ទារក និងកុមារដើមវ័យកុមារភាព៖ ន្ះគឺជាដំណក់កាលមួយដ្លកុមារនឹងអាចធ្វើអ្វីៗដោយខ្លួនឯងបានដូចជា
ការទទួលទានអាហារ ការប្ើប្ស់បង្គន់ ព្មទាំងការស្លៀកពាក់និងដោះសម្លៀកបំពាក់ដោយខ្លួនឯង និងរៀនពី
លំនាំន្ជីវិតប្ចាំថ្ង្។ ដូច្ន្ះវាពិតជាសំខាន់ណស់ដ្លកុមារគួរចាប់យកទមា្ល្ប់ទទួលទានអាហារដ្លល្អសម្្ប់សុខភាព ការធ្វើលំហាត់ប្ណ និងការសម្្ក/ការទទួលទានដំណ្ក។ កាលណមានការទាក់ទងនឹងការធ្វើលំហាត់ប្ណ ន្ះគឺជាដំណក់កាលមួយដ្លការវិវឌ្ឍន្ប្ព័ន្ធប្សទកើតឡើង ដ្លជំរុញឱ្យកុមារសកល្បងធ្វើចលនា
រាងកាយផ្ស្ងៗដូចជា ចលនាដ្លទាមទារការគ្ប់គ្ងលំនឹងរាងកាយ (ឧទាហរណ៍ ការឈរ ការអង្គុយ ឬការបង្វិល)ចលនាដ្លតម្ូវឱ្យរាងកាយផ្ល្ស់ទីពីកន្ល្ងមួយទៅកន្ល្ងមួយទៀត (ឧទាហរណ៍ ការដើរ ការរត់ ឬការឡើង) និងចលនាដ្លពាក់ព័ន្ធនឹងការបញ្ជ្ឧបករណ៍ (ឧទាហរណ៍ ការគ្វ្ង ការទាត់ ឬការធាក់កង់)។1វ័យចូលសិក្សា (School-age years)៖ ពាក់កណ្ត្លដំបូងន្ដំណក់កាលន្ះ គឺកាលណកុមារឆ្លងកាត់
ដំណក់កាលដ្លមានការលូតលាស់ថ្រ ហើយវាសំខាន់ណស់ដ្លកុមារមិនត្ឹមត្គួរបង្កើតទមា្ល្ប់របបអាហារ
ល្អសម្្ប់សុខភាពល្អ ការធ្វើលំហាត់ប្ណ និងការសម្្ក/ការទទួលទានដំណ្កប៉ុណ្ណ្ះទ្ ប៉ុន្ត្ក៏គួររៀន និងបង្កើនការស្វ្ងយល់ ច្ះស្គ្ល់ខុសត្ូវ សមត្ថភាពភាសនិងពុទ្ធិ និងទទួលខុសត្ូវលើខ្លួន ព្មទាំងការអភិវឌ្ឍ
ជំនាញសង្គមផងដ្រ។2 បនា្ទ្ប់ពីទារក និងកុមារដើមវ័យកុមារភាពហើយ វ័យចូលរៀននឹងបន្តឃើញនូវការអភិវឌ្ឍន្
ប្ព័ន្ធប្សទបន្ថ្មពីលើចលនារាងកាយដ្លទាមទារការគ្ប់គ្ងលំនឹងរាងកាយចលនារាងកាយពីកន្ល្ងមួយទៅ
កន្ល្ងមួយ ឬការបញ្ជ្ឧបករណ៍ថ្មទៀតផង កុមារក្នុងអំឡុងព្លន្ះនឹងសកល្បងចលនារាងកាយផ្ស្ងៗដើម្បី
ល្បងកមា្ល្ំងរាងកាយរបស់ពួកគ្ (ឧទាហរណ៍ កុមារពីរនាក់ស្ងកុមារមា្ន្ក់ ការល្ងទាញព្័ត្ជាដើម) ឬសកម្មភាព
ផ្ស្ងទៀតដ្លប្ើចលនារាងកាយមូលដ្ឋ្នច្ើនលើសពីមួយ។3 នៅពាក់កណ្ត្លចុងក្្យន្វ័យចូលរៀន កុមារ
នឹងឆ្លងកាត់ការលូតលាស់រាងកាយរបស់ពួកគ្ ហើយវាចាំបាច់ណស់ដ្លពួកគ្ត្ូវត្ធ្វើឱ្យជីវិតមានសុខភាពល្អដើម្បីជំរុញការលូតលាស់រាងកាយ។ ន្ះគឺជារយៈព្លដ្លរាងកាយរបស់កុមារនឹងផ្ល្ស់ប្តូរទៅជាមនុស្សព្ញវ័យ
បើទោះបីជាការលូតលាស់មានភាពផ្ស្ងៗគ្ន្ពីកុមារមា្ន្ក់ទៅកុមារមា្ន្ក់ក៏ដោយ។ចំពោះការធ្វើលំហាត់ប្ណ

វាសំខាន់ណស់ដ្លកុមារគួរអនុវត្តការធ្វើលំហាត់ប្ណទៀងទាត់ ប្ើកមា្ល្ំងតិចទៅតាមលទ្ធភាពដ្លអាចជួយពួកគ្
ក្នុងការរក្សាជំនាញធ្វើចលនាបានមួយរយៈដូចជា លោតខ្ស្ពួរ និងឈរជើងមួយជាដើម។
វ័យជំទង់៖ ក្ម្ងនឹងឆ្លងកាត់ការផ្ល្ស់ប្តូរយ៉្ងខា្ល្ំងចំពោះរាងកាយរបស់ពួកគ្ដូចជា ការមានរដូវស្ត្ីលើកដំបូង ឬមានម្ជីវិតឈ្ម្ល (ទឹកកាម)។ ទាំងន្ះហៅថ លក្ខណៈផ្លូវភ្ទបនា្ទ្ប់បន្សំ (secondary sex characteristics)។ក្នុងដំណក់កាលន្ះកុមារនឹង ឆ្លងកាត់បញ្ហ្រាងកាយមួយចំនួនដ្លទាក់ទងនឹងការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍ
រាងកាយរួមទាំងជំងឺកង្វះឈាមក្ហម (anemia) ដោយសរត្កង្វះសរជាតិចិញ្ចឹម ជាពិស្សជាតិដ្កដ្លជាលទ្ធផល
ន្ការលូតលាស់សច់ដុំ និងការមករដូវស្ត្ី ឬវិលមុខ និងអស់កមា្ល្ំងដោយសរអស្ថិរភាពន្មុខងរស្វយ័ត។

កម្ិតលូតលាស់ប្ចាំឆ្ន្ំសមត្ថភាពន្ការយល់ដឹងអំពីចលនាលំហាត់ប្ណកម្ពស់
កម្ិតន្ភាពអត់ធ្មត់កម្ិតភាពខា្ល្ំងរបស់រាងកាយ0
5678910111213

1415

16

17

18

19 (អាយុ)(Miyashita, 1986)រូបទី ៥.១៖ លំនាំន្ការលូតលាស់/ការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារ 466ជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាពនៅក្នុងការអភិវឌ្ឍផ្លូវចិត្ត និងអាកប្បកិរិយ កុមារអាចមានចំណប់អារម្មណ៍ផ្លូវភ្ទ និងមានភាពរឹងទទឹងប្ឆំង
នឹងមនុស្សព្ញវ័យ។ ដូច្ន្ះ ចាំបាច់ត្ូវយកចិត្តទុកដក់លើសញ្ញ្ន្សកម្មភាពផ្លូវភ្ទគ្ម្នសុវត្ថិភាព ការជក់បារើ
ការប្ើប្ស់គ្ឿងស្វឹង ឬការប្ើប្ស់គ្ឿងញៀនជាដើម។ នៅក្នុងសង្គម កុមារត្ូវការចាប់យកការគ្ប់គ្ងជីវិតក្នុង
សង្គមរបស់ពួកគ្ដើម្បីឱ្យពួកគ្រក្សាភាពពិតជាក់ស្ត្ងចំពោះខ្លួនឯង និងរស់នៅតាមផ្លូវរបស់ពួកគ្ស្បព្លដ្ល
បំព្ញនូវទំនួលខុសត្ូវសង្គមរបស់ពួកគ្ នៅក្នុងការប្្ស្័យទាក់ទងជាមួយមិត្តភក្តិ និងមនុស្សព្ញវ័យនៅក្នុង
សលារៀន សហគមន៍មូលដ្ឋ្ន និងនៅផ្ទះ។ ទាក់ទងនឹងការធ្វើលំហាត់ប្ណវិញ ន្ះគឺជារយៈព្លមួយក្នុងការបង្កើន
បន្ទុកដល់កុមារដើម្បីឱ្យពួកគ្ទទួលបាននូវសមត្ថភាព (ភាពអត់ធន់) និងកមា្ល្ំងរាងកាយដើម្បីធ្វើលំហាត់ប្ណ
ប្កបដោយនិរន្តរភាព ដ្លជួយពួកគ្ធ្វើចលនាកាន់ត្ស្ទ្ត់ជំនាញឡើង4 (រូបទី ៥.១)។១.២. ការបង្កើតទមា្ល្ប់រស់នៅជាមូលដ្ឋ្នទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅជាមូលដ្ឋ្នសំដៅលើរបៀបរស់នៅដ្លមានតុល្យភាពអាហារូបត្ថម្ភត្ឹមត្ូវ ការធ្វើលំហាត់ប្ណនិងការសម្្ក/ការទទួលទានដំណ្កមានសរៈសំខាន់សម្្ប់លើកកម្ពស់ដល់ការលូតលាស់របស់កុមារ។ ផ្ន្កទី ៣ទី៤ និងទី៥ ខាងក្្ម ពិភាក្សាអំពីរបបអាហារ/អាហារូបត្ថម្ភ ការធ្វើលំហាត់ប្ណ និងការសម្្ក/ការទទួលទាន
ដំណ្កទៅតាមលំដប់។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយប្ធានបទទាំងន្ះ មិនឯករាជ្យពីគ្ន្នោះទ្ ប៉ុន្ត្វាមានទំនាក់ទំនង
គ្ន្ទៅវិញទៅមក។ ឧទាហរណ៍ រូបទី ៥.២ បង្ហ្ញថ ការថយចុះគុណភាពន្ការទទួលទានដំណ្កមានឥទ្ធិពល
លើទមា្ល្ប់ន្ការទទួលទានអាហារព្លព្ឹក ឯការខកខានអាហារព្លព្ឹកប៉ះពាល់ដល់សកម្មភាពព្លថ្ង្ ហើយភាពអសកម្មខាងរាងកាយព្លថ្ង្កាត់បន្ថយគុណភាពន្ការទទួលទានដំណ្ក។ ដូច្ន្ះវានាំឱ្យមានវដ្តឱនភាព(Vicious cycle)។5 ជាជាងការផ្ត្តលើធាតុត្មួយ វាចាំបាច់ណស់ត្ូវបង្កើតទមា្ល្ប់ន្របៀបរស់នៅល្អសម្្ប់
សុខភាព និងទៀងទាត់ដ្លក្នុងនោះធាតុទាំងអស់ត្ូវត្មានតុល្យភាពគ្ន្ល្អ និងមានទិសដៅដើម្បីវដ្តគុណធម៌(Virtuous cycle) ដោយផ្អ្កលើចង្វ្ក់ល្អន្ជីវិតប្ចាំថ្ង្។5ឧទាហរណ៍ន្ចង្វ្ក់ល្អក្នុងជីវិតប្ចាំថ្ង្
ព្លព្ឹក

• ក្្កពីព្លឹម

• ភា្ញ្ក់ធ្វើឱ្យអារម្មណ៍ស្ស់ស្យ
• ទទួលទានអាហារព្លព្ឹក
• ការបនោ្ទ្បង់លាមកនៅសលារៀន• អាចផ្ត្តលើការសិក្សា

• ល្ងជាមួយមិត្តភក្តិ ថមពលព្ញល្ញ
• ទទួលទានអាហារថ្ង្ត្ង់ព្លលា្ង្ចនៅផ្ទះ

• កម្ទទួលទានអាហារសម្ន់ព្លយប់

• ធ្វើការងរផ្ទះ

• ទទួលទានអាហារព្លលា្ង្ច

• ល្ងក្្ផ្ទះ ពោរព្ញដោយថមពល

• ឆប់ទទួលទានដំណ្កពីព្លប់

• ធ្វើកិច្ចការនៅផ្ទះរបស់សលា និងអានសៀវភៅ

ជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាព67ឧទាហរណ៍អំពីសកម្មភាពមិនល្អន្ជីវិតប្ចាំថ្ង្ព្លព្ឹក

• នៅដំអក់លើគ្រហូតដល់យឺតម៉្ង

• ពិបាកក្្កពីដំណ្ក ពីព្ះដ្កមិនគ្ប់
• ខកខានអាហារព្លព្ឹកនៅសលារៀន• មិនអាចផ្ចង់អារម្មណ៍លើការសិក្សា• មានអាកប្បកិរិយអន្ទះអន្ទ្ង• មិនស្ួលខ្លួនបនា្ទ្ប់ពីហាត់ប្ណ• មិនបានបនោ្ទ្បង់លាមក• ខកខានអាហារថ្ង្ត្ង់ព្លលា្ង្ចនៅផ្ទះ• ទទួលទានអាហារសម្ន់ព្លយប់• ចូលរួមសកម្មភាពក្្សលាច្ើនព្ក• ទទួលទានអាហារព្លលា្ង្ចយឺត• ល្ងហ្គ្មវើឌីអូក្នុងបន្ទប់• នៅដល់ព្លយប់ជ្មុនចូលគ្ងរូបទី ៥.២៖ ឧទាហរណ៍ពីចង្វ្ក់ល្អ និងមិនល្អក្នុងជីវិតប្ចាំថ្ង្ 5២ របបអាហរ/អាហរូបត្ថម្ភ និងសុខភាព6-8
២.១. តើការទទួលទានមានន័យដូចម្ត្ចចំពោះសុខភាពមនុស្ស 9មនុស្សត្ូវការសរជាតិចិញ្ចឹម (nutrients) ពីខាងក្្ដើម្បីរក្សាសកម្មភាពជីវិត។ មនុស្សបំព្ញតម្ូវការ

ន្ះដោយការទទួលទាន។ ការទទួលទានមានមុខងរចម្បងបីដូចខាងក្្មៈi. ការផ្គត់ផ្គង់សរជាតិចិញ្ចឹមដើម្បីទ្ទ្ង់ជីវិត និងគំទ្សកម្មភាពរស់នៅii. ការផ្តល់នូវអារម្មណ៍សុខសុវត្ថិភាព និងស្ចក្តីសោមនស្ស ដ្លនាំមកនូវការបំព្ញផ្ន្កចិត្តសស្ត្iii. ការកសងក្ុមមូលដ្ឋ្នន្សហគមន៍សង្គម
មុខងរន្ «ការផ្គត់ផ្គង់សរជាតិចិញ្ចឹមដើម្បីទ្ទ្ង់ជីវិត និងគំទ្សកម្មភាពរស់នៅ» គឺជាមុខងរសំខាន់មួយ
សម្្ប់ថ្រក្សាថ្រលំនឹងក្នុងរាងកាយ (homeostasis) របស់មនុស្សរស់មា្ន្ក់ៗ។ រាងកាយរបស់មនុស្សរស់មា្ន្ក់មាន
នាឡិកាជីវសស្្ត (biological clocks) ដ្លគ្ប់គ្ងវដ្តន្ចង្វ្ក់ខួប២៤ម៉្ង (circadian rhythms)។ ការថ្រក្សាចង្វ្ក់ខួប២៤ម៉្ងរបស់មនុស្សមា្ន្ក់គឺផ្សារភា្ជ្ប់យ៉្ងខា្ល្ំងជាមួយនឹងការថ្រក្សាសុខភាពរបស់ពួកគ្ក្នុងលក្ខខណ្ឌ
អំណយផលមួយ។ នៅព្លដ្លរាងកាយរបស់មនុស្សរស់មា្ន្ក់បង្កើតការចងចាំអំពីព្លវ្លាដ្លសរជាតិចិញ្ចឹម
ត្ូវបានផ្គត់ផ្គង់ ព្លនោះមុខងរសម្បសម្ួលដូចជា ការបញ្ច្ញអរម៉ូន និងប្តិកម្មអង់សុីមត្ូវបានធ្វើសមកាល
កម្មយ៉្ងត្ឹមត្ូវ។ ខណៈសរជាតិចិញ្ចឹមត្ូវបានទាញបញ្ចូលទៅក្នុងរាងកាយរបស់មនុស្សរស់មា្ន្ក់ដល់កម្ិតជាក់លាក់មួយ
សរជាតិចិញ្ចឹមទាំងនោះត្ូវបានផ្គត់ផ្គង់ជាគោលក្នុងអាហារមួយព្លៗ។ ការផ្គត់ផ្គង់សរជាតិចិញ្ចឹមទៀងទាត់គឺ
ចាំបាច់សម្្ប់ទ្ទ្ង់ជីវិត និងគំទ្សកម្មភាពរស់នៅនានា។ ដូច្ន្ះការទទួលទានទៀងទាត់បង្កើតបានជាមូលដ្ឋ្នគ្ឹះ
មួយន្ទមា្ល្ប់រស់នៅល្អ ដ្លក្នុងនោះអាចជួយការពារជំងឺនានាទាក់ទងនឹងរបៀបរស់នៅ។
មុខងរន្ «ការផ្តល់នូវអារម្មណ៍សុខសុវត្ថិភាព និងស្ចក្តីសោមនស្សដ្លនាំមកនូវការបំព្ញផ្ន្កចិត្តសស្ត្»ជួយមនុស្សមា្ន្ក់ឱ្យឆ្ង្យពីអារម្មណ៍គ្ះថ្ន្ក់ដល់ជីវិត និងមានស្ថិរភាពផ្លូវអារម្មណ៍ផងដ្រ។ ប្សិនបើរាងកាយ
របស់មនុស្សរស់មា្ន្ក់មានអារម្មណ៍ថមានទុរ្ភិក្ស វានឹងបង្កឱ្យមានប្តិកម្មគីមីផ្ស្ងៗ រួមទាំងការធ្វើឱ្យប្ព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់
គ្លុយកូសទៅខួរក្បាល និងកោសិកាប្សទសកម្មឡើង។ ជាពិស្សក្នុងអំឡុងព្លជាទារក និងកុមារដើមវ័យកុមារភាព
អាហារមានសរៈសំខាន់ក្នុងការផ្តល់អារម្មណ៍សុខសុវត្ថិភាពដល់កុមារ ដ្លក្នុងនោះកុមារនឹងទទួលបានអាហារ68ជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាពជាទៀងទាត់ ឬនៅព្លពួកគ្មានអារម្មណ៍ថឃា្ល្ន។ ការទទួលទានអាហារដ្លមានរសជាតិឆ្ង្ញ់ ឬអាហារអ្វីមួយ
ដ្លពួកគ្ចូលចិត្តក៏អាចធ្វើឱ្យកុមារមានអារម្មណ៍សោមនស្ស ឬរើករាយសម្្ប់ជីវិតផងដ្រ។
មុខងរន្ «ការកសងក្ុមមូលដ្ឋ្នន្សហគមន៍សង្គម» និយយបានម៉្យាងទៀតថជាឧបករណ៍ទំនាក់ទំនងសម្្ប់
បង្កើតការទាក់ទងរវាងមនុស្សទៅវិញទៅមក។ ន្ះក៏ព្ះត្មនុស្សបង្កើតទំនាក់ទំនងមនុស្សដ្លនឹងកា្ល្យជាក្ុម
មូលដ្ឋ្នរបស់សហគមន៍ តាមរយៈការប្្ស្័យទាក់ទងគ្ន្ទៅវិញទៅមកកាលដ្លពួកគ្ច្ករំល្កអាហារជាមួយគ្ន្
ដោយផ្តល់ឱ្យកុមារនូវឱកាសរៀនពីសង្គមពីមនុស្សព្ញវ័យដូចជា វប្បធម៌អាហារ ឥរិយបថនៅតុទទួលទានចំណី
អាហារ និងប្បបទន្ពិធីផ្ស្ងៗ។ លើសពីន្ះទៅទៀត ក្ុមមនុស្សដដ្លច្ករំល្កព្លវ្លា និងទីកន្ល្ង
ត្មួយជាទៀងទាត់នឹងអាចត្ួតពិនិត្យពីសុវត្ថិភាព និងសុខភាពរបស់គ្ន្ទៅវិញទៅមក។ វាមានស្ចក្តីរាយការណ៍ថ អ្នកដ្លស្ថិតក្នុងបឋមវ័យ និងវ័យជំទង់ដ្លទទួលទានអាហារជាលក្ខណៈគ្ួសរចំនួនបី ឬច្ើនដងក្នុងមួយសបា្ត្ហ៍
ទំនងជាមានទម្ងន់ធម្មតា និងមានរបបអាហារ និងលំនាំន្ការទទួលទានអាហារដ្លមានសុខភាពល្អ បើប្ៀបធៀប
នឹងអ្នកដ្លទទួលទានអាហារជាលក្ខណៈគ្ួសរតិចជាងបីដងក្នុងមួយសបា្ត្ហ៍។10២.២. លក្ខណៈន្ឥទ្ធិពលរបបអាហារ
រាងកាយរបស់មនុស្សរស់មា្ន្ក់នឹងមិនប្្ប្ួលខុសពីទម្ង់ដើមភា្ល្មៗ បនា្ទ្ប់ពីបញ្ឈប់ការផ្គត់ផ្គង់អាហារពីខាងក្្
នោះទ្។ ន្ះគឺដោយសរត្យន្ដការផ្ស្ងៗនៅមានសកម្មភាពថ្រក្សាថ្រលំនឹងរបស់រាងកាយ។ ឧទាហរណ៍
កង្វះជាតិខនិជ ឬវើតាមីន នឹងមិនបង្កឱ្យមានការឈឺចាប់ ឬបញ្ហ្ផ្ស្ងៗភា្ល្មៗនោះទ្ ករណីភាគច្ើនទម្្ំដល់
ព្លដ្លរោគសញ្ញ្ផ្លូវចិត្ត ឬរោគសញ្ញ្រាងកាយល្ចឡើង បញ្ហ្បានវិវឌ្ឍជាបណ្តើរៗរួចទៅហើយ។ ផលប៉ះពាល់
ន្របបអាហារមានលក្ខណៈបីយ៉្ងដូចខាងក្្ម៖i. របបអាហារមានឥទ្ធិពលបន្តិចម្តងៗ លើរាងកាយរបស់មនុស្សរស់មា្ន្ក់ៗii. ជាទូទៅ ភាពគ្ប់គ្ន់ន្បរិមាណអាហារមិនបង្ហ្ញឱ្យឃើញច្បាស់ភា្ល្មៗដល់ពួកគ្នោះទ្iii. បុគ្គលមា្ន្ក់ៗត្ូវទទួលយកចូលនូវសរជាតិចិញ្ចឹមម្តងហើយម្តងទៀត និងគ្ម្នកំណត់
ប្សិទ្ធភាពន្របបអាហារត្ូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយយឺតៗ និងសន្សឹមៗតាមធម្មជាតិ។ ខណៈព្លដ្ល
ផលិតផលឱសថជាទូទៅមានឥទ្ធិពលឆប់រហ័ស ផ្ទុយទៅវិញអាហារឱ្យផលម្តងបន្តិចៗ ដ្លជារឿយៗធ្វើឱ្យយើងមិនអាចវាយតម្ល្ផលប៉ះពាល់របស់វាភា្ល្មៗបាននោះទ្។ អតុល្យភាពន្របបអាហារបណ្ត្លឱ្យកង្វះការនាំចូលសរជាតិចិញ្ចឹមដ្លឈានទៅរកកង្វះអាហារូបត្ថម្ភ។ ក្នុងករណីភាគច្ើន មនុស្សទទួលស្គ្ល់ការពិតដ្លថ ពួកគ្
កំពុងទទួលទានរបបអាហារមិនត្ឹមត្ូវ បនា្ទ្ប់ពីស្ថ្នភាពកង្វះអាហារូបត្ថម្ភកើតមានមួយរយៈមក ពួកគ្ខ្លួនឯង
ឬអ្នកដទ្ដ្លនៅជុំវិញពួកគ្អាចកត់សមា្គ្ល់បានពីការប្្ប្ួលនានាន្ផ្លូវចិត្ត ឬរាងកាយ។ រូបទី ៥.៣ បង្ហ្ញពី
លក្ខណៈន្ផលប៉ះពាល់ន្របបអាហារ និងរបៀបវាយតម្ល្ផលប៉ះពាល់នោះ។ ដើម្បីរកឱ្យឃើញនូវអតុល្យភាពណមួយនៅក្នុងការទទួលចូលនូវសរជាតិចិញ្ចឹម និងអាហារូបត្ថម្ភមិនល្អដោយសររបបអាហារមិនត្ឹមត្ូវនៅ
ដំណក់កាលដំបូងចាំបាច់ត្ូវធ្វើការស្ទង់មតិពីរបបអាហារ និងការពិនិត្យរាងកាយ។ ប្សិនបើកង្វះអាហារូបត្ថម្ភ
ត្ូវបានបង្ហ្ញច្ញតាមរយៈរោគសញ្ញ្ផ្លូវចិត្ត ឬរាងកាយ គ្ត្ូវធ្វើត្ស្ត រួមទាំងការធ្វើត្ស្តជីវៈគីមី និងត្ស្តសរើរសស្ត្
ដូចជាត្ស្តឈាមជាដើម (ឧទាហរណ៍ ការរាប់ចំនួនកោសិកាឈាមស និងកម្ិតអ្ម៉ូក្លូប៊ីន) ត្ស្តទឹកនោម(ឧទាហរណ៍ ការត្ស្តរកប្ូត្អីុនក្នុងទឹកនោម វត្តមានឈាមក្ហមក្នុងទឹកនោម និងកម្ិតគ្លុយកូស (ជាតិស្ករ)ក្នុងទឹកនោម) និងការធ្វើត្ស្តមុខងរ និងរូបសស្ត្ (ឧទាហរណ៍ ការវាស់ទម្ងន់ ឬកម្ពស់ ការសម្ត្ងអត្តពលកម្មការធ្វើត្ស្តមុខងរសួត និងការធ្វើត្ស្តលើសោតវិញ្ញ្ណ និងចក្ខុវិញ្ញ្ណ) ជាដើម។

ជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាព69របបអាហាររាងកាយរាងកាយរាងកាយកតា្ត្៖សរជាតិចិញ្ចឹម

ស្ថ្នភាពអាហារូបត្ថម្ភបម្្បម្ួលជីវគីមី/សរើរសស្ត្បម្្បម្ួលមុខងរ និងរូបសស្ត្វិធីសស្ត្វាយតម្ល្៖

ការស្ទង់របបអាហារការពិនិត្យរាងកាយ

ការធ្វើត្ស្តឈាម ឬទឹកនោមការត្ស្តមុខងរ

គ្ម្នរោគសញ្ញ្ (Subclinical/asymptomatic)មានភស្តុតាងវ្ជ្ជសស្្ត (Clinically evident)ធ្ងន់ធ្ងរ (Severe)ស្្ល (Mild)រូបទី ៥.៣៖ ប្សិទ្ធភាពន្របបអាហារ និងវិធីសស្្តវាយតម្ល្

២.៣. របបអាហារដ្លល្អសម្្ប់សុខភាព
ដើម្បីមានសុខភាពល្អទាំងផ្លូវចិត្ត និងផ្លូវកាយ មនុស្សមា្ន្ក់ត្ូវការទទួលយកចូលនូវថមពល និងសរជាតិចិញ្ចឹម
ក្នុងលំនាំមួយសមស្បសម្្ប់ការលូតលាស់រាងកាយ លំនាំអាកប្បកិរិយ ស្ថ្នភាពសុខភាព និងបរិស្ថ្នរស់នៅ
របស់ពួកគ្។ នៅព្លដ្លមនុស្សមា្ន្ក់ «រក្សាបាននូវតុល្យភាពរបបអាហារល្អ» មានន័យថ ការទទួលទានអាហាររបស់
ពួកគ្មានថមពល និងសរជាតិចិញ្ចឹមត្ូវគ្ន្ទៅនឹងតម្ូវការរាងកាយរបស់ពួកគ្ដោយលើស ឬខ្វះតិចតួចប៉ុណ្ណ្ះ។
រូបទី ៥.៤ បង្ហ្ញពីសរជាតិចិញ្ចឹមសំខាន់ៗ និងតួនាទីរបស់ពួកវាក៏ដូចជាប្ភពចំណីអាហារចម្បងៗ។ សរជាតិចិញ្ចឹមត្ូវបានប្ងច្កដូចតទៅ៖ កាបូអីុដ្ត លីពីដ ប្ូត្អីុន សរជាតិខនិជ និងវើតាមីនហៅថ សរជាតិចិញ្ចឹមសំខាន់ទាំង ៥។ នៅប៉ុនា្ម្នឆ្ន្ំចុងក្្យន្ះ គ្បានណ្នាំឱ្យទទួលទានរបបអាហារមានជាតិសរស្ (dietary fibers)(ជាតិស្ករដ្លមិនអាចរំលាយ) បន្ថ្មទៅលើសរជាតិចិញ្ចឹមទាំងប្្ំប្ភ្ទន្ះ។ តួនាទីចម្បងបីរបស់សរជាតិចិញ្ចឹម
គឺផ្តល់ថមពលដ្លត្ូវការសម្្ប់សកម្មភាពរាងកាយកា្ល្យជាធាតុផ្សំសំណង់ន្រាងកាយ និងដើម្បីសម្បសម្ួល
ប្តិកម្មគីមីនានាក្នុងរាងកាយ។ កាបូអីុដ្ត លីពីដ និងប្ូត្អីុន ដើរតួជាប្ភពថមពល ហើយប្ូត្អីុន និងសរជាតិ
ខនិជ (ឧទាហរណ៍ សរជាតិខនិជចាំបាច់ទាំង ១៦ប្ភ្ទ រួមមាន កាល់ស្យូម ជាតិដ្ក និងសូដ្យូម បង្កើតជាធាតុផ្សំន្រាងកាយ ខណៈសរជាតិខនិជ វើតាមីន និងអាហារមានជាតិសរស្ចាំបាច់សម្្ប់សម្បសម្ួលប្តិកម្មគីមីនៅក្នុងរាងកាយ។
ក្្ពីស្ករក្្ម (ស្ករស) និងប្្ងចម្្ញ់ មានចំណីអាហារតិចតួចណស់ដ្លមានផ្ទុកសរជាតិចិញ្ចឹមត្មួយមុខ
ចំណីអាហារគឺមានផ្ទុកនូវសរជាតិចិញ្ចឹមផ្ស្ងៗ។ ដើម្បីកាត់បន្ថយអតុល្យភាពក្នុងការទទួលយកចូលនូវសរជាតិចិញ្ចឹម ចាំបាច់ត្ូវទទួលទានចំណីអាហារឱ្យបានច្ើនប្ភ្ទតាមដ្លអាចធ្វើទៅបាន។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយជាក់ស្ត្ងវាពិបាកក្នុងការទទួលទានចំណីអាហារគ្ប់ប្ភ្ទនៅក្នុងអាហារមួយព្លៗ ហើយការព្យាយមធ្វើប្បន្ះអាចបណ្ត្លឱ្យមានការទទួលទានច្ើនហួសប្មាណ។ ដូច្ន្ះវាចាំបាច់ត្ូវការផ្ត្តលើការទទួលទានប្ចាំថ្ង្សរុប ឬការទទួលទានប្ចាំសបា្តហ៍ជាមធ្យមដើម្បីរក្សារបបអាហារឱ្យមានតុល្យភាពល្អ។ ខាងក្្មន្ះ យើងនឹង
ធ្វើការពិភាក្សាសង្ខ្បអំពីសរជាតិចិញ្ចឹមសំខាន់ៗដូចបង្ហ្ញនៅក្នុង រូបទី ៥.៤។ វាចាំបាច់ណស់ក្នុងការយល់ដឹងថតើសរជាតិចិញ្ចឹមន្ះបានមកពីណ និងតួនាទីរបស់វានៅក្នុងសរពាង្គកាយមានជីវិតរបស់មនុស្សមា្ន្ក់ៗ។70ជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាពសរជាតិចិញ្ចឹមតួនាទីចម្បងៗប្ភពចំណីអាហារចម្បងៗកាបូអីុដ្តប្ភពថមពល

អាហារជាតិម្សៅ ធញ្ញជាតិ ខា្ល្ញ់លីពីដប្ូត្អីុនធាតុផ្សំសំណង់ន្រាងកាយសរជាតិខនិជ
វើតាមីន+សម្បសម្ួលប្តិកម្មគីមីក្នុងរាងកាយរបបអាហារមានសរស្ត្ី សច់ ស៊ុត ពពួកសណ្ត្ក ទឹកដោះ
ត្ីតូចទាំងមូលៗ ទឹកដោះគោ

ផលិតផលទឹកដោះគោ ផ្ល្ឈើ បន្ល្
គ្្ប់ធញ្ញជាតិ ពពួកសណ្ត្ក គ្្ប់ពូជ
បន្ល្ សរា៉្យសមុទ្

រូបទី ៥.៤៖ សរជាតិចិញ្ចឹម និងតួនាទីសំខាន់ៗ ព្មទាំងប្ភពចំណីអាហារចម្បងៗ

អត្ថបទដកស្ង់ ៥.១៖ ប្ការដ្លត្ូវពិចារណនៅព្លប្ើប្ស់អាហារបំប៉នអាហារបំប៉នច្ើនប្ភ្ទត្ូវបានដក់លក់លើទីផ្សារសម្្ប់ប្ើប្ស់បំព្ញបន្ថ្មលើកង្វះសរជាតិខនិជ
វើតាមីន និងអាមីណូអាសុីត។ អ្នកចាំបាច់គួរត្ពិនិត្យមើលរបបអាហាររបស់អ្នកជាជាងការប្ើប្ស់ថ្ន្ំបំប៉នប្បន្ះ
ដោយមិនបានពិចារណដោយប្ុងប្យ័ត្ន។ អាហារបំប៉នខ្លះអាចមានគ្ឿងផ្សំដ្លខុសគ្ន្ពីសរជាតិដ្លមាននៅក្នុងរុក្ខជាតិ ឬផលិតផលអាហារដ្លមានមូលដ្ឋ្នពីសត្វ។ អ្នកគប្បីត្ូវដឹងឱ្យបានច្បាស់អំពីអាហារបំប៉ន
ទាំងនោះដើម្បីរក្សាសុខភាពឱ្យបានល្អ។២.៣.១. សរៈសំខាន់ន្សរជាតិចិញ្ចឹមរបស់កាបូអីុដ្ត
ជាតិស្ករដ្លហៅម្យា៉្ងទៀតថ «កាបូអីុដ្តដ្លអាចប្ើប្ស់បាន» មានច្ើននៅក្នុងម្សៅប៉ូលីសក់ការើដ។
ម្សៅសរើរាង្គ (Starch) គឺជាប្ភពសំខាន់ន្កាបូអីុដ្តនៅក្នុងរបបអាហាររបស់យើង ហើយវាផ្សំឡើងពី
ម៉ូល្គុលកាបូអីុដ្តមូលដ្ឋ្នរាប់រយទៅរាប់ពាន់។ ម៉ូល្គុលមូលដ្ឋ្នន្ះគឺជាម៉ូណូសក់ការើដ ដ្លក្នុងនោះគ្លយុ កូស (Glucose) ហ្វកុ្ តូស (fructose) និង កាឡាក់តស
ូ (galactose) មានសរៈសំខាន់សម្ប្ រា់ ងកាយរបស់យើង។ រាងកាយរបស់យើងប្ើប្ស់អង់សុីមរំលាយអាហារដើម្បីបំប្ក «កាបូអីុដ្តដ្លអាចប្ើប្ស់បាន» ជាច្ើននៅក្នុងរបបអាហាររបស់យើងទៅជាម៉ូណូសក់ការើដ ហើយស្ូបយក និងប្ើប្ស់វាជាប្ភពថមពលវិញ។កោសិកានានានៅក្នុងខួរក្បាល និងជាលិកាប្សទ កោសិកាឈាមក្ហមក៏ដូចជាសច់ដុំជាប់ឆ្អឹងអាចប្ើប្ស់បានត្គ្លុយកូសប៉ុណ្ណ្ះក្នុងអំឡុងព្លចុះខ្សាយថមពល។ ដោយសរការថយចុះជាតិគ្លុយកូសអាច
បណ្ត្លឱ្យមានការធា្ល្ក់ចុះការរក្សាថ្រលំនឹងរាងកាយ (Collapse of homeostasis) និងអាចបណ្ត្លឱ្យស្ល្ប់បាន ហ្តនុ ះ្ ហើយកម្តិ របស់វានៅក្នងុ ឈាម (កម្តិ គ្លយុ កូសក្នងុ ឈាម) ត្វូ បានរក្សានៅកម្តិ មួយថ្រសូមប្ តី ្ក្នុងស្ថ្នភាពតមអាហារ។ ថ្លើម និងសច់ដុំផ្ទុកគ្លុយកូសជាបណ្ត្ះអាសន្នក្នុងទម្ង់ជាគ្លីកូស្ន (glycogen)ដ្លជាទម្ង់ប៉ូលីសក់ការើដន្គ្លុយកូស។ គ្លីកូស្ននៅក្នុងថ្លើមត្ូវបានត្ៀមប្ើជាប្ភពថមពលដើម្បីរក្សា
កម្ិតន្កំហាប់គ្លុយកូសក្នុងឈាម។ បរិមាណលើសលុបន្គ្លុយកូសត្ូវបានរក្សាទុកក្នុងទម្ង់ជាទ្ីគ្លីស្រើដ(triglycerides) ដ្លអាចត្ូវបានប្ើប្ស់ជាប្ភពថមពលមួយទៀតនាព្លអនាគត។ នៅព្លថមពល
ដ្លបានមកពីអាហារមិនត្ូវបានប្ើប្ស់ទាំងស្ុង ហើយទុកឱ្យលើសនោះទ្ីគ្លីស្រើដត្ូវបាននាំយកទៅ
ក្នុងចរន្តឈាមដើម្បីកា្ល្យជាខា្ល្ញ់ក្មស្ប្ក (subcutaneous) ឬខា្ល្ញ់រុំសរើរាង្គផ្ស្ងៗ (visceral fats)ដ្លជំរុញឱ្យមានការវិវឌ្ឍទៅជាសរស្ឈាមរឹង/ក្ិន (arteriosclerosis)។ជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាព71២.៣.២. សរៈសំខាន់ន្សរជាតិចិញ្ចឹមរបស់លីពីដក្នុងនាមជាប្ភពថមពលដ្លមានស្្ប់នៅក្នុងរាងកាយរបស់មនុស្សរស់មា្ន្ក់ៗ លីពីដត្ូវបានរក្សាទុកជា
ចម្បងនៅក្នុងទម្ង់ទ្ីគ្លីស្រើដ។ ពួកវាជាធាតុផ្សំន្អរម៉ូនភា្ន្សកោសិកា និងភា្ន្សណ្វ្យ៉ូ។ ស្ថិតក្នុងទម្ង់មួយ
ន្ខា្ល្ញ់ក្មស្ប្ក ពួកវាមានតួនាទីការពារសរើរាង្គខាងក្នុង និងជាលិកាប្ឆំងនឹងការរងរបួស និងភាពត្ជាក់។
ខា្ល្ញ់ក្មស្ប្កក៏ជួយជំរុញការស្ូបយកពពួកវើតាមីនរលាយក្នុងខា្ល្ញ់ (Fat-soluble vitamins)ផងដ្រ។

២.៣.៣. សរៈសំខាន់ន្សរជាតិចិញ្ចឹមរបស់ប្ូត្អីុន
ប្ូត្អីុនគឺជាសរជាតិចិញ្ចឹមដ៏សំខាន់មួយដ្លគំទ្ដល់សកម្មភាពជីវិតរបស់កោសិកា។ សច់ដុំ សរើរាង្គ
ស្ប្ក សក់ ក្ចក អរម៉ូន អង់សុីម និងអង្គបដិបក្ខត្ូវបានបង្កើតឡើងដោយប្ូត្អីុន។ ខណៈដ្លប្ូត្អីុន
ត្ូវបានបំប្កទៅជាអាមីណូអាសុីត (amino acids) មុនព្លត្ូវបានស្ូបយកនោះ ប្ូត្អីុនដ្លត្ូវបាន
ស្ូបយកដោយមិនបានបំប្កទៅជាអាមីណូអាសុីតអាចកា្ល្យជាប្តិកម្មអាឡ្ស្ន (allergens) (ដ្លបង្កឱ្យមានប្តិកម្មអាឡ្សុី (allergic reactions))។អត្ថបទដកស្ង់ ៥.២៖ ប្តិកម្មអាឡ្សុីចំណីអាហារប្ព័ន្ធភាពសុ្ំគឺជាយន្តការការពារជីវសស្្ត ដ្លការពាររាងកាយរបស់យើងតាមរយៈការកមា្ច្ត់ចោលភា្ន្ក់ងរបង្ករោគទាំងឡាយដ្លលុកលុយ ឬសរជាតិផ្ស្ងទៀតដ្លបង្កគ្ះថ្ន្ក់ដល់រាងកាយ (សូមមើលជំពកូ ទី ៧)។ប្តិកម្មអាឡ្សុីចំណីអាហារកើតឡើងនៅព្លដ្លប្ព័ន្ធភាពសុ្ំច្ឡំចាត់ទុកប្ូត្អីុនណមួយនៅក្នុងអាហារដ្លចូលទៅក្នុងរាងកាយថជាអង់ទីស្ន និងមានប្តិកម្មហួសប្មាណលើសរជាតិនោះ។ ភាគច្ើន ប្តិកម្មអាឡ្សុីចំណីអាហារបង្កើតឱ្យមានប្តិកម្មអាឡ្សុីភា្ល្មៗដ្លក្នុងនោះប្តិកម្មកើតឡើងក្នុងរយៈព្លខ្លីបនា្ទ្ប់ពីការទទួលទានអាហារខុស។ ប្តិកម្មអាឡ្សុីចំណីអាហារត្ូវបានសម្បសម្ួលដោយប្ូត្អីុនមួយប្ភ្ទមាននៅក្នងុ រាងកាយរស់ហៅថ អីមុ យុ ណូកបូ្ល យុ៊ លីនអឺ (immunoglobulin E) (ហៅកាត់ថ អង់ទកី រ អីហុ ស្ អ្ ឺ(IgE antibody))។ រោគសញ្ញ្ប្តិកម្មអាឡ្សុីចំណីអាហារដ្លជួបប្ទះញឹកញាប់រួមមាន កនា្ទ្លត្អាក ត្អកក្អួតចង្អ្រ/ឈឺពោះ/រាក ក្អក/កណ្ត្ស់ និងពិបាកដកដង្ហើម។ ប្តិកម្មអាឡ្សុីខា្ល្ំងដ្លបណ្ត្លឱ្យមានការ
ធា្ល្ក់ចុះន្សមា្ព្ធឈាម ចុះខ្សាយស្ម្រតី ឬដួលសន្លប់ហៅថ ស្ហុកអាណហ្វីឡាក់ទិក (Anaphylactic Shock)ដ្លអាចគំរាមកំហ្ងដល់អាយុជីវិតបាន។ លោកគ្ូអ្នកគ្ូ និងបុគ្គលិកសលារៀនចាំបាច់ត្ូវដឹងថ តើសិស្សរបស់ពួកគ្មានប្តិកម្មអាឡ្សុីចំណីអាហារដ្រឬទ្ ហើយលោកគ្ូអ្នកគ្ូ និងបុគ្គលិកសលារៀនត្ូវមាន
សំណុំប្បបទសម្្ប់កត់ត្ តាមដនស្ថ្នភាពកុមារទាំងនោះដោយប្ុងប្យ័ត្ន។ (https://schoolsequella.det.nsw.edu.au/file/d6b6621f-7036-4d2a-a84c-0cc740cbe946/1/anaphylaxis-appendix-1-khmer.pdf).
សំណុំប្បបទន្ះផ្តល់ឱកាសឱ្យយើងដឹងថ តើកុមារមានវ្ជ្ជបញ្ជ្សម្្ប់ប្ើប្ស់ឱសថអ្ពីផ្ន (EpiPen)ដ្រឬទ្។ វាជាការប្សើរដ្លលោកគ្ូអ្នកគ្ូគួរត្សុ្ំនឹងរបៀបសង្គ្ះបឋម និងរបៀបប្ើប្ស់ឱសថ
អ្ពីផ្ន នៅក្នុងគ្្ដ្លមានស្ហុកអាណហ្វីឡាក់ទិក។ https://allergy.org.au/images/stories/anaphylaxis/
2018/Khmer_ASCIA_PCC_Anaphylaxis_First_Aid_2018.pdf).

២.៣.៤. សរៈសំខាន់ន្សរជាតិចិញ្ចឹមរបស់សរជាតិខនិជ
សរជាតិខនិជ (Minerals) ត្ូវបានប្ងច្កទៅជាមា៉្ក្ូខនិជ (macrominerals) និងមីក្ូខនិជ(microminerals) អាស្័យលើបរិមាណដ្លរាងកាយត្ូវការ មា៉្ក្ូខនិជមានតម្ូវការក្នុងបរិមាណដ៏ច្ើនខណៈមីក្ូខនិជមានតម្ូវការក្នុងបរិមាណតិចតួចប៉ុណ្ណ្ះ។ មា៉្ក្ូខនិជមានប្្ំមួយ គឺ កាល់ស្យូម ផូស្វរ សូដ្យូម72ជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាព

ប៉ូតាស្យូម ក្លរើដ និងមា៉្ញ្ស្យូម។ ពួកវាចាំបាច់ណស់សម្្ប់គ្ប់គ្ងកំហាប់ pH និងសមា្ព្ធអូស្មូទិក (osmoticpressure) ន្វត្ថុរាវក្នុងរាងកាយក៏ដូចជាសម្្ប់បញ្ជូនចរន្តន្ប្ព័ន្ធប្សទ និងការកន្ត្ក់សច់ដុំផងដ្រ។ក្នុងចំណមមា៉្ក្ូខនិជទាំងប្្ំមួយមុខដ្លមាន កាល់ស្យូម ប៉ូតាស្យូម និងមា៉្ញ្ស្យូមគឺចាំបាច់សម្្ប់ការអភិវឌ្ឍឆ្អឹង និងធ្ម្ញ។ ទន្ទឹមនឹងន្ះដ្រ មីក្ូខនិជមានសរជាតិខនិជ ១៦ប្ភ្ទ ដូចជា ដ្ក ស័ង្កសី និងអីុយ៉ូតជាដើម។ ហើយសរជាតិទាំងន្ះរួមចំណ្កចម្បងក្នុងយន្តការម្តាបូលីស។ មីក្ូខនិជមួយចំនួនរួមទាំងអាស្និច និងសំណ អាចនាំឱ្យមានគ្្ះថ្ន្ក់ដល់សុខភាព និងបង្កឱ្យមានរោគសញ្ញ្ពុលនៅព្លទទួលទានក្នុងបរិមាណច្ើនដ្លតម្ូវឱ្យមានការប្ុងប្យ័ត្នចៀសវាងការទទួលទានច្ើនហួសកំណត់។២.៣.៥. សរៈសំខាន់ន្សរជាតិចិញ្ចឹមរបស់វើតាមីនទោះបីជាវើតាមីនមិនម្នជាប្ភពថមពលសម្្ប់រាងកាយរស់ក៏ដោយ ប៉ុន្ត្វាជាសរជាតិចិញ្ចឹមចម្បងមួយដ្លមានតួនាទីសំខាន់ខាងសរើរវិទ្យា ទោះបីជាបានទទួលទានក្នុងកម្ិតតិចតួចក៏ដោយ។ វើតាមីនទាំងនោះ
អាចជាវើតាមីនរលាយក្នុងទឹក (water-doluble) (ដូចជា វើតាមីន C និងវើតាមីន B) ឬជាវើតាមីនរលាយក្នុង
ខា្ល្ញ់ (fat-soluble) (ដូចជា វើតាមីន A និងវើតាមីន D) (តារាងទី ៥.១)។ វើតាមីនរលាយក្នុងទឹកត្ូវបានបញ្ច្ញតាមទឹកនោម ហើយវាពិបាកក្នុងការរក្សាទុកក្នុងខ្លួនដ្លធ្វើឱ្យវើតាមីនប្ភ្ទន្ះងយនឹងខ្វះក្នុងរាងកាយ។ ទន្ទឹមនឹងន្ះដ្រ វើតាមីនរលាយក្នុងខា្ល្ញ់ត្ូវបានស្តុកទុកនៅក្នុងថ្លើម ហើយអាចបណ្ត្លឱ្យមានរោគសញ្ញ្ពុលក្នុងករណីមានការទទួលទានជាបន្តបនា្ទ្ប់ច្ើនហួសប្មាណ។តារាងទី ៥.១៖ ប្ភ្ទវើតាមីន និងរោគសញ្ញ្ន្កង្វះវើតាមីនប្ភ្ទវើតាមីនវើតាមីនរលាយក្នុងទឹករោគសញ្ញ្ន្កង្វះវើតាមីន

វើតាមីន B1 (Thiamin)ស្ពឹក(Beriberi) មិនឃា្ល្នអាហារ ហើមវើតាមីន B2 (Riboflavin)លូតលាស់យឺត ដំបៅមាត់

វើតាមីន B3 (Niacin)ការរលាកស្ប្ក រាករូស ការខូចខាតខួរក្បាល

វើតាមីន B6 (Pyridoxine)លូតលាស់យឺត សរស្ឈាមរឹង/ក្ិន វង្វ្ងវើតាមីន B7 (Biotin)ជ្ុះសក់ ការរលាកស្ប្ក លូតលាស់យឺត

វើតាមីន B9 (Folic acid)ជំងឺកង្វះឈាមក្ហម សរស្ឈាមរឹង/ក្ិន វង្វ្ងស្ទះសរស្ប្សទរបស់ទារកក្នុងផ្ទ្វើតាមីន B12 (Cobalamin)ជំងឺកង្វះឈាមក្ហម រោគសរស្ប្សទវើតាមីន Cហូរឈាមតាមអញ្ច្ញធ្ម្ញ ឬតាមស្ប្កវើតាមីន Aខា្វ្ក់មាន់/ងងឹតមាន់ ភាពសុ្ំចុះខ្សាយវើតាមីន Dឆ្អឹងលូតលាស់មិនបានល្អ រោគឆ្អឹងទន់វើតាមីនរលាយក្នុងខា្ល្ញ់ វើតាមីន Eវើតាមីន Kអារ/គ្ម្នកូន រលូតកូនការហូរឈាមច្ើន (ការហូរឈាមក្នុងលលាដ៍ក្បាលទារកទើបកើត និងទារក) ឆ្អឹងលូតលាស់មិនបានល្អជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាព73

២.៣.៦. សរៈសំខាន់ន្សរជាតិចិញ្ចឹមរបស់អាហារមានជាតិសរស្ (ជាតិស្ករដ្លមិនអាចរំលាយ)អាហារមានជាតិសរស្គឺជាប្ភ្ទមួយន្ពពួកកាបូអីុដ្ត។ គ្ហៅវាម៉្យាងទៀតថ ពពួកស្ករដ្លមិនអាចរំលាយបាន ពីព្ះវាមិនត្ូវបានបំប្កដោយអង់សុីមរំលាយអាហារទ្។ ពួកវាត្ូវផ្អ្ប់បំប្កដោយបាក់ត្រើនៅក្នុងពោះវៀនហើយពួកវាធ្វើការដើម្បីគ្ប់គ្ងមុខងររបស់ពោះវៀន និងរក្សាមុខងរប្ព័ន្ធរំលាយអាហារ។បុគ្គលមា្ន្ក់ៗត្ូវការអាហារមានជាតិសរស្ដើម្បីថ្រក្សា និងលើកកម្ពស់សុខភាព។២.៣.៧. បរិមាណសរជាតិចិញ្ចឹមក្នុងរបបអាហារដ្លត្ូវបានណ្នាំ
នៅប្ទ្សកម្ពុជា រដ្ឋ្ភិបាលបានពិភាក្សាលើបរិមាណរបបអាហារដ្លត្ូវបានណ្នាំ (recommendeddietary allowance (RDA)) កុមារដ្លមានអាយុចនោ្ល្ះពី ៦-១៧ឆ្ន្ំ ដោយសហការជាមួយ FIDR និងបានបង្កើត RDA សម្្ប់សរជាតិចិញ្ចឹមផ្ស្ងៗគ្ន្ដោយប្ើស្តង់ដទម្ងន់សម្្ប់ក្ុមអាយុនីមួយៗរបស់
កុមារ។11 លើសពីន្ះទៅទៀត គោលការណ៍ណ្នាំស្តីពីរបបអាហារផ្អ្កលើចំណីអាហារ (Food-Based DietaryGuidelines (FBDG)) ត្ូវបានស្នើឡើង ហើយការណ្នាំអាហារទទួលទានត្ូវបានបង្ហ្ញយ៉្ងច្បាស់សម្្ប់អាហារចំននួ ប្មំ្ យួ ប្ភទ្ នៅក្នងុ ពីរាម្៉ តី អាហារនៅប្ទស្ កម្ពជា
ុ (Cambodian Food Pyramid) (រូបទី ៥.៥)។និយមន័យន្អាហារចំនួន ៦ប្ភ្ទ និងស្តង់ដន្ការទទួលទាន (តារាងទី ៥.២) ផ្តល់នូវស្តង់ដន្ការទទួលទាននិងសមាមាត្ទំហំន្ការទទួលទានសម្្ប់ប្ភ្ទអាហារនីមួយៗ ខណៈដ្លសរគន្លឹះសំខាន់ៗចំនួន ៧ខាងក្្មត្ូវបានស្នើឡើងសម្្ប់ការលូតលាស់ដ្លល្អសម្្ប់សុខភាពកុមារ (រូបទី ៥.៦)។11 នៅក្នុងការអប់រំសុខភាពសិក្សាចាំបាច់ត្ូវអប់រំ និងផ្សព្វផ្សាយយ៉្ងសកម្មអំពីសរគន្លឹះទាំងន្ះដោយប្ើប្ស់សៀវភៅណ្នាំ
ដ្លបង្កើតឡើងដោយផ្អ្កលើគោលការណ៍ណ្នាំទាំងន្ះ។

Salt, Sugar, Fat and Oil

Calcium rich foodProtein rich foodFruitsVegetables

Cereals and Starchesរូបទី ៥.៥៖ ពីរា៉្មីតអាហារនៅប្ទ្សកម្ពុជា1174

ជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាពតារាងទី ៥.២៖ និយមន័យអាហារទាំង ៦ប្ភ្ទ និងស្តង់ដបរិមាណទទួលទាន
ប្ភ្ទអាហារ

ស្តង់ដបរិមាណទទួលទាន

សមាមាត្ទទួលទាន
បាយ 1កូនចាន ឬ 10ស្ល្បព្្

គ្្ប់ធញ្ញជាតិ

និងអាហារជាតិម្សៅ

ការទទួលទាន 1ដង ស្មើនឹង 40ក្្មន្កាបូអីុដ្ត(140ក្្ម)នំបញ្ចុក 2ចង្វ្យ (165ក្្ម)1/2ន្ពោត (65ក្្ម)នំបុ័ង 1ដុំ (70ក្្ម)2ចំណិតកន្លះន្សំងវិច (80ក្្ម)បន្ល្ការទទួលទាន 1ដង ស្មើនឹង 30ក្្មបន្ល្ប្តង 2ស្ល្បព្្ (30ក្្ម)ផ្ល្ល្ព្ 3ចំណិត (30ក្្ម)1/2 ឬ 4ផ្ល្ត្សក់ (30ក្្ម)ផ្ល្ឪឡឹក 4ចំណិត (100ក្្ម)ផ្ល្ឈើ

ការទទួលទាន 1ដង ស្មើនឹង 100ក្្មផ្ល្ត្ប្ក 3ចំណិត (100ក្្ម)ផ្ល្ល្ហុង 4ចំណិត (100ក្្ម)ច្ក 1ផ្ល្កន្លះ (100ក្្ម)ផ្ល្ស្វ្យទុំ 4ចំណិត (100ក្្ម)សច់ហាន់ ឬចិញ្ច្ំ 2ស្ល្បព្្ (20ក្្ម)អាហារសម្បូរប្ូត្អីុន

ការទទួលទាន 1ដង ស្មើនឹង 6ក្្ម

សច់ត្ី 4ដុំស៊ុតមាន់ 1 (50ក្្ម)សណ្ត្កបាយ 3ស្ល្បព្្ (60ក្្ម)កូនត្ី 2ស្ល្បព្្ (40ក្្ម)អាហារសម្បូរជាតិកាល់ស្យូម ការទទួលទាន 1ដង ស្មើនឹង 100ក្្មកូនត្ីងៀត 7ដុំ (10ក្្ម)ទឹកដោះគោជូ 1ព្ង (100ក្្ម)ទឹកដោះគោ 1/2ក្វ (100ក្្ម)តៅហ៊ូ 5/9ចំណិត (60ក្្ម)ប៊័រ 1ស្ល្បព្្កាហ្វ្ (5ក្្ម)ខា្ល្ញ់ និងប្្ងឆ

ប្្ងឆ/ខា្ល្ញ់ 1ស្ល្បព្្កាហ្វ្ (5ក្្ម)ព្យាយមជ្ើសរើសប្្ងឆផលិតពីបន្ល្ ជាជាងខា្ល្ញ់សត្វ
ខា្ល្ញ់ក៏មានផ្ទុកក្នុងប្ភ្ទអាហារផ្ស្ងៗទៀតដ្រ

ទទួលទានខា្ល្ញ់ត្ឹម 2-3ស្ល្បព្្កាហ្វ្ (10-15ក្្ម) ត្ប៉ុណ្ណ្ះក្នុងមួយថ្ង្

ជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាព75១. ទទួលទានអាហារពីក្ុមអាហារគ្ប់ប្ភ្ទដ្លមានតុល្យភាពល្អ*ជារៀងរាល់ថ្ង្
២. ទទួលទានអាហារសម្បូរជាតិកាល់ស្យូមដូចជា ត្ីតូចៗទាំងមូល ទឹកដោះ និងផលិតផលទឹកដោះ
ផ្ស្ងៗទៀត
៣. ទទួលទានអាហារដ្លសម្បូរទៅដោយជាតិប្ូត្អីុនដូចជា ត្ី សច់ ស៊ុត ឬសណ្ត្កយ៉្ងហោចណស់២ ឬ ៣ដង ក្នុងមួយថ្ង្
៤. ទទួលទានបន្ល្ និងផ្ល្ឈើឱ្យបានច្ើនជាប្ចាំ
៥. ទទួលទានអាហារពីប្ភ្ទគ្្ប់ធញ្ញជាតិ និងពពួកម្សៅដូចជា បាយ នំបញ្ចុក នំបុ័ង និងពីជម្ើសផ្ស្ងៗ
ទៀតក្នុងបរិមាណសមស្ប
៦. កាត់បន្ថយការទទួលទានអាហារដ្ល ប្្ខា្ល្ំង ផ្អ្មខា្ល្ំង និងខា្ល្ញ់ច្ើន
៧. ថ្លឹងទម្ងន់ និងវាស់កម្ពស់រាងកាយរបស់អ្នកឱ្យបានទៀងទាត់ និងតាមដនការលូតលាស់របស់អ្នក
* របបអាហារមានតុល្យភាពគឺត្ូវទទួលទានអាហារគ្ប់ប្ភ្ទក្នុងបរិមាណត្ឹមត្ូវ និងសមស្ប
នឹងសកម្មភាពរាងកាយ។
រូបទី ៥.៦៖ សរគន្លឹះសំខាន់ៗទាំង ៧11

២.៤. ទមា្ល្ប់ន្ការជ្ើសរើសអាហារប្កបដោយសុវត្ថិភាព និងសន្តិសុខ
យើងទទួលយកសរជាតិចិញ្ចឹមដ្លត្ូវការសម្្ប់ការថ្រក្សាថ្រលំនឹងក្នុងរាងកាយ (Homeostasis) ក្នុង
ទម្ង់ជាចំណីអាហារ។ ដោយហ្តុផលន្ះ យើងត្ូវទទួលទានអាហារប្ភ្ទផ្ស្ងៗ។ ការទទួលទានអាហារដ្ល
កខ្វក់ ឬខូចអាចផ្ល្ស់ប្តូរថ្រលំនឹងក្នុងរាងកាយ និងបង្កឱ្យមានជំងឺ។ ដូច្ន្ះវាពិតជាសំខាន់ណស់ដ្លយើងត្ូវមាន
ចំណ្ះដឹងអំពីសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ និងអនាម័យ និងមានទមា្ល្ប់ក្នុងការជ្ើសរើសចំណីអាហារដ្លមានសុវត្ថិភាព។
ទមា្ល្ប់ប្បន្ះមិនត្ឹមត្ថ្រក្សា និងលើកកម្ពស់សុខភាពរបស់យើងប៉ុណ្ណ្ះទ្ វាថ្មទាំងលើកកម្ពស់បរិស្ថ្នសុខភាព
និងសុវត្ថិភាពបរិស្ថ្នផងដ្រ (សូមមើលជំពូកទី ៤)។សុវត្ថិភាព និងអនាម័យចំណីអាហារត្ូវត្ទទួលបានការវាយតម្ល្យ៉្ងប្ុងប្យ័ត្ន និងទូលំទូលាយដោយផ្តើម
ពីដំណើរការនីមួយៗន្ផលិតកម្មអាហាររួមមាន ការផលិត/ប្មូលផល ការក្ច្ន្ ការច្កចាយ ការរៀបចំ និងការដក់លក់លើទីផ្សាររហូតដល់ដំណក់កាលដ្លអ្នកប្ើប្ស់ ទិញ ចម្អិន និងទទួលទានចំណីអាហារទាំងនោះ។ នៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម ឧស្សាហកម្មទឹកដោះ ឧស្សាហកម្មរុកា្ខ្ប្មាញ់ និងន្សទ សុវត្ថិភាពន្ដី ទឹកសមុទ្ និងខ្យល់គឺសំខាន់
ណស់។ ការប្ើប្ស់គ្ប់ពូជ និងកូនឈើ ជី និងចំណីសត្វដ្លមានសុវត្ថិភាពជួយធានាសុវត្ថិភាពដល់បរិស្ថ្ន។វាក៏ទាមទារឱ្យប្ើទស្សនៈរួមមួយស្តីពីសុវត្ថិភាពចំណីអាហារសម្្ប់ណ្នាំក្នុងដំណើរការន្ការក្ច្ន្ ការច្កចាយនិងការលក់ផងដ្រ។ វាក៏សំខាន់ផងដ្រក្នុងការបង្កើតបទបញ្ញត្តិ និងស្តង់ដនានា ទាក់ទងនឹងវិស្វកម្មស្ន្ទិច(genetic engineering) ការប្ើប្ស់កាំរស្មីសមា្ល្ប់ម្រោគ និងសរជាតិរក្សាគុណភាពចំណីអាហារ និងសម្្ប់អ្នកប្ើប្ស់ដើម្បីទទួលបានចំណ្ះដឹងត្ឹមត្ូវលើចំណុចទាំងន្ះ។វាមានសរៈសំខាន់សម្្ប់អតិថិជនក្នុងការទទួលបានចំណ្ះដឹងអំពីសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ និងអនាម័យហើយជ្ើសរើសអាហារដ្លមានសុវត្ថិភាព និងអនាម័យជាមូលដ្ឋ្នប្ចាំថ។្ង្ ដូច្ន្ះវាចាំបាច់សម្្ប់កុមារ ឬសិស្សក្នុងការរៀនអំពីការអប់រំសុខភាពសិក្សាស្តីពីការចម្លងរោគនិងហានិភ័យផ្ស្ងៗដ្លអាចកើតឡើងគ្ប់ទីកន្ល្ងរវាងផលិតកម្ម និងការទទួលទានអាហារ។ វាក៏សំខាន់ផងដ្រក្នុងការផ្តល់ឱកាសដល់ពួកគ្ក្នុងការរៀនសូត្តាមរយៈ
បទពិសោធន៍ផ្ទ្ល់ ឧទាហរណ៍ ការដំរុក្ខជាតិហូបផ្ល្ដោយប្ើទម្ង់គ្ប់ពូជ ឬកូនឈើ ការចិញ្ចឹមសត្វ ការពិនិត្យ
សង្ក្តរកបរាសិតក្នុងខ្លួនត្ី និងការដើរមើលផ្សារ ឬហាងដោយផ្ទ្ល់។ ការថ្រក្សាសួនចំការដំណំក្នុងសលារៀន
ក៏អាចផ្តល់ឱកាសដល់កុមារ ឬសិស្សដើម្បីរៀន និងលើកកម្ពស់អាហារូបត្ថម្ភផងដ្រ។76ជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាព

អត្ថបទដកស្ង់ ៥.៣៖ អត្្ប្វា៉្ឡង់ន្កង្វះទម្ងន់ ការធាត់លើសទម្ងន់ និងភាពធាត់ខា្ល្ំងរបស់កុមារ និងមនុស្សវ័យជំទង់នៅប្ទ្សកម្ពុជាដ្លមានអាយុពី ៥-១៩ឆ្ន្ំ

នៅព្លដ្លអ្នកក្ឡ្កមើលស្ថ្នភាពអាហារូបត្ថម្ភរបស់ក្ម្ងប្ុស និងក្ម្ងស្ីនៅក្នុងប្ទ្សកម្ពុជាក្នុង
ពាក់កណ្ត្លវ័យកុមារ និងវ័យជំទង់របស់ពួកគ្ដ្លមានអាយុចនោ្ល្ះពី ៥-១៩ឆ្ន្ំ ដោយផ្អ្កលើរបាយការណ៍
អាហារូបត្ថម្ភសកល (https://globalnutritionreport.org/resources/nutrition-profiles/asia/south-eastern-asia/cambodia/) និងទិន្នន័យរបស់វា (https://ncdrisc.org/data-downloads-adiposity-ado.html) បង្ហ្ញឱ្យឃើញថ
ភាគរយន្ក្ម្ងប្ុសដ្លមានកង្វះទម្ងន់មានភាពខ្ពស់សម្្ប់គ្ប់វ័យ ដ្លក្នុងនោះប្ហ្ល ៤០% ន្ពួកគ្
មានកង្វះទម្ងន់នៅអាយុចនោ្ល្ះពី ១១-១៧ឆ្ន្ំ (រូបទី ៥.៧)។ ន្ះបង្ហ្ញឱ្យឃើញថ មនុស្សជាច្ើននៅក្នុងក្ុមអាយុន្ះមានបញ្ហ្នៅក្នុងស្ថ្នភាពអាហារូបត្ថម្ភរបស់ពួកគ្។ ខណៈភាគរយន្ក្ម្ងប្ុសដ្លលើសទម្ងន់មានចំនួនច្ើននៅអាយុចនោ្ល្ះពី ៥-១១ឆ្ន្ំ ហើយវាមានការថយចុះទៅតាមអាយុ។បើប្ៀបធៀបទៅនឹងក្ម្ងប្ុស ក្ម្ងស្ីជាទូទៅបង្ហ្ញថ ភាគរយន្កង្វះទម្ងន់គឺទាប បើទោះបីជាប្ហ្ល
៤០% មានកង្វះទម្ងន់នៅអាយុប្ហ្ល ១០ឆ្ន្ំ ដ្លអាចផ្ទឹមបានទៅនឹងក្ម្ងប្ុស (រូបទី ៥.៨)។ ភាគរយន្ក្ម្ងស្ីដ្លធាត់ខា្ល្ំងមានតិច ដ្លមានប្ហ្លមួយភាគបីន្ក្ម្ងប្ុស។ ផ្អ្កលើការរកឃើញទាំងន្ះទៅលើទម្ងន់រាងកាយទាប ឬខ្ពស់ហួសកម្ិតន្ះបង្ហ្ញឱ្យឃើញថ ស្ថ្នភាពអាហារូបត្ថម្ភហាក់ដូចជា បញ្ហ្ធំចំពោះក្ម្ងប្ុស
ច្ើនជាងចំពោះក្ម្ងស្ី។50.0ធាត់ខា្ល្ំង (Obesity) (BMI>2SD)ប្្វា៉្ឡង់ (%)

40.0
30.0

លើសទម្ងន់ (Overweight) (BMI>1SD)

20.0ខ្វះទម្ងន់ (Underweight) (BMI<1SD)

10.00.0ខ្វះទម្ងន់មធ្យម និងខា្ល្ំង (Moderate and56789 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19

severe underweight) (BMI<2SD)អាយុរូបទី ៥.៧៖ ស្ថ្នភាពអាហារូបត្ថម្ភតាមអាយុ (ក្ម្ងប្ុស ឆ្ន្ំ២០១៦)50
Obesity(BMI>2SD)ធាត់ខា្ល្ំង (Obesity) (BMI>2SD)ប្្វា៉្ឡង់ (%)(%)
Prevalence

40Overweight(BMI>1SD)លើសទម្ងន់ (Overweight) (BMI>1SD)30
20

Underweight(BMI<1SD)ខ្វះទម្ងន់ (Underweight) (BMI<1SD)

10056789 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19ខ្វះទម្ងន់មធ្andយម និsevereងខា្ល្ំង (Moderate andModerate
underweight(BMI<2SD)
severeunderweight) (BMI<2SD)

អាយុAgeរូបទី ៥.៨៖ ស្ថ្នភាពអាហារូបត្ថម្ភតាមអាយុ (ក្ម្ងស្ី ឆ្ន្ំ២០១៦)ជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាព77អត្ថបទដកស្ង់ ៥.៤៖ កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោករបស់អង្គការសហប្ជាជាតិ (UN WFP)កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោករបស់អង្គការសហប្ជាជាតិ (United Nations World Food Programme(UN WFP)) បានឈ្នះរង្វ្ន់ណូប្លសម្្ប់សន្តិភាពក្នុងឆ្ន្ំ២០២០។ ន្ះគឺជាការទទួលស្គ្ល់សមាជិក
របស់ WFP ក្នុងការប្យុទ្ធប្ឆំងនឹងភាពអត់ឃា្ល្ននៅគ្ប់ទិសទីន្ពិភពលោក និងជួយក្លម្អលក្ខខណ្ឌដើម្បីនាំមកនូវសន្តិភាពដល់ប្ជាជននៅព្លពួកគ្ទៅកាន់ទីកន្ល្ងនានានៅលើភពផ្នដីប្សិនបើចាំបាច់ ទោះបី
វាជាតំបន់សង្គ្មក៏ដោយ (https://insight.wfp.org/world-food-programme-chief-pays-tribute-to-front-linestaff-and-partners-after-nobel-peace-prize-fc406608d60)។
នៅប្ទ្សកម្ពុជា កម្មវិធីយុទ្ធសស្ត្ប្ចាំប្ទ្សរបស់កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោក (WFP Cambodia
Country Strategic Programme) ២០១៩-២០២៣ បានចាប់ផ្តើមនៅខ្កុម្ភៈ ឆ្ន្ំ២០១៩។ នៅលើតារាងសង្ខ្បន្ការប្តិបត្តិ បញ្ហ្ប្ឈមនៅក្នុងសន្តិសុខស្បៀងត្ូវបានពិពណ៌នាដូចតទៅ៖ ប្ទ្សកម្ពុជាសម្្ចបាននូវកំណើនស្ដ្ឋកិច្ចប្កបដោយចីរភាពក្នុងរយៈព្លពីរទសវត្សកន្លងមកន្ះ ដោយបានកា្ល្យជាប្ទ្សមានប្ក្ ច់ ណំ លូ មធ្យមកម្តិ ទាបក្នងុ ឆ្ន២ំ្ ០១៦។ ទោះបីជាមានការរើកចម្នើ គួរឱ្យកត់សមា្គល្ ក់ ដោ៏ យ ក៏វសិ មភាពស្ដ្ឋកិច្ចសង្គម និងយ្នឌ័រនៅត្បន្តរារាំងការទទួលបានរបបអាហារមានជីវជាតិ។ សន្តិសុខស្បៀង និងអាហារូបត្ថម្ភប្ឈមនឹងបញ្ហ្ដ្លបណ្ត្លមកពីព្ឹត្តិការណ៍ច្ដន្យ ការផ្ល្ស់ប្តូរបរិស្ថ្នស្បៀងអាហារឆប់រហ័ស
និងភាពគ្ម្នប្សិទ្ធភាពនៅក្នុងប្ព័ន្ធស្បៀងអាហារ។ (https://docs.wfp.org/api/documents/WFP-0000112436/download/?_ga=2.261728648.484506432.1604280209-264903587.1595213932)

៣ លំហត់ប្រណ និងសុខភាព
ការធ្វើលំហាត់ប្ណជំរុញការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍសរើរាង្គកុមារ និងផ្តល់អត្ថប្យោជន៍ដល់សុខភាពរបស់ពួកគ្។ ការរំញោចដល់ក្បាលឆ្អឹងដ្លជាលទ្ធផលន្ការធ្វើលំហាត់ប្ ណជួយជំរុញដល់ការលូតលាស់ឆ្អឹង។
លំហាត់ប្ណសមល្មម រាប់បញ្ចូលទាំងការកន្ត្ក់សច់ដុំដូចជា ការហ្វឹកហាត់សច់ដុំ ការពង្ីកសច់ដុំ និងការ
ធ្វើឱ្យសច់ដុំរឹងមាំ។ ការធ្វើលំហាត់ប្ណតាមប្បអាអ្រ៉ូប៊ិក (Aerobic exercise) ដ្លបញ្ជូនអុកសុីស្នពាសព្ញរាងកាយដូចជា ការដើរ និងហ្លទឹក ជួយពង្ឹងប្ះដូង និងសួត ហើយជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យន្ជំងឺដ្លទាក់ទង
នឹងរបៀបរស់នៅ។ លំហាត់ប្ណដ្លធ្វើឱ្យប្សើរឡើងនូវភាពបត់ប្នដូចជា ការលាតសន្ធឹងអាចបង្កើនចលនា
សនា្ល្ក់ដ្លជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យន្ការរងរបួស (រូបទី ៥.៩)។ភាពអសកម្មន្រាងកាយអាចបណ្ត្លឱ្យមានជំងឺដ្លទាក់ទងនឹងរបៀបរស់នៅដូចជា ភាពធាត់ខា្ល្ំង សរស្ឈាមរឹង/ក្ិន និងជំងឺទឹកនោមផ្អ្ម។ នៅប្ទ្សកម្ពុជា ខណៈកុមារមួយចំនួនមានភាពសកម្មរាងកាយខា្ល្ំងយ៉្ងហោចណស់ ៦០នាទី ក្នុងមួយថ្ង្ក្នុងអំឡុងព្ល ៥ថ្ង្ ឬច្ើនជាងន្ះក៏ដោយ ក៏កុមារភាគច្ើនមិនសូវសកម្មដ្រ (រូបទី ៥.១០និង ៥.១១)។12 ឧទាហរណ៍ ជិត ៤០% ន្កុមារបាននិយយថ ពួកគ្គ្ម្នភាពសកម្មផ្ន្ករាងកាយ (physically active)ឱ្យបានយ៉្ងហោចណស់ ៦០នាទី ក្នុងមួយថ្ង្ ក្នុងអំឡុងព្ល ៧ថ្ង្ បន្តបនា្ទ្ប់នោះទ្ ខណៈប្មាណប្ហ្ល ៣៥-៤៣%មិនបានចូលរៀនថ្ន្ក់អប់រំកាយទាល់ត្សោះក្នុងមួយសបា្ត្ហ៍។ ការពិតដ្លថ្ន្ក់អប់រំកាយមិនសូវដំណើរការបង្កជាបញ្ហ្ប្ឈមដល់ការធានាឱ្យកុមារទទួលបានទមា្ល្ប់ហាត់ប្ណនៅប្ទ្សកម្ពុជា។ របៀបរស់នៅមានភាពផ្ស្ងៗគ្ន្ពីកុមារមា្ន្ក់ទៅកុមារមា្ន្ក់ទៀត ហើយវាសំខាន់ណស់ដ្លកុមារគួរជ្ើសរើសពីចំណមលំហាត់ប្ណផ្ស្ងៗទាំងនោះនូវលំហាត់ប្ណដ្លសមស្បសម្្ប់ពួកគ្ ហើយព្ញចិត្តនឹងធ្វើវា។ ការធ្វើដូច្ន្ះពួកគ្គួរត្បញ្ចូលនូវសកម្មភាពនានាដ្លធ្វើឱ្យប្សើរឡើងនូវកមា្ល្ំងសច់ដុំ និងសកម្មភាពក្្យធ្វើលំហាត់ប្ណដ្លធ្វើឱ្យប្សើរឡើងនូវភាពបត់ប្នរាងកាយដើម្បីបង្ក្រការរងរបួស។ គួរមានការយកចិត្តទុកដក់ថ្ទាំដើម្បីចៀសវាងការធ្វើលំហាត់ប្ណហួសហ្តុ
ពីព្ះវាអាចបណ្ត្លឱ្យមានរងរបួសដ្លអាចរារាំងដល់ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារ។78ជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាពការធ្វើលំហាត់ប្ណតាមប្បអាអ្រ៉ូប៊ិកលំហាត់ប្ណដ្លនាំឱ្យអ្នកប្កញើស និងលំហាត់ប្ណពាក់ព័ន្ធនឹងការដកដង្ហើមច្ញ និងចូលក្នុងរយៈព្ល ៣០នាទី ៣ដង ក្នុងមួយសបា្ត្ហ៍ការធ្វើលំហាត់ប្ណកមា្ល្ំងសច់ដុំ

លំហាត់ប្ណផ្ស្ងៗដូចជា ការឈរលើចុងជើង ការអង្គុយងើប និងការអាវ៉ង់ ដល់កម្ិតសន្ធឹងមួយដ្លមិនធ្វើឱ្យមានការប្ទាញ

ការធ្វើលំហាត់ប្ណបត់ប្នសន្ធឹងផ្ន្កន្ដងខ្លួនដោយគ្ម្នការទប់ ឈប់នៅកន្ល្ងដ្លពួកគ្អាចលាតដល់ និងដកដង្ហើមវ្ងៗ
រូបទី ៥.៩៖ ឧទាហរណ៍នានាន្សកម្មភាពរាងកាយដើម្បីកសងសុខភាព(%)

50ថ្ន្ក់ជាតិ40តំបន់ដច់ស្យល30ទីប្ជុំជន201000ថ្ង្១ថ្ង្២ថ្ង្៣ថ្ង្៤ថ្ង្៥ថ្ង្៦ថ្ង្៧ថ្ង្

រូបទី ៥.១០៖ ចំនួនថ្ង្ដ្លមានសកម្មភាពរាងកាយប្ចាំថ្ង្ សរុប ≥៦០នាទី ក្នុងអំឡុងព្ល ៧ថ្ង្បន្តបនា្ទ្ប់
ជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាព

79

(%)

50
ថ្ន្ក់ជាតិ40តំបន់ដច់ស្យល30ទីប្ជុំជន201000ថ្ង្១ថ្ង្២ថ្ង្

៣ថ្ង្៤ថ្ង្៥ថ្ង្ ឬច្ើនជាងន្ះ

ប្ភព៖ ការសិក្សាសកល ឆ្ន្ំ២០១៣ ផ្អ្កលើលទ្ធផលន្ការសិក្សាស្ទង់មតិអំពីសុខភាពសិស្ស
ការស្ទង់មតិដោយប្ើប្ស់សៀវភៅកូដសធារណៈនៅប្ទ្សកម្ពុជា (https://extranet.who.int/ncdsmicrodata/index.php/catalog/220)រូបទី ៥.១០៖ ចំនួនថ្ង្ដ្លមានសកម្មភាពរាងកាយប្ចាំថ្ង្ សរុប ≥៦០នាទី ក្នុងអំឡុងព្ល ៧ថ្ង្បន្តបនា្ទ្ប់៤ ការសម្រ្រក/ការទទួលទានដំណ្រក និងសុខភាពការទទួលទានដំណ្កមិនត្ឹមត្ជួយបុគ្គលឱ្យរួចផុតពីភាពអស់កមា្ល្ំងដ្លបណ្ត្លមកពីសកម្មភាពផ្ស្ងៗដ្ល
ពួកគ្បានធ្វើនៅព្លថ្ង្ប៉ុណ្ណ្ះទ្ ប៉ុន្ត្វាក៏ជួយលើកកម្ពស់ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារផងដ្រ។ ជាពិស្ស
អរម៉ូនលូតលាស់ដ្លផលិតក្នុងព្លទទួលទានដំណ្ក ជួយជួសជុលជាលិកាដ្លខូច និងលើកកម្ពស់ការលូតលាស់
របស់កុមារ។ការទទួលទានដំណ្កគឺជាផ្ន្កមួយន្ទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅ ហើយការទទួលទានដំណ្កដ្លល្អគឺជាផលិតផល
ន្លំនាំទទួលទានដំណ្កបានទៀងទាត់។ មនុស្សយើងមាននាឡិការាងកាយ (body clock) ដ្លមិនត្ឹមត្
កំណត់ព្លវ្លាន្ការទទួលទានដំណ្កប៉ុណ្ណ្ះទ្ ប៉ុន្ត្ថ្មទាំងគ្ប់គ្ងការបញ្ច្ញអរម៉ូន និងសកម្មភាពសរើរវិទ្យា
ដទ្ទៀតជាមុនដើម្បីរៀបចំសម្្ប់ការទទួលទានដំណ្ករបស់បុគ្គលផងដ្រ។ ការរក្សាម៉្ងទៀងទាត់ជួយឱ្យនាឡិការាងកាយរបស់បុគ្គលធ្វើការបានត្ឹមត្ូវ និងសម្បសម្ួលដល់ការទទួលទានដំណ្ក។
ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ នៅក្នុងជីវិតសម័យទំនើបការប្ើប្ស់ឧបករណ៍អ្ឡិចត្ូនិចដូចជា ស្ម្តហ្វូន និងកុំព្យូទ័រកំពុងកើនឡើង។ ពន្លឺពណ៌ខៀវ (Blue light) ឬពន្លឺខា្ល្ំងពីស្ម្តហ្វូន ឬកុំព្យូទ័រ មុនព្លចូលទទួលទានដំណ្ក
ត្ូវបានគ្ចាត់ទុកថប៉ះពាល់ដល់គុណភាពន្ការទទួលទានដំណ្ក និងចង្វ្ក់ន្ការទទួលទានដំណ្កតាមប្បអវិជ្ជមាន។ ដើម្បីបង្កើនគុណភាពន្ការទទួលទានដំណ្ក បុគ្គលគួរត្មានគោលដៅធ្វើលំហាត់ប្ណឱ្យបានត្ឹមត្ូវនៅព្លថ្ង្ រក្សាតុល្យភាពរបបអាហារត្ឹមត្ូវ និងធ្វើអ្វីៗដ្លធ្វើឱ្យរាងកាយរបស់ពួកគ្ធូរស្បើយដូចជា ការលាតសន្ធឹង
បន្តឹងសច់ដុំ (stretching) និងចៀសវាងប្ើឧបករណ៍អ្ឡិចត្ូនិចដ្លរំញោចខួរក្បាលមុនព្លចូលទទួលទានដំណ្ក។៥ ទមា្ល្រប់សុខភាពរបស់មនុស្រសព្រញវ័យ និងអាយុសង្រឃឹមរស់ (Life Expectancy)រហូតមកដល់ព្លន្ះយើងបានពិនិត្យមើលទំនាក់ទំនងរវាងទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅ និងការលូតលាស់/ការអភិវឌ្ឍនិងសុខភាពដោយផ្ត្តលើការធ្វើលំហាត់ប្ណ របបអាហារ/អាហារូបត្ថម្ភ និងការទទួលទានដំណ្ក/ការសម្្ក។ឥឡូវយើងនឹងក្ឡ្កមើលការសិក្សាកន្លងមកដើម្បីដឹងថ តើទមា្ល្ប់ឬរបៀបរស់នៅប្បណដ្លមានឥទ្ធិពលលើសុខភាព និងអាយុសង្ឃឹមរស់របស់យើង។ ពាក្យថ «ទមា្ល្ប់សុខភាព» នៅទីន្ះសំដៅទៅលើរបៀបរស់នៅដ្លត្ូវបានគ្ចាត់ទុកថមានទំនាក់ទំនងជាមួយសុខភាព។ នៅក្នុងការសិក្សាដ្លបានផ្តួចផ្តើមឡើងក្នុងឆ្ន្ំ១៩៦៥ ដោយប្្សស្លូវ80ជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាព

និងក្ុម (Breslow, L., et al)13,14 បានស្ទ្បស្ទង់មតិប្ជាជនចំនួន ៧ 000នាក់ នៅក្ុងអាឡាមីដ រដ្ឋកាលីហ្វ័រញា៉្ប្ទ្សសហរដ្ឋអាម្រិកលើការអនុវត្តសុខភាព និងកម្ិតសុខភាពរាងកាយផ្ស្ងៗ រហូតរកឱ្យឃើញថមានការអនុវត្តសុខភាពចំនួន ៧យ៉្ង ដ្លទាក់ទងខា្ល្ំងទៅនឹងកម្ិតសុខភាពរាងកាយ។ បើប្ៀបធៀប បុរសអាយុ ៤៥ឆ្ន្ំ
ដ្លអនុវត្តសុខភាពបានពី ៦-៧ចំណុច ន្ការអនុវត្តសុខភាពទាំង ៧ន្ះ ជាមួយនឹងបុរសអាយុ ៤៥ឆ្ន្ំ មា្ន្ក់ទៀត
ដ្លអនុវត្តបានត្ឹមត្ ០-៣ចំណុច ក្នុងចំណម ៧ន្ះ បានបង្ហ្ញឱ្យឃើញថពួកគ្ទាំងពីរនាក់មានគមា្ល្តអាយុសង្ឃឹមរស់ប្មាណ ១១ឆ្ន្ំ។ ន្ះគឺជាការសិក្សាដំបូងបង្អស់ដ្លបង្ហ្ញថទមា្ល្ប់សុខភាពរបស់បុគ្គលមានឥទ្ធិពលលើ
សុខភាពរបស់ពួកគ្។
ទមា្ល្ប់សុខភាពទាំងប្្ំពីរដ្លត្ូវបានកំណត់ដោយប្្សស្លូវ និងក្ុម (Breslow, L., et al)13,14 មានដូចខាងក្្ម៖
១. ទទួលទានដំណ្កឱ្យបាន ៧-៨ម៉្ង នៅព្លយប់ជាទៀងទាត់
២. ទទួលទានអាហារព្លព្ឹកស្ទើរត្រៀងរាល់ថ្ង្
៣. ទទួលទានអាហារសម្ន់នៅចនោ្ល្ះព្លទទួលទានអាហារ ១ដងក្នុងមួយថ្ង្ ឬម្តងមា្ក្ល
៤. មិនទមា្ល្ប់ផឹកគ្ឿងស្វឹងជាប្ចាំ ឬផឹកម្តង ៤ចំណុះ ឬតិចជាងន្ះ
៥. មិនទមា្ល្ប់ជក់បារើជាប្ចាំ
៦. អនុវត្តសកម្មភាពរាងកាយពីកម្ិតមធ្យមទៅកម្ិតខា្ល្ំងកា្ល្*1 ឱ្យបានញឹកញាប់ និង
៧. រក្សាទម្ងន់សមស្ប* 2*1សកម្មភាពកីឡាខា្ល្ំងកា្ល្មានដូចជា ការដើរផ្លូវឆ្ង្យ ការប្មាញ់សត្វ លំហាត់កាយវប្បកម្ម ការថ្សួនជាដើម
*2សន្ទស្សន៍មា៉្សរាងកាយ (BMI)ស្ថិតនៅចនោ្ល្ះប្ហ្ល ២២ (សូមមើលជំពូកទី ៦)ទំនាក់ទនំ ងន្ទមា្លប្ ស់ ខុ ភាព និងសុខភាពត្វូ បានគ្រកឃើញនៅក្នងុ បន្សផំ ស្ ង្ ៗគ្ន។្ ឧទាហរណ៍នៅក្នងុ ការសិកសា
្ 15ដ្លបានពិនិត្យមើលកតា្ត្របៀបរស់នៅចំនួន ៥ ត្ូវបានអ្នកស្្វជ្្វបានរកឃើញថអ្នកដ្លប្កាន់ខា្ជ្ប់បានច្ើនចំណុចក្នុងកតា្ត្ទាំងនោះគឺ មិនដ្លជក់បារើ សកម្មភាពរាងកាយ ≥៣,៥ម៉្ង/សបា្ត្ហ៍ ជាមួយនឹងសកម្មភាពកីឡាពីកម្ិតមធ្យម
ទៅខា្ល្ំងកា្ល្ គុណភាពន្របបអាហារខ្ពស់ (ឧទាហរណ៍ របបអាហារដ្លសម្បូរទៅដោយគ្្ប់ធញ្ញជាតិ គ្្ប់សណ្ត្ក
ក្ុមបន្ល្មានកួរវ្ង និងបន្ល្នានា ហើយមានតិចតួចបំផុតនូវ ក្ុមសច់ពណ៌ក្ហម ឬសច់ក្ច្ន្ គ្្ប់ធញ្ញជាតិចម្្ញ់ភ្សជ្ជៈមានជាតិស្ករ និងសូដ្យូម) ការទទួលទានជាតិអាល់កុលក្នុងកម្ិតមធ្យមពី ៥-១៥ក្្ម/ថ្ង្សម្្ប់ស្ត្ី ឬ ៥-៣០ក្្ម/ថ្ង្សម្្ប់បុរស និងស្ថិតក្នុងកម្ិតទម្ងន់ធម្មតា (សន្ទស្សន៍មា៉្សរាងកាយ <២៥) មានអាយុសង្ឃឹមរស់វ្ងជាងមុនចាប់
ពីអាយុ ៥០ឆ្ន្ំ ទៅដោយគ្ម្នជំងឺទឹកនោមផ្អ្ម ជំងឺសរស្ឈាមប្ះដូង និងជំងឺមហារើក។
ការសិក្សាកន្លងមកបានបង្ហ្ញថ ទមា្ល្ប់ក្នុងការរស់នៅដូចជា ការហាត់ប្ណ របបអាហារ ការជក់បារើ ការប្ើប្ស់
គ្ឿងស្វឹង និងការគ្ប់គ្ងទម្ងន់ ជាកតា្ត្សំខាន់ដ្លមានឥទ្ធិពលលើទមា្ល្ប់សុខភាព។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ
ទមា្ល្ប់សុខភាពទទួលការជះឥទ្ធិពលពីសង្គម និងវប្បធម៌ ហើយវាក៏សំខាន់ណស់ដ្រ ដ្លប្ទ្សកម្ពុជាគួរត្ប្កាន់យក
ទមា្ល្ប់សុខភាពដ្លមានឫសគល់ពីក្នុងសង្គម និងវប្បធម៌របស់ខ្លួនផ្ទ្ល់។ ជាពិស្សដើម្បីលើកកម្ពស់ការអប់រំសុខភាព
សិក្សា វាចាំបាច់ត្ូវបញ្ជ្ក់ឱ្យបានច្បាស់ថ តើទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅ និងសកម្មភាពរស់នៅប្ចាំថ្ង្មានទំនាក់ទំនងយ៉្ង
ដូចម្ត្ចជាមួយសុខភាព ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់យុវជននៅក្នុងប្ទ្សកម្ពុជា។

ជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាព81លំហត់សម្រ្រប់ការគិត និងការស្រ្រវជ្រ្រវបន្ថ្រម[៥-១] រាយឈ្ម្ះល្ប្ងកំសន្តឱ្យបានច្ើនប្ភ្ទ ដ្លមានទំនាក់ទំនងនឹងភាពសកម្មរាងកាយរបស់កុមារ។
[៥-២] ចូរគិតពីអ្វីដ្លគ្ូបង្ៀនអាចធ្វើបានដើម្បីប្កដថ ព្លល្ងកំសន្តរបស់កុមារមានភាពសកម្មផ្ន្ក
រាងកាយ។[៥-៣] ធ្វកាើ រស្វ្ ជ្វ្ លើចណំ អាី ហារនៅក្នងុ ប្ទស្ កម្ពជាុ ដ្លអាចបង្កឱយ្ មានប្តកិ ម្មអាឡ្សចីុ ណំ អាី ហារ(សូមមើលអត្ថបទដកស្ង់ ៥.២៖ ប្តិកម្មអាឡ្សុីចំណីអាហារ)។[៥-៤] រំលឹក និងសរស្រនូវអ្វីដ្លអ្នកបានទទួលទានក្នុងរយៈព្លពីរបីថ្ង្កន្លងមកន្ះ ហើយពិភាក្សាជាមួយ
អ្នកដទ្ថ តើអ្នកកំពុងរក្សារបបអាហារដ្លមានតុល្យភាពល្អដោយផ្អ្កលើប្ភ្ទផ្ស្ងៗន្អាហារល្អឬទ្ ដោយប្ើសជីអាហារកម្ពុជា (រូបទី ៥.៥) និងសរគន្លឹះសំខាន់ៗចំនួនប្្ំពីរ (រូបទី ៥.៦)ជាឯកសរយោង។ ប្សិនបើរបបអាហាររបស់អ្នកមានការខ្វះខាតលើអាហារជាក់លាក់ណមួយ ចូរគិតថ តើអ្នកគួរទទួលទានអ្វីដើម្បីបន្ថ្មវា។[៥-៥] ចូរសកសួរទៅមនុសស្ ចាស់(ប្ជាជនកម្ពជាុ មានអាយុសង្ឃមឹ រស់ជាមធ្យមប្ហល្ ៦៩ឆ្ន)ំ្ ដ្លសកម្មនិងមានសុខភាពល្អគ្ម្នជំងឺអ្វីធំដុំ អំពីទមា្ល្ប់សុខភាព ដ្លពួកគត់កំពុងធ្វើដើម្បីរក្សានូវជីវិតប្ចាំថ្ង្
របស់ពួកគត់ (ដូចជា របបអាហារ សកម្មភាពរាងកាយ ការជក់បារើ ការប្ើប្ស់គ្ឿងស្វឹង និងទមា្ល្ប់បំបាត់ភាពតានតឹងជាដើម)។[៥-៦] កំណត់ឥរិយបថរបៀបរស់នៅមិនល្អដល់សុខភាពរបស់មនុស្សជុំវិញខ្លួនអ្នក ហើយគិតពីអ្វីដ្លត្ូវធ្វើ
ដើម្បីជួយពួកគ្ផ្ល្ស់ប្តូរឥរិយបថនោះ។[៥-៧] ពិនតិ យ្ មើលទមា្លប្ រ់ បៀបរស់នៅរបស់អក្ន ដោយប្តាើ រាងត្តួ ពិនតិ យ្ ក្នងុ តារាងទី ៥.៣។ ផ្អក្ លើលទ្ធផល
សូមពិនិត្យមើលទមា្ល្ប់រស់នៅរបស់អ្នកដោយលើកឧទាហរណ៍ចង្វ្ក់សកម្មភាពល្អ និង មិនល្អន្ជីវិត
ប្ចាំថ្ង្ (រូបទី ៥.២)។82ជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាព

តារាងទី ៥.៣៖ តារាងត្ួតពិនិត្យទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅ
បញ្ជីរាយសកម្មភាព/កាលបរិច្ឆ្ទតើអក្ន ក្ក្ ពីដណ
ំក្ នៅម៉ង្ ប៉នាុ ន្្ម ?

(សម្្ក/ទទួលទានដំណ្ក)តើអ្នកក្្កពីទទួលទានដំណ្កមាន

អារម្មណ៍ស្ស់ថ្ល្ដ្រឬទ្? (សម្្ក/ទទួលទានដំណ្ក)តើអ្នកទទួលទានដំណ្កបានប៉ុនា្ម្ន

ម៉្ង? (សម្្ក/ទទួលទានដំណ្ក)តើអ្នកទទួលទានអាហារព្លព្ឹក
ដ្រឬទ្?

តើអ្នកបានបនោ្ទ្របង់ដ្រឬទ្?
(របបអាហារ)តើអក្ន ល្ងកីឡា ឬលំហាត់បណ្ ផ្សង្ ៗរយៈព្លប៉ុនា្ម្ននៅថ្ង្សួរសំណួរន្ះ?
(លំហាត់ប្ណ)/23/08/2021/)

(/)

(/)

(/)

(/)

(/(ច័ន្ទ)

()

()

ម៉ង
្ :6

ម៉្ង:

ម៉្ង:

ម៉្ង:

ម៉្ង:

ម៉្ង:

ម៉្ង:

ម៉្ង:

នាទី: 30

នាទី:

នាទី:

នាទី:

នាទី:

នាទី:

នាទី:

នាទី:

បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាសទ្8 ម៉្ងទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ម៉្ងម៉្ងម៉្ងម៉្ងម៉្ងម៉្ងម៉្ងបាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាសទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ទ្

ទ្

បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាសទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ទ្

ទ្90 នាទីនាទីនាទីនាទីនាទីនាទីនាទីនាទី60 នាទីនាទីនាទីនាទីនាទី

នាទីនាទីនាទី

តើអ្នកចំណយព្លប៉ុនា្ម្ន ក្នុងការដើរទៅ និងមកពីសលារៀន ឬធ្វើលំហាត់ប្ណងយៗ?
(លំហាត់ប្ណ)តើអ្នកទទួលទានអាហារទៀងទាត់ព្ល
វ្លាដ្រឬទ្?(របបអាហារ)តើអ្នកបានទទួលទានអាហារសម្ន់ដ្រ
ឬទ្?(របបអាហារ)តើអ្នកបានប្ើស្ម្តហ្វូនមុនព្លចូល

បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាសទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ទ្

ទ្បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាសទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ទ្

បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាសទទួលទានដំណ្កដ្រឬទ្? (សម្្ក/ទទួលទានដំណ្ក)តើអ្នកបានធ្វើអ្វីខ្លះដើម្បីជួយសម្ួលការទទួលទានដំណ្កដូចជា លាតសន្ធឹងបន្តឹងសច់ដុំ និងងូតទឹកដ្រឬទ្?
(សម្្ក/ទទួលទានដំណ្ក)តើអ្នកចូលទទួលទានដំណ្កនៅម៉្ងប៉ុនា្ម្ន? (សម្្ក/ទទួលទានដំណ្ក)ទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ទ្បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាស បាទ/ចាសទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ទ្ម៉ង
្ : 21 ម៉ង
្ :

ម៉ង
្ :

ម៉ង
្ :

ម៉ង
្ :

ម៉ង
្ :

ម៉ង
្ :

ម៉ង
្ :

នាទី: 30 នាទី:

នាទី:

នាទី:

នាទី:

នាទី:

នាទី:

នាទី:

ជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាព83ឯកសរយោង៖1.

Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology. Why is the use of various body movements important?
Childhood Exercise Guidelines. 2012https://www.mext.go.jp/component/a_menu/sports/detail/__icsFiles/afieldfile/2012/05/11/1319748_4_1.pdf

2. Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology. Characteristics and important challenges in children for different
developmental stages.
https://www.mext.go.jp/b_menu/shingi/chousa/shotou/053/gaiyou/attach/1283165.htm
3. Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology. Exercises that produce a range of body movements (plays)
https://www.mext.go.jp/a_menu/sports/jyujitsu/__icsFiles/afieldfile/2009/12/28/1247477_1.pdf
4. Miyashita M., et al.: Pediatric sports medicine, Nankodo, 1986 [Japanese]
5. Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology. Learning materials on eating habits (for 5th and 6th graders)Think about your eating habits: Keeping physically and mentally healthy every day.
https://www.mext.go.jp/a_menu/shotou/eiyou/06050810/001.pdf
6. Oku T, Yamada K: Basic learning of biochemistry. Rev. Ver. 2. Nankodo, Tokyo. 2014
7.

Oku T, Yamada K: Basic learning of biochemistry. Rev. Ver. 3. Nankodo, Tokyo. 20198. Oku T, Shibata K. s.b. National Institute of Health and Nutrition, Incorporated Administrative Agency. Basic nutrition. Rev. Ver. 3.
Nankodo, Tokyo. 2010
9. British Columbia Health LinkBC. The Benefits of Eating Together For Children and Families.
https://www.healthlinkbc.ca/healthy-eating/eating-together#:~:text=People%20of%20all%20ages%20eat,and%20how%20to%20«communicate%20better.
10. Hammons AJ., Fiese BH. Is frequency of shared family meals related to the nutritional health of children and adolescents?
Pediatrics. 127(6), e1565-e1574. 2011.
https://pediatrics.aappublications.org/content/127/6/e1565
11. Federation for International Development Relief. Development of recommended dietary allowance and food-based dietaryguidelines for school-aged children in Cambodia. 2017.
http://www.fao.org/3/I9704EN/i9704en.pdf
12. Preventive Medicine Department Ministry of Health. GLOBAL SCHOOL BASED STUDENT HEALTH SURVEY (GSHS)
CAMBODIA, 2013 COUNTRY REPORT 2014.
https://extranet.who.int/ncdsmicrodata/index.php/catalog/220/related_materials
13. Belloc NB, Breslow L.: Relationship of physical health status and health practices. Prev Med. 1(3):409-21.1972.
14. Breslow L, Enstrom JE.: Persistence of health habits and their relationship to mortaliy. Prev Med. 9(4):469-483.1980.
15. Li Y, Schoufour J, Wang DD. et al. Healthy lifestyle and life expectancy free of cancer, cardiovascular disease, and type 2
diabetes: prospective cohort study. British Medical Journal 2020;368:l6669 doi: 10.1136/bmj.l6669

84ជំពូកទី ៥៖ របៀបរស់នៅ និងសុខភាព