TRAFFIC A BLOOMING TRADEJOINT REPORTNOVEMBER 2015

Illegal trade of ornamental orchids in mainland
Southeast Asia (Thailand, Lao PDR, Myanmar)

Jacob Phelps

TRAFFIC & CIFOR

JOINT REPORTTRAFFIC, the wild­life trade monitoringnet­work, which is the leading non-governmentalorganization working globally on trade inwild animals and plants in the context of bothbiodiversity conservation and sustainable
development. TRAFFIC is a strategic alliance ofWWF and IUCN .
Reprod­uction of material appearing in thisreport requires written­permission fromthe publisher.
The designations of geographical entities inthis publication, and the presentation of thematerial, do not imply the expression of any
opinion whatsoever on the part of TRAFFIC
or its supporting ­organizations con­cern­ing
the legal status of any country, territory, or
area, or of its authorities, or concerning thedelimitation of its frontiers or boundaries.
The views of the authors expressed in thispublication are those of the writers and do notnecessarily reflect those of TRAFFIC,
WWF or IUCN.
Published by TRAFFIC.
Southeast Asia Regional Office
Unit 3-2, 1st Floor, Jalan SS23/11
Taman SEA, 47400 Petaling Jaya
Selangor, Malaysia
Telephone : (603) 7880 3940
Fax : (603) 7882 0171
Copyright of material published in this report
is vested in TRAFFIC© TRAFFIC 2015.
ISBN no: 978-983-3393-46-6
UK Registered Charity No. 1076722.
Suggested citation: Phelps, J.(2015)A Blooming
Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids inmainland Southeast Asia (Thailand, Lao PDR,
Myanmar). TRAFFIC. Petaling Jaya, Selangor,
Malaysia.

Front cover photograph: Gastrochilus bellinus

A Blooming Trade
Illegal trade of ornamental orchids in mainland
Southeast Asia (Thailand, Lao PDR, Myanmar)
Jacob Phelps© J.PHELPS

Joint Report by TRAFFIC and the Center for International
Forestry Research (CIFOR)

Gastrochilus bellinus

Jacob Phelps is Lecturer in Tropical Environmental Change and Policy at Lancaster
Environment Centre. This report is based on Jacob Phelps’ Ph.D. dissertation
research, deposited at the National University of Singapore library under the title“Uncovering the trade of wild-collected ornamental plants in Thailand, including
imports from Myanmar and Lao PDR”.
Supplementary results are published as Phelps, J. and Webb, E.L. 2015. “Invisible”
wildlife trades: Southeast Asia’s undocumented illegal trade in wild ornamental
plants. Biological Conservation 186:296-305.
Jacob Phelps (jacob.phelps@gmail.com)

T A B LE O F CON T E N T S
Acknowledgementsiii

Executive Summaryiv

Introduction
1
Orchidaceae of mainland Southeast Asia
2
Restrictions on orchid trade and harvest
2
Emerging evidence of illegal trade4
		Methods
Research sites
Botanical Survey
Interviews

5
5
6
6

Results and Discussion
An overlooked illegal tradeMarket species richness
Conservation threat analysis
Trade routes and international commerce
Evidence of parallel trades

7
7
7
13
14
17

Policy Recommendations

19

References

54

Annex 1: List of plant species found in trade

57

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) ii

ABBREVIATIONS AND ACRONYMS
CITES............Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora
IUCN..................International Union for Conservation of Nature
USD....................US Dollar
UNEP.................United Nations Environment Programme
WCMC..................World Conservation Monitoring Centre

ACKNOWLEDGEMENTS
Thank you to Hannah Watson for her support in and out of the field. Thank you to Buraskorn
Torut, Htee Heh and Sirinath Matra for their help conducting interviews, and to Edward L. Webbfor his insight and comments. Aqeela Abdul Jalil , Elizabeth John, Gonthong Lourdesamy andSiriporn Pornsiritived are also thanked for preparing this report for publication.
This report was produced through the support of the Center for International Forestry Research(CIFOR) and the CGIAR Research Program on Forests, Trees and Agroforestry. We thank all
donors who supported this research through their contributions to the CGIAR Fund(www.cgiarfund.org/funddonors).
Field research was funded by the Rufford Small Grants Programme and the Department of
Biological Sciences at the National University of Singapore.
Research was conducted with the permission of the National Research Council of Thailand(#2010/074) and in compliance with the National University of Singapore Institutional Review
Board Ethics Guidelines (#NUS-1259).
The Rufford Foundation is gratefully acknowledged for its support to TRAFFIC publications.

iii TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)

EXECUTIVE SUMMARY
The commercial trade of wild-collected ornamental plants in Southeast Asia has been almost
completely overlooked. Official trade statistics in the region barely register the existence of aninternational trade in wild orchids (Phelps and Webb, 2015), and Thailand’s CITES Management
Authority suggests that illegal trade in ornamental orchids is limited, “found in small case [sic] insome parties” (CITES Prop. 40 [CoP13]). Orchidaceae is one of the most heavily protected taxa,
and international trade in the entire family (~25 000 species) is regulated under the Convention
on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (CITES). This includes
approximately 1500 orchid species found in Thailand, Lao PDR and Myanmar, which also havedomestic restrictions in place that limit wild orchid harvest and trade.
However, wild-collected ornamental plants, primarily in the family Orchidaceae, are widely tradedat public markets across Thailand and continental Southeast Asia. These plants are part of a global
horticultural trade in beautiful, fragrant and unusual plant species. From 2011 to 2012, botanicalsurveys were conducted at the four largest wild plant markets in Thailand: Jatujak (Chatuchak)Market (Bangkok, Thailand), Chedi Sam Ong and Dan Singkorn Markets (Thailand-Myanmar
border) and Mukdahan Market (Thailand-Lao PDR border).
Market surveys documented 348 orchid species in 93 genera, representing 13-22% of the target
countries’ known orchid floras, and tens of thousands of individual plants. Notably, these included
CITES Appendix I orchid species in the genus Paphiopedilum, several species new to science, and anumber of potentially threatened and rare species.
A preliminary threat analysis highlights that legal trade of the vast majority of Appendix II orchid
species from Southeast Asia cannot be scientifically justified, until more ecological data become
available. For most orchid species, there are not enough data to conduct evaluations based on
IUCN Red List criteria or to complete CITES Non-Detriment Findings (NDFs). Based on thelimited available conservation and distributional data, at least 58 of the orchid species foundduring the surveys have already been classified as threatened by some metric (although few havebeen assessed using IUCN Red List criteria), or were endemic species with narrow geographic
ranges. Anecdotal reports from harvesters in Southern Myanmar indicated population declines andextirpations, both in specific species and in accessible local forest areas.
Trade, however, was dominated by a comparatively small group of orchids: Five genera accounted
for more than 50% of overall trade volume. These mostly constituted charismatic orchid generawith large, colourful and/or fragrant flowers such as Dendrobium, Rhynchostylis, Aeries andPaphiopedilum, although a number of genera with smaller flowers were also commonly found in
trade, including Pholidota, Cleisostoma, Eria and the subtribe Bulbophyllinae.
Market surveys were supplemented with extensive interviews with plant harvesters, traders andmiddlemen (n=158), principally within Thailand and on its borders with Lao PDR and Myanmar.
These identified significant illegal, international trade from Lao PDR and Myanmar into Thailand
for domestic consumers, and identified major sites of border-crossings, transport networks andmarkets within Southeast Asia. The study specifically highlights the importance of local andregional demand for wild ornamental plants. In particular, Bangkok’s Jatujak Market is a regional
centre of botanical trade, hosting a large and unique richness of wild plant species. While Jatujak
has long been recognised as a centre of illegal trade of many other groups of flora and fauna, its
importance in the ornamental plant trade has been largely overlooked.

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) iv

Interviews also uncovered complex trade dynamics that involve long value chains with multiple
intermediaries that are both organised and highly specialised in orchids and ornamental plants.
There is such specialisation that research also uncovered evidence of parallel orchid trades,
including a growing Internet-based trade, international laundering of wild plants via registeredcommercial greenhouses, specialised domestic trade in rare species from outside continental
Southeast Asia, and a medicinal trade in dried orchids for Vietnamese and Chinese consumption.
Formal documentation of this unrecognised illegal trade has considerable implications for species
conservation, CITES implementation, and botanical monitoring and enforcement, particularly
within Thailand, by its CITES Management Authority, and specifically its CITES Management
Authority for Plants, within the Ministry of Agriculture’s Plant Varieties Protection Division.
There is also scope for increased involvement of Thailand’s Ministry of Natural Resource andEnvironment’s Department of National Parks Wildlife and Plant Conservation and Royal Forest
Department. The author recommends that:
•
•

•
•
•
•
•
•

•

•
•

Government bodies in Thailand responsible for biodiversity conservation formally recognise
the problem of illegal botanical trade.
The CITES Secretariat and Parties, notably range States and importing countries of ornamental
plants, acknowledge that the legal trade of most CITES Appendix II orchid species fromSoutheast Asia cannot be scientifically justified, until more information becomes available.
There are huge uncertainties and limitations to sustainable harvest of wild orchids, andinadequate data to complete CITES Non-Detriment Findings for most orchid species in theregion.
CITES Parties and conservation organisations better recognise that demand for illegal wildlife isoften also domestic and regional, not only driven by Western and Chinese demand.
International conservation organisations and government bodies include plants in wildlife trademonitoring, enforcement and educational programming, including at public markets such as
Jatujak.
Increase domestic resources and capacity of range country Customs officers and relevant
enforcement officials to enable basic species identification for botanical trade monitoring.
When monitoring wildlife trade and enforcing laws, enforcement and Customs agencies
also collect basic data on wildlife origins, destinations, transports etc., to help inform futureinterventions.
Enforcement and conservation agencies in range state identify interventions at different
points along illegal market chains, including third-party transportation providers (e.g., bus
companies), Internet-based trade and public border markets.
Enforcement and conservation agencies consider social dimensions of enforcement and identify
strategies to reduce or mitigate negative impacts of enforcement, particularly on low income
harvesters and traders. Identify enforcement responses to illegal botanical trade that can help
stop trade (e.g., confiscations, fines, warnings) but do not necessarily involve criminal sanctions.
Range countries and supporting scientific institutions invest in botanical conservationassessments to identify species most threatened by trade and inform CITES Non-Detriment
Findings. Assessments should consider taxa identified in this study as heavily targeted for trade(e.g., Dendrobium orchids in the section Dendrobium, Rhynchostylis, Paphiopedilum).
Thailand’s Department of Agriculture and CITES Management Authorities operationalise
monitoring of registered commercial greenhouses and plant nurseries to ensure wild plants are
not illegally laundered as artificially propagated.
Outside researchers and conservation groups repeat third-party market surveys to support datacross-checking and evaluate trends in trade.

v TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)

INTRODUCTION
Thousands of plant species are harvested from the wild for fuel wood, food, commercial
resins, medicinal plants, ornamental products, etc., and there is a long history of commercial
botanical trade in Southeast Asia, for both regional and overseas markets (Fry, 2009). However,the contemporary trade in wild-collected plants has elicited comparatively little research orconservation attention in Southeast Asia. Moreover, the trade in wild ornamental plants of value tohorticulture has been little documented. As a result, there has been little research, monitoring or
enforcement to detail trade dynamics for most commercially traded plant species.
Yet there is growing concern over the impacts of large-scale commercial trade on botanical diversity,
including a number of ornamental plant species in Southeast Asia (e.g., Anon., 2007; Anon., 2009;
Keping Ma et al., 2010; Sharrock, 2011). Anecdotal evidence from across the region suggeststhat wild harvest is negatively impacting the populations of a number of ornamental plant taxa,
including Cycadaceae, Nepenthaceae and Orchidaceae (Cribb, 1987; Foppes et al., 1996; Cribb et al.,
2003; Schuiteman et al., 2008; Ashwell and Walston, 2008; Lamxay, 2008).

Figure 1. Stall specialising in selling wild-collected ornamental
orchids at Jatujak Market, Thailand (February 2012).

© J. PHELPSThis report considers the commercial trade of wild-collected ornamental plants in continental
Southeast Asia, focusing on the charismatic family Orchidaceae. It specifically focuses on theexports of wild plants from Lao PDR and Myanmar into Thailand, primarily for the domestic Thai
horticultural market. Despite scattered evidence of trade in wild plants, contemporary dynamics areneither well documented nor understood. There is little information about what species are traded,
where plants originate, how they are traded, or how trade impacts species conservation. This report
documents the key empirical findings of a long-term study on ornamental plant trade in the region,and presents policy recommendations for strengthening Southeast Asian botanical conservation.

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 1

Orchidaceae of mainland Southeast Asia

Orchidaceae represents one of the largest families of flowering plants, with an estimated ~25 000
species in over 850 genera. Southeast Asia is at the centre of this diversity, although knowledge ofmuch of the region’s flora remains incomplete and is expected to grow (Table 1). There are currently
approximately 1500 species documented across Thailand, Lao PDR and Myanmar, including a
number of attractive, fragrant and commercially valuable species that are actively pursued for
horticultural ornamental trade within Southeast Asia and beyond.
Table 1. Approximate number of orchid genera and species in Thailand, Myanmar and Lao PDRCountry

GeneraSpecies

References

ThailandMyanmarLao PDR

~162
<150
108

~1200
~800
485

(Schuiteman and Vogel, 2000; Govaerts, 2012)(Lwin 2005; H. Kurtzweil, pers. comm., 2013)(Schuiteman et al., 2008)

Restrictions on orchid harvest and trade

Orchids have long been traded as ornamental plants. Focus has often been on large-scale exports
to horticulturalists in Europe and the United States (Cribb et al., 2003; Koopowitz et al., 2003). The
wild plant trade from Southeast Asia has decreased from these historical highs, when hundreds ofthousands of wild plants were commercially exported to collectors abroad (see Koopowitz et al.,2003). Moreover, tightened regulations—notably associated with the Convention on International
Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (CITES)—have heavily restrictedinternational trade of wild-collected plants.
On paper, Orchidaceae is one of most heavily protected taxa, with comprehensive CITES trade
restrictions on the entire family. As a result, Orchidaceae represents almost 75% of all CITES-listed
species (Figure 2). These broad restrictions have as much to do with the vulnerability of manyorchid species to over-harvest as they do with the practical challenges of identifying particularspecies among thousands of “look-alike” species. This precautionary approach has favoured
regulating the trade of all orchids, to ensure that common and rare species are not confused in
trade.
Despite broad restrictions, however, the CITES Trade Database, to which CITES parties report trade
statistics, reports virtually no trade in wild orchids involving Southeast Asian countries over the past
decade (Anon., 2013; see Anon., 2007; see Phelps et al., 2010).

Figure 2. Orchidaceae as a percentage of the total numberof CITES-listed species (Anon, 2014)
2 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)As a result of this broad-listing, CITES permits are required in most cases for international orchid
trade, including all trade in wild-collected specimens. These processes are handled by individual
countries’ CITES Management Authorities (MA), with the support of CITES Scientific Authorities(SA) that provide relevant technical expertise. Commercial trade in a small number of species listed
in CITES Appendix I is strictly prohibited (Table 2). In contrast, the vast majority of orchid species
are listed in CITES Appendix II, making it possible to trade orchids commercially, even if the plants
are wild-collected. These cases require export permits (unless otherwise specified in nationallaw), as well as a demonstration that the export is not detrimental to the survival of the species(via a CITES Non-Detriment Finding). Thailand, however, represents an important exception:
its Department of Agriculture has stated that only artificially propagated plants can be exported,
regardless of CITES Appendix II designation (Sripotar, 2008).
Table 2. Restrictions on international trade of orchid species listed inCITES Appendix I andAppendix II
Category

Species

CITES regulationsa

CITES
Appendix Ib

Aerangis ellisii
Dendrobium cruentum*
Laelia jongheana
Laelia lobata
Peristeria elata
Renanthera imschootiana*
Paphiopedilum spp.*
Phragmipedium spp.

• An import permit issued by the CITES MAof the State of import is required. This may be
issued only if the specimen will not be used
for primarily commercial purposes and if theimport is for purposes that are not detrimental
to the survival of the species. In the case of a live
animal or plant, the importing CITES SA mustbe satisfied that the proposed recipient is suitably
equipped to house and care for it.
• An export permit or re-export certificate issued
by the MA of the State of export orre-export is also required.
• A re-export certificate may be issued only if thespecimen was imported in accordance with theprovisions of the Convention and, in the case of alive animal or plant, if an import permit has been
issued.
• In the case of a live animal or plant, it must be
prepared and shipped to minimise any risk of
injury, damage to health or cruel treatment.

CITES
Appendix II

All other species in thefamily Orchidaceaec• An export permit or re-export certificate issued

by the MA of the State of export orre-export is required.
• Export permit may be issued only if thespecimen was legally obtained and if the export is
not detrimental to the survival of the species.
• A re-export certificate may be issued only if thespecimen was imported in accordance with theConvention.
• In the case of a live animal or plant, it must be
prepared and shipped to minimise any risk of
injury, damage to health or cruel treatment.
• No import permit is needed unless required bynational law.

Summary of CITES regulations as presented in Clemente-Munoz (2009)
Some exceptions for hybrids and specimens for scientific research
Since 1998, Thailand has banned the export of wild-collected orchids (Sripotar 2008).
*
Indicates species found in Southeast Asia
TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 3abcOrchids are also protected by a number of national regulations within Southeast Asia, with thefamily often specifically referenced for protection. For example, within Thailand, orchids aredesignated as “Restricted Minor Forest Products”, which bans their wild harvest except for research
purposes and very restricted household use (Forest Act B.E. 2484). There are additional bans, finesand prison terms associated with their harvest from protected areas (e.g., National Park Act B.E.
2504). Further domestic regulations ensure Thailand’s compliance with CITES commitments,
including processes for allocating trade permits and penalties for unlawful trade(see Plants Act No.2 B.E. 2535; Plant Quarantine Act No. 2 B.E. 2542).
Native wild orchids are also broadly protected in Myanmar (Protection of Wildlife and Protected
Areas Law 1994), subject to harvest only with permits issued by the Director General, with approvalof the Minister, under the Ministry of Forestry, although there is no available evidence of thesebeing issued. Restrictions in Lao PDR are somewhat less prohibitive, and limit the harvest of forest
products (including orchids) to production forests with sustainable management plans(Lao Forestry Law No.6/NA), although there is also no available evidence that these plans havebeen developed. Although Lao PDR and Myanmar became CITES signatories in 2004 and 1997
respectively, review by the CITES National Legislation Project found that wildlife trade legislationin Lao PDR and Myanmar failed to meet the minimum requirements for effective CITES
implementation (Anon, 2012).

Emerging evidence of illegal trade

The vast majority of contemporary global orchid trade involves artificially propagated specimens
and hybrids, covered by exceptions within CITES because they do not represent a threat to species
conservation (see CITES, 2013; Table 2). Thailand is a global leader in this legal orchid trade.
Nevertheless, there is still broad, if scattered, evidence of commercial trade in wild-collected
ornamental plants within Southeast Asia, for domestic, regional and international collectors.
For example, a 1996 market assessment on the Thai-Lao PDR border market of Chong Mek
documented high trade volumes of ornamental plants, including 56 orchid species in 20 generaand 35 other ornamental species (Foppes et al., 1996), and recent market visits documented wildorchid trade surrounding Cambodia’s Cardamom Mountains (Hinsley, 2011). Botanical fieldsurveys across Southeast Asia have also encountered commercial trade in wild orchids, including
in Sarawak (Rusea et al., 2009), Lao PDR (Schuiteman et al., 2008; Lamxay, 2008) and Viet Nam(Averyanov et al., 2003; Averyanov, 2011). Previous studies have also recorded commercial tradeof other Southeast Asian ornamental plants, including in the families Polypodiaceae, Huperziaceae,
Cycadaceae, Nepenthaceae and Gesneriaceae (e.g., Foppes et al., 1996; Bhima, 2003; Lwin, 2005;
Jennings and Rohr, 2011). There is also recent evidence of commercial trade in wild individualsof newly discovered Southeast Asian orchid species (Anon., 2007; Vermeulen and Lamb, 2011;
Vermeulen et al., 2014). This diverse and largely anecdotal evidence highlights an under-studied
trade in ornamental plant that contravenes both domestic restrictions on the commercial harvest ofwild orchids, and CITES restrictions on their international trade.
The conservation implications of this trade remain poorly understood, although there are several
documented cases of local and regional extinctions as a result of over-harvest for the ornamental
trade, notably in charismatic genera such as Paphiopedilum (Cribb, 1987; Cribb et al., 2003;
Averyanov, 2011) and several newly-described species (Vermeulen and Lamb, 2011; Averyanov etal., 2011). There is extensive anecdotal evidence, from both ecologists and wild plant collectors, of
local orchid extirpations across mainland Southeast Asia as a result of over-harvest (Foppes et al.,
1996; Cribb et al., 2003; Lamxay, 2008; Rusea et al., 2009; E. Vernon, pers. comm. 2010; P. Bonnet,
pers. comm. 2010; P. Suksathan, pers. comm. 2010; S. Lwin, pers. comm. 2009).

4 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)

METHODS
Research sites

While research on illegal trade can present logistical challenges, the lax enforcement and open
nature of botanical trade in Southeast Asia allows for open, direct study. This contrasts with studies
on some other taxa, even in the same regions and markets, which have relied on covert researchstrategies or have documented trade without engaging traders (e.g., Shepherd and Nijman, 2007;
Shepherd and Nijman, 2008; Oswell, 2010; Todd, 2011).
This study used a chain-referral approach to identify markets across Thailand, which were visited(Figure 3). Research targeted the four largest markets: Jatujak (also spelled Chatuchak; Bangkok,
Thailand), Mukdahan Indochine Market (Thailand-Lao PDR border), Chedi Sam Ong and Dan
Singkorn Market (Thailand-Myanmar border). Supplementary interviews and observations weremade at a number of smaller markets, including Sanam Luang II (Bangkok, Thailand), Tha Uthen(Thailand-Lao PDR border) and Mae Sot (Thailand-Myanmar border).

Figure 3. Wildlife market sites targeted for research. Border markets areindicated with the names of the cities on the corresponding sides of each border

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 5

Botanical surveys

Botanical surveys were conducted at the four target markets between June 2011 and May 2012
(Figure 3). Three target border markets were subject to quarterly surveys. Jatujak, due to its
accessibility, species richness and role as a central trade hub, was subject to full monthly surveys,
and “rapid checks” every two weeks to search for additional species. Heavy flooding in the lastquarter of 2011 eliminated one of the quarterly surveys at the border markets and the November
monthly survey at Jatujak.
Surveys targeted stalls selling wild plants, which were readily distinguishable from farmed plants
based on their physical condition, using guidelines from Royal Botanic Gardens, Kew and the
CITES Secretariat developed for Customs agents (McGough et al., 2004). Yet there are significant
challenges to orchid identification, especially of sterile specimens, as taxonomy is largely based onfloral characteristics. As a result, sterile specimens were identified to the genus-level. In the casesof the orchid genera Dendrobium and Paphiopedilum, identifications could reliably be made to thelevel of subgenus or section based on vegetative characters. Blooming specimens were identified tothe species-level, and photographic vouchers and flowers for pickling in spirits were collected. Dataon reported plant origin, number of individuals in trade and price were also collected (price data
not presented here). The final dataset included 5841 records representing >80 000 individuals.
Plants were first identified in the field, and later verified using photographic vouchers. The
majority of orchid specimens could be confidently identified (79.4%). A subset of the orchid plant
vouchers (596 records, equal to 11.5% of total orchid records) were sent to the Bangkok Royal
Forest Herbarium for external identification. There were high levels of agreement between study
identification and external verifications, and where there were discrepancies, these were re-checked.

Interviews

Additional data were collected through interviews with wild plant harvesters, middlemen andmarket traders in Thailand, Lao PDR and Myanmar. Interviews were conducted with the primaryowner of every stall in the marketplace at Jatujak (n=16), Mukdahan (n=34), Chedi Sam Ong(n=22) and Dan Singkorn (n=63). This represented near saturation sampling of the target markets,
and we encountered very few refusals, except at Jatujak where seven traders refused to participate
in interviews (but permitted botanical surveys). Supplementary interviews were conducted withtraders at That Uthen, Sanam Luang II and Mae Sot Markets (n=13), middlemen and harvesters
from central Lao PDR around Savannakhet Province (n=12) and with harvesters in southern
Myanmar around the vicinity of Dan Singkorn, Chedi Sam Ong and Mae Sot Markets (n=20).
Research also drew extensively from participant observation to glean insights about trade practices,
rules and norms of trade, trade routes and market dynamics.

6 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)

RESULTS AND DISCUSSION
An overlooked illegal trade

The official CITES database documents virtually no trade in wild-collected orchids among Southeast Asian nations since 20042 (Anon., 2013). For example, over nine years Lao PDR reported
export of 20 wild-collected orchids into Thailand, while none were reported from Myanmar (Phelps
et al., 2010; Phelps and Webb, 2015). Based on these incomplete records, Thailand’s CITESManagement Authority suggests that illegal trade in ornamental orchids is limited, “found in small
case [sic] in some parties” (CITES Prop. 40 [CoP13]).
In contrast, the conservative trade figures documented during this study suggest that tens of
thousands of plants are traded across these borders every year. This trade shows no evidence ofeither domestic harvest permits or CITES permits for export of Appendix I or Appendix II listed
species. This violates both domestic range State laws that restrict wild orchid harvest, and CITES
restrictions on the international trade of both Appendix I and Appendix II listed species (see Phelps
and Webb, 2015).
Wild plant trade occurred openly at both large public markets across the region and smallroadside stalls along major transport routes. Trade was found to be structured and specialised,with established market chains and participants dedicated to wild ornamental plant sales. There
was limited evidence to suggest plant trade was closely associated with other types of illegal trade,
although a small number of plant traders at different markets also illegally sold wild birds, wood
furniture and/or wildlife talismans.
Notably, trade often occurred in plain sight of enforcement officials from a number of different
government agencies. At some markets, there were reports of and observed enforcement events,
although these were infrequent. Overall, traders reported limited, irregular enforcement. When it
did occur, penalties involved a small number of arrests (resulting in low-level fines and release) andplant confiscations. At several sites, traders reported that small-scale botanical trade was readily
permitted by government authorities, while at other sites the right to trade depended on bribes tolocal law enforcement and forestry officials. These nuances of enforcement patterns across sites
suggest a critical area for research and policy consideration.

Market species richness

Live plant sales at the four markets were almost exclusively of ornamental plants, including>25 families and >32 genera, including the genera Tacca, Huperzia, Platycerium, Cycas, Hoya,
Amorphophallus, Impatiens, Curcuma, Nepenthes, and Hynophytum/Myrmecodia (Figure 4).

1
Counting numbers of individuals presents a challenge with Orchidaceae. Unlike other taxa such as animals and trees where individual
specimens are clearly distinct, this is less clear for plant rametes, where reproduction can be sexual or by rhizomes, corms or tubers. In
this study, individual (single counts) were defined based on the number of plant bundles (potentially including multiple individuals
or cuttings of different individuals) plus the number of individuals (potentially divisions of larger plants). This follows the CITES approach, but is not necessarily representative of the number of genetically distinct individuals (see Phelps et al., 2010)2
By 2004, all Southeast Asian countries had become CITES signatories.

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 7

© J. PHELPS

Figure 4. Wild-collected non-orchid ornamental taxa in trade. a. Cycas sp.; b. Platycerium sp.; c. Dischidia sp.; d.
Curcuma sp.; e. Tacca sp.; f. Crinum sp.; g. Huperzia sp.; h. Gesneria sp.
8 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)

However, more than 85% of observed trade volume was of the family Orchidaceae. A total of 347
orchid species in 93 genera were identified during the market surveys. Annex I includes the species
lists from the market surveys, which represent approximately 13% of Thailand’s known orchid flora,
22% of Lao PDR’s known orchid flora, and 15% of Myanmar’s known orchid flora (see Schuiteman
et al., 2008; Grovaerts, 2013). Market surveys also uncovered species new to science in the genera
Bulbophyllum and Thrixsperumum, several new country records for Myanmar and Lao PDR, andone instance of species synonimisation (see Vermeulen et al., 2014).
Bangkok’s Jatujak market was by far the most species rich of the four markets surveyed (290 species,
90 genera), and evidence from local horticulturalists and from species accumulation curves suggest
there are many additional species in trade that remain undocumented by this study. However, theseother species are probably traded in comparatively small volumes3 because trade was dominatedby a very small number of genera (Figure 5). The results highlight that Jatujak Market is not only aglobal centre of faunal trade, but also a centre of illegal trade in protected flora.
The genus Dendrobium represented more than 35% of encountered trade volume across the four
markets (Figure 5). Trade in Dendrobium itself was further dominated by species in the sections
Dendrobium (36%), Callista (32%), Formosae (14%) and Stachyobium (5%)—groups generally
characterised by species with large, brightly coloured flowers (Figure 6).
Trade also targeted orchids in the genera Rhynchostylis (8%) and Aerides (9%), which include asmall number of relatively widely distributed species (Figure 5). Surveys also encountered largescale ornamental trade in genera that might not traditionally be considered particularly valuable tohorticulture due to their comparatively small flowers, including Pholidota, Cleisostoma, Eria and thesubtribe Bulbophyllinae.

Figure 5. Relative abundance of orchid genera in trade with >100 and >500
individuals encountered in trade
TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 9© J. PHELPS

Figure 6. The four most abundant Dendrobium sections: section Dendrobium: a. D. heterocarpum;b. D. crepidatum; section Callista: c. D. capillipes; d. D. chrysotoxum; section Formosae: e. D. draconis;f. D. scabrilingue; section Stachyobium: g. D. delacourii; h. D. penguanum.
10 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)

Trade was also dominated by a subset of species. While species-level identification was not always
possible during the market surveys, market traders (n=84) provided a list of the species they tradedin greatest quantities. The species Rhynchostylis gigantea, R. retusa, Aerides rosea, Dendrobium
chrysotoxum and D. lindleyi were among the most highly ranked (Table 3), which matched market
observations.
Table 3. Trader reports of plant species traded in largest volumes(Jatujak=7)

Rhynchostylis gigantea
Dendrobium delacourii
Ferns
R. retusa(Mukdahan=20)
RAb
6
1
1
1

R. gigantea
R. retusa
D. chrysotoxum
Aerides houlettiana
D. lindleyic
A. rosea
Bulbophyllum spp.
Cleisostoma arietinum
D. farmeri
D. thyrsiflorum
Phalaenopsis
cornucervii
Paphiopedilum spp.

(Chendi Sam Ong=9)
RAb
16
4
3
2
2
1
1
1
1
1
1
1
1

R. retusa
D. lindleyi
D. chrysotoxum
D. farmeri
A. curvifolium
A. rosea
R. gigantea
P. concolor(Dan Singkom = 48)
RA
7
5
4
3
1
1
1
1

RA
R. retusa
31
A. rosea
27
D. chrysotoxum
7
R. gigantea
5
D. lindleyi
4D. thrysiflorum
3
D. polyanthum
2
D. farmeri
2
Eria spp.
2
Huperzia spp.
2
Cymbidum spp.
1
D. jenkinsii
1
D. sect. Rhopalanthe
1
Ferns
1
Gramatophyllum speciosum 1
Hoya spp.
1
Paphiopedilum spp.
1
Platycerium spp.
1

Notably, the genus Paphiopedilum ranked among the most abundant in trade by volume (7% total
encountered volume, Figure 5), even though most individual traders did not rank the genus asamong the most traded (Table 3). All species in the genus are listed in CITES Appendix I, whichbans the trade of wild-collected specimens (Table 2). The most commonly traded species were fromthe subgenus Brachypetalum, notably the widely-distributed P. concolor. However, most species
present in the region were found in trade in small volumes (Figure 7), in many cases on a few plantsof each species.

abTraders were asked to list up to five species that they sold in largest volumes
Relative abundance in trade, as frequency of responses during interviews

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 11

© J. PHELPS

Figure 7 .Wild-collected Paphiopedilum (CITES Appendix I) for sale at a market in Thailand. (Top row, from left toright: P. exul, P. concolor, P. callosum).

12 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)

Conservation threat analysis

Very few of the encountered species have been subject to IUCN Red List assessments or otherformal evaluations, and there is a notable lack of related life history, distribution or population
data. For almost all orchid species in the region, it remains impossible to conduct accurate CITES
Non-Detriment Findings (NDFs) as is required for the legal trade of CITES Appendix II species.
National-level conservation assessments were absent for Myanmar and Lao PDR. Preliminary,
non-systematic assessments of Thai species were available for approximately one third of Thai
species encountered in trade (Santisuk et al., 2006). Global assessments were available for a verysmall number of encountered species, based on CITES Appendix I listing (2013) for the genus
Paphiopedilum, and a small number of outdated or incomplete evaluations from the UNEP-World
Conservation Monitoring Centre Threatened Species Database (Anon., 2015). As a result, there
remain major limitations to evaluating formally the impacts of trade on species conservation(cf. NDFs).
Existing conservation assessments (e.g., CITES listing, national-level evaluation, UNEP-WCMC
Threatened Species Database) were used to identify species for which trade was likely a threat toconservation. Extent of occurrence, based on a compilation from taxonomic references, was used
to identify species with narrow geographic distributions, for which trade pressures would likely
represent a particular threat. In total, this evaluation identified that 58 of the species documented in
trade (17% of orchid species recorded) could be considered under some category of threat (Table 4).
Table 4. Summary of threat analysis for orchid species encountered in trade, divided into
national- and global-level threat assessmentsa
Conservation statusb
Number of encountered species thathave been assessedc
Thailand Assessment
Threatened
Not threatened
No Assessment
Lao PDR Assessment

57
10
108

Threatened
Not threatened
No Assessment
Myanmar Assessment

8
1
100

Threatened
Not threatened
No Assessment
Global Assessment

0
0
130

Threatened
Not threatened
No Assessment

20
23
304

This refers to conservation status based on the existing literature.
Conservation status is based on national assessments, which here include domestic conservation assessments andany taxonomic references that specifically indicate that a particular species is either “common” or “rare” in thatcountry. Global Assessments are from the UNEP-WCMC Threatened Species Database, CITES Appendix I species
list, and also include endemic species with narrow ranges.
cSome threatened species are present in more than one country, so total exceeds 100%.
ab

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 13

Encountered trade volumes for most of these species were relatively small, although expanded
monitoring and increased species-level identifications would likely increase documented volumes
considerably. When this evaluation approach was restricted to orchid species for which morethan 10 individuals were observed in trade, the coarse threat analysis highlighted 20 species likely
threatened by trade: Aerides houlettiana, Ascocentrum ampullaceum, Dendrobium albosanguineum,
D. falconeri, D. lamyaiae, D. friedericksianum, D. nobile, Drymoda siamensis, Grammatophyllum
speciosum, Habenaria carnea, H. rhodocheila, Pecteilis susannae, Phalaenopsis finleyi, P. sumatrana,
Rhynchostylis gigantea, Vanda coerulea, V. bensonii and all of the CITES Appendix I Paphiopedilum
spp. The impacts on hundreds of other traded species remain unquantified, but are very likely
negative in most cases.
In the absence of more robust conservation assessments, interview data from harvesters in southern
Myanmar collecting for markets at Dan Singkorn, Chedi Sam Ong and Mae Sot (n=20) suggestthat trade potentially affects a wide number of orchid species in that region. Most traders (n=18)
reported harvesting all species they encountered, while two restricted harvest to high-value species.
Most (n=18) also reported harvesting from all trees in a target area, and most (n=17) repeatedly
returned to the same areas to collect. However, most (n=13) also reported that they restricted
harvest to larger mature plants, and left immature plants for future harvest.
There was, however, no evidence of efforts to participate in sustainable or managed harvest, or thatwild harvest within Lao PDR or Myanmar has been done with any form of domestic permits. In
fact, despite some proposals that sustainable wild harvest in the region is viable (Lamxay, 2008),
there are still relatively few such cases documented for ornamental plants or epiphytes(see Flores-Palacios and Valencia-Diaz, 2007). Moreover, many orchid species are found in
low population densities (e.g. Cribb et al., 2003; Pupulin, 1998), which restricts the feasibilityof sustainable harvest. For example, a population viability analysis of the Central Americanorchid species Guarianthe auranthiaca forecast that harvest of more than 5% of the reproductive
individuals in the population would result in extinction within 100 years (Mondragón-Chaparro,2009).
When asked to describe changes in abundance of plants since they started collecting, most
respondents reported declines (n=18). Most (n=14) also stated that all orchid species had declined,
and the rest mentioned specific declines of Dendrobium lindleyi, Aerides rosea, Rhynchostylis retusa,
Huperzia spp., Dendrobium chrysotoxum, and Eria spp. Several traders (n=6) specifically describedorchid extirpations around village areas that had been subject to heavy harvest, including forests
within walking distance of Chedi Sam Ong and Dan Singkorn Markets. This echoes findings of
Schuiteman et al. (2008) during botanical surveys of Lao PDR, during which “on more than one
occasion villagers have told us, when we came looking for orchids near their village, that we shouldhave come a few years earlier, before all the orchids were collected!” These anecdotal reports suggestthat commercial trade is affecting wild populations, at least at a local level. However, harvesters
interviewed in Myanmar did not restrict trade to easily accessible areas surrounding communities,
and reported traveling deep into surrounding forests, including in neighbouring provinces andThailand, which suggests that the impacts of trade are likely experienced over a broader geography.

Trade routes and international commerce

While there is often a perception that much botanical trade is comparatively local and/or informal,
research uncovered complex trade dynamics (Figure 8). While many orchids were reportedly
wild-collected within Thailand, botanical surveys also documented large-scale cross-border tradefrom Lao PDR and Myanmar into Thailand. This was confirmed through trader interviews, during
which respondents ranked the countries of origin from which they sourced most of their plants(Table 5). Unsurprisingly, border markets sourced the majority of their plants from the nearest
neighbouring country.
14 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)

Table 5. Top three source countries for plants traded at four target markets in Thailand. Table
shows the percent of traders at each market that ranked source countries based on volume.
MarketTop source country
SecondThird
Jatujak (n=14)
Lao PDR (50%)
Thailand (36%)
Myanmar (29%)
Dan Singkorn (n=56)
Myanmar (91%)
Thailand (14%)
Lao PDR (4%)
Chedi Sam Ong (n=12) Myanmar (100%)
Mukdahan (n=24)
Lao PDR (92%)
Thailand (21%)
Viet Nam (17%)
Most imports into Thailand were reportedly through a limited number of border crossing points,
most of which were targeted by this study (Figure 8). Lesser trade was also reported through othersites from Lao PDR (Chong Mek, Vientiane, Peng Charn) and Myanmar (Mae Hong Son, Mae Sai),
although these sites lacked open border markets and trade involved direct imports to Thailand
through intermediaries.
Importantly, trade networks between point of harvest and final consumers were complex andinvolved a number of intermediaries, with some wild plants transferring ownership up to six times.
This was determined through ranking exercises during the interviews, where traders were asked torank and describe where/who they acquired plants from, and who they sold them to (results notshown, but summarised in Figure 8).
Viet Nam

Figure 8. Simplified diagram of wild ornamental plant trade into Thailand from
Myanmar and Lao PDR. Thickness of arrows represents author’s perceptions of therelative differences in trade volumes from each site. Not depicted is the redistributionof plants within Thailand, including from Bangkok to other cities within Thailand
and back to the border markets, and among border markets themselves (e.g., between
Chong Mek and Dan Singkorn)
TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 15

Market chains differed considerably across sites. Although all sites dealt with similar goods under
the same legal-regulatory framework, networks and processes differed significantly across the foursites. Despite this diversity, trade participants fell into five principal categories:• Harvesters
Harvesters operated across the region, usually within comparatively narrow geographic areasof Thailand, Myanmar and Lao PDR, where they were familiar with the forests. However, thisharvest was not only in community and neighbouring forests, but extended to protected areas,
private concessions and nearby provinces. Most harvesters were specialists with livelihoods largely
dependent on botanical trade. Harvesters with market access sold directly to customers at either
roadside stalls or markets, or to market traders. Most harvesters, however, sold to intermediaries
within their own countries.
• Intermediaries
Intermediaries across the region generally operated within specific areas of Thailand, Lao PDR
and Myanmar, where they had the strongest connections. These actors were responsible for taking
orders from market-based traders in Thailand, sourcing, and amassing products from harvesters. In
some cases, procurement involved orders for specific species and volumes from harvesters within
their target regions, while in others intermediaries purchased whatever communities collected(often in sacks of mixed species).
• Transporters
Transport was principally by private bus company, with drivers paid to deliver boxes of plants
along their usual transport routes, without necessarily understanding or taking an interest inwhat they were transporting. Buses were involved across the market chain, linking harvesters tointermediaries, including by transporting plants across borders into Thailand (e.g. Mae Sot), andamong markets within Thailand. Other local transport (e.g. from bus terminal to market) was often
provided by paid motorcycle taxis.
• Market traders
Market traders openly sold wild plants throughout the region, including at public markets androadside stands. Some traders purchased plants directly from harvesters, or had family members
involved in harvest. However, most traders relied on intermediaries to procure plants, placing
orders via phone, making payments via ATM transfer, and relying on private buses to transport
product. Market traders’ sales were principally to end consumers. However, a subset of traders
at each market also operated as intermediaries that re-sold to other traders, both within the same
marketplace and to markets in other cities. These market traders/middlemen were usuallylarger-scale traders with established procurement networks.
• Greenhouse operators
Some commercial greenhouse operators purchased plants from middlemen and traders, and wereinvolved in laundering wild plants by presenting wild plants as cultivated specimens. This enabledplants to be legally sold and exported with CITES certificates. These practices were principallyobserved for high-value, rare species.
• Consumers
Final consumers were principally located within Thailand, with transactions conducted at publicmarkets throughout the country. Most consumers were members of the general public, althougha subset were described by traders as knowledgeable botanical enthusiasts. Some consumers also
made purchases via domestic online trade, and some were exported to overseas collectors.		
some were exported to overseas collectors.
16 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)Evidence of parallel trades

Research focused on the sale of ornamental plants at public markets. However, through the courseof carrying out this research evidence also emerged of three additional, parallel trades inwild-collected orchids.
Parallel trade in rare, high-value plants
Market surveys at Jatujak identified at least five species that were unique because they originatedfrom outside mainland Southeast Asia (Philippines and Indonesia; Annex I) and were sold forcomparatively high prices. These encounters, however, were coincidental, as these types of plants
were generally not openly traded, but rather were kept out of sight, reserved for specialist collectors
willing to pay a premium for rare or hard-to-acquire species. These casually observed transactions
were indicative of a parallel trade in rare species, confirmed during informal discussions with local
plant enthusiasts. While restricted to a small number of traders, and involving comparatively
low volumes, hobbyists related that a wide diversity of rare and threatened species were available
through these traders. One key informant further related an anecdote in which several Jatujak
traders routinely purchased large numbers of rare plants and held them in greenhouses to drive up
market prices.
Parallel trade in domestic Internet sales
Traders and botanical enthusiasts also revealed an active, largely domestic trade in wild-collected
plants, involving commercial traders and trade within the community of domestic plant enthusiasts.
Online searches reveal a number of online Thai language message boards with regular postings
offering wild plants for sale (e.g., yimpaen.com, board2.yimwhan.com) and Thai Facebook groups
that market wild-collected plants (Figure 9).

Figure 9. Examples of Thai online forums and Facebook groups advertisingwild orchids for sale. Screenshots from May 2013

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 17

There was anecdotal evidence to suggest increasing Internet-based botanical trade within Thailand,with several market traders establishing new online sales platforms during the study period. This
mirrors a broader trend in Internet-based wildlife sales in other taxa and countries (e.g., Sonricker
Hansen et al., 2012; Sajeva et al., 2013), although there was no evidence to suggest that Internet sales
were reducing market-based trade (cf. Todd, 2011).
Parallel trade in laundered wild plants via commercial greenhouses
Surveys also yielded evidence of a parallel trade in which illegal wild plants were laundered aslegally cultivated plants via commercial greenhouses. A small number of traders at the bordermarkets (n=2) specifically reported selling to commercial greenhouses, and a key informant at
Jatujak also reported that some traders sell large volumes of wild plants to commercial greenhouses.
Several Bangkok-based traders (n=4) also reported making sales to greenhouses based on wild plantstock. Market surveys also encountered commercial greenhouse owners from Thailand, Malaysia
and Singapore who purchased wild plants at Jatujak Market.
It is probable that some of these wild plants were reported as cultivated plants and re-exported, as
has been recorded in the laundering of other taxa in the region (e.g. Nijman and Shepherd, 2010;
Lyons and Nutsch, 2011; Shepherd et al., 2012). For example, in 2011 researchers observed thatwild plants laundered via commercial greenhouses in Thailand and Malaysia had CITES permits
issued for import and sale at the 20th World Orchid Conference in Singapore. Some of these plants
were sold by well-known wild plant traders, and were candidly advertised as wild-collected and/or
were clearly wild based on their physical condition, but were sold as cultivated plants with a CITES
permit.
Parallel trade in medicinal orchids to Viet Nam and China
A small number of orchid species are used in traditional Asian medicines (Bulpitt, 2005), and thereis evidence of a large and expanding trade in wild orchids from Myanmar and Lao PDR to satisfy
demand in China and Viet Nam (Lovera and Laville, 2009; Lamxay, 2008; Kurtzweil, 2009). Lovera
and Laville (2009) describe commercial greenhouses cultivating large volumes of wild-harvested
Dendrobium to increase their size for export as medicinal plants, and Lamxay (2008) suggests that
medicinal trade has notably impacted wild populations of Anoectochilus lylei. However, market
surveys found no evidence of medicinal orchid trade into Thailand, but encountered evidence of
medicinal trade from Lao PDR to China and Viet Nam. Notably, the procurement networks forornamental and medicinal orchids appear to be separate.

18 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)

POLICY RECOMMENDATIONSThis study highlights a large-scale trade in ornamental orchids that is currently undocumented
in official statistics and largely unrecognised by relevant managers and policy makers. The
report also describes the complexity and heterogeneity of trade, which can involve numerous
intermediaries and vary considerably across sites and products. Improved understanding of these
dynamics is important to strengthening botanical conservation across Southeast Asia, including
within Thailand’s CITES Management Authority and specifically its Management Authority for
Plants within the Ministry of Agriculture’s Plant Varieties Protection Division. There is also scopefor strengthened engagement by Thailand’s Ministry of Natural Resources and Environment’s
Department of National Parks Wildlife and Plant Conservation and Royal Forest Department, andwithin national botanic gardens. In light of these results, the author makes the following policy
recommendations:• Formally recognise the illegal plant trade phenomenon. This trade is not represented ingovernment statistics and, in fact, Thailand has issued formal statements that suggest illegal
botanical trade is marginal. It is important that the government bodies in Thailand responsible
for botanical conservation, such as the CITES Management Authority for Plants, the Ministry ofForestry, and national botanic gardens formally recognise the problem of illegal botanical trade
within their borders so that it can be placed on the national and regional conservation agenda.
• Acknowledge limitations to sustainable trade of Annex II orchid species. Regulated orchid
harvest and trade is allowed under CITES for Appendix II species, and has also been proposed
as a strategy to link social and environmental objectives (e.g., Lamxay, 2008). However, there isinadequate ecological data available for most species in the region, and CITES Non-Detriment
Findings (NDFs) are neither conducted, nor viable for most species in the region. Moreover, theecology of most orchids probably makes sustainable harvest proposals unrealistic for most species.
Until more information is available, legal trade of the vast majority of Appendix II orchid species
from Southeast Asia cannot be justified. These limitations need to be recognised by the CITES
Secretariat and party range countries and importing countries to ensure that Appendix II permits
are not abused.
• Recognise domestic and regional wildlife demand. While CITES parties and conservation
organisations often focus on Western and Chinese demand for illegal wildlife products, Southeast
Asian domestic and regional demand also drives harvest of many taxa, including of ornamental
plants. This report highlights that illegal plant trade within Southeast Asia is a common
phenomenon. Yet most plant markets in Thailand are infrequently subject to monitoring or
enforcement, and/or corruption enables ongoing illegal trade. This study highlights the value ofaccounting for large-scale domestic and regional demand for wild plants, and the viability of basic
wildlife trade monitoring at open plant markets in the region.
• Include plants in wildlife programming in Thailand and internationally. Even where wildlife
trade monitoring and enforcement are established, plant trade often remains overlooked. For
example, despite increasing enforcement against illegal trade of wild animals at Jatujak market,
these efforts have largely overlooked the parallel trade in wild protected plants. Similarly, public
education campaigns to discourage wildlife trade in Thailand, via the ASEAN Wildlife Enforcement
Network, the United for Wildlife initiative and other platforms, have largely excluded plants, which
does not seem to be perceived as a significant conservation issue. Even initiatives focused on timber
have excluded illegal trade of non-woody plants. There is a clear need for greater awareness—among international conservation groups, range states environmental officials, market organisers,
enforcement agencies and the public at large—about the importance of botanical conservation.
TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 19• Increase resources and capacity for monitoring botanical trade. Monitoring trade in wild
plants, whether at public markets, ports of entry or commercial greenhouses, requires a degree oftaxonomic expertise among Customs and relevant enforcement officials. There are considerable
challenges to identification within groups that have many “look-alike” species, such as Orchidaceae.
However, only basic training is required to distinguish to commercial greenhouse cultivatedand wild plants in most cases (McGough et al., 2004). Similarly, only basic training is required
to identify the major families of traded ornamental plants (e.g., Orchidaceae, Cycadaceae and
Nepenthaceae). Since, as found in this study, market trade is dominated by a small group of orchid
genera, targeted references can be created that describe both the most common and the mostthreatened taxa (e.g., as has been done for corals, Cooper et al., 2011). Notably, Thailand also hosts
several institutions with taxonomic expertise that could be further leveraged to provide training andsupport occasional field surveys in the region.
There is, however, a need for increased resource allocation to both build capacity and enable more
active monitoring, although basic monitoring is also possible given limited resources. In this study,
low survey effort, requiring only one person for 1-2 days per survey, identified the majority ofgenera and species in trade.
• Collect basic data during monitoring and enforcement. When wildlife trade is monitored andenforced, there is considerable scope for Thailand’s enforcement and Customs officials to collectbasic, policy-relevant data to share with coordinating bodies, such as the CITES Authorities,
Department of National Parks, Wildlife and Plant Conservation and the Royal Forest Department.
For example, information on what species are encountered, where they reportedly originate, how
they are transported, and were they are being traded to could help inform future interventions.
• Identify interventions along market chains (e.g., transportation networks, Internet sites).
Improved understanding of trade networks highlights potential interventions at different points
along market chains that can inform actions by enforcement and Customs agencies. Notably, in thisregion, illegal traders rely heavily on private bus companies to transport their goods (cf. Shepherd
et al. 2006). Engaging these transportation networks, potentially through awareness and advocacy,legislation and/or prosecution, could restrict illegal trade flows. Similarly, a number of popular
websites are being exploited as platforms for illegal trade, and these can be engaged to restrict illegal
activities. Market organisers, whether government agencies or private landholders, can also be held
more accountable for the types of goods sold at their markets.
• Consider social dimensions of enforcement. Parties to CITES have resolved to better consider
the impacts of their decisions on the incomes of poor households (CITES Res. Conf. 8.3 [Rev.
CoP13]; see Dickson, 2008). Increased enforcement would clearly yield negative impacts on
the livelihoods of harvesters, intermediaries and traders. There is a need for enforcement andconservation agencies in Thailand to identify enforcement responses to illegal botanical tradethat can help stop illegal trade (e.g., confiscations, fines, warnings), but do not necessarily involve
criminal sanctions that can exacerbate social impacts of enforcement. Sensitive interventions
should further seek to reduce negative impacts, whether through support of alternative livelihoods(e.g., sales of different products in the marketplace) or increased access to participating in legal
trade of artificially propagated orchids.
• Invest in botanical conservation assessments. Although a global biodiversity conservation
priority, the conservation status of most Southeast Asian plants has yet to be assessed, and very
few of the encountered species have been subject to IUCN Red List assessments. Range Statesand support scientific institutions must invest in basic ecological research on a wide range of
species. Assessments should consider taxa identified in this study as heavily targeted for trade (e.g.,
Rhynchostylis, Paphiopedilum, and Dendrobium orchids in the section Dendrobium).
20 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)• Target laundering of wild plants. There is a need to ensure that CITES permits are only allocatedfor plants that can be legally traded (see Table 2). Scattered evidence that illegally harvested wild
plants are being laundered through commercial greenhouses, allowing for their legal export outof Thailand, needs to be investigated by the Ministry of Agriculture and CITES Management
Authorities. Thailand needs to operationalize its commitments to monitor greenhouses andnurseries that grow CITES Appendix I-listed species (Plants Act B.E. 2535) and extend basic
monitoring to actors that export Appendix II-listed species.
• Repeat third-party market surveys to support cross-checking and evaluate trends in trade. As
highlighted by this study, external surveys are critical to supporting official monitoring and datacollection efforts. Repeat market surveys by outside researchers and conservation groups such as
TRAFFIC are critical to cross-checking and evaluating future trends in botanical trade.

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 21

เมื่อการค้าสะพรั่งบาน
การค้ากล้วยไม้ประดับผิดกฎหมายในพื้นที่ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
(ประเทศไทย สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว พม่า)Jacob Phelpsภาพโดย: J. Phelpsรายงานร่วมระหว่างองค์กร TRAFFIC และศูนย์วจิ ยั ป่าไม้นานาชาติ (Center for International
Forestry Research: CIFOR)

รูปปกหน้า: เอื้องเสือดำ� Gastrochilus bellinusรายงานฉบับนี้ มาจากวิทยานิพนธ์ระดับปริญญาเอกของ Jacob Phelps ที่ส่งให้ที่ห้องสมุดของ
มหาวิทยาลัยแห่งชาติสิงคโปร์ (National University of Singapore) ภายใต้หัวข้อเรื่อง
“Uncovering the trade of wild-collected ornamental plants in Thailand, including
imports from Myanmar and Lao PDR”
ภาคผนวกได้ถูกตีพิมพ์ใน Phelps, J. and Webb, E. L. 2015. “Invisible” wildlife trades:
Southeast Asia’s undocumented illegal trade in wild ornamental plants. BiologicalConservation 186:296-305.
Jacob Phelps (jacob.phelps@gmail.com)

22 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)สารบัญ
กิตติกรรมประกาศ

24สรุปผู้บริหาร

25

บทน�ำ

28
29
29
33

พืชวงศ์กล้วยไม้แห่งภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ข้อจ�ำกัดของการค้าและการเก็บกล้วยใม้
หลักฐานจาการค้ากล้วยไม้อย่างผิดกฎหมาย

วิธีด�ำเนินการวิจัย
พื้นที่วิจัย
การส�ำรวจทางพฤกษศาสตร์
การสัมภาษณ์

34
34
35
36

ผลการวิจัยและการอภิปราย
การค้าผิดกฎหมายที่ถูกมองข้าม
ความหลากหลายของชนิดที่พบในตลาด
บทวิเคราะห์ภาวะคุกคามต่อการอนุรักษ์
เส้นทางการค้าและการค้าระหว่างประเทศ
หลักฐานของการค้าคู่ขนาน

37
37
38
42
45
48

ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย

50เอกสารอ้างอิง

54ภาคผนวกที่ 1รายชื่อชนิดพันธุ์ที่พบในการค้า

57
57

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 23

กิตติกรรมประกาศ
ขอขอบคุณ Hannah Watson ที่ให้ความช่วยเหลือทั้งงานในและนอกพื้นที่ ขอบคุณ Buraskorn Torut,
Htee Heh และ Sirinath Matra ที่ช่วยเหลือในการสัมภาษณ์ และ Edward L. Webb ที่กรุณาให้ข้อคิดเห็นและ
มุมมองที่มีค่า
รายงานฉบับนี้จัดท�ำขึ้นจากการสนับสนุนของศูนย์วิจัยป่าไม้นานาชาติ (CIFOR) และโครงการวิจัยป่าไม้
ต้นไม้และวนเกษตร CGIAR (CGIAR Research Program on Forests, Trees and Agroforestry) พวกเราข
ขอบคุณผู้บริจาคทุกท่านที่ได้สนับสนุนงานวิจัยชิ้นนี้ผ่านการบริจาคให้แก่กองทุน CGIAR Fund(www.cgiarfund.org/funddonors)งานวิจัยภาคสนามได้รับการสนับสนุนเงินทุนจากโครงการกองทุนขนาดเล็กรัฟฟอร์ด (Rufford Small
Grants Programme) และคณะวิทยาศาสตร์ชีวภาพ (Department of Biological Sciences) แห่งมหาวิทยาลัย
แห่งชาติสิงคโปร์ (National University of Singapore)งานวิจัยนี้ได้จัดท�ำขึ้นโดยได้รับอนุญาตจากส�ำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ (National ResearchCouncil of Thailand) หมายเลข 2010/074 และเป็นไปตามข้อก�ำหนดของ Institutional Review Board Ethics
Guidelines หมายเลข #NUS-1259 ของมหาวิทยาลัยแห่งชาติสิงคโปร์

24 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)สรุปผู้บริหาร
การค้าไม้ประดับจากป่าเชิงพาณิชย์ทเี่ กิดขึน้ ในภูมภิ าคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้นี้ นับว่าถูกมองข้ามมาอย่าง
ต่อเนือ่ ง ด้วยสถิตกิ ารค้าอย่างเป็นทางการแทบจะไม่มกี ารบันทึกการค้ากล้วยไม้ปา่ ทีเ่ กิดขึน้ จริง (Phelps and Webb,
2015) และคณะทางานฝ่ายปฏิบัติการตามอนุสัญญาไซเตสประจาประเทศไทย ระบุว่าการค้ากล้วยไม้ประดับอย่าง
ผิดกฎหมายนั้นมีอยู่ในวงจ�ำกัด ดังกล่าวไว้ว่า “พบเป็นกรณีเพียงเล็กน้อยในบางส่วน” (CITES Prop. 40 [CoP13])
พืชในวงศ์กล้วยไม้ (Orchidaceae) จัดเป็นกลุ่มที่ถูกจัดไว้ว่าอยู่ภายใต้การคุ้มครองมากที่สุด และการค้าระหว่าง
ประเทศของทั้งวงศ์กล้วยไม้นั้น (ประมาณ 25,000 ชนิด) ถูกก�ำหนดอยู่ในอนุสัญญาว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศ
ซึง่ ชนิดสัตว์ปา่ และพืชป่าทีใ่ กล้จะสูญพันธุ์ (CITES) ในจ�ำนวนนัน้ มีกล้วยไม้ประมาณ 1,500 ชนิด ทีพ่ บในประเทศไทย
สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวและพม่า ซึ่งต่างก็มีการบังคับใช้ข้อก�ำหนดท้องถิ่นเพื่อจ�ำกัดการเก็บและ
ค้ากล้วยไม้ป่า
อย่างไรก็ตาม ได้มีการค้าขายพันธุ์ไม้ประดับจากป่า โดยเฉพาะจากวงศ์กล้วยไม้ในตลาดสาธารณะทั่ว
ประเทศไทยและทัง้ แถบภูมภิ าคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พันธุไ์ ม้เหล่านีถ้ อื ว่าเป็นส่วนหนึง่ ของการค้าพืชสวนระดับโลก
ในฐานะที่เป็นไม้สวยงาม มีกลิ่นหอม และเป็นชนิดพันธุ์ที่แปลก ซึ่งจากปีพ.ศ. 2554 ถึง 2555 ได้มีการส�ำรวจทาง
พฤกษศาสตร์ที่แหล่งตลาดค้าพันธุ์ไม้ใหญ่ที่สุด 4 แห่งในประเทศไทย คือ ตลาดจตุจักร (กรุงเทพฯ ประเทศไทย)ตลาดเจดีย์สามองค์ ตลาดด่านสิงขร (ชายแดนไทย - พม่า) และตลาดมุกดาหาร (ชายแดนไทย - ลาว)จากการส�ำรวจตลาด พบว่ามีกล้วยไม้ 348 ชนิด จาก 93 สกุล เป็นตัวแทนของกล้วยไม้ทเี่ ป็นทีร่ จู้ กั ในประเทศ
ถึง 13 - 22 % และมีจำ� นวนเป็นหมืน่ ๆ ต้น ซึง่ เป็นทีน่ า่ สังเกตว่า พบชนิดพันธุใ์ นสกุลรองเท้านารี (Paphiopedilum)ที่อยู่ในภาคผนวกที่หนึ่งของอนุสัญญาไซเตสและยังมีอีกหลายชนิดที่เพิ่งค้นพบใหม่ในวงการวิทยาศาสตร์ รวมทั้ง
จ�ำนวนหนึ่งอยู่ในกลุ่มหายากและภาวะถูกคุกคาม
การวิเคราะห์เบื้องต้นเกี่ยวกับภาวะคุกคามได้ชี้ให้เห็นว่า มีการค้ากล้วยไม้จากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
จ�ำนวนมากที่อยู่ในภาคผนวกที่สองของอนุสัญญาไซเตส ซึ่งไม่สามารถพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ได้ จนกว่าจะมีข้อมูล
ทางนิเวศวิทยาเผยแพร่มากขึ้น กล้วยไม้ส่วนมากยังไม่มีข้อมูลเพียงพอที่จะท�ำการประเมินตามหลักเกณฑ์ของ
IUCN Red List หรือเพื่อสรุปตามการค้นพบที่ไม่เป็นผลเสียหาย (CITES Non - Detriment Findings: NDFs)
ตามความจ�ำกัดของข้อมูลด้านการอนุรกั ษ์และการเผยแพร่ และพบว่ามีพนั ธุก์ ล้วยไม้อย่างน้อย 58 ชนิด ทีพ่ บในช่วง
ที่มีการวิจัยซึ่งถูกจัดอยู่ในกลุ่มที่ก�ำลังถูกคุกคามโดยระบบการจัดกลุ่มต่างๆ (แม้ว่าจะมีไม่กี่ชนิดที่ถูกประเมินตาม
หลักเกณฑ์ของ IUCN Red List) หรือเป็นชนิดเฉพาะถิ่นที่พบในพื้นที่แคบๆ ตามสภาพภูมิประเทศ รายงานจาก
ค�ำบอกเล่าของผู้เก็บกล้วยไม้ทางตอนใต้ของประเทศพม่า ชี้ให้เห็นว่าประชากรของกล้วยไม้ลดลงและถูกท�ำลายจน
หมดสิ้นทั้งชนิดพันธุ์เฉพาะบางชนิดและทั้งในพื้นที่ป่าที่สามารถเดินทางเข้าถึงได้
อย่างไรก็ตาม กล้วยไม้ชนิดที่พบว่าถูกค้ามากที่สุด เกิดขึ้นกกับกลุ่มเล็กๆ เมื่อเทียบกับสถานการณ์ กล่าว
คือพบว่ามีอยู่ 5 สกุล ทีพ่ บมากกว่า 50% จากปริมาณทีม่ กี ารค้า ส่วนมากประกอบไปด้วยสกุลกล้วยไม้ทมี่ กี ลิน่ หอมมีดอกขนาดใหญ่ มีสีสัน และ/หรือดอกมีกลิ่นหอม เช่น สกุลหวาย (Dendrobium) สกุลช้าง (Rhynchostylis)สกุลกุหลาบ (Aeries) และสกุลรองเท้านารี (Paphiopedilum) และก็ยังพบอีกว่ามีการค้าชนิดที่มีขนาดดอกเล็ก
อย่างแพร่หลายซึ่งรวมถึง Pholidota, Cleisostoma, Eria และกลุ่มย่อยสิงโตกลอกตา Bulbophyllinae
TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 25การส�ำรวจตลาดที่เสริมด้วยการสัมภาษณ์คนเก็บของป่า ผู้ค้าในตลาด และผู้ค้าคนกลาง (จ�ำนวนตัวอย่าง
158 ชุด) พื้นที่หลักคือประเทศไทย และชายแดนเชื่อมต่อกับลาวและพม่า ซึ่งเป็นการระบุชี้อย่างมีนัยสาคัญให้เห็น
ถึงการค้าที่ผิดกฎหมายระหว่างประเทศจากลาวและพม่าเข้ามาสู่ประเทศไทยเพื่อผู้บริโภคในประเทศ และชี้ให้เห็น
พืน้ ทีข่ า้ มชายแดนทีส่ าคัญๆ และการมีเครือข่ายในการขนส่งและตลาดภายในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ การศึกษาวิจยั
ชิ้นนี้เน้นให้เห็นความส�ำคัญของความต้องการของตลาดกล้วยไม้ป่าทั้งในท้องถิ่นและในภูมิภาค โดยเฉพาะอย่างยิ่ง
ที่ตลาดจตุจักรในกรุงเทพฯ ซึ่งเป็นศูนย์กลางของการค้าไม้ประดับของภูมิภาค เป็นแหล่งรวมพันธุ์ไม้ป่าที่มีลักษณะ
เฉพาะเป็นจ�ำนวนมากและหลากหลายชนิด แม้วา่ จตุจกั รจะถูกยกให้เป็นศูนย์กลางของการค้าทีผ่ ดิ กฎหมายของพันธุพ์ ชืและสัตว์ป่าหลากหลายประเภทมานานแล้ว แต่ความส�ำคัญในฐานะที่เป็นแหล่งค้ากล้วยไม้ป่ายังคงถูกมองข้าม
จากการสัมภาษณ์ ได้พบกลไกการค้าทีซ่ บั ซ้อนเป็นห่วงโซ่อปุ ทานสายยาว มีคนกลางเกีย่ วข้องเป็นจ�ำนวนมาก
ซึ่งเป็นกลุ่มคนที่มีการจัดการและมีความเชี่ยวชาญด้านกล้วยไม้และพันธุ์ไม้ประดับเป็นอย่างมาก ความพิเศษที่งาน
วิจยั นีไ้ ด้คน้ พบคือ หลักฐานการค้าคูข่ นานไปกับการค้ากล้วยไม้ รวมถึงการขายทางอินเตอร์เน็ต การปลอมแปลงระดับ
นานาชาติโดยมีการน�ำพันธุ์ไม้ป่ามาจดทะเบียนเพื่อการท�ำธุรกิจโรงเรือนกระจก โดยเฉพาะการค้าพันธุ์ไม้หายาก
ภายในประเทศจากพื้นที่นอกเขตเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และการค้ากล้วยไม้แห้งเพื่อใช้เป็นยาให้กับผู้บริโภคใน
เวียดนามและจีน
การบันทึกอย่างเป็นทางการเกีย่ วกับการค้าทีผ่ ดิ กฎหมายทีไ่ ม่เคยได้รบั ความสนใจมาก่อนนัน้ ได้สร้างความ
ยุง่ ยากต่อการอนุรกั ษ์พนั ธุ์ การด�ำเนินงานตามขัน้ ตอนของ CITES การติดตามเฝ้าระวังทางด้านพฤกษศาสตร์ และการ
บังคับใช้กฎหมายโดยเจ้าหน้าทีฝ่ า่ ยปฏิบตั งิ าน CITES ในประเทศไทย โดยเฉพาะอย่างยิง่ กับเจ้าหน้าทีฝ่ า่ ยปฏิบตั งิ าน
CITES ด้านพันธุไ์ ม้ ภายในส�ำนักคุม้ ครองพันธุพ์ ชื แห่งกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ นอกจากนีค้ วรมีการวางแนวทาง
เพือ่ เชิญให้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ปา่ และพันธุพ์ ชื และกรมป่าไม้จากกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิง่ แวดล้อม
เข้ามามีส่วนเกี่ยวข้อง โดยผู้เขียนมีข้อแนะน�ำดังนี้
• หน่วยงานของรัฐที่มีหน้าที่รับผิดชอบงานอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพต้องยอมรับว่ามีปัญหา
การค้าทางพฤกษศาสตร์ที่ผิดกฎหมายอย่างเป็นทางการ
• ส�ำนักงานเลขาธิการ CITES และภาคีตา่ งๆ ต้องมีการจัดล�ำดับรัฐและประเทศทีม่ กี ารน�ำเข้าพันธุไ์ ม้ประดับ
ให้ชัดเจนและยอมรับว่าการค้าพันธุ์กล้วยไม้ที่อยู่ในอนุสัญญาไซเตสชนิดพันธุ์ในบัญชีหมายเลข 2 ตามกฎหมายทีม่ าจากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้นนั้ ไม่สามารถยืนยันทางวิทยาศาสตร์ได้จริง จนกว่าจะมีขอ้ มูลเปิดเผยมากขึ้น มีความไม่แน่นอนและข้อจ�ำกัดอยู่มากมายเกินกว่าจะท�ำให้เกิดการเก็บกล้วยไม้ป่าอย่าง
ยั่งยืนได้ และกล้วยไม้หลายพันธุ์ในภูมิภาคยังไม่มีข้อมูลที่เพียงพอจะใช้ในการสรุปตามการค้นพบที่ไม่
เป็นผลเสียหายตามหลัก CITES• ภาคีของ CITES และองค์กรอนุรักษ์ต่างๆ ควรที่จะมีการยอมรับมากกว่านี้ว่า ความต้องการที่ผลักดันให้
เกิดการค้ากล้วยไม้ปา่ ผิดกฎหมายนัน้ มาจากตลาดภายในและจากภูมภิ าค ไม่ได้เกิดมากจากความต้องการ
จากประเทศตะวันตกหรือประเทศจีนเท่านั้น

26 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)• องค์กรอนุรักษ์นานาชาติและหน่วยงานของรัฐบาล ตลอดจนหน่วยงานที่มีหน้าที่สอดส่องดูแลการค้า
สัตว์ป่าและพันธุ์ไม้ป่า หน่วยงานบังคับใช้กฎหมาย และโครงการให้ความรู้ ควรจะเผยแพร่ในพื้นที่ตลาด
สาธารณะ เช่น ตลาดจตุจักร เป็นต้น
• เพิ่มบุคลากรท้องถิ่น ศักยภาพของเจ้าหน้าที่ศุลกากรและเจ้าหน้าที่ที่มีความเกี่ยวข้องในการบังคับใช้
กฎหมายของประเทศในพืน้ ที่ ให้สามารถจ�ำแนกชนิดพันธุเ์ บือ้ งต้น เพือ่ ใช้ในการตรวจสอบการค้าพันธุไ์ ม้• เมื่อมีการตรวจสอบการค้าพันธุ์สัตว์ป่าและพืชป่าและการบังคับใช้กฎหมาย หน่วยงานศุลกากรและฝ่าย
พิทกั ษ์กฎหมายควรเก็บข้อมูลทีม่ าของพันธุส์ ตั ว์และพืชป่า จุดหมายปลายทาง วิธขี นส่ง เป็นต้น เพือ่ เป็นประโยชน์ต่อการท�ำงานแทรกแซงในอนาคต
• หน่วยงานพิทักษ์กฎหมายและหน่วยงานอนุรักษ์ในพื้นที่รัฐต่างๆ ควรมองหาวิธีการแทรกแซงตามจุด
ต่างๆ ตลอดเส้นทางการค้าทีผ่ ดิ กฎหมาย รวมถึงการขนส่งโดยบุคคลทีส่ าม (เช่น บริษทั เดินรถประจ�ำทาง)การค้าผ่านทางอินเตอร์เน็ต และตลาดตามแนวชายแดนต่างๆ
• หน่วยงานพิทกั ษ์กฎหมายและหน่วยงานอนุรกั ษ์ควรพิจารณามิตทิ างสังคมในการปราบปรามและสรรหา
กลยุทธ์ที่จะช่วยลดหรือบรรเทาผลกระทบในทางลบของการบังคับใช้กฎหมาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับ
ผูเ้ ก็บของป่าหรือผูค้ า้ ทีม่ รี ายได้ตำ�่ และระบุการตอบสนองต่อการบังคับด้วยกฎหมายของการค้าพฤกษศาสตร์
ผิดกฎหมายที่จะช่วยหยุดการค้า (เช่น การยึดของกลาง ค่าปรับ การตักเตือน) แต่ไม่จ�ำเป็นที่จะต้อง
ด�ำเนินการลงโทษทางอาชญากรรม
• ประเทศในพื้นที่และสถาบันสนับสนุนทางวิทยาศาสตร์ ควรลงทุนจัดท�ำการประเมินการอนุรักษ์ด้าน
พฤกษศาสตร์ เพื่อระบุหาชนิดพันธุ์ที่ก�ำลังถูกคุกคามจากการค้ามากที่สุด และแจ้งตามการค้นพบที่
ไม่เป็นผลเสียหายตามหลัก CITES ซึ่งการประเมินนี้ ควรพิจารณาชนิดที่ระบุอยู่ในงานวิจัยนี้ในฐานะ
ที่เป็นเป้าหมายในการค้าเป็นหลัก (เช่น กล้วยไม้พันธุ์ Dendrobium ในกลุ่มของกล้วยไม้สกุลหวาย
Dendrobium ชนิดอื่น เช่น สกุลช้าง Rhynchostylis และสกุลรองเท้านารี Paphiopedilum• กรมวิชาการเกษตรและคณะท�ำงานฝ่ายปฎิบัติการไซเตสของประเทศไทย ด�ำเนินการสอดส่องติดตาม
การลงทะเบียนพันธุ์ไม้จากธุรกิจโรงเรือนกระจกและแปลงเพาะพันธุ์ไม้ เพื่อให้แน่ใจว่าพันธุ์ไม้ป่าไม่ได้
ถูกปลอมแปลงอย่างผิดกฎหมายว่าเป็นไม้ที่ได้มาจากการขยายพันธุ์
• กลุ่มนักวิจัยและอนุรักษ์ท�ำการส�ำรวจตลาดเพิ่มเติม เพื่อสนับสนุนและตรวจสอบข้อมูล และประเมิน
แนวโน้มการค้า

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 27บทน�ำ

ภาพโดย: J. Phelpsพืชพันธุ์จ�ำนวนกว่าพันชนิดถูกน�ำออกมาจากป่าเพื่อใช้เป็นเชื้อเพลิง อาหาร เรซินเพื่อการค้า สมุนไพร
ไม้ประดับ ตลอดจนอื่นๆ และมีประวัติการค้าทางพฤกษศาตร์ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มาอย่างยาวนาน
ทั้งเพื่อตลาดภายในภูมิภาคและตลาดต่างประเทศ (Fry, 2009) แต่กลับพบว่า การค้าพันธุ์ไม้ป่าที่เกิดขึ้นควบคู่กัน
ไปนั้น กลับมีงานวิจัยหรือได้รับความสนใจเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ยิ่งไปกว่านั้นการบันทึกการค้าพันธุ์ไม้ป่าเพื่อเป็น
ไม้ประดับไปจนถึงการน�ำไปเป็นพืชสวนนั้นมีอยู่เพียงเล็กน้อย ด้วยเหตุนี้ งานวิจัย การติดตามเฝ้าระวัง หรือการ
บังคับใช้กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับความเคลื่อนไหวของการค้าขายพืชพันธุ์ที่ถูกน�ำมาขายมากที่สุดชนิดหนึ่งจึงมี
ไม่มากนัก
ขณะนี้ เกิดมีความกังวลเกีย่ วกับผลกระทบต่อความหลายหลายในเชิงพฤกษศาสตร์ อันเนือ่ งมาจากการค้า
ระดับใหญ่ที่ก�ำลังเกิดขึ้น ซึ่งรวมไปถึงไม้ประดับหลากหลายชนิดในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (e.g., Anon.,
2007; Anon., 2009; Keping Ma et al., 2010; Sharrock, 2011) โดยมีประวัติหลักฐานจากทั่วภูมิภาคที่ได้ชี้ให้
เห็นว่าการเก็บพันธุ์ไม้จากป่าส่งผลกระทบในเชิงลบต่อจ�ำนวนประชากรของพืชในกลุ่มไม้ประดับ รวมถึงวงศ์ปรง
(Cycadaceae) วงศ์หม้อข้าวหม้อแกงลิง (Nepenthaceae) และวงศ์กล้วยไม้ (Orchidaceae) (Cribb, 1987;
Foppes et al., 1996; Cribb et al., 2003; Schuiteman et al., 2008; Ashwell and Walston, 2008; Lamxay,
2008).
รายงานฉบับนี้ ได้ทำ� การศึกษาการค้าไม้ประดับทีเ่ ก็บออกมาจากป่าในพืน้ ทีภ่ มู ภิ าคเอเชียตะวันออกฉียงใต้
โดยเน้นวงศ์กล้วยไม้ (Orchidaceae) ที่มีการส่งออกพันธุ์ไม้จากป่าของประเทศลาวและพม่าเข้ามายังประเทศไทย
เพื่อป้อนให้ตลาดพืชสวนภายในประเทศไทย แม้ว่าจะมีหลักฐานการค้ากล้วยไม้ป่ากระจัดกระจาย แต่ยังไม่มีการ
บันทึกที่ชัดเจนหรือเกิดความเข้าใจอย่างถ่องแท้ถึงความเคลื่อนไหวของการค้าในปัจจุบัน มีข้อมูลอยู่เพียงเล็กน้อย
เท่านั้นที่ระบุว่ามีการค้าชนิดพันธุ์ใด ถิ่นก�ำเนิดมาจากไหน มีการค้าอย่างไร หรือการค้ามีผลกระทบต่อการอนุรักษ์
ชนิดพันธุ์อย่างไร รายงานฉบับนี้ได้บันทึกการค้นพบเชิงประจักษ์หลักๆ ของการศึกษาระยะยาวเกี่ยวกับการค้าไม้
ประดับในภูมิภาค และน�ำเสนอข้อแนะน�ำด้านนโยบายเพื่อเพิ่มความเข้มแข็งในการอนุรักษ์ทางพฤกษศาสตร์

รูปที่ 1 แผงขายกล้วยไม้ประดับที่เก็บจากป่าที่ตลาดจตุจักร ประเทศไทย (กุมภาพันธ์ 2555)
28 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)กล้วยไม้แห่งดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
กล้วยไม้เป็นหนึง่ ในตัวแทนของพืชมีดอกกลุม่ ใหญ่ทสี่ ดุ กลุม่ หนึง่ ประมาณว่ามีอยูถ่ งึ 25,000 ชนิด มากกว่า
850 สกุล ซึง่ ภูมภิ าคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็นศูนย์กลางของความหลากหลาย ถึงแม้วา่ ความรูเ้ กีย่ วกับพันธุไ์ ม้ในพืน้ ทีน่ จี้ ะยังไม่สมบูรณ์และคาดว่าจะเพิม่ ขึน้ (ตารางที่ 1) ปัจจุบนั นี้ มีบนั ทึกการพบประมาณ 1,500 ชนิดพันธุ์ จากพืน้ ทีป่ ระเทศไทย ลาว และพม่า ซึ่งมีการน�ำชนิดที่มีกลิ่นหอม สวยงาม และมีมูลค่าเชิงพาณิชย์สูง มาค้าขายเป็น
ไม้ประดับสวนเพื่อความสวยงามภายในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และนอกพื้นที่ออกไปกว้างไกล
ตารางที่ 1 แสดงการประมาณจ�ำนวนสกุลและชนิดของกล้วยไม้ในประเทศไทย ลาว และพม่า
ประเทศ

สกุล (Genera)ชนิด (species)อ้างอิง

ไทย

~162

~1200

(Schuiteman and Vogel, 2000; Govaerts,
2012)

พม่า

<150

~800

(Lwin 2005; H. Kurtzweil, pers. comm.,
2013)

ลาว

108

485

(Schuiteman et al., 2008)ข้อจ�ำกัดของการเก็บกล้วยไม้และการค้า
กล้วยไม้ถูกน�ำมาขายเป็นไม้ประดับมานานแล้ว โดยมุ่งไปที่การส่งออกจ�ำนวนมากไปยังยุโรปและสหรัฐ
อเมริกา (Cribb et al., 2003; Koopowitz et al., 2003) การค้าชนิดพันธุก์ ล้วยไม้ปา่ จากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ได้ลดจ�ำนวนลงมากที่ผ่านมามีการส่งออกไม้ป่าจ�ำนวนเป็นแสนๆ ต้นไปยังนักสะสมต่างประเทศ (see Koopowitz
et al., 2003) นอกจากนี้ กฎหมายควบคุมมีความเข้มแข็งขึน้ ทีส่ งั เกตได้ชดั คืออนุสญั ญาว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศ
ซึ่งชนิดสัตว์ป่าและพืชป่าที่ใกล้จะสูญพันธุ์ (CITES) ที่ควบคุมการค้าพืชป่าระหว่างประเทศอย่างเข้มงวด
ในรายงานนี้ วงศ์กล้วยไม้ (Orchidaceae) เป็นกลุ่มที่ได้รับการคุ้มครองเป็นอย่างมาก ด้วยมีการควบคุม
การค้าของวงศ์กล้วยไม้ระบุอยู่อย่างละเอียดใน CITES ท�ำให้กล้วยไม้เป็นชนิดพันธุ์ที่มีตัวแทนขึ้นบัญชีของ CITES
ถึง 75% (รูปที่ 2) การควบคุมเกิดขึ้นได้อย่างกว้างขวางเช่นนี้ เกิดขึ้นมาจากการที่มีความเสี่ยงสูงที่กล้วยไม้จะถูก
เก็บออกมาจากป่ามากเกินไป รวมทัง้ ความท้าทายอันเกิดมาจากการจ�ำแนกชนิดของกล้วยไม้ทมี่ ลี กั ษณะคล้ายๆ กันนับเป็นพันๆ ชนิด การใช้วธิ แี บบป้องกันไว้กอ่ น (Precautionary Approach) แบบนี้ ช่วยให้เกิดการควบคุมการค้า
กล้วยไม้ได้ ป้องกันไม่ให้เกิดความสับสนในการแยกชนิดธรรมดาและชนิดที่หายากออกจากกันในการค้า
แม้วา่ จะมีการควบคุมอย่างกว้างๆ แต่จากฐานข้อมูลของการค้าไซเตส (CITES Trade Database) ทีป่ ระเทศ
ภาคีตา่ งๆของ CITES ได้รว่ มรายงานสถิตกิ ารค้าไว้วา่ ไม่มกี ารค้ากล้วยไม้ปา่ ทีเ่ กีย่ วข้องกับประเทศในเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา (Anon., 2013; see Anon., 2007; see Phelps et al., 2010).
TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 29สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

สัตว์ปีก

สัตว์เลื้อยคลาน

สัตว์สะเทินบกสะเทินน�้ำ

ปลาสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง

พืชอื่นๆ

พืชในวงศ์กล้วยไม้

รูปที่ 2 เปอร์เซนต์ของกล้วยไม้ เมื่อเทียบกับชนิดทั้งหมดที่ขึ้นบัญชี CITES (Anon, 2014)จากการที่ระบุไว้กว้างๆ เช่นนี้ ท�ำให้การค้ากล้วยไม้ระหว่างประเทศเกือบทุกกรณี ต้องมีใบอนุญาตการค้า
จาก CITES รวมทัง้ การค้าชนิดทีเ่ ก็บมาจากป่าทัง้ หมด กระบวนการนีจ้ ดั การโดยคณะท�ำงานฝ่ายปฏิบตั กิ ารไซเตสของ
แต่ละประเทศ โดยมีคณะท�ำงานฝ่ายวิชาการให้การสนับสนุน ให้ความเชีย่ วชาญด้านเทคนิคทีเ่ กีย่ วข้อง ส่วนการค้า
ชนิดพันธุท์ อี่ ยูใ่ นรายการของบัญชีหมายเลข 1 แม้จะมีจำ� นวนเพียงเล็กน้อยนัน้ ถือว่าต้องห้ามโดยเด็ดขาด (ตารางที่
2) ในทางตรงกันข้าม กล้วยไม้หลายชนิดขึ้นอยู่ในบัญชีหมายเลข 2 ท�ำให้มีการค้าชนิดพันธุ์เหล่านั้นได้โดยง่าย
แม้ว่าพืชเหล่านั้นจะเก็บออกมาจากป่าก็ตาม กรณีเหล่านี้ ต้องมีใบอนุญาตในการส่งออก (เว้นไว้แต่ว่าจะระบุไว้
โดยกฎหมายของประเทศนั้น) เช่นเดียวกับต้องมีการแสดงให้เห็นว่า การส่งออกจะไม่ส่งผลกระทบต่อความอยู่รอด
ของชนิดพันธุ์นั้น (ตามหลักการสรุปการค้นหาที่ไม่เป็นผลเสียหายตามหลักของไซเตส) แต่ส�ำหรับประเทศไทยได้
แสดงให้เห็นการยกเว้นที่สาคัญ คือ กรมวิชาการเกษตรได้ระบุไว้ว่าให้ส่งออกพืชที่มีการขยายพันธุ์เทียมขึ้นมาได้
แม้ว่าจะเป็นชนิดที่อยู่ในอนุสัญญาไซเตส ในภาคผนวกที่สองก็ตาม (Sripotar, 2008)

30 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)ตารางที่ 2 การควบคุมการค้าชนิดพันธุ์ของกล้วยไม้ระหว่างประเทศ ชนิดที่อยู่ในอนุสัญญาไซเตสในบัญชี
หมายเลข 1 และ 2กลุ่มชนิด (Species)ข้อก�ำหนดของไซเตสa

CITES
บัญชี
หมายเลข 1b

Aerangis ellisii
Dendrobium cruentum*
Laelia jongheana
Laelia lobata
Peristeria elata
Renanthera imschootiana*
Paphiopedilum spp.*
Phragmipedium spp.

• ต้องมีใบอนุญาตน�ำเข้าที่ออกให้โดยคณะท�ำงานฝ่ายปฎิบัติ
การไซเตสของรัฐที่มีการน�ำเข้า ซึ่งออกให้ได้เฉพาะชนิดที่จะ
ไม่ได้น�ำมาใช้เพื่อการค้า และการน�ำเข้านั้นจะไม่ก่อให้เกิด
ความเสียหายต่อการอยู่รอดของชนิดพันธุ์นั้น
• ในกรณีที่เป็นสัตว์หรือพืชที่มีชีวิต คณะท�ำงานฝ่ายวิชาการ
ของไซเตสของรัฐที่น�ำเข้า พอใจว่า ผู้รับตัวอย่างพันธุ์ที่ยังมี
ชีวิต ได้เตรียมการตามความเหมาะสม ส�ำหรับที่อยู่อาศัย
และการดูแลเอาใจใส่ตัวอย่างพันธุ์นั้น
• ต้องมีใบอนุญาตส่งออกหรือส่งกลับออกไป (re-export)ที่ออกให้โดยคณะท�ำงานฝ่ายปฎิบัติการไซเตสของรัฐที่มี
การส่งออกหรือส่งกลับออกไป
• ใบอนุญาตส่งออกจะออกให้ก็ต่อเมื่อสินค้านั้นได้มาอย่างถูก
กฎหมาย การค้าไม่ก่อให้เกิดความเสียหายต่อการอยู่รอด
ของชนิดพันธุ์นั้น และได้รับใบอนุญาตน�ำเข้าแล้ว
• ใบอนุญาตส่งกลับออกไปจะออกให้ก็ต่อเมื่อสินค้านั้นได้มา
ถูกน�ำเข้าตามเงื่อนไขของอนุสัญญาฯ ในกรณีที่เป็นสัตว์หรือ
พืชที่มีชีวิต และได้รับใบอนุญาตน�ำเข้าแล้ว
• ในกรณีที่เป็นตัวอย่างพันธุ์ซึ่งยังมีชีวิตอยู่ จะได้รับการ
ตระเตรียมและล�ำเลียงในลักษณะที่จะเสี่ยงต่อการบาดเจ็บ
เป็นอันตรายต่อสุขภาพ หรือทารุณโหดร้ายน้อยที่สุด

CITES
บัญชี
หมายเลข 2ชนิดอืน่ ๆ ในวงศ์ Orchidaceae c• ต้องมีใบอนุญาตน�ำเข้าที่ออกให้โดยคณะท�ำงานฝ่ายปฎิบัติ
การไซเตสของรัฐที่มีการน�ำเข้า ซึ่งออกให้ได้เฉพาะชนิดที่
จะไม่ได้น�ำมาใช้เพื่อการค้า และการน�ำเข้านั้นจะไม่ก่อให้เกิด
ความเสียหายต่อการอยู่รอดของชนิดพันธุ์นั้น
• ในกรณีที่เป็นสัตว์หรือพืชที่มีชีวิต คณะท�ำงานฝ่ายวิชาการ
ของไซเตสของรัฐที่น�ำเข้า พอใจว่า ผู้รับตัวอย่างพันธุ์ที่ยังมี
ชีวิต ได้เตรียมการตามความเหมาะสม ส�ำหรับที่อยู่อาศัย
และการดูแลเอาใจใส่ตัวอย่างพันธุ์นั้น
• ต้องมีใบอนุญาตส่งออกหรือส่งกลับออกไป (re-export)ที่ออกให้โดยคณะท�ำงานฝ่ายปฎิบัติการไซเตสของรัฐที่มี
การส่งออกหรือส่งกลับออกไป
• ใบอนุญาตส่งออกจะออกให้ก็ต่อเมื่อสินค้านั้นได้มาอย่างถูก
กฎหมาย การค้าไม่ก่อให้เกิดความเสียหายต่อการอยู่รอด
ของชนิดพันธุ์นั้น และได้รับใบอนุญาตน�ำเข้าแล้ว

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 31กลุ่ม

ชนิด (Species)ข้อก�ำหนดของไซเตสa• ใบอนุญาตส่งกลับออกไปจะออกให้ก็ต่อเมื่อสินค้านั้นได้มา
ถูกน�ำเข้าตามเงื่อนไขของอนุสัญญาฯ ในกรณีที่เป็นสัตว์หรือ
พืชที่มีชีวิต และได้รับใบอนุญาตน�ำเข้าแล้ว
• ในกรณีที่เป็นตัวอย่างพันธุ์ซึ่งยังมีชีวิตอยู่ จะได้รับการ
ตระเตรียมและล�ำเลียงในลักษณะที่จะเสี่ยงต่อการบาดเจ็บ
เป็นอันตรายต่อสุขภาพ หรือทารุณโหดร้ายน้อยที่สุด

กล้วยไม้ได้รับการคุ้มครองโดยกฎหมายหลายฉบับภายในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยมีการอ้างถึงการ
คุ้มครองทั้งวงศ์ ตัวอย่างเช่น ภายในประเทศไทยได้ก�ำหนดให้กล้วยไม้เป็น “ของป่าหวงห้าม” โดยห้ามมิให้มีการ
เก็บจากป่า ยกเว้นเพื่อการวิจัยและเพื่อใช้สอยในครัวเรือนแห่งตนตามปริมาณที่ก�ำหนด (พระราชบัญญัติป่าไม้
พ.ศ. 2484) นอกจากนี้ ยังมีการห้าม ปรับ และต้องระวางโทษจ�ำคุก เนื่องมาจากการเก็บกล้วยไม้ออกจากพื้นที่
คุ้มครอง (พระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2504) รวมทั้งการควบคุมเพื่อให้แน่ใจว่าประเทศไทยปฏิบัติตาม
ข้อตกลงของอนุสญั ญาไซเตส ซึง่ รวมถึงกระบวนการออกใบอนุญาตการค้า และบทลงโทษหากมีการค้าทีผ่ ดิ กฎหมาย
(ดูพระราชบัญญัติพันธุ์พืช ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2535 และพระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542)
กล้วยไม้ป่าพันธุ์ท้องถิ่นในประเทศพม่าได้รับการคุ้มครองโดยกฎหมายคุ้มครองพืชป่าสัตว์ป่า และพื้นที่
พ.ศ. 2537 (Protection of Wildlife and Protected Areas Law 1994) ในการเก็บเกี่ยวต้องได้รับใบอนุญาต
จากอธิบดี โดยความเห็นชอบของรัฐมนตรีกระทรวงป่าไม้ แม้วา่ จะไม่มหี ลักฐานของการได้รบั อนุญาตปรากฏให้เห็น
ก็ตาม ส่วนข้อก�ำหนดในประเทศลาวนัน้ ยังถือว่ามีขอ้ ห้ามน้อยกว่า และมีการจ�ำกัดการเก็บของป่า (รวมถึงกล้วยไม้)เฉพาะในป่าที่มีการจัดการยั่งยืน (Lao Forestry Law No.6/NA) แต่ก็ไม่มีหลักฐานว่าได้มีการพัฒนาแผนปฏิบัติ
เหล่านี้ แม้วา่ ประเทศพม่าและลาวได้ลงนามรับรองสัตยาบันอนุสญั ญาไซเตสเมือ่ พ.ศ. 2540 และ 2547 ตามล�ำดับ
การตรวจสอบโดยโครงการควบคุมกฎหมายประเทศของไซเตส (CITES National Legislation Project) พบว่า
กฎหมายการค้าพืชป่าสัตว์ป่าในลาวและพม่ายังไม่เข้มแข็งพอที่จะบรรลุข้อก�ำหนดขั้นต�่ำของการน�ำมาปฏิบัติใช้
ตามหลักไซเตส (Anon, 2012)aบทสรุปข้อกำ�หนดของไซเตสตามที่เสนอใน Clemente-Munoz (2009)bข้อยกเว้นสำ�หรับกล้วยไม้ลูกผสมและตัวอย่างเพื่อการวิจัยทางวิทยาศาสตร์

cตั้งแต่ปี 1998 ประเทศไทยห้ามการส่งออกกล้วยไม้ที่เก็บจากป่า (Sripotar 2008)*ชนิดพันธุ์ที่พบในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

32 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)หลักฐานที่พบในการค้าผิดกฎหมาย
การค้ากล้วยไม้ระดับสากลที่เกิดขึ้นพร้อมๆ กันเป็นจ�ำนวนมากนั้น เกี่ยวข้องกับการขยายพันธุ์เทียมและ
กล้วยไม้ลกู ผสม ซึง่ ไม่ครอบคลุมในบัญชีไซเตส เนือ่ งจากไม่ได้แสดงภาวะคุกคามต่อการอนุรกั ษ์ชนิดพันธุ์ (ดู CITES,
2013; ตารางที่ 2) ประเทศไทยนับว่าเป็นผู้น�ำในการค้ากล้วยไม้ในลักษณะนี้อย่างถูกกฎหมาย
แต่อย่างไรก็ตาม หลักฐานทีพ่ บกระจัดกระจายทัว่ ไปแสดงให้เห็นถึงการค้ากล้วยไม้จากป่าเพือ่ เป็นไม้ประดับ
ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ให้แก่นกั สะสมทัง้ ในประเทศ ระดับภูมภิ าค และระดับสากล ตัวอย่างเช่น ในปีพ.ศ. 2539
การตรวจประเมินตลาดชายแดนไทย - ลาวทีช่ อ่ งเม็ก ได้บนั ทึกการค้าไม้ประดับจ�ำนวนมาก โดยมีกล้วยไม้ 56 ชนิดจาก 20 สกุล และไม้ประดับอื่นๆ อีก 35 ชนิด (Foppes et al., 1996) และการเยี่ยมตลาดเมื่อเร็วๆ นี้ ได้พบว่ามี
การค้ากล้วยไม้ป่ารอบๆ ภูเขา Cardamom Mountains ในกัมพูชา (Hinsley, 2011) การส�ำรวจพันธุ์ไม้ทั่วเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้ พบการค้ากล้วยไม้ปา่ อยูท่ วั่ ไป รวมถึงทีร่ ฐั ซาราวัค Sarawak (Rusea et al., 2009) ประเทศลาว
(Schuiteman et al., 2008; Lamxay, 2008) และเวียดนาม (Averyanov et al., 2003; Averyanov, 2011)การศึกษาก่อนหน้านี้ยังบันทึกการค้าไม้ประดับอื่นๆ จากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมทั้งที่อยู่ในวงศ์เฟินทั่วไป
(Polypodiaceae) วงศ์เฟินสาย (Huperziaceae) วงศ์ปรง (Cycadaceae) วงศ์หม้อข้าวหม้อแกงลิง (Nepenthaceae)และวงศ์ว่านไก่แดง (Gesneriaceae) (เช่น Foppes et al., 1996; Bhima, 2003; Lwin, 2005; Jennings andRohr, 2011) เมือ่ เร็วๆ นี้ ก็ยงั พบหลักฐานในการค้ากล้วยไม้จากป่าชนิด ทีเ่ พิง่ ค้นพบใหม่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ด้วย (Anon., 2007; Vermeulen and Lamb, 2011; Vermeulen et al., 2014) หลักฐานที่พบอย่างกว้างขวาง
และหลากหลายรูปแบบนี้ ได้ชี้ให้เห็นว่ายังมีการวิจัยเกี่ยวกับการค้าไม้ประดับที่ขัดแย้งกับข้อก�ำหนดของประเทศ
ในการค้ากล้วยไม้จากป่า และข้อก�ำหนดของอนุสัญญาไซเตสในการค้าระหว่างประเทศยังไม่เข้มงวดพอ
ความเกีย่ วข้องระหว่างการท�ำงานอนุรกั ษ์และการค้ายังมีความเข้าใจเพียงเล็กน้อย แม้วา่ จะมีกรณีของการ
บันทึกการสูญพันธุท์ งั้ ในท้องถิน่ และภูมภิ าค อันเนือ่ งมาจากการเก็บเกีย่ วเพือ่ น�ำมาค้าเป็นไม้ประดับมากเกินไป ทีเ่ ห็นได้ชัดคือสกุลที่มีความสวยงามอย่างสกุลรองเท้านารี Paphiopedilum (Cribb, 1987; Cribb et al., 2003;
Averyanov, 2011) และอีกหลายชนิดที่เพิ่งมีการระบุไว้ (Vermeulen and Lamb, 2011; Averyanov et al.,2011) พยานหลักฐานจ�ำนวนมากทัง้ จากนักนิเวศวิทยาและนักสะสมพืชป่า บอกเล่าถึงการทีก่ ล้วยไม้ทอ้ งถิน่ สูญพันธุ์
จนหมดสิ้นทั่วแผ่นดินใหญ่ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ อันเนื่องมาจากการที่ถูกเก็บจากป่ามากเกินไป (Foppes
et al., 1996; Cribb et al., 2003; Lamxay, 2008; Rusea et al., 2009; E. Vernon, pers. comm. 2010;
P. Bonnet, pers. comm. 2010; P. Suksathan, pers. comm. 2010; S. Lwin, pers. comm. 2009)

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 33

วิธีด�ำเนินการวิจัย
พื้นที่วิจัย
ขณะที่พบว่า การวิจัยการค้ากล้วยไม้อย่างผิดกฎหมายมีความท้าทายทางด้านการประสานงาน แต่การ
ขาดการบังคับใช้กฎหมายและวิถกี ารค้าพืชสวนทีเ่ ปิดกว้างในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ก็ได้เปิดโอกาสให้เกิดการศึกษา
ได้โดยตรง ซึ่งต่างกันกับการศึกษาสิ่งมีชีวิตในกลุ่มอื่นที่แม้ว่าจะอยู่ในพื้นที่และตลาดเดียวกัน แต่ต้องใช้กลยุทธ์ใน
การวิจัยแบบอ�ำพราง หรือบันทึกข้อมูลการค้าโดยไม่เกี่ยวข้องกับผู้ค้าโดยตรง (เช่น Shepherd and Nijman,
2007; Shepherd and Nijman, 2008; Oswell, 2010; Todd, 2011)การศึกษานี้ ได้ใช้วิธี Chain-Referral Approach เพื่อระบุหาตลาดในประเทศไทยที่ได้เข้าไปตรวจเยี่ยม
(รูปที่ 3) การวิจยั ได้เลือกตลาดค้าทีใ่ หญ่ทสี่ ดุ 4 แห่ง คือ ตลาดจตุจกั ร (กรุงเทพ ประเทศไทย) ตลาดอินโดจีนมุกดาหาร
(ชายแดนไทย-ลาว) ตลาดเจดีย์สามองค์ และตลาดสิงขร (ชายแดนไทย-พม่า) โดยมีการวิจัยและสังเกตการณ์เสริม
ในตลาดขนาดเล็กอื่นๆ เช่นที่สนามหลวง 2 (กรุงเทพ ประเทศไทย) ตลาดท่าอุเทน (ชายแดนไทย-ลาว) และตลาด
แม่สอด (ชายแดนไทย-พม่า)ประเทศพม่า
สปป.ลาว

เชียงใหม่

เวียงจันทร์
ท่าอุเทน
เมียววะดี
พญาต่งสู่

แม่สอด

ประเทศไทย

หินบูน

มุกดาหาร

สะหวันนาเขต

เจดีย์สามองค์
โคราชกาญจนบุรี
สนามหลวง 2มูด่อง

จตุจักร

ประจวบคีรีขันธ์
ด่านสิงขร

รูปที่ 3 ตลาดค้าสัตว์ป่าและพืชป่าที่เป็นเป้าหมายในการท�ำวิจัย ตลาดตามชายแดนถูกระบุไว้ด้วยชื่อเมืองที่ตั้งของแต่ละฝั่งแดน

34 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)การส�ำรวจทางพฤกษศาสตร์
การส�ำรวจทางพฤกษศาตร์เกิดขึ้นที่ตลาดเป้าหมายทั้ง 4 แห่ง ในช่วงระหว่างเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2554
และเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2555 (รูปที่ 3) ตลาดชายแดนสามแห่งเป็นกลุม่ เป้าหมายทีม่ กี ารเก็บข้อมูลรายไตรมาส
ส่วนตลาดจตุจกั ร สามารถเดินทางไปได้สะดวก จึงมีการลงพืน้ ทีเ่ ก็บข้อมูลเต็มทัง้ เดือน พบว่ามีชนิดพันธุจ์ ำ� นวนมาก
ที่เข้ามายังตลาด และถือว่าเป็นศูนย์กลางของการค้า รวมทั้งมีการตรวจสอบแบบรวดเร็ว (Rapid Checks) ทุกๆสองสัปดาห์เพือ่ ค้นหาชนิดพันธุเ์ พิม่ เติม แต่เหตุการณ์นำ�้ ท่วมหนักในช่วงไตรมาสสุดท้ายของปี 2554 ท�ำให้ตอ้ งยกเลิก
การส�ำรวจที่ตลาดชายแดนหนึ่งครั้ง และการส�ำรวจในเดือนพฤศจิกายนที่ตลาดจตุจักร
การส�ำรวจได้มงุ่ เป้าไปยังแผงขายพืชป่าซึง่ สามารถแยกแยะจากพืชจากสวนได้ทนั ทีตามลักษณะทางกายภาพ
ที่พบ การใช้แนวทางจาก Royal Botanic Gardens, Kew และส�ำนักเลขาธิการไซเตสที่ได้จัดท�ำขึ้นเพื่อเจ้าหน้าที่
ศุลกากร (McGough et al., 2004) แต่กย็ งั มีความท้าทายในการจ�ำแนกชนิดกล้วยไม้ โดยเฉพาะอย่างยิง่ ตัวอย่างที่
เป็นหมัน เพราะหลักของอนุกรมวิธาน ใช้วธิ พี จิ ารณาทีล่ กั ษณะของดอกเป็นส่วนมาก ด้วยเหตุนี้ ตัวอย่างทีเ่ ป็นหมัน
จึงถูกจ�ำแนกถึงระดับสกุลเท่านั้น ในกรณีของกล้วยไม้สกุลหวาย (Dendrobium) และกล้วยไม้สกุลรองเท้านารี
(Paphiopedilum) การจ�ำแนกสามารถลงลึกไปถึงระดับของสกุลย่อย (subgenus) หรือหมวดหมู่ได้อย่างแน่ใจ
ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับลักษณะของพืช ในตัวอย่างทีก่ ำ� ลังออกดอกก็จะสามารถจ�ำแนกได้ถงึ ระดับสกุล (species) และมีการ
เก็บตัวอย่างจากหลักฐานภาพถ่ายและดอกไม้แช่ในน�ำ้ ยาแอลกอฮอล์ดว้ ย นอกจากนี้ ยังมีการเก็บข้อมูลของทีม่ าของพืชทีม่ กี ารรายงาน จ�ำนวนที่พบในการค้า1 และราคา (ไม่ได้น�ำเสนอข้อมูลด้านราคาในที่นี้) ซึ่งมีการเก็บชุดข้อมูล
ทั้งหมด 5,841 ตัวอย่าง รวมมากกว่า 80,000 ตัวอย่าง
ในการจ�ำแนกชนิด เริ่มต้นท�ำตั้งแต่อยู่ในพื้นที่ จากนั้นน�ำมายืนยันโดยการใช้รูปภาพ ซึ่งส่วนมาก สามารถ
จ�ำแนกกล้วยไม้ได้อย่างมัน่ ใจ (79%) ชุดย่อยของรูปภาพกล้วยไม้ (596 ชุด เท่ากับ 11.5% ของบันทึกกล้วยไม้ทง้ั หมด)ถูกส่งไปยังหอพันธุไ์ ม้ ทีก่ รมป่าไม้ กรุงเทพฯ เพือ่ ยืนยันการจ�ำแนก ซึง่ มีขอ้ ตกลงในระดับสูงระหว่าง การจ�ำแนกเพือ่
การศึกษาและการจ�ำแนกโดยบุคคลภายนอก และเมื่อไหร่ก็ตามที่ข้อมูลมีความขัดแย้ง ก็จะมีการตรวจสอบอีกครั้ง

1การนับจำ�นวนของตัวอย่างแต่ละชิ้นของพืชในวงศ์กล้วยไม้นับว่ามีความท้าทายมาก ซึ่งต่างกับการจำ�แนกสัตว์หรือต้นไม้ที่ตัวอย่างแต่ละชิ้นแยกกัน
อย่างเห็นได้ชัด แต่พืชที่เป็น Rametes คืออาจขยายพันธุ์ด้วยการผสมหรือโดยหน่อที่ราก แขนง หรือหัวใต้ดิน จะแยกได้ไม่ชัดเจน ในการศึกษานี้
ตัวอย่างแต่ละชิน้ (นับครัง้ เดียว) จำ�แนกด้วยจำ�นวนของพืชทีเ่ กิดขึน้ ในกลุม่ กอนัน้ (เป็นไปได้ทจ่ี ะมีการนับรวมเข้าไปหลายชิน้ ตัวอย่าง หรือมีการตัดแบ่ง
ชิ้นตัวอย่างที่ต่างกัน) รวมทั้งจำ�นวนชิ้นตัวอย่าง (อาจมีการแบ่งกอของพืชที่มีขนาดใหญ่) ซึ่งเป็นวิธีเดียวกับที่ CITES ใช้ แต่อาจไม่จำ�เป็นที่จะเป็น
ตัวแทนของจำ�นวนทางพันธุกรรมของตัวอย่างแต่ละชิ้น (ดูใน Phelps et al., 2010)
TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 35การสัมภาษณ์
มีการเก็บข้อมูลเพิม่ เติมโดยการสัมภาษณ์คนเก็บพืชป่า พ่อค้าคนกลาง และผูค้ า้ ในตลาดในไทย ลาว และพม่า มีการสัมภาษณ์เจ้าของแผงกล้วยไม้ทุกแผงในตลาดจตุจักร (จ�ำนวน 16 ตัวอย่าง) ตลาดมุกดาหาร (จ�ำนวน
34 ตัวอย่าง) ตลาดเจดีย์สามองค์ (จ�ำนวน 22 ตัวอย่าง) และตลาดด่านสิงขร (จ�ำนวน 63 ตัวอย่าง) ซึ่งถือว่าเป็น
ตัวแทนของตัวอย่างในตลาดกลุ่มเป้าหมายเกือบครบ มีการปฏิเสธที่จะให้ข้อมูลเพียงไม่กี่ราย ยกเว้นที่ตลาดจตุจักร
ที่มีเจ้าของร้าน 7 แห่ง ปฏิเสธทีจ่ ะเข้าร่วมสัมภาษณ์ (แต่อนุญาตให้ทำ� การส�ำรวจทางพฤกษศาสตร์) มีการสัมภาษณ์
ผูค้ า้ เพิม่ เติมทีต่ ลาดท่าอุเทน ตลาดสนามหลวง 2 และตลาดแม่สอด (จ�ำนวน 13 ตัวอย่าง) พ่อค้าคนกลางและคนเก็บ
ของป่าจากภาคกลางของลาวรอบๆ จังหวัดสะหวันนาเขต (จ�ำนวน 12 ตัวอย่าง) และคนเก็บของจากป่าทางตอนใต้
ของพม่ารอบๆ พื้นที่ตลาดด่านสิงขร ตลาดเจดีย์สามองค์ และตลาดแม่สอด (จ�ำนวน 20 ตัวอย่าง) การวิจัยยังเก็บ
ข้อสังเกตจากมุมมองของผูเ้ ข้าร่วมให้สมั ภาษณ์เกีย่ วกับวิธกี ารค้าทีป่ ฏิบตั ิ กฎและวิถคี วามเป็นไปของการค้า เส้นทาง
การค้า และความเคลื่อนไหวของตลาด

36 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)ผลการวิจัยและการอภิปราย
การค้าผิดกฏหมายที่ถูกมองข้าม
ข้อมูลอย่างเป็นทางการของ CITES บันทึกไว้ว่าไม่มีการค้ากล้วยไม้ที่เก็บจากป่าเกิดขึ้นในประเทศแถบ
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้มาตั้งแต่ปี พ.ศ. 25472 (Anon., 2013) ตัวอย่างเช่น ตลอดระยะเวลา 9 ปีที่ผ่านมา มีการ
รายงานจากสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชานลาวว่ามีการส่งออกกล้วยไม้ทเี่ ก็บจากป่า 20 ชนิด เข้าสูป่ ระเทศไทย
ในขณะที่ไม่มีรายงานจากประเทศพม่า (Phelps et al., 2010; Phelps and Webb, 2015) จากการมีข้อมูลที่ไม่
สมบูรณ์เช่นนี้ คณะท�ำงานฝ่ายปฏิบตั กิ ารไซเตสของประเทศไทยจึงเสนอว่า การค้ากล้วยไม้ประดับอย่างผิดกฎหมาย
นั้นมีอยู่ในวงจ�ำกัด “พบเพียงกรณีเล็กน้อยในบางประเทศภาคี” (CITES Prop. 40 [CoP13])
ในทางตรงกันข้าม ตัวเลขแสดงการค้าเชิงการอนุรักษ์ที่บันทึกได้ระหว่างการศึกษานี้ ชี้ให้เห็นว่าในแต่ละปี
มีการค้าพืชจ�ำนวนเป็นหมื่นๆ ต้น ข้ามชายแดนเหล่านี้ การค้านี้ไม่แสดงให้เห็นว่ามีหลักฐานจากใบอนุญาตการเก็บ
ภายในประเทศ หรือหนังสืออนุญาตส่งออกไซเตสของชนิดพันธุ์ในบัญชีหมายเลข 1 หรือบัญชีหมายเลข 2 ซึ่งถือ
เป็นการละเมิดกฎหมายภายในพืน้ ทีท่ หี่ า้ มไม่ให้เก็บกล้วยไม้ปา่ และข้อก�ำหนดของไซเตสในการค้าระหว่างประเทศ
ของชนิดที่ขึ้นบัญชีทั้งหมายเลข 1 และ 2 (ดู Phelps and Webb, 2015)การค้าพืชป่าเกิดขึ้นอย่างเปิดเผย ทั้งในระดับตลาดสาธารณะขนาดใหญ่ทั่วทั้งภูมิภาค และตามแผงเล็กๆ
ข้างทางตามทางหลวงต่างๆ พบว่ามีการจัดโครงสร้างและความเฉพาะของการค้า ด้วยการสร้างห่วงโซ่ตลาดและผูม้ ีส่วนร่วมในการขายไม้ประดับจากป่า มีหลักฐานค่อนข้างจ�ำกัดต่อการที่จะเสนอแนะว่า การค้าพืชมีความเกี่ยวพัน
กับการค้าชนิดพันธุอ์ นื่ ๆ ทีผ่ ดิ กฎหมาย ถึงแม้วา่ จะพบพ่อค้าพืชทีต่ ลาดต่างๆ ขายนกจากป่า เฟอร์นเิ จอร์ทที่ ำ� จากไม้
และ/หรือเครื่องรางที่มาจากพืชป่าสัตว์ป่า
เป็นที่น่าสังเกตว่า การค้าเหล่านี้เกิดขึ้นต่อหน้าต่อตาเจ้าหน้าที่พิทักษ์กฎหมายที่มาจากหน่วยงานต่างๆ
ของราชการ ที่ตลาดบางแห่ง มีรายงานและสังเกตพบเหตุการณ์ในการจับกุมเกิดขึ้นแต่ไม่บ่อยนัก โดยทั่วไปผู้ค้า
รายงานว่าการจับกุมเกิดขึ้นเล็กน้อยและไม่สม�่ำเสมอ เมื่อไหร่ที่มีการจับกุม บทลงโทษเกี่ยวข้องกับการจับกุมก็มี
จ�ำนวนเพียงเล็กน้อย (เพียงจ่ายค่าปรับจ�ำนวนเล็กน้อยและปล่อยตัวไป) และยึดกุมพืชของกลาง หลายๆ แห่ง ผู้ค้า
รายงานว่าการค้าพืชในระดับเล็กได้รับอนุญาตจากทางการแล้ว ในขณะที่บางแห่งระบุว่าสิทธิในการค้าขึ้นอยู่กับ
สินบนทีจ่ า่ ยให้เจ้าหน้าทีพ่ ิทักษ์กฎหมายและเจ้าหน้าที่ป่าไม้ ซึ่งรูปแบบของการบังคับใช้กฎหมายที่เกิดประปราย
ตามสถานที่ต่างๆ เช่นนี้ ท�ำให้เห็นว่าเป็นส่วนที่ควรจะมีการท�ำวิจัยและวางนโยบายอย่างยิ่ง

2ในปี 2004 ประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้ให้สัตยาบันรับรองอนุสัญญาไซเตส

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 37

ความหลากหลายของชนิดที่พบในตลาด

ภาพโดย: J. Phelpsการค้าพืชที่มีชีวิตที่ตลาดทั้งสี่แห่งพบว่าเกือบทั้งหมดเพื่อเป็นไม้ประดับ ที่พบคือมากกว่า 25 วงศ์ และมากกว่า 32 สกุล รวมถึงสกุลค้างคาว (Tacca) สกุลไม้สาย (Huperzia) สกุลชายผ้าสีดา (Platycerium) สกุลปรง
(Cycas) สกุลโฮย่า (Hoya) สกุลบุก (Amorphophallus) สกุลต้นเทียนฝรั่ง (Impatiens) สกุลขมิ้น (Curcuma)สกุลหม้อข้าวหม้อแกงลิง (Nepenthes) และสกุลต้นหัวร้อยรู (Hynophytum/Myrmecodia) (รูปที่ 4)รูปที่ 4 ไม้ประดับจากป่าที่พบในการค้า ซึ่งไม่ใช่กล้วยไม้
a. ปรง (Cycas sp.); b. ชายผ้าสีดา (Platycerium sp.); c. เดป (Dischidia sp.); d. สกุลขมิ้น (Curcuma sp.);e. สกุลค้างคาว (Tacca sp.); f. พลับพลึง (Crinum sp.); g. ไม้สาย (Huperzia sp.); h. สกุลปีบ (Gesneria sp.)อย่างไรก็ตาม จากการสังเกต พบว่าปริมาณของพืชที่มีการค้ากันอยู่นั้น เป็นวงศ์กล้วยไม้ (Orchidaceae)มากกว่า 85% โดยพบว่ามีกล้วยไม้ถงึ 347 ชนิดจาก 93 สกุล ในช่วงทีม่ กี ารส�ำรวจตลาด ซึง่ ภาคผนวกที่ 1 ได้แสดง
รายการของชนิดพันธุท์ พี่ บจากการส�ำรวจตลาด ซึง่ ประมาณว่าเป็นตัวแทนของกล้วยไม้ทเี่ ป็นทีร่ จู้ กั ในประเทศไทย 13%จากประเทศลาว 22% และจากพม่า 15% (ดู Schuiteman et al., 2008; Grovaerts, 2013) การส�ำรวจตลาด
ยังท�ำให้ได้ค้นพบชนิดพันธุ์ใหม่ในวงการวิทยาศาสตร์ ในสกุลสิงโต (Bulbophyllum) และ Thrixsperumumหลายชนิดเป็นข้อมูลบันทึกใหม่ในประเทศพม่าและลาว และในกรณีหนึ่งได้พบชนิดพันธุ์ที่มีการจ�ำแนกชื่อที่
เหมือนกัน (Synonimisation) ด้วย (ดู Vermeulen et al., 2014)

38 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)ตลาดจตุจกั รเป็นแหล่งทีพ่ บชนิดพันธุจ์ ำ� นวนมากทีส่ ดุ ในบรรดาตลาดทีท่ ำ� การส�ำรวจทัง้ 4 แห่ง (290 ชนิดพันธุ์
90 สกุล) และมีหลักฐานจากนักพืชสวนและกราฟแสดงการสะสมสายพันธุ์ (species accumulation curves)แสดงให้เห็นว่ามีชนิดพันธุ์อีกหลายชนิดที่ไม่ได้มีการบันทึกในการศึกษาครั้งนี้ อย่างไรก็ตาม อาจมีการค้าชนิดพันธุ์
เหล่านัน้ ในปริมาณน้อย3 เพราะการค้ากล้วยไม้เน้นอยูเ่ พียงไม่กสี่ กุล (รูปที่ 5) ผลการวิจยั ยังเผยให้เห็นว่า ตลาดจตุจกั รไม่เพียงแต่เป็นศูนย์กลางของแหล่งขายไม้ดอกระดับโลก แต่ยังเป็นศูนย์กลางของแหล่งขายพันธุ์ไม้คุ้มครองอย่าง
ผิดกฎหมายด้วย
กล้วยไม้สกุลหวาย (Dendrobium) พบในการค้าของตลาดทัง้ สีแ่ ห่งมากถึง 35% (รูปที่ 5) การค้ากล้วยไม้
สกุลหวายทีเ่ ด่นชัดคือ section เหล่านี้ Dendrobium (36%) Callista (32%), Formosae (14%) และ Stachyobium(5%) ซึ่งจัดกลุ่มตามลักษณะชนิดที่มีดอกขนาดใหญ่ สีสันสดใส (รูปที่ 6)การค้ากล้วยไม้ยังเกิดขึ้นกับสกุลช้าง Rhynchostylis (8%) และสกุลกุหลาบ Aerides (9%) ซึ่งพบว่ามี
การขายอยู่ทั่วไปแต่เป็นจ�ำนวนรวมเพียงเล็กน้อย (รูปที่ 5) การส�ำรวจยังพบการค้าระดับใหญ่ในไม้ประดับที่อาจจะ
ไม่ถือว่ามีมูลค่าทางพืชสวนมากนัก เนื่องจากมีดอกมีขนาดเล็ก เช่น สกุล Pholidota, Cleisostoma, Eria และกลุ่มย่อยสิงโตกลอกตา (Bulbophyllinae)รูปที่ 5 ความอุดมสัมพัทธ์ของสกุลกล้วยไม้ที่มีการค้าที่พบมากกว่า 100 และมากกว่า 500 ชนิดที่พบในการค้า

3อย่างไรก็ตาม มีกรณีที่ชนิดพันธุ์ที่ไม่พบในการค้าบ่อยนัก พบว่ามีการขายเพียงระยะสั้นๆ แต่ในปริมาณที่มาก ซึ่งเดาว่าเป็นเพราะมีการเก็บในช่วงที่
ดอกกำ�ลังบานตามฤดูกาลเพียงครั้งเดียว (เช่น ว่านช้องนาง Geodorum terrestre, ลิ้นมังกร Habenaria myriotricha)
TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 39ภาพโดย: J. Phelpsรูปที่ 6 กล้วยไม้หวายพบมากใน section เหล่านี้ section Dendrobium: a. D. heterocarpum; b. D. crepidatum;
section Callista: c. D. capillipes; d. D. chrysotoxum; section Formosae: e. D. scabrilingue; f. D. draconis;
section Stachyobium: g. D. delacourii; h. D. penguanum.
40 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)พบว่าในการค้ากล้วยไม้บางชนิดที่มีกลุ่มย่อย แม้ว่าการจ�ำแนกในระดับชนิดอาจจะท�ำไม่ได้เสมอไปในช่วง
ที่ท�ำการส�ำรวจตลาด แต่ผู้ค้าในตลาด (จ�ำนวน= 84) ได้ให้รายการชนิดพันธุ์ที่มีการค้าขายในปริมาณมหาศาล
ชนิดเหล่านี้ ได้แก่ ช้างกระ (Rhynchostylis gigantean), เอื้องไอยเรศ (R. retusa), เอื้องกุหลาบน่าน (Aerides
rosea), เอื้องค�ำ (Dendrobium chrysotoxum) และเอื้องผึ้ง (D. lindleyi) อยู่ในกลุ่มที่ถูกจัดอันดับว่าถูกขาย
มากที่สุดในอันดับต้นๆ (ตารางที่ 3) ซึ่งตรงกับการสังเกตจากการเก็บข้อมูลที่ตลาด
ตารางที่ 3 รายงานจากผู้ค้าเกี่ยวกับชนิดของพืชที่มีการค้าในปริมาณที่มากที่สุดaตลาดจตุจักร
(ตัวอย่าง = 7)ตลาดมุกดาหาร
(ตัวอย่าง = 20)

RAb
Rhynchostylis gigantea 6
Dendrobium delacourii 1
Ferns
1
R. retusa
1

RAb
R. gigantea
16
R. retusa
4
D. chrysotoxum
3
Aerides houlettiana
2
D. lindleyic
2
A. rosea1
Bulbophyllum spp.
1
Cleisostoma arietinum 1
D. farmeri
1
D. thyrsiflorum
1
Phalaenopsis
1
cornucervii
1Paphiopedilum spp.
1ตลาดเจดีย์สามองค์
(ตัวอย่าง = 9)
R. retusa
D. lindleyi
D. chrysotoxum
D. farmeri
A. curvifolium
A. rosea
R. gigantea
P. concolorตลาดด่านสิงขร
(ตัวอย่าง = 48)
RA
7
5
4
3
1
1
1
1

RA
R. retusa
31
A. rosea
27
D. chrysotoxum
7
R. gigantea
5
D. lindleyi
4D. thrysiflorum
3
D. polyanthum
2
D. farmeri
2
Eria spp.
2
Huperzia spp.
2
Cymbidum spp.
1
D. jenkinsii
1
D. sect. Rhopalanthe 1Ferns
1Gramatophyllum speciosum 1
Hoya spp.
1
Paphiopedilum spp.
1
Platycerium spp.
1เป็นทีน่ า่ สังเกตว่า กล้วยไม้ในสกุลรองเท้านารี (Paphiopedilum) ถูกจัดอันดับว่าถูกน�ำมาขายในปริมาณ
มากทีส่ ดุ (7% ของปริมาณทั้งหมดดังแสดงในรูปที่ 5) แม้ว่าผู้ค้าแต่ละรายจะไม่ได้จัดอันดับว่าเป็นสกุลที่ขาย
มากที่สุด (ตารางที่ 3) สกุลรองเท้านารีทุกชนิดถูกจัดอยู่ในบัญชีไซเตสหมายเลข 1 ซึ่งถือว่าเป็นการห้ามไม่ให้มีการ
ขายพืชที่เก็บมาจากป่า (ตารางที่ 2) ชนิดที่มีการน�ำมาขายมากที่สุด มาจากสกุลย่อย Brachypetalum ที่โดดเด่นคือ เหลืองปราจีน (P. concolor) อย่างไรก็ตาม ชนิดที่พบในพื้นที่นี้ พบว่ามีการถูกน�ำมาขายจ�ำนวนเพียงเล็กน้อย
(รูปที่ 7) และในหลายกรณี พบแค่ไม่กี่ต้นในแต่ละชนิด

aผู้ค้าถูกขอให้จดรายการชนิดของพืช 5 ชนิด ที่มีปริมาณการค้ามากที่สุดbพบว่ามีจำ�นวนมากในการค้า ดูจากความถี่ของคำ�ตอบที่ได้จากการสัมภาษณ์

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 41ภาพโดย: J. Phelpsรูปที่ 7 กล้วยไม้จากป่าสกุลรองเท้านารี (Paphiopedilum) อยู่ในบัญชีไซเตสหมายเลข 1 ที่มีขายในตลาดในประเทศไทย (แถวบน จากซ้ายไปขวา
รองเท้านารีเหลืองกระบี่ (P. exul), รองเท้านารีเหลืองปราจีน (P. concolor), รองเท้านารีคางกบ (P. callosum)บทวิเคราะห์ภาวะคุกคามต่อการอนุรักษ์
จากทีส่ ำ� รวจพบ มีเพียงไม่กชี่ นิดทีเ่ คยได้รบั การประเมินสถานะตาม IUCN Red List หรือการประเมินอย่าง
เป็นทางการในรูปแบบอืน่ ๆ และพบว่ายังขาดข้อมูลเกีย่ วกับชีวประวัติ การกระจาย และข้อมูลประชากรด้วย ส�ำหรับ
กล้วยไม้ทุกชนิดที่พบในแถบนี้ เป็นไปได้ยากที่จะท�ำการสรุปค้นพบที่ไม่เป็นการเสียหายตามหลักไซเตส (CITES
Non-Detriment Findings: NDFs) อย่างแม่นย�ำตามที่ต้องการเพื่อการค้าอย่างถูกกฎหมายตามอนุสัญญาไซเตส
ชนิดพันธุ์ในบัญชีหมายเลข 2 และยังไม่พบการประเมินเพื่อการอนุรักษ์ระดับชาติในประเทศลาวและพม่า ส่วนใน
ประเทศไทย มีการประเมินชนิดพันธุเ์ บือ้ งต้นแบบยังไม่เป็นระบบประมาณหนึง่ ในสามของชนิดพันธุท์ พี่ บว่ามีการค้า
ในประเทศไทย (Santisuk et al., 2006) การประเมินระดับสากลพบชนิดพันธุเ์ พียงไม่กชี่ นิด โดยอ้างอิงตามรายชือ่
ที่อยู่ในบัญชีไซเตสหมายเลข 1 (พ.ศ. 2556) ส�ำหรับกล้วยไม้สกุลรองเท้านารี (Paphiopedilum) และการประเมิน
อีกจ�ำนวนหนึ่งที่ล้าสมัยหรือไม่สมบูรณ์จากฐานข้อมูลชนิดพันธุ์ที่อยู่ในภาวะถูกคุกคามของศูนย์การติดตามการ
อนุรักษ์แห่งโลก โครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP- World Conservation Monitoring Centre
Threatened Species Database4) (Anon., 2015) ด้วยเหตุนี้ จึงยังมีข้อจ�ำกัดในการประเมินอย่างเป็นทางการ
ถึงผลกระทบของการค้าต่อการอนุรักษ์ชนิดพันธุ์ (cf. NDFs)
4อ้างถึงการประเมินที่เกิดขึ้นก่อนหน้านี้ ที่รวมอยู่ในฐานข้อมูลชนิดพันธุ์ที่อยู่ในภาวะถูกคุกคาม ของ UNEP – WCMC ซึ่งได้ถูกแยกออกไปจาก
ฐานข้อมูลชนิดพันธุ์ Species+ (Anon., 2015)
42 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)การประเมินเพื่อการอนุรักษ์ที่มีอยู่ในปัจจุบัน (เช่น บัญชีรายชื่อไซเตส การประเมินระดับชาติ ฐานข้อมูล
ชนิดพันธุท์ อี่ ยูใ่ นภาวะถูกคุกคามของ UNEP- WCMC เป็นต้น) ได้ถกู น�ำมาใช้ในการจ�ำแนกชนิดพันธุท์ กี่ ารค้ามีแนวโน้ม
ว่าจะท�ำให้เกิดภาวะคุกคามต่อการอนุรกั ษ์ ขอบเขตของเหตุการณ์ทเี่ กิดขึน้ ตามทีร่ วบรวมข้อมูลจากเอกสารอ้างอิงใน
การท�ำอนุกรมวิธาน ได้ถูกน�ำมาใช้เพื่อจ�ำแนกชนิดพันธุ์ตามการแพร่กระจายทางภูมิศาสตร์ ที่แรงกดดันจากการค้า
อาจส่งผลให้เกิดภาวะคุกคาม โดยรวม การประเมินได้จ�ำแนกให้เห็นว่ามีพืช 58 ชนิดพันธุ์ที่ถูกบันทึกว่ามีการค้า
(พบว่าเป็นกล้วยไม้ 17%) ซึ่งอาจอยู่ในภาวะถูกคุกคามระดับใดระดับหนึ่ง (ตารางที่ 4)ตารางที่ 4 สรุปการวิเคราะห์ภาวะถูกคุกคามจากการค้า ของกล้วยไม้ชนิดต่างๆ โดยแบ่งตามการประเมิน
ความเสี่ยงตามระดับชาติและระดับสากลaสถานภาพการอนุรักษ์bจ�ำนวนชนิดพันธุ์ที่พบที่มีการประเมินcการประเมินในประเทศไทย
ถูกคุกคาม (Threatened)ไม่ถูกคุกคาม (Not threatened)ไม่มีการประเมิน (No Assessment)

57
10
108

การประเมินในประเทศลาว
ถูกคุกคาม (Threatened)ไม่ถูกคุกคาม (Not threatened)ไม่มีการประเมิน (No Assessment)

8
1
100

การประเมินในประเทศพม่า
ถูกคุกคาม (Threatened)ไม่ถูกคุกคาม (Not threatened)ไม่มีการประเมิน (No Assessment)

0
0
130

การประเมินระดับสากล
ถูกคุกคาม (Threatened)ไม่ถูกคุกคาม (Not threatened)ไม่มีการประเมิน (No Assessment)

20
23
304

ปริมาณการค้าขายชนิดพันธุ์ที่พบเหล่านี้ยังมีเพียงเล็กน้อย แม้ว่าการขยายผลการติดตามสอดส่อง และเพิม่ ขีดความสามารถในการจ�ำแนกจนถึงระดับชนิด อาจจะท�ำให้การบันทึกจ�ำนวนเพิม่ มากขึน้ ด้วย เมือ่ การประเมิน
ครั้งนี้ถูกจ�ำกัดอยู่แค่กล้วยไม้ชนิดที่พบว่ามีการค้าขายมากกว่า 10 ตัวอย่างนั้น การวิเคราะห์ภาวะถูกคุกคามอย่าง
คร่าวๆ ได้ชใี้ ห้เห็นว่ามีอย่างน้อย 20 ชนิด ทีถ่ กู คุกคามโดยการค้า คือ กุหลาบเหลืองโคราช (Aerides houlettiana)เข็มม่วง (Ascocentrum ampullaceum) เอือ้ งผาเวียง (Dendrobium albosanguineum) เอือ้ งสายวิสตู ร (D.
falconeri) เอื้องแสดล�ำไย (D. lamyaiae) หวายเหลืองจันทบูร (D. friedericksianum) เอื้องเก๊ากิ่ว (D. nobile)ทับทิมสยามหรือเอือ้ งแคระ (Drymoda siamensis) ว่านเพชรหึง (Grammatophyllum speciosum) ว่านยานกเว้

aอ้างถึงสถานภาพการอนุรักษ์ตามเอกสารอ้งอิงที่ปรากฎbสถานภาพการอนุรักษ์จัดตามการประเมินระดับประเทศ ซึ่งรวมการประเมินการอนุรักษ์ภายในประเทศ และเอกสารอ้างอิงเกี่ยวกับอนุกรมวิธาน
อื่นๆ ซึ่งระบุว่าชนิดนั้นๆ “พบทั่วไป” หรือ “พบยาก” ในประเทศนั้นๆ การประเมินระดับสากลจากฐานข้อมูลชนิดพันธุ์ที่อยู่ในภาวะถูกคุกคามของUNEP- WCMC อนุสัญญาไซเตสชนิดพันธุ์ในบัญชีหมายเลข 1 และรวมถึงชนิดเฉพาะถิ่นที่พบในบริเวณจำ�กัด
cชนิดพันธุ์ที่ถูกคุกคาม พบมากกว่าหนึ่งประเทศ ถือว่าจำ�นวนรวมเกิน 100%.

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 43

(Habenaria carnea) ลิ้นมังกรหรือปัดแดง (H. rhodocheila) นางอั้วหรือเอื้องตีนกบ (Pecteilis susannae)ผีเสือ้ ป่า(Phalaenopsis finleyi) ผีเสือ้ สุมาตรา (P. sumatrana) ช้างกระ (Rhynchostylis gigantea) เอือ้ งฟ้ามุย่
(Vanda coerulea) เอื้องสามปอยชมพู (V. bensonii) และสกุลรองเท้านารี (Paphiopedilum spp.) ทั้งหมดเป็น
ชนิดพันธุท์ อี่ ยูใ่ นอนุสญั ญาไซเตสชนิดพันธุใ์ นบัญชีหมายเลข 1 ผลกระทบของการค้ากล้วยไม้ชนิดอืน่ ๆ ยังไม่สามารถ
ระบุเป็นจ�ำนวนได้ แต่เชื่อว่าจะมีผลกระทบในทางลบเป็นส่วนมาก
ในสถานการณ์ทขี่ าดการประเมินเพือ่ การอนุรกั ษ์อย่างจริงจังเช่นนี้ ข้อมูลทีไ่ ด้จากการสัมภาษณ์ผเู้ ก็บของป่า
ในพืน้ ทีท่ างตอนใต้ของพม่าทีต่ ลาดด่านสิงขร ตลาดด่านเจดียส์ ามองค์ และตลาดแม่สอด (จ�ำนวน = 20) ชีใ้ ห้เห็นว่า
การค้ามีแนวโน้มที่จะส่งผลกระทบต่อชนิดของกล้วยไม้ในพื้นที่นั้นๆ เป็นจ�ำนวนมาก ผู้ค้าส่วนมาก (จ�ำนวน = 18)
รายงานว่าเก็บกล้วยไม้ทกุ ชนิดทีพ่ บ ซึง่ ในนัน้ มีอยู่ 2 ชนิด ทีเ่ ป็นชนิดหวงห้ามและมีมลู ค่าสูง ส่วนมาก (จ�ำนวน = 18)
ยังรายงานด้วยว่าเก็บจากต้นไม้ทุกต้นที่อยู่ในพื้นที่เป้าหมาย และส่วนมาก (จ�ำนวน = 17) กลับไปเก็บจากพื้นที่เดิม
ที่เคยเก็บ อย่างไรก็ตาม ส่วนมาก (จ�ำนวน = 13) รายงานว่าเก็บเฉพาะต้นที่โตเต็มที่ และปล่อยต้นที่ยังโตไม่เต็มที่
ไว้เพื่อกลับมาเก็บในวันหน้า
อย่างไรก็ตาม ไม่ได้พบหลักฐานทีแ่ สดงให้เห็นถึงความพยายามในการเก็บเกีย่ วอย่างยัง่ ยืนหรือมีการจัดการใดๆ เกิดขึน้ การเก็บไม้ปา่ ทีเ่ กิดขึน้ ในประเทศลาวหรือพม่าก็ไม่ได้มกี ารออกใบอนุญาตท้องถิน่ ทีจ่ ริงแล้ว มีขอ้ เสนอว่าสามารถเก็บไม้ป่าอย่างยั่งยืนได้ในภูมิภาค (Lamxay, 2008) แต่มีการบันทึกข้อมูลว่ามีการเก็บไม้ประดับหรือพืช
อิงอาศัยเพียงเล็กน้อยเท่านั้น (ดู Flores-Palacios and Valencia-Diaz, 2007) ยิ่งไปกว่านั้น พบว่ากล้วยไม้
หลายชนิดมีจำ� นวนประชากรอยูไ่ ม่มากนัก (เช่น Cribb et al., 2003; Pupulin, 1998) ซึง่ จ�ำกัดความเป็นไปได้ทจี่ ะเอือ้ ให้เกิดการเก็บพันธุไ์ ม้อย่างยัง่ ยืนได้ ตัวอย่างเช่น การวิเคราะห์ความอยูร่ อดของประชากรกล้วยไม้จากอเมริกากลาง
สายพันธุ์แคทลียา Guarianthe auranthiaca ได้มีการคาดการณ์ว่า หากมีการเก็บต้นที่สามารถสืบพันธุ์ได้ออกมา
จากป่ามากกว่า 5% ของที่มีอยู่ ก็อาจจะท�ำให้กล้วยไม้ประเภทนี้สูญพันธุ์ได้ภายใน 100 ปีข้างหน้า (MondragónChaparro, 2009)เมื่อมีการสอบถามถึงความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับจ�ำนวนของพืชป่า ตั้งแต่ที่เริ่มมีการเก็บ ผู้ตอบค�ำถาม
(จ�ำนวน = 18) รายงานว่ามีจำ� นวนลดลง ส่วนมาก (จ�ำนวน = 14) กล่าวว่ากล้วยไม้ทกุ ชนิดมีจำ� นวนลดลง ทีเ่ จาะจงชนิด
ว่ามีจำ� นวนลดลงคือ เอือ้ งผึง้ (Dendrobium lindleyi) กุหลาบเอราวัณ (Aerides rosea) เอือ้ งไอยเรศ (Rhynchostylis
retusa) สกุลเฟินสาย (Huperzia spp.) เอื้องค�ำ (Dendrobium chrysotoxum) และสกุลก้านก่อ (Eria spp.)ผู้ค้าหลายคน (จ�ำนวน = 6) อธิบายถึงการที่มีการเก็บกล้วยไม้รอบๆ หมู่บ้านที่มีการเก็บกล้วยไม้ป่าอย่างหนักแบบ
ถอนรากถอนโคน รวมถึงในพื้นที่ป่าที่อยู่ในระยะเดินเท้าถึงในพื้นที่ตลาดด่านเจดีย์สามองค์และตลาดด่านสิงขร
ซึ่งสะท้อนการค้นพบของ Schuiteman et al. (2008) ระหว่างการส�ำรวจทางพฤกษศาสตร์ในประเทศลาว ที่ได้
กล่าวไว้ว่า “มีมากกว่าหนึ่งครั้งที่ชาวบ้านได้บอกเราว่า เมื่อตอนที่เราเข้าไปตามหากล้วยไม้ที่อยู่รอบๆ หมู่บ้านของ
พวกเขานั้น เราน่าที่จะมาเร็วกว่านั้น 2-3 ปี ก่อนที่กล้วยไม้ทั้งหมดจะถูกเก็บไปจนหมดสิ้น” เกร็ดเล่าจากรายงาน
เหล่านีช้ ใี้ ห้เห็นว่าการค้าเชิงพาณิชย์สง่ ผลกระทบต่อประชากรของกล้วยไม้ปา่ อย่างน้อยก็ในระดับท้องถิน่ แต่ในการ
สัมภาษณ์คนเก็บของจากป่าในพม่า การค้าไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะพื้นที่ที่เข้าถึงได้ง่ายรอบๆ หมู่บ้าน รายงานระบุว่ามี
การเดินทางลึกเข้าไปในป่า รวมไปถึงป่าในจังหวัดรอบๆ และในประเทศไทย ซึ่งชี้ให้เห็นว่าผลกระทบของการค้านั้น
เกิดขึ้นเป็นวงกว้างตามหลักพื้นที่ภูมิศาสตร์
44 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)เส้นทางการค้าและการค้าระหว่างประเทศ
ขณะทีเ่ ชือ่ กันว่าการค้าพืชพันธุท์ เี่ กิดขึน้ ส่วนมากจะเป็นระดับท้องถิน่ และ/หรือไม่เป็นทางการ งานวิจยั นี้ได้เปิดเผยความเคลื่อนไหวของการค้าที่มีความซับซ้อน (รูปที่ 8) กล้วยไม้หลายชนิดถูกรายงานว่าเก็บจากป่าใน
ประเทศไทย แต่จากการส�ำรวจเชิงพฤกษศาสตร์ท�ำให้พบหลักฐานการค้าข้ามชายแดนจากลาวและพม่าเข้ามาสู่
ประเทศไทยเป็นจ�ำนวนมาก ซึง่ ได้รบั การยืนยันจากการสัมภาษณ์ผคู้ า้ โดยผูใ้ ห้ขอ้ มูลได้จดั อันดับประเทศทีเ่ ป็นแหล่ง
ทีม่ าของกล้วยไม้ทไี่ ด้มา (ตารางที่ 5) และไม่เป็นทีน่ า่ แปลกใจว่า ตลาดตามชายแดนได้พชื ป่ามาจากประเทศเพือ่ นบ้าน
ที่อยู่ติดกับตลาดนั่นเอง
ตารางที่ 5 ประเทศที่เป็นแหล่งที่มาของพืชที่ขายในตลาดทั้งสี่แห่งในประเทศไทยสามอันดับต้น ตารางนี้แสดง
ให้เห็นเปอร์เซนต์ของการค้าที่เกิดขึ้นในตลาดแต่ละแห่ง โดยจัดอันดับประเทศที่มาตามปริมาณของพืช
ตลาดจตุจักร (จ�ำนวน=14)ด่านสิงขร (จ�ำนวน=56)เจดีย์สามองค์ (จ�ำนวน=12)มุกดาหาร (จ�ำนวน=24)ประเทศที่มาอันดับแรก
ลาว (50%)พม่า (91%)พม่า (100%)
ลาว (92%)อันดับสอง
ไทย (36%)ไทย (14%)ไทย (21%)อันดับสาม
พม่า (29%)ลาว (4%)เวียดนาม (17%)มีรายงานว่า กล้วยไม้ทมี่ เี ข้ามาขายในประเทศไทย ถูกส่งเข้ามาทางจุดข้ามชายแดนเหล่านัน้ ซึง่ ส่วนมากเป็น
เป้าหมายของการศึกษาครัง้ นี้ (รูปที่ 8) มีสว่ นน้อยทีร่ ายงานว่ามีการค้าผ่านจุดอืน่ จากประเทศลาว (ช่องเม็ก เวียงจันทร์
เพ็งจาน) และทางพม่า (แม่ฮ่องสอน แม่สาย) แม้ว่าสถานที่เหล่านี้จะไม่มีตลาดชายแดนอย่างโจ่งแจ้ง และการค้ามัก
จะเป็นการน�ำเข้าสู่ประเทศไทยโดยตรงโดยผ่านพ่อค้าคนกลาง
ที่ส�ำคัญอย่างยิ่งคือ เครือข่ายการค้าระหว่างจุดที่มีการเก็บของป่ากับผู้ซื้อนั้นมีความซับซ้อนและเกี่ยวข้อง
กับพ่อค้าคนกลางจ�ำนวนมาก พืชป่าบางชนิดผ่านการเป็นเจ้าของถึง 6 ครั้ง ในระหว่างการสัมภาษณ์ ได้มีการจัด
ล�ำดับโดยถามค�ำถามเพื่อให้ผู้ค้าจัดล�ำดับและอธิบายว่าได้พืชมาจากใครและจากที่ไหน และขายต่อไปให้ใคร (ไม่ได้
แสดงผลการสัมภาษณ์ แต่สรุปไว้ดังแสดงในรูปที่ 8)

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 45ประเทศพม่า
แม่ฮ่องสอน

ย่างกุ้ง

แม่สาย

เวียดนาม
สปป.ลาว

เชียงใหม่

เวียงจันทร์

เพ็งจาน
บ้านหนาด
จุดลักลอบขนส่งข้ามแม่น�้ำ
(มุกดาหาร และนครพนม)ประเทศไทย

แม่สอด

ท่าอุเทน/หินบูน
มุกดาหาร

เจดีย์สามองค์

กาญจนบุรี
สนามหลวง 2จตุจักร
หัวหิน

อรัญประเทศ
จันทบุรี

เขาน้อยสีชมพู

ส่งจ�ำหน่ายไปยังตลาดต่างๆ
ทั่วประเทศ
เส้นทางการค้าภายในประเทศ
ธุรกิจโรงเรือนกระจก
(ปลอมสภาพ)ขนส่งต่างประเทศ
(ผิดกฎหมาย)กัมพูชา

ประจวบคีรีขันธ์
ด่านสิงขร
ไปหาดใหญ่ ภูเก็ต
มาเลเซีย

ช่องเม็ก

โคราชสระบุรี

จุดข้ามชายแดน
ตลาดค้าพันธุ์ไม้
เมืองอื่นๆ

จากมาเลเซีย

รูปที่ 8 แผนภาพแสดงเส้นทางการค้าของไม้ประดับจากป่าที่เข้ามาสู่ประเทศไทยจากพม่าและลาว
ความหนาของลูกศรแสดงให้ห็นถึงปริมาณการค้าที่เกิดขึ้นในแต่ละสถานที่ตามความเข้าใจของผู้เขียน
ส่วนที่ไม่ได้แสดงไว้ในนี้ คือการส่งขายต่อภายในประเทศไทย ซึ่งรวมทั้งจากกรุงเทพไปยังเมืองอื่นๆ ในประเทศไทย
และตลาดตามชายแดน และระหว่างตลาดชายแดนด้วยกันเอง (เช่น ระหว่างช่องเม็กกับด่านสิงขร)ห่วงโซ่การตลาดมีความแตกต่างกันไปตามสถานทีต่ า่ งๆ ถึงแม้วา่ ทุกแห่งจะเผชิญกับสินค้าลักษณะคล้ายๆ กันภายใต้กรอบการควบคุมทางกฎหมายเหมือนกัน แต่เครือข่ายและกระบวนการการค้ามีความแตกต่างกันอย่างเห็น
ได้ชัดในพื้นที่ทั้ง 4 แห่ง โดยไม่ค�ำนึงถึงความแตกต่างดังกล่าวนี้ ผู้ร่วมในกระบวนการค้าแบ่งออกได้เป็น 5 กลุ่ม
ใหญ่ๆ คือ• คนเก็บของป่า คนเก็บของป่ามีการท�ำงานในหลายพื้นที่ โดยครอบคลุมพื้นที่ภูมิศาสตร์แคบๆ ในไทย
พม่า และลาว ตามที่มีความคุ้นเคยกับสภาพป่า อย่างไรก็ตาม คนเก็บของป่าไม่ได้จ�ำกัดอยู่แค่ป่าชุมชน
หรือข้างเคียง แต่ยังเข้าไปไกลถึงพื้นที่คุ้มครอง พื้นที่สัมปทานส่วนบุคคล และจังหวัดใกล้เคียง คนเก็บ
ของป่าส่วนมากมีความช�ำนาญและมีการด�ำรงชีวติ ทีข่ นึ้ อยูก่ บั การค้าพืชเหล่านี้ คนเก็บของป่าอาจน�ำของ
ออกมาขายแก่ผู้ซื้อโดยตรงด้วยการขายตามแผงข้างทางหรือในตลาด หรือขายให้ผู้ค้าในตลาด ซึ่งพบว่า
ส่วนมาก คนเก็บของป่าจะขายให้ผู้ค้าคนกลางภายในประเทศของตัวเอง
46 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)• ผู้ค้าคนกลาง ผู้ค้าคนกลางที่มีอยู่ทั่วพื้นที่ ส่วนมากจะค้าขายภายในพื้นที่เฉพาะในไทย ลาว และพม่า
ขึ้นอยู่กับความสัมพันธ์ที่เข้มแข็งที่สุดกับฝ่ายอื่น คนเหล่านี้รับผิดชอบในการรับออเดอร์จากผู้ค้าตาม
ตลาดต่างๆ ในประเทศไทย จัดหา และรวบรวมจากคนเก็บของป่า ในบางกรณี จะมีการสั่งที่เจาะจง
ชนิดพันธุ์และปริมาณไปยังคนเก็บภายในพื้นที่เป้าหมาย ในขณะที่ผู้ค้าคนกลางอื่นๆ รับซื้ออะไรก็ตามที่
คนเก็บส่งมาให้ (ในรูปแบบของกระสอบที่มีชนิดพันธุ์หลากหลายปนกัน)ผู้ค้าคนกลางจะเป็นคนขนส่งไปขายตามตลาดชายแดนประเทศไทยต่างๆ หรือส่งไปขายยังผู้ค้ารายอื่น
ภายในประเทศ กลุ่มย่อยของผู้ค้าคนกลางรับผิดชอบในการลักลอบการส่งข้ามชายแดน โดยเฉพาะข้าม
แม่นำ�้ โขงจากลาวเข้ามาไทย เครือข่ายในการจัดหาและการค้าข้ามแดนเหล่านีม้ กั จะถูกปกปิดเป็นความลับ
เพราะต้องระวังเรื่องกฎหมายและกังวลเรื่องการแข่งขันตลาด
• คนขนส่ง การขนส่งมักจะส่งโดยบริษทั เดินรถประจ�ำทางเอกชน โดยมีการจ่ายเงินให้แก่คนขับเพือ่ ขนส่ง
กล่องที่มีพืชป่าบรรจุอยู่ไปตามเส้นทางปกติ โดยไม่จ�ำเป็นต้องเข้าใจหรือสนใจว่าก�ำลังขนส่งอะไรอยู่
รถทัวร์ถกู ใช้ในห่วงโซ่การตลาด เชือ่ มต่อคนเก็บของป่ากับผูค้ า้ คนกลาง รวมถึงการขนส่งพืชข้ามชายแดน
เข้ามาสูป่ ระเทศไทย (เช่น แม่สอด) และระหว่างตลาดอืน่ ๆ ในประเทศไทย ส่วนการขนส่งภายในท้องถิน่
(เช่น จากสถานีรถทัวร์ไปยังตลาด) จะใช้รถมอเตอร์ไซค์แท็กซี่เป็นผู้ขนส่ง
• ผู้ค้าในตลาด ผู้ค้าในตลาดท�ำการขายกล้วยไม้ป่าอย่างเปิดเผยตลอดภูมิภาค รวมทั้งการขายในตลาด
สาธารณะและแผงข้างถนน ผู้ค้าในตลาดบางราย ซื้อพันธุ์ไม้จากคนเก็บของป่าโดยตรง หรือมีสมาชิก
ในครอบครัวที่เกี่ยวข้องกับการเก็บ แต่ผู้ค้าในตลาดส่วนมาก ยังคงต้องพึ่งพาผู้ค้าคนกลางให้เป็นผู้จัดหา
มาให้ โดยการสั่งทางโทรศัพท์ จ่ายเงินโดยโอนเงินผ่านทางเอทีเอ็ม และมีรถทัวร์เอกชนเป็นผู้จัดส่ง
สินค้าให้ การขายของผู้ค้าในตลาดส่วนใหญ่มุ่งไปที่ผู้ซื้อ แต่ก็มีกลุ่มผู้ค้าในตลาดส่วนหนึ่งที่เป็นผู้ค้า
คนกลางและส่งของไปให้ผู้ค้ารายอื่นขายด้วย ทั้งที่อยู่ในตลาดเดียวกันและตลาดที่เมืองอื่นๆ ผู้ค้าเหล่านี้
มักจะเป็นกลุ่มคนที่มีธุรกิจขนาดใหญ่และเครือข่ายในการจัดหาของป่าที่ดี
• ผู้ประกอบการโรงเรือนกระจก ผู้ประกอบการธุรกิจโรงเรือนกระจกบางราย รับซื้อต้นไม้มาจากผู้ค้า
คนกลางและพ่อค้ารายอื่นๆ และมีส่วนเกี่ยวข้องในการปลอมแปลงไม้ป่า โดยน�ำเสนอว่าเป็นไม้ที่เกิด
จากการขยายพันธุ์เอง ท�ำให้ต้นไม้นั้นสามารถขายและส่งออกได้อย่างถูกกฎหมายตามใบอนุญาตของ
ไซเตส พบว่าการปฏิบัติเช่นนี้ เกิดขึ้นกับชนิดที่หายากและมีมูลค่าสูง
• ผู้ซอื้ โดยหลักๆ แล้ว ผู้ซื้อรายสุดท้ายอยู่ภายในประเทศไทย โดยมีการซื้อขายเกิดขึ้นที่ตลาดสาธารณะ
ทัว่ ไปของประเทศ ผูซ้ อื้ ส่วนมาก็คอื ประชาชนทัว่ ไป มีเพียงกลุม่ ย่อยเท่านัน้ ทีผ่ คู้ า้ บอกว่าเป็นกลุม่ นักนิยม
พืชสวน ผู้ซื้อบางรายสั่งซื้อภายในประเทศทางออนไลน์ บางรายส่งต่อไปยังนักสะสมในต่างประเทศ

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 47

หลักฐานของการค้าคู่ขนาน
การวิจยั เน้นไปทีก่ ารขายไม้ประดับในตลาดสาธารณะทัว่ ไป แต่ในขณะทีม่ กี ารท�ำการวิจยั นี้ ก็ได้พบหลักฐาน
เพิม่ เติมเกี่ยวกับการค้าคู่ขนานที่เกิดขึ้นควบคู่ไปกับการค้ากล้วยไม้ที่เก็บจากป่า 3 ประการคือ
การค้าคู่ขนานพืชที่หายากและมีมูลค่าสูง
จากการส�ำรวจตลาดจตุจกั ร ได้พบชนิดพันธุท์ มี่ ลี กั ษณะเฉพาะอย่างน้อย 5 ชนิด เพราะมีถนิ่ ก�ำเนิดมาจาก
นอกพืน้ ทีแ่ ผ่นดินใหญ่ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (ฟิลิปปินส์และอินโดนีซีย ดังภาคผนวกที่ 1) และมีราคาสูงมาก
ในการพบครัง้ นี้ ถือว่าเป็นความบังเอิญ เพราะโดยปกติแล้วไม่ได้มกี ารขายพันธุไ์ ม้เหล่านีอ้ ย่างโจ่งแจ้ง แต่จะเป็นการ
แอบขายหรือมีการเก็บไว้ให้นักสะสมที่มีความช�ำนาญและยินดีที่จะจ่ายในราคาสูงส�ำหรับชนิดที่หายากหรือยากที่
จะได้มา การสังเกตพบการขายเหล่านี้ ถือว่าเป็นตัวชี้ให้เห็นว่ามีการค้าคู่ขนานของชนิดพันธุ์ที่หายาก ยืนยันได้จาก
การพูดคุยอย่างไม่เป็นทางการกับนักนิยมพันธุไ์ ม้ทอ้ งถิน่ พบว่ามีการจ�ำกัดอยูแ่ ค่ในกลุม่ พ่อค้าขนาดเล็กและปริมาณ
ที่ขายมีเพียงเล็กน้อย ซึ่งนักสะสมรู้ว่าชนิดพันธุ์ที่หายากและอยู่ในภาวะถูกคุกคามนั้นสามารถหาได้จากผู้ค้ากลุ่มนี้
แหล่งข้อมูลที่ส�ำคัญคนหนึ่งโยงให้เห็นว่าผู้ค้าในตลาดจตุจักรหลายรายมักจะซื้อพืชหายากจ�ำนวนมาก และเก็บไว้
ในโรงเรือนกระจกเพื่อปั่นราคาตลาดให้สูงขึ้น
การค้าคู่ขนานพืชภายในประเทศผ่านทางอินเตอร์เน็ต
ผูค้ า้ และนักสะสมพันธุไ์ ม้เปิดเผยว่า มีการค้าพืชทีเ่ ก็บมาจากป่าทางอินเตอร์เน็ตภายในประเทศจ�ำนวนมากที่
เกีย่ วข้องกับผูค้ า้ เชิงพาณิชย์ และการค้าภายในหมูน่ กั สะสมพันธุไ์ ม้ จากการค้นข้อมูลทางออนไลน์ พบว่ามีเวปบอร์ด
ภาษาไทยทีป่ ระกาศขายพืชจากป่าอยูเ่ ป็นประจ�ำ (เช่น yimpaen.com, board2.yimwhan.com) และกลุม่ เฟซบุค
ภาษาไทยที่ขายพืชเก็บจากป่า (รูปที่ 9)รูปที่ 9 ตัวอย่างของฟอรั่มภาษาไทยและ
กลุ่มบนเฟซบุคที่โฆษณาขายกล้วยไม้ป่า
ภาพถ่ายจากจอเมื่อเดือนพฤษภาคม 2556

48 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)หลักฐานที่พบชี้ให้เห็นว่าการค้าพันธุ์ไม้ทางอินเตอร์เน็ตในประเทศไทยมีจ�ำนวนเพิ่มขึ้น โดยดูจากผู้ค้า
จ�ำนวนมากที่สร้างพื้นที่การขายใหม่ๆ ขึ้นมาในช่วงที่มีการศึกษา นี่เป็นการสะท้อนให้เห็นแนวโน้มในการค้าสัตว์ป่า
และพืชป่ากลุม่ อืน่ และในประเทศต่างๆ (เช่น Sonricker Hansen et al., 2012; Sajeva et al., 2013) ถึงแม้วา่ จะไม่มหี ลักฐานที่ชี้ว่าการขายผ่านทางอินเตอร์เน็ตจะท�ำให้การขายตามตลาดลดลงก็ตาม (cf. Todd, 2011)การค้าคู่ขนานเพื่อขายพืชจากป่าโดยปลอมแปลงที่มาผ่านธุรกิจโรงเรือนกระจก
การส�ำรวจแสดงหลักฐานในการค้าคู่ขนานให้เห็นว่า พืชที่ได้มาจากป่าอย่างผิดกฎหมาย ถูกปลอมแปลง
ว่าเป็นพืชทีไ่ ด้มาโดยชอบทางกฎหมายจากการขยายพันธุข์ องธุรกิจโรงเรือนกระจก ผูค้ า้ จ�ำนวนหนึง่ ทีต่ ลาดชายแดน
(จ�ำนวน = 2) รายงานเจาะจงว่าขายพืชทีม่ าจากธุรกิจโรงเรือนกระจก แหล่งข้อมูลทีต่ ลาดจตุจกั รรายหนึง่ รายงานว่า
ผูค้ า้ บางรายขายพืชจากป่าจ�ำนวนมากให้แก่ธรุ กิจโรงเรือนกระจกเช่นกัน ผูค้ า้ หลายรายทีม่ รี า้ นอยูใ่ นกรุงเทพฯ (จ�ำนวน
= 4) รายงานว่ามีการขายสินค้าให้กับธุรกิจโรงเรือนกระจกตามที่มีพืชป่าในมือ การส�ำรวจตลาดยังพบว่าเจ้าของ
กิจการธุรกิจโรงเรือนกระจกจากประเทศไทย มาเลเซีย และสิงคโปร์ คือผู้ที่เข้ามาเลือกซื้อพืชป่าจากตลาดจตุจักร
เป็นไปได้ที่มีการแจ้งไว้ว่าพืชป่าเหล่านี้มาจากการขยายพันธุ์ แล้วจึงน�ำมาส่งออกใหม่ และมีบันทึกการ
ปลอมแปลงสิง่ มีชวี ติ ในกลุม่ อืน่ ๆ จากภูมภิ าคนีเ้ ช่นกัน (เช่น Nijman and Shepherd, 2010; Lyons and Nutsch,
2011; Shepherd et al., 2012) ตัวอย่างเช่น ในปี 2554 นักวิจัยสังเกตพบพืชป่าที่มีการปลอมแปลงผ่านธุรกิจ
โรงเรือนกระจก ที่ได้รับใบอนุญาตน�ำเข้าจากไซเตส และขายที่งานกล้วยไม้โลกครั้งที่ 20 (20th World Orchid
Conference) ทีป่ ระเทศสิงคโปร์ พืชบางส่วนเหล่านีม้ กี ารน�ำมาขายโดยผูค้ า้ พืชป่าทีม่ ชี อื่ เสียงระดับโลก และโฆษณา
อย่างเปิดเผยว่าเป็นพืชที่ได้มาจากป่า และ/หรือเคยอยู่ในป่าโดยดูจากลักษณะกายภาพ แต่ถูกน�ำมาขายเป็นพืช
ขยายพันธุ์และเลี้ยงที่มีใบอนุญาตของไซเตส
การค้าคู่ขนานกล้วยไม้เพื่อเป็นยาในเวียดนามและจีน
กล้วยไม้จ�ำนวนหนึ่งถูกใช้เป็นยาแผนโบราณในเอเชีย (Bulpitt, 2005) และมีหลักฐานการขยายการค้า
กล้วยไม้ปา่ จ�ำนวนมากในพม่าและลาว เพือ่ ให้เพียงพอกับความต้องการในจีนและเวียดนาม (Lovera and Laville,
2009; Lamxay, 2008; Kurtzweil, 2009) Lovera and Laville (2009) อธิบายว่าธุรกิจโรงเรือนกระจกขยายพันธุ์
และเพาะเลีย้ งกล้วยไม้สกุลหวาย (Dendrobium) ทีเ่ ก็บมาจากป่าจ�ำนวนมาก เพือ่ เพิม่ ขนาดก่อนส่งออกเป็นยาสมุนไพร
Lamxay (2008) ชีว้ า่ การค้ายาได้สง่ ผลกระทบต่อจ�ำนวนประชากรกล้วยไม้เอือ้ งดินปากส้อม Anoectochilus lyleiจากป่าอย่างเห็นได้ชดั แต่อย่างไรก็ตาม ในการส�ำรวจตลาดไม่พบหลักฐานการค้ากล้วยไม้เพือ่ ใช้เป็นยาในประเทศไทย
หากแต่พบหลักฐานของการค้าเพือ่ เป็นยาจากลาวไปยังจีนและเวียดนาม ดูเหมือนว่า เครือข่ายในการจัดหากล้วยไม้
เพื่อเป็นไม้ประดับและเพื่อเป็นยาจะแยกจากกันอย่างเห็นได้ชัด

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 49ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย
การศึกษาได้เน้นให้เห็นถึงการค้าไม้ประดับในระดับใหญ่ ซึง่ ในขณะนีย้ งั ไม่มกี ารบันทึกสถิตอิ ย่างเป็นทางการ
ผูม้ หี น้าทีจ่ ดั การทีม่ สี ว่ นเกีย่ วข้องและผูก้ ำ� หนดนโยบายยังไม่ได้ให้ความสนใจ รายงานฉบับนี้ ได้อธิบายถึงความซับซ้อน
และความหลากหลายของการค้า ซึ่งมีผู้ร่วมในกระบวนการหลายส่วน มีความแตกต่างกันไปในแต่ละสถานที่และ
ผลิตภัณฑ์ การเพิม่ ความเข้าใจเกีย่ วกับความเคลือ่ นไหวในการค้าทีเ่ กิดขึน้ นับว่ามีความส�ำคัญมากในการสร้างความ
เข้มแข็งด้านการอนุรักษ์พฤกษศาตร์ในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมทั้งคณะท�ำงานฝ่ายปฏิบัติการไซเตสของ
ประเทศไทย และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง ส�ำนักคุ้มครองพันธุ์พืชของกระทรวงการเกษตร และฝ่ายปฏิบัติการอื่นๆ ที่เกี่ยวกับพืช นอกจากนี้ ขยายขอบเขตเพื่อเพิ่มความเข้มแข็งในการมีส่วนร่วมของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและ
พันธุ์พืช และกรมป่าไม้ จากกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของประเทศไทย และสวนพฤกษศาสตร์
ภายในประเทศด้วย จากผลการศึกษานี้ ผู้เขียนจึงขอเสนอค�ำแนะน�ำด้านนโยบายดังนี้:• ยอมรับอย่างเป็นทางการว่ามีปรากฎการณ์การค้าพืชอย่างผิดกฎหมาย
การค้าทีเ่ กิดขึน้ นี้ ไม่มขี อ้ มูลแสดงอยูใ่ นสถิตขิ องราชการ แม้วา่ ความจริงแล้ว ประเทศไทยได้ออกถ้อยแถลง
อย่างเป็นทางการว่า การค้าพันธุ์ไม้ผิดกฎหมายนั้นมีอยู่เพียงเล็กน้อยและไม่ส�ำคัญนัก จึงมีความส�ำคัญอย่างยิ่งที่
หน่วยงานของรัฐในประเทศไทยที่รับผิดชอบงานอนุรักษ์ด้านพฤกษศาสตร์ เช่น คณะกรรมการด้านพืชของไซเตส
กรมป่าไม้ และสวนพฤกษศาสตร์แห่งชาติออกมายอมรับอย่างเป็นทางการ เกี่ยวกับการค้าพันธุ์ไม้อย่างผิดกฎหมาย
ที่เกิดขึ้นภายในราชอาณาจักร เพื่อที่จะได้ผลักดันให้การอนุรักษ์เป็นวาระแห่งชาติและภูมิภาค
• ยอมรับข้อจ�ำกัดของการค้าอย่างยั่งยืนของกล้วยไม้ชนิดที่ระบุในภาคผนวกของไซเตสหมายเลข 2การเก็บและการค้ากล้วยไม้ที่มีการควบคุมอย่างเคร่งครัด ได้รับการอนุญาตกับกล้วยไม้ที่อยู่ในอนุสัญญา
ไซเตสชนิดพันธุใ์ นบัญชีหมายเลข 2 และมีการเสนอยุทธศาสตร์ให้เชือ่ มระหว่างวัตถุประสงค์ทางสังคมและสิง่ แวดล้อม
(เช่น Lamxay, 2008) อย่างไรก็ดี ไม่มีข้อมูลเชิงนิเวศวิทยาเพียงพอส�ำหรับชนิดพันธุ์ส่วนมากในภูมิภาค และไม่เคย
มีการท�ำสรุปการค้นพบทีไ่ ม่เป็นการเสียหายตามหลักไซเตส (CITES Non-Detriment Findings: NDFs) และเป็นไป
ไม่ได้กับชนิดพันธุ์ส่วนมากที่พบในภูมิภาค ยิ่งไปกว่านี้ นิเวศวิทยาของกล้วยไม้ส่วนมากยังท�ำให้ข้อเสนอแนะในการ
เก็บกล้วยไม้อย่างยั่งยืน ไม่มีทางเป็นจริงกับกล้วยไม้ส่วนใหญ่จนกว่าจะมีข้อมูลมากขึ้น การค้ากล้วยไม้ที่อยู่ใน
อนุสัญญาไซเตสชนิดพันธุ์ในบัญชีหมายเลข 2 จากภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อย่างถูกกฎหมายจะไม่สามารถ
อธิบายเหตุผลได้ ข้อจ�ำกัดเหล่านี้ ควรจะได้รับการยอมรับจากส�ำนักงานเลขาธิการไซเตสและภาคีประเทศที่อยู่ใน
พื้นที่ และประเทศที่มีการน�ำเข้าเพื่อให้แน่ใจว่าใบอนุญาตค้าชนิดพันธุ์ในบัญชีที่ 2 จะไม่ถูกละเมิด
• ยอมรับว่ามีความต้องการจากตลาดในประเทศและในภูมิภาค
ในขณะที่ภาคีของไซเตสและองค์กรเพื่อการอนุรักษ์พุ่งความสนใจไปที่ความต้องการผลิตภัณฑ์พืชป่าและ
สัตว์ปา่ ทีผ่ ดิ กฎหมายจากประเทศตะวันตกและจีนนัน้ ความต้องการจากตลาดภายในภูมภิ าคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
และจากภูมิภาคเอง ก็เป็นตัวผลักดันให้มีการเก็บของจากป่าหลายชนิด รวมทั้งบรรดาไม้ประดับ รายงานฉบับนี้
50 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)ได้ชี้ให้เห็นว่าการค้าพืชอย่างผิดกฎหมายในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็นปรากฎการณ์ที่เกิดขึ้นเป็นปกติ ถึงกระนั้น
ตลาดค้าพันธุ์ไม้ในประเทศไทย ก็ไม่ได้เป็นจุดที่มีการลงไปตรวจสอบหรือจับกุม และ/หรือการคอร์รัปชั่นเป็นตัวเอื้อ
ให้มีการค้าอย่างผิดกฎหมาย การศึกษานี้ ยังเน้นถึงมูลค่าจ�ำนวนมหาศาลทั้งภายในประเทศและภูมิภาคที่มาจาก
ความต้องการพืชจากป่า และความเป็นไปได้ของการสอดส่องการค้าสัตว์ป่าและพืชป่าตามตลาดขายพันธุ์ไม้ใน
ภูมิภาค
• ผนวกพืชป่าเข้าไปในโครงการสัตว์ป่าทั้งในประเทศไทยและนานาชาติ
ถึงแม้วา่ จะมีการบังคับใช้กฎหมายและการติดตามดูแลการค้าสัตว์ปา่ และพืชป่า แต่การค้าพืชป่ายังเป็นเรือ่ งที่ถูกมองข้าม ตัวอย่างเช่น แม้ว่าการบังคับใช้กฎหมายต่อต้านการค้าสัตว์ป่าที่ตลาดจตุจักรจะเพิ่มขึ้น แต่ปฎิบัติการ
เหล่านัน้ ก็ยงั มองข้ามการค้าคูข่ นานของพืชคุม้ ครองทีเ่ ก็บจากป่า เช่นเดียวกันกับการรณรงค์ให้ความรูแ้ ก่สาธารณชน
ในประเทศไทย เกี่ยวกับการเลิกซื้อสัตว์ป่า โดยเครือข่ายการป้องกันและปราบปรามการค้าสัตว์ป่าและพืชป่าที่ผิด
กฎหมายในภูมภิ าคอาเซียน (ASEAN Wildlife Enforcement Network) โครงการ United for Wildlife initiativeและเวทีอนื่ ๆ ทีไ่ ม่ได้รวมพืชป่าไว้ดว้ ย ท�ำให้ดเู หมือนว่าพืชป่าไม่มคี วามส�ำคัญมากพอทีจ่ ะให้ความอนุรกั ษ์ ซึง่ เห็นได้
ชัดเจนว่าต้องมีการสร้างความตระหนักในกลุม่ คนท�ำงานด้านอนุรกั ษ์ เจ้าหน้าทีด่ า้ นสิง่ แวดล้อมของพืน้ ทีท่ คี่ รอบคลุม
ผู้จัดการตลาด หน่วยงานป้องกันปราบราม และประชาชนทั่วไป เกี่ยวกับความส�ำคัญของการอนุรักษ์ด้านพันธุ์พืช
• เพิ่มทรัพยากรบุคคลและศักยภาพในการติดตามสอดส่องการค้าพันธุ์ไม้
การติดตามการค้าพืชป่าไม่ว่าจะเป็นตลาดสาธารณะ ด่านน�ำเข้า หรือธุรกิจโรงเรือนกระจก ต่างก็ต้องการ
ความเชี่ยวชาญในการจ�ำแนกทางอนุกรมวิธานระดับหนึ่ง ในหมู่เจ้าหน้าที่กรมศุลกากรและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับ
การบังคับใช้กฎหมาย ซึ่งมีความท้าทายในการจ�ำแนกภายในกลุ่มเดียวกันที่ชนิดพันธุ์มีลักษณะคล้ายๆ กัน เช่นใน
วงศ์กล้วยไม้ อย่างไรก็ตาม เพียงแค่ให้มีการอบรมความรู้พื้นฐานในการแยกแยะกล้วยไม้ที่เพาะจากเรือนกระจกกับ
กล้วยไม้จากป่าเท่านัน้ (McGough et al., 2004) เช่นเดียวกันกับการจัดอบรมความรูพ้ นื้ ฐาน เกีย่ วกับการจ�ำแนกพืช
ทีม่ กี ารค้าเพือ่ เป็นไม้ประดับ (เช่น วงศ์กล้วยไม้ Orchidaceae วงศ์ปรง Cycadaceae และวงศ์หม้อข้างหม้อแกงลิง
Nepenthaceae) เพราะจากงานวิจัยชิ้นนี้ พบกล้วยไม้บางสกุลเท่านั้นที่ถูกค้าโดดเด่นอยู่ในตลาด จึงสามารถท�ำ
เอกสารอ้างอิงของกลุ่มเป้าหมายขึ้นมา เพื่ออธิบายเกี่ยวกับกลุ่มที่พบมากที่สุด และกลุ่มที่อยู่ในภาวะถูกคุกคาม
มากทีส่ ดุ (เช่นทีเ่ คยท�ำเพือ่ ปะการัง Cooper et al., 2011) ประเทศไทยเองก็มผี เู้ ชีย่ วชาญในการจัดท�ำอนุกรมวิธาน
อยู่ในสถาบันต่างๆ หลายแห่ง ที่สามารถจัดการอบรมและสนับสนุนการลงพื้นที่ส�ำรวจในภูมิภาคเป็นครั้งคราวไป
ความส�ำคัญอีกอย่างหนึ่ง คือเพิ่มการจัดสรรทรัพยากรทั้งในด้านการสร้างศักยภาพ และการท�ำให้การ
สอดส่องติดตามมีความคล่องแคล่วมากขึ้น แม้แต่เริ่มให้มีการติดตามเบื้องต้นก่อนอันเนื่องมาจากความจ�ำกัดทาง
ทรัพยากรบุคคล จากการศึกษานี้ การท�ำส�ำรวจแบบง่าย ที่ใช้เพียงผู้ส�ำรวจหนึ่งคนท�ำงาน 1 - 2 วันต่อการส�ำรวจ
ก็ช่วยให้สามารถระบุสกุลและชนิดพันธุ์ที่มีการค้าขนาดใหญ่ได้แล้ว

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 51

• เก็บข้อมูลเบื้องต้นระหว่างการติดตามผลและการจับกุม
เมือ่ มีการติดตามและจับกุมการค้าสัตว์ปา่ พืชป่า ถือว่าเป็นโอกาสส�ำคัญส�ำหรับเจ้าหน้าทีบ่ งั คับใช้กฎหมาย
และเจ้าหน้าที่ศุลกากรที่จะเก็บข้อมูลพื้นฐาน ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับนโยบาย เพื่อส่งต่อให้กับหน่วยประสานงานอื่น
เช่น เจ้าหน้าที่ของไซเตส กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช และกรมป่าไม้ ตัวอย่างเช่น ข้อมูลที่แสดงว่า
พบชนิดพันธุ์ใดบ้าง มีถิ่นก�ำเนิดมาจากที่ใด มีการขนส่งอย่างไร และจะขายต่อไปยังที่ใด เหล่านี้จะช่วยในการให้
ข้อมูลเพื่อการช่วยเหลือแทรกแซงในอนาคตต่อไป
• ชี้ช่องทางในการแทรกแซงห่วงโช่การค้า (เช่น เครือข่ายการขนส่ง แหล่งทางอินเตอร์เน็ต)เพิ่มความเข้าใจเกี่ยวกับเครือข่ายการค้า เพื่อช่วยชี้ให้เห็นความเป็นไปได้ในการแทรกแซงในห่วงโช่ตลาด
เพือ่ ทีจ่ ะส่งต่อไปยังหน่วยบังคับใช้กฎหมายและหน่วยงานศุลกากรให้ลงมือปฎิบตั ไิ ด้ เป็นทีน่ า่ สังเกตคือ ในภูมภิ าคนี้
ผู้ค้าของผิดกฎหมายพึ่งบริการบริษัทเดินรถประจ�ำทางส่วนบุคคลในการขนส่งสินค้า (cf. Shepherd et al. 2006)การเข้าไปท�ำความรู้จักกับเครือข่ายการขนส่งโดยสร้างความตระหนักและให้สนับสนุนการท�ำงาน ใช้กฎหมาย
และ/หรือการด�ำเนินคดีตามกฎหมาย อาจช่วยสกัดเส้นทางการค้าที่ผิดกฎหมายได้ ขณะเดียวกัน มีเวบไซต์ที่ได้รับ
ความนิยมจ�ำนวนหนึ่งที่ก�ำลังถูกใช้อย่างผิดทางเพื่อให้เป็นเวทีการค้าที่ผิดกฎหมาย ซึ่งสามารถเข้าไปจัดการเพื่อ
สกัดกิจกรรมที่ผิดกฎหมายเหล่านี้ ผู้จัดการตลาด ไม่ว่าจะเป็นหน่วยงานรัฐบาลหรือเอกชนที่เป็นเจ้าของที่ดินก็ตาม
ควรจะมีการแสดงความรับผิดชอบต่อชนิดของสินค้าที่ขายในตลาดเหล่านั้นด้วย
• พิจารณามิติทางสังคมของการใช้กฎหมาย
ประเทศภาคีของไซเตสได้มกี ารหาหนทางเพือ่ พิจารณาถึงผลกระทบของการตัดสินใจของพวกเขาต่อครัวเรือน
ที่มีรายได้ต�่ำ (CITES Res. Conf. 8.3 [Rev. CoP13]; ดู Dickson, 2008) แน่นอนที่สุดว่าการเพิ่มการจับกุม จะส่ง
ผลกระทบเชิงลบแก่ชวี ติ และความเป็นอยูข่ องคนเก็บของจากป่า พ่อค้าคนกลาง และผูค้ า้ ทัง้ หลาย จ�ำเป็นทีห่ น่วยงาน
ด้านกฎหมายและด้านอนุรักษ์ในประเทศไทยจะต้องช่วยกันแยกแยะผลจากการจับกุมการค้าพืชพันธุ์ผิดกฎหมาย
เพื่อจะช่วยหยุดการค้าผิดกฎหมาย (เช่น การยึดของกลาง ปรับ และการตักเตือน) แต่ไม่จ�ำเป็นที่จะต้องด�ำเนินคดี
ทางอาญาทีจ่ ะท�ำให้ผลกระทบทางสังคมของการใช้กฎหมายแย่ลงไปอีก ควรใช้การแทรกแซงทีม่ กี ารไตร่ตรองอย่างดี
แล้ว เพื่อช่วยลดผลกระทบเชิงลบ ไม่ว่าจะเป็นการส่งเสริมทางเลือกในการประกอบอาชีพ (เช่น ขายผลิตภัณฑ์อื่นๆ
ในตลาด) หรือเปิดโอกาสให้มีส่วนร่วมในการค้ากล้วยไม้ที่มีการขยายพันธุ์และเพาะช�ำอย่างถูกกฎหมายได้
• ลงทุนท�ำการประเมินการอนุรักษ์พืชพันธุ์
แม้วา่ การอนุรกั ษ์ความหลากหลายทางชีวภาพจะมีความส�ำคัญในล�ำดับต้นๆ แต่ยงั ไม่มกี ารประเมินสถานะ
ของการอนุรกั ษ์พชื ส่วนมากทีอ่ ยูใ่ นภูมภิ าคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีชนิดพันธุท์ พี่ บระหว่างการวิจยั เพียงจ�ำนวนน้อย
เท่านั้นที่ถูกประเมินและอยู่ใน IUCN Red List ประเทศที่มีพื้นที่ครอบคลุมและสถาบันที่ส่งเสริมด้านวิทยาศาสตร์
ควรจะร่วมลงทุนในการท�ำวิจัยนิเวศวิทยาเบื้องต้นของชนิดพันธุ์หลากหลายชนิด การประเมินควรพิจารณากลุ่ม
ที่ระบุในงานวิจัยนี้ในฐานะที่พบเป็นว่ามีการน�ำมาขายเป็นจ�ำนวนมาก (เช่น กล้วยไม้สกุลช้าง Rhynchostylis
กล้วยไม้สกุลรองเท้านารี Paphiopedilum และกล้วยไม้สกุลหวาย Dendrobium ใน section Dendrobium)
52 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)• มุ่งประเด็นการปลอมแปลงกล้วยไม้ป่า
เพื่อท�ำให้เกิดความมั่นใจได้ว่าใบอนุญาตของไซเตสออกให้กับพืชที่สามารถขายอย่างถูกต้องตามกฎหมาย
(ดูตารางที่ 2) ได้เท่านัน้ หลักฐานทีพ่ บกระจัดกระจาย จากการน�ำพืชป่ามาปลอมแปลงผ่านทางธุรกิจโรงเรือนกระจก
ท�ำให้มีการส่งออกจากประเทศไทยอย่างถูกกฎหมาย ต้องมีการสอบสวนโดยกระทรวงเกษตรฯ และคณะท�ำงาน
ฝ่ายปฏิบัติการไซเตส ประเทศไทยต้องด�ำเนินการตามค�ำสัญญาในการติดตามสอดส่องธุรกิจโรงเรือนกระจก และโรงเพาะช�ำที่เลี้ยงชนิดพันธุ์ที่อยู่ในบัญชีไซเตสหมายเลข 1 (พระราชบัญญัติพันธุ์พืช พ.ศ. 2535) และขยายผลการ
ติดตามไปยังผู้ส่งออกชนิดพันธุ์ที่อยู่ในบัญชีไซเตสหมายเลข 2 ด้วย• ท�ำการส�ำรวจตลาดซ�้ำ
เพือ่ สนับสนุนการตรวจสอบและการประเมินแนวโน้มของการค้า ตามทีง่ านวิจยั ชิน้ นีไ้ ด้ชใี้ ห้เห็นว่า การส�ำรวจ
ภายนอกมีความส�ำคัญอย่างยิ่งในการสนับสนุนการติดตามอย่างเป็นทางการและการเก็บรวมรวบข้อมูล ควรท�ำการ
ส�ำรวจตลาดโดยนักวิจยั จากภายนอกและกลุม่ อนุรกั ษ์อนื่ ๆ เช่น TRAFFIC เพราะถือว่ามีความส�ำคัญต่อการตรวจสอบ
และประเมินแนวโน้มของการค้าพืชพันธุ์ในอนาคต

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 53

REFERENCES

เอกสารอ้างอิง
Anon. (2007). Analysis of Trade in Newly Described Orchid Species 1995-2005. United Nations 			Environmental Programme – World Conservation Monitoring Centre (UNEP-WCMC), 			
Cambridge, UK.
http://ec.europa.eu/environment/cites/pdf/reports/analysis_orchids.pdf. (22 March, 2015).
Anon. (2004). Consideration of Proposals for Amendment of Appendices I and II. Convention on the 		International Trade in Endangered Species of Wild Flora and Fauna (CITES)
CoP13, Prop. 40. http://www.cites.org/eng/cop/13/prop/E13-P40.pdf (05 June, 2015).
Anon. (2010). Proposed Updated Global Strategy for Plant Conservation 2011-2020. Convention on 		
Biological Diversity (CBD) Secretariat, Montreal.
http://www.cites.org/eng/com/pc/19/e19-08-04.pdf (12 Jan., 2013).
Anon. (2012). Notification to the Parties Concerning National Laws for Implementing the Convention No. 		
2012/036. Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora 		
CITES), Geneva, Switzerland.
http://www.cites.org/eng/notif/2012/E036.pdf. (12 Jan., 2013).
Anon. (2014). CITES Trade Database. United Nations Environment Programme – World Conservation 		
Monitoring Centre (UNEP-WCMC), Cambridge, UK. http://trade.cites.org/. (22 March, 2015).
Anon. (2015). Species+. United Nations Environment Programme – World Conservation Monitoring 		
Centre (UNEP-WCMC), Cambridge, UK. http://www.speciesplus.net/. (22 March, 2015).
Ashwell, D. and Walston, N. (2008). An Overview of the Use and Trade of Plants and Animals in 			Traditional Medicine Systems in Cambodia. TRAFFIC Southeast Asia, Greater Mekong 			Programme, Ha Noi, Viet Nam. www.traffic.org/medicinal-reports/traffic_pub_medicinal3.pdf. (12Jan., 2013).
Averyanov, L., Cribb, P., Loc, P.K. and Hiep, N.T. (2003). Slipper Orchids of Vietnam. Kew Publishing, 		
London, UK.
Averyanov, L., Loc, P.K., Hiep, N.T., The, P.V., Canh, C.X. and Vinh, N.T. (2011). Assessment of Distribution
and Natural Status of Paphiopedilum canhii, Vietnam. Report for The Rufford Small Grant 		
Foundation, London, UK.
http://www.rufford.org/rsg/projects/leonid_averyanov. (12 Jan., 2013).
Bhima, R. (2003). Review of Significant Trade: Cycads. TRAFFIC East/Southern Africa, Pretoria, South 		Africa. www.cites.org/eng/com/pc/14/E-PC14-09-02-02-A1.pdf (22 March, 2015).
Bulpitt, C.J. (2005). The uses and misuses of orchids in medicine. Quarterly Journal of Medicine 98:625-631.
Challender, D.W.S. and MacMillan, D.C. (2014). Poaching is more than an enforcement problem. 		
Conservation Letters 7:484-494.
Clemente-Munoz, M.A. (2009). Orchid Conservation and Trade: Are These Concepts Incompatible? 		
In: Pridgeon, A.M. and Suarez, J.P. (Eds), Proceedings of the Second Scientific Conference on 		
Andean Orchids. Universidad Tecnica Particular de Loja, Loja, Ecuador. http://www. 			
margaritaclemente.com/img/1fame_1264268836_a.pdf. (22 March, 2015).
Cooper, E.W.T., Torntore, S.J., Leung, A.S.M., Shadbolt, T. and Dawe, C. (2011). Guide to the Identification 		of Precious and Semi-precious Corals in Commercial Trade. TRAFFIC North America and WWF-		
Canada, Vancouver. www.wwf.ca/coralguide/index.cfm. (22 March, 2015).
Cribb, P.J. (1987). The Genus Paphiopedilum. Collingridge Books, London, UK.
Cribb, P.J., Kell, S.P., Dixon, K.W. and Barrett, R.L. (2003). Orchid Conservation: A Global Perspective. 		
In: Dixon, K.W., Kell, S.P., Barrett, R.L. and Cribb, P.J. (Eds), Orchid Conservation. Natural 		
History Publications, Borneo, Malaysia.
Dickson, B. (2008). CITES and the livelihoods of the poor. Oryx 42:548-553.
Flores-Palacios, A. and Valencia-Diaz. S. (2007). Local illegal trade reveals unknown diversity and involves ahigh species richness of wild vascular epiphytes. Biological Conservation 137:372-387.
Foppes, J., Soukaseum, B., Patoumthong, H., Sengkeo, K. and Bounsou, S. (1996). Trade in Orchids and 		
Other Ornamentals at a Lao-Thai Border Market. NTFP Project Field Report 10, International 		
Union for Conservation of Nature, Genva, Switzerland. http://www.tabi.la/articlemapper/resources/

54 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)

NTFP%20Lao%20docs/Marketing%20of%20NTFPs%20in%20Laos/NTFP%20				
Marketing%20studies/Trade_orchids_Lao-Thai_border_Champasak_1096.pdf. (22 March, 2015).
Fry, C. (2009). The Plant Hunters. Andre Deutsch, London, UK.
Govaerts, R. (2012). World Checklist of Orchidaceae. Royal Botanic Gardens, Kew, UK. http://apps.kew.org/		
wcsp/prepareChecklist.do;jsessionid=583BF2F2EEAA603DF31E1FB565DF3C70?checklist=select		
ed_families%40%40081220320150608424. (22 March, 2015).
Hinsley, A. (2011). Notes on the trade of orchids in the Cardamom Mountains, Pursat and Koh Kong
Provinces. Cambodian Journal of Natural History 1:11-13.
Jennings, D.E. and Rohr, J.R. (2011). A review of the conservation threats to carnivorous plants. Biological 		Conservation 144:1356-1363.
Keping Ma, et al. (2010). The First Asian Plant Conservation Report: A Review of Progress in Implementing 		the Global Strategy for Plant Conservation. International Union for Conservation of nature (IUCN),
Beijing. https://portals.iucn.org/library/node/9988. (22 March, 2015).
Koopowitz, H., Lavarack, P.S. and Dixon, K.W. (2003). The Nature of Threats to Orchid Conservation. In: 		Dixon, K.W., Kell, S.P., Barrett, R.L. and Cribb, P.J. (Eds), Orchid Conservation.
Natural History Publications, Borneo.
Kurtzweil, H. (2009). The genus Habenaria (Orchidaceae) in Thailand. Thai Forestry Bulletin 7:1-105.
Lamxay, V. (2008). Case Study on Orchid Exports from Lao PDR: Recommendations for Using the Convention
on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora to Increase Sustainable Orchid
Trade. National University of Lao PDR, International Union for Conservation of Nature Swiss 		
Agency for Development Cooperation, Vientiane, Lao PDR.
http://cmsdata.iucn.org/downloads/piloting_cites_case_study_iucn_may_09.pdf. (22 March, 2015).
Lovera, P. and Laville, B. (2009). Orchids Trade Study Laos. Vientiane Orchidees Company, Vientiane, Lao 		
PDR.
Lwin, U.S. (2005). Conservation of Orchids in Myanmar. In: Taordoff, A.W., Eames, J.C., Eberhardt, 		K., Balzer, M.C., Davidson, P., Leimgruber, P., Uga, U. and Aung Than, U. (Eds), Myanmar: 		
Investment Opportunities in Biodiversity Conservation. Birdlife International, Yangon, Myanmar.
Lyons, D.J.D. and Nutsch, J.A. (2011). Wildlife laundering through breeding farms: illegal harvest, population
declines and a means of regulating the trade of green pythons (Morelia viridis) from Indonesia. 		
Biological Conservation 144:3073-3081.
McGough, N.H, Groves, M. Mustard, M. and Brodies, C. (2004). CITES and Plants: A User’s Guide, Version
3. Royal Botanic Gardens, Kew. www.cites.org/eng/com/pc/14/E-PC14-20-01.pdf. (22 March, 		2015).
Mondragón-Chaparro, D. (2009). Population viability analysis for Guarianthe aurantiaca, an ornamental 		
epiphytic orchid harvested in Southeast México. Plant Species Biology 24:35-41.
Nijman, V. and Shepherd, C.R. (2010). The role of Asia in the global trade in CITES II listed poison arrow 		
frogs: hopping from Kazakhstan to Lebanon to Thailand and beyond. Biodiversity Conservation 		
19:1963-1970.
Oswell, A.H. (2010). The Big Cat Trade in Myanmar and Thailand. TRAFFIC Southeast Asia, Selangor, 		Malaysia. www.traffic.org/species-reports/traffic_species_mammals61.pdf. (22 March, 2015).
Phelps, J., Webb, E.L., Bickford, D.P., Nijman, V. and Sodhi, N.S. (2010). Boosting CITES.
Science 330:1752- 1753.
Phelps, J. and Webb, E.L. (2015). “Invisible” wildlife trades: Southeast Asia’s undocumented illegal trade in 		
wild ornamental plants. Biological Conservation. 186:296-305.
Pupulin, F. (1998). Orchid flora of Parque Nacional Manuel Antonio, Quepos, Costa Rica. Revista de 		
Biología Tropical 46:961-10317.
Rusea, G., et al. (2009). Malaysian limestone orchid status: diversity, threat and conservation.
Blumea 54:109-116.
Sajeva, M., Augugliaro, C., Smith, M.J. and Oddo, E. (2013). Regulating internet trade in CITES species. 		
Conservation Biology 27:429-430.
Santisuk, T., Chayamarit, K., Pooma, R. and Suddee, S. (2006). Thailand Red Data: Plants. Office of Natural 		
Resources and Environmental Policy and Planning, Bangkok, Thailand.
Schuiteman, A., Bonnet, P., Bouakhaykhone, S. and Barthelemy, D. (2008). An annotated checklist of the 		
Orchidaceae of Lao PDR. Nordic Journal of Botany 26:257-316.
Schuiteman, A and de Vogel, E.F. (2000). Orchid Genera of Thailand, Lao PDR, Cambodia and Vietnam. 		
National Herbarium Nederland, Leiden, Netherlands.
TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 55

Sharrock, S. (Ed). (2011). A Guide to the Global Strategy for Plant Conservation: All the Targets, Objectives andFacts. Botanic Gardens Conservation International, Kew, UK. www.plants2020.net/files/Plants2020/
popular_guide/englishguide.pdf. (22 March, 2015).
Shepherd, C.R., Compton, J. and Warne, S. (2006). Transport Infrastructure and Wildlife Trade Conduits in the
GMS: Regulating Illegal and Unsustainable Wildlife Trade. Paper presented at Biodiversity 			Conservation Corridors Initiative (BCI) International Symposium, 27-28 April 2006, Bangkok, 		Thailand. www.traffic.org/non-traffic/bci-paper.pdf. (22 March, 2015).
Shepherd, C.R. and Nijman, V. (2007). The trade in bear parts from Myanmar: an illustration of the 		
ineffectiveness of enforcement of international wildlife trade regulations. Biodiversity Conservation
17:35-42.
Shepherd, C.R., and Nijman, V. (2008). The Wild Cat Trade in Myanmar. TRAFFIC Southeast Asia, Selangor,
Malaysia. www.traffic.org/species-reports/traffic_species_mammals40.pdf. (22 March, 2015).
Shepherd, C.R., Stengel, C.J. and Nijman, V. (2012). The Export and Re-export of CITES-listed Birds from theSolomon Islands. TRAFFIC Southeast Asia, Selangor, Malaysia.
Sonricker Hansen, A.L., Li, A., Joly, D., Mekaru, S. and Brownstein, J.S. (2012). Digital surveillance: a novel 		approach to monitoring the illegal wildlife trade. PLOS One 7:e51156.
Sripotar, D. (2008). Non-detrimental Finding of Vanda coerulea. Prepared by Thailand for the Nondetrimental Findings Workshop Case Studies, Geogrphytes and Epiphytes Working Group, Mexico.
Plant Varieties Protection Division, CITES Management Authority of Thailand, Thailand Departmentof Agriculture, Bangkok, Thailand. www.conabio.gob.mx/institucion/cooperacion.../WG4%20CS4.		
pdf. (22 March, 2015).
Todd, M. (2011). Trade in Malagasy Reptiles and Amphibians in Thailand. TRAFFIC Southeast Asia, Selangor,
Malaysia.
www.trafficj.org/publication/11_Trade_in_Malagasy_Reptile.pdf. (22 March 2015).
Vermeulen, J.J., Lamb, A (2011) Endangered before even formally described: Bulbophyllum kubahense; a 		beautiful and assumedly narrowly endemic orchid from Borneo. Plant Systematics and Evolution 		
292:51-53.
Vermeulen, J.J., Thavipoke, P. and Phelps, J. (2014). Notes on Bulbophyllum from Thailand, including two new
species, and the dilemmas of species discovery via illegal trade. Phytotaxa 184:12-22.

56 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)

ANNEX 1

ภาคผนวกที่ 1รายชื่อชนิดของไม้ประดับที่พบในการค้า
SpeciesOrchidaceae
Acampe papilosa (Lindl.) Lind.
A. praemorsa (Roxb.) Blatt & McCann
Acanthephippium striatum Lindl.
Acriopsis liliifolia (J.Koenig) Ormerod
Adenoncos parviflora Ridl.
Aerides crassifolia C.S.P.Parish ex Burb.
A. falcata Lindl. & Paxton
A. flabellate Rolfe ex Downey
A. houlettiana Rchb.f.
A. multiflora Roxb.
A. odorata Lour.
A. retusa (L.) Blume
A. rosea Loddiges ex Lindl. & Paxt.
Agrostophyllum spp.
Anoectochilus spp.
Apostasia spp.
Appendicula / Podochilus spp.§
Arachnis labrosa (Lindl. ex Paton) Rachb.f.
Arundina graminifolia (D. Don) Hochr.
Ascocentrum ampullaceum (Roxb.) Schltr.
A. curvifolium (Lindl.) Schltr.
A. garayi Christenson
A. pusillum Aver.
Brachycorythis acuta (Rchb.f.) Summerh.
B. neglecta H. Pedersen
Brachypeza laotica (Seidenf.) Seidenf.
Bromheadia aporoides Rchb.f.
B. sp. (sect. Aeschynanthoides)
Bulbophyllum affine Lindl. §B. annandalei Ridl.
B. apodum J.J. Verm. & P. O’Byrne
B. appendiculatum (Rolfe) J.J. Sm.
B. auratum (Lindl.) Rchb. f.
B. bicolor Lindl.
B. blepharistes Rchb.f.
B. capillipes Parish & Rchb.f.
B. clandestinum Lindl.
B. comosum Collett & Hemsl.
B. corolliferum J.J. Sm.
B. crassipes Hook.f.
B. dayanum Rchb.f.
B. dhaninivatii. Seidenf.
B. dissitiflorum Seidenf.
B. flabellum-veneris (J. Koenig) Aver.
B. gracillimum (Rolfe) Rolfe
B. grandiflorum Blume

B. hirtum (Sm.) Lindl. ex Wall.
B. lasiochilum Parish & Rchb.f.
B. lemniscatoides Rolfe
B. aff. limbatum Lindl.
B. lindleyanum Griff.
B. lobbii Lindl.
B. longissimum (Ridl.) JJ.Sm.
B. macranthum Lindl.
B. micropetaliforme Leite
B. muscarirubrum Siedenf.
B. odoratissimum (J.E.Sm.) Lindl.
B. orectopetalum Garay, Hamer & Siegerist
B. patens King
B. cf. peninsulare Seidenf.
B. picturatum Lodd. ex Lindl.
B. planibulbe (Ridl.) Ridl.
B. psittacoglossum Rchb.f.
B. pulchellum Ridl.
B. cf. pulchellum J.J. Sm.
B. refractum Rchb.f.
B. repens Griff.
B. retusiusculum Rchb.f.
B. sicyobulbon C.S.P. Parish & Rchb.f.
B. smitinandii Seidenf. & Thorut
B. subtenellum Seidenf.
B. sukhakulii Schoser & Senghas
B. sutepense (Rolfe ex Downie) Seidenf.
B. tricorne Seidenf. & Smitin.
B. wallichii Rchb.f.
B. wendlandianum (Kraenzl.) Dammer
Calanthe rubens Ridl.
C. vestita Lindl.
Chamaeanthus brachystachys Schltr.
Ceratostylis pleurothallis (Par. & Rchb.f.) Seidenf.
Chiloschista lunifera (Rchb. f.) J.J. Smith
C. parishii Rchb.f.
C. ramifera Seidenf.
C. usneoides (D. Don) Lindl.
C. viridiflava Seidenf.
Cleisomeria pilosulum (Gangep.) Seidenf. & Garay
Cleisostoma arietinum (Rchb.f.) Garay
C. crochetii (Guillaumin) Garay
C. chantaburiense Seidenf.
C. complicatum (Seidenf.) Garay
C. filiforme (Lindl.) Garay
C. fuerstenberianum Krzl.
C. kerrii Seidenf.
C. racemiferum (Lindl.) Garay
C. rolfeanum (King & Pantling) Garay

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 57

C. simondii (Gagnep.) Seidenf.
C. subulatum Blume
C. williamsonii (Rchb. f.) Garay
Coelogyne calcicola A.F.G. Kerr.
C. cumingii Lindl.
C. eberhardtii Gagnep.
C. fimbriata Lindl.
C. fuscecens Lindl.
C. lacteata Rchb.f.
C. lawrenceana Rolfe
C. nitida Lindl.
C. ovalis Lindl.
C. pulverula Teijsm. & Binn.
C. rochussenii de Vriese
C. trinervis Lindl.
C. viscosa Rchb.f.
Crepidium calophyllum (Rchb.f.) Szlach. §C. mackinnonii (Duthi) Szlach.
Cymbidium aloifolium (L.) Sw.
C. ensifolium (L.) Sw.
C. dayanum Rchb.f.
C. findlaysonianum Wall. ex Lindl.
C. lowianum Rchb.f.
C. mastersii Griff. ex Lindl.
C. tracyanum L. Castle
Dendrobium acerosum Lindl. §D. aciculare Lindl.
D. aduncum Wall. ex. Lindl.
D. cf. aduncum Wall. ex. Lindl.
D. albosanguineum Lindl. & Paxton
D. angulatum Lindl.
D. anosmum Lindl.
D. aphyllum (Roxb.) C.E.C.Fisch.
D. bellatulum Rolfe
D. blumeii Lindl.
D. brymerianum Rchb.f.
D. brymerianum Rchb.f.
D. calicopsis Ridl.
D. capillipes Rchb.f.
D. cariniferum Rchb.f.
D. carnosum Blume & Bijdr.
D. chittimae Seidenf.
D. christyanum Rchb.f.
D. chrysanthum Wall. ex Lindl.
D. chrysotoxum Lindl.
D. connatum (Blume) Lindl.
D. crepidatum Lindl. & Paxton
D. crumentaum Sw.
D. crystallinum Rchb.f.
D. cumulatum Lindl.
D. cuspidatum Lindl.
D. delacourii Guillaumin
D. devonianum Paxton
D. draconis Rchb.f.
D. eliotianum P. O’Byrne
D. ellipsophyllum Tang & F.T. Wang
D. cf. ellipsophyllum Tang & F.T. Wang

D. falconeri Hook.
D. farmeri Paxton D. findlayanum C.S.P.
Parish & Rchb.f.
D. formosum Roxb. ex. Lindl.
D. friedericksianum Rchb.f.
D. friedericksianum Rchb.f.
D. gibsonii Paxton
D. gratiosissimum Rchb.f.
D. griffithianum Lindl.
D. hercoglossum Rchb.f.
D. heterocarpum Wall. ex Lindl.
D. hymenanthum Rchb.f.
D. cf. incurvum Lindl.
D. indivisum Seidenf.
D. infundibulum Lindl.
D. jenkinsii Wall. ex Lindl.
D. keithii Ridl.
D. lampongense J.J. Smith
D. lamyaiae Seidenf.
D. leonis Rchb.f.
D. lindleyi Steud.
D. linguella Rchb.f.
D. lituiflorum Lindl.
D. moschatum (Buch.-Ham.) Sw.
D. nathanielis Rchb.f.
D. nobile Lindl.
D. ochreatum Lindl.
D. oligophyllum Gagnep.
D. pachyglossum Par. & Rchb.f.
D. pachyphyllum (Kuntze) Bakh.f.
D. palpebrae Lindl.
D. parciflorum Rchb.f. ex. Lindl.
D. parcum Rchb.f.
D. parishii H.Low
D. pendulum Roxb.
D. penguanum Lindl.
D. polyanthum Wall. ex Lindl.
D. pulchellum Roxb. ex Lindl.
D. salaccense (Blume) Lindl.
D. scabrilingue Lindl.
D. schildhaueri Ormerod & H.A. Pedersen
D. schrautii Schildh.
D. secundum (Blume) Lindl.
D. senile C.S.P.Parish & Rchb.f.
D. signatum Rchb.f.
D. stuposum Lindl.
D. sulcatum Lindl.
D. terminale Par. & Rchb.f.
D. thyrsiflorum B.S. Williams
D. tortile Lindl.
D. trigonopus Rchb.f.
D. trinervium Ridl.
D. umbonatum Seidenf.
D. unicum Seidenf.
D. venustum Teijsm. & Binn
D. virgineum Rchb.f.
D. wardianum R.Warner

58 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)

Dendrochilum spp.
Dienia ophrydis (J.Koenig) Seidenf.
Dipodium paludosum (Griff.) Rchb.f.
Drymoda siamensis Schltr.
Drymoda spp.
Eclecticus chungii P. O’Byrne
Eparmatostigma dives (Rachb.f.) Garay
Eria amica Rchb. f.
E. bractescens Lindl.
E. concolor Par. & Rchb. f.
E. densa Ridl.
E. javanica (Sw.) BlumeE. laniceps Rchb.f.
E. lasiopetala (Willd.) Ormerod
E. mucronata Lindl.
E. obesa Lindl.
E. ornate (Blume) Lindl.
E. paniculata Lindl.
E. pannea Lindl.
E. tomentosa (J.Koenig) Hook.f.
Eulophia graminea Lindl.
E. macrobulbon (Par. & Rchb.f.) Hook.f.
E. spectabilis (Dennst.) Suresh
Gastrochius bellinus (Rchb.f.) Kze.
G. obliquus (Lindl.) Kze.
Geodorum densiflorum
G. recurvum (Roxb.) Alston
G. terrestre (L.) Garay
Grammatophylum speciosum Blume
Grosourdya appendiculata (Blume) Rchb.f.
Habenaria carnea N.E. Brown
H. dentate (Sw.) Schltr.
H. hosseusii Schltr.
H. humistrata Rolfe. ex Downi
H. lindleyana Steud.
H. myriotricha Gagnep.
H. rhodocheila Hance
H. rostellifera Rchb.f.
H. vidua Par. & Rchb.f.
Holcoglossum spp.
Hygrochilus parishii Rchb.f.
Liparis aurita Ridl.
L. jovispluvii C.S.P.Parish & Rchb.f.
L. lacerata Ridl.
L. odorata (Willd.) Lindl.
L. siamensis Rolfe ex. Downie
L. tschangii Schltr.
Ludisia discolor (Ker-Gawl.) A.Rich.
Luisia brachystachys (Lindl.) BlumeL. curtisii Seidenf.
L. primulina Par. & Rchb.f.
L. psyche Rchb.f.
L. thailandica Seidenf.
Macodes petola (Blume) Lindl.
Micropera pallida (Roxb.) Lindl.
M. thailandica Seidenf
Microsaccus grifithii (Parish ex Rchb.f.) Seidenf.

Nervilia aragoana Gaudich.
Oberonia delacourii Gagnep.
Ornithochilus difformis (Wall. ex Lindl.) Schltr.
Otochilus spp.
Panisea uniflora (Lindl.) Lindl.
Paphiopedilum bellatulum (Rchb.f.) Stein.
P. callosum (Rchb.f.) Stein.
P. concolor (Lindl. ex Bateman) Pfitzer
P. dianthum Tang & F.T. Wang
P. exul (Ridl.) Rolfe
P. godefroyae (Godefroy & Lebeuf) Stein
P. hirsutissimum (Lindl. ex Hook.f.) Pfitzer
P. niveum (Rchb.f.) Stein
P. parishii Rchb.f.
P. sukhakulii Schoser & Senghas
P. spp. (subgen. Brachypetalum)
P. spp. (subgen. Paphiopedilum sect.
Barbata)P. spp. (subgen. Paphiopedilum sect.
Paphiopedilum)
P. spp. (subgen. Paphiopedilum sect.
Paradalopetalum)
Papilionanthe spp.
Pecteilis hawkessiana (King & Pantl.) C.S. Kumar
P. susannae (L.) Raf.
Pelatantheria ctenoglossum Ridl.
P. insectifera (Rchb. f.) Ridl.
P. woonchengii P. O’Byrne
Peristylus goodyeroides (D. Don) Lindl.
Phaius tankervilliae (Banks) Blume
Phalaenopsis bellina (Rchb.f.) Christenson
P. cornu-cervi (Breda) Blume & Rchb.f.
P. deliciosa Rchb.f.
P. finleyi Christenson
P. hieroglyphica (Rchb.f.) Sweet
P. lowii Rchb.f.
P. parishii Rchb.f.
P. pulcherrima (Lindl.) J.J. Sm.
P. stuartiana Rchb.f.
P. sumatrana Korth. & Rchb.f.
P. violacea Witte
Pholidota articulata Lindl.
P. chinensis Lindl.
P. convallariae (C.S.P. Parish & Rchb.f.)
Hook.f.
P. imbricate (Roxb.) Lindl.
Phreatia spp.
Pleione spp.
Polystachya concreta (Jacq.) Garay & H.R. Sweet
Pomatocalpa angustifolium Seindenf.
P. diffusum Breda
P. spicatum Breda
Porpax elwesii (Rchb.f.) Rolfe
P. lanii Seidenf.
Pteroceras spp.
Rhynchostylis coelestis (Rchb.f.) A.H. Kent
Pteroceras spp.

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 59

Rhynchostylis coelestis (Rchb.f.) A.H. Kent
Robiquetia spathulata (Bl.) J.J. Sm.
R. succisa (Lindl.) Siedenf. & Garay
Sarcoglyphis mirabilis (Rchb.f.) Garay
Schoenorchis fragrans (Par. & Rchb.f.) Seidenf. & Smitin.
Seidenfadenia mitra (Rchb.f.) Garay
Smitinandia helferii (Hook.f.) Garay
S. micrantha Holtt
Spathoglottis affinis de Vriese
Staurochilus dawsonianus (Rchb.f.) Schltr.
S. fasciatus Ridl.
Stereochilus erinaceus (Rchb.f.) Garay
Sunipia grandiflora (D. Don) Hochr.
Taeniophyllum spp.
Tainia spp.
Thecostele alata (Roxb.) Par. & Rchb.f.
Thelasis micrantha (Brongn.) JJ.Sm.
T. pygmea (Griff.) Lindl.
Thrixspermum centipeda Lour.
T. leucarachne Ridl.
T. merguense (Hook.f.) Kze.
T. trichoglottis (Hook.f.) Kze.
T. n. sp. (sect. Thrixspermum)
Thunia alba (Lindl.) Rchb.f.
Trias cambodiana Christenson
T. disciflora (Rolfe) Rolfe
T. intermedia Seidenf. & Smitin.
T. nasuta (Rchb.f) Stapf.
T. oblonga Lindl.
T. picta (Par. & Rchb.f) Hemsl.
Trichoglottis cirrhifera Teijsm. & Binnend.
T. triflora (Guill.) Garay & Seidenf.
Trichotosia dasyphylla (Par. & Rchb. f.) Krzl.
T. velutina (Lodd. ex Lindl.) Kraentzl.
Uncifera thailandica Seidenf. & Smitin.
Vanda bensonii Batem.
V. brunnea Rchb.f.
V. coerulea Griff. ex. Lind.
V. coerulescens Griff.
V. lilacina Teijsm. & Binn
V. liouvillei Finet.
V. testacea (Lindl.) Rchb. f.
Vandopsis gigantean (Lindl.) Pfitz.

Vanilla aphylla Blume
Ventricularia tenuicaulis (Hook.f.) Garay
Genus unidentified
Aspleniaceae
Asplenium spp.
Lycopodiaceae ϕHuperzia goebellii (Nessel) Holub.
H. serrata (Thunb. ex Murray) Trevis.
H. squarrosa (G.Forst.) Trevis.
Lycopodiella spp.
Lycopodium nummularifolium Blume.
Polypodiaceae
Platycerium coronarium (J. Koenig ex O.F. Mull) Desv.
P. holttumii de Jonch. & Hennipman
P. ridleyi Christ
P. wallichii Hook.
Pteridaceae
Adiuanum spp.
Aeraceae
Amorphophallus spp.
Amarylliadaceae
Crinum spp.
Hoya spp.
Asclepiadaceae
Dischidia spp.
Aspargaceae
Cordyline spp.
Asteraceae
Balanophoraceae
Balanophora spp.
Balsaminaceae
Impatiens spp.
Begoniaceae
Begonia spp.
Cycadaceae
Cycas spp.
Discoreaceae
Tacca spp.
Gesneriaceae

60 TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar)Aeschynanthus spp.
Gesneria spp.
Moraceae
Ficus spp.
MusaceaeMusa spp.
Nepenthaceae
Nepenthes spp.
Palmaceae
Rubiaceae
Hydnophytum spp. or Myrmecodia spp.
Xyridaceae
Xyris spp.
Zingiberaceae
Boesenbergia spp.
Curcuma latifolia Roscoe
C. parviflora Wall.
C. roscoeana Wall.
Gagnepainia godefroyi (Baill.) K. Schum.
Globba winitii C.H. Wright
Hedychium coronarium Koenig.
Kaempteria spp.

TRAFFIC Report: A Blooming Trade: Illegal Trade of Ornamental Orchids in mainland Southeast Asia ( Thailand, Lao PDR, Myanmar) 61

NOVEMBER 2015

TRAFFIC, the wildlife trade monitoring network,is the leading non-governmental organization
working globally on trade in wild animals andplants in the context of both biodiversity
conservation and sustainable development.
For further information contact:
TRAFFICSoutheast Asia Regional Office
Unit 3-2, 1st Floor
Jalan SS23/11, Taman SEA
47400 Petaling Jaya
Selangor, Malaysia
Telephone: (603) 7880 3940
Fax : (603) 7882 0171
Website: www.traffic.org

UK Registered Charity No. 1076722,
Registered Limited Company No. 3785518.

is a strategic alliance of