ចំណត់ថ្នក់ឆ្ន្ំ២០០៧ចំណត់ថ្នក់ឆ្ន្ំ២០១៧ជំងឺឆ្លង ជំងឺរបស់មាតា និងទារកហើយនិងជំងឺទាក់ទងនឹងអាហាររូបត្ថម្ភជំងឺមិនឆ្លងរបួសផ្ស្ងៗប្ភព៖ វិទ្យាស្ថ្នវាស់វ្ង និងវាយតម្ល្សុខភាពប្ទ្សកម្ពុជា - តើកតា្ត្ចម្បងអ្វីខ្លះដ្លបណ្ត្លឱ្យមានអ្នកស្ល្ប់?
http://www.healthdata.org/cambodiaរូបទី ៦.២៖ ការប្្ប្ួលន្មូលហ្តុន្ការស្ល្ប់នាព្លកន្លងមកនៅប្ទ្សកម្ពុជា (២០០៧-២០១៧)2ចំណត់ថ្នក់ឆ្ន្ំ២០០៧ចំណត់ថ្នក់ឆ្ន្ំ២០១៧ហានិភ័យការធ្វើម្តាបូលីសហានិភ័យដោយបរិស្ថ្ន/នៅកន្ល្ងការងរហានិភ័យដោយឥរិយបថប្ភព៖ វិទ្យាស្ថ្នវាស់វ្ង និងវាយតម្ល្សុខភាពប្ទ្សកម្ពុជា - តើកតា្ត្ហានិភ័យអ្វីខ្លះដ្លជំរុញឱ្យមានការស្ល្ប់ និងពិការបញ្ចូលគ្ន្ ច្ើនជាងគ្? http://www.healthdata.org/cambodiaរូបទី ៦.៣៖ ការប្្ប្ួលន្កតា្ត្ហានិភ័យន្ការស្ល្ប់ និងពិការនាព្លកន្លងមកនៅប្ទ្សកម្ពុជា (២០០៧-២០១៧)286

ជំពូកទី ៦៖ ការបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅ២ ជំងឺបណា្ត្រលមកពីរបៀបរស់នៅ និង លក្ខខណ្ឌផ្រស្រងៗទៀតទាក់ទងនឹងទមា្ល្រប់របៀបរស់នៅ២.១. ជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅតារាងទី ៦.១ បង្ហ្ញពីបញ្ជីន្ជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅទូទៅ និងរោគសញ្ញ្ន្ជំងឺ។ ជំងឺសរស្ឈាម
ខួរក្បាល (Cerebrovascular disease) គឺជាវាក្យស័ព្ទរួមសម្្ប់ជំងឺដ្លបណ្ត្លមកពីភាពមិនប្ក្តីន្សរស្ឈាមខួរក្បាល ដ្លជាទូទៅគ្ស្គ្ល់ថជាជំងឺដច់សរស្ឈាមខួរក្បាល។ ជំងឺថ្លើម (Liver disease) (ជំងឺរលាកថ្លើម) (hepatitis) ទាក់ទងនឹងការរលាកសរើរាង្គថ្លើម ហើយមូលហ្តុដ្លអាចនាំឱ្យរលាកថ្លើមរួមមាន ការឆ្លងវើរុស
ជំងឺរលាកថ្លើម ការប្ើប្ស់គ្ឿងស្វឹង និងភាពធាត់ខា្ល្ំង។ ជំងឺប្ះដូង (heart disease) រួមមាន ការឈឺទ្ូង និងជំងឺសច់ដុំប្ះដូងដ្លបណ្ត្លមកពីការថយចុះលំហូរឈាម ឬការកកើតកំណកឈាមនៅក្នុងសរស្ឈាមប្ះដូង។
ការរាលដលដុំសច់កាច (malignant neoplasm) គឺជាការលូតលាស់ន្កោសិកាមានជំងឺដ្លមិនអាចគ្ប់គ្ង
បាន (កោសិកាមហារើក (cancer cells)) នៅក្នុងខ្លួនមនុស្ស។ កោសិកាមហារើក គឺជាដុំកោសិកាមានជំងឺដ្លពីដំបូងជាកោសិកាធម្មតា ត្ប្ទៅជាកោសិកាមហារើកវិញនៅព្លស្នរបស់វាខូច។ ជំងឺទឹកនោមផ្អ្ម (Diabetes)គឺជាជំងឺមុខងររបស់រាង្គកាយ ដ្លមុខងរជួយទប់ស្ក្ត់ការកើនឡើងកម្ិតជាតិស្ករក្នុងឈាមត្ូវបានកាត់បន្ថយនាំឱ្យឈានទៅមានកម្ិតជាតិស្ករក្នុងឈាមខ្ពស់រាុ្ំរ៉្ និងបង្កជាផលវិបាកផ្ស្ងៗជាច្ើន។តារាងទី ៦.១៖ ប្ភ្ទទូទៅន្ជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅ និងរោគសញ្ញ្ន្ជំងឺប្ភ្ទជំងឺបណ្ត្លមកពីរោគសញ្ញ្របៀបរស់នៅវាគឺជាវាក្យស័ពរ្ទ មួ សម្ប្ ជ់ ងំ ដឺ ល្ បណ្តល្ មកពីភាពមិនប្កត្ នី ស្ រស្ឈាមខួរក្បាល។ ជំងឺដច់សរស្ឈាមខួរក្បាល គឺជាពាក្យដ្លគ្ស្គ្ល់ជាទូទៅ។
ជំងឺដច់សរស្ឈាមខួរក្បាលមានពីរប្ភ្ទធំៗគឺជំងឺដ្លបណ្ត្លមកពីការស្ទះឬការដច់សរស្ឈាមខួរក្បាល។ ប្ភទដំបូងសំដៅទៅលើជំងឺស្ទះសរស្ឈាម
ខួរក្បាល (cerebral infarction) ដ្លការស្ទះសរស្ឈាមរារាំងមិនឱ្យចរន្តឈាម
ជំងឺសរស្ឈាមខួរក្បាល(Cerebrovascular disease)ហូរចូលខួរក្បាលធ្វើឱ្យខួរក្បាលខ្វះអុកសុីស្ន និងសរជាតិចិញ្ចឹម។ ហ្តុការន្ះនាំឱយ្ មានស្លប្ កោ់ សិកាប្សទនៅក្នុងខួរក្បាលដ្លបង្កឱ្យខូចខាតជាច្ើន។ប្ភ្ទចុងក្្យន្ជំងឺសរស្ឈាមខួរក្បាលរួមមាន ការដច់សរស្ឈាមក្នុង
ខួរក្បាល (subarachnoid hemorrhage) និងឈាមក្នុងខួរក្បាល (brainhemorrhage) ដ្លក្នងុ នោះការដច់សរស្ឈាមក្នងុ ខួរក្បាលបណ្តល្ ឱ្យហូរឈាមក្នងុ ខួរក្បាល។ ឈាមដ្លធា្លយ្ ច្ញដក់សមា្ពធ្ ដល់កោសិកាប្សទក្នងុ ខួរក្បាល
និងបណ្ត្លឱ្យខូចខាត។ រោគសញ្ញ្រួមមាន ឈឺក្បាល ខ្វិនអវយវៈ ពិបាកនិយយនិងថយចុះកម្ិតស្ម្រតី។
ជំងឺថ្លើម (ជំងឺរលាកថ្លើម) ទាក់ទងនឹងការរលាកសរើរាង្គថ្លើម។ មូលហ្តុអាច

ជំងឺថ្លើម (ជំងឺរលាកថ្លើម)បណ្ត្លមកពីការឆ្លងវើរុសជំងឺរលាកថ្លើម ការប្ើប្ស់គ្ឿងស្វឹង និងភាពធាត់(Liver disease (hepatitis))ខា្ល្ំង។ រោគសញ្ញ្រួមមាន ការបាត់បង់ចំណង់អាហារ រសប់រសល់ ចង្អ្រ ក្អួត និងខាន់លឿង។

ជំពូកទី ៦៖ ការបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅ87ប្ភ្ទជំងឺបណ្ត្លមកពីរោគសញ្ញ្

របៀបរស់នៅជំងសឺ ះ្ទ សរស្ឈាមប្ះដូងរួមមាន ការឈឺទង
ូ្ (angina) និងជំងសឺ ច់ដបំុ ះ្ ដូង(myocardial infarction)។ ការឈឺទ្ូងគឺជាលក្ខខណ្ឌមួយដ្លសរស្ឈាមអាកទ្រធ្វើឱ្យសរស្ឈាមប្ះដូងរួមតូចចង្អៀត ហើយធ្វើឱ្យស្ទះលំហូរឈាម
ជំងឺស្ទះសរស្ឈាមប្ះដូង(រូបទី ៦.៤) ជាលទ្ធផលបណ្តល្ ឱ្យប្កាច់មង្ត ហើយម្តងទៀតអមដោយការឈឺចាប់(Ischemic heart disease)បណ្តះ្ អាសន្ន។ ជំងសឺ ច់ដបំុ ះ្ ដូងសំដៅលើលក្ខខណ្ឌមួយដ្លកំណកឈាមក្នុង
សរស្ឈាមប្ះដូងបង្កឡើងដោយជំងឺរឹងសរស្ឈាមប្ះដូង ែដលបណ្ត្លឱ្យបិទសរស្ឈាម ជាលទ្ធផលធ្វើឱ្យកោសិកាប្ះដូងស្ល្ប់។ ការពន្យាព្លក្នុងការព្យាបាលអាចមានគ្ះ្ ថ្នក្ ដ់ ល់ជវី តិ ហើយការព្យាបាលជាបនា្ទន្ ់ គឺជាការចាំបាច់។
ការរាលដលន្សច់កាច (មហារើក) គឺជាជំងឺមួយដ្លកោសិកាធម្មតាកា្ល្យជាការរាលដលន្សច់កាច

កោសិកាមានជំងឺ (កោសិកាមហារើក) ហើយលូតលាស់ក្នុងលក្ខណៈដ្លមិនអាច(មហារើក)គ្ប់គ្ងបាន (រូបទី ៦.៥)។ កោសិកាមហារើកអាចកកើតក្នុងសរើរាង្គផ្ស្ងៗគ្ន្(Malignant neoplasmដូចជា ក្នុងសួត ថ្លើម ស្បូន និងសុដន់ ហើយវាអាចលូតលាស់ និងរើករាលដល(cancer))ទៅសរើរាង្គផ្ស្ងទៀត ឬមហារើករាលដល។ រោគសញ្ញ្ខុសគ្ន្អាស្័យលើទីតាំង
ន្សរើរាង្គដ្លមហារើកស្ថិតនៅ។ជំងឺទឹកនោមផ្អ្មគឺជាជំងឺមួយដ្លសកម្មភាពរបស់អាំងស៊ុយលីនមិនគ្ប់គ្ន់ឬខ្សាយក្នងុ ការកាត់បន្ថយជាតិសរ្ក ក្នងុ ឈាម បណ្តល្ ឱ្យកាត់បន្ថយមុខងររាងកាយ
ក្នុងការបន្ថយកម្ិតជាតិស្ករក្នុងឈាម ជាលទ្ធផលនាំឱ្យឈានទៅរកកម្ិតជាតិស្ករក្នងុ ឈាមខ្ពសរា
់ រ
ំ្ុ ។
្៉ វាមានជំងទឺ កឹ នោមផ្អម្ ប្ភទ្ ទី១ និងប្ភទ្ ទី២។ ជំងទឺ កឹ នោមផ្អម
្ប្ភ្ទទី១ ពាក់ព័ន្ធនឹងការបំផ្ល្ញកោសិកាផលិតអាំងស៊ុយលីនដោយសរត្ជំងឺ

ជំងឺទឹកនោមផ្អ្ម

ស្វ័យភាពសុ្ំ និងតម្ូវឱ្យចាក់អាំងស៊ុយលីនដោយខ្លួនឯង។ ជំងឺទឹកនោមផ្អ្ម(Diabetes)ប្ភទ្ ទី២ វិវឌ្ឍដោយសរកតា្តស្ ន្ មួយចំននួ រួមផ្សនំ ងឹ ទមា្លប្ រ់ បៀបរស់នៅមួយចំនន
ួដូចជា ការទទួលទានច្នើ ជ្លុ និងភាពអសកម្មផក្្ន រាងកាយ។ វាអាចកាន់តធ្ ន្ង ធ់ រ្ងទៅៗ ដោយគ្ម្នរោគសញ្ញ្ និងបង្កើនហានិភ័យសម្្ប់ផលវិបាកធំៗចំនួន ៣គឺការវិវឌ្ឍទៅជាជំងឺរលាកសរស្ឈាមក្វភ្ន្ក ជំងឺតម្ងនោម និងជំងឺសរស្ប្សទក៏ដូចជាការវិវឌ្ឍន្ជំងឺសរស្ឈាមរឹងក្នុងសរស្ឈាមធំដ្លអាចឈានទៅជាជំងឺប្ះដូង ឬជំងឺដច់សរស្ឈាមខួរក្បាលបាន។88ជំពូកទី ៦៖ ការបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅសរស្ឈាមធម្មតាកើនកូល្ស្ត្រ៉ុលដោយសរត្ការជក់បារើឬ ភាពធាត់ខា្ល្ំងកើនជញ្ជ្ំងផ្ន្កខាងក្នុងបណ្ត្លឱ្យ
សរស្ឈាមរួមតូចចង្អៀត កាត់បន្ថយលំហូរឈាមកំណកឈាមធ្វើឱ្យស្ទះសរស្ឈាម

រូបទី ៦.៤៖ ការវិវឌ្ឍ និង ការរើកចម្ើនន្ជំងឺសរស្ឈាមឡើងរឹង

កោសិកាធម្មតាកោសិកាមហារើកកកើតកោសិកាធម្មតាត្ូវបានបំផ្ល្ញកោសិកាមហារើកលូតលាស់មហារើកវិវឌ្ឍ

រូបទី ៦.៥៖ ដំណក់កាលន្ការវិវឌ្ឍទៅជាជំងឺមហារើក

ជំពូកទី ៦៖ ការបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅ89ជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅមួយទៀតគឺជំងឺអញ្ច្ញធ្ម្ញ (periodontal disease)។ ជំងឺអញ្ច្ញធ្ម្ញគឺជា
ជំងឺហើមរលាកអញ្ច្ញធ្ម្ញដ្លបណ្ត្លមកពីការឆ្លងម្រោគបាក់ត្រើនៅអញ្ច្ញធ្ម្ញ (រូបទី ៦.៦)។ នៅព្លដ្ល
ចនោ្ល្ះធ្ម្ញ និងអញ្ច្ញធ្ម្ញសមា្អ្តមិនគ្ប់គ្ន់ទ្ វានឹងនាំឱ្យកើតអាចម៍ធ្ម្ញ ដ្លអនុញ្ញ្តឱ្យបាក់ត្រើជាច្ើនបន្ត
រស់នៅបានកាន់ត្យូរ។ រឹមអញ្ច្ញធ្ម្ញអាចឡើងក្ហម ឬហើមដោយសរការហើមរលាកអញ្ច្ញ ទោះបីជាករណី
អវត្តមានការឈឺចាប់មានភាគច្ើនក៏ដោយ។ ត្ប្សិនបើវាកាន់ត្វិវឌ្ឍនោះចនោ្ល្ះធ្ម្ញ និងអញ្ច្ញធ្ម្ញដ្លគ្ហៅថ ប្ឡោះអញ្ច្ញធ្ម្ញ (periodontal pocket) នឹងកាន់ត្ជ្ គល់ធ្ម្ញ (ឆ្អឹងគល់ធ្ម្ញ) ប្កបាក់ ហើយនៅទីបំផុតទាមទារឱ្យត្ូវត្ដកធ្ម្ញច្ញ។ លើសពីន្ះទៅទៀត សរជាតិពុលដ្លជាលទ្ធផលន្ការហើមរលាក
អាចចូលទៅក្នុងចរន្តឈាមទូទៅតាមរយៈសរស្ឈាមរបស់អញ្ច្ញធ្ម្ញ បង្កឱ្យមានជំងឺផ្ស្ងៗ ឬធ្វើឱ្យស្ថ្នភាពមុន
កាន់តធ្ ន្ង ធ់ រ្ង ទៅ។ធ្ម្ញដ្លមានសុខភាពល្អ និងជំងឺអញ្ច្ញធ្ម្ញសុខភាពល្អជំងឺអញ្ច្ញធ្ម្ញអាចម៍ធ្ម្ញកំបោរជើងធ្ម្ញអញ្ច្ញល្អអញ្ច្ញរលាកប្ឡោះអញ្ច្ញធ្ម្ញឆ្អឹងល្អឆ្អឹងខូច

រូបទី ៦.៦៖ ជំងឺអញ្ច្ញធ្ម្ញ

កតា្ត្ហានិភ័យនានាន្ជំងឺអញ្ច្ញធ្ម្ញរួមមាន កតា្ត្បរិស្ថ្នមាត់ធ្ម្ញដូចជា អាចម៍ធ្ម្ញ កំបោរជើងធ្ម្ញ ធ្ម្ញមិន
ត្ង់ជួរ និងការជក់បារើ ហើយនិងទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅដ្លអាចធ្វើឱ្យថយចុះភាពធន់ទ្ំរបស់រាងកាយទៅនឹងជំងឺដូចជា
ទមា្ល្ប់ទទួលទានមិនល្អ ស្ត្ស/អស់កមា្ល្ំង ភាពអសកម្មរាងកាយ និង ការទទួលទានដំណ្កមិនគ្ប់គ្ន់។ ដើម្បីបង្ករ
ជំងឺអញ្ច្ញធ្ម្ញ ចាំបាច់ត្ូវកាត់បន្ថយ ឬចៀសវាងការប្ើប្ស់គ្ឿងស្វឹង និងថ្ន្ំជក់ សម្្កទៀងទាត់ ចៀសវាង
បង្កើតភាពតានតឹង និងរក្សារបបអាហារឱ្យមានតុល្យភាពក៏ដូចជាដុសធ្ម្ញឱ្យបានត្ឹមត្ូវជារៀងរាល់ថ្ង្ដើម្បីរក្សាផ្ទ្
ធ្មញ្ ស្អត្ និងគ្មន្ អាចម៍ធញ្្ម ។ វាក៏មានប្សទិ ភា្ធ ពផងដ្រក្នងុ ការទទួលការសមា្អត្ ធ្មញ្ ដោយទណ្ឌពទ្ យ្ ជាប្ចាដំ មើ ប្ ីថ្រក្សាសុខភាពធ្ម្ញរបស់អ្នក ពីព្ះកំបោរជើងធ្ម្ញនឹងត្ូវយកច្ញបានទាំងស្ុងសូម្បីត្ពីខាងក្នុងអញ្ច្ញធ្ម្ញនិងឫសធ្ម្ញធ្វើឱ្យផ្ទ្ធ្ម្ញមានភាពរលោង ព្មទាំងកមា្ច្ត់បាក់ត្រើដ្លបណ្ត្លឱ្យហើមរលាកអញ្ច្ញធ្ម្ញផងដ្រ។លើសពីន្ះទៅទៀត ការព្យាបាលអញ្ច្ញធ្ម្ញនិងឆ្អឹងដ្លខូចនឹងជួយស្ដ្រអញ្ច្ញធ្ម្ញឱ្យមានស្ថ្នភាពល្អស្ទើរត្ដូចដើមវិញ។ សម្្ប់ព័ត៌មានលម្អិតស្តីពីសុខភាពមាត់ធ្ម្ញ សូមមើលជំពូកទី ៨។អត្ថបទដកស្ង់ ៦.១៖ តើការហើមរលាក (inflammation) គឺជាអ្វី?

ការហើមរលាក (inflammation) គឺជាប្តិកម្មរបស់រាងកាយទៅនឹងការខូចខាតជាលិកាជីវសស្ត្ ឬកោសិកាដ្លបណ្ត្លមកពី ការរងរបួស ជំងឺ ឬការរំញោចអំពីគ្ះថ្ន្ក់ (noxious stimulation) ដើម្បីយកផ្ន្ក

ដ្លខូចខាតច្ញ និងជួយដល់ការបង្កើតឡើងវិញ។ វាគឺជាប្តិកម្មចាំបាច់សម្្ប់រាងកាយមនុស្សដើម្បីស្ត្រសុខភាពឡើងវិញ។ ការរំញោច (stimulation) សំខាន់ៗ (មូលហ្ត)ុ ន្ការហើមរលាករួមមាន ការរំញោចជីវសស្ត្ដោយសរត្ការលុកលុយន្ភាក្្ន ង់ របង្កជង
ំ ឺ (បាក់តរ្ ើ វើរសុ បរាសិតជាដើម សូមមើលជំពកូ ទី ៧) រំញោចរាងកាយ

ដូចជា កាំរស្មីអ៊ុលត្្វើយូឡ្ ពន្លឺកាំរស្មី សីតុណ្ហភាពខ្ពស់ឬទាប និងរំញោចគីមីសស្ត្ដូចជា អាសុីត និងជាតិក្បុង (អាល់កាឡាំង)។ រោគសញ្ញ្ទូទៅរួមមាន ការឡើងក្ហម ហើម គ្ុនក្ត្ ការឈឺចាប់ និងមិនអាច90ជំពូកទី ៦៖ ការបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅ

កម្ើកត្ង់ផ្ន្កដ្លរងផលប៉ះពាល់បាន។ ការហើមរលាកអាចមានលក្ខណៈស្ួចស្្វ (acute) មានន័យថវាស្ក្ ស្ន្ ក្ត ងុ្ន រយៈព្លខ្លី ឬមានលក្ខណៈរាុរំ្ ្៉ (chronic) នៅព្លរោគសញ្ញត្ វូ្ បានអូសបនា្លយ្ រយៈព្លវ្ង។ដំណក់កាលន្ការហើមរលាកស្ចួ ស្វ្ ត្វូ បានគ្បដណ្តបដោ់ យកោសិកាឈាមសមួយប្ភទ្ ហៅថណឺតភូ្ លីខណៈព្លដ្លឡាំហ្វូសុីត និងដំណើរបំផ្ល្ញដោយមា៉្ក្ូផស (macrophages) កំពុងដើរតួក្នុងដំណក់កាលរាុ្ំរ៉្ សូមមើលជំពូកទី ៧។អត្ថបទដកស្ង់ ៦.២៖ អាចម៍ធ្ម្ញ និងកំបោរជើងធ្ម្ញអាចម៍ធញ្្ម ឬសម្អក្ ធ្មញ្ គឺជាសរជាតិសតិ្អ ពណ៌ស ឬពណ៌សស្ទរើ លឿងដ្លស្ថតិ នៅលើផធ្្ទ ញ្្ម ។ វាគឺជាបណ្តនំុ បា្ ក់តរ្ ជាើ ច្នើ ដ្លមានរហូតដល់ ១០០លាន ក្នងុ ១មិលកី្ល ម្ ។ ពពួកបាក់តរ្ មើ យួ ប្ភទ្ បណ្តល្ ឱ្យធ្មញ្
ប្ហោងហៅថ បាក់តរ្ សើ្ត្តូកូកូសមុយតង់ (Streptococcus mutans) ដ្លងយនឹងស្អតិ ជាប់ធញ្្ម បង្កតើជាអាចម៍ធញ្្ម ស្អតិ ។កំបោរជើងធ្ម្ញគឺជាទម្រង់ជាតិកំបោររឹងន្អាចម៍ធ្ម្ញ។ វាគឺជាដុំរឹងដូចថ្ម ហើយត្ងត្កកើតនៅចនោ្ល្ះរវាងធ្ម្ញ និងចង្អូរអញ្ច្ញធ្ម្ញ។ ជារឿយៗវារួមចំណ្កដល់ការវិវឌ្ឍន្ប្ហោងធ្ម្ញ ក្លិនស្អុយមាត់ និងជំងឺអញ្ច្ញធ្ម្ញ។២.២. បញ្ហ្សុខភាពផ្ស្ងៗទៀតទាក់ទងនឹងទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅ
២.២.១. ទំនាក់ទំនងរវាង BMI-ការស្ល្ប់
នៅក្នងុ មូលហ្តទាុ ងំ អស់នកា្ រស្លប្ ់ ទំនាក់ទន
ំ ង BMI-ការស្លប្ ់ ក្នងុ ចំណមបុរសជនជាតិជប៉នុ បង្ហញ្ ពីការបញ្ចស
្ខ្ស្កោងរាងអក្សរ J (a reverse J-shaped curve) នៅព្លគូសលើក្ហ្វ (រូបទី ៦.៧.ក)3 ក្្ហ្វន្ះបង្ហ្ញថ នៅព្លដ្លបុរសដ្លមាន BMI ស្ថិតនៅចនោ្ល្ះពី ២៣ ទៅ <២៥ ហានិភ័យន្ការស្ល្ប់របស់ពួកគ្ត្ូវបានសន្មតថជា ១,០(តម្ល្យោង (the reference value)) ហើយបនា្ទ្ប់មកបង្ហ្ញ តើហានិភ័យន្ការស្ល្ប់កើនឡើងប៉ុនា្ម្នដងសម្្ប់អ្នក
ដ្លមាន BMI ទាបជាង ឬខ្ពស់ជាងតម្ល្យោង។ ឧទាហរណ៍ ហានិភ័យន្ការស្ល្ប់របស់បុរសដ្លមាន BMI ចាប់ពី៣០ ឬខ្ពស់ជាងន្ះគឺ ១,៤២ដង ខ្ពស់ជាងក្ុមមនុស្សមាន BMI ន្ ២៣ និង <២៥។ បុរសជនជាតិជប៉ុនដ្លមាន BMI ចនោ្ល្ះពី ២៣-៣០ ត្ូវបានបង្ហ្ញថមានហានិភ័យន្ការស្ល្ប់ដោយពីមូលហ្តុផ្ស្ងៗក្នុងកម្ិតទាប បើប្ៀបធៀបទៅ
នឹងកម្ិតផ្ស្ងៗទៀតន្ BMI។ នោះគឺជាកម្ិត BMI ដ៏ល្អប្សើរសម្្ប់បុរសជប៉ុន។
ទំនាក់ទំនងរវាង BMI-ការស្ល្ប់ ក្នុងចំណមស្ត្ីជនជាតិជប៉ុន បង្ហ្ញពីខ្ស្កោងរាងអក្សរ U (រូបទី ៦.៧.ខ)3ក្្ហ្វន្ះបានបង្ហ្ញថ កម្ិត BMI ដ៏ល្អប្សើរសម្្ប់ស្ត្ីជប៉ុនគឺចនោ្ល្ះពី ២១-២៧ ដោយគិតគូរពីហានិភ័យន្ការស្ល្ប់ពីគ្ប់មូលហ្តុផ្ស្ងៗ។ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ គួរកត់សមា្គ្ល់ថ BMI ឬសន្ទស្សន៍មា៉្សរាងកាយត្ូវបានគណនាដោយផ្អ្កលើកម្ពស់របស់មនុស្ស និងទម្ងន់ ហើយមិនប្្ប់ថតើមនុស្សនោះមានសច់ដុំ ឬមានខា្ល្ញ់ច្ើននោះទ្។ «ភាពធាត់យឺត (latentobesity)» ឬ BMI ធម្មតា រួមផ្សំជាមួយនឹងភាគរយន្ជាតិខា្ល្ញ់ក្នុងរាងកាយខ្ពស់ ត្ូវបានរកឃើញក្នុងចំណមស្ត្ីវ័យក្ម្ង។ ទោះបីជាមានមាត្ដ្ឋ្ន ឬជញ្ជីងវាស់ជាតិខា្ល្ញ់ក្នុងខ្លួនជាច្ើនដ្លអាចរកទិញបានក៏ដោយ វាមានម៉ូដ្លផ្ស្ងៗគ្ន្ដ្លអាចប្ើវិធីសស្ត្បា៉្ន់ស្ម្ន ឬលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យផ្ស្ងៗគ្ន្ ដ្លធ្វើឱ្យវាមានការលំបាកក្នុងការវាស់វ្ងឱ្យបានត្ឹមត្ូវន្ភាគរយខា្ល្ញ់ក្នុងខ្លួន។ លោកអ្នកអាចប្ើនិនា្ន្ការន្ភាគរយន្ជាតិខា្ល្ញ់ក្នុងខ្លួនជាសូចនាករមួយសម្្ប់
ភាពធាត់ ដោយចងចាំថវាមានចនោ្ល្ះកំហុស (margin of error)។ជំពូកទី ៦៖ ការបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅ91បុរសជនជាតិជប៉ុន

1.9
1.7

កម្ិតគ្្ះថ្ន្ក់ (Hazard ratio)

1.6

BMI with
low risk formortality

1.4
1.3
1.2
1.1

Reference

1.2
1.1
1.0

Reference

BMIរូបទី ៦.៧.ករូបទី ៦.៧.ខ0-<4027-<
3BMI307-<2525-<
22330-<
4027-<
330

725-<
25-<2321-<223119-<221-<20.8

0.714-<19

1.3

0.9

0.8

BMI withlow risk formortality

1.4

10.9

1.5

19-<21.0

1.614-<19កម្ិតគ្្ះថ្ន្ក់ (Hazard ratio)

1.8

1.5

ស្ត្ីជនជាតិជប៉ុន

1.7

This figure is created using the data published in Sasazuki S. et al. Body Mass Index and Mortality From All Causes and Major
Causes in Japanese: Results of a Pooled Analysis of Large-Scale Cohort Studies. Journal of Epidemiology. 21(6) 417-430. 2011.
http://doi.org/10.2188/jea.JE20100180
រូបទី ៦.៧៖ ទំនាក់ទំនងរវាង BMI និងអត្្ស្ល្ប់ (ពីគ្ប់មូលហ្តុ)3

២.២.២. ភាពធាត់ខា្ល្ំង និងកង្វះទម្ងន់ភាពធាត់ខា្ល្ំងគឺជាលក្ខខណ្ឌមួយដ្លរាងកាយរបស់បុគ្គលមានការកើនជាតិខា្ល្ញ់ច្ើនព្ក។ ពីព្ះវាបង្កើតជាកតា្ត្ហានិភ័យចំពោះជំងឺផ្លូវដង្ហើម ជំងឺសរស្ឈាមខួរក្បាល ថ្លើម និងជំងឺប្ះដូងក៏ដូចជាជំងឺទឹកនោមផ្អ្មការបង្ក្រ និងគ្ប់គ្ងភាពធាត់ខា្ល្ំង ដើរតួនាទីយ៉្ងសំខាន់ក្នុងការកសងសុខភាព។ សន្ទស្សន៍មា៉្សរាងកាយ (BMI) ត្ូវបានប្ើដើម្បីកំណត់កម្ិតភាពធាត់ខា្ល្ំង។ក្នងុ ព្លដំណលគ្ននោ្ ះដ្រ កង្វះទម្ងនគ់ ជាឺ លក្ខខណ្ឌមយួ ដ្លរាងកាយរបស់មនុសស្ មា្នក្ មា់ នជាតិខាញ្្ល ក់ ងុ្ន ខ្លនួ ទាប។ស្ត្ីវ័យក្ម្ងជាច្ើនអាចមានរបបអាហារអតុល្យភាព ឬធ្វើការបន្តកាត់បន្ថយរបបអាហារហួសប្មាណ ទោះបីជាពួកគ្មិនចាំបាច់ត្ូវការការសម្កទម្ងន់ក៏ដោយ ហើយទង្វើន្ះបង្កើនហានិភ័យដល់សុខភាពដ្លទាក់ទងនឹងរបបអាហារ។អតុលយ្ ភាពរបបអាហារដោយសរទមា្លប្ ន់ កា្ រទទួលទានខុស អាចបណ្តល្ ឱ្យកើតជំងកឺ ង្វះឈាមក្ហមដោយសរកង្វះ
ជាតិដ្ក (iron deficiency anemia) ឬជំងឺពុកឆ្អឹង (osteoporosis) ដ្លធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សុខភាពរបស់បុគ្គល។
នៅព្លវាកាន់ត្ធ្ងន់ធ្ងរវាអាចបណ្ត្លឱ្យមានជំងឺមិនឃា្ល្នអាហារ (anorexia) ឬជំងឺស្កឃា្ល្ន (bulimia)។ ទាំងជំងឺមិនឃា្ល្នអាហារ ឬជំងសឺក្ ឃា្លន្ គឺជាទម្ងន់ ជ្ ំងឺទទួលទានមិនប្ក្តី (eating disorders)។ ជំងមឺ និ ឃា្លន្ អាហារត្វូ បានគ្បាន្៉ ស់ ន្្ម ថមានផលប៉ះពាល់ចនើ្ លើមនុសស្ ក្នងុ វ័យជំទង់ និងដើមវ័យជំទង់ នៅព្លដ្លពួកគ្ចៀសសវាងទទួលទានដោយខា្លច្ ធាត់បណ្តល្ ឱ្យពួកគ្សម្គ ខា្លងំ្ ។ ជំងសឺក្ ឃា្លន្ ទាក់ទងនឹងការទទួលទានច្នើ ម្តងហើយម្តងទៀតពីរបីដងក្នងុ មួយសបា្តហ្ ក៍ ងុ្ន អំឡងុ ព្លមួយខ្ រួមផ្សនំ ងឹ អាកប្បកិរយិ សំណង (compensatory behaviors) មិនត្មឹ ត្វូដើមប្ ចី ៀសវាងការឡើងទម្ងន់ (ឧទាហរណ៍ ក្អួតប្ើថ្ន្ំបញ្ចុះលាមក)។ ប្សិនបើជំងឺទទួលទានប្បន្ះកា្ល្យទៅជារាុ្ំរ៉្វាអាចបណ្ត្លឱ្យមានការរំខានជាច្ើនដល់សុខភាពដូចជា ការរាំងរដូវ (amenorrhea) ជំងឺសមា្ព្ធឈាមទាបនិងបញ្ហ្ចង្វ្ក់ប្ដូង។អត្ថបទដកស្ង់ ៦.៣៖ ព័ត៌មានសុខភាពដ្លទទួលបានផ្អ្កលើកម្ពស់រាងកាយ និងទម្ងន់BMI ត្ូវបានគណនាផ្អ្កលើកម្ពស់ និងទម្ងន់របស់បុគ្គល។ យោងតាមស្តង់ដររបស់អង្គការសុខភាព
ពិភពលោក (WHO) BMI ធម្មតាគឺ ២២,០ សម្្ប់ទាំងបុរស និងស្ត្ី។ ចំណ្កអ្នកដ្លមាន BMI ក្្ម ១៨,៥ គឺស្ថិតនៅក្នុងក្ុមកង្វះទម្ងន់ និង BMI ចាប់ត្ឹមពី ៣០ឡើងទៅគឺធាត់ខា្ល្ំង (តារាងទី ៦.២)។92

ជំពូកទី ៦៖ ការបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅ

សន្ទស្សន៍មា៉្សរាងកាយ BMI គឺជាសូចនាករសម្្ប់មនុស្សព្ញវ័យ។ ចំណ្កសន្ទស្សន៍ខូប (Kaup) និងសន្ទស្សន៍ រ៉ូរើ (Rohrer) ប្ើសម្្ប់ទារក និងកុមារគ្ប់អាយុចូលរៀន (សូមមើលជំពូកទី ៩ ដើម្បីស្វ្ងយល់ពីការគណនា)។BMI = ទម្ងន់ (គីឡូក្ម) / កម្ពស់ ( ម៉្ត្) 2
តារាងទី ៦.២៖ សន្ទស្សន៍មា៉្សរាងកាយ BMI និងស្ថ្នភាពអាហារូបត្ថម្ភBMIស្ថ្នភាពអាហារូបត្ថម្ភ

ក្្ម 18.5

កង្វះទម្ងន់18.5 - 24.9

ទម្ងន់ធម្មតា25.0 - 29.9

ដើមដំណក់កាលធាត់ខា្ល្ំង30.0 - 34.9

ធាត់ខា្ល្ំងកម្ិត I

35.0 - 39.9

ធាត់ខា្ល្ំងកម្ិត II40 ឡើងទៅធាត់ខា្ល្ំងកម្ិត IIIប្ភព៖ WHO region office for Europe, Body mass index-BMI.4
https://www.euro.who.int/en/health-topics/disease-prevention/nutrition/a-healthy-lifestyle/body-mass-index-bmi

២.២.៣. ជំងឺកង្វះឈាមក្ហមជំងឺកង្វះឈាមក្ហម (Anemia) គឺជាលក្ខខណ្ឌមួយដ្លបរិមាណជាលិកាឈាមក្ហម (hemoglobin) និងចំនួន
កោសិកាឈាមក្ហម (red cells) ក្នុងឈាមធា្ល្ក់ចុះទាបជាងកម្ិតស្តង់ដ។ នៅព្លបុគ្គលមានជំងឺកង្វះឈាមក្ហម
ពួកគ្អាចមានរោគសញ្ញ្មួយចំនួនដូចជា មុខស្ល្កស្ល្ំង (facial pallor) អស់កមា្ល្ំង រសប់រសល់ជាប្ចាំ ឈឺក្បាលញ័រទ្ងូ ដកដង្ហមើ ខ្លៗី មិនឃា្លន្ អាហារ និងក្នងុ ករណីចពោំ ះកុមារវិញ វាអាចធ្វឱើ យ្ ប៉ះពាល់ដល់ការអភិវឌ្ឍបញ្ញរ្ បស់ពកួ គ្និងបណ្ត្លឱ្យមានបញ្ហ្ខាងការរៀនសូត្ ឬការបញ្ជ្ចលនាដោយសរត្ការផ្ត្តអារម្មណ៍ខ្សាយ។ ន្ះក៏ព្ះត្
តួនាទីចម្បងមួយរបស់កោសិកាឈាមក្ហមដ្លជាធាតុផស្ រំ បស់ឈាមគឺដកឹ ជញ្ជនូ អុកសុសី ន្ និងសរជាតិចញិ មឹ្ច ទៅកាន់ពាសព្ញរាងកាយ ហើយការចុះខ្សាយណមួយន្មុខងរន្ះប៉ះពាល់ដល់ខួរក្បាលខា្ល្ំងជាងគ្ក្នុងចំណមសរើរាង្គទាំងអស់។ គន្លះឹ ក្នងុ ការច្កចាយអុកសុសី ន្ គឺជាលិកាឈាមក្ហមដ្លជាធាតុផស្ នំ កោ្ សិកាឈាមក្ហម។ ជាលិកា
ឈាមក្ហមសម្បូរទៅដោយជាតិដ្ក ហើយវាដឹកនាំអុកសុីស្ននៅព្លដ្លជាតិដ្កភា្ជ្ប់ទៅនឹងអុកសុីស្ននោះ។ជាពិស្សវ័យជំទង់ គឺជាដំណក់កាលមួយនៅព្លដ្លការប្ើប្ ស់ជាតិដ្ករបស់បុគ្គលកើនឡើង នៅព្លបុគល្គ នោះឆ្លងកាត់ការលូតលាស់ ឬមករដូវដ្លជារឿយៗបណ្តល្ ឱ្យមានជំងកឺ ង្វះឈាមក្ហមដោយសរកង្វះជាតិដក្(iron deficiency anemia) ដ្លជាធាតុផ្សំមួយន្ជាលិកាឈាមក្ហម។ កង្វះអាហាររូបត្ថម្ភក៏បណ្ត្លឱ្យមានជំងឺកង្វះឈាមក្ហមដ្រ។ ចំណីអាហារមានជាតិដ្កមានពីរទម្ង់គឺ ជាតិដ្កក្នុងសច់ (heme iron) ដ្លមានច្ើននៅក្នុងផលិតផលសត្វដូចជា សច់និងត្ី និងជាតិដ្កក្នុងរុក្ខជាតិ (non-heme iron) ដ្លមាននៅក្នុងបន្ល្ និងធញ្ញជាតិ (រូបទី ៦.៨)។ ជាតិដ្កក្នុងសច់ត្ូវបានគ្ដឹងថត្ូវស្ូបយកចូលបានល្អជាងជាតិដ្កក្នុងរុក្ខជាតិ។ ដើម្បី
បង្ក្រជំងឺកង្វះឈាមក្ហមដោយសរកង្វះជាតិដ្ក (iron deficiency anemia) គ្បានណ្នាំឱ្យទទួលទានផលិតផលសត្វដល្ សម្បរូ ទៅដោយជាតិដក្ ក្នងុ សច់។ បន្ល្ បន្លអ្ ន្លក់ និងផលិតផលរុកជា្ខ តិទទៅូ ផ្សង្ ទៀត ដ្លសម្បរូ ទៅដោយជាតិដ្កក្នុងបន្ល្ក៏អាចទទួលបានការស្ូបយកជាតិដ្កបានល្អប្សើរនៅព្លផ្សជាំ មួយបន្ល្ និងផ្លឈ្ដើ ល្ សម្បរូ
វើតាមីនស្។ ដូចះ្្ន បុគល្គ មា្នក្ ៗ់ ត្វូ ការទទួលទានទាំងជាតិដក្ ក្នងុ សច់និងជាតិដ្កក្នុងបន្ល្ប្កបដោយតុល្យភាពល្អ។

ជំពូកទី ៦៖ ការបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅ93ជាតិដក្ ក្នងុ រុកជា្ខ តិ(non-heme iron)ជាតិដក្ ក្នងុ សច់(heme iron)សច់ថ្លើមត្ី

បន្ល្ពណ៌ប្តង និងលឿងស៊ុតមាន់ប្ភ្ទសណ្ត្កសរា៉្យសមុទ្សិប្បីសត្វ

រូបទី ៦.៨៖ ប្ភពចំណីអាហារចម្បងដ្លមានជាតិដ្ក

អត្ថបទដកស្ង់ ៦.៤៖ ប្ជាជនកម្ពុជា និងជំងឺកង្វះឈាមក្ហមជំងកឺ ង្វះឈាមក្ហម (Anemia) ស្ថតិ នៅក្នងុ ចំណមបញ្ហសខុ ភាពធ្ងនធ់ រ្ង នៅក្នងុ ប្ទស្ កម្ពជាុ ។ អត្ប្ វា្ ឡ្៉ ង់ន្ជងំ កឺ ង្វះឈាមក្ហមនៅក្នងុ ប្ទស្ មានប្មាណ ៥៦% ក្នងុ ចំណមកុមារអាយុកម្ ៥ឆ្នំ្ និងប្មាណ ៤៥%ក្នងុ ចំណមស្តអាី្ យុ ១៥-៤៩ឆ្ន។
ំ្ 5 មូលហ្តដុ ល្ អាចបណ្តល្ ឱ្យកើតជំងកឺ ង្វះឈាមក្ហមចំពោះប្ជាជនកម្ពជា
ុមានកង្វះជាតិដ្កធម្មតា ក្្ពីន្ះរួមមាន កង្វះស័ង្កសី ឬកង្វះអាសុីតហ្វូលិក ការឆ្លងបរាសិត ឬជំងឺគ្ុនចាញ់ និងការមានផ្ទ្ពោះ។ ជំងឺកង្វះឈាមក្ហមដ្លបណ្ត្លមកពីកតា្ត្ទាំងន្ះមិនអាចធ្វើឱ្យប្សើរឡើងដោយការ
ទទួលទានអាហារជាតិដ្ក ឬអាហារបំប៉នជាតិដ្កត្មួយមុខប៉ុណ្ណ្ះទ្ (តារាងទី ៦.៣)។ 6 ខណៈត្ីលោហៈ
សំណង (Lucky Iron Fish) 7 និងទឹកត្ដី ល្ មានធាតុផ្សំពីជាតិដ្ក 8 ត្ូវបានប្ើប្ស់សម្្ប់ក្លម្អជំងឺកង្វះ
ឈាមក្ហមដោយសរកង្វះជាតិដ្ក (iron deficiency anemia) បាន។ ប៉ុន្ត្គ្បានរាយការណ៍ថ
ត្លោីហៈសំណងគ្មន្ ប្សទិ ភា្ធ ពចំពោះករណីជងំ កឺ ង្វះឈាមក្ហមទ្ដោយសរវាមិនពាក់ពន័ ន្ធ ងឹ មូលហ្តុរបបអាហារតួយង្៉ ដូចជា ជំងកឺ ង្វះឈាមក្ហមដ្លបណ្តល្ មកពីកង្វះជាលិកាឈាមក្ហមពីកណំតើ (genetichemoglobin disorder)។ 9 ដូចះ្្ន បុគល្គ មា្នក្ ៗ់ ចាំបាច់តវូ្ រក្សារបបអាហារឱ្យមានតុលយ្ ភាពល្អ។ វិធសី ស្ផ្ត ស្ ង្ ទៀតដ្លអាចធ្វទៅើ បានដើមប្ កាី ត់បន្ថយ ឬបង្ករ្ ជំងកឺ ង្វះឈាមក្ហមរួមមាន ការគ្បគ់ ង្ បរាសិតដោយប្បើ ស្ ់ថ្នបំ្ ញ្ចះុ សត្វលតិ្អ វិធបី ង្ករ្ និងព្យាបាលជំងគឺ នុ្ ចាញ់សមស្ប និងផ្នការគ្សួ រដ្លសកសមនឹងបុគល្គ មា្នក្ ៗ់ ។តារាងទី ៦.៣៖ មូលហ្តុន្ជំងឺកង្វះឈាមក្ហមដ្លមិនទាក់ទងនឹងជាតិដ្កនៅកម្ពុជាកង្វះស័ង្កសីកង្វះអាសុីតហ្វូលិកការឆ្លងបរាសិត

ជំងឺគ្ុនចាញ់94កង្វះស័ង្កសីធ្វើឱ្យភា្ន្សកោសិកាឈាមក្ហមងយរងការបំផ្ល្ញ ដ្លបណ្ត្លឱ្យចំនួនកោសិកាឈាមក្ហមថយចុះ។
អាសុីតហ្វូលិកគឺចាំបាច់សម្្ប់ការបង្កើតកោសិកាឈាម ហើយកង្វះអាសុីត
ហ្វូលិកន្ះ រារាំងដល់ការផលិតកោសិកាឈាមក្ហមធម្មតា។ប្សិនបើព្ូនទំពក់ត្ូវបានភា្ជ្ប់ទៅនឹងភា្ន្សពោះវៀនក្នុងរយៈព្លយូរវាបណ្តល្ ឱ្យបាត់បង់ឈាមរាុរំ្ ្៉ ដ្លជាលទ្ធផលនាំឱយ្ មានជំងកឺ ង្វះឈាមក្ហម។
បរាសិតជំងឺគ្ុនចាញ់រាលដលនៅក្នុងខ្លួន ឆ្លង និងបំផ្ល្ញកោសិកាឈាម
ក្ហម។ (មើលជំពូកទី ៧ ដើម្បីសិក្សាបន្ថ្មអំពីជំងឺគ្ុនចាញ់)។ជំពូកទី ៦៖ ការបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅ

ស្ត្ីមានផ្ទ្ពោះត្ូវការជាតិដ្ក និងសរជាតិចិញ្ចឹមផ្ស្ងទៀតក្នុងបរិមាណច្ើន
ជាងធម្មតា។ ចនោ្ល្ះព្លខ្លីរវាងគភ៌ទៅគភ៌មួយទៀត ដក់បន្ទុកលំបាកបន្ថ្ម
ស្្តីមានផ្ទ្ពោះ

យ៉្ងខា្ល្ំងចំពោះមា្ត្យ ដោយបង្កើនហានិភ័យន្ជំងឺកង្វះឈាមក្ហម។ ការមាន
ផ្ទ្ពោះ និងការសម្្លកូនរបស់ស្ត្ីវ័យជំទង់ ដ្លខ្លួនឯងក៏កំពុងស្ថិតក្នុង
ដំណក់កាលលូតលាស់ដ្រនោះ ក៏អាចងយនឹងវិវឌ្ឍទៅកាន់ជំងឺកង្វះឈាមក្ហមដ្រ។៣ ការបងា្ក្ររជំងឺបណា្ត្រលមកពីរបៀបរស់នៅ និងរបបអាហរ/អាហរូបត្ថម្ភ 10-12
៣.១. ការអនុវត្តទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅចាំបាច់ជីវិតប្ចាំថ្ង្ធម្មតារបស់មនុស្សមា្ន្ក់ត្ងត្សំដៅលើការទទួលទានអាហារបីដងក្នុងមួយថ្ង្។វាចាំបាច់ដ្ល

បុគ្គលមា្ន្ក់ៗអនុវត្តទមា្ល្ប់ទទួលទានរបបអាហារទៀងទាត់ និងមានតុល្យភាពដោយចាំទុកក្នុងចិត្តថ ការបង្ក្រជំងឺ
ជាផ្ន្កមួយន្ជីវិតប្ចាំថ្ង្។ ការយកចិត្តទុកដក់ចំពោះអាហាប្ចាំថ្ង្របស់អ្នក ជួយរក្សាទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅប្កបដោយ
សុខភាព។
រាងកាយរបស់មនុសស្ បានបំពាក់ជាមួយនូវប្ពន័ ម្ធ យួ ដ្លធ្វកាើ ររក្សាថ្រលំនងឹ ក្នងុ ខ្លន
ួ (homeostasis)។ ឧទាហរណ៍
ប្សិនបើបុគ្គលទទួលទានអាហារសម្ន់ដ្លមានជាតិស្ករ និងខា្ល្ញ់ច្ើនន្ាះ កម្ិតជាតិស្ករ និងខា្ល្ញ់ទ្ីគ្លីស្រើត ឬកូល្ស្ត្រ៉ុលនៅក្នុងឈាមក៏កើនឡើងដ្រ។ ការកើនឡើងប្បន្ះគឺជាការឆ្លើយតបធម្មតារបស់រាងកាយ ហើយកំណើន
ទាំងន្ះត្ឡប់ទៅកម្ិតដូចមុនព្លទទួលទានអាហារសម្ន់វិញ។ ប្សិនបើទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅមិនល្អ ឬការរំខានដល់ចង្វ្ក់ន្ជីវិតប្ចាំថ្ង្ ធ្វើឱ្យប្ព័ន្ធរក្សាថ្រលំនឹងក្នុងខ្លួនខូចនោះ វាអាចបង្កឱ្យមានស្ថ្នភាពមួយដ្លកម្ិត
ជាតិស្ករក្នុងឈាម ឬកម្ិតខា្ល្ញ់ទ្ីគ្លីស្រើតកើនឡើងដោយសរការទទួលទានអាហារត្ូវចំណយព្លយូរដើម្បីត្ឡប់
ទៅរកភាពធម្មតាវិញ ឬកម្ិតទាំងន្ះនៅត្ខ្ពស់ ទោះបីជាមិនបានទទួលទានអាហារអ្វីក៏ដោយ។
របបអាហារមានតុលយ្ ភាព (balanced diet) គឺជារបបអាហារដ្លអនុញត្្ញ ឱ្យបុគល្គ ទទួលបាននូវបរិមាណសរជាតិ
ចិញ្ចឹមចាំបាច់ត្ឹមត្ូវដើម្បីរក្សាសុខភាពរបស់ពួកគ្។ ដើម្បីរក្សាប្ព័ន្ធថ្រលំនឹងក្នុងខ្លួន វាចាំបាច់ណស់ដ្លបុគ្គល
មា្ន្ក់ៗត្ូវអនុវត្តទមា្ល្ប់ទទួលទានរបបអាហារដ្លមានតុល្យភាព។ ទោះជាយ៉្ងណក៏ដោយ វាទាមទារព្លវ្លា
ខ្លះដើម្បីយើងមើលឃើញថ តើរបបអាហាររបស់យើងត្ឹមត្ូវ ឬមិនត្ឹមត្ូវតាមរយៈការល្ចឡើងរូបរាងដ្ល
មានសភាពខុសធម្មតា។ និយយម្យា៉្ងទៀត មនុស្សយើងមិនភា្ញ្ក់រលឹកភា្ល្មៗទ្ ព្លដ្លរបបអាហាររបស់ពួកគ្
មិនត្ឹមត្ូវនោះ។ ដូចន្ះហើយបានជាទមា្ល្ប់ន្របបអាហារ ជាកតា្ត្មួយជំរុញឱ្យមានជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀប
រស់នៅ។ ការបន្តមានរបបអាហារមិនសមស្បបណ្ត្លឱ្យរាងកាយមនុស្សទទួលសរជាតិចិញ្ចឹមមិនគ្ប់គ្ន់សម្្ប់
រយៈព្លវ្ង។ ឧទាហរណ៍ ករណីជាច្ើនន្ជំងឺទឹកនោមផ្អ្មប្ភ្ទទី២ ជំងឺខា្ល្ញ់ក្នុងឈាម (dyslipidemia) និងជំងឺលើសសមា្ព្ធឈាម (hypertension) ដ្លបណ្ត្លមកពីទមា្ល្ប់របបអាហារមិនសមស្ប។ ការវិវឌ្ឍន្ជំងឺទាំងន្ះ
បង្កើតបានជាកតា្ត្ហានិភ័យន្ជំងឺស្ទះសរស្ឈាមប្ះដូង និងជំងឺសរស្ឈាមខួរក្បាល។ដើម្បីជួយឱ្យបុគ្គលទទួលបានបរិមាណន្សរជាតិចិញ្ចឹមចាំបាច់ត្ឹមត្ូវវាមានប្សិទ្ធភាពដោយប្ពើ ីរា៉្មីត

អាហារកម្ពុជា (Cambodian Food Pyramid) (សូមមើលជំពូកទី ៥) ជាគោលការណ្នាំសម្្ប់ទទួលទាន
អាហារសមស្ប។ ពីរា៉្មីតចាត់ថ្ន្ក់អាហារជាប្ភ្ទក្ុមផ្ស្ងៗគ្ន្យោងទៅតាមលក្ខណៈរបស់វា។ នៅព្លប្ើពីរា៉្មីត
អាហារកម្ពុជាដើម្បីតាមដនការទទួលទានអាហារបំប៉នរបស់បុគ្គល វាគួរត្ធ្វើសម្្ប់រយៈព្លមួយសបា្ត្ហ៍ ឬរយៈព្លប្ហាក់ប្ហ្ល ជាជាងវិនិច្ឆ័យថ តើការទទួលទានអាហារសមស្ប ឬមិនសមស្ប ដោយគ្្ន់ត្ផ្អ្កលើ
មូលដ្ឋ្នន្អាហារមួយព្លៗ ឬអាហារមួយថ្ង្ៗ។ជំពូកទី ៦៖ ការបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅ95លើសពីន្ះទៅទៀត វាចាំបាច់ណស់ក្នុងការធានាឱ្យកុមារមានទមា្ល្ប់របបអាហារល្អនៅព្លទារកភាព និងវ័យ
កុមាររបស់ពួកគ្ ហើយកុមារត្ូវរៀនអំពពី ីរា៉្មីតអាហារកម្ពុជា និងសរគន្លឹះទាំងប្្ំពីរ ក្នុងអំឡុងវ័យសិក្សារបស់
ពួកគ្ (សូមមើលជំពូកទី ៥)។ ដោយសរត្ទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅរបស់កុមារគ្ប់អាយុចូលរៀនភាគច្ើនពឹងផ្អ្កលើ
ការអប់រំរបស់ឪពុកមា្ត្យ វាចាំបាច់ណស់ក្នុងការផ្ត្តការណ្នាំលើឪពុកមា្ត្យ និងអាណព្យាបាល។ ការអប់រំ
នៅសលារៀន វាទាមទារឱ្យសិស្ស/សិស្សកុមារតូចៗ យល់ដឹងអំពីលក្ខណៈន្អាហារដ្លទទួលទានញឹកញាប់នៅតាម
តំបន់នីមួយៗន្ប្ទ្សកម្ពុជា ហើយឱ្យពួកគ្ទទួលបានចំណ្ះដឹងស្តីពីអាហារូបត្ថម្ភដូចជា អ្វីដ្លត្ូវទទួលទាន
និងបរិមាណដ្លត្ូវទទួលទានដើម្បីរក្សាស្ថ្នភាពអាហារូបត្ថម្ភសមស្ប។ ឆ្លើយតបនឹងគោលបំណងន្ះវាមាន
ប្សិទ្ធភាពដោយផ្តល់ដល់ពួកគ្នូវឱកាសក្នុងការសកល្បងម្ហូប និងអាហារជាក់ស្ត្ងតាមរយៈការផ្តល់បទពិសោធន៍
ដូចជា ការសង្ក្តអាហារដ្លមានដក់លក់នៅតាមទីផ្សារឬហាង ការទទួលទាននៅភោជនីយដ្ឋ្ន ការដំដំណំ
នៅតាមសលារៀនឬផ្ទះ និងការចម្អិនបន្ល្ដ្លពួកគ្ដំដុះដោយខ្លួនគ្ផ្ទ្ល់ ឬប្ើប្ស់សមា្ភ្រៈសិក្សាសោតទស្សន៍(audiovisual learning materials)។៣.២. សរៈសំខាន់ន្ការស្ូបយកប្ូត្អីុនល្អសម្្ប់សុខភាព
ប្ូត្អីុនមាននៅស្ទើរត្គ្ប់អាហារទាំងអស់មិនថមានមូលដ្ឋ្នជារុក្ខជាតិ ឬសត្វនោះទ្។ ប្ូត្អីុនត្ូវបាន
បំប្កដោយអង់សុីមរំលាយអាហារជាច្ើននៅក្នុងបំពង់រំលាយអាហារទៅជាអាមីណូអាសុីត សម្្ប់ស្ូបយកចូល។
នៅព្លស្ូបចូលហើយ អាមីណូអាសុីតត្ូវបានបំប្ល្ងទៅជាសរជាតិផ្ស្ងៗគ្ន្ដោយផ្អ្កលើព័ត៌មានរបស់ស្ន
និងស្ថ្នភាពជីវសស្ត្ ហើយយកទៅប្ើជាប្ភពថមពល ឬសមា្ភ្រៈសងសង់សម្្ប់រចនាសម្ព័ន្ធជីវសស្ត្។
លើសពីន្ះទៅទៀត អាមីណូអាសុីតដើរតួយ៉្ងសំខាន់ក្នុងការសំយោគប្ូត្អីុនដ្លផលិតអង់សុីម អរម៉ូន សរជាតិ
គីមីដ្លបញ្ជូនរំញោចសរស្ប្សទ កោសិកាភាពសុ្ំ និងកងការពារធ្មួលវិញ្ញ្ណផ្ស្ងៗ ឬក្ុមដឹកជញ្ជូន។
ដោយហ្តុន្ះហើយ ប្ូត្អីុនគ្ប់គ្ងមុខងររាងកាយ និងរក្សាមុខងរប្ព័ន្ធភាពសុ្ំ រួមចំណ្កការពារភាពធន់
របស់រាងកាយ (សូមមើលជំពូកទី ៥) ។ខណៈព្លដ្លមានអាមីណូអាសុីតចំនួន ២០ ដ្លជាធាតុផ្សំន្រាងកាយ មានអាមីណូអាសុីតត្ ៩ ប៉ុណ្ណ្ះដ្ល
មិនអាចសំយោគនៅក្នុងខ្លួនបាន។ អាសុីតអាមីណូទាំង ៩ ន្ះហៅថ អាមីណូអាសុីតចាំបាច់ ហើយមនុស្សត្ូវការ
ទទួលយកវាក្្មទម្ង់ជារបបអាហារប្ូត្អីុន។ ប្សិនបើរបបអាហាររបស់បុគ្គលមានអាហារត្មួយមុខជាប្ចាំនោះវាពិបាកសម្្ប់ពួកគ្ក្នុងការទទួលបាននូវគ្ប់អាមីណូអាសុីតចាំបាច់ទាំងអស់ណស់។ ដូច្ន្ះបុគ្គលមា្ន្ក់ៗ
ចាំបាច់ត្ូវទទួលទានបរិមាណតុល្យភាពរបស់សច់ គ្ឿងសមុទ្ ស៊ុត និងបន្ល្អន្លក់បន្ថ្មលើធញ្ញជាតិសម្្ប់
ជាអាហារចម្បង។៤ ការអនុវត្តល្អប្រសើរក្នុងចងា្វ្រក់ជីវិតប្រចាំថ្ង្រ
៤.១. ការថ្រក្សាប្ព័ន្ធថ្រលំនឹងជីវសស្្ត (biological homeostasis)ប្ព័ន្ធថ្រលំនឹងក្នុងខ្លួនគឺជាមុខងររាងកាយ ឬដំណើរការន្ជីវប្តិកម្មត្ឡប់ ដ្លសរពាង្គកាយរស់រក្សា
ស្ថិរភាពបរិស្ថ្នខាងក្នុង និងទ្ទ្ង់សកម្មភាពជីវិត ដោយឆ្លើយតបទៅនឹងការផ្ល្ស់ប្តូរបរិស្ថ្ន (សូមមើលជំពូកទី ២)។សរពាង្គកាយរស់មានយន្តការរក្សាថ្រលំនឹងក្នុងខ្លួនដូចជា គ្ប់គ្ងកម្ិតសីតុណ្ហភាពរាងកាយ កម្ិតវត្ថុរាវក្នុង
រាងកាយនិងកម្ិត pH កំហាប់គ្លុយកូសក្នុងឈាម និងសមា្ព្ធឈាម។ ឧទាហរណ៍ សីតុណ្ហភាពរាងកាយរបស់
មនុស្សដ្លមានសុខភាពល្អត្ូវរក្សានៅចនោ្ល្ះពី ៣៦-៣៧អង្សាស្ ដោយមិនគិតពីសីតុណ្ហភាពខាងក្្។ ដូចគ្ន្ន្ះដ្រ កំហាប់ជាតិគ្លុយកូសក្នុងឈាមត្ូវរក្សាក្នុងកម្ិតធម្មតា ទោះបីជាក្្យព្លទទួលទានអាហាររួច ឬមិនបានទទួលទានអាហារសោះក៏ដោយ។ តាមរយៈយន្តការទាំងន្ះធ្វើការរួមគ្ន្ដើម្បីរក្សាស្ថ្នភាពប្សើរបំផុតសម្្ប់
បុគ្គលមា្ន្ក់ សរពាង្គកាយរស់អាចទ្ទ្ង់សកម្មភាពជីវិតបាន។96ជំពូកទី ៦៖ ការបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅរូបទី ៦.៩ បង្ហ្ញពីធាតុផ្សំចម្បងៗន្រាងកាយមនុស្ស។ ក្នុងធាតុផ្សំន្រាងកាយមនុស្សន្ះមានប្មាណជា ២ភាគ៣ ជាទឹក ក្នុងចំណមនោះ ២ភាគ៣ ជាវត្ថុរាវក្នុងកោសិកា ចំណ្ក ១ភាគ៣ ទៀតគឺជាសរជាតិរាវក្្កោសិកា។ សរជាតិរាវក្នុងកោសិកា និងសរជាតិរាវក្្កោសិកាជាធម្មតាមានដង់សុីត្ដូចគ្ន្ ពីព្ះប្ព័ន្ធថ្រលំនឹងក្នុងខ្លួនបំព្ញមុខងរដើម្បីសម្ួលការជញ្ជូនទឹកច្ញនិងចូល។ លើសពីន្ះទៅទៀត សរជាតិរាវក្នុងកោសិកានិងសរជាតិរាវក្្កោសិកាមានផ្ទុកនូវសរជាតិជាច្ើនដ្លសរពាង្គកាយរស់ត្ូវការដើម្បីទ្ទ្ង់ជីវិត ហើយពួកគ្ផ្ល្ស់ប្តូរសរជាតិតាមរយៈភា្ន្សកោសិកាដើម្បីធានាដំណើរការត្ឹមត្ូវរបស់កោសិកា។ ឧទាហរណ៍សរជាតិសំខាន់ៗដ្លមាននៅក្នុងសរជាតិរាវក្នុងកោសិកា និងសរជាតិរាវក្្កោសិកាគឺអ្ឡិចត្ូលីតដ្លរួមមាន
អីុយ៉ុងសូដ្យូម (Na+) អីុយ៉ុងក្លរ (Cl-) និងអីុយ៉ុងផូស្វ្ត (HPO42−) សម្្ប់សរជាតិរាវក្នុងកោសិកា និងអីុយ៉ុង
ប៉ូតាស្យូម (K+) អីុយ៉ុងកាល់ស្យូម (Ca2+) និងអីុយ៉ុងមា៉្ញ៉្ស្យូម (Mg2+) សម្្ប់សរជាតិរាវក្្កោសិកា។

វ័យចំណស់ (អាយុ ៧៥ឆ្ន្ំ)ខា្ល្ញ់ប្ូត្អីុន

ខនិជវត្ថុរាវក្នុង
កោសិកា

វត្ថុរាវក្្
កោសិកា30%

12%

5%33%20%

ភ្ទប្ុសព្ញវ័យ (អាយុ ២៥ឆ្ន្ំ)

15%

17%

ទារក (អាយុ ៣ខ្)15%

11% 4%

020

6%

42%

20%

40%

40

30%

60

80

100 (%)

This figure is a modification of the original in “Oku T, & Yamada K (Eds.), Badic biochemistry, 2nd ed. Nankodo, 201410 and its
3rd ed. published in 201911.”រូបទី ៦.៩៖ ធាតុផ្សំន្រាងកាយមនុស្ស៤.២. នាឡិកាជីវសស្្ត (Biological clocks)ផ្នដីវិលម្តងរៀងរាល់រយៈព្លប្ហ្ល ២៤ម៉្ង។ ភាវៈរស់ទាំងឡាយនៅលើផ្នដីមានប្ព័ន្ធរាងកាយដ្លឆ្លះុ បញ្ចងំ្ ពីការផ្លស្ ប់ រូ្ត បរិសន្្ថ ពន្លដឺ ល្ ប្ពតឹ្ ទៅិ្ត ដដ្លៗក្នងុ វដ្ត ២៤ម៉ង្ ។ ន្ះហៅថ ចង្វក្ ២់ ៤ម៉ង្ (circadianrhythm) ដ្លនាឡិកាជីវសស្្ត គ្ប់គ្ងការទទួលទានដំណ្ក ការបញ្ច្ញអរម៉ូន សីតុណ្ហភាពរាងកាយសមា្ព្ធឈាម និង ប្តិកម្មអង់សុីម (ឧទាហរណ៍ ប្តិកម្មគីមីដូចជា ការរំលាយអាហារ ការបំប្ក ការស្ូបយក និងការធ្វើម្តាបូលីសដ្លបង្កើតឡើងដោយសកម្មភាពរបស់អង់សុីម)។ ប្សិនបើចង្វ្ក់ ២៤ម៉្ង ខុសពីទម្ង់ធម្មតា ឬត្ូវបានរំខាន វាមានផលវិបាកខាងផ្លូវចិត្ត និងផ្លូវកាយ។ ប្សិនបើចង្វ្ក់ ២៤ម៉្ង ន្ះមិនត្ូវបានស្ត្រឡើងវិញ
ទ្នោះ វាអាចធ្វើឱ្យមានបញ្ហ្ដំណ្ក ជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅ ឬជំងឺវិកលចរិត (សូមមើលជំពូកទី ២)។
មនុស្សទទួលទាន និងមានសកម្មភាពក្នុងអំឡុងព្លមានពន្លឺ (គឺនៅព្លដ្លមានពន្លឺនៅព្លថ្ង្) និងទទួលទានដំណ្កក្នុងអំឡុងព្លងងឹត (គឺនៅព្លងងឹតក្នុងអំឡុងព្លយប់។ល។)។ ប្តិកម្មគីមី និងការបញ្ច្ញ
អរម៉ូននៅក្នុងរាងកាយត្ូវបានកំណត់គ្ប់គ្ងទៅតាមការផ្ល្ស់ប្តូរន្ឥរិយបថ។ ម៉្ងទៀងទាត់ និងទមា្ល្ប់របៀប
រស់នៅល្អ ស្បតាមចង្វ្ក់ជីវសស្្ត និងដើរតួនាទីក្នុងការបង្ក្រជំងឺផ្ស្ងៗ។

ជំពូកទី ៦៖ ការបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅ

97

៤.៣. ទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅដើម្បីរក្សាចង្វ្ក់ជីវសស្្តធម្មតាដើម្បីថ្រក្សាបរិស្ថ្នខាងក្នុងន្សរពាង្គកាយរស់សរើរាង្គជាច្ើនសម្បសម្ួលធ្វើការជាមួយគ្ន្រួមមាន ប្ព័ន្ធ
ភាពសុ្ំស្វយ័ត និងប្ព័ន្ធផលិតអរម៉ូន។ ឧទាហរណ៍ កំហាប់គ្លុយកូសក្នុងឈាមត្ងត្ត្ូវបានកំណត់ឱ្យស្ថិតក្នុង
កម្ិតធម្មតា។ ដំណើរការន្ះត្ូវបានសម្្ចដោយលំព្ងធ្វើការបញ្ច្ញអាំងស៊ុយលីន សម្្ប់ឆ្លើយតបទៅនឹងការកើនឡើងជាតិស្ករក្នុងឈាម ហើយអាំងស៊ុយលីនជួយជំរុញការស្ូបយកគ្លុយកូសរបស់កោសិកា។ ជំងឺទឹកនោមផ្អ្មគឺជាលក្ខខណ្ឌមួយដ្លអាំងស៊ុយលីនបរាជ័យក្នុងការបំព្ញមុខងរឱ្យបានត្ឹមត្ូវធ្វើឱ្យមិនអាចគ្ប់គ្ងកម្ិតជាតិស្ករក្នុងឈាមបានធ្វើឱ្យកើនឡើងលើសពីកម្ិតធម្មតា និងនៅត្ស្ថិតនៅកម្ិតខ្ពស់នោះដ្លបណ្ត្លឱ្យមានវត្តមានបរិមាណគ្លុយកូសច្ើនហួសប្មាណនៅក្នុងទឹកនោម។ វាមានមូលហ្តុពីរយ៉្ងដ្លធ្វើឱ្យអាំងស៊ុយលីនបរាជ័យក្នុងការបំព្ញមុខងរ៖ ការកាត់បន្ថយការបញ្ច្ញអាំងស៊ុយលីន និងភាពធន់របស់អាំងស៊ុយលីន។ មូលហ្តុទីមួយអាចកើតឡើងនៅព្លដ្លផលិតអាំងស៊ុយលីនដោយលំព្ងមានកម្ិតទាបតាំងពីដំបូង ឬថយចុះគឺដោយសរហ្តុផលវ័យចំណស់ ឬតំណពូជ។ មូលហ្តុទីពីរមានន័យថ អាំងស៊ុយលីនប្្ជាមិនសូវសកម្ម ទោះបីជាបរិមាណផលិតផលរបស់វាគ្ប់គ្ ន់ក៏ដោយ។ ប្សិនបើមនុស្សមា្ន្ក់កា្ល្យជាធាត់ខា្ល្ំងដោយសរទមា្ល្ប់ន្របបអាហារមិនទៀងទាត់ និងភាពអសកម្មន្រាងកាយ ដូច្ន្ះអាំងស៊ុយលីនកាន់ត្ល្ងសកម្ម។
ដើម្បីរក្សាប្ព័ន្ធថ្រលំនឹងក្នុងខ្លួន ទមា្ល្ប់ន្របៀបរស់នៅប្ចាំថ្ង្ដើរតួនាទីយ៉្ងសំខាន់។ មិនត្ឹមត្ការទទួលទានទៀងទាត់ម៉្ងក្នុងគោលបំណងបំបាត់ការស្្កឃា្ល្ន និងផ្គត់ផ្គង់តម្ូវការសរជាតិចិញ្ចឹមដល់រាងកាយប៉ុណ្ណ្ះទ្ប៉ុន្ត្ការធ្វើសកម្មភាពក៏ចាំបាច់ដ្រដើម្បីគ្ប់គ្ងប្តិកម្មអង់សុីម និងរក្សាប្ព័ន្ធថ្រលំនឹង។ ក្្ពីរបបអាហារ
ការបនោ្ទ្របង់ទៀងទាត់ និងទមា្ល្ប់គ្ងល្អក៏សំខាន់ផងដ្រ។ ការបញ្ច្ញអរម៉ូន និងប្តិកម្មអង់សុីមមួយចំនួនអាច
ថយចុះនៅព្លដ្លរាងកាយកំពុងសម្្ក ហើយការប្ើប្ស់ថមពលក៏ទាប ខណៈព្លដ្លប្តិកម្មផ្ស្ងទៀត
អាចកើនឡើង។ ការលូតលាស់របស់អរម៉ូនមានសរៈសំខាន់ក្នុងអំឡុងព្លលូតលាស់ ហើយការបញ្ច្ញរបស់
វាបានកើនឡើងក្នុងអំឡុងព្លទទួលទានដំណ្កនៅព្លយប់។ ក្នុងអំឡុងព្លទទួលទានដំណ្ក ការបញ្ច្ញ
អរម៉ូនក៏ធ្វើឡើង ខណៈប្តិកម្មអង់សុីមដ្លទាក់ទងនឹងការរំលាយអាហារ និងការស្ូបយកសរជាតិចិញ្ចឹមត្ូវបាន
កាត់បន្ថយ ដូច្ន្ះរាងកាយស្តុកទុកសរជាតិចិញ្ចឹម ហើយសន្សំសំច្ការប្ើប្ស់ថមពល។ ការកម្ិតដ្លបានរៀបចំយ៉្ងល្អន្ះ អនុញ្ញ្តឱ្យរាងកាយរស់ទ្ទ្ង់សកម្មភាពជីវិតដោយមិនអស់ថមពល។ ទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅទៀងទាត់គឺជាសកម្មភាពសំខាន់ដើម្បីឱ្យរាងកាយរក្សាចង្វ្ក់ជីវសស្្តធម្មតា និងរក្សាប្ព័ន្ធថ្រលំនឹងជីវសស្្ត។អត្ថបទដកស្ង់ ៦.៥៖ រំញោចពីបរិស្ថ្ន ប្ព័ន្ធថ្រលំនឹងក្នុងខ្លួន និងមុខងរស្វយ័តមនុស្សបានជួបប្ឈមទៅនឹងរំញោចពីបរិស្ថ្នផ្ស្ងៗរួមមានការរំញោចរាងកាយដូចជា កម្ត្កាំរស្មីអ៊លុ ត្វ្ យើ ឡូ ្ និងសំឡ្ង ការរំញោចជីវសស្ត្ដូចជា កតា្ត្ដ្លបង្កឡើងដោយការឆ្លងបាក់ត្រើការរំញោចគីមសី ស្តដ្ ល្ បណ្តល្ មកពីថំ្្ន និងភាពតានតឹងខាងផ្លវូ ចិតដ្ត ចូ ជា ភាពតានតឹងក្នងុ ទំនាក់ទនំ ងមិតភ្ត ក្តិ ការលំបាក
ក្នុងជីវិតដោយសរហ្តុផលហិរញ្ញវត្ថុ និងអំពើហិង្សា (សូមមើលជំពូកទី ១២)។ នៅព្លដ្លបុគ្គលបានជួបប្ឈមនឹងការរំញោចប្បន្ះក្នងុ រយៈព្លវ្ង ប្ពន័ ថ្ធ រ្ លំនងឹ ជីវសស្តរ្ បស់ពកួ គ្អាចមានអតុលយ្ ភាពដ្លបណ្តល្ ឱ្យសុខភាពរបស់ពួកគ្ប្ឈមនឹងហានិភ័យ។ ដូចដ្លបានពិភាក្សានៅក្នុងជំពូកទី ២ ប្ព័ន្ធបស្ ទស្វយត័ មានការប្ងច្កជាពីរផ្នក្ គឺបព្ ន័ ប្ធ ស្ ទសំបាទ្៉ ចិ និងប្ពន័ ប្ធ ស្ ទបា៉រា្ ស្៉ បាំ ទ្៉ ចិ ហើយវាគ្បគ់ ង្សមា្ពធ្ ឈាម ចង្វក្ ប់ ះ្ ដូង សីតណុ ភា្ហ ពរាងកាយការរំលាយអាហារ ការធ្វមើ តា្ បូលសីការបញ្ចញ្ ញើសការបញ្ចញ្ កាកសំណល់ ដំណរើ ការស្បើ ស្ល្ ផ្លវូ ភ្ទ។ នៅព្លរាងកាយទទួលរងរំញោចពីបរិសន្្ថ ជាបន្តបនា្ទប្ ់ការគ្ប់គ្ងដោយស្វយ័តន្ះអាចត្ូវបានរំខាន ដ្លងយនឹងបណ្ត្លឱ្យមានអតុល្យភាពប្ព័ន្ធថ្រលំនឹងក្នុងខ្លួន។ មូលហ្តុន្ះបណ្ត្លឱ្យមានរោគសញ្ញ្មួយចំនួនល្ចឡើងតាមរយៈផ្លូវចិត្ត និងផ្លូវកាយដូចជា ហត់នឿយ
ទល់លាមក ឬរាក ឈឺក្បាល វិលមុខ ញ័រទ្ូង និងមានអារម្មណ៍ធា្ល្ក់ទឹកចិត្ត។ ដូច្ន្ះវាចាំបាច់ត្ូវយកចិត្តទុកដក់98ជំពូកទី ៦៖ ការបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅ

ឱ្យបានច្ើនចំពោះរំញោចពីបរិស្ថ្ន បន្ថ្មលើការរក្សាទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅទៀងទាត់ជាប្ចាំដើម្បីរក្សាប្ព័ន្ធ
ថ្រលំនឹងក្នុងខ្លួន និងសុខភាពឱ្យល្អ។៥ របបអាហរមិនសមស្រប និងបញ្ហ្រសុខភាព
វាមានករណីជាច្ើនដ្លផលប៉ះពាល់សុខភាពន្របបអាហារសមស្ប ឬមិនសមស្បត្ូវបានគ្កត់សមា្គ្ល់ឃើញនៅព្លដ្លបុគ្គលចាប់ផ្តើមដឹងពីរោគសញ្ញ្ និងការវិវឌ្ឍន្ជំងឺ។ ក្នុងករណីទាក់ទងនឹងទារក មា្ត្យមាន
ទឹកដោះមិនគ្ប់ ឬមិនអាចបំបៅកូនបានត្ម្តង ដោយសរត្កង្វះអាហារូបត្ថម្ភ ឬសុខភាពមិនល្អ ឬការមិនយក
ចិត្តទុកដក់ចិញ្ចឹមបីបាច់កូន។ ក្នុងវ័យកុមារភាព និងវ័យអាយុចូលរៀន កុមារអាចជួបប្ទះអតុល្យភាពន្ថមពលក៏
ដូចជា ការទទួលទានអាហារូបត្ថម្ភដ្លចាំបាច់សម្្ប់ពួកគ្ដោយសរត្ភាពទំរើសក្នុងការទទួលទាន ការទទួលទាន
គ្ម្នតុល្យភាព ឬការប្តិកម្មនឹងចំណីអាហារ។
យោងតាមរបាយការណ៍របស់ FIDR13 អត្ប្ វា្ ឡ្៉ ង់នភា្ ពក្និ នៅក្នងុ ប្ទស្ កម្ពជាុ មានប្មាណ ២០% ក្នងុ ចំណម
កុមារអាយុ ៦ឆ្ន្ំ ហើយបានកើនឡើងដល់ ៤០% ចំពោះកុមារដ្លមានអាយុ ១០-១២ឆ្ន្ំ ហើយនៅត្ខ្ពស់ជាង ៣០%នៅក្នុងក្ុមអាយុ ១៣-១៥ឆ្ន្ំ។ ភាពស្គមស្គ្ំង (Wasting) មានចំនួន ១០% ចំពោះក្ុមអាយុ ៧-៩ឆ្ន្ំ និងប្មាណ
២០% ក្នុងនៅក្នុងក្ុមអាយុ ១០-១៥ឆ្ន្ំ។ ចំណ្កបញ្ហ្កង្វះអាហារូបត្ថម្ភ (malnutrition) មានអត្្ប្វា៉្ឡង់
កើនឡើងយ៉្ងខា្ល្ំងនៅចនោ្ល្ះអាយុ ១០-១២ឆ្ន្ំ។ នៅក្នុងការប្ៀបធៀបន្ស្ថ្នភាពអាហារូបត្ថម្ភរបស់កុមាររវាងទីក្ុង និងជនបទ កង្វះអាហារូបត្ថម្ភមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរក្នុងចំណមកុមារនៅជនបទ (តារាងទី ៦.៤)។ សូមមើលជំពូកទី៩ ដើម្បីស្វ្ងយល់អំពីនិយមន័យន្ភាពក្ិន ភាពស្គមស្គ្ំង និងកង្វះទម្ងន់ដ្លជាសូចនាករន្កង្វះអាហារូបត្ថម្ភ។ការទទួលទានប្ូត្អីុនក៏ដូចជាថមពលគឺសំខាន់ណស់សម្្ប់ការលូតលាស់ធម្មតារបស់កុមារ។ នៅប្ទ្សកម្ពុជាប្ភពធំបំផុតន្ការទទួលទានប្ូត្អីុនរបស់សិស្សគឺធញ្ញជាតិ ហើយលំដប់បនា្ទ្ប់មានត្ី សច់ ស៊ុត និងបន្ល្អន្លក់(រូបទី ៦.១០)។13 អាហារដ្លទទួលទានជាទូទៅនៅកម្ពុជាគឺ «បាយនិងសម្ល ឬសម្លរសជាតិផ្អ្ម» អាហារក្នុងលំដប់
បនា្ទ្ប់គឺ «បាយនិងសម្ល និងម្ហូបបំពង/ដុត»។ ដើម្បីធានាបាននូវការលូតលាស់ធម្មតារបស់កុមារ ចាំបាច់ត្ូវក្លម្អស្ថ្នភាពអាហារូបត្ថម្ភតាមរយៈវិធីសស្្តឆ្ល្តវ្ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ប្ូតអីុនដ្លមានគុណភាពល្អ។ ឧទាហរណ៍ សច់ និងស៊ុតមានផ្ទុកជាតិដ្កសម្បូរដោយប្ូត្អីុនដ្លមានគុណភាពអាចជួយទប់ស្ក្ត់ជំងឺកង្វះឈាមក្ហម។ នៅប្ទ្សកម្ពុជាប្ជាជនទទួលទានទឹកសណ្ត្កច្ើនជាងទឹកដោះគោធម្មតា ហើយទឹកសណ្ត្កដើរតួជាប្ភពន្ប្ូត្អីុន។ ប្ូត្អីុន
ដ្លជាធាតុផ្សំសំខាន់ន្រាងកាយមនុស្សគឺការកសងប្ព័ន្ធភាពសុ្ំ អង់សុីម និងអរម៉ូន។
ទន្ទឹមនឹងន្ះផងដ្រ ភាពលើសទម្ងន់ និងភាពធាត់ខា្ល្ំងត្ូវបានគ្សង្ក្តឃើញមាន ៣,២% ចំពោះសិស្ស។ អត្្ប្្វា៉្ឡង់ន្ភាពលើសទម្ងន់គឺ ២,១% ក្នុងចំណមសិស្សនៅទីក្ុង។14 ក្នុងចំណមសិស្សទាំងអស់មាន ៨៦,៦%ទទួលទានអាហារសម្ន់មិនល្អយ៉្ងហោចណស់ម្តងក្នុងមួយសបា្ត្ហ៍ និង ២១,៩% ជារៀងរាល់ថ្ង្ ចំណ្ក ៨៤,៣%ទទួលទានភ្សជ្ជៈផ្អ្មយ៉្ងតិចម្តងក្នុងមួយសបា្ត្ហ៍ និង ១១,៨% រៀងរាល់ថ្ង្។ សរៈសំខាន់មួយក្នុងចំណមសរគន្លឹះទាំងប្្ំពីរផ្តល់ដំបូនា្ម្នមិនឱ្យទទួលទានអំបិល ឬខា្ល្ញ់ច្ើនព្កដើម្បីបង្ក្រការវិវឌ្ឍទៅជាជំងឺមិនឆ្លង។ ខណៈព្លដ្លភាពលើសទម្ងន់ និងភាពធាត់ខា្ល្ំងរបស់កុមារមិនម្នជាបញ្ហ្អាទិភាពខ្ពស់នៅក្នុងប្ទ្សកម្ពុជានាព្លបច្ចុប្បន្នវានឹងកា្ល្យជារឿងសំខាន់ដើម្បីអប់រំសិស្សអំពីរបបអាហារណខ្លះដ្លអាចជួយបង្ក្រជំងឺមិនឆ្លងបាន។

ជំពូកទី ៦៖ ការបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅ99តារាងទី ៦.៤៖ ការប្ៀបធៀបស្ថ្នភាពអាហារូបត្ថម្ភ (អាយុ ៦-១៧ឆ្ន្ំ)ទីក្ុងជនបទ

ក្ិន (Stunting)

20.4%

36.4%

ស្គមស្គ្ំង (Wasting)

10.4%

16.1%

ខ្វះទម្ងន់ (Underweight)

22.1%

38.1%
ប្ភព៖ FIDR, 201713

ធញ្ញជាតិស៊ុត16%5%សណ្ត្ក37%

5%

សច់16%

ត្ី21%

ផ្ស្ងៗប្ភព៖ FIDR13
រូបទី ៦.១០៖ ប្ភពប្ូត្អីុនសម្្ប់កុមារអត្ថបទដកស្ង់ ៦.៦៖ ទមា្ល្ប់ន្របបអាហារដ្លបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅក៏នឹងជួយការពារជំងឺឆ្លងផងដ្រគោលការណ៍ណនា្ សំ ពី្ត រី បបអាហារដ្លបានអនុវត្តនៅក្នងុ ប្ទស្ កម្ពជាុ រួមមាន ពីរាម្៉ តី ចំណអាី ហារកម្ពជាុមិនត្ឹមត្ជួយការពារពីជំងឺរបៀបរស់នៅប៉ុណ្ណ្ះទ្ ប៉ុន្ត្ថ្មទាំងជំងឺឆ្លងផងដ្រ។ អង្គការសុខភាពពិភពលោក(WHO) បានបោះពុម្ពផ្សាយ «ដំបូនា្ម្នលើអាហារូបត្ថម្ភសម្្ប់មនុស្សព្ញវ័យក្នុងអំឡុងព្លជំងឺកូវើដ-១៩»15(តារាងទី ៦.៥) ដោយសង្កតធ់ ន្ង ល់ សើ រៈសំខាន់នច្ ណំ អាី ហារ៖ «អាហារូបត្ថមស្ភ មស្បគឺចាបាំ ច់ណស់។ទទួលទានរបបអាហារដ្លមានតុលយ្ ភាពល្អរៀងរាល់ថដ្្ង មើ ប្ ទី ទួលបានវើតាមីន សរជាតិខនិជ ជាតិសរស្ ប្តូ អ្ នុីនិងសរជាតិបឆ្ ងំ អុកសុតី កម្មដល្ រាងកាយរបស់អក្ន ត្វូ ការដើមប្ មាី នសុខភាពល្អគបួ ផ្សនំ ងឹ ប្ពន័ ភា្ធ ពសុខាំ្ ងំ្្លនិងកាត់បន្ថយហានិភ័យន្ជំងឺរាុ្ំរ៉្ និងជំងឺឆ្លង។»តារាងទី ៦.៥៖ ដំបូនា្ម្នអាហារូបត្ថម្ភសម្្ប់មនុស្សព្ញវ័យក្នុងអំឡុងព្លផ្ទុះឡើងន្ជំងឺកូវើដ-១៩14ទទួលទានអាហារស្ស់ និងមិនទាន់ក្ច្ន្៖ បន្ល្ស្លឹកប្តង ផ្ល្ឈើ បន្ល្ពណ៌ទឹកក្ូច/លឿង បន្ល្អន្លក់(ឧទាហរណ៍ ក្ុមប្ភ្ទដូចសណ្ត្ក និងសណ្ត្ក) គ្្ប់ផ្ល្ឈើ និងគ្្ប់ធញ្ញជាតិ (ឧទាហរណ៍ ពោតមិនទាន់ក្ច្ន្ ស្ូវមីយ្ (millet) ស្ូវអូត (oats) ស្ូវសលី អង្ករសម្ូប ឬម្សៅមើមរុក្ខជាតិ ឬមើមដូចជា ដំឡូងបារាំងជាដើម) និង ប្ូត្អីុននានា (ឧទាហរណ៍ សច់ ត្ី ស៊ុត ទឹកដោះគោ)។ផឹកទឹកពី ៨-១០ក្វ រៀងរាល់ថ្ង្៖ ទឹកគឺជាជម្ើសល្អបំផុត ប៉ុន្ត្អ្នកក៏អាចទទួលទានភ្សជ្ជៈផ្ស្ងទៀតផងដ្រ(ឧទាហរណ៍ ទឹកក្ូចឆ្ម្លាយក្នុងទឹកនិងគ្ម្នជាតិផ្អ្ម ត្ និងកាហ្វ្ ប៉ុន្ត្ក្នុងបរិមាណមិនច្ើនព្កទ្) និងទទួលទានផ្ល្ឈើ និងបន្ល្ដ្លមានផ្ទុកជាតិទឹក (ឧទាហរណ៍ ត្សក់ ប៉្ងបោ៉្ះ ស្ព្ខ្ម្/តឿ ផ្សិត ត្សក់ស្ូវផ្ក្ខាត់ណបារាំងខៀវ (broccoli) ផ្ក្ស្ព្ព្ុចស៊្ល (Brussels sprouts) ផ្ល្ក្ូច ផ្ល្បោ៉្ម ផ្ល្ប៊្លូបឺរើ)។100

ជំពូកទី ៦៖ ការបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅទទួលទានខា្លញ្ ល់ ស្អ ម្ប្ ស់ ខុ ភាព៖ ខា្លញ្ ល់ មា្អ ននៅក្នងុ សច់ស (ឧទាហរណ៍ សច់បក្ស)ី ត្ី ផ្លប្ រឺ គ្ប្ ផ់ ឈ្្លើប្្ងអូលីវ ប្្ងសណ្ត្ក ប្្ងកាណូឡា (canola) ប្្ងផ្ក្ឈូករ័ត្ន និងប្្ងពោត ប្សើរជាងទទួលទាន
ខា្ល្ញ់ដ្លមាននៅក្នុងសច់ធាត់ បឺរ ប្្ងដូង ក្្ម ឈីស ហ្គី និងសច់ខា្ល្ញ់ជ្ូក។ ចៀសវាងទទួលទានខា្ល្ញ់
ដ្លមាននៅក្នុងអាហារក្ច្្ន សច់កច្ ្្ន អាហារទាន់ចតិ ្ត អាហារសម្ន់ អាហារចៀន ភីហសា្ បង្កក នំផ្ (pies)នំធងុ (cookies) បឺរធ្វពើ បី ង្ រុកជា្ខ តិ (margarines) និងនំរបោយ (spreads)។កំណត់ការទទួលទានជាតិប្របស់អ្នក៖ នៅព្លចម្អិនអាហារ និងរៀបចំម្ហូបអាហារ ត្ូវកំណត់បរិមាណអំបិល
និងសូដ្យូមខ្ពស់ក្នុងគ្ឿងទ្ស (ឧទាហរណ៍ ទឹកសុីអុីវ ទឹកត្ី)។ កំណត់ការប្ើប្ស់អំបិលប្ចាំថ្ង្របស់អ្នក
ឱ្យតិចជាង ៥ក្្ម (ប្មាណ ១ស្ល្បព្្កាហ្វ្) ហើយប្ើអំបិលអីុយ៉ូត។ ចៀសវាងអាហារសម្ន់ដ្លមាន
ជាតិប្ខ្ពស់។
កំណត់ការទទួលទានជាតិស្កររបស់អ្នក៖ ជ្ើសរើសផ្ល្ឈើស្ស់ៗ ជំនួសអាហារសម្ន់ដ្លផ្អ្ម(ឧទាហរណ៍នំធុង នំខ្ក ស្ករសូកូឡា)។ កម្ិតការទទួលទានភ្សជ្ជៈ ឬទឹកសូដ ភ្សជ្ជៈដប និងភ្សជ្ជៈផ្ស្ងទៀតដ្ល
មានជាតិស្ករខ្ពស់ (ឧទាហរណ៍ ទឹកផ្ល្ឈើបន្ថ្មសរជាតិផ្អ្ម ទឹកផ្ល្ឈើក្ឡុក និងទឹកសុីរ៉ូ ទឹកដោះគោបន្ថ្មរសជាតិ ទឹកដោះគោជូ)។ចៀសវាងការទទួលទានខាងក្៖្ ការទទួលទានខាងក្ក្ ងុ្ន អំឡងុ ព្លន្ជងំ រាឺ តត្បាតកូវដ
ើ -១៩ បង្កនើ ការប៉ះពាល់ជាមួយមនុសស្ ផ្សង្ ទៀត និងឱកាសប្ឈមនឹងវើរសុ ។ ដូចះ្្ន សូមទទួលទាននៅផ្ទះ។ អាហារចម្អនិ នៅផ្ទះគឺជាជម្សើ ល្អបំផុត ហើយផ្តល់សុខភាពល្អ និងសម្បូរជីវជាតិសម្្ប់អ្នក ជាងអាហារក្្ផ្ទះដ្លសម្បូរដោយជាតិកាឡូរើ។ស្វង្ រកជំនយួ ៖ ក្នងុ អំឡងុ ព្លន្ការរាតត្បាតជំងកឺ វូ ដ
ើ -១៩ អ្នកត្វូ ការការគំទផ្ ក្្ន សុខភាពផ្លវូ ចិត្ត និងរបបអាហារ
ដើមប្ បី ក្ ដថ អ្នកនឹងមានសុខភាពល្អ ជាពិសស្ ប្សនិ បើអក្ន កំពងុ មានជំងរាឺ រំ្ុ ្៉ ហើយមានការសង្សយ័ ឬបាន
ឆ្លងជំងឺកូវើដ-១៩។ ប្សិនបើអ្នកមានអារម្មណ៍ធុញថប់ សូមស្វ្ងរកជំនួយពីអ្នកជំនាញដ្លបានទទួល
ការបណ្តះុ បណ្តល្ និងតាមរយៈប្ភពដ្លអាចទុកចិតបា្ត នផ្សង្ ទៀត (ឧទាហរណ៍ ការបោះពុម្ព និងផ្សព្វផសា្ យតាមរយៈប្ព័ន្ធឌីជីថល និងទំនាក់ទំនងសង្គម)។

លំហត់សម្រ្រប់ការគិត និងការស្រ្រវជ្រ្រវបន្ថ្រម[៦-១]ពិនិត្យឡើងវិញ និងវាយតម្ល្ទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅរបស់អ្នក។[៦-២]ពិភាក្សាបញ្ហ្ទាក់ទងនឹងទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅជាមួយសមាជិកក្ុមរបស់អ្នក ហើយផ្តល់ដំបូនា្ម្នឱ្យគ្ន្។[៦-៣]ពិនិត្យមើលទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅរបស់មនុស្សដ្លធាត់ខា្ល្ំង។ តើមូលហ្តុអ្វីខ្លះដ្លធ្វើឱ្យពួកគ្
ខុសពីមនុស្សដ្លមិនធាត់ខា្ល្ំង? តើពួកគ្មានបំណងចង់ផ្ល្ស់ប្តូរទមា្ល្ប់របៀបរស់នៅ និងជម្នះ
ភាពធាត់ខា្ល្ំងដ្រឬទ្? ឬពួកគ្រើករាយក្នុងការរក្សាភាពធាត់ខា្ល្ំងរបស់គ្ដដ្ល? ហ្តុអ្វី?
ស្វ្ងរកចម្លើយចំពោះសំណួរទាំងន្ះ។[៦-៤]ពិនិត្យមើលពីទមា្ល្ប់របបអាហាររបស់មនុស្សស្គម។ ស្វ្ងយល់ពីហ្តុផល ហើយពិភាក្សាអំពីអ្វីដ្ល
អាចធ្វើបានដើម្បីក្លម្អសុខភាពរបស់ពួកគ្។

ជំពូកទី ៦៖ ការបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅ101[៦-៥]

ករណីទទួលទានមិនប្ក្តីជាច្ើនកំពុងត្កើនឡើងក្នុងចំណមស្ត្ីវ័យក្ម្ងនៅបណ្ត្ប្ទ្ស
លោកខាងលិចក៏ដូចជាបណ្ត្ប្ទ្សអាសុីមួយចំនួនរួមមាន ប្ទ្សជប៉ុន និងប្ទ្សកូរ៉្ខាងត្បូង។
ពិភាក្សាថ តើមានស្ត្ីមានជំងឺល្ងឃា្ល្នបាយ ឬជំងឺស្កឃា្ល្ននៅប្ទ្សកម្ពុជាដ្រឬទ្?

[៦-៦]សមា្គ្ល់បញ្ហ្សុខភាពក្នុងចំណមកុមារ និងមនុស្សវ័យក្ម្ងនៅជុំវិញអ្នក ដ្លទំនងបណ្ត្លមកពី
របបអាហារមិនសមស្ប ហើយពិភាក្សាអំពីកតា្ត្ជាច្ើនតាម ដ្លអាចពន្យល់ពីមូលហ្តុដ្លពួក
គ្ទទួលទានរបៀបនោះ។[៦-៧]ពិភាក្សាអំពផី លប៉ះពាល់ដល់សខុ ភាព នៅព្លដ្លរាងកាយបរាជ័យក្នងុ ការរក្សាប្ពន័ ថ្ធ រ្ លំនងឹក្នងុ ខ្លនួ ។ឯកសរយោង៖
1.

Ministry of Economy, Trade and Industry. International Healthcare Development Country Report: Cambodia.
https://www.meti.go.jp/policy/mono_info_service/healthcare/iryou/downloadfiles/pdf/countryreport_Cambodia.pdf

2. Institute for Health Metrics and Evaluation. Cambodia.
http://www.healthdata.org/cambodia
3. Sasazuki S, Inoue M, Tsuji I, Sugawara Y, Tamakoshi A, et al. Body Mass Index and Mortality From All Causes and Major
Causes in Japanese: Results of a Pooled Analysis of 7 Large-Scale Cohort Studies. Journal of Epidemiology. 21(6): 417-430. 2011
4. WHO. Body mass index - BMI.
https://www.euro.who.int/en/health-topics/disease-prevention/nutrition/a-healthy-lifestyle/body-mass-index-bmi
5. USAID, Strengthening Partnerships, Results, and Innovations in Nutrition Globally (SPRING), Cambodia National Anemia Profile.
https://www.spring-nutrition.org/sites/default/files/publications/anemia-profiles/spring_nap_cambodia.pdf
6. Wieringa FT, Dahl M, Chamnan C, Poirot E, Kuong K, et al. The High Prevalence of Anemia in Cambodian Children and WomenCannot Be Satisfactorily Explained by Nutritional Deficiencies or Hemoglobin Disorders, Nutrients, 8, 348; 2016.
https://www.mdpi.com/2072-6643/8/6/348
7.

Charles CV, Dewey CE, Hall A, Hak C, Channary S, et al., A Randomized Control Trial Using a Fish-Shaped Iron Ingot for theAmelioration of Iron Deficiency Anemia in Rural Cambodian Women. Tropical Medicine & Surgery 3(3):2015.
https://www.longdom.org/open-access/a-randomized-control-trial-using-a-fishshaped-iron-ingot-for-the-amelioration-of-irondeficiency-anemia-in-rural-cambodian-women-2329-9088-1000195.pdf

8. Longfils P, Sowath S, Nakanishi Y, Chavait V, Monchy D, et al., Daily Consumption of Iron Fortified Fish Sauce Improved Iron Status ofIron Deficient Anemic School Children in Cambodia. Trace Nutrients Research 24:59-64 2007.
http://www.jtnrs.com/sym24/24_059.pdf
9. Rappaport AI, Whitfield KC, Chapman GE, Yada RY, Kheang KM, et al., Randomized controlled trial assessing the efficacy ofa reusable fish-shaped iron ingot to increase hemoglobin concentration in anemic, rural Cambodian women. The American
Journal of Clinical Nutrition, 106(2), 667–674, 2017.
https://academic.oup.com/ajcn/article/106/2/667/4557630
10. Oku T, & Yamada K (Eds.), Basic biochemistry, 2nd ed. Nankodo, 2014.
11. Oku T, and Yamada K (Eds.), Basic biochemistry, 3rd ed. Nankodo, 2019.
12. National Institute of Health and Nutrition, Oku T, and Shibata K (Eds.), Basic Nutrition, 3rd ed. Nankodo, 2010.
13. Federation for International Development Relief, Development of recommended dietary allowance and food-based dietaryguidelines for school-aged children in Cambodia. 2017.
14. WHO, Nutrition advice for adults during #COVIT-19.
http://www.emro.who.int/nutrition/nutrition-infocus/nutrition-advice-for-adults-during-the-covid-19-outbreak.html

102ជំពូកទី ៦៖ ការបង្ក្រជំងឺបណ្ត្លមកពីរបៀបរស់នៅ