëïõí
óôÞí êáôáíüçóç êáß Aíáìüñöùóç ô\ò íåïåëëçíéê\ò æù\ò45. Ï Ðáíáãéþôçò Êáíåëëüðïõëïò
óçìåéþíåé46 ôé ðñïóðÜèçóå íÜ óþóåé ôüí Añ÷árï
ëüãï Aðü ôÞí Añ÷áéïëïãéêÞ AðïìüíùóÞ ôïõ, óõíäÝïíôÜò ôïí ìÝ ôÞí íåþôåñç UëëçíéêÞ êáß åñùðáúêÞ ãñáììáôåßá êáß ìåôáâÜëëïíôáò ôÞí öéëïëïãßá óÝ AíèñùðéóôéêÞ TðéóôÞìç. ÓôÞí ïóßá, Óõêïõôñ\ò eôáí óÝ èÝóç íÜ ìåôáâÜëåé ôÞí êëáóóéêÞ ðáéäåßá óÝ TèíéêÞ säåïëïãßá. ÁëëÜ _ Aíåîáñôçóßá ôïõ êáß _ áôïíïìßá ôïõ Aðü ôÜ ðåëáôåéáêÜ óõóôÞìáôá, ôßò ðñïóùðéêÝò öáôñßåò êáß ôßòåíïéïêñáôéêÝò êërêåò ôï ðáíåðéóôçìßïõ eôáíAðüëõôç. ÃéÜ ôü Uëëáäéêü ÐáíåðéóôÞìéï, áôÜeôáí óïâáñïß ëüãïé Aðïêëåéóìï ôï êáôÜ äéåèí\ ìïëïãßá ìåãáëýôåñïõ ´Åëëçíá öéëïëüãïõ
ô\ò Tðï÷\ò ôïõ Aðü ôÞí Xäñá ô\ò êëáóóéê\ò öéëïëïãßáò. ´Ïðùò åyðå ôÞí Tðï÷Þ Têåßíç Xíáò êáèçãçôÞò ô\ò Öéëïóïößáò: «Ãíùñßæïìåí ôé åyóèå êñÜôéóôïò ôí öéëïëüãùí ôïýò ðïßïõò ðáñÞãáãå _ ÅëëÜò ìåôÜ ôüí Êïñá\, AëëÜ äÝí èÜ ãß-ÌÅËÅÔÇÓ Ç. ÌÅËÅÔÏÐÏÕËÏÓ

íåôå êáèçãçôÞò äéüôé äÝí åyóèå äéêüò ìáò» 47.
´Ïðùò ãñÜöåé  Körte, «äõóôõ÷ò ìùò êáèçãçôéêÞ Xäñá äÝí Täüèç åsò áôüí, óôéò ð\ñîåíuóùò  têáíþôåñïò öéëüëïãïò ôüí ðïrïí _ íåùôÝñá ÅëëÜò ðáñÞãáãå»48.
ÐñÜãìáôé, ôü Aêáäçìáúêü êáôåóôçìÝíï ìéóïóå ôüí Óõêïõôñ\, êáß äéüôé åy÷å ìåãÜëç Tðßäñáóç óôÞí íåïëáßá ô\ò Tðï÷\ò ôïõ:  ÄéêôÜôùñ
Ìåôáî@ò æÞôçóå Aðü ôüí ðïõñãü Ðáéäåßáò ô\òðñþôçò (êïéíïâïõëåõôéê\ò) ôïõ êõâåñíÞóåùò
Ëïýâáñé, íÜ äéïñßóåé ôüí Óõêïõôñ\ Ãåíéêü ÃñáììáôÝá óôü ðïõñãårï ôïõ. Ï Ëïýâáñéò AñíÞèçêå,ìÝ ôü Tðé÷åßñçìá ôé  äéïñéóìüò ôï Óõêïõôñ\ èÜðñïêáëïóå óýãêñïõóç ôï ðïõñãåßïõ ÐáéäåßáòìÝ ôü ðáíåðéóôçìéáêü êáôåóôçìÝíï. Öáßíåôáé ìÜëéóôá ôé  Ìåôáî@ò óêüðåõå, ðùò Vêáíå êáß ìÝäýï Tðéöáíårò äçìïôéêéóôÝò, íÜ äéïñßóåé ôüí Óõêïõôñ\ ôáêôéêü êáèçãçôÞ óôÞí ÖéëïóïöéêÞ Ó÷ïëÞìÝ åsäéêü íüìï, ðùò AíáöÝñïõí äýï ðçãÝò49.
Ï Óõêïõôñ\ò50 èåùñïóå øåõäÝò ôé _ óðïõäÞ ô\ò Áñ÷áéüôçôáò åíïår ôßò AíôéäñáóôéêÝò ôÜóåéò ô\ò êïéíùíßáò. Åðåêáëårôï ôüí ÊÜúæåñ Âßë÷åëì (ôüí ÁôïêñÜôïñá ô\ò Ãåñìáíßáò),  ðïrïò
Aíôéðáèïóå ôÞí êëáóóéêÞ öéëïëïãßá ò ðçãÞTðáíáóôáôéêí ôÜóåùí. ÓôÞí ÅëëÜäá, ðïóôÞñéæå  Óõêïõôñ\ò, ôßò êëáóóéêÝò óðïõäÝò êáôáðïëåìïóå _ ÁñéóôåñÜ, äéüôé áôÝò Aðåéëïí êáßðïíïìåýïõí ôüí «tåñüí íüìïí ô\ò sóïðåäþóåùò»ðïý êçñýóóïõí ït ìáñîéóôÝò. Áðåíáíôßáò, TðÝìåíå  Óõêïõôñ\ò, _ AíèñùðéóôéêÞ ðáéäåßá äÝí V÷åéôáîéêÞ ëåéôïõñãßá.
Ï Óõêïõôñ\ò åy÷å äéáìïñöþóåé ôÞí Cðïøç
ôé _ ÌÝóç êáß _ Áíþôáôç Åêðáßäåõóç ðñÝðåéíÜ V÷ïõí Añéóôïêñáôéêü-Tðéëåêôéêü ÷áñáêô\ñá,ðïý «è' AðÞëëáôôå ôü ÃõìíÜóéïí êáß ôü ÐáíåðéóôÞìéïí Aðü ôüí C÷ñçóôïí ÷ëïí ôí ìåôñéïôÞôùí» êáß èÜ AðåëåõèÝñùíå ðüñïõò ãéÜ ôÞí ëéêÞAíÝ÷åéá ôí Cðïñùí óðïõäáóôí êáß ôÞí âåëôßùóç ôï äéäáêôéêï Tîïðëéóìï. Ç ìáæéêÞ Têðáßäåõóç, ðßóôåõå  Óõêïõôñ\ò, Aðïóðïóå Aíèñþðïõò ÷ùñßò ðíåõìáôéêÝò têáíüôçôåò Aðü ôÜTðáããÝëìáôá ôí ðáôÝñùí ôïõò êáß ôÞí ðéü ÷ñÞóéìç óôü êñÜôïò ðáñáãùãéêÞ äéáäéêáóßá.
Ï Óõêïõôñ\ò èåùñïóå ôé ït Aðüøåéò ôïõ äÝí
eôáí ðñùôüôõðåò êáß êáéíïöáíårò, AëëÜ TîÝöñáæáí áôü Aêñéâò ðïý óõíÝâáéíå óôßò êïéíüôçôåòôï ðüäïõëïõ Åëëçíéóìï, ðïý óõíôçñïóáí ìüíåò ôïõò ôÜ ó÷ïëårá ôïõò êáß äÝí åy÷áí ôÞí ðïëõôÝëåéá ô\ò êáôáóðáôÜëçóçò ðüñùí ãéÜ ôÞí ðáñáãùãÞ ðëåïíÜóìáôïò _ìéìáèí ðôõ÷éïý÷ùí.
Ï Óõêïõôñ\ò ð\ñîå  ïóéáóôéêþôåñïò
AðïëïãçôÞò ôï íåïåëëçíéêï äéáöùôéóìï, ôïÉÙÁÍÍÇÓ ÓÕÊÏÕÔÑÇÓ: Ç ÊËÁÓÓÉÊÇ ÐÁÉÄÅÉÁ ÙÓ ÐÏËÉÔÉÊÏ ÐÑÏÃÑÁÌÌÁ

êïñáúóìï êáß ô\ò Añ÷áéïëáôñßáò ðïý TðéêñÜôçóáí óôü íåïåëëçíéêü êñáôßäéï ìåôÜ ôü 1830. Èåùñïóå ôé _ äçìéïõñãéêÞ ðíïÞ ôï Uëëçíéêï ðíåýìáôïò, ðïý ëïêëçñþèçêå ôüí 4ïí ásíá ð.×.51,
eôáí ôü êïñõöárï ðíåõìáôéêü Tðßôåõãìá êé ôé _êëáóóéêÞ Añ÷áéüôçôá eôáí _ ìüíç ëýóç ãéÜ ôÞíïsêïäüìçóç íåïåëëçíéê\ò ôáõôüôçôáò êáß ðïëéôéóìï. Ôü ÂõæÜíôéï, óýìöùíá ìÝ ôüí Óõêïõôñ\,äÝí ðñïóÝöåñå óôÞí íåïåëëçíéêÞ óõíåßäçóç, äéüôé
åy÷å èñçóêåõôéêü ÷áñáêô\ñá. Ôü uäéï óõíÝâç êáßìÝ ôÞí Åêêëçóßá Tðß ôïõñêïêñáôßáò, äéüôé _Åêêëçóßá eôáí èñçóêåõôéêÞ êáß ÷é TèíéêÞ ñãÜíùóç. Ãé' áôü êáß _ ðñïóöïñÜ ôçò óôÞí ðáëéããåíåóßá eôáí TëÜ÷éóôç. Ç êëåöôïõñéÜ ð\ñîå, óýìöùíá ðÜíôá ìÝ ôüí Óõêïõôñ\, ðïëýôéìçò óôïé÷årï ðïëåìéê\ò äñÜóåùò, AëëÜ  êëÝöôçò,ãéÜ ôüí ðüäïõëï ðëçèõóìü, eôáí äéÜóçìïò ãéÜôÞí ðáëëçêáñéÜ ôïõ, Tèåùñårôï ðáëëçêÜñé êáß÷é Tèíéêüò cñùáò, ðùò ôüí V÷ñéóå Tê ôí óôÝñùí _ åðßóçìç säåïëïãßá ôï íåïåëëçíéêï êñÜôïõò. ²Åôóé, ôü 1821, áôü ðïý óõíÝâáëå óôÞíðíåõìáôéêÞ óõãêñüôçóç ôï íåïåëëçíéêï êñÜôïõò eôáí _ ñÞîç ìÝ ôü ðáñåëèüí, _ ðÝñâáóÞ ôïõ
êáß _ óõíåéäçôÞ TðÜíïäïò óôÞí Añ÷áéüôçôá, ìÝ«ôü ôïëìçñüí ôï ñïìáíôéêï ðÞäçìá ðåñÜíù
ô\ò ñùìáúê\ò êáß âõæáíôéí\ò ðåñéüäïõ». ²Åôóé, Åëëçíéóìüò ìåôáìïñöþèçêå, ðßóôåõå  Óõêïõôñ\ò, óÝ Vèíïò, ò ðñïúüí äçëáäÞ ÷é ôï öéëåëëçíéóìï AëëÜ ôí íåïåëëçíéóôí-äéáöùôéóôíìÝ êïñõöárï Aðüóôïëü ôïõò ôüí Êïñá\, ôí ó÷ïëáóôéêí äéäáóêÜëùí, ðïý äéáìüñöùóáí ôÞííåïåëëçíéêÞ óõíåßäçóç AíÜãïíôÜò ôçí óôÜ Añ÷árá
ðñüôõðá.
Áóöáëò, ðáñáäÝ÷åôáé  Óõêïõôñ\ò, Aðáéôïíôáí êáß ëéêÝò ðñïûðïèÝóåéò ãéÜ ôÞí óõãêñüôçóç ìé@ò Tèíéê\ò óõíåßäçóçò. ÁëëÜ ït ëéêÝò
ðñïûðïèÝóåéò êéíçôïðïéïíôáé êáôÜ ìåßæïíá ëüãïAðü ôßò ^èéêÝò êáß ðíåõìáôéêÝò äõíÜìåéò. Ôüí 16ïêáß ôüí 17ï ásíá, ãéÜ ðáñÜäåéãìá, _ UëëçíéêÞ
ðáéäåßá èÜ eôáí Aäýíáôïí íÜ ðñïêáëÝóåé Xíá ÅsêïóéÝíá, äéüôé äÝí ð\ñ÷å Aêüìç AíåðôõãìÝíç TìðïñéêÞ íáõôéëßá52.
²Áí ìùò ëåßðåé _ säåïëïãéêÞ äéÜóôáóç, Aêüìç êé Cí ðÜñ÷ïõí ït ëéêÝò ðñïûðïèÝóåéò, äÝíðñïêýðôåé TèíéêÞ óõíåßäçóç. ÃéÜ ðáñÜäåéãìá, _Ãåñìáíßá ôï 18ïõ ásíïò äéÝèåôå ëåò ôßò ëéêÝò ðñïûðïèÝóåéò AëëÜ ðñßí ôÞí ðáñïõóßá ôï
Fichte äÝí åy÷å ëïêëçñùèår TèíéêÜ.
Åî Añ÷\ò, óêïðüò ô\ò ðáéäåßáò ôï íåïåëëçíéêï êñÜôïõò eôáí íÜ Tîåëëçíéóèår ãëùóóéêÜ AíåëëÞíéóôïò óõ÷íÜ ðëçèõóìüò, íÜ óôñÝøåé ôü TíäéáöÝñïí ôïõ ðñüò ôÞí êëáóóéêÞ ðáéäåßá êáß íÜ

141êáôáëÜâåé ôé _ ìïéñïëáôñéêÞ ðñïóäïêßá Aðïëõôñþóåùò, ðïý äéäÜóêåé _ âõæáíôéíÞ ðáñÜäïóç êáß_ Åêêëçóßá («ðÜëé ìÝ ÷ñüíéá ìÝ êáéñïýò»), ì@ëëïí ôüí Aðïìáêñýíåé ðáñÜ ôüí ðñïóåããßæåé óôïýò
ðüèïõò ôïõ.
´Åíá Cëëï ååñãåôéêü AðïôÝëåóìá ô\ò êëáóóéê\ò ðáéäåßáò, Vôóé Vóôù ðùò êõñéÜñ÷çóå óôüíåïåëëçíéêü êñÜôïò, eôáí ôé äßäáîå ôüí ëáü ôé_ Tëåõèåñßá åyíáé Aíþôåñç ôí ëéêí Aãáèí. Ãé'áôü êáß ït ÅðôáíÞóéïé, ð.÷., ðïý äéÝèåôáí âéïôéêü Tðßðåäï ðïëý øçëüôåñï ôï íåïåëëçíéêïêñáôéäßïõ, Tðåäßùîáí êáß TðÝôõ÷áí ôÞí ´ÅíùóÞ
ôïõò ìÝ ôÞí ÅëëÜäá.
Ï Óõêïõôñ\ò ðïóôçñßæåé ôé äÝí ðñÝðåé íÜêñßíïõìå ôÜ 100 ðñôá ÷ñüíéá ôï Tëåýèåñïõ âßïõìáò ìüíïí Aðü ôÜ ðñüóùðá «âáóéëÝùí AíéêÜíùí
a AíáëãÞôùí êáß ðïëéôéêí ôõöëí êáß óôñáôéùôéêí AðåñéóêÝðôùí».
Ï ëáüò, Aíôßèåôá ðñüò ôÞí Aíåýèõíç _ãåóßá
ôïõ, óõìðåñéöÝñèçêå ìÝ áôïèõóßá, Cí êáß AôïìéóôÞò. ·Çôáí áôü Xíá èáìá; ÷é, Aðáíô@  Óõêïõôñ\ò. ·Çôáí ôü AðïôÝëåóìá ô\ò êëáóóéê\òðáéäåßáò, ðïý Väùóå óôüí Uëëçíéêü ëáü êïéíùíéêÞ óõíåßäçóç.
Ç êëáóóéêÞ ðáéäåßá åy÷å ðùóäÞðïôå êáß
AñíçôéêÜ AðïôåëÝóìáôá: êáëëéÝñãçóå ôÞí säÝáôï ðåñéïýóéïõ ëáï, ïuçóç, Aëáæïíåßá, ìåôÝèåóåóôü ðáñåëèüí ôÞí AíáæÞôçóç ôï säáíéêï ô\òôùñéí\ò êáß ìåëëïíôéê\ò æù\ò êáß ì@ò êáôÝóôçóå Aíßêáíïõò íÜ AîéïëïãÞóïõìå êáß íÜ AîéïðïéÞóïõìå ôÞí äéêÞ ìáò ðñáãìáôéêüôçôá.
ÁôÜ, ìùò, óõíå÷ßæåé  Óõêïõôñ\ò, äÝíìåéþíïõí ôü ãåãïíüò ôé _ êëáóóéêÞ ðáéäåßá ð\ñîå ôü ìïíáäéêü ó÷åäüí säåïëïãéêü óôïé÷årï ôïðíåõìáôéêï ìáò âßïõ. Êáß ôé ôÞí TèíéêÞ ìáò óõíåßäçóç êáß íôüôçôá ôÞí öåßëïõìå ó' áôÞí.
Óýìöùíá ìÝ ôüí Óõêïõôñ\, åyíáé Tðéðüëáéç _óõíÞèçò ìïìöÞ ôé Täüèç Vìöáóç ìüíïí óôü ãñÜììá ô\ò êëáóóéê\ò ðáéäåßáò. ÏðùóäÞðïôå, _ ðñïóÝããéóç ôï íåïåëëçíéêï Têðáéäåõôéêï óõóôÞìáôïò ð\ñîå TðéöáíåéáêÞ êáß äÝí äÞãçóå óÝ ìßáAíèñùðéóôéêÞ AíáãÝííçóç ôï íåïåëëçíéêï âßïõ.
Ïôå êCí óõí\øå ìßá AëçèéíÞ ãíùñéìßá ìÝ ôÞí Añ÷áéïåëëçíéêÞ ëïãïôå÷íßá. Ç Añ÷áéïãíùóßá äÝíêáôÝóôç óôÜóç æù\ò, AëëÜ ðçãÞ Tðßðëáóôïõ
êïéíùíéêï êýñïõò. Ç TðáöÞ ìÝ ôÞí Añ÷áéïåëëçíéêÞ öéëïóïößá ð\ñîå óôåßñá. Ç óýã÷ñïíç öéëïëïãéêÞ êáß öéëïóïöéêÞ êïéíüôçôá óôÞí ÅëëÜäá
ðÜó÷åé Aðü Tããåí\ óõíôçñçôéóìü, åèõíïöïâßá,«äÝ âáñõÝóáé». Êõñéáñ÷år _ öôçíÞ óïößá ôí äéáëÝîåùí. Ç íåïåëëçíéêÞ öéëïëïãßá Tîáíôëårôáé óÝìåñéêÝò ãñáììáôéêÝò ðáñáôçñÞóåéò êáß ó÷üëéá.

142

Ï êõñéþôåñïò öéëüëïãïò (ìáæß ìÝ ôüí Ìõóôñéþôç) ô\ò Öéëïóïöéê\ò Ó÷ïë\ò,  Êüíôïò,ðáñáôçñår  Óõêïõôñ\ò, eôáí TðçñåáóìÝíïò AðüôÞí ëëáíäéêÞ ó÷ïëÞ, ðïý êõñéáñ÷ïóå óôÞí Tðï÷Þ ôïõ (ôÝëïò 19ïõ ásíïò) óôÞí åñùðáúêÞ öéëïëïãßá. Ç ó÷ïëÞ áôÞ AðÝäéäå óçìáóßá óôßòëåðôïìÝñåéåò êáß ÷é óôü óýíïëï. ²Åâëåðå ìåìïíùìÝíá ÷ùñßá êáß ÷é óõíïëéêÜ êáëëéôå÷íÞìáôá.
ÁëëÜ êáß ït Aíôßðáëïé ôï Êüíôïõ (Ä. ÂåñíáñäÜêçò ê.C.) äÝí åsó÷þñçóáí óôÞí ïóßá.
ÁôÜ ëá öåßëïíôáé óôÞí ôñáãéêÞ ðíåõìáôéêÞ ðáíÜðôõîç ô\ò Tëëçíéê\ò êïéíùíßáò, óçìåéþíåé  Óõêïõôñ\ò, óÝ ó÷Ýóç ìÝ ôÞí íåï-AíèñùðéóôéêÞ AíáãÝííçóç ðïý Vëáâå ÷þñá óôÞí Åñþðçóôü ôÝëïò ôï 18ïõ ásíïò. Ç AíáãÝííçóç áôÞäÝí öåßëåôáé âÝâáéá óÝ âõæáíôéíïýò öõãÜäåò,ðùò TðáíáëáìâÜíåé _ íåïåëëçíéêÞ tóôïñéêÞ TðéóôÞìç. ÁëëÜ óôÞí ÅëëÜäá _ tóôïñéêÞ TðéóôÞìç óõã÷Ýåôáé ìÝ ôïýò ðáíçãõñéêïýò ëüãïõò. ÓôÞíÄýóç ð\ñîáí ðñôá ïsêïíïìéêÝò ðñïûðïèÝóåéò,ðïý äçìéïýñãçóáí ìÝ ôÞí óåéñÜ ôïõò ðïëéôéóôéêÝò
ðñïûðïèÝóåéò. ÁôÝò äÞãçóáí óôÞí Aíáæùðýñùóç ôï ðíåýìáôïò ô\ò Tðéóôçìïíéê\ò Vñåõíáò.
ÅîÜëëïõ óõíÝâáëáí ó' áôÞí ôÞí êáôåýèõíóç Ãáëëéêüò Äéáöùôéóìüò,  Ðñïôåóôáíôéóìüò, _äçìéïõñãßá ôí Tèíéêí êñáôí ê.C.
ÁíôéèÝôùò, _ ðüäïõëç ÅëëÜäá ðÝöåñåAðü ôüí ôïõñêéêü óêïôáäéóìü êáß ôÞí ïsêïíïìéêÞ
ðáíÜðôõîç. Ç AíÜðôõîç ô\ò ðåñéüäïõ 17501821 Aíáêüðçêå Aðü ôÞí ÅðáíÜóôáóç êáß êõñßùò Aðü ôÞí êáôáóôñïöÞ ô\ò öáíáñéþôéêçò Añéóôïêñáôßáò  _ ðïßá êáëëéåñãïóå ðíåõìáôéêü
ðïëéôéóìü Añ÷éêÜ ìÝí ìéìçôéêü ô\ò Äýóçò, óôüìÝëëïí ìùò ðéèáíò èÜ ìðïñïóå íÜ Tîåëé÷èår óÝ
ðõñ\íá ôï íåïåëëçíéêï ðïëéôéóìï. Åí¨ óôÜÅðôÜíçóá  íåïåëëçíéêüò ðïëéôéóìüò ìüëéò ìÝôüí Óïëùìü êáß ôüí Ìïõóôïîýäç îåðåñí@ ôüí sôáëéêü ôïõ ÷áñáêô\ñá êáß ëáìâÜíåé TèíéêÞ ÷ñïéÜ.
Ç êáèéÝñùóç ô\ò êáèáñåýïõóáò öåéëüôáí,óýìöùíá ìÝ ôüí Óõêïõôñ\, óôü ôé ôü íåïåëëçíéêü êñÜôïò ÷ñåéáæüôáí ãëóóá óýíèåôç, têáíÞ í'Aðïäþóåé ôÞí TîåëéãìÝíç ñïëïãßá ôí åñùðáúêí äéïéêçôéêí êáß ðïëéôéêí Tðéóôçìí êáßô\ò ôå÷íïëïãßáò. ÁëëÜ Cí _ êñáôéêÞ ñãÜíùóç
ìåôåìöõôåýåôáé,  ðïëéôéóìüò äÝí ìåôåìöõôåýåôáé, Cí äÝí Aíôáðïêñßíåôáé óÝ ðñáãìáôéêÝò AíÜãêåò. Åêår Añ÷ßæåé  ðéèçêéóìüò. ÁëëÜ Têåßíç
ôÞí Tðï÷Þ ð\ñ÷å _ ðåðïßèçóç ôé ðíåõìáôéêüòêáß ëéêüò ðïëéôéóìüò åyíáé Uíéárïé.
Ï Óõêïõôñ\ò ðßóôåõå ôé eôáí Aíáãêáßá _AðïóáöÞíéóç áôí ôí æçôçìÜôùí «äéÜ íÜ ñõèìßóùìåí êáß ôÜò Tíåñãåßáò ìáò åsò ôü ìÝëëïí, ÷éÌÅËÅÔÇÓ Ç. ÌÅËÅÔÏÐÏÕËÏÓ

ìüíïí AðÝíáíôé ôí íåöåëïâáìüíùí tåñáðïóôüëùí ôï óêõèéêï ðáñáäåßóïõ, AëëÜ êáß AðÝíáíôé Têåßíùí, ït ðïrïé ôÞí óùôçñßáí ìáò äéáâëÝðïõíåsò ôüí êáôÜ ôü äõíáôüí ôÜ÷éóôïí Tîåõñùðáúóìüí ìáò...»²Åôóé TðéêñÜôçóå _ ðïôßìçóç ôï ðáñüíôïò
êáß _ ñïìáíôéêÞ íïóôáëãßá ô\ò Áñ÷áéüôçôïò.
ÁëëÜ, Vóôù êé Vôóé, Vëåãå  Óõêïõôñ\ò, TðéâÜëëåôáé óåâáóìüò ãéÜ ôßò ðñïçãïýìåíåò ãåíéÝò. Áôü ðïý ïsêïäüìçóáí åyíáé ÷ñÞóéìï ãéÜ ì@ò, ðÜíôùò êáëýôåñï Aðü ôü íÜ Añ÷ßæáìå Aðü ôü óçìårï
ìçäÝí.
Ç íåïåëëçíéêÞ ðáéäåßá åyíáé óõíôñßììéá AëëåðÜëëçëùí Têðáéäåõôéêí ìåôáññõèìßóåùí, ðßóôåõå  Óõêïõôñ\ò. ´Ïìùò, äÝí ëåßðïõí ït óõíè\êåò ðïý TðéôñÝðïõí ìßá ðíåõìáôéêÞ ãïíéìïðïßçóç ô\ò Añ÷áéüôçôáò. Ç ïsêïíïìéêÞ êáß ðïëéôéêÞ
TîÝëéîç ôí ôåëåõôáßùí 100 Tôí TðéôñÝðåé aäçôÞí äçìéïõñãßá Tóùôåñéê\ò ðíåõìáôéê\ò æù\ò.
Ï ðíåõìáôéêüò ðïëéôéóìüò V÷åé êáôáóôår AíÜãêç. Ãåííéïíôáé óõíå÷ò íÝá TñùôÞìáôá, ðïý æçôïí AðáíôÞóåéò. Ït AðáíôÞóåéò, ðïóôçñßæåé Óõêïõôñ\ò, ìðïñïí íÜ Aíáæçôçèïí óôÞí Áñ÷áéüôçôá. ÔÞí Áñ÷áéüôçôá ìùò ðñÝðåé íÜ ôÞíäïìå ÷é ò säåáôÞ æùãñáöéÜ, AëëÜ ò ðñáãìáôéêüôçôá. Äßðëá óôüí Ðåñéêë\ äçëáäÞ öåßëïõìå íÜ âëÝðïõìå ôüí ÷ïíôñïêïììÝíï Áèçíárï ÷ùñéêü, «íÜ ìáóó@ ìáêáñßùò ôÜ óêüñäá êáß ôü øùìß ôïõ».
Ï Óõêïõôñ\ò Vèåóå Vôóé Xíáí íÝï ñéóìü ô\òöéëïëïãéê\ò TðéóôÞìçò. Ç Áñ÷áéüôçôá åyíáé ãéÜôüí Óõêïõôñ\ «ó÷ïëÞ Aíèñùðéóìï». Åìðåñéêëåßåé Xíáí ðõñ\íá êáèáñÜ säåïëïãéêü. ÃéÜ íÜ ôÞíAíôéëçöèïí, ðïóôÞñéæå  Óõêïõôñ\ò, ït öéëüëïãïé ðñÝðåé íÜ Aðáëëáãïí Aðü ôÞí ðñïãïíïðëçîßá êáß ôÜ äåóìÜ ôï ó÷ïëáóôéêï êëáóóéêéóìïêáß íÜ óõëëÜâïõí ôü ásþíéï ðåñéå÷üìåíï ôï Añ÷áßïõ ðíåýìáôïò, ìÝ óôü÷ï ôÞí ðñïóùðéêÞ ôïõòTîÝëéîç êáß ôáõôü÷ñïíá ôÞí êïéíùíéêÞ TîÝëéîç.
²Åôóé, Aðü ôüí äÜóêáëï, ðïý èÜ åyíáé ìõóôáãùãüò êáß ÷é ìéóèùôüò, è' Añ÷ßóåé  Têðïëéôéóìüò
ôí ÍåïåëëÞíùí.
Ìüíïí ìÝ ôÞí óýíäåóç ôí Aîéí ôï ðáñåëèüíôïò ìÝ ôßò AíÜãêåò êáß ôïýò ðüèïõò ôï ðáñüíôïò, ðïóôÞñéæå  Óõêïõôñ\ò, ìðïñår íÜ ãßíåé
_ öéëïëïãßá ðáñÜãùí ðíåõìáôéê\ò æù\ò53. ÃéÜðáñÜäåéãìá, ãéÜ íÜ Aíôéëçöèår êÜðïéïò ôßò Aãùíßåò Aðü ôßò ðïråò îåêéí@ _ ðïëéôéêÞ óêÝøç ôïÐëÜôùíïò, ðñÝðåé íÜ ðáñáêïëïõèÞóåé ôÜ ðñïâëÞìáôá ô\ò óçìåñéí\ò äçìïêñáôßáò54. ²Åôóé, Óõêïõôñ\ò èåùñïóå ôé _ êëáóóéêÞ ðáéäåßá èÜVðñåðå íÜ AðïôåëÝóåé ôü ðüäåéãìá êáß ôüí êá-ÉÙÁÍÍÇÓ ÓÕÊÏÕÔÑÇÓ: Ç ÊËÁÓÓÉÊÇ ÐÁÉÄÅÉÁ ÙÓ ÐÏËÉÔÉÊÏ ÐÑÏÃÑÁÌÌÁ

íüíá ãéÜ ôÞí Aíáìüñöùóç ôï íåïåëëçíéêï ðïëéôéóìï55. Èåùñïóå ìùò ôé áôü èÜ ãéíüôáí ìÝóá óôü ðëáßóéï êáß äéÜ ìÝóïõ ôï óýã÷ñïíïõ åñùðáúêï ðïëéôéóìï êáß ÷é êáô' åèåßáí56.
Ï Óõêïõôñ\ò óõìðåñéåëÜìâáíå óôÞí Aíáãêáßá ðáéäåßá ôÞí íåïåëëçíéêÞ ãñáììáôåßá, êáèþòêáß ôÞí ëáôéíéêÞ. Ç ìåëÝôç ôí Añ÷áßùí, èåùñïóå  Óõêïõôñ\ò, Vðñåðå íÜ ãßíåôáé ôáõôü÷ñïíá ìÝ ôÞí ìåëÝôç ôí íÝùí ÅëëÞíùí óõããñáöÝùí57, ðùò êáß ôí Åñùðáßùí. Ï Óõêïõôñ\òeôáí Cëëùóôå ðÝñìá÷ïò êáß ô\ò äéäáóêáëßáò
ô\ò ëáôéíéê\ò ãëþóóáò, ãéÜ ðïëëïýò ëüãïõò: ôÜëáôéíéêÜ, ðßóôåõå, Aðïôåëïí ãëùóóéêÞ Vêöñáóçôï ðñáêôéêï ðíåýìáôïò, ô\ò ñãáíþóåùò, ô\òðåéèáñ÷ßáò, ôï ðáôñéùôéóìï êáß ô\ò ðïëéôéê\òåóôÜèåéáò ôí Ñùìáßùí. Áôí äçëáäÞ ðïý Vëëåéøáí Aðü ôÞí UëëçíéêÞ Añ÷áéüôçôá êáß ôÜ ðïráït óýã÷ñïíïé ´Åëëçíåò ðñÝðåé íÜ ôÜ ðñïóëÜâïõí
ìÝó¤ ôí ëáôéíéêí. Åêôüò áôï, _ êáôáíüçóç ôï ñùìáéïãåíïò Âõæáíôßïõ, ðïý ôïýò ðñþôïõò ásíåò ôïõ eôáí ëáôéíüöùíï, åyíáé Aäýíáôç
÷ùñßò ôÞí ãíþóç ô\ò ëáôéíéê\ò ãëþóóáò. ÓôÞíïóßá, èåùñår  Óõêïõôñ\ò, ðÜñ÷åé Xíáò Uíéárïò
Uëëçíïñùìáúêüò ðïëéôéóìüò, ìÝ äýï Tðßóçìåò
ãëóóåò, ôÞí UëëçíéêÞ êáß ôÞí ëáôéíéêÞ. ÌÜëéóôá ìÝñïò ôï Añ÷áßïõ Uëëçíéêï ðïëéôéóìï óþæåôáé óôÞí ëáôéíéêÞ ãëóóá, Aðü ìåôáöñÜóåéò
Uëëçíéêí êåéìÝíùí Aðü Ëáôßíïõò.
²Åôóé, _ ãíþóç ô\ò ãëþóóáò, Aðü áôïóêïðüò ðïý eôáí ðáëáéüôåñá, ðñÝðåé, óýìöùíá ìÝôüí Óõêïõôñ\, íÜ êáôáóôår ìÝóïí. Ïôå ëïéðüí èÜðñÝðåé íÜ ìáèáßíïõìå ôü ãñÜììá ô\ò êëáóóéê\òðáéäåßáò ÷ùñßò ôü ðíåìá ôçò, AëëÜ ïôå êáß ôü
Aíôßóôñïöï. Ït «êïöïé TñáóéôÝ÷íåò», ðïý êçñýóóïõí ôüí ðüëåìï óôÞí ãëùóóéêÞ äéäáóêáëßá,åyíáé ðéü Tðéêßíäõíïé Aðü ôïýò ó÷ïëáóôéêïýò ãñáììáôéêïýò. ÔïõëÜ÷éóôïí áôïß ït ôåëåõôárïé V÷ôéæáí êÜðïéá èåìÝëéá.
Ôü ÐáíåðéóôÞìéï  Óõêïõôñ\ò ôü aèåëå èåìáôïöýëáêá êáß TðéëïãÝá ôí ðíåõìáôéêí ðáñáäüóåùí ôï Vèíïõò. Èåùñïóå ôé Vðñåðå íÜäéáêáôÝ÷åôáé Aðü æùíôáíü êáß öùôåéíü óõíôçñçôéóìü êáß íÜ Aðïôåëår óôïé÷årï óôáèåñüôçôáò
Tíáíôßïí ôí äéáêõìÜíóåùí ô\ò ìüäáò êáß êÜèåTêêåíôñéêüôçôáò58.
ÃéÜ ôü ãëùóóéêü æÞôçìá, ït Aðüøåéò ôïõ eôáíátñåôéêÝò: ðáëáéüôåñá ÷ñåéáæüôáí èÜññïò êáß_ñùúóìüò ãéÜ íÜ åyóáé äçìïôéêéóôÞò, ðáñáôçñïóå  Óõêïõôñ\ò. Åí¨ óôÞí Tðï÷Þ ìáò (Ìåóïðüëåìïò) ÷ñåéÜæåôáé _ñùúóìüò ãéÜ íÜ só÷õñéóèårò ôé äÝí åyóáé59.
·Çôáí èáõìáóôÞò ôï Êüíôïõ, ôï êïñõöáßïõ

143«ãëùóóáìýíôïñïò» ô\ò Añ÷áÀæïõóáò60. ´ÏðùòóõíÜãåôáé, ìùò, Aðü ìßá TðéóôïëÞ ôïõ, äÝí eôáíêáèüëïõ óýìöùíïò ìÝ ôüí Cëëïí, óõíôçñçôéêþôåñï «ãëùóóáìýíôïñá», ôüí Ìõóôñéþôç, êáß èåùñïóå ðåñâïëéêÝò ôßò ìåèüäïõò ôïõ61. Ôáõôü÷ñïíá ìùò, eôáí Aíôéêåéìåíéêüò TñåõíçôÞò ôïãëùóóéêï æçôÞìáôïò, êáß óôáäéáêÜ äéïëßóèáéíå
ðñüò ôÞí äçìïôéêÞ, ðåñíþíôáò Aðü ìßá Tíóõíåßäçôç öÜóç ìåéêô\ò62.
Óýìöùíá ìÝ ôüí óõìöïéôçôÞ ôïõ É.Ì. Ðáíáãéùôüðïõëï63, eôáí ðáäüò ô\ò Aíåîéãëùóóßáò,T÷èñüò ôï ãëùóóéêï æçôÞìáôïò, ôü ðïrï èåùñïóå Tèíéêü êßíäõíï, ðåðåéóìÝíïò ãéÜ ôÞí AÝíáç
TîÝëéîç êáß ôüí äõíáìéêü ÷áñáêô\ñá ôï ðïëéôéóìï êáß ô\ò ãëþóóáò, aèåëå ôÞí ãëóóá êáôáíïçôÞ êáß TðéêïéíùíéáêÞ. ·Çôáí ñåáëéóôÞò, äéüôé
Aðïäå÷üôáí ôé ôü ãëùóóéêü æÞôçìá V÷åé ñéóôéêÜ ëõèår ðÝñ ô\ò äçìïôéê\ò, ðáäüò ô\ò èåóìïèåôçìÝíçò äéãëùóóßáò, Aöï ðïóôÞñéæå ôé ôüUëëçíéêü êñÜôïò ðñÝðåé íÜ V÷åé äýï ãëóóåò, ôÞíTðßóçìç êáß ôÞí êáèïìéëïõìÝíç êáß T÷èñüò ô\òìïíïãëùóóßáò, ôÞí ðïßá Aðïêáëïóå «Tðéâëáâ\÷ßìáéñá». Èåùñïóå äÝ ôÞí äçìïôéêÞ êáß ôÞí êáèáñåýïõóá äýï äéáöïñåôéêïýò ôýðïõò ô\ò uäéáò
ãëþóóáò. ÄÝí åyíáé ôõ÷árï Cëëùóôå ðïý ït ðåñéóóüôåñïé ðáäïß, ößëïé êáß ìáèçôÝò ôïõ eôáí äçìïôéêéóôÝò.
Óýìöùíá ìÝ ðáëáéü ôïõ ìáèçôÞ64, óôüí ðñïöïñéêü ôïõ ëüãï  Óõêïõôñ\ò ÷ñçóéìïðïéïóå ìßáêïìøÞ êáß åëýãéóôç êáèáñåýïõóá, ìÝ ôïëìçñÝò
Têèëßøåéò, åç÷åò óõíéæÞóåéò, åöùíéêÜ í, èçëõêÜ ôñéôüêëéôá êáß AñáéÞ ðñüóìåéîç ìÝ óôïé÷årá
äçìïôéê\ò, ðïý ÷é ìüíïí äÝí Tíï÷ëïóå ôüíAêñïáôÞ  ðùò ôüí Tíï÷ëår _ ìåéîïâÜñâáñç ìåéêôÞ AëëÜ êáß Aêïõãüôáí å÷Üñéóôá êáß «ãëõêÜ». ÔÞí uäéá ðëáóôéêüôçôá, ãëõêýôçôá êáß åñõèìßá ôï ðñïöïñéêï ôïõ ëüãïõ åy÷áí êáß ôÜãñáðôÜ ôïõ êåßìåíá, áôÜ ìùò ìÝ óáö\ Aðüêëéóç ðñüò ìßá ãëáöõñÞ êáèáñåýïõóá. Êáß áôü äÝíôü Vêáíå Aðü säéïôåë\ óêïðéìüôçôá, ãéÜ íÜ åyíáé
äçëáäÞ Añåóôüò êáß óôßò äýï ãëùóóéêÝò ðáñáôÜîåéò. ÁíôéèÝôùò ðñïêáëïóå ôÞí Aðïäïêéìáóßáêáß ôí äýï.
Èåùñïóå ôÞí êáèáñåýïõóá áôüíïìç ãëóóá, ÷é ðáñáöõÜäá ô\ò Añ÷áßáò. Èåùñïóå Tðßóçò ôé ìðïñår êÜðïéïò íÜ åyíáé ðáäüò ô\ò êáèáñåýïõóáò êáß ìùò íÜ ìÞí åyíáé ó÷ïëáóôéêüò,íÜ ðáñáêïëïõèår ôÜ óýã÷ñïíá ðíåõìáôéêÜ êéíÞìáôá óÝ âáèìü ðïý ït ä\èåí óõã÷ñïíéóìÝíïé äçìïôéêéóôÝò säÝá äÝí V÷ïõí, íÜ êáôÝ÷åé Cñéóôá êáßíÜ AãáðÜåé ôÞí íåïåëëçíéêÞ ëïãïôå÷íßá65. Åyíáé
÷áñáêôçñéóôéêü ôé, ôáí ôü ðåñéïäéêü ÉäÝá, ðñï-

144ÌÅËÅÔÇÓ Ç. ÌÅËÅÔÏÐÏÕËÏÓ

ìá÷þíáò ôï Aíôéêïììïõíéóôéêï säåïëïãéêïAãíá óôÞí ìåóïðïëåìéêÞ ÅëëÜäá (1933-34),ôï æÞôçóå íÜ ãñÜøåé êåßìåíï, AëëÜ óôÞí äçìïôéêÞ,  Óõêïõôñ\ò AñíÞèçêå.
Ç ïóßá ô\ò ãëùóóéê\ò öéëïóïößáò ôï Óõêïõôñ\ öáßíåôáé óÝ TðéóôïëÞ ôïõ, ó÷åôéêÜ ìÝ ìßáêñéôéêÞ ðïý Vãéíå óôÞí Vêäïóç ôï Óõìðïóßïõ:66«´Ïóïí AöïñL ôÞ ãëóóá, îÝñù ôÜò ðåðïéèÞóåéò óáò êáß îÝñåôå ôßò äéêÝò ìïõ. ²Áí _ äçìïôéêÞ ãëóóá, äçë. áôÞ ðïý èÜ ìðïñïóåíÜ íïìáóèj äçìïôéêÞ ðñïêåéìÝíïõ ðåñß Vñãùí öéëïóïöéêí, èÜ Väéäå óôü Vñãïí ìåãáëõôÝñáí æùÞí  äÝí åyíáé äéêÞ ìïõ äïõëåéÜ íÜóõæçôÞóù. ´Åíá ìùò ðñÝðåé íÜ ó@ò ð: äÝíV÷åôå äßêéï ðþò _ äçìïôéêÞ ãëóóá èÜ âïçèïóå óôÞí äéÜäïóßí ôïõ ðåñéóóüôåñïí. Åyí' 6ì\íåò ðïý Têõêëïöüñçóå êáß ðëçóéÜæïõí íÜðïõëçèïí 2000 Aíôßôõðá ôï Óõìðïóßïõ,uóùò ä' Tíôüò ôï 1935 íÜ ãßíg íåùôÝñá Vêäïóéò. Ït Aíáãíóôáé ôïõ âÝâáéá äÝí åyíáé ìïäßóôåò êáß ÷ùñéêïßÿ åyíáé ôü åñýôåñïí êïéíüí
ôí ìïñöùìÝíùí, êáß ôü êïéíüí áôü Aðïäåéêíýåé ìÝ ôÞí ðñïôßìçóßí ôïõ, ôé ôü têáíïðïéår
(äÝí ôü ðåéñÜæåé ôïõëÜ÷éóôïí) ãëóóá ìåôñçìÝíç êáß AöáíÜôéóôïò, ãëóóá ðïý äÝ èõìßæåé êÜèå êáß ôüóï ãëùóóéêü æÞôçìá. ²Éóùòáôü íÜ ì@ò äþóg AöïñìÞ íÜ óêåöèïìå, ðüóï ìáêñéÜ âñéóêüìáóôå Aðü ôÞí ðñáãìáôéêüôçôá ìÝ ôïýò ãëùóóéêïýò ìáò öáíáôéóìïýò,ìÝ ôüí ñèïëïãéóìü ôí ãëùóóéêí èåùñéíôï 1880, ìÝ ôïýò öïõôïõñéóìïýò, AëëÜ êáßìÝ ôÞí AñôçñéïóêëÞñùóéí ôí Añ÷áúóôí ït ðïrïé (óçìåéùèÞôù) êáôåäßêáóáí äñéìýôáôá ôÞí ãëóóáí ôï Óõìðïóßïõ. ²Éóùò íÜ
ì@ò äþóg íÜ TííïÞóùìåí ôé ôü Vèíïò (òðíåõìáôéêÞ íôüôçò) äÝí Aó÷ïëårôáé ôüóï ìÝôü ãëùóóéêü, ðùò öáíôÜæïíôáé ït V ì ð ï ñ ï éôï ãëùóóéêï Aãíïò, ôé êáììéÜ «AíáãÝííçóéò», êáììéÜ AëçèéíÞ «ðñüïäïò» äÝí ìðïñår íÜ ðñáãìáôïðïéçèj, ðïý óôáìáôL óôÜ ôåëéêÜ í êáß óôÞí ôñßôç êëßóç  êáß ôé _ óõãêÝíôñùóéò ô\ò ðñïóï÷\ò êáß ô\ò äñÜóåùò
ôí öéëïëüãùí ó' áôÜ êáß ìüíá, äÝí åyíáé ðáñÜ óõãêáëõììÝíç öõãïðïíßá í' AíôéêñýóùìåôÜ ï  ó é þ ä ç , ôÜ ðñïâëÞìáôá ôï V ó ù A í è ñ þ ð ï õ , äÝí åyíáé ðáñÜ  ìåôáìöéåóìÝíïò
ó÷ïëáóôéêéóìüò Têåßíùí ôí ðáëéí, ðïý Tðßóôåõáí, ðþò Eìá öèÜóùìå óôÞí ãëóóá ôïÎåíïöíôïò, èÜ ãßíùìå êáß Îåíïöíôåò êáßÐëÜôùíåò ôé ìÝ Cëëá ëüãéá ôü ðñüâëçìá
ô\ò Tèíéê\ò ðñïêïð\ò aôáíå ðñüâëçìá «Tí-äõìáóßáò» ãëùóóéê\ò, êñáôéê\ò, êïéíùíéê\òêáß ,ôé Cëëï èÝëåôå. ÅðëçóéÜóáìå íÜ öèÜóùìå óôÞ ãëóóá ôï Îåíïöíôïò  ãéÜ í'Aíáêáëýøùìå ðþò aìáóôå êïýöéá ôýìðáíá
Añ÷áßùí öñÜóåùí. ²Éóùò íCñèg êáéñüò, ðïý èÜãåìßóg  êüóìïò Aðü äçìïôéêéóôÜò, êáß èÜêáñáôïìçèïí ôÜ ôåëéêÜ í è' Aíáêáëýøùìå ôüôå ðþò _ ðåñßöçìïò «AíáãÝííçóéò» åyíáé êÜôé ðïëý ïóéáóôéêþôåñï, êÜôé, ìÝ ôüðïrïí Vðñåðåí Cëëåò, óïâáñüôåñåò, T ó ù ô å ñ é ê þ ô å ñ å ò ðñïóðÜèåéåò íÜ êáôáâÜëùìå,ðáñÜ ôïýò ãëùóóáìõíôïñéóìïýò êáß ôÜòãëùóóïêáðçëßáò ôí äéáöüñùí êåíí ãíþóåùò êáß ásóèÞìáôïò «äáóêÜëùí» ôí äýïðáñáôÜîåùí. Êáß ôüôå è' Aíáêáëýðôáìå 
Cí Vëèùìåí åsò óõíáßóèçóéí ôé êÜèå öáíáôéóìüò åyí' Aäõíáìßá êáß åyí' ìïëïãßá Tèåëïõóßáò ôõöëþóåùò Tíþðéïí ô\ò Aëçèåßáò ÷Üñéí
ôí T ö ç ì Ý ñ ù í æçôçìÜôùí, ôí ðïßùí
Aêñéâò _ îýôçò (ãéÜ êÜèå ìáæéêüí ôñüðïíôï óêÝðôåóèáé) åyíáé Aíôéóôñüöùò AíÜëïãïò
ðñüò ôÞí óçìáíôéêüôçôá êáß ôÞí «ìÝèåîéí»ôï ásùíßïõ».
Áðü ôÞí TðéêñÜôçóç ô\ò äçìïôéê\ò êÝñäéóå,óýìöùíá ìÝ ôüí Óõêïõôñ\, _ Áíáñ÷ßá êáß _ Åêïëßá. Áô\ò ðñïóÞëõôïé åyíáé ôÜ ðëÞèç ôí äçìïôéêéóôí êáß ÷é ô\ò äçìïôéêéóôéê\ò säÝáò. Ôüãëùóóéêü æÞôçìá êáôÜíôçóå Tèíéêüò êßíäõíïò,äéüôé äéáóð@ óÝ êërêåò êáß ìßóç Aíèñþðïõò ðïý èÜVðñåðå íÜ óõíåñãÜæïíôáé, êáß äéüôé êáëëéåñãår ôüíâõæáíôéíéóìü ô\ò ôõðïëáôñßáò. ÓôÞí ìÝí ëïãïôå÷íßá V÷åé ëõèår ôü æÞôçìá, óôÞí äÝ TðéóôÞìç CòìÜèïõìå íÜ êñßíïõìå ôü ðåñéå÷üìåíï êáß ÷é ôïýòãñáììáôéêïýò ôýðïõò. ²Áò êõñÞîïõìå ëïéðüí ôüíðüëåìï, ðïóôÞñéæå  Óõêïõôñ\ò, óôü uäéï ôüãëùóóéêü æÞôçìá.

ÐïëéôéêÞ ÖéëïóïößáÏ Óõêïõôñ\ò eôáí ãüíïò ôï sùíéêï Åëëçíéóìï êáß åy÷å ôÞí äõíçñÞ Tìðåéñßá ô\ò Ôïõñêïêñáôßáò. Ç Tìðåéñßá áôÞ ôüí Vêáíå íÜ ðïöÝñåé67. ·Çôáí Víèåñìïò ðáôñéþôçò68. Ç ÌéêñáóéáôéêÞ ÊáôáóôñïöÞ ôï åy÷å ðñïîåíÞóåé ôåñÜóôéá øõ÷éêÞ äýíç69. Óýìöùíá ìÝ ôüí É. Èåïäùñáêüðïõëï70, ìßá Aíôéíïìßá ô\ò ðñïóùðéêüôçôÜò
ôïõ eôáí ôü ãåãïíüò ôé, Cí êáß êëáóóéêüò öéëüëïãïò, eôáí ñïìáíôéêÞ øõ÷Þ, ásïëéêÞ, AíåéñÞíåõôç öýóç.
ÖéëïóïöéêÜ ìðïñår êáíåßò íÜ ðår ôé  Óõêïõôñ\ò eôáí ôïðïèåôçìÝíïò óôüí Cîïíá ôï Åëëç-ÉÙÁÍÍÇÓ ÓÕÊÏÕÔÑÇÓ: Ç ÊËÁÓÓÉÊÇ ÐÁÉÄÅÉÁ ÙÓ ÐÏËÉÔÉÊÏ ÐÑÏÃÑÁÌÌÁ

íï÷ñéóôéáíéóìï, ðéü êïíôÜ óôüí Uëëçíéêü ðüëï.
ÓÝ ìßá ìéëßá ôïõ 71, ìÝ ôßôëï «Ðëáôùíéêüò
Åáããåëéóìüò», Vëåãå ôÜ Uî\ò:«Ðñüò ôïýò äçãçôÜò áôïýò, ôïýò ásùíßïõò
äéäáóêÜëïõò êÜèå ðïëéôéóìÝíïõ Aíèñþðïõ,ðñüò ôïýò öùôåéíïýò ðüëïõò, ðåñß ôïýòðïßïõò óôñÝöåôáé ëüêëçñïí ôü óõãêñüôçìáôü ðíåõìáôéêüí êáß ^èéêüí ô\ò Tðï÷\ò ìáò,ðñüò ôüí ÐëÜôùíá êáß ôüí Ðáëïí (äéÜ íÜìåôá÷åéñéóè ò óýìâïëá ôÜ äýï íüìáôá),èÜ aèåëá åsò ìáèçôåßáí sóüâéïí íÜ ó@ò äçãÞóù, ìáèçôÞò êáß Tãþ ô\ò ÅëëÜäïò êáß ôïïñáíï, Craeciae discipulus et coeli, ðùòèÜ Vëåãåí  Ôåñôõëëéáíüò, äéÜ íÜ æçôÞóåô'Têår ôÞí Tíßó÷õóéí êáß ôüí öùôéóìüí äé' ëçíóáò ôÞí æùÞí. ²Áí äÝí èÜ ó@ò ìéëÞóù äéÜ ôüíäåýôåñïí, äéÜ ôüí ×ñéóôéáíéóìüí äçëáäÞ, AðïäþóáôÝ ôï åsò ôÞí AíåðÜñêåéáí ôí ãíþóåùíêáß ô\ò Bñìïäéüôçôüò ìïõ, íÜ TêöñÜóù ìÝAêñßâåéáí ,ôé ìÝóá ìïõ ásóèÜíïìáé, ,ôé÷ñåùóô åsò ôü åáããÝëéïí ôï Ðáýëïõ. Åsòôü ðåñéâÜëëïí óáò èÜ åñåôå Añêår íÜ ôüæçôÞóåôå ðïëëïýò têáíïýò í' Aíáðëçñþóïõí áôÞí ôÞí Vëëåéøéí. ÄéÜ ôüí ðñôïí ôïõìùò äéäÜóêáëïí, ôüí ÐëÜôùíá, åyí' åêïëþôåñïí êáß åyí' AíÝêöñáóôïò ÷áñÜ äéÜ ôüí öéëüëïãïí íÜ ìéëÞóg».
²Áí êáß  Óõêïõôñ\ò êáôçãïñÞèçêå ò Cèåïò
êáß Aíôé÷ñéóôéáíüò ìÝ âÜóç ëÝîåéò, AðïêïììÝíåò
öñÜóåéò êáß äéáóôñåâëþóåéò72, Væçóå ò åóåâÞò
÷ñéóôéáíüò. Áðü ðïëëÝò TðéóôïëÝò ôïõ óõíÜãåôáéôé ðßóôåõå óôüí Èåü. ÓôÞí åsóáãùãÞ ôï Óõìðïóßïõ ãñÜöåé ôé «_ ðáñîéò ôï Èåï äÝí Aðïäåéêíýåôáé ïôå ÷ñåéÜæåôáé äéÜ ôüí ðéóôåýïíô' Aðüäåéîéò», êÜôé áôïíüçôï ãéÜ êÜèå ðñáãìáôéêü ÷ñéóôéáíü. Ôü ôé ásóèáíüôáí ôé åyíáé äýóêïëï íÜAíáãíùñßóåé êáíåßò ôüí Èåü ò ðáíÜãáèï, âëÝðïíôáò ôü êáêü ðïý ðÜñ÷åé óôüí êüóìï, eôáí _ Vêöñáóç ô\ò äýíçò ôïõ ãéÜ ôÞí ðñáãìáôéêüôçôá.
·Çôáí ìùò ôáõôü÷ñïíá TðçñåáóìÝíïò Aðüôü íéôóåúêü êërìá ðïý Tðéêñáôïóå óôÞí ìåóïðïëåìéêÞ Ãåñìáíßá, ðïõ Vêáíå ôßò ìåôáðôõ÷éáêÝòôïõ óðïõäÝò. Áðüññïéá áôï ôï êëßìáôïò åyíáé
_ _ñùúêÞ Aíôßëçøç ô\ò æù\ò, ôÞí ðïßá Aíáëýåé
Vîï÷á ó' Xíá êåßìåíü ôïõ ìÝ ôßôëï «Öéëïóïößá ô\òÆù\ò»73. Óôü êåßìåíï áôü, Aöï Tðéóçìáßíåé ôé«ôÞí Tðï÷Þí ìáò ÷áñáêôçñßæåé ðôóéò ôï élanvital, ôï ásóèÞìáôïò æù\ò» êé ôé « åäáéìïíéóìüò åyíáé ðïêáôÜóôáôï êáß ðáñáßóèçóéò, ðñ@îéò Aðïãíþóåùò, ëéãïøõ÷ßáò êáß Tóùôåñéê\ò145Aèëéüôçôïò», ðåñéãñÜöåé äéáöüñïõò säåáôïýò ôýðïõò ô\ò ðñïóùðéê\ò óôÜóçò ôï Aíèñþðïõ AðÝíáíôé óôÜ ìåãÜëá ðñïâëÞìáôá ô\ò æù\ò: ôüí ìçäåíéóìü, ôüí åäáéìïíéóìü, ôüí Aíèñùðéóìü, ôüíèñçóêåõôéóìü ê.ëð. Ç ðñïôßìçóÞ ôïõ ãéÜ ôÞí_ñùúêÞ Aíôßëçøç åyíáé óáöÞò, äßíåé ìùò ôÞí Tíôåëò äéêÞ ôïõ, ðïóôáóéáêÞ Uñìçíåßá, ðïý Aðïêëßíåé Aðü ôÞí êëáóóéêÞ ôï Nietzsche:«Ç _ñùúêÞ Aíôßëçøéò ô\ò Æù\ò Aíá÷ùñårAðü ôÞí Añ÷Þí, ô' _ ÆùÞ åyí' Xíáò äéáñêÞò
Aãþí, ìßá AäéÜêïðïò, ÷ùñßò ôÝñìá êáß ÷ùñßò
óôáìÜôçìá, ìÜ÷ç Tíáíôßïí ô\ò öýóåùò, Tíáíôßïí ôí Cëëùí Aíèñþðùí, Tíáíôßïí ôï Uáõôï ìáò. ÅðïìÝíùò êáß  Cíèñùðïò, êÜèåãåíå@ò  Cíèñùðïò, Aðïôåëår ìßáí óõíå÷\ ì å ô Ü â á ó é í ðñüò êÜôé Cëëï, ðñüò êÜôé Aíþôåñïí. ²Ï÷é ðñüò Xíá äéáöïñåôéêüí åyäïò ñãáíéêï íôïò (ôüí ðåñÜíèñùðïí ð.÷. ôï Nietzsche), AëëÜ ðñüò ôü íÜ ãßíg öïñåýò ìé@òAíùôÝñáò, äçëáäÞ TíôïíùôÝñáò êáß ðëïõóéùôÝñáò ìïñö\ò ô\ò Æù\ò. ²Åôóé êÜèå Cíèñùðïò Aîéüëïãïò åyí' Xíáò ð ñ ü ä ñ ï ì ï ò , ðïýAíôëår ôü íüçìá ô\ò ðÜñîåþò ôïõ ÷é Aðü ôüðáñåëèüí ïô' Aðü ôü ðáñüí, Aëë' Aðü ôü ìÝëëïí êáß ìüíïí. Ôü ðáñåëèüí ò ðáñåëèüí ôüAãíïår, ðñüò ôü ðáñüí åñßóêåôáé åsò ðüëåìïí
óõíå÷\. ²Ï÷é ìüíïí ðñüò Têåríï ôü ðáñüí, ôüðïrïí äÝí åyí' åsò ôÞí ïóßáí ôïõ ðáñÜ Tðéâßùóéò ôï ðáñåëèüíôïò, a ì@ëëïí äéáôÞñçóéòôï óþìáôïò áôï öåéëïìÝí' åsò ôÞí äåéëßáí
a ôÞí íùèñüôçôá ôí óõã÷ñüíùí Aíèñþðùíÿ
 _ñùúêüò Cíèñùðïò ìÜ÷åôáé êáß ðñüò ôü ãíÞóéïí ðáñüí, ôü ðáñüí ðïý æj ãýñù ôïõ êáß æjìÝóá ôïõ.
»Êáß Tä Aêñéâò êårôáé _ ô ñ á ã é ê ü ô ç ò ôï _ñùúêï Aíèñþðïõ. ÑéæùìÝíïò åyíáé
âáèýôáôá åsò ôü ðáñåëèüí, ôï ðïßïõ åyíáé ôüTêëåêôþôåñïí êÜñðéóìáÿ ìÝóá ôïõ óõìðõêíþíåé åsò ìïíáäéêüí âáèìüí TíôÜóåùò ôü ðáñüí  êáß ìùò Añíårôáé ôü ðáñüí êáß ôü ìÜ÷åô' Tí íüìáôé ôï ìÝëëïíôïò, ôü ðïrïí æj uäéïò ðñïëçðôéêò ìüíïí ò ðñáãìáôéêüôçôá ìÝóá ôïõ. Êáß ôü ìÜ÷åôáé ìÝ ôÜ ðëá êáßôÞí ñþìçí ô\ò øõ÷\ò ôïõ, ðïý åyíáé ôï ðáñüíôïò ðëá êáß ñþìç, ôü ðïrïí êáô' áôüíôüí ôñüðïí ÷ñçóéìïðïéår ôáõôï÷ñüíùò êáß êáôáðïëåìår. ²Åôóé ôïðïèåôår  uäéïò ôüí Uáõôüí
ôïõ, TêëÝãùí ïôùò åsðårí ôü Tðéêéíäõíüôåñïí
óçìårïí, ìÝóá åsò ôÞí ñìÞí êáß ôÞí ñãÞíðáíôïäáðí óõãêñïýóåùí. Óõãêñïýóåùí
ðñüò ôïýò óõã÷ñüíïõò ôïõ, ït ðïrïé ôüí ìé-146ÌÅËÅÔÇÓ Ç. ÌÅËÅÔÏÐÏÕËÏÓ

óïí, äéüôé ìéóïí ôü ìÝëëïí åsò ôü ðñüóùðüí
ôïõ. Óõãêñïýóåùí ðñüò ôüí uäéïí ôüí Uáõôüí
ôïõ, ìé@ò ðÜëçò ìåôáîý ô\ò ðñáãìáôéêüôçôüò ôïõ, ðïý AíÞêåé åsò ôü ðáñüí, êáß ôí äõíáôïôÞôùí ôïõ, ðïý AíÞêïõí åsò ôü ìÝëëïí,ðïý åyíáé ôü ìÝëëïí, ðïý èÜ ôÜò ðïëåìÞóg êáßðÜëéí Tí íüìáôé Cëëùí äõíáôïôÞôùí Aðü ôÞíóôéãìÞí ðïý èÜ ãßíïõí ðñáãìáôéêüôçò.
»Êáô' áôüí ôüí ôñüðïí æj ô á õ ô ï ÷ ñ ü í ù ò  _ñùúêüò Cíèñùðïò ôüí ìåãáëýôåñüíôïõ ðüíïí êáß ôÞí ìåãáëõôÝñáí ôïõ Tëðßäá.
Æj ôÞí óõíôñéâÞí êáß ôüí ðüíïí ôïõ, AëëÜ æjìáæß êáß ôÞí ^èéêÞí Aíáãêáéüôçôá ôï ðüíïõêáß ôï ÷áìï ôïõ. ÊÜôé ðåñéóóüôåñïí: Å ñ ù ô å ý å ô á é ôÞí óõíôñéâÞí ôïõ, ôÞí ÷áßñåô' Tê ôí ðñïôÝñùí, Aíôëår ôÞí tëáñùôÝñáí ôïõ Aêñéâò ðáñçãïñßáí Aðü ôÞí óõíôñéâÞí ôïõ.
»ÁsóèÜíåôáé ðþò åyíáé äéáëåãìÝíïò AðüôÞí Ìïrñáí ò AãùíéóôÞò êáß ò ìÜñôõò ðåñéóóüôåñïí ò ìÜñôõò, Aöï ôÞí Tðéôõ÷ßáíäÝí ôÞí ìåôñår ìÝ AðïôåëÝóìáô' Cìåóá, ìÝAñéèìïýò êáß ìåãÝèç, äÝí ôÞí ìåôñår êCí äéüëïõ. Åyíáé ôü AëåîéêÝñáõíïí, ðïý èÜ óõãêåíôñþóg TðÜíù ôïõ (èÜ ðñïóåëêýóg ì@ëëïíTèåëïõóßùò) ëáò ôÜò êáôáéãßäáò êáß ëá ô'AóôñïðåëÝêéá, äéÜ íÜ ðñïóôáôåõèïí ôÜ êáôïéêçôÞñéá ôí åsñçíéêí Aíèñþðùí. ÁëëÜèÜ ôü êÜíg ÷é Aðü ðíåì' Aëôñïõúóìï êáßTèåëïèõóßáò ðÝñ ôí Cëëùí. Åsò ôÞí Uôïéìüôçôá ôï êéíäýíïõ ôüí óýñåé ìÝ AêáôáìÜ÷çôïí Xëîéí _ á s ó è ç ô é ê Þ , èÜ Vëåãá, ãïçôåßáôï êéíäýíïõ, _ óõíáßóèçóéò ô' åyíáé ð ñ ï í ü ì é ï í ôí Têëåêôí (÷é êáè\êïí a ðñ@îéòöéëáíèñùðßáò) íÜ óõíôñßâùíôáé ðÝñ ôí Cëëùí, ðü ôí Cëëùí  ôü ðïëõôéìþôåñïí
ðñïíüìéïí! Ï _ñùúêüò Cíèñùðïò äÝí åyíáé ôüCíèïò, äÝí åyí'  êáñðüò  áôÜ Aíôéðñïóùðåýïõí ôü ðáñüí êáß ôï ðáñüíôïò ôÞí Aíåðéöýëáêôïí ÷áñÜí. Åyíáé  óðüñïò ðïý èÜ ôáöjêáß èÜ óáðßóg, äéÜ í' Aíáöáíj ôü Cíèéóìá êáßôü êÜñðéóìá. Åyí' Têåríïò ðïý èÜðôåôáé äéÜíÜ Uïñôáóèj _ A í Ü ó ô á ó é ò , êáß AíÜóôáóéò
÷ùñßò ôáöÞí äÝí ðÜñ÷åé.
(...)»²Åðåéôá _ Tðéôõ÷ßá óçìáßíåé öñüíçóéí,êáß _ öñüíçóéò åyíáé ðñïóáñìïãÞ ô\ò øõ÷\òðñüò ôÜ ðñÜãìáôá, ê á ô á â é â á ó ì ü ò äçëáäÞ êáß ëéãÜñêåéÜ ôçò, äéÜ íÜ óõììïñöùèj
ðñüò ôÞí êáèçìåñéíüôçôá ôï Tîùôåñéêï êüóìïõ. Åí¨ _ óïößá êáß _ AðïóôïëÞ ôï _ñùúêï åyíáé í' A í á â é â Ü ó g ôÜ ðñÜãìáôá ðñüòôÞí øõ÷Þí ôïõ, íÜ ôÜ ãåìßóg ìÝ íüçìá ôüóïí,óôå íÜ ãßíïõí AíôÜîéÜ ôïõ. Äé' áôü ðáñÝ÷åé
ôÞí Tíôýðùóéí Cöñïíïò, êáß åyíáé Cöñùí.
²Å÷åé ôÞí Aöñïóýíçí ôï ðáéäéï, ðïý óôåñårôáé ôÞí ðïëõýìíçôïí áôÞí ðårñáí ô\ò ðñáãìáôéêüôçôïò, _ ðïßá åyíáé êáôÜ âÜèïò êíïòêáß ëéãïðéóôßá. Åí¨ ôü ðáéäß åyíáé ðáéäß,Aêñéâò äéüôé ðéóôåýåé, äéüô' ^ìðïñår AêüìçíÜ ðéóôåýg Aíåðéöýëáêôá. Ï _ñùúêüò Cíèñùðïò åyí'  ásùíßùò íÝïò  ôß íÜ ôÞí êÜígôÞí öñüíçóéí; Åyíáé äéÜ ôïýò ðåæïýò êáß ôïýòíïéêïêõñáßïõò, ðïý âáäßæïõí cóõ÷á êáß ìáëÜ ôüí äñüìïí ô\ò æù\ò ôùí. Åêåríïò ìùòäÝí âáäßæåéÿ ÷ïñåýåé.
(...)»²Áëëùóôå ðñüò ôß íÜ TîáðáôÞóg; Åîáðáôïí ït Uôåñïêåíôñéêïß, áôïß ðïý Aó÷ïëïíôáé äéáñêò ìÝ ôïýò Cëëïõò, äéÜ íÜ ôïýòAíôéãñÜöïõí a íÜ ôïýò öèïíïí, a êáß ôÜ äýï
ìáæß. Áðáó÷ïëïíôáé êáô' AíÜãêçí, AöïäÝí åyíáé ôüóïí ðëïýóéïí ôü Tãþ ôùí, óôå íÜôïýò Aðáó÷ïëj Têåríï Víôïíá êáß têáíïðïéçôéêÜ. Ï _ñùúêüò ìùò Aðïôåëår  uäéïò ê Ý í ô ñ ï í ô ï  U á õ ô ï  ô ï õ , Tëåýèåñïò åsò ôÞíAðïìüíùóßí ôïõ, Añéóôïêñáôéêüò ìÝ ôÞí Aðüóôáóéí åsò ôÞí ðïßáí êñáôår ôïýò Cëëïõò,Aðôüçôïò ìÝ ôü èÜññïò ô\ò ðñïóùðéê\ò ôïõãíþìçò êáß ô\ò ðñïóùðéê\ò ôïõ åèýíçò,ðåñÞöáíïò ìÝóá åsò ôü Câáôïí ôÝìåíïò ô\òìïíáîé@ò ôïõ. Äé' áôü äÝí êáôáäÝ÷åôáé íÜöèïíj, ìÞôå íÜ ðáñáâãáßíg ìÝ ôïýò CëëïõòÿäÝí ÷ñåéÜæåôáé íÜ âåâáéþíg åsò ôüí Uáõôüí ôïõì' áôü ôü ìÝóïí, ìÝ ôÞí TîùôåñéêÞí Aíáãíþñéóßí ôïõ äçëáäÞ, ôÞí ðåñï÷Þí ôïõ.
(...)»ÐïõèåíÜ äÝí öáßíåôáé ðåñéóóüôåñïí _ ð å ñ ç ö Ü í å é á ôï _ñùúêï Aíèñþðïõ, ðáñÜ åsò ôüí ôñüðïí ðïý äéåîÜãåé ôïýò ëåãïìÝíïõò Aãíáò säåí. ÄÝí AðïâëÝðåé ðïôÝ åsòôü íÜ íéêÞóg. Ôß èÜ åsðj íÜ íéêÞóg; ÍÜ äå÷èïí ôÜò Aðüøåéò ôïõ; ÓõìöïñÜ! Ï uäéïò îÝñåé ôß ôï Tóôïß÷éóåí ò ðïý íÜ êáôáëÞîç åsòáôÜò, ôß ôüëìç T÷ñåéÜóèç sapere aude,ëÝãåé  Añ÷árïò ðïéçôÞò ôß TóùôåñéêÞí  ñ ß ì á í ó é í ðñïûðïèÝôåé. ²Åôóé Aíçóõ÷år
ì@ëëïí ðáñÜ ðïèår Têåríïí, ðïý èÜ ôÜò äå÷èj
êáô' TðéôáãÞí a ò ðñïúüí ìé@ò óõíôüìïõ
óõæçôÞóåùò.
»ÄéÜ í' AðïêôÞóg ìÞðùò  ð á ä ï ý ò ;Åyí' AëçèÝò, ôé ðïëëïß ásóèÜíïíôáé ôÞí AíÜãêçí íÜ êÜíïõí ðñïðáãÜíäáí äéÜ ôÜò säÝáò ôùí,óÜí íÜ öïâïíôáé, ôé äÝí èÜ åyíáé ñèáß, Cí äÝíÉÙÁÍÍÇÓ ÓÕÊÏÕÔÑÇÓ: Ç ÊËÁÓÓÉÊÇ ÐÁÉÄÅÉÁ ÙÓ ÐÏËÉÔÉÊÏ ÐÑÏÃÑÁÌÌÁ

ôÜò Aíåãíþñéæáí êáß Cëëïé, êáôÜ ôü äõíáôüí
ðïëõáñéèìüôåñïé. Áëë' Têåríïò ãíùñßæåé, ôéóçìáóßáí äÝí V÷åé ôü ðåñéå÷üìåíïí ôí säåíUíüò Aíèñþðïõ, Aëë' _ øõ÷éêÞ äýíáìéò ìÝ ôÞíðïßáí ôÜò êáôÝêôçóå êáß ôÜò êáôÝ÷åé, ÷é ôüôß ðéóôåýåéò, AëëÜ ôü ðò ðéóôåýåéò ,ôé ðéóôåýåéò. ´Ïôé ôÜò èåìåëéþäåéò, ôÜò æùôéêÜò
ðåðïéèÞóåéò óï ñõèìßæåé êáôÜ âÜèïò _ ìïrñá
óïõ, ÷é ôAíÜðáëéí. Êáß _ ìïrñá óïõ åyíáé êÜôé Aðïëýôùò ðñïóùðéêüíÿ äÝí ^ìðïñårò ìÞôåíÜ ôü äáíåéóèjò, ìÞôå íÜ ôü äáíåßógò. ²Åðåéôá, ôß óçìáßíåé äéÜ ôüí _ñùúêüí Cíèñùðïí Añéèìüò; Åêåríïò èÝëåé, êáß ò ðíåõìáôéêüò
Cíèñùðïò Aêüìç, íÜ TñãÜæåôáé, ÷é íÜ óõíåñãÜæåôáé  åyíáé Aíäñéêþôåñïí...
»²Åôóé, êáß ôáí ðåñáóðßæg ôÜò Aðüøåéò ôïõ, äÝí ôü êÜíåé äéÜ íÜ ôÜò TðéâÜëgÿ AëëÜ äéÜ íÜ ìåßíg ðïrïò åyíáé. Êáß Aêñéâò ôüíÜ åyíáé ðïrïò åyíáé, Aðïôåëår åsò ôÜ ìÜôéá
ôí Cëëùí ðïëëÜêéò áôü êáß ìüíïí ðïëåìéêÞí. Ç ðáñîßò ôïõ êáß ìüíç Tîåãåßñåé ôü ìróïòÿ Añêår íÜ ðåñéãñÜög Bðëò ðò åyíáé,êáß ðñïêáëår AíôéðÜèåéáíÿ  ôüóïí ìåãÜëïí
ìÝñïò Aðü ôü ìÝëëïí Aíôéðñïóùðåýåé! Äéüôé ôüìÝëëïí åyíáé óêïôåéíüí, êáß åyí' ëßãïé ðïý äÝíöïâïíôáé ôü óêïôÜäéÿ ït ðïëëïß ôü öïâïíôáé,êáß  öüâïò ôùí ðáßñíåé ðïëëÜêéò ôÞí ìïñöÞí
Aíôéðáèåßáò.
»Êáß ìùò óðåßñåé Cöèïíá ôá ãåííÞìáôáôï íï ôïõ. ÔÜ óðåßñåé, äéüôé äÝí ^ìðïñår íÜêÜíg äéáöïñåôéêÜÿ ðùò ôü äÝíôñïí ðïý ôéíÜæåé ôïýò êáñðïýò ôïõ óÜí ñéìÜóïõí, åuô' åñßóêïíô' AðïêÜôù åuôå ÷é áôïß ðïý èÜ ôïýòåyíáé ÷ñÞóéìïé. ²Åôóé êáß  _ñùúêüò Cíèñùðïò:äéäÜóêåé, ðáñáóõñüìåíïò Aðü ôÞí ðßóôéí ôïõ,ìéëår ðåñß áô\ò, ðïêýðôùí åsò ôÞí TóùôåñéêÞí ñìÞí í' Aíáêïéíþóg ÷é í' Aíáêïéíþógÿ íÜ ô ñ á ã ï õ ä Þ ó g ì@ëëïí, ôÞí ÷áñÜí ôïõêáß ôïýò èçóáõñïýò ôïõ íÜ Vôóé, ðùò TñùôåõìÝíïò ðïý èÜ aèåëåí åsò ëïí ôüí êüóìïííÜ öùíÜîg ôÞí AãÜðçí ôïõ, êáß äéáâåâáéþíåé
êÜèå öïñÜí ôü AãáðçìÝíïí ôïõ ðñüóùðïí ðüóïí ô' AãáðL, ÷é äéÜ íÜ ôü ðåßóg, ïôå äéüôé
öáíôÜæåôáé ðþò AìöéâÜëëåé, AëëÜ ìüíïí äéüôé
å÷áñéóôårôáé  uäéïò êÜèå öïñÜí íÜ ô' Aêïýg.
²Åôóé êáß  _ñùúêüò Cíèñùðïò: åuôå ðñïöïñéêò Aíáðôýóóåé ðñüò Xíá êïéíüí, åuôå ãñÜöåé,êáôÜ âÜèïò åyí'  uäéïò AêñïáôÞò êáß Aíáãíþóôçò ôï Uáõôï ôïõ. Ïìéëår Tíþðéïí ôí Cëëùí, äéÜ í' Aêïýóg  uäéïò ôÞí öùíÞí ôïõ äõíáôþôåñá, äéáõãÝóôåñá, óõíåéäçôüôåñá.
»ÕðåñÞöáíïò åyíáé, ÷é TãùúóôÞò. Äé'

147áôü óðáôáëL ôüí Uáõôüí ôïõ. Ç åôõ÷ßáôïõ åyíáé íÜ ä á ð á í L , AêñéâÝóôåñïí Aêüìç:íÜ ä á ð á í @ ô á é . ÁíåîÜíôëçôïò ðùò åyíáé,äÝí îÝñåé AñéèìçôéêÞí. Åyíáé ôüóïí ðëïýóéïò,óôå è' Aíáðëçñþóg åêïëá (ôü îÝñåé) êÜèåæçìßáíÿ ðñüò ôß ëïéðüí íÜ ôÞí ðïëïãßæg;Õðïëïãßæåé  ðôù÷üòÿ  ðëïýóéïò êëåßíåé ôÜìÜôéá, Bðëþíåé ôü ÷Ýñé, êáß óêïñðL... ´Ïóáêáß íÜ óêïñðÞóg, ðÜíôïô' Tê ôï ðåñéóóåýìáôïò èÜ åyíáé.
(...)»Êáß åyíáé öõóéêüíÿ Aöï äéáôçñår æùíôáíÜ êáß êáèáñÜ ôÜ ÷áñßóìáôá ôï ãíçóßïõ AñéóôïêñÜôïõ: ôÞí ìïíáîéÜ ôïõ, ôü áuóèçìá ô\òAíåðéìåéîßáò, ôü èÜññïò êáß ôÞí têáíüôçôá
ðñüò ðåñéöñüíçóéí, ôÜò ìáêñï÷ñïíßïõò Aöïóéþóåéò, ôÞí Añ÷ïíôéêÞí ìåãáëïäùñßáí. Ðñüðáíôüò ôü áuóèçìá ô\ò ðñïóùðéê\ò ôéì\ò,Tíþðéïí ô\ò ðïßáò ëá ô' Cëëá, ðëïôïò êáßìüñöùóéò, Tîïõóßá êáß ãåßá åyí' Xíá ìçäÝí».
²Çäç Aðü ôü êåßìåíï áôü ìðïñår êáíåßò í' Aíôéëçöèår ôé  Óõêïõôñ\ò óôÞí öéëïëïãéêÞ TðéóôÞìç äÝí Vâëåðå ðéÜ Xíáí áôïóêïðü, AëëÜ ôÞíêáô' Tîï÷Þí ìÝèïäï ãéÜ ôÞí íåïåëëçíéêÞ ðíåõìáôéêÞ AíáãÝííçóç.
Ï Óõêïõôñ\ò ðßóôåõå óôÞí Añéóôïêñáôßá ôïðíåýìáôïò74. Ç ó÷Ýóç ôïõ ìÝ ôÞí óýã÷ñïíÞ ôïõÅëëÜäá, _ ðïëéôéêïðïßçóÞ ôïõ, ït AíáìïñöùôéêÝò ôïõ ðñïèÝóåéò, ðåñíïóáí ìÝóá Aðü êáèáñÜ
ðíåõìáôéêÝò äéáäéêáóßåò. ²Éóùò áôü íÜ eôáí êáßôü êõñéþôåñï êïéíü ôïõ óçìårï ìÝ ôüí Ðáíáãéþôç Êáíåëëüðïõëï. Ãé' áôü êáß  êáèçãçôÞò ôïðáíåðéóôçìßïõ ô\ò Ëåéøßáò êáß ìÝëïò ô\ò Óáîïíéê\ò Áêáäçìßáò A. Körte óçìåéþíåé75 ôé  Óõêïõôñ\ò ðñïóðÜèçóå íÜ AíáäçìéïõñãÞóåé ôüí ëïUëëçíéêü ðïëéôéóìü ìÝ ðáôñéùôéêü ðÜèïò.
Ï Óõêïõôñ\ò èåùñïóå ôé óôÞí Tðï÷Þ ôïõ(Ìåóïðüëåìïò) ôÜ öéëïóïöéêÜ ðñïâëÞìáôá Aðáó÷ïëïóáí ðëÝïí Xíá åñýôåñï êïéíü, ÷é ìüíïí
ôïýò åsäéêïýò. Ó' áôü óõíåôÝëåóáí ðïëý ït Añéóôåñïß, ìÝ ôÜ êïéíùíéïëïãéêÜ ôïõò êçñýãìáôá.
Ï ñç÷üò êáß ìïíïêüììáôïò ñèïëïãéóìüò ô\òìáñîéóôéê\ò öéëïóïößáò, ðïóôÞñéæå,  ÷ïíäñïêïììÝíïò êáß êÜðùò îõðáóìÝíïò Bðëïúêüò äïãìáôéóìüò, ÷áñáêôçñéóôéêü êÜèå «ðïæéôéâéóôéê\ò»èåùñßáò, óõíåôÝëåóáí Tí ôïýôïéò íÜ Aíáðôõ÷èår,Tî AíôéèÝóåùò, _ AãÜðç ðñüò ôÞí Vñåõíá.
ÓôÞí íåþôåñç ÅëëÜäá, ðïóôÞñéæå  Óõêïõôñ\ò, AíÜìåóá óôïýò äéáíïïõìÝíïõò ô\ò ôåëåõôáßáò (óýã÷ñïíÞò ôïõ) ãåíé@ò ëåßðïõí ït êïéíÝò

148ÌÅËÅÔÇÓ Ç. ÌÅËÅÔÏÐÏÕËÏÓ

êáôåõèýíóåéò. ²Ï÷é öáéíüìåíá ðùò _ øõ÷áíÜëõóç,  êáâáöéóìüò, _ AíôéðïëåìéêÞ ëïãïôå÷íßá, _ðñïëåôáñéáêÞ ôÝ÷íç ê.ëð., ðïý  Óõêïõôñ\ò Aðïêáëår «ìéêñïêõìáôÜêéá ô\ò ìüäáò». ÏóéáóôéêÝò
êïéíÝò êáôåõèýíóåéò äÝí åyíáé äõíáôüí íÜ Aíáðôõ÷èïí, Aö' ôïõ ôÜ ðïëåìéêÜ ãåãïíüôá AíÝôñåøáíôÞí óýíèåóç êáß ôüí ñõèìü ô\ò Aóôéê\ò êïéíùíßáò,ðïý åyíáé  öïñÝáò êáß ôü ëéêü ôáõôü÷ñïíá ô\òðíåõìáôéê\ò æù\ò. ²Åôóé, äßðëá óôüí ðáñáäïóéáêü ëáïãñáöéêü ñïìáíôéóìü ô\ò íåïåëëçíéê\ò äéáíüçóçò êáß ôÞí ëáíèáíüíôùò ðÜíôïôå TíõðÜñ÷ïõóá säÝá ôï ðåñéïýóéïõ ëáï, Aíáðôý÷èçêå êáôÜôÜ ôåëåõôárá ÷ñüíéá, TðåóÞìáéíå  Óõêïõôñ\ò,ìßá äéáöïñåôéêÞ ðíåõìáôéêÞ êáôåýèõíóç. ÁôÞV÷åé ôßò ñßæåò ôçò óôÞí æùÞ êáß ôÞí íïïôñïðßá ô\òìåãáëïýðïëçò, ðùò Tîåëß÷èçêå _ ÁèÞíá, AëëÜêáß _ Êùíóôáíôéíïýðïëç, _ ÁëåîÜíäñåéá, _Ïäçóóüò. Ç íïïôñïðßá áôÞ åyíáé êïóìïðïëßôéêç, ô\ò ëåßðåé _ ásóèçìáôïëïãßá êáß _ íïóôáëãéêüôçôá, AëëÜ ÷áñáêôçñßæåôáé Aðü ðåñôñïöéêÞ
uóùò Tãêåöáëéêüôçôá, ðïý V÷åé ò êÝíôñï ôü Côïìï êáß ôÞí ôñáãéêÞ ôïõ Aðïìüíùóç, ìÝóá óôÞíAíèñùðüôçôá, êÜôù Aðü ôÞí äïõëåßá ô\ò ìç÷áí\ò êáß ôï Aìåñéêáíéóìï.
Ït äýï áôÝò ðíåõìáôéêÝò êáôåõèýíóåéò, _ðáñáäïóéáêÞ êáß _ óýã÷ñïíç, óõíõðÜñ÷ïõí ðáñÜôßò AíôéöÜóåéò ôïõò. Ç Aíôßöáóç ìÜëéóôá áôÞäÝí ãßíåôáé ðÜíôïôå AíôéëçðôÞ. Ëßãïé ôÞí óõíáéóèÜíïíôáé, êé Aêüìá ëéãþôåñïé ðñïóðáèïí íÜðñï÷ùñÞóïõí óÝ êÜðïéá óýíèåóç. ÌéÜ ôÝôïéá óýíèåóç, öõóéêÜ, äÝí ìðïñår íÜ ðñáãìáôïðïéçèår ðáñÜ ìüíïí ó' Xíá ðåñáôïìéêü ðåäßï, óÝ ìßá Añéóôïêñáôßá, ðïý èÜ ãßíç öïñÝáò ìé@ò íÝáò ðáñÜäïóçò.
Áôü öõóéêÜ äÝí ìðïñår íÜ ãßíåé ó' Xíá ðåñéâÜëëïí óÜí ôü íåïåëëçíéêü, ðïõ  äéáíïïýìåíïò
æår AðïìïíùìÝíïò, íáñêéóóåõüìåíïò, Tí¨ ôü Vñãïôïõ ïóéáóôéêÜ åyíáé Xíáò ìïíüëïãïò, ðáñÜëëçëïòìÝ ôïýò ìïíïëüãïõò Cëëùí äéáíïïõìÝíùí.
ÁëëÜ  ìåãáëýôåñïò ðáßôéïò ô\ò íåïåëëçíéê\ò ðíåõìáôéê\ò êñßóçò, óýìöùíá ìÝ ôüí Óõêïõôñ\, åyíáé _ TêëáÀêåõóç ô\ò ðíåõìáôéê\ò äçìéïõñãßáò.
ÃñÜöåé ÷áñáêôçñéóôéêÜ  Óõêïõôñ\ò:«ÌÜ ôß ó÷Ýóéí V÷åé  êïóìÜêçò ìÝ ôÞí ðíåõìáôéêüôçôá; ²Éóá-uóá áôü åyíáé ôü ôñïìåñüíðïý ãßíåôáé ìÝ ôÜò Töçìåñßäáò, ôé ìåôáâÜëëåé a ì@ëëïí êáôáâéâÜæåé êÜèå ìïñöùìÝíïí
Cíèñùðïí åsò ôü Tðßðåäïí ôï êïóìÜêç. Êáôáñãår ìåôáîý ôï Aíáãíùóôéêï êïéíï êÜèåäéáöïñïðïßçóéí _ëéêßáò, ìïñöþóåùò, aèïõò,ðíåõìáôéê\ò êáëëéåñãåßáò, êáëáéóèçóßáò,säåïëïãßáò. Êáß _ sóïðÝäùóéò áôÞ, ðùò êÜèå sóïðÝäùóéò, ãßíåôáé åsò âÜñïò ðÜíôïôå ô\òðåñï÷\ò. Åuäáôå óårò ðïôÝ óáò äïóôñùô\ñá ðïý íÜ TñãÜæåôáé äéáöïñåôéêÜ; Êáß åyí' ÷åéñüôåñïò äïóôñùôÞñáò äéÜ ôÞí ðíåõìáôéêÞ
æùÞ Uíüò ôüðïõ _ Töçìåñßäá, Cí ôý÷g íÜ êáôÝ÷g ôüí ðñôïí ñüëïí åsò ôÞí ðíåõìáôéêÞíôïõ äßáéôáí. ÊéíçôÞñéïò äýíáìßò ôïõ _ åêïëßá, _ ðñï÷åéñüôçò, _ Bðëïðïßçóéò êáß ,ôéCëëï Aíôéðíåõìáôéêüí ðÜñ÷åé. Äéüôé ðíåõìáôéêüôçò óçìáßíåé ó õ ã ê Ý í ô ñ ù ó é í .
»Óõíçèßæåé âÝâáéá íÜ äéáâÜæg... ÅyíáéóÜí íÜ ìï ëÝãåôå: ÄÝí ðåéñÜæåé ðïý äßäïõí
át Töçìåñßäåò åsò ôüí êïóìÜêçí ðñüò ôñïöÞí
C÷õñáÿ óõíçèßæåé ôïëÜ÷éóôïí íÜ ìáó@... ²Áí
Vðñåðå íÜ ëçöèïí ð' øéí ôï êïóìÜêç
Vóôù át AíÜãêáé, Vðñåðå íÜ ôï äßäùíôáé
ðñáêôéêáß ãíþóåéò êáß ^èéêÜ óôçñßãìáôá åsòôüí óêëçñüí Aãíá êáß ôÞí äõóôõ÷ßáí ôïõ êáß åyí' áôÜ ðïý ô' ëéãþôåñïí ôï ðñïóöÝñïíôáé.
»Äõóôõ÷ò _ìårò ït äéáíïïýìåíïé äÝíTðñïóÝîáìåí, óïí Vðñåðå, ôüí êßíäõíïí áôüí.
Ôüí åuäáìå ìüíïí Aðü ôÞí TìðïñéêÞí ôïõðëåõñÜí Cí ìï TðéôñÝðåôáé _ VêöñáóéòAðü ôüí Aíôáãùíéóìüí ðïý ãßíåôáé åsò ôü âéâëßïí. ÄÝí TðñïóÝîáìåí ðüóïí Tðéêßíäõíïò åyíáé ðáñïìïßá A÷õñïöáãßá äé' Xíá ëáüí, ðïýäÝí äéáèÝôåé ñãáíùìÝíçí êáß Añôßùò ìïñöùìÝíçí Añéóôïêñáôßáí í' Aìõíèj, Aðü ô\ò Aðüøåùò ôï ìÝëëïíôïò ô\ò ðíåõìáôéê\ò ìáòæù\ò...
»ÄÝí ìéë äéÜ ôÞí ð ï ë õ á í á ã í ù ó ß á íðïý êáëëéåñãår _ Töçìåñßäá êáß _ ðïßá êÜèåCëëï ðáñÜ ÷ñÞóéìïò åyíáé åsò ôÜ ðëÞèç...
Ïëßãùí ôÜ óôïìÜ÷éá AíôÝ÷ïõí åsò ðïëëÞí
êáß Cöèïíïí ôñïöÞí ðíåõìáôéêÞíÿ åsäåìÞ, ôÞíTîåìïí a ôÞí AöÞíïõí A÷þíåõôçí. Áëë' CòAöÞóùìåí áôü.
»ÅðñïóÝîáôå ðò  Aíáãíþóôçò (êáßAíáöÝñïìáé åsò ôüí Aíáãíþóôçí ðïý ðñÝðåé íÜðáéäáãùã\ôáé ìÝ êÜèå íÝïí AíÜãíùóìá, íÜð á é ä á ã ù ã \ ô á é öõóéêÜ ðü ôÞí åñõôÝñáí Vííïéáí ô\ò ëÝîåùò), ðò  Aíáãíþóôçò
ô\ò Töçìåñßäïò óõíçèßæåé íÜ ÷Üíg ôüí óåâáóìüí ôïõ Tíþðéïí Uíüò ðíåõìáôéêï Vñãïõ;Êáß ôÞí TêëåêôùôÝñáí óõíåñãáóßáí ôï êáëõôÝñïõ ëïãïôÝ÷íïõ, ôáí ôÞí äéáâÜæg êõñßùò a Aðïêëåéóôéêò äéÜ ô\ò Töçìåñßäïò
ðáñáëëÞëùò ìÝ ôÞí ðåñéãñáöÞí Uíüò óêáíäÜëïõ a ôÜ êïéíïâïõëåõôéêÜ ìáãåéñåýìáôá
ïtïõäÞðïôå «_ãÝôïõ», äÝí ^ìðïñår íÜ ôÞí óå-ÉÙÁÍÍÇÓ ÓÕÊÏÕÔÑÇÓ: Ç ÊËÁÓÓÉÊÇ ÐÁÉÄÅÉÁ ÙÓ ÐÏËÉÔÉÊÏ ÐÑÏÃÑÁÌÌÁ

âáóèj. ÔÞí Aíôéêñýæåé óÜí êÜôé T ö Þ ì å ñ ï íêáß ðáñïäéêüí, ðùò Têåríá,  TðéäåñìéêÜ,T ð é ð ü ë á é á » 76.
ÓÝ Cëëåò ÷ñåò, Tðéóçìáßíåé  Óõêïõôñ\ò,ðÜñ÷ïõí ôÜîåéò ðíåõìáôéêÜ äéáðëáóìÝíåò, ðÜñ÷åé Añéóôïêñáôßá ìÝ ðáñáäüóåéò, Aðü ôÞí ðïßáTêðçãÜæïõí Aíôßññïðåò äõíÜìåéò. ÓôÞí ÅëëÜäá,AíôéèÝôùò, Tðéêñáôår Xíáò Aöüñçôïò ëáúêéóìüò.
²Åôóé, ëïéðüí,«...Cò AöÞóùìåí ôüí ëáüí åsò ôÞí äõóôõ÷ßáí
ôïõ. Ï äéáíïïýìåíïò äÝí åyíáé AñèñïãñÜöïò
Töçìåñßäïò a êïéíïâïõëåõôéêüò ðáñÜãùí,óôå íÜ åyí' ðï÷ñåùìÝíïò íÜ ðéóôåýg (aì@ëëïí íÜ êÜíg ðþò ðéóôåýåé) åsò áôÞí ôÞíåsäùëïëáôñåßáí ôï Ìïëü÷ ô\ò äçìïêïðßáò,ðïý ëÝãåôáé Ë á ü ò . ´Ïðïéïò ãíùñßæåé AðüêïíôÜ ôüí ëáüí êáß ôüí Aãáð@ AëçèéíÜ, îÝñåé
ðþò Têåríï ðïý ÷ñåéÜæåôáé óÞìåñá åyíáé êõñßùò øùìß, ãåßá, êáëÞ äéïßêçóéò, ^èéêÞ ðßóôéò... Áôü ðñÝðåé íÜ ôï ðñïóöÝñg (a íÜìÞí ôï óôåñj ôïëÜ÷éóôïí) ôü êñÜôïò. ²Áò
AöÞóùìåí ôÜò ïôïðßáò ôé èÜ ìðïñïí ðåéíáóìÝíïé Cíèñùðïé, ðïý æïí ìÝóá åsò ôÞí äõóôõ÷ßáí êáß ôÞí óêëçñüôçôá êáß Aäéêßáí ô\òâéïðÜëçò, í' «Aíáâïí» ðíåõìáôéêò, ðñïôïíÜ äïèïí át ðñïûðïèÝóåéò ðñüò ôïôï. Çìüñöùóéò åyíáé ñárïí ðñ@ãìá, AëëÜ äÝí åyíáé êáììéÜ èáõìáôïõñãüò ñÜâäïò, ìÝ ôÞíðïßáí AíôåéóÜãåôáé Aíôß ô\ò ìåôñéüôçôïò _ðíåõìáôéêÞ Vîáñóéò êáß Aíôéêáèßóôáôáé _ Aìâëýíïéá êáß íùèñüôçò ìÝ ëåðôáéóèçóßáí êáßðñùôïôõðßáí. ´Ïóïí êáß íÜ ìïñöùèj Xíáòëáüò, èÜ ìåßíg ëáüò, äçëáäÞ Vîù Aðü ôü ðëáßóéïí ô\ò Tíåñãï ðíåõìáôéê\ò æù\ò, _ ðïßáêáß ôÜ èÝìáôÜ ôçò êáß ôïýò cñùÜò ôçò êáßôïýò öïñårò ôçò Aðü ôÞí Añéóôïêñáôßáí ðÜíôïôå Aíôëår. Åyíáé ðáñáôçñçìÝíïí Cëëùóôå:_ ðïéüôçò ô\ò ðíåõìáôéê\ò ôñïö\ò ìé@ò ìÜäïò åyíáé Aíôéóôñüöùò AíÜëïãïò ðñüò ôüíAñéèìüí ôí ðñïóþðùí ðïý ôÞí Aðáñôßæïõí.
»Ðáñïìïßáò ÷éìáßñáò êõíçãïìåí ôüóá÷ñüíéá ït äéáíïïýìåíïé êáß ä' áôü äÝí TêáôáöÝñáìåí Aêüìç ôßðïôå. ÄÝí Añ÷ßóáìåí AðüTêår ðïý Vðñåðå. ÄÝí ^èåëÞóáìåí Aêüìç íÜäéäá÷èìåí Aðü ôü ðáñÜäåéãìá ô\ò ÅðôáíÞóïõ, ôé Têår êáß ìüíïí ðáñïõóßáóáí êáß átëáúêáß ôÜîåéò êÜðïéá ðíåõìáôéêÜ TíäéáöÝñïíôá ( óïí åyíáé Tðéäåêôéêáß), ðïõ ð\ñ÷å ìïñöùìÝíç êáß êáëëéåñãçìÝíç Añéóôïêñáôßá.
´Ïóïí ÷áìçëüôåñá åñßóêåôáé Xíáò Cíèñùðïò,149

ôüóïí ðåñéóóüôåñïí Vììåóá äÝ÷åôáé ôÞí Tðßäñáóéí ôï ðíåýìáôïò, ÷é Aðü ôÜ âéâëßá a ôÞíäéäáóêáëßáí, Aëë' Aðü ôÞí A ê ô é í ï â ï ë ß á í
ìé@ò äõíáô\ò ðíåõìáôéê\ò ðñïóùðéêüôçôïò,Aðü ôü æùíôáíüí ðáñÜäåéãìá ìé@ò AëçèéíÜ
ðíåõìáôéê\ò _ ã Ý ô é ä ï ò ô Ü î å ù ò . Ôüôå êáßìüíïí ðÜñ÷åé _ äõíáôüôçò êáß ôï «AíåâÜóìáôïò»  ÷é âÝâáéá ôï ëáï, AëëÜ Aôüìùí Aðü ôÜ óðëÜã÷íá ôï ëáï. Áíôß íÜ æçôïìåí ìüíïò ôïõ ìÝ ôÞí äéäáóêáëßáí ìáò íÜêáôáóêåõÜóg ôÜ óêáëïðÜôéá ôï AíåâÜóìáôüò ôïõ, Cò ôÜ êáôáóêåõÜóùìåí _ìårò ôÜóêáëïðÜôéá áôÜ, Cò ôïðïèåôÞóùìåí Têåróïõò ^ìðïñïí íÜ óôáèïí, êáß ôüôå ìüíïé
ôùí, óïé Aðü ôüí ëáüí V÷ïõí ôÞí äýíáìçí, èÜæçôÞóïõí êáß èÜ Tðéôý÷ïõí íÜ öèÜóïõí òTêår TðÜíù...»´Ïôáí  Óõêïõôñ\ò Tñùô@ôáé: «Ðò öáíôÜæåóôå óårò áôÞ ôÞí Añéóôïêñáôßá; ÐïéÜ èÜ åyí' _èÝóç ôçò ìÝóá óôÞí ðíåõìáôéêÞ ìáò êßíçóç; ÓÝðïéÜ ó÷Ýóç èÜ âñßóêåôáé ìÝ ôÞ ëåãüìåíç óÞìåñá
Añéóôïêñáôßá;», Aðáíô@:«ÄÝí îÝñù âÝâáéá áôÞí ôÞí ëåãïìÝíçí Añéóôïêñáôßáí ôüóïí êáëÜ, óôå íÜ ìðïñ íÜV÷ù óáö\ ãíþìçí. Ðáñáôçñ ìüíïí, ôé åyíáé ðôáróìá säéêüí ìáò, säßùò ôí ðáëáéïôÝñùí ãåíåí, ðïý Væçóáí åsò Tðï÷Þí ëéãþôåñïí íåïðëïõôéêÞí êáß ðëïõôïêñáôéêÞí, ôé
Aö\êáí AíåêìåôÜëëåõôïí Xíá ëéêüí, ðïrïí
ôïýò ðñïóÝöåñáí át ó÷åôéêò åðïñïé ôÜîåéòìÝ ôÞí ïsêïíïìéêÞí ôùí Cíåóéí, ôÞí êáôÜ ðáñÜäïóéí, äýï êáß ôñéí ãåíåí Vóôù, êáëëéÝñãåéÜí ôùí êáß Cëëáò åíïúêÜò ðñïûðïèÝóåéò
ðñüò äçìéïõñãßáí êÜðïéáò ðíåõìáôéê\ò Aôìïóöáßñáò. Ôü AðïôÝëåóìá åyíáé íÜ ìåßíïõí aAðïëýôùò Aìüñöùôïé a íÜ åñßóêùíôáé åsòCãíïéáí ô\ò säéê\ò ìáò ðíåõìáôéê\ò æù\ò,Tí¨ ðáñáêïëïõèïí AñêåôÜ ôÞí îÝíçí êßíçóéí.
»ÁëëÜ äÝí ðñüêåéôáé ðåñß áôï. Ç ðñïóðÜèåéÜ ìáò èÜ ðñÝðg íÜ óôñáöj åsò ôü íÜäçìéïõñãÞóùìåí Xíá êïéíüí, äéÜ ôü ðïrïí átðíåõìáôéêáß Aîßáé Aðïôåëïí ÷é äéáêüóìçóéí, AëëÜ A í Ü ã ê ç í ô\ò æù\ò, Xíá êïéíüí ìÝóôåñåÜí êáß Añôßáí ìüñöùóéí  ÷é BðëòTíçìåñùìÝíïí åsò ôü ôß ãßíåôáé Tä êáß Têår.
´Åíá êïéíüí, äéÜ ôü ðïrïí _ ðíåõìáôéêÞ Tñãáóßá Aðïôåëår T ñ ã á ó ß á í ðñÜãìáôé êáß V÷åéëçí ôÞí tåñüôçôá ô\ò Tñãáóßáò. ´Åíá êïéíüí,ôï ðïßïõ _ êáëëéÝñãåéá èÜ ðñï÷ùñÞóg ÷éêáôÜ ôÜò ðáãïñåýóåéò ô\ò ìüäáò, AëëÜ èÜ

150ÌÅËÅÔÇÓ Ç. ÌÅËÅÔÏÐÏÕËÏÓ

åyíáé ðïôéóìÝíç ìÝ óôåñåÜí ê ë á ó ó é ê Þ í ðáéäåßáí, ðáéäåßáí äçëáäÞ ðïý íÜ ðåñéëáìâÜíg
TðáöÞí ìÝ ëá ôÜ ìåãÜëá ðíåýìáôá ôï ðáñåëèüíôïò  ÷é Aíèñþðïõò ðïý íÜ öëõáñïí ðåñß Âáëåñý êáß íÜ ìÞ V÷ïõí ðïôÝ ôùíäéáâÜóåé ´Ïìçñïí a Goethe.
»Ç äçìéïõñãßá ðáñïìïßáò ôÜîåùò è'AðáëëÜîg ôüí äéáíïïýìåíïí ô\ò ÅëëÜäïò Aðü
ôÞí A ð ï ì ü í ù ó é í ðïý ó@ò Tôüíéæá ðñü ëßãïõ, èÜ äçìéïõñãÞóg ãýñù ôïõ ôÞí Aôìüóöáéñáí êáß ôüí Aíôßëáëïí ðïý ÷ñåéÜæåôáé AðáñáéôÞôùò äéÜ ôü Vñãïí ôïõ, èÜ ôï äßäg ôÞí äõíáôüôçôá í' Aíáíåþíg ôü Aðüèåìá ðíåõìáôéê\ò Tñãáóßáò ðïý V÷åé.
»Ðñü ðáíôüò è' AðïêôÞóg _ ðíåõìáôéêÞìáò æùÞ Xíá ö ï ñ Ý á êáß ìßáí ð á ñ Ü ä ï ó é íóôåñåÜí, ðïý è' AíôéäñL Tíóôéêôùäò Tíáíôßïí
êÜèå Aó÷çìßáò, Xí Aíôßññïðïí Tíáíôßïí êÜèåðåñâïë\ò êáß êÜèå Aññéâéóìï, AëëÜ êáß
Tíáíôßïí êÜèå êáôá÷ñÞóåùò êáß áèáéñåóßáòTê ìÝñïõò ô\ò êñéôéê\ò. Äéüôé Têåríï, ðïý ì@òëåßðåé óÞìåñá, åyíáé _ ð á ñ Ü ä ï ó é ò , ìßá ðáñÜäïóéò æùíôáíÞ êáß öùôåéíÞ, ðïý íÜ ñõèìßæg, ÷ùñßò íÜ êáôáðíßãg ôÞí TîÝëéîßí ìáò, íÜ
ô\ò Aöáéñj êÜèå å s ê ï í ï ê ë á ó ô é ê Þ í ôýöëùóéí, êÜèå Tðáíáóôáôéêüôçôá (ò ãíùóôüí, TðáíÜóôáóéò êáß ðíåìá åyíáé Aóõìâßâáóôá ìåôáîý ôùí), íÜ Tîáóöáëßæg ôÞí  ñ ã á í é ê Þ í ñßìáíóéí êÜèå ìåôáâïë\ò, ÷ùñßò
óôåíïêåöÜëïõò ðéóèïäñïìéóìïýò, AëëÜ êáß÷ùñßò ôÜ ðïëõèüñõâá ìáíéöÝóôá ôí îõðáóìÝíùí íåùôåñéóôí.
»Åí¨ óÞìåñïí ðáëáßïìåí ìåôáîý ô\ò A í á ñ ÷ ß á ò êáß ô\ò AñíÞóåùò Aö' Uíüò, êáß
Aö' UôÝñïõ ìé@ò óõíôçñçôéêüôçôïò, ðïý åyíáé
êáôÜ âÜèïò A ä ñ Ü í å é á ó ê Ý ø å ù ò êáß ðáëáéïçìåñïëïãéôéóìüò. Ôü AðïôÝëåóìá åyíáé:ïôå át ãéårò ðáñáäüóåéò ôï Vèíïõò êáß áttóôïñéêáß ôùí Aîßáé åñßóêïõí óõã÷ñïíéóìÝíçíêáß æùíôáíÞí èåìåëßùóéí, Têöõëßæåôáé äÝ êáßôü Vñãïí ôí íåùôåñéóôí, Tö' óïí äÝí V÷ïõí
Aíôßðáëïí íÜ êáôáðïëåìÞóïõí æùíôáíüí êáßäÝí ðåéèáíáãêÜæïíôáé åsò áôïêñéôéêÞí êáßðëçñåóôÝñáí êáôÜñôéóéí. ²Åôóé êÜèå ìåôáâïëÞ V÷åé ôüí ÷áñáêô\ñá ÷é öõóéïëïãéê\ò áîÞóåùò, AëëÜ ðõñåôï êáß Aíáôñïð\ò ôíðÜíôùí»77.
Ï Óõêïõôñ\ò ðïóôçñßæåé ëïéðüí ôé Cí _ÄçìïôéêÞ Åêðáßäåõóç åyíáé Aíáöáßñåôï äéêáßùìá ôï ëáï, _ ÌÝóç Åêðáßäåõóç äÝí AíÞêåé
óôüí ëáü, AëëÜ åyíáé óôÞí ïóßá ôçò Añéóôïêñá-ôéêÞ, ðùò êÜèå AíèñùðéóôéêÞ Têðáßäåõóç. ÓÝêáììßá åñùðáúêÞ ÷þñá _ ÌÝóç Åêðáßäåõóç
äÝí V÷åé ôüí ìáæéêü ÷áñáêô\ñá ðïý V÷åé óôÞíÅëëÜäá. ÌÝ ôÞí êïéíïâïõëåõôéêÞ äçìïêïðßá
täñýïíôáé ðáíôï ó÷ïëårá ÌÝóçò Åêðáéäåýóåùò,Tí¨  Bðëüò ëáüò óôåñårôáé ôÜ óôïé÷åéþäç ëéêÜAãáèÜ. Êáíåßò äÝí æçô@, âÝâáéá, íÜ AðïêëåéóèïíôÜ öôù÷üðáéäá Aðü ôÞí ÌÝóç Åêðáßäåõóç. ÁëëÜ í' Aðïêëåéóèïí Tíôåëò ït ìåôñéüôçôåò.
²Åôóé, èÜ ðåñéóóÝøïõí ït ðüñïé óôå íÜ Tíéó÷õèïí ït Cðïñïé ðïý Aîßæïõí íÜ ìïñöùèïí.
Ït äéáíïïýìåíïé, ãåíéêþôåñá, óýìöùíá ìÝ ôüíÓõêïõôñ\, äÝí ìðïñïí íÜ åyíáé ðáäïß, äÝí TðéôñÝðåôáé íÜ ðáñáóýñïíôáé Aðü ôÞí ì@æá. ÇÉóôïñßá äÝí ãíþñéóå âáñýôåñç ôõñáííßá Aðü ôÞíôõñáííßá ô\ò ìÜæáò. Ôü êõñéþôåñï ñãáíï ô\òôõñáííßáò áô\ò óôÜ ðíåõìáôéêÜ æçôÞìáôá åyíáé
_ ìüäá. ÊÜèå ãíÞóéïò äéáíïïýìåíïò åyíáé Aðü ôÞíöýóç ôïõ T÷èñüò ô\ò ìüäáò, Aöï _ ìüäá åyíáé _Cñíçóç ô\ò ðñïóùðéêüôçôáò.
Ï Óõêïõôñ\ò èåùñår øçëÞ AñåôÞ ôüí Añéóôïêñáôéóìü ôï Èïõêõäßäïõ êáß ôï ÐëÜôùíïò.
Åðáéíår ôßò AñéóôïêñáôéêÝò AíôéëÞøåéò ôï Áíôéöíôïò, Añ÷çãï ô\ò Aèçíáúê\ò ìåôáðïëßôåõóçò ôï 411. ÓÝ AíÝêäïôç Tñãáóßá ôïõ Vãñáøå
ôé: «Ï ëïò Uëëçíéêüò ðïëéôéóìüò, Aêüìç êáß ðïëéôéóìüò ô\ò Aèçíáúê\ò äçìïêñáôßáò, åyíáé äçìéïýñãçìá Añéóôïêñáôéêüí... Ït Añ÷árïé ´Åëëçíåò
äÝí eóáí ëáüò ìÝãáòÿ Cíèñùðïé ìåãÜëïé ðÜñ÷ïõí, ëáïß ìùò ìåãÜëïé ðïõèåíÜÿ ëáüò óçìáßíåé
ìéêñüôçôåò... Õð\ñ÷åí Aêüìç ôü ìåãÜëï åôý÷çìá ôï ðïëéôéêï âßïõ Uíüò ôüðïõ, íÜ ðÜñ÷ïõí
êüììáôá ðñïóþðùí êáß ÷é Añ÷í»78.
Ç AñéóôïêñáôéêÞ Aíôßëçøç ôï Óõêïõôñ\Tðåêôåßíåôáé êáß óôÞí Vííïéá ô\ò ðïëéôéê\ò Tëåõèåñßáò. Ï 19ïò ásþíáò, ðéóôåýåé  Óõêïõôñ\ò,óôçñß÷èçêå óôüí ìèï ô\ò ðïëéôéê\ò Tëåõèåñßáò.
Ï ìèïò áôüò, Tðéóçìáßíåé, îåóêåðÜóôçêå AðüôÜ äýï óýã÷ñïíá (ôï Óõêïõôñ\) ðïëéôéêÜ ñåýìáôá: ôï Ìáñîéóìï êáß ôï Öáóéóìï. Ç äéáöùíßá ìåôáîý ôí äýï áôí ñåõìÜôùí Vãêåéôáé ìüíïí ò ðñüò ôü óýóôçìá ðïý èÜ AíôéêáôáóôÞóåé
ôüí Aóôéêü êïéíïâïõëåõôéóìü79.
Ç ðïëéôéêÞ Tëåõèåñßá ôï ëáï, óýìöùíá ìÝôüí Óõêïõôñ\, äÝí ð\ñîå ðïôÝ óôÞí ðñáãìáôéêüôçôá êáß ïôå eôáí äõíáôüí íá ðÜñîåé. Åëåõèåñßá êáß ì@æá åyíáé äýï Vííïéåò Aðïëýôùò Aóõìâßâáóôåò. Ç Tëåõèåñßá åyíáé säéüôçôá ôí ðñïóùðéêïôÞôùí êáß ÷é ôí êïðáäéí. Íïìéêò êáßðïëéôéêò êçñýóóïíôáí âåâáßùò Tëåýèåñåò ït ëáúêÝò ôÜîåéò, óôÞí ðñáãìáôéêüôçôá ìùò êõñéáñ-ÉÙÁÍÍÇÓ ÓÕÊÏÕÔÑÇÓ: Ç ÊËÁÓÓÉÊÇ ÐÁÉÄÅÉÁ ÙÓ ÐÏËÉÔÉÊÏ ÐÑÏÃÑÁÌÌÁ

÷ïíôáí (óôÞí êáëýôåñç ðåñßðôùóç) Aðü Xíá
ðë\èïò êõñéÜñ÷ùí: èñçóêåõôéêÝò ðåðïéèÞóåéò,^èéêÝò ðáñáäüóåéò, Vèéìá, êëçñïíïìéêü óåâáóìü
ðñüò ôÞí êïéíùíéêÞ tåñáñ÷ßá, êïéíùíéêÝò AíôéëÞøåéò ãéÜ ôü ðñÝðïí ê.ëð. ´Ïëåò áôÝò ït ååñãåôéêÝò Aíôßññïðåò äõíÜìåéò ôåßíïõí Cëëùóôå óÞìåñá íÜ Têëåßøïõí êáß ït «Tëåýèåñïé» ðïëßôåò ðáêïýïõí ìüíïí óôÞí âßá êáß óôÞí óêïðéìüôçôá.
ÊÜèå óõíáßóèçóç ô\ò «Tëåõèåñßáò» ôïõò ôïýòäçãår óôÞí Aíáñ÷ßá êáß ôÞí Aó÷çìïóýíç. ÔüAðïôÝëåóìá ð\ñîå í' Aíáðôõ÷èår ôþñá Cëëç ôõñáííßá, ðïëý óêëçñüôåñç Aðü ôÞí ôõñáííßá ôíðñïäçìïêñáôéêí êáèåóôþôùí: _ ôõñáííßá ôíAíåõèýíùí. Ì@ò êõñéáñ÷ïí óÞìåñá ït Aíåýèõíïé,ït êåöáëáéïêñÜôåò, _ ãñáöåéïêñáôßá, ït äçìïóéïãñÜöïé, « ëïé ït óáëôéìðÜãêïé ôï êïéíïâïõëåõôéóìï». Êáß ôáõôü÷ñïíá ì@ò êïñïúäåýïõí, Aöïêõñéáñ÷ïí TðÜíù ìáò «Tí íüìáôé ôí ëáúêíTëåõèåñéí»80.
ÊáôÜ ôß ëïéðüí êéíäõíåýåé _ Tëåõèåñßá ô\òóêÝøçò óôÞí ïóßá ôçò, äéåñùô@ôáé  Óõêïõôñ\ò,Cí ðåñéïñéóèår _ êáèçìåñéíÞ Aó÷çìïóýíç,  Têâéáóìüò êáß _ äéáðüìðåõóç ô\ò ïsêïãåíåéáê\ò ôéì\ò,êÜèå ðáñÜäïóçò êáß Aîßáò, _ óõóôçìáôéêÞ ðñïóðÜèåéá ãéÜ ôÞí AðïâëÜêùóç ôï êïéíï, _ Vîáøç ôí ðíåõìÜôùí,  êëïíéóìüò êÜèå ^èéê\ò Aíôßóôáóçò; ÊáôÜ ôß êéíäõíåýåé AëçèéíÜ _ ôÝ÷íç
óôÞí ïóßá ôçò, Cí ðåñéïñéóèår êÜðùò _ óõóôçìáôéêÞ êáðçëåßá ôï óáñêéêï Tñåèéóìï ðïýðñïóöÝñåôáé ò ôÝ÷íç;81Ç äéÜäïóç ô\ò ìüñöùóçò ìðïñår íÜ V÷åé ðïëëÜ ðëåïíåêôÞìáôá, V÷åé ìùò êáß óçìáíôéêÜ
ìåéïíåêôÞìáôá, Tðéóçìáßíåé  Óõêïõôñ\ò. Êáß
Xíá Að' áôÜ åyíáé ðþò óÞìåñá åyíáé ðïëëïß, AðåëðéóôéêÜ ðïëëïß óïé êñáôïí ôÞí ðÝííá. Êáß ðïõAñ÷ßæåé _ ì@æá óôáìáô@ _ åèýíç82.
Ôü êÝñäïò Aðü ôüí ðåñéïñéóìü ô\ò ðíåõìáôéê\ò êáðçëåßáò sóïöáñßæåé ðùóäÞðïôå ôÞí èõóßá.
Ôü ðñôï åyíáé _ øõ÷éêÞ ãåßá ôï Vèíïõò. ×ùñßò áôÞí _ Tëåõèåñßá ô\ò óêÝøçò êáôáíô@ äñïí Cäùñï83, säßùò ôáí áôÞ _ Tëåõèåñßá åyíáé
óôÞí ðñÜîç Aíýðáñêôç óôÜ öéëåëåýèåñá êáèåóôôá.
ÔÜ Tðßóçìá êáß Aíåðßóçìá Víôõðá äéáóôñÝöïõí êáôÜöùñá ôÞí Éóôïñßá, ït äçìïóéïãñÜöïé
ãñÜöïõí ðýñéíá Cñèñá êáè' ðüäåéîéí, ït óõããñáöårò (êáß ït èåáôñéêïß óõããñáöårò) êÜíïõí ðáñá÷ùñÞóåéò óôÜ êáôþôåñá ãïóôá ôï êïéíï ôïõò,÷Üñéí ôí ðùëÞóåùí ôï Vñãïõ ôïõò. Ðßóù áðüêÜèå êñéôéêÞ êñýâïíôáé óõìðÜèåéåò, êërêåò, óõìöÝñïíôá êáß êáðéôáëéóôéêÝò óêïðéìüôçôåò84.
´Ïëá ôÜ äéåèíéóôéêÜ êáß AíôéðáôñéùôéêÜ êç-151ñýãìáôá ðïý êõêëïöïñïí, Tðéóçìáßíåé  Óõêïõôñ\ò  ôáí äÝí ðñïÝñ÷ïíôáé Aðü ôü äéåèíÝò êåöÜëáéï, ðïý èÝëåé íÜ Aðïóåßóåé êáß ôÞí ôåëåõôáßá
^èéêÞ äÝóìåõóç ðïý Aðüìåéíå æùíôáíÞ óôïýò Aíèñþðïõò, äçëáäÞ ôü ðáôñéùôéêü êáè\êïí äÝíåyíáé ðáñÜ Xíáò óõãêåêáëõììÝíïò Tðéêïõñéóìüò
ôï Aôüìïõ, ðïý èÝëåé íÜ ÷áñår AìÝñéìíï êáß Aíåýèõíï ôÞí êáëïæùÀá ôïõ. Ç AíáãùãÞ óôÞí säÝáô\ò «Aíèñùðüôçôáò» åyíáé Aíåýèõíç, äéüôé _ Aíèñùðüôçôá åyíáé ôüóï AðÝñáíôç, ðïý äÝí èÜ æçôÞóåé ðïôÝ Tíï÷ëçôéêÝò èõóßåò. ÕðÜñ÷ïõí âåâáßùò ëßãïé ôßìéïé êáß åsëéêñéíårò AíèñùðéóôÝò.
ÁëëÜ  Aíèñùðéóìüò ôïõò V÷åé âáèåéÜ ðíåõìáôéêüôçôá, Cñá åyíáé Aðñüóéôïò óôßò ì@æåò. Ï Aíèñùðéóìüò ìïéÜæåé ì' Xíáí óâëï æÜ÷áñé, ðïý èÝëåé íÜ ãëõêÜíåé Xíá ðçãÜäé. Ç Aîßá ôïõ sóïôáéìÝ ôü ìçäÝí85.
Ç ìüíç AëçèéíÜ AðïôåëåóìáôéêÞ AíôéðáôñéùôéêÞ êßíçóç åyíáé ôí ìáñîéóôí: ÷é ãéáôß
êáôáñãår ôüí ðáôñéùôéóìü, AëëÜ ãéáôß ôüí Aíôéêáèéóô@. Ôïðïèåôår óôÞí èÝóç ô\ò Tèíéê\ò Aëëçëåããýçò ôÞí ôáîéêÞ êáß óôÞí èÝóç ôï Tèíéêï ìßóïõò ôü ôáîéêü86.
ÄÝí Aðïêëåßåôáé, ðïóôçñßæåé ðñïöçôéêþôáôá  Óõêïõôñ\ò, íÜ ìåôñéáóèïí êÜðïôå ït äéáöïñÝò ìåôáîý ôí åñùðáúêí ëáí Aðü Xíáðíåìá óõíåñãáóßáò, ðïý ìùò èÜ óôñÝöåôáé óõíçäåéôÜ a Aóõíåßäçôá Tíáíôßïí Cëëùí: ð.÷. ôíêéôñßíùí ô\ò Áóßáò a ô\ò Aìåñéêáíéê\ò ðëïõôïêñáôßáò.
Ï äéáíïïýìåíïò, ðïóôçñßæåé  Óõêïõôñ\ò,ò Tðáããåëìáôßáò AíÞêåé óÝ êÜðïéá êïéíùíéêÞ
ôÜîç. Ùò ðíåõìáôéêüò Cíèñùðïò, ìùò, âñßóêåôáé ðåñÜíù ôÜîåùí, AíÞêåé óôü Vèíïò êáß ìüíïí.
´Ïðïõ Vèíïò óçìáßíåé Uíüôçôá ô\ò ðíåõìáôéê\òìáò æù\ò, ôï ðáñåëèüíôïò, ôï ðáñüíôïò êáßôï ìÝëëïíôïò87. Ç ôÝ÷íç äÝí ìðïñår íÜ åyíáé áôïóêïðüò, Aëëéò èÜ ìåßíåé óôü ðåñéèþñéï ô\òAëçèéí\ò æù\ò. Ç ôÝ÷íç V÷åé ôÞí AðïóôïëÞ íÜäõíáìþóåé ôÞí æùÞ óôÜ äéáñêÝóôåñá êáß âáèýôåñá óôïé÷årá ôçò. ´Åíá Vñãï ôÝ÷íçò åyíáé ðåñéóóüôåñï Vñãï âïõëÞóåùò ðáñÜ Vñãï öáíôáóßáò êáßóêÝøçò. Áôü åyíáé êáß ôü ^èéêü ôïõ óôïé÷årï88.
Ït äéáíïïýìåíïé Aðïôåëïí ôÞí åãåíÝóôåñç Añéóôïêñáôßá ôï Vèíïõò. ÐñÝðåé íÜ äéáèÝôïõí ôßò
säéüôçôåò ô\ò ãíÞóéáò Añéóôïêñáôßáò: íÜ ðåñéöñïíïí êÜðïôå, íÜ ìÞí êáôáäÝ÷ïíôáé ëïõò êáß ëá.
ÐñÝðåé íÜ æïí ëéôÜ. ´Åíáò äéáíïïýìåíïò äÝí ìðïñår íÜ æår óÜí ôñáðåæßôçò, ôß äéáíïïýìåíïò åyíáé CíäÝí êáôÜëáâå ôé _ ðåíßá äÝí åyíáé ôü ìåãáëýôåñï êáêü óôïí êüóìï;89Ï äéáíïïýìåíïò äçìéïõñãår
ôü Vñãï ôïõ ìÝ ôÞí óêëçñÞ êáß óõóôçìáôéêÞ ôïõ152ÌÅËÅÔÇÓ Ç. ÌÅËÅÔÏÐÏÕËÏÓ

Tñãáóßá. Ç ðñùôïôõðßá åyíáé _ åêïëç ëýóç. ÔüíÜ åyíáé ðñùôüôõðïò åyíáé ðéü åêïëï ðáñÜ íÜ ìÞíåyíáé90.
Ôü ìïíáäéêü êåßìåíï ôï Óõêïõôñ\, ôü ðïrïìðïñår íÜ èåùñçèår Aíôéóçìéôéêü êáß öéëï-÷éôëåñéêü, åyíáé ìßá ðïóçìåßùóç óôÞí ìåôÜöñáóç ôïäéÜóçìïõ Vñãïõ ôï Max Weber «Ç TðéóôÞìçò TðÜããåëìá», ðïý äçìïóßåõóå  Óõêïõôñ\òóôüí 13ï ôüìï (1933) ôï Áñ÷åßïõ Ïsêïíïìéêíêáß Êïéíùíéêí Åðéóôçìí ôï Ä. ÊáëéôóïõíÜêé91. ÐáñáèÝôïõìå ôü ðë\ñåò êåßìåíï:«Åsò ôÜò ÷þñáò ô\ò Êåíôñéê\ò Åñþðçò,ðïõ ït Åâñárïé, AöùìïéùìÝíïé ãëùóóéêòêáß ðïëéôéóôéêò ðñüò ôü sèáãåíÝò óôïé÷årïí,åñßóêïíôáé åsò ìåãÜëïí Añéèìüí, ðáñáôçñårôáé ôü öáéíüìåíïí ô\ò óéùðçñ@ò AíôéäñÜóåùò
Tíáíôßïí ðÜóçò Aíáññé÷Þóåùò ôí Éïõäáßùíåsò äçìïóßáò èÝóåéò, åsò ôÞí ðïßáí ðñùôïóôáôïí ït ðáíåðéóôçìéáêïß êáß Aêáäçìáúêïß êýêëïé. Åuò ôéíáò ìÜëéóôá ÷þñáò, ðùò åsò ôÞíÏããáñßáí, TëÞöèçóáí êáß íïìïèåôéêÜ ìÝôñá
êáôÜ ô\ò Aèñüáò Tããñáö\ò åsò ôÜ ÐáíåðéóôÞìéá ôí Åâñáßùí, ðùò ð.÷.  numerus
clausus,  Tê ôí ðñïôÝñùí äçëáäÞ êáèïñéóìüò ôï Añéèìï ôí êáè' Xêáóôïí Vôïò åsóáãïìÝíùí Åâñáßùí öïéôçôí. Ôü Aíôéóçìéôéêüí ôïôï ðíåìá ðñï\ëèå Aðü ôÞí Vììåóïí,Aëë' AðïôåëåóìáôéêÞí äéáëõôéêÞí ôí tóôïñéêí êáß èñçóêåõôéêí ðáñáäüóåùí UêÜóôïõ
Vèíïõò TíÝñãåéáí ôí Åâñáßùí, Aðü ôÞí ðáñáóêçíéáêÞí ôùí Tðéôõ÷ßáí Tí ôj êïéíùíéêjêáß ðïëéôéêj æùj ôï ôüðïõ, öåéëïìÝíçí åsò
ôÞí Aîéïèáýìáóôïí ìåôáîý ôùí Aëëçëåããýçí,ðïý ëáìâÜíåé ðïëëÜêéò äéåèí\ ÷áñáêô\ñá, êáßåsò ôÞí äýíáìéí ôï ÷ñÞìáôüò ôùí êáß åsò ôÞí
Aäéáöïñïóáí ðïëëÜêéò äéÜ ôü åyäïò ôí ÷ñçóéìïðïéïõìÝíùí ìÝóùí åóôñïößáí êáß åëõãéóßáí ôï ðíåýìáôïò êáß ôï ÷áñáêô\ñïò,Tíáíôßïí ôí ðïßùí Tîåãåßñåôáé _ só÷õñüôåñïí ôí Tèíéêí êáß èñçóêåõôéêí ðáñáäüóåùí T÷ïìÝíç ìåñßò ôï Vèíïõò. Åsò ôÞí ìåôáðïëåìéêÞí Ãåñìáíßáí V÷åé ìåéùè\ óçìáíôéêò  Tê ôï TðéóÞìïõ êñÜôïõò åíïïýìåíïò êáôáôñåãìüò ôï sïõäáúêï óôïé÷åßïõ Xíåêá ô\ò TðéêñáôÞóåùò ôí öéëåëåõèÝñùí äçìïêñáôéêí êáß óïóéáëéóôéêí Añ÷í, ôíðïßùí ït óðïõäáéüôåñïé öïñårò åyíáé Åâñárïé.
Áö' UôÝñïõ  êïéíïâïõëåõôéóìüò, ìÝ ôÞí åêïëßáí ðïý ðáñÝ÷åé åsò ðáñáóêçíéáêïýò ðüïsêïíïìéêí êýêëùí Tðçñåáóìïýò ô\ò ðïëé-ôéê\ò æù\ò êáß ìÝ ôÞí äýíáìéí ðïý ðåñéâÜëëåé ôüí ôýðïí, çíüçóå ðïëý ôÞí ðïëéôéêÞí
TðéêñÜôçóéí ôí Åâñáßùí. Áñêår íÜ óçìåéùèj, ôé ôí óðïõäáéïôÝñùí Töçìåñßäùí
ôí ãåñìáíéêí ìåãáëïðüëåùí åsò Åâñáßïõò
AíÞêåé ôü ìåãáëýôåñïí ìÝñïò. Ôïéïõôïôñüðùò
êáôþñèùóáí ð.÷. íÜ ðáñáóôáèj Aêüìç êáßåsò ÷þñáò, ðïý äÝí TíäéáöÝñïíôáé AìÝóùò äéÜôÞí TóùôåñéêÞí ðïëéôéêÞí ô\ò Ãåñìáíßáò,ðùò åyíáé _ ÅëëÜò, ôü óïâáñþôáôïí åsò ôÜòðïëéôéêÜò ôïõ Tðéäéþîåéò êáß ðïëõÜñéèìïí
êüììá ôï Hitler, ò êüììá BñðÜãùí êáßôáñá÷ïðïéí, ìüíïí äéüôé åsò ôü ðñüãñáììÜ
ôïõ V÷åé ôüí ðåñéïñéóìüí ô\ò TðéäñÜóåùò ôíÅâñáßùí, ò ðáëëÞëùí a ò ïsêïíïìéêíðáñáãüíôùí, åsò ôÞí TèíéêÞí ô\ò Ãåñìáíßáò
ðïëéôéêÞí».
´Åíá Cëëï óôïé÷årï ó÷åôéêü, ðïý èÜ ìðïñïóå íÜ èåùñçèår Víäåéîç êÜðïéáò Aíôßèåóçò ôïÓõêïõôñ\ óôüí êïéíïâïõëåõôéóìü êáß óôÞí AóôéêÞ äçìïêñáôßá, åyíáé _ AðÜíôçóç ðïý Väùóå óÝìßá Tñþôçóç ðïý ôï TôÝèç óôÞí óõíÝíôåõîç ðïýVäùóå óôÜ ÍÝá ÅëëçíéêÜ ÃñÜììáôá, óôÞí óåéñÜ ìÝ ãåíéêü ôßôëï Ïìéëïí ït êïñõöárïé ô\òÅëëçíéê\ò ÄéáíïÞóåùò92. Éäïý _ Tñþôçóç êáß_ AðÜíôçóç:«Ðò Aíôéìåôùðßæåôå ôü ðñüâëçìá ô\òTëåõèåñßáò ô\ò óêÝøçò óÜí Vííïéá ^èéêÞ êáßðíåõìáôéêÞ, êáß ôÜ ó÷åôéêÜ êéíÞìáôá Tíáíôßïí ôçò (öáóéóìüò, äéêôáôïñßåò ê.ëð.);Ï 19ïò ásþí Tóôçñßæåôï åsò Xíá ì  è ï í : ôüí ìèïí ô\ò ð ï ë é ô é ê \ ò T ë å õ è å ñ ß á ò , êáß  ìèïò áôüò TîåóêåðÜóèç  ô'ìïëïãïí Aðü óõìöþíïõ êáß ôÜ äýï ðåñéóóüôåñïí óõã÷ñïíéóìÝíá ðïëéôéêÜ ñåýìáôá ô\ò
Tðï÷\ò ìáò (óõã÷ñïíéóìÝíá, Tííï, ò ðñüòôÞí ðñïâëçìáôéêüôçôá ðïý Aíôéêñýæïõí), Ìáñîéóìüò êáß  Öáóéóìüò: äéáöùíïí ìüíïíò ðñüò ôü óýóôçìá ðïý èÜ ôüí AíôéêáôáóôÞóïõí...»Áêüìç êáß  Ãëçíüò, ðïý ìÝ ôüóç åêïëßá
Tîåôüîåõå ôÞí êáôçãïñßá ôï öáóéóô\ óôïýò säåïëïãéêïýò ôïõ AíôéðÜëïõò, äÝí Vöèáóå óôü óçìårïíÜ ÷áñáêôçñßóåé ôüí Óõêïõôñ\ öïñÝá Tèíéêïóïóéáëéóôéêí säåí. Áñêårôáé íÜ ôüí ÷áñáêôçñßóåé
Aíôéäñáóôéêü. ÍÜ  ÷áñáêôçñéóìüò ôï Óõêïõôñ\Aðü ôüí Ãëçíü, ðùò  ôåëåõôárïò ôüí óõìðåñéÝëáâå óôÞí åsóáãùãÞ ô\ò ìåôÜöñáóçò ôï ðëáôùíéêï Óïöéóô\93.

ÉÙÁÍÍÇÓ ÓÕÊÏÕÔÑÇÓ: Ç ÊËÁÓÓÉÊÇ ÐÁÉÄÅÉÁ ÙÓ ÐÏËÉÔÉÊÏ ÐÑÏÃÑÁÌÌÁ

«ÕðÜñ÷åé êÜôé ôü èïëü êáß ôü íüèï óôÞí ôïðïèÝôçóç ôï Óõêïõôñ\, ðùò öáßíåôáé AðüôÞ óôÜóç ôïõ óôü ãëùóóéêü æÞôçìá êáß ó'
Cëëá. Áóöáëò åy÷å îåðåñÜóåé  Óõêïõôñ\òôüí ôõðïëáôñéêüí Añ÷áúóìü ôí Êïíôéêí.
ÄÝí Vãéíåí ìùò äçìïôéêéóôÞò. Ð\ñå ìéÜ óôÜóç Aìößññïðç êáß íüèá, ãéáôß óôü âÜèïò åuôáí
Aíôéäñáóôéêüò, Aðüëõôá Aíôéäñáóôéêüò. Ï
«Añéóôïêñáôéóìüò» ôïõ, ït èåùñßåò ôïõ ãéÜôÞí ðíåõìáôéêÞí Añéóôïêñáôßá, ðïý áôÞ êáßìüíç åyíáé êáß ìðïñår íÜ åyíáé öïñÝáò ôíAîéí ôï ðïëéôéóìï, _ âáèýôáôç, ðåñïðôéêÞ êáß êõíéêÞ ðåñéöñüíçóÞ ôïõ ðñüò ôü ëáü,ðïý Aðü ôïýò êüëðïõò ôïõ ðñïåñ÷üôáí, âÜæïõíå óôü Vñãï ôïõ ôÞ óöñáãßäá Uíüò ôõ÷ïäéù÷ôéêï Aññéâéóìï, ðïý Vèåôå ôü «ðíåìá», ìÝóïäÞðïôå øçëÝò, èåñìÝò êé Vîáëëåò TêöñÜóåéò êé Cí ôü ìíïóå, óôÞí ðçñåóßá Cëëùí
ðïëý ðåæüôåñùí óêïðí. Ç ðåñéöñüíçóÞ ôïõðñüò ôßò æùíôáíÝò äõíáìéêüôçôåò ô\ò ëáúê\òìïñöïðëáóßáò, _ âáóéêÞ ðáñáãíþñéóç ðþò ëáüò åyíáé  ðñáãìáôéêüò öïñÝáò êáß AðïäÝ÷ôçò êáß äçìéïõñãüò ôí Aîéí ô\ò æù\ò, äÝíìðïñïóå ðáñÜ íÜ ôüí AðïóðÜåé Aðü ôÞ ìüíçðçãÞ ãéÜ ôÞí AëçèéíÞ «Aíáâßùóç» êáß ôíAîéí ôï Añ÷áßïõ ðïëéôéóìï êáß ôÞ äçìéïõñãéêÞí AíáóýíèåóÞ ôïõò ìÝ ôÜ æùíôáíÜ óôïé÷årá ô\ò ëáúê\ò ðáñÜäïóçò, ðïý ìüíï Vôóéìðïñïí íÜ ãßíïõí óçìåñéíÝò «Aîßåò ðïëéôéóìï» ôï Uëëçíéêï ëáï êé ÷é ìé@ò Añéóôïêñáôéê\ò ëéãáñ÷ßáò. Ãé' áôü _ «UñìçíåõôéêÞ» ôïõ Tñãáóßá, _ ÷ñçóéìïðïßçóç ô\ò íåïåëëçíéê\ò ëïãïôå÷íßáò, _ ÷ñçóéìïðïßçóç ôíîÝíùí ëïãïôå÷íéêí Vñãùí, ït öéëïóïöéêïß ôïõAêñïâáôéóìïß, åuôáí ïóéáóôéêÜ Xíá óêïéíïâáôéêü ðáé÷íßäé, ãéÜ íÜ âñår ìéÜí sóïññüðçóç
AíÜìåóá óôßò Tóþôáôåò AíôéäñáóôéêÝò ôÜóåéòôïõ êáß ôßò ñìÝò ô\ò óýã÷ñïíçò æù\ò êáß íÜðáñáðëáíÞóåé ôßò ñìÝò áôÝò. Öïâïìáé ðïëý, ðþò ðÜñ÷åé êÜôé ôü Aãõñôéêü êáß äçìáãùãéêü êáß ðáñáðëáíçôéêü óôßò ðíåõìáôéêÝò
Tðéäéþîåéò ôï Óõêïõôñ\».
ÁôÜ ìùò, êáèþò êáß _ èïëÞ öçìïëïãßá ðåñß öáóéóôéêí AíôéëÞøåùí ôï Óõêïõôñ\, äÝí óçìáßíïõí ôé  Óõêïõôñ\ò eôáí TèíéêïóïóéáëéóôÞò.
ÔÞí säåïëïãßá ôïõ ôÞí åy÷å ðñïóäéïñßóåé óáöò,ðùò äåßîáìå, óÝ Cëëá êåßìåíÜ ôïõ: ðßóôåõå óôÞíAñéóôïêñáôßá ôï ðíåýìáôïò. Ï Aíôéêïéíïâïõëåõôéóìüò ôïõ eôáí ðåñéóóüôåñï Aðüññïéá ô\ò ãåíéêþôåñçò Aðáîßùóçò ôï ïsêïíïìéêï êáß ðïëéôéêï öéëåëåõèåñéóìï, ðïý êõñéáñ÷ïóå óôÞí ðíåõ-153

ìáôéêÞ Aôìüóöáéñá ô\ò Åñþðçò ìåôÜ ôÞí ïsêïíïìéêÞ êñßóç ôï 1929 êáß ôÞí ðáãêüóìéá öåóç ðïý Aêïëïýèçóå. ²Áí  Óõêïõôñ\ò åyäå, óÝ êÜðïéá ðñþúìç öÜóç, óôüí ãåñìáíéêü Tèíéêïóïóéáëéóìü, ìßá Tíäå÷üìåíç ëýóç óôÜ åñùðáúêÜ AäéÝîïäá, áôü óýíôïìá ôü îåðÝñáóå, säßùò ìÝ ôü ôáîßäé ôïõ óôÞí Ãåñìáíßá ëßãï ðñßí Aðü ôüí èÜíáôü
ôïõ, ôü ðïrï ôï äéÝëõóå ôßò øåõäáéóèÞóåéò.
Óýìöùíá ìÝ ôüí Aêáäçìáúêü Ì. Óáêåëëáñßïõ, ìåôÜ ôü ôáîßäé ôï Óõêïõôñ\ óôÞí Ãåñìáíßá ìÝ ìÜäá öïéôçôí ôïõ, ôü êáëïêáßñé ôï
1937, êõêëïöüñçóáí ö\ìåò ôé AðïãïçôåýèçêåAðü ôüí Tèíéêïóïóéáëéóìü ôáí ôüí åyäå óôÞí ðñÜîç94. Óýìöùíá ìÝ ôüí Óáêåëëáñßïõ,  Óõêïõôñ\ò
Aí\êå ó' Xíá ðíåõìáôéêü ñåìá ðïý ìðïñïóå íÜðáñåîçãçèår êáß íÜ äéáóôñåâëùèår. Ðáñüìïéá
ìáñôõñßá êáôáèÝôåé êáß _ Ásêáôåñßíç ×ñéóôïöéëïðïýëïõ95. Óýìöùíá ìÝ ôÞí ×ñéóôïöéëïðïýëïõ, Óõêïõôñ\ò óðïýäáóå ôÞí Tðï÷Þ ô\ò Äçìïêñáôßáò ô\ò ÂáúìÜñçò, óÝ êërìá íéôóåúêü. ÁëëÜ _TðßóêåøÞ ôïõ óôÞí Ãåñìáíßá ôüí AðïãïÞôåõóå
AöÜíôáóôá, äéüôé ôü êáèåóôþò ôï Hitler eôáíêÜôé Tíôåëò äéáöïñåôéêü Að' áôü ðïý  uäéïò åy÷å öáíôáóèår. Ç ×ñéóôïöéëïðïýëïõ Tðéóçìáßíåéôé ït TèíéêïóïóéáëéóôÝò óõìðáèïóáí ôÞí Añ÷áßá
ÅëëÜäá êáß ôüí ðïëéôéóìü ôçò, êé áôü uóùòeôáí Xíá óôïé÷årï ðïý Vöåñå êïíôÜ óÝ êÜðïéá öÜóç ôüí Óõêïõôñ\ ðñüò ôüí ðñþúìï öáóéóìü. ÁëëÜ Tðñüêåéôï ðåñß ðáñåîçãÞóåùò, äéüôé  Óõêïõôñ\ò èáýìáæå ôÜ øçëÜ säåþäç ôï êëáóóéêïðïëéôéóìï êáß ô\ò íåþôåñçò ãåñìáíéê\ò öéëïóïößáò, Tí¨  Hitler Tãêáèßäñõóå Xíá êáèåóôþò ÷õäárï, Aíôéáíèñùðéóôéêü, Aíôéðíåõìáôéêü êáß óôñáôïêñáôéêü.
ÓÝ óõíïìéëßá ôïõ ìÝ ìßá ìáèÞôñéÜ ôïõ96, ìåôÜ ôü ôåëåõôárï áôü ôáîßäé ôïõ óôÞí Ãåñìáíßá,åyðå ôé: «Ç óôñáôïêñáôßá êõñéáñ÷år, _ âßá åyíáé ôü ðëï ôçò, ðïõèåíÜ ôü ðíåìá, ïôå ðïøßá
ðáñïõóßáò ôï ðíåýìáôïò». Ç öïéôÞôñéÜ ôïõÌáñßêá Óôñïìðïýëç-Áðïóôïëïðïýëïõ èõì@ôáéôé ôüí âñ\êå «âáèåéÜ AðïãïçôåõìÝíï êáß átìáôçñÜ óðáñáãìÝíï».
Ï Óõêïõôñ\ò eôáí óõíåéäçôüò AíôéìáñîéóôÞò. Óôü ðüìíçìá ðïý êáôÝèåóå, ìáæß ìÝ ôÞíðïøçöéüôçôÜ ôïõ, óôÞí ÖéëïóïöéêÞ Ó÷ïëÞ AíáöÝñåé ôé, ìåôáîý ôí èåìÜôùí ìÝ ôÜ ðïrá Aó÷ïëÞèçêå, óõãêáôáëÝãåôáé  ìáñîéóìüò. Ï Aíôéìáñîéóìüò ôïõ eôáí Aðüëõôïò êáß óöïäñüò, ìùòäÝí ôüí Tìðüäéæå íÜ êÜíåé äéÜëïãï êáß ìÜëéóôá íÜäÝ÷åôáé êáß óôüí óôåíü ôïõ êýêëï ìáñîéóôÝò öïéôçôÝò. ·Çôáí Aíåîßêáêïò êáß Aíôéìåôþðéæå ìÝ÷éïìïñ ôïýò íåáñïýò ìáñîéóôÝò. ÌÜëéóôá, äÝí äß-154óôáæå íÜ TðéëÝãåé Tðßìá÷á æçôÞìáôá, ðùò ôüíÁðñßëéï ôï 1933, ðïý óôüí Öéëïëïãéêü ôïõ Êýêëï óõæçôÞèçêå _ AíôéðïëåìéêÞ ëïãïôå÷íßá, ìÝóõììåôï÷Þ Añéóôåñí öïéôçôí.
Ï Ãéñãïò Áëéóóáíäñ@ôïò èõìüôáí ôé, äéäÜóêïíôáò  Óõêïõôñ\ò óôü ðáíåðéóôÞìéï, Tîåôüîåõå Aðü ôÞí Xäñá äçêôéêïýò ðáéíéãìïýò ìÝ ôü÷áñáêôçñéóôéêü ôïõ ìåéäßáìá: «Âåâáßùò, óïé äÝíðåñéïñßæïõí ôÜò ðáéäáãùãéêÜò ôùí ãíþóåéò åsò ôÞíAíÜãíùóéí ôí ÍÝùí Ðñùôïðüñùí....» (ôï ãíùóôï ìáñîéóôéêï ðåñéïäéêï) ê.ëð.97 ÐÜíôùò Áëéóóáíäñ@ôïò èåùñïóå ôé  Óõêïõôñ\ò ðáñáìÝíåé áuíéãìá, Tí¨ ásóèáíüôáí, óÝ ðñï÷ùñçìÝíç
ðëÝïí _ëéêßá, ôýøåéò ðïý ëüã¤ säåïëïãéêí äéáöïñí äÝí ðñïó÷þñçóå óôüí óôåíü ôïõ êýêëï.
Êáß, Tí êáôáêëåräé, ðåñéóóüôåñç óçìáóßá V÷åé_ óôÜóç ôï Óõêïõôñ\ óôßò ðñïóùðéêÝò ôïõ ó÷Ýóåéò êáß óôüí Tðáããåëìáôéêü êáß êïéíùíéêü ôïõ÷ñï. ÓÝ TðéóôïëÞ ôïõ98 ðñüò ößëï ôïõ ãñÜöåé ôÜ
Uî\ò ÷áñáêôçñéóôéêÜ: «Åêåríï, ìùò, ðïý ìïêÜìíåé ñáßáí Tíôýðùóéí åyíáé _ ðñïóðÜèåéá íÜäéáôçñÞógò Aíåîáñôçóßáí öñïíÞìáôïò. Áðïäßäù
ôüóçí óçìáóßáí åsò ôü æÞôçìá ôïôï êáß ásóèÜíïìáé ôüóïí âáèýí óåâáóìüí êáß ðñüò ôÞí ðåñéóóüôåñïí Aíôßèåôïí ìÝ ôÞí säéêÞí ìïõ ãíþìçí,óôå èÜ V÷áíá AìÝóùò ìÝãá ìÝñïò ô\ò TêôéìÞóåþò ìïõ ðñüò óÝ, Cí ìåôÝâáëëåò ôüóïí åêïëáãíþìçí ðü Tðßäñáóéí Vóôù êáß Aíèñþðïõ, åsòôï ðïßïõ ôÞí ãíþìçí V÷åéò Tìðéóôïóýíçí».
ÏðùóäÞðïôå, äÝí ìðïñår êáíåßò åêïëá íÜêáôáôÜîåé ôüí Óõêïõôñ\ óÝ ìáäïðïéÞóåéò. ´Åíáòðáëáéüò ôïõ ìáèçôÞò99 Tðéóçìáßíåé ôé «ït Añéóôåñïß ôüí T÷áñáêôÞñéóáí ñáöéíáñéóìÝíç Aíôßäñáóç, ït äçìïôéêéóôÝò ìåéêôü, ït Âåíéæåëéêïß ìåãáëïöõÀá êáß ït Ëáúêïß Tðéåéêò óÜí... «Óõêïõôñßäéïí». Ï Óõêïõôñ\ò âåâáßùò eôáí  Óõêïõôñ\ò, ìáêñõÜ Aðü TôéêÝôôåò. Ç ìüíç ðïëéôéêÞ
óõìðÜèåéá ðïý óõíÜãåôáé Aðü ôßò ðçãÝò êáß ôÜêáôÜëïéðÜ ôïõ åyíáé ðñüò ôüí Ðáíáãéþôç Êáíåëëüðïõëï, ðïý ðñïóðáèïóå ôÞí Tðï÷Þ Têåßíç, ôÞíäåêáåôßá ôï '30, íÜ äçìéïõñãÞóåé Xíáí íÝï, ðñùôïðïñéáêü ðïëéôéêü ÷ñï, ðåñâáßíïíôáò ôüíÅèíéêü Äé÷áóìü. ÓÝ TðéóôïëÞ ôïõ ðñüò ôÞí ìáèÞôñéÜ ôïõ ÁãëáÀá100 ãñÜöåé ôü Uî\ò: «ÌÜ ì'Vðéáóåí  îåíïäü÷ïò óôÜ ðïëéôéêÜ  ôß êÜíïõìå,V; Åôõ÷ò ìï Cíïéîå ôÞí ìéëßá ãéÜ ôüí Êáíåëëüðïõëï êáß Vôóé åy÷á ôÞí åêáéñßá í' AöÞóù ôÞíêáñäéÜ ìïõ íÜ îåóðÜóåé ôÞí AãÜðç ôçò ãéÜ ôüí ößëï. ÊÜíù, âëÝðåéò, êáß ðïëéôéêÞ ðñïðáãêÜíôá».
Ï Óõêïõôñ\ò åy÷å ÷éïìïñ, áôïóáñêáóìüêáß ìåãÜëç íïçìïóýíç. Èåùñïóå äÝ ôÞí ðñïóùðéêüôçôá ôÞí ìüíç ðñáãìáôéêÞ óýíèåóç ðïý ðá-ÌÅËÅÔÇÓ Ç. ÌÅËÅÔÏÐÏÕËÏÓ

ñïõóéÜæåé _ æùÞ101. ÐáñáèÝôù Tä Xíá Añéóôïõñãçìáôéêü Aðüóðáóìá Aðü ìßá TðéóôïëÞ ôïõ, ðïýAíáöÝñåôáé óôÞí ðáñáìïíÞ ôïõ óôÞí Éêáñßá ôüêáëïêárñé ôï 1933:«Åy÷á êáß Tãþ ôåëåõôárá Xíá ôáîéäÜêé ðñüòôüí ´Áã. ÊÞñõêï, ôÞí ðñùôåýïõóá ô\ò Éêáñßáò, ðïý AðÝ÷åé 8 £ñåò (Tãþ ôßò Vêáíá 51/2) ìïõëáñüäñïìï Aèëéþôáôï, ðïý Aíåâáßíåéò Xíá âïõíü 1000 ì. êáß ðÜëé ðñÝðåé íÜ ôüîáíáêáôÝâgò. Åy÷á íÜ ðÜù Aðü ôÞí ðñþôç
÷ñïíéÜ ðïý eëèá óôÞí Éêáñßá. ÁôÞ ôÞ öïñÜ Tð\ãá... äé' ðçñåóßáí. Åsò Xíá ÷ùñéü 1 1 1/2 ñá Aðü ôüí ´Áã. ÊÞñõêï, Têår ðïýVóêáâáí ït ÷ùñéêïß íÜ sóïðåäþóïõí ôÞí áëÞôï ó÷ïëåßïõ (ôü ÷ùñéü ôü ëÝãïõí Êáôáöýãé),åñ\êáí Xíá Tðéôýìâéïí AíÜãëõöï 1 1/2 ì.
øïò ìÝ ðáñáóôÜóåéò TðÜíù. ²Áñ÷éóáí AìÝóùò Aðü ôüí ´Áã. ÊÞñõêï ôÜ ôçëåöùíÞìáôáíÜ Vëèù Aðü ôßò ÑÜ÷åò íÜ ôü TîåôÜóù, Aóôõíüìïò TóôáìÜôçóå êÜèå óêáöéêÞí TíÝñãåéáí, êáß ëç _ ðåñéï÷Þ ô\ò ðñùôåõïýóçò
Tâïýúîå, ðþò Vñ÷åôáé Xíáò êáèçãçôÞò Aðü ôßòÑÜ÷åò íÜ TîåôÜóg ôü Cãáëìá, ôáí Tð\ãáóôü ôçëÝöùíï êáß ôïýò ðïó÷Ýèçêá ðþò èÜ
ðÜù. Ì' Tñùôïóáí ôß ñá èCñèù, Cí èÝëùíÜ ìï óôåßëïõí ìïõëÜñé êáß ,ôé Cëëç åêïëßá ÷ñåéÜæïìáé. ÁðåðïéÞèçí ëá, ìÜ Vëá ðïýì' Vöåñáí óôü öéëüôéìï êáß Vôóé äÝí ìðïñïóá í' Añíçè! Åyíáé êÜôé äÜ íÜ åyóáé ó' Xíáôüðï  ìïíáäéêüò  êáß äüò ôïõ êáìÜñé ðéÜ
Tãþ! ÊáëÜ êáß íïéþèù ëéãÜêé Aðü Añ÷áéïëïãßá  ôáí aìïõí öïéôçôÞò ìÜëéóôá åy÷áóêåöè\ óïâáñÜ Añ÷áéïëüãïò íÜ ãåí.
»ÔÝëïò ðÜíôùí êáôÝöèáóá. Ì' Tðåñßìåíáí äéÜöïñïé ðñüêñéôïé Têår,  ðñüåäñïò ô\òêïéíüôçôïò,  Aóôõíüìïò, êáß Xíá óùñü Cëëïé,ìï ðåñéÝãñáöáí ôü AíÜãëõöïí. Ôïýò TäÞëùóá ðþò è' Aíåâ óôü Êáôáöýãé ôÞí Cëëç ìÝñá ôü ðñùÀ ãéÜ íÜ V÷ù êáéñü íÜ TîåôÜóù ôüAñ÷árïí  eôáí ôüôå 4-5 _ ñá. ÄÝí îÝñù ôßTíôýðùóç ôïýò Vêáíá, ìÜ _ AëÞèåéá åyíáé, ðþòôáí ôü âñÜäõ óõíïäåõüìåíïò Aðü ìéÜí ìáèÞôñéÜí ìïõ (Tð\ñå TöÝôïò äßðëùìá öéëïëüãïõ)Tâã\êá ðåñßðáôï êáß óôÞí ðüëéí äéåäüèç ðþòeëèåí  ÊáèçãçôÞò, åñéóêáí ôñüðï íÜ ôÞíðëçóéÜóïõí ãéÜ íÜ ôÞí TñùôÞóïõí Cí aìïõíTãþ ðñÜãìáôé. ´Ïôáí ôïýò Vëåãå íáß, Têåríïé
Têïõíïóáí äýóðéóôá ôü êåöÜëé  Xíá ôÝôïéï
ðáéäÜêéÿ Aöï äÝí åy÷á ôïõëÜ÷éóôïí 100 äñÜìéá ãÝíåéá, ôß êáèçãçôÞò aìïõíá; ÔÝëïò ðÜíôùí eëèå êáôüðé êáß  ãõìíáóéÜñ÷çò êáß XíáÉÙÁÍÍÇÓ ÓÕÊÏÕÔÑÇÓ: Ç ÊËÁÓÓÉÊÇ ÐÁÉÄÅÉÁ ÙÓ ÐÏËÉÔÉÊÏ ÐÑÏÃÑÁÌÌÁäõü êáèçãçôáß, ðïý åy÷á ãíùñßóåé Aðü ðñüðåñóé, êáß Vôóé óéãÜ-óéãÜ Tîïéêåéþèçêáí ìÝ ôÞísäÝáí êáß Tãþ... TðáíÝêôçóá ôü êñïò ìïõ.
»ÔÞí Cëëç ìÝñá Tð\ãá óôü Êáôáöýãé.
Åð\ãá ôüóï ðñùÀ êáß ôüóï ãñÞãïñá, ðïý äÝíTðñüëáâáí ït ÷ùñéêïß  óéãÜ-óéãÜ Cñ÷éóáííÜ ìáæåýùíôáé, Cíôñåò, ãõíárêåò, ðáéäÜêéá.
Ì' Têïßôáîáí ì' Xíá âëÝììá ðåñéÝñãïõ èÜìâïõò, êáß ìÝ ìéÜí Aãùíßáí ãéÜ êÜèå ëÝîç ðïýTðñüöåñá  óÜí ôïýò óõããåíårò Uíüò âáñéÜ
Aññþóôïõ ðïý ðñïóÝ÷ïõí íÜ êáôáëÜâïõí ôßëÝåé  ãéáôñüò ðïý TêÜëåóáí Aðü ìáêñéÜ.
Ïëüêëçñç äéáäÞëùóéò åy÷å ãßíåé ãýñù ìïõ,Tí¨ Tãþ AíáóêïõìðùìÝíïò ìÝ ðáíéÜ êáß íåñÜ êáß ì' Xíá óôïõðü÷áñôï ðñïóðáèïóá íÜðÜñù Vêôõðï ô\ò êáêïãñáììÝíçò Tðéãñáö\ò,ãéÜ íÜ ÷ñïíïëïãÞóùìå ôïëÜ÷éóôïí ôü AíÜãëõöï. Ì' Tâïçèïóåí _ ìáèÞôñéá ðïý óïVãñáöá, êáß Xíáò öïéôçôÞò Aðü ôü Êáôáöýãé  Tí¨ ït ÷ùñéêïß Tí tåñL óéãj ðñïóðáèïóáí íÜ óõëëÜâïõí êÜèå ëÝîç ðïý Tðñüöåñá
(êáß aìïõí öåéäùëüò Vôóé ãéÜ íÜ ôïýò âáóáíßóù ëéãÜêé) óôïýò äõü âïçèïýò ìïõ. Ç äïõëåéÜìÝ äéåóêÝäáæå, Aëë' Aêüìç ðåñéóóüôåñï ìÝäéåóêÝäáæå _ Aãùíßá ôí ÷ùñéêí. ÃéÜ íÜôÞí TðáõîÞóù, Têñáôïóá ôÜò óçìåéþóåéò
ìïõ, ãéÜ ôÞí ðåñéãñáöÞ êáß ôÜ óôïé÷årá ðïýèÜ Vóôåëíá óôü Õðïõñãårï, ãåñìáíéóôß, êáßVêáíá ðþò äÝí Vâëåðá ôáí êáíÝíáò ðåñßåñãïò, ðïý äÝí ìðïñïóå íÜ óõãêñáôçèj, Vóêõâå óôÜ ÷áñôéÜ ìïõ íÜ äéáâÜóg ôß ãñÜöù. ÖõóéêÜ ôÜ ãñáöüìåíá eóáí ìõóôçñéþäç ãé' áôïýò óÜí ìéÜ óõíôáãÞ ãéáôñï, êáß áôü Tðçýîáíå ôÞí Aãùíßá êáß ôü èÜìâïò ôïõò.
»Åðß ôÝëïõò eëèå ôü ìåóçìÝñé. Ç Tñãáóßá Vðñåðå íÜ äéáêïðj ãéÜ íÜ óõíå÷éóèj ôüAðüãåõìá ðïý èÜ Vðåöôåí  cëéïò óôÜ ãñÜììáôá ô\ò Tðéãñáö\ò êáß Vôóé èÜ TäéáâÜæåôï
êáëýôåñá. Ðëïýóéï ôñáðÝæé ìÝ Cöèïíá öáãçôÜ åy÷åí Uôïéìáóè\ ó' Xíáí ê\ðï 10´ ìáêñéÜAðü ôü Añ÷árïí  Tðçãáßíáìå ðñüò ôÜ Têår,ìðñïóôÜ Tãþ êáß ðßóù _ äéáäÞëùóéò. Óôü äñüìï óõíáíôÞóáìåí Xíáí Tî Áìåñéê\ò Cñôé TðáíáêÜìøáíôá, ôüí ê. Â., ãéÜ ôüí ðïrïí _ öÞìç AíÜ ôÞí í\óïí åy÷å äéáóðåßñåé ðþò Tãýñéóå
ðñïóùñéíò ì' Uêáôïììýñéá äñá÷ìí! Ì@òTðëçóßáóå êñáôþíôáò Xíá ðåëþñéï êïõôß öùôïãñáöéê\ò ìç÷áí\ò. ·Çôáí Xíáò êáëïèñåììÝíïò êýñéïò óÜí íÜ ôüí åy÷åò ôáÀóåé ìÝ êïõêïõíÜñéá, ìÝ êÜôé ãõáëéÜ êôáãùíéêÜ óôÜ ìÜôéá ìÝ ëü÷ñõóï ðëáßóéï, ìÝ äá÷ôõëßäéá êáßêáäÝíåò. Åy÷å êáß áôüò Aðü ðßóù ôïõ óõíï-155äåßá ìåñéêí èáõìáóôí Têåßíïõ, a ì@ëëïíô\ò ôóÝðçò ôïõ. «·Çñôåí  êáèçãçôÞò;» eôáí_ ðñþôç ôïõ Tñþôçóéò. Ì' Tðáñïõóßáóáí ôüôåÿ ôü êÜôù ôïõ ÷årëïò óõíåóôÜëç ëßãï, äÝíôï TðÝñáóá ãéÜ êáèçãçôÞò öáßíåôáé, Vôóé ìÝ
ô\ò Têäñïì\ò ôÜ ñï÷á, êáôáóêïíéóìÝíïò ìÝôÜ ÷þìáôá ðïý Tóåñíüìïõí Têår óôÞí AíáóêáöÞ, îåóêïýöùôïò êáß AãÝíåéïò. ÏðùóäÞðïôåìï ðñïóÝöåñå Xíá óéãÜñï, ãéÜ íÜ sä ôÞí ðïëýôéìç óéãáñïèÞêç ôïõ, êáé ì' Tñþôçóå, ôáí^ñíÞèçí, ôß åyíáé ôü Añ÷árïí. ´Ïëïò  êüóìïò
Tìáæåýèç ãýñù í' Aêïýógÿ ôï AðÜíôçóá, ðþòåyí' Tðéôýìâéïí AíÜãëõöïí Aôôéêßæïí ôï 4ïõásíïò ê.ëð. Åêïõíïóå ôü êåöÜëé ì' Xíá yesóÜí íÜ Tìð\êå óôü íüçìá, Tí¨ ït ÷ùñéêïß ãýñù óïí Cêïõáí ëÝîåéò AêáôáíïÞôïõò, ásíïòê.ëð., ôüóï ðåñéóóüôåñï äÝïò kóèÜíïíôï, êáßèÜìâïò ãéÜ ôü åñçìá...
»ÔÝëïò ðÜíôùí óôü ôñáðÝæé Tëýèçêå _ãëóóá ìïõÿ ôïýò TîÞãçóá ìÝ BðëÜ ëüãéá ôßåyíáé, Vìåéíáí TíèïõóéáóìÝíïé ðùò ôïýò ôÜVëåãá, ôïýò AðÞíôçóá åsò ëáò ôÜò TñùôÞóåéò
ôùí. Ìßá ìüíï Tñþôçóç äÝí ìï Aðçýèõíáí,êáß Cò ôÞí TäéÜâáæá ó' ëùí ôÜ ìÜôéá, ðüóïóôïé÷ßæåé ôü Añ÷árï; ÌÜ ìÞðùò îÝñù, êáçìÝíï ìïõ ðáéäß, ðüóï óôïé÷ßæåé óÝ ÷ñ\ìá êáßëüêëçñç Aêüìç _ TðéóôÞìç ìïõ; Ðüóåò öïñÝò äÝí Vôõ÷å íÜ TñùôÞóù ôüí Uáõôü ìïõ!
»ÌÝ ôÞí uäéá óõíïäåßá êáß ðïìðÞ ôü âñÜäõ ìÝ ðñïÝðåìøáí. Êáß ãéÜ íÜ óõìðëçñùèj
_ ðáñïìïßùóéò ìÝ ôü ãéáôñü, ôÞí Cëëç ìÝñáóôüí ´Áã. ÊÞñõêï Vâãáëáí íÜ ìï äþóïõí
êáß 500 äñ. ãéÜ ôüí êüðï ìïõ. ÖõóéêÜ ^ñíÞèçí, AëëÜ ðï í' Añíçè óôßò Cðåéñåò TñùôÞóåéò, ðïý ìÝ ôñüðï ðñïóðáèïóáí íÜ ì' AðïóðÜóïõí; Áíáãêáæüìïõí í' Aðáíô êáß ìÝ ôßôïõðÝ êáß autorité ìðïñårò íÜ öáíôáóèjò.
Áëë' Cò åyíáé!».
²Áò êëåßóïõìå ôÝëïò ìÝ ìßá TðéóÞìáíóç ôïÑÝíïõ Áðïóôïëßäç:  Óõêïõôñ\ò, ðáñÜ ôßò ìåôáöñáóôéêÝò ôïõ Aäõíáìßåò êáß ôüí íáñêéóóéóìü
ôïõ, ð\ñîå  ôåëåõôárïò óïâáñüò öéëüëïãïò. Ïðñüùñïò êáß Aäüêçôïò èÜíáôüò ôïõ ð\ñîå ëÝèñéïò ãéÜ ôÞí ðíåõìáôéêÞ AíÜðôõîç ô\ò ÅëëÜäáò. ´Ïðùò óçìåéþíåé  É. ÊáëëéôóïõíÜêéò, ëüêëçñç ó÷ïëÞ öéëïëüãùí èÜ ð\ñ÷å êáß èÜ äñïóå TÜí åy÷å AíáëÜâåé êáèçãåóßá óôü ðáíåðéóôÞìéï  Óõêïõôñ\ò, Aöï êáß ò öçãçôÞò êáôþñèùóå íÜ ó÷çìáôßóåé TðéóôçìïíéêÞ ó÷ïëÞ, ìÝ äéáíïïõìÝíïõò ðïý áôïðñïóäéïñßæïíôáé Aêüìç òìáèçôÝò ôïõ102.

156

ÌÅËÅÔÇÓ Ç. ÌÅËÅÔÏÐÏÕËÏÓ
ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ

1. Óôü É. Óõêïõôñ\, ÌåëÝôáé êáß Cñèñá, Åôáéñåßá
Óðïõäí Íåïåëëçíéêï Ðïëéôéóìï êáß Ãåíéê\ò Ðáéäåßáò
- ´Éäñõìá Ó÷ïë\ò ÌùñáÀôç.
2. ×ñ. Êáñáíéêüëáò, «Ï ìáèçôÞò êáß  óõíôáîéþôçò», ÍÝá Åóôßá, ô. 738, 1958, óó. 546-49.
3. ËÜìðñïò Ðáñáñ@ò, ÉùÜííçò Áíôéöþí Óõêïõôñ\ò,ÔÜ ÖïéôçôéêÜ ÷ñüíéá, V.A.
4. ÌÝ ôÞí ìÝèïäï ô\ò ðï÷ñåùôéê\ò óôñáôïëüãçóçò ïtÔïñêïé Tîüíôùóáí ðïëëÝò ÷éëéÜäåò ÅëëÞíùí ô\ò Ìéêñ@òÁóßáò.
5. Äçìïóéåýïíôáí óôÞí ÍÝá Åóôßá, V.A., ó. 532, _ìåñ.
9-2-1924.
6. ÅðéóôïëÞ 16-7-1933, ÍÝá Åóôßá, V.A., ó. 537.
7. ËÜìðñïò Ðáñáñ@ò, V.A.
8. Ê. Äåóðïôüðïõëïò, «Ï TìðíåõóìÝíïò êáß  _ñùúêüò», ÍÝá Åóôßá, ô. 638, 1958, ó. 480.
9. ÍÝá Åóôßá, ÅðéóôïëÞ 8-8-1933, óó. 537-38.
10. Ä. Éáêþâ, «Ï ÉùÜííçò Óõêïõôñ\ò êáß  Åëëçíéóìüò», Áíôß, V.A., óó. 72 ê.U.
11. ÌåëÝôáé-²Áñèñá, V.A.
12. Ìáæß ìÝ ôüí êáèçãçôÞ ô\ò Ìðïëþíéáò A.
Vogliano, ðïý Tñ÷üôáí Têår óôßò êáëïêáéñéíÝò ôïõ äéáêïðÝò.
13. Âåíåôßáò Áðïóôïëßäïõ, «ÁíÜìåóá óôßò óõìðëçãÜäåò ô\ò Añ÷áßáò êáß ô\ò íÝáò ÅëëÜäáò», Áíôß, óó. 78
ê.U.
14. ÍÝá Åóôßá, ô. 738, 1958, ó. 450.
15. «Óõêïõôñ\ ô÷áé óôÞí äõôéêÞ öéëïëïãßá», Áíôß, V.A., óó. 58 ê.U.
16. É.Ì. Ðáíáãéùôüðïõëïò, «Ï Óõêïõôñ\ò êáß _ãëóóá», ÍÝá Åóôßá, ô. 738, 1958, ó. 483.
17. ÅðéóôïëÞ ôïõ ô\ò 9çò/2/1924, ðïý äçìïóéåýåôáé
óôÞí ÍÝá Åóôßá, V.A., ó. 533.
18. ÍÝá Åóôßá, V.A., ÅðéóôïëÞ 25-1-1937, ó. 541.
19. ÁãëáÀá ÖáêÜëïõ-ÌáêÜñùö, «Ï AãáðçìÝíïò êáèçãçôÞò», óôü ÌåëÝôáé êáß Cñèñá, V.A.
20. «Öéëïëïãßá êáß æùÞ», óôü ÌåëÝôáé êáß Cñèñá, V.A.
21. È. Îýäçò,  «Öéëïëïãéêüò Êýêëïò», ÍÝá Åóôßá,V.A., ó. 555.
22. ÌåëÝôáé êáß Cñèñá, V.A.
23. «Ï ðíåõìáôéêüò Cíèñùðïò», ÌåëÝôáé êáß Cñèñá,V.A.
24. ÁëêéâéÜäçò Å. Ìáñãáñßôçò, «Ï _ãÝôçò», ÌåëÝôáé êáß Cñèñá, V.A.
25. «Át ðíåõìáôéêïß êáôåõèýíóåéò ôí íÝùí», AðÜíôçóç óÝ Tñþôçìá ôï ðåñéïäéêï ÌåëÝôç-ÊñéôéêÞ: «Ðïrïé
äñüìïé Aíïßãïíôáé óÞìåñïí åsò ôÞí íåüôçôá;»26. V.A.
27. Ïìéëßá óôßò Aðïöïßôïõò ôï Áìåñéêáíéêï Êïëëåãßïõ ÈçëÝùí.
28. Körte, ÌåëÝôáé êáß Cñèñá, V.A.
29. ÍÝá Åóôßá, V.A, ô. 738, 1958, ó. 453.
30. 148/19, 1935, óó. 1189-90.
31. Añ. 8, 1934, ó. 805.
32. óó. 39-65.
33. ó. 40.
34. Êïëë@ñïò, ÁèÞíá 1937, ó. 40.
35. Óôßò 30-5-37.
36. 26-6-1937.
37. Â. ÔáôÜêçò, V.A., ó. 478.
38. V.A.

30. ÌåëÝôáé êáß Cñèñá, V.A.
40. Ït säáíéêïß áôü÷åéñåò, ÁèÞíá 2004, âë. ïsêårï êåöÜëáéï.
41. ÌåëÝôáé êáß Cñèñá, âéïãñáöéêü óçìåßùìá Aðü ×áñÜ Óõêïõôñ\.
42. ÍÝá Åóôßá, V.A., ó. 541.
43. Öéëïóïößá ô\ò æù\ò, V.A.
44. ÌåëÝôáé êáß Cñèñá, V.A.
45. Ö. ÔæùñôæÜôïõ, «Ôü äßäáãìÜ ôïõ», ÍÝá Åóôßá,ô. 738, 1958, ó. 495.
46. «ÄÜóêáëïò êáß Cíèñùðïò», ÌåëÝôáé êáß Cñèñá,V.A.
47. Í. Äåôæþñôæçò, «Åðéôñï÷Üäçí», óôü ÌåëÝôáé
êáß Cñèñá, V.A.
48. ÌåëÝôáé êáß Cñèñá, V.A.
49. ÅðéóôïëÞ Í. ÔùìáäÜêç óôÞí ÊáèçìåñéíÞ, 910/12/1984 êáß Cñèñï ìÝ ôßôëï «É. Óõêïõôñ\ò» óôÞí ìåôáîéêÞ ÍÝá ÐïëéôéêÞ, ô. 9, 1937, óó. 1152-54.
50. Åðéëåãüìåíá åsò ôü Vñãïí ôï Th. Zielinski«Çìårò êáß ït Áñ÷árïé», óôü ÌåëÝôáé êáß Cñèñá, V.A.
51. Â. ÔáôÜêçò, V.A., ó. 472 ê.U.
52. Êáß ìùò,  Óõêïõôñ\ò äéáãñÜöåé ôßò AëëåðÜëëçëåò TðáíáóôáôéêÝò ðñïóðÜèåéåò ðïý Vãéíáí ðñü ôï 1821.
Åðßóçò ðáñáãíùñßæåé ôü ãåãïíüò ôé, óôÞí ëáúêÞ óõíåßäçóç, _ ÅðáíÜóôáóç eôáí _ ðñïóðÜèåéá AðïêáôÜóôáóçò ô\òÂõæáíôéí\ò Áôïêñáôïñßáò êáß ÷é äçìéïõñãßáò Uíüò ìéêñïåëëáäéêï êñáôéäßïõ, ðùò ðïëý ëïêÜèáñá öáßíåôáé óôÜÁðïìíçìïíåýìáôá ôï Êïëïêïôñþíç êáß óÝ ðïëëÝò Cëëåò
ðçãÝò ô\ò ÅðáíáóôÜóåùò.
53. «Öéëïëïãßá êáß æùÞ», V.A.
54. «Öéëïëïãßá êáß æùÞ», V.A.
55. ÍÝá Åóôßá, ô. 738, 1958, Â. Ëáïýñäáò, ó. 455.
56. V.A., ó. 456.
57. Ðáëáì@, ÃñõðÜñç, Óïëùìü, ÊÜëâï ê.C.
58. ÔÜ óýã÷ñïíá ðñïâëÞìáôá ô\ò ðíåõìáôéê\ò ìáòæù\ò, ÍåïåëëçíéêÜ ÃñÜììáôá, «ÓõíÝíôåõîç óôüí Ì.
Óêïõëïýäç», óôÞí óåéñÜ «Ïìéëïí ït êïñõöárïé ô\ò Åëëçíéê\ò äéáíüçóçò», 4ç óõíÝíôåõîç.
59. V.A.
60. Óýìöùíá ìÝ ôÞí ìáñôõñßá ôï Âáóßëç ÔáôÜêç, óôüêåßìåíï «Ç ðíåõìáôéêÞ ôïõ ðïñåßá», ÍÝá Åóôßá, ô. 738,
1958, ó. 472.
61. ÍÝá Åóôßá, V.A., ó. 534.
62. ÔáôÜêçò, V.A., ó. 473.
63. V.A., óó. 482 ê.U.
64. Ãéñãïò Áëéóóáíäñ@ôïò, «ÖïéôçôéêÝò ÁíáìíÞóåéò», Áíôß, ô. 560, 1994, óó. 28 ê.U.
65. ÅðéóôïëÞ ôï Óõêïõôñ\ ðñüò êáèçãçôÞ ô\ò Öéëïóïöéê\ò Ó÷ïë\ò, äçìïóéåýåôáé óôü Áíôß, V.A., óó. 96100.
66. ÊõðñéáêÜ ÃñÜììáôá, ô. 10, Ëåõêùóßá 1935, óó.
325-26, AðÜíôçóç óôüí Êþóôá Ðñïõó\.
67. Äåôæþñôæçò, V.A.
68. ×áñÜ Óõêïõôñ\, ÌåëÝôáé êáß Cñèñá, V.A.
69. Äåôæþñôæçò, «Ï ÄéäÜóêáëïò», ÌåëÝôáé êáß Cñèñá, V.A.
70. ÌåëÝôáé êáß Cñèñá.
71. Óôßò Aðïöïßôïõò ôï Aìåñéêáíéêï Êïëëåãßïõ ÈçëÝùí óôü Åëëçíéêü, óôßò 21-6-1932, ÌåëÝôáé êáß Cñèñá,V.A.

ÉÙÁÍÍÇÓ ÓÕÊÏÕÔÑÇÓ: Ç ÊËÁÓÓÉÊÇ ÐÁÉÄÅÉÁ ÙÓ ÐÏËÉÔÉÊÏ ÐÑÏÃÑÁÌÌÁ
72. Ä. ÌðáëÜíïò, «Át èñçóêåõôéêáß ôïõ AíôéëÞøåéò»,ÌåëÝôáé êáß Cñèñá, V.A.
73. ÌåëÝôáé êáß Cñèñá, V.A.
74. É. Èåïäùñáêüðïõëïò, «Ï êëáóóéêüò öéëüëïãïò»,ÌåëÝôåò...
75. ÌåëÝôáé êáß Cñèñá, V.A.
76. ÔÜ óýã÷ñïíá ðñïâëÞìáôá ô\ò ðíåõìáôéê\ò ìáò æù\ò.
77. V.A.
78. ÔáôÜêçò, V.A., ó. 475.
79. ÔÜ óýã÷ñïíá ðñïâëÞìáôá ô\ò ðíåõìáôéê\ò ìáòæù\ò, V.A.
80. V.A.
81. V.A.
82. V.A.
83. V.A.
84. V.A.
85. V.A.
86. V.A.
87. V.A.
88. V.A.
89. V.A.
90. V.A.
91. Têä. Åóôßá, óó. 21-22.
92. V.A., ó. 413.

157

93. ÐëÜôùíïò ÓïöéóôÞò, Áñ÷árïí êåßìåíïí - ÅsóáãùãÞ - ÌåôÜöñáóéò - Ó÷üëéá: Ä. ÁëåîÜíäñïõ ä.ö., Åêäïôéêüò ïyêïò Æá÷áñïðïýëïõ, Áè\íáé 1940, óó. 54-55.
94. ÐñïöïñéêÞ ìáñôõñßá.
95. ÐñïöïñéêÞ ìáñôõñßá.
96. ÁíáöÝñåôáé óôü êåßìåíï ô\ò Ásêáôåñßíçò ×ñéóôïöéëïðïýëïõ «Ðò åyäå ôü ðáíåðéóôçìéáêü ðñïáýëéï ôüíÉùÜííç Óõêïõôñ\», ðåñéïäéêü Áíôß, ðåñßïäïò Â´, ôå÷ïò
763, 17/5/2002.
97. Ï ðåñéïäéêüò ôýðïò óôüí Ìåóïðüëåìï, ÐñáêôéêÜ
Åðéóôçìïíéêï Óõìðïóßïõ, êåßìåíï Ã. ÁëéóóáíäñÜôïõ:«ÔÝóóåñá ðåñéïäéêÜ säåí óôÞí äåêáåôßá ôïõ '30: ÍÝïéÐñùôïðüñïé, ÉäÝá, ÓÞìåñá, Ôüí ÍÝïí ÊñÜôïò», ó. 298,Åôáéñåßá Óðïõäí Íåïåëëçíéêï Ðïëéôéóìï, Ó÷ïëÞ ÌùñáÀôç.
98. ÍÝá Åóôßá, V.A., ó. 535, _ìåñ. 8-4-1924.
99. ÌåíÝëáïò Ðáñëáì@ò, «Ëüãïò - Vñùò - èÜíáôïò: aÏt äñüìïé ðñüò ôÞí ÐëáôùíéêÞí öñüíçóéí», Áíôß, óó. 22
ê.U.
100. ÖáêÜëïõ-ÌáêÜñùö, ÁíÝêäïôç ÅðéóôïëÞ óôüÁíôß, ó. 113, _ìåñ. 23-11-(1935).
101. ÅsóáãùãÞ åsò ôÞí ìåëÝôçí ôï Max Weber, ó.
318.
102. ÍÝá Åóôßá, ôå÷ïò 738, 1958, ó. 446.

ÂÉÂËÉÏÃÑÁÖÉÁ
Max Weber, Ç TðéóôÞìç ò TðÜããåëìá, ÅsóáãùãÞ êáßìåôÜöñáóéò É. Óõêïõôñ\, Ç ÌÝëéóóá, Áè\íáé 1933.
É. Óõêïõôñ\, Öéëïëïãßá êáß æùÞ, Áíáôýðùóéò Tê ôï Añ÷åßïõ Öéëïóïößáò êáß Èåùñßáò ôí Åðéóôçìí, VôïòÂ´, ôå÷ïò 4ïí.
Th. Zielinski, Çìårò êáß ït Añ÷árïé, ÌåôÜöñáóéò êáß Tðéëåãüìåíá É. Óõêïõôñ\, Äçìçôñ@êïò, Áè\íáé 1928.
ÓõæçôÞóåéò ìÝ ÑÝíï Áðïóôïëßäç, Ìé÷Üëç Óáêåëëáñßïõ,Ásêáôåñßíç ×ñéóôïöéëïðïýëïõ êáß Ãéñãï Áëéóóáíäñ@ôï ó÷åôéêÜ ìÝ ôüí Óõêïõôñ\.
ÓõíÝíôåõîç ìÝ Ãéñãï Áëéóóáíäñ@ôï óôßò 12-1-2004.
Ðåñ. ÊõðñéáêÜ ÃñÜììáôá, Ëåõêùóßá 1935, óó. 47-48,
êñéôéêÞ Êþóôá Ðñïõó\ ìÝ ôßôëï «É. Óõêïõôñ\ò: ÇÅëëçíéêÞ ÂéâëéïèÞêç ô\ò Áêáäçìßáò Áèçíí»,Áè\íáé 1935.
Ðåñ. Éüíéïò Áíèïëïãßá, ÁèÞíá 1933, ôå÷ïò 72-4, óó.
84-85, êñéôéêÞ ôï É. Óõêïõôñ\ ìÝ ôßôëï «Ç âéâëéïãñáößá ô\ò Íåïåëëçíéê\ò Ëïãïôå÷íßáò» (ãéÜ ôü âéâëßïôï Ã. Êáôóßìðáëç ÐáëáìéêÞ Âéâëéïãñáößá 19261931, Åóôßá, ÁèÞíá 1932, ó. 62.

Ä. Êáñáíôþíç, ÍåïåëëçíéêÝò Ëïãïôå÷íéêÝò Öõóéïãíùìßåò,ôüìïò Â´, ÁèÞíá 1977, óó. 57-63, êåöÜëáéï ìÝ ôßôëï É. Óõêïõôñ\ò.
É. ÔïõñíÜêçò, «É. Óõêïõôñ\ò», óôÞí ÍÝá ÐïëéôéêÞ, ô.
9, 1937, óó. 1152-54.
Åö. ÊáèçìåñéíÞ, 9-10/12/1984, ó. 9, TðéóôïëÞ Í.Â.
ÔùìáäÜêç ìÝ ôßôëï «Ç ðñïåðáíáóôáôéêÞ êáèáñåýïõóá,  Í. Ðïëßôçò êáß  Éù. Óõêïõôñ\ò».
Ðåñéïäéêü Áíôß, ðåñßïäïò Â´, ô. 560, 23/9/1994, ÁöéÝñùìá óôüí ÉùÜííç Óõêïõôñ\.
Ðåñéïäéêü ÍÝá Åóôßá, ôüìïò 63ïò, ôå÷ïò 738, 1/4/1958,ÁöéÝñùìá óôüí ÉùÜííç Óõêïõôñ\.
ÉùÜííïõ Óõêïõôñ\, ÌåëÝôáé êáß Cñèñá, Åôáéñåßá ÓðïõäíÍåïåëëçíéêï Ðïëéôéóìï êáß Ãåíéê\ò Ðáéäåßáò,´Éäñõìá Ó÷ïë\ò ÌùñáÀôç, ÁèÞíá 1956.
Éù. Óõêïõôñ\, «ÔÜ óýã÷ñïíá ðñïâëÞìáôá ô\ò ðíåõìáôéê\ò ìáò æù\ò», óôÜ ÍåïåëëçíéêÜ ÃñÜììáôá, 1935,
25/8 (Á´ ìÝñïò), 1/9 (Â´ ìÝñïò), 8/9 (Ã´ ìÝñïò).
ÊõðñéáêÜ ÃñÜììáôá, ô. 10, Ëåõêùóßá 1935, ÅðéóôïëÞ
Éù. Óõêïõôñ\ - AðÜíôçóç óôüí Ê. Ðñïõó\.

ÅÐÉÊÁÉÑÅÓ ÐÁÑÅÊÂÁÓÅÉÓ

Ó÷åôéêÜ ìÝ ôßò «ÌåëáíÝò ÏðÝò»ô\ò tóôïñéê\ò ìíÞìçò

Ðò ðñáãìáôåõüìáóôå ôñáõìáôéêÝò Tìðåéñßåò ôï ðáñåëèüíôïò
ÃéÜííçò ÌáèéïõäÜêçò

ÌåãÜëç áuóèçóç ðñïêÜëåóå óôÞí Ãåñìáíßá _ ôáéíßá ôï Ãåñìáíï óêçíïèÝôç
²Ïëéâåñ ×ßñóìðéãêåë «Ç ðôþóç», _ðïßá Vêïøå 480.000 åsóéôÞñéá óôü ðñôï äéÞìåñï ô\ò ðñïâïë\ò ôçò êáß ðñïâëÞèçêå ðñüóöáôáêáß óôÞí ÷þñá ìáò. Ôü èÝìá ô\ò ôáéíßáò åyíáé ïtôåëåõôáråò ìÝñåò ôï Áäüëöïõ ×ßôëåñ,  ðïrïò,AðïêëåéóìÝíïò óôü êáôáöýãéü ôïõ, âñßóêåôáé ëßãï ðñßí Aðü ôÞí áôïêôïíßá ôïõ. Ôü säéáßôåñï ÷áñáêôçñéóôéêü ô\ò ôáéíßáò, ðïý Aðáó÷üëçóå ìÝóáAðü ðïëõÜñéèìá äçìïóéåýìáôá ôüí ãåñìáíéêü Ôýðï êáß äß÷áóå ôü êïéíü óï êáß ôïýò êñéôéêïýò, åyíáé ôé, ðÝñá Aðü ôÞí TãêëçìáôéêÞ ðëåõñÜ ôï äéêôÜôïñá, äåß÷íåé êáß ôÞí Aíèñþðéíç ðëåõñÜ ôïõ.
Ç ôáéíßá, ëïéðüí, öáßíåôáé ôé îýðíçóå óôïýò
Ãåñìáíïýò ôñáõìáôéêÝò Tìðåéñßåò ô\ò óõëëïãéê\òôïõò ìíÞìçò, Tìðåéñßåò ìÝ ôßò ðïråò äÝí V÷ïõí
Aêüìç óõìöéëéùèår. ÄÝí åyíáé Cëëùóôå _ ðñþôç
öïñÜ ðïý óõìâáßíåé êÜôé ôÝôïéï. Ç ðåñßðôùóç
ô\ò ôáéíßáò ì@ò ãõñßæåé ðßóù óôüí ÄéÜëïãï ôíÉóôïñéêí, ðïý Vëáâå ÷þñá êáôÜ ôÞí äåêáåôßá
ôï '801. Ç óõæÞôçóç áôÞ ÷áñáêôçñßóôçêåAðü ôÞí ðñïóðÜèåéá ìé@ò íåïóõíôçñçôéê\ò Tðáíåñìçíåßáò ô\ò tóôïñßáò, Vôóé óôå íÜ ìðïñår íÜðïóôçñé÷èår _ äçìéïõñãßá ìé@ò óõìðáãïò AëëÜêáß ó÷çìáôéóìÝíçò Cêñéôá Tèíéê\ò ôáõôüôçôáò.
Ðñüêåéôáé ãéÜ ìßá ðñïóðÜèåéá ðïý Tðé÷åéñïóå íÜóõìöéëéþóåé AâáóÜíéóôá ôïýò Ãåñìáíïýò ìÝ ôüíáæéóôéêü ðáñåëèüí ôïõò, ÷ùñßò íÜ ÷ñåéáóôår íÜðñïâïí óôÞí êñéôéêÞ AðïôßìçóÞ ôïõ. Ó' áôü ôüðëáßóéï,  ÁíôñÝáò ×éëãêñïìðåñ ðñïÝôñåðå
ôïýò Ãåñìáíïýò tóôïñéêïýò íÜ ôáõôéóôïí êáß íÜäïí ôÞí tóôïñßá ôï ðïëÝìïõ ìÝóá Aðü ôÜ ìÜôéáÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 159-160

ôí Ãåñìáíí ìá÷çôí êáß ôï ðëçèõóìï óôÞíÁíáôïëÞ, ðïý Aìýíèçêáí TíÜíôéá óôÞí âáñâáñüôçôá ôï ñùóóéêï óôñáôï. Áêüìç êáß ôüôå,ëïéðüí, _ Ãåñìáíßá eôáí óôÞí óùóôÞ ðëåõñÜ, ìá÷üìåíç êáôÜ ôï êïììïõíéóôéêï êéíäýíïõ. ²Áëëùóôå, óýìöùíá ìÝ ôüí Ãåñìáíü tóôïñéêü Íüëôå, ôü ëïêáýôùìá eôáí Bðëò Xíá Aíôßãñáöï
ôí óôáëéíéêí Têêáèáñéóôéêí ìåèüäùí. ÇAíÜãêç, ëïéðüí, ìé@ò óõìðáãïò Tèíéê\ò ôáõôüôçôáò öÝñíåé ôÞí Ãåñìáíßá AíôéìÝôùðç ìÝ ôü äýóêïëï ðñüâëçìá ô\ò óõìöéëßùóçò ìÝ ôÞí tóôïñßá
ôçò. Êáß óôüí ðåñâÜëëïíôá æ\ëï ôïõò, íÜ ðáãéþóïõí ìéÜ óôÝñåç ãåñìáíéêÞ ôáõôüôçôá, ït íåïóõíôçñçôéêïß Tðé÷åéñïí íÜ äéêáéïëïãÞóïõí a êáßíÜ ðïâéâÜóïõí ôÞí óçìáóßá ô\ò íáæéóôéê\ò Tìðåéñßáò.
Ç ïóßá ëïéðüí êáß ôþñá öáßíåôáé íÜ åyíáé _uäéá, Cí êáß äéáöÝñåé _ ìÝèïäïò. Ït íåïóõíôçñçôéêïß tóôïñéêïß ô\ò äåêáåôßáò ôï '80 Tðé÷åßñçóáííÜ ðïâáèìßóïõí ôÞí óçìáóßá ôï Ïëïêáõôþìáôïò êáß ôÞí åèýíç ô\ò Ãåñìáíßáò ãéÜ ôü átìáôïêýëéóìá ô\ò Åñþðçò, áuñïíôáò ôÞí ìïíáäéêüôçôÜ ôïõ, óõãêñßíïíôÜò ôï ìÝ Cëëá ãåãïíüôá,Tîßóïõ öñéêôÜ AëëÜ ôåëåßùò äéáöïñåôéêÜ, ôüóïsäåïëïãéêÜ óï êáß êïéíùíéêÜ. ÓÞìåñá, ït äéáíïïýìåíïé ðåñíïí óôÞí Töåäñåßá êáß ôÞí TèíéêÞ ðåñÜóðéóç AíáëáìâÜíåé ôü êõñßáñ÷ï ìÝóï ô\ò
ëáúê\ò êïõëôïýñáò,  êéíçìáôïãñÜöïò. Óôü÷ïò
åyíáé íÜ ìåôñéáóôår _ öñéêáëåüôçôá ÷é ðëÝïí ôïuäéïõ ôï ãåãïíüôïò, AëëÜ ôï Aíèñþðïõ ðïý ðñïóùðïðïéår ôü ãåãïíüò: ôï Áäüëöïõ ×ßôëåñ. Ï
×ßôëåñ ëïéðüí äÝí eôáí ìüíïí ðáñÜöñùí, eôáí êáßCíèñùðïò, êáß ìÜëéóôá ãïçôåõôéêüò, têáíüò íÜ160ðáñáóýñåé Xíáí ëüêëçñï ëáü óôÞí êáôáóôñïöÞ.
Õð' áôü ôü ðñróìá, _ íáæéóôéêÞ öñåíßôéäá èÜìðïñïóå íÜ óõìâår ðïõäÞðïôå êáß ðïôåäÞðïôå  uóùò åyíáé êáß Aíèñþðéíï ðïý óõíÝâç.
Ç óçìáóßá ôï ëïõ ãåãïíüôïò Vãêåéôáé, TíôÝëåé, óôü Uî\ò Tñþôçìá: ðò ìðïñïìå êáß ðòðñÝðåé íÜ ðñáãìáôåõüìáóôå ôßò óõëëïãéêÝò,ôñáõìáôéêÝò Tìðåéñßåò ô\ò tóôïñéê\ò ìíÞìçò;Ðò Aíôéìåôùðßæïõìå ôÞí uäéá ôÞí tóôïñßá; ÔüTñþôçìá êáèßóôáôáé Tðéôáêôéêþôåñï, ôáí ôü âÜñïò ôï ðáñåëèüíôïò ìðïñår íÜ AäñáíïðïéÞóåé ôÞíðñÜîç. ÊÜôé ðïý öïâüôáí  Íßôóå,  ðïrïò ðñüôåéíå ôÞí óôÜóç ô\ò «Tíåñãçôéê\ò ëÞèçò» AðÝíáíôé óôÞí tóôïñßá2. ËÞèç _ ðïßá, êáôÜ ôüí Íßôóå, Aðåëåõèåñþíåé ôüí Cíèñùðï êáß ôï TðéôñÝðåé íÜ äçìéïõñãÞóåé ðñáãìáôéêÜ. ÈÜ ðñÝðåé,ìùò, íÜ ôïíßóïõìå ôé _ ëçóìïíéÜ TðéâÜëëåôáé
Aêñéâò íÜ åyíáé TíåñãçôéêÞ. Ãéáôß äÝí ìðïñïìåBðëò íÜ îå÷Üóïõìå ôÜ ãåãïíüôá ôï ðáñåëèüíôïò, Aðùèþíôáò ôá óôü óõëëïãéêü Aóõíåßäçôï.
ÊÜôé ôÝôïéï ìðïñår íÜ äçãÞóåé óôÞí TêäéêçôéêÞêáß ñìçôéêÞ TðéóôñïöÞ ôïõò. Ïôå, Aðü ôÞí Cëëç, ìðïñïìå íÜ ôÜ AãíïÞóïõìå, AêñùôçñéÜæïíôáò ôÞí tóôïñéêÞ ìáò óõíåßäçóç. ÌéÜ ðñáãìáôéêÜ èáñáëëÝá êáß Víôéìç óôÜóç Aðáéôår ôÞí êñéôéêÞ Aíôéìåôþðéóç êáß ôÞí óõíïëéêÞ Aðïäï÷Þ ôïðáñåëèüíôïò, ìÝ ëåò ôßò AíôéöÜóåéò ôïõ. Áðáíôþíôáò óôÞí Aðïñßá Cí ìðïñïìå íÜ ìÜèïõìå AðüôÞí tóôïñßá,  ×Üìðåñìáò óçìåéþíåé ôé «ìáèáßíïõìå óõíå÷ò Aðü ôÞí ðáñÜäïóç, AëëÜ ôü Tñþôçìá åyíáé Cí ìðïñïìå Tðßóçò íÜ ìÜèïõìå Aðüãåãïíüôá ðïý Aíôáíáêëïí ôÞí Aðïôõ÷ßá ôí ðáñáäüóåùí»3. Êáß Aðáíô@ ôé, óÝ ôÝôïéåò ðåñéðôþóåéò, «Cí _ tóôïñßá êáôÝ÷åé Xíáí äéäáêôéêü ñüëï, ôüôå ëåéôïõñãår ò êñéôéêÞ áèåíôßá, ðïý ì@òðëçñïöïñår ðþò ,ôé _ ðïëéôéóôéêÞ ìáò êëçñïíïìéÜ èåùñår, ò ôü óçìårï ô\ò êñßóçò, só÷ïí äÝíìðïñår ðëÝïí íÜ ðïóôçñé÷èår. ²Åôóé _ tóôïñßá
ëåéôïõñãår ò ìéÜ áèåíôßá, ðïý Aðáéôår ÷é ôüóïôÞí ìßìçóç, AëëÜ ôÞí AíáèåþñçóÞ ôçò»4. Ï uäéïò
Cëëùóôå èåùñår ÷áñáêôçñéóôéêü ô\ò íåùôåñéê\òÃÉÁÍÍÇÓ ÌÁÈÉÏÕÄÁÊÇÓ

óõíåßäçóçò ôÞí äõíáôüôçôá äçìéïõñãßáò ìé@ò ìåôáóõìâáôéê\ò ôáõôüôçôáò, êáôÜ ôÞí ðïßá ôüCôïìï V÷åé AðïêôÞóåé ôÞí têáíüôçôá íÜ TêôéìÞóåé ôßò ^èéêÝò ðåðïéèÞóåéò ôïõ ìÝ ôïýò ñïõò ãåíéêí ^èéêí AîéùìÜôùí, ÷ùñßò íÜ äåóìåýåôáé
AðïêëåéóôéêÜ êáß Cêñéôá Aðü ôßò ðáñáäüóåéò.
ÓôÞí Aíôßèåôç ðåñßðôùóç, Cí äÝí ôçñÞóïõìå áôÞí ôÞí êñéôéêÞ óôÜóç, ôÜ tóôïñéêÜ ãåãïíüôá
ìðïñår íÜ ìåôáôñáðïí óÝ ðñáãìáôéêÝò «ìåëáíÝò
ðÝò»: óçìårá ðïý, Cí êáß ôÜ uäéá ðáñáìÝíïõí
óêïôåéíÜ, Aðïññïöïí ôÜ ðÜíôá êáß ñß÷íïõí ôÞíóêéÜ ôïõò óÝ êÜèå êïéíùíéêÞ äñáóôçñéüôçôá.
Ç óçìáóßá ôï èÝìáôïò äÝí Aöïñ@ ìüíï ôÞítóôïñéêÞ óõíåßäçóç ô\ò Ãåñìáíßáò. Êïõâáëþíôáò
ôÜ tóôïñéêÜ ôçò óõìðëÝãìáôá, _ Ãåñìáíßá ôÜìåôáöÝñåé êáß óôÞí uäéá ôÞí ÅñùðáúêÞ ´Åíùóç,äõó÷åñáßíïíôáò ôÞí ìáëÞ ôçò ðïñåßá ðñüò ôüìÝëëïí. ÓÝ ,ôé Aöïñ@ ôÞí ÅëëÜäá, åêïëá ìðïñïìå íÜ êáôáëÜâïõìå ôß óçìáßíåé _ Vëëåéøç ìé@òêñéôéê\ò Aíôéìåôþðéóçò ôï ðáñåëèüíôïò. ÏtðëçãÝò ìïíÜ÷á ôï 20ï ásíá åyíáé ðïëëÝò: îåêéíþíôáò Aðü ôüí Åèíéêü Äé÷áóìü êáß ôÞí ÌéêñáóéáôéêÞ ÊáôáóôñïöÞ, ðñï÷ùñþíôáò óôüíÅìöýëéï êáß êáôáëÞãïíôáò óôÞí Äéêôáôïñßá êáßôü äñÜìá ô\ò Êýðñïõ. Äõóôõ÷ò, ðÝñá Aðü ñéóìÝíåò, ìåìïíùìÝíåò óïâáñÝò ðñïóðÜèåéåò êñéôéê\ò TíóùìÜôùóçò áôí ôí ãåãïíüôùí óôÞítóôïñéêÞ ìíÞìç ìáò, _ óõëëïãéêÞ Aíôßäñáóç AðÝíáíôß ôïõò êõìáßíåôáé ìåôáîý Cãíïéáò, Vëëåéøçò
êáôáíüçóçò êáß Aäéáöïñßáò. Ãåãïíüò ðïý ðñÝðåéíÜ AëëÜîåé, Cí äÝí èÝëïõìå íÜ ðïóôïìå ôßò óõíÝðåéÝò ôïõ óôü ìÝëëïí.
ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ
1. Âë. ó÷åôéêÜ óôü Juergen Habermas, The new conservatism, MIT Press, Cambridge/Massachusetts.
2. Friedrich Nietzsche, On the advantage and disadvantage of history for life, Hacket, Indianapolis 1980.
3. Habermas Juergen, A Berlin republic, Universityof Nebraska Press, Lincoln 1997, ó. 11.
4. ð.ðáñ.

ÌÅÔÁÖÑÁÓÅÉÓ ÊËÁÓÓÉÊÙÍ ÊÅÉÌÅÍÙÍ

Áðüóðáóìá ìé@ò åñýôåñçò ìïñö\òô\ò ÃÝííçóçò ô\ò Ôñáãùäßáò
1Friedrich Nietzsche*ÌåôÜöñáóç, ó÷üëéá: ÂáããÝëçò ÄïõâáëÝñçò

7 [122] [...] Áíáìößâïëá, ìßá ðëåõñÜ ô\ò ðëáôùíéê\ò óýëëçøçò ô\ò ãõíáßêáò âñßóêåôáé óÝðëÞñç Aíôßèåóç ìÝ ôü Añ÷áéïåëëçíéêü Vèïò: ÐëÜôùí âÜæåé ôÞí ãõíárêá íÜ ìåôÝ÷åé ðëÞñùòóôÜ äéêáéþìáôá, óôßò ãíþóåéò êáß óôÜ êáèÞêïíôá ôí Aíôñí, êáß ôÞí èåùñår Bðëò ôü Aäýíáìï öëï, ôü öëï ðïý äÝí èÜ ôÜ êáôÜöåñíå ðáíôï ôüóï têáíÜÿ Tí ôïýôïéò, äÝí ô\ò Aìöéóâçôår ôüäéêáßùìá ðïý V÷åé ó' ëá áôÜ. Åìårò, óôüóï,äÝí ðñÝðåé í' Aðïäßäïõìå ìåãáëýôåñç Aîßá ó' áôÞí ôÞ èåþñçóç Að' ,ôé óôÞí AðÝëáóç ôí êáëëéôå÷íí Að' ôÞí säáíéêÞ ðïëéôåßá: ðñüêåéôáé ãéÜðëÜãéåò ãñáììÝò ó÷åäéáóìÝíåò ìÝ èñáóýôçôá, ãéÜðáñáëïãéóìïýò ôñüðïí ôéíÜ Uíüò ÷åñéï êáôÜ ô'Cëëá ôüóï óôáèåñï êáß Uíüò ìáôéï ôüóï ãáëÞíéïõ, ðïý ðüôå-ðüôå, óôÞí èýìéóç ôï íåêñï äáóêÜëïõ, óêïôåéíéÜæåé êáß ãßíåôáé äýóèõìï: ó' áôÞí ôÞí äéÜèåóç ìåãáëïðïéår ôßò ðáñáäïîüôçôåò
Têåßíïõ êáß AñÝóêåôáé íÜ ðáñïõóéÜæåé ôßò äéäá÷Ýòôïõ ìÝ ôñüðï ðñáãìáôéêÜ Têêåíôñéêü, öôÜíïíôáòóôÜ ñéá ô\ò èñáóýôçôáò, Að' ôÞí ðÝñìåôñç
AãÜðç ôïõ. Ùóôüóï ôü âáèýôåñï ðïý ìðüñåóå íÜðår  ÐëÜôùí ò Áñ÷árïò ´Åëëçí ãéÜ ôÞí èÝóçô\ò ãõíáßêáò óôÞí Ðïëéôåßá eôáí ôü áuôçìá ôéóÝ ìéÜ ôÝëåéá ðïëéôåßá _ ï s ê ï ã Ý í å é á ð ñ Ý ð å éí Ü ð á ý å é . ²Áò ðáñáâëÝøïõìå ôþñá ôü ôé ÐëÜôùí, ðñïêåéìÝíïõ íÜ äéåêðåñáéþóåé ôïôï ôüáuôçìá óôÞí TíôÝëåéá, êáôÜñãçóå Aêüìá êáß ôüíãÜìï, ñßæïíôáò óôÞí èÝóç ôïõ Tðßóçìïõò ãÜìïõòðïý ãßíïíôáé, äõíÜìåé ô\ò Ðïëéôåßáò, AíÜìåóá
óôïýò ãåííáéüôåñïõò Cíôñåò êáß ôßò åãåíÝóôåñåò

ãõíárêåò, ðñïêåéìÝíïõ íÜ Tîáóöáëßóïõí Têëåêôïýò
Aðïãüíïõò. Óôü ðáñáðÜíù Aîßùìá ðùóäÞðïôå
TðéóÞìáíå ìÝ ìåãÜëç óáöÞíåéá ðïëý ìåãÜëç,Aëßìïíï, ó÷åäüí ðñïóâëçôéêÞ Xíá óðïõäárï
ðñïðáñáóêåõáóôéêü ìÝôñï ô\ò Añ÷áéïåëëçíéê\òâïýëçóçò ìÝ óêïðü ôÞí ãÝííçóç ô\ò ìåãáëïöõÀáò. Áëë' Aêüìá êáß óýìöùíá ìÝ ôÜ Añ÷áéïåëëçíéêÜ aèç, ôÜ äéêáéþìáôá ðïý åy÷å  Cíôñáò êáßôü ðáéäß óôÞí ïsêïãÝíåéá eôáí êáôÜ ðïëý ðåñéïñéóìÝíá:  Cíôñáò æïóå óôÞí ðïëéôåßá, ôü ðáéäß
ìåãÜëùíå ãéÜ ÷Üñç ô\ò ðïëéôåßáò êáß ðü ôÞí êáèïäÞãçóç ô\ò ðïëéôåßáò. Ç Añ÷áéïåëëçíéêÞ âïýëçóç öñüíôéæå ïôùò óôå _ AíÜãêç ãéÜ ðíåõìáôéêÞ êáëëéÝñãåéá íÜ ìÞí ìðïñår íÜ têáíïðïéçèår
óôÞí Aðïìüíùóç êÜðïéïõ óôåíï êýêëïõ. Ç ðïëéôåßá öåéëå íÜ ðáñÝ÷åé ôÜ ðÜíôá óôüí êÜèå Cíèñùðï, êé  êÜèå Cíèñùðïò öåéëå íÜ ô\ò ôÜ TðéóôñÝöåé. Ç ãõíárêá ëïéðüí åyíáé ãéÜ ôÞí ðïëéôåßá,ôé   ð í ï ò ãéÜ ôüí Cíèñùðï2. ÓôÞí öýóç ôçòTíõðÜñ÷åé _ èåñáðåõôéêÞ äýíáìç ðïý Aíáðëçñþíåé áôü ðïý Aíáëþèçêå, _ ååñãåôéêÞ AíÜðáõóç
(Ruhe) óôü ðëáßóéï ô\ò ðïßáò ñéïèåôårôáé êáèåôß Cìåôñï, ôü Aåßðïôå ´Ïìïéï, âÜóåé ôï ðïßïõ
ñõèìßæåôáé ,ôé ðáñåêôñÝðåôáé êáß ðëåïíÜæåé. ÌÝóá ôçò íåéñåýåôáé _ ìåëëïíôéêÞ ãåíéÜ. Ç ãõíárêá åyíáé ðéü êïíôÜ óôÞí öýóç Að' óï  Cíôñáòêáß ìÝíåé Aåßðïôå _ uäéá óÝ ëá ôÜ ïóéþäç. ÇðíåõìáôéêÞ êáëëéÝñãåéá åyíáé Tä ðÜíôá êÜôé ôüTîùôåñéêü, êÜôé ðïý äÝí Aããßæåé ôüí ásþíéá ðéóôüóôÞ öýóç ðõñ\íá, ò Tê ôïýôïõ  Áèçíárïò èÜ
eôáí ô\ò ãíþìçò ðþò _ ðíåõìáôéêÞ êáëëéÝñãåéá

* Ôü ðáñüí ìåôáöñáóìÝíï êåßìåíï Aðïôåëår ôÞí óõíÝ÷åéá ôï êåéìÝíïõ ôï ôåý÷ïõò 39.
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 161-164

162

ô\ò ãõíáßêáò åyíáé ëïéðüí êÜôé AäéÜöïñï, êáß ìÜëéóôá Cí ôü óêåöôïìå âáèýôåñá ãåëïrï. Êéðïéïò Tä âéáóôår íÜ óõìðåñÜíåé ôé _ èÝóç ô\òãõíáßêáò óôÞí Áñ÷áßá ÅëëÜäá eôáí AíáîéïðñåðÞò êáß ðÜñá ðïëý äýóêïëç, äÝí ðñÝðåé Tð' ïäåíß íÜ ëÜâåé ò êñéôÞñéï ôÞí «ëïãéüôçôá» ô\òìïíôÝñíáò ãõíáßêáò êáß ôßò AðáéôÞóåéò ôçòÿ Añêår Bðëò íÜ óôñÝøåé ôü âëÝììá ôïõ óôßò Ïëýìðéåò èåÝò, óôßò Ðçíåëüðåò, ôßò Áíôéãüíåò êáß ôßòÇëÝêôñåò. ´Ïëåò áôÝò åyíáé óßãïõñá säåþäåéò
ìïñöÝò: ðïéüò ìùò èÜ ìðïñïóå íÜ ðëÜóåé ôÝôïéá
säåþäç Að' ôüí óçìåñéíü êüóìï; ²Åðåéôá Còóêåöôïìå ô ß ã õ é ï ý ò ãÝííçóáí áôÝò ït ãõíárêåò, êé Cñá ôß ãõíárêåò ðñÝðåé íÜ 'ôáí, AëÞèåéá,ãéá íÜ ãåííÞóïõí ôÝôïéïõò ãéïýò! Ùò ì ç ô Ý ñ á , ôþñá, _ Añ÷áéïåëëçíßäá Vðñåðå íÜ æår óôÞíAöÜíåéá, ìéÜ êé áôü Aðáéôïóå ôü Víóôéêôï ô\òðüëåùò (politische Trieb), êáèþò êáß ït øéóôïé
óêïðïß ôïõ. ² Å ð ñ å ð å íÜ æår óôÞí AöÜíåéá, óÜí
Xíá äÝíôñï, ó' Xíáí óôåíü êýêëï äñÜóçò, óÜí óýìâïëï ô\ò Tðéêïýñåéáò êïóìïóïößáò, ëÜèñI âéþóáóá. ´Ïóï ãéÜ ôÞí íåþôåñç Tðï÷Þ, ôáí ït ôÜóåéò
ô\ò ðïëéôåßáò êëïíßóôçêáí Aíåðáíüñèùôá, _ ãõíárêá Vðñåðå ôüôå íÜ Tìöáíéóôår ò âïçèüò: Vñãï ôçò eôáí ðéÜ _ ïsêïãÝíåéá ò Vó÷áôï ìÝóïóôÞí ðçñåóßá ô\ò ðïëéôåßáòÿ ðü áôÞí ôÞí Vííïéá Vðñåðå äÝ êáß ït ê á ë ë é ô å ÷ í é ê ï ß óôü÷ïé
ô\ò ðïëéôåßáò íÜ ðïâéâáóôïí óÝ óôü÷ïõò ìé@òôÝ÷íçò ï s ê é á ê \ ò . Áðü Têår, ëïéðüí, ðñï\ëèåêáß _ ñïðÞ ðñüò ôü Tñùôéêü ðÜèïò ( ìïíáäéêüò
ôïìÝáò ðïý ðñïóéäéÜæåé ëïêëçñùôéêÜ óôÞ ãõíárêá), ñïðÞ ðïý ðñïóäéüñéóå óéãÜ-óéãÜ ôÞí ôÝ÷íçìáò ò ôüí âáèýôåñï ðõñ\íá ôçò3. Ïìïßùò, _ TêðáßäåõóÞ ôçò óôÜ ïsêéáêÜ ðåñíÜåé êáôÜ êÜðïéïí
ôñüðï ò _ ìïíáäéêÞ öõóéêÞ ôçò Têðáßäåõóç, Tí¨ôÞí Aíôßóôïé÷ç êñáôéêÞ ôÞí ðïìÝíåé ìïíÜ÷á óÜíìéÜ ðïðôç TðÝìâáóç óôÜ äéêáéþìáôÜ ôçò  êáßäéêáéïëïãçìÝíá, êáè' óïí ìéë@ìå âåâáßùò ãéÜ ôüóýã÷ñïíï êñÜôïò. Ôü ðïéüí ô\ò ãõíáßêáò ðáñáìÝíåé AìåôÜâëçôï, Aëë' _ ä ý í á ì Þ ôçò (Macht)äéáöÝñåé AíÜëïãá ìÝ ôÞí èÝóç ðïý ðáßñíåé ôü ðïëéôåéáêü óýóôçìá AðÝíáíôß ôçò. ²Å÷ïõí ðñÜãìáôé ôÞí têáíüôçôá (Kraft) íÜ ãåìßæïõí ò Xíáí âáèìü ôÜ êåíÜ ô\ò ðïëéôåßáò  ðéóôÝò ðÜíôïôå óôÞíöýóç ôïõò ôÞí ðïßá ðáñïìïßáóá ìÝ ôüí ðíï.
ÓôÞí Áñ÷áéüôçôá ðáßñíïõí ôÞí èÝóç ðïý ôßò ñßæåé _ øéóôç ðïëéôåéáêÞ âïýëçóç, ãé' áôü êáßTîõìíÞèçêáí óï ðïôÝ Cëëïôå. Ït èåÝò ô\ò Uëëçíéê\ò ìõèïëïãßáò äÝí åyíáé ðáñÜ åuäùëÜ ôïõò(Spiegelbilder): _ Ðõèßá, _ Óßâõëëá, êáèþò êáß_ óùêñáôéêÞ Äéïôßìá åyíáé tÝñåéåò, Aðü ôßò ðïråò
Têðïñåýåôáé èåúêÞ óïößá. Ôþñá êáôáëáâáßíïõìåFRIEDRICH NIETZSCHEãéÜ ðïéü ëüãï _ ðåñÞöáíç êáñôåñéêüôçôá ô\òÓðáñôéÜôéóóáò [ìÜíáò], óôü Cêïõóìá ôé  ãõéüòôçò ðÝèáíå óôÞ ìÜ÷ç, äÝí ìðïñår íÜ 'íáé BðëòXíáò ìèïò. Ç ãõíárêá Víéùèå óùóôÜ ôïðïèåôçìÝíç AðÝíáíôé óôÞí ðïëéôåßá, ãé' áôü ê' åy÷å ðåñéóóüôåñç A î é ï ð ñ Ý ð å é á Að' óç åy÷å ðïôÝ _ãõíárêá. Ï ÐëÜôùí,  ðïrïò ìÝ ôÞí êáôÜñãçóç ô\ò ïsêïãÝíåéáò êáß ôï ãÜìïõ Tðéäåßíùóå Aêüìç ðåñéóóüôåñï ôÞí èÝóç ôçò áôÞ, íéþèåé êáôüðéí ôÝôïéï ó å â á ó ì ü AðÝíáíôß ôçò, óôå ðáñáóýñåôáé, èáõìáóô¨ ô¨ ôñüð¤, ìÝ÷ñé ôï óçìåßïõíÜ êáôáñãÞóåé Tê íÝïõ ôÞí ðñïóÞêïõóá ó' áôÞítåñáñ÷éêÞ èÝóç êáß íÜ äéáêçñýîåé êáôüðéí ôÞí sóüôçôÜ ôçò ìÝ ôïýò Cíôñåò:  øéóôïò èñßáìâïò ô\òãõíáßêáò ô\ò Áñ÷áéüôçôáò, íÜ ðáñáóýñåé Aêüìçêáß ôüí óïöþôåñï ëùí!
´Ïóï _ ðïëéôåßá âñßóêåôáé Aêüìç ó' TìâñõáêÞ
êáôÜóôáóç, ðåñéó÷ýåé _ ãõíárêá ò ì ç ô Ý ñ áêáß êáèïñßæåé ôüí âáèìü êáß ôÜ öáéíüìåíá
(Erscheinungen) ô\ò ðíåõìáôéê\ò êáëëéÝñãåéáò
(Kultur), ìÝ ôüí uäéï Aêñéâò ôñüðï ðïý êáëårôáéíÜ óõìðëçñþóåé ôÞí äéáëõìÝíç ðïëéôåßá. Áôüðïý ãñÜöåé  ÔÜêéôïò, ôé inesse quin etiam sanctum aliquid et providum putant nec aut consilia
earum aspernatur aut responsa neglegunt4, só÷ýåé
ãåíéêÜ ó' ëïõò ôïýò ëáïýò ðïý äÝí äéáèÝôïõí Aêüìç ðñáãìáôéêÞ ðïëéôåßá. ÓÝ ôÝôïéåò êáôáóôÜóåéò, íéþèåé êáíåßò ðéü Víôïíá áôü ðïý óÝ êÜèåTðï÷Þ ãßíåôáé ðÜíôá Aíôéëçðôü, ôé äçëáäÞ ôÜ Víóôéêôá ô\ò ãõíáßêáò ò ÷õñþìáôïò ôí ìåëëïíôéêí ãåíåí åyíáé Aíßêçôá êé ôé _ öýóç, öñïíôßæïíôáò ôÞí äéáôÞñçóç ôï åuäïõò, ìéëÜåé ðñüðáíôüò ìÝóá Aðü áôÝò. Ôü ðüóï ìáêñõÜ öôÜíåé
ôïýôç _ äéáéóèçôéêÞ äýíáìç êáèïñßæåôáé, ðùòöáßíåôáé, Aðü ôüí ìåãáëýôåñï a ìéêñüôåñï âáèìü
Uäñáßùóçò ô\ò ðïëéôåßáò: óÝ óõíè\êåò Aôáîßáòêáß ìåãáëýôåñçò áèáéñåóßáò, ôáí ït säéïôñïðßåò
a ôü ðÜèïò ôï Cíôñá óõìðáñáóýñåé ëç ôÞí öõëÞ5, ðáñïõóéÜæåôáé _ ãõíárêá ò ìÜíôéò ðñïåéäïðïéüò. ÓôÞí Áñ÷áßá ÅëëÜäá ð\ñ÷å ìßá ðÜíôá
Cãñõðíç Vãíïéá: íÜ ìÞí äéáóðÜóåé _ Tðéêßíäõíá
ðåñöïñôùìÝíç ðïëéôéêÞ ñìÞ (Trieb) ôßò ìéêñÝò
ðüëåéò-êñÜôç óÝ Côïìá, èñõììáôßæïíôÜò ôéò, ðñïôï áôÝò ðñïëÜâïõí íÜ ðñáãìáôïðïéÞóïõí óÝêÜðïéï âáèìü ôßò Tðéäéþîåéò ôïõò. Åä _ Añ÷áéïåëëçíéêÞ âïýëçóç äçìéïõñãïóå ãéÜ ëïãáñéáóìü ôçò íÝá Tñãáëårá ôÜ ðïrá TîïìÜëõíáí, ðñïåéäïðïéïóáí ê' TðáíÝöåñáí óôü ìÝôñï: _ têáíüôçôá ðïý V÷åé _ ãõíárêá íÜ óõìðëçñþíåé ôÜ êåíÜô\ò ðïëéôåßáò ðïôÝ Cëëïôå äÝí öáíåñþèçêå ôüóïäõíáìéêÜ óï óôÞí Ð õ è ß á . Åããýçóç ãéÜ ôÞíÁÐÏÓÐÁÓÌÁ ÌÉÁÓ ÅÕÑÕÔÅÑÇÓ ÌÏÑÖÇÓ ÔÇÓ ÃÅÍÍÇÓÇÓ ÔÇÓ ÔÑÁÃÙÄÉÁÓ

âáèýôáôç ðëçñüôçôá Uíüò ëáï äéáóêïñðéóìÝíïõ
Vóôù óÝ ôüóåò ìéêñÝò öõëÝò êáß ðüëåéò, ðïý ìÝóá Aðü ôÞí äéÜóðáóÞ ôïõ áôÞ Vëõóå ì' ëá ôáôá êáß ôü ðñüâëçìá ô\ò öýóçò ôïõ, eôáí _ èáõìáóôÞ ðôáóßá ô\ò Ðõèßáò êáß ôï äåëöéêï ìáíôåßïõ: Cëëùóôå ðÜíôá  óï ôïõëÜ÷éóôïí ït ´Åëëçíåò äçìéïõñãïóáí ôÜ ìåãÜëá êáëëéôå÷íÞìáôÜ
ôïõò  ëáüò áôüò ìéëïóå Aðü X í á óôüìá êáßóÜí ì ß á Ðõèßá. Óõìðëçñþíïõìå ëïéðüí ôïýôçôÞí óêÝøç êé ìïëïãïìå ôé íáß ìÝí ãéÜ ôÞí âïýëçóç _ Aôïìéêüôçôá åyíáé ìåãÜëïò êßíäõíïò6,ðëÞí ìùò, ãéÜ íÜ öôÜóåé _ âïýëçóç ò ôÜ î å ÷ ù ñ é ó ô Ü Têåríá ð ñ ü ó ù ð á , ÷ ñ å é Ü æ å ô á éôÞí ìåãáëýôåñç êëßìáêá Aôüìùí. Âåâáéüôáôá,ì@ò ðéÜíåé uëéããïò óôÞí óêÝøç ôé ôÜ÷á _ âïýëçóç TêÜëõøå ôü êåíü ôï óýìðáíôïò ìÝ Cóôñá,óþìáôá êé Côïìá [ìüíï êáß ìüíï] ãéÜ íÜ öôÜóåéò ôÞí ô Ý ÷ í ç ! ÁëëÜ ôüôå, ðñÝðåé ôïõëÜ÷éóôïííÜ êáôáëÜâïõìå ôé _ ôÝ÷íç åyíáé êÜôé ôü Aíáãêárï ÷é ìüíï ãéÜ ôÜ Côïìá, ðáñÜ êáß ãéÜ ôÞí uäéáôÞí âïýëçóç: óÝ ôïýôç ôÞí øçëÞ ðñïïðôéêÞ èÜV÷ïõìå ôÞí äõíáôüôçôá íÜ ñßîïõìå ìßá Aêüìç ìáôéÜ Aðü ìßá Cëëç ãùíßá èåþñçóçò.
Åí ô¨ ìåôáîý, Cò TðéóôñÝøïõìå óôïýò ´Åëëçíåò, ãéÜ íÜ ðïìå ðüóï ãåëïßá ìïéÜæåé _ ìïíôÝñíá Aíôßëçøç ð å ñ ß T è í é ê ï ô Þ ô ù í AðÝíáíôé
óôÞí Ðõèßá, êáß ðüóï Aíüçôï åyíáé íÜ èÝëåé êáíåßò óþíåé êáß êáëÜ íÜ âëÝðåé Xíá Vèíïò ò ìéÜñáôÞ ìç÷áíéêÞ Uíüôçôá, ðñïéêéóìÝíç ì' Xíáí ìåãáëåéþäç äéïéêçôéêü ìç÷áíéóìü êáß óôñáôéùôéêÞ
ìåãáëïðñÝðåéá.  Å ö ' ó ï í ðÜñ÷åé Tí ãÝíåé áôÞ _ Uíüôçôá, _ öýóç T ê ä ç ë þ í å ô á é , íáß, ðëÞíðïëý ðéü ìõóôçñéáêÜ, êé ÷é ìÝ ëáúêÝò øçöïöïñßåò êáß ðáíçãõñéóìïýò öõëëÜäùí. Öïâ@ìáé ôé,ðñïêåéìÝíïõ ðåñß ô\ò ìïíôÝñíáò ôïýôçò Aíôßëçøçò, _ öýóç TêäÞëùóå ðñüò Tì@ò ïôå ëßãï ïôåðïëý ôÞí Aäéáöïñßá ôçò.  Õ ð å ñ ö ï ñ ô ù ì Ý í çðÜíôùò _ ðïëéôéêÞ ìáò âïýëçóç ä Ý í åyíáé, ôïôï  êáèÝíáò ìáò ãåëíôáò ôü êáôáëáâáßíåé: êáß _ Aíôßëçøç ðåñß TèíéêïôÞôùí åyíáé
Aêñéâò _ Vêöñáóç ô\ò Tí ëüã¤ ðïðëáóßáò êéAäõíáìßáò. ÓÝ ôÝôïéïõò êáéñïýò _ ìåãáëïöõÀá
AíáãêÜæåôáé íÜ ãßíåé A í á ÷ ù ñ ç ô Þ ò ÿ ìùò ðïéüò
ì@ò Tããõ@ôáé ôé óôÞí Vñçìï äÝí èÜ ôÞí êáôáóðáñÜîåé Xíá ëéïíôÜñé;Áíáóêïðþíôáò ôßò ôåëåõôáråò áôÝò Aíáëýóåéò, Aíáãíùñßæïõìå ôé _ Ð õ è ß á åyíáé _ óáöÝóôåñç Vêöñáóç êáß  êïéíüò ðõñÞíáò ëùí ôíâïçèçôéêí ìç÷áíéóìí, ðïý Vèåôáí óÝ êßíçóç
ôÞí Añ÷áéïåëëçíéêÞ âïýëçóç ðñïêåéìÝíïõ íÜ öôÜóåé ò ôÞí ôÝ÷íçÿ óôü ðñüóùðï ô\ò ãõíáßêáò ðïýðñïëÝãåé ôÜ ìÝëëïíôá ñõèìéæüôáí _ ðïëéôéêÞ ñ-163

F. NIETZSCHEìÞ ïôùò óôå íÜ ìÞí Tîáíôëçèår Að' ôßò uäéåòôçò ôßò áôïêáôáóôñïöéêÝò ôÜóåéò êáß íÜ ìÞíAðïîåíùèår Aðü ôü Vñãï ôçòÿ óôü ðñüóùðü ôçòöáíåñùíüôáí   Á ð ü ë ë ù í , ÷é Aêüìç ò èåüòô\ò ôÝ÷íçò, Aëë' ò èåüò táôñüò, TîéëåùôÞò êáßðñïåéäïðïéüò ô\ò Ðïëéôåßáò, Têåríïò ðïý ôÞí âÜæåé óôü ìïíïðÜôé ðïõ ìÝëëåé íÜ óõíáíôÞóåé ôÞíìåãáëïöõÀá. Áëë'  Áðüëëùí äÝí Tìöáíéæüôáí
ìïíÜ÷á ò Ðõèßá, ò èåüôçôá ðïý ðñïåôïéìÜæåéôÞí äü ô\ò ìåãáëïöõÀáò. Ðüôå-ðüôå Tìöáíéæüôáí êáß ìÝ Cëëåò ìïñöÝò, Tìöáíéæüôáí Aêüìç êéò «îå÷ùñéóôü ðñüóùðï», ò ´Ïìçñïò, Ëõêïñãïò, Ðõèáãüñáò:  Áñ÷árïò ´Åëëçíáò aîåñå ðïëý êáëÜ ãéÜ ðïéü ëüãï ÷ôßóôçêáí ãé' áôïýò ôïýò´Çñùåò íáïß, aîåñå ðïëý êáëÜ ãéáôß ôïýò ëÜôñåõåóÜí èåïýò. Óôßò ðáñáóôÜóåéò ôï Añ÷áéïåëëçíéêïëáï,  Áðüëëùí Vðáéñíå îáíÜ êáß îáíÜ ôÞ ìïñöÞ ôï «Îå÷ùñéóôï», ôï «Ìïíáäéêï»: ò«ôõöëüò Aïéäüò» a «ôõöëüò ìÜíôçò». Ç ôõöëüôçôá Tä óõìâïëßæåé Aêñéâò áôÞí ôÞí «ìïíáäéêüôçôá». Ê' Vôóé, ìÝóá Aðü ôÝôïéá óåâÜóìéá åuäùëá ôï «îå÷ùñéóôï ðñïóþðïõ» óôü æïöåñü
ðáñåëèüí áôï ôï ëáï,  Áðüëëùí öñüíôéæå
óôå ôü âëÝììá ôï ðëÞèïõò íÜ ìÝíåé îý êáß í'Aíáãíùñßæåé ôÜ «îå÷ùñéóôÜ Aôüìá» Tí ô¨ ðáñüíôé ôïõò, êáèþò Têåríïò ðñïóðáèïóå Aêáôáðüíç-164

FRIEDRICH NIETZSCHEôá, ìÝóá Aðü íÝïõò ó÷çìáôéóìïýò, íÝá Côïìá íÜãåííÞóåé, êáß ìÝóá Aðü èáõìáóôïýò ïsùíïýò íÜ ôÜðåñéâÜëëåé ìÝ ìéÜ öõëáêôÞñéá ðñïöçôåßá.
´Ïëåò áôÝò ït Aðïëëþíåéåò ðñïðáñáóêåõÝò V÷ïõí
êÜôé Aðü ôüí ÷áñáêô\ñá ôí Ìõóôçñßùí. ÊáíåßòäÝí îÝñåé ãéÜ ðïéüí ôåëéêÜ îåôõëßãåôáé ôü öïâåñü
èÝáìá ôí Aëëçëïóõãêñïõüìåíùí ðïëéôåéí, ôíêáôáêôçìÝíùí ëáí, ôí ÷ëùí ðïý äýóêïëá
ðáßñíïõí êÜðïéá ìïñöÞ, Cäçëï åyíáé Aêüìç êáß ôü
Cí  Cíèñùðïò äñ@ a Bðëò ðáñáêïëïõèår. Êáßðñï÷ùñïí ëïéðüí ôÜ îå÷ùñéóôÜ ðñüóùðá ìÝò Að'ëá áôÜ ôÜ Aãùíéæüìåíá ðëÞèç ðïý óõíùèïíôáé ðñüò ôÜ ìðñüò, äçãïýìåíá Aðü Xíá Aüñáôï
÷Ýñé ó' Xíáí ìõóôçñéþäç óêïðü. Ê' Tí¨ ôü Aðïëëþíåéï Côïìï åyíáé êáô' Tîï÷Þí ðñïöõëáãìÝíï AðüôÞí ôñïìåñÞ ãíþóç ôé ôïôïò  êõêåíáò, ôïôá ôÜ ðÜó÷ïíôá êé Aëëçëïóðáñáóóüìåíá ðëÜóìáôá âñßóêïõí óôü ðñüóùðü ôïõ ôü ôÝëïò êáß ôüíAíôéêåéìåíéêü óêïðü ôïõò, _ ä é ï í õ ó é á ê Þ âïýëçóç ÷ñçóéìïðïéår ôïýôç Aêñéâò ôÞí ãíþóç ãéÜ
í' AíåâÜóåé ó' Xíá øçëüôåñï Tðßðåäï ôÜ îå÷ùñéóôÜ ôçò Côïìá, Tîõìíþíôáò ìÝóá Aðü áôÜ ôüíUáõôü ôçò. ²Åôóé ëïéðüí, äßðëá ó' Têåßíç ôÞí ðëÞ-ñùò êåêáëõììÝíç Aðïëëþíåéá ôÜîç ôí Ìõóôçñßùí, ðÜñ÷åé ôáõôü÷ñïíá êáß ìßá äéïíõóéáêÞ,óýìâïëï Uíüò êüóìïõ ðïý äÝí Aðïêáëýðôåôáé ðáñÜ óÝ ëéãïóôïýò. Ãé' áôüí ôüí êüóìï äÝí ìðïñåríÜ ìéëÞóåé êáíåßò óôïýò ðïëëïýò ðáñÜ ìÝ ìéÜ ìåôáöïñéêÞ ãëóóá. Ç TêóôáôéêÞ ìÝèç ôí äéïíõóéáêí ñãßùí ðåñéêëåßåôáé ôñüðïí ôéíÜ ìÝò óôÜÌõóôÞñéá: åyíáé _ uäéá ñìÞ ðïý Tíéá÷ï êñáôår,_ uäéá óïößá ðïý Tíéá÷ï öáíåñþíåôáé. Ðïéüò èÜìðïñïóå íÜ ðáñáãíùñßóåé áôü ôü ðüâáèñï ô\òAñ÷áéïåëëçíéê\ò ðáñîçò óôÜ ìíçìårá ô\ò ôÝ÷íçò ôçò; Åêåßíç _ añåìç Bðëüôçôá êáß ôü åãåíÝò ìåãáëårï, ðïý Tíèïõóßáóå ôüí Winckelmann, ðáñáìÝíïõí AíåîÞãçôá Cí äÝí ðñïóÝîåé
êáíåßò ôÞí åsò âÜèïò êáß óõíå÷ò äñóá ìåôáöõóéêÞ ðïéüôçôá ôí Ìõóôçñßùí. Åä  ´Åëëçíáò åy÷å ôÞ âåâáéüôçôá ìé@ò Aêëüíçôçò ðßóôçò, Tí¨ AíôéèÝôùò, AðÝíáíôé óôïýò Ïëýìðéïõò
èåïýò ôïõ êñáôïóå ìéÜ ðéü Tëåýèåñç óôÜóç: Cëëïôå Vðáéæå ìáæß ôïõò Cëëïôå AìöÝâáëëå ãé' áôïýò. ÍÜ ãéáôß èåùñïóå êáß ôÞí âåâÞëùóç ôíÌõóôçñßùí ò ôü êýñéï Vãêëçìá, Xíá Vãêëçìáðïý öÜíôáæå ðïëý ðéü öïâåñü Aêüìç êé Aðü ôÞäéÜëõóç ôï ÄÞìïõ.

ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ
1. (Óôì) Ôü êåßìåíï áôü Aó÷ïëårôáé ìÝ ôïýò ìç÷áíéóìïýò ðïý Vèåôå óÝ êßíçóç _ Añ÷áéïåëëçíéêÞ âïýëçóç, ðñïêåéìÝíïõ íÜ ãåííçèïí ôÜ èáõìáóôÜ Tðéôåýãìáôá ô\ò ôÝ÷íçò êáß ô\ò öéëïóïößáò ô\ò Êëáóóéê\ò ÅëëÜäáò. Åsäéêþôåñá, UóôéÜæåé óôÞ èÝóç ô\ò ãõíáßêáò óôÞí Añ÷áéïåëçíéêÞ Ðïëéôåßá. Áîéïðñüóåêôç åyíáé _ ðñïóï÷Þ êáß _ ëåðôüôçôá ìÝ ôßò ðïråò ÷åéñßæåôáé  Íßôóå ôü Aìöéëåãüìåíï ôïôï æÞôçìá, äåäïìÝíùí ôí Tðéêñßóåùí ðïý V÷åé  uäéïò äå÷ôår (êõñéþôáôá Tî ásôßáò Aêñáßùí Aðüøåþí ôïõ óôüí Æáñáôïýóôñá) ãéÜ ôüí Cêñáôï ôÜ÷á ìéóïãõíéóìü ôïõ [ ðùò Cëëùóôå êáß ãéÜ ôü «ìróïò» (!) ôïõ ðñüò ôüí ÓùêñÜôç, ôüíÐëÜôùíá, ôüí ×ñéóôü ê.ëð].
2. (Óôì) Ðñâë. 7 [31] 1870-71: «ÃéÜ ôÞí ðïëéôåßá,_ ãõíárêá åyíáé _ í ý ÷ ô á : AêñéâÝóôåñá,   ð í ï ò :  Cíôñáò _ T ã ñ Þ ã ï ñ ó ç » .
3. (Óôì) Ðñâë. 7 [31] 1870-71: «Åyíáé ôü è\ëõ óôüíðíåõìáôéêü ìáò ðïëéôéóìü (Kultur) áôü ðïý ìáëáêþíåéôÞí ðïéá êïóìïèåùñßá: ït Cíôñåò ô\ò Áñ÷áßáò ÅëëÜäáò
eôáí óêëçñïß óÜí ôÞí öýóç».
4. (Óôì) [Ït Ãåñìáíïß èåùñïí ôé] óôßò ãõíárêåò TíõðÜñ÷åé êÜôé tåñü êáß ðñïöçôéêü, êáß äÝí ðåñéöñïíïí ôßòóõìâïõëÝò ôïõò ïôå ðáñáâëÝðïõí ôÞí ãíþìç ôïõò.
5. (Óôì) die ganze Stämme. Ït Michel Haar êáß JeanLuc Nancy (Têä. Gallimard) ìåôáöñÜæïõí: des maison
entieres.
6. (Óôì) Ðñâë. «Ç ãÝííçóç ô\ò ôñáãéê\ò óêÝøçò»(ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, 38): «Ç principium individuationisìïéÜæåé [...] ìÝ ìéÜ êáôÜóôáóç äéáñêïò Aäõíáìßáò ô\ò âïýëçóçò. ´Ïóï ðéü îåðåóìÝíç åyíáé _ âïýëçóç, ôüóï ðåñéóóüôåñï êáôáôÝìíåôáé ôü ð@í óÝ ÷ùñéóôÝò íôüôçôåòÿ óï ðéüTãùéóôéêÜ êé áèáßñåôá Aíáðôýóóåôáé ôü Côïìï, ôüóï ðéüAäýíáìïò åyíáé  Ïñãáíéóìüò, ôüí ðïrïí ðçñåôår».

ÌÅÔÁÖÑÁÓÅÉÓ ÊËÁÓÓÉÊÙÍ ÊÅÉÌÅÍÙÍÏ Ðñáãìáôéóìüò: Xíá íÝï íïìáãéÜ êÜðïéïõò ðáëáéïýò ôñüðïõò ôï óêÝðôåóèáé
William James *ÌåôÜöñáóç-ó÷üëéá: ÂáããÝëçò ÄïõâáëÝñçò

ÌåôÜ Aðü 150 êáß ðëÝïí ÷ñüíéá, _ ðñüïäïò ôí Tðéóôçìí óçìáßíåé, Að' ,ôéöáßíåôáé, ôÞí äéåýñõíóç ôï ëéêï óýìðáíôïò êáß ôÞí óìßêñõíóç ô\ò óçìáóßáò ôï Aíèñþðïõ. Ùò AðïôÝëåóìá V÷ïõìå ôÞí ëåãüìåíç
ðñüïäï ô\ò öõóéïêñáôéê\ò a èåôéêéóôéê\ò ôÜóçò.
Ï Cíèñùðïò äÝí åyíáé  íïìïèÝôçò ô\ò öýóçò.
Áðëò Aöïìïéþíåé ,ôé Têåßíç TðéôÜóóåé. ÄÝí åyíáé áôüò  Aêëüíçôïò: Aêëüíçôç åyíáé _ öýóç.
Êáß  Cíèñùðïò ðñÝðåé íÜ ðñïóáñìüæåôáé ó' áôÞí. ²Áò êáôáãñÜöåé ôÞí AëÞèåéá, óï AðÜíèñùðç êé Cí åyíáé, êé Cò ðïôÜóóåôáé ó' áôÞí! ÐÝñáóáí ït êáéñïß ôï áèïñìçôéóìï êáß ôï _ñùúêï èÜññïõò. Ç ðôéêÞ ìáò åyíáé ëéóôéêÞ êáßêáôáèëéðôéêÞ. ÔÜ säáíéêÜ Tìöáíßæïíôáé ò Aäñáí\ðïêáôÜóôáôá ô\ò öõóéïëïãßáòÿ ãéÜ íÜ TîçãÞóïõìå ôü Aíþôåñï AíáôñÝ÷ïõìå óôü êáôþôåñï,êáß ôü Aíþôåñï óõíïäåýåôáé óôü Uî\ò Aðü ôÞí Vêöñáóç nothing but, «ôßðïôå Cëëï Aðü»  ôßðïôå Cëëï Aðü êÜôé ðïý ðñïÝñ÷åôáé Aðü Xíá ëùòêáôþôåñï åyäïò. ÌÝ ëßãá ëüãéá, ôü óýìðáí åyíáé
ëéóôéêü êáß öéëéêü ìüíï óôïýò «âÜíáõóïõò».
ÅÜí ôþñá óôñáöårôå ðñüò ôÞ èñçóêåõôéêÞ
ðëåõñÜ ãéÜ ðáñçãïñéÜ êáß óõìâïõëåõôårôå ðéüTîåõãåíéóìÝíåò èåùñßåò, ôß èÜ âñårôå;Óôßò ìÝñåò ìáò, ìåôáîý ôí Aããëüöùíùí
ëáí, äýï åyíáé ït êýñéåò ìïñöÝò ô\ò èñçóêåõôéê\òöéëïóïößáò. Ç ìßá åyíáé ðåñéóóüôåñï ñéæïóðáóôéêÞ êáß TðéèåôéêÞ, _ Cëëç V÷åé ì@ëëïí ôüí ÷áñáêô\ñá ìé@ò ìá÷çôéê\ò êáß âñáäåßáò ðï÷þñçóçò. ËÝãïíôáò ñéæïóðáóôéêÞ ðëåõñÜ ô\ò èñç-óêåõôéê\ò öéëïóïößáò, Tííï ôüí ëåãüìåíï ðåñâáôéêü säåáëéóìü ô\ò Aããëï-Uãåëéáí\ò ó÷ïë\ò,ôÞí öéëïóïößá ôï ÃêñÞí (Green)1, ôí äýï Aäåëöí Êáßñíôò (Cairds)2, ôï ÌðïóáíêïõÝ (Bosanquet) êáß ôï Ñüõò (Royce). ÁôÞ _ öéëïóïößá
Cóêçóå ìåãÜëç Tðßäñáóç óôÜ ðéü öéëïìáè\ ìÝëçôï ðñïôåóôáíôéêï ìáò êëÞñïõ. Åyíáé ðáíèåúóôéêÞ, êáé Aíáìößâïëá V÷åé aäç Aìâëýíåé ôÞí ás÷ìÞ ôï ðáñáäïóéáêï èåúóìï óôïýò êüëðïõò ôïðñïôåóôáíôéóìï Tí ãÝíåé.
Ï èåúóìüò áôüò ðáñáìÝíåé, óôüóï. Åyíáé Cìåóïò Aðüãïíïò ðáñÜ ôÜ äéáäï÷éêÜ óôÜäéá
óõìâéâáóìí ðïý äé\ëèå ôï ó÷ïëáóôéêï èåúóìï, ðïý äéäÜóêåôáé êáôÜ ãñÜììá óôÜ êáèïëéêÜ óåìéíÜñéá. Åìårò ôüí Aðïêáëïýóáìå Tðß ìáêñüí «öéëïóïößá ô\ò Óêùôéê\ò ó÷ïë\ò». ÁôÞåyíáé _ öéëïóïößá ðïý Vëåãá ôé V÷åé ôüí ÷áñáêô\ñá ìé@ò ìá÷çôéê\ò êáß âñáäåßáò ðï÷þñçóçò. ²Áí
Aíáëïãéóôïìå ôßò êáôáðáôÞóåéò ôí Uãåëéáííêé Cëëùí öéëïóüöùí ôï «Áðïëýôïõ», Aö' Uíüò,êáß ôßò Cëëåò ôí Tîåëéêôéêéóôí êáß ôí Aãíùóôéêí ô\ò Tðéóôçìïíéê\ò ó÷ïë\ò, Aö' UôÝñïõ, ïtèéáóôåò ôï èåúóìï ðñÝðåé íÜ ásóèÜíïíôáé êÜðùò óôñéìùãìÝíïé  Tííï ôüí ÔæÝçìò Ìáñôéíþ (James Martineau), ôüí êáèçãçôÞ ÌðñÜïõí
(Browne), ôüí êáèçãçôÞ ËÜíô (Ladd) êé Cëëïõò.
Áìåñüëçðôç êáß äßêáéá óï èÝëåôå, ìùò _ öéëïóïößá áôÞ äÝí V÷åé ôßðïôá ôü ñéæïóðáóôéêü.
Åyíáé TêëåêôéêÞ, óõìâéâáóôéêÞ, æçôÜåé Xíá modus
vivendi ðÜíù Að' ëá. ÄÝ÷åôáé ôÜ ãåãïíüôá ôïÄáñâéíéóìï, ôÜ ãåãïíüôá ô\ò Tãêåöáëéê\ò öõ-* Ôü ðáñüí ìåôáöñáóìÝíï êåßìåíï Aðïôåëår ôÞí óõíÝ÷åéá ôï êåéìÝíïõ ôï ôåý÷ïõò 38.
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 165-168

166óéïëïãßáò, AëëÜ äÝí êÜíåé ôßðïôá ôü äñáóôéêü aôü Tíèïõóéáóôéêü ìÝ ëá áôÜ. Ô\ò ëåßðåé  èñéáìâåõôéêüò êáß Tðéèåôéêüò ôüíïò. Ô\ò ëåßðåé ôü ãüçôñï óõíåðòÿ Tí¨  Aðïëõôéóìüò (absolutism)V÷åé, óï íCíáé, êÜðïéï ãüçôñï ÷Üñéò óôü ñéæïóðáóôéêþôåñï öïò ôïõ.
ÁíÜìåóá ó' áôÜ ôÜ äýï óõóôÞìáôá ðñÝðåéíÜ äéáëÝîåôå, Cí Aðåõèõíèårôå óôÞí TîåõãåíéóìÝíç ó÷ïëÞ. ²Áí ôþñá åyóôå ðáäïß ôí ãåãïíüôùí,êáèþò ðÝèåóá ðñïçãïõìÝíùò, èÜ âñårôå ôÞí ïñÜ ôï öåùò ôï ñèïëïãéóìï a ô\ò íïçóéáñ÷ßáòêé Að' ôßò äýï ðëåõñÝò ô\ò Aöïñéóôéê\ò ãñáìì\ò.
Îåöåýãåôå ìÝí Aðü ôüí ëéóìü ðïý óõíïäåýåé ôüíêñáôïíôá Tìðåéñéóìü, AëëÜ ôü ðëçñþíåôå ðïëýAêñéâÜ, äéüôé ÷Üíåôå ôÞí TðáöÞ óáò ìÝ ôÜ óôÝñåá
êïììÜôéá ô\ò æù\ò. Ït ðåñéóóüôåñï AðïëõôéóôÝò
öéëüóïöïé V÷ïõí öôÜóåé óÝ Xíá ôüóï øçëü Tðßðåäï AöáéñÝóåùí, óôå äÝí ðñïóðáèïí êCí íÜ êáôÝâïõí Aðü Têår. Ôü Aðüëõôï ðíåìá ðïý ì@òðñïôåßíïõí, ôü ðíåìá ðïý äçìéïýñãçóå ôüí êüóìï ìáò Bðëò ìÝ ôÞ óêÝøç, ìðïñår êÜëëéóôá óï êé Cí ðñïóðáèïí íÜ ì@ò Aðïäåßîïõí ôü Aíôßèåôï íÜ äçìéïõñãÞóåé ÷éëéÜäåò Cëëïõò êüóìïõò
Aêñéâò óÜí êé áôüí. ÄÝí ìðïñårôå íÜ TîáãÜãåôå êáíÝíá ðñáãìáôéêü Tðß ìÝñïõò óôïé÷årï AðüôÞí säÝá Uíüò Aðüëõôïõ ðíåýìáôïò. Ôü Aðüëõôï
ðíåìá åyíáé óõìâáôü ìÝ ðïéáäÞðïôå êáôÜóôáóç ðñáãìÜôùí, óïäÞðïôå ðñáãìáôéêí, Tä êÜôù. Êé  èåüò ôí èåúóôí åyíáé ó÷åäüí óôårñïò
óï Xíá Aîßùìá. Äårôå ôüí êüóìï ðïý Vðëáóå, ãéÜíÜ ðÜñåôå ìéÜ säÝá ôï ðñáãìáôéêï ôïõ ÷áñáêôÞñá: ðñüêåéôáé ãéÜ Xíáí èåü,  ðïrïò ìéÜ ãéÜðÜíôá äçìéïýñãçóå Xíáí ôÝôïéï êüóìï. Ï èåüòôí èåúóôí êáôïéêår óÝ ôÝôïéá AöçñçìÝíá øçóï êáß ôü Áðüëõôï. Ï Áðïëõôéóìüò TêðÝìðåé
äõíáìéóìü êáß ìåãáëïðñÝðåéá, Tí¨  Tðéêñáôíèåúóìüò åyíáé ì@ëëïí Aíïýóéïò. Êáß ït äýï, óôüóï, åyíáé Tîßóïõ Aðüìáêñïé êáß êåíïß. Ê' Tóårò,ðÜíôùò, èÝëåôå ìéÜ öéëïóïößá ðïý íáß ìÝí è' Aóêår
ôÞí têáíüôçôá ô\ò íïçôéê\ò Aöáßñåóçò, AëëÜóõã÷ñüíùò èÜ óõíÜðôåé êáß êÜðïéá èåôéêÞ ó÷ÝóçìÝ ôüí ðñáãìáôéêü ôïôï êüóìï ðïõ Têôõëßóóïíôáé ït ðåðåñáóìÝíåò Aíèñþðéíåò æùÝò.
ÈÝëåôå Xíá óýóôçìá ôü ðïrï èÜ óõíäõÜæåéäýï ðñÜãìáôá, ôÞí TðéóôçìïíéêÞ Aöïóßùóç ðñüòôÜ ãåãïíüôá êáß ôÞí ðñïèõìßá íÜ ôÜ Uñìçíåýåé ìÝ ëßãá ëüãéá, ôü ðíåìá ô\ò ðñïóáñìïã\ò êáß
ô\ò Aöïìïßùóçò, AëëÜ êáß ôÞí ðáëáéÜ Tìðéóôïóýíç óôéò Aíèñþðéíåò Aîßåò, êáèþò êáß ôüíóõíáêüëïõèï áèïñìçôéóìü, åuôå èñçóêåõôéê\ò åuôå ñïìáíôéê\ò ìïñö\ò. Ôü äßëçììÜ óáò åyíáé ëïéðüí ôü Uî\ò: âëÝðåôå ôÜ äýï ìÝñç ôï quaesitum

WILLIAM JAMESóáò óÝ Aðåëðéóôéêü âáèìü äéá÷ùñéóìÝíá. Âñßóêåôå ìðñüò óáò Xíáí Tìðåéñéóìü óõíïäåõüìåíï AðüAðáíèñùðéóìü êáß Aèñçóêåßáÿ a, ðÜëé, âñßóêåôå
ìðñüò óáò ìßá ñèïëïãéóôéêÞ öéëïóïößá _ ðïßáìðïñår ìÝí í' áôïáðïêáëårôáé èñçóêåõôéêÞ, AëëÜ äÝí V÷åé êáììßáí TðáöÞ ìÝ ôÜ óõãêåêñéìÝíá
ãåãïíüôá, ìÝ ôßò ÷áñÝò êáß ôßò ëýðåò ô\ò æù\ò.
ÄÝí ãíùñßæù ðüóïé Aðü ó@ò äéáôçñïí óôåíÝò
ó÷Ýóåéò ìÝ ôÞí öéëïóïößá, ãéÜ íÜ êáôáëÜâåôå ôßAêñéâò Tííï ìÝ ôÞí ôåëåõôáßá ôïýôç ðñïóÝããéóç. ÈÜ ìåßíù, ëïéðüí, ëßãï Aêüìç óôü Tîùðñáãìáôéêü ëùí ôí ñèïëïãéêí óõóôçìÜôùí, ó'áôü äçëáäÞ ðïý Aðå÷èÜíåôáé Xíáò óïâáñüò ðáäüò ôí ãåãïíüôùí.
ÈÜ Vðñåðå íÜ åy÷á öõëÜîåé ôßò äýï ðñôåò óåëßäåò ìßáò äéáôñéâ\ò ðïý ìï ðáñÝäùóå Xíáò óðïõäáóôÞò, ðñßí Aðü Xíá a äýï ÷ñüíéá. Ðáñïõóßáæå
ôÞí CðïøÞ ìïõ ôüóï têáíÜ, êáß ëõð@ìáé ðïý äÝíôßò V÷ù Tä íÜ ó@ò ôßò äéáâÜóù. Ï íåáñüò áôüò, Aðüöïéôïò êÜðïéïõ Aìåñéêáíéêï êïëëåãßïõ,Vëåãå ëïéðüí Añ÷Þ-Añ÷Þ ôé èåùñïóå ðÜíôïôåò äåäïìÝíï ôé ôÞ óôéãìÞ ðïý Vìðáéíåò óÝ ìéÜáuèïõóá öéëïóïößáò, aóïõí ðï÷ñåùìÝíïò íÜ óõíÜøåéò ó÷Ýóåéò ìÝ Xíá óýìðáí Tíôåëò îå÷ùñéóôü
Aðü Têåríï ðïý Cöçíåò ðßóù óïõ óôüí äñüìï. Ïtäýï áôïß êüóìïé ðáñïõóéÜæïíôáí ôüóï äéáöïñåôéêïß ìåôáîý ôïõò Vëåãå, óôå äÝí èÜ ìðïñïóåò íÜ óêÝöôåóáé âÜóåé ôï Uíüò êáß ôï Cëëïõ
ôáõôü÷ñïíá. Ï êüóìïò ôí óõãêåêñéìÝíùí ðñïóùðéêí Tìðåéñéí,  êüóìïò ðïý âëÝðåé êáíåßò
óôüí äñüìï åyíáé ðïëõó÷éäÞò ðÝñá Aðü êÜèå öáíôáóßá, óõãêå÷õìÝíïò, ñõðáñüò, Tðþäõíïò êáß ðåñßðëïêïò. Ï êüóìïò óôüí ðïrïí ó@ò åsóÜãåé êáèçãçôÞò óáò åyíáé Bðëüò, êáèáñüò êáß åãåíÞò.
Ït AíôéöÜóåéò ô\ò ðñáãìáôéê\ò æù\ò äÝí ößóôáíôáé ó' áôüí. Ç Añ÷éôåêôïíéêÞ ôïõ åyíáé
êëáóóéêÞ. Ït Añ÷Ýò ô\ò Ëïãéê\ò ÷áñÜæïõí ôÜðåñéãñÜììáôáÿ ït ëïãéêÝò Aíáãêáéüôçôåò óôåñåþíïõí ôÜ ìÝñç. Ðñü ðáíôüò, AðïðíÝåé Bãíüôçôá êéAîéïðñÝðåéá. ÓÜí íÜ 'ôáí Xíáò ìáñìÜñéíïò íáüòðïý AóôñÜöôåé ó' Xíáí ëüöï.
ÓôÞí ïóßá, äÝí ðñüêåéôáé ôüóï ãéÜ ìßá AíáðáñÜóôáóç ôï ðñáãìáôéêï êüóìïõ ðáñÜ ãéÜìéÜ öáíåñÞ ðñïóèÞêç, ïsêïäïìçìÝíç ðÜíù ôïõÿðñüêåéôáé ãéÜ Xíáí êëáóóéêü íáü, óôüí ðïrïí
æçô@ êáôáöýãéï _ öáíôáóßá ôï ñèïëïãéóô\ AðüôÞí Aíõðüöïñç óýã÷õóç ðïý ðñïêáëår _ ãïôèéêÞøç ôí Bðëí ãåãïíüôùí. ÄÝí ðñüêåéôáé ãéÜ ìéÜTîÞãçóç ôï óõãêåêñéìÝíïõ ìáò óýìðáíôïò, AëëÜ ãéÜ êÜôé ôåëåßùò äéáöïñåôéêü, Xíá ðïêáôÜóôáôï, Xíá öÜñìáêï, Xíáí ôñüðï äéáöõã\ò.
Ï ÷áñáêôÞñáò áô\ò ô\ò äïîáóßáò Cí Tðé-Ï ÐÑÁÃÌÁÔÉÓÌÏÓ: ÅÍÁ ÍÅÏ ÏÍÏÌÁ ÃÉÁ ÊÁÐÏÉÏÕÓ ÐÁËÁÉÏÕÓ ÔÑÏÐÏÕÓ ÔÏÕ ÓÊÅÐÔÅÓÈÁÉ

ôñÝðåôáé _ ëÝîç ÷áñáêôÞñáò Tí ðñïêåéìÝí¤ åyíáé Tíôåëò îÝíïò ðñüò ôüí ÷áñáêôÞñá ô\ò ðáñîçò óôßò óõãêåêñéìÝíåò ôçò TêöÜíóåéò. Ôßò íïçóéáñ÷éêÝò öéëïóïößåò ìáò ôßò ÷áñáêôçñßæåé ìßáëåðôüôçôá. ÐñïóöÝñïõí Xíá TêëåðôõóìÝíï Aíôéêåßìåíï TíáôÝíéóçò, ê' têáíïðïéïí, Vôóé, ðëÞñùò
ìéÜ só÷õñüôáôç ñìÞ ôï íï. Ôß óõìâáßíåé ìùòìÝ ôü êïëïóóéárï ôïôï óýìðáí ôí óõãêåêñéìÝíùí ãåãïíüôùí; ÃéÜ óôñÝøôå ôü âëÝììá ðñüò ôüíöïâåñü êõêåíá ôïõò, ôßò TêðëÞîåéò êáß ôßò ìüôçôÝò ôïõò, ðñüò ôüí ðáñáëïãéóìü ðïý ðáñïõóéÜæïõí, êáß ðårôå ìïõ Cí _ ëÝîç «ëåðôüôçôá» åyí' ÷áñáêôçñéóìüò ðïý Vñ÷åôáé ðñôá-ðñôá óôüìõáëü óáò.
Ç ëåðôüôçôá V÷åé êé áôÞ ôÞí èÝóç ôçò óôÜðñÜãìáôá, åyíáé AëÞèåéá. ÁëëÜ ìéÜ öéëïóïößá
ðïý AðïðíÝåé AðïêëåéóôéêÜ êáß ìüíï ëåðôüôçôá,äÝí ðñüêåéôáé íÜ têáíïðïéÞóåé ôÞí säéïóõãêñáóßá
ôï Tìðåéñéóô\. ÈÜ V÷åé ðÜíôá êÜôé ôü Tðßðëáóôï. Áðü ôÞí ìéÜ V÷ïõìå, ëïéðüí, Aíèñþðïõò ô\òTðéóôÞìçò, ït ðïrïé ôåßíïõí íÜ ðåñéöñïíïí ôÞíìåôáöõóéêÞ óÜí íÜ Tðñüêåéôï ãéÜ êÜðïéïí Vãêëåéóôï óÝ êÜðïéï ìïíáóôÞñé a ãéÜ êáíÝíá öÜíôáóìá,êé Aðü ôÞí Cëëç, [V÷ïõìå] Aíèñþðïõò ðñáêôéêïðíåýìáôïò, ït ðïrïé TêôéíÜóóïõí ôüí öéëïóïöéêüí
÷ïí ôüí ðü ôí ðïäí ôïõò êé Aêïëïõèïí Xíáíìïíá÷éêü äñüìï.
ÐñÜãìáôé ðÜñ÷åé êÜôé ôü åsäå÷èÝò óôÞí têáíïðïßçóç ìÝ ôÞí ðïßá Xíá èåùñçôéêü AëëÜ ðëáóìáôéêü óýóôçìá ãåìßæåé ôÞí äéÜíïéá Uíüò ñèïëïãéóô\. Ï ËÜúìðíéôæ eôáí Xíá ñèïëïãéóôéêü
ðíåìá, êáß Tíäéáöåñüôáí ãéÜ ôÜ ãåãïíüôá óï ëßãïé ñèïëïãéóôÝò. Êé ìùò! Cí èÝëåôå íÜ äårôå
ôÞí TíóÜñêùóç ô\ò Tðéðïëáéüôçôáò, äéáâÜóôå
Bðëò ôÞ ÷áñéôùìÝíç Têåßíç Èåïäéêßá ôïõ, óôÞíðïßá ðñïóðÜèçóå íÜ äéêáéïëïãÞóåé ôÞí âïýëçóçôï Õøßóôïõ, êáß í' Aðïäåßîåé ôé  êüóìïò óôüíðïrïí æïìå åyíáé  êáëýôåñïò äõíáôüò...
Êáß ìÞ ìï ðårôå ôé ãéÜ íÜ äåßîù ðüóï ñç÷Þ åyíáé _ ñèïëïãéóôéêÞ öéëïóïößá ÷ñåéÜóôçêå íÜ
AíáôñÝîù óôüí ásíá ô\ò ñç÷üôçôïò êáß ô\ò öåíÜêçò. ÓôÞí ásóéïäïîßá ôï óýã÷ñïíïõ ñèïëïãéóìï âÜèïò äÝí âñßóêåé ïôå êáß  ðÝñìá÷ïò ôíãåãïíüôùí. Ôü ðñáãìáôéêü óýìðáí åyíáé êÜôé Tíôåëò Aíïéêôü. ´Ïìùò  ñèïëïãéóìüò êáôáóêåõÜæåé óõóôÞìáôá, êáß ôÜ óõóôÞìáôá åyíáé
ðï÷ñåùôéêÜ êëåéóôÜ. ÃéÜ ôïýò Aíèñþðïõò ô\òðñáêôéê\ò æù\ò _ ôåëåéüôçôá åyíáé êÜôé ìáêñéíü, êÜôé ðïý âñßóêåôáé Aêüìá óôÞ äéáäéêáóßá ô\òðñáãìÜôùóçò. Ï ñèïëïãéóìüò, Tí ôïýôïéò, ðñåóâåýåé ôé áôÞ _ Cðïøç ðÜó÷åé Aðü ôÞí ðëÜíçôï ðåðåñáóìÝíïõ êáß ôï ó÷åôéêï: ôü Aðüëõôï

167

âÜèïò ôí ðñáãìÜôùí åyíáé ìéÜ ôåëåéüôçôá ðñáãìáôùìÝíç åsò ôü äéçíåêÝò.
ÓÝ êÜðïéï Vñãï ôï ãåííáßïõ Têåßíïõ Aíáñ÷éêï óõããñáöÝá Ìüñéóïí É. Óïõßöô (Morrison I.
Swift) âñßóêù Xíá ñárï ðáñÜäåéãìá äéáìáñôõñßáò
TíÜíôéá óôÞí TëáöñÜ êáß Tðéðüëáéç ásóéïäïîßá ô\òóçìåñéí\ò èñçóêåõôéê\ò öéëïóïößáò. Ï Aíáñ÷éóìüò ôï ê. Óïõßöô îåðåñíÜåé êáôÜ ðïëý ôüí äéêü ìïõ, óôüóï óõììåñßæïìáé óÝ ìåãÜëï âáèìü,êáß êÜðïéïé Aðü Tó@ò, îÝñù, èÜ óõììåñéóôårôå
ëüøõ÷á ôÞ äõóáñÝóêåéÜ ôïõ ãéÜ ôÜ äéÜöïñá åuäçô\ò ðñïóöéëïò óÞìåñá säåáëéóôéê\ò ásóéïäïîßáò.
ÓôÞí Añ÷Þ ôï Vñãïõ ôïõ Ç Aíèñþðéíç TãêáñôÝñçóç ðáñáèÝôåé ìéÜ óåéñÜ äéÜöïñùí AðïêïììÜôùí Aðü Töçìåñßäåò (áôïêôïíßåò, èáíÜôïõò Aðü
Aóéôßá êé Cëëá ðáñüìïéá) ò äåßãìáôá ôï ðïëéôéóìÝíïõ ìáò êïéíùíéêï óõóôÞìáôïò. ÃéÜ ðáñÜäåéãìá: «Áöï ìåôÜ êüðïõ Tíôüò ô\ò ÷éïíüò
äéÝó÷éóå ôÞí ðüëéí Að' Cêñïõ åsò Cêñïí ìÝ ôÞí ìáôáßáí Tëðßäá åñÝóåùò Tñãáóßáò, V÷ùí óýæõãïí
êáß Xî ôÝêíá êáß ìÞ V÷ùí Cñôïí íÜ ôïrò äüóç, ëáâþí äÝ ôÞí TíôïëÞí íÜ Tãêáôáëåßøåé ìåôÜ ô\ò ïsêïãåíåßáò ôïõ, TðåéäÞ äÝí åy÷å íÜ ðëçñþóåé ôüTíïßêéïí, ôü äéáìÝñéóìá ôü ðïrïí êáôår÷å åsò ìßáíTñãáôéêÞí ïsêßáí,  säéùôéêüò ðÜëëçëïò ÔæüíÊüñêïñáí, çôïêôüíçóå óÞìåñïí, ëáâþí só÷õñÜí
äüóç öáéíéêï îÝïò. Ëüã¤ Aóèåíåßáò V÷áóå, ðñüôñéí TâäïìÜäùí, ôÞí èÝóéí ôïõÿ êáôÜ ôÞí äéÜñêåéáí ô\ò Aíåñãßáò ôïõ ôáýôçò TîÞíôëçóåí óáòïsêïíïìßáò åy÷åí. ×èÝò Tìéóèþèç ìåè' ìÜäïò Cëëùí Tñãáôí äéÜ íÜ óêïõðßóïõí ôÞí ÷éüíáÿ AëëÜìÞ AíáêôÞóáò Aêüìç ôÜò Tê ô\ò Aóèåíåßáò êáôáâëçèåßóáò äõíÜìåéò ôïõ, ^íáãêÜóèç íÜ AöÞóçôü ðôýïí ìåôÜ ìßáí ñáí Tðéðüíùí ðñïóðáèåéí.
ÁíÝëáâå ôüôå ôü C÷áñïí Vñãïí åñÝóåùò Tñãáóßáò. Âáèýôáôá AðïôåèáññçìÝíïò,  Êüñêïñáí
TðÝóôñåøå ÷èÝò ôÞí UóðÝñáí åsò ôÞí ïsêßáí ôïõ êáßôÞí óýæõãüí ôïõ êáß ôÜ Xî ôÝêíá ôïõ ìÞ V÷ïíôá
ôßðïôá íÜ öÜãïõí. ÔÞí ñáí Têåßíçí ô¨ Tðåäüèç
êáß _ Vîùóéò ðü ôï säéïêôÞôïõ ô\ò ïsêßáò. ÔÞíTðüìåíçí ðñùßáí çôïêôüíçóåí».
«²Å÷ù ìðñïóôÜ ìïõ», óõíå÷ßæåé ü Óïõßöô,«êé Cëëåò ðáñüìïéåò ðåñéðôþóåéò. Åêïëá èÜìðïñïóå êáíåßò íÜ ãåìßóåé ìÝ äáôåò ëüêëçñç
Tãêõêëïðáßäåéá. Ôßò ëéãÜñéèìåò áôÝò ãñáììÝò
ðáñáèÝôù óÜí ìßá Uñìçíåßá ôï óýìðáíôïò.
²Å÷ïõìå ãíþóç ô\ò ðáñïõóßáò ôï èåï åsò ôüíêüóìïí Ôïõ, ãñÜöåé Xíáò óõããñáöÝáò óÝ Xíá ðñüóöáôï ôå÷ïò Aããëéê\ò Tðéèåþñçóçò. ÁôÞ ôïýôç _ ðáñïõóßá ôï êáêï óôÞí Tãêüóìéá ôÜîç åyíáé _ óõíèÞêç ô\ò ôåëåéüôçôáò ô\ò ásþíéáò ôÜîçò, ãñÜöåé ï êáèçãçôÞò Ñüõò (Royce). Ôü Aðü-168

WILLIAM JAMESëõôï ðëïõôßæåé ìÝ êÜèå Aóõìöùíßá êáß ìÝ êÜèåäéáöïñÜ ðïý ðåñéêëåßåé, ãñÜöåé  ÌðñÜíôëåû. Åííïår ôé  èÜíáôïò ëùí áôí ôí Aíèñþðùí
ðëïõôßæåé ôü óýìðáí, êáß ôïôï ëÝãåôáé öéëïóïößá. ÁëëÜ Tí¨ ït êáèçãçôÝò Ñüõò êáß ÌðñÜíôëåû êáß ìéÜ Cëëç ðëåéÜäá Aôñüìçôùí óôï÷áóôí Aðïãõìíþíïõí ôÞí ðñáãìáôéêüôçôá êáß ôüAðüëõôï êáß ì@ò Tîçãïí ôü êáêü êáß ôüí ðüíï,áôÞ åyíáé _ êáôÜóôáóç ôí ìüíùí íôùí ðïýVôõ÷å Tìårò íÜ ãíùñßæïõìå óÝ áôü ôü óýìðáí, íôùí ðïý äéáèÝôïõí ìßá AíáðôõãìÝíç óõíåßäçóç
ðåñß ôï óýìðáíôïò áôï. Ðñáãìáôéêüôçôá åyíáé ,ôé ðáãïñåýåé _ Tìðåéñßá ôí íôùí áôí.
Ì@ò äßíïõí ìéÜ ðëÞñç øç ôï óýìðáíôïò. ÅyíáéôÜ ìüíá íôá ðïý, óôÜ ðëáßóéá ôï ãíùóôéêï ìáòñßæïíôá, åyíáé Bñìüäéá íÜ V÷ïõí Tìðåéñßåòÿ åyíáé _ðñïóùðéêÞ ðårñá áôí ôí íôùí ðïý ì@ò ëÝåéôß ðÜñ÷åé. ÁëëÜ ôß Aíôéðñïóùðåýïõí ït AíôéëÞøåéò êÜðïéùí ðåñß ô\ò Tìðåéñßáò ôí óõãêåêñéìÝíùí Aíèñþðùí; Ìðïñïí, ôÜ÷á, AíôéëÞøåéò íÜóõãêñéèïí ìÝ ôÞí Cìåóç, ðñïóùðéêÞ âßùóç ôíðñáãìÜôùí; Ït öéëüóïöïé äÝí Aó÷ïëïíôáé ðáñÜìÝ óêéÝò. Áôïß ðïý æïí êáß íéþèïõí, ãíùñßæïõí
ôÞí AëÞèåéá. Ôü Aíèñþðéíï ðíåìá ÷é ôü ðíåìá ôí öéëïóüöùí ïôå ô\ò ðñïíïìéïý÷áò ôÜîçò,AëëÜ, ôü ðíåìá ô\ò ìåãÜëçò ìÜæáò ôí óéùðçëÜ óêåðôüìåíùí êáß ásóèáíüìåíùí Aíèñþðùí
óõìöùíår ìÝ áôÞí ôÞí Cðïøç. Êñßíïõí ôü óýìðáí ìÝ ôüí ôñüðï ðïý ìÝ÷ñé óÞìåñá TðÝôñåðáí
óôïýò tåñïöÜíôåò ô\ò èñçóêåßáò êáß ô\ò ìÜèçóçòíÜ êñßíïõí ôïýò uäéïõò ôïýò Uáõôïýò ôïõò...
»Áôüò  TñãÜôçò Aðü ôü ÊëÞâåëáíô ðïýóêüôùóå ôÜ ðáéäéÜ ôïõ êáß áôïêôüíçóå» Cëëç ìßá ðåñßðôùóç ðïý áíáöÝñåé Tä  Óïõßöô«åyíáé ìßá óôïé÷åéþäçò, óõíôáñáêôéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá ôï óýã÷ñïíïõ áôï êüóìïõ êáß ôï óýìðáíôïò. ´Ïëåò ït ðåñß Èåï, ÁãÜðçò êáß ²Ïíôïò
ðñáãìáôåråò, ìÝ ëç ôÞí AóÞìáíôç ìíçìåéáêÞ
êåíüôçôÜ ôïõò, äÝí ìðïñïí íÜ ôÞí äéêáéïëïãÞóïõí a íÜ ôÞí ìåéþóïõí, ïäÝ êáô' TëÜ÷éóôïí.

Ðñüêåéôáé ãéÜ BðëÜ êáß Aíáöáßñåôá óôïé÷årá ô\ò
æù\ò óÝ áôüí ôüí êüóìï, Uêáôïììýñéá ÷ñüíéá
ôþñá ðñïêáôåóôçìÝíçò Bñìïíßáò êáß åuêïóé ásíåò ìåôÜ ×ñéóôüí. Êáß ôÜ óôïé÷årá ôïôá óôüíøõ÷éêü êüóìï só÷ýïõí ðùò só÷ýïõí ôÜ Côïìáêáß ôÜ ðïÜôïìá óôüí öõóéêü êüóìï. Åyíáé êÜôéðñùôáñ÷éêü, AêáôÜëõôï. Áôü ðïäçëþíåé ôÞí...
AðÜôç ëÜêåñçò ô\ò öéëïóïößáò _ ðïßá äÝí ìðïñår íÜ äår óÝ ôÝôïéá ðåñéóôáôéêÜ ôüí óçìáíôéêþôåñï ðáñÜãïíôá ô\ò óõíåéäçô\ò Tìðåéñßáò. ÌéÜôÝôïéá ðñáãìáôéêüôçôá Aðïäåéêíýåé AðáñáóÜëåõôá ôÞ ìçäáìéíüôçôá ô\ò èñçóêåßáò. Ç Aíèñùðüôçôá äÝí èÜ äþóåé óôÞ èñçóêåßá Cëëïõò äýï ÷éëéÜäåò a åuêïóé ásíåò ðñïèåóìßá ãéÜ íÜ óõíå÷ßóåé ôßò äïêéìÝò ôçò êáß íÜ ÷áñáìßæåé ôüí êáéñü
ëùí, Vëçîå  ÷ñüíïò ôçò, ït äïêéìÝò ôçò AðÝôõ÷áí. Ôü uäéï ôçò ôü tóôïñéêü ôÞí êáôáäéêÜæåé. ÏCíèñùðïò äÝí V÷åé ásíåò êáß ásùíéüôçôåò óôÞäéÜèåóÞ ôïõ ãéÜ íÜ ðåéñáìáôßæåôáé ìÝ AíÜîéá óõóôÞìáôá»3.
ÁôÞ åyíáé _ Aíôßäñáóç Uíüò Aíèñþðïõ, Tî säéïóõãêñáóßáò Tìðåéñéóô\, ðñüò ôü ìåíï ôí ñèïëïãéóôí. «²Ï÷é, å÷áñéóô!» Aðáíô@ êáôçãïñçìáôéêÜ. «Ç èñçóêåßá», ëÝãåé  ê. Óïõßöô, «ìïéÜæåé ìÝ Xíáí ðíïâÜôç ãéÜ ôüí ðïrïí AëçèéíÞ øçôí ðñáãìÜôùí äÝí ößóôáôáé». ÔÝôïéá åyíáé êáß_ Tôõìçãïñßá Cí êáß ëéãüôåñï uóùò óõíáéóèçìáôéêÜ öïñôéóìÝíç êÜèå Aíèñþðïõ ðïý V÷åé êëßóç ðñüò ôÞ öéëïóïößá, åyíáé ðñïéêéóìÝíïò ìÝ Xíáóïâáñü êáß Tñåõíçôéêü ðíåìá êáß Aðåõèýíåôáé
ðñüò ôïýò êáèçãçôÝò ô\ò öéëïóïößáò ìÝ óêïðü íÜtêáíïðïéÞóåé ðëÞñùò ôßò âáèýôåñåò AíÜãêåò ô\òöýóçò ôïõ. Ït TìðåéñéóôÝò óõããñáöårò ôï ðñïóöÝñïõí Xíáí ëéóìü. Ït ñèïëïãéóôÝò ôï ðñïóöÝñïõí
êÜôé ðïý ìïéÜæåé ìÝ èñçóêåßá. Ãé' áôÞí ìùò ôÞíèñçóêåßá «AëçèéíÞ øç ôí ðñáãìÜôùí äÝí ößóôáôáé». Ãßíåôáé ëïéðüí êñéôÞò ôí öéëïóüöùí.
Åuôå TîåõãåíéóìÝíïé åuìáóôå åuôå óêëçñüðåôóïé,ì@ò êñßíåé Aíåðáñêårò.
(óõíå÷ßæåôáé)ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ
1. (Óôì) Ôüìáò ×ßëë ÃñÞí (1836-82): ²Áããëïò öéëüóïöïò, Víèåñìïò ðáäüò ôï ðïõñéôáíéóìï, ðïëÝìéïò ôïTìðåéñéóìï. Ç æùÞ ôïõ óôÞí ðñÜîç ÷áñáêôçñéæüôáí AðüðëÞñç óõíÝðåéá ðñüò ôßò äïîáóßåò ôïõ. Áðår÷å Aðü êÜèåóùìáôéêÞ Aðüëáõóç êáß ðÜèïò.
2. (Óôì) Êáßñíô ÅäïõÜñäïò (1835-1908): ²Áããëïò
öéëüóïöïò ô\ò säåáëéóôéê\ò ó÷ïë\ò. Ðñïóðáèår, ìÝ ÷çìá ôÞí TîåëéêôéêÞ Aíôßëçøç ô\ò Uãåëéáí\ò ó÷ïë\ò, íÜóõìöéëéþóåé ôÞí ásùíéüôçôá ô\ò Aðüëõôçò säÝáò ìÝ ôÜ ãåãïíüôá ô\ò AåíÜùò ìåôáâáëëüìåíçò Tìðåéñßáò. Èåùñårôüí èñçóêåõôéêü ðáñÜãïíôá Aíáðüóðáóôï óôïé÷årï êÜèåTìðåéñßáò êáß óõíåéäçôï öáéíïìÝíïõ. Ï Aäåëöüò ôïõÉùÜííçò Êáßñíô (1820-98) AíÞêåé Tðßóçò óôÞ ó÷ïëÞ ôïUãåëéáíéóìï.
3. Morrison J. Swift, Human Submission, II, Liberty
Press, Philadelphia 1905, óó. 4-10.

ï
é
ë
â
é
â ßåò
ñ
ï
ö
Jürgen HABERMAS, The liberating
Power of Symbols, Polity Press, Cambridge 2001, 130 óó.

Óôü Vñãï ôïõ Nachmeraphysisches Denken1, Ãåñìáíüò öéëüóïöïò êáß êïéíùíéïëüãïò Jürgen
Habermas ðåñéãñÜöåé ôÞí tóôïñéêÞ ðïñåßá ô\ò öéëïóïößáò ò äéáäï÷Þ ôñéí êõñßáñ÷ùí öéëïóïöéêíðáñáäåéãìÜôùí, ðïý AíáöÝñïíôáé óÝ ôñårò äéáöïñåôéêïýò ôñüðïõò ôï óêÝðôåóèáé. Ç ÷áñáõãÞ ô\ò öéëïóïöéê\ò óêÝøçò, êáèþò êáß Xíá ìåãÜëï ìÝñïò ô\òtóôïñßáò ôçò, ôáõôßæåôáé ìÝ ôÞí Tðï÷Þ ô\ò íôïëïãßáò, ðïý èÝôåé ò Aíôéêåßìåíü ôçò ôü «åyíáé» ôïêüóìïõ. Ç êïðåñíßêåéá óôñïöÞ ôï ÊÜíô, ìùò,ëïêëçñþíïíôáò ìéÜ äéáäéêáóßá ðïý îåêßíçóå aäçAðü ôüí ÍôåêÜñô, ìåôáó÷çìáôßæåé ôÞí öéëïóïößáAðü íôïëïãßá óÝ öéëïóïößá ô\ò óõíåßäçóçò, ðïýTðé÷åéñår íÜ öùôßóåé ôÜ ñéá ôï Ëüãïõ. ÔÝëïò, ôüAäéÝîïäï óôü ðïrï ðåñé\ëèå _ öéëïóïößá ô\ò óõíåßäçóçò, ðùò Aíáäåß÷èçêå ÷áñáêôçñéóôéêÜ Aðü ôüíÍßôóå ìÝ ôñáãéêü ó÷åäüí ôñüðï, êáß _ ìåôÜâáóç
óôüí 20ü ásíá, óÞìáíáí ôÞí TìöÜíéóç ô\ò Aíáëõôéê\ò öéëïóïößáò êáß ôÞí óôñïöÞ ôï TíäéáöÝñïíôïò
ôí öéëïóüöùí óôÞí AíÜëõóç ô\ò ãëþóóáò.
Ï uäéïò  Habermas Tðéóçìáßíåé óõíå÷ò ôÞíAíáãêáéüôçôá áô\ò ô\ò Aëëáã\ò ðáñáäåßãìáôïò
óôÞí öéëïóïöéêÞ óêÝøç. ÄÝí èÜ eôáí ðåñâïëÞ CíëÝãáìå ôé ôü óýíïëï ôï Vñãïõ ôïõ ðïäçëþíåé ôÞíAíÜãêç íÜ AíôéêáôáóôÞóïõìå ôü ðáñÜäåéãìá ô\òöéëïóïößáò ôï ðïêåéìÝíïõ, ðïý èåùñår ðáñáäåéãìáôéêÞ ôÞí ó÷Ýóç AíÜìåóá óôü ðïêåßìåíï êáß ôüAíôéêåßìåíï, ìÝ Xíá íÝï ðáñÜäåéãìá óêÝøçò, ðïýTðéêåíôñþíåôáé óÝ ìßá ó÷Ýóç äéáöïñåôéêï åuäïõò.
Ðñüêåéôáé ãéÜ ôÞ äéûðïêåéìåíéêÞ ó÷Ýóç ðïý Aíáðôýóóåôáé AíÜìåóá óôïýò óõììåôÝ÷ïíôåò óôßò TðéêïéíùíéáêÝò äéáäéêáóßåò, ït ðïråò ðñáãìáôþíïíôáé
ìÝó¤ ô\ò ãëþóóáò êáß êñßíïíôáé Aðáñáßôçôåò ãéÜôÞí TðéâßùóÞ ìáò. Ãéáôß _ ãëóóá Aðïôåëår, ðùòðéóôåýåé  Habermas, ôü säéáßôåñï Aíèñùðïëïãéêü
÷áñáêôçñéóôéêü, ôü ðïrï, ìáæß ìÝ ôü Aíèñþðéíï
÷Ýñé, óõíôåëår AðïöáóéóôéêÜ óôÞí AíáðáñáãùãÞ
ô\ò êïéíùíéê\ò æù\ò ôí Aíèñþðùí.
Ðéóôåýïõìå ôé, ðü ôü ðñróìá áô\ò ô\ò ìéÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 171-188

êñ\ò (êáß Tëëéðïò uóùò) åsóáãùã\ò, ìðïñår êáíåßòíÜ êáôáíïÞóåé êáëýôåñá ôÞí ÁðåëåõèåñùôéêÞ äýíáìç ôí óõìâüëùí, óôÞí ðïßá ðáñáðÝìðåé  ôßôëïò ôï âéâëßïõ. Ðñüêåéôáé ãéÜ ìßá óõëëïãÞ Aðü äïêßìéá êáß ìéëßåò, ðïý ãñÜöôçêáí a TêöùíÞèçêáíóÝ äéÜöïñåò ðåñéóôÜóåéò Aðü ôüí Habermas. ÁíáöÝñïíôáé óÝ êëáóóéêïýò öéëïóüöïõò, ðïý ìùò «äÝíV÷ïõí âñår Aêüìç ôÞí AðÞ÷çóç ðïý ôïýò Aîßæåé
AíÜìåóá óôïýò íåþôåñïõò ìåëåôçôÝò» (Ðñüëïãïò,ó. 1), ðùò åyíáé  Cassirer êáß  Jaspers, AëëÜ êáßóÝ óýã÷ñïíïõò, ößëïõò êáß óõíáäÝëöïõò ôï óõããñáöÝá, ðùò åyíáé  G.H. Von Wright,  K.O.
Apel,  M. Theunissen,  A. Kluge. Êïéíü óçìårï
Aíáöïñ@ò Aðïôåëår _ Tíáó÷üëçóÞ ôïõò ìÝ ôÜ óýìâïëá, ôïýò êþäéêåò óõìâüëùí, ôÞí uäéá ôÞí ãëóóá (ðïý Aðïôåëår ôü TðéóôÝãáóìá ôí Tí ëüã¤ êùäßêùí) êáß ôÞí äéáäéêáóßá ô\ò Tðéêïéíùíßáò.
ÓôÞí ìüôéôëç äéÜëåîç, ðïý âñßóêåôáé óôÞí Añ÷Þ ô\ò óõëëïã\ò,  Habermas êáôáðéÜíåôáé ìÝ ôüVñãï ôï Cassirer, ðïý V÷åé ò Tðßêåíôñï ôÞí óõìâïëéêÞ äéáìåóïëÜâçóç. Ç óçìáóßá ôçò åyíáé êáèïñéóôéêÞ: «_ óõìâïëéêÞ äéáìåóïëÜâçóç äéáññçãíýåéôÞí æùúêÞ Aìåóüôçôá ìé@ò öýóçò ðïý óõãêñïýåôáéìÝ ôïýò ñãáíéóìïýò Aðü ôÜ ìÝóá êáß Aðü ôÜ Vîùÿêáô' áôüí ôüí ôñüðï äçìéïõñãår Têåßíç ôÞí Aðüóôáóç Aðü ôüí êüóìï ðïý êáèéóô@ äõíáôÞ ìßá óêåðôüìåíç, Aíáóôï÷áóôéêÜ ^ëåãìÝíç Aíôßäñáóç óôüí êüóìï» (ó. 7). Ç äéáäéêáóßá ô\ò Tðéíüçóçò ôí óõìâüëùí ì@ò Tîáóöáëßæåé ìéÜ Aðüóôáóç ôüóï Aðü ôüíTóùôåñéêü êüóìï ôí Tíóôßêôùí óï êáß Aðü ôüíTîùôåñéêü êüóìï ôí öáéíïìÝíùí, äçìéïõñãþíôáò
êÜðïéïõ åuäïõò AðïäÝóìåõóç AðÝíáíôß ôïõò, ðïý ì@òTðéôñÝðåé Aêüìá êáß ôüí Vëåã÷ü ôïõò. Ìåôáó÷çìáôßæåé ôßò ásóèçôéêÝò Tíôõðþóåéò óÝ íïçìáôéêÜ óýìâïëá êáß ì@ò âïçè@ íÜ äéáôçñÞóïõìå áôÝò ôßò Tíôõðþóåéò óôÞí ìíÞìç êáß íÜ AðïêôÞóïõìå ôÞí áuóèçóç ôï ÷ñüíïõ. Ç äýíáìç ôí óõìâüëùí, êáôÜôüí Cassirer, óôñÝöåôáé ðñüò äýï êáôåõèýíóåéò. ÔÜóýìâïëá êáôÝ÷ïõí ìéÜ AðïìáãåõôéêÞ äýíáìç, ðïýTêöñÜæåôáé êõñßùò ìÝóá Aðü ôÞí äçìéïõñãßá ôíìýèùí. ²Åôóé, AôïìéêÝò óçìáíôéêÝò Tìðåéñßåò Aíôéêåéìåíïðïéïíôáé, Tðéêáëïíôáé a Tîïñêßæïíôáé, èåïðïéïíôáé Tí ôÝëåé, êáèþò Tíäýïíôáé ìÝ ôßò ìõèéêÝò

172åsêüíåò ðïý Tðéíïïí ït Cíèñùðïé. Áðü ôÞí Cëëç,ðñ@ãìá óçìáíôéêþôåñï ãéÜ ì@ò êáß ôÞí Tðï÷Þ ìáò,ôÜ óýìâïëá Tðéäåéêíýïõí êáß ìéÜ TííïéïðïéçôéêÞ äýíáìç, êáèþò äçãïí Aíáðüöåõêôá, ìÝóá Aðü ôÞíãåíßêåõóç êáß ôÞí êáôÜôáîÞ ôïõò, óÝ Xíá UíïðïéçìÝíï, äïìçìÝíï óýíïëï. Ì' áôüí ôüí ôñüðï, _ BðëÞVêöñáóç ô\ò Tìðåéñßáò ìåôáôñÝðåôáé óÝ AöçñçìÝíç
Vííïéá, ðïý óõëëáìâÜíåé ôÜ êõñéþôåñá, óõíå÷òTðáíáëáìâáíüìåíá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ô\ò ðñþôçò.
Åí¨, ëïéðüí,  ìèïò V÷åé ò AðïôÝëåóìá ôÞí äçìéïõñãßá ìé@ò ðëçèþñáò åsêüíùí ãåìÜôùí óçìáóßá,_ ãëóóá óõíôåëår óôÞí ëïãéêÞ AðïêÜëõøç UíüòAðüëõôá äïìçìÝíïõ êüóìïõ.
Åyíáé öáíåñü, ëïéðüí, ôé _ ðáñáãùãéêÞ äýíáìç ô\ò ãëþóóáò äÝí ðåñéïñßæåôáé óôÞí AíáðáñÜóôáóç AíôéêåéìÝíùí. ÌÝóá Aðü ôÞí ãëóóá, äïìårôáé TííïéáêÜ Xíáò ëüêëçñïò êüóìïò ðéèáííêáôáóôÜóåùí êáß ãåãïíüôùí. ÌÝ Cëëá ëüãéá, ôüóýìðáí ìÝóá óôü ðïrï æïìå åyíáé  êüóìïò ô\òãëþóóáò: ït Vííïéåò ðïý ó÷çìáôßæïõìå ìÝóá AðüáôÞí, ït ó÷Ýóåéò AíÜìåóá óôßò Vííïéåò, ðùò óõëëáìâÜíïíôáé Aðü áôÞí.
Ïäçãïýìáóôå Vôóé, êáôÜ ôüí Habermas, óôÞíïóßá ô\ò öéëïóïöéê\ò óêÝøçò ôï Cassirer: óôüí«óçìåéùôéêü ìåôáó÷çìáôéóìü» ô\ò êáíôéáí\òðåñâáôïëïãéê\ò öéëïóïößáò, êáôÜ ôüí ðïrï _ AðïêáëõðôéêÞ ôï êüóìïõ ëåéôïõñãßá ô\ò ãëþóóáò Aíôéêáèéóô@ ôÞí óõãêñïôçôéêÞ ôï êüóìïõ äñáóôçñéüôçôá ôï ãéãíþóêïíôïò ðïêåéìÝíïõ. Õðü áôÞíôÞí ðôéêÞ, _ ãëóóá ðáñÝ÷åé ôü ðåñâáôéêü Têåríï Väáöïò, Tíôüò ôï ðïßïõ, êáô' Añ÷Þí, ó÷çìáôßæïíôáé ôÜ ðïêåßìåíá. Áðü ôÞí Cëëç, Cí êáß ôÜðïêåßìåíá Aðïêôïí ôÞí ôáõôüôçôÜ ôïõò ìÝ ôÞí VíôáîÞ ôïõò óÝ Xíáí ãëùóóéêÜ äïìçìÝíï êüóìï êáß ôÞíõtïèÝôçóç ìé@ò óõìâïëéêÜ äïìçìÝíçò ìïñö\ò æù\ò,_ ãëóóá äÝí öõëáêßæåé ôÜ ðïêåßìåíá, AëëÜ ôïýòðáñÝ÷åé ôÞí Tëåõèåñßá íÜ ôÞí AíáðáñÜãïõí êáß íÜ
ôÞí Aíáíåþóïõí. Åðßóçò, óÝ áôü ôü ðëáßóéï, áuñåôáé _ Aíôßèåóç ðïêåéìÝíïõ êáß AíôéêåéìÝíïõ, êáèþò
«êáèßóôáôáé öáíåñü ôé _ äéáöïñÜ AíÜìåóá óôÞíóõìâïëéêÞ ìïñöÞ êáß ó' áôü ðïý ìðïñår íÜ ì@ò ðáñïõóéáóôår ìüíï ìÝ ôü ìÝóï ô\ò óõìâïëéê\ò ìïñö\ò... ìðïñår íÜ ðÜñîåé ìüíïí Tíôüò ôï ñßæïíôá
ðïý Aíïßãåôáé Aðü ôÞí Añ÷Ýãïíç äçìéïõñãéêÞ äýíáìç ô\ò óõìâïëéê\ò AíáðáñÜóôáóçò» (ó. 17).
Óôüí uäéï äñüìï ìÝ ôüí Cassirer âáäßæåé êáß 
Apel, ðùò äåß÷íåé  Habermas, óôÞí ìéëßá ôïõ«A master builder with hermeneutic tact», TêöùíçìÝíç ðñüò ôéìÞí ôï Ãåñìáíï öéëïóüöïõ êáôÜôÞí óõíôáîéïäüôçóÞ ôïõ. Ï Apel ôïíßæåé säéáßôåñáôÞí ðñáãìáôïëïãéêÞ äéÜóôáóç ô\ò ãëþóóáò. ÁíôéëáìâÜíåôáé ôÞí Vííïéá ô\ò AëÞèåéáò ÷é ò AíáðáñÜóôáóç ñéóìÝíùí ðñáãìÜôùí ðïý ðñïûðÜñ÷ïõí (adeaquatio rei et intellectus), AëëÜ ò Uñìçíåßá, ðïý Aðïôåëår ôÞí íïçìáôïäüôçóç ìé@ò êá-ÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓ

ôÜóôáóçò ðñáãìÜôùí, _ ðïßá Aðïêáëýðôåôáé
êáô' Añ÷Þí êáôÜ ôÞí äéÜñêåéá áô\ò Aêñéâò ô\òUñìçíåõôéê\ò äéáäéêáóßáò.
ÓõíèÝôïíôáò, êáô' áôüí ôüí ôñüðï, ôÞí AíÜëõóç ôí ãëùóóéêí ðáéãíßùí êáß ôßò èÝóåéò ô\òöéëïóïöéê\ò Uñìçíåõôéê\ò,  Apel Tðéôßèåôáé óôüíAíôéêåéìåíéóìü ôï ìïíôÝñíïõ Tðéóôçìïíéêï ðñïãñÜììáôïò. Èåùñår áôáðÜôç ôÞí TðéóôçìïíéêÞ
ðßóôç ôé _ TðéóôÞìç ìðïñår íÜ ì@ò TöïäéÜóåé ìÝìéÜ «AíôéêåéìåíéêÞ» åsêüíá ãéÜ ôÞí ðñáãìáôéêüôçôá. Ðñïóðáèår, Vôóé, íÜ öÝñåé óôü öò ôÜ AíèñùðïëïãéêÜ èåìÝëéá ô\ò Tðéóôçìïíéê\ò óêÝøçò. ÁôÞ _ ðñïóðÜèåéÜ ôïõ, ìÜëéóôá, TðçñÝáóå ôüí
Habermas, ðùò ðáñáäÝ÷åôáé êáß  uäéïò, êáß ôüíäÞãçóå íÜ Aíáðôýîåé ôÞ èåùñßá ôïõ ãéÜ ôÜ ãíùóôéêÜ äéáöÝñïíôá, ðïý ðïêñýðôïíôáé ðßóù AðüêÜèå ãíùóôéêü Aíèñþðéíï Tã÷åßñçìá.
Åêôüò Aðü ôÞ óêÝøç ôï Cassirer,  Habermas Tíôïðßæåé óôü Vñãï ôï Apel êáß ôÜ u÷íç ô\òóêÝøçò ôï Peirce. Ï Apel UóôéÜæåé ôÞí ðñïóï÷Þôïõ óôÞí ôñéðëÞ äéÜóôáóç ôï óçìåßïõ, äéáêñßíïíôáò ôü Tðßðåäï ôï óçìáßíïíôïò, ôï óçìáéíüìåíïõ
AíôéêåéìÝíïõ êáß ôï Uñìçíåõô\. Êáß åyíáé ôü ôñßôï
Tðßðåäï ðïý ì@ò âïçè@ íÜ êáôáíïÞóïõìå ôÜ èåìÝëéá ô\ò ãíþóçò êáß ô\ò AëÞèåéáò. Ç ðïôéèÝìåíç
Aíôéêåéìåíéêüôçôá ô\ò Tðéóôçìïíéê\ò ãíþóçò, ëïéðüí, äÝí ìðïñår íÜ âáóßæåôáé óôÞí AäéáìåóïëÜâçôç
ó÷Ýóç ìåôáîý óçìáßíïíôïò êáß óçìáéíüìåíïõÿ Aíôßèåôá, åyíáé _ êïéíüôçôá ôí Tñåõíçôí ðïý Aðïöáóßæåé áôÞ ôÞ ó÷Ýóç. ÅðïìÝíùò, ãíþóç êáß AëÞèåéá äÝí âáóßæïíôáé óôÞí ðåñâáôïëïãéêÞ óýíèåóç
ô\ò Aíôßëçøçò Uíüò ìåìïíùìÝíïõ ðïêåéìÝíïõ, AëëÜ óôÞí äéûðïêåéìåíéêüôçôá ô\ò êáôáíüçóçò êáßóôÞí Tðéæçôïýìåíç óõìöùíßá ôí Tñåõíçôí êáôÜôÞ äéáäéêáóßá ô\ò Uñìçíåßáò ôï êüóìïõ ìáò. Ôü æçôïýìåíï, UðïìÝíùò, åyíáé íÜ ñßóïõìå ôßò ðñáãìáôïëïãéêÝò ðñïûðïèÝóåéò ðïý êáèïñßæïõí ôÞí äéåîáãùãÞ ô\ò Tðéêïéíùíéáê\ò äéáäéêáóßáò ìÝóá óÝ áôÞ ôÞí êïéíüôçôá ôí Tñåõíçôí.
Ï Apel, ìùò, äÝí ðåñéïñßæåé ôÞí VñåõíÜ ôïõìüíï óôÞí ðñáãìáôïëïãßá ôï Tðéóôçìïíéêï äéáëüãïõ. Ðéóôåýåé ôé AíÜëïãåò ðñïûðïèÝóåéò ìðïñïìå íÜ Tíôïðßóïõìå êáß óÝ Cëëåò ìïñöÝò äéáëüãïõ, ðåðïßèçóç ìÝ ôÞí ðïßá óõìöùíår Aðüëõôá êáß Habermas. Èåùñår ìÜëéóôá ôé ït TðéóôçìïëïãéêÝò AíôéëÞøåéò ôï Pierce ðáñÝ÷ïõí Xíá êáíïíéóôéêü ðåñéå÷üìåíï, ðïý ìðïñår íÜ âñår ôÞí TöáñìïãÞôïõ óÝ ìéÜ TðéêïéíùíéáêÞ êïéíüôçôá ðïëéôí êáß íÜAðïôåëÝóåé ôÞí âÜóç ãéÜ ôÞí äéáìüñöùóç ìé@ò äéáëïãéê\ò ^èéê\ò, ôÞí ðïßá Aíáðôýóóåé óõóôçìáôéêÜ  Habermas óôü Vñãï ôïõ.
²Åôóé  Apel AíáöÝñåôáé óôÞí «^èéêÞ ìé@òsäåáô\ò Tðéêïéíùíéáê\ò êïéíüôçôáò», óýìöùíá ìÝôÞí ðïßá ìéÜ êïéíüôçôá äÝí Aíôéìåôùðßæåôáé ìüíïò ôü ðïêåßìåíï óõãêåêñéìÝíùí ëéêí AíáãêíÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓêáß äéáöåñüíôùí, AëëÜ êáß ò ôü êáíïíéóôéêü säåáôü ðïêåßìåíï ô\ò ãíþóçò êáß ô\ò Tðé÷åéñçìáôïëïãéê\ò äéáäéêáóßáò. Áôü óçìáßíåé ôé, ðïéïóäÞðïôå ëáìâÜíåé óïâáñÜ ð' øéí ôÞí óõììåôï÷Þ ôïõóÝ Xíáí äéÜëïãï, åyíáé ðï÷ñåùìÝíïò íÜ ðïèÝóåé ôéït óõíè\êåò ãéÜ ìéÜ säåáôÞ TðéêïéíùíéáêÞ êïéíüôçôá V÷ïõí Têðëçñùèår óÝ Xíá têáíïðïéçôéêü ôïõëÜ÷éóôïí Tðßðåäï. ²Áí äÝí óõíÝâáéíå áôü, äÝí èÜ eôáíåêïëï íÜ êáôáíïÞóïõìå ãéáôß êÜðïéïò èÜ Vêáíåôüí êüðï íÜ óõììåôÜó÷åé óÝ áôüí ôüí äéÜëïãï.
Åyíáé öáíåñü, âÝâáéá, ôé áôÞ _ äéûðïêåéìåíéêÞ ðñïóÝããéóç ô\ò ^èéê\ò, _ ðïßá ëáìâÜíåé ò
säáíéêü ôçò ôÞí säåáôÞ TðéêïéíùíéáêÞ êïéíüôçôá,AíáöÝñåôáé óÝ ìßá äéáäéêáóôéêÞ ñèïëïãéêüôçôá,ðïý V÷åé ò Aíôéêåßìåíï ôÞí TêðëÞñùóç ôí óõíèçêí ãéÜ ôÞí Tðßôåõîç ô\ò êïéíüôçôáò áô\ò.
ÅðïìÝíùò, _ TðéêïéíùíéáêÞ ^èéêÞ åyíáé öïñìáëéóôéêÞ, óôüí âáèìü ðïý äÝí ðñïôåßíåé êáììßá säáíéêÞ ìïñöÞ æù\ò, AöÞíïíôáò ôßò AðáíôÞóåéò óôÜTñùôÞìáôá ðïý Aöïñïí ôüí êáëü êáß Aãáèü âßïóôïýò uäéïõò ôïýò Tíäéáöåñüìåíïõò. Óôåñårôáé, Aêüìç, ìé@ò Vó÷áôçò èåìåëßùóçò, êáèþò ðüêåéôáé êáßáôÞ óôü uäéï êñéôÞñéï äéáøåõóéìüôçôáò óôü ðïrïðüêåéôáé êÜèå Aíèñþðéíç ãíþóç. Áðïêô@, ôÝëïò,ìéÜ tóôïñéêÞ äéÜóôáóç, TðåéäÞ ðñïûðïèÝôåé ôé ðñáêôéêüò Ëüãïò Töáñìüæåôáé êÜèå öïñÜ ìÝóá óôüðëáßóéï ìé@ò óõãêåêñéìÝíçò tóôïñéê\ò êïéíüôçôáòêáß «Tíóùìáôþíåôáé óôÞí TðéêïéíùíéáêÞ ðñáêôéêÞ
ôí êïéíùíéêïðïéçìÝíùí Aôüìùí, ðïý... ðïöÝñïõíAðü ôÜ ðëÞãìáôá ô\ò ìïßñáò, AëëÜ äÝí åyíáé ëïêëçñùôéêÜ AâïÞèçôá Tíþðéüí ôçò» (ó. 76).
ÁôÞí Aêñéâò ôÞí Vëëåéøç ìåôáöõóéêï èåìåëßïõ, ðïý ÷áñáêôçñßæåé ôÞí TðéêïéíùíéáêÞ ^èéêÞ,ðñïóðáèår íÜ Aíáðëçñþóåé  Theunissen, ðùòAíáöÝñåé  Habermas óôü äïêßìéü ôïõ ìÝ ôßôëï
«Communicative freedom and negative theology».
Óôü ðëáßóéï ô\ò èåùñßáò ôïõ ãéÜ ôÞí Tðéêïéíùíßá, Theunissen äßíåé Vìöáóç óôÞí ó÷Ýóç ôï Åãþ ìÝôü Åóý, ðïý ðùò ðéóôåýåé Vñ÷åôáé óÝ Aíôßèåóç ìÝôÞí èåìåëéáêÞ ó÷Ýóç ô\ò ðáñáäïóéáê\ò öéëïóïößáò
AíÜìåóá óôü ðïêåßìåíï êáß ôü Aíôéêåßìåíï. Åyíáé
ôÝôïéá _ óçìáóßá ô\ò ó÷Ýóçò ôï ðñþôïõ ìÝ ôüäåýôåñï ðñüóùðï, óôå «_ äéáëïãéêÞ óõíÜíôçóç ìÝ
ôüí Cëëï... äçìéïõñãår êáô' Añ÷Üò ôüí äéûðïêåéìåíéêü ÷ñï óôüí ðïrï ôü Côïìï ìðïñår íÜ êáôáêôÞóåé ôüí áèåíôéêü Uáõôü ôïõ» (ó. 90). Ï Theunissen èåìåëéþíåé ôÞí èÝóç ôïõ óôÞí ðüèåóç ôï
Hegel, ôé ôü êáèåôß åyíáé  Uáõôüò ôïõ ìüíïí ò _ó÷Ýóç ôïõ ìÝ ôü Xôåñüí ôïõ. Ç êñéôéêÞ ðùóäÞðïôå õtïèÝôçóç ô\ò Uãåëéáí\ò èåùñßáò ôüí äçãår
óôÞí ìåôáöõóéêÞ ðáñáäï÷Þ ôï Áðïëýôïõ, êáèþò
ðñåóâåýåé ôé êÜèå äéáðñïóùðéêÞ ó÷Ýóç ðåñéêëåßåôáé óÝ ìßá ó÷Ýóç ìÝ ôü ñéæéêÜ ´Åôåñïí. ÊáôÜ ôüí
Habermas, ìùò, óôÞí óýã÷ñïíç Tðï÷Þ (Aðü ôüí
Kant êáß Vðåéôá, èÜ ëÝãáìå), _ ìåôáöõóéêÞ óêÝøç

173V÷åé ðëçãår Aíåðáíüñèùôá. Õðü áôÝò ôßò óõíè\êåò, ìéÜ ^èéêÞ èåùñßá ìðïñår íÜ äéáìïñöùèår ìüíïí
ìÝóá Aðü ôÞí Aíáäüìçóç Têåßíùí ôí ðïêåéìåíéêí óõíèçêí ðïý åyíáé Aíáãêáråò ãéÜ ôÞí AíôéêåéìåíéêÞ só÷ý ôí êñßóåùí êáß ôí Tìðåéñéí ìáò.
²Åôóé, «åyíáé ðëÝïí ôü ãåãïíüò ô\ò Tðéôõ÷çìÝíçò
äéûðïêåéìåíéê\ò Tðéêïéíùíßáò ðïý Aðáéôår TîÞãçóç.
Óôßò ãåíéêÝò êáß Aíáðüöåõêôåò ðñáãìáôïëïãéêÝò
ðñïûðïèÝóåéò ô\ò Tðéêïéíùíßáò, Aíáêáëýðôïõìå ôü
Aíôßèåôï ðñüò ôÞí ðñáãìáôéêüôçôá ðåñéå÷üìåíï
ôí Tîéäáíéêåýóåùí, ôßò ðïråò ðñÝðåé íÜ Aðïäå÷èïí ëá ôÜ ðïêåßìåíá, óôüí âáèìü ðïý ðñïóáíáôïëßæïõí ôÞí äñÜóç ôïõò ðñüò Aîéþóåéò só÷ýïò. ÏìÞ-áèáßñåôïò ÷áñáêôÞñáò ôï ðü ôÞí åñåßá Vííïéá êáíïíéóôéêï ðåñéå÷ïìÝíïõ ôí Aíáðüöåõêôùí
ðñïûðïèÝóåùí ô\ò Tðéêïéíùíßáò... ìðïñår ìüíïí íÜêáôáóôår TìöáíÞò ìÝóá Aðü ôÞí Vëëåéøç Tíáëëáêôéêí ãéÜ ìéÜ ðñáêôéêÞ Tíôüò ô\ò ðïßáò ôÜ TðéêïéíùíéáêÜ êïéíùíéêïðïéçìÝíá ðïêåßìåíá ðÜíôá
aäç âñßóêïõí TìðëåãìÝíïõò ôïýò Uáõôïýò ôïõò» (ó.
99). Áôü óçìáßíåé ôé ôü ìüíï ðåñâáôéêü óôïé÷årï
ðïý AðïìÝíåé óôÞí ^èéêÞ åyíáé Têåríï ô\ò ðÝñâáóçò Tê ôí Víäïí, ðïý Tðé÷åéñårôáé óÝ êÜèå Tðéôõ÷çìÝíç TðéêïéíùíéáêÞ äéáäéêáóßá. ÓÝ êÜèå ôÝôïéá
ðåñßðôùóç, ït óõììåôÝ÷ïíôåò æçôïí íÜ ðñïóáíáôïëßóïõí ôÞí óõìðåñéöïñÜ ôïõò ðñüò ðåñâáôéêÝò
Aîéþóåéò só÷ýïò, ït ðïråò, Cí êáß Tãåßñïíôáé Aðüóïõò ëáìâÜíïõí ìÝñïò óÝ Xíáí óõãêåêñéìÝíï äéÜëïãï, Tðéæçôïí íÜ ðåñâïí ôÞí óõãêåêñéìÝíç ðåñßóôáóç êáß Aîéþíïõí ôÞí êáèïëéêÞ ôïõò só÷ý. ÇâÜóç, ìùò, ãéÜ ôÞí êáèïëéêüôçôÜ ôïõò äÝí ìðïñår íÜ åyíáé Cëëç Aðü ôÞí ñèïëïãéêÜ TðéôåõãìÝíç
óõíáßíåóç ðïý ìðïñår íÜ Tðéôý÷ïõí ôÜ ìÝñç UíüòTëåýèåñïõ êáß sóüôéìïõ äéáëüãïõ.
ÔÜ ðüëïéðá äïêßìéá êáß ït ìéëßåò ô\ò óõëëïã\ò AíáöÝñïíôáé óÝ ðáñüìïéá èÝìáôá êáß Aíáðôýóóïíôáé óôü uäéï ðíåõìáôéêü êërìá. ²Åôóé, _äéÜëåîÞ ôïõ, ðïý ôéôëïöïñårôáé «Between traditions», ðáñïõóéÜæåé ôÞí ðñïóðÜèåéá ôï von WrightãéÜ ôÞí AíÜðôõîç ìé@ò êáíïíéóôéê\ò ëïãéê\ò. ÓôÞíìéëßá ôïõ ìÝ ôßôëï «The conflict of beliefs», Habermas AíáöÝñåôáé óôßò èÝóåéò ôï Jaspers ãéÜôÞí óýãêñïõóç ôí ðïëéôéóìí êáß óôßò Aðüøåéòôïõ ãéÜ ôüí ñüëï ðïý V÷åé íÜ TðéôåëÝóåé _ öéëïóïößá ó÷åôéêÜ ìÝ ôÞí Tðéêïéíùíßá AíÜìåóá óôßò äéÜöïñåò êïõëôïñåò. ÔÝëïò, _ óõëëïãÞ óõìðëçñþíåôáé ìÝ ôñßá äïêßìéá, ðïý Aöéåñþíïíôáé óôü Vñãïôí G. Scholem («Tracing the other of history inhistory»), J.B. Metz («Israel or Athens? Where
does anamnestic reason belong?») êáß A. Kluge(«The useful mole who ruins the beautiful lawn»).
ÃéÜííçò ÌáèéïõäÜêçò
1. Habermas Jürgen, Postmetaphysical thinking, Polity
Press, Cambridge/Oxford 1995, óó. 13-14.

174²Áóåñ ÃÉÏÑÍ, Áãñéüôçôá, Âáñâáñüôçôá êáß Ðïëéôéóìüò, åsóáãùãÞ-ìåôÜöñáóç: ÃéÜííçò Ä. Éùáííßäçò, Têä.
ÁëÞóôïõ ÌíÞìçò, 2003, 87 óó.
ÅêäïôéêÜ, ìüíïí Aðü «ìéêñïýò» Têäïôéêïýò
ïuêïõò ìðïñïìå óõíÞèùò íÜ ðåñéìÝíïõìå ïóéþäç
ðñÜãìáôá. Áðü Têäïôéêïýò ïuêïõò ðïý ìÝíïõí VîùAðü ôüí Aíôáãùíéóìü ôí «tåñí ôåñÜôùí» ôï÷þñïõ êáß êõêëïöïñïí äýï ìÝ ôñårò ôü ðïëý ôßôëïõò êÜèå ÷ñüíï. Ôßôëïõò ìùò ðïý V÷ïõí ït uäéïé
äéáëÝîåé, äéáâÜóåé êáß ôåëéêÜ Têäþóåé, ìÝ ìåñÜêé êáßöñïíôßäá. Ït Têäüóåéò-âéâëéïðùëårï-ðáëáéïâéâëéïðùëårï Áëöåéüò åyíáé ìéÜ ôÝôïéá ðïëëÜ ðïó÷üìåíç ðåñßðôùóç. Óôçñéæüìåíïò óÝ uäéåò ëßãï-ðïëý äõíÜìåéò (ìåôáöñáóôÝò, TðéìåëçôÝò, ðáñÝá ìÝ êïéíÝò
AíáæçôÞóåéò),  Têäïôéêüò áôüò ïyêïò êáôáöÝñíåéíÜ Uëêýåé ôü âëÝììá Aíáãíùóôí, ðïý æçôïí ôüCëëï óôÜ âéâëßá.
Ï Ãéüñí äÝí ðñïóöÝñåé Xíá Aêüìç óýóôçìá
óôÞí tóôïñßá ô\ò öéëïóïößáò. Áíáæçôår êáß ðñïôåßíåé ìßá Cëëç ìÝèïäï óêÝøçò êáß êõñßùò ðíåõìáôéê\ò óôÜóçò AðÝíáíôé óôÜ ðñÜãìáôá ( ìåôáöñáóôÞò Ã.Ä. Éùáííßäçò Tðéóçìáßíåé ôé  Ãéüñí ìéëÜåé ãéÜ óôÜóç êé ÷é Bðëò ãéÜ «óêÝøç»), ÷éAðáñáßôçôá ìÝó¤ äéáëåêôéê\ò (_ äéáëåêôéêÞ, êáô'áôüí, ðáñáìýèéáóå ìÝ ôÞí Tëðßäá ìé@ò Aíþôåñçò
óýíèåóçò ìÝóá Aðü ôÞí óýãêñïõóç, êáß Vôóé, ëïéðüí, ìõèïðïßçóå ôÞí óýãêñïõóç), ðáñÜ ÷ñçóéìïðïéþíôáò êÜðïéá íïçôéêÜ ó÷Þìáôá ðïý ô\ò îÝöåõãáí, «óôå íÜ óõíäõáóôår _ äéáëåêôéêÞ óôÜóç ìÝôÞí ðåéñáìáôéêÞ óôÜóç».
Öéëüóïöïò ìÜ êáß êáëëéôÝ÷íçò  uäéïò, ìÝ säéáßôåñï TíäéáöÝñïí ãéÜ ôüí åñýôåñï åñùðáúêü ðïëéôéóìü, Tðéêñéôéêüò AðÝíáíôé óôÞí säÝá ìé@ò UíùìÝíçò Åñþðçò (äéáâëÝðïíôáò ôé áôÞ è' Aêïëïõèïóå ôÜ ðñüôõðá ô\ò Áãßáò Ñùìáúê\ò Áôïêñáôïñßáò), äÝí Tãêëùâßæåôáé óÝ øåõäårò AíôéðáñáèÝóåéò. Åyíáé Xíá Tëåýèåñï ðíåìá, AëëÜ äÝí Aðïññßðôåé (ïôå êáß TðéäïêéìÜæåé) Cêñéôá ôÞí AíôéðáñáäïóéáêÞ ðïëéôéêÞ óôÜóç. Õð\ñîå ìÝëïò ôí Êáôáóôáóéáêí, AëëÜ ëüã¤ ô\ò «ðåñâïëéêÜ ðïëéôéê\ò ðôéê\ò» ôï Ãêý Íôåìðüñ ôïýò TãêáôÝëåéøå, êé Aêïëïýèçóå ìéÜ ðñïóùðéêÞ ðïñåßá. Áðü ôßòìåôáêéíÞóåéò ôïõ óôü Tóùôåñéêü ô\ò Åñþðçò, AðüôÞí ÓêáíäéíáõÀá êáß ôßò ÊÜôù ×ñåò ò ôÞíÃáëëßá êáß ôÞí Éôáëßá, åyäå Aðü ðñôï ÷Ýñé (÷éAðü ôÞí _óõ÷ßá ôï ãñáöåßïõ ôïõ) ôßò ðïéåò ðïëéôéóìéêÝò äéáöïñÝò, óõíäéáëÝ÷ôçêå ìÝ êÜèå ðëåõñÜêáß êáôÝëçîå óôÞí äéêÞ ôïõ ðñüôáóç, V÷ïíôáò ðÜíôá Aíïé÷ôÝò ôßò êåñáråò ôïõ ðñüò ôßò óýã÷ñïíåò
èåùñßåò êáß ôÜ óýã÷ñïíá ñåýìáôá.
Ç ðñüôáóç ôï Ãéüñí ( ôñéëåêôéóìüò) äÝíAðïôåëår ìßá âåëôéùìÝíç Têäï÷Þ ôï UãåëéáíéóìïÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓa ôï ìáñîéóìï a ðïéïõäÞðïôå -éóìïÿ êáß âÝâáéá ðùò ãñÜöåé êé  ìåôáöñáóôÞò óôüí ðïëý êáëüðñüëïãü ôïõ äÝí åyíáé ôõöëïóïýñôçò. Ï uäéïò óõããñáöÝáò TðéìÝíåé ôé _ äïõëåéÜ ôïõ TêöñÜæåé
«BðëÝò êáß êáèüëïõ äïãìáôéêÝò âÜóåéò Tñãáóßáò,ðïý ìðïñïí íÜ ôñïðïðïéçèïí êáß íÜ äéåõñõíèïí.
Åyíáé Aðü ôÞí öýóç ôïõò Aíïé÷ôÝò (ð.÷. ìðïñïìå
í' Añ÷ßóïõìå Aðü Xíáí Añéèìü ìåãáëýôåñï ôíôñéí ó÷Ýóåùí), äéüôé áôÞ _ ìÝèïäïò ðñïöáíò äÝíV÷åé ó÷Ýóç ìÝ êáíÝíáí Añéèìïëïãéêü ìõóôéêéóìü».
Óêïðüò ôçò åyíáé í' Aðåëåõèåñþóåé ôßò äéáëåêôéêÝò
êéíÞóåéò, ðïý V÷ïõí ðáãéäåõôår ìÝóá óÝ ëïã\òëïã\ò íôåôåñìéíéóìïýò êáß íïçôéêÝò Aãêõëþóåéò.
Ðñüêåéôáé ãéÜ ìéÜ ìÝèïäï èÝáóçò ôï «×áüêïóìïõ», ðùò ëÝåé êé  uäéïò, ÷ñçóéìïðïéþíôáò Xíáíðñïóöéë\ ôïõ ñï.
ÅíäéáöÝñïí AíÜãíùóìá ðùóäÞðïôå. ÐåñéôôüíÜ ôïíßóïõìå Tä ôé ÷ñåéáæüìáóôå Xíáí êáéíïýñãéï
ôñüðï èÝáóçò, ÷é Xíá êáéíïýñãéï «óýóôçìá».
ÂáããÝëçò ÄïõâáëÝñçòDavid RICARDO, Áñ÷Ýò Ðïëéôéê\òÏsêïíïìßáò êáß Öïñïëïãßáò. ÅsóáãùãÞ
P. Sraffa, M.H. Dobb, ìåôÜöñáóç-TðéìÝëåéá Í. ÓôáìáôÜêçò, Têä. ÐáðáæÞóç, ÁèÞíá, 2002, óó. vii-lxviii, 456).
Ï Têäïôéêüò ïyêïò ÐáðáæÞóç ðáñïõóßáóå óôüUëëçíéêü êïéíü Xíá Aðü ôÜ âáóéêÜ ïsêïíïìéêÜ Vñãá,ðïý óÝ ìåãÜëï âáèìü êáèüñéóáí ôÞí TîÝëéîç ôí Ïsêïíïìéêí êáß ôí äéáöüñùí Ó÷ïëí óêÝøçò, áôü ôï ²Áããëïõ ïsêïíïìïëüãïõ David Ricardo, Áñ÷Ýò Ðïëéôéê\ò Ïsêïíïìßáò êáß Öïñïëïãßáò.Ç ãåíéêÞ TêäïôéêÞ ðáñïõóßá ôï âéâëßïõ êáß _ Cñôéá ìåôÜöñáóÞ ôïõ èåùñïìå ôé èÜ óõìâÜëïõí óôÞí åáéóèçôïðïßçóç ôí Aíáãíùóôí, óôå ôü Tí ëüã¤ âéâëßï íÜ ãßíåé êô\ìá ÷é ìüíï åsäéêï Aíáãíùóôéêïêïéíï AëëÜ êáß êÜèå Tíäéáöåñüìåíïõ.
Ãéáôß ìùò íÜ äéáâÜóåé ôü Uëëçíéêü Aíáãíùóôéêü êïéíü Xíá âéâëßï ðïý V÷åé ãñáöôår êáß êõêëïöïñÞóåé ðñßí Aðü ðåñßðïõ 200 ÷ñüíéá; Ït óçìáíôéêþôåñåò AðáíôÞóåéò óÝ áôü ôü Tñþôçìá åyíáé äýï: á)ãéáôß, ðùò ãñÜöåôáé êáß óôü Tîþöõëëï ôï âéâëßïõ, äßíåé AðáíôÞóåéò «óôÜ ìåãÜëá æçôÞìáôá
ô\ò Tðï÷\ò ôïõ»  AðáíôÞóåéò ðïý ðáñïõóéÜæïõí
TíäéáöÝñïí êáß ãéÜ ôÞí Tðï÷Þ ìáò êáß â) ãéáôß Cìåóá TíäéáöÝñåé ðïëëïýò Aíáãíóôåò äéáöïñåôéêíðñïôéìÞóåùí êáß säåïëïãéêí êáôáâïëí. ÓôÞíóõíÝ÷åéá, èÜ ðáñïõóéáóèïí áôÝò ït AðáíôÞóåéò
ëåðôïìåñÝóôåñá, Añ÷ßæïíôáò Aðü ôÞí ðñþôç, ðïõó÷åôßæïíôáé ït AðáíôÞóåéò ôï Ricardo ìÝ ïsêïíïìéêÜ ðñïâëÞìáôá ô\ò ÷þñáò ìáò.

ÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓÏ âáóéêüò óôü÷ïò ôï Ricardo eôáí íÜ äéáðéóôþóåé ôßò Añ÷Ýò êáß ôßò ôÜóåéò äéáöüñùí Tìðåéñéêí ïsêïíïìéêí öáéíïìÝíùí óÝ êáèåóôþò Aíôáãùíéóôéê\ò ïsêïíïìßáò, ìÝ AíåîÜñôçôç säéùôéêÞ
ðñùôïâïõëßá êáß ìÝ ìéÜ äõóìåí\ ðïëëÝò öïñÝò êñáôéêÞ ðáñÝìâáóç. Åêôüò Aðü ðáäüò ôï öéëåëåõèåñéóìï eôáí Aíôßèåôïò óôÞí Víôïíç êñáôéêÞ ðáñÝìâáóç êáß ãéÜ äýï óçìáíôéêïýò ëüãïõò: á) _ äéáöèïñÜ êáß êíçñßá êÜðïéùí äçìïóßùí ðáëëÞëùíêáß êõâåñíÞóåùí äçãår óÝ ïsêïíïìéêÞ Aíáðïôåëåóìáôéêüôçôá êáß óõññßêíùóç ôí åêáéñéí ãéÜïsêïíïìéêÞ AíÜðôõîç (ó. 102 êáß ðïó. 17) êáß â)_ UêÜóôïôå êõâÝñíçóç V÷åé ôÞí äõíáôüôçôá ÷éìüíï íÜ êáôá÷ñ@ôáé ôÞí Tîïõóßá ôçò êáß íÜ áèáéñåôår (óó. 243, 355, 361) AëëÜ êáß íÜ êÜíåé óçìáíôéêÜ ëÜèç, ìÝ AðïôÝëåóìá ôÞí TìöÜíéóç óçìáíôéêí ïsêïíïìéêí ðñïâëçìÜôùí (ó. 161). Äýóêïëá ìðïñår êÜðïéïò íÜ só÷õñéóèår, âáóéæüìåíïò óÝTìðåéñéêÜ Tðé÷åéñÞìáôá êáß óôïé÷årá, ôé áôÝò ït
AñíçôéêÝò êáôáóôÜóåéò äÝí só÷ýïõí óôÞ ÷þñá ìáò.
²Áò äïìå ôþñá ìåñéêÝò óõíÝðåéåò ôí ðáñáðÜíù Añíçôéêí êáôáóôÜóåùí ô\ò êñáôéê\ò ëåéôïõñãßáò êáß ðáñÝìâáóçò, Añ÷ßæïíôáò Aðü ôÞí öïñïëïãéêÞ ðïëéôéêÞ.
Ï Ricardo ôüíéóå ìÝ Vìöáóç ôé _ èÝóðéóç êáß_ åuóðñáîç öüñùí, ðïý «åyíáé ÷ñÝïò ô\ò íïìïèåôéê\ò Tîïõóßáò íÜ ôïýò êáôáóôÞóåé Aìåñüëçðôïõò», äÝí èÜ ðñÝðåé íÜ äçãïí «óôü AðáñÜäåêôï ìÝôñï ô\ò Vñåõíáò ôí Aó÷ïëéí êÜèå Aôüìïõêáß ÷ùñßò íÜ Tê÷ùñïìå óôïýò êñáôéêïýò ëåéôïõñãïýò Tîïõóßåò AðïêñïõóôéêÝò ãéÜ ôßò óõíÞèåéåò êáßãéÜ ôÜ ásóèÞìáôá ìé@ò Tëåýèåñçò ÷þñáò» (ó. 159).
Íïìßæù ôé ëïé ït ´Åëëçíåò öïñïëïãïýìåíïé ìðïñïí åêïëá íÜ äéáðéóôþóïõí ôé åuìáóôå ðïëý ìáêñéÜ Aðü ôÞí Aìåñïëçøßá ôí öïñïëïãéêí Añ÷íêáß ô\ò Tëåõèåñßáò ôí ðïëéôí ðïý ðñïôåßíåé óõããñáöÝáò. Åðßóçò, ðñïåéäïðïßçóå ôé Xíá öïñïëïãéêü óýóôçìá «ìðïñår íÜ åyíáé AôåëÝò», ãéáôß
«åyíáé äõíáôüí íÜ åsóðñá÷èïí Aðü ôüí ëáü ðåñéóóüôåñá Aðü óá åsóñÝïõí óôÜ ôáìårá ôï êñÜôïõò,TðåéäÞ Xíá ìÝñïò, ò AðïôÝëåóìá ô\ò Tðßäñáóçòôï öüñïõ óôßò ôéìÝò, ìðïñår íÜ êáôáëÞãåé óÝ Têåßíïõò ït ðïrïé öåëïíôáé Aðü ôüí säéáßôåñï ôñüðïìÝ ôüí ðïrïí TðéâÜëëåôáé  öüñïò. Ït öüñïé áôïôï åuäïõò åyíáé ëÝèñéïé» (ó. 233). Ç TðéóÞìáíóÞ ôïõ áôÞ Tðéâåâáéþíåé ôÞí ðïøßá ôï Bðëïðïëßôç ìáò ôé áôïß ðïý ðáñáêñáôïí ôüí Ö.Ð.Á.
äÝí äéáðñÜôôïõí ìéÜ ìéêñÞ êáß ó÷åôéêÜ Aíþäõíç
ðáñÜâáóç, ðùò óõíÞèùò ðáñïõóéÜæåôáé, AëëÜ ìéÜóçìáíôéêÞ êáôáóôñáôÞãçóç ôï íüìïõ (êëåøéÜ).
²Áò ð@ìå ôþñá óôÞí äçìïóéïíïìéêÞ ðïëéôéêÞ.
Ï Ricardo Väåéîå ôé ôü øçëü äçìüóéï ÷ñÝïò ÷éìüíïí TðéöÝñåé áîçóç ìåëëïíôéê\ò öïñïëïãßáò êáßìéÜ uóùò ìÞ ðáñáãùãéêÞ êáß óðÜôáëç ÷ñçóéìïðïßçóç ôí ðüñùí (óó. 150-51, 184-85, 221,175240) Aöï «äÝí èÜ ðñÝðåé íÜ ëçóìïíïìå ôé ôüðñïúüí ôí öüñùí îïäåýåôáé ãåíéêò óðÜôáëá êáßôé ït öüñïé åsóðñÜôôïíôáé ðÜíôïôå åsò âÜñïò ôíAíÝóåùí êáß Aðïëáýóåùí ôï ëáï» (ó. 221)
AëëÜ TðéðëÝïí, êáß uóùò ÷åéñüôåñá, äçãår óôÞíTìöÜíéóç ìÞ TñãáæïìÝíùí åsóïäçìáôéí (ñáíôéÝñçäùí) (óó. 242-43) êáß óôÞí TîáãùãÞ óÝ Cëëåò
÷ñåò êåöáëáßùí êáß TîåéäéêåõìÝíùí têáíí Aôüìùí (ó. 245). ÌÞðùò _ ïsêïíïìéêÞ ìáò ðïëéôéêÞ
Tä êáß ÷ñüíéá êéíÞèçêå Aíôßèåôá ðñüò áôÝò ôßòðñïåéäïðïéÞóåéò; Äõóôõ÷ò íáß, AëëÜ ôïõëÜ÷éóôïí
«åsóáêïýóáìå êáôáíáãêáóôéêÜ» (Cò åyíáé êáëÜ _Å.Å.) ôÞí ðáñáßíåóç ôï Ricardo (ó. 246) íÜìåéþóïõìå ôÞí äçìüóéá óðáôÜëç êáß ìÝ ôÞí äçìéïõñãßá ðñùôïãåíí ðëåïíáóìÜôùí íÜ ìåéþóïõìå ôü äçìüóéï ÷ñÝïò ìáò.
Åêôüò áôï, ðïéüò äÝí èõì@ôáé ôÞí ðñïóðÜèåéá äéáôÞñçóçò ôí ðñïâëçìáôéêí Tðé÷åéñÞóåùí
ðïý Vãéíå óôÞí ÷þñá ìáò êáß ôü øçëü êüóôïò ðïýåy÷å áôÞ _ ðïëéôéêÞ ãéÜ ôüí öïñïëïãïýìåíï; Ï
Ricardo eôáí Tê äéáìÝôñïõ Aíôßèåôïò ìÝ áôÞí ôÞíðñáêôéêÞ, ôïíßæïíôáò: «ôü ãåíéêü óõìöÝñïí Aðáéôår íÜ ìÞí Tíèáññýíïíôáé íÜ óõíå÷ßæïõí ìéÜ äñáóôçñéüôçôá ôÞí ðïßá äÝí ìðïñïí íÜ TêôåëÝóïõí ìÝ ôÜ
uäéá ðëåïíåêôÞìáôá ðùò Cëëïé. Ôü êáôÜóôçìá a_ ÷þñá ðïý ðùëår ìðïñår íÜ åy÷áí æçìéÜ ìÝ ôÞí AëëáãÞ äñáóôçñéüôçôáò, AëëÜ ôü ãåíéêü óõìöÝñïí
ïäÝðïôå äéáóöáëßæåôáé ôüóï ðëÞñùò óï ìÝ ôÞí
ðéü AðïôåëåóìáôéêÞ êáôáíïìÞ ôï ãåíéêï êåöáëáßïõ» (ó. 342). ÄçëáäÞ, _ Aðþëåéá ô\ò åçìåñßáò ôí öïñïëïãïõìÝíùí èÜ eôáí ðïëý ìéêñüôåñçTÜí óõíÝ÷éæáí íÜ Aìåßâïíôáé ò ìüíéìïé ðÜëëçëïéït Aðáó÷ïëïýìåíïé óôßò ðñïâëçìáôéêÝò ìáò Tðé÷åéñÞóåéò, ït ðïråò Cìåóá èÜ ñåõóôïðïéïíôáí.
Åí êáôáêëåräé,  Ricardo ôüíéóå ìÝ Vìöáóçôé ôü êñÜôïò èÜ ðñÝðåé íÜ óõìðåñéöÝñåôáé óôßò ïsêïíïìéêÝò ôïõ óõíäéáëëáãÝò ìÝ ôïýò ðïëßôåò âÜóåé
«ôï äéêáßïõ êáß ô\ò êáë\ò ðßóôçò» (ó. 243). Ôßãßíåôáé ìùò ìÝ ôü Uëëçíéêü äçìüóéï, ðïý Tí¨ TðéâÜëëåé ôüêïõò óôÞí êáèõóôÝñçóç ôí öåéëí ôíðïëéôí ðñüò áôü, ÷é ìüíïí äÝí ðëçñþíåé Vãêáéñá ôïýò ðáñÝ÷ïíôåò a AãáèÜ AëëÜ êáß äÝí äßíåé ôüêïõò óôïýò ðïëßôåò ãéÜ ôßò êáèõóôåñçìÝíåò öåéëÝò ôïõ; ´Åíá êñÜôïò ðïý áèáéñåôår ò êïéíüò
Aðáôåþíáò áôïêáôáóôñÝöåôáé, Aöï, ðùò ðñïåéäïðïßçóå  Ricardo, «äÝí åyíáé êáôÜ êáíÝíáí ôñüðï âÝâáéï ôé ìÝ ôÞí èõóßá ô\ò ðïëéôéê\ò Aêåñáéüôçôáò èÜ eôáí äõíáôüí íÜ êåñäßóåé ,ôéäÞðïôå _ ðïëéôéêÞ öÝëåéá» (ó. 244).
²Áò Vëèïõìå ôþñá óôÜ äéåèí\ ïsêïíïìéêÜ êáßAíáðôõîéáêÜ èÝìáôá. ´Åíá ðïëý óçìáíôéêü èÝìá
ô\ò Tðï÷\ò ìáò åyíáé TÜí êáß ðüóï èÜ ðñÝðåé íÜ óõíå÷ßæåôáé _ Tíßó÷õóç ôï åsóïäÞìáôïò ôí öôù÷íêáß ôí AíÝñãùí. Ç èÝóç ôï Ricardo åyíáé ôé äÝíðñÝðåé _ öéëáíèñùðßá íÜ ÷ñçóéìïðïéårôáé ò ïsêï-176íïìéêüò ðáñÜãùí ðïý èÜ Tðéëýóåé ôü ó÷åôéêü ðñüâëçìá. Ðñïôåßíåé ôÞí õtïèÝôçóç äéáöüñùí êéíÞôñùí êáß ìÝôñùí, ðïý èÜ äçãÞóïõí óÝ áîçóç ô\òäõíáôüôçôáò Tñãáóßáò êáß ô\ò ðáñáãùãéêüôçôáò
ôí Tí ëüã¤ Aôüìùí (óó. 108-10). ÃéÜ ðáñÜäåéãìá, óôÞí ÷þñá ìáò, Aíôß ôí ìáêñï÷ñüíéùí ðåíé÷ñí TðéäïìÜôùí Aíåñãßáò, ì@ëëïí èÜ eôáí ãéÜëïõò êáëýôåñá TÜí ÷ïñçãïíôáí Tðéäïôïýìåíá êåöÜëáéá ãéÜ ôÞí áôïáðáó÷üëçóç êÜðïéùí Aðü áôÜ ôÜ Côïìá ðïý äéáèÝôïõí ó÷åôéêÝò têáíüôçôåò
AëëÜ ÷é êåöÜëáéá. Åðßóçò,  Ricardo ðáñáôÞñçóå ôé _ AíÜðôõîç ôí ìÞ AíåðôõãìÝíùí ÷ùñíìðïñår íÜ ðïâïçèçèår Aðü ôÞí ìåôáöïñÜ êåöáëáßùí êáß ôå÷íïãíùóßáò (óó. 100-101), Añêårìùò íÜ ðáñÝ÷ïíôáé óôïýò îÝíïõò TðåíäõôÝò äýï TããõÞóåéò: _ AóöÜëåéá ô\ò TðÝíäõóÞò ôïõò êáß ïsêårïé
íüìïé (ó. 137). ÁêïëïõèÞóáìå Tìårò ôÝôïéá ðïëéôéêÞ ðñïóÝëêõóçò ôå÷íïãíùóßáò êáß êåöáëáßùí ôÜðñïçãïýìåíá ÷ñüíéá; ÌÝóá óôÞí ëåéôïõñãßá ôïäéåèíïò Tìðïñßïõ TðéóÞìáíå TðéðëÝïí ôé Aðïöáóéóôéê\ò óçìáóßáò ðáñÜãïíôåò ãéÜ ôÞí TðÝêôáóç
ôí Tîáãùãí ìé@ò ÷þñáò åyíáé _ ôå÷íïëïãßá, _äåîéüôçôá ôí Tðé÷åéñçìáôéí êáß _ Tñãáôéêüôçôá
ôí Aôüìùí (ó. 144). ÕtïèåôÞèçêå óôÞí ÷þñá ìáò,ðùò óÝ Cëëåò (ð.÷. ôÞí Éáðùíßá), ìéÜ óõíåðÞò
ðïëéôéêÞ ðñïþèçóçò áôí ôí ðëåïíåêôçìÜôùí;ÂÝâáéá ãéÜ ôßò ðáñáðÜíù ðáñáëåßøåéò, Aâëåøßåò, ëÜèç êáß êáêÝò óôñáôçãéêÝò ô\ò ïsêïíïìéê\òðïëéôéê\ò ô\ò ÷þñáò ìáò èÜ ìðïñïóå êáíåßò íÜsó÷õñéóèår ôé áôÜ óõìâáßíïõí ðáíôï êáß ðÜíôïôå. Ìðïñår íÜ åyíáé êáß Vôóé, áôü ìùò ðïý äÝíìðïñår íÜ ðáñáâëåöèår óôÜ ïsêïíïìéêÜ æçôÞìáôá
åyíáé ðþò « ,ôé ÷Üèçêå, ðÜåé, ÷Üèçêå». ÄçëáäÞ,÷Üèçêå ëüã¤ áô\ò ô\ò ìÞ ñèïëïãéê\ò êáß Aöåëïò Aíôéìåôþðéóçò ìéÜ ðïóüôçôá åçìåñßáò ôíAôüìùí, ãé' áôü êáß Tðéóçìáßíïíôáé áôÜ ìÝ ôÞíTëðßäá êáß å÷Þ íÜ äéïñèùèïí ït Aäõíáìßåò êáß íÜìÞí Tðáíáëçöèïí ôÜ ëÜèç óôü ìÝëëïí.
²Áò Vñèïõìå ôþñá óôÞí äåýôåñç AðÜíôçóç ôïãéáôß èÜ ðñÝðåé íÜ äéáâáóôår ôü Vñãï áôü Aðü ôüUëëçíéêü Aíáãíùóôéêü êïéíü. ×áñáêôçñßóèçêå ôü
Tí ëüã¤ Vñãï ôï Ricardo ò êëáóóéêü. ÌÝ ôüí ñïáôü Têôüò ôí Cëëùí, êáôÜ ôÞí CðïøÞ ìïõ, Aðïêáëårôáé Xíá Vñãï ðïý äéáâÜæåôáé äéá÷ñïíéêÜ Aðüðïëëïýò êáß ãéÜ äéÜöïñïõò ëüãïõò. ²Áò äïìå ðòêáß ãéáôß äéêáéïëïãårôáé ôü Tí ëüã¤ Vñãï íÜ ÷áñáêôçñéóèår ìÝ áôüí ôüí ñéóìü ò êëáóóéêü. Îåêéíþíôáò Aðü ôü ãåãïíüò ôé ït ðåñéóóüôåñïé Aðüöïéôïé Ëõêåßïõ V÷ïõí âáóéêÝò ãíþóåéò ïsêïíïìéêí,èåùñïìå ôé ðÜñá ðïëëÜ Côïìá, óýìöùíá ìÝ ôßòðáñáêÜôù säåïëïãéêÝò êáß TðáããåëìáôéêÝò äéáöïñÝò, åyíáé óÝ èÝóç íÜ êáôáíïÞóïõí ôÜ óõìðåñÜóìáôá êáß ôÜ ìçíýìáôá ôï âéâëßïõ ôï Ricardo. ÔÜCôïìá áôÜ èÜ Aðïêïìßóïõí êáô' TëÜ÷éóôïí ôÜ ðáñáêÜôù öÝëç:ÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓÏt óðïõäáóôÝò ôí ïsêïíïìéêí èÜ êáôáíïÞóïõí ðëçñÝóôåñá ìáèçìáôéêïðïéçìÝíåò Vííïéåò ðïý÷ñçóéìïðïéïíôáé óÞìåñá óôÜ ïsêïíïìéêÜ. ÃéÜ ðáñÜäåéãìá, ôÞí öèßíïõóá TêôáôéêÞ a TíôáôéêÞ ðáñáãùãéêüôçôá (óó. 72-75), ôüí ñüëï ô\ò Tíäïïñéáê\ò Tðé÷åßñçóçò (óó. 74-75, 362), ôÞí âñá÷õ÷ñüíéá êáß ìáêñï÷ñüíéá AðïêáôÜóôáóç sóïññïðßáò
(êåö. IV, óó. 96-97), ôÞí ëåéôïõñãßá ôï «÷ñõóïêáíüíá» (óó. 352-53, 355-56, 360, 370) êáß ôÞíó÷Ýóç TðéäïôÞóåùí-äáóìí (óó. 319-20) ê.ëð.
Ït ïsêïíïìïëüãïé ãéáôß èÜ ìÜèïõí «Aðü ðñôï÷Ýñé» ôßò ðïèÝóåéò êáß ôïýò ëïãéêïýò óõíåéñìïýòäéÜ ìÝóïõ ôí ðïßùí ëáìâÜíïõí ÷þñá êáß só÷ýïõí
äéÜöïñåò èåùñßåò, ðïý Aðïêáëïíôáé èåùñßåò a AðïôåëÝóìáôá ôï Ricardo. ÃéÜ ðáñÜäåéãìá, ôÞí èåùñßá ôï óõãêñéôéêï ðëåïíåêôÞìáôïò (óó. 135-36,138), ôÞí Tðßäñáóç ô\ò ìåôáâïë\ò ô\ò ôéì\ò óõíáëëÜãìáôïò óôÞí ðïôßìçóç ôï ÷ñÞìáôïò (óó.
146-47), ôÞí Tðßäñáóç ô\ò ìåôáâïë\ò ôï ìéóèïóôüí ëüãï êåöÜëáéï/Tñãáóßá (óó. 39-41, 347,395), ôü êüóôïò Aðïðëçñùì\ò ôï äçìïóßïõ
÷ñÝïõò ìÝ Vêäïóç ìïëüãùí a ìÝ öïñïëïãßá (óó.
242-46) ê.C.
Ït TñåõíçôÝò ôí êïéíùíéêí Tðéóôçìí èÜêáôáíïÞóïõí ðò _ ìåôáâïëÞ ôí só÷õïõóí êïéíùíéêí Añ÷í, èåóìí êáß ô\ò ôå÷íïëïãßáò ìåôáëëÜóóïõí a ôñïðïðïéïí ôßò ïsêïíïìéêÝò Añ÷Ýòêáß óõìðåñÜóìáôá. ÃéÜ ðáñÜäåéãìá, _ õtïèÝôçóç
ôí ðïëõôßìùí ìåôÜëëùí ò ÷ñÞìáôïò óôÞí óõóóùñåõôéêÞ ôÜóç ôí Aôüìùí, _ Tðßäñáóç ôïTëåõèÝñïõ Tìðïñßïõ óôÞí óõìðåñéöïñÜ êáß äñ@óçôí Aôüìùí (óó. 14-15, 134),  ñüëïò ôï èåóìï
ô\ò Aôïìéê\ò säéïêôçóßáò ò AðïôÝëåóìá Aíôáìïéâí óÝ ìÞ ðáñáãùãéêÝò ðñïóðÜèåéåò (óó. 11315), _ ïsêïíïìéêÞ Aíéóïññïðßá êáß Aðþëåéá ðáñáãùã\ò ò AðïôÝëåóìá ôí ðïëÝìùí (óó. 26364) ê.ëð.
Ït ðáäïß ôï Ìáñîéóìï ãéáôß èÜ AíôéëçöèïíTðáñêÝóôåñá ôÞí èåùñçôéêÞ âÜóç ô\ò ïsêïíïìéê\òAíÜëõóçò ôï Marx. Åsäéêþôåñá, ôÞí èåùñßá Aîßáò
Tñãáóßáò (óó. 22-29), ôÞí Tðßäñáóç ôï ÷ñüíïõ
Aðïðëçñùì\ò ôí êåöáëáßùí óôÞí ôéìÞ ôíAãáèí (óó. 29-36), ôüí èåìåëéþäç ñüëï ô\ò äéáäéêáóßáò Tîßóùóçò ôí êåñäí óôü êáðéôáëéóôéêü
óýóôçìá (óó. 73-74), ôÞí æïöåñÞ êáôÜóôáóç ô\òìáêñï÷ñüíéáò ðôþóçò ôï ðïóïóôï êÝñäïõò (óó.
120-21) ê.ï.ê.
Ït öéëåëåýèåñïé Aíáãíóôåò èÜ ôåêìçñéþóïõí
ðåñéóóüôåñï ôÞí säåïëïãßá ôïõò ãéÜ ëéãþôåñç êñáôéêÞ ðáñÝìâáóç êáß ìåßùóç ôï äçìïóßïõ ÷ñÝïõò
(óó. 150-51), ãéÜ Tëåýèåñï Tìðüñéï (óó. 130, 13234), ãéÜ ôÞí ìåôáöïñÜ ôå÷íïãíùóßáò êáß êåöáëáßùí ò ðáñáãüíôùí ïsêïíïìéê\ò AíÜðôõîçò (óó.
100-101, 137), ãéÜ ôü ðò êáôáóôñáôçãårôáé êáôüðéí Tðéâïë\ò öüñùí _ Cñéóôç (äçë. óýìöùíá ìÝÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓôßò ðñïôéìÞóåéò ôí Aôüìùí) êáôáíïìÞ ôí ðüñùí
(óó. 169-70, 178, 209, 261, 407) ê.C.
Ït ðáäïß ôï êñÜôïõò ðñüíïéáò èÜ Tðéâåâáéþóïõí ôÞí èÝóç ôïõò ãéÜ ôÞí ðñïóôáóßá Uíüò êïéíùíéêÜ êáß èåóìéêÜ Aðïäåêôï TðéðÝäïõ äéáâßùóçò
ôí TñãáæïìÝíùí (óó. 95, 99), ðùò êáß ãéÜ ôÞíAíÜãêç «êáëýôåñçò äéïßêçóçò êáß ìüñöùóçò» (ó.
101).
Ït ðÜóçò öýóåùò säéïêô\ôåò ã\ò, AêéíÞôùí
êáß Cëëùí ðáãßùí óôïé÷åßùí èÜ êáôáíïÞóïõí ãéáôß äéêáéïëïãårôáé AìïéâÞ ãéÜ ôÞí ðáñá÷þñçóç ô\ò÷ñÞóçò ô\ò säéïêôçóßáò ôïõò (óó. 70-71, 76-77)
êáß ãéáôß èÜ ðñÝðåé íÜ ößóôáôáé øçëüôåñç öïñïëüãçóç (êåö. ×, óó. 400-401).
Ït Tñãáæüìåíïé ãéÜ íÜ äéáðéóôþóïõí ôÞí óçìáíôéêÞ ôïõò óõìâïëÞ óôÞí äçìéïõñãßá ôï «Tèíéêïðëïýôïõ» (ó÷åäüí ëï ôü âéâëßï AëëÜ säéáßôåñá ôü
êåö. É) êáß ðò èÜ ðñÝðåé íÜ ìÞí TãêëùâßæïíôáéóÝ ìïíïðùëéáêÝò êáß ìïíïøùíéóôéêÝò êáôáóôÜóåéò
(êåö. XXII, óó. 342-44). Êáß ït Aãñüôåò ãéáôß
áôïß Aðïôåëïí ôÞí ñá÷ïêïêáëéÜ ô\ò ïsêïíïìßáòêáß ôÞí âÜóç ô\ò ïsêïíïìéê\ò ðñïüäïõ (êåö. II).
Ït Tðé÷åéñçìáôßåò èÜ Aíôéëçöèïí ìÝ ðïéü ôñüðï _ äñáóôçñéüôçôÜ ôïõò, êÜôù Aðü ôü êßíçôñï ôïêÝñäïõò (óó. 91-92), êáôáëÞãåé óôÞí ñãÜíùóçêáß óôüí ðïëïãéóìü ôí äéáöüñùí ïsêïíïìéêíóôïé÷åßùí ô\ò Tðé÷åßñçóçò, ðïý äçãïí ôÞí ïsêïíïìßá óÝ sóïññïðßá êáß Cñéóôç êáôáíïìÞ ôí ðüñùí, óýìöùíá ìÝ ôßò TðéôáãÝò ô\ò æÞôçóçò (ð.÷.
óó. 30-33, êåö. IV, ó. 194). Åðßóçò, èÜ êáôáíïÞóïõí ðò _ êáéíïôïìéêÞ ôïõò äñÜóç óõìâÜëëåé
óôÞí ðñïþèçóç ô\ò ôå÷íïëïãéê\ò ðñïüäïõ êáß äçãår, ôïõëÜ÷éóôïí ìáêñï÷ñüíéá, óôÞí âåëôßùóç ô\òãåíéê\ò åçìåñßáò êáß óôÞí AðïöõãÞ ô\ò ïsêïíïìéê\ò öåóçò (óó. 81-83, 96-98, 121, êåö.
XXXI). Ôü ìÞíõìá ôï óõããñáöÝá ìùò ðïý èÜôïýò ÷áñïðïéÞóåé ðåñéóóüôåñï åyíáé ôé ìüíïí ìÝ
ôÞí AðåëåõèÝñùóç êáß Aîéïðïßçóç íÝùí åêáéñéíêÝñäïõò åyíáé äõíáôÞ _ ïsêïíïìéêÞ AíÜðôõîç (óó.
237, 294).
Ït øçöïöüñïé ãéáôß äÝí ðñÝðåé íÜ îåãåëáóèïíAðü ôÞí äéüãêùóç ôï êñáôéêï ÷ñÝïõò êáß ôÞíðñüóêáéñç åçìåñßá ðïý ôïýò ðáñÝ÷åôáé, ôÞí ðïßáìùò èÜ êëçèïí Añãüôåñá íÜ ðëçñþóïõí ìÝ ìåãáëýôåñï ôßìçìá (óó. 242-43), êáß ãéáôß èÜ ðñÝðåé íÜ AðáéôÞóïõí _ äéïéêçôéêÞ Añ÷Þ ô\ò êåíôñéê\òôñÜðåæáò íÜ åyíáé AíåîÜñôçôç Aðü ôÞí êõâÝñíçóç
(óó. 361-62). Åðßóçò, èÜ Aíôéëçöèïí ôé Tíäå÷ïìÝíùò ðÜñ÷ïõí óõìöÝñïíôá ìÜäáò Aôüìùí ðïýðéÝæåé ôßò êõâåñíÞóåéò ãéÜ ôÞí ÷ïñÞãçóç ïsêïíïìéêí ðñïíïìßùí (ìÝ ôÞí øÞöéóç íüìùí, TðéäïôÞóåùí ê.ëð.), ðïý åyíáé óÝ âÜñïò ôï ãåíéêï óõìöÝñïíôïò (óó. 310, 374).
Êáß Cëëïé Tíáðïìåßíáíôåò Aíáãíóôåò ãéáôß
èåùñårôáé Aðü ðïëëïýò Xíá óðïõäárï âéâëßï êáß èÜ

177èÝëïõí íÜ äéáðéóôþóïõí ðï Vãêåéôáé _ óðïõäáéüôçôá Uíüò êëáóóéêï êåéìÝíïõ ïsêïíïìéêï ðñïâëçìáôéóìï.
Åëðßæïõìå êáß å÷üìáóôå Côïìá ðïý Tìðßðôïõí óÝ áôÝò AëëÜ êáß Cëëåò êáôçãïñßåò Aíáãíùóôéêí Tíäéáöåñüíôùí íÜ ìåëåôÞóïõí ìÝ óïâáñüôçôá ôü âéâëßï ôï Ricardo, Aöï óÝ ôåëéêÞ AíÜëõóç
ôÜ 200 ÷ñüíéá äÝí åyíáé êáß ðïëëÜ ãéÜ íÜ ìåôáâëçèïí Aíèñþðéíåò óõìðåñéöïñÝò êáß ðñáêôéêÝò.
ÁíáóôÜóéïò Ä. ÊáñáãéÜííçò

ÌéóÝë ÖÏÕÊÙ, Åãþ,  ÐéÝñ ÑéâéÝñ,ðïý Vóöáîá ôÞ ìçôÝñá ìïõ, ôÞí AäåñöÞ ìïõ êáß ôüí Aäåñöü ìïõ..., Têä. ÊÝäñïò, ÁèÞíá 2002, 361 óó.

«Åãþ,  ÐéÝñ ÑéâéÝñ, ðïý Vóöáîá ôÞ ìçôÝñá
ìïõ, ôÞí AäåñöÞ ìïõ êáß ôüí Aäåñöü ìïõ èÝëïíôáòíÜ êÜíù ãíùóôÜ ôÜ êßíçôñá ðïý ìÝ äÞãçóáí ó'áôÞ ôÞí ðñÜîç, Vãñáøá ãéÜ ôÞ æùÞ ðïý Vêáíáí
ìáæß  ðáôÝñáò êáß _ ìçôÝñá ìïõ». Ì' áôÞí ôÞöñÜóç Añ÷ßæåé ôü ðüìíçìá ðïý óõíÝôáîå  ÐéÝñÑéâéÝñ, ãéÜ íÜ TîçãÞóåé ôÞí ôáõôü÷ñïíç ìçôñïêôïíßá êáß Aäåëöïêôïíßá ôïõ.
Ï ÐéÝñ ÑéâéÝñ äéÝðñáîå ôü ôñéðëü VãêëçìÜôïõ ôü 1835, óôü ÷ùñéü Öñïêôåñß ô\ò Ãáëëßáò.
ÌåôÜ ôïýò öüíïõò, êáôÝöõãå óôü äÜóïò, ðïõ äéÝìåéíå êÜìðïóï êáéñü ðåñéðëáíþìåíïò, ãéÜ íÜ óõëëçöèår êáôüðéí, ìÝ ôÞí èÝëçóÞ ôïõ, Aðü ôßò Añ÷Ýò.
Åíþðéïí ôï Aíáêñéô\, äÞëùóå Añ÷éêÜ ôé TêôÝëåóå ôÞí TíôïëÞ ôï Èåï, ôüí ðïrï åyäå óÝ XíáñáìÜ ôïõ. ÓôÞí óõíÝ÷åéá, ìùò, óôáìÜôçóå íÜðñïóðïéårôáé ôé eôáí ðáñáíïúêüò êáß só÷õñßóôçêåôé óêüôùóå ôÞí ìçôÝñá ôïõ êáß ôÜ AäÝëöéá ôïõ,ãéÜ íÜ AðáëëÜîåé ôüí ðáôÝñá ôïõ Aðü ôÜ âÜóáíáðïý ôï ðñïêáëïóáí. Êáß AíÝëáâå íÜ ãñÜøåé Xíáðüìíçìá, ðïõ èÜ Tîçãïóå AíáëõôéêÜ ôïýò ëüãïõò ðïý ôüí äÞãçóáí óôü Vãêëçìá.
Åyíáé Aêñéâò áôü ôü ðüìíçìá (ðïý äéêáéïëïãçìÝíá êáôÝ÷åé ôÞí êåíôñéêÞ èÝóç óôü âéâëßï),ôü ðïrï óõóêïôßæåé ôÞí ðüèåóç, Aíôß íÜ ôÞí öùôßóåé. «Áôüò  ^ëßèéïò,  ÑéâéÝñ», ðùò ôüí Aðïêáëïóáí ït óõã÷ùñéáíïß ôïõ, ðïý ìüëéò êáß ìåôÜâßáò ãíùñßæåé AíÜãíùóç êáß ãñáöÞ, ãñÜöåé Xíá êåßìåíï ðïý öÝñíåé óÝ Aìç÷áíßá ôïýò äéêáóôÝò êáßôïýò øõ÷éÜôñïõò ô\ò Tðï÷\ò.
ÔåëéêÜ ït Víïñêïé Aðïöáßíïíôáé ôé  ÑéâéÝñ
V÷åé ôü êáôáëïãßóéìï ôí ðñÜîåùí ôïõ êáß Aðïöáóßæïõí ôÞí êáôáäßêç ôïõ óÝ èÜíáôï. ÌéÜ Aðüöáóç, ìùò, ðïý äåß÷íåé öáíåñÜ ôÞí Vëëåéøç âåâáéüôçôáò. «Óôü óçìårï áôü», AíáöÝñåé  ðñüåäñïòôï Êáêïõñãéïäéêåßïõ, «ð\ñîå äé÷ïãíùìßá AíÜìåóá óÝ sáôñïýò ðïý åyíáé ëïé Cîéïé Tìðéóôïóýíçò

178

êáß äé÷ïãíùìßá AíÜìåóá óôïýò Tíüñêïõò. Ôü AêñïáôÞñéï öÜíçêå Tðßóçò äé÷áóìÝíï êáß ôü uäéï èÜ óõíÝâáéíå ìÝ ôïýò äéêáóôÝò, TÜí Têáëïíôï íÜ TêöÝñïõí ôÞí ãíþìç ôïõò» (ó. 194). Áêüìç êáß Õðïõñãüò Äéêáéïóýíçò ásóèÜíåôáé Aìöéâïëßåò êáßðáñáðÝìðåé ôÞí ðüèåóç óôüí âáóéëéÜ. Ï âáóéëéÜò
AðïíÝìåé ÷Üñç óôüí äïëïöüíï, ôï ðïßïõ _ ðïéíÞ
ìåôáôñÝðåôáé óÝ sóüâéá äåóìÜ. Ï ÑéâéÝñ, ìùò, èÜáôïêôïíÞóåé óôü êåëß ôïõ ëßãá ÷ñüíéá ìåôÜ.
ÂÝâáéá,  Öïõêþ êáß ït óõíåñãÜôåò ôïõ óôü
Gollége de France äÝí TðéëÝãïõí íÜ Aó÷ïëçèïí ìÝáôÞí ôÞí ðüèåóç ëüã¤ ô\ò öñßêçò ðïý ðñïêáëår
a ëüã¤ ôí Aíáôñïðí ðïý ðáñïõóéÜæåé _ ðëïêÞ
ôçò, óôïé÷årá Aðü ìüíá ôïõò TíäéáöÝñïíôá. Åyíáé _ðáñîç ôï ðïìíÞìáôïò êáß ôü uäéï ôü ðüìíçìá,ðïý V÷åé ìéÜ ðáñÜäïîç ìïñöéÜ êáß Aóêår ìéÜ Aëëüêïôç ãïçôåßá, _ ðïßá ðñïóåëêýåé ôü TíäéáöÝñïí
ôïõò. Êáß åyíáé Tðßóçò _ ðëáéóßùóç ôï ðïìíÞìáôïò Aðü Xíá ðëïýóéï ðñáãìáôïëïãéêü ëéêü äéêáóôéêí TããñÜöùí, sáôñéêí Aíáöïñí êáß ãíùìáôåýóåùí, Cñèñùí Aðü Töçìåñßäåò ô\ò Tðï÷\ò, ôÜðïrá ìÜëéóôá Tð' ïäåíß äÝí óõìöùíïí ìåôáîý
ôïõò. ´Ïëï áôü ôü ëéêü äßíåé óôüí Öïõêþ êáßôïýò ðüëïéðïõò óõããñáöårò ôÞí åêáéñßá íÜ ìåëåôÞóïõí ôÞí ó÷Ýóç ôï äéêáóôéêï êáß ôï øõ÷éáôñéêï ëüãïõ, óÝ ìßá ðåñßðôùóç ìÜëéóôá êáôÜ ôÞíðïßá óõãêñïýïíôáé óöïäñÜ.
ÃéÜ ôüí Öïõêþ, âÝâáéá,  ëüãïò äÝí V÷åé ìüíïí ôÞí äõíáôüôçôá íÜ TíôÜóóåé êáß íÜ êáôáôÜóóåé. ²Åñ÷åôáé ò óõìðëÞñùìá êáß TðÝêôáóç ôíìç÷áíéóìí êïéíùíéêï TëÝã÷ïõÿ ìÝ ôÞí TðéâïëÞ
ôïõ, Aóêår Tîïõóßá. Ï êõñßáñ÷ïò ëüãïò Aðïêëåßåéêáß ðåñéèùñéïðïéår ôéäÞðïôå äÝí óõíôÜóóåôáé ìÝôïýò äéêïýò ôïõ ñïõòÿ êáôáíïår ôü îÝíï ìüíï ôáíôü Tíóùìáôþíåé êáß ôü «ìåôáöñÜæåé» ðáñáðïéþíôáò ôï. ÓôÞí ðåñßðôùóÞ ìáò, _ íåïåìöáíéóèåróá
øõ÷éáôñéêÞ Tñßæåé ìÝ ôÞí ðïéíéêÞ äéêáéïóýíç ãéÜôÞí «TôéêÝôôá» ðïý èÜ êïëëçèår óôüí ÑéâéÝñ. Åyíáé ôñåëüò a Tãêëçìáôßáò;Åí¨, ëïéðüí, ôü ðñôï ìÝñïò ôï âéâëßïõ ðåñéëáìâÜíåé ëï ôü ó÷åôéêü ðñáãìáôïëïãéêü ëéêüêáß ôü ðüìíçìá, óôü äåýôåñï ðÜñ÷ïõí ôÜ ó÷üëéá
ôí óõíåñãáôí ôï Collége de France.
Óôü ðñôï ó÷üëéï,  ÐåôÝñ ìÝ ôüí ÖáâñÝ ðñïóðáèïí ÷é ìüíïí íÜ Aíáäåßîïõí ôÞí ó÷Ýóç öüíïõAöÞãçóçò, AëëÜ êáß íÜ ðáñïõóéÜóïõí ôÞí uäéá ôÞíðñÜîç ôï öüíïõ ò ìïñöÞ ëüãïõ, Tîåôáæüìåíç óôüðëáßóéï ôí óõíèçêí ôçò. Êáß ït óõíè\êåò áôÝòåyíáé ït óõíè\êåò ô\ò ãáëëéê\ò Tðáñ÷ßáò ôï 19ïõásíá. ´Ïôáí, ìåôÜ ôÞí ÅðáíÜóôáóç êáß ôÞí Ðáëéíüñèùóç, ôü êÝñäïò ôí Aãñïôí ðåñéïñßæåôáé
óôÞí Aðüêôçóç ôí ôõðéêí ôïõò äéêáéùìÜôùí.
ÓôÞí ïóßá, ìùò, ôßðïôå äÝí AëëÜæåé. «Ï êõñßáñ÷ïò ëüãïò ðáñáìÝíåé  uäéïò. Ït Aãñüôåò åyíáé
æá. Åyíáé ,ôé ðéü Aëëéþôéêï ðÜñ÷åé» (ó. 245).

ÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓ

ÄÝí V÷ïõí, ëïéðüí, ôü äéêáßùìá íÜ Añèñþóïõí ôüíäéêü ôïõò ëüãï. Åí¨ æïí ìÝóá óôÞí äõóôõ÷ßá, äÝíôïýò äßíåôáé êCí _ åêáéñßá íÜ TêöñÜóïõí ôÞí äõóôõ÷ßá ôïõò êáß íÜ äéáìáñôõñçèïí. ²Åôóé, _ ðåñßðôùóç ôï ÑéâéÝñ äÝí åyíáé _ ìïíáäéêÞ. Ç ðáéèñïò óðáñÜóóåôáé Aðü ðïëëÝò ðåñéðôþóåéò ïsêïãåíåéáêí êáß Cëëùí öñéêôí TãêëçìÜôùí. Ït öüíïé
ëïéðüí ìïéÜæïõí ìÝ êñáõãÝò Aðüãíùóçòÿ ðáßñíïõíôÞí èÝóç Uíüò ëüãïõ ðïý äÝí ìðïñår íÜ Têöñáóèår.
Ï êõñßáñ÷ïò ëüãïò èår ôïýò äõóôõ÷årò íÜ õtïèåôÞóïõí ôÞí åsêüíá ðïý ôïýò TðéöõëëÜóóåôáé. ÃéÜíÜ Aêïõóôïí, ðñÝðåé íÜ TîùèÞóïõí ôÜ ðñÜãìáôá
óôÜ Cêñá, íÜ èÝóïõí ðü AìöéóâÞôçóç ôÜ èåìÝëéá
ô\ò êõñßáñ÷çò Tîïõóßáò, íÜ óêïôþóïõí êáß íÜ óêïôùèïí.
Ït Aêñáråò áôÝò ðñÜîåéò äéåãåßñïõí ôÞí ëáúêÞ
öáíôáóßá. Óôü äéêü ôïõ ó÷üëéï,  Öïõêþ ì@ò ðåñéãñÜöåé ðò áôÜ ôÜ öïíéêÜ Vãéíáí Aíáãíþóìáôáêáß ôñáãïýäéá Aðü ôüí ëáü. Ï ëáüò öôéÜ÷íåé ôÞíäéêÞ ôïõ tóôïñßá, ôïðïèåôþíôáò äßðëá óôßò ìÜ÷åò,ôßò TðáíáóôÜóåéò êáß ôßò AíôåðáíáóôÜóåéò ô\ò
Tðï÷\ò ôÜ TãêëÞìáôá ô\ò óõíïéêßáò. Áðïñår ÷éìüíïí ãéÜ ôüí _ñùúóìü ôí óôñáôéùôí, AëëÜ êáßãéÜ ôü ðò êÜðïéïé Cíèñùðïé «ðáñáâáßíïõí ôüí íüìï êáß Têôßèåíôáé óôüí êßíäõíï ôï èáíÜôïõ óêïôþíïíôáò» (ó. 273). ÓôÜ èñçíçôéêÜ ôïõò ôñáãïýäéá, ït Cíèñùðïé áôïß ðáßñíïõí ôüí ëüãï ðñßí AðüôÞí TêôÝëåóÞ ôïõò, «AíÜìåóá óÝ äýï èáíÜôïõò»,÷é ãéÜ íÜ äéêáéïëïãçèïí, AëëÜ ãéÜ íÜ äå÷èïíôÞí ôéìùñßá ôïõò. Áðü áôü ôü ðëáßóéï Aðïóð@ôáé, ìùò, ôü ðüìíçìá ôï ÑéâéÝñ, óôå íÜ Uñìçíåõèår Aðü ôüí äéêáóôéêü êáß ôüí øõ÷éáôñéêü ëüãï,ðïý óôÝêïíôáé îÝíïé AðÝíáíôß ôïõ.
Îå÷ùñßóáìå Têåríá Aðü ôÜ ðüëïéðá ó÷üëéá,ðïý äåß÷íïõí ðò áôÝò ït äýï ìïñöÝò ëüãùí Tðé÷åéñïí íÜ «êáôáíïÞóïõí» ôü ðüìíçìá ôï ÑéâéÝñ.
Ït äéêáóôéêïß ðñïóðáèïí íÜ Aðïäåßîïõí ôé ôÜ áuôéá ôï TãêëÞìáôïò ðñÝðåé íÜ Aíáæçôçèïí óôÞíêáêÞ öýóç ôï ÑéâéÝñ. Îåêéíþíôáò ëïéðüí Aðü ôÞíðñÜîç ôï öüíïõ, TðéëÝãïõí Aðü ôü ðüìíçìá êáßôßò ìáñôõñßåò óá ãåãïíüôá ôáéñéÜæïõí ìÝ ôÞí åsêüíá ðïý V÷ïõíå ó÷çìáôßóåé ãé' áôüí, ðñßí Aêüìçôüí óõëëÜâïõí:  öïíéÜò åyíáé ìïíá÷éêüò, ðåéóìáôÜñçò, óêëçñüò êáß Cãñéïò. Ït ãéáôñïß êéíïíôáé Aíôßèåôá. Îåêéíïí Aðü ôü ðüìíçìá, Aðïìïíþíïõíêáß ðåñôïíßæïõí ôÜ ãåãïíüôá ðïý Aðïôåëïí äåßãìáôá Aëëïðñüóáëçò óõìðåñéöïñ@ò «aäç Aðü ôÞíðáéäéêÞ ôïõ _ëéêßá» êáß êáôáëÞãïõí óôü öïíéêü òöõóéêü AðïôÝëåóìá ô\ò ðáñáöñïóýíçò ôïõ. ²Áí
ëïéðüí  ÑéâéÝñ äÝí åyíáé áôü ôü æï ðïý ðéóôåýïõíït óõã÷ùñéáíïß ôïõ, «åyíáé ôü ôÝñáò ô\ò Tðï÷\òìáò, Têôüò êáß Cí _ AðÜíèñùðç ðñÜîç ôïõ öåßëåôáé óÝ âëÜâç ôí öñåíí ôïõ» (ó. 45). Ït äéêáóôéêïß èÝëïõí íÜ ôüí âáöôßóïõí Tãêëçìáôßá, Tí¨ ïtøõ÷ßáôñïé ôñåëü. Êáììßá óçìáóßá äÝí V÷åé ôü ôéÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓ ÑéâéÝñ äÝí ôáéñéÜæåé óÝ êáììßá Aðü ôßò ôüôå ãíùóôÝò øõ÷éêÝò AóèÝíåéåò. Ãéáôß, êáôÜ ôÞí ðñáãìáôïãíùìïóýíç ôí ìåãÜëùí ãéáôñí ôï Ðáñéóßïõ,«ït íïóïãñáöéêïß äéáöïñéóìïß äÝí åyíáé ðáñÜ Xíá ìÝóï ôáîéíüìçóçò êáß ìåëÝôçò ôí ãåãïíüôùí êáß óÝêáììéÜ ðåñßðôùóç äÝí Tðé÷åéñïí íÜ èÝóïõí óôÞíöýóç ñéá ôÜ ðïrá íÜ ìÞí ìðïñår íÜ ðåñâår» (ó.
171). ÄÝí Aìöéóâçôårôáé ëïéðüí _ ôñÝëëá ôïõ, AëëÜ _ äõíáôüôçôá ô\ò øõ÷éáôñéê\ò TðéóôÞìçò íÜ
ôÞí Aíáãíùñßóåé ò ôÝôïéá. Áêüìç êáß ôü Cãíùóôï TíôÜóóåôáé âßáéá óôü ðåñéâÜëëïí ôï øõ÷éáôñéêï ëüãïõ.
ÄÝí åyíáé ìùò ìüíïí áôü. Ït äýóêïëåò ðåñéðôþóåéò ôýðïõ ÑéâéÝñ äßíïõí ôü äéêáßùìá óôÞíøõ÷éáôñéêÞ íÜ äéåêäéêÞóåé Aðü ôÞí ðïéíéêÞ äéêáéïóýíç ìßá AíáêáôáíïìÞ ô\ò ðñüóâáóçò óôïýò
ìç÷áíéóìïýò ôï êïéíùíéêï TëÝã÷ïõ. Ç øõ÷éáôñéêÞ, ìÜëéóôá, äÝí Aðáéôår ìüíïí ôü äéêáßùìá óÝ
Xíá äéáöïñåôéêü åyäïò êáôáóôïë\ò, ìÝ ôüí Tãêëåéóìü ôí öñåíïâëáâí Tãêëçìáôéí óôÜ Cóõëá.
Óôï÷åýåé êáß óôÞí TðÝêôáóç ôï êïéíùíéêï TëÝã÷ïõ óôÞí ðñüëçøç, ìÝóá Aðü ôÞí Aíáãíþñéóç ôíðåñéðôþóåùí ô\ò êïéíùíéê\ò ðáñÝêêëéóçò. Êáß,ó' áôü ôü óçìårï, Aðïóêïðår óÝ Xíáí Vëåã÷ï ôï«ðáñåêêëßíïíôïò Aôüìïõ», ðïý èÜ åyíáé ëïêëçñùôéêüò. Ôü íåéñü ôçò åyíáé áôü ðïý Tðéèõìår
Xíáò óõíäñïìçôÞò ô\ò Åöçìåñßäáò ôí äéêáóôçñßùí ãéÜ ôüí ÑéâéÝñ: «èÜ Vðñåðå íÜ ôüí ðáñáêïëïõèÞóåé êáíÝíáò óÝ ëåò ôßò Têäçëþóåéò ô\ò
æù\ò ôïõ, íÜ ôüí ðáñáôçñÞóåé óôÞí ìïíáîéÜ, óôßòóôÜóåéò, óôßò ÷åéñïíïìßåò, Aêüìç êáß êáôÜ ôÞíäéÜñêåéá ôï ðíïõ ôïõ. ÁëëÜ ãé' áôü èÜ ÷ñåéáæüôáí ÷ñüíïò êáß ðáñáðÜíù Aðü Xíáò Cíèñùðïé»(ó. 207).
Ðáñ' ëá áôÜ, ôü Têðëçêôéêü ìÝ ôü ðüìíçìá åyíáé ôé ðáãéäåýåé ëïõò óïõò TìðëÝêïíôáé ìáæß ôïõ. Ðáãéäåýåé ôïýò äéêáóôéêïýò, ït ðïrïé îåðåñíïí ìÝ Aìç÷áíßá ôïýò ðáñáëïãéóìïýò óôÞí óõìðåñéöïñÜ ôï óõããñáöÝá ôïõ. Ðáãéäåýåé ôïýò øõ÷éÜôñïõò, ït ðïrïé Aäõíáôïí íÜ âñïí ìéÜ êáôçãïñßá íÜ ôüí êáôáôÜîïõí êáß Añíïíôáé íÜ äïí ôÞíóáöÞíåéá êáß ôÞí óôåñåüôçôá ôï ðïìíÞìáôüò
ôïõ. Êáß ðáãéäåýåé êáß ôüí ÑéâéÝñ,  ðïrïò ôü óõíôÜóóåé Tðéäéþêïíôáò ôÞí ðïéíÞ ôï èáíÜôïõ, ôïAðïíÝìåôáé ìùò ÷Üñç ò ðáñÜöñïíá Tî ásôßáò
Aêñéâò áôï ôï ðïìíÞìáôïò.
ÁëëÜ ðáãéäåýåé êáß ôüí óçìåñéíü Aíáãíþóôç.
Ãéáôß Cí, ðùò ðéóôåýåé  Öïõêþ, «ït óýã÷ñïíïß
ôïõ Cíèñùðïé ìð\êáí ôåëåßùò ìÝóá óôü ðáé÷íßäéôï ÑéâéÝñ... ðïý aèåëå ôüí öüíï êáß ôÞí AöÞãçóç ôï öüíïõ ò ìïïýóéá» (ó. 266), ìÝóá Aðü ôÞí÷ñïíéêÞ Aðüóôáóç êáß ôÞí áôüíïìç ðüóôáóÞ
ôïõ, ôü êåßìåíï óÞìåñá áôïíïìårôáéÿ  öüíïò
ðÜñ÷åé ìüíïí ò ìÝñïò ô\ò AöÞãçóçò. «Ðåèáßíù Tãþ», ëÝåé  ÑéâéÝñ, «ãéÜ íÜ '÷åé  ðáôÝñáò ôÞí179^ñåìßá êáß ôÞí _óõ÷ßá ôïõ». ÖñÜóç ðïý ì@ò ðáñáðÝìðåé óôüí ëüãï ìé@ò óýã÷ñïíÞò ôïõ ðáéäïêôüíïõ, ðïý Vêïøå ôüí ëáéìü ôï ìüëéò äåêáðÝíôå
ìçíí êïñéôóéï ôçò: «ÄÝí aèåëá íÜ æÞóåé ôÞ æùÞðïý Væçóá Tãþ, ìüíç, äß÷ùò êáììéÜ ÷áñÜ» (ó.
246). Ðò áôü íÜ ìÞ ì@ò èõìßóåé ìéÜí Cëëç,ãíùóôÞ ìáò Öüíéóóá, ôÞí ×áäïëá ôÞí Öñáãêïãéáííï, _ ðïßá «Töüíåõå ôÜ êïñÜóéá», ãéÜ íÜìÞí V÷ïõí ôÞí êáêïñßæéêç ôý÷ç ôçò; ÂÝâáéá, ÐáðáäéáìÜíôçò, êéíïýìåíïò óôÜ ðëáßóéá ôï ëïãïôå÷íéêï ëüãïõ, äÝí Aãùíé@ íÜ êáôáôÜîåé ôÞí_ñùÀäá ôïõ AâáóÜíéóôá óÝ ìéÜ êáôçãïñßá. ²Åñãïôïõ åyíáé íÜ ðáñïõóéÜóåé êáß, uóùò uóùò, íÜ êáôáíïÞóåé. Ãé' áôü êáß _ «ãñáßá ×áäïëá» äÝí êáôÝëçîå óôÞí TêôÝëåóç a óÝ êÜðïéï Cóõëï, AëëÜ«åñå ôüí èÜíáôï åsò ôü ðÝñáìá ôï Áãßïõ Óþóôç, åsò ôüí ëáéìüí ôüí Uíþíïíôá ôüí âñÜ÷ïí ôïTñçìçôçñßïõ ìÝ ôÞí îçñÜí, åsò ôü cìéóõ ôï äñüìïõ, ìåôáîý ô\ò èåßáò êáß ô\ò Aíèñùðßíçò äéêáéïóýíçò».
ÔÝëïò, Aðáñáßôçôá åyíáé ëßãá ëüãéá ãéÜ ôÞíäïõëåéÜ ôï ìåôáöñáóô\. Ç Tñãáóßá ôïõ åyíáé
Cøïãç, óÝ Xíá Vñãï ðïý ðåñéÝ÷åé ôüóï äéáöïñåôéêÜ êåßìåíá, ðñïåñ÷üìåíá Aðü ôÞí øõ÷éáôñéêÞ
TðéóôÞìç, ôüí äéêáíéêü ëüãï, ôÞí äçìïóéïãñáößá. Ôü säéáßôåñï öïò ôí êåéìÝíùí áôí Aðïäßäåôáé óôü AêÝñáéï. Ìßá ðáñáôÞñçóç ìüíï, äåõôåñåýïõóá uóùò, ãéÜ ôÞí Aðüäïóç ôï ðïìíÞìáôïò. Ãíþìç ìáò åyíáé ôé èÜ Vðñåðå íÜ äéáôçñçèïí êáß ôÜ ëÜèç ðïý êÜíåé  ÑéâéÝñ óôü ðñùôüôõðï (ìÝ ôÞí âïÞèåéá, uóùò, êÜðïéùí óçìåéþóåùí), óôå íÜ ÷Üóåé óï ãßíåôáé ëéãþôåñï ôÞíáèåíôéêüôçôÜ ôïõ. ÈÜ Vðñåðå Tðßóçò íÜ äéáôçñçèår êáß _ Vëëåéøç ðáñáãñÜöùí ðïý ôü ÷áñáêôÞñéæå. Ãéáôß _ ðáñîç ðáñáãñÜöùí ìðïñår íÜäéåõêïëýíåé ôÞí AíÜãíùóç ôï ðïìíÞìáôïò, äÝíAíáäåéêíýåé ìùò ôÞí ðïêåéìåíéêüôçôá ôï ÑéâéÝñ, Aðü ôÞí óôéãìÞ ðïý Aðïôåëår TðÝìâáóç
óôÞí ãíçóéüôçôá ôï êåéìÝíïõ êáß óõíéóô@, Vôóé,ìéÜ ìïñöÞ Uñìçíåßáò.
ÃéÜííçò ÌáèéïõäÜêçò

Ãéñãïò ÊÁÑÁÃÉÁÍÍÇÓ, Ç Åêêëçóßá Aðü ôÞí Êáôï÷Þ óôüí Åìöýëéï, Têä. ÐñïóêÞíéï, ÁèÞíá 2002,
276 óó.

Ôü âéâëßï ôï äçìïóéïãñÜöïõ Ãéþñãïõ ÊáñáãéÜííç åyíáé Xíá Aêüìá êïììÜôé ô\ò Aíáëõôéê\òVñåõíÜò ôïõ ãéÜ ôÞí tóôïñßá ô\ò Åëëçíéê\ò Åêêëçóßáò, Aðü ôü ÁôïêÝöáëï ìÝ÷ñé ôßò ìÝñåò ìáò.
Ðñüêåéôáé ãéÜ ôü äåýôåñï ìÝñïò ìé@ò ôñéëïãßáò ãéÜôÞí ÅêêëçóéáóôéêÞ Éóôïñßáÿ ôü ðñôï ìÝñïò

180

eôáí ôü âéâëßï Åêêëçóßá êáß ÊñÜôïò, 18331977. ÉóôïñéêÞ Tðéóêüðçóç ôí ó÷Ýóåþí ôïõò(Têäüóåéò Ðïíôßêé, 1997), Tí¨ óôïýò Uðüìåíïõò
ì\íåò AíáìÝíåôáé íÜ êõêëïöïñÞóåé Xíá Aêüìá óýããñáììÜ ôïõ, ãéÜ ôÞí tóôïñßá ô\ò Åêêëçóßáò Aðüôü ôÝëïò ôï Åìöõëßïõ ìÝ÷ñé êáß ôü 1967.
´Ïðùò êáß  uäéïò  óõããñáöÝáò ôïíßæåé óôüíÐñüëïãü ôïõ, «ôü âéâëßï áôü Aðïôåëår ìéÜ ìéêñÞ
óõìâïëÞ óôÞí ðñïóðÜèåéá óõìðëÞñùóçò ôíëåõêí óåëßäùí ô\ò tóôïñßáò ô\ò Åêêëçóßáò
ô\ò ÅëëÜäïò». Êáß áôü ôü êáôáöÝñíåé ìÝ ôüí êáëýôåñï äõíáôü ôñüðï, Aîéïðïéþíôáò ëåò ôßò äéáèÝóéìåò ðçãÝò, ãéÜ ôÞí äéáëåýêáíóç ôí ãåãïíüôùí
ô\ò ôáñáãìÝíçò Têåßíçò ðåñéüäïõ: äçìïóéåýìáôáôï Ôýðïõ ô\ò Tðï÷\ò (Aðü Víôõðá ìÜëéóôá ëùíôí ðïëéôéêí ÷þñùí êáß Aðï÷ñþóåùí), êáôáãåãñáììÝíåò AöçãÞóåéò ôí ðñùôáãùíéóôí, Cñèñá
êáß Tãêýêëéïé ðïý äçìïóéåýèçêáí óôÜ TêêëçóéáóôéêÜ Víôõðá, AëëÜ êáß AñêåôÜ ìåãÜëïò Añéèìüò Tðßóçìùí êáß ãéÜ ðïëëÜ ÷ñüíéá Aðüññçôùí TããñÜöùí ô\ò Åêêëçóßáò êáß äéÜöïñùí êñáôéêíñãÜíùí. Ôü ðëïýóéï öùôïãñáöéêü ëéêü ðïý óõíïäåýåé ôü Vñãï «æùíôáíåýåé» óôÜ ìÜôéá ôïõ Aíáãíþóôç ôÞí Víôáóç êáß ôÞí Aãñéüôçôá Têåßíùí ôíêáéñí.
Ç ðïëéôéêÞ êáß «äéðëùìáôéêÞ» tóôïñßá ô\òÅêêëçóßáò, ãéÜ ôÞí ðåñßïäï 1944-49, ðáñïõóéÜæåôáé ò V÷åé, ÷ùñßò êáììßá ðñüèåóç íÜ Aðïóéùðçèïí óôïé÷årá, ðùò êÜíïõí ðïëëïß ìðñïóôÜ
óôÞí «tåñüôçôá» ôï Tîåôáæüìåíïõ AíôéêåéìÝíïõ,Aìåñüëçðôá êáß AíôéêåéìåíéêÜ. Ç TîÝôáóç ô\òóõãêåêñéìÝíçò ÷ñïíéê\ò ðåñéüäïõ îåêéí@ ìÝ ôÞí åuóïäï ôí Aããëéêí äõíÜìåùí óôÞí ÁèÞíá ôüíÏêôþâñéï ôï 1944 êáß ôÞí Tðéêåßìåíç óýãêñïõóÞ ôïõò ìÝ ôßò äõíÜìåéò ôï ÅÁÌ ãéÜ ôÞí Tîïõóßá.
Êåíôñéêü ðñüóùðï óôßò Tîåëßîåéò óôÞí Åêêëçóßá,AëëÜ êõñßùò óôÞí Ðïëéôåßá, eôáí  Áñ÷éåðßóêïðïò Áèçíí Äáìáóêçíüò, _ äñÜóç ôï ðïßïõ Añ÷ßæåé ìÝ ôßò äéáðñáãìáôåýóåéò ãéÜ ôÞí ðáñÜäïóç
ôí Áèçíí óôïýò ÓõììÜ÷ïõò, AëëÜ êáß ôÞí Tíåñãü óõììåôï÷Þ ôïõ óôÞí «TêêáèÜñéóç» ôï êëÞñïõAðü ôïýò öéëï-Táìéêïýò tåñårò êáß ìçôñïðïëßôåò,êáß Añãüôåñá óôÞí Aíïé÷ôÞ äéáìÜ÷ç ìÝ ôü ÊÊÅêáß ôÞí Tí ãÝíåé êïììïõíéóôéêÞ ÁñéóôåñÜ, ìåôÜ ôÜÄåêåìâñéáíÜ.
ÐñïêåéìÝíïõ íÜ Aíáäåé÷èår ôé áôÞ _ óôÜóç
ô\ò Åêêëçóßáò äÝí åyíáé AðïôÝëåóìá ìüíïí UíüòTîáéñåôéêÜ Tíåñãï Áñ÷éåðéóêüðïõ, AëëÜ Aðüôïêïò
ìé@ò ðïëéôéê\ò æýìùóçò Añêåôí ÷ñüíùí, ãßíïíôáé
Têôåíårò AíáöïñÝò óôßò ó÷Ýóåéò Aíþôáôùí êëçñéêí ìÝ ôïýò êáôáêôçôÝò, AëëÜ êáß óôüí Aíôßðïäá, óôÞí óýìðñáîç ìçôñïðïëéôí êáß êáôþôåñùí
tåñÝùí ôüóï ìÝ TèíéêéóôéêÝò AðåëåõèåñùôéêÝò ñãáíþóåéò óï êáß ìÝ ôü ÅÁÌ. ÌÝ ëßãá ëüãéá, ðÝñáAðü ôßò ìåìïíùìÝíåò ðåñéðôþóåéò Aíþôåñùí êõ-ÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓ

ñßùò êëçñéêí, ðïý ôÜ÷èçêáí ìÝ ôüí ²Áîïíá a ìÝôïýò êïììïõíéóôÝò âÜóåé êáèáñÜ säåïëïãéêí êñéôçñßùí, _ ðïéá äñáóôçñéüôçôá êáß ït óõíåñãáóßåòðïý óõíÞöèçóáí Aðü ôÞí Åêêëçóßá ìÝ ôïýò êáôÜêáéñïýò êáß êáôÜ ôüðïõò «só÷õñïýò» Aðïäßäïíôáé
óôÞí ðñïóðÜèåéÜ ôçò íÜ äéáôçñÞóåé Aëþâçôç ôÞíäýíáìç, ôÞí ðïëéôéêÞ ôçò TðéññïÞ êáß ôÞí ôåñÜóôéá
ðåñéïõóßá ôçò.
Áôü ãßíåôáé TìöáíÝò óôÜ êåöÜëáéá ðïý Aöïñïí óôÜ Vôç ìåôÜ ôü 1946, ôáí äéáöáßíåôáé ðëÝïí
óáöò ôé  Aãþíáò ôï Äçìïêñáôéêï ÓôñáôïãéÜ TðéêñÜôçóç åyíáé ÷é ìüíïí Cíéóïò, AëëÜ êáßðñïäéáãåãñáììÝíá Aíåðéôõ÷Þò. Ç AíÜëçøç ô\òAíôéâáóéëåßáò êáß ô\ò ðñùèõðïõñãßáò ìÜëéóôá Aðüôüí Äáìáóêçíü óçìáôïäïôår êáß ôÞí AðñïêÜëõðôç óõóôñÜôåõóç ô\ò Åêêëçóßáò óôü Aíôéêïììïõíéóôéêü óôñáôüðåäï ÷é ìüíïí ò Añùãï ôï êñÜôïõò AëëÜ êáß ò Uíüò âáóéêï êÝíôñïõ ëÞøçò AðïöÜóåùí. ÌÝ÷ñé ôü ôÝëïò ôï Åìöõëßïõ, _ Åêêëçóßá èÜ äçìéïõñãÞóåé ìáæéêÝò ñãáíþóåéò Tèíéêéóôéêï ÷áñáêô\ñá, ðùò _ ÆùÞ (óôßò ðïråò èÜ Têêïëáöèïí ðïëëïß «Áðñéëéáíïß»), èÜ óõíåñãáóèår
Cøïãá ìÝ ôü ðáëÜôé êáß ôßò ðñïóðÜèåéåò ôï Ðáýëïõ êáß ô\ò Öñåéäåñßêçò íÜ ðïäçãåôÞóïõí ôüí ðïëéôéêü êüóìï, èÜ AðïóéùðÞóåé ôßò ìáæéêÝò TêôåëÝóåéò, ôïýò âáóáíéóìïýò êáß ôßò Tîïñßóåéò êáß èÜ
Uäñáéþóåé ôü ôñßðôõ÷ï «Ðáôñßò - Èñçóêåßá - ÏsêïãÝíåéá», ôü ðïrï èÜ óçìáôïäïôÞóåé ôÞí Víáñîç
æïöåñí Tðï÷í, ðïý èÜ ôáëáíßóïõí ôÞí ðáôñßäáãéÜ ôñårò äåêáåôßåò.
ÐáñÜëëçëá ìÝ ôÞí ÅëëáäéêÞ, TîåôÜæåôáé _ðïñåßá Cëëùí Ïñèüäïîùí Åêêëçóéí, óÝ Xíáíêüóìï ðïý _ ðüëùóç åy÷å äéåéóäýóåé Aêüìá êáßóôÞí óõíåßäçóç ôí «Áãßùí ÐáôÝñùí»: ït Åêêëçóßåò ô\ò ÊñÞôçò, ô\ò Êýðñïõ êáß ôü Ïsêïõìåíéêü Ðáôñéáñ÷årï Aêïëïõèïí ðáñüìïéá óôÜóçìÝ ôÞí UëëçíéêÞ, óõíåðéêïõñïýìåíåò êáß Aðü Aëëüäïîåò Têêëçóßåò ôï äõôéêï ìðëüê, ðùò _ÁããëéêáíéêÞ êáß ôü Âáôéêáíü. ÁíôéèÝôùò, ôÜñèüäïîá ðáôñéáñ÷årá ôí Aíáôïëéêí ÷ùñí ôáõôßóèçêáí ðëÞñùò ìÝ ôÜ êïììïõíéóôéêÜ êáèåóôôá, Tñ÷üìåíá óõ÷íÜ óÝ AíôéðáñÜèåóç ìÝ ôßò «AäåëöÝò» Åêêëçóßåò ôí êáðéôáëéóôéêí êñáôí,säßùò óôü èÝìá ôí UêáôÝñùèåí äéþîåùí Aíôéêáèåóôùôéêí. Åä Aêñéâò Tíôïðßæåôáé _ ðñïóöïñÜ ôï Vñãïõ óôÞí AíáæÞôçóç ô\ò tóôïñéê\ò AëÞèåéáò ãéÜ ôÞí ðåñßïäï Têåßíçÿ êáèéóô@ äçëáäÞ óáöÝò ôé _ óôÜóç ô\ò Åëëçíéê\ò Åêêëçóßáò,ðùò êáß ëùí ôí Åêêëçóéí, äÝí âáóßóôçêåóôü äïãìáôéêü êáß ðíåõìáôéêü ðñïóáíáôïëéóìü
ôçò, AëëÜ óôÞí Tä êáß äõü ÷éëéåôßåò ðáñÜäïóÞôçò íÜ óõìâáäßæåé ìÝ ôÞí UêÜóôïôå êõñßáñ÷ç êáôÜóôáóç, ðñïêåéìÝíïõ íÜ äéáôçñçèår êñáôáéÜ êáßAêìáßá.
Ðáíáãéþôçò Ôóïëé@òÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓ

ÂëÜóéïò ÊÁÑÁÂÁÓ, Ãéþñãçò Íßêïëçò (1899-1929). Ç ìáñôõñßá ãéÜ ôü
Ê.Ê.Å. êáß ôü Ìáêåäïíéêü, Têäüóåéò
ÅêÜôç, ÁèÞíá 2004, 141 óó.
«Ôü ðÝíèïò Tê ô\ò ÷èåóéí\ò óõìöïñ@ò êáèßóôáôáé äé' _ì@ò âáèýôåñïí êáß äõíçñüôåñïí. ´ÅíTê ôí TðéëÝêôùí ìåëí ô\ò óõíôÜîåùò ô\ò Êáèçìåñéí\ò,  Ãåþñãéïò Íéêïë\ò, åñå ïsêôñüí èÜíáôïí ðü ôÜ Tñåßðéá. Èñçíïìåí Tê âÜèïõò êáñäßáò ôÞí Aðþëåéáí ôï óõíáäÝëöïõ ìáò, ôïðïßïõ ôÜò AñåôÜò äÝí äõíÜìåèá íÜ TîÜñùìåí
Tðáñêò».
²Åôóé Cñ÷éæå _ íåêñïëïãßá ô\ò Êáèçìåñéí\òãéÜ ôüí íåáñüôáôï (30 Tôí) Têëåêôü óõíôÜêôç
ôçò, ðïý åy÷å aäç êáôáêôÞóåé «AíùôÝñáí èÝóéí Tíô¨ Uëëçíéê¨ äçìïóéïãñáöéê¨ êüóì¤» êáß  ðïrïò
÷Üèçêå êÜôù Aðü ôÜ Tñåßðéá ôï êáöåíåßïõ «ÐáíåëëÞíéïí», óôßò 27/2/1929.
Ït Vðáéíïé ô\ò Êáèçìåñéí\ò ìåôÜ ôüí èÜíáôü
ôïõ AëëÜ êáß ôü ãåãïíüò ôé ôüí ðïëýêëáõóôï Ã.
Íßêïëç óõíüäåõóáí óôÞí ôåëåõôáßá ôïõ êáôïéêßá,Têôüò ôí Cëëùí,  Ãåþñãéïò ÂëÜ÷ïò, AëëÜ êáß Añ÷çãüò ôï Ëáúêï Êüììáôïò Ðáíáã\ò ÔóáëäÜñçò, èÜ äçìéïõñãïóáí, öõóéê¨ ô¨ ëüã¤, ôÞí Tíôýðùóç ôé  íåêñüò eôáí óçìáríïí ìÝëïò ô\ò Aíôéâåíéæåëéê\ò ðáñáôÜîåùò, ðïý ðïóôÞñéæå _ ÊáèçìåñéíÞ. Êé ìùò! Ï Íßêïëçò eôáí äåäçëùìÝíïòêáß ãíÞóéïò êïììïõíéóôÞò, Añ÷éóõíôÜêôçò êáßðñáãìáôéêÜ _ øõ÷Þ ôï ÓðÜñôáêïõ, ôï ñãÜíïõ
ô\ò Aíôéðïëéôåýóåùò ôï ÊÊÅ.
ÁôÞí ôÞí ëçóìïíçìÝíç ðñïóùðéêüôçôá ôïUëëçíéêï êïììïõíéóôéêï êéíÞìáôïò ì@ò ðáñïõóéÜæåé óôü âéâëßï ôïõ áôü  Aíéøéüò ôïõ, ðïëéôéêüò
ìç÷áíéêüò êáß ðïëåïäüìïò ÂëÜóçò Êáñáâ@ò. Äéüôé  Ã. Íßêïëçò ð\ñîå Xíáò Tê ôí øçëüâáèìùí
óôåëå÷í ôï Ê.Ê.Å., Aöï eôáí Añ÷éóõíôÜêôçòôï ÑéæïóðÜóôç Aðü ôü 1924 Xùò ôü 1927, ðüôå äéáãñÜöçêå Aðü ôü Êïììïõíéóôéêü Êüììá êáßäçìéïýñãçóå ìáæß ìÝ Cëëïõò ôÞí Töçìåñßäá ÓðÜñôáêïò. Ï ëüãïò ô\ò äéáöùíßáò ôïõ eôáí _ èÝóç êáß_ óôÜóç ôï êüììáôïò óôü ëåãüìåíï Ìáêåäïíéêü
ÆÞôçìá, AëëÜ ït âáèýôåñïé ëüãïé, ðùò Vãñáøå ÓðÜñôáêïò, Aöïñïóáí óôü ôé  Íßêïëçò Aíôéðïëéôåýèçêå Að' ôÞí Añ÷Þ èáíÜóéìá ôÞí _ãåôéêÞ êëßêá ðïý åy÷å Tðéâëçèår óôü êüììá.
ÃéÜ ôü Ìáêåäïíéêü  Ã. Íßêïëçò ìéë@ ìÝ Cñèñï ôïõ êáß Aðáíô@ óôïýò ðñþçí óõíôñüöïõò ôïõ,ðïý ðïóôÞñéæáí ôé « ðïéïò ëÝåé ôé äÝí ðÜñ÷åé
èÝóç ãéÜ ôü óýíèçìá Uíéáßá êáß AíåîÜñôçôç Ìáêåäïíßá åyíáé óýììá÷ïò ô\ò ìðïõñæïõáæßáò». Ï Âë.
Êáñáâ@ò ìÝ ôÞí åêáéñßá äßíåé ìéÜ åsêüíá ô\ò ìÜäáò ôí äéáöùíïýíôùí ôï ÓðÜñôáêïõ, äçìïóéåýïíôáò ôßò ðñïãñáììáôéêÝò èÝóåéò ôçò, AëëÜ êáß181

ôü óôrãìá ôí åsóçãÞóåùí êáß äéåñãáóéí óôÞíìÜäá áôÞ ó÷åôéêÜ ìÝ ôü Ìáêåäïíéêü, AíáöÝñïíôáò êáß ôßò Aðüøåéò ðïý åy÷áí ãé' áôü  Tðéêåöáë\ò ôçò Ðáíôåë\ò Ðïõëéüðïõëïò,  ÃéÜííçò Êïñä@ôïò, ðïý åy÷å Aðï÷ùñÞóåé Aðü ôü Ê.Ê.Å., ôü
1924 êáß Cëëïé. Åðßóçò,  óõããñáöÝáò ðáñáèÝôåé ôü tóôïñéêü ôí äéþîåùí ôï Ê.Ê.Å. êáß ôíóôåëå÷í ôïõ ãéÜ ôü uäéï èÝìá, ðåñéãñÜöïíôáò ôß åy÷å ðñïçãçèår ô\ò AðïìÜêñõíóçò ôï Íßêïëç Aðüôü Ê.Ê.Å. (ôü ôáîßäé óôÞ Ìüó÷á, « ðïõ ìßëçóå
ðáëëçêáñßóéá óôüí ÊïëëÜñùö êáß óôüí ÌðáôïõëÝóêïõ»).
Ùóôüóï, Aðü ôÜ ãñáöüìåíá ôï Íßêïëç óôüíÓðÜñôáêï (âë. ÅîùôåñéêÞ Åðéèåþñçóç, óôüðñôï ôå÷ïò, ÃåíÜñçò 1928), ðñïêýðôåé ôé uäéïò, ðáñÜ ôÞí ñÞîç ôïõ ìÝ ôü Ê.Ê.Å., ðáñÝìåíå
ðéóôüò óôÞí ÓïâéåôéêÞ ´Åíùóç êáß ôßò êïììïõíéóôéêÝò säÝåò. Êáß Tä Aðáíô@  Âë. Êáñáâ@òóôïýò TðéêñéôÝò ôï èåßïõ ôïõ, ðïý Vëåãáí ôé Vöõãå Aðü ôü êüììá êáß, AðïãïçôåõìÝíïò Aðü ôü ôáîßäé ôïõ óôÞí Ìüó÷á, Cëëáîå säÝåò ãéÜ ôüí êïììïõíéóìü. Êáß, âÝâáéá, óÝ áôÝò ôßò äéáäüóåéò óõíÝâáëå ôü ãåãïíüò ô\ò ðñïóëÞøåùò ôï Íßêïëç òóõíôÜêôïõ óôÞí ÊáèçìåñéíÞ ôï Ã. ÂëÜ÷ïõ, Tí¨ôáõôü÷ñïíá eôáí Añ÷éóõíôÜêôçò ôï ÓðÜñôáêïõ.
ÁëëÜ  Íßêïëçò, Aíþôåñïò ðñáêôéêüò säåáëéóôÞò
êáß TðáíáóôÜôçò, äÝí Aðåìðüëçóå ôÞí säåïëïãßá
ôïõ AëëÜ ïôå ðñüäùóå ôü äçìïóéïãñáöéêü ôïõ
êáè\êïí. Ðåñß ôïýôïõ ìáñôõñïí ït ðáñïõóßåò Tðéöáíí ðïëéôéêí êáß äçìïóéïãñÜöùí óôÞí êçäåßá
ôïõ, ït TðéêÞäåéïé ëüãïé (ôï Á. ÊáìðÜíç, ôï Ð.
Ðéêñï êáß ôï Ð. Ðïõëéüðïõëïõ), êáèþò êáß ôÜóá Vãñáøáí ãé' áôüí _ ÊáèçìåñéíÞ,  ÓðÜñôáêïò, Aêüìç êáß  ÑéæïóðÜóôçò.
Óôü ôåëåõôárï ìÝñïò ôï âéâëßïõ AíáöÝñïíôáéït óõíè\êåò êáß ôÜ ãåãïíüôá ðïý äÞãçóáí óôüíèÜíáôü ôïõ, ôÜ ô\ò êáôÜññåõóçò, äçëáäÞ, ôï«Ðáíåëëçíßïõ», säéïêôçóßáò Ößî, ðïý âñéóêüôáí
óôÞí óçìåñéíÞ ãùíßá Ðáíåðéóôçìßïõ êáß ÌðåíÜêç. Óôü óçìårï áôü  Âë. Êáñáâ@ò, ÷ñçóéìïðïéþíôáò êáß ôßò ãíþóåéò êáß ôÞí ìáêñï÷ñüíéá Tìðåéñßá ôïõ ò ðïëéôéêï ìç÷áíéêï, TêöñÜæåé æùçñÝò Aìöéâïëßåò ãéÜ ôÜ ðñáãìáôéêÜ áuôéá ô\ò êáôÜññåõóçò ôï êáöåíåßïõ êáß ôï èáíÜôïõ ôï Ã. Íßêïëç ( ðùò Cëëùóôå êáß  Ð. Ðïõëéüðïõëïò, ðïýðÝâáëå ìÞíõóç ãéÜ Aíèñùðïêôïíßá ôï Íßêïëç
ìÝ Tíäå÷üìåíï äüëï). Êáß áôü ãéáôß  ê. Êáñáâ@òTíôïðßæåé ðïëëÜ êåíÜ óôÜ óá ðñïçãÞèçêáí ô\òêáôáññåýóåùò ôï «Ðáíåëëçíßïõ», óôÜ ìåôÜ AðüáôÞí, óôßò ðñáãìáôïãíùìïóýíåò, Tí¨ ït ðüíïéÝò
ôïõ Tíéó÷ýïíôáé Aðü ôü ãåãïíüò ôé ôåëéêÜ äÝí äéåîÞ÷èç _ äßêç (Têôüò ôï Íßêïëç, óêïôþèçêáí Cëëïé ðÝíôå Cíèñùðïé êáß ôñáõìáôßóèçêáí ðåñéóóüôåñïé Aðü äåêáðÝíôå...).
Êáß ìðïñår ìÝí  Âë. Êáñáâ@ò íÜ ìÞí ìðïñår

182

íÜ Aðïäåßîåé  ðùò ìïëïãår ëüã¤ Tëëåßøåùò
óôïé÷åßùí, ôé _ êáôÜññåõóç êáß  èÜíáôïò ôïèåßïõ ôïõ eôáí ðñïúüí Tãêëçìáôéê\ò TíÝñãåéáò,AëëÜ Aóöáëò Aðïäåéêíýåôáé (Aðü ôü Aíáëõôéêü
ñåðïñôÜæ ô\ò Êáèçìåñéí\ò) _ óýã÷õóç BñìïäéïôÞôùí, _ AíåðÜñêåéá, _ Vëëåéøç TíäéáöÝñïíôïò êáß_ êáèõóôÝñçóç AíôéäñÜóåùò ôí Bñìïäßùí êñáôéêí ñãÜíùí ãéÜ ôÞí äéÜóùóç Tðéæþíôùí êáßôÞí ðåñéóõëëïãÞ ôí íåêñí, Tí¨ «Vêëåéóå» ôüèÝìá ôí åèõíí ôï Ößî... Ó@ò èõìßæïõí ôßðïôåëá áôÜ;Ìé÷Üëçò ÌáæáñÜêçò

²Áããåëïò Ó. ÂËÁ×ÏÓ, ÄÝêá ×ñüíéá
Êõðñéáêï, Têäüóåéò Âéâëéïðùëårïí
ô\ò Åóôßáò, ÁèÞíá 2003, 338 óó.
ÓÞìåñá ðïý ôü Êõðñéáêü ðñüâëçìá ðåñíÜåé
ìéÜ Aðü ôßò ðéü êñßóéìåò êáìðÝò óôÞí tóôïñßá ôïõôí ôåëåõôáßùí Tôí, Tðáíåìöáíßæåôáé, Tðßêáéñïóï ðïôÝ, ôü âéâëßï ÄÝêá ×ñüíéá Êõðñéáêï, ôï²Áããåëïõ Ó. ÂëÜ÷ïõ.
Ôü âéâëßï, ðïý ðñùôïåêäüèçêå ôü 1981, TîåôÜæåé ôÞí ðñþôç ðåñßïäï ôï Êõðñéáêï, äçëáäÞôÞí êáèïñéóôéêÞ ãéÜ ôÞí Ìåãáëüíçóï äåêáåôßá
1950-60. Êáô' áôÞí óçìåéþèçêáí óçìáíôéêÝò
AëëáãÝò êáß ãåãïíüôá, ðïý êáôåãñÜöçóáí ò äñáìáôéêÝò óôéãìÝò êáß îýôáôåò öÜóåéò ( ðùò ìÝ ôüíAãíá ô\ò ÅÏÊÁ êáß ôÞí Tîïñßá ôï Añ÷éåðéóêüðïõ Ìáêáñßïõ) AëëÜ êáß tóôïñéêÝò £ñåò ãéÜ ôüíÅëëçíéóìü ( ðùò ìÝ ôÞí AíáêÞñõîç ô\ò Aíåîáñôçóßáò ô\ò Êýðñïõ, ìåôÜ ôßò óõíè\êåò Æõñß÷çòËïíäßíïõ, ôü 1960).
ÓõãêåêñéìÝíá, ït óôáèìïß-êåöÜëáéá ôí ÄÝêá×ñüíùí ôï Êõðñéáêï åyíáé ôü äçìïøÞöéóìá ôï
1950, _ êáôÜóôáóç ìÝ÷ñé ôü 1954 êáß _ äéåèíïðïßçóç ôüôå ôï Êõðñéáêï, _ Víáñîç äñÜóçò ô\òÅÏÊÁ, _ ôñéìåñÞò äéÜóêåøç ôï Ëïíäßíïõ, ït äéáðñáãìáôåýóåéò ×Üñíôéíãê-Ìáêáñßïõ, ôü ôñáãéêü
äùäåêÜìçíï Aðü ôüí ÌÜñôéï 1956 ò ôü 1957, (êáôáðïíôéóìüò) ÌáêÜñéïò êáôÜ Ìáêìßëëáí êáßôÜ óá Tðáêïëïýèçóáí, êáèþò êáß (_ Íáõáãéáßñåóç)  ÏÇÅ, Æõñß÷ç-Ëïíäríï.
Ï ²Áããåëïò ÂëÜ÷ïò äÝí eôáí Xíáò ôõ÷árïò
TñåõíçôÞò ô\ò ðåñéüäïõ AëëÜ âáèýò ãíþóôçò ôíTîåëßîåùí ðïý Vëáâáí ÷þñá ôüôå, ðïëëÝò Aðü ôßòðïråò ðáñáêïëïýèçóå Tê ôï óýíåããõò, ò Tê ô\òèÝóåþò ôïõ (óôüí äéðëùìáôéêü êëÜäï) AëëÜ êáßëüã¤ ô\ò ó÷Ýóåùò êáß óõíåñãáóßáò ôïõ ìÝ ñéóìÝíïõò Tê ôí ðñùôáãùíéóôí ô\ò tóôïñßáò ôï Êõðñéáêï (ð.÷. ìÝ ôüí Êùí. Êáñáìáíë\). Êáß ðñÝðåé íÜ Aíáãíùñßóïõìå TëÝã÷ïíôáò êáß äéáóôáõñþíïíôáò ôÜ ãñáöüìåíÜ ôïõ ìÝ Cëëåò ðçãÝò ôéÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓ

TêèÝôåé êáß Aîéïëïãår ñèÜ êáß Aìåñüëçðôá êáôÜ ôü äõíáôüí ôÜ ãåãïíüôá êáß ãé' áôüí ôüí ëüãï ôü âéâëßï ôïõ V÷åé ìéÜ âáñýôçôá ðïý äÝí ìðïñåríÜ äéáöýãåé ô\ò ðñïóï÷\ò ôï ìåëåôçô\ ôï Êõðñéáêï.
ÌÝ ðáñáèåôéêÞ êáß ôáõôü÷ñïíá óõíèåôéêÞ Tîéóôüñçóç âëÝðïõìå íÜ ðáñåëáýíïõí Aðü ôü âéâëßïôïõ ãåãïíüôá êáß ðñïóùðéêüôçôåò (²Áããëïé, ´Åëëçíåò, Åëëçíïêýðñéïé, Ôïñêïé) ðùò ðñáãìáôéêÜ Väñáóáí êáß «äçìéïýñãçóáí ôü ðëÝãìá ôïÊõðñéáêï êáß ôï ðñïóÝäùóáí ôüí ÷áñáêô\ñáôï Ãïñäßïõ Äåóìï».
Ç ðåìðôïõóßá ô\ò ìáñôõñßáò ôï ²Áãã. ÂëÜ÷ïõ óõíïøßæåôáé óôßò ðáñáêÜôù TðéóçìÜíóåéò ôïõ:«Áðü Uíüò óçìåßïõ êáß ðÝñá, äçëáäÞ ìåôÜ ôßòôáñá÷Ýò ô\ò 6çò Óåðôåìâñßïõ 1955 óôÞí Êùíóôáíôéíïýðïëç, ït ðïråò öáíÝñùíáí ôß åuäïõò ôßìçìá èÜ Têáëårôï íÜ êáôáâÜëåé _ ÅëëÜò ÷ùñßò êáíÝíá âÝâáéï Aíôßêñõóìá, Tí¨ _ êõðñéáêÞ _ãåóßá
AñíÞèçêå íÜ ôÞí AêïëïõèÞóåé óôÞí êñçìíïâáóßáôçò áôÞí ðïý eôáí ïsùíüò êáôáóôñïö\ò. Ç êáôáóôñïöÞ AðïóïâÞèçêå ôÞí ôåëåõôáßá óôéãìÞ ìÝôßò óõíè\êåò Æõñß÷çò-Ëïíäßíïõ ðïý AðåôÝëåóáí,ôü 1959, Xíá íáõáãïóùóôéêü êáôüñèùìá».
Ôü Åðßìåôñï, ôÝëïò, tóôïñår óÝ ãåíéêÝò ãñáììÝò óôÞí äåýôåñç ìåãÜëç ðåñßïäï ôï Êõðñéáêï, 1960-74, êáôÜ ôÞí ðïßá, ðùò óçìåéþíåé
 ²Áãã. ÂëÜ÷ïò, « óïé äÝí åy÷áí óùöñïíéóôår AðüôÜ ìåãÜëá Añ÷éêÜ ðáèÞìáôá Tîáêïëïýèçóáí íÜêñçìíïâáôïí». Êáß AíáöÝñåôáé, óõãêåêñéìÝíá,óôüí Añ÷éåðßóêïðï ÌáêÜñéï,  ðïrïò æÞôçóå ôÞí
AíáôñïðÞ ôí óõìöùíéí Æõñß÷çò-Ëïíäßíïõ, ðïý uäéïò åy÷å ðïãñÜøåé, ÷ùñßò ôÞí óõãêáôÜèåóç
ô\ò Uëëçíéê\ò êõâåñíÞóåùò êáß ÷ùñßò íÜ V÷åéðÜñîåé AëëáãÞ óôÞí äéåèí\ óõãêõñßá (ÍïÝìâñéïò
1963). ²Åôóé, Tãêáéíßáæå ìéÜ íÝá êõðñéáêÞ êñßóç, ìÝ Tðáêüëïõèï ôÞí UëëçíïôïõñêéêÞ êñßóç,ðïý äÞãçóáí óôÞí óõìöïñÜ ôï 1974 ôÞí Êýðñï êáß ôü Tèíéêü áôü èÝìá, ôü ðïrï ì@ò ôáëáíßæåé ìÝ÷ñé óÞìåñá.
Ìé÷Üëçò ÌáæáñÜêçò

Ðáíáãéþôçò ÊÁÍÅËËÏÐÏÕËÏÓ,Çìåñïëüãéï Êáôï÷\ò (31 Ìáñôßïõ
1942 - 4 Éáíïõáñßïõ 1945). Âéâëéïðùëårïí ô\ò Åóôßáò, ÁèÞíá 2003,
746 óó.
Ç tóôïñßá ìÝ ôÞí äßêáéç ôßò ðåñéóóüôåñåò
öïñÝò êñßóç ôçò èÜ êáôáãñÜøåé ôü ìÝãåèïò êáßôÞí ðïéüôçôá ô\ò ðñïóùðéêüôçôáò ôï Ðáíáãéþôç Êáíåëëüðïõëïõ, AíáãíùñßæïíôÜò ôïõ ôé, AðüÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓ

ôü 1926, ðïý îåêßíçóå ôÞí ðïëéôéêÞ ôïõ óôáäéïäñïìßá, ìåôår÷å óÝ ëïõò ôïýò Tèíéêïýò ìáò Aãíåò ìåôáîý ôí ðñþôùí êáß óõììåñßóèçêå ôßò äïêéìáóßåò ôï ëáï, Að' ðïõ ôüí Vôáóóå _ öùíÞô\ò Ðáôñßäáò. ²Åðåöôå óôÞí öùôéÜ ìÝ Töçâéêü Tíèïõóéáóìü êáß AíéäéïôÝëåéá, êéíïýìåíïò Aðü ôÞíâáèýôáôç áuóèçóç ôï ÷ñÝïõò ðïý ôüí ÷áñáêôÞñéæå. ·Çôáí Tíåñãüò ðáñÜãùí ô\ò Åëëçíéê\òÉóôïñßáò, ðùò èÜ Vëåãå, êáß ÷é ðáèçôéêüò èåáôÞò ôí Tîåëßîåùí, ðùò Vðñáôôáí Cëëïé ðïëéôéêïß Cíäñåò ôï ôüðïõ ìáò, ðïý Aðïõóßáóáí Aðü ôÜTèíéêÜ êáß ðïëéôéêÜ ðñïóêëçôÞñéá a Vöèáóáí êáèõóôåñçìÝíá.
²Åôóé eôáí öõóéêü, êáôáäéùãìÝíïò Aðü ôßòAñ÷Ýò êáôï÷\ò, íÜ öèÜóåé óôÞí ÌÝóç ÁíáôïëÞêáß íÜ óõíïäåýóåé Têår ôÞí ìïrñá ô\ò ìá÷ïìÝíçò
ÅëëÜäïò, äéáäñáìáôßæïíôáò ìÜëéóôá ðñùôåýïíôá ñüëï, Aöï eôáí Aíôéðñüåäñïò êáß ðïõñãüò
Åèíéê\ò Áìýíçò ô\ò êõâÝñíçóçò Ôóïõäåñï,Añãüôåñá ìÝëïò ô\ò êõâåñíÞóåùò ÐáðáíäñÝïõ
ê.ëð.
Ç tóôïñßá áô\ò ô\ò ðåñéüäïõ, ôí ÅëëÞíùí ô\ò Ì. Áíáôïë\ò, V÷åé ãñáöår óÝ ðïëëÜ âéâëßá, Cñèñá, äçìïóéåýìáôá, Aðü ´Åëëçíåò êáß îÝíïõò óõããñáöårò, êáß Tîáêïëïõèår êáß óÞìåñá íÜãñÜöåôáé, ìÝ ôÞí åêáéñßá ô\ò 60\ò Tðåôåßïõ AðüôÜ ãåãïíüôá ôï 1944-45. ´Ïìùò, ðïëëÜ Aðü ôÜâéâëßá áôÜ ðáñïõóéÜæïõí ôÜ äéáäñáìáôéóèÝíôáðü ôü ðñróìá ðïëéôéêí, êïììáôéêí, Aêüìç êáßðñïóùðéêí óêïðéìïôÞôùí êáß Tí ôÝëåé ðáñáðïéïí ôÞí tóôïñßá. Ðñüêåéôáé, Cëëùóôå, åuôå ãéÜAðïìíçìïíåýìáôá, ôÜ ðïrá, ò ãíùóôüí, öùôßæïõí ôÜ ðñÜãìáôá êáôÜ ôü óõìöÝñïí ôï óõããñáöÝùò, åuôå ãéÜ ìåëÝôåò, ðïý TãñÜöçóáí öõóéêÜ Têôí óôÝñùí, ìÝ TðéëïãÞ TðéðëÝïí âïëéêí ãéÜ ôßòAðüøåéò ðïý Tðéäéþêïõí íÜ ðïóôçñßîïõí «íôïêïõìÝíôùí». ÁëëÜ  Ð. Êáíåëëüðïõëïò äçìïóßåõóå ôü ðñïóùðéêü ôïõ _ìåñïëüãéï, ðïý åyíáé
Cìåóç tóôïñéêÞ ðçãÞ. Êáß, ðùò ëá ôÜ áèåíôéêÜ _ìåñïëüãéá, åyíáé ðéóôüò êáèñÝöôçò ôí óêÝøåùí, ásóèçìÜôùí, ðñïèÝóåùí êáß ðñÜîåþí ôïõ.
Âåâáßùò, èÜ ëå÷èår ôé ôü _ìåñïëüãéï áôü, ðùòëá, äÝí ìðïñår íÜ AðïôåëÝóåé Aíôéêåßìåíï ïóéáóôéê\ò êñéôéê\ò, Aöï Tê ôí ðñáãìÜôùí êõñéáñ÷år  ðïêåéìåíéêüò ôüíïò ôï ãñÜöïíôïò. ´Ïìùò Êáíåëëüðïõëïò ðåñéãñÜöåé ôÜ ãåãïíüôá ìÝ áèïñìçôéóìü êáß åsëéêñßíåéá êáß äÝí äéóôÜæåé Cëëç AñåôÞ ôïõ, óðÜíéá ãéÜ ðïëéôéêü íÜ Aíáãíùñßóåé êáß Tê ôí óôÝñùí ôÜ ëÜèç ôïõ êáß íÜ Aðïëïãçèår ãé' áôÜ ( ðùò, ð.÷., ãéÜ ôßò AñíçôéêÝò
óêÝøåéò ôïõ ãéÜ ôüí Åì. Ôóïõäåñü,  ðïrïò AíÝëáâå ðñùèõðïõñãüò óÝ êñßóéìåò ãéÜ ôü Vèíïò ðåñéóôÜóåéò).
Ç óïâáñüôçôá, TîÜëëïõ, ðïý äéÝêñéíå ôüí ÷áñáêô\ñá ôïõ AëëÜ êáß  ðñùôáãùíéóôéêüò ôïõ ñü-183

ëïò ôÞí Tðï÷Þ Têåßíç ì@ò ðáñÝ÷ïõí ôÞí âåâáéüôçôá ôé ðñüêåéôáé ãéÜ ðñáãìáôéêü íôïêïõìÝíôï,ãñáììÝíï ìÝ ôÞí ìåãáëýôåñç äõíáôÞ Aíôéêåéìåíéêüôçôá êáß ôü ðïrï ñß÷íåé Cðëåôï öò óÝ ìéÜ êñßóéìç, Víäïîç (ìÝ ôïýò ðïëåìéêïýò èñéÜìâïõò ôíUëëçíéêí äõíÜìåùí) AëëÜ êáß ôñáãéêÞ ðåñßïäï,äåäïìÝíïõ ôé Tíår÷å ôÜ óðÝñìáôá ô\ò áôïêáôáóôñïö\ò ìáò (äéáìÜ÷åò ðïëéôéê\ò êáß óôñáôéùôéê\ò _ãåóßáò, ôí ðïëéôéêí ìåôáîý ôïõò, âáóéëéêí êáß äçìïêñáôéêí êáß Cëëùí, êéíÞìáôá, Aíôáñóßåò, ÄåêåìâñéáíÜ).
Êáß, âÝâáéá, ôü Çìåñïëüãéï Êáôï÷\ò ôï Ð.
Êáíåëëüðïõëïõ, Têôüò ôï ãëáöõñï öïõò ôïõ, ìÝðñüäçëç ôÞí öéëïóïöéêÞ äéÜèåóç êáß ôßò ëõñéêÝò
TîÜñóåéò ôï óõããñáöÝùò, ðåñéÝ÷åé êïéíùíéïëïãéêÝò
êñßóåéò ôïõ ãéÜ ìåãÜëá ãåãïíüôá, öéëïëïãéêÝò AíáöïñÝò ãéÜ ðïéçôÝò êáß ëïãïôÝ÷íåò, säåïëïãéêÜ êáßðïëéôéóôéêÜ óôïé÷årá, êáèþò êáß øõ÷ïãñáöéêÝò ðáñáôçñÞóåéò ãéÜ ôÜ ðñüóùðá ðïý ãíþñéóå a ìÝ ôÜðïrá óõíåñãÜóèçêå.
Ìé÷Üëçò ÌáæáñÜêçò

ÄçìÞôñçò ÌÉ×ÁËÏÐÏÕËÏÓ, ÌéêñáóéáôéêÞ ðåñéðÝôåéá: Ï ÅëåõèÝñéïò
ÂåíéæÝëïò êáß ôü Áìåñéêáíéêü ÊïëëÝãéï ÅëëÜäïò, ´Éäñõìá Éóôïñßáò ôïÅëåõèåñßïõ ÂåíéæÝëïõ êáß ô\ò Aíôßóôïé÷çò Åèíéê\ò Ðåñéüäïõ, ÁèÞíá
2004.
Ëßãïé ãíùñßæïõí ôé ôü Áìåñéêáíéêü ÊïëëÝãéï
ÅëëÜäïò, ôü ãíùóôü «ÊïëëÝãéï ô\ò Áãßáò Ðáñáóêåõ\ò», åy÷å täñõèår óôÞí Óìýñíç ðåñß ôÜ ôÝëçôï 19ïõ ásíá. Ç ëåéôïõñãßá ôïõ óôÞí ìçôñüðïëç ô\ò Éùíßáò TíôÜóóåôáé óôÜ ðëáßóéá ìåãÜëçò
ðñïóðÜèåéáò Áìåñéêáíí tåñáðïóôüëùí íÜ TðáíáöÝñïõí ôüí ×ñéóôéáíéóìü óôßò Añ÷éêÝò ôïõ Uóôßåò.
²Åôóé, ôü ÊïëëÝãéï ðñÜãìáôé ëåéôïýñãçóå óôÞí ìéêñáóéáôéêÞ AêôÞ ôï Ásãáßïõ ìÝ÷ñé ôÜ ôñáãéêÜ ãåãïíüôá ôï 1922, ìåôÜ Aðü ôÜ ðïrá ìåôáöÝñèçêå óôÞí ÅëëÜäá. ÐñùôáãùíéóôÝò ô\ò «ìåôáöýôåõóçò» áô\ò ð\ñîáí _ãåôéêÝò ðñïóùðéêüôçôåò
ô\ò öéëåëåýèåñçò ðáñÜôáîçò:  uäéïò  ÅëåõèÝñéïò
ÂåíéæÝëïò ðñôá-ðñôá,  ÁíäñÝáò Ìé÷áëáêüðïõëïò,  ÁëÝîáíäñïò Ðáðáíáóôáóßïõ êáß  ÁíäñÝáò Ìé÷áëüðïõëïò.
Ðñüêåéôáé ãéÜ ìéÜ óõíáñðáóôéêÞ AöÞãçóç, óõíõöáóìÝíç ìÝ ôÞí Óýã÷ñïíç ÐïëéôéêÞ Éóôïñßá ôïôüðïõ ìáò êáß âáóéóìÝíç óÝ ðçãÝò Aêüìç Aíáîéïðïßçôåò.
ÌåëÝôçò Ç. Ìåëåôüðïõëïò

184

ÁíáëõôéêÞ ðáñïõóßáóç ôí Vñãùí:Èïõêõäßäïõ Éóôïñßáé êáôÜ ìåôÜöñáóéí
Åëåõèåñßïõ Ê. ÂåíéæÝëïõÿ Íßêáò Ðïëõ÷ñïíïðïýëïõ-Êëáä@, Éóôïñéêü Áñ÷årï Åëåõèåñßïõ ÂåíéæÝëïõÿ ÄçìÞôñç
Ìé÷áëüðïõëïõ, ÌéêñáóéáôéêÞ ÐåñéðÝôåéá: Ï ÅëåõèÝñéïò ÂåíéæÝëïò êáß ôüÁìåñéêáíéêü ÊïëëÝãéï ÅëëÜäïò.
´Éäñõìá Éóôïñßáò ôï Åëåõèåñßïõ ÂåíéæÝëïõ êáß ô\ò Aíôßóôïé÷çò Åèíéê\òÐåñéüäïõ, ÁèÞíá 2005.
Ðñüêåéôáé ãéÜ ìéêñü ôüìï, ðïõ ðåñéëáìâÜíåôáé _ AíáëõôéêÞ ðáñïõóßáóç ðáëáéïôÝñùí äçìïóéåõìÜôùí ôï Éäñýìáôïò ( ðùò åy÷å ãßíåé _ ðáñïõóßáóç áôÞ, óôßò 15 Ìáñôßïõ 2004, óôÞí ìåãÜëç áuèïõóá ô\ò Áñ÷áéïëïãéê\ò Åôáéñåßáò). ÐåñéëáìâÜíïíôáé óõãêåêñéìÝíá ðáñïõóéÜóåéò ôí Uî\òVñãùí:
1. Èïõêõäßäïõ Éóôïñßáé êáôÜ ìåôÜöñáóéí
Åëåõèåñßïõ ÂåíéæÝëïõ. Ç ðáñïõóßáóç ô\ò TðáíÝêäïóçò ô\ò êëáóóéê\ò ðéÜ ìåôÜöñáóçò ôïêïñõöáßïõ Vñãïõ ô\ò Añ÷áßáò Uëëçíéê\ò ãñáììáôåßáò Aðü ôüí ìåãÜëï ´Åëëçíá ðïëéôéêü Vãéíå Aðüôüí Öáßäùíá Ê. Ìðïõìðïõëßäç, ìüôéìï êáèçãçôÞ ôï Ðáíåðéóôçìßïõ Áèçíí. ÓôÞí AíáêïßíùóÞ ôïõ  êáèçãçôÞò Ö. Ê. Ìðïõìðïõëßäçò AíáöÝñèçêå ãåíéêò óôü èÝìá ôí ìåôáöñÜóåùí êáßôÞí ðñïâëçìáôéêÞ ôïõ, åsäéêò óôßò ìåôáöñÜóåéòôï Èïõêõäßäç Aðü ôÜ Añ÷árá óôÜ íÝá UëëçíéêÜ êáßåsäéêþôåñá óôü ìåôáöñáóôéêü Tã÷åßñçìá ôïÅëåõèåñßïõ ÂåíéæÝëïõ.
2. Éóôïñéêü Áñ÷årï ôï Åëåõèåñßïõ ÂåíéæÝëïõÿ ìßëçóå _ óõíôÜêôñéá ôï êáôáëüãïõ ê. ÍßêáÐïëõ÷ñïíïðïýëïõ-Êëáä@. Ç ôåëåõôáßá åy÷å AíáëÜâåé ôÞí êáôáëïãïãñÜöçóç ôï Añ÷åéáêï ëéêïðïý äéáöõëÜóóåôáé óôü ´Éäñõìá Éóôïñßáò ôïÅëåõèåñßïõ ÂåíéæÝëïõ êáôÜ ôßò Añ÷Ýò ôï 2002ÿ
 êáôÜëïãïò äçìïóéåýèçêå äõü ÷ñüíéá Añãüôåñá.
Ðñüêåéôáé ãéÜ Vñãï óçìáíôéêü, Tö' óïí ÷Üñç óÝáôü ðñïóöÝñåôáé óôüí TñåõíçôÞ Añ÷åéáêÞ ðçãÞìåãÜëçò óçìáóßáò  ôü ôì\ìá äçëáäÞ ôï Añ÷åßïõ ôï Åëåõèåñßïõ ÂåíéæÝëïõ ðïý åy÷å äéáóþóåé ãõéüò ôïõ Óïöïêë\ò. ÓôÞí AíáêïßíùóÞ ôçò _ ê.
Íßêá Ðïëõ÷ñïíïðïýëïõ-Êëáä@ AíáöÝñèçêå êáßãåíéêò óôü æÞôçìá ôí Añ÷åßùí óÞìåñá.
3. ÌéêñáóéáôéêÞ ÐåñéðÝôåéá: Ï ÅëåõèÝñéïò
ÂåíéæÝëïò êáß ôü Áìåñéêáíéêü ÊïëëÝãéï ÅëëÜäïòÿ ìßëçóå  ê. ÄçìÞôñçò Ìé÷áëüðïõëïò, tóôïñéêüò. Ï ê. Ä. Ìé÷áëüðïõëïò åy÷å AíáëÜâåé, ôü2003 ôÞí óõããñáöÞ ô\ò tóôïñßáò ôï Áìåñéêáíéêï Êïëëåãßïõ (ôï ãíùóôï Êïëëåãßïõ ô\ò Áãßáò

ÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓ

Ðáñáóêåõ\ò), ôü ðïrï åy÷å täñõèår óôÞ Óìýñíç
êáß, ìåôÜ ôü 1922, ëåéôïýñãçóå óôÞí ÅëëÜäá. Ï
ê. Ä. Ìé÷áëüðïõëïò, ôïíßæïíôáò ôüí Tðéóôçìïíéêò Aíáèåùñçôéêü ÷áñáêô\ñá ôï Vñãïõ ôïõ áôï, Vêáíå ìéÜ Tðéóêüðçóç ô\ò Uëëçíïôïõñêéê\òóýññáîçò ôí Tôí 1919-22 êáß TîÞãçóå ôé _ÅëëÜäá ôüôå âñÝèçêå Tî Añ÷\ò óÝ AäéÝîïäï, Aðüôü ðïrï ìðïñïóå íÜ âãår ìüíï ÷Üñç óôßò äéðëùìáôéêÝò têáíüôçôåò ôï Åëåõèåñßïõ ÂåíéæÝëïõ aôßò óôñáôéùôéêÝò ôï ÉùÜííç Ìåôáî@. Ç Cñíçóç
áôí ðïý, ìåôÜ ôßò TêëïãÝò ô\ò 1çò Íïåìâñßïõ
1920, AíÝëáâáí ôÞí Tîïõóßá óôÞí ÷þñá ìáò íÜðñïóöýãïõí óÝ ìßá Aðü áôÝò ôßò äýï ðñïóùðéêüôçôåò ôåëéêò TðéóöñÜãéóå ôÞí ôý÷ç ôüóï ôï Ìéêñáóéáôéêï Åëëçíéóìï óï êáß ôÞ äéêÞ ôïõò.
ÌåëÝôçò Ç. Ìåëåôüðïõëïò

Karl-Heinz DOMDEY, Ç ÁôëáíôéêÞ
säåïëïãßá, Vêäïóç ô\ò Äéåèíïò Tðéóôçìïíéê\ò Uíþóåùò ðáãêïóìßïõ ïsêïíïìßáò êáß ðáãêïóìßïõ ðïëéôéê\ò ôïÂåñïëßíïõ, Âåñïëßíï 2005.
1. Ôü säåïëïãéêü óôrãìá ô\ò Tðï÷\ò ìáòÏ óõããñáöÝáò, êáèçãçôÞò ôï Ðáíåðéóôçìßïõ Humboldt ôï Âåñïëßíïõ, ãåùïéêïíïìïëüãïòêáß ãåùðïëéôéêüò, ðñïâëçìáôßæåôáé ãéÜ ôü ðò èÜðñÝðåé íá ÷áñáêôçñßóïõìå ôÞí Tðï÷Þ ìáò Aðü säåïëïãéê\ò Aðüøåùò. Ç ìåëÝôç ôí êïéíùíéêí óõóôçìÜôùí äçãår óôÞí Cðïøç ôé _ Tðï÷Þ ôísäåïëïãéí V÷åé ðåñÜóåé Aíåðéóôñåðôß. Äéá÷Ýïíôáé
ôñårò ìÜäåò Tðé÷åéñçìÜôùí:á) Ç êáôÜññåõóç ôï ðáñêôï óïóéáëéóìï÷é ìüíïí Vèáøå óôÜ Tñåßðéá ôÞí ðëÝïí ìá÷çôéêÞ,ëéóôéêÞ, Tó÷áôïëïãéêÞ, Aêüìç êáß ìåôáöõóéêÞ
êïóìïèåùñßá ôï ìáñîéóìï, AëëÜ TðéðñïóèÝôùò
ðñüó÷ùóå ôüóï ðïëý ôÞí ðçãÞ ôí óïóéáëéóôéêísäåí, ðïý ðïëý äýóêïëá èÜ ìðïñïóå óôü ðñïâëåðôü ìÝëëïí íÜ îåðçäÞóåé ìßá íÝá óïóéáëéóôéêÞ
èåùñßá.
â) Êõñßùò ìåôÜ ôÞí AíÜðôõîç ôí ðïëõåèíéêí Uôáéñåéí êáß ô\ò óýã÷ñïíçò ôå÷íïëïãßáò
óôÞí äåêáåôßá ôï '70, êáèþò êáß ôÞí êáôÜññåõóç ô\ò Aðïéêéïêñáôßáò,  Äõôéêüò êüóìïò Cñ÷éóåíÜ Aðïìáêñýíåôáé Aðü säåïëïãéêÝò AíáöïñÝò óôÞíTëåõèåñßá, ôüí êïéíïâïõëåõôéóìü êáß ôüí ðëïõñáëéóìü êáß Cñ÷éóå íÜ ôáõôßæåôáé ìÝ ôüí ïsêïíïìéêü ñãáóìü ôï êáðéôáëéóìï, ôüí ðïrï Cñ÷éóå íÜ ðñïâÜëëåé ò ðñþôç ðñïûðüèåóç ïsêïíïìéê\ò Aíáðôýîåùò ãéÜ ëïõò ôïýò ëáïýò ô\ò ã\ò êáß ò ìüíç ëýóç ô\ò äéáôñïö\ò ôï ðáãêïóìßïõ ðëçèõóìï.

ÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓã) Ï Fukuyama eëèå íÜ óõíèÝóåé ôÜ óõìðåñÜóìáôá ìåôÜ ôÞí ëÞîç ô\ò ðåñéüäïõ Aíôáãùíéóìï ìåôáîý Äýóåùò êáß Áíáôïëéêï Ìðëüê êáßíÜ óáëðßóåé ôü «ÔÝëïò ô\ò tóôïñßáò», ìÝ ôÞí Vííïéá ôé äÝí ðñüêåéôáé ãéÜ ôüí Aíáêõêëïýìåíï Aíôáãùíéóìü ìåôáîý säåí, óõóôçìÜôùí êáß äõíÜìåùí ôï tóôïñéêï ãßãíåóèáé, AëëÜ ãéÜ ñéóôéêÞ íßêç ôï Äõôéêï óõóôÞìáôïò, äçëáäÞ ôÞí ôåëéêÞ
êáèéÝñùóç ô\ò Äçìïêñáôßáò êáß ôï Êáðéôáëéóìï ò êåêôçìÝíùí ðëÝïí ôï ðáãêüóìéïõ ðïëéôéóìï, sóïäõíÜìùí ìÝ ôÞí AíáêÜëõøç ôï ôñï÷ïêáß ôï ^ëåêôñéóìï. ´Ïìùò  ðüëåìïò ôï ÉñÜêêáß _ ëç ðñïóðÜèåéá íÜ äéêáéïëïãçèår a íÜ êáôáêñéèår ^èéêÜ, íÜ íïìéìïðïéçèår a íÜ Têôåèår íïìéêÜ,íÜ Uñìçíåõèår a íÜ óôçëéôåõèår óôñáôçãéêÜ, íÜ êáëõöèår a íÜ Aðïêáëõöèår ðïëéôéêÜ îåêßíçóå ìßá íÝáðáãêüóìéá säåïëïãéêÞ æýìùóç, _ ðïßá åyíáé Víôïíç, ÷é ìùò ôüóï TìöáíÞò, ðùò ôÞí Tðï÷Þ ôïØõ÷ñï ÐïëÝìïõ, äéüôé: á. äÝí V÷åé óáö\ ãåùãñáöéêÜ ñéá, ðÝñá âåâáßùò Aðü ôü ãåãïíüò ôé  sóëáìéêüò êüóìïò ó÷åäüí ò óýíïëï ásóèÜíåôáé ôé åyíáé  óôü÷ïò êáß â. ëüã¤ ô\ò óôñáôéùôéê\ò êáßãåùðïëéôéê\ò ðåñï÷\ò ôí ÇÐÁ Aêüìç êáß óôüísóëáìéêü êüóìï ït AíôéäñÜóåéò óôÞí ðëåéïøçößá
ôïõò åyíáé ðüêùöåò. Ï óõããñáöÝáò èåùñår ò äåäïìÝíï ôé  êüóìïò åsóÝñ÷åôáé óÝ ìßá íÝá säåïëïãéêÞ ðåñßïäï êáß ìÜëéóôá Víôïíç.
Ëüã¤ ô\ò ðáãêïóìéïðïéÞóåùò ô\ò ðåñï÷\òôï Äõôéêï Ðïëéôéóìï êáß ô\ò ìïíüðëåõñçò ðïëéôéê\ò ôí ÇÐÁ, ôü ðñôï âáóéêü ÷áñáêôçñéóôéêü ôï íÝïõ säåïëïãéêï êýìáôïò öáßíåôáé ðþò åyíáé áôü ðïý  âéïëüãïò êáß Aíèñùðïëüãïò Konrad
Lorenz íüìáóå «Konditionierung» ôï AíèñþðïõÿèÜ ìðïñïýóáìå íÜ ìåôáöñÜóïõìå ôüí ñï ò «ðåñéóôáóéïðïßçóç» a «ó÷åôéêïðïßçóç» ôï Aíèñþðïõ, ìÝ ôÞí Vííïéá ôé _ Aíèñþðéíç óõíåßäçóç äÝíV÷åé äåäïìÝíï ðåñéå÷üìåíï, AëëÜ äéáìïñöþíåôáé Aðüôßò óõíè\êåò êáß Cñ÷ïõóåò säåïëïãßåò ô\ò êÜèåTðï÷\ò.

2. Ç AôëáíôéêÞ säåïëïãßá ò íÝáðáãêüóìéá säåïëïãßáÏ óõããñáöÝáò äéáðéóôþíåé ôé  êüóìïò, ãéÜðñþôç öïñÜ óôÞí tóôïñßá ôïõ, Aíôéìåôùðßæåé Xíáöáéíüìåíï êáôÜ ôü ðïrï ìßá säåïëïãßá: á. V÷åé ôÞíðñüèåóç êáß ôÞí öéëïäïîßá íÜ êáôáóôår ðáãêüóìéïò
êïéíüò ôüðïò, ôüóï ìÝ ôÞí Vííïéá ôï íéêçôï êáßêõñßáñ÷ïõ ô\ò tóôïñßáò, óï êáß ò Tðéâåâáéþóåùò
ò ô\ò ìüíçò AëÞèåéáò ãéÜ ôÞí ðïëéôéêï-êïéíùíéêÞ ñãÜíùóç ôï êüóìïõ êáß ô\ò ìüíçò TããõÞóåùòãéÜ ìßá «ñéóôéêÞ» ðáãêüóìéá ôÜîç åsñÞíçò, AóöÜëåéáò êáß ðåñêñáôéê\ò ðñïóôáóßáòÿ â. ôáõôßæåôáéìÝ ôüí ðïëéôéóìü êáß ôÞí ðåñï÷Þ só÷ýïò Uíüò óõãêåêñéìÝíïõ êñÜôïõò, ô\ò ðåñäõíÜìåùò ôí ÇÐÁ,êáß Aðïôåëår ãíþìïíá êáß óêïðü êáôÜ ôñüðï ìï-185íüðëåõñï êáß Cìåóï, ô\ò Tîùôåñéê\ò ôïõ ðïëéôéê\òêáß ã. äéáèÝôåé ëá ôÜ ìÝóá ðïëéôéê\ò ðéÝóåùò, ïsêïíïìéê\ò Tðéññï\ò êáß óôñáôéùôéê\ò Tðéâïë\ò,ðåñéóóüôåñï ãéÜ íÜ êáëýøåé ôÞí ðïëéôéêÞ ôí ôåôåëåóìÝíùí ãåãïíüôùí ô\ò ÕðåñäõíÜìåùò êáß ëéãüôåñï ãéÜ íÜ ðåßóåé säåïëïãéêÜ. Ðñüêåéôáé ðåñéóóüôåñï ãéÜ ìßá ðáñÜäïóç ðïëéôéóìï ðïý Tîåëß÷èçêå tóôïñéêÜ êáß Vöèáóå óÝ Xíá ôåëéêü óôÜäéï ëïêëçñþóåùò ô\ò Tîåëßîåþò ôïõ ðáñÜ ãéÜ Aîßåò-säÝåò
ðïý TêöñÜæïõí ôÞí ðáíáíèñþðéíç óõíåßäçóç.
Êáô' ïóßáí ëïéðüí äÝí ðñüêåéôáé ãéÜ ìßá tóôïñßá ôï ðïëéôéóìï AëëÜ ãéÜ äýï TîåëéêôéêÜ äéáêñéôÝò öÜóåéò ôï Äõôéêï Ðïëéôéóìï:á. ÔÞí «ðñïúóôïñéêÞ» öÜóç, ðïý ðåñéëáìâÜíåéôÞí óýãêñïõóç Áíáôïë\ò êáß Äýóåùò Aðü ôÞí Añ÷áéüôçôá ìÝ÷ñé ôüí Øõ÷ñü ðüëåìï, êáèþò êáß ôÞíäéÜêñéóç AíÜìåóá óôüí Ðáëáéü êáß ôüí ÍÝï Êüóìïêáß ôÞí äéáìüñöùóç ôï Äõôéêï _ìéóöáéñßïõ óÝ
säéáßôåñï ðïëéôéóìü ìÝ êïéíÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ. Áôüò  säéáßôåñïò Äõôéêüò ðïëéôéóìüò Tðéâåâáéþèçêå tóôïñéêÜ, ðïëéôéêÜ êáß AîéïëïãéêÜ ìÝ ôÞí íßêçôïõ ôüóï êáôÜ ôüí Á´ óï êáß êáôÜ ôüí Â´ Ðáãêüóìéï Ðüëåìï. Ôåëéêü óôÜäéï áô\ò ô\ò «ðñïúóôïñßáò» eôáí _ ×Üñôá ôï Áôëáíôéêï êáß _ äçìéïõñãßá ôï Ïñãáíéóìï ôï Âïñåéï-AôëáíôéêïÓõìöþíïõ (ÍÁÔÏ).
â. ÔÞí «tóôïñéêÞ» öÜóç ìåôÜ ôÞí êáôÜññåõóç ôï Áíáôïëéêï Ìðëüê. ÓÞìåñá âñéóêüìáóôåóÝ ìßá íÝá Tðï÷Þ, ðïõ _ uäéá _ Éóôïñßá «Aðïêáëýðôåôáé» óôüí Cíèñùðï êáß ôáõôßæåôáé ìÝ ôÞí«AëÞèåéá», äçëáäÞ ôÞí Aíèñùðßíùò êáëýôåñç äõíáôÞ ðñáãìáôéêüôçôá ô\ò êõñéáñ÷ßáò ìé@ò ÄõíÜìåùò, ðïý ãéÜ ðñþôç öïñÜ óõíäõÜæåé ôÞí só÷ý ìÝôÞí ðáãêüóìéá «AðïóôïëÞ». Ðñüêåéôáé ãéÜ ôüíôåëéêü íéêçôÞ Uíüò ìáñáèþíéïõ Aãíá ðÜíù óôÞíäéáäñïìÞ ô\ò Tîåëßîåùò ôï Aíèñþðéíïõ ðïëéôéóìïêáß ôï Aíôáãùíéóìï säåí, óõóôçìÜôùí êáßëáí, ãéÜ íÜ êáôáëÞîïõìå óôü ôÝñìá, ðïõ óôåöáíþíåôáé ìÝ ôü ôñüðáéï ô\ò tóôïñéê\ò ásùíéüôçôáò _ AóôéêÞ äçìïêñáôßá,  êáðéôáëéóìüò êáß _AìåñéêáíéêÞ êõñéáñ÷ßá. Ï óõããñáöÝáò ÷ñçóéìïðïéår ôüí ñï «AôëáíôéêÞ säåïëïãßá», ãéÜ íÜ ðåñéãñÜøåé ÷é ìßá ïôïðßá a Xíá èåùñçôéêü Aîéïëïãéêü ðñüôõðï, AëëÜ áôÞí Aêñéâò ôÞí ðåðïßèçóç íßêçò êáß Aðïêáëõðôéê\ò äéêáéþóåùò Uíüò ðáñêôïðïëéôéóìï êáß êñÜôïõò, ôï Aìåñéêáíéêï. Ï óõããñáöÝáò TðéìÝíåé ôé ðñüêåéôáé ãéÜ säåïëïãßá êáß ÷éãéÜ óýóôçìá Aîéí, Aöï  Áôëáíôéóìüò óõíåéäçôÜ Aêïëïõèår ìßá ìáíé÷áúóôéêÞ, äé÷áóôéêÞ êáß ìïíáñ÷éêÞ ðïëéôéêÞ, ôüóï ìÝóá óôüí êüóìï óï êáßìÝóá óôüí ÷ñï ôï Äõôéêï ðïëéôéóìï. Ç ÁôëáíôéêÞ säåïëïãßá èÝëåé íÜ ìïíïðùëår ôÞí ðïéüôçôá, ôÞí èÝëçóç êáß ôÞí AðïóôïëÞ ëüêëçñïõ ôïÄõôéêï ðïëéôéóìï ìÝóá óôÞí tóôïñßá êáß ôüí êüóìï. Ðñüêåéôáé ãéÜ ìéÜ säåïëïãßá, _ ðïßá Aíôéóôïé-186

÷år óÝ ìßá säéáßôåñç ^èéêÞ, _ ðïßá, TÜí äÝí TðéäïêéìÜæåôáé Aðü ëïõò, åyíáé äéüôé äÝí åyíáé äõíáôüííÜ åyíáé ëïé êõñßáñ÷ïé. Ç ^èéêÞ ôï Êõñßáñ÷ïõ åyíáé ðüëïãç ìüíïí AðÝíáíôé óôüí Uáõôü ôçò êáß ôÞítóôïñéêÞ ôçò AðïóôïëÞ.
²Áñá æïìå óÝ Xíáí êüóìï ðáãêïóìéïðïéçìÝíï
AëëÜ êáß tóôïñéêÜ äéáöïñïðïéçìÝíïÿ ðñüêåéôáé ãéÜìéÜ äéáöïñïðïßçóç ðïý ôü ôåëéêü ôçò êñéôÞñéï åyíáé _ Tôõìçãïñßá ô\ò tóôïñßáò êáß ÷é _ óõíáßíåóç
êáß _ Aðïäï÷Þ ôí Aíèñþðùí. Ç ÁôëáíôéêÞ säåïëïãßá óôçñßæåôáé óÝ ìßá ðñáãìáôéêüôçôá, ôÞíðïßá ïäåßò äýíáôáé íÜ AìöéóâçôÞóåé: ôÞí äýíáìç
ôí ÇÐÁ íÜ TðéâÜëïõí óôñáôéùôéêÜ ôÞí èÝëçóÞ
ôïõò óÝ ðïéïäÞðïôå óçìårï ô\ò ã\ò. ´Ïìùò, áôÞ Aêñéâò _ äýíáìç óõíïäåýåôáé êáß Aðü ìßá Aäõíáìßá: ôÞí Vëëåéøç Uíüò ðñïãñÜììáôïò ðáãêïóìßïõ
åsñÞíçò ìÝ ôÞí åèýíç Uíüò äéåèíïò ñãáíéóìï(ÏÇÅ). ÔåëéêÜ, ðï âñßóêåôáé _ ðñáãìáôéêüôçôá,óôÞí äýíáìç a óôÞí Aäõíáìßá; Êáô' ïóßáí ðñüêåéôáé ãéÜ ìßá äéðëÞ ðñáãìáôéêüôçôá.

3. Ôü äéðëü ðñüóùðï ô\ò ÄýóåùòÄÝí ðñüêåéôáé ãéÜ ìßá ^èéêÞ äéðñïóùðßá, ðùòðáëáéüôåñá _ ðñïêëçôéêÞ Aíôßöáóç AíÜìåóá óôÞíäçìïêñáôéêÞ êáß AíèñùðéóôéêÞ ðáñÜäïóç ôí Äõôéêí åñùðáúêí ÷ùñí êáß ôÞí Aðïéêéïêñáôßá.
ÓÞìåñá, _ Äýóç äßíåé Aðü ãåùðïëéôéê\ò ðëåõñ@òôÞí åsêüíá ô\ò ãíùóô\ò äéðëïðñüóùðçò êåöáë\òôï Ñùìáßïõ èåï Éáíï: Aðü ôÞí ìéÜ ðëåõñÜ
V÷ïõìå ôÞí ðñüèåóç ôí ÇÐÁ íÜ ìÞí äå÷èïíðïéáäÞðïôå äÝóìåõóç óôÞí Cóêçóç ô\ò Tîùôåñéê\ò ôïõò ðïëéôéê\ò. Ðñüêåéôáé ãéÜ ôü ðñüóùðïôï «Áôëáíôéóìï»,  ðïrïò: óôçñßæåôáé óôü ÍÁÔÏúêü äüãìá «êïéíÝò Aîßåò,êïéíÞ åèýíç». Ôü ìüíï ðïý ëåßðåé Aðü áôü ôü äüãìá åyíáé ït êïéíÝò AðïöÜóåéò.
 äßíåé ìßá âïõëçóéáêÞ Uñìçíåßá óôü ìïíïðþëéï
ôí AðïöÜóåùí ôï Ëåõêï Ïuêïõ êáß ìßá óõíáéóèçìáôéêÞ-^èéêÞ Uñìçíåßá óôÞí Vííïéá ô\ò Aëëçëåããýçò ôí Äõôéêí ÷ùñí.
ÓôÞí ïóßá,  «Áôëáíôéóìüò» åyíáé ìßá ìåôáðïëéôéêÞ säåïëïãßá, _ ðïßá óôçñßæåôáé óôÞí èåïðíåõóôßá ôï Tíïßêïõ ôï Ëåõêï Ïuêïõ. ÄÝí ðñüêåéôáé ãéÜ ìßá äçìïóéïãñáöéêÞ TêëáÀêåõóç ôïAðñüâëåðôïõ êáß ìïíüðëåõñïõ ÷áñáêô\ñá ô\ò ðïëéôéê\ò ô\ò ÏÜóéãêôïí, AëëÜ ãéÜ säåïëïãéêÞ äéÜâñùóç ôï ðïëéôéêï óõóôÞìáôïò ôí ÇÐÁ, ôüðïrï êáèßóôáôáé ìçñïò ôï Aìåñéêáíéêï ðñïôåóôáíôéêï öïíôáìåíôáëéóìï. Áðü ôÞí Cëëç ðëåõñÜ, ðÜñ÷åé ôü ðñüóùðï ô\ò Äéáôëáíôéê\ò óõíåñãáóßáò. ÓÞìåñá, óôÞí Åñþðç, äçìéïõñãårôáé Xíáãåùðïëéôéêü «êÝíôñï», ôü ðïrï äéáôåßíåôáé ôéóêÝðôåôáé Aðïëýôùò ñåáëéóôéêÜ êáß êáèüëïõ ðñïêáôåéëçììÝíá a óôÜ ðëáßóéá ôï åñùðáúêï Aðïìïíùôéóìï. Ôü åñùðáúêü Vëëåéììá ô\ò Äéáôëáí-ÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓ

ôéê\ò óõíåñãáóßáò âñßóêåôáé óôÞí ðáñáßôçóç Aðüôüí óôü÷ï ô\ò åñùðáúê\ò áôïíïìßáò óôüí äéåèí\÷ñï êáß ôÞí ëïðïßçóç ô\ò Aôëáíôéê\ò Aëëçëåããýçò ÷é óôÞí âÜóç ô\ò sóïññïðßáò ôí äýï ðõëþíùí ô\ò Äýóåùò AëëÜ ìÝ âÜóç ôÞí tåñáñ÷ßá äõíÜìåùò óôüí Äõôéêü êüóìï êáß óôÞí Aíáãíþñéóç ôïðñïíïìßïõ «Aðïóôïë\ò» ðïý èÝëåé íÜ TîáóöáëßóåéãéÜ ôßò ÇÐÁ  Ðñüåäñüò ôïõò. Ùò ðáñÜäåéãìá
äéáôëáíôéê\ò óõíåñãáóßáò  óõããñáöÝáò AíáöÝñåéôÞí ðñüôáóç «êáôáìåñéóìï Tñãáóßáò» AíÜìåóá
óôßò ÇÐÁ êáß ôÞí ÅÅ, ðïõ ït ÇÐÁ èÜ AíáëáìâÜíïõí ôÞí åèýíç ãéÜ ôÞí äéåîáãùãÞ ôí ðïëÝìùí
êáß _ ÅÅ ãéÜ ôÞí AðïêáôÜóôáóç ô\ò åsñÞíçò êáßô\ò äçìïêñáôßáò.
Ðñïöáíò  óõããñáöÝáò äßíåé ôÞí ðñïôåñáéüôçôá óôïýò ñåáëéóôÝò Åñùðáßïõò, ðùò  Ãåñìáíüò
ÕÐÅÎ Ãéüóêá Ößóåñ,  ðïrïò ðñïôåßíåé ìßá äéáôëáíôéêÞ óõíåñãáóßá ôñéí ðáñáãüíôùíÿ Tííïår ôßòÇÐÁ ò êñÜôïò Aðü ôÞí ìßá ðëåõñÜ êáß ôßò «äéáôëáíôéêÝò ó÷Ýóåéò» Aðü ôÞí Cëëç. ÄçëáäÞ äÝí Tðéäéþêåé Xíáí åñùðáúêü Aíôßðïäá, AëëÜ TíôÜóóåé ôÞíÅÅ óÝ Xíá äßêôõï èåóìéêí êáß ðïëéôéêí äåóìåýóåùí, óôÜ ðëáßóéá ô\ò äéáôëáíôéê\ò óõíåñãáóßáò.
ÄçëáäÞ, Tí¨ _ Åñþðç äÝí èÜ V÷åé Xíáí áôïäýíáìï ñüëï, ït ÇÐÁ èÜ âñßóêïíôáé ôüóï ìÝóá óôü uäéïôü ðëáßóéï ô\ò óõíåñãáóßáò óï êáß ðÜíù Aðü áôü ò áôïäýíáìï êÝíôñï âïõëÞóåùò. Ï Ößóåñ Tîéóïññïðår áôÞí ôÞí Aíéóïññïðßá âïõëÞóåùò ìåôáîýÇÐÁ êáß ÅÅ, ðñïóèÝôïíôáò ò ôñßôï ðüëï ô\ò óõíåñãáóßáò ôüí ÏÇÅ. ÌÝ áôüí ôüí ôñüðï ðïâéâÜæåé ôÞí Åñþðç óÝ óýãêñéóç ìÝ ôßò ÇÐÁ, ãéÜ íÜæçôÞóåé ò AíôÜëëáãìá sóïññïðßáò ôÞí AíáâÜèìéóç ôï ÏÇÅ óÝ sóïäýíáìï ðáñÜãïíôá ô\ò óõíåñãáóßáò êáß ò TããõçôÞ ìé@ò ðáãêïóìßáò ôÜîåùò åsñÞíçò êáß Aóöáëåßáò, âáóéóìÝíçò óÝ äåäïìÝíåò Añ÷Ýò êáß äåäïìÝíïõò ìç÷áíéóìïýò ëÞøåùò ôí AðïöÜóåùí. ÓôÞí ðñáãìáôéêüôçôá, _ ðñüôáóç Ößóåñ
åyíáé ðïëý ðéü ïôïðéêÞ Aðü ôÞí ÷áñáêôçñéæüìåíçò ïôïðßá Tðéäßùîç Tíßùí Åñùðáßùí ãéÜ ôÞí ðïëéôéêÞ Xíùóç ô\ò Åñþðçò êáß ôÞí ãåùðïëéôéêÞôçò áôïäõíáìßá. Ç ëïãéêÞ ôí ðñáãìÜôùí ëÝãåéôé èÜ eôáí ðéü åêïëï ãéÜ ôßò ÇÐÁ íÜ óõìâéâáóèïí ìÝ ìßá de facto AíáâÜèìéóç ô\ò Åñþðçò óÝãåùðïëéôéêÞ íôüôçôá, ðáñÜ íÜ ðáñá÷ùñÞóïõí ïtuäéåò ìßá êáß de jure êáß de facto AíáâÜèìéóç ôïÏÇÅ óÝ Xíáí ðïëõåèíéêü ðï÷ñåùôéêü ìç÷áíéóìü
ëÞøåùò ðáãêïóìßùí AðïöÜóåùí, óôüí ðïrï ìÜëéóôá èÜ ìåôÝ÷ïõí sóïäýíáìá Aíôßðáëåò äõíÜìåéò ôíÇÐÁ, ðùò _ Ñùóóßá êáß _ Êßíá.
ÊáôÜ ôÞí ãíþìç ìáò, ôü êëåéäß ô\ò ëïãéê\òô\ò ðñïôÜóåùò Ößóåñ âñßóêåôáé óôÜ AðïóéùðçôéêÜ ôçòÿ äçëáäÞ ðñïûðïèÝôåé êáß Xíáí ôÝôáñôï ðáñÜãïíôá, ôÞí TðÜíäñùóç ô\ò èÝóåùò ôï Ã.Ã. ôïÏÇÅ Aðü Xíáí ðïëéôéêü, ðùò  Ã. Ößóåñ,  ðïrïò
ðñÜãìáôé èÜ eôáí  ìüíïò têáíüò íÜ óõíäõÜóåé ôßòÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓ

_ãåìïíéêÝò ðñïèÝóåéò ôí ÇÐÁ ìÝ ôßò Añ÷Ýò êáßðñáêôéêÝò ëåéôïõñãßáò ôï ÏÇÅ.
Ôü âéâëßï ôï êáèçãçôï Domdey, ðáñÜ ôü ìéêñü ôïõ ìÝãåèïò (132 óåëßäåò ãéÜ ôÞí AíÜðôõîç ôïèÝìáôïò êáß 40 TðéðëÝïí óåëßäåò ãéÜ ôÞí óõíïëéêÞ
ðáñïõóßáóç ôï ôåñÜóôéïõ Tðéóôçìïíéêï ôïõ VñãïõìÝ âéïãñáöéêÜ óôïé÷årá, êáèþò åsóÝñ÷åôáé óôü 79ïVôïò ô\ò _ëéêßáò ôïõ), Aðïôåëår ó÷åäüí ìßá TãêõêëïðáéäéêÞ TðéôïìÞ ôï ãåùðïëéôéêï ãßãíåóèáé
ô\ò Tðï÷\ò ìáò, äéáíèéóìÝíïõ ìÝ Aíôßóôïé÷á ðáñáäåßãìáôá êáß Aöïñéóìïýò Aðü ôü ðáñåëèüí, V÷ïíôáò ò ìrôï ôÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ íôïãåíÝóåùò ôïÄõôéêï ðïëéôéóìï, ìÝ Aíáëýóåéò ðïëý øçë\òðõêíüôçôáò êáß AöáéñÝóåùò.
ÃéÜ íÜ ðåôý÷åé ôüí óôü÷ï ô\ò Aðïëýôùò TöáðôïìÝíçò êáèïäéê\ò Aíáëýóåùò êáß Aíïäéê\ò Tðïðôåßáò êáß Aíáãùã\ò,  óõããñáöÝáò Tîáíôëår êáôÜôüí ðéü Aðáéôçôéêü ôñüðï ëåò ôßò äõíáôüôçôåò ðåñéãñáö\ò Tííïéí êáß êáôáóôÜóåùí ðïý ìðïñår íÜäéáèÝóåé _ ãåñìáíéêÞ ãëóóá, Tíéó÷õìÝíç êáß ìÝðïëëÝò ëáôéíïãåíårò êáß Aêüìç ðåñéóóüôåñåò Uëëçíïãåíårò ëÝîåéò, óôÞí ðñïóðÜèåéÜ ôïõ íÜ Aðïäþóåéëåò ôßò Aðï÷ñþóåéò, ôßò ôÜóåéò êáß ôßò Aíôéóôïé÷ßåò
ìé@ò êáôáóôÜóåùò ðïý âñßóêåôáé Tí ô¨ ãßãíåóèáé.
Ôü Aäýíáôï óçìårï ôï âéâëßïõ âñßóêåôáé êáôÜôÞí ãíþìç ìáò óôüí óõó÷åôéóìü ôí äïìéêí óôïé÷åßùí ô\ò Aíáëýóåùò, ðïý åyíáé _ Tãêåöáëéêüôçôá/ãíþóåéò, _ Víôáóç ëüã¤ ô\ò ðïëéôéê\ò öýóåùòôï âéâëßïõ êáß ô\ò Tðéêáéñüôçôáò êáß ô\ò AðïóôÜóåùò ðïý Tðéäéþêåé íÜ ðÜñåé  óõããñáöÝáò ò ðáñáôçñçôÞò. ²Åôóé Tðéôõã÷Üíåé êáôÜ Tíôõðùóéáêü
ôñüðï íÜ óõíäõÜæåé ôÞí Aðüóôáóç ìÝ ôÞí Víôáóç,AëëÜ AöÞíåé TêôåèåéìÝíç ôÞí åñùðáúêÞ ðëåõñÜ
ô\ò ðñïóåããßóåþò ôïõ, _ ðïßá äÝí ðáñïõóéÜæåôáé
ëïêëçñùìÝíá ò ôü «ôñßôï» ðñüóùðï ôï Éáíï.
Ì@ëëïí äÝí åyíáé ôõ÷árï ôé, óôü ôÝëïò ôï âéâëßïõ
ôïõ,  óõããñáöÝáò ásóèÜíåôáé ôÞí AíÜãêç íÜ ðñïóèÝóåé ôüí Aðïëïãéóìü ô\ò æù\ò ôïõ êáß ôï Tðéóôçìïíéêï ôïõ Vñãïõÿ Tëðßæïõìå êáß ôï å÷üìáóôå ëüøõ÷á íÜ ìÞí åyíáé áôü ôü Aðï÷áéñåôéóôÞñéï ðüíçìÜ ôïõ êáß íÜ AêïëïõèÞóïõí êáß Cëëá ôüóï ìåóôÜ âéâëßá ôïõ Aêüìç. Öáßíåôáé ìùò ôé åyíáé Xíáò íïóôáëãüò ô\ò «Äýóåùò»ÿ óôÞí æùÞ ôïõäÝí ôÞí ÷üñôáóåÿ Væçóå óõíïëéêÜ ìÝóá óÝ ðÝíôå äéáöïñåôéêÜ êáèåóôôá, Aðü ôÞí Äçìïêñáôßá ô\òÂáúìÜñçò ìÝ÷ñé ôÞí TðáíÝíùóç ô\ò Ãåñìáíßáò. Ôüìåãáëýôåñï äéÜóôçìá ô\ò æù\ò ôïõ ðÝñáóå êÜôùAðü ôÞí óêéÜ ôï ×ßôëåñ êáß ôï óêëçñï êïììïõíéóôéêï êáèåóôôïò ô\ò Áíáôïëéê\ò Ãåñìáíßáò.
Ôþñá, óôÞí Äýóç ô\ò æù\ò ôïõ Aíçóõ÷år ãéÜ ôüðïéÜ «Äýóç» ðáñáäßäåé. ²Åôóé Tðéêåíôñþíåé ôÞíðñïóï÷Þ ôïõ óôßò äýï øåéò ôï Äõôéêï Éáíï: ôüíÁôëáíôéóìü êáß ôÞí ÄéáôëáíôéêÞ óõíåñãáóßá. Ìüíïí ðåñéóôáóéáêÜ AíáöÝñåôáé óôüí «Åñùôéóìü»ÿäÝí ôüí ðéóôåýåé a äÝí ôüí âëÝðåé íÜ ðñï÷ùñår;187

Ì@ëëïí èÜ aèåëå ìßá UíùìÝíç Äýóç, AëëÜ ìßá«ãíÞóéá» Äýóç, äçëáäÞ UäñáéùìÝíç ðÜíù óôßò äéá÷ñïíéêÝò Aîßåò ôï Äõôéêï ðïëéôéóìï. Áíçóõ÷årãéÜ ôü ìÝëëïí ìé@ò äé÷áóìÝíçò Äýóåùò: «ÃéÜ íÜîåðåñÜóïõìå ôüí êßíäõíï ìé@ò äéðë\ò Äýóåùò, ìé@òAìåñéêáíéê\ò êáß ìé@ò åñùðáúê\ò, èÜ ðñÝðåé íÜAíáêáëýøïõìå Tê íÝïõ ôÞí Äýóç... uóùò óôÞí óýíäåóç ôí äéåèíéóôéêí Añ÷í ôï ðñïÝäñïõ W.
Wilson êáß ôí ìåôá-Aðïéêéïêñáôéêí Tìðåéñéí
ô\ò Åñþðçò» (óó. 91-92).
´Ïðùò äéáìïñöþíåôáé óÞìåñá _ êáôÜóôáóç, êüóìïò äåýåé ðñüò Xíá Tðéêßíäõíï AäéÝîïäï, äéüôé:á. Ç Äýóç Tðéäéþêåé ôÞí äõôéêïðïßçóç ëüêëçñïõ ôï êüóìïõ, ÷ùñßò _ uäéá íÜ V÷åé îåêáèáñßóåé ðïéü åyíáé ôü ðñüóùðü ôçò.
â. ÄÝí V÷åé Tðßóçò îåêáèáñßóåé Xíá Tðßóçò óïâáñü èÝìá: TÜí ït ðïëéôéêÝò Aîßåò ôï Äõôéêï ðïëéôéóìï ìðïñïí íÜ ìåôáöåñèïí óôÞí ÁíáôïëÞ,÷ùñßò ït ìÞ äõôéêïß ðïëéôéóìïß íÜ ÷Üóïõí ôßò säéáéôåñüôçôÝò ôïõò.
Ï Huntington TðéìÝíåé ôé _ Äýóç äÝí ðñÝðåéíÜ V÷åé áôáðÜôåòÿ ït äõôéêÝò Aîßåò äÝí ìðïñïí íÜìåôáöõôåõèïí óÝ Cëëïõò ðïëéôéóìïýò.
ã. Ç äéåßóäõóç ôï äõôéêï ôñüðïõ æù\ò, säßùò
óôßò ìïõóïõëìáíéêÝò ÷ñåò, äçìéïõñãår Víôïíåò AíôéäñÜóåéò, ðïý ðáßñíïõí äéáóôÜóåéò óôáõñïöïñßáòAðü ôÞí ìéÜ ðëåõñÜ êáß tåñï ðïëÝìïõ Aðü ôÞí Cëëç. ÃåíéêÜ, Aìöéóâçôårôáé _ êáôáëëçëüôçôá ôïðïëÝìïõ ò ìÝóïõ Tðéâïë\ò ô\ò äçìïêñáôßáò óôßòìïõóïõëìáíéêÝò ÷ñåò.
ä. Ðüóï äçìïêñáôéêÞ ìðïñår íÜ ðáñáìåßíåé _Äýóç êáß ðüóï TîùôåñéêÞ ìðïñår íÜ ðáñáìåßíåé ìßáðïëéôéêÞ ðïý ÷ñçóéìïðïéår ôüí ðüëåìï ò ìÝóï Tðéâïë\ò ô\ò èåëÞóåþò ôçò;Ôü ôåëéêü óõìðÝñáóìá åyíáé ôé æïìå ìßá Tðï÷Þ Aîéïëïãéêï ÷Üïõò, ðïõ äÝí ìðïñïìå íÜ îå÷ùñßóïõìå ðï âñßóêåôáé  ñåáëéóìüò êáß ðï _ ïôïðßá, Aêüìç êáß ðï ôåëåéþíåé _ ðñáãìáôéêüôçôáêáß ðï Añ÷ßæïõí ït TöéÜëôåò...
Çëßáò Öéëéððßäçò

Êáôåñßíá ÁËÅÎÏÐÏÕËÏÕ, ÌïñöÝò
÷ñïíéêüôçôáò óôüí ´Ïìçñï. Ðñüëïãïò:Marcet Etienne, Vêä. Ìåôáß÷ìéï,ÁèÞíá 2004, 202 óó.

Óôü ðëáßóéï ô\ò óåéñ@ò «Åìårò êáß ït Añ÷árïé», êõêëïöïñår Aðü ôßò Têäüóåéò «Ìåôáß÷ìéï»ôü âéâëßï ÌïñöÝò ÷ñïíéêüôçôáò óôüí ´Ïìçñï ô\òäéäÜêôïñïò Öéëïëïãéêí êáß Éóôïñéêí óðïõäíÊáôåñßíáò Áëåîïðïýëïõ, ôü ðïrï ðñïëïãßæåé  äéÜóçìïò ÃÜëëïò êáèçãçôÞò ÌáñóÝë ÍôåôéÝí.
Ôü âáóéêü Tñþôçìá ðïý ðñáãìáôåýåôáé _ ìå-188ëÝôç ô\ò Êáôåñßíáò Áëåîïðïýëïõ åyíáé TÜí  Añ÷áúêüò Cíèñùðïò, Vôóé ðùò ðáñïõóéÜæåôáé óôÜìçñéêÜ Vðç, âéþíåé ôüí ÷ñüíï ìÝ ôüí uäéï ôñüðï ðïýôüí ðñïóëáìâÜíåé  óçìåñéíüò Cíèñùðïò. Óôü Tñþôçìá áôü Tðé÷åéñår íÜ äþóåé AðÜíôçóç _ óõããñáöÝáò, óõíäõÜæïíôáò ôÞí ìéêñïóêïðéêÞ AíÜëõóç ìÝ
ôÞí Aíôéìåôþðéóç ôï Añ÷áéïåëëçíéêï êåéìÝíïõ
ò Tí äõíÜìåé ðåñéãñáöéêï ðåäßïõ.
Ït ÌïñöÝò ÷ñïíéêüôçôáò óôüí ´Ïìçñï, ðùòðñïâÜëëïõí ìÝóá Aðü ôßò óåëßäåò áôï ôï âéâëßïõ, åyíáé ìéÜ ðñüôáóç AíÜäõóçò óõãêåêñéìÝíùí
ðïóôÜóåùí ÷ñüíïõ óôÞí Añ÷áúêÞ Tðï÷Þ. Ôüôå ðïýóõíäéáëÝãïíôáí ôü ìõèïëïãéêü êáß ôü ëïãéêü, _óêçíïèåóßá ô\ò AöÞãçóçò êáß _ Aêñüáóç ðïéçôéêí äñþìåíùí.
Ç ìåëÝôç äéáñèñþíåôáé óÝ ôñßá ìÝñç. Áñ÷éêÜ _ óõããñáöÝáò ðáßñíåé èÝóç AðÝíáíôé óôßò óõíéóôóåò Têåríåò ðïý óõãêñïôïí ôÞí Aöåôçñßá ðñïóÝããéóçò ô\ò Tðéê\ò ðïßçóçò: ôÞí ðñïöïñéêÞ ðáñÜäïóç êáß ôÜ ðáñáäåäïìÝíá Aðü ôïýò Aëåîáíäñéíïýò ó÷üëéá. ÓôÞí óõíÝ÷åéá, _ ãåíéêÞ åsóáãùãÞ ôïðïèåôår ôÞí èåìáôéêÞ ôï Vñãïõ ò Aêüìá ìéÜ ðñïóðÜèåéá óôÞí óõíå÷\ Tíáó÷üëçóç ôí ìåëåôçôíìÝ ôÞí ðñïóÝããéóç ô\ò Vííïéáò ôï ÷ñüíïõ óôü ìçñéêü Vñãï. Óôü óçìårï áôü ñßæåôáé _ êáéíïýñãéá
ðñüôáóç ôï óõãêåêñéìÝíïõ ðïíÞìáôïò: óôü ìçñéêü Vñãï ðÜñ÷åé ìéÜ åñçìáôéêÞ ðïéêéëßá ìïñöí
ô\ò íïìáæüìåíçò óÞìåñá ÷ñïíéêüôçôáò. Ç óõíýðáñîç, ìÜëéóôá, áôí ôí ìïñöí åyíáé áôÞ ðïýôßò ñãáíþíåé, ôßò óõãêñßíåé, ôßò âÜæåé óÝ AíôéðáñÜèåóç a Aíáäåéêíýåé ôÜ êåíÜ ôïõò.
²Åôóé, êáèÝíá Aðü ôÜ ôñßá ìÝñç ôï âéâëßïõ
Aðïôåëår ðåäßï Tíäåëå÷ïò AíÜëõóçò ìïñöí ÷ñïíéêüôçôáò, ðïý ìÝ âÜóç ôÞí ëåéôïõñãéêÞ ôïõò óõããÝíåéá ÷ùñßæïíôáé óÝ ôñårò êáôçãïñßåò. ÔÞí ðñþôç ïsêïãÝíåéá ìïñöí óõíéóôïí _ áãÞ êáß _ _ìÝñá, ðïý óõíôïíßæïõí ôÞí ÷ñïíéêÞ óõíèÞêç ôï ìçñéêï Aíèñþðïõ ãéÜ æùÞ êáß äñÜóç êáß ôñïöïäïôïíôÞí óõëëïãéêÞ ôïõ ìíÞìç.
ÓôÞí äåýôåñç ïsêïãÝíåéá, V÷åé ìåôáôïðéóèår ôüóõíôïíéóôéêü óôïé÷årï ô\ò ëåéôïõñãéêüôçôáò ôíìïñöí. ÅîåôÜæïíôáé Tðáíáëáìâáíüìåíåò óçìáíôéêÝò óõíáíôÞóåéò ôí êåíôñéêí _ñþùí (Á÷éëëÝáêáß ÏäõóóÝá), ðïý öéëïîåíïíôáé óôÞí äéÞãçóç. ÔüÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓ

óõããåíÝò óôïé÷årï óÝ áôÝò ôßò ìïñöïðïéçìÝíåò óõíáíôÞóåéò åyíáé ôé ãßíåôáé Aíôéêåßìåíï äéáëåêôéê\òóõæÞôçóçò ,ôé èÜ ìðïñïóå íÜ ðáñáìåßíåé ìïíïëéèéêü êáß Cêáìðôï óÝ Xíá Vðïò: _ óôïé÷åéïèÝôçóç
ôï _ñùúêï ðáñáäåßãìáôïò êáß ìáæß ìÝ áôü ôü «sëéáäéêü ðáëáéü» êáß ôü «äõóóåéáêü ðñüôåñï».
ÊÜðùò ëéãþôåñï óõíôïíéóìÝíç óôÞí ôå÷íéêÞôçò ðáñïõóßá AöÞíåôáé íÜ äéáöáíår ôé åyíáé _ ôñßôç ïsêïãÝíåéá ìïñöí ÷ñïíéêüôçôáò. Åyíáé ìùò
Vôóé ôÜ ðñÜãìáôá; Ï ñïò óõããÝíåéáò áôí ôíìïñöí åyíáé _ ìïéüìïñöç TðÝíäõóÞ ôïõò ò ñßùíóçìáíôéêí âéùìáôéêí ìåôåîåëßîåùí. ÌÝ Cëëáëüãéá, ðñüêåéôáé ãéÜ äéáöïñåôéêÜ íïìáôéóìÝíïõò
Tðéôåëéêïýò óôü÷ïõò: êáßñéï ÷ôýðçìá óôÞí ìÜ÷ç,_ñùúêüò èÜíáôïò, ôáëÜíôåõóç óÝ ìéÜ ðïñåßá æù\ò,TðéóôñïöÞ óôÞí ðáôñßäá, åñùóôïò âßïò. Âñßóêïíôáé äéÜóðáñôïé ìÝóá óôü Vðïò, Vôóé ðïý AðïôÝëåóáí ðñüêëçóç ãéÜ ôÞí óõããñáöÝá íÜ TíóêÞøåé óôüíóõìâïëéêü ÷áñáêô\ñá ô\ò íïìáôéê\ò ôïõò TðÝíäõóçò êáß íÜ Aíáêáëýøåé óÝ áôüí ìéÜ «ìåôáãëóóá», ðïý ëåéôïõñãår ò ìáãíÞôçò óõãêÝíôñùóçò
ôí TðéìåñéóìÝíùí ëåéôïõñãéêí TíôÜóåùí óôßò Aìößäñïìåò ó÷Ýóåéò ô\ò äñïìïëïãçìÝíçò AöÞãçóçò ìÝôÜ _ñùúêÜ ðåðñáãìÝíá. ÕðÜñ÷åé UðïìÝíùò Xíáêïéíü ÷áñáêôçñéóôéêü óÝ áôÞí ôÞí ìÜäá ÷ñïíéêïôÞôùí: _ óýóôáóÞ ôïõò íéê@ ôÞí ÷ñïíéêÞ ìïñöÞ
ôïõò a ðéü ó÷çìáôéêÜ ôÞí ìåôáìïñöþíåé óÝ ìíÞìç, óÝ öçìéóìÝíï ôñáãïýäé ðïý ðåñí@ Aðü ãåíéÜ óÝãåíéÜ, óõíéóôþíôáò TðÜîéá ðáñáêáôáèÞêç ðïëëíTðéìÝñïõò äéçãÞóåùí-ìýèùí.
×áñáêôçñéóôéêü áô\ò ô\ò ìåëÝôçò åyíáé ôéãßíïíôáé Aíôéêåßìåíï Tðåîåñãáóßáò êáéíïýñãéïé
ìçñéêïß ñïé ÷ñïíéê\ò ö\ò, ôé ðñïÝ÷ïíôá ëüãïóôÞí ôåêìçñßùóç ô\ò Tðé÷åéñçìáôïëïãßáò êáôáëáìâÜíåé  uäéïò  Añ÷áéïåëëçíéêüò ëüãïò ðïý ìéë@ãéÜ êáèÝíá Aðü áôïýò êáß ôé óõíïäåýïíôáé AðüôÞí TíçìÝñùóç ôï Aíáãíþóôç ãéÜ ôÞí ðÜñ÷ïõóá äéåèí\ âéâëéïãñáößá. ÖáíåñÞ ðñïóäïêßá åyíáé _Aíôéêåéìåíéêüôçôá ìÝóá Aðü ôÞí óõãêñéôéêÞ ðáñÜèåóç óôïé÷åßùí êáß _ ðñüêëçóç ãéÜ ôÞí óõììåôï÷Þ ôï Aíáãíþóôç óôÞí Aíåýñåóç Aêüìá ðåñéóóüôåñùí.
Ðáíáãéþôçò Ôóïëé@òÁ Ñ Ä Ç ÍÐüëåìïò êáß êáôÜêôçóç
óôÜ Grundrisse ôï Ê. ÌÜñîÏïsêïíïìéêüò íôåíôåñìéíéóìüò êáß  ôå÷íïëïãéêüò ìåóóéáíéóìüò ÷ñùìáôßæïõí ôüí âáóéêü
ðõñ\íá ô\ò óêÝøçò ôï Ê. ÌÜñî. Óôïé÷årá
Tðéóôçìïíéóìï, ðñïöçôéóìï, ìåóóéáíéóìï äéá÷Ýïíôáé êáß óõíèÝôïõí Xíá ìårãìá TîáéñåôéêÜ säéüññõèìïêáß ðñùôüôõðï.
ÓôÞí ìáñîéêÞ óêÝøç, ôü ïsêïíïìéêü óôïé÷årï ðñïóäéïñßæåé êáôáëõôéêÜ a óÝ «ôåëéêÞ AíÜëõóç» ìßá óåéñÜ
óôïé÷åßùí ô\ò êïéíùíßáò, ôÞí ðïëéôéêÞ, ôü äßêáéï, ôÞíôÝ÷íç, ôÞí èñçóêåßá, ôüí ðïëéôéóìü, ðïý èåùñïíôáéBðë@ ò Tðïéêïäüìçìá ôí äéåñãáóéí ðïý óõíôåëïíôáé ìÝóá óôÞí ïsêïíïìßá.
Ï uäéïò  ÌÜñî óõíüøéóå ìÝ Tðéãñáììáôéêü ôñüðïôÞí ásôéþäç êáß ìïíïäéÜóôáôç ó÷Ýóç AíÜìåóá óôÞí«ïsêïíïìßá» êáß ôü «Tðïéêïäüìçìá» óôüí Ðñüëïãï
ô\ò Óõìâïë\ò óôÞí êñéôéêÞ ô\ò ðïëéôéê\ò ïsêïíïìßáò:«ÓôÞí êïéíùíéêÞ ðáñáãùãÞ ô\ò æù\ò ôïõò ït Cíèñùðïé AðïäÝ÷ïíôáé ñéóìÝíåò Aíáãêáråò AíåîÜñôçôåòAðü ôÞí èÝëçóÞ ôïõò ó÷Ýóåéò, ó÷Ýóåéò ðáñáãùãéêÝò
ðïý Aíôéóôïé÷ïí óÝ ñéóìÝíç âáèìßäá AíÜðôõîçò ôíðáñáãùãéêí ôïõò äõíÜìåùí. Ôü óýíïëï áôí ôíðáñáãùãéêí ó÷Ýóåùí Aðïôåëår ôÞí ïsêïíïìéêÞ äéÜñèñùóç ô\ò êïéíùíßáò, ôÞí ðñáãìáôéêÞ âÜóç ðÜíùóôÞí ðïßá øþíåôáé Xíá íïìéêü êáß ðïëéôéêü Tðïéêïäüìçìá, óôü ðïrï Aíôéóôïé÷ïí êáèïñéóìÝíåò ìïñöÝò
êïéíùíéê\ò óõíåßäçóçò. Ï ôñüðïò ðáñáãùã\ò ðñïóäéïñßæåé ôü êïéíùíéêü, ðïëéôéêü êáß ðíåõìáôéêü ãåíéêÜ
ðñïôóÝò ô\ò æù\ò. ÄÝí åyíáé _ óõíåßäçóç ôí Aíèñþðùí ðïý êáèïñßæåé ôü Åyíáé ôïõò, AëëÜ Aíôßèåôá ôü êïéíùíéêü ôïõò Åyíáé ôÞí óõíåßäçóÞ ôïõò. ÓÝ ìéÜ ñéóìÝíç âáèìßäá ô\ò AíÜðôõîÞò ôïõò, ït ëéêÝò ðáñáãùãéêÝò äõíÜìåéò ô\ò êïéíùíßáò Vñ÷ïíôáé óÝ Aíôßöáóç ìÝ ôßòðÜñ÷ïõóåò ðáñáãùãéêÝò ó÷Ýóåéò ìÝóá óôßò ðïråò åy÷áí êéíçèår. Áðü ìïñöÝò AíÜðôõîçò ôí ðáñáãùãéêí äõíÜìåùí ìåôáôñÝðïíôáé óÝ äåóìÜ ôïõò. Áñ÷ßæåé ìéÜ Tðï÷Þ êïéíùíéê\ò TðáíÜóôáóçò. ÌÝ ôÞí AëëáãÞ ôï êïéíùíéêï èåìåëßïõ AíáôñÝðåôáé, ãñÞãïñá aAñãÜ, ëüêëçñï ôü ôåñÜóôéï Tðïéêïäüìçìá. ÊáôÜ ôÞíèåþñçóç ôÝôïéùí Aíáôñïðí ðñÝðåé ðÜíôá íÜ êÜíïõìå äéÜêñéóç AíÜìåóá óôÞí ëéêÞ, öõóéêïåðéóôçìïíéêÜ
TîáêñéâùìÝíç AíáôñïðÞ ôí ïsêïíïìéêí ñùí ô\òÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôå÷ïò 41, Êáëïêáßñé 2005, óó. 191-192

ðáñáãùã\ò êáß óôßò íïìéêÝò, ðïëéôéêÝò, èñçóêåõôéêÝò, êáëëéôå÷íéêÝò a öéëïóïöéêÝò ìÝ ôßò säåïëïãéêÝò
ìïñöÝò ìÝ ôßò ðïråò ït Cíèñùðïé óõíåéäçôïðïéïí áôÞí ôÞí óýãêñïõóç»1.
Ôü êýñéï ðñïóüí ôí óêÝøåùí áôí åyíáé _ ðõêíüôçôá,  êáëëéôå÷íéêüò ôñüðïò ìÝ ôüí ðïrï óõíïøßæåôáé _ ìáñîéóôéêÞ AöÞãçóç êáß  êáßñéïò ôñüðïò ìÝôüí ðïrï èßãïíôáé ñéóìÝíá èÝìáôá, äåõôåñåýïíôá ìÝíãéÜ ôüí ÌÜñî AëëÜ Tîßóïõ óðïõäáßá óÞìåñá, ðùò åyíáé ôü æÞôçìá ô\ò säåïëïãßáò. Ï Bðëüò ôñüðïò ìÝ ôüíðïrï îåôõëßãåôáé _ êïéíùíéêÞ TîÝëéîç Aðïêáëýðôåé ôé ìáñîéóìüò, ò AíåóôñáììÝíïò Uãåëéáíéóìüò, ðáñáìÝíåé äÝóìéïò ôí äïìí óêÝøçò ôï Uãåëéáíéóìï. Ïtó÷Ýóåéò ìÝóá ó' áôü ôü Tðéóôçìïëïãéêü ðëáßóéï ðáñáìÝíïõí ìïíïóÞìáíôá ásôéþäåéò, äÝí ãßíåôáé êáììéÜ
ðñïóðÜèåéá íÜ Uñìçíåõèår ôü êïéíùíéêü ò Aìößäñïìç
ó÷Ýóç êáß óýãêñïõóç ðïëëí ðáñáãüíôùí, ðïõ óÝ ìéÜtóôïñéêÞ óõãêõñßá a ôüðï Xíáò Aðü áôïýò åuôå åyíáé _ èñçóêåßá åuôå åyíáé _ ïsêïíïìßá ðéèáíüí íÜ êáôáêô@ ôÞí äåóðüæïõóá êáß êáôáëõôéêÞ óçìáóßá. ÇAíáãêáßá ãñáììéêÞ TîÝëéîç, ðïý ðáñÜ ôÜ ôñáãéêÜ Tðåéóüäéá ðïý ðáñåìâÜëëïíôáé, AðïëÞãåé óôÞí ÍÝá ÉåñïõóáëÞì, óôÞí AôáîéêÞ êïéíùíßá, ìåôáìïñöþíåé ôüí áóôçñÜ Tðéóôçìïíéêü ÷áñáêô\ñá ô\ò ìáñîéê\ò AöÞãçóçò óÝ ðñïöçôåßá, ðïõ öéëïóïößá êáß ðñïëåôáñé@ôïV÷ïõí Uíùèår óÝ Xíáí äåóìü êáß ðïõ «_ öéëïóïößá äÝíìðïñår íÜ ðñáãìáôùèår ÷ùñßò íÜ Tîáëåßøåé ôü ðñïëåôáñé@ôï, ôü ðñïëåôáñé@ôï äÝí ìðïñår íÜ Tîáëåéöèår ÷ùñßò íÜ ðñáãìáôþóåé ôÞí öéëïóïößá»2.
ÔÜ Grundrisse (ÂáóéêÝò ãñáììÝò ô\ò êñéôéê\ò ô\òðïëéôéê\ò ïsêïíïìßáò) ôï Ê. ÌÜñî Vãéíáí ãíùóôÜ AñêåôÜ AñãÜ. Äçìïóéåýèçêáí ãéÜ ðñþôç öïñÜ óôÞí Ìüó÷á ôü 1939 Aðü ôü Éíóôéôïôï ÌÜñî-²Åíãêåëò-ËÝíéí. ÓôÜ êåßìåíá áôÜ ìðïñïìå íÜ Aíé÷íåýóïõìå XíáíCëëïí ÌÜñî, ðïõ ôü ðïëéôéêü óôïé÷årï,  ðüëåìïò, _êáôÜêôçóç êáß ÷é _ ìç÷áíéóôéêÞ Uñìçíåßá ô\ò ïsêïíïìßáò, _ ðÜëç ôí ðïëéôéêí óõíüëùí ôÜîåùí êáß
Tèíí êáß ÷é AðïêëåéóôéêÜ _ TîÝëéîç ô\ò ôå÷íïëïãßáò Tðéêáèïñßæïõí ôü êïéíùíéêü ãßãíåóèáé.
Óçìåéþíåé ÷áñáêôçñéóôéêÜ  ÌÜñî: «´Åíáò êáôáêôçôÞò ëáüò êáôáíÝìåé ôÞí ã\ AíÜìåóá óôïýò êáôá-192

êôçôÝò, TðéâÜëëåé Vôóé ìéÜ ñéóìÝíç êáôáíïìÞ êáß ìïñöÞ ô\ò ãáéïêôçóßáòÿ Cñá êáèïñßæåé ôÞí ðáñáãùãÞ. ²Ç
ìåôáôñÝðåé óÝ äïýëïõò ôïýò êáôáêôçìÝíïõò êé VôóéêÜíåé âÜóç ô\ò ðáñáãùã\ò ôÞí Tñãáóßá ôí äïýëùí.
²Ç Xíáò ëáüò óõíôñßâåé ìÝ TðáíÜóôáóç ôÞí ìåãÜëç
ãáéïêôçóßá óÝ ìéêñï÷þñáöáÿ äßíåé ëïéðüí ì' áôÞí ôÞíêáéíïýñéá äéáíïìÞ íÝï ÷áñáêô\ñá óôÞí ðáñáãùãÞ. ²Ç
_ íïìïèåóßá äéáéùíßæåé ôÞí ãáéïêôçóßá óôÜ ÷Ýñéá ñéóìÝíùí ïsêïãåíåéí a êáôáíÝìåé ôÞí Tñãáóßá (óÜí)êëçñïíïìéêü ðñïíüìéï êáß ôÞí ðáãéþíåé Vôóé êáôÜ êÜóôåò. ÓÝ ëåò áôÝò ôßò ðåñéðôþóåéò êáß åyíáé ëåòtóôïñéêÝò öáßíåôáé íÜ äéáñèñþíåé êáß íÜ êáèïñßæåé ÷é_ ðáñáãùãÞ ôÞí äéáíïìÞ AëëÜ, Aíôßèåôá, _ äéáíïìÞôÞí ðáñáãùãÞ»3. Åí¨ ðåñéóóüôåñï êáôçãïñçìáôéêÜ ÌÜñî Tðéêñßíåé ôÞí «Aíïçóßá ôí ïsêïíïìïëüãùí,ðïý Aíáðôýóóïõí ôÞí ðáñáãùãÞ óÜí ásþíéá AëÞèåéá,Tí¨ Tîïñßæïõí ôÞí tóôïñßá óôÞí óöárñá ô\ò äéáíïì\ò»4.
ÌÝ ôÞí äïêéìáóìÝíç ñçôïñéêÞ ôïõ äåéíüôçôá, ÌÜñî óçìåéþíåé: «Ï êáôáêôçôÞò ëáüò ðïôÜóóåé ôüíêáôáêôçìÝíï óôüí äéêü ôïõ ôñüðï ðáñáãùã\ò, ð.÷. ït²Áããëïé óôÞí Éñëáíäßá áôüí ôüí ásíá (êáß ò Xíáâáèìü óôÞí Éíäßá)ÿ a äéáôçñår ôüí ðáëéü ôñüðï ðáñáãùã\ò êáß Añêårôáé óôüí öüñï ðïôÝëåéáò (ð.÷. Ôïñêïé êáß Ñùìárïé)ÿ a Tìöáíßæåôáé ìéÜ Aëëçëåðßäñáóçðïý ãåíí@ êÜôé êáéíïýñãéï, ìéÜ óýíèåóç (ò Xíá âáèìü óôßò ãåñìáíéêÝò êáôáêôÞóåéò). ÓÝ ëåò ôßò ðåñéðôþóåéò,  ôñüðïò ðáñáãùã\ò åuôå ôï êáôáêôçô\ ëáïåuôå ôï êáôáêôçìÝíïõ åuôå áôüò ðïý ðñïêýðôåé AðüôÞí óõã÷þíåõóç ôí äýï êáèïñßæåé ôÞí íÝá äéáíïìÞ
ðïý Aêïëïõèår. Ðáñ' ëï ðïý _ ôåëåõôáßá TìöáíßæåôáéóÜí ðñïûðüèåóç ãéÜ ôÞí íÝá ðáñáãùãéêÞ ðåñßïäï, åy-ÓÐÕÑÏÓ ÊÏÕÔÑÏÕËÇÓíáé ëïéðüí _ uäéá ìÝ ôÞí óåéñÜ ôçò ðñïúüí ô\ò ðáñáãùã\ò  ÷é ìüíïí ô\ò tóôïñéê\ò ðáñáãùã\ò ãåíéêÜ,AëëÜ ô\ò óõãêåêñéìÝíçò tóôïñéê\ò ðáñáãùã\ò.
Ït Ìïããüëïé, ãéÜ ðáñÜäåéãìá, ðïý ñÞìáîáí ôÞíÑùóóßá, Tíåñãïóáí óýìöùíá ìÝ ôÞí äéêÞ ôïõò ðáñáãùãÞ, ôÞí êôçíïôñïößá, ðïý ãé' áôÞí ït ìåãÜëåò Aêáôïßêçôåò TêôÜóåéò åyíáé âáóéêüò ñïò. Ït Ãåñìáíïß âÜñâáñïé, ðïý ðáñáäïóéáêÞ ôïõò ðáñáãùãÞ eôáí _ ãåùñãßá ìÝ äïõëïðÜñïéêïõò êáß AðïìïíùìÝíç æùÞ óôÞíðáéèñï, ìðüñåóáí íÜ TðéâÜëïõí ôßò óõíè\êåò áôÝòóôßò ñùìáúêÝò Tðáñ÷ßåò åêïëþôåñá, êáèþò _ óõãêÝíôñùóç ô\ò ãáéïêôçóßáò ðïý åy÷å ìåóïëáâÞóåé ó'áôÝò åy÷å aäç AíáôñÝøåé ðÝñá ãéÜ ðÝñá ôßò ðáëáéÝò
ãåùñãéêÝò ó÷Ýóåéò. Åyíáé ðáôñïðáñÜäïôç Aíôßëçøç
ôé, óÝ ñéóìÝíåò Tðï÷Ýò, ìïíáäéêüò ðüñïò æù\ò eôáí_ BñðáãÞ. ÃéÜ íÜ ðÜñ÷åé ìùò BñðáãÞ ðñÝðåé íÜðÜñ÷åé êÜðïéï Aíôéêåßìåíï ãéÜ BñðáãÞ, Cñá ðáñáãùãÞ. Êáß ôü åyäïò ô\ò Bñðáã\ò êáèïñßæåôáé êé áôü ðÜëé Aðü ôü åyäïò ô\ò ðáñáãùã\ò. ÄÝí ìðïñår êáíåßò
ð.÷. íÜ ëçóôÝøåé Xíá Vèíïò ÷ñçìáôéóôí ìÝ ôüí uäéïôñüðï ðïý ëçóôåýåé Xíá Vèíïò ãåëáäïâïóêí»5.
Ï ðüëåìïò, _ êáôÜêôçóç, äçëáäÞ  Aãþíáò AíÜìåóá óÝ äéáöïñåôéêÜ ðïëéôéêÜ óýíïëá, _ ðïëéôéêÞ äçëáäÞ óÝ ôåëéêÞ AíÜëõóç êáèïñßæïõí äñáóôéêÜ ôü êïéíùíéêü ãßãíåóèáé. Êåßìåíá óÜí áôÜ ðïý ðåñéÝ÷ïíôáé óôÜ
Grundrisse ôï ÌÜñî ì@ò ðáñÝ÷ïõí ôÞí äõíáôüôçôá íÜäçãÞóïõìå ôÞí óêÝøç ôï ÌÜñî, ðïý ðåñéÝ÷åôáé óôüíâáóéêü ðõñ\íá ôï Vñãïõ ôïõ, ìáêñéÜ Aðü ôüí ïsêïíïìéêü, ôÞí ìç÷áíéóôéêÞ Uñìçíåßá ôï êïéíùíéêï, ôüíôå÷íéêéóôéêü ìåóóéáíéóìü. ÍÜ Aíôéìåôùðßóïõìå ôÞíêïéíùíßá äçëáäÞ óÜí ðïéêéëßá ó÷Ýóåùí êáß Tîïõóéíðïý Vñ÷ïíôáé óÝ Aìïéâáßá TðéññïÞ êáß Tðßäñáóç. Êáô'áôüí ôüí ôñüðï,  ÌÜñî ìðïñår íÜ AðïôåëÝóåé ìÝñïò
ìé@ò ñåáëéóôéê\ò Aíôéìåôþðéóçò ô\ò ðñáãìáôéêüôçôáò, ðïõ V÷åé AöÞóåé ñéóôéêÜ ðßóù ôçò ôÞí ãñáììéêÞ TîÝëéîç ô\ò tóôïñßáò _ TîÝëéîç èÜ V÷åé êáß V÷åéAðñüâëåðôåò «ðñïüäïõò» êáß «ðéóèïäñïìÞóåéò», ôüTó÷áôïëïãéêü ôÝëïò ô\ò tóôïñßáò óôÞí «ÍÝá ÉåñïõóáëÞì» ô\ò Aôáîéê\ò êïéíùíßáò, Tí¨ èÜ V÷åé èåùñÞóåé
Côïðï, ìåôáöõóéêü êáß êáêüðéóôï ôü ôáõôü÷ñïíï ôÝëïò
ô\ò öéëïóïößáò êáß ôï ðñïëåôáñéÜôïõ.
Óðñïò Êïõôñïýëçò
ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ
1. ÁíáöÝñåôáé óôü Íüñìðåñô ËÝéæåñ, Ç Ïäýóóåéáôï ìáñîéóìï, ìôöñ. Ó. Êáìðïõñßäçò, Têäüóåéò Æá÷áñüðïõëïò, ÁèÞíá 1973, ó. 36.
2. Ê. ÌÜñî, ÊñéôéêÞ ô\ò Åãåëéáí\ò Öéëïóïößáò ôïÊñÜôïõò êáß ôï Äéêáßïõ, ìôöñ. ÌðÜìðç Ëõêïýäç, Têäüóåéò ÐáðáæÞóç, ÁèÞíá 1978, ó. 31.
3. Ê. ÌÜñî, Grundrisse. ÂáóéêÝò ãñáììÝò ô\ò êñéôéê\ò ô\ò ðïëéôéê\ò ïsêïíïìßáò, ìôöñ. Ä. ÄéâÜñç, Têäüóåéò
Óôï÷áóôÞò, ÁèÞíá 1989, ôüìïò Á´, ó. 63.
4. ´Ïð. ðáñ., ó. 63.
5. ´Ïð. ðáñ., ó. 64.