Babaoğlu AB et al.

Tablo 1: Sağlık Bilimleri alanında yapılan gözlemsel çalışmaların raporlanmasında kullanılan STROBE kriterlerinin Türkçe uyarlaması
Madde NoBaşlık ve Özet1Öneri(a) Çalışmanın tasarımını başlık veya özette yaygın/genel kullanılan bir kelime/terim ile belirtin.

(b) Özet için, çalışmada ne yapıldığına-ne bulunduğuna ilişkin bilgilendirici bir kısametin oluşturun.

Bilimsel Çerçeve/ Gerekçe

2Amaçlar

3

Daha önce belirlenmiş hipotezler de dâhil olmak üzere, özgün amaçları belirtin.

Çalışma Tasarımı4Çalışma tasarımına ait temel unsurları makalenin başlarında sunun.

Çalışma Düzeni/planı/akışı

5Katılımcılar

6Çalışmaya araştırma tasarımı, dâhil etme kriterleri, maruziyet durumları, takipdurumu, veri toplama dönemleri belirtilmek/detaylandırılmak üzere çalışmanınyapıldığı ortamları/yerleri ve tarihleri açıklayın.

Değişkenler7Veri Kaynakları / Ölçümler

8*Raporlanan çalışmanın bilimsel arka planını/çerçevesini ve gerekçesini açıklayın(a) Kohort Çalışması — Katılımcıların çalışmaya alınma kriterlerini, seçimyöntemini, kaynaklarını açıklayın. Takip durumunu tarif edin.
Vaka-kontrol çalışması—Vaka ve kontrol gruplarının seçim yöntemlerini,kaynaklarını ve uygunluk kriterlerini açıklayın. Vaka ve kontrol gruplarının seçilme
gerekçelerini belirtin.
Kesitsel çalışma - Katılımcıların çalışmaya alınma kriterlerini, seçim yöntemini,kaynaklarını ve takip durumunu açıklayın.
(b) Kohort çalışması - Eşleşmiş (Bağımlı) çalışmalarda eşleşme kriterleri,maruziyet olan ve olmayanların sayısını belirtin.
Vaka kontrol çalışması - Eşleşmiş (Bağımlı)çalışmalar için, eşleşme kriterleri ilevaka başına düşen kontrol sayılarını verin.
Tüm sonuçları, maruziyetleri, önsel tahmin edilen değişkenleri, potansiyel etkikarıştırıcı ve etki değiştirici değişkenleri, açık olarak tanımlayın. Varsa tanı
kriterlerini belirtin.

İlgili her değişken için, veri kaynaklarını ve değerlendirme yöntemlerinin
ayrıntılarını belirtin. Eğer birden fazla grup varsa, yöntemlerin karşılaştırılabilir olup
olmadığını açıklayın.

Yanlılık/Taraf Tutma

9Örneklem Büyüklüğü10Örneklem büyüklüğüne nasıl ulaşıldığını açıklayın

Nicel/ KantitatifDeğişkenler

11

Nicel/Kantitatif değişkenlerin çalışmada nasıl ele alındığını açıklayın. Varsa hangi
gruplandırmaların nasıl ve neden yapıldığını açıklayın.

İstatistik Yöntemler

12Potansiyel yanlılıkları ve yanlılık kaynaklarını çözmeye yönelik çabaları tanımlayın(a) Karıştırıcı faktörlerin kontrolü için kullanılan yöntemler de dahil olmak üzere,kullanılan tüm istatistik yöntemleri açıklayın.
(b) Alt grupları ve grupların etkileşim etkisine yönelik kullanılan tüm yöntemleritanımlayın(c) Eksik verilerin nasıl ele alındığını açıklayın(d) Kohort çalışma—Eğer varsa takipler sırasındaki veri kayıplarının nasıl elealındığını açıklayın
Vaka kontrol çalışması—Eğer varsa vaka kontrol eşleşmelerinin nasıl ele alındığınıaçıklayın
Kesitsel çalışma—Eğer varsa örnekleme yöntemini dikkate alan, istatistik
yöntemleri açıklayın.
(e) Duyarlılık analizlerini açıklayın
Katılımcılar

13*(a) Çalışmanın her aşamasındaki kişi sayısını belirtin - örn. potansiyel olarak
uygun kişi sayısı, uygunluk için değerlendirilen kişi sayısı, uygunluğu doğrulanankişi sayısı, çalışmaya dâhil edilen kişi sayısı, takibi tamamlanan ve analiz edilenkişi sayısı(b) Çalışmanın her aşaması için katılamama sebeplerini belirtin(c) Bir akış şeması (diyagramı) kullanmayı düşünün90

Med J West Black Sea 2021;5(1): 86-93

Epidemiyolojide Gözlemsel Çalışmaların Raporlanması: STROBE Kriterlerinin Türkçe Uyarlaması

Tablo 1 devamTanımlayıcı Veriler

14*(a) Çalışmaya dâhil olan katılımcıların özellikleri (demografik, klinik, sosyolojik),maruziyetleri ve olası karıştırıcı değişkenleri hakkında bilgi verin(b) İlgili her değişken için eksik verisi olan katılımcıların sayısını belirtin(c) Kohort çalışma—Takip süresini özetleyin (ör. Ortalama ve toplam süre)Sonuç Verileri

15*Kohort çalışma— Elde edilen sonuç sayısını veya zaman içindeki ölçümsonuçlarını belirtin

Vaka-kontrol çalışması—Her bir maruziyet kategorisindeki sayıları ve maruziyetölçümlerini belirtin
Kesitsel çalışma—Çalışmanın sonuçları ve özet ölçümleri raporlayınBaşlıca Bulgular16(a) Düzeltilmemiş ve varsa karıştırıcıya göre düzeltilmiş tahminler ve bunlarındoğruluk derecelerini verin (ör, 95% güven aralığı). Hangi karıştırıcılarındüzeltildiğini ve neden dâhil edildiklerini açıkça belirtin(b) Sürekli değişkenlerin kategorilere ayrılması halinde, kategorilerin sınırdeğerlerini belirtinDiğer Analizler

17Temel/ Anahtar Bulgular

18Sınırlılıklar/ Kısıtlılıklar

19Yorumlama

20

Genellenebilirlik

21

Bütçe/ Finansman/ ÇalışmaFonu

22(c) Eğer uygunsa, göreli risk tahminlerini anlamlı bir zaman diliminde mutlak riskedönüştürmeyi düşününYapılan diğer analizleri- örneğin alt grup analizlerini, etkileşim etkilerini ve duyarlılık
analizlerini bildirinÇalışmanın amaçlarına gönderme yaparak anahtar bulguları özetleyinÇalışmanın sınırlılıklarını, potansiyel yanlılık veya hata kaynaklarını dikkate alarak
tartışın. Herhangi bir olası yanlılığın hem yönü hem de boyutunu tartışınAmaçlar, kısıtlılıklar, analizlerin çeşitliliği, benzer çalışmalardan elde edilensonuçlar ve diğer ilgili kanıtları dikkate alarak sonuçları genel olarak dikkatli birşekilde yorumlayınÇalışma sonuçlarının genellenebilirliğini (harici geçerliliğini) tartışın

Çalışmanın fon kaynağını ve yatırımcıların çalışmadaki rollerini açıklayın. Eğerçalışmanın dayanak aldığı orjinal çalışma için fon kaynağı varsa bu yatırımcılarınçalışmadaki rollerini belirtin* Vaka kontrol çalışmalarındaki vakalar ve kontroller için ve uygunsa, kohort ve kesitsel çalışmalarda mazruz kalan ve kalmayan gruplar içinayrı ayrı bilgi verin.

Şekil 2’deki grafikte gözlemciler arası farklar dikkate alınarak Bland-Altman grafiği çizilmiştir. Grafikte STROBE kriterlerine göre yapılan değerlendirmede makalelerin aldığıortalama puanlar X ekseninde, çalışmalara verilen toplam
puanlar bakımından gözlemciler arasındaki farklar ise Y ekseninde gösterilmiştir. Türkçeye uyarlanmış STROBE kontrol listesine göre makalelerin aldıkları puanlar 5-24 arasındadeğişmektedir.

TARTIŞMASağlık Çalışmalarının Kalitesini ve Şeffaflığı Artırma (“Enhancing the Quality and Transparency of Health Research”,EQUATOR) Ağı, araştırmacıları, tıbbi dergi editörlerini, hakemleri, raporlama kılavuzlarının geliştiricilerini, araştırmafinansman kuruluşlarını, araştırma yayınlarının ve araştırmanın kalitesini iyileştirmek için karşılıklı ilgi duyan diğerişbirlikçileri bir araya getiren bir “şemsiye” organizasyondur(13). EQUATOR ağında araştırmacılar, editörler ve ilgililer
için 449 (25/01/2021) tane kontrol listesi bulunmaktadır.

Med J West Black Sea 2021;5(1): 86-93

Şekil 2: Türkçeye uyarlanmış STROBE kontrol listesi için
gözlemcilerin makalelere verdiği puan ortalamalarına (Xekseni) ve gözlemciler arasında farklara (Y ekseni) göreçizdirilen Bland Altman grafiği91ÖZGÜN ARAŞTIRMABatı Karadeniz Tıp Dergisi
Medical Journal of Western Black Sea

Med J West Black Sea 2021;5(1): 86-93
DOI: 10.29058/mjwbs.869832

Epidemiyolojide Gözlemsel Çalışmaların Raporlanması:
STROBE Kriterlerinin Türkçe Uyarlaması
Reporting of Observational Studies in Epidemiology:
Turkish Adaptation of STROBE Criteria
Asya Banu BABAOĞLU1 , Melike TEKINDAL2 , Mustafa Çağatay BÜYÜKUYSAL3 ,Mustafa TÖZÜN1 , Ferhan ELMALI4 , Taner BAYRAKTAROĞLU5 , Mustafa Agah TEKINDAL4
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı, İzmir, Türkiyeİzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, Sosyal Hizmet Bölümü, İzmir Türkiye
3
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Tıp Fakültesi, Biyoistatistik Anabilim Dalı, Zonguldak, Türkiye
4İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Tıp Fakültesi, Biyoistatistik Anabilim Dalı, İzmir, Türkiye
5
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Tıp Fakültesi, Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı,  Zonguldak, Türkiye
1
2

ORCID ID: Asya Banu Babaoğlu 0000-0002-1259-1288, Melike Tekindal 0000-0002-3453-3273,
Mustafa Çağatay Büyükuysal 0000-0001-9810-5633, Mustafa Tözün 0000-0002-7557-432X, Ferhan Elmalı 0000-0002-1967-1811,
Taner Bayraktaroğlu 0000-0003-3159-6663, Mustafa Agah Tekindal 0000-0002-4060-7048
Bu makaleye yapılacak atıf: Babaoğlu AB, Tekindal M, Büyükuysal MÇ, Tözün M, Elmalı F, Bayraktaroğlu T, Tekindal MA. Epidemiyolojide
Gözlemsel Çalışmaların Raporlanması: STROBE Kriterlerinin Türkçe Uyarlaması. Med J West Black Sea. 2021;5(1):86-93.

Sorumlu Yazar
Mustafa Agah TekindalE-postamatekindal@gmail.com

Geliş Tarihi
28.01.2020
Revizyon Tarihi
06.02.2021
Kabul Tarihi
20.02.2021

ÖZAmaç: Sağlık çalışmalarında gözlemsel araştırmalar, yaygın olarak kullanılan yöntemler arasında yer
almakta olup, esas olarak kohort, vaka-kontrol ve kesitsel çalışmalar olarak gruplandırılırlar. Gözlemselçalışmaların nasıl yürütülmesi gerektiğine dair esaslar 1965’li yıllarda tanımlanmış olsa da, günümüzde
mevcut gözlemsel çalışmalar göz önüne alındığında, bunların raporlamasında yetersizliklerin olduğugörülmüştür. Bu nedenle gözlemsel çalışmaların raporlanmasına bir standart getirilmesi amacıyla, 2007yılında bilimsel çalışma grupları tarafından “Epidemiyolojide Gözlemsel Çalışmaların Raporlanmasının
Güçlendirilmesi Beyanı (STROBE)” geliştirilmiştir. Bu çalışma, STROBE kriterlerinin Türk diline
kazandırılması, araştırmacılar tarafından daha anlaşılır bir hâle getirilmesi ve sağlık alanında yapılacakgözlemsel çalışmaların raporlamasının güçlendirilmesi amacıyla yapılmıştır.

Gereç ve Yöntemler: STROBE kriterleri dört araştırmacı tarafından bağımsız şekilde Türkçe’yetercüme edilmiştir. Dört farklı çeviri ile ortaya çıkan metin tüm yazarların bir araya geldiği toplantı
ile değerlendirilmiş ve her madde için en uygun ifadenin hangisi olacağı konusunda görüş birliği
sağlanmıştır. Ardından uzman çevirmen tarafından ters çeviri işlemi yapılmış ve kriterlerin uygunluğudeğerlendirilmiştir. Türkçeleştirilmiş STROBE kontrol listesinin tekrarlanabilirliğini değerlendirmek vearaştırmacılar tarafından doğru anlaşılıp anlaşılmadığını anlamak için sağlık alanından seçilen 20makale, iki araştırmacı tarafından bağımsız olarak puanlama yapılarak (1=madde sağlanmakta, 0=maddesağlanmamakta) değerlendirilmiştir. Puanlayıcılar arasındaki uyum her bir kriter için araştırmacılar arası
uyum yüzdesi kullanılarak incelenmiştir. Uyum ayrıca toplam raporlanan kriter sayısı kullanılarak BlandAltman yöntemi ve sınıf içi korelasyon katsayısı (SKK) kullanılarak da değerlendirilmiştir.
Bulgular: Analizler sonucu hesaplanan SKK 0,351-0,890 arasındaydı. Puanlayıcılar arası uyum
istatistiksel olarak anlamlıydı. İncelenen 20 makalenin STROBE kriterlerine uygunluğu düşüktü.
Sonuç: Türkçe’ye uyarlanmış STROBE Beyanı, kesitsel araştırmaların raporlanmasında kullanılabilecek
güvenilir bir araçtır.

Anahtar Sözcükler: Bland-Altman Metodu, Gözlemsel araştırma, Sınıf içi korelasyon katsayısı,STROBE86© 2021 Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi, Her hakkı saklıdır.