១.១. ទម្ង់រូបផ្គុំន្សរពាង្គកាយមនុស្ស (កោសិកា ស្ន ជាលិកា និងសរើរាង្គ)សរពាង្គកាយមនុស្សបង្កើតឡើងដោយកោសិកា (cells) ជាឯកតាតូចបំផុត។ កោសិកាផ្គុំឡើងដោយណ្វ្យ(៉ូ cell
nucleus) និងសុីតូបា្ល្ស (cytoplasm) ដ្លព័ទ្ធជុំវិញវា។ មុខងរមូលដ្ឋ្នរបស់កោសិកាគឺដើម្បីផលិតប្ូត្អីុនដោយ
ផ្អ្កលើព័ត៌មានដ្លរក្សាដោយណ្វ្យ៉ូ។ ក្នុងណ្វ្យ៉ូនីមួយៗមានក្ូម៉ូសូម (chromosomes) ២៣គូ (សរុបមាន៤៦) ហើយក្ូម៉ូសូមមួយមានផ្ទុកពីរាប់រយទៅរាប់ពាន់ស្ន។ ស្នមាននាទីកំណត់ទម្ង់លក្ខណៈសរពាង្គកាយ
និងបង្កើតផ្ន្កមួយ(តំបន់)ន្អាសុីតដ្អុកសុីរើបូនុយក្ល្អិុច (ភាសបារាំង: Acide Désoxyribonucléique (ADN)ភាសអង់គ្ល្ស: Deoxyribonucleic Acid (DNA)) ដ្លមានផ្ទុកនូវព័ត៌មានរបស់ស្នជាក់លាក់ដូចជា «តើប្ូតអីុនប្ភ្ទ
ណដ្លត្ូវបង្កើត»។ ADN គឺជាច្វា៉្ក់តូចៗហៅថ នុយក្ល្អូទីតដ្លបង្កឡើងដោយស្ករ បាសអាសូត និង ក្ុមផូស្វ្ត។
ជាទូទៅវាមានទម្ង់កាំជណ្តើរវិលដូចគូទខ្យងដ្លក្នុងនោះមានច្វា៉្ក់នុយក្ល្អូទីតពីរភា្ជ្ប់គ្ន្ទៅវិញទៅមករត់ក្នុង
ទិសដៅផ្ទុយគ្ន្។ សរស្ឆ្ម្រៗវ្ងន្ច្វា៉្ក់ ADN ទាំងពីរត្ូវបានភា្ជ្ប់ទៅនឹងអុីស្តូន (ប្ូត្អីុន) ដើម្បីបង្កើត
ក្ូម៉ូសូម ហើយស្ថិតនៅក្នុងណ្វ្យ៉ូរបស់កោសិកា។ ADN មានបាស ៤ប្ភ្ទគឺ អាដ្នីន(A) កានីន(G) ទីមីន(T)និងសុីតូសុីន(C) ដ្ល A ភា្ជ្ប់ទៅនឹង T ហើយ G ភា្ជ្ប់ទៅនឹង C (រូបទី ២.២)។ តំណលំដប់ដ្លបាសទាំងបួន
ប្ភ្ទតម្ៀប (តំណលំដប់បាស) ផ្តល់ជាក្ម (និមិត្តសញ្ញ្) ព័ត៌មានរបស់ស្ន។ វាមានផ្ន្កជាច្ើននៅក្នុង ADN
ដ្លមុខងររបស់វានៅមិនទាន់យល់ដឹងអស់នៅឡើយ។
នៅក្នុងសរពាង្គកាយមានកោសិកាជាច្ើនប្ភ្ទដូចជា កោសិកាប្ះដូង ថ្លើម និងសច់ដុំ។ វាមានទំហំ និងរូបរាងខុសគ្ន្ៗទៅតាមមុខងររបស់វា។ ឧទាហរណ៍ កោសិកាឈាមក្ហម (អ្រើត្ូសុីត (erythrocytes)) មានរាងដូចថស ហើយអាចផ្ល្ស់ប្តូររាងរបស់ពួកវាបានយ៉្ងងយ។ លក្ខណៈន្ះអនុញ្ញ្តឱ្យពួកវាអាចបនា្ល្ស់ទីតាម
សរស្ឈាមតូចចង្អៀត និងដឹកនាំអុកសុីស្នសព្វសរពាង្គកាយបាន។ ដោយកើតច្ញពីស៊ុតបង្កកំណើតត្មួយ
កោសិកាទាំងអស់ចាំបាច់ត្ូវត្មាន ADN ដូចគ្ន្។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ ស្នខុសៗគ្ន្បានស្ត្ងច្ញជាកោសិកា
ផ្ស្ងៗគ្ន្ (ឬនៅព្លខុសគ្ន្នៅក្នុងកោសិកាត្មួយដូចគ្ន្) ដ្លជាមូលហ្តុដ្លកោសិកាអាចទទួលបានលក្ខណៈ
រូបរាង និងមុខងរផ្ស្ងៗគ្ន្។

ក្ូម៉ូសូម

ក្ូម៉ូមា៉្ទីន

នុយក្ល្អូសូម

ប្ូត្អីុនអីុស្តូន
ស្ករ
បាស

ផូស្វ្ត

នុយក្ល្អូទីត

nm = ណណូម៉្ត្ (nanometre), 10-9 (m)រូបទី ២.២៖ រចនាសម្ព័ន្ធរបស់ ADN

បណ្តុំន្កោសិកាបំប្ល្ងឯកទ្សហៅថ ជាលិកា។ ជាលិកាធ្វើការរួមគ្ន្ដើម្បីបង្កើតសរើរាង្គ (organ) ដ្លដំណើរការ
មុខងរជាក់លាក់មួយ។ ក្ុមន្សរើរាង្គដ្លមានមុខងរស្ដៀងគ្ន្ហៅថ ប្ព័ន្ធសរើរាង្គ (organ system)។ វាត្ូវបាន
គ្ចាត់ថ្ន្ក់ដូចដ្លបានបង្ហ្ញនៅក្នុងតារាងទី ២.១៖14ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)តារាងទី ២.១៖ មុខងរ និងប្ភ្ទចម្បងៗន្ប្ព័ន្ធសរើរាង្គ
ប្ព័ន្ធសរើរាង្គ

មុខងរចម្បង

សរើរាង្គចម្បង

ឆ្អងឹ បង្កតើ ជាគ្ង្ ឆ្អងឹ (ជើងទម្) ដ្លទ្ទង្ ស់ រពាង្គកាយ។
សរពាង្គកាយអាចធ្វើចលនាបានយ៉្ងងយដោយធ្វចើ លនាប្ព័ន្ធចលករ

ឆ្អងឹ និងសនា្លក្ ។់ ឆ្អងឹ ក៏ការពារសរើរាង្គខាងក្នងុ និងមុខងរ

(ឆ្អឹង និងសច់ដុំ)ផលិតឈាមផងដ្រ។

ឆ្អឹង ឆ្អឹងខ្ចី សនា្ល្ក់ សច់ដុំ

គ្្ងសច់ដុំអាចកន្ត្ក់ និងពនា្ល្រប្វ្ងរបស់វាដើម្បីធ្វើ
ចលនាផ្ន្កនីមួយៗន្រាងកាយ។
ប្ពន័ រ្ធ បត់ឈាមរួមមាន ប្ះដូង (មាននាទីជាស្នបដ់ មើ ប្ ី
ធ្វើឱ្យឈាមមានចលនា) និងសរស្ឈាម (ដើរតួជាបំពង់
ប្ដប់របត់ឈាម

សម្ប
្ ផ
់ ត
្គ ផ
់ ង
្គ ឈា
់
ម) និងមានមុខងរដឹកនាំសរជាតិចញិ មឹ្ចនិងអុកសុីស្នទៅកាន់កោសិកាពាសព្ញសរពាង្គកាយ
ហើយក៏ជយួ បញ្ចញ្ ចោលនូវឧស្មន័ កាបូនចិ និង កាកសំណល់

ប្ះដូង សរស្ឈាម
(អាកទ្ វ៉្ន) ឈាមបំពង់ទឹករង្

មិនសំខាន់ផ្ស្ងៗ។
ប្ដប់ដង្ហើមស្ូបយកអុកសុីស្នចាំបាច់សម្្ប់ធ្វើ
សកម្មភាពចូលទៅក្នុងសរពាង្គកាយ និងបញ្ច្ញចោល
ប្ដប់ដង្ហើម

នូវឧស្ម័នកាបូនិច។ វាក៏មានមុខងរផលិតរលកសំឡ្ង
(ដើមក) និងបញ្ច្ញសំឡ្ងនៅក្នុងប្ហោងមាត់ដើម្បី

ច្មុះ ដើមក បំពង់ខ្យល់
សួតបង្កើតសំឡ្ង។

ប្ព័ន្ធប្សទ

ប្ពន
័ ប
្ធ ស
្ ទអាចត្វូ បានប្ងច្កទៅជាមជ្ឈមណ្ឌល

ខួរក្បាល ខួរឆ្អឹងខ្នង

ប្សទ (ដ្លមានដំណើរការប្មូល និងបញ្ជូនច្ញ

(មជ្ឈមណ្ឌលប្សទ)ព័ត៌មានបញ្ជ្) និងបរិមណ្ឌលប្សទ (ដ្លបញ្ជូនព័ត៌មាន

ប្ព័ន្ធប្សទស្វ័យប្វត្តិ

ដ្លបកប្ព្ មី ជ្ឈមណ្ឌលប្សទទៅផ្នក្ ផ្សង្ ៗន្រាងកាយ
និងបញ្ជនូ ព័តមា៌ នជាប្ពន័ ទៅ្ធ មជ្ឈមណ្ឌលប្សទវិញ)។

ប្ព័ន្ធប្សទសូមា៉្ទិច
(បរិមណ្ឌលប្សទ)ប្អប់មាត់ បំពង់អាហារ

ប្ព័ន្ធរំលាយអាហារ

ប្ព័ន្ធរំលាយអាហារមានមុខងរ ទំពារ ល្ប រំលាយ និងក្ពះ ពោះវៀនតូច

ស្ូបយកអាហារចូលក្នុងសរពាង្គកាយ។

ពោះវៀនធំ ចុងពោះវៀនធំ
ថ្លើម លំព្ង

ប្ព័ន្ធនោមបញ្ច្ញចោលសរជាតិដ្លមិនចាំបាច់នៅក្នុង
ប្ព័ន្ធនោម

ឈាមក្នុងទម្ង់ជាទឹកនោម។ វាតម្ូវបរិមាណ និងធាតុផ្សំ

តម្ងនោម បំពង់នោម

ន្ទឹកនោម និងសមា្ព្ធអូស្មូសន្វត្ថុរាវក្នុងសរពាង្គកាយ

បោ្ល្កនោម ផ្លូវបង្ហូរនោម

ធ្វើឱ្យនៅថ្រ។
ក្ព្ញអីុប៉ូភីស
ប្ព័ន្ធអង់ដូគ្ីន

ប្ព័ន្ធអង់ដូគ្ីនបញ្ច្ញសរជាតិ (អរម៉ូន) ដ្លចរាចរ

ក្ព្ញទីរ៉ូអីុត

ពាសព្ញសរពាង្គកាយតាមលំហូរន្ឈាម និងធ្វើការលើ

ក្ព្ញលើតម្ងនោម

សរើរាង្គជាក់លាក់។ វាតម្ូវមុខងររបស់សរើរាង្គទាំងនោះ។

លំព្ង ក្ព្ញភ្ទ
(gonads)ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)15ប្ព័ន្ធសរើរាង្គ

ប្ព័ន្ធសរើរាង្គវិញ្ញ្ណ

មុខងរចម្បង

សរើរាង្គចម្បង

ប្ពន
័ ស
្ធ រើរាង្គវញិ ណ្្ញ ប្មលូ ព័តមា៌ នពីខាងក្ស្ រពាង្គកាយ

ភ្ន្ក ត្ចៀក អណ្ត្ត

ដើម្បីតម្ូវ និងត្ួតពិនិត្យសកម្មភាពរបស់សរពាង្គកាយ។

ច្មុះ ស្ប្ក

ប្ដប់បន្តពូជផលិតម្ជីវិតឈ្ម្ល និងម្ជីវិតញី ហើយនិង [ប្ុស] ពងស្វ្ស
ប្ដប់បន្តពូជ

មុខងររក្សាពូជពង្ស (បង្កើតជំនាន់ក្យ) ដោយការរលាយ បំពង់ទឹកកាម
ចូលគ្ន្ (ការបង្កកណំតើ ) ន្មជ្ វី តិ ឈ្មល្ និងម្ជវី តិ ញី[ស្ី] អូវ្ ស្បូន

រហូតដល់ព្លសម្្ល។

ប្ព័ន្ធភាពសុ្ំ

ប្ព័ន្ធភាពសុ្ំមានមុខងរប្ឆំងសរជាតិពីខាងក្្ដ្ល

បំពង់ទឹករង្ ខួរឆ្អឹង

លុកលុយសរពាង្គកាយ និងកោសិកាខុសប្ក្តីនៅក្នុង

ខ្នងផល ក្ព្ញទីមុស

សរពាង្គកាយ។ សរពាង្គកាយនឹងត្ូវរងប៉ះពាល់ប្សិនបើឈាម ស្ប្ក អាមីដល់

មុខងររបស់វាមានការខូចខាត ឬមានប្តកិ ម្មហសួ ហ្តពុ ក្ ។ (tonsils)២ ទម្រង់រូបផ្គុំ និងមុខងាររបស់សរីរង្គ
២.១. ប្ព័ន្ធចលករ
ប្ព័ន្ធចលករមានឆ្អឹង (ការបង្កើតគ្្ងឆ្អឹង) សច់ដុំ សនា្ល្ក់ សរស្ចំណង ឆ្អឹងខ្ចី និងជាលិកាសនា្ធ្នផ្ស្ងទៀត។
វាមានមុខងរធ្វើចលនា និងទ្ទ្ង់សរពាង្គកាយ។

២.១.១. គ្្ងឆ្អឹង
គ្្ងឆ្អឹងគឺជាជាលិកាគ្ឹះដ្លបង្កើតទ្ង់ទ្យរាងកាយរបស់មនុស្ស។ វារួមបញ្ចូលឆ្អឹងសរុបប្ហ្ល
២០០ឆ្អឹង (ឆ្អឹងលលាដ៍ក្បាលចំនួន ២៣ឆ្អឹង ឆ្អឹងកងខ្នងចំនួន ២៦ឆ្អឹង ឆ្អឹងជំនីរចំនួន ២៥ឆ្អឹង ឆ្អឹងអវយវៈលើចំនួន
៦៤ឆ្អឹង ឆ្អឹងអវយវៈក្្មចំនួន ៦២ឆ្អឹង) និងមានរាងឆ្អឹង ៥ប្ភ្ទ (រាងវ្ង ខ្លី សំប៉្ត ធម្មតា និងឆ្អឹងប្ហោង)។
ឆ្អឹងប្អប់ទ្ូង (ឆ្អឹងប្ហោង) គឺជាឆ្អឹងដ្លសម្បូរទៅដោយលំហសម្្ប់ខ្យល់។
តួនាទីរបស់ឆ្អឹងមានដូចខាងក្្ម៖ (១) ទ្ទ្ង់ក្បាល សរើរាង្គខាងក្នុង និងដងខ្លួន (២) ទ្ទ្ង់ចលនា(៣) ការពារសរើរាង្គសំខាន់ៗ (៤) ផ្ទុកសរជាតិខនិជ (កាល់ស្យូម ផូស្វ័រ) និង(៥) ផលិតឈាមក្នុងខួរឆ្អឹង
(កោសិកាឈាមក្ហម កោសិកាឈាមស និងបា្ល្ក្ត)។

២.១.២. សច់ដុំ
សច់ដុំអាចច្កទៅជាក្ុម សច់ដុំជាប់ឆ្អឹង (skeletal) ប្ះដូង (cardiac) និងសច់ដុំរលីង (សរើរៈខាងក្នុង
(smooth (visceral) muscles)) ដោយផ្អ្កលើភាពខុសគ្ន្ន្ទ្ង់ទ្យ និងមុខងរ។ សច់ដុំជាប់ឆ្អឹងអាច
បញ្ជ្ឱ្យធ្វើចលនាដោយបញ្ជូនព័ត៌មានតាមប្ព័ន្ធប្សទសូមា៉្ទិច (សច់ដុំឆន្ទៈ (voluntary muscle))។ តួនាទី
របស់វារួមមាន (១) ធ្វើចលនាសរពាង្គកាយដោយការកន្ត្ក់ និងពនា្ល្រសច់ដុំជាប់ឆ្អឹង (២) រក្សាទម្ង់ និង(៣) ផលិតកម្ត្ក្នុងសរពាង្គកាយ។ តាមរយៈការកន្ត្ក់សច់ដុំ គ្្ងឆ្អឹងធ្វើចលនានៅត្ង់សនា្ល្ក់។ អ័ក្ស
និងលំដប់ន្ចលនាសនា្ល្ក់ត្ូវបានកំណត់ជាចម្បងដោយរូបរាងន្សនា្ល្ក់។ ក្នុងអំឡុងព្លធ្វើចលនា
សច់ដុំដ្លធ្វើការច្ើនហៅថ
16អ្នកធ្វើចលនាចម្បង

ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)(សច់ដុំចលនា)សច់ដុំដ្លធ្វើការរួមគ្ន្ដើម្បី

ធ្វើចលនាសរពាង្គកាយហៅថ សច់ដុំ synergist ហើយសច់ដុំដ្លធ្វើចលនាផ្ទុយហៅថ សច់ដុំប្ឆំង
(antagonist muscles)។ ឧទាហរណ៍ ទាំងការបត់ និងការរលារគឺសុទ្ធត្ជាសច់ដុំប្ឆំង (រូបទី ២.៣)។
សច់ដុំប្ះដូងគឺជាសច់ដុំដ្លបង្កើតភា្ន្សប្ះដូង។ វាក៏ជាសច់ដុំឆ្នូតដូចសច់ដុំជាប់ឆ្អឹងដ្រ ប៉ុន្ត្វា
មិនដូចសច់ដុំជាប់ឆ្អឹង ត្ង់វាមិនអាចធ្វើចលនាដោយបញ្ជ្ ហើយត្ូវបានបញ្ជ្ដោយប្សទស្វ័យប្វត្តិ
(សច់ដុំអឆន្ទៈ (involuntary muscle))។ វាខុសគ្ន្ពីសច់ដុំជាប់ឆ្អឹងនៅត្ង់វាធ្វើការមិនច្ះហត់ ទោះបីជាវា
បន្ដធ្វើចលនាឥតឈប់ក៏ដោយ ហើយនៅក្នុងកោសិកាសច់ដុំប្ះដូងនោះ វាគ្ម្នលទ្ធភាពធ្វើចំណ្កកោសិកាទ្
មានន័យថ កោសិកាទាំងន្ះនឹងមិនត្ូវបានបង្កើតឡើងវិញទ្នៅព្លដ្លវារងការខូចខាត ឬមានការស្ល្ប់
ជាលិកា ឧទាហរណ៍ ដោយសរត្ព្ឹត្តិការណ៍នានាដូចជាជំងឺគំងប្ះដូងជាដើម។

សច់ដុំដើមដ្

ឆ្អឹងដើមដ្

សច់ដុំទាញដ្

បត់ត្ង់ក្ងដ្

ឆ្អឹងស្មងដ្ខាងលើ
ឆ្អឹងកំភួនដ្
រូបទី ២.៣៖ រចនាសម្ព័ន្ធសច់ដុំ (សច់ដុំចលនា និង សច់ដុំប្ឆំង)សច់ដុំរលីងក៏ជាសច់ដុំអឆន្ទៈដ្រដ្លត្ូវបានបញ្ជ្ដោយប្សទស្វ័យប្វត្តិ តាមរបៀបដូចគ្ន្នឹង
សច់ដុំប្ះដូងដ្រ។ សច់ដុំរលីងមាននៅតាមភា្ន្សន្សរើរាង្គក្នុង និងភា្ន្សសរស្ឈាមន្បំពង់រំលាយអាហារ
ផ្លូវដង្ហើមជាដើម។ល។ សមត្ថភាពក្នុងការកន្ត្ ក់របស់វាមិនខា្ល្ំងដូចសច់ដុំជាប់ឆ្អឹង ឬសច់ដុំប្ះដូងទ្
ប៉ុន្ត្សច់ដុំទាំងន្ះអាចបន្តធ្វើចលនាឥតឈប់ឈរដោយមិនច្ះនឿយហត់ឡើយ។
អត្ថបទដកស្ង់ ២.១៖ ហ្តុអ្វីបានជាមនុស្សចាស់ងយនឹងដួល? (ភាពចំណស់របស់ឆ្អឹង និងសច់ដុំ)1វ័យចំណស់នាំឱ្យមានការផ្ល្ស់ប្តូរជាច្ើនចំពោះគ្្ងឆ្អឹង និងសច់ដុំ។ ឧទាហរណ៍ ជំងឺខ្សាយសច់ដុំជាប់ឆ្អឹង
ដ្លជាបាតុភូតមួយដ្លមា៉្សសច់ដុំថយចុះនៅអាយុ ៣០ឆ្ន្ំ ហើយវិវឌ្ឍទៅមុខព្ញមួយជីវិត។ ក្នុងអំឡុងព្ល
ន្ដំណើរការន្ះបរិមាណជាលិកាសច់ដុំ ចំនួន និងទំហំន្សរស្សច់ដុំថយចុះជាលំដប់។ ជាលទ្ធផល
មា៉្សសច់ដុំ និងកមា្ល្ំងក៏ថយចុះជាលំដប់ដ្រ។ ភាពទន់ខ្សាយន្ះបង្កើនបន្ទុកទៅលើសនា្ល្ក់មួយចំនួន
(ឧទាហរណ៍ សនា្ល្ក់ជង្គង់) ហ្តុន្ះហើយវាបង្កើនការប្ឈមនឹងជំងឺរលាកសនា្ល្ក់ និងការងយនឹងដួល។
ទោះបីជាភាពអសកម្មរាងកាយ (កង្វះលំហាត់ប្ណ) ត្ូវបានគ្សន្មតថជាបុព្វហ្តុចម្បងក៏ដោយ ក៏យន្តការ
របស់វានៅមិនទាន់ត្ូវបានគ្យល់ច្បាស់នៅឡើយទ្។

ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)17

២.២. ប្ដប់របត់ឈាម
ប្ដប់របត់ឈាម (circulatory system) រួមមាន ប្ះដូង សរស្ឈាម ឈាម និងបំពង់ទឹករង្។ វាបញ្ជូន

អុកសុីស្ន និងសរជាតិចិញ្ចឹមទៅកាន់កោសិកាពាសព្ញសរពាង្គកាយ ហើយបញ្ជូនមកវិញនូវឧស្ម័នកាបូនិច និងកាកសំណល់ដ្លកោសិកាល្ងត្ូវការ។

២.២.១. របត់ឈាម
ប្ះដូងដើរតួនាទីដូចជាស្នប់ ហើយធំជាងកណ្ត្ប់ដ្បន្តិច (ទម្ងន់ប្ហ្ល ២៥០-៣០០ក្្ម ចំពោះ
មនុស្សព្ញវ័យ)។ វាមានទីតាំងងកទៅខាងឆ្វ្ងបន្តិច ចំកណ្ត្លដើមទ្ូង ក្នុងលំហចុងដង្ហើមន្ប្អប់ដើមទ្ូង
ព័ទ្ធជុំវិញដោយផ្ន្កខាងស្ត្ំ និងខាងឆ្វ្ងរបស់វាដោយសួត ហើយផ្ន្កខាងក្្មភា្ជ្ប់ទៅនឹងសន្ទះដើមទ្ូង។
ប្ះដូងផ្សំដោយថតបួន (ថតប្ះដូងផ្ន្កក្្មខាងឆ្វ្ង ថតប្ះដូងផ្ន្កលើខាងឆ្វ្ង ថតប្ះដូងផ្ន្ក
ក្្មខាងស្ត្ំ និងថតប្ះដូងផ្ន្កលើខាងស្ត្ំ)។ ថតប្ះដូងផ្ន្កខាងលើជាអ្នកទទួលឈាមហើយ ថតប្ះដូង
ផ្ន្កខាងក្្ម ជាអ្នកបញ្ជូនឈាមច្ញពីប្ះដូង (រូបទី ២.៤)។ ឈាមច្ញពីថតប្ះដូងផ្ន្កក្្មខាងឆ្វ្ង
បញ្ជូនទៅពាសព្ញសរពាង្គកាយដើម្បីផ្គត់ផ្គង់អុកសុីស្ននិងសរជាតិចិញ្ចឹមដល់កោសិកាសូមា៉្ទិច ទទួលយកមកវិញនូវកាកសំណល់ពីកោសិកាទាំងនោះ ហើយបញ្ជូនត្ឡប់ទៅថតប្ះដូងផ្ន្កលើខាងស្ត្ំវិញ។
របត់ឈាមរត់ន្ះហៅថ របត់ឈាមវ្ង (systemic circulation)។ ម៉្យាងទៀត ថតប្ះដូងផ្ន្កក្្មខាងស្ត្ំ
បញ្ជូនទៅសួតដ្លជាកន្ល្ងបណ្តូរឧស្ម័ន (បណ្តូរឧស្ម័នអុកសុីស្ន និងឧស្ម័នកាបូនិច) ហើយបនា្ទ្ប់មកបញ្ជូន
ត្ឡប់ទៅថតប្ះដូងផ្ន្កលើខាងឆ្វ្ងវិញ។ ន្ះហៅថ របត់ឈាមខ្លី (pulmonary circulation)។

សរស្ឈាមអាអក

អាកទ្សួត
វ៉្នកាវលើ

អាកទ្សួតឆ្វ្ង

អាកទ្សួតស្ត្ំ

វ៉្នសួតឆ្វ្ង

វ៉្នសួតស្ត្ំ
ថតលើឆ្វ្ង

ថតលើស្ត្ំ

ថតក្្មស្ត្ំ

ថតក្្មឆ្វ្ង

វ៉្នកាវក្្ម
សន្ទះខណ្ឌប្ះដូងថតខាងក្្ម
សរស្ឈាមអាអក

រូបទី ២.៤៖ រចនាសម្ព័ន្ធប្ះដូង និងលំហូរឈាម

18ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)២.២.២. ការតម្ូវសមា្ព្ធឈាម
សមា្ព្ធឈាមនៅលើភា្ន្សសរស្ឈាមហៅថ សមា្ព្ធឈាម (blood pressure)។ ឈាមដ្លត្ូវបាន
សប់ច្ញដោយការកន្ត្ក់ន្ថតប្ះដូងផ្ន្កខាងក្្មបង្កើតបានជាសមា្ព្ធឈាម។ សមា្ព្ធឈាមថយចុះ
នៅព្លដ្លចមា្ង្យពីថតប្ះដូងផ្ន្កក្្មខាងឆ្វ្ងកាន់ត្ឆ្ង្យ ឬភាពយឺតន្ភា្ន្សសរស្ឈាម (ភាពធន់
ន្សរស្ឈាម) ផ្ល្ស់ប្តូរខណៈ ឈាមធ្វើចលនាក្នុងសរស្ឈាមពីសរស្អាកទ្ទៅកាន់សរស្វ៉្ន តាមរយៈ
សរស្អាកទ្តូចៗ (arterioles) សរស្ប្តូរ (capillaries) និងសរស្វ៉្នតូចៗ (venules) (រូបទី ២.៥)។
ភាពធន់ន្សរស្ឈាម (Vascular resistance) ត្ូវបានកំណត់ដោយ (១) អង្កត់ផ្ចិតខាងក្នុងន្សរស្ឈាម(២) កំហាប់របស់ឈាម និង (៣) ប្វ្ងសរុបន្សរស្ឈាម។ អង្កត់ផ្ចិតខាងក្នុងន្សរស្ឈាមកាន់ត្តូច
ភាពធន់នឹងលំហូរឈាមកាន់ត្ខា្ល្ំង។ ជាទូទៅការផ្ល្ស់ប្តូរខាងសរើរវិទ្យានៅក្នុងអង្កត់ផ្ចិតន្សរស្អាកទ្តូច
ប៉ះពាល់ដល់សមា្ពធ្ ឈាម។ សមា្ពធ្ ឈាមថយចុះក្នងុ អំឡងុ ព្លសរស្ឈាមរើក និងកើនឡើងអំឡងុ ព្លសរស្ឈាមរួម។ សមា្ព្ធឈាមកើនឡើងនៅព្លដ្លកំហាប់របស់ឈាមត្ូវបានកម្ិតដោយបរិមាណឈាម
ក្ហម និងបា្ល្ស្ម្កើនឡើង និងធា្ល្ក់ចុះនៅព្លវាធា្ល្ក់ចុះ។ សមា្ព្ធឈាមនៅថ្រព្លគ្ម្នចលនា។ ចំពោះមនុស្ស
ព្ញវ័យកម្ិតធម្មតាប្ហ្ល ១២០mm Hg (មិល្លីម៉្ត្បារត) សម្្ប់សមា្ព្ធឈាមសុីស្តូលិក (systolic bloodpressure) (ឈាមនៅព្លប្ះដូងរួមតូច) និង ៨០mm Hg (មិល្លីម៉្ត្បារត) សម្្ប់សមា្ព្ធឈាមដ្យាស្តូលិក
(diastolic blood pressure)។
សមា្ព្ធឈាម

(mm Hg)
140

120

100

80

មធ្យមភាគន្សមា្ព្ធឈាម
ក្នុងសរស្ឈាមអាកទ្

60

40

20

0

សរស្ឈាមអាអក

សរស្អាកទ្ធំ

សរស្អាកទ្តូច

សរស្ឈាមតូចៗ

សរស្វ៉្នតូចៗ

សរស្វ៉្នធំ

សរស្វ៉្នកាវ

ថតក្្មស្ត្ំ

ការឃា្ល្តកាន់ត្ឆ្ង្យពីថតប្ះដូងផ្ន្កក្្មខាងឆ្វ្ង
រូបទី ២.៥៖ ការផ្ល្ស់ប្តូរសមា្ព្ធឈាមតាមប្ព័ន្ធឈាមរត់ 2

២.៣. ប្ដប់ដង្ហើម
ប្ដប់ដង្ហើម (respiratory system) រួមមាន បំពង់ផ្លូវដង្ហើមផ្ន្កខាងលើ (រន្ធច្មុះ ដើមក បំពង់សំឡ្ង)បំពង់ផ្លូវដង្ហើមផ្ន្កខាងក្្ម (បំពង់ខ្យល់ និងទងសួត) និងសួត។ វាធ្វើការដើម្បីស្ូបយកអុកសុីស្នចាំបាច់
ចូលទៅក្នុងសរពាង្គកាយ និងបញ្ច្ញនូវឧស្ម័នកាបូនិចច្ញទៅក្្សរពាង្គកាយ (រូបទី ២.៦)។

ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)19មុខងរន្ការស្ូបយកអុកសុីស្ន (O2) ពីខ្យល់ (ខ្យល់ខាងក្្) ទៅក្នុងឈាម ហើយបញ្ច្ញឧស្ម័នកាបូនិច
(CO2) ដ្លផលិតក្នុងរាងកាយពីឈាមទៅខាងក្្សរពាង្គកាយហៅថ ការដកដង្ហើមខាងក្្ (external
respiration)។ អុកសុីស្ន និងឧស្ម័នកាបូនិចដ្លចូល និងច្ញពីសរពាង្គកាយដោយការដកដង្ហើមហៅថ ឧស្ម័ន
ផ្លូវដង្ហើម (respiratory gases) ហើយបណ្តូរឧស្ម័នអុកសុីស្ន និងឧស្ម័នកាបូនិច ប្ព្ឹត្តិទៅនៅក្នុងកូនថង់សួត (alveolis)។
បនា្ទ្ប់ពីបញ្ច្ញឧស្ម័នកាបូនិច និងស្ូបយកអុកសុីស្នដោយការដកដង្ហើមខាងក្្ ឈាមធ្វើចលនាត្ឡប់
មកប្ះដូងវិញតាមសរស្ឈាមអាកទ្ (arterial blood) ហើយត្ូវបានសប់ច្ញពីថតប្ះដូងផ្ន្កក្្មខាងឆ្វ្ង
ឆ្ព្ះទៅរាងកាយទាំងមូល។ ឈាមបញ្ជូនទៅដល់ផ្ន្កផ្ស្ងៗចូលទៅក្នុងសរស្ប្តូរ ហើយធ្វើបណ្តូរឧស្ម័នជាមួយ
ជាលិកាន្រាងកាយ។ ទិសដៅន្លំហូរចូល និងលំហូរច្ញន្ឧស្ម័នផ្លូវដង្ហើមនៅដំណក់កាលន្ះគឺផ្ទុយពីការដកដង្ហើម
ខាងក្្ដ្លប្ព្ឹត្តិទៅនៅក្នុងសួត ឧទាហរណ៍ អុកសុីស្នដ្លត្ូវបានបញ្ច្ញច្ញពីឈាម ហើយស្ូបចូលទៅ
ក្នុងបណ្តុំកោសិកា

ខណៈដ្លឧស្ម័នកាបូនិចដ្លបង្កើតដោយម្តាបូលីសរបស់កោសិកាត្ូវបានបញ្ច្ញច្ញ

ពីកោសិកាហើយធ្វើចលនាចូលទៅក្នុងឈាម។ បណ្តូរឧស្ម័នប្បន្ះនៅផ្ន្កផ្ស្ងៗន្ជាលិកាហៅថ ការដកដង្ហើម
ខាងក្នុង (internal respiration)។

ប្ហោងខាងក្្យ
រន្ធច្មុះ
បំពង់ក
បំពង់សំឡ្ង
បំពង់ខ្យល់

សួតខាងស្ត្ំ
សួតខាងឆ្វ្ង

រូបទី ២.៦៖ សរើរាង្គន្ប្ដប់ដង្ហើម

សន្ទះទ្ូង

២.៤. ប្ព័ន្ធប្សទ
ណឺរ៉ូន (Neurons) គឺជាផ្ន្កមូលដ្ឋ្នគ្ឹះន្ការវិវឌ្ឍរូបសស្ត្ និងមុខងរន្ប្ព័ន្ធប្សទ។ ប្ព័ន្ធប្សទ
ទទួលរំញោច ដោយការភោ្ញ្ច ហើយរំញោចន្ះត្ូវបានបញ្ជូនទៅណឺរ៉ូនផ្ស្ងទៀតតាមរយៈសុីណប់។ ណឺរ៉ូនដ្លទទួល
រំញោច បង្កើតដោយការភោ្ញ្ចពីកោសិកាធ្មួលនៅផ្ន្កផ្ស្ងៗន្សរពាង្គកាយត្ូវបានបញ្ជូនទៅមជ្ឈមណ្ឌលប្សទ
តាមរយៈណឺរ៉ូនដ្លឡើង ខណៈព្លដ្លរំញោចន្មជ្ឈមណ្ឌលប្សទត្ូវបានបញ្ជូនទៅផ្ន្កផ្ស្ងៗដ្លទទួល
ឥទ្ធិពលតាមរយៈណឺរ៉ូនដ្លចុះ។ ប្ព័ន្ធប្សទគ្បដណ្តប់លើរាងកាយទាំងមូលដូចជា សំណញ់ ហើយត្ួតពិនិត្យ
បញ្ជ្មុខងរន្សរើរាង្គ និងជាលិកាតាមរយៈការបង្កើតរំញោចដ្លត្ូវបានបញ្ជូនដោយអាំងភ្លុចប្សទ ព្មទាំងការបង្កើត
រំញោចទៅកាន់ផ្ន្កទទួលឥទ្ធិពល និងណឺរ៉ូនផ្ស្ងទៀត។
20ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)ប្ព័ន្ធប្សទត្ូវបានប្ងច្កទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលប្សទ (central nervous system) (ខួរក្បាល និងខួរឆ្អឹងខ្នង
ដ្លជាមជ្ឈមណ្ឌលន្មុខងររបស់ប្ព័ន្ធប្សទ) និងបរិមណ្ឌលប្សទ (peripheral nervous system) (ប្ព័ន្ធប្សទ
សូមា៉្ទិច និងប្ព័ន្ធប្សទស្វ័យប្វត្តិ)។ បរិមណ្ឌលប្សទ គ្បដណ្តប់នៅគ្ប់ផ្ន្កន្សរពាង្គកាយ និងដើរតួយ៉្ងសំខាន់ក្នុងការភា្ជ្ប់ផ្ន្កនីមួយៗន្សរពាង្គកាយទៅនឹងមជ្ឈមណ្ឌលប្សទ (រូបទី ២.៧)។

ខួរក្បាល

ខួរធំ ផ្នក្ ផ្សង្ ៗន្ខរួ ធំ (តាឡាមុស អីបុ តាូ៉ ឡាមុស)។
ខួរតូច ខួរកញ្ចង
ឹ ក (ខួរកណ្តល្ ខួរស្ពន្ និងខួរក្ម្ អុបឡុង)មជ្ឈមណ្ឌលប្សទឹ ផ្នក្ ទ្ងូខួរក្ម្ អុបឡុង (Medulla oblongata) ខួរឆ្អង

ខួរឆ្អងឹ ខ្នង

ខួរឆ្អងឹ ផ្នក្ ក្យ្ និងខួរឆ្អងឹ សក្្ (Sacral cord)ប្សទវិញណ្្ញ នាំ (សរស្បស្ ទនាំចល
ូ )(Sensory nerve (afferent nerve))

ប្ពន
័ ប
្ធ ស
្ ទ

ប្ពន
័ ប
្ធ ស
្ ទសូមាទ
្៉ ច
ិ

បញ្ជន
ូ ព័តមា៌ នពីផក្្ន ខុសគ្នន្ រា្ ងកាយទៅមជ្ឈមណ្ឌលប្សទ

ប្សទចលករ (សរស្បស្ ទបញ្ជន
ូ )(Motor nerve (efferent nerve))បរិមណ្ឌលប្សទ

បញ្ជនូ ព័តមា៌ នពីមជ្ឈមណ្ឌលប្សទកណ្តល្ ទៅផ្នក្ ផ្សង្ ៗន្រាងកាយ

ប្ពន
័ ប
្ធ ស
្ ទសំបា
្ ទ
្៉ ច
ិ
ប្ពន
័ ប
្ធ ស
្ ទស្វយ័ ប្វត្តិ
ប្ពន
័ ប
្ធ ស
្ ទបា៉រា
្ ស
្៉ បា
្ំ ទ
្៉ ច
ិ

រូបទី ២.៧៖ រចនាសម្ព័ន្ធន្ចំណត់ថ្ន្ក់ប្ព័ន្ធប្សទ

២.៤.១. មជ្ឈមណ្ឌលប្សទ 3,4មជ្ឈមណ្ឌលប្សទរួមមាន ខួរក្បាល និងខួរឆ្អឹងខ្នង។ ដោយមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងថតលលាដ៍ក្បាល ខួរក្បាល
មានទម្ងន់ប្ហ្ល ១ ៣០០-១ ៤០០ក្្ម ចំពោះមនុស្សព្ញវ័យ។ វាច្កច្ញជាបួនផ្ន្កសំខាន់ៗ (អឌ្ឍគោល
ខួរធំ (cerebrum) ផ្ន្កតូចមួយន្ខួរក្បាល (diencephalon) ខួរតូច (cerebellum) និងខួរខាងក្្មបំផុតន្
ខួរក្បាល (brainstem))។ អឌ្ឍគោលខួរធំ (cerebrum) គឺជាផ្ន្កដ្លមានការរើកចម្ើនបំផុតន្ខួរក្បាល និងមានចំណ្ក ៨០% ន្បរិមាណខួរក្បាលទាំងមូល។ មុខងររបស់វារួមមាន ការកំណត់ព័ត៌មាន និងការបញ្ជ្ចលនា
(មុខងរចម្បង) ក៏ដូចជាមុខងរផ្លូវចិត្តជឿនលឿនដូចជា ការចងចាំ អារម្មណ៍ ការលើកទឹកចិត្ត និងពុទ្ធិ (មុខងរ
ខ្ពស់ជាង)។ ស្ថិតនៅក្្មអឌ្ឍគោលខួរធំមានខួរតូច (cerebellum) (ការគ្ប់គ្ងចលករ)។ នៅចនោ្ល្ះផ្ន្កខាង
ឆ្វ្ង និងខាងស្ត្ំន្ខួរក្បាលគឺផ្ន្កតូចមួយន្ខួរក្បាល (diencephalon) (វិភាគដំណើរការព័ត៌មានន្វិញ្ញ្ណ
និងការរួមបញ្ចូលប្ព័ន្ធប្សទស្វ័យប្វត្តិ)។ ខួរខាងក្្មបំផុតន្ខួរក្បាល (brain stem) គឺជាមជ្ឈមណ្ឌល
ន្មុខងរដ្លទ្ទ្ង់ជីវិតដូចជា ដំណកដង្ហើម ការរំលាយអាហារ និងរក្សាកម្ត្។ ម្ឌុយឡាអុបឡង់កាតា
(medulla oblongata) ជាខួរក្បាលផ្ន្កខាងក្្មដ្លភា្ជ្ប់ទៅនឹងខួរឆ្អឹងខ្នង (spinal cord)។ ខួរឆ្អឹងខ្នង
មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងបំពង់ឆ្អឹងខ្នង ហើយមានប្វ្ងប្ហ្លជា ៤០-៤៥សង់ទីម៉្ត្ ចំពោះមនុស្សព្ញវ័យ។
សរស្ប្សទនីមួយៗន្បរិមណ្ឌលប្សទលាតសន្ធឹងពីមជ្ឈមណ្ឌលប្សទ និងម្កធាងរបស់វាឆ្ព្ះទៅ
សរើរាង្គគោលដៅដ្លស្ថិតនៅក្្មការត្ួតពិនិត្យរបស់វា។

ប្សិនបើខួរឆ្អឹងខ្នងបាត់បង់មុខងររបស់វា

អារម្មណ៍ទាំងអស់នឹងត្ូវបាត់បង់ហើយអ្នកនឹងស្ពឹក។ លើសពីន្ះទៅទៀត មុខងរចលករក៏ត្ូវបានបាត់បង់ដ្រ
ហើយអ្នកនឹងមិនអាចធ្វើចលនាបានទ្។

ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)21

២.៤.២. បរិមណ្ឌលប្សទ (ប្ព័ន្ធប្សទសូមា៉្ទិច និងប្ព័ន្ធប្សទស្វ័យប្វត្តិ)ប្ព័ន្ធប្សទសូមា៉្ទិច (Somatic nerves) ត្ួតពិនិត្យស្ប្ក និងសច់ដុំ។ ព័ត៌មានវិញ្ញ្ណនាំអាចទទួល
ដឹងយ៉្ងងយស្ួលហើយជាញឹកញាប់បញ្ជ្ចលករត្ូវបានបញ្ជូនដោយមានស្ម្រតីពីខួរធំ។
ប្ព័ន្ធប្សទស្វ័យប្វត្តិ (autonomic nervous system) ត្ួតពិនិត្យបណ្ត្ញទំនាក់ទំនងស្មុគស្ម្ញ
ជាច្ើនដ្លតម្ូវមុខងរសរពាង្គកាយ។ វាដំណើរការដោយគ្ម្នការទទួលដឹងរបស់មនុស្ស ហើយអ្នក
ស្ទរើ ត្មនិ ដ្លកត់សគំ ល់ថ វាកំពងុ ដំណរើ ការ។ សរជាតិដល្ ហៅថ ណឺរនូ៉ វិញណ្្ញ នាំ (neurotransmitters)បញ្ជូនសរនៅផ្ន្កផ្ស្ងៗន្ប្ព័ន្ធប្សទ ឬរវាងប្ព័ន្ធប្សទ និងសរើរាង្គដទ្ទៀត។ ប្ព័ន្ធប្សទ
ស្វ័យប្វត្តិមានពីរប្ភ្ទគឺប្ព័ន្ធប្សទសំបា៉្ទិច (sympathetic nervous system) និងប្ព័ន្ធប្សទ
បា៉្រា៉្សំបា៉្ទិច (parasympathetic nervous system)។ ពួកវាត្ួតពិនិត្យដំណើរការនានាដូចជា សមា្ព្ធឈាម
ចង្វ្ក់ប្ះដូង សីតុណ្ហភាពសរពាង្គកាយ ការរំលាយអាហារ ម្តាបូលីស ការបញ្ច្ញញើស ការបញ្ច្ញ
កាកសំណល់

និងការឆ្លើយតបខាងផ្លូវភ្ទ។

សរើរាង្គជាច្ើនត្ូវបានតម្ូវដោយប្ព័ន្ធប្សទទាំងពីរគឺ

ប្ព័ន្ធប្សទសំបា៉្ទិច និងប្ព័ន្ធប្សទបា៉្រា៉្សំបា៉្ទិច។ ប្ព័ន្ធប្សទទាំងពីរប្ភ្ទន្ះធ្វើការផ្ទុយគ្ន្។
ឧទាហរណ៍ ការបញ្ជូនសញ្ញ្ទៅកាន់ប្ព័ន្ធប្សទសំបា៉្ទិចបង្កើនចង្វ្ក់ប្ះដូង ខណៈការបញ្ជូនសញ្ញ្
ទៅកាន់ប្ព័ន្ធប្សទបា៉្រា៉្សំបា៉្ទិចបន្ថយចង្វ្ក់ប្ះដូងទៅវិញ។ (រូបទី ២.៨)។ ប្ព័ន្ធប្សទទាំងពីរក៏មានតួនាទី
សំខាន់ក្នុងការតម្ូវសមា្ព្ធឈាមតាមរយៈអរម៉ូនផងដ្រ។

ប្ពន
័ ប
្ធ ស
្ ទសំបាទ
្៉ ច
ិ

ប្ពន
័ ប
្ធ ស
្ ទបា៉រា
្ ស
៉ បា
្ំ ទ
្៉ ច
ិ

រំភប
ើ

ខួរក្បាល

សម្ក
្

ពង្ក
ី

រន្ធបស
្ ី្

បង្ម
ួ

ទប់សត
្្ក កា់ របញ្ចញ្ រូបធាតុ

ទឹកមាត់

សម្លួ ដល់ការបញ្ចញ
្ ញើស

ញើស

ពង្ក
ី
បង្កន
ើ ចង្វក្ ប់ ះ្ ដូង
បង្មួ សរស្ឈាម
បង្កនើ សមា្ពធ្ ឈាមបំពង់ខយ្ ល់ប្ះដូង
សរស្ឈាម

សម្លួ ដល់ការបញ្ចញ្ រូបធាតុ

បង្មួបន្ថយចង្វក្ ប់ ះ្ ដូង
ពង្កី សរស្ឈាម
បន្ថយសមា្ពធ្ ឈាមសមា្ពធ្ ឈាមបង្កនើ ការបំបក្ គ្លក
ី ស
ូ ន
្

ថ្លម
ើ

បន្ថយការធ្វសើ កម្មភាព

ក្ពះបន្ថយការបញ្ចញ្ ទឹកនោម

បោ្លក
្ នោម

(ស្ទះទឹកនោម)បង្កនើ ការសំយោគគ្លក
ី ស
ូ ន
្
ជំរញ
ុ ការធ្វសើ កម្មភាព

បង្កនើ ការបញ្ចញ្ ទឹកនោម

រូបទី ២.៨៖ សកម្មភាពន្ប្ព័ន្ធប្សទសំបា៉្ទិច និងបា៉្រា៉្សំបា៉្ទិច

22ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)អត្ថបទដកស្ង់ ២.២៖ សរស្ប្សទស្វ័យប្វត្តិសំដៅដល់ «ការប្យុទ្ធ ឬការរត់គ្ចច្ញ» និង «ការសម្្ក
និងរំលាយអាហារ» 4ជាទូទៅប្ពន័ ប្ធ ស្ ទសំបាទ្៉ ចិ ធ្វកាើ រនៅព្លអ្នកតានតឹង ឬ ភា្ញក្ ផ់ លើ្អ ដោយសរអ្វមី យួ ។ ដោយហ្តផុ លន្ះ
វាសំដៅលើ «ការប្យុទ្ធ ឬការរត់គ្ចច្ញ» ព្លដ្លប្ព័ន្ធប្សទសំបា៉្ទិចធ្វើការដើម្បីប្ឆំងតទល់ (ប្យុទ្ធ)ឬភៀសខ្លួន (រត់គ្ចច្ញ) ពីស្ថ្នការណ៍ដើម្បីសម្បខ្លួនទៅនឹងកាលៈទ្សៈ។ ឧទាហរណ៍ន្ះពន្យល់ពីមូលហ្តុ
ដ្លធ្វើឱ្យចង្វ្ក់ប្ះដូងលោតញាប់ៗ នៅព្លអ្នកភា្ញ្ក់ផ្អើល ក្វភ្ន្ករបស់អ្នករើកធំ ដកដង្ហើមញាប់ និងវ្ង
បាតដ្របស់អ្នកច្ញញើស ហើយស្្កទឹក។ ទាំងន្ះគឺដោយសរត្ ប្ព័ន្ធប្សទសំបា៉្ទិចមានសកម្មភាព
ខា្ល្ំងកា្ល្ព្ក។ ផ្ទុយទៅវិញប្ព័ន្ធប្សទបា៉្រា៉្សំបា៉្ទិចធ្វើការនៅព្លអ្នកសម្្កដើម្បីជំរុញអ្នកឱ្យសម្្កយក
ថមពលមកវិញ។ ប្ព័ន្ធប្សទបា៉្រា៉្សំបា៉្ទិច ក៏ដើរតួយ៉្ងសំខាន់ក្នុងការតម្ូវមុខងរន្ប្ដប់រំលាយអាហារ
ដ្លមុខងរទាំងពីររួមគ្ន្បង្កើតមុខងរមួយហៅថ «សម្្ក និងរំលាយអាហារ»។

២.៥. ប្ដប់រំលាយអាហារ
ប្ដប់រំលាយអាហារ (digestive system) មានតួនាទីបួនគឺ ការទទួលអាហារចូល និងការរំលាយអាហារ
ការស្ូបយកសរជាតិចិញ្ចឹម និងបញ្ច្ញចោលសរជាតិដ្លល្ងត្ូវការ។ វាផ្គុំឡើងពីបំពង់រំលាយអាហារទោល
ដ្លលាតសន្ធឹងប្វ្ង ៩ម៉្ត្ ពីមាត់រហូតដល់ទា្វ្រធំ និងសរើរាង្គជាច្ើនទៀតដ្លភា្ជ្ប់នឹងវា (រូបទី ២.៩)។
ដោយជាក់លាក់សរើរាង្គទាំងន្ះរួមមាន មាត់ (ប្ហោងមាត់) ដើមកបំពង់អាហារ ក្ពះ ពោះវៀនតូច ពោះវៀនធំ
និងទា្វ្រធំ សម្្ប់បនា្ល្ស់ទី និងស្ូបយកចំណីអាហារ ហើយនិងលំព្ង ថ្លើម និងថង់ប្មាត់ទទួលខុសត្ូវក្នុងការ
បង្កើតអង់សុីមរំលាយអាហារ ការបំបាត់ជាតិពុល និងការរក្សាទុកសរជាតិដ្លចាំបាច់សម្្ប់ការរំលាយអាហារ។
អាហារដ្លទទួលចូលតាមមាត់ត្ូវបានរំលាយដោយសកម្មភាពរបស់អង់សុីមរំលាយអាហារ នៅក្នុងរសរំលាយ
អាហារដ្លបានបញ្ច្ញចូលទៅក្នុងបំពង់រំលាយអាហារខណៈដ្លអាហារត្ូវបានបញ្ជូនទៅក្ពះ និងពោះវៀនតូច។
រសរំលាយអាហារមិនត្ឹមត្បញ្ច្ញពីកោសិកាក្នុងបំពង់រំលាយអាហារដូចជា ក្ពះ និងពោះវៀនតូចប៉ុណ្ណ្ះទ្
ប៉ុន្ត្ក៏បញ្ច្ញពីក្ព្ញទឹកមាត់ លំព្ង និងថ្លើមផងដ្រ។

មាត់ (Mouth (Oral cavity))បំពង់ក (Pharynx)បំពង់អាហារ (Esophagus)សន្ទះទ្ូង (Diaphragm)ក្ពះ (Stomach)ថ្លើម (Liver)លំព្ង (Pancreas)ថង់ទឹកប្មាត់ (Gallbladder)ពោះវៀនធំ (Large intestine)ពោះវៀនតូច (Small intestine)ចុងពោះវៀនធំ (Rectum)ទា្វ្រធំ (Anus)រូបទី ២.៩៖ សរើរាង្គប្ដប់រំលាយអាហារ
ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)23សរជាតិចិញ្ចឹមដ្លបានរំលាយ ទឹក និងអ្ឡិចត្ូលីតផ្ស្ងៗត្ូវបានស្ូបជាចម្បងពីភា្ន្សពោះវៀនតូចចូលទៅក្នុង
កោសិកា រួចចូលទៅក្នុងឈាម។ សរជាតិចិញ្ចឹមដ្លបានស្ូបយកភាគច្ើនត្ូវបានបញ្ជូនទៅថ្លើម។ នៅទីនោះ ពួកវា
ត្វូ បានសំយោគ បំបក្ និងបន្សាបជាតិពលុ ហើយបំបង្្ល ទៅជទម្ងម់ យួ ដ្លអាចប្ដោើ យកោសិកាទូទាងំ សរពាង្គកាយ។
អ្វីដ្លមិនត្ូវបានស្ូបយកគឺ ត្ូវរងនូវការស្ូបយកដោយទឹកនៅក្នុងពោះវៀនធំ ហើយបនា្ទ្ប់មកត្ូវបានបញ្ច្ញចោល
ក្្មទម្ង់ជាលាមក។ ចលនាន្ក្ពះពោះវៀន និងមុខងរបញ្ច្ញ ត្ូវបានតម្ូវដោយប្ព័ន្ធប្សទស្វ័យប្វត្តិ
បណ្តុំសរស្ពោះវៀន និងអរម៉ូនក្ពះពោះវៀនដ្លបញ្ច្ញចូលក្នុងឈាមពីភា្ន្សក្ពះពោះវៀន។

២.៦. ប្ព័ន្ធនោម
កាលដ្លអ្នករស់នៅមានកាកសំណល់ជាច្នើ អំបលិ លើស និងអាសុីតសំញាុ្ំត្ូវបានផលិតនៅក្នុងខ្លួនរបស់អ្នកដ្ល
ជាលទ្ធផលន្ម្តាបូលីស។ ប្ព័ន្ធនោម (urinary system) មានមុខងរផលិតទឹកនោមនៅក្នុងតម្ងនោម (kidneys)ដើម្បីយកសរជាតិទាំងន្ះច្ញពីឈាមយ៉្ងមានប្សិទ្ធភាព និងបញ្ច្ញសរជាតិទាំងនោះច្ញពីសរពាង្គកាយតាមរយៈ
ទឹកនោម។ តាមរយៈការតម្ូវបរិមាណ និងកំហាប់ទឹកនោមដ្លត្ូវផលិត វារក្សាបរិមាណឈាមរត់ និងធាតុផ្សំគីមីរបស់វា។
ប្ព័ន្ធនោមរួមមាន តម្ងនោម (kidneys) និងផ្លូវនោម (urinary tracts) (បំពង់នោម (ureters) បោ្ល្កនោម
(bladder) ផ្លូវបង្ហូរនោម (urethra)) (រូបទី ២.១០)។ តម្ងនោមច្្ះ និងធ្វើឱ្យឈាមខាប់ដើម្បីផលិតទៅជា
ទឹកនោម។ តម្ងនោមមានទីតាំងនៅខាងឆ្វ្ង និងខាងស្ត្ំន្ឆ្អឹងកងខ្នង។ តម្ងនោមនីមួយៗ មានបណ្ត្យ
ប្ហ្ល ១០សង់ទីម៉្ត្ ទទឹង ៦សង់ទីម៉្ត្ និងកម្្ស់ ៣សង់ទីម៉្ត្។ វាមានទំហំធំជាងកណ្ត្ប់ដ្បន្តិច
លយច្ញដូចជា ធ្នូនៅពីក្ និងកោងចូលក្នុងរាងដូចគ្្ប់សណ្ត្ក។ តាមរយៈការតម្ូវក្នុងការផលិតទឹកនោម
តម្ងនោមរក្សាបរិមាណវត្ថុរាវ សមា្ព្ធអូស្មូស និង pH (តុល្យភាពអាសុីតបាស) នៅថ្រ បញ្ច្ញម្តាបូលីត (metabolites)និងថ្ន្ំមិនចាំបាច់ចោល ព្មទាំងរក្សាថ្រលំនឹងន្វត្ថុរាវ។ តម្ងនោមក៏មានមុខងរជាអង់ដូគ្ីនក្នុងការបញ្ច្ញរ្នីន (renin)ដ្លពាក់ព័ន្ធនឹងការតម្ូវសមា្ព្ធឈាម និងការផលិតកោសិកាឈាមក្ហមដ្លមានឥទ្ធិពលលើការផលិតឈាម
ក៏ដូចជាធ្វើឱ្យវើតាមីន D សម្្ប់សកម្មភាពសម្្ប់ម្តាបូលីសកាល់ស្យូមផងដ្រ។
បោ្ល្កនោមគឺជាសរើរាង្គស្ដៀងនឹងថង់អាចពង្ីកបាន សម្្ប់ស្តុកទឹកនោមជាបណ្ត្ះអាសន្ន។ បរិមាណទឹកនោម
ដ្លផលិតក្នុងមួយថ្ង្គឺប្ហ្ល ១,៥លីត្ ប៉ុន្ត្សមត្ថភាពរបស់បោ្ល្កនោមមនុស្សព្ញវ័យគឺពី ២៥០-៦០០មិល្លីលីត្។
អ្នកមានអារម្មណ៍ចង់នោមបន្តិចនៅព្លទឹកនោមមានប្ហ្ល ១៥០មិល្លីលីត្ និងចង់នោមខា្ល្ំងព្លទឹកនោមបាន
ប្ហ្ល ២៥០មិល្លីលីត្។

តម្ងនោម
(Kidney)បំពង់ទឹកនោម
(Ureter)បោ្ល្កនោម
(Bladder)ផ្លូវបង្ហូរនោម
(Urethra)រូបទី ២.១០៖ សរើរាង្គនោម

24ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)២.៧. ប្ព័ន្ធអង់ដូគ្ីន
ប្ព័ន្ធអង់ដូគ្ីន (Endocrine system) មានក្ព្ញអង់ដូគ្ីន (endocrine glands) ដ្លឃើញមាននៅពាសព្ញ
សរពាង្គកាយ (រូបទី ២.១១)។ វាផលិតសរជាតិគម
ី ី (អ្នកបញ្ជន
ូ /អ្នកដឹកនាំ) ទៅតាមគោលដៅ។ សរជាតិទាងំ ន្ះហៅថ
អរម៉ូន (hormones)។ ប្ពន័ អ្ធ ង់ដគូ នី្ តម្វូ មុខងរផ្សង្ ៗន្សរពាង្គកាយដោយការបញ្ចញ្(ព្លង្ ) អរម៉ន
ូដោយផ្ទល្ ច់ លូ ទៅក្នងុ ឈាម។ អរម៉នូ មាននាទីជាអ្នកនាំសរឆ្លយើ តបនឹងការបញ្ជព្ ខី រួ ក្បាល និងធ្វសើ កម្មភាពលើ
សរើរាង្គជាក់លាក់ (សរើរាង្គគោលដៅ) ដោយសហការជាមួយមជ្ឈមណ្ឌលប្សទដើមប្ តី តួ្ ពិនតិ យ្ សកម្មភាពន្ផក្្ននីមយួ ៗន្រាងកាយដូចជាម្តាបូលស
ីការលូតលាស់ ឬការវិវឌ្ឍ និងការបន្តពជូ ។ ការបញ្ចញ្ ចោលលើសលប់ ឬកង្វះអរម៉នូ នាំឱយ្ មានផលវិបាកដល់សខុ ភាពយ៉ង្ ធ្ងនធ់ រ្ង ដោយការបញ្ចញ្ ចោលច្នើ ព្កអាចបណ្តល្ ឱ្យមានសកម្មភាព
ហួសហ្តុ និងការបញ្ចញ្ ចោលតិចព្កបណ្តល្ ឱ្យមានសកម្មភាពតិចព្ក។
ក្ព្ញអង់ដូគ្ីនសំខាន់ៗរួមមាន ក្ព្ញអុីប៉ូភីស (pituitary gland) ក្ព្ញទីរ៉ូអុីត (thyroid gland) លំព្ង
(pancreas) ក្ព្ញលើតម្ងនោម (adrenal glands) និង ក្ព្ញភ្ទ។ ឧទាហរណ៍ អរម៉ូនលូតលាស់ (growth
hormone) ដ្លជាអរម៉ូនមួយរបស់ក្ព្ញអុីប៉ូភីស (pituitary gland) មានឥទ្ធិពលចម្បងដល់ការលូតលាស់ន្ឆ្អឹង
និងសច់ដុំគ្ង ការកំណត់ទំហំ និងកម្ពស់របស់សរពាង្គកាយ។ អរម៉ូនលូតលាស់ត្ូវបានបញ្ច្ញ អំឡុងព្លហាត់ប្ណ
និងព្លគ្ង។ ហ្តុន្ះហើយទើបគ្និយយថ «ក្ម្ងៗដ្លគ្ង (និងហាត់ប្ណ) បានគ្ប់គ្ ន់លូតលាស់បានល្អ»។ការបញ្ច្ញពីក្ព្ញអុីប៉ូភីស (pituitary gland) មានការថយចុះ ក្នុងវ័យកុមារភាពបណ្ត្លឱ្យមានកម្ពស់ទាប។ លំព្ង
បញ្ច្ញអាំងស៊ុយលីន (insulin) និងគ្លុយកាកុង (glucagon) ទៅក្នងុ ឈាម វាជាអរម៉នូ ដ្លពាក់ពន័ ន្ធ ងឹ ការកំណត់
កម្តិ ជាតិស្ករក្នុងឈាម (កម្ិតគ្លុយកូសក្នុងឈាម)។ អាំងស៊ុយលីនគឺជាអរម៉ូនផលិតនៅក្នុងខ្លួនត្មួយគត់ដ្ល
អាចកាត់បន្ថយកម្ិតជាតិស្ករក្នុងឈាមបាន។ នៅព្លអាំងស៊ុយលីនដំណើរកាមិនបានត្ឹមត្ូវ កម្ិតជាតិស្ករ
ក្នុងឈាមនឹងកើនឡើងដ្លអាចឈានទៅការចាប់ផ្តើមន្ជំងឺទឹកនោមផ្អ្ម។
ខួរក្បាលផ្ន្កខាង (Hypothalamus)ក្ព្ញរាងត្ី (Pineal gland)ក្ព្ញអុីប៉ូភីស (Pituitary gland)ក្ព្ញទីរ៉ូអីុត (Thyroid gland)ក្ព្ញបា៉្រា៉្ទីរ៉ូអីុត (Parathyroid glands)ក្ព្ញទីមុស (Thymus gland)ក្ព្ញលើតម្ងនោម (Adrenal glands)លំព្ង (Pancreas)ពងស្វ្ស
(Testes)ក្ព្ញភ្ទ
(Gonads)អូវ្(Ovaries)រូបទី ២.១១៖ សរើរាង្គអង់ដូគ្ីន
ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)25

២.៨. ប្ព័ន្ធវិញ្ញ្ណ 4
ញាណ (Sensation) គឺការដឹង និងការយល់អំពីព័ត៌មានវិញ្ញ្ណពីខាងក្្ ឬខាងក្នុងរាងកាយ។ ឧទាហរណ៍ នៅព្ល
អ្នកនិយយថ «អួយ» មានន័យថ អ្នកបានដឹងពីរំញោចន្ការឈឺចាប់។ ដើម្បីមនុស្សបញ្ច្ញសកម្មភាព និងរស់នៅ
ទៅតាមឆន្ទៈ អ្នកត្ូវការធ្វើសកម្មភាពជាស៊្រើបន្តបនា្ទ្ប់ផ្សំគ្ន្ ចាប់យកព័ត៌មានផ្ស្ងៗពីក្យ៉្ងឆប់រហ័ស រួចធ្វើការ
វិនិច្ឆ័យផ្អ្កលើព័ត៌មាននោះ និងឆ្លើយតបនឹងបរិស្ថ្ននៅជុំវិញខ្លួន។ ប្ព័ន្ធវិញ្ញ្ណទទួលព័ត៌មានពីខាងក្នុង និងពីខាងក្្ហើយបញ្ជូនព័ត៌មានទាំងនោះទៅមជ្ឈមណ្ឌលប្សទ។
ធ្មួលវិញ្ញ្ណ (Receptors) គឺជាផ្ន្កន្រាងកាយដ្លរួសទៅនឹងរំញោចប្បរូបសស្ត្ និងរំញោចប្បគីមីសស្ត្ដូចជា
ពន្លឺ សំឡ្ង ឥរិយបថសរពាង្គកាយ និងទិសដៅចលនា សីតុណ្ហភាព រសជាតិ និងក្លិនអ្វីមួយ។ ម៉្យាងទៀត
សរើរាង្គវិញ្ញ្ណ (sensory organs) មានរចនាសម្ព័ន្ធជាស៊្រើដ្លបញ្ជូនរំញោចទាំងន្ះទៅកាន់សរស្ប្សទនាំចូល
(afferent nerves) (រូបទី ២.១២)។
វាមានវិញ្ញ្ណទូទៅ (general senses) និងវិញ្ញ្ណពិស្ស (special senses)។ ធ្មួលវិញ្ញ្ណគឺសម្្ប់វិញ្ញ្ណ
ទូទៅហៅថ វិញ្ញ្ណសូមា៉្ទិច (somatic sense) ដ្លអាចឃើញមានពាសព្ញសរពាង្គកាយ ជាពិស្សនៅក្នុង
ស្ប្ក សច់ដុំ សនា្ល្ក់ និងសរើរាង្គខាងក្នុង។ វិញ្ញ្ណទូទៅរួមមាន វិញ្ញ្ណឈឺចាប់ ការប៉ះ សមា្ព្ធ សីតុណ្ហភាព និងចលនាវិញ្ញ្ណ (មុខងរវិញ្ញ្ណដើម្បីដឹងថមានទំនាក់ទំនងទីតាំងន្ផ្ន្កនីមួយៗន្រាងកាយដ្លបង្កើតជារូបរាង)។
វិញ្ញ្ណពិស្សរួមមាន ចក្ខុវិញ្ញ្ណ សោតវិញ្ញ្ណ ជីវា្ហ្វិញ្ញ្ណ ឃានវិញ្ញ្ណ និងកាយវិញ្ញ្ណ។ ធ្មួលវិញ្ញ្ណ
សម្្ប់វិញ្ញ្ណពិស្សទាំងនោះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងសរើរាង្គជាក់លាក់ដូចជា ភ្ន្ក ត្ចៀក និងផ្ន្កកណ្ត្លន្
ត្ចៀក អណ្ត្ត ច្មុះ និងស្ប្ក។

ចក្ខុ
សោតៈ

ប្ព័ន្ធប្សទ
កណ្ត្ល
កាយវិញ្ញ្ណ
ឃាណវិញ្ញ្ណ
សរស្ប្សទ
បញ្ជូនព័ត៌មាន

រសវិញ្ញ្ណ

រូបទី ២.១២៖ ប្ព័ន្ធសរើរាង្គវិញ្ញ្ណ (ការផ្ល្ស់ប្តូរន្សញ្ញ្ព័ត៌មាន)26ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)អត្ថបទដកស្ង់ ២.៣៖ ហ្តុអ្វីយើងអាចមើលឃើញនៅទីងងឹត? (យន្តការអនុញ្ញ្តឱ្យមើលឃើញក្នុងទីងងឹត) 2

នៅក្នុង «ចក្ខុវិញ្ញ្ណ» ដ្លជាយន្តការដ្លអ្នកអាចមើលឃើញអ្វីៗ រួសទៅនឹងពន្លឺដ្លផ្ល្ស់ប្តូរញឹកញាប់ទៅ
តាមអាំងតង់សុីត្ (ភាពភ្លឺ) របស់ពន្លឺ ដូច្្នះអ្នកអាចទទួលបានព័ត៌មានសមស្បអំពីពន្លឺ និងពណ៌។ នៅព្លអ្នក
ច្ញទៅកាន់ទភ
ី ភា
ឺ្ល ម
្្ល ៗបនា្ទប្ ព់ នៅី ទីងងឹតមួយរយៈ នោះអ្នកមានអារម្មណថ៍ ភ្លខាឺ ងំ្្ល ប៉ន
ុ ច
្្ត ណ
ំ
ង
ំ ពន្លនោឺ ះរលាយបាត់
ទៅវិញក្នុងរយៈព្លដ៏ខ្លី (ការបន្សាំនឹងពន្លឺ (light adaptation))។ ន្ះគឺដោយសរត្កោសិកាធ្មួលពន្លឺកាត់បន្ថយ
ប្តិកម្មពន្លឺរបស់វាយ៉្ងឆប់រហ័ស និងការរួមរន្ធបស្ ភី្ ក្្ន កើតឡើង ដោយសរត្ការកន្តក្ ន់ ស្ ច់ដខ
ំុ ប
ឹ្ជ
ប្សភ
ី្ ក
្្ន (ការរ៉ផ្ ចិ្ល ប្សភី្ ក្្ន ទៅនឹងពន្លឺ) ហើយន្ះក៏រួមចំណ្កដល់ការកាត់បន្ថយលំហូរចូលន្ពន្លឺផងដ្រ។
ម៉្យាងទៀតប្សិនបើអ្នកផ្ល្ស់ប្តូរពីកន្ល្ងភ្លឺទៅកន្ល្ងងងឹតភា្ល្មៗនោះដំបូងអ្នកនឹងមិនអាចមើលឃើញអ្វី
ទាំងអស់បនា្ទ្ប់ពីនោះអ្នកនឹងអាចមើលឃើញបន្តិចម្តងៗ (ការបន្សាំនឹងភាពងងឹត (dark adaptation))។ ចំពោះ
ការបន្សាំភាពងងឹត ការពង្ីកប្ស្ីភ្ន្ក បណ្ត្លមកពីសច់ដុំពង្ីករន្ធប្ស្ីភ្ន្ក។ កង្វះវើតាមីនអាចបណ្ត្ល
ឱ្យមានការអាក់ខានក្នុងការបន្សាំទៅនឹងភាពងងឹត ន្ះហៅថ «ជំងឺខា្វ្ក់មាន់»។ ប្ធានបទចក្ខុវិញ្ញ្ណនឹង
ពិភាក្សាលម្អិតនៅក្នុងជំពកូ ទី ៨ ។

២.៩. ប្ដប់បន្តពូជ
ការបន្តពូជ (Reproduction) គឺសកម្មភាព ឬដំណើរការន្កោសិកាបន្តពូជបុរស និងស្ត្ីដ្លមានឈ្ម្ះថ ម្ជីវិតញី
(eggs) និងម្ជីវិតឈ្ម្ល (sperms) ធ្វើការបង្កើតជីវិតថ្មីជាមួយព័ត៌មានរបស់ស្នដ្លមាននៅក្នុងកោសិកានីមួយៗ។
ប្ដប់បន្តពូជមានមុខងរពីរ។ មុខងរទីមួយគឺការផលិត ការលូតលាស់ និងការដឹកនាំម្ជីវិតញី និងម្ជីវិតឈ្ម្ល
ហើយមុខងរទីពីរគឺការបញ្ច្ញអរម៉ូន។ សរើរាង្គបន្តពូជមានពីរប្ភ្ទគឺសរើរាង្គបន្តពូជចម្បង (primary reproductive
organs) និងសរើរាង្គបន្តពូជបនា្ទ្ប់បន្សំ (secondary reproductive organs)។ សរើរាង្គបន្តពូជដំបូងដ្លជាក្ព្ញ
ភ្ទ (gonad) (ចំពោះអូវ្ស្ត្ី និងពងស្វ្សចំពោះបុរស) មានមុខងរពីរគឺការបញ្ច្ញអរម៉ូន និងការផលិតម្ជីវិតញី និងម្ជីវិតឈ្ម្ល។ ក្នុងអំឡុងព្លន្ការលូតលាស់ មុខងរន្ប្ដប់បន្តពូជមានការផ្ល្ស់ប្តូរយ៉្ងខា្ល្ំងដ្លខ្លឹមសរលម្អិត
នឹងពិភាក្សានៅក្នុងជំពកូ ទី ១១។

២.៩.១. ប្ដប់បន្តពូជបុរស (ទម្ង់រូបផ្គុំ និងមុខងរ)សរើរាង្គបន្តពូជបុរសមាន (១)ពងស្វ្ស (testes) (២)បំពង់ស្តុកទឹកកាម (epididymises) បំពង់ម្ជីវិតឈ្ម្ល
(sperm ducts) និងបំពង់បញ្ច្ញទឹកកាម (ejaculatory ducts) (សម្្ប់ម្ជីវិតឈ្ម្លលូតលាស់ ផ្លូវដឹកជញ្ជូន
និងការបញ្ច្ញ) (៣) ក្ព្ញផលិតទឹកកាម (seminal vesicles) និងក្ព្ញប្ូស្ត្ត (prostate) (ក្ព្ញភា្ជ្ប់)និង (៤)លិង្គ (penis) និងថង់ពងស្វ្ស (scrotum) (តំបន់ផ្ន្កពីក្) (រូបទី ២.១៣.ក) ។ មុខងរបន្តពូជរួមមាន(១) ការបង្កើតម្ជីវិតឈ្ម្លក្នុងពងស្វ្ស (២) ការឆ្លើយតបខាងផ្លូវភ្ទ (ការផ្ល្ស់ប្តូររាងកាយ និងផ្លូវចិត្ត
ផ្ស្ងៗដ្លកើតឡើងនៅព្លមានរំញោចផ្លូវភ្ទ) និង (៣) ការតម្ូវមុខងរបន្តពូជដោយអរម៉ូន។

ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)27

បោ្ល្កនោម
ថង់ទឹកនោម

បំពង់សម្្ប់ដឹកនាំ
ម្ជីវិតឈ្ម្ល

ក្ព្ញប្ូស្ត្ត
ផ្លូវបង្ហូរនោម
ទា្វ្រធំ

លិង្គពងស្វ្ស
ថង់ពងស្វ្ស
រូបទី ២.១៣.ក៖ ប្ព័ន្ធបន្តពូជ (សរើរាង្គប្ដប់បន្តពូជបុរស)២.៩.២. ប្ដប់បន្តពូជស្ត្ី (ទម្ង់រូបផ្គុំ និងមុខងរ)សរើរាង្គបន្តពូជរបស់ស្ត្ីមាន (១) អូវ្ (ovaries) (២) បំពង់ដ្ស្បូន (fallopian tubes) ស្បូន (uterus)និងទា្វ្រមាស (vagina) (សម្្ប់ផ្លូវដឹកនាំ) និង(៣) ថ្ង្សភ្ទ (mons pubis) ឆ្ត្ញ (clitoris) បបូរធំ
(labia majora) បបូរតូច (labia minora) (រូបទី ២.១៣.ខ)។ មុខងរបន្តពូជមាន (១) ការបង្កកំណើត និងការរៀបចំសម្្ប់ការមានផ្ទ្ពោះ (២) ការមានផ្ទ្ពោះ និងមុខងរផ្ស្ងទៀតប្ហាក់ប្ហ្លនឹងបុរស(៣) ការឆ្លើយតបខាងផ្លូវភ្ទ និង (៤) ការតម្ូវមុខងរបន្តពូជដោយអរម៉ូន។

តួបំពង់ដ្ស្បូន
(Fallopian tube)

អូវ្(Ovary)ភា្ន្សក្នុងស្បូន
(Endometrium)ស្ទាប់សច់ដុំ
(Myometrium)ភា្ន្សរំអិល
(Perimetrium)មាត់ស្បូន
(Cervix)

យោនី(Vagina)រូបទី ២.១៣.ខ៖ ប្ព័ន្ធបន្តពូជ (សរើរាង្គប្ដប់បន្តពូជស្ត្ី)28ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)ស្បូន
(Uterus)២.១០. ប្ព័ន្ធភាពសុ្ំ 5ភាពសុ្ំ (immunity) គឺជាយន្តការស្វ័យការពារដ្លកោសិកាភាពសុ្ំក្នុងសរពាង្គកាយរារាំងការចូលរបស់

ភា្ន្ក់ងរឈា្ល្នពានពីក្ ឬភា្ន្ក់ងរបង្ករោគដូចជា បាក់ត្រើនិងវើរុស ហើយលុបបំបាត់ចោលនូវសរជាតិគ្ះថ្ន្ក់ដ្ល
ផលិតនៅក្នុងសរពាង្គកាយ។ កោសិកាភាពសុ្ំ (immune cells) ជាច្ើនប្ភ្ទធ្វើការជាមួយគ្ន្ដើម្បីដើរតួ

ក្នុងការស្វ្ងរក ការបញ្ជូនព័ត៌មាន និងការវាយប្ហារភា្ន្ក់ងរឈា្ល្នពានពីក។្ ភាពសុ្ំមានមុខងរសំខាន់ពីរប្ភ្ទ
ដ្លកមា្ច្ត់សរជាតិពីខាងក្្ចូលក្នុងសរពាង្គកាយគឺភាពសុ្ំពីកំណើត (ធម្មជាតិ) (innate (natural) immunity)និងភាពសុ្ំបន្សាំ (តំណប) (adaptive (acquired) immunity)។
ភាពសុ្ំពីកំណើតគឺជាយន្តការមួយដ្លសមា្គ្ល់បានទូលំទូលាយនូវលក្ខណៈទូទៅន្ភា្ន្ក់ងរបង្កជំងឺ និងធ្វើ
សកម្មភាពយ៉្ងឆប់រហ័ស។ វារួមមានដំណើរបំផ្ល្ញដោយផកូសុីត (phagocytosis) (សកម្មភាពន្ការចាប់

យកសរជាតិពីក្ចូលទៅក្នុងកោសិកា និងរំលាយចោល) ដោយកោសិកាណឺត្ូភីល ម៉ូណូសុីត កោសិកាដង់ទ្ីទិក

និងកោសិកាមា៉្ក្ូផសដើម្បីបំបាត់សរជាតិពីខាងក្្ ប្តិកម្មហើមរលាក និងការវាយប្ហារដោយកោសិកាសមា្ល្ប់
ពីធម្មជាតិ (NK)។
ម៉្យាងវិញទៀត ភាពសុ្ំបន្សាំ (តំណប) មានប្សិទ្ធភាពប្ឆំងនឹងសរជាតិពីខាងក្្ដ្លមិនអាចកមា្ច្ត់ចោល

បានដោយភាពសុ្ំពីកំណើត។ ក្នុងករណីន្ះឡាំផូសុីតធ្វើសកម្មភាពជាពិស្សលើសរជាតិពីខាងក្្។ វាអាចប្ងច្ក
ទៅជាភាពសុ្ំអ៊ុយម័រ (humoral immunity) ដ្លកោសិកា B បង្កើតអង់ទីករពីសកម្មភាពរបស់ឡាំផូសុីត និងភាពសុ្ំកោសិកា (cellular immunity) ដ្លក្នុងនោះកោសិកាសមា្ល្ប់ T វាយប្ហារដោយផ្ទ្លទៅ់ លើកោសិកា
មហារើក និងកោសិកាឆ្លងម្រោគ (តារាងទី ២.២)។

ប្ព័ន្ធភាពសុ្ំធ្វើការដើម្បីកំណត់នូវអ្វីដ្លមាននៅក្នុងរាងកាយថជា «របស់ខ្លួនឯង» ឬ «មិនម្នរបស់ខ្លួនឯង»និងដើម្បីបំបាត់ចោលនូវក្ុម «មិនម្នរបស់ខ្លួនឯង»។ ដើម្បីធ្វើដូចន្ះបាន ប្ព័ន្ធភាពសុ្ំសម្បសម្ួលជាមួយភាព

សុព
ំ្ ក
ី ណ
ំ
ត
ើ និងភាពសុបំ្ ន្សាំ (តំណប) ដើមប្ ប
ី យ
្ ទ
ុ ប
្ធ ឆ
្ ង
ំ នឹងអតិសុខុមប្្ណដ្លបង្ករោគ (ភា្ន្ក់ងរបង្ករោគ)។
ផ្ទុយទៅវិញដោយសរប្ព័ន្ធសុ្ំអាចមានប្តិកម្មខា្ល្ំងលើ «ខ្លួនឯង» និងបង្កឱ្យមានជំងឺ (ជំងឺស្វ័យភាពសុ្ំ (autoimmune
diseases)) មានប្ព័ន្ធមួយដ្លជួយសម្ួលប្ព័ន្ធភាពសុ្ំដើម្បីរក្សាថ្រលំនឹងន្ប្ព័ន្ធភាពសុ្ំរបស់សរពាង្គកាយ
ឱ្យមានតុល្យភាពល្អ។

វាមានសរើរាង្គច្ើនប្ភ្ទដ្លរួមចំណ្កដល់កោសិកាភាពសុ្ំ និងភាពសុ្ំ (រូបទី ២.១៤)។ ឧទាហរណ៍ កោសិកា
ភាពសុ្ំស្ទើរត្ទាំងអស់ត្ូវបានផលិតនៅក្នុងខួរឆ្អឹង។ កោសិកា T មិនទាន់ព្ញវ័យដ្លផលិតនៅក្នុងខួរឆ្អឹង

ប្មូលផ្តុំ និងព្ញវ័យនៅក្នុងក្ព្ញទីមុស។ ក្ព្ញទីមុសរួមមាន ផ្ន្កខាងឆ្វ្ង និងខាងស្ត្ំ មានទីតាំងនៅ
តាមរបៀបដ្លវាគ្បបាំងប្ះដូង។ ក្នុងអំឡុងព្លព្ញវ័យ ក្ព្ញទីមុសមានទម្ងន់អតិបរមាពី ៣០-៤០ក្្ម។
ក្្យព្លព្ញវ័យ ក្ព្ញទីមុសចាប់ផ្តើមស្វិតតូច។ ព័ត៌មានលម្អិតន្ភាពសុ្ំត្ូវនឹងពិភាក្សានៅក្នុងជំពូកទី ៧។តារាងទី ២.២៖ ប្ភ្ទ និងមុខងរន្ភាពសុ្ំ និងការការពាររបស់មនុស្សប្ភ្ទ(១) របាំងការពារប្បរូបសស្្ត/គីមី(២) ភាពសុ្ំពីកំណើត(៣) ភាពសុបំ្ ន្សាំ
ភាពសុ្ំតំណប

ភាពសុ្ំអ៊ុយម័រ

មុខងរចម្បង
ស្ប្ក ភា្ន្សស្ល្ស្ម ទឹកមាត់ ញើស ទឹកភ្ន្ក សំបោរ
អាសុីតក្ពះ

ការលុបបំបាត់ដោយផកូសុីត ប្តិកម្មហើមរលាក
កោសិកាសមា្ល្ប់ពីធម្មជាតិ

គោលដៅសរជាតិផ្ស្ងៗពីខាងក្្
(មិនជាក់លាក់)អង់ទកី របង្កតើ ដោយកោសិកា B ប្តកិ ម្មជាពិសស
្ជាមួយអង់ទីស្នដើម្បីលុបបំបាត់ពួកវា

ភាពសុ្ំកោសិកា កោសិកាសមា្ល្ប់ T និង B លុបបំបាត់ជំងឺមហារើក
និងកោសិកាឆ្លងម្រោគ

សរជាតិជាក់លាក់

ពីខាងក្្ (ជាក់លាក់)ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)29

ស្ទាប់ការពារទី១
របាំងគីមី

រ៉្ផ្លិច

របាំងម្កានិច
ទឹកភ្ន្ក
អាសីុត

ស្ប្ក និងភា្ន្សរំអិល

កណ្ត្ស់

ភាពសុំមិនចំពោះ

ស្ទាប់ការពារទី២

កោសិកាសមា្ល្ប់ដោយ
ធម្មជាតិ (NK)ដំណើរបំផ្ល្ញ
ដោយផកូសុីត
(Phagocytosis)ធាតុបនា្ទ្ប់បន្សំ

ការហើមរលាក

កោសិកាអាំងទ្ហ្វ្រ៉ុង

ពពួកបាក់ត្រើ

គ្ុនក្ត្

ប្ូត្អីុនការពារ

Copyright (c) 2017, Elsevier KK. All rights reserved. Translated and modified with permission.
រូបទី ២.១៤៖ មុខងរភាពសុ្ំ (ភាពសុ្ំពីកំណើត)4៣ យន្តការដ្រលគំទ្រសកម្មភាពមនុស្រសក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ង្រ
យន្តការរក្សាមុខងរការពារ និងយន្តការតម្ូវសម្្ប់ការទ្ទ្ង់ជីវិត និងថ្រលំនឹង (homeostasis) ន្សរពាង្គកាយ
របស់មនុស្ស។

៣.១. ថ្រលំនឹងន្ផ្ន្កខាងក្នុង និងយន្តការតម្ូវ
តើមានអ្វីខ្លះកើតឡើងចំពោះសរពាង្គកាយរបស់អ្នកនៅក្នុងជីវិតប្ចាំថ្ង្? ភាវរស់មានមុខងរជួយឱ្យសរពាង្គកាយ
មានតុល្យភាព និងរក្សាស្ថ្នភាពស្ដៀងគ្ន្នឹងបរិស្ថ្នជុំវិញរបស់ពួកគ្។ ន្ះហៅថ ថ្រលំនឹង (homeostasis)(មើលជំពូកទី ៦)។ ដើម្បីថ្រក្សាថ្រលំនឹង យន្តការន្ការបញ្ជូនព័ត៌មាននៅក្នុងរាងកាយភាវរស់មានសរៈសំខាន់ណស់
ហើយប្ព័ន្ធពីរបម្ើដល់គោលបំណងន្ះគឺប្ព័ន្ធប្សទដ្លបញ្ជូនព័ត៌មានតាមរយៈសញ្ញ្អគ្គិសនី និងប្ព័ន្ធ
អង់ដូគ្ីនដ្លបញ្ជូនព័ត៌មានតាមរយៈសរជាតិគីមី។

៣.២. ការតម្ូវកម្ត្
ប្ព័ន្ធដ្លរក្សាសីតុណ្ហភាពសរពាង្គកាយឱ្យនៅថ្រមានសរៈសំខាន់ណស់សម្្ប់ខួរក្បាល និងសម្្ប់
ទ្ទ្ង់ជីវិត។ ឧទាហរណ៍ កម្ត្ក្នុងខ្លួនឡើងខ្ពស់ (heat stroke) ដូចជាការរងកម្ត្ហួសហ្តុ (heat stroke) បណ្ត្ល
ឱ្យខូចមុខងរខួរក្បាល និងអាចមានគ្្ះថ្ន្ក់ដល់អាយុជីវិត។

៣.២.១. ការផលិត និងការរំសយកម្ត្រាងកាយ
សីតុណ្ហភាពរាងកាយរបស់អ្នកខុសគ្ន្ទៅតាមទីតាំង។ សីតុណ្ហភាពនៅកណ្ត្លរាងកាយហៅថ សីតុណ្ហភាព
ស្នូលហើយមិនអាចវាស់ដោយផ្ទ្ល់បានទ្។ អាស្័យហ្តុផលន្ះ យើងប្ើសីតុណ្ហភាពនៅចុងពោះវៀនធំ
30ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)សីតុណ្ហភាពមាត់ និងសីតុណ្ហភាពក្លៀក។ សីតុណ្ហភាពនៅចុងពោះវៀនធំ គឺជិតបំផុតទៅនឹងសីតុណ្ហភាព
ស្នូល។ ទោះបីជាសីតុណ្ហភាពបរិស្ថ្នប្្ប្ួល ក៏វានៅត្ថ្រប្ហ្លតិច ឬច្ើនជាង ៣៧អង្សាស្ ដ្លខ្ពស់ជាងសីតុណ្ហភាពក្លៀកពី ០,៤-០,៧អង្សាស្។ សីតុណ្ហភាពន្ស្ប្ក និងសច់ដុំហៅថ សីតុណ្ហភាព
សំបកក្្ ហើយវាខុសគ្ន្ទៅតាមផ្ន្កន្រាងកាយ និងសីតុណ្ហភាពខាងក្្។

៣.២.២. យន្តការតម្ូវកម្ត្
មជ្ឈមណ្ឌលតម្ូវសីតុណ្ហភាព (temperature regulatory center) នៅក្នុងអីុប៉ូតាឡាមូស (ប្ជុំខួរផ្ន្ក
ខាងក្្យ (diencephalon)) ធ្វើការលើសរស្ឈាមក្នុងស្ប្ក ក្ព្ញញើស និងសច់ដុំតម្ង់ជើងសក់
(arrector pili muscle) ដើម្បីតម្ូវសីតុណ្ហភាព។ តម្ូវកម្ត្ចំពោះមនុស្សត្ូវបានត្ួតពិនិត្យដោយភាពរួសន្
ធ្មួលរបស់សីតុណ្ហភាពស្ប្ក និងកោសិកាទទួលសីតុណ្ហភាពនៅក្នុងអីុប៉ូតាឡាមុស (រូបទី ២.១៥)។
នៅព្លសីតុណ្ហភាពសរពាង្គកាយកើនឡើង ប្ព័ន្ធប្សទសំបា៉្ទិចធ្វើការតិចជាងមុន សរស្ឈាមរើក
ហើយមានការបញ្ច្ញញើសរំសយកម្ដ្ច្ញពីស្ប្ក ដើម្បីតម្ូវសីតុណ្ហភាពក្នុងខ្លួនឱ្យនៅកម្ិតធម្មតា។ ទន្ទឹម
នឹងន្ះដ្រនៅព្លសីតុណ្ហភាពក្នុងខ្លួនថយចុះ ប្ព័ន្ធប្សទសំបា៉្ទិចបង្ួមសរស្ឈាមឱ្យតូចជាងមុន។
ការកាត់បន្ថយបរិមាណឈាមហូរដើម្បីទប់ស្ក្ត់ការរំសយកម្ដ្ និងការកន្ត្ ក់សច់ដុំដោយមិនដឹងខ្លួន
បណ្ត្លឱ្យមានការផលិតកម្ត្។ ការតម្ូវកម្ដ្លើសពីដ្នកំណត់ អាចឈានទៅកាន់ការបាត់បង់ស្ម្រតី
ឬស្ល្ប់បាន។

អ្នកតម្ូវសីតុណ្ហភាព (ទ្ម៉ូស្ត្ត (Thermostat))ក្ព្ញអីុប៉ូតាឡាមុស

ការធា្ល្ក់ចុះន្សីតុណ្ហភាព៖

ការកើនឡើងន្សីតុណ្ហភាព៖

សរស្ឈាមរួមតូច

សរស្ឈាមរើកធំ

ស្ប្កឡើងក្ហម

កម្ត្ត្ូវបានជាប់នៅក្នុងជាលិកាជ្្

ក្ព្ញញើសមានភាពសកម្មជាងមុន

ក្ព្ញញើសមិនសូវមានភាពសកម្ម
សច់ដុំកន្ត្ក់នាំឱ្យរងរ

Copyright (c) 2017, Elsevier KK. All rights reserved. Translated and modified with permission.
រូបទី ២.១៥៖ យន្តការន្ការតម្ូវសីតុណ្ហភាពរាងកាយ4ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)31

៣.២.៣. ការប្្ប្ួលសីតុណ្ហភាពព្លថ្ង្ (មើលបន្ថ្មជំពូកទី ៦)សីតុណ្ហភាពសរពាង្គកាយធា្ល្ក់ចុះដល់កម្ិតទាបបំផុតក្នុងដំណ្កនៅព្លព្ឹកព្លឹមចាប់ផ្តើមកើន
ឡើងនៅព្លអ្នកភា្ញ្ក់ពីដំណ្ក ហើយកើនឡើងខា្ល្ំងបនា្ទ្ប់ពីអាហារព្លព្ឹក។ បនា្ទ្ប់ពីនោះវាបន្តកើនឡើង
ជាលំដប់ និងកើនដល់កំពូលនៅព្លលា្ង្ចដ្លក្្យមកវាចាប់ផ្តើមធា្ល្ក់ចុះវិញ។ ការប្្ប្ួលសីតុណ្ហភាព
សរពាង្គកាយនៅក្នុងវដ្តមួយថ្ង្ន្ះហៅថ ការប្្ប្ួលសីតុណ្ហភាពព្លថ្ង្ (diurnal fluctuation) (ចង្វ្ក់
២៤ម៉្ង (circadian rhythm))។ ចង្វ្ក់ ២៤ម៉្ងមានវត្តមាននៅក្នុងសកម្មភាពសំខាន់ៗជាច្ើនដូចជា
សីតុណ្ហភាពសរពាង្គកាយ និងសមា្ព្ធឈាម ព្មទាំងប៉ះពាល់ដល់ដំណ្ក និងលំនាំន្ការបរិភោគអាហារ។
ប្សិនបើមានការរំខានចង្វ្ក់ន្ះ ចង្វ្ក់ដំណ្កនឹងត្ូវបានរំខាន ឧទាហរណ៍ ធ្វើឱ្យមានដំណ្កខុសលំនាំ។
គ្និយយថ វិធីល្អក្នុងការសម្ួលចង្វ្ក់ន្ះឱ្យទៅធម្មតាវិញគឺត្ូវទទួលពន្លឺព្ះអាទិត្យនៅព្លព្ឹក។
អត្ថបទដកស្ង់ ២.៤៖ ចង្វ្ក់សីតុណ្ហភាពសរពាង្គកាយរបស់ស្ត្ីក្នុងអំឡុងព្ល និងក្្យព្លព្ញវ័យ 6ចំពោះស្ត្ីក្នុងអំឡុងព្ល និងក្្យព្លព្ញវ័យ សីតុណ្ហភាពសរពាង្គកាយប្្ប្ួលដោយសរត្លទ្ធផល
ន្ការបញ្ច្ញអរម៉ូនអាស្័យលើវដ្តរដូវ។ ចាប់ពីព្លមានរដូវរហូតដល់មុនព្លមានដំណើរអូវុលសីតុណ្ហភាព
រាងកាយចុះទាប (សីតុណ្ហភាពរាងកាយធម្មតា)។ បនា្ទ្ប់ពីព្លមានដំណើរអូវុលសីតុណ្ហភាពរាងកាយកើនឡើង។
ភាពខុសគ្ន្រវាងរយៈព្លសីតុណ្ហភាពទាប និងខ្ពស់គឺប្ហ្ល ០,៥អង្សាស្។ ការឡើងចុះន្ះគឺដោយសរត្
អរម៉ូនប្ូស្ស្ត្រ៉ូនស្ត្ី (បញ្ច្ញពីអង្គលឿងលុយត្អុិចដ្លបង្កើតឡើងនៅក្នុងអូវ្ក្នុងអំឡុងព្លមករដូវ) ធ្វើសកម្មភាពលើក្ព្ញអុីប៉ូតាឡាមុសនៅមជ្ឈមណ្ឌលតម្ូវសីតុណ្ហភាព។

លំហត់សម្រ្រប់ការគិត និងការស្រ្រវជ្រ្រវបន្ថ្រម
[២-១]

ប្ព
ើ ត
័ មា
៌ នអំពសី រពាង្គកាយ៖ សកល្បងឆ្លយើ សំណរួ !

(១) តើចនំ នួ ដងដ្លអ្នកព្ចិ ភ្នក្ ផ្លស្ ប់ រូ្ត នៅព្លប្សើ ត្្ម ហ្វនូ ដ្រឬទ្?
(i)កើនឡើង (ii)ដដ្ល (iii)ថយចុះ(២) តើអក្ន ដកដង្ហមើ ប៉នាុ ន្្ម ដងក្នងុ មួយថ្ង?
្ (គិតក្នងុ បរិមាណដបបា្លស្ កិ្ទ ចំណះុ ៥០០មិលល
ី្ល ត
ី )
្
(៣) តើឈាមត្វូ បានបញ្ជនូ ច្ញពីបះ្ ដូងទៅសរពាង្គកាយទាំងមូលក្នងុ រយៈព្លមួយនាទីមានបរិមាណប៉នាុ ន្្ម ? វាស់ជពី ចររបស់អក្ន រយៈព្លមួយនាទី ហើយបា៉ន្ ស់ ន្្ម ដោយផ្អក្ លើជពី ចរ (សូមមើល
ជំពកូ ទី ១៥ អំពរី បៀបវាស់ជពី ចររបស់អក្ន ) ។

សូមផ្ទៀងផ្ទ្ត់ចម្លើយនៅទំព័រទី ៣៤។32ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)ឯកសរយោង៖
1.

Ministry of Health, Labor and Welfare: e-Health Net.
https://www.e-healthnet.mhlw.go.jp/information/dictionary/exercise/ys-087.html

2. Atsushi Fujimoto (sp.), Mamoru Fujita, Yoshiaki Doi (ed.): Visual Anatomical Physiology. Nouvelle Hirokawa, Tokyo. 2007
3. Anatomical Physiology: Structure and functions of the human body (1). Igaku-Shoin, Tokyo. 2018
4. Human Body Original 5th Edition: Anatomical Physiology for Understanding the Body. Elsevier Japan, Tokyo. 2017
5. Tadashi Ueda, Katsumi Maenaka (ed.): Pharmaceutical Immunology. Revised 3rd Edition. Nankodo, Tokyo. 2018
6. Mechanisms and Functions of the Human Body, Asakura Publishing Co. Ltd., Tokyo. 2015ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)33

ចម្លយ
ើ[២-១] ប្ពើ ត័ មា៌ នអំពសី រពាង្គកាយ៖ សកល្បងឆ្លយើ សំណរួ !
(១) តើចនំ នួ ដងដ្លអ្នកព្ចិ ភ្នក្ ផ្លស្ ប់ រូ្ត នៅព្លប្សើ ត្្ម ហ្វនូ ដ្រឬទ្?

ចម្លយើ ៖ (iii)ថយចុះ
នៅព្លដ្លអ្នកផ្ដត្ អារម្មណទៅ៍ លើអមី្វ យា្៉ ង អ្នកនឹងព្ចិ ភ្នក្ តិចដងដូចជាព្លសម្លងឹ មើលកញ្ចកទ់ រូ ស័ព។
្ទនៅព្លដ្លអ្នកព្ចិ ភ្នក្ តិចដង ធ្វឱើ យ្ ទឹកភ្នក្ មិនអាចគ្បដណ្តបនៅ់ ស្ទាប់ភក្្ន ដ្លអាចបណ្តល្ ឱ្យភ្នក្ស្ងតួ ។ វាក៏អាចបណ្តល្ ឱ្យស្ងតួ ភ្នក្ ដ្លនាំមានរោគសញ្ញកា្ ន់តអា្ ក្កឡ់ ងើ ដូចជា ស្ងតួ និងគ្មន្ ផសុកភាព
និងរងការខូតខាត (ការកកិត) នៅលើសទា្ ប់ភក្្ន ។(២) តើអក្ន ដកដង្ហមើ ប៉នាុ ន្្ម ដងក្នងុ មួយថ្ង?
្ (គិតក្នងុ បរិមាណ ដបបា្លស្ កិ្ទ ចំណះុ ៥០០មិលល
ី្ល ត
ី )
្

ចម្លយ
ើ ៖ ប្មាណ ១១ ៥២០លីត្ (ក្នងុ ករណីដកដង្ហមើ ប្បើ រិមាណប្មាណ ០,៥លីត្ ក្នងុ ១ដង)(៣) តើឈាមត្វូ បានបញ្ជនូ ច្ញពីបះ្ ដូងទៅសរពាង្គកាយទាំងមូលក្នងុ រយៈព្លមួយនាទីមានបរិមាណ
ប៉នា
ុ ន
្្ម ?

ចម្លយ
ើ ៖ ប្មាណ ៥លីត។្ ក្នងុ ករណីមនុសស្ ព្ញវ័យប្មាណ ៦០មិលលី្ល តី ្ ន្ឈាមត្វូ បានផលិត
ដោយការកន្តក្ ន់ ប្ ះ្ ដូង។ ប្ះដូងកន្តក្ ព់ ី ៦០-៨០ដង ក្នងុ មួយនាទី។ ជាទូទៅ ការកន្តក្ ន់ ្ប្ះដូងគឺសនើ្ម ងឹ អាត្ន្ ជ្ ពី ចរ។ ឧទាហរណ៍ ៦០មិលលី្ល តី ្ ៨០ដង = ប្មាណ ៥លីត្
ន្បរិមាណឈាមដ្លបញ្ចនូ ទៅរាងកាយទាំងមូលក្នងុ ១នាទី។ អាត្ន្ កា្ រកន្តក្ ន់ ប្ ះ្ ដូង
ក្នងុ ១នាទី អាស្យ័ លើអាយុ រាងកាយ ភ្ទ ស្ថន្ ភាពសុខភាព និងការធ្វលើ ហាំ ត់បណ្ ន្បុគល្គ នោះ។

34ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរន្រាងកាយរបស់អ្នក)សម្ភារៈជំនួយ៖

លលាដ៍កាបាល
ឆ្អឹងដងកាំបិត
ឆ្អឹងថ្គាមកាាម

ឆ្អឹងសា្លាបបាចៀវ
ឆ្អឹងសន្ទះទាូង

ឆ្អឹងដើមដា
ឆ្អឹងកងខ្នង
ឆ្អឹងជំនីរ
ឆ្អឹងកំភួនដា
ឆ្អឹងស្មងដាខាងលើ
ឆ្អឹងបាអប់ដា

ឆ្អឹងថ្នាំងបាអប់ដា

ឆ្អឹងតាគាក

ឆ្អឹងថ្នាំងមាាមដា

ឆ្អឹងរាងតាីកោណនៅចន្លាះ
ឆ្អឹងតាគាក

ឆ្អឹងភ្លា
ឆ្អឹងអង្គុញ

ឆ្អឹងស្មងជើង
ឆ្អឹងកំភួនជើង

ឆ្អឹងជើង
ឆ្អឹងបាអប់ជើង

ឆ្អឹងថ្នាំងមាាមជើង

ឆ្អឹងកាងជើង

សម្ភរា ៈជំនយួ ទី ២.១៖ គាាងឆ្អឹង៖ គាាងឆ្អឹងអ័កាស (Axial skeleton) (ពណ៌ផ្កាឈូក)និងគាាងឆ្អឹងជាប់នឹងគាាងឆ្អឹងអ័កាស (ពណ៌លឿងសាច់)ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងារនារាងកាយរបស់អ្នក)35

បាព័ន្ធសាច់ដុំ
សាច់ដុំភ្នាក

សាច់ដុំថ្ពាល់
សាច់ដុំខ្ចឹបមត់

សាច់ដុំក
សាច់សុដន់ធំ

សាច់ដុំដើមដា

កាុមសាច់ដុំ នៅលើឆ្អឹងជំនីរផ្នាកខាងលើ

សាច់ដុំដាលទាញដាបត់តាង់កាងដា

សាច់ដពោំុ ះផ្នកា ខាងមុខ
សាច់ដពោំុ ះផ្នកា ខាងក្នង
ុសាច់ដពោំុ ះផ្នកា ខាងកាា

សាច់ដុំភ្លាខាងមុខ

សាច់ដុំទំពារ

សាច់ដុំក និងខ្នង

សាច់ដុំសន្លាក់សា្មា

សាច់ដុំភា្ជាប់ពីកាងដាទៅ
ផ្នាកខាងលើនាកដា

សាច់ដុំថ្ងាស

សាច់ដុំចង្កាះ

សាច់ដុំផ្នាកខាងមុខ
សាច់ដុំផ្នាកខាងកាា
សាច់ដុំផ្នាកខាងក្នុង
សាច់ដុំផ្នាកកណ្តាល
(គា្មានបន្ទាត់បង្ហាញទា)សាច់ដុំវាងសន្ធឹងពីឆ្អឹង
តាគាកដល់ឆ្អឹងខ្នង
សរសាពួររបស់សាច់ដុំ

សាច់ដុំស្មងជើង

សម្ភរា ៈជំនយួ ទី ២.២៖ ទិដ្ឋភាពខាងមុខនា
សាច់ដុំសំខាន់ៗនារាងកាយ

សាច់ដុំខ្នង
សាច់ដុំសន្លាក់សា្មា
សាច់ដុំ (Triceps)សាច់ដុំខ្នងធំ
សាច់ដុំគូទកណ្តាល

សាច់ដុំគូទធំ

សាច់ដុំភ្លា

សាច់ដុំពាក់កណ្តាល
សរសាពួរ

សាច់ដុំពាក់កណ្តាលភា្នាស
សាច់ដុំកំភួនជើងធំ
សាច់ដុំកំភួនជើង
សម្ភរា ៈជំនយួ ទី ២.៣៖ ទិដ្ឋភាពខាងកាាយនា
សាច់ដុំសំខាន់ៗនារាងកាយ

36ជំពូកទី ២៖ របៀបរាងកាយរបស់អ្នកធ្វើការ (យន្តការ និងមុខងរនារាងកាយរបស់អ្នក)សរសាពួរសាច់ដុំកាងជើង

កាុមសាច់ដុំ
(Hamstring)