निर्माण क्षेत्रको निनदा ष्ट सीपभएकम कमर्दमर िम्बर 2र्ूल्यमङ्कि परीक्षमको लमनिपमठ्यपुस्तक

2023.07.04

निर्मा ण क्षेत्रको निनदा ष्ट सीप भएकम कमर्दमर िम्बर 2 र्ूल्यमङ्कि परीक्षमको लमनिपमठ्यपुस्तक समर्ग्री तमनलकम
अध्याय 1 फोरम्यानको कर्तव्यहरू
1.1 फोरम्यमिको निम्मेवमरी ...........................................................................................................1
1.1.1 निर्मा ण समइट फोरम्यमिको है नसयत ............................................................................1
1.1.2 फोरम्यमिको निम्मेवमरी.................................................................................................1
1.1.3 ररपोनटा ङ (होउकोकु) / सञ्चमर (रे न्रमकु) / परमर्र्ा (सोउदमि) ....................................6
1.2 फोरम्यमिको लमनि आवश्यक क्षर्तमहरू ..............................................................................91.2.1 सुरक्षम व्यवस्थमपि क्षर्तम ..............................................................................................91.2.2 व्यवस्थमपि क्षर्तम .........................................................................................................10
1.2.3 िेतृत्व क्षर्तम ..................................................................................................................11
1.2.4 कोनिङ क्षर्तम...............................................................................................................121.2.5 सञ्चमर क्षर्तम ..................................................................................................................13
1.2.6 सर्स्यम सर्मधमि ििे क्षर्तम .........................................................................................15
1.2.7 सीप / प्रमनवनधक क्षर्तमहरू .........................................................................................16
1.2.8 कररयरर्म उन्ननतको लमनि नसकमइ ...............................................................................16अध्याय 2 साइट व्यवस्थापनमा फोरम्यानको जिम्मेवारी
2.1 रमम्रो कमर्को लमनि सताहरू ...................................................................................................18
2.1.1 कमर्कमर्ूल तत्वहरू ....................................................................................................18
2.1.2 रमम्रो कमर्को लमनि सताहरू .........................................................................................18
2.2 सेटअप र कमया व्यवस्थमपिर्म फोरम्यमिको निम्मेवमरी ........................................................212.2.1 समइटर्म पठमउिु पूवाको नर्क्षम .....................................................................................212.2.2 कमया सञ्चमलि प्रनियमको िमाँ ि .....................................................................................22

2.2.3 कमया स्स्थनतको पुनष्ट .......................................................................................................222.2.4 समर्ग्री, उपकरण र औिमरहरूको िमाँ ि र व्यवस्थमपि.............................................23
2.2.5 कमर्दमरहरूको उपयु क्त स्थमि निधमा रण ....................................................................23
2.3 समइट व्यवस्थमपिको लमनि आवश्यक आधमरभूत ज्ञमि ........................................................23
2.3.1 निर्मा ण अवनध, लमित र िुणस्तर बीिको सम्बन्ध .......................................................23
2.3.2 QCDSE ..........................................................................................................................24
2.3.3 िुणस्तर / कमया सुधमर / सर्स्यम सर्मधमिकम लमनि समर्मन्य नवनधहरू .....................25
2.4 सुरक्षम व्यवस्थमपि ....................................................................................................................28
2.4.1 सुरक्षम नियर्हरूको पू णा अिुपमलि .............................................................................28
2.4.2 सुरक्षम िमिरूकतमर्म सुधमर .........................................................................................28
2.4.3 सुरक्षम बैठकहरू सञ्चमलि ििे .....................................................................................29
2.4.4 र्ेनसि र औिमरहरूको सुरनक्षत प्रयोि पूणा पमलिम ििे ............................................29
2.4.5 खतरिमक क्षेत्रहरू दृश्यमत्मक बिमउिे ........................................................................30
2.4.6 नवपद् वम दु र्ाटिम र्ट् दमको प्रनतनियम ..........................................................................30
2.5 प्रनियम व्यवस्थमपि ..................................................................................................................32
2.5.1 प्रनियम योििमको बिमउिे ............................................................................................32
2.5.2 प्रनियम योििमहरू समझम ििे ......................................................................................34
2.5.3 प्रनियम योििम अद्यमवनधक ििे ....................................................................................34
2.5.4 प्रनियम योििम अिुिर्ि र िोस्खर् व्यवस्थमपि .........................................................34
2.6 लमित व्यवस्थमपि....................................................................................................................35
2.6.1 लमितलमई प्रभमनवत ििा सक्ने कुरमहरू .......................................................................35
2.6.2 दै निक कमया प्रनतवेदि बिमउिे .....................................................................................36
2.7 िुणस्तर व्यवस्थमपि.................................................................................................................37
2.7.1 नििमइि र स्पेनसनफकेसिहरू बुझ्ने ............................................................................37
2.7.2 उपयुक्त निर्मा ण नवनधहरूको निदे र्ि ........................................................................38
2.7.3 कमर्को िुणस्तर िमाँ ि ििे ............................................................................................38
2.7.4 कमर्दमरहरूको प्रनर्क्षण .............................................................................................39
2.7.5 िुणस्तरकम सर्स्यमहरू सर्मधमि ििे अवधमरणम .......................................................40

2.8 वमतमवरणीय व्यवस्थमपि..........................................................................................................40
2.8.1 प्रमकृनतक वमतमवरण ......................................................................................................412.8.2 वरपरको वमतमवरण .......................................................................................................422.8.3 कमया वमतमवरण ..............................................................................................................44
2.9 व्यमवसमनयक सुरक्षम र स्वमस्थ्य व्यवस्थमपि.............................................................................45
2.9.1 व्यमवसमनयक सुरक्षम र स्वमस्थ्य व्यवस्थमपिको उद्दे श्य र प्रभमवहरू ...........................46
2.9.2 "3 व्यवस्थमपि" को अवधमरणम ....................................................................................46
2.9.3 कमया वमतमवरण व्यवस्थमपि ..........................................................................................46
2.9.4 कमया व्यवस्थमपि ...........................................................................................................50
2.9.5 स्वमस्थ्य व्यवस्थमपि .......................................................................................................50अध्याय 3 सुरक्षा र स्वास्थ्य गजर्जवजिहरू सम्बन्धी फोरम्यानको जिम्मेवारी
3.1 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू भन्नमले ? ..................................................................................52
3.2 व्यवसमनयक सुरक्षम तथम स्वमस्थ्य ऐि.......................................................................................54
3.2.1 व्यवसमनयक सुरक्षम तथम स्वमस्थ्य ऐि भिेको के हो? ...................................................54
3.2.2 व्यवसमनयक सुरक्षम तथम स्वमस्थ्य ऐिको संर्ोधिर्म हे िुापिे बुाँदमहरू ........................55
3.3 निर्मा ण उद्योिर्म हुिे नवपद् र नतिको रोकथमर्कम उपमयहरू ............................................57
3.3.1 निर्मा ण उद्योिर्म नवपद् हरू ..........................................................................................57
3.3.2 पेर्मित दु र्ाटिमहरू निम्त्यमउिे कमरकहरू ...............................................................57
3.3.3 स्वमभमनवक रूपर्म सु रनक्षत हुिु र अलग्यमउिु ............................................................58
3.3.4 सुरक्षमत्मक उपकरणहरूको पूणा प्रयोि ......................................................................59
3.4 िोस्खर् र्ूल्यमङ्कि ....................................................................................................................60
3.4.1 िोस्खर् र्ूल्यमङ्कि भिे को के हो? .................................................................................60
3.4.2 िोस्खर् र खतरमहरूको पनहिमि ................................................................................62
3.4.3 िोस्खर् अिुर्मि ............................................................................................................62
3.4.4 िोस्खर् अिुर्मिको र्ू ल्यमङ्कि ......................................................................................63
3.4.5 िोस्खर् न्यूिीकरण उपमयहरूको अध्ययि र कमयमा न्वयि .........................................64
3.5 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरूको प्रकमर र फोरम्यमिको निम्मेवमरी ...................................65

3.5.1 5S िनतनवनधहरू ...........................................................................................................65
3.5.2 खतरम पूवमा िुर्मि (KY) िनतनवनधहरू ...........................................................................68
3.5.3 हुाँ दमहुाँ दै टरे को दु र्ाटिम िनतनवनधहरू ...........................................................................71
3.6 र्मिवीय त्रुनटहरू रोक्न फोरम्यमिको भूनर्कम .......................................................................73
3.7 र्स्क्त उत्पीिि ........................................................................................................................76
3.7.1 र्स्क्त उत्पीिि भिेको के हो? .....................................................................................76
3.7.2 र्स्क्त उत्पीिि हुिुकम कमरणहरू...............................................................................77
3.7.3 र्स्क्त उत्पीििबमट बच्नकम लमनि बुाँदमहरू..................................................................78अध्याय 4 फोरम्यानको रूपमा ड्र इङ्ग बुझ्ने र्ररका
4.1 नििमइि िरइङ्ग कमििमतहरूको भूनर्कम .............................................................................80
4.1.1 नििमइि िरइङ्ग कमििमतहरूको प्रकमर ......................................................................80
4.1.2 निर्मा ण योििम र कन्स्ट्रकसि िरइङ्ग ............................................................................83
4.2 फोरम्यमिको रूपर्म कन्स्ट्रकसि िरइङ्ग बुझ्ने तररकम ...........................................................88
4.2.1 निर्मा ण िुणस्तर र कन्स्ट्रकसि िरइङ्ग ..........................................................................88
4.2.2 कन्स्ट्रकसि िरइङ्ग र कमया सञ्चमलि प्रनियम पुस्स्तकमहरू बीिको सम्बन्ध ..............88अध्याय 5 फोरम्यानको रूपमा जनमातण उद्योगलाई बुझ्ने
5.1 निर्मा ण उद्योिको समर्मनिक निम्मेवमरी .................................................................................90
5.2 निर्मा ण उद्योिकम सर्स्यम र िुिौतीहरू.................................................................................91
5.3 निर्मा ण व्यवसमय ऐि ................................................................................................................94
5.3.1 निर्मा ण व्यवसमय ऐिको उद्दे श्य ....................................................................................94
5.3.2 निर्मा ण व्यवसमय ऐिको समरमं र् ...................................................................................95अध्यमय 1 फोरम्यमिको कताव्यहरू

अध्यमय 1 फोरम्यमिको कर्ाव्यहरू
1.1 फोरम्यमिको निम्मेवमरी
1.1.1 निर्माण समइट फोरम्यमिको हैनसयर्
व्यवसायिक सुरक्षा तथा स्वास्थ्य ऐन अन्तर्गत फोरम्यान भन्नाले यनर्ाग ण साइटर्ा कार्दारहरूको यनरीक्षण रयनदे शन यदने व्यक्तिलाई जनाउँ छ। फोरम्यानको यजम्मेवारी भनेको कार्दारहरूलाई उनीहरूको दै यनक कार्र्ा
प्रत्यक्ष यनदे शन यदँ दै कार्लाई अयि बढाउनु हो। र्ध्यर् आकार वा सो भन्दा ठूला साइटहरूर्ा यनर्ाग ण साइटप्रबन्धकसँर् यर्लेर यनर्ाग ण कािग अर्ायि बढाउने भएकोले साइटर्ा प्रवाह हुने यवयभन्न जानकारीको सहज सञ्चार
सुयनयित र्नुग आवश्यक छ। सानो आकारका साइटहरूर्ा फोरम्यानले साइट प्रबन्धकको यजम्मेवारी यलन्छन्।िर (परम्परार्त रूपरे खा यनर्ाग ण यवयि), यजन्जा र र्क्तन्दरहरू जस्ता सानो आकारका साइटहरूर्ा
फोरम्यानलाई ”र्ुरुजी (ओिाकाता) ” वा “उस्ताद यर्स्त्री (तोउिोउ) ” पयन भयनन्छ।

साइट प्रबन्धक
(साइट सुपरवाइजर)फोरम्यान

फोरम्यान

फोरम्यान

कार्दार
कार्दार

कार्दार

यित्र 1-1 र्ध्यर् आकार वा सोभन्दा ठूलो साइटको स्वरूप

यित्र 1-2 सानो आकारका
साइटको स्वरूप

1.1.2 फोरम्यमिको निम्मेवमरी
फोरम्यानको यजम्मेवारी भनेको कार्दारहरूलाई उपिुि यनदे शन यदएर उपिुि लक्ष्य प्राप्त र्नग कािगलाई
अर्ायि बढाउनु हो। साथै फोरम्यानहरूले कार्दारहरूको सुरक्षालाई उच्च प्राथयर्कताका यदएर यनिाग ररतप्रयििाहरूर्ा यढलाइ नर्री उच्च-र्ुणस्तरको कार् अर्ायि बढाउन अपेक्षा र्ररन्छ । िसको लायर् कािगस्थलर्ा
1अध्यमय 1 फोरम्यमिको कताव्यहरू

यवयभन्न पररक्तस्थयतहरूर्ा आएको पररवतगनहरू बुझ्ने क्षर्ता, सर्स्याहरूको प्रयतयििार्ा के उपािहरू यलने भन्ने
यनणगि र्ने यनणगि क्षर्ता र सही यनदे शनहरू जारी र्ने नेतृत्व क्षर्ता हुनुपछग । यवशेष र्रर यनम्न उल्लेक्तखत ① दे क्तख⑪ लार्ू र्नग आवश्यक हुन्छ।
① समइटको सुरक्षम सुनिनिर् ििेकार् अर्ायि बढाउनको लायर् सबैभन्दा र्हत्त्वपूणग कुरा भनेको कार्दारहरूको सुरक्षा सुयनयित र्नुग हो।कार्दारको स्वास्थ्यर्ा खतरा हुने सम्भावना दे क्तखएर्ा कार् र्ने वातावरणर्ा सुिार र्री सुरयक्षत रूपर्ा कार्र्ने वातावरण सुयनयित र्नग आवश्यक हुन्छ । साथै िो सुिाररएको कार् र्ने वातावरण कािर् राख्न पयन र्हत्त्वपूणग
हुन्छ। सुरक्षा सुयनयित र्नगको लायर् ियद उपकरण वा वातावरणर्ा सुिार र्नग वा अन्य कािग वर्ग सँर् सञ्चार वासर्न्वि र्नग आवश्यक भएर्ा साइट सुपरवाइजर वा कम्पनीको उच्च अयिकारी सर्क्ष प्रस्तावहरू राख्ने रसुिारहरू र्दै जाने यजम्मेवारी हुन्छ। यवशेष र्री, यनम्न कुरहरू उल्लेखनीि छन्।□ सुरक्षा कािग पुक्तस्तकाहरू बनाउने र यनरीक्षण
□ सुरक्षा बैठकहरू सञ्चालन र्ने□ खतरा रहे का क्षेत्रहरू जाँ ि र्ने□ सार्ग्री र र्ेयसनरीको उयित व्यवस्थापन
□ साइटर्ा अलग्याउने (सेइरर), यर्लाउने (सेइतोन) र सफा र्ने (सोइसोउ) कािगको जाँ ि②कमया योििमको िमाँच ििे र कमया सञ्चमलि प्रनियमहरू सर्मयोिि ििेफोरम्यानले यनर्ाग ण स्थलर्ा सम्पूणग यनर्ाग ण प्रयििाको जाँ ि र्दग छ, कािग िोजना बनाउँ छ र िसको आिारर्ा
“कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तका'' बनाउँ छ। साइटको अवस्था यनरन्तर पररवतगन भइरहने भएकोले अन्य यनर्ाग णकम्पनीहरूसँर् सञ्चार र सर्न्वि र्नग र आवश्यकता अनुसार कािग सञ्चालन प्रयििाहरू सर्ािोजन र्नगआवश्यक हुन्छ। यवशेष र्री कािग प्रर्यत, सार्ग्री र उपकरणको खररदको क्तस्थयत यनरन्तर अनुर्र्न र्नग अयनआवश्यकता र र्हत्त्व अनुसार कार्को प्राथयर्कताको अध्यिन र्नग आवश्यक हुन्छ। िसबाट सर्िर्ै कािगसञ्चालन प्रयििाहरू सर्ािोजन र्रे र यनर्ाग ण अवयि लक्तिन र र्ुणस्तर यबग्रन बाट रोक्न सयकन्छ।
③समर्ग्री र र्ेनसिरीको िमाँच र निरीक्षण र र्र्ार्सम्भमरको निदे शिकार् सुिारु रूपर्ा अयि बढाउनको लायर् कार् सुरु हुनु अयि आवश्यक सार्ग्री र र्ेयसनरी उपलब्ध छ यकछै न भनेर जाँ ि र्नग आवश्यक हुन्छ। कार्को लायर् आवश्यक पने कुराहरू छै नन् भने तुरुन्तै व्यवस्था र्नुगपछग ।
2अध्यमय 1 फोरम्यमिको कताव्यहरूियद कार्को िर्र्ा र्ेयसन वा औजार/उपकरणहरू यबयग्रएर्ा उत्पादकत्व र सुरक्षा प्रभायवत हुन सक्छ त्यसैले
प्रयतरोिात्मक यनरीक्षण र र्र्गतसम्भार पयहलेनै र्नुग र्हत्त्वपूणग हुन्छ। ियद कुनै सर्स्या भएर्ा तुरुन्त कारणको
अनुसन्धान र्ने र सुिारहरू कािाग न्विन र्ने।
④ नििमइि िुणस्तर र निर्माण िुणस्तर सुनिनिर् ििे
2 प्रकारका र्ुणस्तरहरू छन्: "यिजाइन र्ुणस्तर" र "यनर्ाग ण र्ुणस्तर।"यिजाइन र्ुणस्तरलाई यिजाइन िरणर्ा यिजाइन िरइङ्ग कार्जातहरू र स्पेयसयफकेसनर्ा यनिाग रण र्ररन्छ।
साथै आकार, नाप र फङ् सन जस्ता आवश्यकताहरू पूरा र्ने लक्ष्य राखी िसलाई "लयक्षत र्ुणस्तर" पयन भयनन्छ।
यनर्ाग ण िरणर्ा यनर्ाग ण र्ुणस्तर हायसल र्ररन्छ। यनर्ाग ण र्ुणस्तरलाई "कारीर्रीको र्ुणस्तर (सम्पन्न आकार)"पयन भयनन्छ। यनर्ाग ण र्ुणस्तर भनेको काररर्रीको र्ुणस्तर र्ाफगत लयक्षत र्ुणस्तर हायसल र्नुग हो। ियद िो सम्भव
नभएर्ा यनर्ाग ण प्रयििालाई फेरर सुरु र्नग आवश्यक हुन्छ। िसलाई "सुरुदे क्तख पुन: कार् र्नुगपने" वा "पछायि
फकेर पुन: यर्लाउनुपने" भयनन्छ। सुरुदे क्तख पुन: कार् र्नुगपने वा पछायि फकेर पुन: यर्लाउनु पनाग ले कािग दक्षतार लार्तर्ा नकारात्मक प्रभाव पाछग । फोरम्यान कारीर्रीको र्ुणस्तर बारे सिेत हुनुपछग र कार्दारहरूको यनर्ाग णयववरण जाँ ि र्नग साइट भ्रर्ण र्नुगपछग । सुरुदे क्तख पुन: कार् र्नुगपने र पछायि फकेर पुन: यर्लाउनुपने कुरालाई
न्यूनीकरण र्नग, कार्को िर्र्ा के कस्तो अवस्था छ भनेर ध्यान यदनु र्हत्त्वपूणग छ। िसो र्नग, यिजाइन िरइङ्ग
कार्जातहरू र स्पेयसयफकेसन बुझ्न आवश्यक हुन्छ।
⑤ अिुपमलि
अनुपालन (complaince) भन्नाले कानून र कपोरे ट यनिर्हरू बर्ोयजर् कार् र्नुगलाई जनाउँ छ। सार्ायजक
यनिर् र कािग यनिर्हरूको पालना पयन अनुपालनको यहस्सा हो। प्रािः ििाग हुने अनुपालन उल्लङ्घनका
उदाहरणहरूर्ा झूटो ररपोयटग ङ र आफ्नो कर्जोरी लुकाउने व्यवहार सर्ावेश छन्। कम्पनीको छयवलाई हायनपुऱ्िाउने भएकोले अनुपालन उल्लङ्घनहरू अत्यन्तै र्म्भीर हुन्छन् यतनीहरूले यनर्ाग णको िर्र्ा र पयछ र्म्भीरदु िगटनाहरू यनम्त्त्याउन सक्छन्। फोरम्यानको लायर् उसका कार्दारहरूको र्यतयवयिर्ा ध्यान यदने र्ात्र नभईआफैले अनुपालन उल्लङ्घन र्नगबाट जोयर्न पयन र्हत्त्वपूणग हुन्छ।
⑥र्मिव स्रोर् व्यवस्थमपि (कमर्दमरहरूको उपयुक्त निम्मेवमरी निर्मारण)फोरम्यानले कािग सार्ग्री अनुसार कार्दारहरूलाई उयित रूपर्ा यजम्मेवारी यनिाग रण र्नग आवश्यक हुन्छ।िसो र्नग पयहले नै कार्दारको क्षर्ता र कौशल बुझ्न आवश्यक हुन्छ। साथै, कार्दारहरूलाई प्रेररत र्ररराख्न र
3अध्यमय 1 फोरम्यमिको कताव्यहरू

सञ्चारको प्रवर्द्ग नर्ा पयन ध्यान यदनुपछग । कर् अनुभवी कार्दारहरूको सीपर्ा सुिार ल्याउनको लायर्, एउटायसयनिर कर्गिारीको रूपर्ा OJT（On the Job Training) लाई ध्यानर्ा राखेर कार् यदनु र सल्लाह यदनु पयनफोरम्यानको एउटा यजम्मेवारी हो। "OJT" भनेको कािगस्थलर्ा वररष्ठ कर्गिारी वा यसयनिरहरूले आफूअन्तर्गतका कर्गिारी र जुयनिरहरूलाई वास्तयवक कार् र्ाफगत यनदे शन यदने, उनीहरूलाई ज्ञान र सीपहरू
प्राप्त र्नग र्द्दत र्ने प्रयशक्षण हो।⑦ अन्य कमया विाहरूसाँि सञ्चमर र सर्न्वय
यित्र 1-3 ''यनयदग ष्ट सीप भएका कार्दार निर 1 र्ूल्याङ्कन परीक्षा सैर्द्ाक्तन्तक पाठ्यपुस्तक 1'' र्ा सर्ावेश
''यनर्ाग ण प्रणालीको उदाहरण'' हो । ठूला साइटहरूर्ा िेरै यवशेष ठे केदारहरूले एकै सर्िर्ा एउटै साइटर्ा
कार् अयि बाढाउँ छन्। िस अवस्थार्ा, अन्य यनर्ाग ण पररिोजनाहरूको प्रर्यतले हाम्रो कार्लाई असर र्नग सक्छर िसको यवपरीत पयन हुन सक्छ। फोरम्यानले यनर्ाग ण कािगको सर्ग्र प्रर्यतको स्पष्ट जानकारी राख्नुपने भएकोले
अन्य यवशेष ठे केदारका फोरम्यान र साइट सुपरवाइजरसँर् बैठकहरू राख्नुपछग र आवश्यक रूपर्ा कािगप्रयििालाई सञ्चार र सर्ािोजन र्नुगपछग ।① खररदकताग
② पिगवेक्षक

③ यिजाइन
इक्तन्जयनिर

④ सम्पूणग यनर्ाग ण कािगको सर्न्वि र्नेकम्पनी

⑤ साइट
सुपरवाइजर

⑥यवशेष ठे केदार कम्पनी

उदाहरण) ररबार यनर्ागण कािग⑥उदाहरण) फर्ाग यनर्ागण

यवशेष ठे केदार कम्पनी
उदाहरण) र्िान यनर्ाग णफोरम्यान

फोरम्यान

यवशेष ठे केदार कम्पनी

फोरम्यान

कार्दार

कार्दार

कार्दार

कार्दार

यित्र 1-3 यनर्ाग ण प्रणालीको उदाहरण

4⑥

कार्दार

कार्दार

अध्यमय 1 फोरम्यमिको कताव्यहरू

⑧ फोरम्यमि सङ्गठिर्म भमि नलिेठूला यनर्ाग ण पररिोजनाहरूर्ा एकै सर्िर्ा िेरै यवशेष ठे केदारहरू एकै सर्िर्ा साइटर्ा प्रवेश र्ने भएकोले
हजारौौं कार्दारहरूले कार् र्नग सक्छन्। पररिोजनाको आकार बढ् दै जाँ दा, एकै प्रकारका यवशेष यनर्ाग णकम्पनीहरू र्ात्र भएपयन दस भन्दा बढी पयन हुन सक्छन् र आपसी सञ्चार र्हत्त्वपूणग हुन्छ।
यनर्ाग णको आकार बढ् दै जाँ दा यित्र 1-3 को साइट सुपरभाइजरहरूले नै कािगस्थल एक्लै व्यवस्थापन र्नग र्ाह्रो
हुने हुनाले स्वतन्त्र रूपर्ा सौंिालन हुने "फोरम्यान सङ्गठन" बनाइन्छ जुन यवशेष यनर्ाग ण कम्पनीका
फोरम्यानहरू यर्लेर बनेको हुन्छ। फोरम्यान सङ्गठनका र्यतयवयिहरू र्ाफगत ⑦ र्ा व्याख्या र्ररएको “अन्यकािग वर्गसँर्को सञ्चार र सर्न्वि'' पयन अझ सहज रूपर्ा र्नग सयकन्छ।
फोरम्यान सङ्गठनर्ा सङ्गठनको व्यवस्थापनका लायर् अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, सयिव र कोषाध्यक्ष जस्ता
पदायिकारीहरू यनिुि हुन्छन्। पदायिकारीहरूले नेतृत्व यलएर त्ययह साइटको लायर् सुरक्षा र स्वास्थ्य सिन्धी
यनिर्ावली (यनिर्) स्थापना र्ररन्छ र सबै कार्दारहरूले सुरयक्षत र आरार्सँर् कार् र्नग सक्ने कुरा सुयनयित
र्नग यवयभन्न सुरक्षा र स्वास्थ्य र्यतयवयिहरू सञ्चालन र्ररन्छ।
उदाहरणका लायर् सुरक्षा र्स्तीहरू आफ्नो यनर्ाग ण कािगको क्षेत्र यभत्र र्ात्र सीयर्त नभएर फोरम्यान सङ्गठनले
स्वेच्छाले सम्पूणग साइटर्ा र्स्ती र्दग छ। िस र्यतयवयि र्ाफगत सार्ान्यतिा ध्यान नयदइने खतराहरू पत्ता लर्ाउन
सयकन्छ र सम्पूणग साइटको सुरक्षा स्तरर्ा सुिार हुन्छ।
फोरम्यानको सङ्गठनर्ा र्हत्त्वपूणग कुरा भनेको सबै सदस्यहरू एउटै यदशार्ा यनदे यशत हुने हुनाले
फोरम्यानको सङ्गठनलाई

''〇〇खाई'' जस्तो एक नार् यदइएको हुन्छ र फोरम्यान सङ्गठनको लायर् ''झण्डा''बनाइन पयन सक्छ। हार्ी पारस्पररक सञ्चारलाई उत्प्रेररत र्नग र्नोरञ्जन कािगिर्हरूको िोजना बनाइ आिोजनापयन र्छौं। िस प्रकारको कािगिर्लाई "सार्ायजक जर्िट (यसन्बोकुखाई)" भयनन्छ। साइटर्ा िेरै यवशेषठे केदारहरू प्रयतस्थापन भइरहने हुनाले, बीिबाट थयपएका यवशेष ठे केदारहरू यछट्टै साइटर्ा अभ्यस्त हुनका
लायर् सार्ायजक जर्िटहरू र्हत्त्वपूणग कािगिर्हरू हुन् । कर्गिारीहरूले फोरम्यानको सङ्गठनका
र्यतयवयिहरू बुझनू ् भनेर यशयक्षत र्नुग अको र्हत्त्वपूणग कािग हो।एकअकाग लाई प्रभाव पानग सक्ने फोरम्यानको सङ्गठनर्ा भार् यलनाले कािगस्थलर्ा तपाईौंको सर्ग्र क्षर्ताहरू
सुिार र्नग र्द्दत र्नेछ। फोरम्यानको कार्र्ा कार्दारहरूलाई सङ्गयठत र्नग नेतृत्व क्षर्ता त िायहन्छ नै तर िेरैफोरम्यानहरू भेला हुने फोरम्यानको सङ्गठनर्ा यदइएको यजम्मेवारी पूरा र्नग उच्च स्तरको नेतृत्व र सञ्चार क्षर्ता
5अध्यमय 1 फोरम्यमिको कताव्यहरू

आवश्यक हुन्छ।
⑨ समइट प्रबन्धक र्थम कम्पिीसाँि ररपोनटा ङ, सम्पका र परमर्शा
फोरम्यानले साइटर्ा कार्को क्तस्थयत, प्रर्यत र सर्स्याहरूको बारे र्ा सौंक्षेपर्ा ररपोटग बनाउँ छ र िसलाई साइटप्रबन्धक तथा कम्पनीलाई बुझाउँ छ।⑩सुर्मरहरूको कमयमान्वयि
फोरम्यानले ियद साइटर्ा कार्को क्तस्थयत वा प्रर्यतर्ा सर्स्या भएर्ा साइटको कार्र्ा सुिार र्नग िोजना
बनाएर कार्दारहरूसँर् यर्लेर कािाग न्विन र्नग आवश्यक छ । सुिारका िोजना बनाउँ दा यनम्न बुँदाहरूर्ा ध्यान
यदनुहोस्:□ सुिार िोजनाहरू लार्ू र्दाग सुरक्षालाई उच्च प्राथयर्कता यदने र दु िगटनाहरूको जोक्तखर् न्युनतर् र्नुगपछग ।□ कार्दारहरूसँर् सर्स्या र िुनौतीहरू साझा र्नुगहोस्।
आफूले सोच्ने र्ात्र नभएर कार्दारहरूको यविार र ज्ञान सुन्नुपछग । कार्दारहरूको प्रायवयिक ज्ञान र अनुभवकोसदु पिोर् र्रे र थप प्रभावकारी सुिारहरू र्नग सयकन्छ।
□ बजेट र सर्िको सीर्ाबारे यविार पुिाग उनुपछग ।बजेट र सर्िको सीर्ालाई बेवास्ता र्ररएका सुिारहरू कािाग न्विन र्नग र्ाह्रो हुन सक्छ वा साइटको
उत्पादकत्वर्ा यर्रावट ल्याउने कारण बन्न सक्छ।
□ सुिार र र्ूल्याङ्कनको िि िलाउनुपछग
कािाग न्विन पयछ र्ूल्याङ्कन र सुिारहरू दोहोिाग उँदै साइटको उत्पादकत्व सुिार र्नग सयकन्छ।
⑪ सञ्चमरको सहिीकरण
फोरम्यानले कार्दारहरूसँर् सञ्चार र्रर सर्स्या र र्ुनासोहरू छलफल र्रे र साथै यतनीहरूलाई सर्ािान र्नगएकसाथ कार् र्रे र साइटर्ा कार्लाई अझ सहज रूपर्ा अर्ायि बढाउन सक्छन्।

1.1.3 ररपोनटा ङ (होउकोकु) / सञ्चमर (रे न्रमकु) / परमर्शा (सोउदमि)प्रत्येक शब्दको पयहलो अक्षर प्रिोर् र्रे र ररपोयटग ङ / सञ्चार / परार्शगलाई "होउरे न्सोउ (जापानी भाषार्ा
पालक सार्सँर् यर्ल्ने उच्चारण)" भयनन्छ। कािग िोजना अनुसार जाने कुरा सुयनयित र्नग होउरे न्सोउ र पुयष्टकरण
िेरै र्हत्त्वपूणग छ।
6अध्यमय 1 फोरम्यमिको कताव्यहरू

सोउदान
(परार्शग)सोउदान
(परार्शग)रे न्राकु
(सञ्चार)होउकोकु
(ररपोयटग ङ)साइट सुपरवाइजर
कम्पनीको उच्चअयिकारी

यनदे शनरे न्राकु
(सञ्चार)होउकोकु
(ररपोयटग ङ)फोरम्यान

यनदे शन

कार्दार

पुयष्टकरण

पुयष्टकरण

यित्र 1-4 ररपोयटग ङ, सञ्चार, परार्शग (होउरे न्सोउ), यनदे शन र पुयष्टकरण बीिको सिन्ध

① होउकोकु (ररपोनटा ङ)फोरम्यानले दै यनक कािग सञ्चालनको िर्र्ा हुने पररवतगनहरू बारे सिेत हुनुपछग र कुनै सर्ास्य छ भने साइटप्रबन्धक वा कम्पनीलाई ररपोटग र्नुगपछग । ररपोटग र्दाग सुिारको लायर् सुझावहरू सर्ावेश र्नग सक्दो प्रिास
र्नुगपछग । यनम्न अनुसारका बुँदाहरूर्ा ध्यान यदएर्ा ररपोयटग ङ र्नगका लायर् सर्स्याहरू फेला पानग सयजलो हुन्छ।
□ कार्दारहरूको सुरक्षा र स्वास्थ्यसँर् सिक्तन्धत सर्स्याहरू यथएन्?
□ आवश्यक जनशक्ति, सार्ाग्री र उपकरणहरूको व्यवस्था र्नग कुनै सर्स्या भए?
□ सार्ग्री वा उपकरणहरूर्ा कुनै कर्ी वा त्रुयटहरू यथए?
□ के यिजाइन िरइङ्ग कार्जातहरू वा कन्स्ट्रकसन िरइङ्गर्ा कुनै कर्ीहरू यथए वा िरइङ्ग अनुसार यनर्ाग ण र्नगनसयकने कुनै भार्हरू यथए?
□ कािग प्रर्यत र सर्ि तायलकार्ा कुनै यढलाइ भएको छ यक छै न?
□ कुनै दु िगटना वा सर्स्याहरू यथएनन् ?
□ के र्ुणस्तर व्यवस्थापनर्ा कुनै सर्स्याहरू यथए?
□ के कानून र यनिर्हरूको कुनै उल्लङ्घन भएको यथिो?
□ के साइटर्ा वातावरणीि प्रदू षण, आवाज, कम्पन आयदका कुनै सर्स्याहरू यथएनन्?

② रे न्रमकु (सञ्चमर)साइट प्रबन्धक वा कम्पनीबाट यदइएको यनदे शन कार्दारहरूलाई बताउने फोरम्यानको यजम्मेवारी हुन्छ।
7अध्यमय 1 फोरम्यमिको कताव्यहरू

अरूलाई यनदे शनहरू बताउँ दा यनम्न बुँदाहरूर्ा ध्यान यदनुपछग ।□ अत्यावश्यकता र र्हत्त्वको स्तर यनिाग रण र्रे र उपिुि सर्िर्ा सञ्चार र्नुगपने हुन्छ।
उच्च अत्यावश्यकता र र्हत्त्व कुराहरू छन् भने, िसलाई सकेसम्म िाँ िो अको व्यक्तिलाई सञ्चार र्ने प्रिास
र्नुगपछग ।□ अको पक्षलाई सयजलै बुझ्न सयकने तररकार्ा कुराहरू सञ्चार र्नुगहोस् र अको पक्षले बुझेको छ भनेर पुयष्ट
र्नुगपछग ।अको पक्षले नबुझे सम्म सञ्चार र्ररएको कुराको कुनै अथग हुँ दैन। सम्भव भएसम्म बुझ्न सयजलो शब्दहरू
प्रिोर् र्रे र सौंयक्षप्त रूपर्ा सौंवाद र्ने प्रिास र्नुगहोस् र आफ्नो सन्दे श व्यि र्नग उपिुि स्थान छान्नुहोस्।
कार् र्ने साइटहरूर्ा िेरै आवाज (हल्ला) हुने भएकोले अको पक्षले आवाज सुन्न सक्ने ठाउँ छनोट र्नुग
र्हत्त्वपूणग हुन्छ। साथै, कार्दारहरूलाई अत्यावश्यक जानकारी प्रदान र्नग लाउिस्पीकर प्रिोर् र्नग आवश्यकहुन सक्छ।
③सोउदमि (परमर्शा)तपाईौंसँर् छलफल र्नग केही यवषि छ भन्नुको अथग तपाईौं सर्स्या बुझ्ने जार्रूकताका साथ फोरम्यान कोरूपर्ा आफ्नो यजम्मेवारी पूरा र्दै हुनुहुन्छ भन्ने हो। "ररपोयटग ङ"यभत्र फोरम्यान बाट र्ात्र सर्ािान र्नग नसयकने
सर्स्याहरू र सुिार िोजनाहरू कािाग न्विन र्ने बारे साइट प्रबन्धक वा कम्पनीसँर् परार्शग र्नुगहोस्। यवशेष
र्री सुिार िोजनाहरू कािाग न्विन र्ने कुरार्ा साइट प्रबन्धक वा कम्पनीसँर् परार्शग र्नुगहोस् र यनदे शनहरू
प्राप्त र्नुगहोस्। राम्रो लार्ेको सुिार िोजना पयन सम्पूणग कार्को यनरीक्षण र्ने पररप्रेक्ष्यर्ा हे दाग िसले कािगदक्षता िटाउने वा अन्य कािग वर्गको कार्र्ा नकारात्मक प्रभाव पानग सक्छ। यनम्न पररप्रेक्ष्यबाट िसको बारे र्ासोिेर्ा परार्शग र्नुगपने यवषिहरू पत्ता लग्न सक्छन्।
□ सर्ग्र कार् सुिारु रूपर्ा अयि बढाउनर्ा कुनै छै न?
□ िोजनार्ा यढलाइ हुन सक्ने सम्भायवत कुनै कुराहरू छन्?
□ कार् अर्ायि बढाउन कुनै प्रायवयिक सर्स्या वा िुनौतीहरू छन्?
□ के यिजाइन िरइङ्ग कार्जातहरू वा कन्स्ट्रकसन िरइङ्गर्ा कुनै अस्पष्ट बुँदाहरू छन्?
□ के आवश्यक सार्ग्री, उपकरण र औजारहरू उपलब्ध छन् वा व्यवक्तस्थत छन्?
□ के र्ुणस्तर यनिन्त्रण, सुरक्षा व्यवस्थापन वा वातावरण सौंरक्षण सिन्धी कुनै सर्स्या वा यिन्ताहरू छन्?
□ साइटर्ा कर्गिारीको यजम्मेवारी यनिाग रणर्ा वा कार्को र्ात्रर्ा कुनै सर्स्या छन्?
□ कानून र यनिर्हरूको पालना र्ने बारे कुनै सर्स्या वा यिन्ताहरू छन्?

8अध्यमय 1 फोरम्यमिको कताव्यहरू

④ निदे शि / पुनष्ट
होउरे न्सोउ र्ात्र पिाग प्त छै न। कािग तायलका वा कािग यववरणर्ा पररवतगनहरूको बारे र्ा अको पक्षलाई
यनदे शन यदँ दा अको पक्षले यनदे शन बुझेको छ भनेर पुयष्ट र्नग पयन र्हत्त्वपूणग छ। र्ल्तीहरू र्नगबाट बच्नको लायर्अको पक्षसँर् पुयष्ट र्दै जानकारी बताउने र्नुगहोस्।

1.2 फोरम्यमिको लमनि आवश्यक क्षर्र्महरू
फोरम्यानले कार्दारहरूसँर् सर्न्वि र्दै एक भन्दा िेरै कािगहरूको यजम्मा यलँदै साइटर्ा प्रर्यत, र्ुणस्तर,सुरक्षा आयद सुयनयित र्नग यजम्मेवार हुन्छ। साइटर्ा हुने सर्स्या र िुनौतीहरूको व्यवस्थापन र्नग सही यनणगि रद्रु त प्रयतयििाहरू आवश्यक हुन्छ। िसबाहे क, साइटको प्रयििा र बजेटको बारे र्ा स्पष्ट भएर कार्दारलाई
प्रेररत र्ररराख्न र उत्पादकत्व बढाउने कुरा र्हत्त्वपूणग हुन्छ। िसका लायर् यित्र 1-5 र्ा दे खाइए अनुसार केयहक्षर्ताहरू आवश्यक पदग छन्। अनुभव र यसकाईको र्ाध्यर्बाट क्षर्ता सुिार र्नग सयकन्छ। िस कारण,फोरम्यानको रूपर्ा तपाईौंर्ा यनरन्तर यसक्दै जाने र्नोवृयत्त हुन आवश्यक छ।सुरक्षम व्यवस्थमपि क्षर्र्म

सञ्चमर क्षर्र्म

व्यवस्थमपि क्षर्र्म

सर्स्यम सर्मर्मि ििे क्षर्र्म

िेर्ृत्व क्षर्र्म

सीप / प्रमनवनर्क क्षर्र्म

कोनचङ क्षर्र्म

फोरम्यमि

यित्र 1-5 फोरम्यानको लायर् आवश्यक क्षर्ताहरू

1.2.1 सुरक्षम व्यवस्थमपि क्षर्र्म
यनर्ाग ण साइटहरूर्ा सुरक्षा व्यवस्थापन क्षर्ता भन्नाले औद्योयर्क यवपद् वा दु िगटनाहरू निटाई सुरयक्षत
वातावरण कािर् राखेर जोक्तखर्हरू व्यवस्थापन र्ने क्षर्तालाई जनाउँ छ जसले र्दाग कार्दारहरूले
सुरयक्षतरूपर्ा कार् र्नग सक्छन्। यवशेष र्री, फोरम्यानको रूपर्ा यनम्न क्षर्ताहरू हुन आवश्यक छ ।□ जोक्तखर् र खतराहरू पयहिान र्नग सक्ने क्षर्ता
जोक्तखर् र खतराहरूपयहिान र्नग सक्ने क्षर्ता भन्नाले कार्दारहरूको कािगस्थल र कािग यवयिर्ा लुकेका
9अध्यमय 1 फोरम्यमिको कताव्यहरू

खतराहरू पयहले नै पयहिान र्ने र सुरक्षा उपािहरू यविार र्ने क्षर्ता हो। खतरा यिन्ने आफ्नो क्षर्ता सुिार
र्नग सिैं आफ्नो वरपर ध्यान यदन आवश्यक छ। अयहलेसम्मको अनुभवको सदु पिोर् र्नुग र्हत्त्वपूणग हुन्छ तरपररवतगनशील यनर्ाग ण साइटहरूर्ा अनुभवको आिारर्ा यनणगि र्ने क्षर्ता यवकास र्नग, आफैले अनुभव
सङ्कलन र्ने र अरूको उदाहरणबाट यसक्ने प्रिास र्नुग पयन र्हत्त्वपूणग हुन्छ। साथै, सुरक्षा सिन्धी जानकारी रनिाँ प्रयवयिहरू यसकेर आफ्नो यवशेषज्ञ ज्ञानलाई र्यहरो बनाउन पयन र्हत्त्वपूणग छ।□ सुरक्षा प्रयशक्षण क्षर्ता
कार्दारहरूले जोक्तखर् बुझेर सुरक्षा उपािहरू कािाग न्विन र्नग सक्ने र्रर उपिुि सुरक्षा प्रयशक्षण प्रदान
र्नग सयकने क्षर्ता हो। सुरक्षा प्रयशक्षण प्रदान र्नगको लायर् सुरक्षा बैठकहरू, सुरक्षा प्रयशक्षण सत्र र सुरक्षा
तायलर् सत्रहरू छन् तर दै यनक यबहानको बैठकर्ा हुने खतराको पूवाग नुर्ान (KY) र्यतयवयिहरूर्ा नेतृत्वको
स्थान यलन आवश्यक हुन्छ।
□ साइट सुपरभाइजरको लायर् आवश्यक क्षर्ता
कार्दारहरूले सुरयक्षत रूपर्ा कार् र्नग सकून् भनेर िो असुरयक्षत कािगलाई यनिन्त्रण र्रे र उपिुि
र्ार्गदशगन प्रदान र्नग सक्ने क्षर्ता हो। िसका लायर्, कार्दारहरूले सिैं आफ्नो कार् र वरपरका
अवस्थाहरूर्ा ध्यान यदनुपछग र साइटर्ा सुरक्षा सुयनयित र्नग यजम्मेवारीको भावना हुनु र्हत्त्वपूणग छ ।□ दु िगटनाको िटे र्ा प्रयतयििा यदने क्षर्तादु िगटना िटे र्ा सबभन्दा पयहले कार्दारहरूको सुरक्षा सुयनयित र्ने। साथै दु िगटनाका कारणहरू पत्ता
लर्ाउनका लायर् यवपद् र दु िगटना भएको स्थानलाई पयन सुरयक्षत राख्ने। दु िगटना हुनुको कारणको अनुसन्धानपयछ िसको पुनरावृयत्त रोक्न उपािहरूको िोजना यनर्ाग ण र कािाग न्विन र्रे र यछटो र सही प्रयतयििा यदनेक्षर्ता हो।

1.2.2 व्यवस्थमपि क्षर्र्म
व्यवस्थापन भन्नाले र्ायनस वा स्रोतहरू व्यवक्तस्थत र्ने र साइटलाई प्रभावकारी र कुशलतापूवगक सञ्चालन
र्ने कुरालाई बुझाउँ छ। फोरम्यानको रूपर्ा व्यवस्थापनको बारे र्ा यविार र्दाग , यनम्न क्षर्ताहरूको राम्रो
सन्तुलन हुनु आवश्यक छ। थप यववरणहरू अध्याि 2 र पयछ व्याख्या र्ररनेछ।
□ नेतृत्व क्षर्ता
□ सञ्चार क्षर्ता
□ सर्स्या सर्ािान र्ने क्षर्ता
□ यटर् व्यवस्थापन क्षर्ता
10अध्यमय 1 फोरम्यमिको कताव्यहरू

□ पररक्तस्थयत र जानकारीको यवश्लेषण र्ने क्षर्ता
□ लक्ष्यहरू प्राप्त र्नग लायर् पररिोजनाहरूको िोजना र कािाग न्विन र्ने क्षर्ता

व्यवस्थापन क्षर्तार्ा सुिार र्नग, व्यवस्थापन र्नुगपने सार्ग्री र पररिोजनाहरूको लायर् स्पष्ट लक्ष्यहरू सेटर्नग र्हत्त्वपूणग हुन्छ। लक्ष्यहरू स्पष्ट भएर्ा कािगहरू अझ कुशलतापूवगक पूरा र्नग सयकन्छ। साथै, व्यवस्थापन
क्षर्ता प्रदशगन र्नगको लायर् व्यक्तिसँर् नेतृत्व क्षर्ता, कोयिङ क्षर्ता, सञ्चार क्षर्ता, सर्स्या सर्ािान र्नेक्षर्ता र सीप / प्रायवयिक क्षर्ता हुनुपछग । िसबाहे क, आत्म-सुिारको लायर्, यनरन्तर यसक्ने र्नोवृयत्त हुनुर्हत्त्वपूणग छ, जसलाई 1.2.8 र्ा व्याख्या र्ररनेछ।

1.2.3 िेर्ृत्व क्षर्र्म
नेतृत्व र व्यवस्थापन दु वै यटर्को नेतृत्व र्नग फोरम्यानलाई आवश्यक पने क्षर्ताहरू हुन्।
नेतृत्वले कार्दारहरूलाई प्रेररत र्छग र उनीहरूलाई स्विर्बाट पहल र्नग प्रोत्सायहत र्दग छ। लक्ष्यहरू प्राप्त
र्नग, कार्दारहरूको क्षर्तालाई अयिकतर् बायहर यनकाल्न र त्यसलाई उनीहरूको कार्र्ा प्रयतयबक्तित र्नेकुरा व्यवस्थापनसँर् सर्ान रहे को छ। नेतृत्वले सबैको हृदिलाई एकै ठाउँ र्ा ल्याउन कार्दारको सोि र कािगर्ने तररकालाई प्रभाव पाछग । नेतृत्वकताग को रूपर्ा फोरम्यानको बोयल र व्यवहारहरू र्हत्त्वपूणग कुरा हुन्। यनम्न
कुरार्ा सिेत रहनुहोस् र त्यस अनुसार व्यवहार र्ने।
□ स्पष्ट दृयष्टकोण र लक्ष्यहरू राख्नुहोस् र यतनीहरूलाई बुझ्न सयजलो तररकाले सञ्चार र्नुगहोस् तायक सबैको
साझा लक्ष्य होस्।
□ फोरम्यानले आफ्नो व्यवहारले उदाहरण दे खाएर नेतृत्व र्ने।
□ सञ्चारलाई र्हत्व यदएरबाट कार्दारहरूसँर् राम्रो सिन्ध यनर्ाग ण र्ने।
□ सदस्यहरूले एक अकाग लाई टोलीको रूपर्ा सहिोर् र्नग सक्ने वातावरण यसजगना र्ने।

नेतृत्व क्षर्ता सुिार र्नगको लायर् 1.2.5 र्ा व्याख्या र्ररए अनुसारको सञ्चार क्षर्ता सुिार र्नग आवश्यक
हुन्छ। त्यस बाहे क यनम्न कुराहरूले नेतृत्व क्षर्ताहरू सुिार र्नग सक्छन् ।□ रोल र्ोिे ल हुन सक्ने व्यक्ति खोज्ने।
नेतृत्व क्षर्ता भएको र्हसुस र्ने व्यक्तिहरूको व्यवहार, बोयल र कार् र्ने र्नोवृयत्तलाई अवलोकन र्ने रयतनीहरूबाट यसक्ने प्रिास र्ने।
□ अरूबाट सयिि रूपर्ा उनीहरूको यविार खोज्ने ।11अध्यमय 1 फोरम्यमिको कताव्यहरू

आफ्नो सीप सुिार भएको छ यक छै न, सही रूपर्ा आत्म-र्ूल्याङ्कन र्नगको लायर् सयिि रूपर्ा अन्यव्यक्तिको प्रयतयििा खोज्न र्हत्त्वपूणग हुन्छ। िो नेतृत्व र्ात्र होइन सबै क्षर्ताहरू सुिार र्नग एक प्रभावकारी
यवयि हो।
□ कार्दारहरू बीि यवश्वास र सहिोर्को सिन्ध यनर्ाग ण र्ने।
नेतृत्व क्षर्ताले एउटै लक्ष्य तफग िेरै कार्दारहरूलाई एकजुट र्ने क्षर्तालाई जनाउँ छ। लक्ष्य तोक्नु
आिारभूत कुराको पयन आिारभूत हो, तर निाँ िुनौतीहरू यलनु भनेको टोलीलाई एक ठाउँ र्ा ल्याउने उत्कृष्ट
अवसर हो।

1.2.4 कोनचङ क्षर्र्म
कोयिङ भनेको अको व्यक्ति आफैसँर् जवाफ छ भन्नेर्ा आिाररत यवयि हो र अको व्यक्तिको क्षर्ताहरू
बायहर ल्याउन र उनीहरूको व्यक्तिर्त लक्ष्यहरू प्राप्त र्नग र सर्स्याहरू सर्ािान र्नग र्द्दत र्नग सञ्चार प्रिोर्
र्ररन्छ।
नेतृत्व र व्यवस्थापनर्ा कोयिङले पयन र्हत्त्वपूणग भूयर्का खेल्छ। र्ायथल्लो तहका कर्गिारी र र्ातहतका
कर्गिारीको सिन्धबाट हे दाग , र्ायथल्लो कर्गिारीको अक्तििार र अनुभवर्ा भर पने प्रवृयत्त हुन सक्छ तरदु ईतफी सञ्चार कािर् राख्न र एकअकाग को व्यक्तिर्त सोि र भावनाप्रयत सौंवेदनशील हुने तररकाले सिन्धलाई
आर्ायि बढाउन आवश्यक हुन्छ।
कुनै कुरालाई बुझ्ने प्रत्येक व्यक्तिको फरक फरक तररका हुने भएकोले एउटा कार् र्ने तररका लाद्ने भन्दाअको व्यक्तिले भनेको कुरालाई ध्यानपूवगक सुन्नु र प्रश्नहरू र्ाफगत सर्स्यार्ा र्यहराइर्ा पुग्नु र्ुख्य कुरा हो।उदाहरणका लायर्, तपाईौंले आफ्नो अनुभवको आिारर्ा तपाईौंको बाटो नै सही छ भन्ने सोिलाई छोि् नुपछग ।अको व्यक्तिलाई के िोर्दान र्नग सयकन्छ भन्ने बारे सोच्नु पयन र्हत्त्वपूणग हुन्छ। िस सोिको आिारर्ा, यनम्न
िरणहरू प्रिोर् र्रे र कोयिङलाई अर्ायि बढाउन सयकन्छ।
िरण1 प्राप्त र्नग िाहे को लक्ष्य सेट र्ने।
िरण2 वतगर्ानको क्तस्थयत जाँ ि र्ने।
िरण3 आफ्नो लक्ष्य हायसल र्नग िोजना बनाउने।
िरण4 िोजना लार्ू र्ने र यनियर्त रूपर्ा अनुर्र्न र्ने।
िरण5 सकारात्मक सार्ग्री र सुिार आवश्यक सार्ग्री सयहत प्रयतयििा प्रदान र्ने।
िरण6 िोजना पूरा र्रे पयछ सम्पूणग प्रयििाको र्ूल्याङ्कन र्ने र अको िरणर्ा सुिार र यसकाइहरू लार्ू र्ने।
र्ायथका 6 वटा िरणहरू कोयिङ कसरी अर्ायि बढाउने भन्ने र्ुख्य बुँदाहरूको साराौं श हो, तर ियद आफ्नो
12अध्यमय 1 फोरम्यमिको कताव्यहरू

कोयिङ क्षर्ता सुिार र्नग िाहनुहुन्छ भने यवशेष पुस्तकहरू अध्यिन र्नुग राम्रो हुन्छ। कोयिङको भूयर्काअको व्यक्तिको आत्म-यवकासलाई प्रोत्सायहत र्नुग हो भनेर यबसगन हुँ दैन। िसको लायर् स्विर्् पयन उन्नयत र्रे रकार्दारहरूको लायर् एक रोल र्ोिे लको रूपर्ा कार् र्ने प्रिास र्नग र्हत्त्वपूणग हुन्छ। यवशेष र्री, एउटैसाइटर्ा कार् र्दाग िो कुरा र्हत्त्वपूणग हुन्छ।

1.2.5 सञ्चमर क्षर्र्म
सञ्चार क्षर्ता भन्नाले आफ्नो यविारलाई सही ढौं र्ले अको व्यक्तिलाई बुझाउने र अको व्यक्तिले भयनरहे कोकुरालाई सही रूपर्ा ग्रहण र्रे र बुझ्ने क्षर्तालाई जनाउँ छ। सञ्चार क्षर्ता नेतृत्व, व्यवस्थापन र कोयिङको
लायर् आवश्यक हुन्छ। राम्रो सञ्चार क्षर्ता भएका व्यक्तिहरू साइटर्ा र पारस्पररक सिन्धहरूर्ा सर्स्याहरू
सर्ािान र्नग, यटर्वकगर्ा सुिार र्नगको प्रभावकारी प्रयतयििा यदन ठूलो िोर्दान यदन सक्ने भएकोले
फोरम्यानका लायर् आवश्यक क्षर्ता हो ।पारस्पररक यवश्वास यवयभन्न कार्दार सौंलग्न टोली द्वारा प्रदशगन र्ररने उच्च-र्ुणस्तर कार्को लायर् र्हत्वपूणग
कुरा हो। यवयभन्न व्यक्तिहरू पयहलो पटक भेट्दा हार्ी उनीहरूलाई यवयभन्न प्रकारको सञ्चार र्ाफगत
पारस्पररक यवश्वास यनर्ाग ण र्नग र्द्दत र्नुगपछग । यित्र 1-6 िस उद्दे श्यको प्रवाह दे खाउने रे खायित्र हो।नवश्वमस बढमउिे चरणहरू

②आपसी सर्झदमरी
③ सर्मिुभूनर् / सहमिुभूनर्

नवश्वमसको भमविम

जवश्वासको भावना

①अनभवमदि

④ सन्तुनष्ट

फोरम्यमि

कमर्दमर
⑤िमिरूकर्म / नवश्वमस
⑥प्रेरणम / नर्शि / र्ूल्य र्मन्यर्म

प्रेरणम / कमयाक्षर्र्म

यित्र 1-6 यवश्वास बढाउनको लायर् िरणहरू
①अनभवमदि
अयभवादन यवश्वास यनर्ाग णको लायर् आिारभूतको पयन आिारभूत कुरा हो। यबहानको बेलार्ा वा िर फकगने
बेलार्ा र्ात्र नभएर एकअकाग लाई दे ख्दा पयन स्पष्ट र ठूलो स्वरर्ा "ओिुकरे सार्ादे स (तपाईौंको किापररश्रर्को लायर् िन्यवाद)" भनेर अयभवादन र्नुगहोस् । आफ्नो टोलीका कार्दारहरूलाई र्ात्र नभई अन्य13अध्यमय 1 फोरम्यमिको कताव्यहरू

यनर्ाग ण कम्पनीका कार्दारहरूलाई पयन अयभवादन र्नग यबसगनु हुँ दैन।②आपसी सर्झदमरी
"पारस्पररक सर्झदारी" भनेको एकअकाग लाई बुझ्नु हो। कार्दारहरूले भनेको कुरा ध्यानपूवगक सुनेर दु ईतफी सञ्चार सुयनयित र्दै एकअकाग सँर् यविार आदानप्रदान र्नुगपछग । साइटर्ा उत्पन्न हुने सर्स्या सर्ािान र्नगयर्लेर कार् र्नाग ले एकअकाग लाई बुझ्न सक्षर् हुन सयकन्छ।
③ सर्मिुभूनर् / सहमिुभूनर्
"सर्ानुभूयत" ले आपसी सर्झदारी, भावनात्मक सोि र भावना अयन यविारहरूको एक सर्ान हुनुबुझाउँ छ। "सहानुभूयत" ले एकअकाग सँर् सर्ान अनुभूयत राख्न सक्षर् हुने अवस्थालाई बुझाउँ छ। आपसीसर्झदारी बढ् दै जाँ दा अको व्यक्तिले भनेको कुरा छोटो शब्दहरूर्ा भएपयन सर्ानुभूयत / सहानुभूयत र्रे रिसलाई आफ्नो व्यवहारर्ा प्रयतयबक्तित र्नग सयकने छ।④ सन्तुनष्ट
'सन्तुयष्ट' भन्नाले अको व्यक्तिले भनेको कुरा बुझेर स्वीकार र्नुग हो। सर्स्या सर्ािान र्नग कदर् िालेर राम्रो
पररणार् प्राप्त नभए, पिाग प्त सञ्चार कािर् र्रे र अको व्यक्ति सन्तुष्ट भएको यनयित र्नग सक्नुहुन्छ । अको पक्षनभएर्ा हरे क पटक असफलता हुँ दै यवश्वास िट् दै जान सक्छ।
⑤िमिरूकर्म / नवश्वमस
"अनुभूयत" ले र्ायनसहरूको जानकारी प्राप्त र्ने, व्यवहार र्ने र जानकारीको अथग बुझ्ने यदर्ार्को कािगलाई
बुझाउँ छ । ''यवश्वास'' ले आफ्नो लायर् पूणग रूपर्ा सत्य ठानेको एउटा बयलिो भावनालाई बुझाउँ छ। ियदसञ्चारको र्ाध्यर्बाट नयतजा जारी रह्यो भने कार्दारहरूले फोरम्यानलाई यवश्वास र्नग सक्ने व्यक्तिको रूपर्ा
पयहिान र्नेछन् र आफ्नो कार्लाई आत्मयवश्वासका साथ सम्हाल्न सक्षर् हुनेछन्।
⑥प्रेरणम / नर्शि / र्ूल्य र्मन्यर्म
र्ायथको प्रयििाले कर्गिारीहरूलाई उनीहरूको कार्को र्ुणस्तर सुिार र्नग उत्प्रेररत र्रे र उनीहरूलाई
आफ्नै यर्शनको भावनाको साथ कार् र्नुगका साथै उनीहरूलाई एक यटर्को रूपर्ा साझा र्ूल्यहरू साझा र्नगसक्षर् बनाउँ छ।⑦प्रेरणम / कदर् चमल्ि सक्ने क्षर्र्म
आफ्नो बोलीले सम्पूणग यटर्को सम्पूणग कुरा पररवतगन र्नग सयकन्छ भन्ने र्हसुस भएपयछ त्यसले प्रेरणा यदनेछर कदर् िाल्न सक्ने क्षर्ता राख्दै कार्लाई सिोिन र्नग सक्षर् हुनुहुनेछ।
सञ्चार क्षर्ता सुिार र्नग यनम्न तररकाहरू छन्:14अध्यमय 1 फोरम्यमिको कताव्यहरू

□ अको व्यक्तिले भन्न िाहे को कुरा ध्यानपूवगक सुनेर सयिि रूपर्ा बोल्नुहोस्।
एकतफी कुरा र्नुग भनेको अको पक्षलाई जानकारीको "प्रसारण" र्नुग र्ात्र हो र िसले यवश्वासको सिन्ध
यनर्ाग ण र्नग सक्दै न। अको व्यक्तिले भन्न िाहे को कुरा ध्यानपूवगक सुन्नुहोस्, उसले के भयनरहे को छ भनीबुझ्नुहोस् र त्यसपयछ सयिि रूपर्ा बोल्ने प्रिास र्नुगहोस्।
□ अको व्यक्तिको दृयष्टकोणबाट हे नुगहोस् ।फोरम्यानको है यसितबाट र्ात्र नभई अको व्यक्तिले कुरालाई कसरी हे दैछ भन्ने बारे र्ा पयन सिेत भएरबोल्नु जरुरी हुन्छ। अको व्यक्तिको भनाइसँर् सर्ानुभूयत राख्ने र बुझ्ने र्नोवृयत्त हुनु र्हत्त्वपूणग हुन्छ।
□ शारीररक हाउभाउ सिेत रूपर्ा प्रिोर् र्नुगहोस्।
''शारीररक हाउभाउ'' ले बोयलने शब्दहरू बाहे क शरीरको िाल, हातको िाल, अनुहारको अयभव्यक्ति रर्ुद्रा जस्ता अन्य जानकारीलाई जनाउँ छ। अनुहारको अयभव्यक्ति र र्ुद्रा यवशेष र्री र्हत्त्वपूणग हुन्छन् यकनयक
यतनले अको व्यक्तिले तपाईौंको कुरा राम्रोसँर् सुयनरहे को छ यक छै न भनेर यनिाग रण र्नग सक्छन् ।□ छनोट र्ने शब्दर्ा साविान हुनुहोस्।अको व्यक्तिको यविार र सोिको सम्मान र्नग सिेत रयह यवशेषर्रर अप्ठ्ठ्यारो र्हसुस शब्दहरू छनोटनर्नुगहोस्। यवशेषर्रर, फोरम्यान र कार्दार बीिको सिन्धको कारणले अनजानर्ा बोयलएका शब्दहरूलाई
शक्ति उत्पीिनको रूपर्ा व्याख्या र्नग सयकने कुरार्ा सिेत रहनुहोस् ।□ अरूबाट प्रयतयििा र्ाग्नुहोस्।
आफ्नो सञ्चार क्षर्ताको सही र्ूल्याङ्कन र्नग अरूबाट प्रयतयििा र्ाग्नु र्हत्त्वपूणग हुन्छ । प्राप्त प्रयतयििाको
नयतजार्ा आिाररत भइ सुिार र्रे र आफ्नो सञ्चार क्षर्ता सुिार र्नग सक्नुहुन्छ।

1.2.6 सर्स्यम सर्मर्मि ििे क्षर्र्म
यनर्ाग ण साइटहरूर्ा, यवयभन्न कारकहरूको कारणले लक्ष्य र पररणार्हरू बीि यभन्नता उत्पन्न हुन सक्छ।
सर्स्या सर्ािान र्ने क्षर्ता भनेको कारण पयहिान र्ने र सर्ािान खोज्ने क्षर्ता हो। यनम्न बुँदाहरूले सर्स्या
सर्ािान र्ने क्षर्ता प्रदशगन र्नग र्द्दत र्दग छन्।□ सर्स्याको यवषिवस्तुलाई अनुभवबाट आउन सक्ने कुनै पयन पूवगिारणा वा पूवाग ग्रहहरूलाई त्यार्ेर सहीरूपर्ा बुझ्नुहोस्।
□ सर्स्याको कारणबारे जानकारी सङ्कलन र यवश्लेषण र्नुगहोस्।
□ सर्स्या सर्ािान र्नग केही रिनात्मक सर्ािानहरू सोच्नुहोस्।
□ सर्ािानको यनणगि र्नुगहोस् र कािाग न्विन िोजना बनाउनुहोस्।
15अध्यमय 1 फोरम्यमिको कताव्यहरू

□ कािाग न्विन िोजना लार्ु र्नुगहोस्।
□ पररणार्हरूको र्ूल्याङ्कन र्नुगहोस्।

1.2.7 सीप / प्रमनवनर्क क्षर्र्महरू
"सीप दक्षता" र "प्रायवयिक दक्षता" यर्ल्दा जुल्दा शब्दहरू भएपयन सीप दक्षताले यनयित कािगर्ा दक्षहुनुलाई बुझाउँ छ भने प्रायवयिक दक्षताले कुनै यवशेष क्षेत्रर्ा ज्ञान भएको र त्यो ज्ञानलाई लार्ू र्ने क्षर्तालाई
जनाउँ छ। फोरम्यानको रूपर्ा कार्दारहरूको लायर् उदाहरणहरू प्रदशगन र्नग, कार्का सर्स्याहरूको
सर्ािानहरू सौंवाद र्नगको लायर् यनयित स्तर भन्दा र्ायथको यसपर प्रायवयिक ज्ञान िायहन्छ।

कार्दारहरूलाई र्ार्गदशगन र्नुगको अयतररि िो क्षर्ता भएर्ा यनम्न कुरार्ा पयन िोर्दान र्नग सक्छ:□ यनर्ाग णको िर्र्ा खतरा र त्रुयटहरू पयहल्यै पत्ता लर्ाउन र यतनीहरूलाई सार्ना र्नग सक्षर् बनाउने।
□ सयह तररकाले कुशलतापूवगक यनर्ाग ण र्दाग सौंरिनाको र्ुणस्तर सुिार र्नग सयकन्छ
□ अनावश्यक लार्त यबना कुशल यनर्ाग ण सम्भव हुने।
□ यनर्ाग णको सही िोजना बनाउन र सर्ि तायलका अनुसार यनर्ाग ण अर्ायि बढाउन सक्षर् बयनने।

'ताकुर्ी' भनेर यियनने प्रयवयि र सीपहरूर्ा र्हारथ हायसल र्रे का व्यक्तिहरूले कार्का र्हत्त्वपूणग कुराहरू
तुरुन्तै पयहिान र्रर जुर्ाि र अत्यावश्यक कुराहरूर्ा ध्यान केक्तित र्रे र कार् र्नग सक्छन्। साथै उनीहरूर्ा
कुशलतापूवगक कार् जारी राख्ने र्नोवृयत्त पयन हुन्छ। तपाईौंले आफ्नो यवर्तका अनुभवहरूबाट यनयित स्तरको
ज्ञान र सीपहरू प्राप्त र्नुगभएको हुनसक्छ, तर थप सुिार र्नगको लायर् उस्ताद कारीर्र (ताकुर्ी ) र यसयनिर
(सेन्पाई) हरूको उदाहरणबाट यसक्न जारी राख्नु र्हत्त्वपूणग हुन्छ।

1.2.8 कररयरर्म उन्ननर्को लमनि नसकमइ
यनरन्तर यसकाइ र्ायथ उल्लेक्तखत क्षर्ताहरू प्राप्त र्नग र्ात्र होइन, फोरम्यानर्ा बढु वा हुन र कररिरको
उन्नयतको लक्ष्य राख्नको लायर् पयन आवश्यक छ। यवशेषर्रर, िी कुराहरू सर्ावेश छन्:□ सिैं िासो र यजज्ञासु हुनुहोस् र यनरन्तर यसक्नुहोस्
तपाईौं सौंलग्न भएको कार् र अन्य कािग प्रकारर्ा यनरन्तर रुयि राखेर यनर्ाग ण उद्योर्र्ा नवीनतर् प्रवृयत्त रनिाँ सीपहरू सर्ावेश र्रे र आफ्नो व्यक्तिर्त वृक्तर्द्लाई प्रवर्द्ग न र्नग र आफ्नो क्याररिरलाई अर्ायि बढाउने
लक्ष्य राख्न सक्नुहुन्छ।

16अध्यमय 1 फोरम्यमिको कताव्यहरू

□ उद्दे श्यको भावना हुनुयसकाइको उद्दे श्य स्पष्ट र्रे र यवशेष लक्ष्यतफग लयक्षत भएर अध्यिन र्नाग ले आफ्नो यसकाइको प्रभावकाररता
बढाउन सयकन्छ। उदाहरणका लायर्, लाइसेन्स (यसकाकु) हरू प्राप्त र्ने उद्दे श्य सयहत अध्यिन र्नुग र्हत्त्वपूणग
हुन्छ। साथै, ती लाइसेन्स (यसकाकु) हरू प्रिोर् र्नग र्हत्त्वपूणग हुन्छ। लाइसेन्स (यसकाकु) प्राप्त र्ने उद्दे श्य"आत्म-सन्तुयष्ट" को लायर् र्ात्र होइन, िसलाई प्रिोर् र्रे र्ा र्ात्र अथगपूणग हुन्छ। लाइसेन्स (यसकाकु) को उपिोर्
र्नुगको र्हत्त्वलाई ध्यानर्ा राख्दै , "ग्राहकहरूलाई उच्च र्ुणस्तरका उत्पादनहरू उपलब्ध र्राउनु" कोउद्दे श्यले कररिरको उन्नयत र्नग सक्छ। लाइसेन्स (यसकाकु) का प्रकारहरूको बारे र्ा जानकारीको लायर् कृपिा
"यनर्ाग ण क्षेत्र यनयदग ष्ट सीप भएका कार्दार निर 1 र्ूल्याङ्कन परीक्षाको लायर् पाठ्यपुस्तक" को अध्याि 3हे नुगहोस्।
□ आत्म-र्ूल्याङ्कन र्नेआफ्नो सीप र ज्ञानको वस्तुयनष्ठ र्ूल्याङ्कन र्रे र र आफूर्ा कर्ी भएको क्षेत्रहरू पयहिान र्रे र अझप्रभावकारी रूपर्ा यसक्न सयकन्छ।
□ प्राप्त ज्ञान र सीपलाई व्यावहाररक प्रिोर्र्ा लर्ाउने
आफूले यसकेका ज्ञान र सीपहरू आफ्नो वास्तयवक कार्र्ा लार्ू र्नुगहोस्। त्यसको पररणार्हरू उच्चअयिकारी र कार्दारहरूलाई प्रयतयििा प्रदान यदएर आफ्नो व्यक्तिर्त वृक्तर्द्लाई
आफ्नो क्याररिरलाई अर्ायि बढाउन सयकन्छ।

17प्रोत्साहन यदन सयकन्छ

अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

अध्यमय 2 समइट व्यवस्थमपिर्म फोरम्यमिको निम्मेवमरी
2.1 रमम्रो कमर्को लमनि सर्ाहरू
2.1.1 कमर्कमर्ूल र्त्वहरू
साइटर्ा कार्दारहरूको सुपररवेक्षण र्ने फोरम्यानलाई भन्दा राम्रोसँर् साइटको अवस्थाको बारे र्ा कसैलाई
थाहा हुँ दैन। फोरम्यान भनेको कार्को प्रवाहर्ा र्ुणस्तर, दक्षता, लार्त, स्वास्थ्य र सुरक्षा आयदलाई असर र्नेअवस्थाहरू द्रु त रूपर्ा पत्ता लर्ाउन सक्ने र्हत्त्वपूणग कार् हो।यित्र 2-1 र्ा यनर्ाग ण साइटहरूर्ा र्ररने कार्का अविवहरूलाई व्यवक्तस्थत र्ररएको छ । कार्दारहरू पूवगयनिाग ररत कार् र्ने यवयि र प्रयििाहरू पछ्याएर उपकरण, सार्ग्री आयद प्रिोर् र्रे र यनर्ाग ण कािगर्ा अर्ायिबढ् छन्। िस प्रयििाको बेलार्ा, अन्य कािग प्रकारहरूको जानकारी सयहत यवयभन्न जानकारी आदानप्रदान
र्ररन्छ। व्यवस्थापनको उद्दे श्य िी 4 तत्त्वहरूलाई उत्तर् पररणार्हरू प्राप्त र्नग सौंिोजन र्नुग हो र फोरम्यानलेिो यजम्मेवारी पुरा र्छग ।कमर्दमर

व्यवस्थमपि

कमर् ििे नवनर्
कमया सञ्चमलि
प्रनियम

फोरम्यमि

उपकरण,

समइटको
िमिकमरी

समर्ग्री आनदयित्र 2-1 यनर्ाग ण कािगका अविवहरू

2.1.2 रमम्रो कमर्को लमनि सर्ाहरूियद यित्र 2-1 र्ा िार तत्त्वहरू र्ध्ये कुनै पयन र्लत भिो भने यवयभन्न सर्स्याहरू दे खा पनेछ। उदाहरणका
लायर्, ियद जानकारी सही रूपर्ा पठाइएको छै न वा सार्ग्रीर्ा सर्स्या छ भने कार्दारहरू ”प्रतीक्षा र्नुगपने
अवस्था” र्ा हुन्छन्। त्यसले असफलता उत्पन्न र्छग । साथै िसले ”पछायि फकेर पुन: यर्लाउनुपने”, ”सुरुदे क्तख18

अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

पुन: कार् र्नुगपने” र ”र्क्तल्त” जस्ता असफलताहरू पयन यनम्त्त्याउन सक्छ। िी सबैले र्ुणस्तर र लार्तलाईअसर र्छग । सबैभन्दा खराब अवस्थार्ा यवपद् र दु िगटनाहरू हुन सक्छन् अयन पररणार् स्वरूप ग्राहकहरू
असन्तुष्ट हुन सक्छन्। फोरम्यान भनेकोकािगस्थलर्ा र्ायनस, वस्तु, कािग दक्षता आयदको बारे र्ा िेरै वषगको
अनुभव र ज्ञान भएको दक्ष व्यक्ति हो। कार्का 4 तत्त्वहरूले सन्तुयलत रूपर्ा कार् र्रररहे का छन् यक छै नन्भन्ने कुरार्ा सिैं सिेत रहे र अव्यावहाररकता, अनावश्यक, असर्ानता, प्रतीक्षा र्नुगपने अवस्था, पछायि फकेरपुन: यर्लाउनुपने, र्ल्ती, सुरुदे क्तख पुन: कार् र्नुगपने आयद कुनै पयन सर्स्या नहुने र्रर कार् प्रवाह होस् भनेरसाइट व्यवस्थापन र्नग आवश्यक छ।① अव्यमवहमररक, अिमवश्यक, असर्मि
"अव्यावहाररक (र्ुरी)" ले क्षर्ता भन्दा बढी भार भएको अवस्थालाई जनाउँ छ। उदाहरणको लायर्, कसैले
उसको क्षर्ताहरू बायहरको कार् र्ने वा कार्को

यववरणसँर् नयर्ल्ने अत्यन्त छोटो सर्िर्ा कार् र्नुगपने

अवस्थालाई जनाउँ छ।"अनावश्यक (र्ुदा)" भन्नाले कुनै उपिोर् नभएको वा कुनै प्रभाव नपने कुरालाई जनाउँ छ।"असर्ान (र्ुरा)" भन्नाले अव्यावहाररक र अनावश्यक दु वै एकैसाथ रही कािगलाई अक्तस्थर र असर्ान
र्ुणस्तर पुिाग उने अवस्थालाई बुझाउँ छ।अव्यावहाररक, अनावश्यक र असर्ानताको एउटा कारण कार्को र्ात्रा र क्षर्ता सन्तुयलत नहुनु हो ।क्षर्ताभन्दा बढी भार भएर्ा सोिेअनुरूप कार् अयि बढ् न सक्दै न र क्षर्ताभन्दा बढी भार भएर्ा कार्दारले
प्रतीक्षा र्नुगपने अवस्था हुन्छ ।सोिे जसरी कार् अर्ायि बढ् न नसकेको
अव्यावहाररक अवस्था

भमरप्रतीक्षा र्नुगपने अवस्था जसको कारण सर्ि खेर जान्छ

भमरक्षर्र्म

क्षर्र्म

यित्र 2-2 भार र क्षर्ताको सन्तुलन
फोरम्यानको है यसितर्ा अव्यावहाररकता, अनावश्यक र असर्ानता हटाउनका लायर् कार्दारहरूलाई
उनीहरूको क्षर्ता अनुसार यजम्मेवारी यनिाग रण र्नुग र कािग यववरण अनुसार सबैभन्दा उयित कर्गिारी िोजना
बनाउनु र्हत्त्वपूणग हुन्छ।
② प्रर्ीक्षम ििुापिे अवस्थम
'प्रतीक्षा र्नुगपने अवस्था' भन्नाले कार्को अको िरण सुरु र्नग नसकेर कार्दारले कार् रोक्नुपरे को19अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

अवस्थालाई जनाउँ छ। यनम्न कुराहरू सम्भायवत कारण हुन सक्छन्

・समर्ग्री र उपकरणको अभमविाँ िै खररद र्नगको लायर् आपूयतगकताग लाई सम्पकग र्ने जस्ता उपािहरू र्रे र आपूयतग यर्यत पुयष्ट र्ने ।・प्रनियम व्यवस्थमपिर्म िल्तीहरू
एउटै स्थानर्ा िेरै फरक कािगहरू सर्ावेश भएको प्रयििा बनाइएर्ा कािग दक्षता िट् न सक्छ र प्रतीक्षा
र्नुगपने अवस्था हुन सक्छ। प्रयििा िोजनाहरू यनर्ाग ण र्दाग र यवयभन्न पेशाका फोरम्यानहरू बीि बैठकहरू
र्दाग िसलाई ध्यानर्ा राख्न आवश्यक छ।・अनिल्लो प्रनियमर्म नढलमइ
अयिल्लो प्रयििार्ा यढलाइ हुँ दा िस्तो अवस्था उत्पन्न हुन्छ । फोरम्यानको रूपर्ा पयछका प्रयििाहरूलाईअसर नर्रोस् भनेर प्रयििा सुरयक्षत र्नग सिेत हुन आवश्यक छ।・समझम र्ेनसि प्रयोिको लमनि प्रर्ीक्षम ििुापिे अवस्थम
िेनहरू जस्ता र्ेयसनहरू यवयभन्न कािग वर्गहरूद्वारा साझा प्रिोर् र्ररँ दा प्रतीक्षा र्नुगपने अवस्था उत्पन्न हुनसक्छ। फोरम्यानहरूले र्ेयसनहरू प्रिोर् र्ने प्रयििाबारे छलफल र्रे र प्रतीक्षा र्नुगपने अवस्था उत्पन्न नहुने
र्रर सर्ािोजन र्छग न्।・कमया क्षर्र्मर्म नभन्नर्म
प्रत्येक कािग प्रकारको कािग क्षर्तासँर् र्ेल खाने प्रयििा िोजनाहरू यनर्ाग ण र्रे रफोरम्यानहरू बीिबैठकहरू आिोजना र्दाग प्रतीक्षा र्नुगपने अवस्थाको सर्ि िटाउन सयकन्छ
③ पछमनि फकेर पुि: नर्लमउिुपिे, सुरुदे खि पुि: कमर् ििुापिे
पछायि फकेर पुन: यर्लाउनुपने भन्नाले कुनै यनयित कािग नर्रर अर्ायि बढे को कारण उि कािगसम्म फकेरपुनः र्नुगपने कुरालाई बुझाउँ छ। सुरुदे क्तख पुन: कार् र्नुगपने भन्नाले खराब यनर्ाग ण आयदको कारण केहीभार्हरू सच्याउन वा सुरुबाट सबै िीजहरू पुनयनगर्ाग णलाई बुझाउँ छ। सम्भायवत कारणहरू यनम्न अनुसार हुनसक्छन् :・कमया सञ्चमलि प्रनियम पुखस्तकमर्म कर्ी कर्िोरी / त्रुनटहरूियद कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तका बुझ्न र्ाह्रो छ वा त्रुयटहरू सर्ावेश छन् भने पछायि फकेर पुन:यर्लाउनुपने हुन सक्छ। फोरम्यानको है यसितर्ा कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तका जाँ ि र्ने र कार्दारहरूसँर्
सर्ीक्षा बैठक र्ने जस्ता उपािहरू यलनुपछग ।20अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

· कमया सञ्चमलि प्रनियम अपूणा रहेको
फोरम्यानको है यसितर्ा कसरी कािग सञ्चालन प्रयििाहरू पछ्याउने भनेर प्रयशक्षण यदनुपछग ।・कमया सञ्चमलि प्रनियम वमस्तनवकर्म भन्दम फरक हुिुफोरम्यानले पररवतगन जानकारीको टर ् िाक राखेर यबहानको बैठक र अन्य बैठकहरूर्ा कार्दारहरूसँर्
जानकारी साझा र्नुगपछग ।④ िल्ती
र्ल्ती भनेको प्रयििा वा व्यवस्थार्ा र्ल्ती र्नुग हो। यििाको सन्दभगर्ा "पछायि फकेर पुन: यर्लाउनुपने" र"सुरुदे क्तख पुन: कार् र्नुगपने" कुरा सँर् सर्ान कारणहरू हुन सक्छन्। व्यवस्थाको सन्दभगर्ा र्ेयसनको रे न्टलअवयिर्ा त्रुयटहरू र सार्ग्री खररद र्दाग प्रकार र र्ात्रार्ा र्ल्तीहरू हुन्छन्। र्ल्तीहरू हटाउनको लायर् प्रयििा
व्यवस्थापन र्दाग जोक्तखर् व्यवस्थापनको रूपर्ा व्याख्या र्ररए जस्तैिाँ िै पुयष्टकरण र्नग र्हत्त्वपूणग छ।

2.2 सेटअप र कमया व्यवस्थमपिर्म फोरम्यमिको निम्मेवमरी
जापानर्ा एउटा भनाइ ''8 भार् (हायिबु) सेटअप, 2 भार् (यनबु) कार् ''। सको र्तलब ियद कार् सुरु र्नगिायहने तिारी (सेटअप) पूणग रूपर्ा तिार छ भने 80% कार् सकेको जयत्तकै हो। साइटर्ा कार् सुरु भएपयछ
कार् िोजना अनुसार र उच्च र्ुणस्तर सयहत अयि बढ् ने सुयनयित र्नग फोरम्यानको है यसितर्ा पयहले नै र्नुगपने
िेरै कुराहरू छन्।2.2.1 समइटर्म पठमउिु पूवाको नशक्षम
"साइटर्ा पठाउनु पूवगको यशक्षा" भन्नाले प्रत्येक व्यवसािीले पयहलो पटक कािगस्थलर्ा प्रवेश र्ने फोरम्यानर कार्दारहरू ("निाँ प्रवेशकताग हरू" भयनने) लाई प्रदान र्ने तायलर्लाई जनाउँ छ । फोरम्यानले
कार्दारहरूको कार्को अनुभव, लाइसेन्स (यसकाकु) र स्वास्थ्य अवस्थाहरू पयहले नै जाँ ि र्रे र उपिुि
यजम्मेवारी यनिाग रण (उनीहरूलाई कार् र्नगको लायर् सबैभन्दा राम्रो ठाउँ कहाँ छ?) यविार र्रे र प्रत्येक
कार्दारलाई उसको आफ्नै कािगस्थल अनुसारको प्रयशक्षण यदनुपछग ।साइटर्ा पठाउनु पूवगको यशक्षार्ा यनम्न यशक्षा प्रदान र्ररन्छ।
□ कािगस्थल सुरक्षा र स्वास्थ्य िोजनाको व्याख्यासही पयहरन र सुरक्षा उपकरण आयदको व्याख्या।
□ साइट लेआउट नक्सा यनर्ाग ण क्षेत्र, यवश्रार् स्थल, शौिालि, साइटर्ा कािाग लि,21अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

कार्र्ा आवार्र्न र्ने र्ार्ग, िुम्रपान क्षेत्रहरू आयद□ साइटको क्तस्थयत व्याख्या
अन्य ठे केदार र कार्दारहरू यर्लेर बस्ने स्थानहरू, हे भी र्ेयसनरी जिान र्ररएका स्थान आयद□ कार्को रूपरे खा□ खतरनाक क्षेत्रहरूको व्याख्या
□ यवस्थापन यवयिहरूको व्याख्या
□ साइटका यनिर्हरूको व्याख्या
कािग सञ्चालन प्रयििाको सि पालना, सफा र्ने (सेइसोउ), अलग्याउने (सेइरर) र यर्लाउने (सेइतोन),औद्योयर्क फोहोरहरू छु ट्टिाउने, िुम्रपान पयछ सफा र्ने, आयद जस्ता आफ्नै यनिर्हरू छन् (जस्तै
स्टे पल्यािरको प्रिोर् यनषेि र्ने), िी पयन व्याख्या र्ररनेछ। यवदे शी कार्दारहरूका लायर्, कार्दारहरूलाई
बुझ्न सयजलो बनाउनको लायर् निाँ प्रवेशकताग कार्दारहरूलाई उनीहरूको र्ातृभाषार्ा सार्ग्रीहरू तिार र्नुग
प्रभावकारी हुन्छ।
केही अवस्थार्ा निाँ प्रवेशकताग पयहिान र्नग लर्भर् एक हप्ताको लायर् यिक्तित र्ने क्तस्टकरहरू टाँ यसनेउदाहरणहरू पयन छन्। व्यवसािी (र्ुख्य पाटी) र्ात्र नभई फोरम्यान र अन्य कार्दारहरूले पयन निाँप्रवेशकताग हरूर्ा ध्यान यदनुपछग ।

2.2.2 कमया सञ्चमलि प्रनियमको िमाँच
कुनै यदनको कािग सञ्चालन प्रयििाहरूर्ा कार्दारहरूलाई यनदे शन यदनको लायर् कािग सञ्चालन प्रयििा
पुक्तस्तकाको जाँ ि र्नुगपछग । कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तकाहरू सार्ान्यतिा फोरम्यानको यनदे शनर्ा कम्पाइल
र्ररन्छ। कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तकार्ा "अव्यावहाररकता, असर्ानता र अनावश्यक" लाई हटाउनको लायर्
उत्कृष्ट कािगको िर्, कािग बुँदाहरू र जुर्ािहरूको साराौं श र्ररएको हुन्छ। िी प्रयििाहरू पछ्याएर्ा सुरयक्षत,सही र यछटो कार् र्नग सयकन्छ। कार्दारहरूलाई उनीहरूको बुझाइ सयहत कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तकार्ा
यदइएका प्रयििाहरू पछ्याउन यकन आवश्यक छ भनेर व्याख्या र्नग सुयनयित र्नुगहोस्।

2.2.3 कमया खस्थनर्को पुनष्ट
फोरम्यान कािगस्थलर्ा र्एर अयिल्लो यदन सम्मको कार्को क्तस्थयत जाँ ि र्नुगपछग । सुरयक्षत वा सार्ग्री रउपकरणको व्यवस्थार्ा कुनै सर्स्या छै न भनी पुयष्ट र्ने। कार्र्ा यढलाई भएको खण्डर्ा त्यसलाई के कस्तो

22अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

प्रयििाले भेट्टाउन सयकन्छ भन्ने सोिेर कार्को िोजना बनाउनुहोस्।

2.2.4 समर्ग्री, उपकरण र औिमरहरूको िमाँच र व्यवस्थमपि
कार्को लायर् आवश्यक सार्ग्री, उपकरण र औजारहरू भए नभएको जाँ ि र्ने। सार्ग्रीको स्थान
यनिाग रणले कार्को दक्षतालाई पयन असर र्ने भएकोले यतनीहरूलाई कार्को प्रवाह अनुसार स्थान यनिाग रणर्नग सुयनयित र्ने। ठीकसँर् स्थान यनिाग रण नर्ररएको खण्डर्ा कार्दारहरूलाई यनदे शन यदएर कार् सुरु हुनुअयि यतनीहरूलाई ठीकसँर् स्थान यनिाग रण र्नुगपछग ।

2.2.5 कमर्दमरहरूको उपयुक्त स्थमि निर्मारण
कार् एकदर्ै सुिारु रूपर्ा िल्नको लायर् कार्दारको उपिुि स्थान यनिाग रण र्नुगहोस्। िसका लायर्
कार्दारको ज्ञान, अनुभव, सीप र लाइसेन्स (यसकाकु) र्ात्र नभई उनीहरूको स्वास्थ्य र शारीररक शक्तिका
बारे र्ा पयन राम्ररी बुझ्नुपने हुन्छ ।उयित स्थान यनिाग रणले कािग क्षर्तालाई असर र्ने र्ात्र नभई कार्दारलाई प्रेररत र्ने कुरा यबसगन हुँ दैन।कार्दारसँर् व्यक्तिर्त अन्तवाग ताग को अवसर बनाएर यतनीहरूको कार्-सिक्तन्धत र व्यक्तिहरू बीिको
सर्स्याहरू बुझ्न र यतनीहरूले आफ्नो कार् र्ाफगत के हायसल र्नग िाहन्छन् भनेर जान्नको लायर् एक अवसरयर्लाउनुहोस्। िसका आिारर्ा प्रत्येक कार्दारको क्षर्ता अयभवृक्तर्द् र्ने व्यवस्था यर्लाउन पयन आवश्यक
हुन्छ।
जेष्ठ नार्ररकहरूसँर् अक्सर प्रशस्त ज्ञान र उत्कृष्ट सीपहरू हुन्छन्। तर शारीररक शक्ति र ध्यान केक्तित
र्ने शक्ति उर्ेरको कारणले िट् दै जान्छ र िेरै किा जोिका यदँ दा यवपद् र दु िगटनाहरू यनम्त्त्याउन सक्छ।अको पक्षसँर् राम्रोसँर् कुरा र्रे र उपिुि स्थान यनिाग रण र्नग र्हत्त्वपूणग हुन्छ।

2.3 समइट व्यवस्थमपिको लमनि आवश्यक आर्मरभूर् ज्ञमि
2.3.1 निर्माण अवनर्, लमिर् र िुणस्तर बीचको सम्बन्ध
"QCD" 3 अौंग्रेजी शब्दहरूको सौंयक्षप्त रूप हो जसर्ा Quality (र्ुणस्तर), Cost (लार्त) र Delivery(यनर्ाग ण अवयि)। का शीषग अक्षरहरू यलएर बनाइएको हुन्छ। र्ुणस्तर, लार्त र यनर्ाग ण अवयिको बीियवरोिाभासी सिन्ध छ (एउटार्ा सुिार हुँ दा अको यबग्रन्छ) (यित्र 2-3)।

23

अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

②िुणस्तर - निर्माण अवनर्

①लमिर् - निर्माण अवनर्

निर्माण अवनर् नराम्रो

लमिर् र्ूल्य

िुणस्तर

सस्तो③लमिर् - िुणस्तर

र्हँ र्ो

राम्रो

लमिर् र्ूल्य

र्हँ र्ो

सस्तो

यढलो

यछटो

यढलो

(यबस्तारै )(हतारको यनर्ाग ण)(यबस्तारै )निर्माण
अवनर्

यछटो

खराब

िुणस्तर

राम्रो

(हतारको यनर्ाग ण)यित्र 2-3 यनर्ाग ण अवयि, लार्त र र्ुणस्तर बीिको सिन्ध

①लमिर् - निर्माण अवनर्
यबस्तारै कार् अर्ायि बढाएर्ा प्रतीक्षा र्नुगपने अवस्था आयद अनावश्यक हुने अवस्था उत्पन्न हुन्छ जसलेलार्त बढाउँ छ। यनर्ाग ण अवयिलाई तीव्रता यदन कार्दारको सङ् ख्या बढाउन र यनर्ाग णलाई प्रभावकारी रूपर्ा
सञ्चालन र्नग र्ेयसनरी ल्याउन आवश्यक हुन्छ जसले लार्त बढाउँ छ।②िुणस्तर - निर्माण अवनर्
यबस्तारै कार् पूरा र्नग सर्ि यनकाल्ने हो भने कार् राम्रो हुन्छ तर हतारर्ा कार् (छोटो सर्िर्ा एकैपटक
पूरा हुने कार्) र्दाग भने र्ुणस्तर खक्तिन सक्छ। वषाग , यिजाइन पररवतगन, थप यनर्ाग ण, पछायि फकेर पुन:यर्लाउनुपने, सुरुदे क्तख पुन: कार् र्नुगपने, प्रतीक्षा र्नुगपने अवस्था, आयदको कारण एउटा यनयित यनर्ाग ण अवयियभत्र पूरा र्नग प्रिास र्दाग हतार यनर्ाग ण र्नुगपने हुन्छ।
③लमिर् - िुणस्तरियद लार्त कर् छ भने, र्ुणस्तर खराब हुन सक्छ; ियद लार्त उच्च छ भने, र्ुणस्तर राम्रो हुन सक्छ।

2.3.2 QCDSEयनर्ाग ण साइटहरूर्ा र्ुणस्तर, लार्त र यनर्ाग ण अवयिको अयतररि Safety (सुरक्षा) र Environment(वातावरण) लाई यविार र्नग आवश्यक छ। QCD र िी 2 लाई सार्ूयहक रूपर्ा QCDSE भयनन्छ।
सुरयक्षत कािग वातावरण यसजगना र्रे र अयन यनर्ाग ण स्थल वरपरको वातावरणर्ा यविार पुिाग एर्ा आफ्नो
कार्र्ा ध्यान केक्तित र्नग सयकन्छ। िसले र्ुणस्तर र लार्तका यहसाबले राम्रो नयतजा यदन्छ भन्ने अविारणा
स्थायपत भएको छ ।फोरम्यानको रूपर्ा तपाईौंले QCD र्ात्र नभई सुरक्षा र स्वास्थ्य व्यवस्थापन र वातावरणीि व्यवस्थापन
यवयिहरू पयन यसक्नु आवश्यक हुन्छ। िस बारे र्ा 2.4 र सो भन्दा पयछ यवस्तृत रूपर्ा व्याख्या र्ररनेछ।
24

अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

2.3.3 िुणस्तर / कमया सुर्मर / सर्स्यम सर्मर्मिकम लमनि समर्मन्य नवनर्हरू
"PDCA िि" भयनने यवयि प्राि: र्ुणस्तर तथा कािग सुिार र्नग र सर्स्याहरू सर्ािान र्नग सार्ान्य यवयिको
रूपर्ा प्रिोर् र्ररन्छ। िसका अयतररि "OODA लूप'' नार्क यवयि हालसालै यवस्तारै प्रिोर्र्ा आइरहे को छ।
िी 2 लाई सही रूपर्ा बुझेर, फोरम्यानको रूपर्ा र्ुणस्तर सुिार र्नग, कािग सुिार र्नग र सर्स्याहरू सर्ािान
र्नग उयित प्रयतयििा यदन सक्षर् हुनुहुनेछ।
①PDCA चि भन्नमले?
PDCA िि एक अविारणा हो जसर्ा Plan (िोजना बनाउने) → Do (कािागन्विन र्ने) → Check(र्ूल्याङ्कन) → Action (सुिार र्ने) लाई कािगहरूलाई सुिार र सुव्यवक्तस्थत र्नगको लायर् दोहिाग इन्छ जुन यित्र
2-4 र्ा दे खाइएको छ ।लक्ष्य निर्मारण र योििम निर्माण
1 PLANयोििमबिमउिे

र्ूल्यमङ्कि पररणमर्हरूको
आर्मरर्म सुर्मर र प्रनर्रोर्ी
उपमयहरू बिमउिुहोस्

4 ACTION
सुर्मर

PDCA
चि

2 DO
कमयमान्वयि
ििेयोििम कमयमान्वयि ििे

3 CHECKर्ूल्यमङ्कि

कमयमान्वयि िररएको योििमको
र्ूल्यमङ्कि र नवश्लेषण ििेयित्र 2-4 PDCA िितल, यनर्ाग ण साइटर्ा लार्ू हुने प्रत्येक िरणको व्याख्या र्ररएको छ ।
चरण 1 Plan (योििम) : लक्ष्य र्ोक्ने र योििम बिमउिे
र्ुणस्तर र कािगहरूको लक्ष्य प्राप्त र्ने अथवा सुिार र्ने लक्ष्यहरू तोकेर यतनीहरूलाई कािाग न्विन र्नगिोजना बनाउने। यनर्ाग ण साइटहरूर्ा ”यनर्ाग ण िोजना” बनाउने र िस िोजनाको आिारर्ा ”कािग सञ्चालन
प्रयििा पुक्तस्तका” तिार र्ने िरण हो।
चरण 2 Do (कमयमान्वयि ििे): योििम कमयमान्वयि ििेयनर्ाग ण िोजना पत्रको कािगतायलका र कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तका अनुसार कार् अर्ायि बढाइन्छ।
चरण 3 Check (र्ूल्यमङ्कि): कमयमान्वयि पररणमर्हरूको र्ूल्यमङ्कि र नवश्लेषण ििेकािग सञ्चालन प्रयििा अनुसार कार्को नयतजाको र्ूल्याङ्कन र्नुगपने हुन्छ। यनिाग ररत सर्िर्ा कार् सम्पन्न
25

अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारीहुन नसक्नु, लयक्षत र्ुणस्तर प्राप्त नहुने अवस्थार्ा कारण र कारकहरू यवश्लेषण र्नुगपने हुन्छ ।
चरण 4 Action (सुर्मर): र्ूल्यमङ्कि िनर्िमहरूर्म आर्मररर् सुर्मर र सर्मर्मिकम उपमयहरू बिमउिे
िरण 3 को यवश्लेषण पररणार्हरूको आिारर्ा कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तका अद्यावयिक र्ररन्छ। कािगसञ्चालन प्रयििा प्रिोर् र्रे र िरण 1 र्ा फकगने प्रयििा दोहोिाग एर, र्ुणस्तर र कार्र्ा थप सुिार र्नग सयकन्छ।
② OODA लुप भन्नमले?
OODA लुप सौंिुि राज्य अर्ेररकाको वािु सेनाका सैन्य रणनीयतकार जोन बॉिि द्वारा यवकयसत यनणगि र्नेयवयि हो। अनपेयक्षत पररक्तस्थयतहरूर्ा पररणार्हरू प्राप्त र्नग प्रिोर् र्ररन्छ। यनर्ाग ण साइटर्ा आफ्नो
अर्ायिको अवस्था सर्िसँर्ै पररवतगन हुन्छ, त्यसैले सिैं अनपेयक्षत (अप्रत्यायशत) कुराहरू हुने सम्भावना
रहन्छ।
फोरम्यानसँर् अपेयक्षत कुरा, सर्स्या हुँ दा कसरी प्रयतयििा यदने भनेर यनणगि र्ने यनणगि र्ने क्षर्ता हो। कुनैसर्स्या हुँ दा OODA लूप प्रिोर् र्रर उच्च अयिकारीहरूसँर् परार्शग र्दै साइटको क्तस्थयत अनुसार लयिलो
प्रयतयििा यदन सयकन्छ । िसले अप्रत्यायशत जोक्तखर्हरूको भयवष्यवाणी र्नग र प्रयतयििा यदन पयन सयकन्छ ।आफ्िो वरपरको अवस्थमलमई ध्यमिपूवाक
अवलोकि िरे र िमिकमरी सङ्कलि ििे

1 Observeअवलोकि

ििुापिे कुरमकमयमान्वयि िरे रपररणमर्हरूको
र्ूल्यमङ्कि ििे

4 Actionकमयमान्वयि

OODA
लुप

2 Orientपररखस्थनर्को
निणायसङ्कनलर् िमिकमरी
नवश्लेषण ििे र आफ्िो
वरपर बुझ्ने

3 Decideनिणाय नलिेपररखस्थनर्को आर्मरर्मके ििे भिेर निणाय ििेयित्र 2-5 OODA लुपयित्र 2-5 र्ा दे खाइएको िार िरणहरूर्ा OODA लूप बनेको हुन्छ।

चरण1 Observe (अवलोकि ििे): आफ्िो वरपरको अवस्थमलमई ध्यमिपूवाक अवलोकि िररिमिकमरी सङ्कलि ििे26अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

"अवलोकन" बाट सुरु हुनु OODA लूपको यवशेषता हो। आफैं यनणगिकताग भएको फोरम्यानले आफ्नो
अर्ायिको वतगर्ान अवस्था

राम्ररी बुझेर सही जानकारी प्राप्त र्नग साविानी पूवगक अवलोकन र्नुगपछग ।अवलोकनबाट प्राप्त िाटालाई यवर्तका िाटाबाट अलग्गै राख्न "कच्चा िाटा" भयनन्छ। अवलोकन र्दाग कुनैपयन पूवग िारणा नराखेर तथ्यहरू र्ात्र हे ने प्रिास र्नुगपछग । ''िो हुनुर्ा िस्तो िस्तो कारण हुनुपछग '' भन्ने
सोिाइले स्वतन्त्र सोिलाई बािा पुऱ्िाउँ छ।
चरण2 Orient (पररखस्थनर्को निणाय) : सङ्कलि िररएको िमिकमरीको नवश्लेषण िरर वरपरको
अवस्थम बुझ्ने
अवलोकनबाट प्राप्त कच्चा तथ्याङ्कको यवश्लेषण र्रर िसलाई आफ्नै अनुभव र ज्ञानसँर् जोिे र पररक्तस्थयतको
यनणगि र्नुगपछग । यनणगिको नयतजाको आिारर्ा हार्ी के र्नुगपछग भन्ने बारे एउटा ''पररकल्पना'' बनाउँ छौौं। िसिरणर्ा, एक र्ात्र पररकल्पना बनाउनु पने छै न। िसलाई सकेसम्म व्यापक रूपर्ा हे रेर केही पररकल्पनाहरू
बनाउनु पछग ।
चरण3 Decide（निणाय ििे）: पररखस्थनर्को आर्मरर्म कुि कदर् चमल्िे भिेर निणाय ििेएकिोयट पररकल्पना बनाइसके पयछ कुन िायहँ उत्कृष्ट पररणार् यदनेछ भनेर अध्यिन र्नुगपछग । ियद िेरैपररकल्पनाहरू छन् भने, प्राथयर्कतार्ा यनणगि र्नुगपछग । सार्ान्यतिा, ियद क्तस्थयतलाई सही रूपर्ा अवलोकनर र्ूल्याङ्कन र्ररएर्ा, यनणगि यलन िेरै सर्ि लाग्दै न। ियद सर्स्या भइरहे को छ भने सम्भवतः िो पिाग प्तअवलोकन वा र्ूल्याङ्कन नर्रे को हुनाले हुन सक्छ र अयिल्लो िरणर्ा फयकगन आवश्यक हुन्छ।
चरण4 Action（कमयमान्वयि): कमयमान्वयि ििे र पररणमर्हरूको र्ूल्यमङ्कि ििेकािाग न्विन र्रे को कुनै कुराले राम्रो नयतजा नयदएर्ा त्यसको कारण बारे अध्यिन र्नुगका साथै यनणगि यलनेिरणर्ा स्थायपत र्ररएका प्राथयर्कताहरूर्ा आिाररत भएर अको िोजना लार्ू र्ने। ियद िसले राम्रो नयतजा
यदएर्ा िो नोहाऊ (अनुभवर्ा आिाररत ज्ञान) हुने भएकोले िसलाई रे किग र्ने। OODA लूपलाई एकै ल्यापर्ा
पूरा र्नग जरुरर छै न, तर त्यसका पररणार्हरू अवलोकन र्नग र यतनीहरूलाई अको लूपसँर् जोि् न जरुरर छ।③PDCA चि र OODA लुप बीचको नभन्नर्म
PDCA िि "लक्ष्य तोक्ने" बाट सुरु हुन्छ भने OODA लूप "अवलोकन" बाट सुरु हुनु ठूलो यभन्नता हो।
PDCA िि यबस्तारै केही सुिार र्नग वा िि दोहोिाग एर राम्रो नयतजा ल्याउनको लायर् उपिुि हुन्छ।
उदाहरणर्ा ① दे खाइएको जस्तै यनर्ाग ण साइटर्ा, िसलाई यनर्ाग ण िोजनार्ा आिाररत यनर्ाग ण व्यवस्थापनको
लायर् प्रिोर् र्नग सयकन्छ। PDCA िि यनर्ाग ण िोजनाहरू कािाग न्विन र्नग, प्रर्यत र र्ुणस्तर जाँ ि र्नग र कुनैसर्स्या भएर्ा सुिार र्नग लार्ू र्ररन्छ।
अर्ायिको अवस्था यनरन्तर पररवतगन भइरहे को छ र उत्पन्न हुने सर्स्याहरूको जयत सक्दो िाँ िो जवाफ27

अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारीयदन िाहे को खण्डर्ा OODA लूप उपिुि हुनसक्छ। OODA लुपको अविारणा कार्दारहरूसँर्
पररक्तस्थयतहरू साझा र्रे र OJT र्ा पयन प्रिोर् र्नग सयकन्छ।

2.4 सुरक्षम व्यवस्थमपि
व्यवसायिक सुरक्षा तथा स्वास्थ्य ऐन अनुसार 50 सोभन्दा बढी कर्गिारी भएको कािगस्थलर्ा सुरक्षा प्रबन्धकर स्वास्थ्य प्रबन्धक यनिुि र्नग आवश्यक छ। यनर्ाग ण उद्योर्र्ा फोरम्यानलाई अक्सर िो यजम्मेवारीर्ा ििनर्ररन्छ। फोरम्यानलाई सुरक्षा प्रबन्धकको रूपर्ा यनिुि नर्ररएको भए पयन उसले कार्को साइटर्ा सुरक्षा
कािर् राख्नको लायर् कदर् िाल्न आवश्यक छ।

2.4.1 सुरक्षम नियर्हरूको पूणा अिुपमलिसबै कार्दारहरूले सुरक्षा र्यतयवयिहरूर्ा भार् यलएर्ा सुरक्षा सुयनयित र्नग सयकन्छ। ियद एक व्यक्तिले
र्ात्र पयन यनिर् पालना नर्रे र्ा यवपद् वा दु िगटना हुन सक्छ। सुरक्षा यनिर्हरू पूणग पालना र्नगको लायर्
कार्दारहरूलाई उनीहरूको सुरक्षाको िेतना जर्ाउन यशयक्षत र प्रयशयक्षत र्नग आवश्यक हुन्छ। सबैलाई
सुरक्षा यनिर्हरू बारे सिेत र्राई पालना र्नग लर्ाएर यवपद् र दु िगटनाहरू िट् न बाट रोक्न सयकन्छ।
यनर्ाग ण स्थलर्ा िेरै बायहरी ठे केदार र सिक्तन्धत पक्षहरू कार् र्रररहे का हुन्छन् त्यसैले सबैले सुरक्षा
यनिर्हरूको पालना र्नुग र्हत्त्वपूणग छ। निाँ प्रवेशकताग हरूलाई यशक्षा यदनु िसको लायर् एउटा तररका हो, तरयनर्ाग ण स्थलको वररपरर सुरक्षा यनिर्हरूको बारे र्ा पोस्टर र यििहरू राख्नु पयन प्रभावकारी हुन्छ।
फोरम्यानले सुरक्षा यनिर्हरू पालना भइरहे को छ यक छै न भनेर किाईका साथ यनरीक्षण र्नुगपदग छ रउल्लङ्घनको िटनार्ा तुरुन्त र्ार्गदशगन प्रदान र्नुगपदग छ। दु िगटना भएर्ा तुरुन्तै ररपोटग र्नुग र प्रयतयििा यदनु पयनर्हत्त्वपूणग हुन्छ। िी र्यतयवयिहरू ठीकसँर् र्नाग ले सुरक्षा यनिर्हरूको पालना र्रौ ँ भन्ने कार्दारहरूको
व्यवहारसँर् जोयिन्छ।

2.4.2 सुरक्षम िमिरूकर्मर्म सुर्मरसबै कार्दारहरूको सुरक्षा सिेतना सुिार र्नुग तुरुन्तै र्नग सयकने कुरा होइन। सुरक्षा जार्रूकतार्ा सुिार
र्नग एक पटक प्रयशक्षण प्रदान र्ने र्ात्र नभएर कर्गिारीहरूलाई सुरयक्षत व्यवहारको बारे र्ा यनरन्तर सिेतराख्ने पहल र यविारहरू लार्ू र्नग आवश्यक छ। तल केही सफलताका कथाहरू सँर् पररिि र्राइएको छ।- "सुरक्षा ड्युटी प्रणाली" स्थापना र्रे र सबै कार्दारहरूलाई पालैपालो सुरयक्षत कार् सिन्धी सुरक्षा िािरी
28

अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

राख्ने जस्ता सुरक्षा र्यतयवयिहरू प्रदशगन र्नग लर्ाउने।
- "पोटे बल वकगबेन्चहरू ह्यान्डल र्ने।" जस्ता यवयशष्ट यवषिहरूर्ा प्रयशक्षण प्रदान र्ने।
- पयहरन, खस्न रोकथार् उपकरण, हे ल्मेट, सुरक्षा जुत्ता आयद लर्ाएको व्यक्तिको यित्र भएको बोिग र्ा ऐनाजिान र्नुगहोस् तायक आफ्नो उपकरणहरू तुलना र्रे र जाँ ि र्नग सयकिोस्।
- सुरक्षा जार्रूकता र सौहादग ता सुिार र्नग प्रत्येक साझेदार कम्पनी र यतनीहरूको सार्ूयहक फोटो रसिक्तन्धत सुरक्षा िोषणाहरू पोस्ट र्नुगहोस्।
- उस्तै खालका यवपद् हरूको उदाहरण पोस्ट र्नुगहोस्।
- फोटो क्तखिेर सुरक्षाका बुँदाहरू दृश्यात्मक बनाउनुहोस् (हे रेर र्ात्र बुझ्न सयकने बनाउनुहोस्)।

2.4.3 सुरक्षम बैठकहरू सञ्चमलि ििेसबै कार्दारहरूले सहभायर्ता जनाउने यनर्ाग ण स्थलर्ा हुने बैठक वा छलफललाई "सुरक्षा बैठक" भयनन्छ।
सम्पूणग यनर्ाग ण स्थलको लायर् र्ररने यबहानको सुरक्षा भेला पयछ, एउटै कािग प्रकार वा सिक्तन्धत कार् र्नेकार्दारहरू सुरक्षा बैठकको लायर् जम्मा हुन्छन्। िेरै अवस्थार्ा फोरम्यानले नेतृत्व यलन्छ र जस्तै तलदे खाइएको जस्तै यवस्तृत बैठकहरू राख्छ।
□ सबै कार्दारहरूलाई सुरक्षा यनदे शनहरू (कािग सार्ग्री, कािग िण्टा, कार्को स्थान, खतरा र हायनकारक
यवरुर्द् उपािहरू, र्ुख्य ठे केदारबाट प्राप्त जानकारी र यनदे शन आयद) का सार्ग्रीहरू बताउने।
□ कार्दारहरूको पयहरन र स्वास्थ्य अवस्था जाँ ि र्ने।
□ कुनै यदनको कार्को लायर् खतराको पूवाग नुर्ान (KY) र्यतयवयिहरू र्ने।

2.4.4 र्ेनसि र औिमरहरूको सुरनक्षर् प्रयोि पूणा पमलिम ििेयनियर्त रूपर्ा र्ेयसन र औजारहरूको यनरीक्षण र र्र्गत सम्भार, साइटर्ा सुरक्षा व्यवस्थापनसँर् जोयिन्छ।
कार् सुरु र्नुग अयि र कार् पूरा र्रे पयछ यनरीक्षण र्ने बानी बसाल्नु पयन र्हत्त्वपूणग हुन्छ। यनरीक्षण र्नगआवश्यक र्ेयसन र औजारहरू तोयकिो भने राम्रो हुन्छ।
र्ेयसन र औजारहरू यनरीक्षण र र्र्गतसम्भार र्ररए पयन ियद यतनीहरूको सही प्रिोर् र्ररएन भने िसलेयवपद् र दु िगटनाहरू यनम्त्त्याउन सक्छ। िसको सही प्रिोर् पूणग पालना र्नग आवश्यक हुन्छ। साइटको कार्र्ा
यवशेष ध्यान िायहने कािग अथवा औजार र उपकरणहरूको सुरयक्षत प्रिोर्को सेयर्नारहरू आिोजना र्नुगपछग ।यनर्ाग ण र्ेयसनरीका लायर् प्रयशक्षण सत्रहरू सञ्चालन र्नुग पयन प्रभावकारी तररका हो। उदाहरणका लायर्,29

अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

कार्दारलाई यनर्ाग ण र्ेयसनको िराइभरको यसटर्ा बस्न र उनीहरूलाई अपरे टरको ब्लाइन्ड स्पटहरू बुझ्न
लर्ाउन सयकन्छ। कार् सुरु र्नुग अयि यनर्ाग ण र्ेयसनरीको यनरीक्षण नर्ररएको अवस्थार्ा िसलाई प्रिोर्
र्नगबाट रोक्नको लायर् ''उपिोर् र्नग नसयकने'' जस्ता सङ्केतहरू प्रदयशगत र्ने प्रिासहरू प्रभावकारी हुन्छन्।

2.4.5 िर्रिमक क्षेत्रहरू दृश्यमत्मक बिमउिे
खतरनाक क्षेत्रहरूलाई हे रेर र्ात्र बुझ्न सयकने बनाउनु सुरक्षा व्यवस्थापनका लायर् पयन प्रभावकारी हुन्छ।
आफ्नो कािग क्षेत्ररौं र्ले छु ट्टिाइएको कोनहरू प्रिोर् र्रे र ''दृश्यात्मक'' बनाउन प्रािः प्रिोर् र्ररन्छ।

उिाइर्ा कार् र्दाग खस्न रोकथार् उपकरण दु ईवटा हुकले झुण्ड्ड्याउनु पने क्षेत्रहरूलाई रातो टे पले यििलर्ाइन्छ तायक नभएका कार्दारहरूले पयन िो लार्ु र्नग सकून्। फोरम्यानको रूपर्ा खतरनाक क्षेत्रहरू कहाँछन् भनेर पयहिान र्दै ती क्षेत्रहरूलाई दृश्यात्मक बनाउने तररकाहरू बारे सोच्ने र िसलाई कािाग न्विन र्दाग
यवपद् र दु िगटनाहरू कर् यनम्त्त्याउनेछ।

2.4.6 नवपद् वम दु िाटिम िट् दमको प्रनर्नियम
यवपद् वा दु िगटनाको अवस्थार्ा प्रयतयििा र्दाग आफ्नो कम्पनी वा सम्पूणग यनर्ाग ण पररिोजनाको यजम्मा
यलएको कम्पनीसँर् सौंिोजन र्नग आवश्यक छ। िस अध्यािर्ा हार्ी कािगस्थलर्ा यवपद् वा दु िगटना हुँ दाफोरम्यानको रूपर्ा के-कस्ता कदर्हरू यलनुपछग भनेर व्याख्या र्ररएको छ।① आपत्कमलीि उपमयहरू
यवपद् वा दु िगटना हुँ दा उपिुि कदर् िाल्नको लायर् यनियर्त यशक्षा र तायलर् र्हत्त्वपूणग हुन्छ। र्ानव
जीवन प्रयतको सम्मानलाई उच्च प्राथयर्कता यदनु पयन र्हत्त्वपूणग हुन्छ। पीयित र्ात्र नभई कार्दार वािटनास्थलर्ा पुर्ेका अन्य व्यक्तिहरूको बारे र्ा पयन यविार र्नग आवश्यक छ। आपत्कालीन उपािको रूपर्ाएकै सर्िर्ा िेरै कािगहरू र्नग आवश्यक भएर्ा फोरम्यानको सहािक (र्द्दत र्ने व्यक्ति) पयहले नै तोयकनुपयन र्हत्त्वपूणग हुन्छ। आपत्कालीन अवस्थार्ा यनम्न कदर्हरू िल्न आवश्यक हुन्छ।
・र्ेनसिरीको कमरणले नवपद् उत्पन्न भएको अवस्थमर्म आकखिक अवस्थमर्म र्ेनसिरी रोक्ने रपीनिर्हरूलमई उद्धमर ििेसयजलै रोक्न सक्ने हुनको लायर् यनियर्त यशक्षा र प्रयशक्षण र्हत्त्वपूणग हुन्छ। र्ेयसनरीका लायर् आकक्तिक
स्टप बटनको स्थान जान्न आवश्यक छ, यवद् िुतीि प्रणालीहरूका लायर्, कसरी पावर बन्द र्ने र पाइयपङ
प्रणालीहरूको लायर् भल्भ र कक्सहरूको स्थान जान्न आवश्यक छ। फोरम्यानको रूपर्ा आफ्नो कािग क्षेत्रका
आकक्तिक रूपर्ा रोक्न सयकने वस्तु सिै ँ जाँ ि र्ररराख्नु पछग र यतनीहरूलाई दे खाउन रे खायित्रहरू प्रिोर्

30अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

र्रे र आपत्कालीन अवस्थार्ा कुन अपरे शनहरू र्नग आवश्यक छ भनेर बुझ्न र्हत्वपूणग हुन्छ।
यनर्ाग ण र्ेयसनरीहरू सर्ावेश भएको यवपद् को िटनार्ा िसलाई आकक्तिक स्टपर्ा ल्याउन हतारर्ा
र्ेयसनरी ह्यान्डल र्दाग हुनसक्ने यद्वतीि यवपद् हरू बाट जोयर्न िसलाई साविानीपूवगक ह्यान्डल र्नग र्हत्त्वपूणग
हुन्छ।
・उच्च अनर्कमरी, सम्बखन्धर् पक्ष र सम्बखन्धर् संस्थमहरूसाँि आपत्कमलीि सम्पका
सम्पकग जानकारी र सम्पकग यवयि बारे पयहले नै यनणगि र्रर राख्नुहोस् तायक सयजलै सँर् सम्पकग र्नगसयकिोस्।
・प्रकोप पीनिर्हरूलमई िीवि बचमउिे उपचमर र प्रमथनर्क उपचमर प्रदमि ििुाहोस्ियद यबरार्ीको र्ुटु र फोक्सोको िाल रोयकएको छ भने “कायिग िोपल्मोनरी पुनरुत्थान”” AED (स्विायलत
एक्सटरनल यियफयिलेटर)” जस्ता जीवन बिाउने उपािहरूको प्रिोर् र्रे र यियफयिलेसन र वािुर्ार्गको फोहरहटाउने कािगहरू र्नुगपने हुन्छ। िो प्रयििा जयत यढलो हुन्छ, जीवन बिाउने सम्भावना त्ययत नै कर् हुन्छ। िीयवयि र प्रिोर् र्ने यवयिलाई पयन यशक्षा र तायलर्र्ा सर्ावेश र्नुगपछग ।・निर्ीय नवपद् हुिे सम्भमविम छ भिे कमर्दमरहरू लमई नवस्थमपि िरमउिुपछा
यवपद् को िटनार्ा यवस्थापन यवयिहरू (यवस्थापन र्ार्ग, प्रवेश र यनिने द्वारहरू आयद) लाई यनियर्त रूपर्ा
यशक्षा र प्रयशक्षण र्ाफगत पूणग पालना र्नुगपछग । यवस्थापन पयछ जम्मा हुने ठाउँ को यनणगि र्ररएको हुनुपछग रयवस्थापन पयछ कार्दार रोल कल सञ्चालन र्रे र कुनै पयन कार्दारहरू पयछ छु टे का छै नन् भनेर पुयष्ट र्नुगपछग ।・आिो लमिेको अवस्थमर्म, प्रमरखम्भक निभमउिे कमया िदै नवस्फोटक पदमथाको कमरण हुिे निर्ीय
नवपद् हरू रोक्नुपछा ।・िटिमस्थलको अवस्थमलमई सकेसम्म सुरनक्षर् ििुाहोस् र्मनक नवपद् को कमरण पत्तम लिमउि
सनकयोस्।
② नवपद् अिुसन्धमि, नवश्लेषण र प्रनर्रोर्ी उपमयहरू
・नवपद् अिुसन्धमि
यवपद् वा दु िगटना भए पयछ कारण स्पष्ट र्नाग ले िस्तै प्रकारका प्रकोपहरू हुनबाट रोक्न सयकन्छ। यवपद्
अनुसन्धानको िरणर्ा, OODA लूपको पयहलो िरण जस्तै, कुनै पयन पूवग िारणा यबना तथ्यहरू जाँ ि र्ररन्छ।
त्यसबेला “र्ायनस“, “वस्तु“, “कािग“, “व्यवस्थापन“ र्ा ध्यान यदनु जरुरी हुन्छ। उदाहरणका लायर्, ियद हार्ी
"कार्" र्ा ध्यान केक्तित र्िौं भने यवपद् को बेलार्ा कस्तो प्रकारको कार् भइरहे को यथिो भनेर दे क्तखन्छ।
· नवश्लेषण
पयहिान र्ररएको प्रत्येक तथ्यर्ा कुनै सर्स्या छ यक छै न भनेर जाँ ि र्ने। उदाहरणको लायर्, कार्को
31अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

बारे र्ा हे दाग सार्ान्य भन्दा फरक तररकाले र्रररहे को यथिो यक भनेर यवश्लेषण र्नग सयकन्छ ।・प्रनर्रोर्ी उपमययवपद् को कारण पयहिान भइसकेपयछ, िसलाई फेरी हुन नयदनका लायर् उपािहरू ति र्ररनुपछग ।उदाहरणका लायर्, ियद यनिर्हरू कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तकार्ा तोयकएको भएपयन यनिर्हरू भन्दाफरक रूपर्ा कार् भइरहे को छ भने िसलाई कािग व्यवस्थापनको सर्स्या र्ान्न सयकन्छ। प्रयशक्षण प्रदान र्रे रकािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तकाहरू पछ्याइएको सुयनयित र्ररन्छ। कार् र्ने िर्र्ा भयनएको कार्र्ा
जोक्तखर्हरू छन् भने, कािग सञ्चालन प्रयििा सर्ीक्षा र्ररनुपछग ।

2.5 प्रनियम व्यवस्थमपि
यित्र 2-6 र्ा प्रयििा व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारीलाई सौंक्षेपर्ा राक्तखएको छ। फोरम्यानका 4यजम्मेवारीहरू छन् प्रयििा िोजनाहरू बनाउने, प्रयििा िोजनाहरू साझा र्ने, प्रयििा िोजनाहरू अनुर्र्न
र्ने र प्रयििा िोजनाहरू अद्यावयिक र्ने।
सर्ग्र निर्माण र्मनलकम योििम बिमउिे

कररब 2 यदन यढलो भएको दे क्तखन्छ।
कािग तायलका अनुसार कार् पूरा र्नग प्रयििा
िोजना सर्ािोजन र्नुगपछग ।प्रत्येक कमया प्रकमरको लमनि कमया प्रनियम

बनाउने

अद्यावयिक
र्नेयनर्रानी

कमर्दमर
साझा र्ने

फोरम्यमि

यित्र 2-6 प्रयििा व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

2.5.1 प्रनियम योििमको बिमउिे
फोरम्यानले सर्ग्र यनर्ाग ण प्रयििा िोजनाको आिारर्ा आफ्नो कािग प्रकारको लायर् कािग प्रयििा िोजना
बनाउँ छ। प्रयििाको लायर् आवश्यक यदनहरूको सौंख्या यनिाग रण र्ने दु ई तररकाहरू छन् “फरवािग यवयि” र“ब्याकवािग यवयि“। फवाग िग यवयि भनेको प्रत्येक कािगको लायर् आवश्यक यदनहरूको सौंख्या थप्ठ्दै जाने यवयिहो। ब्याकवािग यवयि भनेको यनर्ाग ण कािग पूरा र्नुगपने यर्यत पूरा र्नग प्रयििाहरूर्ा यदनहरूको सौंख्या छु ट्याएर
32अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

र्णना र्ने यवयि हो।कािग व्यवस्थापनका लायर् प्रयििा िाटग हरूर्ा र्िान्ट िाटग , बार िाटग , ग्राफ प्रयििा िाटग र नेटवकग प्रयििा
िाटग हरू प्रिोर् हुन्छन्, जसर्ध्ये प्रत्येकका आफ्नै फाइदा र बेफाइदाहरू छन्। कािग तायलकाबाट “कािगयवयि”,“कार्को लायर् आवश्यक यदनहरूको सङ् ख्या”, “कािग प्रर्यतको स्तर” र “यनर्ाग णलाई असर र्ने कािग अवयि''जस्ता 4 वटा कुराहरू पढ् न सक्षर् हुनुपने अपेक्षा र्ररन्छ, िी 4 कुराहरू पढ् न सक्ने “नेनेटवकग प्रयििा
िाटग हरू'' को एउटा उदाहरण लाई िहाँ प्रस्तुत र्ररनेछ।
यित्र 2-7 ले नेटवकग प्रयििा िाटग को रूपर्ा A दे क्तख D सम्मका िार कािगहरू दे खाउँ छ।〇 यििलाई "िटना" भयनन्छ र कािग यदनहरूको सङ् ख्या यतरद्वारा सौंकेत र्ररन्छ।

6 नदि

10 नदि

3 नदि

5 नदि

यित्र 2-7 नेटवकग प्रयििा िाटग को उदाहरणतीर र्ुयनका यदनहरूको सौंख्याले प्रत्येक कािगको लायर् आवश्यक यदनहरूको सङ् ख्या जनाउँ छ।उदाहरणको लायर्, ियद A भन्ने कार्, ① र्ा सुरु हुन्छ, िो 10 यदन यभत्र पूरा र्रे र अको र्यतयवयि ② र्ाजानुपछग । र्यतयवयि ② बाट B र C भयनने दु ई कािगहरू एकै सर्िर्ा अर्ायि बढाउन सयकन्छ।
र्यतयवयिको तलको □ यभत्र रहे को सङ् ख्याले कार् सुरु भएदे क्तख ① को कािग सुरु नभएसम्म आवश्यक
यदनहरूको सङ् ख्या जनाउँ छ। कार् पूरा हुने र्यतयवयि ⑤ हो र िो पूरा हुन 21 यदन लाग्ने दे ख्न सयकन्छ।
नेटवकग तायलकाबाट कुन कािगहरूर्ा यढलाइ र्ने हुँ दैन र कुन कािगहरूको यढलाईले सर्ग्र यनर्ाग णअवयिलाई असर नर्री यनयित यदनसम्म यढलाइ र्नग सयकन्छ भनेर बुझ्न सयकन्छ। ③ बाट ④ तफग दे खाउने
यबन्दु भएको तीरको अथग र्यतयवयि ③ सर्ाप्त नभएसम्म र्यतयवयि ④ सुरु हुन सक्दै न। B को कार् र्नेयदनहरू 6 यदन छन् र C को कार् र्ने यदनहरू 3 यदन छन्। तसथग, C को कािगको लायर् 3 यदनको र्ायजगन छभनेर व्याख्या र्नग सयकन्छ। अकोतफग A, B र D सबै कार्र्ा यढलाइले यनर्ाग ण अवयिलाई असर र्छग ।33अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

2.5.2 प्रनियम योििमहरू समझम ििेफोरम्यानले सम्पूणग यनर्ाग ण पररिोजनाको प्रयििा िोजना र प्रर्यत क्तस्थयत, साथै यतनीहरूको कािग प्रकारको
प्रयििा िोजना सबै कार्दारहरूसँर् साझा र्नुगपछग । िस्तो बेलार्ा यित्र 2-7 र्ा दे खाइएको जस्तै नेटवकग
प्रयििा िाटग दे खाएर यढलाईलाई पुनः भेट्टाउन र्ाह्रो हुने कािगहरू

स्पष्ट रूपर्ा बताउन सयकन्छ।

2.5.3 प्रनियम योििम अद्यमवनर्क ििेप्रारक्तम्भक रूपर्ा बनाइएको प्रयििा िोजनालाई सम्पूणग यनर्ाग ण पररिोजनाको प्रर्यत वा यनयित कािगहरूको
यढलाइको आिारर्ा सर्ीक्षा र अद्यावयिक र्नग आवश्यक हुन्छ। सर्ीक्षा र्दाग , सर्ग्र कािग सर्ापन तायलका
प्रभायवत नहुने सुयनयित र्नग उपािहरू यविार र्नुगपछग । उदाहरणका लायर्, यित्र 2-8 र्ा ियद B को कािगर्ा
यढलो हुने सम्भावना छ भने, 3 यदनको र्ायजगन भएको C लाई 3 बाट 4 र्ा पररवतगन र्रे र C को कािगबाट
कार्दार सारे र कर्गिारी कार्दार बढाउने बारे सोच्न सयकन्छ।
नढलो होलम िस्तो दे खिएकोले
र्मनिाि रहेको C बमट B र्मएक ििम व्यखक्त ल्यमउाँ ।फोरम्यमि

6 नदि

10 नदि

3 नदि 4 नदि

5 नदिकमर्दमर

यित्र 2-8 प्रयििा िाटग अद्यावयिक र्ने उदाहरण

2.5.4 प्रनियम योििम अिुिर्ि र िोखिर् व्यवस्थमपि
फोरम्यानहरू सिैं केवल आफ्नै कािग प्रकारको लायर् प्रयििा िोजना बारे र्ात्र नभई सम्पूणग यनर्ाग णपररिोजनाको लायर् प्रयििा िोजनाको नवीनतर् क्तस्थयत बारे सजर् हुनुपछग । अन्य कािग प्रकारहरूर्ा यढलाइले
आफ्नो कार्को सुरुवातलाई असर र्नग सक्ने भएकोले फोरम्यानहरूले छलफल र्रे र आवश्यक भएर्ा प्रयििा
िोजना पररवतगन र्नुगपछग । साथै, साइटर्ा आवश्यक र्ेयसनरी र सार्ग्रीको िे यलभरी यर्यतर्ा यढलाइले यनर्ाग णअवयिलाई असर र्नग सक्ने भएकोले िो पयन तायलकार्ा सर्ावेश र्ररनुपछग ।34अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

राम्ररी अध्यिन र्ररएको प्रयििा िोजना भए पयन र्ौसर् वा अन्य कारकहरूले र्दाग िोजना अनुसार कार्अयि बढ् न नसक्ने हुन सक्छ । प्रयििा कािाग न्विन र्दाग , िो िोजना र्ररएको यदनको सौंख्या भन्दा अयल पयहले
पूरा र्नग अपेयक्षत छ र यित्र 2-7 र्ा दे खाइएको A, B, र D कािगहरू यढलाइ र्ने नसयकने भएकोले िीकािगहरूको प्रर्यतको अनुर्र्नर्ा ध्यान केक्तित र्नुग र्हत्त्वपूणग हुन्छ।
साथै, प्रयििा िोजना यनर्ाग ण र्दाग उपिुि रूपर्ा र्ानव स्रोतको स्थान यनिाग रण र्रे र एकै सर्िर्ा सञ्चालन
र्नग सयकने कािग छ यक भनेर यविार र्नग आवश्यक हुन्छ।

2.6 लमिर् व्यवस्थमपि
2.6.1 लमिर्लमई प्रभमनवर् ििा सक्ने कुरमहरू
यनर्ाग णको सुरुदे क्तख पूरा भए सम्मको प्रत्यक्ष लार्ेको लार्तहरू हुन् र यित्र 2-9 र्ा दे खाइए अनुसार 4 वर्गर्ा
यवभाजन र्नग सयकन्छ।
सार्ग्री लार्त

पररिोजना यनर्ागणको लायर् यसिै खररद र्ररएका सार्ग्री र अन्य वस्तुहरू

श्रर् लार्त

यनर्ाग ण कािग र्ने कार्दारहरूको लायर् श्रर् लार्त (ज्याला)यनर्ाग ण सम्पन्न लार्त
आउटसोयसगङ लार्त

खिगयनर्ाग ण कािग र्दाग अन्य ठे केदारहरूलाई प्रयििाको एउटा भार्आउटसोयसगङ र्दाग को लार्त
सार्ग्री लार्त, श्रर् लार्त र आउटसोयसगङ लार्त बाहे क अन्य खिगयित्र 2-9 यनर्ाग ण उद्योर्र्ा यनर्ाग ण लार्त

फोरम्यानले लार्त िोजना र्ररएको लार्त भन्दा बढी नहुनेर्री कािगस्थल व्यवस्थापन र्ने र्ात्र नभएर लार्त
िटाउने उपािहरू यनरन्तर अध्यिन र प्रस्ताव र्ने अपेक्षा पयन र्ररन्छ।
प्रतीक्षा र्नुगपने अवस्था, पछायि फकेर पुन: यर्लाउनुपने, र्ल्ती र सुरुदे क्तख पुन: कार् र्नुगपने जस्ता खेर जानेकार्को कारणले िोजना र्ररएको लार्त भन्दा बढी हुन सक्छ। साथै, अव्यावहाररकता र असर्ानताले खेरजाने (अनावश्यक) यनम्त्त्याउन सक्छ।

35

अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

वास्तयवक र्ुनाफा
अपेयक्षत र्ुनाफा
प्रतीक्षा र्नुगपने अवस्था र पछायि फकेरपुन: यर्लाउनुपने
सुरुदे क्तख पुन: कार् र्नुगपने / र्ल्ती
अव्यावहाररक, अनावश्यक, असर्ान

लार्त वृक्तर्द्को
यहस्सा

िोजना र्ररएको
लार्तयित्र 2-10 िोजना र्ररएको लार्त भन्दा बयढ हुनुका कारणहरू

2.6.2 दै निक कमया प्रनर्वेदि बिमउिेदै यनक कािग प्रयतवेदन उि यदन साइटर्ा र्ररएको कार्को यववरण र प्रर्यत, कार् र्ने िण्टा, सार्ग्री रउपकरणहरू र उत्पन्न भएका सर्स्या र िुनौतीहरू रे किग र्ररएको कार्जातलाई जनाउँ छ। दै यनक कािगप्रयतवेदनटहरू प्रत्येक यदन फोरम्यान र कार्दारहरूले बनाएर साइटर्ा कार्को क्तस्थयत र प्रर्यत बुझ्न प्रिोर्
र्ररन्छ।दै यनक कािग प्रयतवेदन कािग यववरण र प्रर्यत बुझ्नको अयतररि र्ुणस्तर यनिन्त्रण, सुरक्षा यनिन्त्रण, सार्ग्री
व्यवस्थापन र श्रर् व्यवस्थापन जस्ता कािगहरूको लायर् प्रिोर् र्ररन्छ।दै निक कमया प्रनर्वेदि (उदमहरण)□यनर्ाग ण कािगको नार्□यर्यत / र्ौसर्दै यनक कािग प्रयतवेदनको
यजम्मेवारी
यनर्ाग ण प्रर्यत बुझ्ने

□भने व्यक्तिको पूरा नार्लार्त कटौती

□सिर्द् यवभार्
□कािग िण्टा
सुरु हुने सर्ि / यवश्रार् सर्िकािग वातावरणर्ा सर्स्याहरू बुझ्ने

सयकने सर्ि / ओभरटाइर् कार्को
सर्ि कािग लक्ष्यहरू
□यदनको
□यदनको कािग यववरण

उत्पादकत्व सुिार

जानकारी साझा र्नेश्रर् व्यवस्थापनको दक्षतार्ा सुिार
र्नेकार् र्ने वातावरणर्ा सुिार

□फकेर हे ने / सर्ीक्षा र्ने□भोयलको िोजना
□ उच्च अयिकारीको यटप्पणी

यित्र 2-11 दै यनक कािग प्रयतवेदनको यजम्मेवारी र प्रयवष्ट यववरणहरूको उदाहरणदै यनक कािग ररपोटग हरू यवश्लेषण र्रे र र उत्पादकत्वर्ा सुिार र्रे र लार्त िटाउन सयकन्छ। श्रर् लार्त
(र्ानव श्रर्) लार्तको एक ठूलो यहस्स ओर्ट् छ। दै यनक कािग ररपोटग हरूबाट प्रत्येक कार्दारको कािगशैली
36अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

बुझेर, र्ानव स्रोतलाई सबैभन्दा उपिुि रूपर्ा स्थान यनिाग रण र्नग र कर्गिारी लार्त िटाउन सम्भव हुन्छ।
साथै, यदनको कार्लाई फकेर हे ने र सर्ीक्षा लेख्दा खेर र्एको कार् र र्ल्तीहरू बारे सिेत हुन र्द्दत र्दैअको पटकको लायर् सुिारहरू यनम्त्त्याएर लार्त िटाउन पयन सक्छ।दै यनक कािग ररपोटग हरूबाट यवयभन्न नयतजाहरू प्राप्त र्नग फोरम्यानको भूयर्का र्हत्त्वपूणग हुन्छ। दै यनकररपोटग र्ा फोरम्यानको है यसितर्ा आफ्नो क्तस्थयतबाट यटप्पणीहरू प्रयवष्ट र्रे र दै यनक ररपोटग को यववरणलाई थपउपिोर्ी बनाउन सयकन्छ।

2.7 िुणस्तर व्यवस्थमपि
जापानी औद्योयर्क स्ट्याण्डिग (JIS) र्ा, "र्ुणस्तर" भन्नाले "उत्पादन वा सेवाले िसको लयक्षत प्रिोर्लाई
सन्तुष्ट र्छग यक र्दै न भनेर यनिाग रण र्नग र्ूल्याङ्कनको यवषि रहे का अन्तयनगयहत र्ुण र कािग क्षर्ताको सम्पूणग
र्ुण" भनेर पररभायषत र्ररएको छ। उत्पादन वा सेवा प्रिोर् र्ने ग्राहकहरू हुन्। त्यसैले "राम्रो र्ुणस्तर" लेउत्पादनको "र्ुण" वा "राम्रो कारीर्री" र "राम्रो कािग क्षर्ता" लाई र्ात्र नभई िसले ग्राहकहरूले िाहे को कािगर क्षर्ता प्रदशगन र्दग छ भन्ने पयन जनाउँ छ ।यनर्ाग णर्ा "र्ुणस्तर व्यवस्थापन" ले यिजाइन िरइङ्ग कार्जातहरू अनुसार र्ुणस्तर सुयनयित र्नेव्यवस्थापनलाई बुझाउँ छ। प्रत्येक िरणर्ा र्ुणस्तर पूरा भएको छ यक छै न जाँ ि र्ने, फोटो र अन्य प्रर्ाणहरू
प्रिोर् र्रे र यनर्ाग ण रे किग राक्तखन्छ। एउटा प्रयििाको र्ुणस्तर पुयष्ट भएपयछ, अको प्रयििार्ा अर्ायि बयढन्छ।

2.7.1 नििमइि र स्पेनसनफकेसिहरू बुझ्ने
यनर्ाग ण क्षेत्रर्ा "यिजाइन िरइङ्ग कार्जातहरू" भन्नाले भवन यिजाइन र्दाग आवश्यक हुने िरइङ्ग (वास्तुकला
िरइङ्ग, स्टर किर िरइङ्ग, उपकरण िरइङ्ग, बायहरी दृश्य िरइङ्ग आयद) तथा स्पेयसयफकेसन, र्ात्राहरूको यहसाब,प्रायवयिक कार्जातहरूको लायर् साझा शब्द हो । यिजाइन िरइङ्ग कार्जातहरूर्ा यिजाइन इक्तन्जयनिर द्वारा
पररकल्पना र्ररएको अक्तन्तर् उत्पादनको आकार, कािग र क्षर्तालाई स्पष्ट रूपर्ा सौंकेत र्ररन्छ। यिजाइन
िरइङ्ग कार्जातहरू अनुसार यनर्ाग ण कािग पूरा र्रे र, ग्राहकहरू द्वारा आवश्यक र्ुणस्तरको अक्तन्तर् उत्पादन
प्राप्त र्नग सयकन्छ।
साइटर्ा यनर्ाग ण सुरु हुनु अयि, यिजाइन िरइङ्ग कार्जातहरूर्ा आिाररत यनर्ाग ण िोजनापत्र र कन्स्ट्रकसन
िरइङ्गहरू यसजगना र्रे र सेटअप र यिटे लहरू अध्यिन र्ररन्छ। यिजाइन िरइङ्ग कार्जातहरूर्ा अस्पष्ट
कुराहरू छोिे र यनर्ाग ण सुरु भएर्ा पछायि फकेर पुन: यर्लाउनुपने र सुरुदे क्तख पुन: कार् र्नुगपने जस्ता

37अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

अनावश्यक उत्पन्न हुने जोक्तखर् हुन्छ, त्यसैले यिजाइन र स्पेयसयफकेसनहरू पूणग रूपर्ा बुझ्न र्हत्त्वपूणग हुन्छ।
अक्तन्तर् उत्पादनको उद्दे श्य र यिजाइन इक्तन्जयनिरका सोिहरू सही रूपर्ा बुझ्नको लायर् ग्राहक र यिजाइन
इक्तन्जयनिरबाट व्याख्याहरू प्राप्त र्ने जस्ता सञ्चार र्हत्त्वपूणग हुन्छ।
यिजाइन िरइङ्ग कार्जातहरू बाट साइटर्ा यनर्ाग णको लायर् यसजगना र्ररएका िरइङ्गहरू कन्स्ट्रकसन िरइङ्ग
हुन्। फोरम्यानले कन्स्ट्रकसन िरइङ्ग र यनर्ाग ण िोजनापत्रको सही बुझाइको आिारर्ा प्रत्येक कार्दारको
यनर्ाग ण कािग व्यवस्थापन र्दग छ।

2.7.2 उपयुक्त निर्माण नवनर्हरूको निदे शियिजाइन िरइङ्ग कार्जातहरूर्ा "यवशेष स्पेयसयफकेसन" र्ा कुन सार्ग्री प्रिोर् र्ने र िसलाई कसरीबनाउने भन्ने सर्ावेश हुन्छ।
यनर्ाग ण कािग र यनर्ाग ण यवयिहरूको यवयशष्ट यववरणहरू वणगन र्ररएको छ। यनर्ाग ण यवयिहरू केवल लयक्षत
र्ुणस्तर प्राप्त र्नग यनयदग ष्ट र्ररएको हुँ दैन। िसर्ा यनर्ाग ण अवयि र दक्षताका लायर् यविारहरू सर्ावेश र्नगसयकन्छ वा सुरयक्षत कार् सुयनयित र्नग यवशेष यनर्ाग ण यवयि यनयदग ष्ट र्नग सयकन्छ। फोरम्यानले िसको अथग बुझेर
कार्दारहरूलाई उपिुि यनर्ाग ण यवयिको बारे र्ा यनदे शन यदनुपछग ।

2.7.3 कमर्को िुणस्तर िमाँच ििेयनर्ाग णको प्रत्येक िरणर्ा यनरीक्षणहरू सार्ान्यतिा ग्राहकको तफगका "यनर्ाग ण पिगवेक्षक" द्वारा र्ररन्छ।
साथै, भुिानीसँर् सिक्तन्धत अन्तररर् र अक्तन्तर् यनरीक्षणहरू "ग्राहक" द्वारा सञ्चालन र्ररन्छ। यनर्ाग णसाइटहरूर्ा दै यनक र्ुणस्तर जाँ िहरू र्हत्त्वपूणग हुन्छन्, यकनभने यनर्ाग ण पिगवेक्षक र ग्राहकहरूद्वारा र्ररने
र्ुणस्तर यनरीक्षणर्ा असफल हुनाले पछायि फकेर पुन: यर्लाउनुपने र सुरुदे क्तख पुन: कार् र्नुगपने अवस्थाआउन सक्छ। फोरम्यानका लायर् कन्स्ट्रकसन िरइङ्ग, स्पेयसयफकेसनहरू आयद यनरन्तर जाँ ि र्दैकार्दारहरूको कार्को क्तस्थयत र कािगसम्पादन जाँ ि र्नग र्हत्त्वपूणग हुन्छ।
प्रत्येक कार्को अन्त्यर्ा, कार् रे किग र्नग फोटोहरू यलइन्छ। यनर्ाग ण फोटोहरूले यनर्ाग ण िोजनापत्रको
आिारर्ा उपिुि सार्ग्रीहरू प्रिोर् र्ररएको र उयित रूपर्ा अर्ायि बयढरहे को प्रर्ाणको रूपर्ा कार् र्नेर्ात्र नभएर यतनीहरूले उत्पन्न हुने कुनै पयन सर्स्याको कारण यनिाग रण र्नग कार्जातको रूपर्ा पयन कार्र्छग न्। यवशेषर्रर पूरा भएपयछ दे ख्न नसयकने भार्हरूको जाँ ि र्नग फोटोहरू यलन आवश्यक छ।यनर्ाग ण फोटोहरू र्न लार्ेको बेलार्ा यलन सयकँदै न त्यसैले प्रयििा व्यवस्थापनको िर्र्ा फोटोग्राफी
िोजना सर्ावेश र्नग यनयित र्नुगहोस्। फोटोग्राफीका र्हत्त्वपूणग बुँदाहरू यनम्नानुसार छन्।38अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

□ 5W1H दे खाउने रिना बनाउनुहोस्

निर्माणको िमर्・Who: ठे केदार वा साक्षी

खिनचएको नर्नर्

समलर्नहिम

िर्ेखिनचएको स्थमि

・When: यनर्ाग ण अवयि・Where: यनर्ाग ण स्थान
・What: यनर्ागण कािगको नार् वा यनर्ागणको प्रकार
・Why: यनर्ाग णको उद्दे श्यखिच्ने व्यखक्त

समक्षी

・How: यनर्ाग ण यवयियित्र 2-12 यनर्ाग ण फोटोग्राफीको लायर् बोिग को उदाहरण

□ ब्ल्याकबोिग का सार्ग्रीहरू पढ् न सयकने र्रीतक्तस्वरहरू यलने□ लयक्षत वस्तु बाहे क अरू कुनै कुरा तक्तिर नाक्तखयििोस्यछ यनर्ाग ण फोटोहरू आवश्यक पदाग हराइने वा तुरुन्त
भेयटएन भने फोटो हुनुको कुनै र्तलब हुँ दैन। एक्सेल, एपवा कुनै व्यवसाि एयफसेन्सी सफ्टवेिर आयद प्रिोर् र्रीव्यवस्थापन र्नग र्हत्त्वपूणग हुन्छ।
फोटो 2-1 यनर्ाग ण फोटोको उदाहरण

2.7.4 कमर्दमरहरूको प्रनशक्षण
यनर्ाग ण स्थलर्ा र्ुणस्तर फोरम्यानको व्यवस्थापन क्षर्ता र प्रत्येक कार्दारहरूको प्रायवयिक क्षर्ताबाट िेरैभर पछग । यिजाइन िरइङ्ग कार्जातहरूर्ा तोयकएका र्ुणस्तरका लक्ष्यहरूलाई ठोस रूप यदने भनेको
साइटका कार्दारहरू हुन्। फोरम्यानको रूपर्ा प्रत्येक कार्दारलाई यछट्टै पूणग यवकयसत प्रायवयिक बन्न सकून्
भन्ने सोिेर कार् यदनु पछग र र्ार्गदशगन प्रदान र्नग आवश्यक हुन्छ ।यनर्ाग णको लायर् आवश्यक व्यक्तिर्त प्रायवयिक यशक्षा प्रदान र्दाग कुनै कार् कसरी र्ने भनेर यसकाउनु र्ात्र
र्हत्त्वपूणग नभएर उि यवयिले कार् र्नुग यकन राम्रो हो भनेर सोच्न लर्ाउनु र्हत्त्वपूणग हुन्छ। कारीर्रहरूकोदु यनिाँ र्ा “''हे रेर यसक्न यदनु“ भयनने यशक्षण यवयि हुन्छ र कयहलेकाहीौं “यवज्ञ बन्न 10 वषग लाग्छ“ भनेर पयनभयनन्छ। ''हे रेर यसक्न यदनु'' को एउटा कारणको पछायि, दक्ष कारीर्रहरूले उनीहरूको यसपलाई शब्दर्ा
स्पष्ट रूपर्ा बताउन नसक्ने भन्ने सर्स्या सर्ावेश छ।आिुयनक यनर्ाग ण साइटहरूर्ा कािग दक्षता र र्ुणस्तर दु वै एकै सर्िर्ा िायहन्छ। फोरम्यान र यदग्गज
39

अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

कार्दारहरूसँर् कर् अनुभवी कार्दारहरूलाई सयजलै बुझ्न सक्ने तररकार्ा कार्का सुझावहरू र र्हत्त्वपूणग
बुँदाहरू व्याख्या र्ने क्षर्ता हुनु आवश्यक छ।

2.7.5 िुणस्तरकम सर्स्यमहरू सर्मर्मि ििे अवर्मरणम
यनर्ाग ण र्ुणस्तर त्रुटीहरूको सर्स्याहरूलाई पुनरावृयत्त हुनबाट रोक्नको लायर् उपािहरू आवश्यक पदग छ।फोरम्यानको रूपर्ा तल यदइएको सोच्ने तररका यसक्दाले र्ुणस्तर सर्स्याहरू सर्ािान र्नग र्द्दत र्नेछ।
① र्थ्यर्म आर्मररर् सोचर्ुणस्तरको त्रुटी दे खापदाग पयहले ''वास्तयवक साइट'' र्ा ''वास्तयवक वस्तु'' हे रेर ''वास्तयवक अवस्था'' र्ा केभइरहे को छ भनी पुयष्ट र्ररन्छ। िी ''वास्तयवक साइट'', ''वास्तयवक वस्तु'' र ''वास्तयवक अवस्था'' लाई ''3वास्तयवकताको यसर्द्ान्त'' भयनन्छ र र्ुणस्तर यनिन्त्रणका आिारभूत अविारणाहरू र्ध्ये एक हो। जयतअनुभवी हुँ दै र्िो त्ययत नै उसले िो ''3 वास्तयवकताबाद''लाईबेवास्ता र्ने सम्भावना बढी हुन्छ भनेर भयनन्छ।

अनुर्ान वा अनुभवको आिारर्ा सुरुदे क्तख नै कारण यनिाग रण र्नुग हुँ दैन। ियद बीिर्ै र्ुणस्तर पररवतगन भिो भनेपररवतगन भएको यबन्दु यनिाग रण र्नाग ले कारण पत्ता लर्ाउन सयजलो हुनेछ।
② र्ूल नियर्/नसद्धमन्त
"र्ूल यनिर्" कुनै कुराले कसरी कार् र्दग छ भनेर बताउन सयकने यनिर् वा यसर्द्ान्त हो। "सािारणता" िेरैकुराहरू सर्ान भएपयन अपवादहरू हुन सक्छन् भनेर व्यि र्ने शब्द हो। िी दु ईलाई "3 वास्तयवकताको
यसर्द्ान्त'' र्ा जोि् दा " 5 वास्तयवकताको यसर्द्ान्" भयनन्छ। 3 वास्तयवकताको यसर्द्ान्तबाट प्राप्त िाटालाई
यनम्नानुसार यसर्द्ान्त र सािारणताहरूसँर् तुलना र्ररन्छ।
・"यसर्द्ान्त" बाट कयहल्यै यवियलत भएको यथिो?
・के "सािारणता" भन्दा फरक केही भिो?

2.8 वमर्मवरणीय व्यवस्थमपि
भवनहरूले यनर्ाग णको िर्र्ा र्ात्र नभई पूरा भएपयछ पयन प्राकृयतक वातावरण र वरपरका बायसन्दाहरूको
जीवनर्ा यवयभन्न प्रभाव पाछग न्। यनर्ाग ण सुरु र्नुग अयि र्यहरो अनुसन्धान सञ्चालन र्रर सर्स्या हुनबाट रोक्न
यवयभन्न उपािहरू यलन आवश्यक हुन्छ। फोरम्यानको रूपर्ा आफू सौंलग्न भएको कार्ले प्राकृयतक र वरपरको
वातावरणलाई कसरी असर र्छग र आफ्नो तफगबाट यलन सक्ने उपािहरू सयिि रूपर्ा यलनुपछग भनेर बुझ्न
र्हत्त्वपूणग छ ।40अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

2.8.1 प्रमकृनर्क वमर्मवरण
① प्रमकृनर्क वमर्मवरणर्म निर्माणको प्रभमव
यनर्ाग णले पानी, हावा, र्ाटो, जयर्न आयदर्ा असर र्नग सक्छ। िहाँ 3 वटा यवयशष्ट उदाहरणहरू यदइएका
छन्:・नहट आइल्यमण्ड िटिमर्म वृखद्धयहट आइल्याण्ड िटना भन्नाले शहरको तापिर् सहरीकरणको कारण वरपरको तापिर् भन्दा बढी हुनेिटना हो। सम्भायवत कारणहरूर्ा कौंिीट र आसफाल्टको प्रिोर्र्ा वृक्तर्द्, अग्लो भवनहरूको यनर्ाग णकोकारण खुला आकाश अनुपात (तलबाट दे क्तखने आकाशको प्रयतशत) र्ा कर्ी, एिर कक्तन्डसनर र कारहरू बाटकृयत्रर् यनकास तापर्ा वृक्तर्द् आयद हुन्। कौंिीट र आसफाल्टले सूिगको तापलाई शोषण र रातर्ा छोि् छ,उष्णकयटबौंिीि रात भयनने िटना यसजगना र्दग छ। खुला आकाश अनुपात िट् दै जाँ दा र्र्ी बढ् ने सम्भावना बढीहुन्छ। पानी-सोस्ने फुटपाथ, ताप-परावतगन र्ने पेन्टको प्रिोर् र भवनको पखाग ल र छानार्ा हररिाली कारणप्रभावकारी प्रयतरोिी उपािहरू हुन्।
· इकोनसस्टर्को नविमश
भवनहरू यनर्ाग ण र्दाग वरपरको प्राकृयतक वातावरण नष्ट हुन सक्छ। उदाहरणका लायर्, जौंर्ली क्षेत्रहरू पारर्ने सिकहरूले साना जनावरहरूको आवार्र्नर्ा बािा पुऱ्िाउँ छन्। साना जनावरको आवतजावतका लायर्सिक र्ुयन अन्डरपास बनाउनु िो सर्स्याको सम्भायवत सर्ािान हो । पाखाहरू यनर्ाग ण र्नग प्रिोर् र्ररने
सार्ग्रीहरूर्ा बायहरी प्रजायतहरू सर्ावेश भएर्ा स्थानीि प्रजायतहरू लोप हुने अवस्था पयन हुन्छन्। नदी रतटहरू यनर्ाग ण र्दाग , इकोयसस्टर् सौंरयक्षत र्ने क्षेत्रहरूको अनुसन्धान र्रे र ती क्षेत्रहरूलाई असर नर्ने
सौंरिनाको यिजाइन र यनर्ाग ण यवयिहरू अध्यिन र्ररनुपछग ।・िनर्ि भमखििे
यनर्ाग ण कािगको लायर् र्यहरो खाल्डो खन्ने वा यनर्ाग ण कािगको लायर् जयर्नको पानी िेरै पम्प र्दाग वरपरको
क्षेत्रर्ा जयर्न भाक्तस्सन सक्छ, िर र सौंरिनाहरू ढल्न सक्छन्।
② वमर्मवरणर्म पिे प्रभमवको न्यूिीकरणको अवर्मरणम
वरपरको वातावरणर्ा यनर्ाग ण कािगको प्रभावलाई कर् र्नेलाई यर्तीर्ेशन (mitigation) भयनन्छ।
उदाहरणका लायर्, बाँ ि यनर्ाग णले इकोयसस्टर्र्ा व्यापक प्रभाव पाछग , त्यसैले सर्ि लर्ाएर इकोयसस्टर्को
सवेक्षण र्नग र न्यूनीकरणका उपािहरू अध्यिन र्ररनुपछग । जोर्ाउने→ न्यूनीकरण र्ने → सच्याउने →कटौती र्ने → क्षयतपूयतगको िर्र्ा अर्ायि अध्यिन बढाउनुपछग ।41अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

· िोिमउिे
सम्पूणग यनर्ाग ण कािग वा आौं यशक कािग नै नर्री वातावरणर्ा असर पनग बाट जोर्ाउन सयकन्छ।
・िटमउिे
कािाग न्विनको आकार र दािरा िटाएर वातावरणर्ा पने प्रभावलाई िटाउने।
・सच्यमउिे
प्रभायवत वातावरणको र्र्गत, पुन: प्राक्तप्त र पुनस्थाग पना र्रे र वातावरणीि प्रभावलाई सच्याउने।
· न्यूिीकरण
सौंरक्षण र र्र्गतसम्भार र्यतयवयिहरू र्रर राखेर, वातावरणर्ा पने प्रभावलाई न्यूनीकरण र्ने।
क्षनर्पूनर्ा

・र्ुर्ेको वातावरण अन्यत्र यसजगना र्रे र वातावरणीि प्रभावको क्षयतपूयतग र्ने।

2.8.2 वरपरको वमर्मवरण
यनर्ाग ण सुरु र्नुग अयि, वरपरका बायसन्दाहरूसँर् सर्स्याहरू बारे साविान हुन आवश्यक छ। बायसन्दाका
यिन्ताहरू यनर्ाग ण अवयिर्ा र्ात्र नभई यनर्ाग ण सम्पन्न भएपयछ पयन रयह रहन्छन् । यनर्ाग ण सुरु र्नुग अयि,पिाग प्त अनुसन्धान सञ्चालन र्नग र वरपरका बायसन्दाहरूको राि सुन्न र्हत्त्वपूणग हुन्छ। सार्ान्यतिा, वरपरका
बायसन्दाहरूको लायर् यनर्ाग ण िीयफौंर् सत्रहरू आिोजना र्ररन्छ।

① भवि र त्यसको निर्माण कमयाको वरपरकम बमनसन्दमहरूर्म पिे प्रभमव
वरपरको वातावरणर्ा प्रभाव यनर्ाग ण र्दाग र्ात्र नभई यनर्ाग ण सम्पन्न भएपयछ पयन पनग सक्छ।
उदाहरणहरूर्ा सूिगको प्रकाशको सर्स्या, भेक्तन्टलेसनको सर्स्या र रे यििो तरङ्ग बािा आयद सर्ावेश छन्।िहाँ नेर यनर्ाग ण कािगको प्रभावहरूर्ा ध्यान केक्तित र्रे र 3 प्रयतयनयि उदाहरणहरू दे खाउनेछौौं।
· आवमि र कम्पि
यनर्ाग ण कािगले आवाज (हल्ला) यनम्त्त्याउन सक्छ। यवशेषर्रर ठूला यनर्ाग ण तथा कलकारखानाहरूर्ा
र्ेयसनरीको आवाज र टर कको िहलपहलले यनर्ाग ण सम्पन्न भइसकेपयछ पयन बायसन्दाको जनजीवन प्रभायवत
र्नग सक्छ ।・टर मनफक र्मत्रमर्म वृखद्ध
यनर्ाग ण कािगका कारण यवयभन्न यनर्ाग णका सवारी सािन र्ुि्ने हुँ दा सवारी दु िगटनाको सम्भावना बढे र जान्छ। साथै, भवनको प्रिोर् उद्दे श्यको आिारर्ा वरपरको क्षेत्रर्ा िातािातको र्ात्रा बढे र बायसन्दाहरूको
42अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

जीवनलाई असर र्नग सक्छ।
· नवपद् रोकथमर्कम उपमयहरू
सौंरिनाको यनर्ाग णले वरपरको जयर्न र जलर्ार्गको प्रवाह पररवतगन र्नग सक्छ। भवनहरूले भूकम्प र बाढीजस्ता यवपद् हरूलाई कसरी सार्ना र्नग सक्छ भन्ने कुरा बायसन्दाहरूको लायर् अको र्हत्त्वपूणग प्रश्न हो।② वरपरकम बमनसन्दमहरूको लमनि निर्माण कमयाहरू दृश्यमत्मक बिमउिे
सार्ान्यतिा, बायहरबाट यनर्ाग ण स्थल दे क्तखने सम्भावना हुँ दैन। केही िटनाहरू छन् जसर्ा केही जानकारी
दृश्यात्मक बनाउनुले वरपरका बायसन्दाहरूको यिन्तालाई कर् र्नग सफल हुन सक्छ।
・कम्पि र आवमिलमई दृश्यमत्मक बिमउिे
आवाज र कम्पनलाई सङ् ख्यार्ा प्रदशगन

आवाज (हल्ला)र्ररन्छ। वास्तयवक यनर्ाग ण कािगर्ा कुन सौंख्यात्मक

कम्पनस्तरर्ा यनर्ाग ण कािग भइरहे को छ भनेर जानकारी
यदनुका साथै र्ापन र्ररएको सङ् ख्याहरू
सावगजयनक र्रे र्ा आवाज र कम्पनलाई ध्यानर्ा
राखेका छौँ भनेर र्ायनसहरूलाई बुझाउन र्द्दत
र्नग सक्छ।
फोटो 2-2 आवाज र कम्पन स्तरको प्रदशगन र्ररएको उदाहरण

・QR कोि प्रयोि िरे र निर्माणको सूचिम
यनर्ाग णको क्तस्थयत सूयित र्राउने जानकारी र तक्तिरहरू QR कोिहरू प्रिोर् र्रे र दृश्यात्मक बनाएर QR
कोि र र्ार्ग यनदे शनहरू पैदल िात्रीहरू यहँ ि्ने बाटोर्ा प्रदयशगत र्ररन्छ।
・बमलबमनलकमहरूलमई बुझ्न सनिलो हुिे सङ्केर्
आवाज, कम्पन, र्न्ध, िुलो र सवारी सािनको आवतजावत जस्ता अवस्थाहरू बालबायलकाहरूलाई बुझ्न
सयजलो हुने तररकाले प्रदशगन र्ररन्छ।

43अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

नछर्ेककम सबै ििमर्म
र्नहिम /िर्ेबमरकमया योििम

सोमभत्कमउिे कमया/ अस्थमयी निर्माण कमयार्ंिलभत्कमउिे कमया/ अस्थमयी निर्माण कमयाबुर्भत्कमउिे कमया/ अस्थमयी निर्माण कमयानबहीभत्कमउिे कमया/ अस्थमयी निर्माण कमयाशुिभत्कमउिे कमया/ अस्थमयी निर्माण कमयाशनिभत्कमउिे कमया/ अस्थमयी निर्माण कमयाआइर्सबै नबदमहरू

समर्मन्यअनल र्ेरै

आवमि कम्पि

र्ेरैसमर्मन्य

िन्धअनल र्ेरै

र्ुलो

िमिी

र्ेरै

यित्र 2-13 नयजकका बायसन्दाहरूलाई सङ्केतको उदाहरण
③ अनभवमदिको पूणा पमलिम
यनर्ाग ण कािगको िेलको जत्रो भएपयन आफ्नो यछर्ेकीहरूलाई अयभवादन र्नग नयबसगनुहोस्। ठूला-ठूलायनर्ाग ण पररिोजनाहरूर्ा यनर्ाग ण िीयफङहरूर्ा अयभवादन र्ररन्छ तर साना-स्तरको यनर्ाग ण पररिोजनाहरू
जस्तै नवीकरण कािग र कन्डोयर्यनिर् र्र्गत कािगहरूर्ा सबै कार्दारहरू प्रयत बायसन्दाहरूलाई अयभवादन
र्नग पूणग अनुपालन र्राउनुहोस्। "ओहिोर्ोजाइर्ास (शुभ प्रभात)'' र " र्ोर्ेईवाकुओकाकेयसर्ास (हार्ी
असुयविाको लायर् क्षर्ाप्राथी छौौं)'' जस्ता अयभवादनहरूले बायसन्दाहरूसँर्को यववादलाई कर् र्नग सक्छ।
साथै, सफा पयहरन लर्ाउन यनयित हुनुहोस्। एक सुखद अयभवादनले तपाईौंको कम्पनीको छयव सुिार र्नगसक्छ।

2.8.3 कमया वमर्मवरण
कार्दारहरूले कार् र्ने वातावरणले सुरक्षा र र्ुणस्तरलाई प्रत्यक्ष असर र्छग । एक आकषगक कािगस्थल
यसजगना र्नग, हार्ी "कािगशैली सुिार" नार्क पहलहरू जारी राख्छौौं। आयिकाररक नार् "कािगशैली सुिार
प्रवर्द्ग न र्नग सिक्तन्धत कानूनहरूको व्यवस्था सिन्धी यविेिक" हो र िो अयप्रल 1, 2019 र्ा लार्ू भएको हो।बढ् दो जनसङ् ख्या र िट् दो कार् र्नग िोग्य जनसङ् ख्याका कारण जनशक्तिको अभावको कारण यनर्ाग णउद्योर्र्ा िेरै िण्टा कार् र्ने िलन सार्ान्य बन्दै र्एको छ । िो सर्स्या सर्ािान र्नग भूयर्, पूवाग िार, िातािाततथा पिगटन र्न्त्रालिले यनम्न नीयत प्रस्ताव र्रे को छ ।44अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

・उनचर् निर्माण अवनर् र्ोक्ने
・ज्यमलम स्तर सुनिनिर् ििे・हप्तमर्म 2 नदि नबदमको प्रवद्धा ि・इखजिनियर र प्रमनवनर्कहरूको नवकमस र संरक्षण

छोटो अवयिर्ा िी 4 नीयतहरू लार्ू र्नग र्ाह्रो भएपयन फोरम्यानको रूपर्ा तपाईौंले र्नग सक्ने कुराहरू पयनछन्। उदाहरणका लायर्, दै यनक कािग प्रयतवेदनहरूको शुर्द्ता सुिार र्नाग ले अको यनर्ाग ण अवयि वास्तयवकता
नयजक ल्याउन िाटा प्रदान र्नेछ । साथै, त्यस िाटाले लार्त र्णनाको शुर्द्ता पयन सुिार र्नग सयकने हुनाले,कम्पनीको नाफा सुिार र्नग र ज्याला स्तर सुयनयित र्नग सक्छ।
हप्तार्ा 2 यदन यबदा प्राप्त र्ने सुयनयित र्नगको लायर् उपिुि यनर्ाग ण अवयि राख्नु आिारभूत कुरा भएपयन,िो ग्राहकले िाहे को िे यलभरी यर्यतसँर् सिक्तन्धत भएकोले सयजलो सर्ािान र्नग सयकँदै न। त्यसकारण, यनर्ाग णअवयि छोटो पाने तररकाहरू जस्तै यनर्ाग ण ICT (Information and Communication Technology) कोप्रिोर् प्रभावकारी हुन्छ यक भनेर यविार र्नग सयकन्छ।
यनर्ाग ण उद्योर्र्ा 10 यदन वा सोभन्दा बढी वायषगक तलबी यबदा यदइने कार्दारलाई वषगर्ा 5 यदनको तलबयबदा यलन लर्ाउन अयनवािग र्ररएको छ िो यलन नसयकनुको एउटा कारण "तलबी यबदा यलन्छु भनेर भन्न र्ाह्रो
हुनु" पयन हो। फोरम्यानको रूपर्ा बोल्न र्ाह्रो हुने वातावरण यसजगना हुन नयदनु र्हत्त्वपूणग हुन्छ।
अन्य अध्यािहरूर्ा छलफल र्ररएझैं इक्तन्जयनिर र प्रायवयिकहरूको प्रयशक्षणको क्षेत्रर्ा फोरम्यानहरूले
आफ्नो क्षर्ता प्रदशगन र्नग सक्छन्। 4 नीयतहरूलाई कम्पनीले र्नुगपने कुराको रूपर्ा र्ात्र नसोिेर कािगस्थल
िलाउने फोरम्यानको दृयष्टकोणबाट तपाईौंले के र्नग सक्नुहुन्छ भनेर सोच्नु र्हत्त्वपूणग छ।

2.9 व्यमवसमनयक सुरक्षम र स्वमस्थ्य व्यवस्थमपि
सुरक्षा र स्वास्थ्य र्यतयवयिहरूलाई व्यापक रूपर्ा दु ई भार्र्ा यवभाजन र्नग सयकन्छ "सुरक्षा व्यवस्थापन" र"स्वच्छता व्यवस्थापन।" व्यवसािको आकार अनुसार व्यवसािीले पिगवेक्षण सुरक्षा र स्वास्थ्य प्रबन्धक यनिुि
र्नेछ। िगवेक्षण सुरक्षा र स्वास्थ्य प्रबन्धकले सुरक्षा प्रबन्धक र स्वास्थ्य प्रबन्धकलाई यनदे शन यदएर साइटर्ा
व्यावसायिक सुरक्षा र स्वास्थ्य व्यवस्थापन र्दग छ। फोरम्यानले िेरैजसो सुरक्षा प्रबन्धक र स्वास्थ्य प्रबन्धकको
रूपर्ा पयन कार् र्ने भएकाले स्वास्थ्य, श्रर् तथा कल्याण र्न्त्रालिले “फोरम्यान र स्वास्थ्य तथा सुरक्षा
प्रबन्धकहरू (14 िन्टे ) तायलर्” उपलब्ध र्राउन सूिना जारी र्रे को छ।कािगस्थलको यवपद् र दु िगटनाहरूबाट कार्दारहरूलाई जोर्ाउनको लायर् सुरक्षा व्यवस्थापन अध्याि 3 र्ायवस्तृत रूपर्ा सर्ेयटएको छ त्यसैले िहाँ हार्ी व्यावसायिक सुरक्षा र स्वास्थ्य व्यवस्थापनको व्याख्या र्नेछौौं।
45

अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

2.9.1 व्यमवसमनयक सुरक्षम र स्वमस्थ्य व्यवस्थमपिको उद्दे श्य र प्रभमवहरू
व्यावसायिक सुरक्षा र स्वास्थ्य व्यवस्थापनको उद्दे श्य कार्दारहरूको स्वास्थ्यको सुरक्षा र्नुग र कार् र्नगसयजलो वातावरण प्रदान र्नुग हो। स्वास्थ्य र सुरक्षा व्यवस्थापनलाई सयिि रूपर्ा सिोिन र्रे रव्यवसािहरूले यनम्न नयतजाहरूको अपेक्षा र्नग सक्छन्:□ कािगस्थलर्ा कार् र्दाग सुरक्षाको भावना प्रदान र्नग सयकन्छ
□ कार् प्रयत अझ बढी प्रेरणा यदन्छ
□ प्रत्येक कर्गिारीलाई सन्तुयष्टको साथ कार् र्नग यदएर, कार्को अव्यावहाररकत, असर्ानता, अनावश्यककर् र्रे र व्यवसाि सञ्चालन सुिार र्नग र उत्पादकत्व बढाउन सम्भव छ□ "उत्कृष्ट सुरक्षा र स्वास्थ्य भएका कम्पनीहरू" को रूपर्ा स्वास्थ्य, श्रर् र कल्याण र्न्त्रालिबाट प्रर्ायणत
भएका कम्पनीहरूको सार्ायजक छयवर्ा राम्रो बन्छ र त्यहाँ कार् र्नग िाहनेहरूको सौंख्यार्ा वृक्तर्द् हुने अपेक्षा
र्नग सयकन्छ।

2.9.2 "3 व्यवस्थमपि" को अवर्मरणम
सुरक्षा र स्वास्थ्य व्यवस्थापनको उद्दे श्य कार्दारहरूको स्वास्थ्यको रक्षा र्नुग हो। 3 प्रकारका
व्यवस्थापनहरू र्ध्ये "स्वास्थ्य व्यवस्थापन" लाई उच्चतर् प्राथयर्कतार्ा राख्नु पछग भन्ने सोिाइ छ, तर पयहला
स्वास्थ्यर्ा क्षयत हुनुको कारणहरूलाई सिोिन र्नग उपािहरू यलनु र्हत्त्वपूणग हुन्छ। तसथग, 3 प्रकारका
व्यवस्थापन बारे यविार र्दाग "कािग वातावरण व्यवस्थापन" → "कािग व्यवस्थापन"→ "स्वास्थ्य व्यवस्थापन" कोिर्र्ा सोच्नुपछग ।

2.9.3 कमया वमर्मवरण व्यवस्थमपि
यनर्ाग ण साइटहरूर्ा कार्दारहरूको स्वास्थ्यलाई असर र्ने यवयभन्न कारकहरू हुन्छन्। "कािग वातावरण
व्यवस्थापन" भनेको हायनकारक कारकहरू हटाएर वा सुिार र्रे र कार् र्नग सयजलो वातावरणको यसजगना र्नुग
हो।① स्वमस्थ्यलमई असर ििे कमरकहरू नवरुद्धको उपमयकार्दारहरूको स्वास्थ्यलाई असर र्ने सम्भायवत कारकहरू यित्र 2-14 र्ा दे खाइएका छन्।46अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

आवाज (हल्ला)हायनकारक ग्याँ सकम्पनहायनकारक पदाथग

िुलोयहट स्टर ोकयित्र 2-14 यनर्ाग ण स्थलहरूर्ा हायनकारक तत्त्वहरू

कािग वातावरणर्ा हायनकारक तत्त्वहरू छन् भने यतनीहरूलाई हटाउनु पछग वा यनयित सीर्ाहरू सम्म कर्र्ररनुपछग । ियद िसो र्नग सम्भव छै न भने, कार्दारहरूले सुरक्षात्मक उपकरण र लुर्ा लर्ाउने कुरा पूणगपालना र्राउनुहोस्। सर्ािानहरू बारे यनणगि र्नग, कािग वातावरणर्ा कयत हायनकारक तत्त्वहरू छन् भनेरजान्न आवश्यक छ। िसका लायर् यवशेष र्ापन उपकरणहरू प्रिोर् र्रे र कार् र्ने वातावरण र्ापन र्ररन्छ।
स्वास्थ्य, श्रर् तथा कल्याण र्न्त्रालिले र्ापन र्ररनुपने कािगस्थलहरू र र्ापनका प्रकारहरू पररभायषत रप्रकायशत र्दग छ । त्यहाँ दे खाइएका र्ापनको प्रकारहरू यनम्न अनुसार छन्: कार्को साइटहरूर्ा हायनकारक
तत्त्वको प्रकारहरू बारे जानकार रहनुहोस्।
□ हावार्ा रहे को िुलो एकाग्रता र िुलोर्ा फ्री यसयलयकक एयसिको र्ात्रा
□ तापिर्, आद्रग ता, यवयकरण ताप□ सर्ान आवाजको स्तर□ काबगन र्ोनोअक्साइि र काबगन िाइअक्साइिको एकाग्रता
□ तापिर्
□ हावा प्रवाहको र्ात्रा
□ कोठा र बायहरको तापिर्, सापेयक्षक आद्रग ता□ बाह्य यवयकरणको कारण यवयकरणको र्ात्र सर्ानता दर (Dose equivalent rate due to externalradiation)□ हावार्ा रे यििोिर्ी पदाथगहरूको एकाग्रता
□ हावार्ा यनयदग ष्ट रासाियनक पदाथग (वर्ग 1 वा वर्ग 2 का पदाथग) को एकाग्रता
47

अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

□ हावार्ा यवशेष जैयवक िोलक र जैयवक िोलकहरूको एकाग्रता
□ हावार्ा एिेस्टोसको एकाग्रता
□ हावार्ा यससा (Lead) को एकाग्रता
□ वर्ग 1 अक्तक्सजनको कर्ीसँर् सिक्तन्धत खतरनाक कार्को कािगस्थलहरूको हावार्ा अक्तक्सजनको
एकाग्रता
□ वर्ग 2 अक्तक्सजनको कर्ीसँर् सिक्तन्धत खतरनाक कार्को कािगस्थलहरूको हावार्ा अक्तक्सजन रहाइिरोजन सल्फाइिको एकाग्रता
□ सिक्तन्धत जैयवक िोलकको एकाग्रता
②कमर् ििे वमर्मवरणर्म सुर्मर र र्यमरी
कार्दारहरूका लायर् कािगस्थललाई सहज बनाउन यवयभन्न प्रिासहरू भएका छन्। यवशेषर्रर यनम्न कुराहरू
छन्।समइटर्म रहेकम कमयमालयहरू, नवश्रमर् कक्ष र िोर्ीटरीहरूको सुनवर्मर्म सुर्मर

・एअर कक्तन्डसनरको व्यवस्था, नुहाउने कोठा स्थापना, िेक्तन्जङ रुर्र्ा िरािर राख्ने, टाटार्ी म्याट र र्लैिँ ायबछाएर जुत्ता लर्ाउन यनषेि र्राई सफा वातावरण सुयनयित र्ने, यफ्रज, वाटर सभगर, इलेक्तररक केटल, एिरशावर स्थापना, यवश्रार् र िुम्रपान र्ने स्थान स्थापना, र्ाउथवाश, कीटाणुनाशक, र्ािको व्यवस्था आयद· शौचमलयको सुर्मर
र्यहला शौिालि स्थापना, सािारण फसेट शौिालि स्थापना, अस्थािी शौिालि फ्लयशौंर्, तातो पानीले
फ्लयसौंर् र्ने शौिालि यसटको स्थापना, िल्ने र्ािीर्ा र्ाउन्ट र्ररएको अस्थािी शौिालि स्थापना आयद・र्नहलमहरूको लमनि सर्नपार् कोठमको स्थमपिम
र्यहलाको शौिालि, वाशरूर् र लकरहरू सर्ावेश र्यहलाहरूका लायर् सर्यपगत कोठा स्थापना र्ने,भ्यायनटी टे बलको स्थापना आयद③ नहट स्टर ोक रोकथमर् उपमयहरू
प्रत्यक्ष सूिगको प्रकाशर्ा परे को र बन्द ठाउँ हरू भएको यनर्ाग ण साइटहरूर्ा यहट स्टर ोक रोकथार् यवशेष र्रीर्हत्त्वपूणग छ। यहट स्टर ोकर्ा िक्कर लाग्ने र बेहोस हुन सक्ने भएकोले यवपद् यनम्त्त्याउन सक्ने खतरा हुन्छ।
स्वास्थ्य, श्रर् तथा कल्याण र्न्त्रालिले सङ्कलन र्रे को तथ्याौं कअनुसार सन् 2018 दे क्तख 2022 सम्म सबैउद्योर्र्ा सबैभन्दा बढी 916 वटा यहटस्टर ोकका िटना भएका छन् भने 52 वटा ज्यान जाने यवपद् का िटनाभएका छन् । साथै, र्हीना अनुसार र्ृत्यु र िाइतेको सौंख्याको ग्राफ हे दाग , र्र्ी हुने र्े र्यहनादे क्तख बढ् न थाल्छ,जुलाई र अर्स्टर्ा द्रु त रूपर्ा बढ् छ र अरोबरदे क्तख िट् न थाल्छ।
48

अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

(जना)पेसम विा अिुसमर नहट स्टर ोकको कमरण र्ृत्युको संख्यम (सि् 2018-2022 कुल)यनर्ाग णउद्योर्

उत्पादन िातािात सुरक्षा
उद्योर् उद्योर् उद्योर्

र्ृतक र िाइतेको सौंख्या
(बािाँ यतरको िेल)सरसफाई कृयषवन/पशुपालन व्यवसाि व्यवसाि
व्यवसाि
र्ृतकको सौंख्या (आन्तररक सङ् ख्या)(दािाँ यतरको िेल)खुद्रा
व्यापार

(ििम)

(ििम)

नहट स्टर ोककम कमरण र्ृत्यु हुिे को र्मनसक संख्यम (कुल 2018-2022)र्े र्यहना र
जुन
जुलाई
सोभन्दा अयिर्ृतक र िाइतेको सौंख्या
(बािाँ यतरको िेल)

अन्य

(ििम)

अरोबर र्यहना
अर्स्ट
सेप्टेिरर सोभन्दा पछीर्ृतकको सौंख्या (आन्तररक सङ् ख्या)(दािाँ यतरको िेल)यित्र 2-15 स्वास्थ्य, श्रर् र कल्याण र्न्त्रालि द्वारा यहट स्टर ोक सिन्धी एकयत्रत िाटायहट स्टर ोक बच्न यनम्न उपािहरू अपनाउन सयकन्छ।
・िमपमि र्ौसर् नवज्ञमि एिेन्सीबमट र्ौसर् सम्बन्धी िमिकमरी प्रयोि ििेजापान र्ौसर् यवज्ञान एजेन्सीले दे श भरी तापिर् अवलोकन जानकारीको आिारर्ा उच्च तापिर् िेतावनी,उच्च तापिर्सँर् सिक्तन्धत र्ौसर् जानकारी र उच्च तापिर्सँर् सिक्तन्धत असार्ान्य र्ौसर्को प्रारक्तम्भक
िेतावनी आयद प्रदान र्दग छ। फोरम्यानहरूले िी जानकारीको बारे र्ा सिेत हुनुपछग र यबहानको बैठक आयदर्ा
कार्दारहरूलाई यहट स्टर ोकको जोक्तखर् भएर्ा सिेत र्राउनु होस्।
・कमयास्थलको र्मप सूचकमंक (WBGT र्मि) र्मपि िरर प्रयोि ििेर्र्ी सूिकाौं क 31 वा र्ायथ पुर्ेर्ा सम्भव भएसम्म कार् रोक्न यसफाररस र्ररन्छ। र्र्ी सूिकाौं क 28 र 31को बीिर्ा भएर्ा यहट स्टर ोकको जोक्तखर् बढ् दै जान्छ, त्यसैले यवश्रार् यलएर तरल पदाथग र नुनको र्ात्रा यलनयनदे शन यदइन्छ। वातावरण एजेन्सीले प्रत्येक 3 िण्टार्ा दे शभरका लर्भर् 840 स्थानहरूको अनुर्ायनत र्र्ी
सूिकाौं क र्ानहरू प्रकायशत र्दग छ, त्यसैले िो जानकारीको पयन प्रिोर् र्नुगहोस्।
・थर्ोनर्टर र हमइग्रोनर्टरको स्थमपिम
सार्ान्यतिा 35 यिग्री वा सोभन्दा र्ायथको तापिर् खतरनाक हुन्छ। कार्दारहरूलाई खतरनाक
अवस्थाहरूबारे सिेत र्राउन कार् र्ने ठाउँ हरूर्ा थर्ोयर्टर र हाइग्रोयर्टरहरू स्थापना र्नुगपछग ।・एपको प्रयोि
आजभोली र्र्ी सूिकाौं कको आिारर्ा िाटग फोनहरूर्ा स्विायलत रूपर्ा िेतावनी इर्ेलहरू पठाउने यहटस्टर ोक रोकथार् एपहरू यवकयसत र्ररएका छन्।· िर्ी सूचकमंकको न्यूिीकरण
उच्च तापिर्, उच्च आद्रग ता र हावा निल्दा यहट स्टर ोकको जोक्तखर् बढ् छ, त्यसैले ब्ल्याकआउट नेटहरू, िराइ49

अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

यर्स्ट, कार् र्ने ठाउँ र्ा प्रिोर् र्ने ठूलो फ्यानहरू, ब्लोअरहरू आयद जिान र्ने र पानी छकेर साइटको
तापिर् िटाउने जस्ता उपािहरू यलएर र्र्ी सूिकाौं क िटाइन्छ।
・नवश्रमर् स्थलको र्यमरी
यवश्रार्को सर्िर्ा आफ्नो शरीरलाई उयित रूपर्ा यिसो पानग एअर कक्तन्डसनर र शावर रूर्हरू स्थापना
र्ने। यफ्रज, आइस र्ेकर र भेक्तन्डङ र्ेयसन स्थापना र्ने र पुनजगलीि पेि राख्नुहरू राख्नु पयन र्हत्त्वपूणग छ।ियद यवश्रार् स्थान कािग क्षेत्रबाट टाढा छ भने कुलर वा यफ्रजको व्यवस्था भएको “रे स्ट भ्यान'' सेटअप र्ने बारेयविार र्नुगहोस्।

2.9.4 कमया व्यवस्थमपि
"कािग व्यवस्थापन" भन्नाले वातावरण र र्ानव शरीरको लायर् हायनकारक पदाथग तथा शारीररक बोझहरू
जस्ता हायनकारक कारकहरू हटाउने र उयितरूपर्ा सञ्चालन सुयनयित र्नग यतनीहरूको व्यवस्थापन र्नुगलाई
बुझाउँ छ। अयिल्लो अध्यािर्ा व्याख्या र्ररएको कािग वातावरणर्ा हायनकारक तत्त्वहरूबाट कार्दारहरूलाई
जोर्ाउन ठोस रूपर्ा यवयि र कािग सञ्चालन प्रयििाहरू यनिाग रण र्रे र यतनीहरूलाई पालना र्नगकार्दारहरूलाई यनदे शन यदने। यवशेषर्रर िो यवयि कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तकार्ा वणगन र्रर त्यसको
प्रयशक्षण कािगन्विन र्रे र बुझाउनु आवश्यक हुन्छ। तलको उदाहरणर्ा जस्तै कािग सञ्चालन प्रयििा
पुक्तस्तकार्ा सकेसम्म ठोस रूपर्ा लेक्तखनुपछग ।"ढाि दु खाइ रोक्नको लायर् बसेर र्ररने कार् र उयभएर र्ररने कार्हरू पालैपालो र्ने""हात र औौंलाहरूलाई िोटपटक लाग्ने कार् र्दाग पन्जा र सपोटग रहरू लर्ाउने"कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तकाको यववरणको बारे र्ा कार्दारहरूको राि सुन्ने र प्रयििाहरू यनियर्त
रूपर्ा सर्ीक्षा र्नुगहोस्।

2.9.5 स्वमस्थ्य व्यवस्थमपि
"स्वास्थ्य व्यवस्थापन" भन्नाले कार्दारहरूको स्वास्थ्य क्तस्थयत स्वास्थ्य जाँ िहरू र्ाफगत जाँ ि र्रे र स्वास्थ्य
असार्ान्यताहरू िाँ िै पत्ता लर्ाएर यतनीहरूको बढ् न वा यबग्रन बाट रोक्नका लायर् र्ररने र्यतयवयिहरूलाई
जनाउँ छ। स्वास्थ्यर्ा क्षयत भएको रहे छ भने पयहलेको अवस्थार्ा पुनस्थाग यपत र्नग उपिार तथा कार्को
वातावरण सुिार र्नुगपछग ।कम्पनीहरूलाई आवयिक रूपर्ा र्नग अयनवािग रहे को "सार्ान्य स्वास्थ्य जाँ ि" 1 वषगर्ा 1 पटक र "यवशेष

50

अध्याि 2 साइट व्यवस्थापनर्ा फोरम्यानको यजम्मेवारी

स्वास्थ्य जाँ ि" प्रत्येक 6 र्यहनार्ा 1 पटक (टे टरा अल्काइल यलि स्वास्थ्य जाँ ि प्रत्येक 3 र्यहनार्ा एक पटक,न्युर्ोकोयनओसीस जाँ ि प्रत्येक 1 दे क्तख 3 वषगर्ा एक पटक) र्नग आवश्यक छ ।यनियर्त स्वास्थ्य जाँ ि स्वास्थ्य व्यवस्थापनको लायर् र्हत्त्वपूणग छ, तर दै यनक स्वास्थ्य व्यवस्थापन पयनर्हत्त्वपूणग हुन्छ यकनभने स्वास्थ्य अवस्था यदनहुँ पररवतगन हुन्छ। फोरम्यानहरू कार्दारहरूसँर् सबैभन्दा िेरैसर्ि यबताउँ छन् र कार्दारहरूर्ा सबैभन्दा िेरै पररवतगनर्ा सबैभन्दा सिेत हुन सक्ने है यसितर्ा हुन्छन्।
यबहानको बैठकर्ा कार्दार स्विर्् लाई जाँ ि र्नग लर्ाएर उनीहरूको स्वास्थ्य क्तस्थयत स्विर्् ररपोटग र्राउनु
प्रत्येक कार्दारको स्वास्थ्य क्तस्थयत थाहा पाउने एउटा प्रभावकारी तररका हो।51अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनर्नवनर्हरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी
3.1 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनर्नवनर्हरू भन्नमले?
सुरक्षा र स्वास्थ्य र्यतयवयिहरूले यनर्ाग ण साइटहरूर्ा कार् र्ने व्यक्तिहरूको स्वास्थ्य र सुरक्षा सुयनयित र्नगर्ररएका प्रिासहरूलाई जनाउँ छ। यनर्ाग ण साइटहरूर्ा िेरै खतरनाक कािगहरू सर्ावेश हुन्छन् जस्तै उिाइर्ा
कार् र्ने र हे भी र्ेयसनरीहरू सञ्चालन र्ने। साथै, कयहलेकाहीँ शरीरलाई हायनकारक रासाियनक पदाथगहरू
ह्यान्डल र्ने भएकोले उपिुि सुरक्षा र स्वास्थ्य उपािहरू आवश्यक छ। सुरक्षा र स्वास्थ्य र्यतयवयिहरूले
सार्ान्यतिा यनम्न सर्ावेश र्दग छ।① कमर्दमरको चेर्िम वृखद्ध ििेसुरक्षा र स्वास्थ्य र्यतयवयिहरू प्रभावकारी रूपर्ा सञ्चालन र्नगको लायर्, सौंलग्न सबैर्ा सुरक्षा र स्वास्थ्य
र्हत्त्वपूणग हुन् भन्ने िेतना हुनु यवशेषर्रर आवश्यक छ। कम्पनी अध्यक्ष र व्यवस्थापक तहले सुरक्षा बैठक र अन्यकािगिर्र्ा यदने व्याख्यानको र्ाध्यर्बाट प्रेररत रहे को दे खाउन पयन आवश्यक छ। फोरम्यानको रूपर्ा आफूले
व्यक्तिर्त रूपर्ा अनुभव र्रे को हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटनाहरूको बारे र्ा कुरा र्नुग पयन प्रभावकारी हुन्छ।
→ हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटनाहरूको बारे यवस्तृत व्याख्या “3.5.3 हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटना'' र्ा र्ररनेछ।
② कमर्दमरहरूको आवमि सुन्ने
कार्को वातावरण सुिार र्नगका लायर् कार्दारहरूलाई लार्ेको कुरा र उनीहरूले सुिार र्नग िाहे को कुराअयभव्यि र्नग लर्ाएर उनीहरूलाई सयिि रूपर्ा सुन्ने र्ानयसकता र्हत्त्वपूणग हुन्छ। िेरै र्ायनसहरूको अर्ायि
बोल्न सहज नर्ान्ने कार्दारहरूका लायर्, व्यक्तिर्त रूपर्ा उनीहरूसँर् अन्तवाग ताग यलने आयद उपिुि
तररकाले सिोिन र्नुगहोस्। अयन, अज्ञात सवेक्षण सञ्चालन र्नग पयन प्रभावकारी हुन्छ।
③ सुरक्षम र स्वमस्थ्य नशक्षम कमयान्वयि ििेकार्का खतरा र सुरक्षा उपािहरूको सही तररकाहरू बारे कार्दारहरूलाई यशक्षा र तायलर् यदएरयतनीहरूलाई सुरयक्षत रूपर्ा कार् र्नगको लायर् ज्ञान र यसपहरू प्रदान र्नग र्हत्त्वपूणग हुन्छ। यशक्षा प्रदान
र्ररएको नयतजालाई सुरक्षा र स्वास्थ्य र्यतयवयिहरूको रूपर्ा व्यवहारर्ा ल्याउन यनम्न बुँदाहरू ध्यानर्ा
राख्नुहोस्।
□ प्रयशक्षाथीहरूको स्तर र अनुभवलाई ध्यानर्ा राखेर उनीहरूको दृयष्टकोणबाट यसकाउने
52अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

□ ठोस रूपर्ा यसकाउने
उदाहरण) बक्सलाई राम्रोसँर् सर्ात्ने → बक्सलाई कम्मर झुकाएर दु वै हातले सर्ात्ने।
□ यकन िो र्नुगपछग (वा र्नुग हुँ दैन) भनेर कारण भन्ने
□ बोलेको कुरा प्रयशक्षाथीहरूले बुझ्ने र्रर बोल्ने िर् बारे सोच्नुहोस् ।उदाहरण) सािारण यवषिवस्तु बाट सुरु र्रे र कयठन यवषिवस्तु तफग, सर्ग्र यवषिवस्तु दे क्तख यवस्तृत
यवषिवस्तु तफग आयद□ बाह्य शैयक्षक सौंस्थाहरू प्रिोर् र्ने④ 5S िनर्नवनर्हरू िमरी रमिेर सफम कमया वमर्मवरण कमयर् रमख्ने
→ "3.5.1 5S र्यतयवयिहरू" यवस्तृतर्ा व्याख्या र्ररनेछ।
⑤ कमया सञ्चमलि प्रनियम पुखस्तकम बिमउिे
कािग यववरण र कािग सञ्चालन प्रयििाहरू सङ्कलन र्ररएको कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तका बनाउनुहोस्।
कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तकाहरू कार्को लायर् र्ात्र नभई यशक्षाको लायर् पयन प्रिोर् र्नग सयकन्छ। कािगप्रयििा पुक्तस्तकार्ा सुरयक्षत कार्को लायर् जानकारी सयहत यनम्न जानकारी सर्ावेश र्नुगपछग ।□ कािगको नार्□ कािग सञ्चालन प्रयििा
□ प्रिोर् र्ररने उपकरण र औजारहरू
□ प्रिोर् र्ररने पाटग पुजाग र सार्ग्रीहरू
□ प्रिोर् र्ररने सुरक्षात्मक उपकरणहरू
□ कार्सँर् सिक्तन्धत सम्भायवत यवपद् र दु िगटनाहरू
□ यवपद् र दु िगटनाहरू रोकथार्का उपािहरू
बुझ्न सयजलो प्रयििा पुक्तस्तकाहरू बनाउनका लायर् र्ुख्य बुँदाहरू
□ िर्र्ा एउटा कािगलाई एउटा यवषिवस्तुको रूपर्ा लेख्ने
□ छोटो र सौंयक्षप्तर्ा लेख्नुहोस्
□ कािगसँर् सिक्तन्धत जुर्ािहरू छन् भने लेख्नुहोस्
□ खतरनाक हुन सक्ने कार्को लायर् साविानीहरू लेख्नुहोस्
53

अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

□ उि कार् र्नुग पने कारण लेख्नुहोस्
⑥ असुरनक्षर् व्यवहमरको निरीक्षण ििा सुरक्षम िस्तीहरू सञ्चमलि ििेउदाहरण) औजारहरू छररएका छन् → 5S राम्रोसँर् र्ररएको छै न
⑦ आफूलमई लमिेको कुरम ररपोटा ििेकार्दारहरू द्वारा र्ररएका हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटना र सुिारका सुझावहरू उच्च अयिकारीलाई ररपोटग र्ने।
⑧ िर्रमको पूवमािुर्मि (KY) िनर्नवनर्हरू िरे र कमयास्थलर्म लुकेकम िर्रमकम स्रोर्हरू पत्तम लिमउिेर त्यसलमई हटमउिे
→िसलाई "3.5.2 खतराको पूवाग नुर्ान (KY) र्यतयवयिहरू" र्ा यवस्तृत रूपर्ा व्याख्या र्ररने छ।⑨ िोखिर् र्ूल्यमङ्कि संचमलि ििे→ "3.4 जोक्तखर् र्ूल्याङ्कन" र्ा यवस्तृत रूपर्ा व्याख्या र्ररने छ।⑩ कमर्दमरहरूको स्वमस्थ्य कमयर् रमख्ने
→ यववरणहरू "2.9 व्यावसायिक सुरक्षा र स्वास्थ्य व्यवस्थापन" र्ा यवस्तृत रूपर्ा व्याख्या र्ररने छ।

3.2 व्यवसमनयक सुरक्षम र्थम स्वमस्थ्य ऐि
3.2.1 व्यवसमनयक सुरक्षम र्थम स्वमस्थ्य ऐि भिेको के हो?
व्यवसायिक सुरक्षा तथा स्वास्थ्य ऐन श्रयर्कहरूको सुरक्षा र स्वास्थ्यको रक्षा र्ने उद्दे श्यले बनेको जापानी
कानून हो। पेशार्त दु िगटनाहरू रोक्न यनिर्हरू स्थापना र्रे र यजम्मेवारी स्पष्ट र्ने र स्वैक्तच्छक र्यतयवयिहरूलाई
बढावा यदई कार्दारहरूले कार् र्दाग सार्ना र्ने यवयभन्न खतराहरूलाई न्यूनीकरण र्ने र स्वस्थ कार् र्नेवातावरणको अनुभूयत र्ने उद्दे श्य रहे को छ।िो कानूनले व्यवसािीहरूलाई आफ्ना कार्दारहरूको सुरक्षा र स्वास्थ्यको लायर् यजम्मेवार बनाउँ छ।उदाहरणको लायर्, यनर्ाग ण कािगको आकार अनुसार औद्योयर्क यियकत्सक वा जनस्वास्थ्य यियकत्सक राख्न रपेशार्त दु िगटनाहरूको ररपोटग , अनुसन्धान र क्षयतपूयतग यदन अयनवािग र्ररएको छ। व्यवसायिक सुरक्षा तथा स्वास्थ्य
ऐनले तोकेको कुरा थाहा पाई राखेर्ा, फोरम्यानको रूपर्ा आफ्नो कम्पनी र आफ्ना उच्च अयिकारीहरूलाई
ररपोटग र्नुगपने यवषिवस्तु र सुिारका लायर् सुझावहरूको दृयष्टकोण पयन बनाउन सयकन्छ। व्यवसायिक सुरक्षातथा स्वास्थ्य ऐनले तोकेका र्ुख्य यवषिवस्तुहरू यनम्नानुसार छन्।54

अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

□ कार्दारहरूको लायर् सुरक्षा यशक्षा
□ कार्दारको स्वास्थ्य कािर् राख्ने
□ आरार्दािी कािग वातावरण यसजगना र्ने□ व्यवसािीले उपाि यलनुपने हायनकारक वा खतरनाक पदाथगहरू
□ जोक्तखर् र्ूल्याङ्कन
□ सङ्गठन र कर्गिारी
□ र्ुख्य ठे केदारको यजम्मेवारी
□ ग्राहकको यजम्मेवारी
□ लाइसेन्स (यसकाकु) यबना र्नग नसयकने कार्हरू तोक्ने
कार्दारहरूले आफ्नो सुरक्षा र स्वास्थ्यको रक्षा र्नग यनदे शनहरू पालना र्ने, आवश्यक सुरक्षा उपकरणहरू
प्रिोर् र्ने कुराहरू र्ार् र्ररएको छ। साथै, ियद कार्दारले खतरनाक अवस्था पत्ता लर्ािो भने तुरुन्तै
व्यवसािीलाई ररपोटग र्नुगपछग ।श्रयर्कको सुरक्षा र स्वास्थ्य सुयनयित र्नग श्रयर्क र व्यवसािी बीिको सहकािग आवश्यक छ। त्यसको लायर्
कार्दार र व्यवसािीहरूले सहकािग र्रे र, कार्दारको सुरक्षा र स्वास्थ्यको रक्षा र्नग "सुरक्षा र स्वास्थ्य सयर्यत"को स्थापनाको बारे र्ा लेक्तखएको छ । यनर्ाग ण उद्योर्र्ा कुनै व्यवसािर्ा 50 वा सोभन्दा बढी कार्दार भएर्ा
सुरक्षा र स्वास्थ्य सयर्यत र्ठन र्नुगपने व्यवस्था छ ।

3.2.2 व्यवसमनयक सुरक्षम र्थम स्वमस्थ्य ऐिको संशोर्िर्म हेिुापिे बुाँदमहरू
व्यवसायिक सुरक्षा तथा स्वास्थ्य ऐन सन् 1972 र्ा बनेको कानुन हो। सर्ि पररवतगन सँर्ै कार्दारहरूको
कार् र्ने तररका यवयविता आएको छ र यनर्ाग ण साइटहरूर्ा यनर्ाग ण यवयिहरूर्ा निाँ प्रयवयिहरू यभत्र्याइएकोछ। िी पररवतगनहरूको प्रयतयििार्ा सुरक्षार्ा यविार र्नुगपने दािरा यवस्तार भएको छ।उदाहरणका लायर्, िो कानून लार्ू हुनु अयि जापानले उच्च आयथगक वृक्तर्द्को अवयिको अनुभव र्रररहे कोयथिो र उत्पादन उद्योर्र्ा उत्पादकत्व बढाउनको लायर् निाँ र अपररयित र्ेयसनहरू एकपयछ अको र्दैआएका यथए र कािग शैलीहरू पररवतगन हुँ दै यथए। फलस्वरूप, सन् 1965 को आसपासर्ा पेशार्तदु िगटनाहरूबाट र्ृत्यु हुनेहरूको सौंख्या हरे क वषग 6,000 नािेको यथिो र कठोर कार् र्ने वातावरण सार्ायजक
सर्स्या बन्यो। िही अवस्थालाई र्ध्यनजर र्दै व्यवसायिक सुरक्षा तथा स्वास्थ्य ऐन बनेको यथिो र त्यसको
55

अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

कािाग न्विन भएको 10 वषगर्ा पेशार्त दु िगटनाहरूको सौंख्या आिाभन्दा बढीले िटे को छ ।व्यवसायिक सुरक्षा तथा स्वास्थ्य ऐनर्ा सौंशोिनहरू निाँ वा सम्भायवत सर्स्याहरू सर्ािान र्नगका लायर्
र्ररन्छ। िसका उदाहरणहरूर्ा अत्ययिक कार्बाट हुने र्ृत्यु यवरुर्द्को सुदृढीकरण उपािहरू, िुलोबाट हुनेस्वास्थ्यलाई हुने क्षयतलाई रोक्ने उपािहरू र िौन उत्पीिन यवरुर्द्का उपािहरू सर्ावेश छन्।साथै, पररर्ाजगनका कारण निाँ प्रणालीहरू पयन बन्न सक्ने भएकोले फोरम्यानहरूले व्यवसायिक सुरक्षा तथास्वास्थ्य ऐनको सौंशोयित यववरणहरूर्ा रुयि राख्दै िो आफ्नो कािगस्थलहरूर्ा लार्ू हुन्छ यक भनेर यविार र्नगआवश्यक हुन्छ।
उदाहरणको रूपर्ा, सन् 2023 को सौंशोिनर्ा थयपएका केही यवषि वस्तुहरू प्रस्तुत र्ररएको छ।① कमया िण्टमको अवस्थम िनिरमख्ने
( निाँ सुरक्षा तथा स्वास्थ्य ऐनको िारा 66 को 8 को 3निाँ सुरक्षा र स्वास्थ्य ऐनको िारा 52 को 7 को 3)कािग िण्टाको अवस्था जयनराख्ने यवषि र्ाइिलाइन बाट पररवतगन र्ररएको कानूनर्ा "कार्दारहरूको कार्िण्टाको क्तस्थयत वस्तुयनष्ठ यवयि प्रिोर् र्रे र यनिाग रण र्नुगपछग " भयनएको छ। कािग िण्टाको अयभलेख 3 वषगसम्म
राख्न अयनवािग छ। वस्तुयनष्ठ यवयिका उदाहरणहरू यनम्न अनुसार छन्।・टाइर् कािग बाट रे कयिग ङ र्ने・कम्त्युटरर्ा लर् इन दे क्तख लर् आउटसम्मको सर्ि रे कयिग ङ आयद।यवशेष र्रर पयछल्लो यवयि (कम्त्युटरर्ा लर् इन दे क्तख लर् आउटसम्मको सर्ि रे कयिग ङ) , ररर्ोट वकगर्ा
वृक्तर्द् हुँ दै र्इरहे को कार् र्ने तररकार्ा पररवतगनको प्रयतयििा स्वरूप आएको बुझ्न सयकन्छ ।② र्ेरै िण्टम कमर् ििे कमर्दमरहरूको लमनि िमक्टरहरूिमरम अन्तवमार्मा नलइिुपिे आवश्यकर्मर्म
िररएकम पररवर्ािहरू
िेरै िण्टाको श्रर्को कारणले थकान जम्मा भएका कार्दारहरूको लायर् रोजर्ारदाताहरूले िाररसँर्
अन्तवाग ताग र्रे र र्ार्गदशगन उपलब्ध र्राउनु पछग । पयहले तोयकए अनुसार "1 र्यहनार्ा 100 िण्टा भन्दा बढीओभरटाइर् कार् भिो भने, थकान जम्मा भएको पयहिान र्ररन्छ र आवेदकले अनुरोि र्रे र्ा" अन्तवाग ताग यलएरर्ार्गदशगन यदइन्थ्यो, तर सौंशोिन पयछ, ओभरटाइर् कार् 100 िण्टालाई 80 िण्टार्ा पररवतगन र्ररएको छ। िोपररवतगन र्क्तस्तष्क र रिसौंिार रोर् तथा रिसौंिार हृदि रोर्को सुरुवात िेरै िण्टा श्रर् र्ने सँर् सिक्तन्धत छभन्ने यियकत्सा ज्ञानर्ा आिाररत छ।56अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

3.3 निर्माण उद्योिर्म हुिे नवपद् र नर्िको रोकथमर्कम उपमयहरू
3.3.1 निर्माण उद्योिर्म नवपद् हरूव्यावसायिक सुरक्षाको क्षेत्रर्ा "दु िगटना" र "यवपद् " यनम्नानुसार फरक तररकाले प्रिोर् र्ररन्छ।
・दु िाटिम
वस्तु (र्ेकायनकल उपकरण वा र्ानव व्यवहार) र्ानकबाट यवियलत भएर वास्तयवक क्षयत यनम्त्त्याउने िटना(साँ िुरो अथगर्ा भन्दा िसर्ा "यवपद् " हरू पदै नन्)・नवपद्दु िगटनाले व्यक्तिको शरीरर्ा क्षयत पुिाग एर्ा दु िगटना भयनन्छ

यनर्ाग ण साइटहरूर्ा यनम्न प्रकारका यवपद् हरू हुन्छन्:□झने / पक्तल्टने
□ठोक्काइने□िु ब्ने□ठे स लाग्ने

□ठोक्तक्कने

□च्यायपने / बेररने

□उिे र आउने / खस्ने

□कायटने / खुक्तल्कने

□उच्च वा कर् तापिर्का वस्तुहरू सँर् सम्पकग

□करे न्ट लाग्ने

□यवस्फोट

□यवच्छे दनदु िगटना (अन्य)□उल्टो जबरजस्ती आवार्र्न

□आर्लार्ी

□भक्तत्कने/ढल्ने□छे यिने
□हायनकारक पदाथगहरूसँर् सम्पकग□टर ायफक दु िगटना (सिक)□टर ायफक

प्रत्येकको व्याख्याको लायर् यनयदग ष्ट यसप भएका कार्दार निर 1 र्ूल्याङ्कन परीक्षा पाठ्यपुस्तकको यसयभल
इक्तन्जयनिररङ् सौंिरण, वास्तुकला सौंिरण र लाइफलाइन / उपकरण सौंिरणको अध्याि 7 हे नुगहोस्।

3.3.2 पेशमिर् दु िाटिमहरू निम्त्त्यमउिे कमरकहरू
यित्र 3-1 पेशार्त दु िगटनाहरूको िटनाको लायर् आिारभूत र्ोिे ल दे खाउने रे खायित्र हो। असुरयक्षत रअस्वस्थ अवस्था भन्नाले "वस्तुहरू (वातावरण, उपकरण आयद)" लाई जनाउँ छ र असुरयक्षत व्यवहारले
"र्ायनसहरू" को कािगहरूलाई जनाउँ छ। असुरयक्षत व्यवहारको पछायि, के फरक पलाग र? भन्ने यवश्वास वाअिेतन व्यवहार हुन सक्छ।
4 वा सोभन्दा बढी यदनको कार् रोक्नुपने व्यावसायिक दु िगटनाका कारणहरू यवश्लेषण र्दाग , 'असुरयक्षत
“अवस्थाहरू“ कारण रहे को िटना' र 'असुरयक्षत “कािगहरू“ कारण रहे को िटना' दु वै एकै सर्िर्ा परे कोबेला हुने पेशार्त दु िगटनाहरू लर्भर् 90% रहे को कुरा यियनएका छन्।उदाहरणका लायर्, ियद तपाईौं अयफसको हलवेर्ा असाविान तररकाले यहँ यिरहँ दा कुनै ठूलो दु िगटना नहुनसक्छ तर ियद यनर्ाग णािीन अयफसको भुइँर्ा असाविान रूपर्ा यहँ यिरहँ दा, ियद फ्लोर अझै सयकएको छै न57अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

भने “झने “ भयनने प्रकारको पेशार्त दु िगटनाहरू हुन सक्ने सम्भावना बढ् छ ।कयहलेकाहीँ, असुरयक्षत अवस्था र्ात्रै वा असुरयक्षत कािगहरूले र्ात्रैले पयन पेशार्त दु िगटनाहरू यनम्त्त्याउन
सक्छ तर केही प्रयतशत र्ात्र हुन्। अको शब्दर्ा भन्नुपदाग , ियद वस्तु वा व्यक्ति र्ध्य कुनै एकको अक्तस्थर
अवस्थाहरूलाई हटाउन सयकिो भने, अयिकाौं श पेशार्त दु िगटनाहरूको िटना िटाउन सयकन्छ।
असुरयक्षत अवस्था र अक्तस्थर व्यवहार हटाउन सुरक्षा व्यवस्थापन आवश्यक छ। सुरक्षा व्यवस्थापनको
अभावले पेशार्त दु िगटनाहरू यनम्त्त्याउन सक्छ, त्यसैले कािगस्थल सुरक्षा व्यवस्थापन र्नगर्ा फोरम्यानको
भूयर्का अत्यन्त र्हत्त्वपूणग हुन्छ।दु िगटनाको प्रकार

वस्तुहरू (वातावरण / उपकरण)कारक वस्तु

िटिम(नवपद् )दोषी वस्तु

असुरयक्षत र दू यषत अवस्था"के फरक पछग र?" भन्ने
र्ानयसकता अिेतन अवस्था

र्ान्छे
सुरक्षा व्यवस्थापनर्ा कर्जोरीहरू

असुरयक्षत र दू यषत व्यवहार

यित्र 3-1 पेशार्त दु िगटनाहरूको आिारभूत र्ोिे ल रे खायित्र

3.3.3 स्वमभमनवक रूपर्म सुरनक्षर् हुिु र अलग्यमउिु
वस्तु र र्ान्छे हरूका लायर् असुरयक्षत अवस्थाहरू शून्यर्ा राख्न सम्भव छै न। उदाहरणका लायर् यसयभल
इक्तन्जयनिररङ कािगर्ा, यनर्ाग ण सुरु हुँ दा िेरै अक्तस्थर भूभार्हरू हुन्छन्। साथै, र्ान्छे हरूको सिेतताको दािरापयन सीयर्त छ। िी जोक्तखर्हरूसँर् व्यवहार र्नग "स्वाभायवक रूपर्ा सुरयक्षत" र "अलग्याउनु" कोअविारणाहरू छन्।"स्वाभायवक रूपर्ा सुरयक्षत" भनेको खतरनाक अवस्थालाई टाढा राख्नु हो। उदाहरणका लायर्, ियदकारहरू खतरनाक हुन्छन् भने, िसर्ा िढ् दै निढ् दा स्वाभायवक रूपर्ा सुरयक्षत हुन्छ। िद्ययप, वास्तयवकतार्ाकार प्रिोर् र्नुगको यवकल्प नै नभएको सर्िहरू पयन हुन्छन्। िस्तो अवस्थार्ा, जोक्तखर् कर् र्ने तररकाहरू

58

अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

यविार र्ररनुपछग । िो अविारणालाई "कािाग त्मक सुरक्षा" भयनन्छ। कारहरू यवयभन्न कािाग त्मक सुरक्षा
प्रणालीहरू जयित हुन्छन्, जस्तै सवारी सािनहरू बीिको दू री यनिन्त्रण र्ने उपकरणहरू, ठोक्तक्कँदाको क्षयतकर् र्ने िेकहरू र भूलवस एक्सलरे टर यथच्दा एक्सेलेरेशन यनिन्त्रण र्ने िन्त्रहरू।
कािगस्थलहरूर्ा पयन त्यसै र्रर ियद कुनै यनयित कािगर्ा सम्भायवत खतरा रहे को यनयित छ भने, स्वाभायवक
रूपर्ा सुरयक्षत हुने यवकल्प भनेको त्यो कािग नर्ने हो। िद्ययप, ियद कार् र्नुग पने छ भने, जोक्तखर् कर् र्नगउपािहरू अध्यिन आवश्यक हुन्छ।
"अलग्याउनु" कािाग त्मक सुरक्षाको एक तररका हो। अलग्याउनु भनेको कुनै िीजलाई नयजक आउन नयदनुहो। उदाहरणको लायर्, हे भी र्ेयसनरी वा िेन आयदले कार् र्रररहे को बेलार्ा त्यसको सम्पकगको कारण िोटपुिाग उने सम्भावना हुन्छ। िस अवस्थार्ा, ियद र्ेयसनरीहरू कार् र्रररहे को क्षेत्रर्ा र्ान्छे हरू नयजक जाननयदन प्रवेश यनषेि बार लर्ाएर वा र्ािग राखेर अलग्याएर्ा सम्पकगका कारण दु िगटनाहरू हुनेछैनन्।
बेल्ट खुला भएका र्ेयसनहरूर्ा, िुम्ने बेल्टर्ा बेररन सक्छन्। िस अवस्थार्ा, ियद र्ेयसन रहे को क्षेत्रर्ा
र्ान्छे हरूलाई िसको नयजक आउन नयर्ल्ने र्रर अलग्याउनु भिो भने बेल्टको कारणले र्दाग यवपद् हरू हुनेछै नन्। वैकक्तल्पक रूपर्ा, ियद तपाईौंले िुम्ने बेल्ट कभर राख्नुभिो भने पयन, जोक्तखर् कारक अलग्याउन
सयकन्छ।ियद िेनको प्रिोर् र्ने यनर्ाग ण जस्ता कार्को िर्र्ा हाई-भोल्टे ज पावर लाइनहरू नयजकै छन् भने, िेनपावर लाइनहरूको नयजक पुग्दा पयन यवद् िुतीि झटका लाग्न सक्छ। त्यस्ता यवद् िुतीि यवपद् हरू रोक्नको
लायर्, र्ायनसहरूलाई यवभाजन दू रीर्ा प्रवेश र्नगबाट रोक्न सुरक्षात्मक सुयविाहरू तिार र्ने वासाविानी

यििहरू स्थापना र्ने जस्ता उपािहरू यलनुपछग ।

3.3.4 सुरक्षमत्मक उपकरणहरूको पूणा प्रयोि
उिाइर्ा कार् र्दाग खस्ने खतरा हुन सक्छ। उिाइर्ा र्ररने कार् नर्नुग नै स्वाभायवक रूपर्ा सुरयक्षत हुनेछ,तर िेरै अवस्थार्ा कार् नै हटाउन सयकँदै न। त्यसैले, कािाग त्मक सुरक्षा बारे सोच्नुपछग ।उदाहरणको लायर्, एउटा क्तस्थर कार् र्ने सतह सुयनयित भएको उिाइ कािग वाहन प्रिोर् र्नुग पयन एउटातररका हो। कािग क्षेत्रर्ा "तेसो सुरक्षा जाल" राखेर खस्न दु िगटना रोकथार् र्नग सयकन्छन। कािाग त्मक सुरक्षा
सुयनयित र्ने अको तररका "पूणग हानेस प्रकार खस्न रोकथार् उपकरण" प्रिोर् र्नुग हो।सुरक्षा उपकरणर्ा सुरक्षा िश्मा, र्ाि, पन्जा र ढाल सतहहरू भएका हे लर्ेटहरू पछग न्। िी सुरक्षात्मक
उपकरणहरू लर्ाउनुपनेकार् र्राउनुपदाग थोरै सर्िको कार् भए पयन सुरक्षात्मक उपकरणहरू प्रिोर् र्नगयनयित हुनुहोस्।
59

अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

3.4 िोखिर् र्ूल्यमङ्कि
फोरम्यानको रूपर्ा जोक्तखर् र्ूल्याङ्कनका यवयिहरू जान्नाले जोक्तखर्हरू यवरुर्द् यलने उपािहरूलाई सहीरूपर्ा प्राथयर्कता तोक्न सयकन्छ। साथै कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तकार्ा जोक्तखर् र्ूल्याङ्कनसँर् सिक्तन्धत
यववरण पयन सर्ावेश र्ररन्छ।

3.4.1 िोखिर् र्ूल्यमङ्कि भिेको के हो?
① िोखिर् र्ूल्यमङ्कि भिेको के हो?
जोक्तखर् र्ूल्याङ्कन（risk assessment）कुनै पररक्तस्थयतर्ा कुनै यनयित जोक्तखर् हुने सम्भावना कयत छ रिस जोक्तखर्ले कयतसम्म प्रभाव पाने सम्भावना छ भनेर र्ूल्याङ्कन र्ने यवयि हो। सन् 2006 अयप्रल 1 ताररखदे क्तख व्यवसायिक सुरक्षा तथा स्वास्थ्य ऐनको दफा 28-2 अन्तर्गत िसको कािाग न्विन र्ने प्रिासहरूलाई
अयनवािग र्ररएको छ।त्यस बेला सम्मको जोक्तखर् प्रयतरोिी उपािहरूर्ा दु िगटना र यवपद् का कारणहरूको अनुसन्धान र्नग रयतनीहरूलाई पुन: हुन नयदन रोकथार्का उपािहरू अवलिन र्ने कार् सर्ावेश र्रे को यथिो। अकोतफग,जोक्तखर् र्ूल्याङ्कन दु िगटना वा यवपद् हुनु अयि कािगस्थलहरूर्ा लुकेका खतराहरू र हानीकारक कुराहरू पत्ता
लर्ाई अयग्रर् उपािहरू यविार र्रे र जोक्तखर्हरू हटाउन वा जोक्तखर् न्यूनीकरणका उपािहरू लार्ू र्ने जस्ताएक सयिि यवयि हो।र्ूल्याङ्कन भन्नाले व्यक्ति र वस्तुहरूको वस्तुयनष्ठ र्ूल्याङ्कन र यवश्लेषण र्नुग हो। वस्तुयनष्ठता कािर् राख्न
बायहरका यवज्ञहरूको सहिोर् पाएर र्ूल्याङ्कन र्ने अवस्था पयन हुन्छ।
② िोखिर् र्ूल्यमङ्किकम लमनि आर्मरभूर् प्रनियमहरू
यित्र 3-2 ले जोक्तखर् र्ूल्याङ्कनर्ा अर्ायि बढ् नका लायर् आिारभूत प्रयििाहरू दे खाउँ छ। यवस्तृत रूपर्ाअको खण्डर्ा व्याख्या र्ररनेछ।

60

अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

खतरा वा हायनकारक अवस्थाको पयहिान

जोक्तखर्को अनुर्ान

जोक्तखर् न्यूनीकरणका लायर् प्राथयर्कता यनिाग रणजोक्तखर् न्यूनीकरणका उपािहरूको यववरणहरू
अध्यिन र्नेजोक्तखर् न्यूनीकरणका उपािहरूको कािाग न्विन

यित्र 3-2 जोक्तखर् र्ूल्याङ्कनका आिारभूत प्रयििाहरू
③ िोखिर् र्ूल्यमङ्कि कमयमान्वयिकम िनर्िमहरू
जोक्तखर् र्ूल्याङ्कन सञ्चालन र्रे र, कािगस्थलका जोक्तखर्हरू स्पष्ट पानुगको साथै यनम्न प्रभावहरूको आशा र्नगसयकन्छ।
□ प्रबन्धकहरू सयहत कािगस्थलर्ा सबैलाई कािगस्थलर्ा रहे का जोक्तखर्हरूको जार्रूकता साझा र्नगसयकन्छ।
जोक्तखर् र्ूल्याङ्कनहरू र्ूलतिा फोरम्यानको यनरीक्षणर्ा सबैजनाको सहभायर्तार्ा सञ्चालन र्ररन्छ।
साइटर्ा रहे का कार्दारहरूलाई सहभार्ी र्राएर सँर्ै अयि बढ् दा, सम्पूणग कािगस्थलर्ा सुरक्षा र स्वास्थ्य
जोक्तखर्हरूको साझा बुझाइ यनर्ाग ण र्नग सयकन्छ।
□ सुरक्षा उपािहरूलाई, तकगसङ्गत तररकार्ा प्राथयर्कता यदन सयकन्छ।सबै जोक्तखर्हरू जयत सक्दो िाँ िो कर् र्नुगपछग , तर सबै जोक्तखर्हरूलाई तुरुन्तै प्रयतयििा यदन सिैं सम्भव
नहुन सक्छ। िस्तो अवस्थार्ा, जोक्तखर् अनुर्ानको नयतजाको आिारर्ा जोक्तखर्हरूलाई प्राथयर्कता यदनसयकन्छ।
□ बाँ की रहे का जोक्तखर्हरूको सिन्धर्ा "पालन र्नुगपने यनिर्हरू" को कारण स्पष्ट हुन्छ।
प्रायवयिक, सर्ि सिन्धी र आयथगक बन्धनहरूका कारण तत्कालै उपिुि जोक्तखर् न्यूनीकरणका उपािहरू
अवलिन र्नग सम्भव नहुन पयन सक्छ। िस्तो अवस्थार्ा कार्दारहरूलाई साविानी अपनाउन आवश्यकरहे को बताउन जरुरर छ। सबै कार्दारहरूले जोक्तखर् र्ूल्याङ्कनर्ा भार् यलएको खण्डर्ा उनीहरूले साविानी
अपनाउनुपने कारणहरू जानेका हुनाले स्थायपत यनिर्हरू पालना र्नग सक्नेछन्।
□ कािगस्थलका सबैजना सहभार्ी हुँ दा "सुरक्षा" प्रयत सौंवेदनशीलता बढ् छ।61अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

3.4.2 िोखिर् र िर्रमहरूको पनहचमि
खतरा र हायनकारकलाई "ह्यजािग (Hazard) " पयन भयनन्छ। खतरा/हायनकारकता यनयित र्नुग भन्नाले
कार्दारहरूलाई िोटपटक वा रोर् यनम्त्त्याउने वस्तु र अवस्थाहरू पयहिान र्नुगलाई जनाउँ छ। जोक्तखर् रहायनकारकताको यनिि र्नुग, जोक्तखर् असेसर्ेन्टको पयहलो िरण हो र त्यस पयछ जोक्तखर् र्ूल्याङ्कन र जोक्तखर्
व्यवस्थापनको लायर् आिारको रूपर्ा कािग र्दग छ। यनयित र्ररएका खतरा र हायनकारकताहरूका लायर्
प्रयतरोिी उपािहरू बनाएर जोक्तखर्हरू न्युनतर्र्ा झानग र सुरयक्षत कार् र्ने वातावरण यसजगना र्नग सयकन्छ।ठोस रूपर्ा यनम्न यबन्दु हरूको जोक्तखर् र हायनकारकताको अध्यिन र्ररन्छ।
□ कािग व्यवहार
□ कािग वातावरण
□ र्ेयसन, उपकरण, औजार र सािनहरू आयद कार्दारहरू द्वारा िलाइने वा प्रिोर् र्ररने वस्तुहरू
□ खतरनाक सार्ग्री वा रसािनहरू जस्ता कार्दारहरूले छु न सक्ने वा नयजक आउन सक्ने वस्तुहरू

3.4.3 िोखिर् अिुर्मि
र्ेयसन, उपकरण, औजार र सािनहरू आयद कार्दारहरू द्वारा िलाइने वा प्रिोर् र्ररने वस्तुहरू िोप्राथयर्कता यनिाग रण र्नग ''जोक्तखर् अनुर्ान'' र्ररन्छ। जोक्तखर् अनुर्ान र्दाग जोक्तखर्का तत्त्वहरू ''िोटको
र्म्भीरता'' र ''िोटको सम्भाव्यता'', यफ्रक्वेन्सी (दोहररन सक्ने सङ् ख्या) सँर् जोिे र यविार र्ररन्छ। जोक्तखर्
अनुर्ान र्नगको लायर् सबैभन्दा सार्ान्य रूपर्ा प्रिोर् र्ररने यवयि भनेको सौंख्यात्मक रूपर्ा व्यि र्नुग हो। 31 दे क्तख 3-3 सम्मका तायलकाहरू यफ्रक्वेन्सी, सम्भावना र र्म्भीरताका प्राप्त अङ्कर्ा व्यि उदाहरण हुन्।
・निक्वेन्सी यफ्रक्वेन्सीले कुनै कुरा कयत पटक र कयतको अवयिर्ा िट् छ भनेर व्यि र्दग छ। "उच्चयफ्रक्वेन्सी" को अथग िो िेरै पटक हुन्छ र "कर् यफ्रक्वेन्सी" को र्तलब िो यवरलै हुन्छ भन्ने अथग हो। जोक्तखर्
अनुर्ानले खतरनाक अवस्था हुने सम्भावना कयत छ भनेर सौंकेत र्नग अङ्क प्रिोर् र्दग छ।यफ्रक्वेन्सी

प्राप्त अङ्कयवषिवस्तु

िेरै पटक हुन्छ

4 अङ्क

1यदनर्ा लर्भर् 1 पटककयहलेकाहीँ हुन्छ

2 अङ्क

हप्तार्ा लर्भर् एक पटकलर्भर् कयहल्यै हुँ दैन

1 अङ्क

लर्भर् हरे क 6 र्यहनार्ाएक पटक

तायलका 3-1 खतराको यफ्रक्वेन्सीको लायर् प्राप्त अङ्कको उदाहरण
・सम्भमव्यर्मएक खतरनाक अवस्था दे खा पदाग यवपद् हुने सम्भावनालाई प्राप्त अङ्कको रूपर्ा व्यि62अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

र्ररन्छ। (तायलका 3-2)
・िम्भीरर्म

यवपद् को र्म्भीरतालाई अङ्कको रूपर्ा व्यि र्ररन्छ। (तायलका 3-3)सम्भाव्यता

प्राप्त अङ्कर्म्भीरता

प्राप्त अङ्कयनयित

6 अङ्क

िातक िोट

6 अङ्क

सम्भावना उच्च छ

4 अङ्क

र्म्भीरता

4 अङ्क

सम्भावना छ

2 अङ्क

र्ध्यर्

2 अङ्क

लर्भर् छै न

1 अङ्क

हल्का

1 अङ्क

तायलका 3-2 यवपद् को सम्भावनाको लायर् प्राप्त अङ्कको उदाहरण

तायलका 3-3 यवपद् को र्म्भीरताको

लायर् प्राप्त अङ्कको उदाहरण
जोक्तखर्को यफ्रक्वेन्सी, सम्भाव्यता र र्म्भीरतालाई अङ्कर्ा व्यि र्रे पयछ "जोक्तखर् पोइन्टहरू" प्रत्येक अङ्कजोिे र र्णना र्ररन्छ। अन्तर्ा जोक्तखर् पोइन्टर्ा आिाररत भएर "जोक्तखर् स्तर" र्ूल्याङ्कन र्ररन्छ। तायलका 34 जोक्तखर् पोइन्ट र जोक्तखर् स्तरहरूको उदाहरण हो।जोक्तखर् स्तरजोक्तखर् पोइन्ट

जोक्तखर्को यवषिवस्तु

IV

13 दे क्तख 20र्म्भीर सर्स्या छIII

9 दे क्तख 12सर्स्या छII

6 दे क्तख 8केही सर्स्याहरू छन्I

3 दे क्तख 5लर्भर् कुनै सर्स्या छै नतायलका 3-4 जोक्तखर् र्ूल्याङ्कनको उदाहरण

3.4.4 िोखिर् अिुर्मिको र्ूल्यमङ्कि
तलको तायलका कुनै जोक्तखर्को लायर् अनुर्ानको उदाहरण हो।जोक्तखर् अनुर्ान

र्ूल्याङ्कन

यफ्रक्वेन्सी

सम्भाव्यता

र्म्भीरता

2

6

6जोक्तखर्
पोइन्ट
14जोक्तखर् स्तरIVतायलका 3-5 जोक्तखर् अनुर्ानको उदाहरण
तायलका 3-1 दे क्तख 3-3 सम्म सन्दभग यलँदै र्ायथको तायलकालाई हे दाग िो जोक्तखर् हप्तार्ा कररब एक पटकहुन्छ र ियद िस्तो भिो भने अवश्य यवपद् को रूप यलन्छ र यवपद् र्म्भीर हुने अनुर्ान र्ररएको छ। जोक्तखर्
पोइन्ट 14 भएको हुनाले, जोक्तखर् स्तरलाई ''र्म्भीर सर्स्या'' को रूपर्ा यनिाग रण र्नग सयकन्छ।
63अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरीिस जोक्तखर् स्तरको आिारर्ा ''जोक्तखर् न्यूनीकरणका उपािहरू अर्ायि बढाउने तररका'' अध्यिन
र्ररन्छ। जोक्तखर् स्तरको आिारर्ा कसरी अर्ायि बढ् ने भनेर यनम्न अनुसार यनिाग रण र्ररनेछ।
स्तर IVतत्काल जोक्तखर् न्यूनीकरण उपािहरू यलने। न्यूनीकरणका उपािहरू लार्ू नभएसम्म कार्रोक्ने।
स्तर IIIस्तर न्यूनीकरण उपािहरू तुरुन्तै यलने।

स्तर IIिोजनाबर्द् रूपर्ा न्यूनीकरण उपािहरू लार्ू र्ने।

स्तर Iआवश्यकता अनुसार जोक्तखर् न्यूनीकरणका उपािहरू यलने।

3.4.5 िोखिर् न्यूिीकरण उपमयहरूको अध्ययि र कमयमान्वयि
जोक्तखर् र्ूल्याङ्कन र्रे र प्रयतयििाको लायर् प्राथयर्कता यनिाग रण र्ररसकेपयछ, उि प्राथयर्कता अनुसार
यवशेष न्यूनीकरण उपािहरू अध्यिन र कािाग न्विन र्नुगपछग ।जोक्तखर् न्यूनीकरण उपािहरू अध्यिन र्दाग , न्यूनीकरण उपािहरूको कारण निाँ जोक्तखर्हरू उत्पन्न हुनसक्ने सम्भावनालाई पयन अध्यिन र्नग आवश्यक छ। जोक्तखर् यवरलै हुने सम्भावना छ र ियद िो उत्पन्न भए पयनिो यवपद् नै हुनसक्ने सम्भावना कर् भए पयन, र्ृत्यु वा र्म्भीर रोर् हुन सक्ने खतरा छ भने त्यसलाई ियतकै
छोि् नु भन्दा अन्तररर् उपािहरू र्नग जरुरी छ।जोक्तखर् न्यूनीकरणका उपािहरू लार्ू र्रे पयछ आवयिक रूपर्ा र्ूल्याङ्कन र्री आवश्यक सौंशोिन रसुिारहरू र्री जोक्तखर् न्यूनीकरणको प्रभावकाररता कािर् र सुिार र्नग आवश्यक हुन्छ।
उपािहरू अध्यिन र कािाग न्विन र्दाग , हार्ीले कानुनी रूपर्ा तोयकएका कार्हरू र्ने पछग । अन्यजोक्तखर्हरूलाई यित्र 3-3 र्ा दे खाइएका प्राथयर्कताहरूको आिारर्ा अध्यिन र्ररनेछ।
① स्वाभायवक उपािहरू

② इक्तन्जयनिररङ उपािहरू

③ व्यवस्थापकीि उपािहरू

④ व्यक्तिर्त सुरक्षा उपकरणको प्रिोर्

यित्र 3-3 जोक्तखर् न्यूनीकरण उपािहरू अध्यिन र्नगको लायर् प्राथयर्कता िर्64अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

① स्वमभमनवक उपमयहरू
स्वाभायवक उपािहरू भन्नाले खतरनाक कािगहरू र्नुग नपरोस् भनेर उि कािग नै खारे ज र्ने वा कार्को
यवयिलाई सुरयक्षतर्ा पररवतगन। खतरनाक वा उच्च हायनकारक सार्ग्रीहरू सुरयक्षत सार्ग्रीर्ा बदल्ने।

② इखजिनियररङ उपमयहरू
इक्तन्जयनिररङ उपािहरूले र्ेयसनरी र उपकरणहरू वररपरर सुरक्षात्मक बारहरू स्थापना र्ने रवकगबेन्चहरूको प्रिोर् र्ने जस्ता भौयतक उपािहरूलाई जनाउँ छ।③ व्यवस्थमपकीय उपमयहरू
व्यवस्थापकीि उपािहरूर्ा कािग पुक्तस्तकाहरू तिार र्ने, प्रवेश यनषेि र्ने, यशक्षा र तायलर्हरू आयद प्रदान
र्ने पछग न्।④ व्यखक्तिर् सुरक्षम उपकरणको प्रयोि
व्यक्तिर्त सुरक्षा उपकरणको प्रिोर् भन्नाले सुरक्षात्मक पन्जाहरू जस्ता सुरक्षात्मक उपकरणहरूको प्रिोर्
र्नुगलाई जनाउँ छ।

3.5 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनर्नवनर्हरूको प्रकमर र फोरम्यमिको निम्मेवमरी
3.5.1 5S िनर्नवनर्हरू
① 5S िनर्नवनर्हरू भिेको के हो?
5S र्यतयवयिहरू जापानर्ा जक्तिएको र्ुणस्तर यनिन्त्रणको ताररकाहरू र्ध्ये एक हो र कािगस्थलर्ा सुिार रदक्षता बढाउने उद्दे श्यका र्यतयवयिहरू हुन्। 5S अलग्याउने (Seiri), यर्लाउने (Seiton), सफा र्ने (Seisou),र्ानक बनाउने (Seiketsu) र पालना र्ने (Shitsuke) को सौंयक्षप्त रूप हो।65अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

अलग्यमउिे

नर्लमउिे

सफमई

र्मिक
बिमउिे

पमलिमििेआफूलाई िायहने कुराबाट निायहने कुराहरू अलर् र्रे र निायहने
कुरालाई फ्याँ यकयदने।
प्रिोर् र्नग सयजलोको लायर् यर्लाएर दे क्तखने र्रर राख्ने

सफाई र्रे र फोहोर र र्ाटो हटाएर सफा राख्ने

अलग्याउने (सेइरर), यर्लाउने (सेइतोन) र सफा र्ने (सेइसोउ) को 3S
लाई राम्ररी लार्ू र्ने र कािर् राख्ने

तोयकएको कुरा र यनिर्हरू सही रूपर्ा पालना र्नेयित्र 3-4 5S र्यतयवयि के हो?

② 5S िनर्नवनर्हरूको लक्ष्य
कम्पनीको लायर् 5S र्यतयवयिहरूको उद्दे श्य एक यवश्वसनीि कम्पनी बन्नु हो। एक कम्पनीको रूपर्ा
साइटहरू प्रयत तीनवटा अपेक्षाहरू रहे का हुन्छन्।
□ सबै कर्गिारी (कार्दार) को स्वाित्तता सुिार र्ने5S र्यतयवयिहरूर्ा "पालना र्ने (Shitsuke)" लाई "सौंिार (Syuukan)" ले प्रयतस्थापन र्नग सयकन्छ।
स्विर्् अर्ायि बढे र 5S र्यतयवयिहरूर्ा सौंलग्न हुन पहल र्नग सकेर्ा, िसले कार्दारहरूको स्वतन्त्रतार्ा
सुिार र्ने अपेक्षा र्नग सयकन्छ।
□ राम्रो यटर्वकग बनाउनेसबै कार्दारहरूले 5S र्यतयवयिहरूर्ा सहिोर् र सौंलग्न हुनाले, राम्रो यटर्वकग र्नग सयकने अपेक्षा र्ररन्छ।
□ नेतृत्व क्षर्ता यवकास
फोरम्यानको नेतृत्वर्ा 5S र्यतयवयिहरू प्रवर्द्ग न र्दाग फोरम्यानहरूको नेतृत्व क्षर्तार्ा सुिार अपेक्षा र्नगसयकन्छ।
③ 5S िनर्नवनर्हरूको उद्दे श्य
5S र्यतयवयिहरू कािगस्थलहरूलाई सफा अवस्थार्ा राख्ने प्रिासहरू भए पयन जापानर्ा यतनीहरूलाई
"र्ुणस्तर यनिन्त्रण," "सुरक्षा व्यवस्थापन" र "सौंर्ठनात्मक यवकास" को एउटा यवयि र्ायनन्छ। 5S66

अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

र्यतयवयिहरूको उद्दे श्य यित्र 3-5 र्ा दे खाइएको छ।सुरक्षम सुनिनिर् ििेउत्पमदकत्व सुर्मर

िुणस्तर सुर्मरिे नलभरी सर्य छोनटिे

र्िोबलर्म सुर्मर

संिठिमत्मक सनियर्म

लमिर् कटौर्ी

कपोरे ट छनव सुर्मर

यित्र 3-5 5S र्यतयवयिहरूको उद्दे श्य④ निर्माण स्थलर्म 5S िनर्नवनर्हरू
यनर्ाग ण साइटका 5S र्यतयवयिहरूर्ा सुरक्षा र कािग दक्षता सुिार र्ने प्रिासको रूपर्ा यनम्न यववरणहरू
र्ररने छन्।・अलग्यमउिे (Seiri सेइरर)आवश्यक वस्तुहरू आवश्यक पररर्ाणर्ा र्ात्र राखेर अयन अनावश्यक वस्तुहरू त्यार्ेर व्यवक्तस्थत र्ने।
िसर्ा यनर्ाग ण स्थलर्ा अनावश्यक सार्ग्री र उपकरण साथै यनर्ाग णबाट यनक्तिएको अवशेष र फोहर हटाउने
कुरा पछग न्।・नर्लमउिे (Seiton सेइर्ोि)वस्तुहरू फेला पानग सयजलो हुने र्री यर्लाएर व्यवक्तस्थत र्ने। यनर्ाग ण स्थलहरूर्ा, कार्को प्रवाहलाई
ध्यानर्ा राख्दै , सार्ग्री र उपकरणहरू उपिुि स्थानहरूर्ा राक्तखनुपछग ।・सफम ििे (Seisou सेइसोउ)कािगस्थलर्ा (सफाईको) र्ानक बनाउन र सुरयक्षत राख्नको लायर् सफा र्ने कािगलाई पूणगता यदनुपछग ।यनर्ाग ण साइटहरूर्ा यनर्ाग णको िर्र्ा उत्पन्न हुने फोहोर, िुलो र यनर्ाग ण सार्ग्रीको टु िाटु िीहरू सफा र्ने(सेइसोउ) कािग सर्ावेश छ।・सफमईको र्मिक बिमउिे (Seiketsu सोइकेचु)कार् र्ने कुशल वातावरण कािर् राख्न, सिैं वस्तुहरू अलग्याउने, यर्लाउने र सफा र्ने र्रे र, सफाईको
67अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

एउटा र्ानक अवस्था बनाइ राख्नुपछग । यनर्ाग ण साइटहरूर्ा सुरक्षा जुत्ता र हे लर्ेट जस्ता कार्दारहरूको
सुरक्षा उपकरणहरू व्यवस्थापन र्ने र यनर्ाग ण र्ेयसनरी र सवारी सािनहरू र्र्गत र्ने सर्ावेश छन्।・पमलिम ििे (Shitsuke नसचुके)5S को यनरन्तर कािाग न्विनको लायर् यनिर् र यशष्टािार यनिाग रण र्रे र त्यस अनुसार र्यतयवयिहरू िल्छन्
भनेर सुयनयित र्नग प्रयशक्षण र अनुर्र्न र्ररनुपछग । यनर्ाग ण साइटर्ा सुरक्षाका यनिर् र यनर्ाग ण साइटका
यनिर्को पूणग पालना र साइटर्ा व्यवस्था र यशष्टािार कािर् राख्ने सर्ावेश छन्।⑤ 5S िनर्नवनर्हरूर्म फोरम्यमिको निम्मेवमरी
यनर्ाग ण साइटहरूर्ा 5S र्यतयवयिहरू सिक्तन्धत फोरम्यानको यजम्मेवारी अत्यन्त र्हत्त्वपूणग हुन्छ।
फोरम्यानहरूले आफ्नो सिक्तन्धत सर्ूहको कािग वातावरणको व्यवक्तस्थत वा सफा र्नग र यर्लाएर राख्न, सुरक्षा
िेतना बढाउने आयद नेतृत्व यलई कार्दारहरूको िेतना पररवतगन र्राउने र उत्पादकत्व सुिार र्ने अपेक्षा
र्ररन्छ। यवशेषर्रर, फोरम्यानले कार्दारहरूलाई 5S र्यतयवयिहरूको आवश्यकता, यवयिहरू र यनिर्हरू
बारे यनदे शन यदएर यनियर्त जाँ ि र र्ूल्याङ्कनहरू सञ्चालन र्रर, 5S र्यतयवयिहरूर्ा सौंलग्न हुनकार्दारहरूलाई प्रोत्सायहत र्नुगपछग ।साथै, साइटका खतरनाक क्षेत्र र सुिार र्नुगपने क्षेत्रहरू औौंल्याएर सुिारका उपािहरू लार्ू र्नगकार्दारहरूसँर् कार् र्रे रसाइटको सुरक्षा सुिार र्नग पयन िोर्दान पुऱ्िाउनुपछग ।② र्ा व्याख्या र्ररए अनुसार, कम्पनीको लायर् फोरम्यानले 5S हार्ी र्यतयवयिहरू प्रवर्द्ग न र्नग केिीि
यजम्मेवारी यलएर आफ्नो नेतृत्व क्षर्ताहरू सुिार र्ने आशा र्नग सयकन्छ । फोरम्यानलाई कार्दारहरूको लायर्
कािग िोजनाको र्स्यौदा तिार र्ने, प्रर्यत व्यवस्थापन र्ने तथा साइट सुरक्षा र र्ुणस्तर यनिन्त्रण र्ने यजम्मेवारीहुन सक्छ। फोरम्यानको रूपर्ा आफ्नो नेतृत्व क्षर्तार्ा वृक्तर्द् र्रे र, कर्गिारीहरूको िेतना पररवतगन र्नग रकािगस्थल सुिारर्ा िोर्दान पुिाग उनुका साथै सङ्गठनको व्यवस्थापन र सञ्चालनर्ा र्यहरोसँर् सौंलग्न हुने अपेक्षा
र्ररएको हुन्छ ।

3.5.2 िर्रम पूवमािुर्मि (KY) िनर्नवनर्हरू
① िर्रम पूवमािुर्मि (KY) िनर्नवनर्हरूर्म फोरम्यमिको निम्मेवमरी
यनर्ाग ण साइटहरूर्ा खतराको पूवाग नुर्ान र्यतयवयिहरूर्ा फोरम्यानको भूयर्का र्हत्त्वपूणग हुन्छ।
फोरम्यानहरूले कार्दारहरूसँर् यर्लेर खतरा पूवाग नुर्ान र्यतयवयिहरू र्यतयवयिहरू सौंिालन र्रर साइटर्ाहुन सक्ने सम्भायवत खतराहरू को कारण पयहलेनै भयवष्यवाणी र्रे र जोक्तखर्हरू कर् र्नग सुिारहरू प्रस्ताव
र्नुगपछग ।68अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

फोरम्यानले कार्दारहरूलाई खतराको पूवाग नुर्ान र्यतयवयिहरूको आवश्यकता, यवयि तथा यनिर्हरू
र्ार्गदशगन र्रे र, कार्दारहरूको िेतनार्ा पररवतगन र सुरक्षार्ा अयभवृक्तर्द्लाई प्रवर्द्ग न र्नुगपछग ।साइटर्ा सुरक्षा र र्ुणस्तर यनिन्त्रणको लायर् फोरम्यानहरू पयन यजम्मेवार हुने भएकाले उनीहरू आफैंले
साइटर्ा यनरीक्षण र्रे र खतरनाक क्षेत्रहरू र सुिारका बुँदाहरू दशाग उने अपेक्षा र्ररन्छ।
फोरम्यानले जोक्तखर् भयवष्यवाणी र्यतयवयिहरू र्ाफगत प्राप्त जानकारीहरू पयन सौंकलन र्रे र िसलाई उच्चअयिकारीहरू, सुरक्षा र स्वास्थ्य सयर्यत आयदलाई ररपोटग र्नुगपछग ।② िर्रमको पूवमािुर्मि (KY) िनर्नवनर्हरू र िर्रमको पूवमािुर्मि प्रनशक्षण (KYT)खतरा पूवाग नुर्ान （Kiken Yochi：छोटकरीर्ा KY） र्यतयवयिहरू साइटर्ा हुन सक्ने खतराहरूको
पूवाग नुर्ान र्नग तथा दु िगटना र यवपद् हरू हुनबाट रोक्नको लायर् र्ररने र्यतयवयिहरू हुन्। कािगस्थलको
प्रकृयतका कारण यनर्ाग ण साइटहरूर्ा कार्दार वा उपकरण, र्ेयसनरी र सार्ग्रीहरूको आवार्र्न र ढु वानीहुन्छन्, जसले िेरै सुरक्षा जोक्तखर्हरू यनम्त्त्याउँ छ। साथै, उिाइर्ा वा अक्तक्सजन कर् हुने सम्भावना भएको ठाउँर खतरनाक सार्ग्रीको कार् पयन हुन्छ। तसथग, खतराहरू भयवष्यवाणी र्नग र अयग्रर् रोकथार् उपािहरू यलनर्हत्त्वपूणग हुन्छ।
खतरा पूवाग नुर्ान प्रयशक्षण (Kiken Yochi Training : सौंयक्षप्त रूप KYT) कािग वा कािग साइटहरूर्ा
लुकेका खतरा, हायनकारकता र अन्य खतराका कारकहरू पत्ता लर्ाउने क्षर्ता सुिार र्ने एक यवयि हो।③ िर्रम पूवमािुर्मि (KY) िनर्नवनर्हरू
यनर्ाग ण साइटर्ा खतरा पूवाग नुर्ान (KY) र्यतयवयिहरूर्दाग यवशेष र्री, तलका िरणहरू पालना र्ररन्छ।
िरण1कािगस्थल र कार्को यवषिवस्तुर्ा खतराहरूको पयहिान

कार्र्ा खतराहरू पयहिान र्रे र सम्पूणग यनर्ाग ण साइट वा प्रत्येक कािग स्थानर्ा जोक्तखर् र्ूल्याङ्कन र्ररन्छ।
िरण2खतराको भयवष्यवाणी

पयहिान र्ररएका जोक्तखर्हरूको आिारर्ा सम्भायवत यवपद् हरूको पूवाग नुर्ान र्ररन्छ र यतनीहरूलाई
रोक्नको लायर् प्रयतरोिी उपािहरू ल्याउन सबैले सँर्ै सोच्छन्।
िरण3खतरा हटाउने वा कर् र्नेभयवष्यवाणी र्ररएका खतराहरूलाई हटाउन वा कर् र्नग उपािहरू र्नुगपछग । उदाहरणहरूर्ा खुट्टा सुरयक्षत
र्ने, खस्न रोकथार् उपकरणहरू लर्ाउने र पक्तल्टन रोकथार् र्ने टे क्ने ठाउँ सुयनयित र्ने कािग सर्ावेश छन्।खतरा पूवाग नुर्ान र्यतयवयिहरू साइटर्ा सुरक्षा सुयनयित र्नगको लायर् आवश्यक छ र यतनीहरूलाई दै यनकरूपर्ा सौंिालन र्रे र दु िगटना र असफलताहरू हुनु अयि रोक्न सयकन्छ। त्यसकारण, कुनै यदनको लायर्
यनिाग ररत कार् सुरु र्नुग अयि िो र्नुग प्रभावकारी हुन्छ।
69

अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

④ िर्रम पूवमािुर्मि प्रनशक्षण (KYT) लमई कसरी अिमनि बढमउिे
KY र्यतयवयिहरूको स्तरलाई झनै उच्च बनाउन, दै यनक प्रयशक्षण र्हत्त्वपूणग हुन्छ। तसथग, िो यबन्दु सम्मलाई
प्रयशक्षण (KYT) र िो यबन्दु बाट अर्ायिलाई KY र्यतयवयि भन्ने भनेर स्पष्ट रूपर्ा छु ट्याउन र्ाह्रो छ।
KYT को आिारभूत यवयिको रूपर्ा,” KYT आिारभूत 4राउन्ड यवयि” र्ापदण्डको रूपर्ा यियनन्छ। KYT आिारभूत 4राउन्ड यवयिले तायलका 3-6 र्ा दे खाइए अनुसार खतरा पूवाग नुर्ान
प्रयशक्षणलाई िार राउन्डर्ा यवभाजन र्नग यसफाररस र्ररन्छ।

नित्र 3-6 दृष्टमन्त पेिको उदमहरण
राउन्ड

खतरा पूवाग नुर्ान प्रयशक्षण को 4राउन्ड

１R

कस्ता खतराहरू लुकेका छन्?

２R

िो खतराको यबन्दु हो

３Rिस्तो बेला तपाईौंले के र्नुगहुन्छ?

４R

हार्ी िायहँ िसो र्छौं

तायलका 3-6

खतरा पूवाग नुर्ान प्रयशक्षण अर्ायि बढाउने तररका
तिार र्ररएको दृष्टान्त पेज कार्दारहरूलाई दे खाएर उनीहरूलाई
कस्ता खतराहरू लुकेका छन् भनेर सोध्नुहोस्। बोयलएको कुरालाईठु लो कार्जर्ा ले ख्नुहोस्।
कर्गिारीहरूले बोल्दा उयनहरूलाई यनम्न कुराहरू सर्ावेश र्नगभन्नुहोस्।
・ कहाँ खतरा लु केको छ?
・ खतराका कारकहरू के हुन् ?
・िसले कस्तो प्रकारको दु िगटना यनम्त्त्याउन सक्छ?
पत्ता लर्ाएको खतराहरू र्ध्ये, तपाईौंले र्हत्त्वपूणग ठानेको
खतराहरूलाई ○ (र्ोलो िेरा) लर्ाउनुहोस्। साथै, सबैको
सहर्यतर्ा, यवशेषर्रर र्हत्त्वपूणग खतराहरूलाई ◎ (दोहोरो र्ोलोिेरा) लर्ाउनुहोस् । खतरनाक यबन्दु हरूलाई अन्डरलाइन र्रर"औौंलाले दे खाउँ दै बोलेर" पुयष्ट र्ररन्छ।
औौंलाले दे खाउँ दै बोल्नु भनेको सबै ले ठूलो स्वरर्ा नारा वा अन्ययलक्तखत वस्तुलाई औौंल्याएर पढ् नु हो। िसको उद्दे श्य सबैको भावना
यर्लाएर यटर्को एकता र एकताको भावना बढाउने उद्दे श्य हो।◎ यिि लर्ाइएका खतराका बुँ दाहरू सर्ािान र्नग के र्नगसयकन्छ भन्ने बारे सोिेर र ठोस सर्ािानका उपािहरू साझार्ररन्छ।
सबैको सहर्यतद्वारा उपािहरूको दिारा साँ िुरो बनाउँ दैयतनीहरूलाई※ यिि र अन्डरलाइन र्रे र यतनीहरूलाई "र्हत्वपूणग
कािाग न्विन बुँदाहरू" बनाउनुहोस्। सलाई अभ्यासर्ा ल्याउन
"यटर् र्यतयवयि लक्ष्यहरू" यनिाग रण र्रे र यतनीहरूलाई औौंलालेदे खाउँ दै बोलेर पुयष्ट र्नुगहोस्।

खतरा पूवाग नुर्ान प्रयशक्षण अर्ायि बढाउने तररका
70

अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

⑤ औंलमले दे िमउाँ दै बोल्िुको आवश्यकर्म
"औौंलाले दे खाउँ दै बोल्ने" भनेको कुनै यनयित कािग र्नुगअयि पुयष्ट र्नग आवश्यक पने बुँदार्ा दृढतापूवगक
औौंलाले दे खाएर स्पष्ट स्वरर्ा "〇〇〇 िोशी!"भनेर ठूलो स्वरर्ा केही पुयष्ट र्ने कािग हो, र िसलाई
"यससाकोस्योउ (इौं यर्त र्ने र भन्ने)" पयन भयनन्छ। औौंलाले दे खाउँ दै बोल्ने, खतराको पूवाग नुर्ान (KY)र्यतयवयिहरूको लायर् आिारभूत कािग हो।िेतना स्तरहरू 0 दे क्तख IV सम्म 5 स्तर हुन्छन् र िेरै जसो दै यनक कािगहरू स्तर II (सार्ान्य र आरार्को
अवस्था) र्ा सम्पन्न र्ररन्छ। स्तर IV भनेको र्ायनसहरू िरर् तनावको अवस्थार्ा भएकोले , यदर्ार् एकोहोरो
केक्तित हुने र भावनात्मक अत्यास यनम्त्त्याउन सक्छ। औौंलाले दे खाउँ दै बोल्नेनाले स्तर II लाई बढाउने, लेभलIV लाई कर् र्ने र लेभल III (सार्ान्य र स्पष्ट अवस्था) र्ा ल्याउन सक्ने र्ायनन्छ।

स्तरिेतनाको अवस्था

ध्यानको प्रभाव

शारीररक अवस्था

यवश्वसनीिता

0अिेतन अवस्था

शून्य

यनिा

शून्य

I

ध्यान केक्तित नहुने

लापरवाही

थकान, यनद्रा

0.9 वा सोभन्दा कर्

II

नर्गल

र्ुटुको यभत्र यतरयनियर्त कािगको

0.99 दे क्तख 0.99999

िर्र्ा
IIIस्पष्ट

सकारात्मक

सयिि

0.999999 वार्यतयवयिहरूको

सोभन्दा बढी

सर्ि
IV

अयत तनाव

एउटा कुरार्ा दृढभावनात्मक अत्यास

0.9 वा सोभन्दा कर्तायलका 3-7 िेतना स्तरका पाँ ि िरणहरू (स्व. प्राध्यापक कुनीए हायशर्ोतो, यनहोन यवश्वयवद्यालि, औद्योयर्क
इक्तन्जयनिररङ् यवभार्)3.5.3 हुाँदमहुाँदै टरे को दु िाटिम िनर्नवनर्हरू
① हुाँदमहुाँदै टरे को दु िाटिम िनर्नवनर् के हो?
साइटर्ा कार् र्दाग "झन्डै िोट लार्ेको" अनुभव र्नुगभएको हुन सक्छ। कार्को िर्र्ा भएका "झन्डै
भएको" अवस्थाहरू ररपोटग र्रे र अयन िी अनुभवहरूलाई सबै कार्दारहरूसँर् साझा र यवश्लेषण र्रे र, उहीसर्स्याहरू र दु िगटनाहरूलाई पुन: हुनबाट रोक्नु "हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटना" र्यतयवयिको उद्दे श्य हो।यित्र 3-7 1930को दशकर्ा सौंिुि राज्य अर्ेररकार्ा व्यावसायिक सुरक्षाको अग्रणी हबगटग यवयलिर् हे नररक（Herbert William Heinrich） द्वारा प्रकायशत "हे नररकको यनिर्" को यित्रण र्ने एउटा रे खायित्र हो। िेरैपेशार्त दु िगटनाहरूको यवश्लेषण र्रे को पररणार्, प्रत्येक एउटा र्म्भीर दु िगटना िटे र्ा, सर्ान प्रकृयतका हल्का
71अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

िोटपटकका दु िगटना 29 वटा र कुनै िोटपटक नभएका दु िगटनाका 300 र्ायर्ला हुने थाहा पाइएको यथिो।िस यित्रका 300 र्ायर्लाहरू हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटनासँर् र्ेल खान्छन्। हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटनाका
र्यतयवयिहरू जारी राखेर र्ृत्यु, र्म्भीर िोटपटक वा सार्ान्य िोटपटक लाग्ने यवपद् हरूलाई हुनु अर्ावै रोक्न
सयकन्छ।

एउटा र्म्भीर दु िगटना / यवपद्

29 वटा साना दु िगटना / यवपद् हरू

300 वटा हुँ दाहुँदै टरे को दु िगटना

यित्र 3-7 हे नररकको यनिर्
② हुाँदमहुाँदै टरे को दु िाटिम िनर्नवनर्हरू कमयमान्वयि ििाकम लमनि र्ुख्य बुाँदमहरूहुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटना र्यतयवयिहरू कािाग न्विन र्ने र्ुख्य बुँदाहरू यनम्नानुसार छन्।□हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटना अनुभवहरू ररपोटग र्नेयनर्ाग ण साइटहरूर्ा कार्दारहरूले अनुभव र्रे का यनम्न अवस्थाहरूलाई हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटनाको रूपर्ा
ररपोटग र्ररन्छ।
・ खतरनाक कार्को अवस्थार्ा भएर्ा
・ कार्को लायर् आवश्यक उपकरण वा र्ेयसनरीहरू र्ा खराबी भएर्ा
・कािग सञ्चालन प्रयििा सर्स्या भएर्ा
・अन्य कार्दारसँर्को सहिोर्को अभावले खतरा उत्पन्न हुँ दा・कािग वातावरण वा वस्तु र र्ेयसनरी आयदर्ा सर्स्या छ भनेहुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटनाहरू ररपोटग र्रे र, साइटर्ा खतराहरू र सर्स्याहरू बुझ्न र सर्ािानहरू अध्यिन र्नगसयकन्छ। साथै, ररपोटग र्ररएको यववरणको यवश्लेषण र्रे र, सर्ान दु िगटनाहरू र सर्स्याहरू हुनबाट रोक्न
सुिारहरू पयहिान र्नग सयकन्छ।
□ सुिारको लायर् हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटनाहरू प्रिोर् र्नेररपोटग र्ररएको सार्ग्रीलाई अध्यिन यनयित रूपर्ा र्रे र पररणार्हरू साझा र्ने। ररपोटग र्रे पयन केहीर्ररएन भने, ररपोटग र्ने इच्छा र्ुम्न सक्छ।
72अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

□ ररपोटग र्ने व्यक्तिको जवाफदे हीता नखोज्नेहुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटनाको ररपोयटग ङको उद्दे श्य कार्दारहरूले अनुभव र्रे को हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटनाहरू
सबैसँर् साझा र्रे र कािगस्थल सुरक्षार्ा सुिार र्नुग हो। िस उद्दे श्यका लायर्, ररपोटग र्नग सयजलो होस् भनेरररपोटग र्ने व्यक्तिको आलोिना नर्नुग वा दोष नयदनु र्हत्त्वपूणग हुन्छ।
③हुाँदमहुाँदै टरे को दु िाटिम िनर्नवनर्हरूर्म फोरम्यमिको निम्मेवमरी
फोरम्यानले कार्दारहरूलाई एकसाथ ल्याउने एउटा यलिरको रूपर्ा साइटर्ा सुरक्षा व्यवस्थापनर्ा
र्हत्त्वपूणग भूयर्का खेल्छन्। तसथग, ियद फोरम्यानले हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटना र्यतयवयिहरूर्ा पहल र्रे र्ा िसलेसबै कार्दारहरूर्ा िेतना बढाउनेछ। हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटना र्यतयवयिहरूर्ा फोरम्यानले यनम्न यजम्मेवारी
यलन्छ।
□ हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटनाहरूको सङ्कलन र ररपोयटग ङकार्दारहरू द्वारा ररपोटग र्ररएको हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटनाहरू प्राप्त र्रे र यतनीहरूलाई सही र उयितरूपर्ा व्यवक्तस्थत र्ने। साथै, कर्गिारीहरूले हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटना ररपोटग र्नग यहियकिाउने अवस्था छ भनेयतनीहरूलाई सयिि रूपर्ा ररपोटग र्नग यनदे शन यदनुपछग ।□ हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटनाहरूको यवश्लेषण र सुिार उपाि प्रस्तावहुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटनाहरू यवश्लेषण अयन ररपोटग र्रर, कारणहरू पयहिान र्रे र सुिार उपािहरू प्रस्ताव
र्ररन्छ। िसका अयतररि, ररपोटग र्ररएका सबैभन्दा र्हत्त्वपूणग हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटनाका साथै उस्तै हुँ दाहुँ दैटरे को दु िगटनाहरू हुन सक्ने सम्भावना भएकाहरूलाई उच्च प्राथयर्कता यदएर सुिार र्ररन्छ।
□ सुिार क्तस्थयतको पुयष्ट र ररपोयटग ङसुिारका उपािहरू लार्ू र्ने र सुिारका प्रभावहरू पुयष्टकारण र्ने। साथै, कार्दारहरूलाई सुिारको
क्तस्थयत ररपोटग र्रे र साइटभरर सुरक्षा जार्रूकतार्ा वृक्तर्द् हुन्छ।
□ कार्दारहरूलाई र्ार्गदशगन र यशक्षाहुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटनाको ररपोयटग ङ र सुरक्षाको र्हत्त्वको र्ार्गदशगन र यशक्षा प्रदान र्रे र, कार्दारहरूको
सुरक्षा जार्रूकता बढाएर हुँ दाहुँ दै टरे को दु िगटनाको ररपोयटग ङ र्ने पहलहरूलाई बढावा यदने।

3.6 र्मिवीय त्रुनटहरू रोक्न फोरम्यमिको भूनर्कम
र्ानवीि त्रुयट भन्नाले र्ायनसले र्रे का भुल र र्ल्तीहरूलाई जनाउँ छ। र्ानवीि त्रुयटको 12 यवयभन्न कारणहरू
भएको र्ायनन्छ। फोरम्यानहरूले साइट कािगको िर्र्ा हुने र्ानवीि त्रुयटहरूको बारे र्ा कार्दारहरूलाई
यशक्षा र र्ार्गदशगन प्रदान र्नग आवश्यक हुन्छ। िहाँ प्रत्येक प्रकारको र्ानवीि त्रुयटलाई रोक्नको लायर्
73

अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

फोरम्यानहरूले यलनु पने कािगहरूको व्याख्या र्नेछौौं।
① संज्ञमिमत्मक त्रुनट
सौंज्ञानात्मक त्रुयटहरू अनुर्ान, भ्रर् र र्लत सुनेकोहरूबाट उत्पन्न हुने र्ानवीि त्रुयटहरू हुन्। िरइङ्गहरू
र्लत बुझ्नु, उपकरणहरूर्ा िेतावनी यििहरू राक्तखएको ध्यान नपुग्नु , र्िान छ भन्ने ठानेर खस्न पुग्नु
उदाहरणहरू हुन्। सौंज्ञानात्मक त्रुयटहरूबाट बच्नको लायर्, िेरै व्यक्तिहरूसँर् औौंलाले दे खाएर पढ् ने र्रे रराम्ररी जाँ ि र्नग र्हत्त्वपूणग हुन्छ।
② लमपरवमहीिो र्ानवीि त्रुयट हो जुन ध्यानको कर्ीको कारण हुन्छ। उदाहरणका लायर्, ियद एउटा कुरार्ा ध्यान केक्तित
र्ररएको छ भने, आफ्नो वरपरको कुरार्ा ध्यान नपुग्न सक्छ। कार्दारहरूले सिैं आफ्नो वरपरको बारे र्ासिेत हुनु र्हत्त्वपूणग हुन्छ तर वरपरका र्ायनसहरूको भनाइ पयन प्रभावकारी हुन्छ। फोरम्यानको रूपर्ा,कार्दारहरू वरपरको अवस्था बारे सिेत रहने र ियद खतराको सम्भावना छ भने उनीहरूलाई आवाज यदनेर्नुगहोस्।
③ ध्यमि र िमिरूकर्मर्म कर्ीपट्टाइलाग्दो कार् र्रररहँ दा आफ्नो वरपरको कुरार्ा ध्यान यदने क्षर्ता कर् हुन सक्छ। ② र्ा जस्तै, आवाजयदनु प्रभावकारी हुन्छ। कार्दारहरूले एकअकाग लाई आवाज यदने बानी बसाल्न लर्ाउनुहोस्।
④ अिुभवको कर्ी / ज्ञमिको कर्ीिो निाँ भनाग भएर आउनेहरूर्ा हुने सार्ान्य र्ानवीि त्रुयट हो। कािग र्न्युअलहरू तिार राख्न र पूणगप्रयशक्षण प्रदान र्नग र्हत्त्वपूणग हुन्छ। एक फोरम्यानको रूपर्ा कार्दारको क्षर्ता जाँ िेर उनीहरूलाई
अत्ययिक कार् नर्राउन सुयनयित र्ररनुपछग ।⑤ बमिी परे को कमरण कमर् छल्िे
बानी परे को कारण कार् छल्नुलाई खतराको बेवास्ता पयन भन्न सयकन्छ। अनुभवी कार्दार र्ात्र नभईकार्र्ा बानी पनग थालेका निाँ कार्दारले पयन िही कारणले दु िगटना यनम्त्त्याउन सक्छन्। फोरम्यानको रूपर्ा,कार्दारहरूले स्थायपत यनिर्हरू अनुसार कार् र्रररहे को यनयित र्नुगपछग ।⑥ समर्ूनहक दोषसार्ूयहक दोषहरू कािगस्थलको वातावरणले र्दाग हुने र्ानवीि त्रुयटहरू हुन्। उदाहरणका लायर्, यनर्ाग णसर्ि सीर्ा किा हुँ दा सुरक्षा भन्दा कार्को र्यतलाई प्राथयर्कता यदने हुनसक्छ। पररक्तस्थयत जस्तोसुकै भएपयन, स्थायपत यनिर्हरू अनुसार कार् र्नग यनयित हुनुहोस्।

74अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

⑦ सटा कट कमर् / छोट्यमएर कमर् ििेियद केही कार् हतारर्ा र्नुग पनेछ जस्तो लाग्यो भने कार् र्ने िर् छोि् ने वा कार् र्ने तररका पररवतगन र्नेहुन सक्छ। एउटा िर् छोि् नु ⑤ र्ा व्याख्या र्ररएको कार् छल्ने जस्तै हो। यनयित िरणहरू छोि् दा के हुनसक्छ भनेर बुझाउन र्हत्त्वपूणग हुन्छ। जयटल कार् र्ने िर् आवश्यक भएर्ा, कार् र्ने यवयि पररवतगन र्नेहोइन यक, अलग्गै सर्ि यनकालेर िसलाई सुिारको रूपर्ा सर्ावेश र्नुगहोस् ।⑧ सञ्चमरको अभमविो राम्रोसँर् सञ्चार नभएको वा यवषिवस्तुलाई सही रूपर्ा बुझेर सञ्चार नर्दाग हुने र्ानवीि त्रुयट हो। सञ्चार
र्दाग अको पक्षले बुझेको छ भएर यनयित र्नग "पुयष्ट" र सञ्चारलाई जोिीर्ा र्नुगहोस्।
⑨ पररखस्थनर्िन्य व्यवहमर प्रवृनत्तसहज यििाको रूपर्ा कुनै हरकत र्दाग हुन सक्ने र्ानवीि त्रुयट। उदाहरणका लायर्, स्टे पल्यािरर्ा कार्र्रररहे को बेला कुनै औजार खस्न लार्ेको जस्तो भान भएर यतनीहरू तुरुन्तै सर्ात्न खोज्ने हरकत हो। िसरीव्यवहार र्नुग र्ानवीि स्वभाव हो र िसो र्नग पुयर्न सक्छभनेर बुझ्नु जरुरी छ। त्यस र्ायथ, खतराको

पूवाग नुर्ान (KY) र्यतयवयिहरू र्रे र कुनै यनयित कािगको िर्र्ा र्ररने सम्भावना भएको पररक्तस्थयतजन्य व्यवहार
सबैसँर् छलफल र्रे र प्रयतरोिी उपािहरू सोच्नु प्रभावकारी हुन्छ।
⑩ अत्तमनलिुिो अत्तायलएर सार्ान्य भन्दा फरक कारणले र्दाग हुने र्ानवीि त्रुयट हो। ⑨ जस्तै, िो पयन खतराको
पूवाग नुर्ान (KY) र्यतयवयिहरू र्ाफगत पुयष्ट र्नग र्हत्त्वपूणग हुन्छ।
⑪ र्मिनसक र शमरीररक नियमहरू नबग्रिुिो उर्ेर वृक्तर्द्को कारण शारीररक क्षर्ता र ध्यान अवयि िट् दै र्एर हुने र्ानवीि त्रुयट हो । कािगस्थलर्ा
स्वास्थ्य व्यवस्थापन र्ने र कर्गिारीहरूले कार् र्नग र आरार् र्नग सक्ने वातावरण यसजगना र्ने।
⑫ थकमि
थकान थयपँदै जाँ दा, शरीर अपेयक्षत रूपर्ा िल्न सक्षर् नहुन सक्छ वा ध्यानको स्तर िट् न सक्छ। हरे कयबहानको बैठकर्ा बैठकर्ा कार्दारहरूको स्वास्थ्य अवस्था जाँ ि र्रर, उनीहरूले उपिुि अन्तरालहरूर्ा
यवश्रार् यलने सुयनयित र्नुगहोस्। साथै, यहट स्टर ोक भिो भने थकान झन् बढे को र्हसुस हुन्छ। कािगस्थलर्ा तापसूिकाौं क (WBGT र्ान) र्ापन र्रे र ताप र आद्रग ता वातावरणर्ा ब्ल्याकआउट नेट, िराइ यर्स्ट र ठूलाफ्यानहरू स्थापना र्ने आयद उपािहरू यलनुहोस्।

75

अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

3.7 शखक्त उत्पीिि
3.7.1 शखक्त उत्पीिि भिेको के हो?
शक्ति उत्पीिन भन्नाले कािगस्थल, यवद्यालि वा अन्य स्थानर्ा उच्च अयिकारी, सहकर्ी, यशक्षक, यसयनिर
आयदले आफू भन्दा कर्जोर क्तस्थयतर्ा रहे का कसैलाई लयक्षत र्रे र आफ्नो शक्ति वा अक्तििारको बलर्ा
अनुपिुि शब्द वा हरकतहरू बाट र्ानयसक र शारीररक हायनले पीिा यनम्त्त्याउने कािगहरूलाई जनाउँ छ।शक्ति उत्पीिनका प्रयतयनयि र्ूलक प्रकार र ठोस उदाहरणहरू तल यदइएका छन्।①शमरीररक आिर्ण (आिर्ण / चोट)・ र्ुक्का हान्ने, लात्तीले हान्ने
・ सार्ानहरू फ्याँ केर िोट पुिाग उने② र्मिनसक आिर्ण (र्म्त्की, र्मिहमनि, अपर्मि, दु वाचि)・अको व्यक्तिको व्यक्तित्वलाई अपर्ायनत र्ने तररकाले व्यवहार र्ने।
・अन्य कार्दारहरूको अर्ायि बारिार यिच्याउने र हप्ठ्काउने (ररसाउने)।
③ र्मजछे हरू बीचको सम्बन्धबमट अलग्यमउिु (अज्ञमिर्म, बनहष्कमर, अलग्यमउिु)・आफूसँर् नयर्ल्ने कार्दारहरूलाई कार्बाट हटाउने, उनीहरूलाई अलग्गै कोठार्ा अलग्याउने वाउनीहरूलाई र्ृह प्रयशक्षणर्ा राख्ने।
・एक जना कार्दारलाई सार्ूयहक रूपर्ा बेवास्ता र्रे र कािगस्थलर्ा एक्लो पाने।
④अत्यनर्क र्मि रमख्ने
・आवश्यक तायलर्हरू नयदएका कार्दारहरूलाई उनीहरूले र्नग नसक्ने कािग यदने र ियद उनीहरूले
कािग पूरा र्नग नसकेर्ा उनीहरूलाई थकाग उने।・कम्पनीको कार्सँर् सिन्ध नभएको व्यक्तिर्त कार्हरू र्नग लर्ाउने।
⑤ अनर् कर् र्मि रमख्ने
・राजीनार्ा र्राउने उद्दे श्यले लार्ो सर्िसम्म तल्लो तहको कार् र्नग बाध्य पाने आयद।・र्न नपने कार्दारलाई जानाजानी कार् नयदने।
⑥ नििर्म उल्लङ्घि (नििी र्मनर्लमहरूर्म अत्यनर्क िुसपैठ)・कािगस्थल बायहर पयन कार्दारहरूको यनर्रानी।
・व्यक्तिर्त जानकारी (िौन झुकाव, रोर्को इयतहास, बाँ झोपन उपिार आयद) अन्य कार्दारहरूलाई
सिक्तन्धत व्यक्तिको सहर्यत यबना खुलासा र्ररयदने।
शक्ति उत्पीिनले पीयितहरूको र्ानयसक र शारीररक स्वास्थ्यको लायर् खतरा हुने र्ात्र होइन कािगस्थलको
76अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

वातावरण यबर्ारे र कार्दारको खराब प्रदशगन, दु िगटना र कार् छोि् ने कारण बन्न सक्छ। तसथग, श्रर्
उपािहरूको व्यापक प्रवर्द्ग नसिन्धी ऐन ('शक्ति उत्पीिन रोकथार् ऐन' पयन भयनने) ले ठूला कम्पनीहरूलाई
सन् 2020 साल, जुन 1 ताररख दे क्तख कािगस्थलर्ा शक्ति उत्पीिन रोक्न अयनवािग र्छग । साथै, सन् 2022, अयप्रल
1 ताररख दे क्तख िो कानून साना र र्ध्यर् आकारका उद्योर्हरूर्ा पयन लार्ू भएको छ। व्यवसािहरूले शक्ति
उत्पीिनको यवरुर्द् आफ्नो नीयतहरू स्पष्ट र्नग र परार्शग िे ि जस्ता प्रणालीहरू स्थापना र्नग आवश्यक हुन्छ।
केही सौंख्यार्ा कार्दारहरूको यलिर रहने फोरम्यानले िी कुराहरूर्ा ध्यान नै नपुयर् शक्ति उत्पीिनको
कािगर्ा सौंलग्न हुनसक्छ त्यसैले शक्ति उत्पीिन बारे बुझ्न र्हत्त्वपूणग हुन्छ।

3.7.2 शखक्त उत्पीिि हुिुकम कमरणहरू
शक्ति उत्पीिन भनेको र्ने व्यक्तिको सर्स्या र्ात्र नभई िो प्राप्त र्ने व्यक्ति तफगको सर्स्या र कािगस्थलको
वातावरणर्ा आएको पररवतगन आयदबाट पयन हुन सक्छ।
① शखक्त उत्पीिि ििे व्यखक्त र्फा सर्स्यम छ भिेफोरम्यान र यसयनिरहरूले आफूसँर् भएको शक्ति र क्तस्थयतको कारण आफूलाई ठूलो ठानेर आफूभन्दा
कर्जोर क्तस्थयतर्ा भएकाहरूलाई यनिन्त्रण र्ने प्रिास र्नग सक्छन्। तसथग, िो र्ान्न सयकन्छ यक यतनीहरूले
आफूप्रयत आज्ञाकारी व्यवहार र बोयल खोज्न सक्छन्।
अत्ययिक तनाव वा यिक्तन्तत भएको बेला आफ्नो सौंिर् र्ुर्ाउन सयकन्छ र अनुपिुि व्यवहार र्नग सयकन्छ।
जापानर्ा "यशर्ोकु" भन्ने शब्द छ जसको अथग हुन्छ कठोर व्यवहार र्िो वा उनीहरूलाई सकाउनै पने कार्को
कोटा यदिो भने उसैको लायर् राम्रो हुन्छ। ''किाइ र्िो भने र्ायनसको यवकास हुन्छ'' भन्ने र्लत िारणाका
कारण अको व्यक्तिप्रयत िेरै कठोर बन्न सक्ने हुन्छ।
② पीनिर् पक्षर्म सर्स्यमहरू
सार्ायजक यनिर्हरू पालना नर्ने, यशष्टािारको कर्ी र र्ैर यजम्मेवार व्यवहारले शक्ति उत्पीिन यनम्त्त्याउन
सक्छ। त्यस अवस्थार्ा, फोरम्यानको रूपर्ा, तपाईौंले "र्ार्गदशगन" को है यसितबाट अको पक्षलाई व्यवहार र्नगआवश्यक हुन्छ।
③कमयास्थलको वमर्मवरणर्म पररवर्ाि
अिानक कार्को व्यस्तता बढ् नु वा प्रयतस्पिाग झन् तीव्र हुने जस्ता वातावरणर्ा हुने पररवतगनका कारणशक्ति उत्पीिन हुन सक्छ। उदाहरणका लायर्, प्रयतस्पिाग को यसर्द्ान्त बयलिो र उत्कृष्ट र्ानव सौंसािन
आवश्यक भएका सौंस्थाहरूर्ा उच्च अयिकारी र यसयनिर सहकर्ीहरू शक्ति उत्पीिनर्ा सौंलग्न हुन सक्छन्।
साथै, कािगस्थलर्ा अन्याि र्हसुस हुने रोजर्ारीको स्वरूप वा पारस्पररक सम्मानको भावनाको कर्ी, आत्म77अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

केक्तित व्यक्तिहरूले आफ्नो यविार र दाबीहरू जबरजस्ती लाद्नको लायर् शक्ति उत्पीिन र्नग सक्छन्।

3.7.3 शखक्त उत्पीििबमट बच्नकम लमनि बुाँदमहरू
शक्ति उत्पीिनबाट बच्ने र्ुख्य कुरा पयहले "शक्ति उत्पीिन" र "र्ार्गदशगन" बीिको यभन्नता बुझ्ने हो।त्यसपयछ, सञ्चारको तररका बारे ध्यान यदनुपछग ।① "शखक्त उत्पीिि" र "र्मिादशाि" बीचको नभन्नर्म
शक्ति उत्पीिनले अन्ततः अको पक्षलाई िोट पुिाग उँछ वा यहम्मत हनग बाध्य पाछग । र्ार्गदशगन भनेको
अरूलाई अर्ायि बढ् न र्द्दत र्नगको लायर् यलइएको रिनात्मक कदर् हो। शक्ति उत्पीिन र र्ार्गदशगन बीिको
र्ुख्य यभन्नताहरू यनम्नानुसार छन्।· उद्दे श्यर्म नभन्नर्म
र्ार्गदशगनको उद्दे श्य कतगव्य वा कार् र्नग आवश्यक यसप र ज्ञान यसकाउनु हो। अकोतफग, शक्ति उत्पीिन
आत्म-सन्तुयष्ट, िर (िम्त्की र िर), वा यनिन्त्रणको इच्छा जस्ता व्यक्तिर्त उद्दे श्यका लायर् अको व्यक्ति प्रयतको
अनुयित शब्दहरू र कािगहरूलाई बुझाउँ छ।・नवनर्र्म नभन्नर्म
र्ार्गदशगनले सार्ान्यतिा अन्य व्यक्तिको वृक्तर्द् र यवकासलाई प्रोत्सायहत र्नग रिनात्मक सल्लाह र प्रयतयििा
प्रदान र्दग छ। अकोतफग, शक्ति उत्पीिनले अको पक्षलाई िोट पुिाग उन वा यनिन्त्रणर्ा पानग िम्त्की र अपर्ान
जस्ता यवयिहरू प्रिोर् र्नग सक्छ।
・लनक्षर् विार्म नभन्नर्म
र्ार्गदशगनको उद्दे श्य निाँ कर्गिारी र कर् अनुभव भएका कार्दारहरू जस्ता कािगस्थलर्ा यसपहरू हायसल
नर्रे का र्ायनसहरूलाई लयक्षत र्ररएको हुन्छ। अकोतफग, शक्ति उत्पीिन भनेको सार्ान्यतिा उच्च अयिकारीर सहकर्ीले आफ्नो अिीनका कर्गिारी र जुयनिरजस्ता पद वा शक्तिको सिन्धर्ा तल भएकाहरूलाई लयक्षत
र्दग छ।
・सर्मयोिि नवनर्र्म नभन्नर्म
र्ार्गदशगन प्रदान र्दाग , अको व्यक्तिको यसप र ज्ञानको स्तर बारे स्पष्ट भएर उपिुि तररकार्ा सल्लाह यदएरअको व्यक्तिलाई अर्ायि बढ् न र्द्दत हुने र्रर सर्ािोजन र्ररन्छ। अकोतफग, शक्ति उत्पीिन भनेको अकोपक्षको यसप र ज्ञानलाई यविार नर्री आत्म-सन्तुयष्टको लायर् अको पक्षलाई आिर्ण र्नग र्ररन्छ।
② शखक्त उत्पीििबमट बच्नको लमनि सञ्चमर
・आफ्ना भावनाहरू बारे सिेत रहने78अध्यमय 3 सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनवनधहरू सम्बन्धी फोरम्यमिको निम्मेवमरी

कसैलाई किा व्यवहार र्नग लाग्दाखेरी त्यो िोि, िर, अिैिग, ईष्याग वा उदासी जस्ता भावनाहरू बाटआएको त छै न यक भनेर सोच्नुहोस्।
・आफैलाई शान्त बनाएर अको व्यक्तिले भन्न खोजेको कुरा ध्यानपूवगक सुन्ने
पयहले, आफ्नो भावनालाई शान्त पने र अको व्यक्तिले भन्न खोजेको कुरा ध्यानपूवगक सुन्ने र्नुगपछग । त्यसो
र्दाग , अको व्यक्तिको अवस्थार्ा ध्यान यदएर, आफ्ना शब्दहरू छनोटर्ा र उनीहरूसँर् अन्तरयििा र्नेताररकार्ा ध्यान यदनुपछग । यवशेषर्रर, अको व्यक्तिलाई र्लत अथग नपने शब्दहरू छनौट र्रे र कसरी भन्ने
बारे र्ा पयनसाविान रहनुहोस् । आिारभूत कुरा भनेको अरूलाई आदरपूवगक व्यवहार र्नुग हो।・आिार्क नभई आफूले िाहे को कुरा बताउनेियद अको व्यक्तिको व्यवहार सँर् सर्स्या छ भने, आिार्क नभएर आफूले िाहे को कुरा बताउने तररकाले
बोल्नुहोस्। ‘कार् हो, र्नग सक्ने हुनु सार्ान्य हो’ भनी नसोच्नुहोस्।
・लुकेको शक्ति उत्पीिन भइरहे को छै न भनेर ध्यान यदऔौं
अन्य कार्दारहरूर्ा आएको पररवतगनहरूर्ा ध्यान यदएर लुकेको शक्ति उत्पीिनको खोजी र्नुग पछग ।79अध्यमय 4 फोरम्यमिको रूपर्म िरइङ्ग बुझ्ने तररकम

अध्यमय 4 फोरम्यमिको रूपर्म िर इङ्ग बुझ्ने र्ररकम
फोरम्यानको रूपर्ा, यनर्ाग ण िरइङ्ग र स्पेयसयफकेसनहरू जस्ता कार्जातहरू सही रूपर्ा बुझ्न सक्षर् हुनुसीिा अक्तन्तर् उत्पादनको र्ुणस्तरलाई असर र्ने िेरै र्हत्त्वपूणग कारक हो। यनर्ाग ण सँर् सिक्तन्धत यिजाइन िरइङ्ग
कार्जातहरूलाई व्यापक रूपर्ा दु ई प्रकारर्ा यवभाजन र्नग सयकन्छ: एउटा कार्जात जसर्ा यनर्ाग णकम्पनीलाई ग्राहकले कहाँ यनर्ाग ण र्नग िाहन्छ भनेर बताउने र अको एउटा जसले साइटर्ा कार् र्नेर्ायनसहरूलाई के र्ने, कस्तो तायलका अनुसार र्ने भनेर बताउने कार्जात हो।

4.1 नििमइि िर इङ्ग कमििमर्हरूको भूनर्कम
4.1.1 नििमइि िर इङ्ग कमििमर्हरूको प्रकमर
यिजाइन िरइङ्ग कार्जातहरूर्ासम्त्झौताका र्ायर्लाहरूको वणगन हुन्छन्, त्यसैले िो सम्त्झौताको एक यहस्साको
रूपर्ा रहन्छ। िसलाई व्यापक रूपर्ा तीन प्रकारर्ा यवभाजन र्नग सयकन्छ: "यिजाइन िरइङ्ग," "स्पेयसयफकेसन"र "साइट यववरण कार्जातहरू (प्रश्न र उत्तर पत्र)।"① नििमइि िर इङ्ग भिेको के हो?
वास्तुकलाको उदाहरण यलऔौं। "यिजाइन िरइङ्ग" भनेको ग्राहकले भवनर्ा िाहे को कुराहरू लाई साकार रूपयदन यिजाइन इक्तन्जयनिरले िरइङ्गर्ा सौंक्षेप र्रे को दस्तावेज हो। यिजाइन िरइङ्गहरूर्ा ग्राहकले िाहे अनुसार
भवनको आकार, नाप र जोिाइहरू एकसाथ यफट र्ने तररकाहरू प्रयतयबक्तित र्ररएको हुन्छ। 2 प्रकारका
यिजाइन िरइङ्गहरू हुन्छन्: "आिारभूत यिजाइन िरइङ्ग" र "यिटे ल यिजाइन िरइङ्ग (कन्स्ट्रकसन िरइङ्ग)।"・आर्मरभूर् नििमइि िर इङ्ग"आिारभूत यिजाइन िरइङ्ग" खररद अिग रर्ा खोयजएको फ्लोर प्लान, सौंरिना, सार्ग्री, उपकरण आयद सयहतसम्पूणग भवनलाई रूपरे खा यदने िरइङ्ग हो। खररद अिग रहरू बुझ्न सयजलो हुनेर्री यसजगना र्ररएको हुन्छ र कानुनी
यनिर्हरूलाई ध्यानर्ा राक्तखएको हुन्छ। िस िरणर्ा अनुसन्धान र अध्यिन र्नुगपने यनम्न अनुसारका कुराहरू
छन्:□भवन प्रिोर् उद्दे श्य र आकार□भवनका स्पेयसयफकेसनहरू

सतहको अवस्था
80□भवनको सेवा आिु□जयर्न

अध्यमय 4 फोरम्यमिको रूपर्म िरइङ्ग बुझ्ने तररकम

□जग्गा रहे को स्थानको अवस्था
□वरपरका अवस्थाहरू

□यनर्ाग ण र्ानक कानूनहरू आयदको प्रयतबन्धहरू लार्ु हुन्छन् वा हुँ दैनन्□आि र व्यि िोजना

यनर्ाग ण सुरु भएपयछ आिारभूत यिजाइन िरइङ्गका यवषिवस्तुहरू पररवतगन र्नग र्ाह्रो हुने भएकोले, यिजाइन
इक्तन्जयनिरले भवनको स्वायर्त्व भएको व्यक्तिसँर् पिाग प्त छलफल र्नुगपछग ।· कमयमान्वयि योििम रे िमनचत्र
"कािाग न्विन यिजाइन िरइङ्ग" आिारभूत यिजाइन िरइङ्गहरूर्ा आिाररत भएर बनाइने यनर्ाग ण कािगको अिग रयदन आवश्यक पने िरइङ्ग हो। 4 र्ुख्य प्रकारका कािाग न्विन यिजाइन िरइङ्गहरू छन्: "वास्तुकला िरइङ्ग""स्टर किर िरइङ्ग" "उपकरण िरइङ्ग" र "बायहरी दृश्य िरइङ्ग"।भवनको सर्ग्र सौंरिना, यिजाइन र फ्लोर प्लान दे खाउनका लायर् "वास्तुकला िरइङ्ग"हरू कोररन्छन् र यनम्न
प्रकारका िरइङ्गहरू यसजगना र्ररन्छन्।
□फ्लोर िरइङ्ग□िे भलपर्ेन्ट िरइङ्ग

□एयलभेसन िरइङ्ग

□सेक्सन िरइङ्ग

□आिताकार िरइङ्ग

□यसयलङ् िरइङ्ग

□यवस्तृत िोजना िरइङ्ग

□ लेआउट िरइङ्ग
"स्टर किर िरइङ्ग" भनेको भवनको सुरक्षासँर् सिक्तन्धत सौंरिनात्मक भार्हरू जस्तै स्तम्भ र बीर्हरूदे खाउनको लायर् कोररएको िरइङ्ग हो र यनम्न िरइङ्गहरू यसजगना र्ररन्छ।
□फ्लोर फ्रेयर्ङ् िरइङ्ग

□फ्रेर्वकग िरइङ्गर

□सेक्सन यलस्ट

"उपकरण िरइङ्ग" भनेको यबजुली आउटलेटहरू र बत्तीहरू जस्ता यवद् िुतीि तारहरू वा ग्यासको पाइपहरू,पानीको पाइप र एअर कक्तन्डसनर जस्ता पाइयपङहरू दे खाउने िरइङ्ग हो। तलको जस्तै
□यवद् िुतीि उपकरण िरइङ्ग

िरइङ्ग यसजगना बनाइन्छ।

□पानी आपूयतग, िरेनेज र सेनेटरी उपकरण िरइङ्ग

□एअर कक्तन्डसन

उपकरण िरइङ्ग
"बायहरी दृश्य िरइङ्ग" भनेको र्ुख्य भार् बाहे क बायहरी सौंरिनाको यिजाइन र स्पेयसयफकेसनहरू दे खाउने
िरइङ्ग हो।② स्पेनसनफकेसि भिेको के हो?
"स्पेयसयफकेसन" भनेको यनर्ाग ण कािगसँर् सिक्तन्धत यववरणहरू र प्रायवयिक आवश्यकताहरू वणगन र्ररएको
कार्जात हो र त्यसलाई र्ानक स्पेयसयफकेसन पुक्तस्तका (साझा स्पेयसयफकेसन पुक्तस्तका) र यवशेष स्पेयसयफकेसन
81अध्यमय 4 फोरम्यमिको रूपर्म िरइङ्ग बुझ्ने तररकम

पुक्तस्तका यर्लेर बयनएको हुन्छ। यिजाइन िरइङ्गहरूर्ा यवस्तृत नभएको प्रिोर् र्ररने सार्ग्री र यनर्ाग ण यवयिहरू
जस्ता जानकारी सर्ावेश हुन्छ। ठे केदार पररवतगन भए पयन, स्पेयसयफकेसनहरूको आिारर्ा एक तहकोर्ुणस्तरको यनयित स्तर भन्दा बढी पररणार्हरू प्राप्त र्नग सयकन्छ।
・र्मिक स्पेनसनफकेसिहरू (समझम स्पेनसनफकेसि)" र्ानक स्पेयसयफकेसनहरू (साझा स्पेयसयफकेसनहरू)" यनर्ाग णको र्ुणस्तर सुयनयित र्ने र यनर्ाग णलाईसुव्यवक्तस्थत र्ने लक्ष्य राक्तखएको हुन्छ। सावगजयनक यनर्ाग ण कािगहरूर्ा यसयभल इक्तन्जयनिररङ् , वास्तुकला यनर्ाग णकािग, र यवद् िुतीि यनर्ाग ण कािगहरू जस्ता हरे क प्रकारको कार्को लायर् र्ानक स्पेयसयफकेसनहरू हुन्छन्।
यनर्ाग ण िोजना, यिजाइन, यनर्ाग ण र र्र्गतसम्भार जस्ता प्रत्येक क्षेत्रका लायर् सार्ग्री, उपकरण, यनर्ाग ण यवयि,परीक्षण आयदका लायर् यवस्तृत प्रायवयिक र्ापदण्डहरू स्थापना र्ररएको हुन्छ। सार्ान्यतिा, यनजी यनर्ाग णर्ापयन उच्च तहको र्ुणस्तर प्राप्त र्नग सावगजयनक यनर्ाग ण स्पेयसयफकेसन हरू अनुसार यनर्ाग ण र्ररन्छ।
・नवशेष स्पेनसनफकेसिहरू
"यवशेष स्पेयसयफकेसन" , र्ानक स्पेयसयफकेसनहरू भन्दा बढी ठोस यववरणहरू यवशेष बुँदाहरुको रुपर्ा
लेक्तखएको कार्जात हो। उदाहरणको रूपर्ा वास्तुकला यनर्ाग ण कािगको लायर् क्तस्टल फ्रेर्लाई यलँदा, प्रिोर्
र्ररएको क्तस्टलको प्रकार, र्ानक बल अौंक, उत्पादन कारखानाको ग्रेि आयद लेक्तखएको हुन्छ। सार्ग्रीको बारे र्ायवस्तृत जानकारी सर्ावेश र्ररएकोले िो यनर्ाग ण लार्त (''ईक्तस्टर्ेट'' भयनने) यहसाब र्दाग पयन प्रिोर् र्ररन्छ।
③ समइट नववरण म्यमिुअल (प्रश्न र उत्तर पत्र)ग्राहकले यनर्ाग ण ठे केदारको बारे र्ा यनणगि र्दाग उसले यबयिङर्ा भार् यलने ठे केदारहरूलाई यनर्ाग ण कािगको
"साइट यववरण" प्रदान र्छग । िस उद्दे श्यको लायर् ''साइट म्यानुअल'' यसजगना र्ररएको हुन्छ। साइट म्यानुअलले
साइटको स्थान, वरपरका अवस्थाहरू, यनर्ाग ण र इक्तस्टर्ेटका लायर् सतगहरू, प्रिोर् र्ररएको र्ात्रा र कािगिेकिाउनहरूको यववरण, अन्य सार्ान्य र्ायर्लाहरू, प्रश्नहरू र यटप्पणीहरू र यवशेष नोटहरू जस्ता जानकारी
सर्ावेश हुन्छन्।
साइट यववरण यदएपयछ इक्तस्टर्ेट अवयिर्ा, ग्राहकले ठे केदारबाट प्रश्नहरू प्राप्त र्दग छन्। त्यस सर्िर्ा
बनाइएको कार्जातलाई "प्रश्न र उत्तर पत्र" भयनन्छ। प्रश्न र उत्तर पत्रर्ा प्रश्नहरू र ग्राहक द्वारा प्रदान र्ररएका
उत्तरहरू सर्ावेश हुन्छन्।

82अध्यमय 4 फोरम्यमिको रूपर्म िरइङ्ग बुझ्ने तररकम

4.1.2 निर्माण योििम र कन्स्ट्रकसि िर इङ्ग''यनर्ाग ण िोजनापत्र'' र ''कन्स्ट्रकसन िरइङ्ग'' साइटर्ा कार् र्नगको लायर् आवश्यक कार्जातहरू हुन्।
① निर्माण योििमपत्र
यनर्ाग ण सुरु हुनु अयि र्ुख्य ठे केदार द्वारा एक “यनर्ाग ण िोजनापत्र” तिार र्ररन्छ जसर्ा कािग पूरा र्नगआवश्यक िरणहरू र यनर्ाग ण यवयिहरू सयहत यनम्न जानकारी सर्ावेश हुन्छन्।
□यनर्ाग णको साराौं श□िोजनाबर्द् तायलका

□साइटको सौंर्ठन िाटग□यनयदग ष्ट र्ेयसनरी

□र्ुख्य

उपकरण□र्ुख्य सार्ग्री

□यनर्ाग ण यवयि (र्ुख्य र्ेयसनरी, अस्थािी उपकरण िोजना, यनर्ाग ण स्थल आयद सयहत)□यनर्ाग ण व्यवस्थापन िोजना
व्यवस्थापन

□सुरक्षा व्यवस्थापन

□आकक्तिक प्रणाली र प्रयतयििा□टर ायफक

□पिाग वरणीि उपािहरू

□साइटर्ा कार् र्ने वातावरणको व्यवस्थापन

□नवीकरणीि स्रोतको प्रिोर् प्रवर्द्ग न र यनर्ाग ण कािगका

सहािक-उत्पादनहरूको लायर् उयित व्यवस्थापन यवयिहरू
□अन्य② कन्स्ट्रकसि िर इङ्ग"कन्स्ट्रकसन िरइङ्ग" साइटर्ा यनर्ाग ण कािगको लायर् आवश्यक िरइङ्गहरू हुन्। वास्तुकला यनर्ाग ण र्दाग ,वास्तवर्ा िेरै प्रकारका सार्ग्रीहरू िायहन्छ तर यिजाइन िरइङ्गहरूर्ा त्यस्ता यवस्तृत जानकारी सर्ावेश हुँ दैन।उच्च-र्ुणस्तरको अक्तन्तर् उत्पादनहरू उत्पादन र्नग यर्यलयर्टर एकाइको स्तरर्ा सयटकता सुयनयित र्ररनुपछग ।वास्तवर्ा कार् र्दाग , कार्दारहरूलाई प्रत्येक सार्ग्रीहरू कुन िर्र्ा राखेर, कसरी जोि् ने भन्ने कुरा बुझ्न र्द्दत
र्नग िरइङ्गहरू आवश्यक हुन्छन् र कन्स्ट्रकसन िरइङ्गहरूले िो भूयर्का खेल्छन्।
साथै, भवनहरूर्ा िेरै जोइन्टहरू (यवयभन्न सौंरिनाहरू यर्लेको जोिाइ भार्)हुन्छन्। कन्स्ट्रकसन

िरइङ्गहरू तिार र्दाग यनर्ाग ण सुरु भएपयछ कुनै सर्स्या नहोस् भनेर पररिोजनार्ा सौंलग्न यवशेष ठे केदारहरूसँर्
पिाग प्त छलफलहरू र्रे र उयित सीर्ा यभत्र छन् भनी सुयनयित र्नग र्हत्त्वपूणग हुन्छ । उयित यफटङको अथग, िोसौंरिनात्मक रूपर्ा व्यावहाररक र यनर्ाग ण र्नग सयजलो छ भन्ने हो।83अध्यमय 4 फोरम्यमिको रूपर्म िरइङ्ग बुझ्ने तररकम

③ नििमइि िर इङ्ग र कन्स्ट्रकसि िर इङ्ग बीचको नभन्नर्म
तायलका 4-1 र्ा दे खाइए अनुसार कन्स्ट्रकसन िरइङ्ग र यिजाइन िरइङ्गहरू बनाउने व्यक्ति, प्रिोर्को उद्दे श्यर पढ् ने व्यक्ति (जसको लायर् तिार र्ररएको हो)र्ा यभन्नता हुन्छन्।
प्रकारहरू

बनाउने व्यक्ति

यिजाइन
िरइङ्ग

ग्राहक
कन्सलट्यान्ट
यिजाइन कम्पनी आयदकन्स्ट्रकसन
िरइङ्ग

यनर्ाग ण प्रबन्धक वा सहकािग
यवशेष यनर्ाग ण ठे केदार

प्रिोर्को उद्दे श्ययिजाइन इक्तन्जयनिरले
स्वायर्त्व भएको व्यक्ति वायनर्ाग णकताग लाई यिजाइन
प्रस्ताव र्ररन्छ।
कार्दारहरूलाई साइटर्ा
कसरी यनर्ाग ण कािग अर्ायि
बढाउने भन्ने बारे ठोसयनदे शनहरू यदनेपढ् ने व्यक्ति
स्वायर्त्व भएको व्यक्ति,यनर्ाग णकताग , आवेदन
प्राप्तकताग (सरकारी
कािाग लि आयद)यनर्ाग ण प्रबन्धक / साइटर्ा
कार् र्ने प्रायवयिकहरू

तायलका 4-1 यिजाइन िरइङ्ग र कन्स्ट्रकसन िरइङ्ग बीिको यभन्नता
र्ायथको तायलकार्ा दे खाइए अनुसार, फोरम्यान रूपर्ा िेरै सौंलग्न हुने भनेको कन्स्ट्रकसन िरइङ्ग हो। िद्ययप,कन्स्ट्रकसन िरइङ्गहरू यिजाइन िरइङ्गहरूर्ा आिाररत हुने भएकोले फोरम्यान यिजाइन िरइङ्गहरूको बारे र्ापयन जानकार हुनु र्हत्त्वपूणग हुन्छ।
④ नििमइि िर इङ्ग र कन्स्ट्रकसि िर इङ्गको उदमहरण
यिजाइन िरइङ्ग र कन्स्ट्रकसन िरइङ्ग बीिको यभन्नता बुझ्न सयजलो बनाउन स्तम्भहरू, बीर्हरू र स्ल्याबहरू
बनाउनको लायर् ररबारहरू र फर्ाग यनर्ाग णको सरल उदाहरण प्रदान र्ररएको छ।यित्र 4-1 फ्लोर प्लान र एयलभेसन िरइङ्गको उदाहरण हो, जुन वास्तुकला यनर्ाग ण कािगका लायर् एउटा यिजाइन
िरइङ्ग हो। िो िरइङ्गले अक्तन्तर् उत्पादनको आकार, तलको नापहरू र प्रिोर् र्ररने सबलीकरण ररबारहरूको
स्पेयसयफकेसनहरू दे खाउँ छ, िो िरइङ्ग हे रेपयन सबयलकारण िन्डीहरू कस्तो फर्ाग प्रिोर् र्रे र, कसरी असेिल
र्ने थाहा पाउन सयकदै न।84अध्यमय 4 फोरम्यमिको रूपर्म िरइङ्ग बुझ्ने तररकम

एयलभेसनिर इङ्ग

फ्लोरिर इङ्ग

स्ल्याब यलस्ट

बीर्को यलस्ट

स्तम्भको यलस्ट

यिि

यिि

यिि

क्तस्थयत

R
तलासेक्सनिर इङ्ग

Rदु बै छे उकेिसेक्सनिर इङ्ग

सेक्सनिर इङ्ग

तलार्ुख्य सबलीकरण
ररबारर्ुख्य सबलीकरण
ररबार यदशार्ायथल्लो अक्तन्तर्
सबलीकरण
तल्लो अक्तन्तर्
सबलीकरण

हुपर्ुख्य सबलीकरण
ररबार(र्ायथ र तल दु वै)लोि यवतरण
सबलीकरण ररबार

(र्ायथ र तल दु वै)क्तस्टरप

व्यावसायिक प्रयशक्षण सौंस्थान रायष्टरि यनर्ागण उद्योर् यशक्षा तथा प्रयशक्षण सौंि फुजी यशक्षा तथाप्रयशक्षण केि2020 साल, र्े 20 ताररख
हायशर्ोतो

कावायशर्ा

ररबार फर्ाग प्रयशक्षण JAC िोजना

तानाका

फ्लोर िर इङ्ग / पाटग यलस्ट

यित्र 4-1 यिजाइन िरइङ्गको उदाहरण
यित्र 4-2 स्तम्भ र बीर्हरूको लायर् सबलीकरण ररबारहरू कसरी राख्ने भनेर दे खाउँ छ र यित्र 4-3 लेस्ल्याबहरूको लायर् सबलीकरण कसरी राख्ने भनेर दे खाउने कन्स्ट्रकसन िरइङ्ग हो। यित्र 4-4 कस्तो प्रकारको
फर्ाग र कयत टु िाहरू तिार र्नुगपछग भनेर दे खाउने एउटा फर्ाग यनर्ाग ण िरइङ्ग हो र यित्र 4-5 एउटा कन्स्ट्रकसन
िरइङ्ग हो जसले कसरी फर्ाग असेिल र्ने भनेर दे खाउँ छ। कन्स्ट्रकसन िरइङ्ग हे रेर, कार्दारहरूले सार्ग्रीहरू
जोिे र अक्तन्तर् उत्पादन कसरी यसजगना र्ने भनेर यसक्न सक्छन्।

85अध्यमय 4 फोरम्यमिको रूपर्म िरइङ्ग बुझ्ने तररकम

यपलर / बीर् सबलीकरण
ररबार यवतरण िर इङ्गयपलर / स्ल्याब सबलीकरण
ररबार यवतरण िर इङ्गव्यावसायिक प्रयशक्षण सौंस्थान रायष्टरि यनर्ागण उद्योर् यशक्षा तथा प्रयशक्षण सौंि फुजी यशक्षा तथाप्रयशक्षण केि

2020साल, र्े 20 ताररख
हायशर्ोतो

कावायशर्ा

तानाका

ररबार फर्ाग प्रयशक्षण JAC िोजना
सबलीकरण यवतरण िर इङ्ग (सन्दभग)यित्र 4-2 स्तम्भ र बीर्हरूको लायर् कन्स्ट्रकसन िरइङ्ग सबलीकरण यवतरण िरइङ्गको उदाहरण

सबलीकरण फ्लोर िर इङ्ग 1व्यावसायिक प्रयशक्षण सौंस्थान रायष्टरि यनर्ागण उद्योर् यशक्षा तथा प्रयशक्षण सौंि फुजी यशक्षा तथाप्रयशक्षण केिसबलीकरण फ्लोर िर इङ्ग 22020साल, र्े 20 ताररख
हायशर्ोतो

कावायशर्ा

तानाका

यित्र 4-3 कन्स्ट्रकसन िरइङ्गको उदाहरण
86ररबार फर्ाग प्रयशक्षण JAC िोजना
सबलीकरण फ्लोर िर इङ्ग (सन्दभग)स्ल्याब सबलीकरण िरइङ्ग

अध्यमय 4 फोरम्यमिको रूपर्म िरइङ्ग बुझ्ने तररकम

* यबन्दु रे खाले कन्टर ोल यानलर्ा जिान र्ररने िसपीसलाई जनाउँ छयभत्री बीर्4 वटाबीर्को जर् 4 वटाबायहरी बीर् (सानो सतह र्ाउक्तन्टङ)2 वटास्तम्भ
ठूलोसतहअर्ायि र पछायि
4 वटाबायहरी बीर् (ठूलो सतह र्ाउक्तन्टङ)स्तम्भ
सानोसतहबािाँ र दािाँ
4 वटास्तम्भ
ठूलोसतहअर्ायि र पछायि
4 वटास्तम्भ
सानोसतहबािाँ र दािाँ
4 वटा

2 वटा

व्यावसायिक प्रयशक्षण सौंस्थान रायष्टरि यनर्ागण उद्योर् यशक्षा तथा प्रयशक्षण सौंि फुजी यशक्षा तथाप्रयशक्षण केि

2020साल, र्े 20 ताररख
हायशर्ोतो

कावायशर्ा

तानाका

ररबार फर्ाग प्रयशक्षण JAC िोजना
फर्ाग यनर्ागण िर इङ्गयित्र 4-4 कन्स्ट्रकसन िरइङ्गको उदाहरण

फर्ाग यनर्ाग ण िरइङ्ग

ठािो छे उका लायर् ट्यूब पाइपकुना कस्नको लायर् ट्यूब पाइपिेनटनगबकल
तेसो अन्त्यको लायर् ट्यूब पाइपआइवी फोर् टाईबीर् तलको क्तिपर
पाइप सपोटगफेद क्ल्याम्प
फेदहरूको लायर् ट्यूब पाइपबायहरी पखाग ल फर्ाग असेिली
(दयक्षण) एयलभेसन िर इङ्गफर्ाग असेम्त्ब्ली फ्लोर िर इङ्गव्यावसायिक प्रयशक्षण सौंस्थान रायष्टरि यनर्ागण उद्योर् यशक्षा तथा प्रयशक्षण सौंि फुजी यशक्षा तथाप्रयशक्षण केिहायशर्ोतो

2020साल, र्े 20 ताररख
कावायशर्ा

तानाका

ररबार फर्ाग प्रयशक्षण JAC िोजना
फर्ाग असेम्त्ब्ली िर इङ्गयित्र 4-5 कन्स्ट्रकसन िरइङ्गङ्गको उदाहरण फर्ाग असेम्त्ब्ली िरइङ्ग
87अध्यमय 4 फोरम्यमिको रूपर्म िरइङ्ग बुझ्ने तररकम

4.2 फोरम्यमिको रूपर्म कन्स्ट्रकसि िर इङ्ग बुझ्ने र्ररकम
फोरम्यानले कन्स्ट्रकसन िरइङ्गबाट कािग सञ्चालन प्रयििाहरू जाँ च्ने र "कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तका"बनाउने प्रर्ुख भूयर्का हुन्छ। कन्स्ट्रकसन िरइङ्गहरू राम्ररी अध्यिन र्रे र आफ्नो बुझाइ सही छ भनी पुयष्ट र्नगर कुनै पयन प्रश्न अनुत्तररत नराख्न कन्स्ट्रकसन िरइङ्गहरू बनाउने व्यक्तिसँर् छलफल पछग ।

4.2.1 निर्माण िुणस्तर र कन्स्ट्रकसि िर इङ्गयनर्ाग ण र्ुणस्तर कन्स्ट्रकसन िरइङ्गको र्ुणस्तर द्वारा यनिाग रण हुन्छ। िेरै अवस्थार्ा, साइटर्ा कार् र्नेव्यक्तिहरूले यिजाइन िरइङ्ग दे ख्दै नन्। यिजाइन िरइङ्गहरू जयतसुकै राम्रो भए पयन, साइटर्ा कार्दारहरूले
यनर्ाग ण कािग र्नग कन्स्ट्रकसन िरइङ्गहरू हे छगन्, त्यसैले ियद कन्स्ट्रकसन िरइङ्गहरूर्ा कुनै कर्ीहरू छन् भने,यिजाइन िरइङ्गहरू बाट िाहे को र्ुणस्तर प्राप्त र्नग सयकँदै न।कन्स्ट्रकसन िरइङ्गहरू अक्तन्तर् उत्पादनको र्ुणस्तरसँर् सिक्तन्धत भएकाले, बुझ्न सयजलो, हे नग सयजलो रजानकारी नछु टे को सही िरइङ्गहरू हुने अपेक्षा र्ररन्छ, तर सिैं िस्तो नहुन सक्ने भएकोले सिै ँ सजर् हुनुपछग ।साथै, िद्ययप िेरै केसहरू हुन्छन् जसर्ा पिाग प्त रूपर्ा सही कन्स्ट्रकसन िरइङ्ग यबना यनर्ाग ण पूरा र्नग सयकन्छतर त्यसर्ा पछायि फकेर पुन: यर्लाउनुपने र सुरुदे क्तख पुन: कार् र्नुगपने हुनसक्छ पररणार्स्वरूप सर्ि रप्रिास बबाग द हुन्छ। यसर्द्ान्त: साइटर्ा कार्दारहरूले कन्स्ट्रकसन िरइङ्ग अनुसार अक्तन्तर् उत्पादन यसजगना
र्छग न्, तर वास्तयवक यनर्ाग णर्ा, िो यवयभन्न प्रिास र उपािहरू यबना सम्भव नहुन सक्छ। त्यस्ता प्रिास रउपािहरू ल्याउन फोरम्यानको र्हत्त्वपूणग भूयर्का हुन्छ।

4.2.2 कन्स्ट्रकसि िर इङ्ग र कमया सञ्चमलि प्रनियम पुखस्तकमहरू बीचको सम्बन्ध
① कन्स्ट्रकसि िर इङ्गहरू सही रूपर्म बुझ्ने
फोरम्यानले कन्स्ट्रकसन िरइङ्गहरू राम्ररी बुझेर कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तका यसजगना र्नुगपछग ।कार्दारहरूले िस कािग अनुसार यनर्ाग ण र्ने भएकाले, कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तकाले यनर्ाग णको र्ुणस्तरर्ा
सबैभन्दा ठूलो प्रभाव पाछग । ियद फोरम्यानले कन्स्ट्रकसन िरइङ्गर्ा लेक्तखएको जानकारी सही रूपर्ा बुझेन भनेपछायि फकेर पुन: यर्लाउनुपने र सुरुदे क्तख पुन: कार् र्नुगपने उत्पन्न हुन सक्नेछ।
साथै, कन्स्ट्रकसन िरइङ्गहरू बुझ्न र पढ् न सयजलो बनाउन कर् रे खाहरू वा अत्यन्त छोटो व्याख्याहरू
प्रिोर् भएका हुन सक्छन्। फोरम्यानलाई िरइङ्ग पढे र त्यसर्ा छु टे का जानकारी थाहा पाउने क्षर्ता पयनिायहन्छ।
88अध्यमय 4 फोरम्यमिको रूपर्म िरइङ्ग बुझ्ने तररकम

② कन्स्ट्रकसि िर इङ्गबमट कमया सञ्चमलि प्रनियम बुझ्ने
उदाहरणको लायर्, क्तस्टल प्रिोर् भएको यनर्ाग ण कािगर्ा िेरै प्रकारको सबलीकरण ररबारहरु जोिे र यनर्ाग णअयि बढाइन्छ। कन्स्ट्रकसन िरइङ्गर्ा पयहलो सबलीकरण ररबार कहाँ बाट जोि् न सुरु र्ने वा िसपयछ के र्नेभन्ने बारे जानकारी लेक्तखएको हुँ दैन। फोरम्यानले कार्दारहरूले नझुक्तक्कएर कार् अर्ायि बढाउन सकून् भनेरकािग सञ्चालन प्रयििाहरूर्ा यवस्तृत रूपर्ा यनणगि र्नुगपदग छ।िसको लायर्, कन्स्ट्रकसन िरइङ्गहरूबाट प्रत्येक भार् कसरी एकसाथ यफट हुन्छन् भनेर पढी बुझेर कािगसञ्चालन प्रयििाहरू यविार र्नुग यवशेषर्री र्हत्त्वपूणग हुन्छ। ियद िसलाई र्लत बुयझिो भने, तपाईौंले बनाएको
कुरालाई नष्ट र्रे र अयन पछायि फकेर पुन: यर्लाउनुपने हुन सक्छ।
③ कमया सञ्चमलि प्रनियम पुखस्तकम एउटम सम्पनत्त हो"कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तका" यवशेष रूपर्ा उच्च-र्ुणस्तरको अक्तन्तर् उत्पादन प्राप्त र्नगका लायर् यलनुपने िरणहरूको साराौं श यदने कार्जात हो। सयजलै बुझ्न सयकने कािग सञ्चालन प्रयििा पुक्तस्तकाहरूले कार्र्ा
र्ल्ती हुने सम्भावना कर् र्ने र्ात्र नभई, कार्लाई अझ प्रभावकारी रूपर्ा अर्ायि बढाउन सयकने भएकोले
यनर्ाग ण सर्ि िटे र कार्को लायर् बढी सर्ि उपलब्ध हुन्छ।
कािग सञ्चालन प्रयििाहरू पुक्तस्तकाले कार्दारहरूको यसप र कार्को र्ुणस्तर सुिार र्नग िोर्दान पुऱ्िाउने
भएकोले फोरम्यानहरूको लायर् कािग प्रयििा पुक्तस्तकाहरू कम्पनीको सम्पयत्त हो भन्ने र्ानयसकता हुनुर्हत्त्वपूणग छ। िसलाई यनियर्त रूपर्ा सर्ीक्षा र अद्यावयिक र्नग र्हत्त्वपूणग हुन्छ

89अध्यमय 5 फोरम्यमिको रूपर्म निर्मा ण उद्योिलमई बुझ्ने

अध्यमय 5 फोरम्यमिको रूपर्म निर्माण उद्योिलमई बुझ्ने
साइटर्ा सुरक्षा उपािहरू लार्ु र्नुग र दक्ष कार्दारहरूलाई तायलर् यदनु फोरम्यानका लायर् र्हत्त्वपूणग
यजम्मेवारीहरू हुन्। यनर्ाग ण उद्योर्को सार्ायजक यजम्मेवारी, सर्स्या र िुनौती, यनर्ाग ण व्यवसाि ऐन आयद बुझेर्ा
यनर्ाग ण उद्योर्र्ा कार् र्ने उद्दे श्य प्रयत िेतना भएका दक्ष कार्दारहरू यवकास र्नग सयकन्छ।

5.1 निर्माण उद्योिको समर्मनिक निम्मेवमरी
यनर्ाग ण उद्योर्ले यवयभन्न प्रकारका भवन र सुयविाहरू जस्तै आवास, व्यापाररक सुयविाहरू, सिक, पुल,यवर्ानस्थल, सुरुङ, बाँ ि, र यवद् िुत केिहरू यनर्ाग ण र्रे र सर्ाजको यवकास र सुिारर्ा िोर्दान पुऱ्िाउँ छ।यनर्ाग ण उद्योर्को सार्ायजक भूयर्काका केही यवयशष्ट उदाहरणहरू तल यदइएका छन्।① समर्मनिक पूवमार्मरको निर्माण
"सार्ायजक पूवाग िार（Infrastructure)" ले सार्ायजक र आयथगक यवकासको लायर् आवश्यक पने सुयविा रउपकरणहरू जस्ता हािग वेिर र कानून, प्रणाली र यतनीहरूलाई सर्थगन र्ने र्ानव सौंसािनहरू जस्ता सफ्टवेिर
तत्त्वहरू लाई बुझाउँ छ। यनर्ाग ण उद्योर्ले सिक, पुल, सुरुङ, यवर्ानस्थल, बन्दरर्ाह, पानी र ढल प्रणाली, यबजुलीर सञ्चार जस्ता सार्ायजक पूवाग िारहरू यनर्ाग ण र्रे र र्ायनसहरूको आवतजावत र ढु वानीलाई सहज बनाइजीवनको वातावरण सुिार र्दग छ आयथगक यवकासलाई बढावा यदन्छ।
② आवमस निर्माण
यनर्ाग ण उद्योर्ले आवासहरू यनर्ाग ण र्रे र र्ायनसहरू सुरयक्षत र आरार्दािी जीवन यबताउन सक्ने वातावरण
प्रदान र्रीसर्ाजको यवकास र कल्याणर्ा िोर्दान पुिाग इरहे को छ।③ सहरी नवकमस
सहरी क्षेत्रर्ा सहरी िोजना ऐनका आिारर्ा अग्ला भवन र ठूला सयपङ र्लहरू यनर्ाग ण भइरहे का छन् ।यनर्ाग ण उद्योर्ले सहरी यवकासका लायर् आवश्यक भवन यनर्ाग ण र र्र्गत र्रे र सहरको यवकासर्ा िोर्दान
पुऱ्िाउँ छ।④ नवपद् बमट पुिस्थमापिम
जापानको यनर्ाग ण उद्योर्ले यवपद् पुनस्थाग पनार्ा िेरै र्हत्त्वपूणग भूयर्का खेल्छ। जापान भूकम्प र टाइफुन जस्ता
प्राकृयतक यवपद् हरूको जोक्तखर्र्ा रहे को दे श हो र प्रकोपबाट प्रभायवत क्षेत्रहरूले ठूलो क्षयत बेहोरे का छन्।90अध्यमय 5 फोरम्यमिको रूपर्म निर्मा ण उद्योिलमई बुझ्ने

यनर्ाग ण ठे केदारहरूले

यवपद् ग्रस्त क्षेत्रर्ा सिक, पुल, खोला र पावर प्लान्टहरू, साथै भवनहरू, सुयविाहरू रिरहरू जस्ता पूवाग िारहरूको र्र्गत र पुनयनगर्ाग ण र्नग कार् र्छग न्।साथै पीयितहरूलाई आफ्नो जीवन पुनयनगर्ाग ण र्नग र्द्दत र्नुग पयन यनर्ाग ण उद्योर्को अको प्रर्ुख भूयर्का हो।उदाहरणहरूर्ा अस्थािी आवास यनर्ाग ण र दै यनक जीवनका लायर् आवश्यक सुयविाहरूको यनर्ाग ण सर्ावेश
छ।⑤ वमर्मवरण संरक्षण
यनर्ाग ण उद्योर्ले प्राकृयतक र जैयवक वातावरणर्ा ठूलो प्रभाव पाछग । हालैका वषगहरूर्ा, वातावरण सौंरक्षणको
िेतना बढ् दै र्इरहे को अवस्थार्ा, यनर्ाग ण उद्योर्ले वातावरण र्ैत्री यनर्ाग ण यवयि तथा उच्च ऊजाग दक्षता भएकावा नवीकरणीि ऊजाग को प्रिोर् आयद र्रे र वातावरण र्ैत्री भवन र सुयविाहरू यनर्ाग ण र्ने पहल र्रे र पृथ्वीको
वातावरण सौंरक्षणर्ा िोर्दान यदइरहे का छन्।⑥ रोििमर सृििम
यनर्ाग णर्ा ठूला स्तरका यसयभल इक्तन्जयनिररङ यनर्ाग ण र वास्तुकला यनर्ाग ण कािगर्ा सौंलग्न यनर्ाग ण ठे केदारहरू,यनर्ाग ण सार्ग्री र र्ेयसनरी उपलब्ध र्राउने कम्पनीहरू, यिजाइन र सुपररवेक्षण जस्ता प्रायवयिक सहिोर् उपलब्ध
र्राउने कम्पनीहरू सर्ावेश हुन्छन्। यवशेषर्रर ठूला यनर्ाग ण पररिोजनाहरूलाई ठूलो जनशक्ति आवश्यक पछग ।यनर्ाग ण उद्योर्लाई िेरै रोजर्ारी यसजगना र्ने उद्योर् भन्न सयकन्छ ।⑦स्थमिीय अथार्न्त्रर्म योिदमि
यनर्ाग ण उद्योर्ले स्थानीि अथगतन्त्रर्ा ठूलो असर पने र्रे को बताइन्छ । यनर्ाग ण पररिोजना लार्ू हुँ दा कार्दारर इक्तन्जयनिरहरूको आवार्र्न र जीवनिापनको लायर् साइट वररपरर आवास, रे स्टु रेन्ट, िातािात आयदको र्ार्बढ् छ।

5.2 निर्माण उद्योिकम सर्स्यम र चुिौर्ीहरू
यनर्ाग ण उद्योर्ले यनम्न सर्स्या र िुनौतीहरूको सार्ना र्रररहे को छ।① श्रनर्क अभमवतायलका 5-1 आन्तररक र्ायर्ला र सञ्चार र्न्त्रालिले 2022 सालर्ा उर्ेर सर्ूह अनुसार जापानको श्रर्
शक्ति जनसङ् ख्याको सवेक्षण पररणार्हरूको ग्राफ हो। 44 वषग वा सोभन्दा र्ुयनका श्रर् शक्ति
91अध्यमय 5 फोरम्यमिको रूपर्म निर्मा ण उद्योिलमई बुझ्ने

जनसङ् ख्याको िट् दो िर्र्ा रहे को दे ख्न सयकन्छ । 10 वषग पयछ, 55 वषग वा सोभन्दा र्ायथका लर्भर् 2 करोिवा सोभन्दा बढी श्रर् शक्ति जनसङ् ख्या नहुने हुनाले जापानभरर र्म्भीर श्रयर्क अभाव हुनेछ भनेर अनुर्ान
र्ररएको छ।यनर्ाग ण उद्योर् िेरै कार्को लायर् श्रर्र्ा यनभगर हुने यहस्सा (िसलाई 'श्रर्-र्हन' कार् भयनन्छ) त्यसैले
कार्दारको अभाव एक यवशेष र्हत्त्वपूणग र्ुद्दा हो। यनर्ाग ण उद्योर्का लायर् आवश्यक दक्ष कार्दार रइक्तन्जयनिरको अभावले यनर्ाग ण आिोजनार्ा यढलाइ र र्ुणस्तरर्ा ह्रास आउन सक्छ।
65 वषग वा सोभन्दा
र्ायथको उर्ेर

1 करोि
र्ायनस

50 लाख
र्ायनस

1.5 करोि
र्ायनसहरू

तायलका 5-1 2022 सालर्ा उर्ेर सर्ूह अनुसार जापानको श्रर् शक्ति जनसौंख्या (आन्तररक र्ायर्ला रसञ्चार र्न्त्रालिको तथ्याङ्क)② युवमहरू निर्माण उद्योि छमि् दै
24 वषग र्ुयनका श्रर् शक्ति जनसङ् ख्या िट् दो िर्र्ा रहे काले यनर्ाग ण व्यवसाि छाि् ने िुवाहरू बयढरहे काछन् । िसका सम्भायवत कारणहरू यनर्ाग ण उद्योर्र्ा थोरै यबदा, कर् र अक्तस्थर तलब र 3K (Kitsui किा),(Kiken खतरनाक) र (Kitanai फोहोर) को छयव हुनसक्छ। श्रयर्क अभाव र यनर्ाग ण उद्योर् छािे कािुवाहरूको सर्स्या सर्ािान र्नग भूयर्, पूवाग िार, िातािात तथा पिगटन र्न्त्रालिले 2018 साल, र्ािगर्ा ‘यनर्ाग णउद्योर् कािगशैली सुिारको र्यत वृक्तर्द् कािगिर्’ तजुगर्ा र्रे को यथिो । यनर्ाग ण उद्योर्र्ा कार् र्ने िुवाहरूको
सौंख्या बढाउन सरकारी र यनजी कम्पनीहरूले निाँ 3K (Kyuryo ga ii राम्रो तलब), (Kyuka ga toreru छु ट्यलन सयकने), (Kibou ga moteru आशा राख्न सयकने)र्ा (Kakko ii, कुल) थपेर “निाँ 4K” को रूपर्ा साकार
पानग सहकािग र्रररहे का छन्।92अध्यमय 5 फोरम्यमिको रूपर्म निर्मा ण उद्योिलमई बुझ्ने

र्ुख्य यवषिवस्तुहरू यनम्नानुसार छन्।・हप्ताको 2 यदन यनयित यबदा प्रवर्द्ग न र लार्ो कार् र्ने िण्टा सुिार र्ने・यसप र अनुभव अनुरूप तलब प्राप्त र्ने・सार्ायजक बीर्ार्ा सहभायर्ता प्रवर्द्ग न र्ने・ICTको प्रिोर् र्ाफगत उत्पादकता सुिार र्ने・सीयर्त र्ानव सौंसािनको उपिोर् र्नग इक्तन्जयनिर कािग यवभाजन आवश्यकताहरूलाई खुकुलो पनेअध्यिन
③ एिमलि नकनसर्को व्यवस्थमपि
IT को उपिोर् श्रर् अभाव र यनर्ाग ण उद्योर् छािे का िुवा कार्दारहरूको प्रयतयििार्ा कुशलताका साथकार् र्ने वातावरण यसजगना र्ने प्रभावकारी तररका हो। यियजटल टे क्नोलोजी प्रिोर् र्ररएको व्यवस्थापन
नवािारलाई DX (Digital Transformation) भयनन्छ, र यनर्ाग ण उद्योर् पयन ICT (i-construction) यनर्ाग णकोपररििसँर्ै प्रर्यत र्रररहे को छ। अकोतफग, यनर्ाग ण उद्योर्र्ा साना आकारका कम्पनी र्ायनने थोरैकर्गिारीहरू र्ात्र भएको कम्पनीको सङ् ख्या िेरै छन् र त्यसर्ा िेरै दक्ष कार्दारहरू छन् जसलाई “यहतोरी
ओिाकाता (एकल र्ायलक)” भयनन्छ। DX रूपान्तरणको लायर् IT ज्ञान र लार्तहरू आवश्यक पदग छ, त्यसैले
DX रूपान्तर खासै अर्ायि नबढ् ने पररक्तस्थयतहरू हुन्छन्।
④ वमर्मवरणीय प्रभमव
यनर्ाग ण उद्योर्ले ठूलो र्ात्रार्ा स्रोत र ऊजाग खपत र्ने भएकाले वातावरणर्ा ठूलो भार पाछग । यवशेषर्रर,भवनहरूको आिु लार्ो बनाइनुका कारण यनर्ाग ण फोहोर िट् ने र CO2 उत्सजगनर्ा भएको वृक्तर्द् सार्ायजक
सर्स्याहरू बनेकोले, यवयभन्न वातावरण र्ैत्री पहलहरू सयिि रूपर्ा सञ्चालन भएका छन्। तल प्रिासका
केही उदाहरणहरू यदइएका छन्।· दृश्यलमई िोक्समि िििे निर्माण नवनर्
ढलान र नयद यकनार यनर्ाग णको सँर्सँर्ै हररिालीलाई बढावा यदने यनर्ाग ण यवयि छ । यबरुवाहरू बढ् नकोलायर् सयजलो हुने बोरा जस्तै झोला आकारको म्याटहरूर्ा यबरुवाहरू बढ् नको लायर् सयजलो हुने सार्ग्री रबीउहरू हालेर यनर्ाग ण सतहलाई हररिो बनाइन्छ।
छर्र्म हररयमली

・छतको सदु पिोर्को रूपर्ा सौिग ऊजाग उत्पादन सोयिन सक्छ तर अग्लो भवन र कन्डोयर्यनिर्हरूको छतक्षेत्र भवनको र्ात्राको सापेक्षर्ा सानो हुने भएकोले सौिग ऊजाग उत्पादनको लायर् उपिुि हुँ दैनन्। बरु छतर्ा
र्ाटो हालेर हररिाली फैलाउने प्रिास भइरहे का छन् । छातर्ा हररिालीले हराएको हररिाली पुनस्थाग यपत र्ात्र
93अध्यमय 5 फोरम्यमिको रूपर्म निर्मा ण उद्योिलमई बुझ्ने

नर्री भवनहरू यिसो पाने र र्ायनसहरूका लायर् र्नोरञ्जक ठाउँ हरू उपलब्ध र्राउने प्रभाव पयन राख्छ।
· कङ् िीट पुि: प्रयोि
यनर्ाग ण साइटहरूर्ा उत्पन्न हुने फोहोर सार्ग्रीहरूको ठूलो र्ात्रा र्ध्ये एक कङ् िीट हो। कङ् िीटको
लायर् सार्ग्री यसर्ेन्ट हो, िसलाई किा भइसके पयछ यसर्ेन्टको रूपर्ा पुन: प्रिोर् र्नग सयकँदै न। िद्ययप,कङ् िीटको िेरै र्ात्रा एयग्रर्ेट भयनने ग्राभेल र बालुवा यर्लेर बनेको हुनाले िी सार्ग्रीहरू पुन: प्रिोर् र्नगसम्भव छ। िस ररसाइकयलङ् प्रयवयिर्ा भएको प्रर्यतले अब लर्भर् 100% को ररसाइकयलङ् दर हायसल र्नगसम्भव बनाएको छ।· नटकमउ भविहरूकङ् िीटको फोहोरलाई पुन: प्रिोर् र्दाग , भवनहरूको आिु लम्ब्याउने र फोहोरको र्ात्रा आफैंर्ा कर् र्नेप्रिासहरू पयन भइरहे का छन्। 100 वषग भन्दा बढी यटक्ने, अत्ययिक यटकाऊ कङ् िीट पयन िस्तो सार्ग्री हो।िद्ययप, कङ् िीट र्ात्र भवनहरू बनाउने सार्ग्री होइन, पाइयपङ् सार्ग्रीलाई अझ यटकाउ बनाउनको लायर्एकै साथ अनुसन्धान र्नग आवश्यक हुन्छ।

5.3 निर्माण व्यवसमय ऐियनर्ाग ण व्यवसाि ऐनका प्राविानहरू पालना नर्नाग ले यवयभन्न सर्स्याहरू यनम्त्त्याउन सक्छन्। यनर्ाग ण व्यवसािऐन यनर्ाग ण व्यवसािीहरूका लायर् तोयकएको कानून हो, तर एउटा फोरम्यानको रूपर्ा, तपाईौंले कार् र्नेसाइटर्ा यनर्ाग ण व्यवसाि ऐन अनुसार अयि बयढरहे को छ यक छै न भनेर जान्नको लायर् र्ुख्य बुँदाहरू बुझ्न
र्हत्त्वपूणग छ। उदाहरणका लायर्, यनर्ाग ण व्यवसाि ऐनर्ा सहािक ठे केदारलाई सुरयक्षत र्नगको लायर्, न्यािपूणग
सम्त्झौताहरू र्नग अयनवािग छ। िो र्नगको लायर्, र्ुख्य ठे केदारले प्रयििा र कािग यवयिहरू सिन्धी सहािकठे केदारको राि पयहले नै सुन्नुपछग । ियद यनर्ाग ण सुरु भइसकेर, कार् असम्भव तायलकार्ा अर्ायि बयढरहे को छभने िसको अथग ठे क्काको यवषिवस्तुर्ै सर्स्या हुन सक्छ वा ठे क्का सम्त्झौताको पालना नभएको हुन सक्छ।

5.3.1 निर्माण व्यवसमय ऐिको उद्दे श्ययनर्ाग ण व्यवसाि ऐनको उद्दे श्य यनम्नानुसार पररभायषत र्ररएको छ।यस कमिूिको उद्दे श्य निर्माण उद्योिर्म संलग्न व्यखक्तहरूको योग्यर्मर्म सुर्मर, निर्माण सम्त्झौर्मको
अिुकूलि कमर् आनद िरे र निर्माण कमयाको उपयुक्त कमयमान्वयि सुनिनिर् ििे, ग्रमहकहरूको सुरक्षम
94अध्यमय 5 फोरम्यमिको रूपर्म निर्मा ण उद्योिलमई बुझ्नेििे र निर्माण उद्योिको स्वस्थ नवकमसलमई प्रवद्धा ि ििे, िसले िदमा समवािनिक कल्यमणको प्रवद्धा िर्मयोिदमि पुर्यमउिे यसको उद्दे श्य हो।उद्दे श्यहरूलाई िी 4 वर्गर्ा सौंक्षेप र्नग सयकन्छ।
1. यनर्ाग ण कािगको उयित कािाग न्विन सुयनयित र्ने2. ग्राहकहरूको सुरक्षा र्ने3. यनर्ाग ण उद्योर्को स्वस्थ यवकासलाई प्रवर्द्ग न र्ने4. सावगजयनक कल्याणको प्रवर्द्ग नर्ा िोर्दान र्ने5.3.2 निर्माण व्यवसमय ऐिको समरमंश
यनर्ाग ण व्यवसाि ऐनले इजाजतपत्र प्रणाली, इक्तन्जयनिर प्रणाली र ठे क्का सम्त्झौताको उपिुिता यनिाग ररतर्रे को छ।① इिमिर्पत्र प्रणमली
इजाजतपत्र प्रणालीर्ा यनर्ाग ण व्यवसािीहरूको र्ुणस्तर सुिार र्ने लक्ष्य राक्तखएको छ र 29 प्रकारका
उद्योर्हरूर्ा लार्ू हुन्छ। इजाजतको लायर् आवश्यकताको रूपर्ा, व्यवस्थापनर्ा क्षर्ता र यवत्तीि आिारआयद “व्यवस्थापकीि क्तस्थरता“, उद्योर्को प्रकार अनुसारको “प्रायवयिक िोग्यता“ र इर्ानदारी जस्ता "र्ुणहरू"को र्ूल्याङ्कन र्ररने हुनाले, सञ्चालकहरूले िी र्ुणहरूलाई सुिार र्ने उद्दे श्यका सयहत आफ्नो व्यवसाि
व्यवस्थापन र्नग आवश्यक छ। एक फोरम्यानको रूपर्ा, प्रायवयिक क्षर्ता र िोग्यताको िेतनाका साथ कार्र्नुग र्हत्त्वपूणग हुन्छ।
जाजतहरूर्ा, एउटा सहािक ठे क्का र्ुल्यको रकर्र्ा आिाररत र अको व्यापार शाखा कािाग लिकोस्थानर्ा आिाररत दु ई प्रकारका इजाजतहरू छन्(यित्र 5-1)।

95

अध्यमय 5 फोरम्यमिको रूपर्म निर्मा ण उद्योिलमई बुझ्ने

र्ुख्य यनर्ाग ण कािग र्नेर्ुख्य ठे केदारको रूपर्ा 4.5 करोि िेन वा सो भन्दा बढीको सहािकठे क्का यदएको यनर्ाग ण कािग(एउटा वास्तुकला यनर्ागण र्नग 7 करोि िेन भन्दा बढी) *यवयशष्ट यनर्ाग ण व्यवसाि
इजाजतपत्र

सार्ान्य यनर्ाग णव्यवसाि इजाजतपत्र

सार्ान्य यनर्ाग ण व्यवसाि
इजाजतपत्र

एउटा यप्रफेक्चरर्ा र्ात्र व्यापार
शाखा कािाग लि स्थापना र्दागदु ई वा बढी यप्रफेक्चरर्ा व्यापार
शाखा कािाग लिहरू स्थापना र्दाग

यप्रफेक्चरका र्भनगरको

भूयर्, पूवाग िार, िातािात तथाइजाजतपिगटन र्न्त्रीको इजाजत

यित्र 5-1 वास्तुकला उद्योर्को लायर्
अनुर्यत प्रणाली

② इखजिनियर प्रणमली
इक्तन्जयनिर प्रणाली, यनर्ाग ण प्रयवयिहरू सुरयक्षत र्ने उद्दे श्यले प्रत्येक प्रकारको उद्योर्को लायर् यनर्ाग णसाइटर्ा ''र्ुख्य इक्तन्जयनिर'' वा ''सुपरभाइजीङ इक्तन्जयनिर'' स्थापना र्नग आवश्यक र्ररएको छ। यवशेषर्रर
सावगजयनक यनर्ाग ण पररिोजनाहरूर्ा, स्थािी रूपर्ा स्थापना र्नग आवश्यक छ।· प्रर्ुि इखजिनियर
"र्ुख्य इक्तन्जयनिर"को यजम्मेवारी यनर्ाग ण िोजनाहरू बनाउने र प्रयििा व्यवस्थापन, र्ुणस्तर यनिन्त्रण,सुरक्षा व्यवस्थापन जस्तै पिगवेक्षकीि कतगव्यहरू पुरा र्नुग हो। फोरम्यानले र्ुख्य इक्तन्जयनिरलाई सहिोर्
र्नेर्रर प्रयििा व्यवस्थापन, र्ुणस्तर यनिन्त्रण र सुरक्षा व्यवस्थापनर्ा प्रिास र्छग ।साना साइटहरूर्ा, साइट प्रयतयनयिले र्ुख्य इक्तन्जयनिरको रूपर्ा पयन कार् र्नग सक्छन्। साइट प्रयतयनयि,यनर्ाग ण स्थलर्ा उपक्तस्थत हुन असर्थग व्यवस्थापकको सट्टार्ा प्रयतयनयिको रूपर्ा स्थािी रूपर्ा यनर्ाग णसाइटर्ा तैनाथ रहने व्यक्ति हो। र्ुख्य इक्तन्जयनिर बन्नको लायर्, आफ्नो यजम्मेवारीर्ा रहे को कार्को प्रकारको
आिारर्ा पयहलो वा दोस्रो-तहको रायष्टरि लाइसेन्स (यसकाकु) वा यनयित अवयिको व्यावहाररक अनुभव भएकोआवश्यकताहरू पूरा र्नुगपछग ।· सुपरभमइिीङ इखजिनियर
र्ुख्य ठे केदारको रूपर्ा 4.5 करोि िेन वा सो भन्दा बढी (पूणग यनर्ाग ण कािगको र्ार्लार्ा 7 करोि िेन वा96अध्यमय 5 फोरम्यमिको रूपर्म निर्मा ण उद्योिलमई बुझ्ने

सोभन्दा बढी) यनर्ाग ण कािगर्ा सहािक ठे क्का र्ररएको खण्डर्ा, प्रर्ुख इक्तन्जयनिरको सट्टा "सुपरभाइजीङ
इक्तन्जयनिर" यनिुि र्नुगपछग । एउटा सुपरभाइजीङ इक्तन्जयनिरको यजम्मेवारी लर्भर् प्रर्ुख इक्तन्जयनिरको जस्तै
हुन्छ, तर सुपरभाइजीङ इक्तन्जयनिर बन्नको लायर् आफ्नो यजम्मेवारीर्ा पने कार्को प्रकारको लायर् उपिुि
पयहलो-तहको रायष्टरि लाइसेन्स (यसकाकु) हुनु पछग ।③ ठे क्कम सम्त्झौर्मको उपयुक्तर्मठे क्का सम्त्झौताहरूको उपिुिताको उद्दे श्य ग्राहक र सहािक ठे केदारहरूको सुरक्षा र्नुग हो। िसले र्ुख्यठे केदारको दायित्व, न्यािपूणग सहािक ठे क्का सम्त्झौता र्नुगपने दायित्व र सहािक ठे क्का सम्त्झौता यलक्तखत
रुपर्ा र्नुगपने दायित्व यनयदग ष्ट र्दग छ।उदाहरणका लायर्, 4.5 करोि िेन वा सो भन्दा बढी (पूणग यनर्ाग ण कािगको र्ार्लार्ा 7 करोि िेन वा सोभन्दा बढी) यनर्ाग ण कािगर्ा सहािक ठे क्का र्ररएको खण्डर्ा, र्ुख्य ठे केदारले ''यनर्ाग ण प्रणाली खाता'' र''यनर्ाग ण प्रणाली रे खायित्र'' बनाएर प्रत्येक साइटको लायर् तिारी र्नग आवश्यक हुन्छ। यनर्ाग ण प्रणाली रे खायित्र
यनर्ाग ण साइटर्ा सयजलै दे क्तखने स्थानर्ा पोस्ट र्ररनुपछग ।यनर्ाग ण व्यवसाि ऐनका र्ुख्य यवषिवस्तु यिनै हुन्। यनर्ाग ण व्यवसािीले यनर्ाग ण व्यवसाि ऐनको पालना र्रीआफ्नो सार्ायजक उत्तरदायित्व पूरा र्नुगका साथै सर्ग्र यनर्ाग ण उद्योर्को स्वस्थ यवकासर्ा िोर्दान पुिाग उनुपछग ।97