In Tegenstelling tot een Geglobaliseerd Voedselsysteem, zal
Lokaal Voedsel het Milieu Niet Vernietigen
English title blog: Unlike a Globalized Food System, Local Food Won’t Destroy theEnvironment (blog, December 6th, 2018)

Geschreven door/ written by: Helena Norberg-Hodge – Founder & Director, Local
Futures
Vertaald door / translated by: Marc Dekens
Als je in deze moeilijke tijden op zoek bent naar goed nieuws, kijk dan naar deecologisch verantwoorde manieren om voedsel te produceren, die de afgelopen jaren uitde grassroots bewegingen zijn voortgekomen. Kleine boeren, milieuactivisten,
academische onderzoekers en voedsel- en landbouwactivisten hebben ons agroecologie, holistisch hulpbronnenbeheer, permacultuur, regeneratieve landbouw enandere methoden gegeven die de ergste gevolgen van het wereldwijde voedselsysteem
kunnen verlichten of misschien zelfs elimineren: verlies van biodiversiteit, uitputting
van energie, giftige vervuiling, voedselonzekerheid en enorme koolstofemissies.
Deze inspirerende getuigenissen van menselijke vindingrijkheid en goede wil hebben
twee dingen gemeen: het betreft kleinschalige boerderijen die zijn aangepast aan delokale omstandigheden, en deze boerderijen zijn meer afhankelijk van menselijke
aandacht en zorg dan van energie en technologie. Met andere woorden, ze zijn het
tegenovergestelde van industriële monoculturen: enorme boerderijen die slechts ééngewas verbouwen.
Maar om de vele negatieve effecten van het voedselsysteem aanzienlijk te verminderen,moeten deze kleinschalige initiatieven zich over de hele wereld verspreiden. Helaas is
dit niet gebeurd, omdat de transformatie van de landbouw niet alleen een verschuiving
vereist van hoe voedsel wordt geproduceerd, maar ook hoe het op de markt wordt
gebracht en gedistribueerd. Het voedselsysteem is onlosmakelijk verbonden met een
economisch systeem dat al decennialang fundamenteel is bevooroordeeld tegen desoorten veranderingen die we nodig hebben.
Simpel gezegd, bijna overal heeft economisch beleid systematisch een steeds grotere
schaal en mono-culturele productie bevorderd. Dat beleid omvat:••

Enorme subsidies voor wereldwijd verhandelde grondstoffen. De meeste
landbouwsubsidies in de VS gaan bijvoorbeeld naar slechts vijf producten maïs, sojabonen, tarwe, katoen en rijst - die de kern vormen van dewereldwijde voedselhandel. Tegelijkertijd delen overheidsprogramma's - zoals
het Amerikaanse Market Access Program - honderden miljoenen dollars uit om
internationale markten voor landbouwproducten uit te breiden.
Directe en verborgen subsidies voor wereldwijde transportinfrastructuren en
fossiele brandstoffen. Het IMF schat deze subsidies en genegeerde
Local Futures
www.localfutures.org

-1-•

•

milieukosten op $ 5,3 biljoen per jaar - het equivalent van $ 10 miljoen per
minuut.
‘Vrijhandelsbeleid’ dat voedselmarkten in vrijwel elk land openstelt voor
wereldwijde agri-business. De NAFTA-overeenkomst uit 1994 dwong
bijvoorbeeld de kleine maïsproducenten van Mexico om te concurreren met
zwaar gesubsidieerde grootschalige landbouwbedrijven in de VS; de recenteheronderhandelingen over NAFTA zullen hetzelfde doen bij Canadesemelkveehouders.
Gezondheids- en veiligheidsvoorschriften. De meeste hiervan zijn nodig
gemaakt door grootschalige productie en distributie, maar ze maken het voor
kleinschalige producenten en marketeers onmogelijk om te concurreren en teoverleven. In Frankrijk is het aantal kleine kaasproducenten bijvoorbeeld met
90% afgenomen, grotendeels dankzij de voedselveiligheidswetgeving van deEU.

Dit beleid biedt een enorm concurrentievoordeel voor grote mono-culturele
producenten en bedrijfsverwerkers en marketeers, en daarom is industrieel
geproduceerd voedsel dat vanuit de andere kant van de wereld is verscheept, vaak
goedkoper dan voedsel van de boerderij in de buurt.
De milieukosten van dit genoemde vooroordeel zijn enorm. Monoculturen zijn sterk
afhankelijk van chemische inputs- meststoffen, herbiciden, fungiciden en pesticiden die de directe omgeving vervuilen, de dierenwereld in gevaar brengen en - door
uitspoeling van voedingsstoffen - ‘dode zones’ creëren in wateren die honderden of
duizenden kilometers verderop liggen. Monoculturen zijn ook sterk afhankelijk vanfossiele brandstoffen om grootschalige apparatuur te laten draaien en om rauw enverwerkt voedsel over de hele wereld te vervoeren, waardoor ze een belangrijke
bijdrage leveren aan de uitstoot van broeikasgassen. In feite schatten wetenschappers deuitstoot van broeikasgassen door het wereldwijde voedselsysteem op een derde van detotale uitstoot op de wereld.
Er zijn ook sociale en economische kosten. In de geïndustrialiseerde wereld kunnen
kleinere producenten niet overleven, hun landerijen worden samengevoegd tot delandbouwbedrijven van steeds grotere omvang - in het proces dat de economie van het
platteland en de kleine steden decimeert en de volksgezondheid bedreigt. In het Zuiden
trekken dezelfde krachten honderden miljoenen mensen van het land, wat leidt tot
armoede, snelgroeiende sloppenwijken en golven van economische vluchtelingen.
Zowel in het noorden als in het zuiden raken ontwortelde kleine boeren gemakkelijk
verstrikt in een neerwaartse spiraal van werkloosheid, armoede, wrok en woede.
Er zijn ook risico's voor de voedselzekerheid. Met een wereldwijd economisch beleid
dat de voedselvoorziening van de wereld eenvormig maakt, zijn de 7.000
plantensoorten die in het verleden als voedselgewassen werden gebruikt, teruggebracht
tot 150 commercieel belangrijke gewassen, waarbij rijst, tarwe en maïs 60 procent van dewereldwijde voedselvoorziening voor hun rekening namen. Er is gekozen voor rassen
binnen die paar gewassen vanwege hun opnamevermogen van chemische meststoffen,pesticiden en irrigatiewater - en vanwege hun vermogen om langeafstandstransport teLocal Futures
www.localfutures.org-2-weerstaan. Een soortgelijke berekening wordt toegepast op vee en pluimvee rassen, dieoverhellen in de richting van rassen die snel kunnen groeien met de input van graan en
antibiotica in ingesloten diervoederbedrijven. Het verlies aan diversiteit strekt zich zelfsuit tot de grootte en vorm van voedingsproducten: oogstmachines, transportsystemenen supermarktketens vereisen allemaal standaardisatie. Het eindresultaat is dat meerdan de helft van de voedselvariëteiten in de wereld de afgelopen eeuw verloren isgegaan; in landen als de VS is het verlies meer dan 90 procent. Het mondialevoedselsysteem rust op een gevaarlijk smalle basis: zonder de genetische variatie dievoor veerkracht kan zorgen, is het voedselsysteem kwetsbaar voor catastrofale verliezen
door ziekten en de verstoringen van een veranderend klimaat.
De voordelen van lokaal eten
De oplossing voor deze problemen omvat meer dan een toewijding aan ecologischemodellen van voedselproductie: het vereist ook een toewijding aan lokale
voedseleconomieën. Lokalisatie verlicht systematisch een aantal milieuproblemen die
inherent zijn aan het mondiale voedselsysteem, door:
••
•

•
•

het verminderen van de afstand die voedsel aflegt, waardoor de energie die
nodig is voor het transport wordt verminderd, evenals de daarmee gepaard
gaande uitstoot van broeikasgassen;
het verminderen van de behoefte aan verpakking, verwerking en koeling (dievrijwel verdwijnen wanneer producenten rechtstreeks aan consumenten
verkopen, waardoor afval en energieverbruik worden verminderd);
het terugdringen van monocultuur, aangezien landbouwbedrijven die voor
lokale of regionale markten produceren een stimulans hebben om hun
productie te diversifiëren, waardoor biologische productie beter haalbaar
wordt, waardoor de toxische belasting van omliggende ecosystemen wordt
verminderd;door middel van gediversifieerde biologische boerderijen meer leefomgeving
aan te bieden voor wilde dieren;
en het ondersteunen van het diversiteitsprincipe waarop ecologischelandbouw - en het leven zelf - is gebaseerd, door de voorkeur te geven aan
productiemethoden die het meest geschikt zijn voor bepaalde klimaten,
bodems en hulpbronnen.

Lokaal eten biedt nog veel meer voordelen. De kleinschalige boerderijen die producerenvoor lokale en regionale markten hebben meer menselijke intelligentie, zorg en werk
nodig dan monoculturen, waardoor ze meer werkgelegenheid bieden. Vooral in het
Zuiden zou een toewijding aan lokaal voedsel een einde maken aan de druk die
miljoenen boeren van het land verdrijft.
Lokaal voedsel is ook goed voor de economie van plattelands- en kleine steden, omdat
het niet alleen meer werkgelegenheid op de boerderij biedt, maar ook de vele lokale
bedrijven ondersteunt waarvan de boeren afhankelijk zijn.
Local Futures
www.localfutures.org-3-

De voedselzekerheid wordt ook versterkt omdat rassen worden gekozen op basis van
hun geschiktheid voor verschillende locaties, niet op de eisen van supermarktketens of
op de eisen van langeafstandstransport. Dit versterkt de biodiversiteit in de landbouw.
Lokaal eten is ook gezonder. Omdat het zo ver niet hoeft te reizen, is lokaal voedsel veel
verser dan mondiaal voedsel; en aangezien het niet afhankelijk is van monoculturele
productie, kan het worden geproduceerd zonder giftige chemicaliën, die voedsel
kunnen besmetten.
De mythen tegengaan
Hoewel lokaal voedsel een ongelooflijk effectieve oplossingsvermenigvuldiger is, heeftde agribusiness zich tot het uiterste ingespannen om het publiek ervan te overtuigen
dat grootschalige industriële voedselproductie de enige manier is om de wereld tevoeden. Maar het feit is dat de wereldwijde voedseleconomie enorm inefficiënt is.
De behoefte van het wereldwijde systeem aan gestandaardiseerde producten betekent
dat tonnen eetbaar voedsel worden vernietigd of liggen weg te rotten. Dit is een van deredenen waarom meer dan een derde van de wereldwijde voedselvoorziening verloren
gaat of verloren gaat; voor de Verenigde Staten ligt het cijfer dichter bij de helft.
De logica van de wereldhandel resulteert in enorme hoeveelheden identieke producten
die tegelijkertijd worden geïmporteerd en geëxporteerd - een onnodige verspilling vanfossiele brandstoffen en een enorme toename van de uitstoot van broeikasgassen. In een
typisch jaar importeert de VS bijvoorbeeld meer dan 400.000 ton aardappelen en 1
miljoen ton rundvlees, terwijl ze bijna dezelfde tonnage van elk exporteren. Hetzelfde
geldt voor veel andere voedselproducten en veel andere landen.
Dezelfde logica leidt ertoe dat voedsel over de hele wereld wordt verzonden,simpelweg om de arbeidskosten voor verwerking te verlagen. Garnalen die voor dekust van Schotland worden geoogst, worden bijvoorbeeld 6000 mijl naar Thailandverscheept om te worden gepeld, en vervolgens 6.000 mijl terug naar het Verenigd
Koninkrijk verscheept om aan de consument te worden verkocht.
De veronderstelde efficiëntie van monoculturele productie is gebaseerd op output perarbeidseenheid, die wordt gemaximaliseerd door banen te vervangen door chemischeen energie-intensieve technologie. Gemeten naar output per hectare, echter - een veel
relevantere maatstaf - zijn kleinere boerderijen doorgaans 8-20 keer productiever. Dit
komt deels doordat monoculturen per definitie slechts één gewas op een bepaald
perceel produceren, terwijl kleinere, gediversifieerde boerderijen intercropping (=tussen gewassen) mogelijk maken - waarbij de ruimte tussen rijen van het ene gewas
wordt gebruikt om een ander te laten groeien. Bovendien zijn de arbeids ‘efficiënties’van monoculturele productie gekoppeld aan het gebruik van grootschalige apparatuur,
die het vermogen van de boer om kleine porties van een gewas te verzorgen of teoogsten beperkt en daardoor de opbrengst verhoogt.

Local Futures
www.localfutures.org-4-De omschakeling maken
Al meer dan een generatie luidt de boodschap aan boeren om “to get big or get out”
(groot te worden of te stoppen) met de landbouw, en een groot aantal van de boeren dieoverblijven, hebben hun methoden afgestemd op wat economisch zinvol is op korte
termijn binnen een systeem met grote gebreken. Om te voorkomen dat die boeren
failliet gaan, zou de verschuiving van mondiaal naar lokaal voorzichtig moeten
plaatsvinden, waarbij boeren worden gestimuleerd om hun productie te diversifiëren,hun afhankelijkheid van chemische inputs en fossiele brandstoffen te verminderen en
markten dichter bij huis te zoeken. Die prikkels zouden hand in hand gaan met
verlagingen van de subsidies voor het industriële voedselsysteem.
Na decennia van beleidsvoorkeur voor wereldvoedsel, worden er wat stappen in dezerichting gezet door lokale en regionale overheden. In de VS hebben de meeste staten
bijvoorbeeld “cottage food-wetten” uitgevaardigd die de beperkingen op de
kleinschalige productie van jam, augurken en ander geconserveerd voedsel
versoepelen, waardoor ze lokaal kunnen worden verwerkt en verkocht zonder dat er
dure commerciële keukens nodig zijn.
Verschillende steden in de staat Maine zijn zelfs nog verder gegaan. Om de beperkende
voorschriften te omzeilen die het moeilijk maken om plaatselijk voedsel op de markt tebrengen, hebben ze "voedselsoevereiniteit" verklaard door verordeningen aan te nemen
die hun burgers het recht geven “om lokaal voedsel van hun keuze te produceren,verwerken, verkopen, kopen en consumeren”.
In 2013 keurde de regering van Ontario, Canada, een Local Food Act goed om detoegang tot lokaal voedsel te verbeteren, de lokale voedselverwerkingsvaardigheden teverbeteren en belastingvoordelen te verstrekken aan boeren die een deel van hun
producten aan nabijgelegen voedselbanken schenken.
Er is nog krachtiger optreden nodig als we enige hoop willen houden op het uitbannen
van de schade die door het wereldwijde voedselsysteem is aangericht. Een cruciale
eerste stap is de bewustwording van de kosten van het huidige systeem en de vele
voordelen van lokaal voedsel. Hoeveel studies de deugden van alternatieve manieren
van voedselproductie en -distributie ook aantonen, het vernietigende mondialevoedselsysteem zal waarschijnlijk niet veranderen, tenzij er zware druk wordt
uitgeoefend door de grassroots bewegingen om het hele systeem te veranderen. Dat
moet nu beginnen.
Dit artikel is geproduceerd door Earth | Food | Life, een project van het Independent
Media Institute, en oorspronkelijk gepubliceerd door Truthout Publishers.
Read blog in English here: https://www.localfutures.org/unlike-a-globalized-foodsystem-local-food-wont-destroy-the-environment/
Read all our blogs here: https://www.localfutures.org/blog/
Local Futures
www.localfutures.org-5-