หมวดหมู่การทดสอบ
้(งานสาธารณู ปโภคพืนฐาน/ระบบ)้เนื อหาการทดสอบภาคปฏิ
บตั ิ

Ver.2022090
8

่
่
่
่
่ ในหน้างานก่อสร ้างบทที่ 5 ความรู ้เกียวกั
บเครืองมือ เครืองจักร วัสดุ และเครืองมื
อวัดทีใช้่ อ เครืองจั่ กร วัสดุ และเครืองมื่ อวัดเฉพาะประเภทงาน ...................................................... 96
5.1 เครืองมื่ กรก่อสร ้าง .............................................................................................................. 96
5.1.1 เครืองจั
5.1.2 งานระบบไฟฟ้ า.................................................................................................................... 97่
5.1.3 งานสายสือสาร
................................................................................................................... 102
5.1.4 งานท่อ ................................................................................................................................. 104
่ บอุปกรณ์ทาความเย็นและเครืองปร
่
5.1.5 งานเกียวกับั อากาศ .................................................. 107
5.1.6 งานระบบสุขาภิบาล ............................................................................................................ 107
5.1.7 งานหุมฉนวนกั
้นความร ้อนและความเย็น .......................................................................... 107
5.1.8 งานระบบดับเพลิง ............................................................................................................... 108
่ อ เครืองจั่ กร วัสดุ และเครืองมื่ อวัดทีใช่ ้ร่วมกันในงานแต่ละประเภท................................. 109
5.2 เครืองมื่ อไฟฟ้ า .................................................................................................................... 109
5.2.1 เครืองมื
้ า ..................................................................................... 111
5.2.2 ขุดเจาะ/ปรบั ระดับ/บดอัด, จีเขย่
่
5.2.3 ตีเส ้นปักเตา้ /ทาเครืองหมาย
.............................................................................................. 112
5.2.4 วัด/ตรวจสอบ ..................................................................................................................... 113
5.2.5 ตัด/ดัด/ปอก....................................................................................................................... 115
5.2.6 เคาะ/ถอน, ดึงออก ............................................................................................................. 115
5.2.7 ไส/ขัด/เจาะรู ...................................................................................................................... 116
5.2.8 ขันแน่ น/ยึดติดตัง้ ............................................................................................................... 117
5.2.9 นวด/ผสม ........................................................................................................................... 118
5.2.10 ปกป้ องรกั ษา/บ่ม ............................................................................................................. 118
่
5.2.11 กาจัดสิงสกปรก
................................................................................................................ 119
่
5.2.12 ขนย ้ายสิงของ
.................................................................................................................. 119
5.2.13 แขวน/ยก/ดึง ................................................................................................................... 120
5.2.14 นั่งร ้าน, โต๊ะทางาน/บันไดลิง ............................................................................................ 121
5.2.15 ทาความสะอาด................................................................................................................. 121่้ั หน้่ างานก่อสร ้างบทที่ 6 ความรู ้เกียวกั
บการก่อสร ้างติดตงที่ วมกันทัวไปในหน้
่
6.1 เรืองร่
างานก่อสร ้าง ............................................................................................. 122
6.1.1 ลักษณะเฉพาะของงานก่อสร ้าง ......................................................................................... 122
6.1.2 แผนงานก่อสร ้าง ................................................................................................................. 123
6.1.3 การควบคุมจัดการงานก่อสร ้าง ......................................................................................... 123
6.1.4 การเตรียมการก่อนงานก่อสร ้าง ................................................................................................ 124
่
6.1.5 การตีเส ้นปักเตา้ (ตีเส ้น, ทาเครืองหมาย)......................................................................... 125
่ บงานตัดแต่งท่อ......................................................................................................... 126
6.2 ความรู ้เกียวกั
6.2.1 การตัดแต่งท่อเหล็กกล ้าคาร ์บอนสาหรบั งานท่อ .............................................................. 126
6.2.2 การตัดแต่งท่อพีวซี แี ข็ง ...................................................................................................... 129
6.2.3 การตัดแต่งท่อเหล็กบุพวี ซี แี ข็งสาหรบั งานประปา............................................................. 130
่ บอุปกรณ์ทาความเย็นและเครืองปร
่
6.3 งานเกียวกับั อากาศ ............................................................... 131
6.3.1 การตัดแต่งท่อทองแดงหุมส้ าหรบั สารทาความเย็น ........................................................... 131
่
6.3.2 การเชือมต่
อท่อสาหร ับสารทาความเย็น............................................................................ 132
6.4 งานหุมฉนวนกั
้นความร ้อนและความเย็น ....................................................................................... 133
6.4.1 รูปร่างลักษณะและประเภทของวัสดุฉนวนกันความร ้อน ................................................... 133
6.4.2 ตัวอย่างการหุมฉนวนกั
้นความร ้อนและความเย็นในงานท่อ ............................................. 133
6.4.3 ตัวอย่างการหุมฉนวนกั
้นความร ้อนและความเย็นสาหรบั ท่อดักท ์.................................... 134
้
6.5 งานท่อสาหรบั สาธารณู ปโภคพืนฐาน
............................................................................................ 134
้้ อเหล็กหล่อเหนี ยว ....................................................................... 134
6.5.1 นาประปา
- งานติดตังท่
้่
6.5.2 นาประปาและแก๊
ส - การเชือมต่
อท่อด ้วยวิธ ี EF ............................................................... 136
่
6.5.3 ขอ้ ควรระวังในงานสายสือสาร
............................................................................................ 137
6.5.4 ขอ้ ควรระวังในงานฝังท่อ ..................................................................................................... 137
6.6 งานแผ่นโลหะก่อสร ้าง...................................................................................................................... 139
6.6.1 การตัดแต่งแผ่นโลหะ .......................................................................................................... 139
่
6.6.2 วิธกี ารเชือมต่
อท่อดักท ......................................................................................................
์
140
6.7. งานระบบไฟฟ้ า ............................................................................................................................... 141
6.7.1 ขอ้ ควรระวังในงานระบบร ับและแปลงไฟฟ้ าแรงสูง 142่ั
6.7.2 ไฟฟ้ าลัดวงจร ไฟฟ้ ารวลงดิน และไฟฟ้ ารว่ ั ...................................................................... 142
้
6.7.3 ขอ้ ควรระวังในงานยาสายไฟ
............................................................................................... 142
่ งอยู่ และการตัดสายไฟเหนื อศีรษะ ....................... 143
6.7.4 การสร ้างความเสียหาย/ตัดโดนท่อทีฝั
6.7.5 ขอ้ ควรระวังในการใช ้ถนน................................................................................................... 143่
6.8 งานสายสือสาร
................................................................................................................................ 144
่
6.8.1 ประเภทของระบบสือสาร
.................................................................................................... 144
6.8.2 การวางท่อร ้อยสายใต ้ดิน .................................................................................................... 146
6.8.3 ขอ้ ควรระวังในการปฏิบตั งิ าน ............................................................................................. 147
6.9 งานก่อสร ้างเตา ............................................................................................................................... 147
6.10 งานระบบดับเพลิง.......................................................................................................................... 148

บทที่ 7 ความปลอดภัยในงานก่อสร ้าง
7.1 อุบตั ภิ ยั ถึงแก่ชวี ติ ในงานก่อสร ้าง .................................................................................................... 149
7.1.1 สถานะของอุบตั ภิ ยั ถึงแก่ชวี ติ ในงานก่อสร ้าง .................................................................... 150
7.1.2 ประเภทของอุบตั เิ หตุและอุบตั ภิ ยั ถึงแก่ชวี ต
ิ ...................................................................... 151
้่ กรณีทเกิ่ี ดอุบต
7.1.3 ลักษณะเฉพาะของงานสาธารณู ปโภคพืนฐานและงานระบบทีมีั ภิ ยั ถึงแก่ชวี ติเป็ นจานวนมาก ............................................................................................................................. 153
7.2 กิจกรรมความปลอดภัยในหน้างานก่อสร ้าง ................................................................................... 154
7.2.1 วงจรการก่อสร ้างอย่างปลอดภัย ........................................................................................ 154
่ า้ มาหน้างานใหม่ .................. 156
7.2.2 การอบรมดา้ นความปลอดภัยและอาชีวอนามัยใหก้ บั ผูที้ เข่ ้ามาหน้างานใหม่ ....................................................................................... 156
7.2.3 การอบรมผูที
้ เข
่
7.2.4 อุปกรณ์สาหรบั การทางานทีปลอดภั
ย............................................................................... 158
7.2.5 มาตรการป้ องกันโรคลมแดด .............................................................................................. 159
่
7.2.6 เครืองหมายส
าหรบั สร ้างความตระหนักในการทางานอย่างปลอดภัย............................... 159
่ บขอ้ ผิดพลาดของมนุ ษย ์ ......................................................160
7.2.7 การทาความเขา้ ใจเกียวกั

่
่
่
่
่ ใน
บทที่ 5 ความรู ้เกียวกั
บเครืองมือ เครืองจักร วัสดุ และเครืองมื
อวัดทีใช้
หน้างานก่อสร ้าง่่่
5.1 เครืองมือ เครืองจักร วัสดุ และเครืองมื
อวัดเฉพาะประเภทงาน
่
5.1.1 เครืองจั
กรก่อสร ้าง[รถตักดินไฮดรอลิก (รถแบ็คโฮ)]่ กรทีท่ ำงำนขุดเจำะ/บรรทุกด ้วยกำรขับเคลือนของบู
่่ บเคลือน
่เครืองจัม อำร ์ม และบุ ้งกี๋ ซึงขั

รถตักดินไฮดรอลิก

่โดยกระบอกสูบไฮดรอลิก และด ้วยกำรหมุนโครงสร ้ำงส่วนบนทีสำมำรถหมุนได ้่ ตถุประสงค ์ต่ำงๆ เช่น ใช ้เป็ นเบรกเกอร ์ ริปเปอร ์ หรือเครืองบด
่สำมำรถใช ้เพือวัฯลฯ่่ี ำงำน
โดยกำรเปลียนอุ
ปกรณ์ทท่่ อั่ ดให ้แน่ นด ้วยน้ำหนัก มีหลำกหลำยประเภทขึนอยู
้[เครืองตบดิ
น] เครืองที
่กบั วัสดุ รูปทรง
และกำรนำมำจับคู่กนั ของลูกกลิง้ รูปทรง
่
่ ลก
้ ท
่ ำจำกเหล็ก ใช ้สำหร ับบดอัดดินชันซั้ บเกรด
[รถบดถนน] เครืองบดอั
ดทีมีู กลิงที

่เครืองตบดิ
น้ บเบส ฯลฯ ในงำนปูผวิ ทำงและชันซั
่่ ลูกกลิงที้ ท่ ำจำกยำง เหมำะสำหร ับดินธรรมดำ
รถบดถนนล้อยาง] เครืองบดอัดทีมี่้ บเบส ฯลฯ นอกจำกนี ยั้ งใช ้สำหร ับทีบดอัดได ้ง่ำย และหินบดสำหร ับปูผวิ ทำงชันซั
กำรบดอัดวัสดุผสมยำงมะตอยอีกด ้วย่ เครืองจั่ กรทีท่ ำกำรบดอัดโดยให ้ลูกกลิงที้ ท่ ำจำกเหล็กสันสะเทื
่[รถบดถนนแบบสัน]อน่่ นกำรทำให ้สันสะเทื
่ปกติจะเป็ นกำรทำให ้สันสะเทื
อนในแนวตัง้ แต่สำหร ับรถบดอัดทีเป็
อน่ แม้รถบดถนนแบบสันจะมี
่ในแนวนอนจะเรียกเฉพำะว่ำรถบดถนนแบบสัน
ขนำดเล็ก

รถบดถนนล้อยาง

แต่ก็มปี ระสิทธิภำพในกำรบดอัดได ้แน่ น่ กรทีมี่ บุ ้งกีติ๋ ดตังอยู้ ท[รถแทรกเตอร ์ตักดิน] เครืองจั่ ดี่ ้ำนหน้ำของตัวแทรกเตอร ์๋ ดตักดิน หินสำมำรถตักดินและทรำย ฯลฯ ด ้วยบุ่งกี๋ แล้วใส่ลงไปในรถดัมพ ์ได ้ นอกจำกบุ่งกีขุ
้่ ้ในกำรเคลือนย
่่ ดขวำงอยู่ฯลฯ แล้ว ยังสำมำรถติดตังงำยกเพื
อใช้ำยยำนพำหนะทีกี

รถบดถนนแบบสั่น้ ฉี่ ดน้ำเพือใช่ ้ในกิจกรรมกำรดับไฟได ้อีกด ้วย มี 2 ประเภทด ้วยกัน ได ้แก่ ประเภทล้อ
หรือติดตังที
และประเภทตีนตะขำบ่ กรทีใช่ ้ในกำรบรรทุกและขนย ้ำย ซึงวิ่ งด่ ้วยล้อและมี
[รถตักดินล้อยาง (Loader)] เครืองจั
๋่ี ำรถ ตักวัสดุต่ำงๆ เช่น ดินและทรำย หิน หินในเหมือง ฯลฯบุ ้งกีขนำดใหญ่
อยู่ทหน้
่่๋โดยกำรขับเคลือนตั
วรถไปข ้ำงหน้ำ พร ้อมกับกำรเคลือนไหวของบุ
้งกีและบูม แล้วนำไปใส่
96รถตักดินล้อยาง (Loader)่ ้วยล้อ จึงเรียกอีกอย่ำงว่ำ
ในรถดัมพ ์ ฯลฯ รถตักดินล้อยำง (Loader) เป็ นรถแทรกเตอร ์ตักดินทีวิ่ งดรถดันดินล้อยำงหรือรถตักดินล้อยำง่ ้สำหร ับขนย ้ำยดิน ทรำย หิน ฯลฯ โดยสำมำรถยกตัวถัง
[รถดัมพ ์] ยำนพำหนะทีใช
่กระบะให ้เอียงลงเพือเทดิน (ดัมพ ์) ได ้ จึงเรียกว่ำรถดัมพ ์ มักใช ้ร่วมกับรถตักดินไฮดรอลิก

รถดัมพ ์หรือรถตักดินล้อยำง (Loader)่ กรทีใช่ ้กำลังในกำรยกสิงของขึ
่่[เครน] เครืองจัน้ และขนย ้ำยสิงของในแนวรำบ
มีหลำกหลำยประเภท เช่น ทำวเวอร ์เครน รถเครน รถเครนตีนตะขำบ ฯลฯ่ ้ในกำรก่อสร ้ำง เช่น อำคำรสูง ฯลฯ ส่วนเครนจะถูกติดตังอยู้ ่บนเสำรองร ับทีเรี่ ยกว่ำตัวเสำ (Mast) มี[ทาวเวอร ์เครน] เครนทีใช่ วนทีเป็่ นเครนจะไต่ขนไปบนตั่ นต่่ ออกมำ และ “Floor-climbing”
2 ประเภท ได ้แก่ “Mast-climbing”' ซึงส่
ึ้วเสำ (Mast) ทียื่้ วฐำน
ซึงจะไต่
ไปบนอำคำรทังตั่ กรก่อสร ้ำงประเภททีมี่ เครนติดตังอยู้ ่บนรถบรรทุก
[รถเครน] เครืองจั้ มะ และบนพืนดิ้ น[รถเครนตีนตะขาบ] รถเครนประเภทตีนตะขำบ สำมำรถทำงำนได ้ในหลำกหลำยสถำนที่ เช่น บนพืนหิ่ งไม่ได ้ปูผวิ ทำง ฯลฯทียัรถเครน

รถเครนตีนตะขาบ

ทาวเวอร ์เครน

5.1.2 งานระบบไฟฟ้า
่่ี ้ในกำรตรวจสอบว่ำมีอะไรไฟฟ้ ำอยู่หรือไม่
[เครืองวัดแรงดันไฟฟ
้ า] อุปกรณ์ทใช่ ดแรงดันไฟฟ้ าเครืองวั

มีทงสั้ ำหร ับแรงดันต่ำและแรงดันสูง
่่ี ้ในกำรตรวจสอบยืนยันทิศทำงกำรหมุน (ลำดับเฟส)[เครืองวัดลํ
าดับเฟส] อุปกรณ์ทใช
ของกำรเดินสำยไฟฟ้ ำของแหล่งพลังงำนไฟฟ้ ำในระบบ 3 เฟส 2 สำย่ี ้ในกำรตรวจสอบสถำนะของวงจรไฟฟ้ ำ[เทสเตอร ์หรือมัลติมเิ ตอร ์] อุปกรณ์ทใช
แรงดันไฟฟ้ ำ ฯลฯ97้้[คอนเทสเตอร ์] อุปกรณ์ทใชี่ ้กำรกำรตรวจวัดว่ำเต ้ำร ับไหนเป็ นขัวบวก
ขัวลบหรือสำยดิน
่่ นเซนเซอร ์[แคลมป์ มิเตอร ์] อุปกรณ์ตรวจวัดทีสำมำรถวั
ดกระแสไฟฟ้ ำได ้เพียงแค่หนีบสำยไฟบริเวณส่วนทีเป็่ อไฟฟ้ ำสำหร ับตอกผนังหรือแผ่นพืน้ เพือเป็่ นทำงสำหร ับท่อส่ง
[ค้อนช่างไฟฟ้า] เครืองมื
่่่[เลือยไฟฟ
้ า] "เลือย"สำหร ับทำช่องเปิ ดในแผ่นยิปซัมบอร
์ดและไม้แบบเทคอนกรีต
่่ อทีใช่ ้ในงำนดัดท่อโลหะ
[เครืองดัดท่
อ] เครืองมื
่[ท่อร ้อยสายไฟ] ท่อโลหะหรือท่อเรซินสังเครำะห ์ทีสำมำรถเก็
บสำยไฟไว ้ข ้ำงในได ้่[ท่ออ่อนร ้อยสายไฟ] ท่อร ้อยสำยไฟทีสำมำรถงอได
้อย่ำงอิสระ
่[ท่ออ่อนร ้อยสายไฟชนิดโลหะ] ท่อร ้อยสำยไฟชนิดโลหะทีสำมำรถดั
ดงอได ้ง่ำย

ท่ออ่อนร ้อยสายไฟชนิ ดเรซินสังเคราะห ์(ท่อ PF)ท่อร ้อยสายไฟชนิ ดโลหะ่ ำจำกเรซินสังเครำะห ์ซึงไม่่ ทนไฟ
[ท่อ PF] PF ย่อมำจำก Plastic Flexible Conduit เป็ นท่ออ่อนร ้อยสำยไฟทีท่ ำจำกเรซินสังเครำะห ์ซึงไม่่ ทนไฟ
[ท่อ CD] CD ย่อมำจำก Combined Duct เป็ นท่ออ่อนร ้อยสำยไฟทีท
มักใช ้สำหร ับฝังในคอนกรีต่ ำจำกเหล็กและไม่มเี กลียว แสดงขนำดด ้วยขนำดของรูปทรงภำยนอก เช่น E19 และ E25[ท่อ E] ท่อร ้อยสำยไฟทีท่ เกลียวโลหะแบบบำง หรือเรียกอีกอย่ำงว่ำท่อร ้อยสำยไฟชนิดเหล็กรุน
[ท่อ C] ท่อร ้อยสำยไฟทีมี่ บำง เนื่ องจำกทนต่อแรงกระแทก
มำกกว่ำท่อร ้อยสำยไฟแบบเรซินสังเครำะห ์ และมีควำมทนทำน จึงใช ้เป็ นท่อลอยสำหร ับใช ้ภำยในอำคำร่ เกลียวโลหะแบบหนำ หรือเรียกอีกอย่ำงว่ำท่อร ้อยสำยไฟชนิดเหล็กรุน
่ นผิ
้ ว
[ท่อ G] ท่อร ้อยสำยไฟทีมี่ หนำ มีกำรเคลือบชุบทีพื
ทำให ้ทนต่อสภำพอำกำศ่ ำจำกกระดำษซึงใช่ ้เมือเจำะรู
่้ คำน ผนัง ฯลฯ[ท่อกระดาษ] ท่อทีท
ผ่ำนแผ่นพืน้ ข ้อต่อทีเชื่ อมต่
่่ อมต่
่[คัปปลิง]อท่อร ้อยสำยไฟชนิดเดียวกัน สำหร ับข ้อต่อทีเชื
อท่อร ้อยสำยไฟต่ำงชนิ ดกัน จะใช ้ข ้อต่อแบบผสม่ คัปปลิง)้(คอมบิเนชัน่ ้กับบริเวณทีดึ่ งสำยเคเบิลออกจำกเพดำน
[ฝาปิ ดท่อ] ฝำครอบทีใช่ ้ติดตังกล่้ องได ้ง่ำยๆ โดยใช ้กำรวำงเหล็กเสริมในแผ่นผนัง
[สตัดบาร ์] อุปกรณ์เพือให
้หรือแผ่นพืน่ ดตังแบบปรำกฏออกมำจำกผนั
้[กล่องลอย] กล่องทีติ
งฝาปิ ดท่อ

98

[กล่องลอยสําหร ับสวิตช ์ไฟ] กล่องสำหร ับเก็บอุปกรณ์เดินสำยไฟฟ้ ำ เช่น เต ้ำร ับ และสวิตช ์ไฟ่[กล่องเต้าร ับสายไฟ] กล่องสำหร ับแยกและเชือมต่
อสำยไฟในงำนเดินสำยไฟฟ้ ำกล่องลอยสาหรับสวิตช ์ไฟ่ี ดตังส้ ำหร ับเชือมต่
่[เรเดียสแคลมป์ ] อุปกรณ์ทติ
อไฟฟ้ ำระหว่ำงกล่องเต ้ำร ับสำยไฟ่ ำจำกเหล็กกับท่อโลหะ
ทีท่ ้สำหร ับแยกและเชือมต่
่[พลู บ็อกซ ์ (กล่องดึงสายไฟ)] กล่องทีใช
อระหว่ำงสำยเคเบิล
่กับสำยเคเบิล เนื่ องจำกไม่สำมำรถแยกและเชือมต่
อสำยเคเบิลภำยในท่อร ้อยสำยไฟได ้่ ำจำกโลหะและเรซิน (พลำสติก)จึงดำเนิ นกำรภำยในกล่องพักสำยเคเบิล มีทงทีั้ ท่ ดอยูต่ งอยู่ในคอนกรีต
[ฝาครอบกล่องสวิตช ์ไฟ] ฝำครอบทีติ่ รงกล่องซึงฝั

กล่องเต ้ารับสายไฟ

พลูบ็อกซ ์ (กล่องดึงสายไฟ)ฝาครอบกล่องสวิตช ์ไฟ้ อกล่อง] วัสดุสำหร ับเชือมต่่่ ่ งกล่อง
[ขัวต่
อกล่องเต ้ำร ับสำยไฟกับท่อโลหะหรือท่อ PF ติดทีฝั้ อกล่องสาหรับท่อแบบไม่มเี กลียว
ขัวต่้ อกล่องสาหรับท่อ PFขัวต่่่ ้วยกำรออกแรงกดอัด
[หางปลาแบบบีบอ ัด] หำงปลำสำหร ับเชือมต่
อสำยไฟกับอุปกรณ์หรือกับสำยไฟ ทำให ้สำยไฟอยู่คงทีด่ เวณทีเชื่ อมต่
่่้ไปทีบริอให ้หำงปลำเปลียนรู
ปทรง มีหลำยรูปทรงและขนำดขึนอยู
่กบั วัตถุประสงค ์ในกำรใช ้งำน่่ อสำหร ับเชือมต่
่่ เวณรอยต่อของหำงปลำ
[เครืองบีบอ ัด] เครืองมื
อหำงปลำแบบบีบอัดเข ้ำกับสำยไฟ โดยใช ้แรงกดอัดไปทีบริ
แบบบีบอัด้ เครืองมื่ อสำหร ับเชือมต่
่้[คีมยํา]อหำงปลำยำสำยไฟเข
้ำกับสำยไฟ โดยใช ้แรงคีมยา้่ เวณรอยต่อของหำงปลำยำสำยไฟ
้กดอัดไปทีบริ
มี 2 ประเภท ได ้แก่ สำหร ับหำงปลำ่ นมือจับจะเป็ นสีแดง) และสำหร ับริงสลีฟ (ส่วนทีเป็่ นมือจับจะเป็ นสีเหลือง)(ส่วนทีเป็้่่่[หางปลายําสายไฟ]หำงปลำสำหร ับเชือมต่อ ซึงจะติ
ดทีปลำยสำยไฟ่ ้วยกำรใส่สำยเคเบิลเข ้ำไปในรูตรงบริเวณทีเชื่ อมต่
่้ทำให ้สำยเคเบิลอยูค่ งทีด
อกับหำงปลำยำสำยไฟ
้่ อทีเหมำะสมส
่้แล้วกดอัดบริเวณรอยต่อกับหำงปลำยำสำยไฟพร
้อมกับสำยไฟ ใช ้เครืองมืำหร ับหำงปลำยำสำยไฟ่้่ อยำส้ ำหร ับริงสลีฟ
[ริงสลีฟ] วัสดุสำหร ับเชือมต่
อสำยไฟหลำยๆ สำย สอดลวดแกนเข ้ำไปในรูรูปวงแหวน แล้วยำโดยใช
้เครืองมื

99้่[หางปลาทรงแท่ง] หำงปลำยำสำยไฟที
ปลำยหำงปลำเป็
นรูปทรงแท่ง
้หางปลายาสายไฟ

ริงสลีฟ

หางปลาทรงแท่ง

้่[ข้อต่อรู ปตัว T] ข ้อต่อสำหร ับยำสำยหลั
กและสำยแยกเมือแยกสำยไฟออกจำกสำยหลั
กระหว่ำงทำง่ี ้เมือเชื่ อมต่
่่[ข้อต่อสายแบบเสียบ] วัสดุทใช
อสำยไฟ สำมำรถเชือมต่อได ้โดย
เพียงแค่เสียบลวดแกนเข ้ำไปข ้อต่อสายแบบเสียบ

่[COS] ย่อมำจำก Change Over Switch เป็ นสวิตช ์สับเปลียน
่[เทปยางละลาย] เป็ นเทปทีหำกยื
ดเทปออก 2-3 เท่ำ แล้วพันรอบท่อ ฯลฯด ้ำนหน้ำและด ้ำนหลังของเทปจะแนบติดกัน ใช ้สำหร ับท่อน้ำ ป้ องกันน้ำรว่ ั ฯลฯ่ อลงดิน โดยทั่วไปจะทำจำกเหล็กชุบทองแดง เรียกอีกอย่ำงว่ำแท่งเอิร ์ธ[หลักดิน] แท่งสำหร ับตอกลงไปในดินเพือต่
้่ วัสดุทเชื
่[ขัวตะกั
ว]ี่ อมต่
อระหว่ำงหลักดินและสำยดิน่ ้สำหร ับ[บ่อพักขนาดเล็ก (Handhole)] บ่อพัก (Manhole) แบบบล็อกทีใช

หลักดิน

่กำรเดินสำยไฟฟ้ ำและสำยสือสำร่ องกันไม่ให ้สำยเคเบิลเสียหำยเมือดึ่ งสำยเคเบิลเข ้ำไป[ข้อต่อปากแตร] วัสดุทใชี่ ้เพือป้่ ้เดินสำยผ่ำนท่อเข ้ำไปก่อน เมือเดิ่ นสำยไฟหรือ
[ลวดร ้อยสายไฟ] ขดลวดทีใช่ ้สำยหลักสำมำรถผ่ำนเข ้ำไปได ้ง่ำย สำมำรถเดินสำยหลักผ่ำนท่อได ้ด ้วยกำรเชือมสำยหลั
่สำยเคเบิลเข ้ำไปในท่อ เพือให
กกับลวดร ้อยสำยไฟต่อเข ้ำด ้วยกันแล้วดึงลวดร ้อยสำยไฟ
้ั้ ดเก็บรูปทรงบันไดทีใช่ ้ในกำรเก็บรวมรวมและจัดระเบียบสำยเคเบิลต่ำงๆ เช่น สำยไฟ ฯลฯ[ชนจัดเก็
บสายเคเบิล] ชันจั่ อยู่เป็ นจำนวนมำก หำกมีสำยเคเบิลจำนวนไม่มำก จะใช ้ตะขอเกียวสำยเคเบิ
่
ซึงมี
ล
่ ้เฉพำะตำมสถำนทีและวั
่[วัสดุรูปทรงพิเศษ (ยากุโมโนะ)] วัสดุรูปทรงพิเศษทีใช
ตถุประสงค ์เฉพำะ
่้ วน 2 ชินเข้ ้ำด ้วยกัน ในกำรเชือมต่
่้ ดเก็บสำยเคเบิล 2 ชันเข้ ้ำด ้วยกัน จะมี “ข ้อต่ออ่อน”[ข้อต่อ] วัสดุสำหร ับเชือมต่
อชินส่
อชันจั่่้ ดเก็บสำยเคเบิลทังสองโดยท
้เป็ นข ้อต่อทีสำมำรถเชื
อมต่อชันจั
ำเป็ นมุมได ้่่ ้เชือมต่
่้ ดเก็บเมือเชื่ อมต่
่้ ดเก็บสำยเคเบิลเข ้ำด ้วยกัน นอกจำกนี ้[สายต่อหลักดิน] สำยเชือมต่
อทีใชอไฟฟ้ ำระหว่ำงชันจั
อชันจั่ี จำเป็ นต ้องใช ้สำยต่อหลักดิน ซึงเรี่ ยกว่ำ “ข ้อต่อทีไม่่ ใช ้สำยต่อหลักดิน” อีกด ้วยยังมีอุปกรณ์ทไม่้ ดเก็บสำยเคเบิล ท่อร ้อยสำยไฟ ฯลฯ หน้ำตัดเป็ น “รูปตัว U”[ช่องดักเตอร ์] วัสดุสำหร ับรองร ับชันจั่ ฟังก ์ชันในกำรจ่่่ มี[ช่องเดินสาย] วัสดุสำหร ับติดหลอดไฟ ฯลฯ ซึงมี
ำยไฟ สำมำรถติดหลอดไฟไว ้ในที่ เช่น คลังสินค ้ำทีไม่ฝ้ ำเพดำน ฯลฯ ได ้ด ้วยกำรแขวนโดยใช ้โบลต ์ห ้อย100้่ ั วัสดุทรองร่ องกันไม่ให ้ช่องเดินสำยสัน
่[ตัวคําโครงคร่
าวผนังไม่ให้สน]ี่ับในแนวทแยงเพือป้่ ดอยู่กบ่ งอยู่ในแผ่นพืน้ สำหร ับโบลต ์ ให ้ใช ้ "โบลต ์เกลียวตลอด" แบบยำวทีไม่่ มห[โบลต ์ห้อย] โบลต ์ทีติั เม็ดมีดทีฝัี วั[อุปกรณ์รองร ับโบลต ์ห้อย] อุปกรณ์สำหร ับแขวนโบลต ์ห ้อยให ้ห ้อยลงมำโดย

ตัวอย่างอุปกรณ์รองรับโบลต ์ห้อย

้ไม่ต ้องเจำะรูทแผ่ี่ นเหล็กต่ำงๆ หรือแผ่นเพลท ฯลฯ มีรูปทรงหลำกหลำยขึนอยู่กบั่ ดตัง้
ตำแหน่ งทีติ
่ 2 ตัวเพือป้่ องกันไม่ให ้คลำยตัวจำกกำรสันสะเทื
่[น็ อตล็อกคู ่] น็ อตทีมีอน ฯลฯ ได ้ง่ำย้ อร ้อยสำยไฟบนผนังหรือเพดำนโดยตรง
[แป้ นยึด] อุปกรณ์สำหร ับติดตังท่
[แผงควบคุม] อุปกรณ์สำหร ับแยกแหล่งจ่ำยไฟและจ่ำยไฟฟ้ ำไปยังแต่ละอุปกรณ์้ ้"มีเบรกเกอร ์ ฯลฯ อยู่ด ้ำนใน มี 2 ประเภท ได ้แก่ "แผงควบคุมแบบตังไดแป้ นยึด

่้ และ "แผงควบคุมแบบติดผนัง" ซึงติ่ ดอยู่บนผนัง
ซึงวำงอยู
่บนพืน
่้ ในกรณี ทติ่ี ดตัง้
[ฐานรองแผงควบคุม] ฐำนทีสอดระหว่
ำงแผงควบคุมกับพืน้ ้แผงควบคุมแบบตังได่ ำจำกวัสดุ เช่น ทองแดง ฯลฯ และหุ ้มด ้วย[สายหุม้ ฉนวน] สำยนำไฟฟ้ ำทีทปลอกฉนวน่ อสำหร ับปอกปลอกหุ ้มสำยไฟทีมี่ ปลอก
[คีมปอกสายไฟ] เครืองมื่ ้วัดควำมยำวเมือปอกปลอกหุ
่[สตริปเกจ] เกจทีใช
้มสำยไฟ ใช ้โดยติดเข ้ำกับ
คีมปอกสำยไฟ

คีมปอกสายไฟ่ ้สำหร ับปอกปลอกหุ ้มเคเบิลเมือท่ ำงำนไฟฟ้ ำ[มีดช่างไฟฟ้า] มีดทีใช[IV] ย่อมำจำก Indoor PVC สำยหุ ้มฉนวนไวนิ ลสำหร ับเดินสำยไฟฟ้ ำภำยในอำคำร

มีดช่างไฟฟ้ า[VVF] ย่อมำจำก Vinyl insulated Vinyl sheathed Flat-type cableเป็ นสำยไฟฟ้ ำหุ ้มฉนวนไวนิ ลแบบแบน

[VVR] ย่อมำจำก Vinyl insulated Vinyl sheathed Round-type cableเป็ นสำยไฟฟ้ ำหุ ้มฉนวนไวนิ ลแบบกลม

VVF 1.6 มม. × 3 คอร ์่ ้ำนนอกเป็ นโพลีเอทิลน
[EM-EEF] สำย VVF ทีดี ทนไฟได ้ดี่ อทีใช่ ้ปอกด ้ำนนอกของสำย VVF และปอกปลอกหุ ้มลวดแกน
[คีมปอกสาย VVF] เครืองมื
101

VVR 1.6 มม. × 2 คอร ์[สาย CV] ย่อมำจำก Cross-linked polyethylene insulated Vinyl sheathคีมปอกสาย VVF

่ วสำยมีควำมเป็ นฉนวน และใช ้ “ครอสลิงกด ์โพลีเอทิลน
cable เป็ นสำยเคเบิลทีตั
ี่ ควำมทนต่อไฟมำกว่ำ EM-EEF ใช ้ในกำรเดินสำยไฟฟ้ ำสำหร ับ(XLPE)” ซึงมี
หลอดไฟ และอุปกรณ์จ่ำยไฟ ฯลฯ่[CT] สำยไฟทีภำยนอกท
ำจำกวัสดุประเภทยำง
่่เนื่ องจำกมีควำมทนทำนต่อแรงเสียดสีและแรงกระแทกได ้ดี จึงใช ้เป็ นสำยไฟสำหร ับใช ้งำนเคลือนที

่่ งภำยนอกท
่้ แต่ยงั มีควำมยืดหยุ่น
[VCT] สำยไฟสำหร ับใช ้งำนเคลือนที
ซึำจำกวัสดุประเภทไวนิ ล ไม่เพียงแต่ทนไฟเท่ำนัน
และกันน้ำได ้ดีอกี ด ้วย
่่[Kadenryu shadanki (เซอร ์กิตเบรกเกอร ์)] Shadanki (เบรกเกอร ์) เป็ นอุปกรณ์เพือควำมปลอดภั
ยทีจะหยุ
ดกำรจ่ำยไฟ่ ปกรณ์โดยอัตโนมัตเิ มือมี่ กระแสไฟฟ้ ำจำนวนมำกไหลเข ้ำไปใน วงจรไฟฟ้ ำ เรียกอีกอย่ำงว่ำเบรกเกอร ์ ปัจจุบน
ไปยังเครืองอุ
ัจะใช ้เบรกเกอร ์แบบไม่มฟี ิ วส ์ (NFB: No-fuse Breaker) ในกำรเดินสำยไฟฟ้ ำ่่[รีเลย ์] สวิตช ์ทีสำมำรถสั
บเปลียนเป็
นเปิ ดหรือปิ ดได ้ด ้วยไฟฟ้ ำเบรกเกอร ์่่ ณหภูมเิ พิมสู่ งขึน้ ใช ้ป้ องกัน
[เทอร ์มอลรีเลย ์] รีเลย ์ทีสำมำรถตั
ดวงจรได ้เมืออุ่ ำลังไฟฟ้ ำ เช่น มอเตอร ์ ฯลฯร ักษำเครืองก่ ยบปลักไฟซึ
๊่ ดอยู่ทผนั
[เต้าร ับ] ทีเสี
งติี่ ง ในคร ัวเรือนทั่วไปจะเป็ นแบบ 1 เฟส 100โวลต ์ มีแบบฝัง แบบลอย ฯลฯ แบบฝังจะมีกำรติดฝำครอบเต ้ำร ับสำหร ับแบบฝังด ้วยแบบฝัง

ฝาครอบเต ้ารับสาหรับแบบฝัง

แบบลอย

่
5.1.3 งานสายสือสาร
่่[หัวต่อสายสือสาร
(Closure)] กล่องสำหร ับเชือมต่
อแกนสำยเคเบิลเข ้ำด ้วยกันในกำรเดินสำยไฟเหนื อศีรษะ้ บโดยจะถูกติดตังอยู่ นเสำไฟฟ้ ำ่่ งสำยเคเบิลออกไปโดยใช ้รอก[เครืองป้
อนสายเคเบิล] เป็ นเครืองส่
สำมำรถดึงสำยเคเบิลออกจำกโรลม้วนเก็บสำยเคเบิลได ้อย่ำงง่ำยดำย
[สายสะพาน]ลวดสำหร ับป้ องกันแรงดึงจำกสำยเคเบิลในกำรเดินสำยไฟเหนื อศีรษะ
เรียกอีกอย่ำงหนึ่ งว่ำ "Messenger Wire"่ อนสายเคเบิล
เครืองป้

102่ ้ในกำรดึงสำยเคเบิลทีติ่ ดกับสำยสะพำน กำรวำงสำยเคเบิลไปบนรอกของสำยพำน
[สายพานดึงสายเคเบิล] รอกทีใช่ ดอยู่กบ
ดึงสำยเคเบิลทีติั สำยสะพำนจะทำให ้ดึงสำยเคเบิลได ้ง่ำยขึน้่ี ้ร่วมกับปำกจับสำยเพือดึ่ งสำยสะพำนให ้ตึง สำมำรถดึงสำยสะพำนให ้ตึงได ้[ตัวปร ับความตึงของสาย] อุปกรณ์ทใชด ้วยกำรดึงคันโยก่ อสำหร ับจับสำยสะพำน
[ปากจับสาย] เครืองมื
่่ี[เครืองเรี
ยงกระแสไฟฟ้า] อุปกรณ์ทแปลงไฟฟ้
ำกระแสสลับเป็ นไฟฟ้ ำกระแสตรง่ ารองไฟ] อุปกรณ์ทสำมำรถชำร
[แบตเตอรีสํ
ี่์จและกักเก็บไฟฟ้ ำได ้่ ดช่่[ใยแก้วนํ าแสง] ใยแก ้วนำแสงทำจำกแก ้วควอตซ ์ 2 ประเภททีมีั นี กำรหักเหของแสงทีแตกต่
ำงกัน และส่วนกลำงทีแสง
เดินผ่ำนเรียกว่ำ "แกน (Core)" และรอบๆ แกนนั้นจะเรียกว่ำ "ส่วนห่อหุ ้ม(Cladding)" แล้วรอบๆ ส่วนห่อหุ ้มยังถูกหุ ้มด ้วยฟิ ล ์มไนลอนอีกด ้วย มีข ้อดี เช่นบำงและเบำ มีควำมสำมำรถในกำรบรรจุและส่งข ้อมูลสูง มีกำรสูญเสียต่ำ ไม่นำไฟฟ้ ำ่ฯลฯ และมีข ้อเสีย เช่น ไม่ทนต่อกำรถูกขีดข่วน กำรงอ และสิงสกปรก

ใยแก ้วนาแสง

[สายเคเบิลใยแก้วนํ าแสง]เป็ นกำรนำเอำใยแก ้วนำแสงมำมัดรวมกันเป็ นสำยเคเบิล มีหลำยประเภท เช่น 20สายเคเบิลใยแก ้วนาแสงคอร ์, 100 คอร ์ และ 400 คอร ์ ฯลฯ่ ้ทองแดงเป็ นลวดแกน สือสำรโดยใช
่[สายเคเบิลโลหะ] สำยเคเบิลทีใช
้สัญญำณไฟฟ้ ำ มีหลำยประเภท เช่น สำยโคแอกเชียล และสำยคูบ่ ดิ เกลียว ฯลฯ่ โครงสร ้ำงโดยมีฉนวนหุ ้มอยูร่ อบๆ[สายโคแอกเชียล] สำยเคเบิลทีมี่ งสัญญำณและหุ ้มด ้วยตัวนำอีกตัวหนึ่ ง สำยทีใช่ ้เป็ นสำยเคเบิลสำหร ับสำยอำกำศของโทรทัศน์ก็คอ
ตัวนำทีส่ื สำยโคแอกเชียลนี ้สายเคเบิลโลหะ

สายโคแอกเชียล่ ำจำกกำรนำเอำสำยนำไฟฟ้ ำ 2 เส้นมำจับคู่กน
[สาย UTP (สายคูบ่ ดิ เกลียวแบบไม่มฉี นวนหุม้ )] สำยเคเบิลทีท
ัแล้วบิดเกลียว มีข ้อดีคอื รำคำถูกและอ่อนกว่ำสำยโคแอกเชียล แบ่งประเภทตำมควำมเร็วกำรถ่ำยโอนสูงสุด สำมำรถใช ้แยก้สำหร ับโทรศัพท ์หรือเครือข่ำยได ้โดยขึนอยู
่กบั ประเภท
่่ สำยรองร ับเคเบิลอยู่ในตัว สำมำรถรองร ับจำกเสำไฟฟ้ ำได ้โดยตรง
[สายเคเบิลทีรองร
ับตัวเอง] สำยเคเบิลไฟทีมีใช ้ในกำรเดินสำยไฟเหนื อศีรษะ
่่ กรทีเชื่ อมต่
่่[เครืองประกบเส้
นใยแก้วนํ าแสง] เครืองจั
อสำยเคเบิลใยแก ้วนำแสง 2 เส้นด ้วยกำรหลอมละลำยทีปลำยของ
103่้ ยกว่ำ “กำรประกบฟิ วชัน”่ วิธก
่่ ได ้แก่ กำรเชือมต่
่สำยเคเบิล วิธกี ำรเชือมต่อนี เรีี ำรเชือมต่
ออืนๆอโดยกำรประกบเชิงกล
่และกำรเชือมต่
อผ่ำนหัวต่อ
่่ ้ปกป้ องทีเชื่ อมต่
่่ ำกำรประกบฟิ วชัน่ ใช ้ควำมร ้อน[ปลอกหุม้ รอยเชือมต่
อของเส้นใยแก้วนํ าแสง] ปลอกทีใช
อกันเมือท่ ดสำยเคเบิลให ้คงที่ เนื่ องจำกหำกไม่สอดสำยเคเบิลเข ้ำไปก่อนทีจะท่ ำกำรประกบฟิ วชัน่ จะไม่สำมำรถสอดเข ้ำทำให ้หดตัวเพือยึ
ไปได ้ในภำยหลัง จึงต ้องระมัดระวังในกำรปฏิบตั งิ ำน้่่ ดใยแก ้วนำแสง
[ตัวยึดใยแก้วนํ าแสง] อุปกรณ์สำหร ับติดตังใยแก
้วนำแสงเข ้ำไปในเครืองถอดแจ็
คเก็ต เครืองตั
่่และเครืองประกบฟิวชัน่่ อสำหร ับขจัดปลอกของใยแก ้วนำแสง
[เครืองถอดแจ็
คเก็ต] เครืองมื
่่ อสำหร ับตัดสำยเคเบิลใยแก ้วนำแสง ในกำรประกบฟิ วชัน่ จะมีเครืองมื่ อเฉพำะสำหร ับ[เครืองตั
ดใยแก้วนํ าแสง] เครืองมื
ตัดหน้ำตัดของสำยเคเบิลในแนวตัง้
่้ วนสำหร ับเชือมต่
่[หัวเชือมต่
อใยแก้วนํ าแสง] ชินส่
อสำยเคเบิลใยแก ้วนำแสง มีข ้อดีคอื สำมำรถถอดและเสียบเข ้ำด ้วยมือได ้ง่ำย่่่่มีหลำยประเภท เช่น หัวเชือมต่
อชนิ ด SC, หัวเชือมต่
อชนิด FC, หัวเชือมต่
อชนิด LC และหัวเชือมต่
อชนิด MU ฯลฯ่[เครืองวัดค่
าแสงในใยแก้วนํ าแสง] อุปกรณ์สำหร ับวัดควำมเข ้มของแสง่ ้ในกำรสือสำรด
่ทีใช้วยใยแก ้วนำแสง
่[เครืองทดสอบพัลส ์แสง]่หัวเชือมต่
อชนิ ด SC

สำมำรถวัดควำมยำวเส้นของเส้นแกนใยแก ้วนำแสงได ้และวัดว่ำมีควำมผิดปกติใดๆ เช่น กำรสูญเสียหรือกำรสะท ้อนกลับเนื่ องจำก
่กำรเชือมต่
อกัน ฯลฯ หรือไม่ เรียกอีกอย่ำงว่ำ OTDR (Optical Time Domein Reflectometer)่[เครืองตรวจสอบสายโคแอกเชี
ยล] อุปกรณ์สำหร ับตรวจสอบยืนยันควำมต่อเนื่ องของสำยโคแอกเชียล
่่[ฮับ] อุปกรณ์ทเป็ี่ นจุดศูนย ์รวมในกำรเชือมต่
อสำย เมือสร
้ำงเครือข่ำย LAN มีสำยแบบดำว
่่ ้ร ับไปยังอุปกรณ์ทงหมด
้ั[สวิตช ์ฮับ] อุปกรณ์รเี ลย ์ในเครือข่ำยกำรสือสำรชนิ
ดหนึ่ ง ฮับทั่วไปจะส่งข ้อมูลทีได
แต่สวิตช ์ฮับจะส่ง่ ้ร ับไปยังอุปกรณ์ทจ่ี ำเป็ นเท่ำนั้นโดยดูจำกแอดเดรสข ้อมูลทีได
่้่[เราเตอร ์] อุปกรณ์ทเชืี่ อมต่
อระหว่างเครือข่ายทังหลายที
แตกต่างกัน สำมำรถแยกเครือข่ำยออกเป็ นหลำยเครือข่ำยได ้ด ้วยกำรใช ้เรำเตอร ์่่ อมต่
่๊[เครืองทดสอบสาย
LAN] อุปกรณ์ทใชี่ ้ตรวจสอบยืนยันว่ำสำยไฟทัง้ 8 เส้นทีเชื
อระหว่ำงปลักโมดูลำร ์กับปลำยทัง้
สองด ้ำนของสำย LAN ไขว้กันหรือหลุดออกหรือไม่

5.1.4 งานท่อ
[ท่อส่ง/ท่อดักท ์] ท่อส่งน้ำหรือแก๊สเรียกว่ำท่อส่ง และท่อส่งอำกำศเรียกว่ำท่อดักท ์ ท่อดักท ์มี 2 ประเภท ได ้แก่่ ยมซึ
่่ รูปทรงเป็ นทรงสีเหลี่ ยม่ และท่อดักท ์กลม ซึงมี่ รูปทรงเป็ นทรงกลม (เรียกอีกอย่ำงว่ำท่อดักท ์แบบสไปร ัล)ท่อดักท ์สีเหลี
งมี104

่ อทีใช่ ้ยึดท่อให ้คงทีเมื่ อตั่ ดหรือเชือมต่
่[ปากกาจับท่อ] เครืองมือท่อ่่ กรทีใช่ ้สำหร ับตัดเกลียวบนท่อ
[เครืองต๊
าปเกลียวท่อ] เครืองจั่ อสำหร ับตัดท่อชนิดบำงทีท่ ำจำกวัสดุต่ำงๆ เช่น เหล็ก เหล็กกล้ำ ทองเหลือง ทองแดง อะลูมเิ นี ยม[คัตเตอร ์ตัดท่อทิวบ ์] เครืองมืฯลฯ่่ อสำหร ับดัดท่อทองแดง
[เครืองดัดท่
อ] เครืองมื่ อทีใช่ ้ตัดท่อทีท่ ำด ้วยเหล็ก ทองเหลือง ทองแดง เหล็กดัด
[คัตเตอร ์ตัดท่อไปป์ ] เครืองมื
่่ ยบกับคัตเตอร ์ตัดท่อทิวบ ์ได ้และตะกัว่ สำมำรถตัดท่อทีหนำกว่
ำเมือเที่ อทีใช่ ้ในกำรต่อท่อและข ้อต่อท่อโดยกำรจับและหมุนท่อกลม
[ประแจคอม้า] เครืองมื
่ทียำกต่
อกำรจับให ้แน่ น เรียกอีกอย่ำงว่ำ "ไพเรน"่ อทีใช่ ้ขยำยปลำยท่อทองแดงเพือเชื่ อมต่
่[เอ็กซ ์แพนเดอร ์] เครืองมื
อท่อคัตเตอร ์ตัดท่อไปป์

่เรียกอีกอย่ำงว่ำเครืองขยำยท่อ (คำกุคงั คิ)่่ อทีใช่ ้ในกำรขยำยปลำยท่ออ่อน เช่น ท่อทองแดง ฯลฯ[เครืองบานท่
อทองแดง] เครืองมื
่่ อสำหร ับลบเศษครีบออกจำกท่อโลหะและท่อพีวซ่ ้พืนผิ้ วเรียบ
[เครืองมื
อลบคม] เครืองมืี เี พือให
่่ อทีใช่ ้สำหร ับกำรทดสอบท่อจ่ำยน้ำและท่อจ่ำยน้ำร ้อนด ้วยแรงดันน้ำ
[เครืองทดสอบด้
วยแรงดันนํ ้า] เป็ นเครืองมื
๊เรียกอีกอย่ำงว่ำ "ปัมเทส"่ี ้ป้ องกันกำรรวไหลของของเหลวภำยในท่
่ั่ นเกลียวท่อ มียำแนวชนิ ดน้ำและเทปกำว
[กาวยาแนว] วัสดุทใช
อเมือขั
่ั[กาวทาพลาสติกพีวซ
ี ]ี วัสดุทใชี่ ้ป้ องกันกำรรวไหลของของเหลวภำยในท่
อ่ อมต่
่เมือเชื
อท่อพีวซี ีเทปพันท่อ่ ้กันอย่ำงแพร่หลำย
[ท่อเหล็กกล้าคาร ์บอนสําหร ับท่อส่ง] ท่อเหล็กทีใช
โดยใช ้เป็ นท่อส่งไอน้ำ ท่อส่งน้ำ ท่อส่งน้ำมัน ท่อส่งก๊ำซ และท่อส่งอำกำศ ฯลฯ มีสองประเภท
้่ ้แก่ ท่อขำว (ไม่กำรเคลือบ) และท่อดำ (ไม่มก
ขึนอยู
่กบั กำรเคลือบหรือไม่ ซึงไดี ำรเคลือบ)เรียกอีกอย่ำงว่ำท่อแก๊สหรือ SGP่ ำจำกพลำสติกพีวซ
[ท่อพีวซี แี ข็ง] ท่อส่งทีที ชี นิดแข็ง มีทงท่ั้ อวียู(ท่อผนังบำง) และท่อวีพ(ี ท่อผนังหนำ)มีสเี ทำเรียกอีกอย่ำงว่ำพีวซี ไี ปป์ หรือท่อพีวซี ที วิ บ ์ มีข ้อดีคอื มีพนผิื ้ วด ้ำนในเรียบมำก ต ้ำนทำนแรงเสียดทำนต่ำ น้ำหนักเบำ
และตัดเฉื อนได ้ง่ำย ในทำงกลับกัน มีข ้อเสียคือไม่ทนต่อแรงกระแทกและควำมร ้อนจำกภำยนอก
่ี[ท่อพีวซี แี ข็งชนิดทนต่อแรงกระแทก] ท่อพีวซี ที ทนทำนต่
อแรงกระแทกจำกภำยนอก มีสนี ้ำเงินเข ้ม เรียกว่ำ ท่อ HIVP หรือ่ มี่ แรงกระแทกจำกภำยนอกสูงหรือในบริเวณทีมี่ อำกำศหนำวเย็น ฯลฯท่อ HI ใช ้ในสถำนทีที
[ท่อพีวซี แี ข็งชนิดทนต่อความร ้อน] ท่อพีวซี ที ทนทำนควำมร
ี่้อนได ้ดีขนึ ้ เรียกว่ำท่อ HT (ท่อ HTVP) มีสนี ้ำตำลแดง
และใช ้เป็ นท่อทำควำมเย็น/ควำมร ้อน ท่อส่งน้ำพุร ้อน ฯลฯ่ึ กำรบุพวี ซ[ท่อประปาเหล็กบุพวี ซี แี ข็ง] ท่อประปำเหล็กบุพวี ซ
ี ซ
ี งมี
ี แี ข็งอยู่ด ้ำนในท่อเหล็ก ทนต่อกำรกัดกร่อนและสำรเคมี
105่ เรียกอีกอย่ำงว่ำท่อบุ หรือท่อ VLP
ได ้ดีเยียม
่้ั ้อต่องอ ข ้อต่อสำมทำง ข ้อต่อตรง
[ข้อต่อเกลียวในท่อเหล็กชุบกัลวาไนซ ์] ข ้อต่อสำหร ับเชือมต่
อท่อเกลียว มีทงขข ้อต่อนิ ปเปิ ้ล ฯลฯ่ อสำหร ับตรวจสอบเกลียวทีใช่ ้เชือมต่
่[เกจวัดเกลียว] เครืองมื
อกับท่อ ข ้อต่อท่อ ฯลฯ่ ดและปิ ดท่อจ่ำยแก๊ส มีวำล ์วแก๊สปลำยท่อทีใช่ ้เชือมต่
่่ ำน้ำร ้อน[วาล ์วแก๊ส] วำล ์วทีเปิ
ออุปกรณ์แก๊ส เช่น เตำแก๊ส และเครืองท่ี ้ตรงกลำงท่อเพือเปิ่ ดและปิ ดท่อแก๊ส
แบบใช ้แก๊ส ฯลฯ และวำล ์วมิดไลน์ทใช่่ ั อุปกรณ์แจ ้งเตือนอันตรำยเมือมี่ แก๊สรว่ ั[เครืองตรวจจับแก๊
สรว]่ ตโดยกำรผสมแร่ใยหิน ซีเมนต ์ ทรำยซิลก
[ท่อซีเมนต ์ใยหิน] ท่อทีผลิิ ำ และน้ำ เข ้ำด ้วยกัน มีควำมทนทำนต่อกำรกัดกร่อน่ มีน้ำหนักเบำ แปรรูปง่ำย และมีรำคำไม่แพง แต่มค
ดีเยียมี วำมแข็งแรงและทนต่อแรงกระแทกต่ำกว่ำ นอกจำกนี ้ มีปัญหำคือ
มีผลกระทบต่อสุขภำพจำกกำรสูดดมแร่ใยหินเข ้ำสู่รำ่ งกำยมนุ ษย ์ จึงไม่มกี ำรผลิตในปัจจุบน
ั่ อยู่ในเหล็กหล่อทำเป็ นทรงกลม ซึงมี่ ควำมแข็งแรงและควำมเหนี ยว (ควำมเหนียว
[ท่อเหล็กหล่อเหนียว] ใช ้กรำไฟท ์ทีมี
่ของวัสดุและควำมต ้ำนทำนต่อกำรถูกทำลำยจำกแรงภำยนอก) สูงกว่ำเหล็กหล่อ ข ้อเสียคือมีน้ำหนักค่อนข ้ำงมำก ก่อนทีจะ่ ้กันเป็ นหลัก
มีกำรพัฒนำท่อเหล็กหล่อเหนี ยวในช่วงประมำณปี 1955 ท่อเหล็กหล่อถือเป็ นท่อทีใช่ ้ร ับ-ส่งสำรทำควำมเย็นขณะหมุนเวียนระหว่ำงคอมเพรสเซอร ์ภำยนอก
[ท่อทองแดงสําหร ับสารทําความเย็น] ท่อทีใช
่่ ำจำกทองแดงและโลหะผสมทองแดง
อำคำรกับเครืองปร
ับอำกำศภำยในอำคำร ใช ้ท่อไร ้รอยต่อทีท่ กรทีใช่ ้ให ้พลังงำนแก่น้ำในท่อส่งเพือส่่ งน้ำไปยังทีไกลๆ
่่ ่ำขึนไปที
้[ปั๊ม] เครืองจั
หรือดันน้ำจำกทีตสู่ ง่ ดอยู่ทปลำยท่
[หน้าแปลน] อุปกรณ์รูปวงแหวนทีติี่อ่ ดกับผนัง พืน้ คำน ฯลฯ ของอำคำรเพือให่ ้[ท่อสลีฟ] ท่อทรงกระบอกทีติ
่ท่อส่งหรือท่อดักท ์ลอดผ่ำน จะฝังก่อนทีจะเทคอนกรี
ต่ ยนทิ
่[ข้อต่อ] วัสดุทแยกท่
ี่อหรือทำให ้ท่อโค ้งงอ มี "ข ้อต่องอ" ทีเปลี
ศทำง่ของกำรไหล และ "ข ้อต่อสำมทำง" ทีแยกทิ
ศทำงกำรไหล ฯลฯหน้าแปลนข ้อต่องอ 45 องศา106

ข ้อต่อสามทาง

่่
5.1.5 งานเกียวกั
บอุปกรณ์ทําความเย็นและเครืองปร
ับอากาศ
่่ ่ในอำกำศ
[ตัวกรองอากาศ] ใช ้เพือขจั
ดฝุ่ นและเศษขยะเล็กๆ ฯลฯ ทีอยู่ กรทีส่่ งพลังงำนไปยังอำกำศภำยในท่อดักท ์ เพือส่่ งอำกำศในระยะไกล มีทงพั่ งอำกำศ
[พัดลม] เครืองจัั้ ดลมโบลเวอร ์ทีส่
่จำกภำยนอกเข ้ำมำภำยในห ้อง และพัดลมดูดอำกำศทีระบำยอำกำศจำกภำยในห
้องออกไปสู่ภำยนอก่ ท่ ำให ้อุณหภูมข่ นำเย็้ นไหลผ่ำน ใช ้เมือท่ ำให ้อำกำศเย็น
[คอยล ์เย็น] สิงทีิ องอำกำศเย็นลงโดยนำอำกำศไปสัมผัสกับท่อทีมี่ ท่ ำให ้อุณหภูมข
้่ น้ำอุ่นไหลผ่ำน ใช ้เมือท่ ำให ้อำกำศร ้อน[คอยล ์ร ้อน] สิงทีิ องอำกำศร ้อนขึนโดยน
ำอำกำศไปสัมผัสกับท่อทีมี่่้่้ ้กับอำกำศทีแห่ ้ง ส่วนใหญ่จะใช ้เมือตอนท
่[เครืองเพิ
มความชื
นในอากาศ]อุปกรณ์เพิมควำมชื
นใหำให ้อำกำศร ้อน

5.1.6 งานระบบสุขาภิบาล
่[ระบบสุขาภิบาล] ย่อมำจำก ระบบสุขำภิบำลด ้ำนน้ำประปำและกำรระบำยนำ้ ซึงรวมถึ
งระบบกำรประปำ ระบบกำรระบำยน้ำ
่อุปกรณ์เครืองใช้ด ้ำนสุขอนำมัย ระบบกำรจ่ำยน้ำร ้อน ระบบกำรจ่ำยแก๊ส และระบบดับเพลิง
่[อุปกรณ์เครืองใช้ดา้ นสุขอนามัย] อุปกรณ์ทจ่่ี ำย กักเก็บ และระบำยน้ำและน้ำร ้อนเช่น ก๊อกน้ำ โถชักโครก โถปัสสำวะ อ่ำงล้ำงหน้ำ อ่ำงอำบนำ้ และอ่ำงล้ำงจำน่ กกลินและแมลง]่่ ติ่ ดตังเพื้ อกั่ กเก็บน้ำไว ้ในท่อบำงส่วนเพือป้่ องกันกลิน
่
[ทีดั
สิงที
หรือแมลงตัวเล็กๆ ฯลฯ เข ้ำมำภำยในห ้องวาล ์ว

[วาล ์ว/แดมเปอร ์] อุปกรณ์ทใชี่ ้หยุดหรือปร ับปริมำณน้ำในท่อส่งเรียกว่ำวำล ์ว่ี ้หยุดหรือปร ับปริมำณอำกำศในท่อดักท ์เรียกว่ำแดมเปอร ์อุปกรณ์ทใช

5.1.7 งานหุม้ ฉนวนกันความร ้อนและความเย็น่ กหลอมทีอุ่ ณหภูมส
[ฉนวนใยแก้ว] แก ้ว (ส่วนใหญ่เป็ นแก ้วรีไซเคิล) ซึงถูิ ูงจนเป็ นเส้นใยบำงๆ และถูกนำมำใช ้เป็ นฉนวน่ ทงควำมยื
้ั
้ั
ทีมี
ดหยุ่นของเส้นใยตลอดจนกำรทนควำมร ้อนและไม่ตดิ ไฟ มีทงฉนวนชนิ
ดท่อ ชนิดม้วน และชนิ ดแผ่น่ กหลอมทีอุ่ ณหภูมส่ เนื่ องจำกเป็ นวัสดุ
[ฉนวนใยหิน] หินบะซอลต ์และแอนดีไซต ์ซึงถูิ ูงและกลำยเป็ นเส้นใยด ้วยแรงเหวียง่ ำจำกหินจึงทนไฟได ้ดีกว่ำใยแก ้ว ทังยั้ งใช ้เป็ นสำรเติมเต็มสำหร ับเขตผนังกันไฟอีกด ้วย มีทงฉนวนชนิ
้ัทีทดท่อ ชนิดม้วน
และชนิ ดแผ่น่ ได่ ้มำจำกกำรนำโพลิสไตรีนทีเติ่ มสำรทำให ้เกิดฟอง (ทีไม่่ ใช่ฟลูออโรคำร ์บอน) และสำรหน่ วง[ฉนวนพอลิสไตรีนโฟม] สิงที้ั อท่ ำกำรขึนรู้ ปกำรติดไฟมำทำให ้เกิดฟองโดยกำรให ้ควำมร ้อนด ้วยไอน้ำ และตำกให ้แห ้ง จำกนั้นจึงให ้ควำมร ้อนด ้วยไอน้ำอีกครงเพื
มีทงชนิ
ั้ดท่อและชนิ ดแผ่น โพลิสไตรีนมักใช ้ในท่อประปำและท่อระบำยน้ำ เนื่ องจำกไม่สำมำรถใช ้งำนได ้ในขอบเขตทีอุ่ ณหภูมิ
สูงกว่ำ 70°C
107

5.1.8 งานระบบดับเพลิง่ ้ในกำรดับเพลิงและนำทำงผูคนไปยั่ ปลอดภั
่[ระบบดับเพลิง] ระบบทีใช
้งสถำนทีที
ยในกรณี เกิดเพลิงไหม้่ ้ดับเพลิงในเบืองต้ ้นเมือเกิ่ ดเพลิงไหม้
[ถังดับเพลิง] อุปกรณ์พกพำทีใช่ ำเนิ นกำรโดยมนุ ษย ์ โดยมีวต่ บเพลิงเบืองต้ ้นเมือเกิ่ ด[ระบบหัวจ่ายนํ ้าดับเพลิงภายในอาคาร] ระบบทีดั ถุประสงค ์เพือดั
่ ้ 2 คนขึนไปด
้เพลิงไหม้ หัวจ่ำยน้ำดับเพลิงมีสำมประเภท ได ้แก่ หัวจ่ำยน้ำดับเพลิง 1 ทำงทีใช
ำเนินกำร หัวจ่ำยน้ำดับเพลิง 1ทำงแบบควบคุมง่ำยโดยสำมำรถ ดำเนิ นกำรได ้ด ้วยคนๆ เดียว และหัวจ่ำยน้ำดับเพลิง 2 ทำง่ ดตังภำยนอกอำคำร
้[ระบบหัวจ่ายนํ ้าดับเพลิงภายนอกอาคาร] ระบบทีติ่ บเพลิงในเบืองต้ ้น และป้ องกันกำรลุกลำมของเพลิงไปยังอำคำรทีอยู่ ่ตดเพือดัิ กัน่ บเพลิงในทีชั่ น้ 1 และชัน
้ 2 ของอำคำร
มีวตั ถุประสงค ์เพือดั่ี ดกับท่อดับเพลิงและพ่นน้ำจำก
[ระบบหัวกระจายนํ ้ าดับเพลิง] อุปกรณ์ทติ
้้เพดำนในกรณี เกิดเพลิงไหม้ มีหวั กระจำยนำประเภทหั
วกระจำยนำแบบปิ
ดระบบดับเพลิงภายนอกอาคาร

หัวกระจำยน้ำแบบเปิ ด และหัวกระจำยน้ำแบบปล่อยน้ำลงมำ
หัวกระจายน้าแบบปิ ดหัวกระจายน้าแบบเปิ ด่่ บไฟบนถนน ลำนจอดรถ และสถำนทีจั่ ดเก็บหรือจัดกำร
[ระบบดับเพลิงแบบหมอกนํ ้า] ระบบทีออกแบบมำเพื
อดั่ี ดไฟได ้ทีกฎหมำยก
่วัสดุทติ
ำหนด ฯลฯ
่่ บไฟนำมั้ นซึงไม่่ เหมำะสมทีจะใช่้ บไฟ[ระบบโฟมดับเพลิง] ระบบทีออกแบบมำเพื
อดั
้วิธก
ี ำรดับเพลิงแบบน้ำ ระบบนี จะดัโดยอำศัยผลของกำรไม่มอี ำกำศอันเนื่ องมำจำกกำรปกคลุมเพลิงด ้วยโฟม และผลจำกกำรระบำยควำมร ้อนของน้ำ่ นส่วนประกอบของโฟม มีทงแบบติ
้ั
้
่
่
่
ซึงเป็
ดตังคงที
และแบบเคลื
อนที[ระบบดับเพลิงด้วยก๊าซเฉื่อย] ระบบดับเพลิงจำกกำรทำให ้ควำมเข ้มข ้นของออกซิเจนในอำกำศเจือจำงลง
และกำรระบำยควำมร ้อนโดยกำรปล่อยก๊ำซเฉื่ อย่ ้สำรฮำโลเจนซึงเป็่ นสำรดับเพลิง หยุดกำรเผำไหม้ด ้วยกำรยับยัง้
[ระบบดับเพลิงด้วยสารฮาโลเจน] ระบบดับเพลิงทีใช
้่ นคุณสมบัตข
ปฏิกิรยิ ำกำรเผำไหม้ ปิ ดกันกำรจ่
ำยอำกำศ และลดควำมเข ้มข ้นของออกซิเจนในอำกำศ ซึงเป็ิ องสำรฮำโลเจน่ี ยวข
่่ งมีกำรจ่ำยไฟ
(ฟลูออรีน คลอรีน และโบรมีน) เหมำะสำหร ับกรณี เพลิงไหม้จำกน้ำมัน เพลิงไหม้ทเกี
้องกับอุปกรณ์ไฟฟ้ ำทียั่ ำคัญ ฯลฯคอมพิวเตอร ์ หนังสือ งำนศิลปะทีส่ ้สำรชนิดผงเป็ นสำรดับเพลิง นอกจำกจะยับยังปฏิ
้[ระบบดับเพลิงด้วยผงเคมีแห้ง] ระบบดับเพลิงทีใช
กิรยิ ำกำรเผำไหม้
108่โดยใช ้สำรดับเพลิงชนิ ดผงเคมีแห ้งแล้ว กำรทำให ้ไม่มอี ำกำศจึงเหมำะสำหร ับกรณี เพลิงไหม้จำกน้ำมัน เพลิงไหม้ทเกีี่ ยวข
้องกับ่ งมีกำรจ่ำยไฟ ฯลฯอุปกรณ์ไฟฟ้ ำทียั่่่่ รว่ มกันในงานแต่ละประเภท
5.2 เครืองมือ เครืองจักร วัสดุ และเครืองมื
อวัดทีใช้
่
5.2.1 เครืองมื
อไฟฟ้า่ อไฟฟ้ ำมีทงประเภทไร
้ั่ ้แบตเตอรีแบบชำร
่่ ้ไฟฟ้ ำกระแสสลับ
เครืองมื
้สำยทีใช
์จไฟได ้ และประเภทมีสำยทีใช
่่ ้พลังงำนไฟฟ้ ำซึงสำมำรถใช
่่[สว่านไฟฟ้า (เครืองเจาะรูไฟฟ้ า)] สว่ำนทีใช
้ในกำรขันสกรูและเจำะรูด ้วยกำรเปลียนดอกสว่
ำน่สำมำรถเปลียนควำมเร็
วกำรหมุนและแรงบิดได ้่ ้ค ้อนทีติ่ ดตังมำในกำรขั
้[ไขควงกระแทก] ไขควงไฟฟ้ ำซึงใช
นสกรูให ้แน่ นพร ้อมๆ กับส่งแรงกระแทก มีกำลังมำกกว่ำสว่ำนไฟฟ้ ำ่่่(เครืองเจำะรูไฟฟ้ำ) รวมถึงหมุนด ้วยแรงบิดและควำมเร็วในกำรหมุนทีคงที

่สว่านไฟฟ้ า (เครืองเจาะรูไฟฟ้
า)ไขควงกระแทก้ วนทีติ่ ดอยู่กบ
[ดอกสว่าน, ดอกไขควง] ชินส่ั ปลำยสว่ำนไฟฟ้ ำหรือไขควงไฟฟ้ ำ มีดอกสว่ำนหลำยประเภทสำหร ับเจำะรู่ ดดอกสว่ำนหรือดอกไขควงจะแตกต่ำงกันระหว่ำงสว่ำนไฟฟ้ ำ (เครืองเจำะรูไฟฟ้
่และสำหร ับขันสกรู ส่วนทียึำ) กับไขควงกระแทก
่สว่านไฟฟ้ า (เครืองเจาะรูไฟฟ้
า)ไขควงกระแทก

่่ อไฟฟ้ ำซึงสำมำรถตั
่[เครืองเจี
ยรชนิดใบตัด (หินเจียร)] เครืองมื
ดและเจียรท่อโลหะหรือคอนกรีต รวมถึงลอกสีออกได ้่่ ดอยู่กบด ้วยกำรเปลียนใบตัด (หินเจียร) (หินลับรูปกลมแบนสำหร ับกำรตัดหรือเจียร) ทีติั ส่วนปลำย ประเภทแรงบิด
ควำมเร็วสูงเหมำะสำหร ับกำรตัดโลหะ และประเภทแรงบิดควำมเร็วต่ำเหมำะสำหร ับกำรเจียร

109่เครืองเจี
ยรชนิ ดใบตัด
(หินเจียร)ใบตัด (หินเจียร)่่ อไฟฟ้ ำสำหร ับกำรขัดผิวทีเรี่ ยบโดยกำรขยับกระดำษทรำย กลไกกำรขยับ
[เครืองขั
ดกระดาษทรายกลม] เครืองมื
่กระดำษทรำย ได ้แก่ แบบสันสะเทือน แบบสำยพำน และแบบหมุน ฯลฯ่่ อไฟฟ้ ำสำหร ับตัดวัสดุต่ำงๆ เช่น ไม้อด้ั้ ่กบ[เลือยวงเดื
อน] เครืองมืั ฯลฯ แบบตรงๆ มีทงชนิ
ดมือถือและชนิ ดตังอยูั ที่่ มผัสกับวัสดุ จะเกิดแรงต ้ำนจำกวัสดุ (เรียกว่ำ "คิกแบ็ก") ซึงอำจท
่่ ได ้คำดคิดชนิ ดมือถือเมือสัำให ้ขยับไปในทิศทำงทีไม่่ี ดขึนด้ ้วยสำเหตุนีมี้ จำนวนมำก และในบำงกรณี ก็นำไปสู่อุบต่อุบตั เิ หตุทเกิั เิ หตุร ้ำยแรงทีอำจถึ
งแก่ชวี ติ ได ้ ก่อนใช ้งำนขอให ้ตรวจสอบยืนยันว่ำฝำครอบนิ รภัยทำงำนได ้อย่ำงถูกต ้อง่่ ดเข ้ำกับเลือยวงเดื
่[รางนํ าตัดเลือยวงเดื
อน] ไม้บรรทัดทีติ
อนสำหร ับตัดวัสดุให ้เป็ นเส้นตรง

่เลือยวงเดื
อน่รางนาตัดเลือยวงเดื
อน

่
่
่
[เลือยวงเดื
อนชนิ ดเก็บฝุ่ น] เลือยวงเดื
อนทีสำมำรถตัดพร ้อมๆ กับเก็บฝุ่ นละเอียดได ้ มี 2 ประเภท ได ้แก่ ประเภทสำหร ับ้ งมีแบบทีมำพร
่่ อมต่
่่ตัดแผ่นบอร ์ดและประเภทสำหร ับตัดโลหะ นอกจำกนี ยั้อมกับกล่องเก็บฝุ่ น และแบบทีเชื
อเครืองเก็
บฝุ่ น
่เข ้ำกับเลือยวงเดือน่่ อไฟฟ้ ำสำหร ับเก็บฝุ่ นทีเกิ่ ดจำกกำรตัด ใช ้ในเวลำทีตั่ ดกระเบืองหรื
้[เครืองเก็
บฝุ่ น] เครืองมื
อผลิตภัณฑ ์คอนกรีต่ องกันเศษทีตั่ ดกระจำยไปยังบริเวณโดยรอบ ฯลฯเพือป้
่่ อไฟฟ้ ำทีใช่ ้ตัดท่อโลหะ เหล็กเสริม โครงเหล็กน้ำหนักเบำ ฯลฯ โดยกำรหมุนหินลับสำหร ับตัด
[เครืองตัดความเร็วสู ง] เครืองมื
่ ด Chip saw มำก แต่เครืองตั
่ ด Chip saw จะใช ้จะคล้ำยกับเครืองตั่่ ด Chip saw จะสึกหรอง่ำย
ใบเลือยวงเดื
อนในกำรตัดวัสดุ ใบมีดของเครืองตั่ ดของเครืองตั่ ดควำมเร็วสูงจะมีจด่ ้งำนได ้นำนในขณะทีใบมีุ เด่นตรงทีใช
่่ อไฟฟ้ ำทีตั่ ดวัสดุโดยกำรขยับใบมีดเรียวยำวไปมำ
[เลือยช
ัก] เครืองมื
่่ อไฟฟ้ ำสำหร ับตัดคอนกรีต
[เครืองตัดอิ
ฐบล็อกชนิ ดไฟฟ้า] เครืองมื
110

่ ดความเร็วสูง
เครืองตั่่ อทีใช่ ้ยิงตะปูโดยใช ้แรงอัดอำกำศทีบี่ บอัดโดยคอมเพรสเซอร ์ คอมเพรสเซอร ์คือเครืองอั่ ดอำกำศ
[เครืองยิ
งตะปู ] เครืองมื่ อสำหร ับเพิมระยะทำงเต
่[โรลม้วนเก็บสายไฟ] เครืองมื้ำร ับ

โรลม้วนเก็บสายไฟ่ งตะปู
เครืองยิ

้
5.2.2 ขุดเจาะ/ปร ับระดับ/บดอ ัด, จีเขย่า่่ อสำหร ับขุดพืนดิ้ นโดยวำงเท ้ำไว ้ด ้ำนบน จะเรียกย่อๆ อีกอย่ำงว่ำ "เคนซูโกะ" ห ้ำมใช ้เป็ น "คำนงัด"[พลัวปลายแหลม]เครืองมื
่่ อสำหร ับตักและขนย ้ำยดินหรือยำงมะตอย ฯลฯ มีลก่่[พลัวปลายตัด]เครืองมืั ษณะคล้ำยกับพลัวปลำยแหลม
แต่ปลำยทีคม่ ้ตักดิน ฯลฯ ได ้ง่ำย นอกจำกนี ้ ส่วนบนจะโค ้งทำให ้ไม่สำมำรถวำงเท ้ำได ้ ห ้ำมใช ้เป็ น "คำนงัด" จะเรียกย่อๆ
จะตรงเพือให
อีกอย่ำงว่ำ "คำกูซ ูโกะ"่่ สำมำรถขุ่้ น สำมำรถจับและดึงดินทีขุ่ ดขึนมำออกได
้[พลัวหนีบ (เสียมโกย)] พลัวที
ดหลุมลึกได ้โดยกำรแทงลงไปในพืนดิ้เลย่้ใช ้สำหร ับขุดหลุมเวลำทีจะตอกเสำเข็
มหรือตังเสำไฟฟ้ำ ฯลฯพลั่วปลายแหลม

พลั่วปลายตัด

พลั่วหนี บ (เสียมโกย)่ อสำหร ับขุดเจำะพืนดิ้ นทีแข็่ งหรือบดยำงมะตอย
[อีเตอร ์] เครืองมื
่้[คราด] ใช ้สำหร ับปร ับระดับดิน เกลียยำงมะตอย
และรวบรวมใบไม้ทร่ี่ วงอยู่ มีรูปทรงและวัสดุทหลำกหลำยขึ
ี่
นอยู
่กบ
ั วัตถุประสงค ์่ี กๆ จำนวนมำก แต่ครำดสำหร ับยำงมะตอยจะไม่มซ
ครำดสำหร ับปร ับระดับดินมีซเล็ี ่ี่ อทีใช่ ้สำหร ับกวำดรวบรวมดินและทรำยหรือขยะ
[คราดโจเรน] เครืองมื่ อสำหร ับกระทุ ้งและทำให ้ดิน ฯลฯ แข็งด ้วยน้ำหนัก
[ทาโกะ] เครืองมื่ อทีมี่ แผ่นโลหะแบนติดอยูท
่ี[อุปกรณ์กระทุง้ (Tamper)] เครืองมื่ ปลำยด
้ำมจับยำว ใช ้สำหร ับบดอัดยำงมะตอย ฯลฯ่ ้ำมจับแล้วกระทุ ้งจำกด ้ำนบน
โดยจับทีด

111่่ กรสำหร ับบดอัดพืนดิ้ น เป็ นกำรบดอัดด ้วย[เครืองกระทุ
ง้ (Rammer)] เครืองจั

่เครืองกระทุ
ง้(Rammer)่่ บขึนลง
้น้ำหนักของเครืองกระทุ
้ง (Rammer) และกำลังของแผ่นกระแทกซึงขยั่ ง เหมำะสำหร ับกำรบดอัดให ้แน่ น มีทงแบบเครื
้ั่มีแรงกระแทกทีสู
องยนต์และแบบไฟฟ้ ำ่่่ กรทีติ่ ดตังเครื
้่[เครืองสั
นกระทุ
ง้ (Vibro-compactor)] เครืองจั
องยนต์สำหร ับ่่ กร ใช ้ในกำร
บดอัดดินหรือดินทรำยโดยใช ้กำรสันสะเทื
อนและน้ำหนักของเครืองจั้ บเบส ชันซั้ บเกรด หรือกำรถมกลับ ฯลฯ ซึงจะบดอั
่บดอัดชันซั
ดโดยกำรดันและดึง่ กรไปมำด ้วยมือ มีแรงกระแทกน้อยกว่ำเครืองกระทุ
่
้ ที
่ กว
่ ้ำงได ้ในครำวเดียว
เครืองจั
้ง (Rammer) แต่ก็สำมำรถบดอัดพืนที่ กรทีคล้ำยกั
่่่เครืองจั
นคือ เครืองตบดิ
นเล็ก (Plate compactor) เครืองตบดิ
นเล็ก (Plate compactor)่ นบดอัดทีใหญ่
่่มีพนทีื ้ แผ่
กว่ำและมีกำรสันสะเทื
อนน้อยกว่ำ ดังนั้นจึงเหมำะสำหร ับกำรปร ับดินให ้เรียบ

่
5.2.3 ตีเส้นปั กเต้า/ทําเครืองหมาย่ อทีใช่ ้ในกำรตีเส้นตรงยำว (ตีเส้นปักเต ้ำ) ลงบนพืนผิ้ วของวัสดุ[ปั กเต้า] เครืองมื่ อซึงมี่ ส่วนทีแบนใช
่่[อุปกรณ์ตเี ส้นหมึก] เครืองมื
้สำหร ับตีเส้น และส่วนทีกลมใช ้เหมือนพู่กน
ั[ปั กเต้าแบบชอล ์ก] ใช ้ตีเส้นด ้วยผงชอล ์กคล้ำยกับปักเต ้ำ่่ ฉำยแสงเลเซอร
่[เครืองตี
เส้นด้วยเลเซอร ์] เครืองที
์ลงบนระนำบผนัง ฝ้ ำเพดำน

ปักเต ้า้ เพือตี่ เส้นอ้ำงอิงสำหร ับก่อสร ้ำงติดตัง้ เช่น แนวระนำบและแนวตังฉำก
้และพืน
ฯลฯ่ ำง ต ้องทำงำนโดย
แสงเลเซอร ์มีสแี ดงและสีเขียว สีเขียวมองเห็นได ้ง่ำยกว่ำแม้ในบริเวณทีสว่่ ให ้แสงเลเซอร ์ส่องเข ้ำดวงตำโดยตรง
สวมแว่นตำนิ รภัยสำหร ับงำนเลเซอร ์ เพือไม่
่[ปากกามาร ์คเกอร ์, ชอล ์กทําเครืองหมาย]ปำกกำชนิ ดน้ำมันสำหร ับงำนสถำปัตยกรรม
ตัวอย่ำงเช่น ใช ้สำหร ับกำหนดตำแหน่ งจัดเรียงเหล็กเสริมและระยะพิทช ์(ระยะห่ำงระหว่ำงเหล็กเสริม)่ เส ้นด ้วยเลเซอร ์เครืองตี

่่ อซึงใช่ ้ค ้อนทุบเพือท่ ำรอยบุ๋มเล็กๆ ในพืนผิ้ วโลหะ
[เหล็กทําเครืองหมาย]เครืองมื
่หรือเจำะรูกลมบนผ้ำหรือหนัง ฯลฯ "เหล็กทำเครืองหมำยศูนย ์กลำง"่้ วโลหะ (เรียกว่ำ "ทำเครืองหมำย
่จะใช ้สำหร ับทำเครืองหมำยบนพื
นผิ
(Marking)")่เหล็กทาเครืองหมาย

112

5.2.4 วัด/ตรวจสอบ
่่ ดระดับทีใช่ ้ในกำรกำหนดควำมสูงทีจ่ ำเป็ น[เครืองมื
อวัดระดับนํ ้า] เครืองวั่ อวัดระดับน้า
เครืองมื่ ดตังอยู้ ่บนขำตังกล้องและปร
้สำหร ับกำรทำงำน ซึงติ
ับระนำบด ้วยตนเองพร ้อมๆ่ ดตังมำในตั
้่ อวัดระดับน้ำทีมี่ กลไกปร ับระนำบ
กับสังเกตท่อฟองอำกำศทีติว เครืองมื่ อวัดระดับน้ำอัตโนมัต"ิอัตโนมัตเิ รียกว่ำ "เครืองมื่ ำหร ับกำหนดควำมสูงทีจ่ ำเป็ น[เลเซอร ์วัดระดับ] อุปกรณ์วดั ระดับด ้วยเลเซอร ์ซึงส
สำหร ับกำรทำงำน
้้[กล้องร ังวัด (Transit)] อุปกรณ์ซงใชึ่ ้วัดมุมทังแนวตั
งและแนวระนำบ
่้โดยใช ้จุดมองทีรองร
ับกล้องโทรทรรศน์ขนำดเล็กเป็ นจุดอ้ำงอิง ใช ้โดยตังบน
้่ จอแสดงผลดิจท่ ยกว่ำ
ขำตังกล้อง
ปัจจุบนั มักจะใช ้อุปกรณ์ประเภททีมีิ ลั ทีเรี
"กล้องวัดมุม (Theodolite)"่ อร ังวัดซึงรวมเอำเครื
่่ ดระยะเลเซอร ์[กล้องร ังวัด (Total station)] เครืองมื
องวักล้องรังวัด (Transit)(Laser Range-Finder) เข ้ำกับกล้องร ังวัด (Transit) อิเล็กทรอนิ กส ์ สำมำรถ
่วัดระยะทำงและมุมจำกจุดอ้ำงอิงได ้พร ้อมกัน โดยกำรจัดแนวเส้นกำกบำททีมองเห็
นผ่ำนกล้องโทรทรรศน์ให ้ตรงกับเป้ ำหมำย
แล้วกดปุ่ มเท่ำนั้น มีกำรนำกล้องร ังวัด (Total station) มำใช ้ในกำรสำรวจร ังวัดหลำกหลำยด ้ำน เช่น กำรสำรวจภูมปิ ระเทศ่ นก่อนเริมก่่ อสร ้ำง และกำรสำรวจพิกดั ฯลฯกำรควบคุมตำแหน่ งของหน้ำงำนก่อสร ้ำง กำรสำรวจทีดิ่ ้ในกำรยืดเส้นให ้ตรงหรือปร ับระดับควำมสูง เวลำทีจะสร
่[ด้าย (เอ็น) วัดระดับ] ด ้ำยทีใช
้ำง่ ออิฐหรือบล็อก ทำจำกวัสดุทมี
ฐำนรำกอำคำรหรือเวลำทีจะก่ี่ คณุ สมบัตยิ ดื ได ้ยำก
่้า] เครืองมื่ อสำหร ับตรวจสอบว่ำวัตถุหรือระนำบทีก่่ อสร ้ำงติดตังอยู้ ่ในแนวระนำบ
[เครืองวัดระดับนํด ้าย (เอ็น)วัดระดับ้ นหรือไม่ ซึงจะตรวจสอบยื
่ขนำนกับพืนดิ
นยันแนวระนำบโดยดูฟองอำกำศท่อฟองอำกำศ้ งมีเครืองวั่ ดระดับน้ำประเภททีตรวจสอบยื
่อีกทังยั
นยันแนวระนำบ โดยดูจำกเข็ม่ ดระดับน้ำทีมี่ ควำมลำดเอียงในตัว
และแบบดิจทิ ลั นอกจำกนี ้ ยังมีกำรใช ้เครืองวั
ในอุปกรณ์ระบบต่ำงๆ ของบ้ำนด ้วย่ ดระดับน้า
เครืองวั

113่ ตุ ้มน้ำหนักทีมี่ ปลำยรูปทรงกรวย ซึงใช่ ้สำหร ับตรวจสอบยืนยันแนวตังฉำกของเสำ
้[ลู กดิง]ฯลฯ่ ยึ่ ดไว ้กับเสำ และตรวจสอบยืนยันแนวตังฉำกว่
้โดยจะห ้อยเอ็นจำกอุปกรณ์ยดื ลูกดิงที
ำ่ ดอุปกรณ์ยด
ระยะห่ำงระหว่ำงระนำบทียึื กับเส้นเอ็นเท่ำกันตลอดหรือไม่่ อทีท่ ำจำกโลหะ เช่น สเตนเลส ฯลฯ และใช ้สำหร ับวัดมุมฉำก
[ฉากก่อสร ้าง] เครืองมื
่บนฉำกมีสเกลทีสำมำรถวั
ดควำมยำวได ้ ด ้ำนหน้ำเป็ นมำตรำส่วนเมตริก และด ้ำนหลังคือ
1.414(√2) เท่ำของด ้ำนหน้ำ

ลูกดิง่

่[ฉากก่อสร ้างขนาดใหญ่] ไม้บรรทัดสำมเหลียมขนำดใหญ่
สำหร ับวำดมุมฉำก้ หน้่ ำงำนโดยใช ้สัดส่วน 3:4:5 ซึงเป็่ นทฤษฎีบทพีทำโกร ัส ทีหน้่ ำงำนจะเรียก
ทำขึนที
ฉากก่อสร ้างสัดส่วน 3:4:5 นี ว่้ ำ “ซำชิโงะ”่ อทีมี่ รูปร่ำงเป็ นแถบเส้นสำหร ับวัดควำมยำว บำงครงก็้ั เรียกว่ำ
[สายวัด] เครืองมื้ั ท่ ำจำกเหล็กและทำจำกไวนิ ล"เทปวัด" มีทงที่ ส่วนแถบเส้นสำหร ับวัดควำมยำวทำจำกโลหะบำงเรียกว่ำ
[ตลับเมตร] สำยวัดซึงมี้ั เรียกย่อๆ อีกอย่ำงว่ำ "คมเบะ" แต่ชออย่
่ื"ตลับเมตร" บำงครงก็
ำงเป็ นทำงกำรคือ

ตลับเมตร

"Convex Rule"่ อทีใช่ ้ในกำรวัดควำมยำวและวำดเส้นตรง วัสดุทใช
[ไม้บรรทัด/ไม้วด
ั ] เครืองมืี่ ้ทำได ้แก่ อะลูมเิ นี ยม สเตนเลส และไม้ไผ่ ฯลฯ หำกไม่ต ้องกำรทำให ้วัสดุ เช่น ประตู่ ำจำกไม้ไผ่
หน้ำต่ำง ฯลฯ เสียหำย ให ้ใช ้ไม้บรรทัดทีท

ไม้บรรทัดอะลูมเิ นี ยมไม้บรรทัดสเตนเลส

114

ไม้บรรทัดไม้ไผ่

5.2.5 ตัด/ดัด/ปอก่่ อซึงมี่ คมมีด (เรียกว่ำ "ฟัน") จำนวนมำกบนแผ่นโลหะ ใช ้สำหร ับตัดไม้ โลหะ ท่อ ฯลฯ จะเรียกย่อๆ ว่ำ "โนโกะ"[เลือย]เครืองมื่ อทีใช่ ้ตัดวัตถุโดยหนี บวัตถุไว ้ระหว่ำงคมมีด 2 ด ้ำน[กรรไกร] เครืองมื่ อทีใช่ ้ตัดสิงของโดยหนี
่[คีมปากนกแก้ว] คีมปำกนกแก ้วคือ เครืองมื
บวัตถุไว ้ระหว่ำง้ ตัดลวด ฯลฯ ทังยั้ งสำมำรถตัดหัวตะปูได ้คมมีด ใช ้ในกำรตัดแต่งกระเบือง
่[มีดคัตเตอร ์] มีดทีสำมำรถร
ักษำควำมคมได ้อย่ำงต่อเนื่ องด ้วยกำรหักใบมีด
่่ อรูปแท่งซึงมี่ คมมีดอยูท
่ี่[สิวโลหะ]เครืองมื่ ปลำยด
้ำนหนึ่ ง ซึงสำมำรถตอกด
้วยคีมปากนกแก ้ว่ ดโลหะบำงได ้ นอกจำกนี ้ ยังใช ้สำหร ับทุบคอนกรีตใน "งำนสกัดคอนกรีต"ค ้อนเพือตั

้
่
่
่
้
หรือปร ับขนำดกระเบืองหลั
งคำด ้วย มีหลำยประเภท เช่น สิวปำกแบน,สิวสกั
ดคอนกรีต, สิวเมกิร ิ ฯลฯ ขึนอยู
่กบั วัตถุประสงค ์่ อทีใช่ ้ในกำรตัดแต่ง เช่น ดัดหรือตัด ฯลฯ ประกอบด ้วยส่วนสำหร ับบีบจับซึงมี่ รอ่ งละเอียดไม่ให ้ลืนมื่ อ[คีมตัด] เครืองมื่ คมมีด
และส่วนสำหร ับตัดซึงมี
มีดคัตเตอร ์สิว่คีมตัด

5.2.6 เคาะ/ถอน, ดึงออก่ อสำหร ับตอกหรือเคำะสิงของ
่่ ้ตอกมีทงโลหะ
[ค้อน] เครืองมื
วัสดุของส่วนทีใช
ั้ยำง ไม้่้ั่ ส่วนทีใช่ ้ตอกทำจำกฯลฯ ซึงจะใช
้แยกตำมวัตถุประสงค ์ บำงครงจะเรียกค ้อนซึงมี
โลหะว่ำ "ค ้อนเหล็ก"่ วนทีใช่ ้ตอกหรือเคำะทำมำจำกยำง มีจด[ค้อนยาง] ค ้อนทีสุ่ เด่นตรงที่
แรงกระแทกสูงและไม่ทำให ้วัสดุเสียหำยง่ำย่ อก)ตัวอย่างค ้อน (สาหรับนั่งร ้านลิมล็่ ส่วนทีใช่ ้ตอกทำจำกไม้ แรงตอกน้อยกว่ำเมือเที่ ยบกับค ้อนเหล็ก
[ค้อนไม้] ค ้อนซึงมี่ ทำให ้วัสดุเสียหำยง่ำย
แต่ก็มจี ดุ เด่นตรงทีไม่ค ้อนยาง่ี ้ตอกเสำเข็ม ฯลฯ ว่ำ "คำเกยะ"[ค้อนไม้ขนาดใหญ่] จะเรียกค ้อนขนำดใหญ่ทใชค ้อนไม้ขนำดใหญ่ยงั ใช ้ในกำรตอกเดือยเข ้ำไปในร่องเดือย ในสถำปัตยกรรม่ึ ้วิธก
โครงสร ้ำงไม้ซงใชี อ่ สร ้ำงแบบโครงคร่ำวไม้

115ค ้อนไม้ค ้อนไม้ขนาดใหญ่
(คาเกยะ)่ ด ้ำมจับยำวและส่วนทีใช่ ้ตอกขนำดใหญ่ ใช ้ในงำนตอกเสำเข็มและงำนรือถอน
้[ค้อนใหญ่] ค ้อนซึงมี่ อโลหะทีสำมำรถใช
่่ นรูปตัว L[ชะแลง] เครืองมื
้เป็ นคำนงัดได ้ ส่วนปลำยทีเป็
มีรอ่ งสำหร ับถอนตะปูโดยสอดหัวตะปูเข ้ำไปแล้วดึงตะปูออกโดยใช ้หลักกำรของคำนงัด

ชะแลงอีกด ้ำนหนึ่ ง บำงชนิดจะมีรอ่ งสำหร ับถอนตะปูและบำงชนิดจะแบนเหมือนไม้พำย้ ้อีกด ้วยนอกจำกกำรถอนตะปูแล้ว ชะแลงขนำดใหญ่ยงั สำมำรถใช ้ยกของหนักขึนได
นอกจำกนี ้ ยังสำมำรถใช ้งำนโดยกำรสอดเข ้ำไประหว่ำงช่องว่ำงแล้วบิดหรืองัด
้และในงำนรือถอนแบบหล่
อจะใช ้ชะแลงขนำดใหญ่

5.2.7 ไส/ขัด/เจาะรู่ อสำหร ับขูดตัดหรือขัดโลหะ หิน ฯลฯ หินลับขนำดเล็กทรงสีเหลี่ ยมมุ่่ และ[หินลับ] เครืองมื
มฉำก ใช ้สำหร ับลับคมมีดของ "สิว"่ มควำมคม
่"กบไสไม้" ฯลฯ เพือเพิ่ อสำหร ับขัดแต่งพืนผิ้ วโลหะหรือไม้ มีหลำยประเภทตำมวัตถุประสงค ์ เช่น ตะไบสำหร ับโลหะ ตะไบสำหร ับช่ำงไม้
[ตะไบ] เครืองมื่ ดฟันตะไบ ให ้ใช ้แปรงโลหะเขียเศษที่่ฯลฯ หำกเศษทีไสติ
ไสออกให
้สะอำด่ เม็ดทรำยหรือแก ้วติดอยู่บนพืนผิ้ วกระดำษ มีหลำยประเภท เช่น “กระดำษทรำยทนน้ำ”[กระดาษทราย] "ตะไบ" ชนิ ดหนึ่ งซึงมี่ ควำมทนต่อน้ำ และ “กระดำษผ้ำ” ทีมี่ ควำมแข็งแรงทนทำน ซึงจะมี่ทีมีตวั เลขสำหร ับแสดงควำมหยำบของเม็ดทรำย่ อยเม็ดทรำยก็จะยิงหยำบ่่่่้ วทีขั่ ดได ้เรียบเนี ยนยิงขึ่ น้เลขยิงน้
เลขยิงมำกเม็
ดทรำยก็จะยิงละเอียด ซึงจะสำมำรถจบงำนพื
นผิ่ ขนแปรงแข็งซึงท่ ำจำกลวดโลหะ สำมำรถใช ้ขจัดสนิ มออกจำกโลหะ ขูดลอกสี และเขียเศษที
่[แปรงโลหะ] แปรงทีมีอุ่ ดตันบนตะไบ
ฯลฯแปรงโลหะ

แปรงโลหะ

116

5.2.8 ขันแน่ น/ยึดติดตัง้
่่ กลไกเปิ ด-ปิ ด สำมำรถปร ับควำมกว ้ำงของขำส่วนบน
[ประแจเลือน]ประแจทีมี
และส่วนล่ำง โดยกำรปร ับให ้เข ้ำกับเส้นผ่ำนศูนย ์กลำงของโบลต ์และน็ อตได ้่ประแจเลือน้ ยวกับมือจับ ดังนั้นจึงใช ้หมุนโดยทีให่ ้แรงกระทำกับขำส่วนบน
ขำส่วนบนจะเป็ นชินเดี่ อประเภท "ประแจ Spanner"เนื่ องจำกส่วนปลำยเปิ ดอยูจ่ ริงๆ แล้วจะเป็ นเครืองมื
้แต่ในกรณี นีจะใช
้คำว่ำ "ประแจ Wrench" เป็ นข ้อยกเว ้น่[ประแจบ็อกซ ์ชุด] ประแจซึงสำมำรถรองร
ับโบลต ์และน็ อตได ้หลำยขนำด
่โดยกำรเปลียนข
้อต่อตรงส่วนหัว

่ประแจหกเหลียม

่[ประแจบ็อกซ ์] ประแจทีรวมส่วนข ้อต่อสำหร ับขันโบลต ์และน็ อตกับส่วนด ้ำมจับเข ้ำด ้วยกัน มีแบบรูปตัว L และรูปตัว T ฯลฯ่่ อซึงใช่ ้ขันโบลต ์ทีมี่ รห่ หรือเรียกอีกอย่ำงว่ำ
[ประแจหกเหลียม]เครืองมืู กเหลียม
่"ประแจแท่งหกเหลียม"ไขควง่ อสำหร ับขันสกรู มีทงไขควงปำกแฉกและไขควงปำกแบนเพื่ ้[ไขควง] เครืองมืั้อให่ ำคัญคือ ต ้องใช ้ไขควงทีมี่ ขนำดพอดีกบ่ ให ้เข ้ำกับร่องบนหัวสกรู สิงสั สกรูเพือไม่
ร่องบนหัวสกรูเสียหำย (เรียกว่ำ "นำเมรุ") รูปร่ำงของส่วนมือจับก็มคี วำมสำคัญ่ ้ใช ้มือจับกระชับได ้ง่ำย
ตัวอย่ำงเช่น ไขควงสำหร ับงำนไฟฟ้ ำ มือจับจะกลมและใหญ่เพือให
่ี่ อมวั่ สดุเข ้ำด ้วยกัน มีหลำยประเภทขึนอยู
้[ตะปู ] อุปกรณ์ทตอกด
้วยค ้อนเพือเชื
่กบ
ั

ตะปู

วัตถุประสงค ์ เช่น ตะปูเกลียว ตะปูสำหร ับตอกคอนกรีต ตะปูเข็ม และตะปูหวั โต ฯลฯ่ รอ่ งเกลียว และใช ้ยึดเข ้ำกับวัสดุอน
[สกรู ] อุปกรณ์รูปทรงกระบอกหรือทรงกรวยทีมี
ื่ด ้วยกำรใช ้ไขควงขันเข ้ำกับวัสดุ
[สกรู เกลียวปล่อย] สกรูทสำมำรถขั
ี่นเข ้ำกับวัสดุพร ้อมๆ กับตัดร่องเกลียวในวัสดุได ้[โบลต ์] สกรูชนิดหนึ่ ง จะใช ้โบลต ์ (สกรูตวั ผู)้ และน็ อต (สกรูตวั เมีย)้ั จะใช ้ร่วมกับแหวนอีแปะด ้วยเป็ นเซ็ตคู่กนั บำงครงก็

โบลต ์น็ อตแหวนอีแปะ

117

5.2.9 นวด/ผสม่่่[เครืองผสมปู
นด้วยมือ] เครืองกวนผสมสำหร ับสี มอร ์ตำร ์ และคอนกรีต จะใช ้เครืองผสมปูนด ้วยมือผสมวัสดุในกระบะปูน
หรือถังโดยถือไว้ในมือ
่่ กรทีใช่ ้ผสมของเหลวและวัสดุกอ
่[เครืองกวนผสมปู
น] เครืองจั่ สร ้ำง หรือเรียกอีกอย่ำงว่ำ "เครืองผสม"มีใช ้หลำยประเภท
ในหน้ำงำนก่อสร ้ำง่่ กรทีใช่ ้ผสมซีเมนต ์ นำ้ และทรำยให ้เป็ นมอร ์ตำร ์ มีทงประเภทที
้ั่ ้ไฟฟ้ ำ 100V และประเภทที่
[เครืองผสมมอร
์ตาร ์] เครืองจัใช่ใช ้เครืองยนต
์เป็ นแหล่งพลังงำน
่่ กำลังมำกกว่ำ
[โม่ผสมคอนกรีต] เครืองผสมสำหร ับผสมคอนกรีตทีมี
่เครืองผสมมอร
์ตำร ์
่่่[เครืองผสมคอนกรี
ตเป็ นชุด] เครืองผสมชนิ
ดหนึ่ งทีผสมวั
สดุสำหร ับ้คอนกรีตทังหมดในคร
งเดี
ั้ ยว
่ ควำมแข็งแรงสำหร ับใส่และผสมวัสดุสำหร ับทำ[กระบะปู น] กระบะทีมี
คอนกรีตหรือมอร ์ตำร ์ หรือเรียกอีกอย่ำงว่ำ "โทโรบูเนะ" หรือ "ฟูเนะ"โม่ผสมคอนกรีต่ี่่ ำหร ับผสม
จะผสมวัสดุทเทไว
้ในกระบะปูนโดยใช ้เครืองกวนผสมปู
นหรือพลัวส่ อทีมี่ ตำข่ำยซึงจะสำมำรถแยกวั
่่ี ้องกำรแยกออกตำมขนำดตำของตำข่ำย
[ตะแกรงร่อน] เครืองมื
สดุตำมขนำดได ้ แยกวัสดุทต่ ดขึนมำได
้ตัวอย่ำงเช่น จะสำมำรถแยกดินละเอียดและกรวดออกจำกดินและทรำยทีขุ
้

5.2.10 ปกป้ องร ักษา/บ่ม่ รูปทรงแผ่น ใช ้สำหร ับป้ องกันควำมชืนและน
้้ำจำกพืนดิ้ น[แผ่นพสาสติกสําหร ับบ่มคอนกรีต] ฟิ ล ์มโพลีเอทิลนี ทีมี
่่ ำสี ป้ องกันฝนและฝุ่ น ฯลฯเมือเทคอนกรีต รวมถึงใช ้ในกำรปกป้ องร ักษำเวลำทีท้ นรอย จะใช ้แผ่นไม้อด
[ไม้อ ัด] หำกไม่ต ้องกำรให ้พืนเป็ั บำงๆ ในกำรปกป้ องร ักษำ้[ผ้าใบบลู ชที ] ใช ้สำหร ับปกป้ องส่วนทำงเดินบนพืนจำกสี
และฝุ่ น่ ้คลุมทังอำคำร
้[ตาข่ายป้ องกันการกระเด็น] ตำข่ำยสำหร ับนั่งร ้ำนทีใช
นอกจำกนี ้ ยังใช ้สำหร ับป้ องกันวัสดุกอ่ สร ้ำง
่ทีกองอยู
่ทหน้ี่ ำงำนกระเด็นหล่น และป้ องกันไม่ให ้สินค ้ำร่วงหล่นจำกกระบะบรรทุกของยำนพำหนะขนย ้ำย่ ตำข่ำยทีสำมำรถยึ
่[ตาข่ายนิ รภัยสําหร ับแนวดิง]ดติดกับนั่งร ้ำนได ้่ นตรำยจำกวัสดุปลิวกระเด็น หรือร่วงหล่นจำกนั่งร ้ำนสำหร ับหลีกเลียงอั
ในหน้ำงำนก่อสร ้ำง่[ตาข่ายนิ รภัยสําหร ับแนวราบ] ตำข่ำยสำหร ับหลีกเลียงไม่ให ้คนหรือวัสดุรว่ งหล่น่ งในหน้ำงำนก่อสร ้ำงจำกทีสู
118

ตาข่ายนิ รภัยสาหรับ
แนวราบ

่
5.2.11 กําจัดสิงสกปรก่ มด่ ำๆ กันบนส่วนฐำน และใช ้สำหร ับขัดและกำจัดสิงสกปรก
่[แปรง] แปรงทีมีั ขนแปรงในระยะห่ำงทีเท่
ตัวอย่ำงเช่น ในงำนปูหน
ิ่ ำจัดครำบทีเกิ่ ดขึนบนหิ
้จะใช ้แปรงชุบน้ำให ้เปี ยกเพือกน่ นรู้ ปโฟม ซึงใช่ ้สำหร ับกำจัดสิงสกปรกโดยกำรชุ
่[ฟองนํ ้า] เรซินสังเครำะห ์ เช่น โพลียูรเี ทน ฯลฯ ทีขึบน้ำให ้เปี ยก ตัวอย่ำงเช่น่ ำจัดสิงสกปรกออกจำกพื
่้ วทีเป็่ นครำบสกปรก
ในงำนปูหนิ จะใช ้เพือกนผิ้ ว]้ ผ้ำสำหร ับเช็ดสิงสกปรกที
่่ ดอยู่ออกด ้วยของเหลว เช่น น้ำมันหยอดเครืองจั่ กร ฯลฯ
[ผ้าขีริติ่่ งแรงซึงท่ ำจำกแผ่นเหล็กชุบกัลวำไนซ ์ (สังกะสี)[ถัง] ภำชนะมีหูหวสิ ้ ำหร ับใส่น้ำเพือขนย้ำย ในงำนก่อสร ้ำงจะใช ้ถังทีแข็่ อทีมี่ ด ้ำมจับใช ้สำหร ับตักน้ำ
[กระบวย] เครืองมื

่
5.2.12 ขนย้ายสิงของ

รถเข็นปูน่ อสำหร ับขนย ้ำยสิงของในบุ่๋ ก โดยมีล ้อยำง 1 ล้อ[รถเข็นปู น] เครืองมื
้งกีเหล็่ี ้ำนหน้ำ ซึจะขนย
่ติดอยูท่ ด้ำยโดยกำรจับมือจับแล้วผลัก ขนย ้ำยของหนัก
้ได ้ง่ำยขึนโดยใช
้หลักกำรคำนงัด โดยให ้ยำงเป็ นจุดหมุน (จุดรองร ับคำน)่๋ นแรงต ้ำน บำงครงก็้ั เรียกว่ำ "เนโกะ"มือจับเป็ นจุดทีแรงกระทำ และบุ ้งกีเป็
รถเข็นขนของ่ ล ้อเลือน
่ 4 ล้อติดกับฐำน ใช ้สำหร ับขนย ้ำยสิงของ
่[รถเข็นขนของ] รถเข็นซึงมี่ เบรก
มีทงแบบมีั้มอื จับและแบบไม่มมี อื จับ นอกจำกนี ้ ยังมีรถเข็นขนของแบบทีมี่ อทีใช่ ้สำหร ับบรรทุก ลำกและขนย ้ำยของหนัก เช่น หิน ฯลฯ[แคร่ลาก] เครืองมื่ ้เวลำทีเคลื
่ อนย
่
่
[ซุงลาก] ซุงทีใช
้ำยของหนักเรียกว่ำ "โคโระ" โดยจะบรรทุกสิงของ่ ้อนกัน และขนย ้ำยโดยให ้ท่อนไม้กลิงต่้ อๆ ไปข ้ำงหน้ำไว ้บนท่อนไม้หลำยๆ ท่อนทีซ่ ดตังงำซึ
้่ บขึนลงโดยใช
้[รถโฟร ์กลิฟต ์] รถทีติ
งขยั้แรงไฮดรอลิก่่้ สู่ งหรือนำสิงของลงจำกที่่ งโดยจะบรรทุกสิงของไว
้บนงำ และยกสิงของขึ
นทีสูรถโฟร ์กลิฟต ์119

5.2.13 แขวน/ยก/ดึง่ กรทีดึ่ งและม้วนเชือก หรือเรียกอีกอย่ำงว่ำ "เครืองดึ่ งม้วน"[กว้าน] เครืองจั

เชือกสลิง

่่ ำจำกลวดทีต่ ้ำนทำน
[เชือกสลิง] เชือกทีประกอบด
้วย "เกลียวเชือก" หลำยเส้น ซึงทต่อแรงดึงสูงหลำยเส้นประกอบเข ้ำด ้วยกัน เนื่ องจำกมีควำมต ้ำนทำนแรงดึงสูง่ และมีควำมยืดหยุ่น จึงมีจด่ ้งำนได ้ง่ำย
ทนต่อแรงกระแทกได ้ดีเยียมุ เด่นตรงทีใช่ กำรดัดแปลงปลำยทังสองจะใช
้เชือกสลิงทีมี
้เป็ นสลิงสำหร ับงำนเครน นอกจำกนี ้แจ็คเกิล้

ยังมีเชือกสลิงสำหร ับยึดสินค ้ำบนกระบะรถบรรทุก ฯลฯ ด ้วย้ อุปกรณ์ในงำนเครนและสลิง สำหร ับเชือมต่
่[แจ็คเกิล]อเชือกสลิงหรือโซ่กบั วัตถุทแขวนบรรทุี่ก้ อุปกรณ์สำหร ับขันเชือกสลิง ฯลฯ ให ้แน่ น[เทิร ์นบัคเคิล]แจ็คเกิล้

เทิร ์นบัคเคิล้่ กรทีใช่ ้หลักกำรของคำนงัดและรอกในกำรยกของหนักขึนหรื
้้[รอกโซ่มอื สาว] เครืองจัอลง ใช ้โดยติดเข ้ำกับขำตังสำมแฉก
ฯลฯ่ กรทีมี่ กลไกเหมือนกับรอกโซ่มอ
[รอกโซ่] เครืองจัื สำว แต่มขี นำดเล็กกว่ำรอกโซ่มอื สำว่ ดรถแบ็คโฮไว ้ไม่ให ้เคลือนที่่ใช ้ในกำรยึดสินค ้ำ ฯลฯ ให ้แน่ น ตัวอย่ำงเช่น จะใช ้เพือยึ

รอกโซ่มอื สาว่เวลำทีจะบรรทุ
กและขนส่งรถแบ็คโฮด ้วยรถบรรทุก
่[ตัวจับยึดเชือกไลฟ์ไลน์] อุปกรณ์ทสำมำรถดึ
ี่งเชือกไลฟ์ ไลน์ให ้ตึงเพือแขวนตะขอ
่้ ้โดยไม่หย่อน ใช ้เมือท่ ำงำนบนทีสู่ ง เช่น งำนบนทีสู่ ง ฯลฯ
เกียวเข็
มขัดเซฟตีได
[สลิงดึง (Tirfor)] กว ้ำนแบบแมนนวล ใช ้สำหร ับดึงของหนัก สำมำรถดึง
่เชือกสลิงทีลอดผ่
ำนสลิงดึง (Tirfor) ได ้แรงโดยกำรควบคุมคันโยก และสำมำรถใช ้สลิงดึง่ ้องกำรได ้ เวลำตัดต ้นไม้ทีหนำ
่(Tirfor) ดึงต ้นไม้ให ้ล้มไปในทิศทำงทีต

ตัวจับยึดเชือกไลฟ์ ไลน์[แม่แรง] อุปกรณ์สำหร ับยกของหนักด ้วยแรงเพียงเล็กน้อย มีกลไกกำรยก
หลำยรูปแบบ เช่น สกรู เฟื อง และไฮดรอลิก ฯลฯ่ี้[แม่แรงชนิดเกลียว] อุปกรณ์ทสำมำรถยกของหนั
กในแนวตังฉำกได้ โดยใช ้่ ดขึนเวลำที
้่ นสกรู นอกจำกนี ้ ยังสำมำรถใช ้ในกำรเพิมแรงซ
่แรงผลักทีเกิ
หมุ้ำยขวำ
้่โดยติดตังระหว่
ำงวัสดุแนวระนำบ 2 แท่งในงำนโครงสร ้ำงชัวครำวสำหร ับกันดิน่ อสำหร ับกำรมัดและยกสินค ้ำ นอกจำกนี ้ ยังใช ้ในกำรจัดแนวโครงสร ้ำงใหม่ในงำนโครงเหล็ก
[รอกยก] เครืองมื่ ้ได ้แนวตังฉำก)้(เพือให
120

5.2.14 นั่งร ้าน, โต๊ะทํางาน/บันไดลิง่ อสำหร ับปี นขึนที้ สู่ ง ใช ้เท ้ำเหยียบบนขันบั้ นได ้แล้วปี นขึน้ เวลำทีตั่ งค้ ้ำงไว ้จะทำมุมประมำณ 75 องศำ[บันไดลิง] เครืองมื่ งตรงเกิ
้่ จะล้มไปข
่่หำกทำมุมทีตั
นไปก็มคี วำมเสียงที
้ำงหลังได ้ ในทำงกลับกัน หำกทำมุมน้อยเกินไปก็มคี วำมเสียง่ นไดลิงจะพับลงมำ นอกจำกนี ้ ควรทำงำนร่วมกับผูช่่ วยพยุงบันไดลิงเสมอ
ทีบั้ วยทีช่่ อซึงรวมบั
่่[บันไดพับ] เครืองมื
นไดลิง 2 ตัวเข ้ำด ้วยกัน เมือกำงออกสำมำรถใช
้เป็ นบันไดลิงได ้้ ดท ้ำยเวลำทีใช่ ้เป็ นบันไดพับ นอกจำกนี ้ ขอให ้หลีกเลียง
่ห ้ำมนั่งหรือยืนบนบันไดขันสุ้ ดท ้ำยซ ้ำย-ขวำ เนื่ องจำกอำจเสียกำรทรงตัว
กำรทำงำนโดยยืนหรือนั่งคร่อมบันไดขันสุ
และเกิดอันตรำย่ อทีมี่ น่ งร
่[บันไดนั่งร ้านแบบพับได้] เครืองมืั ้ำนระหว่ำงขำ 2 ข ้ำงทีกำงออกได
้บันไดพับ

หรือเรียกอีกอย่ำงว่ำ "โนบิอูมะ" มีรำวจับอยูด่ ้ำนบนนั่งร ้ำน หำกโน้มตัวไปข ้ำงหน้ำ

บันไดนั่งร ้านแบบพับได ้หรือดันกำแพงอำจล้มเพรำะเสียกำรทรงตัว และเกิดอันตรำย่่ ง มีล ้อเลือนอยู
่่ี มทังสี้ จึ่ ง[นั่งร ้านหอเลือน]นั่งร ้ำนสำหร ับกำรทำงำนบนทีสู
่ทมุ่สำมำรถเคลือนย
้ำยได ้ และมีมำตรฐำนควำมปลอดภัยตำมกฎหมำยควำมปลอดภัย
และอำชีวอนำมัยของแรงงำน
่ ง] ยำนพำหนะทีติ่ ดตังอุ้ ปกรณ์ซงสำมำรถยกตะกร
่ึ[รถกระเช้าทํางานในทีสู
้ำสำหร ับ้่้้ทำงำนขึนลงที
ควำมสู
งตังแต่
2 เมตรขึนไป

5.2.15 ทําความสะอาด่ อสำหร ับกวำดทำควำมสะอำด โดยจะมีมด่ พืช เส้นใยสังเครำะห ์ ฯลฯ ติดอยู่ทปลำยด
[ไม้กวาด] เครืองมืั กิงไผ่ี่้ำม่่ อสำหร ับรวบรวมขยะหรือฝุ่ นทีใช่ ้ไม้กวำดรวบรวมมำ
[ทีโกยผง]เครืองมื
่ทีโกยผง

ไม้กวาด

่่ งลม ใช ้ในกำรรวบรวมสิงที่ มี่ น้ำหนักเบำ
[เครืองเป่
าลม (Blower)] เครืองส่
โดยใช ้กำลังลมเป่ ำให ้ปลิว เช่น ใบไม้ทร่ี่ วงอยู่ ฯลฯ121่เครืองเป่
าลม
(Blower)่้ หน้่ างานก่อสร ้างบทที่ 6 ความรู ้เกียวกั
บการก่อสร ้างติดตังที่ วมกันทัวไปในหน้
่
6.1 เรืองร่
างานก่อสร ้าง่ ่ในหน้างานก่อสร ้างมีแรงงานทักษะหลากหลายประเภทงานเข ้า-ออก ถึงแม้แต่ละงานจะดูแตกต่างกัน แต่ก็มบี างเรืองที่่ ง ในส่วนนี จะอธิ
้่แรงงานทักษะผูม้ ปี ระสบการณ์จะตระหนักอยู่เสมอ ซึงจะน
าไปสู่คณุ ภาพและความปลอดภัยทีสู
บายเรือง
่ร่วมกันทั่วไปทีแรงงานทั
กษะทุกคนควรทราบ

6.1.1 ลักษณะเฉพาะของงานก่อสร ้าง่ า"(1) งานก่อสร ้างเป็ น "การผลิตแบบสังท
่ า" หมายถึง การผลิตซึงจะมี
่้ เริมต่ ้นและจัดทาผลิตภัณฑ ์เพียงชินเดี้ ยวเท่านั้น
"การผลิตแบบสังท
การออกแบบตังแต่่่้ ในโรงงาน เช่น รถยนต ์ ฯลฯเพือตอบสนองความต
้องการของลูกค ้า แทนทีจะเป็
นผลิตจากการออกแบบครงเดีั้ ยวซาๆ
่ า" ซึงจะมี่่้ ขนาดใหญ่ไปจนถึงขนาดเล็ก
เราจะดาเนิ นงานก่อสร ้างเป็ น "การผลิตแบบสังท
ขนาดโครงการทีหลากหลายตั
งแต่
่
่
่
และถึงแม้จะดูเหมือนเป็ นงานก่อสร ้างทีคล้ายกัน แต่ว่างานก่อสร ้างแต่ละโครงการก็มลี กั ษณะเฉพาะและเงือนไขที
แตกต่างกันไป่ าคัญคือ ต ้องมีความตระหนักทีว่่ ากาลัง "ผลิตแบบสังท
่ า" ให ้กับลูกค ้าแต่ละราย
สิงส
่ ภ
่ น
(2) งานก่อสร ้างเป็ นงานทีอยู่ ายใต ้ข ้อจากัดของทีดิ่ นเฉพาะ และจะไม่มก
ส่วนใหญ่ งานก่อสร ้างจะเป็ นการสร ้างอาคารแต่ละหลังให ้พอดีกบั ทีดิี ารสร ้างอาคารแบบเดียวกัน
่ภายใต ้เงือนไขเดียวกัน(3) งานก่อสร ้างถูกควบคุมโดยสภาพธรรมชาติ่ แน่ นอน เช่น ได ้ร ับอิทธิพลจากสภาพธรรมชาติ อาทิส่วนใหญ่งานก่อสร ้างมักจะเป็ นงานกลางแจ ้ง และถูกควบคุมโดยปัจจัยทีไม่
ภูมปิ ระเทศ ฤดูกาล และสภาพอากาศ ฯลฯ่ ภ(4) งานก่อสร ้างเป็ นงานทีอยู่ ายใต ้ข ้อจากัดทางสังคม่ ภ่ างาน จึงจาเป็ นต ้องจัดการ
งานก่อสร ้างเป็ นงานทีอยู่ ายใต ้ "ข ้อจากัดทางสังคม" ในหน้างาน เนื่ องจากเป็ นการผลิตทีหน้่ างๆ โดยมีมาตรการร ักษาสิงแวดล้อมและมาตรการความปลอดภั
่้ โดยรอบ
่่ งคับใช ้สิงต่ยสาหร ับพืนที
กฎหมายและข ้อบังคับทีบั่ จะก่่ อสร ้าง ดังนั้นงานก่อสร ้างจึงต ้องปฏิบต
และสภาพแวดล้อมทางสังคมโดยรอบจะแตกต่างกันไปตามสถานทีทีั ติ ามกฎระเบียบเหล่านี ้้้(5) คุณภาพเกิดขึนจาก
"ขันตอนความปลอดภั
ย"่ กสร ้าง" ทีสร่ ้างเสร็จ จะเกิดขึนจาก
้่ในงานก่อสร ้าง "คุณภาพของสิงปลู
"กระบวนการก่อสร ้างทีปลอดภั
ย" ตลอดงานก่อสร ้าง122

6.1.2 แผนงานก่อสร ้างไม่ว่าจะเป็ นงานก่อสร ้างประเภทใด จาเป็ นต ้องวางแผนงานก่อสร ้างก่อนเสมอ แผนงานก่อสร ้าง หมายถึง การวางแผน
่สาหร ับดาเนิ นการก่อสร ้างตามเอกสารการออกแบบต่างๆ เช่น เงือนไขสั
ญญาในสัญญาร ับเหมาก่อสร ้าง แบบแปลน่ บหน้างาน ฯลฯ จัดทาแผนงานก่อสร ้างโดยพิจารณาถึง
รายละเอียดข ้อกาหนด (Specifications) เอกสารอธิบายเกียวกั
ประเด็นต่อไปนี ้่ ยวข่□ วางแผนภายใต ้ข ้อจากัดทางสังคมต่างๆ เช่น กฎหมายและข ้อบังคับทีเกี้อง ฯลฯ้ อง่ "คุณภาพ" "งบประมาณงานก่อสร ้าง" "ขันตอน"้□ วางแผนวิธกี ารควบคุมจัดการอย่างครอบคลุมทังเรื
"ความปลอดภัย"่
และ "การร ักษาสิงแวดล้อม"่ ้สร ้าง "สิงปลู่ กสร ้างทีมี่ คุณภาพดี" ให ้แล้วเสร็จ "ภายในระยะเวลาก่อสร ้าง" ด ้วย "ต ้นทุนซึงต่ ่าทีสุ
่ ด" โดยรวม
□ วางแผนเพือให
"วิธกี ารก่อสร ้าง" ต่างๆ เข ้ามาอย่างมีประสิทธิภาพ่ านึ งถึง "การร ักษาสิงแวดล้อม"่□ วางแผนทีคด ้วย "อุบตั เิ หตุและอุบตั ภิ ยั เป็ นศูนย ์"□ วางแผนโดยใช ้ "5M สาหร ับวิธกี ารก่อสร ้าง" 5M สาหร ับวิธกี ารก่อสร ้าง ได ้แก่ "คนหรือแรงงาน (Men) วัสดุ (Materials)
่ กร (Machinery) และเงินทุน (Money)"วิธกี าร (Methods) เครืองจั
□ วางแผนวิธกี ารควบคุมจัดการและมาตรการทัง้ "ก่อนการก่อสร ้าง" และ "ระหว่างการก่อสร ้าง" พร ้อมๆ กับทาความเข ้าใจสถานการณ์ "หน้างาน" ฯลฯ โดยการ "สารวจล่วงหน้า" อย่างเพียงพอ

6.1.3 การควบคุมจัดการงานก่อสร ้าง่ ้ผูท้ างานก่อสร ้างสามารถสร ้างสิงปลู่ กสร ้างการควบคุมจัดการงานก่อสร ้าง หมายถึง การควบคุมจัดการทีจ่ าเป็ นเพือให่ าหนดตามแผนงานก่อสร ้าง ในหน้างานก่อสร ้าง จะทาการก่อสร ้างภายใต ้การควบคุมจัดการ 5ให ้แล้วเสร็จตามคุณภาพทีก่ งต่อไปนี ้ (เรียกว่า "QCDSE")เรืองดั
[ควบคุมคุณภาพ (Quality)]่่ กสร ้างทีได่ ้คุณภาพตามทีผู่ ว้ ่าจ ้างต ้องการอย่างเพียงพอ โดยจะทาการตรวจสอบ
หมายถึง การควบคุมจัดการเพือสร
้างสิงปลู่ าหนด ตามทีระบุไว
่คุณภาพ ทดสอบคุณภาพวัสดุ ทดสอบการก่อสร ้างแต่ละประเภท และควบคุมขนาดหรือระยะและรูปร่างทีก
้ในแผนควบคุมคุณภาพ
[ควบคุมงบประมาณ (Cost)]่่ างานได ้ โดยจะควบคุมต ้นทุนวัสดุ ค่าแรง ค่าใช ้จ่ายทีหน้่ างาน ฯลฯ“งบประมาณ” หมายถึง จานวนเงินทีสามารถน
ามาใช ้ทีหน้่ ยวข่ซึงเกี
้องกับงานก่อสร ้าง ไม่ให ้เกินงบประมาณงานก่อสร ้าง้[ควบคุมขันตอนก่อสร ้าง (Delivery)]้่ ้สร ้างเสร็จภายในระยะเวลาก่อสร ้าง เพือไม่่ ให ้เกิดความล่าช ้าในขันตอน
้ควบคุมขันตอนก่อสร ้างโดยมีเป้ าหมายเพือให่ เพือให่ ้สามารถดาเนิ นงานก่อสร ้างของบริษท
ดาเนิ นการ โดยประสานงานกับผูร้ ับเหมาหลักและผูร้ ับเหมารายอืนๆั ตนเองได ้123อย่างมีประสิทธิภาพ
[ควบคุมความปลอดภัย (Safety)]่ จ่ าเป็ น เช่น มาตรการป้ องกันอุบต่ ยวข่ควบคุมสิงทีั เิ หตุ เช่น พลัดตก ร่วงหล่น ฯลฯ และมาตรการป้ องกันความเจ็บป่ วยทีเกี
้องกับงาน เช่น โรคฝุ่ นจับปอด และโรคลมแดด ฯลฯ นอกจากนี ้ จะดาเนิ นกิจกรรมฝึ กฝนการหยั่งรู ้ระวังอันตรายในวงจรการก่อสร ้าง้อย่างปลอดภัยในแต่ละวัน ลาดตระเวนระหว่างการทางาน ประชุมขันตอนความปลอดภัย ดาเนิ นกิจกรรม 5ส (5S) ฯลฯโดยมีเป้ าหมายให ้อุบตั เิ หตุและอุบตั ภิ ยั เป็ นศูนย ์่[ควบคุมร ักษาสิงแวดล้อม (Environment)]่่่่ ดจาก
การควบคุมจัดการเพือลดผลกระทบต่
อสิงแวดล้อม
เช่น เสียงรบกวน แรงสันสะเทือน และมลพิษทางน้า ฯลฯ ซึงเกิ่ ด และต ้องปฏิบต่ าหนดโดยกฎหมายและบทบัญญัติ
งานก่อสร ้างให ้เหลือน้อยทีสุั ติ ามมาตรฐานทีก

6.1.4 การเตรียมการก่อนงานก่อสร ้าง่ ต่ ้องพิจารณาเป็ นหลักเกียวกั่(1) สิงที
บเอกสารรายละเอียดการก่อสร ้าง่ ้ทาการก่อสร ้างในวันนั้นๆ
จาเป็ นต ้องตรวจสอบยืนยันและทาความเข ้าใจรายละเอียดงานก่อสร ้างให ้ถูกต ้อง เพือใหได ้โดยมีคุณภาพสูง
□ ตรวจสอบยืนยันและทาความเข ้าใจรายการในสัญญาร ับเหมาก่อสร ้าง่□ ตรวจสอบยืนยันและทาความเข ้าใจรายละเอียดร ับเหมาก่อสร ้าง (เงือนไขการเสนอราคา)และขอบเขตการก่อสร ้าง□ ตรวจสอบยืนยันและทาความเข ้าใจแบบดีไซน์ (Design drawings) และแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop drawings)่□ ตรวจสอบยืนยันและทาความเข ้าใจเงือนไขการก่อสร ้างและกฎระเบียบของหน้างาน
่่ และความสัมพันธ ์กับงานก่อสร ้างก่อนและหลัง
□ ตรวจสอบยืนยันและทาความเข ้าใจความเกียวข
้องกับผูร้ ับเหมารายอืนๆ้□ ตรวจสอบยืนยันขันตอนการก่อสร ้าง จัดบุคลากร รวมถึงจัดเตรียมวัสดุและอุปกรณ์่้□ ตรวจสอบยืนยันว่ามีและพกบัตรเลือนขั
นในสายงาน
และใบอนุ ญาตทีจ่ าเป็ นสาหร ับการทางานไว ้หรือไม่
□ ตรวจสอบยืนยันและทาความเข ้าใจปัญหาด ้านความปลอดภัย่(2) การตรวจสอบก่อนเริมงาน่ อและเครืองจั่ กรทีหลากหลาย่้ อใช่ ้งาน
ในการทางานในหน้างานก่อสร ้าง จะใช ้เครืองมื
อุบตั เิ หตุทใกล้ตั
ี่วคนงานจะเกิดขึนเมื่ อหรืออุปกรณ์ ดังนั้น ขอให ้ดาเนิ นการดังต่อไปนี เสมอในการตรวจสอบก่
้่เครืองมื
อนเริมงาน่ ้งานเครืองจั่ กร□ การตรวจสอบก่อนเริมใช่ กรทีตรงตามวั่- ตรวจสอบยืนยันว่าเครืองจั
ตถุประสงค ์การใช ้งานนั้นได ้ร ับการจัดเตรียม ได ้ร ับการตรวจสอบ/บารุงร ักษาดีหรือไม่่ อต่างๆ
□ ตรวจสอบยืนยันอุปกรณ์และเครืองมื
124่ อต่างๆ ทีจะใช่- ตรวจสอบยืนยันว่าอุปกรณ์และเครืองมื
้นั้นได ้ร ับการตรวจสอบ/บารุงร ักษาดีหรือไม่้□ ตรวจสอบยืนยันเอกสารขันตอนการทางาน้- ตรวจสอบยืนยันว่าขันตอนการท
างานดังกล่าวเป็ นการ "ฝื นตนเอง" หรือไม่
- ตรวจสอบยืนยันว่ามีการตกหล่นบกพร่องในการแบ่งงาน ความเข ้ากันได ้ในการทางานร่วมกัน และการแบ่งงานร ับผิดชอบของแต่ละคนหรือไม่
□ ตรวจสอบยืนยันความปลอดภัย
- ตรวจสอบยืนยันว่าได ้ใช ้อุปกรณ์นิรภัยสาหร ับความปลอดภัยและอาชีวอนามัย รวมถึงอุปกรณ์ความปลอดภัย ฯลฯอย่างถูกต ้องหรือไม่
- ตรวจสอบยืนยันว่าการร ับมือเวลาเกิดเหตุฉุกเฉิ นมีความเหมาะสมหรือไม่

่
6.1.5 การตีเส้นปั กเต้า (ตีเส้น, ทาเครืองหมาย)่่"ตีเส้นปักเต ้า (ตีเส้น, ทาเครืองหมาย)"หมายถึง การทาเครืองหมายต
าแหน่ งหรือความสูงของโครงสร ้าง่ี อสร ้างไว ้ทีหน้่ างาน ซึงเป็่ นสิงที่ ต่ ้องทาเป็ นลาดับแรกก่อนเริมงานก่
่้ เริมก่่ อสร ้างจนกระทั่ง
หรือวัสดุทจะก่อสร ้างแต่ละประเภท ตังแต่่ กสร ้างแล้วเสร็จ และเป็ นงานทีส่ าคัญทีสุ่ ดซึงต่ ้องการคุณภาพ (ความแม่นยา) เราจะทาการ "กาหนดตาแหน่ งทีถู่ กต ้อง" เช่นสิงปลู่ ้องมีความแม่นยาสูง ระดับอ้างอิง และเส้นแนวเสาตามแบบดีไซน์ (Design drawings) ฯลฯเส้นปักเต ้าอ้างอิงซึงต่ อทีเรี่ ยกว่า "ปักเต ้า" แต่ในปัจจุบน่ เส้นด ้วยเลเซอร ์ในการตีเส้นปักเต ้า จะใช ้เครืองมืั มีวธิ กี ารตีเส้นโดยใช ้เครืองตี
่้เพือฉายแสงเลเซอร์ หากใช ้เลเซอร ์ก็จะสามารถตรวจสอบยืนยันแนวตังฉากและแนวระนาบได
้ง่ายๆ งานหลักๆ
่้ในการตีเส้นปักเต ้า/ทาเครืองหมายมี
3 ขันตอนดั
งต่อไปนี ้่งานตีเส้นปักเต ้า/ทาเครืองหมาย่ ตี่ เส้นปักเต ้า/ทาเครืองหมาย
่สถานทีที

ตีเส้นปักเต ้าเส้นปักเต ้าอ้างอิงและเส้นปักเต ้าหลักสาหร ับการกาหนดตาแหน่ ง ความสูง
(ระดับอ้างอิง/GL) เส้นแนวเสาหรือผนัง ฯลฯ่ตีเส้น, ทาเครืองหมายสาหร ับทาการตัดแต่งวัสดุ

่ทาเครืองหมายบนแผ่
นโลหะ, ขนาดการตัดแต่งประกับบนโครงสร ้างไม้,ขนาดการตัดแต่ง/ตัดวัสดุ เช่น เหล็กเสริม แบบหล่อ ท่อ สายไฟฟ้ า ฯลฯกาหนดตาแหน่ งการติดตัวยึด อุปกรณ์

้ประตู-หน้าต่างทังหมดสาหร ับภายในและภายนอก่ี ดแต่ง ฯลฯวัสดุทตั

ช่องดูดและระบายอากาศ เช่น ช่องเกล็ด ฯลฯท่อสุขาภิบาลน้าดีและน้าทิง้ อุปกรณ์ระบบสุขาภิบาลและปร ับอากาศ
อุปกรณ์ระบบดับเพลิง

125่
6.2 ความรู ้เกียวกั
บงานตัดแต่งท่อ
้่้ในส่วนนี จะอธิ
บายเรืองพื
นฐานในการตั
ดแต่งท่อเหล็กกล้าคาร ์บอนสาหร ับงานท่อ ท่อพีวซี แี ข็ง และท่อเหล็กบุพวี ซี แี ข็ง
สาหร ับงานประปา

6.2.1 การตัดแต่งท่อเหล็กกล้าคาร ์บอนสาหร ับงานท่อ
่
่
่
่
วิธก
ี ารเชือมต่
อท่อเหล็กกล้าคาร ์บอนสาหร ับงานท่อโดยทั่วไป ได ้แก่ วิธกี ารเชือมต่อด ้วยเกลียว วิธกี ารเชือมต่อด ้วยการเชือม
่และวิธกี ารเชือมต่อด ้วยกลไก่(1) วิธกี ารเชือมต่อด ้วยเกลียว
่่ ้มาแต่เนิ่ นนาน ส่วนใหญ่จะใช ้สาหร ับท่อ 15A ถึง 100A A หมายถึง เส้นผ่านศูนย ์กลางของท่อเป็ นวิธกี ารเชือมต่
อทั่วไปทีใช่ ยก A" มีหน่ วยเป็ น มม. นอกจากนี ยั้ งมี "ชือเรี่ ยก B" ซึงมี่ หน่ วยเป็ นนิ ว้ โดยจะมีขนตอนการประกอบดั
้ัและเรียกว่า "ชือเรีงนี ้1) ตัดท่อ่่้้ในการตัดให ้ใช ้ “เครืองเลื
อยสายพาน”โดยยึดท่อเหล็กในแนวราบ แล้วตัดโดยทามุมตังฉากกั
บแกนท่อ หากไม่ทามุมตังฉาก้้่ ขนาดตังแต่
้จะเกิดเป็ น “รอยตัดในแนวเฉี ยง” หรือ “รอยตัดเป็ นชันๆ”ได ้ “รอยตัดในแนวเฉี ยง” และ “รอยตัดเป็ นชันๆ”ทีมี
1.0 มม.
้ขึนไปจะเป็ นสาเหตุทาให ้เกิดน้ารว่ ั
ดี! (OK)ไม่ดี (NG)ไม่ดี (NG)ถูกต ้อง

รอยตัดในแนวเฉี ยง้รอยตัดเป็ นชันๆ่ กต ้องและไม่ถูกต ้องการตัดท่อเหล็กทีถู

2) การสร ้างเกลียว (การตัดเกลียว)่ องต๊่ าปเกลียว (ซึงมี่ ด ้ามจับดายเกลียวทียกขึ
่้หลังจากตัดท่อเหล็กแล้ว ให ้ติดด ้ามจับดายเกลียวเข ้าทีเครื
นโดยอั
ตโนมัต)ิ่ มื่ อจะถูกดูดเข ้าไปในเครืองต๊่ าปเกลียวได ้แล้วจึงทาการตัดเกลียว หากสวมถุงมือทางานขณะทาการตัดเกลียว อาจมีความเสียงที
จึงห ้ามตัดเกลียวโดยสวมถุงมือทางานอยู่เป็ นอันขาด หลังจากตัดเกลียวเสร็จเรียบร ้อยแล้ว้ ้ จะทาการตรวจสอบในกรณีต่อไปนี ้ให ้ตรวจสอบความแม่นยาของการตัดเกลียวโดยใช ้เกจวัดเกลียว ทังนี้ ่า 3 ท่อ" เมือเริ่ มตั่ ดเกลียว
- "ขันต
่ "เส้นผ่านศูนย ์กลางของท่อทีตั่ ดเกลียว" ได ้เปลียนไป่- เมือ่ ดเกลียว (เช่น หากเป็ น 25A ให ้ตรวจสอบทุกๆ 50 ท่อ)- ตรวจสอบตามจานวนของท่อทีตั่่่ ดเกลียว (ส่วนใหญ่จะเป็ นท่อทีมี่ วน่ ตต่างกัน) หรือเปลียนผู่- เมือเปลี
ยนล็อตของท่อทีจะตัั ทีผลิ
ผลิ้ ตท่อเหล็ก่่่ อสาหร ับตัดแต่งฐานตัดเกลียว)- เมือเปลี
ยนเชสเซอร์ (เครืองมื
1263) การเตรียมการก่อนการขันเกลียว่ าการตัดแต่งเกลียวของท่อเหล็กเสร็จแล้ว จะเข ้าสู่งานการขันเกลียว หากทาความสะอาดและขจัดคราบไขมัน
หลังจากทีท่่ ั ้ ดังนั้นจึงจาเป็ นต ้องมีการเตรียมการก่อนการ
ตรงส่วนเชือมต่
อของเกลียวไม่เพียงพอ อาจเป็ นสาเหตุของการเกิดน้ารวได
ขันเกลียวดังต่อไปนี ้้ ดสิงแปลกปลอม
่่ ดอยูบ
- ใช ้แปรงหรือผ้าขีริ้ วขจัเช่น ขยะ ดินและทราย เศษผงจากการตัดทีติ่ ริเวณเกลียวของท่อเหล็ก
และข้อต่อ ฯลฯ- ใช ้น้ายาขจัดคราบไขมัน ฯลฯ ในการขจัดคราบน้ามันต๊าปเกลียว ฯลฯ่- ใช ้น้าล้างน้ามันต๊าปเกลียวทีล้างออกด
้วยน้าได ้ แล้วเช็ดให ้แห ้งด ้วยผ้าขีริ้ ว้่ สนิ มตรงบริเวณเกลียวเป็ นอันขาด- ห ้ามใช ้เกลียวทีมี่ นเกลียวให ้ทากาวยาแนวทีบริ่ เวณเกลียวก่อน
หลังจากเตรียมการเสร็จเรียบร ้อยแล้วจะเป็ นการขันเกลียวเข ้าไป แต่กอ่ นทีจะขั
กาวยาแนวมี 2 ประเภท ได ้แก่ กาวยาแนวชนิดน้าและเทปกาวยาแนว
4) กรณี ทใช้ี่ กาวยาแนวชนิดน้า
่่ก่อนทากาวยาแนวชนิ ดน้า ให ้เช็ดนา้ คราบน้ามัน ฝุ่ น ฯลฯ บริเวณผิวทีจะเชื
อมต่อออกให ้ดีอกี ครง้ั คนกาวยาแนวให ้ดี่ นเกลียวของท่อและข ้อต่อทังหมด
้่ ให ้
ก่อนใช ้งาน ใช ้แปรงทาตามปริมาณทีจ่ าเป็ นตรงส่วนทีเป็
ทาอย่างระมัดระวังเพือไม่่ สม่าเสมอ หลังจากใช ้กาวยาแนวเสร็จแล้ว ในตอนทีใส่่ ฝาทีมี่ แปรงติดอยู่กลับเข ้าไป ให ้ขจัดกาวยาแนว
เกิดการทาทีไม่่ ดอยู่ทบริ่ี เวณเกลียวของกระป๋ องกาวออกก่อนแล้วจึงปิ ดให ้มิดชิด แล้วนาไปเก็บไว ้ในทีที่ มื่ ด เย็น และมีการถ่ายเทอากาศได ้ดีทีติ่ ด กรณี ทสัในกรณี ทเขี่ ้าตา ให ้ล้างออกด ้วยน้าปริมาณมาก และไปพบแพทย ์โดยเร็วทีสุี่ มผัสโดนผิวหนัง ฯลฯ อาจทาให ้เกิด
่้ ้ในบางคน ดังนั้นหากสัมผัสโดนผิวหนังให ้ล้างออกด ้วยสบู่ ฯลฯผืนบวมขึ
นได่ี เทปกาวยาแนว
5) กรณี ทใช้ิ า ดังนั้นจึงพันเทปกาวยาแนว
พันเทปกาวยาแนวตามทิศทางการขันเกลียว เนื่ องจากทิศทางการขันเกลียวเป็ นไปตามเข็มนาฬก่้่ เวณยอดเกลียวและเทปกาวยาแนว แล้วพัน 1 รอบ ในตอนทีพั่ น ให ้พันจนถึงตาแหน่ งิ า เริมจากใช
ตามเข็มนาฬก้นิ วกดที
บริ่ อยอดเกลียวไว ้ประมาณ 1 ยอด หากพันโดยไม่เหลือยอดเกลียวไว ้ 1 ยอด อาจทาให ้เทปกาวยาแนวเข ้าไปในท่อได ้ทีเหลื่ นเสร็จแล้ว ให ้ใช ้นิ วหรื้ อเล็บเพือเกลี่่้้ให ้พันประมาณ 6 ถึง 7 รอบ เมือพั
ยเทปกาวยาแนวให
้เรียบติด หากละเลยไม่ทาขันตอนนี่ อมต่
่่ นเทปกาวยาแนวบนยอดเกลียว ให ้พันโดยให ้เทปกาวยาแนว
ในตอนทีเชือ เทปกาวยาแนวอาจจะหลุดได ้ ในตอนทีพั่ ถูกต ้องออกมาจากด ้านล่างของม้วนเทป หากเทปกาวยาแนวออกมาจากด ้านบนของม้วนเทป ถือว่าเป็ นการพันทีไม่่ กต ้อง หากขันเกลียวโดยทีพั่ นเทปกาวยาแนวจนถึงปลายเกลียว
การพันโดยเหลือยอดเกลียวไว ้ประมาณ 1 ยอดเป็ นวิธกี ารพันทีถู่ นสาเหตุทท่ี าใหไ้ ม่สามารถเข ้าไปในท่อได ้อย่างราบรืน
่ปลายเทปกาวยาแนวอาจเข ้าไปอยู่ในท่อได ้ ซึงเป็
6) ขันเกลียว
่หลังทาหรือพันกาวยาแนวเสร็จแล้ว ให ้ขันเกลียวเข ้าไป ยึดท่อไว ้ทีฐานของปากกาจับให ้แน่ น แล้วขันเข ้ากับข ้อต่อด ้วยมือก่อน่ สามารถขันให ้แน่ นด ้วยมือได ้อีกต่อไปแล้ว ให ้ใช ้ประแจคอม้าทีเหมาะกั
่หลังจากทีไม่
บขนาดของเส้นผ่านศูนย ์กลางของ
127

่ท่อขันเกลียวเข ้าไปอีก ระวังอย่าขันเกลียวให ้แน่ นเกินไป เพราะจะทาให ้ยอดเกลียวแตกหักได ้ เคล็ดลับในการเชือมต่อท่อ้ ้ด ้วยเกลียวคือ การใช ้ประแจคอม้าขันเกลียวเข ้าไป โดยเหลือยอดเกลียวไว ้ประมาณ 2 ยอด ถึง 2 ยอดครึง่ ทังนี้ วงเวลาไว ้ระดับหนึ่ งแล้ว
ควรปล่อยให ้น้าไหลผ่านท่อหลังจากขันท่อและทิงช่่(2) วิธกี ารต่อด ้วยการเชือม
่
่
่
่
วิธก
ี ารเชือมต่
อท่อเหล็กคาร ์บอนสาหร ับงานท่อ ได ้แก่ วิธกี ารเชือมต่อด ้วยการเชือมและวิ
ธกี ารเชือมต่อด ้วยกลไก่่่ เส้นผ่านศูนย ์กลางขนาดใหญ่ตงแต่
้ั
้
่
วิธก
ี ารเชือมต่อด ้วยการเชือมมั
กจะใช ้กับท่อทีมี
100A ขึนไปเป็ นวิธกี ารเชือมต่อ่ อถื่ อได ้ในแง่ของความแข็งแรงในการเชือม่ แต่จาเป็ นต ้องใช ้ทักษะในระดับสูง วิธก่ทีเชืี ารเชือมต่
อมี 2 ประเภทคือ
่
่
่
่
วิธก
ี ารเชือมต่อด ้วยการเชือมแก๊ส และวิธกี ารเชือมต่อด ้วยการเชือมอาร
์กหุ ้มฟลักซ ์
่
่
[วิธก
ี ารเชือมต่
อด้วยการเชือมแก๊ส]่
่ 3 วิธค่่วิธกี ารเชือมโลหะโดยใช
้ความร ้อนจากแก๊สซึงมีี อื การเชือมด
้วยแก๊สออกซีอะเซทิลนี การเชือมด
้วยแก๊สออกซิเจน่่่ ้กันมากทีสุ่ ดคือ การเชือมด
่และแก๊สไฮโดรเจน และการเชือมด
้วยอากาศผสมกับแก๊สอะเซทิลนี การเชือมที
ใช้วยแก๊ส่่่ กใช ้ในการเชือมท่
่่ เส้นผ่านศูนย ์กลางเล็ก
ออกซีอะเซทิลนี การเชือมแก๊
สเป็ นวิธกี ารเชือมที
มั
อทีมี
่
่
[วิธก
ี ารเชือมต่
อด้วยการเชือมอาร
์กหุม้ ฟลักซ ์]่่่ี กนามาใช ้กันอย่างแพร่หลายในงานท่อเช่นเดียวกับวิธก่วิธกี ารเชือมต่อด ้วยการเชือมอาร
์กหุ ้มฟลักซ ์เป็ นวิธที ถูี ารเชือมต่อ่่่่ อบตัวทาละลายทีเรี่ ยกว่าฟลักซ ์ เพือลดปั
่ด ้วยการเชือมแก๊ส วิธกี ารเชือมอาร
์กหุ ้มฟลักซ ์จะใช ้ลวดเชือมหุ
้มฟลักซ ์ทีเคลื
ญหาต่างๆ่ ฯลฯ ให ้ได ้มากทีสุ่ ด ซึงการเผาไหม้
่้เช่น การเกิดออกซิเดชันระหว่างการเชือม
ของฟลักซ ์จะกันระหว่
างโลหะหลอมเหลวกับอากาศ่ ไม่ว่าจะเป็ นวิธก
่้ในระหว่างการเชือมี ารเชือมแบบใด
จะดาเนิ นการตามขันตอนดั
งต่อไปนี ้1) ตัดท่อและบากมุมปลายท่อ
้
่
่
วิธก
ี ารตัดท่อเหล็กจะเหมือนกับท่อเกลียว โดยจะตัดในแนวตังฉากกั
บแกนท่อ อย่างไรก็ตาม ในการเชือมต่อด ้วยการเชือม่ าให ้คุณภาพของการเชือมดี
่่ิ น้ หากไม่มก
จาเป็ นต ้องบากมุมปลายท่อหลังตัดท่อ เพือท
ยงขึี ารบากมุมปลายท่อ อาจทาให ้่ เพียงพอ ซึงส่่ งผลต่อคุณภาพของการเชือมได
่เกิดการหลอมละลายทีไม่
้่ ้กันทั่วไปในการเชือมท่
่รอยต่อชนทีใช
อมี 4 ประเภท ได ้แก่ รอยต่อชนบากรูปตัว V รอยต่อชนบากรูปตัว Uรอยต่อชนบากเฉี ยงด ้านเดียว และรอยต่อชนไม่บาก (เรียกอีกอย่างว่า ดงสึเกะ ไคซากิ)รอยต่อชนบากรูปตัว Vรอยต่อชนบากเฉี ยงด ้านเดียว

รอยต่อชนบากรูปตัว Uรอยต่อชนไม่บาก่ ้กันทั่วไป
รอยต่อชนทีใช

128

่
่ั
2) เชือมช
วคราว
่
่
่
่ ้ส่วนทีจะเชื่่้่ งอยู่ในตาแหน่ งทีถู่ กต ้องและคงที่ และเพือป้่ องกัน
ก่อนการเชือมจริง จะทาการเชือมชั
วคราวเพื
อใหอมทังสองฝั
่่ องจากการบิดเบียวของส่
้่่ไม่ให ้ส่วนรอยต่อชนคลาดเคลือนเนื
วนทีจะเชือม่3) เชือมจริ
ง
่
้
่
่
่
่
่
งานเชือมเส้นรอบวงทั
งหมดของท่อ ซึงจะด
าเนิ นการหลังการเชือมชั
วคราวงานเชือมจะด
าเนิ นการภายใต ้เงือนไขต่
างๆ่ นอยู
้่ แต่เพือให่ ้ได ้ผลลัพธ ์ทีดี่ อย่างสม่าเสมอ สิงส่ าคัญคือต ้องมีประสบการณ์ในการเชือมเป็
่
ซึงขึ
่กบ
ั ช่างเชือม
นอย่างดี
่และต ้องไม่สร ้างข ้อบกพร่องในการเชือม่(3) วิธกี ารเชือมต่อด ้วยกลไก
่่เรียกอีกอย่างว่าวิธกี ารเชือมต่
อแบบแมคคานิคลั เป็ นการเชือมต่
อท่อโดยใช ้ข ้อต่อท่อเฮ้าส ์ซิง่ ข ้อต่อ MD ข ้อต่อคัปปลิง้ และข ้อต่อ NO-HUB

6.2.2 การตัดแต่งท่อพีวซ
ี แ
ี ข็ง

ตัวอย่างข ้อต่อเฮ้าส ์ซิง่

้ทาการตัดแต่งท่อพีวซี แี ข็งด ้วยขันตอนดั
งต่อไปนี ้1) ตัดท่อ้่่่ ดกาว
ตัดให ้ตังฉากกั
บแกนท่อ หากตัดไม่ตรงจะทาให ้เกิดส่วนทีสอดได
้อย่างสมบูรณ์แบบและส่วนทีสอดได
้ไม่สมบูรณ์ในตอนทีติ่่ั ้ซึงอาจเป็
นสาเหตุทาให ้เกิดน้ารวได
2) ลบมุม้ ้านในและด ้านนอกให ้เรียบเพือให่ ้ท่อสามารถสอดเข ้าไปในข ้อต่อได ้ง่าย
หลังจากตัดท่อแล้ว ให ้ใช ้คัตเตอร ์ลบมุมทังด้ วด ้านนอกส่งผลต่อการติดกาว ส่วนหากมีเศษครีบติดอยูด
พืนผิ่ ้านใน ก็อาจทาให ้เกิดการอุดตันได ้ เนื่ องจากท่อจ่ายน้า
และน้าร ้อนสอดเข ้าไปได ้ยาก ดังนั้นจึงต ้องลบมุมให ้ดีโดยเฉพาะด ้านนอก่3) ทาเครืองหมายระดับการสอดเข้าไป่่่ ้านท่อ เพือตรวจสอบยื
่ทาเครืองหมายระดั
บความยาวของส่วนทีสอดเข
้าไปในข ้อต่อทีด
นยันว่าท่อถูกสอดเข ้าไป้่ในข ้อต่อจนสุดแล้วหรือไม่ หากไม่เข ้าไปจนสุด อาจทาให ้ความยาวรวมทังหมดไม่เป็ นไปตามทีวางแผนไว้ หรืออาจะเป็ นสาเหตุ่ั ้ทาให ้น้ารวได
4) ทากาวบนท่อและข้อต่อ่่้ ท่่ อและข ้อต่อ ซึงมี่ ข ้อควรระวังในขณะทีทาดั
่เช็ดน้าและสิงสกปรกออกจากผิ
วทีจะทา
แล้วทากาวทังที
งนี ้
้
่
่
□ ให ้ทาทั่วทังหมดอย่
างบางๆ และเรียบเสมอกัน โดยเริมทาจากข
้อต่อ (เพราะหากเริมทาจากท่
อจะยากต่อการวางท่อไว ้)่□ ทาเฉพาะส่วนของท่อทีจะสอดเข
้าไปให ้เรียบเสมอกัน่ ดเท่าทีจะท่ าได ้□ ทาอย่างรวดเร็วโดยใช ้เวลาน้อยทีสุ
129□ กาวอาจจะหยด ดังนั้นให ้รองด ้วยผ้าขีริ้ ว้ ฯลฯ5) สอดท่อข้าไปในข้อต่อ
่่ าเครืองหมายไว
่จัดแนวท่อให ้ตรงกับปากของข ้อต่อแล้วใส่แรงสอดเข ้าไปจนสุดในคราวเดียว เมือสอดเข
้าไปถึงตรงทีท
้แล้วให ้กดค ้างไว้โดยไม่ผ่อนแรงประมาณ 10 วินาทีจนกว่ากาวจะแห ้ง่ นออกมาออก
6) เช็ดกาวทีเกิ่ นออกมาหลังจากทีสอดท่
่เช็ดกาวทีเกิ
อแล้วให ้สะอาด หากปล่อยไว ้จะทาให ้ดูไม่สวย และถ้าหยดลงไปจะยากต่อ
การเช็ดออกในภายหลัง

6.2.3 การตัดแต่งท่อเหล็กบุพวี ซี แี ข็งสาหร ับงานประปา
1) ตัดท่อ้่ ต ้องระมัดระวังอย่าให ้เลือกวิธ ีตัดให ้ตังฉากกั
บแกนท่อเหมือนกันวัสดุท่ออืนๆ่ าให ้เกิดอุณหภูมส้ บริ่ เวณทีตั่ ด เช่น การตัดด ้วยแก๊สโดยใช ้แก๊ส
ทีทิ ูงขึนที

ใบมีดของคัตเตอร ์ตัดท่อไปป์
ผิวด ้านนอกของท่อทองแดง่ ดแบบกด
ออกซีอะเซทิลนี ฯลฯ อย่างเด็ดขาด นอกจากนี ้ หากใช ้เครืองตั่ เครืองต๊่ าปเกลียวด ้วย จะทาให ้เกิดคม (เศษครีบ) ขึน้ ดังนั้นชนิ ดทีมี่ ดท่ออืนๆ่ เช่น เลือยสายพานหรื
่่จึงต ้องใช ้เครืองตั
อเลือยโลหะ
ฯลฯคมครีบ

ตัวอย่างของคมครีบ

ในการตัดท่อ
2) ลบเศษครีบ

่หลังจากตัดท่อเสร็จสิน้ ให ้ใช ้เกรียงปาดหรือรีมเมอร ์สาหร ับท่อเหล็กบุ เพือลบเศษครีบด ้านในท่อ ในตอนลบเศษครีบ่ าปเกลียวในการลบครีบ หลังจากลบเศษครีบเสร็จแล้ว ให ้ลบมุมประมาณ 1/2 ถึง 2/3
ห ้ามใช ้รีมเมอร ์สาหร ับเครืองต๊่ อมต่
่่ของความหนาของท่อพีวซี ี เพือเชื
อกับข ้อต่อป้ องกันสนิ มทีปลายท่อ3) สร ้างเกลียว (ตัดเกลียว)่ ้านนอกท่อ จะตัดเกลียว
การตัดเกลียวจะเหมือนกับท่อเหล็กกล้าคาร ์บอนสาหร ับงานท่อ แต่หากมีการเคลือบเรซินทีด
๊่ อทีไม่่ สร ้างความเสียหายให ้กับผิวเคลือบเรซินทีด่ ้านนอกท่อ
โดยใช ้จิกและเครื
องมื

130

่
่
6.3 งานเกียวกั
บอุปกรณ์ทาความเย็นและเครืองปร
ับอากาศ
6.3.1 การตัดแต่งท่อทองแดงหุม้ สาหร ับสารทาความเย็น่ ายเท “ความร ้อน” จะไหลเวียนผ่านท่อระหว่าง
“สารทาความเย็น” ทีถ่วัสดุฉนวนกันความร ้อน่คอมเพรสเซอร ์ภายนอกอาคารกับเครืองปร
ับอากาศ ภายในอาคาร่ อทีใช่ ้ก็คอ
ซึงท่ื ท่อทองแดงหุ ้มสาหร ับสารทาความเย็น “หุ ้ม” หมายถึง
่ถูกปกคลุมด ้วยบางสิงบางอย่าง ท่อทองแดงหุ ้มสาหร ับสารทาความเย็นคือ่ านการแปรรูปให ้โค ้งงอได ้ง่าย แล้วหุ ้มด ้วยวัสดุฉนวน
ท่อทองแดงทีผ่
่กันความร ้อนทีทนไฟ
(เช่น โพลีเอทิลนี ฯลฯ) เนื่ องจากหากมีเพียงท่อท่องแดง
่จะเกิดการควบแน่ นตามการเปลียนแปลง
ของอากาศภายนอก จึงต ้องหุ ้มท่อทองแดง

ท่อทองแดงหุม้ สาหรับสารทาความเย็น

่ด ้วยวัสดุฉนวนกันความร ้อน งานท่อเกียวกั
บอุปกรณ์ทาความเย็นและ
่่เครืองปร
ับอากาศจาเป็ นต ้องมีการตัดแต่ง และเชือมต่
อท่อทองแดงหุ ้ม สาหร ับสารทาความเย็น ดังต่อไปนี ้1) ตัดวัสดุฉนวนกันความร ้อน้ตัดฉนวนกันความร ้อนด ้วยมีดคัตเตอร ์โดยให ้ตังฉากกั
บท่อทองแดง่ั ้ระวังอย่าให ้ท่อทองแดงเป็ นรอยเพราะอาจเป็ นสาเหตุทาให ้เกิดแก๊สรวได
2) ตัดท่อทองแดง
้่ ดท่อทองแดงโดยไม่ทาให ้เสียรูป
จับคัตเตอร ์ตัดท่อไปป์ ตังฉากกั
บท่อ แล้วค่อยๆ บีบกดให ้แน่ นพร ้อมกับหมุนไปมาเพือตั่่ห ้ามใช ้เลือยตั
ดโลหะหรือเครืองเจี
ยรตัดเป็ นอันขาด เพราะเศษผงจากการตัดจะค ้างอยูภ่ ายในท่อทองแดง
3) ลบเศษครีบ่ ดด ้วยคัตเตอร ์ตัดท่อไปป์ จะมี "คม (ครีบ)" อยู่ด ้านใน การลบครีบทีว่่ านีจะท้ าให ้การบานท่อ ฯลฯท่อทองแดงทีตั่ ในการทางานนี จะต้ ้องใช ้เครืองมื่ อเฉพาะทาง เช่น รีมเมอร ์ เกรียงปาด ฯลฯ ในการลบเศษครีบเป็ นไปอย่างราบรืน่ องกันไม่ให ้เศษผงจากการตัดลบครีบ ฯลฯ เข ้าไปในท่อทองแดงให ้วางท่อทองแดงคว่าลงเพือป้
4) ปร ับแต่งความกลม่ อปร ับขนาดท่อสาหร ับท่อสารทาความเย็น ฯลฯหลังจากลบเศษครีบแล้ว ต ้องทาการปร ับแต่งความกลมด ้วยเครืองมื่ อไม่กลมอย่างสมบูรณ์แบบ อาจเกิดปัญหาขึนได้ ้ เช่น ศูนย ์กลางของท่อไม่ตรง ข ้อต่อเข ้าไม่ได ้หากทาการบานท่อโดยทีท่่ ดกรี หรือโลหะบัดกรีหมุนได ้ไม่ดี ฯลฯในตอนทีจะบั
5) ดัดท่อ้ั ดด ้วยมือและดัดด ้วยเครืองดั่ ดท่อ มี 3 เรือง
่ดัดท่อทองแดงหุ ้มสาหร ับสารทาความเย็นตามหน้างาน การดัดท่อมีทงดั
่ทีควรระวั
งในการดัดท่อคือ ไม่ทาให ้แบน ไม่ทาให ้โก่งงอ และไม่ทาให ้เกิดรอยเยิน
[การดัดด้วยมือ]่ ้องการจะดัดด ้วยนิ วหั้ วแม่มอ
้้ วแม่มอกดด ้านในของส่วนทีตื ทังสองข้าง แล้วค่อยๆ ขยับนิ วหัื ไปทางปลายท่อไปพร ้อมกับดัด
131้ ่าคือ ไม่นอ้ ยกว่า 6 เท่าของเส้นผ่านศูนย ์กลางภายนอกของท่อทองแดง สาหร ับท่อทองแดงทีมี
่ร ัศมีการโค ้งงอขันต
เส้นผ่านศูนย ์กลาง 6.35 ถึง 12.7 และไม่นอ้ ยกว่า 10 เท่าของเส้นผ่านศูนย ์กลางภายนอกของท่อทองแดงสาหร ับ่ เส้นผ่านศูนย ์กลางตังแต่
้้ท่อทองแดงทีมี
15.88 ขึนไป
ควรค่อยๆ ดัดท่อทีละนิด การดัดอย่างรุนแรงในทีเดียว่ ดต่ากว่าร ัศมีการโค ้งงอขันต้ ่า จะทาให ้ท่อแบนหรือโก่งงอ
หรือการพยายามทีจะดั
่[การดัดด้วยเครืองดั
ดท่อ]่ ้ร ัศมีการโค ้งงอมีขนาดเล็กและสวยงาม ให ้ใช ้เครืองดั่ ดท่อทีเหมาะกั
่เพือให
บคุณสมบัตแิ ละความหนาของท่อทองแดง้ ่าอาจมีขนาดเล็กได ้ถึง ไม่นอ้ ยกว่า 4 เท่าของเส้นผ่านศูนย ์กลางภายนอกของท่อทองแดงร ัศมีการโค ้งงอขันต่ าคัญคือต ้องไม่ทาให ้เกิดรอยเยิน
สิงส่
6.3.2 การเชือมต่
อท่อสาหร ับสารทาความเย็น
่การเชือมต่
อท่อสาหร ับสารทาความเย็นมี 2 แบบคือ การต่อด ้วยการบานท่อน็ อตแฟลร ์่ส่วนทีบาน

และการต่อด ้วยการบัดกรี
1) การต่อด้วยการบานท่อ้ นรูปแตร ด ้วยการ
การบานท่อเป็ นการตัดแต่งให ้ท่อทองแดงกว ้างขึนเป็

การต่อด ้วยการบานท่อ

่่ นซีล
ขันน็ อตแฟลร ์ให ้แน่ น ส่วนทีบานจะถู
กกดติดเข ้าด ้วยกัน และทาหน้าทีเป็
2) การต่อด้วยการบัดกรี่ ดกรี
จุดทีบั

่เป็ นวิธกี ารเชือมต่
อท่อโดยการละลายโลหะบัดกรีให ้แทรกเข ้าไปผิวรอยต่อ่ าคัญคือต ้องไม่มฟสิงสี ิ ล ์มออกไซด ์หรือวัตถุแปลกปลอม และต ้องร ักษาอุณหภูมใิ นการบัดกรีให ้ถูกต ้องเหมาะสม หลังจากการบัดกรี ท่อจะร ้อนการต่อด ้วยการบัดกรี

จึงต ้องทาให ้เย็นลงด ้วยผ้าเปี ยก ฯลฯ และตรวจสอบยืนยันลักษณะภายนอก
ว่ามีรูเข็มหรือการบัดกรีไม่ดหี รือไม่่3) เชือมต่
อวัสดุฉนวนกันความร ้อนวัสดุฉนวนกันความร ้อนจะหดตัวได ้สูงสุด 2% ในทิศทางตามความยาว (ประมาณ 8 ซม. ต่อ 4 ม.)่ ดจากการหดตัวของวัสดุฉนวนกันความร ้อนอาจทาให ้เกิดอุบต
เนื่ องจากการควบแน่ นจากช่องว่างทีเกิั เิ หตุได ้ จึงจาเป็ นต ้อง่ องกันการเกิดช่องว่าง ให ้เตรียมผิวทีจะเชื
่่่ดาเนิ นมาตรการเพือป้
อมต่อไม่ให ้เกิดช่องว่าง โดยขจัดสิงสกปรก
น้ามัน น้า ฯลฯ่่้ วทีจะเชื
่่ออกจากผิวส่วนปลายของส่วนทีจะเชื
อมต่อ หลังจากเตรียมพืนผิ
อมต่อแล้ว ให ้นาปลายของวัสดุฉนวนกันความร ้อน่มาชนกันโดยไม่ให ้เกิดช่องว่าง แล้วพันเทปสาหร ับวัสดุฉนวนกันความร ้อน โดยให ้ส่วนของวัสดุฉนวนกันความร ้อนทีจะ
่่ ดไปบนส่วนทีพั่ นไว ้ให ้แน่ นเชือมต่
ออยู่กงกลางของเทป
ึ่หลังจากนั้นใช ้มือเกลียรี

132

6.4 งานหุม้ ฉนวนกันความร ้อนและความเย็น
6.4.1 รู ปร่างลักษณะและประเภทของวัสดุฉนวนกันความร ้อนรูปร่างลักษณะของวัสดุฉนวนกันความร ้อน ได ้แก่ รูปทรงแผ่น (แผ่นฉนวน) รูปทรงเทป
(เทปฉนวน) และรูปทรงกระบอก (ฉนวนทรงกระบอก) แผ่นฉนวนและเทปฉนวน
จะใช ้กับท่อดักท ์ ส่วนฉนวนทรงกระบอกจะใช ้กับงานท่อ วัสดุฉนวนกันความร ้อน่ วนใหญ่ใช ้กัน คือ ฉนวนใยแก ้ว (GW) ฉนวนใยหิน (RW) และฉนวนพอลิสไตรีนโฟม (PS)ทีส่นอกจากนี ้ ยังประกอบด ้วยวัสดุตกแต่งภายนอก เช่น แผ่นเหล็กทาสี ผ้าใยแก ้วเคลือบ่ เทปกาว
อะลูมเิ นี ยมฟอยล ์ ฯลฯ รวมถึงวัสดุเสริม เช่น ลวดเหล็ก ลวดตาข่ายหกเหลียม
่่หมุดยา้ ฯลฯ สาหร ับงานหุ ้มฉนวนกันความร ้อน วิธกี ารจะเปลียนไปตามสถานที
่ลวดตาข่ายหกเหลียม

ของการจบงาน

6.4.2 ตัวอย่างการหุม้ ฉนวนกันความร ้อนและความเย็นในงานท่อ่ องการซ่อน เช่น บนฝ้าเพดาน ฯลฯ1) ส่วนทีต้
่เนื่ องจากไม่จาเป็ นต ้องกังวลเกียวกั
บรูปลักษณ์ภายในฝ้ าเพดานหรือช่องท่อ จึงเพียงแค่หุ ้มฉนวนทรงกระบอกด ้วยผ้าใยแก ้วเคลือบอะลูมเิ นี ยมฟอยล ์ (ALGC) หรือกระดาษคราฟท ์อะลูมเิ นี ยมฟอยล ์ (ALK) แล้วยึดเข ้ากับท่อ โดยไม่มกี ารใช ้วัสดุตกแต่งใดๆ่ นลอยในอาคาร
2) ส่วนทีเดิ่ นลอยในอาคาร เช่น ตามห ้องทั่วไปและทางเดิน โดยทั่วไปแล้ว จะใช ้วัสดุตกแต่งซึงเป็่ นการหุ ้มด ้วยสาหร ับท่อทีเดิ
แผ่นโลหะหรือหุ ้มด ้วยเรซินสังเคราะห ์่ โรงรถ โกดัง ฯลฯ3) ห้องเครือง
จะหุ ้มฉนวนทรงกระบอกด ้วยผ้าใยแก ้วเคลือบอะลูมเิ นี ยมฟอยล ์ (ALGC) หรือกระดาษคราฟท ์อะลูมเิ นี ยมฟอยล ์ (ALK)่่ องกันไม่ให ้หากใช ้ลวดเหล็กในการตกแต่ง จะตกแต่งด ้วยลวดเหล็กชุบพีวซ
ี ี (ลวดตาข่ายหกเหลียมชุบพีวซี )ี เพือป้
ลวดเหล็กเป็ นสนิ ม หากเป็ นท่อประปาและท่อระบายน้า จะใช ้ฉนวนพอลิสไตรีนโฟม (PS) เป็ นวัสดุฉนวนกันความร ้อน่ นลอยนอกอาคาร
4) ส่วนทีเดิ่ นลอยนอกอาคารจาเป็ นต ้องมีความทนทานต่อสภาพอากาศสูง จึงมีการตกแต่งฉนวนทรงกระบอก
เนื่ องจากบริเวณทีเดิ่ นแผ่นโลหะทีท่ ามาจากแผ่นเหล็กบางๆ ในบริเวณทีมี่ ความชืนมาก
้โดยหุ ้มด ้วย “แผ่นโลหะหุ ้ม” ซึงเป็
จาเป็ นต ้องมีการป้ องกัน้ ้กับฉนวนทรงกระบอกด ้วยฟิ ล ์มโพลีเอทิลน
ความชืนให
ี ฯลฯ

133

6.4.3 ตัวอย่างการหุม้ ฉนวนกันความร ้อนและความเย็นสาหร ับท่อดักท ์่ วต่งานหุ ้มฉนวนกันความร ้อนและความเย็นสาหร ับท่อดักท ์เป็ นงานทีมีั ถุประสงค ์เพือกระจายความร
้อนจากท่อดักท ์่ องกันไม่ให ้อากาศภายในท่อดักท ์ร ้อนเนื่ องจากความร ้อนจากภายนอก การพันท่อดักท ์ด ้วยวัสดุฉนวนกันความร ้อนและเพือป้
่สามารถเพิมประสิ
ทธิภาพในการทาความร ้อนและความเย็น ฯลฯ และประหยัดพลังงานได ้่ ได ้ผ่านการหุ ้มฉนวนกันความร ้อนนอกจากนี ้ ในท่อดักท ์สาหร ับปร ับอากาศทีไม่่ ดขึนทั้ งในและนอกท่
้ยังอาจเกิดความควบแน่ นได ้ง่ายอีกด ้วย น้าทีเกิ
อดักท ์อันเนื่ องมาจาก้้ ้ การหุ ้มฉนวนกันความร ้อนการควบแน่ น อาจทาให ้เกิดการกัดกร่อน เชือราฯลฯ ขึนได่ ้มตกแต่งด ้วยกระดาษคราฟท ์และความเย็นสาหร ับท่อดักท ์จะใช ้แผ่นฉนวนซึงหุ่ ้มตกแต่งด ้วยผ้าใยแก ้วเคลือบอะลูมเิ นี ยมฟอยล ์ ฯลฯอะลูมเิ นี ยมฟอยล ์ หรือแผ่นฉนวนซึงหุ
แล้วยึดติดกับท่อดักท ์ด ้วยหมุดยา้ หรือเทปกาวผ้าใยแก ้วเคลือบอะลูมเิ นี ยมฟอยล ์่ บริเวณทีเดิ่ นลอยนอกอาคาร ให ้หุ ้มด ้วยกรอบซึงท่ าจาก
หรือลวดตาข่ายหกเหลียม

การหุมฉนวนกั
้นความร ้อนและความเย็นสาหรับท่อดักท ์แผ่นเหล็กสเตนเลส ฯลฯ ตามความจาเป็ น้
6.5 งานท่อสาหร ับสาธารณู ปโภคพืนฐาน้ อเหล็กหล่อเหนี ยว
6.5.1 น้ าประปา - งานติดตังท่่ แผ่นดินไหวเกิดขึนบ่้ อยครง้ั ดังนั้นจึงใช ้ “ท่อเหล็กหล่อ
ญีปุ่่ นเป็ นประเทศทีมี
่่ ดแผ่นดินไหวได ้เหนี ยว” ทีสามารถป้
องกันท่อจากความเสียหายเมือเกิ

ท่อเหล็กหล่อเหนี ยวชนิ ด GX

่ี ้กันค่อนข ้างมากในญีปุ่่ น คือท่อเหล็กหล่อเหนี ยวมีหลายประเภท แต่ทใช
ท่อเหล็กหล่อเหนี ยวชนิด GX
่ ฟังก ์ชันต ้านทานแผ่นดินไหว
ท่อเหล็กหล่อเหนี ยวชนิด GX เป็ นข ้อต่อทีมี้ มี้ ความสามารถในการยืดหดได ้มาก และมีฟังก ์ชันป้ องกันข ้อต่อฟิ ตติงนี่ ดแผ่นดินไหว ข ้อต่อจะยืดหดและโค ้งงอเพือ
่ไม่ให ้ท่อหลุดออกด ้วย เมือเกิ
่้ นทีเคลื่ อนตั
่รองร ับการเคลือนตั
วของพืนดิ
วอย่างมาก นอกจากนี ้่ ดแหวนล็อก
ทียึแหวนล็อก

แม้จะยืดออกจนสุดแล้วก็ตาม ฟังก ์ชันป้ องกันไม่ให ้ท่อหลุดจะยังคงทางาน่ ้ท่อยังทางานได ้ต่อไป
เพือให
่ระยะห่างระหว่างท่อจะเป็ นระยะทีสามารถยื
ดหดได ้่ นออกมา
่ส่วนทียื้ กแม้จะมีการขยายตัวมากขึนอี

แหวนยาง่ นออกมาซึ
่่ ร่ ะหว่างแหวนล็อกกับข ้อต่อจะไม่หลุดออกมา
แต่ส่วนของท่อทียื
งอยู
่
้ั
การเชือมต่
อท่อเหล็กหล่อเหนี ยว มีขนตอนดั
งต่อไปนี ้134

่ภาพหน้าตัดของการเชือมต่
อท่อเหล็กหล่อเหนี ยวชนิ ด GX้ อ1) ติดตังท่
่ค่อยๆ หย่อนท่อลง โดยให ้เครืองหมายของผู
ผลิ้ ตบนท่ออยู่ด ้านบน
2) ทาความสะอาดท่อ
่่ ้าเสียบ ประมาณ 30 ซมขจัดสิงแปลกปลอมออกจากร่
องของเบ ้าร ับปลายปากท่อด ้านทีเบ่ สงแปลกปลอมอยู
้้ วทีจะติ่ ดแหวนยางด ้วยรวมถึงด ้านเบ ้าร ับทีมี
ิ่่ออกให ้สะอาด แล้วให ้เช็ดนาออกจากพื
นผิ่ ดแหวนล็อก
3) ตรวจสอบยืนยันแหวนล็อกและทียึ่ ดแหวนล็อกจะถูกเซ็ตไว ้ล่วงหน้า ตรวจสอบยืนยันด ้วยสายตาและสัมผัสด ้วยมือเพือดู่ ว่าแหวนล็อกและทียึ่ ก่ าหนดอย่างถูกต ้องหรือไม่ หากพบว่ามีความผิดปกติ เช่น ร่องของเบ ้าร ับคลาดเคลือน่ ฯลฯร่องของเบ ้าร ับอยูต่ รงทีที
่่ ดแหวนล็อกอย่างถูกต ้องให ้กดบีบส่วนทีแยกจากกันด ้วยคีมหนี บแหวนล็อก โดยเซ็ตให ้อยู่ระหว่างร่องเหนื อทียึ
4) เซ็ตแหวนยางต ้องตรวจสอบยืนยันว่าป้ ายกากับของแหวนยางระบุว่าสาหร ับชนิด GX และตรวจสอบขนาดระบุตามเส้นผ่านศูนย ์กลางเสมอ่ มุมอยู่ด ้านหน้า จากนั้นเซ็ตให ้เข ้าทีโดยกดด
่ทาความสะอาดแหวนยางแล้ววางเข ้าไปด ้านในเบ ้าร ับ โดยให ้ส่วนทีมี
้วยมือ่ ้เข ้าไปด ้านในเบ ้าร ับหรือค ้อนพลาสติก ฯลฯ ให ้ไม่มชี อ่ งว่าง หลังจากการเซ็ตเสร็จแล้ว ให ้เคาะแหวนยางด ้วยค ้อนพลาสติกเพือให้ มผัสด ้านในของแหวนยาง เพือตรวจสอบยื
่้แล้วให ้ใช ้นิ วสันยันว่าไม่มสี ่วนใดโป่ งลอยขึนมา่5) ทาสารหล่อลืน่ าหร ับข ้อต่อของท่อเหล็กหล่อเหนี ยวโดยเฉพาะ ทาสารหล่อลืนให่ ้เรียบเสมอกันบริเวณส่วนทีเรี่ ยวใช ้สารหล่อลืนส่ ่ด ้านในของแหวนยาง และด ้านนอกของเบ ้าเสียบ จากเส้นสีขาวทีปลายท่่้ ้ ไม่ควรใช ้น้ามันหล่อลืน
่ซึงอยู
อไปจนถึงปลายท่อ ทังนี
่ทาด ้านในเบ ้าร ับก่อนทีจะเซ็
ตแหวนยาง
6) เสียบเข้าเบ้าเสียบ้ ้วยเครน ฯลฯ แล้วเสียบเบ ้าเสียบเข ้าไปในเบ ้าร ับ ในขณะทีด่ าเนิ นการดังกล่าว ตรวจสอบให ้แน่ ใจว่าไม่มี
ยกท่อขึนด
่ีวัตถุแปลกปลอม เช่น หินหรือเศษไม้ ฯลฯ ติดอยู่ทแหวนยางหรือเบ ้าเสียบ ฯลฯ และตรวจสอบให ้แน่ ใจว่ามุมโค ้งของ
้่ท่อทังสองต
้องไม่เกิน 2 องศา ค่อยๆ ใส่เบ ้าเสียบเข ้าไปในเบ ้าร ับโดยใช ้รอกโซ่ จัดตาแหน่ งปลายเบ ้าร ับโดยให ้เส้นสีขาวทีแสดงอยู
่ด ้านนอกของเบ ้าเสียบเส้นใดเส้นหนึ่ งใน 2 เส้น อยู่ภายในแถบเส้นสีขาวของเบ ้าร ับ7) ตรวจสอบยืนยันตาแหน่ งของแหวนยาง
ตรวจสอบยืนยันตาแหน่ งของแหวนยางโดยใช ้เกจสาหร ับตรวจสอบเฉพาะทาง ใช ้เกจสาหร ับตรวจสอบเฉพาะทางวัดปริมาณ้้่ านเกณฑ ์การเสียบเข ้าของช่องว่างระหว่างเบ ้าร ับและเบ ้าเสียบทังรอบวง
แล้วตรวจสอบยืนยันว่าทังหมดอยู
่ในช่วงทีผ่่ านเกณฑ ์ทังรอบวง
้หากอยู่ในช่วงทีผ่ให ้วัดปริมาณการเสียบของเส้นรอบวง 8 จุด แล้วบันทึกไว ้ในใบตรวจสอบ
่่้ใบตรวจสอบเป็ นเอกสารสาหร ับการควบคุมคุณภาพของการเชือมต่
อต่อท่อเหล็กหล่อเหนี ยว จดบันทึกงานเชือมต่
อท่อทังหมด
8) วิธกี ารดัดท่อ
่่่หลังจากเชือมต่อข ้อต่อท่อตรงแล้ว จะสามารถดัดได ้ตามมุมโค ้งทีสามารถโค
้งได ้ หลังจากตรวจสอบยืนยันว่าเชือมต่
อ
135

่
ได ้ถูกต ้องแล้ว ให ้ดัดข ้อต่อช ้าๆ ให ้อยู่ภายในมุมโค ้งทียอมร
ับได ้ พยายามดัดให ้อยู่ในมุมตามเป้ าหมายพร ้อมกันหลายๆ ท่อ่ไม่ใช่ดดั ให ้อยูภ่ ายในมุมโค ้งทียอมร
ับได ้ด ้วยข ้อต่อเพียงข ้อต่อเดียว

่
6.5.2 น้ าประปาและแก๊ส - การเชือมต่
อท่อด้วยวิธ ี EFท่อโพลีเอทิลนี สาหร ับจ่ายน้าประปาและสาหร ับจ่ายแก๊ส เป็ นท่อมีน้าหนักเบา มีความยืดหยุ่น ทนต่อการกัดกร่อน่ ดกรณี ฉุกเฉิ น เช่น แผ่นดินไหว พืนดิ้ นทรุดตัว ฯลฯ อีกด ้วยและถูกสุขอนามัย นอกจากนี ้ วัสดุของท่อยังมีความทนทานเมือเกิ
วัสดุของท่อและข ้อต่อสาหร ับท่อน้าจะเป็ นสีฟ้า และสาหร ับท่อแก๊สจะเป็ นสีเหลือง
่่การเชือมต่
อท่อโพลีเอทิลนี มี 2 วิธ ี คือ การเชือมต่อด ้วยวิธ ี EF่่(การเชือมต่อด ้วยไฟฟ้ า) และการเชือมต่อด ้วยกลไก

่หัวเชือมต่
อ่่การเชือมต่อด ้วยวิธ ี EF เป็ นวิธกี ารเชือมต่
อท่อโดยทาให ้ตัวบ่งชี ้พินเทอร ์มินัล
คอนโทรลเลอร ์่ ้านในของ
ลวดความร ้อนเกิดความร ้อนขึน้ และทาให ้เรซินทีดข ้อต่อท่อกับด ้านนอกท่อ ละลายด ้วยความร ้อน แล้วทาการฟิ วชัน้ ยว ติดตังท่
้ อ (เบ ้าเสียบ) ลงในข ้อต่อท่อ
(หลอมเข ้าด ้วยกัน) เป็ นชินเดี่ อม่ แล้วจ่ายไฟผ่าน(เบ ้าร ับ) โดยมีลวดความร ้อนฝังอยู่ทผิี่ วทีเชื

ข้อต่อตรงสาหรับ EFลวดความร ้อนท่อโพลีเอทิลนี สาหรับจ่ายน้าประปา่ าให ้ลวดความร ้อนเกิดความร ้อนขึน้
คอนโทรลเลอร ์ เพือท

่การเชือมต่
อท่อโพลีเอทิลนี ด ้วยวิธี EF่้ัการเชือมต่อด ้วยวิธ ี EF มีขนตอนดั
งต่อไปนี ้1) ตัดท่อ

้่ี เกิน 5 ซม.
ตัดท่อโดยให ้ปลายตังฉากกั
บแกนท่อ การตัดท่อในแนวเฉี ยง จากัดอยู่ทไม่
โดยไม่คานึ งขนาดระบุตามเส้นผ่านศูนย ์กลาง่ อตัดชนิดทีใช่ ้หินลับความเร็วสูงเนื่ องจากความร ้อนอาจทาให ้หน้าตัดเสียรูปได ้ห ้ามใช ้เครืองมื
2) เตรียมข้อต่อตรงสาหร ับ EF่่ ดอยูบ
ตรวจสอบท่อว่ามีความเสียหายหรือไม่ จากนั้นทาความสะอาดดินและสิงสกปรกที
ติ่ นท่อด ้วยกระดาษเช็ดแผ่นใหญ่
้่ าหนด
หรือผ้าขีริ้ วสะอาด
วัดจากปลายท่อแล้วขีดเส้นระบุตาแหน่ งตามความยาวในการเสียบทีก
3) ขูด้ ปลายท่อไปจนถึงเส้นระบุตาแหน่ งใช ้เกรียงปาดขูดผิวด ้านหน้าของท่อตังแต่่4) ทาความสะอาดด้านทีจะท
าการฟิ วช ัน (หลอมเข้าด้วยกัน)่ กขูดและด ้านในของข ้อต่อตรงสาหร ับ EF ทังหมดด
้่ี บเอทานอล
ทาความสะอาดท่อด ้านทีถู
้วยกระดาษเช็ดแผ่นใหญ่ทชุ
หรืออะซิโตน่5) ทาเครืองหมาย่ ดและทาความสะอาดแล้ว และทาเครืองหมายตามเส้นรอบวงของส่
่ใส่ข ้อต่อตรงลงเข ้กับท่อทีขู
วนปลาย
136

6) สอดและยึดท่อและข้อต่อ
้สอดท่อเข ้ากับข้อต่อตรงสาหร ับ EF จนท่อทังสองเข
้าไปถึงเส้นระบุตาแหน่ งเตรียมการฟิ วชันท่อ EF่ ดท่อและข ้อต่อตรงสาหร ับ EFจากนั้นใช ้แคลมป์ เพือยึ
7) เตรียมการฟิ วช ัน (หลอมเข้าด้วยกัน)๊่ จากนั้น
เสียบปลักไฟของคอนโทรลเลอร์เข ้ากับเต ้าร ับ แล้วเปิ ดเครือง
่้เชือมต่
อสายเคเบิลเอาต ์พุตเข ้ากับขัวของข
้อต่อ แล้วอ่านข ้อมูลฟิ วชัน่ านบาร ์โค ้ดทีเชื่ อมต่
่โดยใช ้เครืองอ่
อกับคอนโทรลเลอร ์8) ฟิ วช ัน (หลอมเข้าด้วยกัน)่ างาน (Start) ของคอนโทรลเลอร ์ เพือเริ่ มจ่่ ายไฟ หลังจากนั้น การจ่ายไฟจะหยุดลงโดยอัตโนมัติ
กดปุ่ มเริมท
9) ตรวจสอบ้้ งซ้ ้ายและขวา แล้วตรวจสอบยืนยันว่าจอของคอนโทรลเลอร ์ตรวจสอบยืนยันว่าตัวบ่งชีของข
้อต่อตรงสาหร ับ EF ถูกดันขึนทั
้่แสดงผลว่าเสร็จสินโดยไม่มปี ญั หา จากนั้นถอดสายเคเบิลเอาต ์พุตออกแล้วปิ ดทีครอบ
10) ปล่อยให้เย็นลง
่้ ้ตามระยะเวลาทีก่ าหนดเพือให่ ้เย็นลง หลังเย็นลงแล้ว ให ้ถอดแคลมป์ ออกหลังจากเสร็จการฟิ วชันแล้วให ้ปล่อยทิงไว่ วชันแต่ละจุดในใบตรวจสอบ เนื่ องจากมีใบตรวจสอบด ้วยให ้กรอกหัวข ้อตรวจสอบของจุดทีฟิ

่
6.5.3 ข้อควรระวังในงานสายสือสาร
1) การวางท่อใต้ดน
ิ่่เชือมต่
อโดยใช ้อุปกรณ์ เช่น ข ้อต่อแบบยืดหดได ้ ฯลฯ ในจุดทีคาดว่
าจะมีการยืดหดของท่อร ้อยสาย
2) การเดินสายเคเบิล
่่ ่ใกล้กับปากทางออก, ปากทางเข ้าทีใช่ ้ดึง
เดินสายเคเบิลโดยให ้มีพนทีื ้ ภายในบ่
อพักขนาดเล็ก (Handhole) ซึงอยู
สายเคเบิลเข ้าไปเหลือเพียงพอ
3) การเดินสายใยแก้วนาแสงใต้ดน
ิตรวจสอบให ้แน่ ใจว่าสายใยแก ้วนาแสงภายในบ่อพักขนาดเล็ก (Handhole) มีความยาวเพียงพอทีจ่ าเป็ นสาหร ับ้่ ้ในการเชือมต่
่่ องกันไม่ให ้สายขาดเนื่ องจากหักงอเมือต่ ้องเคลือนย
่ทังในส่
วนทีใช
อและดึงผ่าน เพือป้
้ายสายเคเบิล่ี ดอุบต
ในกรณี ทเกิั ภิ ยั ฯลฯ

6.5.4 ข้อควรระวังในงานฝั งท่อ่ งอยู ่เดิมในระหว่างขุดเจาะ
1) การสร ้างความเสียหายหรือตัดท่อทีฝั
137

่ ต
่ ้องระวังในการปฏิบต่ กฝังอยู่ อุบตสิงทีั งิ านฝังท่อคือ การสร ้างความเสียหายหรือตัดท่อทีถูั เิ หตุทเป็ี่ นการสร ้างความเสียหาย่ งอยู่ เช่น ท่อประปาและท่อระบายน้าทิง้ ท่อแก๊ส ท่อสายสือสาร
่หรือตัดท่อทีฝั
ท่อร ้อยสายไฟ ฯลฯ ไม่เพียงแต่ทาให ้่ างานก่อสร ้างเท่านั้น แต่ยงั ทาให ้เกิดอุปสรรคต่อการใช ้ชีวต้ เป็่ นวงกว ้างด ้วยเกิดอุปสรรคทีหน้ิ ของประชากรในพืนที่ งอยู่ เกิดขึนจากสาเหตุ้อุบตั เิ หตุทเป็ี่ นการสร ้างความเสียหายหรือตัดท่อทีฝัดงั ต่อไปนี ้่ างเคร่งคร ัด□ การไม่ปฏิบตั ติ ามคาสังอย่
□ ไม่ได ้ทาการทดลองขุดเจาะหรือการทดลองขุดเจาะไม่เพียงพอ่ งอยูต
□ ตาแหน่ งของท่อทีฝั่ ่างไปจากในแบบแปลน
□ การตรวจสอบยืนยันในสมุดบันทึก ฯลฯ ล่วงหน้าไม่เพียงพอ
□ ไม่มกี ารระบุไว้ในสมุดบันทึกของถนน่ ้งงอ ท่อทียกขึ่□ ไม่ได ้ตรวจสอบยืนยันรูปทรง เช่น ท่อทีโคน้ ฯลฯ่ กฝังในทีตื่ น้□ เป็ นท่อทีถู่□ ไม่ได ้มีการทาเครืองหมายบนวั
ตถุทฝัี่ งอยู่บนถนน่□ อืนๆ่ าคัญคือต ้องแลกเปลียนข่่่ ถู่ กฝังไว ้ใต ้ดินแต่เดิม
สิงส้อมูลระหว่างผูร้ ับเหมาแต่ละงาน และต ้องทราบตาแหน่ งทีวางสิ
งที
่
่
่
อย่างถูกต ้องและแม่นยา ก่อนเริมงานก่อสร ้าง ให ้ทาการสารวจโดยทดลองขุดเจาะอย่างถีถ้วน
และใช ้เครืองตรวจหา
่่ กฝังอยู่เดิม ในการขุดเจาะ หากจะใช ้เครืองจั่ กร เช่น รถแบ็คโฮ ฯลฯท่อเหล็กและสายเคเบิล เพือตรวจหาต
าแหน่ งของท่อทีถู่ กฝังอยูภ่ การเกิดอุบตให ้ทาการขุดเจาะด ้วยมือในบริเวณรอบท่อทีถู่ ายในระยะ 50 ซม. เมือดูั เิ หตุโดยแยกเป็ นประเภท่ ดจากรถแบ็คโฮ แต่ขอให ้ระวังเนื่ องจากก็มอ่ี ดท่อขาดในระหว่างทีขุ่ ดเจาะด ้วยมือด ้วยเช่นกัน
มากกว่าครึงเกิี ุบตั เิ หตุทตั่ องกันไม่ให ้เกิดอุบต่ ถู่ กฝังอยู่ใต ้ดิน" ดังตารางข ้างล่างนี ้ ไว ้ระหว่างสิงที่ ฝั่ งอยู่ใต ้ดินเพือป้ั เิ หตุ ให ้วาง "แผ่นแสดงสิงที้ วดิน
กับบนพืนผิ่ี่ ถู่ กฝังอยู่ใต ้ดินสีทแสดงส
าหรบั แผ่นแสดงสิงที

่ ฝั
่ ง
ประเภทของสิงที

่ีสีทแสดง่ ฝั่ งประเภทของสิงที

่ีสีทแสดง

่สายสือสาร

สีแดงท่อระบายน้าทิง้

สีน้าตาล

ไฟฟ้ าแรงสูง/ไฟฟ้ าแรงต่าสีส ้ม

ท่อแก๊ส

สีเขียว

ท่อน้าประปา

สีฟ้า

-

-

138

่ ยวข้่2) อุบ ัติภยั ทีเกี
องกับบ่อพักขนาดใหญ่ (Manhole)่ ยวกั
่่ ดจากภาวะขาดออกซิเจนอุบตั ภิ ยั ทีเกี
บงานภายในบ่อพักขนาดใหญ่ (Manhole) จานวนมากมีเป็ นอุบตั ภิ ยั ทีเกิ
่หรือพิษจากไฮโดรเจนซัลไฟด ์ ผูที้ สามารถเข
้าไปในบ่อพักขนาดใหญ่ (Manhole)ได ้จะต ้องผ่านการฝึ กอบรมทักษะหัวหน้า
่ อน
่ อน
งานทีมีั ตรายจากการขาดออกซิเจนประเภทที่ 1 และประเภทที่ 2 หรือผ่านการอบรมพิเศษด ้านงานทีมีั ตรายจากการ่ ้ความเข ้มข ้นของ
ขาดออกซิเจน วัดความเข ้มข ้นของออกซิเจนและไฮโดรเจนซัลไฟด ์ แล้วทาการถ่ายเทอากาศเพือให้ ท่ างานไม่ต่ากว่า 18%ออกซิเจนในพืนที

และความเข ้มข ้นของ

ไฮโดรเจนซัลไฟด ์ไม่เกิน 10ppm หากไม่สามารถ ถ่ายเทอากาศได ้ภายในบ่อพักขนาดใหญ่
(Manhole)ให ้สวมอุปกรณ์ป้องกันสาหร ับหายใจ และจัดให ้มีผเู ้ ฝ้ าดูด ้วย นอกจากนี ้้้ ที่ อาจเกิ
่ยังมีอุบตั เิ หตุกลิงตกจากบั
นไดลิงเพราะขาดออกซิเจนด ้วย ในพืนที
ดภาวะขาดออกซิเจน ให ้สวมอุปกรณ์ ป้ องกันการร่วงตก แม้ว่าจะมีความสูงไม่เกิน่ ยวกั
่
2 เมตรก็ตาม งานและการก่อสร ้างทีเกีบ บ่อพักขนาดใหญ่ (Manhole)่ รถยนต ์วิงผ่่ านไปมา จึงอาจเกิดอุบต
มักจะดาเนิ นการบนถนนทีมีั เิ หตุกบ
ั่ านไปมาได ้ ในบริเวณรอบบ่อพักขนาดใหญ่ (Manhole) ต ้องจัดให ้มีอุปกรณ์ป้องกัน เช่น รว้ั (แผงกันรอบบ่
้รถยนต ์ทีวิ่ งผ่อ) ฯลฯ้ ดให ้มีผใู ้ ห ้สัญญาณและนาทางพร ้อมทังจั

6.6 งานแผ่นโลหะก่อสร ้าง
6.6.1 การตัดแต่งแผ่นโลหะ้ สดุตามวัตถุประสงค ์การใช ้งาน ซึงจะท
่งานแผ่นโลหะก่อสร ้างเป็ นงานจัดทาและติดตังวั
าการตัดแต่งแผ่นโลหะบางโดยการตัด ดัด่ ฯลฯ เป็ นงานซึงเกี่ ยวข่่ ทีมี่ ขอบเขตกว ้าง รวมถึงงานท่อและหลังคา ฯลฯ งานทีต่ ้องใช ้ในการ
ทาให ้ผิวนู น เชือม
้องกับงานอืนๆ้่่ กรณี ทจะท่ี าชินงานที
้่ รูปร่างซับซ ้อนดัดแปลงแผ่นเหล็กโดยพืนฐานได ้แก่ การทาเครืองหมายตัด ดัด และเชือม
มี่ ยกว่าการเคาะขึนรู้ ป แต่เนื่ องจากเป็ นงานทีต่ ้องใช ้ความเชียวชาญสู
่่้จาเป็ นต ้องใช ้เทคนิ คทีเรีง จึงจะขอไม่อธิบายไว ้ทีตรงนี่1) ทาเครืองหมาย
่้ั ยวโดยใช ้เข็มทาเครืองหมาย
่่ ยวกัน
ทาเครืองหมายให
้เรียบร ้อยในครงเดี
วงเวียนแบ่ง สเกลโลหะ ฯลฯ หากต ้องการทาสิงเดี่ ้ทางานได ้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึน้
หลายชิน้ ให ้สร ้างอุปกรณ์วดั เพือให

่งานทาเครืองหมาย

1392) ตัด่ ้องการเหลือไว ้ด ้วยมือเพือให่ ้ตัดวัสดุอย่างระมัดระวัง โดยถือส่วนทีต่ าเครืองหมายและตั
่กรรไกรสอดเข ้าไปได ้ง่าย จับตาเส้นทีท
ดตามเส้นดังกล่าว่ ดด ้วยตะไบโลหะให ้เรียบเนี ยนจบงานผิวบริเวณทีตั
3) ดัด

งานตัด่ าเครืองหมายซึ
่่ ่ด ้านหลังด ้วยสิวคาเงตางาเนะและค
่เคาะบนเส้นทีท
งอยู
้อน
่
้ วงอออกไปในทิศทางทีต่ ้องการดัดเล็กน้อย จากนั้น
ซึงจะทาให ้พืนผิ่ ยกว่าแท่นทางานหรือทั่งตีเหล็ก (หรือเรียกอีกอย่างว่าให ้ใช ้มุมของแท่นทีเรี่ ดให ้ได ้มุมทีต่ ้องการโดยใช ้ค ้อนเคาะทีละนิ ด"Anvil") เพือดั่ ยกว่าแท่นทางาน เพือดั่ ดให ้ได ้มุมทีต่ ้องการ
จากนั้น ให ้ใช ้มุมของแท่นทีเรี

งานดัด

โดยใช ้ค ้อนเคาะทีละนิด่4) เชือม
่่ ้กันมากทีสุ่ ดในการเชือมแผ่่่่ นการเชือมโดยหลอมโลหะเติ่วิธกี ารเชือมที
ใชนโลหะคือ "วิธเี ชือมแบบ
หลอมละลาย" ซึงเป็ม่่ ้อนกันโดยใช ้แคลมป์ จากนั้น ให ้เชือมบริ
่่่(ลวดเชือมหรือลวด) โดยจะยึดส่วนทีซ
เวณรอยต่อชัวคราวที
ระยะพิทช ์ 10 มม.
่ วิธน้ อ การหลอมลวดเชือมโดยยั
่้ วนกับหัวเชือมประมาณหนึ
่่งประเด็นสาคัญของการเชือมี ี คื
งคงร ักษาระยะห่างระหว่างชินส่
่่ ้องใช ้สมาธิ
และควรทางานในท่าทางทีสบาย
เนื่ องจากเป็ นงานทีต

่
6.6.2 วิธกี ารเชือมต่
อท่อดักท ์่่1) การเชือมต่
อท่อดักท ์เหลียม่่่่การเชือมต่
อท่อดักท ์เหลียมมี
หลายวิธ ี เช่น วิธเี ชือมต่
อโดยใช ้หน้าแปลนฉาก วิธเี ชือมต่
อโดยใช ้หน้าแปลนสลิปออน ฯลฯ่[วิธเี ชือมต่
อโดยใช้หน้าแปลนฉาก]่มักจะใช ้เป็ นท่อระบายควัน ฯลฯ เนื่ องจากมีความแข็งแกร่งในการเชือมต่
อสูงและมีความผนึ กแน่ นทาให ้อากาศไม่เข ้า่่ นอกเหนื อจากท่อระบายควัน
แต่มคี วามยุง่ ยากในการติดตัง้ จึงมักไม่ได ้นาไปใช ้กับการเชือมท่
อดักท ์อืนๆ

่้ ปขวาง][วิธเี ชือมต่
อโดยใช้หน้าแปลนแบบขึนรู่ าเป็ นหน้าแปลน (หน้าแปลนแบบขึนรู้ ปขวาง) แล้วเชือมต่
่ดัดส่วนหนึ่ งของตัวท่อดักท ์ให ้โค ้งงอเพือท
อหน้าแปลนแบบ้ ปขวางนั้นเข ้าด ้วยกัน จากนั้นใช ้คลิปล็อกพิเศษยึดทีมุ่ มทังสี้ ของท่
่่ขึนรูอดักท ์ มักใช ้กับท่อดักท ์อืนนอกเหนื
อจากท่อระบายควัน้ ปหน้าแปลนได ้ไม่ยุ่งยากและติดตังง่้ าย เมือเที่ ยบกับวิธเี ชือมต่
่เพราะสามารถขึนรู
อโดยใช ้หน้าแปลนฉาก

140

ปะเก็น

หน้าแปลนฉาก
โบลต ์

หน้าแปลนแบบขึน้
รูปขวาง

คลิปล็อก

ปะเก็น

หมุดยา้

ท่อดักท ์ท่อดักท ์่้ ปขวาง
วิธเี ชือมต่
อโดยใช ้หน้าแปลนแบบขึนรู

่วิธเี ชือมต่
อโดยใช ้หน้าแปลนฉาก

่[วิธเี ชือมต่
อโดยใช้หน้าแปลนสลิปออน]่ าไว ้ล่วงหน้าเข ้าไปในท่อดักท ์ เชือมเฉพาะจุ
่่ มทังสี้ ให่ ้แน่ น แล้วยึดหน้าแปลน
สอดหน้าแปลนทีทด ขันโบลต ์และน็ อตทีมุ่ ยกว่าคลีต วิธก้ ประสิทธิภาพในการทามากกว่าวิธเี ชือมต่
่ด ้วยประกับยึดเฉพาะทางทีเรีี ารนี มีอโดยใช ้หน้าแปลนฉาก้ ายเพียงใช ้โบลต ์ยึดทีมุ่ มทังสี้ เท่่ านั้น ทังยั้ งมีความแข็งแรงมากกว่าวิธเี ชือมต่
่้ ปขวาง
และติดตังง่
อโดยใช ้หน้าแปลนแบบขึนรู่่ ต่้ ปขวางกับวิธเี ชือมต่
่เรียกได ้ว่าเป็ นวิธเี ชือมต่
อทีอยู่ รงกลางระหว่างวิธเี ชือมต่
อโดยใช ้หน้าแปลนแบบขึนรู
อโดยใช ้หน้าแปลนฉาก่2) การเชือมต่
อท่อดักท ์กลม่่่การเชือมต่
อท่อดักท ์กลม เช่น ท่อดักท ์แบบสไปร ัล ฯลฯ มีหลายวิธ ี เช่น วิธกี ารเชือมต่
อโดยใช ้หน้าแปลน วิธกี ารเชือมต่
อด ้วยข้อต่อเสียบ ฯลฯ่[วิธเี ชือมต่
อโดยใช้หน้าแปลน]่ีเป็ นวิธที สอดวงแหวนหน้
าแปลนเข ้าไปในท่อดักท ์แบบสไปร ัล แล้วยึดหน้าแปลนเข ้าด ้วยกันด ้วยโบลต ์และน็ อต สาหร ับ่ เส้นผ่านศูนย ์กลางเล็กประมาณ 75 ถึง 100 มม. จะใช ้หน้าแปลนจานทีมี่ ลก่ท่อดักท ์ทีมีั ษณะเป็ นแผ่น ส่วนท่อดักท ์ทีมี้้่่ ้องการความแข็งแกร่งสูง
ขนาดเส้นผ่านศูนย ์กลาง 200 มม. ขึนไป
จะใช ้หน้าแปลนฉาก วิธนี ี เหมาะสาหร ับการเชือมต่
อทีต

่
[วิธก
ี ารเชือมต่
อด้วยข้อต่อเสียบ]่่ ้โดยเฉพาะซึงเรี่ ยกว่าข ้อต่อนิ ปเปิ ้ลเข ้าไปในท่อดักท ์แบบสไปร ัล ยึดด ้วยเป็ นวิธกี ารเชือมต่
อโดยการสอดข ้อต่อทีใช
่สกรูยดึ แผ่นเหล็ก (สกรูปลายสว่าน) 2 ถึง 3 จุด แล้วพันท่อดักท ์จากด ้านนอกด ้วยเทปพันท่อดักท ์ ฯลฯ เป็ นวิธกี ารเชือมต่
อ่ อนข ้างง่ายและใช ้กันอย่างแพร่หลาย ทังนี้ ้ ในการยึดข ้อต่อนิ ปเปิ ้ลเข ้ากับท่อดักท ์ด ้วยสกรูยด
ทีค่ึ แผ่นเหล็ก ต ้องไม่ขนั สกรู่ องกันไม่ให ้น้ารวเมื่ ั อมี่ น้าไหลเข ้ามาภายในท่อดักท ์ไว ้ตรงใต ้ท่อพอดี เพือป้

6.7. งานระบบไฟฟ้า้ ปกรณ์ งานติดตังระบบไฟฟ้
้งานของวิศวกรในงานระบบไฟฟ้ ามีขอบเขตกว ้าง เช่น งานวางท่อ งานเดินสายไฟฟ้ า งานติดตังอุ
า่ อและอุปกรณ์หลากหลายประเภท เมือท่ างานควรระวังเรืองไฟดู
่ฯลฯ และมีลกั ษณะพิเศษคือ ใช ้เครืองมื
ดและไฟฟ้ ารว่ ั141

6.7.1 ข้อควรระวังในงานระบบร ับและแปลงไฟฟ้าแรงสู ง่ งมาจากบริษท่ กติดตังไว้ ้ภายในอาคารหรือทีใต่ ้ดิน
ไฟฟ้ า 6600V ทีดึั ผูผลิ้ ตไฟฟ้ า ฯลฯ จะถูกจ่ายไปยังตู ้ไฟฟ้ าซึงถู่ ดตังอยู้ ่บนเสาไฟฟ้ าหรือบนดาดฟ้ าของอาคาร โดยผ่าน PAS (Pole Air Switch หรือสวิตช ์ไฟฟ้ าแรงสูง) ทีติ(ในกรณี มกี ารเดินสายไฟเหนื อศีรษะ) แรงดันไฟฟ้ า 6600V ทีร่ ับมาจะถูกแปลงเป็ น 100V หรือ่ ้ไฟฟ้ า ภายในตู ้จะมีเบรกเกอร ์และสวิตซ ์ปลดวงจร ซึงสามารถตั
่
200V ทีตู
ดกระแสไฟฟ้ าได ้่ องกันอุบต
่้เพือป้ั ภิ ยั ในการทางานเกียวกั
บงานระบบร ับและแปลงไฟฟ้ าแรงสูง โดยพืนฐานแล้ว่ ดไฟ รวมถึงในตู ้ไฟฟ้ าด ้วย แม้จะตัดเบรกเกอร ์ต ้องตัด PAS แล้วทางานในขณะทีตั
หรือสวิตซ ์ปลดวงจรแล้วก็ตาม แต่กระแสไฟฟ้ ายังคงไหลไปยังด ้านปฐมภูมขิ อง่ ดให ้กระแสไฟเข ้าอยู่ หากปฏิบต่ งมีกระแสไฟด ้านปฐมภูมท
ส่วนทีเปิั งิ านในขณะทียัิ างานอยู่
่(มีกระแสไฟไหลผ่าน) อาจเกิดไฟดูดโดยตรงหรืออุบตั เิ หตุไฟดูดจากการทีกระแสไฟฟ้
า่ นอันตรายมาก
ถูกปล่อยออกมาได ้ ซึงเป็

่ั
6.7.2 ไฟฟ้าลัดวงจร ไฟฟ้ารวลงดิน และไฟฟ้ารว่ ั่ ยกว่า "ไฟฟ้ าช็อต") คือ การทีสายไฟ
่้ไฟฟ้ าลัดวงจร (หรือทีเรี
2 เส้นขึนไปจากวงจร
2 เฟส หรือ 3 เฟส มาสัมผัสกัน่ กระแสไฟผ่านอยู่ จะทาให ้เกิดไฟฟ้ าลัดวงจรได ้ นอกจากนี ้ อาจเกิดไฟฟ้ าลัดวงจร
โดยไม่ผ่านโหลด หากตัดสายไฟในขณะทีมี้ วนโลหะของเครืองมื่ อ เช่น ไขควง ฯลฯ ได ้อีกด ้วยเนื่ องจากมีการเดินสายไฟฟ้ าผิดพลาด หรือเกิดไฟฟ้ าลัดวงจรผ่านชินส่่ั่่้ น ไฟฟ้ ารวลงดิ่ั้ ้ไฟฟ้ ารวลงดิน คือ การทีกระแสไฟฟ้
าไหลลงสู่พนดิื ้ น วงจรไฟฟ้ าจะต ้องไม่เชือมต่
อกับพืนดิ
นอาจเกิดขึนได
่หากเชือมต่
อสายดินผิดขัว้่่่ ควรจะไหลไปด ้วยไฟฟ้ ารว่ ั คือ การทีกระแสไฟฟ้
าไหลไปยังวงจรทีควรจะไหลไป
ในขณะเดียวกันก็ได ้ไหลไปยังวงจรทีไม่้ ยังเป็ นสาเหตุทาให ้เกิดเพลิงไหม้ ฯลฯ ได ้อีกด ้วย ในกรณีทอาคารหรื
่ีไม่เพียงแต่ทาให ้เกิดไฟดูดเท่านัน
อคอนโดมิเนี ยม้่ ั อเครืองส่่ งสัญญาณเตือนไฟฟ้ ารว่ ั วงจรไฟฟ้ าอาจถูกตัดหรืออาจเกิดสัญญาณเตือนดังขึนได้ ้ติดตังเบรกเกอร์ป้ องกันไฟฟ้ ารวหรื
หากไฟฟ้ ารว่ ั จาเป็ นต ้องใช ้ความระมัดระวังในงานซ่อมแซม

้
6.7.3 ข้อควรระวังในงานยาสายไฟ
้้ เวณรูของหางปลายาสายไฟ
้การยาสายไฟไม่
ดอี าจทาให ้เกิดอุบตั เิ หตุจากการเกิดความร ้อนหรือเกิดประกายไฟได ้ ให ้ยาบริ่ อยา้ และต ้องใช ้หางปลายาสายไฟที้่ให ้แน่ นโดยใช ้เครืองมื
เหมาะสมกั
บขนาดของสายไฟ ขอให ้ระวัง เนื่ องจากไม่เพียงแต่
้สายไฟเท่านั้น แต่ตวั หางปลายาสายไฟเองก็
มกี ระแสไฟฟ้ าไหลอยู่ด ้วยเช่นกัน

142่ งอยู ่ และการตัดสายไฟเหนื อศีรษะ
6.7.4 การสร ้างความเสียหาย/ตัดโดนท่อทีฝั่ งอยู ่เดิมในระหว่างขุดเจาะช่องรางสายไฟฟ้า
1) การตัดท่อทีฝั่ ้สาหร ับเก็บเสาไฟฟ้ าบนดินและสายไฟเหนื อศีรษะลงในพืนที้ ใต่ ้ดิน เป็ นงานทีด่ าเนิ นการช่องรางสายไฟฟ้ า คือ ช่องทีใช
่เพือปร
ับปรุงภูมทิ ศั น์ และทาให ้การสัญจรบนถนนทาได ้ง่ายขึน้ งานช่องรางสายไฟฟ้ าอาจก่อให ้เกิดอุบตั เิ หตุตดั ท่อ้่ อยู่เดิม เช่น ท่อประปา ท่อระบายน้าทิง้ ท่อแก๊ส ท่อสายสือสาร
่สาธารณู ปโภคพืนฐานซึ
งมีท่อร ้อยสายไฟ ฯลฯ่จึงจาเป็ นต ้องทาการสารวจล่วงหน้าและทางานก่อสร ้างชัวคราว
สาหร ับข ้อควรระวังในการดาเนิ นงาน โปรดดูท่ี 6.5.4"ข ้อควรระวังในงานฝังท่อ"ช่องรางสายไฟฟ้ า2) อุบ ัติเหตุตดั สายเหนือศีรษะ่ี ยวข
่มีตวั อย่างอุบตั เิ หตุทเกี
้องกับการตัดสายไฟเหนื อศีรษะอยูห่ ลายกรณี เช่น่่ กรก่อสร ้างขึน้ เมือยกเทกระบะของรถดั
่่เมือยกบู
มของเครืองจัมพ ์ เมือขนถ่
าย่ กรก่อสร ้างจากรถขนย ้ายเครืองจั่ กรก่อสร ้าง ฯลฯ บางครงอาจมี
้ัเครืองจั
การร ้องขอ่ ้ติด “ครอบสายเคเบิล” ทีสายเหนื
่จากผูร้ ับเหมางานก่อสร ้างรายอืนให
อศีรษะ่ องกันสายเคเบิล
เพือป้

6.7.5 ข้อควรระวังในการใช้ถนน่ ยวข่กรณี ทปฏิี่ บตั งิ านบนถนน ให ้คานึ งถึงกฎหมายและข ้อบังคับทีเกี้อง ฯลฯ ด ้วย ข ้อควรระวังทั่วไปมีดงั ต่อไปนี ้่่ ้ร ับอนุ ญาต (ชัวโมงการท่□ ผูร้ ับผิดชอบงานจะต ้องมีใบอนุ ญาตให ้ใช ้ถนน และต ้องปฏิบตั ติ ามเงือนไขที
ได
างาน
่
เงือนไขการท
างาน ฯลฯ)้ ปกรณ์ป้องกันทีหน้่ างานก่อสร ้าง และห ้ามบุคคลทีไม่่ เกียวข่□ ให ้ติดตังอุ
้องเข ้ามาในงานก่อสร ้าง่่ ให ้กีดขวางการจราจร
□ จัดให ้มีเจ ้าหน้าทีควบคุ
มการจราจรเพือไม่่ ้คนเดินถนนสามารถสัญจรได ้อย่างปลอดภัย□ ต ้องมีมาตรการเพือให
143่□ พยายามลดผลกระทบ เช่น เสียงรบกวน แรงสันสะเทือน ฯลฯ่ ่อาศัยในบริเวณใกล้เคียงให ้เหลือน้อยทีสุ่ ดต่อผูที้ อยู่ ป้ ฏิบต
□ เมือผูั งิ านออกห่างจากหน้างาน ให ้ถมหรือปูถนนกลับ่ ดเจาะทิงไว้ ้ หากปล่อยให ้มีรูขด
โดยไม่ปล่อยผิวถนนทีขุุ เจาะอยู่้ วป้้ั องกันต ้องมีการติดตังร่่่□ ในกรณี ทวางสิ
ี่งของบนถนนไว
้ชัวคราวให ้ยึดสิงของเหล่
านั้น
่ อป้
่ องกันไม่ให ้กระจัดกระจาย หรือเคลือนย
่ให ้อยู่กบั ทีเพื
้าย่ าเสาไฟฟ้ าออกงานก่อสร ้างเพือน้ ปกรณ์ป้องกัน
หรือติดตังอุ่ ้รู ้ถึงความกว ้าง และความสูงของบริเวณทีติ่ ดตัง้
□ ในเวลากลางคืน ให ้เปิ ดไฟเตือนเพือให

่
6.8 งานสายสือสาร
่
6.8.1 ประเภทของระบบสือสาร่่่่ระบบสือสาร
แบ่งออกเป็ น ระบบสือสารแบบมีสาย ระบบสือสารแบบไร
้สาย งานโยธาสาหร ับการสือสาร
ระบบส่งถ่าย
่่่และแปลงข ้อมูล และระบบไฟฟ้ าสาหร ับการสือสาร
ในส่วนนี ้ จะอธิบายเกียวกั
บระบบสือสารแบบมี
สายและงานโยธา
่สาหร ับการสือสาร่(1) ระบบสือสารแบบมี
สาย่ กสร ้างขึนเพื้ อให่ ้บริการด ้านการสือสารโทรคมนาคม
่เส้นทางสาหร ับส่งถ่ายข ้อมูลแบบมีสายซึงถู
จะเรียกว่า "อุปกรณ์
ในการเข้าถึง"้อุปกรณ์ในการเข ้าถึงจะแบ่งออกเป็ นอุปกรณ์นอกอาคารและภายในอาคาร นอกจากนี แล้วอุปกรณ์ภายนอกอาคาร่ี ดอยู่กบ
ยังสามารถแบ่งออกได ้เป็ นเหนื อศีรษะและใต ้ดินอีกด ้วย อุปกรณ์เหนื อศีรษะ หมายถึง อุปกรณ์ทติั เสาไฟฟ้ า่้ ปกรณ์ดงั ต่อไปนี ้ซึงจะมี
การติดตังอุ
รายละเอียดภาพรวมของอุปกรณ์ในการเข ้าถึง

สายใยแก้วนาแสง
สาย LANสายเคเบิลโมดูลาร ์หัวต่อสายใยแก ้วนาแสง
เราเตอร ์ (ONU)่อาคารสือสารเต ้ารับสายใยแก ้วนาแสง

คอมพิวเตอร ์เสาไฟฟ้ าท่อร ้อยสาย

บ่อพักขนาดใหญ่
(Manhole)

144โทรศัพท ์่ งสัญญาณแสง
[สายเคเบิลใยแก้วนาแสง] สายเคเบิลทีส่่ ้ในระบบสือสาร
่่[สายเคเบิลโลหะ] สายเคเบิลทีใช
สายเคเบิลใยแก ้วนาแสงจะใช ้สัญญาณแสงในการสือสาร
่แต่สายเคเบิลโลหะจะใช ้สัญญาณไฟฟ้ าในการสือสาร
่่ ดตังอยู้ ่ทจุ
่[หัวต่อสายสือสาร]อุปกรณ์ในรูปกล่องทีติี่ ดเชือมต่
อหรือจุดแยกของสายเคเบิลใยแก ้วนาแสงและสายเคเบิลโลหะ
้ับางครงจะมี
การแยกสี โดยของสายเคเบิลใยแก ้วนาแสงจะเป็ นสีเทา และของสายเคเบิลโลหะจะเป็ นสีดา่ าสัญญาณในการสือสารเข
่[สายนาสัญญาณ] สายทีน
้ามาในบ ้าน้ นทีจ่ าเป็ นสาหร ับอุปกรณ์เหนื อศีรษะเพือความปลอดภั
่่ี ่บนเหนื อถนนมีการกาหนดระยะห่างจากพืนดิย กรณีทอยูจะต ้องมีระยะห่างไม่ต่ากว่า 5 เมตร้้● ขันตอนการติ
ดตังเสาไฟฟ
้า้ ้ตามขันตอนต่
้เสาไฟฟ้ าจะติดตังได
อไปนี ้่ ดตังเสาไฟฟ้้1) ตรวจสอบยืนยันตาแหน่ งทีจะติา2) ตรวจสอบยืนยันวัตถุทฝัี่ งอยู่โดยการขุดด ้วยมือหรือแท่งสารวจ
3) ขุดเจาะด ้วยมือและรถขุดหลุมปักเสาไฟฟ้ า้4) ติดตังเสาไฟฟ้า5) ถมกลับ่(2) งานโยธาสาหร ับการสือสาร
่งานโยธาสาหร ับการสือสาร
เช่น ท่อร ้อยสาย, บ่อพักขนาดใหญ่ (Manhole), บ่อพักขนาดเล็ก (Handhole),อุโมงค ์เดินงานระบบ, ช่องรางร่วมสาหร ับงานระบบ, CC Box ฯลฯ่ อมระหว่
่[ท่อร ้อยสาย] ท่อทีเชื
างบ่อพักขนาดใหญ่ (Manhole), บ่อพักขนาดเล็ก (Handhole), อุโมงค ์เดินงานระบบ้ วสายเคเบิล โดยหลักแล้วจะหมายถึง ท่อทีวางไว
่่ งสายเคเบิลช่วงหนึ่ งเข ้าไปในลักษณะที่
และเสาต ้นขึนหั
้เพือดึ่ ต ้องขุดเจาะ
สามารถดึงสายเคเบิลออกมาได ้โดยทีไม่่้ น ถูกสร ้างไว ้ใต ้ดินเพือใช่ ้ในงาน
[บ่อพักขนาดใหญ่ (Manhole)] โครงสร ้างทีสามารถใช
้ในการเข ้าออกจากบนพืนดิ
่ดึงสายเคเบิลเข ้า ดึงสายเคเบิลออก และเชือมต่
อสายเคเบิล่ ดตังอยู้ ่ในจุดทีแยกท่
่่ ่ใต ้ดิน ใช ้ซ่อมบารุง
[บ่อพักขนาดเล็ก (Handhole)] บ่อพัก (Manhole) ขนาดเล็กทีติ
อซึงอยู
่สายเคเบิลโดยทีคนไม่ต ้องเข ้าไป่ ้ในการสือสาร
่[อุโมงค ์เดินงานระบบ] อุโมงค ์สาหร ับเก็บสายเคเบิลต่างๆ ทีใช่ ฝั่ งอยู่ใต ้ดินในรูป “อุโมงค ์เดินงานระบบ” ซึงสามารถเก็
่่ี ้ในระบบต่างๆ เช่น[ช่องรางร่วมสาหร ับงานระบบ] สิงที
บอุปกรณื ทใช่้้ระบบสือสาร
ไฟฟ้ า แก๊ส น้าประปา น้าทิง้ ฯลฯ ตังแต่
2 ระบบขึนไป
145่ ้สาหร ับเก็บสายสือสาร
่่ ้สาหร ับส่งถ่ายข ้อมูล
[CC BOX] โครงสร ้างรูปตัว U ทีใชสายไฟฟ้ า รวมถึงแหล่งจ่ายไฟซึงใช้ ้ใต ้ถนนและครอบปิ ดร่องรูปตัว U ไว้กระจายสัญญาณ จัดการถนน ฯลฯ โดยจะติดตังไว

6.8.2 การวางท่อร ้อยสายใต้ดนิ1) ความลึกและความลาดเอียงของท่อร ้อยสาย้ วถนนจนถึงผิวด ้านบนของท่อร ้อยสาย ในกฎหมายว่าด ้วยเรืองเกี
่่ความลึกของท่อร ้อยสาย หมายถึง ระยะห่างจากพืนผิ
ยวกั
บ
้
้
้
้
ถนนได ้มีการกาหนดไว ้ว่า โดยหลักแล้ว จะต ้องมีความลึกตังแต่
0.8 เมตรขึนไปสาหร ับถนนสาหร ับรถวิง่ และตังแต่
0.6 เมตรขึนไป
สาหร ับทางเท ้า ความลาดเอียงของท่อร ้อยสาย หมายถึง ความลาดเอียงของท่อระหว่างบ่อพักขนาดใหญ่ (Manhole) เป็ น่ ้น้า ดินและทรายภายในท่อร ้อยสายสามารถไหลออกไปได ้โดยไม่หยุดนิ่ งการกาหนดความลาดเอียงเพือให่ ฝั่ งอยู ่ใต้ดน่ นของหน่ วยงานอืน่2) ระยะห่างจากสิงทีิ ซึงเป็้ ้ถูกกาหนดไว ้ตามทีแสดงในตารางด
่ระยะห่างมาตรฐานระหว่างท่อร ้อยสายกับท่อสาหร ับไฟฟ้ า แก๊ส ประปา และน้าทิงได
้านล่างนี ้รางรถไฟ (JR,

สายไฟ

่
น้าประปา แก๊ส และอืนๆ่ ต ้องเกิน 0.3 มแรงดันสูง/ตา:

0.3 ม.

รถไฟเอกชน)ระยะห่างในแนวระนาบ

้
1.0 ม. ขึนไป

่เมือขนานกั
นระยะห่างในแนวตัง้

แรงดันสูงพิเศษ: ต ้องเกิน 0.6 ม้
1.5 ม. ขึนไป

0.15 ม.

่ ดกัน
เมือตั่่ ฝั่ งอยู่ใต ้ดินซึงเป็่ นของหน่ วยงานอืนอยู
่ในกรณี ทท่ี่ อร ้อยสายสือสารกั
บสิงที
่ใกล้กันหรือตัดกัน ให ้ก่อสร ้างตามตารางข ้างต ้นและ
ตามวิธกี ารป้ องกันทีจ่ าเป็ น โดยร ้องขอให ้ผูค้ วบคุมดูแลของแต่ละหน่ วยงานมาร่วมดูและร ับทราบการดาเนิ นงาน3) การทดสอบต่างๆ หลังการวางท่อร ้อยสาย
หลังการวางท่อร ้อยสาย จะมีการทดสอบ 2 รายการต่อไปนี ้่่[การทดสอบโดยใช้แมนเดรลลอดผ่าน] การทดสอบเพือตรวจสอบว่
าท่อร ้อยสายเชือมต่
อกันกันอย่างสมบูรณ์หรือไม่่ ยกว่า “แมนเดรล” ลอดผ่าน สาหร ับท่อร ้อยสายทียาวกว่
่ใช ้แท่งทีเรี
า 150 ม. จะใช ้แมนเดรลเบอร ์ 4 ขนาดเส้นผ่านศูนย ์กลาง่ี นท่อร ้อยสายขนาดไม่เกิน 150 ม. และแมนเดรลเบอร ์ 4 ไม่สามารถลอดผ่านได ้ ให ้ใช ้
600 มม. ลอดผ่าน ในกรณี ทเป็แมนเดรลเบอร ์ 3 ลอดผ่าน่ าให ้แรงดันภายในท่อร ้อยสายอยู่ท่ี 49kPa[การทดสอบความผนึ กแน่ นของอากาศ] จะตรวจสอบยืนยันว่าเมือท
้ ้ 3 นาที แรงดันจะลดลงไม่เกิน 1.96kPa หรือไม่
แล้วปล่อยทิงไว

146

6.8.3 ข้อควรระวังในการปฏิบตั งิ าน
โปรดดูตามแต่ละหัวข ้อ- ข ้อควรระวังในงานขุดเจาะ → 6.5.4- ข ้อควรระวังในงานบ่อพักขนาดใหญ่ (Manhole) และอุโมงค ์เดินงานระบบ ฯลฯ → 6.5.4- ข ้อควรระวังในการใช ้ถนน → 6.7.5

6.9 งานก่อสร ้างเตา
่งานก่อสร ้างเตา หมายถึง งานก่อสร ้างภายในเตาเผาขยะ เตาอบ เตาเผาศพ เตาหลอม เตาเผาไฟฟ้ า ฯลฯ ซึงจะมี
อุณหภูมสิ ูง่ ้องใช ้จะแตกต่างกันไปตามประเภทของเตา ตัวอย่างเช่น หากใช ้อิฐทนไฟ
โดยสร ้างด ้วยวัสดุทนไฟ วิธกี ารก่อสร ้างและเทคนิ คทีต่ ้กับเตา ได ้แก่ อิฐทนไฟ และอิฐกันความร ้อนและทนไฟ ปูนมอร ์ตาร ์ทีใช่ ้เป็ นวัสดุทนไฟ จาเป็ นต ้องมีเทคนิ คการก่ออิฐ อิฐทีใช
ก่ออิฐก็แตกต่างจากปูนมอร ์ตาร ์ทั่วไปเช่นกัน จะใช ้ปูนมอร ์ตาร ์สาหร ับอิฐกันและทนความร ้อน ปูนมอร ์ตาร ์สาหร ับอิฐกันและทน่ กความร ้อน (เผาทีอุ่ ณภูมส
ความร ้อนมี 2 ชนิด ได ้แก่ ปูนมอร ์ตาร ์แบบแข็งเมือถูิ ูงแล้วจะแข็งตัว) และปูนมอร ์ตาร ์แบบแข็งตัว่ ณหภูมห
ในอากาศ (แข็งตัวในอากาศทีอุิ ้อง)
้่ขันตอนการท
างานมีดงั นี ้ ตีเส้นปักเต ้า → สร ้างโครงสร ้างชัวคราวสาหร ับอ้างอิง → วางเรียงอิฐ การวางเรียงอิฐทนไฟ่ จะต่ ้องปฏิบต
(การก่ออิฐ) จาเป็ นต ้องใช ้เทคนิคระดับสูงสุดในบรรดาวัสดุสาหร ับสร ้างเตา สิงทีั ติ ามเสมอในการก่ออิฐมี 6ประการดังต่อไปนี ้□ ใช ้วัสดุอย่างถูกต ้อง□ ขนาดและระยะต ้องแม่นยา
□ ใส่ปูนมอร ์ตาร ์ให ้เพียงพอ และรอยต่อต ้องเสมอกัน่□ ในการก่ออิฐผนังเรียบ ต ้องเอาตัวเชือมต่
อออกเสมอ่ กตัดออกจนมีความยาวเหลือไม่เกิน 1/4□ ไม่ใช ้อิฐขนาดเล็กทีถู้□ โดยหลักแล้ว ต ้องก่ออิฐเป็ นแนวระนาบและแนวตังฉากเสมอ

147

6.10 งานระบบดับเพลิง
ระบบดับเพลิงไม่ได ้ทางานในช่วงเวลาปกติ แต่ส่วนใหญ่จะใช ้ในสถานการณ์่ี อของฝั่งทีปั่ มปล่
๊ฉุ กเฉิ นเท่านั้น สาหร ับหัวจ่ายน้าดับเพลิง ในกรณีทท่
อยน้า๊ างานเพือส่่ งน้าเข ้ามา ดังนั้น
ออกมานั้นไม่มนี ้าอยู่ ก็จาเป็ นต ้องเปิ ดให ้ปัมท้ ปกรณ์ล่อน้า และติดตังท่้ อระบายเพือป้่ องกันไม่ให ้น้ามีอุณหภูมิ
จึงต ้องมีการติดตังอุ่๊ ใช่ ้ในการจ่ายน้าประปา ฯลฯสูงขึน้ และอุปกรณ์ทดสอบประสิทธิภาพซึงจะต่
างจากปัมที้ ปกรณ์ลอ
1) การติดตังอุ่ น้า๊๊ แม้จะเปิ ดให ้ปัมท๊ างาน
หากไม่มนี ้าอยูภ่ ายในปัมหรื
อมีอากาศติดอยูภ่ ายในปัม
่ี๊ จะมีการติดตัง้
แต่ก็จะไม่สามารถส่งน้าเข ้ามาได ้ ในกรณี ทแหล่
งจ่ายน้าอยูต่ ่ากว่าปัม่ องกันไม่ให ้เกิดสถานการณ์ทว่ี่ านี ้อุปกรณ์ล่อน้าเพือป้่ บน้าดับเพลิง
ส่วนหนึ่งของระบบเครืองสู้ อระบายเพือป้่ องกันไม่ให้น้ ามีอณ้2) การติดตังทุ่ หภูมสิ ู งขึน๊่ ่ งทีปั่ มปล่๊๊้ ้ในสภาพนั้น
หากเปิ ดใช ้งานปัมในขณะที
ฝัอยน้าออกถูกปิ ดอยู่ ปัมจะหมุ
นเพียง อย่างเดียวเท่านั้น หากปล่อยทิงไว
๊่ องกันไม่ให ้เป็ นเช่นนั้น จึงมีการติดตังท่้ อระบายเพือป้่ องกันไม่ให ้น้ามีอุณหภูมส
ปัมจะร
้อนมากเกินไปและหยุดทางาน เพือป้ิ ูงขึน้้ ปกรณ์ทดสอบประสิทธิภาพ
3) การติดตังอุ้ ปกรณ์ทดสอบประสิทธิภาพเพือตรวจสอบว่่๊่ าหนดหรือไม่
มีการติดตังอุ
าปัมสามารถท
างานได ้ตามทีก
4) วัสดุทใช้ี่ สาหร ับท่อ้่ มน่ ผวิ ด ้านใน วัสดุทใช่ี ้บุอาจจะละลายและแข็งตัวเป็ นก ้อนท่ออาจมีอุณหภูมสิ ูงขึนจากเปลวไฟเมื
อไม่ี ้าในท่อ หากใช ้ท่อเหล็กทีบุ่ ผวิ ด ้านใน
ทาให ้น้าไม่สามารถไหลผ่านได ้ ดังนั้นจึงห ้ามใช ้ท่อโลหะทีบุ

148

บทที่ 7 ความปลอดภัยในงานก่อสร ้าง
7.1 อุบตั ภิ ยั ถึงแก่ชวี ติ ในงานก่อสร ้าง่ างานก่อสร ้างมีอุบต้ านวนมาก ตารางที่ 7-1 แสดงจานวนการเกิดอุบต
ทีหน้
ั ภ
ิ ยั ในการทางานต่างๆ เกิดขึนจั ภิ ยั ในการทางาน้ ยชีวต่ ดทาขึนตามข
้่ถึงขันเสีิ โดยแยกตามประเภทอุบตั เิ หตุหลักๆ ในกิจการก่อสร ้างในปี 2021 ซึงจั
้อมูลทีเผยแพร่
โดย่ ดขึน้ "อุบตกระทรวงสาธารณสุข แรงงาน และสวัสดิการ ในบรรดาอุบตั ภิ ยั ในการทางานต่างๆ ทีเกิั ภิ ยั หลัก 3 ประการ"้่ กรก่อสร ้าง/เครน ฯลฯ" และ "อุบตในกิจการก่อสร ้าง ได ้แก่ "ร่วงตก/กลิงตก"
"อุบต
ั ภ
ิ ยั จากเครืองจัั ภิ ยั จากการพังทลาย/ถล่ม"้คิดเป็ น 40-70% ของอุบตั ภิ ยั ทังหมด
ในตารางด ้านล่าง การ "ถูกกระแทกชน" และ "ถูกหนี บ/ถูกดูดเข ้าไป" ส่วนใหญ่เป็ น่ กรก่อสร ้าง/เครน ฯลฯ"
"อุบต
ั ภ
ิ ยั จากเครืองจั่ พบบ่่้่ ดขึนขณะท้่ ง นอกจากนี ้ในบรรดาอุบตั ภิ ยั หลัก 3 ประการ สิงที
อยเป็ นพิเศษคือ การ "ร่วงตก/กลิงตก"ซึงเกิ
างานบนทีสู่ พบบ่
่่ ดขึนขณะเดิ
้สิงทีอยนอกเหนื อจากอุบตั ภิ ยั หลัก 3 ประการก็คอ
ื “อุบตั เิ หตุจราจร” ซึงเกิ
นทางบนถนนสาธารณะ ในบทที่ 7่ึ ดขึนในหน้
้้จะอธิบายประเภทและสาเหตุของอุบตั เิ หตุซงเกิ
างานก่อสร ้างด ้านสาธารณู ปโภคพืนฐานและงานระบบ
ตลอดจน่ ควรใส่
่มาตรการป้ องกันและสิงทีใจ ฯลฯ

สัมผัสกับวัตถุท่ี

สัมผัสกับสาร

มีอุณหภูมสิ ูงหรือต่า่ นอันตราย
ทีเป็

9

4

3

2

0

1

0

0

1

2

0

0

1

2

0

1

1

1

1

2

0

1

0

0

0

0

0

1

2

4

8

8

0

5

15

7

0

3

5

2

0

0

0

1

8

0

0

0

28

0

0

2

20

0

0

4

0

0

4

0

0

่
การก่อสร ้างอืนๆ

12

0

0

1

1

1

4

ผลรวมย่อยของ

110

5

1

10

31

19

27

ร่วงตก/้กลิงตก

ล้ม

19งานก่อสร ้างอุโมงค ์งานก่อสร ้างสะพาน

รวม

10

1

102

0

1

0

3

0

0

0

6

0

0

5

0

17

0

1

0

0

0

10

0

0

0

1

0

4

2

0

1

0

0

1

6

2

3

1

2

1

0

44

6

0

6

5

2

9

0

139

0

0

3

4

0

5

0

48

1

0

0

0

0

1

1

0

19

2

0

0

0

0

0

1

2

0

16

7

4

6

0

3

1

0

1

0

56

1

3

1

6

1

1

1

4

6

0

47

0

1

0

2

0

1

0

2

2

0

13

0

1

0

0

0

0

0

0

0

0

6

1

0

1

2

4

0

28

10

11

9

8

25

1

288

ปลิวกระเด็น/พังทลาย/ถูกกระแทก

ถูกหนี บ/ถูกชนร่วงหล่น

ถล่มชนดูดเขา้ ไป

จม
นา้

5

1

4

13

11

15

0

0

0

0

1

0

1

0

0

0

2

0

งานก่อสร ้างถนน

3

0

1

1

2

งานโยธาแม่น้า

1

3

0

0

งานก่อสร ้างแนวกัน

2

0

0

0

ชายฝั่งท่าเรือ

0

1

0

่
งานโยธาอืนๆ

9

0

0

งานก่อสร ้างอาคาร

71

0บ้านโครงเหล็ก/

23

0

12

งานระบบอาคาร
งานก่อสร ้างอาคาร
่อืนๆ่การก่อสร ้างอืนๆ
่งานสายสือสาร้ ปกรณ์
งานติดตังอุ่ กรเครืองจั

งานก่อสร ้างด้านโย

อุบตั เิ หตุ

อุบตั เิ หตุ
่จราจร (อืนๆ)กระแทก

ไฟดูด

ฯลฯ

จราจร
(ทางถนน)ธาดินถล่ม

คอนกรีตเสริมเหล็ก
สถาปัตยกรรมบ้าน
โครงสร ้างไม้

กิจการก่อสร ้าง้ ยชีวต
ตารางที่ 7-1 สถานะการเกิดอุบตั ภิ ยั ในการทางานถึงขันเสีิ โดยแยกตามประเภทอุบตั เิ หตุหลักๆ ในกิจการก่อสร ้างในปี 2021้
่ างานของกระทรวงสาธารณสุข แรงงาน และสวัสดิการ)(จัดทาขึนจากเว็
บไซต ์ความปลอดภัยในสถานทีท
149

7.1.1 สถานะของอุบตั ภิ ยั ถึงแก่ชวี ติ ในงานก่อสร ้าง่ ดกับแรงงานต่างชาติในทุกประเภทอุตสาหกรรมในปี งบประมาณ
ตารางที่ 7-2 แสดงจานวนการเกิดอุบตั ภิ ยั ถึงแก่ชวี ติ ซึงเกิ่ ตารางที่ 7-3 จะพบว่ากิจการก่อสร ้าง2020 และ 2021 รวบรวมโดยกระทรวงสาธารณสุข แรงงาน และสวัสดิการ เมือดู่ ดมีจานวนมากทีสุ
จานวนผูเ้ สียชีวต
ิประเภทอุบตั เิ หตุปี งบประมาณปี งบประมาณ

2020

2021

้
ร่วงตก/กลิงตก

5

5

ล ้ม

2

0

กระแทกชน

10ปลิวกระเด็น/ร่วงหล่น

12พังทลาย/ถล่ม

3

3ถูกกระแทกชน

42ถูกหนีบ/ถูกดูดเข ้าไป2

3

่ นอันตราย
สัมผัสกับสารทีเป็

2

ไฟดูด

่ ดกับแรงงาน
← ตารางที่ 7-2 สถานการณ์เกิดอุบตั ภิ ยั ถึงแก่ชวี ติ ซึงเกิ
ต่างชาติ ในทุกประเภทอุตสาหกรรม

จานวนผูเ้ สียชีวต
ิประเภทอุตสาหกรรมปี งบประมาณปี งบประมาณ

2020

2021

อุตสาหกรรมการผลิต

3

8

0

กิจการก่อสร ้าง

17

10

2

1

่
อืนๆ

10

6

เพลิงไหม้

01้รวมทังหมด

30

24

อุบต
ั เิ หตุจราจร (ทางถนน)

7

4

จมน้า

0

1

่
อืนๆ

1

2

้
รวมทังหมด

30

24

ตารางที่ 7-3 จานวนผูเ้ สียชีวติ แยกตามประเภท
อุตสาหกรรม

้่ ดจากการร่วงตกจากทีสู่ งหรือกลิงตกผ่
้[ร่วงตก/กลิงตก]อุบตั ภิ ยั ในการทางานซึงเกิ
านช่องว่างในอาคารระหว่างงานก่อสร ้างหรือหลุมระหว่าง การขุดเจาะ ฯลฯ่ ดจากการสะดุดสิงของ
่[ล้ม] อุบตั ภิ ยั ในการทางานซึงเกิฯลฯ ล้ม หรือสูญเสียการทรงตัวและล้ม่ ดจากการชนกับบางสิงบางอย่
่[กระแทกชน] อุบตั ภิ ยั ในการทางานซึงเกิ
างอย่างรุนแรง่ ดขึนจากการที
้่ สงของร่่ องมื่ อ[ปลิวกระเด็น/ร่วงหล่น] อุบตั ภิ ยั ในการทางานซึงเกิ
มีิ่วงหล่นขณะยกด ้วยเครน หรือการทีเครื่ งหรือวัสดุรว่ งหล่นจากทีสู่ ดขึนจากการที้่ ่ งร ้าน ฯลฯ พังทลายหรือสิงปลู่ กสร ้างทีก่ าลังรือถอนถล่
้[พังทลาย/ถล่ม] อุบตั ภิ ยั ในการทางานซึงเกินัมลงมา่ ดขึนจากการที้่ ปฏิ่ กรหนักทีก่ าลังเคลือนที่่[ถู กกระแทกชน] อุบตั ภิ ยั ในการทางานซึงเกิผู้ บตั งิ านถูกกระแทกชนโดยเครืองจั
๋่ กรที่ กาลังหมุน ฯลฯหรือบุ ้งกีรถเครื
องจั่ ดจากการถูกหนี บหรือถูกดูดเข ้าไปในเครืองจั่ กร[ถู กหนี บ/ถูกดู ดเข้าไป] อุบตั ภิ ยั ในการทางานซึงเกิ
150

่ นอ ันตราย] อุบต่ ดขึนจากการที
้่ นอันตราย เช่น[สัมผัสกับสารทีเป็ั ภิ ยั ในการทางานซึงเกิร่่ างกายมนุ ษย ์สัมผัสกับสารทีเป็
สารเคมี ฯลฯ่ ดขึนจากการที้่่ งมีการจ่ายไฟ
[ไฟดู ด] อุบตั ภิ ยั ในการทางานซึงเกิ
กระแสไฟฟ้
าไหลผ่านร่างกาย เนื่ องจาก การตัดสายไฟทียั
หรือการสัมผัสกับอุปกรณ์ทมีี่ ไฟฟ้ ารว่ ั ฯลฯ่ ดขึนจากการเข
้่ี ดจากสาเหตุต่างๆ
[เพลิงไหม้] อุบตั ภิ ยั ในการทางานซึงเกิ
้าไปพัวพันกับเพลิงไหม้ทเกิ่ ดขึนขณะก้[อุบตั เิ หตุจราจร (ทางถนน)] อุบตั เิ หตุจราจรซึงเกิ
าลังเดินทางไป-กลับหน้างานก่อสร ้าง หรืออุบตั ภิ ยั ในการทางาน่ ดขึนจากการที
้่ ป้ ฏิบต่ งอยู่ ่ตดซึงเกิ
ผูั งิ านถูกรถยนต ์ทั่วไปชนระหว่างงานก่อสร ้างในสถานทีซึิ กับถนน่ ดขึนจากการตกลงไปในน
้้าในสถานทีซึ่ งมี่ การจัดการน้า เช่น ทะเล แม่น้า หรืองานระบบน้าทิง้
[จมน้า] อุบตั ภิ ยั ในการทางานซึงเกิ
ฯลฯ

7.1.2 ประเภทของอุบตั เิ หตุและอุบตั ภิ ยั ถึงแก่ชวี ติ(1) การร่วงตก
่่ อมต่
่่ นการร ักษามี “เชือกสาหร ับเคลือนย
้าย” ทีเชื
อกับอุปกรณ์สาหร ับป้ องกันการร่วงตกแบบมีสายร ัดชนิดเต็มตัว เพือเป็่ างานบนทีสู่ งบนเสาโครงเหล็ก อุบต้ ้ง่ายเมือถอดเชื
่ความปลอดภัยเมือทั เิ หตุจากการร่วงตกมักจะเกิดขึนได
อกสาหร ับ่่่่เคลือนย
้ายระหว่างใช ้งาน เพือเปลี
ยนไปยั
งเชือกสาหร ับเคลือนย
้ายเส้นถัดไป เชือกแบบมีกุญแจล็อกและอุปกรณ์สาหร ับป้ องกัน่ ้อยู่ออกได ้หากไม่ใส่เชือกถัดไปเข ้าไปการร่วงตกแบบมีสายร ัดชนิดเต็มตัวได ้ร ับการออกแบบให ้ไม่สามารถถอดเชือกทีใช่ งเพือให่ ้มีพนส่ ่นคง แต่หากโน้มตัวออกจากราวจับ
การเดินสายไฟเหนื อศีรษะจะใช ้รถกระเช ้าทางานในทีสูื ้ าหร ับทางานทีมั้ าหร ับทางาน
อาจทาให ้เสียการทรงตัวแล้วร่วงตกลงมาได ้ นอกจากนี ้ หากไม่มอี ุปกรณ์หยุดฉุ กเฉิ นหรือคันโยกควบคุมบนพืนส
อาจจะเกิดอุบตั เิ หตุจากการถูกหนี บได ้่ ดจากการร่วงตกยังมีอุบตอุบตั ภิ ยั ถึงแก่ชวี ติ ทีเกิั เิ หตุทเกิี่ ดจากการร่วงหล่นลงไปในหลุมขุดเจาะ และการร่วงตกจากการที่
่เสียการทรงตัว หรือลืนไถลฯลฯ อีกด ้วย(2) อุบ ัติเหตุจราจร (ทางถนน)่ ดจากอุบต
่
้
อุบต
ั ภ
ิ ยั ถึงแก่ชวี ติ ซึงเกิั เิ หตุทางรถยนต ์ถือเป็ นอุบตั ภิ ยั ทีพบมากในงานก่อสร ้างทังหมด
้่ นทางไป-กลับหน้างานก่อสร ้างอุบตั เิ หตุจราจรจานวนมากเกิดขึนระหว่
างทีเดิ้ อยานพาหนะงานก่
่และบางครงก็ั้ เกิดอุบตั เิ หตุจราจรขึนเมือสร ้างกาลังขับผ่านไป
่บนถนนสาธารณะ เกิดอุบตั เิ หตุ เช่น มีผถู ้ ูกยานพาหนะคันอืนชน
่่ ดจาก
ขณะขนสินค ้าลงบนถนนสาธารณะ หรือรถดัมพ ์ซึงบรรทุ
กดินทีขุ
หน้างานก่อสร ้างขับเร็วเกินไป จนพลิกคว่าบนทางโค ้ง ฯลฯ่เมือปฏิ
บตั งิ านบนถนนสาธารณะ เช่น งานวางท่อ ฯลฯ มักจะเกิดอุบตั เิ หตุจากการถูกยานพาหนะทั่วไปชนได ้ง่าย ตัวอย่างเช่น
่หากยานพาหนะทั่วไปเกียวเข
้ากับสายเคเบิลระหว่างการดาเนิ นการเดินสายไฟเหนื อศีรษะบนเสาไฟฟ้ า อาจเกิดอุบตั เิ หตุจาก
151่ งคนงานร่วงหล่นลงมาพร ้อมกับสายเคเบิลได ้ เพือป้่ องกันไม่ให ้ยานพาหนะผ่านเข ้าไปในพืนที้ ท่ างาน ให ้เตรียมอุปกรณ์
การทีดึ่ น้ รว้ั แผงกัน้ ฯลฯ และจัดให ้มีผใู ้ ห ้สัญญาณและนาทาง การทีคนงานไม่
่ร ักษาความปลอดภัย เช่น ทีกัปฏิบตั งิ านนอกขอบเขต
ของงานก็มคี วามสาคัญเช่นเดียวกัน
(3) การถูกกระแทกชน/ถูกหนี บ่เมือปฏิ
บตั งิ านบนถนนสาธารณะ เช่น งานวางท่อ ฯลฯ ให ้ระวังอุบตั เิ หตุท่ี้ เช่น อุบต๋ ก่ าลังหมุน
เกิดจากรถแบ็คโฮ อุบตั เิ หตุทอาจเกิ
ี่ดขึนก็ั เิ หตุบุ ้งกีที
่ึ๋ บสิงของต่
่กระแทกชนกับคน หรืออุบตั เิ หตุซงคนถู
กหนี บ อยู่ระหว่างบุ ้งกีกั
างๆ่้นอกจากนี ้ เวลาทีขนย
้ายรถแบ็คโฮขึนหรือลง จากรถบรรทุก ฯลฯ่อาจเกิดอุบตั เิ หตุพลิกควาของรถแบ็
คโฮได ้ง่าย การพลิกคว่าของรถแบ็คโฮ้ เสียชีวต
ก็อาจนาไปสู่อุบตั เิ หตุถงึ ขันิ เนื่ องจากการถูกทับได ้(4) การปลิวกระเด็น/ร่วงหล่น
การปลิวกระเด็น/ร่วงหล่นคือ อุบตั เิ หตุซงเกิึ่ ดจากวัตถุปลิวหรือตกลงมาชน
่่ าลังขนย ้ายด ้วยเครน
ตัวอย่างเช่น อุบตั เิ หตุจาพวกชนเข ้ากับสิงของที
กหรือถูกวัตถุทแขวนบรรทุ
ี่กร่วงหล่นลงมาทับ ฯลฯ สาเหตุทที่ าให ้เกิดอุบตั เิ หตุ ได ้แก่่ แน่ นหนาเพียงพอ, วัตถุทแขวนบรรทุ
่ี
่
่ ฯลฯ
สลิงสาหร ับงานเครนทีไม่
กขยับเคลือนที่ าคัญคือ ห ้ามเข ้าไปใต ้วัตถุทแขวนบรรทุ
่ี่ึ ดจาก
สิงสก นอกจากนี ้ ยังมีอบุ ตั เิ หตุซงเกิ่ อหรือวัสดุทยั
การร่วงหล่นของเครืองมืี่ งไม่ได ้ติดตัง้
(5) พังทลาย/ถล่ม่ี ดขึนในงานไฟฟ้้่่ ดตังชั้ วคราวหั
่่ี ดจาก
อุบตั เิ หตุทเกิา เช่น อุบตั เิ หตุจากการทีเสาไฟฟ้
าทีติกพังลงมา หรืออุบตั เิ หตุทเกิ
่่การทีเสาไฟฟ้
าทีบรรทุ
กบนรถบรรทุกพังถล่มร่วงลงมาทับคนอยูข่ ้างใต ้ ฯลฯ(6) ไฟดูด
่ไฟดูด คือ การทีกระแสไฟฟ้
าไหลผ่านเข ้าไปในร่างกายของคนจนได ้ร ับการช็อตอย่างรุนแรง การสัมผัสสายไฟหรืออุปกรณ์่ แรงดันไฟฟ้ า ทาให ้กระแสไฟฟ้ าไหลผ่านร่างกายและลงสู่พนดิ้ ้จากการกระทาทีมีื ้ น นอกจากนี ้ ไฟดูดยังอาจเกิดขึนได่ เช่น การสัมผัสอุปกรณ์ทมี่ี ไฟฟ้ ารวอยู่ ั ่ หรือการทาให ้ไฟฟ้ าลัดวงจร ฯลฯ เพือป้่ องกันไฟดูด ให ้ปฏิบต
ผิดพลาดอืนๆั ดิ งั นี :้้่ นฉนวน รองเท ้าบูทยาง
□ สวมอุปกรณ์ป้องกัน เช่น อุปกรณ์ป้องกันไฟฟ้ าสถิต ถุงมือยางสาหร ับป้ องกันไฟฟ้ า เสือผ้าที
เป็สาหร ับป้ องกันไฟฟ้ า ฯลฯ ในขณะปฏิบตั งิ าน แม้ว่าจะสวมอุปกรณ์ป้องกัน ส่วนต่างๆ ของร่างกายทีอุ่ ปกรณ์ป้องกันไม่ครอบคลุม่ กต ้องเหมาะสม และพยายามทีจะปฏิ
่่ ดไฟเท่าทีจะท่ าได ้ก็อาจสัมผัสถูกได ้ เลือกอุปกรณ์ป้องกันทีถู
บตั งิ านในสภาพทีตั่ การจ่ายไฟ บุคคลอืนที่ ไม่่ ใช่ชา่ งไฟฟ้ าอาจถูกไฟดูดได ้ ให ้แจ ้งผูท้ ไม่่□ หากอยู่ในสภาพทีมีี่ เกียวข
้องกับงาน และดาเนิ นมาตรการ่ ให ้มีการเข ้าไปทีหน้่ างาน
เพือไม่่ เวณใดโดยไม่ตงใจแล้วถู่ การตัดไฟต ้องดาเนิ นการอย่าง
□ อาจสัมผัสทีบริ
ั้กไฟดูดได ้ การเน้นให ้มีการปฏิบตั งิ านในสภาพทีมี
152

เคร่งคร ัด้ ้โดยหลงคิดว่าอยู่ในสภาพทีมี่ การตัดไฟแล้วอีกด ้วย นอกจากจะต ้องติดต่อ
□ อุบตั เิ หตุจากการถูกไฟดูดยังสามารถเกิดขึนได
่ ยวข
่
่
ไปยังฝ่ ายทีเกี
้องอย่างเคร่งคร ัดแล้ว ยังต ้องตรวจสอบกระแสไฟฟ้ าก่อนเริมปฏิ
บตั งิ าน และตรวจสอบยืนยันว่าตัดไฟแล้วอย่าง
เคร่งคร ัดอีกด ้วย(7) การขาดออกซิเจนภายในบ่อพักขนาดใหญ่ (Manhole)่ นอุบต่ ดจากการการ
ในส่วนของงานภายในบ่อพักขนาดใหญ่ (Manhole) มีภาวะขาดออกซิเจน ซึงเป็ั ภิ ยั ถึงแก่ชวี ติ ทีเกิ่ นสารพิษเข ้าไป ทังยั้ งมีอุบต่ี าให ้ถึงแก่ความตายเกิดขึนกั้ บขาดออกซิเจนหรือได ้ร ับสารไฮโดรเจนซัลไฟด ์ซึงเป็ั เิ หตุทท่ี ้าไปช่วยเหลือในสถานการณ์ทขาดออกซิ
่ี่ วยหายใจอีกด ้วย สาหร ับเรืองอุ่ บต่ ยวกั
่ผูท้ เข
เจนโดยไม่ใช ้เครืองช่ั ภิ ยั ทีเกี
บบ่อพัก
ขนาดใหญ่ (Manhole) โปรดดูที่ “6.5.4 ข ้อควรระวังในงานฝังท่อ”้่ กรณี ทเกิ7.1.3 ลักษณะเฉพาะของงานสาธารณู ปโภคพืนฐานและงานระบบที
มีี่ ดอุบตั ภิ ยั ถึงแก่ชวี ติเป็ นจานวนมาก
(1) ลักษณะเฉพาะและอุบ ัติเหตุของงานระบบไฟฟ้า่ ยวข่่ ยกว่า “การเสียชีวต
เนื่ องจากงานระบบไฟฟ้ าเป็ นงานทีเกี
้องกับไฟฟ้ า จึงมีอุบตั ภิ ยั ถึงแก่ชวี ติ ทีเรีิ จากไฟดูด” เกิดขึน้่ ง เช่น งานเปลียนสายไฟแรงดั
่่ จะเกิ
่และเนื่ องจากมีการทางานบนทีสู
นสูง งานเดินสายไฟเหนื อศีรษะ ฯลฯ จึงมีความเสียงทีดอุบตั เิ หตุจากการร่วงตกได ้้ อมี่ การตัดสายไฟทีเดิ่ นสายไว ้ด ้วยคัตเตอร ์ตัดสายเคเบิล เป็ นอุบต้่อุบตั เิ หตุจากไฟดูดจะเกิดขึนเมืั เิ หตุทเกิี่ ดขึนจากการที
ไม่ได ้ตรวจสอบยืนยันว่ามีการตัดไฟแล้วหรือไม่ หรือไม่ได ้ใช ้อุปกรณ์่ องกันไฟดูด เป็ นต ้นป้ องกันเพือป้้ อท่ างานบนทีสู่ ง เช่น งานติดสาย
อุบตั เิ หตุจากการร่วงตกจะเกิดขึนเมื้ าหร ับทางาน มีความ
เคเบิลบนเสาไฟฟ้ า ฯลฯ ให ้ปฏิบตั งิ านโดยให ้พืนส่ ดเท่าทีจะท่ าได ้ เช่น รถกระเช ้าทางานในทีสู่ ง ฯลฯ
มั่นคงมากทีสุ่ าบนรถกระเช ้าทางานในทีสู่ งงานทีท้่(2) งานติดตังเครื
องจักร

้่ กรขนาดใหญ่อาจเกิดอุบต่ กรพลิกคว่าได ้ในการติดตังเครื
องจัั เิ หตุถูกทับอยู่ข ้างใต ้อันเนื่ องมาจากเครืองจั
(3) งานระบบประปาและระบบน้าทิง้้ ง้ จะมีการดาเนิ นงานขุดเจาะร่องในพืนดิ้ นเพือให่ ้ท่อผ่านได ้ มีอบ่ี ยวข
่ในงานระบบประปาและระบบนาทิุ ตั เิ หตุทเกี
้องกับ
้่ี นและทรายทีขุ่ ดเจาะไว ้พังถล่มลงมา ผูคนในหลุ่ ดเจาะไว ้จึงถูกฝังทังเป็้ นงานขุดเจาะเกิดขึนหลายอย่าง เช่น มีอุบตั เิ หตุทดิ
้
มทีขุ
้
หากความลึกของการขุดเจาะมี 1.5 ม. ขึนไป
ตามหลักแล้วจะมีการทากาแพงกันดินด ้วยชีทไพล ์เหล็ก ฯลฯ นอกจากนี ้ ยังมี
้่ ดจากการ “สะดุด” ผิวต่างระดับของทางทีปู่ การยุบตัวรอบๆ แผ่นปูถนน สายเคเบิล สายท่อ ฯลฯอุบตั เิ หตุจากการกลิงตก
ซึงเกิ

153

่เนื่ องจากในงานขุดเจาะจะมีการใช ้รถแบ็คโฮ อุบตั เิ หตุทเกีี่ ยวข
้องกับ
่้ ้ง่าย เช่น อุบตรถแบ็คโฮจึงมีแนวโน้มทีจะเกิ
ดขึนไดั เิ หตุจากการชน่ ดจากการหมุนของบูม หรืออุบค่ี ดจากการเกียวถู่ทีเกิั เิ หตุทเกิ
กขณะถอยหลัง ฯลฯ ให ้จัดให ้มีผใู ้ ห ้สัญญาณและนาทางโดยเฉพาะ่ หน้าทีติ่ ดต่อกับผูปฏิ่ ้รถแบ็คโฮ เพือให่ ้ผูป้ ฏิบงั าน
ซึงมี
้ บต
ั งิ านทีใช่ ้าไปในร่องปฏิบต
ทีเขั งิ านได ้อย่างปลอดภัย ตัวรถแบ็คโฮเองก็มี

งานบ่อพักขนาดใหญ่ (Manhole) สาหรับน้าทิง้่ จะเกิ
่้ความเสียงที
ดอุบตั เิ หตุพลิกคว่า หรือกลิงตกลงไปในร่
อง

7.2 กิจกรรมความปลอดภัยในหน้างานก่อสร ้าง
่ ต
่ ้อง
ในหน้างานก่อสร ้างมีแรงงานทักษะหลากหลายประเภทงานเข ้า-ออก ถึงแม้แต่ละงานจะดูแตกต่างกัน แต่ก็มเี รืองที่่่ ง ในส่วนที่ 7.2
เข ้าใจร่วมกัน ซึงแรงงานทั
กษะผูมี้ ประสบการณ์จะตระหนักอยู่เสมอ ซึงจะน
าไปสู่คุณภาพและความปลอดภัยทีสู่ วมกันทั่วไปเกียวกั
่่จะอธิบายเรืองร่
บกิจกรรมความปลอดภัยทีแรงงานทั
กษะทุกคนควรทราบ

7.2.1 วงจรการก่อสร ้างอย่างปลอดภัย่ โอกาสเกิดอุบต
เราสามารถสร ้างหน้างานทีมีั ภิ ยั ในการทางานได ้ยาก ด ้วยการใช ้วงจรการก่อสร ้างอย่างปลอดภัย่ ้บรรลุสงต่
วงจรการก่อสร ้างอย่างปลอดภัยมีจดุ มุ่งหมายเพือใหิ่ างๆ ดังต่อไปนี ้่
a. ทาให ้การก่อสร ้างและความปลอดภัยเป็ นเรืองเดี
ยวกัน
่ ยวข
่
่ มีความราบรืน
่b. ทาให ้การสร ้างความสัมพันธ ์ความร่วมมือระหว่างผูร้ ับเหมาหลักกับผูร้ ับเหมาทีเกี
้องอืนๆ
c. ทาให ้กิจกรรมความปลอดภัยและอาชีวอนามัยเป็ นนิ สยั่d. ใช ้ความคิดสร ้างสรรค ์ในการป้ องกันล่วงหน้าเพือความปลอดภัย่่ จ่ าเป็ นในงานก่อสร ้างและความปลอดภัย
e. แจ ้งให ้ทุกคนทราบอย่างทั่วถึงเกียวกั
บเรืองที่ างานก่อสร ้าง เพือป้่ องกันอุบต
เราจะรวมเอากิจกรรมความปลอดภัยต่างๆ เข ้ามาไว ้ในการทางานประจาวันทีหน้ั ภิ ยั ในการทางาน่ าคัญคือต ้องกาหนดวงจรการก่อสร ้างอย่างปลอดภัยในแต่ละวันและปฏิบตสิงสั ติ ามอย่างต่อเนื่ อง154วงจรการก่อสร ้างอย่างปลอดภัย่(1) ประชุมเช ้าเพือความปลอดภั
ย่ก่อนเริมงาน่ ยวข้
่(ผูร้ ับเหมาหลักและผูร้ บั เหมาทีเกี
องทุกคนต ้องเข้าร่วม)(8) ตรวจสอบยืนยันความปลอดภัย
่เมือเสร็จงาน่(2) ประชุมเกียวกั
บความปลอดภัย

วงจรการก่อสร ้างอย่างปลอดภัย
ในทุกวัน้ ที่ ร่ บั ผิดชอบ
(7) เก็บกวาดพืนที
หลังเสร็จงาน่(3) ตรวจสอบก่อนเริมงาน้(4) ชีแนะ/การควบคุ
มดูแลระหว่างการทางาน่้(6) ประชุมพูดคุยเกียวกั
บขันตอน
ความปลอดภัย

(5) ลาดตระเวนด ้านความปลอดภัย่่(1) ประชุมเช้าเพือความปลอดภั
ยก่อนเริมงาน่ ยวข่ผูร้ ับเหมาหลักและผูร้ ับเหมาทีเกี
้องทุกคนต ้องเข ้าร่วม และผูจั้ ดการไซต ์งาน ฯลฯ แจ ้งผลการลาดตระเวนด ้านความ
้่ปลอดภัยของวันก่อนหน้า ฯลฯ ชีแจงเรื
องความปลอดภั
ยในการทางานสาหร ับวันนั้น และทาการบริหารร่างกายพร ้อมกัน่(2) ประชุมเกียวกั
บความปลอดภัย
้พูดคุยหารือโดยแยกตามประเภทงานโดยมีหวั หน้าผูดู้ แลคนงานเป็ นศูนย ์กลาง ทาการทบทวนผลลัพธ ์ของขันตอน
่ ยวข
่
้
การทางานของวันก่อนหน้า ดาเนิ นกิจกรรมหยั่งรู ้ระวังอันตราย (KY) ทีเกี
้องกับขันตอนการท
างานของวันนี ้่ี ้ามาหน้างานใหม่
และอบรมผูท้ เข่(3) ตรวจสอบก่อนเริมงาน่่ กร/เครืองมื่ อทีจะใช
่ก่อนเริมงาน
จะทาการตรวจสอบความปลอดภัย เช่น ตรวจสอบเครืองจั้ และตรวจสอบยืนยันการทางานฯลฯ้(4) ชีแนะ/การควบคุมดู แลระหว่างการทางาน
้ผูค้ วบคุมดูแลหน้างาน (หัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน หัวหน้างาน ฯลฯ) จะให ้คาชีแนะและควบคุ
มดูแลคนงาน
(5) ลาดตระเวนด้านความปลอดภัย่ างานร่วมกัน โดยออกคาสัง/ให่้ดาเนิ นการลาดตระเวนด ้านความปลอดภัยโดยผูจ้ ดั การไซต ์งานและผูร้ ับเหมาทีท
้คาชีแนะ
แก่หวั หน้าผูดู้ แลคนงานแต่ละคน ฯลฯ

155

่
้
(6) ประชุมพูดคุยเกียวกับขั
นตอนความปลอดภั
ยผูร้ ับเหมาหลักและผูร้ ับเหมางานก่อสร ้างเฉพาะทางแต่ละรายจะติดต่อและประสานการทางานในวันถัดไปและพิจารณา
วิธกี ารทางาน ฯลฯ้ ที่ ร่ ับผิดชอบหลังเสร็จงาน
(7) เก็บกวาดพืนที้ ที่ ร่ ับผิดชอบ
ดาเนิ นกิจกรรมสะสาง (Seiri) สะดวก (Seiton) สะอาด (Seisou) สุขลักษณะ (Seiketsu) ฯลฯ พืนที
่โดยผูท้ เกีี่ ยวข
้องทุกคน่(8) ตรวจสอบยืนยันความปลอดภัยเมือเสร็
จงานผูร้ ับเหมาหลักและผูร้ ับผิดชอบของผูร้ ับเหมางานก่อสร ้างเฉพาะทางแต่ละรายจะตรวจสอบยืนยันมาตรการป้ องกันเพลิงไหม้/โจรกรรม/อุบตั ภิ ยั สาธารณะ ฯลฯ

7.2.2 การอบรมด้านความปลอดภัยและอาชีวอนามัยให้กบั ผู ท้ เข้ี่ ามาหน้างานใหม่
การอบรมด ้านความปลอดภัยและอาชีวอนามัยให ้กับผูท้ เขี่ ้ามาหน้างานใหม่ หมายถึง การอบรมด ้านความปลอดภัย่ ประกอบการจั้ อมี่ การจ ้างงานแรงงานเข ้ามาใหม่ การจัดการอบรมด ้านความปลอดภัยและอาชีวอนามัยให ้กับซึงผู้ดขึนเมื่ าหนดไว ้ในกฎระเบียบด ้านความปลอดภัยและอาชีวอนามัยของแรงงาน
ผูท้ เขี่ ้ามาหน้างานใหม่เป็ นไปตามทีก่่่่ กร ฯลฯ วัตถุดบ
่[1] เรืองเกี
ยวกับความเสียงหรื
ออันตรายของเครืองจัิ ฯลฯ และวิธกี ารจัดการสิงเหล่
านั้น
่
่
่ นอันตราย หรืออุปกรณ์ป้องกัน
[2] เรืองเกี
ยวกับประสิทธิภาพของอุปกรณ์ความปลอดภัย อุปกรณ์ควบคุมสารทีเป็
่และวิธกี ารจัดการสิงเหล่
านั้น
่
่
้
[3] เรืองเกี
ยวกับขันตอนการท
างาน
่
่
่
่
[4] เรืองเกี
ยวกับการตรวจสอบในเวลาทีจะเริ
มงาน
่
่
่
้
่ ยวข
่
[5] เรืองเกี
ยวกับสาเหตุและการป้ องกันโรคทีอาจเกิ
ดขึนจากงานที
เกี
้อง
่
่
[6] เรืองเกี
ยวกับการร ักษาสภาพ สะสาง (Seiri) สะดวก (Seiton) และสุขลักษณะ (Seiketsu)่่่ ดอุบต
[7] เรืองเกี
ยวกับมาตรการฉุ กเฉิ นและการอพยพในเวลาทีเกิั เิ หตุ ฯลฯ่ จ่ าเป็ นสาหร ับความปลอดภัยหรือสุขอนามัยเกียวกั
่่ ระบุไว
่[8] เรืองที
บงานดังกล่าว นอกเหนื อจากสิงที
้ในแต่ละรายการข ้างต ้น

7.2.3 การอบรมผู ท้ เข้ี่ ามาหน้างานใหม่่ ้ามาในหน้างานก่อสร ้างใหม่จะเรียกว่า "ผูที่ ้ามาหน้างานใหม่" เกือบครึงหนึ่ ่ งของอุบต
คนงานทีเข้ เขั ภิ ยั ถึงแก่ชวี ติ ในหน้างาน้่ งเข่ ้ามาหน้างาน ด ้วยเหตุนี ้ กระทรวงสาธารณสุข แรงงาน และสวัสดิการ
ก่อสร ้างเกิดขึนภายใน
1 สัปดาห ์หลังจากทีเพิ่ ้องให ้ "การอบรมผูท้ เขจึงได ้กาหนดหน้าทีตี่ ้ามาหน้างานใหม่" “แนวทางการควบคุมความปลอดภัยของหน้างานก่อสร ้างโดยผูป้ ระกอบการหลัก” ได ้กาหนดมาตรฐานการดาเนิ นการดังนี ้156

[การจัดการอบรมผู ท้ เข้ี่ ามาหน้างานใหม่]่่ ้จ ้างงานเพิงเข่ ้ามาทางานในหน้างานก่อสร ้างใหม่ ผูร้ ับเหมาทีเกี่ ยวข่่ อไปนี ให้ ้ทราบทั่วถึง
เมือแรงงานที
ได้องจะต ้องแจ ้งเรืองต่
่่ างานดังกล่าว และรายงานผล
โดยผ่านหัวหน้าผูดู้ แลคนงาน ฯลฯ ตามลักษณะของหน้างานก่อสร ้างนั้นๆ ก่อนทีแรงงานจะเริ
มทให ้ผูป้ ระกอบการหลักทราบ่ งแรงงานของผู
่
่ ยวข
่
[1] สภาพสถานทีซึป้ ระกอบการหลักและผูร้ ับเหมาทีเกี
้องจะทางานร่วมกัน้ ซึ่ งอาจเกิ
่
้ ที
่ มี
่ อน
่ ้ามเข ้า)[2] สภาพพืนที
ดอันตรายกับแรงงาน (พืนทีั ตรายและบริเวณทีห่่่ าเนิ นการในสถานทีที่ ท่ างานร่วมกัน
[3] เกียวกั
บการติดต่อสือสาร/ประสานระหว่
างงานซึงด่ ดอุบต
[4] วิธอี พยพในเวลาทีเกิั ภิ ยั[5] สายการบังคับบัญชา
[6] รายละเอียดงานทีร่ ับผิดชอบและมาตรการป้ องกันอุบตั ภิ ยั ในการทางาน
่[7] กฎระเบียบเกียวกั
บความปลอดภัยและอาชีวอนามัย่ ้กาหนดนโยบายพืนฐาน้้่ ในการป้ องกันอุบต
[8] แผนการซึงไดเป้ าหมาย และมาตรการพืนฐานอืนๆั ภิ ยั ในการทางาน
สาหร ับควบคุมจัดการความปลอดภัยและอาชีวอนามัยของหน้างานก่อสร ้าง้และดาเนิ นการดังต่อไปนี ตามรายละเอียดข ้างต ้น่่ ร้ ับเหมาเข ้ามายังหน้างานและเริมงานคร่้ั(1) ก่อนเริมงานในวั
นทีผู
งแรก
ผูร้ ับผิดชอบดูแลของฝ่ าย (ผูร้ ับเหมา) หลัก หัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน และผูร้ ับผิดชอบความปลอดภัยและอาชีวอนามัย
จะเป็ นผูด้ าเนิ นการฝึ กอบรม
่่ ้ามา
(2) ก่อนเริมงานในวั
นทีฝ่่ ายผูร้ ับเหมามีคนงานใหม่เพิมเข
หัวหน้าผูดู้ แลคนงาน และผูร้ ับผิดชอบความปลอดภัยและอาชีวอนามัยจะเป็ นผูด้ าเนิ นการฝึ กอบรม
การอบรมจะใช ้เวลาประมาณ 30 นาทีในห ้องประชุมหรือห ้องประชุมพูดคุย ฯลฯ ของสานักงานของหน้างาน

157

่
7.2.4 อุปกรณ์สาหร ับการทางานทีปลอดภั
ย่รูปถ่ายด ้านล่างแสดงอุปกรณ์สาหร ับการทางานทีปลอดภัย อุปกรณ์พนฐาน
ื้ได ้แก่
อุปกรณ์สาหร ับป้ องกันการร่วงตกแบบมีสายร ัดชนิ ดเต็มตัว (1) หมวกนิ รภัย (2) ตะขอ (3) และรองเท ้าเซฟตี ้ (4)[อุปกรณ์สาหร ับป้ องกันการร่วงตกแบบมีสายร ัดชนิดเต็มตัว]้ วนอุปกรณ์สาหร ับป้ องกันการร่วงตกแบบมีสายร ัดชนิ ดเต็มตัวเป็ นอุปกรณ์สาหร ับป้ องกันการพลัดตก ตังแต่ั ที่ 2 มกราคม 2022
่ ้องสวมใส่กรณี ทพื้ าหร ับทางานมีความสูงเกิน 6.75 เมตร อย่างไรก็ตาม ในกิจการก่อสร ้างเป็ นต ้นมา ผูป้ ฏิบตั งิ านมีหน้าทีตี่ นส่ อุบต
ซึงมีั เิ หตุรว่ งตกจานวนมาก จาเป็ นต ้องใช ้อุปกรณ์สาหร ับป้ องกันการร่วงตกแบบมีสายร ัดชนิดเต็มตัว ถึงแม้จะทางานที่้ ทีได่ ้สวมใส่เอาไว ้ ดังนั้นขอให ้ใช ้งานเสมอ
ความสูงเกิน 5 เมตรก็ตาม อย่างไรก็ตาม ยังมีอุบตั เิ หตุซงเกิึ่ ดจากการไม่ใช ้งานทังๆ
้นอกจากนี ้ จะใช ้อุปกรณ์ป้องกัน/อุปกรณ์ความปลอดภัยต่อไปนีตามประเภทของงาน

[แว่นตานิ รภัย] แว่นตาสาหร ับปกป้ องดวงตาจากฝุ่ นโลหะหรือไม้ ประกายไฟ ความร ้อน ควัน (รวมถึงก๊าซพิษ) และแสง่ นอันตราย เช่น เลเซอร ์ ฯลฯ ซึงเกิ่ ดขึนในหน้
้
่ี
่ ด
ทีเป็
างานก่อสร ้างและหน้างานตัดแต่งวัสดุ ขอให ้เลือกอุปกรณ์ทเหมาะสมที
สุตามวัตถุประสงค ์้ั้่[หน้ากากป้ องกัน] หน้ากากสาหร ับป้ องกันฝุ่ น ฯลฯ มีทงแบบใช
้แล้วทิงและแบบเปลี
ยนฟิลเตอร ์ได ้ กระทรวงสาธารณสุข แรงงาน่ ดจากการเชือมอาร
่และสวัสดิการเป็ นผูก้ าหนดมาตรฐานอุปกรณ์เหล่านี ้ ตัวอย่างเช่น หากสูดดมฝุ่ นทีเกิ
์กหรืองานตัดหิน ฯลฯ158

่ ้องสวมหน้ากากป้ องกันเป็ นเวลานาน อาจทาให ้ปอดทางานผิดปกติ (โรคฝุ่ นจับปอด) ได ้ ดังนั้นผูปฏิ้ บตั งิ านจึงมีหน้าทีต่ างานขูดตัด/ตัดแต่ง งานทาสี งานติดตังต่้ างๆ งานทีต่ ้องจัดการกับสารเคมี ฯลฯ อย่างไรก็ตาม
[ถุงมือ] ใช ้สาหร ับป้ องกันมือเมือท
่ ้ "ใบมีดหมุน เช่น เลือยวงเดื่่่่ าปเกลียวท่อ ฯลฯ" ห ้ามใช ้ถุงมือ (ถุงมือทางาน)เวลาทีใชอน เครืองเจาะ
เครืองลบมุม เครืองต๊่ าลังหมุน
เนื่ องจากอาจเกิดอุบตั เิ หตุถุงมือ (ถุงมือทางาน) ถูกดูดเข ้าไปในใบมีดทีก
่่้[หมวกนิ รภัยพร ้อมกระบังหน้า] หมวกนิรภัยซึงรวมหมวกนิ
รภัยกับกระบังทีปกป้
องทังใบหน้าเข ้าด ้วยกัน
่ส่วนใหญ่จะใช ้ในงานเชือม

7.2.5 มาตรการป้ องกันโรคลมแดด่ อุณหภูมเิ กิน 30°C และ "วันทีอากาศร
่่ อุณหภูมเิ กิน 35°C จานวนมาก
ฤดูร ้อนในญีปุ่่ นมี "วันกลางฤดูร ้อน" ซึงมี
้อนจัด" ซึงมี่ ร่ ้อนอาจทาให ้เกิดโรคลมแดดได ้ เมือเกิ่ ดโรคลมแดดอาจเกิดอาการต่างๆ เช่น เวียนศีรษะ/เป็ นลมการทางานในสถานทีที้้ ง เหงือออกมาก
่่ปวดกล้ามเนื อ/กล้ามเนื
อตึปวดศีรษะ/รู ้สึกไม่สบาย/คลืนไส้/อาเจี
ยน/รู ้สึกเหนื่ อยล้า/รู ้สึกอ่อนแรง หมดสติ/ชัก/ขยับแขนขาไม่ได ้ หรืออุณหภูมริ า่ งกายสูง่ เพียงแต่ไม่สามารถทางานต่อได ้ แต่ยงั อาจถึงขันเสี้ ยชีวตฯลฯ ซึงไม่ิ ได ้ สานักงาน
อุตุนิยมวิทยาญีปุ่่ นได ้คานวณค่าพยากรณ์ของ "ดัชนีความร ้อน (WBGT)"่ในแต่ละภูมภิ าคและเผยแพร่ข ้อมูลดังกล่าวไว ้ เพือลดค่
า WBGT ผูจ้ ดั การดูแลจะ้ ดลมขนาดใหญ่ ตาข่ายกรองแสง เครืองพ่่้ ่ติดตังพั
นหมอกไอน้า จัดเตรียมพืนที่ อวัด WBGTเครืองมื

่้ ้กดน้า ตู ้เย็น เครืองท่ าน้าแข็ง ติดตัง้
พักผ่อน จัดเตรียมเครืองปร
ับอากาศ ติดตังตู่ ตโนมัติ ฯลฯ ในวันทีอากาศร่่ตู ้จาหน่ ายน้าดืมอั
้อนจัด อาจมีการเปลียนแปลงเวลาเข
้างานและออกจากงานให ้เร็วขึน้่ นสบาย เช่น พืนที้ พั่ กผ่อนทีติ่ ดตังเครื้่่ าหนด
ในฐานะคนงาน ขอให ้พักผ่อนในบริเวณทีเย็
องปรับอากาศ ฯลฯ ในช่วงเวลาพักทีก่ ้าและร ับประทานเกลือให ้เพียงพอก่อนและหลังทางาน ฯลฯ นอกจากนี ้ ขอให ้ใช ้ชุดปฏิบต
่ไว ้และอย่าลืมดืมนั งิ านทีระบายอากาศ้้ ดู่ ดซับความร ้อนได ้ง่าย ฯลฯได ้ดีและเสือเซฟตี
ที่
7.2.6 เครืองหมายสาหร ับสร ้างความตระหนักในการทางานอย่างปลอดภัย่้่ างๆ ในหน้างานก่อสร ้าง เครืองหมายนี
่้ ยกว่า
จะสามารถเห็นเครืองหมายกากบาทสี
เขียวบนพืนหลั
งสีขาวได ้ตามสถานทีต่
เรี่ างานก่อสร ้าง ความปลอดภัยเป็ นสิงส่ าคัญทีสุ่ ด"กากบาทสีเขียว" เป็ นสัญลักษณ์ของความปลอดภัยและสุขอนามัย ทีหน้
่ดังนั้นจึงมักใช ้โดยออกแบบควบคู่กบั คาว่า "ปลอดภัยไว ้ก่อน (Safety First)" เครืองหมายกากบาทสี
เขียวยังติดอยู่บน่ ยาและเครืองมื่ อในการปฐมพยาบาลฉุ กเฉิ นเวลาทีได่ ้ร ับบาดเจ็บ บางครงก็้ั จะมี
หมวกนิ รภัยและ "กล่องปฐมพยาบาล" ซึงมี
่การชักธงความปลอดภัยและอาชีวอนามัยร่วมกับ "กากบาทสีขาว" ซึงแสดงถึ
ง "สุขอนามัย"159

ตัวอย่างกากบาทสีเขียว

ตัวอย่างธงความปลอดภัย
และอาชีวอนามัย

่
7.2.7 การทาความเข้าใจเกียวกั
บข้อผิดพลาดของมนุ ษย ์่ ดขึนโดยมี
้ข ้อผิดพลาดซึงเกิ
สาเหตุจากมนุ ษย ์เรียกว่า "ข ้อผิดพลาดของมนุ ษย ์" ข ้อผิดพลาดของมนุ ษย ์คือ ความ่ ดขึนเพราะเราเป็้่้่ ดจากความประมาท และความผิดพลาดทีเกิ่ ดจาก
ผิดพลาดทีเกิ
นมนุ ษย ์ ซึงรวมถึ
งทังความผิ
ดพลาดทีเกิ
่่ ทาสิงที่ ควรท
่่่“ความไม่รอบคอบครบถ้วน” ซึงหมายถึ
งการทีไม่า เพือหลี
กเลียงและไม่
ทาให ้เกิดอุบตั เิ หตุในหน้างานก่อสร ้าง่ าคัญคือต ้องทางานโดยตระหนักถึงข ้อผิดพลาดของมนุ ษย ์อยูเ่ สมอ นอกจากนี ้ ข ้อผิดพลาดของมนุ ษย ์ไม่เพียงแต่ทาให ้สิงส้่ ้างเสร็จอีกด ้วยเกิดอุบตั เิ หตุกบั คนเท่านั้น แต่ยงั ส่งผลต่อความล่าช ้าของขันตอนและคุ
ณภาพของอาคารทีสร
มีการสรุปว่าสาเหตุทที่ าให ้เกิดข ้อผิดพลาดของมนุ ษย ์มี 12 ประการ
(1) ข้อผิดพลาดทางการร ับรู ้่ ดจากการเข ้าใจไปเอง ตัวอย่างเช่น การเข ้าใจไปเองว่า "ในสถานการณ์เช่นนี ้ คงจะได ้ร ับข ้อผิดพลาดของมนุ ษย ์ซึงเกิ่ นนี อย่้ างแน่ นอน" ก็อาจนาไปสู่ความเข ้าใจผิดเกียวกั
่่ อการให ้สัญญาณของผูอ้ นไดคาสังเช่
บคาสังหรืื่ ้(2) การขาดความระมัดระวัง่ ดจากการขาดความระมัดระวัง หากมุ่งความสนใจไปทีงานใดงานหนึ
่่ งเป็ นพิเศษข ้อผิดพลาดของมนุ ษย ์ซึงเกิ
่่จะลดความสามารถในการระมัดระวังสิงรอบตั
วซึงอาจน
าไปสู่อุบตั เิ หตุได ้ ตัวอย่างเช่น มีบางกรณี ทผูี่ ป้ ฏิบตั งิ านกาลัง่ ่ข ้างหน้า แต่ไม่ทน่ ่ด ้านหลังและพลัดตกลงไป
มุ่งความสนใจไปกับงานทีอยูั สังเกตเห็นหลุมทีอยู่(3) ความระมัดระวังและความตระหนักรู ้ตัวทีลดลง
่้ อยเวลาทีท่ างานง่ายๆ ซาๆ้ เมือท่ างานง่ายๆ ซาๆ้ เรามักจะไม่
ความระมัดระวังและความตระหนักรู ้ตัวทีลดลง
มักเกิดขึนบ่
คิดถึงงานนั้นและทางานดังกล่าวโดยขาดความตระหนักรู ้ตัว่ เพียงพอ
(4) ประสบการณ์ทไม่ี่ เพียงพอ/ความรู ้ทีไม่่ ดจากประสบการณ์ทไม่่ี เพียงพอหรือความไม่รู ้ สาเหตุ เช่น ไม่สามารถใช ้เครืองมื่ อได ้อย่างข ้อผิดพลาดของมนุ ษย ์ซึงเกิ
้่ี อนอยูใ่ นงานได ้ ฯลฯ กิจกรรม KYเหมาะสม ไม่เข ้าใจขันตอนการท
างานอย่างถูกต ้อง หรือไม่สามารถคาดการณ์อุบตั เิ หตุทซ่
่่ งแรงงานทั
่ก่อนเริมงานเป็
นสถานทีซึ
กษะผูม้ ปี ระสบการณ์สามารถแบ่งปันการหยั่งรู ้ระวังอันตรายจากประสบการณ์ได ้่ งท่ าครงแรก
้ั่ ้องระวัง
ถึงแม้จะเป็ นงานทีเพิ
ก็ควรจะทราบประเด็นทีต
(5) ความไม่รอบคอบครบถ้วนเนื่องจากความเคยชิน
160

่
่
่ ่ งก็จะเกิดความมั่นใจในตนเองขึน้ และส่งผลให ้มักจะละเลยสิงที่ เคยระมั
่เมือมนุษย ์คุ ้นเคยกับสิงใดสิ
งหนึดระวัง่้่้เมือตอนยั
งเป็ นมือใหม่ หรือข ้ามขันตอนที
ควรทา อุบตั เิ หตุมกั จะเกิดขึนในเวลาทีรู่ ้สึกผ่อนคลายเพราะคุ ้นเคย ไม่ว่าจะคุ ้นเคย่ อ ตรวจสอบยืนยันอุปกรณ์ความปลอดภัย สวมใส่และ
เพียงใด ก็ขอให ้ปฏิบตั งิ านอย่างปลอดภัยเสมอ ตรวจสอบเครืองมื
่ตรวจสอบยืนยันอุปกรณ์ความปลอดภัยก่อนเริมงานเสมอ
(6) ข้อบกพร่องกลุ่ม่ ดขึนเป็้ นกลุ่ม ตัวอย่างเช่น เมือพบว่
่ข ้อผิดพลาดของมนุ ษย ์ซึงเกิ
าการก่อสร ้างไม่น่าจะเสร็จทันกาหนดเวลา ก็มก
ั จะ
่
่ ส
่ าคัญ
เกิดความรู ้สึกว่า "ช่วยไม่ได ้ทีจะปฏิ
บตั งิ านอย่างไม่ปลอดภัย" ถึงแม้การก่อสร ้างให ้เสร็จทันกาหนดเวลาเป็ นสิงที
แต่สงสิ่ าคัญอันดับแรกคือ การคานึ งถึงความปลอดภัยของคน นอกจากนี ้ หากเกิดอุบตั เิ หตุเนื่ องจากการปฏิบตั งิ านอย่าง
่ไม่ปลอดภัยแล้ว ยิงจะทาให ้ระยะเวลาการก่อสร ้างล่าช ้าออกไป่ี่ี(7) การปฏิบ ัติทลัด/การปฏิบตั ทิ ลดทอน่ ดขึนจากการลดทอนการปฏิ้่ี่ างานอย่างมีประสิทธิภาพข ้อผิดพลาดของมนุ ษย ์ซึงเกิบตั ทิ ปกติ
ควรทา เนื่ องจากต ้องการทีจะท
่่ เพียงพอ
(8) การสือสารที
ไม่่ ดจากไม่ได ้สือสารรายละเอี
่่ ้เข ้าใจอย่างชัดเจน การทางานโดยไม่เข ้าใจรายละเอียดข ้อผิดพลาดของมนุ ษย ์ซึงเกิ
ยดของคาสังให
่ของคาสังอาจทาให ้เกิดอุบตั เิ หตุและเกิดความล่าช ้าในการก่อสร ้าง ฯลฯ ได ้(9) สัญชาตญาณพฤติกรรมตามสถานการณ์่ าลงไปโดยไม่ได ้คิดในบางสถานการณ์ โดยเฉพาะอย่างยิง่ เมือมุ่ ่งความสนใจไปทีจุ่ ดใดจุดหนึ่ งพฤติกรรมทีท่ อยู่ ่รอบตัว ตัวอย่างเช่น เวลาทีก่ าลังจะตกจากบนบันไดพับ ก็อาจปล่อยเครืองมื่ อเพือปกป้
่ก็จะมองไม่เห็นสิงที
องความปลอดภัย
่่ อทีถู่ กปล่อยไปกระแทกเข ้ากับคนงานคนอืน
่ของตนเอง ฯลฯ ซึงอาจเกิ
ดอุบตั เิ หตุขนหากเครื
ึ้
องมื
่
(10) ความตืนตระหนก่่่ างไม่เหมาะสม
เมือตกใจหรื
อตืนตระหนกกะทั
นหัน ก็มกั จะเกิดการปฏิบตั งิ านอย่างไม่ปลอดภัยหรือออกคาสังอย่่(11) การเสือมสมรรถภาพของจิ
ตใจและร่างกาย่ เคยท
่่่มีบางสิงทีาได ้สมัยยังวัยรุน่ แต่อาจไม่สามารถทาได ้แล้วเมืออายุ
มากขึน้ โดยเฉพาะอย่างยิง่ จะค่อยๆ เกิดการเสือม
่่ าคัญคือ ต ้องตระหนักถึงสิงเหล่
่้ ้วยตนเอง
สมรรถภาพของขาและสะโพก การมองเห็นทีลดลงฯลฯ และสังเกตได ้ยาก สิงสานี ดไม่ปฏิบตั หิ รือใช ้ท่าทางทีฝื่ นตนเอง
(12) ความเหนื่อยล้า
หากมีความเหนื่ อยล้าสะสมหรือความระมัดระวังลดลงก็อาจทาให ้เกิดอุบตั เิ หตุได ้ การดูแลสุขภาพเป็ นประจาทุกวัน่ ส่ าคัญ
รวมถึงการนอนหลับและการร ับประทานสารอาหารอย่างเหมาะสม ฯลฯ จึงเป็ นสิงที้ ขอให้ปฏิบต
“วันนี ก็ั อิ ย่างปลอดภัยเช่นกัน!”161