Stand van Ons bos Zaken‘Stand van Ons bos Zaken’ is een tweemaandelijkse 7-delige serie met als doel het
Surinaamse publiek informeren over de stand van zaken van onze natuur. Aan dezeaflevering werkten Conservation International Suriname (CI-S) en Tropenbos
Suriname mee. Als samenleving moeten we keuzes maken hoe wij omgaan met onze
natuurlijke rijkdom. De periode 2020-2025 wordt daarvoor cruciaal. Waar een
autoriteit stelt dat het beheersbaar is, slaat de milieuactivist luidkeels alarm. Deze serie

Houtkapsector en ontbossing

De houtkap draagt in Suriname ‘niet
significant’ bij aan ontbossing. Zowijst achtergrondonderzoek uit van
het gerenommeerde Duitse Uniquevoor de periode 2000-2015. Het onderzoek isuitgevoerd voor Stichting Bosbeheer en
Bostoezicht (SBB) en het Nationaal Instituutvoor Milieu en Ontwikkeling in Suriname(Nimos). In het rapport heeft de houtkap niet
eens een eigen grafiek maar valt hij onder‘overige’, met een jaarlijkse bijdrage van 500
hectare ontbossing. Mijnbouw, veruit degrootste veroorzaker van ontbossing, torent
met ruim 7.000 hectare bovenuit.
Met de oprichting van Dienst ‘s Lands
Bosbeheer (LBB) in 1947 werd de aanzet
gegeven tot duurzaam bosbeheer. Medio jarenzestig werd het Centrum voor
Landbouwkundig Onderzoek in Suriname(Celos) opgericht als dependance van detoenmalige Nederlandse Landbouwhogeschool
Wageningen. Het internationaal vermaarde
Celos-managementsysteem behelst ‘selectieve
houtkap’ waarbij het bos op natuurlijke wijze
herstelt (‘regenereert’), mits je het zo’n dertig
jaar met rust laat. Het werd de basis voor
voorschriften voor duurzame houtkap.
▼ Duurzaamheidsregels
In zijn hoogtijdagen telde LBB landelijk 34
boswachtersposten. De controle op houtkap
was nauwlettend maar de retributie eenschijntje: één US dollar voor een flinke stam.
Tijdens de Binnenlandse Oorlog (1986-1992)
ging de boswachtersinfrastructuur van LBB
vrijwel geheel verloren. Van controle was nog
nauwelijks sprake.

Surinaamse bos weinig boomsoorten
commercieel bruikbaar. “Wat dat betreftbeschermt het bos zichzelf”, zegt hij over hetlaatste. In Indonesië, ter vergelijking, komenper hectare veel meer commerciële
boomsoorten voor. Daar kan daarom 40 tot 80
kuub per hectare worden geoogst en is daar
wel vaak sprake van kaalkappraktijken.
Hendrison schat in dat hier zo’n tien lokale
bedrijven zich strikt houden aan deduurzaamheidsregels. Vijf jaar geleden warenvier FSC-gecertificeerd (Forest StewardshipCouncil) voor duurzame productie vangezaagd hout. FSC biedt toegang tot onder
andere de Europese markt. Deze vier bedrijvenvormen de ‘duurzaamheidsgroep’ (SFMGroup) binnen de houtkapsector. Zij zettenzich in voor duurzame praktijken en
stimulering van de lokale
houtverwerkingsindustrie.
Bij FSC worden arealen en de
exploitatiemethode gecertificeerd: van bos tot
zagerij. Het behelst ook de veiligheid vanarbeiders, sociale en milieuaspecten enfinanciële duurzaamheid. FSC-certificering,die geldt als internationaal de hoogste
certificering, is dus een kostbare kwestie.
Afgezet tegen de extra gevergde investeringen,biedt de ‘premiumprijs’ voor FSCgecertificeerde houtproducten echter ‘geen
sterke stimulans’ voor deze certificering. Zoconcludeert Tropenbos International. Hierdoor
heeft nu nog maar één Surinaams bedrijf deFSC-certificering. Er wordt gewerkt aan SFMcertificering waarbij ook hoge eisen wordengesteld.

wil gebalanceerd informeren, gebaseerd op bestaande data. Als stof voor een‘Natuurdebat’ in maart 2020. Ook opdat partijen het bos hoog op hun agenda zetten.
Alle Surinamers moeten aan het debat kunnen deelnemen. Deze serie draagt bij aanbasiskennis. Opdat u niet alleen de (alarm)klok hoort luiden, maar ook weet waar deklepel hangt. Deel 4: De houtkapsector en ontbossing.
De bos- en houtsector hield ruim twee jaargeleden, in samenwerking met deduurzaamheidsgroep, een presentatie voor deregering over de problematiek vanrondhoutexport. Er dreigt een ‘ware
rondhoutrun’ op ontsloten bosgebieden, staat
in de presentatiepaper. Er zou een commissie
worden ingesteld om deze ‘noodsituatie’ aan tepakken. “Daar is tot op heden niets vangekomen”, zegt Hendrison.
▼ Gemeenschapsbossen
De zorgen betreffen vooral de
houtkapvergunningen (hkv’s) aan lokale
gemeenschappen en de gemeenschapsbossen.
Die behelzen 800.000 hectare van de 4,5
miljoen hectare die beschikbaar is voor
houtoogst. Dat de controle te wensen overlaat,
constateert ook bosbouwer Giani Razab Sekh,
werkzaam voor Tropenbos Suriname en degeaccrediteerde Rainforest Alliance, die FSCcertificering aanbiedt. “Ongeveer 75 procent
van de sector werkt zonder een
langetermijnplan voor bosbeheer”, schat Razab
Sekh in. “Als land zijn we op papier een van
de besten in duurzaam beheer met zoveel
controlepunten. Maar de omslag naar de
praktijk is er niet, want daarvoor heb jehonderd procent controle nodig.”
SBB telt landelijk slechts elf
boswachtersposten terwijl bijna 2,9 miljoen
hectare aan houtkaprechten is uitgegeven. “Wehebben daarvoor ongeveer 130 boswachters.
Dat is bij lange na niet voldoende”, zegt Iflaw
Hasselnook, onderdirecteur bosbeheer, over denoodzaak tot capaciteitsversterking van SBB.
Tijdens het weer opbouwen van de controleinfrastructuur had toepassen van ‘wettelijkeelementaire duurzaamheidsregels’ prioriteit.
Het gedogen van houtkapactiviteiten op de

Met de oprichting van SBB in 1998 werd het
herstel ingezet en de retributie naar ‘acceptabelniveau’ getild. Tot op heden stelt SBB tal van
duurzaamheidsregels en geldt een kapcyclus
van 25 jaar als richtlijn. In 2012 werd ook een‘Code of Practice’ geformuleerd, insamenwerking met Tropenbos Suriname. Dedaarin vervatte richtlijnen voor duurzame
houtoogst zijn in lijn met de Wet Bosbeheer,de concessievoorwaarden en richtlijnen van deSBB.
Zo eist SBB eist onder meer inventarisatie vancommerciële en beschermde bomen en een
sleepwegenplanning. Na goedkeuring ontvangt
de concessionaris vellingskaarten waarop
aangegeven welke bomen geveld mogen
worden, volgens een ingediend kapplan.
Alleen bomen met een stamdiameter vanaf 35
cm (op borsthoogte) mogen worden geveld. En
per hectare mag niet meer dan 25 kuub houtworden geoogst. Twee bomen vellen binnen
een afstand korter dan 10 m mag ook niet.
Volgens een studie van Tropenbos
International wordt gemiddeld tussen 10 en 15
kuub per hectare geoogst.
▼ Aziatische houtopkopers
Op papier mag er dan wel geen vuiltje aan delucht zijn, maar in het bos vinden praktijken
plaats die zorgen baren, en is alertheid
geboden. In tegenstelling tot de Europese
markt stellen de Aziatische markten nauwelijks
certificeringseisen met betrekking tot
duurzaam oogsten. Sinds 2010 stijgt deSurinaamse rondhoutproductie gestaag.
Er is zelfs een ‘explosieve toename’ van
600.000 kuub in 2016 naar bijna 1,1 miljoen
kuub in 2018. Daarvan werd ruim 528.000
kuub geëxporteerd naar Azië tegenover slechts
zo’n 2.900 kuub naar Europa. “Het zijn
bedrijven van Maleisische, Chinese en Indiaseorigine die het rondhout opkopen tegentorenhoge prijzen”, zegt dr. ir. John Hendrison,bosbouwkundig ingenieur.
Hendrison behoort tot de generatie bosbouwers
die in de jaren ‘70 zijn afgestudeerd in
Wageningen, Nederland. Hij werkte acht jaarvoor LBB, daarna veertien jaar voor deUniversiteit van Wageningen en promoveerde
op een onderzoeksprogramma voor duurzaam
beheer van het Surinaamse bos. Sinds 1997
schreef Hendrison als consultant voor
bedrijven uit de bos- en houtsector veel
bedrijfsplannen volgens de richtlijnen van
SBB. Hij is nog altijd ‘adviseur’ van de sector.
▼ Commercieel bruikbaar
Dat de Surinaamse houtkap op rapport zichgedraagt als braafste jongetje, is volgens
Hendrison vooral te danken aan het toegepasteCelos-systeem. Daarnaast zijn van het

Dus de 53.000 kuub uit het Matawaigemeenschapsbos is gelijk aan ruim 17.660
gevelde bomen. “Maar ook zij moeten volgens
de wettelijke regelingen en voorwaarden
werken”, benadrukt Hasselnook.
▼ Berekening Global Forest Watch
In het Amazone-regenwoud staan volgens een
wetenschappelijke publicatie per hectare
gemiddeld 600 bomen met een stamdoorsnee
van 10 cm en hoger. Global Forest Watch(GFW) constateert via satellietbeelden dat in2018 sprake was van 507 hectare verlies vanbosbedekking (vegetatie hoger dan vijf meter)in het Matawai-gemeenschapsbos. GFW gaatbij verlies uit van minimaal 30 procent. Dus
volgens deze rekenmethode zijn dus minimaal(507x600x30%) 91,260 bomen verdwenen uit
het Matawai-gemeenschapsbos.
Het gaat niet om alleen commerciële bomen,
want het stamaantal per hectare neemt toe
naarmate de diameterondergrens wordt
verlaagd. Ook berekent GFW bosdegradatie tot
vermindering van bosbedekking. De oorzaak
daarvan hoeft niet per se ontbossing te zijn.
Maar aangezien Suriname niet geteisterd wordt
door bosbranden en zware stormen, is deconstatering van GFW ten aanzien van het
Matawai-gemeenschapsbos reden te meer voor
nader onderzoek met de vereiste inspecties terplaatse.
Afgezien van dat duurzaamheidsregels
veelvuldig worden geschonden, wijst Razab
Sekh van Rainforest Alliance op het hoge
tempo in dat gebied: “Vanwege de capaciteit
van de multinationals zijn deze in staat grote
arealen te oogsten en zijn er gevallen waarbijzij, als wij de productiecijfers analyseren, dedraagcapaciteit van het bos overschrijden.”Als u vragen heeft over dit artikel kunt u
contact opnemen met Els van Lavieren (CI-S)
per email: evanlavieren@conservation.org

Bronnen* Totale rondhoutproductie (Bosbouwstatistieken 2018, SBB)* Berekening aantal verdwenen bomen: Xha x 600 bomen x 30% (Global Forest Watch)▼ Veel verspilling

conventionele manier – dus zonder gedegen
inventarisatie – heeft geleid tot veel illegaliteit.
Maar met de forse groei van de rondhoutexport Hasselnook: “Door de jaren wordt er een
schatting gemaakt dat illegale houtkap tussen
naar Azië neemt ook het aantal vellers en
uitslepers van stammen sterk toe. Die opereren tien en twintig procent is. Dat is onacceptabel.”voornamelijk als subcontractors. “En dat zorgt
voor problemen”, zegt Hendrison. “Het
In 2019 heeft SBB het elektronischerondhout verkoopt zo goed dat er
Sustainable Forestry Information Systemongecontroleerd te veel bomen worden geveld. Suriname (SFISS) gelanceerd. Hiermee wordt
Vervolgens worden vooral stammen
gestreefd de illegaliteit terug te dringen naar
uitgesleept die goed bereikbaar zijn, waardoor ‘beheersbare proporties’. Concessie- en
waarschijnlijk veel stammen achterblijven in
vergunninghouders kunnen online hun
het bos.”inventarisaties en kapregisters invoeren en
opvragen. Van elk geoogst houtblok – dat een
label krijgt – wordt elektronisch geregistreerd
Door deze praktijk is sprake van ‘veel
van welke geïnventariseerde boom het
verspilling’. Hendrison constateert dat op de
houtverzamelplaatsen veel blokken liggen die afkomstig is. Met het SFISS, dat dan een ‘crosscheck’ verricht, zal iedereen volgens een‘afgekeurd’ zijn en wegrotten. “Als er op het
planning moeten werken. “Dat van bomen
eindpunt zoveel afgekeurd hout ligt, hoeveelachterlaten en inefficiënt werken zal ook
stammen zouden dan niet in het bos zijn
worden gereduceerd”, zegt Joey Zalman vanachtergebleven? Er kan onder de gegeven
het SBB-directoraat Onderzoek en
omstandigheden niet effectief worden
Ontwikkeling, belast met de invoering vangecontroleerd.” Deze conclusie ligt voor dehand want officieel mag geen houtblok het bos SFISS.
verlaten, alvorens SBB dat heeft gecontroleerd.
Hasselnook spreekt tegen dat controle opDeze ‘hit en run’-praktijken van buitenlandse gemeenschapsbossen minder strikt is. “Daaropereren meestal multinationals en hun
spelers schaden het imago en de financiëleproductie is veel hoger, want zij hebben meer
belangen van de houtkapsector. Door degeld en meer machines”, verklaart hij de grote
toenemende export wordt het Surinaams
hoeveelheden rondhout uit hetrondhout namelijk ‘onbetaalbaar’ voor lokale
markt en ontstaat er een schaarste. De prijs van gemeenschapsbos van de Matawai van bijna
100.000 hectare groot. Daar is volgens cijfers
rondhout is in vijf jaar tijd verdubbeld. De
lokale verwerkingsindustrie wordt hierdoor in van SBB in 2018 ruim 53.000 kuub rondhout
geoogst. De verwachting voor 2019 is 80 tot
haar voortbestaan bedreigd.
90.000 kuub. Gemiddeld levert een
commerciële boom zo’n 3 kuub rondhout op.