Εντο%ιότητα: στρατηγική για /ια εναλλακτική λύσηα%έναντι στην κυριαρχία της %αγκοσ/ιο%οίησης

English title: Localization: a Strategic Alternative to Globalized Authoritarianism (blog, May
12th, 2018)
Written by: Helena Norberg-Hodge – Founder & Director, Local Futures
Translated by: Erato Triantafyllidi
Γι’ αυτούς )ου νοιάζονται για την ειρήνη, την ισότητα, και το 5έλλον του )λανήτη,η στροφή της )αγκόσ5ιας )ολιτικής ε)ί δεξιά στα τελευταία χρόνια είναι ιδιαίτεραανησυχητική. Μας κάνει να αναρωτιό5αστε, )ώς συνέβη κάτι τέτοιο; Πώς ολαϊκισ5ός 5ετατρά)ηκε σε 5ια τόσο χωριστική και τόσο καταστροφική δύνα5η;Πώς ο αυταρχισ5ός ε)ικράτησε ξανά στην )ολιτική σκηνή;Α)ό την σαραντάχρονη ε5)ειρία 5ου ανά5εσα σε κοινωνίες, τόσο βιο5ηχανικές,όσο και )ρωτογενούς )αραγωγής, )ιστεύω ότι ο )ρώτιστος λόγος είναι η)αγκοσ5ιο)οίηση. Λέγοντας )αγκοσ5ιο)οίηση, εννοώ το )αγκοσ5ιο)οιη5ένοοικονο5ικό σύστη5α 5έσα στο ο)οίο διαβιού5ε σή5ερα οι )ερισσότεροι –και τοο)οίο διέ)εται α)ό την εξακολουθητική κατάργηση των κανόνων για τις 5εγάλεςεταιρείες και δια5ορφώνεται α)ό νεοφιλελεύθερα, κα)ιταλιστικά ιδεολογή5ατα. Η)αγκοσ5ιο)οίηση ό5ως )ροχωρεί και )ιο βαθιά α)ό την )ολιτική και τηνοικονο5ία. Οι ε)ι)τώσεις της δρουν ριζικά και στο )ροσω)ικό ε)ί)εδο.
Υ)ό το καθεστώς της )αγκοσ5ιο)οίησης, ο ανταγωνισ5ός έχει γνωρίσει δρα5ατικήαύξηση, η εργασιακή ασφάλεια έχει γίνει )αρελθόν, και οι )ερισσότεροι
δυσκολεύονται όλο και )ερισσότερο να εξασφαλίσουν ένα βιώσι5ο 5ισθό. Την ίδιαστιγ5ή, α)ειλείται και η ίδια 5ας η ταυτότητα, καθώς την )ολιτισ5ική )οικιλότηταέρχεται να αντικαταστήσει σ’ όλη την υφήλιο 5ια καταναλωτική 5ονοκαλλιέργεια.
Υ)ό τις συνθήκες αυτές δεν είναι να α)ορεί κανείς )ου οι άνθρω)οι γίνονται όλοκαι )ερισσότερο ανασφαλείς. Ό)ως καλά γνωρίζουν οι διαφη5ιστές 5ες α)ό 5ιαε5)ειρία σχεδόν ολόκληρου αιώνα, η ανασφάλεια καθιστά τον άνθρω)ο
ευκολότερα εκ5εταλλεύσι5ο. Ό5ως οι άνθρω)οι σή5ερα δεν α)οτελούν στόχο τωνε)αγγελ5ατιών του 5άρκετινγκ 5ε διαφη5ιστικές εκστρατείες για κά)οιοα)οσ5ητικό ή θαυ5ατουργή οδοντό)αστα 5όνο: Όχι, η ανασφάλεια τους αφήνειέρ5αιο 5ιας )ρο)αγάνδας )ου τους σ)ρώχνει να ρίχνουν το φταίξι5ο για τα δεινάτους στον )ολιτισ5ικά «άλλο».
Αλλά ας σας δείξω )ώς συνέβη αυτό στην Λαντάκ, ή το Μικρό Θιβέτ, την ο)οίαε)ισκέφθηκα για )ρώτη φορά στα νιάτα 5ου και ό)ου εργάσθηκα για )άνω α)ό
σαράντα χρόνια. Χτισ5ένη στα ινδικά Ι5αλάια, η Λαντάκ ήταν σχετικάα)ο5ονω5ένη –)ολιτισ5ικά και οικονο5ικά- 5έχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1960.
Όταν έφθασα εκεί στις αρχές της δεκαετίας του ’70, 5ια εκστρατεία ανά)τυξης
δυτικού τύ)ου είχε 5όλις εξαγγελθεί α)ό την κυβέρνηση της Ινδίας – και έτσι είχα
Local  Futures  www.localfutures.org  
1  

	
  

	
  

την ευκαιρία να βιώσω ό,τι α)έ5ενε α)ό τον αρχαίο )ολιτισ5ό, και να )αρατηρήσωτις αλλαγές )ου συνε)έφερε ο εκσυγχρονισ5ός.
Στον )αραδοσιακό )ολιτισ5ό, η εργασία είχε να κάνει 5ε την εξασφάλιση τηςικανο)οίησης των βασικών αναγκών της κοινότητας –τροφή, ρουχισ5ό, στέγαση.
Αν και το χρή5α ήταν λιγοστό, δεν διέκρινες κανένα ίχνος του είδους αυτού τηςφτώχειας )ου βλέ)ει κανείς 5έσα σ’ ολόκληρο τον καλού5ενο ‘ανα)τυσσό5ενο’κόσ5ο –ό)ου οι άνθρω)οι )εινούν ή υ)οσιτίζονται, και δεν έχουν ούτε ε)αρκήστέγη ούτε καθαρό )όσι5ο νερό. Αντίθετα, σε όλες τις )εριοχές της Λαντάκάκουγα συχνά να 5ου λένε: «Ε5είς εί5αστε τουνγκ-'(ος ζα-'(ος», δηλαδή «εί5αστεαυτάρκεις, έχου5ε να φά5ε και να )ιού5ε όσο θέλου5ε».
Κατά τα )ρώτα 5ου χρόνια στην Λαντάκ, ήταν ε5φανής ένας ση5αντικός βαθ5όςκοινωνικής αρ5ονίας. Ιδιαίτερα αξιοση5είωτο ήταν το γεγονός ότι η βουδιστική)λειοψηφία και η 5ουσουλ5ανική 5ειοψηφία ζούσαν ειρηνικά )λάι )λάι. Ασφαλώς)ροβλή5ατα υ)ήρχαν και εκεί ό)ως 5έσα σε κάθε ανθρώ)ινη κοινωνία, ό5ως ηαρ5ονία και η χαρά της ζωής )ου συνάντησα είχαν 5εγάλη διαφορά α)’ οτιδή)οτεείχα γνωρίσει 5εγαλώνοντας στην Ευρώ)η.
Μέσα σε 5ια δεκαετία, ωστόσο, η )αραδοσιακή αρ5ονία γνώρισε 5ια τρο5ακτική
5εταστροφή, καθώς βουδιστές κι 5ουσουλ5άνοι άρχισαν να αλληλοϋ)οβλέ)ονται.
Οι εθνικές και θρησκευτικές διαφορές άρχισαν να )αίρνουν 5ια χωριστική )ολιτικήδιάσταση, )ου γεννούσε 5ια οξύτητα και εχθρότητα άγνωστη ως τότε στην)εριοχή.
Οι νεαροί λαντακιανοί, για τους ο)οίους η θρησκεία ως τότε α)οτελούσε α)λώςακό5α ένα τ5ή5α της καθη5ερινότητας, )ροέβαιναν τώρα σε υ)ερβολές κάθελογής )ροκει5ένου να ε)ιδείξουν την θρησκευτική τους )ίστη και αφοσίωση. Οι5ουσουλ5άνοι άρχισαν να αξιώνουν α)ό τις κόρες τους να φορούν 5αντήλα στοκεφάλι, ενώ οι βουδιστές στην )ρωτεύουσα άρχισαν να 5εταδίδουν τις )ροσευχέςτους α)ό 5εγάφωνα, για να ανταγωνισθούν το 5ουσουλ5ανικό κάλεσ5α.
Θρησκευτικές τελετές )ου )ροηγου5ένως εορτάζονταν α)ό ολόκληρη τηνκοινότητα –βουδιστές και 5ουσουλ5άνους α)ό κοινού- έγιναν τώρα ευκαιρίεςε)ίδειξης )λούτου και ισχύος. Το 1989, η ένταση ανά5εσα στις δυο ο5άδες ξέσ)ασε
σε εκδηλώσεις βίας 5ε αρκετά θύ5ατα. Άκουσα καλόγνω5ες βουδίστριες
γιαγιούλες, οι ο)οίες 5ερικά χρόνια )αλιότερα ρουφούσαν το τσάι τους )αρέα 5ετις 5ουσουλ5άνες γειτόνισσες, και 5άλιστα γιόρταζαν 5αζί τα θρησκευτικά)ανηγύρια οι 5εν των δε, να δηλώνουν: «)ρέ)ει να σκοτώσου5ε τους5ουσουλ5άνους )ριν 5ας ξεκάνουν αυτοί».
∆ιάφοροι εξωτερικοί )αρατηρητές α)έδιδαν την σύγκρουση στην αναζω)ύρωση
)αλαιών εθνικών εντάσεων, τέτοιες εντάσεις ό5ως δεν είχαν οδηγήσει )οτέ σεο5αδική βία 5έσα σε 600 χρόνια καταγεγρα55ένης ιστορίας. Ζώντας εκεί καικατέχοντας την γλώσσα των ντό)ιων, 5)ορούσα να βλέ)ω τα )ράγ5ατα α)’ έξωLocal  Futures  www.localfutures.org  
2  

	
  

	
  

κι α)ό 5έσα, και ήταν ολοφάνερο για 5ένα ότι υ)ήρχε κά)οια σύνδεση ανά5εσαστις οικονο5ικές αλλαγές )ου έφερε η ανά)τυξη και στην ξαφνική ε5φάνισηβιαίων συγκρούσεων.
Οι )ερισσότερο αξιοση5είωτες αλλαγές στην οικονο5ία αφορούσαν στην διατροφήκαι την αγροτική δραστηριότητα. Τα εισαγό5ενα τρόφι5α, ε)ιδοτού5ενα αδρά α)ό
5έρους την κυβέρνησης της Ινδίας, )ωλούνταν τώρα στην 5ισή τι5ή των εγχώριων)ροϊόντων, κάνοντας την το)ική αγροτική ενασχόληση να 5οιάζει «αντιοικονο5ική». Η διατροφική αυτάρκεια εκτο)ιζόταν σταθερά υ)έρ της εξάρτησηςα)ό το )αγκοσ5ιο)οιη5ένο σύστη5α διατροφής, και )ολλοί λαντακιανοί –)ου στην)λειοψηφία τους ήσαν αγρότες –άρχισαν να αναρωτιούνται για το 5έλλον τους.
Οι αλλαγές στην εκ)αίδευση είχαν ε)ίσης τεράστιο αντίκτυ)ο. Στο )αρελθόν, τα)αιδιά της Λαντάκ 5άθαιναν τις δεξιότητες )ου τους χρειάζονταν για ναε)ιβιώσουν, και να )ροκόψουν ακό5α, 5έσα σ’ αυτό το δύσκολο )εριβάλλον:5άθαιναν να καλλιεργούν την τροφή τους, να φροντίζουν τα ζώα τους, να χτίζουνσ)ίτια α)ό ντό)ια υλικά. Αλλά στα νέα δυτικότρο)α σχολεία, αντί γι’ αυτά, τα)αιδιά εξο)λίζονταν 5ε δεξιότητες κατάλληλες για την ζωή στην )όλη στα)λαίσια 5ιας )αγκοσ5ιο)οιη5ένης οικονο5ίας –ένα τρό)ο ζωής, ό)ου σχεδόν ηκάθε 5ια ανάγκη είναι εισαγό5ενη. Τα νέα σχολεία δεν δίδασκαν σχεδόν τί)οτε
σχετικά 5ε τον )αραδοσιακό τρό)ο ζωής της Λαντάκ. Αντίθετα, τα )αιδιάδιδάσκονταν α)ροκάλυ)τα να )εριφρονούν τον )αραδοσιακό )ολιτισ5ό.
Η έδρα της )ολιτικής και οικονο5ικής ισχύος άλλαξε κι αυτή ε)ίσης. Παραδοσιακά,κέντρο της οικονο5ίας ήταν το νοικοκυριό, ενώ οι )ερισσότερες α)ό τις ση5αντικέςα)οφάσεις )αίρνονταν σε ε)ί)εδο χωριού. Με την άφιξη της νέας οικονο5ίας, ηοικονο5ική και )ολιτική ισχύς συγκεντρώθηκε στην )ρωτεύουσα, την Λε,αφήνοντας τα χωριά α5έτοχα σε α)οφάσεις )ου ε)ηρέαζαν σε βάθος τη ζωή τους.
Εν τω 5εταξύ, οι νέοι άνδρες άφηνα τα χωριά τους και 5αζεύονταν στην Λε σεαναζήτηση )ληρω5ένης δουλειάς. Ξεκο55ένοι ξαφνικά α)ό την κοινότητα τουχωριού, καθώς ήσαν, και ριγ5ένοι σ’ ένα ανελέητο ανταγωνισ5ό 5ε εκατοντάδεςάλλους για κά)οια δυσεύρετη δουλειά, η κά)οτε ακ5αία αίσθηση της ταυτότητάςτους γνώριζε τώρα 5ια σε βάθος διάβρωση.
Τις αλλαγές αυτές ερχόταν ε)ί )λέον να οξύνουν 5ια )λη55υρίδα ξένωντουριστών, η εισαγωγή της δορυφορικής τηλεόρασης, και ο βο5βαρδισ5ός α)ό τηνδιαφη5ιστική )ρο)αγάνδα κάθε λογής –)ου όλα συνέβαλλαν στην εξιδανίκευσητης δυτικής, αστικής κουλτούρας, κάνοντας τους λαντακιανούς να νιώθουνκαθυστερη5ένοι και χαζοί 5)ροστά της.
Για 5ένα, ήταν ξεκάθαρο ότι η άφιξη της )αγκοσ5ιο)οιη5ένης οικονο5ίας είχεδη5ιουργήσει 5ια καθολική αίσθηση ανασφάλειας και α)οδυνά5ωσης. Σε)ρακτικό ε)ί)εδο, οι λαντακιανοί κατέληγαν σταδιακά να εξαρτώνται, αντί ο έναςα)’ τον άλλο, α)ό βιο5ήχανους 5ακρινών χωρών και α)ό γραφειοκρατίες ξένων
Local  Futures  www.localfutures.org  
3  

	
  

	
  

κέντρων. Α)ό ψυχολογική ά)οψη, είχαν χάσει την ε5)ιστοσύνη στον εαυτό τουςκαι στον δικό τους )ολιτισ5ό. Και δεν είναι δύσκολο να δια)ιστώσου5ε, )ώς οιάνθρω)οι )ου αισθάνονται ανασφαλείς και α)οδυνα5ω5ένοι 5)ορεί νακαταφύγουν στην οργή και τον εξτρε5ισ5ό.
Η ταχύτητα και η κλί5ακα 5ε την ο)οία συνέβησαν οι αλλαγές αυτές στην Λαντάκυ)ήρξε σωρευτική, αναδεικνύοντας καταφανέστατα την δο5ική σύνδεση 5εταξύ)αγκοσ5ιο)οίησης, ανασφάλειας και σύγκρουσης. Ήταν άλλωστε )ροφανές ότι ηίδια διαδικασία εξελίσσεται σ’ όλο τον υ)όλοι)ο κόσ5ο: το οικονο5ικό σύστη5α,ό)ως κατάλαβα καλά, έχει καταστεί )αντού )αράγοντας φόβου,φοντα5ενταλισ5ού και )ολιτικής α)οσταθερο)οίησης. Και α)’ τον Βορρά ως τονΝότο, η τεράστια ψυχολογική και υλική ανασφάλεια )ου )ροήγαγε η)αγκοσ5ιο)οίηση έχει 5εγεθύνει κατά )ολύ την δυνατότητα των δη5αγωγών ναχρησι5ο)οιούν τον φόβο και την )ροκατάληψη για να χειραγωγούν την κοινήγνώ5η.
Για την ανατρο)ή της τάσης αυτής, δεν αρκεί ούτε κά)οια )ολιτική της ταυτότητας
ούτε η συ5βατική )ολιτική αντι)αράθεσης ‘αριστεράς’ και ‘δεξιάς’. Αντί γι’ αυτές,είναι ανάγκη να αλλάξου5ε εκ βάθρων τις δο5ικές οικονο5ικές δυνά5εις στη ρίζατου )ροβλή5ατος. Οι δυνά5εις αυτές έχουν εξα)ολυθεί χάρη στην ‘α)ορύθ5ιση’,την κατάργηση δηλαδή των κανόνων για τις )αγκόσ5ιες τρά)εζες και τις 5εγάλεςεταιρείες, και η 5εγαλύτερη ελ)ίδα 5ας )ροκει5ένου να α)οκτήσου5ε ειρήνη καισταθερότητα είναι να αντιστρέψου5ε αυτή τη διαδικασία.
Για να 5)ορέσου5ε να διακρίνου5ε το )ώς η καταστρατήγηση των κανόνων α)ό
τις εταιρείες οδήγησε στην κατάλυση της δη5οκρατίας, στην αύξηση τουφοντα5ενταλισ5ού και της βίας, και στην άνοδο ακροδεξιών ηγετών, έχει ζωτικήση5ασία να δού5ε τις ευρύτερες διασυνδέσεις, αυτές )ου γενικώς αγνοεί η)λειοψηφία των αναλύσεων.
Παγκοσ/ιο%οίηση και ΑνασφάλειαΠολύς κόσ5ος, ιδιαίτερα της αριστεράς, συνδέει την )αγκοσ5ιο)οίηση 5ε τηνδιεθνή συνεργασία, τις 5ετακινήσεις και την εξά)λωση των ανθρω)ιστικών ιδεών.
Στον )υρήνα της ό5ως, η )αγκοσ5ιο)οίηση είναι 5ια διαδικασία οικονο'ικής
φύσεως –η ο)οία υ)ήρξε στην καρδιά της νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας και του)ρογρά55ατος του κατεστη5ένου των 5εγάλων εταιρειών ήδη α)ό το τέλος του Β’Παγκοσ5ίου Πολέ5ου. Στον )αγκοσ5ιο)οιη5ένο Νότο, αναφέρεται ως ‘ανά)τυξη’,στον )αγκοσ5ιο)οιη5ένο Βορρά, ως )ρόοδος. Ό5ως τόσο στον Νότο όσο και στονΒορρά η θε5ελιώδης διαδικασία είναι 5ία και η αυτή: η α)ορρύθ5ιση, συγκέντρωση
και ιδιωτικο)οίηση των ε)ιχειρήσεων, της χρη5ατοδότησης και της )ολιτικής.
Στις η5έρες 5ας, αυτό κατορθώνεται κυρίως 5έσω των συ5φωνιών ‘ελεύθερου
ε5)ορίου’, οι ο)οίες )αρέχουν στις εταιρικές οντότητες την ελευθερία να κινούνταιLocal  Futures  www.localfutures.org  
4  

	
  

	
  

ανά τον κόσ5ο εις αναζήτηση της φθηνότερης εργασίας, των λιγότερο αυστηρών5έτρων )ροστασίας υγείας και )εριβάλλοντος, των 5εγαλύτερων φοροα)αλλαγώνκαι των )ιο γενναίων ε)ιδοτήσεων. Οι συ5φωνίες αυτές δίνουν την ευχέρεια στις
5εγάλες εταιρείες να 5εταφέρουν τις δράσεις τους –και άρα τις θέσεις εργασίαςό)ου τους αρέσει. Τους )αρέχουν ε)ί )λέον το δικαίω5α να ενάγουν κυβερνήσεις
για νό5ους και κανονισ5ούς )ου α)ειλούν τα δυνητικά κέρδη τους –εξευτελίζοντας
έτσι κάθε έννοια δη5οκρατίας. Εγκλωβισ5ένες 5έσα σε ένα σύστη5α )ου α)αιτείσυνεχή ‘ανά)τυξη’, οι κοινότητες είδαν τις το)ικές οικονο5ίες τους ναυ)ονο5εύονται, και σύρθηκαν στην εξάρτηση στα )λαίσια 5ιας ευ5ετάβλητηςοικονο5ίας των εταιριών, )άνω στην ο)οία οι ίδιες δεν έχουν κανένα έλεγχο.
Πιο ύ)ουλα ακό5η, το εταιρικό σύστη5α έχει οικοδο5ηθεί )άνω σε 5ια σειρά α)ό
έ''εσες ε)ιδοτήσεις – εν )ολλοίς )ρος τις υ)οδο5ές, α)ό τις ο)οίες εξαρτάται η)αγκοσ5ιο)οίηση. Παγκοσ5ιο)οιη5ένοι φορείς )ροώθησης )ωλήσεων ό)ως οιΓουώλ-Μαρτ, Ά5αζον και Α))λ α)αιτούν ένα συ5)αγές και 5ονί5ωςε)εκτεινό5ενο 5εταφορικό δίκτυο λι5ένων, σιδηροδρό5ων, αεροδρο5ίων και
5εγάλων εθνικών δρό5ων, καθώς και τεράστιες )οσότητες βαριά ε)ιδοτού5ενωνορυκτών καυσί5ων για τις 5εταφορές. Προς διαχείριση των αλυσίδων )ροσφοράςκαι διανο5ής των ε5)ορευ5άτων τους, χρειάζονται ε)ίσης τεχνολογίες)ροηγ5ένων δορυφορικών ε)ικοινωνιών – κάτι )ου άλλωστε έχουν ανάγκη και οι)αγκοσ5ιο)οιη5ένες τρά)εζες και οικονο5ικοί οργανισ5οί )ροκει5ένου ναδιακινούν τα κεφάλαιά τους ανά τον κόσ5ο. Σχεδόν σε κάθε χώρα, τα εκ)αιδευτικάσυστή5ατα έχουν στραφεί στην εκ)αίδευση των 5αθητών στις δεξιότητες )ουχρειάζεται ο κόσ5ος των 5εγάλων εταιριών. Όλοι αυτοί οι 5ηχανισ5οί, α)ό τη δο5ήτους, ευνοούν τις 5εγάλες ε)ιχειρήσεις )αγκόσ5ιας ε5βέλειας έναντι αυτών )ουέχουν τον κύκλο εργασιών ή την έδρα τους σε ένα 5όνο τό)ο, και οι )ερισσότεροίτους έχουν )ληρωθεί όχι α)ό τις ίδιες τις εταιρείες, )αρά α)ό τον φορολογού5ενο)ολίτη.[1]Η )ορεία της αυξανό5ενης εταιρικής εξουσίας δεν είναι ούτε ανα)όφευκτη ούτεφυσική, ούτε καν συνέ)εια κά)οιας δήθεν ‘κλί5ακας α)οτελεσ5ατικότητας’, ό)ωςνο5ίζουν )ολλοί. Είναι 5άλλον το α)οτέλεσ5α )ολιτικών ε)ιλογών δεκαετιώνολόκληρων α)ό 5έρους εθνικών κυβερνήσεων αλλά κι διεθνών σω5άτων, τύ)ουΠαγκόσ5ιας Τρά)εζας και ∆ΝΤ, )ου υ)οστηρίζουν αυθαίρετα το 5εγάλο και το)αγκοσ5ιο)οιη5ένο, 5ε την )ε)οίθηση ότι η εταιρική ανά)τυξη είναι ο δρό5ος )ουοδηγεί στην ειρήνη και την ευη5ερία. Όχι 5όνο ε)ετρά)η στις )αγκοσ5ιο)οιη5ένεςεταιρείες και τρά)εζες να εκ5εταλλεύονται υ)έρ εαυτών τις διαφορές στηνεργασία, την υγεία, την ασφάλεια και τις )εριβαλλοντολογικές )ροδιαγραφές ανάτην υφήλιο, )αρά τους )αραχωρήθηκαν κι α)ό )άνω τεράστιες φοροα)αλλαγέςκαι )λήθος ά5εσες ε)ιδοτήσεις. Ακό5α κι εκείνες οι )αγκόσ5ιας ε5βέλειαςε)ιχειρήσεις )ου φαίνεται να έχουν ‘στήσει στα )όδια τους’ κά)οιοι δαι5όνιοιε)ιχειρη5ατίες, οφείλουν 5εγάλο 5έρος της ε)ιτυχίας τους στην κυβερνητικήγενναιοδωρία. Ό)ως υ)οστηρίζει η συγγραφέας Μαριάνα Ματσουκάτο, ακό5α καιτο iPhone δεν υ)ήρξε τόσο ε)ινόηση της φαντασίας του Στηβ Τζο5)ς, όσο )ροϊόντης δη5όσια χρη5ατοδοτού5ενης έρευνας α)ό 5έρους του Υ)ουργείου Α5ύνης καιτου Ιδρύ5ατος Εθνικών Ε)ιστη5ών των ΗΠΑ.[2] Και οι 5ελλοντολογικές
Local  Futures  www.localfutures.org  
5  

	
  

	
  

ε)ιχειρήσεις του Έλον Μασκ έχουν ε)ωφεληθεί όχι 5όνο α)ό την ά5εση το)ική,)ολιτειακή και ο5οσ)ονδιακή υ)οστήριξη των 5 δις δολλαρίων, )αρά και α)ό
δεκάδες έρευνες )άνω στην τεχνολογία )υραύλων, 5εταξύ άλλων θε5άτων.[3]Εργασιακή ανασφάλειαΜε την α)ελευθέρωση των 5εγάλων εταιριών, οι θέσεις εργασίας )ου αυτές)ροσφέρουν έχουν καταστεί όλο και )ερισσότερο ε)ισφαλείς. Για )αράδειγ5α, 5ετην Α5ερικανική Συ5φωνία Ελευθέρου Ε5)ορίου (την NAFTA), οι Ηνω5ένεςΠολιτείες υ)έστησαν καθαρή α)ώλεια κά)ου 700.000 θέσεων εργασίας α)ό την
5ετεγκατάσταση εργοστασίων στο Μεξικό, ό)ου τα 5εροκά5ατα ήταν φθηνότερακαι οι συνθήκες εργασίας κατώτερες. [στόσο η )αγκοσ5ιο)οίηση είναι 5ιασυνεχιζό5ενη ‘κούρσα )ρος τον )άτο’, κι έτσι όλες αυτές οι θέσεις εργασίας δενέ5ειναν στο Μεξικό: Μεταξύ Οκτωβρίου 2000 και ∆εκε5βρίου του 2003 5όνο, τοΜεξικό έχασε 300.000 θέσεις εργασίας, ε)ειδή οι εξαγωγές )ροϊόντων 5αζικής)αραγωγής α)ό την Κίνα στις ΗΠΑ ήσαν φθηνότερες.[5] Τελικά, οι )ερισσότεροχα5ένοι στάθηκαν οι 5εξικανοί αγρότες: οι αγορές της χώρας τους κατακλύσθηκανα)ό γερά ε)ιδοτού5ενα αγροτικά )ροϊόντα α)ό τις ΗΠΑ, υ)ονο5εύοντας τηνε)ιβίωση κά)ου 2,3 εκατο55υρίων 5ικρών καλλιεργητών.[6] Πολλοί α)ό αυτούςκατέληξαν στις συνωστισ5ένες 5εγαλου)όλεις του Μεξικού, ό)ου αναγκάσθηκαν
να ανταγωνίζονται 5εταξύ τους για κακο)ληρω5ένες θέσεις στα εργοστάσια. Μηδιαθέτοντας και )ολλές ε)ιλογές, )ολλοί κατέληξαν 5ετανάστες –νό5ι5οι ή 5ηστις Ηνω5ένες Πολιτείες. Αυτά τα θύ5ατα της )αγκοσ5ιο)οίησης, κατά ειρωνείατης τύχης, α)έβησαν συχνά οι α)οδιο)ο5)αίοι τράγοι για την ανεργία των
α5ερικανών.
Ενώ τα ΜΜΕ έχουν υ)ερτονίσει τα ανερχό5ενα ε)ί)εδα )οιότητας ζωής τωνβιο5ηχανικών εργατών στο νότιο η5ισφαίριο, τα οφέλη για τους εργάτες είναι5ηδα5ινά 5)ροστά σε εκείνα των 5εγάλων εταιρειών )ου έχουν )ροβεί στηνίδρυση ’εξωχωρίων’ βιο5ηχανικών ε)ιχειρήσεων. Για )αράδειγ5α, α)ό την τι5ή)ώλησης 5ιας συσκευής iPhone της Α))λ, οι κινέζοι εργάτες εισ)ράττουν λιγότεροα)ό 2%, ενώ το κέρδος )ου καρ)ώνεται η Α))λ είναι 58%.[7]∆εν είναι 5όνον η εξαφάνιση των θέσεων εργασίας αυτή )ου οδηγεί στηνυ)οβάθ5ιση της )οιότητας ζωής ή της εξαθλίωσης. Είναι και η α)ειλή ότι ηδουλειές 5)ορούν ανά )άσαν στιγ5ή να 5εταφερθούν αλλού, έτσι και οι εργάτεςδεν δεχθούν 5ειω5ένο 5εροκά5ατο, 5ακρύτερο ωράριο ή λιγότερα ευεργετή5ατα.
Με αυτόν τον τρό)ο, οι )ολλές και )οικίλες δι5ερείς και )ολυ5ερείς συνθήκες‘ελευθέρου ε5)ορίου’ )ου ισχύουν σή5ερα χρησι5εύουν στο να υ)ονο5εύσουν τηνδια)ραγ5ατευτική δύνα5η των εργατών και να συ5)ιέζουν έτι )εραιτέρω τα5εροκά5ατα, ακό5α και για τις θέσεις εκείνες )ου οι εταιρείες δεν έχουν 5εταφέρει‘εξωχώρια’.

Local  Futures  www.localfutures.org  
6  

	
  

	
  

Ό5ως θέσεις εργασίας χάνονται ε)ίσης όσο οι εταιρείες διογκώνονταιε)ιχειρη5ατικά υ)ό κεντρική διεύθυνση. Όταν 5ια )αγκοσ5ιο)οιη5ένη εταιρείαεφοδιασ5ένη 5ε 5ια σειρά φοροα)αλλαγές και ε)ιδοτήσεις- εισέρχεται σε 5ιακαινούργια αγορά, η εγχώρια οικονο5ία τείνει να βιώσει καθαρή α)ώλεια θέσεωνεργασίας, καθώς οι 5ικρότεροι ανταγωνιστές, )ου κατά κανόνα εξαρτώνται)ερισσότερο α)ό την ανθρώ)ινη εργασία, 5οιραίως θα χρεωκο)ήσουν. Κά)οιες
5ελέτες έδειξαν ότι κάθε καινούργιο )ολυκατάστη5α )ου ιδρύεται στο Ηνω5ένοΒασίλειο συνε)άγεται καθαρή α)ώλεια 276 θέσεων εργασίας.[8] Η ηλεκτρονικήφίρ5α )ωλήσεων Ά5αζον κατέστρεψε 150.000 )ερισσότερες θέσεις α)’ όσεςδη5ιούργησε, σύ5φωνα 5ε το Ινστιτούτο για την Εγχώρια οικονο5ικήΑυτάρκεια.[9] Ό)ως και οι άλλοι διαδικτυακοί λιανο)ωλητές, η Ά5αζον, όχι 5όνοέχει ε)ωφεληθεί α)ό τις υ)οδο5ές ε)ικοινωνίας και 5εταφοράς )ου έχουνσυσταθεί 5ε δη5όσια χρη5ατοδότηση, )αρά έχει α)οφύγει ε)ίσης να εισ)ράξεικρατικούς και το)ικούς φόρους α)ό τους )ελάτες της των Ηνω5ένων Πολιτειώντης Α5ερικής –έσοδα α)ό φόρους ε)ί των )ωλήσεων δηλαδή, )ου τόση ανάγκη ταέχουν κράτη το)ική αυτοδιοίκηση- εξασφαλίζοντας για την εταιρεία έναεισ)ρακτικό )λεονέκτη5α έναντι του α)λού καταστη5ατάρχη της τάξεως του
9,75%.[10]Ταυτόχρονα, ένα σωρό θέσεις εργασίας χάνονται χάρη στην )ροηγ5ένητεχνολογία. Το )ροφανές )αράδειγ5α δίνει ο κατασκευαστικός το5έας, ό)ου 5ια5εγάλη σειρά ειδικευ5ένων εργατών έχει αντικατασταθεί α)ό ρο5)ότ. Παρό5οιαό5ως ε)ίδραση έχει ασκήσει η τεχνολογία και στην αγροτική )αραγωγή. Η)αγκοσ5ιο)οιη5ένη οικονο5ία των κυριαρχού5ενων α)ό τις εξαγωγές αγορώνα)αιτεί τεράστιες )οσότητες τυ)ο)οιη5ένων ε5)ορευ5άτων, και η )αραγωγή
αυτών των ειδών διατροφής σε 5εγάλη κλί5ακα ση5αίνει 5ονοκαλλιέργεια, )ου 5ετην σειρά της εξαρτάται κατά βάση α)ό βιο5ηχανικό εξο)λισ5ό και χη5ικέςεισροές, ενώ δεν α)αιτεί )αρά ένα σχετικά 5ικρό αγροτικό εργατικό δυνα5ικό.
Α)οτέλεσ5α, να βλέ)ου5ε 5εγάλη )τώση στο βιοτικό ε)ί)εδο των εργαζό5ενωνστον αγροτικό το5έα. Στην Ευρω)αϊκή Ένωση, κά)ου 4 εκατο55ύρια αγροκτή5ατα5ε έκταση κάτω α)ό τα 100 στρέ55ατα εξαφανίστηκαν 5έσα στην τελευταίαδεκαετία. Σή5ερα, 5όλις το 3% των αγροκτη5άτων ελέγχουν )άνω α)ό το 50% όλης
της αγροτικής γης της ΕΕ. [11] Στις ΗΠΑ, η Υ)ηρεσία Α)ογραφής θεωρεί τουςαγρότες τόσο α5ελητέο α)ό δη5ογραφική ά)οψη τ5ή5α του )ληθυσ5ού, ώστε δεν)αρακολουθεί )ια τον αριθ5ό τους, εκτι5άται ωστόσο ότι υ)άρχουν )λέον
λιγότεροι ανεξάρτητοι αγρότες στην Α5ερική )αρά έγκλειστοι στις φυλακές τηςχώρας.[12] Όσο η τεχνολογία της )ληροφορίας γίνεται )ιο εξεζητη5ένη, οι θέσεις
εργασίας )ολλών άλλων το5έων )ερνούν α)ό τους ανθρώ)ους στους υ)ολογιστές.
Ε)ί του )αρόντος, η κακο)ληρω5ένη χειρωνακτική εργασία και οι θέσεις υψηλήςεξειδίκευσης είναι ακό5η σχετικά )ροστατευ5ένες α)ό την τάση αυτή, ό5ως ητεχνολογική )ρόοδος αυξάνει την ανασφάλεια όλων σχετικά 5ε το ε)αγγελ5ατικότους 5έλλον.[13]Local  Futures  www.localfutures.org  
7  

	
  

	
  

Πολιτική ΑνασφάλειαΗ θεσ5ική α)ορρύθ5ιση των 5εγάλων εταιρικών οργανισ5ών, )εριλα5βανο5ένωνκαι των τρα)εζών, έχει δώσει την δυνατότητα σε 5ια χούφτα γίγαντες να5ονο)ωλούν τις )αγκόσ5ιες αγορές. Μερικοί α)’ αυτούς έχουν γίνει ισχυρότεροια)ό τα εθνικά κράτη, τόσο α)ό )λευράς )λούτου όσο και )ολιτικής ε)ιρροής.
Αυτές οι )ολυεθνικές έχουν χρησι5ο)οιήσει την χωρίς )ροηγού5ενο ισχύ τουςστην δη5ιουργία ο5άδων )ίεσης [λό5)υ] )ροκει5ένου να εξαναγκάσουν τιςκυβερνήσεις στην )εραιτέρω οικονο5ική α)ορρύθ5ιση υ)έρ αυτών, 5ε5ηχανισ5ούς τύ)ου ρητρών ‘∆ιακανονισ5ού ∆ιαφωνιών 5εταξύ Ε)ενδυτή καιΚράτους’ (ISDS) στις συ5φωνίες ελευθέρου ε5)ορίου, ώστε να 5)ορούν να ενάγουντις κυβερνήσεις και να )ροσβάλλουν κανονιστικές ρυθ5ίσεις για την )ροστασίατου δη5οσίου συ5φέροντος.[14]Ενώ το ‘ελεύθερο ε5)όριο’ )αρέχει στους 5εγάλους )αίκτες το ελεύθερο να κάνουνό,τι τους ευχαριστεί, ση5αίνει το ακριβώς αντίθετο-)ερισσότερες ρυθ5ίσεις και)εριορισ5ούς- για τους 5ικρότερους, εκείνους )ου έχουν έδρα και κύκλο εργασιώνστην χώρα τους. Οι κυβερνήσεις έχουν εξαναγκασθεί α)ό τις ο5άδες )ίεσης των
5εγάλων ε)ιχειρήσεων να )εριορίσουν τις δραστηριότητες των 5ικρότερωνε)ιχειρήσεων, εγκλωβίζοντάς τες σε )αράλογες )ροδιαγραφές και )ολύ)λοκες
γραφειοκρατικές διατυ)ώσεις. Σε )ολλές )ερι)τώσεις 5άλιστα, οι 5ικρέςε)ιχειρήσεις ε)ιβαρύνονται άδικα 5έσω ρυθ5ίσεων αναγο5ένων σε )ροβλή5ατα)ου έχουν την αιτία τους στην )αραγωγή 5εγάλης κλί5ακας. Οι τεράστιες)τηνοτροφικές 5ονάδες κλωβοστοιχίας, ας )ού5ε, σαφώς και χρειάζονται
ση5αντικές ρυθ5ίσεις για την )ροστασία του )εριβάλλοντος και της υγείας, αφού
τα εκατο55ύρια των γενετικά )ανο5οιότυ)ων και ασφυκτικά )εριορισ5ένων ζώωντους είναι αναγκαστικά ε)ιρρε)ή σε ασθένειες, οι τόνοι των α)οβλήτων τους)ρέ)ει να α)ο5ακρύνονται και να ενα)οτίθενται 5ε ασφάλεια, ενώ η 5εταφοράτων ε)εξεργασ5ένων )ουλερικών σε 5εγάλες α)οστάσεις ενέχει τον κίνδυνοαλλοιώσεων. Ο 5ικρός )αραγωγός τώρα –ο αγρότης 5ε τις λίγες ντουζίνεςελεύθερα κοτό)ουλα- υ)όκειται κι αυτός στις ίδιες ουσιαστικά ρυθ5ίσεις, )ουσυχνά αυξάνουν το κόστος του σε ση5είο )ου να καταντά αδύνατη η )αρα5ονή τουστο ε)άγγελ5α. Οι 5εγαλο)αραγωγοί 5)ορούν άνετα να 5εταφέρουν το κόστος
της συ55όρφωσής τους σε )ολύ 5εγαλύτερη έκταση, κάνοντας να φαίνεται ότιαυτοί τάχα εφαρ5όζουν 5ε ε)ιτυχία 5ια ‘οικονο5ία κλί5ακος’ [«εν τη καταναλώσειτο κέρδος», )ου λέγανε οι 5εγαλέ5)οροι του )αρελθόντος] έναντι των 5ικρότερων)αραγωγών.
Την ίδια στιγ5ή, οι ίδιες οι κυβερνήσεις έχουν κι αυτές γίνει φτωχότερες εξ αιτίαςτης εταιρικής α)ορρύθ5ισης. Τα οικονο5ικά τους έχουν ζη5ιωθεί α)ό τις γενναίεςε)ιδοτήσεις )ου 5οιράζουν )ροκει5ένου να )ροσελκύσουν τις 5εγάλεςε)ιχειρήσεις, και τα έσοδά τους έχουν )ληγεί α)ό τις φοροα)αλλαγές, τιςεξωχώριες εταιρείες, και την δυνατότητα α)όκρυψης κερδών )ου εξασφαλίζουν οι)ολυεθνικές σε χώρες 5ε χα5ηλότερη φορολογία. Η α)ορρύθ5ιση των οικονο5ικώνέχει αφήσει τις κυβερνήσεις ακό5α )ερισσότερο χρεω5ένες στις
Local  Futures  www.localfutures.org  
8  

	
  

	
  

)αγκοσ5ιο)οιη5ένες τρά)εζες και εταιρείες, ενώ )αράλληλα οι κυβερνήσεις είναιυ)οχρεω5ένες να καλύ)τουν όλο το ε)ί )λέον κόστος –τα κοινωνικά και)εριβαλλοντικά )ροβλή5ατα, δηλαδή, )ου είναι τα ανα)όφευκτα )αρα)ροϊόντατης )αγκοσ5ιο)οιη5ένης ανά)τυξης.
Α)ο5ακρυσ5ένοι όλο και )ερισσότερο α)ό τους φορείς λήψης α)οφάσεων )ουε)ηρεάζουν τις ζωές τους, και ανασφαλείς ως )ρος την οικονο5ική τους ε)ιβίωση,)ολλοί άνθρω)οι έχουν α)ογοητευθεί, εξοργισθεί και α)ηυδήσει 5ε το τρέχον)ολιτικό σύστη5α. Μολονότι τα δη5οκρατικά συστή5ατα ανά τον κόσ5ο έχουνχάσει 5εγάλο 5έρος της αξιο)ιστίας τους εξ αιτίας της ουσιαστικής διακυβέρνησήςτους α)ό τις ανεξέλεγκτες τρά)εζες και εταιρείες, οι )ερισσότεροι ρίχνουν το
φταίξι5ο στην κυβερνητική ηγεσία της χώρας τους. Μη βλέ)οντας το δάσος, όλοκαι )ερισσότεροι άνθρω)οι καταντούν τελικά να ε)ηρεάζονται α)ό τους ψευδείςισχυρισ5ούς και τις κούφιες υ)οσχέσεις δη5αγωγών και αυταρχικών υ)οψηφίων,)ου καταφέρνουν έτσι να εδραιωθούν στον )ολιτικό στίβο των διαφόρων χωρών.
Ψυχολογική ανασφάλειαΚαθώς η το)ικές, και ακό5η οι εθνικές, οικονο5ίες υ)ονο5εύονται, ο ιστός της
αλληλεξάρτησης )ου συγκρατεί ενω5ένες τις ε)ί 5έρους αντίστοιχες κοινότητες
αρχίζει να ξεφτάει, και τούτο δεν οδηγεί 5όνο στον κοινωνικό κατακερ5ατισ5ό καιτην α)ο5όνωση, )αρά ξηλώνει και το δίχτυ ασφαλείας )ου εξασφαλίζει τηνσιγουριά ότι 5)ορεί κανείς να βασιστεί στην βοήθεια της )εριβάλλουσας
κοινότητας, στους δύσκολους καιρούς.
Την ίδια στιγ5ή, η καταναλωτική κουλτούρα της )αγκοσ5ιο)οίησης )ου στηρίζειτην διόγκωση των 5εγάλων εταιριών ε)εκτείνεται αδιάκο)α. Οι άνθρω)οι σ’ όλοτον κόσ5ο βο5βαρδίζονται συνεχώς 5ε διαφη5ιστικά 5ηνύ5ατα )ου τους λένε: ‘δεναξίζεις και )ολύ ό)ως είσαι, 5)ορείς ό5ως να βελτιωθείς αγοράζοντας το )ροϊόν5ας.’Ενόσω οι σχέσεις )ρόσω)ο 5ε )ρόσω)ο υ)οβαθ5ίζονται, και τα ζωντανά )ρότυ)ααντικαθίστανται α)ό 5ακρινές, κατασκευασ5ένες εικόνες δήθεν τελειότητας σταΜΜΕ και στον αναξιό)ιστο κόσ5ο της ‘κοινωνικής δικτύωσης’, η νοσηρή σύγκριση
δίνει και )αίρνει. Οι τάσεις αυτές συνδέονται 5ε τους αυξανό5ενους ρυθ5ούςανόδου διαταραχών ό)ως η ανορεξία, το άγχος, η ε)ιθετικότητα και αυτή ηαυτοκτονία, ενώ )αράλληλα η κοινωνική α)ο5όνωση, η ενδοοικογενειακέςεντάσεις και οι αυξανό5ενη οικονο5ική )ίεση έχουν )ροκαλέσει την ε)ιδη5ική
ε5φάνιση κατάθλιψης και εξαρτήσεων.[15]Ανασφαλείς και )εριθωριο)οιη5ένοι αναγκαστικά α)ό αυτήν την νέα οικονο5ία, οιάνθρω)οι 5)ορεί να καταστούν ιδιαίτερα ευάλωτοι α)ό κάθε λογής)ροκαταλήψεις. Στον Νότο κυρίως, η διάλυση κοινοτήτων και )ολιτισ5ώνακρωτηριάζει τον )λούτο των συνδέσ5ων 5εταξύ των γενεών και ξεριζώνει την
Local  Futures  www.localfutures.org  
9  

	
  

	
  

ταυτότητα των ατό5ων, αντικαθιστώντας την 5άλιστα συχνά 5ε αρρωστη5ένα)ρότυ)α )ου αντανακλούν ένα α)ελ)ισ5ένο αίσθη5α ανάγκης να ανήκεις κά)ου.
Ο ιδεολογικός φοντα5ενταλισ5ός και ο εξτρε5ισ5ός 5οιάζει να έχει να )ροτείνεικά)οια εξήγηση για την ε)ιδείνωση των κοινωνικών και ατο5ικών δεινών, αλλάκαι 5ια ριζική λύση: Μ)ορεί να )ροσδώσει αξία και νόη5α στην ύ)αρξη τουατό5ου, αλληλεγγύη και 5ια αίσθηση κοινότητας –όλες ουσιώδεις ανθρώ)ινες
ανάγκες )ου έχουν υ)ονο5ευθεί α)ό την )αγκοσ5ιο)οίηση.
Η εκρίζωση των ιθαγενών αγροτικών )ληθυσ5ών – 5ια δρα5ατική και ε5φανήςτάση στις χώρες του )αγκόσ5ιου Νότου – υ)ήρξε εν )ολλοίς ο κινητήριος 5οχλόςτης εθνικής σύγκρουσης, του φοντα5ενταλισ5ού και του ριζοσ)αστισ5ού σ’ αυτότο κο55άτι του κόσ5ου. Γιατί στον Νότο, 5εγάλες οικονο5ικές δυνά5εις έχουνα)οψιλώσει τις αγροτικές )εριοχές. Τα 5ικρά οικογενειακά αγροκτή5ατα )ου)αράγουν )ροϊόντα ταυτόση5α 5ε εκείνα της )αγκοσ5ιο)οιη5ένης οικονο5ίαςτροφί5ων )αγιδεύονται 5εταξύ των συνεχώς αυξανό5ενων τι5ών )ου α)αιτούνα)ό αυτούς οι ε)ιχειρήσεις )ωλήσεως καυσί5ων και εξο)λισ5ού αφ’ ενός, και της)τώσης των τι5ών )ου οι ίδιοι εισ)ράττουν για την )αραγωγή τους αφ’ ετέρου.
Α)λώς, τους είναι αδύνατον να ανταγωνισθούν τις αγρίως ε)ιδοτού5ενεςστηριγ5ένες στις εξαγωγές 5εγάλες ‘αγροε)ιχειρήσεις’, και η σταθερά καθοδικήτους )ορεία έχει α)οδεκατίσει τις το)ικές οικονο5ίες και τις κοινότητες )ου κά)οτεσυντηρούσαν. Οι νέοι )ου 5εγάλωσαν 5έσα σ’ αυτές τις αγροτικές )εριοχές συχνάδεν βλέ)ουν κανένα 5έλλον για τον εαυτό τους εκεί: όχι 5όνο οι δουλειές είναιλιγοστές, αλλά –ό)ως ακριβώς στην Λαντάκ- τα ΜΜΕ και η διαφή5ιση τους λένεότι η ζωή στην )όλη είναι αντίθετα ‘κουλ’, χαρισά5ενη και συναρ)αστική. Αυτά τα
τ5ή5ατα της χώρας –)ου στις ΗΠΑ τα λένε ‘η ενδοχώρα’- έχουν καταστεί γόνι5οέδαφος για κάθε ακροδεξιό αυταρχικό κίνη5α.
Αναχαίτιση του Αυταρχισ/ού: η %ροο%τική της εντο%ιότητας
Έχου5ε ε)ειγόντως ανάγκη 5ιας ευρείας ενη5έρωσης για τη συνολική εικόνα τηςοικονο5ικής α)ορρύθ5ισης και για τις ε)ι)τώσεις της )άνω στις κοινότητες και την)ροσω)ική 5ας ζωή. Η άγνοιά 5ας γι’ αυτό στο σύστη5α και 5όνο είναι αυτή )ουδίνει την δυνατότητα στις ψευδο-λύσεις τύ)ου Τρα5), Μ)ρέξιτ, Ντουτέρτε κλ) να)αίρνουν τα )άνω τους, ενώ το )αγκοσ5ιο)οιη5ένο οικονο5ικό σύστη5α τραβάει5)ροστά, ακάθεκτο. Παρά το γεγονός ότι αυτές οι δεξιόστροφες )ολιτικές δυνά5ειςσυχνά χαρακτηρίζονται ως ‘αντίθετες στην )αγκοσ5ιο)οίηση’, στην)ραγ5ατικότητα εξυ)ηρετούν την ενίσχυση των )αγκόσ5ιων 5ονο)ωλίων.[16]Η ό)οια κίνηση για την θερα)εία των δεινών )ου συνε)άγεται αυτή η κατάστασηθα )ρέ)ει όχι 5όνο να εκθέσει και να διαγνώσει την συστη5ική νόσο τηςοικονο5ικής α)ορρύθ5ισης, αλλά ε)ίσης και να )αρουσιάσει 5ια συνεκτικήεναλλακτική )ροο)τική. Προσω)ικά )ιστεύω ότι η οικονο5ική εντο)ιότητασυνιστά την στρατηγικότερη λύση. Το 5ονο)άτι της εντο)ιότητας θα α)αιτούσε5ια στροφή 180 5οιρών στην οικονο5ική )ολιτική, ώστε οι ε)ιχειρήσεις και ηχρη5ατοδότηση να καταστούν το)ικές και υ)όλογες σε δη5οκρατικές διαδικασίες.
Local  Futures  www.localfutures.org  
10  

	
  

	
  

Αυτό ση5αίνει ε)αναρρύθ5ιση των τεράστιων )ολυεθνικών εταιρειών καιτρα)εζών, καθώς και 5εταστροφή των φόρων και ε)ιδοτήσεων ώστε να 5ηνευνοούν )λέον το 5εγάλο και το )αγκοσ5ιο)οιη5ένο, )αρά αντίθετα ναυ)οστηρίζουν σε 5εγάλη κλί5ακα το 5ικρό 5έγεθος. Η ανοικοδό5ηση ισχυρότερων,)ερισσότερο διαφορο)οιη5ένων, αυτοδύνα5ων οικονο5ιών σε εθνικό,)εριφερειακό και το)ικό ε)ί)εδο είναι ουσιαστικής ση5ασίας για τηνα)οκατάσταση της δη5οκρατίας, και 5ιας )ραγ5ατικής οικονο5ίας, βασισ5ένηςστην αειφόρο χρήση των φυσικών )όρων – 5ιας οικονο5ίας )ου εξυ)ηρετείουσιώδεις ανθρώ)ινες ανάγκες, 5ειώνει την ανισότητα και )ροάγει την κοινωνικήαρ5ονία.
Ο τρό)ος να ε)έλθει αυτή η αλλαγή δεν είναι α)λώς η υ)ερψήφιση ενός νέουυ)οψήφιου εντός της ίδιας ε)ισφαλούς )ολιτικής δο5ής. Χρειάζεται αντίθετα ναοικοδο5ήσου5ε )οικίλα ενωτικά λαϊκά κινή5ατα ώστε να δη5ιουργηθεί 5ια)ολιτική δύνα5η ικανή να ε)ιφέρει την συστη5ική εντο)ιότητα. Τούτο ση5αίνειευρεία συνειδητο)οίηση του τρό)ου 5ε τον ο)οίο η )αγκοσ5ιο)οίηση έχειδιαστρέψει την δη5οκρατία, και ε)ίγνωση ότι η ε)ιχειρη5ατική δραστηριότηταοφείλει να βασίζεται στην εντο)ιότητα, ώστε να είναι υ)όλογος και υ)οκεί5ενη σεδη5οκρατικές διαδικασίες. Χρειάζεται να αρχίσου5ε να συζητού5ε )ολιτικά 5εταξύ
5ας –5ε όσους νοιάζονται για την κοινωνική δικαιοσύνη και για την ειρήνη, 5’εκείνους )ου τους α)ασχολεί η ανεργία, το )εριβάλλον, ή οι )νευ5ατικές καιηθικές αξίες. Ση5αίνει ακό5α ευρεία συνειδητο)οίηση του κοινού συ5φέροντος )ουενώνει τις ε)ί 5έρους διεκδικήσεις και γεφυρώνει τον ανταγωνισ5ό αριστερών –δεξιών )αρατάξεων, και δη5ιουργία το)ικών ο5άδων )ρόσω)ο 5ε )ρόσω)ο, )ου
5ετά να συνδεθούν σε εθνικό ε)ί)εδο, και σε διεθνές ακό5α, και να σχη5ατίσουνένα )εριεκτικό κίνη5α –5ια κρίσι5η 5άζα- )ου θα 5)ορέσει να )εράσει στην)ολιτική και )ου θα )αρα5είνει γερό στην θέση του υ)έρ της δη5οκρατίας/κατάτων 5εγάλων εταιρειών της )αγκοσ5ιο)οίησης, εις )είσ5α των συστη5ικάε)ενδυ5ένων συ5φερόντων, )ου ανα)όφευκτα θα κληθεί να αντι5ετω)ίσει.
Μολονότι ένα τέτοιο )αγκόσ5ιο κίνη5α δεν έχει αναδυθεί ακό5η, σε κά)οιες χώρεςέχου5ε κιόλας διακρίνει όψεις της γενικής ε)ιθυ5ίας για 5ια θε5ελιακή αλλαγή.
Στις τελευταίες αγγλικές εκλογές, η διακήρυξη του Εργατικού κό55ατος)εριλά5βανε αρκετά )ροοδευτικά 5έτρα, ό)ως την ε)ανεθνικο)οίηση κο5βικώντο5έων )ου έχουν )εράσει σε 5εγάλες ιδιωτικές εταιρείες. Αν και οι Εργατικοί δενκέρδισαν τις εκλογές, )ήραν 5εγάλο 5έρος των ψήφων. Στις ΗΠΑ )άλι, η)ροεδρική εκστρατεία του Μ)έρνι Σάντερς το 2016 στάθηκε ένα ακό5η )αράδειγ5α)ολιτικού )ου αντα)οκρίνεται στη αυξανό5ενη χορεία των φωνών )ου ε)ικρίνουντον έλεγχο της οικονο5ίας α)ό τις 5εγάλες εταιρείες.
Το ζήτη5α είναι εν τούτοις )ολύ)λοκο: το εθνικό κράτος )αρα5ένει η )λέονκατάλληλη )ολιτική οντότητα για την θέσ)ιση ορίων στις )αγκοσ5ιο)οιη5ένεςε)ιχειρήσεις, την ίδια στιγ5ή ό5ως χρειάζονται )ιο α)οκεντρω5ένες οικονο5ικέςδο5ές, ιδίως όσον αφορά την ικανο)οίηση βασικών αναγκών. Αυτές οι εντό)ιες
οικονο5ίες α)αιτούν 5ιαν ο5)ρέλα )εριβαλλοντικής και κοινωνικής )ροστασίας
Local  Futures  www.localfutures.org  
11  

	
  

	
  

5ε την ενίσχυση εθνικών, ακό5η και διεθνών, ρυθ5ίσεων, )ου να καθορίζονται
ό5ως 5έσω το)ικών )ολιτικών ενεργειών. Αυτό )λησιάζει την )λατφόρ5α της
λατινοα5ερικάνικης αρχικά, αλλά ήδη )αγκόσ5ιας ε5βέλειας, ‘Αγροτικής Οδού’(La Via Campesina). Αν και δεν )ροβάλλει υ)οψήφιους για )ολιτικά αξιώ5ατα, έχειφθάσει να αντι)ροσω)εύει )άνω α)ό 400 εκατο55ύρια 5ικρούς κτη5ατίες α)’ όλοτον κόσ5ο στην διεκδίκησή τους για την διατροφική αυτοκυριαρχία και κόντραστην α)ορρύθ5ιση υ)έρ των 5εγάλων εταιρειών.
Η εντο)ιότητα είναι 5ια λύση )ολλα)λή. Μ)ορεί να α)οκαταστήσει τηνδη5οκρατία 5ειώνοντας την ε)ίδραση των 5εγάλων ε)ιχειρήσεων στην )ολιτικήκαι να θέσει τους αντι)ροσώ)ους υ)όλογους έναντι του λαού και όχι των
5εγαλοεταιρειών. Μ)ορεί να αναστρέψει την συγκέντρωση )λούτου )ροωθώνταςτην δη5ιουργία )ερισσότερων 5ικρών ε)ιχειρήσεων και διατηρώντας τηνκυκλοφορία του χρή5ατος σε το)ικό ε)ί)εδο. Μ)ορεί να ελαχιστο)οιήσει την5όλυνση και τα α)όβλητα, φροντίζοντας τις )ραγ5ατικές ανθρώ)ινες ανάγκες
5άλλον, )αρά τις ε)ιθυ5ίες )ου κατασκευάζει η καταναλωτική κουλτούρα, και5ειώνοντας τις α)οστάσεις 5εταξύ )αραγωγών και καταναλωτών.
Η εντο)ιότητα δίνει ακό5η την δυνατότητα στους ανθρώ)ους να βλέ)ουν
καθαρότερα τις ε)ι)τώσεις των )ράξεών τους: στις οικονο5ίες 5ικρής κλί5ακας,για )αράδειγ5α, γνωρίζει κανείς ά5εσα αν η )αραγωγή τροφί5ων είναιεξαρτη5ένη α)ό τοξικά φάρ5ακα, αν οι εργαζό5ενοι στα αγροκτή5ατα γίνονταιαντικεί5ενο εκ5ετάλλευσης, και αν το έδαφος διατηρείται υγιές. Με τον τρό)ο
αυτό, η ε)ιχειρη5ατικότητα καθίσταται )ερισσότερο υ)εύθυνη α)έναντι στο κοινό.
[17]∆ίνοντας )ροτεραιότητα στην )οικιλία της )αραγωγής για τις το)ικές ανάγκεςέναντι της εξειδικευ5ένης )αραγωγής )ρος εξαγωγή, η εντο)ιότητα αναδιανέ5ειτην οικονο5ική και )ολιτική εξουσία α)ό τα )αγκόσ5ια 5ονο)ώλια σεεκατο55ύρια 5ικρών )αραγωγών, αγροτών και ε)ιχειρη5ατιών. Μ’ αυτόν τοντρό)ο α)οκεντρώνει την )ολιτική δύνα5η και την εδραιώνει στην κοινότητα,)αρέχοντας στους ανθρώ)ους 5εγαλύτερη αυτενέργεια )άνω στις αλλαγές )ου οιίδιοι ε)ιθυ5ούν να δουν στη ζωή τους.
Η ραγδαία αυξανό5ενη ανά)τυξη των )ρωτοβουλιών για την εντο)ιότητα –α)ό τις)ροσ)άθειες )ερί τα τρόφι5α ό)ως οι κοινοτικοί κή)οι, οι λαϊκές αγορές, τακοινοτικά υ)οστηριζό5ενα )ρογρά55ατα αγροτικής )αραγωγής στα χωριά ή τις)όλεις, 5έχρι τους το)ικούς συνεταιρισ5ούς, τα α)οκεντρω5ένα σχή5αταανανεωτικών )ηγών ενέργειας, τις δανειστικές βιβλιοθήκες εργαλείων και τακοινοτικά εκ)αιδευτικά )ρογρά55ατα – όλες 5αρτυρούν ότι όλο και )ερισσότεροι
άνθρω)οι καταλήγουν, δια της κοινής λογικής οι )ιο )ολλοί, στην εντο)ιότητα ως
5ια συστη5ική λύση στα )ροβλή5ατα )ου αντι5ετω)ίζουν.
Ενδεικτικά ακολουθούν 5ερικές ήδη ενεργείς )ρωτοβουλίες:
Local  Futures  www.localfutures.org  
12  

	
  

	
  

•

•

•

•

Στο Φίτζροϋ της Αυστραλίας )ραγ5ατο)οιούνται 5ηνιαίες συναντήσεις σεκά)οιο το)ικό )άρκο, ό)ου οι συ55ετέχοντες ανταλλάσσουν ελεύθεραδιάφορα )ροϊόντα, σ)όρους, αυγά, 5αρ5ελάδες, σάλτσες, λουλούδια,συνταγές και καλλιεργητικές ιδέες, χωρίς χρη5ατική συναλλαγή. Αυτή ηΑστική Σοδειά, ό)ως αυτο)ροσδιορίζεται, όχι 5όνο βοηθά τους κατοίκους ναεξοικονο5ούν χρή5ατα για το φαγητό, αλλά )αράλληλα τους δίνει τηνευκαιρία να γνωριστούν 5εταξύ τους και να δη5ιουργήσουν δεσ5ούςκοινότητας.[18]Στην )ολιτεία Βερ5όντ των ΗΠΑ, το Κοινοτικό Αγρόκτη5α της Πάιν Άιλαντδίνει την δυνατότητα στους )ρόσφυγες, )ροερχό5ενους κυρίως α)ό τηνΑφρική και την Ασία, να συνεχίσουν τις αγροτικές και διατροφικές)αραδόσεις )ου άφησαν )ίσω τους, όταν αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουντον τό)ο τους. Το αγρόκτη5α δεν )ροσφέρει α)λώς σ’ αυτούς τους5ετανάστες την ευκαιρία να καλλιεργήσουν φθηνά τα τρόφι5α )ουγνωρίζουν και χρειάζονται –τους συνδέει ε)ίσης και 5εταξύ τους αλλά και5ε την νέα τους κοινότητα.[19]Στο Όξφορντσάιρ της Αγγλίας, ο Πυρήνας για την Μείωση των Εκ)ο5)ώνΆνθρακα, )ροσ)αθεί να δη5ιουργήσει 5ια ανεξάρτητη α)οκεντρω5ένηκοινοτική υ)οδο5ή ανανεού5ενης ενέργειας, 5ετατρέ)οντας στέγες κτιρίωνκαι εγκαταλει55ένες εκτάσεις σε 5ικρο-δίκτυα ηλεκτρικής )αραγωγής γιατις το)ικές ανάγκες. Το )ρόγρα55α χρη5ατοδοτείται 5έσω της )ώλησηςκοινοτικών ο5ολόγων.[20]Αλλά κι αυτό ακό5α το ίδιο το χρη5ατο)ιστωτικό σύστη5α –η )ηγή τόσωνδεινών και δυστυχίας- γίνεται, 5ε βαθειές ε)ι)τώσεις, εντό)ιο. Στις)αράγκες της Φορταλέτσα, στην Βραζιλία, για )αράδειγ5α, δη5ιουργήθηκε5ια κοινοτική τρά)εζα, η Λας Πάλ5ας, )ου διοικείται α)ό ντό)ιους
κατοίκους, 5ε σκο)ό να καλύψει το)ικές ανάγκες. Μεταξύ άλλων, εξέδωσετο δικό της νό5ισ5α, )ου κυκλοφορεί 5όνο 5έσα στην κοινότητα. Όταν αυτότο )ρόγρα55α ξεκίνησε, 5όλις το 20% των συναλλαγών γινόταν ε)ιτό)ια.
Σή5ερα, το )οσοστό αυτό ξε)ερνάει το 90%.[21]Τα )αρα)άνω α)οτελούν 5όνο ένα 5ικρό δείγ5α των κυριολεκτικά χιλιάδωνδη5ιουργικών )ρωτοβουλιών εκ των κάτω, )ου καταδεικνύουν τόσο το εφικτό τηςεντο)ιότητας, όσο και τα συστη5ικά της οφέλη.
∆υστυχώς, η εντο)ιότητα 5ερικές φορές συγχέεται 5ε τον α)ο5ονωτισ5ό και5άλιστα κά)οτε 5ε τον ακροδεξιό εθνικισ5ό. Στην )ραγ5ατικότητα ισχύει τοαντίθετο: η εντο)ιότητα )ροϋ)οθέτει την διεθνή συνεργασία και αλληλεγγύη)ροκει5ένου να ανακόψει τη σαρωτική ε)έλαση των 5εγαλοεταιρειών, γιατίστηρίζεται )άνω στον βαθύτατο σεβασ5ό για την )ολιτιστική )οικιλότητα, καιε)ο5ένως στην ανοχή του διαφορετικού.
Η αγγλική )όλη Πρέστον συνιστά ένα καλό )αράδειγ5α για το )ώς η εντο)ιότητα)ροάγει την συνεργασία. Το 2011, το δη5οτικό και το νο5αρχιακό συ5βούλιο
έβαλαν 5)ροστά την εντό)ια χρη5ατοδότηση )ροκει5ένου να αντι5ετω)ίσουν τις
Local  Futures  www.localfutures.org  
13  

	
  

	
  

)ερικο)ές στην κρατική ε)ιχορήγηση α)ό 5έρους της κυβερνήσεως.
Μεταβάλλοντας τον )ροσανατολισ5ό των δα)ανών έξι )εριφερειακών φορέων,)εριλα5βανο5ένου ενός αστυνο5ικού σώ5ατος, οικιστικών συνδέσ5ων καικολλεγίων, κατάφεραν να αυξήσουν το )οσό )ου δα)ανήθηκε σε εντό)ιους
)ρο5ηθευτές α)ό 14 σε 28% 5έσα σε δυο χρόνια. Παράλληλα, ση5ειώθηκε αύξησηστον αριθ5ό των το)ικών συνεργατικών ε)ιχειρήσεων.[22] Χωρίς να τοχαρακτηρίζει κανένας α)ο5ονωτισ5ός, το συ5βούλιο του Πρέστον συνεργάζεταιτώρα 5ε άλλες )όλεις ανά την ΕΕ, ως 5έρος του Πανευρω)αϊκού Προ5ηθευτικού∆ικτύου, 5ε σκο)ό την εξέταση τρό)ων για την ε)ίτευξη )αρό5οιων αλλαγών στιςδικές τους το)ικές οικονο5ίες.
Στο 5εταξύ και άλλα δίκτυα ανα)τύσσονται τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές)εδίο. Μεταξύ αυτών )εριλα5βάνεται η Ε)ιχειρη5ατική Συ55αχία για Το)ικές
Ζώσες Οικονο5ίες (BALLE), η ο)οία συνενώνει εκατοντάδες ηγετών το)ικώνε)ιχειρήσεων α)’ όλη την Βόρειο Α5ερική για να 5οιραστούν την σχετική ε5)ειρίατους. Ο Σύνδεσ5ος της Νέας Οικονο5ίας, )άλι, φέρνει κοντά διάφορες ΜΚΟ,ε)ιχειρήσεις και ακτιβιστές α)ό )εριοχές της Β. Α5ερικής 5ε σκο)ό την ανταλλαγή
α)όψεων και στρατηγικών για την εδραίωση της εντο)ιότητας. Το δίκτυο τωνΠόλεων για την Μετάβαση συνδέει στους κόλ)ους του ο5άδες )ου εργάζονται γιατην κατά το δυνατόν α)οδέσ5ευση α)ό την οικονο5ία των ορυκτών καυσί5ων. Ηδική 5ου οργάνωση, Local Futures [Εντό)ια Μέλλοντα], έχει ιδρύσει 5ια ∆ιεθνήΣυ55αχία για την Εντο)ιότητα (IAL), η ο)οία ανάγει αυτήν την ανταλλαγή
α)όψεων σε )αγκόσ5ιο )εδίο, έχοντας σή5ερα 5έλη της οργανώσεις και άτο5α)ροερχό5ενα α)ό )ερισσότερες των 50 χώρες. Γνήσια εντο)ιότητα ση5αίνει 'ικρήκλί'ακα σε 'εγάλη κλί'ακα, και α)αιτεί συνεργασία σε όλα τα ε)ί)εδα.
Ένα κύριο )ρόσκο55α ως )ρος την α)οδοχή ενός )ρογρά55ατος εντο)ιότητας
5εταξύ των )ροοδευτικών ατό5ων στάθηκε η εντύ)ωση ότι το φυσικό και τοεντό)ιο είναι ‘ελιτίστικα’ και αντα)οκρίνονται στο βαλάντιο 5όνο των ευ)όρων.
∆ιάφορες ‘ο5άδες )ροβλη5ατισ5ού’ των 5εγάλων εταιρειών )έτυχαν ναδιασ)είρουν ευρέως αυτό το 5ήνυ5α, ό5ως το σχετικά υψηλότερο κόστος των υγιώνε)ιλογών –είτε )ρόκειται για οργανικά τρόφι5α, για το)ικά οικοδο5ικά υλικά καιίνες, ή για εναλλακτική ιατρική- είναι σε 5εγάλο βαθ5ό )αράγωγο της5ετακύλησης του κόστους των 5εγαλοεταιρειών αυτών αφ’ ενός, και τωνκυβερνητικών ε)ιδοτήσεων )ρος την εξαγωγικά )ροσανατολισ5ένη )αραγωγήτων ίδιων αυτών εταιρειών αφ’ ετέρου. Αφαιρέστε όλη αυτή την τεχνικήυ)οστήριξη, και τότε το κόστος των (αγκοσ'ιο(οιη'ένων )ροϊόντων θα ήτανα)λησίαστο για τους )ερισσότερους.
Μια ακό5η σχετική κατηγορία ‘ε)ί ελιτισ5ώ’, είναι )ως ο Βορράς, ε)ιχειρώντας νακαταστήσει εντό)ιες τις ε)ί 5έρους οικονο5ίες του, γυρίζει την )λάτη στους
εξαθλιω5ένους λαούς του γεωγραφικού Νότου, ο ο)οίος, )ροκει5ένου να βγει α)ό
την φτώχεια, έχει ανάγκη τις αγορές των βορείων. Η αλήθεια είναι ότι η )ολύχρονη
εξαγωγικά )ροσανατολισ5ένη ‘ανά)τυξη’ (έχοντας τις ρίζες της στηνα)οικιοκρατία και την δουλεία) άφησε τις )ερισσότερε χώρες του Νότου βαθιά
Local  Futures  www.localfutures.org  
14  

	
  

	
  

χρεω5ένες –εξ αιτίας κυρίως της κατασκευής υ)οδο5ών αναγκαίων για το)αγκοσ5ιο)οιη5ένο ε5)όριο. Σή5ερα, η 5ερίδα του λέοντος α)ό τον )λούτο )ουδη5ιουργείται )άνω στην )λάτη των εργατών του Νότου )ηγαίνει στηνεξυ)ηρέτηση αυτού του χρέους, και όχι στην κάλυψη των ντό)ιων αναγκών.
Προώθηση της εντο)ιότητας ση5αίνει ενθάρρυνση των λαών Βορρά και Νότου ναδιαφορο)οιήσουν την οικονο5ική τους δραστηριότητα και να γίνουν )ερισσότεροαυτάρκεις. Για τους κατοίκους του Βορρά αυτό θα σή5αινε να κατέβουν α)ό την)λάτη των ανθρώ)ων της άλλης )λευράς του κόσ5ου, των ο)οίων η εξαθλίωσηείναι ά5εση συνέ)εια του εξαναγκασ5ού τους να )αράγουν για την εξαγωγή αντίγια τις δικές τους ανάγκες. Η αντιστροφή της εξάρτησης και α)ό τις δύο )λευρέςδεν θα συνίστατο στην ε)ιβολή κά)οιου είδους ά5εσου ε5)ορικού α)οκλεισ5ού.
Θα ήταν, αντίθετα, 5ια )ροσεκτική οικονο5ική διεργασία )εριέχουσα την στενήσυνεργασία του )αραγωγικού εργατικού δυνα5ικού Βορρά και Νότου.
Υ)ό το φως των )αγκοσ5ίων 5ας κρίσεων –)εριβαλλοντικής, κοινωνικής καιοικονο5ικής- οι κυβερνήσεις καλά θα έκαναν να αλλάξουν κατεύθυνση εκθε5ελίων. Αντί να συνεχίζουν να α)ορρυθ5ίζουν και να ε)ιδοτούν 5εγάλες,)αγκοσ5ιο)οιη5ένες τρά)εζες και ε)ιχειρήσεις, θα όφειλαν να εστιάζουν στηνστήριξη του εντό)ιου ε5)ορίου και των 5ικρών )αραγωγών. Αφού η τροφή είναικάτι )ου έχει ανάγκη ο καθένας, )αντού και κάθε 5έρα, να ρίχνουν το κύριο βάροςστην ανόρθωση της το)ικής διατροφικής οικονο5ίας. Η )ρακτική αυτήενδυνα5ώνει την συνολική οικονο5ία, ανοικοδο5εί την κοινότητα, και συντελεί
στην θερα)εία του )εριβάλλοντος. Συ5βάλλει ακό5η στην ανθεκτικότητα έναντιτης κλι5ατικής αλλαγής: τα διαφορο)οιη5ένα εντό)ια )αραγωγικά συστή5ατα σεένα δίκτυο αλληλεξάρτησης, αντί να 5ας εξαρτούν ως )ρος τις βασικές 5αςανάγκες α)ό )ολύ 5ακρινές )ηγές, θα εξο)λίσουν καλύτερα τις κοινότητές 5ας,έτσι ώστε να αντέξουν στις ανατρο)ές )ου ε)έρχονται.
Περιττεύει να )ού5ε, )ως τα τ5ή5ατα δη5οσίων σχέσεων των)αγκοσ5ιο)οιη5ένων εταιρειών εργάζονται σκληρά ώστε να α)οκρούσουν αυτό το
5ήνυ5α – λέγοντάς 5ας ότι, ανεξαρτήτως του κόστους του )αγκοσ5ιο)οιη5ένουδιατροφικού συστή5ατος, αν θέλου5ε να θρέψου5ε τον αυξανό5ενο )αγκόσ5ιο)ληθυσ5ό, δεν διαθέτου5ε άλλη εκλογή )αρά να )ολλα)λασιάσου5ε τις εντατικέςενεργειοβόρες και φαρ5ακοβόρες 5ονοκαλλιέργειες, την γενετική 5ηχανική και το)αγκοσ5ιο)οιη5ένο ε5)όριο.[23] Εκείνο )ου α)λώς αγνοούν, είναι το γεγονός ότι5ελέτες )ου έχουν διεξαχθεί σ’ ολόκληρον τον κόσ5ο, α)οκαλύ)τουν ότι οι5ικρότερες αγροτικές ε)ιχειρήσεις είναι )αραγωγικότερες ανά 5ονάδα εδάφους,ύδατος, και ενέργειας α)ό τις 5ονοκαλλιέργειες 5εγάλης κλί5ακας.[24] Ηβιο5ηχανική αγροκαλλιέργεια είναι α)οτελεσ5ατική 5οναχά 5ετρού5ενη σε)ροϊόν ανά 5ονάδα εργασίας: οι 5ονοκαλλιέργειες είναι )ολύ εντάξει, αν ο στόχοςείναι το κέρδος για τους λίγους εις βάρος εκατο55υρίων αγροτικών θέσεωνεργασίας, όχι ό5ως αν ο στόχος είναι η α)οδοτική )αραγωγή των κατά το δυνατόν)ερισσότερων τροφί5ων, 5ε δεδο5ένη την )ε)ερασ5ένη )ροσφορά της γης σεαρώσι5α εδάφη, καθαρό νερό και ενέργεια.

Local  Futures  www.localfutures.org  
15  

	
  

	
  

Εκείνοι )ου ζουν στον Βορρά της σφαίρας 5ας –ό)ου η βιο5ηχανο)οίηση τουαγροτικού το5έα 5ετράει )ολλές γενιές ήδη- εύκολα 5)ορεί να λησ5ονούν το
γεγονός ότι τα )ερισσότερα τρόφι5α )ου καταναλώνονται σή5ερα στον κόσ5ο)αράγονται α)ό 5ικρούς αγρότες 5ε εδάφη )ου δεν ξε)ερνούν τα 10στρέ55ατα.[25] Αντικατάσταση αυτών των 5ικρών ιδιοκτησιών 5ε βιο5ηχανικές5ονοκαλλιέργειες ση5αίνει την καταστροφή της )ηγής βιο)ορισ5ού εκατοντάδωνεκατο55υρίων ανθρώ)ων, και την εξώθησή τους σε )ραγ5ατική φτώχεια 5έσα σε
αστικές )αραγκου)όλεις. ∆εν θα έ)ρε)ε να 5ας εκ)λήσσει λοι)όν το γεγονός,όταν ένα ση5αντικό τ5ή5α αυτών των εκατο55υρίων α)ελ)ίζεται, αγανακτεί, καιστρέφεται σε εξτρε5ιστικές α)όψεις.
Το )αγκοσ5ιο)οιη5ένο σύστη5α διατροφής είναι 5η α)οδοτικό κατά τα λοι)ά,ιδίως αν λάβου5ε υ)’ όψη το ‘)εριττό ε5)όριο’. Σε ένα χρόνο, η Βρετανία εξάγει)άνω α)ό 100.000 τόνους γάλα, άλλο τόσο ψω5ί, κι ακό5η άλλο τόσο χοιρινό κρέας,ενώ )αράλληλα εισάγει τις ίδιες )ερί)ου )οσότητες α)ό αυτά τα είδη. Το ίδιοισχύει και στις ΗΠΑ, οι ο)οίες εξάγουν και εισάγουν κοντά ένα εκατο55ύριοτόνους βοδινό κρέας, και εκατοντάδες χιλιάδες τόνους )ατάτα, ζάχαρη, καικαφέ.[26] Σε κά)οιες )ερι)τώσεις, αυτό τούτο, κυριολεκτικά, το )ροϊόν εξάγεταικαι εισάγεται: για )αράδειγ5α, γαρίδες α)ό την Σκωτία α)οστέλλονταισυστη5ατικά στην Κίνα για να α)οφλοιωθούν 5ε το χέρι, και κατό)ιν στέλνονται)ίσω στη Σκωτία ό)ου )ανάρονται, συσκευάζονται και )ωλούνται.[27] Κάτι τέτοιο5)ορεί 5εν να βολεύει τα οικονο5ικά των ε)ιχειρήσεων )ου ε5)λέκονται, δεν θατο λέγα5ε ό5ως ακριβώς α)οδοτικό.
Ό)ως έχει, το βασισ5ένο στο ε5)όριο σύστη5α διατροφής είναι ανίκανο ναδιαθρέψει ε)αρκώς τον ση5ερινό )αγκόσ5ιο )ληθυσ5ό. Με τα τρόφι5α υ)ό τον)ερισσότερο στενό )αρά )οτέ έλεγχο των 5εγάλων εταιρειών, έχου5ε )άνω α)ό
870 εκατο55ύρια υ)οσιτιζό5ενους ανθρώ)ους στον κόσ5ο[28] –5ολονότι η)αραγό5ενη τροφή εξαρκεί για να διαθρέψει ε)αρκώς όλους τους κατοίκους του)λανήτη. Στις ΗΠΑ, ε)ί )αραδείγ5ατι, οι 5εγάλες αλυσίδες διανο5ής και ηα)όρριψη α)ό 5έρους των εταιρειών των ‘αισθητικά ελαττω5ατικών’ νω)ών)ροϊόντων, 5εταφράζεται τελικά στην καταστροφή τροφί5ων )ου έχουν )αραχθείγια την ανθρώ)ινη κατανάλωση σε )οσοστό )άνω α)ό 40 τοις εκατό.[29] Η)οσότητα τροφί5ων )ου ρίχνονται στα σκου)ίδια )αγκοσ5ίως είναι τετρα)λάσιαα)ό όση θα χρειαζόταν για να τραφούν όλοι οι υ)οσιτιζό5ενοι άνθρω)οι στονκόσ5ο.[30]Για την υ)οστήριξη του κινή5ατος υ)έρ της εντο)ιότητας της διατροφής, οιε)ιδοτήσεις θα 5)ορούσαν να στραφούν )ρος την ενίσχυση το)ικών υ)οδο5ών,)εριλα5βάνοντας γρα55ές διανο5ής )ου να συνδέουν εντό)ιους το)ικούς)αραγωγούς 5ε εντό)ιους καταναλωτές, ακό5α και 5ε την ά5εση ε)ιχορήγηση5ικρών αγροκτη5άτων )οικίλης )αραγωγής. Μεταβολές αυτού του είδους στην
ασκού5ενη )ολιτική θα είχαν ως α)οτέλεσ5α την ε)ικράτηση το)ικών,κοινοτικών, οικολογικών οικονο5ικών συστη5άτων ευρείας α)ασχόλησης αρκετάγρήγορα, δίνοντας έτσι την δυνατότητα ακό5α και σε εργαζό5ενους 5ε )ολύ
Local  Futures  www.localfutures.org  
16  

	
  

	
  

χα5ηλό εισόδη5α ανά τον κόσ5ο να ωφελούνται α)ό την οικονο5ία του τό)ουτους. Με τον ίδιο τρό)ο, η ελάττωση των ε)ιδοτήσεων για ορυκτά καύσι5α και ηαύξηση των φόρων για τις )ερισσότερο ε)ιβαρύνουσες την ατ5όσφαιραβιο5ηχανίες, θα τις ανάγκαζε να αναλάβουν 5εγάλο 5έρος του κρυφού κόστους
των οικονο5ικών συστη5άτων )ου βασίζονται στην εντατική εκ5ετάλλευση τωνφυσικών )όρων, ευθυγρα55ίζοντας έτσι )ιο α)οτελεσ5ατικά τις τι5ές της αγοράς)ρος το )ραγ5ατικό κόστος των φυσικών )όρων και της ατ5οσφαιρικής 5όλυνσης.
Η ά5εση ε)ί)τωση αυτών των ριζικών αλλαγών θα ήταν να καταστήσουν ταεντό)ια )ροϊόντα τη φθηνότερη και την )ιο )ροσιτή ε)ιλογή για το ευρύ κοινό.
Η άνοδος του αυταρχισ5ού είναι 5ία 5όνο α)ό τις αλληλένδετες ε)ι)τώσεις τηςοικονο5ικής )αγκοσ5ιο)οίησης. Η τρέχουσα )αγκοσ5ιο)οιη5ένη οικονο5ίαε)ιτείνει την οικονο5ική ανασφάλεια, διασ)ά τις κοινότητες, και υ)ονο5εύει τηνατο5ική και )ολιτισ5ική ταυτότητα – δη5ιουργώντας ως εκ τούτου ώρι5εςσυνθήκες για την ανάδειξη αυταρχικών ηγετών. Αν ε)ιτρέψου5ε να ανέβει ακό5ατο )εριβαλλοντικό κόστος της )αγκοσ5ιο)οίησης –κλι5ατική αλλαγή,ερη5ο)οίηση, )λη55ύρες- τότε 5)ορού5ε να )ερι5ένου5ε ακό5η 5εγαλύτερακύ5ατα 5εταναστών, τα ο)οία θα α)οσταθερο)οιήσουν έτι )εραιτέρω τα εθνικάκράτη, συρρικνώνοντας την )ροθυ5ία, αλλά και την δυνατότητά τους, για κάθεανθρω)ιστική δράση.
Ο )λέον στρατηγικός τρό)ος αντι5ετώ)ισης όλων αυτών των κρίσεων είναι ηά5εση έναρξη της α)οκλι5άκωσης και της α)οκέντρωσης της οικονο5ικήςδραστηριότητας, ώστε να δώσου5ε στις κοινότητες και τις ε)ί 5έρους εντό)ιες
οικονο5ίες την δυνατότητα να καλύ)τουν όσο γίνεται )ερισσότερες α)ό τιςανάγκες τους, )εριλα5βανό5ενης της ανάγκης των ανθρώ)ων για συνοχή.
Το κίνη5α για την οικονο5ική εντο)ιότητα θα α)αιτήσει 5ια στρατηγική)ολύ)λευρων αλλαγών: θα χρειαστεί εκτετα5ένη ε)ίγνωση, δυνα5ικές )ολιτικέςεκστρατείες ενη5έρωσης, ε5)εριστατω5ένη λαϊκή κινητο)οίηση και διεθνήςσυνεργασία. Αυτό 5)ορεί να 5οιάζει λιγοστό 5)ροστά στο 5έγεθος των κρίσεων)ου αντι5ετω)ίζου5ε, ό5ως το λάβαρο της εντο)ιότητας διαθέτει τηνδυνα5ικότητα να )ροσεταιριστεί τεράστιο αριθ5ό ανθρώ)ων και α)ό τις δύο)λευρές του )αραδοσιακού )ολιτικού φάσ5ατος, και να συνενώσει εκατοντάδεςκινή5ατα ε)ί 5έρους διεκδικήσεων. Μας )αρέχει τη δυνατότητα να ξε)εράσου5ετην ‘φάση της καταγγελίας’ και τις ανταγωνιστικές διαιρέσεις )ου )ροξενεί ησύγχυση και η καλλιέργεια του φόβου, κι αντί γι’ αυτό να 5ας ενώσει σε ένα κοινόσκο)ό, βασισ5ένο στην ευρεία συνειδητο)οίηση της κοινής ρίζας κάτω α)ό την)ολυσχιδή κρίση )ου 5ας )λήττει. Έτσι λοι)όν, η συστη5ική, συνεργασιακήεντο)ιότητα συνιστά, σε εσχάτη ανάλυση, το )λέον ενδεδειγ5ένο αντίδοτο στηνε)ικράτηση του αυταρχισ5ού.
Φωτογραφία: Indian Express

Local  Futures  www.localfutures.org  
17  

	
  

	
  

[1] Gorelick, Steven, Small is Beautiful, Big is Subsidized, ISEC, 1996, Chapter 3,“Infrastructure and Scale”.
[2] Mazzucato, Mariana, The Entrepreneurial State: Debunking Public vs. Private Sector
Myths, London and New York: Anthem Press, 2013
[3] Aronhoof, Kate, “The Case for Nationalizing Elon Musk”, In These Times, Feb 2, 2018.
[4] Faux, J. (2013) ‘NAFTA’s impact on US workers’, Economic Policy Institute, 9
December 2013 (http://www.epi.org/blog/naftas-impact-workers/)[5] Fabens, Isabella, “China’s Latest Investments in Mexico: The Plight of Maquiladora
Workers”, Council on Hemispheric Affairs, Aug 14, 2013,
http://www.coha.org/chinas-latest-investments-in-mexico-the-plight-of-maquiladoraworkers/[6] Faux, J. op cit[7] Hart-Landsberg, M. (2017) ‘US Corporations Continue Their Global Dominance’,
Reports from the Economic Front, 21 April.
https://economicfront.wordpress.com/2017/04/21/us-corporations-continue-theirglobal-dominance/.
[8] Friends of the Earth UK, ‘How to… Oppose a Supermarket Planning Application’,Friends of the Earth UK, September, 2005.
https://www.foe.co.uk/sites/default/files/downloads/campaigning_against_supermarkets.pd[9] Laveccia, Olivia and Stacy Mitchell, “Amazon’s Stranglehold: How the Company’s
Tightening Grip Is Stifling Competition, Eroding Jobs, and Threatening Communities”,
Institute for Local Self-Reliance, Nov 2016. (https://ilsr.org/wpcontent/uploads/2016/11/ILSR_AmazonReport_final.pdf )[10] Sales Tax Institute, “State Sales Tax Rates”, July 1, 2017.
(http://www.salestaxinstitute.com/resources/rates)[11] TNI, “Land for the few: the state of land concentration in Europe”,
https://www.tni.org/en/publication/land-for-the-few-infographics[12] Vidal, John, “eco soundings”, The Guardian (London and Manchester), September 6,
2000, “Society” section, p. 8
Local  Futures  www.localfutures.org  
18  

	
  

	
  

[13] https://www.technologyreview.com/s/515926/how-technology-is-destroyingjobs/[14] Friends of the Earth Europe, ‘The TTIP of the anti-democracy iceberg’, Friends ofthe Earth Europe Report, October, 2013(http://www.foeeurope.org/sites/default/files/publications/foee_factsheet_isds_oct1
3.pdf); Corporate Europe Observatory/ Council of Canadians/ Transnational Institute(2013) The right to say no. EU-Canada trade agreement threatens fracking bans,(http://corporateeurope.org/publications/right-say-no-eu-canada-trade-agreementthreatens-fracking-bans ).
[15] Monbiot, G. (2014) ‘The Age of Loneliness is Killing Us’, The Guardian, 15 October(http://www.theguardian.com/commentisfree/2014/oct/14/age-of-loneliness-killingus ); Alexander, B. (2010) The Globalization of Addiction: A Study in Poverty of the Spirit,
Oxford, UK: Oxford University Press; Depression and Globalization: The Politics of Mental
Health in the 21st Century (https://www.springer.com/us/book/9780387727127).
[16] Hart-Landsberg, M. (2016) ‘Confronting Capitalist Globalization’, Reports from the
Economic Front , 16 December(https://economicfront.wordpress.com/2016/12/16/confronting-capitalistglobalization/;[17] Dorninger, C., Abson, D.J., Fischer, J., and von Wehrden, H. (2017) ‘Assessing
sustainable biophysical human–nature connectedness at regional scales’, Environmental
Research Letters 12, 24 April.
[18] Local Futures, Planet Local: “Food Swapping and the Fitzroy Urban Harvest,”(http://www.localfutures.org/programs/global-to-local/planet-local/food-farmingfisheries/australia-food-swapping-fitzroy-urban-harvest/)[19] Local Futures, Planet Local: “Refugees Put Down Roots through Community
Farming,” (https://medium.com/planet-local/refugees-put-down-roots-throughcommunity-farming-8396934e2fe9)[20] Local Futures, Planet Local: “Low Carbon Hub,”(http://www.localfutures.org/programs/global-to-local/planet-local/localenergy/uk-low-carbon-hub/)[21] Local Futures, Planet Local: “Banco Palmas,”(http://www.localfutures.org/programs/global-to-local/planet-local/local-businessfinance/brazil-banco-palmas/ )Local  Futures  www.localfutures.org  
19  

	
  

	
  

[22] https://thenextsystem.org/the-preston-model[23] see for example: Oosthuizen, E., “Collaboration is Helping to Feed the World”,
Monsanto, May 10, 2017. https://monsanto.com/company/commitments/foodsecurity/articles/collaboration-helping-feed-world/[24] GRAIN (2014) “Hungry for land: small farmers feed the world with less than aquarter of all land,” http://www.grain.org/article/entries/4929-hungry-for-landsmall-farmers-feed-the-world-with-less-than-a-quarter-of-all-farmland.
[25] Estimated from FAO, “Family Farming Knowledge Platform,” accessed December
16, 2015, http://www.fao.org/family-farming/background/en/.
[26] FAOSTAT, Food and Agriculture Organization, http://www.fao.org/faostat/en/?.
Also see: Ten Veen, R. (2011) ‘Global Food Swap’, Greening the North, Wuppertal
Institute; Lucas, C. (2001) ‘Stopping the Great Food Swap: Re-localising Europe’s Food
Supply’, The Greens/European Free Alliance/ European Parliament; Norberg- Hodge,
H., Merrifeld, T., and Gorelick, S., (2002) Bringing the Food Economy Home, London, Zed
Books, p. 18.
[27] Ungoed-Thomas, J. and Meyer, M.R. (2007) ‘British Prawns Go To China To Be
Shelled’, The Sunday Times, May 20, https://www.thetimes.co.uk/article/britishprawns-go-to-china-to-be-shelled-8b7zrs7nzpg. Also see: Scotsman Editors (2006) ‘Jobs
lost as Scottish scampi sent on round trip to China’, The Scotsman, September 25,
http://www.scotsman.com/news/ scotland/top-stories/jobs-lost-as-sco ish-scampisent-on-round-trip-to-china-1-1141935[28] FAO (2012) ‘Globally Almost 870 Million Chronically Undernourished – New
Hunger Report’, Food and Agriculture Organization of the United Nations, October 9,
http://www.fao.org/news/story/en/item/161819/icode/[29] Dana Gunders, Wasted: How America Is Losing Up to 40% of Its Food from Farm
to Fork to Landfill (Washington, DC: Natural Resources Defense Council, 2012),
https://www.nrdc.org/sites/default/files/wasted-food-IP.pdf.
[30] “Global food waste: the numbers behind the problem”,
https://insinkerator.co.uk/uk/page/global-food-waste-stats
Read blog in English here: https://www.localfutures.org/localization-a-strategicalternative-to-globalized-authoritarianism/
Read all our blogs here: https://www.localfutures.org/blog/
Local  Futures  www.localfutures.org  20