परीक्षा श्रेणी
(लाईफलाइि पूवाा धार/उपकरण िडाि)पाठ्यपुस्तक
व्यवहाररक परीक्षा को लागीसंस्करण 20220908

अध्याय 5: निर्ााण साइटहरूर्ा प्रयोग हुिे औजार, र्ेनसि, सार्ग्री र र्ापि उपकरणहरूको ज्ञाि
5.1 कामको वर्ग अनुसारको औजार, मेससन, सामग्री र मापन उपकरणहरू .................................. 104
5.1.1 सनमाग ण मेससनहरू.............................................................................................................. 104
5.1.2 सवद् युतीय कायग .................................................................................................................. 106
5.1.3 दू रसञ्चार कायग ................................................................................................................... 113
5.1. 4 प्लाम्बिङ कायग .................................................................................................................. 116
5.1.5 सिसजङ र वातानुकूलन उपकरणको कायग ..................................................................... 119
5.1.6 खानेपानी आपूसतग, ढल सनकास र सरसफाइ सुसवधा जडान ........................................... 119
5.1.7 तातो/सिसो इन्सुलेशन कायग .............................................................................................. 120
5.1.8 असि सनयन्त्रण सुसवधाहरूको सनमाग ण .............................................................................. 121
5.2 साझा औजार, मेससन, सामाग्री, र मापन उपकरणहरू ............................................................... 122
5.2.1 पावर टु लस् ......................................................................................................................... 122
5.2.2 खन्ने/सम्याउने/दबाउने-सिच्ने............................................................................................. 125
5.2.3 लेआउट मासकगङ/मासकगङ औजारहरू ............................................................................ 126
5.2.4 मापन/सनरीक्षण .................................................................................................................. 127
5.2.5 काट् ने/बङ् याउने/भााँच्ने .................................................................................................... 129
5.2.6 ठोक्ने/तान्ने .......................................................................................................................... 130
5.2.7 फाइसलङ/पासलससङ/बोररङ ............................................................................................ 131
5.2.8 कस्ने/जोड् ने ........................................................................................................................ 132
5.2.9 मूछ्ने/समश्रण र्ने ............................................................................................................... 133
5.2.10 क्योररङ/तयारी................................................................................................................ 134
5.2.11 स्क्रसबङ ............................................................................................................................ 135
5.2.12 वस्तुहरू बोक्ने................................................................................................................. 135
5.2.13 झुन्ड्याउने/उिाल्ने/तान्ने ................................................................................................. 136
5.2.14 कायग प्लेटफमग/ससाँढी ....................................................................................................... 138
5.2.15 सरसफाइ ......................................................................................................................... 138

अध्याय 6: निर्ााण स्थलका कायाको ज्ञाि
6.1 सनमाग ण स्थलका समान सवषयहरू ................................................................................................. 140
6.1.1 सनमाग ण कायगका सवशेषताहरू ........................................................................................... 140
6.1.2 सनमाग ण योजना .................................................................................................................... 141
6.1.3 सनमाग ण व्यवस्थापन ............................................................................................................ 141
6.1.4 सनमाग ण पूवगका तयारीहरू.................................................................................................. 142
6.1.5 लेआउट माकीङ(माकीङ र्ने कायग) ............................................................................... 144
6.2 पाइप प्रशोधन सिन्धी ज्ञान........................................................................................................... 144
6.2.1 पाइसपङका लासर् काबगन म्बिल पाइपहरूको प्रशोधन ................................................... 145
6.2.2 कडा पोसलसभनाइल क्लोराइड पाइपहरूको प्रशोधन .................................................... 149
6.2.3 पानी आपूसतगको लासर् कडा पोसलसभसनल-क्लोराइड जस्ता िील पाइपहरूको प्रशोधन 150
6.3 सिसजङ र वातानुकूलन उपकरणको कायग .................................................................................. 151
6.3.1 रे सिजरे न्टका लासर् कोटे ड कपर पाइपहरूको प्रशोधन................................................ 151
6.3.2 रे सिजरे न्ट पाइपको जडान ............................................................................................... 152
6.4 तातो/सिसो इन्सुलेशन कायग ........................................................................................................... 154
6.4.1 इन्सुलेशन सामग्रीको आकार र प्रकारहरू ..................................................................... 154
6.4.2 पाइसपङमा तातो/सिसो इन्सुलेशनको उदाहरण ............................................................. 154
6.4.3 पाइसपङमा तातो/सिसो इन्सुलेशनको उदाहरण ............................................................. 155
6.5 लाईफलाइन पूवाग धार कायग ............................................................................................................ 155
6.5.1 पानीको कायगहरू - डाक्टाइल फलामे पाइप जोड् ने..................................................... 155
6.5.2 पानीको काम र यास—EF जडान ................................................................................... 158
6.5.3 दू रसञ्चार कायगमा सावधानीहरू ....................................................................................... 160
6.5.4 भूसमर्त पाइसपङ कायगको लासर् सावधानीहरू ............................................................... 160
6.6 आसकगटे क्चरल शीट मेटल कायग ..................................................................................................... 162
6.6.1 शीट मेटल प्रशोधन ............................................................................................................ 162
6.6.2 नली जडान सवसध................................................................................................................ 163
6.7. सवद् युतीय कायग .............................................................................................................................. 165
6.7.1 उच्च भोल्टे ज सबिे शनहरूसाँर् काम र्दाग सावधानीहरू ............................................. 165

6.7.2 सटग ससकगट, ग्राउण्ड फल्ट र सलकेज करे न्ट .................................................................... 166
6.7.3 सिम्बिङ तारहरूमा सावधानी .......................................................................................... 166
6.7.4 सवधमान भूसमर्त पाइपहरू र ओभरहेड वायररङहरूको क्षसत वा सवच्छे दन.............. 166
6.7.5 सडक प्रयोर्को लासर् सावधानीहरू ................................................................................ 167
6.8 दू रसञ्चार कायग ................................................................................................................................ 168
6.8.1 दू रसञ्चार सुसवधाका प्रकारहरू ........................................................................................ 168
6.8.2 भूसमर्त नलीहरूको जडान .............................................................................................. 170
6.8.3 काम र्दाग का सावधानीहरू............................................................................................... 171
6.9 भट्टी जडान...................................................................................................................................... 172
6.10 असि सनयन्त्रण उपकरण जडान .................................................................................................. 173

अध्याय 7: निर्ााण कायाको सर्यर्ा सुरक्षा
7.1 सनमाग ण कायगमा मृत्यु ....................................................................................................................... 174
7 .1 .1 सनमाग ण कायगमा मृत्युको संख्या .................................................................................... 175
7.1.2 घातक दु घगटनाहरूको प्रकारहरू ................................................................................. 176
7.1.3 उच्च संख्यामा मृत्यु हुने लाइफलाइन पूवागधार/उपकरण जडान कायगका सवशेषताहरू 179
7.2 सनमाग ण स्थलहरूमा सुरक्षा र्सतसवसधहरू...................................................................................... 180
7.2.1 सनमाग णमा सुरक्षाको िि ................................................................................................ 180
7.2.2 नयााँ भनाग हरूका लासर् सुरक्षा र स्वास्थ्य सशक्षा ............................................................ 182
7.2.3 नायााँ आउने व्यम्बिहरूको लासर् सशक्षा........................................................................ 183
7.2.4 कामको लासर् सुरक्षा सर्यर ............................................................................................ 184
7.2.5 सहट िर ोक को रोकिाम ................................................................................................. 185
7.2.6 कायग सुरक्षामा ध्यान सदन आह्वान र्ने सिन्हहरु ............................................................ 186
7.2.7 मानव त्रुसट बुझ्ने ............................................................................................................... 186

अध्याय 5: निर्ााण साइटहरूर्ा प्रयोग हुिे औजार, र्ेनसि, सार्ग्री र र्ापि
उपकरणहरूको ज्ञाि
5.1 कार्को वगा अिुसारको औजार, र्ेनसि, सार्ग्री र र्ापि उपकरणहरू
5.1.1 निर्ााण र्ेनसिहरू
[युआचु स्योभेल] (हाइड्र ोनलक एक्सकाभेटर (ब्याकहो)) हाइड्र ोलिकहाइड्र ोलिकएक्सकािेटर

लिलिन्डरहरूद्वारा िञ्चालित र मालिल्लो एकाइ घुमाएर बूम, आमम र बकेटप्रयोग गरर खन्ने र िोड् गर्ने काम गर्ने मेलिर्न। एट्याचमेन्टहरू पररवतमर्न गरे रयििाई ब्रेकर, ररप्पर, क्रिर आलिको रूपमा लवलिन्न तररकामा प्रयोग गर्नम
िलकन्छ।
[तेिआचुनक] (कम्प्याक्टर) वजर्नद्वारा िबाउर्ने/लिच्ने मेलिर्न। रोिरको

कम्प्याक्टर

िामाग्री र आकार अलर्न लतर्नीहरूको िंयोजर्न अर्नुिार धेरै प्रकारका छर्न्।
[रोड् रोलर] स्टििको रोिर िएको कम्प्याक्टर। यो िड्क लर्नमाम णमा िबग्रेड्
तहहरू र िवबेि तहहरू िबाउर्ने/लिच्ने कामको िालग प्रयोग गररन्छ।
[टायर रोलर] रबरको रोिर िएको कम्प्याक्टर। यो िबाउर्न/लिच्न िलजिो
िामान्य माटोको िालग र िड्कको िवबेि तहमा राख्ने लगट्टीको िालगको
उपयुक्त हुन्छ। अलर्न अिकत्रा लमश्रणिाई मेलिर्निे िबाउर्न/लिच्नको िालग पलर्न
टायर रोिर

प्रयोग गररन्छ।
[नसन्दो रोलर] (कम्पि रोलर) कम्पर्न गर्ने स्टिि रोिरहरू िएको कम्प्याक्टर।
कम्पर्न िामान्यतया ठाड्ो हुन्छ तर तेिो रूपमा कम्पर्न गर्नेहरूिाई खािगरी
लिन्दो रोिर (कम्पर्न रोिर) िलर्नन्छ। कम्पर्न रोिरहरू आकारमा िार्नो िएतापलर्न लतर्नीहरूको बलियो िबाउर्ने/लिच्ने प्रिाव हुन्छ।

कम्पर्न रोिर[टर ् याक्टर सभेल] (टर ् याक्टर एक्सकाभेटर) ट्याक्टरको अगालड् बकेटजोलड्एको मेलिर्न। बकेट प्रयोग गरे र माटो र बािुवा उठाउर्न र ड्म्प टर कहरूमा िोड् गर्नम िलकन्छ। माटो रचट्टार्नहरू उत्खर्नर्न गर्नम प्रयोग गररर्ने बकेटका िािै अवरोध गर्ने िवारी िाधर्नहरू आलि िार्नम प्रयोग गररर्ने फोकम104र आगो लर्निाउर्न िकूर्न् िर्नेर वाटर गर्न पलर्न टर ् याक्टरमा जड्ार्न गर्नम िलकन्छ। िु ई प्रकारका मोड्े िहरू छर्न्:पाङ्ग्ग्रा िएको प्रकार र क्रिर िएको प्रकार।
[व्हील लोड्र] बड्ीको अगालड् ठूिो बकेट िएको र पाङ्ग्ग्राहरूिे गुड््र्ने मेलिर्न जििे िोलड्ङ्ग र बोक्ने कामगछम । गाड्ीिाई अगालड् बढाएर अलर्न बकेट र बूम चिाएर यििे माटो, बािुवा रउत्खर्नर्न ढु ङ्गा जस्ता लवलिन्न िामग्रीहरू उठाउँ छ र ड्म्प टर क वा अन्य िवारी
िाधर्नहरूमा िोड् गछम । व्हीि िोड्र एउटा टर ् याक्टर एक्सकािेटर हो जुर्न
पाङ्ग्ग्राहरूिे गुड््छ, टायर ड्ोजर वा टायर एक्सकािेटर पलर्न िलर्नन्छ।
[ड्म्प टर क] माटो, बािुवा, चट्टार्न आलि ढु वार्नीका िालग लवशेष रूपमा प्रयोग

व्हीि िोड्र

ड्म्प टर कहुर्ने िवारी िाधर्न जििे टर कको टर िी झुकाएर माटो (ड्स्टम्पङ्ग) उतार्नम िक्छ।
धेरैजिो हाइड्र ोलिक एक्सकािेटर र व्हीि िोड्र िँगै प्रयोग गररन्छ।
[क्रेि] शस्टक्त प्रयोग गरे र िोड्िाई उठाउर्न र तेिो रूपमा ढु वार्नी गर्ने
मेलिर्न। टावर क्रेर्न, टर क क्रेर्न र क्रिर क्रेर्न जस्ता धेरै प्रकारका क्रेर्नहरू
हुन्छर्न्।
[टावर क्रेि] अग्लो िवर्नहरूको लर्नमाम णमा प्रयोग हुर्ने क्रेर्न। क्रेर्नको खण्डिाई माि िलर्नर्ने िहारा लिर्ने टावरमा
खड्ा गररएको हुन्छ। यिका िु ई प्रकार छर्न्: माि क्लाइस्टिङ्ग जिमा क्रेर्न खण्ड जोलड्एको मािमा मालि चढ् छर फ्लोर क्लाइलमङ्ग जिमा िम्पूणम पेड्ेिि िवर्न मालि चढ् छ।[टर क क्रेि] टर कमा रास्टखएको क्रेर्न िएको लर्नमाम ण उपकरण।
[क्रलर क्रेि] क्रिर-प्रकारको क्रेर्न (चेर्नमा गुड््र्ने प्रकार)। यििे लहउँ र कच्ची जलमर्न िलहत लवलिन्न स्थार्नहरूमाकाम गर्नम िक्छ।टर क क्रेर्न

क्रिर क्रेर्न

105टावर क्रेर्न

5.1.2 नवद् युतीय काया[केिदे न्की] (भोल्टे ज टे स्टर) एक उपकरण जििे लवि् युतीय चाजम छवा छै र्न जाँच गछम । न्यूर्न िोल्टे ज टे िर र उच्च िोल्टे ज टे िर हुन्छर्न्।
[केन्सोकी] (फेज टे स्टर)िोल्टे ज टे िर

3-फेज, 2-वायर लबजुिी आपूलतम

वायररङ्गमा पररक्रमाको लिशा (फेज क्रम) जाँच गर्ने उपकरण।[टे स्टर/र्ल्टी नर्टर] लबजुिी िलकमट, िोल्टे ज आलिको अवस्था जाँचगर्ने उपकरण।
[कन्टे सटर] (आउटलेट टे स्टर) लवि् युतीय आउटिेटहरूको पोजेलटि/र्नेगेलटि र अलिमङ्ग जाँच गर्ने मापर्न
उपकरण।
[क्ल्याम्प नर्टर] र्नाप्ने यन्त्र जििे िेन्सर खण्डको क्याम्पहरू बीचमा लबजुिीको तार घुिाएर लवि् युतीय प्रवाह
र्नाप्न िक्छ।[दे न्दो ह्यार्र] (नवद् युतीय हथौड्ा) पाइलपङ्ग मागमहरू खािी गर्नम लित्ता र स्ल्याबहरू खन्नको िालग प्रयोग हुर्ने
पावर टु ि।[र्ावानसनिकी] (ड्र ाइवाल हातेड् आरा) प्लािरबोड्म वा फमाम प्लाइवुड्मा प्वाि बर्नाउर्न प्रयोग गररर्ने आरा।[िेन्डर] धातुको पाइपहरू बङ्ग्याउर्न प्रयोग गररर्ने औजार।[दे िसेिकाि] (िली) एक धातु वा लिन्थेलटक प्लास्टिकको ट्यूब जिको लित्र लबजुिीका तारहरू अलड्र्न िक्छ।
[कातोउ दे िसेिकाि] (लनचलो िली) एक र्निी जुर्न जता पलर्न झुकाउर्न िलकन्छ।
[नकन्जोकुसेइ कातोउ दे िसेिकाि] (धातुको लनचलो िली) िलजिैिँग झुकाउर्न िलकर्ने धातुको र्निी।

धातु र्निी

लिन्थेलटक प्लास्टिकको िलचिो र्निी (PF र्निी)[PF काि] (PF िली) PF िर्नेको प्लास्टिक फ्लेस्टक्सबिको िंलिप्त र्नाम हो। अलि प्रलतरोध लबर्नाको लिन्थेलटक
प्लास्टिकको िलचिो र्निी।
106

[CD काि] (CD िली) CD िर्नेको किाइन्ड ड्क्टको िंलिप्त र्नाम हो। अलि प्रलतरोध लबर्नाको लिन्थेलटक
प्लास्टिकको िलचिो र्निी। यो अक्सर कङ्ग्क्रीटमा िूलमगत जड्ार्नको िालग प्रयोग गररन्छ।[ई काि] (ई िली) थ्रेलड्ङ्ग र्निएको स्टििको र्नािी। मोटाई बालहरी र्नाप हो र E19 र E25 जिरी व्यक्त गररन्छ।[सी काि] (सी िली) पातिो वाि िएको धातुको थ्रेड्ेड् र्निी जििाई पातिो स्टिि र्निी पलर्न िलर्नन्छ। योलिन्थेलटक प्लास्टिक र्निीिन्दा बढी झट् का-प्रलतरोधी र लटकाऊ िएकोिे यो िवर्नलित्र खुिा पाइलपङ्गको िालगप्रयोग गररन्छ।
[G काि] (G िली) एक मोतो वाि िएको धातुको थ्रेड्ेड् र्निी हो, जििाई मोटो स्टिि र्निी पलर्न िलर्नन्छ। यिकोितहिाई मौिम प्रलतरोधात्मकता प्रिार्न गर्नम प्लेलटङ्ग गररएको हुन्छ।
[भोइड् काि] (काड्ा िोड्ा ट्यूि) स्ल्याब, बीम, लित्ता आलि पार गर्ने प्वािहरू बर्नाउर्न प्रयोग गररर्ने कागजबाट
बर्नेको ट्यूब।
[कपनलङ] एउटै प्रकारका र्निीहरू जड्ार्न गर्ने कर्नेक्टर। लवलिन्न प्रकारका र्निीहरू जड्ार्न गर्ने कर्नेक्टरमा
कस्टिर्नेिर्न कपलिङ्ग प्रयोग गररन्छ।
[अन्त्य आवरण] केबिहरू लििीङ्गबाट बालहर लर्नकालिए पलछको
लबन्िु मा प्रयोग गररर्ने किर।[स्टड् िार] लित्ता वा स्ल्याब िबिीकरण प्रयोग गरे र िलजिैिँग लित्ता वास्ल्याबमा बक्स जोड्् र्न प्रयोग गररर्ने लफलटङ्ग।

अन्त्य आवरण[रोस्युचु िक्स] (खुला िक्स) लित्तामा िे स्टखर्ने गरी जड्ार्न गररएको बक्स।
[रोस्युचु स्विच िक्स] (खुला स्विच िक्स) आउटिेट र स्टिचहरूका िालगखुिा स्टिच बक्सवायररङ्गको लफक्चरिाई िमेट्र्ने बक्स।
[आउटलेट िक्स] वायररङ्गको काममा तारहरू शाखा बर्नाउर्न र जोड्् र्नप्रयोग गररर्ने बक्स।[रे नड्यस क्ल्याम्प] (ग्राउस्वन्डङ ब्यान्ड क्ल्याम्प) स्टिि आउटिेट
बक्सहरू र धातु पाइपहरू लवि् युतीय रूपमा जड्ार्न गर्नम प्रयोग गररर्ने जड्ार्न लफलटङ्ग।
[पुल िक्स] (जन्शि िक्स) केबिहरूिाई केबििँग जोड्् र्न र शाखाहरू बर्नाउर्न प्रयोग गररर्ने बक्स।
केबिहरूिाई र्निी लित्र जोड्् र्न वा शाखा बर्नाउर्न र्निलकर्ने िएकोिे जन्शर्न बक्स लित्र ती गररन्छ। बक्सहरू
107धातु वा प्लास्टिकबाट बर्नेका छर्न्।
[िुररनसरो कभर] (फ्लस-र्ाउन्ट कभर) कङ्ग्क्रीटमा धलिएका बक्सहरूमा जड्ार्न गररर्ने किर।आउटिेट बक्सजन्शर्न बक्सफ्लि-माउन्ट किर[िक्स किेक्टर] आउटिेट बक्सिाई धातु वा PF र्निीमा जड्ार्न गर्नम प्रयोग गररर्ने पाटम । यो बक्स िाइड्मा
जोलड्एको हुन्छ।
थ्रेड् लबर्नाको र्निीको िालग बक्स कर्नेक्टरPF र्निीको िालग बक्स कर्नेक्टर

[आस्युकु तान्सी] (कम्प्रेसि टनर्ािल) एउटा यन्त्रको तारिाई अको तारमा जोड्् र्ने टलममर्नि। टलममर्नि कुच्याउर्नर तार लर्नश्चि बर्नाउर्न जड्ार्नमा प्रेशर लिइन्छ। लवलिन्न प्रयोजर्नको िालग फरक फरक आकार र िाइजहरू
उपिब्ध छर्न्।
[अस्स्स्युकुकी] (कम्प्रेसि औजार) जोइन्टमा िबाब लिएर कम्प्रेिर्न टलममर्निहरू र तारहरू जोड्् र्न प्रयोग गररर्ने
औजार।[आच्चाकु

पेन्ची](नक्रम्परहरू)लक्रम्प

टलममर्निहरूको

जोइन्टहरूमा िबाब लिएर लक्रम्प टलममर्निहरू र तारहरू जोड्् र्नप्रयोग गररर्ने औजार। िु ई प्रकारका उपिब्ध छर्न्: एउटा टलममर्निका
िालग (रातो ह्यान्डिहरू िएको) र अको ररङ्ग स्टििहरूका िालग(पहेंिो ह्यान्डिहरू िएको)।
108

लक्रम्पर

[आच्चाकु तान्सी] (नक्रस्वम्पङ टनर्ािल) जड्ार्नको िालग लबजुिीको तारको टु प्पोमा जोलड्एको टलममर्नि। तारिाई
लक्रम्प टलममर्निको प्वािमा राखेर र िम्पूणम लक्रम्प टलममर्नि कुच्याएर तार लर्नश्चि बर्नाइन्छ। लक्रम्प टलममर्निको िालगउपयुक्त औजार प्रयोग गर्नुमहोि्।
[ररङ स्विभ] धेरै तारहरू जड्ार्न गर्नम प्रयोग गररर्ने पाटम हो। तारहरूको लिलत्र धातुको िागिाई ररङ्ग आकारको
प्वािमा घुिाएर ररङ्ग स्टििको लक्रम्पर प्रयोग गरे र लक्रम्प गररन्छ।
[िोउतान्सी] (रड् टनर्ािल) रड्को आकारको लक्रम्प टलममर्निको टु प्पोको िाग िएको लक्रम्प टलममर्नि।
लक्रम्प टलममर्नि

ररङ्ग स्टििरड् टलममर्नि

[T-गाता किेक्टर] (T-आकारको किेक्टर) बि बारको लबचबाट तार फाँट्िा बिको पट्टी र शाखा िाइर्निाई
लक्रम्प गर्नम प्रयोग गररर्ने कर्नेक्टर।
[सानसकोर्ी किेक्टर] (प्लग किेक्टर) तार जड्ार्न गिाम प्रयोग हुर्ने

प्लग कर्नेक्टर

पाटम । तारको लित्री धातु घुिाएर मात्र पलर्न जड्ार्न बर्नाउर्न िलकन्छ।[COS] चेन्ज ओिर स्टिचको िालग िंलिप्त र्नाम। चेन्ज ओिर स्टिच।
[नजको युच्याकु टे प] (ि-नर्लाि टे प) पाइप वा अन्य वस्तुको
वररपरर 2 िे स्टख 3 गुर्नािा तान्दा टे पको पछालड् र अगालड्को िागहरू एकअकाम मा टाँ लिर्ने टे प। यो पार्नीको पाइपर पार्नी चुहावट रोकिामको िालग प्रयोग गररन्छ।
[सेस्वच्चिोउ] (ग्राउस्वन्डङ रड्) ग्राउस्टन्डङ्गको िालग जलमर्नमा धिाएको
रड्। यो िामान्यतया स्टििमा तामा प्लेलटङ्ग गरे र बर्नेको हुन्छ। अिीङ्ग

ग्राउस्टन्डङ्ग रड्रड् पलर्न िलर्नन्छ।
[लीड् तान्सी] (लीड् टनर्ािल) ग्राउस्टन्डङ्ग रड् र ग्राउन्ड तार जोड्् र्नेपाटम ।
[ह्यान्डहोल] लबजुिी र िू रिञ्चार वायररङ्गका िालग प्रयोग गररर्ने ब्लक म्यार्नहोि।
[िेल र्ाउथ] केबि लित्र तान्दा केबिमा हुर्ने िलत रोक्नको िालग प्रयोग गररर्ने पाटम ।109

[योनिसेि] (नफश टे प) पाइप माफमत लबजुिीको तार वा केबि तान्दा मुख्य िाइर्न पार गर्नम िलजिो बर्नाउर्ने
उद्दे श्यिे पाइपमा पलहिे र्नै पार गररएको तार। मुख्य िाइर्न लफश टे पमा जोलड्एको हुन्छ र त्यो लफश टे प तार्नेर
मुख्य िाइर्निाई र्नािीमा पार गछम ।[केिल ऱ्याक] धेरै पावर िाइर्न र अन्य केबिहरू िँगै लमिाउर्न प्रयोग गररर्ने लिँढी आकारको ऱ्याक।
केबिहरूको िंख्या िोरै छ िर्ने केबि हुक प्रयोग गररन्छ।
[याकुर्ोिो] (नवशेष आकारको पुजाा) लवशेष स्थार्नमा वा लवशेष उद्दे श्यको िालग प्रयोग गररएको लवशेष
आकारको पाटम ।[चुनगते] (जोइन्ट) िु ई पुजामहरू जड्ार्न गर्नम प्रयोग गररर्ने पाटम । िु ईवटा केबि ऱ्याकहरू जड्ार्न गिाम जीजाई

चुलगते (युलर्नििमि जोइन्ट) प्रयोग गरे र केबि ऱ्याकहरू एकअकाम िँग कोणमा जड्ार्न गर्नम िलकन्छ।
[अथा िन्ड सेि] (अथा िस्वन्डङ तार) केबि ऱ्याकहरू जड्ार्न गिाम लवि् युतीय रूपमा ऱ्याकहरू जड्ार्न गर्नम प्रयोग
गररर्ने जड्ार्न तार। र्नर्न बन्ड चुलगते (र्नर्न-बन्डे ड् जोइन्ट) िलर्नर्ने लफलटङ्गहरू पलर्न छर्न् जििाई अिम बस्टन्डङ्ग
तारहरू आवश्यक पिै र्न।[ड्क्टर च्यािल] केबि ऱ्याक र र्नािी पाइपहरूिाई िहारा लिर्ने पाटम । यिको खण्ड U-आकारको हुन्छ।[रे सवे] बलत्त र अन्य पाटम हरू जोड्् र्नको िालग लवि् युत आपूलतम िमता िएको पाटम । िस्पेन्सर्न बोल्टहरू प्रयोगगरे र, लिलिङ्ग लफलर्नलशङ्ग र्निएको गोिामहरू जस्ता ठाउँ हरूमा बत्तीहरू जड्ार्न गर्नम िलकन्छ।
[फुरे तोर्े] (ब्रेस) रे िवेिाई घुम्नबाट रोक्नको िालग छड्् के कोणमा अड्याउर्ने पाटम ।[चुरी िोल्ट] (सस्पेन्सि िोल्ट) स्ल्याबमा ढिार्न गररएको इन्सटम मा जोलड्र्ने बोल्ट। हेड् लबर्नाको िामो जेर्न र्नेजी
बोल्ट (पूणम थ्रेड्ेड् बोल्ट) प्रयोग गररन्छ।
िस्पेन्सर्न बोल्ट िमिमर्न ब्राकेटको उिाहरण

[चुरी िोल्ट नसजी कािागु] (सस्पेन्सि िोल्ट सर्थाि ब्राकेट]लवलिन्न प्रकारका स्टिि पाटम हरू र प्वािहरू लबर्ना र्नै ड्े क प्लेटहरूबाट
िस्पेन्सर्न बोल्टहरू झुण्ड्ड्याउर्न प्रयोग गररर्ने ब्राकेट। झुण्ड्ड्याउर्ने
लबन्िु मा आधाररत लवलिन्न आकारहरू उपिब्ध छर्न्।
[ड्िल िट] कम्पर्नका कारण र्नटहरू ढीिा हुर्नबाट रोक्नको िालग जोलड्एको िु ईवटा र्नट।

110

[काठी] र्नािी पाइपहरू लिधै लित्ता र छतमा जोड्् र्नका िालगकाठीलफलटङ्गहरू।
[िाि] (नवद् युत नियन्त्रण यािल) लवि् युत आपूलतमिाई शाखा माफमत
प्रत्येक यन्त्रमा लबजुिी आपूलतम गर्ने यन्त्र। लित्र ब्रेकर र अन्यकम्पोर्नेन्टहरू हुन्छर्न्। िुइँमा रास्टखएका लजररचुबार्न (आफैँ खड्ायार्नि) र लित्तामा टाँ लिएका काबेकाकेबार्न (लित्तामा रास्टखएका यार्नि) हुन्छर्न्।
[च्यािल िेस] आफै खड्ा यार्नि जड्ार्न गिाम यार्नि र िुइँको बीचमा रास्टखएको आधार।
[जेचुएि दे िसेि] (इन्सुलेटेड् तार) तामा वा अन्य िामग्रीबाट बर्नेको तार जििे लवि् युत िञ्चािर्न गछम र इन्सुिेट
खोििे घेररएको हुन्छ।
[तार स्वस्टर पर] तारहरूको बालहरी खोि हटाउर्न प्रयोग गररर्ने औजार।
[स्वस्टर प गेज] लबजुिीको तारको खोि स्टिरप गिाम ििाइ र्नाप्न प्रयोग
गररर्ने गेज। यििाई तार स्टिरपरमा जोड्े र प्रयोग गररन्छ।तार स्टिरपर

[ड्े न्को िाइफ] (इलेक्टरीनशयिको चक्कु) लबजुिीको कामको
क्रममा केबिहरूको खोि ताछ्र्न प्रयोग गररर्ने चक्कु।

इिेक्टरीलियर्नको छु रा[IV] इर्नड्ोर PVC को िंलिप्त र्नाम। इर्नड्ोर वायररङ्गको िालग प्रयोग
हुर्ने िीर्नाइि-इन्सुिेटेड् तारहरू।
[VVF] िीर्नाइि इन्सुिेटेड् िीर्नाइि खोिको चेप्टो-प्रकारको
केबिको िंलिप्त र्नाम। चेप्टो आकारको िीर्नाइििे इन्सुिेिर्न गररएको लबजुिीको तार।[VVR] िीर्नाइि इन्सुिेटेड् िीर्नाइि खोिको गोिाकार-प्रकार केबिको िंलिप्त र्नाम। गोिाकार आकारको
िीर्नाइििँग इन्सुिेटेड् लबजुिीको तार।VVF 1.6mm x 3 तारहरू

[EM-EEF] पोलििीर्न किर िएको VVF केबि। उच्च अलि प्रलतरोधी।
111

VVR 1.6mm x 2 तारहरू

[VVF स्वस्टर पर] VVF केबिहरूको बालहरी र कोर इन्सुिेशर्न स्टिरप गर्ने औजार।[CV केिल] क्रि-लिङ्क गररएको पोलििीर्न इन्सुिेटेड् िीर्नाइि

VVF स्टिरपरखोि िएको केबिको िंलिप्त र्नाम। इन्सुिेटरको रूपमा क्रि-लिङ्क
गररएको पोलििीर्न प्रयोग गर्ने केबि, जुर्न EM-EEF िन्दा पलर्न बढी
अलि-प्रलतरोधी हुन्छ। लबजुिी बत्ती, लवि् युत उपकरण आलिको
तारको िालग प्रयोग गररन्छ।
[CT] रबर िामग्रीिे ढालकएको लवि् युतीय तारहरू। यिको उत्कृष्ट घषमण र झट् का प्रलतरोधी िमताको कारणयो पोटे बि इिेस्टक्टरक केबिको रूपमा प्रयोग गररन्छ।
[VCT] बालहरी िागको िालग िीर्नाइिि िामग्री िएको पोटे बि इिेस्टक्टरक केबि। यो अलि प्रलतरोधी मात्र र्निएर
िलचिो र पार्नी प्रलतरोधी पलर्न हुन्छ।
[कादे ियुा स्यादािकी] (सनकाट ब्रेकर) िुरिा उपकरण जििेिलकमट ब्रेकर

लवि् युतीय िलकमट माफमत अत्यलधक करे न्ट प्रवाह गिाम िचालित
रूपमा उपकरणको लवि् युत आपुलतम बन्द गछम । यििाई ब्रेकर पलर्न
िलर्नन्छ। आजकाि वायररङ्गका िालग र्नो-फ्यूज ब्रेकरहरू (NFB)
प्रयोग गररन्छ।
[ररले] लवि् युतद्वारा खोल्र्न र बन्द गर्नम िलकर्ने स्टिच।
[थर्ाल ररले] तापक्रम बढ् िा िलकमटिाई रोक्न िक्ने ररिे। लवि् युतीय मोटर आलिको रिा गर्नमको िालग प्रयोग
गररन्छ।
[कन्सेन्टो] (आउटलेट) लित्तामा रहे को िकेट, िामान्य घरपररवारका िालग लिङ्गि फेज 100 V आउटिेट
हुन्छ। खाल्डो परे को र खुिा िलहत लवलिन्न प्रकारका छर्न्। खाल्डो परे को प्रकार एउटा खाल्डो परे को जड्ार्न
ब्राकेटमा माउन्ट गररन्छर्न्।
खाल्डो परे कोप्रकार

खाल्डो परे को माउन्ट ब्राकेट

खुिा प्रकार

112

5.1.3 दू रसञ्चार काया[क्लोजर] ओिरहे ड् वायररङ्गमा केबिको कोर तारहरू जड्ार्न गर्नमको िालग बक्स। यो उपयुगीता पोिमा जलड्त
हुन्छ।
[केिल कुररदानसकी] (केिल नफड्र) पुिीहरू प्रयोग
गर्ने केबि लफड्र। केबिहरू िलजिै केबि रीिबाट
बालहर तान्न िलकन्छ।
[चुरी सेि] (सस्पेन्सि तार) ओिरहेड् वायररङ्गमा योकेबि लफड्रतार केबिमा तर्नाव पर्नमबाट रोक्न प्रयोग गररन्छ। मेिेन्जरतार पलर्न िलर्नन्छ।
[नकन्स्या] (र्ेसेन्जर पुली) मेिेन्जर तारमा जोड्् र्नको िालग केबि तान्दा प्रयोग गररर्ने पुिी। मेिेन्जर तारमा
जोलड्एको पाङ्ग्ग्राको पुिी िागमा केबि राख्िा केबि तान्न िलजिो हुन्छ।
[चोसेन्की] (टे न्शिर) तार लग्रपिँग प्रयोग गरी मेिेन्जर तारिाई तन्काएर टे न्सर्न लिर्न चिाइर्ने उपकरण। िीिरतार्नेर मेिेन्जर तारमा टे न्सर्न लिर्न िलकन्छ।
[काकुसेन्की] (तार नग्रप) मेिेन्जर तार िमात्ने औजार[सेइयुाकी] (रे स्वक्टफायर) अल्टरर्नेलटर्नङ्ग करे न्टिाई प्रत्यि करे न्टमा रूपान्तरण गर्ने उपकरण।
[नचकुदे न्ची] (भण्डारण ब्याटर ी) लबजुिी चाजम र िण्डारण गर्नम िक्ने उपकरण।
[नहकारी फाइिर] (अनिकल फाइिर) अलप्टकि फाइबर िु ईप्रकारका क्वाजम ग्लािबाट बर्नेको हुन्छ जिमा लवलिन्न अपवतमक
ितहहरू हुन्छर्न्। प्रकाश प्रिारण गर्ने केन्द्रको िागिाई कोरिलर्नन्छ र वरपरको िागिाई क्याड् िलर्नन्छ। यिमालि िप एउटार्नाइिर्न लझल्लीद्वारा ढाकेको हुन्छ। यिमा पातिो र हल्का, उच्चप्रिारण िमता, कम चुवाहट र गैर-इर्नड्स्टक्टि हुर्नुका फाइिाहरू
छर्न् िर्ने कोररर्ने, बालङ्गर्ने र फोहोर प्रलत िंवेिर्नशीि हुर्ने
बेफाइिाहरू छर्न्।
[अनिकल फाइिर केिल] (फाइिर-अनिक केिल) अलप्टकि
113अलप्टकि फाइबर

फाइबर अलप्टक केबिफाइबर एकिाि बन्डि गरे र बर्नाइएको केबि। लवलिन्न प्रकारहरू छर्न् जस्तै 20-कोर, 100-कोर र 400-कोर।[धातु केिल] कोर तारको िालग तामा प्रयोग गर्ने केबि। लवि् युतीय िङ्केतद्वारा िञ्चार गररन्छ। िमअिीय
केबिहरू, लििे ड् जोड्ी केबिहरू आलि िमावेश छर्न्।
[दोउनजकु केिल] (सर्अक्षीय केिल) िङ्केतहरू प्रिारण गर्ने कन्डक्टरको वररपरर इन्सुिेटर रास्टखएको रअको कन्डक्टरिे ढालकएको िंरचर्ना िएको केबि। िमअिीय केबि लटिी एन्टे र्ना केबिहरूको िालग प्रयोग
गररन्छ।

िमअिीय केबिधातु केबि

[UTP निस्ट पेयर केिल] (UTP निस्टे ड् जोड्ी केिल) िु ई कन्डक्टरहरूिाई जोड्ी बर्नाइएर लतर्नीहरूिाई
िँगै बटाररएको केबि। यो िमअिीय केबििन्दा िस्तो र र्नरम छ। यी केबिहरू अलधकतम स्थार्नान्तरण
िरद्वारा वगीकृत हुन्छर्न्। वगम अर्नुिार लतर्नीहरू फोर्न किहरूको िालग वा र्नेटवलकमङ्गको िालग प्रयोग गर्नम
िलकन्छ।
[नजको नसजी केिल] (सेल्फ-सपोनटा ङ केिल) केबि िपोटम गर्नमको िालग एकीकृत िहारा तार िएको केबि।यो लिधै उपयोलगता पोिमा जड्ार्न गर्नम िलकन्छ। यो ओिरहे ड् वायररङ्गको िालग प्रयोग गररन्छ।
[नहकारी फाइिर युच्याकु सेचुजोकुकी] (अनिकल फाइिर फ्युजि स्स्प्लाइसर) िु ईवटा फाइबर-अलप्टक
केबिहरूको टु प्पोिाई एकिाि जोड्् र्न प्रयोग गररर्ने मेलिर्न। यो जड्ार्न लवलधिाई युच्याकु िेचुजोकु (फ्युजर्न
स्ल्प्लाइलिङ्ग) िलर्नन्छ। अन्य जड्ार्न लवलधहरूमा मेकालर्नकि स्ल्प्लाइलिङ्ग र कर्नेक्टरहरू माफमत जोड्ाइ िमावेश
छर्न्।
[फाइिर होगो िीभ] (फाइिर स्स्प्लाइस सुरक्षा िीभ) फ्युजर्न स्ल्प्लाइलिङ्ग गिाम जोइन्ट जोगाउर्न प्रयोग
गररर्ने स्टिि। यििाई केबिमा जोड्् र्न तापिे िंकुलचत गररन्छ। फ्युजर्न स्ल्प्लाइलिङ्ग अलघ केबि छोप्न िावधार्न
रहर्नुहोि् लकर्निर्ने यो स्ल्प्लाइलिङ्ग पलछ जोइन्टिाई धक्न िम्भव र्नहुर्न िक्छ।
[फाइिर होल्डर] ज्याकेट ररमूिर, फाइबर कटर वा फ्युजर्न स्ल्प्लाइिरमा अलप्टकि फाइबरहरू िेट गर्नमको
114

िालग एउटा उपकरण।
[ज्याकेट ररर्ूभर] अलप्टकि फाइबरको कोलटङ्ग हटाउर्न प्रयोग गररर्ने औजार।
[फाइिर कटर] फाइबर अलप्टक केबिहरू काट् र्न प्रयोग गररर्ने औजार। फ्युजर्न स्ल्प्लाइिहरू बर्नाउँ िा,केबिको खण्ड ठाड्ो रूपमा काट् र्नको िालग एक लवशेष औजार प्रिार्न गररन्छ।
[नहकारी किेक्टर] (अनिकल किेक्टर) फाइबर-अलप्टक
केबिहरू जड्ार्न गर्नमको िालग एउटा पाटम । हातिे घुिाउर्न रलर्नकाल्र्न िलजिो हुर्नु

यिका फाइिा हुर्न्। कर्नेक्टरका

SC कर्नेक्टर

प्रकारहरूमा SC कर्नेक्टर, FC कर्नेक्टर, LC कर्नेक्टर, र MU
कर्नेक्टर िमावेश छर्न्।
[नहकारी पावर नर्टर] (अनिकल पावर नर्टर) अलप्टकि फाइबर िञ्चारको िालग प्रयोग हुर्ने प्रकाशको तीव्रता
मापर्न गर्नम प्रयोग गररर्ने यन्त्र।
[नहकारी पल्स टे स्टर] (अनिकल पल्स टे स्टर) यो टे िरिे अलप्टकि फाइबर कोरको रे खा ििाइ रप्लाइलिङ्गको कारणिे चुहावट वा परावतमर्न जस्ता कुर्नै अिामान्यताहरू छर्न् लक छै र्नर्न् मापर्न गर्नम िक्छ ।यििाई OTDR (अलप्टकि टाइम ड्ोमेर्न ररफ्लेक्टोलमटर) िलर्नन्छ।
[ड्ोउनजकु केिल चेकर] (सर्अक्षीय केिल चेकर) िमअिीय केबिहरूको जड्ार्न जाँच गर्नम प्रयोग गररर्ने
उपकरण।
[हि] िार टोपोिोजी वायड्म यार्न र्नेटवकम िंरचर्ना गिाम तारहरू जड्ार्न गररर्ने उपकरण।
[स्विनचङ हि] िञ्चार र्नेटवकममा रास्टखर्ने ररिे उपकरणहरू मध्ये एक। िामान्य हबहरूिे िबै उपकरणहरूमा
प्राप्त ड्ाटा पठाउँ छर्न् तर स्टिलचङ्ग हबहरूिे ठे गार्ना जाँ च गछम र्न् र प्राप्त ड्ाटािाई आवश्यक पर्ने उपकरणहरूमा
मात्र पठाउँ छर्न्।
[राउटर] फरक र्नेटवकमहरूिाई जोड्् र्ने उपकरण। राउटरहरू धेरै र्नेटवकमहरू अिग गर्नम प्रयोग गर्नम िलकन्छ।
[याि टे स्टर] यार्न केबिको िु बै छे उमा जोलड्एका मोड्युिर प्लगहरू बीचको आठ तारहरू जाँ च गर्नम प्रयोग
गररर्ने उपकरणिाई तारहरू कालटएको वा लवच्छे ि िएको छै र्न िर्नी िुलर्नलश्चत गर्नम प्रयोग गररन्छ।

115

5.1. 4 प्लास्विङ काया[हाइकाि/ड्क्ट] (निकास पाइप/िली) जिबाट पार्नी र याि प्रिार हुन्छ त्यििाई पाइप िलर्नन्छ र हावाप्रिार हुर्नेिाई र्निी िलर्नन्छ। िु ई प्रकारका र्निीहरू हुन्छर्न्: आयताकार र्निीहरू जुर्न आकारमा आयताकार
हुन्छर्न् र गोिाकार र्निीहरू (जििाई स्पाईरि र्निीहरू पलर्न िलर्नन्छ) जुर्न आकारमा गोिाकार हुन्छर्न्।
[पाइप र्ािररकी] (पाइप भाइस) पाइप काट् िा वा जोड्् िा पाइपिाई ठाउँ मा िमात्न प्रयोग गररर्ने औजार।
[पाइप िेनजनकररकी] (पाइप थ्रेड्र) पाइपमा थ्रेड् काट् र्न प्रयोग गररर्ने मेलिर्न।
[ट्युि कटर] फिाम, स्टिि, पीति, तामा, आल्मुलर्नयम आलिबाट बर्नेको पातिो लित्ता िएका ट्युबहरू काट् र्नप्रयोग गररर्ने औजार।
[ट्युि िेन्डर] तामाको ट्यूबहरू मोड्् र्न प्रयोग गररर्ने औजार।
[पाइप कटर] स्टिि, पीति, तामा, फिाम र लििाबाट बर्नेका पाइपहरू
काट् र्न प्रयोग गररर्ने औजार। यििे ट्यूब कटरिेिन्दा मोटो ट्यूबहरू
काट् र्न िक्छ।
[पाइप रे न्च] घुमाउरो, िमात्न गाह्रो हुर्ने पाइपहरू कलििो रूपमा िमातेर

पाइप कटर

पाइप र पाइप लफलटङ्गहरू जोड्् र्न प्रयोग गररर्ने औजार। पाइरे र्न पलर्न िलर्नन्छ।
[नवस्तारक] तामाका पाइपहरूिाई जोड्् र्नका िालग छे उको िागहरू लवस्तार गर्नम प्रयोग गररर्ने औजार।

काकुकान्की पलर्न िलर्नन्छ।
[फ्लेररङ औजार] तामाका पाइपहरू जस्ता र्नरम पाइपहरूको छे उको िागिाई टल्काउर्न प्रयोग गररर्ने
औजार।[र्ेितोररकी] (ड्ीिररङ औजार) यो औजारिे धातु र PVC पाइपहरूबाट बर हटाएर लतर्नीहरूको ितहिाई
लचल्लो बर्नाउँ छ।[सुइआचु नसकेिनक] (पािीको दिाि टे स्टर) यो मापर्न यन्त्र पार्नी आपूलतम पाइप र तातो पार्नी पाइपमा पार्नीको
िबाब परीिण गर्नम प्रयोग गररन्छ। यििाई टे ि पम्प पलर्न िलर्नन्छ।

116

[सील जाई] (सीलेन्ट) पाइपमा स्क्रु कस्दा पाइप लित्र तरि पिािम चुहावट

िीिेन्ट टे परोक्न प्रयोग गररर्ने िामग्री। तरि िीिेन्टहरू िािै िीिेन्ट टे पहरू हुन्छर्न्।
[एन्का-भीिाइल ज्युसीयोउ सेच्याकुजाई] (पोलीभीिाइल क्लोराइड्
प्लास्वस्टकको लानग संयोजक पदाथा) पोिीिीर्नाइि क्लोराइड् (PVC)पाइपहरू जोड्् िा लित्र तरि पिािम चुहावट रोक्न प्रयोग गररर्ने िामग्री।
[हाईकाियोउ तािसोको कोउकाि] (पाइनपङका लानग कािाि स्वस्टल पाइपहरू) यो स्टिि पाइप व्यापक
रूपमा वाफ, पार्नी, तेि, याि र हावा पाइलपङ्गको िालग प्रयोग गररन्छ। प्लेट गररएको छ वा छै र्न िन्ने आधारमा

लिरोकार्न (प्लेलटङ्ग गररएको िेतो पाइपहरू) र कुरोकार्न (प्लेलटङ्ग र्नगररएको कािो पाइपहरू) छर्न्। याि पाइपवा SGP पलर्न िलर्नन्छ।
[कोनसचु पोली-एन्का भीिाइल काि] (कड्ा पोनलनभिाइल क्लोराइड् पाइप) कड्ा पोलिलिर्नाइि क्लोराइड्
प्लास्टिकबाट बर्नेको पाइप। VU कार्न (पातिो पाइप) र VP कार्न (बाक्लो पाइप) हुन्छर्न्। यो खरार्नी रं गको हुन्छर यििाई एन्बी पाइप र एन्बीकार्न (PVC पाइप) पलर्न िलर्नन्छ। यिमा अत्यन्त लचल्लो लित्री ितह, न्यूर्न घषमणप्रलतरोध, हल्का वजर्न र प्रशोधर्न गर्नम िलजिो हुर्ने जस्ता फाइिाहरू छर्न्। अकोतफम बेफाइिाहरूमा बाह्य झटकार ताप प्रलत कमजोर हुर्नु िमावेश छ।[ताइस्योउगेकीसेइ कोउनसचु पोली-एन्का भीिाइल काि] िाह्य प्रभाव-प्रनतरोधी कड्ा पोनलनभिाइल
क्लोराइड् पाइप) PVC पाइप जो बाह्य प्रिाव प्रलतरोधी हुन्छ। यो गाढा र्नीिो रं गको हुन्छ र यििाई HIVP कार्न
वा HI कार्न िलर्नन्छ। उच्च बाह्य प्रिाव, लचिो मौिम आलिको अधीर्नमा रहर्ने स्थार्नहरूमा प्रयोग गररन्छ।
[ताइिेचुसेइ कोनसचु पोली-एन्का भीिाइल काि] (ताप प्रनतरोधी कठोर पोनलनभनिल क्लोराइड् पाइप)िुधाररएको ताप प्रलतरोधी PVC पाइप। यििाई HT कार्न (HTVP कार्न ) िलर्नन्छ। यो रातो खैरो रङ्गको हुन्छ रयििाई लचिो र तताउर्ने पाइपहरू, तातो पार्नीको मूिको पाइपहरू आलिका िालग प्रयोग गररन्छ।
[सुइदोउयोउ कोनसचु एन्का भीिाइल कोकाि] (पािी आपूनताको लानग कड्ा पोनलभीिाइल क्लोराइड्लाइिीङ स्वस्टल पाइप) पार्नी आपूलतमको िालग िाइर्नीङ्ग गररएको स्टिि पाइप जिमा स्टिि पाइपको लित्री ितहकड्ा पोलििीर्नाइि क्लोराइड्िे िाइर्नीङ्ग गररएको हुन्छ। यिमा उत्कृष्ट स्टखया र रािायलर्नक प्रलतरोध िमताहुन्छ। िाईलर्नङ्ग कार्न वा VLP पलर्न िलर्नन्छ।
[िेजीकोर्ीनशकी काताि च्युतेचुसेइ कुदाचुनगते] (स्क्रू-इि िरर् कास्ट आइरि पाइप नफनटं ग) थ्रेड् िएको117

पाइपहरू जड्ार्न गर्नमको िालग लफलटङ्ग। एल्बो, लट, िकेट, लर्नप्पि आलि हुन्छर्न्।
[िेजी गेज] (थ्रेड् गेज) यो गेज पाइप, पाइप लफलटङ्ग आलि जड्ार्नमा प्रयोग हुर्ने थ्रेड्हरू लर्नरीिण गर्नम प्रयोग
गररन्छ।
[ग्यास कक] (ग्यास भल्भ) याि आपूलतम पाइप खोल्र्ने र बन्द गर्ने िल्भ। याि चुिो र याि वाटर लहटर जस्तायाि उपकरणहरू जड्ार्न गिाम प्रयोग हुर्ने अन्त्य-िाइर्न िल्भ र याि िाइर्नहरू खोल्र्न र बन्द गर्नम पाइलपङ्गको
बीचमा प्रयोग गररर्ने मध्य-िाइर्न िल्भहरू हुन्छर्न।
[ग्यास र्ोरे केइहोकी] (ग्यास चुहावटको अलार्ा) खतराको चेतावर्नी लिर्न याि चुहावट हुँिा अिामम बजाउर्ने
उपकरण।
[सेनकर्ेि नसर्ेन्ट काि] (एस्बेस्टोस नसर्ेन्ट पाइप) पार्नीमा एस्बेिोि, लिमेन्ट र लिलिका बािुवा लमिाएर
लर्नमाम ण गररएको पाइप। यिमा उत्कृष्ट स्टखया प्रलतरोध िमता, हल्का वजर्न, बर्नाउर्न िलजिो र िस्तो हुन्छ।
अकोतफम यो कम बलियो र बाह्य प्रिाव प्रलतरोध िमतामा कम छ। यिबाहेक मार्नव शरीरमा एस्बेिोि िािबाट
तान्दा हुर्ने िास्थ्य िमस्याहरू पलहचार्न गररएको छ र यो अब उत्पािर्न हुँ िैर्न।
[ड्क्टाइल च्यूतेचु काि] (ड्क्टाइल आइरि पाइप) काि आइरर्नमा रहेको स्फेरोइड्ाइज्ड ग्रेफाइटबाट
बर्नेको पाइप जिमा काि आइरर्निन्दा उच्च शस्टक्त र कड्ापर्न (िामग्रीको कठोरता र बाह्य शस्टक्तहरूद्वारा
लवर्नाशको प्रलतरोध िमता) हुन्छ । यिको तौि अपेिाकृत िारी हुर्नुको बेफाइिा छ। िगिग िर्न् 1955, जबड्क्टाइि फिामका पाइपहरू लवकलित िएका लिए त्यलतबेिािम्म काि आइरर्न पाइपहरू िामान्य लिए।[रे इिाइयो दोकाि] (रे निजरे न्टको लानग तार्ाको पाइप) एयर कस्टन्डिर्नरको बालहरी र लित्री एकाइहरू
बीचमा पररक्रमा गिाम रे फ्रीजीरे न्ट प्रिार गर्नम प्रयोग गररर्ने पाइप। तामा र तामाको अिोएबाट बर्नेको लिमिेि
पाइपहरू प्रयोग गररन्छ।
[पम्प] पाइपहरू लित्र पार्नीिाई उजाम लिएर यििाई टाढा िैजार्न वा तिबाट उच्च स्थार्नहरूमा उठाउर्न प्रयोग
गररर्ने मेलिर्न।

118

[फ्लान्ज] एक ररङ्ग आकारको उपकरण जुर्न पाइपको अन्त्यमा
जोलड्एको हुन्छ।
[स्विभ] पाइलपङ्ग र र्नलिहरू िैजार्न िवर्नको लित्ता, िुइँ, बीमआलिमा जोलड्एको र्नािी। कङ्ग्क्रीट राख्र्नु अलघ यो इिेड् गररएको
फ्लान्ज

छ।[चुगीते] (पाइप नफनटङ) पाइपिाई लविालजत गर्ने वा बङ्गयाउर्ने पाटम । प्रवाहको लिशा पररवतमर्न गर्ने एल्बोहरूर शाखाहरू बर्नाउर्ने लटहरू हुन्छर्न्।

45 लड्ग्री एल्बो

लट

5.1.5 निनजङ र वातािुकूलि उपकरणको काया[एयर नफल्टर] हावाबाट धुिो र िार्ना फोहर हटाउर्न प्रयोग गररर्ने लफल्टर।
[फ्याि] हावािाई टाढा िैजार्नको िालग ड्क्टमा हावािाई ऊजाम लिर्न प्रयोग गररर्ने मेलिर्न। िु ई प्रकारका
फ्यार्नहरू छर्न्: ब्लोअरहरू जििे कोठामा बालहरबाट हावा पठाउँ छर्न् र लर्नकाि फ्यार्नहरू जििे कोठाबाट
बालहर हावा लर्नकाल्छर्न्।[रे इक्याकु कोइल] (नचस्याउिे कोइल) हावािाई ट्युबको माध्यमबाट गुलिएको लचिो पार्नीको िम्पकममा
याएर हावाको तापक्रमिाई लचिो पारे र कोठािाई लचस्याउर्न प्रयोग गररन्छ।
[ओन्सुई कोइल] (तातो पािीको कोइल) हावािाई ट्युबको माध्यमबाट गुलिएको तातो पार्नीको िम्पकममा
याएर हावाको तापक्रमिाई तातो पारे र कोठािाई तताउर्न प्रयोग गररन्छ।
[कानसचुनक] (ह्युनर्नड्फायर) एक उपकरण जििे िुख्खा हावामा अर्द्मता िप्छ। मुख्यतया कोठा तताउँ िाप्रयोग गररन्छ।

5.1.6 खािेपािी आपूनता, ढल निकास र सरसफाइ सुनवधा जड्ाि
[एइसेइ सेचुिी] (सफाइ सुनवधा) पार्नी आपूलतम र ढि लर्नकाि िफाइ िुलवधाहरूको िालग छोटकरी जिमा119पार्नी आपूलतम िुलवधा, ढि लर्नकाि िुलवधा, िरिफाइ लफक्स्चर, तातो पार्नी आपूलतम िुलवधा, याि िुलवधा र आगोलर्निाउर्ने िुलवधाहरू िमावेश छर्न्।
[एइसेइ नकगु सेचुिी] (सफाइ उपकरण सुनवधा) लचिो र तातो पार्नी उत्पािर्न गर्ने, िण्डारण गर्ने र लड्स्ल्चाजम
गर्ने िुलवधाहरू जस्तै र्नि, िाइिेट बोउि, युरीर्नि, वाि बेलिर्न, र्नुहाउर्ने ठाउँ र लिङ्कहरू।[टर ् याप] गन्ध र िार्ना कीराहरूिाई कोठामा प्रवेश गर्नमबाट रोक्न ढिपाइपको एक िागमा पार्नी राख्नको िालग रास्टखर्ने।
[िेि/ड्याम्पर] (भल्भ/ड्याम्पर) एउटा यन्त्र (जििाई िल्भ पलर्न िलर्नन्छ)िल्भजििे पाइपमा पार्नीको मात्रा रोक्छ वा िमायोजर्न गछम । ड्क्टमा हावाको
मात्रािाई रोक्न वा िमायोजर्न गर्ने वस्तुिाई ड्याम्पर िलर्नन्छ।

5.1.7 तातो/नचसो इन्सुलेशि काया[ग्लास ऊल होओन्जाइ] (ग्लास ऊल इन्सुलेशि) काँच (मुख्यतया ररिाइकि गररएको काँच) उच्च तापक्रममा
पगािेर पातिो फाइबर बर्नाइन्छ। यो व्यापक रूपमा एक इन्सुिेटरको रूपमा प्रयोग गररन्छ जििे फाइबरको
िलचिोपर्निाई ताप प्रलतरोध र गैर-ज्विर्नशीितािँग जोड्् छ। इन्सुिेशर्न ट्यूब, इन्सुिेशर्न पाता र इन्सुिेशर्न
यार्निहरू हुन्छर्न्।[रक ऊल होओन्जाइ] (रक ऊल इन्सुलेशि) बेिाल्ट र एन्डिाइट उच्च तापक्रममा पगािेर अपकेन्द्रीय
बिद्वारा फाइबरमा पररणत गररन्छ। यो चट्टार्नबाट बर्नेको हुर्नािे यो ग्लाि ऊि िामग्री िन्दा बढी अलि प्रलतरोधी
हुन्छ र अलि लविाजर्नको फायरिप िीिेन्टको रूपमा प्रयोग गररन्छ। इन्सुिेशर्न ट्यूब, इन्सुिेशर्न पाता रइन्सुिेशर्न यार्निहरू हुन्छर्न्।
[पोलीस्टाइररि फोर् होओन्जाइ] (पोलीस्टाइररि ताप इन्सुलेशि) फोलमङ्ग एजेन्ट (गैर-फ्लोरोकाबमर्न)िलपएको र ज्वािा अवरोधक िँगपोिीिाइररर्न तताउर्ने द्वारा फोम बर्नाएर िुकाइन्छ र त्यिपलछ मोस्टल्डङ्गको

िालग पुर्नः वाफद्वारा तताइन्छ। ट्यूब आकार वा प्लेट आकारमा उपिब्ध छर्न्। पोिीिाइररर्न अक्सर पार्नी आपूलतमर ढि लर्नकाि पाइपमा प्रयोग गररन्छ लकर्निर्ने यो 70 लड्ग्री िेस्टियि िन्दा मालिको तापक्रममा प्रयोग गर्नम

120

िलकँिै र्न।5.1.8 अनि नियन्त्रण सुनवधाहरूको निर्ााण
[स्योउका सेचुिी] (अनि नियन्त्रण उपकरण) आगो लर्निाउर्न र मालर्निहरूिाई िुरिाको िालग मागमिशमर्न गर्नमआगो िाग्दा प्रयोग गररर्ने उपकरण।
[श्योउकाकी] (अनि नियन्त्रक यन्त्र) एक पोटे बि उपकरण जििे आगिागीको प्रारस्टम्भक चरणहरूमा आगोलर्निाउँ छ।[ओकुिाई श्योउकासेि सेचुिी] (भवि नभत्रको फायर हाइड्र न्ट प्रणाली) आगोको प्रारस्टम्भक चरणमा आगोलर्निाउर्ने उद्दे श्यका िालग मालर्निहरूद्वारा िञ्चालित प्रणािी। तीर्न प्रकारका हाइड्र े न्टहरू हुन्छर्न्: प्रकार 1हाइड्र न्ट जुर्न िु ई वा बढी व्यस्टक्तहरूद्वारा िंचालित हुन्छ; िञ्चािर्न
गर्नम िलजिो बर्नाएको प्रकार 1 हाइड्र े न्ट जुर्न एक व्यस्टक्तद्वारा
िञ्चािर्न गर्नम िलकन्छ; र प्रकार 2 हाइड्र न्ट।[ओकुगाई स्योउकासेि सेचुिी] (भवि िानहरको फायरिवर्न बालहरको
फायर हाइड्र न्टहाइड्र न्ट प्रणाली) प्रारस्टम्भक चरणहरूमा आगो लर्निाउर्न रछे उछाउका िवर्नहरूमा आगो फैलिर्नबाट रोक्न बालहर स्थापर्ना गररएको प्रणािी। यो िवर्नको पलहिो र िोस्रो
तल्लामा आगो लर्निाउर्ने उद्दे श्यिे रास्टखएको छ।[स्वरंकलर सेचुिी] (स्वरंकलर प्रणाली) एक प्रणािी जुर्न आगो लर्निाउर्ने पाइलपङ्गिँग जोलड्एको हुन्छ र आगोिागेमा छतबाट पार्नी छलकमन्छ। स्टरंकिर हे ड्हरूमा बन्द स्टरंकिर हेड्, खुिा स्टरंकिर हे ड् र उच्च-प्रवाह
स्टरंकिर हेड् िमावेश छर्न्।

बन्द स्टरंकिर हेड्खुिा स्टरंकिर हेड्121

[नर्जु फुन्मु स्योउका सेचुिी] (पािीको नशतिाट अनि नियन्त्रण प्रणाली) िड्क, पालकमङ्ग स्थि र तोलकएका
जिर्नशीि पिािमहरू िण्डारण वा ह्यान्डि गररएका ठाउँ हरूमा आगो लर्निाउर्न लड्जाइर्न गररएको प्रणािी।
[आवा स्योउका सेचुिी] (नफिँज अनि नियन्त्रण प्रणाली) पार्नीमा आधाररत आगो लर्निाउर्ने लवलधहरू उपयुक्त
र्नरहे को तेिको आगो लर्निाउर्न लड्जाइर्न गररएको प्रणािी। यो प्रणािीिे आगोको ितहिाई ढाक्ने फोमको
अस्टक्सजर्न रोक्ने प्रिाव र फोम बर्नाउर्ने पार्नीको लचिो प्रिावबाट आगो लर्निाउँ छ। स्टस्थर र चिायमार्न प्रकारहरू
छर्न्।
[फुकास्सेई ग्यास स्योउका सेचुिी] (निस्वस्क्रय ग्यास अनि नियन्त्रण प्रणाली) प्रणािी जििे हावामा
अस्टक्सजर्न एकाग्रतािाई पातिो पार्नम र हावािाई लचिो पार्नम लर्नस्टस्क्रय याि छोड्े र आगो लर्निाउँ छ।[ह्यालोजि कािुचुसु स्योउका सेचुिी] (हलाइड् अनि नियन्त्रण प्रणाली) हिाइड् आगो लर्निाउर्ने एजेन्टहरू
प्रयोग गर्ने प्रणािी। हिोजर्न तत्वहरू (फ्लोररर्न, क्लोरीर्न र ब्रोलमर्न) जिर्नको प्रलतलक्रयाहरू रोकेर, हावा आपूलतम
बन्द गरे र र हावामा अस्टक्सजर्न मात्रा कम गरे र जिर्निाई रोक्छर्न्। तेिको आगो र उजामयुक्त लवि् युतीय उपकरण,कम्प्युटर, पुस्तकहरू, महत्त्वपूणम किाका रचर्नाहरू आलि िमावेश हुर्ने आगोको िालग उपयुक्त।
[फुिर्ाचु स्योउका सेचुिी] (पाउड्र अनि नियन्त्रण प्रणाली) पाउड्रको रूपमा आगो लर्निाउर्ने एजेन्टहरू
प्रयोग गर्ने प्रणािी। पाउड्र आगो लर्निाउर्ने एजेन्टहरूद्वारा िहर्न प्रलतलक्रयाहरूको िमर्न बाहे क, अस्टक्सजको
मात्रा कम गर्ने कायमिे यििाई तेिको आगो, उजामयुक्त लवि् युतीय उपकरणहरू िमावेश हुर्ने आगो आलिको
िालग उपयुक्त बर्नाउँ छ।

5.2 साझा औजार, र्ेनसि, सार्ाग्री, र र्ापि उपकरणहरू
5.2.1 पावर टु लस्पावर टु िि््‌मा ररचाजम गर्नम लमल्र्ने ब्याटर ीहरू प्रयोग गर्ने ताररलहत प्रकारहरू र AC पावर प्रयोग गर्ने तार िएकाप्रकारहरू हुन्छर्न्।
[नड्र ल ड्र ाइभर] यो लबजुिी स्क्रू ड्र ाइिरमा लबट पररवतमर्न गरे र स्क्रूइङ्ग र लड्र लिङ्गको िालग प्रयोग गर्नम िलकन्छ।
घुमाउर्ने गलत र टकम िमायोलजत गर्नम िलकन्छ।
[इम्प्याक्ट ड्र ाइभर] लबल्ट-इर्न हिौड्ाको ठक्कर लिएर स्क्रूिाई कस्न िक्ने लवि् युतीय स्क्रू ड्र ाइिर। यिमा लड्र ि
122ड्र ाइिर िन्दा बढी शस्टक्त हुन्छ। स्टस्थर घुम्ने गलत र टकममा घुम्प्छ।

लड्र ि ड्र ाइिरइम्प्याक्ट ड्र ाइिर[निट] लवि् युतीय स्क्रू ड्र ाइिरको टु प्पोमा जोलड्एको िाग। लड्र लिङ्ग र स्क्रूका िालग लवलिन्न प्रकारका लबटहरू
उपिब्ध छर्न्। लड्र ि ड्र ाइिर र इम्प्याक्ट ड्र ाइिर बीच लबट जड्ार्न गर्ने िाग फरक हुन्छ।
लड्र ि ड्र ाइिरइम्प्याक्ट ड्र ाइिर[नड्स्क ग्राइन्डर] (एङ्गल ग्राइन्डर) यो पावर टु ििे टु िको छे उमा जोलड्एको लड्स्क (ग्राइस्टन्डङ्ग र काट् र्नका
िालग िमति ग्राइस्टन्डङ्ग िोर्न) पररवतमर्न गरे र धातुको पाइप र कङ्ग्क्रीटबाट पेन्ट हटाउर्न, ग्राइस्टन्डङ्ग गर्नम रहटाउर्न िक्छ। उच्च गलत टकम प्रकार धातु काटर्नका िालग उपयुक्त हुन्छ िर्ने कम गलत टकम प्रकार ग्राइस्टन्डङ्ग
गर्नमका िालग उपयुक्त हुन्छ।
एङ्गि ग्राइन्डर

लड्स्क

[स्यान्डर] यो शस्टक्त उपकरण स्यान्डपेपर चिाएर िमति ितहहरू पालिि गर्नम प्रयोग गररन्छ। स्यान्डपेपर
चिाउर्नका िालग कम्पर्न, बेल्ट र घुमाउर्ने प्रकारहरूका िंयन्त्रहरू छर्न्।
[र्ारुिोको] (गोलाकार आरा) प्लाइवुड् र अन्य िामग्रीहरूिाई िीधै काट् र्ने पावर टु ि। हाते प्रकार र जड्ार्न
123

गररएको लर्नश्चि प्रकार उपिब्ध छर्न्। हाते प्रकारिे काट् र्नको िालग िामग्रीिाई छुँ िा एउटा बि (लककब्याक
िलर्नर्ने) को कारणिे अप्रत्यालशत लिशामा जार्न िक्छ जििे यििाई िामग्रीबाट टाढा िैजान्छ। यििे धेरैिु घमटर्नाहरू लर्नम्प्त्याउँ छ र केही अवस्थामा लतर्नीहरू गम्भीर र जीवर्नमा खतरा हुर्ने िु घमटर्नाहरू हुर्न िक्छर्न्।
प्रयोग गर्नुम अलघ िुरिा आवरण ठीकिँग काम गरररहेको कुरा िुलर्नलश्चत गर्नुमहोि्।
[र्ारुिोको गाइड् जोउगी] (गोलाकार आरा गाइड् रुलर) गोिाकार आरािँग जोलड्एको यो रुिरिाई िीधैिामग्री काट् र्न प्रयोग गररन्छ।
गोिाकार
आरागोिाकार आरा गाइड्
रुिर[स्यूनजि र्ारुिोको] (धुलो सङ्कलि गिे गोलाकार आरा) मलिर्नो धुिो िङ्किर्न गिै काट् र्न िक्ने गोिाकार
आरा। िु ई प्रकारमा उपिब्ध छर्न्: बोड्म काट् र्नको िालग एक प्रकार र धातु काटर्नको िालग अको प्रकार। िु ईप्रकारका हुन्छर्न्: धुिो िङ्किर्न गर्नम को िालग ड्ि बक्स िएको र धुिो िङ्किक गोिाकार आरािँग जोलड्एको।
[स्यूनजस्वन्क] (धूलो सङ्कलक) काट् िा लर्नस्टस्कर्ने धुिो िङ्किर्न गर्नम प्रयोग गररर्ने पावर टु ि। टाइि र कङ्ग्क्रीट
उत्पािर्नहरू काट् र्ने िमयमा यििाई कालटङ्गको धुिो वरीपरी उड्् र्नबाट रोक्न प्रयोग गररन्छ।
[कोउसोकु सेचुदान्की] (उच्च-गनत कटर) एक लवि् युतीय
औजार जििे धातुको पाइप, ड्ण्डी, हल्का स्टिि खण्डहरू आलिकाट् र्नको िालग ग्राइस्टन्डङ्ग ढु ङ्गा घुमाएर काट् छ। लचप आराकटरिँग एकिमै लमल्दो हुन्छ तर लचप आरािे िामग्री काट् र्नगोिाकार आरा प्रयोग गछम । लचप आरा कटरका ब्लेड्हरू िलजिै

उच्च गलत कटरस्टखइन्छर्न् तर उच्च-गलत कटरहरूको ब्लेड् िामो िमयिम्म लटक्छ।[रे नसप्रो आरा] (रे नसप्रोकेनटङ आरा) िामो पातिो ब्लेड्िाई अगालड् र पछालड् िारे र िामग्री काट् र्ने पावर
टु ि।
124

[दे न्दो ब्लक कटर] (नवद् युतीय ब्लक कटर) कङ्ग्क्रीट काट् र्नको िालग प्रयोग गररर्ने पावर टु ि।[कुगीउचीनक] (िेल गि) कम्प्रेिरद्वारा कम्प्रेि गररएको हावाको िबाबको बि प्रयोग गरे र िामग्रीहरूमा लकिाठोक्ने औजार। कम्प्रेिर हावा कम्प्रेि गर्ने मेलिर्न हो।[दे न्को ड्र र्] (कड्ा रील) लबजुिीको आउटिेट लवस्तार गर्नमको िालग प्रयोग गररर्ने औजार।

कड्म रीि

र्नेि गर्न5.2.2 खन्ने/सम्याउिे/दिाउिे-नथच्ने
[केि सुकोप्पु] (नतखो हेड् भएको सोभेल) हेड्को मालिल्लो िागमा खुट्टा राखेर जलमर्नमा खन्न प्रयोग गररर्ने
औजार। यििाई छोटकरीमा केन्सुको पलर्न िलर्नन्छ। तेको (उत्तोिक) को रूपमा प्रयोग गर्नुम हुँ िैर्न।
[काकु सुकोप्पु] (वगा आकारको हेड् भएको सोभेल) माटो, अिकत्रा आलि उठाउर्न र बोक्न प्रयोग गररर्ने
औजार। यो लतखो टु प्पो िएको िोिेि जस्तै हुन्छ तर माटो र अन्य िामग्रीहरू उठाउर्न िलजिो बर्नाउर्न ब्लेड्को
लकर्नारा िीधा हुन्छ। िािै मालिल्लो िाग गोिाकार िएकोिे त्यो िागमा खुट्टा राख्न िलकंिै र्न। तेको (उत्तोिक)को रूपमा प्रयोग गर्नुम हुँिैर्न। यििाई छोटकरीमा काकुिुको पलर्न िलर्नन्छ।
[ड्िल सुकोप्पु] (ड्िल सोभेल) यो िोििको टु प्पोको िागिे गलहरो खाड्ि खन्न जलमर्नमा घुस्ल्छर्न्। खर्नेको
माटो ितहमुलर्न िमातेर बालहर लर्नकाल्र्न िलकन्छ। यो पाइि र उपयोलगता पोिहरूको िालग प्वािहरू खन्न प्रयोग
गररन्छ।
लतखो हेड् िएकोिोिेिवगम आकारको हेड्िएको िोिेि

125ड्बि िोिेि

[चुरुहासी] (दु ई र्ुखे कोदालो) कड्ा जलमर्न उत्खर्नर्न र अिकत्रा तोड्् र्न प्रयोग गररर्ने उपकरण।[रे की] (दािँते) माटो िमति गर्नम, अिकत्रा फैिाउर्न र झरे का पातहरू जम्मा गर्नम प्रयोग गररर्ने औजार।

प्रयोजर्न

अर्नुिार लवलिन्न आकार र िामग्रीहरूका छर्न्। माटो िमति गर्नमका िालग िाँतेहरूमा धेरै पातिो िाँतहरू हुन्छर्न्तर अिकत्राका िालग िाँ तेहरूमा िाँतहरू हुँ िैर्नर्न्।
[जोरे ि] (ड्र े ज हो) माटो, बािुवा र ििावशेष उठाउर्न प्रयोग गररर्ने औजार।
[ताको] (म्यािुअल कम्प्याक्टर) माटो र अन्य िामग्रीिाई िारिे लिच्ने र िबाउर्ने औजार।
[ट्याम्पर] िामो ह्यान्डिको अन्त्यमा जोलड्एको चेप्टो धातु प्लेट िएको उपकरण। ह्यान्डि िमातेर र मालिबाटितह ठोकेर अिकत्रा र अन्य िामग्रीहरू िबाउर्ने/लिच्ने गर्नम प्रयोग गररन्छ।

ऱ्यामर

[ऱ्यार्र] जलमर्न िबाउर्ने/लिच्ने गर्नम प्रयोग गररर्ने मेलिर्न। ऱ्यामरको िार रमालि-ति िार्ने इम्प्याकटरको बििे ितहिाई िबाउर्ने/लिच्ने गछम । यिमाबलियो ठोक्ने शस्टक्त हुन्छ र िबाएर लिचेर कड्ा बर्नाउर्नको िालग उपयुक्त
हुन्छ। इस्टन्जर्न र लवि् युतद्वारा िंचालित हुर्ने प्रकारहरू छर्न्।
[भाइब्रो-कम्प्याक्टर] माटो र बािुवािाई आफ्र्नै वजर्न र कम्पर्नद्वारा िबाउर्ने/लिच्ने गर्नम इस्टन्जर्न जलड्त मेलिर्न।
िड्क िवबेि तह, िड्क िबग्रेड् तह, ब्याकलफि आलि िबाउर्ने/लिच्ने गर्नम प्रयोग गररन्छ। मेलिर्निाई हातिे
अगालड् र पछालड् िारे र ितह िबाउर्ने/लिच्ने गररन्छ। ठक्कर शस्टक्त ऱ्यामरको िन्दा कम िएपलर्न ठूिो िेत्र
एकैचोलट िबाउर्ने/लिच्ने गर्नम िलकन्छ। यस्तै मेलिर्न प्लेट कम्प्याक्टर हो। कम्प्यास्टक्टङ्ग प्लेटको आकार ठूिो िएकोर कम्पर्न िार्नो िएको कारण प्लेट कम्प्याक्टर िम्याउर्नका िालग बढी उपयुक्त हुन्छ।

5.2.3 लेआउट र्ानकाङ/र्ानकाङ औजारहरू
[सुर्ीचुिो] (लाइि र्ाकार) िामग्रीको ितहमा िामो िीधा रे खाहरू
मालकमङ्ग गर्नम प्रयोग गररर्ने औजार।
[सुनर्सासी] (र्सीको भािँड्ो) मिीको िाँड्ोको िमति िागिाईरे खाहरू कोर्नमका िालग प्रयोग गररन्छ र गोिो िाग (हो) ब्रश जस्तै गररप्रयोग गररन्छ।

126िाइर्न माकमर

[चक लाइि] िुलमचुबो िाइर्न माकमर जस्तै चिाइन्छ तर पाउड्र चकिे रे खा कोछम ।[लेजर र्ाकार] लित्ता, छत र िुइँहरूमा तेिो, ठाड्ो र लर्नमाम ण कायमको अन्य िन्दिमरे खाहरू बर्नाउर्न िेजर बीमहरू उत्सजमर्न गछम । िेजर बीमहरू रातो र हररयोमा
उपिब्ध छर्न्। हररयो रङ्ग उज्यािो स्थार्नहरूमा हे र्नम रातोिन्दा िलजिो हुन्छ।
तपाईंको आँ खामा िीधै िेजर लकरण प्रवेश गर्नमबाट रोक्न िेजर कायम गिाम िुरिात्मक
चश्मा िगाइन्छ।

िेजर माकमर

[र्ाकार पेि, र्ानकाङ चक] िवर्न लर्नमाम णमा प्रयोग हुर्ने मुख्य घटक तेि िएकोकिम। उिाहरणका िालग यो िबलिकृत ड्ण्डीहरू रास्टखर्ने स्टस्थलत र लपच (िबलिकृत ड्ण्डीहरू बीचको िू री)छु ट्याउर्न प्रयोग गररन्छ।
[पञ्च] यो उपकरण हिौड्ािे ठोकेर धातुको ितहहरूमा िार्नो ड्ामबर्नाउर्न वा कपड्ा, छािा, आलिमा गोिो प्वाि बर्नाउर्न प्रयोग गर्नम
िलकन्छ। िेन्टर पञ्च धातु ितहहरूमा लचन्ह िगाउर्न प्रयोग गररन्छ

पञ्च(यििाई मालकमङ्ग िलर्नन्छ)।

5.2.4 र्ापि/निरीक्षण
[लेभल] कामको िालग आवश्यक उचाइ लर्नधाम रण गर्नम प्रयोग गररर्ने

िेिििेिलिङ्ग उपकरण। यो उपकरणिाई टर ाइपड्मा जड्ार्न गरी म्यार्नुअिमा
लबल्ट-इर्न बबि िायििे िन्तुिर्न लमिाएर िमति बर्नाउर्ने गररन्छ।
अटोमेलटक िेिलिङ्ग प्रणािी िएको िेिििाई अटो िेिि िलर्नन्छ।
[लेजर लेभल] िेजरद्वारा िेिि िवेिण गर्ने एक उपकरण र यो कामको
िालग आवश्यक उचाई लर्नधाम रण गर्नमको िालग प्रयोग गररन्छ।[टर ास्वन्जट] िार्नो टे लिस्कोपिाई िमिमर्न गर्ने दृलष्टकोणिाई आधारको रूपमा लिएर ठाड्ो र तेिो लिशाका

127

कोणहरू मापर्न गर्ने उपकरण। यो टर ाइपड्मा जड्ार्न गरे र प्रयोग
गररन्छ। आजकि लियोड्ोिाइट िलर्नर्ने लड्लजटि लड्स्ल्प्ले िएको यन्त्र
प्रायः प्रयोग गररन्छ।
[टोटल स्टे शि] प्रकाश-तरं ग रे न्जफाइन्डर र लवि् युतीय टर ास्टन्जटटर ास्टन्जट

िंयोजर्न गररएको एक िवेिण उपकरण। टे लिस्कोपबाट हे रीिक्ष्यिँग क्रिहे यर लमिाएपलछ बटर्न लिच्यो िर्ने एकैलछर्नमा िन्दिम लबन्िु बाट िक्ष्यिम्मको िू री र कोण र्नाप्न
िालकन्छ। टोपोग्रालफक िवेिण, लर्नमाम ण िाइट स्थार्न व्यवस्थापर्न, प्रारस्टम्भक िू-िवेिण र लर्नलश्चत लबन्िु िवेिण
जस्ता फरालकिो िेत्रका िवेिण प्रयोजर्नहरूमा टोटि िे शर्न प्रयोग गररन्छ।
[नर्जुइतो] (लाइि लेभल) िवर्नको जग लर्नमामण गिाम वा इँ टा र ब्लक चाँ च्िा िहरिीधा बर्नाउर्न र उचाइ लमिाउर्न प्रयोग गररर्ने धागो। यो र्नतस्टन्कर्ने िामग्रीबाट बर्नेको

िाइर्न
िेििछ।[सुइहेइकी] (लेभलर) कुर्नै लर्नमाम ण ितह वा वस्तु जलमर्निँग िमतिलमिेको छ लक छै र्न िर्नी जाँ च गर्नम प्रयोग गररर्ने उपकरण। िायिमा
िएको बबि हे रेर िेिि जाँच गररन्छ। केही उपकरणहरूमा िेिििेििजाँच गर्नम िुई प्रयोग गररन्छ र अरू केही लड्लजटि िेििहरू हुन्छर्न्।
लबल्ट-इर्न इर्नक्लाइर्नोलमटर िएका िेििहरू आवािीय जड्ार्नहरूमा पलर्न प्रयोग गररन्छ।
[सागेफुरी] (साहुल) स्तम्भ वा अन्य वस्तुहरूको ठाड्ोपर्न जाँच गर्नम प्रयोग गररर्ने
लतखो कोलर्नकि टु प्पो िएको िार। धागोको प्रयोग गरे र पोष्टमा लफक्स गररएको
होल्डरमा िाहुििाई झुण्ड्ड्याएर अलर्न होल्डर जोलड्एको ितह र थ्रेड् बीचको िु रीिमार्न छ लक छै र्न िर्नी जाँ च गरी ठाड्ोपर्न जाँच गररन्छ।
[सानसगािे] (नसकर्ीको स्क्वायर) िे र्निेि स्टिि वा अन्य धातुबाट बर्नेको
उपकरण जुर्न िमकोण र्नाप्न प्रयोग गररन्छ। यो स्केलिङ्ग गररएको हुन्छ रििाइ मापर्न गर्नम पलर्न प्रयोग गर्नम िलकन्छ। अगालड्को िाग मेलटर कस्केिमा हुन्छ र पछालड्को िागमा अगालड्को 1.414 (√2) गुणा हुन्छ।
[ओगािे] (नत्रकोणीय रुलर) िमकोण र्नाप्ने ठूिो लत्रकोणीय रुिर।
128लिकमीको
स्क्वायर

िाहुिपाइिागोरि थ्योरम 3:4:5 को अर्नुपात प्रयोग गरे र िाइटमा बर्नाइएको हुन्छ। यो 3:4:5 िाई कायमस्थिमा िालिगो
िलर्नन्छ।
[र्ापक] (िाप्ने टे प) ििाइ र्नाप्ने टे प जस्तो उपकरण। कलहिेकाहीँ मालकजाकु (र्नाप्ने टे प) िर्नेर लचलर्नन्छ। स्टििर िीर्नाइि प्लास्टिकमा उपिब्ध हुन्छर्न्।
[कन्भेक्स] (सर्ेट्ि नर्ल्िे स्वस्टलको िाप्ने टे प) ििाइ र्नाप्ने पातिो

कन्िेक्स

धातुको टे प िएको र्नाप। कलहिेकाहीँ िंलिप्त रूपमा कोन्बे िलर्नर्नछतर आलधकाररक र्नाम कन्िेक्स रुिर हो।[जोउगी] (रुलर) ििाइ र्नाप्न र िीधा रे खा कोर्नम प्रयोग गररर्ने
उपकरण। एयुलमलर्नयम, िे र्निेि स्टिि र बाँ ि आलिबाट बर्नेका छर्न्। लफलटङ्गहरू जस्ता िामग्रीहरूिाई चोटिाि र्नलिर्नको िालग बाँ िरुिरको प्रयोग गररन्छ।
अिमुलर्नयम रुिरिे र्निेि स्टिि रुिरबाँि रुिर

5.2.5 काट् िे/िङ् ग्याउिे/भािँच्ने
[िोकोनगरी] (आरा) धातुको प्लेटमा धेरै िाँतहरू (मे िलर्नर्ने) िएको औजार हो जििाई काठ, धातु, पाइप आलिकाट् र्न प्रयोग गररन्छ। यििाई छोटकरीमा र्नोको िलर्नन्छ।
[हासार्ी] (कैंची) िु ई धार बीचको वस्तु काट् र्न प्रयोग गररर्ने औजार।
[कुइनकरी] (एण्ड निप्पर) धारहरू बीचको वस्तु काट् र्न प्रयोग गररर्ने
औजार। टाइिहरू प्रशोधर्न गर्नम, तार काट् र्ने जस्ता कामका िालग प्रयोग
गररन्छ। यििे लकिाको टाउको पलर्न काट् र्न िक्छ।
[कटर िाइफ] (िक्स कटर) यो चक्कुिे ब्लेड्को टु प्पो िाँचेर आफ्र्नो
तीखोपर्न कायम राख्न िक्छ।

129एण्ड लर्नप्पर

[तागािे] (ड्कर्ी छे िी) एक छे उमा धार िएको छड्ीको आकारको औजार जििाई हिौड्ािे ठोकेर पातिो
धातु काट् र्न प्रयोग गर्नम िलकन्छ। यो हाचुरी िायोउ (फोड्् र्न) को िालग कङ्ग्क्रीट िाँच्न र छत टाइिहरूको
मापर्न लचन्ह िगाउर्न पलर्न प्रयोग गररन्छ। प्रयोगको आधारमा िमति ड्कमी छे र्नी, कङ्ग्क्रीट ड्कमी छे र्नी, कुँद्ने
ड्कमी छे र्नी र अन्य उपिब्ध छर्न्।
[पेन्ची] (प्लाएर) बङ्ग्याउर्ने, काट् र्ने आलिको औजार। लचप्लर्नबाट जोलगर्नका िालग मलिर्नो खाल्डो िएको िमात्ने
एउटा िाग र काट् र्नको िालग ब्लेड्िलहतको िाग हुन्छ।

बक्स कटर

ड्कमी छे र्नीप्लाएर

5.2.6 ठोक्ने/तान्ने
[हथौड्ा] वस्तुहरू ठोक्न प्रयोग गररर्ने उपकरण। ठोक्ने हेड्को
िामग्री धातु, रबर वा काठ हुर्न िक्छ जुर्न प्रयोगको उद्दे श्यमा लर्निमरगछम । धातुको हे ड् िएकाहरूिाई कलहिेकाहीं कार्नाजुची िलर्नन्छ।
[रिर ह्यार्र] रबरको हे ड् िएको हिौड्ा। िामग्रीिाई र्नोक्सार्न
र्नगरी बलियो शस्टक्त द्वारा प्रहार गर्नुम यिको लवशेषता हो।हिौड्ाको उिाहरण (ररङ्गिक
स्ल्याफोल्डीङ्गको िालग)रबर हिौड्ा

[नकजुची] (काठको हथौड्ा) काठिे बर्नेको हेड् िएको हिौड्ा।
प्रहार बि धातु हिौड्ाको िन्दा कमजोर िएपलर्न यििे िामग्रीिाई
र्नोक्सार्न गर्ने िम्भावर्ना कम हुन्छ।
[काकेया] (ठूलो काठको हथौड्ा) काठको ठु िो लकिा ठोक्ने
आलिको िालग ठूिो काठको हिौड्ा। काकेयािाई काठको फ्रेम िंरचर्ना लवलधमा होजो (चूि) िाई होजो आर्ना
(खाँचा) मा ठोक्न पलर्न प्रयोग गररन्छ

130काठको हिौड्ा

ठूिो काठको हिौड्ा

[ओ-ह्यार्र] (ठूलो हथौड्ा) िामो ह्यान्डि र ठूिो हेड् िएको हिौड्ा। यििाई पाइि ठोक्न र ित्काउर्ने कामको
िालग प्रयोग गररन्छ।
[िार] (क्रोिार) लििरको रूपमा प्रयोग गर्नम िलकर्ने धातुको औजार। एि आकारको टु प्पोमा लकिाहरू
हटाउर्नको िालग खाल्डो हुन्छ। टु प्पोिाइ लकिाको हे ड् मुलर्न लछराइन्छ रिािको लिद्धान्त प्रयोग गरे र लकिा लर्नकालिन्छ। अको पि या त पंजाक्रोबार

जस्तै हुन्छ वा पन्योउ जस्तै िमति हुन्छ। लकिाहरू तान्नको अलतररक्त,ठूिो क्रोबार िारी वस्तुहरू उठाउर्न प्रयोग गर्नम िलकन्छ। घुमाउर्न र प्वाि
पार्नमको िालग यििाई खािी ठाउँ मा पलर्न घुिाउर्न िलकन्छ। फमामखोल्र्नको िालग ठूिो क्रोबार प्रयोग गररन्छ।

5.2.7 फाइनलङ/पानलनसङ/िोररङ
[तोइसी] (ग्राइन्डस्टोि) धातु, चट्टार्न आलि काट् र्ने र पालिि गर्ने(घोट् र्ने) औजार। िार्ना आयताकार आकारका
औजारहरू र्नोमी (काठको छे र्नी) र कान्ना (जापार्नी हाते रन्दा) को ब्लेड्िाई लतखार्नम प्रयोग गररन्छ।
[यासुरी] (रे नत) धातु र काठको ितहहरू घोट् र्ने औजार। लवलिन्न उद्दे श्यका िालग धेरै प्रकारका रे लतहरू छर्न्
जस्तै धातु रे लतहरू र काठ रे लतहरू। यलि मलिर्ना टु क्राहरू खाल्डाहरूमा अड्् लकएमा, मलिर्ना टु क्राहरू
िावधार्नीपूवमक हटाउर्न तार ब्रश प्रयोग गररन्छ।
[स्याण्ड पेपर] (खाक्सी) यािुरी (रे लत) को एक प्रकार, बािुवा वा काँच जस्तो िार्ना कागजको ितहमा
िगाइएको हुन्छ। धेरै प्रकारका पेपरहरू छर्न् जिमा ताइिुई कागज (पार्नी-प्रलतरोधी कागज) िमावेश छ जििेपार्नी प्रलतरोध गछम , बािुवा र्नुर्नो पेपर (कपड्ा कागज) को जुर्न बलियो हुन्छ। अङ्किे खस्रोपर्निाई िंकेत गछम ।131अङ्क जलत िार्नो हुन्छ िार्ना त्यलत खस्रो हुन्छ र जलत ठूिो अङ्क हुन्छ, उलत र्नै मलिर्नो हुन्छ र फििरूप लचल्लो
पालिश ितह बन्छ।
[तार ब्रश] धातुको तारिे बर्नेको कड्ा ब्रश। यििाई धातुबाट स्टखया हटाउर्न, पेन्ट हटाउर्न र रे लत ग्रुिहरू िफागर्नम प्रयोग गर्नम िलकन्छ।तार ब्रशतार ब्रश

5.2.8 कस्ने/जोड्् िे[र्ङ्की रे न्च] खोल्र्ने र बन्द हुर्ने मेकालर्नजम िएको रे न्च। बोल्ट वा र्नटको

मङ्की रे न्चव्याि लमिाउर्न मालिल्लो र तल्लो बङ्गारा बीचको चौड्ाइ पररवतमर्न गर्नम
िलकन्छ। मालिल्लो बङ्गारािाई लग्रपिँग एकीकृत हुन्छ त्यिैिे घुमाउँ िाबि मालिल्लो बङ्गारामा िगाउर्नुपछम । टु प्पो खुिा िएकोिे योउपकरणिाई स्ल्यार्नरको रूपमा वगीकृत गररएको छ, तर यििेअपवािको रूपमा "रे न्च" शब्द प्रयोग गछम ।[सकेट रे न्च] हे ड्मा िकेटहरू पररवतमर्न गरे र लवलिन्न आकारका र्नट र बोल्टहरूका िालग प्रयोग गररर्ने रे न्च।[िक्स रे न्च] एउटा रे न्च जिमा र्नट र बोल्टहरू घुमाउर्नको िालग िकेटको िाग र ह्यान्डि िागिाई एक रूपमा
एकीकृत गररएको हुन्छ। एि आकार र टी आकारका प्रकारहरू छर्न्।
[रोक्काकु रे न्च] (हेक्सागि रे न्च) यो औजारमा षड्् िुजआकारको प्वाि हुन्छ र बोल्ट घुमाउर्न प्रयोग गररन्छ। रोक्काकु बो रे न्चपलर्न िलर्नन्छ।

132हेक्सागर्न रे न्च[ड्र ाइभर] (पेचकस) स्क्रू घुमाउर्न प्रयोग गररर्ने उपकरण। स्क्रूको हेड्मा

पेचकिखाल्डोहरू लफट गर्नमको िालग लफलिप्स-हेड् र फ्याट-ब्लेड् पेचकि
हुन्छर्न। स्क्रू हे ड्को खाल्डो िाँचीर्न (र्नामेरु (स्टिरलपङ्ग) बाट बच्न िही िाइजप्रयोग गर्नुम महत्त्वपूणम छ। पकड् को आकार पलर्न महत्त्वपूणम हुन्छ।
उिाहरणका िालग लवि् युतीय कामको पेचकिको पकड् गोिो र ठूिोहुन्छ जििे गिाम हातिे िलजिैिँग यिको वररपरर िमात्न िक्छ।
[कुगी] (नकला) पाटम हरूिाई िँगै जोड्् र्न हिौडािे ठोलकर्ने चीज। प्रयोगमा
आधाररत लवलिन्न प्रकारका लकिाहरू छर्न्, जस्तै स्क्रू लकिाहरू, कङ्ग्क्रीट

लकिालकिाहरू, केलिङ्ग लकिाहरू, र र्नािीिार छतका लकिाहरू।
[िेजी] (स्क्रू) िलपमि आकारको ग्रूि िएको बेिर्नाकार वा शंक्वाकार आकारको
वस्तु जुर्न अको पाटम िाई जोड्् र्न स्क्रु ड्र ाइिर प्रयोग गरे र पाटम मा स्क्रु गररन्छ।
[ट्यानपङ िेजी] (सेल्फ-ट्यानपङ स्क्रू) स्क्रु जििाई स्क्रु गिै जाँ िा िामग्रीमा
आफ्र्नो थ्रेड् आफैँ बर्नाउँ छ।[िोल्ट] एक प्रकारको स्क्रु। बोल्ट (िािे थ्रेड्) र र्नट (पोिी थ्रेड्)
बोल्ट

र्नट

एक िेटको रूपमा प्रयोग गररन्छ। वाशर पलर्न प्रयोग गर्नम
िलकन्छ।

वाशर

5.2.9 र्ूछ्िे/नर्श्रण गिे[ह्यान्ड नर्क्सर] पेन्ट, लिमेन्ट मििा र कङ्ग्क्रीटको िालग लमक्सर। िामग्रीहरू लिमेन्ट मििा बक्स वा बकेटमा
रास्टखन्छर्न् र ह्यान्ड लमक्सरिे लमिाइन्छ।
[काकुहाङ्की] (घोल्िे र्ेनसि) तरि पिािम र लर्नमाम ण िामग्री लमिाउर्ने मेलिर्न। लमक्सर पलर्न िलर्नन्छ, लवलिन्न
प्रकारका लर्नमामण िाइटहरूमा प्रयोग गररन्छ।
[नसर्ेन्ट र्सला नर्क्सर] लिमेन्ट मििा बर्नाउर्न लिमेन्ट, पार्नी र बािुवा लमिाउर्ने मेलिर्न। िु ई प्रकारका शस्टक्त

133

स्रोतहरू छर्न्: एउटा जििे 100 V पावर स्रोत प्रयोग गछम र अको इस्टन्जर्न िएको प्रकार।
[कङ् क्रीट नर्क्सर] कङ्ग्क्रीटको िालग लड्जाइर्न गररएको लमक्सर,लिमेन्ट मििा लमक्सरहरू िन्दा बढी बि िएको।
[ब्याच नर्क्सर] लमक्सर जििे एक पटकमा एक ब्याच कङ्ग्क्रीटको
िालग िामग्रीहरू लमिाउँ छ।[तोरोिाको] (नसर्ेन्ट र्सला िक्स) कङ्ग्क्रीट वा लिमेन्ट मििाकङ्ग्क्रीट लमक्सर

बर्नाउर्न िामग्रीहरू लमिाउर्नको िालग बलियो बक्स। तोरोबुर्ने वा फुर्ने को रूपमा पलर्न लचलर्नन्छ। लिमेन्ट मििाबक्समा िएका िामग्रीहरू घोल्र्ने मेलिर्न वा मुछ्र्ने िोिेि प्रयोग गरे र मुलछन्छ।
[फुरुई] (चाल्िो) िामग्रीहरू आकार अर्नुिार छु ट्याउर्ने जािी िएको उपकरण। हटाउर्नु पर्ने वस्तुहरू जािीको
आकार अर्नुिार छु ट्याइन्छ। उिाहरणका िालग यििे उत्खर्नर्न गररएको माटो र बािुवा लिर्न िक्छ र राम्रो
माटोिाई लगट्टीबाट अिग गर्नम िक्छ।

5.2.10 क्योररङ/तयारी
[योजोयो पोली शीट] (क्योररङको लानग प्लास्वस्टकको नशट) पार्नाको रूपमा पोलिलििीर्न लफल्म। कङ्ग्लक्रट
खन्याउँ िा जलमर्नबाट ओि-प्रलतरोध र वाटरप्रुफीङ्गको िालग, पेन्टीङ्ग गिाम योररङ्गको िालग र वषाम र धुिोबाट
जोगाउर्न प्रयोग गररन्छ।
[नभनियर] (प्लाइवुड्) फ्लोरिाई कोररर्नबाट जोगाउर्न पातिो प्लाइवुड् रास्टखन्छ।
[ब्लु नशट] फ्लोरको लहड्् र्ने िेत्रहरूिाई पेन्ट र धुिोबाट जोगाउर्न प्रयोग गररन्छ।
[नहसाि िोउशी िेट] (उनछट्टीि रोक्ने जाल) स्ल्याफोल्डीङ्गको िालग जाि जस्तो शीट जििे िम्पूणम िवर्निाई
ढाक्छ। यो िाइटमा जम्मा िएका लर्नमाम ण िामग्रीहरू छररएर र कागो यातायात िवारी िाधर्नहरूको पछालड्कोटर िीबाट खस्नबाट रोक्न पलर्न प्रयोग गररन्छ।
[सुइच्योकु योजो िेट] (ठाड्ो सुरक्षा जाल) िामग्रीहरू उड्् र्न र स्ल्याफोल्डीङ्गहरू बाट खस्नबाट जोगाउर्न
लर्नमाम ण िाइटहरूमा स्ल्याफोल्डीङ्गहरूमा जोलड्एको जाि।134

[सुइहेइ योजो िेट] (तेसो सुरक्षा जाल) मालर्नि र िामग्रीहरू
उचाइबाट खस्नबाट जोगाउर्न लर्नमाम ण िाइटहरूमा प्रयोग गररर्ने जाि ।तेिो िुरिा जाि

5.2.11 स्क्रनिङ
[ब्रश] आधारमा लर्नयलमत अन्तरािहरूमा रोलपएको लब्रििको बन्डिहरू िएको एउटा औजार, फोहोर हटाउर्न
रगर्नम प्रयोग गररन्छ। उिाहरणका िालग, ढु ङ्गाको काममा, ढु ङ्गाहरू बीचबाट लिमेन्टको अलतररक्त िेिो हटाउर्न
पार्नीिे लिजाइएको ब्रश प्रयोग गररन्छ।
[स्पन्ज] फोम-को रूपमा मोल्ड गरे को लिंिेलटक प्लास्टिक जस्तै पोिीयुरेलिर्न, पार्नीिे लिजेको र फोहोर हटाउर्न
प्रयोग गररन्छ। उिाहरणका िालग ढु ङ्गाको काममा, यो लिमेन्ट िेिोिे फोहोर िएको ितहहरू िफा गर्नम प्रयोग
गररन्छ।
[वेस] (झुत्रो कपड्ा) मेलिर्नको तेि र अन्य तरि पिािमबाट िाग मेटाउर्न प्रयोग गररर्ने कपड्ा।
[िाल्टी] पार्नी िमात्न र बोक्नको िालग ह्यान्डि िएको कन्टे र्नर। लर्नमाम ण उद्दे श्यका िालग जस्ता कोटीङ्ग गरे कोपाताहरूबाट बर्नेको बलियो बास्टल्टर्नहरू प्रयोग गररन्छ।
[नहश्याकु] (ड्ाड्ु ) पार्नी लर्नकाल्र्नको िालग ह्यान्डि िएको एउटा औजार।

5.2.12 वस्तुहरू िोक्ने
[इनचररन्स्या] (निलव्यारो) िामार्न बोक्ने एउटा औजार, जिमाअगालड् एउटा पाङ्ग्ग्रा िएको स्टििको बकेट हुन्छ। ह्यान्डिहरू
िमातेर र धक्का लिएर प्रयोग गररन्छ। यििे िारी वस्तु बोक्न िलजिो
बर्नाउर्न चक्कािाई टे कोको रूपमा, ह्यान्डििाई प्रयािको रूपमा रबकेटिाई िारको रूपमा प्रयोग गछम । कलहिेकाहीँ र्नेको िलर्नन्छ।

135व्हीिब्यारो

पाङ्ग्ग्रा िएकोप्लेटफमम

[दाइस्या] (पाङ् ग्रा भएको प्लेटफर्ा) चार िार्ना पाङ्ग्ग्रा िएकोप्लेटफमम जुर्न वस्तुहरू बोक्न प्रयोग गररन्छ। कुर्नैमा ह्यान्डि हुन्छर्न्
कुर्नैमा हुँ िैर्नर्न्। ब्रेक िलहतको पाङ्ग्ग्रा िएको प्लेटफमम पलर्न उपिब्ध
छर्न्।
[सोरी] (िेज) ढु ङ्गा जस्ता िारी वस्तुहरूिाई मालि राखेर तार्नेर िार्नम
प्रयोग गररर्ने औजार।

[कोरो] (रोलर) िारी वस्तुहरू िार्नम प्रयोग गररर्ने रोिर। धेरै रोिरिाई एकअकाम िँग िमार्नान्तर रास्टखएको हुन्छ,वस्तुिाई मालि रास्टखन्छ र रोिरहरू गुड्ेिँगै वस्तुिाई िाररन्छ।
[फोकानलफ्ट] हाइड्र ोलिक प्रेिर प्रयोग गरे र मालि र ति िर्ने फोकमजलड्त गाड्ी। फोकममा रास्टखएका वस्तुहरू उच्च स्थार्नहरूमा मालिउठाइन्छ वा झाररन्छ।
फकमलिफ्ट

5.2.13 झुन्ड्याउिे/उचाल्िे/तान्ने
[नवन्च] ड्ोरीिाई घुमाउर्ने मेलिर्न। माकीआगेलक पलर्न िलर्नन्छ।
[तार ड्ोरी] धेरै उच्च टे न्साइि-शस्टक्त िएका स्टििका तारहरूिाई एकैतार ड्ोरी

ठाउँ मा बेरेर िर ् यान्ड बर्नाइन्छ र त्यिपलछ धेरै िर ् यान्डहरूिाई एकैठाउँ मा बेरेर ड्ोरी बर्नाइन्छ। यिमा उच्च टे न्साइि-शस्टक्त, उत्कृष्ट
ठक्कर प्रलतरोधी शस्टक्त र िलजिो ह्यान्डलिङ्गको िालग िलचिोपर्न हुन्छ।
कड्ीप्रशोलधत छे उ िएकाहरूिाई झुण्ड्ड्याउर्ने कायमका िालग प्रयोग गररन्छ।
अड्् काउर्ने कायमका िालग ड्ोरीहरू पलर्न हुन्छर्न्।
[कड्ी] तारको ड्ोरी वा चेर्निाई झुण्ड्ड्याउर्ने िोड्मा जोड्् र्नको िालग झुण्ड्ड्याउर्ने लफक्स्चर।
[टिािकल] ड्ोरी र तारहरू कस्न प्रयोग गररर्ने उपकरण।

136

कड्ी

टर्नमबकि

[चेि ब्लक] लििर र पुिीको लिद्धान्तहरू िागू गरे र िारी वस्तुहरू उठाउर्न र झार्ने मेलिर्न। यििाई टर ाइपड्
आलिमा जोड्े र प्रयोग गररन्छ।

चेर्न ब्लक[लीभर होइस्ट] चेर्न ब्लक जस्तै िंयन्त्र हुन्छ तर चेर्न ब्लक िन्दा िार्नो
मेलशर्न। यो िोड् आलि बाँ ध्न प्रयोग गररन्छ। उिाहरणको िालग, ब्याकहो िाईढु वार्नी को िालग टर क मा िोड् गिाम यो ब्याकहो बाँ ध्नको िालग प्रयोग गररन्छ
तालक यो र्निरोि्।
[ओयाजुिा नकन्चोकी] (र्ुख्य ड्ोरी टे न्सिर) िुरिा बेल्टको हुकजोलड्एको मुख्य ड्ोरीको तर्नाविाई बर्नाई राख्न िक्ने उपकरण। योमुख्य ड्ोरी टे न्सर्नर

उचाइमा काम गिाम प्रयोग गररन्छ, जस्तै स्ल्याफोल्डीङ्गको काम।[नटरफोर] िारी वस्तुहरू तान्नको िालग प्रयोग गररर्ने म्यार्नुअि
लवन्च। लटरफोरबाट गएको तारको ड्ोरीिाई लििर अपरे शर्नद्वारा
कड्ा रूपमा तान्न िलकन्छ। ठूिो रूख काट् िा, लटरफोरिे रूख तान्दा यििाई इस्टच्छत लिशामा ति याउर्न
िलकन्छ।
[जक्की] (ज्याक) िोरै मात्रामा बि प्रयोग गरी िारी वस्तुहरू उठाउर्ने उपकरण। लिस्टफ्टङ्ग िंयन्त्रमा स्क्रू, लगयरर हाइड्र ोलिक िवाव िमावेश छर्न्।
[नकररि जक्की] (स्क्रू ज्याक) स्क्रू घुमाउँ िा उत्पन्न हुर्ने थ्रि प्रयोग गरे र ठाड्ो रूपमा िारी वस्तुहरू उठाउर्न
िक्ने उपकरण। यििाई माटो अड्याउर्ने िंरचर्नाको कायममा िु ई तेिो पाटम हरू बीचमा राखेर बायाँ वा िायाँ तफमबि िगाउर्न पलर्न प्रयोग गररन्छ।
[लीभर ब्लक] िार उठाउर्ने र बाँ ध्ने औजार। यो स्टिि फ्रेमहरू पुर्नः पङ्ग्स्टक्तबद्ध गर्नम (ठाड्ो बर्नाउर्न) पलर्न प्रयोग
गररन्छ।

137

5.2.14 काया प्लेटफर्ा/नसिँढी
[हानसगो] (नसिँढी) उच्च स्थार्नहरूमा चढ् र्ने उपकरण। यो पाइिामा पाइिा राखेर चलढन्छ। यो िगिग 75लड्ग्रीको कोणमा िेट गर्नुमपछम । यलि कोण धेरै ठाड्ो छ िर्ने पछालड् झर्ने जोस्टखम हुन्छ। यिको लवपररत यलि कोणिार्नो छ िर्ने लिँढी िाँलचर्ने जोस्टखम हुन्छ। िािै िधैं लिँढीिाई िहारा लिर्ने एक िहायकिँग काम गर्नुमहोि्।
[क्याताचु] (स्टे पलेड्र) िु ई िऱ्याङ्गको िंयोजर्न हो। यििाई खोल्दा योलिँढीको रूपमा प्रयोग गर्नम िलकन्छ। यििाई िे पयाड्रको रूपमा प्रयोग
गिाम मालि र्नबस्नुहोि् वा उलिर्नुहोि्। िािै, िु बै छे उमा खुट्टा राखेर मालिल्लो
िागमा टाँ लिएको बेिा काम र्नगर्नुमहोि्, लकर्नलक यििे िन्तुिर्न लबग्रर्न िक्छिे पयाड्रर िम्भालवत रूपमा खतरर्नाक हुर्न िक्छ।
[ काहािनसकी सग्योउदाई] (पोटे िल एनलभेटेड् वका प्लेटफर्ा) िु ईपोटे बि उचाई कायमप्लेटफमम

खुट्टाहरू बीचमा प्लेटफमम िएको औजार जुर्न तस्टन्कन्छ र लफताम जान्छ।

र्नोबीउमा को रूपमा पलर्न लचलर्नन्छ। कायम प्लेटफममको शीषममा ह्यान्डरे िहरूहुन्छर्न्। बालहर झुक्दा वा लित्तामा धकेल्दा िन्तुिर्न गुम्न िक्छ र खस्न िक्छ।
[रोनलङ टावर] उचाइमा काम गर्ने प्लेटफमम। यििाई चारै लतर घुमाउर्न चारैकुर्नामा चक्काहरू हुन्छर्न्। औद्योलगक िुरिा र िास्थ्य ऐर्न अन्तगमत रोलिङ्ग
टावरहरूको िुरिा मापिण्डहरू छर्न्।
[कोशो सग्योउस्या] (एररयल वका प्लेटफर्ा) एउटा यन्त्रिे िुिस्टित िवारी िाधर्न जििे मालर्नििएको
टोकरीिाई 2 लमटर वा िोिन्दा बढीको उचाइमा मालि उठाउर्न र झार्नम िक्छ।

5.2.15 सरसफाइ
[होकी] (झाड्ू) बढारे र िफा गर्नम को िालग एक उपकरण। बाँ िका हाँगाहरू, बोटलबरुवाका बन्डिहरू वालिंिेलटक फाइबरहरू िट्ठीको अन्त्यमा जोलड्एका हुन्छर्न्।
[नचररतोरी] (ड्स्टयाि) झाड्ु िे बढारे को धूिो र फोहर जम्मा गर्ने एउटा औजार।

138

झाड्ू

ड्ियार्न

[ब्लोअर] ब्लोअर। यििाई हावाको बििे उड्ाएर झरे का पातहरू जस्ता हल्का वस्तुहरू िङ्किर्न गर्नम प्रयोग
गररन्छ।

ब्लोअर

139

अध्याय 6: निर्ााण स्थलc कायाको ज्ञाि
6.1 निर्ााण स्थलका सर्ाि निषयहरू
निर्मा ण स्थलहरु निनिन्न कमर्को िर्ाकम प्रमनिनिकहरूको घर हुि्। उिीहरुले र्िे कमर् एकअकमाको िन्दमफरक दे खिए पनि अिुििी प्रमनिनिकहरू निनित र्मनर्लमहरूर्म सिैं जमिकमर हुन्छि्। यसले उच्च र्ुणस्तर रसुरक्षमको र्हसुस प्रमप्त हुन्छ। यस िण्डले सबै प्रमनिनिकहरूलमई थमहम हुिुपिे कुरमहरूको िणाि र्दा छ।

6.1.1 निर्ााण कायाका निशेषताहरू
(1) निर्मा ण कमया नबल्ड-टु -अर्ा रको आिमरर्म र्ररन्छ।
नबल्ड-टु -अर्ा र िन्ने िमक्मांशले र्मर्ीहरू जस्तो कमरिमिमहरूर्म उही नर्जमइिको िस्तु बमरम्बमर उत्पमदि र्िेकुरम ििई ग्रमहकको आिश्यकतमहरू पूरम र्िा शुन्यबमट नर्जमइि र्ररएको एकल उत्पमदिको निर्मा णलमईजिमउँ छ। निर्मा ण कमया नबल्ड-टु -अर्ा रको आिमरर्म र्ररन्छ। नतिीहरू निनिि हुन्छि, ठूलम-ठूलम दे खि समिमस्तरकम पररयोजिमहरू हुन्छ र केही सर्मि दे खिए पनि प्रत्येक पररयोजिमको फरक निशेषतम र सताहरू हुन्छि्।
प्रत्येक ग्रमहकको लमनर् नबल्ड-टु -अर्ा रको र्िसमय हुिु र्हत्त्वपूणा छ।(2)निर्माण कमया स्थमिको बन्धिहरूको अनििर्म हुन्छि्।
अनिकमां स निर्माण कमया प्रत्येक सम्पत्तीको स्थमिको निनशष्ट आिश्यकतमहरु अिुसमर निर्माण र्ररएको हुन्छ
यसको र्तलब एउटम पररयोजिम उही सताहरूर्म कनहल्यै दोहोररदै ि।(3) निर्मा ण कमया प्रकृनत अिुरुप हुन्छि्।
निर्मा ण कमया प्रमयः बमनहर सञ्चमलि र्ररन्छ र स्थलमकृनत, ऋतु, र्ौसर् र अन्य प्रमकृनतक अिस्थमहरू जस्तम
अनिनित कमरकहरूको अिीिर्म हुन्छ।
(4) निर्मा ण कमया समर्मनजक बन्धि अिुसमर हुन्छि्।
निर्मा ण कमया स्थमिीय उत्पमदि हो र त्यसैले समइटर्म समर्मनजक बमिमहरूको अिीिर्म हुन्छ। िरपरको क्षेत्र रिमतमिरण सांरक्षणकम उपमयहरूको लमनर् सुरक्षम उपमयहरूको आिमरर्म समइट व्यिस्थमपि र्िा र्हत्त्वपूणा छ।लमर्ू हुिे कमिूि तथम नियर्हरू र िरपरको समर्मनजक िमतमिरण निर्मा णको स्थमिर्म नििार र्दा छ र निर्माण
कमयाले बमिमहरू समर्िम र्िे अपेक्षम र्ररन्छ।
140

(5) सुरनक्षत प्रनियम र्मफात र्ुणस्तर नसजािम र्ररन्छ।
निर्मा ण कमयार्म सम्पन्न सांरचिमको र्ुणस्तर सम्पूणा सुरनक्षत निर्मा ण प्रनियम र्मफात नसजािम र्ररिे कुरम पनिकुरम एउटम सत्य हो।

6.1.2 निर्ााण योजिासबै निर्मा ण पररयोजिमहरूको निर्मा ण योजिम हुन्छ। निर्माण योजिम ििेको निर्मा ण सम्झौतम, िक्सम,स्पेसीनफकेसि, समइट नििरण र अन्य नर्जमइि कमर्जमतकम नियर् र सताहरूर्म आिमररत निर्मा ण पररयोजिमको
योजिम हो। निम्न बुँदमहरूलमई ध्यमिर्म रमिी निर्मा ण योजिम तयमर र्ररन्छ।
> निनिन्न समर्मनजक बन्धिहरू जस्तै प्रमसांनर्क कमिूि र नियर्हरू नित्र रहे र योजिमको निर्माण।
> र्ुणस्तर, निर्मा ण बजेट, प्रनियम, सुरक्षम र िमतमिरण सांरक्षणको लमनर् व्यिस्थमपि निनिहरूको निस्तृत
योजिमको निर्मा ण ।> निर्मा ण अिनि नित्र सम्पन्न िएर न्यूितर् लमर्तर्म रमम्रो र्ुणस्तर प्रमप्त र्िा निर्मा ण निनिहरूलमई प्रिमिकमरी
रूपर्म सांयोजि र्िे योजिमको निर्मा ण।> िमतमिरण सांरक्षणलमई ध्यमिर्म रमिी दु घाटिमर्ुक्त र प्रकोपर्ुक्त आयोजिमको योजिम निर्माण ।> निर्मा ण व्यिस्थमपिको 5Mहरू प्रयोर्

र्रे र

योजिमको निर्मा ण। निर्मा ण व्यिस्थमपिको 5Mहरू लेम्यमिपमिर (जिशखक्त), र्टे ररयल (समर्ग्री), र्ेथर् (निनि), र्ेनसिरी (यन्त्र) र र्नि (पैसम) लमई जिमउँ छ।> स्थमिीय/समइटको अिस्थम आनद बुझ्नको लमनर् पयमा प्त प्रमरखिक अिुसन्धमि सञ्चमलि र्िे र निर्मा ण अनघ रनिर्मा णको सर्यर्म उपमयहरू र व्यिस्थमपि निनिहरू को योजिम निर्मा ण र्िे।

6.1.3 निर्ााण व्यिस्थापि
निर्मा ण योजिम बर्ोनजर् तोनकएको र्ुणस्तरर्म निर्मा ण लक्ष्य पूरम र्िा ठे केदमरले आिश्यक व्यिस्थमपि र्िुा िैनिर्मा ण व्यिस्थमपि हो । निर्माण समइटको कमया निम्न पमँच व्यिस्थमपि सूचकहरू ( QCDSE िनििे) अन्तर्ात
सञ्चमलि र्ररन्छ।

141

[क्वालिटी](गुणस्तर)सम्पन्न सांरचिम बिमउि को लमर्ी व्यिस्थमपि, जसले ग्रमहकलमई आिश्यक र्ुणस्तर पूणा रूपर्म सन्तुष्ट र्दा छ।र्ुणस्तर निरीक्षण, समर्ग्रीको र्ुणस्तर परीक्षण र र्ुणस्तर नियन्त्रण योजिमर्म तोनकए बर्ोनजर् निनिन्न निर्मा णपरीक्षणहरू नििमा ररत िमप र आकमरहरू सुनिनित र्िाकम लमनर् र्ररन्छ।
[कस्ट](लागत)लमर्त ििेको समइटर्म िचा र्िा सनकिे पैसम हो। निर्मा ण पररयोजिमसँर् सम्बखन्धत समर्ग्री, श्रर् र नफल्ड
िचाको लमर्त निर्मा ण बजेटिन्दम बढी िहोस् ििेर व्यिस्थमपि र्ररन्छ।[डे लिभरी](हस्तान्तरण)कम्पिीहरूले र्ुख्य ठे केदमर र अन्य ठे केदमरहरूसँर् उिीहरूको निर्माण कमया कुशलतमपूिाक सम्पन्न हुिेकुरम
सुनिनित र्िा र िमस्तनिक कमर्र्म नढलमइ हुि िनदि निर्मा ण प्रनियमलमई व्यिखस्थत र्िाकम लमनर् निर्मा ण अिनिनित्र पूरम हुिे सुनिनित र्िाकम लमनर् सर्न्वय र्दा छ।[सेफ्टी] (सुरक्षा)व्यखक्त र िस्तुहरू िस्ने जस्तम दु घाटिमहरू रोक्न र कमर्सँर् सम्बखन्धत रोर्हरू जस्तै निर्ोकोनियोनसस र नहटस्ट्र ोकहरू रोक्न आिश्यक व्यिस्थमपि र्ररन्छ। अनि निर्मा णर्म शून्य दु घाटिम र शून्य पेशमर्त चोटपटकहरू
प्रमप्त र्िे लक्ष्यकम समथ सुरक्षमको दै निक चिर्म जोखिर् िनिष्यिमणी प्रनशक्षण, कमर्को िर्र्म र्स्ती, सुरनक्षत
प्रनियम बमरे बैठक, 5S प्रिर्द्ा ि र्नतनिनि र अन्य र्नतनिनिहरू सञ्चमलि र्ररन्छ।
[इन्भाइरनमेन्ट] (िातािरण)यो आिमज, कम्पि र जल प्रदू षण लर्मयत िमतमिरणर्म निर्मा णको प्रिमिलमई कर् र्िे व्यिस्थमपि हो। कमिुिर अध्यमदे शले तोकेको र्मपदण्ड पमलिम र्िुापछा ।

6.1.4 निर्ााण पूिाका तयारीहरू
（１） निर्मा ण प्रनियम पुखस्तकमको लमनर् निचमर र्िुापिे र्ुख्य कुरमहरू
उक्त नदिको निर्मा ण कमयार्म उच्च र्ुणस्तर सुनिनित र्िाको लमनर् निर्मा ण नििरणहरू जमँच र्िा र सही रूपर्म
बुझ्न आिश्यक छ।> निर्मा ण सम्झौतमकम सताहरू सर्ीक्षम र्िुाहोस् र बुझ्िुहोस्।
142

> सम्झौतम र्ररएको निर्माणको अन्तरिस्तु (इखस्ट्र्ेटकम सता र नियर्हरू) र कमर्को दमयरम सर्ीक्षम र्िुाहोस्र बुझ्िुहोस्।
> िमकम र निर्मा ण िक्समहरूको सर्ीक्षम र्िुाहोस् र बुझ्िुहोस्।
> समइट निर्मा णकम सताहरू र समइट नियर्हरू सर्ीक्षम र्िुाहोस् र बुझ्िुहोस्।
> पररयोजिम अनघ र पनछ अन्य ठे केदमरहरू र निर्मा णहरूसँर् सम्बखन्धतहरूको कमया तमनलकमको सर्ीक्षम
र्िुाहोस् र बुझ्िुहोस्।
> निर्मा ण प्रनियम जमँच र्िुाहोस्, कमर्दमरहरू छु ट्टयमउिुस्, समर्ग्री र उपकरणहरू तयमर र्िुाहोस्।
> कमर्को लमनर् आिश्यक क्मररयर उन्ननत कमर्ा र लमइसेन्सहरू नलि र बोक्न् सुनिनित र्िुाहोस्।
> सुरक्षम सर्स्यमहरू पनहचमि र्िुाहोस् र बुझ्िुहोस्।

(2) कमया पूिा निरीक्षण
निर्मा ण स्थलर्म कमर् र्दमा , कमर्दमरहरूले निनिन्न औजमर र र्ेनसिरीहरू प्रयोर् र्छा ि्। औजमर रउपकरणहरू ह्यमन्डल र्दमा कमर्दमरहरूको लमनर् समर्मन्य दु घाटिमहरू हुन्छि्। कमया पूिा निरीक्षणको रूपर्म
निम्न कुरमहरु सञ्चमलि र्िा निनित हुिुहोस्।
> र्ेनसिरीको कमया पूिा निरीक्षण
- इखित कमया सञ्चमलि र्िा सक्षर् र्ेनसिरीहरू ठमउँ र्म छि्, निरीक्षण र्ररएको छ, र र्र्ात र्ररएको छिन्ने कुरम निनित र्िुाहोस्।
> यन्त्र, औजमर र उपकरणहरूको जमँ च- प्रयोर् र्ररिे यन्त्र, औजमर र उपकरणहरू निरीक्षण र र्र्ात र्ररएको कुरम पुनष्ट र्िुाहोस्।
> कमया प्रनियमहरूको पुनष्ट
- कमयाप्रिमह िमस्तनिक रुपर्म सिि रहे को पुनष्ट र्िुाहोस्।
- व्यखक्तर्त कमया समझेदमरी र सहिमनर्तमत्मक कमर् नर्ल्दो तररकमले र्ररएको छ र कमया नििमजि सही छिन्ने कुरम पुनष्ट र्िुाहोस्।
> सुरक्षमको पुनष्ट
- स्वमस्थ्य र सुरक्षम सुरक्षमत्मक यन्त्र तथम उपकरणहरु आनद सही रूपर्म प्रयोर् िइरहेको निनित र्िुाहोस्।
143

- आपतकमलीि प्रनतनियमहरू उपयुक्त छि् नक छै िि् ििी पुनष्ट र्िुाहोस्।

6.1.5 लेआउट र्ाकीङ(र्ाकीङ गिे काया)सुनर्दमशी (सुनर्चुके) (लेआउट र्मनकाङ (र्मकीङ र्िे कमया)) ले निर्माण स्थलर्म निर्मा ण र्ररिे सांरचिम िमपुजमाको स्थमि र उचमइ नचन्ह लर्मउिुलमई जिमउँ छ। सुरुदे खि सम्पन्न हुँदमसम्म सम्पूणा निर्मा ण प्रनियमर्म योपनहलो चरण हो। यो सबैिन्दम र्हत्त्वपूणा कमर् हो जसर्म र्ुणस्तर (सनह) को आिश्यकतम पछा । िक्सम अिुसमर
सटीक ररफरे न्स नचन्ह र ररफरे न्स लेिल, अक्ष रे िम आनद सही खस्थनतको लमनर् नचन्ह लर्मइन्छ। लेआउट
र्मकीङको लमनर्, सुनर्चुबो (लमइि र्मकार) िनििे औजमर प्रयोर् र्ररन्छ तर आजकल लेजरको िएको नचन्ह
लर्मउि लेजर बीर् उत्सजाि र्िा लेजर इल्युनर्िेटर प्रयोर् र्ररन्छ। लेजरले लेिल र सर्कोण जमँच र्िा सनजलो
बिमउँ छ। लेआउट र्मनकाङ र लेआउट र्मकीङ र्िे कमयाकम तीि र्ुख्य प्रकमरहरू निम्न हुि्।
लेआउट र्मकीङ र र्मकीङ र्िे कमयालेआउट र्मनकाङ

लेआउट र्मकीङ र र्मकीङ र्िे कमयाको स्थमि
खस्थनत, उचमइ (सन्दिा स्तर/GL), अक्ष रे िम आनदकम लमनर् सन्दिार अनििमिक नचन्हहरू।

पमट्ा स निर्मा णको लमनर् नचन्ह लर्मउिे

सबलीकरण र्ण्डी, फर्मा , पमइनपङ, िमयररङ र अन्य पमटा हरूको
कटमई र प्रशोिि र्िे िमपहरू; कमठको िकानपस को प्रशोिि
िमप; र शीट-र्ेटलर्म कोरे को नचन्हहरू

जर्मिको

लमनर्प्रशोनित

पमटा हरू,समर्मन्य नित्री र बमनहरी नफनटङहरू, इन्टे क र िेखन्टलेसि

उपकरण, हमर्ा िेयर आनदको खस्थनत नचन्ह

होलहरू जस्तम निकमस िलीहरू, पमिी आपूनता र र्र े िेज सेिेटरी

लर्मउिे

पमइनपङ, िमतमिुकूलि र सफमई उपकरणहरू र अनि नियन्त्रण
उपकरणहरू

6.2 पाइप प्रशोधि सम्बन्धी ज्ञाियस िण्डले पमइनपङकम लमनर् कमबाि खस्ट्ल पमइप, कर्म पोनलनिनिल क्लोरमइर् पमइप र पमिी आपूनताकम
लमनर् कर्म पोनलनिनिल क्लोरमइर्-लमइनिङ खस्ट्ल पमइपहरू प्रशोिि र्िे आिमरिूत कुरमहरू िणाि र्दा छ।144

6.2.1 पाइनपङका लानग कार्ाि स्टिल पाइपहरूको प्रशोधि
पमइनपङकम लमनर् कमबाि खस्ट्ल पमइपकम लमनर् समर्मन्य जोर्् िे निनिहरूर्म पेच, िेखल्डङ र र्ेकमनिकल जोर्मइ
निनिहरू सर्मिेश छि्।(1) पेचले जोर्् िे निनियो एक समर्मन्य जोर्् िे निनि हो जुि लमर्ो सर्यको लमनर् प्रयोर् र्ररँ दै आएको छ। र्ुख्यतयम 15A दे खि 100Aको लमर्ी प्रयोर् र्ररन्छ। A ले पमइपको व्यमसलमई जिमउां छ र A िमर्मकमरण बमट सम्बोिि र्ररन्छ । र्मपि कोएकमइ नर्नलनर्टर र्म हुन्छ। B िमर्मकमरण पनि हुन्छ, जसले र्मपिको एकमइको लमनर् इन्च प्रयोर् र्दा छ।कमयानिनि निम्नमिुसमर छ।(1) पाइप काट् िेपमइपलमई तेसो रमिी नफक्स र्िा र पमइप अक्षर्म ठमर्ो िएकोलमई कमट् ि ब्यमन्ड स पमइप कमट् िे र्ेनसि
प्रयोर् र्ररन्छ। यनद ठमर्ो रूपर्म कमनटएको छै ि ििे, यसले छर्् के कटमई िम असर्मि कटमई बन्न सक्छ। 1.0नर्नलनर्टर िम बढीको छर्् के कटमई िम असर्मि कटमईले पमिी चुहमिट हुि सक्छ।
रमम्रो!

िरमब

िरमब

सनह

छर्् के कटमईअसर्मि
कटमईस्ट्ील पमइप को सही र र्लत कटमई(2) थ्रेनिङ (थ्रेि काट् िे काया)खस्ट्लकम पमइपहरू कमनटसकेपनछ, र्मइ हे र्लमई पमइप थ्रेर्रर्म जोनर्न्छ (स्वचमनलत र्मइ हे र् िएको) रपमइपहरूर्म थ्रेर् बन्छि। थ्रेनर्ङ र्दमा कमर् र्िे पन्जम लर्मउिमले हमतहरू थ्रेर्रर्म फस्न सक्छ। कमर् र्िे पन्जम
लर्मएर कनहल्यै थ्रेर् िकमट् िुहोस्। थ्रेनर्ङ पूरम िएपनछ थ्रेनर्ङको सनह िए ििएको थ्रेर् र्ेजले निरीक्षण र्ररन्छ।यी अिस्थमहरूर्म निरीक्षणहरू र्ररन्छ।
- कखिर्म पनहलो तीि थ्रेर् कमनटएको पमइपहरूर्म
- जब थ्रेर् कमनटएको पमइपको व्यमस पररिताि हुन्छ
- थ्रेर् कमनटएको पमइपहरूको सांख्यम अिुसमर (जस्तै 25A को लमर्ी प्रत्येक 50 पमइप िम सो र्ध्ये एक)145

- जब लट (र्ुख्यतयम फरक उत्पमदि नर्नतहरू) िम थ्रेर् कमनटिे पमइपहरूको पमइप निर्मा तम पररिताि िएकोहुन्छ- चेजर (थ्रेनर्ङ हे र्र्म रहे को कमट् िे उपकरण) प्रनतस्थमपि र्दमा
(3) पेच कस्नु अनिको तयारी
खस्ट्ल पमइपहरूर्म थ्रेर् कमनटसके पनछ पेच कस्ने प्रनियम सुरु हुन्छ। सफमई र पेच जोइन्टहरूको नग्रसहटमउिे
कमया अपयमाप्त हुँ दम पनि पमिी चुहमिट निम्त्यमउि सक्छ त्यसैले पेच कस्नु अनघ निम्न तयमरी र्िुा पिे कमयाहरू
आिश्यक छ।- ब्रस िम झुत्रो कपर्मले खस्ट्ल पमइप र नफनटङ् सको थ्रेर्हरूर्म झुरमहरू, फोहोर, िुलो र अन्य बमनहरी िस्तुहरू
हटमउिुहोस्।
- थ्रेनर्ङ तेल जस्तम तेलहरू नग्रस हटमउिे खक्लनिङ एजेन्टले हटमउिुहोस्।
- पमिीर्म घुलिशील थ्रेनर्ङ तेललमई पमिीले िुिुहोस्, झुत्रो कपर्मले पुछ्िुहोस् र सुकमउिुहोस्।
- थ्रेर्र्म खियम लमर्ेको पेच कनहल्यै प्रयोर् िर्िुाहोस्।
तयमरी कमया पूरम िएपनछ, पमइपहरूर्म पेच कनसन्छ, तर नतिीहरू पेच कस्नु अनघ, स्क्रू थ्रेर्हरूर्म सीलेन्ट
लर्मइन्छ। दु ई प्रकमरकम सीलेन्टहरू छि्: तरल सीलेन्ट र सीलेन्ट टे प।(4) तरल सीलेन्ट प्रयोग गर्ाातरल सीलेन्ट लर्मउिु अनघ, जोर्मइ जोर्् िे सतहहरूर्म कुिै पनि ओस, तेल, िूलो, आनद रमम्ररी सफम र्िुाहोस्।
प्रयोर् र्िुा अनघ सीलेन्ट रमम्रोसँर् घोल्िुहोस्। पमइप र नफनटङको सम्पूणा थ्रेर् कमनटएको िमर्र्म ब्रशले समथआिश्यक र्मत्रम लर्मउिुहोस्। समििमिीपूिाक र सर्मि रूपर्म लर्मउिुहोस्। सीलेन्ट प्रयोर् र्ररसकेपनछ
सीलेन्टको क्मपलमई पुिः रमम्ररी बन्दर्िुा आनघ र्ब्बमको थ्रेर्हरूबमट ब्रशले सीलेन्ट हटमउिुहोस् र नचसो, अँध्यमरो,रमम्रो हमिम आउिेठमउँ र्म िण्डमरण र्िुाहोस्। आँ िमको सम्पकार्म आएर्म प्रशस्त पमिीले पिमल्िुहोस् रसकेसम्म चमँ र्ो नचनकत्सकीय सहमयतम नलिुहोस्। छमलमसँर् सम्पकार्म आउँ दम केही व्यखक्तहरूर्म जलि हुिसक्छ, त्यसैले समबुि र पमिीले िुिुहोस्।
(5) सीलेन्ट टे प प्रयोग गर्ाा
सीलेन्ट टे प पेच कनसिे छे उको िररपरर बेररन्छ। पेच कस्ने नदशम घर्ी घुम्ने नदशमर्म िएकोले सीलेन्ट टे प पनिघर्ीको नदशमर्म बेररन्छ। पनहले, आफ्िो औांलमहरूले थ्रेर् र सीलेन्ट टे पर्म नथच्दै एक पटक िररपरर घुर्मउिुहोस।
146

यस बेलम थ्रेनर्ङको लर्िर् एउटम ररज अझै दे खििे हुिुपछा । थ्रेनर्ङको ररज दे खििेर्री िछोनर्कि बेदमा सीलेन्टटे प पमइनपङ नित्र जमि सक्छ। टे प लर्िर् 6 दे खि 7 पटक बेिुापछा । बेररसकेपनछ टे पलमई रमम्रोसँर् टमँ स्नकम लमनर्
आफ्िो औांलमहरू िम िङहरू प्रयोर् र्िुाहोस्। त्यसो र्िा िसक्दम पेच कस्ने बेलम टे पको छमलम निस्कन्छ। थ्रेनर्ङकोटु प्पोर्म ल्यमउिे र्री टे प ररलको तलबमट तमिेर सीलेन्ट टे प बेिुापछा । यस अिस्थमर्म र्मनथबमट तमन्नु र्लत हो।थ्रेनर्ङ को एउटम ररज दे खििेर्री छोर्् िु सही हो। यनद टे पले थ्रेनर्ङलमई पूणातयम ढमक्ो ििे, पेच कस्दम नसलेन्टटे पकम टु िमहरू पमइनपङर्म नित्र पसेकम हुन्छ । यसले पनि जोर्मइ सनजलैसँर् नफट िहुि सक्छ।
(6) पेच कस्ने
सीलेन्ट लर्मएपनछ िम बेररएपनछ जोर्मइहरू पेच कनसन्छ। बेन्च िमइसर्म पमइनपङलमई रमम्ररी नफक्स र्िुाहोस्र पनहले यसलमई हमतले नफनटङर्म पेच कस्नुहोस्। यसलमई हमतले थप कस्न िनर्लेपनछ, यसलमई थप पेच कस्नको
लमनर् उपयुक्त व्यमसको पमइप रे न्च प्रयोर् र्िुाहोस्। थ्रेर्हरू िष्ट हुिे नबन्दु सम्म कर्म पेच िकस्न समििमि
रहिुहोस्। पमइप जोइन्टहरूको पेच कस्ने निनिको उपमए ििेको पमइपर्म पेच कस्नको लमनर् थ्रेनर्ङको लर्िर्दु ई दे खि समढे दु ई ररजहरू छोर्े र पमइप रे न्च प्रयोर् र्िुा हो। कसीसकेपनछ पयमा प्त क्ोररङ सर्य नबनतइसकेपनछ
र्मत्र पमइनपङबमट पमिी बि नदिुपछा ।(2) मेकानिकल जोर्् िे निनिपमइनपङकम लमनर् कमबाि खस्ट्ल पमइपहरूको िेखल्डङले जोर्् िे निनिहरूर्म िेखल्डङ र र्ेकमनिकल जर्मि
सर्मिेश छि् । िेखल्डङ जोर्् िे निनि प्रमयः 100A िम सोिन्दम ठूलम-व्यमसकम पमइपहरूको लमनर् छिोट र्ररन्छ रबनलयो जोइन्ट नहसमबले िरपदो जोर्् िे निनि हो तर यसको लमनर् उच्च स्तरको सीप चमनहन्छ। त्यहमँ दु ई प्रकमरकम
िेखल्डङ जोर्् िे निनिहरू छि्: ग्यमस िेखल्डङ जोर्मइ र नशल्डे र् आका िेखल्डङ जोर्मइ।
[ग्यास िेस्टिङले जोि् िे निनध]ग्यमसहरूको तमप प्रयोर् र्रे र िमतुहरू िेखल्डङ र्िे तीि तररकमहरू छि्: अखक्सएसीनटलीि िेखल्डङ,अखक्सहमइर्र ोजि िेखल्डङ र एयर-एनसनटलीि िेखल्डङ। यी र्ध्ये सबैिन्दम बढी प्रयोर् हुिे अखक्सएसीनटलीि
िेखल्डङ हो। ग्यमस िेखल्डङ प्रमय: समिो व्यमस पमइपहरू िेखल्डङ र्िा प्रयोर् र्ररिे निनि हो।[नशिे ि आका िेस्टिङले जोि् िे निनध]नशल्डे र् आका िेखल्डङ जोर्् िे निनि, ग्यमस िेखल्डङ जोर्् िे निनिहरू सनहत पमइनपङ कमयार्म व्यमपक रूपर्म
147

प्रयोर् र्ररन्छ। नशल्डे र् आका िेखल्डङ निनिले िेखल्डङ अखक्सर्े शि र अन्य अिरोिहरूलमई सकेसम्म कर् र्िाफ्लक्स िमर्क निलमयकले कोटीङ र्ररएको िेखल्डङ रर् प्रयोर् र्दा छ। फ्लक्स जल्दम िेखल्डङको सर्यर्म
पखिएको िमतुलमई हमिमबमट जोर्मउँ छ। कुिै पनि िेखल्डङ निनिको लमनर् प्रनियम निम्नमिुसमर छ।(1) पाइप काट् िे र कटाईको प्रशोधि
पमइप जोइन्टहरूको पेच कस्ने निनिको रूपर्म, स्ट्ील पमइपहरू पमइप अक्षर्म सीिम रूपर्म कमनटन्छि्। तरिेखल्डङ जोर्मइ र्दमा िेखल्डङको र्ुणस्तर सुिमर र्िा कमनटएपनछ पमइपको छे उलमई च्यमम्फर र्िुा आिश्यक पछा ।च्यमम्फररङ नबिम, अपयमा प्त सांयोजि हुन्छ र िेखल्डङ र्ुणस्तरलमई असर र्छा ।पमइप िेखल्डङकम लमनर् चमर निनशष्ट प्रकमरकम बेिलहरू छि्: स्क्वमयर V बट, चौर्म आिमर सतह िएको स्क्वमयर
V बट, एकल बेिल बट र स्क्वमयर बट ( दोन्चुके कमइसमकी पनि िनिन्छ)।
स्क्वमयर V बटएकल बेिल बटचौर्म आिमर सतह िएको स्क्वमयर V बटस्क्वमयर बटसमर्मन्य बेिल(2) अस्थायी िेस्टिङ
र्ुख्य िेखल्डङ अनघ िेखल्डङहरूलमई सही आपसी खस्थनतर्म ठीक र्िा र बेिलको र्लत अलमइिर्ेन्टको कमरणिेखल्डङको निकृनतको रोक्नको लमनर् अस्थमयी िेखल्डङ र्ररन्छ।
(3) र्ुख्य िेस्टिङ
पमइनपङको सम्पूणा पररनि िेल्ड र्िे कमर्, अस्थमयी िेखल्डङ
पनछर्ररन्छ।

िेखल्डङ

कमयाहरू

िेल्डरहरूद्वमरम

निनिन्न

पररखस्थनतहरूर्म र्ररन्छ। लर्मतमर रमम्रो िनतजमहरू प्रमप्त र्िािेखल्डङ कमयाहरूर्म पयमा प्त अिुिि हुिु र िेखल्डङ िरमबीहरू
नसजािम र्िाबमट बच्न र्हत्त्वपूणा छ।एक आिमनसय पमइप नफनटङ कोउदमहरण

148

(3) र्ेकमनिकल जोर्मइ निनिर्ेकमनिकल जोर्मइ निनि पनि िनिन्छ। पमइपहरू हमउनजङ पमइप नफनटङ, बेन्ड नफनटङ, कपनलांर् नफनटङर िो-हब नफनटङहरू प्रयोर् र्रे र जोनर्एकम हुन्छि्।

6.2.2 किा पोनलनििाइल क्लोराइि पाइपहरूको प्रशोधि
कर्म PVC पमइपहरू निम्न चरणहरूर्म प्रशोिि र्ररन्छ।
(1) पाइप काट् िेपमइपहरू पमइपको अक्षर्म ठमर्ो रूपर्म कमनटन्छि्। यनद कटमई सीिम िएि ििे यसले पूणा रूपर्म नछिे रिुइङ र्दमा पूणा रूपर्म िनछिे िमर्हरू नसजािम र्दा छ जसले पमिी चुहमिटको कमरण बिमउँ छ।(2) च्याम्फररङ
पमइप कमनटसकेपनछ नित्री र बमनहरी िमर्हरू बक्स कटरले च्यमम्फर र्ररन्छ तमनक यसलमई सनजलै नफनटङर्म
घुसमउि सनकन्छ। बमनहरी िमर्ले जोर्मइलमई असर र्छा तर नित्री नित्तमर्म बरहरू रह्यो ििे नतिीहरूले अिरोि
र्िा सक्छ। पमिी आपूनता र तमतो पमिीको लमनर् पमइपहरू घुसमउि र्मह्रो हुन्छ, त्यसैले नतिीहरूलमई रमम्रोसँर्
च्यमम्फर र्िा निनित र्िुाहोस्, निशेष र्री बमनहरी िमर्।

(3) िुसाउिे गनहराईको र्ाकीङ
पमइप नफनटङर्म पूणा रूपर्म घुसमइएको छ ििी पुनष्ट र्िा, पमइपको छे उर्म घुसमईको र्नहरमइलमई

नचन्हलर्मउिुहोस्। अपयमा प्त घुसमईले सर्ग्र लम्बमइ योजिमबमट निचनलत हुि सक्छ, िम यसले चुहमिट निम्त्यमउिसक्छ।(4) पाइप र नफनटङर्ा टााँस्ने पर्ार्ा लगाउिे
कोनटङ र्िाकम लमनर् सतहहरूबमट कुिै पनि ओस िम फोहोरलमई सफम र्िुाहोस् र पमइप र नफनटङ दु िैर्मटमँ स्ने पदमथा लमर्मउिुहोस्। कोनटङ र्दमा ध्यमि नदिुपिे कुरमहरू निम्न छि्।> नफनटङबमट सुरु र्री सम्पूणा सतहर्म पमतलो र सर्मि रूपर्म लर्मउिुहोस् (नकिनक लर्मईसके पनछपमइपलमई तल रमख्न सनकँदै ि)> पमइप घुसमउिु पिे िमर्र्म र्मत्र सर्मि रूपर्म लर्मउिुहोस्
149

> जनतसक्दो चमँर्ो कोनटङ लर्मउिुहोस्
> टमँ स्ने पदमथा तनकाि सक्छ त्यसैले आफ्िो कमया क्षेत्रलमई झुत्रम कपर्महरू आनदले सुरनक्षत र्िुाहोस्।
(5) नफनटङर्ा पाइप िुसाउिे
पमइपलमई नफनटङको र्ुिसँर् नर्लमएर रमख्िुहोस् र बल प्रयोर् र्री एकै पटक यसलमई पुरै घुसमउिुहोस्।
एकपटक पमइपलमई नचन्ह सम्म घुसमईसकेपनछ, टमँ स्ने पदमथा सुकी िसकेसम्म लर्िर् 10 सेकेन्डसम्म नित्र नतरबल लर्मउि जमरी रमख्िुहोस्।
(6) अनतररक्त टााँस्ने पर्ार्ा सफा गिुाहोस्
घुसमईसके पनछ बमनहर िकेनलएको टमँस्ने पदमथा सफम र्िुाहोस्। त्यसो िर्दमा दे खििे ठमउँ र्म नबनग्रि सक्छ रयनद यो तनकायो ििे पनछ हटमउि र्मह्रो हुिेछ।

6.2.3 पािी आपूनताको लानग किा पोनलनिनिल-क्लोराइि जस्ता िील पाइपहरूको
प्रशोधि
(1) पाइप काट् िेपमइप कटर ब्लेर्
तमर्मको पमइपको
बमनहरी नित्तम

अन्य पमइप समर्ग्रीहरू जस्तै, यी पमइपहरू पमइप अक्षर्म सीिमरूपर्म कमनटन्छि्। कमनटएको सतहर्म उच्च तमपिर् नसजािम र्िे निनिजस्तै अखक्सएसीनटलीिले ग्यमस कमट् िे निनि कनहल्यै िचुन्न समििमिी
अपिमउिुपछा । अनि म्यमिुअल कटर र थ्रेर्रको प्रयोर्ले र्मकुरे (बर)बरबरको उदमहरण

बिमउँ छ, त्यसैले पमइप कमट् िकम लमनर् ब्यमन्ड आरम िम र्ेटल आरमजस्तम अन्य पमइप कटरहरू प्रयोर् र्ररन्छ।
(2) निर्ररङ
पमइप कमनटसकेपनछ, लमइि पमइप िम स्क्र्यमपरको लमनर् नर्बररङ ररर्र प्रयोर् र्रे र पमइपको नित्री पिमाललमई
नर्बर र्िुाहोस्। थ्रेर्र ररर्रले नर्बर िर्िुाहोस्। नर्बररङ पूरम िएपनछ PVC पमइप नित्तमको र्ोटमईको 1/2 दे खि
2/3 सम्म पमइप-एन्ड एखन्टकोरोसि नफनटङर्म जर्मि र्िा च्यमम्फर र्िुाहोस ।(3) थ्रेनिङ
पमइनपङकम लमनर् कमबाि स्ट्ील पमइपहरू जस्तै र्री थ्रेनर्ङ र्ररन्छ तर यनद पमइपर्म बमनहरी प्लमखस्ट्क कोटीङ
150

छ ििे थ्रेनर्ङ नजर् र उपकरण प्रयोर् र्री र्ररन्छ जसले बमनहरी प्लमखस्ट्क कोटीङलमई िोक्समि र्दै ि।

6.3 निनजङ र िातािुकूलि उपकरणको काया6.3.1 रे निजरे न्टका लानग कोटे ि कपर पाइपहरूको प्रशोधितमप स्थमिमन्तरण र्िे पमइपहरू र्मफात रे निजरे न्ट सांचमर र्िे एयर कखन्डसिरको बमनहरी र नित्री एकमइहरूबीच रे निजरे न्टकम लमनर् कोटीङ र्रे कम तमर्मकम पमइपहरू यस उद्दे श्यकम लमनर् प्रयोर् र्ररन्छ। नहफुकु ििेको
कुिै चीजले ढमनकएको हो। रे निजरे न्टकम लमनर् कोटीङ र्रे कमतमर्मकम पमइपहरू बङ् ग्यमउि सनकिे र प्रशोनित तमर्मकम पमइपहरू

इन्सुलेशि समर्ग्री

हुि् जसर्म अनि-प्रनतरोिी इन्सुलेशि समर्ग्री (जस्तै पोनलथीि)कोटीङ र्ररएको हुन्छ। यनद यसरी छोनर्यो ििे तमर्मकम पमइपहरूर्म
बमनहरी तमपिर्को आिमरर्म नशत जम्मम हुन्छ र यसलमई रोक्नको
लमनर् नतिीहरूलमई इन्सुलेशि समर्ग्रीले ढमनकएको हुन्छ। निनजङ रिमतमिुकूलि उपकरणको प्लमम्बीङ कमयालमई कोटीङ र्रे कम तमर्मकम

तमर्मको पमइपनिजको लमनर् कोटीङ र्ररएको
तमर्मको पमइपपमइपहरू निम्न प्रशोिि र जर्मि आिश्यक छ।(1) इन्सुलेशि सार्ग्री कटािइन्सुलेशि समर्ग्रीलमई बक्स कटरको प्रयोर् र्रे र तमर्मको पमइपर्म ठमर्ो कमनटन्छ। तमर्मको पमइपलमई
िोक्समि िर्िा समििमि रहिुहोस् नकिनक यसले ग्यमस चुहमिट हुि सक्छ।
(2) तार्ाको पाइप काट् िेपमइप कटरलमई तमर्मको पमइपर्म सर्कोणर्म सेट र्िुाहोस र पमइपलमई िनबर्मरी कमट् िको लमनर् पमइपको
िररपरर घुर्मउिुहोस्। कमट् िको लमनर् ह्यमक्स िम ग्रमइन्डर कनहल्यै प्रयोर् िर्िुाहोस् नकिनक झुरमहरू तमर्मको
पमइप नित्रै रहिेछि्।
(3) निर्ररङ
पमइप कटरले कमटे को तमर्मको पमइप नित्री नित्तमर्म र्मकुरी (बर) रहिेछ। यसलमई सम्यमउिमले फ्लेररङ
प्रनियमलमई सहज बिमउँ छ। यस कमयाको लमनर् तोनकएकम उपकरणहरू जस्तै रीर्र र स्क्र्यमपरहरू प्रयोर् र्िानिनित र्िुाहोस्। र्ीबरीङ र्दमा झुरम र अन्य फोहोरहरू तमर्मको पमइपर्म प्रिेश र्िाबमट रोक्नको लमनर् तमर्मको
151

पमइपलमई तलनतर फकमा उिुपछा ।(4) गोलाकार सुधार गिेनर्बररङ र्रे पनछ रे निजरे न्ट पमइप िम अन्य र्मध्यर्हरूकम लमनर् समइनजङ उपकरणले र्ोलमकमरलमई
सच्यमउिुहोस्। यनद फ्लेररङ पूणा र्ोलमकमर नबिम र्ररएको छ ििे पमइपको केन्द्र अक्ष िन्दम बमनहर हुिे, ब्रेनजङको
िर्र्म नफनटङ नित्र िपुिे, िरमब र्ैि कोनटङ आनद जस्तम सर्स्यमहरू हुि सक्छ।
(5) र्ङ् ग्याउिेरे निजरे न्टकम लमनर् कोटीङ र्रे कम तमर्मकम पमइपहरू समइट स्पेसीनफकेसि अिुसमर बङ् ग्यमईन्छि।बङ् ग्यमउिे कमर् हमत िम बेन्डर द्वमरम र्िा सनकन्छ। बङ् ग्यमउँ दम ध्यमिर्म रमख्िु पिे तीििटम बुँदमहरू छि्:पमइपलमई सर्तल हुि, पखच्कि िम कुखच्चि िनदिुहोस्।
[हातले र्ङ् ग्याउिे]दु बै बुढी औँलमहरूलमई बङ् ग्यमउिे स्थमिको नित्री छे उर्म रमख्िुहोस् र औँलमहरूलमई नबस्तमरै पमइपको छे उर्मसमदै यसलमई बङ् ग्यमउिुहोस्।

6.35 दे खि 12.7 नर्र्ी बमनहरी व्यमस िएकम तमर्मकम पमइपहरूको लमनर्बङ् ग्यमउिे न्यूितर् अिाव्यमस बमनहरी व्यमसको छ र्ुणम र 15.88 नर्र्ी िम र्मनथको बमनहरी व्यमस िएकम तमर्मकम
पमइपहरूको बमनहरी व्यमसको दस र्ुणम हुन्छ। पमइप एक पटकर्म थोर थोरै झुकमउिु पछा । यनद पमइप िेरै नछटोर िेरै बङ्ग्इएको छ िम न्यूितर् बङ् ग्यमउिे अिाव्यमस िन्दम कर् छ ििे नथनचिे िम पखच्किे हुन्छ।
[र्ेन्डरद्वारा र्ङ् ग्याउिे]बेन्डको अिाव्यमसलमई समिो र सफम बिमउिको लमनर्, तमर्मको पमइपको र्ुणस्तर र नित्तम र्ोटमइको लमनर्
उपयुक्त बेन्डर प्रयोर् र्िुाहोस्। न्यूितर् बङ् ग्यमउिे अिाव्यमस तमर्मको पमइपको बमनहरी व्यमसको 4 र्ुणम जनतसम्म हुि सक्छ। कुखच्चिबमट जोर्मउिे उपमय।

6.3.2 रे निजरे न्ट पाइपको जिािफ्लेयर र ब्रेज जर्मि दु ई प्रकमरकम रे निजरे न्ट पमइप जर्मि हुि्।

152

(1) फ्लेयर जिािफ्लेररङ तमर्मको पमइपलमई टर म्पेटको आकमरर्म फरमनकलो

फ्लेयर र्ररएको िमर्फ्लेयर िटबिमउिे प्रनियम हो। फ्लेयर िटलमई कस्दम फ्लेयर र्ररिे िमर्निम्प र्ररन्छ र सीलको रूपर्म कमर् र्दा छ।फ्लेयर जर्मि

(2) ब्रेज़ गररएको जिाियो र्ैि पर्मलेर जोर्् िे र जर्मि र्ररिे िुजमहरूर्म नर्समउिे
तररकम हो। सतहर्म अक्समइर् नफल्म िम बमनहरी पदमथा

रहिब्रेज र्ररएको नबन्दु

िनदिु र उनचत ब्रेनजङ तमपर्मि सुनिनित र्िुा र्हत्त्वपूणा हुन्छ।
ब्रेनजङ पनछ पमइप तमतो हुन्छ त्यसैले यसलमई निजेको तौनलयमले
नचसो पमिुाहोस् र िरमब ब्रेनजङको लमनर् नपिहोलहरू रहे िरहेको

ब्रेज र्ररएको जर्मि

जमँच र्िुाहोस्।
(3) इन्सुलेशि सार्ग्री जिािइन्सुलेशि समर्मग्री लम्बमईको नदशमर्म (लर्िर् 8 सेखन्टनर्टर प्रनत 4 नर्टर) र्म अनिकतर् 2% सम्म सांकुनचत
हुन्छ। इन्सुलेशि समर्मग्री को सांकुचि को कमरण िमली ठमउँ हरुर्म नशत जर्ेर दु घाटिम हुि सक्छ त्यसैले ग्यमपहरु
हटमउिे उपमयहरु अपिमउिु पछा । फोहोर, नचल्लो, नचस्यमि आनद रमम्ररी हटमएर छे उकम जर्मि सतहहरू तयमरर्िुाहोस्। जर्मि सतहहरू तयमर िइसकेपनछ इन्सुलेशि समर्ग्रीको टु प्पोलमई एकसमथ जोर्् िुहोस् तमनकनतिीहरूको बीचर्म कुिै ग्यमप िहोस् र टे पको र्ध्य रे िमर्म जोर्मइ पिेर्री इन्सुलेशि टे पलमई बेिुाहोस्। त्यसपनछ
हमतले टे पलमई रमम्ररी टमँस्नुहोस्।

153

6.4 तातो/नचसो इन्सुलेशि काया6.4.1 इन्सुलेशि सार्ग्रीको आकार र प्रकारहरू
इन्सुलेशि समर्ग्री तमप-िमरक ट्यूब, तमप-िमरक खस्ट्र प्स र तमप-िमरकप्लेटहरूको निनिन्न आकमरहरूर्म उपलब्ध हुन्छ। प्लेट र खस्ट्र पहरूिलीहरूकम लमनर् प्रयोर् र्ररन्छ र ट्यूबहरू पमइनपङको लमनर् प्रयोर्
र्ररन्छ। र्ुख्य रूपर्म प्रयोर् र्ररिे इन्सुलेशि समर्ग्रीहरू िमस ऊल (GW),नचकि तमर जमलीरक ऊल (RW), र पोलीस्ट्मईररि फोर् (PS) सर्मिेश छि्। अनि यसर्मरां र्ीि खस्ट्ल प्लेटहरू र एल्युनर्नियर् िमस क्लथ जस्तम बमनहरी समर्ग्रीहरू र सहमयक समर्ग्रीहरू जस्तै खस्ट्लको
तमर, नचकि तमरको जमली, टमँ स्ने टे प र ट्यमकहरू सर्मिेश हुन्छि्। इन्सुलेशि कमर् को निनि कमर्र्िे स्थमि र्मनििार र्दा छ।

6.4.2 पाइनपङर्ा तातो/नचसो इन्सुलेशिको उर्ाहरण
(1) लुकाइएको क्षेत्रहरू जस्तै नसलीङ र्ानर्
नसलीङ र्मनथ िम पमइप शमफ्ट नित्र दे िमिटको सर्स्यम ििएकोले कुिै नफनिशीङ समर्ग्री प्रयोर् र्ररदै ि।इन्सुलेशि ट्यूब एल्युनर्नियर् िमस क्लथ (ALGC) िम एल्युनर्नियर् िमफ्ट पेपर (ALK) र्म बेररएर पमइपहरूर्म
नफक्स र्ररएको हुन्छ।
(2) िर नित्रको खुला पाइनपङ
कोठम र कररर्ोरहरू जस्तम घर नित्र िुलम पमइनपङकम लमनर्, पमइपहरू समर्मन्यतयम नसांथेनटक प्लमखस्ट्ककिर िम ल्यमर्ीङ समर्ग्रीले ढमनकएकम हुन्छि्।
(3) र्ेनशि कोठा, ग्यारे ज, गोर्ार् आनर्।
इन्सुलेशि ट्यूब एल्युनर्नियर् िमस क्लथ (ALGC) िम एल्युनर्नियर् िमफ्ट पेपर (ALK) र्म बेररएर
पमइपहरूर्म नफक्स र्ररएको हुन्छ। यनद फलमर्को तमर नफनिनसङको लमनर् प्रयोर् र्ररएको छ ििे फलमर्को
तमरलमई खियम लमि िनदि PVC कोटीङ र्रे कम फलमर्को तमर (PVC कोटीङ र्रे कम नचकि तमर जमली) लेनफनिशीङ र्िुापछा । पमिी आपूनता र र्र े िेज पमइनपङ को र्मर्लम र्म पोलीस्ट्मईररि फोर् इन्सुलेशि (PS) इन्सुलेशि
समर्ग्री को रूप र्म प्रयोर् र्ररन्छ।
154

(4) िर र्ानहरको खुला पाइनपङ
बमनहरी िुलम क्षेत्रहरूको लमनर् उच्च र्ौसर् प्रनतरोि आिश्यक िएको हुिमले इन्सुलेशि ट्यूबलमई शीट र्ेटल
कमयाद्वमरम प्रशोिि र्ररएको पमतलो खस्ट्लको पमतमले बिेको ल्यमर्ीङ समर्ग्रीले ढमनकएको हुन्छ। ओस िएकोक्षेत्रहरूर्म इन्सुलेशि ट्यूबलमई पोनलनथलीि नफल्म िम सर्मि समर्ग्रीले र्ोइस्चर-प्रुनफङ र्ररएको हुिुपछा ।

6.4.3 पाइनपङर्ा तातो/नचसो इन्सुलेशिको उर्ाहरण
िलीहरूकम लमनर् तमतो र नचसो इन्सुलेशिको कमर् िलीहरूबमट तमप िमिबमट रोक्न र िली नित्रको हमिमबमनहरबमट तमतो हुिबमट रोक्नको लमनर् र्ररन्छ। इन्सुलेशि समर्ग्रीले ऱ्यमनपङ र्ररएकम िलीहरूले तमप र नचसोको
क्षर्तम बढमउि सक्छ, ऊजमा बचत र्िा सक्छ। अनि इन्सुलेशि कमया नबिम िमतमिुकूलि

िलीहरू नशतको

जोखिर्र्म हुन्छि्। िली नित्र र बमनहर नशतले खियम र ढु सी निम्त्यमउि
सक्छ।िलीहरूको तमतो र नचसो इन्सुलेशिको लमनर् कोटीङ र्रे कमएल्युनर्नियर् र िमफ्ट पेपर िम एल्युनर्नियर् िमस क्लथ िएकम इन्सुलेशि
प्यमिलहरू ट्यकहरू, आल्मुनियर् िमसको क्लथ टमस्ने टे प िम नचकितमरको जमलीले िलीहरूर्म जोर्ीन्छ। बमनहरी िुलम ठमउँ हरूर्म आिश्यक
िएर्मिली हरूलमई स्ट्े िलेस स्ट्ील प्लेट िम यस्तै िेर्ले ढमक्नु पछा ।इन्सुलेटेर् िलीहरू

6.5 लाईफलाइि पूिााधार काया6.5.1 पािीको कायाहरू - िाक्टाइल फलार्े पाइपजोि् िे

जमपमिर्म बमरम्बमर िूकम्प जमन्छ । त्यसैले िूकम्पबमट हुिे क्षनतबमट पमइपलमई जोर्मउिर्मक्टमइलफलमर्कम
पमइपहरू प्रयोर् र्ररन्छ। निनिन्न प्रकमरकम र्क्टमइल फलमर्कम पमइपहरू हुन्छि् तर GX-प्रकमरको र्क्टमइल
आइरि नफनटङहरू जमपमिर्म तुलिमत्मक रूपर्म बढी प्रयोर् र्ररन्छ।

155

GX-प्रकमरको र्क्टमइल आइरि नफनटङ िूकम्प प्रनतरोिी

GX-प्रकमरको र्क्टमइल
नफनटङ

आइरि

लक ररङ होल्डरलक ररङ

नफनटङ हो। यो नफनटङर्म िेरै फुनलिे र िुखम्चि सक्ने क्षर्तम हुन्छर यो कमया पमइपलमई नचखप्लिबमट रोक्ने लमनर् हुन्छ। िुइँचमलोको
सर्यर्म जनर्िको ठूलो हलचलको प्रनतनियमर्म नफनटङहरू
फुल्िे, िुखम्चिे हुन्छ र लखच्किे हुन्छ । यसको नसनर्ततम िन्दम बढीतमन्कमए पनि, नफनटङको एन्टी-नर्टे चर्ेन्टले र्दमा पमइनपङको
कमयालमई कमयर् रमख्छ।
पमइपहरू बीचको दू री सिमनित फुल्िे र िुम्चिको लमनर्िमप हुिेछ। थप तखन्कएको अिस्थमर्म, लक ररङ र नफनटङ
नित्रको खस्पर्टको उठे को िमर्ले पमइपलमई बमनहर निस्किबमट
रोक्नेछ। र्क्टमइल फलमर्कम पमइपहरू निम्नमिुसमर जोनर्न्छि्।

खस्पर्ट कोउठे को िमर्रबर ग्यमस्केट

GX-प्रकमरको र्क्टमइल आइरि नफनटङको
िस-सेक्शिल दृश्य

(1) पाइप जिािझुखन्डएको पमइपलमई निर्मातमको नचन्ह र्मनथल्लो छे उर्म हुिेर्री नबस्तमरै तल रमख्िुहोस्।
(2) पाइप सफाईसकेटको िमल्डो, खस्पर्टको नकिमरमबमट लर्िर् 30 सेखन्टनर्टर क्षेत्र र सकेट पररनिबमट सबै बमनहरी पदमथा
हटमउिुहोस्। अनि रबरको ग्यमस्केट जोनर्िे सतहबमट सबै पमिी सफम र्िुाहोस्। (3) लक ररङ र लक ररङहोिर जााँच गिेलक ररङ र लक ररङ होल्डर पूिा-सेट र्ररएकम हुन्छि्। नतिीहरू सकेटको निनदा ष्ट िमल्डो िमर्र्म ठीकसँर्
अिखस्थत छि् नक छै िि् ििेर हे िाको लमनर् हेरेर र छोएर जमँच र्िुाहोस्। िमल्डो िमर्र्म रमम्रोसँर् िरमखिएको
जस्तम िरमबी पनहचमि िएको छ ििे यसलमई लक ररङ होल्डर र्मनथको िमलीर्म सही रूपर्म नफट हुिेर्री
नििमनजत िमर्हरू नथच्न लक ररङ प्लमएर प्रयोर् र्िुाहोस्।
(4) रर्र ग्यास्केट सेट गिेरबर ग्यमस्केट GX प्रकमर रहेको र सनह िोनर्िल व्यमसको लमनर् लेबल जमँच्न निनित हुिुहोस्। रबर ररङ सफमर्िुाहोस् र अर्मनर्को कोणको िमर्लमई सकेट नित्र रमख्िुहोस्। त्यसपनछ यसलमई हमत िम प्लमखस्ट्क हथौर्मले
नथच्दम कुिै िमली ठमउँ हरू छै िि् ििेर सुनिनित र्िा एक ठमउँ र्म जोर्् िुहोस्। जर्मि पनछ सकेटको नित्री िमर्र्म
156

बस्न नदिको लमनर् रबरको ग्यमस्केटलमई प्लमखस्ट्क हथौर्मले ठोक्नुहोस्। यसबमहेक त्यहमँ कुिै उठे कम िमर्हरू
ििएको निनित र्िा रबरको ग्यमस्केटको नित्री सतहलमई औांलमहरूले र्हसुस र्िुाहोस्।
(5) लुनब्रकेन्ट लगाउिे
निशेष र्री र्मक्टमइल फलमर्को पमइप नफनटङकम लमनर् बिमइएको लुनब्रकेन्ट प्रयोर् र्िुाहोस्। रबर ग्यमस्केटको
नतिो पमररएको नित्री सतह र खस्पर्टको बमनहरी सतहर्म सर्मि रूपर्म लुनब्रकेन्ट लर्मउिुहोस्, सेतो रे िमबमट
पमइपको अन्त्यसम्म सुन्नुहोस्। रबर ग्यमस्केट सेट र्िुा अनघ सकेटको नित्री सतहर्म लुनब्रकेन्ट लर्मउिु हुँदैि।
(6) स्टिगट िुसाउिेिेि आनदद्वमरम पमइपहरू झुन्यमउिुहोस् र सकेटको र्ुिर्म हल्कम रूपर्म खस्पर्ट रमख्िुहोस्। यस सर्यर्मढु ङ्गम, कमठकम टु िमहरू िम अन्य बमनहरी िस्तुहरू रबरको ग्यमस्केट िम खस्पर्टर्म िटमँ नसएको सुनिनित र्िुाहोस्।
समथै, दु ई पमइप को कोण 2 नर्ग्री िम कर् रहेको सुनिनित र्िुाहोस्। लीिर होइस्ट् सञ्चमलि र्िुाहोस् र नबस्तमरै
सकेटर्म खस्पर्ट घुसमउिुहोस्। खस्पर्टको बमनहरी सतहर्म नचन्ह लर्मइएकम दु ईिटम सेतो रे िमहरू र्ध्ये, सकेटकोछे उको सेतो रे िमको चौर्मइ नित्र सकेटको अन्त्य पङ् खक्तबर्द् र्िुाहोस्।
(7) रर्र ग्यास्केटको स्टस्थनत जााँच गिेनिशेष चेक र्ेज प्रयोर् र्रे र रबर ग्यमस्केटको खस्थनत जमँच र्िुाहोस्। सबै कुरम सोनचएको दमयरम नित्र छ ििेरपुनष्ट र्िा सकेट र खस्पर्ट बीचको अन्तरको सम्पूणा पररनिर्म प्रिेशको र्मत्रम र्मपि र्िा एक निशेष चेक र्ेज प्रयोर्
र्ररन्छ। यनद सम्पूणा पररनि सोनचएको दमयरम नित्र छ ििे प्रिेशको र्मत्रम पररनिको आठ नबन्दु हरूको लमनर् र्मपि
र्ररन्छ र चेक शीटर्म िोट र्ररन्छ। चेक शीट र्क्टमइल फलमर्को पमइप जर्मिको लमनर् र्ुणस्तर नियन्त्रण
कमर्जमत हो। जर्मिको सम्पूणा प्रनियम लेख्िुहोस्।
(8) पाइनपङ र्ङ् ग्याउिे प्रनिया
सीिम पमइप नफनटङहरू जोनर्ए पनछ बङ् ग्यमउिे सनकिे कोणर्म बङ् ग्यमउि सनकन्छ। जोर्मइ सही छ ििेरप्रर्मनणत र्रे पनछ नफनटङलमई नबस्तमरै झुकमउिे कोण नित्र बङ् ग्यमउिुहोस्। बङ् ग्यमउिे सनकिे कोणर्म एउटमनफनटङ बङ् ग्यमउिुको सट्टम इखित कोणर्म िपुर्ेसम्म िेरै नफनटङहरू बङ् ग्यमउिुहोस्।

157

6.5.2 पािीको कार् र ग्यास—EF जिािपमिी र ग्यमस नितरणको लमनर् पोनलथीि पमइपहरू हल्कम, लनचलो, खियम प्रनतरोिी र स्वि पमिी र ग्यमस
पमइनपङको लमनर् प्रयोर् र्ररिे पमइपहरू हुि्। अनि यस पमइप समर्ग्रीले िूकम्प र जनर्ि िनसिे जस्तम
आपतकमनलि अिस्थमर्म स्थमनयत्व दे िमउँ दछ। पमइप समर्ग्री र नफनटङहरू पमिीको लमनर् िीलो र ग्यमसको लमनर्
पहें लो छि्।पोनलनथलीि पमइपहरू जर्मि र्िे दु ई तररकमहरू

किेक्टर

इन्डीकेटर

टनर्ािल नपिकन्टर ोलरछि्: इलेक्टरोफ्यूजि (EF) जर्मि र र्ेकमनिकल
जर्मि। EF जर्मि निद् युतीय ततमउिे तमरलमई
ततमएर तमरलमई पमइप नफनटङको नित्री पिमाल रपमइपको बमनहरी पिमा लर्म रहे को प्लमखस्ट्कलमई

EF सकेट
पमिी आपूनताको लमनर् पोनलथीि
पमइपपिि र सँर्ै फ्यूज र्िे जर्मि निनि हो। पमइपइलेखक्टर कहीनटङ तमरपोनलथीि पमइप को EF जर्मि

(खस्पर्ट) लमई जर्मि र्ररिे फेसर्म इम्बेर् र्ररएको
निद् युतीय ततमउिे तमरिएको पमइप नफनटङ (सकेट) र्म सेट र्रे पनछ जर्मि र्िाको लमनर्

नतिीहरूलमई ततमउि

नियन्त्रकले तमरहरूलमई ऊजमा नदन्छ।
EF जर्मि कमया निम्न चरणहरूर्म र्ररन्छ।
(1) पाइप काट् िेपमइपको अन्त्यको िमर् पमइप अक्षसँर् ठमर्ो हुिेर्री पमइप कमट् िुहोस्। िोनर्िल व्यमस जनत िएपनि पमइपलमई
छर्् के कमट् िसनकिे नसनर्ततम 5 नर्र्ी नित्र हुन्छ। उच्च-र्नत ग्रमइखन्डङ चक्कमहरू प्रयोर्

र्रे र कमट् िेउपकरणहरू प्रयोर् र्िुा हुँ दैि नकिििे नतिीहरूको तमपले कमनटएको सतहलमई निकृत बिमउि सक्छ।
(2) EF सकेटको तयारी
पमइपर्म क्षनतको निरीक्षण र्िुाहोस् त्यसपनछ पेपर टिेल िम सफम ऱ्यमर्ले पमइपबमट र्मटो िम फोहोर सफमर्िुाहोस्। पमइपको अन्त्यबमट िमप्नुहोस् र निनदा ष्ट घुसमउिे लम्बमइर्म नचन्ह रे िम कोिुाहोस्।
(3) स्क्र्याप
स्क्र्यमपर प्रयोर् र्रे र, पमइपको छे उबमट र्मकार लमइिर्म पमइपको सतहलमई स्क्र्यमप र्िुाहोस्।
(4) फ्युजि सतह को सफाई158

पमइपको सम्पूणा स्क्र्यमप र्ररएको सतह र EF सकेटको नित्री नित्तमलमई इथमिोल िम एसीटोिले निजमइएको
पेपर टिेलले सफम र्िुाहोस्।
(5) र्ाकीङ
सकेटर्म स्क्र्यमप र्ररएको र सफम र्ररएको पमइप घुसमउिुहोस् र पमइपलमई सकेटको छे उको पररनिर्म नचन्ह
लर्मउिुहोस्।
(6) पाइप र नफनटङहरू िुसाउिे र जोि् िे
EF सकेटर्म नचन्ह लर्मइएको रे िमर्म दु िै पमइपहरू घुसमउिुहोस्। त्यसपनछ EF सकेटर्म पमइपहरू बमँध्न
क्ल्यमम्पहरू प्रयोर् र्िुाहोस्।
(7) फ्युजिको लानग तयारी

EF फ्यूजिको लमनर् तयमरी

कन्टर ोलर पमिर प्लर्लमई निद् युतीय आउटलेटर्म जर्मि
र्िुाहोस्। खस्वच अि र्िुाहोस्। त्यसपनछ नफनटङको टनर्ािलहरूर्म
आउटपुट केबल जर्मि र्िुाहोस्। फ्युजि र्मटम पढ् ि कन्टर ोलरर्म
जोनर्एको बमरकोर् ररर्र प्रयोर् र्िुाहोस्।
(8) फ्युजि
उजमा नदि कन्टर ोलरर्म स्ट्मटा बटि नथच्नुहोस्। उजमा स्वतः बन्द हुन्छ।
(9) निरीक्षण
बमयमँ र दमयमँ दु िै EF सकेट सूचकहरू र्मनथ नथनचएकम छि् नक छै िि्जमँ च र्िुाहोस्। कन्टर ोलर नर्स्प्लेर्म

यसले सफलतम पूिाक प्रनियम सर्मप्त र्रे को पुनष्ट र्िुाहोस्। त्यसपनछ आउटपुट केबलहरू हटमउिुहोस् रक्मपहरू जोर्् िुहोस्।
(10) नचस्याउिे
फ्युजि पूरम िएपनछ उत्पमदिलमई नचसो हुिको लमनर् पूिानििमाररत सर्य सम्म छोर्ी नदिुहोस्। पूणा रूपर्म
नचसो िएपनछ क्ल्यमम्पहरू हटमउिुहोस्। प्रत्येक फ्युजि नबन्दु को लमनर् चेक बुँदमहरू िोट र्िा चेक शीट प्रयोर्
र्िुाहोस्।

159

6.5.3 र्ू रसञ्चार कायार्ा सािधािीहरू
(1) िूनर्गत िलीिली फुल्िे िम िुखम्चिे अपेनक्षत र्ररएको ठमउँ र्म फुल्िेर िुखम्चिे

बिमउि नफनटङ प्रयोर् र्िुाहोस् िमजर्मिको लमनर् अन्य र्मध्यर्हरू प्रयोर् र्िुाहोस्।
(2) केिल तान्ने
केबल पुल-इि र पुल-आउट पोटा हरू िनजकको ह्यमन्डहोलर्म केबलको अनतररक्त लम्बमइ रहिे र्रीकेबललमई रुनटङ र्िुाहोस्।
(3) अनिकल केर्ल िूनर्गत िायररङ
प्रकोप िम यस्तै घटिमहरूको बेलम केबलहरू समदमा केबल बमनङ्गएर हुिे नििे दलमई रोक्नको लमनर् जर्मि र
पुल-थ्रु िण्डहरूर्म अनिकल केबलहरूको ह्यमन्डहोलर्म पयमाप्त लम्बमइ सुरनक्षत र्िुाहोस्।

6.5.4 िूनर्गत पाइनपङ कायाको लानग सािधािीहरू
(1) उत्खिि गर्ाा निद्यर्ाि िूनर्गत पाइपहरूको क्षनत िा कानटिे
िूनर्र्त पमइनपङको कमर् र्दमा निद्यर्मि िूनर्र्त पमइपहरू क्षनतग्रस्त िम कमनटिबमट बच्न समििमिी अपिमउिुपछा । पमिी, ढल, ग्यमस, सञ्चमर र नबजुलीकम पमइपहरू जस्तम िूनर्र्त पमइपहरूलमई क्षनत पुिे िम कमनटिेदु घाटिमहरूले निर्मा ण स्थलर्म र्मत्रै होइि फरमनकलो क्षेत्रकम बमनसन्दमहरूको जीििर्म पनि बमिम पुऱ्‍यमउँ छ।िूनर्र्त पमइप कमनटदम िम क्षनतग्रस्त हुँदम हुिे दु घाटिमहरूर्म निम्न कमरणहरू हुि सक्छि्।
> निदे शिहरू पमलिम र्िा असफलतम
> अपयमा प्त िम सुन्य अन्वेषण सिेक्षण
> िूनर्र्त पमइपको स्थमि िक्सम िन्दम फरक हुिु> कमर् सुरु र्िुा अनघ िमतम आनद को अपयमा प्त पुनष्ट
> सर्क िमतमर्म कुिै जमिकमरी िरहे को> पमइनपङ बेन्ड, रमइजर आनद को आकमर जमँच र्िा असफलतम।
> कर् र्नहरो क्षेत्रर्म िूनर्र्त पमइप रहे को> र्मनर्एकम िस्तुहरू सर्कर्म नचन्ह लर्मउि असफल हुिु160

> अन्य
निद्यर्मि िूनर्र्त सांरचिमहरूको स्थमि सही रूपर्म नििमा रण र्िा सम्बखन्धत ठे केदमरहरू बीच जमिकमरी
आदमिप्रदमि र्िा र्हत्त्वपूणा हुन्छ। निर्मा ण सुरु हुिु अनघ, एक निस्तृत अन्वेषण सिेक्षण सञ्चमलि र्ररिेछ।
उत्खििकम िर्र्म निद्यर्मि िूनर्र्त पमइप र िलीहरूको स्थमि पत्तम लर्मउि खस्ट्ल पमइप र केबल नर्टे क्टरप्रयोर् र्ररिेछ। यनद उत्खििकम लमनर् ब्यमकहो िम अन्य र्ेनसि प्रयोर् र्ररयो ििे निद्यर्मि िूनर्र्त पमइपहरू
िररपरर 50 सेखन्टनर्टर नित्र हमतले उत्खिि र्िुापछा । दु घाटिमको प्रकमरकम आिमरर्म हेदमा आिमिन्दम बढीब्यमकहोहरूकम कमरण हुन्छि्। तर ध्यमि नदिुहोस् नक हमतले उत्खिि र्दमा पनि कमनटिे दु घाटिमहरू हुन्छि्।दु घाटिमहरू रोक्नको लमनर् तलको तमनलकमर्म दे िमइएको िूनर्र्त िस्तु पनहचमि पमतमहरू िूनर्र्त िस्तुहरू रजनर्िको सतहको बीचर्म रमखििेछ।
िूनर्र्त िस्तु पनहचमि पमतमहरूको लमनर् रङ पनहचमि

पुररएको उपकरण कोरङ पनहचमि

पुररएको उपकरण

प्रकमररङ पनहचमिको प्रकमर

सञ्चमर केबलरमतोढल पमइपहरू

िैरोउच्च िोल्टे ज र न्यूि

सुन्तलम रङग्यमस पमइपहरू

हररयो

निलो

-

-

िोल्टे जकम पमिरलमइिहरू
पमिीकम पमइपहरू
(2) म्यािहोलसाँग सम्बस्टन्धत र्ु िाटिाहरू
म्यमिहोलको कमर्सँर् सम्बखन्धत िेरै दु घाटिमहरू एिोखक्सयम र सल्फमइर् निषमक्ततमकम कमरण हुन्छि्।
अखक्सजि अिमि ितरम अपरे सि सुपरिमइजरहरू िम अखक्सजि-अिमि ितरम िएको ठमउँ र्म कमर्को लमनर्
निशेष नशक्षमको लमनर् तह I र तह II सीप प्रनशक्षण पमठ्यिर्हरू पूरम र्रे कम व्यखक्तहरू म्यमिहोलर्म प्रिेश र्िासक्ने व्यखक्त हुि्। अखक्सजि र हमइर्र ोजि सल्फमइर्को एकमग्रतम र्मपि र्िुाहोस् र कमया क्षेत्रर्म हमिम सांचमर
र्िुाहोस् तमनक अखक्सजि एकमग्रतम कखिर्म 18% होस् रहमइर्र ोजि सल्फमइर् एकमग्रतम 10 पीपीएर् िन्दम कर् होस्।
िमयुसांचमर सिि ििएर्म कमर्दमरहरूले हमिम शुर्द् र्िेश्वमसप्रश्वमसकहरू लर्मउिु पछा र एकजिम निर्रमिी कतमातोनकिुपछा । अखक्सजिको कर्ीकम कमरण नसँढीबमट िस्ने
161म्यमिहोल नित्रदु घाटिम पनि हुिे र्रे को छ । 2 नर्टरिन्दम कर् उचमइ िए पनि अखक्सजिको कर्ी हुिे सिमििम िएकमक्षेत्रहरूर्म फल एरे स्ट् उपकरण लर्मउिु पछा । व्यस्त सर्कर्म प्रमयः म्यमिहोल निर्मा ण तथम म्यमिहोलसम्बन्धी
कमर् हुिे िएकमले र्ुर््िे सिमरीसमििसँर् दु घाटिम पनि हुिे र्रे को छ। म्यमिहोल िररपरर घेरम (म्यमिहोल नशल्ड)र अन्य सुरक्षम सुनििमहरू जर्मि र्ररिेछ र म्यमिहोल िररपरर झन्डमहरु रमखििेछ।

6.6 आनकाटे क्चरल शीट र्ेटल काया6.6.1 शीट र्ेटल प्रशोधि
आनकाटे क्चरल शीट र्ेटल कमयार्म चमहे को प्रयोजिको लमनर् पमतलो िमतु पमतमहरू कमट् िे, बङ् ग्यमउिे, पखन्चङ,िेखल्डङ र अन्य प्रशोिि र्रे र पमटा हरू नसजािम र्रर नतिीहरूलमई प्रयोर् तथम जर्मि र्िे । प्लमम्बीङ र छमिमनिर्मा ण सनहत यो कमर्निस्तृत क्षेत्रर्म आिश्यक छ। खस्ट्ल प्लेटहरू प्रशोिि र्िा आिश्यक आिमरिूत

कमयाहरू स्क्रमइब र्मनकाङ र्िे, कमट् िे, बङ् ग्यमउिे र िेखल्डङ हुि्। जनटल आकमरकम उत्पमदिहरू बिमउँ दमह्यमर्ररङ िनििे प्रनिनि आिश्यक हुन्छ। यो उच्च सीप चमनहिे कमर् हो र त्यसैले यसलमई यहमँ रमखििे छै ि।(1) स्क्राइर् र्ानकाङ
स्क्रमइब र्मनकाङ सिि िएसम्म एकल चरणर्म स्क्रमइनबङ नसयो, नर्िमइर्र र र्ेटलहरू प्रयोर् र्रे र र्ररन्छ।
एउटै िस्तुको िेरै बिमउँ दम कमयाक्षर्तम बढमउि र्ेजहरू बिमइन्छ।

स्क्रमइब र्मनकाङ

162

(2) काट् िेकैँची सनजलै नित्र पस्न सकोस् ििेर रमख्िु पिे िमर्लमई
उठमएर नशट र्ेटल समििमिीपूिाक कमनटन्छ। स्क्रमइब
लमइिहरू हेरेर स्क्रमइब लमइिहरूबमट निरन्तर कमट् िुहोस् ।कमट् िे

कमनटएको नकिमरमहरू िमतु रे नतले सम्म बिमइन्छ।
(3) र्ङ् ग्याउिे

कमर्े तमर्मिे (चौर्म छे िी) र हथौर्मको प्रयोर् र्रे र नशटर्ेटललमई स्क्रमइब लमइिर्म पछमनर्बमट ठोनकन्छ। यसतररकमले सतहलमई इखित नदशमर्म थोरै बङ् ग्यमउि
सनकन्छ। त्यसपनछ एिनिल िम प्लेटफर्ाको कुिमलमई सतहबङ् ग्यमउिे

प्लेट िनििे र्ोलीको रूपर्म प्रयोर् र्री िकानपसलमई हथौर्मले ठोकेर आिश्यक कोणर्म नबस्तमरै बङ् ग्यमइन्छ।
प्लेटफर्ाको कुिमलमई सतह प्लेट िनििे र्ोलीको रूपर्म प्रयोर् र्री िकानपसलमई हथौर्मले ठोकेर आिश्यक
कोणर्म नबस्तमरै बङ् ग्यमइन्छ।
(4) िेस्टिङनशट र्ेटलको िेखल्डङर्म प्रमयः प्रयोर् हुिे िेखल्डङ निनि फ्युजि िेखल्डङ निनि हो, जसर्म जोइन्ट बिमउिको
लमनर् नफलर र्ेटल (िेखल्डङ रर् िम तमर) पखिन्छ। क्ल्यमम्पहरू प्रयोर् र्रे र ओिरल्यमनपांर् िमर्हरू बमँ ध्िुहोस्।
त्यसपछी 10 नर्र्ी दु रीर्म अस्थमयी रूपर्म जोइन्टहरू जोर्् िुहोस्। यस िेखल्डङको र्ुख्यकुरम पमटा हरू र आर्ोबीचको दू री कमयर् र्दै िेखल्डङ रर्लमई पर्मल्िे हो। यो कमर्र्म एकमग्रतम आिश्यक छ र त्यसैले आरमर्कम समथकमर् र्ररन्छ।

6.6.2 िली जिाि निनध(1) िगााकार िलीहरुको जिाििर्माकमर िलीहरु जर्मि र्िाको लमनर् एङ्गल फ्लेन्ज र खिप-अि फ्लेन्ज निनिहरू उपलब्ध छि्।[एङ्गल फ्लेन्ज निनध]यसको उच्च जर्मि शखक्त र िमयु िमयुरोिक िएको कमरण यो प्रमयः िुिमँ निकमसको िलीहरु आनदको लमनर्
163

प्रयोर् र्ररन्छ। यद्यनप यो श्रर्-इन्टे खन्सि जर्मि प्रनियम िएको कमरण प्रमय: अन्य िली जर्मिहरूको लमनर्
प्रयोर् हुँ दैि।[इन्टे ग्रल फ्लेन्ज निनध]फ्लेन्ज (इन्टे ग्रल फ्लेन्ज) बिमउि िलीको एक िमर् बङ् ग्यमइएको हुन्छ, इन्टे ग्रल फ्लेन्जहरू एकसमथ जोनर्न्छि्र िलीको चमर कुिमहरू निशेष खक्लपहरूले बमँ निन्छि्। एङ्गल फ्लेन्ज निनिको तुलिमर्म यो निनिलमई फ्लेन्जहरू
बिमउि कर् कमर् चमनहन्छ र जर्मि र्िा सनजलो हुन्छ र यही कमरणले र्दमा यो प्रमयः िुिमँ निकमस बमहेक अन्यिलीहरुर्म प्रयोर् र्ररन्छ।
ग्यमस्केट

एङ्गल फ्लेन्ज

इन्टे ग्रल फ्लेन्ज

क्लीट

बोल्ट
ग्यमस्केट

ररिेट

र्क्ट

र्क्ट

इन्टे ग्रल फ्लेन्ज निनिएङ्गल फ्लेन्ज निनि[स्टिप-अि फ्लेन्ज निनध]पूिा-निनर्ात फ्लेन्ज िलीर्म घुसमइन्छ र स्पट-िेल्डीङ् र्ररन्छ त्यसपनछ चमर कुिमहरूर्म बोल्ट र िटले कनसन्छर फ्लेन्जलमई क्लीट िनििे निशेष हमर्ा िेयरसँर् सँर्ै जोर्ीन्छ। यो निनि एङ्गल फ्लेन्ज निनि िन्दम निर्माण र्िाप्रिमिकमरी र जर्मि र्िा सनजलो छ, चमर कुिमर्म र्मत्र बोल्ट आिश्यक हुन्छ। यो इन्टे ग्रल फ्लेन्ज निनि िन्दम
बनलयो हुन्छ र इन्टे ग्रल फ्लेन्ज निनि र एङ्गल फ्लेन्ज निनि बीचको एक र्ध्यिती निनि र्मन्न सनकन्छ।
(2) गोलाकार िलीहरुको जिािस्पमइरल िलीहरु र अन्य र्ोलमकमर िलीहरुको जर्मि निनिहरूर्म फ्लेन्ज निनि र निप्पल जर्मि निनि सर्मिेश
छ।[फ्लेन्ज निनध]फ्ल्यमन्ज कलर स्पमइरल िलीहरुर्म घुसमइन्छ र फ्लेन्जहरू एक अकमा र्म बोल्ट र िटहरूले जोनर्न्छ। प्लेट
फ्लेन्जहरू 75 दे खि 100 नर्र्ी व्यमस िएकम समिम िलीहरुकम लमनर् प्रयोर् र्ररन्छ जबनक एन्र्ल फ्लेन्जहरू 200
164नर्र्ी िम सोिन्दम बढी व्यमस िएकम िलीहरुकम लमनर् प्रयोर् र्ररन्छ। यो निनि उच्च बल चमनहिे जर्मिहरूको
लमनर् उपयुक्त छ।[निप्पल जिाि निनध]स्पमइरल

िलीलमई िलीर्म निप्पल िनििे निशेष नफनटङ घुसमएर, खस्ट्ल प्लेट स्क्रू (सेल्फ-नर्र नलङ स्क्रू) द्वमरमदु ई िम तीि नबन्दु हरूर्म बमँ िेर र बमनहरबमट यसको िररपरर र्क्ट टे प बेरेर जोनर्एको हुन्छ। यो जर्मि निनिअपेक्षमकृत सनजलो हुन्छ र व्यमपक रूपर्म प्रयोर् र्ररन्छ। खस्ट्ल प्लेट स्क्रूले िलीर निप्पलहरू जोर्् दमिलीहरुर्म पमिी बर्ेको अिस्थमर्म पमिी चुहमिट रोक्नको लमनर् पेचँ हरू सीिम िली र्ुनि िलर्मउिुहोस्।

6.7. निर्् युतीय कायानिद् युतीय कमयाकम प्रमनिनिकहरूकम लमनर् कमर्को दमयरम फरमनकलो छ र यसर्म पमइनपङ, िमयररङ,नफक्स्चरको जर्मि र निद् युतीय उपकरणहरूको जर्मि सर्मिेश छि्। यस कमयाले निशेष रूपर्म िेरै प्रकमरकम
औजमर र उपकरणहरू प्रयोर् र्दा छ। कमर् र्दमा नबजुलीको झटकम र चुहमिट करे न्टबमट बच्न समििमि रहिुहोस्।

6.7.1 उच्च िोल्टे ज सर्िे शिहरूसाँग कार् गर्ाा सािधािीहरू
पमिर कम्पिी आनदबमट नलइएको 6600V नबजुलीलमई पोलहरूर्म जर्मि र्ररएको (ओिरहेर् तमरको र्मर्लम)PAS (पोल एयर खस्वच, उच्च-िोल्टे ज एयर-इन्सुलेटेर् खस्वच) र्मफात बेसर्ेन्ट िम िििको छतर्म जर्मि र्ररएकम
क्ुनबकलहरूर्म आपूनता र्ररन्छ। क्ूनबकलहरूर्म प्रमप्त 6600V लमई 100V िम 200V र्म रूपमन्तरण र्ररन्छ।
नित्र नबजुली बन्द र्िा नििे दि र सनकाट ब्रेकरहरू हुन्छि्। उच्च-िोल्टे जसबस्ट्े शिहरूर्म कमर् र्दमा औद्योनर्क दु घाटिमहरू रोक्नको लमनर् PAS िोलेर
क्ूनबकलहरू सनहत उजमा निखस्क्रय र्रे र कमर् र्िुा आिमरिूत हो। जबनििे दि िम सनकाट ब्रेकर िोनलएको हुन्छ िुलम िण्डको प्रमथनर्क िमर्र्म
नबजुली अझै पनि बनर्रहेको हुन्छ। प्रमथनर्क िमर्र्म सनिय तमर (उजमा सनिय)सँर् कमर् र्िा िेरै ितरिमक हुन्छ नकिनक यसले प्रत्यक्ष निद् युतीय झटकम िम

165

निद् युतीय नर्स्चमजाको कमरण निद् युतीय झटकमको दु घाटिम हुि सक्छ।

6.7.2 सटा सनकाट, ग्राउण्ड फल्ट र नलकेज करे न्टसटा सनकाट (जसलमई सटा पनि िनिन्छ) ििेको जब दु ई िम तीि-फेज सनकाटबमट दु ई िम बढी तमरहरू
एकअकमा सँर् लोर्लमई बमइपमस र्दै सम्पकार्म आउँ छि्। करे न्ट रहे को बेलम तमर कमट् दम सटा सनकाट हुन्छ। समथैिमयररङ त्रुनटहरू र स्क्रू र्र मइिरहरू जस्तम उपकरणहरूको िमतु िमर्हरूले सटा सनकाट हुि सक्छ।
ग्रमउण्ड फल्ट ििेको नबजुलीको प्रिमह जनर्िर्म बिे हो। नबजुली लमइि जनर्िबमट इन्सुलेटेर् हुिुपछा । र्लतध्रुितमर्म र्रमउन्डीङ् र्दमा ग्रमउण्ड फल्ट हुन्छ।
बिुपिे सनकाटबमट बर्ीरहेको करे न्ट िबिुपिे ठमउँ र्म बग्दम करे न्ट चुहमिट हुन्छ। यसले र्मनिसहरूलमई
नबजुली झटकम, आर्लमर्ी आनद हुि सक्छ। यनद कुिै ििि िम अपमटा र्ेन्ट िििर्म अथा चुहमिट सनकाट ब्रेकर िमग्रमउन्ड-फल्ट अलमर्ा जनर्त छ ििे चुहमिटको करे न्टले निद् युतीय सनकाटलमई अिरोि र्िा िम अलमर्ा सेट र्िासक्छ। ििीकरण पररयोजिमहरूर्म समििमिी अपिमउि निनित हुिुहोस्।

6.7.3 निस्टिङ तारहरूर्ा सािधािी
तमरहरूको िरमब निखम्पङले तमप िम स्पमकाको कमरण दु घाटिम निम्त्यमउि सक्छ। निखम्पङ उपकरण प्रयोर्
र्रे र निम्प टनर्ािलको खििको बीचर्म बनलयोसँर् निम्प र्िुाहोस्। समथै तमरको र्ोटमईसँर् नर्ल्दो निम्प
टनर्ािलहरू प्रयोर् र्िा निनित र्िुाहोस्। तमर र्मत्र ििएर निम्प टनर्ािलर्म पनि एम्प्यमनसटी रे नटङ हुिे कुरम ध्यमि
नदिुहोस्।

6.7.4

निधर्ाि िूनर्गत पाइपहरू र ओिरहेि िायररङहरूको क्षनत िा निच्छे र्ि(1) केर्ल टर े न्चको उत्खिि गर्ाा निद्यर्ाि िूनर्गत पाइपहरूको क्षनत िा कानटिे
िूनर्र्त ठमउँ र्म र्मनथको युनटनलटी पोलहरू र र्मनथल्लो पमिर लमइिहरू रमख्नको लमनर् सुनििमलमई केिल टर े न्चिनिन्छ। यो कमर् ल्यमन्डस्केनपङ सुिमर र्िा र सर्कहरू िेनिर्ेट र्िा सनजलो बिमउिको लमनर् र्ररन्छ। पमिी,ढल, ग्यमस, सञ्चमर र नबजुलीकम पमइपहरू जस्तम अिखस्थत लमइफलमइि पूिमा िमरहरू कमनटिे दु घाटिमको सिमििम

166

रहे कमले केबल टर े न्च निर्मा णकम लमनर् प्रमरखिक अिुसन्धमि र अस्थमयी कमर् आिश्यक छ । निर्मा णर्मसमििमिीहरूकम लमनर् िूनर्र्त पमइनपङ कमयाको लमनर् 6.5.4 समििमिीहरू हे िुाहोस्।

केबल टर े न्च(2) आकस्टिक रूपर्ा ओिरहेि तार कानटिे
निर्मा ण र्ेनसिरी बुर्को चमलबमट ओिरहे र् तमर कमट् िे, र्म्पटर कको टर ली उठमउँ दम र निर्मा ण र्ेनसिरी ओसमरपसमर र्िे सिमरीबमट
निर्मा ण र्ेनसिरी लोर् र अिलोर् र्दमा दु घाटिमहरू िएकमउदमहरणहरू छि्। ओिरहेर् केबलहरू सुरनक्षत र्िा केबलकिरहरू रमख्न अन्य ठे केदमरहरूले अिुरोि र्िा सक्छि्।

6.7.5 सिक प्रयोगको लानग सािधािीहरू
सर्कर्म कमर् र्दमा समन्दनिाक कमिूि र नियर्हरूर्म ध्यमि नदिुहोस्। समर्मन्य समििमिीहरू निम्नमिुसमर छि्।> कमर्को नजम्मेिमर व्यखक्तले सर्क प्रयोर् अिुर्नत नलिुपिेछ। अनि अिुर्नतकम सताहरू (कमर् र्िे घण्टम,कमर् र्िे अिस्थम आनद) अिलोकि र्िुापछा ।> निर्मा णर्म सांलि ििएकम व्यखक्तलमई प्रिेश निषेि र्िा निर्माण स्थलर्म सुरक्षम व्यिस्थम नर्लमइएको हुिुपछा ।> टर मनफक प्रिमहर्म बमिम िआओस् ििी सुनिनित र्िा टर मनफक नियन्त्रकहरू तैिमथ र्ररिुपिे छ।> पैदलयमत्रीहरूकम लमनर् सुरनक्षत यमत्रम सुनिनित र्िा उपमयहरू नलइिेछ।
> आिमज, कम्पि र िरपरकम बमनसन्दमहरूर्म पिे अन्य प्रिमिहरूलमई न्यूिीकरण र्िे प्रयमस र्ररिेछ।

167

>कमर्दमरहरूले समइट छोर्् दम उत्खिि र्ररएकम
सतहहरूलमई जस्तमको त्यस्तै छोर्् िु हुँदैि, नतिीहरू
ब्यमकनफल िम ढमनकएको हुिुपछा । यनद प्वमलहरू
जस्तमको त्यस्तै रहन्छि् ििे सुरक्षम बमरहरू स्थमपिम
र्ररिेछ।
> सर्कर्म अस्थमयी रूपर्म िस्तुहरू रमख्दम,नतिीहरूलमई नततरनबतर िम समिाबमट रोक्नको लमनर्

उपयोनर्तम पोल हटमउिे निर्माण
कमयानतिीहरूको िररपरर सुरक्षम सुनििमहरू स्थमपिम
र्िुाहोस्।
> रमतर्म जर्मि स्थलको चौर्मइ र उचमइ सांकेत र्िा समििमिी बत्तीहरू रमख्िुपछा ।

6.8 र्ू रसञ्चार काया6.8.1 र्ू रसञ्चार सुनिधाका प्रकारहरूदू रसञ्चमर सुनििमहरूलमई तमरयुक्त सञ्चमर सुनििमहरू, तमररनहत सञ्चमर सुनििमहरू, दू रसांचमर नसनिल
इखन्जनियररङ सुनििमहरू, खस्वनचङ प्रसमरण सुनििमहरू र सञ्चमरकम लमनर् उजमाको सुनििमहरूर्म नििमजि
र्ररएको छ। यो िण्डले तमरयुक्त सञ्चमर सुनििम र दू रसञ्चमर नसनिल इखन्जनियररङ सुनििमहरूको िणाि र्दा छ।(1) तमरयुक्त सञ्चमर सुनििमदू रसञ्चमर सेिमहरू प्रदमि र्िा तमरयुक्त प्रसमरण लमइिहरूको िेटिकालमई पहुँच सेचुबी (पहुँच सुनििमहरू)िनिन्छ।
पहुँच सुनििमहरू बमनहरी र निनत्रर्म नििमजि र्ररएको छ र बमनहरी सुनििमहरू थप ओिरहेर् र िूनर्र्तर्म
नििमनजत छि्। ओिरहेर् सुनििमहरू उपयोनर्तम पोलहरूर्म जोनर्एकम सुनििमहरू हुि्। निम्न सुनििमहरू जनर्त
हुन्छि्।

168

पहुँच सुनििमहरूको रुपरे िमअनिकल केबलLAN केबल
र्ोयुलर केबलअनिकल फमइबर
किरफमइबर अनिकआउटलेट

सञ्चमर िििरमउटर (ONU)पसािलकम्प्युटर
िलीटे नलफोि

उपयोनर्तम
पोलम्यमिहोल

[नहकारी फाइर्र केर्ल] (फाइर्र-अनिक केर्ल) यी केबलहरूले अनिकल सङ्केतहरू सांचमर र्छा ि्।[धातु केर्ल] सञ्चमर उपकरण र्म प्रयोर् र्ररिे केबल। फमइबर-अनिक केबलहरूले अनिकल सङ्केतहरू प्रयोर्
र्रे र सञ्चमर र्छा ि्, जबनक िमतुकम तमरहरूले निद् युतीय सङ्केतहरू प्रयोर् र्रे र सञ्चमर र्छा ि्।[क्लोजर] फमइबर-अनिक िम र्ेटल केबलहरूको स्प्लमईस िम शमिम नबन्दु हरूर्म जर्मि र्ररएको बक्सआकमरको उपकरण। क्लोजरहरू फमइबर-अनिक्सकम लमनर् िैरो र िमतुकम केबलहरूकम लमनर् कमलो रां र्र्म
कोर् र्ररएको हुि सक्छ।
[नहनककोनर्सेि] (सनिास केर्ल) घरहरूर्म सञ्चमर लमइिहरू तमनििे केबल।

सुरक्षम सुनिनित र्िा ओिरहे र् सुनििमहरूको लमनर् आिश्यक ग्रमउन्ड खक्लयरे न्स हुिुपछा । सर्क र्मनथ हुँदम
कखिर्म 5 नर्टर कमयर् रमख्िुपछा ।* पोलहरू खिा गिे प्रनिया
पोलहरू निम्न प्रनियम अिुसमर िर्म र्ररन्छ।
1) पोल िर्म र्ररिे स्थमि पनहचमि र्िुाहोस्।
2) हमतले ििेर िम प्रोब खस्ट्क प्रयोर् र्रे र र्मनर्एकम िस्तुहरू जमँच र्िुाहोस्।
3) हमत र पोल सेनटङ टर कले उत्खिि।
4) पोल िर्म र्िे।
5) ब्यमकनफल।
169

(2) दू रसञ्चमर नसनिल इखन्जनियररङ सुनििमहरूदू रसञ्चमर नसनिल इखन्जनियररङ सुनििमहरूर्म कन्युट्स, म्यमिहोल, ह्यमन्डहोल, केिल टिेलहरू, जोइन्टटर े न्चहरू र केबल टर े न्चहरू ।[कान्रो] (िली) यो िलीले म्यमिहोल, ह्यमन्डहोल, केबल टिेल र रमइजर पोलहरू जोर्् छ। समर्मन्य नियर्को
रूपर्म यसले केबलहरूको एक िण्ड उत्खिि नबिम नित्र िम बमनहर तमन्न सनकिे पमइपलमई बुझमउँ छ जुि नित्र
तमिेर नबच्यमइएको हुन्छ।
[म्यािहोल] केबल नित्र तमन्न, बमनहर तमन्न र जर्मि कमयाको लमनर् र्मनथको जनर्िबमट िूनर्र्तर्म पहुँच प्रदमि
र्िे सांरचिम।
[ह्यान्डहोल] िूनर्र्त पमइनपङको जांक्शिर्म प्रदमि र्ररएको समिो म्यमिहोल। र्मनिसहरू नित्र िर्इकि केबलर्र्ातसिमर र्ररन्छ।
[तोर्ो] (केिल टिेल) दू रसञ्चमरकम लमनर् निनिन्न केबलहरू रमख्नको लमनर् सुरुङ।
[क्योर्ोको] (संयुक्त खािल) तोदो (केबल टिेल) को रूपर्म दू रसञ्चमर, नबजुली, ग्यमस, पमिी, र ढल निकमस
जस्तम दु ई िम बढी सुनििमहरू सर्मयोनजत हुिे एक िूनर्र्त सांरचिम।
[C.C. र्क्स] (केर्ल टर े न्च) सञ्चमर र पमिर केबलहरू समथै सूचिम प्रसमरण, प्रसमरण, सर्क व्यिस्थमपिको लमनर्
निद् युत आपूनता आनद रमख्ने U-आकमरको सांरचिम। यो सर्क र्ुनि स्थमनपत र्ररन्छ र U आकमरको िमर्ल
छोनपन्छ।

6.8.2 िूनर्गत िलीहरूको जिाि(1) र्ाटो ढाक्ने र्ोटाई र िलीको िोपिलीको र्मटो ढमक्ने र्ोटमई ििेको सर्कको सतहबमट िलीको र्मनथसम्मको दू री हो। सर्क ऐिकोकमयमा न्वयिको आदे शले समर्मन्य नियर्को रूपर्म सर्क र्ुनि 0.8 नर्टर र फुटपमथ र्ुनि 0.6 नर्टरिन्दम कर्र्ोटमइ हुिुहुँदैि िन्ने व्यिस्थम र्रे को छ। िलीको िोप ििेको म्यमिहोलहरू बीचको िमलीको िोप हो। पमिी रथेग्रीएको र्मटो िरोनकएर िली नित्र प्रिमह होस् ििेर िोप सेट र्ररएको हुन्छ ।(2) अन्य एजेन्सीहरू द्वारा व्यिस्थापि गररएको िूनर्गत सुनिधाहरूर्ाट स्टक्लयरे न्स र्ू रीतलको तमनलकमर्म दे िमइए अिुसमर िली र नबजुली, ग्यमस, पमिी र ढल निकमस लमइिहरू बीचको र्मिक
170

खक्लयरे न्स दू रीहरू नििमा रण र्ररन्छ।

तेसो दू रीसर्मिमन्तर हुँ दमठमर्ो दू रीपमर र्दमाटर ् यमक (JR, निजीरे लिे)1.0 नर्टर िम बढी
1.5 नर्टर िम बढीनिद् युत लमइिन्यूि/उच्च िोल्टे ज: 0.3 नर्टर िन्दम
बढीअनत-उच्च िोल्टे ज: 0.6 नर्टर िन्दम
बढीपमिी, ग्यमस, अन्य0.3 नर्टर
0.15 नर्टर

अन्य एजेन्सीहरूले व्यिस्थमपि र्रे को दू रसञ्चमर िली र िूनर्र्त सुनििमहरू िनजकैबमट िमरपमर हुँ दम, नतिीहरू
सम्बखन्धत व्यिस्थमपकहरूको उपखस्थनतको लमनर् अिुरोि र्री उिीहरूको स्वीकृनत नलई र्मनथको तमनलकम
अिुसमर आिश्यक सुरक्षम निनिहरू सनहत निर्माण र्िुापछा ।(3) िली जिाि गरे पनि गररिुपिे निनिन्न परीक्षणहरूिली जर्मि पनछ निम्न दु ई परीक्षणहरू र्ररन्छ।
[म्यान्डरे ल चुका नसकेि] (म्यान्डरे ल टे ि) िलीहरू पूणा रूपर्म जर्मि िएकम छि् नक छै िि् ििी निरीक्षण
र्िाको लमनर् परीक्षण। यो म्यमन्डरे ल िनििे एक लट्ठी बमट पमर र्रे र सञ्चमलि र्ररन्छ। 150 नर्टर िन्दम लमर्ो
िलीहरूर्म 600 नर्नलर्ीटर व्यमसको एक म्यमन्डरे ल पमर र्ररन्छ। यनद 600 नर्नलर्ीटर म्यमन्डरे ल 150 नर्टर
िन्दम छोटो िमली बमट पमर हुि सकेि ििे 300 नर्नलर्ीटर व्यमस को एक म्यमन्डरे ल िलीबमट पमर र्ररन्छ।
[नकनर्चु नसकेि] (िायु प्रनतरोध परीक्षण) िलीर्म प्रेशर 49 kP र्म सेट र्ररएको हुन्छ र प्रेशर र्र प 1.96 kPaिन्दम कर् छ ििेर पुनष्ट र्िा 3 नर्िेटको लमनर् छोनर्न्छ।

6.8.3 कार् गर्ााका सािधािीहरूथप जमिकमरीको लमनर् छु ट्टै िण्डहरू हे िुाहोस्।
- उत्खिि कमयाको लमनर् समििमिीहरू → 6.5.4- म्यमिहोल, केिल टिेल आनदर्म कमर्कम लमनर् समििमिीहरू → 6.5.4
सर्क प्रयोर्को लमनर् समििमिीहरू→6.7.5

1716.9 िट्टी जिाििट्टी निर्मा ण िन्नमले इखन्सिरे टरको नित्री िमर् निर्मा ण, एनिनलङ फिेस, दमहसांस्कमर िट्टी, पर्मल्िे िट्टी,निद् युतीय िट्टी आनदको निर्माणलमई बुझमउँ छ, जहमँ अनि प्रनतरोिी बस्तु

प्रयोर् र्री उच्च तमपिर् उत्पन्न

र्ररन्छ। निनिन्न प्रकमरकम िट्टीहरूलमई निनिन्न निर्मा ण निनि र प्रनिनिहरू चमनहन्छ। उदमहरण को लमर्ी, यनदअनि प्रनतरोिी इँ टमहरु लमई अनि प्रनतरोिी समर्ग्री को रूप र्म प्रयोर् र्ररएर्म इँ टम नबयमउिे प्रनिनिहरु कोआिश्यकतम हुन्छ। िट्टीर्म प्रयोर् र्ररिे इँ टमहरू अनि प्रनतरोिी इँ टमहरू र अनि प्रनतरोिी इन्सुलेट र्ररएको इँ टमहुि्। इँ टमहरू जोर्् ि प्रयोर् र्ररिे नसर्ेन्ट र्सलम पनि समिमरण नसर्ेन्ट र्सलम िन्दम फरक हुन्छ; अनि प्रनतरोिी
इन्सुलेट इँ टमहरूको लमनर् बिमइएको नसर्ेन्ट र्सलम। अनि प्रनतरोिी इँ टमहरूको लमनर् दु ई प्रकमरकम नसर्ेन्ट
र्सलमहरू हुन्छि्: तमप सेनटङ अनि प्रनतरोिी नसर्ेन्ट र्सलम (उच्च तमपिर्र्म बेक र कर्म हुन्छ) र सुख्खम हमिमसेनटङ अनि प्रनतरोिी नसर्ेन्ट र्सलम (समर्मन्य तमपिर्र्म हमिमर्म कर्म हुन्छ)।
कमर् निम्न िर्र्म अर्मनर् बढ् छ: लेआउट र्मकीङ, अस्थमयी घेरम निर्मा ण, र इँ टमको कमर्। अनि प्रनतरोिी इँ टमनबयमउि (इँ टमको कमर्) िट्टी समर्ग्रीहरू बीच उच्चतर् स्तरको सीप चमनहन्छ। इँ टम नबयमउँ दम छ िटम कुरमर्म
ध्यमि नदिुपछा ।> समर्ग्रीहरू सही रूपर्म प्रयोर् र्िुाहोस्।
> िमपहरू सही रहे को निनित र्िुाहोस्।
> पयमाप्त नसर्ेन्ट र्सलम लर्मउिुहोस् र जोर्हरू एकरूप बिमउिुहोस्।
> सर्तल पिमाल बिमउिको लमनर् इँ टमहरू नबयमउँ दम, नतिीहरूलमई तल्लो पङ् खक्तको दु ईओटम इँ टमकोजोर्को बीचर्म र्मनथल्लो पङ् खक्तको इँ टम रमख्न निनित र्िुाहोस्।
> समर्मन्य लम्बमइको 1/4 िम त्यो िन्दम समिो समइजर्म टु ि्यमइएकम समिम इँ टमहरू प्रयोर् िर्िुाहोस्।
> इँ टमको कमर् सिैं लेिल र ठमर्ो ररफरे न्सर्म आिमररत हुिुपछा ।172

6.10 अनि नियन्त्रण उपकरण जिािअनि नियन्त्रण सुनििमहरू समर्मन्य सर्यर्म सञ्चमलि हुँ दैिि्; योप्रमयः आपतकमलीि अिस्थमर्म र्मत्र प्रयोर् र्ररन्छ। पमिीर्म आिमररत
हमइर्र न्टहरूकम लमनर् कनहलेकमहीां पम्पको नर्स्चमजा समइर्को
पमइनपङर्म पमिी ििए पनि पमिी पुऱ्य
‍ मउि पम्प चलमउिु पिे हुन्छ।यस उद्दे श्यकम लमनर्, पमिी आपूनता सुनििमहरू, आनदकम पम्पहरूको
निपरीत पम्प प्रमइर्र, पमिीको तमपिर् िृखर्द् रोक्नको लमनर्
ओिरफ्लो पमइनपङ र क्षर्तम परीक्षण उपकरणहरू स्थमपिम र्ररन्छ।

फमयर पम्प उपकरण को िमर्(1) पि प्राइर्रको जिाियनद पम्पर्म िै पमिी छै ि िम एयर पकेट छ ििे पम्प सञ्चमलि र्रे पनि पमिी पम्प र्िा सक्षर् हुिेछैि। यनदपमिीको स्रोत पम्प िन्दम कर् छ ििे यसलमई रोक्न पम्प प्रमइर्र स्थमपिम र्िुाहोस्।
(2) पािीको तापिर् र्ढ् ि िनर्ि ओिरफ्लो पाइनपङ जिाि गिेपम्प नर्स्चमजा बन्द अिस्थमर्म पम्प सञ्चमलि र्ररएर्म, पम्प घुर्ी रहन्छ र्मत्र। यनद घुनर्रहि नदइयो ििे पम्पिेरै तमतेर बन्द हुिेछ। यो हुि िनदि, पमिीको तमपिर् बढ् ि िनदि ओिरफ्लो पमइनपङ स्थमपिम र्िे।
(3) क्षर्ता परीक्षण उपकरणको स्थापिा
पम्पहरू निनदा ष्ट रूपर्म कमर् र्िा सक्षर् छि् नक छै िि्ििेर नििमा रण र्िा क्षर्तम परीक्षण उपकरण स्थमपिम

र्ररएको हुन्छ।
(4) पाइनपङका लानग प्रयोग हुिे सार्ग्री
पमइपर्म पमिी िहुँ दम पमइनपङ पनि आर्ोको उच्च तमपिर्र्म पिा सक्छ। नित्री नित्तमर्म पांखक्तिर्द् र्ररएकम
िमतुकम पमइपहरू प्रयोर् र्िुा हुँ दैि नकिििे लमईिीङको समर्ग्री पिि र कर्म हुि सक्छ जसले र्दमा पमिीपुऱ्‍यमउि असिि हुन्छ।

173

अध्याय 7: निर्ााण कायाको सर्यर्ा सुरक्षा
7.1 निर्ााण कायार्ा र्ृत्यु
निर्मा ण स्थलहरूर्म निनिन्न प्रकमरकम औद्योनिक दु र्ाटिमहरू हुन्छि्। स्वमस्थ्य, श्रर् तथम कल्यमण र्न्त्रमलयले
जमरी िरे को तथ्यमङ्कको आधमरर्म तमनलकम 7-1 ले ठूलम दु र्ाटिमकम प्रकमरकम आधमरर्म 2021 र्म निर्मा ण उद्योिर्म
िएकम र्मतक औद्योनिक दु र्ाटिमहरूको सङ्ख्यम दे खमउँ छ। निनिन्न प्रकमरकम औद्योनिक दु र्ाटिमहरूर्ध्ये,उचमइबमट खस्ने, निर्मा ण र्ेनसिरी र क्रेिहरू संलग्न दु र्ाटिमहरू र ित्कििे/ढल्िे निर्माण उद्योिर्म हुिे तीििटम
प्रर्ुख दु र्ाटिमहरू हुि् जुि सबै दु र्ाटिमहरूको 40-70% हो। तलको तमनलकमर्म दे त्कखएकम धेरै जसो लमग्ने

रअड् नकिे/च्यमनििे/अत्कल्ििे र्टिमहरू निर्माण र्ेनसिरी र क्रेिहरू संलग्न िएकम दु र्ाटिमहरू हुि्।
तीििटम ठूलम दु र्ाटिमहरूर्ध्ये सबैिन्दम हुिे उचमइबमट खस्नु हो, जुि उच्च स्थमिहरूर्म कमर् िदमा हुिे िदा छ।तीििटम ठूलम दु र्ाटिमहरू बमहेक, सबैिन्दम समर्मन्य प्रकमरको दु र्ाटिम समिाजनिक सडकर्म यमत्रम िदमा हुिेटर मनिक दु र्ाटिमहरू हुि्। अध्यमय 7 ले लमइि लमइि िूिमाधमर/ उिकरण जडमि समइटहरूर्म हुिे दु र्ाटिमहरूको
प्रकमर र कमरणहरू समथै प्रनतरोधी उिमयहरू र र्मिनसक रूिर्म तयमर हुिे तररकमहरू िणाि िदा छ।उचमइबमट
नचत्कििे/अत्कल्ििे/खस्ने/ित्कििे ठोत्कििु
खस्नेउड् िे /खस्नेित्कििु/ढल्िु

लमग्नुअड् नकिु/च्यमनििु/अत्कल्ििुडु ब्िु

खतरिमक
तमतो/नचसो िदमथाहरु
सिमरीनिद् युतीय
िस्तुहरूसँि
सँिदु र्ाटिमिट् कम
सम्पका हुिु सम्पका
(सडक)हुिु आनद।

सिमरीदु र्ाटिम
(अन्य)

कुल जम्मम

नसनिल इत्कन्जनियररङ्ख
कमया

19

5

1

4

13

11

15

9

4

3

2

10

1

102

सुरुङ्ख निर्माण

0

0

0

0

1

0

0

1

０

0

0

1

0

3

िुल निर्माण

1

0

0

0

2

0

1

2

０

0

0

0

0

6

सडक निर्माण

3

0

1

1

2

1

2

0

1

0

0

5

0

17

िदी इत्कन्जनियररङ्ख कमया

1

3

0

0

1

1

1

2

0

1

0

0

0

10

िूक्षय नियन्त्रण कमया

2

0

0

0

0

1

0

0

0

0

0

1

0

4

बन्दरिमह / तटीय

0

1

0

0

0

0

1

2

0

1

0

0

1

6

अन्य नसनिल
इत्कन्जनियररङ्ख कमया

9

0

0

2

4

8

8

2

3

1

2

1

0

44

ििि निर्माण कमया

71

0

0

5

15

7

6

0

6

5

2

9

0

139

त्किल फ्रेर् र सबनलकृत
कङ्ख्क्रीट र्रहरू

23

0

0

3

5

2

0

0

3

4

0

5

0

48

कमठ फ्रेर्को र्र निर्माण

12

0

0

0

1

1

0

0

0

0

1

1

0

19

निर्माण उिकरण जडमि

8

0

0

0

2

0

0

0

0

0

1

2

0

16

अन्य ििि निर्माण कमया

28

0

0

2

7

4

6

0

3

1

0

1

0

56

अन्य निर्माण कमया

20

0

0

1

3

1

6

1

1

1

4

6

0

47

दू रसञ्चमर कमया

4

0

0

0

1

0

2

0

1

0

2

2

0

13

र्ेनसिरी र उिकरण
जडमि

4

0

0

0

1

0

0

0

0

0

0

0

0

6

अन्य निर्माण कमया

12

0

0

1

1

1

4

1

0

1

2

4

0

28

निर्माण उद्योि उि-कुल
जोड

110

5

1

10

31

19

27

10

11

9

8

25

1

288

तमनलकम 7-1 प्रर्ुख दु र्ाटिमकम प्रकमर अिुसमर 2021 र्म निर्माण उद्योिर्म िएकम र्मतक औद्योनिक दु र्ाटिमहरू

(स्वमस्थ्य, श्रर् तथम कल्यमण र्न्त्रमलयको कमयास्थल सुरक्षम िेबसमइटबमट सं कलि िररएको)174

7 .1 .1 निर्ााण कायार्ा र्ृत्युको संख्या
तमनलकम 7-2 ले स्वमस्थ्य, श्रर् तथम कल्यमण र्न्त्रमलयले संकलि िरे को आनथाक िर्ा 2020 र 2021 र्म सबैउद्योिहरूर्म निदे शी कमर्दमरहरू संलग्न रहेकम र्मतक दु र्ाटिमहरूको सङ्ख्यम दे खमउँ छ। तमनलकम 7-3 लेनिर्मा ण उद्योिर्म सबैिन्दम बढी संयम रहेको दे खमउँ छ।र्ृत्यु हुिेको संयमदु र्ाटिमको प्रकमर

आनथाक िर्ा2020आनथाक िर्ा2021उचमइबमट खस्ने

55नचत्कििे/अत्कल्ििे/खस्ने/ित्कििे

20ठोत्कििु

10

उड् िे / खस्ने

12ित्कििु/ढल्िु

3

3लमग्नु

42

अड् नकिु/च्यमनििु/अत्कल्ििु

2

3खतरिमक िदमथाहरु सँि सम्पका
हुिु।

2

0

निद् यु तीय िट् कमआिलमिी

2
0

1
1सिमरी दु र्ाटिम (सडक)डु ब्िु

7
0

4
1

अन्य
कुल जम्मम

1
30

2
24

← तमनलकम 7-2 सबै उद्योिहरूर्म निदे शीकमर्दमरहरूको र्मतक दु र्ाटिमहरूको र्टिम

र्ृत्यु हुिेको संयमउद्योिको प्रकमर

आनथाक िर्ा2020आनथाक िर्ा2021उत्पमदि र्ू लकउद्योि
निर्मा ण उद्योि

3

8

17

10

अन्य
कुल जम्मम

10
30

6
24

तमनलकम 7-3 उद्योि अिुसमरको र्ृत्यु संयम[चुइराकु/तेन्राकु] (उचाइबाट खस्ने)औद्योनिक दु र्ाटिमहरू उच्च स्थमिहरूबमट खसेर, निर्मा णको क्रर्र्म शमफ्टहरू तल खस्दम िम उत्खििकम क्रर्र्म
प्वमलहरू नित्र खसेर िएकम हुन्छि् ।[तेन्तोउ] (नचप्लििे/ठे स लाग्ने/खस्ने/पप्लििे) िस्तुहरू र्मनथ ठे स लमिेर िम सन्तुलि िुर्मउँ दम र खस्दम हुिेऔद्योनिक दु र्ाटिमहरू।
[गेनकतोचु] (ठोप्लििे) कुिै चीजसँि खतरिमक टिरको कमरणले हुिे औद्योनिक दु र्ाटिमहरू।
[निराइ/रािा] (उड् िे/खस्ने) क्रेिले उठमएको िमर िम औजमर िम समर्मग्री अग्लो ठमउँ बमट खसेको कमरणले
हुिे औद्योनिक दु र्ाटिमहरु ।[िोकाइ/तोकाइ] (भप्लििु/ढल्िु) यीस्क्यमिोल्डीङ्ख ित्किँदम िम ििमइदै िरे कम िििहरू ढल्दम हुिेऔद्योनिक दु र्ाटिमहरू हुि्।
[गेनकतोचुसारे ] (प्रिार गररिे) चनलरहेको िमरी र्ेनसिरी, र्ुनर्रहे को बकेट आनदको कमरणले हुिे औद्योनिकदु र्ाटिमहरू।

175

[िासार्ारे /र्ाकीकोर्ारे ] (बीचर्ा च्यानपिे/अप्लल्ििे) र्ेनसिरीर्म अड् नकिे िम अत्कल्ििे कमरणले हुिेऔद्योनिक दु र्ाटिमहरू।
[युगाइबुचु तोिो सेस्सोकु] (खतरिाक पदार्ािरूको जोप्लखर्) रसमयनिक जस्तम खतरिमक िदमथाहरू र्मिि
शरीरको सम्पकार्म आउँ दम हुिे औद्योनिक दु र्ाटिमहरू।
[कान्दे ि] (निद् युतीय िट् का) शरीरर्म निद् युतीय प्रिमहको कमरण हुिे औद्योनिक दु र्ाटिमहरू, उदमहरणकम
लमनि, उजमा युक्त तमर कमटे र िम चुनहएको उिकरण छोएर।
[कासाई] (आगलागी) निनिन्न कमरणले आिलमिीर्म िरे र हुिे औद्योनिक दु र्ाटिमहरू।
[कोउचुउ नजको (दोरो)] (टर ानिक दु र्ाटिा (सडक)) निर्मा ण स्थलहरूर्म जमिे र आउिे क्रर्र्म हुिे औद्योनिकदु र्ाटिम र सडकको छे उर्म निर्मा ण कमयाको क्रर्र्म कमर्दमर समधमरण अटोर्ोबमइल दु र्ाटिमर्म संलग्न हुँदम हुिेऔद्योनिक दु र्ाटिमहरू।
[ओबोरे ] (डु ब्ने) औद्योनिक दु र्ाटिमहरू जुि सर्ुद्र, िदीहरू र ढल निकमस कमयाहरू जस्तम िमिी व्यिस्थमििििे ठमउँ हरूर्म िमिीर्म खस्दम हुन्छि।

7.1.2 र्ातक दु र्ाटिािरूको प्रकारिरू
(1) उचाइबाट खस्ने
त्किल टमिरहरूको उचमइर्म कमर् िदमा सुरक्षम सुनिनित ििा एउटम इदोयो डोरी (सुरक्षम डोरी) हुन्छ जुि िूलहमिेस िति सुरक्षम नियरर्म जडमि हुन्छ। प्रयोिर्म रहे को सुरक्षम डोरी हटमएर अको सेफ्टी डोरीले प्रनतस्थमिि
िदमा दु र्ाटिम हुिे सम्भमििम बढी हुन्छ। नकलक-प्रकमरको डोरी र िूल-हमिेस िल सुरक्षम नियर हमल प्रयोिर्मरहे को डोरी अको डोरी सत्कम्मनलत ििएसम्म हटमउि िसनकिे िरी नडजमइि िररएको हुन्छ।
ओिरहेड िमयररङ्खर्म एररयल कमर् ििे फ्लोरहरू प्रयोि िररन्छ जसले त्कस्थर कमर् ििे िेटिर्ा प्रदमि िदा छतर रे नलङ्खर्मनथ िुक्दम सन्तुलि िुम्न सक्छ र खस्न सनकन्छ। समथै, यनद कमर् ििे िेटिर्ार्म कुिै आितकमलीि
रोक्ने उिकरण िम अिरे शि लीिर उिलब्ध छै ि ििे नबचर्म च्यमनििे दु र्ाटिम हुि सक्छ।
उचमइबमट खस्ने कमरणले हुिे र्ृत्युर्म उत्खिि िररएको खमल्डोर्म खस्नु िनि सर्मिेश छ। सन्तुलि िुर्मउिु,नचििु आनद कमरणले खस्न सनकन्छ।

176

(2) सिमरी दु र्ाटिम (सडक)िमडी दु र्ाटिमबमट हुिे र्ृत्यु सर्ग्र निर्मा ण उद्योिर्म िइ रहिे र्टिम हो। धेरै टर मनिक दु र्ाटिमहरू निर्माण
स्थलहरूर्म आितजमित ििे क्रर्र्म हुन्छि् र केही टर मनिकदु र्ाटिमहरू

निर्मा णकमसिमरीसमधिहरू

समिाजनिक

सडकर्म यमत्रम िदमा हुन्छि्। दु र्ाटिमहरूर्म समिाजनिक
सडकर्म समर्मिहरू लोड िम अिलोड िदमा अको सिमरी
समधिले ठिर खमिु िम अनतररक्त र्मटो बोकेको डम्प टर क धेरै नछटो चलमउिु र र्ुर्मउरो बमटोर्म ित्कििु िनिसर्मिेश छ।िमइि नबछ्यमउिे जस्तम कमर् समिाजनिक सडकर्म िदमा समर्मन्य सिमरीसमधिर्म दु र्ाटिम हुि सहज हुन्छ ।उदमहरणकम लमनि, यनद कुिै समर्मन्य सिमरी समधिले युनटनलटी िोलर्म ओिरहे ड िमयररङ्खको कमर् िदमा केबलचुँडीिि थमल्यो ििे यसले कमर्दमरलमई िुइँर्म तमन्न सक्छ। कमयास्थलर्म आित जमित ििे सिमरी समधिलमई
प्रिेश ििाबमट रोक्नको लमनि र्ेरम, बमर र िमडा जस्तम सुरक्षम उिकरणहरू उिलब्ध िरमइिेछ र िमइडीङ्ख ििेव्यत्कक्तहरू रमत्कखिेछ। कमर्दमरहरूले कमयास्थलको दमयरम बमनहर कमर् िििुा िनि र्हत्त्विूणा छ।(3) प्रिार गररिे/नबचर्ा च्यानपिे
समिाजनिक सडकहरूर्म िमइि नबछ्यमउिे जस्तम कमर्र्म,ब्यमकहो दु र्ाटिमहरूबमट समिधमि रहिुहोस्। यी दु र्ाटिमहरू
जस्तै र्ुनर्रहे को बकेट र व्यत्कक्त बीचको टिर िम व्यत्कक्त
बकेट र िस्तुको बीचर्म च्यमनििे जस्तम दु र्ाटिमहरू हुि्।अनि ब्यमकहो ित्कििे दु र्ाटिमहरू टर कहरूर्म चढमउिे रटर कबमट िमिे आनद िदमा हुिे सम्भमििम बढी हुन्छ। ब्यमकहो ित्किदम कसैलमई कुच्यो ििे र्मतक दु र्ाटिम
निम्त्त्यमउि सक्छ ।177

(4) उड् िे / खस्नेउड् िे र खस्ने दु र्ाटिमहरू उडे कम िम खसेकम िस्तुहरूकम कमरणहुन्छि्। उदमहरण को लमिी, क्रेिले बोकेको िस्तु द्वमरम प्रहमर हुिु िमिदै िरे को िुन्यमएको लोड र्ुनि िस्ने। अियमा प्त िुण्ड्यमउिे कमया,िुन्डीएकम लोडहरू समदमा आनद दु र्ाटिमहरू हुि सक्छ। िुत्किएको
लोडर्म आिै रहिु हुँ दैि िन्नेकुरम र्हत्त्विूणा हो। जडमि ििे औजमरर कम्पोिेन्ट खसेकम कमरण दु र्ाटिम िनि हुिे िरे को छ ।(5) ित्कििु/ढल्िु
निद् युतीय कमयार्म हुिे दु र्ाटिमहरूर्म अस्थमयी िोलहरू िमँ नचिु र ित्कििु िम टर कहरूर्म िोलहरू खस्नु रर्मनिसहरू र्ुनि िस्नु सर्मिेश छि्।(6) निद् युतीय िट् कमनिद् युतीय िट् कम एक बनलयो िटकम हो जुि निद् युत कुिै व्यत्कक्तको शरीर र्मिात जमँदम हुन्छ। िोिे ज िएकोतमर िम उिकरणत्र छोएर्म निद् युत शरीर िएर जनर्िर्म बग्छ। चुहमिट िएकम उिकरण छुँ दम िम निद् युतीय
सनकाट सटा -सनकाट ििे जस्तम अन्य िल्तीहरूले िनि निद् युतीय िट् कम लमग्न सक्छ। निद् युनतय िट् कमबमट बच्नको
लमनि निम्न कुरमहरु ििुाहोस्।
> सुरक्षमत्मक उिकरणहरू जस्तै एत्कन्टिे नटक सुरक्षमत्मक नियर, निद् युतीय खतरमहरू रोक्न रबरको िन्जम,इन्सुलेशि िोशमक र निद् युतीय खतरमहरू रोक्न रबरको जुत्तमहरू प्रयोि ििुाहोस्। सुरक्षमत्मक उिकरण
लिमउँ दम िनि उिकरणले िढमनकएको शरीरकम िमिहरू सम्पकार्म आउि सक्छ। उनचत सुरक्षम उिकरण छिोटििुाहोस् र सम्भि िएसम्म उजमा रनहत अिस्थमर्म कमर् ििे बमरे निचमर ििुाहोस्।
> ऊजमा सनहत हुँ दम िैर-निद् युत कमर्दमरहरूले निद् युतीय िट् कम प्रमप्त ििा सक्छि्। कमर्र्म संलग्न ििएकम
व्यत्कक्तहरूलमई सूनचत ििुाहोस् र कमयास्थलर्म प्रिेश निर्ेध ििा कदर् चमल्िुहोस्।
>अिजमिर्म कुिै िस्तु छुँ दम निद् युतीय िट् कम लमग्न सक्छ। सुनिनित ििुाहोस् नक कमर् उजमा रनहत िररएको
अिस्थमहरूर्म िररन्छ।
> कमयास्थल उजमा रनहत िररएको छ ििेर िूटो निश्वमस िरे र निद् युतीय िटकम दु र्ाटिमहरू िनि हुि सक्छ। सबैसम्बत्कित िक्षहरूलमई रमम्ररी सूनचत ििुाकम समथै उजमा रनहत िएको िुनि ििे कमर् ििुा अनर् निद् युतीय प्रिमहको
178

लमनि िनि िरीक्षण ििुाहोस्।
(7) म्याििोलर्ा अप्लिजिको कर्ीम्यमिहोल नित्र कमर् िदमा अत्किजिको कर्ी र सल्फमइड निर्मक्ततमकम कमरण र्ृत्यु हुिे िरे को छ ।अत्किजिको कर्ी हुिे अिस्थमर्म िमयु श्वमसप्रश्वमस यन्त्र प्रयोि ििरी र्टिमस्थलर्म प्रिेश िदमा उद्दमरकतमाहरूलमईिनि र्मतक दु र्ाटिमहरू िएकम छि्। म्यमिहोलसँि सम्बत्कित दु र्ाटिमहरू बमरे थि जमिकमरीको लमनि 6.5.4
िूनर्ित िमइनिङ्ख कमयाको लमनि समिधमिीहरू हे िुाहोस्।

7.1.3 उच्च संख्यार्ा र्ृत्यु हुिे लाइिलाइि पूिााधार/उपकरण जडाि कायाका निशेषतािरू
(1) निद् युतीय कायार्ा हुिे दु र्ाटिािरू र निशेषतािरू
निद् युतीय उिकरण जडमिले नबजुलीसँि सम्बत्कित, निद् युत् चुहमिट िनििे र्मतक दु र्ाटिम हुि सक्छ। उच्चिोिे ज लमइिहरू प्रनतस्थमिि र ओिरहेड िमयररङ्खको कमर् उचमइर्म िररन्छ र त्यसैले खस्ने दु र्ाटिमहरूको
जोत्कखर् िनि हुन्छ।
केबल कटरले तमर कमट् दम निद् युतीय िट् कम लमग्न सक्छ। यस्तो दु र्ाटिम निद् युतीय िट् कम जमँच ििाअसिलतम,निद् युतीय िट् कम रोक्न सुरक्षम नियर प्रयोि ििा असिलतम आनद को िररणमर् हो।युनटनलटी िोलहरूर्म केबलहरू जडमि ििे जस्तम
उचमइर्म कमर् िदमा खस्ने दु र्ाटिमहरू हुन्छि्। सम्भि िएसम्म
त्कस्थर कमर् ििे िेटिर्ा तयमर ििुाहोस्, जस्तै एररयल कमर्ििे िेटिर्ा।

एररयल कमर्ििे िेटिर्ार्म कमर्ििुाहोस्

(2) र्ेनसिरी जडािठूलम र्ेनसिहरू जडमि िदमा , र्ेनसि ििीएर र्मनिसहरूलमई च्यमप्दम दु र्ाटिमहरू हुि सक्छि्।
(3) पािी र ढल निकास कायािरू
िमिी र ढल निर्मा णकम उत्खिि कमयार्म िमइिहरू िठमउि जनर्िर्म खमडल खन्ने कमया सर्मिेश हुन्छ । यसउत्खिि कमयासँि सम्बत्कित धेरै दु र्ाटिमहरू छि्। उदमहरणकम लमनि, उत्खिि िररएको र्मटो ित्किँदम उत्खिि
िररएको खमडलनित्रकम र्मनिसहरू नजउँ दै िमनडएकम दु र्ाटिमहरू िएकम छि्। यनद उत्खििको िनहरमई 1.5
नर्टर िन्दम बनढ छ ििे समर्मन्य नियर्को रूिर्म, र्मटो अयमइरमख्नको लमनि त्किल नशट िमइल प्रयोि िररन्छ।
179

िुटिमथको खुड्नकलो, शटररङ्ख बोडा , केबुल, िली आनदर्म ठे स लमग्दम िनि खस्ने दु र्ाटिमहरू हुि सक्छि्।
उत्खिि कमयार्म ब्यमकहोहरूको प्रयोि सर्मिेश िएकोले, ब्यमकहोसँि सम्बत्कित दु र्ाटिमहरू िनि हुिेसम्भमििम हुन्छ। उदमहरणहरूर्म र्ुनर्रहे को बूर्ले लमग्ने दु र्ाटिम िम ब्यमक िदमा िमडी र्मनथ चढ् िे िनि हुन्छ।
खमल्डोर्म कमर् ििेहरूको सुरक्षम सुनिनित ििा ब्यमकहो
अिरे टरसँि संचमर ििा िूणाकमनलि िमइडीङ्ख ििे व्यत्कक्त
नियुक्त िररएको हुन्छ। ब्यमकहो आिैं िनि ित्कििे िमखमडलर्म खस्ने जोत्कखर्र्म हुन्छ।ढल म्यमिहोलको निर्माण

7.2 निर्ााण स्थलिरूर्ा सुरक्षा गनतनिनधिरू
निर्मा ण समइटहरू धेरै कमर्को ििाकम प्रमनिनधकहरूको र्र हुि्। िररएको कमर् िरक दे त्कखए िनि अिुििी
प्रमनिनधकहरू सधैं केही समिम र्मनर्लमहरूर्म ध्यमि नदन्छि्। यसले उच्च िुणस्तर र सुरक्षम प्रमप्त हुन्छ। 7.2 लेसबै प्रमनिनधकहरूलमई थमहम हुिैििे समिम सुरक्षम िनतनिनधहरू िणाि िदा छ।

7.2.1 निर्ााणर्ा सुरक्षाको चक्रनिर्मा णर्म सुरक्षमको चक्रलमई निरन्तरतम नदएर हमर्ी कमयास्थलहरूर्म औद्योनिक दु र्ाटिमको जोत्कखर् कर् ििासक्छछं। निर्मा णर्म सुरक्षमको चक्र निम्न उद्दे श्यहरू प्रमप्त ििाको लमनि हुन्छ।क) निर्मा ण प्रनक्रयम र सुरक्षमलमई एकीकृत ििुाहोस्।ख) र्ुय ठे केदमर र अन्य सम्बत्कित उि- ठे केदमरहरू बीचको सहयोिलमई सहज बिमउिुहोस्।ि) सुरक्षम र स्वमस्थ्य िनतनिनधलमई बमिी बिमउिुहोस्।र्) िूिा सुरक्षम उिमयहरू अििमउि आनिष्कमरशील हुिुहोस्।ङ्ख) निर्मा ण र सुरक्षम आिश्यकतमहरू सबैलमई सूनचत ििुाहोस्।
निर्मा ण स्थलहरूको दै निक सञ्चमलिर्म निनिन्न सुरक्षम िनतनिनधहरू सर्मिेश िररिुिछा । औद्योनिकदु र्ाटिमहरू रोक्नको लमनि, निर्मा णर्म सुरक्षमको दै निक चक्र स्थमनित ििा र जमरी रमख्न र्हत्त्विूणा हुन्छ।

180

निर्मा णर्म सुरक्षमको चक्र(1) कमर् अनर् सुरक्षम सम्बिी नबहमिीको नर्नटङ्ख
(सबै र्ुय ठे केदमर र सम्बत्कित िेटीठे केदमरहरू द्वमरम सहिमिीतम हुिुिछा )(8) कमया नदिको अन्त्यर्म
सुरक्षम जमँच(2) सु रक्षम बै ठकनिर्माणर्म सुरक्षमकोदै निक चक्र(7) आफ्िो तोनकएको क्षेत्र सिमििे(3) कमर् सुरु ििुा अनर्निरीक्षण

(4) कमर्को क्रर्र्म निदे शि रियािेक्षण
(6) सुरनक्षत प्रनक्रयमहरूर्मबैठक(5) सु रक्षम िस्ती

(1) कार् अनर् सुरक्षा सम्बन्धी नबिािीको नर्नटङ
बैठकर्म सबै र्ुय ठे केदमरहरू र सम्बत्कित िेटी ठे केदमरहरूले िमि नलन्छि्, जसर्म कमयास्थल
प्रबिकहरूद्वमरम अनर्ल्लो नदि िररएको सुरक्षम िस्तीको िनतजमहरू, नदिको कमर्को लमनि कमया सुरक्षम सम्बिी
निदे शिहरू र रे नडयो व्यमयर् सर्मिेश हुन्छ ।(2) सुरक्षा बैठकछलिलहरू िेशम सर्ूह द्वमरम, िोरम्यमि द्वमरम िेतृत्व िररिेछ। तमनलर्र्म अनर्ल्लो नदिको कमया प्रनक्रयमको
िनतजमको सर्ीक्षम, आजको कमया प्रनक्रयमसँि सम्बत्कित जोत्कखर् िनिष्यिमणी (KY) िनतनिनधहरू र िमयमँ आउिेव्यत्कक्तको नशक्षम सर्मिेश छि्।(3) कार् सुरु गिुा अनर् निरीक्षण
कमर् सुरु ििुा अनर् प्रयोि िररएकम र्ेनशिहरू र औजमरहरूको निरीक्षण, कमया समर्ग्री जमँच ििे आनद सुरक्षम
निरीक्षणहरू सञ्चमलि िररन्छ।
(4) कार्को क्रर्र्ा निदे शि र पयािेक्षण
समइट सुिरिमइजर (िोरम्यमि, समइट सुिरिमइजर आनद) ले कमर्दमरहरूलमई निदे शि र ियािेक्षण प्रदमििदा छ।
(5) सुरक्षा गस्ती
कमयास्थल प्रबिक र िेटी ठे केदमरहरूद्वमरम सुरक्षम िस्तीहरू सञ्चमलि िररन्छ र प्रत्येक िोरम्यमि आनदलमई
181

आदे श र निदे शि नदइन्छ।
(6) सुरनक्षत प्रनक्रयािरूर्ा बैठकर्ुय ठे केदमर र प्रत्येक निशेर्ज्ञ ठे केदमरले अको नदि कमर्को सन्दिार्म एक अकमा सँि कुरमकमिी र सर्न्वय
ििेछि् र कमयानिनधहरू आनद बमरे छलिल ििेछि्।
(7) आफ्िो तोनकएको क्षेत्र सिा गिेप्रत्येक कमर्दमरले आिूले कमर् िरे को क्षेत्रलमई व्यित्कस्थत, सुग्घर, सिम र सेनिटमइज ििुा िछा ।(8) काया नदिको अन्त्यर्ा सुरक्षा जााँच
र्ुय ठे केदमर र निशेर्ज्ञ ठे केदमरको नजम्मेिमर व्यत्कक्तले आिलमिी, चोरी, समिाजनिक नििद आनद रोक्न
उिमयहरूको िुनि ििेछ।

7.2.2 ियााँ भिाािरूका लानग सुरक्षा र स्वास्थ्य नशक्षा
व्यिसमयले ियमँ कमर्दमरहरू रमख्दम िमयमँ आउिे व्यत्कक्तलमई सुरक्षम र स्वमस्थ्य नशक्षम प्रदमि िररन्छ। औद्योनिक
सुरक्षम र स्वमस्थ्य सम्बिी अध्यमदे श अिुसमर िमयमँ आउिे व्यत्कक्तकम लमनि सुरक्षम र स्वमस्थ्य नशक्षमको कमयमान्वयि
आिश्यक छ।[1] र्ेनसि आनदको खतरम िम हमनिकमरक प्रिमि िम कच्चम िदमथा आनद र त्यसको व्यिस्थमिि ििे निनधहरूसँि
सम्बत्कित निर्यहरू
[2] सुरक्षम उिकरण, हमनिकमरक िदमथा नियन्त्रण उिकरण िम व्यत्कक्तित सुरक्षमत्मक उिकरणहरूको कमया रत्यसको ह्यमन्डल ििे निनधहरूसँि सम्बत्कित र्मनर्लमहरू
[3] सञ्चमलि प्रनक्रयमसँि सम्बत्कित निर्यहरू
[4] कमर् सुरु िदमा कम निरीक्षणसँि सम्बत्कित निर्यहरू
[5] कमर्को सन्दिार्म कमर्दमरहरूलमई संिेदिशील हुिे रोिहरूको कमरण र रोकथमर्सँि सम्बत्कित निर्यहरू
[6] कमयास्थललमई व्यित्कस्थत रमख्न र यसको सिमईको अिस्थमहरूको कमयर् रमख्नेसँि सम्बत्कित निर्यहरू
[7] दु र्ाटिमको सर्यर्म आितकमलीि उिमयहरू र निकमससँि सम्बत्कित निर्यहरू
[8] अनर्ल्लो प्रत्येक बुँदमर्म उल्लेख िररएको िन्दम बमनहर, कमर्सँि सम्बत्कित सुरक्षम र स्वमस्थ्य कमयर् रमख्न
आिश्यक कुरमहरू
182

7.2.3 िायााँ आउिे व्यप्लििरूको लानग नशक्षा
निर्मा ण स्थलर्म िखारै प्रिेश ििे कमर्दमरलमई ियमँ आउिे व्यत्कक्त िनिन्छ। सबै निर्मा ण स्थलर्म हुिे र्ृत्युकोििै आधम र्टिम ियमँ समइटर्म प्रिेश िरे को एक हप्तम नित्र हुन्छ। यसकम लमनि स्वमस्थ्य, श्रर् तथम कल्यमण
र्न्त्रमलयले ियमँ आउिे व्यत्कक्त नशक्षमलमई अनििमया िरे को छ । निर्मा ण समइट सुरक्षम व्यिस्थमिि को लमिीनदशमनिदे श कमयमान्वयि र्मिदिहरु लमई र्मिर रोजिमरदमतम द्वमरम निम्न अिुसमर िररिमनर्त िदा छ।[ियााँ आउिे व्यप्लिको नशक्षाको कायाान्वयि]कुिै िनि कर्ाचमरीलमई निर्मा ण स्थलर्म कमर् ििा ियमँ खटमएको अिस्थमर्म सम्बत्कित िेटी ठे केदमरहरूले त्यस्तम
कमर्दमरहरूलमई कमर् सुरु ििुा अनर् उक्त निर्माण स्थलको निशेर्तमहरूको आधमरर्म निम्न कुरमहरूको
जमिकमरी नदि आफ्िम िोरम्यमि आनदलमई निदे शि नदिेछि् र िररणमर्हरू र्मिर रोजिमरदमतमलमई ररिोटा
ििेछ।[1] र्ुय रोजिमरदमतमकम कर्ाचमरीहरू र सम्बत्कित उि-ठे केदमरकम कर्ाचमरीहरू दु िै नर्लेर कमर् ििे नर्नश्रत
कमयाबलद्वमरम सञ्चमलि हुिे स्थमिहरूसम्बिी सताहरू
[2] कमर्दमरहरूलमई खतरम हुिे स्थमिहरू (खतरिमक र हमनिकमरक ठमउँ हरू र प्रिेश निर्ेध क्षेत्र)[3] नर्नश्रत कमया समइटहरूर्म िररिे कमया प्रनक्रयमहरू बीचको सम्बि
[4] निकमस निनधहरू
[5] आदे शको संरचिम
[6] संलग्न कमर्को अन्तरिस्तु र औद्योनिक दु र्ाटिम रोकथमर् उिमयहरू
[7] सुरक्षम र स्वमस्थ्यकम नियर्हरू
[8] निर्मा ण स्थलर्म सुरक्षम र स्वमस्थ्य व्यिस्थमििको आधमरिूत िीनत र लक्ष्यहरू र अन्य आधमरिूत औद्योनिकदु र्ाटिम रोकथमर् उिमयहरू निधमा रण ििे योजिमहरू
र्मनथको कमयालमई दे हमयबर्ोनजर् कमयमान्वयि िररिेछ।
(1) कमर् सुरु ििे नदि कमर् ििा िनहले ठे केदमर समइटर्म प्रिेश िछानिर्मा ण कम्पिी (नबल्डर), िोरम्यमि र स्वमस्थ्य तथम सुरक्षम अनधकृतबमट नजम्मेिमरी प्रमप्त व्यत्कक्तले तमनलर्
सञ्चमलि ििेछि्।
(2) कमर् ििुा अनर् ठे केदमरको कमयाबलर्म ियमँ आउिे व्यत्कक्त थनिएको नदि183िोरम्यमि र स्वमस्थ्य तथम सुरक्षम अनधकमरीले तमनलर् सञ्चमलि ििेछि् ।निल्ड अनिसको सम्मेलि िम बैठक कोठमर्म कररब 30 नर्िेटसम्म तमनलर् हुिेछ।

7.2.4 कार्को लानग सुरक्षा नगयरतलको िोटोले कमर्को लमनि सुरक्षम नियर दे खमउँ छ। िुल-हमिेस िल सुरक्षम नियर (1), हेलर्ेट (2), हुक (3) रसुरक्षम जुत्तम (4) आधमरिूत नियर हुि्।

[िुल िािेस गाता चुइराकु बोउसीयोउ नकगु] (िुल-िािेस पति सुरक्षा नगयर) िुल-हमिेसिति सुरक्षम
नियरले खस्नबमट रोक्छ । सि् 2022 समल, जििरी 2 दे त्कख कमर् ििे िेटिर्ाको उचमइ 6.75 नर्टर िन्दम बढीछ ििे यो लिमउि अनििमया छ। यद्यनि, निर्माण उद्योि जहमँ दु र्ाटिमहरू बमरम्बमर हुन्छि्, 5 नर्टरिन्दम र्मनथको
उचमइर्म कमर् िदमा िनि िुल-हमिेस िल सुरक्षम नियरको प्रयोि आिश्यक हुन्छ। यद्यनि, लिमउिु िए तमिनि

184

खस्ने दु र्ाटिम हुि सक्छ। तर नियर प्रयोि िररएको हुँ दैि। त्यसैले यसलमई प्रयोि ििा निनित हुिुहोस्।
अनि, निम्न सुरक्षमत्मक र सुरक्षम उिकरणहरू कमयाको आधमरर्म प्रयोि िररन्छ।
[िोगो र्ेगािे] (सुरक्षा चश्मा) यी चश्ममहरू धमतु र कमठको धुलो, निल्कम, तमि, धुिमँ (निर्मक्त ग्यमसहरू सनहत),लेजर र निर्मा ण समइटहरू र समर्ग्री प्रशोधि समइटहरूर्म उत्पन्न हुिे अन्य हमनिकमरक नकरणहरूबमट आँ खमलमई
जोिमउि नडजमइि िररएको हुन्छ। आफ्िो उद्दे श्यको लमनि उत्तर् चश्मम चयि ििुाहोस्।
[िोगो र्ास्क] (सुरक्षा र्ास्क) धुलो र अन्य िोहरबमट जोिमउि प्रयोि िररिे र्मस्क। त्यहमँ प्रयोि िरे र िमल्ि
नर्ल्िे र्मस्क र प्रनतस्थमिि योग्य नििरहरू छि्। स्वमस्थ्य, श्रर् र कल्यमण र्न्त्रमलय (MHLW) ले र्मस्कको
र्मिदि सेट िदा छ। उदमहरणकम लमनि, लमर्ो सर्यसम्म आका िेत्कल्डङ्ख र चट्टमि कमट् िे कमयाहरूबमट धुलो समसिेदमा िोिोको सर्स्यम (न्युर्ोकोनिनसस) हुि सक्छ, त्यसैले सुरक्षमत्मक र्मस्कको प्रयोि अनििमया छ।[तेबुकुरो] (पन्जा) र्ेनसि िम हमतले कमट् िे प्रशोधि, िेन्टीङ्ख कमया, निनिन्न प्रकमरकम जडमि कमया र रमसमयनिक
िदमथाहरू सर्मिेश ििे कमर् िदमा हमतहरू जोिमउि प्रयोि िररन्छ। तर, िोलमकमर आरम, नडर नलङ्ख र्ेनसि,च्यमम्त्िररङ्ख र्ेनसि, िमइि थ्रेनडङ्ख र्ेनसि आनद जस्तम र्ुर्मउरो ब्लेडहरू प्रयोि िदमा िन्जम (िका ग्लोभ्स) प्रयोि
ििुा हुँ दैि नकिििे िन्जम (िका ग्लोभ्स) र्ुम्ने ब्लेडर्म अत्कल्िएर दु र्ाटिम हुि सक्छ।
[नशल्ड-र्ेिचुकी िेलर्ेट] (िेप्लल्डङ िेलर्ेट) हे लर्ेट जसर्म नशल्ड जोनडएको हुन्छ जसले सम्पूणा अिुहमरको
सुरक्षम िदा छ। र्ुयतयम िेत्कल्डङ्ख कमर्को लमनि प्रयोि िररन्छ।

7.2.5 निट स्ट्र ोक को रोकर्ार्
जमिमिर्म ग्रीष्म ऋतुर्म धेरै र्मिमचुबी (िर्ी नदि) हुन्छ जसको तमिर्मि 30 नडग्री सेत्कियस िन्दम बढी हुन्छ रर्ोउशोबी (अत्यन्त िर्ी नदि) तमिक्रर् 35 नडग्री सेत्कियस िन्दम बढी हुन्छ। िरर् तमिक्रर्र्म िरे को कमर्ले
कमर्दमरहरूलमई नहट िर ोक लमग्न सक्छ। नहट िर ोकले चिरलमग्ने र बेहोस हुिे, र्मं सिेशी दु ख्ने र कठोर हुिे, अत्यनधक िनसिम
आउिे, टमउको दु ख्ने, र्ूडर्म असहजतम, िमकिमकी, बमन्तम, थकमि,डु बेको र्हसुस, बेहोस हुिे, आर्मत, हमतखुट्टम चलमउि िसक्ने,उच्च शरीरको तमिक्रर् र अन्य लक्षणहरू निम्त्त्यमउि सक्छ। कमर्जमरी रमख्न असम्भि बिमउँ िे र्मत्र होइि र्ृत्यु िनि हुि सक्छ।
185

WBGT र्मिि उिकरण

जमिमिको र्छसर् निज्ञमि एजेन्सीले प्रत्येक क्षेत्रर्म िेब बल्ब ग्लोब टे म्परे चर (WBGT) को प्रक्षेनित र्मिको िणिमर जमिकमरी प्रदमि िदा छ। WBGT र्मिहरू कर् ििा, समइट प्रबिकहरूले ठूलम फ्यमि, छमयमँ नदिे िेटहरू, डर मईनर्ि प्रणमलीहरू, निश्रमर् क्षेत्रहरू, िमतमिुकूलि उिकरण, िमिी आिूनता उिकरण, रे नफ्रजरे टर, आइस र्ेनसिहरू
निउिे िमिी िेत्कन्डङ्ख र्ेनसि आनद स्थमििम िछा ि्। अत्यनधक िर्ी नदिहरूर्म, कमर् सुरु र अन्त्य ििे सर्य समिासक्छ। कमर्दमरहरूले तोनकएको निश्रमर्को सर्यर्म िमतमिुकूनलत निश्रमर्स्थल जस्तम ठिम ठमउँ र्म आरमर् ििेर कमर् ििुा अनर् र िनछ िमिी निउिे र िुि खमिे प्रयमस ििुािछा । समथै, हमिम संचमरििे िोशमक, सेफ्टी िेिहरू
लिमउिुहोस् जसले िर्ी सनजलै सोस्क्छ, आनद।7.2.6 काया सुरक्षार्ा ध्याि नदि आह्वाि गिे नचन्हिरु
सेतो िृष्ठिूनर्र्म हररयो क्रसको िएको नचन्हहरू निर्मा ण समइटर्म निनिन्न स्थमिहरूर्म दे ख्न सनकन्छ। योनचन्हलमई नर्डोररज्यूजी (हररयो क्रस) िनिन्छ र यो सुरक्षम र स्वमस्थ्यको प्रतीक हो। यो प्रमयः आन्जेि दमइइची
(सुरक्षम िनहलो) शब्दहरू सँिसँिै नडजमइि िररएको हुन्छ नकिििे निर्मा ण समइटर्म सुरक्षम िनहलो र सबैिन्दम
र्हत्त्विूणा कुरम हो। चोटिटक लमिेर्म प्रमथनर्क उिचमरकम लमनि और्नध र औजमरहरू सनहतको हे लर्ेट रयुयुबमको (प्रमथनर्क उिचमर नकट)र्म िनि हररयो क्रस नचन्ह लिमइएको हुन्छ। कनहलेकमहीँ सुरक्षम र स्वमस्थ्य
ििम, हररयो क्रसलमई इइसेई (स्वमस्थ्य) को प्रनतनिनधत्व ििे नशरोजुजी (सेतो क्रस) संि संयोजि िरे र प्रयोि
िररन्छ।

हररयो क्रस को उदमहरण

सुरक्षम र स्वमस्थ्य ििमकम
उदमहरणहरू

7.2.7 र्ािि त्रुनट बुझ्ने

र्मनिसबमट हुिे िल्तीलमई र्मििीय त्रुनट िनिन्छ। हमर्ी र्मिि िएकमले र्मििीय त्रुनटहरू हुन्छि्। यसर्म
लमिरिमहीकम कमरण हुिे िल्तीहरू र्मत्र सर्मिेश छै िि्, तर तेिुकी (शटा -कट तररकम अििमउिे), छोड् ि िहुिे
186

प्रनक्रयमहरू िुरम िििे िनि सर्मिेश छि्। निर्मा ण समइटहरूर्म दु र्ाटिमर्म संलग्न हुि िम त्यसको कमरण हुिबमट
जोनिि सम्भमनित र्मिि त्रुनटहरू बमरे सचेत हुिु र्हत्त्विूणा छ। अनि, र्मििीय त्रुनटहरूले र्मनिसहरू संलग्न हुिेदु र्ाटिम र्मत्र होइि, िूरम निर्मा णको िुणस्तरर्म िनि असर िमछा र प्रनक्रयमर्म नढलमइ िनि निम्त्त्यमउँ छ। िनिन्छ नकर्मििीय त्रुनटकम 12 निनिन्न कमरणहरू छि्।(1) संज्ञािात्मक त्रुनटिरू
अिुर्मिको कमरण हुिे र्मििीय त्रुनट हो। उदमहरणकम लमनि, "यस अिस्थमर्म यस्तो िम त्यस्तो निदे शिहरू
नदइिेछ" िन्ने धमरणम बिमएर, नदएकम िमस्तनिक निदे शि र सङ्केतहरूलमई िलत रुिर्म बुझ्न सनकन्छ।
(2) सािधािीको कर्ीध्यमि िनदँ दम हुिे र्मििीय त्रुनट हो । एक निशेर् कमयार्म ध्यमि केत्कित ििमाले आफ्िो िरिरको ध्यमि कर् ििासक्छ र दु र्ाटिमहरू निम्त्त्यमउि सक्छ। उदमहरणकम लमनि त्यस्तम केसहरू छि् जहमँ व्यत्कक्त आफ्िो अिमनडको
कमर्र्म यनत केत्कित हुन्छ नक उसले आफ्िो िछमनडको प्वमललमई निचमरििा असिल हुन्छ र नित्र खस्क्छ।
(3) सािधािीको कर्ी र चेतिाको कर्ीनिशेर् िरी सरल र दोहोररिे कमयाहरू र्म संलग्न हुँ दम ध्यमि िंि हुन्छ र कर् जमिरूकतम हुि सक्छ। जब सरलकमयाहरू बमरम्बमर िररन्छ, कमर्दमरहरूले ती कमर्हरूको बमरे र्म सोच्न छोडे र नबिम होसर्ै कमर् िदा छि।(4) अपयााप्त अिुभि/ज्ञाियो अिुििको कर्ी र अज्ञमितमले िदमा हुिे र्मििीय त्रुनट हो। यसले उिकरणको अिुनचत प्रयोि, कमयाप्रनक्रयमको िलत बुिमइ िम कमर्सँि सम्बत्कित दु र्ाटिमहरू अिुर्मि ििा असर्थातमको िररणमर् बन्न सक्छ। KYिनतनिनधहरू कमर् सुरु ििुा अनर् अिुििी प्रमनिनधकहरूकम लमनि खतरमहरूको िनिष्यिमणी ििे अिुिि समिमििे अिसर हो। िनहलो िटक कमयार्म संलग्न हुँ दम िनि कमर्दमरहरूले के हे िे ििेर नसक्न सक्छि्।
(5) सन्तुनि
र्मनिसहरु िररनचततम बमट आत्मनिश्वमस प्रमप्त िछा ि र िररणमर् स्वरूि, त्यो कमयार्म शुरुिमत िरे कम बेलमको
िन्दम कर् समिधमिी अििमउिे िम िे िहरू छमड् िे प्रिृनत्त नलन्छि। कर्ाचमरीहरू सन्तुनि र आरमर्दमयी अिस्थमर्महुँ दम दु र्ाटिमहरू हुिे सम्भमििम बढी हुन्छ। तिमईं कमर्सँि जनतसुकै िररनचत िए िनि सुरनक्षत आचरण अभ्यमसििा निनित हुिुहोस्, तिमईंले कमर् ििुा अनर् उिकरणहरू निरीक्षण ििुाहोस्, आफ्िो सुरक्षम उिकरणहरू जमँचििुाहोस् र तिमईंको सुरक्षम नियर लिमएर निट िए ििएको जमँच ििुाहोस्।
187

(6) सार्ुनिक त्रुनटिरूयो सर्ूहर्म हुिे र्मििीय त्रुनट हो। उदमहरणकम लमनि, जब निर्मा ण सर्यसीर्म िूरम ििा असम्भि जस्तो दे त्कखन्छ,सर्ग्र िमतमिरण असुरनक्षत आचरणलमई िजरअन्दमज ििे तिा िुकमउि सनजलो हुन्छ। निर्माण सर्यसीर्म िूरमििा र्हत्त्विूणा हुँ दमहुँदै िनि र्मनिसहरूको सुरक्षम प्रमथनर्क नचन्तमको निर्य हो। अनि, यनद असुरनक्षत आचरणको
कमरण दु र्ाटिमहरू हुन्छि् ििे, नतिीहरूले निर्मा ण कमया तमनलकमर्म नढलमइ हुि सक्छ।
(7) सटा कट र छु टिरूयो छोटो सर्यर्म कमर् ििे चमहिमबमट आिश्यक कमयाहरू र प्रनक्रयमहरू छोड् दम हुिे र्मििीय त्रुनट हो।(8) सञ्चार त्रुनटिरू
निदे शिहरू स्पि रूिर्म व्यक्त ििदमा हुिे र्मिि त्रुनट हो। निदे शिहरू िबुिेर कमर् िदमा दु र्ाटिम र निर्माण
नढलमइ हुि सक्छ।
(9) पररप्लस्थनतजन्य प्रिृनिर्ा आधाररत व्यििार
हमर्ी निनित अिस्थमर्म हुँदम अिजमिर्म नलईिे कदर्। निशेर् िरी जब र्मनिसहरू एक नबन्दु र्म ध्यमि केत्कितिछा ि, नतिीहरू आफ्िो िरिर बेखबर हुन्छि्। उदमहरणको लमनि, जब व्यत्कक्त िे िल्यमडरबमट खस्न लमिेको
हुन्छ, उसले/उिले िे िल्यमडरर्म आँ िु अडीरमख्नको लमनि आफ्िो औजमरहरू फ्यमँ क्छ। ती उिकरणहरूले अकोकमर्दमरलमई ठोनकएर्म दु र्ाटिम हुन्छ।
(10) आनििे
आकत्किक आिया िम आनत्तदमं सहजै असुरनक्षत व्यिहमर िम अिुियुक्त निदे शि नदि सनकन्छ।
(11) शारीररक र र्ािनसक कायािरूर्ा नगरािट
समिो हुँदम जे कुरम सम्भि नथयो अब उर्ेरले िदमा सम्भि िहुि सक्छ। निशेर् िरी, खुट्टम र कम्मरको कमयाक्षर्तमर दृनिर्म आएको कर्जोरी यमद ििा िमह्रो हुन्छ नकिििे नतिीहरू नबस्तमरै हुन्छि्। यसर्म सचेत हुिु र्हत्त्विूणाछ तमनक तिमईं असहज कमया िम र्ुद्रमहरू ििे प्रयमस िििुाहोस्।
(12) र्काि
संनचत थकमिले सतकातम कर् िछा र यसले दु र्ाटिम निम्त्त्यमउि सक्छ। उनचत निद्रम र िोर्ण सनहत दै निकरूिर्म आफ्िो स्वमस्थ्यको रमम्रो हे रचमह ििा र्हत्त्विूणा छ।"तपाईकं ो नदि सुरनक्षत रिोस्!"188