១.២. របៀបដ្លយើងអាចមើលឃើញវត្ថុមួយ
អុបតាល់មុស (ophthalmus) គឺជាសរើរាង្គសំញាុ្ំមួយដ្លអនុញ្ញ្តឱ្យយើងមើលឃើញវត្ថុនានាយ៉្ងច្បាស់នៅក្នុងពិភពខាងក្្ ហើយជារឿយៗត្ូវបានប្ៀបធៀបទៅនឹងមា៉្សុីនថតមួយគ្ឿង។ កញ្ចក់ភ្ន្ក (cornea) និងក្វភ្ន្ក (crystalline lens) ដ្លស្ដៀងនឹងក្វមា៉្សុីនថត វាមានតួនាទីបញ្ជូន និងបង្វ្របាច់ពន្លឺ។ ស្ទាប់រ៉្ទីនស្ដៀងគ្ន្នឹងហ្វីលមា៉្សុីនថត។វត្ថុមួយនៅក្នុងពិភពខាងក្្អាចត្ូវបានគ្មើលឃើញយ៉្ងច្បាស់នៅព្លដ្លរូបភាព

បញ្ច្ំងឆ្លងកាត់តាមកញ្ចក់ភ្ន្កនិងក្វភ្ន្កបានប្សព្វគ្ន្លើផ្ទ្ស្ទាប់រ៉្ទីន (រូបទី ៨.១)។ អង្គសុីលីយ្រ/សច់ដុំភ្ន្ក (ciliary muscle) ដ្លព័ទ្ធជុំវិញក្វភ្ន្កបញ្ច្ំងរូបភាពទៅលើស្ទាប់រ៉្ទីនដោយសច់ដុំន្ះប្្ជាតឹងណ្នឬរលុងអាស្័យតាមរយៈចំងយន្វត្ថុដ្លមើលឃើញ។ រូបភាពមួយអាចបញ្ច្ំងលើផ្ទ្ស្ទាប់រ៉្ទីនបាន ឬមិនបាន
អាស្័យលើថមពលកំណុំរូបភាពន្ក្វភ្ន្ក និងរយៈចំងយពីផ្ទ្ខាងមុខន្ក្វភ្ន្កទៅស្ទាប់រ៉្ទីន (ប្វ្ងអ័ក្សន្ភ្ន្ក)។
អត្ថបទដកស្ង់ ៨.១៖ ភ្ន្ក និងអុបតាល់មុស (ophthalmus)

ភ្ន្កគ្បដណ្តប់លើតំបន់មួយដ្លមានទំហំធំជាងតំបន់អុបតាល់មុស។ ភ្ន្កសំដៅទៅលើភ្ន្កទាំងមូលដ្ល
ជាផ្ន្កមួយន្មុខរួមមាន ត្បកភ្ន្ក ផ្ន្កខាងក្នុងន្ជ្ុងភ្ន្ក ផ្ន្កខាងក្្ន្ជ្ុងភ្ន្ក និងគ្្ប់ភ្ន្ក។
ទន្ទឹមនឹងន្ះ អុបតាល់មុសជាពាក្យបច្ច្កទ្សខាងវ្ជ្ជសស្ត្ និងសរើរសស្ត្ដ្លសំដៅទៅលើគ្ប់ភ្ន្ក។

ស្ទាប់រ៉្ទីន (បាតភ្ន្ក)(Retina (film))សរស្ប្សទចក្ខុ

កញ្ចក់ភ្ន្ក (Cornea)(ស្ទាប់ទី១)ចំណុចខា្វ្ក់ (Optic nerve head)ក្វភ្ន្ក (Crystalline lens)(ស្ទាប់ទី២)ចំណុចទាំងពីរន្ះប្ើសម្្ប់បញ្ច្ំង

អង្គសុីលីយ៉្រើ (Ciliary body)រូបទី ៨.១៖ របៀបដ្លយើងអាចមើលឃើញវត្ថុមួយ (រចនាសម្ព័ន្ធរបស់គ្ប់ភ្ន្ក)១.៣. ជំងឺភ្ន្កដ្លអាចបណ្ត្លឱ្យមានកម្សាយគំហើញជំងឺមួយចំនួនដ្លជួបប្ទះជាញឹកញាប់នៅប្ទ្សកម្ពុជា ហើយអាចបណ្ត្លឱ្យមានកម្សាយគំហើញ ឬបាត់បង់គំហើញ (ខា្វ្ក់) ដូចជា ជំងឺភ្ន្កឡើងបាយ/ជំងឺបាយភ្ន្ក (cataracts) ជំងឺទឹកដក់ក្នុងភ្ន្ក (glaucoma)ជំងឺស្ទាប់រ៉្ទីនបណ្ត្លមកពីជំងឺទឹកនោមផ្អ្ម (diabetic retinopathy) ជំងឺត្កូម (trachoma) ជំងឺកង្វះវើតាមីនអានិងជំងឺព្ិលភ្ន្ក/ជំងឺពាក់ព័ន្ធនឹងកំហុសកំណុំរូបភាព (refractive error)។1 ខាងក្្មន្ះគឺជាការពិពណ៌នាជាសង្ខ្ប
អំពីជំងឺទាំងអស់ន្ះ។4126

ជំពូកទី ៨៖ សុខភាពភ្ន្ក និងសុខភាពមាត់ធ្ម្ញ

១.៣.១. ជំងឺភ្ន្កឡើងបាយ/ជំងឺបាយភ្ន្ក (Cataracts)ជំងឺភ្ន្កឡើងបាយគឺជាជំងឺមួយដ្លក្វភ្ន្កប្្កា្ល្យជាស្អាប់។ ក្វភ្ន្កស្អាប់ធ្វើឱ្យខូចដល់ការបញ្ជូនពន្លឺ
ដ្លបណ្ត្លឱ្យចក្ខុវិញ្ញ្ណចុះខ្សាយ ហើយនៅទីបំផុតក៏បាត់បង់គំហើញ (ខា្វ្ក់)។ មូលហ្តុចម្បងន្ជំងឺភ្ន្កឡើងបាយ/ជំងឺបាយភ្ន្កគឺវ័យចំណស់ ប៉ុន្ត្វាក៏មានករណីមួយចំនួនទៀតដ្លទាក់ទងនឹងជំងឺប្ព័ន្ធរាងកាយដូចជាជំងឺទឹកនោមផ្អ្មនិងជំងឺរលាកស្ប្ក ហើយករណីខ្លះទៀតបណ្ត្លមកពីរបួសធ្ងន់ធ្ងរដូចជា ធ្លុះ ឬជាំគ្ប់ភ្ន្ក និងករណី
ជំងឺភ្ន្កឡើងបាយពីកំណើត។ វាមានការព្យាបាលដោយប្ើប្ស់ឱសថ និងការព្យាបាលដោយវះកាត់។ ការព្យាបាលដោយប្ើប្ស់ឱសថអាចពន្យឺតការវិវឌ្ឍន្ជំងឺ ប៉ុន្ត្មិនអាចបំបាត់ភាពស្អាប់ន្ក្វភ្ន្កបានទ្។ ដើម្បីមើលឃើញឡើងវិញតម្ូវឱ្យមានការវះកាត់ប្តូរក្វភ្ន្កដ្លស្អាប់ច្ញ ហើយជំនួសដោយក្វសិប្បនិម្មិត។១.៣.២. ជំងឺសរស្ប្សទអុបទិច/ជំងឺទឹកដក់ក្នុងភ្ន្ក (Glaucoma)ជំងឺសរស្ប្សទអុបទិច/ជំងឺទឹកដក់ក្នុងភ្ន្កគឺជាជំងឺមួយដ្លសមា្ព្ធទឹកក្នុងភ្ន្កកើនឡើង និងបង្កើនភាព
ផុយស្ួយន្សរស្ប្សទអុបទិកធ្វើឱ្យខូចសរស្ប្សទអុបទិក ដ្លជាហ្តុបណ្ត្លឱ្យមានកម្សាយគំហើញ។
សមា្ព្ធទឹកក្នុងភ្ន្ក (Intraocular pressure) គឺជាសមា្ព្ធនៅខាងក្នុងគ្្ប់ភ្ន្ក និងមានតួនាទីថ្រក្សាទ្ង់ទ្យ
គ្្ប់ភ្ន្ក។ រោគសញ្ញ្ជំងឺទឹកដក់ក្នុងភ្ន្កគឺថយចុះគំហើញ និងបាត់បង់មួយផ្ន្កន្តំបន់គំហើញធម្មតា ប៉ុន្ត្
ជារឿយៗគ្ម្នរោគសញ្ញ្ទ្នៅដំណក់កាលដំបូងន្ជំងឺន្ះ។ ប្សិនបើសមា្ព្ធទឹកក្នុងភ្ន្កនៅត្បន្តកើនឡើង
វាធ្វើឱ្យខូចសរស្ប្សទអុបទិក និងជាលទ្ធផលគឺធ្វើឱ្យបាត់បង់គំហើញ (ខា្វ្ក់)។ ទោះបីជាជំងឺទឹកដក់ក្នុងភ្ន្កភាគច្ើន
ជាជំងឺបឋម (primary) ក៏ដោយ (ករណីជំងឺគ្ម្នប្ភពដើម ឬ មិនដឹងពីមូលហ្តុ) វាក៏មានករណីមួយចំនួនដ្ល
កើតឡើងបនា្ទ្ប់ (secondary) ពីជំងឺដទ្ទៀតកើតឡើងដ្រ។ វាមានការព្យាបាលបានដោយប្ើប្ស់ឱសថ និងការព្យាបាលដោយវះកាត់ដ្លជម្ើសមួយក្នុងចំណមនោះគឺអាស្័យលើស្ថ្នភាពរោគ (ស្ថ្នភាពជំងឺ)។

១.៣.៣. ជំងឺស្ទាប់រ៉្ទីនបណ្ត្លមកពីជំងឺទឹកនោមផ្អ្ម (Diabetic reitnopathy)ជំងឺស្ទាប់រ៉្ទីនបណ្ត្លមកពីជំងឺទឹកនោមផ្អ្មគឺជាជំងឺមួយដ្លមានកម្ិតជាតិស្ករក្នុងឈាមលើសរាុ្ំរ៉្ធ្វើឱ្យខ្សាយដល់ជញ្ជ្ំងសរស្ឈាមក្នុងភ្ន្កបណ្ត្លឱ្យមានដំបៅស្ទាប់រ៉្ទីន។ វាគឺជាផលវិបាកមួយក្នុងចំណមផលវិបាកចម្បងទាំងបីន្ជំងឺទឹកនោមផ្អ្ម ហើយវាល្ចឡើងក្នុងអំឡុងពី ២ ឬ ៣ឆ្ន្ំ ទៅ ១០ឆ្ន្ំក្យមានជំងឺទឹកនោម
ផ្អ្ម។ ជារឿយៗ វាគ្ម្នរោគសញ្ញ្នៅដំណក់កាលដំបូងនោះទ្ ហើយជំងឺស្ទាប់រ៉្ទីនបានវិវឌ្ឍធ្ងន់ធ្ងររួចទៅហើយ
កាលណមានច្ញជារោគសញ្ញ្។ រោគសញ្ញ្ទាំងនោះគឺ ស្វាំងភ្ន្ក (misty vision) (គំហើញទាំងអស់គឺព្ិល)វត្ថុហោះក្នុងភ្ន្ក (myodesopsia) (រោគសញ្ញ្ដ្លមានវត្ថុតូចហោះដូចជាសត្វល្អិតល្ចឡើងក្នុងគំហើញ) ការថយចុះនូវគំហើញ និងការបាត់បង់មួយផ្ន្កន្តំបន់គំហើញធម្មតាដ្លនៅទីបំផុតបណ្ត្លឱ្យបាត់បង់គំហើញ (ខា្វ្ក់)។
អាស្័យលើរោគសញ្ញ្ ការវះកាត់ដើម្បីបង្កកជាលិកាស្ទាប់រ៉្ទីនដោយប្ើកាំរស្មីឡាស៊្ ឬធ្វើការវះកាត់ក្វភ្ន្កចាំបាច់តវូ្ ត្ធ។ើ្វ វាសំខាន់ណស់ដល្ ត្វូ គ្បគ់ ង្ កម្តិ ជាតិសរ្ក ក្នងុ ឈាមដំណលគ្នន្ ងឹ ការព្យាបាលជំងទឺ កឹ នោមផ្អម
្ ។១.៣.៤. ជំងឺត្កូម (Trachoma)ជំងឺត្កូម គឺជាជំងឺភ្ន្កក្ហមដ្លបណ្ត្លមកពីការឆ្លងម្រោគកា្ល្មីដ្យាត្្កូមា៉្ទីស (Chlamydia trachomatis)ម្តងហើយម្តងទៀត។ ក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរ សរស្ឈាមក្នុងផ្ន្កសន្ភ្ន្កជាច្ើនបានហូរចូលទៅក្នុងកញ្ចក់ភ្ន្ក ជាលទ្ធផលវាធ្វើឱ្យស្អាប់ បណ្ត្លឱ្យបាត់បង់គំហើញ (ខា្វ្ក់)។ ជំងឺន្ះជាទូទៅកើតចំពោះក្ម្ងមត្ត្យ្យសិក្សា។ ដើម្បីពយា្ បាលជំងនឺ ះ្ គ្បថើ្ ផំ្្ន ស្ ះបន្តកភ់ ក្្ន ថ្មបី ឆ្ ងំ នឹងម្រោគថ្នឈំ្
ះ្្ម គីណឡូ ន
ូ (quinolone) ឬថ្នកំ្ ម្ នួ ដក់ភក
្្ន (ointment)ឬថ្ន្ំត្ត្សុីឃ្លីន (Tetracycline) ឬថ្ន្ំផ្សះមា៉្ក្ូលីដ (macrolide)។ ចៀសវាងការប្ើកន្ស្ង និងគ្្ដ្ករួមគ្ន្ក៏ដូចជា
ត្ូវលាងដ្ និងលុបមុខញឹកញាប់អាចជួយបង្ក្រការឆ្លងម្រោគនៅផ្ទះផងដ្រ។ជំពូកទី ៨៖ សុខភាពភ្ន្ក និងសុខភាពមាត់ធ្ម្ញ127

ស្ថនភាព និងវិសលភាពជាក់ស្ត្ងន្ជំងឺត្កូមគឺនៅមិនទាន់ដឹងច្បាស់នៅឡើយ។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយគ្សន្មតថ ជំងឺត្កូមនៅប្ទ្សកម្ពុជានៅត្ជាបញ្ហ្សុខភាពសធារណៈចម្បង ទោះបីជាពុំទាន់មានការស្ទង់មតិ
ទូទាំងប្ទ្សក៏ដោយ។ ប្ទ្សកម្ពុជាជាសមាជិកន្សម្ព័ន្ធភាពពិភពលោករបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក(WHO) ដើម្បីលុបបំបាត់ជំងឺត្កូម។ ការវាយតម្ល្រហ័សលើជំងឺត្កូម និងកតា្ត្ហានិភ័យរបស់វាត្ូវបានគ្្ង
ធ្វើនៅក្នុងខ្ត្តចំនួន ៣ ក្នុងគោលបំណងដើម្បីកំណត់ការកើតមានឡើងន្ជំងឺខា្វ្ក់ត្កូម វាស់វ្ងពីវិសលភាព
និងភាពធ្ងន់ធ្ងរន្បញ្ហ្ន្ះ។2១.៣.៥. ជំងឺកង្វះវើតាមីនអាវើតាមីនអាគឺជាសរជាតិចិញ្ចឹមដ្លទាក់ទងនឹងការទទួលការរំញោចរបស់ពន្លឺក៏ដូចជាការប្ងច្ក និងការរក្សាមុខងរ
កោសិកាអ្ពីត្ល្យូម (សូមមើលជំពូកទី ៥)។ កង្វះវើតាមីនអាអាចបណ្ត្លឱ្យមានជំងឺខា្វ្ក់មាន់ (night blindness)ឬធ្វើឱ្យផ្ន្កសន្ភ្ន្ក និងកញ្ចក់ភ្ន្កស្ងួត ធ្វើឱ្យមានកម្សាយគំហើញ។ ជំងឺខា្វ្ក់មាន់គឺជាជំងឺមួយដ្លសមា្គ្ល់ដោយ
ការថយចុះយ៉្ងខា្ល្ំងន្គំហើញក្នុងទីងងឹត បណ្ត្លមកពីភាពអន់ថយរបស់កោសិកាទទួលពន្លឺក្នុងស្ទាប់រ៉្ទីន(Rod cells) ដ្លជាធម្មតាកោសិកាន្ះដំណើរការនៅទីងងឹតបាន (សូមមើលជំពូកទី ២)។ នៅព្លផ្ន្កសន្ភ្ន្កស្ងួតការធ្វើចលនាគ្្ប់ភ្ន្កអាចធ្វើឱ្យជ្ួញនៅលើផ្ន្កសន្ភ្ន្ក ឬក៏បង្ហ្ញភាពស្អាប់ ចំណុចកខ្វក់ពណ៌ស (ចំណុចប៊ីត(Bitot spots)) នៅក្នុងភា្ន្សថ្ល្ន្ត្បកភ្ន្ក។ ប្សិនបើរោគសញ្ញ្កាន់ត្វិវឌ្ឍធ្វើឱ្យកញ្ចក់ភ្ន្កស្ងួត នោះវាអាច
បង្កឱ្យមានដំបៅហើយក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរ ប្ហោងនៅក្នុងកញ្ចក់ភ្ន្កអាចវិវឌ្ឍឡើងបណ្ត្លឱ្យបាត់បង់គំហើញ (ខា្វ្ក់)។
ដើម្បីព្យាបាលជំងឺន្ះ គ្ត្ូវប្ើវើតាមីនអា។ ការទទួលទានបរិមាណវើតាមីនអាសមស្បក៏មានប្សិទ្ធភាពក្នុងការបង្ក្រ
ផងដ្រ។១.៣.៦. កំហុសកំណុំរូបភាព (Refractive error) (មើលជិតមិនច្បាស់ (hyperopia)មើលឆ្ង្យមិនច្បាស់(មីញ៉ូប) និងអាស្ទិចមា៉្ត)កំហុសកំណុំរូបភាពដ្លមិនបានក្តម្ូវគឺជាបុព្វហ្តុចម្បងន្កម្សាយគំហើញ។ ការបា៉្ន់ប្មាណន្អត្្
ប្្វា៉្ឡង់ន្កម្សាយគំហើញដោយកំហុសកំណុំរូបភាពមានចំនួន ៥២,៨%។ ចំពោះកុមារ កំហុសកំណុំរូបភាពមាន
ប្ហ្ល ១០% នៅទីក្ុង និង ១,៥% នៅជនបទ។1 ទន្ទឹមនឹងន្ះ ក៏មានរបាយការណ៍មួយបញ្ជ្ក់ថ ប្ហ្ល ៧០%ន្កហំ សុ កំណរំុ បូ ភាពចំពោះកុមារគឺមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ (មីញបូ៉ )2 ដ្លបង្ហញ្ ពីសរៈសំខាន់កងុ្ន ការស្វ្ ជ្វ្ រកឱ្យបាន
ឆប់ក្នុងដំណក់កាលដំបូង និងបង្ក្រការវិវឌ្ឍកាន់ត្ធ្ងន់ធ្ងរន្កំហុសកំណុំរូបភាព ជាពិស្សការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់(មីញ៉ូប) នៅវ័យសិក្សា។កំណុំរូបភាពប្ក្តីសំដៅទៅលើស្ថ្នភាពរបស់គ្ប់ភ្ន្កដ្លកាំរស្មីស្បបានប្សព្វគ្ន្ត្ឹមត្ូវលើស្ទាប់
រ៉្ទីន នៅព្លវត្ថុមួយត្ូវបានមើលឃើញនៅក្នុងស្ថ្នភាពមិនសមស្ប (ស្ថ្នភាពដ្លគ្ម្នអន្តរាគមន៍អ្វីទាំងអស់)។
ស្ថ្នភាព ឬលក្ខខណ្ឌដ្លកំណុំរូបភាពមិនបានប្សព្វចំលើស្ទាប់រ៉្ទីនហៅថ កំហុសកំណុំរូបភាព។ កំហុស
កំណុំរូបភាពមានបីប្ភ្ទគឺ មើលជិតមិនច្បាស់ (hyperopia) មើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ (មីញ៉ូប) និងអាស្ទិចមា៉្ត(រូបទី ៨.២)។ក. មើលជិតមិនច្បាស់ (Hyperopia)មើលជិតមិនច្បាស់សំដៅទៅលើស្ថ្នភាពរបស់អុបតាល់មុសដ្លកាំរស្មីស្បត្ូវបានប្សព្វពីខាងក្្យ
ស្ទាប់រ៉្ទីននៅក្នុងស្ថ្នភាពមិនសមស្ប ដូច្ន្ះវាបង្កើតបានរូបភាពមិនប្សព្វចំលើ និងរូបភាពមិនច្បាស់
នៅលើស្ទាប់រ៉្ទីន។ មូលហ្តុបង្កន្បញ្ហ្ន្ះរួមមាន ប្វ្ងអ័ក្សភ្ន្កខ្លី និងសមត្ថភាព កំណុំរូបភាពរបស់
កញ្ចក់ភ្ន្ក ឬក្វភ្ន្កខ្សាយ។ មើលជិតមិនច្បាស់ (hyperopia) ធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការមើលឃើញច្បាស់ទាំង128ជំពូកទី ៨៖ សុខភាពភ្ន្ក និងសុខភាពមាត់ធ្ម្ញវត្ថុនៅឆ្ង្យ និងវត្ថុនៅជិត ហើយជាពិស្សគឺវត្ថុនៅជិត។ ការពិគ្ះយោបល់ជាមួយអ្នកឯកទ្សជាការចាំបាច់ពីព្ះទោះបីជាអាស្័យលើភាពធ្ងន់ធ្ងរក៏ដោយ ការទុកចោលមិនបានព្យាបាលអាចនាំឱ្យបន្ថយគំហើញ ឬបណ្ត្លឱ្យគំហើញព្ិលពីកំណើត (amblyopia) ឬភ្ន្កក្ក (esotropia)។ខ. មើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ (មីញ៉ូប (Myopia))មើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ (មីញ៉ូប) សំដៅទៅលើស្ថ្នភាពរបស់អុបតាល់មុសដ្លកាំរស្មីស្បត្ូវបានប្សព្វខាងមុខស្ទាប់រ៉្ទីននៅក្នុងស្ថ្នភាពមិនស្បគ្ន្ ដូច្ន្ះវាបង្កើតបានរូបភាពមិនប្សព្វ និងមិនច្បាស់នៅលើ
ស្ទាប់រ៉្ទីន។ មូលហ្តុបង្កន្បញ្ហ្ន្ះរួមមាន ប្វ្ងអ័ក្សភ្ន្កវ្ង និងសមត្ថភាពកំណុំរូបភាពរបស់កញ្ចក់
ភ្ន្ក និងក្វភ្ន្កខា្ល្ំង។ ការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ (មីញ៉ូប)ធ្វើឱ្យពិបាកមើលឃើញវត្ថុដ្លនៅឆ្ង្យ ប៉ុន្ត្អាច
មើលឃើញវត្ថុនៅជិតច្បាស់។ សិស្សសលាដ្លមានមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ (មីញ៉ូប) អាចពិបាកក្នុងការមើល
អក្សរនៅលើកា្ត្រខៀន។ លើសពីន្ះទៅទៀត នៅព្លពួកគ្ប្ឹងសម្លឹងមើល ឬចងចិញ្ចើមដើម្បីសម្លឹងមើលវត្ថុនានាពួកគ្អាចនឹងឈឺក្បាល។អត្ថបទដកស្ង់ ៨.២៖ ប្ជាជនអាសុី និងការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ (មីញ៉ូប)អត្្ប្វា៉្ឡង់ន្ការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ (មីញ៉ូប) ក្នុងចំណមសិស្សសលាត្ូវបានគ្រាយការណ៍
ថមានអត្្ខ្ពស់នៅក្នុងបណ្ត្ប្ទ្សអាសុីជាងនៅតំបន់អឺរ៉ុប និងតំបន់ផ្ស្ងៗទៀត (២០-៣០%) ដោយអត្្
៤៥,៧% សម្្ប់សិស្សវិទ្យាល័យនៅប្ទ្សកូរ៉្ និង ៧០,៣% សម្្ប់សិស្សដ្លមានអាយុចនោ្ល្ះពី ១២-១៩ឆ្ន្ំ
នៅត្វា៉្ន់ ព្មទាំង ៧៨,៤%5 សម្្ប់ក្ុមអាយុ ១៥ឆ្ន្ំ នៅប្ទ្សចិន (កា្វ្ងចូវ) និង ៧៦,៥% ចំពោះក្ុមអាយុ
ចនោ្ល្ះពី ៦-១១ឆ្ន្ំ ហើយ ៩៤,៩% សម្្ប់ក្ុមអាយុចនោ្ល្ះពី ១២-១៤ឆ្ន្ំ នៅប្ទ្សជប៉ុន (ទីក្ុងតូក្យូ)។6 អត្្ប្្វា៉្ឡង់ខ្ពស់ន្ការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ (មីញ៉ូប) របស់សិស្សសលា គឺជាបញ្ហ្ចម្បងមួយន្សុខភាពសិក្សា និងអនាម័យសធារណៈនៅក្នុងបណ្ត្ប្ទ្សនៅអាសុី។
មូលហ្តុបណ្ត្លការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ (មីញ៉ូប) ត្ូវបានគ្គិតថជាប់ទាក់ទងនឹងកតា្ត្ស្ន និងកតា្ត្
បរិស្ថ្ន។ គ្បានរាយការណ៍ថ ការមើលវត្ថុនៅរយៈចមា្ង្យជិតរយៈព្លជាច្ើនម៉្ងក្នុងអំឡុងព្លលូតលាស់
អាចប៉ះពាល់ដល់ការលូតប្វ្ងរបស់អ័ក្សភ្ន្កដ្លបង្ហ្ញថ ការប្ើប្ស់បណ្ត្ញសង្គម និងការល្ងហ្គ្មតាម
ទូរស័ព្ទច្ើនអាចធ្វើឱ្យមានការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ (មីញ៉ូប) ហ្តុន្ះហើយ យើងត្ូវយកចិត្តទុកដក់ចំពោះរបៀប
រស់នៅ។ ទន្ទឹមនឹងន្ះដ្រ ការស្ទង់មតិមួយផ្ស្ងទៀតរបស់សិស្សសលាបឋមសិក្សា និងអនុវិទ្យាល័យ
នៅប្ទ្សចិនបានរាយការណ៍ថ ការធ្វើកិច្ចការដ្លមើលចមា្ង្យជិតគ្ម្នឥទ្ធិពលលើការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់(មីញ៉ូប) ទ្ ខណៈការចូលរួមសកម្មភាពក្្ថ្ន្ក់យូរ មានជាប់ទាក់ទងទៅនឹងការថយចុះនូវអត្្មើលឆ្ង្យមិន
ច្បាស់ (មីញ៉ូប) ចំពោះសិស្សបឋមសិក្សា។5 លើសពីន្ះទៅទៀត គ្បានបញ្ជ្ក់ថ ការបង្កើនព្លវ្លាសម្្ប់
សកម្មភាពក្្ថ្ន្ក់នៅតាមសលារៀនបានកាត់បន្ថយការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ (មីញ៉ូប)។ ការបង្កើនព្លវ្លា
សម្្ប់សកម្មភាពក្្ថ្ន្ក់មិនត្ឹមត្ល្អសម្្ប់សុខភាពភ្ន្កប៉ុណ្ណ្ះទ្ ប៉ុន្ត្ថ្មទាំងត្ូវបានគ្រំពឹងថនឹង
មានប្សិទ្ធភាពក្នុងការបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅរួមទាំងភាពធាត់ខា្ល្ំងផងដ្រ ហ្តុន្ះហើយ ន្ះគឺជាការខិតខំប្ឹងប្្ងដ៏ប្សើរន្សុខភាពសិក្សា។7 ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ នៅក្នុងបណ្ត្ប្ទ្សអាសុីអាគ្ន្យ៍
រួមទាំងប្ទ្សកម្ពុជាផងដ្រមានពន្លឺព្ះអាទិត្យខា្ល្ំង និងសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ វាពិបាកក្នុងការបង្កើនព្លវ្លា
សម្្ប់សកម្មភាពក្្ថ្ន្ក់ និងត្ូវការការពិចារណពីកតា្ត្ន្ះ។ជំពូកទី ៨៖ សុខភាពភ្ន្ក និងសុខភាពមាត់ធ្ម្ញ129គ. អាស្ទិចមា៉្ត (Astigmatism)អាស្ទិចមា៉្តគឺជាលក្ខខណ្ឌមួយដ្លកាំរស្មីស្បមិនប្សព្វចំលើស្ទាប់រ៉្ទីន។ ន្ះបណ្ត្លមកពីបញ្ហ្ចម្បងន្កំណងមិនស្មើគ្ន្ ជំនួសផ្ទ្មូលន្កញ្ចក់ភ្ន្ក។ ចំពោះអាស្ទិចមា៉្ត របៀបន្ការមើលឃើញវត្ថុនានាគឺមានភាពខុសគ្ន្ និងស្មុគស្ម្ញជាងការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ (មីញ៉ូប) និងការមើលជិតមិនច្បាស់។ វត្ថុនានាមើលទៅព្្លមិនថវត្ថុនោះនៅចមា្ង្យណក៏ដោយ។ប្សព្វចំលើស្ទាប់រ៉្ទីនគំហើញធម្មតាប្សព្វពីខាងមុខស្ទាប់រ៉្ទីន នៅគំហើញជិត

មើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ (មីញ៉ូប)ប្សព្វចំលើស្ទាប់រ៉្ទីនប្សព្វពីខាងក្្យស្ទាប់រ៉្ទីនមើលជិតមិនច្បាស់មិនប្សព្វត្ង់ណមួយទ្

អាស្ទិចមា៉្ត(ប្តូរចុះឡើង និងទៅឆ្វ្ង ទៅស្ត្ំ)រូបទី ៨.២៖ គំហើញធម្មតា និងកំហុសកំណុំរូបភាព

១.៤. ការក្តម្ូវកំហុសកំណុំរូបភាព១.៤.១. វ៉្នតាវ៉្នតាត្ូវបានប្ើដើម្បីក្តម្ូវកំហុសកំណុំរូបភាព។ វ៉្នតាមានក្វកញ្ចក់ពីរប្ភ្ទគឺ ក្វកញ្ចក់បោ៉្ង (convexlens) និងក្វកញ្ចក់ផត (concave lens)។ ក្វកញ្ចក់បោ៉្ងត្ូវបានប្ើសម្្ប់វ៉្នតាពង្ីកដ្លមានរាងមូលក្្ស់នៅផ្ន្កកណ្ត្ល ហើយរឹមខាងក្្របស់វាស្តើង។ ចំណ្កឯក្វកញ្ចក់ផតវិញ មានផ្ន្កកណ្ត្លស្តើង ហើយមាន
សភាពក្្ស់ទៅកាន់រឹមខាងក្្។
ដោយសរការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ (មីញ៉ូប) គឺជាលក្ខខណ្ឌមួយដ្លកាំរស្មីប្សព្វគ្ន្នៅពីខាងមុខរ៉្ទីន ដូច្ន្ះ
ត្ូវប្វើ ៉្នតាកញ្ចក់ផត។ ក្វកញ្ចក់ផតធ្វើឱ្យកាំរស្មីប្សព្វទៅខាងក្្យ ដូច្ន្ះត្ូវក្តម្ូវចំណុចប្សព្វដើម្បីតម្ង់រូបភាពឱ្យប្សព្វចំលើស្ទាប់រ៉្ទីន។ ដោយឡ្ក ចំពោះការមើលជិតមិនច្បាស់ កាំរស្មីប្សព្វគ្ន្នៅពីខាងក្្យរ៉្ទីន
ដូច្ន្ះត្ូវប្វើ ៉្នតាកញ្ចក់បោ៉្ង។ ក្វកញ្ចក់បោ៉្ងធ្វើឱ្យកាំរស្មីប្សព្វទៅខាងមុខដើម្បីតម្ង់រូបភាពឱ្យប្សព្វចំលើស្ទាប់
រ៉្ទីនធ្វើឱ្យមានលទ្ធភាពអាចមើលឃើញវត្ថុយ៉្ងច្បាស់ (រូបទី ៨.៣)។130

ជំពូកទី ៨៖ សុខភាពភ្ន្ក និងសុខភាពមាត់ធ្ម្ញប្ភ្ទលំនាំដ្លកាំរស្មីធ្វើដំណើរលំនាំដ្លរូបភាពបញ្ច្ំងលើរ៉្ទីនកាំរស្មីពី
រយៈចមា្ង្យជិត

កញ្ចក់បោ៉្ង

កញ្ចក់បោ៉្ង(សម្្ប់ការមើលជិតមិនច្បាស់)ក្វភ្ន្ក

កាំរស្មីប្សព្វ

កាំរស្មីពីរយៈចមា្ង្យឆ្ង្យស្ទាប់រ៉្ទីន

កញ្ចក់ផត

កញ្ចក់ផត

សម្្ប់ការមើលឆ្ង្យ
មិនច្បាស់ (មីញ៉ូប)កាំរស្មីញ្កក្វភ្ន្ក

ស្ទាប់រ៉្ទីន

ការក្តម្ូវការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់(កាំរស្មីត្ូវបានបង្វ្រដោយកញ្ចក់ផតមុនព្លចូលភ្ន្ក)រូបទី ៨.៣៖ យន្តការក្តម្ូវគំហើញដោយប្ើវ៉្នតា

១.៤.២. កញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិមិ្មត (Contact Lens)
កញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិមិ្មតជាឧបករណ៍វ្ជ្ជសស្ត្មួយសម្្ប់បំពាក់ដោយផ្ទ្ល់លើកញ្ចក់ភ្ន្កដ្លអាចប្ើបានសម្្ប់បញ្ហ្ភ្ន្កផ្ស្ងៗរួមមាន ការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ ការមើលជិតមិនច្បាស់ អាស្ទិចមា៉្ត និងការមើលមិនច្បាស់ទៅតាម
វ័យ (ពិបាកផ្តត្ ក្នងុ ការអានឯកសរ និងក្នងុ ការមើលចមា្ងយ្ ជិតច្នើ កើតមានជាទូទៅលើវយ័ កណ្តល្ និងវ័យចំណស់)។យោងទៅតាមប្ភ្ទន្វត្ថុធាតុដើម គ្អាចប្ងច្កកញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិមិ្មតជាពីរគឺ កញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតរឹង និងកញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតទន់។ កញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតរឹងផលិតច្ញពីវត្ថុធាតុដើមរឹង ហើយជាទូទៅគ្អាចប្ើវាបានរយៈព្លយូរបើទទួលការថ្ទាំដោយការសមា្អ្តវា។ កញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតទន់ផលិតច្ញពីវត្ថុធាតុដើមដ្លទន់ព្លប៉ះនឹងទឹក និងមានប្ភ្ទផ្ស្ងៗគ្ន្៖ ប្ភ្ទប្ើត្ម្ដង ប្ភ្ទត្ូវប្តូររៀងរាល់ពីរសបា្ត្ហ៍ទៅមួយខ្ម្តង និងប្ភ្ទដ្លប្ើបានរយៈព្លយូរ។ កញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតទន់មានប្សិទ្ធភាពក្នុងការក្តម្ូវទាបជាងកញ្ចក់ភ្ន្ក
សិប្បនិម្មិតរឹង ប៉ុន្ត្វាមានគុណសម្បត្តិដោយធ្វើឱ្យអ្នកប្ើមិនសូវមានអារម្មណ៍មិនស្ណុក ហើយមិនសូវរអិលនិងជ្ុះ។
ចំពោះកញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតទាំងពីរប្ភ្ទ ការយកចិត្តទុកដក់ចាំបាច់ត្ូវមានចំពោះបញ្ហ្មួយចំនួនដ្លអាចបណ្ត្ល
មកពីការពាក់កញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតលើផ្ទ្ន្កញ្ចក់ភ្ន្ក។ បញ្ហទា្ ងំ នោះរួមមានការបង្ករោគលើកញ្ចកភ់ ក
្្ន (cornealinfection) ដ្លបណ្តល្ មកពីការខូចខាតន្កញ្ចក់ភ្ន្ក ជំងឺភ្ន្កក្ហម (conjunctivitis) ដ្លបណ្ត្លមកពី
មានសរជាតិប្តិកម្មអាឡ្ស្ន (allergens) មកទំជាប់នៅលើកញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតនោះ និងជំងឺខូចកោសិកាអ្ពីត្ល្យូម
របស់កញ្ចក់ភ្ន្ក (corneal epithelium disorder) ដ្លបណ្ត្លមកពីការថយចុះន្ការផ្គត់ផ្គង់អុកសុីស្នទៅ
ស្ទាប់ផ្ទ្កញ្ចក់ភ្ន្កដ្លបានគ្បនោះ។ ដើម្បីកាត់បន្ថយផលវិបាកទាំងន្ះ វាមានសរៈសំខាន់ក្នុងការគ្ប់គ្ង និងប្ើកញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតឱ្យបានត្ឹមត្ូវ។ ទីមួយ ត្ូវប្កាន់ខា្ជ្ប់នូវចំនួនម៉្ងពាក់កញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតក្នុងមួយថ្ង្។
អាស្័យលើប្ភ្ទន្កញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិត និងស្ថ្នភាពភ្ន្ករបស់អ្នកប្ើ ជាទូទៅតាមការណ្នាំគឺពី ១២-១៦ម៉្ង
ក្នុងមួយថ្ង្។ ទីពីរ កញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតត្ូវត្ស្អ្តជាប្ចាំ ហើយកញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតដ្លមិនម្នសម្្ប់
ប្ើត្ម្ដង គួរត្សមា្អ្តបនា្ទ្ប់ពីប្ើរួច និងរក្សាទុកក្នុងប្អប់ស្អ្តមួយ។ សំខាន់ផងដ្រ គឺត្ូវធ្វើការពិនិត្យភ្ន្កនៅ
គ្លីនិកចក្ខុរោគជាប្ចាំ។

ជំពូកទី ៨៖ សុខភាពភ្ន្ក និងសុខភាពមាត់ធ្ម្ញ131អត្ថបទដកស្ង់ ៨.៣៖ កញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតដ្លទាន់សម័យបណ្ត្លឱ្យខូចភ្ន្ក!

សព្វថ្ង្ន្ះ មនុស្សមួយចំនួនមិនបានប្ើកញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតសម្្ប់ការក្សម្ួលគំហើញនោះទ្
ត្សម្្ប់ភាពទាន់សម័យទៅវិញ។ ពួកគ្ប្ើកញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតពណ៌ដើម្បីផ្ល្ស់ប្តូរពណ៌ប្ស្ីភ្ន្កក៏ដូចជា
កញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតរាងជារង្វង់ជាដើម ដើម្បីធ្វើឱ្យរន្ធប្ស្ីភ្ន្កមើលទៅកាន់ត្ធំជាងមុន។ ក៏ដូចកញ្ចក់ភ្ន្ក
សិប្បនិម្មិតសម្្ប់ក្តម្ូវគំហើញដ្រ កញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតសម្្ប់ភាពទាន់សម័យក៏អាចបណ្ត្លឱ្យមាន
ជំងឺភ្ន្កផងដ្រ ប្សិនបើគ្ប្ើវាមិនបានត្ឹមត្ូវទ្នោះ។ មនុស្សមួយចំនួនបានវិវឌ្ឍទៅជាមានជំងឺភ្ន្ក
ដោយពាក់កញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតព្លទទួលទានដំណ្ក ឬខ្ចីពី/ឱ្យខ្ចីទៅមិត្តភក្តិ។ ដើម្បីចៀសវាងការប្ើប្ស់
ខ្ជីខា្ជ្ ត្ូវប្កាន់ខា្ជ្ប់នូវចំនួនម៉្ងប្ើប្ស់ និងថ្ទាំកញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតឱ្យបានត្ឹមត្ូវ។ លើសពីន្ះទៅទៀត
ត្ូវយកចិត្តទុកដក់ កុំទិញទំនិញដ្លមានគុណភាពទាបដ្លប្ើសរជាតិគ្ះថ្ន្ក់ដើម្បីផ្តល់ពណ៌ដល់កញ្ចក់ភ្ន្ក
សិប្បនិម្មិត។ ភាពមិនប្ក្តីរបស់ភ្ន្ក ឬអារម្មណ៍មិនស្ណុកព្លកំពុងពាក់កញ្ចក់ភ្ន្កសិប្បនិម្មិតសុទ្ធត្
ជាសញ្ញ្បង្ហ្ញពីបញ្ហ្របស់ភ្ន្ក។១.៥. ដើម្បីការពារសុខភាពភ្ន្ករបស់អ្នក
ដោយសរត្មើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ (មីញ៉ូប) ច្ើនត្កើតឡើងក្នុងវ័យសិក្សា ការបង្ក្រការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់
ត្ូវបានលើកមកពិភាក្សាក្នុងជំពូកន្ះ។ ការបង្ក្រការកកើតនិងការវិវឌ្ឍន្ការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់អាចឈានទៅ
បង្ក្រកម្សាយគំហើញរបស់មនុស្សព្ញវ័យ។ ការវិវឌ្ឍន្ការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ដោយសរ «កតា្ត្បរិស្ថ្ន» អាចបង្ក្រ
បានដោយពិនិត្យមើលឡើងវិញអំពីរបៀបរស់នៅប្ចាំថ្ង្។១.៥.១. ឥរិយបថ
គ្លើកឡើងថ ការអង្គុយក្នុងឥរិយបថមិនល្អព្លកំពុងរៀន ឬការដ្កមើលទូរទស្សន៍ ឬដ្កអានសៀវភៅអាច
ជំរុញឱ្យការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់កាន់ត្ធ្ងន់ធ្ងរ។ យើងត្ូវយកចិត្តទុកដក់លើឥរិយបថព្លកំពុងរៀន។ អង្គុយឱ្យត្ង់
ខ្នង ហើយទុកចនោ្ល្ះប៉ុនកណ្ត្ប់ដ្រវាងពោះ និងតុ។ កម្ពស់កអីធ្វើយ៉្ងណឱ្យបាតជើងអាចជាន់ប៉ះនឹងកម្្ល
បានទាំងស្ុង។ ប្សិនបើមិនអាចធ្វើទៅមិនបានទ្ សូមសម្បកម្ពស់កអី ឬដក់កំណល់ជើងបន្ថ្ម (រូបទី ៨.៤)។ឥរិយបថអង្គុយមិនល្អឥរិយបថអង្គុយល្អ

គមា្ល្តរវាងតុ និងដងខ្លួនទុកចនោ្ល្ះប៉ុនកណ្ត្ប់ដ្ខ្នងកោងកំណល់ជើងខ្នង៖ ត្ង់ជើងមិនដល់កម្្លបាតជើង៖ ជាន់លកើ ម្ល្ ព្ញល្ញពោះ៖ ចនោ្ល្ះប៉ុនកណ្ត្ប់ដ្រូបទី ៨.៤៖ ឥរិយបថមិនល្អ និងឥរិយបថល្អព្លកំពុងរៀន132ជំពូកទី ៨៖ សុខភាពភ្ន្ក និងសុខភាពមាត់ធ្ម្ញ១.៥.២. ពន្លឺថ្ន្ក់រៀន និងទីកន្ល្ងប្ហាក់ប្ហ្លផ្ស្ងៗទៀត ត្ូវការពន្លឺ ៣០០ Lux (ឡាក់ជាឯកតាពន្លឺ) ឬច្ើនជាងន្ះ។ទូរទស្សន៍បញ្ឈរ និងអ្ក្ង់កុំព្យូទ័រគួរត្មានពន្លឺពី 500-1000 Lux។ នៅប្ទ្សជប៉ុន «ស្តង់ដអនាម័យបរិស្ថ្ន
សលារៀនសម្្ប់បរិស្ថ្នថ្ន្ក់រៀន» ច្ងថ នៅព្លប្ើថ្ន្ក់រៀនសម្្ប់សិក្សា ថ្ន្ក់រៀននោះត្ូវមានពន្លឺ ៣០០ Lux ឬច្ើនជាងន្ះសម្្ប់ថ្ន្ក់រៀនទាំងមូល និងពន្លឺ ៥០០ Lux ឬច្ើនជាងន្ះសម្្ប់ផ្ទ្កា្ត្រខៀនដ្លមានពណ៌ខ្ម្។8ព្លកំពុងរៀន សិស្សសម្លឹងមើលម្តងហើយម្តងទៀតទៅកាន់កា្ត្រខៀន សៀវភៅ និងសៀវភៅកត់ត្។ ដូច្ន្ះភាព
ខុសគ្ន្ខា្ល្ំងរវាងពន្លឺសម្្ប់កា្ត្រខៀន និងពន្លឺសម្្ប់ថ្ន្ក់រៀនបណ្ត្លឱ្យចុករោយភ្ន្ក។ លើសពីន្ះទៅទៀត ត្ូវមាន
បម្ុងប្យ័ត្នចំពោះការប៉ះដោយផ្ទ្ល់នឹងពន្លឺព្ះអាទិត្យដ្លចាំងចូលតាមបង្អួច ឬប្ភពពន្លឺដ្លរំខានដល់តំបន់គំហើញ ពីព្ះវាអាចរំខានដល់ការមើលឃើញ ទោះបីជាអាំងតង់សុីត្ន្ពន្លឺស្បតាមបទដ្ឋ្នក៏ដោយ។១.៥.៣. សម្្កភ្ន្កឱ្យបានញឹកញាប់ការសម្លឹងមើលវត្ថុដ្លនៅជិតរយៈព្លច្ើនម៉្ងនឹងធ្វើឱ្យសច់ដុំភ្ន្កតឹង ហើយអាចបណ្ត្លឱ្យការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ វិវឌ្ឍកាន់ត្ធ្ងន់ធ្ងរ។ ថ្មីៗន្ះមានការកើនឡើងឱកាសក្នុងការសម្លឹងមើលសមា្ភ្រៈ ឬឧបករណ៍ដ្លមានអ្ក្ង់តូចដូចជា ស្ម្តហ្វូន និងថប្ល្ត។ អក្សរ និងអ្ក្ង់តូចៗធ្វើឱ្យយើងមើលកាន់ត្ជិត ហើយអាចបណ្ត្លឱ្យ
ចុករោយភ្ន្កបាន វាសំខាន់ណស់ដ្លត្ូវសម្លឹងងកច្ញពីអ្ក្ង់ និងមើលទៅឆ្ង្យដើម្បីសម្្កភ្ន្ក។
សមាគមអុបទិកអាម្រិច (The American Optometric Association) (AOA) បានផ្តល់អនុសសន៍ថ គ្ត្ូវ
អនុវត្តតាម វិធាន ២០-២០-២០ ដើម្បីការពារការចុករោយភ្ន្កដ្លបណ្ត្លមកពីការបន្តមើលឥតឈប់ ជាពិស្ស
អ្ក្ង់កុំព្យូទ័រ ឬស្ម្តហ្វូន។ តាមវិធានន្ះ គឺត្ូវសម្្កយ៉្ងហោចណស់ ២០វិនាទី ដើម្បីមើលអ្វីមួយក្នុងរយៈចមា្ង្យ
២០ហ្វីត (ប្មាណ ៦ម៉្ត្) រៀងរាល់ ២០នាទីម្តង។9២ សុខភាពមាត់ធ្ម្រញ២.១. តួនាទី និងការអភិវឌ្ឍរបស់ធ្ម្ញ
មុខងររបស់ធ្ម្ញ និងមាត់មានទំនាក់ទំនងយ៉្ងសំខាន់ទៅនឹងមុខងរសំខាន់ៗរួមមាន «ទទួលទាន» «និយយ»«បង្កើតការបញ្ច្ញអារម្មណ៍» និង «ទ្ទ្ង់ចលនា និងរក្សាតុល្យភាពរាងកាយ»។10 ក្នុងចំណមមុខងរទាំងន្ះ មុខងរ«ទទួលទាន» និង «និយយ» ដ្លបានរៀនច្ះតាំងពីទារកភាព ទន្ទឹមនឹងការវិវឌ្ឍរបស់មាត់ធ្ម្ញបន្តបំព្ញដោយការរក្សាមុខងរទាំងនោះឱ្យមានសុខភាពល្អព្ញមួយជីវិត។ ដូច្ន្ះការថ្រក្សាមាត់ធ្ម្ញឱ្យមានសុខភាពល្អនឹងជួយលើកកម្ពស់
គុណភាពជីវិតរបស់មនុស្សមា្ន្ក់ៗ (quality of life (QOL)) ព្ញមួយជីវិត។ ទោះបីជាគុណភាពជីវិតអាចត្ូវបាន
បកស្្យខុសៗគ្ន្អាស្័យលើបរិបទក៏ដោយ ប៉ុន្ត្ទស្សនៈដ៏ព្ញនិយមមួយគឺគុណភាពជីវិតតំណងឱ្យវិសលភាពដ្លបុគ្គលមា្ន្ក់ៗទទួលបានស្ចក្តីព្ញចិត្តពីជីវិត។
ធ្ម្ញទឹកដោះ ឬធ្ម្ញព្្មានចំនួន ២០ ហើយធ្ម្ញអចិន្ត្យ៍មានចំនួន ៣២។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ ការដុះឡើង
ន្ធ្ម្ញថ្គ្មទីបី (ថ្គ្មទាល់) មានភាពផ្ស្ងៗគ្ន្ទៅតាមបុគ្គលមា្ន្ក់ៗ។ បើគ្ម្នធ្ម្ញថ្គ្មទីបីទ្ ចំនួនធ្ម្ញសរុបមាន២៨។ នៅអាយុប្ហ្ល ៦ខ្ បនា្ទ្ប់ពីកំណើត ទារកចាប់ផ្តើមដុះធ្ម្ញទឹកដោះ ហើយបញ្ចប់នៅព្លលកុមារមាន
អាយុប្ហ្ល ២ឆ្ន្ំកន្លះ-៣ឆ្ន្ំ។ លំដប់លំដោយន្ការដុះធ្ម្ញមានភាពផ្ស្ងៗគ្ន្ទៅតាមបុគ្គលមា្ន្ក់ៗ។ ជាញឹកញាប់
ធ្ម្ញអចិន្ត្យ៍ដុះមុនដំបូងគ្គឺ ធ្ម្ញមុខកណ្ត្ល ឬថ្គ្មទីមួយ។ ការដុះធ្ម្ញអចិន្ត្យ៍នឹងព្ញល្ញនៅអាយុពី
១២-១៣ឆ្ន្ំ ហើយលំដប់លំដោយន្ការដុះធ្ម្ញអចិន្ត្យ៍ន្ះមានភាពផ្ស្ងៗគ្ន្ខា្ល្ំងទៅតាមបុគ្គលមា្ន្ក់ៗជាងការដុះធ្ម្ញទឹកដោះ។ វ័យកុមារភាពគឺជាអំឡុងព្លមួយដ្លធ្ម្ញទឹកដោះត្ូវបានជំនួសដោយធ្ម្ញអចិន្ត្យ៍ជំពូកទី ៨៖ សុខភាពភ្ន្ក និងសុខភាពមាត់ធ្ម្ញ133

(រូបទី ៨.៥)។ ដោយសរត្ជំងឺពុកធ្ម្ញអាចជះឥទ្ធិពលដល់ការលូតលាស់របស់ធ្ម្ញអចិន្ត្យ៍ក៏ដូចជាការតម្ៀបធ្ម្ញវ័យកុមារភាពត្ូវបានគ្មើលឃើញថជារយៈព្លដ៏សំខាន់ន្ចំណុចចាប់ផ្តើមន្ការលូតលាស់ភិនភាគ ការតម្ៀប និងការភ្ជិតរបស់ធ្ម្ញអចិន្ត្យ៍។ធ្ម្ញនីមួយៗមានរាងសមស្បសម្្ប់តួនាទីទាក់ទងនឹងមុខងរទទួលទាន។ ធ្ម្ញមុខមានតួនាទីកាត់ចំណីអាហារ។ ធ្ម្ញចង្កូមមានតួនាទីក្នុងការទាញបំប្កអាហារជាបំណ្កៗ។ ធ្ម្ញថ្គ្មមានតួនាទីក្នុងការកិនចំណីអាហារឱ្យ
តូចល្អិតជាងមុនដើម្បីងយស្ួលល្ប។ ធ្ម្ញមួយផ្សំឡើងដោយផ្ន្កខាងក្្មានកាចាធ្ម្ញដ្លរឹង តួដង់ទីន
(body of dentine) (ស្ទាប់ទី ២ របស់ធ្ម្ញ) និងផ្ទ្ន្សំបកឫសធ្ម្ញ (រូបទី ៨.៦)។10-11ឆ្ន្ំ
17-18ឆ្ន្ំ8-9ឆ្ន្ំ7-9ឆ្ន្ំ

ធ្ម្ញដុះបន្ថ្មថ្មី(ធ្ម្ញថ្គ្មន្ធ្ម្ញអចិន្ត្យ៍)10-15ឆ្ន្ំ8ឆ្ន្ំ

6-7ឆ្ន្ំ7.5ឆ្ន្ំ
10.5ឆ្ន្ំ
10.5ឆ្ន្ំ

12-14ឆ្ន្ំ

11.5ឆ្ន្ំ

17-18ឆ្ន្ំ

ឈ្ម្ះធ្ម្ញអចិន្ត្យ៍ព្លវ្លាន្ការបាត់បង់ធ្ម្ញទឹកដោះ

ព្លវ្លាន្ការដុះធ្ម្ញអចិន្ត្យ៍11ឆ្ន្ំ
10ឆ្ន្ំ
9.5ឆ្ន្ំ

17-18ឆ្ន្ំ11-13ឆ្ន្ំ6-7ឆ្ន្ំ10-12ឆ្ន្ំ

9-11ឆ្ន្ំ
9-10ឆ្ន្ំ7-8ឆ្ន្ំ

ធ្ម្ញថ្គ្មធំទីបី (ធ្ម្ញថ្គ្មទាល់)ធ្ម្ញថ្គ្មធំទីពីរ

ធ្ម្ញថ្គ្មធំទីមួយ7ឆ្ន្ំ 6ឆ្ន្ំ

ធ្ម្ញថ្គ្មតូចទីពីរធ្ម្ញថ្គ្មតូចទីមួយ
ធ្ម្ញចង្កូម

ធ្ម្ញមុខផ្ន្កចំហៀង6-7ឆ្ន្ំ

ធ្ម្ញមុខកណ្ត្ល

រូបទី ៨.៥៖ ព្លវ្លាន្ការបាត់បង់ធ្ម្ញទឹកដោះ និងព្លវ្លាន្ការដុះធ្ម្ញអចិន្ត្យ11៍សំបកន្ឫសធ្ម្ញកាចាធ្ម្ញ

ដង់ទីន (Dentine) ឬស្ទាប់ទី ២ របស់ធ្ម្ញបណ្តូលធ្ម្ញក្បាលធ្ម្ញអញ្ច្ញធ្ម្ញសរស្ប្សទឫសធ្ម្ញភា្ន្សអញ្ច្ញធ្ម្ញឆ្អឹងក្អូមមាត់សរស្អាកទ្សរស្វ៉្នរូបទី ៨.៦៖ រចនាសម្ព័ន្ធធ្ម្ញ134ជំពូកទី ៨៖ សុខភាពភ្ន្ក និងសុខភាពមាត់ធ្ម្ញ

២.២. ជំងឺពុកធ្ម្ញ/ដង្កូវសុីធ្ម្ញជំងឺពុកធ្ម្ញ/ដង្កូវសុីធ្ម្ញ (Dental caries) គឺជាជំងឺមួយដ្លកាចាធ្ម្ញ ឬដង់ទីន (dentine) ត្ូវបានបំផ្ល្ញដោយអាសុីតដ្លបង្កើតឡើងដោយសកម្មភាពរបស់បាក់ត្រើ (ស្ត្បតូកូក មុយតង់ (mutans streptococci)) និងអាសុីតឡាក់ទិចរបស់បាក់ត្រើនៅក្នុងមាត់ (សូមមើលជំពូកទី ៤)។ ជំងឺពុកធ្ម្ញមិនជាសះស្បើយដោយឯកឯងទ្ ហើយវាក៏មិនវិលទៅរកស្ថ្នភាពដើមវិញដ្រ ទោះបីវាបានទទួលការព្យាបាលក៏ដោយ។ ការស្ទង់មតិផ្ន្កសុខភាពមាត់ធ្ម្ញថ្ន្ក់ជាតិរបស់ប្ទ្សកម្ពុជាដ្លបានធ្វើឡើងក្នុងឆ្ន្ំ២០១១ បានរាយការណ៍ថ អត្្ប្វា៉្ឡង់ន្ជំងឺពុកធ្ម្ញមាន
៩៣% ចំពោះកុមារដ្លមានអាយុ ៦ឆ្ន្ំ និង ៨០% ចំពោះក្ុមអាយុ ១២-១៣ឆ្ន្ំ និងក្ុមអាយុចនោ្ល្ះពី ៣៥-៤៤ឆ្ន្ំដ្លន្ះបង្ហ្ញឱ្យឃើញថ ជំងឺពុកធ្ម្ញគឺជាបញ្ហ្សុខភាពចម្បង មិនត្ឹមត្ចំពោះកុមារប៉ុណ្ណ្ះទ្ ប៉ុន្ត្ចំពោះ
មនុស្សព្ញវ័យនៅប្ទ្សកម្ពុជាផងដ្រ។12

២.២.១. យន្តការន្ការអភិវឌ្ឍ និងការវិវឌ្ឍន្ជំងឺពុកធ្ម្ញជំងឺពុកធ្ម្ញកើតឡើងនៅព្លបានជួបនូវលក្ខខណ្ឌន្កតា្ត្ ៣យ៉្ង គឺបាក់ត្រើ គុណភាព/ទម្ង់ធ្ម្ញ និងកាបូអីុដ្ត(ជាតិស្ករក្នុងរុក្ខជាតិ (sucrose) ឬស្ករ) និងតាមព្លវ្លាដ្លកន្លងទៅ។ ការពិពណ៌នាខាងក្្មន្ះគឺជាយន្តការន្
ការវិវឌ្ឍន្ជំងឺពុកធ្ម្ញ (រូបទី ៨.៧)។(i)ការបង្ករោគដោយម្រោគ ស្ត្បតូកូក មុយតង់ (mutans streptococci) (ឈ្ម្ះផ្លូវការ៖ ស្ត្បតូកូកគុស

មុយតង់ (Streptococcus mutans) កើតមានឡើង។(ii) ម្រោគស្ត្បតូកូក មុយតង់ (mutans streptococci) នៅក្នុងប្ហោងមាត់ប្ើប្ស់កាបូអីុដ្តដ្លនាំចូលតាមការទទួលទានជាចំណីអាហារដើម្បីផលិតជាតិស្ករស្អិតពីជាតិស្ករក្នុងរុក្ខជាតិ (sucrose)។ ជាតិស្ករស្អិតភា្ជ្ប់ទៅនឹងផ្ទ្ធ្ម្ញ ហើយបង្កើតជាអាចម៍ធ្ម្ញ/សំអ្កធ្ម្ញ (សូមមើលជំពូកទី ៤) និងបាក់ត្រើក្នុងមាត់ផ្ស្ងទៀត។
ដូច្ន្ះអាចម៍ធ្ម្ញ/សំអ្កធ្ម្ញគឺជាបណ្តុំន្បាក់ត្រើផ្ស្ងៗ។(iii) បាក់ត្រើនៅក្នុងអាចម៍ធ្ម្ញ/សំអ្កធ្ម្ញ រើករាលដលបន្ថ្មទៀតផលិតបានជាអាសុីតផ្ស្ងៗដោយប្ើ
កាបូអីុដ្ត (ជាតិស្ករក្នុងរុក្ខជាតិ) ដ្លយើងបានទទួលទានជាអាហារ។(iv) នៅព្លបរិមាណអាសុីតនៅក្នុងអាចម៍ធ្ម្ញ/សំអ្កធ្ម្ញមានកម្ិត pH ≤ ៥.៥ កាចានៅលើផ្ទ្ធ្ម្ញក៏
ចាប់ផ្តើមរលាយ (ការបាត់បង់ជាតិកាល់ស្យូមពីធ្ម្ញ (decalcification) គឺជាការរលាយន្កាល់ស្យូម និងអាសុីតផូស្វរិចពីកាចាដ្លជាសច់រឹងន្ធ្ម្ញ)។(v) ជាតិអាសុីតនៅក្នុងអាចម៍ធ្ម្ញ/សំអ្កធ្ម្ញត្ឡប់ទៅកម្ិត pH ដើមវិញដោយសរឥទ្ធិពលមួយភាគធំរបស់
ទឹកមាត់ដ្លធ្វើខនិជកម្មឡើងវិញ (remineralization) (ការស្ត្រឡើងវិញដោយសកម្មភាពរបស់ទឹកមាត់)។
(vi) ការទទួលទានចំណីអាហារដ្លមានផ្ទុកស្ករមិនឈប់ឈរនាំឱ្យមានការរំខានដល់តុល្យភាពរវាងចំណុចទី (iv)និង (v) ដ្លធ្វើឱ្យការបាត់បង់ជាតិកាល់ស្យូមពីធ្ម្ញច្ើនជាការស្ត្រឡើងវិញ ជាហ្តុធ្វើឱ្យមានជំងឺ
ពុកធ្ម្ញ។(vii)ជំងឺពុកធ្ម្ញចាប់ផ្តើមឡើងនៅលើកាចាធ្ម្ញ។ ជំងឺពុកធ្ម្ញដ្លបានវិវឌ្ឍនៅក្នុងកាចាធ្ម្ញមិនបណ្ត្លឱ្យមានរោគសញ្ញ្ដូចជា ឈឺធ្ម្ញ ឬស្ៀវធ្ម្ញព្លប៉ះនឹងទឹកត្ជាក់ ឬអាហារផ្អ្មនោះឡើយ។ ប្សិន
បើទុកចោលមិនបានព្យាបាលទ្ ជំងឺពុកធ្ម្ញនឹងរាលដលដល់ដង់ទីន និងបណ្តូលធ្ម្ញ (សរស្ប្សទ)។
ប្សិនបើការពុកធ្ម្ញរាលដលដល់បណ្តូលធ្ម្ញ វានឹងធ្វើឱ្យមានការឈឺចាប់ធ្ងន់ធ្ងរ។ ការទុកស្ថ្នភាពន្ះដោយមិនបានព្យាបាល បណ្ត្លឱ្យស្ល្ប់សរស្ប្សទ និងបាត់បង់ការឈឺចាប់។ ការវិវឌ្ឍបន្តន្ជំងឺពុក
ធ្ម្ញបណ្ត្លឱ្យស្្បធ្ម្ញ/ផ្ន្កក្បាលធ្ម្ញបាក់ ហើយបន្សល់នៅត្ឫសធ្ម្ញប៉ុណ្ណ្ះ។ ដោយសរត្
ការព្យាបាលប្បទូទៅមិនអាចទៅរួចចំពោះស្ថ្នភាពធ្ម្ញប្បន្ះ ធ្ម្ញន្ះនឹងត្ូវដកច្ញ។ជំពូកទី ៨៖ សុខភាពភ្ន្ក និងសុខភាពមាត់ធ្ម្ញ135កំណត់សមា្គ្ល់ ៖ ស្ករក្នុងរុក្ខជាតិ និងស្ករ
ស្ករក្នុងរុក្ខជាតិ (Sucrose) គឺជាស្ករដ្លគ្ប្ើជាទូទៅឱ្យអាហារមានជាតិផ្អ្ម។ ផលិតផលឧស្សាហកម្មផ្សំឡើងជាចម្បងពីស្ករក្នុងរុក្ខជាតិជាទូទៅហៅថ ស្ករ។សំអ្កធ្ម្ញឬអាចម៍ធ្ម្ញផូស្វ័រជាតិអាសីុត
កាចាធ្ម្ញ
ដង់ទីន ឬស្ទាប់
ទី 2 របស់ធ្ម្ញ

កាល់ស្យូមរូបទី ៨.៧៖ យន្តការន្ការអភិវឌ្ឍជំងឺពុកធ្ម្ញធ្ម្ញ និងតំបន់មួយចំនួនងយនឹងបណ្ត្លឱ្យមានជំងឺពុកធ្ម្ញ។ ក្នុងចំណមធ្ម្ញទឹកដោះ ធ្ម្ញមុខផ្ន្ក
ខាងលើក៏ដូចជាធ្ម្ញថ្គ្មផ្ន្កខាងក្្ម វាងយនឹងមានជំងឺពុកធ្ម្ញណស់។ ក្នុងចំណមធ្ម្ញអចិន្ត្យ៍ តំបន់ថ្គ្មលើ
ងយនឹងមានជំងឺពុកធ្ម្ញជាងគ្។ តំបន់ដ្លងយនឹងបណ្ត្លឱ្យមានដង្កូវសុីធ្ម្ញគឺចង្អូរនៅលើធ្ម្ញថ្គ្ម ចនោ្ល្ះរវាងធ្ម្ញ និងពំ្ដ្នរវាងធ្ម្ញនិងអញ្ច្ញធ្ម្ញ (រូបទី ៨.៨)។ នៅក្នុងតំបន់ទាំងន្ះ បំណ្កអាហារងយនឹងជាប់នៅទីនោះ ហើយការលាងសមា្អ្តដោយទឹកមាត់ពិបាកនឹងទៅដល់តំបន់នោះដោយផ្ទ្ល់ណស់។ ហ្តុន្ះ ការស្អិត
ជាប់ន្អាចម៍ធ្ម្ញ/សំអ្កធ្ម្ញ (សូមមើលជំពូកទី ៤) ងយនឹងកើតឡើងណស់។លើសពីន្ះទៅទៀត ធ្ម្ញដ្លទើបដុះថ្មីងយនឹងមានជំងឺពុកធ្ម្ញណស់។ នៅព្លធ្ម្ញប៉ះជាមួយទឹកមាត់កាចាធ្ម្ញស្ូបយកជាតិកាល់ស្យូមនៅក្នុងទឹកមាត់ដើម្បីជួយជំរុញភាពរឹងរបស់កាចាធ្ម្ញ ហ្តុន្ះធ្វើឱ្យធ្ម្ញធន់នឹងជំងឺពុកធ្ម្ញបាន។ ប៉ុន្ត្ជាទូទៅដំណើរការន្ះត្ូវចំណយរយៈព្លពី ២-៤ឆ្ន្ំ។ ដោយសរធ្ម្ញអចិន្ត្យ៍ចាប់ផ្តើមដុះនៅអាយុ ៦ឆ្ន្ំ និងការលូតលាស់ព្ញល្ញនៅអាយុ ១២ ឬ ១៣ឆ្ន្ំ ហើយវ័យសិក្សាគឺជាអំឡុងព្លមួយ
ដ្លជាទូទៅមានការអភិវឌ្ឍន្ជំងឺពុកធ្ម្ញ។ ន្ះគឺជាមូលហ្តុមួយដ្លចាំបាច់ត្ូវមានការបង្កើតឱ្យមានការអនុវត្ត
សុខភាពមាត់ធ្ម្ញក្នុងវ័យសិក្សា។10ចនោ្ល្ះរវាងធ្ម្ញ

ចនោ្ល្ះខណ្ឌរវាងធ្ម្ញនិងអញ្ច្ញចង្អូរធ្ម្ញថ្គ្ម

រូបទី ៨.៨៖ តំបន់ដ្លងយនឹងមានជំងឺពុកធ្ម្ញ136ជំពូកទី ៨៖ សុខភាពភ្ន្ក និងសុខភាពមាត់ធ្ម្ញ

២.៣. ជំងឺរលាកអញ្ច្ញធ្ម្ញ (Gingivitis) និងជំងឺរាក់សុីធ្ម្ញ (Periodontal disease)ជំងឺរាក់សុីធ្ម្ញ (Periodontal disease) គឺជាពាក្យទូទៅមួយសម្្ប់ជំងឺមាត់ធ្ម្ញដ្លបាក់ត្រើន្ជំងឺន្ះ
បានបង្កឱ្យមានការហើមរលាកអញ្ច្ញនៅជុំវិញធ្ម្ញ (ឧទាហរណ៍ អញ្ច្ញធ្ម្ញ ភា្ន្សអញ្ច្ញធ្ម្ញ ឆ្អឹងក្អូមមាត់និងសំបកន្ឫសធ្ម្ញ)។ ស្ថ្នភាពន្ការហើមរលាកដ្លកើតឡើងត្នៅលើអញ្ច្ញធ្ម្ញហៅថ ជំងឺរលាក
អញ្ច្ញធ្ម្ញ (gingivitis) ហើយស្ថ្នភាពដ្លការហើមរលាករាលដលដល់ឆ្អឹងក្អូមមាត់ និងភា្ន្សអញ្ច្ញធ្ម្ញហៅថ
ជំងឺរាក់សុីធ្ម្ញ (periodontitis)។ ដោយគ្ម្នរោគសញ្ញ្ធ្ងន់ធ្ងរគួរឱ្យកត់សមា្គ្ល់ ជំងឺរលាកអញ្ច្ញធ្ម្ញជារឿយៗ
ត្ូវបានទុកចោលមិនព្យាបាល ហើយវិវឌ្ឍដោយស្ងៀមស្ង្ត់។ ទម្្ំគ្កត់សមា្គ្ល់ពីការកើតឡើងន្ជំងឺន្ះ សូម្បីត្ឆ្អឹងស្្បជើងធ្ម្ញដ្លមានតួនាទីទ្ទ្ង់ធ្ម្ញនោះក៏បានរលាយរួចទៅហើយដោយសរត្ជាតិពុលពីបាក់ត្រើជំងឺ
រាក់សុីធ្ម្ញ និងការហើមរលាក។ ន្ះហៅថ ការស្ូបឡើងវិញន្ឆ្អឹងស្្បជើងធ្ម្ញ ហើយនៅក្នុងស្ថ្នភាពន្ះធ្ម្ញ
រង្គើពិបាកទំពារអាហារ ហើយទីបំផុតធ្ម្ញបាក់ច្ញមក។
ការហើមរលាកអញ្ច្ញធ្ម្ញបណ្ត្លមកពីអាចម៍ធ្ម្ញ/សំអ្កធ្ម្ញដ្លជាប់នឹងព្ំដ្នរវាងធ្ម្ញ និងអញ្ច្ញធ្ម្ញ
ហើយបនា្ទ្ប់មកច្ះត្កើនឡើង។ អាចម៍ធ្ម្ញ/សំអ្កធ្ម្ញ គឺជាបណ្តុំន្បាក់ត្រើផ្ស្ងៗ និងជាពិស្សបាក់ត្រើន្ជំងឺ
រាក់សុីធ្ម្ញដ្លចូលចិត្តកន្ល្ងមានបរិមាណអុកសុីស្នតិចបានចូលទៅចនោ្ល្ះធ្ម្ញ និងអញ្ច្ញធ្ម្ញ (ប្ឡោះអញ្ច្ញធ្ម្ញ (periodontal pocket)) និងបំផ្ល្ញជាលិកាអញ្ច្ញធ្ម្ញដោយជាតិពុល និងអាសុីត (សូមមើលជំពូកទី ៤)។ខណៈជំងឺរាក់សុីធ្ម្ញប៉ះពាល់ដល់មនុស្សព្ញវ័យជាច្ើន ជំងឺរលាកអញ្ច្ញធ្ម្ញចាប់ផ្តើមកើតមានចំពោះសិស្សនៅបឋមសិក្សា និងមធ្យមសិក្សា។ អតុល្យភាពអរម៉ូនរបស់មនុស្សវ័យជំទង់ (ជាពិស្ស ការប្្ប្ួលកម្ិតអរម៉ូនស្ត្ី)ការតានតឹងចិត្ត(stress)ទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅដូចជាការជក់បារើ

និងជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅរួមមានជំងឺទឹកនោមផ្អ្មជាដើមគឺជាកតា្ត្ហានិភ័យដ្លអាចធ្វើឱ្យជំងឺរលាកអញ្ច្ញធ្ម្ញកាន់ត្មានភាពធ្ងន់ធ្ងរ។
អត្ថបទដកស្ង់ ៨.៤៖ មូលហ្តុ និងការបង្ក្រក្លិនមាត់មិនល្អ

ក្លិនមាត់មិនល្អគឺជាបញ្ហ្ទូទៅមួយន្អនាម័យមាត់។ ករណីភាគច្ើនបណ្ត្លមកពីបញ្ហ្ក្នុងមាត់។ មូលហ្តុចម្បងពីរយ៉្ងគឺជ្ំងអណ្ត្ត និងជំងឺរាក់សុីធ្ម្ញ។ ក្លិនមាត់មិនល្អបណ្ត្លមកពីជំងឺជាប្ព័ន្ធ (systemic diseases)(ជំងឺម្តាបូលីក (metabolic diseases)) ដូចជា ជំងឺទឹកនោមផ្អ្ម រោគបំពង់ទឹកនោម ជំងឺក្ិនថ្លើម មហារើកថ្លើម
និងជំងឺទ្ីម្ទីឡាមីនុយរើ (trimethylaminuria)។13 វិធីល្អបំផុតដើម្បីបំបាត់ក្លិនមាត់ គឺត្ូវសមា្អ្តធ្ម្ញ អណ្ត្ត
និងមាត់ឱ្យបានស្អ្តល្អ។ វិធានការបង្ក្រទប់ស្ក្ត់ក្លិនមាត់រួមមាន ការដុសធ្ម្ញ អញ្ច្ញធ្ម្ញ និងអណ្ត្តពីរដង
ក្នុងមួយថ្ង្ដោយថ្នមៗ ប្ុងប្យ័ត្នការយកបំណ្កអាហារច្ញពីចនោ្ល្ះធ្ម្ញ ការមិនជក់បារើ និងការមិនផឹក
ភ្សជ្ជៈមានជាតិស្ករខ្ពស់។14២.៤. ការបង្ក្រជំងឺពុកធ្ម្ញ និងជំងឺរាក់សុីធ្ម្ញ10វ័យសិក្សាគឺជាអំឡុងព្លមួយដ្លធ្ម្ញទឹកដោះត្ូវបានជំនួសដោយធ្ម្ញអចិន្ត្យ៍ ហើយដ្លចាប់ផ្តើម
បង្កើតឱ្យមានរបៀបរស់នៅ។ ដូច្ន្ះក្នុងវ័យសិក្សាន្ះ វាមានសរៈសំខាន់ណស់ដ្លសិស្សត្ូវរៀនអំពីសុខភាព
មាត់ធ្ម្ញ។ ការបង្កើតការអនុវត្តសុខភាពមាត់ធ្ម្ញគឺជាមុខវិជា្ជ្ទូទៅប្ចាំថ្ង្ដ្លងយនឹងជួបបញ្ហ្ប្ឈម ហើយងយ
នឹងមើលឃើញដំណើរការន្ការដោះស្្យបញ្ហ្ប្ឈមទាំងនោះ។ ហ្តុន្ះហើយ សុខភាពមាត់ធ្ម្ញគឺជាសមា្ភ្រៈ
ឧបទ្សដ៏មានតម្ល្ដ្លបង្កលក្ខណៈដល់ការសង្ក្តផ្ទ្ល់នូវស្ថ្នភាព និងការប្្ប្ួលរបស់រាងកាយ។ នៅទីន្ះ
ការដុសធ្ម្ញ និងរបបអាហារត្ូវបានពិភាក្សាចាត់ទុកថជាវិធីបង្ក្រប្ឆំងជំងឺពុកធ្ម្ញ និងជំងឺរាក់សុីធ្ម្ញ។

ជំពូកទី ៨៖ សុខភាពភ្ន្ក និងសុខភាពមាត់ធ្ម្ញ137

២.៤.១. ការដុសធ្ម្ញ
ការដុសធ្ម្ញគឺមានប្សិទ្ធភាពក្នុងការយកអាចម៍ធ្ម្ញ/សំអ្កធ្ម្ញច្ញ (បណ្តុំន្បាក់ត្រើមានជីវិត) ដ្លអាច
បណ្ត្លឱ្យមានជំងឺពុកធ្ម្ញ និងជំងឺរាក់សុីធ្ម្ញ។ អាចម៍ធ្ម្ញ/សំអ្កធ្ម្ញមានពណ៌សស្ដៀងទឹកដោះគោ ស្ដៀង
នឹងពណ៌របស់ធ្ម្ញដ្រ ហើយគ្ើមនៅព្លយកអណ្ត្តប៉ះ (សូមមើលជំពូកទី ៤)។ អាចម៍ធ្ម្ញ/សំអ្កធ្ម្ញងយ
នឹងខាំជាប់នៅតាមចនោ្ល្ះធ្ម្ញ ព្ំដ្នរវាងធ្ម្ញ និងអញ្ច្ញធ្ម្ញ និងផ្ទ្ក្បាលធ្ម្ញ។ ដូច្ន្ះត្ូវដុសធ្ម្ញតាម
បណ្ត្យជួរធ្ម្ញដោយដុសធ្ម្ញមួយកន្ល្ងយ៉្ងហោចណស់ ២០ដង និងចងចាំនូវគន្លឹះបីខាងក្្មន្ះ៖(i) ដក់ចុងសរស្ច្សឱ្យបានត្ឹមត្ូវ ឈមនឹងព្ំដ្នរវាងធ្ម្ញនិងអញ្ច្ញធ្ម្ញក៏ដូចជាចនោ្ល្ះរវាងធ្ម្ញ(ii) ធ្វើចលនាច្្សដោយកមា្ល្ំងស្្ល ដោយមិនឱ្យចុងសរស្ច្សរើកធំ(iii) ធ្វើចលនាច្្សចុះឡើងៗក្នុងចនោ្ល្ះពី ៥-១០មិល្លីម៉្ត្ ហើយដុសធ្ម្ញម្តងមួយៗ (រូបទី ៨.៩)ការដុសធ្ម្ញតាមលំដប់លំដោយនឹងជួយឱ្យការដុសធ្ម្ញមានរបៀបរៀបរយដូចៗគ្ន្ និងសព្វគ្ប់កន្ល្ង។ សូមធ្វើឱ្យវា
ទៅជាក្ឹត្យក្មមួយក្នុងការដុសធ្ម្ញបនា្ទ្ប់ពីទទួលទានអាហារព្លព្ឹក អាហារថ្ង្ត្ង់ និងអាហារព្លលា្ង្ច
ដើម្បីបង្ក្រស្ថ្នភាពអាសុីតមិនឱ្យនៅជាប់ក្នុងមាត់យូរបនា្ទ្ប់ពីទទួលទានអាហារ ((iii) (iv) និង (v) នៅក្នុងការអភិវឌ្ឍនិងដំណើរវិវឌ្ឍន្ជំងឺពុកធ្ម្ញដ្លបានរៀបរាប់ខាងលើ)។ ជាពិស្សត្ូវដុសធ្ម្ញ ដោយប្ុងប្យ័ត្ន មុនព្ល
ចូលដំណ្ក ពីព្ះព្លកំពុងទទួលទានដំណ្ក បរិមាណទឹកមាត់ច្ញកាន់ត្តិច ហើយមុខងរស្វ័យសមា្អ្ត
ក៏ថយចុះដ្រ។មុំរបៀបបំលាស់ទីច្សដុសធ្ម្ញ

ច្្សដុសធ្ម្ញនៅមុំ 45ដឺក្ ទល់នឹងចនោ្ល្ះទីខណ្ឌរវាងធ្ម្ញ និងអញ្ច្ញរំកិលច្្សដុសធ្ម្ញម្តងហើយ
ម្តងទៀត ពីមា្ខ្ងទៅមា្ខ្ងចង្អូរធ្ម្ញថ្គ្មចនោ្ល្ះរវាងធ្ម្ញត្ូវដក់សរស្ច្សដុសធ្ម្ញឈមប្ើចុងសរស្ច្សដើម្បីសមា្អ្តជាមួយចង្អូរធ្ម្ញឱ្យបានត្ឹមត្ូវ

រូបទី ៨.៩៖ របៀបប្ើច្សដុសធ្ម្ញជំពូកទី ៨៖ សុខភាពភ្ន្ក និងសុខភាពមាត់ធ្ម្ញបញ្ឈប់ផក្្ន ខាងចុងន្ចស្ ដុសធ្មញ្ឧទាហរណ៍មិនល្អដ្លគួរចៀសវាងចៀសវាងកុបំ កើ្ មា្លងំ្ ខា្លងំ្ ព្កដើមប្ សី មា្អត្ ពីពះ្ វាអាចធ្វឱើ យ្ប៉ះពាល់ដល់អញ្ចញ្ ធ្មញ្ហើយធ្វើការដុសសមា្អ្ត138ផ្ន្កខាងក្្យន្ធ្ម្ញមុខ

អត្ថបទដកស្ង់ ៨.៥៖ ប្ភ្ទផ្ស្ងៗន្ថ្ន្ំដុសធ្ម្ញ

តើអ្នកប្ើថ្ន្ំដុសធ្ម្ញប្ភ្ទអ្វី? តើអ្នកជ្ើសរើសប្ើថ្ន្ំដុសធ្ម្ញដោយផ្អ្កលើស្តង់ដអ្វី?
ថ្ន្ំដុសធ្ម្ញមានសមាសធាតុផ្សំផ្ស្ងៗគ្ន្។ ធាតុផ្សំទាំងនោះរួមមាន ភា្ន្ក់ងរដុសខាត់ធ្ម្ញដើម្បីបំបាត់
ស្ន្មប្ឡាក់ (កាល់ស្យូមកាបូណត សូដ្យូមប៊ីកាបូណត) សរជាតិធ្វើឱ្យត្ជាក់ប្ហើរដូចជា ជីអង្ក្មដ្ល
ជាភា្ន្ក់ងរធ្វើឱ្យអារម្មណ៍ស្ស់ស្យក្នុងការដុសធ្ម្ញ និងហ្វ្លអររា៉្យដើម្បីបង្ក្រជំងឺពុកធ្ម្ញ (សូដ្យូមហ្វ្លអររា៉្យសូដ្យូមម៉ូណូហ្វ្លអររ៉ូផូស្វ្ត)។ ការសិក្សាបានបង្ហ្ញថ មានត្ធាតុផ្សំហ្វ្លអររា៉្យត្មួយគត់ដ្លមានប្សិទ្ធភាព។ទោះបីជាពពុះថ្ន្ំដុសធ្ម្ញធ្វើឱ្យយើងមានអារម្មណ៍ថធ្ម្ញត្ូវបានសមា្អ្តក៏ដោយ ប៉ុន្ត្សរជាតិផ្សំទាំងន្ះគ្ម្នប្សិទ្ធភាពក្នុងការបង្ក្រជំងឺពុកធ្ម្ញនោះទ្។ អ្វីដ្លសំខាន់បំផុតក្នុងការបង្ក្រជំងឺពុកធ្ម្ញគឺត្ូវដុសធ្ម្ញឱ្យបានត្ឹមត្ូវ។ វាមានការណ្នាំថ អ្នកគួរចាប់ផ្តើមដុសធ្ម្ញដោយមិនប្ើថ្ន្ំដុសធ្ម្ញជាមុនសិន ហើយបង្ហើយការដុសដោយថ្ន្ំដុសធ្ម្ញជាក្្យ។ នៅព្លអ្នកប្ើថ្ន្ំដុសធ្ម្ញដ្លមានសរជាតិហ្វ្លអររា៉្យវាចាំបាច់ផងដ្រក្នុងការរក្សាការខ្ពុរមាត់ឱ្យបានក្នុងកម្ិតអប្បបរមាដើម្បីអនុញ្ញ្តឱ្យធាតុផ្សំុអាចចូលសព្វកន្ល្ង
និងស្្បសព្វធ្ម្ញបាន។២.៤.២. ខ្ស្អំបោះសមា្អ្តធ្ម្ញ (Dental floss)វាមានការពិបាកក្នុងការប្ើច្សដុសធ្ម្ញដើម្បីយកអាចម៍ធ្ម្ញ/សំអ្កធ្ម្ញច្ញពីចនោ្ល្ះធ្ម្ញ ពីព្ះចុងសរស្
ច្្សពិបាកចូលទៅដល់វាណស់។ ខ្ស្អំបោះសមា្អ្តធ្ម្ញធ្វើពីសរស្អំបោះឆ្ម្រៗ (រូបទី ៨.១០)។ វាអាចរុកចូល
ចនោ្ល្ះតូចចង្អៀតរវាងធ្ម្ញដើម្បីកោសអាចម៍ធ្ម្ញ/សំអ្កធ្ម្ញដ្លមិនអាចយកច្ញបានទាំងស្ុងដោយប្ើច្្សដុសធ្ម្ញ។ រូបទី ៨.១១ បង្ហ្ញពីវិធីសស្្តត្ឹមត្ូវក្នុងការប្ើប្ស់ខ្ស្អំបោះសមា្អ្តធ្ម្ញ។
ខ្ស្អំបោះសមា្អ្តធ្ម្ញមានពីរប្ភ្ទ៖ ប្ភ្ទប្ើក្មួន និងប្ភ្ទមិនប្ើក្មួន។ ប្ភ្ទប្ើក្មួនរអិលស្ួល
ហើយងយរុកចូលក្នុងចនោ្ល្ះធ្ម្ញ ដូច្ន្ះអំបោះប្ភ្ទន្ះត្ូវបានគ្ណ្នាំសម្្ប់អ្នកដ្លទើបចាប់ផ្តើមប្ើខ្ស្
អំបោះសមា្អ្តធ្ម្ញ ប្ភ្ទមិនប្ើក្មួនអាចកោសអាចម៍ធ្ម្ញ/សំអ្កធ្ម្ញបានកាន់ត្មានប្សិទ្ធភាព ពីព្ះជាតិ
សរស្របស់វាមិនជាប់ក្មួនទ្ ដូច្ន្ះវាអាចត្ូវនឹងផ្ទ្ធ្ម្ញនៅព្លខ្ស្អំបោះនោះជាប់នឹងធ្ម្ញ។

រូបទី ៨.១០៖ ឧទាហរណ៍ខ្ស្អំបោះសមា្អ្តធ្ម្ញ

ជំពូកទី ៨៖ សុខភាពភ្ន្ក និងសុខភាពមាត់ធ្ម្ញ139កាត់ខ្ស្អំបោះសមា្អ្តធ្ម្ញ

ប្វ្ងប្ហ្ល ៤០សង់ទីម៉្ត្(ប្វ្ងពីចុងម្្មដ្ទៅក្ងដ្)រំុខ្ស្អំបោះជុំវិញម្្មដ្កណ្ត្លល្តម្ូវខ្ស្អំបោះឱ្យមានចនោ្ល្ះ

ហើយត្ូវរំុឱ្យបានច្ើនជុំជាងនៅលើ

រវាងម្្មដ្កណ្ត្លទាំងពីរ

ទាំងសងខាងថ្មមៗឱ្យបានបួន ឬប្ជំ ្ ុំ
ដ្ដ្លអ្នកមិនប្ើការជាប្ចាំប្ហល្ ១០-១៥សង់ទមី ត៉្ ្នៅព្លដ្លអំបោះតឹង

កាន់អំបោះដោយប្ើម្ដ្និងចង្អុលដ្ដោយរក្សាចនោ្ល្ះពី ១-២សង់ទីម៉្ត្

រូបទី ៨.១១៖ របៀបកាន់អំបោះសមា្អ្តធ្ម្ញតោះនាំគ្ន្ពិសោធ៖ពិសោធន៍លើការដុសធ្ម្ញឱ្យមានប្សិទ្ធភាព

ការរៀបចំ៖ ទឹកសមា្អ្តអាចម៍ធ្ម្ញ/សំអ្កធ្ម្ញ ច្្សដុសធ្ម្ញ កញ្ចក់ សំឡីតម្បារត្ចៀក កន្ស្ងពោះគោ
ដង្កៀបខអាវ ដបទឹក (ទឹកសម្្ប់ខ្ពុរមាត់) ធុងសម្្ប់សោ្ត្ះទឹកច្ញ ។ល។វិធីសស្ត្ពិសោធ (រូបទី ៨.១២)(i)ដក់កន្ស្ងរុំជុំវិញករបស់អ្នក ហើយកៀបវាដោយដង្កៀបខអាវ(iii)ទំពារថ្ន្ំសមា្អ្តអាចម៍ធ្ម្ញ/សំអ្កធ្ម្ញមួយគ្្ប់ឱ្យហ្មត់ ហើយប្ើអណ្ត្តលាបឱ្យសព្វលើធ្ម្ញ(ii)(iv)(v)(vi)ដុសធ្ម្ញរបស់អ្នក

របស់អ្នកដោយឆ្លុះមើលតាមកញ្ចក់ រួចខា្ជ្ក់ច្ញខ្ពុរមាត់របស់អ្នកមួយដង ឬពីរដងសង្ក្តកន្ល្ងណដ្លមានស្ន្មប្ឡាក់ក្ហមតាមកញ្ចក់
ពិភាក្សាអំពីតំបន់ដ្លសមា្អ្តមិនបានស្អ្តរូបទី ៨.១២៖ ជំហានក្នុងពិសោធន៍ដក់ពណ៌បង្ហ្ញអាចម៍ធ្ម្ញ២.៤.៣. ទមា្ល្ប់ក្នុងការទទួលទានដើម្បីថ្រក្សាសុខភាពមាត់ធ្ម្ញ(របៀប និងចំណីអាហារដ្លត្ូវទទួលទានចនោ្ល្ះអាហារគោល)ក្នុងចំណមកាបូអីុដ្ត ស្ករក្នុងរុក្ខជាតិ (sucrose) (ស្ករ) អាចជាបុព្វហ្តុចម្បងន្ជំងឺពុកធ្ម្ញ ពីព្ះ «វាត្ូវបានប្ើជាវត្ថុសម្្ប់ផលិតអាចម៍ធ្ម្ញ/សំអ្កធ្ម្ញ» ហើយ «វាត្ូវបានប្ើជាវត្ថុសម្្ប់ផលិតអាសុីតដោយបាក់ត្រ»ើ ។ក្នុងព្លជាមួយគ្ន្ន្ះ ស្ករក្នុងរុក្ខជាតិ (sucrose) មានតួនាទីយ៉្ងសំខាន់ជាប្ភពជីវជាតិ។ ហ្តុន្ះហើយ អ្នកមិនត្ូវបញ្ឈប់ការទទួលទានស្ករក្នុងរុក្ខជាតិទ្ ប៉ុន្ត្ត្ូវទទួលទានដោយឆ្ល្តវ្។ និយយឱ្យចំ វាសំខាន់ណស់ក្នុងការ
មិនទទួលទានចំណីអាហារដ្លមានស្ករញឹកញាប់ ឬមិនទៀងទាត់ (មិនត្ូវទទួលទានដោយគ្ម្នព្លសម្្កសោះនោះទ្) ពីព្ះវត្តមានស្ករនៅក្នុងមាត់ជាប្ចាំបង្កើតបានបរិស្ថ្នមួយដ្លអាសុីតត្ូវបានផលិតជាប្ចាំ ជាហ្តុធ្វើឱ្យ
ការបាត់បង់ជាតិកាល់ស្យូម (decalcification) ពីធ្ម្ញកាន់ត្វិវឌ្ឍ (រូបទី ៨.១៣)។ លើសពីន្ះទៅទៀត ការទទួលទាន
អាហារស្អិតដូចជា អាហារសម្ន់គួរត្ចៀសវាង ពីព្ះកាបូអុីដ្តនៅត្ជម្នះស្ថិតនៅក្នុងចង្អូរធ្ម្ញថ្គ្មដ្លជាស្ថ្ន
ភាពមួយអាចបណ្ត្លឱ្យមានជំងឺពុកធ្ម្ញ។140ជំពូកទី ៨៖ សុខភាពភ្ន្ក និងសុខភាពមាត់ធ្ម្ញការបរិភោគអាហារ ៣ព្លក្នុងមួយថ្ង្ខនិជកម្មការបរិភោគអាហារ ឬភ្សជ្ជៈញឹកញាប់ដំណើរការវិលទៅរកភាពប្ក្តី

កម្ិតpHខនិជកម្ម

ដំណើរការវិលទៅរកភាពប្ក្តីចុណ្ណីយកម្ម

ធ្ម្ញបាត់បង់ជាតិកាល់ស្យូម

កម្ិតpHចុណ្ណីយកម្ម

ធ្ម្ញបាត់បង់ជាតិកាល់ស្យូម

ដោយសរទឹកមាត់ និង/ឬ ការដុសធ្ម្ញ សមា្អ្ត

អំឡុងព្លដ្ល pH ស្ថិតនៅកម្ិតធម្មតាមានរយៈព្លកំណត់បាក់ត្រើ និងអាសុីត អំឡុងព្លដ្ល pH ស្ថិតនៅ
កម្ិតធម្មតាមានរយៈព្លវ្ង

រូបទី ៨.១៣៖ ទំនាក់ទំនងរវាងរបបអាហារ និងកម្ិត pH ក្នុងមាត់ (ខ្ស្កោងស្ត្ហា្វ្ន)លំហត់សម្រ្រប់ការគិត និងការស្រ្រវជ្រ្រវបន្ថ្រម[៨-១] មានការលើកឡើងថ អត្្ប្វា៉្ឡង់ន្ការមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់ (មីញ៉ូប) ក្នុងចំណមសិស្សសលានៅប្ទ្សកម្ពុជាមានចំនួនទាបជាងបណ្ត្ប្ទ្សអាសុីដទ្ទៀត។ ចូររកមូលហ្តុចំពោះការលើកឡើងន្ះ។ ចូរព្យាករណ៍ថ តើចំនួនកុមារដ្លមើលឆ្ង្យមិនច្បាស់នឹងកើនឡើង ឬទ្នៅព្លអនាគត តាមរយៈការច្ករំល្កទស្សនៈគ្ន្ទៅវិញទៅមក។[៨-២] សន្មតថ អ្នកបង្ៀនអំពីសុខភាពភ្ន្កដល់សិស្សសលាបឋមសិក្សា ចូរគិតអំពីខ្លឹមសរ និងវិធីសស្្តបង្ៀន ហើយសកល្បងបង្ៀន។[៨-៣] វាជាការលំបាកក្នុងការបង្កើនព្លវ្លាសម្្ប់សកម្មភាពក្្ថ្ន្ក់រៀននៅតាមបណ្ត្ប្ទ្សអាសុីអាគ្ន្យ៍រួមទាំងប្ទ្សកម្ពុជាផងដ្រ ពីព្ះមានពន្លឺព្ះអាទិត្យខា្ល្ំង ហើយសីតុណ្ហភាពខ្ពស់។ចូរគិតថ តើមានវិធានការអ្វីខ្លះដើម្បីបង្កើនព្លវ្លាសម្្ប់សកម្មភាពក្្ថ្ន្ក់រៀនសម្្ប់កុមារ។[៨-៤] អង្ក្តទមា្ល្ប់ន្ការដុសធ្ម្ញរបស់សិស្សសលាបឋមសិក្សា។ ចូរពិចារណអំពីអត្ថប្យោជន៍ និងបញ្ហ្ប្ឈមដោយផ្អ្កលើម្រៀន «ការដុសធ្ម្ញ»។[៨-៥] ចូរគិតពីវិធីសស្្តដ្លមានប្សិទ្ធភាពមួយសម្្ប់បង្ៀនអំពីការដុសធ្ម្ញដោយគិតពីអាយុដ្ល
ធ្ម្ញត្ូវបានផ្ល្ស់ដោយធ្ម្ញដុះថ្មី។ជំពូកទី ៨៖ សុខភាពភ្ន្ក និងសុខភាពមាត់ធ្ម្ញ141ឯកសរយោង៖1.

Report of eye care activities in Cambodia 2011
http: //www.npehcambodia.com/filelibrary/Report_of_PBL_Activities_in_2011.pdf

2. Sogbesab E, Yutho U. Cambodia's National Eye Care Programme and VISION 2020: The Right to Sight.
Community Eye Health 13(36) : 57-59,2000
https: //www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1705982/
3. Global School Based Student Health Survey Cambodia 2013https: //www.who.int/ncds/surveillance/gshs/Cambodia_2014_GSHS_Report.pdf
4. Institute of Medical Information Science ed. Byoki ga mieru VOL12 Ophthalmology. Medic Media, 2019
5. Lin Z, Vasudevan B, Jhanji V, Mao GY, Gao TY, et al., Near work, outdoor activity, and their association with refractive error.
Optometry and Vision Science. 91(4) : 376-382. 2014
https: //www.researchgate.net/publication/260874694_Near_Work_Outdoor_Activity_and_their_Association_with_Refractive_Error/link/5d0dabc092851cf44040e5b0/download
6. Yotsukura E, Torii H, Inokuchi M, Tokumura M, Uchino M, et al., Current Prevalence of Myopia and Association of Myopia With
Environmental Factors Among Schoolchildren in Japan. JAMA Ophthalmology. 137(11) : 1233–1239. 2019.
7.

Dolgin E. The Miopia Boom. Short-sightedness is reaching epidemic proportions. Some scientists think they have founda reason why. Nature. 519: 276-278. 2015
https: //www.nature.com/news/polopoly_fs/1.17120!/menu/main/topColumns/topLeftColumn/pdf/519276a.pdf

8. Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology. School environmental hygiene standards: 2018https: //www.mext.go.jp/a_menu/kenko/hoken/__icsFiles/afieldfile/2018/05/28/1403737_02_1.pdf
9. American Optometric Association. 20/20/20 to Prevent Eye Strain.
https: //www.aoa.org/AOA/Images/Patients/Eye%20Conditions/20-20-20-rule.pdf
10. Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology. School dental health reference material, Establishing dental andoral health practice at school to foster “zest for living”, Chapter 1 Introduction.
https: //www.mext.go.jp/component/a_menu/education/detail/__icsFiles/afieldfile/2011/06/23/1306939_03.pdf
11. Tsuchiya M. Children’s teeth: 2. Survey on children’s health and environment Eco & Child Miyagi Unit Center.
http: //www.ec-muc.med.tohoku.ac.jp/%E3%80%90%E5%AD%90%E3%81%A9%E3%82%82%E3%81%AE%E6%AD%AF%E3%81%AB%E3%81%A4%E3%81%84%E3%81%A6%E3%83%BB2%E3%80%91/
12. Chher T, Turton BJ, Hak S, Beltran E, Courtel F, et al. Dental Caries Experience in Cambodia: Findings from the 2011 Cambodia
National Oral Health Survey. Journal of International Oral Health 8(1): 1-7. 2016
13. Ministry of Health, Labour and Welfare. e-healthnet: Causes and realities of bad breadth.
https: //www.e-healthnet.mhlw.go.jp/information/teeth/h-07-001.html#: ~: text=%E5%8F%A3%E8%87%AD%E3%81%AE%E5%A
4%A7%E9%83%A8%E5%88%86%EF%BC%8880,3) 2S%5D%E3%81%A7%E3%81%99%E3%80%82
14. National Health Service. Bad breath.
https://www.nhs.uk/conditions/bad-breath/142ជំពូកទី ៨៖ សុខភាពភ្ន្ក និងសុខភាពមាត់ធ្ម្ញ