Stand van Ons bos Zaken‘Stand van Ons bos Zaken’ is een tweemaandelijkse 7-delige serie met als doel het
Surinaamse publiek informeren over de stand van zaken van onze natuur. Aan dezeaflevering werkten Conservation International Suriname (CI-S) en Amazon
Conservation Team Suriname mee. Als samenleving moeten we keuzes maken hoe wijomgaan met onze natuurlijke rijkdom. De periode 2020-2025 wordt daarvoor cruciaal.
Waar een autoriteit stelt dat het beheersbaar is, slaat de milieuactivist luidkeels alarm.

Deze serie wil gebalanceerd informeren, gebaseerd op bestaande data. Als stof voor een‘Natuurdebat’ in maart 2020. Ook opdat partijen het bos hoog op hun agenda zetten.
Alle Surinamers moeten aan het debat kunnen deelnemen. Deze serie draagt bij aanbasiskennis. Opdat u niet alleen de (alarm)klok hoort luiden, maar ook weet waar deklepel hangt. Deel 3: Onze rivieren en goudwinning.

Onze rivieren en goudwinning

Bij de monding van de Marowijnerivier
werden relatief hoge concentraties aangetroffen
tot 0,41 mg. Allemaal het gevolg van menselijk
handelen, wees analyse uit.

Dat ambachtelijke en kleinschalige
Het heeft negatieve invloed op de neurogoudwinning zorgt voor
ontwikkelingen van opgroeiende kinderen die
ontbossing, bosfragmentatie,
geestelijk beperkt kunnen raken.
bosdegradatie en vertroebeling vankreken en rivieren, is algemeen bekend.
Ondanks dat het een ‘zwaar metaal’ betreft, isAlarmerende beelden daarvan laten wat dat
kwik al vloeibaar bij kamertemperatuur en
betreft niets aan de verbeelding over. Maar devluchtig. Als het verdampt dan wordt het door
ecologische ramp die zich momenteel voltrekt,de wind meegevoerd – atmosferischontgaat goeddeels de publieke aandacht. Wie in
getransporteerd – en slaat het (ookde veronderstelling leeft dat de direct merkbarestroomopwaarts) met de regen elders neer,
gevolgen en gezondheidsrisico’s vooral lokale
zoals in ongerepte gebieden. Vandaar dus degemeenschappen in en nabij goudwinningshoge kwikconcentraties in de Bovengebieden treffen, komt zeer bedrogen uit.
Coppename.
Zo wijst de hoge kwikconcentratie in demonding van de Marowijnerivier erop dat
kwikvervuiling stroomafwaarts wordt
getransporteerd. Tal van onderzoeken zijnverricht naar kwikconcentraties inrivierbodems en roofvissen die door mensen
worden gegeten. Veel gemeenschappen in het
binnenland kampen met toegenomen
kwikniveaus. Zo staat in een ‘Overzicht van
kwikvervuiling in Suriname’ uit 2015 vanecoloog Paul Ouboter.

In Suriname werken tussen de 20.000 en
35.000 personen in de kleinschaligegoudwinning. Voor elk gewonnen kilogram
goud wordt ongeveer twee tot drie kilogramkwik gebruikt. Volgens voorzichtige schatting
komt jaarlijks hierdoor zo’n 57.000 kilogramkwik in het milieu terecht. Het zou ook twee
tot driemaal hoger kunnen zijn. Ongeveer 55
procent door verdamping en 45 procent door
lozen in de grond en naar kreken en rivieren.

Van de spierweefselmonsters behoorde 79
procent tot roofvissoorten. Daarvan overtrof 41
procent de Europese aanvaardbare norm voor
menselijke consumptie van 0,5 mg per gramspierweefsel. Zowel stroomafwaarts als
stroomopwaarts van goudwinningsgebieden
bleken de kwikconcentraties in roofvissen overhet algemeen onder de aanvaardbare
internationale norm, terwijl die in ongerepte
gebieden juist ‘aanzienlijk hoger’ waren. Een
verklaring hiervoor is het atmosferischetransport van kwik.
Vis is voor binnenlandbewoners een
belangrijke bron van eiwitten. In 2018 zijn deresultaten gepubliceerd van een onderzoek vande AdeKUS en de Noord-Amerikaanse Tulane
University uit New Orleans naar kwikgehaltes
in het bloed van ruim 230 vrouwen en kinderenin het binnenland. Het gaat om de dorpen
Brownsweg, Pikin Saron, Kwakoegron, Nyun
Jacobkondre en Pusugrunu.

Het gemiddelde kwikgehalte is overal
alarmerend boven het Noord-Amerikaanse
maximaal aanvaardbare gehalte van 5,8
microgram kwik per liter bloed. Die vanBrownsweg is 6,4 microgram, terwijl deandere dorpen twee tot viermaal erboven
zitten.
▼ MinamataverdragHet Minamataverdrag van 2013 heeft als doel
wereldwijd verminderen van antropogene(menselijke) uitstoot van kwik om zo demenselijke gezondheid en het milieu tebeschermen. Het Minamataverdrag is inoktober 2018 in werking getreden voor
Suriname. Het Nationaal Instituut voor Milieu
en Ontwikkeling in Suriname (Nimos) heeft
een stappenplan opgesteld voor het gefaseerd
uitbannen van kwikgebruik in Suriname. Om
te komen tot een ‘Nationaal Actieplan’ is ereen ‘Nationale inventaris van kwikuitstoot’opgesteld, zoals het Minamataverdrag vereist.

“Wil je dat mensen begrijpen waarom zij zichaan de wetgeving moeten houden, dan moet je
uitleggen wat de gevaren zijn en waarom
duurzaam omgaan met het milieu belangrijkis.”▼ Houding goudzoekers
In 2015 heeft antropoloog Marieke Heemskerk
van Social Solutions met werkpartner Celine
Duijves onderzoek verricht naar de praktijken
van kleinschalige goudmijnwerkers met
betrekking tot kwikgebruik. “En er gaat heelveel verloren”, zegt Heemskerk over dehoeveelheden kwik die in het milieu
terechtkomen. Op basis van observaties schat
Social Solutions zo’n drie kilogram voor elkekilogram goud. “Je hebt mensen die het kwik
in zo’n pit gooien en dan gaan spuiten. Alles
wat te veel aan kwik is, spoelt met het
restmateriaal weg.”
Over deze ‘worst practices’ (zo gecategoriseerd
in het Minamataverdrag) zegt Griffith van het
Nimos: “Suriname zal in het Nationaal
Actieplan met strategieën moeten komen hoe
we dit gaan uitbannen.”
Artisanal Gold Council (AGC) is een
Canadese organisatie die in verschillendelanden succesvol een kwikvrije
mijnbouwmethode heeft geïntroduceerd. Debedoeling is dat binnenkort in Suriname een
proefproject wordt opgezet met praktischetraining in het veld. Social Solutions neemt desociale begeleiding en monitoring op zich.
Heemskerk: “Er zal op een vergelijkbare
manier gewerkt worden, maar dan zonder kwik
en met kleine aanpassingen in de technologie.
Ons kwikvrije systeem moet aantonen dat je
zelfs meer goud eruit haalt. Want niemand isgevoelig voor het argument: ‘het is gevaarlijk
voor je gezondheid, dus je moet het niet doen’.
Dat heeft onderzoek wel uitgewezen.”▼ Impact op biodiversiteit

De vertroebeling en hoge kwikwaarden van
kreken en rivieren hebben ook negatieve
impact op de kwaliteit en de biodiversiteit van
het bos. Ouboter: “Het kan ertoe leiden dat
visetende dieren uiteindelijk uitsterven in een
De kleinschalige goudmijnbouw kwam
‘verwachtbaar’ uit de bus als grootste uitstoter gebied. Kwik is schadelijk voor mens en
dieren maar het hele ecosysteem gaat eraan als
van kwik (89 procent van de atmosferische
het water zo troebel wordt. We hebben dat een
uitstoot en 70 procent van de lozingen). “Het isimmens”, zegt Gina Griffith, juridisch adviseur paar keer gevolgd bij een aantal kleine kreken
in het Rosebelmijngebied waar er goudzoekers
bij het Nimos. “Je moet je voorstellen wat datzaten. Het wordt echt een soort modderstroom
betekent voor ons als Surinaamse bevolking
en dan zie je de gehele fauna veranderen. Ook
als zoveel tonnen kwik in het milieu
grote vissen die mensen het liefst eten,terechtkomt. We worden op verschillendeverdwijnen.”manieren eraan blootgesteld.”
In mei 2018 is het Nimos gestart met het
project ‘Verbetering van het milieubeheer inde mijnbouwsector in Suriname met nadruk op
goudmijnen’. De kleinschalige goudwinning is‘slecht gereguleerd’. Griffith: “Onder meer
door zwakke instituten heeft een wildgroei
plaatsgevonden. Er is niet goed gemonitord en
gecontroleerd. Dat alles moet nu recht wordengezet.” Volgens het stappenplan van het
Nimos zou de Milieuwet al oktober dit jaar
door het parlement moeten worden
aangenomen. Daarnaast “moet nog aardig wat
andere wetgeving in place komen”.
▼ Poreuze grenzen“We zijn in 1998 begonnen met onderzoeken
en metingen en doen dat nog steeds. We
hebben, kan je zeggen, heel Suriname
doorgemeten.” Ouboter heeft als onderzoeker
van de Anton de Kom Universiteit vanSuriname (AdeKUS) overal in
goudwinningsgebieden kwikwaarden gemeten.
Het ging om zo’n 36 locaties in de goudrijke
Green Stone Belt. Ouboter opereert
tegenwoordig onder het vaandel van stichting
Neowild. Algemeen concluderend over onzerivieren en andere wateren zegt hij: “Dekwikgehaltes zijn overal te hoog en de BovenCoppename springt eruit. Maar het is het ergste
in het stuwmeer. Elke volwassen roofvis heeft
een te groot kwikgehalte in zich. In pirengs van
het Brokopondomeer is dat soms tien maal
boven de internationale aanvaardbare normen.”

Uitgestoten kwik blijft hardnekkig in het
milieu. In het water wordt het door organismenomgezet tot het zeer giftige ‘methylkwik’ enstapelt het zich op (‘bioaccumulatie’) in devoedselketen. Organismen nemen methylkwik
op, kleine beestjes krijgen het naar binnen en
worden op hun beurt gegeten door een groter
dier, waardoor het zich geleidelijk
vermenigvuldigt. “Dat betekent dus dat
roofvissen, die door mensen worden gegeten,de allerhoogste kwikgehalten hebben. Maarook kaaimannen en otters”, aldus Ouboter.
▼ Ongerepte gebieden

Tussen 2002 en 2010 werden landelijk 53
locaties onderzocht op kwikconcentraties,
zowel in goudwinningsgebieden als in▼ Atmosferisch getransporteerd
ongerepte gebieden. In totaal werden in
Kwik bindt zich makkelijk aan andere metalen (middel)grote stromen 228 sedimentmonsters
genomen en 885 spierweefselmonsters vanen is daarom bij uitstek ideaal om goud teonttrekken aan erts. Het wordt vervolgens door zoetwatervissen bestaande uit 55 soorten.
verhitting verdampt, waardoor alleen het goud
De meeste sedimentmonsters hadden een
overblijft. Kwik bedreigt wereldwijd degezondheid en het milieu. Het tast de hersenen kwikconcentratie ruim boven de aanvaardbare
internationale norm van 0,17 microgram (mg)aan en kan leiden tot neurologische
aandoeningen zoals verslechtering van spraak, per gram grond. Slechts vijf procent bleef
eronder.
zicht, gehoor en motoriek.

In Suriname is de import van kwik
vergunningplichtig en sinds 2006 is geen
vergunning meer verleend. “Kwik komt dusniet via de legale weg binnen”, concludeert
Griffith. Afgaand op de Guyanese
importcijfers, wordt daar veel meer kwikgeïmporteerd dan er lokaal gebruikt wordt inde goudsector. “Het vermoeden bestaat dat
veel via onze poreuze grenzen Surinamebinnenkomt.”
Het Minamataverdrag verbiedt geenkwikgebruik maar verplicht aangesloten
landen zich in te spannen kwikuitstoot teverminderen en waar mogelijk te vermijden.
Nancy del Prado is als milieujurist betrokken
geweest bij een aantal wetsprojecten die ook
hiervoor relevant zijn. Zoals het ontwerp
Milieuwet van 2002. “Dat wordt deoverkoepelende wet voor alle sectoren, zoals
landbouw, mijnbouw en industrie. De
bedoeling van de Milieuwet is omverontreiniging en vervuiling te voorkomen.”
Ook buigt een speciale commissie zich overaanpassen van de Mijnwet van 1986 aan dehuidige tijdgeest, in overeenstemming met deMilieuwet. Maar met wetgeving alleen komen
we er niet, stelt Del Prado. Ook een‘mentaliteitsombuiging’ is noodzakelijk door
middel van educatie en bewustwording.

De situatie heeft ook een negatieve impact opdrinkwaterbronnen van lokale
gemeenschappen. Antropoloog Heemskerk:“In de regentijd kunnen de mensen water
opvangen maar in de droge tijd heb je een
groot probleem. Sowieso de pontons en
skalians in de rivieren zouden moeten stoppen;
die zijn desastreus voor alles.”.-.

Als u vragen heeft over dit artikel kunt u
contact opnemen met Els van Lavieren (CI-S)
per email: evanlavieren@conservation.org