i. ចាត់ទុកកុមារជាបុគ្គលមួយព្ញលក្ខណៈ។ ស្វ្ងយល់ពីចរិតលក្ខណៈដោយឡ្ករបស់កុមារមា្ន្ក់ៗ និងប្ើប្ស់
វិធីសស្ត្ចម្ុះដើម្បីវាយតម្ល្សុខភាពរបស់ពួកគ្។ii. ជឿជាក់លើសមត្ថភាពធម្មជាតិដើម្បីលូតលាស់ដ្លកុមារមា្ន្ក់ៗមានតាំងពីកំណើត។ ទទួលស្គ្ល់ថ កុមារគ្ប់រូប
មានភាពស្វ្ហាប់ខា្ល្ំងរៀងៗខ្លួន។iii. ស្វ្ងយល់ ជឿជាក់ និងជួយអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពពីកំណើតរបស់កុមារមា្ន្ក់ៗ។ ទារកទើបកើតមានសមត្ថភាពផ្ស្ងៗ
តាំងពីកំណើតរួចមកហើយ។ យើងត្ូវជឿជាក់លើសមត្ថភាពទាំងនោះ និងជួយគំទ្ដើម្បីបំព្ញសកា្ត្នុពល
របស់ពួកគ្។iv. ពិនិត្យមើលទិដ្ឋភាពដំណើរជីវិតរបស់កុមារដើម្បីជួយគំទ្អនាគតរបស់ពួកគ្។ ទិដ្ឋភាពដំណើរជីវិតរបស់កុមារ
ពាក់ព័ន្ធនឹងការយល់អំពីសុខភាពកុមារដោយផ្អ្កលើអតីតកាល បច្ចុប្បន្ន និងអនាគតរបស់ពួកគ្។ យើងក៏ត្ូវ
កំណត់ទុកក្នុងចិត្តផងដ្រថ លក្ខខណ្ឌផលប៉ះពាល់សុខភាពកាលពីកុមារភាពអាចនឹងមិនបង្ហ្ញច្ញជារូបរាងលុះត្្ព្ញវ័យ។
គ្ូបង្ៀនអាចបង្ហ្ត់បង្ៀនកុមារទៅតាមដំណក់កាលន្ការលូតលាស់និងការអភិវឌ្ឍរបស់ពួកគ្តាមរយៈការ
សិក្សាអំពីដំណើរលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារ។ គ្ូបង្ៀនក៏អាចជួយក្នុងការបង្កើតនូវបរិស្ថ្នដ្លលើកកម្ពស់
ដល់ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារប្កបដោយសុខភាពល្អតាមរយៈការលុបបំបាត់នូវកតា្ត្នានាដ្លមាន
ផលប៉ះពាល់មិនចង់បាន ហើយតាមរយៈការណ្នាំកុមារព្មទាំងគ្ួសររបស់ពួកគ្ឱ្យចៀសវាងកតា្ត្ទាំងនោះ។
លើសពីន្ះទៅទៀត តាមរយៈការសិក្សាពីលំនាំទូទៅន្ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍ គ្ូបង្ៀនអាចវាយតម្ល្បានថ តើកុមារកំពុងអភិវឌ្ឍសមស្បក្នុងកម្ិតធម្មតាដ្រឬទ្ និងជួយចាប់ផ្តើមដោះស្្យរាល់បញ្ហ្តាំងពីដំណក់កាល
ដំបូងប្សិនបើមានភាពមិនប្ក្តី ឬសង្ស័យថមានបញ្ហ្ណមួយកើតឡើង។២ គោលការណ៍ន្រការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្រឍរបស់កុមារ
ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់មនុស្សត្ូវបានគ្ចាត់ទុកថជាលទ្ធផលន្ការសំយោគរវាងដំណើរន្ភាពចាស់ទុំ
ផ្ន្កជីវសស្ត្ដ្លកំណត់ដោយស្ន និងដំណើរអភិវឌ្ឍន៍ដ្លទទួលឥទ្ធិពលពីបរិស្ថ្ន និងបទពិសោធន៍សិក្សារបស់
បុគ្គលមា្ន្ក់ៗ។ ភាពខុសគ្ន្របស់បុគ្គលមា្ន្ក់ៗក្នុងការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់មនុស្សបណ្ត្លមកពីភាពខុសគ្ន្
ន្ដំណើរន្ភាពចាស់ទុំផ្ន្កជីវសស្ត្ និងដំណើរអភិវឌ្ឍន៍ដ្លរងឥទ្ធិពលពីបរិស្ថ្នជុំវិញ។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ
វាមានគោលការណ៍រួមន្ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍដ្លកើតមានជាទូទៅចំពោះបុគ្គលភាគច្ើន។

២.១. កុមារភាគច្ើនមានការអភិវឌ្ឍទៅតាមលំដប់លំដោយមួយជាក់លាក់
ការលូតលាស់កាយសម្បទា និងការអភិវឌ្ឍមុខងរចលករប្ព្ឹត្តទៅតាមលំដប់លំដោយមួយជាក់លាក់។ ឧទាហរណ៍
កុមារភាគច្ើនអាចងើបក្បាលឡើងបាននៅអាយុចនោ្ល្ះពី ៣-៤ខ្ អាចក្ឡាប់បាននៅអាយុចនោ្ល្ះពី ៥-៦ខ្ អាចអង្គុយដោយខ្លួនឯងបាននៅអាយុចនោ្ល្ះពី ៧-៨ខ្ ចាប់ផ្តើមវារ និងឈរតោងគ្ឿងសង្ហ្រិមបាននៅអាយុចនោ្ល្ះពី
៩-១០ខ្ ហើយនៅព្លចូលដល់អាយុ ១១ខ្ កុមារខ្លះចាប់ផ្តើមដើរដោយខ្លួនឯងបាន។ ទោះបីជាមានភាពផ្ស្ងៗគ្ន្
ច្ើននៅព្លដ្លកុមារឈានដល់ដំណក់កាលន្ការអភិវឌ្ឍមុខងរចលករក៏ដោយ ក៏កុមារភាគច្ើនមានការអភិវឌ្ឍ
ទៅតាមលំដប់លំដោយជាក់លាក់ដ្រ (រូបទី ៣.១)។38

ជំពូកទី ៣៖ ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារក្នងុ ផ្ទមា្ យ្្តកើតច្ះវារ

ច្ះងើបក្បាល

ច្ះក្ឡាប់ច្ះក្ក្ ឈរច្ះដើរដោយតោងវត្ថុច្ះអង្គយ
ុច្ះដើរដោយខ្លនួ ឯងរូបទី ៣.១៖ ដំណក់កាលន្ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់ទារក

២.២. ទិសដៅជាក់លាក់ត្ូវបានសង្ក្តឃើញក្នុងការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍ3,4ការលូតលាស់កាយសម្បទា និងការអភិវឌ្ឍមុខងរចលករវិវឌ្ឍទៅតាមទិសដៅមួយជាក់លាក់។ ឧទាហរណ៍
ជំនាញចលករវិវឌ្ឍពីងើបក្បាល ក្ឡាប់ អង្គុយដោយខ្លួនឯងបនា្ទ្ប់មកតោងឈរដោយខ្លួនឯង។ ដូចបានឃើញក្នុង
លំដប់លំដោយន្ះ មុខងររាងកាយអភិវឌ្ឍតាមទិសដៅពីក្បាលមកកន្ទុយ (cephalocaudal direction) និងមជ្ឈដ្ឋ្ន ឬចំណុចកណ្ត្លន្ដងខ្លួនមកកាន់ផ្ន្កខាងៗ (proximodistal direction)។ នៅព្លយើងក្ឡ្កមើលពីដំណើរចាប់កាន់វត្ថុអ្វីមួយរបស់កុមារ ដំបូងពួកគ្ចាប់ស្ទ្បវត្ថុនោះជាមុនសិន រួចចាប់ផ្តើមចាប់កាន់វត្ថុនោះដោយ
ប្ើម្មដ្ និងបាតដ្ (palmar grasp) និងចុងក្្យអាចចាប់កាន់ ឬលើកវត្ថុនោះឡើងដោយប្ើម្មដ្របស់
ពួកគ្ (pincer grasp) (ពីសមញ្ញទៅសុ្ំញាុ្ំ ពីទូទៅទៅជាក់លាក់)។ ដូចដ្លបានឃើញនៅក្នុងរូបខាងក្្ម មុខងរ
រាងកាយអភិវឌ្ឍក្នុងទិសដៅពីមុខងរចលករធំទៅមុខងរចលកតូច (រូបទី ៣.២)។(i)ពីក្បាលមកកន្ទុយ(ii)ពីមជ្ឈដ្ឋ្នដងខ្លួនមកផ្ន្កខាងៗ(iii)ពីមុខងរចលករធំទៅមុខងរចលករតូចរូបទី ៣.២៖ ទិសដៅន្ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរាងកាយ

២.៣. និរន្តរភាពន្ការលូតលាស់និងការអភិវឌ្ឍ និងភាពខុសគ្ន្ន្ល្បឿនលូតលាស់របស់សរើរាង្គ
និងជាលិកា

ដូចបានឃើញនៅក្នុងខ្ស្កោងន្ការលូតលាស់របស់លោកស្្កមម៉ុន (Scammon) (ឆ្ន្ំ១៩៣០) ដ្លបង្ហ្ញពីការលូតលាស់ន្ជាលិកាជាច្ើនប្ភ្ទទៅតាមព្លវ្លាទោះបីជាមានការឡើងចុះន្ខ្ស្កោងក៏ដោយ

ក៏ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់សរើរាង្គ និងជាលិកានៅត្បន្តលូតលាស់ដោយគ្ម្នការរំខានរហូតឈានដល់
ទំហំកម្ិតមនុស្សព្ញវ័យ បង្ហ្ញដោយ ១០០% (ដំណើរការនិរន្តភាព (Continuous process))។ ទោះជាយ៉្ងណ
ជំពូកទី ៣៖ ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារ39

ល្បឿនន្ការលូតលាស់មានភាពខុសគ្ន្អាស្័យទៅតាម អាយុ ភ្ទ និងមុខងររបស់ជាលិកា (កតា្ត្តំណពូជ)។
ឧទាហរណ៍ កម្ពស់រាងកាយលូតខ្ពស់ចាប់ពីទារកភាពរហូតដល់វ័យជំទង់។ លើសពីន្ះទៅទៀត អំឡុងព្លដ្លកម្ពស់
រាងកាយស្ទុះលូតមានភាពខុសគ្ន្រវាងក្ម្ងប្ុស និងក្ម្ងស្ី។ ជាលិកាប្សទអភិវឌ្ឍយ៉្ងលឿនក្នុងអំឡុងព្ល
ទារកភាពនិងដើមកុមារភាព ខណៈជាលិកាឡាំហា្វ្ទិក (lymphoid tissue) អភិវឌ្ឍនៅពាក់កណ្ត្ល និងចុងកុមារភាព។
ទោះជាយ៉្ងណ គួរកត់សមា្គ្ល់ថ ខ្ស្កោងន្ការលូតលាស់របស់លោកស្្កមម៉ុន (Scammon) គ្្ន់ត្បង្ហ្ញអំពីរូបភាព
ន្ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍបនា្ទ្ប់ពីកំណើតហើយត្ប៉ុណ្ណ្ះ ហើយគួសមា្គ្ល់ដ្លថ ទំហំ និងមុខងរន្សរើរាង្គ
និងជាលិកានីមួយៗមិនស្មើសូន្យនោះទ្នៅព្លកំណើត ចូរធ្វើលំហាត់ល្ខ [៣-៣] ទាំងអស់គ្ន្។២.៤. វាមានអំឡងុ ព្លសំខាន់ និងអំឡងុ ព្លវ្ទនារម្មណក៍ ងុ្ន ដំណរើ ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍ
របស់កុមារ 5ក្នុងដំណើរជីវសស្ត្ន្ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍមានអំឡុងព្លសំខាន់សម្្ប់អភិវឌ្ឍជំនាញកាយសម្បទានិងបញ្ញ្ ហើយនិងការទទួលយកលំនាអាំ កប្បកិរយិ ថ្មីៗ។ ប្សិនបើក្ម្ងមិនទទួលបានការរំញោចពីបរិស្ថ្នសមស្បឬទទួលបទពិសោធន៍ដ្លផ្តល់នូវជំនាញអំឡុងព្លនោះទ្ វានឹងពិបាកសម្្ប់កុមារដើម្បីអភិវឌ្ឍមុខងរ ឬអាកប្បកិរិយពាក់ព័ន្ធនានានៅព្លក្្យក្នុងជីវិត។ អំឡុងព្លន្ះហៅថ អំឡុងព្លសំខាន់ (critical period)។ឧទាហរណ៍ នៅក្នុងករណីការអភិវឌ្ឍន្ញាណ និងចលករបរិស្ថ្ននិងបទពិសោធន៍នៅអំឡុងព្លទារកភាពបាន
ជះឥទ្ធិពលយ៉្ងខា្ល្ំងលើការអភិវឌ្ឍគំហើញន្ភ្ន្កទាំងពីរ (សមត្ថភាពមើលឃើញវត្ថុដោយប្ើភ្ន្កទាំងពីរ) និងសមត្ថភាពស្ត្ប់ឮ។ នៅអំឡុងព្លសំខាន់សម្្ប់សមត្ថភាពចាប់យកភាសរបស់ក្ម្ងគឺត្ឹមអាយុ ១២ ឬ ១៣ឆ្ន្ំ
ប៉ុណ្ណ្ះ មានន័យថ ប្សិនបើកុមារធំធាត់ក្នុងបរិស្ថ្នមួយដ្លកុមារមិនអាចទទួលបានការបង្ហ្ត់បង្ៀនផ្ន្កភាសបានសមស្បនៅដើមកុមារភាពទ្ នោះនឹងកាន់ត្ពិបាកសម្្ប់កុមារដើម្បីចាប់យកជំនាញភាសបនា្ទ្ប់ពីឈានចូលដល់វ័យជំទង់។
អំឡុងព្លវ្ទនារម្មណ៍ (Sensitive Period) គឺនៅព្លដ្លកុមារមានភាពរសបំផុតទៅនឹងការរំញោចពីបរិសន្្ថ ជាក់លាក់ណមួយដ្លមានប្សទិ ភា្ធ ពក្នងុ ការចាប់យកលំនាថំ នី្ម អា្ កប្បកិរយិ ដ្លមានន័យថ អំឡងុ ព្លន្ះគឺសមស្បបំផុតសម្្ប់ការចាប់យកអាកប្បកិរិយ ឬជំនាញនោះ។ ឧទាហរណ៍ បណ្ឌិតមា៉្រើយ៉្ម៉ុនត្សូរើ (MariaMontessori) (ពិពណ៌នាដោយសមាគមម៉ុនត្សូរើអាម្រិកថ «ក្នុងនាមជារូបវិទូជនជាតិអីុតាលី ជាអ្នកអប់រំ និងជាអ្នកច្ន្ប្ឌិត បានទទួលការសទរអំពីវិធីសស្្តអប់រំរបស់លោកស្ីដ្លកសងតាមវិធីដ្លកុមារសិក្សាតាមប្បធម្មជាតិ») បានគំទថ្អំឡងុ ព្លវ្ទនារម្មណស៍ ម្ប្ ទ់ ទួលយកជំនាញយល់ដឹង និងទិដ្ឋភាពសង្គមអំពីជីវិតគឺ
ចាប់តាំងពីទារកភាពរហូតដល់ដើមកុមារភាព។ 6,7ទោះបីជាមាគ៌្ន្ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់បុគ្គលមិនអាចកំណត់បានព្ញល្ញដោយលក្ខណៈ
ជីវសស្ត្ក៏ដោយ ក៏យើងមិនបានទទួលការអនុគ្ះដោយគ្ម្នដ្នកំណត់ ខណៈដ្លយើងលូតលាស់នោះដ្រ។
តាមពិតការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់មនុស្សស្ថិតនៅចនោ្ល្ះកតា្ត្ទាំងពីរដ្លកំណត់ដោយឥទ្ធិពលន្លក្ខណៈជីវសស្ត្ និងបរិស្ថ្នលូតលាស់។

២.៥. ការលូតលាស់របស់បុគ្គលមា្ន្ក់ៗកាន់ត្មានការប្្ប្ួលខា្ល្ំងទៅតាមវ័យ
ការប្្ប្ួលផ្ន្កជីវសស្ត្របស់ទារកទើបកើតមានកម្ិតតិចតួច ប៉ុន្ត្នៅព្លទារកកាន់ត្ចម្ើនវ័យ ការប្្ប្ួល
របស់បុគ្គលមា្ន្ក់ៗកាន់ត្មានគមា្ល្តធំតាមរយៈឥទ្ធិពលន្កតា្ត្តំណពូជ និងបរិស្ថ្នលូតលាស់ (ភាពខុសគ្ន្រវាងបុគ្គលមា្ន្ក់ៗ)។40ជំពូកទី ៣៖ ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារ៣ អំឡុងព្រលន្រការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្រឍទៅតាមវ័យ
អំឡុងព្លន្ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់មនុស្សអាចប្ងច្កទៅតាមក្ុមអាយុ៖ ទារកទើបកើត (ចាប់ពីកំណើតដល់ត្ឹមអាយុ ៤សបា្ត្ហ៍) ទារក (រហូតដល់អាយុ ១ឆ្ន្ំ) ដើមកុមារភាព (រហូតដល់ព្លចូលរៀនបឋមសិក្សា)ដ្លច្កច្ញជាពីរគឺ ក្ម្ងទើបច្ះដើរ (អាយុពី ១-៣ឆ្ន្ំ) និងកុមារវ័យចូលរៀនមត្ត្យ្យសិក្សា (អាយុពី ៣-៦ឆ្ន្ំ)ពាក់កណ្ត្លកុមារភាព (អំឡុងព្លចុះឈ្ម្ះចូលរៀនបឋមសិក្សា អាយុពី ៦-១២ឆ្ន្ំ) និងវ័យជំទង់ (ចាប់ពីមធ្យមសិក្សារហូតដល់ព្ញវ័យ ឬរហូតដល់ឈប់លូតកម្ពស់ អាយុប្ហ្លពី ១២-១៨ឆ្ន្ំ) (រូបទី ៣.៣)។ នៅទីន្ះ យើងនឹងអង្ក្តលម្អិតពីការលូតលាស់កាយសម្បទា ចលករ និងការអភិវឌ្ឍពុទ្ធិ ព្មទាំងការអភិវឌ្ឍផ្ន្កសតិអារម្មណ៍ និងផ្ន្កសង្គមនាអំឡុងព្លដើម និងពាក់កណ្ត្លកុមារភាព (តារាងទី ៣.១)។0ទារក1ដើមវ័យកុមារភាព(ក្មង្ ទើបច្ះដើរ និងកុមារវ័យចូលរៀនចូលរៀនមត្តយ្ យ្ សិកសា
្មត្តយ្ យ្ សិកសា្ )6ចូលរៀនបឋមសិកសា
្ពាក់កណ្តល្ កុមារភាពចូលរៀនមធ្យមសិកសា្12វ័យជំទង់(ចុងវ័យកុមារភាព)18រូបទី ៣.៣៖ ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍអំឡុងព្លដើមកុមារភាព

៣.១. ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍអំឡុងព្លដើមកុមារភាព
៣.១.១. ការលូតលាស់កាយសម្បទា (Physical growth)កម្ពស់ និងទម្ងន់រាងកាយកើនឡើងសន្សឹមៗក្នុងអំឡុងព្លន្ះ។ លុះដល់កុមារមានអាយុ ៥ឆ្ន្ំ កម្ពស់
នឹងកើនឡើង ២,២ដង ឯទម្ងន់នឹងកើនឡើង ៦ដង ធៀបជាមួយនឹងកំណើត។ រូបរាងកាយប្្ជាតូចស្តើងជាងមុនវិវឌ្ឍទៅរូបរាងមនុស្សព្ញវ័យ ហើយអនុបាតរវាងក្បាល និងដងខ្លួនឈានដល់ ១:៦ នៅអាយុ ៦ឆ្ន្ំ។
ធ្ម្ញអចិន្ត្យ៍ ឬធ្ម្ញស្ុករបស់កុមារចាប់ផ្តើមលូតលាស់ក្នុងអំឡុងព្លន្ះជាមួយនឹងការប្្ប្ួលផ្ន្កផ្ស្ងៗទៀតន្រាងកាយរបស់បុគ្គល។

ជំពូកទី ៣៖ ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារ

41

៣.១.២. ការអភិវឌ្ឍន្មុខងរចលករ
ការអភិវឌ្ឍជំនាញចលករធំ (Gross motor skills development)៖ ជាទូទៅកុមារចាប់ផ្តើមរៀនដើរនៅអំឡុងអាយុ ១២ខ្បនា្ទ្ប់ពីកំណើត អាចដើរនឹងបានត្ឹមអាយុ ១៨ខ្ ហើយត្ឹមអាយុ ៣ឆ្ន្ំ អាចលោត
និងទាត់បាល់បាន។ នៅអាយុពី ៥-៦ឆ្ន្ំ កុមារភាគច្ើនអាចប្ើដ្ និងជើងធ្វើចលនាសុ្ំញាុ្ំ និងត្ូវចង្វ្ក់គ្ន្បាន
ដូចជា ការឈរជើងមួយ ការលោតរំលងដោយជើងទាំងពីរ និងការលោតអនា្ទ្ក់ជាដើម។
ការអភិវឌ្ឍជំនាញចលករតូច (Fine motor skills development)៖ កុមារចាប់ពីអាយុ ១២-១៨ខ្ជាទូទៅស្ទ្ត់ជំនាញជំនាញមូលដ្ឋ្នដូចជា ការឈងទៅរកវត្ថុអ្វីមួយ ការចាប់កាន់ និងការពន្ល្ងវត្ថុនោះ
វិញ។ កាលដ្លកុមារកាន់ត្ចម្ើនវ័យ ពួកគ្មានសមត្ថភាពធ្វើចលនាត្ូវចង្វ្ក់គ្ន្ក្នុងការប្ើឧបករណ៍នានាដោយដ្ទាំងពីរ។ អាយុចាប់ពី ៣-៤ឆ្ន្ំ ពួកគ្អាចប្ើកន្ត្ ឬដោះឡ្វ និងដក់ឡ្វសម្លៀកបំពាក់បានដ្ល
ចលនាន្ះតម្ូវឱ្យមានចលនាឆ្ល្ស់គ្ន្រវាងដ្ទាំងពីរ ប៉ុន្ត្នៅក្នុងឥរិយបថឆ្គងនៅឡើយ។ ចាប់ពីអាយុប្ហ្ល៤ឆ្ន្ំ ក្ម្ងចាប់ផ្ដើមបង្ហ្ញពីទំនោរក្នុងការប្ើប្ស់ដ្ដ្លចំណប់ជាងគ្ជាប្ចាំ។ នៅត្ឹមអាយុ ៥-៦ឆ្ន្ំពួកគ្មានសមត្ថភាពធ្វើចលនាសនា្ល្ក់ម្មដ្យ៉្ងបុិនប្សប់មានន័យថ ពួកគ្អាចរៀនសរស្រអក្សរដោយរំកិលប៊ិចដោយប្ើចុងម្ដ្ ម្្មដ្ចង្អុល និងម្្មដ្កណ្ត្ល។ ពួកគ្អាចកាន់ក្វក្ដសដោយមិនធ្វើឱ្យក្វនោះខូចទ្ង់ទ្យដោយប្ើប្ស់កមា្ល្ំងសមល្មមទៅនឹងភាពធន់របស់វត្ថុនោះ។៣.១.៣. ការអភិវឌ្ឍពុទ្ធិ (Cognitive development)កុមារនៅអាយុពី ២-៣ឆ្ន្ំ ចាប់ផ្តើមអភិវឌ្ឍការគិតប្បអរូបី មានសមត្ថភាពបង្កើតរូបភាពអ្វីមួយតាមរយៈ
បទពិសោធន៍ដ្លធា្ល្ប់ឃើញ និងស្ម្ពីវត្ថុនានាដ្លមិនធា្ល្ប់ឃើញដោយផ្ទ្ល់ពីមុនមក។ ព្លដ្លពួកគ្
ឈានដល់អាយុ ៤-៦ឆ្ន្ំ ពួកគ្មានសមត្ថភាពអាចប្ងច្កក្ុមវត្ថុនានាដោយឡ្កៗពីគ្ន្ និងផ្គុំវាចូលគ្ន្
វិញបាន។ ពួកគ្ក៏ស្គ្ល់ឆ្វ្ង និងស្ត្ំដោយយោងទៅតាមរាងកាយរបស់ពួកគ្ផ្ទ្ល់។ នៅព្លគូររូបមនុស្ស
ពួកគ្ចាប់ផ្តើមគូរដ្ និងជើង ទោះបីជាគ្ម្នលក្ខណៈលម្អិតគ្ប់គ្ន់ក៏ដោយ។
ការអភិវឌ្ឍផ្ន្កភាសមានសន្ទុះខា្ល្ំងនៅអំឡុងព្លរៀនដើរន្ះ។ បនា្ទ្ប់ពីអាយុ ១៨ខ្-២ឆ្ន្ំ បនា្ទ្ប់ពីកំណើត កុមារចាប់ផ្តើមអាចផ្គុំពីរពាក្យក្នុងមួយប្យោគ ហើយវាក្យស័ព្ទរបស់ពួកគ្រើកចម្ើនយ៉្ងរហ័ស។
គ្អាចនិយយបានថ ត្ឹមអាយុ ២ឆ្ន្ំ កុមារជាទូទៅច្ះវាក្យស័ព្ទលើសពី ៣០០ពាក្យ។ ចាប់ពីអាយុ ៤-៦ឆ្ន្ំ(វ័យចូលរៀនមត្ត្យ្យសិក្សា) ពួកគ្យល់ពាក្យ «ឆ្ម្» គឺជា «សត្វ» និងពាក្យ «ច្ក» គឺជា «អាហារ»។ ន្ះមានន័យថ
ពួកគ្យល់ពីនិយមន័យពាក្យទាំងនោះ និងអាចចាត់ថ្ន្ក់ពាក្យដ្លតំណងវត្ថុរូបីទៅក្នុងថ្ន្ក់របស់ន័យអរូបីបាន។៣.១.៤. ការអភិវឌ្ឍផ្ន្កសតិអារម្មណ៍ និងផ្ន្កសង្គម (Emotional and social development)ការអភិវឌ្ឍផ្ន្កសតិអារម្មណ៍ និងផ្ន្កសង្គមក្នុងអំឡុងព្លដើមកុមារភាពផ្សារភា្ជ្ប់យ៉្ងជិតស្និតទៅនឹង
ទំនាក់ទំនងរបស់មនុស្ស ទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅមូលដ្ឋ្ន និងការល្ងកំសន្តដ្លកុមារបានឆ្លងកាត់។ កុមារ
ចាប់ផ្តើមអភិវឌ្ឍភាពមា្ច្ស់ការលើខ្លួនឯង និងបង្ហ្ញពីស្ចក្តីប្ថ្ន្របស់គ្។ ឧទាហរណ៍ កុមារអាយុពី ២-៣ឆ្ន្ំ
ច្ះល្ងដោយខ្លួនឯង ធ្វើអ្វីដោយខ្លួនឯង ទោះបីជាមានមនុស្សនៅជុំវិញខ្លួនក៏ដោយ ប៉ុន្ត្នៅព្លចម្ើនវ័យឡើង
ពួកគ្ចាប់ផ្តើមបន្តិចម្តងៗរៀនល្ងជាមួយមនុស្សដទ្ផ្ស្ងទៀតដ្លនៅជុំវិញ។ នៅព្លពួកគ្មានអាយុពី
៥-៦ឆ្ន្ំ ពួកគ្អាចច្ករំល្កគោលបំណង និងលក្ខន្តិកៈសមញ្ញៗខណៈព្លកំពុងល្ង។ ពួកគ្អភិវឌ្ឍ
សមត្ថភាពយល់ដឹងអំពីអារម្មណ៍អ្នកដទ្នៅអាយុប្ហ្ល ៤ឆ្ន្ំ ហើយមានសមត្ថភាពគិតពិចារណដោយមើល
ពីជ្ុងគំនិតមួយផ្ស្ងទៀតរបស់មនុស្សដទ្។42ជំពូកទី ៣៖ ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារ

៣.២. ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍអំឡុងព្លពាក់កណ្ត្លកុមារភាព
៣.២.១. ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍកាយសម្បទា
ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍកាយសម្បទាគឺមានស្ថិរភាព និងសន្សឹមៗនៅអំឡុងព្លពាក់កណ្ត្លខាង
ដើមន្អំឡុងព្លពាក់កណ្ត្លកុមារភាព។ កាលណកុមារឈានចូលដល់ពាក់កណ្ត្លខាងចុងន្អំឡុងព្ល
ពាក់កណ្ត្លកុមារភាព មុខងរបន្តពូជអភិវឌ្ឍយ៉្ងឆប់រហ័សជាមួយការប្្ប្ួលខ្លះៗរបស់បុគ្គល។ ប្ដប់
បន្តពូជក្ម្ងស្ីលូតលាស់លឿនជាងក្ម្ងប្ុស។ ក្ម្ងស្ីចាប់ផ្តើមមានដើមទ្ូងរើកធំ និងមានដុះរោមនៅ
ប្ដប់បន្តពូជ។៣.២.២. ការអភិវឌ្ឍចលករកុមារលូតលាស់សច់ដុំ និងចាប់យកជំនាញចលករមូលដ្ឋ្ននៅអំឡុងព្លពាក់កណ្ត្លកុមារភាព។
ពួកគ្អាចលោត បោះ និងធ្វើចលនានានាបានជំនាញជាងព្លនៅអំឡុងព្លដើមកុមារភាព។ ពួកគ្រៀនផ្សំ
ធ្វើចលនាមូលដ្ឋ្នងយៗដោយប្ើដ្និងជើង និងទទួលបានជំនាញធ្វើចលនាតាមកាលវ្លាទីតាំងជាក់ស្ត្ង។៣.២.៣. ការអភិវឌ្ឍពុទ្ធិក្នុងទស្សនវិស័យន្ការយល់ដឹង កុមារចាប់ផ្តើមគិតបានត្ឹមត្ូវអំពីបញ្ហ្ជាក់លាក់នានា។ នៅព្លអាយុពី
៩-១០ឆ្ន្ំ ពួកគ្អាចសមា្គ្ល់នូវបរិមាណស្មើគ្ន្ន្សរជាតិមួយ បើទោះជាគ្ដក់វាក្នុងវត្ថុផ្ទុកខុសៗគ្ន្ក៏ដោយ។ទាំងន្ះបង្ហ្ញថ ពួកគ្មានសមត្ថភាពក្នុងការប្ៀបធៀបអំពីគោលគំនិតមួយ និងបានយល់ជាស្្ចចំពោះគោលគំនិតទាំងនោះដូចជា ចំនួន ទម្ងន់ ចំណុះ និងម៉្ង។ អាយុចនោ្ល្ះពី ១១-១២ឆ្ន្ំ កុមារចាប់ផ្តើមគិតជាប្ព័ន្ធ
និងធ្វើការសន្និដ្ឋ្នលទ្ធផលដោយផ្អ្កលើសម្មតិកម្ម។ ទម្ង់ប្ស្័យទាក់ទងចម្បងរបស់កុមារគឺការនិយយអំឡុងព្លពាក់កណ្ត្លកុមារភាព ប៉ុន្ត្ព្លគ្ចម្ើនវ័យ និងចូលរៀន ពួកគ្ចាប់យកការប្្ស្័យទាក់ទង
ក្្មទម្ង់ផ្ស្ងទៀតដូចជា ការសរស្រ និងការអាន។ នៅអំឡុងព្លពាក់កណ្ត្លខាងដើមន្អំឡុងព្លពាក់កណ្ត្លកុមារភាព កុមារមានទំនោរសរស្រប្យោគខ្លីៗត្ប៉ុណ្ណ្ះ ប៉ុន្ត្ពួកគ្នឹងសរស្រប្យោគកាន់ត្
វ្ងជាងមុនដោយប្ើសនា្ធ្នសព្ទនៅពាក់កណ្ត្លខាងចុងន្អំឡុងព្លពាក់កណ្ត្លកុមារភាពន្ះ។៣.២.៤. ការអភិវឌ្ឍផ្ន្កសតិអារម្មណ៍ និងផ្ន្កសង្គមអំឡុងព្លពាក់កណ្ត្លកុមារភាពគឺជាព្លវ្លាមួយដ្លកុមារអភិវឌ្ឍអារម្មណ៍ផ្ន្កសង្គមដូចជា ដឹងពីខ្លួនឯងនិងការយោគយល់គ្ន្នៅក្នុងក្បខ័ណ្ឌសង្គមរបស់សលារៀន។ សតិសម្បជញ្ញៈអាចសមា្គ្ល់ឃើញតាំងពីអំឡុងព្លដើមកុមារភាពម្ល្៉ះ ប៉ុន្ត្កុមារចាប់ផ្តើមស្គ្ល់ និងដឹងពីខ្លួនឯងជាជីវិតមួយ (ឧទាហរណ៍ ឆ្លងកាត់បទពិសោធន៍ដឹងពីវត្តមានជីវិតរបស់ខ្លួនឯង) តាមរយៈទំនាក់ទំនងក្នុងសង្គមជាមួយមិត្តភក្ដិរបស់ពួកគ្ នៅព្លដ្លពួកគ្ចូលដល់អំឡុងព្លពាក់កណ្ត្លកុមារភាព។ ពួកគ្អភិវឌ្ឍអារម្មណ៍ពីសមត្ថភាពក៏ដូចជាភាពអន់ជាង

តាមរយៈការប្ៀបធៀបជាមួយអ្នកដទ្

ហើយបន្តិចម្តងៗបង្កើតអារម្មណ៍ច្ះឱ្យតម្ល្ខ្លួនឯង(self-esteem)។ ទំនាក់ទំនងមិត្តភក្កិពីមា្ន្ក់ទៅមា្ន្ក់ (Peer-to-peer relationships) ក៏អាចធ្វើឱ្យមានការប្្ប្ួល
នៅពាក់កណ្ត្លខាងចុងន្អំឡុងព្លពាក់កណ្ត្លកុមារភាពផងដ្រ។ ក្ុមមិត្តភក្តិដ្លកុមារមា្ន្ក់ៗស្ពគប់
កាន់ត្រើកធំៗឡើង។ កុមារៗបង្កើតក្ុមអាស្័យលើអារម្មណ៍សមគ្គីដោយការល្ងជាមួយគ្ន្ និងការច្ករំល្ក
បទពិសោធន៍រួម។ អំឡុងព្លន្ះហៅថ «វ័យទំនើង (gang age)» ហើយក្ុមមិត្តភក្តិទាំងនោះព្មទទួលយកផ្នត់សង្គមន្ះដូចគ្ន្។ ជានិច្ចកាលក្ុមទំនើង ឬក្ុមមិត្តភក្តិទាំងន្ះ ភាគច្ើនជាចរិតលក្ខណៈជាក្ុមក្ម្ងប្ុស។

ជំពូកទី ៣៖ ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារ43

តារាងទី ៣.១៖ សង្ខ្បពីសូចនាករន្ការអភិវឌ្ឍនៅអំឡុងព្លដើម និងអំឡុងព្លពាក់កណ្ត្លកុមារភាពខា្ន្តន្ការអភិវឌ្ឍ
អាយុ0-1កម្ពស់1,5ដង កម្ពស់

ទម្ងន់3ដង ទម្ងន់

4ដង ទម្ងន់ជំនាញ

ឈរកាន់ដើររត់ទំលាក់បាល់

បោះបាល់ទាត់បាល់សម្លងឹ មើលវាគោលដៅ1-2

2-3

កំណើតគ្ឿងសង្ហរ្ មិនិងតាម

ជំនាញ

4-5

5-6

6-7

កំណើត5ដង ទម្ងន់កំណើតសំដៅគូរ និងចម្លង

ចលករតូច3-4

ពាក់កណ្ត្លកុមារភាព2ដង កម្ពស់កំណើតចលករធំអំឡុងព្លទារកភាព និងអំឡុងព្លដើមកុមារភាពរាងជាខ្ស្ៗកំណើតគូររាងរង្វង់មួយសងសង់លោតជើងមួយគូររាងការ្លោតជើងពីរច្ះចាប់បាល់ដោយប្ើដ្ទាងំ ពីរគូររាងត្ីកោណច្ះប្ើកន្ត្ដោយប្ើដុំវត្ថុរាងបួនជ្ងុ (blocks)ជំនាញភាសបង្កើតពាក្យងយយល់ជាលើកបង្កើនវាក្យស័ព្ទដំបូងជំនាញចិត្តនិងសង្គមយល់ និងល្ងមា្ន្ក់ឯងតាមបម្្មឪពុកមា្ត្យគោរពល្ងជាមួយមិត្តភក្តិចូលចិត្តព្លមានតាមទូរស័ព្ទ

ដ្លតូចជាង

ជំពូកទី ៣៖ ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារអាចធ្វើការឬច្ើននាក់និងតាមទ្ឹស្តីក្នុងចិត្តវិញទៅមកធ្វើត្ប់តាមការសរសើរការគិតសមសំណួរសន្ទនាទៅប្យោគបានការសន្ទនាល្ងជាមួយអាចធ្វើការប្ព្ឹត្តសរឡើងវិញ44ក្្ពីជាមួយបានអាន សរស្រនិងចាប់យកជំនាញសិក្សាមូលដ្ឋ្នបានសួរដោយប្ើមើលថ្កង្ ្ម ៗក្ុមគ្ន្បីនាក់សុំការអនុញ្ញ្តហ្តុផលអាចប្តូរការគិតពីរូបីទៅអរូបីពិចារណ៤ កតា្ត្រនានាដ្រលមានឥទ្ធិពលចំពោះការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្រឍរបស់កុមារ
តាមសវតារកន្លងមក សុខភាពកុមារត្ូវបានកំណត់ដូចសុខភាពមនុស្សព្ញវ័យដ្រ និងស្ទើរត្មិនបានទទួលការ
យកចិត្តទុកដក់ជាពិស្សសោះត្ម្តង។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ ថ្មីៗន្ះគ្បានទទួលស្គ្ល់ថ ទស្សនវិស័យន្
ការអភិវឌ្ឍចាំបាច់ត្ូវរួមបញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ញត្តិសុខភាពកុមារ។ វាកាន់ត្ច្បាស់ហើយថ សុខភាពកុមារត្ូវបានកំណត់
តាមរយៈអន្តរកម្មន្កតា្ត្នានាជាច្ើនខុសគ្ន្ពីមនុស្សព្ញវ័យ។ ផ្ទុយពីសវតារន្ះ គណៈកម្មការវាយតម្ល្សុខភាពកុមារ(ក្ុមប្ឹក្សាជាតិស្វជ្្វ និងវិទ្យាស្ថ្នវ្ជ្ជសស្ត្ន្ប្ទ្សសហរដ្ឋអាម្រិក) បានច្ញរបាយការណ៍មួយស្នើឱ្យមាន
ការកំណត់បញ្ញត្តិន្សុខភាពកុមារដូចខាងក្្មដើម្បីបញ្ចូលការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍ ព្មទាំងបង្ហ្ញផ្លូវពីកតា្ត្
ផ្ស្ងៗដ្លមានឥទ្ធិពលលើសុខភាពក្នុងការអភិវឌ្ឍ។8«សុខភាពកុមារគឺជាវិសលភាពដ្លកុមារមា្ន្ក់ៗ ឬក្ុមកុមារច្ើនអាចធ្វើបាន ឬជួយឱ្យធ្វើបានដើម្បី (ក) អភិវឌ្ឍ
និងសម្្ចបាននូវសកា្ក្នុពលរបស់គ្ (ខ) បំព្ញចិត្តនូវតម្ូវការរបស់គ្ និង (គ) អភិវឌ្ឍសមត្ថភាពដ្លអនុញ្ញ្ត
ឱ្យពួកគ្មានទំនាក់ទំនងដោយជោគជ័យជាមួយបរិស្ថ្នជីវសស្ត្ រូបវន្ត និងសង្គមរបស់ពួកគ្»។ 8តារាងទី ៣.២៖ ប្ព័ន្ធឥទ្ធិពលដ្លមានលើសុខភាពកុមារជីវសស្ត្កុមារអាកប្បកិរិយកុមារបរិស្ថ្នរូបវន្តឥទ្ធិពលពីមុនកំណើតឥទ្ធិពលពីកុមារភាព

ផ្ទះ សលារៀន និងកន្ល្ងធ្វើការ

របួសកុមារ និងការផ្តល់បរិស្ថ្នមានសុវត្ថិភាពសំណង់បរិស្ថ្នបរិស្ថ្នសង្គមគ្ួសរសហគមន៍វប្បធម៌ស្វាការរើសអើងគោលនយោបាយដកស្ង់ពី៖ «គណៈកម្មការវាយតម្ល្សុខភាពកុមារ។ សុខភាពកុមារ ទ្ព្យសម្បត្តិជាតិ៖ ការវាយតម្ល្ និងក្លម្អសុខភាពកុមារ» 9«(Committee on Evaluation of Children's Health. Children's health, the nation's wealth:Assessing and improving child health.)» 9យោងតាមរបាយការណ៍ វាមានកតា្ត្ជីវសស្ត្ អាកប្បកិរិយ និងបរិស្ថ្ន (រូបវន្ត និងសង្គម) ដ្លមានឥទ្ធិពលលើសុខភាពន្ការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារ (តារាងទី ៣.២)។ តាមរយៈរបាយការណ៍ន្ះ យើងអាចយល់ពីកតា្ត្ជាច្ើនដ្លមានឥទ្ធិពលលើសុខភាពកុមារ។ ឥទ្ធិពលផ្ន្កជីវសស្ត្ (Biological influences) រួមមាន ការបង្ហ្ញរបស់ស្នឥទ្ធិពលពីមុនកំណើត ព្មទាំងព្ឹត្តិការណ៍នានាមុន និងក្្យកំណើត។ ឥទ្ធិពលអាកប្បកិរិយ (Behavioralinfluences) រួមមាន អារម្មណ៍ ជំនឿ ឥរិយបថ អាកប្បកិរិយ និងសមត្ថភាពពុទ្ធិរបស់កុមារ។ ឥទ្ធិពលបរិស្ថ្ន(Environmental influences) មានភាពទូលំទូលាយរួមមាន ឥទ្ធិពលពីបរិស្ថ្នជីវសស្ត្ (ឧទាហរណ៍ ភា្ន្ក់ងរបង្ករោគជំងឺគ្ុនចាញ់ និងព្ូនពោះវៀននៅប្ទ្សកម្ពុជា) និងបរិស្ថ្នរូបវន្ត (ឧទាហរណ៍ ទឹកកខ្វក់ និងការប៉ះពាល់លោហៈធាតុ និងថ្ន្ំសមា្ល្ប់សត្វល្អិតនៅប្ទ្សកម្ពុជា) និងកតា្ត្សង្គមនានាដូចជា ទំនាក់ទំនងទឹកចិត្តស្លាញ់រវាងបុគ្គលនឹងអាណព្យាបាល (ឧទាហរណ៍ អំពើហិង្សាក្នុងគ្ួសរ ការរំលោភបំពាន និងសុខភាពផ្លូវចិត្តមាតានៅប្ទ្សជំពូកទី ៣៖ ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារ45កម្ពុជា) ធនធានស្ដ្ឋកិច្ចសង្គមនៅក្នុងគ្ួសរ និងសហគមន៍ (ឧទាហរណ៍ ប្្ក់ចំណូល និងឱកាសការងរនៅប្ទ្សកម្ពុជា) និងទំនាក់ទំនងមិត្តភក្តិ ព្មទាំងភាពដ្លអាចរកបាន និងគុណភាពន្ស្វានានា (ឧទាហរណ៍ស្វាសុខាភិបាលនៅប្ទ្សកម្ពុជា)។9នៅក្នងុ ការស្ទងម់ តិមយួ អំពកី តា្តនា្ នាដ្លប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍន្ដមើ កុមារភាពផ្អក្ លើសន្្ថ ភាពបច្ចុប្បន្ននៅប្ទ្សប៊ូតាន គ្បានកំណត់កតា្ត្ចម្បងប្្ំដ្លរួមចំណ្កដល់ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍន្ដើមកុមារភាព៖ អាហារូបត្ថម្ភ បរិស្ថ្ន អាកប្បកិរិយរបស់ឪពុកមា្ត្យ ការចិញ្ចឹមថ្ទាំកូន និងការប្តិបត្តិផ្ន្កសង្គមនិងវប្បធម៌។10 តារាងទី ៣.៣ បង្ហ្ញពីកតា្ត្ប្ឈមនានាចំពោះភាពយឺតយ៉្វន្ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារនៅក្នុងប្ទ្សកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដ្លរៀបរាប់ឥទ្ធិពលពីកតា្ត្ទាំងសងខាងគឺ កតា្ត្សហគមន៍ ឬកតា្ត្អ្កូសស្ត្
និងកតា្ត្បុគ្គលមកលើកុមារវ័យចូលរៀនមត្ត្យ្យសិក្សា។ 11បញ្ហ្ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារប្កបដោយសុខភាពល្អគឺជាការយកចិត្តទុកដក់ស្នូលន្ប្ទ្សកម្ពុជា
ផងដ្រ។ ស្ថ្នភាពសុខភាពកុមារនៅប្ទ្សកម្ពុជាមានភាពប្សើរច្ើនចាប់ពីឆ្ន្ំ ២០០០-២០១០៖ អត្្ស្ល្ប់របស់ទារក(ចំនួនស្ល្ប់ក្នុងកំណើតរស់ ១ ០០០នាក់) បានធា្ល្ក់ចុះពី ៩៥ មកត្ឹម ៤៥ ហើយការស្ល្ប់របស់កុមារអាយុក្មប្្ំឆ្ន្ំ(ចំនួនស្ល្ប់ក្នុងកំណើតរស់ ១ ០០០នាក់) បានធា្ល្ក់ចុះពី ១២៤ មកត្ឹម ៥៤ វិញ។12 ម្យា៉្ងវិញទៀត ស្បជាមួយកតា្ត្ប្ឈមនានាបង្ហ្ញក្នុងតារាងទី ៣.៣ និងការសិក្សានៅប្ទ្សប៊ូតានបានបង្ហ្ញថ បញ្ហ្ប្ឈមនៅត្មានដ្លចាំបាច់ត្ូវដោះស្្យដូចជា ការធ្វើឱ្យប្សើរឡើងនូវស្ថ្នភាពអាហារូបត្ថម្ភ លក្ខខណ្ឌអនាម័យដូចជា ប្ភពទឹកនិងបរិកា្ខ្របង្គន់អនាម័យ ការប្ឆំងអំពើហិង្សា និងពលកម្មកុមារ ព្មទាំងវិសមភាពស្ដ្ឋកិច្ចសង្គមរវាងគ្ួសរនៅជនបទ និងទីក្ុង។ដូច្ន្ះ ដើម្បីលើកកម្ពស់ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារកម្ពុជាប្កបដោយសុខភាពល្អ វាចាំបាច់ត្ូវត្បង្ហ្ញឱ្យច្បាស់ពីកតា្ត្ប្ឈម និងកតា្ត្ជំរុញនានាដល់ការលូតលាស់និងការអភិវឌ្ឍដោយតម្ង់ចំពោះចនោ្ល្ះគមា្ល្តអាយុធំ និងសង្កត់ធ្ងន់ក្នុងការដោះស្្យបញ្ហ្ប្ឈមទាំងន្ះដោយផ្តួចផ្តើមតាមសុខភាពសិក្សាក្្មគោលនយោបាយថ្ន្ក់ជាតិ។តារាងទី ៣.៣៖ ឧទាហរណ៍ន្កតា្ត្ហានិភ័យសហគមន៍ ឬអ្កូសស្ត្ និងកតា្ត្ហានិភ័យបុគ្គលក្នុងចំណមកុមារវ័យចូលរៀនមត្ត្យ្យសិក្សានៅប្ទ្សកំពុងអភិវឌ្ឍន៍នានាកតា្ត្ហានិភ័យសហគមន៍ ឬអ្កូសស្ត្កតា្ត្ហានិភ័យបុគ្គល- ខ្សត់អនាម័យ- ការបង្ករោគដដ្លៗឡើងវិញ- ទុរ្ភិក្ស- កង្វះអាហារូបត្ថម្ភ- ហិង្សាក្នុងតំបន់- ការបំពាន និងការបោះបង់ចោលមិនយកចិត្តទុកដក់- ខ្វះខាតស្វាដ្លអាចប្ើប្ស់បាន៖- ចំណូលគ្ួសរទាបខា្ល្ំង- សលាមត្យ្ត យ្ សលារៀន បណ្ណល្ យ័ ស្វាសុខាភិបាល - កើតមិនគ្ប់ទម្ងន់- ខ្វះឆន្ទៈដើម្បីអភិវឌ្ឍកុមារ- មា្ត្យមានការអប់រំទាប- គ្ួសរមានកូនច្ើន- កូនញឹក- ការលើកកម្ពស់ការអនុវត្តថ្ទាំចិញ្ចឹមកូននៅមានកម្ិតទាបដកស្ងពី៖ «ការពិនិត្យឡើងវិញកតា្ត្ហានិភ័យចំពោះការលូតលាស់និងការអភិវឌ្ឍយឺតយ៉្វក្នុងចំណមកុមារវ័យ
ចូលរៀនមត្្តយ្យសិក្សាក្នុងប្ទ្សកំពុងអភិវឌ្ឍន៍» 11"A brief review of risk-factors for growth and developmental delay among preschool
children in developing countries" 1146

ជំពូកទី ៣៖ ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារពិចារណចំពោះស្ថ្នភាពន្ះ រដ្ឋ្ភិបាលកម្ពុជាបានអភិវឌ្ឍផ្នការសកម្មភាពជាតិប្ំឆ្ន្ំ ស្តីពីការថ្ទាំ និងការអភិវឌ្ឍចំពោះដើមកុមារភាព ឆ្ន្ំ ២០១៤ - ២០១៨ ជាអាទិភាព ក្នុងគោលបំណងដើម្បីបង្កើនអត្្ចុះឈ្ម្ះចូលរៀន និងលើកកម្ពស់ការការពារកុមារទាំងអស់ដ្លមានអាយុក្ម ៦ឆ្ន្ំ ជាពិស្សកុមារមកពីគ្ួសរក្ីក្ និងក្ុមជនជាតិដើមភាគតិចព្មទាំងកុមារពិការដ្លជាក្ុមងយនឹងបាត់បង់ឱកាសសិក្សាដំបូងជាងគ្បំផុត។ តាមរយៈផ្នការសកម្មភាពន្ះ
រដ្ឋ្ភិបាលកម្ពុជាប្ត្ជា្ញ្ពង្ីកការគំទ្ និងក្លម្អគុណភាពន្ការអភិវឌ្ឍនិងថ្ទាំកុមារតូចនៅទូទាំងប្ទ្ស។13លំហត់សម្រ្រប់ការគិត និងការស្រ្រវជ្រ្រវបន្ថ្រម[៣-១]ចូរគិតអំពកី មាុ រមា្នក្ ដ់ ល្ អ្នកស្គល
្ ់ (ប្អនូ ប្សុ ឬប្អនូ ស្ី កុមារក្នងុ តំបន់រស់នៅរបស់អក្ន ។ល។)ហើយពិនតិ យ្ ពីសន្្ថ ភាពន្ការលូតលាស់នងិ ការអភិវឌ្ឍរបស់កមាុ រនោះ ដោយផ្អក្ តាមខា្នត្ ន្ការអភិវឌ្ឍក្នងុ តារាងទី ៣.១។[៣-២]ចូរពិភាក្សាអំពសី កា្តន្ ពុ លគុណប្យោជន៍ និងសរៈសំខាន់សម្ប្ គ់ បូ្ ង្ៀនមា្នក្ ក់ ងុ្ន ការសិកសា្ អំពី
ដំណរើ ន្ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កមាុ រ។[៣-៣] ចូរពិនតិ យ្ មើលគំរនូ ខ្ ស្ កោ្ ងកំណនើ របស់លោក ស្កម្ ម៉ន
ុ (Scammon) នៅលើអនុី ធឺណត្ និងលក្ខណៈរបស់វា។ បនា្ទប្ គ់ តិ អំពមី លូ ហ្តដុ ល្ ភាពខុសគ្នន្ គ្ រំ ទាូ ងំ ន្ះកើតឡើង។[៣-៤]ចូរគិតអំពហី ត្ កាុ រណ៍ និងព្តឹ កាិ្ត រណ៍ដល្ ជា ឬអាចជាការគំរាមកំហង្ ដល់ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កមាុ រនៅប្ទស្ កម្ពជាុ ។ជំពូកទី ៣៖ ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារ47ឯកសរយោង៖
1.

Comp., Emiko Fukuda, “Ningen hattatsugaku (Human development)” 5th edition, Tokyo: Chugai-Igakusha, 2019.

2. Comp., Goro Kono and Etsujiro Takahashi, “Hoikuno nakano hoken – Yochien/hoikusho denohokenshido no riron to jissen(Health as part of nursing – Theory and practice of health guidance in nursery schools),” revised edition, Tokyo: Houbunshorin, 2010.
3. Ruffin N.J. Human growth and development – A matter of principles. Virginia Cooperative Extension. Virginia Tech. 2019.
https://www.pubs.ext.vt.edu/content/dam/pubs_ext_vt_edu/350/350-053/350-053 (FCE-134P).pdf
4. Dhaker R. Growth and development.
https://www.slideshare.net/rdhaker2011/growth-and-developmentppt
5. Schaffer H.R. Key Concepts in developmental psychology, 58-61, Los Angeles, Sage, 2006
6. Montessori M. Six “Sensitive Periods”.
https://www.montessoritrainingusa.com/sites/montessoritrainingusa.com/files/Six%20Sensitive%20Periods.pdf
7.

American Montessori Association. Who Was Maria Montessori?
https://amshq.org/About-Montessori/History-of-Montessori/Who-Was-Maria-Montessori

8. Committee on Evaluation of Children’s Health. Children’s Health, the Nation’s Wealth: Assessing andImproving Child Health. p.4, Washington DC, The National Academies Press, 2004.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK92198/#ch2.s3
9. Committee on Evaluation of Children’s Health. Children’s Health, the Nation’s Wealth: Assessing and Improving Child Health.
p.45-90, Washington DC, The National Academies Press, 2004.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK92200/#ch3.s1
10. Pem D. Factors Affecting Early Childhood Growth and Development: Golden 1000 Days. Journal of Advanced Practices inNursing, 1:1, 2015. DOI:10.4172/2573-0347.1000101
11. Ali S.S. A brief review of risk-factors for growth and developmental delay among preschool children in developing countries.
Advanced Biomedical Research. 2:91.2013 doi: 10.4103/2277-9175.122523
12. National Institute of Statistics, Directorate General for Health, and ICF Macro, 2011. 2010 Cambodia.
Demographic and Health Survey: Key Findings. Phnom Penh, Cambodia and Calverton, Maryland,
USA: National Institute of Statistics, Directorate General for Health, and ICF Macro
https://www.nis.gov.kh/nis/CDHS/CDHS_2010_Key_Findings.pdf
13. The National Committee of Early Childhood Care and Development. National Action Plan on Early Childhood Care andDevelopment 2014-2018.
https://planipolis.iiep.unesco.org/sites/planipolis/files/ressources/cambodia_early_childhood_national_action_plan_2014-2018.pdf

48ជំពូកទី ៣៖ ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារ