១.១.២. លក្ខណៈផ្លូវភ្ទបនា្ទ្ប់បន្សំ 2អំឡុងព្លវ័យជំទង់ដំណក់កាលទីពីរ (អាយុ ១៥-១៩ឆ្ន្ំ) មនុស្សមា្ន្ក់ទទួលបានការអភិវឌ្ឍ និងភាពចាស់ទុំខាង
ផ្លូវភ្ទ (sexual development and maturation) បនា្ទ្ប់ពីកំណើនន្ការលូតលាស់នៅពាក់កណ្ត្លន្វ័យជំទង់
ដំបូង។ ការលូតលាស់រាងកាយ និងភាពចាស់ទុំខាងផ្លូវភ្ទ (sexual maturation) ត្ូវបានគ្ផ្អ្កលើយន្តការផ្ស្ងៗ
ពីគ្ន្ពីមនុស្សមា្ន្ក់ទៅមនុស្សមា្ន្ក់។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ នៅព្លអ្នកគិតដល់ការចាប់ផ្តើមន្ការមករដូវដ្ល
តំណងឱ្យភាពចាស់ទុំខាងផ្លូវភ្ទចំពោះក្ម្ងស្ី មនុស្សមា្ន្ក់មិនបានដឹងខ្លួនចាប់ផ្តើមមករដូវទ្រហូតដល់នាងឈាន
ដល់កម្ិតជាក់លាក់មួយន្ការលូតលាស់រាងកាយ (សូមមើលអត្ថបទដកស្ង់ ១១.១៖ កតា្ត្នានាដ្លរួមចំណ្កដល់
ការចាប់ផ្តើមមករដូវ និងផលប៉ះពាល់សុខភាពន្អាយុមករដូវដំបូង)។
តារាងទី ១១.១៖ ការលូតលាស់ផ្ន្ករាងកាយ បញ្ញ្ សង្គម និងផ្លូវចិត្តរបស់យុវវ័យ 1ការប្្ប្ួលរបស់មនុស្សវ័យជំទង់ក្នុងដំណក់កាលដំបូង (អាយុ 10-14ឆ្ន្ំ) ការប្្ប្ួលរាងកាយ ការប្្ប្ួលផ្ន្កបញ្ញ្ សង្គម និងផ្លូវចិត្ត ចាប់ផ្តើមព្ញវ័យ (ជាធម្មតាអាយុពី 8-14ឆ្ន្ំ ការស្គ្ល់រូបរាងខ្លួនឯង និងការឱ្យតម្ល្ខ្លួនឯងទាប

ចំពោះស្ត្ី) អារម្មណ៍អៀនខា្ម្ស ឬមិនស្ួលក្នុងចិត្តទាក់ទងនឹងការ មានសច់ដុំ និងកំណើនលូតលាស់ ការមករដូវ និងការលូតលាស់សុដន់ (ស្ត្ី) ការផ្ល្ស់ប្តូរសំឡ្ង និងការដុះពុកមាត់ (បុរស)ប្្ប្ួលរាងកាយ ងយរងសមា្ព្ធពីមិត្តភក្តិ (ឥទ្ធិពលពីមិត្តភក្តិនិងអ្នក
ដ្លអាយុស្បាលគ្ន្) កើនសមត្ថភាពក្នុងការចូលរួមគិតអរូបី និងវិបស្សនា ច្ើនផ្ត្តលើបច្ចុប្បន្នជាជាងអនាគត

ការប្្ប្ួលរបស់មនុស្សវ័យជំទង់ក្នុងដំណក់កាលចុងក្្យ (អាយុ 15-19ឆ្ន្ំ) ការប្្ប្ួលរាងកាយ ការប្្ប្ួលផ្ន្កបញ្ញ្ សង្គម និងផ្លូវចិត្ត បន្តការលូតលាស់រាងកាយជាពិស្សចំពោះបុរស បង្កើនឯករាជ្យភាព និងអារម្មណ៍ថឈ្នះជានិច្ច ចូលចិត្តស្វ្ងរកអ្វីដ្លថ្មីហើយប្ល្ក និងបទពិសោធន៍
ផ្ស្ងៗគ្ន្ បង្កើនចំណប់អារម្មណ៍លើមិត្តភាពភ្ទផ្ទុយនឹង
ទំនាក់ទំនងស្ន្ហា បន្តការក្លម្អការគិតប្បអរូបី និងវិបសនា ធ្វើឱ្យប្សើរឡើងនូវការសម្្ចចិត្ត ការត្ិះរិះពិចារណ
ជំនាញផ្នការ និងការអភិវឌ្ឍសីលធម៌

ប្ភព៖ Skolnik R. Global Health 101 Third Edition. Jones & Bartlett Learning, 2016
(Kihara M and Kihara M, Trans., and Ed. Gurobaru herusu: Sekai no kenko to taishosenryaku no saishin doko
[Global Health: Latest Trends in” World’s Health and Health Strategies]. Medical Science International, 2017).

ការផ្ល្ស់ប្តូរដ្លជាតួតំណងច្ើនបំផុតអំឡុងព្លអភិវឌ្ឍន៍ផ្លូវភ្ទរបស់យុវវ័យគឺការចាប់ផ្តើមន្ការមករដូវ (onsetof menstruation) ចំពោះក្ម្ងស្ី និងការចាប់ផ្តើមមានទឹកកាម (spermarche) ចំពោះក្ម្ងប្ុស។ ការកើតឡើងន្
ភាពចាស់ទុំផ្លូវភ្ទទាំងន្ះគឺបណ្ត្លមកពីសកម្មភាពរបស់អរម៉ូនផ្លូវភ្ទ។ ប៉ុន្ត្ក៏មានការផ្ល្ស់ប្តូរផ្ស្ងទៀតដ្រ
ដូចជា ការលូតលាស់រោម ការផ្ល្ស់ប្តូរសំឡ្ង និងការរើកសុដន់។ ការប្្ប្ួលទាំងន្ះសំដៅលើលក្ខណៈផ្លូវភ្ទ
បនា្ទ្ប់បន្សំ។ ដោយសរការល្ចច្ញនូវលក្ខណៈផ្លូវភ្ទបនា្ទ្ប់បន្សំគឺជាលក្ខណៈពិស្សមួយក្នុងចំណមលក្ខណៈ
190ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

ពិស្សបំផុតរបស់យុវវ័យជាទូទៅសំដៅលើអាយុចនោ្ល្ះពី ១៥-១៩ឆ្ន្ំ ជា «យុវវ័យ»។ នៅវ័យជំទង់ដំណក់កាលទីពីរ
ការអភិវឌ្ឍន្លក្ខណៈផ្លូវភ្ទបនា្ទ្ប់បន្សំគឺស្ទើរត្ព្ញល្ញ ពីព្ះមនុស្សព្ញវ័យជិតឈានដល់ភាពចាស់ទុំ
ខាងផ្លូវភ្ទ ហើយការលូតលាស់រាងកាយរបស់ពួកគ្គឺស្ទើរត្ជាមនុស្សព្ញវ័យទៅហើយ។
កំណើនការលូតលាស់របស់មនុស្សព្ញវ័យ (adolescent growth spurt) (ការលូតកម្ពស់យ៉្ងរហ័សក្នុងវ័យ
ជំទង់) និងលក្ខណៈផ្លូវភ្ទបនា្ទ្ប់បន្សំមិនម្នជាករណីច្ដន្យទ្ ប៉ុន្ត្ត្ូវបានរៀបចំតាមលំដប់ដោយតាមកម្មវិធី
កំណត់របស់ស្ន។
អត្ថបទដកស្ង់ ១១.១៖ កតា្ត្នានាដ្លរួមចំណ្កដល់ការចាប់ផ្តើមន្ការមករដូវ និងផលវិបាកសុខភាព
ន្អាយុមករដូវដំបូង

អាយុចាប់ផ្តើមមករដូវដំបូងបណ្ត្លមកពីកតា្ត្តំណពូជ និងបរិស្ថ្នដ្លទាក់ទងគ្ន្យ៉្ងសំញាុ្ំ។ នៅដើម
សតវត្សរ៍ទី ១៩ ភាពព្ញវ័យខាងរាងកាយរបស់ក្ម្ងស្ីត្ូវបានគ្ចាត់ទុកថទទួលឥទ្ធិពលពីអាកាសធាតុ
(ជាពិសស្ សីតុណ្ហភាពប្ចាំឆ្ន្ំជាមធ្យម) ពូជសសន៍ ឋានៈសង្គម ទីកន្ល្ងរស់នៅ (ទីក្ុង ឬជនបទ) សកម្មភាព
រាងកាយ កម្ិតន្ការអប់រំ រំញោចផ្លូវភ្ទ លំនៅដ្ឋ្ន ក្រ្តិ៍មរតក និងស្ថ្នភាពសុខភាព។ 3 នៅសតវត្សរ៍ទី ២០ គ្ឃើញមានកតា្ត្បន្ថ្មទៀតដ្លមានឥទ្ធិពលដល់ការចាប់ផ្តើមន្ការមករដូវដូចជា រដូវ និងខ្នៅព្លចាប់កំណើត
រូបរាងកាយ (ឧទាហរណ៍ BMI) ទមា្ល្ប់ន្របបអាហារ ទីតាំងល្ខរៀងបងប្អូនបង្កើត ប្្ក់ចំណូលគ្ួសរ ការអប់រំ
និងមុខរបររបស់ឪពុកមា្ត្យ និងទំហំគ្ួសរ។ ការសិក្សាឡើងវិញថ្មីៗន្ះបានចង្អុលបង្ហ្ញថ ខណៈព្លដ្ល
ការចាប់ផ្តើមន្ការមករដូវដំបូងឥឡូវន្ះត្ូវបានគ្ដឹងថ វាត្ូវបានគ្ប់គ្ងដោយបណ្ត្ញកោសិកាប្សទ
ស្មុគស្ម្ញ និងស្នផងនោះ ការមករដូវដំបូងក៏បណ្ត្លមកពីកតា្ត្ផ្ស្ងទៀតក្្ពីស្នដូចជា កតា្ត្ស្ដ្ឋកិច្ចសង្គម
និងបរិស្ថ្ន សន្ទស្សន៍មា៉្សរាងកាយ (BMI) លំហាត់ប្ណ និងទំលាប់របបអាហារ និងកតា្ត្ភូមិសស្្ត។ ដូច្ន្ះ
គ្ត្ូវការការសិក្សាបន្ថ្មទៀត។ 4នៅក្នុងបរិបទន្ផលប៉ះពាល់ផ្ន្កសុខភាព ការមករដូវដំបូងមានជាប់ទាក់ទងនឹងការកើនឡើងហានិភ័យន្ជំងឺ
សរស្ឈាមប្ះដូង និងអត្្មរណភាពន្ជំងឺមហារើកសុដន់ និងភាពងយប្ឈមខ្ពស់ចំពោះបញ្ហ្សុខភាពន្
ធម្មជាតិចិត្តសង្គមដូចជា ការថប់បារម្ភ ការធា្ល្ក់ទឹកចិត្ត ការរួមភ្ទនៅវ័យក្ម្ង និងអំពើហិង្សា។ ទន្ទឹមនឹងន្ះ ការមក
រដូវលើកដំបូងយឺតជាប់ទាក់ទងនឹងការកើនឡើងហានិភ័យន្ជំងឺពុកឆ្អឹង និងការបាក់ឆ្អឹង។4 ចាំបាច់ត្ូវមានការ
ស្្វជ្្វបន្ថ្មទៀតដើម្បីស្វ្ងយល់ថ តើផលវិបាកន្ការឆប់មករដូវដំបូងអាចមានផលប៉ះពាល់អ្វីខ្លះដល់
សុខភាពស្ត្ីនៅព្លក្្យក្នុងជីវិតរបស់ពួកគ្។

១.១.៣. មុខងរន្ប្ព័ន្ធបន្តពូជបុរស
ផ្ន្កន្ះផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពទូទៅន្មុខងរ និងកាយវិភាគវិទ្យាន្ប្ព័ន្ធបន្តពូជ និងប្តិកម្មផ្លូវភ្ទចំពោះបុរស។5

ក. កាយវិភាគសស្ត្វិទ្យា និងមុខងរ
ម្ជីវិតឈ្ម្ល (Sperm) គឺជាកោសិកាដ្លមានក្បាលទំហំ ៤-៥μm និងកន្ទុយវ្ងស្តើងដ្លមាន
ប្វ្ងសរុបប្ហ្ល ៦០μm។ ម្ជីវិតឈ្ម្លដ្លផលិតនៅក្នុងពងស្វ្សដំបូងគ្ម្នចលនាទាល់ត្សោះ។
នៅព្លពួកវាចាកច្ញពីពងស្វ្ស ហើយឆ្លងកាត់បំពង់ទឹកកាម ម្ជីវិតឈ្ម្លចាប់ផ្តើមហ្ល និងបង្កើន
សមត្ថភាពបង្កកំណើត។ ម្ជីវិតឈ្ម្លហ្លក្នុងអត្្ប្ហ្ល ១-៤មិល្លីម៉្ត្ ក្នុងមួយនាទី។ ការផលិតម្ជីវិត
ឈ្ម្លចាប់ផ្តើមនៅព្លមនុស្សប្ុសព្ញវ័យហើយវានៅបន្តស្ទើរព្ញមួយជីវិតរបស់បុរសនោះ។ ពងស្វ្ស
ពីរបស់បុរសព្ញវ័យបង្កើតស្ព្មជាង ១២០លាន ជារៀងរាល់ថ្ង្ ប៉ុន្ត្ចំនួនន្ះធា្ល្ក់ចុះយ៉្ងខា្ល្ំងនៅព្ល
ឈានដល់វ័យចាស់។ ម្ជីវិតឈ្ម្លប្ហ្ល ១០០-៤០០លាន ត្ូវបានបញ្ច្ញក្នុងព្លបាញ់ទឹកកាមម្តង។
ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

191

នៅព្លបញ្ច្ញមក ម្ជីវិតឈ្ម្លអាចរស់នៅបានត្ ២៤-៤៨ម៉្ង ប៉ុណ្ណ្ះក្នុងសីតុណ្ហភាពរាងកាយរបស់
មនុស្ស។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ ពួកវាអាចត្ូវបានរក្សាទុកអស់បានច្ើនឆ្ន្ំប្សិនដក់ក្នុងសុីតុណ្ហភាព
-១០០អង្សាស្។ ចំនួនម្ជីវិតឈ្ម្លទាប ទម្ង់ម្ជីវិតឈ្ម្លមិនប្ក្តី ឬចលនាម្ជីវិតឈ្ម្លទាបអាចជា
បុព្វហ្តុនភា្ ពគ្ម្នកូន (male infertility) របស់បុរស។ សូមមើលជំពូកទី ២ អំពីកាយវិភាគសស្ត្ន្
ប្ព័ន្ធបន្តពូជបុរស (ឧទាហរណ៍ ផ្ន្កកាត់)។

ខ. ប្តិកម្មការឆ្លើយតបន្ផ្លូវភ្ទ
លិង្គបុរសឡើងរឹងដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការរំញោចផ្លូវភ្ទ។ លិង្គរឹងគឺជាបាតុភូតមួយដ្លភាពរឹង និងទំហំ
របស់លិង្គកើនឡើង ហើយវាកើតឡើងនៅព្លដ្លបំពង់អវយវៈភ្ទ (corpora cavernosa) ពោរព្ញ
ទៅដោយឈាម។ នៅព្លទទួលបានការរំញោចផ្លូវភ្ទ ប្ព័ន្ធប្សទបា៉្រា៉្សំបា៉្ទិចបញ្ជូនរំញោចទៅលិង្គ
ដ្លបណ្ត្លឱ្យសរស្ឈាមក្ហមរើកធំ។ ន្ះអនុញ្ញ្តឱ្យឈាមហូរចូលទៅក្នុងបំពង់អវយវៈភ្ទ (corpora
cavernosa) ប៉ុន្ត្នៅព្លដ្លសរស្ឈាមវ៉្នរួញ បំពង់អវយវៈភ្ទ (corpora cavernosa) មានឈាមព្ញ
ហើយមានសម្ើបខា្ល្ំងដ្លបណ្ត្លឱ្យលិង្គឡើងរឹង (penile erection)។ ប្សិនបើបុរសមា្ន្ក់ប្ឈមមុខនឹង
ការរំញោចផ្លូវភ្ទបន្ថ្ម ហើយមានការរំញោចខា្ល្ំង ការបញ្ច្ញទឹកកាម (ejaculation) ច្ញពីបង្ហួរនោម
កើតឡើង។ ទឹកកាមភាគច្ើនជាវត្ថុរាវដ្លបញ្ច្ញពីក្ព្ញទឹកកាម ក្ព្ញប្ូស្ត្ត និងក្ព្ញទឹករំអិល
bulbourethral និងមានម្ជីវិតឈ្ម្លដ្លបានផលិតនៅក្នុងពងស្វ្ស។ បរិមាណទឹកកាមដ្លបញ្ច្ញដោយ
ទឹកកាម គឺ ២,៥-៣,៥មិល្លីលីត្ ហើយចំនួនម្ជីវិតឈ្ម្លគឺ ១០០លាន ក្នុងទឹកកាម ១មិល្លីលីត្។
នៅព្លដ្លការបញ្ច្ញទឹកកាមកើតឡើង ឬការរំញោចផ្លូវភ្ទត្ូវបានផ្អ្ក ប្ព័ន្ធសរស្ប្សទសំបា៉្ទិច
នឹងល្ចធ្ល្។ ន្ះធ្វើឱ្យសរស្ឈាមវ៉្នរើកឡើងវិញដ្លអនុញ្ញ្តឱ្យឈាមដ្លនៅក្នុងបំពង់អវយវៈភ្ទ
(corpora cavernosa) ហូរច្ញធ្វើឱ្យលិង្គឈប់រឹង។

១.១.៤. មុខងរន្ប្ព័ន្ធបន្តពូជស្ត្ី
ប្ព័ន្ធបន្តពូជរបស់ស្ត្ីមានរយៈព្លពីរផ្ស្ងគ្ន្គឺ រយៈព្លន្ការមានកូនដ្លមានវដ្តបន្តពូជជាមធ្យម ២៨ថ្ង្
និងរយៈព្លន្ការមានផ្ទ្ពោះ។ រយៈព្លន្ការមានកូនពាក់ព័ន្ធនឹងវដ្តបន្តពូជពីរគឺ៖ វដ្តអូវ្ (ovarian cycle) ដ្លសំដៅលើការផ្ល្ស់ប្តូរតាមកាលកំណត់ដ្លកើតឡើងនៅក្នុងអូវ្ និងវដ្តរដូវ (ស្បូន) ដ្លកើតឡើងដោយសរ
ការផ្ល្ស់ប្តូរបរិមាណអរម៉ូនតាមព្លកំណត់ដ្លបញ្ច្ញដោយអូវ្។
ស្ត្ីមា្ន្ក់មានកោសិកាអូអូសុីត (oocytes) ចំនួន ១-២លាន (ជាស៊ុតមិនទាន់ព្ញវ័យ (immature ova)) នៅក្នុង
អូវ្បស់នាងតាំងពីកំណើត។ ចំនួនកោសិកាអូអូសុីតន្ះថយចុះដល់ ៣០០ ០០០ - ៤០០ ០០០ នៅព្លព្ញវ័យ។
កោសិកាអូអូសុីតនីមួយៗហ៊ុំព័ទ្ធដោយស្ទាប់ន្ថង់កោសិកាអ្ពីត្ល្យូមដ្លបង្កើតជាថង់ពងអូវ្។ នៅព្លដ្ល
ស្ត្ីឈានដល់វ័យព្ញក្មុំ ថង់ពងអូវ្មួយក្នុងចំណមថង់ពងអូវ្នោះបានទុំ ហើយដំណើរអូវុល (ovulation)(ថង់ពងអូវ្ប្កធា្ល្យនៅលើផ្ទ្អូវ្ និងបញ្ច្ញអូវុល) រៀងរាល់ ២៨ថ្ង្ម្តង។ ឧបមាថ ស្ត្ីមា្ន្ក់មករដូវដំបូងនៅអាយុ
១២ឆ្ន្ំ បញ្ច្ញអូវុល (ពងទុំ) ១៣ដង ក្នុងមួយឆ្ន្ំៗ និងអស់រដូវនៅអាយុ ៥០ឆ្ន្ំ។ ចំនួនអូវុលដ្លបញ្ច្ញព្ញមួយជីវិត
របស់នាងនឹងមានប្ហ្ល ៥០០។កោសិកាអូអូសុីតដ្លនៅសល់កាត់បន្ថយរាប់រយ ឬរហូតដល់មួយពាន់រាល់ព្លបញ្ច្ញអូវុលម្តងៗ។ បនា្ទ្ប់ពីអស់
រដូវពុំមានកោសិកាអូអូសុីតនៅសល់ក្នុងអូវ្បស់នាងទៀតទ្។

192

ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

ក. វដ្ដអូវ្ (រូបទី ១១.១-ក ខ និង គ)វដ្តអូវ្ត្ូវបានប្ងច្កទៅជាដំណក់កាលផូលីគុល (follicular phase) និងដំណក់កាលលុយត្អាល់
(luteal phase)។
ក្នុងដំណក់កាលផូលីគុល (follicular phase) ផូលីគុលរបស់អូវ្ (ovarian follicles) មួយចំនួនចាប់ផ្តើមទុំ។
ប៉ុន្ត្មានត្មួយក្នុងចំណមពួកវាប៉ុណ្ណ្ះបន្តទុំ ខណៈចំនួនដ្លនៅសល់នឹងថយចុះ។ អរម៉ូនដ្លរំញោចផូលីគុល
(Follicle stimulating hormone) (FSH) ដ្លបញ្ច្ញដោយក្ព្ញក្នុងរបស់ខួរក្បាល (pituitary) រំញោច
ភាពទុំន្ផូលីគុល (follicles)។ នៅក្នុងផូលីគុលទុំទាំងនោះ វាផលិតអរម៉ូនអឺស្ត្ូស្ន (estrogen) ដ្លធ្វើការ
ទៅលើទាំង៖ ផូលីគុល និងស្បូន។ វារំញោចផូលីគុលឱ្យកាន់ត្មានភាពទុំបន្ថ្មទៀត ខណៈជំរុញការលូតលាស់
ន្កម្្ស់ភា្ន្សសើមស្បូន (proliferation of endometrium)។ នៅថ្ង្ទី 14 បនា្ទ្ប់ពីការចាប់ផ្តើមន្ដំណក់កាល
ផូលីគុល មានការកើនឡើងនូវការបញ្ច្ញអរម៉ូនរបស់អង្គលឿង (luteinizing hormone) (LH) ដ្លបណ្ត្លឱ្យ
មានការបញ្ច្ញពងអូវុល (ovulation)។
ការបញ្ច្ញពងអូវុលត្ូវបានបន្តដោយដំណក់កាលលុយត្អាល់។ បនា្ទ្ប់ពីការបញ្ច្ញអូវុល កោសិកា
អ្ពីត្ល្យូម (epithelial follicular cells) នៅបន្តមាននៅលើផ្ទ្ន្អូវ្ ហើយកោសិកាទាំងន្ះបង្កើតបានជា
អង្គលឿង (corpus luteum)។ ការរំញោចដោយ LH ធ្វើឱ្យអង្គលឿងបញ្ច្ញបរិមាណតិចតួចន្អរម៉ូនអឺស្ត្ូស្ន
(estrogen) និងអរម៉ូនប្ូស្ស្ត្រ៉ូន (progesterone)។ អរម៉ូនប្ូស្ស្ត្រ៉ូនចូលរួមក្នុងការថ្ទាំកម្ិតលូតលាស់
កម្្ស់ភា្ន្សសើមស្បូន និងការរៀបចំស្បូនសម្្ប់ការដំភា្ជ្ប់ (implantation) របស់អូវុលដ្លបង្កកំណើត។
សីតុណ្ហភាពរាងកាយរបស់ស្ត្ីមានការប្្ប្ួលតាមកាលកំណត់ក្នុងវដ្តប្ហ្ល ៤សបា្ត្ហ៍។ វាទាបជាង
នៅដំណក់កាលផូលគី ល
ុ (ពោលគឺ បនា្ទប្ ព់ កាី រមករដូវ) និងខ្ពសជា់ ងក្នងុ ដំណក់កាលលុយត្អាល់ (ពោលគឺ មុនការ
មករដូវ) ជាមួយនឹងការប្្ប្ួលសីតុណ្ហភាពប្ហ្ល ០,២-០,៤ អង្សាស្ (°C)។ លើសពីន្ះទៅទៀត វាធា្ល្ក់ចុះ
ក្នងុ អំឡងុ ព្លបញ្ចញ្ ពងអូវលុ បនា្ទប្ ម់ កវាកាន់តខ
្ ស
្ព ចា
់ ប់ពថី ន្្ង កា្ របញ្ចញ្ ពងអូវលុ រហូតទៅ (រូបទី ១១.១-ឃ)។
សូមមើលជំពូកទី ២ អំពីកាយវិភាគសស្ត្ន្ប្ព័ន្ធបន្តពូជបុរស (ឧទាហរណ៍ ផ្ន្កកាត់)។

ខ. វដ្តរដូវ (រូបទី ១១.១-ង)វដ្តរដូវ (Menstruation cycle) ប្ងច្កទៅជាដំណក់កាលន្ការមករដូវ (menstrual phase) ដំណក់កាល
លូតលាស់កម្្ស់ភា្ន្សសើមស្បូន (proliferative phase) និងដំណក់កាលបញ្ច្ញ (secretory phase)។
រយៈព្លន្ដំណក់កាលនីមួយៗប្្ប្ួលតាមបុគ្គល។ រូបទី ១១.១ ផ្អ្កលើវដ្ត ២៨ថ្ង្ ដ្លជារយៈព្លទូទៅ
ន្វដ្ដរដូវ។
អំឡុងព្លដំណក់កាលន្ការមករដូវ ការបញ្ច្ញអរម៉ូនភ្ទរបស់ស្ត្ី ពោលគឺអរម៉ូនអឺស្ត្ូស្ន និងប្ូស្ស្ត្រ៉ូនពីអង្គលឿងថយចុះដ្លបណ្ត្លឱ្យភា្ន្សសើមស្បូនចុះខ្សាយ ហើយចុងក្្យវាក៏ហូរតាមទា្វ្រមាស
មកជាមួយឈាម។ អូវុលដ្លមិនបង្កកំណើត (unfertilized ovum) នឹងងប់ ហើយបញ្ច្ញចោលអំឡុងព្ល
មករដូវ។ ដំណក់កាលន្ការមករដូវមានរយៈព្លពី ៥-៧ថ្ង្ ដោយថ្ង្ដំបូងន្ការមករដូវគឺជាថ្ង្ទី ១។ដំណក់កាលលូតលាស់កម្្ស់ភា្ន្សស្បូន មើលឃើញភាពព្ញវ័យន្ផូលីគុលដ្លជាលទ្ធផលន្ការ
កើនឡើងការបញ្ច្ញអរម៉ូនអឺស្ត្ូស្ន និងការលូតលាស់ភា្ន្សសើមស្បូន។ ជាលទ្ធផលន្ការលូតលាស់
ន្ស្ទាប់ក្នុង និងការវិវឌ្ឍន្ក្ព្ញនិងសស្ឈាម ធ្វើឱ្យកម្្ស់របស់ភា្ន្សសើមស្បូនកើនឡើងពី ១មម នៅព្ល
ចាប់ផ្តើមរហូតដល់ប្ហ្ល ៥-៦មម។ ដំណក់កាលលូតលាស់របស់ភា្ន្សស្បូននឹងបន្តរហូតដល់ថ្ង្ទី ១៤។ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

193

នៅព្លដ្លអង្គលឿងរើកលូតលាស់បនា្ទ្ប់ពីការបញ្ច្ញពងអូវុល ប្ូស្ស្ត្រ៉ូនដ្លបានបញ្ច្ញពីអង្គលឿង
ដក់ស្បូនចូលទៅក្នុងដំណក់កាលបញ្ច្ញ។ ក្ព្ញ និងសរស្ឈាមវិវឌ្ឍបន្ថ្មទៀត ហើយក្ព្ញបញ្ច្ញ
វត្ថុរាវដ្លមានផ្ទុកគ្លីកូស្ន។ ផ្នត់មួយចំនួនល្ចឡើងនៅលើផ្ទ្ន្ភា្ន្សសើមស្បូនដ្លជួយសម្ួលដល់
ការដំភា្ជ្ប់ (implantation) របស់ពងអូវុលដ្លបង្កកំណើត។
ប្សិនបើចាប់ផ្តើមមានផ្ទ្ពោះ នោះអង្គលឿង នឹងនៅបន្តរស់តទៅទៀត។ ដោយសរអរម៉ូនប្ូស្ស្ត្រ៉ូន
នឹងត្ូវបានផលិតដោយសុកផងដ្រនោះ ភា្ន្សសើមស្បូននឹងត្ូវរក្សាទុកនៅដំណក់កាលបញ្ច្ញរបស់វា។
ម៉្យាងវិញទៀតប្សិនបើគ្ម្នការចាប់ផ្តើមមានផ្ទ្ពោះទ្ ការបញ្ច្ញប្ូស្ស្ត្រ៉ូននឹងធា្ល្ក់ចុះហើយភា្ន្សសើមស្បូន
នឹងថយចុះក្នុងរយៈព្លប្ហ្ល ១២ថ្ង្ ដ្លនាំឱ្យមានការចាប់ផ្តើមន្ការមករដូវម្តងទៀត។

អរម៉នូ អង្គលឿង (LH)(ជំរញុ ការបញ្ចញ្ អរម៉ន
ូអឺសសូ្្ត ន្ និងភាពទុំ
របស់ផល
ូ គ
ី ល
ុ )

អរម៉ន
ូ រំញោចផូលគ
ី ល
ុ
(ជំរញ
ុ ការបញ្ចញ្ អរម៉ន
ូអឺសសូ្្ត ន្ ជួយដល់ភាព
របស់ផល
ូ គ
ី ល
ុ )

អរម៉ន
ូ ដ្លរំញោចផូលគី លុ(Follicle stimulating
hormone) (FSH)រូបទី ១១.១-ក

ផូលគ
ី ល
ុ (Follicle matures)

ផូលគ
ី ល
ុ របស់អវ
ូ ្

ផូលគ
ី ល
ុ ដ្លនៅសល់កាយ
្្លជាអង្គលឿងដ្លបញ្ចញ្ អរម៉ន
ូអឺសសូ្្ត ន្ និងប្សូ ស្ រ្្ត នូ៉ការបញ្ចញ្ ពងអូវលុ (Ovulation)(Ovarian follicle)រូបទី ១១.១-ខថយចុះទៅជាដុឈាំម (corpus
albicans) ប្សនិ បើគន្្ម ការ
បង្កកណ
ំ
ត
ើ ទ្

អរម៉ន
ូ របស់អវូ ្អង្គលឿងថយចុះបណ្តល
្ ឱ្យ
អរម៉ន
ូ អូវថ្ យចុះដ្រ និងជំរញ
ុឱ្យមានការមករដូវ

អឺសសូ្្ត ន
្(Ovarian hormone)រូបទី ១១.១-គដំណក់កាលសីតណុ ភា្ហ ពទាបសីតណុ ភា្ហ ពរាងកាយ
(Basal body temperature)រូបទី ១១.១-ឃថ្ងប្ ញ្ចញ្ ពងទុំប្សូ ស្ រ្្ត នូ៉ដំណក់កាលសីតណុ ភា្ហ ពខ្ពស់

(ព្លចាប់ផមើ្ត និងបនា្ទប
្ ព
់ ថ
ី ្្ង
បញ្ចញ
្ ពងទុ)ំកម្តិ អរម៉នូ អឺសស
ូ្្ត ន
្ កើន
ខ្ពសន
់ ង
ិ ស្ដរ្ ឡើងវិញភា្នស
្ សើម
ស្បន
ូ មានកម្ស
្ ក
់ ន
ើ ដល់
៤-១០ មម និងសរស្ឈាម
វ្ងជាងមុន។

ភា្នស្ សើមស្បន
ូ(Endometrium)ភា្នស្ សើមស្បនូ មានកម្ស្ ់១២ទៅ១៨មម រៀបចំ
ដំភាប
្្ជ ព
់ ងអូវលុ បង្កកណ
ំ
ត
ើ

កម្ត
ិ អរម៉នូ អូវថ្ យចុះធ្វឱើ យ្សរស្ឈាមន្ភាស្្ន សើមស្បន
ូរួមតូច និងនាំឱយ្ ធា្លក្ ច់ ះុ ភា្នស
្សើមស្បនូ លើកល្ងត្សទា្ ប់បាតរបស់វា។

រូបទី ១១.១-ងដំណក់កាលមករដូវ

ថ្ង្ទី

១ដំណក់កាលលូតលាស់ន្
កម្្ស់ភា្ន្សសើមស្បូន

៧១៤ដំណក់កាលបញ្ច្ញ

២១រយៈព្លពីថដ
្្ង ប
ំ ង
ូ ន្ការចាប់ផមើ្ត ន្ការមករដូវដល់ថម្្ង នុ ព្លចាប់ផមើ្ត ន្
ការមករដូវបនា្ទប្ ហៅ់ថ វដ្តរដូវ ហើយមួយវដ្តគបឺ ហ្ ល្ ២៨ថ្ង្
រូបទី ១១.១៖ វដ្តបន្តពជ
ូ

194ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

ដំណក់កាល
មករដូវ

២៨អត្ថបទដកស្ង់ ១១.២៖ តាមដនវដ្តរដូវរបស់អ្នក 6តើអ្នកជាស្ត្ីកំពុងត្អាន និងតាមដនវដ្តរដូវរបស់អ្នកបានត្ឹមត្ូវទ្? ប្សិនបើអ្នកដឹងពីវដ្តរដូវរបស់អ្នកៗ
នឹងមិនចាំបាច់បារម្ភឡើយប្សិនបើអ្នកមានរដូវមិនទៀងទាត់ ហើយអ្នកអាចរកឃើញភាពមិនប្ក្តីន្ការមក
រដូវបានមុនព្លកំណត់ប្សិនបើអ្នកមានរដូវ។ ការមករដូវមិនទៀងទាត់អាចប៉ះពាល់ដល់ការមានផ្ទ្ពោះនាព្ល
អនាគត។ ប្សនិ បើអក្ន នៅត្ជបួ ប្ទះភាពមិនប្កត
្ ជា
ី ច្ន
ើ ឆ្នបំ្ នា្ទប្ ព់ កាី រមករដូវលើកដំបងូ ត្វូ ត្រកមូលហ្ត។
ុប្សិនបើអ្នកគ្ម្នផ្ទ្ពោះទ្ ប៉ុន្ត្រាំងរដូវ ឬអវត្តមានការមករដូវរយៈព្លប្្ំមួយខ្ ឬយូរជាងន្ះអ្នកគួរត្ទៅ
ជួបគ្ូព្ទ្យ (ឬពិគ្ះជាមួយអ្នកជំនាញ) ឱ្យបានទាន់ព្លវ្លា។
អ្នកក៏គួរត្ដឹងដ្រថ របបអាហារហួសកម្ិត ការតានតឹងចិត្ត (ស្ត្ស) ឬរបៀបរស់នៅដ្លនៅមិនទៀងទាត់/គ្ម្នសុខភាពល្អក៏អាចជាមូលហ្តុន្ការរាំងរដូវដ្រ។ វដ្តរដូវរបស់អ្នកផ្តល់នូវព័ត៌មានសំខាន់សម្្ប់អ្នកដើម្បី
ដឹងពីស្ថ្នភាពរាងកាយរបស់អ្នក ហើយព្លណដ្លអ្នកអាចមានផ្ទ្ពោះ។ ដោយហ្តុផលទាំងន្ះហើយ
អ្នកត្ូវដឹងឱ្យច្បាស់ថ ថ្ង្កំណត់របស់អ្នកនៅព្លណប្សិនបើអ្នកមានផ្ទ្ពោះ ដូច្ន្ះសំខាន់អ្នកត្ូវតាមដន
វដ្តរដូវរបស់អ្នកជានិច្ច។ ប្សិនបើការមករដូវរបស់អ្នកមានរយៈព្លត្ ១-២ថ្ង្ បើមិនអញ្ចឹងទ្រយៈព្ល
៨ថ្ង្ ឬយូរជាងន្ះវាអាចបណ្ត្លមកពីការរាំងរដូវ ឬកតា្ត្ផ្ស្ងទៀត។ ក្នុងករណីប្បន្ះអ្នកត្ូវពិគ្ះជាមួយ
គ្ូព្ទ្យ ឬអ្នកជំនាញជាមុនសិន។

១.១.៥. ចំណង់ផ្លូវភ្ទ 6នៅព្លកុមារឈានចូលវ័យជំទង់ ការបញ្ច្ញអរម៉ូនភ្ទនាំឱ្យមានការអភិវឌ្ឍលូតលាស់លក្ខណៈផ្លូវភ្ទបនា្ទ្ប់បន្សំ
ហើយរាងកាយរបស់ពួកគ្លូតលាស់ទៅជារាងកាយមនុស្សព្ញវ័យដ្លមានសមត្ថភាពបន្តពូជ។ ក្នុងអំឡុងព្ល
ន្ះវាជារឿងធម្មតាទ្ដ្លមនុស្សវ័យជំទង់មានអារម្មណ៍ផ្លូវភ្ទ និងចង់បានទំនាក់ទំនងកាន់ត្ជិតស្និទ្ធជាមួយមនុស្ស
ភ្ទផ្ទុយគ្ន្។ គ្និយយថ បុរសមានចំណង់ផ្លូវភ្ទខា្ល្ំងជាងស្ត្ី។ ការពោលដូចន្ះគឺដោយសរអរម៉ូនភ្ទរបស់បុរស
ទទួលខុសត្ូវចំពោះចំណង់ផ្លូវភ្ទ ហើយគ្រកឃើញអរម៉ូនទាំងនោះនៅក្នុងឈាមរបស់ស្ត្ីក្នុងកម្ិតប្ហ្លត្មួយ
ភាគដប់ន្អរម៉ូនដ្លបានរកឃើញនៅក្នុងបុរស។ ដូច្ន្ះវាអាចសមហ្តុផលក្នុងការនិយយថ បុរសពិតជាមានតម្្ក
តណ្ហ្ និងចំណង់ផ្លូវភ្ទខា្ល្ំងជាង។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ វាមានភាពខុសគ្ន្គួរឱ្យកត់សមា្គ្ល់រវាងបុគ្គលមា្ន្ក់ៗ
ហើយវាមិនស្ថិតស្ថ្រទ្ វាប្្ប្ួលយ៉្ងខា្ល្ំងអាស្័យលើកតា្ត្ដូចជា ស្ថ្នភាពរាងកាយរបស់មនុស្សមា្ន្ក់ ឬស្ថ្នភាព
គុណតម្ល្ បទពិសោធន៍ បរិយកាស និងទំនាក់ទំនងផ្ទ្ល់ខ្លួនរបស់ពួកគ្។6

១.២. ការប្្ប្ួលផ្ន្កផ្លូវចិត្ត និងផ្ន្កសង្គម 7
១.២.១. ស្វ្ងយល់ពីការលូតលាស់ផ្លូវចិត្ត និងបញ្ហ្អាកប្បកិរិយអំឡុងព្លវ័យជំទង់
យុវវ័យ គឺជារយៈព្លមួយដ្លមនុស្សមា្ន្ក់បង្កើតបានអត្តសញ្ញ្ណផ្ទ្ល់ខ្លួនរបស់ពួកគ្ក្នុងនាមជាមនុស្សព្ញវ័យ
ខណៈព្លដ្លទទួលឥទ្ធិពលពីអ្នកដទ្នៅជុំវិញខ្លួន។ ក្ុមមិត្តភក្តិវ័យស្បាលគ្ន្ (Peer groups) មានតួនាទីសំខាន់
ក្នុងដំណក់កាលន្ះ ហើយបញ្ហ្ក្ុមមិត្តភក្តិអាចមានផលវិបាកលើការលូតលស់ផ្ន្កផ្លូវចិត្តរបស់យុវវ័យ និងបញ្ហ្
ន្ការប្ព្ឹត្តណមួយ។ លើសពីន្ះទៅទៀត ដើម្បីឱ្យអ្នកយល់ និងចាត់វិធានការដើម្បីដោះស្្យបញ្ហ្ន្ការប្ព្ឹត្ត
របស់យុវវ័យ អ្នកត្ូវយល់ពីគោលបំណងរបស់ពួកគ្ និងកតា្ត្ផ្ស្ងៗដ្លនៅពីក្យន្ការប្ព្ឹត្តរបស់ពួកគ្។7គន្លឹះសំខាន់មួយក្នុងការស្វ្ងយល់អំពីយុវវ័យគឺ «អារម្មណ៍ច្បូកច្បល់ ឬប្ឆំងគ្ន្ (ambivalence)»។
ការលូតលាស់ផ្ន្កផ្លូវចិត្តអំឡុងព្លយុវវ័យពាក់ព័ន្ធនឹងកតា្ត្រាងកាយ ផ្លូវចិត្ត និងសង្គមមួយចំនួន។ ទាក់ទងនឹង
ការអភិវឌ្ឍនៅកម្ិតបុគ្គល វ័យជំទង់ជួបប្ទះការប្្ប្ួលរាងកាយ និងផ្លូវចិត្តយ៉្ងខា្ល្ំងរួមទាំងលក្ខណៈផ្លូវភ្ទ
បនា្ទ្ប់បន្សំផងដ្រ ហើយនៅព្លដ្លពួកគ្ឆ្លងកាត់ការលូតលាស់ផ្លូវភ្ទ និងព្ញវ័យ កម្ិតថមពលផ្លូវភ្ទក៏
កើនឡើងដ្រ។ ទន្ទឹមនឹងន្ះ គុណតម្ល្ និនា្ន្ការ និងការបង្កើតក្ុមនានាដ្លជាកម្មសិទ្ធិរបស់ពួកគ្ដូចជា សលារៀន
ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

195

ក្ុមមិត្តភក្តិ និងគ្ួសរព្មទាំងសង្គមទាំងមូលមានឥទ្ធិពលផ្លូវចិត្តលើមនុស្សមា្ន្ក់ក្នុងនាមជាសមាជិកន្សង្គមផ្ស្ងៗគ្ន្
នៅព្លពួកគ្ស្វ្ងរកពីរបៀបដ្លពួកគ្ចង់រស់នៅក្នុងជីវិតរបស់ពួកគ្ ហើយបង្កើតអត្តសញ្ញ្ណផ្ទ្ល់ខ្លួនរបស់
ពួកគ្ជាបុគ្គលព្ញវ័យ។ យុវវ័យគឺជារយៈព្លមួយនៅក្នុងជីវិតរបស់មនុស្សមា្ន្ក់នៅព្លដ្លពួកគ្ «សម្្ចបាន
នូវអត្តសញ្ញ្ណខ្លួនឯង» ប្បន្ះ ប៉ុន្ត្ឥទ្ធិពលមួយចំនួនដ្លដក់លើពួកគ្ក្នុងអំឡុងព្លដំណើរការន្ះអាចនាំឱ្យ
មានបញ្ហ្ន្ការប្ព្ឹត្ត (រូបទី ១១.២)។
សវតារ

សង្គម

- ប្ពន័ ស្ធ ង្គម

មិត្តភក្តិ (ego)- គុណតម្ល្

- និនាកា្្ន រ ។ល។ក្មុ- លក្ខណៈតំបន់

- វប្បធម៌សលារៀន- ក្មុ ពួកមា៉ក្ ។ល។ការអភិវឌ្ឍរបស់ ego(Ego development)ការអភិវឌ្ឍអត្តសញ្ញ្ណ
(រាងកាយ/ផ្លូវភ្ទ)បរិសន្្ថ គ្សួ រ- ស្ថន្ ភាពស្ដក្ឋ ចិ ស្ច ង្គម

- សកម្មភាពគំទក្ នូ របស់ឪពុកមា្តយ
្ការអភិវឌ្ឍបុគល
្គមិត្តភក្តិ (ego)- លក្ខណៈបញ្ញ្សវតារ- លក្ខណៈរាងកាយ
- ការអភិវឌ្ឍភារកិច្ច ។ល។ប្ភព៖ Kiyota, Akio. Understanding mental
development and problem behaviors duringadolesc ence. e-Health Net.
https://www.e-healthnet.mhlw.go.jp/information/
eart/k-03-002.html
Ministry of Health, Labour and Welfare. (2021)រូបទី ១១.២៖ ការអភិវឌ្ឍផ្លូវចិត្តរបស់យុវវ័យ និងកតា្ត្ពាក់ព័ន្ធ7អត្ថបទដកស្ង់ ១១.៣៖ តើអ្វីជាអារម្មណ៍ច្បូកច្បល់ ឬប្ឆំងគ្ន្ (ambivalence)?

អារម្មណ៍ច្បូកច្បល់ ឬប្ឆំងគ្ន្ (ambivalence) គឺជាបញ្ញត្តិគោលមួយក្នុងការដោះស្្យបញ្ហ្
យុវវ័យ។7 ភាពច្បូកច្បល់គឺការមាន និង/ឬ បង្ហ្ញពីអារម្មណ៍ ឬអាកប្បកិរិយផ្ទុយគ្ន្ពីរចំពោះវត្ថុជាក់លាក់
មួយក្នុងព្លដំណលគ្ន្ដូចជា ស្ចក្តីស្លាញ់ និងការទាស់ចិត្តដ្លក្ម្ងស្ីជំទង់មា្ន្ក់ និងមា្ត្យរបស់នាង
អាចមានចំពោះគ្ន្ទៅវិញទៅមក។ យុវវ័យគឺជាព្លវ្លាដ្លមនុស្សមា្ន្ក់ត្ងត្មានអារម្មណ៍ខ្វ្ងគំនិតគ្ន្
លើគមា្ល្តរវាងយុត្តិធម៌ ឬឧត្តមគតិ និងការពិត ឬអំពីស្វ័យភាពនិងការពឹងផ្អ្កលើឪពុកមា្ត្យ ហើយន្ះ
មានន័យថ ពួកគ្ជួបប្ទះភាពមានអារម្មណ៍ច្បូកច្បល់ និងទំនោរន្អាកប្បកិរិយជ្ុលនិយម។ វាគឺជា
តួនាទីរបស់មនុស្សព្ញវ័យដ្លនៅជុំវិញកុមារដើម្បីជួយយុវវ័យឱ្យច្ះគ្ប់គ្ងការប្្ប្ួលប្បន្ះដល់
កម្ិតមួយដ្លនឹងមិនជ្ៀតជ្្កក្នុងជីវិតសង្គមរបស់ពួកគ្។ ដោយមានការគំទ្ត្ឹមត្ូវពីអ្នកដទ្នៅជុំវិញ
ពួកគ្ និងតាមរយៈការបត់ប្នន្ះយុវវ័យមា្ន្ក់នឹងសម្្ចបាននូវអត្តសញ្ញ្ណខ្លួនឯងដ្លមានសុខភាពល្អ
និងលូតលាស់ទៅជាមនុស្សព្ញវ័យ។7ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ ប្សិនបើអារម្មណ៍ ឬអាកប្បកិរិយផ្ទុយគ្ន្របស់យុវវ័យត្ូវបានបង្ហ្ញក្នុងទម្ង់
ន្ការរំលោភបំពានគ្ឿងញៀន ការមិនបរិភោគអាហារ អំពើហិង្សា/បទល្មើស ការគ្ចសលា ឬរោគសញ្ញ្
រាងកាយជាក់លាក់ណមួយ វាចាំបាច់ត្ូវពិគ្ះជាមួយបុគ្គលិកសលារៀន អ្នកជំនាញ ឬអង្គការជំនាញ។ នៅ
196ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

ប្ទ្សកម្ពុជាការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្សនៅផ្ន្កប្ឹក្សាសលា បុគ្គលិកសង្គម និងអ្នកឯកទ្សដទ្ទៀតដ្លផ្តល់
ការគំទ្ដល់កុមារ ឪពុកមា្ត្យ អាណព្យាបាល និងគ្ូបង្ៀននៅត្ជាបញ្ហ្ប្ឈមដ្លត្ូវដោះស្្យ។ ហើយមនុស្សព្ញវ័យដ្លជិតស្និទ្ធនឹងកុមារដូចជា គ្ូបង្ៀន គ្ួសរ និងទំនាក់ទំនងនានាក៏ដូចជាមនុស្សចាស់ទុំរបស់
ពួកគ្នឹងដើរតួយ៉្ងសំខាន់ក្នុងការខិតខំប្បន្ះ។

ក. ស្វ័យភាព និងទំនាក់ទំនងមិត្តភក្តិ
ខណៈព្លដ្លយុវវ័យមា្ន្ក់មានបំណងប្្ថ្ន្ចង់បានស្វ័យភាពពីឪពុកមា្ត្យកាន់ត្ខា្ល្ំងឡើង ពួកគ្ក៏
មានអារម្មណ៍ថប់បារម្ភ និងអារម្មណ៍បាត់បង់អ្វីមួយ ឬទុក្ខព្ួយនៅព្លដ្លឃា្ល្តឆ្ង្យពីឳពុកមា្ត្យ។ ដើម្បី
ទូទាត់សងនូវអារម្មណ៍ដ្លមិនស្ថិតស្ថ្រ យុវវ័យភា្ជ្ប់ខ្លួនជាមួយមិត្តភក្តិរបស់ពួកគ្ដើម្បីមានអារម្មណ៍សុវត្ថិភាព
និងការយល់ព្មពីការទទួលយកដោ មិត្តភក្តិរបស់ពួកគ្ និងអារម្មណ៍កក់ក្ត្ជាមួយក្ុមមិត្តភក្តិ។ ចំពោះកុមារ
នៅឆ្ន្ំចុងក្្យន្សលាបឋមសិក្សារហូតដល់មធ្យមសិក្សា ជាពិស្សអ្វីដ្លដើរតួយ៉្ងសំខាន់នោះគឺក្ុមមិត្តភក្តិ
ភ្ទដូចគ្ន្ដ្លត្ូវបានកំណត់ដោយសមគ្គីភាព និងភាពស្និទ្ធស្ន្លដោយផ្អ្កលើភាពស្ដៀងគ្ន្ក្នុងចិត្ត។ ថ្វីបើ
ន្ះអនុញ្ញ្តឱ្យក្ម្ងជំទង់ធ្វើសកម្មភាពស្វយ័តពីឪពុកមា្ត្យក៏ដោយ ក៏វាអាចនាំឱ្យពួកគ្ប្កាន់យកអាកប្បកិរិយ
វ្រចាកពីសង្គម (ឧទាហរណ៍ ឧក្ិដ្ឋកម្ម និងការសម្លុតគំរាមកំហ្ង) ឬអាកប្បកិរិយហានិភ័យសុខភាព
(ឧទាហរណ៍ ការផឹកស្្ និងការជក់បារើ) ដើម្បីសម្បខ្លួនតាម មិត្តភក្តិដោយសរការភ័យខា្ល្ចការបដិស្ធ ឬភាពឯកោពីមិត្តភក្តិរបស់ពួកគ្ ឬដោយសមា្ព្ធពីមិត្តភក្តិ។ នីតិវិធីន្កមា្ល្ំងទំនាក់ទំនងរវាងមិត្តភក្តិក្នុងចំណម
កុមារនៅក្ុមអាយុន្ះមានឥទ្ធិពលខា្ល្ំងទៅលើការលូតលាស់ផ្លូវចិត្ត និងអាកប្បកិរិយដ្លអាចងកច្ញពី
សង្គមរបស់ពួកគ្។
នៅព្លដ្លពួកគ្រៀននៅវិទ្យាល័យ ហើយបានបង្កើតញាណមួយដ្លយល់ថ «ខ្ញុំគឺជាខ្ញុំ ហើយពួកគ្គឺជា
ពួកគ្» ក្ុមវ័យន្ះអាចទទួលយកអ្នកដទ្ដ្លមានចំណុចខុសគ្ន្មួយចំនួនពីពួកគ្។ ក្នុងដំណក់កាល
ន្ះទំនាក់ទំនងមិត្តភក្តិមានការរើកចម្ើនដ្លមនុស្សវ័យជំទង់ទទួលយកភាពខុសគ្ន្របស់គ្ន្ទៅវិញទៅមក
ជាបុគ្គលស្វយ័តទាំងខាងក្នុង និងខាងក្្។ តាមរយៈបទពិសោធន្ទំនាក់ទំនងប្បន្ះ ពួកគ្ទទួលបាន
នូវអារម្មណ៍ស្កប់ស្កល់ និងសុវត្ថិភាពដ្លជួយដល់ការលូតលាស់ផ្លូវចិត្តរបស់ពួកគ្ និងបង្កើតមូលដ្ឋ្នសម្្ប់
ការសម្្ចបាននូវអត្តសញ្ញ្ណខ្លួនឯង។

ខ. ការយល់ដឹងអំពីរោគសញ្ញ្ និងបញ្ហ្ន្ការប្ព្ឹត្តដ្លកត់សមា្គ្ល់ឃើញចំពោះយុវវ័យ
យុវវ័យក៏ជារយៈព្លមួយសម្្ប់កុមារដ្លមិនបានបំព្ញភារកិច្ចអភិវឌ្ឍន៍ដោយជោគជ័យសម្្ប់វ័យសិក្សា
ដើម្បីត្លប់ទៅរកការងរអភិវឌ្ឍន៍កន្លងមកហើយធ្វើម្តងទៀត ឬទទួលបានបទពិសោធន៍ឡើងវិញ។ ឧទាហរណ៍
កុមារអនុវិទ្យាល័យមា្ន្ក់ដ្លមិនទាន់មានបទពិសោធន៍ព្ញល្ញអំពីអារម្មណ៍សមគ្គីភាព ឬភាពស្និទ្ធស្ន្ល
ជាមួយមិត្តភក្តិដ្លបានរៀបរាប់ខាងលើអាចប្ើវិធីធ្វើបាបខ្លួនឯង ឬការគ្ចវ្សសលារៀនដោយការថប់បារម្ភ
ឬបន្ថយការអះអាងផ្ទ្ល់ខ្លួន។ វាមិនម្នជារឿងចម្ល្កទ្ដ្លក្ម្ងជំទង់បង្ហ្ញពីបញ្ហ្ន្ការប្ព្ឹត្តផ្ស្ងៗ ឬរោគសញ្ញ្រាងកាយ/ផ្លូវចិត្ត ប៉ុន្ត្ទាំងន្ះអាចត្ូវបានបកស្្យថជាសញ្ញ្មួយសម្្ប់កុមារប្បន្ះមានឱកាស
មួយទៀតក្នុងការបង្កបញ្ហ្ប្ឈមការអភិវឌ្ឍនានាដ្លពួកគ្មិនទាន់សម្្ចបាន។
ដើមប្ ដោី ះស្យ្ រោគសញ្ញ្ ឬការប្ពតឹ្ ឱ្ត យ្ បានសមស្ប វាជាការសំខាន់ដល្ អ្នកត្វូ យល់ថ តើកចិ កា្ច រអភិវឌ្ឍន៍
ណខ្លះដ្លកុមារត្ូវព្យាយមធ្វើម្តងទៀត។ អ្នកក៏ត្ូវស្វ្ងយល់ពីកតា្ត្អភិវឌ្ឍនានាដើម្បីស្យបំភ្លឺពីមូលហ្តុ
ដ្លកិច្ចការនៅត្មិនបានសម្្ចរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ គ្្ន់ត្មើលពីបញ្ហ្ន្ការប្ព្ឹត្តឬរោគសញ្ញ្នានា
ដ្លស្ត្ងច្ញមកក្្គឺមិនទាន់គ្ប់គ្ន់ដើម្បីដោះស្្យស្ថ្នភាពនោះនៅឡើយទ្។ ដើម្បីឱ្យគ្ូបង្ៀន
ផ្តល់ការគំទ្ដល់កុមារទាំងន្ះ គ្ូបង្ៀនមា្ន្ក់ត្ូវយល់អំពីការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារ (សូមមើលជំពូកទី ៣)។
ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

197២ ដំណើរការន្រការមានផ្ទ្រពោះ និងការសម្រ្រលកូន ព្រមទាំងសា្ថ្រនភាពបច្ចុប្របន្ន
ជុំវិញដំណើរការន្រះ

២.១. ការមានផ្ទ្ពោះ
ការមានផ្ទ្ពោះនាំមកនូវការរប្្ប្ួលយ៉្ងសំខាន់ដល់សរើរសស្ត្ និងរូបរាងកាយរបស់មា្ត្យ។ ខណៈព្ល
ដ្លការប្្ប្ួលជាច្ើនត្ូវបានកើតឡើងដើម្បីរៀបចំរាងកាយក្នុងការផ្តល់នូវបរិយកាសសមស្បសម្្ប់ការ
លូតលាស់របស់ទារកក្នុងផ្ទ្ ការធំធាត់ និងការសម្្លកូន ក៏អាចមានការប្្ប្ួលបនា្ទ្ប់បន្សំដ្លបណ្ត្លមកពី
សមា្ព្ធពីស្បូនរើកធំ ឬការប្្ប្ួលតុល្យភាពអរម៉ូន។

២.១.១. ការប្្ប្ួលរូបរាងកាយ (Somatic changes)តាមសរើរវិទ្យាការឡើងទម្ងន់ក្នុងអំឡុងព្លមានផ្ទ្ពោះគឺប្ហ្ល ៨-១០គីឡូក្ម។ ន្ះមួយផ្ន្កបណ្ត្លមកពីការ
រើកលូតលាស់ន្រាងកាយរបស់ទារកក្នុងផ្ទ្។ ប៉ុន្ត្កតា្ត្ដទ្ទៀតក៏រួមចំណ្កដល់ការឡើងទម្ងន់ផងដ្ររួមទាំងការពង្ីក
ស្បូន និងកំណើនបរិមាណវត្ថុរាវក្្កោសិការួមទាំងឈាមផងដ្រដោយសរត្ទំនោររបស់រាងកាយចំពោះការរក្សា
ជាតិទឹកដ្លជាផ្ន្កមួយន្ការប្្ប្ួលសរើរៈដ្លបណ្ត្លមកពីការមានផ្ទ្ពោះ។ ការផ្ល្ស់ប្តូរផ្ស្ងទៀតរួមមានការ
បង្កើនភាពធន់នឹងអាំងស៊ុយលីន ការកើនឡើងន្ជំងឺលើសឈាមក្្យសម្្លកូន និងការថយចុះជាតិស្ករក្នុងឈាម
ការថយចុះការស្ូបយកជាតិគ្លុយកូសពីក្លៀនដ្លជារឿយៗទាំងអស់ន្ះអាចនាំឱ្យមានជំងឺទឹកនោមផ្អ្ម។
លើសពីន្ះទៅទៀត ការកើនឡើងកម្ិតជាតិខា្ល្ញ់ក្នុងស្រ៉ូម ក៏អាចត្ូវបានគ្សង្ក្តឃើញផងដ្រ។ កម្ិតកើនន្ះ
អាចខ្ពស់គួរឱ្យកត់សមា្គ្ល់ជាពិស្សនៅព្លមានផ្ទ្ពោះច្ើនខ្។

២.១.២. ការប្្ប្ួលរបស់ស្បូន
ការប្្ប្ួលទាក់ទងនឹងការមានផ្ទ្ពោះត្ូវបានរកឃើញដោយធម្មជាតិនៅក្នុងស្បូន។ ចំពោះស្ត្ីដ្លគ្ម្នផ្ទ្ពោះ
ទំហំស្បូនមានបណ្ត្យប្ហ្ល ៧សង់ទីម៉្ត្ ទទឹង ៥សង់ទីម៉្ត្ និងកម្្ស់ ៣សង់ទីម៉្ត្។ ការមានផ្ទ្ពោះ
គ្ប់ខ្ ទំហំស្បូនអាចកើនឡើងដល់ ៣៥សង់ទីម៉្ត្ × ២៥សង់ទីម៉្ត្ × ២២សង់ទីម៉្ត្។ ន្ះបណ្ត្លមកពីការរើក
សច់ដុំរលោងរបស់ស្បូនក៏ដូចជាការរើកលូតលាស់ន្ជាលិកាសនា្ធ្ន។ លំហូរឈាមរបស់ស្បូនក៏កើនឡើងដល់ប្ហ្ល
៥០០មិល្លីលីត្ ក្នុងមួយនាទីព្លផ្ទ្ពោះគ្ប់ខ្។

២.២. ការសម្្លកូន (ការឆ្លងទន្ល្)ប្ហ្ល ២៧០ថ្ង្ បនា្ទ្ប់ពីការផ្សាំនៅក្នុងស្បូន មាត់ស្បូនប្្ជាទន់ ហើយសច់ដុំស្បូន ស្ទាប់អរម៉ូនអុកសុីតូសុីន
(អរម៉ូនធ្វើឱ្យស្បូនកន្ត្ក់) កើនឡើងដ្លដល់ព្លអាចសម្្លកូន (ឆ្លងទន្ល្) បាន។វគ្គន្ការសម្្លកូន ប្ងច្កជាបីដំណក់កាល។

២.២.១. ការសម្្លកូន ដំណក់កាលទី ១ (ការបើកមាត់ស្បូន)ព្លស្បូនកន្ត្ក់ទៀងទាត់ (ការឈឺពោះសម្្លកូន) មាត់ស្បូនចាប់ផ្តើមបើក ហើយមាត់ស្បូនបានពង្ីកដល់ចំណុច
ខាងក្្ដោយសរស្បូនកន្ត្ក់ រហូតដល់មាត់ស្បូនបើកព្ញល្ញ (១០សង់ទីម៉្ត្) ការបញ្ច្ញអុកសុីតូសុីនកើន
ឡើងហើយការឈឺពោះសម្្លកាន់ត្ខា្ល្ំងឡើង។ ចនោ្ល្ះព្លឈឺពោះសម្្លកាន់ត្ខ្លីទៅៗ រហូតដល់ទីបំផុត
ស្្មទឹកភោ្ល្ះប្ក ហើយទឹកភោ្ល្ះហូរច្ញមកក្្ (ការប្កស្្មទឹកភោ្ល្ះ)។

198

ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

២.២.២. ការសម្្លកូន ដំណក់កាលទី ២ (ការបញ្ច្ញកូន) ដល់ដំណក់កាលទី ៣ (ការទមា្ល្ក់សុក)ដំណក់កាលន្ះចាប់ពីមាត់ស្បូនបើកព្ញល្ញរហូតដល់ការបញ្ច្ញទារក។ ទារកត្ូវបានបញ្ច្ញបន្តិចម្តងៗតាម
ទា្វ្រមាស។ កមា្ល្ំងបញ្ច្ញទារក (កមា្ល្ំងបញ្ច្ញ (expulsive force)) កាន់ត្ខា្ល្ំងឡើងៗ ហើយនៅព្លកមា្ល្ំងបញ្ច្ញន្ះ
ឈានដល់កម្ិតកំពូល ទារកត្ូវបានរុញច្ញពីរាងកាយមា្ត្យហើយដកដង្ហើមដំបូង។ ទារកជាធម្មតាច្ញក្បាលមកមុន
ត្ប្សិនបើគូទនិង/ឬជើងច្ញមកមុន បង្កការលំបាកដល់ការសម្្លកូន។ បនា្ទ្ប់ពីការបញ្ច្ញទារក ផ្ន្កផ្ស្ងទៀត
រួមមានសុកត្ូវបានបញ្ច្ញដើម្បីបញ្ចប់ការសម្្លកូន។
ពុំមានទិន្នន័យថ្ន្ក់ជាតិអំពីទម្ងន់ និងប្វ្ងរាងកាយទារកនៅព្លកើតរបស់កុមារនៅកម្ពុជាឡើយ។ ទោះជា
យ៉្ងណក៏ដោយ ស្ថិតិស្តីពីទារកទើបនឹងកើតចំនួន ៤ ៩៩១នាក់ ដ្លកើតនៅក្នុងមណ្ឌលសុខភាព (ក្នុងរយៈព្ល ៥ឆ្ន្ំ
រវាងឆ្ន្ំ២០១០ និង ២០១៤) បង្ហ្ញថ ទម្ងន់កំណើតជាមធ្យមគឺ ៣ ១០០ក្្ម ដោយអត្្ន្កំណើតមានទម្ងន់
ទាបមានប្ហ្ល ៧% ជាមធ្យម។8 ទិន្នន័យពីមន្ទីរព្ទ្យឡាវបានបង្ហ្ញពីទម្ងន់កំណើតជាមធ្យមក្នុងចំណមទារក
ទើបនឹងកើតនៅមន្ទីរព្ទ្យក្នុងឆ្ន្ំ២០១៣ គឺ ៣ ០៤៩ក្្ម (ក្នុងចំណមកុមារ ៣ ៩១២នាក់)។9 ខណៈព្លដ្ល
ទម្ងន់ និងប្វ្ងរាងកាយទារកព្លកើតជាមធ្យមប្្ប្ួលតាមសញ្ជ្តិ ជនជាតិ ស្ថ្នភាពស្ដ្ឋកិច្ចសង្គម និងភ្ទ
ជាធម្មតាទម្ងន់ និងប្វ្ងរាងកាយទារកព្លកើតគឺប្ហ្ល ៤៨-៥០សង់ទីម៉្ត្ និង ២,៩-៣,៥គីឡូក្ម រៀងៗខ្លួន។10

២.៣. ស្ថ្នភាពបច្ចុប្បន្នជុំវិញការមានផ្ទ្ពោះ និងមា្ដ្យដ្លបំបៅដោះកូន11សុខភាពមាតា និងទារកនៅកម្ពុជា ទោះបីជាមានជំនួយបរទ្សមួយចំនួនធំដ្លខ្លួនទទួលបានក៏ដោយ ប៉ុន្ត្នៅ
ត្មានផលលំបាកយ៉្ងខា្ល្ំងចំពោះសូចនាករដូចជា អត្្ស្ល្ប់មាតានិងទារករហូតដល់ដើមទសវត្សរ៍ឆ្ន្ំ២០០០
ថ្មីៗន្ះ។ ដើម្បីដោះស្្យបញ្ហ្ន្ះ ក្សួងសុខាភិបាលកម្ពុជាបានចាត់ទុកសុខភាពមាតាជាបញ្ហ្សំខាន់មួយនៅក្នុង
ផ្នការយុទ្ធសស្ត្សុខភាពឆ្ន្ំ ២០០៣-២០០៧ និងកំណត់គោលដៅលើកកម្ពស់ការពិនិត្យផ្ទ្ពោះដោយអ្នកជំនាញ
ថ្ទាំសុខភាព និងឆ្មបជំនាញ។ ជាផ្ន្កមួយន្គម្្ងន្ះ គ្បានបង្កើតកម្មវិធីបណ្តុះបណ្ត្លឆ្មប និងមណ្ឌលសុខភាព
ប្ចាំតំបន់ទាំងអស់ត្ូវមានឆ្មប។ ដោយមានកិច្ចខិតខំប្ឹងប្្ងទាំងន្ះ អត្្មរណភាពរបស់មាតាជាពិស្សត្ូវបាន
កាត់បន្ថយគួរកត់សមា្គ្ល់ដោយអត្្ក្នុង ១០០ ០០០កំណើតរស់ ធា្ល្ក់ចុះពី ៤៧២ (ឆ្ន្ំ២០០៥) មក ១៦១ (ឆ្ន្ំ២០១៥)។
ក្្ពីបញ្ហ្វ្ជ្ជសស្ត្ នៅមានបញ្ហ្សំខាន់ៗជាច្ើនទៀតដូចជា ភាពខុសគ្ន្ក្នុងតំបន់លើហ្ដ្ឋ្រចនាសម្ព័ន្ធ
និងភាពមិនស្មើគ្ន្ន្ទ្ព្យសម្បត្តិ។ ឧទាហរណ៍ ទិន្នន័យពីឆ្ន្ំ២០១០ បានបង្ហ្ញពីភាពខុសប្ល្កគ្ន្យ៉្ងខា្ល្ំងចំពោះ
អត្្មរណភាពកុមារ (ក្នុង ១០០ ០០០កំណើត) ដោយមាន ១៣តំបន់ នៅរាជធានីភ្នំព្ញបើប្ៀបធៀបទៅនឹង ៩៥តំបន់
នៅខ្ត្តពីរន្ភូមិភាគឦសនគឺខ្ត្តព្ះវិហារ និងខ្ត្តស្ទឹងត្្ងដ្លជាខ្ត្តមានស្ថ្នភាពធ្ងន់ធ្ងរបំផុតនៅក្នុងប្ទ្ស។
ការគ្ម្នប្ព័ន្ធធានារា៉្ប់រងសុខភាពគឺជាកតា្ត្មួយដ្លធ្វើឱ្យមនុស្សស្ទ្ក់ស្ទើរក្នុងការស្វ្ងរកការព្យាបាល ឬវះកាត់។
លើសពីន្ះទៀតមានតំបន់មួយចំនួនដ្លមនុស្សខ្វះលទ្ធភាពចូលទៅមណ្ឌលសុខភាពដ្លស្ថិតនៅឆ្ង្យពីមន្ទីរព្ទ្យ
ខ្ត្តដ្លផ្តល់ការវះកាត់ ឬគ្ម្នមធ្យាបាយធ្វើដំណើរក្នុងករណីសង្គ្ះបនា្ទ្ន់ដ្លត្ូវការវះកាត់។
ខណៈព្លដ្លមានបញ្ហ្នៅស្សសល់ជាច្ើន មានសញ្ញ្ន្ការផ្ល្ស់ប្តូរផ្ន្កខ្លះន្តំបន់ជនបទដ្លនៅ
ជិតតំបន់ទីក្ុង។ សញ្ញ្មួយក្នុងចំណមសញ្ញ្ជាច្ើនគឺនិនា្ន្ការន្ការទទួលហៅឆ្មបជំនាញទៅធ្វើការសម្្លកូននៅ
ផ្ទះដ្លមានទំនាក់ទំនងជាមួយស្ថ្ប័នថ្ទាំសុខភាពជំនួសឱ្យការសម្្លកូនដោយឆ្មបបុរាណ។ ការរក្សាទមា្ល្ប់
សម្្លកូនតាមផ្ទះជួយរក្សាអត្ថប្យោជន៍របស់វាដូចជា នីតិវិធីព្យាបាលប្បប្ព្ណីដ្លគ្ស្គ្ល់ថ អាំងភ្លើង
(សូមមើលអត្ថបទដកស្ង់ ១១.៤៖ វប្បធម៌បុរាណដ្លគំទ្ដល់ការសម្្លកូន (អាំងភ្លើង) និងការផ្ល្ស់ប្តូរការ
សម្្លកូន) និងសម្្ប់មា្ត្យមា្ន្ក់ដ្លរំពឹងថនឹងមានគ្ួសរ និងអ្នកជិតខាងដ្លនៅជុំវិញនាងអំឡុងព្ល
សម្ល្ កូន។ លើសពីនះ្ ទៅទៀត វាក៏ផល្ត អ់ ត្ថបយោ
្ជន៍បនា្ទប្ ប់ ន្សតាំ មរយៈការទាក់ទងជាមួយឆ្មបដូចជា មនុសស្ កាន់ត្
ច្ើនដ្លទទួលបានចំណ្ះដឹងអំពីផ្នការគ្ួសរ ហើយគ្ួសរទទួលបានដំបូនា្ម្នត្ឹមត្ូវរួមទាំងការប្តូរទៅរក
ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

199

ការសម្្លកូននៅមន្ទីរសម្ភពបើចាំបាច់។ ន្ះអាចជាឧទាហរណ៍ន្ការរួមរស់ជាមួយគ្ន្ ឬភាពសុខដុមរមនារវាង
ឧត្តមគតិបុរាណ និងឱសថទំនើប។
អត្ថបទដកស្ង់ ១១.៤៖ វប្បធម៌បព
្ ណ
្ ដ
ី ល
្ គំទដ្ ល់ការសម្ល្ កូន (អាំងភ្លងើ ) និងការផ្លស្ ប់ រូ្ត ន្ការសម្ល្ កូនតាកាហាសុី 11 បានរាយការណ៍ថ «មានវិធីព្យាបាលប្បប្ព្ណីមួយនៅក្នុងប្ទ្សកម្ពុជាហៅថ អាំងភ្លើង
ដ្លមា្ត្យសម្្លកូនសម្្កនៅលើគ្សម្្លកូនដ្លមានភ្លើងធ្យូងនៅពីក្មដើម្បីកម្ត្រាងកាយរបស់
នាងជាច្ើនថ្ង្។ គ្ជឿថ នៅមានការសម្្លកូនប្បន្ះយ៉្ងទូលំទូលាយនៅតាមតំបន់ជនបទ។ តាមក្បួន
មា្ត្យជាធម្មតាគ្ង និងបរិភោគដច់ពីអ្នកផ្ស្ងក្នុងអំឡុងព្លអាំងភ្លើងន្ះ។ ការអាំងភ្លើងបញ្ចប់នៅថ្ង្ដ្ល
ភ្លើងរលត់ ហើយទារកទើបនឹងកើត និងមា្ត្យថ្មីថោ្ម្ងនឹងចាកច្ញពីកន្ល្ងបិទជិតហើយឆ្លងកាត់ការធ្វើពិធីសសនា
មួយដោយគ្ូខ្ម្រ ឬគ្ូបុរាណ»។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ ការពិនិត្យ និងសម្្លកូននៅមន្ទីរព្ទ្យកំពុងមាន
ឥទ្ធិពលនៅក្នុងតំបន់ជាច្ើនន្ប្ទ្ស ជាពិស្សតំបន់ទីក្ុងដ្លល្ងត្ូវការអាំងភ្លើងទៀតហើយ។ ស្ថ្នភាព
មានភាពខុសប្ល្កគ្ន្ខា្ល្ំងពីតំបន់ជនបទដ្លពិបាកក្នុងការទទួលបានឱសថទំនើប។
យោងតាមការសិក្សាថ្មីមួយបានបង្ហ្ញថ12 ភាគរយន្ស្ត្ីដ្លស្វ្ងរកការគំទ្ពីមណ្ឌលសុខភាពក្នុងអំឡុង
ព្លសម្្លកូនបានកើនឡើងពី ៨% ក្នុងឆ្ន្ំ២០០០ ដល់ ៨២% ក្នុងឆ្ន្ំ២០១៤ ដ្លបង្ហ្ញថ ស្ត្ីកាន់ត្
ច្ើនកំពុងសម្្លកូននៅតាមមណ្ឌលសុខភាពទាំងនៅទីក្ុង និងជនបទ។ ខណៈព្លដ្លការកើនឡើងកាន់ត្
លឿននៅតាមតំបន់ជនបទ អ្នកសម្្លកូននៅមន្ទីរសម្ភពមានចំនួនកាន់ត្ច្ើនក្នុងចំណមអ្នកនៅតំបន់ទីក្ុង
ពីព្ះប្ជាជនមានការអប់រំខ្ពស់ និងមានស្ដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ដ្លបង្ហ្ញថ ភាពខុសគ្ន្តាមតំបន់ និងស្ដ្ឋកិច្ចសង្គម
នៅត្មិនត្ូវបានដោះស្្យ។ ដោយសរការសម្្លកូននៅមន្ទីរសម្ភពមានឥទ្ធិពលលើសុខភាពអនាគតរបស់
កុមារ ការធ្វើឱ្យប្សើរឡើងនូវស្វាកម្មសុខភាពមាតា និងទារកដ្លផ្ត្តលើស្ត្ី និងកុមារជាការចាំបាច់។

២.៤. ការពន្យារកំណើត
ការមានផ្ទ្ពោះអាចគំរាមកំហ្ង ឬបំផ្ល្ញសុខភាពស្ត្ីមា្ន្ក់។ តើអ្នកអាចនិយយថ ចំណ្ះដឹងអំពីការពន្យារ
កំណើតរបស់អ្នកគឺត្ឹមត្ូវឬទ្? តើអ្នកអាចនិយយអំពីការពន្យារកំណើតជាមួយដ្គូរបស់អ្នកបានទ្? ការមាន
ផ្ទ្ពោះដោយមិនចង់បាន និងមិនតាមប្្ថ្ន្ អាចនាំឱ្យរលូតកូន ហើយកំណើតដ្លកើតច្ញពីការមានផ្ទ្ពោះឥតបាន
ព្្ងទុក គឺជាកតា្ត្ហានិភ័យខ្ពស់ន្ការរំលោភបំពានលើកុមារ។ ការពន្យារកំណើតគឺជាមធ្យាបាយមួយសម្្ប់
អ្នកដើម្បីកំណត់ចនោ្ល្ះព្លន្ការមានផ្ទ្ពោះដោយខ្លួនឯង ហើយវាការពារសិទ្ធិមនុស្សរបស់ស្ត្ី និងកុមារដ្ល
កើតច្ញពីការមានផ្ទ្ពោះដោយច្ដន្យ។ ការមានផ្ទ្ពោះដោយច្ដន្យគឺអាចចៀសវាងបាន ហើយយើងគួរត្ធានា
ឱ្យបានថ ការមានផ្ទ្ពោះមិនផ្ល្ស់ប្តូរខ្ស្ជីវិតរបស់ស្ត្ីតាមឆន្ទៈរបស់នាងឡើយ។6

២.៤.១. វិធីពន្យារកំណើត
ទោះបីជាមានព្លខ្លះដ្លស្ត្ីមា្ន្ក់អាចនឹងមានផ្ទ្ពោះ និងព្លខ្លះទៀតមិនអាចមានផ្ទ្ពោះក៏ដោយ ប៉ុន្ត្
មិនប្្កដទ្ថនឹងគ្ម្ន «ថ្ង្គ្ម្នកូន» នោះ។ ត្ូវពិចារណអំពីដំណើរការន្ការមានផ្ទ្ពោះ។ ឱកាសន្ការបង្កកំណើត
មានច្ើនណស់។ នៅព្លនរណមា្ន្ក់ចង់រួមភ្ទ ពួកគ្គួរត្ដឹងថ ពួកគ្អាចនឹងមានផ្ទ្ពោះ។ ជាពិស្សបុរស
គួរត្ទទួលស្គ្ល់ថ ការួមភ្ទរបស់ពួកគ្អាចបណ្ត្លឱ្យស្ត្ីមានផ្ទ្ពោះ។ ដូច្ន្ះត្ូវប្្កដថ ពួកគ្ប្ើវិធី
ពន្យារកំណើតប្កបដោយសុវត្ថិភាពនៅព្លចាំបាច់។
ឧទាហរណ៍វិធីពន្យារកំណើតមួយរបស់បុរសគឺស្មអនាម័យ។ ស្្មអនាម័យមានតម្ល្ថោក ហើយអាចរកបាន
គ្ម្នផលរំខាន មានប្សិទ្ធភាពខ្ពស់នៅព្លប្ើបានត្ឹមត្ូវ និងមានប្សិទ្ធភាពក្នុងការការពារការឆ្លងជំងឺកាមរោគ
200ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

ផងដ្រ។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ ករណីបរាជ័យក្នុងការពន្យារកំណើតគឺមានជារឿយៗដោយសរត្ការប្ើប្ស់
មិនត្ឹមត្ូវ។ ថ្ន្ំល្បពន្យារកំណើតគឺជាវិធីសស្្តពន្យារកំណើតមួយរបស់ស្ត្ី។ ថ្ន្ំទាំងនោះមានអរម៉ូនភ្ទស្ត្ីដ្ល
នៅព្លល្បវារារាំងការបញ្ច្ញអូវុល។ ខណៈព្លដ្លការប្ើប្ស់ថ្ន្ំទាំងន្ះបានត្ឹមត្ូវមានប្សិទ្ធភាពខ្ពស់
ក្នុងការពន្យារកំណើតធ្វើឱ្យថ្ន្ំទាំងន្ះមានតម្ល្ថ្ល្ ហើយស្ត្ីខ្លះមិនអាចប្ើវាបានទ្អាស្័យលើស្ថ្នភាពសុខភាព
ឬលក្ខខណ្ឌពីមុនរបស់ពួកគ្។ វាខុសពីស្មអនាម័យ ថ្ន្ំពន្យារកំណើតទាំងន្ះគ្ម្នប្សិទ្ធភាពប្ឆំងនឹងជំងឺ
កាមរោគឡើយ។
មានវិធីពន្យារកំណើតជាច្ើន ប៉ុន្ត្គ្ម្នវិធីណដ្លអាចជឿជាក់បាន ១០០% ទ្។ ទោះបីជាប្បន្ះក៏ដោយ ការប្ើ
វិធីពន្យារកំណើតរួមបញ្ចូលគ្ន្អាចបង្កើនប្សិទ្ធភាពពន្យារកំណើត។ មនុស្សមា្ន្ក់ត្ូវស្វ្ងយល់ពីគុណសម្បត្តិ និងគុណវិបត្តិ
ន្វិធីសស្្តនីមួយៗ ហើយត្ូវពិភាក្សាយ៉្ងហ្មត់ចត់ជាមួយដ្គូដើម្បីជ្ើសរើសវិធីសស្្តដ្លសមបំផុតនឹងពួកគ្។

២.៥. សុខភាពផ្លូវភ្ទរបស់យុវវ័យ និងបញ្ហ្ប្ឈមនៅក្នុងប្ទ្សកម្ពុជានាព្លបច្ចុប្បន្ន
ផ្ន្កន្ះបង្ហ្ញពីស្ថ្នភាពជុំវិញសុខភាពផ្លូវភ្ទរបស់យុវជននៅកម្ពុជា និងបញ្ហ្ប្ឈមរបស់វា។13,14

២.៥.១. អាពាហ៍ពិពាហ៍កុមារ
អាពាហ៍ពិពាហ៍កុមារនៅក្នុងប្ទ្សកម្ពុជាមានការធា្ល្ក់ចុះជាច្ើនឆ្ន្ំមកហើយ។ នៅឆ្ន្ំ១៩៨៩ ស្ត្ី ២៨% ដ្លមាន
អាយុពី ២០-២៤ឆ្ន្ំ បានរៀបការមុនអាយុ ១៨ឆ្ន្ំ បើប្ៀបធៀបទៅនឹង ១៩% ក្នុងឆ្ន្ំ២០១៤ (រូបទី ១១.៣)។ អាពាហ៍ពិពាហ៍
របស់ក្ម្ងស្ីអាយុក្ម ១៥ឆ្ន្ំ បានធា្ល្ក់ចុះពី ៧% (ឆ្ន្ំ១៩៨៩) មកត្ឹម ២% (ឆ្ន្ំ២០១៤)។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ

Married/in union before age 15 Married/in union after age 15 but before age 18
ិពាហ៍កុមារគឺអាចប្ៀបធៀបទៅនឹ28%ងឆ្ន្ំ២០០៩។ អាយុជាមធ្យមន្អាពាហ៍ពិពាហ៍ដំបូង
1989 ចំនួនសរុបន្ករណីអាពាហ៍ព7%
1994 ក្នុងចំណមស្ត្ីនៅកម្ពុជានៅត្
5%មិនផ្ល្ស់ប្តូរនៅអាយុ ២០-២១ឆ្ន30%្ំ ក្នុងរយៈព្លពីរទសវត្សរ៍ចុងក្្យន្ះ។
1999
5%
30%
អាពាហ៍ពិពាហ៍កុមាររើករាលដលក្ន
ុងចំណមក្ុមជនជាតិភា25%គតិចមួយចំនួន និងនៅតំបន់ខ្លះន្ប្ទ្ស។ ភាគរយ
2004
4%
2009 ន្យុវតីដ្លមានអាយុពី ២០-២៤ឆ្ន
3%
្ំ ដ្លបានរៀបការមុនអាយុ19%១៨ឆ្ន្ំ មានភាពខុសប្ល្កគ្ន្តាមតំបន់ចាប់ពី ៣៦%
2014
2%
19%
នៅមណ្ឌលគីរើ និងរតនគិរើ ដល់ ៥% នៅភ្នំព្ញ។

រៀបការ/រួមរស់ក្យអាយុ 15ឆ្ន្ំ
ប៉ុន្ត្មុនអាយុ 18ឆ្ន្ំ

រៀបការ/រួមរស់

មុនអាយុ 15ឆ្ន្ំ

28%

30%

30%
25%
19%

19%

7%

5%

5%

4%

3%

2%

1989

1994

1999

2004

2009

2014

ប្ភព៖ UNICEF Cambodia and Division of Data, Research and Policy, UNICEF New York, A Statistical
Married/inunion before age 15
Married/in union after age 15 but before age 18
Profile of Child Protection in Cambodia, p.11, United Nations Children’s Fund, New York, March 2018.

ទី ១១.៣៖
អាពាហ៍
ហ៍កុមាResearchរបច្ចុប្បន្ន13 and Policy, UNICEF New
Source: UNICEF CambodiaរូបandDivisionofពិពា
Data,
York, A Statistical Profile of Child Protection in Cambodia, p.11, United Nations
Children’s Fund, New York, March 2018.

ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

201

២.៥.២. ការមានផ្ទ្ពោះ និងការបង្កើតកូននៅវ័យយុវវ័យ
នៅកម្ពុជាក្ម្ងស្ីប្ហ្លមា្ន្ក់ក្នុងចំណមក្ម្ងស្ី ៨នាក់ ដ្លមានអាយុពី ១៥-១៩ឆ្ន្ំ មានបទពិសោធន៍បង្កើតកូន។
ភាគរយន្ក្ម្ងស្ីដ្លមានអាយុពី ១០-១៩ឆ្ន្ំ ខុសគ្ន្តាមតំបន់ដោយខ្ត្តបាត់ដំបង និងប៉្លិនមានកម្ិតទាបបំផុត
(៤%) និងមណ្ឌលគិរើ និងរតនគិរើខ្ពស់ជាងគ្ គឺ (៣៤%)។ ភាគរយន្ក្ម្ងស្ីដ្លមានអាយុពី ១០-១៩ឆ្ន្ំ ដ្លមាន
បទពិសោធន៍បង្កើតកូនមានការថយចុះដោយសរនគរូបនីយកម្ម ទ្ព្យសម្បត្តិគ្ួសរ និងការអប់រំ (រូបទី ១១.៤)។
12%

សរុប
អាយុ 19ឆ្ន្ំ

cationeducationអាយុ 18ឆ្ន្ំ

អាយុ 17ឆ្ន្ំ
អាយុ 16ឆ្ន្ំ

អាយុ 15ឆ្ន្ំ

1%ទីក្ុង

មិនបានទទួការអប់រំ ឬការអប់រំកម្ិតបឋមសិក្សា

4%បញ្ចភាគទាបបំផុត
បញ្ចភាគខ្ពស់បំផុត

31%

13%

20%

8%

ការអប់រំកម្ិតមធម្យមសិក្សា ឬកម្ិតឧត្តមសិក្សា
ទ្ព្យសម្បត្តិគ្ួសរ

8%

6%

ជនបទ

18%

18%

7%

ប្ភព៖ Source: UNICEF Cambodia and Division of Data, Research and Policy, UNICEF New York, A Statistical

Source: UNICEF
CambodiaandDivisionp.6,
of United
Data, Nations
Researchand Policy,
Profile of Child
Protection
in Cambodia,
Children’sFund, NewUNICEF
York, MarchNew
2018.York, A
Statistical Profile of Child Protection in Cambodia, p. 6, United 13
Nations Children’s Fund, Newរូបទី ១១.៤៖ ការមានផ្ទ្ពោះ និងការបង្កើតកូនរបស់យុវវ័យនៅថ្ង្ន្ះ
York, March 2018.
២.៥.៣. ការប្ើវិធីពន្យារកំណើតក្នុងព្លរួមភ្ទ
ភាគរយន្ការប្ើប្ស់ស្មអនាម័យក្នុងអំឡុងព្លរួមភ្ទនៅកម្ពុជាដូចការបង្ហ្ញខាងក្្មប្្ប្ួលទៅ
តាមទីកន្ល្ងរស់នៅ ស្ថ្នភាពស្ដ្ឋកិច្ចសង្គម និងកម្ិតន្ការអប់រំ។14ភាគរយន្ការប្ើប្ស់ស្មអនាម័យចំពោះបុរសដ្លមានអាយុពី ១៥-២៤ឆ្ន្ំ ប្្ប្ួលទៅតាមទីកន្ល្ងរស់នៅ។
ហើយអត្្ប្ើច្ើន និងជាប់លាប់ជាងគ្គឺអ្នកដ្លរស់នៅក្នុងតំបន់ទីក្ុង (តារាងទី ១១.២)។
តារាងទី ១១.២៖ ភាគរយន្ការប្ើស្មអនាម័យ (ក្ុមបុរសអាយុចនោ្ល្ះ ១៥-២៤ឆ្ន្ំ) តាមទីកន្ល្ងរស់នៅ (%)ទីកន្ល្ងរស់នៅ

2005

2010

2014

ទីក្ុង

57.7

50.8

57.2

ជនបទ

23.3

9.5

10.3

ប្ភព៖ UNFPA, Sexual and Reproductive Health in Cambodia, 201614

ភាគរយន្ការប្ើប្ស់ស្មអនាម័យប្្ប្ួលទៅតាមស្ថ្នភាពស្ដ្ឋកិច្ចសង្គមផងដ្រ។ ភាគរយន្ការប្ើប្ស់

របស់ប្ជាជនដ្លមានទ្ព្យសម្បត្តិច្ើនជាងប្ជាជនក្ីក្ (តារាងទី ១១.៣)។ ខណៈព្លដ្លភាគរយបានធា្ល្ក់ចុះ
ពីឆ្ន្ំ ២០០៥-២០១៤ ហើយភាគរយន្ះមិនផ្ល្ស់ប្តូរច្ើននៅក្នុងក្ុមមនុស្សថ្ន្ក់កណ្ត្លទ្។

202ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

តារាងទី ១១.៣៖ ភាគរយន្ការប្ើប្ស់ស្មអនាម័យតាមស្ថ្នភាពស្ដ្ឋកិច្ចសង្គម (%)ស្ថ្នភាពស្ដ្ឋកិច្ចសង្គម

2005

2010

2014

ក្ីក្ខា្ល្ំង

8.3

10.1

4.0

ក្ីក្

11.2

8.4

8.7

មធ្យម

16.4

14.5

16.9

មាន

29.1

43.1

17.6

មានបំផុត

63.3

52.4

44.9
ប្ភព៖ Based on Reference14

ចំណ្ះដឹងទូលំទូលាយ ឬមិនទូលំទូលាយរបស់នរណមា្ន្ក់អំពីម្រោគ HIV និងជំងឺអ្ដស៍ប្ប្ួលតាមទីកន្ល្ង

រស់នៅ។ ហើយភាគរយន្អ្នកដ្លមានចំណ្ះដឹងទូលំទូលាយគឺអ្នកដ្លរស់នៅក្នុងតំបន់ទីក្ុងជាងអ្នកនៅជនបទ
(តារាងទី ១១.៤)។ ភាគរយក៏ខ្ពស់ជាងក្នុងចំណមអ្នកដ្លមានការអប់រំកម្ិតខ្ពស់ (តារាងទី ១១.៥)។

តារាងទី ១១.៤៖ ចំណ្ះដឹងទូលំទូលាយអំពីម្រោគអ្ដស៍ HIV និងជំងឺអ្ដស៍តាមទីកន្ល្ងរស់នៅ (%)កន្ល្ងរស់នៅ

2005

2010

2014

ស្ី

ប្ុស

ស្ី

ប្ុស

ស្ី

ប្ុស

ទីក្ុង

62.5

58.6

54.9

67.1

55.3

64.7

ជនបទ

48.1

43.2

42.1

38.1

34.2

43.6

ប្ភព៖ Based on Reference14

តារាងទី ១១.៥៖ ចំណ្ះដឹងទូលំទូលាយអំពីម្រោគអ្ដស៍ HIV និងជំងឺអ្ដស៍តាមទីកន្ល្ងរស់នៅ (%)កម្ិតន្ការអប់រំ

2005

2010

2014

ស្ី

ប្ុស

ស្ី

ប្ុស

ស្ី

ប្ុស

គ្ម្នការអប់រំ

19.7

21.9

16.2

9.7

17.9

20.1

កម្ិតបឋមសិក្សា

42.1

30.3

33.4

28.5

25.7

31.0

កម្ិតមធ្យមសិក្សា

72.0

60.7

54.2

51.0

42.5

53.7

កម្ិតឧត្តមសិក្សា

89.9

87.9

71.5

84.3

74.6

76.2

ប្ភព៖ Based on Reference14

ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

203

អត្ថបទដកស្ង់ ១១.៥៖ ការប្ព្ឹត្តផ្លូវភ្ទក្នុងចំណមនិស្សិតសកលវិទ្យាល័យនៅប្ទ្សកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន

ការសិក្សាឆ្ន្ំ២០១៥ ដ្លធ្វើឡើងលើអាកប្បកិរិយផ្លូវភ្ទក្នុងចំណមនិស្សិតសកលវិទ្យាល័យចំនួន១ ៣៥៩នាក់ នៅប្ទ្សកម្ពុជា (អាយុជាមធ្យម៖ ២១,៣ឆ្ន្ំ ដ្លមានប្ុសចំនួន ៦៩០នាក់ និងស្ីចំនួន
៦៦៩នាក់) 9,15 បានរាយការណ៍លទ្ធផលដូចខាងក្្ម។ អ្នកចូលរួមក្នុងការសិក្សាន្ះមានអ្នករៀបការហើយ
និង/ឬ អ្នករួមរស់ជាមួយគ្ន្ចំនួនតិចតួច (២,១%)។
• អ្នកចូលរួមការសិក្សាចំនួន ១៤៤ (១០,៦%) បានធា្ល្ប់រួមភ្ទ។ តួល្ខន្ះបានបង្ហ្ញពីភាពខុសគ្ន្ន្ភ្ទ
ដោយមាននិស្សិតប្ុស ១១៩ នាក់ (១៧.៣%) បើប្ៀបធៀបទៅនឹងនិស្សិតស្ី ២៥នាក់ (៣.៧%)។
• លទ្ធផលន្ការវិភាគលម្អិតអំពីអ្នកដ្លមានបទពិសោធន៍ក្នុងការរួមភ្ទបានបង្ហ្ញថ អាយុនៅព្ល
រួមភ្ទលើកដំបូងគឺ ២០,៧ឆ្ន្ំ ចំពោះបុរស និង ២០,២ឆ្ន្ំ ចំពោះស្ត្ី។ គ្ម្នភាពខុសគ្ន្រវាងភ្ទ។
• ការប្ើប្ស់ស្មអនាម័យក្នុងព្លរួមភ្ទថ្មីៗបំផុតក្នុងចំណមអ្នកដ្លមានបទពិសោធន៍រួមភ្ទ
៥៧.៦% អត្្ទាបជាងចំពោះស្ត្ី ៣២,០% បើប្ៀបធៀបទៅនឹងបុរស ៦៣,០%។
• ៩,២% បានរួមភ្ទជាថ្នូរនឹងប្្ក់/អំណយ ហើយទាំងអស់ជាបុរស (១១,២% ន្បុរស)។
• ៧,១% បានឆ្លងជំងឺកាមរោគក្នុងរយៈព្ល ១២ខ្ មុន។• ភាគរយន្អ្នកចូលរួមការសិក្សាន្ះដ្លធា្ល្ប់ធ្វើឱ្យនរណមា្ន្ក់មានផ្ទ្ពោះ/ធា្ល្ប់មានផ្ទ្ពោះគឺ ១២,៧%ដោយបុរស ១២,០% និងស្ី ១៦,០%។
• លទ្ធផលទាំងន្ះបង្ហ្ញថ និស្សិតប្ុសជាច្ើនមានបទពិសោធន៍ក្នុងការរួមភ្ទ ហើយប្ហ្ល ៤០%បានរួមភ្ទដោយមិនប្ើស្មអនាម័យបង្ហ្ញឱ្យឃើញពីសរៈសំខាន់ន្ការអប់រំផ្លូវភ្ទក្នុងចំណម
និស្សិតប្ុស។
• យោងតាមសុខភាពផ្លូវភ្ទ និងសុខភាពបន្តពូជរបស់មនុស្សវ័យជំទង់ និងយុវជននៅប្ទ្សកម្ពុជា
(ឆ្ន២ំ្ ០១៦)16 មានយុវជនកម្ពជាុ ជាច្នើ ដ្លមានភាគរយន្អាយុចនោ្លះ្ ពី ១៥-២៤ឆ្នំ្ ស្ថតិ ក្នងុ ចំណមចំនន
ួខ្ពស់បំផុតនៅអាសុីអាគ្ន្យ៍។ ហើយប្ជាជនវ័យក្ម្ងន្ះមានបញ្ហ្ដូចជា ការឆ្លងជំងឺកាមរោគការមាន
ផ្ទ្ពោះដោយច្ដន្យ និងការរំលូតកូនដោយគ្ម្នសុវត្ថិភាពដ្លបណ្ត្លមកពីកង្វះព័ត៌មានអំពីការរួមភ្ទ
ការទទួលបានការអប់រំតិចតួច និងការបោះបង់ការសិក្សានៅវិទ្យាល័យ ការធ្វើចំណកស្ុកពីជនបទទៅ
ទីក្ុងដើម្បីរកការងរធ្វើ។ អ្នកចូលរួមក្នុងការសិក្សាន្ះសំដៅលើនិស្សិតន្សកលវិទ្យាល័យពីរដ្លបាន
ទទួលការអប់រំកម្ិតជាក់លាក់មួយ។

ដោយយកលទ្ធផលទាំងន្ះមកពិចារណយើងអាចសន្មតថ

អាកប្បកិរិយផ្លូវភ្ទដ្លមានហានិភ័យខ្ពស់អាចនឹងកើតមានកាន់ត្ច្ើនក្នុងចំណមយុវជនដ្ល
ទទួលបានការអប់រំទាប ឬអ្នកនៅតំបន់ជនបទ។

២.៦. សុខភាពបន្តពូជ និងសិទ្ធិ 6បញ្ញត្តិនស្ ុខភាពបន្តពូជ និងសិទ្ធិត្ូវបានស្នើឡើងនៅក្នុងសន្និសីទអន្តរជាតិស្តីពីប្ជាជន និងការអភិវឌ្ឍដ្ល
បានរៀបចំឡើងនៅទីក្ុងគ្រ (Cairo) ក្នុងឆ្ន្ំ១៩៩៤ ហើយត្ូវបានគំទ្យ៉្ងទូលំទូលាយនៅទូទាំងពិភពលោក។
សន្និសីទអន្តរជាតិន្ះគឺធ្វើឡើងដើម្បីទទួលស្គ្លស់ ិទ្ធិមនុស្សជាមូលដ្ឋ្ន (សិទ្ធិដ្លមនុស្សមា្ន្ក់ទទួលបានសិទ្ធិជា
មនុស្ស) របស់មនុស្ស៖ ដើម្បីមានជីវិតផ្លូវភ្ទដ្លមានសុវត្ថិភាពនិងព្ញចិត្ត ដើម្បីមានការសម្្ចចិត្តដោយស្រើថ
តើត្ូវបង្កើតកូនឬមិនត្ូវបង្កើត ព្លណមានកូន និងមានកូនប៉ុនា្ម្ននាក់ ព្មទាំងមានព័ត៌មាននិងមធ្យាបាយនានា
ក្នុងការសម្្ចចិត្តនោះ។
ទោះបីជាស្ត្ីបំព្ញភារកិច្ចមានផ្ទ្ពោះ និងសម្្លកូន ឬរំលូតកូនក៏ដោយ ក៏វាជាទំនួលខុសត្ូវរួមរបស់ប្តីប្ពន្ធ
ទាំងបុរស និងស្ត្ីដើម្បីមិនបង្កឱ្យមានផ្ទ្ពោះដោយច្ដន្យដ្រ។ វាពិបាកសម្្ប់គូស្វ្មីភរិយដើម្បីធានាការពន្យារ
204ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

កំណើតលុះត្្ត្ពួកគ្មានចំណ្ះដឹងត្ឹមត្ូវ ខា្វ្យខ្វល់អំពីផ្លូវភ្ទ និងជីវិតរបស់គ្ន្ទៅវិញទៅមក និងមានទំនាក់
ទំនងដ្លពួកគ្គោរពគ្ន្ទៅវិញទៅមក និងធ្វើការជាមួយគ្ន្ដោយស្មើភាពគ្ន្។ ចំពោះហ្តុផលន្ះ វាមាន
សរៈសំខាន់ណស់សម្្ប់គូស្វ្មីភរិយដ្លអាចមានការសន្ទនាយ៉្ងហ្មត់ចត់អំពីការពន្យារកំណើត និងបង្កើត
ទំនាក់ទំនងន្កិច្ចសហការទៅវិញទៅមកមុនព្លពួកគ្មានទំនាក់ទំនងផ្លូវភ្ទ។៣ ជំងឺកាមរោគ (Sexually transmitted infections)៣.១. ជំងឺអ្ដស៍
ជំងឺអ្ដស៍ (Acquired Immunodeficiency Syndrome (AIDS)) គឺជាស្ថ្នភាពមួយដ្លបណ្ត្លមក
ពីម្រោគដ្លធ្វើឱ្យប្ព័ន្ធភាពសុ្ំរបស់មនុស្សចុះខ្សាយ ( (Human Immunodeficiency Virus (HIV))។
ប្សិនបើមិនបានព្យាបាលឱ្យបានត្ឹមត្ូវទ្ ប្ព័ន្ធភាពសុ្ំចុះខ្សាយធ្ងន់ធ្ងរអាចនាំឱ្យមានការឆ្លងម្រោគឱកាសនិយម
ឬជំងឺបណ្ត្លឱ្យស្ល្ប់បាន។ ជាមួយនឹងការវិវឌ្ឍយ៉្ងខា្ល្ំងក្នុងការអភិវឌ្ឍថ្ន្ំក្នុងប៉ុនា្ម្នឆ្ន្ំចុងក្្យន្ះ ឥឡូវន្ះ
អ្នកជំងឺអាចមានជីវិតធម្មតាដោយមិនធ្វើឱ្យប្ព័ន្ធការពាររាងកាយរបស់ពួកគ្ចុះខ្សាយប្សិនបើពួកគ្ចាប់ផ្តើម
ល្បថ្ន្ំនៅដំណក់កាលដំបូង។ ដូច្ន្ះអ្នកជំងឺចាំបាច់ត្ូវធ្វើត្ស្ត និងរកឃើញម្រោគឱ្យទាន់ព្ល ទទួលការព្យាបាល
ត្ឹមត្ូវនិងបន្តការប្ើថ្ន្ំត្ឹមត្ូវតាមការណ្នាំសម្្ប់ជីវិត។
ទន្ទឹមនឹងន្ះ នៅចុងឆ្ន្ំ២០១៩ មនុស្សចំនួន ៣៨លាននាក់ នៅទូទាំងពិភពលោកកំពុងផ្ទុកវើរុស HIV ហើយ ១,៧លាននាក់
បានឆ្លងថ្មី ហើយមនុស្សចំនួន ៦៩០ពាន់នាក់ បានស្ល្ប់ក្នុងមួយឆ្ន្ំ។17 ន្ះបង្ហ្ញថ វើរុស HIV នៅត្ជាជំងឺឆ្លង
ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតមួយដ្លមនុស្សជាតិត្ូវប្ឈមនាព្លបច្ចុប្បន្នន្ះ។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយនៅកម្ពុជា ការឆ្លងវើរុស
HIV ក្នុងចំណមអ្នកដ្លមានអាយុពី ១៥-៤៩ឆ្ន្ំ បានធា្ល្ក់ចុះពី ២% (ឆ្ន្ំ១៩៩៨) មក ០,៧% (ឆ្ន្ំ២០១៣) និង០,៦% (ឆ្ន្ំ២០១៤)។ ចំនួនបា៉្ន់ស្ម្នន្អ្នកផ្ទុកវើរុស HIV មានចំនួន ៧៤ ២៩៨នាក់ ហើយមនុស្សប្មាណ ១មុឺននាក់
មិនដឹងថ ពួកគ្ឆ្លងវើរុស HIV ទ្។

៣.១.១. មូលហ្តុ និងផ្លូវបង្ករោគ
ភា្ន្ក់ងរបង្ករោគគឺម្រោគអ្ដស៍ (HIV-1 និង HIV-2)។ ផ្លូវបង្ករោគដំបូងគ្គឺតាមរយៈការប៉ះពាល់ផ្លូវភ្ទ
(sexual contact) ដ្លវើរុសនៅក្នុងទឹកកាម ឬទឹករំអិលរបស់អ្នកជំងឺឆ្លងតាមភា្ន្សរំអិល (តាមទា្វ្រនោម ទា្វ្រមាស ឬរន្ធគូទ)។ មធ្យាបាយន្ការចម្លងផ្ស្ងទៀតរួមមាន ការចម្លងពីមា្ត្យទៅកូន (mother-to-child transmission)(ការឆ្លងអំឡុងព្លមានផ្ទ្ពោះ ការសម្្លកូន ឬការបំបៅដោះកូន) និងការចម្លងតាមឈាម (bloodborne
transmission) ដូចជា របួសមុតម្ជុល និងការចាក់ម្ជុលរួមគ្ន្។

៣.១.២. រោគសញ្ញ្ និងដំណក់កាលរបស់ជំងឺ
ធម្មជាតិន្ការបង្ករបស់ម្រោគ HIV មានបីដំណក់កាល៖ ការបង្ករោគដោយវើវុស HIV ដំបូង (ដំណក់កាលស្ួចស្្វ)ការផ្ទុកវើរុស HIV ដោយគ្ម្នរោគសញ្ញ្ និងជំងឺអ្ដស៍ (រូបទី ១១.៥)។ អំឡុងព្លន្ការផ្ទុកវើរុស HIV ប្ព័ន្ធភាពសុ្ំ
រងការបំផ្ល្ញដ្លនាំឱ្យភាពសុ្ំរបស់អ្នកផ្ទុកវើរុស HIV ភាគច្ើនចុះខ្សាយ។
i. ការបង្ករោគវើរុស HIV ដំបូង (ដំណក់កាលស្ួចស្្វ) ៖ ២-៣សបា្ត្ហ៍ បនា្ទ្ប់ពីការឆ្លង វើរុស HIV ក្នុងឈាមឡើងដល់
កម្ិតកំពូលយ៉្ងឆប់រហ័ស។ ក្នុងអំឡុងព្លន្ះ អ្នកជំងឺច្ញរោគសញ្ញ្ដូចគ្ុនផ្ត្សយធំ ឬដូចរោគសញ្ញ្
គ្ុនរលាកក្ព្ញដូចជា គ្ុនក្ត្ ឈឺបំពង់ក ឈឺសច់ដុំ កន្ទួល ហើមកូនកណ្តុរ ឬឈឺក្បាល។ អាំងតង់សុីត្ន្
រោគសញ្ញ្មានភាពខុសគ្ន្យ៉្ងខា្ល្ំងអ្នកខ្លះអាចមានអារម្មណ៍ថស្ទើរត្គ្ម្នរោគសញ្ញ្ទាល់ត្សោះ ខណៈព្ល
ដ្លអ្នកផ្ស្ងទៀតអាចទទួលរងពីជំងឺរលាកស្្មខួរ។ រោគសញ្ញ្ដំណក់កាលដំបូងអាចមានរយៈព្លប្ហ្ល
១០សបា្ត្ហ៍ ហើយអាចស្កវិញដោយខ្លួនឯង។
ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

205

ii. ការផ្ទុកវើរុស HIV ដោយគ្ម្នរោគសញ្ញ៖្ ជាលទ្ធផលន្ការឆ្លើយតបប្ព័ន្ធភាពសុ្ំបនា្ទ្ប់ពីការឆ្លងម្រោគ (ដូចជា
ការនាំឱ្យស្គ្ល់ឡាំផូសុីត T សុីតូតុកសុីច (CTLs) និងផលិតអង់ទីករ) ការផ្ទុកវើរុសបនា្ទ្ប់ពីឈានដល់កម្ិតកំពូល
របស់វា ការថយចុះដល់កម្ិតជាក់លាក់មួយបនា្ទ្ប់ពី ៦-៨ខ្ ហើយឈានដល់កម្ិតមួយមានស្ថិរភាព។ បនា្ទ្ប់មក
អ្នកជំងឺអាចគ្ម្នរោគសញ្ញ្អស់រយៈព្លជាច្ើនឆ្ន្ំ ឬរហូតដល់ ១០ឆ្ន្ំ ឬច្ើនជាងន្ះ។ បនា្ទ្ប់ពីរយៈព្លន្ះ
អ្នកផ្ទុកអាចច្ញរោគសញ្ញ្ខ្លះដូចជា គ្ុនក្ត្ អស់កមា្ល្ំង និងហើមកូនកណ្តុរក៏ដូចជាជំងឺរើម។ ក្នុងអំឡុងព្លន្ះ
រោគសញ្ញ្មួយចំនួនដ្លជាលក្ខណៈន្ការឆ្លងវើរុស HIV កើតឡើង។
iii. ជំងឺអ្ដស៍ (AIDS)៖ ប្សិនបើអ្នកជំងឺមិនទទួលបានការព្យាបាលប្ឆំងនឹងវើរុស HIV បនា្ទ្ប់ពីឆ្លងទ្ វើរុស HIV មានការវិវត្តបន្ថ្មទៀត ហើយកោសិកា T-CD4-positive ត្ូវបានបំផ្ល្ញយ៉្ងឆប់រហ័ស។ ប្សិនបើចំនួនកោសិកាឈាមស
CD4 របស់អ្នកជំងឺធា្ល្ក់ចុះក្្ម ២០០/mm3 (មិល្លីម៉្ត្គូប) អ្នកជំងឺងយនឹងឆ្លងជំងឺឱកាសនិយមដូចជា
ជំងឺរលាកសួត។ ប្សិនបើចំនួនកោសិកាឈាមស CD4 ធា្ល្ក់ចុះបន្ថ្មទៀត ហើយធា្ល្ក់ចុះក្្ម ៥០/mm3អ្នកជំងឺអាចឆ្លងជំងឺឱកាសនិយមដ្លកម្ឃើញចំពោះអ្នកដ្លមានប្ព័ន្ធភាពសុ្ំធម្មតាដូចជា ការឆ្លងវើរុស
cytomegalovirus ការឆ្លង atypical mycobacterial និងជំងឺមហារើកកូនកណ្តុរកាចសហាវន្ប្ព័ន្ធមជ្ឈមណ្ឌល
ប្សទក៏ដូចជាជំងឺកាចសហាវដទ្ទៀត។ រោគសញ្ញ្ខ្លះដូចជា បាត់បង់ចំណង់អាហារ រាករូស កង្វះអាហារូបត្ថម្ភ
និងភាពទន់ខ្សាយក៏ល្ចច្ញផងដ្រ។
(ប្ភព៖ Yoshimura K. What is AIDS (Acquired Immunodeficiency Syndrome)? -Clinical Symptoms.
National Institute of Infectious Diseases website.)18

ចំនួនកោសិកាឈាមស CD4កម្ិត HIV RNAកំណត់គោលដៅ

1 ១Primary
infectionការឆ្លងវើរស
ុ HIV
HIV ដំ
ណក់កាលដំបង
ូ 2 Asymptomatic២ ការផ្ទកុ វើរស
ុ HIV(ដំណក់stage)
លាលស្ចួ ស្វ្ )(acuteកម្ិត HIV RNAចំនួនកោសិកាឈាមស CD4គន្្ម រោគសញ្ញ្
HIVត្infection៣ ជំងអឺ ដ្ ស៍សូចនាករអត្្ន្ការវិវត្តន្វើរុស HIVសូចនាករស្ថ្នភាពភាពសុ្ំរបស់អ្នកជំងឺ

All Rights Reserved. Copyright © 2021
RESEARCH GROUP FOR THERAPY OF HIV INFECTION. Translated with permission.
រូបទី ១១.៥៖ ដំណើរវិវឌ្ឍន្ការឆ្លងវើរុស HIV 19

៣.១.៣. បញ្ហ្ជុំវិញជំងឺកាមរោគ (ការប្កាន់/ការរើសអើងចំពោះអ្នកផ្ទុកវើរុស HIV/អ្នកជំងឺអ្ដស៍)ចាប់តាងំ ពីការរាយការណ៍ករណីដបំ ងូ របស់ពភិ ពលោកក្នងុ ឆ្ន១ំ្ ៩៨១ វើរស
ុ HIV/ជំងអឺ ដ្ ស៍បានរើករាលដលពាសព្ញ
ពិភពលោក។ នៅប៉ុនា្ម្នឆ្ន្ំដំបូង គ្ម្នការព្យាបាលជំងឺអ្ដស៍ទ្ ហើយប្ព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរាយការណ៍ត្ពីគ្ះថ្ន្ក់ន្
ជំងឺន្ះត្ប៉ុណ្ណ្ះ។ ន្ះបានបង្កើតឱ្យមានការភាន់ច្ឡំ និងប្កាន់គ្ន្ដ្លនាំឱ្យមានការរំលោភបំពានសិទ្ធិមនុស្ស។
ដូចជា អ្នកដ្លទទួលបានការងរធ្វើក៏ត្ូវបានគ្ដកច្ញដោយសរត្មានផ្ទុកឆ្លងវើរុស HIV ឬប្ឈមនឹងឥរិយបថ
រើសអើង ឬការបដិស្ធការថ្ទាំពីមណ្ឌលសុខភាព។
206

ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

មធ្យាបាយន្ការចម្លងវើរុស HIV មានត្បីប៉ុណ្ណ្ះ គឺការឆ្លងតាមរយៈការប៉ះពាល់ផ្លូវភ្ទ ការចម្លងតាមឈាម និងការចម្លងពីមា្ត្យទៅកូន។ ម្រោគអ្ដស៍មិនឆ្លងតាមរយៈការប៉ះពាល់គ្ន្ប្ចាំថ្ង្ទ្ដូចជា ការចាប់ដ្ ការប្ើរបស់របរ
ប្ចាំថ្ង្រួមគ្ន្ ឬការប្ើប្ស់អាងហ្លទឹក ឬបាសំងងូតទឹកជាមួយគ្ន្ (តារាងទី ១១.៦)។ វាក៏មិនឆ្លងតាមរយៈការក្អកឬ កណ្ត្ស់នោះដ្រ។ និយយម្យា៉្ងទៀត មនុស្សមា្ន្ក់នឹងមិនឆ្លងវើរុស HIV នៅក្នុងជីវិតប្ចាំថ្ង្របស់ពួកគ្ទ្លើកល្ង
ត្តាមរយៈការប៉ះពាល់ផ្លូវភ្ទ។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ ដោយសរមនុស្សមា្ន្ក់គ្ម្នរោគសញ្ញ្ច្ើន ទោះបីបានឆ្លង
ម្រោគអ្ដស៍ហើយក៏ដោយ ក៏មានករណីខ្លះដ្លអ្នកនោះបានចម្លងវើរុស HIV ទៅអ្នកដទ្តាមរយៈការប៉ះពាល់ផ្លូវភ្ទ
ដោយមិនបានដឹងថ ខ្លួនឆ្លងវើរុស HIV។ ក្នុងន័យន្ះ ការឆ្លងវើរុស HIV មិនម្នជាបញ្ហ្របស់អ្នកដទ្ទ្ ប៉ុន្ត្គឺជាអ្វីដ្ល
អាចកើតឡើងចំពោះអ្នក ឬនរណមា្ន្ក់ដ្លនៅជិតអ្នក។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ វាអាចការពារបានដោយការប្ើស្ម
អនាម័យឱ្យបានត្ឹមត្ូវ។
លើសពីន្ះទៅទៀត ការឆ្លងវើរុស HIV មិនស្មើនឹងជំងឺអ្ដស៍ទ្ ប៉ុន្ត្វើរុស HIV សំងំខ្លួនយ៉្ងយូរមុនព្លមនុស្សមា្ន្ក់
នោះវិវឌ្ឍទៅជាមានជំងឺអ្ដស៍។ សព្វថ្ង្ន្ះមានឱសថជាច្ើនត្ូវបានផលិតឡើង ហើយមានឱសថជាច្ើនទៀត
ដ្លនឹងត្ូវផលិតជាបន្តបនា្ទ្ប់។ ការឆប់រកឃើញវើរុស HIV និងការចាប់ផ្តើមព្យាបាលទាន់ព្លនឹងអាចទប់ស្ក្ត់
ការវិវឌ្ឍន្ជំងឺអ្ដស៍។ ន្ះមានន័យថ ទោះបីជាមនុស្សមា្ន្ក់ឆ្លងវើរុស HIV ក៏ដោយ ពួកគ្នៅត្អាចបន្តជីវិតសង្គម
ដោយទទួលបានការព្យាបាលត្ឹមត្ូវ។
នៅសហរដ្ឋអាម្រិក យុទ្ធនាការបូពណ៌ក្ហមបានចាប់ផ្តើមនៅទស្សវត្សរ៍ឆ្ន្ំ១៩៩០ នៅព្លដ្លជំងឺអ្ដស៍កំពុង
កា្ល្យជាបញ្ហ្សង្គមដើម្បីរំឭកដល់មនុស្សដ្លបានបាត់បង់ជីវិតដោយសរជំងឺអ្ដស៍ ព្មទាំងបង្ហ្ញការយោគយល់ និងគំទ្ដល់អ្នកដ្លកំពុងរងគ្្ះដោយសរវា។ យុទ្ធនាការន្ះបានសយភាយហួសព្ំដ្ន ហើយឥឡូវន្ះបាន
កា្ល្យទៅជាចលនាសកលលោក។ បូពណ៌ក្ហមបង្ហ្ញពីសរមួយដ្លអ្នកមិនប្កាន់ចំពោះអ្នកជំងឺអ្ដស៍ ឬរើសអើងអ្នកជំងឺអ្ដស៍។ សូមមើលជំពូកទី ៧ ដើម្បីស្វ្ងយល់បន្ថ្មអំពីការប្កាន់/ការរើសអើងប្ឆំងនឹងជំងឺឆ្លង។
តារាងទី ១១.៦៖ ការភាន់ច្ឡំ និងការបា៉្ន់ស្ម្នទូទៅអំពីវើរុស HIV និងជំងឺអ្ដស៍ និងចំណ្ះដឹងត្ឹមត្ូវ 20ការភាន់ច្ឡំនិងការបា៉្ន់ស្ម្នទូទៅ
• វាឆ្លងតាមការចាប់ដ្ ឬនិយយគ្ន្
• អ្នកនឹងឆ្លងប្សិនបើចូលទៅងូតទឹកក្នុងបាសំងទឹក ឬអាងហ្លទឹកជាមួយអ្នកផ្ទុកម្រោគអ្ដស៍
• វាឆ្លងតាមរយៈការក្អក ឬកណ្ត្ស់

ចំណ្ះដឹងត្ឹមត្ូវ
• មធ្យាបាយន្ការចម្លងវើរុស HIV មានត្បីប៉ុណ្ណ្ះ គឺការឆ្លង
តាមរយៈការប៉ះពាល់ផ្លូវភ្ទ ការចម្លងតាមឈាម និងការ
ចម្លងពីមា្ត្យទៅកូន។ វាមិនឆ្លងតាមរយៈទំនាក់ទំនងប្ចាំថ្ង្
ធម្មតាទ្

• អ្នកឆ្លងដោយការប្ើប្ស់របស់របរប្ចាំថ្ង្រួមគ្ន្ • ការអភិវឌ្ឍឱសថព្យាបាលវើរុស HIV អាចទប់ស្ក្ត់ការវិវឌ្ឍ
ដូចជា កអី បង្គន់ ចាន ឬកន្ស្ង
• អ្នកឆ្លងវាតាមរយៈមូសខាំ ឬច្ឆ្ក្ដ្លបឺតឈាម
មានវើរុស HIVន្ជំងឺអ្ដស៍ក្នុងចំណមអ្នកដ្លផ្ទុកវើរុស HIV តាមរយៈ
ការឆប់រកឃើញវើរុស HIV និងការចាប់ផ្តើមព្យាបាលទាន់
ព្លវ្លា
• ថ្មីៗន្ះករណីន្ការចម្លងវើរុស HIV តាម រយៈការប៉ះពាល់
ផ្លូវភ្ទកំពុងត្កើនឡើង។ សូម្បីត្ដ្គូស្ន្ហាដ្លមាន
ស្ថិរភាពក៏មិនអាចបដិស្ធបានដ្រចំពោះហានិភ័យន្ការ
ឆ្លងដ្រ។ វើរុស HIV គឺជាបញ្ហ្ដ្លអាចប៉ះពាល់ដល់មនុស្ស
គ្ប់រូប

ប្ភព៖ Japanese Government Public Relations Online, Eliminating Prejudice and Discrimination against HIV and Leprosy.
https://www.gov-online.go.jp/useful/article/201108/3.html

ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

207

៣.២. ជំងឺកាមរោគផ្ស្ងៗ
តារាងទី ១១.៧ ផ្តល់នូវឈ្ម្ះជំងឺកាមរោគផ្ស្ងៗដ្លកើតមានជាទូទៅនៅជុំវិញពិភពលោក។ ចូរកត់សមា្គ្ល់
ជាពិស្សនូវការពិតថ ស្ត្ីជាមនុស្សងយឆ្លងជំងឺកាមរោគ។ ន្ះបណ្ត្លមកពីកតា្ត្ជីវសស្្តដូចជាស្ត្ីមានផ្ទ្
ភា្ន្សរំអិលច្ើនដ្លជារឿយៗពួកគ្មិនបង្ហ្ញរោគសញ្ញ្ន្ជំងឺទាំងនោះទ្ ហើយកតា្ត្បណ្ត្លមកពីសង្គមដូចជាស្ត្ី
ត្ូវបានបង្ខំឱ្យស្ថិតក្នុងស្ថ្នភាពមិនអំណយផលដ្លធ្វើឱ្យស្ត្ីមិនសូវទទួលបានការព្យាបាលជំងឺកាមរោគដូចបុរសទ្។
ប្សិនបើស្ត្ីមា្ន្ក់មានជំងឺកាមរោគក្្ពីវើរុស HIV ហើយមិនទទួលបានការព្យាបាលទាន់ព្លវ្លា និងសមស្ប
វាអាចបង្កផលប៉ះពាល់យូរអង្វ្ងដល់សុខភាពរបស់គត់ដូចជា ជំងឺរលាកអាងត្គក ការឈឺចាប់រាុ្ំរ៉្ អាប់សអ្ វូ ្កូនក្ស្ ប្ នូ និងភាពមិនអាចមានផ្ទពោ្ ះបាន។
តារាងទី ១១.៧៖ ប្ភ្ទ និងទិដ្ឋភាពទូទៅន្ជំងឺកាមរោគ 21ភា្ន្ក់ងរ

ចម្លងរោគ
ជំងឺស្វ្យ

ផ្លូវចម្លង

រយៈព្លសំងំ

ម្រោគស្វ្យ

ការប៉ះពាល់ដោយ

ប្ហ្ល

Treponema

ផ្ទល
្ ជា
់ មួយដំបៅ

៣សបា្ត្ហ៍

pallidumស្បក្ ឬភា្នស្ រំអល
ិតាមរយៈការ
ប៉ះពាល់ផ្លូវភ្ទ

រោគសញ្ញ្
• ដុំពកក្ហមរឹង ឬឈឺត្ង់កន្ល្ងឆ្លងដើម
ដំបូង (ឧទាហរណ៍ ប្ដប់ភ្ទមាត់)បនា្ទ្ប់មកហើមកូនកណ្តុរនៅក្ប្រៗ
(ដំណក់កាលដំបូង) ប្ហ្ល ៣-១២សបា្តហ្ ក៍យ្ មក ល្ចឡើងនូវរោគសញ្ញ្
ជាប្ព័ន្ធដូចជា គ្ុនក្ត្ និងមិនស្ួលខ្លួន
កន្ទួលលើស្ប្ក (ដំណក់កាលទីពីរ)។ វាប៉ះពាល់ដល់បះ្ ដូង សរស្ឈាម ឬខួរក្បាល
ក្នងុ រយៈព្ល ១០-៣០ឆ្នំ ្ ខាងមុខ (ដំណក់
កាលសំងំខ្លួន និងដំណក់កាលទីបី)។
ប្សិនបើមនិ បានព្យាបាលទ្ជងំ នឺ ះ្ អភិវឌ្ឍ
ជាបណ្តរើ ៗពីដបំ ងូ ទៅដំណក់កាលទីពរី សំងំខ្លួន និងដំណក់កាលទីបី។ វាអាចបណ្តល
្ឱ្យមានរោគសញ្ញជ្ ងំ សឺ រស្បស្ ទ ហើយ
ថ្មទាំងអាចបណ្ត្លឱ្យស្ល្ប់ទៀតផង។
• ទារកទើបនឹងកើតអាចមានរោគស្វ្យ
ពីកំណើតដ្លឆ្លងពីមា្ត្យ។

ជំងឺប្ម្ះ

ម្រោគប្ម្ះ

ទំនាក់ទំនងដោយ ២-៧ថ្ង្

• ឈឺចាប់ព្លនោម និងនោមខ្ទុះចំពោះ

Neisseriaផ្ទ្ល់ជាមួយដំបៅ

បុរស និងធា្ល្ក់ឈាមនិងទឹករំអិលតាមទា្វ្រ

gonorrhoeae

mucosalមាសនៅចនោ្លះ្ ព្លមករដូវ។ ទោះជាយ៉ង
្(សរជាតិខាប់

ណក៏ដោយ រោគសញ្ញ្ជារឿយៗស្្ល

អន្ធិលដូចស្ល្ស)ព្កដ្លអ្នកជំងមឺ និ អាចកត់សមា្គល
្ បា
់ ន។

តាមរយៈការ

• អាចបណ្ត្លឱ្យមានការឆ្លងម្រោគក្នុង

ប៉ះពាល់ផ្លូវភ្ទ

រន្ធគូទ និងបំពង់ក ប៉ុន្ត្អ្នកជំងឺជារឿយៗ
ពុំមានច្ញរោគសញ្ញ្ ដូច្ន្ះពួកគ្មិនកត់
សមា្គ្ល់ការឆ្លងម្រោគទ្។

208ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

ភា្ន្ក់ងរ

ចម្លងរោគ

ផ្លូវចម្លង

រយៈព្លសំងំ

រោគសញ្ញ្
• អាចបណ្តល្ ឱ្យគ្មន្ កូនប្សនិ បើមនិ បានព្យាបាល។
• ទារកដ្លកើតពីមា្ត្យដ្លឆ្លងម្រោគ
ប្ម្ះអាចវិវឌ្ឍទៅជាជំងឺភ្ន្កក្ហម។

ជំងឺរលាក

ម្រោគកា្លម្ ឌី ៀការប៉ះពាល់ផ្ទ្ល់

១-៣សបា្ត្ហ៍

• ឈឺចាប់ព្លនោមនិងរមាស់ទា្វ្រនោម

ទា្វ្រមាស

Chlamydiaនឹងដំបៅស្ប្ក ឬចំពោះបុរស។ ស្តអាី ្ ចមានរោគសញ្ញស
្ល្

trachomatisភា្នស្ រំអលិ តាមរយៈ

ឬគ្ម្នរោគសញ្ញ្។

ការប៉ះពាល់ផវូ ្ល ភ្ទ• អាចបណ្ត្លឱ្យគ្ម្នកូន និងរលូតកូន/កូនស្ល្ប់ក្នុងផ្ទ្ប្សិនបើមិនបានព្យាបាល។

ជំងជ
ឺ ង
ំ្ /

ម្រោគផ្សិត

ផ្សតិដំបៅផ្សិតអាចឆ្លង

ប្្ប្ួល

• ចំពោះបុរសដ្លឆ្លងម្រោគផ្សិត ជាទូទៅ

តាមរយៈការប៉ះពាល់

មិនច្ញរោគសញ្ញទ្ ។្ ចំពោះស្តអាី្ ចមាន

ផ្លូវភ្ទ ប៉ុន្ត្អាចមិន

អាការៈរមាស់ទារ្្វ មាស និងការហូរទឹករំអល
ិបង្កឱ្យមានជំងឺទ្

ទា្វរ្ មាសកើនឡើង។
• មនុស្សអាចមានម្រោគផ្សិតនៅក្នុងខ្លួន
ពួកគ្ដោយមិនបង្កបញ្ហ្អ្វីឡើយ។
• បើមិនព្យាបាលទ្ រោគសញ្ញ្នៅត្មាន ឬលាប់ឡើងវិញ។ ន្ះមានន័យថ វានឹង
មិនជាសះស្បើយទ្ បើគ្ម្នការព្យាបាល។

ដំបៅឫស

ម្រោគការប៉ះពាល់ផល
្្ទ ន
់ ង
ឹ ៣សបា្ត្ហ៍

ប្ដប់ភទ
្

Humanដំបៅស្បក្ ឬភា្នស
្រហូតដល់ ៨ខ្ ល្ចឡើងនៅជុវំ ញិ ប្ដប់បន្តពជូ និងរន្ធគទ
ូ ។

papillomavirus រំអលិ តាមរយៈការ

• ប្សិនបើមិនព្យាបាលទ្ វាជាសះស្បើយ

(ជារឿយៗគឺ
ប្ភ្ទទី 6និងទី 11)ប៉ះពាល់ផវូ្ល ភ្ទ• ដំបៅឫសដ្លមើលទៅដូចជាសិរមាន់

ដោយឯកឯងក្នងុ រយៈព្ល ៣ខ្ ក្នងុ ចំណម
២០-៣០% ន្ករណី។ ទោះជាយ៉ង្ ណក៏ដោយ ជួនកាលវាអាចកា្លយ្ ជាមហារើក
ដ៏គះ្ ថ្នក្ ។់ប្ភព៖ Japanese Foundation for Sexual Health Medicine. A List of Common Sexually Transmitted Infections.
https://www.jfshm.org/
Copyright © 2013 Japanese Foundation for Sexual Health Medicine. All Rights Reserved. Translated with permission.

ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

209៤ បញ្ហ្រប្រឈម និងដំណោះស្រ្រយសង្គមពាក់ព័ន្ធនឹងសុខភាពផ្លូវភ្រទ
៤.១. ការគ្ប់គ្ងព័ត៌មានទាក់ទងនឹងផ្លូវភ្ទ
សង្គមព័ត៌មានដ្លមានភាពជឿនលឿននាព្លបច្ចុប្បន្នន្ះផ្តល់នូវបរិយកាសមួយដ្លយើងមានលទ្ធភាព
ទទួលបាននូវការតភា្ជ្ប់អីុនធឺណ្តគ្ប់ព្លវ្លា ហើយកុមារបានជួបប្ទះនូវព័ត៌មានជាច្ើននៅក្នុងជីវិតប្ចាំថ្ង្
របស់ពួកគ្។ ពួកគ្ក៏មានភាពងយស្ួលក្នុងការទទួលបានព័ត៌មានទាក់ទងនឹងផ្លូវភ្ទដ្រ។ ន្ះនាំឱ្យមានករណីដ្ល
កុមារគ្ម្នចំណ្ះដឹងផ្ន្កព័ត៌មាន (information literacy) ត្ូវបានរងគ្្ះផ្លូវភ្ទតាមអីុនធឺណ្ត និងប្ព័ន្ធ
ផ្សព្វផ្សាយសង្គម។ វាក៏អាចបណ្ត្លឱ្យពួកគ្ប៉ះពាល់នឹងគ្ឿងញៀនជាលើកដំបូង។
ប្ព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមអាចជះឥទ្ធិពលលើគុណតម្ល្អំពី ឥរិយបថចំពោះ និងបទដ្ឋ្នសម្្ប់ផ្លូវភ្ទ។ យើងគួរត្មានគោលបំណងធានាថ កុមារអាចទទួលបានចំណ្ះដឹងជាមូលដ្ឋ្នអំពីផ្លូវភ្ទ និងជួយពួកគ្អភិវឌ្ឍ សមត្ថភាព
ក្នុងការប្មូលព័ត៌មានដ្លពួកគ្ត្ូវការដោយខ្លួនឯង និងធ្វើការសម្្ចចិត្តត្ឹមត្ូវ ឬជ្ើសរើសសកម្មភាពត្ឹមត្ូវ
(ពោលគឺ ចំណ្ះដឹងផ្ន្កសុខភាពផ្លូវភ្ទ)។

៤.២. អំពើហិង្សាផ្លូវភ្ទ
យោងតាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) អំពើហិង្សាផ្លូវភ្ទត្ូវបានកំណត់និយមន័យថជា «(ក) ទង្វើផ្លូវភ្ទ
ណមួយ ការប៉ុនប៉ងដើម្បីទទួលបាននូវសកម្មភាពផ្លូវភ្ទ ពាក្យសំដីឬការលូកលាន់ខាងផ្លូវភ្ទដ្លមិនចង់បាន
ឬការជួញដូរផ្លូវភ្ទ ឬសកម្មភាពដ្លប្ឆំងផ្ទ្ល់ទៅនឹងផ្លូវភ្ទរបស់បុគ្គល សកម្មភាពដ្លប្ឆំងផ្ទ្ល់ទៅនឹង
ផ្លូវភ្ទរបស់បុគ្គលដោយប្ើការបង្ខិតបង្ខំ បំភិតបំភ័យ ឬអំពើហិង្សាដោយបុគ្គលណមា្ន្ក់ដោយមិនគិតពីទំនាក់ទំនង
របស់ពួកគ្ជាមួយជនរងគ្្ះឡើយក្នុងទីកន្ល្ងណមួយរួមទាំងនៅផ្ទះ និងកន្ល្ងធ្វើការ ហើយមិនកំណត់ត្
នៅត្ឹមទីកន្ល្ងទាំងន្ះឡើយ»។22នៅទូទាំងពិភពលោក អំពើហិង្សាផ្លូវភ្ទមានទម្ង់ផ្ស្ងៗគ្ន្ ហើយអំពើទាំងន្ះរួមមាន ការចាប់រំលោភស្ពសន្ថវៈ
ការបៀតបៀនផ្លូវភ្ទ ការរំលោភបំពាន/ការឈា្ល្នពានផ្លូវភ្ទ ការរៀបការ ឬការរួមរស់ជាមួយគ្ន្ដោយបង្ខំ ការកាត់
ប្ដប់ភ្ទ ព្ស្យាចារកម្មដោយបង្ខំ និងការជួញដូរមនុស្សក្នុងគោលបំណងក្ងប្វ័ញ្ចផ្លូវភ្ទ។ អំពើហិង្សាផ្លូវភ្ទ
អាចរួមបញ្ចូលអំពើហិង្សាដ្គូស្ន្ហា។ WHO កំណត់និយមន័យអំពើហិង្សារបស់ដ្គូស្ន្ហាថជា (ខ) «អាកប្បកិរិយ
របស់ដ្គូស្ន្ហាដ្លបណ្ត្លឱ្យប៉ះពាល់ដល់រាងកាយ ផ្លូវភ្ទ ផ្លូវចិត្ត រួមនឹងការរំលោភបំពានលើរាងកាយ ការបង្ខិតបង្ខំ
ផ្លូវភ្ទ ការរំលោភបំពានផ្លូវចិត្ត និងការគ្ប់គ្ងអាកប្បកិរិយ»។

៤.៣. បទដ្ឋ្នផ្លូវភ្ទនៅប្ទ្សកម្ពុជា 23ប្ទ្សកម្ពុជាមានក្មសីលធម៌ខាងផ្លូវភ្ទដ្លគ្ស្គ្ល់ថជាច្បាប់ប្ុស និងច្បាប់ស្ីដ្លច្បាប់ទីមួយអនុវត្ត
ចំពោះបុរស ច្បាប់ទីពីរអនុវត្តចំពោះស្ត្ី។ ច្បាប់ទាំងន្ះមានឥទ្ធិពលយ៉្ងសំខាន់ទៅលើ ទស្សនៈ អាកប្បកិរិយ និងសុខភាពរបស់មនុស្ស។ ក្មសីលធម៌របស់បុរសច្ងថ បុរសមានភាពរឹងមាំ និងមានមហិច្ឆតាធ្វើជាម្គ្ួសរ
ហើយគួរត្ត្ូវបានគ្គោរព និងស្លាញ់។ ប្សិនបើបុរសប្ព្ឹត្តឃា្ល្តចាកពីក្មសីលធម៌បុរសនោះ វាមិនម្ន
ជារឿងធម្មតាទ្ដ្លគត់ត្ូវរងការរិះគន់ ឬការរើសអើងពីសង្គមយ៉្ងខា្ល្ំង ហើយការប្ព្ឹត្តផ្លូវភ្ទរបស់ពួកគ្ក៏ត្ូវ
បានគ្អត់ឱនផងដ្រ។ ដោយឡ្ក ក្មសីលធម៌របស់ស្ត្ីគឺតឹងរុឹងបំផុត។ ច្បាប់ន្ះហាមឃាត់ការរួមភ្ទមុន
ព្លរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ ឬការរៀបការក្្ផ្លូវការ ហើយណ្នាំស្ត្ីឱ្យយកចិត្តទុកដក់ចំពោះគ្ួសរ ធ្វើការងរផ្ទះ
សព្វសរពើ មិនប្ឆំងនឹងឪពុកមា្ត្យ និងគោរពស្វ្មីរបស់ពួកគ្នៅព្លរៀបការរួច។ លើសពីន្ះទៅទៀត រាល់អំពើ
ប្្សចាកពីក្មសីលធម៌របស់ស្ត្ីមា្ន្ក់នឹងធ្វើឱ្យនាងទទួលបានការវិនិច្ឆ័យយ៉្ងធ្ងន់ធ្ងរពីសង្គមនៅតំបន់ជនបទ។
ជាពិស្ស «តម្ល្ជាស្ត្ី» របស់ពួកគ្នឹងត្ូវបានចោទជាបញ្ហ្។ គ្បានចង្អុលបង្ហ្ញថ ក្មវប្បធម៌ន្ការប្ព្ឹត្ដ
ផ្លូវភ្ទទាំងន្ះជួយលាក់បាំងអំពើហិង្សាលើស្ត្ីដ្លប្ព្ឹត្តដោយប្តីរបស់ពួកគ្ ឬបុរសដទ្ទៀត។ ស្ត្ីដ្លជា
210ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

ជនរងគ្្ះន្អំពើរំលោភស្ពសន្ថវៈមុនរៀបការ ឬការជួញដូរមនុស្ស ជាពិស្សដ្លគួរត្ត្ូវបានការពារជារឿយៗ
ត្ូវបានគ្បណ្ត្ញច្ញពីសង្គមដោយសរក្មសីលធម៌ខាងផ្លូវភ្ទរបស់ស្ត្ី ហើយធ្វើឱ្យពួកគត់អស់សង្ឃឹម។ 23ករណីវិសមភាពយ្នឌ័រមិនត្ូវបានកំណត់ចំពោះប្ទ្សកម្ពុជាទ្ ប៉ុន្ត្ជាបញ្ហ្សកលដ្លប៉ះពាល់ដល់ឱកាស
របស់ស្ត្ីក្នុងការចូលរួមក្នុងសកម្មភាពអប់រំនយោបាយសង្គម និងស្ដ្ឋកិច្ចក៏ដូចជាសុខភាពរបស់ពួកគ្។ នៅក្នុង
វិស័យកិច្ចសហប្តិបត្តិការអន្តរជាតិ វិធីសស្្តមួយដ្លគ្ស្គ្ល់ថជា «យ្នឌ័រ និងការអភិវឌ្ឍ» បានកា្ល្យជា
ចរន្តមួយចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្ន្ំ១៩៨០។ គន្លឹះមួយន្ការអភិវឌ្ឍប្កបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជាគឺជាប្ភ្ទន្ការ
គំទ្ដ្លផ្តល់អំណចដល់ស្ត្ីក្នុងការលុបបំបាត់កតា្ត្ដ្លគំរាមកំហ្ងដល់បរិយកាសរស់នៅរបស់ស្ត្ី (ដូចជា
ភាពក្ីក្ អំពើហិង្សា និងការជួញដូរមនុស្ស) និងប្ព្ណីទំនៀមទមា្ល្ប់រើសអើងដ្លជះឥទ្ធិពលអាក្ក់ដល់ស្ត្ី
ដោយស្វ្ងយល់អំពីតម្ូវការជាក់លាក់សម្្ប់បុរសនិងស្ត្ី ការធានាបាននូវការយល់ដឹង ព្មទាំងការចូលរួមពីបុរស។
អត្ថបទដកស្ង់ ១១.៦៖ ការប្ព្ឹត្តប្កបដោយគ្្ះថ្ន្ក់នៅជុំវិញពិភពលោក 24ការប្ពតឹ្ ដ្ត គ៏ះ្ ថ្នក្ ម់ កលើកង្្ម ស្ធី ឱើ្វ យ្ ពួកគ្មានភាពតក់សតុ្ល ធ្ងនធ់ រ្ង និងអស់មយួ ជីវតិ ព្មទាំងបាត់បង់សទិ ិ្ធដើម្បីបំព្ញសកា្ត្នុពលរបស់ពួកគ្។ ឧទាហរណ៍ វិសមភាពយ្នឌ័រ និងអាកប្បកិរិយអវិជ្ជមានចំពោះស្ត្ីក៏ដូចជា
ក្ម្ងស្ីគឺជាបុព្វហ្តុន្ការប្ព្ឹត្តដ៏គ្ះថ្ន្ក់ប្បន្ះ។ យោងតាមការស្ទង់មតិដ្លធ្វើឡើងនៅក្នុងប្ទ្សដ្ល
មានប្ជាជន ៨០% ន្ប្ជាជនពិភពលោក ៩០% ន្ប្ជាជនមានការប្កាន់ចំពោះស្ត្ី ហើយស្ត្ីជាង ១៤០លាន
នាក់ត្ូវបានគ្គិតថ «កំពុងបាត់ខ្លួន» ដោយសរការជ្ើសរើសភ្ទពីកំណើត ឬការមិនយកចិត្តទុកដក់ចំពោះ
កុមារ (គឺការចូលចិត្តកូនប្ុសច្ើនជាងកូនស្ី)។
សព្វថ្ង្ន្ះ ក្ម្ងស្ី និងស្ត្ីប្ហ្ល ២០០លាននាក់ ឆ្លងកាត់បទពិសោធន៍ន្ការកាត់ប្ដប់ភ្ទខាងក្្របស់
ស្្តី (female genital mutilation)។ ការអនុវត្តដ៏គ្ះថ្ន្ក់ទាំងន្ះកំពុងដក់គំនាបលើក្ម្ងស្ីដោយសមាជិក
គ្ួសររបស់ពួកគ្ អមដោយភាពរើសអើង និង ក្បួនច្បាប់សង្គមផងដ្រ។ ប្ទ្សដ្លអនុវត្តការកាត់ប្ដប់ភ្ទ
របស់ស្ត្ីមានច្ើនជាងគ្នៅអាសុីគឺប្ទ្សឥណ្ឌូន្សុីដ្លមានក្ម្ងស្ី ៤៩% អាយុ ១១ឆ្ន្ំចុះក្្ម បានជួបប្ទះបញ្ហ្ន្ះ។ ស្ត្ី និងក្ម្ងស្ីពាក់កណ្ត្លដ្លធា្ល្ប់ឆ្លងកាត់បទពិសោធន៍កាត់ប្ដប់ភ្ទគិតថ
ការប្ព្ឹត្តប្បន្ះគួរត្បោះបង់ចោល។

៤.៤. ការអប់រំទូលំទូលាយអំពីផ្លូវភ្ទ
ការអប់រំផ្លូវភ្ទរួមបញ្ចូលគោលនយោបាយអន្តរជាតិត្ូវបានអនុវត្តយ៉្ងសកម្មនៅទូទាំងពិភពលោក។ ផ្ន្កន្ះ
រៀបរាប់សង្ខ្បពីគោលការណ៍ណ្នាំបច្ច្កទ្សអន្តរជាតិស្តីពីការអប់រំផ្លូវភ្ទ (International Technical Guidanceon Sexuality Educatioin) ដ្លជាស្តង់ដអន្តរជាតិសម្្ប់ការអនុវត្តប្បន្ះ។25, 26, 27
ដើម្បីបំព្ញតម្ូវការអប់រំអំពីសុខភាព និងសិទ្ធិផ្លូវភ្ទ អង្គការយូណ្ស្កូបានបោះពុម្ពផ្សាយគោលការណ៍ណ្នាំ
បច្ច្កទ្សអន្តរជាតិស្តីពីការអប់រំផ្លូវភ្ទនៅឆ្ន្ំ២០០៩ ដោយសហការជាមួយ UNAIDS UNFPA WHO និង
UNICEF។ យោងតាមការប្មូលផ្តុំន្ការអនុវត្តពីជុំវិញពិភពលោកក្នុងរយៈព្ល ៩ឆ្ន្ំ ក៏ដូចជាការល្ចច្ញនូវ
កង្វល់ថ្មីៗដូចជា ឥទ្ធិពលន្អីុនធឺណ្ត និងប្ព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម ខ្លឹមសរន្គោលការណ៍ណ្នាំត្ូវបានពិនិត្យ
ឡើងវិញ ហើយការបោះពុម្ពផ្សាយឡើងវិញត្ូវបានធ្វើឡើងនៅឆ្ន្ំ២០១៨។27 បន្ថ្មពីលើការផ្តល់ភស្តុតាងវិទ្យាសស្ត្
ចុងក្្យ ការបោះពុម្ពផ្សាយឡើងវិញបង្ហ្ញពីបច្ចុប្បន្នភាពនូវបញ្ញត្តិគោលចំនួន ៨ប្ធានបទ និងវត្ថុបំណង
ន្ការសិក្សាដ្លត្ូវបានរៀបចំជាក្ុមអាយុផ្ស្ងៗគ្ន្ (ក្ុមអាយុចំនួន ៤ក្ុម៖ ៥-៨ឆ្ន្ំ ៩-១២ឆ្ន្ំ ១២-១៥ឆ្ន្ំ និង
១៥-១៨+ឆ្ន្ំ) (រូបទី ១១.៦)។ គោលការណ៍ណ្នាំន្ះក៏មានវិធីសស្ត្ន្ការរៀបចំស្ថ្ប័នដើម្បីអនុវត្តការអប់រំ
ទូលំទូលាយអំពីផ្លូវភ្ទ (comprehensive sexuality education (CSE)) និងអនុសសន៍ជាក់លាក់អំពីវិធីអនុវត្ត
កម្មវិធីប្កបដោយប្សិទ្ធភាព។
ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

211

បញ្ញត្តិគោលទី ១៖បញ្ញត្តិគោលទី ២៖បញ្ញត្តិគោលទី ៣៖ទំនាក់ទំនង

គុណតម្ល្ សិទ្ធិ វប្បធម៌ និងផ្លូវភ្ទ

ការយល់ដឹងអំពីយ្នឌ័រ

ប្ធានបទ៖

ប្ធានបទ៖

ប្ធានបទ៖

១.១ គ្ួសរ

២.១ គុណតម្ល្ និងផ្លូវភ្ទ

៣.១ ការកសងសង្គមន្បទដ្ឋ្ន

១.២ ទំនាក់ទំនង មិត្តភាព ស្ន្ហា

២.២ សិទ្ធិមនុស្ស និងផ្លូវភ្ទ

យ្នឌ័រ និងបទដ្ឋ្នយ្នឌ័រ

និងទំនាក់ទំនងស្ន្ហា

២.៣ វប្បធម៌ សង្គម និងផ្លូវភ្ទ

៣.២ សមភាពយ្នឌ័រ

១.៣ ការអត់ឱន បរិយបន្ន និងផ្នត់គំនិតនិងភាពលម្អៀង

ការគោរព

៣.៣ អំពើហិង្សាផ្ន្កយ្នឌ័រ

១.៤ ការប្ត្ជា្ញ្ចិត្តរយៈព្លវ្ង
និងការចិញ្ចឹមកូន
បញ្ញត្តិគោលទី ៤៖បញ្ញត្តិគោលទី ៥៖បញ្ញត្តិគោល់ទី ៦៖អំពើហិង្សានិងរក្សាសុវត្ថិភាព

ជំនាញសម្្ប់សុខភាព និងរាងកាយមនុស្ស និងការអភិវឌ្ឍ

សុខុមាលភាព
ប្ធានបទ៖

ប្ធានបទ៖

ប្ធានបទ៖

៤.១ អំពើហិង្សា

៥.១ បទដ្ឋ្ន និងឥទ្ធិពលដ្គូលើ

៦.១ កាយវិភាគសស្ត្ន្ផ្លូវភ្ទ

៤.២ ការព្មព្ៀង ឯកជនភាព និងអាកប្បកិរិយផ្លូវភ្ទ

និងការបន្តពូជ ព្មទាំងសរើរវិទ្យា

បូរណភាពរាងកាយ

៥.២ ការសម្្ចចិត្ត

៦.២ ការបន្តពូជ

៤.៣ ការប្ើប្ស់ប្កបដោយ

៥.៣ បំណិតផ្ន្កទំនាក់ទំនង

៦.៣ ភាពព្ញវ័យ

សុវត្ថិភាពន្បច្ច្កវិទ្យាព័ត៌មាន

ការបដិស្ធ និងចរចា

៦.៤ រូបដងខ្លួន

និងទំនាក់ទំនង (ICTs)

៥.៤ អក្ខរកម្មព័ត៌មាន និងផ្លូវភ្ទ
៥.៥ ស្វ្ងរកជំនួយ និងការគំទ្

បញ្ញត្តិគោលទី ៧៖បញ្ញត្តិគោលទី ៨៖ការប្ព្ឹត្តផ្លូវភ្ទ និងផ្លូវភ្ទ

សុខភាពផ្លូវភ្ទ និងសុខភាពបន្តពូជ

ប្ធានបទ៖

ប្ធានបទ៖

៧.១ ភ្ទ ផ្លូវភ្ទ និងវដ្តជីវិតផ្លូវភ្ទ

៨.១ ការមានផ្ទ្ពោះ និងការពារការមានផ្ទ្ពោះ

៧.២ ការប្ព្ឹត្តផ្លូវភ្ទ និងការឆ្លើយតបផ្លូវភ្ទ

៨.២ ការមាក់ងយលើជំងឺអ្ដស៍ និងម្រោគអ្ដស៍
ការថ្ទាំ ការព្យាបាល និងការគំទ្
៨.៣ ការយល់ដឹង ការទទួលស្គ្ល់ និងកាត់បន្ថយ
ហានិភ័យន្ជំងឺកាមរោគរួមទាំងម្រោគអ្ដស៍

ប្ភព៖ UNESCO. Revised edition International technical guidance on sexuality education: An evidence-infomed approach. 36. 2018https://www.unaids.org/sites/default/files/media_asset/ITGSE_en.pdf
រូបទី ១១.៦៖ ទិដ្ឋភាពទូទៅន្បញ្ញត្តិគោល ប្ធានបទ និងវត្ថុបំណងន្ការសិក្សា27ការអប់រំទូលំទូលាយអំពីផ្លូវភ្ទ (CSE) គឺជាដំណើរការបង្ៀន និងរៀនផ្អ្កលើកម្មវិធីសិក្សាអំពីទិដ្ឋភាពចំណ្ះដឹង
អារម្មណ៍ រាងកាយ និងសង្គមន្ផ្លូវភ្ទ។ ការអប់រំន្ះមានគោលបំណងផ្តល់ឱ្យកុមារ និងយុវជននូវចំណ្ះដឹង ជំនាញ
ឥរិយបទ និងគុណតម្ល្ដ្លនឹងផ្តល់អំណចឱ្យដល់ពួកគ្ក្នុងការយល់ដឹងអំពីសុខភាព សុខុមាលភាព និងស្ចក្តី
ថ្ល្ថ្នូររបស់ពួកគ្ បង្កើតទំនាក់ទំនងសង្គមនិងផ្លូវភ្ទប្កបដោយការគោរព ចូរពិចារណថ តើជម្ើសរបស់ពួកគ្
ប៉ះពាល់ដល់សុខុមាលភាពផ្ទ្ល់ខ្លួននិងអ្នកដទ្ដូចម្ត្ច ព្មទាំងស្វ្ងយល់និងធានាការការពារសិទ្ធិរបស់ពួកគ្
ព្ញមួយជីវិត។
212

ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

ធាតុផ្សំសំខាន់ៗន្ការអប់រំទូលំទូលាយផ្លូវភ្ទត្ូវបានសង្ខ្បមកត្ឹម ១០ចំណុច ដ្លបង្ហ្ញក្នុងតារាងទី ១១.៨។
ដូចដ្លបានបង្ហ្ញនៅទីន្ះថ ការអប់រំទូលំទូលាយអំពីផ្លូវភ្ទចាត់ទុកការអប់រំផ្លូវភ្ទជាសិទ្ធិផ្លូវភ្ទ។ វាផ្អ្ក
លើការគោរពសិទ្ធិមនុស្សដ្លត្ូវបានបង្កើតឡើងដោយផ្អ្កលើទស្សនៈន្សមភាពយ្នឌ័រ និងយ្នឌ័រចម្ុះ។
ការអប់រំអំពីទូលំទូលាយអំពីផ្លូវភ្ទត្ូវបានអនុវត្តនៅក្នុងប្ទ្ស និងតំបន់ជាច្ើនដូចជាប្ទ្សថ្ ចិន ត្វា៉្ន់
កូរ៉្ខាងត្បូង អូស្ត្លី នូវ្លស្ឡង់ កាណដ សហរដ្ឋអាម្រិក និងសធារណរដ្ឋអាហ្វ្ិកខាងត្បូង និងប្ទ្ស
ផ្ស្ងៗទៀត។
តារាងទី ១១.៨៖ ខ្លឹមសរន្ការសិក្សាមូលដ្ឋ្នន្ការអប់រំទូលំទូលាយអំពីផ្លូវភ្ទ27ផ្ន្ក/ទិដ្ឋភាព
១. ត្ឹមត្ូវតាមប្បវិទ្យាសស្ត្

ខ្លឹមសរន្ការសិក្សាជាក់លាក់
ខ្លមឹ សរន្ការអប់រទ
ំ ល
ូ ទ
ំ លា
ូ យអំពផី វូ្ល ភ្ទគឺផក្្អ លើអង្គហត្ ុ និង

ភស្តតាុ ងវិទ្យាសស្ត្ទាក់ទងនឹងសុខភាពផ្លូវភ្ទ សុខភាពបន្តពូជ ផ្លូវភ្ទ
និងឥរិយបថន្ការប្ព្ឹត្ត។

២. ការកើនឡើង

ការអប់រំទូលំទូលាយអំពីផ្លូវភ្ទគឺជាដំណើរការអប់រំបន្តដ្លចាប់ផ្តើម

តាំងពីវយ័ ក្មង្ និងជាកន្លង្ ដ្លព័តមា៌ នថ្មបី ង្កតើ ឡើងពីការរៀនសូតម្ នុ ៗដោយប្ើវិធីសស្្តកម្មវិធីសិក្សារ៉្ស័រ (spiral-curriculum approach)។
៣. អាយុ និងការអភិវឌ្ឍសមស្ប
៤. ផ្អ្កលើកម្មវិធីសិក្សា
៥. ទូលំទូលាយ
៦. ផ្អ្កលើវិធីសស្ត្សិទ្ធិមនុស្ស

ខ្លឹមសរន្ការអប់រំទូលំទូលាយអំពីផ្លូវភ្ទឆ្លើយតបទៅនឹងការផ្ល្ស់ប្តូរ

ជាមួយនឹងការអភិវឌ្ឍរបស់កុមារ។

ការអប់រំទូលំទូលាយអំពីផ្លូវភ្ទគឺជាឯកសរណ្នាំសម្្ប់គ្ូបង្ៀន

ដើម្បីគំទ្ដល់ការរៀនសូត្របស់កុមារ។

ការអប់រំទូលំទូលាយអំពីផ្លូវភ្ទត្ូវបានគំទ្ដោយការរៀនសូត្គ្ប់

ជ្ុងជ្្យ សុីជម្្ និងសរឡើងវិញ។

ការអប់រំទូលំទូលាយអំពីផ្លូវភ្ទមានគោលបំណងលើកទឹកចិត្តមនុស្ស

ឱ្យស្គ្ល់សិទ្ធិរបស់ខ្លួន សិទ្ធិរបស់អ្នកដទ្ និងតស៊ូមតិចំពោះបុគ្គលដ្ល
សិទ្ធិរបស់ពួកគ្ត្ូវបានរំលោភបំពាន។

៧. ផ្អ្កលើសមភាពយ្នឌ័រ

ការអប់រំទូលំទូលាយអំពីផ្លូវភ្ទឆ្លើយតបទៅនឹងបទដ្ឋ្នយ្នឌ័រដ្ល

បង្កើតវិសមភាព ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សុខភាពនិងសុខុមាលភាពទូទៅ

របស់មនុសស្ ព្មទាំងមានផលប៉ះពាល់ដល់ការឆ្លងជំងដឺ ល្ ឆ្លងតាមរយៈ
ផ្លវូ ភ្ទការមានផ្ទ្ពោះដោយច្ដន្យនិងអំពើហិង្សាផ្អ្កលើយ្នឌ័រ។
៨. សមស្បទៅនឹងវប្បធម៌ និងបរិបទ

ការអប់រំទូលំទូលាយអំពីផ្លូវភ្ទលើកទឹកចិត្តអ្នកសិក្សាឱ្យប្ឈមមុខ

និងអនុវត្តសប្ តាមរចនាសម្ពន័ ្ធ និងបទដ្ឋន្ វប្បធម៌ដល្ មានឥទ្ធពិ លដល់
ការបង្កតើ ទំនាក់ទនំ ងបុគល្គ តាមជម្សើ របស់ពកួ គ្ ព្មទាំងទទួលបាន
ជំនាញដើម្បីបង្កើតទំនាក់ទំនងប្កបដោយការទទួលខុសត្ូវ។

៩. ការផ្ល្ស់ប្តូរ
១០. អាចអភិវឌ្ឍជំនាញជីវិតដ្លចាំបាច់
សម្្ប់គំទ្ជម្ើសសុខភាព

ការអប់រទ
ំ ល
ូ ទ
ំ លា
ូ យអំពផី វូ្ល ភ្ទរួមចំណក្ ដល់ការបង្កតើ សង្គមមួយ

ប្កបដោយយុត្តិធម៌ និងម្តា្ត្ករុណ និងការផ្ល្ស់ប្តូរ។

ការអប់រទ
ំ ល
ូ ទ
ំ លា
ូ យអំពផី វូ្ល ភ្ទមានគោលបំណងបណ្តះុ សមត្ថភាពក្នង
ុការសម្្ចចិត្តផ្អ្កលើព័ត៌មាន ទំនាក់ទំនងប្កបដោយប្សិទ្ធភាព និងបង្ហ្ញអំណះអំណង។

ប្ភព៖ UNESCO. Revised edition International technical guidance on sexuality education: An evidence-informed approach. 16-17. 2018https://www.unaids.org/sites/default/files/media_asset/ITGSE_en.pdf
ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

213

៤.៥. ការគ្ប់គ្ងអនាម័យព្លមករដូវ
នៅក្នុងវិស័យអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិ ការមករដូវនាព្លថ្មីៗន្ះត្ូវបានគ្យកមកពិភាក្សាទាក់ទងនឹងបញ្ហ្មួយចំនួន
ដូចជា វត្តមានសិក្សា និងអនាម័យ ហើយឥឡូវន្ះត្ូវបានគ្ចាត់ទុកថជាបញ្ហ្ដ្លទាមទារឱ្យមានការក្លម្អ។28នៅប្ទ្សកម្ពុជា បញ្ហ្មួយចំនួនទាក់ទងនឹងការមករដូវដ្លត្ូវបានកំណត់រួមមាន ក្មសីលធម៌ផ្លូវភ្ទដ្ល
បានរៀបរាប់ពីមុន បទដ្ឋ្នវប្បធម៌ដ្លចាត់ទុកការសមា្ង្ត់ និងភាពស្ងៀមស្ង្ត់អំពីការមករដូវគឺ ជាគុណធម៌
ការខា្ម្សអៀន និងប្ព្ណីរឹតត្បិតទាក់ទងនឹងការមករដូវ។ 29ការគ្ប់គ្ងអនាម័យព្លមានរដូវ (Menstrual hygiene management) សំដៅលើការទទួលបាននូវ
ចំណ្ះដឹងត្ឹមត្ូវអំពីសុខភាព សមា្ភ្រៈអនាម័យសម្្ប់ព្លមករដូវដើម្បីស្ូប ឬប្មូលឈាមរដូវ ទីកន្ល្ងឯកជន
សម្្ប់ការផ្ល្ស់ប្តូរសមា្ភ្រៈឱ្យបានញឹកញាប់តាមការចាំបាច់ក្នុងអំឡុងព្លមករដូវ សប៊ូនិងទឹកសម្្ប់សមា្អ្តរាងកាយ
នៅព្លចាំបាច់ និងកន្ល្ងចោលសមា្ភ្រៈមករដូវ។ 29គោលការណ៍ណ្នាំបច្ច្កទ្សអន្តរជាតិស្តីពីការអប់រំផ្លូវភ្ទបានពិភាក្សាកាលពីព្លមុនបានកំណត់ប្ធាន
បទការមករដូវក្នុងវត្ថុបំណងសិក្សាមួយសម្្ប់ក្ុមអាយុ ៩-១២ឆ្ន្ំ ក្្មបញ្ញត្តិគោល ៦.៣៖ ភាពព្ញវ័យ។
គំនិតជាគោលគឺ «ការមករដូវគឺជាផ្ន្កធម្មតា និងធម្មជាតិន្ការអភិវឌ្ឍរាងកាយរបស់ក្ម្ងស្ី ហើយមិនគួរត្ូវបាន
ចាត់ទុកជាការសមា្ង្ត់ ឬការមាក់ងយឡើយ» ហើយចំណ្ះដឹង និងជំនាញដ្លអ្នកសិក្សានឹងអាចរៀបរាប់បានមាន
ដូចខាងក្្ម៖(ក) ពិពណ៌នាអំពីវដ្តរដូវ ព្មទាំងកំណត់ពីរោគសញ្ញ្រាងកាយ និងអារម្មណ៍ផ្ស្ងៗដ្លក្ម្ងស្ីអាចជួបប្ទះ
ក្នុងអំឡុងព្លន្ះ (ចំណ្ះដឹង)(ខ) ពិពណ៌នាអំពីការទទួលបានការប្ើប្ស់ ព្មទាំងបោះចោលបន្ទះសំឡីអនាម័យ និងសមា្ភ្រៈជំនួយការមករដូវ
ផ្ស្ងទៀត (ចំណ្ះដឹង)(គ) រំឭកឡើងវិញពីវិសមភាពយ្នឌ័រអាចរួមចំណ្កដល់អារម្មណ៍ខា្ម្សអៀន និងការភ័យខា្ល្ចរបស់ក្ម្ងស្ី
អំឡុងព្លមករដូវ (ចំណ្ះដឹង)(ឃ) ទទួលស្គ្ល់ថ វាមានសរៈសំខាន់សម្្ប់ក្ម្ងស្ីគ្ប់រូបក្នុងការទទួលបានបន្ទះសំឡីអនាម័យ និងសមា្ភ្រៈ
ជំនួយការមករដូវផ្ស្ងៗ ទឹកស្អ្ត និងបង្គន់អនាម័យផ្ទ្ល់ខ្លួនអំឡុងព្លមករដូវ (ផ្ន្កឥរិយបថ) ព្មទាំង(ង) បង្ហ្ញពីយុទ្ធសស្ត្វិជ្ជមាន និងគំទ្ដល់ក្ម្ងស្ីឱ្យមានផសុកភាពអំឡុងព្លមានរដូវ (ជំនាញ)៥ ភាពចម្រុះន្រផ្លូវភ្រទ
៥.១. យ្នឌ័រ
យ្នឌ័រ (Gender) គឺជាភាពខុសគ្ន្ផ្ន្កសង្គម/វប្បធម៌ដ្លផ្ទុយពីភ្ទដ្លខុសគ្ន្ខាងជីវសស្ត។្ យ្នឌ័រ
សំដៅទៅលើភាពខុសគ្ន្ដ្លកើតច្ញពីតួនាទីផ្ស្ងៗគ្ន្របស់បុរស និងស្ត្ីនៅក្នុងសង្គម (ឧទាហរណ៍ តួនាទីយ្នឌ័រ)។
ពាក្យយ្នឌ័រត្ូវបានប្ើដើម្បីបង្ហ្ញពីទស្សនៈសង្គម ឬវប្បធម៌ន្ «ភាពជាបុរស» និង “ភាពជាស្ត”្ី ដូចជា
«បុរសធ្វើការក្្ផ្ទះ» និង «ស្ត្ីធ្វើការងរផ្ទះ និងមើលថ្កូនៗ»។នៅក្នុងគោលការណ៍ណ្នាំបច្ច្កទ្សអន្ដរជាតិស្តីពីការអប់រំផ្លូវភ្ទដ្លបានលើកឡើងមុនន្ះ ការពិភាក្សា
អំពីការទទួលស្គ្ល់ភ្ទ (sexual orientation) និងអត្តសញ្ញ្ណយ្នឌ័រ (gender identity) ត្ូវបានណ្នាំក្ម
បញ្ញត្តិគោលទី ៣៖ ការយល់ដឹងអំពីយ្នឌ័រ។

214

ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

គោលការណ៍ណ្នាំលើកឡើងនូវគោលដៅជាពិស្សដូចជា៖
សម្្ប់អ្នកសិក្សាអាយុ ៥-៨ឆ្ន្ំ(ក) ឱ្យនិយមន័យ និងពិពណ៌នាអំពីភាពខុសគ្ន្រវាងភ្ទ និងយ្នឌ័រ (ចំណ្ះដឹង)(ខ) ឆ្លុះបញ្ច្ំងពីអារម្មណ៍ចំពោះភ្ទ និងយ្នឌ័ររបស់ពួកគ្ (ជំនាញ)សម្្ប់អ្នកសិក្សាអាយុ ៩-១២ឆ្ន្ំ(គ) ឱ្យនិយមន័យអំពីអត្តសញ្ញ្ណយ្នឌ័រ (ចំណ្ះដឹង)(ឃ)ពន្យល់ពីអត្តសញ្ញ្ណយ្នឌ័ររបស់នរណមា្ន្ក់ដ្លមិនត្ូវនឹងភ្ទរបស់ពួកគ្ (ចំណ្ះដឹង)(ង) ទទួលស្គ្ល់ថ មនុស្សគ្ប់រូបមានអត្តសញ្ញ្ណយ្នឌ័រ (អាកប្បកិរិយ)(ច) កោតសរសើរអត្តសញ្ញ្ណយ្នឌ័ររបស់ពួកគ្ផ្ទ្ល់ និងបង្ហ្ញការគោរពចំពោះអត្តសញ្ញ្ណយ្នឌ័រ
របស់អ្នកដទ្ (ជំនាញ)គោលការណ៍ណ្នាំន្ះមានបំណងចង់ឱ្យកុមារទទួលបាននូវចំណ្ះដឹង អាកប្បកិរិយ និងជំនាញជាមូលដ្ឋ្ន
នៅព្លដ្លពួកគ្ស្ថិតនៅក្នុងឆ្ន្ំសិក្សាចុងក្្យន្សលាបឋមសិក្សា និងកំណត់វត្ថុបំណងន្ការរៀនសូត្កម្ិត
ខ្ពស់សម្្ប់អ្នកសិក្សាវ័យចំណស់ជាង។
ទន្ទឹមនឹងន្ះ គោលបំណងសិក្សាដ្លបង្ហ្ញនៅក្នុងគោលការណ៍ណ្នាំន្ះគឺត្ូវបកស្្យដោយអ្នកអភិវឌ្ឍន៍
កម្មវិធីសិក្សានៅថ្ន្ក់មូលដ្ឋ្ន។ «ស្ចក្តីណ្នាំគឺស្ម័គ្ចិត្ត និងមិនតម្ូវដោយច្បាប់ ផ្អ្កលើការអនុវត្តជាសកល
ព្មទាំងទទួលស្គ្ល់ភាពចម្ុះន្បរិបទជាតិសសន៍ផ្ស្ងៗគ្ន្ដ្លការអប់រំផ្លូវភ្ទកំពុងដំណើរការ»។គោលការណ៍ណ្នាំន្ះក៏កត់សមា្គ្ល់ផងដ្រថ «បរិយកាសសលារៀនវិជ្ជមានត្ូវបានបង្ហ្ញដើម្បីឱ្យជួយ
សម្ួលដល់ការអនុវត្តកម្មវិធីគ្ប់ជ្ុងជ្្យគឺគំទ្ប្សិទ្ធភាពរបស់ពួកគ្»។ គោលការណ៍ន្ះកំណត់ថ «ធ្វើឱ្យសលារៀនមានបរិយកាសសុវត្ថិភាពសម្្ប់ការផ្តល់ជា [ការអប់រំទូលំទូលាយអំពីផ្លូវភ្ទ] ឧទាហរណ៍ ដោយមាន
គោលនយោបាយការអត់ឱនចំពោះការបៀតបៀនផ្លូវភ្ទកម្ិតសូន្យ និងការសម្លុតគំរាមកំហ្ងរួមទាំងការមាក់ងយ
និងការរើសអើងលើទំនោរផ្លូវភ្ទ និងអត្តសញ្ញ្ណយ្នឌ័រ» ដ្លជាភារកិច្ចមួយរបស់សលារៀន។

៥.២. អត្តសញ្ញ្ណយ្នឌ័រ 30អត្តសញ្ញ្ណយ្នឌ័រសំដៅលើការដឹងពីយ្នឌ័រផ្ទ្ល់ខ្លួន។ វាអាចហៅថ «យ្នឌ័រផ្លូវចិត្ត» ឬ «យ្នឌ័រ
ខួរក្បាល»។ ខណៈព្លដ្លមនុស្សជាច្ើនកំណត់អត្តសញ្ញ្ណថ «ជាប្ុស» ឬ «ជាស្»ី ក៏នៅមានទម្ង់ផ្ស្ងៗ
ន្អត្តសញ្ញ្ណយ្នឌ័រដូចជា «មិនកំណត់អត្តសញ្ញ្ណថជាប្ុស ឬស្»ី «មិនប្្កដ» ឬ «មិនចង់ជ្ើសរើស»។មនុសស្ ជាច្នើ មានអត្តសញ្ញណ្ យ្នឌ័រ ដ្លត្វូ នឹងភ្ទរបស់ពកួ គ្ពោលគឺយន្ ឌ័រពីកណំតើ (cisgender)។ មនុសស្
មួយចំនួនជាមនុស្សប្តូរភ្ទ (transgender) មានន័យថ ពួកគ្មានអត្តសញ្ញ្ណយ្នឌ័រដ្លមិនត្ូវនឹងភ្ទរបស់ពួកគ្។

៥.៣. ការទទួលស្គ្ល់ភ្ទ (sexual orientation) 22,30
ការទទួលស្គ្ល់ភ្ទសំដៅលើវិធីទាក់ទាញផ្លូវភ្ទចំពោះមនុស្សផ្ស្ងទៀត។ មនុស្សជាច្ើនស្លាញ់ភ្ទដូចគ្ន្ ឬពួកគ្ត្ូវបានទាក់ទាញផ្លូវភ្ទដោយមនុស្សភ្ទផ្ទុយគ្ន្ទៅនឹងអត្តសញ្ញ្ណយ្នឌ័ររបស់ពួកគ្។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ
ក៏មានប្ភ្ទផ្ស្ងៗគ្ន្ន្ទំនោរផ្លូវភ្ទដូចជា ការស្ឡាញ់ភ្ទដូចគ្ន្ (ទំនោរផ្លូវភ្ទចំពោះមនុស្សភ្ទដូចគ្ន្)ការស្ឡាញ់ភ្ទផ្ទុយគ្ន្ (ទំនោរផ្លូវភ្ទចំពោះបុរស និងស្ត្ី) និងភាពអសមត្ថភាព (គ្ម្នទំនោរផ្លូវភ្ទចំពោះអ្នកដទ្)។

ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

215

អត្ថបទដកស្ង់ ១១.៧៖ ភាពបុិនប្សប់សម្្ប់ម្រៀន និងគោលការណ៍ណ្នាំអំពីផ្លូវភ្ទនៅសលារៀន

តើម្រៀន និងការណ្នាំអំពីផ្លូវភ្ទតាមសលារៀននៅប្ទ្សកម្ពុជាបានដល់កម្ិតណ? គ្ូបង្ៀនខ្លះ
ពិបាកក្នុងការបង្ៀនមុខវិជា្ជ្ន្ះដោយសរពួកគ្ស្ទ្ក់ស្ទើរក្នុងការណ្នាំប្បន្ះដល់កុមារដ្លមានភ្ទផ្ស្ង
ពីខ្លួន។ គ្ូបង្ៀនខ្លះគ្ម្នបទពិសោធន៍ក្នុងការផ្តល់ការណ្នាំអំពីភាពចម្ុះន្ផ្លូវភ្ទ។ ក្នុងនាមជាគ្ូបង្ៀន
ប្សិនបើអ្នកពើបប្ទះនឹងការល្ងសើច ឬការប្ើពាក្យសម្តីរើសអើងប្ឆំងនឹងកុមារដ្លស្ថិតក្នុងក្ុមភ្ទ
ភាគតិច តើអ្នកគួរដោះស្្យបញ្ហ្ន្ះយ៉្ងដូចម្ត្ច?
រឿងមួយដ្លអ្នកអាចធ្វើបានគឺផ្ល្ស់ប្តូររបៀបផ្តល់ការណ្នាំយោងតាមខ្លឹមសរម្រៀន។ ឧទាហរណ៍ ប្សិន
បង្ៀនប្ធានបទន្ការមករដូវ គ្ូគប្បីបង្ៀនក្ម្ងប្ុស និងក្ម្ងស្ីដោយឡ្កពីគ្ន្ ឬឱ្យកុមាររៀនជាមួយគ្ូ
បង្ៀនដ្លមានភ្ទដូចគ្ន្។ វិធីមួយទៀត ប្សិនបើសលារៀនមានត្គ្ូបង្ៀនប្ុស សលារៀន គម្បីស្នើ
បុគ្គលិកសុខាភិបាលសហគមន៍ ឬបុគ្គលិកពីអង្គការក្្រដ្ឋ្ភិបាលពាក់ព័ន្ធដើម្បីបង្ៀនម្រៀនន្ះ។ចុះ ចំពោះការណ្នាំអំពីផ្លូវភ្ទសម្្ប់ក្ម្ងប្ុសវិញ? មានស្ចក្តីរាយការណ៍ថ ក្ម្ងប្ុសអាចមាន
អារម្មណ៍ច្បូកច្បល់ដោយសរការផ្ល្ស់ប្តូរប្្ប្ួលរាងកាយ និងផ្លូវចិត្តដ្លពួកគ្ជួបប្ទះនៅព្លពួកគ្
ចាប់ផ្តើមកកើតទឹកកាម ឬមានអារម្មណ៍ស្អប់ខ្ពើម ឬខា្ម្សអៀនអំឡុងព្លបញ្ច្ញទឹកកាម។ ការទទួលបាន
ព័ត៌មាន និងចំណ្ះដឹងត្ឹមត្ូវជួយពួកគ្បង្កើតទំនាក់ទំនងល្អជាមួយដ្គូ ឬមានអាកប្បកិរិយផ្លូវភ្ទសមរម្យ។
ការផ្តល់ការណ្នាំអំពីផ្លូវភ្ទសម្្ប់ក្ម្ងប្ុសគឺមានសរៈសំខាន់ដើម្បីធានាថ ពួកគ្ទទួលយកការផ្ល្ស់ប្តូរ
ប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយរបស់ពួកគ្ជាវិជ្ជមាន។

លំហត់សម្រ្រប់ការគិត និងការស្រ្រវជ្រ្រវបន្ថ្រម
[១១-១] តើមនុស្សមា្ន្ក់មានអារម្មណ៍ និងការយល់ឃើញយ៉្ងដូចម្ត្ចចំពោះការផ្ល្ស់ប្តូរផ្លូវភ្ទក្នុងវ័យជំទង់?
ចូរលើកយកឧទាហរណ៍ជាក់លាក់មួយ និងពិនិត្យទៅលើឧទាហរណ៍នោះ។
[១១-២] តើការក្លម្អបរិស្ថ្ន ឬស្ថ្ប័នប្ភ្ទណខ្លះដ្លចាំបាច់ដើម្បីគំទ្ដល់ការមានផ្ទ្ពោះ និងការចិញ្ចឹមកូន? តើកន្ល្ង និងស្វាកម្មអ្វីខ្លះដ្លមាននៅក្នុងតំបន់ដ្លអ្នករស់នៅ?
[១១-៣] តើធ្វើដូចម្ត្ចដើម្បីដោះស្្យការផ្ល្ស់ប្តូរដ្លកើតឡើងចំពោះអារម្មណ៍ផ្លូវភ្ទរបស់ពួកគ្?
ប្ើបទពិសោធន៍ផ្ទ្ល់ខ្លួនរបស់អ្នកក្នុងនាមជាកុមារមា្ន្ក់ជាករណីគំរូហើយពិភាក្សា។
[១១-៤] តើមនុស្សមា្ន្ក់ៗគួរធ្វើអ្វីដើម្បីនិយយពីច្តនារបស់ខ្លួនទៅដ្គូរបស់ពួកគ្? រិះរកស្ណរើយ៉ូហើយ
អនុវត្តការសម្ត្ងតួ។
[១១-៥] ជ្ើសរើសករណីដ្លមានបញ្ហ្ប្ឈមទាក់ទងនឹងផ្លូវភ្ទនៅកម្ពុជាហើយពិភាក្សាអំពីវិធានក្លម្អ។
[១១-៦] តើឧបសគ្គអ្វីខ្លះដ្លមនុស្សមា្ន្ក់ៗប្ឈមមុខនៅព្លណ្នាំកុមារអំពីផ្លូវភ្ទ?
សូមលើកឧទាហរណ៍ និងពិភាក្សា។

216

ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

ឯកសរយោង៖
1.

Skolnik R. Gurobaru Herusu: Sekai no Henko to Taishosenryaku no Saishin Doko (Global Health: Latest Trends in” ’World’s
Health and Health Strategies), Kihara M, Kihara M, (Trans. and Eds.) Medical Science International, 2017.

2.

Takizawa T (Ed.): Learning Basics of School Health Education, New Edition (Rev. 2nd ed.). Kenpakusha, Tokyo. 2018.

3.

Heidi DH: Menarcheal age in Europe. Yearbook of Physical Anthropology, 1. 29:81-112. 1986

4.

Karapanou O, Papadimitriou A. Determinants of menarche. Reproductive Biology and Endocrinology, 8:115. 2010https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2958977/pdf/1477-7827-8-115.pdf

5.

Human Anatomy and Function [1]: Anatomical Physiology. Igaku Shoin, Tokyo. 2018.

6.

Yamazaki Y, Asakura T (Eds.): New: Health Science as a Way of Living (Rev. 2nd ed.). Yushindo, Tokyo. 2021.

7.

Ministry of Health, Labour and Welfare: e-Health Net: Heath information portal for the prevention of lifestyle diseases.
https://www.e- healthnet.mhlw.go.jp/information/heart/k-03-002.html

8.

Chhea C, Ir P, Sopheab H. Low Birth Weight of Institutional Births in Cambodia: Analysis of the 2010 and 2014 Demographicand Health Surveys. DHS WORKING PAPERS No.131. 2017https://dhsprogram.com/publications/pdf/WP131/WP131.pdf

9.

Olsen SJ, Vetsaphong P, Vonglokham P, Mirza S, Khanthamaly V, et al. A retrospective review of birth outcomes at the Motherand Child Health Hospital in Lao People’s Democratic Republic, 2004–2013. BMC Pregnancy and Childbirth. 16: 379, 2016.
https://bmcpregnancychildbirth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12884-016-1168-5

10. Villar J, Ismail LC, Victora CG, Ohuma EO, Bertino E, et al. International standards for newborn weight, length, and headcircumference by gestational age and sex: the Newborn Cross-Sectional Study of the INTERGROWTH-21st Project.
Lancet. 384: 857–68. 2014.
https://media.tghn.org/articles/newbornsize.pdf
11. Ueda H, Okada T: Getting to Know about Cambodia in 62 Chapters. Akashi Shoten, Tokyo. 2012.
12. Pierce H. Increasing health facility deliveries in Cambodia and its influence on child health. International Journal for Equity in
Health. 18:67. 2019https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6515616/pdf/12939_2019_Article_964.pdf
13. UNICEF Cambodia and Division of Data, Research and Policy, UNICEF New York, A Statistical Profile of Child Protection in
Cambodia, United Nations Children’s Fund, New York, March 2018.
14. UNFPA: Sexual and Reproductive Health in Cambodia. 2016.
https://cambodia.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/UNFPA_Final_Report_10_October_2016_5pm%28NRT_reformated%29.pdf
15. Sok S, Pal K, Tuot S, Yi R, Chhoun P, et al. Health Behaviors among Male and Female University Students in Cambodia:
A Cross-Sectional Survey. Journal of Environmental and Public Health. 2020.
https://www.hindawi.com/journals/jeph/2020/6740236/
16. Kingdom of Cambodia Nimistiry of Planning, Minostry of health. Sexual and Reproductive Health of Adolescents and Youthin Cambodia Analysis of 2000 - 2014 Cambodia Demographic and Health Survey Data. 2016
17. UNAIDS: FACT SHEET – WORLD AIDS DAY 2020
https://www.unaids.org/sites/default/files/media_asset/UNAIDS_FactSheet_en.pdf
18. National Institute of Infectious Diseases: What is AIDS (Acquired Immunodeficiency Syndrome)?
https://www.niid.go.jp/niid/ja/kansennohanashi/400-aids-intro.html
19. Research Group for Therapy of HIV Infection, Japanese Society for AIDS Research: Guide to the Treatment for HIV Infection,Rev. 24th ed.
http://www.hivjp.org/guidebook/hiv_24.pdf
20. Cabinet Office, Government of Japan: Japanese Government Public Relations Online: Eliminating Prejudice and Discrimination
against HIV and Leprosy.
https://www.gov-online.go.jp/useful/article/201108/3.html
21. Japanese Foundation for Sexual Health Medicine: What Are Sexually Transmitted Infections?
(Types of Sexually Transmitted Infections). A List of Common Sexually Transmitted Infections.
https://www.jfshm.org/%E6%80%A7%E6%84%9F%E6%9F%93%E7%97%87%E3%81%A8%E3%81%AF%EF%BC%88%E6%80%A7%E6%84%9F%E6%9F%93%E7%97%87%E3%81%AE%E7%A8%AE%E9%A1%9E%EF%BC%89/%E4%B8%BB%
E3%81%AA%E6%80%A7%E6%84%9F%E6%9F%93%E7%97%87%E4%B8%80%E8%A6%A7/
22. WHO. World Responding to intimate partner violence and sexual violence against women: WHO clinical and policy guidelines. 2013.
https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/85240/9789241548595_eng.pdf;jsessionid=59C1D2D5AC4F030E10B813708F
946B49?sequence=1ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ

217

23. Shimazaki Y: Feminization of Human Trafficking and Poverty: Structural Violence in Cambodia. Akashi Shoten, Tokyo. 2018.
24. UNFPA: Sekai Jinko Hakusho (Trans.) (State of World Population). 2020
https://tokyo.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/shi_jie_ren_kou_bai_shu_2020_quan_ye_web.pdf
25. UNESCO (Ed.): Kokusai Sekusharithi Kyoiku Gaidansu: Kagakuteki Konkyo ni Motozuita Apurochi. Akashi Shoten, Tokyo. 2020
[Japanese] (UNESCO. Revised edition International technical guidance on sexuality education: An evidence-informed
approach. 16-17. 2018)https://www.unaids.org/sites/default/files/media_asset/ITGSE_en.pdf
26. Asai H: Comprehensive Sexuality Education: Focusing on Human Rights, Sexual Diversity, and Gender Equality. Otsuki Shoten,
Tokyo. 2020.
27. UNAIDS:
https://www.unaids.org/sites/default/files/media_asset/ITGSE_en.pdf
28. WHO and UNICEF: “Consultation on Draft Long List of Goal, Target and Indicator Options for Future Global Monitoring of Water,
Sanitation and Hygiene.” 2012.
https://washdata.org/sites/default/files/documents/reports/2017-06/JMP-2012-post2015-consultation.pdf
29. Akiho S. Menstrual Practices and Norms in Contemporary Rural Cambodia: Focusing on the Khmer Women’s Life Course.
Journal of International Development Studies. 28 (2), 19-33. 2019.
30. Kondo Y (Ed.): Education on Life and Sexuality. Tamagawa University Press, Tokyo. 2021.

218ជំពូកទី ១១៖ ការប្្ប្ួលផ្លូវចិត្ត និងរាងកាយអំឡុងព្លយុវវ័យ