Açık Uçlu Anket Sorularının Analizi
Burak Varol (burakvarol@buracademy.com)

ÖzBu oturumda, açık uçlu anket sorularının MAXQDA'e aktarılması ve analiz edilmesi
sürecini derinlemesine inceleyeceğiz. MAXQDA'in bu amaca yönelik geliştirdiğifonksiyonlar sayesinde, anket verilerinizi ve açık uçlu sorularınızı SPSS, Excel,SurveyMonkey gibi farklı platformlardan kolaylıkla MAXQDA'e aktarabileceksiniz. Busayede hem nicel hem de nitel verileri entegre bir şekilde analiz etme imkânı eldeederek, araştırmanızın derinliğini ve kapsamını artırabileceksiniz.

GirişAçık uçlu (open-ended) anket soruları, sayısal ifadelerle temsil edilmeyen veya anket
tasarımcısı tarafından öngörülmeyen boyutları yakalamak, katılımcıların sabit yanıtlı
sorular için verdiği yanıtın nedenleri veya arka planı sunmalarını sağlamak,katılımcıların anket aracının insani ve daha az kısıtlayıcı bir yüzü olduğunuhissetmelerini sağlamak için anketlere eklenen sorulardır.
Özellikle, yanıt aralığının tam olarak öngörülemediği ve sınırların net bir şekildeçizilemediği durumlarda açık uçlu sorular tercih edilebilir. Bu yöntem, katılımcılara
meslek veya şehir gibi kategorilerde geniş ve öngörülemeyen yanıt seçenekleri
sunulması gereken anketlerde aşırı uzun listelerden kaçınma imkânı sağlar. Ayrıca,yönlendirici soruların etkisinden kaçınmak için katılımcıların düşüncelerini serbestçe
ifade edebileceği açık uçlu sorular daha uygun bir seçenek olabilir. Bunun yanı sıra,bilişsel ön test uygulamalarında, katılımcıların bir ölçek değeri seçme nedenlerini vesoruların anlaşılıp anlaşılmadığını değerlendirmek için açık uçlu soruların kullanımı
mümkün olmaktadır.

Açık Uçlu Anket Sorularının MAXQDA
Proje Dosyasına Aktarılması
Veriyi Hazırlama
Genel olarak bir anket verisi her bir katılımcının satırlarda, soruların da sütunlarda yeraldığı bir dikdörtgen matris formunda olmaktadır. Böylesi açık ve kapalı uçlu sorulara
verilen cevapları içeren tablo, MAXQDA’e kolayca aktarılabilmektedir. Aşağıdaki Exceltablosunda hem açık uçlu hem de kapalı uçlu sorular yer almaktadır. Satırlarda K1, K2,K3… gibi katılımcılar yer almaktadır. Sütunlarda ise demografik bilgilerin yer aldığısorular, puanlama soruları ve açık uçlu bir soru yer almaktadır. Tablo detaylı
incelendiğinde 2. satırda K1 katılımcısının tüm sorulara verdiği yanıtlar yer almaktadır.
Bu şekilde oluşturduğunuz bir veriyi doğrudan MAXQDA’e aktarabilirsiniz. Aynışekilde SPSS ve SurveyMonkey gibi platformlardan elde ettiğiniz verileri deMAXQDA’e doğrudan aktarabilirsiniz.

Veriyi İçe AktarmaAçık uçlu anket sorularının olduğu bir veriyi, diğer tüm verilerin aktarıldığı gibi İçeaktar sekmesinden aktarabilirsiniz.

Örnek olarak yukarıdaki gibi bir Excel dosyasından anket verilerimizi aktaralım.
Yukarıdaki açılır menüden Excel Tablosundan İçeri Veri Aktar seçeneğini seçelim.
Klasör yolunu gösterdiğimizde, verileri içe aktarırken birtakım ayarlamalar yapmamızı
sağlayacak bir pencere açılacaktır.
Öncelikle diğer verilerden anket verilerinizi ayırmanızı sağlayacak Yeni belge grubuoluştur seçeneğiyle bir belge grubu oluşturabilirsiniz veya Cinsiyet gibi bir değişkenseçerek verilerinizi aktarırken Kadın ve Erkek olmak üzere iki belge grubu ile verilerinizi
aktarabilirsiniz.
MAXQDA, böyle bir veriyi aktarırken Excel’deki her satırdan bir belge üreterek içe
aktaracaktır. Dolayısıyla bu belgelere bir isim vermek, analiz sürecinde profilleri
tanıma imkânı sağlayacaktır. Excel’de katılımcılara verdiğimiz K1, K2, K3 gibi
numaraları barındıran No sütununu “…belge adı?” olarak belirleyebiliriz.

Son olarak oluşturulacak belgelerde yer almasını istediğiniz bilgileri Kod olarakişaretleyebilirsiniz. Burada açık uçlu soruların yanıtlarının yer aldığı sütun seçilmelidir.
Bunun yanı sıra bu soruları kodlarken görmek istediğiniz değişken değerlerini deseçebilirsiniz. Yukarıdaki örnekte Katılımcı No, Yaş, Cinsiyet, Medeni Durum, EğitimDurumu gibi bilgilerin yanı sıra açık uçlu soruya verilen yanıtlar belgelerde yeralacaktır. Diğer demografik ve nicel değişkenler de Değişken olarak programa
aktarılacaktır. Tercihleri belirleyip Tamam’a bastığınızda;Değişkenlerin önizlemesini sunan bir pencere açılır. Burada aktarmak istemediğinizdeğişkenlerin tikini kaldırabilirsiniz. En son olarak içe aktarılan kişi sayısını, aktarılan
kodları (metin içi verileri) ve değişkenlerin sayısını özetleyen bir bilgi ekranı da gelecek.
Aşağıdaki ekran görüntüsünden de göreceğiniz üzere Excel dosyamızda K100’e kadar
katılımcılar numaralandırılmıştı. Buradan hareketle 100 kişinin verisinin de içe
aktarıldığını görebiliyorum.

İçe aktarma tamamlandığında her bir satırda yer alan katılımcılarımdan bir belgeoluşturulduğunu görebiliyorum. Aynı şekilde içe aktarırken tercihlerimde belirttiğimdeğerler metin içerisine eklendi. Ve her bir ifade sonrasında kolay erişim
sağlanabilmesi için otomatik olarak kodlandı.

Aynı şekilde Değişkenler sekmesi altından içe aktarılan değişken değerleriincelenebilir. Değişkenler > Belge Değişkenleri İçin Veri Düzenleyicisi ile aşağıdakitabloya ulaşıp değişkenlerinizi ve değişken değerlerini inceleyebilirsiniz.

Değişken İstatistikleriVeriyi

aktardıktan

sonrailk

olaraknicel

değişkenlerinizin

istatistikleriniinceleyebilirsiniz. Değişkenler > Belge Değişkenlerinin İstatistiği ile değişkenlerinizaçısından katılımcı profillerini inceleyebilirsiniz.

Yukarıdaki ekranda istatistik üretmek istediğiniz değişken değerlerini sağ tarafa
aktarmanız yeterli olacaktır. Örnekte Cinsiyet, Medeni Durum ve Eğitim Durumudeğişkenleri için istatistik tabloları ve grafikler üretilecektir.

Elde ettiğimiz çıktıda öncelike tablo halinde ilk değişken değerimize ilişkin bir tablo
görmekteyiz. Yukarıda işaretlenen Grafik görünümü seçeneği ile tablomuzu grafik
olarak görüntüleyebilir ve dışa aktarabiliriz.

Bu pencerede yukarıda kırmızı ile işaretlenen oklarla diğer değişkenlerinizdekidurumu inceleyebilirsiniz. Aynı şekilde mor kutu ile işaretlenen düğmeler ile yatayçizgi grafiği veya pasta grafiği de elde edebilirsiniz.

Açık Uçlu Anket Sorularının MAXQDAİle AnaliziVeriye Aşina OlmakAçık uçlu sorular, içe aktarılırken otomatik olarak kodlandığı için Geri ÇağrılanBölümler penceresi ile alt alta getirilip okunabilir. Geri Çağrılan Bölümler penceresi
belge ve kod etkinleştirmesiyle çalışmaktadır. Oluşturulan belge grubunu ve açık uçlu
soru için otomatik olarak oluşturulan kodu etkinleştirdiğinizde aşağıdaki gibi açık uçlu
soruya verilen yanıtlar alt alta sıralanacaktır.

Geri Çağrılan Bölümler penceresinde görüntülenen bölümler ile bir kelime bulutuüretmek için pencere çubuğunda yer alan kelime bulutu ikonuna tıklamanız yeterli.

Oluşan kelime bulutu, katılımcıların sadece belirlediğimiz açık uçlu soruya verdiğiyanıtlardan oluşmaktadır. Tarihi alanda gördükleri eksiklikleri anlatmaları istenen bu
soruya verilen yanıtlar üzerinden üretilen kelime bulutu incelendiğinde hediyelik,yiyecek-içecek, otopark gibi kelimelerin sık geçtiğini görmekteyiz. Buradan hareketle,insanların yoğunlukla hediyelik eşyalardan, yiyecek ve içeceklerden, otopark
probleminden bahsettiğini düşünebiliriz.

AI Assist İle Veriye Aşina Olmak
MAXQDA’in yapay zekâ destekli aracı AI Assist ile verilere çok daha kolay aşinaolabiliriz. Açık uçlu sorular için oluşturulan koda sağ tuş ile tıklayıp AI Assist > Kodlu
Bölümleri Özetle seçeneği ile açık uçlu soruya verilen yanıtlarda öne çıkan temaları
görebiliriz.
Buradan özetin dilini ve uzunluğunu
belirleyebilirsiniz. AI Assist belirlediğiniz
kriterlere göre açık uçlu sorulara verilen
yanıtlar için bir özet oluşturarak kodun
memosuna

ekleyecektir.

Kodlamasürecinde bu özetten faydalanmak içinkodun

memosunu

açmanız

yeterliolacaktır. Ayrıca Madde işaretli metinseçeneği özeti konu başlıkları halinde
inceleme imkânı da sağlayacaktır.

Aşağıda AI Assist ile açık uçlu soruya verilen cevaplar üzerinden bir özet üretilmiştir.
Kelimebulutuüzerindenyaptığımız çıkarımlar burada
da doğrulanmaktadır. Henüzveriyi kodlamaya başlamadanönce

katılımcılarınulaşım,dinlenme alanları, mekânıntemizlik ve bakımı, yiyecek veiçecek kalitesi, hediyelik eşyaproblemleri gibi konulardan
bahsettiğini görebiliriz. Yapayzekâ ve kelime bulutu gibi ikiönemli araç sayesinde veriye
aşina

olma

destekleyebiliriz.

süreciniAçık Uçlu Anket Sorularının
Kodlanması
MAXQDA’de verilerin kodlanması süreci 3 basit adımda gerçekleşebilmektedir.
1. Kod Oluştur: Kod sistemi penceresinde Yeni Kod düğmesi ile kodlarınızı
oluşturabilir, renk atayabilir ve kodlarınıza dair memo ekleyebilirsiniz.
2. Kodlanacak Bölümün Seçimi: Metinler için konuşacak olursak belge tarayıcısı
penceresinde açık olan metnin bir bölümünü farenin sol tuşuna basılı tutarak
seçebilirsiniz. Tıpkı bir Word belgesinde imlece basılı tutarak bir bölümü seçmek gibi.
3. Koda Sürükle: Seçili metni koda veya kodu seçili metnin üzerine sürükleyerekkodlama işlemini tamamlayabilirsiniz.
Bu üç basit adım açık uçlu anket verileri için de geçerlidir. Fakat her bir katılımcı tek
tek belge olarak aktarıldığı için belgeler arasında sürekli geçiş yapmak yorucu olabilir.
Bunu desteklemek için Analiz > Anket Verisini Kategorilere Ayır fonksiyonu
geliştirildi. Böylece sanki yanıtlarınızı Excel’de inceler gibi alt alta görebilirsiniz. Aynızamanda ilgilendiğiniz değişken değerlerini de bir arada görmeniz mümkün olacaktır.
Tek yapmanız gereken şey, Anket Verisini Kategorilere Ayır düğmesine tıkladıktan
sonra açılan pencereye açık uçlu sorunuzun kodunu sürükleyip bırakmanız yeterliolacaktır.

Açılan pencerede en solda kod sisteminin bir benzeri olarak kodlar yeralacaktır. Burada yeni kodlar oluşturulabilir. Kodların sağındaki sütunda
ise açık uçlu anket sorusuna verilen yanıtlar yer alacaktır. Kodlar

sütununda ise daha önce bu bölümlere atadığınız kodlar var ise onlar
gözükecektir. Kodlama yapmadan açtığınızda bu sütun boş olacaktır.
Nicel değişkenleri de tabloya eklemeyisağlar.

Herhangi bir koda sağ tuş iletıklanıp yeni kod oluşturularak kodataması yapabilir.

Herhangi bir cevaba sağ tuş ile tıklayarak tamamına veya üzerine sol tuş
ile tıklayarak metnin bir bölümünü seçip yeni kod ataması yapabilirsiniz.
Kodlamalar bittikten sonra aşağıdaki gibi bir görünüm elde edeceksiniz.

Verilerin GörselleştirilmesiKod İstatistikleri
Kodlama sürecinin tamamlanmasının ardından Kodlar sekmesi altında yer Kodİstatistikleri ile kodlama frekansları için bir tablo veya grafik üretebilirsiniz. Aşağıdakigrafikten hareketle katılımcıların yaşadığı en büyük problem; Hediyelik EşyaMemnuniyetsizliği ve Ulaşım Zorlukları olmuştur.

Kod Matris Tarayıcısı
Değişkenlerden hareketle ürettiğiniz belge kümeleri varsa Kod Matris
Tarayıcısı ile gruplarınızı kıyaslayabilirsiniz. İki cinsiyet kıyaslandığındaerkekler daha çok ulaşım zorluklarından şikâyet etmişken kadınlar dahaçok hediyelik eşyalardan şikâyet etmişlerdir.

İki Vaka Modeli - MAXMapsBenzer şekilde alt kodlarınız açısından iki grubu kıyaslamak için Görsel
Araçlar sekmesi altında yer alan MAXMaps konsept haritalarını
kullanabilirsiniz.
Üretilecek tabloda üç sütun yer alacaktır.
Ortadaki kodlar, her iki grubun da ortak
deneyimlerini yansıtacaktır. Sağda ve solda
bulunan kod grupları ise sadece ilgili profilde
deneyimlenen durumlar olacaktır.

Alt kodlar açısından incelediğimizde her iki cinsiyette de en fazla dile
getirilen problem hediyelik eşyaların klişe olması olarak karşımızaçıkmaktadır.

Kod-Alt kod-Bölümler Modeli - MAXMaps

Herhangi bir kategoriye, onun kodlarına ve kodlanmış bölümlerine
odaklanmak isterseniz yine MAXMaps altında Kod-Alt kod-Bölümler
Modeli’ni kullanabilirsiniz. Böylece nitel verinin kendisi de haritada yeralacaktır.

Çapraz Tablolar
Son olarak Karma Yöntemler sekmesi
altında yer alan Çapraz Tablolar aracı
ile profilleri değişken değerlerine göre
gruplandırıp nitel kodlamalar açısından
kıyaslayabilirsiniz. Böylece nitel ve nicel
veriler tek bir tabloda gösterilecektir. Çapraz tabloda yer alacak değişkendeğerleriniaşağıdakiarayüzden

belirleyebilirsiniz.

Örnektepuanskorlarının ortalamaları ile elde edilen Genel Memnuniyet değişkenikullanılacaktır. Böylece genel memnuniyet seviyesi 3’ten büyük
katılımcılarla 3’ten küçük katılımcılar kıyaslanacaktır. Aynı şekilde sadece
etkinleştirilen kodlar için seçeneği ile tabloyu belirlediğiniz kodlarla dasınırlayabilirsiniz.

Aşağıda bu koşullar ile üretilen çapraz tablonun sütunlarında değişken
değerleri satırlarda ise kodlar yer almaktadır. Genel memnuniyeti 3’ten
büyük olan katılımcılar daha çok hediyelik eşyalardan şikâyet ederken
3’ten küçük olan katılımcılar ise daha çok ulaşım zorluklarından şikâyetetmişlerdir.