ข้อควรรู้ว่าด้วยการจัดการทรัพย์สินและมรดกตามกฎหมายไทย
วันอาทิตย์ที่ ๑๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๕1คนต่างชาติคนไทยสมรส

อยูก่ นิ กันมีบตุ รไม่มีบตุ รสองสัญชาติบุตรบุญธรรมเกณฑ์ทหารหย่าร้างสองสานักทางานตายบานาญมรดกทรัพย์สนิอานาจปกครองบุตร2อสังหาริมทรัพย์ หมายความว่า ทีด่ นิ และทรัพย์อนั ติดข้อควรทราบ

อยู่กบั ทีด่ นิ มีลกั ษณะเป็ นการถาวรหรือประกอบเป็ นอันเดียว กับทีด่ นิ นัน้ และหมายความรวมถึงทรัพยสิทธิอนั
เกีย่ วกับทีด่ นิ หรือทรัพย์อนั ติดอยู่กบั ที่ดนิ หรือประกอบเป็ นอันเดียวกับทีด่ นิ นัน้ ด้วย (มาตรา ๑๓๙ แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์)คนต่างด้าว หมายความว่า บุคคลธรรมดาซึง่ ไม่มสี ญั ชาติไทย (มาตรา ๔ แห่งพระราชบัญญัตคิ นเข้าเมือง พ.ศ.
๒๕๒๒)3 มาตรา ๘๖ คนต่างด้าวจะได้มาซึง่ ทีด่ นิ ก็โดย

การกาหนดสิทธิในที่ดินของคนต่างด้าวอาศัยบทสนธิสญั ญาซึง่ บัญญัตใิ ห้มกี รรมสิทธิใน
์อสังหาริมทรัพย์ได้ และอยู่ในบังคับบทบัญญัตแิ ห่งประมวลกฎหมายนี้ดว้ ย มาตรา 96 ทวิ บทบัญญัตวิ ่าด้วยคนต่างด้าว

จะได้มาซึง่ ทีด่ นิ โดยอาศัยบทสนธิสญั ญาตาม
มาตรา ๘๖ วรรคหนึ่ง มิให้ใช้บงั คับกับคน ต่างด้าว
ซึง่ ได้นาเงินมาลงทุนตามจานวนทีก่ าหนดใน
กฎกระทรวง ซึง่ ต้องไม่ต่ากว่าสีส่ บิ ล้านบาท โดยให้ได้มาซึง่ ทีด่ นิ เพื่อใช้เป็ นทีอ่ ยู่ อาศัยได้ไม่เกิน
หนึ่งไร่ และต้องได้รบั อนุญาตจากรัฐมนตรี4การได้มาซึ่งที่ดินของคนต่างด้าวตามวรรคหนึ่ ง ให้เป็ นไปตามหลักเกณฑ์วธิ กี าร และเงื่อนไขทีก่ าหนดใน
กฎกระทรวง โดยในกฎกระทรวงอย่างน้อยต้องมีสาระสาคัญดังต่อไปนี้การกาหนดสิทธิในที่ดินของคนต่างด้าว (ต่อ)(1) ประเภทของธุรกิจทีค่ นต่างด้าวลงทุนซึง่ ต้อง เป็ นประโยชน์
ต่อเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ หรือเป็ นกิจการที่
คณะกรรมการ ส่งเสริมการลงทุนได้ประกาศให้เป็ นกิจการที่สามารถขอรับการส่งเสริม การลงทุนตามกฎหมายว่าด้วยการ
ส่งเสริมการลงทุนได้

(2) ระยะเวลาการดารงการลงทุนต้องไม่น้อยกว่าสามปี(3) บริเวณทีด่ นิ ทีอ่ นุญาตให้คนต่างด้าวได้มาต้องอยูภ่ ายในเขต
กรุงเทพมหานคร เขตเมืองพัทยา เขตเทศบาล หรืออยู่ภายใน 5คนต่างด้าวได้มาซึ่งที่ดินโดยได้รบั มรดกใน
ฐานะที่เป็ นทายาทโดยธรรมมาตรา ๙๓•คนต่างด้าวได้มาซึง่ ทีด่ นิ โดยได้รบั มรดกในฐานะทีเ่ ป็ นทายาทโดยธรรม

รัฐมนตรีจะอนุญาตให้ได้มาซึง่ ทีด่ นิ นัน้ แต่เมือ่ รวมกับทีม่ อี ยูแ่ ล้วไม่เกิน
จานวนทีจ่ ะพึงมีได้ตามความในมาตรา ๘๗ ก็ได้
•ทีด่ นิ ทีค่ นต่างด้าวได้มาโดยไม่ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ได้รบั อนุญาต

ให้จดั การจาหน่ายภายในเวลาทีอ่ ธิบดีกรมทีด่ นิ กาหนดไว้ ซึ่งไม่น้อยกว่า๑๘๐ วัน แต่ไม่เกิน ๑ ปี6จานวนทีด่ นิ ทีจ่ ะพึงอนุญาตให้ตามความในมาตราก่อนมีกาหนดดังนี้(๑) ทีอ่ ยูอ่ าศัย ครอบครัวละไม่เกิน๑(๒) ทีใ่ ช้เพื่อพาณิชยกรรม ไม่เกิน๑(๓) ทีใ่ ช้เพื่ออุตสาหกรรม ไม่เกิน๑๐(๔) ทีใ่ ช้เพื่อเกษตรกรรม ครอบครัวละไม่เกิน๑๐(๕) ทีใ่ ช้เพื่อการศาสนา ไม่เกิน๑(๖) ทีใ่ ช้เพื่อการกุศลสาธารณ ไม่เกิน๕(๗) ทีใ่ ช้เพื่อการสุสาน ตระกูลละไม่เกิน
๑/๒ไร่ไร่ไร่ไร่ไร่ไร่ไร่คนต่างด้าวผูใ้ ดต้องการมีสทิ ธิในทีด่ นิ เพื่อการอุตสาหกรรมเกินกว่าทีบ่ ญั ญัตไิ ว้ใน(๓) ถ้าเห็นเป็ นการสมควร คณะรัฐมนตรีจะอนุญาตให้ได้มาซึง่ ทีด่ นิ เกินกว่าจานวนที่
กาหนดไว้ โดยกาหนดเงื่อนไขก็ได้ และให้นาบทบัญญัตมิ าตรา ๔๘ มาใช้บงั คับโดยอนุโลม7ผูม้ ีสญั ชาติไทยแต่ต่อมาเสียสัญชาติไทย

มาตรา ๙๕ ผูใ้ ดได้มาซึง่ ทีด่ นิ ในขณะที่มสี ญั ชาติไทย ถ้าภายหลังผูน้ นั ้ เปลีย่ นสัญชาติเป็ นคนต่าง
ด้าวให้คงมีสทิ ธิถอื ทีด่ นิ ได้เท่าที่คนต่างด้าว
นัน้ จะพึงมี นอกจากนัน้ ให้ทาการจาหน่ าย และให้
นาบทบัญญัตมิ าตรา ๙๔ มาใช้บงั คับโดยอนุ โลม8กฎหมายและระเบียบปฏิบตั ิ เกี่ยวกับ ที่ดิน มาตรา ๗๔ วรรคสอง และมาตรา ๘๖ แห่งประมวลกฎหมายทีด่ นิ หนังสือกระทรวงมหาดไทย ด่วนที่ สุด ที่ มท ๐๗๑๐/ว ๗๙๒ ลงวันที่ ๒๓มีนาคม ๒๕๔๒ เรื่อง บุคคลสัญชาติไทยที่ มีหรือเคยมีค่สู มรสเป็ นคนต่างด้าว
และบุตรผูเ้ ยาว์ของคนต่างด้าวทีม่ สี ญั ชาติไทย ขอได้มาซึง่ ทีด่ นิ หนังสือกรมทีด่ นิ ที่ มท ๐๗๑๐/ว ๐๐๗๙๕ ลงวันที๑่ ๑ มกราคม ๒๕๔๓เรื่อง บุคคลสัญชาติไทยทีม่ คี ่สู มรสเป็ นคนต่างด้าวทัง้ ทีช่ อบและมิชอบด้วย
กฎหมาย ขอได้มาซึง่ ทีด่ นิ หรือกรรมสิทธิในห้์ องชุด หนังสือกรมทีด่ นิ ที่ มท ๐๗๑๐/ว ๐๓๕๔๓ ลงวันที่ ๓๑ มกราคม ๒๕๔๓เรื่อง สิทธิในการถือครองทีด่ นิ หรือห้องชุดของคนสัญชาติไทยที่สมรสกับคน
ต่างด้าว หนังสือกรมที่ ดิน ที่ มท ๐๗๑๐/ว ๑๓๑๕๘ ลงวันที่ ๑ พฤษภาคม ๒๕๔๓เรื่อง คนต่างด้าว หรือนิตบิ ุคคลต่างด้าว หรือบุคคลสัญชาติไทยที่มคี ่สู มรสเป็ นคนต่างด้าว ขอซือ้ และจานองห้องชุดหรือทีด่ นิ9กฎหมายและระเบียบปฏิบตั ิ เกี่ยวกับ ที่ดิน (ต่อ)
 หนังสือกรมทีด่ นิ ที่ มท ๐๗๑๐/ว ๑๖๐๕๑ ลงวันที่ ๒๕ พฤษภาคม ๒๕๔๓เรื่อง บุคคลสัญชาติไทยทีม่ คี ่สู มรสเป็ นคนต่างด้าวทัง้ ทีช่ อบและมิชอบด้วย
กฎหมาย ขอได้มาซึง่ ทีด่ นิ หรือกรรมสิทธิในห้์ องชุด หนังสือกรมทีด่ นิ ที่ มท ๐๗๑๐/ว ๑๘๐๗๓ ลงวันที่ ๑๕ มิถุนายน ๒๕๔๓เรื่อง บุคคลสัญชาติไทยทีม่ คี ่สู มรสเป็ นคนต่างด้าวทัง้ ทีช่ อบและมิชอบด้วย
กฎหมาย ขอได้มาซึง่ ทีด่ นิ หรือ ห้องชุด หนังสือกรมทีด่ นิ ที่ มท ๐๕๑๕/ว ๒๓๒๔๕ ลงวันที่ ๒๒ สิงหาคม ๒๕๔๖เรื่อง บุคคลสัญชาติไทยทีม่ คี ่สู มรสเป็ นคนต่างด้าวทัง้ ทีช่ อบและมิชอบด้วย
กฎหมาย ขอได้มาซึง่ ทีด่ นิ หรือกรรมสิทธิในห้์ องชุด หนังสือกรมทีด่ นิ ที่ มท ๐๕๑๕/ว ๓๓๒๕๙ ลงวันที่ ๓ พฤศจิกายน ๒๕๔๗เรื่อง การขอได้มาซึง่ ทีด่ นิ หรือห้องชุดของคนสัญชาติไทยทีม่ คี ู่สมรสเป็ นคนต่าง
ด้าว
10หลักเกณฑ์การขอได้มาซึ่งที่ดินของ
คนไทยที่มีค่ ูสมรสเป็ นคนต่างด้าว

คนไทย ทีม่ คี ่สู มรสทัง้ ทีช่ อบและมิชอบด้วย
กฎหมายเป็ นคนต่างด้าว มีสทิ ธิรบั โอนทีด่ นิ ในฐานะทีเ่ ป็ น สินส่วนตัว (กรณีมคี ่สู มรสทีช่ อบด้วยกฎหมาย เป็ นคนต่างด้าว) และในฐานะที่เป็ น ทรัพย์ส่วนตัว (กรณีมคี ่สู มรสทีม่ ชิ อบด้วยกฎหมายเป็ นคนต่างด้าว) ได้โดยไม่จากัดจานวนเนื้ อที่11หลักเกณฑ์การขอได้มาซึ่งที่ดินของคนไทยที่ มีค่สู มรสเป็ นคนต่างด้าว

➢ กรณี รบั ที่ดิน
เมือ่ เจ้าหน้ าที่สอบสวนแล้วปรากฏว่า เป็ นการรับให้ในฐานะทีเ่ ป็ นสินส่วนตัวของคนไทย (กรณีมคี ่สู มรสทีช่ อบด้วยกฎหมายเป็ นคนต่างด้าว) หรือเป็ นทรัพย์ส่วนตัวของคนไทย (กรณีมคี ่สู มรสทีไ่ ม่ชอบด้วยกฎหมายเป็ นคนต่างด้าว) พนักงานเจ้าหน้าทีจ่ ะดาเนินการจดทะเบียน
สิทธิและ นิตกิ รรม ให้กบั ผูข้ อต่อไป (หนังสือกระทรวงมหาดไทยด่วนทีส่ ุดที่ มท ๐๗๑๐/ว ๗๙๒ ลงวันที่ ๒๓ มีนาคม ๒๕๔๒)12หลักเกณฑ์การขอได้มาซึ่งที่ดินของคนไทยที่ มีค่สู มรสเป็ นคนต่างด้าว
➢ กรณี ซื้อที่ดิน (ต่อ)๑. กรณี ค่สู มรสต่างด้าวอยู่ในประเทศไทย(๑) กรณีคนต่างด้าวเป็ นคู่สมรสที่ชอบด้วยกฎหมายให้คน
ไทยและคู่สมรสต่างด้าวยืนยันเป็ นลายลักษณ์ อกั ษรร่วมกันใน
หนังสือรับรองต่อพนักงานเจ้าหน้ าที่ ในวันจดทะเบียน สิทธิ
และนิตกิ รรมว่า เงินทัง้ หมดที่นามาซื้อที่ดินเป็ นสินส่วนตัวของ
คนไทยแต่เพียงฝ่ ายเดียวมิใช่สินสมรส13หลักเกณฑ์การขอได้มาซึ่งที่ดินของคนไทยที่ มีค่สู มรสเป็ นคนต่างด้าว
➢ กรณี ซื้อที่ดิน (ต่อ)(๒) กรณีคนต่างด้าวเป็ นผูท้ ี่อยู่กินร่วมกันฉันท์สามีภรรยามิได้สมรสกันโดยชอบด้วยกฎหมาย
ให้คนไทยและผูท้ ี่อยู่กินร่วมกันฉันท์สามีภรรยา ยืนยันเป็ นลายลักษณ์อกั ษรร่วมกันในหนังสือรับรอง (ตามเอกสารแนบท้ายคู่มอื“ตัวอย่าง ๑”) ต่อพนักงานเจ้าหน้าทีใ่ นวันจดทะเบียนสิทธิและนิตกิ รรมว่าเงินทัง้ หมดทีน่ ามาซือ้ ทีด่ นิ เป็ นทรัพย์ส่วนตัวของคนไทยแต่
เพียงฝ่ ายเดียว มิใช่ทรัพย์ ที่ทามาหาได้ร่วมกัน (หนังสือกระทรวงมหาดไทยด่วนทีส่ ุด ที่ มท ๐๗๑๐/ ว ๗๙๒ ลงวันที่ ๒๓ มีนาคม๒๕๔๒)14กรณีค่สู มรสต่างด้าวอยู่ในประเทศไทย แต่ในวันจดทะเบียนสิทธิและนิติ
กรรม คนต่างด้าวไม่สามารถไปยืนยันเป็ นลายลักษณ์อกั ษรร่วมกันกับคนไทยใน
หนังสือรับรองต่อพนักงาน เจ้าหน้าที่ ณ สานักงานทีด่ นิ ทีท่ าการจดทะเบียนสิทธิและนิตกิ รรม ให้คนไทยและคู่สมรสต่างด้าว ไปยื่นคาขอบันทึกถ้อยคาในหนังสือ
รับรอง เพื่อยืนยันว่าเงินทัง้ หมดที่คนไทยนามาซื้อที่ดิน เป็ นสินส่วนตัวหรือ
ทรัพย์ส่วนตัวของคนไทย แต่เพียงฝ่ ายเดียว มิใช่สินสมรสหรือทรัพย์ที่ทา
มาหาได้รว่ มกันเอกสารหลักฐานประกอบ

ขัน้ ตอนการยื่น

ยืน่ คาขอกับพนักงานเจ้าหน้าที่ณ สนง. ที่ดินจังหวัด หรือสนง. ที่ ดินจังหวัดสาขาแห่งใด
แห่งหนึ่ ง✓ สาเนาหนังสือแสดงสิทธิในทีด่ นิ✓ บัตรประจาตัวประชาชน✓ สาเนาทะเบียนบ้าน✓ ใบสาคัญการสมรส (ถ้ามี)✓ ใบสาคัญประจาตัวคนต่างด้าว
✓ หนังสือเดินทาง
✓ หลักฐานการเปลีย่ นชือ่ -สกุล (ถ้าคนไทยนาหนังสือรับรองไปมอบให้พนักงานเจ้าหน้ าที่ ซง่ึ ทาการจดทะเบียนสิทธิและนิตกิ รรมมี)15หลักเกณฑ์การขอได้มาซึ่งที่ดินของคนไทยที่ มีค่สู มรสเป็ นคนต่างด้าว
➢ กรณี ซื้อที่ดิน

๒. กรณี ค่สู มรสต่างด้าวอยู่ต่างประเทศ และไม่สามารถไป
บันทึกถ้อยคาในหนังสือรับรอง
ให้คนต่างด้าวไปติดต่อเพือ่ ให้สถานเอกอัครราชทูต สถานกงสุล
หรือโนตารีพบั ลิค บันทึกถ้อยคาคูส่ มรสต่างด้าวไว้ในหนังสือรับรอง
แล้วให้สถานเอกอัครราชทูต สถานกงสุล หรือโนตารีพบั ลิค รับรองว่า
บุคคลทีท่ าหนังสือนัน้ เป็ นคูส่ มรสหรืออยูก่ นิ ฉันสามีภริยากับคนไทยจริง
แล้วให้ผจู้ ะซือ้ ทีด่ นิ นา ต้นฉบับหนังสือรับรองมามอบให้พนักงานเจ้าหน้าที่
ซึง่ ทาการจดทะเบียนสิทธิและนิตกิ รรมต่อไป (หนังสือกรมทีด่ นิ ที ่ มท๐๕๑๕/ว ๒๓๒๔๕ ลงวันที ่ ๒๒ สิงหาคม ๒๕๔๖)16

17การถือ
กรรมสิทธ์ ิ ในห้องชุด ของคนต่างด้าว

พระราชบัญญัติอาคารชุด พ.ศ.
๒๕๒๒มาตรา ๑๙ คนต่างด้าวและนิตบิ ุคคลซึง่ กฎหมายถือว่าเป็ นคนต่างด้าวอาจ
ถือกรรมสิทธิ ์ในห้องชุดได้18คนต่างด้าวหรือนิติบคุ คล ที่ถือกรรมสิทธิในห้องชุดได้(๑) คนต่างด้าวซึง่ ได้รบั อนุ ญาตให้มถี นิ่ ทีอ่ ยูใ่ นราชอาณาจักรตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง(๒) คนต่างด้าวซึง่ ได้รบั อนุ ญาตให้เข้ามาในราชอาณาจักร
ตามกฎหมายว่าด้วยการส่งเสริมการลงทุน(๓) นิตบิ ุคคลตามทีก่ าหนดไว้ในมาตรา ๙๗ และมาตรา๙๘ แห่งประมวลกฎหมายทีด่ นิ ซึง่ จดทะเบียนเป็ นนิติ
บุคคล ตามกฎหมายไทย19คนต่างด้าวหรือนิติบคุ คล ที่ถือกรรมสิทธ์ ิ ในห้องชุดได้(ต่อ)(๔) นิตบิ ุคคลซึง่ เป็ นคนต่างด้าวตามประกาศของคณะปฏิวตั ิฉบับที่ ๒๘๑ ลงวันที่ ๒๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๑๕ และได้รบั บัตรส่งเสริมการลงทุนตามกฎหมายว่าด้วยการส่งเสริม
การลงทุน(๕) คนต่างด้าวหรือนิตบิ ุคคลทีก่ ฎหมายถือว่าเป็ นคนต่าง
ด้าว ซึง่ นาเงินตราต่างประเทศเข้ามาในราชอาณาจักรหรือ
ถอนเงินจากบัญชีเงินบาทของบุคคลทีม่ ถี นิ่ ทีอ่ ยูน่ อกประเทศ
หรือถอนเงินจากบัญชีเงินฝากเงินตราต่างประเทศ
20คนต่างด้าวหรือนิติบคุ คล ที่ถือกรรมสิทธ์ ิ ในห้องชุด
ได้ (ต่อ)มาตรา ๑๙ ทวิอาคารชุ ดแต่ ล ะอาคารชุด จะมีค นต่ า งด้า วหรือ นิ ติบุคคลตามที่ระบุไว้ในมาตรา ๑๙ ถือกรรมสิทธิในห้์ องชุดได้เมื่อรวมกันแล้วต้องไม่เกินอัตราร้อยละสี่สิบเก้าของ
เนื้ อที่ของห้องชุดทัง้ หมดในอาคารชุดนัน้ ในขณะทีข่ อจดทะเบียนอาคารชุดตามมาตรา ๖21คนต่างด้าวหรือนิติบคุ คล ที่ถือกรรมสิทธ์ ิ ในห้องชุด
มาตรา ๑๙ นว
ได้ (ต่อ)มาตรา ๑๙ นวผูใ้ ดได้มาซึ่งกรรมสิทธ์ ิ ในห้องชุดในขณะที่มีสญั ชาติไทย ถ้าต่อมาผู้
นัน้ เสียสัญชาติไทย เพราะการสละสัญชาติไทย การแปลงสัญชาติ หรือการถูก
ถอนสัญชาติไทยตามกฎหมายว่าด้วยสัญชาติ และเป็ นคนต่างด้าวตามที่ระบุไว้ใน
มาตรา ๑๙ถ้าประสงค์จะมีกรรมสิทธ์ ิ ในห้องชุดต่อไปต้องแจ้งเป็ นหนังสือให้พนักงานเจ้าหน้ าที่ทราบถึงการเสียสัญชาติไทย และต้องนา
หลักฐานว่าเป็ นคนต่างด้าวตามที่ระบุไว้ ในมาตรา ๑๙ มาแจ้งต่อ
พนักงานเจ้าหน้ าที่ ภายในหนึ่ งร้อยแปดสิบวัน นับแต่วนั ทีเ่ สียสัญชาติไทย
แต่ถา้ การมีกรรมสิทธิในห้์ องชุดของคนต่างด้าวนัน้ เกินอัตรา ตามมาตรา๑๙ ทวิ ต้องจาหน่ายห้องชุดทีเ่ กินอัตราทีก่ าหนดภายในกาหนดเวลาไม่เกินหนึ่งปี
นับแต่วนั ทีเ่ สียสัญชาติไทย22มรดกกองมรดกของผูต้ าย ได้แก่ ทรัพย์สินทุกชนิด (ม.
๑๖๐๐) ของผูต้ าย ตลอดทัง้ สิทธิ หน้าทีแ่ ละความรับผิดต่าง ๆเว้นแต่ตามกฎหมายหรือว่าโดยสภาพแล้ว เป็ นการเฉพาะตัวของผูต้ ายโดยแท้
ทายาทไม่จาต้องรับผิดเกินกว่าทรัพย์มรดกที่ตก
ทอดได้แก่ตน (ม. 1601)23บุคคลผูม้ ีสิทธิรบั มรดกของผูต้ าย➢➢➢ทายาทโดยธรรมทายาทโดยพินัยกรรม
ผูม้ ีสิทธิได้รบั โดยผลของกฎหมาย(๑) ผูส้ บื สันดาน(๒) บิดามารดา(๓) พีน่ ้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน(๔) พีน่ ้องร่วมบิดาหรือร่วมมารดา
เดียวกัน(๕) ปู่ ย่า ตา ยาย(๖) ลุง ป้ า น้า อา24คู่สมรส ทีย่ งั มีชวี ติ อยูน่ นั ้ ก็เป็ นทายาทโดย
ธรรม ภายใต้บงั คับของบทบัญญัตพิ เิ ศษแห่ง
มาตรา ๑๖๓๕➢ ถ้าผูส้ บื สันดานยังมีชวี ติ อยูห่ รือมีผรู้ บั มรดกแทนที่

➢ ถ้ามีแต่พน่ี ้องร่วมบิดามารดา (๓) หรือผูร้ บัแทนที่ หรือมีแต่บดิ ามารดา (๒) ไม่ม ีผูส้ บื สันดาน

➢ ถ้ามีพน่ี ้องร่วมแต่บดิ าหรือมารดา (๔) / ลุงป้ าคู่สมรสทีย่ งั มีชวี ติ อยู่มสี ทิ ธิได้ส่วนแบ่งเหมือนทายาทชัน้ บุตรคู่สมรสทีย่ งั มีชวี ติ อยู่มสี ทิ ธิได้รบั กึ่งหนึ่ งคู่สมรสทีย่ งั มีชวี ติ อยู่มสี ทิ ธิได้รบั
สองในสามส่วน(๖)หรือผูร้ บั แทนทีห่ รือมีแต่ปยู่ ่า ฯ (๕)
25พระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย
พุทธศักราช ๒๔๘๑ ภาค ๖ มรดก มาตรา ๓๗ มรดก เท่าทีเ่ กีย่ วกับ อสังหาริมทรัพย์ ให้เป็ นไปตาม

กฎหมาย แห่งถิ่นที่ทรัพย์สินนัน้ ตัง้ อยู่ มาตรา ๓๘ ในส่วนทีเ่ กีย่ วกับ สังหาริมทรัพย์ มรดกโดยสิทธิโดยธรรม
หรือโดยพินัยกรรม ให้เป็ นไปตาม กฎหมายภูมิลาเนาของเจ้ามรดก
ในขณะที่ เจ้ามรดกถึงแก่ความตาย มาตรา ๓๙ ความสามารถของบุคคลที่จะทาพินัยกรรม ให้เป็ นไปตาม
กฎหมายสัญชาติในขณะทีท่ าพินยั กรรม มาตรา ๔๐ บุคคลจะทาพินยั กรรมตามแบบที่ กฎหมายสัญชาติ กาหนด
ไว้กไ็ ด้ หรือจะทาตามแบบที่ กฎหมายของประเทศ ทีท่ าพินยั กรรมกาหนด
ไว้กไ็ ด้26

พระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่ง
กฎหมาย พุทธศักราช ๒๔๘๑ ภาค ๖ มรดก(ต่อ)
 มาตรา ๔๑ ผลและการตีความพินัยกรรมก็ดี ความเสียเปล่าแห่ง

พินยั กรรม หรือข้อกาหนดพินยั กรรมก็ดี ให้เป็ นไปตามกฎหมายภูมลิ าเนาของผูท้ าพินยั กรรมในขณะทีผ่ ทู้ าพินยั กรรมถึงแก่ความตาย มาตรา ๔๒ การเพิกถอนพินัยกรรมหรือข้อกาหนดในพินัยกรรม
ให้เป็ นไปตามกฎหมายภูมลิ าเนาของผูท้ าพินยั กรรมในขณะทีเ่ พิกถอน
พินยั กรรมการตกไปแห่งพินยั กรรมหรือข้อกาหนดในพินยั กรรมให้เป็ นไปตาม
กฎหมายภูมลิ าเนาของผูท้ าพินยั กรรมในขณะทีถ่ งึ แก่ความตาย27

แบบพินัยกรรม

➢ แบบธรรมดา (ม. ๑๖๕๖)➢ แบบเขียนเองทัง้ ฉบับ (ม. ๑๖๕๗)➢ แบบเอกสารฝ่ ายเมือง (ม. ๑๖๕๘)➢ แบบเอกสารลับ (ม. ๑๖๖๐)➢ แบบด้วยวาจา (ม. ๑๖๖๓)➢ แบบทาตามกฎหมายต่างประเทศ (ม. ๑๖๖๗ว.๑)28

แบบเขียนเองทัง้ ฉบับ (ม.
๑๖๕๗)✓ พินัยกรรมต้องเขียนด้วยมือตนเอง ซึง่ ข้อความทัง้ หมด วันเดือน ปี และลายมือชื่อของตน
✓ การขูดลบ ตก เติม หรือการแก้ไขเปลี่ยนแปลงอย่างอื่นซึ่ง
พินัยกรรมนัน้ ย่อมไม่สมบูรณ์ เว้นแต่ผทู้ าพินยั กรรมจะได้ทา
ด้วย มือตนเอง และลงลายมือชื่อกากับไว้
✓ บทบัญญัตมิ าตรา 9 แห่งประมวลกฎหมายนี้ มิให้ใช้บงั คับแก่
พินยั กรรมทีท่ าขึน้ ตามมาตรานี้29พินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ ายเมือง (ม. ๑๖๕๘)มาตรา 1658 พินยั กรรมนัน้ จะทาเป็ น เอกสารฝ่ ายเมืองก็ได้ กล่าวคือ(1) ผูท้ าพินยั กรรมต้องไปแจ้งข้อความทีต่ นประสงค์จะให้ใส่ไว้ในพินยั กรรม ของตนแก่
กรมการอาเภอต่อหน้าพยานอีกอย่างน้อยสองคนพร้อมกัน
(2) กรมการอาเภอต้องจดข้อความทีผ่ ทู้ าพินยั กรรมแจ้งให้ทราบนัน้ ลงไว้ และ อ่านข้อความนัน้ ให้ผทู้ าพินยั กรรมและพยานฟั ง(3) เมือ่ ผูท้ าพินยั กรรมและพยานทราบแน่ชดั ว่า ข้อความทีก่ รมการอาเภอจดนัน้ เป็ นการถูกต้องตรงกันกับทีผ่ ทู้ าพินยั กรรมแจ้งไว้แล้ว ให้ผทู้ าพินยั กรรมและพยานลงลายมือชือ่ ไว้เป็ นสาคัญ(4) ข้อความทีก่ รมการอาเภอจดไว้นนั ้ ให้กรมการอาเภอลงลายมือชือ่ และลง วัน เดือนปี ทัง้ จดลงไว้ดว้ ยตนเองเป็ นสาคัญว่า พินยั กรรมนัน้ ได้ทาขึน้ ถูกต้องตามบทบัญญัติ อนุมาตรา
1 ถึง 3 ข้างต้น แล้วประทับตราตาแหน่งไว้เป็ นสาคัญ
การขูดลบ ตก เติม หรือการแก้ไขเปลีย่ นแปลงอย่างอื่นซึง่ พินยั กรรมนัน้ ย่อม ไม่สมบูรณ์ เว้นแต่ผทู้ าพินยั กรรม พยาน และกรมการอาเภอจะได้ลงลายมือชือ่ กากับไว้30แบบทาตามกฎหมายต่างประเทศ (ม. ๑๖๖๗ ว.๑)มาตรา 1667 เมื่อคนในบังคับไทยจะทาพินยั กรรมในต่างประเทศ พินัยกรรม
นัน้ อาจทาตามแบบซึง่ กฎหมายของประเทศทีท่ าพินยั กรรมบัญญัตไิ ว้ หรือตามแบบทีก่ ฎหมายไทย บัญญัตไิ ว้กไ็ ด้เมื่อทาพินยั กรรมตามแบบทีก่ ฎหมายไทยบัญญัตไิ ว้ อานาจและหน้าที่
ของกรมการ อาเภอตามมาตรา 1658, 1660, 1661, 1662, 1663 ให้ตกแก่
บุคคลดังต่่ อไปนี้ คือ(1) พนักงานทูต หรือกงสุลฝ่ ายไทย กระทาการตามขอบอานาจของตนหรือ(2) พนักงานใด ๆ ซึง่ มีอานาจตามกฎหมายของต่างประเทศนัน้ ๆ ทีจ่ ะรับบันทึก ข้อแจ้งความไว้เป็ นหลักฐานได้ มาตรา 1668 ผูท้ าพินยั กรรมไม่
จาเป็ นต้องเปิ ดเผยข้อความในพินยั กรรมนัน้ ให้ พยานทราบ เว้นแต่กฎหมายจะ
ได้ระบุไว้เป็ นอย่างอื่น31ผูม้ ีสิทธิได้รบั มรดกโดยผลของกฎหมาย
มาตรา 1753
ภายใต้บงั คับแห่งสิทธิของเจ้าหนี้กองมรดก เมื่อบุคคลใดถึงแก่ ความตายโดยไม่มีทายาทโดยธรรมหรือผูร้ บัพินัยกรรม หรือการตัง้ มูลนิธิตามพินัยกรรม มรดกของบุคคลนัน้ ตกทอดแก่แผ่นดิน32✓ ผูจ้ ดั การมรดกโดยพินยั กรรมการตัง้
ผูจ้ ดั การมรดก

✓ ผูจ้ ดั การมรดกโดยคาสังศาล
่

33ผู้จัดการมรดกโดยพินัยกรรม
มาตรา 1715ผูท้ าพินัยกรรมจะตัง้ บุคคลคนเดียวหรือหลายคนให้เป็ นผูจ้ ดั การมรดกก็ได้
เว้นแต่จะมีขอ้ กาหนดไว้ในพินยั กรรมเป็ นอย่างอืน่ ถ้ามีผจู้ ดั การมรดกหลายคน แต่ผจู้ ดั การเหล่านัน้ บางคนไม่สามารถ หรือไม่เต็มใจทีจ่ ะจัดการ และยัง
มีผจู้ ดั การมรดกเหลืออยู่ แต่คนเดียว ผูน้ นั ้ มีสทิ ธิทจ่ี ะจัดการมรดกได้โดย
ลาพัง แต่ถา้ มีผจู้ ดั การมรดกเหลืออยูห่ ลายคน ให้สนั นิษฐานไว้ก่อนว่า
ผูจ้ ดั การเหล่านัน้ แต่ละคนจะจัดการโดยลาพังไม่ได้34

ผู้จัดการมรดกโดยพินัยกรรม (ต่อ)มาตรา ๑๗๑๓ ทายาท หรือ ผูม้ ีส่วนได้เสีย หรือ พนักงาน
อัยการ จะร้องต่อศาลขอให้ตงั ้ ผูจ้ ดั การมรดกก็ได้ ในกรณีดั(๑)งต่เมื
อไปนี่อเจ้า้ มรดกตาย ทายาทโดยธรรมหรือผูร้ บั พินัยกรรมได้สูญหายไป
หรืออยู่นอกราชอาณาเขต หรือเป็ นผูเ้ ยาว์(๒) เมื่อผูจ้ ดั การมรดกหรือทายาท ไม่สามารถ หรือไม่เต็มใจที่จะจัดการหรือ มีเหตุขดั ข้อง ในการจัดการ หรือในการแบ่งปั นมรดก(๓) เมื่อข้อกาหนดพินยั กรรมซึง่ ตัง้ ผูจ้ ดั การมรดกไว้ไม่มผี ลบังคับได้ดว้ ยประการใด
ๆการตัง้ ผูจ้ ดั การมรดกนัน้ ถ้ามีข้อกาหนดพินัยกรรมก็ให้ศาลตัง้ ตามข้อกาหนดพินัยกรรม และถ้าไม่มีข้อกาหนดพินัยกรรม ก็ให้ศาลตัง้ เพื่อ
ประโยชน์แก่กองมรดกตามพฤติการณ์และโดยคานึ งถึงเจตนาของเจ้ามรดก35
แล้วแต่ศาลจะเห็นสมควร

ปัญหาการจัดการมรดกที่ทายาทมีภมู ิ ลาเนาอยู่
ต่างประเทศ
ทายาทผูม้ ีสิทธิรบั มรดกมีภมู ิลาเนาต่างประเทศ
๑. ประสงค์ย่นื คาขอเป็ นผูจ้ ดั การมรดก
๒. ลงลายมือชื่อยินยอมให้ทายาททีอ่ ยู่ในประเทศไทย ยื่นคาขอเป็ นผูจ้ ดั การมรดก
๓. รับมรดกจากการจัดการแบ่งปั นทรัพย์มรดกให้❖❖เจ้ามรดกมีทรัพย์มรดกในประเทศไทย

๑. เป็ นผูม้ สี ญั ชาติอ่นื
๒. เป็ นผูม้ สี ญั ชาติไทย แต่เสียชีวติ ในต่างแดน36ข้อควรรู้ว่าด้วยการจัดการทรัพย์สินและมรดกตามกฎหมาย
ไทยQ&Aนางสาวมัชฌิ มา บริ สุทธิ ์อัยการจังหวัดประจาสานักงานอัยการสูงสุด37