Phụ lụcLƯỢC SỬ PHẬT GIÁO– Truyền thừa từ Ấn Độ đến Nhật Bản–1. ẤN ĐỘMột trong những sự kiện tạo ra kỷ nguyên vĩ đại nhất trong lịch sử tưtưởng của nhân loại khi “ánh sáng Châu Á” xuất hiện rực rỡ ở vùngTrung Ấn, hay nói cách khác, từ xứ sở này, khi dòng suối từ bi và trí tuệlưu xuất, nó đã gội nhuần tâm hồn người Châu Á, trải qua nhiều thế kỷvề sau và mãi cho đến bây giờ.
Đức Phật Gotama, người mà về sau được gọi là Shakyamumi (Thích-ca
Mâu-ni), là vị thánh giả xuất thân từ dòng tộc Shakya, ngài đã lìa khỏigia đình, xuất gia, lần về phương nam rồi đến nước Magadha (Ma-kiệtđà), cuối cùng ngài đã chứng được quả vị giác ngộ dưới gốc cây Bồ-đề,khoảng giữa thế kỷ thứ 5 trước Tây lịch. Từ đó cho đến khi nhập Bát
Niết-bàn, suốt 45 năm, ngài không ngừng tuyên thuyết diệu pháp về từbi và trí tuệ. Và kết quả là đến cuối thế kỷ ấy, pháp thành đã được dựnglên một cách vững chắc trên khắp vùng Trung Ấn.
Đến thời kỳ của vua Ashoka (A-dục, tại vị năm 268-232 TTL), vị vua
đời thứ ba của vương triều Maurya, thì giáo pháp của đức Phật Gautamađược truyền bá đến toàn cõi Ấn Độ, và đó cũng là thời kỳ Phật giáo cócơ hội vượt ra khỏi lãnh thổ nước này, được truyền đến những đất nướcxa xôi.
Vương triều Maurya là vương triều đầu tiên thống nhất đất nước Ấn Độ.
Khoảng đời vua thứ nhất là Chandragupta (tại vị năm 317-293 TTL),
lãnh thổ nước này bao gồm từ phía Bắc là dãy núi Himalaya, phía Đônglà vịnh Bengal, phía Tây là dãy núi Hindu Kush, phía Nam là dãy núi
Vindhya. Đến thời vua Ashoka thì lãnh thổ được mở rộng thêm đến vùngcao nguyên Deccan nhờ chinh phục được vùng đất phía Nam như những
vùng Kalinga v.v…
Vị vua này vốn dĩ là người có tính cách hung bạo, tương truyền ông bịmọi người gọi là Chandāshoka (A-dục bạo ác). Tuy nhiên khi chinh phụcvùng Kalinga, nhìn thấy những điều thảm khốc từ chiến tranh, ông hoàn
toàn thay đổi, từ động cơ ấy ông trở thành người có niềm tin nhiệt thành- 230 -

đối với giáo lý từ bi và trí tuệ. Từ đó trở đi, vị vua này trở thành tín giảPhật giáo, cống hiến nhiều Phật sự quan trọng, trong đó đáng chú ý nhấtlà hai việc sau.
Thứ nhất là “văn khắc Ashoka”, tức là cho kiến tạo những mẫu văn khắcvề phương châm chính trị theo quan điểm của nhà Phật, trên trụ đá haytrên vách núi đá trong toàn lãnh thổ. Thứ hai là cùng với việc lưu bố giáo
pháp của đức Phật trên toàn cõi Ấn Độ, nhà vua còn cho sứ giả đi khắpcác nước bốn phương, ngoài lãnh thổ Ấn Độ để truyền bá ý chỉ giáo phápvề từ bi và trí tuệ. Trong đó, đặc biệt đáng chú ý là có các sứ giả đượcphái đến cả những đất nước xa xôi như Syria, Egypt, Kyrene, Macedonia
và Epeiros, thời kỳ này Phật giáo được truyền rộng đến thế giới phương
Tây. Và cũng thời kỳ này, sứ giả Mahendra (Pāli: Mahinda) được pháiđến Srilanka, ông đã thành công trong việc “trồng cây đại thụ chính phápnơi đảo quốc Lăng-già (Lankādvīpa, Pāli: Lankādīpa) xinh đẹp này”, vàcũng có nghĩa là đã xác lập được cứ điểm của Phật giáo phía Nam.

2. SỰ HƯNG KHỞI CỦA PHẬT GIÁO ĐẠI THỪANhững tín đồ Phật giáo sau này thường sử dụng cụm từ “Phật giáo Đôngtiệm”. Chuyện là, những thế kỷ trước kỷ nguyên Tây lịch thì rõ ràng làdiện mạo Phật giáo đã hướng về phía Tây, nhưng sau đó, khoảng trước
sau kỷ nguyên Tây lịch, diện mạo ấy bắt đầu hướng về phía Đông. Tuynhiên, trước khi đề cập đến điều này chúng ta cần phải nói đến mộtchuyển biến trọng đại trong Phật giáo. Đó chính là làn sóng mới đượcgọi là “đại thừa”, truyền thống Phật giáo này đã bắt rễ mạnh mẽ và có
đặc thù dễ nhận biết trong Phật giáo ngay cả đến ngày nay.
Không ai có thể nói chính xác “làn sóng mới” ấy có tự khi nào, vì saoxuất hiện, những ai đã hình thành nên nó. Về điều này chúng ta chỉ có
thể nói được hai ý. Thứ nhất, hiển nhiên đó chính là sự kiện được sinh ratừ hệ tư tưởng thuộc Đại Chúng bộ, tức bởi những tỳ-kheo có tư tưởng
tiến bộ. Thứ hai, có nhiều thư tịch Phật điển trong hệ kinh điển đại thừađã tồn tại khoảng từ thế kỷ thứ hai, thứ nhất trước tây lịch đến thế kỷ thứnhất sau tây lịch. Và khi tư tưởng đặc sắc của Long Thọ (Nāgārjuna) dựa
vào nội dung những kinh điển đại thừa ấy được triển khai, bóng dáng của- 231 -

Phật giáo đại thừa đã được thể hiện một cách sinh động trên sân khấulịch sử tôn giáo.
Trong suốt chiều dài lịch sử Phật giáo, Phật giáo đại thừa đã đóng vai trò
vô cùng trọng đại. Đối với Phật giáo các nước Đông Á như Trung Quốc,Nhật Bản hay Việt Nam, hầu hết lịch sử của những quốc gia này đều pháttriển dưới sự ảnh hưởng của Phật giáo đại thừa. Đây hoàn toàn khôngphải là điều lạ. Bởi vì ở những quốc gia này, việc cứu giúp cho số đôngrất được chú trọng triển khai, được xem là điều lý tưởng, đem lý tưởng
ấy vào thực tiễn thì mẫu hình con người lý tưởng ấy là bồ-tát đã đượcphác hoạ. Bên cạnh đó, để hỗ trợ cho lý tưởng bồ-tát này, những thànhquả tri thức trong lãnh vực tâm lý học hay hình nhi thượng học bởi những
nhà tư tưởng đại thừa cũng đều là những thành quả tuyệt vời. Theo cáchnày, rõ ràng đại thừa Phật giáo một mặt liên hệ với giáo lý của đức PhậtGotama, mặt khác có nhiều điểm mới đã được thêm vào trong dòng chảygiáo pháp trí tuệ và từ bi. Với những bổ sung này, Phật giáo càng trở nên
tràn đầy nhiệt huyết và giàu có năng lượng, như con sông lớn có dòngchảy dạt dào, tưới tẩm cho nền văn hoá và tư tưởng của những quốc giaphương Đông.

3. TÂY VỨC (VÙNG TRUNG Á)Người Trung Quốc lần đầu tiên biết đến Phật giáo là thông qua vùng TâyVức. Do đó, khi nói đến con đường của Phật giáo từ Ấn Độ đến TrungQuốc thì trước tiên phải bắt đầu nói từ con đường Tơ Lụa (Silk road).
Con đường này xuyên qua vùng địa vức hoang vu Trung Á, là con đường
mậu dịch nối hai miền Đông và Tây với nhau, có mặt khoảng thế kỷ thứ
hai trước tây lịch, thời vua Vũ Đế nhà Hán (140-87). Thời đó, lãnh thổ
nhà Hán được mở rộng phía Tây, những đất nước phía Tây tiếp giáp vớinước này là Đại Uyển (Ferghana), Khương Cư (Sogdiana), Đại Nguyệt
Thị (Tukhara) và cả An Tức (Parthia), ở đó, tinh thần của chủ nghĩa giaothương vốn được hưng khởi bởi đại đế Alexander vẫn còn sôi nổi. Vànơi con đường mậu dịch cổ đại nối liền các quốc gia ấy, tơ lụa của TrungQuốc là thương phẩm đóng vai trò rất lớn. Đó là lý do con đường ấyđược gọi là con đường Tơ Lụa. Từ khoảng trước sau kỷ nguyên Tây lịch,- 232 -

liên quan đến Phật giáo, mối giao thoa văn hoá giữa Trung Quốc và ẤnĐộ ban đầu cũng thông qua con đường tơ lụa này. Như thế có thể nói,con đường tơ lụa là con đường huyết mạch của Phật giáo.

4. TRUNG QUỐCLịch sử tiếp nhận Phật giáo của người Trung Quốc được bắt đầu từ việctiếp nhận kinh điển và phiên dịch kinh điển. Đầu tiên nhất, xưa naythường được biết là kinh Tứ Thập Nhị Chương, được mang đến và phiên
dịch ra tiếng Trung Quốc bởi nhóm ngài Ca-diếp-ma-đằng vào niên hiệuVĩnh Bình (58-76 STL) thời vua Hán Minh Đế. Nhưng ngày nay điều đóđược xem chỉ là truyền thuyết, sử liệu đáng ngờ. Cái sớm nhất có thể xácchứng là sự nghiệp phiên dịch của ngài An Thế Cao ở Lạc Dương vàokhoảng những năm 148-171. Từ đó cho đến thời Bắc Tống (960-1129),gần một ngàn năm, việc phiên dịch kinh điển Phật giáo ở Trung Quốcliên tục được tiến hành.
Thời kỳ đầu, việc mang kinh điển đến Trung Quốc và đảm nhiệm vai trò
chính trong phiên dịch hầu hết là chư Tăng đến từ các nước Tây Vức. Vídụ, ngài An Thế Cao vừa nhắc đến ở trên là người nước An Tức, tứcParthia, ngài Khương Tăng Khải đến Lạc Dương khoảng thế kỷ thứ bavà dịch kinh Vô Lượng Thọ là người vùng Samarkand (Sogdiana), hayngười dịch kinh Chánh Pháp Hoa thường được cho là ngài Trúc Pháp Hộlà người nước Nguyệt Thị, đến Lạc Dương và Trường An khoảng từ cuốithế kỷ thứ ba đến đầu thế kỷ thứ tư. Và khoảng đầu thế kỷ thứ năm có
ngài Cưu-ma-la-thập đến từ nước Khương Tư (Kucha), việc phiên dịchkinh điển ở Trung Quốc đạt đến một đỉnh cao đáng kể.
Từ đó trở đi, bắt đầu có những nhân vật từ Trung Quốc đi Ấn Độ học tậptiếng Phạn và cầu pháp, tức hoạt động của các vị tăng “nhập Trúc cầupháp” được bắt đầu. Người đầu tiên là ngài Pháp Hiển (339-420?), xuấtphát từ Trường An vào năm 399 và trở về nước sau 15 năm ở Ấn Độ.
Người nổi tiếng nhất là ngài Huyền Trang (602-664), xuất phát năm 627
và trở về năm 645, hết 19 năm cầu pháp ở Ấn Độ. Còn ngài Nghĩa Tịnh(635-713) đến Ấn Độ từ đường biển, xuất phát năm 671 và trở về cũngbằng đường biển sau 25 năm sau.
- 233 -

Những vị tăng này tự mình đến Ấn Độ học tiếng Phạn, tự mình chọn lựakinh điển rồi mang về, và sau khi về nước, đã chủ trì công việc phiên
dịch kinh điển ấy. Trường hợp của ngài Huyền Trang cho thấy ngài làngười có học lực ngoại ngữ rất xuất chúng, sự nghiệp phiên dịch kinhđiển đầy tinh lực của ngài đưa lịch sử phiên dịch kinh điển của TrungQuốc đạt đến tầm cao mới. Các học giả ngày nay gọi những dịch bản cũtrước đó, đại biểu là của ngài Cưu-ma-la-thập, là “cựu dịch”, những dịchbản từ của ngài Huyền Trang trở đi là “tân dịch”. Cách gọi như thế cónguyên do như trên.
Nhờ vào lượng lớn kinh điển Phật giáo đã được phiên dịch, khuynhhướng tư tưởng và hoạt động tôn giáo của những nhà hoạt động Phậtgiáo ở đây dần dần có khuynh hướng Trung Quốc hoá, thể hiện rõ sự tựtin, nhu cầu và tư chất của người Trung Quốc. Đầu tiên, việc họ đặc biệtđể tâm đến khái niệm “không”, hình nhi thượng học được đề cập trong
kinh Bát-nhã cũng là một biểu hiện của khuynh hướng này. Sau đó,khuynh hướng vứt bỏ cái gọi là tiểu thừa chỉ chú ý đến đại thừa cũng là
một biểu hiện. Khuynh hướng này càng nổi bật hơn trong Thiên Thaitông, và có thể nói đỉnh cao của nó là sự xuất hiện của Thiền tông.
Thiên Thai tông ở Trung Quốc được hoàn thành khoảng nửa sau thế kỷthứ sáu, do vị tổ thứ ba Thiên Thai Đại Sư, Trí Nghĩ (智顗, 538-597).
Trong các tư tưởng gia Phật giáo Trung Quốc, Trí Nghĩ là nhân vật nổibật nhất. Sự phân loại giáo pháp đức Phật thành “năm thời tám giáo”(ngũ thời bát giáo) của vị tăng này có sức ảnh hưởng rộng rãi về lâu sau,không chỉ trong phạm vi Phật giáo Trung Quốc mà đến cả toàn Đông Á.
Một đánh giá cho thấy, ban đầu ở Trung Quốc, kinh điển đã được thỉnhvề bất kể thứ tự thành lập của chúng, rồi được phiên dịch ra theo nhưnhững gì đã thỉnh về. Trước số lượng lớn các kinh điển này, vấn đề là
làm thế nào để biết thứ tự thành lập và giá trị của chúng. Vì nếu biết đượcđiều này thì có thể đánh giá được Phật giáo một cách toàn thể và chongười ta biết bản thân nên dựa vào cái nào. Đó là chủ đề gọi là giáo phán(thẩm định, đánh giá về giáo lý Phật giáo), hay còn gọi là giáo tướng
phán thích. Về điều này trước tiên, giáo phán là sự triển khai tư tưởng
theo cách của người Trung Quốc, trong đó, giáo phán của Trí Nghĩ là cái- 234 -

rất có hệ thống và chứng tỏ có kiến thức uyên thâm, có tính thuyết phục.
Tuy nhiên, với sự xuất hiện của ngành nghiên cứu Phật giáo ngày nay,sức ảnh hưởng của giáo phán này đã đến hồi chấm dứt.
Trong lịch sử Phật giáo Trung Quốc, tông phái xuất hiện muộn nhất làThiền tông, vị sa-môn người nước ngoài tên là Bồ-đề-đạt-ma (?-528)được cho là sơ tổ của tông phái này. Nhưng hạt giống được ông ấy gieotrồng được khai hoa mạnh mẽ và trở thành tinh hoa của Phật giáo TrungQuốc thì phải từ tổ thứ sáu Huệ Năng (638-713) trở về sau, từ thế kỷ thứ
8 trở đi liên tiếp có nhân tài xuất hiện, làm hưng long cho Thiền tông trảiqua nhiều thế kỷ.
Người ta có thể nhìn thấy tư duy mới mẻ về Phật giáo, vốn có nguồn gốc
sâu xa từ bản chất của người Trung Quốc. Đó chính là Phật giáo mangmàu sắc Trung Quốc. Và dòng chảy giáo lý của đức Phật Gotama, với sự
gia nhập của dòng chảy tư tưởng mới như thế, đã dần dần trở thành con
sông lớn mạnh, tưới tẩm thấm nhuần khắp cả các quốc gia Đông Á.

5. NHẬT BẢNLịch sử Phật giáo Nhật Bản bắt đầu từ thế kỷ thứ sáu. Năm 538, vuanước Paikche (hay Kudasa, Bách Tế: Triều Tiên) sai sứ đến hiến tặngcho triều đình thiên hoàng Kinmei một tượng Phật và một số kinh điển.
Đây là lần đầu tiên Phật giáo được truyền đến quốc gia này. Lịch sử Phậtgiáo của nước này từ đó đến nay kể đã gần 1500 năm.
Chúng ta có thể hiểu chiều dài lịch sử Phật giáo Nhật Bản ấy được liênkết thành ba tiêu điểm như sau.
Tiêu điểm thứ nhất là Phật giáo thế kỷ thứ 7 thứ 8. Nếu theo sự kiện thìđây là thời kỳ kiến tạo chùa Horyuji và Todaiji. Nhìn lại thời đại này
chúng ta thấy trào lưu văn hoá rất hưng thịnh trên toàn Châu Á. Trongkhi những thế kỷ này là thời đại nền văn minh phương Tây bị chìm đắmtrong bóng tối, thì nền văn minh phương Đông được phát triển khai hoa.
Ở Trung Quốc, ở Tây Vức, ở Ấn Độ, hay các nước vùng Nam hải đều
phát triển cao độ về cả tri thức, tôn giáo hay nghệ thuật. Phật giáo đã gắnkết cùng với những hoạt động đó, gột rửa toàn thế giới phương Đông- 235 -

bằng làn sóng nhân văn rộng lớn. Trào lưu mới này của văn hoá NhậtBản được biết đến là việc xây dựng hai ngôi chùa Horyuji tráng lệ và
Todaiji hùng vĩ, và những hoạt động về nghệ thuật tôn giáo đầy sắc màuliên quan đến hai ngôi chùa này, cho thấy sự hấp thụ trào lưu văn hoá ấyở vùng Cực Đông, trào lưu văn hoá phổ biến ấy đã bao trùm trên toàn
Châu Á.
Trước đó, Nhật Bản còn là thời kỳ bán khai. Nay người ta được tắm mìnhtrong nền văn hoá lớn đương đại. Bông hoa của nền văn minh bỗng nhiên
bừng nở. Đó là bước ngoặt may mắn dành cho người Nhật Bản trongnhững thế kỷ này. Và chủ thể của nền văn hoá mang tầm vóc quốc tế ấykhông gì khác ngoài Phật giáo. Chính vì vậy, chùa chiền Phật giáo lúc
bấy giờ trở thành những trung tâm mang tính xã hội rất quan trọng, tăngsĩ là những người dẫn đầu của nền tri thức mới này, và kinh điển làphương tiện chuyên chở những tư tưởng ưu việt. Phật giáo đã được pháttriển như một nền văn hoá rộng lớn chứ không chỉ là một tôn giáo. Đâylà thực tế của Phật giáo thời kỳ đầu khi mới được truyền đến Nhật Bản.
Đến khoảng đầu thế kỷ thứ 9, xuất hiện hai nhân vật vĩ đại đó là Saicho(Tối Trừng 最澄 767-822) và Kukai (Không Hải 空海 772-835), lànhững nhà sáng lập tông phái Phật giáo Nhật Bản đầu tiên, được gọi làthời kỳ Phật giáo Hei-An. Phật giáo tại đây ban đầu chỉ là loại văn hoá
để giới quý tộc tiêu khiển cho qua thời giờ, thì giờ đây đã được những vị
này thực hiện với ý nghĩa tu hành vốn có của nó. Trước đây Phật giáo
chủ yếu ở hoàng cung phố thị nay được đem vào núi cao, kiến lập đạotràng để tu hành. Hơn 300 năm sau, hậu duệ của hai vị tăng này là hai
phái Tendai (Thiên Thai 天台) và Shingon (Chân Ngôn 真言) đã đưaPhật giáo phát triển chủ yếu vào trong giới quý tộc và triều đình NhậtBản.
Tiêu điểm thứ hai liên quan đến Phật giáo thế kỷ thứ 12, 13. Thời kỳ này,Nhật Bản đã sinh ra những vị tăng ưu tú như Honen (Pháp Nhiên 法然
1133-1212), Shinran (Thân Loan 親 鸞 (1173-1262), Dogen (ĐạoNguyên 道元 1200-1253), Nichiren (Nhật Liên 日蓮 1222-1282) v.v…
Ngày nay khi nói đến Phật giáo Nhật Bản thì không thể không đề cậpđến những vị này. Thế thì vì sao chỉ trong những kỷ nguyên ấy Nhật Bản- 236 -

đã sinh ra những vĩ nhân như thế? Vì có một vấn đề chung, rất lớn màgiới Phật giáo Nhật Bản phải đối diện. Vấn đề chung ấy là sự tiếp nhậnPhật giáo theo tinh thần của dân tộc ở xứ sở này.
Sẽ có người hỏi: “nhưng vì sao? chẳng phải Phật giáo đã truyền đến đâytrước đó lâu rồi sao?”. Sự thật lịch sử đúng là như thế. Nhưng con ngườiở xứ sở này sau khi tiếp nhận rồi thì làm thành cái của riêng dân tộc mình,việc tiếp thụ văn hoá như thế cần sự nỗ lực cả mấy trăm năm. Nói tóm
lại, sự nỗ lực tiếp nhận Phật giáo bắt đầu từ thế kỷ thứ 7 thứ 8 ở đất nướcnày và kết quả của sự nỗ lực ấy là mùa xuân trăm hoa đua nở của Phậtgiáo Nhật Bản ở thế kỷ thứ 12, 13.
Phật giáo Nhật Bản sau đó dựa trên nền tảng được xây dựng bởi nhữngvị sư nổi tiếng trước đó mà tiếp nối cho đến ngày nay. Tức là, sau sự xuấthiện của nhiều vị sư kiệt xuất ở những thế kỷ đó thì trong lịch sử Phậtgiáo Nhật Bản, không còn xuất hiện những nhân tài như thế nữa. Tuynhiên, cũng trong dòng lịch sử Phật giáo Nhật Bản, có thể nói, còn cómột điểm đáng chú ý, đó là kết quả nghiên cứu Phật giáo nguyên thuỷtrong lãnh vực Phật giáo học cận đại.
Phật giáo Nhật Bản từ ban đầu, dưới sự ảnh hưởng của Phật giáo TrungQuốc nên hoàn toàn là Phật giáo đại thừa. Sau những nhân tài kiệt xuấtthế kỷ thứ 12, 13 cho đến nay, giáo lý đại thừa chủ yếu bởi những vị tổ
này đóng vai trò chủ lưu của Phật giáo Nhật Bản. Trong dòng lịch sửPhật giáo của một xứ sở như thế, việc nghiên cứu Phật giáo nguyên thuỷđược tiến hành khoảng từ hậu bán thời Mei-ji trở đi. Nhờ đó, hình tượng
đức Phật Thích-ca đã ít nhiều tái hiện được trước những người có thể đãquên rằng còn có người sáng lập Phật giáo bên cạnh người sáng lập giáo
phái. Và giáo pháp của đức Phật Thích-ca được làm rõ trước những
người vốn không chú ý gì khác ngoài giáo học bấy lâu. Mặc dù điều này
vẫn còn nằm trong phạm vi của học vấn, chưa đủ mạnh để đánh thứcniềm nhiệt huyết tôn giáo mới, nhưng chí ít thì tri thức Phật giáo mà conngười ở xứ sở này có được là sự thay đổi lớn. Đây có thể coi là tiêu điểmđáng nói thứ ba.

- 237 -

LỊCH SỬ LƯU TRUYỀN THÁNH ĐIỂN PHẬT GIÁOPhật giáo là tôn giáo lấy lời dạy của đức Phật Thích-ca trong 45 năm giáo
hoá làm nền tảng. Do đó, lời của đức Thích Tôn là thứ có quyền uy tuyệt
đối trong Phật giáo. Dù nói trong Phật giáo có tám vạn bốn ngàn phápmôn, có nhiều tông chỉ, tông phái thì tất cả đều có trong lời dạy của đức
Thích Tôn. Và những ghi chép cho lời dạy ấy là những kinh điển đượcgọi là đại tạng kinh hay nhất thiết kinh.
Thích Tôn thường chủ trương bình đẳng giữa con người. Ngài đã thuyết
pháp với những lời dạy bình dị, bằng lời nói ngày thường, để ai cũng có
thể hiểu được đầy đủ. Và cho đến lúc nhập diệt ở tuổi 80, ngài đã liêntục thuyết pháp cho tất cả mọi người, không ngừng nghỉ một ngày nào.
Sau khi đức Thích Tôn nhập diệt, mỗi mỗi người trong hàng đệ tử đãtruyền đạt lại cho mọi người những lời dạy của đức Thích Tôn mà chínhhọ đã nghe. Tuy nhiên, khi truyền đạt lại, có lẽ cũng có việc nghe nhầmhoặc nhớ nhầm. Mặc dù lời của đức Thích Tôn luôn phải được truyền
trao một cách chính xác nhất. Tất cả mọi người đều phải được cơ hội tiếpxúc với lời dạy ấy một cách bình đẳng nhất.
Để truyền lại cho người đời sau lời Phật dạy một cách chính xác khôngnhầm lẫn, các trưởng lão đã ngồi lại với nhau tiến hành chỉnh lý lại lờidạy ấy. Hoạt động này gọi là “kết tập kinh điển”.
Mấy tháng ròng rã kết tập, rất đông tỳ-kheo trưởng lão tập họp, tụng lênnhững lời dạy mà mỗi người đã nghe được, biết được rồi cùng nhau thảonghị xem có sai gì hay không. Từ việc này cho thấy việc truyền trao lờicủa đức Thích Tôn đã được kính cẩn và thận trọng đến thế nào. Những
lời dạy đã được chỉnh lý như thế cuối cùng đã được ghi chép lại bằngvăn tự. Những lời dạy của đức Thích Tôn đã được ghi chép bằng văn tựấy đã được các cao tăng chú thích, giảng giải thêm. Đây gọi là “luận”.
Lời dạy của đức Phật, cái được luận giải thêm vào sau này, và giới luậtcủa tăng-già, ba nhóm này gọi là “tam tạng”. Tam tạng là kinh tạng, luậttạng, luận tạng. Tạng có nghĩa là cái chứa đựng, là cái thu thập lại tất cảlời dạy của Phật giáo. Kinh là lời dạy của chính đức Phật, luật là cái nói
về giới luật của Tăng-già, luận là những chú thích được viết ra bởi các- 238 -

bậc cao tăng.
Hầu hết các giáo phái đều có duy trì tam tạng của mình. Nhưng ngày nay
chỉ có tạng Pāli thuộc Thượng Toạ bộ là còn đầy đủ nhất. Tạng Pāli nàyđóng vai trò quan trọng, là nguồn kinh sách phổ thông ở các nước cótruyền thống Phật giáo ở Đông Á và Đông Nam Á.
Phật giáo lần đầu tiên được truyền vào Trung Quốc theo truyền thuyết lànăm 67 thời vua Minh Đế - Hậu Hán, nhưng chính xác được truyền đếnvà phiên dịch ra chữ Hán là 84 năm sau đó, tức năm 151 thời vua HoànĐế - Hậu Hán. Cũng giống như Phật giáo đại thừa tại Ấn Độ thời bấygiờ, cả kinh điển nguyên thuỷ và kinh điển đại thừa đều được truyền vào
Trung Quốc mà không có sự phân biệt gì. Từ đó trở đi suốt hơn 1700
năm liên tục được dịch sang tiếng Trung Quốc. Con số kinh điển đượcdịch ra lên đến 1440 bộ, 5586 quyển. Việc nỗ lực gom góp lại và bảo tồnnhững kinh điển này sớm nhất là bắt đầu từ thời nhà Nguỵ. Nhưng đểnhững kinh điển này được ấn hành thì phải đến thời Bắc Tống. Tuy nhiên
vào thời này, những trước tác của các cao tăng Trung Quốc cũng đượcthêm vào, nên việc gọi là “tam tạng” đã không còn thích hợp nữa. Thờinhà Tuỳ người ta gọi là “nhất thiết kinh”, và trong thời nhà Đường thìgọi là “đại tạng kinh”.
Phật giáo cũng được truyền vào Tibet khoảng thế kỷ thứ 7, từ thế kỷ thứ
9 đến thế kỷ thứ 11, trong khoảng 150 năm người Tibet liên tục nỗ lựcphiên dịch, hầu hết thánh điển Phật giáo Ấn Độ đã được dịch ra tiếng
Tibet.
Ngày nay kinh điển đã được phiên dịch ra rất nhiều thứ tiếng, không chỉ
có tiếng Hàn, tiếng Nhật, tiếng Việt, tiếng Sinhala, Campuchia, Thổ NhĩKỳ và hầu hết các ngôn ngữ đông dương mà cũng còn được dịch ra những
ngôn ngữ như Latin, Pháp, Anh, Đức, Ý… Từ việc này chúng ta có thểnói, ân huệ của đức Phật Thích-ca đã dần dần lan khắp trên toàn thế giới.
Tuy nhiên, về mặt nội dung thì do đã trải qua hơn 2000 năm phát triển
và biến thiên, số lượng đã vượt số vạn quyển, cho dù đại tạng kinh cóđược làm hoàn hảo đến đâu đi chăng nữa thì việc nắm bắt được chân ýlời dạy của đức Phật cũng không phải là việc dễ dàng. Do đó, điều cầnthiết là chọn ra những phần trọng yếu từ đại tạng kinh và lấy đó làm nền- 239 -

tảng cho tín tâm của mỗi người.
Trong Phật giáo, lời dạy của đức Phật là nơi nương tựa tối tôn. Do đó,lời dạy của đức Phật phải có sự gần gũi, có mối liên quan sâu sắc nhấttrong đời sống hàng ngày của chúng ta. Nếu không phải như thế thì cho
dù có vạn quyển kinh mà rút cuộc không lay chuyển gì được tâm chúngta rồi chấm hết. Với ý nghĩa này, thánh điển Phật giáo, chí ít là những
thánh điển lúc nào cũng có thể cầm theo bên mình, được yêu cầu phải có
tính giản yếu, về chất thì phải không sai lạc, đủ để đại diện cho toàn bộnhưng phải chính xác, và từ ngữ gần gũi dễ hiểu.
Quyển Thánh điển này đã được tạo ra với sự kính cẩn và thận trọng nhưthế, là nội dung có được từ biển cả lời dạy của đức Phật, kế thừa từ dòngchảy đại tạng hai ngàn mấy trăm năm. Đương nhiên, ấn phẩm này khôngthể là cái hoàn hảo về mặt nội dung. Lời của đức Phật sâu sắc vô hạn,đức hạnh của ngài là vô tận cùng không ai có thể dễ dàng nói hết.
Do đó, chúng tôi thành thật mong muốn cuốn sách này sẽ được cải tiếnhơn nữa để trở thành một ấn phẩm trung thực và có giá trị trong những
phiên bản có sửa đổi và được phát hành trong tương lai.

- 240 -

NHỮNG BƯỚC TIẾN CỦA SÁCH NÀY
Sách này được biên tập dựa trên quyển Tân Dịch Phật Giáo Thánh Điểnđược xuất bản vào tháng 7 năm 1925 (niên hiệu Taisho thứ 14) bởi HộiPhổ Cập Tân Dịch Phật Giáo Thánh Điển do ông Kizu Muan đại diện.
Ấn bản tiếng Nhật đầu tiên của sách này do giáo sư Yamabe Shugaku và
giáo sư Akanuma Chizen chấp bút với sự cộng tác của nhiều học giả Phậtgiáo suốt 5 năm ròng mới được ra đời.
Thời Showa (1926-1989), Hội Phổ Cập đã xuất bản quyển Thánh ĐiểnPhật Giáo - Bản Phổ Thông (The Popular Edition of Buddhist Text 国民版仏教聖典) , được lưu hành rộng rãi trên toàn quốc.
Vào tháng 7 năm 1934, khi hội nghị Thanh Niên Phật Giáo họp tại NhậtBản, một trong những hoạt động kỷ niệm hội nghị này là bản dịch tiếng
Anh của Thánh Điển Phật Giáo – Bản Phổ Thông trên, là The Teachingof Buddha, được xuất bản bởi Liên Đoàn Thanh Niên Phật Giáo NhậtBản, với sợ cộng tác của ông D. Goddard. Năm 1962, kỷ niệm 70 nămPhật giáo được giới thiệu đến Hoa Kỳ, ông Yehan Numata, người sáng
lập tập đoàn Mitsutoyo đã xuất bản ấn bản tiếng Anh The Teaching of
Buddha.
Năm 1965, khi ông Numata hiến tịnh tài để thành lập Hiệp Hội Phật GiáoTruyền Đạo, thánh điển này được lên kế hoạch phổ cập ra toàn thế giới,đấy là một trong những hoạt động của hiệp hội này.
Theo kế hoạch ấy, năm 1966 đã cơ cấu được những thành phần nhân sựđể biên tập mới quyển Thánh Điển Phật Giáo. Thành viên gồm có bảyvị, các giáo sư Kazuyoshi Kino, Shūyū Kanaoka, Zennō Ishigami,
Shinkō Sayeki, Kōdō Matsunami, Shōjun Bandō và Takemi Takase.
Cùng với sự cộng tác của giáo sư Fumio Matsunami, ông N. A. Waddellvà ông Toshisuke Shimizu, bản Thánh Điển Phật Giáo Nhật – Anh ĐốiDịch được xuất bản theo những nguyên tắc hiện đại.
Năm 1972, dựa trên bản thánh điển này, các giáo sư Shūyū Kanaoka,
Zennō Ishigami, Shōyū Hanayama, Kwansei Tamura và Takemi Takase
đảm trách biên tập và xuất bản bản Anh ngữ.
- 241 -

Sau đó, một uỷ ban gồm những giáo sư Ryōtatsu Shioiri, Takemi Takase,
Hiroshi Tachikawa, Kwansei Takamura, Shōjun Bandō và Shōyū
Hanayama (tổng biên tập) được thành lập để biên tập bản tiếng Nhật của
The Teaching of Buddha, phiên bản này được xuất bản vào năm 1973.
Tiếp theo, năm 1974, một uỷ ban gồm các giáo sư Kōdō Matsunami,
Shōjun Bandō, Shinkō Sayeki, Dōyū Tokunaga, Kwansei Tamura và
Shōyū Hanayama (tổng biên tập) được thành lập để biên tập lại bản tiếng
Anh của The Teaching of Buddha, với sự cộng tác của ông Richard R.
Steiner. Bản biên tập lần này được kết hợp với phiên bản tiếng Nhật (xuấtbản năm 1973). Kết quả là có được ấn phẩm The Teaching of Buddhabản Nhật và Anh ngữ.
Năm 1978, có các giáo sư Shigeo Kamata và Yasuaki Nara tham gia vào
uỷ ban biên tập. Năm 2001, các giáo sư Kenneth Tanaka, Shōgo
Watanabe, Yoshiyasu Yonezawa và Sengaku Mayeda (quyền tổng biêntập) gia nhập vào uỷ ban.
Năm 2013, hiệp hội Phật Giáo Truyền Đạo có sự thay đổi về tổ chức, từQuỹ Hợp Nhất (Incorporated Foundation) thành Quỹ Hợp Nhất Vì Lợi
Ích Cộng Đồng (Public Interest Incorporated Foundation). Nhân việcthay đổi này, thành viên của uỷ ban biên tập được tái lập, gồm có các
giáo sư Sengaku Mayeda (tổng biên tập), Zennō Ishigami, Kiyotaka
Kimura, Kenneth Tanaka, Makio Takemura, Yasuaki Nara, Chizuko
Yoshimizu, Yoshiyasu Yonezawa và Shōgo Watanabe. Từ năm 2017,
giáo sư Makio Takemura đảm nhiệm chức vụ tổng biên tập, uỷ ban họpmặt hàng năm để cố gắng tìm cách làm cho Lời Dạy Của Đức Phật đápứng hiệu quả đến những nhu cầu của xã hội ngày nay.
Về bản dịch tiếng Việt của The Teaching of Buddha, vốn dĩ đã được ấn
hành từ năm 1983, do giáo sư Yonosuke Takeuchi và ông Nguyễn DịchHoàn (trường Đại Học Ngoại Ngữ Tokyo) dịch Việt. Tuy nhiên bản dịchnày đã tồn tại nhiều bất cập cần cải chính. Năm 2019, phiên bản Việt ngữmới của The Teaching of Buddha được lên kế hoạch thực hiện. Ấn bảntiếng Việt lần này do Sư cô Thích Nữ Thanh Trì (Võ Thị Vân Anh, giảng
viên Học Viện Phật Giáo Việt Nam tại Tp. HCM) đảm trách.
Tháng 01 năm 2020
- 242 -

CHỈ MỤC CHO SINH HOẠT THƯỜNG NHẬTĐời người
trang
Ý nghĩa của đời người ...............................
4
Thế giới hiện thực ...................................... 85
Cách sống lý tưởng .................................... 205
Nhân sinh quan sai lầm .............................. 40Nhận thức đúng đắn về cuộc đời ............... 37
Lối sống thiên lệch .................................... 52
Cho người mê muội (chuyện ngụ ngôn) .... 112
Một cuộc đời (chuyện ngụ ngôn) .............. 79
Nếu chạy theo đời sống ái dục (chuyện
ngụ ngôn) ................................................... 79Những điều mà người già người bệnhngười chết dạy cho chúng ta (chuyện kể)
82
Cái chết là điều đương nhiên sẽ đến(chuyện kể) .............................................. 83Năm điều ít ai có thể thành tựu đượctrong đời này ............................................ 43Bốn điều chân thật trong đời ..................... 44
Mê hay giác cũng là do tâm ....................... 45
Hai mươi điều khó thực hiện nhưng làđiều cao quý đối với người phàm ............ 117
Niềm tinNiềm tin là ngọn lửa .................................. 158
Ba phương diện của niềm tin ..................... 159
Niềm tin là điều bất tư nghì ....................... 160
Niềm tin là sự biểu hiện chân thật ............. 159- 243 -

dòng
19
22
23
10
1
1
2
14
1
4
8
19
6
1
3

8
11
10
19

trangĐiều chân thật thì khó nhìn thấy nhưngười mù sờ voi (chuyện ngụ ngôn) ....... 66Phật tánh được hiển bày nhờ minh sư(chuyện ngụ ngôn) ................................... 68Phật tánh bị phiền não che khuất
(chuyện ngụ ngôn) ..................................... 64
Nghi ngờ làm chướng ngại niềm tin .......... 160
Phật là cha lành của con người .................. 32
Trí huệ của Phật rộng sâu như biển ............. 30
Tâm của Phật là đại từ bi .............................. 13
Tâm từ bi của Phật là vĩnh viễn ................. 13
Thân Phật không phải nhục thân ............... 11
Đức Phật đã thuyết pháp xuyên suốt cuộc đờicủa ngài .................................................... 20
Đức Phật thị hiện niết-bàn để giáo huấncon người ................................................. 20
Đức Phật dùng phương tiện để cứu độ khổnão cho con người (chuyện ngụ ngôn) .... 16..................................................................... 16
Thế giới giải thoát ...................................... 207
Quy y Phật Pháp Tăng ............................... 157
Học ba môn giới định huệ ......................... 145
Tám thánh đạo ............................................. 147
Sáu con đường đi đến giác ngộ ................. 148
Bốn chánh cần ........................................... 148
Bốn niệm trụ .............................................. 148
Năm lực để đạt được giác ngộ ................... 149
Bốn vô lượng tâm ...................................... 151- 244 -

dòng
1
7
22
20
1
21
1
20
20
22
22
5
20
10
4
1
6
8
16
7
1
11

Người biết bốn chân lý ..............................
Tử và đời vô thường ..................................
Người niệm Phật thì sẽ sanh về tịnh độ .....
Tự mình là ngọn đèn, nương tựa vào
chính bản thân mình ................................

trang

dòng

35
10
99

7
23
3

9

3

Tu TậpĐiều quan trọng nhất đối với bản
thân là gì (chuyện ngụ ngôn) ................... 133
Cẩn trọng bước đầu tiên ............................ 116
Đừng quên tâm ban đầu(chuyện ngụ ngôn) ................................... 134
Muốn thành tựu đạo quả phải nhẫn nạinhiều khổ nạn (chuyện kể) ...................... 140
Dù cho có thất bại bao nhiêu cũng nên
can đảm (chuyện kể) ................................ 152
Đừng xao động bởi nghịch cảnh(chuyện kể) .............................................. 109
Người cầu đạo cũng như cầm ngọn đènđi vào căn phòng tối ................................ 35
Lời dạy chân thật có thể tìm thấy ở khắpmọi nơi (chuyện kể) .................................. 143
Con người có khuynh hướng dao độngtheo tâm ................................................... 106
Điều quan trọng của giáo lý là tu tâm .......
9Trước hết là tu sửa nội tâm ........................ 186
Nếu nuôi dưỡng tâm .................................. 107- 245 -

9
23
20
5
18
10
22
4
18
18
20
3

trangNhững trạng thái tâm (chuyện ngụ ngôn) . 104
Tâm không phải là ngã .............................. 42Đừng để tâm dẫn dắt ..................................
9Điều phục tâm ............................................ 136
Làm chủ tâm ..............................................
9Mọi điều xấu ác đều từ thân miệng ý ........ 75
Lời nói và tâm ............................................ 110
Thân này chẳng qua là vật vay mượn(chuyện kể) .............................................. 127
Thân này đầy dẫy nhơ bẩn ......................... 115
Đừng tham lam ..........................................
9
Giữ gìn thanh tịnh thân miệng ý ................ 109
Cố gắng nhưng không quá sức(chuyện kể) .............................................. 152
Khổ não
Phiền não sinh khởi từ tâm chấp nê ........... 39
Cách tránh phiền não ................................. 11Mê lầm là ngõ vào giác ngộ ...................... 53
Con đường thoát khỏi mê lầm ..................... 102
Nếu dập tắt được lửa phiền não thì cóđược thanh lương của giác ngộ ................. 125
Chính ái dục là nguồn gốc của mê lầm ..... 74
Hãy coi ái dục là con rắn độc núp
dưới hoa ................................................... 74Đừng chấp vào căn nhà đang cháy
(chuyện ngụ ngôn) ................................... 16
Dục vọng là nguồn gốc của tội lỗi ............. 103- 246 -

dòng
1
13
7
6
23
17
16
1
6
7
1
2

1
9
22
1
18
14
16
16
16

trang
Thế giới này đang bốc cháy ....................... 72
Con người vì danh lợi mà tự thiêu
đốt mình ................................................... 104
Con người huỷ hoại bản thân vì thamlam tài sắc ................................................ 105
Những đặc trưng sai biệt của người hiềntrí và người ngu si .................................... 118
Người ngu không nhận ra cái xấu ác củabản thân (chuyện ngụ ngôn) .................... 125
Người ngu chỉ nhìn thấy kết quả rồi ghanhđua với phúc lạc của người khác ............. 125
Cách hành xử của người ngu(chuyện ngụ ngôn) ................................... 130
Đời sống thường nhậtBố thí rồi thì hãy quên ý niệm bố thí ......... 150
Bảy cách bố thí không tài vật .................... 150
Phương pháp để được giàu sang(chuyện kể) .............................................. 129
Phương pháp mang lại hạnh phúc ............. 116
Đừng quên ơn (chuyện kể) ........................ 122
Những tính cách của con người ................. 77
Mong trả thù là đợi tai hoạ ........................ 116
Phương pháp giảm thiểu hận thù(chuyện kể) .............................................. 203
Đừng dao động vì lời sỉ nhục của người
(chuyện kể) .............................................. 107
Không sống vì việc ăn, mặc, ở .................. 180- 247 -

dòng
9
23
3
1
1
4
9

3
10
7
14
22
15
3
1
12
20

trangThức ăn và y phục không phải đểhưởng thụ khoái lạc ................................. 102
Tâm niệm đối với thức ăn .......................... 182
Tâm niệm đối với đồ mặc .......................... 182
Tâm niệm đối với việc ngủ nghỉ ................ 183
Tâm niệm đối với cái nóng cái lạnh .......... 183
Tâm niệm trong đời sống thường nhật ...... 181

Kinh tế
Cách sử dụng đồ vật .................................. 194
Tài vật không phải là thứ của mìnhvĩnh viễn .................................................. 193
Không cất giữ tài vật chỉ cho riêng mình .. 196
Cách để được giàu có (chuyện kể) ............ 129
Đời sống gia đìnhGia đình là nơi mà mọi người tâmtình với nhau ............................................... 191
Những hành vi phá hoại gia đình .............. 186
Cách báo ơn cha mẹ .................................... 191
Đạo làm con đối với cha mẹ ...................... 187
Đạo vợ chồng ............................................. 188
Vợ chồng nên có cùng tín ngưỡng
(chuyện kể) ·································· 194
Đạo của người xuất giaNgười xuất gia không chỉ đơn thuần là- 248 -

dòng
17
22
8
9
2
18

2
17
3
7

14
20
8
9
7
21

trangmặc áo cà-sa và tụng kinh Phật ··········· 174Người xuất gia không phải là người kếthừa tự viện và tài sản của tự viện ········ 172
Người nhiều tham muốn không phảilà người xuất gia chơn chánh ·············· 172
Nếp sống đúng đắn cần phải giữ gìncủa người xuất gia ·························· 173
Đời sống xã hộiÝ nghĩa đời sống xã hội ····················· 199
Thực trạng xã hội ····························· 85Những loại đoàn thể trong xã hội ·········· 199
Cộng đồng xã hội chân thực ················ 199
Ánh hào quang chiếu soi đêm tối ··········· 198
Sự hoà hợp trong mối quan hệ giữangười với người ····························· 200
Phương pháp sống hoà hợp trongcộng đồng xã hội ···························· 201
Giáo đoàn lý tưởng ··························· 200
Xã hội lý tưởng của người con Phật ······· 206
Khi trật tự bị đảo loạn thì sẽ bị huỷ diệt(chuyện ngụ ngôn) ·························· 124
Tranh giành và ghen ghét đi cùng vớisự huỷ diệt (chuyện ngụ ngôn) ············ 124
Nên kính trọng người cao tuổi(chuyện kể) ·································· 119
Đạo thầy trò ··································· 187
Đạo bằng hữu ································· 188- 249 -

dòng
10
1
5
8

6
22
10
17
7
5
9
11
24
1
1
1
21
17

trangCách chọn bạn ································ 190
Đạo chủ tớ ····································· 189
Đối với kẻ phạm tội ·························· 196
Tâm niệm của người làm thầy dạy đạo······ 175- 250 -

dòng
6
2
16
15

GIẢI THÍCH THUẬT NGỮ(Theo thứ tự bảng chữ cái )BA-LA-MẬT, HAY BA-LA-MẬT-ĐA (Pāramitā):
Hán Việt là “đáo bỉ ngạn”, dịch nghĩa là “vượt qua bờ bên kia”, nghĩa làđạt đến cõi nước của Phật nhờ việc tu hành các pháp môn của Phật giáo.
Thường được hiểu rằng thực hành sáu hạng mục tu hành sau thì hành giả
có thể vượt thoát thế giới sanh tử này để đạt đến thế giới của sự giác ngộ.
Đó là, bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí huệ. Phong tục ởNhật Bản có hai tuần lễ HIGAN vào mùa xuân và mùa thu hàng năm là cónguồn gốc từ thuật ngữ này.

BỒ-TÁT (bodhisattva):
Vốn dĩ từ ngữ này chỉ cho thời kỳ tu hành trước khi thành đạo của Gautama
Siddhārtha, có ý nghĩa là người tìm cầu sự giác ngộ. Từ khi đại thừa Phậtgiáo hưng khởi, từ ngữ này được giải thích rộng nghĩa hơn, chỉ cho tín đồPhật giáo Đại thừa. Về mặt hướng thượng thì lấy sự giác ngộ của đức Phậtlàm mục đích, về mặt hướng hạ thì nỗ lực dẫn dắt tất cả mọi người cùngđều hướng đến sự giác ngộ của Phật, người có nhân cách lý tưởng như thếgọi là bồ-tát. Và ngoài ra còn được dùng để gọi những trợ thủ của đức Phậtcó uy thần như Quan Âm, Văn Thù, những vị mang một phần lòng từ bi
và trí tuệ của đức Phật mà ứng hiện cứu độ khổ não cho chúng sanh.

ĐẠI THỪA (Mahāyāna):Trong lịch sử Phật giáo, có hai dòng truyền tư tưởng chính, đó là Thượng
Toạ bộ (Theravāda) và Đại Thừa (Mahāyāna). Nhóm truyền thống Phậtgiáo Đại thừa được truyền bá đến các nước Tây Tạng, Trung Quốc, Triều
Tiên, Hàn Quốc, Nhật Bản, Việt Nam… Truyền thống Phật giáo Thượng
Toạ bộ được truyền đến Miến-điện, Tích-lan, Thái-lan… Từ ngữ “cỗ xelớn” (Đại thừa) có ý nghĩa là có thể dung nhận tất cả chúng sanh đang chịukhổ não trong thế giới sanh tử này, và có thể bình đẳng dẫn dắt tất cảnhững chúng sanh ấy đi vào cảnh giới giác ngộ.

- 252 -

KINH (sūtra):Là tập hợp ký lục những lời dạy của đức Phật. Từ ngữ này vốn dĩ có ýnghĩa là sợi chỉ may, chỉ cho sự thu thập số lượng lớn những tri thức trong
tôn giáo và học vấn nói chung. Là một bộ phận trong tam tạng (Tripiṭaka).

LUÂN HỒI (Saṃsāra):Chỉ cho sự thay đổi sinh tử tử sinh từ đời quá khứ đến đời hiện tại, từ đờihiện tại đến đời vị lai, quay vòng như bánh xe, cũng được nói là “luân hồisanh tử”. Con người khi chưa thoát khỏi thế giới này để đến thế giới giác
ngộ thì vẫn luôn phải chuyển sanh trong sáu nẻo: địa ngục, ngạ quỷ, súc
sinh, a-tu-la, cõi người và cõi trời. Người vượt thoát khỏi vòng luân hồisanh tử này thì được gọi là Buddha.

NIẾT-BÀN (Nirvāṇa):Về ngữ nghĩa, có ý nghĩa là “thổi tắt”. Đây là trạng thái mà các dục vọngvà phiền não của nhân gian bị dập tắt nhờ sự tu tập và thiền định chánh trí.
Người đạt được trạng thái này được gọi là Phật. Gautama Siddhārtha đãđạt được trạng thái này ở tuổi 35. Tuy nhiên, ngày nay chỉ hiểu niết-bàn
là trạng thái khi đức Phật diệt độ, bởi vì cho rằng khi nhục thể không cònthì lửa phiền não mới hoàn toàn tiêu mất.

NGHIỆP (karman):Mặc dù ý nghĩa gốc của từ ngữ này là hành vi, nhưng trong mối quan hệ
nhân quả, nó được xem là tiềm tại lực, là kết quả của các hành vi trongquá khứ. Nghĩa là, vì mỗi hành động của chúng ta đều mang theo kết quảthiện hay ác, khổ hay lạc. Tuỳ theo hành vi thế nào, sức ảnh hưởng củahành vi ấy vào kết quả trong tương lai được gọi là nghiệp. Nếu có hành vithiện lành thì chiêu cảm thành kết quả thiện lành. Có ba chủng loại nghiệp,đó là nghiệp thuộc thân, thuộc miệng, thuộc ý.

- 253 -

PĀLI (-ngôn ngữ):Là ngôn ngữ được sử dụng trong Phật giáo Theravāda. Người ta tin rằngđây là ngôn ngữ được sử dụng để ghi chép kinh điển Phật giáo cổ xưa nhất.
Vì đây là một trong những loại ngôn ngữ Prakrit, ngôn ngữ bình dân của
Sanskrit, nên không có sự khác biệt lớn giữa Pāli và Sanskrit. Ví dụ,
Dharma trong Sanskrit thì là Dhamma trong Pāli, Nirvāṇa trong Sanskrit
thì Nibbāna trong Pāli. Xem thêm phần Sanskrit.

PHÁP (Dharma):
Là lời dạy chân thật được chỉ dạy bởi đấng đã giác ngộ, tức Phật-đà. Nội
dung cụ thể được gọi là tam tạng, tức ba loại thánh điển gồm: kinh (những
lời dạy do đức Phật nói ra), luật (những điều luật sinh hoạt do đức Phậtchế định), và luận (những giải thích và luận thích cho kinh và luật). Pháplà lời dạy chân thật này cùng với Phật là bậc giác giả, Tăng là đoàn thểchúng đệ tử Phật, tạo thành ngôi tam bảo nền tảng y cứ của Phật giáo.

PHẬT (Buddha):Vốn dĩ là từ ngữ để chỉ Phật Thích-ca Mâu-ni khai sáng ra đạo Phật, ngườiđã đạt đạo giác ngộ khoảng hơn 2500 năm trước tại Ấn Độ. Chữ Buddha
có nghĩa là người đã giác ngộ, Hán Việt dịch âm là Phật-đà, tỉnh lược thành“Phật”. Mục đích của Phật giáo là mỗi cá nhân đều phải đạt được trạng
thái Phật này, tuy nhiên có sự khác biệt về phương pháp và thời gian tu
hành nên Phật giáo có sự phân chia ra nhiều tông phái.
Trong Phật giáo Đại thừa, từ mẫu hình đức Phật lịch sử Thích-ca Mâu-ni,
còn có nhiều vị Phật khác, ví dụ: Phật A-di-đà (Amitābha), Phật Dược Sư(Bhaiṣajyaguru), Phật Tỳ-lô-giá-na (Mahāvairocana) v.v… tượng trưng
cho các phương diện trong giáo lý Phật-đà, được số đông chấp nhận,Ngoài ra, ở Nhật Bản, người ta gọi người đã khuất là “Hotoke” (Phật),điều này do ảnh hưởng tư tưởng “vãng sanh thành Phật” của giáo học TịnhĐộ, tin rằng người đã khuất sẽ sinh vào tịnh độ và ở đó họ sẽ thành Phật.

- 254 -SANSKRIT (tiếng Phạn):Là ngôn ngữ văn chương cổ điển của Ấn Độ cổ đại; một trong những ngôn
ngữ thuộc họ ngôn ngữ Ấn Âu. Được chia thành Sanskrit Vệ-đà và
Sanskrit cổ điển. Kinh điển của truyền thống Phật giáo Đại thừa được viếtbằng ngôn ngữ này theo phong cách riêng, được gọi là Sanskrit Phật giáo
(Buddhist Hybrid Sanskrit).

TAM TẠNG (Tripiṭaka):
Là ba nhóm văn điển Phật giáo. Đây cũng là Pháp. Gồm có Kinh (Sūtra)bao gồm những lời Phật dạy; Luật, gồm những giới luật do ngài quy định;và A-tỳ-đàm, bao gồm những giải thích và nghị luận về giáo pháp và giớiluật. Sau này, các tác phẩm Phật giáo được viết bởi các cao tăng TrungQuốc, Nhật Bản cũng được đưa vào kho tàng kinh điển Phật giáo. Xem
thêm mục Pháp.

TÁNH KHÔNG (śūnyatā):Là khái niệm biểu hiện tư tưởng cho rằng chư tồn tại không có thật thể,không có ngã. Mọi sự vật đều do duyên mà sinh, không hề có cái ngã bấtbiến thật thể. Con người không nên chấp rằng có hay không có cái ngã thậtthể. Mọi tồn tại, ngay cả con người hay là những sự vật khác đều tồn tạitrong mối tương quan. Không có chuyện có một khái niệm, tư tưởng, chủnghĩa độc lập tồn tại. Đây là tư tưởng căn bản của hệ kinh Bát-nhã.

TĂNG-GIÀ (Saṅgha):Là đoàn thể bao gồm cả Tăng, Ni, nam nữ cư sĩ Phật tử. Thời kỳ đầu từngữ này được dùng để chỉ cho đoàn thể Tăng Ni. Về sau, khi Đại thừa Phậtgiáo hưng khởi, bất kể là Tăng Ni hay Cư sĩ, những ai đặt mục đích tu
hành bồ-tát hạnh, đều cùng được coi là thành viên tăng. Tăng-già là mộttrong ba ngôi báu.

- 255 -

THƯỢNG TOẠ BỘ (Theravāda):Đây là bộ phái Phật giáo đại diện cho truyền thống Phật giáo phía Nam.
Thera có nghĩa là trưởng lão. Là trường phái của các vị trưởng lão tronglịch sử, nhóm những vị sư trưởng lão bảo thủ, ủng hộ việc tuân thủ giớiluật, ngược với nhóm những vị sư khác có tư tưởng cấp tiến tự do hơn (tưtưởng của những vị sư mà sau này được phát triển thành Phật giáo Đạithừa, thuộc truyền thống Phật giáo phía Bắc). Những xu hướng đối nghịch
này trong Phật giáo được biết là đã bắt đầu từ thời nguyên thuỷ, một vài
thế kỷ sau khi đức Phật diệt độ, khi Đại Thiên (Mahādeva), một vị tăngcấp tiến đòi tự do giải thích năm điều luật. Điều này đã khích động sự chia
rẽ thành Thượng Toạ bộ và Đại Chúng bộ, bộ phái được cho là tiền thâncủa Phật giáo đại thừa sau này.

TRÍ TUỆ (Prajñā):Một trong sáu ba-la-mật. Là khả năng phán đoán đúng đắn gì là chánh gì
là tà, người có đầy đủ trí huệ này gọi là Phật-đà. Trí huệ này không phảichỉ là tri thức đơn thuần, mà là khả năng nhìn thấu chân tướng tồn tại đằngsau mọi hiện tượng. Việc tu hành để đạt được cảnh địa này gọi là Bát-nhã
ba-la-mật.

VÔ NGÃ (anātman):
Là một trong những giáo nghĩa cơ bản nhất của Phật giáo. “Tất cả mọi tồntại và hiện tượng trong thế giới này vốn không có thật thể có thể nắm bắt”.
Phật giáo chủ trương chư hành vô thường, dĩ nhiên giải thích rằng, mọitồn tại trong thế giới này không tồn tại vĩnh viễn, vì không có thật thể,khác với những tôn giáo tại Ấn Độ thời bấy giờ cho rằng mọi tồn tại đều
có thật thể, gọi là “ngã”. Ngã ở đây tương đương với “linh hồn” trongnhững tôn giáo khác.

- 256 -

VÔ THƯỜNG (anitya):Mọi tồn tại đều sinh diệt biến hoá, không hề đứng yên ở một trạng thái cốđịnh nào. Là một biểu hiện rõ về lập trường tư tưởng khác với những tôn
giáo khác của Phật giáo. Mọi sự vật đều trải qua bốn giai đoạn: sinh, tồntại, biến dị và cuối cùng là diệt vong. Quán sát quá trình này là điều cầnthiết để phản tỉnh một cách sâu sắc về cái khổ. Điều này cũng được phântích theo lối hình nhi thượng học từ quan điểm của nhiều học phái, tuynhiên, không nên chỉ cường điệu mặt tiêu cực, u ám, vì sự sinh thành vàphát triển cũng là một phương diện của vô thường.

- 257 -

VỀ HIỆP HỘI PHẬT GIÁO TRUYỀN ĐẠO VÀ SỰ CỐNG HIẾN“THE TEACHING OF BUDDHA”
Nói đến Hiệp hội Phật Giáo Truyền Đạo, trước tiên phải nói đến một
doanh nhân, đó là ông Yehan Numata, người sáng lập công ty
Mitsutoyo.
Thành lập công ty để sản xuất dụng cụ đo lường vào năm 1934,
Yehan Numata có niềm tin vững chắc rằng thành công của một doanhnghiệp là nhờ vào sự kết hợp hài hoà của Trời, Đất, Con Người; vàsự hoàn hảo của con người chỉ có được là nhờ vào sự phối hợp một
cách cân bằng giữa trí tuệ, tình yêu và lòng can đảm (trí, bi, dũng).
Ông đã làm mọi thứ có thể với niềm tin này để cải tiến kĩ thuật sảnxuất dụng cụ đo lường và hoàn thiện con người.
Ông tin rằng để đạt được hoà bình trên thế giới là phải dựa vào sự
hoàn thiện của con người. Hướng đến mục đích đó có giáo lý củaPhật-đà. Do đó, cùng với việc điều hành doanh nghiệp, ông đã nỗ lựcquảng bá và hiện đại hoá âm nhạc Phật giáo, quảng bá hình ảnh củađức Phật và lời dạy của ngài kể từ khi thành lập công ty.
Tháng 12 năm 1965, ông đã thành lập một quỹ hợp nhất từ các quỹtư nhân của mình để tham gia vào việc truyền bá Phật giáo và đồngthời cũng hỗ trợ cho nền hoà bình thế giới. Và như thế, hiệp hội PhậtGiáo Truyền Đạo được bắt đầu như là một tổ chức công cộng.
Thể theo ý nguyện của người sáng lập, công việc của hiệp hội PhậtGiáo Truyền đạo là tìm kiếm giải pháp cho vấn đề: làm gì để lưu bố
giáo lý của Phật-đà rộng xa để mọi người đều được lợi ích và đượcthọ hưởng ánh sáng từ bi và trí tuệ vĩ đại của ngài.
Nói tóm lại, mọi nỗ lực có thể để lưu bố Lời Dạy của Đức Phật lànhiệm vụ chính yếu của hiệp hội Phật giáo Truyền Đạo.

- 258 -

Quyển sách “The Teaching of Buddha” này là kết quả mà chúng tôi
đã suy ngẫm về lịch sử tôn giáo đất nước Nhật Bản, hầu như không
có tác phẩm nào có thể gọi là quyển sách giáo lý Phật giáo được giảithích theo cách của người Nhật thật sự. Mặc dù trên thực tế, chúng
tôi luôn rất tự hào về văn hoá Phật giáo của chúng tôi.
Quyển sách này là món ăn tinh thần cho những ai đọc nó. Nó đã đượcchuẩn bị một cách thấu đáo để mọi người có thể giữ nó trên bàn làmviệc, hay mang theo bên mình để có thể tuỳ ý tiếp xúc với Ánh Sáng
tâm linh sống động.

Mặc dù vẫn chưa thật sự hoàn hảo như chúng tôi mong muốn, nhưng
phiên bản hiện tại của “The Teaching of Buddha” đã qua một chặng
đường dài với sự nỗ lực của nhiều người để đáp ứng nhu cầu của conngười đương đại một cách chính xác, dễ đọc, và là sự giới thiệu cóthẩm quyền về Phật giáo, đồng thời, là một hướng dẫn thực tế và lànguồn cảm hứng hằng ngày thật sự.
Mong muốn của hiệp hội Phật Giáo Truyền Đạo là sớm thấy một
ngày khi có càng nhiều gia đình có quyển sách này, và càng nhiều
càng tốt các Phật tử tại gia chúng ta được thụ hưởng và tắm mìnhtrong Ánh Sáng của bậc Thầy vĩ đại.
Chúng tôi rất hoan nghênh sự góp ý của chư độc giả, xin cứ ghi thưvề cho Hiệp Hội Phật Giáo Truyền Đạo bất cứ lúc nào.

- 259 -