១.២. ភាពចុះខ្សាយន្រាងកាយ ពិការភាព និងជនពិការ
១.២.១. និយមន័យន្ភាពចុះខ្សាយន្រាងកាយ ពិការភាព និងជនពិការ
អង្គការសុខភាពពិភពលោក WHO (ឆ្ន្ំ១៩៨០) បានផ្តល់និយមន័យន្ភាពចុះខ្សាយន្រាងកាយ ពិការភាព និងជនពិការដូចតទៅ៖1,2,3 ភាពចុះខ្សាយន្រាងកាយគឺជាដំណើរការមិនប្ក្តីរបស់រាងកាយ ឬផ្លូវចិត្តដ្លអាច
មានជាអចិន្ត្យ៍ ឬបណ្ត្ះអាសន្នដោយសរការបាត់បង់រចនាសម្ព័ន្ធ ឬមុខងរណមួយន្ផ្លូវចិត្ត ឬរាងកាយ។
ទន្ទឹមនឹងន្ះ ពិការភាពគឺជាការរឹតត្បិត ឬកង្វះសមត្ថភាព (បណ្ត្លមកពីភាពចុះខ្សាយ) ក្នុងការអនុវត្តសកម្មភាព
អ្វីមួយតាមលក្ខណៈ ឬក្នុងជួរដ្លចាត់ទុកថជារឿងធម្មតាសម្្ប់មនុស្សទូទៅ។ ជនពិការគឺជាគុណវិបត្តិរបស់បុគ្គលដ្លកំណត់ ឬរារាំងដល់ការបំព្ញតួនាទីដ្លមានលក្ខណៈធម្មតា។ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ ទស្សនៈស្តីពីពិការភាពមានភាពស្មុគស្ម្ញ ហើយអាចត្ូវបានប្ងច្កជាគំរូមូលដ្ឋ្នពីរគឺ
គំរូវ្ជ្ជសស្្ត និងគំរូសង្គម។២ គំរូន្រពិការភាព២.១. គំរូវ្ជ្ជសស្្តន្ពិការភាពនៅក្នុងគំរូវ្ជ្ជសស្ត្ ពិការភាពត្ូវបានកំណត់ជាលក្ខខណ្ឌដ្លរាងកាយមិនបានដំណើរការធម្មតាដោយសរ
ជំងឺ ឬរបួស (រូបទី ១៦.១)។ ន្ះបណ្ត្លឱ្យមានការថយចុះនូវសមត្ថភាពចាំបាច់សម្្ប់ជីវិតរស់នៅប្ចាំថ្ង្ដ្ល
ធ្វើឱ្យបុគ្គលទាំងនោះត្ងត្ចាញ់ប្ៀបគ្នៅក្នុងសង្គម។ ឧទាហរណ៍ គ្្ះថ្ន្ក់ន្ជំងឺដច់សរស្ឈាមខួរក្បាល
អាចបណ្ត្លឱ្យខូចខួរក្បាល (ជំងឺ) ដ្លធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់មុខងរជាច្ើនន្រាងកាយជារៀងរហូត។ វារួមបញ្ចូល
ទាំងការស្វិតដ្និងជើង ភាពមិនប្ក្តីក្នុងការនិយយ និងបញ្ហ្ផ្ស្ងៗទៀត (ភាពចុះខ្សាយន្រាងកាយ)។ ការស្ពឹកដ្
និងជើងអាចជះឥទ្ធិពលយ៉្ងធ្ងន់ធ្ងរដល់ការបនា្ល្ស់ទី សមត្ថភាពចាប់កាន់វត្ថុ និងជំនាញជីវិតប្ចាំថ្ង្ផ្ស្ងទៀត(ពិការភាព)។ ជនរងគ្្ះអាចបាត់បង់សមត្ថភាពក្នុងការបំព្ញការងរ ធ្វើការងរផ្ទះ និងការបំព្ញតួនាទីសង្គម
ផ្ស្ងៗទៀត (ជនដ្លទទួលរងគុណវិបត្តិសង្គម ឬជនពិការ)។ជំងឺ ឬការរងរបួសជំងសឺ រស្ឈាមខួរក្បាលឬជំងដឺ ច់សរស្ឈាមភាពចុះខ្សាយ

ការស្វតិ ដោយផ្នក
្ពិការភាពបញ្ហដ្ រើនិងបនា្លស្ ទ់ ផី ស្ ង្ ៗគុណវិបត្តសិ ង្គមឬជនពិការ

គ្មន្ សមត្ថភាពធ្វើ

ការងរ ភាពអត់ការងរធ្វើ

រូបទី ១៦.១៖ គំរូវ្ជ្ជសស្ត្ន្ពិការភាព

២.២. គំរូសង្គមន្ពិការភាព
ផ្ទុយទៅវិញនៅក្នុងគំរូសង្គម មូលហ្តុន្ពិការភាពត្ូវបានគ្ចាត់ទុកថ ស្ថិតនៅក្នុងបរិយកាសសង្គម។ ឧទាហរណ៍
ទោះបីជាមនុស្សពិការជើងដោយសរជាន់គ្ប់មីនមិនទាន់ផ្ទុះក៏ដោយ ក៏ពួកគ្នៅត្អាចបនា្ល្ស់ទីបានដោយការពាក់
អវយវៈសិប្បនិម្មិត ឬប្ើរទ្ះរុញដ្រ។ ក្នុងករណីប្បន្ះ ការពិការជើងគ្ម្នទំនាក់ទំនងដោយផ្ទ្ល់ទៅនឹងការថយចុះសមត្ថភាព ឬទទួលរងនូវគុណវិបត្តិសង្គមទ្។ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ តើមានអ្វីកើតឡើងប្សិនបើសង្គមកម្ពុជាមិនអាចផ្គត់ផ្គង់ជើងសិប្បនិម្មិត ឬរទ្ះរុញ
បានទ្នោះ? ឬប្សិនបើផ្លូវថ្នល់ លំនៅដ្ឋ្ន និងបរិយកាសកន្ល្ងធ្វើការមិនត្ូវបានផ្ល្ស់ប្តូរដើម្បីផ្តល់ភាពងយស្ួល310ជំពូកទី ១៦៖ ពិការភាព និងតម្ូវការការអប់រំពិស្ស

ដល់រទ្ះរុញ? ក្នុងករណីប្បន្ះ បរិយកាសសង្គមគឺជាមូលហ្តុន្ពិការភាព។ នោះគឺជាគោលគំនិតជាមូលដ្ឋ្នន្គំរូសង្គម។សូមក្ឡ្កមើលរូបភាពខាងក្្ម ហើយពិចារណកន្ល្ងដ្លមានពិការភាព (រូបទី ១៦.២)។រូបទី ១៦.២៖ មនុស្សមានពិការភាពនៅលើរទ្ះរុញនៅទល់មុខកាំជណ្តើរ។ តើពិការភាពស្ថិតនៅត្ង់ណ?

២.៣. ចំណត់ថ្ន្ក់ជាអន្តរជាតិលើការបំព្ញមុខងរ ពិការភាព និងសុខភាព ជាគំរូសមាហរណកម្ម
ន្ពិការភាពអាយ សុី អ្ហ្វ (ICF) គឺជាការចាត់ថ្ន្ក់លើសុខភាព និងលក្ខខណ្ឌនានាពាក់ព័ន្ធនឹងសុខភាពសម្្ប់កុមារ និងមនុស្សព្ញវ័យដ្លបានបង្កើតដោយអង្គការសុខភាពពិភពលោក និងបានបោះពុម្ពផ្សាយក្នុងឆ្ន្ំ២០០១។គំរូសមាហរណកម្មន្ពិការភាពគឺជាការប៉ុនប៉ងរួមបញ្ចូលគ្ន្ ឬយ៉្ងហោចណស់ជាការផ្សំបញ្ចូលគ្ន្រវាងទស្សនៈផ្ន្កវ្ជ្ជសស្្ត និងសង្គម។4 គំរូន្ះធ្វើឱ្យជនមានពិការភាពមានតួនាទីខុសៗគ្ន្ «រួមទាំងតួនាទីជាពលរដ្ឋនិងជាអ្នកជំងឺ
ក្នុងចំណមតួនាទីជាច្ើនផ្ស្ងទៀត»។4,5 ចំណុចសំខាន់ដ្លត្ូវកត់សមា្គ្ល់គឺគំរូន្ះត្ូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីអនុវត្តក្នុងលក្ខខណ្ឌណមួយសម្្ប់មនុស្សគ្ប់រូបមិនម្នសម្្ប់អនុវត្តត្លើជនពិការប៉ុណ្ណ្ះទ្។ដូចបានបង្ហ្ញក្នុងរូបភាពទី ១៦.៣ គំរូអាយ សុី អ្ហ្វ (ICF) ចាត់ទុកពិការភាពថជាសភាពន្ការខូចមុខងរ ឬការរំខានដល់ជីវិតមនុស្សប្ចាំថ្ង្។ ជីវិតប្ចាំថ្ង្ត្ូវបានច្កជា ៣ផ្ន្ក គឺ មុខងរ និងរចនាសម្ព័ន្ធន្រាងកាយ និងផ្លូវចិត្ត
សកម្មភាព និងការចូលរួមក្នុងសង្គម។ ឧទាហរណ៍ ការខូចមុខងរ ឬការរំខានដល់មុខងរនិងរចនាសម្ព័ន្ធន្រាងកាយ
និងផ្លូវចិត្ត មានន័យថ ភាពចុះខ្សាយន្រាងកាយដ្លបង្ហ្ញពីភាពមិនប្ក្តីន្មុខងរផ្លូវចិត្ត មុខងរសរស្ប្សទមុខងរវិញ្ញ្ណដូចជាការមើលឃើញនិងការស្ត្ប់ឮសរើរាង្គសំឡ្ងប្ព័ន្ធរំលាយអាហារនិងឈាមរត់

ប្ព័ន្ធភាពសុ្ំ ប្ព័ន្ធអង់ដូគ្ីន ឬប្ព័ន្ធបន្តពូជជាដើម។ ដ្នកំណត់ន្សកម្មភាពសំដៅទៅលើការលំបាកក្នុងការ
អនុវត្តសកម្មភាពដូចជា ការដើរ ការបរិភោគ ការដឹកជញ្ជូន ឬការរាប់លុយ។ ការដក់កម្ិតលើការចូលរួមក្នុងសង្គម
សំដៅទៅលើការដក់កម្ិត/ការកំណត់ ឬកង្វះខាតក្នុងការចូលរួមនៅក្នុងវិស័យណមួយន្ជីវិតដូចជា ការអប់រំ ការប្កបការងរ ឬការកំសន្តផ្ស្ងៗ។ ទំនាក់ទំនងរវាងលក្ខខណ្ឌសុខភាព សកម្មភាពប្ចាំថ្ង្ និងកតា្ត្បរិស្ថ្ន ជាមួយនឹង
កតា្ត្បុគ្គលត្ូវបានបង្ហ្ញដោយព្ួញសងខាងដ្លបញ្ជ្ក់ពីអន្តរកម្មរបស់វា។6ការខូចមុខងរទាំងបីប្ភ្ទន្ជីវិតប្ចាំថ្ង្ត្ូវបានជះឥទ្ធិពល និងរងផលប៉ះពាល់ដោយកតា្ត្បរិស្ថ្ន (ឧទាហរណ៍ផលិតផលនិងបច្ច្កវិទ្យា បរិស្ថ្នធម្មជាតិ និងការផ្ល្ស់ប្តូរដ្លបង្កើតឡើងដោយមនុស្សទៅលើបរិស្ថ្ន ស្វាកម្មប្ព័ន្ធ និងគោលនយោបាយផ្ស្ងៗ) និងកតា្ត្បុគ្គល (ឧទាហរណ៍ អាយុ ភ្ទ ជាតិសសន៍ ទស្សនវិស័យលើជីវិតនិងរចនាបថជីវិត)។ ក្្ពីន្ះ រូបភាពខាងក្្មន្ះបង្ហ្ញថ មុខងរន្ជីវិតប្ចាំថ្ង្មានទំនាក់ទំនងជាមួយ
លក្ខខណ្ឌផ្ស្ងៗន្សុខភាពដូចជា ជំងឺ និងការរងរបួស។
ជំពូកទី ១៦៖ ពិការភាព និងតម្ូវការការអប់រំពិស្ស311

លក្ខខណ្ឌសុខភាព(ដំណើរវិបលា្ល្ស ឬជំងឺ)ជីវិតប្ចាំថ្ង្មុខងរ និងរចនាសម្ព័ន្ធរាងកាយសកម្មភាពកតា្ត្បរិស្ថ្នកតា្ត្បរិបទការចូលរួមកតា្ត្បុគ្គល

ប្ភព៖ World Health Organization. How to use the ICF: A practical manual for using the International Classificationof Functioning, Disability and Health (ICF). Exposure draft for comment. October 2013. Geneva: WHO.3
រូបទី ១៦.៣៖ គំរូ ICF៖ អន្តរកម្មរវាងសមាសធាតុផ្ស្ងៗរបស់ ICF

៣ តើសង្គមកម្ពុជាមានទស្រសនៈយ៉្រងណាចំពោះជំងឺ និងពិការភាព?
ជំងឺ និងពិការភាពអាចនាំឱ្យមានបុរ្វិនិច្ឆ័យ ការមាក់ងយ និងការរើសអើង។ ទោះជាយ៉្ងណនៅប្ទ្សកម្ពុជារបាយការណ៍ថ្មីៗន្ះផ្អ្កលើការស្ទង់មតិរបស់អ្នកផ្ទុកម្រោគអ្ដស៍បង្ហ្ញពីលទ្ធផលមួយគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍។ឧទាហរណ៍ ករណីន្ការរើសអើងការងរ ឬការបាត់បង់ប្ក់ចំណូលដោយសរជំងឺអ្ដស៍បានធា្ល្ក់ចុះពី ៤៦% ក្នុងឆ្ន្ំ២០១០ មកត្ឹម ២% ក្នុងឆ្ន្ំ២០១៩ ។ អ្នកដ្លទទួលរងការបៀតបៀនដោយពាក្យសំដីបានធា្ល្ក់ចុះពី ១៤% មកត្ឹម
៣% ក្នុងអំឡុងព្លដូចគ្ន្។7 ទោះជាយ៉្ងន្ះក្តី របាយការណ៍ដដ្លកត់សមា្គ្ល់ថ ទោះបីជាមានការថយចុះន្មាក់ងយ
និងការរើសអើងពីអ្នកដទ្ក៏ដោយ «ការមាក់ងយចំពោះខ្លួនឯង» (ដ្លបណ្ត្លមកពីការអៀនខា្ម្ស កំហុស និងការបនោ្ទ្សខ្លួនឯង) មានការថយចុះត្បន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណ្ះ។តើមានការផ្ល្ស់ប្តូរប្បន្ះកើតឡើងនៅក្នុងប្ទ្សកម្ពុជាដោយរបៀបណ និងដោយមូលហ្តុអ្វី? តើបុរ្វិនិច្ឆ័យការមាក់ងយ និងការរើសអើងប្ភ្ទណ ដ្លកើតមានលើប្ភ្ទជំងឺ និងពិការភាពប្ភ្ទដទ្ទៀតដូចជា
ជំងឺផ្លូវចិត្ត ពិការភ្ន្ក ឬបាត់បង់សមត្ថភាពស្ដ្ប់ឮ?

៤ តម្រូវការការអប់រំពិស្រសសម្រ្រប់កុមារពិការនៅប្រទ្រសកម្ពុជាយោងតាមគោលនយោបាយស្តីពីការអប់រំសម្្ប់កុមារមានពិការភាពរបស់ក្សួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា កុមារ ៦៨%ន្កុមារមានពិការភាពទាំងអស់រងគ្្ះពីបញ្ហ្គំហើញ បញ្ហ្សមត្ថភាពស្ដ្ប់ឮ ឬបញ្ហ្នានាទាក់ទងនឹងបនា្ល្ស់ទី។8ក្នុងក្ុមកុមារអាយុពី ៥-១៧ឆ្ន្ំ ក្នុងនោះមានក្ម្ងប្ុស ២,៦% និងក្ម្ងស្ី ២,៩% មិនបានចូលរៀនដោយសរពិការភាព។ ជាអកុសល ប្ទ្សកម្ពុជាខ្វះអ្នកជំនាញផ្ន្កការអប់រំកុមារមានពិការភាពដ្លជាហ្តុធ្វើឱ្យការដក់ដំណើរការន្ការអប់រំបរិយបន្នគ្ម្នការវិវឌ្ឍដោយរលូននោះទ្។312ជំពូកទី ១៦៖ ពិការភាព និងតម្ូវការការអប់រំពិស្សប្ការន្ះបង្កើតឱ្យមានជាបញ្ហ្ប្ឈមក្នុងការធានាការអប់រំសម្្ប់កុមារមានពិការភាពតាមរយៈក្បខ័ណ្ឌន្សលារៀនកុមារម្ត្ីដ្លត្ូវបានអនុម័តនៅក្នុងគោលនយោបាយ។ វត្ថុបំណងមួយន្គោលនយោបាយន្ះគឺដើម្បីលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីស្ថ្នភាពរបស់ជនមានពិការភាពនៅក្នុងសហគមន៍ និងដើម្បីលើកកម្ពស់ការទទួលយកបុគ្គលទាំងនោះទៅក្នុងសង្គមក្នុងចំណមភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់។អត្ថបទដកស្ង់ ១៦.១៖ ការអប់រំបរិយបន្នសម្្ប់កុមារកុមារទាំងអស់មានសិទ្ធិទទួលបានការអប់រំប្កបដោយគុណភាពដោយផ្អ្កលើគោលការណ៍ «ការអប់រំសម្្ប់ទាំងអស់គ»្ន្ ។ ការធានាការអប់រំគឺជាគន្លឹះក្នុងការអភិវឌ្ឍប្កបដោយចីរភាព សន្តិភាព និងស្ថិរភាពក្នុងចំណមប្ទ្សនានា ន្ះគឺជាបញ្ហ្បនា្ទ្ន់មួយ។ ទោះជាយ៉្ងណ ដោយសរត្មានលក្ខខណ្ឌផ្ស្ងៗមួយចំនួន មានកុមារខ្លះលំបាកក្នុងការទទួលបានការអប់រំហើយត្ូវបានគ្ផត់ច្ញពីការអប់រំ។ តើកុមារប្ភ្ទណដ្លត្ូវបានរារាំងពីសិទ្ធិទទួលបានការអប់រំ? ឧទាហរណ៍ កុមារមានពិការភាព ក្ម្ងស្ី កុមាររស់នៅតំបន់ដច់ស្យល កុមាររស់តាមចិញ្ចើមផ្លូវ កុមារសុីឈ្នួលគ្ កុមារក្នុងគ្ួសរក្ីក្ និងកុមារដ្លជាជនជាតិភាគតិចដ្លកុមារទាំងន្ះសុទ្ធត្មានតម្ូវការពិស្សសម្្ប់ការអប់រំ។ ការអប់រំបរិយបន្នមិនត្ឹមត្រួមបញ្ចូលទាំងកុមារដ្លមានតម្ូវការពិស្សទាំងន្ះនៅក្នុងការអប់រំនៅសលារៀនប៉ុណ្ណ្ះទ្ ប៉ុន្ត្វាក៏ផ្ល្ស់ប្តូរសលារៀនទាំងមូលដើម្បីឱ្យកុមារដ្លមានចរិតលក្ខណៈចម្ុះអាចរៀនសូត្បានដូចៗគ្ន្។
ប្ភព៖- Disability Action Council. Inclusive education training in Cambodia. https://www.eenet.org.uk/resources/docs/cambodia.pdf- Education World Forum. The Darkar Framework For Action. UNESCO 2000.
https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/1681Dakar%20Framework%20for%20Action.pdf

អត្ថបទដកស្ង់ ១៦.២៖ សលាកុមារម្ត្ីរាល់ប្ព័ន្ធសង្គម និងភា្ន្ក់ងរទាំងឡាយដ្លមានឥទ្ធិពលលើកុមារគួរត្ផ្អ្កលើគោលការណ៍ន្អនុសញ្ញ្ស្តីពីសិទ្ធិកុមារ។ ផ្អ្កលើគោលការណ៍ន្ះ អង្គការយូនីស្ហ្វ (UNICEF) បានបង្កើតក្បខ័ណ្ឌសលាកុមារម្ត្ីដ្លត្ូវបានកំណត់ថមានលក្ខណៈ «បរិយបន្ន សុខភាពល្អ និងការការពារសម្្ប់កុមារទាំងអស់មានប្សិទ្ធភាពជាមួយកុមារ និងពាក់ព័ន្ធជាមួយគ្ួសរ និងសហគមន៍ និងកុមារ»។ប្ភព៖ https://www.unicef.org/french/lifeskills/index_7260.html

អត្ថបទដកស្ង់ ១៦.៣៖ តើយូនីស្ហ្វគឺជាអ្វី?

មូលនិធិកុមារន្អង្គការសហប្ជាជាតិ (UNICEF) គឺជាអង្គការអន្តរជាតិមួយដ្លត្ូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្ន្ំ១៩៤៦ ដើម្បីផ្តល់ជំនួយបនា្ទ្ន់ដល់កុមារដ្លរងគ្្ះក្្យសង្គ្មលោកលើកទី ២។ ប្សកកម្មរបស់អង្គការយូនីស្ហ្វគឺដើម្បីជួយសង្គ្ះជីវិតកុមារ ការពារសិទ្ធិ និងជួយឱ្យពួកគ្បំព្ញសកា្ត្នុពលរបស់ពួកគ្តាំងពីកុមារតូចរហូតដល់វ័យជំទង់។ បុគ្គលិករបស់អង្គការយូនីស្ហ្វធ្វើការនៅតាមបណ្ត្រដ្ឋ និងប្ទ្សជាង១៩០ នៅទូទាំងពិភពលោក។ប្ភព៖- https://www.unicef.org/- https://www.unicef.org/eca/press-releases/unicef-commemorates-70-yearsជំពូកទី ១៦៖ ពិការភាព និងតម្ូវការការអប់រំពិស្ស313លំហត់សម្រ្រប់ការគិត និងការស្រ្រវជ្រ្រវបន្ថ្រម[១៦-១] ចូរពិចារណថ តើអ្វីទៅជាពិការភាព ហើយតើលក្ខខណ្ឌដ្លបង្កឱ្យមានពិការភាពមានន័យដូចម្ត្ចចំពោះអ្នក។[១៦-២] ដោយផ្អ្កលើបទពិសោធន៍ផ្ទ្ល់ខ្លួនរបស់អ្នក ចូរពិចារណថ តើមូលហ្តុអ្វីខ្លះដ្លតម្ូវឱ្យកម្មវិធីអប់រំពិស្សត្ូវផ្តល់ជូនចំពោះកុមារមានពិការភាព។[១៦-៣] ពិនិត្យមើលទស្សនៈរបស់សង្គមកម្ពុជាចំពោះពិការភាព។ ចូរសង្ក្តមើលថ តើសង្គមកម្ពុជាមានទស្សនៈប្បណចំពោះពិការភាព។

ឯកសរយោង៖1.

World Health Organization. International Classification of Impairments, Disabilities, and Handicaps. 1980. Geneva: WHOhttps://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/41003/9241541261_eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y

2. World Health Organization. Towards a Common Language for Functioning, Disability and Health ICF. 2002. Geneva: WHOhttps://www.who.int/classifications/icf/icfbeginnersguide.pdf?ua=1
3. World Health Organization. How to use the ICF: A practical manual for using the International Classification of Functioning,
Disability and Health (ICF). Exposure draft for comment. October 2013. Geneva: WHOhttps://www.who.int/classifications/drafticfpracticalmanual2.pdf?ua=1
4. Anderberg P. Making both ends meet. Disability Studies Quarterly. 25:3, 2005.
https://dsq-sds.org/article/view/585/762#:~:text=The%20integrated%20model%20of%20disability,%22%20 (Seelman%2C%202003).
5. Seelman, K. D. Trends in rehabilitation and disability: transition from a medical model to an integrative model. National Rehabilitation
Conference Keynote. Tokorozawa, Japan: National Center for Persons with Disabilities. 2003.
https://www.normanet.ne.jp/~rehab/2003/seelman.pdf
6. Fitzgerald D. People living with disabilities.
https://slideplayer.com/slide/13222050/
7.

Cambodia sees decline in stigma, discrimination against HIV carriers: new survey. Asia & Pacific. 2019-08-28.
http://www.xinhuanet.com/english/2019-08/28/c_138344792.htm

8. Ministry of Education, Youth and Sport. Policy on Education for Children with disabilities.
http://www.moeys.gov.kh/en/press-releases/policy-on-education-for-children-with-disabilities.html#.XvB1EWj7SUk314

ជំពូកទី ១៦៖ ពិការភាព និងតម្ូវការការអប់រំពិស្ស