បនា្ទ្ប់មកភាពស្អ្ត និងអនាម័យក៏ជាមូលដ្ឋ្នគ្ឹះសម្្ប់បង្ក្រជំងឺធ្ម្ញ និងរក្សាសុខភាពមាត់ធ្ម្ញផងដ្រ។ប្សិនបើដុសសមា្អ្តធ្ម្ញមិនបានត្ឹមត្ូវទ្នោះកម្ទ្ចអាហារនឹងមិនអាចជម្ះបានទាំងស្ុង ហើយវានៅជាប់នឹង
ផ្ទ្របស់ធ្ម្ញ។ ក្្យមកបាក់ត្រើរើកដុះដលបង្កើតជាសរជាតិពណ៌សស្អិតហៅថ អាចម៍ធ្ម្ញ (សម្អ្កធ្ម្ញ)(plaque)។ អាចម៍ធ្ម្ញអាចលូតលាស់ក្នុងអំឡុងព្លប្ហ្លប្្ំបីម៉្ងបនា្ទ្ប់ពីការទទួលទានអាហារចុងក្្យរបស់អ្នក។ បាក់ត្រើជាច្ើនរស់នៅក្នុងអាចម៍ធ្ម្ញដ្លស្អិតជាប់នឹងធ្ម្ញរបស់អ្នក ជាមួយស្ត្បតូកូកមុយតង់(mutans streptococci) (បាក់ត្រើធ្វើឱ្យប្ហោងធ្ម្ញ) និងឡាក់តូបាសុី (lactobacilli) បំប្ល្ងជាតិស្ករពីកម្ទ្ច
អាហារទៅជាអាសុីតដ្លធ្វើឱ្យធ្ម្ញពុក។ ដើម្បីបង្ក្រជំងឺធ្ម្ញ និងរក្សាធ្ម្ញឱ្យមានសុខភាពល្អ ចាំបាច់ត្ូវថ្រក្សាធ្ម្ញឱ្យបានស្អ្តដើម្បីកុំឱ្យកម្ទ្ចអាហារនៅជាប់នឹងធ្ម្ញ និងរក្សាអនាម័យមាត់ធ្ម្ញដោយកមា្ច្ត់បណ្តុំបាក់ត្រើនិងសរជាតិម្តាបូលីសរបស់បាក់ត្រើដ្លបង្កើតជាកំបោរជើងធ្ម្ញ។ ន្ះមានន័យថ ជាដំបូងដុសធ្ម្ញរបស់អ្នក
ឱ្យបានត្ឹមត្ូវជារៀងរាល់ថ្ង្។ ការដុសធ្ម្ញដោយប្ើថ្ន្ំដុសធ្ម្ញមានហ្វ្លអូរា៉្យ (fluoride) និងការប្ើខ្ស្សមា្អ្តធ្ម្ញឬការប្ើច្សសម្្ប់សមា្អ្តចនោ្ល្ះធ្ម្ញក៏ជាវិធីសស្ត្ដ្លមានប្សិទ្ធភាពផងដ្រ។ហ្វ្លអូរា៉្យជំរុញភាពរឹងមាំរបស់ធ្ម្ញដោយជួសជុលការខូចខាតធ្ម្ញដ្លបណ្ត្លមកពីកំបោរជើងធ្ម្ញ និងជួយពង្ឹងសុខភាព
ធ្ម្ញឱ្យល្អឡើងវិញ។ ហ្វ្លអូរា៉្យក៏រារាំងដល់ការកកើតអាសុីតបង្កើតដោយអាចម៍ធ្ម្ញ (សូមមើលជំពូកទី ៨)។ភាពស្អ្ត និងអនាម័យក៏ជាមូលដ្ឋ្នគ្ឹះក្នុងការបង្ក្រជំងឺឆ្លង និងជំងឺរលាកស្ប្កនានាផងដ្រ (ជំងឺស្ប្ក) (រូបទី ៤.១និងរូបទី ៤.២)។ បនា្ទ្ប់ពីងូតទឹកជម្ះក្អ្លនឹងដោយការងូតទឹកធម្មតា ឬក្នុងអាងងូតទឹកដោយទឹកត្ជាក់ឬទឹកក្ត្
ជាមួយសប៊ូហើយនោះ បនា្ទ្ប់មកអ្នកជូតសំងួតខ្លួនឱ្យស្ងួត ស្ប្ករបស់អ្នកត្ូវការសំណើម។ សិត និងកក់សក់
ហើយនិងកាត់តម្ឹមក្ចកដើម្បីកុំឱ្យខា្វ្ចដច់រលាត់ស្ប្កក៏ដូចជាជួយរក្សាភាពស្អ្តផ្ទ្ល់ខ្លួនផងដ្រ។ ការបោកគក់សម្លៀកបំពាក់ និងកន្ស្ងកខ្វក់ជួយបង្ក្រជំងឺ និងក្លិនអាក្ក់នានាដ្លបណ្ត្លមកពីការបន្តពូជរបស់បាក់ត្រើ និងផ្សិតដ្លចិញ្ចឹមខ្លួនវាដោយខា្ល្ញ់ និងប្ូត្អីុនន្ស្ទាប់ក្បង្អស់របស់ស្ប្ក (stratum corneum) (អនាម័យ)។
ការស្ទង់មតិ1 មួយស្តីពីការអនុវត្តការសមា្អ្ត និងអាកប្បកិរិយអនាម័យរបស់កុមារកម្ពុជាដ្លមានអាយុ ១៣-១៧ឆ្ន្ំ
បានរកឃើញថ កុមារភាគច្ើនដុសធ្ម្ញយ៉្ងហោចណស់ម្តងក្នុងមួយថ្ង្ និងមានទមា្ល្ប់លាងសមា្អ្តដ្មុនព្ល
ទទួលទានអាហារ និងក្្យព្លប្ើប្ស់បង្គន់។ ម៉្យាងវិញទៀត កុមារប្ហ្ល ២០% បានឈប់ទៅសលារៀន
ក្នុងរយៈព្ល ១២ខ្ ចុងក្្យន្ះដោយសរឈឺធ្ម្ញដ្លន្ះបង្ហ្ញថ ការបង្ក្រពុកធ្មញនិងជំងឺអញ្ច្ញធ្ម្ញ
ដោយការដុសធ្ម្ញមិនបានត្ឹមត្ូវគឺជាចំណតបញ្ហ្ចម្បងនៅក្នុងការថ្ទាំសុខភាពនៅតាមសលារៀន។លុបមុខដុសធ្ម្ញលាងដ្កក់សក់ប្តូរសម្លៀកបំពាក់សិតសក់ប្ើប្ស់បង្គន់

ដុសសមា្អ្តដងខ្លួន

រូបទី ៤.១៖ ការអនុវត្តការសមា្អ្ត និងអនាម័យផ្ទ្ល់ខ្លួន50ជំពូកទី ៤៖ ភាពស្អ្ត អនាម័យ និងសុខភាពរោគរលាកស្ប្កឈឺក្ពះគ្ុន និងក្អកឈឺធ្ម្ញរូបទី ៤.២៖ ជំងឺបង្កឡើងដោយឥរិយបថគ្ម្នអនាម័យ១.២. ភាពស្អ្ត និងអនាម័យក្នុងផ្ទះ
បរិយកាសក្នុងផ្ទះដ្លស្អ្ត និងមានអនាម័យមានទំនាក់ទំនងយ៉្ងជិតស្និទ្ធនឹងសុខភាពរបស់អ្នក។ ឧទាហរណ៍ការសមា្អ្តផ្ទះ និងការប្ងច្កកាកសំណល់ក្នុងផ្ទះរបស់អ្នកបានត្ឹមត្ូវជួយបង្ក្រភា្ន្ក់ងរសត្វល្អិត និងការបំពុល
បរិស្ថ្ន។ អ្នកត្ូវប្្កដថ អ្នកអនុវត្តវិធីគ្ប់គ្ងកាកសំណល់ត្ឹមត្ូវ និងប្ើប្ស់វត្ថុក្ច្ន្ឡើងវិញ។ កាកសំណល់សរើរាង្គ (សំណល់អាហារ) គួរត្ទុកដក់ក្នុងថង់បា្ល្ស្ទិកសម្្ប់បោះចោល ឬប្សិនបើអ្នកកប់វាត្ូវយកដីលុបវាដោយស្ទាប់ដីឱ្យបានត្ឹមត្ូវ។ ដបក្វ កំប៉ុង និងដបបា្ល្ស្ទិកគួរទុកដក់សម្្ប់ក្ច្ន្ឡើងវិញ។
អត្ថបទដកស្ង់ ៤.១៖ ភា្ន្ក់ងរសត្វល្អិត - សត្វល្អិតដ្លបង្កគ្ះថ្ន្ក់ដោយផ្ទ្ល់ដល់មនុស្សរួមមាន ច្តឹកក្ខ្សាច់ កនា្ល្ត និងរុយទឹកស្អ្តដ្លគ្ម្នម្រោគជួយបង្ក្រការពុលអាហារ និងជំងឺឆ្លងនៅពោះវៀនដ្លមានជាទូទៅនៅប្ទ្សកម្ពុជា។ ទឹកកខ្វក់មានផ្ទុកម្រោគដូចជា អឺកូលី (E. coli) សម៉ូណ្ឡា (salmonella) ស្ត្ហ្វីឡូកូកអូរឺស(Staphylococcus aureus) វើរុស និងអង់តាម៉ូបាហុីស្តូលីកា (Entamoeba histolytica) ដ្លបណ្ត្លឱ្យរលាកក្ពះពោះវៀន។ ចំពោះទឹកផឹកវិញ គួរទិញទឹករ៉្ធម្មជាតិ ឬបើគ្ម្ន គួរផឹកទឹកមា៉្សុីនដ្លដំពុះ។ នៅទីជនបទដ្លនិយមប្ើទឹកពីអណ្តូង ទឹកទន្ល្ ទឹកបឹង និងទឹកផុស ត្ូវច្្ះធូលី និងសំរាមច្ញជាមុនសិន
ដោយប្ើកំណត់ កន្ស្ងដ្ ឬកន្ស្ងពោះគោ រួចយកទៅដំឱ្យពុះដើម្បីសមា្ល្ប់បាក់ត្រើ និងវើរុសដ្លមិនអាច
យកច្ញបានដោយគ្្ន់ត្ចម្្ះ។ រយៈព្លដំពុះត្ូវធ្វើយ៉្ងហោចណស់ឱ្យបានប្្ំនាទី។អ្នកអាចបង្ក្រការពុលចំណីអាហារដោយជ្ើសរើសយកគ្ឿងផ្សំអាហារណដ្លស្ស់ៗមករក្សាទុកឱ្យបាន
ត្ឹមត្ូវ រៀបចំចម្អិនប្កបដោយអនាម័យ និងរក្សាទុកអាហារត្ឹមត្ូវបនា្ទ្ប់ពីចម្អិនរួច។ ជាពិស្សត្ីឆៅ និងសច់ដ្លបានទិញមកពីផ្សារគួរចម្អិនភា្ល្មៗ ឬរក្សាទុកនៅក្នុងទូទឹកកកបើមាន។ ប្សិនបើអ្នកគ្ម្នទូទឹកកកទ្
សូមប្ើត្ី ឬសច់ត្ម្តងឱ្យអស់។ ប្សិនបើមានការកំណត់ ប្ើប្ស់ល្អបំផុតមុនកាលបរិច្ឆ្ទ (best-before)ឬ ប្ើប្ស់ត្ឹមកាលបរិច្ឆ្ទ (use-by dates) នៅលើកញ្ចប់អាហារត្ូវប្្កដថ អ្នកទទួលទានអាហារនោះអស់ទាំងស្ុងមុនការផុតកំណត់ន្កាលបរិច្ឆ្ទប្ើប្ស់។

ជំពូកទី ៤៖ ភាពស្អ្ត អនាម័យ និងសុខភាព51អត្ថបទដកស្ង់ ៤.២៖ ទឹកផឹកនៅប្ទ្សកម្ពុជា

អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) បានកំណត់និយមន័យទឹកផឹករួមទាំងទឹកទាំងអស់ដ្លប្ើប្ស់ក្នុងជីវិត
ប្ចាំថ្ង្ដោយច្កជា ៣កម្ិត។ «ប្ភពទឹកផឹកដ្លបានក្ច្ន្ហើយ» រួមមាន ទឹកទុយោក្នុងបរិវ្ណ (ឧទាហរណ៍ទឹកអណ្តងូ តាមផ្ទះ) ខណៈ «ប្ភពទឹកផឹកក្ច្ន្ផ្ស្ងៗទៀត» រួមមាន អណ្តងូ ទឹកសធារណៈ និងអាងស្តកុទឹកភ្លៀង ។ល។ ប្ភពទឹកទាំងន្ះសុទ្ធត្មានគម្បសម្្ប់បង្ក្រការឆ្លងដោយលាមក និងជាទូទៅមានអនាម័យប៉ុន្ត្ប្ភពទាំងន្ះនៅត្អាចចម្លងបាក់ត្រើបាន ដូច្ន្ះការថ្ទាំគឺជាការចាំបាច់។ «ប្ភពទឹកផឹកដ្លមិនបាន
ក្ច្ន្» រួមមាន ប្ភពដ្លមិនត្ូវបានការពារពីបរិយកាសខាងក្្ ហើយអាចចម្លងដោយលាមកជាដើម។ល។
(https://www.who.int/water_sanitation_health/monitoring/water.pdf)។
យោងតាមការសិក្សាអំពីទឹកផឹកដ្លប្ើប្ស់ដោយកុមារកម្ពុជាដ្លមានអាយុពី ៦-៣៦ខ្ បានបង្ហ្ញថ កុមារជាង ៩០% ដ្លរស់នៅទីក្ុងជាទូទៅប្ើប្ស់ទឹកមានអនាម័យដ្លក្នុងនោះមាន ៣៤,៨% ប្ើប្ស់ទឹកដប និង ៥៨,១% ប្ើប្ស់ទឹកទុយោនៅតាមបរិវ្ណ។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ នៅតាមជនបទមាន
ចំនួនប្ហ្លត្ ៣០% ប៉ុណ្ណ្ះដ្លក្នុងនោះរួមមាន ២៣,៦% ប្ើប្ស់ទឹកដប និង ៧,៩% ប្ើទឹកទុយោ
នៅក្នុងបរិវ្ណ។ ប្ហ្ល ៤០% ន្ទឹកផឹកនៅតាមជនបទបានមកពីប្ភពទឹកផឹកដ្លមិនបានក្ច្ន្ធ្វើឱ្យការធានាសុវត្ថិភាព និងអនាម័យទឹកផឹកជាបញ្ហ្ប្ឈមចម្បងក្នុងការការពារសុខភាព (Poirot et al, "Water quality
for young children in Cambodia: High contamination at collection and consumption level," Maternaland Child Nutrition, 2019; e12744. doi.org/10.1111/mcn.12744)។អត្ថបទដកស្ង់ ៤.៣៖ ប្ើប្ស់ល្អបំផុតមុនកាលបរិច្ឆ្ទ (a best-before) និងប្ើប្ស់ត្ឹមកាលបរិច្ឆ្ទ(a use-by date)អាហារដ្លអ្នកទិញនៅតាមហាងមានរសជាតិឆ្ង្ញ់ និងអាចទទួលទានបានដោយសុវត្ថិភាពក្នុងរយៈព្លណមួយ។ កញ្ចប់ ឬប្អប់ម្ហូបអាហារត្ងត្មានបញ្ជ្ក់ប្ើប្ស់ល្អបំផុតមុនកាលបរិច្ឆ្ទ ឬប្ើប្ស់ត្ឹមកាលបរិច្ឆ្ទ។ ប្ើប្ស់ល្អបំផុតមុនកាលបរិច្ឆ្ទ (a best-before) គឺជាកាលបរិច្ឆ្ទគិតត្ឹម កាលណកញ្ចប់ឬប្អប់ចណំ អាី ហារ មិនទាន់បានបើក នោះម្ហបូ អាហារនៅត្មានរសជាតិឆញ្្ង ់ ហើយមិនបាត់បង់គណុ ភាពឡើយ។ប្ើប្ស់ត្ឹមកាលបរិច្ឆ្ទ (a use-by date) គឺជាកាលបរិច្ឆ្ទគិតត្ឹម កាលណកញ្ចប់ ឬប្អប់ចំណីអាហារមិនទាន់បានបើក គ្្ន់ត្ចំណីអាហារអាចនឹងបាត់បង់គុណភាពខ្លះ ហើយគ្ម្នរសជាតិឆ្ង្ញ់ទ្ ប៉ុន្ត្នៅត្មានសុវត្ថិភាពសម្្ប់បរិភោគ។ អាហារដ្លត្ូវបានរក្សាទុកនៅសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ និងលក្ខខណ្ឌសំណើមត្ងត្ធ្វើឱ្យចំណីអាហារឆប់ខូចលឿនជាងកាលបរិច្ឆ្ទដ្លបានបង្ហ្ញ។ នៅព្លដ្លកញ្ចប់ ឬប្អប់ត្ូវបានបើកផលិតផលចំណីអាហារនោះគួរត្ូវប្ើប្ស់ឱ្យបានលឿនតាមដ្លអាចធ្វើទៅបានដោយមិនគិតពីកាលបរិច្ឆ្ទ។១.៣. អនាម័យសលារៀន
ដោយសរត្មនុស្សជាច្ើនប្មូលផ្តុំគ្ន្នៅសលារៀន វាអាចកា្ល្យជាកន្ល្ងសម្្ប់ការចម្លងជំងឺ។ សលារៀន
ក៏ចាំបាច់ត្ូវផ្តល់នូវបរិយកាសរៀនសូត្ល្អដើម្បីលើកកម្ពស់ការលូតលាស់ និងការវិវឌ្ឍរបស់កុមារ។ ដូច្ន្ះការ
ថ្ទាំចាំបាច់ត្ូវធ្វើដើម្បីធានាឱ្យមានភាពស្អ្ត និងអនាម័យរបស់បរិស្ថ្នសលារៀន។ ទីមួយ បង្គន់ត្ូវប្ើសម្្ប់
រាល់ការបត់ជើងតូច និងការបត់ជើងធំ ហើយត្ូវបង្ៀនកុមារឱ្យលាងសមា្អ្តដ្ជាមួយសប៊ូ បនា្ទ្ប់ពីប្ើប្ស់
បង្គន់រួច (រូបទី ៤.៣)។ បន្ទប់រៀនត្ូវរក្សាឱ្យបានស្អ្ត ហើយកម្ទ្ចចំណីអាហារ និងកាកសំណល់ត្ូវទុកដក់ក្នុង
ធុងសំរាមមិនត្ូវទុកចោលពាសវាលពាសកាលឡើយ។52ជំពូកទី ៤៖ ភាពស្អ្ត អនាម័យ និងសុខភាពព្លមុនជុះព្លជុះព្លជុះរួចក្្យព្លជុះរួចរបៀបប្ើប្ស់បង្គន់ការទុកដក់កាកសំណល់ក្នុងធុងសំរាម

រូបទី ៤.៣៖ ឥរិយបថអនាម័យនៅសលារៀន

វាក៏សំខាន់ផងដ្រក្នុងការធ្វើឱ្យបន្ទប់រៀនមានបរិយកាសសិក្សាល្អ។ មិនត្ឹមត្បន្ទប់រៀនប៉ុណ្ណ្ះទ្ដ្លចាំបាច់
ត្ូវមានអនាម័យ និងគ្ម្នកាកសំណល់ ប៉ុន្ត្ត្ូវយកចិត្តទុកដក់ជាមួយគុណភាពខ្យល់អាកាស (សីតុណ្ហភាពសំណើម ធូលី) ពន្លឺ (ពន្លឺធម្មជាតិ និងពន្លឺសិប្បនិម្មិត) និងកម្ិតសំឡ្ងរំខាន (រូបទី ៤.៤)។ ពន្លឺធម្មជាតិ និងពន្លឺ
សិប្បនិម្មិតគួរត្ត្ូវបានប្ើដើម្បីប្កដថ ពន្លឺនៅក្នុងថ្ន្ក់គឺត្ឹមត្ូវសម្្ប់ការរៀនសូត្ ហើយខ្យល់អាកាសនៅ
ក្នុងថ្ន្ក់គួរត្ត្ូវបានរក្សាក្នុងកម្ិតធម្មតាដោយនាំខ្យល់បរិសុទ្ធពីខាងក្្ចូល និងបញ្ច្ញខ្យល់ចាស់ច្ញ។ខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធ

នាំចូលពន្លឺការពារចំណំង និងភាពផ្ល្តពន្លឺបន្ថយសំឡ្ងរំខានលើតុ និងលើឥដ្ឋស្អ្តប្ងច្កកាកសំណល់

រូបទី ៤.៤៖ របៀបថ្បន្ទប់រៀនឱ្យមានសុខភាពល្អ និងអនាម័យ

ជំពូកទី ៤៖ ភាពស្អ្ត អនាម័យ និងសុខភាព53

តារាងទី ៤.១៖ ឧទាហរណ៍អំពីលក្ខខណ្ឌចាំបាច់សម្្ប់បរិយកាសតាមសលារៀននៅប្ទ្សកម្ពុជាប្ភ្ទទឹកស្អ្តសម្្ប់ទទួលទាន

បង្គនអ់ នាម័យនិងបង្គននោ់ មបរិកា្ខ្រលាងសមា្អ្តដ្

តម្ូវការ• សិស្សទាំងអស់មានទឹកស្អ្ត

សម្្ប់ទទួលទាននៅសលារៀន។

• សិស្សទាំងអស់អាចប្ើប្ស់បង្គន់
អនាម័យដ្លដំណើរការ និងស្អ្តក្នុងវ្នសិក្សាទាំងពីរវ្ន។• សិស្សទាំងអស់អាចប្ើបរិកា្ខ្រលាង
សមា្អ្តដ្ជាមួយទឹក និងសប៊ូ។

ឧទាហរណ៍សិសស្ ទាំងអស់មានទឹកស្អត្ សម្ប្ ទ់ ទួលទាន
យ៉្ងតិច ៥០០មិល្លីលីត្ ក្នុងមួយវ្នសិក្សា
ដោយយកមកពីផ្ទះ ឬពីប្ភពផ្ស្ងទៀត។

សលារៀនមានបង្គន់អនាម័យ មួយសម្្ប់
ក្ម្ងប្ុស និងមួយទៀតសម្្ប់ក្ម្ងស្ី។បរិកា្ខ្រលាងសមា្អ្តដ្មូលដ្ឋ្នមួយនៅជិតបង្គន់អនាម័យនីមួយៗ ឬ/និង នៅជិតបន្ទប់រៀននីមួយៗ។• សិសស្ ទាំងអស់ចលូ រួមក្នងុ ការសមា្អត
្បរិវ្ណសលារៀន បន្ទប់រៀន បង្គន់បរិសន្្ថ និងសុវត្ថភាិ ពអនាម័យ និងបរិកា្ខ្រលាងសមា្អ្តដ្ជារៀងរាល់ថ្ង្។• គ្ម្នកាកសំណល់នៅក្នុងបរិវ្ណសលារៀនមានយ៉្ងហោចណស់ធុងសំរាមមួយចំនួនក្នុងមួយបន្ទប់រៀន និងមួយនៅក្នុងបង្គន់អនាម័យ ហើយដ្លអាចប្ើប្ស់បានជាប្ចាំ។សលារៀន និងបន្ទប់រៀនឡើយ។បង្កើតច្ញពីគោលការណ៍ណ្នាំអនុវត្តលក្ខខណ្ឌអប្បបរមាស្តីពីទឹកស្អ្ត និងអនាម័យតាមសលារៀន (WinS) (ឆ្ន្ំ២០១៦)។ 4

ប្ទ្សកម្ពុជាបានកំណត់គោលដៅឱ្យមានបំពាក់បរិកា្ខ្រអនាម័យនៅតាមសលារៀនទាំងអស់ដើម្បីបង្កើតមានបរិយកាសសិក្សាប្កបដោយសុខភាព និងសុវត្ថិភាពហើយអាចបង្កលក្ខណៈឱ្យកុមារអនុវត្តឥរិយបថសុខភាពដ្ល
ចង់បាន។2,3 នៅឆ្ន្ំ២០១៦ នាយកដ្ឋ្នសុខភាពសិក្សាបានបង្កើតគោលការណ៍ណ្នាំអនុវត្តលក្ខខណ្ឌអប្បបរមា
ស្តីពីទឹកស្អ្ត និងអនាម័យតាមសលារៀន (the Minimum Requirement Guidelines on Water, Sanitationand Hygiene in Schools (WinS)) ដ្លបញ្ជ្ក់ពីលក្ខខណ្ឌចាំបាច់របស់សលារៀនទាក់ទងនឹង (ក) ទឹកស្អ្ត
សម្្ប់ទទួលទាន (ខ) បង្គន់អនាម័យ (គ) បរិកា្ខ្រលាងសមា្អ្តដ្ និង (ឃ) បរិស្ថ្ន និងសុវត្ថិភាព (តារាងទី ៤.១)ក៏ដូចជាយន្តការសម្្ប់ក្លម្អបរិកា្ខ្រអនាម័យ និង សម្្ប់សកម្មភាពសុខភាពនិងអនាម័យ។ 4នៅឆ្ន្ំ២០១៩ គោលនយោបាយសុខភាពសិក្សាត្ូវបានក្សម្ួលទៅជាគោលនយោបាយជាតិស្តីពីសុខភាព
សិក្សា5 យុទ្ធសស្ត្មួយក្នុងគោលនយោបាយន្ះគឺ «ពង្ឹងគោលគំនិតន្ភាពស្អ្ត សុវត្ថិភាព និងការអនុវត្តអនាម័យ
ល្អឱ្យបានទៀងទាត់នៅក្នុងកន្ល្ងធ្វើការ និងក្នុងស្ថ្ប័នអប់រំ»។ ពោលគឺបន្ថ្មពីលើការបង្កើតយន្តការសម្្ប់សកម្មភាពសុខភាព និងអនាម័យ ហើយនិងការក្លម្អបរិកា្ខ្រអនាម័យ បច្ចុប្បន្នន្ះប្ទ្សកម្ពុជាបានឈានដល់
ដំណក់កាលមួយតម្ង់លើការណ្នាំនូវស្តង់ដច្បាស់លាស់សម្្ប់ភាពស្អ្តសុវត្ថិភាព និងអនាម័យ។54

ជំពូកទី ៤៖ ភាពស្អ្ត អនាម័យ និងសុខភាព

អត្ថបទដកស្ង់ ៤.៤៖ អនាម័យបរិស្ថ្នសលារៀននៅប្ទ្សជប៉ុននៅប្ទ្សជប៉ុន ច្បាប់សុវត្ថិភាព និងសុខភាពសិក្សា តម្ូវឱ្យមានអធិការកិច្ចអនាម័យសលារៀនជាទៀងទាត់
(regular school environment hygiene inspections) ដោយផ្អ្កលើស្តង់ដរអនាម័យបរិស្ថ្នសលារៀន។6អធិការកិច្ចជាប្ចាំធ្វើឡើងដើម្បីពិនិត្យថ តើសលារៀនកំពុងថ្រក្សាបរិយកាសបន្ទប់រៀនសមស្បដ្រឬទ្។
ឧទាហរណ៍ ពួកគ្វាស់សរជាតិកាបូនឌីអុកសុីត សីតុណ្ហភាព សំណើម ធូលីអណ្ត្ត លំហូរខ្យល់ កាបូនម៉ូណូសុីត
នីត្ូស្នឌីអុកសុីត សរជាតិសរើរាង្គដ្រហើរឡើង សត្វល្អិតដ្លបណ្ត្លឱ្យមានប្តិកម្ម (mite allergens)ការបំភ្លឺចំណំង និងកម្ិតសំឡ្ងរំខាន។ ការធ្វើអធិការកិច្ចន្ះធ្វើឡើងដោយអ្នកជំនាញ ឬដោយគ្ូបង្ៀនក្្មការដឹកនាំពីអ្នកជំនាញ។បន្ថ្មលើការត្ួតពិនិត្យន្ះ ក៏មានរបស់របរជាច្ើនដ្លត្ូវត្ួតពិនិត្យជារៀងរាល់ថ្ង្ដ្រ (តារាងទី ៤.២)។គ្ូអាចធ្វើការត្ួតពិនិត្យទាំងន្ះជារៀងរាល់ថ្ង្ដោយការមើលដោយភ្ន្កផ្ទ្ល់ ឬប្ើប្ស់ឧបករណ៍សមញ្ញៗ។តារាងទី ៤.២៖ ឧទាហរណ៍ចំណុចអនាម័យបរិស្ថ្សលារៀនដ្លត្ូវត្ួតពិនិត្យប្ចាំថ្ង្នៅប្ទ្សជប៉ុនចំណុចត្ូវពិនិត្យ(១) ខ្យល់ច្ញចូល(២) សីតុណ្ហភាពស្តង់ដរ(១) គ្ម្នសរជាតិរោលរលាក ឬក្លិនមិនល្អពីខាងក្្ចូលបន្ទប់រៀន(២) ខ្យល់ចញ្ ចូលសមស្ប
បន្ទប់រៀនស្ថិតនៅក្នុងសីតុណ្ហភាពអំណយផលដល់ការរៀនសូត្(នៅប្ទ្សជប៉ុនបានច្ងនៅ ១៧-២៨អង្សាស្)(១) ពន្លឺគ្ប់គ្ន់ដើម្បីអាចមើលឃើញច្បាស់អក្សរ និងដ្យាក្្មបរិស្ថ្នបន្ទប់រៀននៅលើកា្ត្រខៀន និងអ្ក្ង់កុំព្យូទ័រ(៣) ពន្លឺ និងចំណំង(២) គ្ម្នចំណំងដ្លរំខានដល់ការមើលកា្ត្រខៀន អ្ក្ង់កុំព្យូទ័រ
និងបរិវ្ណជុំវិញ(៣) គ្ម្នចំណំងផ្ល្តនៅលើកា្ត្រខៀន(៤) សំឡ្ងរំខានសិស្សអាចងយស្ត្ប់ឮនៅព្លគ្ូកំពុងបង្ៀន(១) បរិការ្្ខ សលារៀន និងសមា្ភរ្ ៈក្នងុ បន្ទបរ់ ៀនស្អត្ និងគ្មន្ ប្កបាក់(២) ទីធា្ល្កីឡា និងរណ្ត្ដីខ្សាច់ស្អ្តនិងគ្ម្នកាកសំណល់
និងលាមកសត្វ(៥) ភាពស្អ្តក្នុងភាពស្អត្ នៅសលា

សលារៀន(៣) បង្គនអ់ នាម័យ និងបរិការ្្ខ ប្បើ ស្ ក់ ងុ្ន បន្ទបទ់ កឹ ស្អត្ ដំណរើ ការនិងមិនប្កបាក់(៤) គ្ម្នភក់ ឬដីខ្សាច់កកស្ទះក្នុងប្ឡាយបង្ហូរទឹក និងបរិវ្ណជុំវិញរៀន សត្វលតិ្អ ចង្្និងគ្ម្នក្លិនមិនល្អដ្រ(៥) ចំណុចកន្ល្ងប្មូលសំរាម ធុងសំរាម និងបរិវ្ណជុំវិញស្អ្ត(៦) សត្វលតិ្អ ចង្្និងសត្វលតិ្អ

គ្ម្នសត្វកណ្តុរ ឆ្ក្ព្ ឬសត្វកនា្ល្តរស់នៅតាមអគរសលារៀនឬទីធា្ល្សលារៀន

បង្កើតឡើងដោយក្សួងអប់រំ វប្បធម៌ កីឡា វិទ្យាសស្ត្ និងបច្ច្កវិទ្យា សៀវភៅណ្នាំស្តីពីការគ្ប់គ្ងអនាម័យបរិស្ថ្នសលារៀន ក្សម្ួលឆ្ន្ំ២០១៨ 6(Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology, School Environment Hygiene Management Manual, 2018 version)ជំពូកទី ៤៖ ភាពស្អ្ត អនាម័យ និងសុខភាព55

១.៤. អនាម័យតាមទីក្ុង និងសហគមន៍
១.៤.១. ការចោលកាកសំណល់
នៅប្ទ្សកម្ពុជា ការអភិវឌ្ឍស្ដ្ឋកិច្ចសង្គមយ៉្ងឆប់រហ័ស និងការរើកចម្ើនផ្ន្កឧស្សាហកម្មទ្សចរណ៍បាន
ធ្វើឱ្យការចោលកាកសំណល់ជាបញ្ហ្សង្គមដ៏ធំមួយ។ ការចោលសំរាមនៅលើផ្លូវថ្នល់ និងដីទំន្រធ្វើឱ្យទីក្ុងរបស់អ្នកមើលទៅកខ្វក់ ហើយធ្វឱើ យ្ មនុសស្ មានការថ្នងំ្ ថ្នក្ ច់ តិ ដោ្ត យក្លនិ ស្អយុ ន្ះ។ មិនត្មឹ ត្បណ
ុ៉ះ្្ណ ទ្ កាកសំណល់
ដ្លបានបោះចោលធ្វើឱ្យបរិយកាសរស់នៅគ្ម្នអនាម័យ។ ឧទាហរណ៍ គំនរសំរាមផ្តល់ជាជម្កសត្វមូសរុយ និងសត្វល្អិតដទ្ទៀតដ្លបង្កគ្ះថ្ន្ក់ដល់សុខភាពមនុស្សក៏ដូចជាបង្កើតឧស្ម័នពុលផងដ្រ ហើយនៅព្លមានភ្លៀងធា្ល្ក់ លូបង្ហូរទឹកស្អុយកកស្ទះលិចជន់ហូរនាំទឹកកខ្វក់ព្ញទីក្ុង។ នៅតាមជនបទ ទឹកភ្លៀងធា្ល្ក់
លើគំនរសំរាមបង្កើតជាទឹកកខ្វក់ បនា្ទ្ប់មកហូរចូលដីស្ និងបំពុលដំណំ។ កាកសំណល់មិនម្នជាបញ្ហ្ដ្ល
បង្កើតឡើងដោយប្ជាជនកម្ពុជាត្ឯកឯងនោះទ្ វាក៏បង្កើតឡើងដោយភ្ញៀវទ្សចរដ្លមកទស្សនាប្ទ្ស
ផងដ្រ។ ទន្ទឹមនឹងន្ះ ភ្នំសំរាមក៏អាចជាប្ភពចំណូលជួយទ្ទ្ង់ជីវភាពរបស់ប្ជាជននៅតាមតំបន់ក្ីក្ និងតំបន់មួយចំនួនដ្លមានឧស្សាហកម្មតិចតួច។ យើងត្ូវទទួលស្គ្ល់ថ កាកសំណល់គឺជាបញ្ហ្ស្មុគស្ម្ញមួយ
ដ្លការអភិវឌ្ឍសង្គម ការបំពុលបរិស្ថ្ននិងប្ព័ន្ធជីវចម្ុះ ហើយនិងការចិញ្ចឹមជីវិតនិងសុខភាពរបស់មនុស្សទាំងអស់មានភាពប្ទាក់ក្ឡាគ្ន្។
ដើម្បីដោះស្្យបញ្ហ្សំរាមក្នុងជីវភាពរស់នៅប្ចាំថ្ង្ វាចាំបាច់ត្ូវចាប់ផ្តើមដោយសិក្សាអំពីភាពចាំបាច់
ន្ការប្ងច្កនិងការក្ច្ន្សំរាម រួមទាំងរៀបចំប្អប់ និងធុងទើបកាកសំណល់អាចប្ងច្កជា កាកសំណល់
ក្ច្ន្ឡើងវិញ កាកសំណល់ណមិនអាចក្ច្ន្ឡើងវិញ និងកាកសំណល់សរើរាង្គនៅព្លគ្បោះចោលវា។
ល្អបំផុត យន្តការសង្គមមួយគួរត្ូវបង្កើត សម្្ប់ប្មូល និងក្ច្ន្កាកសំណល់ដ្លបានញ្កច្ញពីគ្ន្ហើយ។
ប្សិនបើមិនត្ូវបានដោះស្្យទ្ ជាពិស្សចំពោះកាកសំណល់សរើរាង្គនឹងកា្ល្យជាកន្ល្ងបង្ក្ត់ពូជសម្្ប់
សត្វរុយ សត្វកនា្ល្ត និងភា្ន្ក់ងរសត្វល្អិតផ្ស្ងៗទៀត ដូច្ន្ះ កាកសំណល់ត្ូវបោះចោលប្កបដោយអនាម័យ។
ការកមា្ច្ត់សត្វកនា្ល្ត មូស និងភា្ន្ក់ងរចម្លងជំងឺដទ្ទៀតដ្លផ្ទុកមីក្ុបបង្កជំងឺបណ្ត្លឱ្យមានជំងឺឆ្លងក៏មាន
សរៈសំខាន់ដូចគ្ន្ដ្រ។ ឧទាហរណ៍ ដោយសរត្ជំងឺគ្ុនឈាម និងជំងឺគ្ុនចាញ់ឆ្លងតាមរយៈមូស ចំនួន
ប្ជាជនរងគ្្ះការកើនឡើងនៅរាល់រដូវវស្សា។ ពិតណស់ មនុស្សគួរត្ថ្រក្សាខ្លួនឯងដើម្បីចៀសវាងមូសខាំ
ដូចជា ប្ើថ្ន្ំបង្ក្រសត្វល្អិតខាំ និងមុង។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ វាក៏មានសរៈសំខាន់ផងដ្រក្នុងការបង្កើត
បរិយកាសដ្លរារាំងការបង្កកំណើតរបស់មូសដូចជា បំបាត់ចោលសំបកកង់ចាស់ៗ កំប៉ុងទទ្ និងដបបា្ល្ស្ទិក
ដ្លអាចដក់ទឹក និងជាជម្កសម្្ប់ដង្កូវទឹក (សូមមើលជំពូកទី ៧)។
បន្ថ្មលើការអភិវឌ្ឍយន្តការសង្គមសម្្ប់ការចោលកាកសំណល់ ការកាត់បន្ថយបរិមាណន្កាកសំណល់
តាំងពីដើមដំបូង មានសរៈសំខាន់សម្្ប់សង្គមកម្ពុជាក្នុងការដោះស្្យបញ្ហ្កាកសំណល់។

១.៤.២. ទឹកស្អ្តសម្្ប់ទទួលទាន និងប្ព្ឹត្តិកម្មទឹកស្អុយ
បរិកា្ខ្រសធារណៈដ្លផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អ្តហៅថ ប្ព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អ្ត ខណៈបរិកា្ខ្រសម្្ប់ចម្្ះ
ទឹកភ្លៀង និងទឹកស្អុយ (ពាក្យទូទៅសំដៅលើកាកសំណល់មនុស្ស) ហើយបនា្ទ្ប់មកបញ្ច្ញវាទៅក្នុងទន្ល្
និងសមុទ្ហៅថ លូទឹកស្អុយ។ ប្ព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អ្ត បញ្ជូនទឹកស្អ្តទៅតាមផ្ទះសំប្ង និងរោងចក្
តាមរយៈ (ក) ធុងស្តុកទឹកដ្លក្នុងនោះកាកសំណល់ និងខ្សាច់ដ្លត្ូវបានចម្្ះច្ញពីទឹកដ្លបូមពីទន្ល្(ខ) ធុងស្តុកដ្លជាកន្ល្ងដ្លអតិសុខុមប្្ណនិងខ្យល់ត្ូវបានលាយបញ្ចូលគ្ន្យ៉្ងហ្មត់ចត់ដើម្បីចម្្ះទឹក(គ) ធុងបង្កក ដ្លប្ើសរជាតិគីមីដើម្បីបង្កកកករ។ (ឃ) ធុងដីល្បាប់ដ្លស្តុកទុកល្អងកករដ្លរង។(ង) ធុងចម្្ះដ្លច្្ះកករ និង (ច) អាងស្តុកទឹកសម្្ប់បន្ថ្មក្លរើន និងស្តុកទឹកស្អ្ត)។ ប្ព័ន្ធបន្សុទ្ធទឹកនៅក្នុងប្ព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អ្តរាជធានីភ្នំព្ញមានបង្ហ្ញក្នុង រូបទី ៤.៥។756ជំពូកទី ៤៖ ភាពស្អ្ត អនាម័យ និងសុខភាព

ការធានាបាននូវទឹកស្អ្តប្កបដោយសុវត្ថិភាព និងការការពារជំងឺឆ្លង ទាមទារឱ្យមានការដំឡើងប្ព័ន្ធ
ទឹកស្អុយរួមបញ្ចូលគ្ន្ អាងទទួលទឹកស្អុយ និងប្ព័ន្ធលូដើម្បីដំណើរការលូក្នុងក្ុង និងសហគមន៍។ ទឹកស្អុយ
គឺជាពាក្យទូទៅសំដៅលើកាកសំណល់មនុស្សចញពីបង្គន់ក៏ដូចជាទឹកសំណល់កុ្នងស្ុកពីការចម្អិនអាហារ
និងការបោកគក់ រួមជាមួយនឹងទឹកសំណល់ឧស្សាហកម្មដ្លបានមកពីប្តិបត្តិការអាជីវកម្ម (ហាង សណ្ឋ្គរនិងសិកា្ខ្សលារហូតដល់រោងចក្ធំៗ)។ ប្ព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អ្តត្ូវបានដំឡើងជាបណ្តើរៗនៅក្នុងប្ទ្សកម្ពុជាដោយចាប់ផ្ដើមពីទីក្ុងភ្នំព្ញ និងទីក្ុងផ្ស្ងទៀត។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ នៅមានប្ព័ន្ធទឹកស្អុយតិចតួចនៅឡើយ ដោយទឹកស្អុយដ្លហូរច្ញពីធុងទឹកស្អុយ តាមរយៈប្ឡាយបង្ហូរច្ញចូលទៅក្នុងបឹង និងដីសើមដ្លវាត្ូវបានបន្សុតដោយដំណើរការធម្មជាតិ។ ដោយមើលឃើញពីបញ្ហ្ទាក់ទងនឹងការប្ព្ឹត្តិកម្មទឹកស្អុយដូចបានបង្ហ្ញក្នុង តារាងទី ៤.៣ ប្ទ្សកម្ពុជាចាំបាច់ត្ូវដំឡើងអាងទទួលទឹកស្អុយ និងលូទឹកស្អុយ។ 8ធុងមា៉្សីុនធារាសស្ត្(Hydraulic Mixing Tank)

ធុងបង្កកករ(Flocculation Tank)

ក្លរើន (PAC Chlorine)ទន្ល្តម្ងខ្សាច់រហ័ស(Rapid Sand Filters)ដំណើរនាំកករមកចាក់(Sedimentation)ក្លរើន (Chlorine)អតិថិជនប្បពាណិជ្ជកម្មធុងទឹកស្អ្ត

ស្ថ្នីយ៍ច្កចាយ

រូបទី ៤.៥៖ ដំណើរការប្ព្ឹត្តិកម្មទឹក 7អតិថិជននៅតាមផ្ទះតារាងទី ៤.៣៖ បញ្ហ្ប្ព្ឹត្តិកម្មទឹកស្អុយនៅប្ទ្សកម្ពុជា8
១
២៣
៤
៥

ដោយសរត្មិនទាន់បានតម្លើងអាងស្តុកទឹកស្អុយនៅឡើយ ទឹកស្អុយដ្លមិនបានធ្វើប្ព្ឹត្តិកម្មជ្្បចូលក្្មដី ឬត្ូវបានបញ្ច្ញដោយផ្ទ្ល់ទៅក្នុងប្ឡាយបង្ហូរទឹក និងទន្ល្នានា។
សូម្បីត្មានអាងស្តុកទឹកស្អុយក៏ដោយ ក៏អាងទាំងនោះគ្ម្នសមត្ថភាពគ្ប់គ្ន់ដ្រ។មានត្កាកសំណល់មនុស្សទ្ដ្លត្ូវបានធ្វើប្ព្ឹត្តិកម្មនៅក្នុងអាងស្តុកទឹកស្អុយ ដោយទឹកកាកសំណល់របស់ផ្ទះសំប្ងត្ូវបានបញ្ច្ញដោយផ្ទ្ល់ទៅក្នុងបរិស្ថ្ន។ភក់កងុ្ន អាងទឹកស្អយុ មិនត្វូ បានចូកឡើងឱ្យបានត្មឹ ត្វូ ទ្ ដូចះ្្ន ប្សទិ ភា្ធ ពន្បព្ តឹ្ កិ្ត ម្មអាងស្តកុ ទឹកស្អយុនៅមានកម្ិតទាប។ផ្ទះសម្ប្ងដ្លស្ថិតនៅតាមដងទន្ល្ និងផ្លូវទឹកបានបញ្ច្ញទឹកស្អុយដោយផ្ទ្ល់ចូលទៅក្នុងទឹក។ជំពូកទី ៤៖ ភាពស្អ្ត អនាម័យ និងសុខភាព57២ ដំបូនា្ម្រនសម្រ្រប់ការបង្កើតភាពសា្អ្រត និងអនាម័យបរិសា្ថ្រនផ្ទ្រល់ខ្លួន២.១. ការបង្ក្រការពុលចំណីអាហារដើម្បីបង្ករការពុលចំណីអាហារ ចាំបាច់ត្ូវប្កាន់ខា្ជ្ប់អនាម័យនៅគ្ប់ដំណក់កាលចាប់តាំងពីការទិញ និងរក្សាទុកម្ហូប រហូតដល់ការរៀបចំ និងចម្អិនអាហារ ការបរិភោគ និងការរក្សាទុកអាហារដ្លនៅសល់។ ចំណុចគន្លឹះ
ទាក់ទងនឹងចំណុចនីមួយៗមានបង្ហ្ញក្នុង (ចំណុចទី ៣) រូបទី ៤.៦។ ជាដំបូង នៅព្លទិញម្ហូបអាហារ (ចំណុចទី ១)ត្ូវជ្ើសរើសគ្ឿងផ្សំស្ស់ៗ ពិនិត្យមើលប្ើប្ស់ល្អបំផុតមុនកាលបរិច្ឆ្ទ (សូមមើលអត្ថបទដកស្ង់ ៤.៣)ហើយប្ញាប់យកទំនិញទៅផ្ទះឱ្យបានឆប់តាមដ្លអាចធ្វើទៅបាន។ រក្សាទុកត្ី និងសច់ឆៅ និងគ្ឿងផ្សំដ្ល
ឆប់ខូចក្នុងទូទឹកកក (ចំណុចទី ២) ប្សិនបើមានដើម្បីការពារចំណីអាហារពីការខូច ឬការចម្លងរោគដោយសត្វរុយ។
នៅដំណក់កាលត្ៀមរៀបចំធ្វើម្ហូប (ចំណុចទី ៣) សូមកុំយកជ្ុញ និងកាំបិតដ្លអ្នកប្ើសម្្ប់ហាន់ត្ី និងសច់ឆៅ
មកប្ើហាន់បន្ល្របស់អ្នកឡើយ លាងសមា្អ្តសមា្ភ្រៈចម្អិនអាហាររបស់អ្នកឱ្យបានហ្មត់ចត់ក្យមក និងលាងដ្
របស់អ្នកបនា្ទ្ប់ពីប៉ះពាល់ត្ី និងសច់ឆៅ។ ចៀសវាងការចម្អិនមិនបានឆ្អិនល្អ ដោយចម្អិនរហូតដល់ចំណុចសីតុណ្ហភាព
គ្ប់គ្ន់មួយដ្លសូម្បីត្ផ្ន្កកណ្ត្លក៏ឆ្អិនដ្រ (ចំណុចទី ៤)។ លាងដ្មុនព្លបរិភោគ និងប្ើសមា្ភ្រៈបរិភោគ
ដ្លស្អ្ត (ចំណុចទី ៥)។ ការរក្សាទុកម្ហូប និងគ្ឿងផ្សំដ្លនៅសល់ក្នុងទូទឹកកក ហើយបោះចោលអាហារចាស់ៗ(ចំណុចទី ៦)។

ចំណុចទី១៖ ការទិញចំណីអាហារ

• ជ្ើសរើសគ្ឿងផ្សំស្ស់ៗ ពិនិត្យមើល
ប្ើប្ស់ល្អបំផុតមុនកាលបរិច្ឆ្ទ

ចំណុចទី២៖ ការរក្សាទុកចំណីអាហារ

• ប្ើទូទឹកកកដើម្បីបង្ក្រកុំឱ្យចំណី
អាហារខូច

• ពិនិត្យមើល «ប្ើប្ស់ល្អបំផុតមុន
កាលបរិច្ឆ្ទ»ចំណុចទី៤៖ ការចម្អិនចំណីអាហារ

• ចម្អិនចំណីអាហាររបស់អ្នកភា្ល្មៗ(បង្កើនសីតុណ្ហភាពឱ្យបានគ្ប់គ្ន់)ចំណុចទី៥៖ ការបរិភោគចំណីអាហារ

• លាងដ្មុនព្លបរិភោគ
• ប្ើប្ស់ប្ដប់ប្ដបរិភោគដ្លស្អ្ត
រូបទី ៤.៦៖ សកម្មភាពបង្ក្រការពុលចំណីអាហារ58

ជំពូកទី ៤៖ ភាពស្អ្ត អនាម័យ និងសុខភាព

ចំណុចទី៣៖ ការរៀបចំចំណីអាហារ

• ដំបូងលាងដ្របស់អ្នក
• ប្ើសមា្ភ្រៈធ្វើម្ហូបដ្លស្អ្ត ហើយលាង
សមា្អ្តបនា្ទ្ប់ពីប្ើប្ស់រួចចំណុចទី៦៖ ការរក្សាទុកចំណីអាហារដ្លនៅសល់

• ប្ើសំណញ់ ឬទូទឹកកក
• បោះចោលចំណីអាហារចាស់

២.២. ការសមា្អ្ត
ការមានសណ្ត្ប់ធា្ន្ប់ និងការសមា្អ្តបរិស្ថ្នរបស់អ្នករួមចំណ្កដល់ការរស់នៅប្កបដោយសុវត្ថិភាព និងសុខភាពល្អ ដោយជួយបង្ក្រពីជំងឺឆ្លង និងពីប្តិកម្មទៅនឹងសរជាតិអ្វីមួយក៏ដូចជាពីរបួសដោយការដួលធា្ល្ក់។
ចូលរួមក្នុងសកម្មភាពសមា្អ្តរួមមាន ការប្ើប្ដប់កើបសំរាម អំបោស ឬមា៉្សុីនបូមធូលីដើម្បីសមា្អ្តធូលីច្ញពី
កម្្ល ការជូតតុនឹងកំណត់ និងការដក់ធុងសំរាមសម្្ប់ប្មូលសំរាម (រូបទី ៤.៧)។ ជាពិស្សនៅព្លដ្ល
ជំងឺឆ្លងកំពុងកើតមាន សូមប្ើសរជាតិសមា្ល្ប់ម្រោគនៅតាមផ្ទ្ដ្លមនុស្សជាច្ើនបានប៉ះពាល់ (រូបទី ៤.៨) និងចូលរួមក្នុងសកម្មភាពសមា្អ្តដើម្បបី ិទផ្លូវបង្ករោគម្រោគ (សម្្ប់ព័ត៌មានបន្ថ្មអំពីផ្លូវបង្ករោគ សូមមើលជំពូកទី ៧)។រូបទី ៤.៧៖ ការសមា្អ្តបន្ទប់រៀនរូបទី ៤.៨៖ គំរូសរជាតិសមា្ល្ប់ម្រោគ

អត្ថបទដកស្ង់ ៤.៥៖ ប្សិទ្ធភាពរបស់សរជាតិសមា្ល្ប់ម្រោគសរជាតិសមា្លប្ ម់ រោ្ គមានច្នើ ប្ភទ្ ដ្លមានប្សទិ ភា្ធ ពខុសៗគ្ន្ ដូចះ្្ន សរជាតិសមា្លប្ ម់ រោ្ គត្វូ ប្តើ ម្វូទៅតាមប្ភ្ទការងរ។ អ្តាណុល (Ethanol) ត្ូវបានប្ើដើម្បីសមា្អ្តម្្មដ្ និងវត្ថុនានាដូចជា បង្ក្ន់ដ្ទា្វ្រនិងតុជាដើម។ យ៉្ងណមិញ អ្តាណុលមានឥទ្ធិពលតិចតួចណស់លើវើរុសមួយចំនួន លើកល្ងត្អ្តាណុល
ដ្លមានកំហាប់ខ្ពស់។ អ្តាណុលក៏គ្ម្នប្សិទ្ធភាពសមា្ល្ប់លម្អង (spores) ដ្រ លម្អងគឺជារចនាសម្ព័ន្ធកោសិកាពិស្សកើតឡើងនៅព្លដ្លអតិសុខុមប្្ណមួយចំនួនត្ូវបានដក់នៅក្នុងបរិយកាសដ្លមិនអំណយ
ផលដល់ការបន្តពូជរបស់វាបាន។ លម្អងធន់ខា្ល្ំងទៅនឹងកម្ត្ ការហួតហ្ង និងថ្ន្ំ ហើយមិនអាចសមា្ល្ប់ដោយប្ើអ្តាណុលបានទ្។
សូដ្យូមអីុប៉ូក្លរើត (Sodium hypochlorite) ជាទូទៅឃើញមាននៅក្នុងសរជាតិធ្វើឱ្យស និងមានគុណភាព
ខា្ល្ំងក្នុងការលាងសមា្ល្ប់ម្រោគ។ ខុសពីអ្តាណុល វាមិនគួរប្ើលើស្ប្កទ្ ប៉ុន្ត្វាអាចប្ើសម្្ប់ត្ំ
សម្លៀកបំពាក់ និងចាន ឬចាក់ដោយផ្ទ្ល់ទៅលើកម្អួតដើម្បីសមា្ល្ប់ម្រោគ (សូមមើលជំពូកទី ១៥)។ សូមពិនិត្យស្ល្កផលិតផលដើម្បីជ្ើសរើសកំហាប់ដ្លត្ឹមត្ូវសម្្ប់ប្ើ។ សម្្ប់ប្ើលើស្ប្ក អ្នកដ្លមាន
ប្តិកម្មទៅនឹងជាតិអាល់កុលអាចប្ើថ្ន្ំសមា្ល្ប់ម្រោគប៉ូវើដូន-អីុយ៉ូត ឬទឹកប្តាឌីន (Povidone iodine)ជំនួសវិញ។ ព្លខ្លះ ថ្ន្ំសមា្ល្ប់ម្រោគប៉ូវើដូន-អីុយ៉ូត ឬទឹកប្តាឌីន (Povidone iodine) ត្ូវបានប្ើលើមុខរបួស
និងចំណុចកន្ល្ងចាក់ថ្ន្ំ។ វាអាចប្ើបានសម្្ប់លម្អងដ្រ អាស្័យដោយសមត្ថភាពសមា្ល្ប់ម្រោគរបស់វា
មានរយៈព្លយូរ។ នៅលើបរិវ្ណស្ប្កដ្លបានលាបវានឹងប្្ទៅជាពណ៌តោ្ន្ត ប៉ុន្ត្វាអាចលាងជម្ះ
ច្ញបានដោយទឹក។

ជំពូកទី ៤៖ ភាពស្អ្ត អនាម័យ និងសុខភាព59៣ ការអនុវត្តអនាម័យល្អ៣.១. បច្ច្កទ្សលាងសមា្អ្តដ្ប្កបដោយប្សិទ្ធភាព
ជំងឺផ្ត្សយ និងជំងឺឆ្លងជាច្ើនទៀតអាចរាលដលតាមរយៈម្្មដ្របស់មនុស្ស ដូច្ន្ះការបង្កើតទមា្ល្ប់លាង
សមា្អ្តដ្របស់អ្នកឱ្យមានប្សិទ្ធភាពដោយប្ើទឹក និងសប៊ូនឹងបង្កើនឱកាសបង្ក្រជំងឺឆ្លងបាន។ វិធីសស្ត្ជាក់លាក់(រូបទី ៤.៩) គឺលាងដ្ជាមួយនឹងទឹកបង្ហូរ ដោយយកសប៊ូមកញីឱ្យប្កពពុះ បនា្ទ្ប់មកលាងដ្ប្ហ្ល ៣០វិនាទី
តាមលំដប់ដូចខាងក្្ម៖ បាតដ្ និងបាតម្្មដ្ ខ្នងដ្ និងខ្នងម្្មដ្ ចនោ្ល្ះម្្មដ្ចាប់ពីចុងដល់គល់ម្ម
ម្ដ្ និងសច់គល់ម្ដ្ ចុងម្្មដ្ និងកដ្។ បនា្ទ្ប់មកលាងជម្ះសប៊ូឱ្យបានសព្វជាមួយទឹកបង្ហូរ។ បនា្ទ្ប់ពី
លាងដ្រួច ជូតសម្ងួតដ្របស់អ្នកដោយប្ើកន្ស្ងពោះគោស្អ្ត ឬក្ដសជូតដ្។ សូមកុំប្ើកន្ស្ងរួមគ្ន្ ឬកន្ស្ង
កខ្វក់ ពីព្ះវាអាចឱ្យការសមា្អ្តពីខាងដើមទៅជាអាសរបង់។ ការសមា្ល្ប់ម្រោគជាមួយអាល់កុលបនា្ទ្ប់ពីអ្នកជូតឱ្យស្ងួតទឹករួចក៏មានប្សិទ្ធភាពដ្រ។ ការលាងដ្ជាមួយសប៊ូ ដោយប្ើវិធីសស្ត្ត្ឹមត្ូវនឹងបង្កើនឱកាសកមា្ច្ត់បាក់ត្រើ និងវើរុស (តារាងទី ៤.៤)។ 9វើរុសកូរ៉ូណ (SARS-CoV-2) និងជំងឺឆ្លង (កូវើដ-19) ដ្លបណ្ត្លដោយវើរុសន្ះ បានរាលដលពាសព្ញពិភពលោកតាំងពីខ្មករាឆ្ន្ំ២០២០ មកម្ល្៉ះ ហើយប្សិទ្ធភាពការព្យាបាល និងការចាក់វា៉្ក់សំងដើម្បីបង្កើនភាពសុ្ំប្ឆំងនឹងវើរុសកំពុងស្ថិតក្នុងការអភិវឌ្ឍនៅឡើយ។ វើរុសន្ះឆ្លងតាមរយៈដំណក់ទឹកតូចៗ និងម្្មដ្ ដូច្ន្ះវាចាំបាច់
ណស់ក្នុងការអនុវត្ត ឥរិយបថក្អកកណ្ត្ស់ ហើយត្ូវលាងដ្របស់អ្នកដោយប្ុងប្យ័ត្ន និងហ្មត់ចត់ យ៉្ងហោចណស់
រយៈព្ល ៣០វិនាទី។ ឥរិយបថក្អកកណ្ត្ស់មានន័យថ ប្ើដ្អាវ ក្ដសជូតមាត់ កន្ស្ងដ្ ឬមា៉្ស់ដើម្បីខ្ទប់ច្មុះ និងមាត់របស់អ្នកនៅព្លអ្នកក្អក ឬកណ្ត្ស់ដើម្បីចៀសវាងការសយភាយម្រោគទៅអ្នកដទ្ (រូបទី ៤.១០)។1

ផ្សម
ើ ម្ម
្ ដ្2 ចាក់សប៊កូ ងុ្ន បរិមាណជាមួយនឹងទឹកសមរម្យដក់លបាើ តដ្3 ត្ដសុ បាតដ្ទាង
ំ ពីរ

4

ដើមប្ បី ង្កតើ ពពុះ

ដុសសមា្អត្ តាមចនោ្លះ្
ម្ម្ ដ្នមី យួ ៗរបស់ដ្5ប្បាើ តដ្មាង្្ខ ដុសសមា្អត
្ទៅលើខង្ន ដ្មាង្្ខ ទៀត

ទាំងសងខាង6ប្ដើ មា្ ង្្ខ ដុសសមា្អត
្7 ដុសសមា្អត្ ចុងម្ម្ ដ្ម្ដរ្ បស់ដមា្ ង្្ខ ទៀតន្ដមា្ ង្្ខ ទៅលើបាតដ្(ធ្វបើ ប្ ន្ះចំពោះដ្របស់ដមា្ ង្្ខ ទៀតទាំងសងខាង)60ជំពូកទី ៤៖ ភាពស្អ្ត អនាម័យ និងសុខភាព8 ដុសសមា្អត
្ ក-ដ្ទាំងសងខាង

រូបទី ៤.៩៖ លាងដ្ជាមួយសប៊ូ9លាងជម្ះដ្ជាមួយទឹក10 ជូតសម្ងតួ ដ្ទាងំ សងខាងជាមួយក្ដសជូតមាត់

តារាងទី ៤.៤៖ ប្សិទ្ធភាពន្ការលាងដ្ ដោយគិតតាមរយៈព្ល និងចំនួនដង
ចំនួនន្អតិសុខមប្្ណវើរុសដ្លនៅស្សសល់

វិធីសស្ត្លាងដ្(អត្្រស់រានមានជីវិត)មិនបានលាងដ្

ប្ហ្ល 1,000,000លាងដ្រយៈព្ល 15វិនាទី ក្្មទឹកបង្ហូរ

ប្ហ្ល 10,000 (ប្ហ្ល 1%)ដុសសប៊ូរយៈព្ល 10វិនាទី បនា្ទ្ប់មកលាងសមា្អ្ត
ក្្មទឹកបង្ហូររយៈព្ល 15វិនាទី

ដុសនឹងសប៊ូរយៈព្ល 30វិនាទី បនា្ទ្ប់មកលាងសមា្អ្ត
ក្្មទឹកបង្ហូររយៈព្ល 15វិនាទី

ដុសនឹងសប៊ូរយៈព្ល 60វិនាទី បនា្ទ្ប់មកលាងសមា្អ្ត
ក្្មទឹកបង្ហូររយៈព្ល 15វិនាទី

ដុសនឹងសប៊ូរយៈព្ល 10វិនាទី បនា្ទ្ប់មកលាងសមា្អ្ត
ក្្មទឹកបង្ហូររយៈព្ល 15វិនាទី រួចធ្វើសរឡើងវិញ

ពាក់មា៉្ស់

រាប់រយ (ប្ហ្ល 0.01%)រាប់រយ (ប្ហ្ល 0.01%) ខរាប់ឡូ (ប្ហ្ល 0.001%)

មួយចំនួន (ប្ហ្ល 0.0001%)

ខ្ទប់មាត់ និងច្មុះរបស់អ្នក
ដោយប្ើក្ដស់ជូតមាត់ឬ កូនកន្ស្ង

ខ្ទប់មាត់ដោយប្ើក្ងដ្ឬ ផ្ន្កខាងក្នុងន្
សម្លៀកបំពាក់

រូបទី ៤.១០៖ អាកប្បកិរិយក្អកកណ្ត្ស់

ជំពូកទី ៤៖ ភាពស្អ្ត អនាម័យ និងសុខភាព61លំហត់សម្រ្រប់ការគិត និងការស្រ្រវជ្រ្រវបន្ថ្រម[៤-១]សកល្បងពិសោធន៍លើការលាងដ្ប្កបដោយប្សិទ្ធភាព។ អ្នកនឹងត្ូវការ៖ ម្សៅ (ជ្លក់ខអាវ)សូលុយស្យុងអីុយ៉ូត (ឬថ្ន្ំសមា្ល្ប់ម្រោគផ្ស្ងទៀតដ្លមានអីុយ៉ូត) ធុង។វិធីសាស្រ្ត (រូបទី ៤.១១)៖(១) ត្ដសុ ម្សៅលើដ្ និងកដ្របស់អក្ន ដូចក្ម្ លាបដ្ដរ្(២) ទុកឱ្យស្ងត
ួ(៣) លាងសមា្អត្ និងសម្ងតួ ដ្របស់អក្ន ដោយប្វើ ធិ សី ស្តដ្ ល្ អ្នកប្ជាើ ទូទៅ(៤) ដក់សលូ យុ ស្យងុ អីយុ តូ៉ ចូលក្នងុ ធុងហើយជ្លក់ដរ្ បស់អក្ន ទៅក្នងុ នោះ(៥) សូលយុ ស្យងុ អីយុ តូ៉ នឹងមានប្តកិ ម្មជាមួយម្សៅដ្លនៅស្សសល់ ដោយប្ជា្ ពណ៌សយ្្វ(៦) ពិភាក្សាពីតបំ ន់ទាងំ នោះ ដ្លងយនឹងរំលងព្លលាងសមា្អត្ ដ្របស់អក្ន១២៣រូបទី ៤.១១៖ ពិសោធន៍លើការលាងដ្ប្កបដោយប្សិទ្ធភាព[៤-២]កំណត់សមា្គ្ល់បរិស្ថ្នគ្ម្នអនាម័យដ្លនៅជិតអ្នកបំផុត ពិភាក្សាជាក្ុមពីរបៀបក្លម្អ។[៤-៣]កំណត់សមា្គ្ល់សកម្មភាពមិនស្អ្ត ឬគ្ម្នអនាម័យរបស់មនុស្សដ្លនៅជុំវិញអ្នកហើយពិភាក្សាជាក្ុមពីរបៀបផ្ល្ស់ប្តូរសកម្មភាពទាំងនោះ។62ជំពូកទី ៤៖ ភាពស្អ្ត អនាម័យ និងសុខភាព

៤[៤-៤]ពិភាក្សាជាក្ុមលើបញ្ហ្ទាក់ទងនឹងការប្ើប្ស់ និងការសមា្អ្តបង្គន់សលារៀន និងការសមា្អ្ត
បន្ទប់រៀន និងទីធា្ល្សលារៀន ព្មទាំងរកដំណះស្្យសមស្បចំពោះបញ្ហ្ទាំងន្ះ។[៤-៥]ស្្វជ្្វបញ្ហ្ប្ព្ឹត្តិកម្មកាកសំណល់នៅប្ទ្សកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ និងពិភាក្សាអំពីមូលហ្តុដ្លបញ្ហ្ទាំងន្ះកំពុងកើតឡើង និងផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថ្ន ព្មទាំងជីវិត និងសុខភាពមនុស្សផ្អ្កលើទស្សនវិស័យន្ការអភិវឌ្ឍ សង្គម បរិស្ថ្ន និងប្ព័ន្ធជីវចម្ុះ និងជីវិត និងសុខភាពរបស់ប្ជាជន។
គូរដ្យាក្្មន្ទំនាក់ទំនងគ្ន្រវាងធាតុទាំងន្ះ។[៤-៦]ពិភាក្សាបទពិសោធន៍របស់អ្នកអំពីការពុលចំណីអាហារ និងរិះរកវិធីបង្ក្រ។[៤-៧]ពិភាក្សាអំពីរបៀបធានាឱ្យមានសប៊ូនៅតាមបន្ទប់ទឹករបស់សលារៀន ខណៈព្លថវិការបស់សលារៀនមានកម្ិតប្បន្ះ។

ជំពូកទី ៤៖ ភាពស្អ្ត អនាម័យ និងសុខភាព63ឯកសរយោង៖
1.

Global School Based Student Health Survey 2013. Available athttps://www.who.int/ncds/surveillance/gshs/Cambodia_2014_GSHS_Report.pdf Accessed August 24, 2020

2. Ministry of Education, Youth and Sport (2006), School Health Policy Available athttps://www.moeys.gov.kh/index.php/en/policies-and-strategies/1986.html Accessed January 16, 2021
3. Ministry of Rural Development (2011), National Strategy for Rural Water Supply, Sanitation and Hygiene 2011-2025
4. School Health Department, Ministry of Education, Youth and Sport (2016), Minimum Requirement Guidelines on Water, Sanitationand Hygiene in Schools Available athttps://www.washinschoolsindex.com/storage/articles/zaEGjjZVB2WzMWY7UOommy58UP0AZdWq5zQLecNp.pdf
Accessed January 16, 2021
5. Royal Government of Cambodia Council of Ministers (2019), National Policy on School Health
6. Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology, Japan (2018), Manual for Management of School Environmental
Health Available athttps://www.mext.go.jp/component/a_menu/education/detail/__icsFiles/afieldfile/2018/07/31/1292465_01.pdf
Accessed January 16, 2021
7.

Phnom Penh Water Supply Authority, Water Treatment Process Available athttps://ppwsa.com.kh/en/index.php?page=water-treatment-process Accessed August 24, 2020

8. Global Environment Department, Japan International Cooperation Agency (2018), Detailed Evaluation Report on Capacity
Building Project for Sewerage System Management in Phnom Penh, Cambodia Available athttps://openjicareport.jica.go.jp/pdf/12320883.pdf
Accessed January 16, 2021
9. Mori Kōji, Hayashi Yukinao, Noguchi Yayoi, Kai Akemi, Ohe Kyōko, Sakai Sachi, Hara Motonobu, and Morozumi Satoshi (2006),“Effects of Handwashing on Feline Calicivirus Removal as Norovirus Surrogate,” The Journal of The Japanese Association for
Infectious Diseases 80, no.5: 496-500
http://journal.kansensho.or.jp/Disp?pdf=0800050496.pdf

64ជំពូកទី ៤៖ ភាពស្អ្ត អនាម័យ និងសុខភាព