អ្កូសុខភាព(ECOHEALTH)់ liជា
់ Lរiបvសeប្ hជonនៅនoaរសវី ភាពdជmHunពមhនeសុ aស្ lth
ភាុam
សខuH

្ឋកិច
្ ic
mដd្ចសev
ងeឍ្ ស្គមloឌocភoវិ npm
អeរoien
c កាotSE coឋាsនyបs្ពt័នe្ធ mរូបទី ១.១៖ អ្កូសុខភាព (Ecohealth) គឺជាបញ្ញត្តិសុខភាពដ្លនិយយថការអភិវឌ្ឍស្ដ្ឋកិច្ចសង្គមជះឥទ្ធិពលលើឋានប្ព័ន្ធ និងជីវភាពរបស់មនុស្ស ពោលគឺសុខភាពមនុស្សនាព្លថ្មីៗន្ះ ការប្្ប្ួលអាកាសធាតុសកលស្ប នឹងការរើករាលដលន្ជំងឺទាក់ទងនឹងរបៀបរស់នៅ អមជាមួយការប្្ប្ួលវិធីរស់នៅ និងការកើនឡើងអាយុរស់នៅមធ្យមរបស់មនុស្សមានឥទ្ធិពលយ៉្ងខា្ល្ំងដ្លជំរុញឱ្យមានគំនិតថ្មីៗអំពីសុខភាព។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដ្ងមួយគឺការស្វ្ងរករបៀបរស់នៅមួយដ្លចុះសម្ុងទៅនឹងបរិស្ថ្ននិងឋានប្ព័ន្ធ។ ឧទាហរណ៍ បញ្ញតអ្តិ ្កូសុខភាព (Ecohealth) ត្ូវបានសបព្្ះក្នុងសម្បជញ្ញៈថមនុស្សក៏ជាផ្ន្កមួយន្ឋានប្ព័ន្ធផងដ្រ រូបទី ១.១។ វិធីសស្្តដើម្បីសុខភាពមនុស្សមួយន្ះ សង្កត់ធ្ងន់ទៅលើសរៈសំខាន់ន្ការរក្សាតុល្យភាពរវាងបរិស្ថ្ន ឋានប្ព័ន្ធ ការអភិវឌ្ឍស្ដ្ឋកិច្ចសង្គម ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្ជាជន សកម្មភាពផលិតកម្មនិងរបៀបរស់នៅ។2ដោយអាយុរបស់មនុស្សកាន់ត្វ្ងនៅតាមបណ្ត្ប្ទ្សជាច្ើន ពិភពលោកកំពុងឈានទៅរកយុគសម័យមួយដ្លមនុស្សភាគច្ើនត្ូវប្ឈមដោះស្្យនឹងជំងឺទាក់ទងរបៀបរស់នៅនិងភាពដំណើរការមិនប្ក្តីន្រាងកាយចំណ្ះដឹង ផ្លូវចិត្ត និងសង្គម។ និនា្ន្ការន្ះជំរុញឱ្យមនុស្សទទួលយក និងប្ឈមដោះស្្យជាមួយបញ្ហ្សុខភាព។ឧទាហរណ៍ ជាជាងការលុបបំបាត់ជំងឺ និងភាពទ្ុឌទ្្ម ការយកចិត្តទុកដក់ខា្ល្ំងជាងន្ះទៅទៀតគឺត្ូវផ្ត្តទៅលើសមត្ថភាពទទួលបានលក្ខខណ្ឌរស់នៅសមរម្យ ទោះបីជាមានជំងឺ និងភាពទ្ុឌទ្្មដ្លការយកចិត្តទុកដក់ប្បន្ះគឺទាក់ទងទៅនឹងការគ្បគ់ ង្ ផលប៉ះពាល់របៀបរស់នៅក្នងុ លក្ខខណ្ឌអវិជមា្ជ នប្បន្ះ ខណៈទទួលការគំទចា្ បាំ ច់ពសី ង្គមដើម្បីជំនះកាលៈទ្សៈន្ះ។3នៅឆ្ន្ំ១៩៩៨ ក្ុមប្ឹក្សាប្តិបត្តិរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) បានអនុម័តលើសំណើមួយដើម្បីបន្ថ្ម
«សុខភាពស្ម្រតី (spiritual health)» ទៅក្នុងផ្ន្កសុខភាពរាងកាយ (physical health) (ឧទាហរណ៍ សរើរសស្្ត រូបសស្្តរូបផ្គុំ និងមុខងររបស់រាងកាយ) សុខភាពបញ្ញ្ (mental health) (ឧទាហរណ៍ មុខងរបញ្ញ្ និងមុខងរន្ការយល់ដឹង)សុខភាពផ្លូវចិត្ត (psychological health) (ឧទាហរណ៍ ការអភិវឌ្ឍផ្ន្កអារម្មណ៍ អាកប្បកិរិយ និងផ្លូវចិត្ត) និងសុខភាព
សង្គម (social health) (ឧទាហរណ៍ ការចូលរួម ការប្លូកក្នុងសកម្មភាព និងតួនាទីសង្គម)។42

ជំពូកទី ១៖ សុខភាពសុខភាពស្ម្រតីសង្គមផ្លូវចិត្តបញ្ញ្ជីវសស្ត្

រូបទី ១.២៖ ទិដ្ឋភាពផ្ស្ងៗន្សុខភាព

ខណៈដ្លសំណើនោះមិនទាន់ត្ូវបានអនុម័តឱ្យប្ើប្ស់ជាផ្លូវការនៅឡើយ ផ្ន្កស្ម្រតីគឺជាវិមាត្ដ៏ចាំបាច់
នៅក្នុងសុខភាព និងស្ចក្តីសុខរបស់ប្ជាជននៅក្នុងប្ទ្សដ្លកាន់សសនាព្ះពុទ្ធសសនាដូចជាប្ទ្សកម្ពុជា។ ផ្ន្កស្ម្រតីគ្ម្នទំនាក់ទំនងនឹងសសនាជាក់លាក់ណមួយនោះទ្។ ផ្ទុយទៅវិញ វាពណ៌នាអំពីស្ម្រតី
ប្បធម្មជាតិជាសកលដ្លនៅជុំវិញប្ភពដើមរបស់មនុស្សយើង។ វាគឺជាសភាពន្បញ្ញ្ដ្លយើងឆ្លងកាត់ ដឹងនូវ
អារម្មណ៍ដូចជា ភាពចុះសម្ុងគ្ន្ ស្ចក្តីល្អ ភាពស្ស់ស្អ្ត ភាពស្ងប់ស្ង្ត់ដ៏ពិសិដ្ឋ និងអនន្តភាពលើសពី
ការមានជីវិត និងស្ចក្តីស្ល្ប់។ សភាពខាងក្នុងនាំមកនូវអារម្មណ៍ដ្លមានទំនាក់ទំនងនឹងសភាវៈទាំងមូលដ្លឆ្លងកាត់មនុស្សមា្ន្ក់ៗតាមរយៈសកម្មភាពន្បញ្ញ្របស់យើងដូចជា ការអធិដ្ឋ្ន ឬពង្ីកគំនិតរបស់យើងឱ្យភា្ជ្ប់ទៅនឹងធម្មជាតិនិងសកលលោក។ដូច្ន្ះសុខភាពគឺជាពហុបញ្ញត្តិ រួមមានយ៉្ងតិច ៥ទិដ្ឋភាព (រូបទី ១.២) ដ្លជារឿយៗត្ងមានទំនាក់ទំនងគ្ន្ទៅវិញទៅមក។
អត្ថបទដកស្ង់ ១.១៖ តើអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) គឺជាអ្វី?

អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ត្ូវបានបង្កើតឡើងជាអាជា្ញ្ធរដឹកនាំ និងសម្បសម្ួលចំពោះសុខភាព
អន្តរជាតិនៅក្នុងប្ព័ន្ធរបស់អង្គការសហប្ជាជាតិក្នុងឆ្ន្ំ១៩៤៨។ ប្សកកម្មរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោកគឺលើកកម្ពស់សុខភាព រក្សាសុវត្ថិភាពពិភពលោក និងបម្ើជនងយរងគ្្ះ។ ឥឡូវន្ះមនុស្សជាង ៧ ០០០នាក់មកពី ជាង១៥០ប្ទ្ស ធ្វើការនៅក្នុង១៥០ការិយល័យជាតិ ៦ការិយល័យប្ចាំតំបន់ និងនៅទីស្ន្ក់ការ
កណ្ត្លនៅទីក្ុងហ្សឺណ្វ (Geneva)។(ប្ភព៖ https://www.who.int/about/who-we-are/our-values និង
https://www.who.int/about/who-we-are)២ សុខភាពគឺជាសិទ្ធិមនុស្រស
សុខភាពត្ូវចាត់ទុកថជាសិទ្ធិមូលដ្ឋ្នសម្្ប់មនុស្សគ្ប់រូបដោយមិនគិតពីពូជសសន៍ ជនជាតិ សសនា ជំនឿនយោបាយ ឬស្ថ្នភាពស្ដ្ឋកិច្ចសង្គម។1 ជាក់ស្ត្ងណស់ចំពោះគោលការណ៍ន្ះ វាមានសរៈសំខាន់ណស់សម្្ប់
ប្ទ្សកម្ពុជាដើម្បីធានាបានថ ប្ជាជនគ្ប់រូបព្ញចិត្តនឹងប្ើប្ស់ស្តង់ដសុខភាពខ្ពស់សមស្បបំផុត។
ការវិវឌ្ឍលូតលាស់ប្កបដោយសុខភាពល្អ (Healthy development) ជាពិស្សចំពោះកុមារ គឺជាសិទ្ធិមូលដ្ឋ្ន
នៅគ្ប់ប្ជាជាតិទាំងអស់។ ដោយប្កាន់ខា្ជ្ប់នូវគោលដៅនោះ រដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក WHOសង្កត់ធ្ងន់អំពីសរៈសំខាន់ន្ការចិញ្ចឹមបីបាច់កុមារឱ្យរស់នៅប្កបដោយភាពសុខដុមរមនាមួយនៅក្នុងបរិស្ថ្នមួយ
ដ្លកំពុងផ្ល្ស់ប្តូរទាំងស្ុងន្ះ។1 ក្នុងន័យន្ះ គំនិតផ្តួចផ្តើមសុខភាពសិក្សា (school health initiatives) ដើរតួនាទីយ៉្ងសំខាន់ក្នុងកិច្ចខិតខំប្ឹងប្្ងដើម្បីប្កដថ កុមារទទួលបានការវិវឌ្ឍលូតលាស់មួយប្កបដោយសុវត្ថិភាពនៅក្នុងបរិស្ថ្នកំពុងផ្ល្ស់ប្តូរន្ះ។
ជំពូកទី ១៖ សុខភាព3៣ សុខភាពនៅអំឡុងព្រលកំពុងអភិវឌ្រឍ
ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍរបស់មនុស្សចាប់ផ្តើមពីការជួបគ្ន្រវាងម្ជីវិតឈ្ម្លពីបុរស និងម្ជីវិតញី (ស៊ុត) ពីស្ត្ីដ្លមានស៊ុតបង្កកំណើតមួយ ឬច្ើនលូតលាស់នៅក្នុងស្បូនស្ត្ី។ វដ្តន្ការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍប្ព្ឹត្តទៅតាម
ដំណើរការអភិវឌ្ឍទៅភាពចាស់ទុំដ្លមានជាបន្តបនា្ទ្ប់ ចាប់ពីកុមារបានកើតមក ព្មជាមួយនឹងកម្ិតសមត្ថភាព
និងចរិកលក្ខណៈផ្ស្ងៗដ្លវិវឌ្ឍខា្ល្ំងបំផុតនៅអំឡុងព្លព្ញវ័យ។ បនា្ទ្ប់ពីការលូតលាស់ដល់ដំណក់កាល
ខា្ល្ំងបំផុតហើយ មនុស្សនឹងឆ្លងកាត់បាតុភូតធម្មជាតិន្ការឈានចូលវ័យចំណស់។ ដំណក់កាលន្ះត្ូវបានគ្សមា្គ្ល់
ដោយការធា្ល្ក់ចុះបន្តិចម្តងៗ និងការបាត់បង់សមត្ថភាព ហើយចុងក្្យគឺស្ចក្តីស្ល្ប់។ ក្នុងដំណើរជីវិតរបស់មនុស្ស
សិស្សានុសិស្សនៅមត្ត្យ្យសិក្សា បឋមសិក្សា មធ្យមសិក្សាបឋមភូមិ និងទុតិយភូមិដ្លជាគោលដៅន្ការអប់រំ
សុខភាពសិក្សាសុទ្ធត្ស្ថិតនៅក្នុងរង្វង់អាយុកំណត់ដោយការលូតលាស់ និងការអភិវឌ្ឍដ្លមានស្ថិរភាព។ នៅព្ល
ពួកគ្ចាស់ទុំកា្លយជាមនុស្សព្ញវ័យចិត្តគំនិតកាយសម្បទា និងទំនាក់ទំនងសង្គមរបស់ពួកគ្អភិវឌ្ឍ និងផ្ល្ស់ប្តូរ
ជារៀងរាល់ថ្ង្។ ពាក្យ «ការអភិវឌ្ឍន្សុខភាព (developmental health)» ត្ូវបានប្ើដើម្បីបង្ហ្ញពីប្តិកម្មប្ប្ួលរបស់កុមារក្នុងក្ុមន្ះក្នុងអំឡុងព្លធំព្ញវ័យចំពោះបទពិសោធន៍ផ្ស្ងៗបរិស្ថ្នជុំវិញ និងកតា្ត្ដទ្ៗផ្ស្ងទៀត។5ដូច្ន្ះ «ការអភិវឌ្ឍន្សុខភាព» ជាពាក្យប្ើដើម្បីបង្ហ្ញពីដំណើរការឈានទៅភាពព្ញវ័យដ្លសិស្សសលា
ឆ្លងកាត់។ ពួកគ្ជួបប្ទះបទពិសោធន៍ជាច្ើន (ឧទាហរណ៍ មិត្តភាព ការប្ត្ជា្ញ្រៀនសូត្ សកម្មភាពកម្សាន្ត ការគំទ្
ពីអ្នកដទ្ និងការជួយគ្ន្ទៅវិញទៅមក) នៅក្នុងបរិស្ថ្នសង្គមផ្ស្ងៗ (ឧទាហរណ៍ សលារៀន គ្ួសរ និងសហគមន៍)និងទទួលបាននូវគុណសម្បតិ្តជាច្ើន (ឧទាហរណ៍ ការសណ្ត្សប្ណី ភាពសោ្ម្ះត្ង់ ការជឿទុកចិត្ត ការសហការការចង់ដឹងចង់ឃើញ ការប្កាន់យុត្តិធម៌ និងសង្គតិភាព) តាមរយៈអន្តរកម្មជាមួយនឹងបរិយកាសរបស់ពួកគ្ក្នុងការបង្កើន
សមត្ថភាពខាងបញ្ញ្ កាយសម្បទា និងសតិអារម្មណ៍ជាប្ចាំរហូតមានសកា្ត្នុពលព្ញល្ញ។៤ ការលើកកម្ពស់សុខភាព៤.១. សវតារន្បញ្ញត្តិក្នុងការលើកកម្ពស់សុខភាព
ការស្្វជ្្វក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្ន្ំ១៩៧០ និង ១៩៨០ បានបញ្ជ្ក់កាន់ត្ច្បាស់ឡើងថ ទិដ្ឋភាពន្របៀបរស់នៅ
និងទមា្ល្ប់ប្ចាំថ្ង្មួយចំនួនរួមមាន របបអាហារ ការហាត់ប្ណ ការសម្្កលំហ្ ការដ្ក ការជក់បារើ ការប្ើប្ស់
គ្ឿងស្វឹង និងរបៀបធ្វើការ សុទ្ធត្ជាកតា្ត្ចម្បងដ្លបង្កឱ្យមានជំងឺ។ ការងរដំបូងដើម្បីនាំមកនូវការផ្ល្ស់ប្តូរន្ះគឺ
ទស្សនវិស័យថ្មីស្តីពីសុខភាពប្ជាជនកាណដដ្លបានរៀបរៀងឡើងដោយលោក មា៉្ក ឡាឡុនដ្ (Marc Lalonde) បានបោះពុម្ពផ្សាយក្នុងឆ្ន្ំ១៩៧៤ ហើយជារឿយៗហៅថ «របាយការណ៍ ឡាឡុនដ្ (Lalonde report)»។6,7
លោក មា៉្ក ឡាឡុនដ្ (Marc Lalonde) ក៏បានសង្កត់ធ្ងន់ផងដ្រទៅលើតួនាទីន្បរិស្ថ្នរូបវន្ត និងសង្គមជាកតា្ត្កំណត់
សុខភាពដ្លស្ថិតនៅក្្ការអាចគ្ប់គ្ងរបស់បុគ្គលមា្ន្ក់ៗ។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ ភស្តុតាងន្ះបានពង្ឹងនិនា្ន្ការ
ដ្លយល់ថ ជំងឺជាបញ្ហ្ទំនួលខុសត្ូវផ្ទ្ល់រៀងៗខ្លួន ហើយការខិតខំប្ឹងប្្ងទាំងការបង្ក្រជំងឺ និងការធ្វើឱ្យ
ប្សើរឡើងនូវសុខភាពបានផ្ត្តត្ទៅលើបុគ្គលប៉ុណ្ណ្ះ ប៉ុន្ត្ចាប់អារម្មណ៍តិចតួចទៅលើធាតុផ្សំសង្គម ឬបរិស្ថ្នសង្គមដ្លជះឥទ្ធិពលដល់ទមា្ល្ប់ប្ចាំថ្ង្របស់មនុស្សទៅវិញ។តាមធម្មជាតិ មិនម្នមនុស្សគ្ប់រូបសុទ្ធត្អាចកំណត់ទមា្ល្ប់រស់នៅប្ចាំថ្ង្ផ្ទ្ល់ខ្លួន ជម្ើសរបៀបរស់នៅ
និងទិដ្ឋភាពផ្ស្ងទៀតន្ជីវិតដោយស្រើបាននោះទ្។ កតា្ត្សំខាន់ៗនៅក្នុងបរិបទន្ះរួមមាន គុណភាពន្ការអប់រំដ្ល
ទទួលបានការបំព្ញការងរ និងកម្ិតប្្ក់ចំណូលដ្លរកបាន គុណភាពន្លំនៅដ្ឋ្ន និងបុគ្គលដ្លរស់នៅ
ជាមួយគ្ន្ អាហារបរិភោគ និងរបៀបចំណយព្លវ្លាលំហ្កំសន្តផងដ្រ។ កតា្ត្ទាំងន្ះត្ូវរងផលប៉ះពាល់យ៉្ងខា្ល្ំងដោយកាលៈទ្សៈផ្ស្ងៗដូចជា សហគមន៍ដ្លរស់នៅ កន្ល្ងធ្វើការ លក្ខខណ្ឌវប្បធម៌ និងស្ដ្ឋកិច្ចនៅថ្ន្ក់ខ្ត្ត
4ជំពូកទី ១៖ សុខភាព

ស្ុក និងថ្ន្ក់ជាតិ ហើយនិងស្ថិរភាពសង្គម និងនយោបាយ។ ដូច្ន្ះ វាចាំបាច់ណស់សម្្ប់សហគមន៍ និងប្ជាជាតិនានាក្នុងការរួមគ្ន្ជួយគំទ្សុខភាពរបស់ពលរដ្ឋ។8 គោលគំនិតន្ការលើកកម្ពស់សុខភាពវិវឌ្ឍច្ញពី
សវតារន្ះ។៤.២. កតិកាសញ្ញ្អូតាវា៉្ (Ottawa Charter) សម្្ប់លើកកម្ពស់សុខភាព
សន្និសីទអន្តរជាតិលើកទី១ ស្តីពីការលើកកម្ពស់សុខភាពបានធ្វើឡើងនៅទីក្ុងអូតាវា៉្ ប្ទ្សកាណដនៅថ្ង្
ទី២១ ខ្វិច្ឆិកា ឆ្ន្ំ១៩៨៦។ សន្និសីទន្ះផ្ត្តលើការប្កាសកតិកាសញ្ញ្អូតាវា៉្សម្្ប់ការលើកកម្ពស់សុខភាព។
កតិកាសញ្ញ្ន្ះមានខ្លឹមសរដូចតទៅ៖ «ការលើកកម្ពស់សុខភាពជាដំណើរការដ្លអាចឱ្យមនុស្សបង្កើនការ
គ្ប់គ្ង និងលើកកម្ពស់សុខភាពរបស់ពួកគ្»។8 ទន្ទឹមនឹងន្ះដ្រ សុខភាពត្ូវបានកំណត់និយមន័យថ «សុខភាព
ជាបញ្ញត្តិវិជ្ជមានមួយដ្លសង្កត់ធ្ងន់លើធនធានសង្គម និងធនធានផ្ទ្ល់ខ្លួនក៏ដូចជាសមត្ថភាពរូបវន្តផងដ្រ»។8ដូចបានបញ្ជ្ក់កន្លងមក សុខភាពត្ូវគ្ដឹងយ៉្ងច្បាស់ថជាធនធាន និងសមត្ថភាពសម្្ប់បន្តការរស់នៅប្ចាំថ្ង្
ជាជាងចាត់ទុកជាវត្ថុបំណង។
កតិកាសញ្ញ្ន្ះក៏បានលើកឡើងនូវចំណុចសំខាន់ៗចំនួន ៨ ដូចខាងក្្មដ្លជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់ដើរតួនាទី
ជាមូលដ្ឋ្នគ្ឹះសម្្ប់ទទួលបាននូវសុខភាពល្អ៖ 8១.

សន្តិភាព២.

ទីជម្ក៣.

ការអប់រំ៤.

ម្ហូបអាហារ៥.

ប្្ក់ចំណូល៦.

ប្ព័ន្ធអ្កូឡូសុីដ្លមានស្ថិរភាព៧.

ធនធានប្កបដោយនិរន្តរភាព៨.

យុត្តិធម៌សង្គម និងសមធម៌

ដើម្បីជំរុញឱ្យមានសុខភាពល្អ សង្គមចាំបាច់ត្ូវបំព្ញលក្ខខណ្ឌទាំងន្ះ។
វិស័យចំនួន ៦ ត្ូវបានកំណត់ថជាសរសរស្តម្ភន្ចលនាលើកកម្ពស់សុខភាព។8 ចំណុចសំខាន់ៗន្សសរស្តម្ភ
ទាំងន្ះត្ូវបានសង្ខ្បដូចខាងក្្ម។1១. បង្កើតគោលនយោបាយសធារណៈផ្ត្តលើសុខភាព
ការលើកកម្ពស់សុខភាព (Health promotion) បានដក់បញ្ហ្សុខភាពក្នុងរបៀបវារៈរបស់អ្នកតាក់ត្ងគោលនយោបាយនៅគ្ប់វិស័យ និងគ្ប់ជាន់ថ្ន្ក់ដោយណ្នាំពួកគ្ឱ្យយល់ដឹងពីផលវិបាកន្សុខភាពពីការសម្្ចចិត្តរបស់ពួកគ្ និងទទួលស្គ្ល់ពីតួនាទីរបស់ពួកគ្ចំពោះសុខភាព។២. បង្កើតបរិយកាសគំទ្ការលើកកម្ពស់សុខភាព បង្កើតនូវលក្ខខណ្ឌរស់នៅ និងការងរដ្លប្កបដោយសុវត្ថិភាព ការលើកទឹកចិត្ត
ភាពព្ញចិត្ត និងភាពសប្បាយរើករាយ។៣. ពង្ឹងសកម្មភាពសហគមន៍ការលើកកម្ពស់សុខភាពធ្វើឡើងតាមរយៈសកម្មភាពសហគមន៍ដ្លមានច្បាស់លាស់ និងប្សិទ្ធភាពក្នុងការ
កំណត់នូវអាទិភាព ការសម្្ចចិត្ត ការកំណត់ផ្នការយុទ្ធសស្ត្ និងអនុវត្តន៍វាដើម្បីធ្វើឱ្យសុខភាពកាន់ត្ប្សើរ។

ជំពូកទី ១៖ សុខភាព

5៤. អភិវឌ្ឍជំនាញបុគ្គល
ការលើកកម្ពស់សុខភាព គំទ្ដល់ការអភិវឌ្ឍបុគ្គលនិងសង្គមតាមរយៈការផ្តល់ព័ត៌មាន ការអប់រំសុខភាព
និងការបង្កើនជំនាញជីវិត។៥. តម្ង់ទិសស្វាសុខភាពឡើងវិញ
តួនាទីរបស់វិស័យសុខាភិបាលត្ូវត្តម្ង់ឆ្ព្ះទៅរកការលើកកម្ពស់សុខភាព បន្ថ្មលើការទទួលខុសត្ូវរបស់
វិស័យន្ះក្នុងការផ្តល់ស្វាពិនិត្យ និងព្យាបាល។
៦. ដំណើរឆ្ព្ះទៅអនាគត
ការថ្ទាំ សន្តនិយម និងបរិស្ថ្នវិទ្យា គឺជាបញ្ហ្សំខាន់នៅក្នុងការកសងយុទ្ធសស្ត្លើកកម្ពស់សុខភាព។
សន្តនិយមគឺជាទស្សនៈមួយដ្លយល់ថ គ្ប់ផ្ន្កទាំងអស់មានទំនាក់ទំនងគ្ន្យ៉្ងជិតស្និត។

៤.៣. កតិកាសញ្ញ្ទីក្ុងបាងកកសម្្ប់ការលើកកម្ពស់សុខភាពនៅក្នុងសកលភាវូបនីយកម្ម
កតិកាសញ្ញ្ទីក្ុងបាងកកសម្្ប់ការលើកកម្ពស់សុខភាព កើតច្ញពីការប្ជុំរបស់រដ្ឋជាសមាជិកន្អង្គការ
សុខភាពពិភពលោក (WHO) នៅទីក្ុងបាងកក ប្ទ្សថ្ក្នុងខ្សីហា ឆ្ន្ំ២០០៥។ កិច្ចប្ជុំន្ះធ្វើឡើង ខណៈព្លដ្លសកលភាវូបនីយកម្មបានរើកចម្ើននៅជុំវិញពិភពលោក និងបានឆ្លុះបញ្ច្ំងកំណើនផលប៉ះពាល់ន្និនា្ន្ការ
នោះមកលើសុខភាពមនុស្ស។9 ស្ចក្តីប្កាសមួយបានធ្វើឡើងនៅព្លនោះ ៖ «ការលើកកម្ពស់សុខភាពត្ូវផ្អ្កលើ
សិទ្ធិមនុស្សន្ះជាចម្បង និងផ្តល់នូវទស្សនៈវិជ្ជមាន និងបរិយបន្នមួយចំពោះសុខភាពដ្លជាកតា្ត្កំណត់គុណភាព
ជីវិត ព្មទាំងរួមបញ្ចូលសុខុមាលភាពបញ្ញ្ និងស្ម្រតីផងដ្រ»។9 កតិកាសញ្ញ្ន្ះបញ្ជ្ក់ថ ការលើកកម្ពស់សុខភាព
ត្ូវត្ជាចំណុចស្នូលន្ផ្នការអភិវឌ្ឍជាសកលដោយរួមបញ្ចូលផ្ន្កស្ម្រតីផងដ្រ។៥ គំនិតផ្តួចផ្តើមអំពីសុខភាពសិក្រសា
យោងតាម WHO មានកុមារគ្ប់អាយុចូលរៀនប្មាណ ២ ៣០០លាននាក់ ទូទាំងពិភពលោកចំណយព្ល
១ភាគ៣ ន្ព្លវ្លារបស់ពួកគ្ក្នុងមួយថ្ង្នៅសលារៀន។ សលារៀនគឺជាបរិស្ថ្នដ្លមានសមត្ថភាពពិស្ស
ក្នុងការជំរុញការអភិវឌ្ឍទស្សនវិស័យវិជ្ជមានចំពោះជីវិត និងបង្កើតរបៀបរស់នៅដ្លមានសុខភាពល្អ។10 ដើម្បី
សម្្ចវត្ថុបំណងទាំងន្ះ សលារៀនត្ូវខិតខំដោយឯករាជ្យក្នុងការបង្កើតឱ្យមានស្វាសុខភាពផ្ស្ងៗ (ឧទាហរណ៍ការអប់រំសុខភាព ការត្ួតពិនិត្យសុខភាព ការសង្គ្ះបឋម ការប្ឹក្សាពីសុខភាពផ្លូវចិត្ត និងការផ្តល់អាហារថ្ង្ត្ង់នៅសលារៀន)។ ប្សកកម្មមួយទៀតរបស់សលារៀនគឺសហការជាមួយធនធានសង្គមដ្លមានស្្ប់ក្នុង
សហគមន៍របស់ពកួ គ្ដមើ ប្ រី មួ ចំណក្ លើកកម្ពសម
់ ន
ិ ត្ម
ឹ ត្សខុ ភាពកុមារប៉ណ
ុះ្្ណ ទ្ ប៉ន
ុ ដ
្្ត ម
ើ ប្ សី ខុ ភាពបុគល្គ កិ អប់រំ
អាណព្យាបាលរបស់កុមារ និងប្ជាជនរស់នៅតំបន់នោះផងដ្រ។ ប្ភ្ទស្វាសុខភាពនានាដ្លសលារៀនផ្តល់ និងវិធីសស្ត្រក្នុងការផ្តល់ស្វាសុខភាព រួមទាំងច្បាប់ គោលនយោបាយ និងគំនិតសម្្ប់គ្ប់គ្ងស្វាទាំងនោះមានភាព
ខុសគ្ន្ពីប្ទ្សមួយទៅប្ទ្សមួយ។៥.១. វត្ថុបំណង និងគំនិតផ្តួចផ្តើមន្សុខភាពសិក្សា
ចូរយើងក្ឡ្កមើលឧទាហរណ៍នានានៅសហរដ្ឋអាម្រិក និងប្ទ្សជប៉ុន។ ខាងក្្មគឺជាស្ចក្តីសង្ខ្ប
មួយអំពីការផ្តល់វិធីសស្ត្ និងស្វាសុខភាពសិក្សាចំនួនប្្ំពីរនៅសហរដ្ឋអាម្រិកដ្លបង្ហ្ញដោយសមាគម
សុខភាពសិក្សាអាម្រិក។11 ការគំទ្សុខភាពសិក្សានៅសហរដ្ឋអាម្រិករួមមានសសរស្តម្ភបីគឺ បរិស្ថ្ន ស្វាកម្ម
និងការបណ្តុះបណ្ត្លគ្ូបង្ៀន។6ជំពូកទី ១៖ សុខភាព• បរិស្ថ្ន៖
សំដៅលើបរិស្ថ្នដ្លមានសុខភាពល្អ និងសុវត្ថិភាពរួមមាន បរិស្ថ្នរូបវន្ត ចិត្តសង្គម និងបរិស្ថ្នសិក្សា។
• ស្វាកម្ម៖
សំដៅលើស្វាកម្ម និងឱកាសនានារួមមាន អាហារ សកម្មភាពរូបវន្ត និងការអប់រំសុខភាព រួមទាំងការផ្តល់ប្ឹក្សា
ការងរសង្គម និងការមើលថ្ទាំ។• ការបណ្តុះបណ្ត្លគ្ូបង្ៀន៖
សំដៅលើគ្ូបង្ៀនដ្លមានចំណ្ះដឹង និងបុគ្គលិកអប់រំដ្លមានសមត្ថភាពសម្្ប់ការអប់រំសុខភាព និងផ្តល់ស្វាសុខភាព។នៅប្ទ្សជប៉ុន ក្សួងអប់រំ វប្បធម៌ កីឡា វិទ្យាសស្ត្ និងបច្ច្កវិទ្យាកំណត់វត្ថុបំណងន្សកម្មភាព សុខភាព
សិក្សាដូចតទៅ៖ ត្ូវប្្កដថ សលារៀនខិតខំព្យាយមរក្សាឱ្យបាន និងធ្វើឱ្យប្សើរឡើងនូវសុខភាពរបស់សិស្សានុសិស្ស
និងភាគីផ្ស្ងទៀត (ដូចជា គ្ូបង្ៀន និងបុគ្គលិកអប់រំ) យកចិត្តទុកដក់ចំពោះតម្ូវការសុខភាព និងសុវត្ថិភាពចំពោះសកម្មភាពអប់រំរបស់សលារៀនក្្មទម្ង់ន្ការសិក្សាជាក្ុម ហើយនិងការអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពចាំបាច់
ដើម្បីរក្សាឱ្យបាន និងធ្វើឱ្យប្សើរឡើងនូវសុខភាពរបស់ខ្លួនឯង និងអ្នកដទ្។12 ដើម្បីសម្្ចគោលដៅទាំងន្ះ
សលារៀនត្ូវមានផ្ន្ករដ្ឋបាលសុខភាព និងការអប់រំសុខភាព នៅតាមសលារៀនផ្ទ្ល់។
រដ្ឋបាលសុខភាពរួមបញ្ចូលការផ្តួចផ្តើមសកម្មភាពសុខភាពនានាដូចជា ការត្ួតពិនិត្យសុខភាព ការក្លម្អបរិស្ថ្ន
សលារៀនស្បតាមសុខភាពសិក្សា និងច្បាប់សុវត្ថិភាព។ ការអប់រំសុខភាពមានគោលបំណងពង្ឹងចំណ្ះដឹង និងសមត្ថភាពចាំបាច់នានាធានាដល់ការរស់នៅដ្លមានសុខភាពល្អតាមរយៈសកម្មភាពអប់រំសុខភាពទាំងអស់រួមមានមុខវិជា្ជ្អប់រំកាយសម្បទា និងសកម្មភាពពិស្សៗនានា។

៥.២. អត្ថន័យសំខាន់ និងសរៈសំខាន់ន្ការអប់រំសុខភាពនៅតាមសលារៀន
មានការបកស្្យផ្ស្ងៗគ្ន្អំពីអត្ថន័យសំខាន់ន្ការអប់រំសុខភាព។ វ្ជ្ជបណ្ឌិត ឌីដយ្ ជរឌិន (Dr. Didier Jourdan)(សស្ត្ចារ្យ និងជាព្ឹទ្ធបុរសន្មហាវិទ្យាអប់រំន្សកលវិទ្យាល័យ Blaise Pascal of Clermont-Ferrand នៅប្ទ្សបារាំង) បានផ្តល់ទស្សនៈពីរដោយឡ្កពីគ្ន្។13 ទីមួយទាក់ទងនឹងសន្តិសុខ និងទីពីរទាក់ទងនឹងសុខុមាលភាព
របស់បុគ្គល និងសង្គម។
នៅក្នុងទស្សនៈទីមួយ «សន្តិសុខ» បង្ហ្ញពីការព្ួយបារម្ភនៅព្លក្ុមមនុស្សវ័យក្ម្ងកាន់ត្ច្ើនឡើងៗ ភា្ជ្ប់ខ្លួន
ទៅនឹងរបៀបរស់នៅគ្ម្នសុខភាពល្អ និងមានឥរិយបថប្ឈមនឹងគ្្ះថ្ន្ក់ដោយសរកង្វះចំណ្ះដឹងអំពីសុខភាព។
និនា្ន្ការន្ះនាំឱ្យអន្តរាយដល់សុខភាពខ្លួនឯង បង្ករបួសស្ន្ម ដល់អ្នកដទ្ និងឥរិយបថប្ព្ឹត្តនានាដ្លដក់បន្ទុក
ដល់ស្ដ្ឋកិច្ចសង្គម។ សណ្ត្ប់ធា្ន្ប់សង្គមកាន់ត្យ៉្ប់យុឺនដ្លនាំទៅដល់អស្ថិរភាពសង្គម។ ទាក់ទងនឹងការថ្រក្សា
សន្តិសុខសង្គម និងការបញ្ចៀសហានិភ័យទាំងន្ះ ការផ្តល់ការអប់រំសុខភាពដល់ក្ុមមនុស្សវ័យក្ម្ងទាំងន្ះនៅតាម
សលារៀនរបស់ពួកគ្ផ្ទ្ល់ត្ូវបានគ្ជឿថជាការចាំបាច់។
ទស្សនៈទីពីររបស់វ្ជ្ជបណ្ឌិត Jourdan. អំពីអត្ថន័យសំខាន់ន្ការអប់រំសុខភាពគឺ «សុខុមាលភាព» ដ្លឆ្លុះបញ្ច្ំង
ពីកាតព្វកិច្ចសីលធម៌ និងសុជីវធម៌របស់បណ្ត្ប្ជាជាតិទំនើបរើកចម្ើន។13 ន្ះគឺសំដៅលើការរំពឹងទុក និងទាមទារ
ឱ្យមាននូវញាណលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពដោយបុគ្គលមា្ន្ក់ៗ និងសង្គម។ និយយម្យា៉្ងទៀត ពីព្ះសុខភាពបុគ្គល
និងសង្គមជាទូទៅគឺស្មើនឹងសុខុមាលភាព វាចាំបាច់ត្ូវមានកិច្ចប្ឹងប្្ងរួមជាក្ុមដើម្បីរក្សាឱ្យបាននិងធ្វើឱ្យប្សើរ
ឡើងនូវសុខភាពបុគ្គល និងសង្គមតាមរយៈការអប់រំសុខភាពតាមសលារៀន និងការលើកកម្ពស់សុខភាពសិក្សា។

ជំពូកទី ១៖ សុខភាព7៥.៣. ទំនាក់ទំនងរវាងសុខភាព និងការអប់រំ
យោងតាមការស្្វជ្្វរបស់វ្ជ្ជបណ្ឌិត ហ្វីយ៉ូណ ប៊្ុក (Fiona Brooks) (សស្ត្ចារ្យន្មហាវិទ្យាល័យសុខាភិបាលន្សកលវិទ្យាល័យបច្ច្កវិទ្យាសុីដនី ប្ទ្សអូស្ត្លី) «ភស្តុតាងស្្វជ្្វបានបង្ហ្ញថ ការអប់រំ និងសុខភាពមានទំនាក់ទំនងគ្ន្យ៉្ងជិតស្និត។ ដូច្ន្ះការលើកកម្ពស់សុខភាព និងសុខុមាលភាពរបស់សិស្សានុសិស្សតាមសលារៀន និងមហាវិទ្យាល័យមានសកា្ត្នុពលធ្វើឱ្យលទ្ធផលសិក្សាសុខភាព និងសុខុមាលភាពរបស់ពួកគ្កាន់ត្ប្សើរ»។14នៅក្នុង «របាយការណ៍ប្ចាំឆ្ន្ំរបស់ប្ធានផ្ន្កវ្ជ្ជសស្្ត ឆ្ន្ំ២០១២» ច្ញផ្សាយដោយក្សួងសុខាភិបាលចក្ភពអង់គ្ល្ស វ្ជ្ជបណ្ឌិត Brooks ក៏បានបញ្ជ្ក់ដ្រថ ការលើកកម្ពស់សុខភាពរូបវន្ត និងសុខភាពផ្លូវចិត្តនៅតាមសលារៀនបង្កើតជារង្វង់មជ្ឈដ្ឋ្នមួយប្កបដោយគុណធម៌ដ្លពង្ឹងលទ្ធផល និងជោគជ័យសិក្សារបស់កុមារដ្លត្ឡប់មកវិញក៏ធ្វើឱ្យសុខុមាលភាពរបស់ពួកគ្កាន់ត្ប្សើរ ជំរុញឱ្យកុមារលូតលាស់ និងសម្្ចដល់
សកា្ត្នុពលព្ញល្ញរបស់ពួកគ្។15៦ គំនិតផ្តួចផ្តើមរបស់ប្រទ្រសកម្ពុជាលើក្របខណ្ឌធនធានផ្ត្រតលើប្រសិទ្ធភាពន្រការអប់រំសុខភាពរាជរដ្ឋ្ភិបាលកម្ពុជាបានដក់ច្ញនូវគោលដៅបួននៅក្នុងដំណើរស្្វជ្្វរបស់ខ្លួនសម្្ប់សុខភាពសិក្សា៖១. ធ្វើឱ្យប្សើរឡើងសុខភាពមនុស្សគ្ប់រូប២. បង្កនើ សមត្ថភាព និងបំណនិ ចាំបាច់ដមើ ប្ បី ង្ករ្ ជំងឺ និងបញ្ចៀសគ្ះ្ ថ្នក្ ដោ់ យឧបទ្ទវហ្តផុ ស្ ង្ ៗក្នងុ ជីវតិ ប្ចាថំ ្្ង៣. ផ្គត់ផ្គង់ និងផ្តល់ឱកាសសម្្ប់ការផ្សព្វផ្សាយអំពីសុខភាពសិក្សា
៤. ធានាឱ្យបាននូវសមភាពក្នុងការទទួលស្វាអប់រំសុខភាពគោលដៅទាំងន្ះមិនអាចសម្្ចបានតាមរយៈកិច្ចខំប្ឹងប្្ងរបស់វិស័យសុខាភិបាល និងវិស័យអប់រំត្មាក្ន្ ់ឯងបានទ្គឺតម្ូវឱ្យមានកិច្ចសហប្តិបត្តិការជាមួយអង្គភាពពាក់ព័ន្ធជាច្ើនទៀត (ដូចជា វិស័យឯកជន អង្គការនានាតាមសហគមន៍ក្ុមស្្តី និងអង្គការមិនម្នរដ្ឋ្ភិបាលផងដ្រ)។ ផ្អ្កលើការយល់ឃើញនោះ កម្មវិធីន្ះត្ូវបានដំណើរការទៅមុខបាន
តាមរយៈក្បខណ្ឌធនធានផ្ត្តលើប្សិទ្ធភាពការអប់រំសុខភាព (FRESH)។16
FRESH ត្ូវបានស្នើឡើងក្នុងឆ្ន្ំ២០០០ ជាក្បខណ្ឌការងរមួយសម្្ប់លើកឡើងយ៉្ងទូលំទូលាយពីសុខភាព
សិក្សា។ កម្មវិធីន្ះបានផ្អ្កលើលទ្ធផលន្កិច្ចពិភាក្សារបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) អង្គការយូណ្ស្កូ(UNESCO) អង្គការយូនីស្ហ្វ (UNICEF) និងធនាគរពិភពលោក (WORLD BANK)។ ការពិភាក្សាទាំងន្ះ បានរិះរក
វិធីល្អបំផុតក្នុងការដក់បញ្ចូលធនធានមនុស្ស ហិរញ្ញវត្ថុ និងធនធានផ្ស្ងៗទៀតទៅក្នុងសកម្មភាពនានាដ្លមាន
ផលវិជ្ជមានដល់សុខភាពសិក្សា។17ក្្មក្បខណ្ឌ FRESH ផ្ន្កទាំងបួនខាងក្្មន្ះត្ូវបានចាត់ទុកថជាធាតុផ្សំស្នូលសម្្ប់ធ្វើសមាហរណកម្មសកម្មភាពន្ះ៖១.

គោលនយោបាយសលារៀនទាក់ទងនឹងសុខភាពការដក់យុទ្ធសស្ត្ទៅក្នុងសុខភាពនៅក្នុងគោលនយោបាយរដ្ឋបាលសលារៀន។២.

ទឹកស្អ្ត និងអនាម័យ ជាជំហានចាំបាច់ដំបូងគ្ ឆ្ព្ះទៅបរិស្ថ្នរូបវន្ត និងបរិស្ថ្នសិក្សាដ្លប្កបដោយសុខភាពល្អ មូលដ្ឋ្នគ្ឹះពិតប្្កដន្បរិស្ថ្នសលារៀនប្កបដោយសុវត្ថិភាព និងសុខភាពល្អ ផ្អ្កលើទឹកស្អ្តនិងអនាម័យ។៣.

ការអប់រំសុខភាព ផ្ត្តលើជំនាញការអប់រំសុខភាពត្ូវបានដក់បញ្ចូលដើម្បីបណ្តុះនូវការសម្្ចឱ្យបាននូវជំនាញជាក់លាក់។៤.
8ការទទួលបានស្វាសុខភាព និងអាហារូបត្ថម្ភ ការផ្គត់ផ្គង់ស្វាសុខភាព និងអាហារូបត្ថម្ភដ៏ល្អ។ជំពូកទី ១៖ សុខភាព

ដូចដ្លបានរៀបរាប់ខាងលើ FRESH គឺជាក្បខណ្ឌការងរមួយដើម្បីសម្្ចប្កបដោយប្សិទ្ធភាពនូវកិច្ចខំប្ឹងប្្ងរបស់ប្ទ្សកម្ពុជា ក្នុងការធ្វើឱ្យសលារៀនកាន់ត្មានលក្ខណៈកុមារម្ត្ី តាមរយៈការផ្តល់អទិភាពដល់គ្ប់ផ្ន្កន្សុខភាពសិក្សាដ្លត្ូវបានគ្រំពឹងថនឹងបង្កើតផលវិជ្ជមាន។៧ អនាគតន្រសុខភាពសិក្រសាក្នុងប្រទ្រសកម្ពុជាចាប់តាំងពីឆ្ន្ំ២០០៦ គោលនយោបាយស្តីពីសុខភាពសិក្សាបានលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងមូលដ្ឋ្នន្សសរស្តម្ភ
សុខភាពសិក្សានៅប្ទ្សកម្ពុជា។17 គោលនយោបាយន្ះមានសសរស្តម្ភ ៤ ដូចខាងក្្មដ្លបានច្ករំល្កពីកញ្ចប់
គម្្ងសុខភាពសិក្សាប្ើប្ស់នៅសហរដ្ឋអាម្រិក និងប្ទ្សជប៉ុន។ ការបន្តធ្វើឱ្យប្សើរនូវគំនិតផ្តួចផ្តើមអំពី
សុខភាពសិក្សាឱ្យឈានដល់កម្ិតក្នុងកញ្ចប់គម្្ងទាំងន្ះ គឺមានទំនោរឆ្ព្ះទៅអនាគតត្ចះត្ចង់សម្្ប់សុខភាពសិក្សានៅប្ទ្សកម្ពុជា។• ស្វាថ្ទាំសុខភាពមូលដ្ឋ្នផ្តល់ស្វាថ្ទាំសុខភាពមូលដ្ឋ្នដ្លកុមារត្ូវការដើម្បីសម្្ចបាននូវសមភាពក្នុងការអភិវឌ្ឍផ្ន្កកាយសម្បទា
បញ្ញ្ ស្ម្រតី និងសង្គម។• ការអប់រំសុខភាព
លើកកម្ពស់ការផ្ល្ស់ប្តូរឥរិយបថប្ព្ឹត្តរបស់កុមារដើម្បីសម្្ចបានសុខុមាលភាព និងសុវត្ថិភាព (តាមរយៈការផ្តល់ព័ត៌មាន ចំណ្ះដឹង ជំនាញ និងការផ្ល្ស់ប្តូរឥរិយបថនៅទីបំផុត)។• បរិស្ថ្ន
បន្តគំនិតផ្តួចផ្តើមដើម្បីក្លម្អអគររូបវន្ត និងគ្ឿងបរិកា្ខ្រនានាដ្លគំទ្បរិស្ថ្នសិក្សា និងសុខភាពរូបវន្ត
ខណៈធ្វើការលើកកម្ពស់អនាម័យ ភាពស្អ្តបាត និងផសុខភាពដ្លអាចនាំមកនូវភាពទូលំទូលាយន្សុវត្ថិភាព
និងសន្តិភាពផ្លូវចិត្តនៅក្នុងសលារៀន សហគមន៍ និងទីសធារណៈ។
• ការចូលរួម ការសហការ និងការសម្បសម្ួលរបស់ក្ុមមហាជន អង្គការ និងទីភា្ន្ក់ងរនានា
ការចូលរួម និងការសហការរបស់ភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ (ឧទាហរណ៍ សលារៀន រដ្ឋ្ភិបាលមូលដ្ឋ្ន បុគ្គលិកសុខាភិបាលក្ុមសហគមន៍ ក្ុមសសនា និងអង្គការមិនម្នរដ្ឋ្ភិបាលនានា) ដើម្បីជំរុញកម្មវិធីលើកកម្ពស់សុខភាពសិក្សា។
នៅក្នុងឆ្ន្ំ២០១៩ រាជរដ្ឋ្ភិបាលកម្ពុជាបានដក់ឱ្យប្ើប្ស់គោលនយោបាយថ្មីដ្លដក់ច្ញនូវចក្ខុវិស័យ
សម្្ប់អនាគតដោយផ្អ្កលើគោលនយោបាយសុខភាពសិក្សា ឆ្ន្ំ២០០៦។18 ដើម្បីសម្្ចបានសុខភាពសិក្សា
ដ្លប្កបដោយប្សិទ្ធភាពនៅប្ទ្សកម្ពុជាផ្អ្កលើគោលនយោបាយថ្មីគឺតម្ូវឱ្យសិស្ស គ្ូបង្ៀន អាណព្យាបាល
និងអ្នកពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ចូលរួម និងសហការយ៉្ងសកម្មក្នុងស្វាថ្ទាំសុខភាព ការអប់រំសុខភាព និងការក្លម្អបរិស្ថ្ន
និងចូលរួមក្នុងកិច្ចខិតខំប្ឹងប្្ងជួយសលារៀនឱ្យកា្ល្យជាមជ្ឍមណ្ឌលលើកកម្ពស់សុខភាព។

ជំពូកទី ១៖ សុខភាព9អត្ថបទដកស្ង់ ១.២៖ គោលនយោបាយជាតិស្តីពីសុខភាពសិក្សា ឆ្ន្ំ២០១៩ ត្ូវបានប្កាសឱ្យប្ើជាផ្លូវការ

យោងតាមគោលនយោបាយស្តីពីសុខភាពសិក្សា ឆ្ន្ំ២០១៩ ដើម្បីក្លម្អគុណភាពន្ការអប់រំ រដ្ឋ្ភិបាល
នឹងយកចិត្តទុកដក់លើបញ្ហ្ប្ឈមដូចតទៅ៖ ការផ្តល់ចំណ្ះដឹងសុខភាពផ្អ្កលើចំណ្ះដឹងប្បវិទ្យាសស្ត្លើ
ការអភិវឌ្ឍបញ្ញ្ និងកាយសម្បទា ការផ្តល់ស្វាសុខភាពមូលដ្ឋ្ន ការលើកទឹកចិត្តការសិក្សាជំនាញសម្្ប់បង្ក្រ
ទប់ស្ក្ត់ជំងឺឆ្លង និងជំងឺមិនឆ្លងនានា ការលើកកម្ពស់គុណតម្ល្ និងឥរិយបថប្ព្ឹត្តដើម្បីមានសុខភាពល្អបរិបូរ(ចិត្ត រាងកាយ និងស្ម្រតី) និងការបង្កើនស្ម្រតីទទួលខុសត្ូវចំពោះអាកប្បកិរិយរបស់ខ្លួន។ លើសពីន្ះទៅទៀតគោលនយោបាយសុខភាពសិកសា្ ថ្មនី ះ្ បានរំលច្ លក្ខណៈដ្លជាគោលដៅបង្កតើ បរិសន្្ថ សិកសា្ ប្កបដោយ
បរិយបន្ន និងលើកកម្ពស់វប្បធម៌ន្ការថ្ទាំសុខភាពនៅតាមសលារៀនផ្ទ្ល់ គ្ួសរ និងសហគមន៍។
គោលនយោបាយថ្មីមានសសរស្តម្ភចំនួនប្្ំបី ហើយសសរស្តម្ភនីមួយៗមានឧទាហរណ៍ដូចខាងក្្ម។១) លើកកម្ពស់សុខភាពចាំបាច់ដល់អ្នកសិក្សា និងបុគ្គលិកអប់រំ
• ជំរុញការបង្កើតបន្ទប់ផ្តល់ស្វាសុខភាពនៅតាមគ្ឹះស្ថ្នសិក្សា
• ផ្តល់ការពិនិត្យសុខភាព និងការវាស់ទំហំរាងកាយ ការសង្គ្ះបឋម និងការចាក់ថ្ន្ំបង្ក្រ
• បង្ក្រទប់ស្ក្ត់ជំងឺឆ្លង ការពុលអាហារ និងការចុះខ្សាយសុខភាពខួរក្បាល២) លើកកម្ពស់ការផ្តល់អាហាររូបត្ថម្ភ
• ជំរុញដំណើរការសួនបន្ល្នៅតាមគ្ឹះស្ថ្នសិក្សា• កំណត់ស្តង់ដអនាម័យបរិស្ថ្ន• ពិនិត្យតាមដនការលក់ចំណីអាហារនៅក្នុងសលារៀន
• កំណត់ស្តង់ដសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ និងអនាម័យ• ផ្តល់ការអប់រំដល់ឪពុកមា្ត្យអំពីអាហាររូបត្ថម្ភ៣) លើកកម្ពស់ការផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អ្ត និងអនាម័យ
• បង្កើតគោលការណ៍ណ្នាំសម្្ប់តម្ូវការអប្បបរមាន្ទឹកស្អ្ត អនាម័យនិងភាពស្អ្ត
• បង្កើនទមា្ល្ប់លាងសមា្អ្ត និងអនាម័យសុខភាព
• ពង្ឹងគោលការណ៍សមា្អ្ត សុវត្ថិភាព និងទមា្ល្ប់អនាម័យល្អ៤) លើកកម្ពស់បរិស្ថ្នសិក្សាប្កបដោយសុវត្ថិភាព បរិយបន្នផសុកភាព និងម្ត្ីភាព
• បង្កើតបរិស្ថ្នសិក្សាដ្លគំទ្សុខភាព សុភមង្គល និងផសុខភាពសម្្ប់សិស្ស និងបុគ្គលិកអប់រំ
ព្មទាំងការដក់បង្ហ្ញស្ន្ដ្ និងសមា្ភ្រៈអប់រំផ្ស្ងៗ• រៀបចំឱ្យមានធុងសំរាមត្ឹមត្ូវក្នុងសលារៀន• រៀបចំព្ឹត្តិការណ៍នានាក្នុងសលារៀន
• ផ្តល់ការអប់រំដើម្បីបញ្ចៀសការប្ើប្ស់ថ្ន្ំជក់ គ្ឿងស្វឹង និងគ្ឿងញៀនខុសច្បាប់ បង្ក្រគ្្ះថ្ន្ក់
នានាដោយដក់បង្ហ្ញនូវស្ល្កសញ្ញ្គ្ះថ្ន្ក់ និងស្ល្កសញ្ញ្ចរាចរណ៍ និងបង្ៀនអំពីវិធានសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍ផងដ្រ៥) លើកកម្ពស់សន្តិសុខ និងសណ្ត្ប់ធា្ន្ប់នៅក្នុងគ្ឹះស្ថ្នសិក្សា
• កំណត់គោលការណ៍ «សលារៀនមួយ តំបន់សុខសន្តមួយ»• ដក់បម្្មការប្ើប្ស់ឧបករណ៍គ្ះថ្ន្ក់ អាវុធនិងគ្ឿងផ្ទុះក្នុងបរិវ្ណសលារៀន• បង្កើនការអប់រំសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍• កសងរបងសលារៀនដើម្បីធានាសុវត្ថិភាព10ជំពូកទី ១៖ សុខភាព• បង្ៀនអំពីការបង្ក្រគ្្ះថ្ន្ក់នានា (គ្្ះថ្ន្ក់លង់ទឹក)• ចាត់តាំងនាយករងសលាមួយរូបទទួលបន្ទុកផ្ន្កសុខភាពសិក្សា
• អនុវត្តសកម្មភាពក្្កម្មវិធីសិក្សាសម្្ប់សិស្ស និងគ្ូ ដោយសហការជាមួយសហគមន៍ និងអង្គការនានាដ្លទាក់ទងនឹងការងរសុខភាព៦) លើកកម្ពស់ការអប់រំសុខភាព
• អភិវឌ្ឍកម្មវិធីសិក្សាអប់រំសុខភាពដើម្បីដក់បញ្ចូលក្នុងកម្មវិធីការបណ្តុះបណ្ត្លគ្ូ និងការអប់រំទូទៅ
• បណ្តុះបណ្ត្លអ្នកជំនាញផ្ន្កអប់រំសុខភាពនៅតាមស្ថ្ប័នបណ្តុះបណ្ត្លគ្ូ
• ផ្តល់វគ្គវិក្ិតការគ្ូបង្ៀន និងគ្ូឧទ្ទ្សនៅតាមស្ថ្ប័នបណ្តុះបណ្ត្លគ្ូ
• ផ្សព្វផ្សាយអំពីការបង្ក្រជំងឺ និងការទប់ស្ក្ត់ហានិភ័យនានា
• ចាត់តាំងអ្នកគ្ប់គ្ងការអប់រំសុខភាព• លើកទឹកចិត្តដល់អ្នកអប់រំសុខភាពគំរូ៧) លើកកម្ពស់ការអនុវត្តជំនាញសុខភាព
• ផ្ល្ស់ប្តូរអាកប្បកិរិយដ្លល្អដើម្បីលើកកម្ពស់សុខភាពបុគ្គលិក សុខភាពបរិស្ថ្ន សុខុមាលភាពសង្គម
ជំរុញការផ្ល្ស់ប្តូរឥរិយបថជាវិជ្ជមានរបស់អ្នកសិក្សាក្នុងការក្លម្អបរិស្ថ្ន ការលើកកម្ពស់សុខភាព
និងសុខុមាលភាពសង្គម• អប់រំពីវិធានការសង្គ្ះបឋម
• រៀបចំបន្ទប់ ឬកន្ល្ងហាត់ប្ណ
• ចាត់វិធានការជាប្ព័ន្ធចំពោះអនាម័យ និងការសមា្អ្ត៨) លើកកម្ពស់ការចូលរួមពីគ្ប់ភាគីពាក់ព័ន្ធក្នុងការលើកកម្ពស់សុខភាពសិក្សា
• ជំរុញការចូលរួមពីគ្ប់ភា្ន្ក់ងរពាក់ព័ន្ធ ឪពុកមា្ត្យ សហគមន៍ ដ្គូផ្តល់ជំនួយ ព្ះសង្ឃ និងប្ធាន
សហគមន៍ទាក់ទងនឹងសុខភាពសិក្សា។ ជំរុញស្ថ្ប័នពាក់ព័ន្ធ មាតាបិតា អាណព្យាបាល សហគមន៍
ដ្គូអភិវឌ្ឍន៍ សប្បុរសជន បព្វជិត និងអាជា្ញ្ធរមូលដ្ឋ្នឱ្យចូលរួមគំទ្និងអនុវត្តគោលនយោបាយជាតិ
ស្តីពីសុខភាពសិក្សា។(ប្ភព ៖ រាជរដ្ឋ្ភិបាលកម្ពុជា គោលនយោបាយជាតិស្តីពីសុខភាពសិក្សា ឆ្ន្ំ២០១៩)លំហត់សម្រ្រប់ការគិត និងការស្រ្រវជ្រ្រវបន្ថ្រម[១-១] ចូរគិតថ តើអទៅី្វ ជាសុខភាព ហើយតើលក្ខខណ្ឌបប្ ណដ្លបង្ហញ្ ពីសខុ ភាពល្អហយើ សម្ប្ អ់ ក្ន ផ្ទល្ ។់[១-២] ចូរពិចារណតើមូលហ្តុអ្វីបានជាសលារៀនចាំបាច់ត្ូវមានកម្មវិធីបង្ៀនកុមារអំពីសុខភាព និងជំងឺ។[១-៣] ចូរពិនិត្យមើលថ តើសង្គមកម្ពុជាមានទស្សនៈយ៉្ងណចំពោះជំងឺ។[១-៤] ចូរពិភាក្សាជាក្ុមដើម្បីរិះរកថ តើសលារៀននៅកម្ពុជអាចធ្វើអ្វីបានខ្លះដើម្បីលើកកម្ពស់សុខភាពកុមារដោយឆ្លុះបញ្ច្ំងពីបទពិសោធន៍ផ្ទ្ល់ខ្លួនរបស់អ្នក។ជំពូកទី ១៖ សុខភាព11ឯកសរយោង៖
1.

World Health Organization Constitution.
https://www.who.int/about/who-we-are/constitution

2. Asakura T, Mallee H, Tomokawa S, Moji K, and Kobayashi J. The ecosystem approach to health is a promising strategy ininternational development: lessons from Japan and Laos. Global Health.2015; 11: 3. doi: 10.1186/s12992-015-0093-0
3. Huber M, Knottnerus J A, Green L, et al. How should we define health?
BMJ 2011;343:d4163. doi: 10.1136/bmj.d4163
4. World Health Organization 101st Session Agenda item 7.3. Review of the Constitution of the World
Health Organization: report of the Executive Board special group. EB101.R2, 1998.
https://apps.who.int/gb/archive/pdf_files/EB101/pdfangl/angr2.pdf
5. Australian Medical Association. Developmental Health and Wellbeing of Australia’s Children and Young People - revised 2010.
https://ama.com.au/position-statement/developmental-health-and-wellbeing-australia%E2%80%99s-children-and-youngpeople-revised
6. Lalonde M. A New Perspective on the Health of Canadians -a working document. Minister of Supply and Services Canada, 1981.
https://www.phac-aspc.gc.ca/ph-sp/pdf/perspect-eng.pdf
7.

Lalonde report.
Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Lalonde_report.

8. World Health Organization. Health Promotion: The Ottawa Charter for Health Promotion.
https://www.who.int/healthpromotion/conferences/previous/ottawa/en/
9. World Health Organization. Health Promotion: The Bangkok Charter for Health Promotion in a Globalized World(11 August 2005).
https://www.who.int/healthpromotion/conferences/6gchp/bangkok_charter/en/
10. World Health Organization. Maternal, newborn, child and adolescent health: School health services.
https://www.who.int/maternal_child_adolescent/adolescence/school-health-services/en/
11. American School Health Association. What is School Health?
http://www.ashaweb.org/about/what-is-school-health/12. Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology. Promotion of School Health.
https://www.mext.go.jp/a_menu/kenko/hoken/index.htm
13. Jourdan D. Health education in schools: The challenge of teacher training. Saint-Denis : Inpes, coll. Santé en action, 2011 : 144 p.
https://pdfs.semanticscholar.org/677b/09068a6de93acdc7cde3dce98881b78a667a.pdf
14. Brooks F. The link between pupil health and wellbeing and attainment: A briefing for head teachers,
governors and staff in education settings. Public Health England 2014.
https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/370686/HT_briefing_layoutv
FINALvii.pdf
15. Brooks F (2013). Chapter 7: Life stage: School Years, in Chief Medical Officer’s annual report 2012:
Our Children Deserve Better: Prevention Pays, ed. Professor Dame Sally C Davies. London: Department of Health, UK
https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/252657/33571_2901304_
CMO_Chapter_7.pdf
16. UNESCO, UNICEF, WHO, World Bank and Education International Inter-agency flagship programme in EFA. FRESH acomprehensive school health approach to achieve EFA. 2002.
https://www.paho.org/hq/dmdocuments/2016/2002-FRESH-eng.pdf
17. Ministry of Education, Youth and Sport. School Health Policy. 2006
https://www.moeys.gov.kh/index.php/en/policies-and-strategies/1986.html
18. Royal Government of Cambodia. National Policy on School Health. 2019.

12ជំពូកទី ១៖ សុខភាព