ข้อมูลสถานการณ์ตลาดแรงงานในประเทศญี่ปุ่น

------------------------------------------------1. สถานการณ์ด้านแรงงานในประเทศญี่ปุ่น1.1 ข้อมูลทั่วไป
1.1.1 ข้อมูลสำนักงานสถิติของประเทศญี่ปุ่น ณ วันที่ 1 ตุลาคม 2566 ญี่ปุ่นมีประชากรทั้งสิ้นประมาณ
121,193,000 คน (เพศชาย 58,902,000 คน และเพศหญิง 62,291,000 คน) โดย ณ เดือนธันวาคม 2566
ญี่ ปุ่ น มี ป ระชากรอายุ 15 ปี ขึ้ น ไป จำนวน 110,170,000 คน (เพศชาย 53,210,000 คน และเพศหญิ ง56,960,000 คน) ในจำนวนนี้ มีป ระชากรที่อยู่ในกำลังแรงงานประมาณ 69,250,000 คน หรือร้อยละ 62.9(เพศชาย 38,010,000 คน เพศหญิง 31,240,000 คน) ในจำนวนนี้เป็นผู้มีงานทำ จำนวน 67,470,000 คนหรือร้อยละ 61.2 ของจำนวนประชากรทั้งหมด (เพศชาย 36,960,000 คน และเพศหญิง 30,510,000 คน)และเป็ นผู้ว่างงาน 1,780,000 คน หรือร้อยละ 2.6 ของจำนวนประชากรทั้งหมด (เพศชาย 1,050,000 คนและเพศหญิง 730,000 คน)
1.1.2 ข้ อมู ลประจำปี ของกระทรวงสาธารณสุ ข แรงงาน และสวั สดิ การญี่ ปุ่ น ณ เดื อนตุ ลาคม 2566
มีแรงงานต่างชาติทั้งหมด 2,048,675 คน โดยแรงงานต่างชาติที่ทำงานในญี่ปุ่นสูงสุด 10 อันดับแรก คือ เวียดนาม
518,364 คน (ร้อยละ 25.3) จีน 397,918 คน (ร้อยละ 19.4) ฟิลิปปินส์ 226,846 คน (ร้อยละ 11.1) เนปาล 145,587
คน (ร้อยละ 7.1) บราซิล 137,132 คน (ร้อยละ 6.7) อินโดนีซีย 121,507 คน (ร้อยละ 5.9) เกาหลีใต้ 71,454 คน(ร้อยละ 3.5) เมียนมา 71,188 คน (ร้อยละ 3.5) ไทย 36,543 คน (ร้อยละ 1.8) และเปรู 31,584 คน (ร้อยละ 1.5)
ตามลำดับแผนภูมกิ ราฟที่ 1 แสดงจำนวนแรงงานชาติ 10 อันดับแรกที่ทำงานในประเทศญี่ปุ่น
1.2 จำนวนแรงงานไทยในญี่ปุ่น
ข้อมูล กระทรวงยุ ติธรรมญี่ ปุ่ น ล่ าสุ ด ณ เดือนธันวาคม 2566 มีจำนวนแรงงานไทยทำงานถูกต้อง
กฎหมายในญี่ปุ่น จำนวน 21,577 คน (ไม่รวมแรงงานไทยที่มีสถานภาพการพำนักแบบคู่สมรส/แบบพำนักถาวร) โดยแรงงานไทยส่วนใหญ่แบ่งเป็น 3 ประเภท ได้แก่1.2.1 แรงงานที่ มีทักษะฝี มือ (ซึ่งรวมแรงงานที่ แจ้งการเดิน ทางมาทำงานด้ว ยตนเอง เช่น ศิล ปิ นผู้เชี่ยวชาญ ครู วิศวกร พ่อครัว/แม่ครัว เป็นต้น) จำนวน 5,931 คน (ร้อยละ 27.5)
1.2.2 แรงงานตามระบบการฝึกปฏิบัติงานด้านเทคนิค จำนวน 11,287 คน (ร้อยละ 52.3)
1.2.3 แรงงานทักษะเฉพาะ (ตามระบบวีซ่าใหม่) จำนวน 4,359 คน (ร้อยละ 20.2)

แผนภูมกิ ราฟที่ 2 แสดงข้อมูลแรงงานไทยตามประเภทการพำนัก
จากข้อมูลของกรมการจัดหางานพบว่าแรงงานไทยส่วนใหญ่เดินทางมาทำงานในประเทศญี่ปุ่นโดยผ่าน
บริษัทจัดหางานที่ได้รับอนุญาตจากกรมการจัดหางานมากที่สุด รองลงมาคือ เดินทางแบบ Re-entry เดินทางโดยการแจ้งการเดินทางด้วยตนเอง เดินทางโดยนายจ้างพาไปฝึกงาน และเดินทางโดยกรมการจัดหางานจัดส่ง
ตามลำดับ (ที่มา: เว็บไซต์กองบริหารแรงงานไทยไปต่างประเทศ กรมการจัดหางาน)2. นโยบายการจ้างแรงงานต่างชาติ
การจ้างแรงงานต่างชาติในประเทศญี่ปุ่นประกอบด้วยแรงงาน 3 ประเภท และรัฐบาลญี่ปุ่นอยู่ระหว่างการออกกฎกระทรวงที่เกี่ยวข้องเพื่อรองรับระบบการจ้างงานใหม่ ดังนี้
2.1 แรงงานฝีมือ (Skilled Labour)ประเทศญี่ปุ่นอนุญาตให้แรงงานต่างชาติเข้ามาทำงานได้ 15 ประเภทงาน ได้แก่ (1) ศาสตราจารย์(2) ศิลปิน (3) ผู้ประกอบกิจกรรมทางศาสนา (4) ผู้เชี่ยวชาญ (Highly Skilled) (5) นักลงทุน/ผู้บริหาร (6) ผู้ให้บริการ
ทางการแพทย์ (7) นักวิจัย (8) ครู/ผู้สอน (9) วิศวกร/ผู้เชี่ยวชาญด้านมนุษย์ศาสตร์และกิจการต่างประเทศ
(10) ผู้ที่ทำงานกับบริษัทสาขาในต่างประเทศ (11) นักแสดง (12) แรงงานฝีมือ เช่น พ่อครัว แม่ครัว ควาญช้าง
ผู้ฝึกสอนมวยไทย เป็นต้น (13) นักข่าว นักหนังสือพิมพ์ (14) นักกฎหมาย นักบัญชี (15) ผู้บริบาล (เฉพาะนักศึกษาที่จบสาขาอาชีพบริบาลและเปลี่ยนวีซ่าจาก “นักศึกษา”)2.2 ผู้ฝึกปฏิบัติงานด้านเทคนิค (Technical Intern Trainee)ประเทศญี่ปุ่นเปิดรับผู้ฝึกปฏิบัติงานเทคนิคต่างชาติ (Technical Intern Trainee) มาฝึกปฏิบัติงาน(ทำงาน) ระบบ 1 ปี ระบบ 3 ปี และระบบ 5 ปี (ขึ้นอยู่กับประเภทงาน) ระบบที่อยู่ทำงานได้ 3 ปี มี 90 สาขาช่าง 166
ลั กษณะงาน ( ณ วั นที่ 1 สิ งหาคม 2567) ผู้ ฝึ ก ปฏิ บั ติ ง านกลุ่ ม นี้ ส ามารถเข้ า มาฝึ ก งานในประเทศญี่ ปุ่ นได้เพียงครั้งเดียวเท่านั้น
ระบบการรับผู้ฝึกงานมี 2 ระบบ คือ(1) ระบบผ่านองค์กรรับ (Supervising Organization) ซึ่งรวมถึง IM Japan ด้วย(2) ระบบบริษัทแม่ในญี่ปุ่นที่มีสาขาลูกในต่างประเทศเป็นผู้รับเอง2ผู้ฝึกงานและแรงงานไทยในประเทศญี่ปุ่น นอกจากจะได้รับค่าจ้างแล้วผู้ฝึกงานบางส่วนจะได้เรียนรู้ภาษา วัฒนธรรม และเทคโนโลยีใหม่ ๆ อีกทั้งยังมีโอกาสได้เรียนรู้เทคนิควิธีการทำงานแบบญี่ปุ่น ฝึกฝน
ความอดทนและวินัยในการทำงาน ทำให้สามารถพัฒนาตนเองให้เป็นแรงงานหรือผู้ประกอบการที่มีคุณภาพต่อไป
2.3 แรงงานทักษะเฉพาะ (Specified Skilled Worker:SSW)รัฐสภาญี่ปุ่นได้ผ่านร่างกฎหมายแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายตรวจคนเข้าเมือง เมื่อวันที่ 8 ธันวาคม2561 เพื่อให้สามารถอนุญาตให้แรงงานต่างชาติที่ไม่ใช่แรงงานฝีมือเดินทางเข้ามาทำงานในประเทศญี่ปุ่น ได้(เดิ ม เข้ ามาได้ เฉพาะในสถานะผู้ ฝึ ก งานเทคนิ ค ) เพื่ อ แก้ ไขปั ญ หาการขาดแคลนแรงงานในประเทศญี่ ปุ่ นโดยกฎหมายดังกล่าว มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน 2562 สาระสำคัญสรุปได้ ดังนี้(1) ภายใต้กฎหมายการเปิดรับแรงงานต่างชาติรูปแบบใหม่ แรงงานต่างชาติในสาขาอาชีพที่มีความขาดแคลนในญี่ปุ่น กำหนดไว้ 16 สาขาอาชีพ ได้แก่ 1) งานบริบาล 2) การจัดการทำความสะอาดอาคาร3) งานผลิตสิน ค้าอุตสาหกรรม 4) อุตสาหกรรมก่อสร้าง 5) การต่อเรือและอุตสาหกรรมเครื่องจักรกลเรือ6) การซ่ อ มบำรุ ง รถยนต์ 7) อุ ต สาหกรรมการบิ น 8) อุ ต สาหกรรมที่ พั ก อาศั ย 9) งานเกษตรกรรม10) ประมงและการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 11) งานผลิตอาหารและเครื่องดื่ม 12) อุตสาหกรรมบริการอาหาร 13)งานคมนาคมขนส่ งทางรถยนต์ 14) งานคมนาคมขนส่ งทางรถไฟ 15) งานป่ า ไม้ และ16) งานแปรรู ปป่ าไม้ (ลำดับ ที่ 13) – 16) ยั งไม่มีก ารนำแรงงานต่ างชาติเข้ามาทำงาน เนื่องจากรัฐ บาลญี่ ปุ่ น อยู่ระหว่างการจัดทำแนวปฏิบัติการรับแรงงานต่างชาติดังกล่าว) จะสามารถพำนักได้ภายใต้ 2 สถานะ กล่าวคือ 1) สถานะ
เทคนิคพิเศษแบบที่ 1 ซึ่งสามารถทำงานและพำนักในญี่ปุ่นได้ไม่เกิน 5 ปี แบบต่อเนื่อง แต่ไม่สามารถนำครอบครัวมาพำนักอาศัยด้วยได้ และ 2) สถานะเทคนิคพิเศษแบบที่ 2 ซึ่งสามารถทำงานและพำนักในญี่ปุ่นได้ต่อเนื่องแบบ
ไม่มีกำหนด โดยสามารถนำครอบครัวมาพำนักอาศัยด้วยได้ ทั้งนี้ แรงงานต้องผ่านการทดสอบในด้านต่าง ๆโดยผลการสอบจะกำหนดประเภทและสถานะการพำนัก
(2) ผู้ที่เดินทางเข้ามาทำงานด้วยระบบการเป็นผู้ฝึกงานเดิม หากฝึกงานครบ 3 ปี จะได้รับการยกเว้น
ไม่ต้องผ่านการทดสอบและสามารถเปลี่ยนวีซ่าจากระบบผู้ฝึกงานเป็นวีซ่าทำงานแบบใหม่ได้ ตั้งแต่เดือนเมษายน 2562
(3) สำหรับวีซ่าเทคนิคพิเศษแบบที่ 2 ในหลักการต้องเป็นผู้ที่มีทักษะในระดับสูง เริ่มจาก 2 สาขาอาชีพ
ได้แก่ งานก่อสร้างและงานต่อเรือ และปัจจุบันมีทั้งหมด 11 สาขาอาชีพ (ตามลำดับ 2) - 12) ในข้อ (1))(4) กระทรวงยุ ติธรรมญี่ปุ่ นได้กำหนดเกี่ยวกับการทดสอบภาษาญี่ ปุ่นและการทดสอบทักษะ
ด้านอาชีพสำหรับแรงงานต่างชาติที่จะเข้ามาทำงานในญี่ปุ่นตามวีซ่าเทคนิคพิเศษแบบที่ 1 สรุปได้ว่า4.1) ด้ า นภาษาญี่ ปุ่ น จะต้ อ งผ่ านมาตรฐานทั ก ษะภาษาตามที่ รั ฐ บาลกำหนด กรณี เป็ นการทดสอบภาษาญี่ ปุ่ น พื้ น ฐานของ Japan Foundation Test for Basic Japanese (JFT-Basic) จะต้ อ งผ่านเกณฑ์ระดับ A2 หรือ กรณีเป็นการทดสอบวัดระดับภาษาญี่ปุ่น Japanese Language Proficiency Test(JLPT) จะต้องผ่านเกณฑ์ระดับ N4 ขึ้นไป4.2) ด้านทัก ษะอาชีพ จะต้องผ่ านการทดสอบ/ประเมิน ทั กษะตามลั ก ษณะงานหลั กของแต่ละประเภทงานที่จะเข้ามาทำงาน
2.4 ระบบ Employment for Skill Development (ESD)เมื่อวันที่ 14 มิถุนายน 2567 วุฒิสภาของรัฐสภามีมติเห็นชอบการแก้ไขกฎหมายเกี่ยวกับการรับแรงงานต่างชาติของรัฐบาลญี่ปุ่นซึ่งเป็นการจัดตั้งระบบใหม่สำหรับทดแทนระบบผู้ฝึกปฏิบัติงานด้านเทคนิค
3ที่ดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2536 ซึ่งมีชื่อทางการภาษาอังกฤษว่า Employment for Skill Development (ESD)
Program ซึ่งขณะนี้อยู่ในขั้นตอนการเตรียมการออกกฎกระทรวงที่เกี่ยวข้องโดยจะมีผลบังคับใช้ภายใน 3 ปีนั บ จากวัน ที่ ป ระกาศใช้ กฎหมาย ซึ่ งระบบใหม่ ดังกล่ าวจะสนั บ สนุ น ให้ ป ระเทศญี่ ปุ่ น รับ แรงงานต่ างชาติที่มีทักษะฝีมือและช่วยส่งเสริมให้แรงงานที่ไม่มีประสบการณ์ได้เตรียมความพร้อมด้านทักษะที่จำเป็น ก่อนเข้า
สู่การทำงานด้วยวีซ่าทักษะเฉพาะ (SSW) และภายใต้ระบบใหม่นี้ แรงงานสามารถขอย้ายไปทำงานกับนายจ้างรายใหม่ได้ โดยมีเงื่อนไข ดังนี้(1) ประเภทงานต้องเป็นสาขาเดิมที่เคยทำงานกับนายจ้างรายเดิม(2) แรงงานต้องทำงานกับนายจ้างรายเดิมเป็นระยะเวลามากกว่า 1 ปี(3) แรงงานต้องมีทักษะภาษาญี่ปุ่นตามเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดสำหรับ ขั้น ต่อไปรัฐบาลญี่ปุ่ นจะดำเนิ น การที่เกี่ยวข้องเพื่อประกาศใช้กฎหมาย ทั้งนี้ ระบบผู้ฝึกปฏิบัติงานด้านเทคนิคยังดำเนินการต่อไปจนกว่าระบบใหม่จะมีผลบังคับใช้อย่างเป็นทางการ
3. โอกาสของแรงงานไทยจำนวนประชากรของญี่ปุ่น ลดลงอย่างต่อเนื่องเป็นปีที่ 15 ติดต่อกัน ขณะที่ผู้อยู่อาศัยชาวต่างชาติในญี่ปุ่นเพิ่มขึ้นเป็นจำนวนมากที่สุดเป็นประวัติการณ์ ดังนั้น ตลาดแรงงานในประเทศญี่ปุ่นจึงมีความต้องการแรงงานต่ า งชาติ เป็ น จำนวนมาก จากข้ อ มู ล กระทรวงสาธารณสุ ข แรงงานและสวั สดิ การ ประเทศญี่ ปุ่ นณ เดื อนตุ ลาคม 2566 พบว่ าตั้ งแต่ ปี 2019 จนถึ งปี 2023 โดยในภาพรวมภาคกิ จการต่ าง ๆ มี การจ้ างงานแรงงานต่ างชาติ สู งขึ้นทุ กปี โดยภาคการผลิตมีความต้องจ้างงานมากที่สุ ด รองลงมาคือ ภาคกิจการบริ การอื่น ๆและกิจการอื่น ๆ ตามลำดับ()2,500,000
2,000,000
1,500,000
1,000,000
500,0000

1,658,80

93,214483,278

67,540212,528 206,544

70,941

34,261

266,503 223,995

1,724,32 110,898 482,002

71,284232,014 202,913

71,77543,446276,951 233,045

1,727,22 110,018 465,729

70,608228,998 203,492

73,50657,788282,127 234,955

1,822,72 116,789 485,128

75,954

237,928 208,981

76,85474,339295,700 251,052

2,048,67 144,981 552,399

85,401

263,555 233,911

80,03390,839320,755 276,801

แผนภูมกิ ราฟที่ 3 แสดงแนวโน้มการจ้างงานแรงงานต่างชาติในภาคกิจการต่าง ๆ (ปี 2019 – 2023)
4สำหรับแรงงานไทยนายจ้างส่วนใหญ่มีความพึงพอใจในการจ้างแรงงานไทย เนื่องจากแรงงานไทย
ส่วนใหญ่มีความขยันหมั่นเพียร เชื่อฟังคำสั่ง มีความรับผิดชอบต่องานที่ได้รับมอบหมาย เรียนรู้งานได้รวดเร็ว
รวมทั้งไทยและญี่ปุ่นมีวัฒนธรรมประเพณีที่คล้ายคลึงกัน มีความสัมพันธ์ที่ดีและเป็นมาอย่างยาวนาน และความมี
น้ำใจของแรงงานไทย ทำให้นายจ้างส่วนใหญ่ที่เคยจ้างแรงงานไทยมักมีการจ้างอย่างต่อเนื่อง จากข้อมูลกระทรวง
สาธารณสุข แรงงานและสวัสดิการ ประเทศญี่ปุ่น ณ เดือนตุลาคม 2566 ชี้ให้เห็นว่าแรงงานไทยเป็นที่ต้องการของ
นายจ้างภาคกิจการการผลิตมากที่สุด รองลงมาคือกิจการซับคอนแทรค และกิจการบริการโรงแรมและร้านอาหารตามลำดับ

แผนภูมกิ ราฟที่ 4 แสดงจำนวนแรงงานไทยในภาคกิจการต่าง ๆดังนั้น โอกาสของแรงงานไทยที่จะมาทำงานในภาคกิจการต่าง ๆ ดังกล่าว ยังคงมีความเป็นไปได้สูง
โดยจากข้อ จากข้อมู ล กระทรวงสาธารณสุ ข แรงงานและสวัส ดิการ ประเทศญี่ ปุ่ น ณ เดือนตุล าคม 2566
ชี้ให้เห็นว่า ตั้งแต่ปี 2019 – 2023 แรงงานไทยที่เดินทางมาทำงานในประเทศญี่ปุ่นมีแนวโน้มสูงขึ้น

แผนภูมกิ ราฟที่ 5 แสดงแนวโน้มการจ้างงานแรงงานไทย ปี 2019 – 2023

5นอกจากนี้ โอกาสของแรงงานไทยที่ จ ะมาทำงานในประเทศญี่ ปุ่ น ด้ ว ยวีซ่าแรงงานทั กษะเฉพาะ
มีความเป็นไปได้สูงมาก เนื่องรัฐบาลญี่ปุ่นประมาณการว่าตั้งแต่เดือนเมษายน 2567 จนถึงในอีก 5 ปีข้างหน้า
ตลาดแรงงานของประเทศญี่ปุ่นจะมีความต้องการแรงงานทักษะเฉพาะชาวต่างชาติ จำนวนทั้งสิ้นประมาณ
820,000 คน มีรายละเอียด ดังนี้
ที่สาขาอาชีพ
ประมาณการจำนวนคนที่รับ (คน)
1 งานบริบาล
135,000
2 งานการจัดการทำความสะอาดอาคาร
37,0003 งานผลิตสินค้าอุตสาหกรรม
173,300
4 งานก่อสร้าง
80,0005 งานต่อเรือและอุตสาหกรรมเครื่องจักรกลเรือ
36,0006 งานซ่อมบำรุงรถยนต์
10,0007 งานอุตสาหกรรมการบิน
4,000
8 งานอุตสาหกรรมที่พัก
23,0009 งานเกษรตร
78,00010 งานประมงและการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ
17,00011 งานผลิตอาหารและเครื่องดื่ม
139,000
12 งานบริการอาหาร
53,00013 งานคมนาคมขนส่งทางรถยนต์
24,50014 งานคมนาคมขนส่งทางรถไฟ
3,800
15 งานป่าไม้
1,000
16 งานแปรรูปป่าไม้
5,000แผนภูมิตารางที่ 1 แสดงประมาณการความต้องการแรงงานทักษะเฉพาะในอีก 5 ปีข้างหน้าของตลาดแรงงานญี่ปุ่น4. ปัญหา/อุปสรรค
4.1 แรงงานไทยยังมีข้อด้อยในเรื่องความพร้อมด้านภาษาญี่ ปุ่น ซึ่งแรงงานต่างชาติ ที่จะมาทำงานในประเทศญี่ปุ่นต้องผ่านการทดสอบภาษาและทักษะสาขาอาชีพตามลักษณะงานที่รัฐบาลญี่ปุ่นกำหนด ซึ่งหากแรงงานไทยมี ความตั้ งใจเรี ยนภาษาญี่ ปุ่ นก็ สามารถสอบผ่ านตามเกณฑ์ ที่ กำหนดได้ เช่ น จากข้ อมู ลรายงาน
ผลการทดสอบของ JFT-Basic ซึ่งจัดสอบที่ประเทศไทยสำหรับสอบวัดระดับความสามารถทางภาษาญี่ปุ่นที่สามารถใช้ ผลการสอบประกอบการยื่ นขอสถานภาพการพำนั ก วี ซ่ าแรงงานทั กษะเฉพาะ ประจำเดื อนพฤษภาคมและ
มิถุนายน 2567 ระบุว่า คนไทยสอบผ่าน จำนวน 304 คน จากผู้เข้าสอบทั้งหมด 522 คน หรือ คิดเป็นร้อยละ 58.2
4.2 ปั ญหาที่พบของแรงงานไทย ได้แก่ การขับรถผิดกฎหมายจราจร เช่น เมาแล้วขับ การใช้สารเสพติด
การถูกเพื่อนร่วมงานทำร้ายร่างกาย การขอย้ายงาน สภาพการจ้างงานไม่ตรงตามที่ระบุ ในสั ญญาจ้าง นายจ้าง
ค้างจ่ายค่าจ้าง ปัญหาด้านสุขภาพ การหลบหนี การพำนักเกินกำหนด (Overstay) เป็นต้น6