Workshop on Vietnam-Japan Monozukuri
Partnership for SI, in Hanoi

Đối tác monozukuri Việt Nam - Nhật Bảntrong công nghiệp hỗ trợNâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong kỷ nguyên hộinhập sâu rộngĐề xuất của VDF – Tháng 6/2008Chủ đềViệt Nam phải tạo ra giá trị nội bộ(Hội thảo VDF, tháng 3/2008)Tận dụng hiệu quả hợp tác với NB
 Đề xuất hợp tác song phương

1

Workshop on Vietnam-Japan Monozukuri
Partnership for SI, in HanoiNghiên cứu công nghiệp định hướngchính sách của VDF từ năm 2004Chuyến công tác chung VDF-MOI – Thái Lan,Malaysia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc Cơ quan điều phối việc soạn thảo Quy hoạch xe máy(phê duyệt tháng 8/07)
 Nghiên cứu ngành – thép, ô tô, xe máy, công nghiệp
hỗ trợ, v.v…
 Ấn phẩm - chiến lược công nghiệp, công nghiệp hỗtrợ, phương pháp hoạch định chính sách, kinh tếNhật Bản, v.v…
 Hội thảo hàng năm tại Hà Nội và Tokyo, và các hộithảo chuyên đềKỷ nguyên mới của Việt Nam
Hội thảo VDF, Hà Nội, tháng 3/08
Từ nay, Việt Nam cần phải tạo ra giátrị nội bộ cho tăng trưởng Nguồn nhân lực, công nghiệp hỗ trợ,và dịch vụ hậu cần là cốt lõi Học tập sản xuất tích hợp bằng việc sửdụng FDI và ODA hiệu quả Đề xuất này nhằm cụ thể hóa nhữngkhuyến nghị của chúng tôi về NNLcông nghiệp và CNHT
2

Workshop on Vietnam-Japan Monozukuri
Partnership for SI, in HanoiChiến lược đề xuất cho năm 2020
Thay đổi cáchhoạch định chínhsách công nghiệpMục tiêu và kếhoạch hành độngcụ thểHọc hỏi sảnxuất tích hợpTạo nên ba trụ cột của sức mạnh công nghiệp- Công nghiệp hỗ trợ- Nguồn nhân lực công nghiệp- Dịch vụ hậu cần hiệu quảSử dụng vốn và
ODA hiệu quảGiải quyết các vấnđề xã hộiQuản lý vĩ môhợp lýCác tiền đề cho công nghiệp hóa

Công nghiệp chế tạo ++ của Malaysia
Quy hoạch phát triển công nghiệp 3 (1996-2005) củaMalaysia đặt mục tiêu nâng cao và mở rộng chuỗi giátrịNâng cấp từng cụmcông nghiệpGiá trịtạo ra-Sản xuất chính-Công nghiệp hỗ trợ-Dịch vụ hỗ trợ-Nguồn nhân lực-Dịch vụ hậu cần-Nghiên cứu & Triển khai

R&DThiết kếsản
phẩmSản xuất lắp Phân phối Marketingráp

3

Workshop on Vietnam-Japan Monozukuri
Partnership for SI, in Hanoi

Giao diện linhphụ kiệnĐiểm mạnhĐiểm yếuYêu cầu về tổchứcSản xuất modular

Sản xuất tích hợpLinh phụ kiện sản xuất đại tràvà có thể dùng cho mọi loại sảnphẩm
Sản xuất nhanh và linh hoạtMỗi sản phẩm có linh phụ kiệnriêng, đặc biệt trong khâu thiết
kế
Không ngừng nâng cao chấtlượngMất nhiều thời gian và sức lựcđể đạt kết quả như ý muốnKhông tạo ra sự khác biệt, quánhiều nhà cung cấp, lợi nhuận
thấp, yếu về nghiên cứu pháttriểnMở, quyết định nhanh, huyđộng nguồn lực từ bên ngoàimột cách linh hoạtQuan hệ lâu dài, xây dựng kỹnăng kiến thức mang tính nộibộ

Kết quảThời gianThời gianKhả năng trở thành đối tácNhìn từ quan điểm của cấu trúc kinh doanhNhật Bản=ASEAN (tích hợp) vàUSA=Trung Quốc (môđun) có thểtạo thành các cặp đối tác hiệu quảTrungQuốc

Nguồn: biên soạn từ nội dung trìnhbày của GS. Takahiro Fujimoto chođoàn công tác VDF-MOI tháng
6/2005

Có khả năng khôngphải cạnh tranh trựctiếp nếu lựa chọn đượcsản phẩm thích hợpCác nước sản xuấttích hợpNhật BảnCác nước sản xuấtmô đunĐài LoanHoa Kỳỳ

ASEANTiềm năngCác nướcphát triểnCác nước đangphát triển4

Workshop on Vietnam-Japan Monozukuri
Partnership for SI, in HanoiHuy động hiệu quả hợp tác từNhật BảnNhật Bản đã đóng góp nhiều vào quá trình công nghiệp hóa
của VN thông qua thương mại, FDI, ODA và đối thoại chínhsáchĐóng góp của ODA Nhật BảnCơ sở hạ tầng (đặc biệt là giao thông và năng lượng)Nguồn nhân lựcCải cách thể chếCải thiện môi trường kinh doanh
Quy hoạch vùng và đô thịXóa bỏ tác động tiêu cực của tăng trưởng
Giảm nghèo

Đối thoại chính sách song phươngDự án Ishikawa (1995-2001)
Kế hoạch Miyazawa mới (1999)
Sáng kiến chung Việt Nam - Nhật Bản, giai đoạn 1, 2, 3 (2003 -)Hướng mới trong hợp tác ViệtNam - Nhật BảnViệt Nam không còn là nước đang chuyển
đổi có thu nhập thấp. Hợp tác song phươngcần bình đẳng và mang tính chiến lược hơn Hợp tác cần chuyển dần từ việc xóa bỏ cáctác động tiêu cực và tạo điều kiện cơ bảnsang việc chủ động tạo nguồn lực mới chocạnh tranh Dưới đây VDF đề xuất đối tác chiến lược ViệtNam - Nhật Bản nhằm tạo ra giá trị nội bộ

5Workshop on Vietnam-Japan Monozukuri
Partnership for SI, in Hanoi

Đối tác monozukuri Việt Nam - Nhật Bảntrong công nghiệp hỗ trợNâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong kỷ nguyên hộinhập sâu rộngĐề xuất của VDFMục đích - Cải thiện mạnh mẽ năng lực công nghiệpcủa Việt Nam nhằm đối phó hiệu quả với hội nhậpHợp tác đôi bên cùng có lợi - Việt Nam và NhậtBản nên chia sẻ gánh nặng và lợi ích trong việc nângcao năng lực công nghiệp của Việt Nam

Thời gian – Nỗ lực mạnh mẽ trong vòng 3 đến 5năm để gặt hái những kết quả rõ ràng đầu tiênKhái niệm về monozukuri
Sản xuất theo kỹ năng kiểu NhậtMonozukuri trong tiếng Nhật nghĩa làm “làm ra mộtcái gì đó”
 Mục tiêu cơ bản là theo đuổi chất lượng cao và đápứng yêu cầu của khách hàng với niềm tự hào và sựtrân trọng; lợi nhuận và cân bằng chi tiêu là thứ yếu Duy trì những mối quan hệ lâu dài và tạo dựng kỹnăng, kiến lức trong nội bộ doanh nghiệp hoặc giữacác doanh nghiệp với nhau (nhà lắp ráp – nhà cungcấp) Nhu cầu cao về 5S, QCD (chất lượng – chi phí – giaohàng), kaizen (cải tiến), quản lý chất lượng, và nỗlực nhằm không ngừng cải tiến6

Workshop on Vietnam-Japan Monozukuri
Partnership for SI, in Hanoi

Tầm nhìn và Mục đíchViệt Nam phải cải thiện mạnh mẽ năng lực doanhnghiệp trong nước nhằm tạo ra giá trị nội địa Xây dựng quan hệ đối tác song phương vềmonozukuriCùng sản xuất hàng hóa cần kỹ năng cao thông qua phâncông lao động:Nhật Bản: quy trình monozukuri cần nhiều vốn và công nghệViệt Nam: quy trình monozukuri sử dụng nhiều lao độngDần dần chuyển giao nhiều kiến thức hơn từ NB sang VNNhật Bản nên xem Việt Nam là nước công nghiệpmới nổi và chuyển giao công nghệ monozukuri choViệt Nam Việt Nam cần xem Nhật Bản là một nguồn kỹ năng& kiến thức mới và học hỏi monozukuri từ Nhật BảnThách thức của Việt NamThực hiện đầy đủ cam kết AFTA vào năm 2018 –nguy cơ lượng hàng hóa lớn của ASEAN (đặc biệthàng thương hiệu Nhật) tràn vào đe dọa cơ sở côngnghiệp của VN, gồm cả các nhà sản xuất FDI
 Nguy cơ trở thành nước chuyên sản xuất hàng giá
trị thấp, hàng hóa giản đơn, hoặc mất FDI cho cácnước có lao động rẻ hơn Tương lai gần – mức lương của VN quá cao đối vớinước sử dụng nhiều lao động, nhưng công nghệ lạiquá thấp đối với nước sử dụng nhiều tri thức?
 Việt Nam cần một liên minh chiến lược nhằm tăngcường giá trị nội bộ trong sản xuất chế tạo7

Workshop on Vietnam-Japan Monozukuri
Partnership for SI, in Hanoi

Thách thức của Nhật BảnNhật Bản có công nghệ cao, nhưng đang đốimặt với lương cao và dân số già hóa
 Vấn đề 2007 - Thế hệ sinh ra sau chiếntranh (sinh năm 1947-49) có kỹ năng cao bắtđầu nghỉ hưu từ năm 2007. Thiếu thế hệ trẻtiếp thu kỹ năng của họ Nhật Bản cần một nước đang phát triển trẻlàm đối tác tin cậy trong sản xuất tích hợpNhững người kế thừa truyền thống monozukuriphải được đào tạo cả ở trong và ngoài nước Đối tác nước ngoài phải làm việc chặt chẽ vớiNhật Bản, hơn là chỉ bắt chước các sản phẩmcủa Nhật hoặc bán hàng phi phápNhững yếu tố đề xuất trongquan hệ đối tác sản xuất VN-NBThay đổi nếp tư duy cũũ – Các nhà quản lý và côngnhân Việt Nam cần phải năng động hơn trong việchọc hỏi và hoạt động marketingChuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực Cam kết theo tiêu chuẩn quốc tế - chất lượng, antoàn, môi trường, sở hữu trí tuệ Tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu – chuyênmôn hóa các quy trình đòi hỏi kỹ thuật cao và huyđộng đầu vào khác từ bên ngoài Cải cách phương pháp hoạch định chính sách
 Không loại trừ (các bên cùng có lợi) – các nướckhác cũng có thể có lợi từ mối quan hệ này


8Workshop on Vietnam-Japan Monozukuri
Partnership for SI, in Hanoi

Tầm quan trọng của côngnghiệp hỗ trợThúc đẩy công nghiệp hỗ trợ là bước đi quan trọngđầu tiên nhằm thực hiện tầm nhìn đối tác sản xuất Các sản phẩm chế tạo lắp ráp – chi phí linh phụ kiệnlớn (80-90%) vs. chi phí lao động lắp ráp thấp (510%)
 Không có các nhà cung cấp trong nước đáp ứngđược QCD, các nhà lắp ráp không thể cạnh tranh tốt(chi phí vận tải + thời gian sản xuất) ASEAN4 đã thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ trong thờigian dài nhưng mới chỉ thành công chút ít trong việchình thành đội ngũ nhà cung cấp nội địaKhái niệm và phạm vi củacông nghiệp hỗ trợMITI 1985 - lần đầu tiên chính thức sử dụng thuật ngữ“công nghiệp hỗ trợ” (susono sangyo)
Ichikawa 2004 - Điều tra và phạm vi của SI (có trongấn phẩm về chính sách công nghiệp của VDF)
Thúy 2007 - Định nghĩa, phạm vi, kinh nghiệm quốctế (có trong ấn phẩm về SI của VDF, tập 1) Định nghĩa theo ngành dọc hay theo chiều ngang(chia theo từng ngành công nghiệp hay theo quytrình sản xuất) Định nghĩĩa của VDF – “là một nhóm các hoạtđộng công nghiệp cung cấp các đầu vào trung gian(gồm linh kiện, phụ tùng, và công cụ để chế tạo raphụ tùng, linh kiện này) cho các ngành công nghiệplắp ráp và chế biến” (Thúy 2007, tr.39V)

9

Workshop on Vietnam-Japan Monozukuri
Partnership for SI, in HanoiGhi nhớ của Kyoshiro
Ichikawa (Chuyên gia JICA tạiMPI)Định nghĩĩa: Công nghiệp hỗ trợ bao gồm (i) việc sản xuấtphụ tùng cho sản phẩm cuối cùng; (ii) quá trình chế tạo vàxử lý các phụ tùng đó; và (iii) quá trình và xử lý các nguyênliệu để sản xuất ra các phụ tùng đó.
Các nhà sản xuất CNHTFDICác biện pháp thúc đẩyNhật BảnThúc đẩy FDI, ưu đãi thuế, khu
Đài Loan & nước khác công nghiệp (cho CNHT)
GDĐT nhà quản lý; chuyểngiao công nghệ (trợ cấp); tài
chính SMEViệt Nam SOEs
SMEs tư nhânNguồn nhân lực - vấn đề chung đối với các doanh nghiệpFDI và trong nước: (i) nhà quản lý cấp cao; (ii) nhà quản lýcấp trung; (iii) công nhânÔ tô

Xe máyĐồ gia dụngĐồ điện tửCác nhà lắp ráp có
yêu cầu về linh phụkiện tương tự nhauPhụ tùng, linh kiện:kim loại, nhựa, cao su, điện, etc.
Công nghiệp hỗ trợDậpMạĐúc
Gia công cơ khíRènKhuôn mẫuHànXử lý nhiệt

Các công đoạn sản xuất cơ bản

10Workshop on Vietnam-Japan Monozukuri
Partnership for SI, in HanoiBảng chọn chính sách đề xuấtBảng chọn chính sách sau đây được tổng hợp từkinh nghiệm của các nước ASEAN4 (có trong Báo cáo
Mizutani về Thái Lan năm 1999 và Báo cáo của Uratavề Indonesia năm 2000); QH Công nghiệp hỗ trợ2007, QH Xe máy 2007; và quan điểm của cácchuyên gia Nhật Bản và Việt Nam
 Danh sách này chỉ là cơ sở đề thảo luận sâu hơn,không phải là đề xuất cho các kế hoạch hành độngcuối cùng Vì các giải pháp không thể thực hiện cùng một lúc,cần xem xét lựa chọn và kết hợp một cách cẩn trọngBảng chọn chính sách thúc đẩy CNHT(danh sách tạm thời để thảo luận)Phạm vi chính sách
1. Nâng cao năng lực(cho các doanh nghiệpcụ thể)2. Nguồn nhân lực (nóichung hoặc thể chế)3. Tài chính

4. Ưu đãiGiải pháp- Hệ thống shindanshi (đánh giá doanh nghiệp)- Hỗ trợ kỹ thuật về quản lý và công nghệ- Huy động kỹ sư Nhật Bản đã nghỉ hưu trên quy mô lớn- Hỗ trợ mạnh mẽ một số lĩnh vực cụ thể (v.d., khuôn mẫu)- Giải thưởng, PR và hỗ trợ mạnh mẽ các nhà cung cấp tốt- Các trung tâm và chương trình về quản lý/ kỹ thuật- Huy động kỹ sư Nhật Bản đã nghỉ hưu trên quy mô lớn- Liên kết giữa doanh nghiệp FDI và các trường đại học/trungtâm trong nước- Trường monozukuri (sẽ nâng cấp thành đại học)- Hệ thống chứng chỉ meister- Bảo lãnh tín dụng- Cơ sở tài chính SME- Cho vay hai giai đoạn- Miễn, cắt giảm thuế và các nghĩa vụ hải quan- Viện trợ hoặc cho vay đối với các hoạt động đặc biệt11

Workshop on Vietnam-Japan Monozukuri
Partnership for SI, in HanoiBảng chọn chính sách (tiếp)5. Liên kết

6. Marketing FDI

7. Khung chính sách- Cơ sở dữ liệu và dịch vụ kết nối- Chương trình liên kết FDI-nhà cung cấp- Tổ chức Hiệp hội các nhà sản xuất phụ tùng linh kiện và các
hội thảo nghiên cứu kinh doanh- Hội chợ triển lãm và hội chợ ngược- Liên kết với các nhà cung cấp Đài Loan (xe máy, điện tử )- Cải thiện dịch vụ hậu cần giữa Hà Nội và Tp. HCM- Hình thành các cụm công nghiệp chiến lược- Khu công nghiệp và nhà xưởng cho thuê- Dịch vụ hậu cần và cơ sở hạ tầng hiệu quả- Marketing FDI nhằm đến ngành hay doanh nghiệp cụ thể- Quy hoạch công nghiệp hỗ trợ- Luật SME- Bộ SME- Các hiệp hội doanh nghiệp và các viện công nghiệp theongành- Trung tâm tiêu chuNn và kiểm tra chất lượngCác thủ tục đề xuấtVDF đề xuất các bước đi tiếp theo: Thúc đẩy CNHT cần được thực hiện theo QH CNHT
(phê duyệt tháng 7/2007) và Nhóm làm việc chung 6(công nghiệp) của SKC VN-NB giai đoạn 3 (2008 –2009) Có sự tham gia của lãnh đạo cấp cao hai nước – TT,PTT
 Các bên liên quan phải được tham gia và đóng góp ýkiến – các bộ, các hiệp hội doanh nghiệp, các hãng,các doanh nghiệp (FDI, SOE, SMEs), nhà nghiên cứu,và các tổ chức Nhật Bản12

Workshop on Vietnam-Japan Monozukuri
Partnership for SI, in HanoiThời gian đề xuấtTừ nay đến cuối năm 2008 hoặc đầu năm 2009
 Chỉ định các cơ quan chịu trách nhiệm của hai bên Thành lập nhóm dự thảo kế hoạch hành động Điều tra và lắng nghe ý kiến các bên liên quan
 Chuẩn bị các kế hoạch hành động Trình bày các kế hoạch hành động tại Hà Nội và Tp.
HCM
 Hoàn thiện các kế hoạch hành độngTừ 2009 đến 2013
 Triển khai thực hiện và theo dõi, giám sát
 Có thể kéo dài qua năm 201313