HiNDiSTAN
Hindistan'ın ilk başbakanı Jawaharlal
Nehru ölümüne (ı 964) kadar bu görevini
sürdürdü ve laik. demokratik ve parlamenter bir yönetim oluşturmaya çalıştı.
1965'te başbakanlığa Lal Sahadır Shastri
seçildi ve aynı yıl Pakistan ile Keşmir konusunda kısa süreli yeni bir savaş oldu .
Bu sırada Shastri'nin ölümü üzerine yerini Ocak 1966'da Kongre Partisi başkanı
Nehru'nun kızı lndira Gandi aldı. Gandi'nin ilk dönem başbakanlığı Mart 1977'ye
kadar sürdü; bu dönemde Pakistan'la savaş ( 197 ı). 197 4'te ilk atom bombasınınpatiatılması ve aynı yıl içerisinde Sikkim
Prensliği'nin bir eyalet olarak ülkeye katılması gibi önemli olaylar meydana geldi. Ancak bu arada lndira Gandi'ye karşı çok kuwetli bir muhalefet oluştu ve
Kongre Partisi 1977 seçimlerini kaybetti; Janata Partisi lideri Morarji Desai baş­bakan oldu . Fakat koalisyon hükümetinin başarısızlığı ve toplumsal gerginlikierin ortaya çıkması üzerine istifa etti ve yerine geçici başbakan olarak Çaran Singhtayin edildi; arkasından yapılan erken seçimleri ise tekrar Kongre Partisi kazandı
ve lndira Gandi ikinci defa iktidara geldi(Ocak ı 980). lndira Gandi'nin ikinci baş­bakanlığı. 31 Ekim 1984'te ayrılıkçı Sihler'den kendi muhafızlığını yapan iki asker tarafından öldürülmesine kadar sürdü; Aralık 1984 seçimlerinden sonra dayerine oğlu Rajiv Gandi getirildi. Rajiv Gandi partisinin 1989 seçimlerini kazanamaması üzerine istifa etti; Mayıs 1991'de de ·ayrılıkçı Tamil gerillalarının suikastınakurban gitti. Onun arkasından sırasıyla
Vishvanath Pratap Singh, Çandra Şehar.
Narasimha Rao ve Deve Gowda başba­kan oldular.
Pakistan'ın ayrılmasından sonra Hindistan Devleti'nin hakimiyetindeki topraklarda kalan müslümanlar 1947'den
bugüne kadar çeşitli sıkıntılarla karşılaş­mışlardır. Toplumun eğitimli seçkin kıs­
mının hemen tamamı Pakistan'a göç ettiğinden geri kalanlar. ekonomik ve kültürel bakımdan en aşağı seviyede olanları meydana getirmiştir. Ülkenin dini temeller üzerine kurulan tezlerle bölünmesi. ayrıca Pakistan'la yaşanan ihtilaflar yüzünden Hindistan'da kalan müslümanlar daima potansiyel Pakistan ajanı
olarak suçlanıp dışlanmıştır. Bu süreçtegelişen ırkçı Hindu hareketleri de ülkeden İslam kültürünün izlerini silmeye yönelik kampanyalarla mevcut sıkıntıları
arttırmıştır. Bunların en belirgini Aralık
1992'de. Ayodhya şehrinde bulunan Sultan Babür'e ait bir caminin eski bir Hin-du tapınağının arsası üzerine bina edildiği gerekçesiyle yıkılmasıdır. 1992'den be-ri binlerce kişinin ölümüyle sonuçlanan
toplumsal çatışmalara sebep olan bu olay.
Hindistan hükümeti tarafından çözümlenmeyip sürüncemede bırakıldığı için halen hassasiyetini korumaktadır.
1991 verilerine göre nüfusu 844 milyonu bulan Hindistan'da müslümanların
oranı% 13'tür. Ekonomik veya kültürelengellerle bu sayıma katılamayanların
varlığı da düşünülerek müslümanların sayısının yaklaşık 11 O milyon civarında olduğu tahmin edilmektedir. Bu rakam. İs­lam aleminde Endonezya'dan sonra ikinci büyükyoğunluğu oluşturmaktadır. Ancak müslümanlar resmi ve özel sektörlerde nüfuslarıyla orantılı biçimde temsil
edilmemektedir. Hindistan 'da yaşayan
müslümanların% 90 ' ı Sünni olup çoğun­luğu Hanefl. az bir kısmı da Şafii'dir (yakl aşık 5 milyon). Şiller ise genelde Ca'ferl'dir; az sayıdaki İsmaill (DavOdl Bohra ve
Nizari Hocalar) güneyde Bombay'da yaşamaktadır. Müstümanlar. ülke içinde
azınlık psikolojisi içinde bulunmaları sebebiyle aralarındaki mezhep çatışmaları­na son vermiş gibidirler. Sünni gelenek
Diyubendl ve Birllvl ekallerinden beslenmektedir. Dini hayata tesir eden iki önemli hareket ise Cemaat-i İslami ve Cemaat-i Thbllğ ' d ir. Faaliyetleri genellikle Kuzey ve Orta Hindistan'da yoğun olan bu
hareketler müslüman toplumun her türlü ihtiyacıyla ilgilenen vakıf anlayışına sahiptirler.
BİBLİYOGRAFYA :H. M. Elliot- J. Dowson. History of lndia as
Told by /ts Own Historians, I-VIII, London 186677; Kaye-Maliiso n, History of the lndian Mutiny, V, London 1889; Zambaur, Manuel, s. 279304; Z. Faruki, Aurangzib and His Tim es, Bombay 1935; W. W. Hunter, The lndian Musulmans,
Calcutta 1945; W. C. Smith. Islam in Modern
lndia, London 1946; Bayur, Hindistan Tarihi,
I-lll, tür. yer.; J. Nehru , The Discovery oflndia,
Bombay 1960; C. Khaliquzzaman. Pa.thway to
Pakistan, Lahare 1961; K. K. Aziz, Britain andMuslim lndia, London 1963; M. Malik, Muslim
Nationalism in lndia and Pakistan, Washington
1963; Aziz Ahmad. Studies in lslamic Culturein the Ind ian Environment, Oxford 1964; a.mlf.,
An In telleetual His't ory of Islam in lndia, Edinburgh 1969; S. A. Husain, The Destiny of lndianMuslims, Bombay 1965; K. A. Nizami, Studies
in Medievallndia History and Culture, Allahabad 1966; a.mlf.- M. Habib, A Comprehensive
History of lndia, V, Del hi 1970; D. N. Marshall,
Mugha/s in lndia, Bombay 1967; H. W. Hodson.
The Great Divide, London 1969; M. Ikram, Muslim Civilization, New York 1969; M . Mujeeb. The
lndian Muslirns, London 1969; I. H.Siddiqui, Some Aspects of Afgan Despotismin lndia, Aligarh 1969; a.mlf .• lslam andMuslimsin SouthAsla: Histarical Perspective, Delhi 1987; CH/s.,ll, 1-97; Riazullslam. lndo-Persian Relations,
Tehran- Lahare 1970; P. Hardy. The Muslirns ofBritish lndia, Cambridge 1972; S. A. A. Rizvi.
The Religions and lntellectual History of the
Muslims in Akbars Reign, Delhi 1975; a.mlf.•
Th e Wonder that Was lndia, ll, London 1987; I.
H. Qureshi. The Muslim Community o{the /nda
Pakistan Subcontinent, Karachi 1977; Ebul KeIam Azad. lndia Wins Freedom, Delhi 1978; A.
M. Schimmel, Islam in the Ind ian Subcontinent,
Leiden -Köln 1980; Shan Muhammad, Th e lndian Muslirns: A Documentary Record 19001947, Meerut - New Delhi 1980, tür. yer. ; Muhammad Sadiq. A History of Urdu Literature, New
Del hi 1984; K. Saxena , Muslims and the lndian
National Congress, New Delhi 1985; Naimurrahman Farooqi. The Mugha/s and Ottomans, New
Delhi 1989; The Cambridge Encyclopedia of Ind la, Cambridge 1989; lqbal A. Ansari. The Muslim Situation in lndia, New Delhi 1989; T. Mahmud. Statute-Law Relating to Muslimsin lndia, New Delhi 1995; M. A. H. lspahani. Qaid-e
Azam Jinnah , London, ts .; M. A. Matiur Rahman. From Consultation to Confrontation, London, ts.; T. W. Arnold- M. Mujeeb. " Hindistan",İA, V/1, s. 517-535; J . Burton-Page, "Hind",
EJ2 (İng . ), III, 415,452.
fAJ..

~ AZMİÜZCAN

IV. OSMANLI - HİNDİSTAN
MÜNASEBETLERi
Osmanlılar'ın Hindistan'daki müslüman
devletlerle olan ilişkilerinin tarihi m . yüzyıla kadar gitmektedir. Bu hususta ilk
adımı atan. güneydeki Behmenl hanedanından Sultan lll. Muhammed Şah'tır(1463-1482) . Muhammed Şah, muhtemelen İstanbul'un fethinden sonra ünü
bütün İslam alemine yayılan Fatih Sultan
Mehmed'e bir mektup yazıp onu tebriketmiş ve iyi ilişkiler kurmak istediğini bildirmişti. 1S27'de Behmenl Sultanlığı'nınçöküşüne kadar karşılıklı elçiler ve mektuplarla devam eden bu ilişkilerin sürdürülmesinde Hace-i Cihan diye anılan Behmenller'in ünlü veziri Hoca Mahmud-ı Gavan 'ın önemli rolü oldu . Mahmud-ı Gavan.
gönderd iği temsilciler vasıtasıyla Osmanlılar'la doğrudan doğruya ticaret ilişkileri
kurmuş ve Bursa'da bir kolani oluştur­muştur.

Behmenller'den sonra Gucerat'ta hüküm süren Muzaffer( hanedam da Osmanlılar' la dostluk kurmaya önem verdi.
mı. yüzyılda Gucerat Hükümdan ll. Muzaffer Şah ile Yavuz Sultan Selim arasındakarşılıklı mektuplaşmalarla siyasi ilişkilerbaşlatıldı. Muzaffer Şah, Eylül 1s 18'de
gönderdiği mektupta kazandığı zaferlerden dolayı Yavuz Sultan Selim'i kutladı.
Muzefferl Sultanlığı'nın büyük vezirlerinden Di u Valisi Melik Ayaz da Yavuz Sultan
Selim'e doğrudan mektup yollayıp ona

81

HiNDiSTAN
halife olarak hitap etti ve Hint Okyanusu'ndaki Portekiz tehdidine karşı yardım
istedi. Bu sırada Osmanlılar da ciddi birşekilde Batı Hindistan'daki Portekiz üslerine yönelik bir hareket düşünüyorlardı.
Selman Reis'in bu konudaki layihas ı Portekiz üslerinin durumu . on l arın Hindistan, Seylan, Malaka ve Sumatra'daki f aaliyetleri hakkında bilgi vermektedir. Hatta Osmanlılar'ın Yemen valisi Emir Mustafa b. Behram ve Hoca Sefer'in idare ettiği bir Türk donanınası 1531'de Dili'ya
gitmiş ve burayı Portekizliler'e karşı savunmuştu. Ardından Gucerat hakimi Sahadır Şah Gucerat"i. artan Portekiz baskısı üzerine İstanbul'a bir elçi yollayarak
yardım talebinde bulundu cı 536). Bununüzerine Hadım Süleyman Paşa idaresindeki bir Osmanlı filosu 1538 Haz i ranında
Süveyş'ten hareket edip Dili'ya kadar ilerledi ve buralardaki Portekiz üslerini topateşiyle yıprattıktan sonra geri döndü; bu
hareket bölgedeki ilk ve son büyük askeri teşebbüstür.
Babürlüler'in ilk zamanlarında Osmanlılar'la doğrudan ilişki kurduklarına dairbir bilgiye rastlanmamaktadır. Her ne kadar Babür Şah ' ın saltanatı sırasında Osmanlı Türkleri'nden bazı askeri uzman ve
sanatkarla r ın Hindistan'da görevlendirildiğ i biliniyorsa da iki devlet arasında diplomatik çerçevede bir irtibat başiatılma­dığı anlaşılmaktadır ; bunda, iki devletin
Türk- İslam dünyasının liderliği konusunda taşıdığı rekabet duygusunun etkili olduğu sanılmaktadır. Babür Şah 'ın 1530'da ölümünden sonra yerine geçen Hümayun Şah zamanında karşılıklı dostluk
emareleri görülür. Babürlüler'le ilk ciddiilişkiler, 1555'te Basra'da mahsur kalan
Osmanlı donanmasını buradan çıkarmak
için Hint kaptanlığına tayin edilen Seydi
Ali Reis'in Portekiz donanmasıyla yaptığı
çarpışmadan sonra şiddetli fırtınanın tesi riyle Hindistan sularına sürüklenmesi
ve Suret Limanı ' na çıkıp daha sonra Sultan Hümayun'la görüşmesi sonucundabaşladı. Bu görüşmede Seydi Ali Reis Osmanlı elçisi kabul edilerek ilgiyle karşılan­dı. Ona Osmanlı Devleti hakkında çeşitli
sorular soran Hümayun'un bu sırada Kanuni Sultan Süleyman için sarfettiği sitayişkar ifadeler (Mir'atü'L-memalik, s. ı 3vd .) en azından Osmanlı l ar'a karşı ön yargılı olmadığını gösterir. Bazı kaynaklar,
Hümayun'un Seydi Ali Reis'le Kanuni'ye
bir mektup yolladığını yazıyorsa da (Farooqi. s. l6) Mir'atü'l-memalik'te böyle
bir bilgi mevcut değildir. Bu durumda Hümayun'a atfedilen mektubun onun ölü-82

münden sonra tahta geçen Ekber Şah
tarafından gönderilmiş olması lazımdır.

Söz konusu mektupta Kanuni Sultan Süleyman'a zamanın halifesi olarak hitap
edilmekte ve dostluk arzulandığı belirtilmektedir. Ancak Ekber Şah ' ın daha sonra tavrının değiştiği anlaşılmaktadır. Zira Osmanlılar'ın Sünniliğin hamisi olduğu
ifade edildikçe bundan rahatsızlık duyduğu ve Din-i İlahi adıyla anılan kendi oluş­turduğu inanç sistemine karşı çıkan birkişiye de "Osmanlı temsilcisi" dediği bilinmektedir. Yine Orta Asya'daki hedeflerine ulaşabilmek için bir ara Safeviler veÖzbekler'le beraber Osmanlılar'a karşı bir
ittifak girişiminde bulunduğu. Portekizliler'le de Yemen'e ortak bir saldırı planladığı nakledilmektedir; ancak her iki girişim de gerçekleşmemiştiL
Ekber Şah ' ın 1605'te ölümünden sonra
yerine geçen Cihangir de Osmanlılar'akarşı bu menfi tavrını devam ettirdi. Asıladı Selim olduğu halde Yavuz Sultan Selim'den dolayı bu adı kullanmayan Cihangir. Tüzük-i Cihangiri adlı hatıratında
Ankara Savaşı'nda dedesl Timur'un Osmanlılar ' a karşı elde ettiği başarıdan iftiharla bahsederek Babürlü ler'in daha üstün olduğunu ima etmişti r (s. ı 44, ı 45).
Bunun yanı sıra , saltanatının ilk yılların­da Şah I. Abbas ile olan dostluğu ve akrabalık bağı sebebiyle Osmanlı- Safevi gerginliklerinde Safevller'i destekledi; Osmanlılar' ın gönderdiği iki elçilik heyetinide hoş karşılamadı . Ancak bir Babürlü
toprağı olan Kandehar' ın Safeviler tarafından zaptedilmesi üzerine bu defa onlara karşı ÖZbek- Osmanlı- Babürlü ittifakı
kurmaya çalıştı. Fakat IV. Murad'ın olumlu baktığı bu girişim Cihangir'in ani vefatıyl a sonuçsuz kaldı.
Cihangir'in yerine geçen Şah Cihan Osmanlılar'la düzenli bir diplomatik ilişki

kurmaya çalışmıştır. Kandehar'ı geri almak amacıyla Cihangir'in planladığı Sünni ittifakını gerçekleştirmek isteyen Şah
Cihan, IV. Murad'ın Bağdat seteri sırasın­
da ona bir elçi ve mektup gönderdi. Hint
kaynaklarında, elçinin maksadının öncelikle Baburlü sarayı için at satın almakolduğu belirtilmekle birlikte mektubun
muhtevası ve Osmanlı tarihçisi Naima'nın ifadeleri, asıl amacın Safeviler'e karşı
ittifak yapılması olduğunu ortaya koymaktadır (Tarih, III. ı 26 3). MirZarif İs­
fahani adındaki elçinin getirdiği mektupta Şah Cihan İranlılar'a karşı mücadelenin gerekliliğinden bahsetmekte ve Sultan Murad'ın bir an önce Bağdat'ı bunlardan kurtarmasını istemektedir. Öte yan-dan kendisinin deKandehar ve Horasan'asefer düzenleyeceğini bildiriyor, böylecedoğuda Babürlüler, batıda Osmanlılar tarafından sıkıştırılacak olan Safevller'in
ortadan kalkacağını söylüyordu . Şah Cihan'ın bu girişiminden sonra IV. Murad,
Arslan Ağa adındaki elçisini zengin hediyelerle Hindistan'a gönderdi. Elçiye gösterilen büyük iltifatlara rağmen Şah Cihan'ın IV. Murad'ın mektubundaki üsllıp­
tan hoşlanmadığ ı anlaşılmaktadır. Nitekim bu sırada IV. Murad'ın öldüğü ve yerine Sultan İbrahim'in geçtiği haberi Hindistan'a ulaştığı halde sadece Babürlü
vezirinden Osmanlı vezirine hitaben bir
mektup yazılmış ve hükümdarları hakkın­
da kullanılan ifadelerden duyulan üzüntü belirtildikten sonra yeni bir elçilik heyetiyle mektup gönderilmeyeceği kaydedilmiştir. Ayrıca bu mektup İstanbul'a varmadan Sultan İ brahim'in Şah Cihan'a yolladığı, Bağdat'ın fethiyle ortaya çıkan sonuçları ve İslamiyet' e yapılan hizmetleri
anlatan. ayrıca kendisinin tahta geçişini
bildiren mektuba da cevap verilmemiştir.
Babürlü-Osmanlı ilişkilerinde yaşanan

kısa bir durgunluktan sonra bu defa ilk
adım

1649'da IV. Mehmed tarafından

atılarak Seyyid Muhiddin adındaki elçiyle

bir mektup gönderildi. Osmanlı teşebbü­sünün amacı , Orta Asya'da devam edenkarışıklıkların ve hanlıklar arası kavgaların sona erdirilmesinde Babürlü desteği­nin sağlanması idi. Şah Cihan 1651 'de görüştüğü elçiye yine büyük iltifatlarda bulundu ve getirdiği mektuba Hacı Ahmed
Said adlı elçisiyle cevap göndererek kendisinin de Orta Asya'daki gelişmelerden
rahatsızlık duyduğunu ve oradaki masum
müsl ümanla rı korumak istediğini belirtti.
Şah Cihan yeniden kurulan diplomatik mü- .
nasebetlerden faydalanarak tekrar Sünni
ittifakını , SafevTier'e karşı Osmanlı- Babürlü-Özbek cephesini oluşturmayı düşünü­yordu. Ancak bu çerçevede karşılıklı ikişer elçi daha gidip gelmesine rağmen iyi
niyet ifadeleri ve hediyelerin takdirninden
öte bir gelişme sağlanamadı. Son olarak
Osmanlı sultanı tarafından gönderilen
Hüseyin Ağa adındaki elçi Hindistan'aulaştığında (Kasım 1657) taht kavgalarıbaşlamış ve Şehzade Murad Gucerat'ta
bağımsızlığın ı ilan etmişti; dolayısıyla Hüseyin Ağa elindeki mektubu Murad'a vererek geri dönmek durumunda kaldı . Buyüzyılda sıklaştığı görülen diplomatik iliş­kiler iki kültürün birbiri hakkında dahageniş bilgiler edinmesine de vesile olmuş .
mesela klasik Türk edebiyatında önemli
bir yenileşme hareketi sayılan sebk-i Hin-HiNDiSTAN
di akımı çağın şairleri tarafından kolayca
benimsenip yaygınlaştırılmıştır.
Bundan sonra Osmanlı- Babürlü ilişkile­rinde bir durgunluk dönemi başladı. Hindistan'daki kargaşalığın ardından Evrengiib tahtı ele geçirince ( 1658) yeni sultana
islam dünyasının her tarafından tebrik
heyetleri geldiği halde Osmanlılar' ın kayıtsız kalmaları onun da soğuk davranmasına yol açtı. Esasen Evrengzlb açısından
yeniden siyasi ilişkiler başiatmayı gerektirecek herhangi bir sebep de yoktu; zirahem Orta Asya'daki hanlıklarla hem deSafevller'le iyi ilişkiler kurulmuştu. Ancak
1666'da Safevller'le arası açılın c a sultan
istanbul'a bir heyet göndermeyi düşün­müş. fakat Şah ll. Abbas'ın ölümüyle gerginlik ortadan kalktığı için buna lüzum
görmemişti.

ll. Süleyman 1689'da Evrengzlb'e Ahmed Ağa adında bir elçi göndererek münasebetleri yeniden başlatmak istedi. Osmanlı Devleti Avrupa karşısında uğradığı
askeri mağlübiyetler, mali sıkıntılar ve kuraklıkyüzünden karşı karşıya kaldığı meselelerin üstesinden gelebilmek için diğer müslüman devletlerden destek arayışına girmişti. ll. Süleyman mektubunda hilafet müessesesinin sorumluluğun­dan. çekilen sıkıntılardan bahsediyor, kafirlere karşı verilen cihadı anlatıyor ve bu
cihadda bütün müslümanların birlik olması temennisiyle ilişkilerin geliştiriime­
sini arzu ettiğin i belirtiyordu. Şüphesiz buaşamada Osmanlılar'ın bekledikleri yardım sadece mali destek olabilirdi. Ancak
Evrengzlb bu konuda hiçbir teşebbüste
bulunmadığı gibi diplomatik ilişkileri geliştirmeye yönelik bir adım da atmadı .
Böylece ilişkilerdeki durgunluk devam etti ve onun arkasından tahta geçen 1. Sahadır Şah ile Cihandar Şah zamanlarında
da hiçbir girişimde bulunulmadı. 1713'tetahta geçen Ferruhsiyer ise Hacı Niyaz
Beg Han adlı bir elçiyle lll. Ahmed 'e bir
mektup göndererek bu durgunluğa sonvermek istedi. Anlaşıldığına göre Ferruhsiyer, Osmanlı Devleti ile diplomatik ilişki
kurup Hindistan'ın karışık durumunda
kendi tahtını sağlamlaştırmak istiyordu.
Mektubunda Hindistan'ın siyasi vaziyeti
hakkında bilgi vermiş . iki devlet arasında
dostça ilişkiler kurulmasının ve karşılıklı
elçi gönderilmesinin sağlayacağı faydaları belirtmişti. Hacı Niyaz mektubu, o sı­
rada Avusturya ile olan gerginlik yüzünden Edirne'de bulunan padişaha sundu;
fakat mektup Ferruhsiyer'in üslübu beğenilmediği ve verdiği bilgilere güvenilmediği için cevaplandırılmadı.

Ferruhsiyer'den sonra tahta geçen Muhammed Şah , Hindistan yoluyla istanbul'a gitmekte olan bir Buhara elçisinin
kendisinden yardım istemesi üzerine lll.
Ahmed'e bir mektup yazdı. Padişah içinson derece nazik ve hilafet için saygılı ifadeler taşıyan bu mektup Osmanlı- Babürlü ilişkilerinde dostça bir hava başlattı vearkasından karşılıklı birkaç elçi ve mektup teati edildi. 1730'lara gelindiğinde
Babürlü-Osmanlı ilişkilerini daha da güçlendirecek bir gelişme oldu. Bu gelişme,iran'da Avşarlılar'ın Safevi hanedanının
yerine geçmesi ve zamanla hem Babürlüler hem de Osmanlılar için tehlikeli bir
hal alması idi. Avşarlılar'ın ilk hükümdan
Nadir Şah , önce rahatsızlık duyduğu Afgan kabilelerini bahane ederek Hindistan üzerine yürüdü ve Karnal Savaşı'nda(ı 739) Muhammed Şah'ı yendi. Hindistan dönüşünde bu zaferini bir mektupla Osmanlılar'a bildirip onlardan Ca'ferlmezhebinin beşinci mezhep olarak kabul
edilmesini ve Haremeyn'in müştereken
muhafazasını istedi; isteklerinin reddiüzerine de Osmanlı Devleti'ne savaş açtı
( 1743). Bu sırada Nadir Şah'a karşı destek arayışında olan Muhammed Şah, Osmanlı lar'la diplomatik ilişkileri güçlendirmek amacıyla 1744'te 1. Mahmud'a Seyyid Ataullah adında bir elçi yolladı. Muhammed Şah mektubunda gittikçe büyüyen Nadir Şah tehlikesinden bahsederek onun Osmanlılar aleyhindeki planlarını sıralıyordu . Aynı şekilde Nadir Şah'akarşı benzer arayış içinde bulunan Osmanlılar da Muhammed Şah'tan gelen
teklifi benimseyerek Mehmed Salim
Efendi adında bir elçiyle cevabi mektup
gönderdiler. Ayrıca Seyyid Ataullah Efendi de Hindistan'a dönerken 1. Mahmud'un
bir mektubunu beraberinde götürdü.
Muhammed Şah, her iki mektubu aldık­
tan sonra yazd ığı yeni mektubunda coğ­rafi uzaklığın iki devlet arasındaki dostluk ilişkisini zedelememesini ve bu dostluğun alenen ilan edilmesini istedi. Ancak
Muhammed Şah'ın 1748'de ölmesi bu iliş­kileri sekteye uğrattı. Onun arkasından
gelen güçsüz sultanlar birbirleriyle uğ­raşmaktan dışarıya bakmaya imkan bulamadılar ve ardından da Babürlü Devleti
gittikçe artan bir hızla dağılma sürecine
girdi.
Muhammed Şah ile 1. Mahmud arasın­da elçilerin gidip gelmesi sırasında, aynı
zamanda Dekken valisi olan, fakat fiilenbağımsız bir idareci gibi hareket eden
Haydarabad Nizamlığı'nın kurucusu Vezir Nizamülmülk Asafcah'ın mektupları

da istanbul'a ulaşmıştı. Nizamülmülk,
Nadir Şah'ın ölümünün ardından yazdığı
son mektubunda padişahtan iç karışık­lıklar içinde bulunan İran'ı zaptetmesini
istiyor, Osmanlı ordusu İran'a girdiği takdirde Şiiliğin ortadan kalkacağını ve Sünni Müslümanlığın bu bölgeye hakim olacağını ileri sürüyordu. Ancak Nizamülmülk'ün bu mektubu İstanbul'a varmadan Osmanlı - İran savaşı bir barış antiaş­ması ile sona ermişti. Onun yerine geçenoğlu Nasır Ceng de 1. Mahmud'a bir mektup gönderdi ve ondan kafirlerle zalimlere karşı verdiği cihadda kendisine yardım
etmesini istedi. Bu çabalara rağmen Babürlüler'in yıkılış tarihi olan 1858'e kadar
Osmanlı- Babürlü diplomatik teması yeniden kurulamadı. Fakat Osmanlılar'ın
Güney Hindistan'daki müslüman sultanlıklar l a ilişkileri devam etti. 177 4'ten itibaren Malabar Sultanı Ali Raca ve ondan
sonra yerine geçen kızı Bibi Sultan İstan ­bul'a elçiler göndererek İngilizler'e karşı
Osmanlı hükümdanndan yardım istedilerse de 1. Abdülhamid bu konuda fazlabir şey yapamadı. Çok geçmeden Meysür
Sultanlığı'ndan da buna benzer bir talep
geldi ve güneydeki ingiliz istilasına karşı mücadele veren Tipü Sultan. Osmanlı­lar'ın desteğini sağlamak için İstanbul'a
1784 ve 1786 yıllarında iki defa kalabalık
heyetler gönderdi. Özellikle 700 kişiden
oluşan ikinci heyet çok zengin hediyeler
getirdi ve uzun süren görüşmeler yaptı.
Tipü Sultan, ticari ve askeri yardım yanın­da Osmanlı halifesinden berat da istiyordu. Fakat bu sırada Osmanlı- Rus ve Osmanlı-Avusturya savaşları devam ettiğin­den bu istekler karşılanamadı ve cevabi
mektupta, İngilizler'le olan anlaşmazlık­
larında ara buluculuk yapılabileceği bildirilerek kendilerine mümkün mertebe meselelerin savaşsız halledilmesi tavsiyesinde bulunuldu. 1792'de yenilgiye uğrayan
TipG Sultan Fransızlar'la iş birliği yaparak
ingilizler'den intikam almaya kalkışınca
ingiltere hükümeti lll. Selim'den bu iş birliğini önlemesini istedi. lll. Selim 1798'de
TipG Sultan'a yazdığı mektupta Fransız­
lar 'ın İslam düşmanı olduğunu söyleyerek onlara güvenilmemesini tavsiye etti.
TipG Sultan ise 1O Şubat 1799 tarihli cevabi mektubunda İngilizler'in işgalci olduğunu ve onlara karşı mücadeleden başka
yol bulunmadığını yazdı; aynı yıl içerisinde de ingilizler'le yaptığı savaş sırasındaöldü. Böylece Hindistan'da ingiliz hakimiyetinin yayılmasına karşı direnen son engellerden biri daha ortadan kalktığı gibi
Osmanlılar'la diplomatik ilişki kuracak
bir sultanlık da kalmadı.

83

HiNDiSTAN
XIX. yüzyılın başından itibaren İngiliz­
ler'in Hindistan'afiilen hakim olmasıyla
ortaya çıkan yeni durum özellikle müslümanlar üzerinde derin tesirler uyandırdı.
İngiliz hakimiyeti. Hindülar için sadece biryönetim değişikliği iken müslümanlar içintarihlerinde ilk defa siyasi hakimiyetinkaybedilmesi ve gayri müslim yabancıla­rın egemenliği altında yaşama mecburiyetinde kalınması anlamına geliyordu. Bu
durum din ve kültür meselelerini beraberinde getirdi ve Hint müslümanlarını
güvenilebilecek bir merkez aramaya, dolayısıyla zamanın en güçlü İslam devleti
durumundaki Osmanlılar'a daha fazla yakın laşmaya sevketti. Babıali'nin XIX. yüzyılın ortalarında Bombay ve Kalküta'dakonsolosluk açması da bu yakıniaşmayı
etkiledi. Böylece gittikçe yayılan Osmanlıcı duygular 1853'te Kırım Savaşı sırasın­da açığa vuruldu ve Hindistan'ın bazı şe­
hirlerinde Türk ordusu için yardım toplandı. Hint müslümanları. İngiliz hakimiyetine karşı 1857'de başlatılan büyük direniş sırasında Osmanlı Devleti'nden destek istediler. Fakat bu esnada Ruslar'akarşı İngiliz yardımına ihtiyaç duyan Babıali destek verecek durumda değildi. Aksine İngilizler padişah- halifenin kendileriyle müttefik ol duğunu yayarak Hint
müslümanlarının direnişini kırmaya çalıştılar. Bazı kaynaklar. Osmanlı sultanı­nın Hindistan'a bu çerçevede bir mektup
gönderdiğini ve halka İngilizler'e karşı
koymamaları hususunda tavsiyelerin yeraldığı bu mektubun camilerde okunduğu­nu yazmaktadır.
Hindistan. 1858'de Babürlü hanedanı­nın sona ermesinin ardından resmen in-giliz sömürgesi haline gelirken Hint müslümanları da Osmanlı Devleti'ne karşı daha yakın bir ilişki içerisine girdiler. Bunda.
1857 olaylarından sonra Osmanlı topraklarına sığınan Hindistanlı ulemanın faaliyetleri kadar gelişen haberleşme ve ulaşım imkanlarının da tesiri bulunmaktadır. Hindistan müslümanlarının Osmanlı­
lar'a karşı beslediği duyguları belirleyen
bir başka etken de Osmanlı- İngiliz ilişki­lerinin mahiyetidir. 1880'lere kadar builişki genelde pek soğuk olmadığı için Hindistan müslümanları da duygularını serbestçe dile getirmişler. özellikle 1870'lerin ortalarından itibaren ve Doksanüç
Harbi sırasında Osmanlılar için yardım
toplamak, gösteriler yapmak. İngi ltere
hükümeti nezdinde müracaatlarda bulunmak gibi yoğun faaliyetler içerisindeolmuşlardır. Özellikle bu savaş sırasında
yerli basın Osmanlıcı duyguların sözcülü-84ğünü üstlenmiş ve kurulan Encümen-i islam. Encümen-i Te'yld-i Türkiye ve Meclis-i Müeyyid-i İslamiyye cemiyetleriyle
Darüluh1m-i Diyübend gibi dini eğitim
müesseseleri yardım toplama kampanyaları başlatmışlardır. Bu sırada Hindistan'daki hakim duygu. İslam dünyasınınümidi olan halifenin idaresindeki son
müslüman devletine yardım edilmesi gerektiği şeklindedir. Onlara göre eğer Osmanlılar da ortadan kalkarsa İslam'ın geleceği tehlikeye girecektir. Hindistan müslümanları başka bir devletin vatandaşı olmakla birlikte dini açıdan Qsmanlı halifesine bağlıdırlar; dolayısıyla gerektiğinde
ellerinde bulunan imkanları halifenin kullanımına sunmaya mecburdurlar.

1880'lerden itibaren İngiliz-Osmanlıilişkilerinde başlayan soğukluk Hindistan

müslümanlarının Osmanlılar'a karşı tavrını da etkilemiş ve müslümanlar zaman

zaman kendilerini sıkıntıda hissetmişler­dir. ll. Abdülhamid döneminde Osmanlı
Devleti'nin Hindistan'a yönelik faaliyetleri ise genel olarak ulema ve nüfuzlu kimselerle ilişki kurmak. gazeteler yoluyla
propaganda yapmak. konsoloslar vası­
tasıyla kamuoyu oluşturmak, tarikatlarınnüfuzunu değerlendirmek. hac ve diğer
vesilelerle destek aramak gibi çalışmalar­da yoğunlaşmıştır. Bunlar yapılırken hedeflenen şey, genellikle ileri sürüldüğü­nün aksine askeri--bir ayaklanmayı teşvik
etmek değil. müslüman kamuoyunun
baskısıyla İngilizler'in Osmanlı Devleti'nekarşı olan politikalarını etkilemekti. Aynışekilde Osmanlı Devleti'nde meydana gelen gelişmeler Hindistan müslümanların­ca yakından takip edilmiş . 1897 YunanSavaşı ve Hicaz demiryolunun inşası sıra­
sında büyük meblağlarda yardım gönderilmiştir. İngilizler de Hindistan'daki Osmanlıcı duygulardan ve bu devlete gösterilen ilgiden tedirgin olarak gelişmelerekarşı tedbir almak için bazı İstanbul gazetelerinin ülkeye girişini yasaklamışlar. Osmanlı vatandaşlarının faaliyetlerini kontrol altında tutmuşlar ve konsolosluklarınçalışmalarına kısıtlamalar getirmişlerdir.

Diğer taraftan Hindistan'a yönelik Osmanlı faaliyetleri sonucunda Sultan ll. Abdülhamid'in şahsına karşı büyük bir saygı ve bağlılık oluşmuştur. Nitekim ll. Meş­rutiyet'in ilanı ve daha sonra ll. Abdülhamid'in tahttan indirilmesi üzerine Hindistan'da büyük bir şaşkınlık yaşanmış
ve müslümanlar bir süre bu gelişmeleri
kabul etmediklerini açıklamışlardı r. Ancak daha sonra. İttihatçılar'ın hilafet gibibazı dini kurum ve sembollerin önemini

vurgulayarak İslam dünyasına yönelik faaliyetler içerisine girmeleri ve Hindistan'da etkin olmaya başlayan Aligarh Okulu'na mensup aydınların bunlarla temasa
geçmeleri neticesinde tekrar güven sağ­lanmış. Trablusgarp ve Balkan savaşları
sırasında yine aynı coşkuyla Osmanlılar
için yardım toplanıp gösteriler yapılmıştır.
Balkan Savaşı esnasında da bir sağlık ekibi teşkil edilerek Türkiye'ye gönderilmiş
ve bu ekip savaş alanında yoğun çalışma­larda bulunmuştur.
ı. Dünya Savaşı Hindistan müslüman-Iarına felaket getirdi. Osmanlılar'la İngi­lizler'in karşı karşıya gelmemeleri içingayret sarfeden müslümanlar bunun gerçekleşmemesi üzerine Osmanlılar' dan yana tavır koydular. Bu durumdan rahatsız
olan İngilizler daha savaşın başında, kamuoyunu yönlendirici yayın yapan gazeteleri kapatarak Mevlana Muhammed
Ali ve Ebü'I-Kelam Azad gibi etkili aydın­ları tutukladılar . Bu arada, müslümanların mukaddes beldelerle ve hilafetin durumuyla ilgili beklentilerini garanti edecek teminatlar vererek ve bazı din adamlarından baskıyla Osmanlılar aleyhine fetvalar alarak halkı sakinleştirmeyi başar­dılar. Savaşın sonunda Osmanlı Devleti'nin kaderinin tartışıldığı günlerde Hindistan müslümanları yine yoğun bir kampanya ile İngilizler'e savaş sırasında verdikleri teminatları yerine getirmeleri hususunda baskı yapmaya başladılar. Buçerçevede oluşturulan Hindistan Hilafet
Hareketi, HindQ ve müslüman bütün
Hintliler'in katılımıyla büyük bir milli dava halini aldı. Bir taraftan Avrupa'ya heyetler göndererek Osmanlılar'ın hayatta
kalma mücadelesi desteklenirken bir taraftan da pasif di renişle İngiltere'ye baskı yapıldı; Sevr sonrasında ise Anadolu'dabaşlayan Milli Mücadele'ye mali desteksağlandı. Bu mücadelenin başarıyla sonuçlanması coşkuyla karşıtandı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulması islam aleminin kurtuluşu sayıldı. Ancak çok geçmeden Mart 1924'te hilafetin kaldırılma­s ı şaşkınlığa sebep oldu ve kabullenilmedi; bu tarihten itibaren Türkiye'ye karşı
gösterilen ilgi de yerini yavaş yavaş kayıtsızlığa bıraktı.
BİBLİYOGRAFYA :Seydi Ali Reis. Mir'atü'l-memalik, İstanbul
1313, s. 13 vd .; Feridun Bey. Münşeat, ı, 280,
395-396; Nalmil. Tarih, lll, 1263; Cihangir, The
Tüzuk-i Jahangirl or Memoirs of Jahanglr (tre.
A. Rogers - H. Beveridge( New Del hi 1978, s. 2,
144, 145; İzzl, Tarih , İstanbul 1199,1, 13-16; M.
Haq, The Great Revolution of 1857, Karachi
1857; W. W. Hunter. The lndian Musalmans.
Calcutta 1876, s. 117 -123; Riyazü 'i-inşa' (n ş[HiNDiSTAN
G. Yezda nT- C. B. Hüseyin). Haydarabad 1948;
Bayur, Hindistan Tarihi, bk. İndeks; a.mlf ..

"Maysor Sultanı Tipu ile Osmanlı Padişahla­
rından I. Abdülhamid ve III. Selim Arasındaki
Mektuplaşma", TTK Belleten, Xll/47 ( 1948), s.

617 -652; a.mlf .. "Osmanlı Padişahı II. Süleyman'ın Gürkanlı Padişahı Alemgir (Evrengzlb)'e Mektubu", a.e., XIY/54 (1950). s. 269 287; Uzunçarşılı. Osmanlı Tarihi, 111/2, s.
261-297; IV/2, s. 150,156, 186-187; M. Hasan
Khan, History ofTipu Sultan, Calcutta 1951;
Aziz Ahmad . Studies in fslamic Culture in the
Ind ian Environment, Oxford 1964, s. 28, 37-38,
53, 54; S. A. Rashid, "Ottoman-Mughul Relations During the Seventeenth Century", VI. TTK
Bildiriler ( 1967), s. 533-545; M. Mujeeb, The
lndian Muslims, London 1967, s. 72 , 236; T. W.
Arn old, The Caliphate, London 1967, s. 159162; 1. H. Qureshi, Ulema in Politics, Karachi
1972, s. 219-220; P. Hardy, The Muslims of British lndia, Cambridge 1972, s. 70 vd.; Ahmet
Asrar, Kanuni Devrinde Osmanllların Dini Siyaseti ve islam Alemi, İstanbul 1972, tür.yer.;
M. Yakub Mughul, Kanun! Devri: Osmanllların

Hint Okyanusu Politikası ve Osmanlı-Hint
Müslümanları Münasebetleri: 1517-1538, İs­tanbul 1974; N. Magrebi, "Ottoman -Guİarat Relations: 151 7-1566", Studies in the Foreign
Relations of fndia, Haydarabad 1975, s. 184193; Nairnur Rahman-Farooqi. Mughal-Ottoman Relations, Delhi 1989; Azmi Özcan, Panislamizm: Osmanlı Devleti, Hindistan Müslümanları ve ingiltere: 1877-1914, İstanbul 1992;
a.mlf., "Sultan II. Abdülhamid ve Hindistan
Müslümanlan", Sultan If. Abdülhamid ve Devri
Semineri: Bildiriler, İstanbul 1994, s. 125-139;
a.mlf.. "185 7 Büyük Hind Ayaklanması ve Osmanlı Devleti". islam Telkikieri Dergisi, X, İstan­bul 1995, s. 271-280; B. Lewis, "The Mughals
and the Ottomans", Pakistan Quarterly, VII/ 2,
Karachi 1958, s. 5-9; Cengiz Orhonlu. "Seydi
Ali Re is", TED, 1 ( 1970). s. 38-56; a.mlf., "Osmanlı İmparatorluğu ve Hindistan Yolu", TD,
XXXI ( 1978). s. 65-143; Salih Özbaran. "The Otto-

man Turks and the Portuguese in the Persian
Gulf: 1534-1581 ", JA H, VI ( 1972). s. 45-87;
G. Minault, "Indian Muslims' Reactions to the
Abolicion of the Caliphate in 1924: The Collapse of a Nationalist Political Alliance", Les
Annales de l 'A utre Islam, sy. 2, Paris 1994, s.
245.

ı.:ı

ımı

AzMi ÖzcAN

V. DİNA) İslamiyet. Hindistan'ın Arap dünyasıyla ilişkilerinin tarihi İslam öncesine dayanır. Bu dönemde Arabistanlı tüccarların Hindistan kıyılarına kadar gidip buradan aldıkları malları Mısır ve Suriye yoluyla Avrupa pazarlarına ulaştırdıkları bilinmektedir. Kaynaklarda Hz. Peygamber'inHindistan hakkında bilgi sahibi olduğuna
dair rivayetler yer almaktadır (Nesa!. "Cihad", 41; Azad-ı Bilgraml. ı. 7-57; Kadi
Ather Mübarekpurl. el-'Arab ve'l-Hind, s.
107-110). Resul-i Ekrem. bir Hint racasının kendisine gönderdiği bir kavanoz
zencefıl turşusunu ashabı ile paylaşmıştır.
Aynı şekilde Hz. Peygamber'in kafur ve ödağacı gibi bazı Hint mallarını sevdiği, Hz.

Aişe'nin de Hint elbisesi giydiği rivayet

edilmektedir. Kur'an-ı Kerim'de geçen"zencebll" (el-insan 76/17). "kafur" (el-insan 76/5) ve "misk" (ei-Mutaffifln 83/26)
kelimelerinin Sanskritçe olduğu ileri sürülmektedir (Seyyid Süleyman NedvT. s.
71 ).

Hindistan kökenli Zut. Esavire. Seyabice ve Meyd kabileleri çok erken zamanlarda Arap yarımadasına yerleşmişlerdi. Bilhassa Zutlar meşhurdu: hatta ResGl-i Ekrem bir vesile ile Hz. Musa'nın onlara benzediğini söylemişti. Zut kabilesinin hekimlerine zaman zaman başvurulmuş ve
Hz. Aişe'nin bir hastalığında yardımları istenmişti. Cemel Vak'ası sırasında Hz. Ali
Basra'daki devlet hazinesini Zutlar'a emanet etti: daha sonra da Muaviye Zutlar'ı
Bizans akın iarı na karşı Suriye'ye yerleş­tirdi. Zaman içerisinde ticari ilişkiler sonucu Arabistan kıyılarında Hint. Hindistan kıyılarında da Arap kolonileri oluştu.
Arap yarımadasında yerleşen Hintliler
kendi dinlerini korumuşlarsa da Hz. Peygamber zamanında münferit ihtida hadiselerinden de bahsedilmektedir.
Serendibliler ResGl-i Ekrem hakkındabilgi edinmek amacıyla Arabistan 'a bir elçi göndermişler. elçi Medine'ye ulaştığın ­da Hz. Peygamber'in vefat ettiğini öğren­miş ve o sırada halife bulunan Hz. Ömer'den bilgi almıştır. Elçi de yolda ölmüş.
yardımcısı geri döndüğünde halka ResGIullah'ın ve ashabın yaşayışı hakkında bilgi vermiştir. O dönemde Araplar arasın­da Hindistan "akıl ve hikmet ülkesi" diyemeşhurdu . Şehristanl Araplar'la Hintliler'in benzer felsefi tavırlarından söz eder:
mesela her iki tarafın da eşyanın s ı rrınıaraştırdığını ve olayları metafızikle açık­lama yoluna gittiğini söyler.
Hindistan ve Seylan adasındaki ticaretmerkezleri arasında Arap kolonileri çokönemliydi. Bu topraklarda özellikle Gucerat. Maldiv ve Malabar kıyılarında müslümanların siyasi hakimiyet kurmasından
önce yoğun Arap yerleşimi vardı. Belazürl. Haccac b. Yusuf'un Irak valiliği sırasın ­da Serendibii bir racanın iyi niyet gösterisi olarak lrak'a bir gemi dolusu hediye
gönderdiğini , geminin dönüşte. erkekleri daha önce Serendib'e yerleşen kadın­ları onların yanına götürdüğünü kaydeder (Fütilf:ı, s. 126). Yakın zamanda Kahire- Geniza arşivinin bulunmasından sonra yapılan bazı çalışmalar ilk zamanlardaki ilişkiler hakkında ayrıntılı bilgiler ortaya koymaktadır (Goitein, XXXVIV3 [ 1963].
S.

188-205).

İslam'ın Yayılması. Hindistan'da İsla­miyet fetih, ihtida, kolonileştirme ve göçler yoluyla yayılmıştır : ancak bunlardan
ihtida faktörünün önemi büyüktür. Muhammed b. Kasım es-Sekafi'nin 92-93'te(71 0-711) Sind'i fethetmesinden sonra
yerli halka müsamahalı davranması onları etkilemiş ve İslam'ı cazip hale getirmiş­ti. Muhammed b. Kasım bütün mabedIere dokunulmazlık hakkı tanırken halka
da cizye ödemeleri karşılığında ekonomik
istikrar sağlanacağı ve mevcut sınıf ve
statülerine dokunulmayacağı sözünü veriyordu. Bu dönemde Halife Ömer b. Abdülazlz. ele geçirilen yerlerdeki HindG racalarına mektup göndererek ihtida ederlerse müslümanlarla aynı haklara kavuşacaklarını bildirmiş. bu arada Cay Singve diğer bazı racalar müslüman olmuşlar­dı (Belazürl. s. 44 ı). Sind'de müslümanların yerleştiği ilk bölge Deybül yakınla­rında idi ve burada Araplar yaşamaktay­
dı. Ardından Mahzuze. Beyza ve Mansure gibi kasabalar kurulmuş ve bunlar zamanla birer kültür merkezi haline gelmiş­ti. Özellikle MansGre'nin nüfusunun büyük çoğunluğu Arap'tı. Öte yandan kaynaklar Sind'de birçok köyde Hindlılar'lamüslümanların birlikte yaşadığını. MansGre ve Mültan'da halkın Sindce ve Arapça. Mekran'da ise Mekranca ve Farsça konuştuğunu bildirmektedir.

872'de müslüman olan bir Sind racası
Mekke'ye kıymetli taşlarla süslü altın bir
zincir yollamış. Abbas! Halifesi Mu'temidAleilah da bunu Kabe'nin içine astırmış­tı. Daha sonra bir Hint racası. MansGre
Emlri Abdullah b. Ömer b. Abdülazlz'denİslamiyet'i anlatan bir kitap hazırlatma­sını istedi. Racaya hazırlanan kitapla birlikte bir de Kur'an-ı Kerim gönderildi. Raca Yasin suresinin tefsirini dinleyince hemen müslüman oldu. önemli bir kişinin
müslüman olması daha kalabalık grupların İslam ' a girmesine yol açıyordu. Bu
alanda bir diğer gelişme Abbasller devrinde Hindistan ile Bağdat arasında kurulanbağlantıdır. Bu dönemde her iki tarafın
ilim adamlarının karşılıklı ilişkileri sonucunda bir fikir alışverişi gerçekleşmiştir.
Gazneliler'in yükselişi Hindistan'da İs­lam kültürünün gelişmesinde yeni bir dönem başlatmıştır. Sultan Mahmud-ı Gaznevi Hindistan'a on yedi sefer düzenleyerek İslamiyet'in yayılmasına zemin hazır­lamış ve bölgede asırlarca sürecek Türk
hakimiyetinin temellerini atmıştır. Bunu
gerçekleştirirken de HindGiar'a karşı iyi
davranmış ve ordusuna aldığı çok sayıda­ki HindG askerin inançlarına karışmamış-85