Stand van Ons bos Zaken
wil gebalanceerd informeren, gebaseerd op bestaande data. Als stof voor een‘Natuurdebat’ in maart 2020. Ook opdat partijen het bos hoog op hun agenda zetten.
Alle Surinamers moeten aan het debat kunnen deelnemen. Deze serie draagt bij aanbasiskennis. Opdat u niet alleen de (alarm)klok hoort luiden, maar ook weet waar deklepel hangt. Deel 2: De status van beschermde gebieden.

‘Stand van Ons bos Zaken’ is een tweemaandelijkse 7-delige serie van Conservation
International Suriname (CI-S), Amazon Conservation Team Suriname (ACT-Suriname)en Tropenbos Suriname. Doel is het Surinaamse publiek informeren over de stand vanzaken van onze natuur. Als samenleving moeten we keuzes maken hoe wij omgaan met
onze natuurlijke rijkdom. De periode 2020-2025 wordt daarvoor cruciaal. Waar een
autoriteit stelt dat het beheersbaar is, slaat de milieuactivist luidkeels alarm. Deze serie

De status van beschermde gebieden

De ironie wil dat de Brownsberg, hetoudste en bekendste natuurpark
van Suriname, is vernoemd naar denegentiende-eeuwse Amerikaanse goudzoeker John Brown. Later werd deBrownsberg onderdeel van deSuralco-concessie maar het bauxiet in het
gebied bleek niet geschikt voor industriëleverwerking. Vanwege zijn natuurschoon, deflora en fauna kwam bioloog en
natuurbeschermer Johan Schulz, toen hoofd
van afdeling Natuurbeheer van Dienst ’s Lands
Bosbeheer (LBB), op het lumineuze idee er
een natuurpark van te maken. In 1969, vijftig
jaar geleden, werd de Stichting Natuurbehoud
Suriname (Stinasu) opgericht, die het
natuurpark in ‘erfpacht’ kreeg en moest beheren
als ‘natuurreservaat’.
Goudwinning in de Brownsberg kent dus een
lange historie. Harold Sijlbing was van 1997
tot 2003 directeur van Stinasu en al vanaf 1971
als vrijwilliger betrokken. “Directeur Schulz
heeft altijd aan de Saamaka-bewoners van deBrownswegdorpen toestemming gegeven om
naar goud te zoeken.” Toen waren degereedschappen pikhouweel, sjoffel, schop en
een baté, en was ‘kleinschalige goudwinning’beheersbaar.

Cameratrapping

Het escaleerde nadat Braziliaanse‘garimpeiros’, gefaciliteerd door Surinamers,
hun intrede deden. Hun werkwijze met
graafmachines en enorme pompen voor dezandmachines werd breed overgenomen. “Dat isbegonnen in de jaren negentig”, aldus Sijlbing.
In 2012 bracht het Wereldnatuurfonds (WWF)verslag uit over de illegale goudwinning in het
natuurpark. Het telde maar liefst 54 (clustersvan) mijnen en zijn beschermde status kwam ingevaar.
Het is er sindsdien niet beter op geworden.
Zoöloog en ecoloog Paul Ouboter, verbonden
aan de Anton de Kom Universiteit vanSuriname, verricht al decennia onderzoek in het
Brownsberg-gebied. In 2012 startte deNationale Zoölogische Collectie van deuniversiteit een ‘cameratrapping’-project.
Inmiddels zet Ouboter het voort onder destichting Neowild. “Je ziet de goudzoekers, metname garimpeiros, van beneden steeds hoger
komen. Er wordt gemijnd op allerlei plaatsen
waar dat niet zou moeten.”
Ook in andere beschermde gebieden worden
Ouboter en zijn teams geconfronteerd met degevolgen van kleinschalige goudwinning,vooral in de kreken. “Het gehele ecosysteem
gaat eraan. Het wordt echt een modderstroom

Aantasting beschermde
gebieden in Suriname (2001 - 2018)

Omringende houtkapconcessies
Niet alleen kleinschalige goudwinning zorgt
voor bedreiging. Het ‘Overzicht Status
Bosbouwterreinen’ uit 2017 van het ministerie
van Ruimtelijke ordening, Grond- en Bosbeheer(RGB), toont dat alle natuurreservaten worden
omringd of zelfs ingesloten zijn door uitgegevenhoutkapconcessies en gemeenschapsbos met
houtkaprechten. Die worden zelfs in denatuurreservaten uitgegeven, zoals
Brinckheuvel, Copi, Peruvia, het Centraal
Suriname Natuurreservaat (CSNR) en grotedelen van de Wanekreek.
“Er ontstaat nu een situatie vanlandgebruiksconflict”, zegt John Goedschalk,
directeur van Conservation International
Suriname (CI-S). “Je hebt een beschermd gebied
dat wordt omringd door houtkapconcessies ofmen geeft daar binnen een houtkapconcessie
of een gemeenschapsbos weg. Als je niet decapaciteit hebt om dat te monitoren, dan zal het
verloren gaan.”Inmiddels is bijna 3 miljoen hectare
uitgegeven aan houtkapconcessies. Hiermee
heeft dit economisch verdienmodel beleidsmatig
vooralsnog de voorkeur boven alternatieve,duurzame inkomsten uit het bos. Voor

Ontstaanstijdlijnbeschermde gebieden

Wia-Wia
36.000ha

en dan zie je de hele fauna veranderen. Dat
betekent dat de voedselketen er heel anders
uitziet, want vrijwel alle vissen zijn verdwenen.”

X 718.000

6.000
ha

106.500 X

177
ha

1970

Copi

190
ha

151
ha
X 285.000

Wanekreek

1986

23
ha

232
ha

1987

45.000ha348.000 X

X 34.500

BigipanCentraal Suriname Natuurreservaat
616
ha

1.220
ha

1998

Noord-Saramacca

Noord-Commewijne-Marowijne

2001

1,5
ha
X 2.250

1.592.000
ha

1.800.000 X

X 924.000

Totaal verdwenen bomen

Bron: www.globalforestwatch.org
In die periode is iedereen teruggetrokken naar
de stad en eigenlijk is daarna vrijwel geen input
meer geweest voor de infrastructuur.”

28.000ha

226.500 X

Peruvia88.400ha

100.000ha

265.000 X

1972

Boven-Coesewijne

688.000ha= verdwenen bos

Sipaliwini

X 1.725.000

31.000ha

De bottleneck is het chronische gebrek aan
controle en handhaving. Vroeger beheerde LBB,
met wel duizend medewerkers, actief allenatuurreservaten. Inmiddels is dit aantal
geslonken naar zo’n 140 medewerkers waaronder
slechts 58 jachtopzieners om 2,1 miljoen hectare
aan beschermd gebied te ‘bewaken’. “In feite
markeer ik de periode van de Binnenlandse
Oorlog als de zwaarste klap voor onze dienst”,
zegt Hesdy Esajas, hoofd van LBB. “Al die
boswachtershuizen zijn toen letterlijk vernietigd.

71ha1966

1.150
ha27.000ha

Neowild heeft ook in het Boven-Coesewijnereservaat zo’n vijftien maanden aan
cameratrapping gedaan. “Maar één keer in die
periode zijn op de beelden jachtopzieners te zien.
Je ziet brommers continu de camera’s voorbij
gaan met jachtgeweren en alles. Wij hebben
tussen 2017 en 2018 data met elkaar vergeleken
en het aantal zoogdieren is er enorm achteruitgegaan.” Ouboter heeft waargenomen dat ook in
het Boven-Coesewijne Natuurreservaat illegale
houtkap plaatsvindt.

Brinckheuvel

Brownsberg
12.200haControle en handhaving= oppervlakte= verdwenen boom

1961

479
hanatuurbeheer staat vrijwel niets op de jaarlijkse
overheidsbegroting. Het ontbreekt aan
managementplannen en er is aantoonbare
bosdegradatie in de natuurparken.
Satellietbeelden en data van Global Forest Watch
tonen dat in elk beschermd gebied sprake is van
ontbossing en bosdegradatie, ook als gevolg van(illegale) houtkap.

Criteria natuurreservaten

6.436.250

In 1978 verscheen het rapport ‘Aanbevelingen
tot uitbreiding van het systeem vanNatuurreservaten en Bosreserves in het
Met de Wet bosbeheer van 1992 werd de nieuwe Surinaamse Laagland’, van veldbioloog Pieter
Stichting Bosbeheer en Bostoezicht (SBB)
Teunissen, in opdracht van LBB en Stinasu. Zes
ingesteld, die alle werkzaamheden uitvoert met
nieuwe natuurreservaten in het kustsavanne- en
betrekking tot de houtsector. Van voorbereiding
zwampgebied werden ingesteld op basis vanvan uitgifte van concessies ensurveys onder leiding van Teunissen. Daar is het
gemeenschapsbossen tot het toezicht en demin of meer bij gebleven. “Wil je het gedegen
controle daarop door boswachters. De SBB heeft doen, dan is overzicht nodig van de gehele
toestemming van het ministere Financiën om
biodiversiteit van heel Suriname”, zegt Ouboter.
bosbouwheffingen te hanteren ten behoeve van
Naast ‘grote biodiversiteit’ als criterium voor
haar exploitatie en functioneert naar behoren.
beschermd gebied, zouden ook kunnen
Daarentegen is LBB, die zich sindsdien geheelgelden: ‘endemen’ (bijzondere soorten die
focust op natuurbeheer, ‘achtergebleven’.
alleen voorkomen in een zeer beperkt
Intussen is de behoefte voor economischespreidingsgebied), ‘mate van bedreigd gebied’
ontwikkeling bij lokale gemeenschappen groteren ‘bedreigde diersoorten’. “Maar dan is wel
dan voorheen. Dit uit zich ook in illegale houtkap data nodig en niet van alle gebieden hebben we
en stroperij als inkomstenbronnen. “Zolang erdat”, aldus Ouboter.
een behoefte is, wordt de druk op ons groter”,
Gezien de huidige praktijken en dezegt Esajas. “En het moment dat je daarop geenminimale handhavingskracht van LBB, kan
antwoord hebt, sta je aan de verliezende kant.”
worden gesteld dat onze beschermde gebieden
Dat LBB voor de noodzakelijke slagvaardigheid de status van ‘bedreigd’ hebben. “Het meest‘gemoderniseerd’ en versterkt moet worden, staat fundamentele onderliggende probleem is dat
dan ook hoog op de agenda en heeft de aandacht men geen heil ziet in natuurbescherming”,
stelt Goedschalk. “Omdat vanuit de beleving
van het ministerie van RGB. “Sowieso meerbeschermde gebieden economisch nietskader”, zegt Esajas. Daarnaast dient LBB, dieopleveren.” De nieuwe conceptwet ‘Duurzaam
valt onder het ministerie, ‘budgetonafhankelijk’
Natuurbeheer’, in 2018 aangeboden door CI-S
te worden. “Zodat wij als autoriteit de ruimte
aan het parlement, moet daarin verandering
krijgen om financiële middelen rechtstreeks tebrengen en kent acht gradaties vankunnen aanspreken. Want nu moet je voor elk
natuurbeheer: van heel strikt naar veel mindwissewasje langs de hele keten en dat kan langer strikt, met zelfs commerciële doelstellingen.
duren.”
Ook particulieren kunnen een aanvraag indienen

1ha97.500ha

1.500 Xom een bepaald stuk gebied te beschermen.
Hierdoor kunnen lokale gemeenschappen een
zeer belangrijke rol spelen.

Nauwelijks betrokken

een natuurreservaat, er mag helemaal niets
gebeuren.’ Nu is het er helemaal een wildwest”,
zegt hij over de stroperspraktijken.” Over delokale gemeenschappen oppert Goedschalk:“Laat hen de grenzen voor je bewaken.” Zozouden de Matawai de oostgrens van het CNSR
kunnen bewaken, de Arowakken en Caraïbenhet westen, de Kwintie het noorden en de Triohet zuiden. “De bewoners kennen het bos in hun
gebied beter dan wie dan ook. Het creëert bovendien lokale werkgelegenheid.”

Bij het instellen van Brownsberg en deRalleighvallen als beschermd gebied zijn er
krutu’s gehouden met de lokale
gemeenschappen. “Maar het was niet op deconsultatieve wijze zoals nu vereist”, zegt
Sijlbing. Dat wordt bevestigd door
Ook LBB-hoofd Esajas deelt deze visie. “Dehoofdkapitein Willem Souvenir van demensen verantwoordelijkheid geven voor deKwintie. “In Raleighvallen hebben we onze
eigen omgeving, dat zou het mooiste zijn dat jeheilige plekken. Wij kunnen bepaalde dingenniet doen omdat onze dorpen er middenin zijn.” kunt hebben. Je moet ter plekke zijn om zaken
beter te kunnen managen en een strategie hebben
De economische betrokkenheid van de Kwintie voor effectief co-managen van de gebieden met
bij het ecotoerisme beperkt zich tot vervoeren de lokalen en de stakeholders. Diebetekent sowieso een stukje gecentraliseerd
van toeristen en leveren van gidsen en
beleid en daarvoor zal de wetgeving moeten worvaargeulmannen. Om leegloop van zijn
gemeenschap te voorkomen, heeft Souvenir een den aangepast.”.-.
werkgelegenheidsplan opgesteld dat
goedkeuring heeft van het ministerie van Regio- Als u vragen heeft over dit artikel kunt u contact
nale Ontwikkeling. Het bevat ookopnemen met Els van Lavieen van CI-S per email:natuurtoeristische aspecten met focus op het
evanlavieren@conservation.org
Centraal Suriname Natuurreservaat. “Sommigetoeristen hebben niet eens door dat er een dorp
is. Je komt, ziet vogels en watervallen, maar
je krijgt niets van de lokale mensen mee. Wij
hebben veel te bieden.”Ooit wilde Ouboter met bewoners van het dorp
Bigi Poika een duurzaam economischkaaimannenproject starten. “Maar toen puntje
bij paaltje kwam zei Natuurbeheer: ‘Nee, het is