Stand van Ons bos Zaken‘Stand van Ons bos Zaken’ is een tweemaandelijkse 7-delige serie vanConservation International Suriname (CI-S), Amazon Conservation Team (ACT)en Tropenbos Suriname. Doel is het Surinaamse publiek informeren over destand van zaken van onze natuur. Als samenleving moeten we keuzes maken
hoe wij omgaan met onze natuurlijke rijkdom. De periode 2020-2025 wordt
daarvoor cruciaal. Waar een autoriteit stelt dat het beheersbaar is, slaat demilieuactivist luidkeels alarm. Deze serie wil gebalanceerd informeren,gebaseerd op bestaande data. Als stof voor een ‘Natuurdebat’ in maart 2020.
Ook opdat partijen het bos hoog op hun agenda zetten. Alle Surinamers moeten
aan het debat kunnen deelnemen. Deze serie draagt bij aan basiskennis. Opdatu niet alleen de (alarm)klok hoort luiden, maar ook weet waar de klepel hangt.
Deel 1: De status van ons bos.

De status van ons bosLokale betrokkenheidDe bestemming is het inheemse Triodorpje Alalapadu, in het bijnauiterste zuidwesten van Suriname,voor het afleveren vanlevensmiddelen en schoolbenodigdheden. We
vliegen mee voor een overzicht op het bos. Er isgeen reden tot twijfel dat de vlucht met deronkende eenmotorige Cessna over het‘groenste land’ ter wereld gaat, magisch bedekt
door een regenwoud van ontelbare
schakeringen groen. Het versluierende
wolkendek, dat zich zo nu en dan opent,verhoogt de mystiek. Na ruim anderhalf uur
vliegen, wordt de landing ingezet op een – zolijkt het – onbewoonde groene en ongerepteplaneet, her en der glooiend vanwege
afgeronde bergtoppen.
Relatief is Suriname, met een oppervlakte van
163.800 km2, een ‘vrij klein’ land. Maarabsoluut is er sprake van een oneindig
uitgestrekt regenwoud dat het landoppervlak
voor 93 procent bedekt. Waar elders in dewereld steeds meer bossen in rap tempo
verloren gaan, door onder meer agrarische
ontwikkeling, houtkap en verstedelijking, staat
ons bos er nog oer en solide bij. Maar voor hoe
lang nog? Deze vraag drong zich op bij het zienvan open plekken, tijdens het eerste half uur,als gevolg van ‘kleinschalige’ goudwinning. Als
je het woud beziet als een vacht, dan zijn het
net geïrriteerde kale plekken als gevolg van
huidschimmel.

Suriname heeft momenteel 2,1 miljoen hectare
aan beschermde natuur, waaronder het
Centraal Suriname Natuurreservaat (CSNR). Dat
is een gebied honderdvijftien maal zo groot als
Guyana golden strengere beperkingen voor
Paramaribo. Maar een beschermd gebied
kleinschalige goudwinning. Dit veroorzaakte een onaantastbaar maken ook voor lokale
multipliereffect op de ontbossing. Voor veel
gemeenschappen werkt juist averechts. Er ishuishoudens in het binnenland is goudwinningnauwelijks overheidscontrole terwijl lokale
nog steeds een voorname inkomstenbron.
gemeenschappen niet langer betrokkenheid
Voordat goudzoekers aan de slag gaan, wordt
ermee hebben. Het Brownsberg Natuurpark ismeestal een stuk bos platgebrand nadat grote,hiervan het schrijnende voorbeeld. Vrijwel elk
economisch waardevolle bomen in stukken zijn natuurpark of natuurreservaat is aan de rand
verwijderd. Deze goudwinningsactiviteiten
omringd door houtkapconcessies.
veroorzaken daarnaast kwikverontreiniging,“Het op slot gooien van onze beschermde
vervuilde kreken en verslibbing van de rivier
gebieden betekent dat in de praktijk 13 procent
met alle aantasting van milieu en ecosystemen
van ons landgebied, geen bijdrage levert aanvan dien. Het heeft ook zijn weerslag op debeschikbaarheid van voedsel en geschikt water onze economische ontwikkeling”, zegt John
Goedschalk, directeur van Conservationvoor de lokale gemeenschappen.
International Suriname (CI-S). “We moeten een
Koolstofopslag
manier vinden om beschermde gebieden weer
in de economische infrastructuur te brengen.
Op het bedekte landoppervlak van Suriname
Het zijn hot spots van biodiversiteit waarmee
bepalen boomkronen voor 90 tot 100 procent
geld valt te verdienen, bijvoorbeeld in de vorm
de vegetatie. Volgens het Klimaatakkoord vanvan ecotoerisme.”
de Verenigde Naties (VN), waarbij ons land isaangesloten, is 30 procent boomdominantie
In 2017 is het tweejarige ‘Matawai Pilot Project’
voldoende om het ‘bos’ te noemen. En dan mag opgestart. Dit vanwege het feit dat de Matawaihet ook struiken, palmen, bamboe en gras
gemeenschap een concessie van 97.000 hectare
bevatten. Dat geeft aan hoe ongerept en dicht
is toegekend voor gemeenschapsbosbouw,
het Surinaamse bos is. De 15,2 miljoen hectare
grenzend aan het CSNR. Het project wordt
vertegenwoordigt bijna 1 procent van het totale uitgevoerd in nauwe samenwerking met demondiale tropische bos.
gemeenschap. Het behelst onder meer een‘bufferzone’ tussen het gemeenschapsbos en
Suriname maakt deel uit van het Guyana-Schild het CSNR. Deze bufferzone, waar in principe
dat grenst aan het Amazonegebied, wereldwijd niet gekapt mag worden, wordt zelf door deeen van de grootste blokken primair tropisch
Matawai bewaakt. Ook wordt binnen het

regenwoud met een zeer hoge biodiversiteit.
Deze bieden ‘ecosysteemdiensten’ die ook
Vanuit kilometers hoogte zijn mensen net zo
mondiaal van belang zijn, zoals behoud van
onzichtbaar als microben, maar door debiodiversiteit, voedselzekerheid en beperken
aangevreten plekken in het groen is hun
van de alles verstorende klimaatverandering,aanwezigheid evident. Een ontbossingskaart van waarvan ontbossing een belangrijke oorzaak is.
de Stichting Bosbeheer en Bostoezicht (SBB),
Bossen houden broeikasgassen vast, zoals
over de periode 2000-2015 op basis van
koolstof (CO2). Te veel CO2 in de atmosfeersatellietbeelden, versterkt deze vergelijking.
veroorzaakt opwarming van de aarde en
Vooral in het noordoosten, rondom het
daarmee klimaatverandering. Binnen het
stuwmeer in Brokopondo, is een concentratie
Klimaatverdrag werd daarom in 2008 besloten
van uitgezaaide rode vlekken op het grijs
dat ontbossing drastisch moet worden
ingekleurde landoppervlak, die de sluipendetegengegaan. Suriname is een HFLD-land. Dat
ontbossing weergeven.
staat voor ‘high forest, low deforestation’: hoge
Dat oogt zeer verontrustend en toch is debosdekking en lage ontbossing. De Surinaamse
jaarlijkse ontbossing in ons land met 0,05
bossen houden 11 gigaton aan CO2 vast, met
procent vrij laag te noemen. Tot aan 2009 waseen jaarlijkse opname van 8,8 miljoen ton. Dat
de ontbossing zelfs ‘historisch laag’ met 0,02
is 1,5 procent van de wereldwijde
procent per jaar. Vrij laag of niet, er is sprakeboskoolstofopslag. En een aanzienlijke bijdragevan ruim een verdubbeling en voor 2018 is detegen klimaatverandering, want ontbossinginschatting dat het 0,11 procent bedraagt. Dezorgt voor 18 tot 20 procent van de mondialegestage expansie van de mijnbouwsector, gaat
CO2-uitstoot.
ten koste van bos en milieu. Daarnaast zorgt deBij de Klimaatconferentie van Bonn in 2017
toegenomen houtproductie voor
heeft Suriname bevestigd HFLD-land te blijven.
‘bosdegradatie’, ofwel bosverarming.
En in februari 2019 werd op initiatief van ons
Mijnbouw is verantwoordelijk voor 73 procent
land de HFLD Conferentie voor Mobilisatie vanvan de ontbossing, waarbij kleinschalige
Klimaatfinanciering gehouden in Paramaribo.
goudwinning voor de grootste impact zorgt. Dat
Verlies van een deel van deze CO2is overeenkomstig de concentratie rode vlekken
opslagcapaciteit zal onherroepelijk leiden tot
op de ontbossingskaart, die uitzaaien over het
niet behalen van de vastgelegde mondiale
Marowijne-gebied, stroomopwaarts naar het
doelen.
zuidoosten.
Suriname is ook een ‘koolstofnegatief’ land, wat
Multipliereffectbetekent dat het meer CO2 opslaat danuitstoot. Voor het behouden van haar bossen
Tijdens de Binnenlandse Oorlog (1986-1992)
ten behoeve van de wereld, wil en kan
werd Oost-Suriname economisch het zwaarst
getroffen. Werkgelegenheid was er nauwelijks. Suriname in aanmerking komen voor
zogenoemde ‘koolstofkredieten’. Ons land heeft
Daarom was kleinschalige goudwinning een
zich aangesloten bij het REDD+ Programma van
aantrekkelijke inkomstenbron voor met nameMarron-gemeenschappen. Destijds trokken ook de VN. REDD+ is een mechanisme voor
‘klimaatfinanciering’ uit koolstofkredieten.
steeds meer Braziliaanse garimpeiros naar het
Hiermee kan weer geïnvesteerd worden in
Marowijnegebied, want in Brazilië en Fransduurzame economische alternatieven. Dat
Uitgezaaid

Zoals jagen en stropen. Uitsterven of uitdunningvan diersoorten veroorzaakt omgekeerd
veranderingen in de bossamenstelling. Dieren
spelen immers een vitale rol in ecosystemen,zoals het verspreiden van zaden met hun
uitwerpselen.
“Je krijgt sowieso bosdegradatie tot zo’nkilometer aan weerszijden van de weg”, zegt
Rudi van Kanten, directeur van Tropenbos
Suriname, over de aanleg van houtkapwegen.
Dit wordt het ‘edge effect’ genoemd. “Het kanook leiden tot bosfragmentatie en dat heeft
gevolgen voor aaneengesloten ecosystemen”,
waarschuwt hij. Fragmentatie wil zeggen
aaneengesloten bos, maar ergens “geenverbinding meer van A naar B”. Hierdoor
kunnen bepaalde dieren zoals apen en luiaards
zich niet meer verplaatsen. “En hoe meer het
bos fragmenteert hoe groter de kwaliteit van
het gehele ecosysteem nadelig wordt beïnvloeden achteruitgaat.”
Zorgwekkend
Tropenbos stelt ‘kennis in dienst’ van mens énbos, zodat ‘goed onderbouwde’ beslissingen
worden genomen en ‘goede
managementpraktijken’ aan de dag worden
gelegd. “Als je geen goede planning hebt, dan
gaan mensen gewoon aan zo’n weg wonen en
zo ontstaat die lintbebouwing die typisch is voor
Suriname”, vertelt Van Kanten. Ook komen
ontwikkelingen ongecontroleerd in een‘stroomversnelling’. Zoals dat het geval is door
de weg naar Atjoni waar borden staan met ‘We
kopen hout op’ en vermelding van cellulair
nummer. Van Kanten: “Men begon meer houten meerdere houtsoorten op te kopen en inproject een deel van hun gemeenschapsbos
duurzaam beheerd in de vorm van een‘gemeenschapsreservaat’.

containers te transporten. Ik zie het als een
trend die goed gereguleerd moet worden om
niet zorgwekkend te zijn.”

Er is een tussentijdse ‘impactanalyse’uitgevoerd. Die wijst uit dat deontbossingsgraad van het Matawaigemeenschapsbos lager is, vergeleken met
andere lokale gemeenschapsbossen,privéconcessies en het CSNR. Het
ontbossingspercentage van het‘gemeenschapsreservaat’ is zelfs lager dan dat
van beschermde gebieden. Dit alles toont
mogelijk de effectiviteit aan van ‘duurzame
landschapsaanpak’ en natuurbescherming met
grote lokale betrokkenheid. Op 10 augustus
vorig jaar is de conceptwet ‘Duurzaam
Natuurbeheer’ aangeboden aan DNA. Als deze
nieuwe wet wordt aangenomen kunnen
particulieren een aanvraag indienen om een
bepaald stuk gebied te beschermen. Hierdoor
kunnen lokale gemeenschappen een zeer
belangrijke rol krijgen.

Hij noemt ook de recentelijk aangelegde weg
naar Pusugrunu in het Matawai-gebied. Vanuit
die weg gaan al andere wegen naar het
Saamaka-gebied aan de Boven-Suriname. Ook
sommige dorpen daar, zoals Abenaston en
Kayapaati, hebben hun eigen concessie maar
het begrip ‘gemeenschapsbos’ blijkt niet overal
even sterk. “Dat zorgt voor fragmentatie ensteeds meer plekken waaraan je ziet dat het boser niet goed uitziet.” Van Kanten wijst ook op de
kleinschalige goudzoekers. “Dat moet snel
worden gereguleerd. Vervuiling zorgt ervoor dat
bos van samenstelling gaat veranderen, en op
langere termijn kom je er bekaaid vanaf. Anders
ben je dan nog wel het meest beboste landmaar met aanzienlijk minder kwaliteit.”.-.

Bosfragmentatie
Commerciële houtkap veroorzaakt niet zozeer
ontbossing maar bosdegradatie. Er wordt inSuriname voornamelijk ‘selectief’ gekapt
volgens de ‘verminderde impact’-eisen van deInternationale Organisatie voor Tropisch Hout(ITTO). Toch zal de bijdrage aan bosafbraakaanzienlijk toenemen vanwege snelgroeiende
houtproductie, toenemende wereldvraag naar
tropisch hout en ontoereikende
wetshandhaving. Momenteel is 2,5 miljoen
hectare uitgegeven aan houtkapconcessies.
Selectieve houtkap of niet, er kleeft nog een
nadeel aan ondoordacht uitgeven vanhoutkapconcessies. Namelijk de aanleg vanwegen om de stammen af te voeren. En een
weg betekent ontsluiting van een gebied en het
daarmee ook makkelijker toegankelijk makenvoor andere (illegale) economische activiteiten.

Als u vragen heeft over dit artikel kunt u contact
opnemen met Els van Lavieren vanCI-S per email evanlavieren@conservation.org