95％…?

この冊子の内容・イラストの転載・複製等には許可申請が必要ですการทำซ้ำ หรือการนำเนื้อหา ภาพประกอบ หรือส่วนใด ๆของหนังสือเล่มนี้ไปใช้ ต้องได้รับอนุญาตก่อนเป็นลายลักษณ์อักษร

「きちんとのむ」ってどんなこと？
＜タイ語訳＞
ผู้ติดเชื้อเอชไอวี (HIV)ส่วนใหญ่คงเคยได้ยินแพทย์กำชับเมื่อจะเริ่มให้กินยาต้านไวรัสเอชไอวีว่า“เมื่อได้รับยาต้านไวรัสแล้ว ต้องกินยาอย่างเคร่งครัด มิฉะนั้นเชื้อไวรัสเอชไอวีจะดื้อยา ทำให้ยาที่กินไปไม่สามารถออกฤทธิ์ยับยั้งเชื้อได้อีก”อย่างไรก็ตาม พวกเรายังคงได้ยินความเชื่อ/เหตุผล/คำพูดที่ไม่ถูกต้องเกี่ยวกับการกินยาต้านไวรัสของผู้ติดเชื้อเอชไอวีอยู่เสมอ ดังเช่น“เป็นเพราะว่ายาที่มี ใกล้จะหมดแล้วจึงตั้งใจงดเว้นการกินยาบางมื้อเพื่อจะได้มียาเพียงพอจนถึงวันนัดพบแพทย์ครั้งถัดไปี”“ถ้ากินยาต้านไวรัสไปนาน ๆยังไงซะเชื้อไวรัสเอชไอวีก็จะดื้อยาอยู่ดี”สารบัญ■ ยาที่กิน ออกฤทธิ์ยับยั้งเชื้อได้หรือไม่ ……………… 2■ กลไกการเกิดเชื้อไวรัสดื้อยา …………………………… 3■ ถ้าเรา “กินยาอย่างเคร่งครัด” ล่ะก็... ……………… 4■ ถ้าเรา “ไม่กินยาอย่างเคร่งครัด” ล่ะก็...

………… 5■ รักษาไว้ได้ไหม ……………………………………………… 6“หลักการกินยาอย่างเคร่งครัด” 4 ข้อ■ ระวังยาชนิดอื่นที่กินร่วมในเวลาเดียวกัน!!

……… 9■ ตั้งเป้าไว้ที่ 100% มาตราฐานคือเท่าไหร่.. ……… 10■ ระวังการติดเชื้อซ้ำซ้อน …………………………………… 12■ การดื้อยาข้ามชนิด ………………………………………… 13รู้สึกกังวลเมื่อแพทย์แนะนำให้เปลี่ยนชนิดของยาต้านไวรัสที่กินอยู่
เพียงเพื่อให้กินยาได้ง่ายขึ้น(เช่นจำนวนเม็ดต่อวันลดลง จำนวนมื้อที่กินยาต่อวันลดลง เป็นต้น)แต่ถ้าเราเปลี่ยนยาตามคำแนะนำของแพทย์ แล้วเกิดเชื้อดื้อยาขึ้นมาในอนาคต ก็จะทำให้เรามียาต้านไวรัสเหลือให้เลือกใช้ได้น้อยลงหนังสือเล่มนี้ จัดทำขึ้นเพื่อให้ผู้อ่านได้มีความเข้าใจที่ถูกต้องต่อ“การเกิดเชื้อไวรัสเอชไอวีดื้อยา” และ “การกินยาอย่างเคร่งครัด”เพื่อให้สามารถอ่านและทำความเข้าใจได้ง่าย จึงขอใช้ภาพประกอบที่จัดทำขึ้นเพื่อเปรียบเทียบให้เห็นภาพง่าย ๆ■ ถาม - ตอบ …………………………………………………… 14■ คุณมีเทคนิคช่วยจำ/เตือน อย่างไร ………………… 16เพื่อไม่ให้ลืมกินยา

เชื้อไวรัส ชนิดไม่ดื้อยา (ยาสามารถออกฤทธิ์ยับยั้งเชื้อได้ดีมาก)ความสัมพันธ์.... ฤทธิ์ของยา > กำลังของไวรัส・ไวรัสสามารถเพิ่มจำนวนได้ครั้งละมาก ๆ・เรียกอีกชื่อว่า ไวรัสชนิด ไวล์ดไทป์ (wild type)・ยาต้านไวรัสสามารถออกฤทธิ์ได้ดี ถ้ากินยาอย่างเคร่งครัดไวรัสจะไม่สามารถเพิ่มจำนวนได้
เปรียบเทียบกับการทำสงคราม แม้ “กำลัง” อ่อนแอกว่า แต่ถ้า “จำนวน” มาก ๆ ก็สามารถเอาชนะได้・เชื้อไวรัสเอชไอวี สามารถเพิ่มจำนวนได้เองในร่างกายของผู้ติดเชื้อยาต้านไวรัสออกฤทธิ์โดยการขัดขวางการเพิ่มจำนวนของเชื้อไวรัส
ทำให้เชื้อไวรัสเพิ่มจำนวนไม่ได้ หรือได้ช้าลง・บางครั้ง
เมื่อไวรัสเพิ่มจำนวนมาก ๆ เกิดมีความผิดพลาดในการคัดลอกรหัสพันธุกรรม
ทำให้เกิดเชื้อไวรัสที่ บกพร่อง หรือ“เชื้อไวรัสที่ดื้อยาปานกลาง” ได้・ไวรัสที่ดื้อยาปานกลางเหล่านี้ สามารถพัฒนาต่อไปเป็น “ไวรัสดื้อยา” ได้・อย่างไรก็ตาม ยาต้านไวรัส ยังสามารถออกฤทธิ์ต่อ
ไวรัสที่ดื้อยาปานกลางเหล่านี้ได้
“การกินยาอย่างเคร่งครัด”จะสามารถยับยั้งการพัฒนาตัวต่อไปเป็น“ไวรัสดื้อยา” ได้ความสัมพันธ์.... ฤทธิ์ของยา > กำลังของไวรัส・ไวรัสที่มีความบกพร่องจากการเพิ่มจำนวนที่ผิดพลาด
ยาต้านไวรัสยังสามารถออกฤทธิ์ยับยั้งไวรัสได้・เนื่องจากเป็นไวรัสที่มีจุดบกพร่อง จึงเพิ่มจำนวนได้ช้ากว่าไวรัสปกติ・ไวรัสกลุ่มนี้ บางส่วนสามารถพัฒนาต่อไปเป็น
ไวรัสชนิดดื้อยาได้
・ยาต้านไวรัสสามารถออกฤทธิ์ได้ดี ถ้ากินยาอย่างเคร่งครัดไวรัสจะไม่สามารถเพิ่มจำนวนได้

เปรียบเสมือน สายลับในสงคราม ที่คอยรวบรวมข้อมูล เพื่อหาโอกาสโจมตีเชื้อไวรัส ชนิดดื้อยา
ความสัมพันธ์.... ฤทธิ์ของยา < กำลังของไวรัส・ยาไม่สามารถออกฤทธิ์ยับยั้งการเพิ่มจำนวนของเชื้อไวรัสได้・ไวรัสชนิดนี้ พัฒนามาจาก
ไวรัสชนิดดื้อยาปานกลาง・แม้กินยาอย่างเคร่งครัด ก็ไม่สามารถยับยั้งการเพิ่มจำนวนของเชื้อไวรัสได้
เปรียบเสมือน ข้าศึกที่มีความสามารถพิเศษ แม้มีจำนวนน้อย แต่เป็นอันตรายมาก2เชื้อไวรัสชนิดไม่ดื้อยาการเพิ่มจำนวนปริมาณมากอย่างรวดเร็วความบกพร่องของการเพิ่มจำนวนเชื้อไวรัสชนิดดื้อยาปานกลางพัฒนาต่อไปเป็นเกิดภาวะดื้อยาเชื้อไวรัสชนิดดื้อยายาออกฤทธิ์ไม่ได้(มีแนวโน้มที่จะพัฒนาเป็น “เชื้อไวรัส ชนิดดื้อยา” ต่อไป)ยาออกฤทธิ์ได้เชื้อไวรัส ชนิดดื้อยาปานกลางเมื่อเกิดเชื้อไวรัสชนิดดื้อยาขึ้นแล้ว แม้ “กินยาอย่างเคร่งครัด”ก็ไม่สามารถยับยั้งการเพิ่มจำนวนของเชื้อไวรัสที่ดื้อยาได้
3

※ ตัวอย่าง สมมุติว่าผู้ป่วยต้องกินยาครั้งละ
4 เม็ด (รูปทางด้านขวา) วันละ2 ครั้ง (เช้า-เย็น) รวมเป็น 8 เม็ด ต่อวัน

2×(เช้า-เย็น)・หลังจากกินยา “ระดับความเข้มข้นของยาในเลือด” จะเพิ่มขึ้น เมื่อเวลาผ่านไป ยาจะค่อยๆ ถูก“ย่อยสลาย” ระดับความเข้มข้นของยาในเลือดจะค่อย ๆ ลดลง・เมื่อกินยามื้อถัดไป ระดับความเข้มข้นของยาในเลือด จะเพิ่มขึ้นอีกครั้ง
เพื่อรักษาระดับความเข้มข้นของยา ในเลือดให้อยู่ในช่วง “ระดับยาที่พอเหมาะ"ถ้าเรา “ไม่กินยาอย่างเคร่งครัด” เช่น การลืมกินยา หรือกินยาไม่ตรงเวลา
ระดับความเข้มข้นของยาในเลือด
อาจลดน้อยลงจนอยู่ในระดับ “ต่ำเกินไป” จนไม่สามารถออกฤทธิ์ได้พยายามหาจุดอ่อนของยา
เพื่อเอาชนะ และเพิ่มจำนวนได้กินยา

ไม่มีช่องโหว่
ไม่มีโอกาสให้โจมตี
(ดังรูปกราฟในหน้าที่แล้ว)ถ้า “ไม่กินยาอย่างเคร่งครัด” ล่ะก็...

ผลข้างเคียง “ระดับยาสูงเกินไป”จะเกิดช่องโหว่ เป็นโอกาสให้ไวรัสสามารถเรียนรู้คุณลักษณะ และจุดอ่อนของยาต้านไวรัส

ทำให้เกิดผลข้างเคียงได้มาก
ความเข้มข้นของยาในเลือด

ถ้า“กินยาอย่างเคร่งครัด”ล่ะก็...

ไวรัสเพิ่มจำนวนโดยการคัดลอกรหัสพันธุกรรมของตัวเองยาต้านไวรัสทำหน้าที่ขัดขวางการคัดลอกเหล่านั้น

ระดับยา “พอเหมาะ”ออกฤทธิ์ได้ดีผลข้างเคียงเกิดได้น้อย

ช่องโหว่ = โอกาสในการเรียนรู้

ช่องโหว่

การบรรยายพิเศษ:มาเอาชนะยาต้านไวรัสกันเถอะ!!

ช่องโหว่

ระดับยา “ต่ำสุด”ที่ยังสามารถออกฤทธิ์ได้
ระดับยา “ต่ำเกินไป”ไม่สามารถออกฤทธิ์ได้เกิดเชื้อดื้อยาได้ง่าย

・เพื่อไม่ให้เชื้อไวรัสสามารถเพิ่มจำนวนได้ การรักษาระดับความเข้มข้นของยาในเลือดให้สูงกว่า
“ระดับยา ต่ำสุด” ที่ยังสามารถออกฤทธิ์ได้ จึงมีความสำคัญมาก・เพื่อรักษาระดับความเข้มข้นของยาในเลือดให้สูงกว่า “ระดับต่ำสุด” อยู่เสมอ“การกินยาอย่างเคร่งครัด” โดยสม่ำเสมอ จึงเป็นสิ่งสำคัญเป็นอย่างยิ่ง4เมื่อไวรัส ได้รับ “โอกาสในการเรียนรู้” บ่อย ๆ เข้า มันจะเข้าใจคุณลักษณะของยาและสามารถเอาชนะยาได้ในที่สุด
เชื้อไวรัส ชนิดดื้อยา
ก็คือไวรัสที่สามารถเอาชนะ“ยาต้านไวรัสที่เรากำลังกินอยู่ตอนนี้”ได้
5อย่าลืม อย่าขาด・การลืมกินยา หรือการกินยาไม่ตรงเวลา
ทำให้ระดับความเข้มข้นของยาในเลือดลดลงจนอาจจะต่ำกว่า
“ระดับต่ำสุด” ที่ยาจะออกฤทธิ์ได้ ทำให้เกิดเชื้อดื้อยาได้ง่ายอย่าลดปริมาณเอง อย่าแบ่งยาแยกมื้อเอง・การที่เราตัดสินใจลดปริมาณ หรือจำนวนชนิดของยาเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์ ด้วยเหตุผลต่างๆเช่น มีผล ข้างเคียง หรือมียาไม่เพียงพอ อาจทำให้ระดับความเข้มข้นของยาในเลือดลดลงจนถึง“ระดับต่ำเกินไป” จน ทำให้ยาไม่สามารถออกฤทธิ์ได้เพียงพอ เกิดเชื้อดื้อยาได้ง่ายวันนี้
กินแค่ครึ่งนึงก็พอละ..

ถ้าลดชนิดของยาลง..
ถ้าไม่ได้กินยามื้อเย็นตามกำหนดล่ะก็...

กินยา ไม่ได้กินยา
ถ้าลดปริมาณของยาลง...

67อย่ากินยามากเกินไป อย่ารวบยามากินทีเดียว・การรวบยาที่ควรแบ่งกินหลายมื้อมากินครั้งเดียวในหนึ่งวัน หรือการรวมเอายาส่วนที่ลืมกินมากินรวมเป็น
มื้อเดียว จะทำให้ระดับความเข้มข้นของยาในเลือดสูงเกินไป・ระดับความเข้มข้นของยาในเลือดที่สูงเกินไป จะทำให้เกิดผลข้างเคียงจากยาได้ง่าย และเป็นอันตราย・การกินยาต้านไวรัสครั้งละมาก ๆ ไม่ได้ทำให้ยาออกฤทธิ์ได้ดีขึ้นเสมอไป・เนื่องจากยาต้านไวรัสบางชนิดถูกย่อยสลายได้ง่ายในร่างกาย
จึงจำเป็นต้องแบ่งกินวันละหลายครั้ง การรวบยามากินด้วยกันในครั้งเดียว
ทำให้ยาไม่สามารถออกฤทธิ์ได้นานพียงพอตลอดทั้งวัน

・การกินยา 2 ชนิดขึ้นไปในเวลาเดียวกัน จำเป็นต้องคำนึงถึง“ความเข้ากันได้ของยา” และ “การเกิดปฏิกิริยาระหว่างยา” ที่กิน・การเกิดปฏิกิริยาระหว่างยาที่กิน อาจทำให้ยานั้น ๆ ไม่สามารถออกฤทธิ์ได้
และอาจเกิดผลข้างเคียงได้ง่าย ขึ้นอีกด้วย・ปฏิกิริยาระหว่างยานั้น สามารถเกิดขึ้นได้ทั้งกับยาที่แพทย์สั่งยาที่ซื้อจากร้านขายยา ร้านสะดวกซื้อ หรือ แม้กับยาบำรุง อาหารเสริม เป็นต้น・มียาหลายชนิดที่ต้องระวัง เมื่อต้องกินร่วมกับยาต้านไวรัสเอชไอวี・กรณีที่มียา/อาหารเสริมที่กินอยู่ หรือกำลังจะเริ่มกินควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรถึงความเข้ากันได้ และปฎิกิริยาต่อยาต้านไวรัสเอชไอวี

อย่าหยุดยาเอง กินยาให้ต่อเนื่อง・ยาต้านไวรัสเอชไอวี เมื่อเริ่มกินแล้ว จำเป็นต้องกินอย่างต่อเนื่องตลอดไป
การจะบอกว่าเนื่องจากสบายดี ไม่มีอาการหรือผลตรวจเลือดออกมาปกติดีจึงหยุดกินยา
เป็นสิ่งที่ไม่ควรทำ
・ถ้ารู้สึกว่าจะมีผลข้างเคียงจากยาต้านไวรัสที่กิน หรือรู้สึกว่าการกินยาเป็นเรื่องที่ลำบากกว่าที่เคย
กรุณา แจ้งแพทย์ประจำตัวทันที การตัดสินใจหยุดยาเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์เป็นสิ่งที่ไม่ควรทำ
และเป็นอันตราย
・การตรวจติดตามเป็นระยะตามที่แพทย์นัด เป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่ง เพื่อตรวจสภาพการเปลี่ยนแปลงของ
ร่างกายและผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้น

89ตัวเลข 95% ที่ว่านี้ มันแค่ไหนกันนะ
ลองคิดช่วงเวลาสัก
1 เดือน (30 วัน) ดูกันก่อน・การรักษาเอชไอวีนั้น “การกินยาอย่างเคร่งครัด” เป็นสิ่งที่สำคัญมากกล่าวกันว่า มาตราฐานอยู่ที่ 95%・มีหลักฐานการศึกษาพบว่า

ไวรัสชนิดดื้อยาเกิดได้น้อยกว่าในกลุ่มผู้ติดเชื้อที่กินยาต้านไวรัสอย่างถูกต้อง
95% ขึ้นไป เมื่อเปรียบเทียบกับผู้ติดเชื้อที่กินยาได้ถูกต้องน้อยกว่า 95%◆ สำหรับผู้ติดเชื้อที่ต้องกินยาวันละ 1 ครั้ง ดังนั้น 1 เดือนจึงเท่ากับ 30 ครั้ง
ถ้าลืมกินยา 1 ครั้ง ก็เท่ากับกินยา 29 ครั้ง... 29/30 = 96.6%
ถ้าลืมกินยา 2 ครั้ง ก็เท่ากับกินยา 28 ครั้ง... 28/30 = 93.3%
ดังนั้น การลืมกินยาเพียง 2 ครั้ง ก็ทำให้ตัวเลขของการกินยาอย่างถูกต้องต่ำกว่า 95% แล้ว◆ ในขณะเดียวกัน สำหรับผู้ติดเชื้อที่ต้องกินยา 2 ครั้งต่อวัน ดังนั้น 1 เดือนจึงเท่ากับ 60 ครั้ง

สัดส่วนของผู้ติดเชื้อที่มีไวรัสชนิดดื้อยา

100 ％82.1 ％
80 ％66.7 ％

71.4 ％

ถ้าลืมกินยา 3 ครั้ง ก็เท่ากับกินยา 57 ครั้ง... 57/60 = 95%・นี่เป็นเพียง“ตัวอย่าง หรือมาตราฐานต่ำสุด”เท่านั้น จะเห็นว่า ใน 1 วันยิ่งเรากินยาน้อยครั้งเท่าไหร่ ยานั้นยิ่ง มีความสำคัญ
และส่งผลกระทบอย่างมากหากเราลืมกินมัน
・ในปัจจุบัน ยาต้านไวรัสเอชไอวี ถูกออกแบบมาเพื่อให้ “กินง่าย”จำนวนครั้งต่อวันที่กินจึงลดลง ซึ่งนั่น ทำให้ “การกินยาอย่างเคร่งครัด”มีความสำคัญ จำเป็นยิ่งขึ้นไปอีก40 ％21.7 ％
20 ％0％≧ 95 ％

ถ้าลืมกินยา 2 ครั้ง ก็เท่ากับกินยา 58 ครั้ง... 58/60 = 96.6%
ดังนั้น การลืมกินยาเพียง 3 ครั้ง ก็ทำให้ตัวเลขของการกินยาอย่างถูกต้องอยู่ที่ 95% แล้ว54.6 ％60 ％ถ้าลืมกินยา 1 ครั้ง ก็เท่ากับกินยา 59 ครั้ง... 59/60 = 98.3%

90−94.9 ％80−89.9 ％70−
79.9 ％＜ 70 ％

เดือนมกราคมเดือนกุมภาพันธ์

เดือนมีนาคม

กินยาได้ถูกต้องแค่ไหนกันนะ
Paterson DL et al.Ann Intern Med. 133: 21-30（2000）よりเพื่อไม่ให้ไวรัสชนิดดื้อยาเกิดขึ้น การตั้งเป้าหมายที่
100% “กินยาอย่างเคร่งครัด” จึงเป็นสิ่งสำคัญ1011

・“การติดเชื้อซ้ำซ้อน” หมายถึง การติดเชื้อซ้ำอีกครั้งในผู้ที่ติดเชื้อเอชไอวีอยู่แล้ว
กรณีที่การติดเชื้อซ้ำซ้อน เป็นการรับเชื้อใหม่ที่เป็น “เชื้อไวรัส ชนิดดื้อยา”เข้ามา จะทำให้เกิดภาวะดื้อยาขึ้นทันที ทีนี้ต่อให้ “กินยาอย่างเคร่งครัด”ยาก็ไม่สามารถออกฤทธิ์ยับยั้งเชื้อเอชไอวีได้・ถึงแม้ว่าจะกินยาต้านไวรัสเอชไอวีอยู่ ก็มีโอกาสที่จะมีการติดเชื้อซ้ำซ้อนเกิดขึ้นนอกจากนี้ ยังสามารถแพร่เชื้อไปให้ผู้อื่นได้ด้วย・กรณีที่เกิดเชื้อไวรัสดื้อยาขึ้น ทำให้ยาที่กินอยู่ไม่สามารถออกฤทธิ์ได้นั้น
แพทย์มีความจำเป็นต้องเปลี่ยนชนิดของยาต้านไวรัสที่สั่งใช้・โดยปกติแล้ว เมื่อเปลี่ยนชนิดของต้านไวรัสแล้วยาตัวใหม่ควรจะสามารถออกฤทธิ์ต้านไวรัสได้ดี แต่มีบางกรณีที่ยาตัวใหม่ที่เปลี่ยนไปใช้นั้น มีลักษณะโครงสร้างทางเคมีคล้ายกับยาตัวเดิมที่ดื้อนั่นทำให้ยาตัวใหม่ไม่สามารถออกฤทธิ์ได้・หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งว่า เมื่อเกิดการดื้อยาชนิดหนึ่งแล้วอาจทำให้เชื้อไวรัสดื้อยาชนิดอื่นที่มีโครงสร้างคล้ายกันได้แม้ว่าผู้ติดเชื้อจะยังไม่เคยกินยาตัวใหม่นั้นเลยเหตุการณ์เช่นนี้ เรียกว่า “การดื้อยาข้ามชนิด”การติดเชื้อซ้ำซ้อนโครงสร้างส่วนนี้เหมือนกันแม้จะเป็นผู้ติดเชื้อเอชไอวีอยู่แล้ว ก็จำต้องระมัดระวังไม่ทำกิจกรรมที่เสี่ยงต่อการติดเชื้อเพื่อไม่ให้ติดเชื้อซ้ำซ้อน และเพื่อไม่ให้แพร่กระจายเชื่อไปสู่ผู้อื่นตัวอย่างพฤติกรรมที่มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อเอชไอวี และควรหลีกเลี่ยง ได้แก่・หลีกเลี่ยง การมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ใช้ถุงยางอนามัย・หลีกเลี่ยง การมีเพศสัมพันธ์กับคนแปลกหน้า หรือการมีคู่นอนหลายคน・หลีกเลี่ยง การใช้กระบอก/เข็มฉีดยาร่วมกับผู้อื่น・หลีกเลี่ยง การสัมผัสเลือดปริมาณมากด้วยมือเปล่า・หลีกเลี่ยง การบริจาคเลือด12การที่เชื้อไวรัสเอชไอวีดื้อยาชนิดหนึ่งแล้วทำให้เกิดการดื้อยาชนิดอื่นที่มีโครงสร้างคล้ายกัน (ที่อยู่ในกลุ่มเดียวกัน)ด้วยสาเหตุนี้ ทำให้เหลือยาที่สามารถเลือกใช้ได้น้อยลงไปอีก
13

Q&AQ

1

Q2Q5

ได้ ถ้าสาเหตุของการเปลี่ยนยาตอนแรก ไม่ใช่เป็นเพราะเชื้อดื้อยา
การย้อนกลับไปใช้ยาเดิม สามารถทำได้ อย่างไรก็ตาม การรักษาเอชไอวีต้องกินยาเป็นเวลานาน ผลข้างเคียงที่เกิดขึ้นเป็นสิ่งที่ต้องคำนึงถึง การตรวจติดตามและรับฟังคำแนะนำจากแพทย์เป็นสิ่งสำคัญ

จะทราบได้อย่างไรว่า มีไวรัสชนิดดื้อยาเกิดขึ้นแล้ว

A“การตรวจการดื้อยา” สามารถตรวจได้จากการเจาะเลือดซึ่งเป็นการตรวจที่ได้รับการครอบคลุมโดยระบบประกันสุขภาพของประเทศญี่ปุ่น

ถ้ายาที่กินอยู่ตอนนี้เกิดไม่ได้ผล สามารถเปลี่ยนไปกินยาชนิดใหม่ที่ไม่เคยกินชนิดใดก็ได้ใช่ไหม

A14

ไม่ใช่ การเปลี่ยนยาเพื่อลดผลข้างเคียงจากยา หรือเพื่อให้กินยาได้ง่ายขึ้นนั้น
ไม่ได้มีผลทำให้มียาเหลือ ให้เลือกใช้ได้ในอนาคตน้อยลงไม่ใช่ ถ้ายาใหม่ที่เปลี่ยนไปใช้มีโครงสร้างคล้ายกับยาเดิมที่ดื้อ
เชื้อไวรัสเอชไอวีมีโอกาสที่จะดื้อยาใหม่นั้นด้วย ยาใหม่นั้นจะไม่สามารถออกฤทธิ์ได้“การตรวจการดื้อยา” จะสามารถให้ข้อมูลแก่แพทย์เพื่อใช้ในการเลือกใช้ยาได้ว่ายาใดยังออกฤทธิ์ต่อเชื้อไวรัสได้อยู่ ยาใดใช้ไม่ได้แล้วหากลืมกินยา แล้วนึกขึ้นได้ วิธีการปฏิบัติจะแตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับเวลาที่นึกขึ้นได้
และกำหนดการกินยา มื้อต่อไป ดังนี้
①ถ้ามีเวลานานกว่าจะถึงกำหนดการกินยามื้อต่อไป (นึกขึ้นได้เร็ว)・ให้กินยาส่วนของมื้อที่ลืม ทันทีที่นึกได้・มื้อถัดไป กินยาตามตารางเวลาเดิมที่กำหนดไว้・ไม่จำเป็นต้องเลื่อนเวลาการกินยามื้อถัดไปออกไปให้กินยาตามกำหนดตารางเดิมเลย

ไม่ใช่ ถ้าไม่มีเชื้อไวรัสชนิดดื้อยาเกิดขึ้น ยาต้านไวรัสที่กิน
จะยังสามารถออกฤทธิ์ได้ดีเสมอ

(ต่อเนื่องจากคำถาม Q2) ถ้าผลข้างเคียงของยาใหม่ที่เปลี่ยนไปใช้มีมากกว่ายาเดิม สามารถเปลี่ยน กลับไปใช้ยาเดิมได้ไหมAQ4A②ถ้านึกขึ้นได้ว่าลืมกินยาตอนใกล้จะถึงเวลากินยามื้อถัดไปแล้ว (นึกขึ้นได้ช้า)บางครั้งแพทย์ที่ดูแล แนะนำให้เปลี่ยนไปใช้ยาต้านไวรัสเอชไอวีที่มีผลข้างเคียงน้อยลง ทั้ง ๆ ที่ยาที่กิน อยู่ตอนนี้ ก็สามารถออกฤทธิ์ได้ดีการเปลี่ยนยาแบบนี้ จะทำให้มียาเหลือให้เลือกใช้ได้ในอนาคตน้อยลงใช่ไหมAQถ้าเกิดนึกขึ้นได้ว่าลืมกินยา ควรทำอย่างไรดีถ้ากินยาต้านไวรัสเอชไอวีไปนาน ๆ แล้ว ยังไงก็ต้องเกิดเชื้อดื้อยาขึ้นสักวันA3Q6・ไม่ต้องกินยามื้อที่ลืม ให้ผ่านไปเลย・มื้อถัดไป กินยาตามกำหนดเวลาปกติ ในส่วนของมื้อนั้น ๆ・ยาในส่วนที่ลืมกิน ให้ผ่านไปเลย ไม่นำมากินรวมกัน・จดจำนวนครั้งที่ลืม และไม่ได้กินยา แจ้งให้แพทย์ทราบเมื่อไปพบตามเวลานัดQ7กรณีฉุกเฉิน เกิดเหตุการณ์ไม่คาดคิด เช่น อุบัติภัย,เกิดปัญหาระหว่างการเดินทาง ทำให้มียาไม่เพียงพอ ที่จะกินจนถึงวันนัดตรวจครั้งถัดไป ควรทำอย่างไรดีAมีวิธีจัดการในกรณีฉุกเฉินเช่นนี้มากมายหลายวิธี ค่อนข้างแตกต่างกันขึ้นอยู่กับชนิดของยาที่กิน และ เนื่องจากในสถานการณ์ฉุกเฉิน การตัดสินใจต่างๆ เป็นไปด้วยความยากลำบาก ดังนั้น “การเตรียมตัว” ให้ พร้อมอยู่เสมอจึงเป็นสิ่งสำคัญ
การเตรียมตัวให้พร้อมอยู่เสมอ เผื่อกรณีฉุกเฉิน ต้องทำตั้งแต่ตอนนี้เลย...
・ให้ปรึกษาแพทย์ หรือเภสัชกร ถึงวิธีการปฏิบัติตนที่ชัดเจน ช่องทางการติดต่อไว้ล่วงหน้าเผื่อกรณีฉุกเฉิน
・พกยาปริมาณเพียงพอสำหรับกินได้หลาย ๆ วัน ติดตัวไว้เสมอ・จำชื่อยา ปริมาณยาที่กินให้ได้ แนะนำให้จดใส่กระดาษเมโมเก็บไว้ในกระเป๋าสตางค์・จดเบอร์โทรศัพท์ของโรงพยาบาลหรือช่องทางการติดต่อในกรณีฉุกเฉินไว้ในกระดาษเก็บไว้ติดตัว เผื่อกรณีที่ไม่สามารถดูเบอร์โทรศัพท์จากโทรศัพท์มือถือได้
อย่าลืมยืนยันให้แน่ใจกับแพทย์ หรือเภสัชกรทุกครั้ง ถึงวิธีการจัดการต่าง ๆถ้ามีการเปลี่ยนชนิด หรือขนาดยาที่ต้องกินเนื่องจากวิธีการจัดการอาจเปลี่ยนแปลงไปจากเดิมเมื่อเปลี่ยนชนิด
หรือขนาดของยาที่กิน

15

“การกินยาอย่างเคร่งครัด” หมายถึงการกิน ยาต้านไวรัสเอชไอวี อย่างถูกต้อง ทั้ง“ชนิดของยา” และ “ปริมาณยาที่กิน”อย่างต่อเนื่องโดย
“ไม่ลืม” และ “ตรงเวลา”ขอแนะนำวิธีการ เครื่องมือ อุปกรณ์ เทคนิคต่าง ๆ ที่ช่วยเตือน เพื่อไม่ให้ลืมกินยา

การเผลอลืมกินยา

・ใช้การตั้งนาฬิกาปลุก หรือการแจ้งเตือนของโทรศัพท์มือถือช่วยเตือน・ใช้แอพลิเคชั่นในสมาร์ทโฟนที่ช่วยเตือนเรื่องการกินยา
☞ ลองค้นหาด้วยคำว่า “おくすり” จะสามารถพบได้หลายแอพลิเคชั่น・ใช้เครื่องมือ/ฟังค์ชั่นของอีเมลล์ในการช่วยเตือน เช่นหากขาดข้อใดไปสักข้อ ก็ไม่สามารถเรียกได้ว่า เป็น“การกินยาอย่างเคร่งครัด” ได้ฟรี สามารถลงทะเบียนด้วยชื่อเล่นได้ (忘れちゃだメール)
http://www.da-mail.jp/ดำเนินการโดย กลุ่มงานของ กระทรวงสาธารณสุข แรงงาน และสวัสดิการ・ให้คนอื่นในบ้านช่วยเตือน เมื่อถึงเวลาต้องกินยาลืมพกยาติดตัว

・แบ่งยาปริมาณหนึ่ง (สำหรับหลาย ๆ มื้อ) ใส่ในกล่องเก็บยาสำหรับพกพา(พิลเคส) พกติดตัวไว้ตลอด・แบ่งยาวางไว้หลาย ๆ ที่ เช่น ที่ทำงาน เป็นต้นขอขอบคุณ ผู้ติดเชื้อ บุคลากรสาธารณสุขและผู้ที่มีส่วนร่วมในการช่วยทำหนังสือเล่มนี้ ให้สำเร็จลุล่วงได้จำไม่ได้ว่า กินยาแล้วหรือยัง・ใช้กล่องเก็บยาแบบพกพา (พิลเคส) ชนิดแบ่งยาตามวันในสัปดาห์☞ เป็นวิธีที่สะดวกมาก เนื่องจากสามารถมองทีเดียวแล้วจะรู้ได้เลยทันทียังไม่ได้กินยาแล้วเผลอหลับไป รู้สึกตัวอีกทีตอนเช้าจึงนึกได้・กรณีนี้ เมื่อรู้สึกตัวตื่นขึ้นมาตอนเช้า ให้รีบปรึกษาแพทย์ หรือเภสัชกรถึงวิธีการปฏิบัติตัวอย่างถูกต้องไม่ได้กินยา เพราะกินอาหารไม่ได้เช่นกรณีที่ไม่สามารถกินอาหารได้ตรงเวลาทำให้ไม่ได้กินยามื้อหลัง อาหาร・กรณีนี้ ควรปรึกษาแพทย์ หรือเภสัชกรล่วงหน้าว่า สำหรับยามื้อหลังอาหารนั้นจำเป็นต้องกินอาหาร ปริมาณเท่าไรก่อนจึงจะไม่เป็นปัญหาและหากต้องจำเป็นต้องเลื่อนเวลาอาหารออกไป จะสามารถเลื่อนได้นานแค่ไหน
16「きちんとのむ」ってどんなこと？ ＜タイ語訳＞

2015年3月発行

平成26年度 厚生労働省科学研究費補助金エイズ対策研究事業「HIV感染症の医療体制の整備に関する研究」班

作成

杉浦 亙 [研究分担者] 名古屋医療センター
宮崎菜穂子 [研究協力者] 東京大学医科学研究所

翻 訳 Phairote Teeranaipong （Chulalongkorn University）、T. Nakagawa
イラスト 知野見美紀
連絡先（独）国立病院機構 名古屋医療センター 臨床研究センター 感染・免疫研究部〒460-0001 名古屋市中区三の丸四丁目1番1号 Tel：052-951-1111（代）発行者

伊藤俊広 [研究代表者]

お問合せ(contact us)（独）国立病院機構 仙台医療センター

http://www.hiv-resistance.jp/contact/ศูนย์ข้อมูลการดื้อยาของเชื้อไวรัสเอชไอวี薬剤耐性HIVインフォメーションセンター

http://www.hiv-resistance.jp/17การทำซ้ำ หรือการนำเนื้อหา ภาพประกอบ หรือส่วนใดๆ ของหนังสือเล่มนี้ไปใช้ ต้องได้รับอนุญาตก่อนเป็น ลายลักษณ์อักษรAll rights reserved.
Required permission for reprinting and reproduction of texts and images.

Copyright © 2015 Clinical Research Center,Nagoya Medical Center, Japan. All rights reserved