ទិដ្ឋភាពទីបី ចិត្តត្ូវបានគ្យល់ថ មិនត្ឹមត្មានមុខងរនៅក្នុងខួរក្បាល និងផ្ន្កខាងក្នុងខ្លួនរបស់មនុស្សមា្ន្ក់ៗ
ប៉ុណ្ណ្ះទ្ ប៉ុន្ត្វាក៏មានមុខងរនៅក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយមនុស្ស និងអន្តរកម្មបរិស្ថ្នសង្គមផងដ្រ។ យោងទៅតាម
ភាពជាក់ស្ត្ងដ្លខួរក្បាល អញាណ និងព្លឹងមានមុខងរឆ្លើយតបទៅនឹងរំញោចតាមរយៈការធ្វើអន្តរកម្មជាមួយ
បរិស្ថ្នជុំវិញចិត្តហាក់ដូចជាអ្វីមួយដ្លមិនដំណើរការដោយឯករាជ្យក្នុងបុគ្គលមា្ន្ក់ៗ ប៉ុន្ត្ជាអ្វីមួយដ្លដំណើរការ
ត្នៅព្លមានទំនាក់ទំនងជាមួយបរិស្ថ្នជុំវិញជាអ្នកនាំមកកាន់បុគ្គលនោះ។ វាក៏រួមបញ្ចូលរវាងប្វត្តិសស្្ត និងវប្បធម៌ផងដ្រដើម្បីបង្កើតជាទម្ង់ចិត្តឡើង។ និយយម៉្យាងទៀត វាស្ថិតនៅត្ក្នុងអន្តរកម្មប្កបដោយថមពលរវាង
បុគ្គល និងបរិស្ថ្នជុំវិញ ឬប្វត្តិសស្្តវប្បធម៌ដ្លចិត្តកើតឡើង។ ដូច្ន្ះទិដ្ឋភាពន្ះសន្មតថ ជំងឺផ្លូវចិត្ត និងសុខភាព
ផ្លូវចិត្តមិនប្ក្តីមានជាប់ពាក់ព័ន្ធយ៉្ងខា្ល្ំងទៅនឹងបញ្ហ្ទំនាក់ទំនងអន្តរកម្មជាមួយបរិស្ថ្នជុំវិញ ឬទំនាក់ទំនង
នឹងការសម្បខ្លួនរបស់បុគ្គលមា្ន្ក់ៗទៅនឹងបរិស្ថ្ន ឬប្វត្តិសស្ត្ វប្បធម៌។
ជាការពិតណស់ ទិដ្ឋភាពទាំងបីន្ចិត្តន្ះមិនឯករាជ្យទ្ ប៉ុន្ត្ពួកវាមានទំនាក់ទំនងគ្ន្ទៅវិញទៅមក។ ពោលគឺ
ចិត្តរបស់មនុស្សដ្លជាបាតុភូតមួយត្ូវបានគ្មើលពីទិដ្ឋភាពទាំងបីគឺ៖ ទិដ្ឋភាពជីវសស្ត្ ទិដ្ឋភាពចិត្តសស្ត្ និងទិដ្ឋភាពសង្គម។ ចិត្តត្ូវមានទិដ្ឋភាពទាំងបីន្ះរួមបញ្ចលូ គ្ន។្ ចិតន្ត ះ្ មានន័យថ ដើមប្ ពី ចាិ រណលើសខុ ភាពផ្លូវចិត្ត
ចាំបាច់ត្ូវពិនិត្យឱ្យបានទូលំទូលាយលើទិដ្ឋភាពជីវសស្ត្ដ្លសំខាន់រួមមាន ការលូតលាស់ ការអភិវឌ្ឍន្ប្ព័ន្ធ
ប្សទក្នុងខួរក្បាលនិងផ្ន្កផ្ស្ងៗន្រាងកាយ ទិដ្ឋភាពចិត្តសស្ត្ដ្លផ្ត្តលើបទពិសោធន៍ និងរបៀបរស់នៅ
របស់បុគ្គលមា្ន្ក់ៗ និងទិដ្ឋភាពសង្គមដ្លរួមមានជាចម្បងអន្តរកម្មបុគ្គលមា្ន្ក់ៗជាមួយនឹងទំនាក់ទំនងបរិស្ថ្នសង្គម
ដ្លនៅជុំវិញពួកគ្ដូចជា គ្ួសរ សលារៀន សហគមន៍មូលដ្ឋ្ន និងប្ទ្សជាតិ ព្មទាំងប្វត្តិសស្ត្ វប្បធម៌
ប្ទ្ស ឬតំបន់របស់ពួកគ្។

១.២. ការអភិវឌ្ឍន្ចិត្ត
១.២.១. ការអភិវឌ្ឍន្ចិត្តក្នុងទិដ្ឋភាពជីវសស្ត្
ដូចជាករណីផ្ន្កផ្លូវចិត្ត យើងពិនិត្យការអភិវឌ្ឍន្ចិត្តច្ញពីទិដ្ឋភាពទាំងបីគឺ ទិដ្ឋភាពជីវសស្ត្ ទិដ្ឋភាពចិត្តសស្ត្
និងទិដ្ឋភាពសង្គម។
ទីមួយ ការអភិវឌ្ឍន្ចិត្តក្នុងទិដ្ឋភាពជីវសស្ត្គឺផ្អ្កលើការលូតលាស់/ការអភិវឌ្ឍន្ប្ព័ន្ធសរស្ប្សទខួរក្បាល។
ដូច្ន្ះវាបានគំទ្ដោយការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរាងកាយផងដ្រ។ យោងទៅតាមដ្កាបាន (Dekaban) និងសដូវស្គី (Sadowsky)1 បានឱ្យដឹងថខួរក្បាលមួយមានទម្ងន់ ៣៦០ក្្ម ចំពោះក្ម្ងស្ីដ្លទើបនឹងកើត និង៣៨០ក្្ម ចំពោះក្ម្ងប្ុសដ្លទើបនឹងកើតដូចដ្លបានបង្ហ្ញក្នុង រូបទី ១២.១។ បនា្ទ្ប់ពីកំណើតបានមួយឆ្ន្ំ
ខួរក្បាលលូតលាស់បហ្ ល្ ១,៦ដង ទៅដល់ ៩៤០ក្ម្ ចំពោះក្មង្ ស្ី ហើយ ៩៧០ក្ម្ ចំពោះក្មង្ ប្សុ ។ ទម្ងនខ់ រួ ក្បាល
ត្ូវបានគ្ដឹងថនឹងឈានដល់ ៩០% ន្ទម្ងន់នោះចំពោះមនុស្សព្ញវ័យនៅអាយុប្ហ្លជា ៦ឆ្ន្ំ។ បនា្ទ្ប់ពីនោះ
អត្្ន្ការលូតលាស់របស់ខួរក្បាលថយចុះដោយទំហំខួរក្បាលនឹងឈានដល់កម្ិតកំពូលនៅអាយុ ១៩-២១ឆ្ន្ំ។
មួយផ្ន្កដោយសរភាពខុសគ្ន្ន្សមាសភាគរបស់រាងកាយបុគ្គល ទម្ងន់ខួរក្បាលខុសគ្ន្ទៅតាមភ្ទដ្រ វាមានទម្ងន់១ ៣១០ក្្ម ចំពោះស្ត្ី និងទម្ងន់ ១ ៤៥០ក្្ម ចំពោះបុរសដ្លបង្ហ្ញថ បុរសមានខួរក្បាលធ្ងន់ជាងស្ត្ី។ ទម្ងន់
ខួរក្បាលចាប់ផ្តើមថយចុះនៅវ័យ ៥០ឆ្ន្ំជាង ព្លមនុស្សកាន់ត្ចំរើនវ័យ។

220ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

(g)

ប្ុស

ស្ី

1600
1400

1200
1000

800
600

400
200

0

ទារកទើបកើត

1ឆ្ន្ំ

2ឆ្ន្ំ

3ឆ្ន្ំ

2ឆ្ន្ំ

10-12ឆ្ន្ំ

50-60ឆ្ន្ំ

81-85ឆ្ន្ំ

This figure is created based on data obtained from “Dekaban, A.S. and Sadowsky,
D., Changes in brain weights during the span of human life: relation of brain weights to body heights
and body weights, Ann. Neurology, 4:345-356, 1978”រូបទី ១២.១៖ ទម្ងន់ខួរក្បាលរបស់មនុស្សគិតតាមភ្ទ និងអាយុ

ទន្ទឹមគ្ន្ន្ះដ្រ ទាក់ទងនឹងការផ្ល្ស់ប្តូរដង់សុីត្ 2 ន្សុីណប់ន្កោសិកាប្សទ នៅក្នុងកន្សាមខួរក្បាលផ្ន្កខាង
មុខ (prefrontal cortex) ដ្លទទួលខុសត្ូវលើមុខងរបញ្ញ្កម្ិតខ្ពស់របស់មនុស្សដូចជាការគ្ប់គ្ងភាស និងការគិត ដង់សុីត្ន្សុីណប់ន្កោសិកាប្សទនៅអាយុ ៤ឆ្ន្ំ ក្្យកំណើតនឹងឈានដល់ទ្វ្ដងរបស់កម្ិតមនុស្ស
ព្ញវ័យ។ ការកាត់បន្ថយសុីណប់ន្កោសិកាប្សទ ចាប់ផ្តើមរើកចម្ើនយឺតៗ ចាប់ពីអាយុប្ហ្ល ៤ឆ្ន្ំ និងបង្កើន
ល្បឿនខា្ល្ំងនៅអាយុប្ហ្ល ១៤-១៦ឆ្ន្ំ ក្នុងវ័យជំទង់។ ខណៈព្លដ្លបណ្ត្ញសុីណប់ន្កោសិកាប្សទដ្ល
ត្ូវបានប្ើជាញឹកញាប់នឹងនៅសល់ទុក ចំណ្កឯសុីណប់ន្កោសិកាប្សទដ្លមិនបានប្ើនឹងត្ូវបានកាត់ច្ញ
និងបំបាត់ចោលត្ម្តង។
ដង់សត
ីុ ន
្ ស
្ ណ
ីុ
ប់នកោ
្ សិកាប្សទកាន់តខ្ ស្ព ់ មិនប្ក្ ដថ ការបំពញ្ មុខងរកាន់តល្ ជា្អ ងមុននោះទ្ បណ្តញ
្ដ្លស្មុគស្ម្ញខា្ល្ំងព្កមិនអាចដំណើរការព័ត៌មានប្កបដោយប្សិទ្ធភាពដូចដ្លគ្ស្ម្ឃើញនៅក្នុងបណ្ត្ញ
ព័ត៌មានសំញាុ្ំនោះទ្។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅព្លដ្លការកាត់បន្ថយសុីណប់ន្កោសិកាប្សទ (synaptic pruning)ប្ព្ឹត្តិទៅ ការបញ្ជូនព័ត៌មាននឹងកាន់ត្មានប្សិទ្ធភាពដូចដ្លគ្ស្ម្ឃើញនៅបណ្ត្ញផ្លូវធំៗ។ ដោយសរ
ត្ការកាត់បន្ថយសុីណប់ន្កោសិកាប្សទន្ះកើតឡើងតាមរយៈអន្តរកម្មរវាងរាងកាយ និងបរិស្ថ្នដ្លជា
បរិស្ថ្នដ្លបុគ្គលបានចំណយនៅអំឡុងព្លវ័យជំទង់គឺពិតជាមានសរៈសំខាន់ណស់។ វ័យជំទង់គឺជាអំឡុងព្ល
ដ្លការកាត់បន្ថយសុីណប់ន្កោសិកាប្សទកើតឡើងយ៉្ងខា្ល្ំង វាគឺជារយៈព្លមួយដ្លរចនាសម្ព័ន្ធខួរក្បាល
ត្ូវបានកសងឡើងវិញជាគំហុក ហ្តុដូចន្ះហើយទើបគ្ចាត់ទុកវារយៈព្លមួយដ្លជំងឺផ្លូវចិត្តទំនងជាមាន
វិវឌ្ឍនៅអំឡុងព្លន្ះ (អំឡុងព្លងយឈឺ) និងអាចធ្វើឱ្យមានអាកប្បកិរិយខុសធម្មតាកើតឡើង។ គ្បា៉្ន់ប្មាណថ
វាត្ូវការព្លប្ហ្ល ២៥ឆ្ន្ំ ដើម្បីឱ្យកន្សាមខួរក្បាលផ្ន្កខាងមុខចាស់ទុំដល់កម្ិតព្ញវ័យ។

ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

221

អត្ថបទដកស្ង់ ១២.១៖ តើកន្សាមខួរក្បាលផ្ន្កខាងមុខ និងសុីណប់ន្កោសិកាប្សទគឺជាអ្វី?

ខួរក្បាលច្កច្ញជាផ្ន្កៗគឺខួរធំ (cerebrum) ខួរតូច (cerebellum) និងតួខួរក្បាល (brain stem) (វាក្យសព្ទរួម
សម្្ប់ខួរក្បាលកណ្ត្ល (midbrain) ខួរកញ្ចឹងក (medulla oblongata) និងប៉ុង (pons))។ ក្នុងចំណម
ផ្ន្កៗទាំងន្ះ អឌ្ឍគោលខួរត្ូវបានបំប្កទៅជាបួនតំបន់គឺថតមុខ (frontal lobe) (មានមុខងរជាចម្បងទាក់ទង
នឹងការគិត ការវិនិច្ឆ័យ និងសកម្មភាព) ថតក្្យខាងលើ (parietal lobe)(មានមុខងរចម្បងក្នុងការដឹង
និងអារម្មណ៍) កំពូកខួរខាងក្្យ (occipital lobe) (ចក្ខុវិញ្ញ្ណ) និងសៀតផ្ក្ (temporal lobe) (សមត្ថភាព
ស្ដ្ប់ឮ និងការចងចាំ)។ កន្សាមខួរក្បាលផ្ន្កខាងមុខ អភិវឌ្ឍជាងនៅមនុស្សច្ើនជាងនៅសត្វដទ្ទៀតដ្ល
មានប្ហ្ល ៣០% ន្ថតមុខ និងប្ហ្ល ១០% ន្ខួរក្បាលទាំងមូល។ កន្សាមខួរក្បាលខាងមុខ
ទទួលខុសត្ូវចំពោះមុខងរបញ្ញ្ដ្លចាំបាច់សម្្ប់ការរស់នៅរបស់មនុស្សរួមមាន ការជញ្ជឹងគិត/ការគិត
ការគ្ប់គ្ងសកម្មភាព និងអារម្មណ៍ ការប្្ស្័យទាក់ទង ការត្ួតពិនិត្យការចងចាំ ការធ្វើការសម្្ចចិត្ត
ការដោះស្្យបញ្ហ្ និងការធ្វើសកម្មភាពដោយមានគោលដៅវ្ងឆ្ង្យ។
នៅក្នុងប្ព័ន្ធប្សទ កោសិកាប្សទ (ណឺរ៉ូន) ទទួលខុសត្ូវក្នុងការបញ្ជូនព័ត៌មាន។ កោសិកាប្សទ
មិនភា្ជ្ប់គ្ន្ទ្ ប៉ុន្ត្នៅជិតគ្ន្ដោយមានគមា្ល្តចនោ្ល្ះពីមួយទៅមួយ។ ការទាក់ទងគ្ន្ពីចុងមា្ខ្ងន្កោសិកាប្សទ
មួយទៅកោសិកាប្សទបនា្ទ្ប់ហៅថ សុីណប់ (Synapse)។ អ្នកបញ្ជូនសរប្សទមួយត្ូវបានបញ្ច្ញនៅ
ក្នុងចនោ្ល្ះគមា្ល្តន្ះ ហើយព័ត៌មានត្ូវបានបញ្ជូនពីកោសិកាប្សទមួយទៅកោសិកាមួយទៀត។ ឧទាហរណ៍
នៅព្លប្ព័ន្ធប្សទសំបា៉្ទិចត្ូវបានធ្វើឱ្យសកម្ម អរម៉ូនអាដ្្ណលីន (Noradrenaline) ត្ូវបាន
បញ្ច្ញដ្លធ្វើឱ្យសភាពន្ចិត្ត និងរាងកាយសកម្មឡើង ខណៈព្លដ្លការធ្វើឱ្យសកម្មន្ប្ព័ន្ធប្សទ
បា៉្រា៉្សំបា៉្ទិចន្ប្ព័ន្ធប្សទ នាំឱ្យមានការបញ្ច្ញសរជាតិអាស្ទីលកូលីន ( acetylcholine) ដ្លបង្កើតឱ្យ
មានសភាពធូរស្្លក្នុងចិត្ត និងរាងកាយ (សូមមើលជំពូកទី ២)។

១.២.២. ការអភិវឌ្ឍផ្លូវចិត្តក្នុងទិដ្ឋភាពផ្លូវចិត្ត/ចិត្តសស្ត្
ទោះបីជាមានទ្ឹស្តីផ្ស្ងៗគ្ន្អំពីការអភិវឌ្ឍផ្លូវចិត្តក្នុងទិដ្ឋភាពផ្លូវចិត្ត/ចិត្តសស្ត្ក៏ដោយ ក្នុងចំណមនោះទ្ឹស្តីពីរ
អាចបង្ហ្ញជាតំណងបានគឺ ទ្ឹស្តីការអភិវឌ្ឍបញ្ញ្របស់ព្យាជ្ត (Piaget) និងទ្ឹស្តីការអភិវឌ្ឍអាយុកាលរបស់
អ្រើកសន់ (Erickson)។

ក. ទ្ឹស្តីន្ការអភិវឌ្ឍបញ្ញ្របស់ព្យាជ្ត (Piaget) (រូបទី ១២.២)យោងតាមទ្ឹស្តីន្ការអភិវឌ្ឍបញ្ញ្របស់ហ្សង់ព្យាជ្ត (Jean Piaget) (ចិត្តវិទូខាងការអភិវឌ្ឍជនជាតិស្វុីស
ឆ្ន្ំ ១៨៩៦-១៩៨០) 3,4 កុមារអាយុប្ហ្លពី ០-២ឆ្ន្ំ ស្ថិតនៅក្នុងដំណក់កាលចលករវិញ្ញ្ណដ្លជាដំណក់កាល
ទទួលចំណ្ះដឹងពិភពជុំវិញគឺនៅមានកម្ិតនៅត្ឹមត្អ្វីដ្លពួកគ្អាចដឹងដោយញាណ និងប៉ះបានប៉ុណ្ណ្ះ។
កាលណញាណន្វត្តមានរបស់ពួកគ្ចាប់ផ្តើមរើកចម្ើន

ពួកគ្ចាប់ផ្តើមយល់ពីអ្វីៗដ្លកំពុងមានវត្តមាន

ទោះបីជាមើលមិនឃើញវា ព្មទាំងចាប់ផ្ដើមយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងហ្តុនិងផល។ បនា្ទ្ប់មក ក្ម្ងៗដ្លមានអាយុ
ប្ហ្លពី ២-៧ឆ្ន្ំ ស្ថិតនៅក្នុងដំណក់កាលបុរ្ប្តិបត្តិ (preoperational stage) ដោយពួកគ្ចាប់ផ្តើម
គិតដោយប្ើរូបភាព ព្មទាំងចាប់ផ្ដើមការស្ម្រវើរវាយក៏ចាប់ផ្តើមល្ចឡើងក្នុងពាក្យសំដី និងការល្ងរបស់ពួកគ្។
ពួកគ្ចូលចិត្តប្ើវិញ្ញ្ណនិយម (ព្លឹងវិញ្ញ្ណ) សម្្ប់គិតពីបាតុភូតធម្មជាតិដូចជា ភ្នំខឹងជាដើម។ ការគិត
របស់ពួកគ្នៅត្ផ្ត្តលើខ្លួនឯងនៅឡើយ។ អំឡុងអាយុប្ហ្លពី ៧-១១ឆ្ន្ំ ន្ះគឺជាដំណក់កាលប្តិបតិ្ត
ជាក់ស្ត្ង (concrete operational stage) ដោយកុមារចាប់ផ្តើមគិតបានយ៉្ងត្ឹមត្ូវសមហ្តុផល ហើយកា្ល្យជាមនុស្សដ្លផ្ត្តលើខ្លួនឯងតិចជាងមុន ហើយអាចមើលទៅលើរឿងនានាដោយប្ើទិដ្ឋភាពផ្ស្ងៗ។
ឧទាហរណ៍ ពួកគ្ចាប់យកនូវបញ្ញត្តិអភិរក្ស (concept of conservation) នោះគឺបរិមាណទឹកនៅដដ្ល
222

ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

ទោះបីជាវាត្ូវបានផ្ទ្រពីធុងមួយទៅធុងមួយទៀតដ្លមានរាងខុសគ្ន្ក៏ដោយ។ បនា្ទ្ប់ពីដំណក់កាលន្ះ ចាប់ពី
ព្លដំបូងន្វ័យជំទង់ ដំណក់កាលប្តិបត្តិការផ្លូវការ (formal operational stage) ដោយការគិតរបស់មនុស្ស
ព្ញវ័យត្ូវបានចាប់យក និងចាប់ផ្តើម។ នៅក្នុងដំណក់កាលន្ះពួកគ្ចាប់យកការគិតប្បអរូបី ហើយចាប់ផ្តើម
គិតរឿងនានានៅក្នុងក្បាលយោងទៅតាមចក្ខុវិញ្ញ្ណ និងឧត្តមគតិដោយគ្ម្នបទពិសោធន៍ជាក់ស្ត្ងឡើយ។
ឧទាហរណ៍ ពួកគ្អាចគិតតាមប្បវិទ្យាសស្ត្ បង្កើតសម្មតិកម្មសម្្ប់ការបា៉្ន់ស្ម្ន និងប្ៀបធៀបលទ្ធផល
ទៅនឹងការពិតដើម្បីទាញស្ចក្តីសន្និដ្ឋ្ន។
ដំណក់កាលចលករវិញ្ញ្ណ
(Sensorimotor stage)(អាយុ ០-២ឆ្ន្ំ)ចាប់ផ្តើមយល់អំពីជីវិតខ្លួនឯង។

ដំណក់កាលបុរ្ប្តិបត្តិ
(Preoperational stage)(អាយុ ២-៧ឆ្ន្ំ)គិតដោយប្ើរូបភាព។

ដំណក់កាលប្តិបត្តិជាក់ស្ត្ង
(អាយុ ៧-១១ឆ្ន្ំ)គិតសមហ្តុផល។

ទទួលបានការគិតប្បអរូបី។

បុព្វហ្តុន្អំពើ និងលទ្ធផល។

ពាក្យសំដី និងការល្ង។

ទិដ្ឋភាពផ្ស្ងៗ។

ឧត្តមគតិ។

ចាប់ផ្តើមយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាង

ចំណង់ចិត្តលឡើងតាម
ការគិតគឺអាតា្ម្និយម។

អាចមើលឃើញអ្វីៗពី

ដំណក់កាលប្តិបត្តិ
ផ្លូវការ (ពីដើមវ័យជំទង់)គិតទៅតាមចក្ខុវិញ្ញ្ណ និងរូបទី ១២.២៖ ទ្ឹស្តីការអភិវឌ្ឍបញ្ញ្របស់ព្យាជ្ត (Piaget)ខ. ទ្ឹស្តីការអភិវឌ្ឍអាយុកាលរបស់អ្រើកសន់ (Erikson)លោកអ្រើក អ្រើកសន់ (Erik H. Erikson) (ចិត្តវិទូ និងអ្នកវិភាគផ្លូវចិត្ត ជនជាតិអាម្រិកាំងកើតនៅប្ទ្ស
អាឡឺម៉ង់ ១៩០២-១៩៩៤)5 បានប្ងច្ករយៈព្លន្ជីវិតតាំងពីទារករហូតដល់មជ្ឈិមវ័យជា ៨ដំណក់កាល
អភិវឌ្ឍន៍ដោយកំណត់លក្ខណៈដំណក់កាលនីមួយៗយោងទៅតាមជំនាញជាក់លាក់ដ្លត្ូវចាប់យក និងកាតព្វកិច្ច
អាកប្បកិរិយដ្លត្ូវសម្្ចឱ្យជោគជ័យ ឬកាតព្វកិច្ចក្នុងការអភិវឌ្ឍ។ ពួកគ្រួមមាន វ័យទារក (infancy) (ទំនុកចិត្ត
មូលដ្ឋ្ន ទល់នឹងការមិនទុកចិត្ត) ដើមវ័យកុមារ (early childhood) (ស្វ័យភាពទល់នឹងភាពអៀនខា្ម្ស/មន្ទិលសង្ស័យ)វ័យចូលរៀនសលាមត្ត្យ្យ (preschool) (ការផ្តួចផ្តើម ទល់នឹងពិរុទ្ធភាព) វ័យចូលសលារៀន (school age)(ភាពឱហាត ទល់នឹងភាពអន់ខ្សាយ) វ័យជំទង់ (adolescence) (ការបង្កើតអត្តសញ្ញ្ណ ទល់នឹងការសយភាយ)ពាក់កណ្ត្លវ័យជំទង់ (young adulthood) (ភាពស្និទ្ធស្ន្ល ទល់នឹងភាពឯកា) មជ្ឈិមវ័យ (middle adulthood)(ការគិតអំពីមនុស្សទូទៅ ទល់នឹងអាតា្ម្និយម) និងវ័យចំណស់ (senium) (ភាពសោ្ម្ះត្ង់ ទល់នឹងភាពអស់សង្ឃឹម)។
តាមទស្សនៈរបស់អ្រើកសន់ (Erikson) ប្សិនបើកិច្ចការអភិវឌ្ឍន្ដំណក់កាលអភិវឌ្ឍនីមួយៗទទួលបាន
ជោគជ័យ បុគ្គលនឹងចាប់យកបាននូវចរិតលក្ខណៈតាមប្្ថ្ន្ ប៉ុន្ត្បើមិនដូចោ្ន្ះទ្ បុគ្គលនឹងល្ចច្ញនូវចរិតបុគ្គលិក
លក្ខណៈដ្លខុសពីក្តីប្ថ្ន្។ ឧទាហរណ៍ កិច្ចការសំខាន់មួយសម្្ប់កុមារនៅវ័យចូលរៀនសលាមត្ត្យ្យ (អាយុប្ហ្លពី ៣-៤ឆ្ន្ំ) គឺត្ូវ «ធ្វើអ្វីៗដោយខ្លួនឯង ឬពឹងផ្អ្កលើអ្នកដទ្» ហើយបនា្ទ្ប់មកគឺជួបប្ទះបទពិសោធន៍
នូវវិបត្តិក្នុងការអភិវឌ្ឍនានា អាស្័យថតើពួកគ្អភិវឌ្ឍស្វ័យភាព ឬក៏ភាពអៀនខា្ម្សនិងមន្ទិល (ឧទាហរណ៍
វិបត្តិលើការបញ្ចៀសស្វ័យភាព)។ ប្សិនបើពួកគ្អាចសម្្ចកិច្ចការបានដោយជោគជ័យ ពួកគ្នឹងទទួលបាន
នូវស្ម្រតីឯករាជ្យ និងញាណគ្ប់គ្ងដ្លនឹងអភិវឌ្ឍឆន្ទៈរបស់ពួកគ្ ប៉ុន្ត្ប្សិនបើពួកគ្បរាជ័យ នោះពួកគ្នឹង
បាត់បង់ទំនុកចិត្តលើសមត្ថភាពរបស់ពួកគ្ និងមានអារម្មណ៍អៀនខា្ម្សចំពោះខ្លួនឯង។ កិច្ចការមួយសម្្ប់កុមារនៅ
វ័យចូលសលារៀនដំបូង (អាយុប្ហ្លពី ៤-៥ឆ្ន្ំ) គឺ តើពួកគ្អាចធ្វើអ្វីៗបានតាមគំនិតផ្តួចផ្តើមរបស់ពួកគ្
ដ្រឬទ្ ហើយពួកគ្ជបួ ប្ទះបទពិសោធន៍នវូ វិបត្តដិ ល្ ពួកគ្តវូ្ ប្ឈមនឹងគំនតិ ផ្តចួ ផ្តមើ ឬអារម្មណព៍ រិ ទ
ុ ច
្ធ ពោ
ំ ះ
អាកប្បកិរយិ អវិជ្ជមានរបស់ពួកគ្ដ្រឬទ្។ ប្សិនបើពួកគ្ទទួលបានជោគជ័យ ពួកគ្អភិវឌ្ឍនូវញាណន្
គោលបំណង និងឆន្ទៈក្នុងការសកល្បងអ្វីដ្លថ្មី ប៉ុន្ត្ប្សិនបើបរាជ័យវើញ ពួកគ្នឹងអភិវឌ្ឍនូវអារម្មណ៍ពិរុទ្ធ
ឬកា្ល្យជាអកម្ម។ កុមារនៅវ័យចូលសលារៀនយឺត (អាយុប្ហ្ល ៥-១២ឆ្ន្ំ) ជួបប្ទះបទពិសោធន៍នូវវិបត្តិមួយ
ដ្លសមត្ថភាពរបស់ពួកគត់ក្នុងការធ្វើអ្វីៗឱ្យបានល្អនឹងត្ូវបានធ្វើការសកល្បង បនា្ទ្ប់ពីចូលសលារៀនពួកគ្
ចាប់ផ្តើមផ្ល្ស់ប្តូរការផ្ត្តអារម្មណ៍របស់ពួកគ្លើទំនាក់ទំនងសង្គមរបស់ពួកគ្ពីគ្ួសរទៅកាន់មិត្តភក្តិ និងជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

223

គ្ូច្ើនជាង។ ប្សិនបើពួកគ្ល្ងជាមួយមិត្តភក្តិរៀននៅក្នុងថ្ន្ក់ ធ្វើកិច្ចការផ្ទះ និងចូលរួមសកម្មភាពសលារៀន
បានល្អ ពួកគ្នឹងមានអារម្មណ៍ជឿជាក់ និងមានមទនភាពចំពោះសមត្ថភាពរបស់ពួកគ្ដ្លនឹងអភិវឌ្ឍនូវការខិតខំ
ព្យាយមរៀនសូត្។ ទន្ទឹមនឹងន្ះប្សិនបើពួកគ្មិនបានធ្វើរឿងទាំងនោះឱ្យបានល្អបើធៀបជាមួយមិត្តភក្តិរបស់គ្
ពួកគ្នឹងមានអារម្មណ៍ថអន់ជាងគ្ ឬខ្វះទំនុកចិត្តដ្លធ្វើឱ្យគ្មានអារម្មណ៍ថចូលគ្មិនចុះក្នុងជីវិតក្នុងសលារៀន
របស់ពួកគ្។តាមរយៈបទពិសោធន៍ទាំងន្ះ ក្ម្ងៗអាចអភិវឌ្ឍបាននូវគំនិតស្គ្ល់ពីខ្លួនឯង។ ការគំទ្ពីឪពុកមា្ត្យ
លោកគ្ូអ្នកគ្ូ និង មិត្តភក្តិដ្លត្ូវបានផ្តល់ឱ្យដើម្បីដោះស្្យភារកិច្ចអភិវឌ្ឍន៍ន្ដំណក់កាលន្ះនឹងអនុញ្ញ្ត
ឱ្យកុមារសម្្ចបាននូវភារកិច្ចកាន់ត្ងយស្ួល និងចិត្តរបស់ពួកគ្អភិវឌ្ឍកាន់ត្មានសុខភាពល្អ។ វាក៏នឹង
ជួយដោះស្្យនូវកិច្ចការអភិវឌ្ឍនានាទាក់ទងនឹងការបង្កើតអត្តសញ្ញ្ណក្នុងវ័យជំទង់។
ក្នុងវ័យជំទង់ (អាយុប្ហ្លជាពី ១២-១៩ឆ្ន្ំ) កុមារប្ឈមនឹងសំណួរថ តើពួកគ្ជានរណ ហើយជួបប្ទះនឹង
បញ្ហ្ប្ឈមធំមួយក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញ្ណ។ នៅព្លដ្លពួកគ្ទទួលបានតួនាទីរបស់ពួកគ្នៅក្នុងសង្គមតាម
រយៈបទពិសោធន៍ផ្ស្ងៗគ្ន្ក្នុងការសិក្សា ការងរ និងទំនាក់ទំនងសង្គម ពួកគ្នឹងអាចស្វ្ងយល់ពីខ្លួនឯងកាន់ត្
សុីជម្្ និងមានស្ម្រតីភា្ញ្ក់រលឹកពីខ្លួនឯងកាន់ត្ច្បាស់។ អ្នកដ្លខកខានមិនបានស្វ្ងរកតួនាទី ឬនៅនឹងកន្ល្ង
ដ្លពួកគ្ត្ូវនៅក្នុងសង្គម អាចកា្ល្យជាមនុស្សព្ញវ័យដ្លមានស្ម្រតីមិនច្បាស់លាស់។ ការអភិវឌ្ឍនៅក្នុង
វ័យន្ះ និងក្្យព្លព្ញវ័យមិនត្ូវបានពិភាក្សាលម្អិតនៅទីន្ះទ្។

១.២.៣. ការអភិវឌ្ឍចិត្តក្នុងទិដ្ឋភាពសង្គម
ចុងក្្យ យើងពិភាក្សាលើទ្ឹស្តីអំពីការអភិវឌ្ឍចិត្តតាមរយៈទំនាក់ទំនងសង្គម។ ការទទួលស្គ្ល់ខ្លួនឯងរបស់
បុគ្គលមា្ន្ក់ៗថ «តើខ្ញុំជានរណ» គឺមិនអាចទៅរួចទ្បើគ្ម្នអ្នកដទ្។ នោះគឺដោយសរត្មនុស្សមា្ន្ក់ត្ូវការមនុស្ស
មា្ន្ក់ទៀតដ្លខុសពីខ្លួនយើងមកបញ្ជ្ក់ពីស្ថ្នភាពរស់នៅរបស់គ្ន្ទៅវិញទៅមក។ ឧទាហរណ៍ ចំពោះការអភិវឌ្ឍចិត្ត
ក្នងុ វ័យទារក ទំនាក់ទនំ ងរវាងទារកនិងអ្នកមើលថ្ ព្មទាំងបរិសន្្ថ ចិញមឹ្ច បីបាច់គពឺ តិ ជាមានសរៈសំខាន់។ រ៉ន្ ស្ពត
ី(Rene Spitz) (គ្ូព្ទ្យកុមារវិកលចរិត និងអ្នកបច្ច្កទ្សខាងវិភាគផ្លូវចិត្តជនជាតិអាម្រិកកើតនៅទីក្ុងវើយ្ន
ឆ្ន្ំ ១៨៨៧-១៩៧៤)6 បានរកឃើញ ការនៅមន្ទីរព្ទ្យយូរ (hospitalism) ជាបាតុភូតមួយដ្លទារកត្ូវបានដក់ចិញ្ចឹមនៅ
កន្ល្ងមួយដ្លឆ្ង្យពីឪពុកមា្ត្យដោយហ្តុផលមួយចំនួន ពួកគ្ទទួលរងនូវការអភិវឌ្ឍយឺតផ្ន្ករាងកាយ បញ្ញ្
អារម្មណ៍ ឬការអភិវឌ្ឍភាសយឺតដោយសរគ្ម្នការដស់តឿនគ្ប់គ្ន់ពីឪពុកមា្ត្យ ពោលគឺការប៉ះពាល់រាងកាយ និងទំនាក់ទំនងផ្លូវចិត្តជាមួយឪពុកមា្ត្យ។ បាតុភូតន្ះបានកា្ល្យជាបញ្ហ្មួយរួចទៅហើយនៅសតវត្សរ៍ទី ១៩។ ទារកអភិវឌ្ឍ
ចិត្តរបស់ពួកគ្ដោយការប្្ស្័យទាក់ទងជាមួយអ្នកថ្រក្សា និងបរិស្ថ្នចិញ្ចឹមបីបាច់តាមរយៈរាងកាយ។
បើយោងតាមគំរូមួយដ្លបង្ហ្ញនៅក្នុងសុខភាពមនុស្សវ័យជំទង់សតវត្សរ៍ទី ២១7 បរិស្ថ្នដ្លពួកគ្ធ្វើ
ទំនាក់ទំនងជាមួយដូចជា សលារៀន គ្ួសរ សង្ក្ត់ និងសង្គមដ៏ធំមួយនោះ គ្ចាត់ទុកថជាប្ព័ន្ធជីវចម្ុះ
សង្គមមួយ (social ecosystem)។ ប្ព័ន្ធជីវចម្ុះសង្គមន្ះជះឥទ្ធិពលដល់សុខភាពមនុស្សព្ញមួយជីវិត ចាប់តាំង
ពីមុនកំណើតរហូតដល់វ័យចំណស់។ ដូច្ន្ះការវិវឌ្ឍន្ចិត្តមនុស្សនៅត្បន្តរងឥទ្ធិពលពីប្ព័ន្ធជីវចម្ុះសង្គម។

១.៣. តើសុខភាពផ្លូវចិត្តគឺជាអ្វី?
យោងតាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) សុខភាពផ្លូវចិត្តគឺលើសពីស្ថ្នភាពដ្លមានស្រើភាពពីជំងឺផ្លូវចិត្ត
ទៅទៀត វាគឺជាសមត្ថភាពក្នុងការគិតនិងរៀនដើម្បីយល់ពីអារម្មណ៍របស់អ្នកដទ្ ព្មទាំងឆ្លើយតបចំពោះកតា្ត្ទាំងនោះ
ដូចដ្លបានបង្ហ្ញនៅក្នុងនិយមន័យសុខភាពរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក (សូមមើលជំពូកទី ១)។8 បន្ថ្មពីលើន្ះទៀត សុខភាពផ្លូវចិត្តគឺជាលក្ខខណ្ឌមួយដ្លបុគ្គលមា្ន្ក់ៗមានសុខភាពផ្ន្ករាងកាយ ផ្លូវចិត្ត សុខភាពសង្គម វប្បធម៌
សុខភាពខាងព្លឹងវិញ្ញ្ណ និងកតា្ត្ពាក់ព័ន្ធដទ្ទៀតប្កបដោយតុល្យភាព ហើយក្នុងនោះបុគ្គលនោះមានភាព
ចុះសម្ុងនឹងបរិស្ថ្ន។8 ដូច្ន្ះសុខភាពផ្លូវចិត្តគឺជាសុខភាពដ្លមិនអាចញ្កដច់ពីគ្ន្ពីសុខភាពផ្លូវកាយ ផ្លូវចិត្ត
និងសង្គមឡើយ។ លើសពីន្ះទៅទៀត វាគឺជាសុខភាពដ្លមិនអាចញ្កច្ញពីបរិស្ថ្នបានឡើយ។
224

ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

អង្គការសុខភាពពិភពលោកក៏បានបញ្ជ្ក់ផងដ្រថ វាជាលក្ខខណ្ឌមួយដ្លបុគ្គលមា្ន្ក់ៗអាចបង្ហ្ញសមត្ថភាព
របស់ខ្លួនយ៉្ងរលូនទប់ទល់នឹងការតានតឹងចិត្ត (ស្្្តស) ផ្ស្ងៗនៅក្នុងជីវិតប្ចាំថ្ង្ ចូលរួមក្នុងការងរ និងការ
សិក្សាដើម្បីចូលរួមចំណ្កក្នុងសង្គម។ WHO សង្កត់ធ្ងន់ទៅលើសរៈសំខាន់ន្សុខភាពផ្លូវចិត្តដោយរៀបរាប់ថ សុខភាព
ផ្លូវចិត្តគឺជាមូលដ្ឋ្នគ្ឹះន្សមត្ថភាពរបស់ក្ុមនិងបុគ្គលដ្លអាចឱ្យមនុស្សគិតពីទំនាក់ទំនងរវាងគ្ន្ទៅវិញទៅមក
ការរកប្្ក់ចំណូល និងភាពរើករាយនឹងជីវិត។9យោងតាមការរៀបរាប់ទាំងអស់ន្ះ សុខភាពផ្លូវចិត្តត្ូវបានគ្ចាត់ទុកថជាលក្ខខណ្ឌមួយដ្លបុគ្គលមា្ន្ក់ៗ
មានសមត្ថភាពរស់នៅដោយឯករាជ្យ (ឬញាណជាភា្ន្ក់ងរ) ក្នុងនាមជាមនុស្សលោកនៅក្នុងពិភពលោកន្ះ ហើយអាច
បង្ហ្ញសមត្ថភាពនោះបាន។ ដូច្ន្ះសុខភាពផ្លូវចិត្តក្នុងដំណក់កាលអភិវឌ្ឍន៍ត្ូវបានគ្ចាត់ទុកជាលក្ខខណ្ឌមួយដ្ល
កុមារអាចអនុវត្តសមត្ថភាពរបស់ខ្លួនប្កបដោយប្សិទ្ធភាព ឧទាហរណ៍ ការគិត ការរៀនសូត្ ទំនាក់ទំនងគ្ប់គ្ង
ឥរិយបថនិងអារម្មណ៍ ការធ្វើការសម្្ចចិត្ត និងដោះស្្យការតានតឹងចិត្តក្នុងជីវិតប្ចាំថ្ង្យោងទៅតាមអាយុ (សូមមើលមុខងររបស់កន្សាមខួរក្បាលផ្ន្កខាងមុខ (prefrontal cortex)) ហើយក្នុងព្លត្មួយ វាជាលក្ខខណ្ឌមួយ
ដ្លសមត្ថភាពទាំងនោះអាចត្ូវបានបង្កើនដល់កម្ិតខ្ពស់បំផុត ពីព្ះកុមារស្ថិតក្នុងដំណើរន្ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍ។

១.៤. មនុស្សព្ញវ័យក្នុងពិភពលោក និងសុខភាពផ្លូវចិត្ត
អង្គការសុខភាពពិភពលោកបា៉្ន់ប្មាណថ ក្ម្ងជំទង់ពី ១០%-២០% នៅលើពិភពលោកមានបញ្ហ្សុខភាពផ្លូវចិត្ត
និងមិនត្ូវបានគ្ធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ឬព្យាបាលឡើយ។10 លើសពីន្ះទៅទៀត មនុស្សវ័យក្ម្ងដ្លមានបញ្ហ្សុខភាព
ផ្លូវចិត្តត្ូវទទួលរងនូវការរំលោភផ្ន្កសិទ្ធិមនុស្ស ពីព្ះត្សង្គមបដិស្ធ ការរើសអើង និងការមាក់ងយ (stigma)(អាកប្បកិរិយអវិជ្ជមាន និងចរិតរើសអើងដ្លមើលឃើញមានជាលក្ខណៈបុគ្គលជារឿងមួយគួរឱ្យខា្ម្សអៀន ស្អប់ខ្ពើម
និងអសោច) ហើយអាចនាំឱ្យមានការលំបាកក្នុងការរៀនសូត្ បង្ហ្ញអាកប្បកិរិយគ្្ះថ្ន្ក់ និងមានបញ្ហ្សុខភាព
រាងកាយ។ មូលហ្តុទូទៅបំផុតន្បញ្ហ្សុខភាពផ្លូវចិត្តចំពោះមនុស្សវ័យក្ម្ងគឺការធា្ល្ក់ទឹកចិត្ត។២ ការតានតឹងចិត្ត (ស្រ្រ្តស) ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ង្រ និងសុខភាពផ្លូវចិត្ត
២.១. យន្តការសម្្ប់ការពារចិត្ត
ដើម្បីថ្រក្សាសុខភាពផ្លូវចិត្ត យើងត្ូវត្បន្តការពារចិត្តដោយជំនះរាល់ការតានតឹងចិត្ត (ស្្្តស) និងជម្ល្ះផ្ស្ងៗ
ក្នុងជីវិតប្ចាំថ្ង្។ ពិភពលោកបានឈានចូលដំណក់កាលមួយដ្លសុខភាពរបស់យើងត្ូវបានគំរាមកំហ្ងដោយ
ការតានតឹងចិត្ត (ស្្្តស) ផ្ស្ងៗដ្លបណ្ត្លមកពីជីវិតសង្គមដ្លបានកើតឡើងបនា្ទ្ប់ពីការគំរាមកំហ្ងន្ជំងឺឆ្លង
និងការរើករាលដលន្ជំងឺផ្ស្ងៗទាក់ទងនឹងរបៀបរស់នៅ។ នៅក្នុងផ្ន្កន្ះមានការពន្យល់អំពីយន្តការការពារ
ចិត្តសស្ត្ (psychological defense mechanism) ដ្លជួយឱ្យយើងអាចជំនះនឹងការអាក់អន់ចិត្ត និងជម្ល្ះ
ផ្ស្ងៗដ្លកើតមានចំពោះមនុស្ស។
អ្នកជំនាញវិភាគផ្លូវចិត្តជនជាតិអូទ្ីស លោកសុិកមា៉្ន់ ហ្វ្ឺដ (Sigmund Freud) បានស្នើជាដំបូងនូវយន្តការ
ការពារ ហើយអាណហ្វ្ឺដ (Anna Freud) (កូនស្ីរបស់ Freud) បានបង្កើតយន្តការន្ះ។ Freud បានគិតថ ចិត្ត
របស់មនុស្សមានបីស្ទាប់គឺ superego ego និង id (ការមិនដឹងខ្លួន)។ Superego គឺជាក្មសីលធម៌សង្គម
វប្បធម៌បង្កើតឡើង ឬតាមរយៈវិន័យរបស់ឪពុកមា្ត្យ ឬអាណព្យាបាល និងតំណងឱ្យចិត្តដ្លប្កបដោយមនសិកា
ជាចម្បង ហើយប្ើសកម្មភាព (ទង្វើ) ដោយវិនិច្ឆ័យលើបទដ្ឋ្ន សីលធម៌ ភាពត្ឹមត្ូវ និងកំហុស ខណៈដ្ល idតំណងឱ្យចិត្តដ្លរួមមាន ចំណង់និងបំណង អារម្មណ៍ ព្មទាំងការប្មូលផ្តុំបទពិសោធន៍កន្លងមក។ Egoតំណងឱ្យមុខងរការពារន្ចិត្តដ្លទទួលបានសំណូមពរខាងសីលធម៌ពី superego (ឧទាហរណ៍ ការហាមឃាត់
ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

225

ឧត្តមគតិ និងការពិចារណសម្្ប់អ្នកដទ្) ចំណង់ និងបំណងក៏ដូចជាអារម្មណ៍ពី id (Freud បានភា្ជ្ប់សរៈសំខាន់
ជាពិស្សទៅនឹងចំណង់ និងបំណងផ្លូវភ្ទ) ការជួបប្ទះទំនាស់មួយរវាង superego និង id ព្មទាំងស្វ្ងរក
ការសម្បខ្លួនតាមតម្ូវការដោយសម្បសម្ួលជាមួយភាពពិតន្ពិភពខាងក្្។
យន្ដការការពារផ្ន្កចិត្តសស្តគ្ ឺជាអំពើរបស់ចិត្តដើម្បីកាត់បន្ថយបទពិសោធន៍អារម្មណ៍មិនល្អដូចជា ការថប់បារម្ភ
ការធា្ល្ក់ទឹកចិត្ត វិប្បដិសរើ និងភាពខា្ម្សអៀនដ្លបានបង្កឡើងនៅព្ល ego ត្ូវបានបង្ហ្ញឱ្យឃើញពីបំណង
របស់សភាវគតិ និងការជំរុញក៏ដូចជាអារម្មណ៍ន្ id ហើយវាជាសកម្មភាពអច្តនារបស់ចិត្តដ្ល ego ព្យាយម
ដោះស្្យវិបត្តិ និងក្តម្ូវទៅរកភាពជាក់ស្ត្ងឡើងវិញ។11 ជាទូទៅ យន្តការការពារគឺជាមធ្យាបាយមួយដ្ល
ego ប្ើដើម្បីការពារខ្លួនពីចំណង់ដ្លវាចង់បដិស្ធអារម្មណ៍និងទស្សនៈមិនល្អ ហើយវាជាសកម្មភាពធម្មតាន្
ចិត្តដ្លមនុស្សគ្ប់គ្ន្បានជួបប្ទះ។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ ប្សិនបើយន្តការការពារមានភាពហួសប្មាណ
ឬមិនគ្ប់គ្ន់ វាអាចនាំឱ្យមានការប្ព្ឹត្តខុសបទដ្ឋ្នសង្គមដ្លបណ្ត្លឱ្យមានបញ្ហ្ឥរិយបថ ឬប៉ះពាល់
ដល់សុខភាពផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយ។
ឧទាហរណ៍សំខាន់បំផុតន្យន្តការការពារចិត្តសស្ត្គកាឺ ររាំងខ្ទប់/ការទប់ចិត្ត (repression)។ វាគឺជាសកម្មភាព
របស់ ego ដ្លបដិស្ធ ឬទាត់ចោលចំណង់ដោយមិនដឹងខ្លួន (ឧទាហរណ៍ ចំណង់ផ្លូវភ្ទ) គំនិត និងអារម្មណ៍
មិនល្អ (ឧទាហរណ៍ ការជំទាស់) និងបទពិសោធន៍គំរាមកំហ្ងនានាច្ញពីស្ម្រតី (មានសតិ) ហើយធ្វើការរារាំង
បទពិសោធន៍ទាំងនោះដើម្បីកុំឱ្យចូលទៅក្នុងមនសិការ។12 id ត្ូវបានសន្មតថជាកន្ល្ងមួយសម្្ប់ផ្ទុករឿងរា៉្វមិនល្អ
ទាំងន្ះតាមរយៈការរាំងខ្ទប់។ ទោះបីជាការរាំងខ្ទប់ន្ះអាចធ្វើឱ្យគ្ចផុតពីភាពមិនសប្បាយចិត្តជាបណ្ត្ះអាសន្ន
ក៏ដោយ ក៏ការចងចាំន្បទពិសោធន៍ដ៏លំបាកមួយអាចចូលទៅក្នុងមនសិការដ្លក្្យមកកា្ល្យជាការថប់អារម្មណ៍
មួយមិនអាចពិពណ៌នាបានបណ្ត្លឱ្យប៉ះពាល់សុខភាពផ្លូវចិត្តឬវាអាចល្ចឡើងជារោគសញ្ញ្រាងកាយដូចជា
អសមត្ថភាពក្នុងការនិយយ ដើរ ឬគ្ងជាដើម។
ឧទាហរណ៍មួយទៀតន្យន្តការការពារប្ឆំងការយល់ឃើញដោយមិនសមស្ប អារម្មណ៍ គំនិត និងការចងចាំន្
បទពិសោធន៍ដ្លមិនអាចទទួលយកបានគឺភាពឯកា (isolation)។ ន្ះគឺជាសកម្មភាពរបស់ចិត្តដ្លព្យាយមលុបបំបាត់
រឿងរា៉្វដ្លមិនអាចទទួលយកបានច្ញឱ្យឆ្ង្យពីខ្លួនឯង។ បទពិសោធន៍ដ្លលំបាកមិនអាចទ្្ំទ្បានត្ូវបាន
រឹតត្បិតមិនឱ្យចងចាំក្នុងចិត្តហៅថ ការបំភ្ល្ចការចងចាំ។
ទន្ទឹមនឹងន្ះយន្តការការពារផ្លូវចិត្តមិនត្ឹមត្ធ្វើឱ្យមានការឆ្លើយតបមិនល្អចំពោះសុខភាពប៉ុណ្ណ្ះទ្ ប៉ុន្ត្ថ្មទាំង
មានផលល្អចំពោះសុខភាព ឬចំពោះភាពចាស់ទុំទៀតផង (ឧទាហរណ៍ ការគិតពីប្យោជន៍អ្នកដទ្ ការល្ងសើច
ភាពល្អប្សើរលើអ្វីមួយ និងការបង្ក្បកុំឱ្យអ្វីដ្លអាក្ក់កើតឡើង)។
អត្ថបទដកស្ង់ ១២.២៖ អារម្មណ៍ផ្ស្ងៗ និងការគ្ប់គ្ងអារម្មណ៍

បុគ្គលមា្ន្ក់ៗមានអារម្មណ៍ផ្ស្ងៗពីគ្ន្។ យោងទៅតាមទ្ឹស្តីបុរាណន្ការអភិវឌ្ឍអារម្មណ៍ បុគ្គលមា្ន្ក់ៗដំបូង
ទទួលបានអារម្មណ៍ន្ភាពព្ញចិត្ត និងមិនព្ញចិត្តក្នុងវ័យទារក។ ហើយភាពព្ញចិត្តត្ូវបានប្ងច្កទៅជា
ស្ចក្តីសប្បាយរើករាយ និងស្ចក្តីស្ឡាញ់ ខណៈព្លដ្លភាពមិនព្ញចិត្តត្ូវបានប្ងច្កទៅជាកំហឹង
និងការស្អប់។ បុគ្គលមា្ន្ក់ៗមានអារម្មណ៍ស្មុគស្ម្ញទៅតាមអាយុ។ គ្និយយថ ធាតុដ្លជាមូលដ្ឋ្នន្អារម្មណ៍
រើកចម្ើននៅព្លអាយុ ២ឆ្ន្ំ ហើយនៅព្លអាយុ ៥ឆ្ន្ំ អារម្មណ៍របស់ពួកគ្ប្ជាប្ល្កទៅៗដូចមនុស្សព្ញវ័យ
ដ្រ។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ ការសិក្សាថ្មីៗន្ះចង្អុលបង្ហ្ញថ អារម្មណ៍ដូចជា ស្ចក្តីរើករាយ កំហឹង និងការភ័យខា្ល្ចបានល្ចច្ញតាំងពីវ័យទារកដំបូងមកម្ល្៉ះ។
ចំណ្កអារម្មណ៍វិញមិនចាំបាច់ធ្វើចំណត់ថ្ន្ក់ថ ល្អ និងអាក្ក់ឡើយ ហើយក៏មិនចាំបាច់បដិស្ធអារម្មណ៍ណ
មួយឡើយ។ ទន្ទឹមនឹងន្ះអារម្មណ៍វិជ្ជមានដូចជា ភាពសប្បាយរើករាយ ស្ចក្តីស្លាញ់ ស្ចក្តីទុកចិត្ត ស្ចក្តីសុខ
226

ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

និងភាពភា្ញ្ក់ផ្អើលគឺងយស្ួលក្នុងការទទួលយក។ ប៉ុន្ត្អារម្មណ៍អវិជ្ជមានរួមមាន កំហឹង ចិត្តឫស្យា ការច្ណ្ន
ការភ័យខា្លច្ ជម្លះ្ ស្អប់ ទុកព្ខ យួ្ និងភាពអាមា៉ស
្ គ
់ ព
ឺ បា
ិ កទទួលយកណស់។ ដូចះ្្ន ប្សនិ បើមានអារម្មណអ៍ វិជមា្ជ នច្ើនហួសប្មាណ អាចនាំឱ្យមានការប្ព្ឹត្តប្ឆំងនឹងសង្គមដូចជា ការបង្ករបួសស្ន្មខ្លួនឯង ឬអ្នកដទ្។ យន្ដការ
មួយក្នុងចំណមយន្តការនានាន្ចិត្តដ្លគ្ប់គ្ងអារម្មណ៍អវិជ្ជមានទាំងន្ះគឺជាយន្តការការពារចិត្តសស្ត្។
ការជំនះអាកប្បកិរិយ ការគំទ្ផ្ន្កសង្គម ការតាំងសមាធិ និងវិបស្សនានឹងលើកយកមកពិភាក្សានៅព្លក្្យ
រួមទាំងមធ្យាបាយចិត្តសស្ត្ដើម្បីគ្ប់គ្ងអារម្មណ៍អវិជ្ជមានផងដ្រ។

២.២. ទំនាក់ទំនងរវាងចិត្តនិងរាងកាយ ព្មទាំងការតានតឹងចិត្តផ្ន្កចិត្តសង្គម
២.២.១. ទ្ឹស្ដីន្ការតានតឹងចិត្តរបស់ហានស្លី (Hans Selye)13ភាពតានតឹងចិត្ត (Stress) គឺជាពាក្យមានប្ភពមកពីផ្ន្កវិស្វកម្មមួយដ្លមានន័យថ «សមា្ព្ធ» ទៅលើវត្ថុអ្វីមួយ។
នៅចុងឆ្ន្ំ១៩៣០ សរើរៈវិទូជនជាតិកាណដដើមកំណើតហុងគ្ី លោកហានស្លី (Hans Selye) បានរកឃើញថ
តម្ូវការខា្ល្ំងពីពិភពខាងក្្រំខានដល់ថ្រលំនឹង (homeostasis) (សូមមើលជំពូកទី ២) និងបណ្ត្លឱ្យមានការឆ្លើយ
តបខាងសរើរវិទ្យាដ្លមិនជាក់លាក់ចំពោះរាងកាយភាវៈរស់ (ឧទាហរណ៍ ការហើមន្ស្មក្ព្ញតម្ងនោម
ការស្វិតក្ព្ញទីមុស លំព្ង និងកូនកណ្តុរ ព្មទាំងការហូរឈាម/ដំបៅក្ពះនិងពោះវៀន) នៅក្នុងការពិសោធន៍លើ
សត្វកណ្តុរ និងបានបោះពុម្ពផ្សាយជាទ្ឹស្តីការតានតឹងចិត្ត។13 ទ្ឹស្តីការតានតឹងចិត្តរបស់ស្លី (Selye) ត្ូវបាន
អនុវត្តយ៉្ងឆប់រហ័សចំពោះមនុស្ស ហើយការស្្វជ្្វអំពីទំនាក់ទំនងរវាងរំញោចពីបរិស្ថ្នចិត្តសង្គម និងការឆ្លើយតប
របស់មនុស្សក៏បានចាប់ផ្តើម។
កតា្ត្បរិស្ថ្នដ្លនាំឱ្យមានការឆ្លើយតបការតានតឹងចិត្តគឺជាអ្នកបង្កការតានតឹងចិត្ត (stressor) ដ្លត្ូវបានចាត់ថ្ន្ក់
ជាអ្នកបង្កការតានតឹងចិត្តប្បរូបសស្ត្ គីមីសស្ត្ (ឧទាហរណ៍ សំឡ្ង រំញ័រ សីតុណ្ហភាព និងសរជាតិគីមី) និងអ្នកបង្កការតានតឹងចិត្តប្បចិត្តសង្គម (ឧទាហរណ៍៖ ទំនាក់ទំនងមនុស្ស ព្ឹត្តិការណ៍នានាក្នុងជីវិតសិក្សារៀនសូត្
ឋានៈតួនាទី ចរិតលក្ខណៈ បរិយកាសន្ការរៀបចំនានារួមមាន សលារៀន និងលក្ខខណ្ឌស្ដ្ឋកិច្ច)។ អ្នកបង្ក
ការតានតឹងចិត្តប្បចិត្តសង្គមរួមមាន អ្នកបង្កការតានតឹងចិត្តប្បស្ួចស្្វដ្លជាព្ឹត្តិការណ៍ជីវិតពោរព្ញដោយ
ការតានតឹងចិត្ត និងអ្នកបង្កការតានតឹងចិត្តប្បរាុ្ំរ៉្ដ្លជាការរំខានប្ចាំថ្ង្។
ព្ឹត្តិការណ៍ក្នុងជីវិតពោរព្ញដោយការតានតឹងចិតស្ត ំដៅទៅលើព្ឹត្តិការណ៍នានាដ្លបណ្ត្លឱ្យមានការផ្ល្ស់ប្តូរ
ជីវិត និងទាមទារការខិតខំដើម្បីក្ប្ជីវិត ព្មទាំងការសម្បខ្លួនឡើងវិញ។ យោងតាមមាត្ដ្ឋ្នដើម្បីវាស់ព្ឹត្តិការណ៍
ក្នុងជីវិតព្ញដោយការតានតឹងចិត14្ត កម្ិតការតានតឹងចិត្តន្ការផ្ល្ស់ប្តូរក្នុងជីវិតបនា្ទ្ប់ពីរៀបការរួចត្ូវបានកំណត់៥០ ជាបទដ្ឋ្នស្តង់ដ ហើយកំណត់អត្្មរណភាពរបស់ប្តីប្ពន្ធគឺនៅកម្ិត ១០០ ដ្លជាកម្ិតខ្ពស់បំផុត។
សម្្ប់ព័ត៌មានផ្ទ្ល់ខ្លួន ការស្ទង់មតិរបស់និស្សិតសកលវិទ្យាល័យន្ប្ទ្សកម្ពុជា15 បានរាយការណ៍អំពីព្ឹត្តិការណ៍
ជីវិតបីសំខាន់បំផុតខាងក្្មដ្លពួកគ្ចាត់ទុកថ លំបាករួមមាន៖
១. ការថយចុះប្្ក់ចំណូលរបស់អ្នក ឬក្ុមគ្ួសររបស់អ្នក
២. ជំងឺតិចតួចដ្លត្ងត្កើតមានញឹកញាប់
៣. ការមើលឃើញភាពក្ីក្នៅប្ទ្សកម្ពុជា
ទន្ទឹមនឹងន្ះ ការរំខានប្ចាំថ្ង្ សំដៅទៅលើព្ឹត្តិការណ៍នានាដ្លធ្វើឱ្យក្ត្ក្ហាយ ឬធ្វើឱ្យរំខាននៅព្លធ្វើការ
ទំនាក់ទំនងក្នុងជីវិតប្ចាំថ្ង្របស់ពួកគ្។ នៅក្នុងជីវភាពរស់នៅប្ចាំថ្ង្របស់និស្សិតសកលវិទ្យាល័យ ការរំខានប្ចាំថ្ង្
អាចជាអសមត្ថភាពក្នុងការស្វ្ងយល់អំពីកិច្ចការសលា ការប្លង និងកិច្ចការសលាច្ើនរួមមាន ការធ្វើរបាយការណ៍
ការចំណយប្ចាំថ្ង្មិនគ្ប់គ្ន់ ឬការព្ួយបារម្ភអំពីសុវត្ថិភាពការងរបនា្ទ្ប់ពីបញ្ចប់ការសិក្សា។ ការរំខានដ្លល្ចធ្ល្
ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

227

ទាំង ១០ សម្្ប់និស្សិតសកលវិទ្យាល័យន្ប្ទ្សកម្ពុជា15 មានដូចខាងក្្ម៖
១.

មានរឿងជាច្ើនដ្លត្ូវធ្វើក្នុងព្លត្មួយ

៣.

មានទំនួលខុសត្ូវច្ើន

២.

ព្យាយមសិក្សាដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលដ្លអ្នកបានកំណត់

៤.

ធ្វើការសម្្ចចិត្តសំខាន់ៗអំពីអាជីពនាព្លអនាគត

៦.

មានការពុះពារដ៏លំបាកដើម្បីឆ្ព្ះទៅមុខ

៥.

មានមិត្តភក្តិសុខភាពមិនល្អ

៧.

មានបន្ទុកហិរញ្ញវត្ថុ

៩.

មានទំនាស់សង្គមអំពីការជក់បារើ

៨.

មានការលំបាកលើមធ្យាបាយធ្វើដំណើរ

១០. មានភាពឯកាក្នុងសង្គម

វាមានវិធីពីរយ៉្ងដ្លបង្កគ្ះថ្ន្ក់ដល់សុខភាព៖ ទីមួយ តាមរយៈអ្នកបង្កការតានតឹងចិត្តដ្លបណ្ត្លមកពី
ព្ឹត្តិការណ៍នានាធ្វើឱ្យមានការផ្ល្ស់ប្តូរសំខាន់ៗដល់ជីវិត និងមួយទៀតគឺតាមរយៈអ្នកបង្កការតានតឹងចិត្តដ្លត្ូវ
បានគ្សន្មតថបណ្ត្លមកពីការប្មូលផ្តុំអារម្មណ៍រំខានរាល់ថ្ង្។ ទាំងព្ឹត្តិការណ៍ជីវិតពោរព្ញដោយការតានតឹង
ចិត្ត និងការរំខានប្ចាំថ្ង្មានភាពខុសគ្ន្អាស្័យលើសង្គម វប្បធម៌ និងលក្ខខណ្ឌរស់នៅ។ ដូច្ន្ះចាំបាច់ត្ូវពិចារណ
នូវអ្វីដ្លជាកតា្ត្បណ្ត្លឱ្យមានការតានតឹងចិត្តដ្លបង្កគ្ះថ្ន្ក់ដល់សុខភាពមនុស្សដោយគិតគូរដល់សង្គម វប្បធម៌
និងលក្ខខណ្ឌការរស់នៅរបស់ប្ទ្សនិងតំបន់នីមួយៗ (តំបន់ទីក្ុង ឬតំបន់ភ្នំដច់ស្យល) រួមទាំងក្ុមវប្បធម៌
សុខដុមរមនាចម្ុះរបស់កម្ពុជាដ្លខុសគ្ន្ពីលក្ខខណ្ឌអតា្ម្និយមរបស់លោកខាងលិច។
ក្នុងករណីណក៏ដោយ ប្សិនបើអ្នកបង្កការតានតឹងចិត្តនានាប្កបដោយគ្្ះថ្ន្ក់មិនអាចត្ូវបានកមា្ច្ត់ចោលទ្
ហើយការប្ឈមនឹងការតានតឹងចិត្តទាំងន្ះនៅត្បន្ត ហើយការឆ្លើយតបនឹងការតានតឹងចិត្ត (សមា្ព្ធ) នឹងកើតឡើង។
ការឆ្លើយតបការតានតឹងចិត្តល្ចឡើងភាគច្ើនទាក់ទងនឹងផ្ន្ករាងកាយ / ផ្លូវចិត្ត (រោគសញ្ញ្រាងកាយរួមមាន ការកើន
ឡើងសមា្ព្ធឈាម ប្ះដូងដើរញាប់ និងឈឺក្បាល/ឈឺពោះ) ផ្ន្កផ្លូវចិត្ត (រោគសញ្ញ្ផ្លូវចិត្តរួមមាន ការថប់បារម្ភ
ការធា្ល្ក់ទឹកចិត្ត និងការក្ត្ក្ហាយ) និងផ្ន្កឥរិយបថ (ភាពរំលោភបំពាន ការលាក់មុខ ភាពយឺតយ៉្វ/អវត្តមាន
និងការភាន់ច្ឡំ និងគ្្ះថ្ន្ក់នានា) (តារាងទី ១២.១)។
តារាងទី ១២.១៖ ឧទាហរណ៍អំពីតំបន់ និងប្ភ្ទន្ការឆ្លើយតចំពោះការតានតឹងចិត្ត
តំបន់ន្ការតានតឹងចិត្ត
ទិដ្ឋភាពរាងកាយ/សរើរៈ

ប្ភ្ទន្ការឆ្លើយតបការតានតឹងចិត្ត
កើនសមា្ពធ្ ឈាម រសប់រសល់កងុ្ន ចិត្ត ខ្សាយ ពិបាករំលាយអាហារ រហិតរហ្

ប្កញើស គ្ងមិនលក់ ហូបមិនបាន ញ័រទ្ងូ ឈឺកបា្ ល ឈឺពោះ រាក ងយនឹងផ្តស្ យ ទម្ងនប់ ប្ លួ្ យ៉ង្ ខា្លងំ្ ។ការថប់បារម្ភ ការតានតឹងចិត្ត ភាពអស់សង្ឃឹម ការធា្ល្ក់ទឹកចិត្ត ការថយចុះទំនុកចិត/្តទិដ្ឋភាពផ្លូវចិត្ត

ការជឿជាក់លើខ្លួនឯង ការក្ត្ក្ហាយ ការលំបាកក្នុងការផ្ត្តអារម្មណ៍ ខ្សាយ
ការចងចាំ/ការវិនិច្ឆ័យ និងភាពអសកម្ម (ទុយមុយ)។

ការលាក់មខុ ភាពយឺតយ៉វ្ /ការច្ញមុនម៉ង
្ /អវត្តមាន ការថយចុះប្សទិ ភា្ធ ពការងរ
និងសុជីវធម៌ ភាពគឃ្លើន (រំលោភបំពាន) កើនឡើង ភាពទុទិដ្ឋិនិយម ការសង្ស័យ

ទិដ្ឋភាពឥរិយបថ

ការបដិស្ធរបបអាហារ/ការហូបច្ើន ការកន្ត្ក់សច់មុខ ការចាប់ផ្តើម ឬបង្កើន
ការជក់បារើ/ការប្បើ ស្ គ់ ឿ្ ងស្វង
ឹ /គ្ឿងញៀន ការថយចុះន្ការសហការ

ការផ្លស្ ប់ រូ្ត រូបរាង ការប្ព្ឹត្តមិនត្ឹមត្ូវ ការកើនឡើងការភាន់ច្ឡំ និងការប៉ុនប៉ង

ធ្វើអត្តឃាត/គំនិតធ្វើអត្តឃាត/ការធ្វើបាបខ្លួនឯង។
228ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

អត្ថបទដកស្ង់ ១២.៣៖ សុខភាពផ្លូវចិត្តរបស់ប្ជាជនកម្ពុជា

នៅក្នុងការសិក្សាអំពីរោគសញ្ញ្ផ្លូវចិត្តរបស់ប្ជាជនកម្ពុជាដ្លធ្វើឡើងដោយលោកឌុយប័រ និងក្ុមការងរ
(Dubois, et al)18 នៅខ្ត្តកំពង់ចាមប្ជាជន ៥៥% បានរាយការណ៍ថបានជួបបទពិសោធន៍អំពើហិង្សា និងភាពក្ីក្ដ្លទាក់ទងនឹងរបបខ្ម្រក្ហម ហើយប្ជាជន ៤២,៤% មានរោគសញ្ញ្ស្ដៀងគ្ន្នឹងរោគវិនិច្ឆ័យ
ន្ជំងឺធា្ល្ក់ទឹកចិត្តយោងទៅតាមស្តង់ដរ DSM-4 ខណៈព្លដ្លប្ជាជន ៥៣% និង ៧,៣% មានរោគសញ្ញ្
ដ្លត្ូវគ្ន្ទៅនឹងការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យន្ជំងឺថប់អារម្មណ៍ និងជំងឺបាក់ស្បាត PTSD (ជំងឺបាក់ទឹកចិត្តក្យ
ជួបហ្តុការណ៍រន្ធត់) នីមួយៗ។ លើសពីន្ះទៅទៀត មនុស្សជាច្ើនមានរោគសញ្ញ្ច្ើនផ្តុំគ្ន្។ ព្ឹត្តិការណ៍ជីវិត
តានតឹងចម្បងៗចំនួន ៣ គឺកង្វះស្បៀងអាហារនិងទឹក កង្វះការទទួលបានការថ្ទាំវ្ជ្ជសស្ត្និងផ្ទះសំប្ង។
ការកើតឡើងញឹកញាប់ន្ជំងឺ PTSD គឺ ២៨,៤% នៅក្នុងការសិក្សារបស់លោកដឺហ្សង់ និងក្ុមការងរ (De Jong,et al)17 និង ១៤% នៅក្នុងការសិក្សាមួយដោយលោកសូនី និងក្ុមការងរ (Sonis, et al)18 បានបង្ហ្ញពីភាព
ខុសគ្នខ្ ះ្ល ពីពះ្ ចំននួ ប្ជាជន (តំណងគំរ)ូ និងរយៈព្លសិកសា្ ។ លើសពីនះ្ ទៅទៀត ការសិកសា្ ទាំងន្ះត្វូ បានកំណត់ដោយគ្្ន់ត្អនុវត្តប្ភ្ទវិនិច្ឆ័យរោគវិកលចរិករបស់លោកខាងលិចសម្្ប់ជំងឺ PTSD ជំងឺធា្ល្ក់ទឹកចិត្ត
និងជំងឺថប់អារម្មណ៍ចំពោះបទពិសោធន៍ការតានតឹងចិត្តរបស់ប្ជាជនកម្ពុជា។19យោងទៅតាមលោកនូ (Nou)15 កតា្ត្បង្កការតានតឹងចិត្តសំខាន់ៗរបស់និស្សិតសកលវិទ្យាល័យន្ប្ទ្ស
កម្ពុជា អាចត្ូវបានចាត់ថ្ន្ក់ជា ៥ប្ភ្ទ ដ្លមួយក្នុងចំណមនោះ គឺជាការលំបាករបស់ពួកគ្ក្នុងការស្វ្ងរក
ការងរបនា្ទ្ប់ពីបញ្ចប់ការសិក្សាដូចជា មិនម្នការងរហត្ថកម្ម ជំនាញការ និងការងរវិស្វកម្ម/ការអភិវឌ្ឍ។
លើសពីនះ្ ទៅទៀត ភាពខុសគ្នផ្ ក្្ន សង្គមដ្លអនុញត្្ញ ឱ្យត្នសិ ស្ តិ អ្នកមានដើមប្ ទី ទួលបានការងរល្អបានកា្លយ្ ជាកតា្ត្បង្កការតានតឹងចិត្ត។ កតា្ត្បង្កការតានតឹងចិត្តបន្តបនា្ទ្ប់ទៀតគឺការផ្ល្ស់ប្តូររបស់ជីវិតរួមមាន មរណភាព ឬការប្កបាក់ពីសមាជិកគ្ួសរ ការថយចុះប្្ក់ចំណូល ភាពក្ីក្ និងអនាគតមិនច្បាស់លាស់របស់សង្គមកម្ពុជា។
កតា្ត្បង្កការតានតឹងចិត្តមួយទៀតគឺការផ្ល្ស់ប្តូរនានានៅក្នុងសង្គម។ ភាពមិនប្្កដប្ជាផ្ន្កនយោបាយ និងសង្គមរបស់ប្ទ្សកម្ពុជាបានជះឥទ្ធិពលដល់ជីវភាពប្ចាំថ្ង្របស់និស្សិតសកលវិទ្យាល័យ។ កតា្ត្បង្កការ
តានតឹងចិត្តចុងក្្យគឺការបំពុលបរិស្ថ្ន (ធូលីពីផ្លូវមិនទាន់បានរៀបចំ) និងកង្វះអាហារូបត្ថម្ភបណ្ត្លមកពីភាព
ក្ីក្ដ្លត្ូវបានគ្រាយការណ៍ថជាកតា្ត្បង្កការតានតឹងចិត្តមួយដ្លនិស្សិតសកលវិទ្យាល័យជាច្ើនកំពុង
រងគ្្ះ។ ការសិក្សាបន្ថ្មអំពីការតានតឹងចិត្តជីវិតគឺចាំបាច់នៅក្នុងបរិបទន្ជីវិត និងសង្គមកម្ពុជា។
បញ្ហ្ប្ឈមន្សុខភាពផ្លូវចិត្តក្នុងសលាគឺដើម្បីកំណត់កតា្ត្បង្កការតានតឹងចិត្ត ការឆ្លើយតបនឹងការតានតឹង
ចិត្ត អាកប្បកិរិយឆ្លើយតប ការលើកកម្ពស់ទំនាក់ទំនង និងភាពមា្ច្ស់ការលើជីវិតដោយខ្លួនឯងរបស់សិស្ស
កម្ិតបឋមសិក្សា អនុវិទ្យាល័យ និងវិទ្យាល័យនៅប្ទ្សកម្ពុជា។

២.២.២. យន្តការន្ការផ្សារភា្ជ្ប់រាងកាយ និងចិត្ត
ចំណុចគួរឱ្យកត់សមា្គ្ល់អំពីទ្ឹស្តីន្កតា្ត្បង្កការតានតឹងចិត្តគឺវាបានបង្ហ្ញថការរំញោចពីបរិយកាសចិត្តសង្គម
អាចនាំឱ្យមានការឆ្លើយតបនៅក្នុងទិដ្ឋភាពរាងកាយ/សរើរៈ និងបង្កឱ្យមានជំងឺរាងកាយ ហើយវាបានបង្កើតជាគោលគំនិត
ន្ជំងឺផ្លូវចិត្ត (psychosomatic disease)។
ឧទាហរណ៍ ប្សិនបើបញ្ហ្ទំនាក់ទំនងរបស់មនុស្សដូចជា ការសម្លុត ការបៀតបៀន ឬការរើសអើងកើតឡើង
មនុស្សនឹងទទួលស្គ្ល់ និងវាយតម្ល្បញ្ហ្នោះ។ ប្សិនបើការភោ្ញ្ចនៅត្បន្តកើតមានហើយវាត្ូវបានកំណត់ដោយ
ការវាយតម្ល្ ការយល់ដឹងថជាគំរាមកំហ្ងមួយដ្លមិនអាចលុបបំបាត់ចោលបានឆប់ វានឹងកា្ល្យជាកតា្ត្បង្កការ
តានតឹងចិត្តមួយដ្លនាំឱ្យមានការឆ្លើយតបអារម្មណ៍ផ្ស្ងៗ ភាពរំភើបន្ប្ព័ន្ធប្សទស្វយ័ត ការបញ្ជូនការរំភើបន្ះ

ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

229

ពាសព្ញរាងកាយទាំងមូលតាមរយៈសុីណប់ន្កោសិកាប្សទ និងការអន្ទងរាងកាយឱ្យឆ្លើយតប (សូមមើលជំពូកទី ២អំពីការឆ្លើយតបន្ប្ព័ន្ធប្សទស្វយ័ត)។ ការវាយតម្ល្ពុទ្ធិរបស់កតា្ត្បង្កការតានតឹងចិត្តបណ្ត្លឱ្យមានភោ្ញ្ច
ប្ព័ន្ធប្សទសំបា៉្ទិច ឬប្ព័ន្ធប្សទបា៉្រា៉្សំបា៉្ទិច។ ការឆ្លើយតបរបស់រាងកាយខុសគ្ន្អាស្័យលើសរជាតិ
បញ្ជូនសរស្ប្សទដ្លបានបញ្ច្ញ។ អរម៉ូនតំណងដ្លបញ្ជូនព័ត៌មានការតានតឹងចិត្តគឺអរម៉ូនគ័រទីសូល
(cortisol) និងអរម៉ូនអាដ្្ណលីន (adrenaline) ដ្លបញ្ជូនរំញោចន្ប្ព័ន្ធប្សទសំបា៉្ទិច។ ប្សិនបើស្ថ្នភាព
ការតានតឹងចិត្តន្ះកា្ល្យទៅជារាុ្ំរ៉្នោះរាងកាយនឹងឆប់អស់កមា្ល្ំង និងមិនអាចរក្សាស្ថិរភាពក្នុងខ្លួនបានឡើយ
បណ្ត្លឱ្យមានការចាប់ផ្តើមន្ជំងឺ។
ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ ការតានតឹងចិត្តមិនសុទ្ធត្បង្កគ្ះថ្ន្ក់ទាំងអស់នោះទ្។ ការតានតឹងចិត្តល្អហៅថ
ការតានតឹងចិត្តប្បវិជ្ជមាន (eustress) ហើយវាខុសគ្ន្ពីការតានតឹងចិត្តប្បបង្កគ្ ះថ្ន្ក់ (distress)។
ការតានតឹងចិត្តវិជ្ជមាននាំឱ្យមានស្ចក្តីព្ញចិត្តនៅក្នុងជីវិត ព្ញចិត្តនឹងសមិទ្ធិផលន្ះហៅថ «អំបិលន្ជីវិត»។ន្ះគឺជាន័យធៀបមួយ ប្សិនប្ើប្ស់អំបិលច្ើនព្កនឹងបង្កគ្ះថ្ន្ក់ដល់សុខភាព ប៉ុន្ត្យើងមិនអាចរស់នៅ
ដោយគ្ម្នអំបិលបានទ្។
អត្ថបទដកស្ង់ ១២.៤៖ អរម៉ូនតានតឹងចិត្ត និងអរម៉ូនរើករាយ

អរម៉ូនគ័រទីសូល (cortisol) និងអរម៉ូនអាដ្្ណលីន (adrenaline) គឺជាអរម៉ូនសំខាន់ៗដ្លត្ូវបានបញ្ច្ញ
នៅព្លដ្លរាងកាយមនុស្សឆ្លើយតបនឹងភាពតានតឹង។ អរម៉ូនទាំងន្ះបង្កើនសមា្ព្ធឈាម និងរៀបចំរាងកាយ
ត្ៀមឆ្លើយតបនឹងការតានតឹងចិត្តធ្ងន់ធ្ងរ (សូមមើលជំពូកទី ២)។ អរម៉ូនគ័រទីសូល (Cortisol) គឺជាអរម៉ូនស្ត្រ៉ូអីុត
ដ្លត្ូវបានបញ្ច្ញដោយក្ព្ញលើតម្ងនោម។ អាស្័យលើបរិមាណន្ការបញ្ច្ញ វាបង្កើនកម្ិត
សមា្ព្ធឈាម និងកម្ិតជាតិស្ករក្នុងឈាមដ្លជាលទ្ធផលធ្វើឱ្យមុខងរភាពសុ្ំថយចុះ។
ទន្ទឹមនឹងន្ះដ្រនៅព្លដ្លរឿងសប្បាយរើករាយ ឬរឿងល្អ (ការតានតឹងចិត្តមានប្យោជន៍) កើតឡើង
សរជាតិបញ្ជូនសរស្ប្សទដូបា៉្មីនដ្លត្ូវបានគ្ស្គ្ល់ថ «អរម៉ូនរើករាយ» ត្ូវបានបញ្ច្ញ។ ជាលទ្ធផល
បុគ្គលមា្ន្ក់ន្ះមានកមា្ល្ំងចិត្តធ្វើអ្វីៗបានកាន់ត្ប្សើរឡើង។ ក្្ពីដូបា៉្មីន(dopamine) មានសរជាតិស្រ៉ូតូនីន
(serotonin) (ត្ូវបានគ្ស្គ្ល់ថជា «អរម៉ូនធានារា៉្ប់រង») និងអុកសុីតូសុីន (oxytocin) (ត្ូវបានគ្ស្គ្ល់ថជា «អរម៉ូនន្ស្ចក្តីស្ឡាញ់»)។អត្ថបទដកស្ង់ ១២.៥៖ ជំងឺចិត្តកាយវិបលា្ល្ស (Psychosomatic disease)ជំងឺចិត្តកាយវិបលា្ល្សគឺជាជំងឺរាងកាយដ្លការចាប់ផ្តើម និងការអភិវឌ្ឍរបស់វាបណ្ត្លមកពីការតានតឹងខាង
ចិត្តសង្គម ហើយក្នុងនោះល្ចច្ញឡើងនូវភាពមិនធម្មតាន្សរើរាង្គ ឬមុខងរ។ ដើម្បីយល់ពីជំងឺចិត្តកាយវិបលា្ល្ស
ការផ្សារភា្ជ្ប់រាងកាយ និងចិត្តគឺមានសរៈសំខាន់ដ្លពន្យល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងភាពតានតឹងខាងចិត្តសង្គម
និងរោគសញ្ញ្រាងកាយ ឬភាពមិនធម្មតាខាងសរើរៈ។ ជំងឺតំណងចិត្តកាយវិបលា្ល្សរួមមាន ក្ុមរោគសញ្ញ្រលាក
ពោះវៀន ដំបៅក្ពះ ជំងឺហឺត ក្ុមរោគសញ្ញ្ដង្ហក់ ជំងឺលើសសមា្ព្ធឈាម និងឈឺក្បាល (ឧទាហរណ៍ ឈឺក្បាល
និងប្កាំង)។ សូមកត់ចំណំថ រោគសញ្ញ្រាងកាយដ្លអ្នកជំងឺបានប្្ប់រួមមាន ជំងឺធា្ល្ក់ទឹកចិត្ត ឬជំងឺវិកល
សតិសម្បញ្ញៈមិនត្ូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងជំងឺចិត្តកាយវបលា្ល្សទ្។

230ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

អត្ថបទដកស្ង់ ១២.៦៖ របាំងការឆ្កួតចិត្ត (Manic defense)មានរបាំងច្ើនប្ភ្ទដ្លការពារ ego នៅព្លមនុស្សមានអារម្មណ៍តានតឹងចិត្តខាងផ្លូវចិត្តរាប់ចាប់ពី
យន្តការរបាំងប្បមិនចាស់ទុំ (immature defense mechanisms) (ឧទាហរណ៍ ការកាច់ផ្ត្ច់ខ្លួនពីឥទ្ធិពល
ការធ្វសើ និទានកម្ម (rationalization) ការបដិសធ្ និងវត្តមានរោគសញ្ញច្ តិ កា្ត យវិបលា្លស
្ (somatization))ដ្លឈានទៅរកការពិបាកសម្បខ្លន
ួព្មទាំងបញ្ហ្សុខភាពផ្លូវចិត្ត រហូតដល់យន្តការរបាំងប្បចាស់ទុំ
(ឧទាហរណ៍ ការល្ងសើច និងការបង្ក្ប (suppression))។ 20
យើងបង្ហ្ញពីរបាំងការឆ្កួតចិត្តនៅទីន្ះ។ វាគឺជាឥរិយបទដ្លមានគោលបំណងលាក់បាំងខ្លួនឯងដ្ល
រងការឈឺចាប់ពីអ្នកដទ្ដោយបង្ខំខ្លួនឯងឱ្យរើករាយ សើច និងរំភើបដូចជាគ្ម្នអ្វីកើតឡើងដើម្បីបង្វ្រគំនិត
ពីការថប់បារម្ភ ការធា្ល្ក់ទឹកចិត្ត ភាពឯកា និងភាពអស់សង្ឃឹមដ្លបណ្ត្លមកពីព្ឹត្តិការណ៍តានតឹងចិត្ត
ផ្ន្កចិត្តសង្គមដូចជា ព្ឹត្តិការណ៍មិនសប្បាយ ឬព្ឹត្តិការណ៍ខុសបំណង និងបទពិសោធន៍ន្ការឈឺចាប់។
ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ របាំងប្បន្ះនឹងគ្ម្នរយៈព្លយូរទ ហើយតាមពិតបុគ្គលនោះនឹងឆប់អស់កមា្ល្ំង
ហើយនឹងមានអារម្មណ៍ធា្ល្ក់ទឹកចិត្តយ៉្ងខា្ល្ំង។ ដើម្បីចៀសវាងស្ថ្នភាពន្ះគឺចាំបាច់ត្ូវមាននរណមា្ន្ក់
ដ្លអាចទុកចិត្តបានព្មស្ត្ប់ និងយល់ពីអារម្មណ៍សោ្ម្ះត្ង់របស់គត់។

២.២.៣. ឥរិយបថជំនះ ការគំទ្ផ្ន្កសង្គម និងញាណក្នុងការគ្ប់គ្ងការតានតឹងចិត្ត
មធ្យាបាយដើម្បីការពារសុខភាពផ្លូវចិត្តនិងរាងកាយពីទំនាស់ផ្លូវចិត្តសង្គម ព្មទាំងការតានតឹងចិត្តសង្គមរួមមាន
ឥរិយបថជំនះ និងការគំទ្ផ្ន្កសង្គមបន្ថ្មលើយន្ដការបង្ក្រការពារចិត្តសស្ត្។

ក. ឥរិយបថជំនះ
ឥរិយបថជំនះការតានតឹងចិត្ត (Stress-coping behaviors) គឺជាសកម្មភាព និងជំនាញដ្លត្ូវបាន
ប្ើដើម្បីកាត់បន្ថយការគំរាមកំហ្ង គ្្ះថ្ន្ក់ និងការឆ្លើយតបការតានតឹងចិត្តដ្លបណ្ត្លមកពីកតា្ត្បង្កការ
តានតឹងចិត្ត និងរួមទាំងការជំនះអារម្មណ៍ (emotion-focused coping) ដ្លព្យាយមរក្សានូវស្ចក្តីស្ងប់
របស់មនុស្សតាមរយៈការគ្ប់គ្ងអារម្មណ៍ (ឧទាហរណ៍ ការបញ្ច្ញអារម្មណ៍ ការលាល្ង (ការដោះល្ងអារម្មណ៍
ខ្លួនឯង) និងការគិតស្មើស្ម្) ការជំនះបញ្ហ្ (problem-focused coping) ដ្លព្យាយមដោះស្្យ
បញ្ហ្ (ឧទាហរណ៍ ការស្វ្ងរកព័ត៌មាន និងការគំទ្ ព្មទាំងការអនុវត្តដំណះស្្យ) និងការជំនះដោយបញ្ញ្
ស្ម្រតី (cognitive appraisal-focused coping) ដ្លធ្វើឱ្យដឹងថមានបញ្ហ្ផ្ស្ងៗគ្ន្ (ឧទាហរណ៍ ការកំណត់
ឡើងវិញ និងការបដិស្ធចំពោះបញ្ហ្)។

ខ. ការគំទ្ផ្ន្កសង្គម
ន្ះគឺជាការគំទ្មួយដ្លត្ូវបានផ្តល់ និងទទួលនៅក្នុងទំនាក់ទំនងសង្គម។ ទោះបីជាមានវិធីធ្វើចំណត់ថ្ន្ក់
ជាច្ើនក៏ដោយ គ្បានប្ងច្កការគំទ្ផ្ន្កសង្គមដូចជា ការគំទ្ផ្ន្កសតិអារម្មណ៍ ការគំទ្ជាក់ស្ត្ង (ជំនួយ
ជាឧបករណ៍) និងការគំទ្ផ្ន្កវាយតម្ល្។ ការគំទ្ផ្ន្កសតិអារម្មណ៍រួមមាន វិធីសស្្តផ្ន្កទិដ្ឋភាពអារម្មណ៍ដូចជា
ការយល់ចិត្តគ្ន្ និងច្ករំល្កបទពិសោធន៍។ ការគំទ្សកម្ម (Instrumental support) បន្ថ្មទៀតរួមមាន
ការគំទ្ដោយមធ្យាបាយ (support by means) ពោលគឺជំនួយ (aid) ដ្លជាកិច្ចអន្តរាគមន៍ ឬការគំទ្
ដោយផ្ទ្ល់ដើម្បីដោះស្្យបញ្ហ្ (ឧទាហរណ៍ ការផ្តល់ប្ក់កម្ចី និងផ្តល់ជំនួយ) និងការគំទ្ផ្ន្កព័ត៌មាន
ដ្លជាការគំទ្ដោយប្យោលតាមរយៈការផ្តល់ដំបូនា្ម្ន និងការផ្តល់ព័ត៌មាន។ លើសពីន្ះទៅទៀត វាគឺជា
ការគំទ្ផ្ន្កស្ម្រតី (appraisal support) ដ្លផ្ល្ស់ប្តូរទស្សនវិស័យ និងយោបល់អំពីព្ឹត្តិការណ៍ការតានតឹងចិត្ត
ឬផ្តល់នូវការវាយតម្ល្វិជ្ជមាន។
ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

231

អំឡុងព្លដ្លឥរិយបថជំនះភាពតានតឹងជាទង្វើ ដ្លមនុស្សមា្ន្ក់ប្ើនៅព្លមានកតា្ត្បង្កការតានតឹងចិត្តកើតឡើង ការគំទ្ផ្ន្កសង្គមរួមបញ្ចូលការគំទ្ផ្ស្ងៗគ្ន្រួមទាំងការគំទ្ដ្លទាក់ទងនឹងការកើតឡើងន្កតា្ត្បង្ក
ការតានតឹងចិត្តរហូតទៅដល់ការឆ្លើយតបទៅនឹងស្ថ្នភាពការតានតឹងចិត្តរួមទាំងផលប៉ះពាល់លើការទប់ស្ក្ត់
ការកើតឡើងន្កតា្ត្បង្កការតានតឹងចិត្ត ផលប៉ះពាល់លើការកាត់បន្ថយកម្ិតការតានតឹងចិត្តនៅព្លដ្លកតា្ត្
បង្កការតានតឹងចិត្តកើតមានការតានតឹងចិត្តចាប់ផ្តើមកើតមាន ហើយរផ្តល់ការគំទ្នៅព្លមានការឆ្លើយតប
ការតានតឹងចិត្តកើតឡើង។ ដូច្ន្ះដើម្បីថ្រក្សាសុខភាពផ្លូវចិត្ត វាមានការសំខាន់ក្នុងការបង្កើតទំនាក់ទំនងដ្លអាច
ទុកចិត្តបានជាមួយមនុស្សដ្លអាចផ្តល់ការគំទ្ (ឧទាហរណ៍ សមាជិកគ្ួសរ/សច់ញាតិ មិត្តភក្តិ និងគ្ូបង្ៀន) និងរៀនពីកម្មវិធីព្មទាំងស្វាកម្មផ្ស្ងៗដ្លផ្តល់ដោយសង្គម។ ប៉ុន្ត្នៅក្នុងប្ទ្សកម្ពុជាបញ្ហ្ដ្លប្ឈមគឺ
ទីតាំងស្វាកម្ម និងកម្មវិធីដ្លអាចផ្តល់ការថ្ទាំសុខភាពផ្លូវចិត្តគឺមិនគ្ប់គ្ន់ទ្។

គ. ញាណគ្ប់គ្ង (Sense of control)21
គន្លឹះមួយក្នុងការយកឈ្នះលើស្ថ្នភាពលំបាកគឺត្ូវមានជំនឿថ មនុស្សមា្ន្ក់អាចយកឈ្នះបញ្ហ្ន្ះបានដោយ
ការផ្ល្ស់ប្តូរហ្តុការណ៍ដ្លនៅជុំវិញ ឬត្ូវមានជំនឿថ គ្អាចជំនះបានដោយការទទួលយកហ្តុការជុំវិញទាំងនោះ
និងក្តម្ូវឆ្ព្ះទៅរកដំណះស្្យមួយ។ ញាណទាំងន្ះឈ្ម្ះថ ញាណគ្ប់គ្ង។ ញាណគ្ប់គ្ងទាំងន្ះ
គឺជាប្ភពធនធានផ្លូវចិត្តដ៏សំខាន់ដើម្បីសម្បខ្លួនបានយ៉្ងល្អទៅនឹងស្ថ្នភាពលំបាក និងការប្្ប្ួលក្នុងក្ុមអាយុ
នីមួយៗ និងមានឥទ្ធិពលវិជ្ជមានទៅលើទិដ្ឋភាពន្ជីវិតដូចជា សុខភាព ការសិក្សា និងការងរ។ ដូច្ន្ះញាណ
គ្ប់គ្ងផ្តួចផ្តើមខ្លួនឯងទីមួយគឺញាណគ្ប់គ្ងចម្បងដ្លបានផ្តល់ការណ្នាំដោយសង្គមលោកខាងលិច។
ទន្ទឹមនឹងន្ះ ញាណគ្ប់គ្ងប្កបដោយសុខដុមរមនាគឺញាណគ្ប់គ្ងបនា្ទ្ប់បន្សំដ្លជាញាណន្ការគ្ប់គ្ង
មួយត្ូវបានគ្ច្ករំល្កយ៉្ងទូលំទូលាយដោយប្ជាជននៅអាសុីបូពា៌្។ នៅក្នុងវប្បធម៌តំបន់អាសុីដើម្បីទប់ទល់
នឹងព្ឹត្តិការណ៍ការតានតឹងចិត្តវាមិនត្ឹមត្ចាំបាច់ក្នុងការផ្ល្ស់ប្តូរហ្តុការណ៍ ដើម្បីបំព្ញតាមបំណងប្្ថ្ន្
របស់មនុស្សមា្ន្ក់ប៉ុណ្ណ្ះទ្ ប៉ុន្ត្ថ្មទាំងព្យាយមសម្បខ្លនួ ឯងទៅនឹងហ្តកាុ រណ៍ទាងំ នោះដើមប្ ឈាីនដល់ដំណះស្យ្ ដ្លញាណទាំងពីរត្វូ ចុះសម្ងុ គ្ន។
្អត្ថបទដកស្ង់ ១២.៧៖ ផ្នត់គំនិតលោកខាងលិច និងផ្នត់គំនិតអាសុី

បញ្ញត្តិន្ចិត្ត/ផ្នត់គំនិត និងសុខភាពផ្លូវចិត្តផ្ន្កចិត្តវិទ្យា និងចិត្តវ្ជ្ជសស្ត្ បានបង្កើតទ្ឹស្តីឈរលើមូលដ្ឋ្ន
វប្បធម៌សង្គមបស្ចិមប្ទ្សសម័យបុរាណ និងវិទ្យាសស្ត្បស្ចិមប្ទ្សសម័យទំនើប។ ដូច្ន្ះត្ូវពិចារណឱ្យ
បានហ្មតច់ ត់ដមើ ប្ កី ណំ ត់ថ តើគនំ តិ បស្ចមិ ប្ទស្ ន្ះអាចអនុវត្តជាសកលចំពោះវប្បធម៌សង្គមក្ព្ បី ស្ចមិ ប្ទស
្បានដ្រឬទ្ដចូ ជាបណ្តប្ ទ្ ស្ នៅអាសុរី មួ មាន ឥណ្ឌ្ មជ្ឈមឹ បូពា្៌ និងអាហ្វកិ្ ជាដើម។ ទ្វបី អាសុមាី នប្មំ្ យួ តំបន់
គឺអាសុីបូពា៌្ អាសុីអាគ្ន្យ៍ អាសុីខាងជើង អាសុីខាងត្បូង អាសុីខាងលិច និងអាសុីកណ្ត្ល ហើយមានប្ជាជន
ដ្លជឿលើលទ្ធិសសនាផ្ស្ងៗគ្ន្រួមមាន ព្ះពុទ្ធសសនា សសនាអុីស្ល្ម សសនាហិណ្ឌូ សសនាជ្វីហ្វ
និងលទ្ធិគ្ិស្តសសនា។ ដូច្ន្ះយកល្អគួរត្គិតថ គោលគំនិតរបស់ចិត្ត និងសុខភាពផ្លូវចិត្តដ្លផ្អ្កលើ
គុណតម្ល្របស់លោកខាងលិចគឺខុសគ្ន្ពីគោលគំនិតរបស់បណ្ត្ប្ទ្សនៅអាសុី។
លើកយកការតាំងសមាធិជាឧទាហរណ៍មួយដ្លព្លថ្មីៗន្ះបាននឹងកំពុងទទួលការចាប់អារម្មណ៍ពី
សរណៈជន។ ពាក្យន្ះមានដើមកំណើតមកពីពាក្យសតិដ្លជាពាក្យបាលីប្ើក្នុងព្ះពុទ្ធសសនាថ្រវាទ។
នៅក្នុងព្ះពុទ្ធសសនា ទ្ឹស្តីផលប្យោជន៍ផ្ទ្ល់ខ្លួន ការដឹងពីខ្លួនឯងរបស់បស្ចិមប្ទ្សផ្ត្តសំខាន់លើពាក្យថ «ខ្ញុំ» ដ្លឃា្ល្តឆ្ង្យពីពាក្យដទ្ (ឧទាហរណ៍ មនុស្ស និងបរិស្ថ្ន) ត្ូវបានបដិស្ធ ហើយជំនួសឱ្យការកាត់
បន្ថយព្ឹត្តិការណ៍ទាំងឡាយមកត្ឹមធាតុខ្លះៗ ហើយមើលវាដោយឡ្កពីគ្ន្។ មនុស្សទទួលស្គ្ល់ថ ព្ឹត្តិការណ៍
ទាំងអស់ទាក់ទងគ្ន្ទៅវិញទៅមកដើម្បីមានសកម្មភាព និងផ្តល់តម្ល្ដល់ភាពសុខដុមទាំងមូល។ ហើយពួកគ្

232

ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

ផ្ត្តលើ «ព្លបច្ចុប្បន្ន» «ដូចសភាពបច្ចុប្បន្ន» ជាមួយនឹងចិត្តឥតលម្អៀងតាមរយៈការប្តិបត្តិតាមលទ្ធិ
ព្ះពុទ្ធសសនាជាក់ស្ត្ងដូចជា ការធ្វើសមាធិ និងពុះពារដើម្បីឱ្យចិត្តស្ងប់ «អាកប្បកិរិយស្ងប់ស្ង្ត់ជានិរន្តន៍»។គោលគំនិតន្ ego និងចិត្តនៅក្នុងគំនិតរបស់ពុទ្ធសសនិកអាសុីគឺខុសគ្ន្ពីគោលគំនិតរបស់លោកខាងលិច
ហើយភាវៈល្អន្ចិត្តក៏ខុសគ្ន្ឆ្ង្យពីគោលគំនិតរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោកដោយផ្អ្កលើការបង្ហ្ញ
ពីសមត្ថភាពរបស់បុគ្គលដ្លបានពិពណ៌នាខាងលើ។
សូមចំណំថ ការតាំងសមាធិជាវិធីសស្ត្សម្្ប់កាត់បន្ថយភាពតានតឹងដ្លត្ូវបានបំប្កច្ញពី
សរៈសំខាន់ ខាងសសនាហើយត្ូវបានអនុវត្តសម្្ប់ឥទ្ធិពលន្ការព្យាបាល។ ទោះជាយ៉្ងណ ការតាំងសមាធិ
គឺជាអ្វីដ្លមានគោលបំណងមិនត្ឹមត្ស្ចក្តីស្ងប់ខាងក្នុងរបស់បុគ្គលប៉ុណ្ណ្ះទ្ ប៉ុន្ត្ក៏ជាស្ចក្តីស្ងប់
របស់ក្ុម ឬសង្គមដ្លនៅជុំវិញបុគ្គលនោះផងដ្រ។៣ បញ្ហ្រប្រឈមសុខភាពផ្លូវចិត្តនៅប្រទ្រសកម្ពុជា
៣.១. បញ្ហ្ស្ត្ងឡើងខាងក្្ និងបញ្ហ្ស្ត្ងឡើងខាងក្នុង
យោងតាមអាឈិនបាច់ និងក្ុមការងរ (Achenbach, et al.,) ប្ភ្ទទូទៅបំផុតដ្លពិពណ៌នាអំពីភាព
មិនប្ក្តីន្អាកប្បកិរិយនៅក្នុងការសិក្សាផ្ន្កចិត្តវិទ្យាគឺ «ការស្ត្ងឡើងខាងក្នុង (internalizing)» ដ្លបញ្ហ្
អាកប្បកិរិយល្ចឡើងនៅខាងក្នុង និង «ការស្ត្ងឡើងខាងក្្ (externalizing)» ជាអ្វីដ្លបញ្ហ្បានបង្ហ្ញ
ច្ញមកខាងក្្។22 សៀវភៅរោគវិនិច្ឆ័យរបស់សមាគមចិត្តសស្ត្អាម្រិកក៏ពន្យល់ផងដ្រថ ការប្ងច្កភាព
មិនប្ក្តីន្អាកប្បកិរិយទូលំទូលាយប្បន្ះគឺមានអត្ថប្យោជន៍ច្ើនជាងការក្ឡ្កមើលភាពមិនប្ក្តីន្
អាកប្បកិរិយរបស់មនុស្សមា្ន្ក់ៗ។ ឧទាហរណ៍ បញ្ហ្អាកប្បកិរិយស្ត្ងឡើងខាងក្នុងរួមមាន ការថប់បារម្ភ ការធា្ល្ក់ទឹកចិត្ត
ភាពឯកា/ទុក្ខព្ួយ ភាពអស់សង្ឃឹម មនោគមវិជា្ជ្ធ្វើអត្តឃាត រោគសញ្ញ្រាងកាយ និងការដកខ្លួនច្ញពីសង្គម
ហើយទាំងន្ះតំណងឱ្យក្ុមន្អាកប្បកិរិយដ្លមានលក្ខណៈសរស្ប្សទ និងរងគំនាបហួសហ្តុព្ក។ បញ្ហ្
ទាំងន្ះត្ូវបានរកឃើញជាញឹកញាប់ក្នុងចំណមក្ម្ងស្ីនៅបឋមសិក្សា អនុវិទ្យាល័យ និងវិទ្យាល័យ ហើយបង្កើន
ហានិភ័យន្ការបោះបង់ការសិក្សា ការប្ើប្ស់គ្ឿងញៀន និងការធ្វើអត្តឃាត។23 ទន្ទឹមនឹងន្ះ បញ្ហ្អាកប្បកិរិយ
ស្ត្ងឡើងខាងក្្រួមមានអាកប្បកិរិយបំផ្លិចបំផ្ល្ញ ភាពគឃ្លើន (ការរំលោភបំពាន) ប្ឆំងនឹងសង្គម (មានន័យថ
សកម្មភាពរំលោភបទបញ្ជ្ និងច្បាប់នានាដូចជា ការវាយតប់ ការបំផ្លិតបំផ្ល្ញ ការលួច និងការនិយយកុហក) និងអាកប្បកិរិយហួសហ្តុ ហើយទាំងន្ះតំណងឱ្យស្ថ្នភាពមួយដ្លខ្វះការបង្ក្បអាកប្បកិរិយមិនគ្ប់គ្ន់។24សូមចំណំថ បញ្ហ្អាកប្បកិរិយស្ត្ងឡើងខាងក្នុង និងខាងក្្ឋិតនៅជាមួយគ្ន្ ហើយមិនអាចត្ូវបានដក់
ដោយឡ្កពីគ្ន្ទ្ ពីព្ះការខ្វល់ខា្វ្យ (ថប់បារម្ភ) ឬការធា្ល្ក់ទឹកចិត្តអាចត្ូវបានលាក់នៅពីក្យឥរិយបថប្ឆំង
នឹងសង្គម។23,24ការសិក្សាអំពីជនជាតិកម្ពុជា-អាម្រិកាំង25 បញ្ជ្ក់ថ ទោះបីជាមានការប្ើប្ស់ស្វាសុខភាពផ្លូវចិត្តក៏ដូចជា
ការណ្នាំពីឪពុកមា្ត្យ សច់ញាតិ មិត្តភក្តិ និងមនុស្សដទ្ទៀតក៏ដោយគឺវាចាំបាច់ដើម្បីដោះស្្យបញ្ហ្ស្ត្ងឡើង
ខាងក្្ (ការផឹកសុរារបស់ក្ម្ងប្ុសអាយុ ១៤ឆ្ន្ំ ក្នុងការស្្វជ្្វន្ះ) និងបញ្ហ្ស្ត្ងឡើងខាងក្នុង (ការធា្ល្ក់ទឹកចិត្ត
របស់ក្ម្ងប្ុសអាយុ ១១ឆ្ន្ំ) វាមានប្សិទ្ធភាពក្នុងការដោះស្្យបញ្ហ្ស្ដ្ងឡើងពីខាងក្្ដើម្បីគ្ប់គ្ងការ
ដក់ទណ្ឌកម្មបង្ៀនពីរបៀបរបបឫកពា និងដក់កុមារនៅក្នុងកន្ល្ងបណ្តុះបណ្ត្លដើម្បីបង្ហ្ត់បង្ៀនពួកគ្។ ទស្សនៈ
ន្ះតម្ូវឱ្យមានការយកចិត្តទុកដក់ ពីព្ះវាអាចបង្កើតមូលដ្ឋ្នគ្ឹះដ្លអនុញ្ញ្តឱ្យមានការដក់ទណ្ឌកម្មផ្ន្ក
រាងកាយ។ ដើម្បីដោះស្្យបញ្ហ្ស្ត្ងឡើងខាងក្នុងការសិក្សាបានផ្តល់អនុសសន៍អនុញ្ញ្តឱ្យកុមារធ្វើអ្វីដ្លពួកគ្
ចូលចិត្ត និងចំណយព្លវ្លារបស់ពួកគ្តាមដ្លពួកគ្ចង់បាន។ វាចាំបាច់ក្នុងការអភិវឌ្ឍវិធីសស្ដដោ្ ះស្្យ
ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

233

ឱ្យមានប្សិទ្ធភាពនៅក្នុងប្ទ្សកម្ពុជាដោយការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីសុខភាពផ្លូវចិត្តតាមរយៈការអប់រំ
សុខភាពនៅព្លផ្ត្តលើជំនឿរបស់ប្ជាជនកម្ពុជា។

៣.២. ជំងឺបាក់ស្បាតទាក់ទងនឹងរបបខ្ម្រក្ហម និងជំងឺបាក់ស្បាតរបស់មនុស្សជំនាន់ទី ២គ្បា៉្ន់ស្ម្នថ ប្ជាជនកម្ពុជាប្ហ្ល ១/៥ (ប្មាណ ២លាននាក់) បានស្ល្ប់ដោយសរការធ្វើទារុណកម្ម
ការប្ហារជីវិត ការបង្ខំឱ្យធ្វើពលកម្ម ភាពអត់ឃា្ល្ន ឬជំងឺនៅក្នុងសម័យខ្ម្រក្ហម (១៩៧៥-១៩៧៩)។ សូម្បីត្
សព្វថ្ង្ន្ះប្ហ្ល ៤០ឆ្ន្ំ បនា្ទ្ប់ពីនោះអ្នកនៅរស់រានមានជីវិត និងជំនាន់កូនចៅរបស់ពួកគ្នៅត្ទទួលរងពី
ជំងឺបាក់ស្បាត (Post Traumatic Stress Disorder) (PTSD) តាមរយៈរោគសញ្ញ្ផ្ន្ករាងកាយ និងភាពមិនចុះសម្ុង
ក្នុងសង្គម។ សលាកាត់ក្តីពិស្សមួយដ្លបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្ន្ំ២០០៦ កំពុងដំណើរការ ហើយមានការព្ួយបារម្ភអំពី
ឥទ្ធិពលអ្វីខ្លះរបស់សលាក្តីទៅលើប្ជាជនកម្ពុជា។ គ្សង្ស័យថ សលាក្តីន្ះអាចបណ្ត្លឱ្យប្ជាជននឹកឃើញ
បទពិសោធន៍ន្ការលំបាកកាលពីអតីតកាលឡើងវិញ ការធ្វើឱ្យប៉ះទង្គិចខា្ល្ំងដល់អ្នកពោរព្ញដោយកំហឹង និងបំណង
សងសឹកដ្លអាចនាំឱ្យមានការកើនឡើងនូវអត្្ន្ជំងឺបាក់ស្បាតក្នុងចំណមពួកគ្។ នៅក្នុងការសិក្សាមុនៗ
អត្្ន្ជំងឺបាក់ស្បាតមានចាប់ពី ៧%-៨៦% ក្នុងចំណមការសិក្សាផ្ស្ងៗគ្ន្។26លោកហុីនតុន (Hinton et al.)27 បានបង្កើតបញ្ជីប្មូលផ្ដុំរោគសញ្ញ្ទូទៅ និងប្ជុំរោគសញ្ញ្ជំងឺនៅកម្ពុជា(CSSI) ដ្លជាកម្ងសំណួរពិស្សទាក់ទងនឹងវប្បធម៌ខ្ម្រសម្្ប់វាស់សុខភាពផ្លូវចិត្តដើម្បីវាយតម្ល្ឥទ្ធិពលន្
បទពិសោធន៍ប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្តខា្ល្ំងលើជនភៀសខ្លួនកម្ពុជាដ្លបានភៀសខ្លួនច្ញពីការសមា្ល្ប់រង្គ្លដោយរបបខ្ម្រក្ហម
(តារាងទី ១២.២)។ វាជាកម្ងសំណួរមួយដើម្បីសួរថ តើពួកគ្ទទួលរងនូវរោគសញ្ញ្ទាំងន្ះប៉ុនា្ម្នក្នុងរយៈព្ល
បួនសបា្ត្ហ៍កន្លងមកន្ះ។ អ្នកឆ្លើយសំណួរត្ូវបានស្នើសុំឱ្យជ្ើសរើសក្នុងចំណម ៥ពិន្ទុ គឺ ០ (គ្ម្នទាល់ត្សោះ)១ (បន្តិចបន្តួច) ២ (ច្ើនល្មម) ៣ (ច្ើនបង្គួរ) និង ៤ (ច្ើនខា្ល្ំង)។ ការសិក្សាបានបង្ហ្ញថ ក្នុងចំណមរោគសញ្ញ្
ទាំងន្ះរោគសញ្ញ្ទី «១៣. ការគិតច្ើនជ្ុល» នៅក្នុង «ប្ជុំរោគសញ្ញ្» គឺជាសូចនាករសំខាន់ន្ការតានតឹង
ផ្លូវចិត្ត ហើយអ្នកដ្លមានពិន្ទុខ្ពស់សម្្ប់សូចនាករន្ះទំនងនឹងមានពិន្ទុ DSM-IV PTSD ខ្ពស់ផងដ្រ។ មនុស្ស
ដ្លមានរោគសញ្ញ្ន្ះ ត្ងគិតច្ើនជ្ុលអំពីប្ធានបទដ្លធ្វើឱ្យរកាំចិត្ត ព្ឹត្តិការណ៍អតីតកាលដ្លធ្វើឱ្យបាក់ស្បាត
និងការស្ល្ប់/ការប្កបាក់ពីមនុស្សជាទីស្ឡាញ់។ «ការគិតច្ើនជ្ុល» អាចបណ្ត្លឱ្យមានរោគសញ្ញ្ខាងរាងកាយ
ដូចជា ឈឺក្បាល វិលមុខ «ខ្យល់ចាប់» ការថយចុះថមពលរាងកាយ ខ្សាយប្ះដូង និងបាត់បង់ការចងចាំ។

តារាងទី ១២.២៖ មាតិកាន្ការធ្វើសរពើភ័ណ្ឌអំពីរោគសញ្ញ្ និងប្ជុំរោគសញ្ញ្ជំងឺនៅប្ទ្សកម្ពុជា
(Contents of the Cambodian symptom and syndrome inventory (CSSI))
ប្ជុំរោគសញ្ញ្

រោគសញ្ញ្ទូទៅ
១. វិលមុខ

២. ក្្កឈរ និងវិលមុខ
៣. ស្វាំងភ្ន្ក
៤. ត្តាណុស
៥. ឈឺក្បាល

៦. ឈឺឬរោយក

៧. ញ័រដើមទ្ូង

៨. ដកដង្ហើមខ្លីៗ
៩. តឹងទ្ូង

234

ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

ប្ជុំរោគសញ្ញ្ផ្ដ្តលើរាងកាយ
១. ខ្យល់ចាប់

២. ក្្កឈរ និងចុះខ្សាយចង់សន្លប់ ឬខ្យល់គ ឬគំងប្ះដូង
៣. ឈឺ ឬរោយករហូតសរស្ឈាមចង់ផ្ទុះ
៤. ខ្សាយប្ះដូង

៥. ស្ល្សច្្លឡើងលើធ្វើឱ្យអ្នកមិនអាចដកដង្ហើម ឬគំងប្ះដូង
៦. ខ្យល់ឡើងបោ៉្ងក្នុងក្ពះធ្វើឱ្យអ្នកចង់ថប់ដង្ហើម
៧. ស្ល្ប់ដ្ ស្ល្ប់ជើង
៨. ក្ត្ក្នុង

៩. ជំងឺគ្ុនចាញ់កម្ិតស្្ល ឬធ្ងន់

ប្ជុំរោគសញ្ញ្

រោគសញ្ញ្ទូទៅ
១០. ឡើងស្ល្ស

១០. អស់កមា្ល្ំងរហូតខ្យល់គ ឬស្ល្ប់ដោយសរ

១១. ហើមឬឈឺពោះ

ខ្សាះជាតិទឹកក្នុងខ្លួន

១២. ត្ជាក់ដ្ជើង

ប្ជុំរោគសញ្ញ្ផ្ន្កលម្ហ/ចលនា១៣. ស្ពឹកដ្ជើង

១១. ពុលឡាន

១៤. ឈឺដ្ជើង

១២. ពុលមនុស្ស

១៥. ញ័រដ្ជើង

ប្ជុំរោគសញ្ញ្ផ្ន្កអារម្មណ៍

១៦. ខ្សាយ

១៣. គិតច្ើន

១៧. ចំណង់អាហារខ្សាយ

១៤. ធុញថប់ (toxic) ថប់អារម្មណ៍

១៨. មានអារម្មណ៍ស្លក្នុងខ្លួន

ប្ជុំរោគសញ្ញ្ផ្ន្កស្ម្រតីចងចាំ
១៥. ភ្ល្ចភា្ល្ំងឬស្ម្រតីមិនមូល
១៦. ស្្លខ្លួនដូចវិញ្ញ្ណមិននៅក្នុងខ្លួន
១៧. ភ័យខា្ល្ចនរណមា្ន្ក់ដក់អំពើលើអ្នក
១៨. ខា្ល្ចរាសីស្ុតចុះឬគ្្ះ
១៩. ខ្ម្ចសង្កត់

This table cited from “Hinton et al., The relationship of PTSD to key somatic complaints and cultural syndromes among
Cambodian refugees attending a psychiatric clinic: The Cambodian Somatic Symptom and Syndrome Inventory (CSSI).
Transcultural Psychiatry.50:347-370. 2013.”
Copyright@2013,SAGE Publications. All rights reserved. Translated with permission.

ជំងឺបាក់ស្បាត (PTSD) របស់មនុស្សជំនាន់ទី ២ កើតមានដោយសរការឈឺចាប់ ឬភាពបាក់ស្បាតឆ្លងជំនាន់គឺជា
គំនិតមួយដ្លគិតថ PTSD ដ្លបណ្ត្លមកពីការប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត ព្ឹត្តិការណ៍បាក់ស្បាតដ្លជំនាន់ឪពុកមា្ត្យ
ឆ្លងកាត់ជះឥទ្ធិពលដល់ជំនាន់របស់កូនដ្លមិនបានឆ្លងកាត់ព្ឹត្តិការណ៍ទាំងនោះដោយផ្ទ្ល់បណ្ត្លឱ្យមាន
រោគសញ្ញ្ផ្លូវចិត្ត។ ការសិក្សាអំពីគ្ួសរខ្ម្រមិនបានបញ្ជ្ក់ឱ្យច្បាស់អំពីយន្តការន្ PTSD ឆ្លងពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់
មួយទ្ ប៉ុន្ត្បានបង្ហ្ញថ កម្ិតការតានតឹងចិត្តធ្ងន់ធ្ងរដ្លមា្ត្យមានក្នុងជីវិតកាន់ត្ខ្ពស់នាំឱ្យពិន្ទុរោគសញ្ញ្ PTSD
របស់កូនស្ីកាន់ត្ខ្ពស់ដ្រ។ បទពិសោធន៍បាក់ស្បាតនៅសម័យខ្ម្រក្ហមត្ូវបានបញ្ជូនពីមា្ត្យទៅកូនស្ីហើយ
ដូច្ន្ះមិនត្ឹមត្ការយកចិត្តទុកដក់ចំពោះមា្ត្យដ្លទទួលរងពី PTSD ប៉ុណ្ណ្ះទ្ ការថ្ទាំសុខភាពផ្លូវចិត្តរបស់
កូនៗរបស់ពួកគ្ក៏ជាបញ្ហ្សំខាន់សម្្ប់ប្ទ្សកម្ពុជាដ្រ។

៣.៣. ការសម្លុតគំរាម (Bullying) អំពើហិង្សា (violence) និងការបៀតបៀនក្រខា្ម្ស (harassment)
៣.៣.១. ការសម្លុតគំរាម
យោងតាមការស្ទង់មតិជាសកលលើសុខភាពសិស្សនៅតាមសលារៀនឆ្ន្ំ ២០១៣ (Global School-based Student
Health Survey)28 បានបង្ហ្ញថ ភាគរយន្សិស្សបឋមសិក្សា អនុវិទ្យាល័យ និងវិទ្យាល័យ នៅប្ទ្សកម្ពុជាដ្លត្ូវបាន
គ្សម្លុតគំរាមយ៉្ងហោចណស់ ១ថ្ង្ នៅអំឡុងព្ល ៣០ថ្ង្ ចុងក្្យមាន ២២,៤ % សម្្ប់ក្ម្ងអាយុ ១៣-១៥ឆ្ន្ំនិង ២២,៣% សម្្ប់អ្នកដ្លមានអាយុ ១៦-១៧ឆ្ន្ំ ដោយគ្ម្នភាពខុសគ្ន្រវាងភ្ទទាំងពីរទ្។ នៅក្នុងការសិក្សាន្ះ
ការសម្លុតគំរាមត្ូវបានកំណត់ដូចតទៅ៖ «ការសម្លុតគំរាមកើតឡើងនៅព្លសិស្សមា្ន្ក់ ឬសិស្សមួយក្ុមនិយយ
ឬធ្វើរឿងអាក្ក់ និងធ្វើរឿងមិនសប្បាយចិត្តចំពោះសិស្សមា្ន្ក់ផ្ស្ងទៀត។ វាក៏ជាការសម្លុតគំរាមផងដ្រនៅព្ល
ដ្លសិស្សមា្ន្ក់ត្ូវបានគ្ល្ងសើច (ចំអន់) ច្ើន និងធ្វើរឿងដ្លមិនសប្បាយចិត្តទៅកាន់ពួកគ្ ឬនៅព្លដ្ល
ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

235

សិស្សឈប់ធ្វើអ្វីមួយដោយច្តនា។ វាមិនម្នជាការសម្លុតគំរាមនោះទ្នៅព្លសិស្សពីរនាក់មានកមា្ល្ំង ឬអំណច
ដូចគ្ន្ ឈ្ល្ះប្ក្កគ្ន្ ឬវាយគ្ន្ ឬនៅព្លការល្ងសើចប្បមិត្តភាព និងរើករាយ។»អង្គការយូនសី ហ្ ្វ (UNICEF) ប្ចានៅំ កម្ពជា
ុ 29 កំណត់លក្ខណៈសមា្គល
្ ប
់ យ
ី ង
្៉ ន្ការសម្លតុ គំរាម៖ អំពដើ ល្ មានច្តនា
(ព្យាបាទ) ហើយបង្កឱ្យមានការឈឺចាប់ផ្ន្ករាងកាយ ឬផ្លូវចិត្ត ការធ្វើត្ប់តាម អាកប្បកិរិយដដ្លៗ និងការវាយធ្វើបាប
ដោយក្ម្ងមានកមា្ល្ំងខា្ល្ំងទៅលើអ្នកដ្លខ្សាយជាង។ អង្គការយូនីស្ហ្វណ្នាំឱ្យឪពុកមា្ត្យ និងគ្ូបង្ៀនសង្ក្ត
មើលកុមារដោយយកចិត្តទុកដក់លើចំណុចខាងក្្មដើម្បីកុំឱ្យពួកគ្មើលរំលងសញ្ញ្ន្ការសម្លុតគំរាម។
i.

ស្ន្មលើរាងកាយដូចជា ស្ន្មជាំដ្លគ្ម្នមូលហ្តុ ស្ន្មដច់ ឆ្អឹងបាក់ និងរបួសស្ន្ម

ii. ការភ័យខា្ល្ចការទៅសលារៀន ឬចូលរួមព្ឹត្តិការណ៍សលារៀន
iii. មានការថប់បារម្ភ ភ័យ ឬមានការប្ុងប្យ័ត្នខ្ពស់
iv. មានមិត្តភក្តិតិចនៅក្នុងសលារៀន ឬនៅខាងក្្សលារៀន
v. បាត់បង់មិត្តភក្តិភា្ល្មៗ ឬគ្ចពីស្ថ្នភាពសង្គម
vi. សម្លៀកបំពាក់ គ្ឿងអ្ឡិចត្ូនិច ឬសមា្ភ្រៈផ្ទ្ល់ខ្លួនផ្ស្ងទៀតត្ូវបានបាត់បង់ ឬបំផ្ល្ញ
vii. សុំប្ក់ជារឿយៗ
viii. លទ្ធផលសិក្សាទាប
ix. អវត្តមាន ឬហៅទូរស័ព្ទពីសលារៀនសុំច្ញទៅផ្ទះ
x. ព្យាយមនៅក្ប្រមនុស្សព្ញវ័យ
xi. គ្ងមិនលក់ស្ួលហើយអាចយល់សប្តិអាក្ក់
xii. ការត្អូញត្អ្រឈឺក្បាល ឈឺក្ពះ ឬការឈឺចាប់រាងកាយផ្ស្ងទៀត
xiii. ភាពតានតឹងជាប្ចាំបនា្ទ្ប់ពីចំណយព្លតាមអនឡាញ ឬល្ងទូរស័ព្ទរបស់ពួកគ្ (ដោយគ្ម្នការពន្យល់
សមហ្តុផល)xiv. ប្្ជាសមា្ង្ត់មិនធម្មតាជាពិស្សនៅព្លធ្វើសកម្មភាពអនឡាញ
xv. ភាពឈា្ល្នពាន (ឆប់គឃ្លើន) ឬផ្ទុះកំហឹង
ថ្មីៗន្ះបញ្ហ្ការសម្លុតគំរាមតាមអីុនធឺណ្ត (cyber bullying) បានកា្ល្យជាបញ្ហ្មិនត្ឹមត្នៅក្នុងប្ទ្សកម្ពុជា
ប៉ុណ្ណ្ះទ្ ប៉ុន្ត្ថ្មទាំងនៅជុំវិញពិភពលោកផងដ្រ។ ទូរស័ព្ទចល័ត និងការប្ើប្ស់អីុនធឺណ្តនៅកម្ពុជាឆ្ន្ំ
២០១៦30 បានរាយការណ៍ថ ប្ជាជនចំនួន ៤៨% ចូលប្ើអីុនធឺណ្ត ឬបណ្ត្ញទំនាក់ទំនងសង្គមហ្វ្សប៊ុក។
ក្នុងព្លដំណលគ្ន្ន្ះឌីជីថលកម្ពុជា ២០២១31 បានបា៉្ន់ប្មាណថ ៨,៨៦លាននាក់ (៥៤,២%) ន្ប្ជាជន
ទាំងអស់ (១៦,៨៣លាននាក់ គិតត្ឹមខ្មករា ឆ្ន្ំ២០២១) គឺជាអ្នកប្ើប្ស់អីុនធឺណ្តដ្លបង្ហ្ញថ ប្ហ្លជា
ពាក់កណ្ត្លន្ចំនួនប្ជាជនសរុបប្ើប្ស់អីុនធឺណ្ត។ ការផ្សព្វផ្សាយតាមបណ្ត្ញទំនាក់ទំនងសង្គមបង្កើតនូវ
ទម្ង់ថ្មីន្ការសម្លុតគំរាម អំពើហិង្សា និងការបៀតបៀន។ យោងតាមការស្ទង់មតិសធារណៈរយៈព្ល ៥សបា្ត្ហ៍
ធ្វើឡើងដោយអង្គការយូនីស្ហ្វបានឱ្យដឹងថ ៨៥.៧% ន្យុវជនកម្ពុជាដ្លមានអាយុពី ១៥-២៥ឆ្ន្ំ ត្ូវប្ឈម
នឹងហានិភ័យន្អំពើហិង្សាតាមអីនុ ធឺណត្ ការសម្លតុ គំរាមតាមអីនុ ធឺណត្ និងការរំខានតាមប្ពន
័ ឌ
្ធ ជ
ី ថ
ី ល។32 ដើមប្ ីដោះស្យ្ ស្ថន្ ភាពន្ះ អង្គការយូនីស្ហ្វបានស្នើសុំឱ្យរដ្ឋ្ភិបាលកម្ពុជាបង្កើតគោលនយោបាយថ្មីសម្្ប់ការពារ
កុមារពីការសម្លុតគំរាម និងអំពើហិង្សាដោយប្ើមធ្យាបាយអីុនធឺណ្តដូចជា SNS។នៅក្នុងការសិក្សារបស់យូនីស្ហ្វ33 និយមន័យន្សម្លុតគំរាមតាមអីុនធឺណ្តគឺមានដូចខាងក្្ម៖
«ការសម្លុតគំរាមតាមអីុនធឺណ្តគឺជាការសម្លុតគំរាមដោយប្ើប្ស់បច្ច្កវិទ្យាឌីជីថល។ វាអាចកើតឡើងនៅលើ
បណ្ត្ញទំនាក់ទំនងសង្គម វ្ទិកាផ្ញើសរ វ្ទិកាហ្គ្ម និងទូរស័ព្ទចល័ត។ វាជាអាកប្បកិរិយធ្វើឡើងដដ្លៗក្នុង
គោលបំណងបំភ័យ ធ្វើឱ្យផ្ទុះកំហឹង ឬធ្វើឱ្យអាមា៉្ស់មុខដល់អ្នកដ្លត្ូវបានគ្យកជាគោលដៅ។ ឧទាហរណ៍ ដូចជា
ការផ្សព្វផ្សាយការកុហក ឬការបង្ហ្ះរូបថតគួរឱ្យអាមា៉្ស់របស់នរណមា្ន្ក់នៅលើបណ្ត្ញទំនាក់ទំនងសង្គមដោយ
236

ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

ផ្ញើសរគួរឱ្យឈឺចាប់ ឬការគំរាមកំហ្ងផ្ស្ងៗតាមរយៈវ្ទិកាផ្ញើសរក្ល្ងបន្លំជានរណមា្ន្ក់ហើយផ្ញើសរដ្លមាន
អត្ថន័យមិនល្អទៅអ្នកដទ្។»ការសិក្សាបានបង្ហ្ញថ ការសម្លុតគំរាមតាមអីុនធឺណ្តផ្តល់ផលប៉ះពាល់ដល់កុមារផ្ន្កចិត្តសស្ត្ (មានអារម្មណ៍
មួម៉្ អៀនខា្ម្ស ល្ងង់ខ្ល្ ខឹង) ផ្ន្កផ្លូវអារម្មណ៍ (មានអារម្មណ៍អៀនខា្ម្ស ឬបាត់បង់ចំណប់អារម្មណ៍លើរបស់ដ្លខ្លួន
ស្ឡាញ់) និងផ្ន្កផ្លូវកាយ (ហត់នឿយ គ្ងមិនលក់) ឬមានរោគសញ្ញ្ដូចជា ឈឺក្ពះ និងឈឺក្បាល)។33
ទោះបីជាវាមិនងយស្ួលក្នុងការទប់ស្ក្ត់ការសម្លុតគំរាមក៏ដោយ ដំបូងវាជាការសំខាន់សម្្ប់កុមារក្នុងការយល់
អំពី «អ្វីដ្លបង្កើតជាការសម្លុតគំរាម» ហើយមិនត្ូវស្តីបនោ្ទ្សខ្លួនឯងចំពោះការសម្លុតគំរាមនោះទ្។ បនា្ទ្ប់មកកុមារ
ដ្លត្ូវបានគ្សម្លុតគំរាមក៏ដូចជាអ្នកដ្លនៅជុំវិញគួរត្បង្ហ្ញពីការពិតដ្លថ ការសម្លុតគំរាមបានកើតឡើង
ចំពោះខ្លួន និងត្ូវប្្ប់ទៅអ្នកណមា្ន្ក់ដ្លជាមនុស្សព្ញវ័យ។ លើសពីទៅន្ះទៀត មនុស្សព្ញវ័យ និងកុមារនៅ
ជុំវិញគួរត្ធ្វើឱ្យបរិយកាសថ្ន្ក់រៀន និងសលារៀនឱ្យចៀសផុតពីការសម្លុតគំរាមដ្លជារឿងមួយមិនត្ូវបានអនុញ្ញ្ត
ឱ្យកើតមាន។ នៅក្នុងកាលៈទ្សៈបច្ចុប្បន្ន សលារៀនភាគច្ើននៅក្នុងប្ទ្សកម្ពុជា ការដឹង និងការគំទ្ពីគ្ូបង្ៀន
និងមិត្តភក្តិពិតជាមានភាពចាំបាច់ណស់ដោយសរនៅតាមសលារៀននៅពុំទាន់មានអ្នកផ្ដលប្ឹក្សានៅឡើយ។ វាជាការ
សំខាន់ដ្លត្ូវទទួលស្គ្ល់ថ មិនត្ឹមត្កុមារទ្ដ្លត្ូវបានគ្សម្លុតគំរាមប៉ុណ្ណ្ះទ្ ប៉ុន្ត្អ្នកដ្លរួមចំណ្កក្នុង
ការសម្លុតគំរាមក៏អាចទទួលរងការឈឺចាប់ពីបញ្ហ្នៅក្នុងចិត្ត និងកំពុងស្វ្ងរកជំនួយផងដ្រ។

៣.៣.២. អំពើហិង្សាលើកុមារដោយគ្ូបង្ៀន
របាយការណ៍ការសិក្សាស្តីពីអំពើហិង្សាលើកុមារឆ្ន្ំ២០១៣ នៅប្ទ្សកម្ពុជា34 បានរាយការណ៍អំពីការកើនឡើងន្
អំពើហិង្សាលើកុមារនៅក្នុងប្ទ្សកម្ពុជា។ ចំពោះកុមារដ្លមានអាយុចាប់ពី ១៣-១៧ឆ្ន្ំ ភាគរយន្អ្នកដ្លធា្ល្ប់
បានទទួលរងអំពើហិង្សាលើរាងកាយមាន ៥៨,២% ចំពោះក្ម្ងប្ុស និង ៦១,១% ចំពោះក្ម្ងស្ី ហើយប្ហ្ល ៦៨%ន្ពួកគ្បានទទួលរងអំពើហិង្សាជាលើកដំបូងនៅអាយុចនោ្ល្ះពី ៦-១១ឆ្ន្ំ នោះគឺជាវ័យដ្លរៀននៅបឋមសិក្សា។ នៅខាងក្ផ្ ះ្ទ អំពហើ ងិ សា្ ត្វូ បានប្ដោើ យគ្បូ ង្ៀន។ ចំពោះអំពហើ ងិ សា្ លើរាងកាយក្មង
្ ស្ដ
ី ល
្ មានអាយុពី ១៣-១៧ឆ្នំ្មាន ៥៨,៦% ន្ក្ម្ងស្ីទទួលរងអំពើហិង្សាពីគ្ូបង្ៀនប្ុស និង ២០,៥% ពីគ្ូបង្ៀនស្ី។ ចំពោះក្ម្ងប្ុស
ដ្លមានអាយុប្ហាក់ប្ហ្លគ្ន្គឺ ៥១,៧% ទទួលរងអំពើហិង្សាពីគ្ូបង្ៀនប្ុស និង ១៨,០% ពីគ្ូបង្ៀនស្ី។
ការសម្លុតគំរាមដ្លបានលើកឡើងខាងលើក៏ដូចជា អំពើហិង្សាដោយមនុស្សព្ញវ័យត្ូវបានគ្គិតថជាព្ឹត្តិការណ៍
ដ៏តានតឹងក្នុងជីវិតដ្លកុមារត្ូវប្ឈម។ អង្គការយូនីស្ហ្វបា៉្ន់ប្មាណថ កុមារដ្លទទួលរងនូវអំពើហិង្សានឹងទទួល
រងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានរយៈព្លវ្ងទៅលើការអភិវឌ្ឍសតិបញ្ញ្ រាងកាយ និងអារម្មណ៍ដ្លអាចបណ្ត្លឱ្យមានការ
ធា្ល្ក់ចុះន្កមា្ល្ំងពលកម្មនាព្លអនាគត និងការខាតបង់ផ្ន្កស្ដ្ឋកិច្ចចំនួន ១៦៨លានដុលា្ល្រអាម្រិក (ស្មើនឹង ១,១%ន្ផលិតផលក្នុងស្ុកសរុប (GDP) ក្នុងឆ្ន្ំ២០១៣) និងបង្ហ្ញថ អំពើហិង្សាលើកុមារនឹងបង្កការខូចខាតយ៉្ងច្ើន
ដល់សង្គមកម្ពុជា។35 ឆ្លើយតបនឹងបញ្ហ្ន្ះ គ្ូបង្ៀនបានចាប់ផ្តើមទទួលការបណ្តុះបណ្ត្លដើម្បីរៀនវិធីសស្្តអប់រំ
ដ្លមិនប្ើអំពើហិង្សាក្នុងការក្ប្អាកប្បកិរិយរបស់កុមារ និងការគ្ប់គ្ងថ្ន្ក់រៀន ព្មទាំងវិធីបង្កើតទំនាក់ទំនងល្អ
ជាមួយកុមារ។ គ្ូបង្ៀននៅក្នុងប្ទ្សកម្ពុជាដើរតួជាអ្នកណ្នាំកុមារ និងធ្វើជាគំរូក្នុងការដឹកនាំកុមារក្នុងទិសដៅ
ត្ឹមត្ូវដោយការបង្កើតទំនាក់ទំនងជាមួយកុមារដោយការគោរព និងយល់ពីចរិតលក្ខណៈផ្ស្ងៗគ្ន្របស់កុមារនៅ
ដំណក់កាលអភិវឌ្ឍន៍នីមួយៗ (សូមមើលជំពូកទី ៣)។

៣.៤. ភាពឯកា (Loneliness) ការថប់បារម្ភ (anxiety) និងការធា្ល្ក់ទឹកចិត្ត (depression)យោងតាមការសិក្សាលើប្ជាជនដ្លមានអាយុចាប់ពី ២១ឆ្ន្ំឡើង នៅទូទាំងប្ទ្សកម្ពុជាដ្លបានរៀបចំដោយ
ប្ើបញ្ជីឈ្ម្ះរោគសញ្ញ្ហប់ឃីន-២៥ (Hopkins Symptom Checklist-25)36 ក្នុងឆ្ន្ំ២០១១ ភាគរយន្មនុស្សដ្ល
មានពិន្ទុរោគសញ្ញ្ន្ការថប់បារម្ភខ្ពស់ (សំដៅទៅលើ «ការថប់បារម្ភ») មានចំនួន ១៨,៣៥% ចំពោះបុរស និង ៣១,៧២%ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

237

ចំពោះស្ត្ីដ្លជាតំណងមានភាពខុសគ្ន្គួរឱ្យកត់សំគល់យ៉្ងខា្ល្ំងរវាងភ្ទទាំងពីរ ហើយភាគរយន្មនុស្សដ្ល
មានរោគសញ្ញ្ន្ជំងឺធា្ល្ក់ទឹកចិត្តខ្ពស់ (សំដៅទៅលើ «ការធា្ល្ក់ទឹកចិត្ត») ក៏បានបង្ហ្ញពីភាពខុសគ្ន្រវាងភ្ទផងដ្រ
ដ្លមានបុរសចំនួន ១០,២១% និងស្ត្ីចំនួន ១៩,៦៩% ន្ះបង្ហ្ញថ ភាគរយន្ការថប់បារម្ភ និងការធា្ល្ក់
ទឹកចិត្តរបស់ស្ត្ីគឺខ្ពស់ជាងបុរស។ អ្វីដ្លគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍នោះគឺរោគសញ្ញ្ផ្លូវចិត្តទាំងពីរគ្ម្នភាពខុសប្ល្កគ្ន្
រវាងទីក្ុងនិងជនបទទ្ ប៉ុន្ត្មានភាពខុសគ្ន្រចំពោះប្វត្តិន្ការអប់រំ។ ភាគរយន្ការថប់បារម្ភ និងការធា្ល្ក់ទឹកចិត្ត
គឺខ្ពស់ចំពោះអ្នកដ្លមានការអប់រំទាប ហើយក្នុងចំណមអ្នកដ្លមិនបានទទួលការអប់រំភាគរយន្ការថប់បារម្ភ
និងការធា្ល្ក់ទឹកចិត្តមាន ៣២,៥១ % និង ២០,៣៧ % តាមលំដប់រៀងគ្ន្។ នៅក្នុងប្ជាជនទូទៅ ស្ត្ីដ្លមាន
ការអប់រំទាបត្ូវបានគ្សន្មតថមានហានិភ័យខ្ពស់។
ទន្ទឹមនឹងន្ះដ្រនៅក្នុងលទ្ធផលន្ការសិក្សារបស់ GSHS-២០១៣ នៅប្ទ្សកម្ពុជាដ្លបានធ្វើការស្ទង់មតិ
លើសិស្សបឋមសិក្សា អនុវិទ្យាល័យ និងវិទ្យាល័យចំនួន ៤៩,០% ន្ពួកគ្ព្លខ្លះមានអារម្មណ៍ឯកា ៤,៨% មានអារម្មណ៍ឯកាស្ទើរត្គ្ប់ព្លវ្លា ហើយ ០,៩% មានអារម្មណ៍ឯកាគ្ប់ព្លវ្លា។ ន្ះបង្ហ្ញថ កុមារ ៥៤,៧%មានអារម្មណ៍ឯកាតិចតួច ឬញឹកញាប់ជាង។ ការប្ៀបធៀបភាគរយន្ះជាមួយលទ្ធផល GSHS ន្ប្ទ្សជិតខាង
ឡាវ (៣២,៨%) និងវៀតណម (៤៤,៥%) បង្ហ្ញថ ភាគរយន្កុមារដ្លមានអារម្មណ៍ឯកានៅកម្ពុជាខ្ពស់ជាងពី ១០%-២០%។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ គ្ម្នភាពខុសគ្ន្គួរឱ្យកត់សមា្គ្ល់នៅក្នុងភាគរយន្អ្នកដ្លបានឆ្លើយថ
ចំនួនមិត្តភក្តិជិតស្និទ្ធគឺ ០នាក់ ដ្លស្មើនឹង ៥,០% សម្្ប់ប្ទ្សកម្ពុជា ៤,៨% សម្្ប់ប្ទ្សឡាវ និង ៥,៥%សម្្ប់ប្ទ្សវៀតណម។ ភាពឯកាគឺជាអ្វីមួយដ្លមនុស្សគ្ប់គ្ន្ព្លខ្លះស្ត្ងច្ញពីអារម្មណ៍ ហើយវាមិនម្ន
ជាបញ្ហ្សុខភាពផ្លូវចិត្តទ្។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ កុមារកម្ពុជាដ្លមានអារម្មណ៍ឯកាញឹកញាប់ជាងកុមារនៅតាម
ប្ទ្សជិតខាងអាចប្ឈមនឹងហានិភ័យខ្ពស់ន្ការធា្ល្ក់ទឹកចិត្តការថប់បារម្ភ ការឱ្យតម្ល្ខ្លួនឯងទាប ការគ្ងមិនលក់
ការធ្វើបាបខ្លួនឯង និងការធ្វើអត្តឃាតជាដើម។
លទ្ធផលន្ GSHS-២០១៣ នៅកម្ពុជា28 ក៏បានបង្ហ្ញផងដ្រថ ៤២,៤% ន្កុមារ «ម្ដងមា្ក្ល» មានបទពិសោធន៍
«មិនអាចគ្ងលក់នៅព្លយប់ដោយសរត្ការព្ួយបារម្ភ» ៥,០% «ស្ទើរគ្ប់ព្ល» និង ១,០% «គ្ប់ព្ល»។ការប្ងច្កន្ះគឺប្ហាក់ប្ហ្លនឹងភាពឯកា ហើយកុមារ ៤៨,៤% បានជួបប្ទះនឹងការគ្ងមិនបានស្កប់ស្កល់ដោយ
សរត្ការព្ួយបារម្ភព្លខ្លះ ឬញឹកញាប់។ នៅក្នុងការសិក្សាមួយដ្លធ្វើឡើងនៅប្ទ្សឡាវដោយប្ើលក្ខខណ្ឌ
ការសិក្សាដូចគ្ន្ «ម្ដងមា្ក្ល» មាន ២៩,៩% «ស្ទើរគ្ប់ព្ល» មាន ៣,៩% និង «គ្ប់ព្ល» មាន ១,១% ដ្លមានចំនួនសរុប
៣៤,៨%។ ន្ះទាបជាង%នៅកម្ពុជាប្មាណ ១៥%។ លទ្ធផលទាំងន្ះបង្ហ្ញថ សុខភាពផ្លូវចិត្តរបស់កុមារកម្ពុជា
ខ្សាយជាងសុខភាពផ្លូវចិត្តរបស់កុមារនៅក្នុងប្ទ្សជិតខាង។

៣.៥. ការប៉ុនប៉ងធ្វើអត្តឃាត ការធ្វើអត្តឃាត
ការធ្វើអត្តឃាត (suicide) មិនត្ឹមត្យកជីវិតមនុស្សមា្ន្ក់ប៉ុណ្ណ្ះទ្ត្វាក៏បង្កើតជាបញ្ហ្សុខភាពសធារណៈ
ដ្លអាចមានឥទ្ធិពលយ៉្ងជ្្លជ្្លើគ្ួសរ និងមនុស្សជុំវិញខ្លួនក៏ដូចជាសលារៀន និងក្នុងតំបន់ផងដ្រ។
អត្្ន្ការធ្វើអត្តឃាត (ចំនួនមនុស្សដ្លធ្វើអត្តឃាតក្នុងចំណមប្ជាជន ១០០ ០០០នាក់) នៅក្នុងប្ទ្សកម្ពុជា
គឺបុរសមានចំនួន ៦,២ ក្នុងឆ្ន្ំ២០០០ ដ្លបានកើនឡើងបន្តិចម្តងៗ ដល់ ៨,០ នៅឆ្ន្ំ២០០៧ ហើយបនា្ទ្ប់មកបាន
ថយចុះបន្តិចម្តងៗ មកនៅត្ឹម ៧,០ ក្នុងឆ្ន្ំ២០១៩។ នៅព្លជាមួយគ្ន្ន្ះដ្រអត្្ន្ការធ្វើអត្តឃាតចំពោះស្ត្ី
ថយចុះជារៀងរាល់ឆ្ន្ំគឺពី ៣,៩ ក្នុងឆ្ន្ំ២០០០ ដល់ ២,៨ ក្នុងឆ្ន្ំ២០១៩ (រូបទី ១២.៣)។37 អត្្សកលន្ការធ្វើអត្តឃាត
ជាមធ្យមនៅឆ្ន្ំ២០១៩ មានចំនួន ១២,៥៨នាក់ សម្្ប់បុរស និង ៥,៦៨នាក់ សម្្ប់ស្ត្ី ហើយអត្្ន្ការធ្វើអត្តឃាត
នៅកម្ពុជាហាក់ដូចជាទាបជាងកម្ិតពិភពលោកច្ើន។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ មានការសិក្សាពីមុនមួយដ្ល
បានរាយការណ៍អំពីអត្្ធ្វើអត្តឃាតខ្ពស់ពី ១៣-៤៤នាក់ ក្នុងចំណមប្ជាជន ១០០ ០០០នាក់26 ហើយតួល្ខន្ះ
តម្ូវឱ្យមានការសិក្សាប្បវ្ជ្ជសស្ត្ដ្លភាពសុក្ឹតកម្ិតខ្ពស់អំពីការរើករាលដលន្ការធ្វើអត្តឃាត និងស្ថិតិ។
238

ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

ពាក់ព័ន្ធនឹងគំនិតធ្វើអត្តឃាត និងការប៉ុនប៉ងធ្វើអត្តឃាតរបស់យុវជន GSHS-2013 Cambodia28 បង្ហ្ញថ ភាគរយ
ន្អ្នកដ្លបានពិចារណយ៉្ងហ្មត់ចត់ក្នុងការធ្វើអត្តឃាតក្នុងឆ្ន្ំកន្លងមកគឺ ៦,៤% អ្នកដ្លមានផ្នការធ្វើអត្តឃាតមាន ៨,៨% និងអ្នកដ្លបានប៉ុនប៉ងធ្វើអត្តឃាតមាន ៦,៧%។ កុមារទាំងន្ះមានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការធ្វើអត្តឃាត
នាព្លអនាគត។
វាអាចមានសវតារចិត្តសស្ត្ប្មូលផ្ដុំគ្ន្ជាច្ើនដ្លអាចជំរុញឱ្យកុមារធ្វើអត្តឃាត។ ការធ្វើអត្តឃាតរាប់បញ្ចូលទាំង៖
i. ភាពឯកា និងការផ្ត្ច់ខ្លួនច្ញពីអ្នកដទ្ដ្លធ្វើឱ្យពួកគ្មានអារម្មណ៍ថ ពួកគ្មិនអាចជឿទុកចិត្តនរណមា្ន្ក់
ហើយពួកគ្ពុំទទួលបានជំនួយពីអ្នកដទ្។
ii. អារម្មណ៍មួយដ្លគ្គិតថខ្លួនគ្ម្នតម្ល្ខ្លឹមសរធ្វើឱ្យពួកគ្គិតថ ពួកគ្មិនសមនឹងរស់នៅបន្តទៅទៀតឡើយ។
iii. កំហឹងក្្វក្្ធដ្លគ្ម្នការផ្ចង់អារម្មណ៍ធ្វើឱ្យពួកគ្គិតថ ពួកគ្គ្ម្នសិទ្ធិស្តីបនោ្ទ្សនរណមា្ន្ក់ចំពោះការ
ឈឺចាប់ដ្លខ្លួនមាន ហើយពួកគ្ក៏មិនអាចដោះស្្យបានដ្រ។
iv. ហ្តុន្ះហើយគ្សន្មតថ

ការឈឺចាប់របស់ពួកគ្នឹងគ្ម្នថ្ង្បញ្ចប់ព្មទាំងអារម្មណ៍ន្ភាពអស់សង្ឃឹម

ក៏ល្ចឡើងជាលទ្ធផល។
v. ការបង្ួមផ្ន្កចក្ខុវិស័យចិត្តសស្ត្ដ្លធ្វើឱ្យពួកគ្ស្លុងអារម្មណ៍គិតដល់ការធ្វើអត្តឃាតជាដំណះស្្យ
ត្មួយគត់។
ជាវិធានការដើម្បីទប់ស្ក្ត់ការធ្វើអត្តឃាតរួមមាន ការបង្ក្រ និងអន្តរាគមន៍បនា្ទ្ប់។ ការបង្ក្រគឺដើម្បីបង្កើត
ទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកដ្លជិតស្និទ្ធនឹងកុមារក្នុងជីវិតប្ចាំថ្ង្ដ្លអាចឱ្យយើងកត់សមា្គ្ល់ពីការផ្ល្ស់ប្តូរឥរិយបថរបស់
ពួកគ្ អ្នកដ្លនិយយជាមួយពួកគ្ ហើយក៏ជាអ្នកដ្លអាចនិយយអំពីការព្ួយបារម្ភរបស់ពួកគ្ដោយងយស្ួល
ព្មទាំងដើម្បីបង្កើតទំនាក់ទំនងន្ការជឿទុកចិត្តជាមួយគ្ូបង្ៀន។ នៅតាមសលារៀនជាច្ើនក្នុងប្ទ្សកម្ពុជា
ប្ព័ន្ធដ្លអនុញ្ញ្តឱ្យកុមារពិគ្ះយោបល់ពីកង្វល់របស់ពួកគ្រួមទាំងការប្ងច្កគ្ូផ្ន្កសុខភាពសិក្សា (ដូចជា
គិលានុបដ្ឋ្នសលា) និងអ្នកផ្តល់ប្ឹក្សាសលារៀនពុំទាន់មាននៅឡើយទ្ ដូច្ន្ះវាមានការចាំបាច់ក្នុងការបណ្តុះបណ្ត្ល
គ្ូបង្ៀនទូទៅអំពីវិធីស្ត្ប់កុមារដោយទទួលយក និងគំទ្ដល់ពួកគត់ដ្លការបណ្តុះបណ្ត្លន្ះគឺដើម្បីលើកកម្ពស់
គុណភាពរបស់គ្ូបង្ៀន។
ទន្ទឹមនឹងន្ះ ដោយសរត្ការធ្វើអត្តឃាតរបស់មនុស្សមា្ន្ក់អាចបង្កឱ្យមានប្តិកម្មបន្តបនា្ទ្ប់ ឬចង្ក្មន្ការធ្វើ
អត្តឃាត អន្តរាគមន៍ទប់ស្ក្ត់មានគោលបំណងសង្ក្តមើលកុមារដ្លភ័យតក់ស្លុតចំពោះការធ្វើអត្តឃាត និងការ
ធា្ល្ក់ទឹកចិត្តក៏ដូចជាអ្នកដ្លមានអារម្មណ៍ថមានកំហុសចំពោះការធ្វើអត្តឃាតរបស់នរណមា្ន្ក់ហើយនិយយ
ទៅកាន់ពួកគ្ដើម្បីបង្កើតបរិយកាសដ្លបង្កភាពងយស្ួលក្នុងការប្ឹក្សាយោបល់។ ការជំរុញការធ្វើអត្តឃាតគឺជា
ការធ្វើអត្តឃាតរបស់នរណមា្ន្ក់ដូចជា តារាល្បី មនុស្សដ្លមានអាយុប្ហាក់ប្ហ្លគ្ន្ដ្លមានបញ្ហ្ដូចគ្ន្
សមាជិកគ្ួសរ មិត្តប្ុស ឬមិត្តស្ី និងមិត្តភក្តិជិតស្និទ្ធ។ នាយកសលា និងគ្ូបង្ៀនត្ូវដោះស្្យជាមួយគ្ួសរ
កុមារដ្លបានធ្វើអត្តឃាត និងសិស្សទាំងអស់ ព្មទាំងជាមួយអាណព្យាបាលរបស់ពួកគ្។ ក្នុងការដោះស្្យ
ជាមួយមនុស្សទាំងន្ះគឺមិនចាំបាច់លើកសរសើរ ឬរិះគន់ចំពោះការធ្វើអត្តឃាតនោះទ្ហើយត្ូវគិតពិចារណឱ្យបាន
ហ្មត់ចត់ដើម្បីកុំឱ្យក្ុមគ្ួសរន្សពទទួលរងនូវការមាក់ងយ (stigma) ពីការធ្វើអត្តឃាត។
នៅក្នុងថ្ន្ក់រៀនការអប់រំសុខភាពអាចត្ូវបានផ្តល់ឱ្យគ្ប់គ្ន្ដ្លរួមមាន វិធីសស្្តក្នុងការដោះស្្យភាពតានតឹង
អារម្មណ៍របៀបលុបបំបាត់ SOS និងស្វ្ងរកជំនួយព្មទាំងការរៀនពីសរៈសំខាន់ន្ជីវិត។ លើសពីន្ះទៅទៀត វាជាវិធានការបង្ក្រការធ្វើអត្តឃាតដោយផ្តល់ការបណ្តុះបណ្ត្លដល់គ្ូបង្ៀនដើម្បីឱ្យពួកគ្អាចរៀនស្ត្ប់កុមារ និងមានឥរិយបថទទួលយក។ វាក៏សំខាន់ផងដ្រក្នុងការបង្កើតប្ព័ន្ធមួយដ្លអនុញ្ញ្តឱ្យកុមារប្ឹក្សាយោបល់នៅតាម
សលារៀន សហគមន៍ និងតាមរយៈ SNS ជាការខិតខំរបស់សង្គម។ ក្នុងព្លជាមួយគ្ន្ន្ះមនុស្សព្ញវ័យរួមទាំង
គ្ូបង្ៀន និងអ្នកអាណព្យាបាលត្ូវត្យកចិត្តទុកដក់ចំពោះការពិតដ្លថ SNS អាចបញ្ចូលព័ត៌មានដ្ល
បង្កឱ្យមានការធ្វើអត្តឃាត។
ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

239

ក្នុងវិធានការបង្ក្រការធ្វើអត្តឃាតទោះបីជាវិធានការបុគ្គលមានសរៈសំខាន់ក៏ដោយ ក៏គន្លឹះសំខាន់នោះគឺវិធីសស្្តរបស់
សលារៀនទាំងមូលដ្លក្នុងនោះសលារៀនទាំងមូលត្ូវគិតគូពីសុខភាពរបស់កុមារទាំងមូល និងបង្កើតបរិយកាស
សលារៀនដ្លមានសុខភាពល្អ និងលក្ខណៈគំទ្ (ឧទាហរណ៍ កម្មវិធីសិក្សា គោលនយោបាយគ្ប់គ្ងសលារៀន
ទំនាក់ទំនងដោយការយកចិត្តទុកដក់ វប្បធម៌និងគុណតម្ល្សលារៀន ភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់គណៈគ្ប់គ្ង
សលារៀន និងគ្ូបង្ៀន) ដូចដ្លបានពន្យល់នៅជំពូកទី ១។អត្ថបទដកស្ង់ ១២.៨៖ វិធីសស្្តរបស់សលារៀនទាំងមូល

វិធសី ស្រ្ត បស់សលារៀនទាំងមូលត្វូ បានគ្គតិ ថជាវិធសី ស្តល្ កើ កម្ពសស់ ខុ ភាពដ្លមានប្សទ
ិ ភា
្ធ ព
បំផុតដ្លកុមារ គ្ូបង្ៀន បុគ្គលិកសលារៀនដទ្ទៀត អាណព្យាបាល និងសមាជិកសហគមន៍សហការ
គ្ន្នៅកម្ិតសលារៀនដើម្បីផ្ល្ស់ប្តូរស្ថ្នភាពសលារៀនបច្ចុប្បន្ន ក្លម្អសុខភាព និងសុខុមាលភាពរបស់
ប្ជាជនទាំងអស់។ ជាដំបងូ វិធសី ស្រ្ត បស់សលារៀនទាំងមូលត្វូ បានកំណត់ដោយការយល់ឃញើ ថ សលារៀន
គឺជាការប្មូលផ្តុំន្ប្ព័ន្ធជាច្ើនដ្លពឹងផ្អ្កគ្ន្។ លក្ខណៈទីពីរគឺត្ូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីផ្ល្ស់ប្តូរប្ព័ន្ធ
សលារៀនទាំងមូលដោយប្ើប្ស់ធនធាន និងកមា្ល្ំងរបស់ប្ជាជនទាំងអស់តាមរយៈការខិតខំប្ឹងប្្ងពី
អ្នកពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ដ្លចូលរួមសហការក្នុងដំណើរការផ្ល្ស់ប្តូរសលារៀនដើម្បីលើកកម្ពស់សុខភាព និងសុខុមាលភាពរបស់មនុស្សពាក់ព័ន្ធទាំងអស់។

អាត្្មរណន្បុរស
អាត្្មរណន្ស្ត្ី

ឆ្ន្ំThis figure is created based on data obtained from The World Bank. Suicide Mortality Rate, Cambodia.
Male:https://data.worldbank.org/indicator/SH.STA.SUIC.MA.P5?end=2019&locations=KH&start=2000&view=chart
Female:https://data.worldbank.org/indicator/SH.STA.SUIC.FE.P5?end=2019&locations=KH&start=2000&view=chartរូបទី ១២.៣៖ ទ្ឹស្តីការអភិវឌ្ឍបញ្ញ្របស់ព្យាជ្ត (Piaget)អត្ថបទដកស្ង់ ១២.៩៖ ការបាត់បង់ ទុក្ខសោក និងការយកចិត្តទុកដក់លើស្ចក្ដីទុក្ខសោក

វាមានព្ឹត្តិការណ៍ផ្ស្ងៗគ្ន្ជាច្ើននៅក្នុងជីវិតដ្លរាប់បញ្ចូលទាំងការធ្វើអត្តឃាត គ្្ះមហន្តរាយ
គ្្ះថ្ន្ក់ន្ជំងឺ និងភាពអត់ការងរធ្វើ ហើយយើងអាចនឹងមានអារម្មណ៍សោកសៅនៅព្លយើងបាត់បង់មនុស្ស
ជាទីស្ឡាញ់ដូចជា សមាជិកគ្ួសរ ឬនរណមា្ន្ក់ដ្លជិតស្និទ្ធជាមួយយើង ឬរបស់ដ្លសំខាន់សម្្ប់យើង
ឬនៅព្លយើងធា្ល្ក់ខ្លួនឈឺ ឬពិការ និងសុខភាពចុះខ្សាយ។ ប្តិកម្មផ្ន្កចិត្តសស្ត្ (ឧទាហរណ៍ ការបដិស្ធ
ការធា្ល្ក់ទឹកចិត្ត កំហឹង ទុក្ខព្ួយ ការថប់បារម្ភ និងការអស់សង្ឃឹម) ផ្ន្ករាងកាយ (ឧទាហរណ៍ ភាពអស់កមា្ល្ំង
ការគ្ងមិនស្កប់ ការបរិភោគអាហារមិនបាន និងអតុលយ្ ភាពន្បព
្ ន
័ ប
្ធ ស
្ ទស្វយ័ ប្វត្ត)ិ និងផ្នក្ សង្គម (ឧទាហរណ៍
ការដកខ្លួនច្ញ ភាពឯកា និងការប្ើប្ស់គ្ឿងស្វឹងកើនឡើង) យើងជួបប្ទះនៅព្លយើងបាត់បង់មនុស្សជា
ទីស្ឡាញ់ហៅថ ប្តិកម្មទៅនឹងទុក្ខសោក (grief reactions)។ ទាំងន្ះគឺជាប្តិកម្មធម្មតាចំពោះការ
បាត់បង់ ប្សិនបើយើងទប់អារម្មណ៍សោកសៅយើងនឹងទទួលរងនូវការលំបាកផ្ន្កផ្លូវចិត្តអស់រយៈព្លយូរ
240ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

ដ្លធ្វើឱ្យការលំបាកប្បន្ះកាន់ត្ពិបាកជម្នះបាន។ ទុក្ខសោកគឺជាដំណើរការដ៏វ្ងមួយពីការកើតឡើង
ន្ព្ឹត្តិការណ៍រហូតដល់ការជាសះស្បើយហើយដំណើរការន្ះហៅថ រឿងរា៉្វទុក្ខសោក (grief work)។ នៅក្នុង
ដំណើរការយកចិត្តទុកដក់លើទុក្ខសោក (grief care) ន្ះអ្វីដ្លសំខាន់បំផុតនោះគឺការគោរព និងស្ត្ប់ដោយ
យកចិត្តទុកដក់ចំពោះដំណើររឿងរបស់មនុស្សដ្លទទួលរងនូវការឈឺចាប់ទាំងស្ុង (ឧទាហរណ៍ ផ្ន្កផ្លូវចិត្ត
រាងកាយ សង្គម និងអារម្មណ៍)។ យើងត្ូវត្ទប់ស្ក្ត់ដោយលើកទឹកចិត្ត លួងលោម ឬព្យាបាលមនុស្សប្បន្ះ
ដោយវិធីងយៗ។

៣.៦. ការញៀន និងការប្ើប្ស់គ្ឿងស្វឹង ឬគ្ឿងញៀន
មនុស្សអាចញៀនរបស់ផ្ស្ងៗក្្ពីគ្ឿងស្វឹង។ ការញៀន (Dependence) ត្ូវបានប្ងច្កដោយផ្អ្កលើ
សរជាតិគីមី (ឧទាហរណ៍ ស្្ បារើ នីកូទីន កាហ្វ្អីុន ហ្វ្តាមីន ថ្ន្ំញៀន ថ្ន្ំសម្ើប និងកញ្ឆ្) ដ្លជាការញៀន
សរជាតិ (Substance dependence) និងអាកប្បកិរិយញៀន (ឧទាហរណ៍ ការបរិភោគមិនត្ឹមត្ូវ ឬហួសកម្ិត ការល្ងល្ប្ងសុីសង ហ្គ្ម អីុនធឺណ្ត ផ្លូវភ្ទ និងការដើរទិញឥវា៉្ន់ ឬការខ្ជះខា្ជ្យ) ដ្លជាអាកប្បកិរិយ
ញៀន (behavioral dependence)។ ការញៀនគឺបណ្ត្លមកពីការផ្ល្ស់ប្តូរមុខងរខួរក្បាល ចិត្ត និងរាងកាយ
ដោយសរត្ទមា្ល្ប់ប្ើប្ស់សរជាតិគីមីរួមមាន ស្្ និងបារើ ឬការធ្វើដដ្លៗន្អាកប្បកិរិយដូចជា ល្ប្ងសុីសង
ឬហ្គ្មក្នុងកុំព្យូទ័រជាដើម។ ការប្ើប្ស់គ្ឿងស្វឹង ឬចូលរួមក្នុងសកម្មភាពល្ងល្ប្ងសុីសងផ្តល់នូវបទពិសោធន៍
ន្ភាពរើករាយនិងអារម្មណ៍ល្អ ព្មទាំងជំរុញមណ្ឌលក្នុងខួរក្បាលហៅថ ប្ព័ន្ធរង្វ្ន់ដ្លបញ្ជូនភាពរើករាយ។
ខួរក្បាលបញ្ច្ញសរជាតិបញ្ជូនរំញោចសរស្ប្សទហៅថ ដូបា៉្មីន (dopamine) ដ្លជួយបង្កើនអារម្មណ៍រើករាយ
បង្កើតឱ្យមានបំណងប្្ថ្ន្ចង់ទទួលបានភាពរើករាយន្ះម្តងទៀត។ ការបំព្ញបំណងប្្ថ្ន្ដើម្បីទទួលបាន
ភាពរើករាយន្ះម្តងហើយម្តងទៀតអាកប្បកិរិយដដ្លៗន្ះ ហើយដ្លបង្កើតភាពសុ្ំ (resistance) ពីព្ះ
រំញោចដូចគ្ន្ប្បន្ះនឹងល្ងមានឥទ្ធិពលស្មើនឹងការរំញោចដ្លបានពីគ្ឿងញៀន

ឬអាកប្បកិរិយពីមុនមក

ទៀតហើយ។ តាមវិធីន្ះការប្ើប្ស់គ្ឿងញៀន ឬល្ងល្ប្ងសុីសងម្តងទៀតផ្ល្ស់ប្តូរមុខងរខួរក្បាល ចិត្ត និងរាងកាយដ្លលទ្ធផលទទួលបានគឺការញៀន។ ដូច្ន្ះការញៀនដ្លជាលក្ខខណ្ឌមួយដ្លមុខងរខួរក្បាល និងរាងកាយត្ូវបានផ្ល្ស់ប្តូរហើយអាកប្បកិរិយប្បន្ះនឹងមិនអាចបញ្ឈប់ដោយឆន្ទៈនរណមា្ន្ក់បានឡើយ។
ការញៀនច្កច្ញជាការញៀនផ្លូវចិត្ត (psychological dependence) និងការញៀនផ្លូវកាយ (physicaldependence)។

ឧទាហរណ៍

ការញៀនទីមួយគឺអាកប្បកិរិយស្វ្ងរកបារើដើម្បីជក់នៅព្លដ្លមនុស្សមា្ន្ក់

មានអារម្មណ៍ថចង់ជក់បារើ ហើយមួយទៀតគឺការញៀនថ្ន្ំជក់ដ្លជាលក្ខខណ្ឌមួយមានរោគសញ្ញ្បញ្ឈប់ការញៀន
(withdrawal symptoms) ដូចជា ការរសប់រសល់ និងការញ័រដ្កើតឡើងនៅព្លកំហាប់ជាតិនីកូទីននៅក្នុងខ្លួន
ថយចុះ។ ក្នុងករណីន្ការញៀនគ្ឿងស្វឹងការផ្ចង់អារម្មណ៍លើសរស្ប្សទស្វយ័ត (ឧទាហរណ៍ ការប្កញើស
ការញ័រដ្ ការកើនឡើងសមា្ព្ធឈាម និងដំណើរប្ះដូងញាប់ខុសធម្មតា) និងរោគសញ្ញ្ផ្លូវចិត្ត (ឧទាហរណ៍
ការវង្វ្ង ការរសប់រសល់ ការថប់បារម្ភ និងការរំភើប) អាចល្ចឡើង។ ចូរចាំថ មិនម្នគ្ប់សរជាតិគីមីញៀនសុទ្ធត្
បណ្ត្លឱ្យញៀនផ្ន្ករាងកាយនោះទ្។
សម្្ប់ជាព័ត៌មាន ចំនួនអ្នកប្ើប្ស់គ្ឿងញៀនចម្បងៗដូចជា (អំហ្វ្តាមីន/ម្តាហ្វ្តាមីន [ថ្ន្ំរំញោច]កញ្ឆ្ ហ្រ៉ូអុីន និងណកូទីន) នៅកម្ពុជាត្ូវបានបា៉្ន់ប្មាណថមានចំនួនលើសពី ២% ន្ចំនួនប្ជាជនសរុប
(សម្្ប់រយៈព្លពីឆ្ន្ំ១៩៩៨-២០០៤) ដ្លធ្វើឱ្យប្ទ្សន្ះកា្ល្យជាប្ទ្សមួយក្នុងចំណមប្ទ្សដ្ល
មានអត្្អ្នកប្ើប្ស់គ្ឿងញៀនខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងតំបន់អាសុីបា៉្សុីហ្វិកដ្លរួមមានប្ទ្សហុងកុង ហ្វីលីពីន ថ្ឥណ្ឌូន្សុី ឡាវ និងមា៉្ឡ្សុី។26ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

241អ្នកដ្លវិវឌ្ឍទៅរកការញៀនចាំបាច់ត្ូវទទួលការថ្ទាំផ្ន្កវ្ជ្ជសស្ត្ដើម្បីព្យាបាលអាការៈរោគផ្ន្ករាងកាយ
ជាជាងការព្យាយមព្យាបាលពួកគ្តាមត្អ្វីដ្លពួកគ្ចង់បានខណៈព្លដ្លការគំទ្ដល់សុខភាពផ្លូវចិត្តដោយ
ក្ុមជួយខ្លួនឯងមានប្សិទ្ធភាពក្នុងការផ្ល្ស់ប្តូរអាកប្បកិរិយន្ការញៀន។ ដូច្ន្ះប្ទ្សកម្ពុជារំពឹងថនឹងបង្កើតក្ុម
ជួយខ្លួនឯងលើការញៀននានា។៤ ជំងឺផ្លូវចិត្តទូទៅ (ជំងឺវិកលចរិត និងជំងឺឆ្កួតជ្រូក)៤.១. ជំងឺវិកលចរិត (Schizophrenia)ជំងឺវិកលចរិតគឺជាជំងឺផ្លូវចិត្តរាុ្ំរ៉្ទូទៅមួយដ្លជះឥទ្ធិពលដល់មនុស្សពី ៧-១០នាក់ ក្នុង ១ ០០០នាក់ ដោយមិនគិត
ពីភាពខុសគ្ន្ន្សវតារសង្គម វប្បធម៌ និងជាតិពន្ធ (តំណពូជ) ហើយវាត្ូវបានគ្ចាត់ទុកថមានការវិវឌ្ឍទៅជា
រោគសញ្ញ្ផ្លូវចិត្តរាុ្ំរ៉្ធ្ងន់ធ្ងរ។ អង្គការសុខភាពពិភពលោកបានបា៉្ន់ប្មាណថ មនុស្ស ២០លាននាក់ រងផលប៉ះពាល់
ដោយជំងឺវិកលចរិតនៅជុំវិញពិភពលោក។38 ដោយសរត្គ្ម្នការសិក្សាប្បវ្ជ្ជសស្ត្អំពីជំងឺវិកលចរិតន្ះនៅក្នុង
ប្ទ្សកម្ពុជា ចំនួនបា៉្ន់ស្ម្នអ្នកជំងឺដ្លមិនបានព្យាបាល និងបានព្យាបាលគឺមិនត្ូវបានគ្ដឹងនោះទ្។ របាយការណ៍
មួយលើកឡើងថ ដោយសរត្ការយល់ដឹងសង្គមអំពីជំងឺ និងការថ្ទាំផ្ន្កចិត្តសស្ត្មិនគ្ប់គ្ន់ វាត្ូវការព្ល
៤៧ខ្ សម្្ប់អ្នកជំងឺដើម្បីចាប់ផ្តើមព្យាបាល។39
វិបត្តិដ្លបណ្ត្លមកពីជំងឺវិកលចរិតល្ចឡើងតាមរយៈការគិត ការស្គ្ល់ អារម្មណ៍ ភាស ការដឹងខ្លួន ស្ម្រតី
និងអាកប្បកិរិយ ហើយរោគសញ្ញ្ទូទៅរួមមាន ការបាត់បង់ស្ម្រតី (ឧទាហរណ៍ ត្ូវបានសង្ក្តឃើញដោយអ្នក
ជិតខាង) ការរវើរវាយ (ឧទាហរណ៍ ស្ដ្ប់ឮនរណមា្ន្ក់និយយនៅព្លគ្ម្ននរណមា្ន្ក់នៅក្ប្រ) ភាពច្បូកច្បល់ក្នុង
ការសន្ទនានិងអាកប្បកិរិយ កង្វះការរំភើបចិត្ត ឬការលើកទឹកចិត្ត ភាពមិនប្ក្តីន្ ego (គំនិតរបស់មនុស្សមា្ន្ក់
ត្ូវបានគ្ស្គ្ល់) និងការបាត់បង់ការយល់ដឹងអំពីជំងឺ។ ហ្តុន្ះហើយ ក្្ពីការឈឺចុកចាប់របស់អ្នកជំងឺសមាជិក
គ្ួសរដ្លមើលថ្អ្នកជំងឺមានបន្ទុកធ្ងន់ហើយទំនងជាត្ូវបានមនុស្សជុំវិញរើសអើង។ ជំងឺន្ះកើតឡើងចំពោះ
អ្នកដ្លនៅចុងវ័យ ១០-៣០ឆ្ន្ំ ហើយទោះបីជាមូលហ្តុរបស់វាមិនត្ូវបានគ្ដឹងក៏ដោយ ក៏ការសិក្សាអំពីកូនភោ្ល្ះ
ត្ូវបានរាយការណ៍ថ លទ្ធភាពដ្លកូនភោ្ល្ះមួយគូអាចវិវឌ្ឍទៅមានជំងឺវិកលចរិតគឺមានចំនួន ៥០% ដ្លបង្ហ្ញថ
វាអាចទាក់ទងទៅនឹងតំណពូជ បរិយកាសចិញ្ចឹមបីបាច់ និងបទពិសោធន៍ន្ព្ឹត្តិការណ៍ធ្វើឱ្យតានតឹងផ្ន្កអារម្មណ៍។
អង្គការសុខភាពពិភពលោកបានចង្អុលបង្ហ្ញថ ជំងឺវិកលចរិតអាចព្យាបាលបាន ប៉ុន្ត្សម្្ប់ការព្យាបាលដោយ
ប្ើថ្ន្ំ ការស្ត្រនីតិសម្បទា (ឧទាហរណ៍ ការបណ្តុះបណ្ត្លជំនាញជីវិត ការបណ្តុះបណ្ត្លជំនាញសង្គម) និងការ
ទទួលយកដោយសហគមន៍គឺមានសរៈសំខាន់។

៤.២. ជំងឺឆ្កួតជ្ូក (Epilepsy)ដូចនឹងជំងឺវិកលចរិតដ្រជំងឺឆ្កួតជ្ូកគឺជាជំងឺផ្លូវចិត្តទូទៅ ហើយយោងតាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក40 មនុស្ស
ប្មាណ ៥០លាននាក់ កំពុងទទួលរងពីជំងឺន្ះនៅជុំវិញពិភពលោកហើយ ៨០% ន្ពួកគ្រស់នៅក្នុងប្ទ្សដ្ល
មានប្ក្ ់ចំណូលមធ្យមកម្ិតទាបដោយមិនបានទទួលការព្យាបាល។ អត្្ន្អ្នកជំងឺឆ្កួតជ្ូកនៅកម្ពុជាត្ូវបាន
បា៉្ន់ប្មាណថមានចំនួន ៥,៨នាក់ ក្នុងចំណមប្ជាជន ១ ០០០នាក់ ហើយត្ូវបានរាយការណ៍ថមានអត្្ទាបជាង
ប្ទ្សជិតខាងដូចជា ឡាវ (៧,៧/១០០០នាក់) វៀតណម (១០,៧/១០០០នាក់) និងថ្ (៧,២/១០០០នាក់)។41
ជំងឺឆ្កួតជ្ូកគឺជាជំងឺមួយដ្លត្ូវបានគ្សមា្គ្ល់ដោយ «ស្កន់ជាន់ (ប្កាច់)» ដ្លបណ្ត្លឱ្យមនុស្សមា្ន្ក់សន្លប់
និងមិនអាចឆ្លើយតបបានភា្ល្មៗ។ រោគសញ្ញ្មានរយៈព្លខ្លី និងបានធូរស្្លមកវិញ ប្សិនបើ «ស្កន់ជាន់» បាត់ទៅ
វិញ។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ មនុស្សមា្ន្ក់អាចរងរបួសអាស្័យលើកន្ល្ងដ្លមនុស្សដួលបនា្ទ្ប់ពីបាត់បង់ស្ម្រតី
ដោយសរត្ការប្កាច់ ដូច្ន្ះវាពិតជាសំខាន់ណស់ដ្លត្ូវកាត់បន្ថយការប្កាច់កុំឱ្យកើតឡើងញឹកញាប់ព្ក។

242

ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

ជំងឺន្ះត្ូវបានគ្និយយថកើតឡើងលើមនុស្សគ្ប់វ័យប៉ុន្ត្កើតឡើងជាញឹកញាប់ចំពោះកុមារ និងមនុស្ស
វ័យចំណស់។ មូលហ្តុន្ជំងឺឆ្កួតជ្ូកអាចត្ូវបានគ្កំណត់អត្តសញ្ញ្ណក្នុងករណីខ្លះដូចជា ដុំពកក្នុងខួរក្បាល និងរោគសញ្ញ្វិបត្តិប្ព័ន្ធប្សទធ្ងន់ធ្ងរ ប៉ុន្ត្គ្មិនច្បាស់ក្នុងករណីផ្ស្ងទៀតទ្។ ដោយសរត្ប្ជាជនប្ហ្ល ៧០%អាចមានជីវិតសង្គមធម្មតាដោយការទទួលការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យត្ឹមត្ូវ និងប្ើថ្ន្ំប្ឆំងនឹងជំងឺន្ះ វាមិនចាំបាច់រឹតបន្តឹង
ខា្ល្ំងហួសហ្តុចំពោះការចូលរៀន និងការធ្វើការងរឡើយ។ ប៉ុន្ត្ជាក់ស្ដ្ង មនុស្សជាច្ើនដ្លទទួលរងការធ្វើទុក្ខ
ដោយជំងឺឆ្កួតជ្ូកត្ូវទទួលរងនូវការមាក់ងយ និងការរើសអើង។៥ ការថ្រទាំសុខភាពផ្លូវចិត្ត
៥.១. អាកប្បកិរិយស្វ្ងរកការជួយ
យោងតាមការស្ទង់មតិរបស់សិស្សវិទ្យាល័យថ្ន្ក់ទី ១០ និងថ្ន្ក់ទី ១១ ចំនួន ៣៩១នាក់ ក្នុងរាជធានីភ្នំព្ញ និងខ្ត្ត
ព្្វ្ងដ្លបានធ្វើការសុើបអង្ក្តអំពីអាកប្បកិរិយស្វ្ងរកការជួយ (help-seeking behavior) មនុស្ស/ប្ភពព័ត៌មានពីអ្នកដ្លពួកគ្ត្ងត្ស្វ្ងរកជំនួយដើម្បីដោះស្្យបញ្ហ្ផ្ទ្ល់ខ្លួន និងផ្លូវអារម្មណ៍គឺជារួមមាន មា្ត្យ
(៧៤,៤%) និងមិត្តភក្តិ (៧៣,៩%) បនា្ទ្ប់មកឪពុក (៥១,៤%) សច់ញាតិ ឬសមាជិកគ្ួសរ (៣៨,៩%) បន្ទប់ជជ្ក
តាមអីុនធឺណ្ត (២៩,៩%) គ្ូបង្ៀន (២៨,៩%) មិត្តប្ុស/មិត្តស្ីរបស់ពួកគ្ (១៩,២%) និងព័ត៌មាននៅលើ
អីុនធឺណ្ត (១៨,៧%)។ អ្នកជំនាញផ្ន្កសុខភាពផ្លូវចិត្ត វ្ជ្ជបណ្ឌិត និងការប្ឹក្សាតាមទូរស័ព្ទមានប្ហ្ល ៨-១១%ដ្លបង្ហ្ញថ ពួកគ្មិនម្នជាប្ភពផ្តល់ព័ត៌មានក្្ផ្លូវការដ្លអាចទាក់ទងបាននោះទ្។ សិស្សប្មាណ ១០%បានជ្ើសរើសព្ះសង្ឃ ឬគ្ូខ្ម្របុរាណជាមនុស្សដ្លពួកគ្ស្វ្ងរកការជួយបាន។
លទ្ធផលន្ះបង្ហ្ញថ សមាជិកគ្ួសរ សិស្ស និងគ្ូបង្ៀនទំនងជាត្ូវបានជ្ើសរើសជាមនុស្សដ្លពួកគ្
និយយអំពីបញ្ហ្សុខភាពផ្លូវចិត្តរបស់ពួកគ្រួមដ្លមានដូចជា ការថប់បារម្ភ និងការធា្ល្ក់ទឹកចិត្ត ហ្តុន្ះហើយ ការខិតខំ
សម្្ប់ការអប់រំសុខភាពផ្លូវចិត្តនៅតាមសហគមន៍ និងសលារៀនមានសរៈសំខាន់ណស់។ លើសពីន្ះទៅទៀត
ដោយសរពួកគ្ប្ើប្ស់អីុនធឺណ្តដើម្បីស្វ្ងរកព័ត៌មានអំពីសុខភាពផ្លូវចិត្ត និងមនុស្សដ្លពួកគ្ស្វ្ងរកដំបូនា្ម្ន
ការបង្កើតគ្ហទំព័រអីុនធឺណ្តដ្លផ្តល់ព័ត៌មានត្ឹមត្ូវអំពីសុខភាពផ្លូវចិត្តក៏ជាកិច្ចការមួយដ្លត្ូវធ្វើផងដ្រ។
(សូមមើល TPO Cambodia, https://tpocambodia.org/tips-for-good-mental-health/)។
អាកប្បកិរិយស្វ្ងរកការជួយរបស់សិស្សវិទ្យាល័យបង្ហ្ញពីភាពខុសគ្ន្រវាងភ្ទ និងភាពខុសគ្ន្តាមតំបន់។
គួរកត់សមា្គ្ល់ផងដ្រថ ក្ម្ងប្ុសទំនងជាប្ើបន្ទប់ជជ្កនៅលើអីុនធឺណ្ត និងគ្ហទំព័រដើម្បីស្វ្ងរកព័ត៌មាន
និងការជួយច្ើនជាងក្ម្ងស្ី ហើយសិស្សវិទ្យាល័យនៅតំបន់ជនបទស្វ្ងរកដំបូនា្ម្នពីគ្ូបង្ៀនញឹកញាប់ជាង
សិស្សនៅទីក្ុង។ ន្ះបង្ហ្ញថ គ្ូបង្ៀនដើរតួនាទីកាន់ត្សំខាន់នៅតាមតំបន់ជនបទដ្លមានធនធានសុខភាព
ផ្លូវចិត្តកម្ិតទាប ហ្តុន្ះហើយទាមទារឱ្យមានការអប់រំ/បណ្តុះបណ្ត្លស្តីពីការប្ឹក្សាយោបល់។

៥.២. ការផ្តល់ប្ឹក្សាយោបល់ ស្វាសុខភាពផ្លូវចិត្ត
នៅទូទាំងពិភពលោក បញ្ហ្សុខភាពផ្លូវចិត្តកំពុងត្កើនឡើង ដូច្ន្ះក៏មានតម្ូវការសម្្ប់ការប្ឹក្សាយោបល់
និងស្វាសុខភាពផ្លូវចិត្ត។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ ប្ព័ន្ធន្ះនៅមិនគ្ប់គ្ន់នៅឡើយទ្នៅតាមបណ្ត្ប្ទ្សដ្ល
មានប្្ក់ចំណូលទាបក៏ដូចជាប្្ក់ចំណូលមធ្យម ហើយជាពិស្សប្ទ្សកម្ពុជាដ្លស្វាសុខភាពផ្លូវចិត្ត និងព្ទ្យផ្ន្ក
វិកលចរិតទទួលរងការខូចខាតយ៉្ងធ្ងន់ធ្ងរនៅក្នុងសម័យខ្ម្រក្ហមដ្លនាំឱ្យវិស័យន្ះអភិវឌ្ឍយឺតយ៉្វជាងគ្។
លើសពីន្ះទៅទៀត សុខភាពផ្លូវចិត្តទទួលបានអាទិភាពគោលនយោបាយទាបជាងបញ្ហ្ប្ឈមផ្ន្កអនាម័យសធារណៈ
ដូចជា ជំងឺឆ្លង និងជំងឺប្ចាំកាយផ្ស្ងៗទៀត។ បញ្ហ្ប្ឈមគឺផ្តល់អាទិភាពគោលនយោបាយខ្ពស់ជាងមុនទាក់ទងនឹង
ស្ថ្នភាពសុខភាពផ្លូវចិត្តនៅប្ទ្សកម្ពុជានាព្លបច្ចុប្បន្ន។26ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

243

ទន្ទឹមនឹងន្ះដ្រ ចំពោះសំណួរដ្លសួរថ តើការប្ឹក្សាយោបល់ពិតជាមានប្សិទ្ធភាពនៅក្នុងសង្គមកម្ពុជា ឬយ៉្ងណ វាបានចង្អុលបង្ហ្ញថ ការបង្កើតទំនាក់ទំនងល្អរវាងបុគ្គល និងអ្នកផ្តល់ប្ឹក្សាយោបល់តាមរយៈ «ការនិយយ
និងការស្ត្ប់» ក៏មានប្សិទ្ធភាពនៅក្នុងប្ទ្សកម្ពុជាផងដ្រ។ ដើម្បីឱ្យមានការផ្តល់ប្ឹក្សាយោបល់ និងស្វាសុខភាព
ផ្លូវចិត្ត បញ្ហ្ប្ឈមជាដំបូងត្ូវដោះស្្យរួមមាន ការផ្សព្វផ្សាយអំពីការអប់រំ និងចំណ្ះដឹងអំពីសុខភាពផ្លូវចិត្ត
ការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្សដល់ក្ុមអ្នកជំនាញវិជា្ជ្ជីវៈ (ឧទាហរណ៍ ព្ទ្យវិកលចរិត គិលានុបដ្ឋ្ន ព្ទ្យចិត្តសស្ត្
និងអ្នកធ្វើការងរសង្គម) និងក្ុមអ្នកជំនាញវិជា្ជ្ជីវៈរង (ឧទាហរណ៍ ព្ទ្យជំនាញទូទៅ គ្ូបង្ៀន និងអ្នកធ្វើការងរ
សហគមន៍/បុគ្គលិកសុខាភិបាល) ក៏ដូចជាការក្លម្អគុណភាពន្ការបណ្តុះបណ្ត្ល និងការក្លម្អគុណភាពន្
ស្វាកម្មសុខភាពផ្លូវចិត្តព្មទាំងការលុបបំបាត់គមា្ល្តរវាងទីក្ុង និងជនបទ។26ការប្ឹក្សាយោបល់ជាមូលដ្ឋ្នតម្ូវឱ្យមានជំនាញស្ត្ប់ដោយសកម្ម សមត្ថភាពក្នុងការឆ្លុះបញ្ច្ំងពីការគិត និងអារម្មណ៍របស់បុគ្គល និងសមត្ថភាពដើម្បីទទួលស្គ្ល់ពីភាពដោយឡ្ករបស់មនុស្សមា្ន្ក់ៗ។ ខាងក្្មន្ះគឺជា
ចំណុចទាំង ១១ ដ្លគ្ូបង្ៀនគួរចងចាំក្នុងចិត្តដើម្បីស្ត្ប់ដោយការគំទ្ដល់កុមារដ្លមានបំណងទទួលការប្ឹក្សា
យោបល់។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ គ្ូបង្ៀនមិនម្នជាអ្នកជំនាញខាងសុខភាពផ្លូវចិត្តនោះទ្ ហើយគួរត្យល់ពី
ដ្នកំណត់របស់ខ្លួនឱ្យបានគ្ប់ជ្ុងជ្្យ។
i.

កុំព្យាយមសួរដ្ញដោលរកដំណះស្្យ ឬចម្លើយចំពោះបញ្ហ្

ii.

បង្កើតបរិយកាសទទួលយកនិងបន្ធូរអារម្មណ៍ និងយល់ពីអារម្មណ៍របស់កុមារ

iii. សួរសំណួរបើក។ វាមិនម្នជាការសួរចម្លើយនោះទ្
iv. រង់ចាំចម្លើយរបស់កុមារឱ្យបានយូរបំផុតតាមដ្លអាចធ្វើបាន និងរក្សាភាពស្ងៀមស្ង្ត់
v.

ប្ើភាសនិយយរបស់កុមារដើម្បីបញ្ជូនសរបង្ហ្ញថ អ្នក «យល់» ពួកគត់

vi. បង្ហ្ញចំណប់អារម្មណ៍វិជ្ជមានចំពោះកុមារ
vii. បង្ហ្ញសមានចិត្ត ឬការយល់ចិត្តតាមប្បធម្មជាតិ និងសមហ្តុផល
viii. ដើម្បីបញ្ជ្ក់ពីអារម្មណ៍របស់សិស្ស សូមប្ើប្ស់ ឬបកស្្យពាក្យរបស់កុមារឱ្យបានសមរម្យ
ix. ដើម្បីរៀបលំដប់ន្បញ្ហ្ សូមសង្ខ្បសច់រឿង
x.

មើលពីទស្សនៈរបស់កុមារ និងស្វ្ងរកអត្ថន័យឱ្យពួកគត់

xi. ជឿជាក់លើសមត្ថភាពរបស់កុមារថនឹងអាចរើកចម្ើន និងដោះស្្យបញ្ហ្នានាបាន

លំហត់សម្រ្រប់ការគិត និងការស្រ្រវជ្រ្រវបន្ថ្រម
[១២-១] តើការមានសុខភាពផ្លូវចិត្តល្អមានន័យដូចម្ដ្ច?
[១២-២] ស្្វជ្្វយន្តការការពារបង្ក្រផ្លូវចិត្តដោយយោងទៅលើប្ភពកសរដូចជា ប្៊ីតថ្ននីកា (Britannica)៖
យន្តការការពារបង្ក្រ (https://www.britannica.com/topic/defense-mechanism) ពិភាក្សាអំពីយន្តការ
ការពារបង្ក្រព្ញលក្ខណៈសម្បត្តិ។
[១២-៣] តើអ្វីជាយន្តការដ្លចិត្ត និងរាងកាយត្ងត្រងផលប៉ះពាល់រួមគ្ន្?
[១២-៤] តើភាពតានតឹងផ្លូវចិត្តមានឥទ្ធិពលអ្វីខ្លះទៅលើសុខភាពផ្លូវចិត្ត?
[១២-៥] តើបញ្ហ្សុខភាពផ្លូវចិត្តនៅកម្ពុជាមានបញ្ហ្ប្ឈមអ្វីខ្លះ? ពិភាក្សាអំពីវិធីដោះស្្យបញ្ហ្ទាំងនោះ។
[១២-៦] ផ្តល់ឧទាហរណ៍អំពីបញ្ហ្អាកប្បកិរិយខាងក្នុង និងខាងក្្។ ចូរសង្ខ្បអ្វីដ្លអ្នកគិត និងរបៀបឆ្លើយ
តបប្សិនបើកុមារមា្ន្ក់ស្វ្ងរកដំបូនា្ម្នលើបញ្ហ្សុខភាពផ្លូវចិត្ត និងពិភាក្សាប្ធានបទន្ះជាក្ុម។

244

ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

[១២-៧] ពិភាក្សាអំពីហ្តុផល និងសវតារនៅពីក្យការដក់ទណ្ឌកម្មរបស់គ្ូបង្ៀនក្នុងការអប់រំរបស់កុមារ។
តើអ្នកអាចអប់រំណ្នាំកុមារដោយមិនពឹងផ្អ្កលើការដក់ទណ្ឌកម្មរាងកាយយ៉្ងដូចម្ត្ច?
ចូរពិភាក្សាផ្ល្ស់ប្តូរគំនិតន្ជម្ើសផ្ស្ងៗទៀត។
[១២-៨] ពិចារណថ តើបុគ្គលមា្ន្ក់ដ្លអ្នកនឹងស្វ្ងរកជំនួយមុនគ្ព្លប្ឈមមុខនឹងបញ្ហ្ផ្ទ្ល់ខ្លួន ហើយហ្តុអ្វីបានជាអ្នកជ្ើសរើសបុគ្គលនោះ។
[១២-៩] ឆ្លុះបញ្ច្ំងពីបទពិសោធន៍របស់អ្នកដ្លបានសួរដោយមិត្តភក្តិ និងសមាជិកគ្ួសររបស់អ្នកអំពីវិធីដ្ល
ពួកគ្គួរដោះស្្យបញ្ហ្របស់ពួកគ្ រួចពិនិត្យមើលថ តើអ្នកបានអនុវត្តចំណុចន្ការស្ត្ប់ដ្លមាន
លក្ខណៈគំទ្ហើយឬនៅ។

ឯកសរយោង៖
1.

Dekaban, AS., Sadowsky, D., Changes in brain weights during the span of human life: relation of brain weights to body heights
and body weights, Annals of Neurology, 4:345-356, 1978

2.

Myowa M., Unravelling the mystery of human development—from the fetal period to the future of humanity. Chikuma shinsho.
pp110-117. 20193.

Hannah K. Scott; Mark Cogburn. Piaget
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448206/

4.

The 4 Stages of Cognitive Development Background and Key Concepts of Piaget's Theory.
https://www.verywellmind.com/piagets-stages-of-cognitive-development-2795457

5.

Erik Erikson's Stages of Psychosocial Development.
https://www.verywellmind.com/erik-eriksons-stages-of-psychosocial-development-2795740

6.

Spitz RA. Hospitalism: An Inquiry into the Genesis of Psychiatric Conditions in Early Childhood. The Psychoanalytic Study of
the Child. 1, 53-74. 1945

7.

Blum RW, Bastos FIPM, Kabiru CW, Le LC., Adolescent health in the 21st century. The Lancet. 379, 1567-1568, 2012https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2812%2960407-3

8.

WHO, Mental health in the Western Pacific,
https://www.who.int/westernpacific/health-topics/mental-health9.

WHO, Mental health: strengthening our response.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-health-strengthening-our-response

10. WHO. Adolescent mental health.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-mental-health
11. American Psychological Association. Defense Mechanism. APA College Dictionary of Psychology 2nd Eds. p.112. American
Psychological Association. Washington DC. 2016
12. American Psychological Association. Repression. APA College Dictionary of Psychology 2nd Eds. p.391. American Psychological
Association. Washington DC. 2016
13. Tan SY, Yip A. Hans Selye (1907–1982): Founder of the stress theory. Singapore Medical Journal. 59: 170–171. 2018.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5915631/
14. The American Institute of Stress. The Holmes-Rahe Stress Inventory PDF.
https://www.stress.org/holmes-rahe-stress-inventory-pdf
15. Nou L. Investigating stress symptomatology among Cambodian university students. International Review of Modern Sociology.
29(1):133-164.2013
16. Dubois V, Tonglet R, Hoyois P, Sunbaunat K, Roussaux J-P, et al., Household survey of psychiatric morbidity in Cambodia.
International Journal of Social Psychiatry. 50:174-85. 2004
17. de Jong JT, Komproe IH, Van Ommeren M, Masri ME, Araya M, et al. Lifetime events and posttraumatic stress disorder in
4 postconflict settings. Journal of American Medical Association. 286:555-562. 2001
18. Sonis J, Gibson JL, de Jong JTVM, Field NP, Hean S, et al. Probable posttraumatic stress disorder and disability in Cambodia:
associations with perceived justice, desire for revenge, and attitudes toward the Khmer Rouge trials. Journal of American
Medical Association. 302:527-536. 2009
19. Agger I. Calming the mind: Healing after mass atrocity in Cambodia. Transcultural Psychiatry 52:543-560.2015ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត

245

20. Costa RM, Brody S. Immature psychological defense mechanisms are associated with greater personal importance of junkfood, alcohol, and television. Psychiatric Research. 209:535–539. 2013https://doi.org/10.1016/j.psychres.2013.06.035
21. Rothbaum F, Weisz JR, Snyder SS. Changing the world and changing the self: A two process model of perceived control.
Journal of Personality and Social Psychology. 42: 5-37.1982
22. Achenbach TM, Ivanova MY, Leslie A. Rescorla LA, Turner LV, et al., Internalizing/Externalizing
Problems: Review and Recommendations for Clinical and Research Applications. Journal of theAmerican Academy of Child & Adolescent Psychiatry. 55:647-656. 2016
23. Liu J, Chen X, Lewis G. Childhood internalizing behaviour: analysis and implications. Journal of Psychiatric and Mental HealthNursing. 18: 884–894. 2011
24. Liu J. Childhood Externalizing Behavior: Theory and Implications. Journal of Child and Adolescent Psychiatric Nursing. 17: 93–103. 2004
25. Deley TC. Beliefs about treatment of mental health problems among Cambodian American children and parents. Social Scienceand Medicine. 61;2384-2395, 2005
26. Parry SJ, Ean N, Sinclair SP, Wilkinson E. Development of mental healthcare in Cambodia: barriers and opportunities.
International Journal of Mental Health Systems. 14:53. 2020
27. Hinton DE, Kredlow MA, Pich V, Bui E, Hofmann SG. The relationship of PTSD to key somatic complaints and cultural syndromes
among Cambodian refugees attending a psychiatric clinic: The Cambodian Somatic Symptom and Syndrome Inventory (CSSI).
Transcultural Psychiatry. 50:347-370. 2013
28. WHO. Global school-based student health survey (GSHS)
https://www.who.int/ncds/surveillance/gshs/cambodia/en/
29. Unicef Cambodia. How to talk to your children about bullying.
https://www.unicef.org/cambodia/how-talk-your-children-about-bullying
30. Phong K, Srou L, Solá J. Mobile Phones and Internet Use in Cambodia 2016.
https://asiafoundation.org/wp-content/uploads/2016/12/Mobile-Phones-and-Internet-Use-in-Cambodia-2016.pdf
31. DIGITAL 2021: CAMBODIA
https://datareportal.com/reports/digital-2021-cambodia
32. The ASEAN Post. Cambodia’s cyberbullied children.
https://theaseanpost.com/article/cambodias-cyberbullied-children
33. Unicef Cambodia. Cyberbullying: What is it and how to stop it.
https://www.unicef.org/cambodia/cyberbullying-what-it-and-how-stop-it
34. Government Commitment to End Violence against Children. Findings from Cambodia’s Violence Against Children Survey 2013.
https://violenceagainstchildren.un.org/sites/violenceagainstchildren.un.org/files/documents/political_
declarations/east_asia_and_pacific/cambodias_violence_against_children_survey.pdf
35. UNICEF Cambodia. Ending violence against children at school in Cambodia.
https://medium.com/@UNICEFCambodia/ending-violence-against-children-at-school-in-cambodia-363eb53a49cc
36. Seponski DM, Lahar CJ, Khann S, Kao S, Schunert T. Four decades following the Khmer rouge: sociodemographic factors
impacting depression, anxiety and PTSD in Cambodia. Journal of Mental Health, 28: 175-180, 201937. The World Bank. Suicide Mortality Rate, Cambodia. Male
https://data.worldbank.org/indicator/SH.STA.SUIC.MA.P5?end=2019&locations=KH&start=2000&view=chart, Female
https://data.worldbank.org/indicator/SH.STA.SUIC.FE.P5?end=2019&locations=KH&start=2000&view=chart
38. WHO. Schizophrenia.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia
39. Nishio A, Horita R, Marutani T, Yamamoto M. Factors that influence delaying initial psychiatric treatment in rural Cambodia:
A pilot study. PLoS One. 13: 2018.
https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0206882
40. WHO. Epilepsy.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/epilepsy
41. Preux PM, Chea K, Chamroeun H, Bhalla D, Vannareth M, et al. First-ever, door-to-door cross-sectional representative study inPrey Veng province (Cambodia). Epilepsia. 52:1382–7. 2011https://doi.org/10.1111/j.1528-1167.2011.03102.x

246ជំពូកទី ១២៖ សុខភាពផ្លូវចិត្ត