PËRMBLEDHJE EKZEKUTIVE
Të Drejtat Seksuale: është prezantuar një Deklaratë e IPPF mbi instrumentat themelore tëtë drejtave të njeriut, interpretime serioze të standarteve ndërkombëtare dhe emërtime në
lidhje me seksualitetin te cilat IPPF beson se perfshihen ne to.
Deklarata është hartuar në përputhje me marrëveshjet ndërkombëtare në të cilat IPPF
aderon. Struktura e Deklaratës është përfshirë gjerësisht në shumë publikime të IPPF dhetë shoqatave anëtare te IPPF. Deklarata i referohet rekomandimeve të traktateve të
Kombeve të Bashkuara dhe Reporterëve Speciale të Kombeve të Bashkuara, vecanërisht
raportit të vitit 2004 të Standarteve më të larta të Shëndetit. Ky raport u hartua nga një
panel ekspertësh përfshirë lidera të njohur në arenën ndërkombëtare në fushën e shr dhetë drejtave riprodhuese. Kjo përmbledhje shërben si një hyrje për sesionet e ndryshme të
Deklaratës dhe përmbajtjen e saj. Deklarata e plotë duhet të shoqërojë këtë përmbledhjenë mënyrë që të jepen detaje të plota mbi të drejtat seksuale.
Të Drejtat Seksuale: Deklarata e IPPF përmban tre pjesë:•Një hyrje e cila paraqet konceptin e Deklaratës në kuadër të misionit dhe vizionit
të IPPF, marëveshjet ndërkombëtare dhe dokumentat e lidhura me shëndetin
seksual dhe riprodhues dhe të drejtat e njeriut, dhe përcakton objektivin themelortë kuadrit të të drejtave.
• Shtatë principe udhëheqëse të cilat ofrojnë një strukturë të të drejtave seksuale tëpërfshira në deklaratë dhe do të informojë dhe sigurojë respektimin , mbrojtjen epërparimin e të drejtave seksuale brenda Federatës. Të drejtat seksuale janë të
drejta njerëzore universale dhe të padukshme, dhe janë në përputhje me principet
e mos-diskriminimit.
• Pjesa e fundit “ Te drejtat seksuale janë të drejta të njeriut të lidhura me
seksualitetin”, përcakton 10 te drejta seksuale. Te drejtat seksuale përbëhen nganjë sërë emërtimesh të lidhura me seksualitetin të cilat vijnë nga e drejta për liri,barazi, privacy, autonomi, integritet dhe dinjitet për të gjithë njerëzit.
HYRJE
IPPF është i angazhuar të plotësojë objektivat e tij brenda kuadrit të të drejtave të njeriut icili përfshin principet e universalitetit, lidhjes, ndërvarësisë, dhe pandashmërisë së të
drejtave të njeriut. IPPF njeh dhe beson se të drejtat seksuale janë pjesë përbërëse të të
drejtave të njeriut të cilat janë një zhvillim principesh në lidhje me seksualitetin që
kontribon në lirinë, barazinë dhe dinjitetin e njerëzve.\
Të drejtat seksuale : Deklaratë e IPPF bazohet në traktatet ndërkombëtare të të drejtave tënjeriut dhe instrumenata të tjerë, në interpretime zyrtare të këtyre standarteve dhe
principe shtesë të lidhura me seksualitetin që përfshihet në to.
Bazohet në dokumenta që rrjedhin nga Konferenca e KB mbi te Drejtat e Njeriut 1993;
Konferenca Ndërkombëtare e KB mbi Popullsinë dhe Zhvillimin 1994, Konferenca ekatërt Botërore e KB mbi Gruan 1995, Deklarata e KB mbi Mijevjecarin dhe Objektivat e
Zhvillimit të Mijëvjecarit.

Është e informuar nga rekomandimet e disa trupave të KB dhe Raportimeve Speciale te
KB vecanërisht Raporti në Komisionin e te drejtave te njeirut 2004, Raport i Vecantë mbi
Standartet më të Larta te Arritshme për Shëndetin.
Deklarata përfshin Çarterin mbi të Drejtat Seksuale dhe Riprodhuese. Synon të
identifikojë të drejtat seksuale dhe të mbështesë një vizion përfshirës të seksualitetit. Ky
vizion kërkon të respektojë, mbrojë dhe evolojë të drejtat e të gjithë njerëzve në autonomi
seksuale dhe të promovojë shëndet seksual dhe të drejta brenda kuadrit të mosdiskriminimit.
IPPF beson se shëndeti është një e drejtë themelore e domosdoshme për ushtrimin e tëgjithë të drejtave të njeriut. Gjithashtu beson se shëndeti seksual dhe riprodhues janëelementë integralë të të drejtave për këdo për të gëzuar standartet më të larta të arritshme
të shëndetit fizik dhe mendor. Shëndeti seksual nuk mund të arrihet ose të mbahet pa të
drejtat seksuale.
Të drejtat seksuale i referohen normave specifike që rrjedhin kur të drejtat e njeriut
aplikohen për seksualitetin. Këto të drejta përfshijnë lirinë, barazinë, privacinë,autonominë, integritetin dhe dinjitetin e të gjithë njerëzve; principe të njohura në shumë
instrumenta ndërkombëtare të rëndësishme në vecanti për seksualitetin. Te drejtat
seksuale ofrojnë një trajtim që përfshin por shkon përtej mbrojtjes së identiteteve të
vecanta. Të drejtat seksuale garantojnë që gjithsecilitë ketë akses në kushtet që lejojnë
plotësimin dhe shprehjen e seksualitetit të lirë nga detyrimi me forcë, nga diskriminimi
ose dhuna dhe brenda kuadrit të respektimit të plotë të dinjitetit.
IPPF njeh se seksualiteti është një aspekt i rëndësishëm i njeriut në jetë dhe ndrësa aimund të përfshijë të gjitha dimensionet e meposhtme, jo të gjitha këto janë të shprehuraose të eksperimentuara. Eshtë një koncept në zhvillim i cili përfshin aktivitetin seksual,
identitetet seksuale, orientimin seksual, erotizmin, kënaqësinë, intimitetin dheriprodhimin. Është formuar nëpërmjet ndërveprimit të faktorëve biologjikë, psikologjikë,socialë, ekonomikë, politikë, kulturorë, etik, ligjorë, historik, fetarë, dhe shpirtërorë.
Seksualiteti eksperimentohet dhe shprehet nëpërmjet fantazive, dëshirave, besimeve,qëndrimeve, vlerave, sjelljeve, praktikave, dhe lidhjeve.
IPPF është i vetëdijshëm se shumë shprehje të seksualitetit janë jo riprodhuese dhe se
kuptimi mbi seksualitetin po evolon.
IPPF beson se një aspekt kyc për krijimin she kushtet për gëzimin e të drejtave bazohetnë zhvillimin e strukturave të besueshme. Këto struktura duhet të krijojnë mekanizma
fuqie dhe praktike kundra dhunimit të të drejtave seksuale,
IPPF inkurajon shoqatat anëtare të përdorin Deklaratën si një udhërrëfyes për integrimin
e angazhimit të tij për repsektimin, mbrojtjen dhe përparimin e të drejtave seksuale nëaktivitetet e tij dhe për të forcuar politikat, strategjitë dhe programet.
IPPf ëhstë i angazhuar për një vizion të drejtave njerëzore universale, të pandashme,përfshirë të drejtat seksuale. Njeh gjithashtu se konteksti lokal mund të influencojë
kohën, mënyrat dhe zgjerimin e zbatimit të principeve dhe të drejtave përfshirë në këtëDeklaratë.
Deklarata u ratifikua nga Këshilli Drejtues i IPPF-it më 10 Maj 2008.
Duke theksuar rolin e vecantive kombëtare dhe rajonale dhe diversitetin historik, kulturor
dhe fetar, organizatat dhe individët të cilët punojnë në të gjitha rajonet e botës mund tëpërfshijnë kuadrin dhe principet e Deklaratës në aktivitetet, shërbimet dhe programet etyre. Kjo do të ndihmojë në promovimin, mbrojtjen dhe përparimin e të drejtave seksuale.
Te bindur se ky kuadër në shëndetin seksual dhe riprodhues do të promovojë realizimin etë drejtave seksuale si një aspekt i drejtësisë botërore, i zhvillimit dhe i shëndetit neparaqesim principet që vijojnë:Principi 1 Seksualiteti është pjesë integruese e personalitetit të cdo qënieje njerëzore,për këtë arsye duhet të krijohet një ambjent i favorshëm në të cilin cdokush mund tëgëzojë të drejtat seksuale si pjesë e procesit të zhvillimit
Seksualiteti është pjesë përbërëse e personalitetit të cdo qënieje njerëzore në të gjithashoqëritë. Ndërsa individët përjetojnë seksualitetin në një mënyrë e cila ndryshon nga
faktore të brendshëm dhe të jashtëm, të drejtat e njeriut të lidhura me seksualitetin,mbrojtja dhe promovimi i tyre duhet të jenë pjesë e ekzistencës së përgjithëshme të të
gjithë individëve. Seksualiteti duhet të njihet si një aspekt pozitiv i jetës. Të drejtat
seksuale janë të drejta njerëzore universale të bazuara në liri, dinjitet dhe barazi për të
gjithe qëniet njerëzore.
Në përputhje me Çarterin mbi të drejtat seksuale dhe rirpodhuese, IPPF afirmon se njeriuështë subjekti kryesor i zhvillimit dhe njeh rëndësinë e krijimit të një ambjenti tëfavorshëm, në tëcilin cdo individ mudn të gëzojë të gjitha të drejtat seksuale që të jetë iaftë të marrë pjesë aktivisht në proceset ekonomike, sociale, kulturore dhe në zhvillimin
politik. Seksulaiteti është një një aspekt i jetës sociale dhe njerëzore i cili angazhon
gjithmonë trupin, mendjen, politikën, shëndetin dhe shoqërinë.
Principi 2 Të drejtat dhe mbrojtjet e garantuara për njerëzit nën 18 vjec ndryshojnë
nga ato të të rriturve, dhe duhet të merren parasysh zhvillimin e aftësve të fëmijës përtë ushtruar vetë të drejtat e tij.
IPPF njeh se të drejtat dhe mbrojtjet që garantohen për njerëzit që janë nën 18 vjec , nëkuadër të ligjeve kombëtare dhe ndërkombëtare , nganjëherë ndryshojnë nga të drejtat e
të rriturve. Këto ndryshime lidhen me të gjitha aspektet e të drejtave të njeriut porkërkojnë trajtim të veçantë për të drejtat seksuale. IPPF niset nga fakti që personat nën 18vjeë janë titullarë të drejtash, dhe se në pika të ndryshme brenda spektrit të femijërisë,dhe adoleshencës disa të drejta dhe mbrojtje kanë rëndësi më të madhe ose më të vogël.
Në lidhje me këtë, principi i zhvillimit të kapaciteteve kombinon respektin për fëmijët,për dinjitetin etyre dhe mbrojtjes nga cdo formë e dëmit, duke njohur vlerën e kontributit
të tyre për mbrojtjen. Shoqëritë duhet të krijojnë ambjent në të cilin fëmijët mund të
arrijnë kapacitetet optimale dhe kur i jepet respekt më i madh atyre për të marrë
përgjegjësi dhe për të marrë vendime për jetën e tyre.
Principi 3 Mos – diskriminimi thekson mbrojtje për të drejtat e njeriut dhe promovim
të tyre.
IPPF njeh se një kuadër ligjor i mos diskriminimit thekson mbrojtjen dhe promovimin etë drejtave të njeriut. Ky kuadër ndalon cdo dallim, perjashtim apo kufizim me bazëseksin, moshën, gjininë, identitetin gjinor, orientimin seksual, statusin martesor, historinë
seksuale ose sjelljen seksuale, ose me bazë racën, ngjyrën, etninë, gjuhën, fenë,pikëpamjet politike ose opinione të tjera, origjinën kombëtare ose sociale, pronën,lindjen, paaftësinë fizike ose mendore, gjendjen shëndetësore përfhsirë HIV/ SIDA,
statusin civil, politik social ose status tjetër i cili ka për qellim mosnjohjen, mosgëzimin,
mos ushtrimin në mënyrë të barabërtë me të tjerët të të drejtave të njeriut dhe lirive
themelore në fushën politike, ekonomike, sociale, kulturore, civile ose ne cdo fushë tjetër.
Individët përjetojnë barriera të ndryshme në përmbushjen e të drejtave të tyre seksuale.
Barazia kërkon të hiqen këto bariera me qëllim që individë të ndryshëm të gëzojnë të
dreja dhe liri themelore, të barabarta me të tjerët. Kjo kërkon që vëmendje e vecantë ti
kushtohet grupeve të marxhinalizuara dhe në nevojë.
Principi 4 Seksualiteti, dhe kënaqësia që vjen nga ai, janë një aspekt themelor i të qenit
njeri, nëse një përson zgjedh ose jo të riprodhohet.
Seksualiteti është nja faktor integrues në të gjitha vendimet mbi riprodhimin; megjithatë
është një aspekt thelbësor i të qënit njeri, nesë vendos ose jo të riprodhohesh.
Seksualiteti nuk është një mjet për të kënaqur interesat riprodhuese. Perjetimi dhe gëzimi
i seksualitetit pavarësisht nga riprodhimi, duhet të mbrohet, duke i kushtuar vëmendje tëvecantë zgjidhjes se ceshtjes nese kjo i është mohuar në të kaluarën dhe në të tashmen.
Principi 5 Garantimi i të drejtave seksuale për të gjithë përfshin një angazhim për liri
dhe mbrojtje nga dëmi.
E drejta për tu mbrojtur nga cdo forme e dhunës dhe dëmit.
Dëmi i lidhur me seksualitetin përfshin dhunën dhe abuzimin fizik, verbal, psikologjik,
ekonomik, dhe seksual sikurse dhunën kundra njerëzve për shkak të seksit, moshës,gjinisë, identitetit gjinor, orientimit seksual, statusit martesor, historise ose sjelljes
seksuale, praktikave seksuale ose si ato e manifestojne sëksualitetin e tyre.
Të gjithë fëmijët dhe adoleshentët kanë të drejtë të gëzojnë të drejtën për mbrojtje nga të
gjitha format e shfrytëzimit. Kjo përfshin mbrojtjen nga shfrytëzimi seksual, prostitucionii fëmijëve dhe të gjitha format e abuzimit seksual, dhuna dhe ngacmimi, përfshirë
mbrojtjen kundra detyrimit te fëmijës të angazhohet në ndonjë aktivitet ose praktikë
seksuale dhe të përdoren për shfaqje dhe materiale pornografike.
Principi 6 Të drejtat seksuale janë subjekt kufizimesh të vedosura me ligj me qëllim
sigurimin dhe njohjen dhe respektin e të drejtave dhe lirive të te tjerëve dhe nëpërgjithësi për mirëqënien në një shoqëri demokratike.
Të drejtat seksuale janë subjekt kufizimesh të vedosura me ligj me qëllim sigurimin dhe
njohjen dhe respektin e të drejtave dhe lirive të te tjerëve dhe në përgjithësi përmirëqënien në një shoqëri demokratike, të shëndetit publik dhe të rregullit publik, nëpërputhje meligjet e të drejtave të njeriut. Keto kufizime mund të jenë jo diskriminuese të
domosdoshme për arritjen e një misioni të ligjshëm.Ushtrimi i të drejtave seksuale duhettë udhëhiqet nga ndërgjegjësimi i lidhjes dinamike midis interesave personale dhe tëshoqërisë, njohja e ekzistencës së shumë vizioneve, dhe nevojës për të garantuar barazi,
dinjitet dhe respekt për ndryshim.

Principi 7 Detyrimi për respekt dhe mbrojtje aplikohet në të gjitha të drejtat dheliritë.
Të drejtat dhe liritë seksuale përfshijnë kërkesa ligjore sikurse akses në mjete për tipërmbushur këto kërkesa. Ashtu si me të drejta të tjera njerëzore shtetet kane detyrime netre nivele: të respektojnë, të mbrojnë dhe të plotësojnë të drejtat seksuale të të gjithëve.

TË DREJTAT SEKSUALE JANE TË DREJTA NJERËZORE TË LIDHURA MESEKSUALITETIN
IPPF pohon se të drejtat seksuale janë të drejta njerëzore. Të drejtat seksuale përbëhen
nga një numër emërtimesh të lidhura me seksualitetin të cilat rrjedhin nga e drejta për liri,barazi, privacy, autonomi, integritet dhe dinjitet për të gjithë. 10 të drejtat seksuale janë:Neni 1: E drejta për barazi, mbrojtje të barabartë para ligjit dhe te jemi te lire nga
të gjitha format e diskriminimit të bazuar në seks, seksualitet apo gjini.
• Të gjithë njërëzit kanë lindur të lirë dhe të barabartë në dinjitet dhe të drejta dheduhet të gëzojnë mbrojtjen të barabartë nga ligji kundra diskriminimit bazuar në
seksualitetin e tyre , seksin ose gjininë.
• Të gjithë personave duhet tu sigurohet një ambjent ku cdokush gëzon dhe ka
akses të barabartë për të drejta të plota të mbështetura nga shteti. Shtetet dheshoqëria civile duhet të ndërmarrin hapa për të promovuar modifikimin e
praktikave sociale dhe kulturore të bazuara në role stereotipe të grave ose burraveose mbi idenë e superioritetit ose inferioritetit të sekseve, gjinive ose shprehjes sëinteresit.
• Të gjithë personat kanë të drejtë të punojnë, shkollohen, te gezojne shëndetin,
sigurinë sociale dhe të drejta ekonomike, sociale dhe kulturore sikurse mjete, temira, shërbime dhe kushte të nevojshme për ti realizuar ato, pa diskriminimn në
cdo fushe.
• Të gjithë njërëzve duhet t’iu jepen afëtsi ligjore dhe mundësi të njëjta për të
ushtruar këto aftësi, të drejta të barabarta për të hyrë në kontakt dhe për të
administruar sic duhet, dhe do të trajtohet në mënyrë të barabartë në të gjitha fazat
e procedurës në gjykata, duke konsideruar zhvillimin e kapacitetit të fëmijës.
• Të gjithë personat do të kenë të njëjtat të drejta në lidhje me ligjin qe lidhet mëlëvizjen e personave dhe lirinë për të zgjedhur rezidencen dhe shtëpinë, pa
diskriminim.
Neni 2: E drejta për pjesëmarrje për të gjithë personat, pavarësisht nga seksi,
seksualiteti ose gjinia

•

•

•

•
•

Të gjithë përsonat kanë një ambjent i cili mundëson pjesëmarrje aktive, të lirë dhekuptimplotë në aspektet civile, ekonomike, socile, kulturore dhe politike të jetës
në nivele lokale, kombëtare , rajonale dhe ndërkombëtare nëpërmjet të cilave të
drejtat e njeriut dhe liritë themelore mund te realizohen.
Të gjithë personat kane të drejtën të marrin pjesë në zhvillimin dhe zbatimin epolitikave qe përcaktojnë mirëqënien e tyre, përfshirë shëndetin e tyre seksual dheriprodhues, pa barriera formale ose informale si martesa, kualifikimet, kushtet e
lidhura me statusin e HIV, ose normat gjinore diskriminuese, stereotipet dhe
paragjykimet që përjashtojnë ose kufizojnë pjesëmarrjen e personave bazuar nëidetë për gender dhe prirjen seksuale.
Të rinjtë, të cilët shpesh përjashtohen, do të kenë të drejtën të jenë pjesëmarrës
dhe protagonistë në proceset e ndryshimit në shoqëritë e tyre. Ata do të kenëmënyra për të kontribuar dhe do të ndajnë përgjegjësitë për zhvilluar politika dhe
programe për të mbrojtur, promovuar dhe përmbushur shëndetin dhe të drejtat
seksuale dhe riprodhuese.
Të gjithë personat do të jenë në gjendje për të marrë pjesë në jetën publike dhepolitike, përfshirë mbajtjen e pozicioneve publike dhe per te ushtruar funksione
publike, pa diskriminim në cdo fushë.
Si bazë për pjesëmarrjen, të gjithë personat do të gëzojnë të drejtën për të lëvizur
dhe për tu larguar dhe për tu kthyer në vendin e tyre të origjinës sikurse akses të
barabartë në dokumentacion që siguron këtë lëvizje dhe udhëtim pa diskriminim.

Neni 3: E drejta për jetën, lirinë, sigurinë e personit dhe integritetin fizik.
•
•
•
•
•
•
•

•

Të gjithë personat kanë të drejtën për jetën, lirinë dhe të mos torturohen, të mos
trajtohen me mizori, në mënyrë johumane dhe degraduese, dhe kanë të drejtë të
ushtrojnë seksualitetin e tyre pa dhunë dhe detyrim me forcë.
Të gjithë personat kanë të drejtë për jetën dhe integritetin fizik. Këto të drejta nuk
duhet të kërcënohen osë të vihen në rrezik “për shkak të nderit” te familjes.
Asnjë person nuk duhet të jetë subjekt i vrasjeve të gjykimit ose jashtë gjykimit,ndëshkimi, për shkak të historisë së tij ose sjelljes së tij seksuale, identitetit gjinorose shprehjes.
Asnjë jetë gruaje ose shëndeti i tyre nuk duhet të vendosen në rrezik si pasojë e
trajtimit mjekësor të mohuar për ndonjë kusht mendor ose fizik, ose bazuar në
faktin që eshtë shtatzënë.
Asnjë grua nuk do të ndëshkohet në një shtatzëni me forcë për shkak të ushtrimit
të seksualitetit të saj.
Të gjithë personat kanë të drejtë të jenë të lirë nga praktika tradicionale, përfshirë
mutilacionin gjenital femëror dhe martesa në moshë të vogël me forcë.
Të gjithë personat kanë të drejtë të jenë të lirë nga dhuna, përfshirë të gjitha
format e abuzimit fizik, verbal, psikologjik ose ekonomik, ngacmim seksual ose
dhune seksuale, përdhunim, dhe ndonjë formë tjetër marëdhëniesh seksuale meforcë brenda ose jashtë martesës, në konflikte të armatosura, në burg.
Të gjithe personat, përfshirë punonjëset e seksit të të gjitha gjinive ose në kushtë
të një aktiviteti seksual jashtë martese, kanë të drejtën të jenë të lira nga rreziku i

•
•

•

•

dhunës të krijuar nga stigma dhe diskriminimi bazuar në seksin e , seksualiteti ose
gjinine e tyre.
Asnjë zgjedhje seksuale e njeriut, praktike ose shprehje, përfshirë praktika reale tëpunës seksuale, mund të justifikojnë ose ulin ndëshkimin për dhunën, abuzimin
ose ngacmimin.
Të gjithë emigrantët dhe punonjësit migrantë, vecanërisht të rinjtë, femrat e rejadhe emigrantet transeksualet, duhet të kenë akses, ne vendet ku ata punojnë dhejetojnë, në mjetet e mbrojtjes nga dëmi trupor nga dhuna dhe abuzimi bazuar në
shprehjen e tyre seksuale dhe gjinore, sikurse mjetet për të mbrojtur dhe plotësuar
shëndetin dhe të drejtat e tyre seksuale.
Të gjithë personat kanë të drejtë të kërkojnë dhe të gëzojnë azil nga persekutimi,përfshirë persekutimin që lind si nga veprimi i Shtetit ose mos marrja e hapave tërëndëssihme për të mbrojtur personin nga abuzimi serioz, në bazë të seksit,
gjinisë, identitetit gjinor, historisë seksuale ose sjellljes seksuale ose statusit të
Hiv-it.
Të gjithë personat duhet të jenë të lirë nga heqja, ekstradimi ose dëbimi nga
ndonjë Shtet ku mund të përballen me frikën e persekutimit bazuar në seks, gjini,
identitet seksual, historinë seksuale ose sjelljen ose orientimin seksual ose
statusin eHIVit.

Neni 4: E drejta per privacy
•
•
•

•

Të gjithë personat kanë të drejtë të mos i nënshtrohen ndërhyrjeve arbitrare nëjetën e tyre private, familje, shtëpi, letra ose korrespondencë dhe kanë të drejtë për
privaci, e drejtë e cila është thelbësore për ushtrimin e autonomisë seksuale.
Të gjithë personat gëzojnë autonomi seksuale dhe do te jenë në gjendje të marrin
vendime rreth seksualitetit të tyre, sjelljeve seksuale dhe intimitetin pa ndërhyrje
arbitrare.
Të gjithë personat kanë të drejtë për konfidencialitet në lidhje me shërbimet dhekujdesin për shëndetin seksual, dosjet mjeksore dhe në përgjithësi për mbrojtjen e
informacionit në lidhje me statusin e Hiv dhe të mbrohen nga veprimet arbitrareose kërcënimet e veprimeve arbitrare, brenda kuadrit të kufizimeve të lejueshme
dhe pa diskriminim.
Të gjithë personat kanë të drejtë të kontrollojnë shpërndarjen e informacionit në
lidhje me zgjedhjet seksuale, historinë seksuale, partnerët seksualë dhe sjelljet
seksuale dhe cështje të tjera të lidhura me seksualitetin.

Neni 5: E drejta për autonomi personale dhe njohje para ligjit•

Të gjithë personat kanë të drejtë të njihen para ligjit dhe të gëzojnë liri seksuale, ecila përfshin mundësinë për individët të kontrollojnë dhe të vendosin lirisht mbicështjet qe lidhen me seksualitetin, të zgjedhin partnerin e tyre seksual, tëkërkojnë të eksperimentojnë potencialin e tyre të plotë seksual dhe kënaqësinë,brenda kuadrit të mos diskriminimit dhe duke konsideruar të drejtat e të tjerëve
dhe zhvillimin e aftësive të fëmijëve.

•Të gjithë personat kanë të drejtë të njihen kudo si person para ligjit, pa
diskriminim në asnjë fushë.

Të gjithë janë të lirë të ushtrojnë praktika seksuale të lidhura dhe autonome, dhe të
kryejnë brenda një ambjenti me kushte sociale, politike dhe ekonomike në të cilat të
drejtat dhe liritë mund të realizohen në mënyrë të barabartë nga të gjithë, pa diskriminim,
pa dhunë dhe detyrim me forcë ose abuzim.
Asnjë person nuk duhet të jetë subjekt i ligjeve të cilat në mënyrë arbitrare kriminalizojnë
lidhjet seksuale konsensuale ose praktikat seksuale, as të jenë subjekt arrestimi oseburgosjeje në bazë të seksit, seksualitetit apo gjinisë, apo praktikave seksuale ose sjelljes
seksuale.
Të gjithë personat që janë në ruajte kanë të drejtë te mos përballen me abuzim ose rrezik
nga dëmi në bazë të ndonjë çështjeje diskriminimi. Të gjithë personat në ruajtje kanë të
drejtë të mbrohen nga marxhinalizimi dhe të kenë vizita të rregullta nga bashkëshortët.
• Të gjithë personat duhet të gëzojnë të drejtën të jenë të lirë nga dëmet e lidhuramë krimin e trafikimit.
• Asnjë person nuk duhet të jetë subjekt i kërkimeve mjeksore jovullnetare ose
procedurash, ose të detyrohen me force të bëjnë teste mjeksore ose mjekime
arbitare e të jenë të mbrojtur kur shprehin seksualitetin e tyre; orientimin seksual;
historinë seksuale; ose sjelljen, identitetin gjinor real ose te fituar.
• Asnjë person nuk duhet të detyrohet të kalojë procedura mjeksore, përfshirë
kirurgji për seksin, sterilizim ose terapi hormonale si kërkesë për njohje ligjore të
identitetit gjinor te tyre ose te jenë subjekt të presionit për të mbetur shtatzënë , teshtypen ose t’i mohohet seksi, mosha, gjinia, identiteti gjinor ose orientimi
seksual.
• Asnjë personi nuk duhet t’i mohohet karta e identitetit e cila tregon gjininë etij/saj ose seksin si reflektim i identitetit personal të njeriut, përfshirë por jo i
kufizuar nga certifikatat e lindjes, pasaportat dhe regjistrimet elektorale.
Neni 6: E drejta për liri mendimi , opinioni dhe shprehjeje, e drejta per tu
mbledhur•••të gjithë personat kanë të drejtë të ushtrojnë lirinë e mendimit, opinionit dheshprehjes pavarësisht nga idetë mbi seksualitetin, orientimin seksual, identitetin
gjinor dhe të drejtat seksuale, pa ndërhyrje arbitrare ose kufizime bazuar në
besime kulturore ose ideologji politike ose nocione diskriminuese të rregullit
publik, moralit publik, shëndetit publik ose sigurisë publike.
Të gjithë personat kanë të drejtën e lirisë së mendimit, ndërgjegjes dhe fesë,përfshirë të drejtën për të mbajtur opinionet pa ndërhyrje, brenda kuadrit të
mosdiskriminimit dhe respektit të zhvillimit të kapaciteteve të fëmijëve.
Të gjithë personat kanë të drejtë të eksplorojnë seksualitetin e tyre, të kenë endrra
dhe fantazi të lirë nga frika, turpi, faji, besime fallco dhe pengesa te tjera të
shprehjes së lirë të dëshirës, më kujdes të vecantë të të drejtave të të tjerëve.

•
•

•

Të gjithë personat, vecanërisht gratë , kanë të drejtën e shprehjes së identitetit ose
karakterit nëpërmjet fjalimeve, veshjeve, karakteristikave trupore, zgjedhjes së
emrit dhe mënyrash të tjera kufizimi.
Të gjithë personat kanë lirinë të kërkojnë, të marrin dhë shpërndajnë informaciondhe ide në lidhje me të drejtat e njeriut, të drejtat seksuale, nëpërmjet ndonjë
mënyrë ligjore dhe pa kufizime, brenda një kuadri jodiskriminues dhe duke marrë
në konsideratë të drejtat e të tjerëve dhe zhvillimin e kapaciteteve të fëmijëve.
Të gjithë njerëzit kanë të drejtën e lirisë së mbledhjes së lirë dhe bashkimit në
forma të ndryshme. Kjo përfshin të drejtën për të themeluar , bashkuar dhe krijuar
grupe dhe organizata dhe për tu zhvilluar, për të shkëmbyer , shpërndarë
informacion për të bërë fushata dhe për të lancuar ide për cështje të lidhura me të
drejtat e njeriut, të drejtat seksuale, seksualitetin, orientimin seksual, identitetin
gjinor nëpërmjet një mjeti brenda kuadrit të rregullit social në të cilin të drejtat
dhe liritë mund të realizohen plotësisht.

Neni 7: E drejta për shëndet dhe per te perfituar nga progresi shkencor
•

•
•

•

•

•
•
•

Të gjithë personat kanë të drejtë të gëzojnë standartet më të larta të arritshme tëshëndetit mendor dhe fizik, i cili përfshin prioritetet e shëndetit dhe aksesin në
kujdes shendetit seksual për parandalimin, diagnostikimin dhe trajtimin e të gjitha
shqetësimeve seksuale, problemeve dhe crregullimeve.
Të gjithë personat kanë të drejtë të insistojnë në seks të sigurtë për parandalimin e
shtatzënive të padëshiruara dhe sëmundjeve seksualisht të transmetueshmepërfshirë HIV dhe SIDA.
Të gjithë personat kanë të drejtë të marrin pjesë në vendosjen e ligjit, politikave,programeve dhe shërbimeve që i përkasin shëndetit publik në komunitetet etyre.Të gjitha ndërhyrjet e shëndetit duhet të jenë të ndjeshme ndaj nevojave të
vecanta të individëve të marxhinalizuar dhe komuniteteve.
Të gjithë personat kanë të drejtë të kenë akses në informacion rreth të drejtave
seksuale, orientimit seksual, seksualitetit dhe identitetit gjinor në lidhje meshëndetin dhe të kenë akses në shërbimet më të mira shëndetësore dhe në kërkime
të vlefshme.
Të gjithe personat përfshire punonjeset e seksit kanë të drejtë në kushte pune të
sigurta, akses në shërbime shëndetësore, dhe mbrojtje dhe mbështetje për të qenënë gjendje të insistojnë në praktika seksuale të sigurta me të gjithë partnerët dheklientët.
Të gjithë personat ne konflikte të armatosura ose të shpërngulur me forcë duhet tëkenë akses në shërbime të plota të shëndetit seksual dhe riprodhues.
Të gjithe personat kanë të drejtë të gëzojnë benefitet e progresit shkencor dheaplikimet e tij në shëndetin seksual dhe të drejtat seksuale.
Të gjithë njerëzit duhet të kenë të drejtë dhe mjete të kenë akses ose të refuzojnë
teknologjine e shëndetit riprodhues, shërbimet ose ndërhyrjet mjeksore në baza ta
barabarta me të tjerët pa diskriminim. Kufizimet me baze moshen duhet t’upërgjigjen kërkesave të mos diskriminimit dhe principit të zhvillimit të aftësive tëfëmijës.

•Të gjithë njërëzit duhet të kenë të drejtën dhe mjetet të kenë akses ose të refuzojnë
pjesëmarrjen në kërkime shkencore mbi baza të barabarta dhe pa diskriminim.

Neni 8: E drejta per edukim dhe informim
•

•

•
•
•

•

•

të gjithë njerëzit, pa diskriminim, kanë të drejtë për tu edukuar dhe informuar nëpërgjithësi në lidhje me edukimin seksual dhe informimin e nevojshëm dhe të
dobishëm për të ushtruar qytetarinë dhe barazinë në fushen publike, private dhepolitike.
Të gjithë njerëzit kanë të drejtë të edukohen për të çrrenjosur stigmën dhediskriminimin, për të promovuar zhvillimin e të rinjve si aktorë në marrjen epërgjegjësisë për jetën e tyre dhe per t’i fuqizuar per të marre pjesë në vendosjen epolitikave në lidhje me shëndetin seksual dhe edukaten seksuale.
Të gjithë njerëzit dhe në vecanti të rinjtë kanë të drejtë të japin input për
programet e edukimit seksual dhe politikat që lidhen me seksualitetin.
Të gjithë njerëzit kanë të drejtë të kenë mjete të zhvillojnë aftësitë për të
negociuar lidhje më të forta dhe më të barabarta.
Të gjithë njerëzit pavarësisht nga kufijtë kombëtarë duhet të kenë akses në
informacion tradicional dhe jotradicional për të theksuar seksualitetin, të drejtat
seksuale dhe shëndetin seksual; te rinjte duhet të kenë akses në informacion mbijetën seksuale dhe gjininë dhe lidhjet seksuale.
Të gjithë personat do të kenë akses në sherbime komunitare, shkolle dhemjekësore dhe informacion ne lidhje me seksualitetin në një gjuhë të kuptueshme,përfshirë informacionin mbi mjetet për të siguruar shëndet seksual dhe rirpodhues
dhe vendim marrje se kur, si dhe me kë të kenë marëdhënie seksuale dhe kur
sjellja seksuale do të bëhet riprodhuese.
Të gjithë njerëzit kanë të drejtë për edukim të mjaftueshëm dhe informacion për të
siguruar që cdo vendim që ata marrin në lidhje më seksualitetin e tyre dhe jetën
riprodhuese ta marrin të plote dhe te lirë dhe joformal.

•
Neni 9: E drejta për të përdorim ose jo të martohesh dhe për të formuar dhe për të
planifikuar një familje, dhe të vendosin nëse jo dhe kur të kenë fëmijë.
•••Të gjithë njerëzit kanë të drejtë të zgjedhin nëse duan të martohen ose jo, nëseduan të krijojnë familje ose jo, kur të kenë fëmijë dhe kohën kur të kenë fëmijë në
menyre të lirë dhe të përgjegjëshme, brenda ambjentit në të cilin ligjet dhepolitikat njohin diversitetin e formave të familjeve sikurse përfshijnë familjet epapërcaktuara nga trashegimia ose martesa.
Të gjithë personat kanë të drejtë të hyjnë lirisht dhe me miratim të plotë në
martesë ose ne lidhje partenriteti të cilat janë të vlefshme pa diskriminim dhe
duke marrë në konsideratë zhvillimin e aftesive te fëmijëve.
Të gjithë njerëzit kanë të drejtë të mirëqënies sociale ne lidhje me familjen dhebenefite te tjera publike si ato të lidhura me punësimin dhe emigrimin, pavarësisht
nga forma e familjes që ata kanë zgjedhur të formojne, përfshirë ato të papërcaktuara nga trashëgimia ose martesa.

•
•

•

•

•

Të gjithë personat kanë të drejtë të kenë akses në informacion, edukim dhe mjete
qe ju nevoiten për të qenë në gjendje të vendosin lirisht dhe me përgjegjësi për
numrin dhe kohën kur t’i lindin fëmijët.
Të gjithe njerëzit kanë të drejtë të bëjnë zgjedhje të lira dhe të përgjegjëshme nelidhje me riprodhimin dhe formimin e familjes, përfshirë të drejtën për të
vendosur nesë të kenë fëmijë biologjikë apo të adoptuar, sikurse metoda terregullimit të fertilitetit të sigurta, efektive, të pranueshme, teknologji riprodhuese
dhe trajtime.
Të gjithë njerëzit kanë të drejtën e keshillimit dhe shërbime të tjera të në lidhje meriprodhimin,infertilitetin dhe nderprerjen e shtatzënisë, pavarësisht nga statusi
civil, dhe brenda kuadrit të mosdiskriminimit dhe marrjes në konsideratë tëzhvillimit të aftësive të fëmijëve.
Të gjitha gratë kanë të drejtë të marrin informacion, edukim dhe shërbime të
nevojshme për mbrojtjen e shëndetit riprodhues, mëmësisë së sigurtë dhe abortin
e sigurt, të cilët të jenë të disponueshme, të arritshme, të pranueshme dhe me
leverdi për të gjithë përdoruesit.
Të gjithë njerëzit do të kene të njëjtat të drejta dhe përgjegjësi në lidhje me
ruajtjen, besimin dhe adoptimin e fëmijëve, ose institucione të ngjashme ku këtokoncepte ekzistojne në legjislacionin kombëtar, brenda kuadrit temosdiskriminimit; në të gjitha rastet interesta më të mira të fëmijëve janë meshumë rëndësi.

Neni 10: E drejta për kredibilitet
•

•
•
•
•

•

Të gjithë njerëzit kanë të drejtë për masa efektive, të disponueshme edukative,
ligjore juridike dhe të tjera për të siguruar për të ushtruar të drejtat seksuale. Kjopërfshin aftësinë për të monitoruar dhe zbatuar të drejtat seksuale dhe për të pasur
akses në zgjidhje në rastet e dhunimit të të drejtave seksuale, përfshirë aksesinnëpërmjet kthimit, kompensimit, rehabilitimit, garantimit të mos përseritjes sedhunes.
Shtetet duhet të krijojnë mekanizma besueshmërie për të siguruar qe detyrimet e
shteteve të përmbushen që të garantojnë të respektohen te drejtat seksuale.
Të gjithe njerëzit duhet të kene akses ne mëkanizma efektive për kredibilitet gjate
konflikteve te armatosura , vecanërisht ne lidhje me dhunen me baze gjinore dheseksuale.
Të gjithë njerëzit duhet të kenë akses në informacion dhe asistencën e nevojshme
për të qenë në gjendje të kërkojnë zgjidhje në rastet e dhunimit të të drejtave
seksuale.
Të gjithe përsonat kanë të drejtë të marrin në konsideratë aktorët jo shtetërorë
veprimet e të cilëve ose mosveprimet ushtrojne impakt ne gezimin e të drejtave
seksuale. Kjo përfshin aftësinë për të kërkuar zgjidhje per cdo dhunim të të
drejtave seksuale.
Shtetet duhet te marrin hapa per të parandaluar qe të tretët të dhunojnë të drejtat
seksuale të të tjerëve.

IPPF është i angazhuar të bëjë gjithcka për t’i përmbushur këto, përfshirë dhënien easistencës teknike, asistences financiare, krijimit të kapaciteteve, për të inkurajuar
Shoqatat Anëtare të bejnë avokati për të drejtat seksuale, të ofrojnë shërbime të shëndetit
seksual jo diskriminuese dhe të orientuara nga klientet, informacion, edukate seksuale
dhe të aftësojnë stafin e tyre nëpërmejt programeve dhe projekteve në përputhje me
Principet dhe Te Drejtat Seksuale të inkorporuar në këtë Deklaratë.
REFERENCA DHE SHWNIME
Burimet e pwrdorura pwrfshijnw instrumenta tw tw drejtave tw njeriut dhe interpretime
zyrtare tw standarteve ndwrkombwtare, ligje dhe politika tw qeverive dhe avokati dhe
procese tw ndwrmarra nga Shoqatat Anwtare tw IPPF-it.
•

Teksti i plotw i Çarterit tw IPPF mbi tw Drejtat Seksuale dhe Rirpodhuese 1995
mund tw gjendet tek:
www.ippf.org/en/Resources/Statements/IPPF+Charter+on+Sexual+and+Reproductiv
e+Rights.htm

•

•
•
•

Teksti i plotw i shumw standarteve dhe raporteve ndwrkombwtare tw strukturave
tw Kombeve tw Bashkuara pwr tw drejtat e njeriut mund tw gjenden nw web sitin
e Komisionerit tw Lartw tw tw Drejtave tw Njeriut tw Kombeve tw Bashkuara :www.ohchr.org
Per diskutimin e plow tw shwndetit seksual dhe tw drejtave seksuale nga OBSH
shiko: www.who.int/reproductive-health/gender/sexualhealth.htm=4Teksti i plotw i Principeve tw kartws Yogy : Principe mbi aplikimin e Ligjeve
Ndwrkombwtare tw tw Drejtave tw Njeriut pwr orientimin seksual dhe identitetin
gjinor.mund tw gjenden tek: www.yogykartaprinciples.org