QUẢN LÝ NƯỚC THẢI PHÂN TÁNỞ VIỆT NAM
Hà Nội, 11/2022

GS. TS. Nguyễn Việt Anh

1Phó chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam (VWSA)Viện trưởng, Viện Khoa học và Kỹ thuật Môi trường (IESE),Trường Đại học Xây dựng Hà Nội. Email: anhnv@huce.edu.vnNỘI DUNG• CÁC MÔ HÌNH XLNT PHÂN TÁN• CÁC THÁCH THỨC TRONG THIẾT KẾ, XÂYDỰNG, VẬN HÀNH• QUẢN LÝ BÙN THẢI• ĐÁNH GIÁ, THẨM ĐỊNH CÔNG NGHỆ VÀTHIẾT BỊ• ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊProf. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE2

TỔNG QUAN HIỆN TRẠNG QUẢN LÝ NƯỚC THẢICác hệ thốngXLNT theo cụmCác hệ thống XLNT tạichỗKhông cóXLNT- Hộ GĐ + Mạng lưới thu gom +NM XLNT đô thị tập trungphục vụ các lưu vực/ tiểu lưuvực TN- Bể tự hoại như 1 công trìnhXLNT sơ bộ ở hầu hết các hộgia đình- XLNT các thị trấn, thị tứ, khu
đô thị mới, nơi có mạng lướithu gom nước thải- Các khu vực không có cống thoát nướchoặc các tuyến cống thu gom ngắn(resorts, chung cư, cửa hang, bệnh viện,cơ sở sản xuất, vv)- Sewered + directdischarge- Non-seweredareas- 70 NM XLNT tập trung ở >40TP, tổng công suất thiết kế1.4 triệu m3/ngày.
- 80 NM XLNT TT đang đượcthiết kế, xây dựng, tổng côngsuất 1.6 triệu m3/ngày- 10% trong số 4,000 khu đôthị mới = 400 Trạm XLNT, 50%trong số đó có hoạt động =200 Trạm XLNT. Ví dụ: Phú MỹHưng, Ecopark, Royal city,Times city, Ocean park, vv…

- 17% dân số đô thị = 6 triệu
người- 200 Trạm XLNTx 50% côngsuất thiết kế x 500
m3/ngày hay 3,000 người =30,000 người- Làng nghề: chỉ vài trạmXLNT hoạt động- Cả nước: 90% trong số 13,600 cơ sở y tế(bệnh viện, trạm y tế, vv) = 12,250 TrạmXLNT, trong đó 35% hoat động tốt.
- 1,000 Trạm XLNT tại các cơ sở SX.
- 200 Trạm XLNT tại các nhà hàng, cơ sởdịch vụ.
- 1,000 Trạm XLNT tại các khách sạn.
- Tổng số: 14,500 Trạm XLNT.
- Ngoài ra: 25,000 trạm XLNT chỉ có bể tựhoại hoặc BTH cải tiến.
- Trang trại chăn nuôi: 400,000 m3/ngày x
30% có hầm biogas.

HTTN tập trungMô tảSố lượngSố dânđược phụcvụ

- Bệnh viện: 1,012,500 người được phụcvụ.
- Khách sạn, resorts: 1,260,000 người.
- Cơ sở SX: 300,000 người.

*Nguồn: các số liệu được tính toán bởi tác giả, dựa trên nhiều nguồn thông tin.
Prof. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCEPHÂN LOẠICÁC MÔ HÌNH QUẢN LÝ NƯỚC THẢI PHÂN TÁN• Nhóm 1: Các hệ thống vệ sinh (XLNT) tại chỗ– 1a. Các hệ thống vệ sinh đơn giản, chi phí thấp– 1b. Các hệ thống XLNT tại chỗ có thiết bị cơ – điện• Nhóm 2: Các hệ thống XLNT phân tán theo cụm (với mạnglưới thu gom nước thải)– 2a. Các hệ thống XLNT theo cụm chi phí thấp– 2b. Các hệ thống XLNT theo cụm có thiết bị cơ – điện• Sở hữu, nguồn vốn, mô hình quản lý khác nhau

Prof. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE

4

Nhóm 1a, Các hệ thống vệ sinh tại chỗ chi phí thấpProf. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE

5

Nhóm 1b, XLNT tại chỗ có thiết bị cơ – điệnBASTAFAT-F CHO 12 BIỆT THỰ TẠI NCC
MỸ ĐÌNH, HANOIBASTAFAT-F CHO ĐẢO CÁT BÀ, HẢI PHÒNGUV MODULE ĐỂ KHỬ TRÙNGPIN MẶT TRỜI VÀ GIẢI PHÁP GIÁM SÁT,ĐIỀU KHIỂN TỪ XA

Prof. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE

BỂ JOHKASOU CỦA NHẬT6

Nhóm 2, Các hệ thống XLNT phân tán theo cụmMạng lưới thu gom nước thải:- Đấu nối hộ gia đình- HTTN chung- HTTN riêng- Giếng tràn tách nước mưaProf. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE

7

Nhóm 2a, Các hệ thống XLNT chi phí thấpBASTAF cho 160 hộ gia đìnhBASTAF cho 400 hộ gia đình,Xuan Mai, Chuong My, HN
Prof. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE

BASTAF + Bãi lọc trồng cây cho 2,600 hộ gia đình,Cho Moi, Bac Kan

BASTAF cho làng nghề chếbiến thực phẩm, chăn nuôi

BASTAF cho 100 hộ gia đình ởthị trấn Lim, Bac Ninh

BASTAF + Bãi lọc trồng cây + Hồ sinh học,Q = 100 m3/ngày, Làng Hữu nghị VN, HN
Prof. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE

Nhóm 2b, Hệ thống XLNT phân tán theo cụmcó các thiết bị cơ – điệnTRẠM XLNT AFSB-C BẰNG BTCTTRẠM XLNT AFSB-F BẰNG COMPOSITEAFSB-F tại Vicostone Co.
Prof. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE

AFSB-F cho tổ hợp nhà ở - văn phòng
12 Thuy Khue, Hanoi

10

Nhóm 2b, Hệ thống XLNT phân tán theo cụmcó các thiết bị cơ – điệnTòa nhà Pacific, Hanoi
35 bể FRP

Sofitel Plaza, Hanoi

Tòa nhà VCB, Hanoi

Tòa nhà PVN, Hanoi

Prof. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE

11

Các vấn đề TK, XD, VH liên quan đến nhóm 1a,công trình vệ sinh tại chỗ chi phí thấpThiết kế:• Chưa có tiêu chuẩn
thiết kế (Bộ Y tế:Hướng dẫn thiết kế)• Dung tích nhiều bểkhông đủ• Không chống thấmđúng
• Một số hộ sử dụngngay móng nhà làmthành bể• Ngăn thấm (hầm rút)

Xây dựng:• Thấm, rò rỉ• Không có cửa tiếp cận• Không có thông hơi• Đấu nối sai (nước mưa;ống vào, ra, trong bể…)

Vận hành:• Bể tự hoại do hộ giađình XD, là sở hữu củahọ
• Không hút bùn trừ khibị tắc• Phân bùn chưa đượckiểm soát
• Sử dụng sai: cho chấtđộc hại vào bể

12Nguyen Viet Anh, IESE: DWWM

Các vấn đề TK, XD, VH liên quan đến nhóm 1b,công trình vệ sinh tại chỗ cơ thiết bị cơ điệnThiết kế:• Chưa có tiêu chuẩnthiết kế• Chưa có yêu cầu cụ thểliên quan thẩm địnhcông nghệ, dẫn đến“trăm hoa đua nở”không kiểm soát đượccả về vật liệu, thiết bị,công nghệ• Quy chuẩn xả thải cóvấn đề
• Giá thành cao dẫn đếnnhà sản xuất tìm cáchgiảm thiểu kích thước,thiết bị, vật tưXây dựng:• Dễ bị đẩy nổi• Không có quy định cụthể về chịu tải trọngnén, đẩy nổi, lấp cát,neo giữ, …
• Không có quy định hayhướng dẫn về vậnchuyển, lắp đặt, thửnghiệm, khởi động,đánh giá…

Vận hành:• Bể XLNT do hộ gia đìnhXD, là sở hữu của họ• Không hút bùn trừ khibị tắc• Phân bùn chưa đượckiểm soát
• Sử dụng sai: cho chấtđộc hại vào bể13Nguyen Viet Anh, IESE: DWWM

Các vấn đề TK, XD, VH liên quan đến nhóm 2,Phần sơ đồ tổ chức và mạng lưới thu gomThiết kế:• Nhiều dự án quan tâmkhông đúng mức đếnđấu nối• Chọn loại HTTN, mạnglưới thu gom nước thảisai
• Thiếu các giải pháp thugom chi phí thấp, phùhợp
• Thiếu sự lồng ghép vớimạng lưới thoát nướcmưa và các hợp phầnkhác

Xây dựng:• Chất lượng thi côngkém• Đấu nối sai (nước mưavà nước thải…)

Vận hành:• Rác ứ đọng, gây tắc• Không có kinh phí choVH&BD• Không có giải pháp bàibản cho quản lý bùnnạo vét• Không có sự tham gia

14
Nguyen Viet Anh, IESE: DWWM

Các vấn đề TK, XD, VH liên quan đến nhóm 2a,Các hệ thống XLNT chi phí thấpThiết kế:• Chưa có tiêu chuẩnthiết kế• Không đạt được QCVN
14:2008/BTNMT, nhấtlà N, P, Coliforms.
• Thường thiếu hợpphần đấu nối hộ giađình và mạng lưới thugom nước thảiXây dựng:• Chất lượng thi côngkém• Phân đợt xây dựng• Khởi động bể xử lýVận hành:• Rác ứ đọng, gây tắc• Quá tải hoặc hoạt độngdưới công suất vì nhiềulý do• Không có kinh phí cho
VH&BD• Không có giải pháp bài
bản cho quản lý bùn• Năng lực quản lý hạnchế

15Nguyen Viet Anh, IESE: DWWM

Các vấn đề TK, XD, VH liên quan đến nhóm 2b,Các hệ thống XLNT có thiết bị cơ – điệnThiết kế:• Chưa có tiêu chuẩn thiếtkế
• Không đạt được QCVN
14:2008/BTNMT, nhất là
N, P, Coliforms.
• Thường thiếu hợp phầnđấu nối hộ gia đình vàmạng lưới thu gom nướcthải• Xử lý nước thải 2 lần, gâylãng phí• Chiều sâu hạn chế: hiệusuất làm thoáng và hiệusuất lắng kém• Bể ngầm: không thiết kếđể tiếp cận kiểm tra, bảotrì

Xây dựng:• Chất lượng thi công kém,rò rỉ• Quan niệm “công trìnhnhỏ:, đơn giản, không
quan tâm đúng mức vềchất lượng• Các bể chế tạo sẵn(composite, …): chấtlượng khác nhau, chưa cóchứng nhận chất lượng
• Khó khăn khi khởi độnghệ thống
• Trôi vật liệu, trôi bùnVận hành:• Rác ứ đọng, gây tắc• Không có kinh phí cho
VH&BD• Kiểm soát mùi• Tỷ lệ C/N quá thấp• Không có đội VH&BD
chuyên nghiệp16Nguyen Viet Anh, IESE: DWWM

QCVN 14:2008/BTNMTNoParameters

Column A(a)Column B(b)

1pH

5-9

5–92BOD5 (20oC), mg/l30

50

3TSS, mg/l

50

100

4NH4-N, mg/l

5105NO3-, mg/l [NO3-N ???] *3050

6PO43-, mg/l [PO4-P ???] **6107

Total Coliforms, MPN/100 ml

3,000

5,000(a) - Maximum allowable values for wastewater discharged to water bodies serving domestic water supply purpose.
(b) - Maximum allowable values for wastewater discharged to water bodies serving another purposes (irrigation, watertransport, etc.).

*, ** - Không nhất quán trong các tài liệu của: bản in và file mềm trên mạng Lưu ý: QCVN 40:2011/BTNMT: Cột A: TN = 20 mg/L; Cột B: TN = 40 mg/L.
Prof. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE

17Nghiên cứu thành phần, tính chất nước thải2021 - 2022
JCES và IESE
Mục tiêu:• Xác định thành phần, tính chất nước thải sinh hoạt để tínhtải lượng chất ô nhiễm trên đầu người khi thiết kế côngtrình XLNT• Cập nhật tiêu chuẩn thiết kế TCVN 7957-2008 (Bộ XD)
Đối tượng:• Hộ gia đình đơn lẻ• Chung cư, ký túc xá• Nhà công cộng: văn phòng, trường họcPhương pháp thực hiện:• Mẫu tổ hợp trong nhiều ngày• Chế độ sử dụng nước, lượng nước sử dụng, chế độ dinhdưỡng• Nhiệt độ, pH, BOD, COD, TS, TN, TP
Prof. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE

18

Thành phần tính chất nước thải:Chung cưJCES & IESE

Pollution loads, with actual number of inhabitants

Effluent
STToilet use

127 ~ 177 L/cap.day
Adj. Black + Adj. Greywater
load:
COD: 44.8 (19.9 ÷ 90.1) g/cap.day
BOD5: 30.1 (13.8÷ 56.2) g/cap.day
T-N: 8.5 (3.0 ÷ 20.8) g/cap.day
T-P: 0.8 (0.4 ÷ 1.6) g/cap.day
TSS: 14.0 (4.0 ÷ 25.2) g/cap.day

Adj. Blackwater load:Settled blackwater load:

COD: 14.6(8.0 ÷ 24.3) g/cap.day
BOD5: 9.9 (5.5 ÷ 16.8) g/cap.day
T-N: 6.6 (2.3 ÷ 16.3) g/cap.day
T-P: 0.4 (0.2 ÷ 0.9) g/cap.day
TSS: 5.8 (1.8 ÷ 9.4) g/cap.day

COD: 8.9(4.9 ÷ 14.8) g/cap.day
BOD5: 5.6 (3.1 ÷ 9.6) g/cap.day
T-N:5.2 (1.8 ÷ 13.0) g/cap.day
T-P: 0.3 (0.2 ÷ 0.6) g/cap.day
TSS: 3.3 (1.1 ÷ 5.4) g/cap.day

Other uses

Laundry; Bathing;
Kitchen; Washing;etc.

Greywater
Greywater load:
COD: 30.2 (11.9 ÷ 65.9) g/cap.day
BOD5: 20.2 (8.3 ÷ 39.4) g/cap.day
T-N: 1.9 (0.7 ÷ 4.2) g/cap.day
T-P: 0.4 (0.2 ÷ 0.7) g/cap.day
TSS: 8.2 (2.6 ÷ 15.8) g/cap.day

Prof. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE

19Quản lý bùn thải từ các công trình XLNT phân tán••••••••Một trong những vấn đề quan trọngnhất của QLNT phân tánHầu hết còn đang bỏ ngỏĐã được quy định trong Nghị định80/2014 và một số quy định cấp tỉnhQCVN 50-2013: kim loại nặng trong
bùn
10TCN 526-2002: Phân vi sinh từchất thải rắn sinh hoạt (tham khảo)Thông tư 41/2014/TT-BNNPTN vềquản lý phân bónLuật Môi trường 2020
Thu hồi tài nguyên từ bùn cặn rất cótiềm năng, nhưng còn thiếu các
hướng dẫn, quy định cụ thể

Prof. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE20DỰ ÁN QUẢN LÝ PHÂN BÙN BỂ PHỐTTẠI TP. BẾN TRE(1) Sự tham gia của các bên: UBND thành phố Bến Tre, Công ty MTĐT URENCO,Doanh nghiệp tư nhân, Hội Phụ nữ (làm việc với các hộ gia đình).
(2) Đồng tài trợ (BMGF qua EMWF + ngân sách địa phương).
(3) Trạm XL phân bùn: Lắng, phân hủy kỵ khí + Sân phơi bùn; XL nước chiết.
(4) Xây dựng khung pháp lý: Quy định về quản lý phân bùn của thành phố (hút bùn,vận chuyển, xử lý, thải bỏ hay tái sử dụng), Cơ cấu giá (04.2022)

Prof. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE21

ĐÁNH GIÁ, THẨM ĐỊNHNỘI DUNG
• Đánh giá chất lượng bể và vật liệu làm bể• Đánh giá chất lượng nước sau xử lý• Đánh giá lượng bùn tích lũy, thành phần tính chất, giải pháp xử lýCÁC NỘI DUNG LIÊN QUAN:• Địa điểm đánh giá• Thời gian đánh giá• Điều kiện đánh giá• Phòng thí nghiệm đạt chuẩn• Điều kiện “Đạt”• Cấp chứng nhậnProf. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE

22ĐÁNH GIÁ, THẨM ĐỊNH• Đánh giá chất lượng bể và vật liệu chế tạo– Mẫu vật liệu– PTN của Quatest (I, II, III)– Các PTN hợp tác với Quatest– Đánh giá vật liệu: độ nén, kéo, độ bền chịu UV và chịu ănmòn– Đánh giá bể: độ kín hay khả năng chống thấm, chịu áp lựcnước và chịu tải từ phía trênProf. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE23ĐÁNH GIÁ, THẨM ĐỊNH• Đánh giá chất lượng nước đầu ra- Tại địa điểm công trình, hoặc tại Trạm XLNT được lựa chọn làm nguồnnước thải (đưa mẫu sản phẩm bể XLNT đến thử nghiệm)- Bởi PTN có dấu VLAS và VIMCERT.
- Trong thời gian 4-6 tháng bao gồm cả tháng lạnh nhất mùa đông (với sảnphẩm dùng cho khu vực miền bắc và bắc trung bộ)- Vận hành với lưu lượng tối thiểu bằng 50% lưu lượng thiết kế.

• Các thông số đánh giá:- Theo QCVN 14:2008/BTNMT: pH, BOD, TSS, NH4, NO3, PO4, Coliforms.
- Các thông số khác (khuyến nghị): Nhiệt độ, COD, TN, TP.
• “Đạt”: 1 tuần/mẫu x 90% số mẫu đạt (khuyến nghị).
• Quan trắc định kỳ: theo quy định.

Prof. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE24

ĐÁNH GIÁ, THẨM ĐỊNH• Đánh giá lượng bùn tích lũy, thành phần tính chất, và biệnpháp xử lý- Bởi người vận hành hoặc chủ công trình- Lượng bùn tích lũy theo thời gian (L/năm)- Thời gian giữa 2 lần hút bùn (năm)- Thành phần tính chất bùn (khuyến cáo): nhiệt độ, pH, COD,BOD, TS, VS, TN, TP, Coliforms, trứng giun sán.
- Phương pháp thu gom, vận chuyển.
- Phương pháp xử lý.
- Phương pháp thải bỏ/tái sử dụng.
- Giám sát dịch tễ và sự chấp nhận của cộng đồng tại địa điểmthải bỏ/tái sử dụng.

Prof. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE

25

Giá thànhProf. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCEHiệu suất xử lý

Các hoạt động liên quan XLNT phân tánSản xuất bể XLNTThẩm tra thiết kế, thẩm định công nghệThiết kế, xây dựng, lắp đặtCung cấp vật tư thay thế: Máy thổi khí, bơm,hóa chất, giá thể, van khóa, chế phẩm vi sinh…
Quy hoạch; ban hành quy chuẩn, tiêu chuẩn; cấp phép xâydựng; cấp phép xả nước thải; giám sát chất lượng nướcDịch vụ vận hànhDịch vụ bảo trìDịch vụ hút bùn, vận chuyển, xử lýDịch vụ mạng (nếu có on-line)Tập huấn thiết kế, xây dựng, vân hành, bảo trìProf. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCEQuảng cáo, tiếp thị, truyền thông27ĐỀ XUẤT – KIẾN NGHỊ• Cần lồng ghép, đưa các giải pháp và mô hình XLNT phân tán vào quyhoạch đô thị.
• Tiêu chuẩn thiết kế cần được xây dựng và ban hành sớm.
• Rà soát, cập nhật quy chuẩn xả thải, nhất là chỉ tiêu N, P, vi sinh, để tránhphải xử lý lại gây tốn kém nguồn lực.
• Đánh giá, kiểm định, cấp chứng nhận đối với công nghệ, thiết bị, vậnhành hệ thống, dịch vụ quản lý bùn thải.
• Đấu nối hộ gia đình phải là điều kiện bắt buộc. Tất cả các thành phần củahệ thống phải được xem xét đồng bộ: công trình vệ sinh hộ gia đình –điểm đấu nối và mạng lưới thu gom – công trình xử lý NT – thải bỏ hay táisử dụng.
• Cần các đơn vị cung cấp dịch vụ vận hành và bảo dưỡng chuyên nghiệp,tại chỗ hoặc thuê ngoài. Có thể hình thành các đơn vị từ các doanh nghiệpTN&XLNT có năng lực.
• Cần phát triển các trung tâm tiếp thị về QLNT phân tán với mạng lưới hợptác chặt chẽ.
Prof. Dr. Nguyen Viet -Anh, IESE, HUCE

28

XIN TRÂN TRỌNG CẢM ƠN!

Prof. Dr. Nguyen Viet Anh
29

Vice President, Vietnam Association of Water Supply and Sewerage (VWSA)
Director, Institute of Environmental Science and Engineering (IESE),Hanoi University of Civil Engineering. Email: anhnv@huce.edu.vn