Ver1.0

農業技能測定試験แบบทดสอบวัดทักษะการเกษตร

テキスト 耕種農業全般
แบบเรียน ： การเพาะปลูกพืชโดยรวม

一般社団法人 全国農業会議所

องค์ กรนิตบิ ุคคล National Chamber of Agriculture

タイ語版ฉบับภาษาไทย

ประวััติกิ ารแก้้ ไขจำำ�นวนครั้� ้งที่่�แก้้ไข วัันที่่�แก้้ไข รายละเอีียดการแก้้ไขโดยสัังเขป
1.0

18/10/2019ฉบัับแรกสุุ ดออกมาแล้้ว

จุุดที่่�แก้้ไข
ฉบัับแรกสุุ ดออกมาแล้้ว

บทน�ำ
ปััญหาแรงงานในพื้้�นที่่�ทำ�ำ การเกษตรไม่่เพีียงพอในญี่่�ปุ่่� นกำำ�ลัังรุุ นแรงขึ้้�น ด้้วยเหตุุนี้้� จึึงได้้จััด
ตั้้�งระบบทัักษะการทำำ�งานที่่�กำ�ำ หนดเพื่่�อเปิิ ดรัับทรััพยากรบุุคคลชาวต่่างชาติิ (ทรััพยากรบุุคคลชาว
ต่่างชาติิเพื่่�อสนัับสนุุนด้้านการเกษตร) ที่่�สามารถมีีบทบาทในฐานะแรงงานที่่�มีีศัักยภาพพร้้อมใช้้
งานทัันทีีเข้้ามาเป็็ นแรงงานกลุ่่�มใหม่่ในพื้้�นที่่�การเกษตรของญี่่�ปุ่่� น ซึ่่� งเป็็ นระบบสนัับสนุุนการ
พััฒนาและค้ำำ��จุุนการเกษตรของญี่่�ปุ่่� น ที่่�เพิ่่�มเข้้าไปในระบบการฝึึกอบรมทัักษะของชาวต่่างชาติิที่่�
กำำ�ลัังเป็็ นที่่�คาดหวัังอย่่างมาก
โดยโครงการนี้ การที่ชาวต่างชาติจะท�ำงานในพื้นที่การเกษตรได้นั้น จ�ำเป็ นต้องมีคุณภาพ
ครบตามเงื่อนไขด้านความรู ้และทักษะเกี่ยวกับการเกษตรตามที่รัฐบาลญี่ปุ่นก�ำหนด
ซึ่่� งในส่่ วนนี้้� ทางองค์์กรนิิติิบุุคคล National Chamber of Agriculture ได้้รัับความอนุุเคราะห์์
จากกระทรวงเกษตร ป่่ าไม้้ และการประมงแห่่งญี่่�ปุ่่� นให้้เป็็ นผู้้�จััดการสอบเพื่่�อตรวจสอบและ
ประเมิินความรู้้� รวมถึึงทัักษะเกี่่�ยวกัับเกษตรกรรมของชาวต่่างชาติิที่่�จะเดิินทางเข้้าประเทศญี่่�ปุ่่� นตั้้�งแต่่ปีี ค.ศ. 2019 เป็็ นต้้นมา โดยมีีการทดลอง 2 ชนิิด คืือ 1. การทำำ�การเกษตรโดยรวม 2. การปศุสัตว์โดยรวม
หนังสือแบบเรียนนี้ ได้เรียบเรียงเนื้อหาเกี่ยวกับความรู ้ / ทักษะที่ผูเ้ ข้าสอบเรื่องการเพาะปลูก
พืชโดยรวมควรรู ้ ให้เข้าใจง่ายโดยใช้รูปถ่ายและภาพวาดประกอบ ทางเราหวังว่าทุกท่านจะน�ำไป
ใช้ประโยชน์ และใช้เป็ นตัวช่วยหนึ่งส�ำหรับการเรียนรู ้ของผูเ้ ข้าสอบทุกท่าน
อนึ่ง ในการสอบเรื่องการเพาะปลูกพืชโดยรวม จะมีค �ำถามข้อสอบเพื่อประเมินผล / ตรวจสอบว่ามีความสามารถด้านภาษาญี่ปุ่นที่จ�ำเป็ นส�ำหรับการประกอบอาชีพเกษตรกรรมในประเทศ
ญี่ปุ่นรวมอยูด่ ว้ ย ในการเข้าสอบ กรุ ณาใช้หนังสือแบบเรียนภาษาญี่ปุ่นที่ทางองค์กรนิติบุคคล
National Chamber of Agriculture จัดท�ำขึ้นอีกเล่มร่ วมกันด้วยสุุ ดท้้ายนี้้� ขอขอบคุุณคณะกรรมการของการสอบวััดระดัับความทัักษะด้้านการเกษตรกลุ่่�ม
พัันธุ์์�พืืชทุุกท่่านเป็็ นอย่่างสููง ทั้้�งศาสตราจารย์์โยชิิคาสึึ ยามาคิิ อดีีตอาจารย์์มหาวิิทยาลััยอุุทซึึโน
มิิยะ (ไม้้ผล), คุุณยุุคิิโอะ โอฮาชิิ (การปลููกพืืชในโรงเรืือน), คุุณทาดาชิิ นากาชิิมะ (การปลููกข้า้ ว)และคุุณโทโมมิิ ฮิิราซาวะ (พืืชไร่่ ) ที่่�ให้้ความร่่ วมมืือในการจััดทำำ�หนัังสืือแบบเรีียนอย่่างดีียิ่่ง�
ตุุลาคมืิิ�า ค.ศ. 2019องค์กรนิติบุคคล National Chamber of Agricultureสารบัญ
1เกษตรกรรมของญี่ปุ่นโดยทั่วไป

1 การท�ำนาข้าว………………………… 12 พืชจ�ำพวกผัก………………………… 12

เกษตรกรรมพืชโดยทั่วไป

1 การเจริิ ญเติิบโตของส่่ วนต่่าง ๆ……… 22 ระบบพืืชผลและรูู ปแบบการเพาะปลููก…… 4
3 การหว่่านเมล็็ด… …………………… 5

4 การเพาะเลี้้�ยงต้้นกล้้า / การปัักต้้นกล้้า…… 6
5 การรดน้ำำ�� (รดน้ำำ��แปลงปลููก)… ……… 8
6 ดิินที่่�ใช้้เพาะปลููกพืืช… ……………

10
7 การเตรีียมดิิน……………………… 12
8 ปััญหาจากการเพาะปลููกต่่อเนื่่� อง…… 15
9 ปุ๋๋�ย… ……………………………… 16

3การใส่่ ปุ๋๋�ย… ……………………… 19การทำำ�คัันดิิน… …………………… 21การตััดยอด / การเล็็มใบ / การเล็็มผล…… 22
การผสมเกสรเทีียม………………… 23การแต่่งกิ่่�ง, การโน้้มกิ่่�ง… ………… 23การเก็็บเกี่่�ยว… …………………… 24การใช้้วััสดุุคลุุม… ………………… 25ความรู้้�เกี่่�ยวกัับโรคและแมลงศััตรูู พืืช /การป้้ องกัันและกำำ�จััดวััชพืืช… ……… 27

ความปลอดภัยและชีวอนามัย

1 วิิธีีการใช้้เครื่่� องจัักรกลทางการเกษตร

อย่่างปลอดภััย… …………………… 30
2 การฉีีดพ่่นยาสารเคมีีเกษตร… …… 32

43 ไม้ผล………………………………… 1

3 การใช้้แหล่่งจ่่ายไฟฟ้้า, น้ำำ��มัันเชื้�้อเพลิิง……

34
4 การจััดการ/ จััดให้้เป็็ นระเบีียบ… … 36
ั ไดทรงเออย่่างปลอดภััย…… 37
5 วิิธีีการใช้้บัน

การท�ำนาปลูกข้าว

1 การเตรีียมเมล็็ด… ……………………… 38
2 การเพาะเลี้้�ยงต้้นกล้้า… ……………

39
3 การจััดการพื้้�นที่่�แปลงนา… …………… 40

4 การเก็็บเกี่่�ยว… ………………………… 42

5 การปรัับแต่่ง / การส่่ งผลผลิิต…………… 42
6 การจััดการแปลงนาหลัังเก็็บเกี่่�ยว… …… 42

5การปลูกพืช / ผักต่าง ๆ

1 ลัักษณะเด่่นของพืืชที่่�ปลููก…………
2 การจััดการงานเพาะปลููกพืืชไร่่ /45

3 เมล็็ด… ……………………………

52พืืชตระกููลผัักต่่าง ๆ… …………… 51

6งานปลูกพืชโรงเรือน

ลัักษณะเด่่นของพืืชที่่�ปลููกในโรงเรืือน…… 55
2 โครงสร้้างและประเภทของเรืือนเพาะ…… 57
วััสดุุคลุุมสำำ�หรัับเรืือนเพาะและคุุณสมบััติิเฉพาะ…… 58
อุุปกรณ์์เครื่่� องมืือภายในเรืือนเพาะ…… 60

7

5 การจััดการสิ่่� งแวดล้้อม … …………

62การประเมิินการเจริิ ญเติิบโต… …… 64
77 การปลููกพืืชไร้้ดิิน………………… 65วิิธีีการเพาะเลี้้�ยงต้้นกล้้า…………… 66

งานเพาะปลูกไม้ผล

1 คำำ�จำำ�กััดความและประเภทของไม้้ผล……

68
2 ลัักษณะเด่่นของการปลููกไม้้ผล… … 68
3 การจััดการในการปลููกไม้้ผล… …… 71
4 การปลููกไม้้ผลในโรงเรืือน………… 85

5 คุุณสมบััติิพิิเศษและการควบคุุม

8… …………………………………… 90ค�ำศัพท์ในงานเกษตรกรรม

การปลููกไม้้ผลส่่ วนใหญ่่… ………… 85
6 วััสดุุ / เครื่่� องจัักรกลทางการเกษตร
ที่่�ใช้้กัับไม้้ผล… …………………… 87

รูู ปถ่่าย (พืืชตระกููลผััก / วััสดุุที่่�ใช้้คลุุม / ผลผลิิต)พืืชตระกููลผััก… ……… 94 วััสดุุใช้้คลุุม…………… 95 ผล… ………………… 95

คำ�แนะนำ�ก่อนเริ่ม
ข้อควรระวังเวลาเดินทางเข้าประเทศญี่ปุ่น
เวลาที่เดินทางเข้าประเทศญี่ปุ่นเพื่อมาประกอบอาชีพเกษตรกรรมนั้น กรุณาปฏิบัติตามกฎระเบียบดังต่อไปนี้อย่าง
เคร่งครัดเพื่อป้องกันการรุกรานจากโรคติดต่อในปศุสัตว์และโรคและแมลงศัตรูพืช
◦ กรุณาอย่าสัมผัสกับสัตว์ในช่วงเวลาภายใน 1 สัปดาห์ก่อนเดินทางมาที่ญี่ปุ่น
◦ ตามกฎแล้ว เมื่อเดินทางเข้าประเทศ (รวมถึงเดินทางกลับเข้ามาในญี่ปุ่นอีกครั้งด้วย) แล้ว กรุณาหลีกเลี่ยงไม่เข้าไปใน

โรงเลี้ยงสัตว์หรือบริเวณโดยรอบเป็นเวลา 1 สัปดาห์
◦ กรุณาอย่านำ�ชุดทำ�งาน รองเท้าใส่ทำ�งาน และรองเท้าบู๊ทใส่ทำ�งาน เป็นต้น ที่ใช้งานที่ต่างประเทศและเปื้อนสกปรกแล้ว

มาด้วย้ ตว์ แฮม ไส้กรอก และเบคอน เป็นต้น ที่ไม่มใี บรับรองการตรวจสอบเข้า
◦ หา้ มนำ�ผลิตภัณฑ์อาหารจำ�พวกเนือ้ เช่น เนือสั
มาที่ญี่ปุ่น◦ กร ุณาแจ้งให้ทางครอบครัวและคนรู้จักไม่ส่งผลิตภัณฑ์อาหารจำ�พวกเนื้อมาที่ญี่ปุ่นโดยบรรจุใส่หีบห่อขนาดเล็ก หรือกล่องส่งพัสดุไปรษณีย์ขนาดเล็ก (ส่งไปรษณียร์ ะหว่างประเทศ)◦ นอกจากนี้ ขอให้ปฏิบัติงานอย่างปลอดภัยโดยทำ�ตามคำ�สั่งของผู้รับผิดชอบในพื้นที่ทำ�การเกษตร

1เกษตรกรรมของญีป่ ุ่ นโดยทัว่ ไป

1 การทำ�นาข้าว

การท�ำนาข้าว หมายถึงการเพาะปลูกต้นข้าวนั่นเอง
ต้นข้าวมีขา้ วเอเชียที่ปลูกกันทั่วโลกโดยเฉพาะในทวีปเอเชียและข้าวแอฟริ กา ข้าวเอเชียแบ่งออกเป็ นประเภทใหญ่ ๆ คืออินดิกา (Indica) และจาโปนิกา (Japonica) แต่ที่ปลูกกันในญี่ปุ่นส่ วนใหญ่จะเป็ นจาปอนิกา

ข้าวกล้องอินดิกา

ข้าวกล้องจาโปนิกา

เมื่อสีเปลือกออกจากเมล็ดข้าวก็จะได้เป็ นข้าวสาร
นอกจากนี้ยงั มีการปลูกข้าวส�ำหรับใช้เป็ นอาหารสัตว์ในฟาร์มปศุสัตว์ และข้าวส�ำหรับใช้แปรรู ปเป็ นแป้ งข้าวเจ้า เป็ นต้นด้วยเช่นกัน ซึ่งงานต่าง ๆ ในการท�ำนาข้าว ทั้งการเพาะปลูก, การด�ำนา, การเก็บเกี่ยว (การเกี่ยวข้าว), การนวดข้าว/ การปรับ
แต่ง เป็ นต้น ได้เปลี่ยนวิธีการมาใช้เครื่องจักรแทนแรงงานคนแล้ว
2 พืชตระกูลผัก

พืชตระกูลผัก นอกจากจะปลูกกลางแจ้งแล้ว การปลูกโดยใช้โรงเรือนที่คลุมหลังคาพลาสติกเป็ นเรือนเพาะก็มีอยูม่ ากมาย
ซึ่งจะมีผักประเภทหัวที่ใช้รากและล�ำต้นใต้ดินรับประทาน, ผักประเภทใบที่ใช้ใบรับประทาน และผักประเภทผลที่ใช้ผลรับ
ประทาน โดยการปรับปรุ งพันธุ์พืชและเทคนิคการเพาะปลูกท�ำให้สามารถผลิตผักคุณภาพดีได้
นอกจากนี้ จากความแพร่ หลายของการเพาะปลูกในโรงเรือนและการใช้ว ัสดุคลุมแปลงปลูก ท�ำให้สามารถปลูกพืชตระกูล
ผักชนิดเดียวกันได้ตลอดทั้งปี ซึ่งเรียกว่าการเพาะปลูกตลอดทั้งปี
3 ไม้ผล

ไม้ยนื ต้นไม่ผลัดใบ ได้แก่ บิวะ (Loquat) หรือพืชสกุลส้มต่าง ๆ (citrus) เช่น ส้มซัทซูมะแมนดาริ น เป็ นต้นไม้ยนื ต้นผลัดใบ ได้แก่ แอปเปิ ล องุ่น และสาลี่ เป็ นต้นแอปเปิ ลจะปลูกในเขตพื้นที่อากาศหนาวในฤดูหนาว ส่ วนพืชสกุลส้มต่าง ๆ จะปลูกกันมากในเขตพื้นที่อากาศอบอุ่น

1

2เกษตรกรรมพืชโดยทัว่ ไป

1 การเจริญเติบโตของส่วนต่าง ๆ(1) ส่ วนประกอบของพืชทีเ่ พาะปลูก
ใบ, ก้าน และราก เป็ นส่ วนประกอบที่จ�ำเป็ นต่อการเจริ ญเติบโต เรียกว่าส่วนล�ำเลียงสารอาหาร
ดอกและผล เป็็ นส่่ วนประกอบที่่�จำ�ำ เป็็ นสำำ�หรัับสืืบพัันธุ์์�ของพืืช เรีียกว่่าส่่วนสืืบพัันธุ์์�
ยอดอ่อนดอก ส่ วนสื บพันธุ์ส่ วนลําเลียงสารอาหาร

ก้าน
ใบ

そくが

ตาข้าง
(ยอดแขนง)が

ราก(2) การเติิบโตทางสารอาหารและการเติิบโตทางการสืื บพัันธุ์์�
การเจริ ญเติบโต มีทั้งการเติบโตทางสารอาหารและการเติบโตทางการสืบพันธุ์
การเติบโตทางสารอาหาร คือการเจริ ญเติบโตที่ส่ วนประกอบล�ำเลียงอาหาร เช่น ใบ, ก้าน และรากมีขนาดใหญ่ขึ้น
การเติบโตทางการสืบพันธุ์ คือการเจริ ญเติบโตโดยการสร้างผลและเมล็ด
เงื่อนไขและลักษณะการเปลี่ยนจากการเติบโตทางสารอาหารไปเป็ นการเติบโตทางการสืบพันธุ์ จะแตกต่างกันไปขึ้นอยู่
กับพืชที่ปลูกแต่ละประเภท
(3) การสั งเคราะห์ แสงพืชผลต่าง ๆ จะท�ำการสังเคราะห์แสง
ในการสังเคราะห์แสง จ�ำเป็ นต้องมีแสงสว่าง, ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) และน�้ำ (H2O)
พืชผลที่ปลูกจะสร้างคาร์โบไฮเดรตขึ้นจากการสังเคราะห์แสง
โดยทั่วไปแล้วยิง่ แสงสว่างมากเท่าไรก็ยง่ิ สังเคราะห์แสงได้มากเท่านั้น
2

2 เกษตรกรรมพืชโดยทัว่ ไป(4) การหายใจ
พืชผลต่าง ๆ มีการหายใจ
การหายใจของพืชจะมีมาก เวลาที่พืชผลมีการเจริ ญเติบโตอย่างมาก หรือเวลาที่อุณหภูมิของอากาศสูง
ถ้าอุณหภูมิอากาศเวลากลางคืนสูง การหายใจก็จะเพิ่มมากขึ้น คาร์โบไฮเดรตที่สร้างไว้ช่วงเวลากลางวันก็จะถูกเผาผลาญ
ไปมาก และปริ มาณสารอาหารที่ถูกเก็บกักเอาไว้ในพืชผลก็จะน้อยลงด้วย

ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์
CO2ก๊าซออกซิเจน O2

แสงอาทิตย์

การสังเคราะห์แสง

การคายนํ�า
ปากใบนํา� H2O

คาร์ โบไฮเดรต

การหายใจ
ปากใบแร่ ธาตุธรรมชาติ

การดูดซึมนํา� ทีม� สี ารอาหาร

(5) การคายน้ำำ��
พืชผมต่าง ๆ จะปล่อยน�้ำออกมาจากส่ วนปากของใบ เรียกว่าการคายน�้ำ
(6) การดูดซึมน�้ำทมี่ สี ารอาหาร
พืชผลจะดูดซึมน�้ำและสารอาหารที่อยูใ่ นดินขึ้นมาจากราก

3

นํ�า

ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์
CO2ก๊าซออกซิเจน O2นํ�า

2 เกษตรกรรมพืชโดยทัว่ ไป(7) การสร้้ างตาและดอก
เมื่่�อการเจริิ ญเติิบโตทางสารอาหารดำำ�เนิินไประดัับหนึ่่�ง จะเริ่่� มการเจริิ ญเติิบโตทางการสืืบพัันธุ์์� ดอกและตาจะถููกสร้้างขึ้้�น
ซึ่่� งเรีียกว่่าการเกิิดตาดอก
การเกิิดตาดอกแบ่่งเป็็ น 2 ประเภทดัังนี้้�
① ประเภทที่่�เกิิดตาดอกอย่่ างเป็็นแบบแผนหลัังจากที่่�เจริิญเติิบโตไปแล้้ วระดัับหนึ่่�ง

เช่่น มะเขืือเทศ
② ประเทภที่่�เกิิดตาดอกจากการได้้ รัับอิิทธิิพลจากความเปลี่่�ยนแปลงของสิ่่�งแวดล้้ อม เช่่ น อุุณหภููมิิ และความยาวนาน

ของช่่ วงเวลากลางวัันที่่�เปลี่่�ยนแปลง เป็็นต้้ นเช่่น หััวไชเท้้า ผัักโขม
พืืชวัันสั้้�น คืือ พืืชที่่�จะเกิิดตาดอกเมื่่�อช่่วงเวลากลางคืืนยาวนานกว่่าปกติิ (ช่่วงเวลากลางวัันสั้้�นลง) เช่่น สตรอว์์เบอร์์รีี
ดอกเบญจมาศ เป็็ นต้้น
พืืชวัันยาว คืือ พืืชที่่�จะเกิิดตาดอกเมื่่�อช่่วงเวลากลางคืืนสั้้�นกว่่าปกติิ (ช่่วงเวลากลางวัันยาวนานขึ้้�น) เช่่น ผัักโขม เป็็ นต้้น
มีีพืืชบางชนิิดที่่�จะเกิิดตาดอกได้้เพราะอุุณหภููมิิลดต่ำำ��ลง เช่่น หััวไชเท้้า กะหล่ำำ��ปลีี และบร็็ อคโคลีี เป็็ นต้้น
2 ระบบพืชผลและรูปแบบการเพาะปลูก
① ระบบพืชผล

ระบบพืชผลคือ ประเภทของพืชผลที่เพาะปลูกในไร่ หรือระบบของล�ำดับการเพาะปลูก
② รู ปแบบการเพาะปลูก็ ่วงเวลาเพาะปลููกและวิิธีีการปลููกที่่�แตกต่่างกัันไป ซึ่่� งนี่่�เรีียกว่่ารููปแบบ
แม้้จะเป็็ นพืืชผลที่่�เพาะปลููกเหมืือนกััน แต่่ก็มีีช่
การเพาะปลููก
ยกตััวอย่่างผัักใบเขีียวและผัักจำำ�พวกรัับประทานหััว เช่่น กะหล่ำำ��ปลีี และหััวไชเท้้า เป็็ นต้้น ก็็จะมีีช่่วงเวลาการหว่่าน
เมล็็ดและเก็็บเกี่่�ยวที่่�แตกต่่างกัันไป ซึ่่� งมีีทั้้�งการปลููกพืืชหว่่านเมล็็ดช่่วงฤดููใบไม้้ผลิิ การปลููกพืืชหว่่านเมล็็ดช่่วงฤดููร้้อน
และการปลููกพืืชหว่่านเมล็็ดช่่วงฤดููใบไม้้ร่่วง
นอกจากนี้้� ในมะเขืือเทศและแตงกวายัังมีีการปลููกแบบเร่่ งรััดที่่�ช่่วงเวลาเก็็บเกี่่�ยวเร็็ วกว่่าการปลููกกลางแจ้้ง (แบบปกติิ) และการปลููกแบบควบคุุมซึ่่� งปรัับช่่วงเวลาเก็็บเกี่่�ยวให้้ช้า้ ลงอีีกด้้วย

4

2 เกษตรกรรมพืชโดยทัว่ ไปตัวอย่ างรู ปแบบการเพาะปลูก
เดือน มกราคม กุมภาพันธ์

มีนาคม

เมษายน

พฤษภาคม มิถุนายน กรกฎาคม สิ งหาคม

กันยายน

ตุลาคม พฤศจิกายน ธันวาคม

แตงกวา

การปลูกแบบเร่ งรัด (เรือนเพาะปลูก)การปลูกกลางแจ้ง (การปลูกแบบปกติ)การปลูกแบบควบคุม (เรือนเพาะปลูก)กะหล�่ำปลี

หว่านเมล็ดฤดูใบไม้ผลิ เกบ็ เกี่ยวฤดูร้อน
หว่านเมล็ดฤดูร้อน เก็บเกี่ยวฤดูหนาว
หว่านเมล็ดฤดูใบไม้ร่วง เกบ็ เกี่ยวฤดูใบไม้ผลิ
หว่านเมล็ดฤดูหนาว เกบ็ เกี่ยวฤดูร้อน
หว่่านเมล็็ด

เรืือนเพาะปลููก

เก็็บเกี่่�ยว

3 การหว่านเมล็ด

(1) การหว่ านเมล็ด
งานโปรยเมล็ด (เมล็ดพันธุ์) เรียกว่า การหว่านเมล็ด
ในการงอกซึ่่� งยอดใหม่่จะงอกออกมาจากเมล็็ดนั้้�น น้ำำ��, อุุณหภููมิิ และก๊๊าซออกซิิเจนเป็็ นสิ่่� งที่่�จำ�ำ เป็็ น ซึ่่� งเรีียกว่่าเงื่่�อนไขการ
งอก 3 ประการ และเพื่่�อรัักษาเงื่่�อนไขการงอก 3 ประการนี้้� เอาไว้้จึึงต้้องกลบเมล็็ดเอาไว้้ในดิิน
มีีทั้้�งเมล็็ดที่่�งอกได้้ง่่ายเมื่่�อได้้รัับแสง (เมล็็ดที่่�งอกในที่่�สว่า่ ง) กัับเมล็็ดที่่�จะงอกยากเมื่่�อถููกแสง (เมล็็ดที่่�งอกในที่่�มืืด)เมล็็ดที่่�ไวต่่อแสงจะทำำ�การคลุุมดิินบางๆ ส่่ วนเมล็็ดที่่�งอกในที่่�มืืดจะทำำ�การคลุุมดิินแบบหนา
(2) การหว่ านตรง
การหว่านตรง คือการโปรยเมล็ดในไร่ โดยตรง
ผัักประเภทรัับประทานหััว เช่่น หััวไชเท้้า และแคร์์รอต จะหว่่านด้้วยวิิธีีการหว่่านตรง
(3) เครื่่�องมืือเกษตรกรรมที่่�ใช้้ ในการหว่่ านเมล็็ด

เครื่องหว่านเมล็ดแบบใช้มือกด

เครื่องหว่านเมล็ด
5

2 เกษตรกรรมพืชโดยทัว่ ไป(4) การเว้ นระยะ
ในการปลูกแบบหว่านเมล็ดโดยตรงจะต้องเว้นระยะห่างเอาไว้ การเว้นระยะเป็ นการเว้นช่วงระยะห่างที่พอเหมาะระหว่าง
หน่อกับหน่อ โดยจะดึงหน่อที่มีโรคและเมล็ดศัตรู พืชคุกคาม หน่อที่มีรู ปร่ างผิดปกติ และหน่อส่วนที่หน่อที่มีระยะห่างชิดเกินไป

การเจริ ญเติบโตไม่ดี ลําต้นสูงชะลูด
เก็บเอาไว้

เว้นระยะ

เว้นระยะ

ใบมีรูปร่ างผิดปกติ /มีแมลงกัดกิน
เว้นระยะ

ระยะห่างชิดเกินไป
เก็บเอาไว้

เว้นระยะ

เก็บเอาไว้

การเพาะเลี้้�ยงต้้ นกล้้ า / การปลููก
(1) การเพาะเลี้้�ยงต้้ นกล้้ าการหว่านเมล็ดในสถานที่อื่นที่ไม่ใช่ในไร่ เพื่อปลูกต้นกล้า เรียกว่าการเพาะเลี้ยงต้นกล้า
สถานที่เพาะเลี้ยงต้นกล้าเรียกว่า แปลงต้นกล้า
การเพาะเลี้ยงต้นกล้า จะท�ำในผักประเภทรับประทานผล (มะเขือเทศ, แตงกวา เป็ นต้น) ผักประเภทรับประทานใบ
(กะหล�่ำปลี, ผักกาดแก้ว เป็ นต้น)ข้ อดีของการเพาะเลีย้ งต้ นกล้ า・สามารถปกป้ องต้นกล้าจากความเปลี่ยนแปลงของดินฟ้ าอากาศ เช่น ฝน และลม ปกป้ องจากโรคพืช และแมลงศัตรู พืชได้
・สามารถปลูกต้นกล้าที่มีความแข็งแรงและมีการเจริ ญเติบโตที่เท่ากัน้ ลง ทำำ�ให้้สามารถปลููกพืืชผลอื่่�น ๆ ที่่�ไร่่ ได้้・ปรัับระยะเวลาการปลููกในไร่่ ให้้สั้� น・สามารถเพาะต้้นกล้้าได้้อย่า่ งมีีประสิิ ทธิิภาพแม้้ในพื้้�นที่่�แคบ

(2) การปักต้ นกล้ าการปักต้นกล้า คือ งานปลูกต้นกล้าลงในไร่่ ชนิดของพืชที่ปลูก
ลักษณะการปลูกและระยะช่องไฟการปัก (ระยะระหว่างต้นกล้า) จะแตกต่างกันไปขึ้นอยูกับ
6

2 เกษตรกรรมพืชโดยทัว่ ไปในการปักต้นกล้า มีวธีที่ิ ใช้เครื่องจักรและวิธีการปลูกด้วยมือ

ระยะห่างระหว่างต้นกล้า

เครื่องย้ายต้นกล้า

การปลูกด้วยมือ

ลัักษณะเฉพาะของการปลููกด้้ วยเครื่่�องจัักรและการปลููกด้้ วยมืือ
○วิิธีีการปลููกโดยใช้้ เครื่่�องจัักร (เครื่่�องย้้ ายต้้ นกล้้ า)ข้้อดีี : สามารถปลููกต้น้ กล้้าในพื้้�นที่่�กว้า้ งได้้ในเวลาอัันสั้้�น
ข้้อเสีีย : จำำ�เป็็ นต้้องนำำ�เทคนิิคขั้้�นสููงเข้้ามาปรัับใช้้ เช่่น เทคนิิคการเลี้้�ยงต้้นกล้้าให้้เจริิ ญเติิบโตเท่่ากัันทั้้�งหมด เป็็ นต้้น
○วิิธีีการปลููกด้้ วยมืือคน

ข้้อดีี : สามารถปลููกต้น้ กล้้าได้้สำ�ำ เร็็ จแน่่นอน ค่่าใช้้จ่่ายไม่่สููง
ข้้อเสีีย : ใช้้เวลาในการปลููกนาน เป็็ นงานใช้้แรงงานหนัักที่่�ต้อ้ งก้้มงอหลัังเป็็ นเวลานาน

7

2 เก้ษตรั้ก้รั้รั้มพื้้ชโดยที่้ว� ไปก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องวัิธุ์ีการปักติ้ นกล้ าทีเ่ หมาะสมกันเถอะ

วัิธุ์ีปลูกติ้ นกล้ าจากกระถางเพาะ

นำ�ต้นก้ล้�อีอีก้จำ�ก้ก้รั้ะถ�งเพื้�ะ

วิธุ์่ก้�รั้ปลูก้

วัิธุ์ีการปลูกติ้ นกล้ าในแปลงเพาะเลีย� งปลูก้ลงไปตรั้งก้ล�งขอีงค้นดิน

ควรั้ปลูก้ให้รั้�ก้อียูค่ ่อีนข้�งล้ก้ลงไป

ปลูก้ต้�นเก้ินไป

ปลูก้เอี่ยง

การรดนำา� (รดนำา� แปลงปลูก)(1) การรดนำา�
ก้�รั้รั้ดนำ�� (รั้ดนำ��แปลงปลูก้) ก้็เป็ นง�นที่่�สั�ำ ค้ญเช่นก้้น
ก้�รั้รั้ดนำ�� ต้อีงที่ำ�โดยสั้งเก้ตล้ก้ษณะก้�รั้เจำรั้ิญเติบัโตขอีงพื้้ชที่่�ปลูก้และสัภ�พื้ขอีงดินไปด้วย
ปรั้ิม�ณนำ��ที่่�จำ�ำ เป็ น จำะต่�งก้้นไปต�มอีุณหภูมิขอีงอี�ก้�ศัและรั้ะด้บัคว�มช้�น ถ้�รั้ดนำ��ม�ก้เก้ินไปอี�จำที่ำ�ให้รั้�ก้เน่�ได้
ก้�รั้รั้ดนำ��สั่ วนใหญ่แล้วจำะที่ำ�ในช่วงเช้�ก้้บัช่วงเย็น

8

2 เกษตรกรรมพืชโดยทัว่ ไป(2) วิิธีีการรดน้ำำ��
① การรดน้ำำ�� จากด้้ านบนเป็็ นวิิธีีพื้้�นฐานทั่่ว� ไปที่่�รดน้ำำ��จากด้้านบนของพืืชที่่�ปลููก
ซึ่่� งจะใช้้ท่่อส่่งน้ำำ��, หััวฉีีด, เครื่่� องฉีีดน้ำำ�� (สปริิ งเกอร์์)และสายยางฉีีดน้ำำ��
ช่่วงกลางฤดููร้้อนจะหลีีกเลี่่�ยงไม่่รดน้ำำ��แบบนี้้� ในช่่วงกลาง
วััน② การรดน้ำำ�� จากโคนต้้ นเป็็ นวิิธีีการรดน้ำำ��ที่่�โคนต้้นพืืชที่่�ปลููก
วิิธีีนี้้�จะใช้้ท่่อหยดน้ำำ��จึึงสามารถประหยััดน้ำำ��ได้้

③ การรดน้ำำ�� ระหว่่ างแถวของคัันดิินที่่�ปลููก

เป็็ นวิิธีีการส่่งน้ำำ��ให้้ไหลอยู่่�ระหว่่างแถวของคัันดิิน
จำำ�เป็็ นต้้องใช้้น้ำ� �ำ ปริิ มาณมาก

(3) อุุปกรณ์์ที่่�ใช้้ ในการรดน้ำำ��หวั ฉีด

เครื่องฉี ดน�้ำ (สปริ งเกอร์)ท่อรดน�้ำ

9ท่อหยดน�้ำ

2 เก้ษตรั้ก้รั้รั้มพื้้ชโดยที่้ว� ไปก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○ มาทำาควัามเข้ าใจอุปกรณ� ทใี่ ช้ รดนำา� หลักกันเถอะ
○ มาทำาควัามเข้ าใจช่ วังเวัลารดนำา� กันเถอะ
○ มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องอุปกรณ� หลักทีใ่ ช้ ในการรดนำา� เช่ น ท่ อหยดนำา� และท่ อรดนำา� กันเถอะ

ดินทีใ่ ช้ เพาะปลูกพืช
(1) ประเภทของดิน
ในปรั้ะเที่ศัญ่�ปุ่น จำะแบั่งดินอีอีก้เป็ น 5 ชนิดต�มอี้ตรั้�สั่ วนขอีงดินเหน่ยวที่่�ผู้สัมอียู่
คุณสัมบั้ติด�้ นสั�รั้อี�ห�รั้ (หรั้้อีเรั้่ยก้ว่�คุณสัมบั้ติก้�รั้ก้้ก้เก้็บัสั�รั้อี�ห�รั้) และก้�รั้รั้ะบั�ยนำ��ขอีงดินแต่ละชนิดม่คว�มแตก้
ต่�งก้้นอีย่�งม�ก้
ชนิดของดิน

อัติราส่วันของดินเหนียวั คุณสมบัติิการกักเก็บสารอาหาร การระบายน้ำา

ดินชนิดเหนียวั

50% ข้�นไป

ด่

ไม่ด่

ดินร่วันปนดินเหนียวั

37.5 - 50.0%ด่ไม่ค่อียด่

ดินร่วัน

25.0 - 37.5%ด่ด่ดินร่วันปนทราย

12.5 - 25.0 %ไม่ค่อียด่

ด่ดินทราย

น้อียก้ว่� 12.5%

ไม่ด่

ด่

ดินชนิดที่่�เหม�ะสัมก้้บัก้�รั้ปลูก้พื้้ชสั่ วนใหญ่ ค้อี ดินรั้่วนและดินรั้่วนปนดินเหน่ยวที่่�ม่ที่รั้�ยก้้บัดินเหน่ยวผู้สัมอียูใ่ นปรั้ิม�ณที่่�พื้อีเหม�ะ

10

2 เก้ษตรั้ก้รั้รั้มพื้้ชโดยที่้ว� ไปก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○ดูติวัั อย่ างดินแล้ วัพยายามแยกแยะควัามแติกติ่ างของดินให้ ได้ กนั เถอะ○มาทำาควัามเข้ าใจวัิธุ์ีการติัดสิ นคุณสมบัติขิ องดินอย่ างง่ ายกันเถอะ

ก้ำ�ดินเอี�ไว้ก้ไ็ ม่จำบั้ ต้วเป็ นก้้อีน

จำ้บัต้วก้้นเล็ก้น้อียแต่ยง้ ม่รั้อียแตก้ให้เห็น

จำ้บัต้วเป็ นก้้อีนแข็ง

ดินที่รั้�ย - ดินรั้่วนปนที่รั้�ย

ดินรั้่วน - ดินรั้่วนปนดินเหน่ยว

ดินเหน่ยว

○มาทำาควัามเข้ าใจคุณสมบัติิ (การกักเก็บสารอาหาร, การระบายนำา� ) ของดินแติ่ ละประเภทกันเถอะ

(2) ชนิดของดิน
พื้้�นที่่�เพื้�ะปลูก้ขอีงญ่�ปุ่นปก้คลุมไปด้วยดินที่่�ม่คุณสัมบั้ติเฉพื้�ะต้วต�มล้ก้ษณะที่�งภูมิศั�สัตรั้์
ชนิดของดินทีส่ ำ าคัญโดยทัวั่ ไป① ดินแอนดิซอล (Andosol)ปก้คลุมบัรั้ิเวณที่่�รั้�บัสัูงและเนินเข�เต่�ยเป็ นบัรั้ิเวณก้ว้�ง ม่เถ้�ภูเข�ไฟและซึ่�ก้พื้้ชผู้สัมอียูเ่ ป็ นจำำ�นวนม�ก้ เป็ นช้�นดินสั่ดำ� รั้�วครั้� ้ งหน้�งขอีงพื้้�นที่่�ที่�ำ ไรั้่ในญ่�ปุ่นเป็ นดินแอีนดิซึ่อีล� ทีร่ าบ (Brown Lowland Soil)② ดินสี นำา� ติาลแถบพืน
ปก้คลุมพื้้�นที่่�รั้ิมฝึ้�งแม่น� �ำ ต�มธุ์รั้รั้มช�ติแถบัที่่�รั้�บัลุ่มแม่น� �ำ ทีุ่ก้ช้�นหรั้้อีแถบัทีุ่ก้ช้�นจำะเป็ นช้�นดินสั่ น� �ำ ต�ลเหล้อีง ม้ก้ถูก้
นำ�ม�ใช้ในไรั้่เพื้�ะปลูก้� ทีร่ าบ (Gray Lowland Soil)③ ดินสี เทาแถบพืน
ปก้คลุมพื้้�นที่่�เนินตะก้อีนรัู้ปพื้้ดหรั้้อีที่่�รั้�บัทีุ่่งหญ้�ที่่�รั้ะบั�ยนำ��ได้ด่ เป็ นช้�นดินสั่ เที่� ม้ก้ถูก้นำ�ม�ใช้ในน�ข้�ว
④ ดินเกลซอล (Gleysol)ปก้คลุมพื้้�นที่่�รั้�บัตำ��ยุบัต้วบัรั้ิเวณพื้้�นที่่�รั้�บัลุ่มแม่น� �ำ เป็ นช้�นดินสั่ เที่�อีมนำ��เงิน ม้ก้ถูก้นำ�ม�ใช้ในน�ข้�ว
(3) โครงสร้ างเม็ดดินแบบเป็ นก้ อนเม็ดดินแบับัเป็ นก้้อีน หม�ยถ้ง สั่ วนปรั้ะก้อีบัขอีงดินที่่�เม็ดดินจำ้บัต้วเป็ นก้้อีน
11

2 เก้ษตรั้ก้รั้รั้มพื้้ชโดยที่้ว� ไปดินที่่�ม่เม็ดดินม�ก้ (โครั้งสัรั้้�งเม็ดดินแบับัก้้อีน) จำะนุ่มและเหม�ะก้้บัก้�รั้ปลูก้พื้้ช
ตรั้งข้�มก้้บัโครั้งสัรั้้�งเม็ดดินแบับัก้้อีน ค้อี โครั้งสัรั้้�งเม็ดดินแบับัเม็ดเด่�ยว ดินที่่�ม่โครั้งสัรั้้�งเม็ดดินแบับัเม็ดเด่�ยว อีนุภ�ค
ดินจำะอี้ดแน่น จำ้งเป็ นดินที่่�แข็ง ก้�รั้เพื้ิ�มโครั้งสัรั้้�งเม็ดดินแบับัก้้อีนที่ำ�ได้โดยเติมปุ� ยคอีก้และสั�รั้อีินที่รั้่ยเ์ ข้�ไป
ลักษณะเฉพาะของดินทีม่ เี ม็ดดินแบบก้ อนมาก
・ม่ช่อีงว่�งภ�ยในเน้� อีดิน

โครั้งสัรั้้�งเม็ดดินแบับัเม็ดเด่�ยว โครั้งสัรั้้�งเม็ดดินแบับัก้้อีน

・สั�ม�รั้ถดูดซึ่้ มสั�รั้อี�ห�รั้จำ�ก้ปุ� ยและม่คุณสัมบั้ติ

ก้้ก้เก้็บัสั�รั้อี�ห�รั้
・ม่คุณสัมบั้ติถ่�ยเที่อี�ก้�ศั / เก้็บัก้้ก้นำ��ได้ด่

ที่ำ�ให้พื้้ชสั�ม�รั้ถเจำรั้ิญเติบัโตได้ด่
ลักษณะพิเศษของดินทีม่ โี ครงสร้ างเม็ดดินแบบเม็ดเดีย่ วั・ก้�รั้ถ่�ยเที่อี�ก้�ศัและรั้ะบั�ยนำ��ไม่ด่ ที่ำ�ให้พื้้ชเจำรั้ิญเติบัโตได้ย�ก้

ก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○ มาทำาควัามเข้ าใจโครงสร้ างเม็ดดินแบบก้ อนกับแบบเม็ดเดีย่ วักันเถอะ

(4) องค� ประกอบหลักทั�ง 3 ของดิน
ดินปรั้ะก้อีบัไปด้วยสั่ วนที่่�เป็ นขอีงแข็ง (เม็ดดิน, สั�รั้อีินที่รั้่ย)์ ขอีงเหลว (นำ��) และก้๊�ซึ่ (อี�ก้�ศั) ที่้�ง 3 สั่ วนน่�เรั้่ยก้ว่�
องค� ประกอบหลักทั�ง 3 ของดิน
คว�มสัมดุลรั้ะหว่�งขอีงแข็ง ขอีงเหลวและก้๊�ซึ่ ม่อีิที่ธุ์ิพื้ลต่อีก้�รั้เจำรั้ิญเติบัโตขอีงพื้้ช
ดินที่่�ด่ตอี้ งม่ขอีงแข็ง ขอีงเหลวและก้๊�ซึ่อีย่�งละ 30-40%
7 การเติรียมดิน

(1) ศักยภาพของพืน� ดินศั้ก้ยภ�พื้ขอีงพื้้�นดิน หม�ยถ้ง ศั้ก้ยภ�พื้ในก้�รั้ผู้ลิตโดยรั้วมขอีงดิน
ในดินที่่�ม่ศัก้้ ยภ�พื้ขอีงพื้้�นดิน พื้้ชจำะเจำรั้ิญเติบัโตได้ด่ และสั�ม�รั้ถสัรั้้�งผู้ลผู้ลิตจำ�ก้พื้้ชได้ม�ก้
ก้�รั้เตรั้่ยมดินให้ม่ศัก้้ ยภ�พื้ขอีงพื้้�นดินสัูงข้�น เป็ นหล้ก้พื้้�นฐ�นขอีงก้�รั้ที่ำ�เก้ษตรั้ก้รั้รั้ม
12

2 เกษตรกรรมพืชโดยทัว่ ไปลัักษณะเด่่นของดิินที่่�มีีคุุณภาพ
①มีีชั้้�นดิินหนาและนิ่่�ม อากาศถ่่ายเทดีีและอุ้้�มน้ำำ��ได้้ดีี

②มีีสารอาหารที่่�จำ�ำ เป็็ นต่่อพืืชที่่�ปลููกอย่า่ งพอเหมาะ ระดัับความเป็็ นกรดของดิินต้้องอยู่่�ในขอบข่่ายที่่�เหมาะสม

③เป็็ นดิินที่่�มีีสารอิินทรีีย์์อยู่่�อย่า่ งพอเหมาะ และจุุลิินทรีีย์์ในดิินทำำ�งานได้้ดีี

(2) การเตรียมดิน
① การไถดิิน (การทำำ�แนวดิินปลููก) ・・・ปรัับปรุุ งทางกายภาพ

การไถดิิน คืือการไถกลัับหน้้าดิิน
เติิมอากาศเข้้าไปในดิิน เพื่่�อปรัับสภาพให้้ดิินนุ่่�ม
การไถดิินจะทำำ�ให้้การระบายอากาศและการระบายน้ำำ��ดีีขึ้้�น
การไถดิินลงไปลึึก ๆ เรีียกว่่าการไถแบบลึึก
② การปรัับปรุุ งสภาพความเป็็นกรด・・・ปรัับปรุุ งทางเคมีี

ดิินในญี่่�ปุ่่� นโดยทั่่ว� ไปเป็็ นดิินที่่�มีีความเป็็ นกรดสููง
การปรัับปรุุ งระดัับความเป็็ นกรดให้้เหมาะสมกัับพืืชที่่�ปลููกเป็็ นสิ่่� งที่่�จำ�ำ เป็็ นการปรัับปรุุ งสภาพความเป็็ นกรดของดิิน ทำำ�ได้้โดยการโรยปููนขาวหรืือโดโลไมต์์ในปริิ มาณพอเหมาะลงไปิ ทรีีย์์
③ การเติิมสารอิินทรีีย์์ ・・・การปรัับปรุุ งแบคทีีเรีียและเชื้้�อจุุลิน
โรยวััสดุุที่่�ช่่วยปรัับปรุุ งดิิน เช่่น ปุ๋๋�ยคอก หรืือสารอิินทรีีย์์ต่่าง ๆ เป็็ นต้้น เพื่่�อให้้มีีเชื้้�อจุุลิินทรีีย์์ในดิินจำำ�นวนมาก และมีี
การสร้้างกระบวนการต่่าง ๆ ในดิินมากขึ้้�น
(3) ค่่ า pH ที่่�เหมาะสม
ระดัับความเป็็ นกรดของดิินจะแสดงด้้วยค่่า pH (ค่่าพีีเอช, ค่่าตััวเลขแสดงความเข้้มข้้นของไฮโดรเจนไอออน)ค่่า pH7 คืือ สภาพเป็็ นกลาง มากกว่่า 7 ขึ้้�นไปจะมีีสภาพเป็็ นด่่าง ส่่ วนค่่าต่ำ��ำ กว่่า 7 จะมีีสภาพเป็็ นกรดดิินที่่�มีีค่่า pH ต่ำำ��กว่่า 7 เรีียกว่่าดิินกรด และดิินที่่�มีีค่่ามากกว่่า 7 เรีียกว่่าดิินด่่าง
ค่่า pH ที่่�เหมาะสมกัับการเจริิ ญเติิบโตของพืืชพัันธุ์์�ที่่�เพาะปลููกกัันในญี่่�ปุ่่� นส่่ วนใหญ่่คืือ pH5.5 - 6.5
ค่่ า pH ที่่�เหมาะสมกัับชนิิดและการเจริิญเติิบโตของพืืชพัันธุ์์�
6.5 ～ 7.0 ผัักโขม
5.5 ～ 6.0
6.0 ～ 7.0 หััวไชเท้้า, กะหล่ำำ��ปลีี, มะเขืือเทศ
5.0 ～ 6.5
6.0 ～ 6.5 มะเขืือม่่วง, ผัักกาดแก้้ว
4.5 ～ 5.5
5.5 ～ 6.5 สตรอว์์เบอร์์ รีี , ต้้นหอมญี่่�ปุ่่� น, แคร์์ รอต
13มัันเทศ
มัันฝรั่่�ง
ชา, บลููเบอร์์รีี

2 เก้ษตรั้ก้รั้รั้มพื้้ชโดยที่้ว� ไป(4) เครื่องมือวััดควัามเป็ นกรดของดิน/ ค่ า pHเครั้้�อีงว้ดคว�มเป็ นก้รั้ดในดิน ค้อี เครั้้�อีงม้อีสัำ�หรั้้บัว้ดคว�มเป็ นก้รั้ดขอีงดิน
นอีก้จำ�ก้น่� ย้งม่เครั้้�อีงว้ดค่� pH ปรั้ะเภที่ที่่�วด้ ค่� pH จำ�ก้ต�รั้�งเที่่ยบัสั่ (เครั้้�อีงว้ดค่� pH แบับัเที่่ยบัสั่ ), ปรั้ะเภที่ที่่�วด้ ค่�โดยก้�รั้เสั่ ยบัเครั้้�อีงว้ดลงไปในดิน, และปรั้ะเภที่แสัดงค่�ที่่�วด้ ได้เป็ นต้วเลขดิจำิตอีล เป็ นต้นเครั้้�อีงว้ดคว�มเป็ นก้รั้ด

ก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องเครื่องวััดควัามเป็ นกรดของดินกันเถอะ

วัิธุ์ีใช้ เครื่องวััดควัามเป็ นกรดในดิน
เครั้้�อีงม้อีน่�เป็ นเครั้้�อีงม้อีว้ดอีย่�งง่�ยที่่�สั�ม�รั้ถเสั่ ยบัเครั้้�อีงว้ดลงไปในดินโดยตรั้งและว้ดค่�คว�มเป็ นก้รั้ดแบับัครั้่�วๆ ได้① ลำ�ด้บัแรั้ก้ให้พื้รั้มนำ��ลงบันดินที่่�ตอี้ งก้�รั้จำะว้ดค่�ให้ชุ่มช้�นเพื้่ยงพื้อี (ให้สั�ม�รั้ถก้ำ�ด้วยม้อีแล้วจำ้บัต้วเป็ นก้้อีนได้)② เสั่ ยบัสั่ วนข้ว� ไฟฟ้ �ที่่�เป็ นโลหะลงไปในดินให้มิดที่้�งหมด (ให้ดินสั้มผู้้สัแนบัสันิที่ก้้บัสั่ วนพื้้�นผู้ิวโลหะ)③ ที่ิ�งไว้ปรั้ะม�ณ 1 น�ที่่ เม้�อีต้วเลขคงที่่�แล้วจำ้งอี่�นค่�ที่่�วด้ ได้(5) เครื่องมือเกษติรกรรมทีใ่ ช้ ใน "การไถดิน"① เครื่องมือเกษติรกรรม

จำอีบั

ครั้�ด

เสั่ ยม (พื้ล้ว� )14

2 เกษตรกรรมพืชโดยทัว่ ไป② เครื่่�องจัักรกลทางการเกษตร

รถแทรกเตอร์แบบขับขี่

รถไถรถขุดท�ำแนวปลูกแบบหมุน รถแทรกเตอร์แบบเข็น (เครื่องควบคุม)*รถแทรกเตอร์์ จะมีีส่่ วนหมุุนและส่่ วนคัันไถติิดอยู่่� ใช้้สำ�ำ หรัับไถดิิน
*นอกจากนี้้� รถแทรกเตอร์์นอกจากการไถดิินแล้้ว ยัังสามารถติิดตั้้�งเครื่่� องมืืออุุปกรณ์์สำ�ำ หรัับทำำ�งาน และใช้้เป็็ นเครื่่� องจัักรอเนกประสงค์์
เช่่น ใช้้ในการเก็็บเกี่่�ยว การกำำ�จััดและป้้องกัันศััตรูู พืืช การหว่่านเมล็็ด และการขนส่่ งได้้อีีกด้้วย รถแทรกเตอร์์แบบขัับขี่่�เรีียกกัันว่่าเป็็ นรถแทรกเตอร์์แบบทั่่ว� ไป ส่่ วนรถแทรกเตอร์์แบบเข็็น มัักเรีียกว่่าเครื่่� องไถดิิน หรืือเครื่่� องควบคุุม

ปััญหาจากการเพาะปลููกต่่ อเนื่่�อง
(1) ปััญหาจากการเพาะปลููกต่่ อเนื่่�อง
หากปลููกพืืชชนิิดเดีียวกัันในไร่่ เดีียวกัันอย่่างต่่อเนื่่�อง อาจทำำ�ให้้เกิิดโรคและแมลงศััตรูู พืืชคุุกคามง่่าย พืืชเจริิ ญเติิบโตได้้ไม่่ดีี และปริิ มาณผลผลิิตลดลงได้้ สิ่่� งเหล่่านี้้�เรีียกว่่าปัั ญหาจากการเพาะปลููกต่่อเนื่่�อง
สาเหตุุของปััญหาจากการเพาะต่่อเนื่่�อง
・ต้้นตอของโรคในดิินเพิ่่�มมากขึ้้�น

・ขาดสารอาหารบางชนิิ ด・มีีแมลงศััตรูู พืืช เช่่น ไส้้เดืือนฝอย เพิ่่�มมากขึ้้�น

・มีีสิ่่� งก่่อกวนการเจริิ ญเติิบโตเพิ่่�มมากขึ้้�น

(2) มาตรการรัับมืือกัับปััญหาจากการเพาะปลููกต่่ อเนื่่�อง
มาตรการรัับมืือกัับปััญหาจากการเพาะปลููกต่่อเนื่่�องที่่�ได้้ผลเป็็ นที่่�น่่าพอใจคืือการปลููกพืืชหมุุนเวีียน
การปลููกพืืชหมุุนเวีียน หมายถึึง การปลููกพืืชต่่างชนิิดสลัับกัันไปตามรอบเวลา
นอกจากนี้แล้ว ยังมีวธีอื่ิ น ๆ เช่น การใช้วธีการิ ต่อกิ่ง การใช้พืชชนิดที่ทนทานต่อโรค การปรับปรุ งดินด้วยการเติมปุ๋ ยคอกและการบ�ำบัดดินก�ำจัดสารพิษด้วยน�้ำยาเคมีและแสงอาทิตย์ เป็ นต้น15

2 เกษตรกรรมพืชโดยทัว่ ไปตัวอย่ างการปลูกพืชหมุนเวียนแบบ 2 ปี 4 ชนิด โดยจับคู่ระหว่ างพืชฤดูร้อนกับพืชฤดูหนาว
ถัว� เหลือง

ข้าวสาลี

มันเทศ

ข้าวสาลี

กุมภาพันธ์
มิถุนายน
ตุลาคม
กุมภาพันธ์
มิถุนายน
ตุลาคม
กุมภาพันธ์
เมษายนสิ งหาคม
ธันวาคม
เมษายนสิ งหาคม
ธันวาคม
เมษายน

ตัวอย่ างการปลูกพืชหมุนเวียนแบบ 2 ปี 4 ชนิด โดยจับคู่ระหว่ างพืชฤดูร้อนกับพืชฤดูใบไม้ ร่วงมันเทศ

ผักกาดขาว

แตงโมหัวไชเท้า

กุมภาพันธ์
มิถุนายน
ตุลาคม
กุมภาพันธ์
มิถุนายน
ตุลาคม
กุมภาพันธ์
เมษายนสิ งหาคม
ธันวาคม
เมษายนสิ งหาคม
ธันวาคม
เมษายน

9 ปุ๋ย

(1) ส่ วนประกอบหลัก 3 อย่ างของปุ๋ ยในการเจริ ญเติบโตของพืชที่ปลูก จ�ำเป็ นต้องมีปุ๋ย เพราะเพียงแค่สารอาหารในดินอย่างเดียวไม่เพียงพอนั่นเอง
เราเรีียกไนโตรเจน ฟอสฟอรััส และโพแทสเซีียม ว่่าส่่วนประกอบหลััก 3 อย่่างของปุ๋๋�ย
แร่่ ธาตุุที่่�ขาดไม่่ได้้ในการเจริิ ญเติิบโตของพืืช เรีียกว่่า ธาตุุจำ�ำ เป็็ น ซึ่่� งธาตุุจำ�ำ เป็็ นมีีอยู่่�ด้้วยกััน 16 ชนิิด
สััญลัักษณ์์ธาตุุของส่่ วนประกอบหลััก 3 อย่่างของปุ๋๋�ย ได้้แก่่ ไนโตรเจน : N, ฟอสฟอรััส : P, โพแทสเซีียม : Kจุุลธาตุุ (trace element) ได้้แก่่ แคลเซีียม (Ca), แมกนีีเซีียม (Mg), ซััลเฟอร์์ (S), แมงกานีีส (Mn), โบรอน (B), เหล็็ก (Fe),ทองแดง (Cu), สัังกะสีี (Zn), คลอรีีน (Cl), โมลิิบดีีนััม (Mo)คาร์์บอน (C), ไฮโดรเจน (H), ออกซิิเจน (O) สามารถได้้รัับจากอากาศและน้ำำ�� ซึ่่� งจะได้้รัับเข้้าสู่่�พืืช
ด้้วยการสัังเคราะห์์แสง ออกซิิเจน (O) และไฮโดรเจน (H) จะได้้รัับโดยการดููดซัับน้ำำ��จากราก และคาร์์บอน (C) ได้้รัับโดย
การหายใจเอาคาร์์บอนไดออกไซด์์ในอากาศเข้้าไปทางใบ
(2) คุุณสมบััติเิ ฉพาะของส่่ วนประกอบหลััก 3 อย่่ างของปุ๋๋� ยไนโตรเจน (N) : มีีส่่ วนเกี่่�ยวข้้องในการเจริิ ญเติิบโตและปริิ มาณผลผลิิตของพืืชที่่�ปลููก
โดยส่่ วนใหญ่่จะช่่วยทำำ�ให้้ก้า้ นและใบงอกยาวขึ้้�น และทำำ�ให้้สีี ของใบเข้้มขึ้้�น
แต่่ถ้า้ ให้้ไนโตรเจนมากเกิินไปจะทำำ�ให้้พืืชอ่่อนแอได้้

16

2 เกษตรกรรมพืชโดยทัว่ ไปฟอสฟอรััส (P) : มีีอิิทธิิพลต่่อการออกดอกออกผลเป็็ นหลััก
โพแทสเซีียม (K) : มีีอิิทธิิพลต่่อการออกดอกออกผล และการเจริิ ญเติิบโตของรากเป็็ นหลััก

ผล

ก้าน

ออกซิเจน O
อากาศคาร์บอน C

ปากใบ

ใบ

คลอรี น Clโมลิบดีนมั Moสังกะสี Zn

โบรอน Bทองแดง Cuแมงกานีส Mn

ธาตุเหล็ก Feซัลเฟอร์ Sแคลเซียม Caแมกนีเซียม Mg

โพแทสเซียม Kฟอสฟอรัส Pนํ�าไนโตรเจน Nไฮโดรเจน Hออกซิเจน O

รากส่วนประกอบหลัก 3 อย่างแร่ ธาตุต่าง ๆ ที่จ�ำเป็ นต่อพืช

(3) ประเภทของปุ๋๋� ย① ปุ๋ ยเคมี (ปุ๋ ยแร่ ธาตุ)เป็ นปุ๋ ยที่ผสมขึ้นตามหลักเคมี บางครั้งเรียกว่า ปุ๋ ยแร่ ธาตุปุ๋ ยเคมีจะเห็นผลลัพธ์ของปุ๋ ยได้เร็ วปุ๋ ยที่มีส่ วนประกอบหลักของปุ๋ ย 3 อย่างผสมอยูเ่ พียงอย่างใดอย่างหนึ่ง เรียกว่า ปุ๋ ยเดี่ยวปุ๋ ยที่มีส่ วนประกอบหลักของปุ๋ ยตั้งแต่ 2 อย่างขึ้นไปจากทั้งหมด 3 อย่างผสมอยู่ เรียกว่า ปุ๋ ยผสม ในปุ๋ ยผสมจะมี
ประเภทที่เป็ นปุ๋ ยสารประกอบเคมี กับปุ๋ ยผสมธาตุอาหาร
ปุ๋๋�ยผสมธาตุุอาหาร โดยทั่่ว� ไปจะทำำ�จากปุ๋๋�ยเคมีีชนิิดปุ๋๋�ยเดี่่�ยวผสมกััน มีีส่่ วนประกอบเป็็ นไนโตรเจน ฟอสฟอรััส และโพแทสเซีียมตั้้�งแต่่ 2 ชนิิดขึ้้�นไป และมีีปริิ มาณรวมตั้้�งแต่่ 10% ขึ้้�นไป มีีปุ๋๋�ยอิินทรีีย์์ผสมอยู่่�เป็็ นส่่ วนมาก
ประเภทของปุ๋ ย○ ปุ๋ ยเดี่ยวปุ๋ ยไนโตรเจน

แอมโมเนียมซัลเฟต, ยูเรีย เป็ นต้นปุ๋ ยกรดฟอสฟอริ ก	ซูเปอร์ฟอสเฟต, แมกนีเซียมฟอสเฟต เป็ นต้นปุ๋ ยโพแทสเซียม

โพแทสเซียมซัลเฟต, โพแทสเซียมคลอไรด์ เป็ นต้น17

2 เกษตรกรรมพืชโดยทัว่ ไป○ ปุ๋ ยผสมปุ๋ ยสารประกอบเคมี	ฟอสฟอรัส+แอมโมเนีย+ไนโตรเจน+โพแทสเซียม, ฟอสฟอรัส+โพแทสเซียม+แอมโนเนีย,โพแทสเซียมซัลเฟต-แอมโมเนียมฟอสเฟต, แอมโนเนียมฟอสเฟต-คลอไรด์, ปุ๋ ยผสม NK ,ปุ๋ ยผสม PKปุ๋๋�ยผสมธาตุุอาหาร	ปุ๋๋� ย BB, ปุ๋๋�ยผสมธาตุุอาหารที่่�มีีสารอิินทรีีย์์
ในปุ๋๋�ยสารประกอบเคมีีจะมีีไนโตรเจน ฟอสฟอรััส โพแทสเซีียม ผสมอยู่่�ตั้้�งแต่่ 2 ชนิิดขึ้้�นไป ปุ๋๋�ยสารประกอบในระดัับ
สููงมีีปริิ มาณรวมตั้้�งแต่่ 30% ขึ้้�นไป ส่่ วนที่่�มีีปริิ มาณธาตุุอาหารรวมไม่่ถึึง 30% เป็็ นปุ๋๋�ยสารประกอบระดัับปกติิ
② ปุ๋๋� ยอิินทรีีย์์เป็ นปุ๋ ยที่ท�ำมาจากสารอินทรีย์จากพืชและสัตว์
ได้แก่ เศษปลา, เศษผัก, และกระดูกสัตว์ป่น เป็ นต้นการใส่ ปุ๋ยอินทรีย์ จะเห็นผลลัพธ์อย่างช้า ๆ③ ปุ๋ ยคอกปุ๋ ยคอก คือ ปุ๋ ยที่น�ำมูลโค มูลนก มูลสุ กร เปลือกไม้ และใบไม้ที่ร่วงแล้ว เป็ นต้น มาหมัก ซึ่งมีอยูด่ ว้ ยกันหลายประเภท
ตามชนิดของวัตถุดิบหลัก เช่น ปุ๋ ยคอกจากมูลโค ปุ๋ ยคอกจากมูลสุ กร ปุ๋ ยคอกจากมูลนก ปุ๋ ยคอกจากเปลือกไม้ ปุ๋ ยคอกจาก
ใบไม้ร่วง ปุ๋ ยคอกจากฟางข้าว เป็ นต้นปุ๋ ยคอกไม่เพียงให้ผลลัพธ์เรื่องการปรับปรุ งดินให้ดีขึ้นเท่านั้น ยังให้ผลลัพธ์ของปุ๋ ยเพิ่มธาตุอาหารด้วย
④ ปุ๋๋� ยเคมีีเหลว

เป็็ นปุ๋๋�ยที่่�มีีลัักษณะเป็็ นของเหลว แม้้รููปร่่ างเดิิมจะเป็็ นของแข็็งที่่�มีีลัักษณะเป็็ นผงหรืือเม็็ดก็็ตาม แต่่หากต้้องนำำ�ไปละลาย
น้ำำ��ให้้เป็็ นของเหลวแล้้วก็็จะรวมอยู่่�ในประเภทปุ๋๋�ยเคมีีเหลวด้้วยเช่่นกััน
⑤ ปุ๋๋� ยชนิิดออกฤทธิ์์�เร็็วและปุ๋๋� ยละลายช้้ า, ปุ๋๋� ยชนิิดออกฤทธิ์์�ช้้า
ⅰ ปุ๋๋� ยชนิิดออกฤทธิ์์�เร็็ว

เห็็นผลทัันทีีหลัังการใส่่ ปุ๋๋�ย และผลลััพธ์์อยู่่�ได้้นานสููงสุุ ด 30 วัันมีีทั้้�งปุ๋๋�ยเคมีีเหลวและปุ๋๋�ยสารประกอบเคมีี
ⅱ ปุ๋๋� ยละลายช้้ าเห็็นผลนานต่่อเนื่่�อง ผลลััพธ์์อยู่่�ได้้นาน 30 -120 วัันมีีทั้้�งปุ๋๋�ยแบบที่่�เคลืือบผิิวไว้้ และปุ๋๋�ยแบบควบคุุมการละลายที่่�สามารถปรัับปริิ มาณการละลายได้้
ⅲ ปุ๋๋� ยชนิิดออกฤทธิ์์�ช้้า

เนื่่�องจากต้้องรอให้้จุุลิินทรีีย์์ย่อ่ ยสลายจึึงต้้องใช้้เวลานานกว่่าจะเห็็นผลลััพธ์์
มีีเศษผััก และเศษกระดููกป่่น ในบรรดาปุ๋๋�ยเคมีีด้้วยกััน มีีบางชนิิดที่่�ให้้ผลลััพธ์์นานเป็็ นเวลา 1 ปีีด้้วย
18

2 เก้ษตรั้ก้รั้รั้มพื้้ชโดยที่้ว� ไป(4) ลักษณะของปุ๋ ยล้ก้ษณะขอีงปุ� ย ถูก้ผู้ลิตข้�นม�หล�ยหล�ยแบับั ต�มคุณสัมบั้ติใช้ง�นได้ง่�ย หรั้้อีผู้ลล้พื้ธุ์์ เป็ นต้น ม่ที่� ง้ แบับัผู้ง แบับัเม็ด และแบับันำ�� หรั้้อีปุ� ยชนิดอี้ดเม็ดที่่�ถูก้ที่ำ�ให้ม่ลก้้ ษณะเป็ นขอีงแข็งรัู้ปที่รั้งก้รั้ะบัอีก้ (pellet) ก้็ม่ป้ จำจำุบัน้ น่� ม่ปุ�ยเคม่ที่่�น�ำ ปุ� ยอีินที่รั้่ยม์ �ผู้สัมรั้วมก้้นด้วยปุ� ยเม็ดปุ� ยชนิดผู้งปุ� ยอี้ดเม็ด pelletปุ� ยชนิดนำ��

ก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○ มาทำาควัามเข้ าใจถึงประเภทของปุ๋ ยหลัก ๆ กันเถอะ
○ มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องปุ๋ ยเคมี, ปุ๋ ยอินทรีย� และปุ๋ ยคอกกันเถอะ
○ มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องลักษณะและประเภทของปุ๋ ยกันเถอะปุ� ยเม็ด, ปุ� ยชนิดผู้ง, ปุ� ยอี้ดเม็ด pellet, ปุ� ยชนิดนำ��� การใส่ปุ๋ย

(1) วัิธุ์ีการใช้ ปุ๋ยก้�รั้ให้ปุ�ยเพื้ิ�มสั�รั้อี�ห�รั้แก้่พื้้ช เรั้่ยก้ว่�ก้�รั้ใสั่ ปุ�ย ในก้�รั้ใสั่ ปุ�ยจำะม่ปุ�ยที่่�ใสั่ ก้่อีนปลูก้ก้้บัปุ� ยแบับัใสั่ เพื้ิ�มเข้�ไปปุ� ยแบับัใสั่ ก้่อีนปลูก้ ค้อีปุ� ยที่่�ใสั่ ก้่อีนจำะเรั้ิ�มปลูก้พื้้ชลงไป
จำะให้ปุ�ยแบับัละล�ยช้�ที่่�ให้ผู้ลอีย่�งช้�ๆ แต่ย�วน�นต่อีเน้�อีงเป็ นหล้ก้สั่ วนปุ� ยแบับัใสั่ เพื้ิ�ม ค้อีปุ� ยที่่�ใสั่ เพื้ิ�มเข้�ไปให้เหม�ะก้้บัก้�รั้เจำรั้ิญเติบัโตขอีงพื้้ชที่่�ปลูก้
จำะใช้ปุ�ยแบับัอีอีก้ฤที่ธุ์� ิเรั้็ว (ปุ� ยสั�รั้ปรั้ะก้อีบัเคม่, ปุ� ยชนิดนำ�� เป็ นต้น) ที่่�เห็นผู้ลล้พื้ธุ์์ที่น้ ที่่สั�ม�รั้ถใช้ปุ�ยชนิดนำ��ฉ่ ดพื้่นที่่�ใบัได้เช่นก้้น
ต้อีงใสั่ ปุ�ยโดยไม่ให้ปุ�ยสั้มผู้้สัก้้บัเมล็ดหรั้้อีรั้�ก้โดยตรั้ง เพื้รั้�ะอี�จำที่ำ�ให้พื้้ชแห้งเฉ�ได้
19

2 เกษตรกรรมพืชโดยทัว่ ไปนอกจากนี้้� หากใส่่ ปุ๋๋�ยมากเกิินไป จะทำำ�ให้้ความเข้้มข้้นของเกลืือแกงในดิินสููง จนสร้้างความเสีียหายต่่อการเจริิ ญเติิบโต
ของพืืชที่่�ปลููกได้้
เรีียกว่่าความเสีียหายจากดิินเค็็ม
การตรวจสอบความเข้้มข้้นของเกลืือแกง ทำำ�ได้้โดยการวััดค่่าการนำ�ำ ไฟฟ้้า (EC) ดิินที่่�มีีค่่า EC สููง คืือดิินที่่�มีีปุ๋๋�ย
หลงเหลืืออยู่่�มาก
ควรใส่่ ปุ๋๋�ยให้้เหมาะสมตามมาตรฐานของพืืชแต่่ละชนิิด
(2) เครื่่�องมืือเกษตรกรรมที่่�ใช้้ ในการใส่่ ปุ๋๋� ยเครื่องโรยปุ๋ ย (บรอดแคสเตอร์)เครื่องใส่ ปุ๋ยอัตโนมัติ (แมนนัวสเปรดเดอร์)○ มาดููถุุงปุ๋๋� ยแล้้ วทำ�ำ ความเข้้ าใจเรื่่�องสารประกอบในปุ๋๋� ยกัันเถอะ
・วิิธีีการอ่่านค่่าปุ๋๋�ยสารประกอบเคมีีที่่�มีีค่่า "10-8-8"สารประกอบในปุ๋๋�ย คืือ ไนโตรเจน : 10%, ฟอสฟอรััส 8% , โพแทสเซีียม 8%เนื่่�องจากปริิ มาณสารประกอบรวมไม่่ถึึง 30% จึึงเป็็ นปุ๋๋�ยสารประกอบระดัับปกติิ
・ปริิ มาณสารประกอบของปุ๋๋�ยที่่�มีีค่่า "10-8-8" (1ถุุง 20 กก. )ไนโตรเจน
ฟอสฟอรััส	โพแทสเซีียม

10 = 2	มีีไนโตรเจนผสมอยู่่� 2 กก.
20 × 100
8 = 1.6	มีีฟอสฟอรััสผสมอยู่่� 1.6 กก.
20 × 100
8 = 1.6	มีีโพแทสเซีียมผสมอยู่่� 1.6 กก.
20 × 100

20รถใส่ ปุ๋ย (ไลม์โซเวอร์)2 เก้ษตรั้ก้รั้รั้มพื้้ชโดยที่้ว� ไป○ มาฝืึกฝืนเพือ่ ให้ สามารถคำานวัณปริมาณปุ๋ ยทีจ่ าำ เป็ นติ้ องใส่ ติามมาติรฐานการใส่ ปุ๋ยกันเถอะ

(โจทย� ) วิธุ์่ค�ำ นวณปรั้ิม�ณปุ� ยที่่�ตรั้งต�มม�ตรั้ฐ�นก้�รั้ใสั่ ปุ�ยม�ตรั้ฐ�นก้�รั้ใสั่ ปุ�ยขอีงผู้้ก้ A (ปรั้ิม�ณปุ� ยต่อี 10a)ไนโตรั้เจำน (N) 21 ก้ก้.

(คำาติอบ)ฟอีสัฟอีรั้้สั (P) 23 ก้ก้.

วัิธุ์ีคาำ นวัณแอมโมเนียมซัติเฟิติ : 21
21 ×100 = 100 (กก.)ซุปเปอร� ฟิอสเฟิติ : 23
46 ×100 = 50 (กก.)โพแทสเซียมคลอไรด� : 18
60 ×100 = 30 (กก.)โพื้แที่สัเซึ่่ยม (K) 18 ก้ก้.
ปุ๋ ยทีใ่ ช้ (อัติราส่ วันสารประกอบทีเ่ ป็ นส่ วันผสม)แอีมโมเน่ยมซึ่้ลเฟต

(N : 21%)ซึุ่ปเปอีรั้์ฟอีสัเฟต

(P : 46%)โพื้แที่สัเซึ่่ยมคลอีไรั้ด์ (K : 60%)
ปรั้ิม�ณปุ� ย = ปรั้ิม�ณปุ� ยต�มม�ตรั้ฐ�นก้�รั้ใสั่ ปุ�ย ×100
อี้ตรั้�สั่ วนสั�รั้ปรั้ะก้อีบัที่่�เป็ นสั่ วนผู้สัม� การทำาคันดิน

(1) รู ปร่ างของคันดิน
ค้นดิน ค้อี พื้้�นดินเพื้�ะปลูก้ที่่�ถมดินให้สัูงข้�นม� จำุดปรั้ะสังค์เพื้้�อีที่ำ�ให้ก้�รั้รั้ะบั�ยนำ��และก้�รั้ถ่�ยเที่อี�ก้�ศัด่ข� ้นง�นที่ำ�ค้นดิน เรั้่ยก้ว่�ก้�รั้ที่ำ�ค้นดิน ซึ่้�งจำะที่ำ�ก้่อีนหว่�นเมล็ด และก้่อีนป้ ก้ต้นก้ล้�
ในไรั้่ที่่�ม่รั้ะด้บันำ��บั�ด�ลสัูง จำะถมค้นดินข้�นเป็ นค้นดินแบับัสัูง
คันดินสูง

คันดินราบ

だかความสูงคันดิน

ก้�รั้ปฏิบัต้ ิความกว้างพื้นดินเพาะปลูก

ระยะห่างระหว่างคันดิน

หน้ากว้างคันดิน

○ มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องประเภทของคันดินกันเถอะ

ค้นดินแบับัสัูง, คันดินแบบราบ
○ มาทำาควัามเข้ าใจชื่อเรียกส่ วันติ่ าง ๆ ของคันดินกันเถอะ

หน้�ก้ว้�งค้นดิน คว�มสัูงค้นดิน รั้ะยะห่�งรั้ะหว่�งค้นดิน คว�มก้ว้�งพื้้�นดินเพื้�ะปลูก้
21

2 เกษตรกรรมพืชโดยทัว่ ไป(2) เครื่่�องมืือเกษตรกรรมที่่�ใช้้ ในการทำำ�คันั ดิินกรณี ของงานแบบใช้แรงคน จะท�ำคันดินโดยใช้จอบ เป็ นต้นในงานที่ใช้เครื่องจักร จะติดตั้งเครื่องท�ำคันดินหรือเครื่องถมดิน เป็ นต้น เข้าไปที่รถแทรกเตอร์/ เครื่องควบคุม

เครื่องถมดันดินเตี้ย

เครื่องท�ำคันดินสูง การตัดยอด / การเล็มใบ / การเล็มผล

(1) การตััดยอด

ตัดยอด

การตััดยอด คืืองานตััดส่่ วนปลายของกิ่่�งออก
การตััดยอดจะทำำ�ให้้ใบและผลได้้รัับสารอาหารได้้ดีีขึ้� ้นนอกจากนี้้� จะทำำ�ให้้ควบคุุมการเพาะปลููกและเก็็บเกี่่�ยวได้้ง่่ายขึ้้�นด้้วย
(2) การเล็็มตาข้้ างเล็มตาข้ างตาข้้างจะงอกออกมาจากส่่ วนโคนใบ
จึึงต้้องตััดเล็็มออกเพื่่�อป้้องกัันไม่่ให้้ออกผลมากเกิินไป
ทำำ�ให้้ใบไม่่มากเกิินไปและแสงแดดส่่ องได้้ทั่่ว� ถึึงอีีกด้้วยโน้ มกิง�

(3) การเล็็มใบ
การเล็็มใบ เป็็ นงานตััดใบที่่�เป็็ นโรคหรืือใบที่่�เบีียดชิิดกัันเกิินไปออก

เล็มผล

การเล็็มใบจะทำำ�ให้้อากาศถ่่ายเทได้้ดีี
และแสงแดดส่่ องได้้ทั่่ว� ถึึงมากขึ้้�น

เล็มใบโน้ มกิง�

(4) การเล็็มดอกตููม / การเล็็มดอก / การเล็็มผล
การเล็็มดอกตููม / การเล็็มดอก / การเล็็มผล คืืองานเล็็มดอกตููม, ดอก, และผลส่่ วนเกิินออกไป
จะเล็็มออกในกรณีีที่่�มีีดอกตููม ดอก หรืือผลมากเกิินไป มีีผลที่่�เป็็ นโรคหรืือถููกแมลงคุุกคาม หรืือมีีผลที่่� รูู ปร่่ างผิิดปกติิ
22

2 เก้ษตรั้ก้รั้รั้มพื้้ชโดยที่้ว� ไปก้�รั้เล็มผู้ลอีอีก้จำะช่วยให้ผู้ลที่่�เหล้อีอียูไ่ ด้รั้้บั สั�รั้อี�ห�รั้และนำ��อีย่�งเต็มที่่� และเติบัโตเป็ น ผู้ลที่่�ม่คุณภ�พื้สัูง
โดยที่้ว� ไปจำะที่ำ�ข้�นตอีนน่�ก้บั้ ก้�รั้ปลูก้ไม้ผู้ล แต่ก้ที่็ �ำ ก้้บัก้�รั้ปลูก้พื้้ชตรั้ะกู้ลผู้้ก้ เช่น แตงโม
เมลอีน และมะเข้อีเที่ศั เป็ นต้น ด้วยเช่นก้้น

ก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○ มาทำาควัามเข้ าใจการเล็มยอด, การเล็มติาข้ าง, การเล็มใบ และการเล็มผลกันเถอะ� การผสมเกสรเทียม

เกสรตัวผู ้ก้�รั้ที่่�ละอีอีงเก้สัรั้ไปติดที่่�ยอีดเก้สัรั้ต้วเม่ย เรั้่ยก้ว่� ก้�รั้ผู้สัมเก้สัรั้
ในสัภ�พื้แวดล้อีมที่่�ผู้สัมเก้สัรั้ได้ย�ก้
จำะที่ำ�ก้�รั้ผู้สัมเก้สัรั้เที่่ยมโดยก้�รั้ที่ำ�ให้ละอีอีงเก้สัรั้ไปติดเพื้้�อีผู้สัมเก้สัรั้

ติดละอองเกสรที�
ยอดเกสรตัวเมีย
ยอดเกสร

ภ�ยในเรั้้อีนเพื้�ะปลูก้ จำะใช้แมลง เช่น ผู้้�ง และผู้้�งบั้มเบัิลบั่ เป็ นต้นในก้�รั้ผู้สัมเก้สัรั้ขอีงสัตรั้อีว์เบัอีรั้์รั้่ จำะใช้ผู้� ง้ เป็ นสั่ วนใหญ่
สัำ�หรั้้บัแตงโม เมลอีน และฟ้ก้ที่อีง จำะที่ำ�ก้�รั้ผู้สัมเก้สัรั้เที่่ยมเพื้้�อีที่ำ�ให้ติดผู้ลอีย่�งแน่นอีน� การแติ่งกิ่ง, การโน้มกิ่ง

(1) การแติ่ งกิง่
ก้�รั้แต่งก้ิ�ง ค้อี ก้�รั้ต้ดก้ิ�งอีอีก้เพื้้�อีจำ้ดแต่งตำ�แหน่งและควบัคุมจำำ�นวนขอีงก้ิ�ง
ก้�รั้แต่งก้ิ�งจำะที่ำ�ให้ได้ผู้ลผู้ลิตเพื้ิ�มข้�น และดูแลได้ง่�ยอี่ก้ด้วย

23เกสรตัวเมีย

ผสมเกสรเทียม

2 เกษตรกรรมพืชโดยทัว่ ไป(2) การโน้้ มกิ่่�ง
การโน้มกิ่ง เป็ นงานดัดโน้มกิ่งเพื่อจัดต�ำแหน่งให้เหมาะสม
การโน้มกิ่งจะท�ำให้กิ่งไม่หักและไม่เบียดชิดกัน ช่วยให้แสงแดดส่ องผ่านได้ดีและดูแลง่ายขึ้น
ในการโน้มกิ่งมะเขือเทศ มะเขือม่วง และแตงกวา จะผูกกิ่งหลักหรือกิ่งรองให้ติดกับเสาค�้ำหรือเทป

ยึดก้านไว้กบั เสาคํ�า
โดยผูกเชือกเป็ นรู ปเลข 8 การเก็บเกี่ยว

(1) การเก็็บเกี่่�ยว
การเก็บเกี่ยว คืองานเก็บเกี่ยวผลผลิตจากพืชที่ปลูก
ต้องเก็บเกี่ยวในช่วงเวลาที่พอเหมาะ (ช่วงเก็บเกี่ยว)ตัวอย่างเช่น เกณฑ์การเก็บเกี่ยวคือ มะเขือเทศ = ผลเปลี่ยนสี, ผักโขม = ความสูงต้น, แตงกวา = ความยาวผล
การเก็บเกี่ยวพืชผัก ดอกไม้ และไม้ผลส่ วนใหญ่จะใช้แรงงานคน แต่ส�ำหรับแคร์รอต และมันฝรั่ง เริ่ มใช้เครื่องจักรกันมากขึ้น(2) เครื่่�องมืือเกษตรกรรมที่่�ใช้้ ในการเก็็บเกี่่�ยว
① เครื่่�องมืือเกษตร

กรรไกรตัดผล

กระบะ

24

ถุงใส่ ผลผลิต

2 เก้ษตรั้ก้รั้รั้มพื้้ชโดยที่้ว� ไป② เครื่องเก็บเกีย่ วัเครั้้�อีงเก้่�ยว (ข้�ว)เครั้้�อีงเก้็บัเก้่�ยวผู้้ก้ (ต้นหอีม)เครั้้�อีงขุดรั้�ก้ (ม้นฝึรั้้�ง)(3) การลดอุณหภูมิ (pre-cooling)ก้�รั้ลดอีุณหภูมิ ค้อี ก้�รั้ลดอีุณหภูมิผู้ก้้ หรั้้อีผู้ลไม้ที่่�เก้็บัเก้่�ยวม�ให้เย็นลง
จำุดปรั้ะสังค์เพื้้�อีรั้้ก้ษ�คว�มสัดใหม่เอี�ไว้
เหตุผู้ลที่่�ตอี้ งเก้็บัเก้่�ยวตอีนเช้�ตรัู้่ ก้็เพื้รั้�ะได้ผู้ลล้พื้ธุ์์เรั้้�อีงก้�รั้ลดอีุณหภูมินน�้ เอีงวิธุ์่ก้�รั้ลดอีุณหภูมิสั่วนใหญ่จำะลดอีุณหภูมิแบับัสัูญญ�ก้�ศั (Vacuum pre-cooling) นอีก้จำ�ก้น่�ก้ม็ ่วธุ์ิ ่แบับัใช้เย็นเป่ �ก้็ม่
ก้�รั้ลดอีุณหภูมิแบับัสัูญญ�ก้�ศัน้�น ที่ำ�โดยนำ�ผู้้ก้ใสั่ เข้�ไปในเครั้้�อีงเพื้้�อีที่ำ�ให้เป็ นสัูญญ�ก้�ศั คว�มรั้้อีนภ�ยในผู้้ก้จำะถูก้
ด้งอีอีก้ม�แล้วที่ำ�ให้เย็นต้วลง วิธุ์่น� ่สั�ม�รั้ถลดอีุณหภูมิให้เย็นลงได้อีย่�งรั้วดเรั้็วและปรั้ะหย้ดเวล�ก้�รั้ลดอีุณหภูมิให้สั� น้ ลงได้� การใช้วััสดุคลุม

(1) การปลูกในโดมพลาสติิก
ก้�รั้ปลูก้ในโดมพื้ล�สัติก้ เป็ นวิธุ์่ก้�รั้ปลูก้โดยใช้วสั้ ดุคลุมที่้บัค้นดินแปลงปลูก้เป็ นรัู้ปโดม
ใช้เสั�คำ��โดมและว้สัดุคลุม
ผู้ลล้พื้ธุ์์ขอีงก้�รั้ปลูก้ในโดมพื้ล�สัติก้ ค้อี ก้�รั้รั้้ก้ษ�อีุณหภูมิ ป้ อีงก้้นลมฝึนและแมลงศั้ตรัู้พื้้ช
เล้อีก้ว้สัดุคลุมต�มจำุดปรั้ะสังค์ที่่�ตอี้ งก้�รั้ เช่น แผู้่นพื้ล�สัติก้ใสั (พื้ล�สัติก้ไวนิล), แผู้่นฟิ ล์มโพื้ลิเอีที่ิล่นสัำ�หรั้้บัง�น
เก้ษตรั้ก้รั้รั้ม (โพื้ลิเอีที่ิล่นฟิ ล์ม), แผู้่นผู้้�ใยสั้งเครั้�ะห์, ผู้้�ข�วบั�ง, ต�ข่�ยป้ อีงก้้นแมลง เป็ นต้นเสาคํ�าโดมพลาสติก

(2) การปลูกแบบคลุม
ก้�รั้ปลูก้แบับัคลุม เป็ นวิธุ์่ก้�รั้ปลูก้โดยใช้วสั้ ดุคลุมครั้อีบัที่้บัด้�นบันพื้้ชโดยตรั้ง หรั้้อีคลุมให้ม่รั้ะยะห่�งสัูงจำ�ก้ต้นเล็ก้น้อีย
ผู้ลล้พื้ธุ์์ขอีงก้�รั้ปลูก้แบับัคลุม ค้อีช่วยที่ำ�ให้ก้�รั้แตก้ยอีดอี่อีนม้น� คง ที่ำ�ให้ก้�รั้เจำรั้ิญเติบัโตช่วงแรั้ก้ด่ และป้ อีงก้้นพื้้ชจำ�ก้
ลมและฝึน รั้วมถ้งแมลงศั้ตรัู้พื้้ชด้วย

25

2 เก้ษตรั้ก้รั้รั้มพื้้ชโดยที่้ว� ไปว้สัดุที่่�ใช้คลุม จำะใช้ผู้�้ ใยสั้งเครั้�ะห์ หรั้้อีผู้้�ข�วบั�ง เป็ นต้น(3) การคลุมดิน
① การคลุมดิน

ก้�รั้คลุมดิน (mulch) ค้อีก้�รั้คลุมผู้ิวหน้�ดินด้วยฟ�งข้�ว หรั้้อีแผู้่นฟิ ล์มพื้ล�สัติก้ เป็ นต้นผู้ลล้พื้ธุ์์ขอีงก้�รั้คลุมดิน ม่ดง้ ต่อีไปน่�
・ช่วยปรั้้บัอีุณหภูมิขอีงดิน ที่ำ�ให้สัภ�พื้แวดล้อีมด่ต่อีก้�รั้เจำรั้ิญเติบัโตขอีงพื้้ชม�ก้ข้�น
・ช่วยรั้้ก้ษ�ดินให้อี่อีนนุ่ม ที่้�งย้งป้ อีงก้้นนำ��และปุ� ยไม่ให้ไหลอีอีก้ไป
・ป้ อีงก้้นโรั้ค และแมลงศั้ตรัู้พื้้ช
・ป้ อีงก้้นว้ชพื้้ช

ก้�รั้คลุมดินด้วยฟ�งข้�ว

พื้ล�สัติก้คลุมดิน

②วััสดุทใี่ ช้ คลุมดินและคุณสมบัติิ

ว้สัดุที่่�ใช้คลุม ค้อี ฟ�งข้�ว และแผู้่นฟิ ล์มพื้ล�สัติก้ เป็ นต้นแผู้่นฟิ ล์มพื้ล�สัติก้ จำะม่หล�ยปรั้ะเภที่ซึ่้�งว้ตถุดิบัและสั่ ต่�งก้้นไปสั่ ขอีงแผู้่นฟิ ล์มจำะให้ผู้ลล้พื้ธุ์์แตก้ต่�งก้้น
ประเภทของสี ของฟิิ ล� มและผลลัพธุ์�ทไี่ ด้แบบใสให้ผู้ลล้พื้ธุ์์เรั้้�อีงก้�รั้เพื้ิ�มอีุณหภูมิดินได้ด่ที่่�สัุด

สีเขียวั

ให้ผู้ลล้พื้ธุ์์เรั้้�อีงก้�รั้เพื้ิม� อีุณหภูมิได้ด่อียูรั้่ ะหว่�งแบับัใสัก้้บัสั่ ด�ำ ให้ผู้ลเรั้้�อีงก้�รั้ป้ อีงก้้นว้ชพื้้ชด้วย

สีขาวัป้ อีงก้้นไม่ให้อีุณหภูมิดินสัูงข้�น

สีดำาป้ อีงก้้นว้ชพื้้ช

และย้งม่ฟิล์มชนิดอี้�นๆ เช่น ฟิ ล์มสัอีงช้�นที่่�ใช้สั่ข�วก้้บัสั่ ด�ำ ซึ่้อีนก้้น (ควบัคุมก้�รั้เพื้ิ�มขอีงอีุณหภูมิดิน), ฟิ ล์มสั่ เงินที่่�
สัะที่้อีนแสังอี�ที่ิตย์ (ใช้ปรั้ะโยชน์จำ�ก้แสังอี�ที่ิตย์ / ควบัคุมก้�รั้เพื้ิ�มขอีงอีุณหภูมิดิน / ป้ อีงก้้นแมลง) , ฟิ ล์มเจำ�ะรัู้ที่่�เว้นรัู้
26

2 เกษตรกรรมพืชโดยทัว่ ไปสำำ�หรัับปลููกพืืช, ฟิิ ล์์มพลาสติิกชีีวภาพที่่�ย่อ่ ยสลายได้้ด้ว้ ยจุุลิินทรีีย์์ (ประหยััดแรงในการกำำ�จััด) เป็็ นต้้น ฟิิ ล์์มเหล่่านี้้�
นอกจากฟิิ ล์์มแบบเจาะรูู แล้้ว สามารถป้้องกัันน้ำำ��ฝนไม่่ให้้ไหลเข้้าไปในดิินได้้ด้ว้ ย③ เครื่่� องมืือเกษตรกรรมที่่�ใช้้ ในการคลุุมดิิน

(4) การกำำ�จัดั แผ่่ นฟิิ ล์์มเครื่่� องคลุุมดิินแบบหมุุนสำำ�หรัับคัันดิินราบ

เราจำำ�เป็็ นต้้องระวัังเรื่่� องการทิ้้�งแผ่่นฟิิ ล์์มที่่�ใช้้ทำ�ำ โดมพลาสติิกหรืือใช้้คลุุมดิินหลัังจากใช้้งานแล้้ว ต้้องขอให้้ผู้ป้� ระกอบการ
เฉพาะทางมาจััดการให้้เท่่านั้� น้ตามกฎหมายห้้ามไม่่ให้้เผาทิ้้�งในไร่่ เพราะอาจทำำ�ให้้เกิิดก๊๊าซพิิษขึ้้�นได้้ ความรู้เกี่ยวกับโรคและแมลงศัตรูพืช / การป้องกันและกำ�จัดวัชพืช

(1) การป้้องกัันและกำำ�จัดั โรคและแมลงศััตรููพืชื
① แนวความคิิดพื้้�นฐาน

สร้้างสภาพแวดล้้อมที่่�ทำ�ำ ให้้เกิิดโรคและแมลงศััตรูู พืืชคุุกคามได้้ยาก
ต้้องตรวจพบปััญหาตั้้�งแต่่ระยะเริ่่� มต้้น และกำำ�จััดโดยเร็็ วไม่่ให้้ลุุกลามออกไปั ด้้ วยสารเคมีีเกษตร
② การป้้องกัันและกำำ�จัด
สารเคมีีเกษตรที่่�ใช้้ป้้องกัันและกำำ�จััดโรค เรีียกว่่า ยาฆ่่าเชื้้�อ
สารเคมีีเกษตรที่่�ใช้้ป้้องกัันและกำำ�จััดแมลงศััตรูู พืืช เรีียกว่่า ยาฆ่่าแมลงั ด้้ วยวิิธีีอื่่�นๆ นอกเหนืือจากสารเคมีีเกษตร
③ การป้้องกัันและกำำ�จัด
ⅰ วิิธีีเขตกรรม

ใช้้พืืชชนิิดที่่�ทนต่่อโรค (ชนิิดที่่�ทนต่่อโรคได้้ดีี)โดยจะปลููกพืืชที่่�ช่่วยลดการเกิิดโรคและแมลงศััตรูู พืืช ตััวอย่่างเช่่น ถ้้าปลููกต้น้ ดาวเรืืองเอาไว้้จะช่่วยทำำ�ให้้ความ
หนาแน่่นของไส้้เดืือนฝอยในดิินลดลง เป็็ นต้้น
โรคเหี่่� ยว (Fusarium wilt) ของพืืชในวงศ์์แตง (Cucurbitaceae) ถ้้าปลููกพืืชจำำ�พวกต้้นหอมกระเทีียมที่่�บริิเวณโคนต้้นจะ
ช่่วยให้้ความหนาแน่่นลดลง
27

2 เกษตรกรรมพืชโดยทัว่ ไปⅱ การใช้้ ศััตรููตามธรรมชาติิ

ใช้้แมลงหรืือจุุลิินทรีีย์์ให้้ล่่าแมลงศััตรูู พืืชกิินเป็็ นอาหาร หรืือให้้เป็็ นกาฝากแล้้วทำำ�ให้้ตายไปเอง เป็็ นต้้น
ⅲ ใช้้ สารฟีี โรโมน

ป้้องกัันและกำำ�จััดโดยใช้้กัับดัักกาวชนิิดฟีี โรโมน
ใช้้เครื่่� องฉีีดฟีี โรโมน เพื่่�อขััดขวางการผสมพัันธุ์์�ของแมลงศััตรูู พืืช (รบกวนการผสมพัันธุ์์�) และลดแมลงศััตรูู พืืชรุ่่�น
ต่่อไปให้้น้อ้ ยลงⅳ ใช้้ ประโยชน์์จากการมองเห็็น

ติิดเทปสะท้้อนแสงเพื่่�อป้้องกัันเพลี้้� ยป้้องกัันแมลงศััตรูู พืืชด้้วยการเปิิ ดไฟสีีเหลืือง
ทำำ�กัับดัักล่่อด้ว้ ยเทปกาว
ⅴ การป้้องกัันและกำำ�จัดั ทางกายภาพ

ใช้้ตาข่่ายป้้องกัันแมลง ป้้องกัันไม่่ให้้แมลงศััตรูู พืืชลุุกล้ำ� �ำ เข้้ามา
(2) การป้้องกัันและกำำ�จัดั วััชพืืช
① แนวความคิิดพื้้�นฐาน

ไม่่นำ�ำ เมล็็ดวััชพืืชเข้้ามาในไร่่
ถอนวััชพืืชออกโดยเร็็ วก่่อนที่่�เมล็็ดจะตกลงในดิิน
② ยาฆ่่ าหญ้้ าสารเคมีีเกษตรที่่�ใช้้ป้้องกัันและกำำ�จััดวััชพืืช เรีียกว่่า ยาฆ่่าหญ้้าั ด้้ วยวิิธีีอื่่�นนอกจากยาฆ่่ าหญ้้ า③ การป้้องกัันและกำำ�จัด
ⅰ ใช้้วััสดุุที่่�ทึึบแสงคลุุมหน้้าดิิน
ⅱ พรวนร่่ องดิิน (พรวนดิินที่่�อยู่่�ระหว่่างคัันดิินปลููก) และถมโคน (นำำ�ดิินขึ้้�นไปถมเพิ่่�มตรงบริิ เวณโคนต้้น) ระหว่่าง

การปลููก
ⅲ ไถดิินในไร่่ ที่่�ยัังไม่่ได้้ปลููกพืืช

นําดินขึ�นไปถมโคน

พรวนดิน

พรวนร่ องดิน
28

ถมโคน

2 เกษตรกรรมพืชโดยทัว่ ไป④ ข้้ อควรระวัังในการใช้้ ยาฆ่่ าหญ้้ าⅰใช้้ยาฆ่่าหญ้้าที่่�ออกฤทธิ์์� ตรงกัับวััชพืืชแต่่ละชนิิ ด ห้้ามใช้้ยาฆ่่าหญ้้าที่่�ไม่่ได้้ลงทะเบีียนเป็็ นสารเฉพาะสำำ�หรัับ

การเกษตร
ⅱ ปฏิิบั ัติิตามหลัักในการใช้้ยาฆ่่าหญ้้า (พืืชที่่�สามารถได้้ใช้้, จำำ�นวนครั้้�งที่่�ใช้้ และความเข้้มข้้น เป็็ นต้้น) และกำำ�จััดทิ้้�ง

เมื่่�อถึึงเวลาที่่�เหมาะสม
ⅲ ห้้ามนำำ�อุุปกรณ์์ที่่�ใช้้ฉีี ดพ่่นยาฆ่่าหญ้้า มาใช้้กัับร่่วมกัับการป้้ องกัันโรคและแมลงศััตรูู พืืชⅳ กรณีีที่่�บริิเวณใกล้้เคีียงมีีพืืชที่่�ปลููกอยู่่�ด้ว้ ย ต้้องระวัังไม่่ให้้น้ำ� �ำ ยา (ละอองน้ำำ��ยา) กระจายไปบริิ เวณใกล้้เคีียง โดยใช้้

หััวฉีีดเฉพาะและปลอกหุ้้�ม

หััวฉีีดที่่�ใช้้กัันทั่่ว� ไปในการฉีีดพ่่นน้ำำ��ยากำำ�จััดวััชพืืช

หััวฉีีดที่่�ใช้้กัันทั่่ว� ไปในการฉีีดพ่่นยาฆ่่าแมลง

(3) เครื่่�องมืือเกษตรกรรมสำำ �หรัับป้้องกัันและกำำ�จัดั โรคและแมลงศััตรููพืชื / วััชพืืชั โรคและแมลงศััตรููพืชื
① การป้้องกัันและกำำ�จัด

เครื่องพ่นยาแบบสะพายหลัง

เครื่องพ่นยาแบบมอเตอร์ข ับเคลื่อน

รถพ่นยาสปี ดสเปรเยอร์ (SS)ั วััชพืืช
② การป้้องกัันและกำำ�จัด

เครื่่� องตััดหญ้้า

เครื่่� องตััดหญ้้าแฮมเมอร์์ไนฟ์์แบบเข็็น
29รถตัดหญ้า

3ความปลอดภัยและชีวอนามัย

วิธีการใช้ เครื่องจักรกลทางการเกษตรอย่ างปลอดภัย
(1) การเตรียมก่ อนเริ่มงาน
ท�ำความเข้าใจวิธีการควบคุมเครื่องจักรให้ดีก่อนใช้ โดยอ่านจากคู่มือการใช้งาน เป็ นต้น และต้องท�ำความเข้าใจเรื่องวิธี
การสตาร์ทเครื่องยนต์ วิธีการควบคุมเบรก รวมถึงวิธีการดับเครื่องยนต์ให้ดีดว้ ย(2) การตรวจเช็กสภาพประจ�ำวัน
การตรวจเช็กสภาพประจ�ำวัน จะส่ งผลให้สามารถคงสภาพความสามารถของเครื่องจักรได้ ยืดอายุการใช้งานของ
เครื่องจักร และป้ องกันอุบัติเหตุที่อาจเกิดขึ้นในงานเกษตรกรรมได้
ตรวจเช็กว่าก่อนขับขี่เครื่องจักร ระหว่างขับขี่ และหลังขับขี่มีความผิดปกติอะไรหรือไม่
เวลาตรวจเช็ก หากจะท�ำการตรวจเช็คอื่นนอกเหนือจากการท�ำงานระหว่างขับขี่ตอ้ งดับเครื่องยนต์เสมอ
(3) ข้้ อควรระวัังในการควบคุุมเครื่่�องจัักร (ใช้้ กับั เครื่่�องจัักรทั้้�งหมด)①  เครื่่�องจัักรทั้้�งหมด
・เวลาจะหยุุดการบัังคัับเครื่่� องจัักรชั่่ว� คราว ต้้องดัับเครื่่� องทุุกครั้้�ง
・ในการกำำ�จััดสิ่่� งอุุดตัันในเครื่่� องจัักรก็็เช่่นกััน ต้้องดัับเครื่่� องทุุกครั้้�ง
②  รถแทรกเตอร์์แบบขัับขี่่�
・ขึ้้�นและลงรถแทรกเตอร์์ จากฝั่่�งซ้้าย
・ตั้้�งโครงกั้้�นนิิ รภััยขึ้้�นแล้้วจึึงปฏิิบั ัติิงาน

โครงกั้้�นนิิรภััย

・ขณะที่่�รถแทรกเตอร์์ วิ่่ง� อยู่่� จะเชื่่�อมต่่อเบรคซ้้ายขวา

・หลัังทำำ�งานเสร็็ จแล้้ว ให้้ล้า้ งทำำ�ความสะอาดเครื่่� องจัักรปฏิิบั ัติิงานที่่�ติิดตั้้�งเข้้ากัับรถแทรกเตอร์์ ออก จากนั้้�นถอดออกหรืือ

ลดระดัับลงเพื่่�อวางไว้้กัับพื้้�น
・หลัังทำำ�งานเสร็็ จแล้้ว ควรเติิมน้ำำ��มัันเชื้้�อเพลิิงในถัังให้้เต็็มเตรีียมเอาไว้้
・กรณีีที่่�วิ่่ง� บนถนน จำำ�เป็็ นต้้องมีีใบอนุุญาติิขัับขี่่�ด้ว้ ยเชื่่�อมต่่อเบรค

(4) วางแผนการทำำ�งานที่่�ไม่่ ฝืืนจนเกิินไป

เมื่อเกิดความเหนื่อยล้าจะท�ำให้ความระมัดระวังต�่ำลง และเกิดอุบัติเหตุได้ง่าย การควบคุมเครื่องจักรเวลาที่เหนื่อยล้าจึง
อัันตรายมาก
30

3 คว�มปลอีดภ้ยและช่วอีน�ม้ย
นอีก้จำ�ก้น่� ก้�รั้ที่ำ�ง�นด้วยเครั้้�อีงจำ้ก้รั้หล้งด้�มเครั้้�อีงด้�มแอีลก้อีฮอีล์ม่อีน้ ตรั้�ยม�ก้ จำ้งห้�มที่ำ�โดยเด็ดข�ด
ช่วงว่�งรั้ะหว่�งก้�รั้ที่ำ�ง�น ควรั้หยุดพื้้ก้เอี�แรั้ง
ถุงมือ

หมวกนิรภัย

(5) ชุดนิรภัย
ต้อีงสัวมเสั้� อีผู้้�ที่่�เหม�ะสัมก้้บัก้�รั้ที่ำ�ง�น
เพื้้�อีป้ อีงก้้นไม่ให้เสั้� อีผู้้�ถูก้ม้วนพื้้นเข้�ไปก้้บัเครั้้�อีงจำ้ก้รั้หรั้้อีสั�ยพื้�น

ชุดทำงานยาวติดกัน
รองเท้านิรภัย

ก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○มาทำาควัามเข้ าใจวัิธุ์ีการใช้ งานเครื่องจักรกลทางการเกษติรอย่ างปลอดภัยกันเถอะ

○ มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องการสติาร� ทเครื่องยนติ� และการดับเครื่องยนติ� เช่ น เครื่องควับคุม เครื่องติัดหญ้ า เป็ นติ้ น กันเถอะ
・การเปิ ดและการดับเครื่องควับคุม

การเปิ ดเครื่อง่ ่�ต�ำ แหน่ง "ปิ ด" และค้นโยก้เก้่ยรั้์ควบัคุมคว�มเรั้็วอียูที่่ ่�เก้่ยรั้์ว�่ ง・ ตรั้วจำสัอีบัว่�ค้นโยก้ครั้้ชหล้ก้ ค้นโยก้ครั้้ชไถพื้รั้วนอียูที่
อียูห่ รั้้อีไม่
・ก้ดสัวิตซึ่์สัต�รั้์ที่เครั้้�อีงยนต์
・ด้งค้นโยก้สัต�รั้์ที่เครั้้�อีงชนิ ดรั้่คอียล์อีย่�งแรั้ง เพื้้�อีสัต�รั้์ที่เครั้้�อีงยนต์

การดับเครื่อง

ค้นโยก้ครั้้ชหล้ก้ อียูที่่ ่�ปิด

・ลดคว�มเรั้็วรั้อีบัขอีงเครั้้�อีงยนต์ลงด้วยค้นโยก้ควบัคุมคว�มเรั้็ว

โยก้ค้นโยก้ครั้้ชหล้ก้ไปที่่� "ปิ ด" แล้วหยุดเครั้้�อีง
・เล้�อีนค้นโยก้เก้่ยรั้์คว�มเรั้็วหล้ก้ไปที่่�เก้่ยรั้์ว�่ ง แล้วปิ ดสัวิตช์เครั้้�อีงยนต์

สัวิตช์เครั้้�อีงยนต์ เปิ ดเครั้้�อีงอียู่

ด้งค้นโยก้สัต�รั้์ที่เครั้้�อีง

31

3 ความปลอดภัยและชีวอนามัย
・การเปิิดและปิิดเครื่่�องตััดหญ้้ าการเปิิดเครื่่�อง
・เปิิ ดคัันโยกสล็็อตออก (1/3 - ครึ่่� งหนึ่่� ง)・กดแป้้นยาง (ไพรเมอร์์ ปั๊๊� ม) หลายๆ ครั้้�ง เพื่่�อส่่งน้ำำ��มัันเชื้้�อเพลิิงผสมเข้้าไปในคาร์์ บููเรเตอร์์
・เลื่่�อนคัันโยกอััดอากาศไปที่่� "ปิิ ด" (ลดปริิ มาณอากาศในคาร์์ บููเรเตอร์์ )ไพรเมอร์์ปั๊๊� ม・ดึึงเชืือก (ลููกบิิดรีีคอยล์์สตาร์์ ทเตอร์์ ) แรงๆ・เมื่่�อเครื่่� องติิดแล้้ว เลื่่�อนคัันโยกอััดอากาศไปที่่� "เปิิ ด"・กรณีีที่่�เครื่่� องไม่่ติิด ให้้ปฏิิบั ัติิตามขั้้�นตอนเดิิมซ้ำำ��
・เมื่่�อเครื่่� องยนต์์ติิดแล้้ว ให้้เลื่่�อนคัันโยกสล็็อตกลัับมาที่่�ความเร็็ วต่ำำ��สุุ ด เพื่่�อเดิินเครื่่� องอย่่างช้้าๆ

การปิิดเครื่่�อง

คัันโยกอััดอากาศ / เชืือก

・เลื่่�อนคัันโยกสล็็อตกลัับมาที่่�ความเร็็ วต่ำำ��สุุ ด・กดปุ่่� มปิิ ดเครื่่� องจนกว่่าเครื่่� องยนต์์จะดัับ

2 การฉีดพ่นสารเคมีเกษตร

(1) เสื้้�อผ้้ าการฉีีดพ่่นสารเคมีีเกษตร ต้้องทำำ�โดยสวมใส่่ เสื้้� อผ้า้ ที่่�เหมาะสมเพื่่�อป้้องกัันไม่่ให้้สารเคมีีเกษตรสััมผััสกัับผิิวหนัังได้้
สวมหมวก ชุุดป้้องกัันแขนยาว/ ขายาว รองเท้้าบููทยาง หน้้ากากสำ�ำ หรัับงานเกษตรกรรม แว่่นตานิิรภััย และถุุงมืือยาง ห้้าม
ใช้้ถุุงมืือผ้้าสำ�ำ หรัับใช้้กัับงานอุุตสาหกรรมทั่่ว� ไปเพราะจะเปีี ยกได้้
แขนเสื้้� อของชุุดป้้องกัันท่่อนบนต้้องสวมให้้ทัับบนถุุงมืือ และชายกางเกงต้้องให้้คลุุมทัับรองเท้้าบููท

หมวกควรใชห้มวกแบบทีมีปี กแว่ นตานิรภยั
ใช้แบบกันลมกันฝุ่นที่
แนบสนิทกับใบหน้าหน้ ากาก
สวมหนา้กากเวลาชงนํั าหนกั
/ ปรับส่ วนผสม และฉี ดพ่นถุงมอืยาง
ปลายแขนเสื อตอ้งคลุมทบับนถุงมือชุ ดป้ องกนั
สวมชุดป้ องกันแขนยาว / ขายาว

รองเท้ าบูทใหช้ายกางเกงคลุมทบับนรองเทา้ทาํงาน
เพอืป้ องกนั ไม่ใหน้าํ ยาไหลเขา้ไปในเสื อผา้32

3 ความปลอดภัยและชีวอนามัย
(2) ปฏิิบััติติ ามหลัักการใช้้ งานอย่่ างเคร่่ งครััด
สารเคมีีเกษตรมีีหลัักการใช้้งานกำำ�หนดเอาไว้้ เช่่น ระดัับความเข้้มข้้นในการใช้้ ปริิ มาณการใช้้ ช่่วงเวลาและจำำ�นวนครั้้�งที่่�
ใช้้ เป็็ นต้้น เพื่่�อให้้สามารถรัับประทานผลผลิิตจากพืืชที่่�ใช้้สารเคมีีนั้้�น ๆ ได้้อย่า่ งปลอดภััย
เวลาใช้สารเคมีเกษตร ต้องอ่านฉลากของสารเคมีเกษตรนั้น ๆ และปฏิบัติตามหลักการใช้งานเสมอ
(3) การตรวจเช็กอุปกรณ์ ป้องกัน
ตรวจเช็็คส่่ วนที่่�เชื่่�อมต่่อกัับเครื่่� องฉีีดพ่่นแต่่ละส่่ วนว่่ามีีจุุดใดหลวมหรืือไม่่
หัวฉี ดท่อฉี ด*เช็คว่าหัวจุกยางที�ส่วนเชื�อมต่อ
มีความผิดปกติหรื อไม่*เช็กว่าน็อตหลวมหรื อไม่*เช็กว่าน็อตหลวมหรื อไม่*เช็กสายสะพายว่ามีรอยข่วนหรื อฉี กขาดหรื อไม่*เช็กว่าน็อตหลวมหรื อไม่(4) การฉีีดพ่่ นที่่�ถููกต้้ องเวลาฉี ดพ่นสารเคมีเกษตร ต้องระวังไม่ให้สารเคมีกระจาย (ละอองน�้ำยา) ไปบริ เวณใกล้เคียง งานฉี ดพ่นจะท�ำในวันที่ลม
อ่อน และหยุดเวลาที่ลมแรง ถ้าเป็ นไปได้ควรท�ำเวลาช่วงเช้าและเย็นที่มีอากาศเย็น
งานฉี ดพ่นต้องหันหลังให้ลมและฉี ดโดยเดินถอยหลังฉี ด เพื่อไม่ให้สารเคมีพัดมาสัมผัสถูกตัวโดยตรง
ไม่ควรท�ำงานฉี ดพ่นเป็ นเวลานาน กรณีที่จะท�ำเวลานาน ๆ ควรเว้นช่วงหยุดพักให้เหมาะสม ระหว่างช่วงที่ท�ำงานและหลังฉี ดพ่น หากรู ้สึกว่ามีความผิดปกติกับร่างกาย เช่น มีอาการหน้ามืด หรือรู ้สึกอยากอาเจียน เป็ นต้น ต้องรีบให้แพทย์ตรวจทันที
สารเคมีเกษตรที่ผสมแล้ว ควรใช้ในไร่ ให้หมดไม่ให้เหลือ และห้ามเททิ้งในทางระบายน�้ำเด็ดขาด

33

3 คว�มปลอีดภ้ยและช่วอีน�ม้ย
(5) การกำาจัดทิง� หลังฉีดพ่น

ทิศทางลม

เม้�อีเสัรั้็จำง�นฉ่ ดพื้่นแล้วควรั้ล้�งอีุปก้รั้ณ์ให้สัะอี�ด
ล้�งม้อีและบั้วนป�ก้
(6) การเก็บรักษาสารเคมีเกษติร
ที่ำ�บั้นที่้ก้รั้�ยก้�รั้สั�รั้เคม่เก้ษตรั้และเก้็บัรั้้ก้ษ�เอี�ไว้ใน
สัถ�นที่่�เฉพื้�ะ (โก้ด้งเก้็บัขอีง เป็ นต้น) ที่่�สั�ม�รั้ถล็อีก้กุ้ญแจำได้

ทิศทางทีเ� ดินฉีด

จำ้ดที่ำ�ที่่�เก้็บัสั�รั้พื้ิษและสั�รั้เคม่เก้ษตรั้ชนิดรัุ้นแรั้งแยก้อีอีก้จำ�ก้สั�รั้เคม่เก้ษตรั้แบับัที่้ว� ไป ติดป้ �ยให้ชด้ เจำน แล้วล็อีค
กุ้ญแจำจำ้ดเก้็บัอีย่�งรั้ะม้ดรั้ะว้ง

ก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○ ควัรสวัมชุ ดป้ องกันให้ ถูกติ้ อง○ มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องวัิธุ์ีการติรวัจเช็คและการใช้ งานเครื่องฉีดพ่ น และการจัดการหลังฉีดพ่ นเสร็จแล้ วักันเถอะ

● การทำาให้ นำา� ยาฆ่่ าเชื�อเจือจาง
ในก้�รั้ที่ำ�ให้เจำ้อีจำ�งและเติมนำ��ย�ฆ่่�เช้�อี 1,000 เที่่�ลงในถ้งฆ่่�เช้�อีขน�ด 10 ลิตรั้ จำำ�เป็ นต้อีงใช้น� �ำ ย�ก้่�มล. หรั้้อี
ถ้�เติมนำ�� 999 มล. ลงในนำ��ย� 1 มล. ก้็จำะสั�ม�รั้ถผู้สัมนำ��ย�ฆ่่�เช้�อีที่่�ม่คว�มเจำ้อีจำ�ง 1,000 เที่่�ขอีง 1 ลิตรั้ได้
นำ��ย�ฆ่่�เช้�อีที่่�เจำ้อีจำ�ง 1,000 เที่่�ขอีง 10 ลิตรั้ (10,000 มล.) คิดเป็ น 10 เที่่� ด้งน้�นจำ้งจำำ�เป็ นต้อีงใช้น� �ำ ย� 10 มล.

การใช้ แหล่ งจ่ ายไฟิฟิ้า, นำา� มันเชื�อเพลิง

(1) การใช้ แหล่ งจ่ ายไฟิฟิ้า

แหล่งจำ่�ยไฟฟ้ �สัำ�หรั้้บัง�นเก้ษตรั้ สั่ วนใหญ่จำะใช้ไฟฟ้ �ก้รั้ะแสัสัล้บั 100 โวลต์และรั้ะบับัไฟฟ้ �ก้รั้ะแสัสัล้บั 3 เฟสั 200 โวลต์
แหล่งจำ่�ยไฟฟ้ � 200 โวลต์ จำะใช้ก้บั้ ตูอี้ บั มอีเตอีรั้์ และเครั้้�อีงที่ำ�คว�มรั้้อีน เป็ นต้นห�ก้สั้มผู้้สัก้้บัแผู้งไฟฟ้ �และสั�ยไฟฟ้ �ด้วยม้อีเปล่�จำะเป็ นอี้นตรั้�ยได้ โดยเฉพื้�ะอีย่�งยิง� ถ้�ใช้ปล้ก้� ไฟเวล�ม้อีเป่ ยก้จำะ
ที่ำ�ให้เก้ิดอีุบัต้ ิเหตุไฟฟ้ �ช็อีตได้
34

3 ความปลอดภัยและชีวอนามัยรู ปร่ างของปลัก๊ 200 โวลต์และ 100 โวลต์

ระบบไฟฟ้ ากระแสสลับ 3 เฟส 200 โวลต์

ไฟฟ้ ากระแสสลับ 100 โวลต์ข้ อควรระวังเรื่องระบบไฟฟ้ากระแสสลับ 3 เฟส・เนื่องจากมีแรงดันไฟฟ้ าสู ง จึงต้องระมัดระวังในการใช้งาน

(2) ชนิิดของน้ำำ�มั� นั เชื้้�อเพลิิง
น้ำำ��มัันเชื้้�อเพลิิงสำำ�หรัับเครื่่� องจัักรกลทางการเกษตร ได้้แก่่ น้ำำ��มัันเบนซิิน น้ำำ�� มัันเตา น้ำำ��มัันดีีเซล น้ำำ��มัันตะเกีียง และน้ำำ��มัันผสม เป็็ นต้้น ชนิิดของน้ำำ��มัันเชื้้�อเพลิิงที่่�ใช้้จะแตกต่่างกัันไปตามประเภทเครื่่� องจัักร
น�้ำมนั เบนซิน

เครื่องควบคุม เครื่องย้ ายต้ นกล้ า เป็ นต้ นน�้ำมนั ดีเซล

รถแทรกเตอร์ รถไถ เป็ นต้ นน�้ำมนั ผสมระหว่ างน�้ำมนั เบนซินและน�้ำมนั ออยล์

เครื่องตัดหญ้ า (เครื่องยนต์ 2 จังหวะ)น�้ำ มันเตา / น�้ำมนั ตะเกียง

เครื่องอบเมล็ดธัญพืช เครื่องท�ำความร้ อนลม เป็ นต้ น(3) ข้้ อควรระวัังเวลาใช้้ น้ำำ�มั� นั เชื้้�อเพลิิง
・ตรวจสอบชนิิ ดของน้ำำ��มัันเชื้้�อเพลิิง เช่่น น้ำำ��มัันเบนซิิ น น้ำำ��มัันดีีเซล เป็็ นต้้น และใช้้น้ำ� �ำ มัันเชื้้�อเพลิิงที่่�เหมาะกัับเครื่่� องจัักร

กลทางการเกษตรนั้้�น ๆ หากใช้้น้ำ� �ำ มัันเชื้้�อเพลิิงที่่�ไม่่เหมาะกัับเครื่่� องจัักร จะเป็็ นสาเหตุุให้้เครื่่� องเสีียได้้
・เวลาเติิมน้ำำ��มัันต้้องหยุุดเครื่่� องยนต์์เสมอ
・ระหว่่างเติิมน้ำำ��มััน ต้้องตรวจสอบว่่าบริิเวณโดยรอบมีีการจุุดไฟหรืือไม่่ โดยเฉพาะอย่่างยิ่่ง� น้ำำ��มัันเบนซิิ นจะติิดไฟได้้ง่่าย
ดัังนั้้�นจึึงต้้องระมััดระวััง
・เวลาเติิมน้ำำ��มััน ต้้องระวัังอย่่าให้้น้ำ� �ำ มัันเชื้้�อเพลิิงล้้นถัังออกมา
(4) การเก็็บรัักษาเชื้้�อเพลิิง
มีีการกำำ�หนดภาชนะสำำ�หรัับบรรจุุน้ำ� �ำ มัันเบนซิินและน้ำำ��มัันดีีเซลเอาไว้้ตามกฎหมาย
น้ำำ��มัันเบนซิินต้้องเก็็บในภาชนะโลหะ
ห้้ามไม่่ให้้ใส่่ น้ำ� �ำ มัันเบนซิินในภาชนะพลาสติิกสำ�ำ หรัับใส่่ น้ำ� �ำ มัันตะเกีียง (20 ลิิตร)สำำ�หรัับน้ำำ��มัันดีีเซล ถ้้าปริิ มาณน้้อยกว่่า 30 ลิิตร สามารถเก็็บไว้้ในภาชนะพลาสติิกได้้
35

3 คว�มปลอีดภ้ยและช่วอีน�ม้ย
สัถ�นที่่�จำด้ เก้็บัต้อีงไม่ม่ก้�รั้ใช้ไฟ และต้อีงติดต้�งถ้งด้บัเพื้ลิงเอี�ไว้
ถ้�เก้็บันำ��ม้นเช้�อีเพื้ลิงเอี�ไว้เป็ นเวล�น�น คุณภ�พื้จำะเสั้� อีม ซึ่้�งจำะสั่ งผู้ลให้เครั้้�อีงจำ้ก้รั้เสั่ ยห�ยได้ จำ้งห้�มนำ�ม�ใช้

ภาชนะโลหะ

(ข้อีควรั้รั้ะว้ง) ควรั้ลดแรั้งด้นลงก้่อีน แล้วจำ้งเปิ ดฝึ�ก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○ มาทำาควัามเข้ าใจเชื�อเพลิงของเครื่องจักรกลทางการเกษติรแติ่ ละแบบกันเถอะ

การจัดการ / จัดให้ เป็ นระเบียบ
ต้อีงรั้ะว้งเรั้้�อีงก้�รั้ใช้ง�นและก้�รั้เก้็บัรั้้ก้ษ�อีุปก้รั้ณ์ต่�ง ๆ เช่น เล้�อีย ก้รั้รั้ไก้รั้ เป็ นต้น ให้ถกู้ ต้อีงด้วย
ต้อีงตรั้วจำเช็ก้สัภ�พื้ก้่อีนใช้ และดูแลรั้้ก้ษ�หล้งจำ�ก้ใช้เสัรั้็จำแล้วด้วย

36

3 คว�มปลอีดภ้ยและช่วอีน�ม้ย

5 วัิธุ์ีการใช้บันไดทรงเออย่างปลอดภัย

ก้่อีนใช้ตอี้ งตรั้วจำเช็ก้สัภ�พื้ก้่อีนว่�ม่รั้อียรั้้�ว หรั้้อีม่จำุดที่่�หก้้ / เบั่�ยว หรั้้อีไม่
ต้อีงรั้ะม้ดรั้ะว้งก้�รั้ว�งบั้นไดที่รั้งเอีให้ว�งอีย่�งม้น� คงต้วล็อีก้ให้ก้�งอีอีก้ (โซึ่่หรั้้อีแป้ นล็อีก้) ต้อีงก้ดให้แน่น
ไม่นง้� หรั้้อีย้นครั้่อีมบันข้�นบันสัุ ด ควรั้ย้นที่ำ�ง�นตรั้งข้�นบั้นได

ก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○ มาทำาควัามเข้ าใจวัิธุ์ีการใช้ บันไดทรงเออย่ างปลอดภัยกันเถอะสิ� งทีห� ้ ามทํา
ไม่ล็อกโซ่หรือแป้นล็อกบันได

ยืนคร่ อมบนขั�นบนสุ ด37นัง� ตรงขั�นบนสุ ดโน้มตัวออกมาจากพื�นที�เสาคํ�าสามขา

4การท�ำนาปลูกข้ าวในญี่ปุ่นโดยทั่วไปแล้วจะปลูกย้ายต้นกล้าด้วยเครื่องท�ำนา
มีนาคม

เมษายน

พฤษภาคม

มิถุนายน

กรกฎาคมสิ งหาคม

กันยายน

หว่านเมล็ด
ปักต้นกล้า

ช่วงแตกร่ วงช่วงเริ่ มทดน�้ำออก

แช่เมล็ด / เร่งการแตกหน่อ

ปลูกต้นกล้า

ฉีดพ่นยาฆ่าหญ้า

ช่วงรวงข้าวสุก

ช่วงสร้างรวงอ่อน ช่วงรวงข้าวเติบโต
ปรับนาให้แห้ง

ใส่ป๋ ุยเริ่มต้น / เตรียมนาข้าว

เก็บเกี่ยว
ใส่ป๋ ุยรวงข้าว

ระยะการเจริ ญเติบโตของต้นข้าวและงานหลัก ๆ โดยสังเขป (ช่วงฤดูปลูกข้าวเก็บเกี่ยวได้เร็ ว)

1 การเตรียมเมล็ด

(1) โครงสร้้ างของเมล็็ด
เมล็็ดประกอบไปด้้วยเมล็็ดข้้าวภายในที่่�มีีเอ็็มบริิ โอและเอนโดสเปิิ ร์์มเป็็ นส่่ วนประกอบ และเปลืือกข้้าวที่่�ทำ�ำ หน้้าที่่�
ห่่อหุ้้�มเมล็็ดเอาไว้้ ที่่�เอ็็มบริิ โอมีีอวััยวะที่่�จะเติิบโตไปเป็็ นใบและรากหลัักจากงอกแล้้ว และที่่�เอนโดสเปิิ ร์์มจะมีีสารอาหารที่่�
จำำ�เป็็ นสำำ�หรัับหล่่อเลี้้�ยงส่่ วนต่่างๆ เหล่่านี้้�อยู่่�
เอนโดสเปิิ ร์์มเอ็็มบริิ โอเปลืือกข้้าว
เปลืือกข้้าว

เมล็็ดข้้ าวภายใน
(2) การฆ่่ าเชื้้�อเมล็็ด
ทำำ�การฆ่่าเชื้้�อไส้้เดืือนฝอย, โรคถอดฝัักดาบ, โรค Glume blight และโรคไหม้้ เป็็ นต้้น ที่่�ติิดอยู่่�บนเมล็็ดออก
38

4 การท�ำนาปลูกข้าว
(3) การแช่่ เมล็็ด
แช่่น้ำ� �ำ เอาไว้้ประมาณ 10 วััน เพื่่�อให้้เมล็็ดดููดน้ำำ��เข้้าไปอย่่างเพีียงพอ
อุุณหภููมิน้ำิ ำ�� 10-15 องศาเซลเซีียสตั้้�งแต่่ 7-10 วัันเกณฑ์์ ของอุุณหภููมิริ วมทั้้�งหมดอยู่่�ที่่� 100 องศาเซลเซีียส
เมล็ดอุณหภูมนิ �้ำ 10-15 องศาเซลเซียส

แช่่น้ำ� �ำ เมล็็ด

(4) การเร่่ งให้้ แตกหน่่ อท�ำการเร่ งให้แตกหน่อโดยเพิ่มอุณหภูมิให้อยูที่่ 30-32 องศาเซลเซียสก่อนวันหว่านเมล็ด
เร่่ งให้้แตกหน่่อออกมาประมาณ 1 มม. คืือให้้อยู่่�ในสภาพที่่�เรีียกว่่า อกนกพิิราบ (ฮาโตะมุุเนะ)■ เร่่ งให้้ แตกหน่่ อไม่่ พอ	กำำ�ลังั ดีีมากเกิินไป

เมล็็ดที่่�อยู่่�ในสภาพฮาโตะมุุเนะ

การเพาะเลี้้�ยงต้้ นกล้้ าการปลูกต้นกล้าส�ำหรับย้ายไปปลูกด้วยเครื่องท�ำนา เรียกว่า การเพาะเลี้ยงต้นกล้า
ในการเพาะเลี้ยงต้นกล้า จะใส่ ดิน (ดินปลูก) ลงไปในกล่องเพาะต้นกล้าขนาด ยาว 60 ซม. กว้าง 30 ซม. หนา 3 ซม. ที่ใส่ปุ๋ ยเอาไว้ หว่านเมล็ดหลังจากรดน�้ำแล้ว จากนั้นก็คลุมดินไว้
หลังคลุมดินแล้ว จะคลุมทับด้วยวัสดุเก็บกักอุณหภูมิไว้ภายในเครื่องเพาะต้นกล้า หรือเรือนเพาะเลี้ยง (เรือนกระจก) เพื่อ
ให้ตน้ กล้าแตกหน่อ
รดน้ำำ��โดยระวัังเรื่่� องอุุณหภููมิิภายในเรืือนเพาะไปด้้วย ระยะเวลาเพาะเลี้้�ยงต้้นกล้้า 20-25 วััน จะได้้ต้น้ กล้้าที่่�เรีียกว่่า ต้้นอ่่อน
และ 30-35วััน จะได้้ต้น้ กล้้าที่่�เรีียกว่่า ต้้นกล้้าระยะกลาง
39

4 การท�ำนาปลูกข้าว
2 ใบ

2 ใบ

4 ใบ

3 ใบ

3 ใบ
ใบที่ยังไม่โต

1 ใบ

1 ใบ

ใบแรก
เรีียงกล่่องเพาะเลี้้�ยงต้้นกล้้าในเรืือนเพาะ (เรืือนกระจก)ต้นกล้าอ่อน

ต้นกล้าระยะกลาง
ประเภทของต้้ นกล้้ าการจัดการพืน้ ทีแ่ ปลงนา
(1) การเตรียมนาด�ำ
ไถนาดำำ�ด้้วยรถแทรกเตอร์์ (รถไถ) ให้้เรีียบ หลัังจากปล่่อยน้ำำ��เข้้าไปแล้้ว จะพรวนดิินให้้อ่่อนนุ่่�ม ขั้้�นตอนนี้้�เรีียกว่่าการ
เตรีียมนาข้้าว

การเตรียมนาข้าวด้วยรถแทรกเตอร์

(2) การใส่ ปุ๋ยโรยปุ๋๋�ยเอาไว้้ให้้ทั่่ว� นาดำำ�ก่่อนขั้้�นตอนการเตรีียมนาข้้าว นอกจากนี้้� ยัังมีีวิิธีีใส่่ ปุ๋๋�ยพร้้อมกัับการปัักต้้นกล้้าที่่�จะใส่่ ปุ๋๋�ยลงไป
เวลาที่่�ปัักต้น้ กล้้าด้ว้ ยการย้ายต้นกล้าด้วยรถปลูกต้นกล้า
40

4 การท�ำนาปลูกข้าว
(3) การด�ำนา
การด�ำนาจะท�ำโดยเครื่องปลูกต้นกล้าตั้งแต่ 2-8 แถว การใช้เครื่องปลูกต้นกล้า จะปักต้นกล้าโดยเว้นระยะแถว (หรือเรียก
ว่าระยะห่างระหว่างคันดินปลูก) 30 ซม. ปรับระยะระหว่างต้นกล้าที่เครื่องปลูกต้นกล้า โดยปกติจะตั้งค่าเอาไว้ที่ 10-30 ซม.
(4) การจัดการน�้ำ
หลังจากด�ำนาแล้ว จะปล่อยน�้ำเข้าไป (เรียกว่าการใส่ น�้ำ) เพื่อปกป้ องต้นกล้า เมื่อรากและใบใหม่งอกขึ้นมา จะปรับระดับ
น�้ำให้ตื้น เพื่อท�ำให้กา้ นใหม่งอกเพิ่มมากขึ้น (เรียกว่าการท�ำ ให้กา้ นใหม่งอกเพิ่ม)หลังจากนั้นจะปรับน�้ำให้เหมาะกับการเจริ ญเติบโต โดยการปล่อยน�้ำออก (เรียกว่าการปรับนาให้แห้ง) หรือเติมน�้ำเข้ามา
(5) การฉีดพ่ นยาฆ่ าหญ้ าหลังจากด�ำนาแล้วจะฉี ดพ่นยาฆ่าหญ้า ซึ่งมีหลายชนิด เช่น แบบเม็ด และแบบน�้ำยาชนิดไหลแผ่ได้
(6) การป้ องกันและก�ำจัดโรคและแมลงศัตรู พชืป้ องกันโรคไหม้ในข้าว และโรคใบจุดสีน�้ำตาล เป็ นต้นหลังจากด�ำนาแล้ว ต้องป้ องกันแมลงในพื้นที่เกิดปัญหาแมลงศัตรู พืชกัดกินใบและรวงข้าว

โรคไหม้ในข้าว (ใบไหม้)แมลงกะแท้ (Stenotus rubrovittatus)(7) การเติมปุ๋ ยเติิมปุ๋๋�ย (ใส่่ ปุ๋๋�ยรวงข้้าว) โดยจะใส่่ ไนโตรเจนและโพแทสเซีียมเข้้าไปก่่อนข้้าวแตกรวงประมาณ 15-25 วััน เพื่่�อให้้ออกดอก
ข้้าวมากขึ้้�น และยืืดอายุุดอกไม่่ให้้โรยเร็็ ว ดอกของพืืชตระกููลข้้าวเรีียกว่่าดอกข้้าว

41

4 การท�ำนาปลูกข้าว

การเก็็บเกี่่�ยว

เมื่อผ่านช่วงเพิ่มสารอาหารเข้าสู่ช่วงรวงข้าวเจริ ญเติบโตรวงข้าวจะออกรวง ช่วงที่รวงข้าวเริ่ มออกรวงจะเรียกว่าเป็ นช่วง
รวงอ่อน
หลังจากรวงอ่อนเริ่ มออกรวงประมาณ 30 วัน รวงข้าวจะออกรวงเต็มที่ เรียกว่าข้าวออกรวง หลังจากข้าวออกรวงประมาณ
30-60วัน จะเป็ นช่วงเก็บเกี่ยว
การเก็บเกี่ยวจะใช้รถไถเกี่ยวข้าวในแทบทุกพื้นที่ รถไถ (combine) หมายถึง "เครื่องจักรที่รวมเครื่องเกี่ยวและเครื่องนวด
ข้้าวเข้้าไว้้ด้ว้ ยกััน" ในญี่่�ปุ่่� นโดยทั่่ว� ไปแล้้วจะใช้้ "รถเกี่่�ยวนวดข้้าวแบบ head-feeding"การเก็บเกี่ยวด้วยรถเกี่ยวนวดข้าวแบบ head-feeding

5 การปรับแต่ง / การส่งผลผลิต

หลังจากเก็บเกี่ยวข้าวจะมีน�้ำสูง 20-27% จึงต้องใช้ไฟอบให้ส่วนที่เป็ นน�้ำเหลือ 14-15%
หลังจากอบแล้วจะเป็ นขั้นตอนการสีเปลือกข้าวออก เพื่อท�ำให้เป็ นข้าวกล้อง ต่อไปจะปรับแต่งโดยขัดสีเศษเปลือกข้าว
ออกจากข้้าวกล้้อง จากนั้้�นบรรจุุข้า้ วสารใส่่ ถุุง 30 กก. หรืือถุุงบรรจุุภััณฑ์์แบบปรัับได้้
(Flexible container bag) และทำำ�การจััดส่่ งผลผลิิตต่่อไป

เครื่่� องอบแห้้ง

การจััดการนาดำำ�หลัังเก็็บเกี่่�ยว
หลัังเก็็บเกี่่�ยวแล้้วจะใช้้รถแทรกเตอร์์ (รถไถ) ไถดิิน และถมกลบต้้นข้้าวที่่�เกี่่�ยวแล้้ว ฟางข้้าว และวััชพืืช
42

4 การท�ำนาปลูกข้าว
● การปลูกข้าวต้นทุนต่ำ�

ในวิิธีีการเพาะปลููกข้า้ วต้้นทุุนต่ำำ�� มีีทั้้�ง ① การปลููกแบบหว่่านตรง (หรืือเรีียกว่่าการหว่่านเมล็็ดโดยตรง) และ ② การปลููกแบบเว้้นระยะ
① การปลููกแบบหว่่ านตรง

การปลููกแบบหว่่านตรง เป็็ นวิิธีีการปลููกข้า้ วโดยจะหว่่านเมล็็ดที่่�นาดำำ�โดยตรงและไม่่มีีการดำ�ำ นา เนื่่�องจากไม่่มีี
ขั้้�นตอนการเพาะเลี้้�ยงต้้นกล้้าจึึงสามารถลดเวลาการทำำ�งานให้้สั้� น้ ลงและไม่่จำ�ำ เป็็ นต้้องใช้้วััสดุุอุุปกรณ์์ในการเพาะเลี้้�ยงต้้น
กล้้าด้ว้ ยสำำ�หรัับวิิธีีปลููกโดยการหว่่านเมล็็ดจะแบ่่งเป็็ นการหว่่านตรงในนาที่่�มีีน้ำ� �ำ กัับการหว่่านตรงในนาแห้้ง
การหว่่านตรงในนาที่่�มีีน้ำ� �ำ เป็็ นวิิธีีที่่�ต้อ้ งไถนาและเตรีียมนาข้้าว แล้้วหว่่านเมล็็ดลงในดิินหรืือบนผิิวดิิน มัักใช้้เมล็็ด
พัันธุ์์�ที่่�เคลืือบผิิวด้้วยแคลเซีียมเปอร์์ออกไซด์์ (แคลเปอร์์) หรืือธาตุุเหล็็กเพื่่�อให้้งอกได้้ดีี
การหว่่านตรงในนาแห้้ง จะหว่่านเมล็็ดในนาที่่�แห้้ง หลัังจากเมล็็ดงอกแล้้วก็็จะมีีสภาพเหมืือนท้้องไร่่ หลัังจากนั้้�นจึึง
ปล่่อยน้ำำ��เข้้านา สามารถใช้้เครื่่� องจัักรเกษตรกรรมแบบเดีียวกัับที่่�ใช้้งานการปลููกพืืชไร่่ เช่่น เครื่่� องหว่่านเมล็็ด เป็็ นต้้น
② การปลููกแบบเว้้ นระยะ

การปลููกแบบเว้้นระยะ เป็็ นการปลููกที่่�ลดความหนาแน่่นของการปลููกลงด้้วยการเว้้นช่่องว่่างระหว่่างต้้นที่่�ของเครื่่� องปััก
ต้้นกล้้าให้้ห่่างขึ้้�น
โดยระยะห่่างระหว่่างแถว 30 ซม. หากเว้้นระยะห่่างระหว่่างต้้นให้้กว้า้ งขึ้้�นจาก 15 ซม. เป็็ น 28 ซม. ก็็จะใช้้กล่่องเพาะ
ต้้นกล้้าจำำ�นวนน้้อยลงกว่่า 40 % ทำำ�ให้้สามารถลดต้้นทุุนการผลิิตเมล็็ดพัันธุ์์�และค่่าวััสดุุในการเพาะเลี้้�ยงต้้นกล้้า และสามารถลดเวลาการทำำ�งานลงได้้อีีกด้้วย

การปลููกแบบหว่่านตรง (เครื่่� องปัักต้้นกล้้าอเนกประสงค์์ที่่�ติิดตั้้�งเครื่่� องหว่่านเมล็็ด)ภาพถ่่าย : ตััดตอนมาจากคู่่�มืือการทำำ�งานเกษตรแบบง่่ายๆ

43

4 การท�ำนาปลูกข้าว
● ข้าวที่ใช้เป็นอาหารสัตว์

กรณีีที่่�จะนำำ�ต้้นข้้าวไปทำำ�เป็็ นอาหารสััตว์์ จะมีีข้้าวที่่�ใช้้เป็็ นอาหารสััตว์์ประเภทที่่�ใช้้เมล็็ดของต้้นข้้าว กัับWCSต้้นข้้าวที่่�
ใช้้ดอกข้้าว ก้้านและใบที่่�เก็็บเกี่่�ยวไปพร้้อมกัันด้้วย
เมล็ดข้าวสำ�หรับใช้เป็นอาหารสัตว์

WCS ต้้นข้้าว

ในการเพาะปลููก จำำ�เป็็ นต้้องได้้รัับความร่่ วมมืือจากเกษตรกรปลููกข้า้ วและเกษตรกรฟาร์์มปศุุสัตั ว์์ด้ว้ ยอาหารหมัักจากต้้นข้้าว (WCS ต้้นข้้าว) เป็็ นอาหารหมัักที่่�ทำ�ำ ให้้เป็็ นอาหารหมัักเหลว (ไซเลจ) ซึ่่�งจะเก็็บเกี่่�ยวก่่อนที่่�รวง
ข้้าวจะสุุ กเต็็มที่่� จะปลููกโดยใช้้พัันธุ์์�อเนกประสงค์์ที่่�สามารถเก็็บเกี่่�ยวก้้านและใบได้้มาก
เก็็บเกี่่�ยวช่่วง "รวงสุุ กเป็็ นสีีทอง" เพื่่�อให้้อาหารหมัักเหลวมีีคุุณภาพดีี
เมล็็ดข้้าวสำำ�หรัับใช้้เป็็ นอาหารสััตว์์ เป็็ นอาหารสััตว์์คุุณภาพที่่�สามารถใช้้ประโยชน์์จากนาดำำ�ในการผลิิตได้้ เมล็็ดข้้าว
สำำ�หรัับใช้้เป็็ นอาหารสััตว์์จะใช้้วิธีีการิ ปลููกแบบเดีียวกัับการปลููกข้า้ วสำำ�หรัับบริิ โภคทั่่ว� ไป สามารถใช้้เครื่่� องจัักรเกษตรใน
การผลิิตได้้
ประเภทของเมล็็ดข้้าวสำำ�หรัับใช้้เป็็ นอาหารสััตว์์ นอกจากจะสามารถใช้้พัันธุ์์�เดีียวกัับที่่�ใช้้ปลููกโดยทั่่ว� ไปได้้แล้้ว ยัังมีี
เมล็็ดข้้าวสายพัันธุ์์�ที่่�ถููกพััฒนาขึ้้�นมาเพื่่�อใช้้เป็็ นอาหารสััตว์์โดยเฉพาะอีีกด้้วย ซึ่่�งมีีคุุณสมบััติิดัังนี้้� ①สามารถเก็็บเกี่่�ยวได้้
จำำ�นวนมาก ②คุุณสมบััติิพิิเศษในการเพาะปลููก (ล้้มยาก ปลููกง่่าย) ③ส่่ วนใหญ่่เป็็ นสายพัันธุ์์�ที่่�ทนทานต่่อโรค ④รสชาติิจากการหุุงและคุุณภาพของข้้าวกล้้องจะไม่่ส่่งผลกระทบต่่อการผลิิต ⑤ส่่ วนใหญ่่เป็็ นพัันธุ์์�ที่่�มีีเม็็ดข้้าวใหญ่่่ า้ วสำำ�หรัับบริิ โภค จึึงจำำ�เป็็ นต้้องผลิิตด้้วยวิิธีีการปลููก
เนื่่�องจากเมล็็ดข้้าวสำำ�หรัับใช้้เป็็ นอาหารสััตว์์จะมีีราคาถููกกว่าข้
ต้้นทุุนต่ำำ�� ต้้องประยุุกต์โ์ ดยนำำ�การปลููกแบบหว่่านตรง (หว่่านในนาโดยตรง) การปลููกแบบเว้้นระยะ และการนำำ�มาปุ๋๋�ยจาก
ฟาร์์มปศุุสัตั ว์์มาใช้้ เป็็ นต้้น เพื่่�อลดค่่าใช้้จ่่ายในการผลิิตและเพิ่่�มผลผลิิตที่่�สามารถเก็็บเกี่่�ยวได้้ให้้มากที่่�สุุด

44

5การปลูกพืช / ผักต่ าง ๆลักษณะเด่ นของพืชทีป่ ลูก(1) ธัญพืช
ธััญพืืช ได้้แก่่ พืืชจำำ�พวกข้้าวธััญพืืช และพืืชตระกููลถั่่ว� เป็็ นต้้น
① พืืชจำำ�พวกข้้ าวธััญพืืช

ได้้แก่่ ข้้าวสาลีี ข้้าวบาร์์เลย์์ ข้้าวไรย์์ ข้้าวโอ๊๊ต เป็็ นต้้น

② พืืชตระกููลถั่่�ว

ได้้แก่่ ถั่่ว� เหลืือง ถั่่ว� แดง เป็็ นต้้น
ถั่่ว� เหลืืองที่่�ยัังไม่่โตเต็็มที่่� จะทานเป็็ นผัักที่่�เรีียกว่่า ถั่่ว� แระ(2) พืืชตระกููลหััวมันั ต่่ าง ๆได้แก่ มันเทศ และมันฝรั่ง เป็ นต้น เป็ นวัตถุดิบของแป้ งสตาร์ช ถ้าน�ำไปเป็ นวัตถุดิบอาหารสดจะจัดอยูใ่ นวัตถุดิบ
จำำ�พวกผััก
(3) พืืชตระกููลผััก
① ประเภทของผััก

ผัักที่่�ปลููกกัันในญี่่�ปุ่่� นมีีอยู่่�ราว 150 ชนิิด
ชนิิดที่่�ใช้้พื้�้นที่่�ปลููกเป็็ นบริิ เวณกว้้าง ได้้แก่่ มัันฝรั่่�ง มัันเทศ หััวไชเท้้า กะหล่ำำ��ปลีี ผัักกาดขาว เป็็ นต้้น นอกจากนี้้� หอมใหญ่่ แคร์์รอต และผัักโขมก็็ปลููกกัันมากเช่่นกััน
วิิธีีการแบ่่งประเภทของผััก จะมีีการแบ่่งแบบธรรมชาติิซึ่� ่ งเป็็ นวิิธีีการแบ่่งตามหลัักพฤกษศาสตร์์ และการแบ่่งตาม
วัตถุประสงค์การใช้ตามส่ วนที่ใช้ประโยชน์

45

ในการจััดประเภทตามธรรมชาติิ พืืชในวงศ์์เดีียวกัันจะมีีลัักษณะที่่�เหมืือนกััน
การจััดประเภทตามธรรมชาติิ
วงศ์์วงศ์์แตง

ผัักส่่ วนใหญ่่
แตงกวา

เมลอน

แตงโม

ฟักทอง

มะเขือม่วง

มะเขือเทศ

พริกหยวก

มันฝรั่ง

(Cucurbitaceae)วงศ์์มะเขืือ
(Solanaceae)วงศ์์ลิิลีี (Liliaceae)หอมใหญ่่

ต้้นหอม

วงศ์์ทานตะวััน
(Asteraceae)ผัักกาดแก้้ว

โกโบตัังโอ๋๋

วงศ์์ผัักโขม
(Chenopodiaceae)ผัักโขมiวงศ์์ผัักกาด
(Brassicaceae)กะหล่ำ�ปลี

ผักกาดขาว

หัวไชเท้า

วงศ์์ผัักชีี (Apiaceae)แคร์รอต

วงศ์์บอน (Araceae)เผืือก

วงศ์์หญ้้า (Poaceae)ข้้าวโพด

วงศ์์ผัักบุ้้�ง
(Convolvulaceae)มัันเทศ

วงศ์์กุหุ ลาบ(Rosaceae)สตรอว์์เบอร์์รีี

46

5 ก้�รั้ปลูก้พื้้ช / ผู้้ก้ต่�ง ๆแยกประเภทติามการนำาส่ วันติ่ างๆ มาใช้
ปรั้ะเภที่ใบั : รั้้บัปรั้ะที่�นใบั

ผู้้ก้โขมiผู้้ก้ก้�ดข�ว

ก้ะหล่ำ�ปล่

ปรั้ะเภที่ห้ว : รั้้บัปรั้ะที่�นรั้�ก้และก้้�นที่่�อียูใ่ ต้ดิน
รั้�ก้บั้ว
ม้นฝึรั้้่ง

ห้วไชเที่้�

แครั้์รั้อีต

ดอีก้บั้ว

ปรั้ะเภที่ผู้ล : รั้้บัปรั้ะที่�นผู้ลและเมล็ด

แตงก้ว�

มะเข้อีเที่ศั มะเข้อีม่วง พื้รั้ิก้หยวก้่ ำ าคัญๆ (จากการแบ่ งติามวััติถุประสงค� การใช้ )②ลักษณะเด่ นของผักทีส
ⅰ ผักทีร่ ับประทานใบ

a กะหลำา่ ปลีเหม�ะก้้บัอี�ก้�ศัเย็น
ปลูก้แบับัย้�ยต้นก้ล้�
นอีก้จำ�ก้จำะนำ�ม�รั้้บัปรั้ะที่�นสัดๆ แล้ว ย้งนำ�ไปที่ำ�อี�ห�รั้ได้หล�ก้หล�ยb ผักกาดขาวั
นอีก้จำ�ก้นำ�ไปใช้ที่�ำ ผู้้ก้ดอีงแล้ว ย้งเป็ นผู้้ก้ฤดูใบัไม้รั้่วงที่่�
ข�ดไม่ได้ในอี�ห�รั้จำำ�พื้วก้หม้อีไฟ เจำรั้ิญเติบัโตได้ด่ในอี�ก้�ศัที่่�เย็น
โดยที่้ว� ไปจำะปลูก้แบับัย้�ยต้นก้ล้�แต่ก้ป็ ลูก้แบับัหว่�นเมล็ด
โดยตรั้งในบั�งพื้้�นที่่�ดว้ ยเช่นก้้น
ม่พื้น้ ธุ์ุ์เข้�ปล่ก้ลมแน่น พื้้นธุ์ุ์เข้�ปล่หลวม
และพื้้นธุ์ุ์เข้�ปล่ย�ว
47ถ้่วแรั้ะญ่่ปุ่น

5 ก้�รั้ปลูก้พื้้ช / ผู้้ก้ต่�ง ๆc ผักกาดแก้ วัม่หล�ยพื้้นธุ์ุ์ เช่น พื้้นธุ์ุ์ที่่�ใบัห่อีม้วนก้ลม
พื้้นธุ์ุ์ที่่�ไม่ห่อีใบั และพื้้นธุ์ุ์ที่่�ใบัหย้ก้ เป็ นต้นเจำรั้ิญเติบัโตได้ด่ในอี�ก้�ศัเย็น
ปลูก้แบับัย้�ยต้นก้ล้�
เมล็ดจำะงอีก้ได้ด่ในที่่�สัว่�ง ไม่ที่นต่อีสัภ�พื้คว�มเป็ นก้รั้ด
อีอีก้ดอีก้ในอีุณหภูมิสัูงd ผักโขม
หล้งจำ�ก้หว่�นเมล็ดแล้ว 1 เด้อีนครั้� ้ งถ้ง 2 เด้อีนก้็สั�ม�รั้ถ
เก้็บัเก้่�ยวได้ เป็ นผู้้ก้ที่่�ปลูก้ง่�ย จำะเก้็บัเก้่�ยวเม้�อีใบัม่คว�มย�ว
ปรั้ะม�ณ 25 ซึ่ม.
โดยปก้ติจำะปลูก้แบับัหว่�นเมล็ดโดยตรั้ง
แต่ป้จำจำุบัน้ ก้็ม่ก้�รั้ปลูก้แบับัย้�ยต้นก้ล้�ด้วยเช่นก้้น
จำ�ก้ก้�รั้ปรั้้บัปรัุ้งพื้้นธุ์ุ์ ที่ำ�ให้เรั้�ิ มปลูก้ตลอีด
ที่้�งป่ ได้แล้ว
ⅱ ผักประเภทรับประทานรากและหัวั

a หอมหัวัใหญ่
ห้วหอีมสั่ วนก้ลมที่่�ใช้รั้้บัปรั้ะที่�น เป็ นสั่ วนที่่�ใบัและ
ก้้�นซึ่้อีนที่้บัก้้นอียูก้่ จำ็ รั้ิง แต่จำด้ ปรั้ะเภที่อียูใ่ นปรั้ะเภที่
ผู้้ก้จำำ�พื้วก้รั้้บัปรั้ะที่�นห้ว
ปลูก้แบับัย้�ยต้นก้ล้�b หัวัไชเท้ าสั่ วนใหญ่จำะปลูก้ห้วไชเที่้�ฤดูใบัไม้รั้่วง
ต้�งแต่ช่วงฤดูใบัไม้รั้่วงถ้งฤดูหน�ว
แต่หว้ ไชเที่้�ฤดูใบัไม้ผู้ลิ และห้วไชเที่้�ฤดูรั้้อีน
ก้็เรั้�ิ มปลูก้ก้้นม�ก้ข้�น และปลูก้ได้ตลอีดที่้�งป่
ม่ก้�รั้ปลูก้ในโดมช่วงอี�ก้�ศัหน�วด้วย
ปลูก้แบับัหว่�นเมล็ดโดยตรั้ง
อีอีก้ดอีก้เม้�อีอีุณหภูมิต��ำ คงที่่�อีย่�งต่อีเน้�อีง
48

5 ก้�รั้ปลูก้พื้้ช / ผู้้ก้ต่�ง ๆc มันฝืรั่ง
นอีก้จำ�ก้จำะรั้้บัปรั้ะที่�นห้วแล้ว ย้งใช้เป็ นว้ตถุดิบั
สัำ�หรั้้บัที่ำ�แป้ งสัต�รั้์ชและผู้ลิตภ้ณฑ์อี�ห�รั้แปรั้รัู้ป
ต่�ง ๆ อี่ก้ด้วย ปลูก้โดยนำ�ห้วไปปลูก้ในไรั้่d มันเทศ
รั้้บัปรั้ะที่�นสั่ วนรั้�ก้ที่่�โตข้�น
แม้ในดินที่่�ม่ปุ�ยน้อียก้็เจำรั้ิญเติบัโตได้ด่
ถ้�ม่ปุ�ยม�ก้เก้ินไป ใบัและก้้�นจำะม่ขน�ดใหญ่ข� ้นที่ำ�ให้สั่วนห้วไม่โต
ต้ดเอี�หน่อีที่่�แตก้อีอีก้จำ�ก้ห้ว
แล้วนำ�ไปเป็ นต้นก้ล้�ปลูก้ในไรั้่
e แคร� รอติอีุดมไปด้วยสั�รั้เบัต้�แคโรั้ที่่น นอีก้จำ�ก้ใช้ที่�ำ อี�ห�รั้แล้ว
ย้งนำ�ไปใช้ที่�ำ นำ��ผู้ลไม้ได้ดว้ ยเจำรั้ิญเติบัโตในอี�ก้�ศัเย็น แต่ก้ป็ ลูก้ก้้นที่้ว� ไปที่้�งปรั้ะเที่ศัญ่�ปุ่น
ปลูก้แบับัหว่�นเมล็ดโดยตรั้ง ม่คุณสัมบั้ติเฉพื้�ะค้อี
ถ้�อี�ก้�ศัแห้งจำะแตก้หน่อีย�ก้
ⅲ ผักประเภทรับประทานผล

a มะเขือเทศ

ม่หล�ก้หล�ยพื้้นธุ์ุ์ ม่ชนิดที่่�ใช้สั�ำ หรั้้บันำ�ไปปรัุ้งอี�ห�รั้
โดยใช้คว�มรั้้อีนด้วย มะเข้อีเที่ศัจำิ�วที่่�ม่น� �ำ ต�ลสัูงเป็ นที่่�นิยมม�ก้
ปลูก้แบับัหว่�นเมล็ดโดยตรั้ง และใช้ก้�รั้ต่อีก้ิ�ง
เน้�อีงจำ�ก้ต้อีงคุมก้้�นให้ม่ 1 ก้้�น จำ้ง "เล็มต�ข้�ง"โดยต้ดต�ข้�งอีอีก้ต้�งแต่ยง้ ม่ขน�ดเล็ก้ ก้�รั้ต้ดยอีดและ
เล็มผู้ลอีอีก้ก้็ที่�ำ ด้วยเช่นก้้น

49

5 ก้�รั้ปลูก้พื้้ช / ผู้้ก้ต่�ง ๆb แติงกวัา
รั้้บัปรั้ะที่�นผู้ลที่่�สั่เข่ยวก้่อีนจำะสัุ ก้งอีม
ใช้สั�ำ หรั้้บัที่ำ�สัล้ดและผู้้ก้ดอีง
ไม่เพื้่ยงแค่ปลูก้ก้ล�งแจำ้งเที่่�น้�น ย้งสั�ม�รั้ถปลูก้ใน
โรั้งเรั้้อีนด้วย ที่ำ�ให้สั�ม�รั้ถเก้็บัเก้่�ยวได้ตลอีดป่
เก้็บัเก้่�ยวช่วงรั้ะยะที่่�คว�มย�วขอีงผู้ล (ผู้ลย�ว) ปรั้ะม�ณ 20 ซึ่ม.
ปลูก้แบับัย้�ยต้นก้ล้� และใช้ก้�รั้ต่อีก้ิ�งด้วย
c มะเขือม่ วังม่หล�ก้หล�ยพื้้นธุ์ุ์ และม่ชนิดที่่�ปลูก้เฉพื้�ะขอีงแต่ละพื้้�นที่่�
เน้�อีงจำ�ก้ม่รั้ะยะเวล�ก้�รั้ปลูก้น�น จำ้งจำำ�เป็ นต้อีงใสั่ ปุ�ยให้เพื้่ยงพื้อี
ปลูก้แบับัย้�ยต้นก้ล้�
เม้�อีเติบัโตข้�น ต้อีงที่ำ�ไม้ค� �ำ ต้ดต� โน้มก้ิ�ง และแต่งก้ิ�ง
(4) พืชอุติสาหกรรม (industrial crop)พื้้ชอีุตสั�หก้รั้รั้ม ค้อี พื้้ชที่่�จำ�ำ เป็ นต้อีงผู้่�นก้รั้ะบัวนก้�รั้ข้�นสัูง
เพื้้�อีนำ�ไปใช้ปรั้ะโยชน์
ได้แก้่ ช� ห้วบัุก้ ถ้ว� ลิสัง ต้นก้ก้ ต้นย�สัูบั ผู้้ก้ก้�ดฝึรั้้�ง และอี้อีย เป็ นต้นa ชา
ช� หม�ยถ้งใบัช�ขอีงต้นช� เพื้รั้�ะเป็ นไม้ยน้ ต้นเม้�อีปลูก้แล้วครั้้�งหน้�งก้็สั�ม�รั้ถเก้็บัเก้่�ยวได้น�นหล�ยป่
ไรั้่ปลูก้ต้นช�จำะเรั้่ยก้ว่� ไรั้่ช�
เพื้้�อีให้สั�ม�รั้ถเก้็บัเก้่�ยวได้ง่�ย จำ้งคุมให้ตน้ ช�สัูง
ปรั้ะม�ณรั้ะด้บัสัะโพื้ก้

50

5 การปลูกพืช / ผักต่าง ๆb หััวบุุก
เก็บเกี่ยวก้านใต้ดินของต้นบุก มาแปรรู ปเป็ นหัวบุก
ปลููกในพื้้�นที่่�ราบหรืือพื้้�นดิินลาดชัันที่่�ระบายน้ำำ��ได้้ดีี
ปลููกให้้โตจากหััว

c ถั่่�วลิิสง
เป็็ นพืืชตระกููลถั่่ว� หลัังจากดอกที่่�อยู่่�เหนืือพื้้�นดิิน
ผสมเกสรแล้้ว รัังไข่่ที่่�ยาวออกมาจะฝัังตััวลงไปในดิิน
และส่่ วนปลายจะเจริิ ญเติิบโตขึ้้�นเป็็ นฝััก
เก็็บเกี่่�ยวโดยขุุดฝัักขึ้้�นมาจากใต้้ดิิน
ปลููกโดยหว่่านเมล็็ดในไร่่
(5) พืืชที่่�ใช้้ เป็็นอาหารสัั ตว์์พืืชที่่�ใช้้เป็็ นอาหารสััตว์์ คืือ พืืชที่่�จะนำำ�ไปใช้้เป็็ นอาหารแก่่สัตั ว์์เลี้้�ยงในฟาร์์มปศุุสัตั ว์์ ได้้แก่่ ต้้นหญ้้า ต้้นข้้าว ข้้าวโพด
ข้้าวฟ่่ าง ข้้าวโอ๊๊ต เป็็ นต้้น
ซึ่่� งจะนำำ�ไปให้้เป็็ นอาหารสััตว์์ในรูู ปแบบหญ้้าสด หญ้้าแห้้ง หรืืออาหารหมัักเหลว (ไซเลจ)อาหารสััตว์์ที่่�จะเก็็บเกี่่�ยวดอกของต้้นหญ้้า ต้้นข้้าว และข้้าวโพดพร้้อมกัับก้้านและใบ จากนั้้�นนำำ�ไปหมัักในโรงหมััก
แบบปิิ ดให้้อยู่่�ในสภาพที่่�ไม่่มีีออกซิิเจน (อากาศ) เรีียกว่่าอาหารหมัักเหลว (ไซเลจ)จะทำำ�การเก็็บเกี่่�ยวในช่่วงที่่�ผลผลิิตมีีสารอาหารสููงสุุ ด
2 การจัดการงานเพาะปลูกพืชไร่ / พืชตระกูลผักต่าง ๆ① อุุณหภููมิิ

พืืชจะมีีอุุณหภููมิิที่่�เหมาะสมกัับการเจริิ ญเติิบโตตามชนิิดและช่่วงการเจริิ ญเติิบโตที่่�ดีีที่่�สุุดต่่างกัันไป ซึ่่� งจะมีีพืืชที่่�ชอบ
อุุณหภููมิิต่ำ��ำ และพืืชที่่�ชอบอุุณหภููมิิสููง
จากการปรัับปรุุ งพัันธุ์์�และการประยุุกต์วิ์ ธีีการิ ปลููก ทำำ�ให้้สามารถปลููกในหลายภููมิิภาคได้้
แม้้พืืชที่่�เติิบโตได้้ดีีในอุุณหภููมิิสููง ก็็สามารถปลููกในภููมิิภาคที่่�อากาศหนาวได้้ ด้้วยการปลููกในเรืือนเพาะหรืือโดม
พลาสติิก หรืือปลููกโดยคลุุมวััสดุุปิิดเอาไว้้ เป็็ นต้้น
51

5 การปลูกพืช / ผักต่าง ๆ② ความแรงของแสงสว่่ างและการสัั งเคราะห์์แสง

พืืชจะสัังเคราะห์์แสงเพื่่�อเจริิ ญเติิบโต
โดยทั่่ว� ไปแล้้วการสัังเคราะห์์แสงจะยิ่่ง� ทำำ�ได้้ดีีเมื่่�อมีีแสงแรงๆ แต่่ถ้า้ ความแรงของแสงสููงเกิินระดัับหนึ่่�งขึ้้�นไปจะถึึง
จุุดอิ่่�มตััวของแสง
ความแรงของแสงที่่�จำ�ำ เป็็ นจะแตกต่่างกัันไปในพืืชแต่่ละชนิิด
ผัักที่่�จำ�ำ เป็็ นต้้องใช้้แสงแดดแรงๆ ได้้แก่่ มะเขืือเทศ เมลอน ข้้าวโพด และแคร์์รอต เป็็ นต้้น
ผัักที่่�เจริิ ญเติิบโตได้้ดีีในแสงอ่่อนๆ ได้้แก่่ ผัักชีีฝรั่่�ง และเมีียวกะ เป็็ นต้้น
③ น้ำำ��

การเจริิ ญเติิบโตของพืืชขึ้้�นอยู่่�กัับสภาพของน้ำำ��ในดิิน
ถ้้าน้ำ� �ำ ไม่่เพีียงพอ จะทำำ�ให้้แห้้งเหี่่� ยว และเป็็ นสาเหตุุทำ�ำ ให้้ขาดสารอาหารได้้
ตรงข้้าม ถ้้ามีีน้ำ� �ำ มากเกิินไป ออกซิิเจนจะไม่่เพีียงพอ ทำำ�ให้้รากเน่่าได้้
การวััดปริิ มาณน้ำำ�� จะใช้้เครื่่� องวััดน้ำำ��ในดิิน และเทนชัันมิิเตอร์์ ค่่าปริิ มาณน้ำำ��จะแสดงเป็็ น % หรืือแสดงด้้วยค่่า pF ค่่าปริิ มาณน้ำำ��ในดิินที่่�เหมาะสมคืือ 35-55 %3 เมล็ด

(1) เมล็็ด
① การแตกหน่่ อเพื่่�อให้้เมล็็ดมีีหน่่องอกออกมา (แตกหน่่อ) จำำ�เป็็ นต้้องมีีน้ำำ�� / อุุณหภููมิิ / และก๊๊าซออกซิิเจน ซึ่่� งเรีียกว่่า "ปััจจััย 3 ประการ
ของการแตกหน่่อ"หากรดน้ำำ��มากเกิินไป จะทำำ�ให้้ก๊๊าซออกซิิเจนไม่่เพีียงพอ การแตกหน่่อจะไม่่ดีี
② เมล็็ดที่่�งอกในที่่�สว่่ างและเมล็็ดที่่�งอกในที่่�มืืด

เมล็็ดที่่�งอกได้้ง่่ายเมื่่�อได้้รัับแสงเรีียกว่่าเมล็็ดที่่�งอกในที่่�สว่า่ ง (เมล็็ดที่่�ไวต่่อแสง)เช่่น : แคร์์รอต ผัักกาดแก้้ว เป็็ นต้้น
มีีเมล็็ดที่่�จะงอกยากเมื่่�อถููกแสงเรีียกว่่าเมล็็ดที่่�งอกในที่่�มืืด (เมล็็ดที่่�ไม่่ชอบแสง)เช่่น : หััวไชเท้้า มะเขืือเทศ แตงโม เป็็ นต้้น
③ อายุุขัยั ของเมล็็ดและวิิธีีเก็็บรัักษา

เมล็ดมีอายุขยั ซึ่งจะแตกต่างกันไปตามชนิดของพืชและผักแต่ละชนิด มีทั้งที่อายุขยั สั้นและอายุขยั ยาว52

5 ก้�รั้ปลูก้พื้้ช / ผู้้ก้ต่�ง ๆก้�รั้เก้็บัรั้้ก้ษ�เมล็ด ม่เง้�อีนไขค้อีต้อีงแห้งและม่อีุณหภูมิต��ำ
ถ้�เก้็บัรั้้ก้ษ�ในสัภ�พื้ที่่�ไม่ด่ จำะที่ำ�ให้อี�ยุขย้ เมล็ดสั้�นลงได้
อายุขยั ของเมล็ดพันธุ์ุ�ผกั
1- 2 ป่ ได้แก้่ แครั้์รั้อีต ข้�วโพื้ด ผู้้ก้โขม
2-3 ป่ ได้แก้่ ต้นหอีม หอีมใหญ่ ห้วไชเที่้� ก้ะหลำ��ปล่
3-4 ป่ ได้แก้่ มะเข้อีเที่ศั มะเข้อีม่วง
④เมล็ดพันธุ์ุ�ดดั แปลงม่เมล็ดพื้้นธุ์ุ์ที่่�น�ำ ม�ปรั้้บัปรัุ้งเพื้้�อีให้สั�ม�รั้ถหว่�นได้ง่�ยข้�น งอีก้ได้ด่ข� ้น และป้ อีงก้้นโรั้คได้ด่ข� ้น เป็ นต้น เพื้ิม� ม�ก้ข้�น
・เมล็ดพื้้นธุ์ุ์เคล้อีบัผู้ิว : ด้ดแปลงที่ำ�ให้ม่ลก้้ ษณะเป็ นที่รั้งก้ลมเที่่�ๆ ก้้น・เมล็ดเปล้อีย : เมล็ดที่่�ดด้ แปลงโดยก้รั้ะเที่�ะเอี�เปล้อีก้แข็งอีอีก้ให้อียูใ่ นสัภ�พื้เปล้อีย (เช่น ผู้้ก้โขม)・เมล็ดพื้้นธุ์ุ์ฆ่่�เช้�อี : เมล็ดที่่�ผู้�่ นก้�รั้ฆ่่�เช้�อีแล้ว้ เที่ปโดยเว้นรั้ะยะห่�งเที่่�ๆ ก้้นเอี�ไว้
・ซึ่่ ดเที่ป : นำ�เมล็ดใสั่ ไว้ก้บั
⑤ เมล็ดพันธุ์ุ� F1 (เอฟิวััน)บั้�งก้็เรั้่ยก้ว่� เมล็ดพื้้นธุ์ุ์ผู้สัมรัุ้่ นที่่� 1เป็ นเมล็ดพื้้นธุ์ุ์ที่่�น�ำ จำุดแข็งขอีงพื้้นธุ์ุ์ผู้สัมม�ใช้ ซึ่้�งจำะได้เมล็ดที่่�ม่ปรั้ะสัิ ที่ธุ์ิภ�พื้ขอีงที่้�งสัอีงสั�ยพื้้นธุ์ุ์ป้ จำจำุบัน้ ก้�รั้ปลูก้ผู้้ก้สั่ วนใหญ่มก้้ ใช้เมล็ดพื้้นธุ์ุ์ F1
นอีก้จำ�ก้น่�ยง้ ม่เมล็ดพื้้นธุ์ุ์ที่่�ก้�ำ หนดเฉพื้�ะ ซึ่้�งเป็ นเมล็ดพื้้นธุ์ุ์ที่่�สั้บัที่อีดปรั้ะสัิ ที่ธุ์ิภ�พื้ม�จำ�ก้สั�ยพื้้นธุ์ุ์พื้อี่ แม่ ผู้้ก้ที่่�ปลูก้
ในภูมิภ�คต่�งๆ เช่น ผู้้ก้จำ�ก้เก้่ยวโต และผู้้ก้จำ�ก้ค�ก้ะ เป็ นต้น ก้็ใช้เมล็ดพื้้นธุ์ุ์ที่่�ก้�ำ หนดเฉพื้�ะ สั�ม�รั้ถนำ�ม�ปลูก้ใน
ครั้้วเรั้้อีนได้

ก้�รั้ปฏิบัต้ ิั เถอะ
○ มาฝืึกฝืนให้ สามารถดูเมล็ดพันธุ์ุ�ผกั แล้ วัสามารถรู้ ได้ วั่าเป็ นผักชนิดใดได้ กน○ มาฝืึกฝืนจนสามารถรู้ ได้ วั่าเป็ นเมล็ดพันธุ์ุ�ดดั แปลงแบบใดกันเถอะ
○ มาทำาควัามเข้ าใจวัิธุ์ีเก็บรักษาเมล็ดกันเถอะ
○ มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องอายุขยั ของเมล็ดพันธุ์ุ�ของผักแติ่ ละชนิดกันเถอะ่ วั่ างกับเมล็ดทีง่ อกในทีม่ ดื ของผักประเภทหลักๆ กันเถอะ
○ มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องเมล็ดทีง่ อกในทีส
53

5 ก้�รั้ปลูก้พื้้ช / ผู้้ก้ต่�ง ๆ(2) การหวั่ านเมล็ด
ก้�รั้หว่�นเมล็ดม่ที่� ง้ ก้�รั้หว่�นแบับัโปรั้ย ก้�รั้หว่�นเป็ นแถว และก้�รั้หว่�นเป็ นจำุด
จำะหว่�นเมล็ดด้วยวิธุ์่ที่่�เหม�ะสัมก้้บัชนิดขอีงผู้้ก้
ก้�รั้ใช้ดินก้ลบัหล้งจำ�ก้หว่�นเมล็ด เรั้่ยก้ว่� ก้�รั้ก้ลบัดิน
เมล็ดที่่�งอีก้ในที่่�สัว่�ง เช่น แครั้์รั้อีต ควรั้ก้ลบัในดินบั�งๆ เพื้รั้�ะถ้�ก้ลบัดินม�ก้ไปจำะที่ำ�ให้งอีก้ได้ไม่ด่หว่ านเป็ นจุดหว่ านเป็ นแถวระยะห่างระหว่างต้น

เมล็ดระยะห่างระหว่างต้น

たね
เมล็ด

หว่านเมล็ดหลาย ๆเมล็ดที�ตาํ แหน่งเดียวกัน
(เช่น หัวไชเท้า เป็ นต้น)หว่ านแบบโปรย

หว่านเป็ นแถวบนคันดินปลูก
(เช่น แคร์รอต เป็ นต้น)ก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○ มาทำาควัามเข้ าใจวัิธุ์ีหวั่ านเมล็ดกันเถอะ

54หว่านให้ทว�ั คันดินปลูก
(เช่น การเพาะต้นกล้าหอมหัวใหญ่ เป็ นต้น)6งานปลูกพืชในโรงเรือน

ลักษณะเด่ นของพืชทีป่ ลูกในโรงเรือน
(1) พืืชตระกููลผััก
① มะเขืือเทศ

เป็็ นผัักรัับประทานผล วงศ์์มะเขืือ (Solanaceae)มีีวิิธีีการปลููกมากมาย ปลููกได้้ตลอดทั้้�งปีี
เจริิ ญเติิบโตได้้ดีีในอุุณหภููมิิที่่�ค่่อนข้้างสููง แต่่ก็เ็ ติิบโตได้้ในอุุณหภููมิิต่ำ��ำ ด้้วยเช่่นกััน
จำำ�เป็็ นต้้องมีีแสงแดดแรงในการเติิบโต

② สตรอว์์เบอร์์รีี

เป็็ นผัักประเภทรัับประทานผล วงศ์์กุหุ ลาบ (Rosaceae)มีีการปลููกแบบที่่�ติิดตั้้�งนั่่ง� ร้้านสููงให้้สามารถยืืนทำำ�งานได้้
ขยายพัันธุ์์�แบบไม่่อาศััยเพศ เมื่่�อผลิิดอกและออกผลแล้้ว จะเกิิดรัันเนอร์์ และใช้้ต้น้
อ่่อนที่่�จะงอกออกจากส่่ วนปลายขยายพัันธุ์์�ต่่อไป
นิิยมวิิธีีการปลููกต้น้ กล้้าที่่�เร่่ งให้้ออกดอกเร็็ วขึ้้�น และปลููกแบบเร่่ งการเจริิ ญเติิบโต

③ แตงกวา

เป็็ นผัักรัับประทานผลจำำ�พวกแตง วงศ์์ Cucurbitaceae (ใช้้ผลอ่่อน)็ ุณสมบััติิเฉพาะที่่�แม้้จะผสม
จะผสมเกสรระหว่่างดอกตััวผู้้�กัับดอกตััวเมีีย แต่่ก็มีีคุ
เกสรหรืือไม่่ก็ต็ ามก็็สามารถออกผลได้้ (การพััฒนาผลโดยไม่่มีีเมล็็ด)ส่่ วนใหญ่่จะปลููกโดยตั้้�งเสาค้ำำ��และปลููกแบบให้้เลื้้�อยกัับเสา

④ อื่่�น ๆมีผักหลากหลายชนิด เช่น ผักโขม (ผักรับประทานใบ วงศ์ Chenopodiaceae), มะเขือม่วง (ผักรับประทานผล วงศ์Solanaceae), พริ กหยวก (ผักรับประทานผล วงศ์ Solanaceae) เป็ นต้น ที่ปลูกในโรงเรือน
55

6 งานปลูกพืชในโรงเรื อนผักโขม

มะเขือม่วงพริ กหยวก

(2) ดอกไม้
ดอกไม้้ก็นิ็ ิยมปลููกกัันมากในโรงเรืือน เพราะสามารถปรัับช่่วงเวลาผลิิดอก ตััดดอกที่่�มีีคุุณภาพดีีได้้ และสามารถเพาะเลี้้�ยง
ไม้้กระถางได้้ด้ว้ ย① ดอกเบญจมาศ

เป็็ นพืืชหลายปีี มเพาะเลี้้�ยงต้้นกล้้าจากการตััดชำำ�กิ่่�ง
ดอกเบญจมาศฤดููใบไม้้ร่่วงเป็็ นพืืชวัันสั้้�น
เพื่่�อยืืดเวลาการออกดอก จึึงปลููกโดยเปิิ ดไฟให้้แสงสว่่างตอนกลางคืืน
มีีด้้วยกัันหลายพัันธุ์์� เช่่น ดอกเบญจมาศฤดููร้้อน เป็็ นต้้น สามารถส่่ งผลผลิิตได้้ตลอดปีี
② ดอกกุุหลาบ

เป็็ นไม้้ดอกขายจากต้้น
ปลููกในโรงเรืือน ส่่ งผลผลิิตขายได้้ตลอดปีี

③ ดอกลิิลลี่่�

เป็็ นดอกไม้้ตััดขายที่่�ปลููกจากหััว
มีีหลายสายพัันธุ์์� เช่่น พัันธุ์์� Lilium longiflorum, พัันธุ์์�เอเชีีย,พัันธุ์์�โอเรีียนทอล เป็็ นต้้น ด้้วยการปรัับอุุณหภููมิิให้้ต่ำ��ำ จึึงทำำ�ให้้
สามารถส่่ งผลผลิิตได้้ตลอดทั้้�งปีี

56

6 งานปลูกพืชในโรงเรื อน④ ดอกคาร์์เนชั่่�น

ดอกคาร์์เนชั่่น� เป็็ นดอกไม้้ตััดขายที่่�เป็็ นพืืชหลายปีี
ประมาณ 70% จะเป็็ นประเภทแผ่่ขยายที่่�จะมีี
ดอกหลายดอกในต้้นเดีียว

2 โครงสร้างและประเภทของเรือนเพาะ

(1) ประเภท
แบ่งตามวัสดุคลุม ออกเป็ นเรือนกระจก กับเรือนเพาะพลาสติก
① เรือนกระจก

เรือนควบคุมอุณหภูมิที่ท�ำจากกระจก
แสงสว่่างส่่ องผ่่านได้้ง่่าย และมีีความทนทานใช้้งานได้้นานหลายปีี
เทีียบกัับพลาสติิกแล้้วมีีค่่าก่่อสร้้างสููงกว่่า
② เรืือนเพาะพลาสติิก

เป็็ นเรืือนเพาะที่่�ทำ�ำ จากแผ่่นฟิิ ล์์มยืืดหยุ่่�นที่่�เบาและใช้้ง่่าย หรืือแผ่่นฟิิ ล์์มชนิิดแข็็ง เมื่่�อเทีียบกัับกระจกแล้้วความทนทาน
ด้้อยกว่่า แต่่เพราะมีีการพััฒนาแผ่่นฟิิ ล์์มให้้สามารถใช้้งานได้้นานขึ้้�น และค่่าก่่อสร้้างต่ำำ�� ทำำ�ให้้เป็็ นที่่�นิิยมมากขึ้้�นใน
ปััจจุุบันั
③ เรืือนกัันฝน

เป็็ นเรืือนหลัังคาพลาสติิกที่่�คลุุมวััสดุุฟิิล์์มที่่�บริิเวณหลัังคาเท่่านั้� น้เนื่่�องจากน้ำำ��ฝนจะไม่่ถููกพืืชที่่�ปลููกโดยตรง จึึงให้้ผลลััพธ์์เรื่่� องการป้้ องกัันโรค /แมลงศััตรูู พืืช และป้้องกัันผลแตกได้้ด้ว้ ย(2) โครงสร้้ าง① รูู ปแบบa แบบเรืือนเดี่่�ยว
เป็็ นแบบที่่�มีีหลัังคาเดีียว ทนทานต่่อลมและหิิ มะ ถ่่ายเทอากาศและแสงส่่ องผ่่านได้้ดีีb แบบเรืือนต่่ อกััน
เป็็ นเรืือนเพาะที่่�มีีเรืือนเดี่่�ยวเชื่่�อมต่่อกัันหลายเรืือน
สามารถใช้้เครื่่� องทำำ�ความอุ่่�นได้้อย่า่ งมีีประสิิ ทธิิภาพมากกว่่าเมื่่�อเทีียบกัับแบบเรืือนเดี่่�ยว
57

6 งานปลูกพืชในโรงเรื อนภายในกว้้างขวางใช้้งานได้้ดีี แต่่มีีข้อ้ เสีียคืือ ส่่ วนที่่�เป็็ นจุุดเชื่่�อมต่่อจะมีีแสงส่่ องผ่่านน้้อย
② รู ปร่ างหลังคา

a หลังคาทรงจัว่
หลังคาสองฝั่งมีส่ วนลาดเอียง รู ปทรงเหมือนบ้านb หลังคาทรงโค้ งหลังคาเป็ นรู ปทรงกลม
c หลังคาทรงจัว่ แบบไม่ สมมาตรเป็ นหลังคา 2 ด้านจะมีดา้ นหนึ่งที่หน้ากว้างแคบกว่าd หลังคาแบบ Venloเป็ นลักษณะหลังคาแบบเนเธอร์แลนด์ เป็ นเรือนเพาะขนาดใหญ่ที่ชายคาสูง
เรือนเดีย่ วหลังคาทรงจั่ว

หลังคาทรงจั่ว (ขนาดใหญ่)หลังคาทรงโค้ง

หลังคาทรงจั่วไม่สมมาตร

เรือนแบบต่ อชายคาสูง
เรือนแบบต่อหลังคาจั่ว

เรือนแบบต่อหลังคาโค้ง

แบบ Venloวััสดุุคลุุมสำำ �หรัับเรืือนเพาะและคุุณสมบััติเิ ฉพาะ(1) วััสดุุคลุุมภายนอก
① กระจก

ใช้้กระจกแผ่่น แสงส่่ องผ่่านได้้ดีี
② ฟิิ ล์์มชนิิดนิ่่�ม

มีีแบบพลาสติิกเรืือนเพาะธรรมดา (เรืือนเพาะฟิิ ล์์มพลาสติิก) และวััสดุุฟิิล์์มพิิเศษ PO (เรืือนเพาะฟิิ ล์์มเทอร์์โมพลาสติิก
ชนิิดพิิเศษ)58

6 งานปลูกพืชในโรงเรื อนคุุณสมบััติเิ ฉพาะi พลาสติิกเรืือนเพาะธรรมดา (ฟิิ ล์์มพลาสติิกสำ�ำ หรัับเรืือนเพาะ)เป็็ นฟิิ ล์์มที่่�แสงผ่่านได้้ง่่าย และมีีคุุณสมบััติิเก็็บกัักความร้้อนได้้ดีี
วััสดุุมีีน้ำ� �ำ หนัักมาก มีีความเหนีียว สกปรกง่่าย และฉีีกขาดง่่าย
จำำ�เป็็ นต้้องเปลี่่�ยนใหม่่ทุุกๆ 1-2 ปีี ถ้้าเผาไฟจะทำำ�ให้้เกิิดก๊๊าซเสีีย
ii วััสดุุฟิิล์์มพิิเศษ PO (ฟิิ ล์์มเทอร์์โมพลาสติิกชนิิดพิิเศษสำำ�หรัับเรืือนเพาะ)เมื่่�อเทีียบกัับพลาสติิกเรืือนเพาะธรรมดาแล้้วมีีน้ำำ��หนัักเบากว่่า ไม่่มีีความเหนีียว เปื้�้ อนยาก
มีีแบบที่่�ใช้้ได้้นาน 2-3 ปีี และแบบระยะยาว 3-5 ปีี③ ฟิิ ล์์มชนิิดแข็็งฟิิ ล์์มฟลููออรีี นสำำ�หรัับเรืือนเพาะ มีีความทนทานใช้้งานได้้นานตั้้�งแต่่ 10 ปีีขึ้้�นไป
มีีชนิิดที่่�เป็็ นแผ่่นอะคริิ ลิิคที่่�สามารถใช้้คลุุมได้้นานตั้้�งแต่่ 10 ปีีขึ้้�นไปด้้วย
(2) วััสดุุคลุุมภายใน
① ฟิิ ล์์มชนิิดนิ่่�มฟิิ ล์์มแบบใส เช่่น พลาสติิกเรืือนเพาะธรรมดา พลาสติิกโพลิิ (ฟิิ ล์์มโพลิิเอทิิลีีนสำำ�หรัับเรืือนเพาะ) พลาสติิกอาซีีเตด
(ฟิิ ล์์มพลาสติิกผสมกัับพลาสติิกเอทธิิลอาซีีเตดสำำ�หรัับเรืือนเพาะ) และวััสดุุฟิิล์์มพิิเศษ PO (ฟิิ ล์์มเทอร์์โมพลาสติิกชนิิด
พิิเศษสำำ�หรัับเรืือนเพาะ) เป็็ นต้้น สามารถนำำ�มาคลุุมภายในได้้ด้ว้ ย ฟิิ ล์์มคลุุมภายในจะใช้้แบบชนิิดที่่�บางกว่่าฟิิล์์มคลุุม
ภายนอก
พลาสติิกโพลีี เก็็บกัักความร้้อนได้้ไม่่ค่่อยดีีเมื่่�อเทีียบกัับฟิิ ล์์มชนิิดนิ่่�มแบบอื่่�น

② ผ้้ าไม่่ ถักั ไม่่ ทอ (Non-woven fabric)ใช้้คลุุมภายในเป็็ นม่่านเก็็บกัักความร้้อน แม้้จะมีีคุุณสมบััติิให้้แสงผ่่านได้้ไม่่ดีีเท่่าฟิิล์์มใส แต่่สามารถให้้
ความชื้้�นและน้ำำ��ผ่่านได้้
③ ผ้้ าขาวบาง

ให้้แสงผ่่านได้้และอากาศผ่่านได้้ดีี
ผ้้าไม่่ถัักไม่่ทอ (Non-woven fabric)
59ผ้้าขาวบาง

6 ง�นปลูก้พื้้ชในโรั้งเรั้้อีน
ก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○ มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องวััสดุคลุมประเภทติ่ างๆ และจุดประสงค� การนำาไปใช้ หลักๆ กันเถอะ

อุปกรณ� เครื่องมือภายในเรือนเพาะ
(1) เครื่องทำาควัามอุ่น
วิธุ์่ก้�รั้ที่ำ�คว�มอีุ่น ม่ที่� ง้ แบับัลมรั้้อีนและแบับันำ��รั้้อีน เครั้้�อีงแบับัเป่ �ลมรั้้อีนจำะติดต้�งได้ง่�ยก้ว่�จำ้งนิยมนำ�ม�ใช้ก้น้ ม�ก้เช้�อีเพื้ลิงจำะใช้น� �ำ ม้นหน้ก้ หรั้้อีนำ��ม้นตะเก้่ยงเป็ นสั่ วนใหญ่ ม่เครั้้�อีงที่ำ�คว�มอีุ่นที่่�ใช้ไฟฟ้ � แก้๊สั และเช้�อีเพื้ลิงไม้อีด้ แที่่ง
ด้วยเช่นก้้น
ก้�รั้นำ�คว�มรั้้อีนจำ�ก้แสังอี�ที่ิตย์ม�ใช้ และฮ่ที่ต์ป�้มก้็พื้ฒ้ น�ไปอีย่�งม�ก้

เรือนเพาะแบบไม่ เพิม่ อุณหภูมิ
เรั้้อีนเพื้�ะแบับัไม่เพื้ิม� อีุณหภูมิ เป็ นเรั้้อีนเพื้�ะแบับัวิธุ์่ไม่ใช้เครั้้�อีงที่ำ�คว�มอีุ่น เหม�ะก้้บัพื้้ชที่่�ที่นต่อีอีุณหภูมิต��ำ ได้ด่ ม่ข้อีด่ค้อีไม่เสั่ ยค่�เช้�อีเพื้ลิง
ห�ก้นำ�อีุโมงค์เข้�ม�ใช้ดว้ ย จำะสั�ม�รั้ถเพื้ิ�มผู้ลล้พื้ธุ์์ก้�รั้เก้็บัคว�มรั้้อีนในช่วงเวล�ก้ล�งค้นได้ม�ก้ข้�น
(2) เครื่องระบายอากาศ
ภ�ยในเรั้้อีนเพื้�ะ ช่วงก้ล�งว้นจำะม่อีุณหภูมิสัูงเพื้รั้�ะคว�มรั้้อีนจำ�ก้ดวงอี�ที่ิตย์ จำ้งต้อีงรั้ะบั�ยอี�ก้�ศัให้หมุนเว่ยนเอี�อี�ก้�ศั
ภ�ยนอีก้เข้�ไป ที่ำ�ให้อีุณหภูมิภ�ยในไม่สัูงจำนเก้ินไป
วิธุ์่รั้ะบั�ยอี�ก้�ศัม่อียู่ 2 วิธุ์่ ได้แก้่
① หมุนเวัียนอากาศธุ์รรมชาติิเป็ นวิธุ์่ที่�ำ หน้�ต่�งรั้ะบั�ยอี�ก้�ศั หรั้้อีที่ำ�ช่อีงเปิ ดที่่�วสั้ ดุคลุมบั�งสั่ วน ให้อี�ก้�ศัภ�ยนอีก้เข้�ม�ได้ ได้รั้้บัผู้ลก้รั้ะที่บัจำ�ก้
ดินฟ้ �อี�ก้�ศัภ�ยนอีก้
② ระบายอากาศแบบควับคุมเป็ นวิธุ์่ใช้พื้ด้ ลมรั้ะบั�ยอี�ก้�ศั ควบัคุมให้อี�ก้�ศัถ่�ยเที่อีอีก้และให้อี�ก้�ศัภ�ยนอีก้เข้�ม� จำำ�เป็ นต้อีงใช้ไฟฟ้ �และผู้ลล้พื้ธุ์์จำะข้�นอียูก้่ บั้ ปรั้ะสัิ ที่ธุ์ิภ�พื้ขอีงพื้้ดลมรั้ะบั�ยอี�ก้�ศั

60

6 ง�นปลูก้พื้้ชในโรั้งเรั้้อีน
③ลำาดับการหมุนเวัียนอากาศ

ก้�รั้หมุนเว่ยนอี�ก้�ศั จำะที่ำ�จำ�ก้ก้�รั้หมุนเว่ยนอี�ก้�ศัธุ์รั้รั้มช�ติ
ลำ�ด้บัก้�รั้หมุนเว่ยนอี�ก้�ศัธุ์รั้รั้มช�ติค้อี จำะเรั้�ิ มจำ�ก้เปิ ดว้สัดุคลุมภ�ยใน
และต่อีม�จำะเปิ ดหน้�ต่�งบันหล้งค�

การระบายอากาศแบบควบคุม

หน้าต่างบนหลังคา

ควบคุมโดยการไล่อากาศภายในออก
ให้อากาศภายนอกเข้ามาแทนที่

หรั้้อีถ้�ที่ำ�แล้วอีุณหภูมิยง้ สัูงอียู่ ก้็จำะเปิ ดด้�นนอีก้ด้วย

การหมุนเวียนอากาศแบบธรรมชาติ
อากาศภายในและภายนอก
หมุนเวียนผ่านทางหน้าต่าง

ถ้�อีุณหภูมิไม่ลดลงด้วยก้�รั้หมุนเว่ยนอี�ก้�ศัต�มธุ์รั้รั้มช�ติ
จำะที่ำ�ก้�รั้รั้ะบั�ยอี�ก้�ศัแบับัควบัคุม
แผงควบคุม

ก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○ มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องวัิธุ์ีการระบายอากาศและลำาดับการหมุนเวัียนอากาศกันเถอะ

(3) เครื่องผลิติก๊ าซคาร� บอนก้๊�ซึ่ค�รั้์บัอีนไดอีอีก้ไซึ่ด์ (ก้๊�ซึ่ค�รั้์บัอีน) จำะช่วยเรั้่งก้�รั้สั้งเครั้�ะห์แสังขอีงพื้้ช
สัำ�หรั้้บัเรั้้อีนเพื้�ะแบับัปิ ดอี�จำเก้ิดป้ ญห�ก้๊�ซึ่ค�รั้์บัอีนไดอีอีก้ไซึ่ด์ไม่เพื้่ยงพื้อีได้
ก้�รั้ใช้เครั้้�อีงผู้ลิตก้๊�ซึ่ค�รั้์บัอีนช่วยเติมปรั้ิม�ณก้๊�ซึ่ค�รั้์บัอีนไดอีอีก้ไซึ่ด์เข้�ไป
สั�ม�รั้ถช่วยเรั้่งก้�รั้สั้งเครั้�ะห์แสังได้
เครั้้�อีงผู้ลิตก้๊�ซึ่ค�รั้์บัอีน

(4) เครื่องป้ องกันและกำาจัดโรคและแมลงศัติรู พชืภ�ยในเรั้้อีนเพื้�ะจำะม่คว�มช้�นสัูงและอีบัอีุ่นที่ำ�ให้เก้ิดโรั้คและแมลงศั้ตรัู้พื้้ชคุก้ค�มได้ง่�ย และอี�จำขย�ยวงคว�มเสั่ ยห�ยอีย่�งเฉ่ ยบัพื้ล้นอี่ก้ด้วย
ก้�รั้ฉ่ ดพื้่นสั�รั้เคม่เก้ษตรั้ภ�ยในเรั้้อีนเพื้�ะ จำะใช้เครั้้�อีงม้อีพื้่นสั�รั้เคม่เก้ษตรั้แบับัอี้ตโนม้ติ เช่น "เครั้้�อีงพื้่นแบับัเคล้�อีนที่่�
อี้ตโนม้ติ" เป็ นต้น เพื้้�อีปรั้ะหย้ดแรั้งง�นคนและเพื้้�อีคว�มปลอีดภ้ยขอีงผูู้ป้ ฏิบัต้ ิง�น นอีก้จำ�ก้น่�ก้ม็ ่วธุ์ิ ่ก้�รั้ที่่�ไม่ใช้สั�รั้เคม่
เก้ษตรั้ เช่น "เครั้้�อีงสั่ อีงไฟป้ อีงก้้นแมลง" ที่่�ใช้ไฟสั่ เหล้อีง เป็ นต้น อี่ก้ด้วย

เครั้้�อีงพื้่นแบับัเคล้�อีนที่่�อีต้ โนม้ติ

ไฟป้ อีงก้้นแมลง
61

6 งานปลูกพืชในโรงเรื อน

5 การจััดการสิ่่�งแวดล้้ อมการเพาะปลููกกลางแจ้้ง จะได้้รัับอิิทธิิพลจากดิินฟ้้าอากาศและเงื่่�อนไขต่่าง ๆ ทางภููมิิอากาศอย่า่ งมากส่ วนการปลูกในโรงเรือน จะสามารถปรับสภาพแวดล้อมเหนือพื้นดิน (อุณหภูมิ / ความชื้น / แสงสว่าง เป็ นต้น) และสภาพ
แวดล้อมใต้ดิน (อุณหภูมิดิน / ปริ มาณน�้ำในดิน / ความเข้มข้นของสารอาหาร เป็ นต้น) ได้(1) การควบคุุมอุุณหภููมิิ
① ควบคุมอุณหภูมิ

ควบคุมอุณหภูมิภายในโรงเรือนให้เหมาะสมกับการเจริ ญเติบโตของพืช
ช่่วงกลางวัันอุุณหภููมิิภายในโรงเรืือนอาจสููงมากเกิินไปได้้ สามารถลดอุุณหภููมิิลงได้้ด้ว้ ยการระบายอากาศ
และมีีบางกรณีีที่่�ใช้้เครื่่� องทำำ�ความเย็็นเข้้ามาช่่วยลดอุุณหภููมิิในฤดููร้้อนที่่�มีีความชื้้�นสููงด้้วย
สำำ�หรัับช่่วงฤดููร้้อนที่่�มีีอุุณหภููมิิสููงอาจต้้องใช้้เครื่่� องทำำ�ความเย็็นช่่วยลดอุุณหภููมิิลง
ช่วงเวลาที่อุณหภูมิต �่ำ อย่างช่วงเช้ามืดและช่วงกลางคืน จะใช้เครื่องท�ำความร้อนเพื่อเพิม่ ความร้อนท�ำให้อุณหภูมิสูงขึ้น
② อุุปกรณ์์วััดอุุณหภููมิิ

เช่่น เครื่่� องวััดอุุณหภููมิิแบบแท่่งที่่�บรรจุุแอลกอฮอล์์ใส่่ สีี (แสดงอุุณหภููมิิปััจจุุบันั ) เครื่่� องวััดอุุณหภููมิิแสดงค่่าสููงสุุ ดต่ำำ��สุุ ดที่่�บรรจุุปรอทไว้้ภายใน (แสดงอุุณหภููมิิปััจจุุบันั และอุุณหภููมิิสููงสุุ ดต่ำำ��สุุ ดหลัังจากที่่�รีี เซ็็ตค่่าที่่�วััดครั้้�งก่่อนแล้้วได้้)เครื่่� องวััดอุุณหภููมิิแบบดิิจิิตอลที่่�แสดงค่่าอุุณหภููมิิปััจจุุบันั ด้้วยตััวเลขดิิจิิตอล (หลัังจากที่่�รีี เซ็็ตค่่าที่่�วััดครั้้�งก่่อนแล้้วสามารถ
บัันทึึกอุุณหภููมิิสููงสุุ ดต่ำำ��สุุ ดได้้) เป็็ นต้้น

เครื่องวัดอุณหภูมิแบบแท่ง

เครื่องวัดอุณหภูมิแบบสูงสุ ดต�่ำสุ ดเครื่องวัดอุณหภูมิแบบดิจิทัล

③ วิิธีีเก็็บกัักความร้้ อนผลลััพธ์์การเก็็บกัักความร้้อน จะขึ้้�นอยู่่�กัับจำำ�นวนของวััสดุุคลุุม (การซ้้อนทัับ/ ซ้้อนหลายชั้้�น) และชนิิดของวััสดุุ
ถ้้าเป็็ นวััสดุุเดีียวกััน ยิ่่ง� มีีจำำ�นวนชั้้�นมาก ก็็ยิ่่ง� ให้้ผลลััพธ์์เรื่่� องการเก็็บกัักความร้้อนได้้มากขึ้้�น
การปิิ ดช่่องเปิิ ด ก็็ช่่วยให้้เพิ่่�มการเก็็บกัักความร้้อนไว้้ภายในได้้มากขึ้้�น
การเพิ่่�มประสิิ ทธิิภาพเก็็บกัักความร้้อนของวััสดุุคลุุมภายในมีี 2 วิิธีี
①วิิธีีติิดวััสดุุเก็็บความร้้อนโดยติิดเว้้นระยะห่่ างจากวััสดุุคลุุมภายนอกเล็็กน้อ้ ย②วิิธีีทำ�ำ เป็็ นแบบเปิิ ด-ปิิ ดได้้ (ม่่านเปิิ ด-ปิิ ด)มีีวิิธีีการติิดตั้้�งอุุโมงค์์ 1 ชั้้�น และอุุโมงค์์ 2 ชั้้�นไว้้ภายในเรืือนเพาะด้้วย
62ฟิล์มพลาสติก

ม่านอุโมงค์

6 ง�นปลูก้พื้้ชในโรั้งเรั้้อีน
ก้�รั้ปฏิบัต้ ิั เถอะ
○ มาทำาควัามเข้ าใจวัิธุ์ีใช้ และประเภทของเครื่องวััดอุณหภูมกิ นที่่�ญ่�ปุ่นจำะใช้หน่วยเป็ นอีงศั�เซึ่ลเซึ่่ยสั

30เครั้้�อีงว้ดอีุณหภูมิจำะอี่�นค่�ได้จำ�ก้ต้วเลข

21℃
20ตําแหน่งตามองที�ถกู ต้องด้�นข้�งขอีงเหลว หน่วยว้ดค้อีอีงศั�เซึ่ลเซึ่่ยสั หรั้้อี ℃

ก้�รั้ปฏิบัต้ ิิ ู งสุ ดติำา่ สุ ดกันเถอะ
○ มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องวัิธุ์ีการใช้ เครื่องวััดอุณหภูมส
สั�ม�รั้ถว้ดอีุณหภูมิสัูงสัุ ด อีุณหภูมิต��ำ สัุ ด และอีุณหภูมิป้จำจำุบัน้ ได้พื้รั้้อีมก้้น 3 ค่�ปรั้อีที่ฝึ้�งขว�ด้�นล่�งว้ดอีุณหภูมิสัูงสัุ ดฝั่งซ้าย

ฝั่งขวา

(อุณหภูมิต่ำสุด) (อุณหภูมิสูงสุด)(แสัดงอีุณหภูมิดว้ ยขอีงเหลวภ�ยใน)ปรั้อีที่ฝึ้�งซึ่้�ยด้�นล่�งว้ดอีุณหภูมิต��ำ สัุ ด

‒20
‒10

ปรอท

20

12℃

อุณหภูมิต่ำสุด

40ตำแหน่งตาที่ถูกต้อง

30

0
10
20

50

อุณหภูมิปัจจุบัน

100(ปรอทฝั่งขวาด้านล่าง)อุณหภูมิสูงสุด

(ปรอทฝั่งซ้ายด้านล่าง)แถบปรอท

(2) นำา�
ก้�รั้เจำรั้ิญเติบัโตขอีงพื้้ชข้�นอียูก้่ บั้ สัภ�พื้ขอีงนำ��ในดิน
ถ้�นำ��ไม่เพื้่ยงพื้อี จำะที่ำ�ให้แห้งเห่� ยว และเป็ นสั�เหตุที่�ำ ให้ข�ดสั�รั้อี�ห�รั้ได้
ตรั้งข้�ม ถ้�ม่น� �ำ ม�ก้เก้ินไป
อีอีก้ซึ่ิเจำนจำะไม่เพื้่ยงพื้อี ที่ำ�ให้พื้้ชเจำรั้ิญเติบัโตผู้ิดปก้ติหรั้้อีรั้�ก้เน่�ได้
ก้�รั้ว้ดปรั้ิม�ณนำ�� จำะใช้เครั้้�อีงว้ดนำ��ในดิน และเที่นช้นมิเตอีรั้์
ค่�ปรั้ิม�ณนำ��จำะแสัดงเป็ น % หรั้้อีแสัดงด้วยค่� pF
ค่�ปรั้ิม�ณนำ��ในดินที่่�เหม�ะสัมค้อี 35-55 %เครั้้�อีงว้ดนำ��ในดิน

(3) ควัามชื�น
ภ�ยในเรั้้อีนเพื้�ะ คว�มช้�นจำะสัูงข้�นได้ง่�ยจำ�ก้ก้�รั้รั้้ก้ษ�อีุณหภูมิและเพื้ิ�มอีุณหภูมิให้สัูงข้�น
63เที่นช้นมิเตอีรั้์

6 ง�นปลูก้พื้้ชในโรั้งเรั้้อีน
โดยเฉพื้�ะอีย่�งยิง� ในฤดูหน�วในช่วงก้ล�งค้น คว�มช้�นจำะเพื้ิม� ข้�นได้ง่�ย เป็ นสั�เหตุให้เก้ิดโรั้คพื้้ช จำำ�เป็ นต้อีงลดคว�มช้�น
และป้ อีงก้้นก้�รั้เก้ิดหยดนำ��ค้�งข้�น
(4) การควับคุมสิ่ งแวัดล้ อมผสม
ก้�รั้ควบัคุมจำ้ดก้�รั้ป้จำจำ้ยที่�งสัิ� งแวดล้อีม ได้แก้่ อีุณหภูมิ คว�มช้�น แสัง ก้๊�ซึ่ค�รั้์บัอีนไดอีอีก้ไซึ่ด์ เป็ นต้น หล�ยๆป้ จำจำ้ยไปพื้รั้้อีมก้้น เรั้่ยก้ว่� ก้�รั้ควบัคุมสัิ� งแวดล้อีมผู้สัม
สั�ม�รั้ถใช้คอีมพื้ิวเตอีรั้์เข้�ม�ควบัคุมก้�รั้หมุนเว่ยนอี�ก้�ศั และเครั้้�อีงที่ำ�คว�มรั้้อีนได้โดยอี้ตโนม้ติ

การประเมินการเจริญเติิบโติ
เวล�ให้น� �ำ และปุ� ย จำะต้อีงดูสัภ�พื้ก้�รั้เจำรั้ิญเติบัโตขอีงพื้้ชด้วย ก้�รั้จำะที่รั้�บัสัภ�พื้ก้�รั้เจำรั้ิญเติบัโตได้ จำะสั้งเก้ตจำ�ก้จำำ�นวนใบั รั้ะยะห่�งรั้ะหว่�งปล้อีง (คว�มย�วปล้อีง) คว�มสัูงต้น และสั่ ใบั เป็ นต้นก้�รั้ปฏิบัต้ ิ［จํานวนใบ］นับจํานวนใบหลัก

○มาฝืึกให้ สามารถวััดควัามสู งติ้ นและควัามยาวัปล้ องให้ ได้ กนั เถอะ○ มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องจำานวันใบกันเถอะ

ความสูงต้น

64ระยะปล้อง

ไม่ตอ้ งนับใบอ่อน

6 ง�นปลูก้พื้้ชในโรั้งเรั้้อีน
ก้�รั้ปฏิบัต้ ิั เถอะ
○ มาฝืึกฝืนให้ สามารถแยกแยะติ้ นกล้ าทีแ่ ข็งแรงได้ กนต้นก้ล้�ที่่�ไม่แข็งแรั้ง จำะม่ลก้้ ษณะเด่นต่�งๆ เช่น สัูงชะลูด ใบัและก้้�นเป็ นโรั้ค หรั้้อีเสั่ ยห�ยจำ�ก้ก้�รั้ถูก้แที่ะ (ม่รั้อียแมลงแที่ะก้ิน) สั่ ใบัเป็ นสั่ เหล้อีง ใบัอี่อีนรั้่วง ใบัและก้้�นแก้่

ข้อยาว
ใบบางและใหญ่
ทำให้ย้อยลงได้ง่าย

ก้านผอม

ข้อสั้น

ใบเล็ก
บิดเบี้ยว

ใบชี้ขึ้น

ข้อสั้น
มีสีเข้ม

ก้านอ้วน

ต้นกล้าสูงชะลูด

ต้นกล้าแข็งแรง

ใบอ่อน
แข็งแรง

ก้านอ้วน

ใบอ่อนเล็ก

ต้นกล้าแก่

○มาฝืึกฝืนจนเข้ าใจถึงสาเหติุของควัามเสี ยหายติ่ อการเจริญเติิบโติกันเถอะ

- นำ��ไม่เพื้่ยงพื้อี : ปล�ยก้้�นตก้ ใบัแห้งเห่� ยว- ปุ� ยไม่เพื้่ยงพื้อี - แคลเซึ่่ยมไม่เพื้่ยงพื้อี : ม่คว�มผู้ิดปก้ติที่�งสัรั้่รั้ะ (ก้้นเน่�)- ธุ์�ตุเหล็ก้ไม่เพื้่ยงพื้อี : ใบัอี่อีนเปล่�ยนเป็ นสั่ เหล้อีง
- แสังแดดไม่เพื้่ยงพื้อี: ก้้�นผู้อีม รั้ะยะห่�งรั้ะหว่�งข้อีจำะย�ว ใบับั�งแต่ใหญ่ข� ้นก้้นผู้ลมะเข้อีเที่ศัเน่�

7 การปลูกพืชไร้ดิน

(1) การปลูกพืชไร้ ดนิก้�รั้ปลูก้พื้้ชไรั้้ดิน เป็ นวิธุ์่ก้�รั้ปลูก้โดยไม่ใช้ดิน
และเล่�ยงให้พื้้ชเจำรั้ิญเติบัโตด้วยสั�รั้อี�ห�รั้ละล�ยในนำ��เป็ นสั�รั้อี�ห�รั้เหลว
ในก้�รั้ปลูก้พื้้ชไรั้้ดิน ม่วธุ์ิ ่ก้�รั้ใช้ที่่�ปลูก้ที่่�เป็ นขอีงแข็ง ก้้บัแบับัที่่�ไม่ตอี้ งใช้วิธุ์่ปลูก้ในขอีงแข็ง จำะใช้ฉนวนเสั้นใยหิ น ก้�บัมะพื้รั้้�ว พื้่ที่มอีสั และก้รั้วด เป็ นต้นวิธุ์่แบับัไม่ใช้ขอีงแข็ง

ก้�รั้ปลูก้พื้้ชในนำ��

ค้อีก้�รั้ปลูก้พื้้ชในนำ�� หรั้้อีก้�รั้ปลูก้พื้้ชในอี�ก้�ศั

ก้�รั้ปลูก้พื้้ชบันฉนวนเสั้นใยหิ น65ก้�รั้ปลูก้บันก้รั้วด

6 งานปลูกพืชในโรงเรื อน(2) คุุณสมบััติขิ องการปลููกพืืชไร้้ ดินิ・เกิิดโรคที่่�ติิดเชื้้�อจากดิินได้้น้อ
้ย

・ไม่่เกิิดความเสีียหายต่่อเนื่่� อง・ลดขั้้�นตอนการเตรีียมดิิน ระบายน้ำำ�� และกำำ�จััดวััชพืืชไปได้้

・การควบคุุมจััดการสามารถทำำ�เป็็ นระบบอััตโนมััติิได้้ง่่าย

・ไม่่มีีการสิ้้� นเปลืืองปุ๋๋�ย

・ต้้องเสีียค่่าใช้้จ่่ายในการสร้้างเรืือนปลููก

(3) อุุปกรณ์์ที่่�ใช้้ ในการปลููกพืืชไร้้ ดินิจำำ�เป็็ นต้้องมีีแทงค์์เก็็บสารอาหารเหลว แปลงปลููก และปั๊๊�มที่่�จะส่่ งสารอาหารไปที่่�แปลงปลููก
ปั๊ม
แทงค์
แปลงปลูก

ที่ปลูก

วิิธีีการเพาะเลี้้�ยงต้้ นกล้้ า(1) วิิธีีเพาะเลี้้�ยงต้้ นกล้้ า① เพาะต้้ นกล้้ าในแปลงปลููก

ท�ำแปลงปลูกแล้วหว่านเมล็ด แปลงปลูกจะมีทั้งแบบอุ่นและแบบเย็น แบบแปลงเย็นไม่จ�ำเป็ นต้องใช้ว ัสดุพิเศษอะไร
แต่แปลงอุ่นจะต้องเดินสายท�ำความร้อนด้วยไฟฟ้ าเอาไว้เพื่อท�ำให้ดินในแปลงอุ่น
② เพาะต้ นกล้ าในกล่ องหว่านเมล็ดในกล่องเพาะต้นกล้า จ�ำเป็ นต้องใช้กล่องส�ำหรับเพาะต้นกล้า
③ เพาะต้ นกล้ าในกระถาง

หว่านเมล็ดลงในกระถางพลาสติก มีกระถางพลาสติกหลายขนาด
④ เพาะต้ นกล้ าในกระถางกระดาษ

หว่่านเมล็็ดในกระถางกระดาษที่่�ย่อ่ ยสลายในดิินได้้
⑤ เพาะต้้ นกล้้ าแบบเซลล์์

หว่่านเมล็็ดในถาดเซลล์์เฉพาะ จำำ�นวนหลุุมในถาดเซลล์์จะมีีหลากหลายตอบรัับกัับชนิิดของผัักที่่�ปลููก

66

6 ง�นปลูก้พื้้ชในโรั้งเรั้้อีน

เพื้�ะต้นก้ล้�ในแปลงปลูก้

ก้ล่อีงเพื้�ะต้นก้ล้�

เพื้�ะต้นก้ล้�ในก้ล่อีง

ก้รั้ะถ�งพื้ล�สัติก้

เพื้�ะต้นก้ล้�ในก้รั้ะถ�ง

เพื้�ะต้นก้ล้�แบับัเซึ่ลล์

ก้รั้ะถ�งก้รั้ะด�ษ

ถ�ดเซึ่ลล์

(2) ติ้ นกล้ าติ่ อกิง่
ต้นก้ล้�ต่อีก้ิ�ง ค้อี ต้นก้ล้�ที่่�ติดต�ไว้ที่่�ตน้ ที่่�จำะต่อีก้ิ�ง
จำะที่ำ�ก้�รั้ต่อีก้ิ�งก้้บัมะเข้อีม่วง แตงก้ว� มะเข้อีเที่ศั และแตงโม เป็ นต้นต้นไม้ที่่�ต่อีก้ิ�ง จำะใช้พื้น้ ธุ์ุ์ที่่�ที่นที่�นต่อีโรั้คและแมลงศั้ตรัู้พื้้ช
ต�ที่่�น�ำ ม�ต่อี จำะใช้พื้น้ ธุ์ุ์ด่ม่คุณภ�พื้สัูงและให้ผู้ลผู้ลิตม�ก้
ข้อีด่ขอีงก้�รั้ต่อีก้ิ�งต้นก้ล้� ค้อี ที่นที่�นต่อีโรั้คและแมลงศั้ตรัู้พื้้ช และย้งให้ผู้ลผู้ลิตปรั้ิม�ณม�ก้อี่ก้ด้วย
(3) ติ้ นกล้ าทีแ่ ข็งแรง
ต้นก้ล้�ที่่�ด่ รั้ะยะปล้อีงต้อีงสั้�น ก้้�นใหญ่ และเป็ นต้นก้ล้�ที่่�แข็งแรั้งม้น� คงถ้�ให้น� �ำ ม�ก้เก้ินไป หรั้้อีปรั้้บัอีุณหภูมิเอี�ไว้สัูง จำะที่ำ�ให้ตน้ ก้ล้�สัูงชะลูด (ก้ิ�งและก้้�นจำะย�วเก้ินไป)ถ้�แสังแดดไม่เพื้่ยงพื้อี ก้็ที่�ำ ให้ตน้ ก้ล้�สัูงชะลูดได้
ถ้�ปุ� ยไนโตรั้เจำนไม่เพื้่ยงพื้อี ใบัล่�งจำะเหล้อีง ที่ำ�ให้ตน้ ก้ล้�ไม่แข็งแรั้ง

67

7งานเพาะปลูกไม้ ผล

1 คำ�จำ�กัดความและประเภทของไม้ผล

(1) ค�ำจ�ำกัดความของไม้ ผลไม้ผล หมายถึง "ต้นพืช" ที่ปลูกไว้เพื่อเก็บเกี่ยวผล (ในแบบเรียนนี้คือ "ต้นไม้") เมลอนและแตงโมก็เก็บเกี่ยวผลเช่นกัน แต่เพราะเป็ น "พืชล้มลุก" ที่จะเฉาไปในเวลา 1 ปี จึงจัดอยูใ่ นประเภทผัก
เรียกผลไม้ที่เก็บเกี่ยวได้วา่ "ผล"(2) ประเภทของไม้ ผลต้นที่ใบไม้ร่วงในฤดูหนาว คือ ไม้ผลัดใบ ได้แก่ แอปเปิ ล องุ่น สาลี่ ต้นท้อ ต้นพลับ และต้นเกาลัด เป็ นต้นต้นที่มีใบเขียวตลอดทั้งปี คือ ไม้ไม่ผลัดใบ ได้แก่ ส้มซัทซุมะแมนดาริ น ส้มยุซุ และบิวะ เป็ นต้น(3) เหตุใดจึงปลูกไม้ ผลผลไม้ที่มีรสหวานและกลิ่นหอม ท�ำให้วฒั นธรรมการทานอาหารหลากหลายขึ้น
ผลไม้คุณภาพดีจะขายได้ราคาแพง และสามารถสร้างรายได้มากด้วยพื้นที่เพียงเล็กน้อย
2 ลักษณะเด่นของการปลูกไม้ผล

(1) ช่ วงชีวติ ของไม้ ผลเมื่อปลูกต้นกล้าแล้ว ต้นไม้จะใช้เวลาหลายปี เจริ ญเติบโตโดยไม่ออกผล เมื่อต้นไม้โตเต็มที่แล้วจึงออกผลให้เก็บเกี่ยวได้
หลังจากนั้น จะสามารถเก็บเกี่ยวได้ทุกปี เป็ นเวลาตั้งแต่ 20 ถึง 40 ปี แตกต่างกันไปแต่ละชนิด

68

7 งานเพาะปลูกไม้ผล
ระดับการเจริ ญเติบโต / ปริ มาณผลที�เก็บเกี�ยว

ต้นอ่อน

ต้นอายุนอ้ ยขนาดของต้น

ต้นโตเต็มที�

ช่วงเริ� มออกผลปริ มาณการออกผล

010

ปริ มาณผลปริ มาณดอก

ต้นอ่อน

ต้นแก่

ต้นอายุนอ้ ย

20อายุตน้ ไม้ (ปี )30ต้นโตเต็มที�

ต้นแก่

ช่วงชีวติ ของไม้ผล (อายุตน้ ไม้กับปริ มาณการออกดอกและผล)(2) การเลีย้ งไม้ ผล① การผลิใบ / ผลิดอก

ตาของไม้ผล จะมี "ตาใบ" ที่มีใบงอกออกมา และ "ตาดอก" ที่ผลิดอกและมีผลออกมา
ช่วงเวลาผลิดอกของไม้ผลแต่ละชนิดจะแตกต่างกันไป ไม้ผลส่ วนใหญ่จะสร้างตาดอกในปีก่อนหน้าที่จะออกดอกและ
สร้างผล
การสร้างตาดอกจะมี 2 แบบ ต้นท้อและเชอร์รี่จะมีตาดอกเกิดขึ้นที่กิ่งซึ่งงอกขึ้นมาปีที่แล้ว ส่ วนแอปเปิ ล สาลี่ และองุ่น
จะมีตาดอกที่กิ่งใหม่ซึ่ งเพิ่งงอกปี นี้ และส้มซัทซุมะแมนดาริ นจะมีทั้ง 2 แบบวิิธีีการตััดแต่่งกิ่่�งจะแตกต่่างกัันไปตามตำำ�แหน่่งของตาดอก
ปััจจััยที่่�ช่่วยเรื่่�องการผลิิดอก
・ปุ๋๋�ยที่่�มีีไนโตรเจนน้้อยลง
・ตััดเล็็มให้้น้อ้ ยลง・หลีีกเลี่่�ยงการออกผลมากเกิินไป
・ลดปริิ มาณน้ำำ��ในดิินให้้มีีปริิ มาณค่่อนข้้างน้้อย

69

7 งานเพาะปลูกไม้ผลช่่ วงระยะเวลาการผลิิดอก
ไม้้ผลััดใบส่่ วนใหญ่่จะผลิิดอกช่่วงเดืือน มิิ.ย. - ส.ค. องุ่่�นจะผลิิดอกช่่วงปลายเดืือนพ.ค. ส้้มซััทซุุมะแมนดาริิ นผลิิ
ดอกช่่วงเดืือนต.ค. - ธ.ค.
② การออกดอก / ออกผล

เมื่่�อดอกบานและมีีการผสมเกสรขึ้้�น ก็็จะออกผล และผลจะเริ่่� มการเจริิ ญเติิบโต มีีไม้้ผลบางประเภทที่่�ไม่่จำ�ำ เป็็ นต้้อง
ผสมเกสร ผลก็็สามารถเจริิ ญเติิบโตได้้ อย่่างส้้มซััทซุุมะแมนดาริิ น เป็็ นต้้น
การสร้้างผลโดยไม่่ได้้ปฏิิสนธิิเรีียกว่่า พาร์์ทีีโนคาฟีี (ผลลม) ไม้้ผลที่่�มีีการออกผลแบบพาร์์ทีีโนคาฟีี นอกจากส้้มซััทซุุ
มะแมนดาริิ นแล้้วยัังมีี มะเดื่่�อ และลููกพลัับพัันธุ์์�ไม่่มีีเมล็็ด เป็็ นต้้น สำำ�หรัับองุ่่�นอาจทำำ�การจิิบเบอเรลลิินแล้้ว จะได้้ผลที่่�ไม่่มีี
เมล็็ด
③ การเจริญเติบโต / การสุ กงอมของผล

ผลจะค่อย ๆ มีขนาดใหญ่ขึ้น เก็บสะสมน�้ำตาลเอาไว้ เมื่อสุ กงอมผลไม้ส่วนใหญ่จะมีรสหวาน และเซลล์จะ
เปลี่ยนแปลงท�ำให้เนื้อนิ่มขึ้น
การเจริ ญเติบโตของผล อย่างแรกคือจ�ำนวนเซลล์จะเพิ่มขึ้น อย่างที่สองคือขนาดเซลล์จะใหญ่ขึ้น
(3) สภาพแวดล้ อมในการปลูกไม้ ผล① อุณหภูมิ / แสงแดด / ปริมาณน�้ำ / ลมในการเลี้ยงกิ่งใหม่ (=กิ่งที่งอกมาใหม่) กับผล จ�ำเป็ นต้องมีอุณหภูมิ, เวลาการรับแสงแดด และปริ มาณน�้ำที่เหมาะสม
นอกจากนี้ หากมีลมพัดแรงก็อาจท�ำให้ผลเป็ นรอยแผลหรือร่ วงได้ ดังนั้นจึงต้องปลูกโดยป้ องกันไม่ให้มีลม
การปลูกสาลี่แบบเลื้อยขึ้นร้าน ก็เพื่อป้ องกันไม่ให้ผลเป็ นรอยแผลหรือร่ วงหล่นเพราะลมแรงจัด เช่น พายุไต้ฝนุ่ เป็ นต้น② สารอาหาร

ในการเลี้ยงไม้ผล นอกจากไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียมแล้ว ยังจ�ำเป็ นต้องมีสารอาหารอื่น ๆ ที่สมดุลอีก
ด้วยช่วงเวลาใส่ ปุ๋ย และปริ มาณการใส่ ที่เหมาะสมก็เป็ นสิ่ งที่ส�ำคัญเช่นกัน
③ ดินเพื่อให้ไม้ผลสามารถแทงราก และดูดซึมน�้ำกับสารอาหารขึ้นมาได้นั้น จ�ำเป็ นต้องเตรียมดินที่เหมาะสมสิ่ งส�ำคัญคือ ต้องท�ำให้ปุ๋ยไหลผ่านออกไปได้ยาก เก็บกักน�้ำได้ดี (อุม้ น�้ำ) น�้ำไหลผ่านได้ดี (ระบายน�้ำ)70

7 งานเพาะปลูกไม้ผล

3 การจัดการในการปลูกไม้ผล

(1) การจััดการต้้ น① การสร้ าง / เลีย้ งต้ นกล้ าต้นกล้าของไม้ผล ตามปกติจะสร้างโดยต่อกิ่งเนื้อไม้เข้ากับต้นที่น�ำกิ่งไปต่อ
ต้นที่น�ำกิ่งไปต่อ ต้องเลือกพันธุ์ที่รากแผ่ได้ดีและทนทานต่อโรค
เนื้อไม้ที่ทาบก่ิง ต้องเลือกพันธุ์ที่ดีที่ให้ผลคุณภาพสูง ในการต่อกิ่งจะแบ่งเป็ นการทาบกิ่งและการติดตา
การต่อกิ่งเข้ากับต้น เรียกว่า "การต่อกิ่ง"วิธีการต่อกิ่ง จะมีการตัดต่อ การต่อกิ่งแบบเสียบลิ่ม และการต่อกิ่งแบบเข้าลิ้น
การน�ำตาไปติดที่ต้น เรียกว่า "การติดตา"วิิธีีการติิดตา จะมีีการติิดตาแบบรูู ปตััว T และการติิดตาแบบฝาน
วิธีการท�ำ

ค�ำอธิบาย

คุณสมบัติ

ขยายพันธุ์โดยการต่ อกิง่

ทาบเนือ้ ไม้ กบั ต้ นทีจ่ ะน�ำไปต่ อใช้ กบั ไม้ ผลทัว่ ไปขยายพันธุ์โดยการปักช�ำ

ตัดกิง่ และใบบางส่ วน แล้ วน�ำไปปักลงดิน
เพือ่ ให้ ตาและรากงอกเป็ นต้ นกล้ าองุ่น มะเดือ่ เป็ นต้ นขยายพันธุ์โดยการตอนกิง่

น�ำกิง่ บางส่ วนมางอแล้ วฝังดิน
เมือ่ รากงอกจะตัดแยกออกมาเป็ นต้ นกล้ าแอปเปิ ล เป็ นต้ นขยายพันธุ์โดยใช้ เมล็ดหว่ านเมล็ดเพาะเป็ นต้ นกล้ าเป็ นวิธีการปลูกต้ นทีใ่ ช้ เป็ นต้ นต่ อกิง่

การปักช�ำ

การตอนกิ่ง (ก่อนรากงอก)71การตอนกิ่ง (หลังรากงอก)7 ง�นเพื้�ะปลูก้ไม้ผู้ล
ในก้�รั้ปลูก้ต้นก้ล้� ม่วธุ์ิ ่ก้�รั้ขย�ยพื้้นธุ์ุ์ดว้ ยสั่ วนต่�งๆ ขอีงพื้้ช (เช่น ก้�รั้ต่อีก้ิ�ง เป็ นต้น) และก้�รั้ขย�ยพื้้นธุ์ุ์โดยใช้เมล็ด
ต้นก้ล้�ที่่�ขย�ยพื้้นธุ์ุ์ม�จำ�ก้เมล็ด เรั้่ยก้ว่� ต้นก้ล้�จำ�ก้เมล็ด
ก้�รั้ขย�ยพื้้นธุ์ุ์ดว้ ยเมล็ด ใช้ในที่้�งก้รั้ณ่ ปลูก้ต้นที่่�น�ำ ไปต่อีก้ิ�ง และก้�รั้ปลูก้ต้นพื้้นธุ์ุ์ใหม่
ต้นก้ล้�ที่่�ด่ ต้อีงม่รั้�ก้ย�ว ไม่ม่โรั้คและแมลงศั้ตรัู้พื้้ชรั้บัก้วน
เน้�อีไม้ที่่�ที่�บัก้ิ�งจำะใช้ตน้ ที่่�ไม่ม่โรั้คและแมลงศั้ตรัู้พื้้ชรั้บัก้วน
จุดประสงค� ของการติ่ อกิง่
① เพื้ิ�มจำำ�นวนต้นขอีงพื้้ชชนิ ดเด่ยวก้้นหรั้้อีสั�ยพื้้นธุ์ุ์เด่ยวก้้น
② เรั้่งช่วงรั้ะยะให้ผู้ลให้เรั้็วข้�น
③ ก้�รั้ต่อีก้ิ�งสัู งที่ำ�ให้สั�ม�รั้ถเปล่�ยนชนิ ดพื้้ชที่่�ปลูก้ใหม่ได้ในช่วงเวล�สั้�นๆ
④ คว�มเสั่ ยห�ยจำ�ก้โรั้คและแมลงศั้ตรัู้พื้้ชขอีงต้นที่่�น�ำ ก้ิ�งไปต่อีซึ่้� งไม่ที่นต่อีโรั้คลดน้อียลง

ก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○ มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องติ้ นกล้ าไม้ ผลหลักกันเถอะ

ไม้ไม่ผู้ล้ดใบั

ไม้ผู้ล้ดใบั

พื้้ชตรั้ะกู้ลสั้ม

ต้นพื้ล้บั

72อีงุ่น

7 ง�นเพื้�ะปลูก้ไม้ผู้ล
ก้�รั้ปฏิบัต้ ิ� ฐานวัิธุ์ีการติ่ อกิง่ / ติิดติากันเถอะ
○ มาทำาควัามเข้ าใจพืน
《ก้�รั้ต่อีก้ิ�ง》การตัดต่ อกิง�

การต่ อกิง� แบบเสี ยบลิม�

การต่ อกิง� แบบเข้ าลิน�เสี ยบเนื�อไม้เข้ากับรู ปร่ างของ บากต้นที�ทาบให้เป็ นร่ องแล้วเสี ยบกิ�งเนื�อไม้เข้าไป เป็ นวิธีที�ไม่มีการตัดกิ�งหรื อลําต้นออกส่ วนใหญ่จะใช้กบั การเปลี�ยนกิ�งหลักใหม่
แต่จะนํากิ�งมาต่อระหว่างกลางแทนต้น ทาบกับกิ�งที�ตดั ต่อ《ก้�รั้ติดต�》① ตัดตาออก 1 ตา

② บากต้นที�จะติดตาเป็ นรู ปตัว T③ ฝังตาเข้าไป

④ จัดให้ตายืน� ออกมา

แล้วพันด้วยเทป

○ มาทำาควัามเข้ าใจเรื่อง

อุปกรณ� ทจี่ าำ เป็ นในการติ่ อกิง่ กันเถอะ

ม่ดเล็ก้ (สัำ�หรั้้บัต้ด)○ มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องวัิธุ์ีการปลูก

เที่ปต่อีก้ิ�ง

ก้�วต่อีก้ิ�ง

ให้สั่วนที่่�ต่อีก้ิ�งอียูเ่ หน้อีดินติ้ นกล้ าติ่ อกิง่ กันเถอะส่ วนที�ต่อกิ�ง
ต้นทาบ

73

7 ง�นเพื้�ะปลูก้ไม้ผู้ล
ก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○ มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องการติ่ อกิง่ กันเถอะ
ต้นที่นำกิ่งไปต่อ
①

②

③

④

เนื้อเยื่อเจริญ
ท่อลำเลียงอาหาร
เนื้อไม้ (ส่วนท่อลำเลียง)เนื้อเยื่อถาวร

ทำรอยบากด้วย
มีดสั้น
ประมาณ 3 ซม.

บากให้ลึกเข้าไป
ด้านในเล็กน้อย
※4.5-6 ซม.

※ เนื่องจากถ้าหันออกด้านนอกจะตัดออกได้อย่างแรง

น่าเป็นห่วงว่าอาจบาดนิ้วหรือบาดมือได้

① ตัดต้นที่จะนำกิ่งไปทาบสูงจากพื้นดินประมาณ 4.5-6 ซม.
② ตั้งไหล่ทำมุม 45องศา แล้วตัดออก

③ ตัดทำรอยบากลงด้านล่างที่ส่วนที่เอียง

④ นำเนื้อไม้ที่จะทาบมาต่อขณะที่รอยบากยังไม่แห้ง

เนื้อไม้ที่จะทาบ
①②③

ส่วนที่เสียบเข้ากับ
ต้นที่จะต่อกิ่ง
ส่วนที่ตัดเอาเนื้อไม้

ประมาณ 3.6 ซม.

ประมาณ 3.6 ซม.

45 องศา

ประมาณ 9 มม.

① ใช้เนื้อไม้ของส่วนบริเวณตรงกลางของกิ่ง ที่มีตาอยู่มากๆ
② ติดตา 1- 3 ตา ตัดให้เฉียงบางๆ ประมาณ 3.6 ซม.

③ ตัดด้านหลังทำมุม 45 องศา ออกประมาณ 9 มม. ในแนวเฉียง

วิธีการต่อกิ่ง
②①ด้านข้าง

③ด้านหน้า

① เสียบติดเนื้อไม้ให้ส่วนเนื้อเยื่อเจริญตรงกันกับของต้นที่นำกิ่งไปต่อ

เนื้อเยื่อเจริญอยู่ด้านในไม่สามารถตรวจสอบได้ด้วยตา จึงจะปรับให้ด้านนอกของเนื้อไม้ (ท่อลำเลียง) ตรงกัน
ทาขี้ผึ้งเชื่อมรอยต่อบริเวณผิวของต้นที่นำกิ่งไปต่อ
② ติดยึดด้วยเทปให้แน่น
③ ครอบต้นที่นำกิ่งไปต่อและเนื้อไม้ทาบด้วยถุงพลาสติก

วิธีการเชื่อมต้นที่นำกิ่งไปต่อกับเนื้อไม้ทาบ (ข้อควรระวัง) ระวังอย่าให้มีช่องว่างระหว่างต้นที่นำกิ่งไปต่อกับเนื้อไม้ทาบ
เนื้อไม้ (ส่วนท่อลำเลียง)ท่อลำเลียงอาหาร
เนื้อเยื่อเจริญ

ต้นที่นำกิ่งไปต่อ
เนื้อไม้ที่จะทาบ
ตัวอย่างที่ถูกต้อง

เปลือกไม้

ท่อลำเลียงอาหาร
เนื้อไม้ (ส่วนท่อลำเลียง)เชื่อมต่อกันที่เนื้อเยื่อเจริญของทั้งสองฝ่าย
ตัวอย่างที่ไม่ถูกต้อง

74เนื้อเยื่อถาวร

7 งานเพาะปลูกไม้ผล
② การจััดกิ่่�ง / ตััดแต่่ งกิ่่�ง

"การจัดกิ่ง" คือ งานจัดรู ปร่ างของต้นไม้ดว้ ยการตัดกิ่ง หรือโน้มกิ่ง เป็ นต้น"การตัดแต่งกิ่ง" คือ การตัดกิ่งออก
จุดประสงค์คือ เพื่อให้ออกดอกได้ดีและให้ผลที่สามารถเก็บเกี่ยวได้อย่างต่อเนื่องมั่นคง และเพื่อให้ท�ำงานได้ง่ายขึ้น
แยกเป็ น "การตัดแต่งกิ่งมาก" และ "การตัดแต่งกิ่งน้อย" ตามระดับการตัดกิ่งออก
การตัดแต่งกิ่งมากจะเจริ ญเติบโตดีขึ้น การตัดแต่งกิ่งน้อยจะลดการเจริ ญเติบโตและเร่ งการขยายพันธุ์ให้เพิ่มมากขึ้น
ดแต่งเฉพาะ (รู ปร่ างต้น) ต่างกันไป
ในไม้ผลแต่ละชนิดและสายพันธุ์จะมีวธีการจั
ิลักษณะแบบล�ำต้นหลัก จะใช้กับแอปเปิ ล และการปลูกต้นท้อให้แคระแกร็ น รู ปร่ างล�ำต้นหลักแบบพิเศษ จะใช้กับ
แอปเปิ ล ต้นพลับ เป็ นต้น รู ปร่ างแบบแผ่ตามธรรมชาติใช้กับต้นท้อ ส่ วนการตัดแต่งแบบร้านใช้กับองุ่นและสาลี่ญี่ปุ่นเป็ นต้น
ในการจัดกิ่ง ต้องระวังไม่ให้เกิด กิ่งหลักงอกจากล�ำต้น 1 ต�ำแหน่งซ้อนกันหลายกิ่ง ที่เรียกว่า "กิ่งซ้อน"กิ่งซ้อน

การแต่่งกิ่่�ง จะมีี "การแต่่งกิ่่�งช่่วงฤดููหนาว" ที่่�จะทำำ�ในฤดููหนาวเป็็ นหลััก กัับ "การแต่่งกิ่่�งช่่วงฤดููร้้อน" ที่่�ทำ�ำ เสริิ มเข้้ามา
ในการแต่่งกิ่่�ง มีี 2 ประเภท ได้้แก่่ "การแต่่งกิ่่�งแบบตััดทิ้้�ง" กัับ "การแต่่งกิ่่�งแบบเล็็มออก""การแต่่งกิ่่�งแบบตััดทิ้้�ง" การตััดกิ่่�งที่่�กำ�ำ ลัังยาวออก เพื่่�อให้้กิ่่�งใหม่่ (กิ่่�งที่่�จะงอกยาวออกมาใหม่่) เจริิ ญเติิบโตดีีขึ้้�น
"การแต่่งกิ่่�งแบบเล็็มออก" เหลืือกิ่่�งที่่�จำ�ำ เป็็ นเอาไว้้ ตััดเฉพาะกิ่่�งที่่�ไม่่จำ�ำ เป็็ นออก เพื่่�อให้้ลมและแสงส่่ องผ่่านได้้ดีีขึ้� ้น75

7 ง�นเพื้�ะปลูก้ไม้ผู้ล
ก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○ มาทำาควัามเข้ าใจหลักของการแติ่ งกิง่ กันเถอะก่ อนทำาการแติ่ งกิง่ ติ้ องคอยสั งเกติติ้ นไม้ ท�งั หมด พิจารณาติำาแหน่ งของกิง่ หลักและกิง่ รอง ควัามหนาแน่ นของกิง่ และติำาแหน่ งทีจ่ ะให้ ออกผล เป็ นติ้ น เพือ่ กำาหนดกิง่ ทีจ่ ะทำาการติัดแติ่ งลำาดับแรก จะเริ่มจากกิง่ หลักก่ อน เริ่มติัดจากปลายกิง่ เข้ าไปหาลำาติ้ น ติัดกิง่ ทีไ่ ม่ จาำ เป็ นออกกิง่ อ้ วันทีไ่ ม่ จาำ เป็ น ให้ ใช้ เลือ่ ยติัดทีโ่ คนกิง่ (การแติ่ งกิง่ แบบเล็มออก)กิง่ ผอมทีจ่ ะเหลือไวั้ ให้ ติดั แติ่ งในทิศทางทีจ่ ะให้ กงิ่ ยาวัออกไป โดยติัดทีบ่ ริเวัณเหนือใบและติาออกไป (การแติ่ งกิง่ แบบติัดทิง� )กิง่ ผอมทีไ่ ม่ จาำ เป็ น ให้ ใช้ กรรไกรติัดทีบ่ ริเวัณโคนกิง่ (การแติ่ งกิง่ แบบเล็มออก)76

7 ง�นเพื้�ะปลูก้ไม้ผู้ล
ก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○ มาทำาควัามเข้ าใจวัิธุ์ีการแติ่ งกิง่ กันเถอะ

ตัดกิ่งใหม่ที่งอกยาวออกมาจากกิ่งหลักออก

การแต่งกิ่งแบบเล็มออก

การแต่งกิ่งแบบตัดทิ้ง

หลังทำการแต่งกิ่ง

ก่อนทำการแต่งกิ่ง

กิ่งแท้

วัิธุ์ีการติัดกิง่ อ้ วันกิ่งยาวชะลูด

กิ่งกลับด้าน
(กิ่งที่ยาวออกไปคนละทิศทาง)กิ่งตั้ง

กิ่งยาวชะลูด
กิ่งไขว้

กิ่งที่ยาวออกไปคนละทิศทาง

กิ่งขนาน

กิ่งกลับด้าน

กิ่งที่งอกจากลำต้น

กิ่งที่งอกจากโคนต้น

กิง่ ทีจ่ าำ เป็ นติ้ องทำาการแติ่ งกิง่

วัิธุ์ีการติัดกิง่ ผอมก้ิ�งย�วชะลูด ก้ิ�งต้�ง ก้ิ�งก้ล้บัด้�น ก้ิ�งขน�น ก้ิ�งที่่�ย�วอีอีก้ไปคนละที่ิศัที่�ง ก้ิ�งไขว้
ก้ิ�งที่่�งอีก้จำ�ก้ก้ิ�งหล้ก้ ก้ิ�งที่่�งอีก้จำ�ก้โคนต้นจำะที่ำ�ก้�รั้ต้ดที่ิ�ง เก้็บัก้ิ�งแที่้เอี�ไว้

77

7 ง�นเพื้�ะปลูก้ไม้ผู้ล

ก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○ มาทำาควัามเข้ าใจลักษณะลำาติ้ น (รู ปร่ างติ้ น) และชนิดของไม้ ผลกันเถอะ
กิ่งหลัก

กิ่งหลัก

กิ่งยาวชะลูด
ชั้น

ลำต้น

กิ่งหลัก
ลำต้นรูปร่างแบบมีกิ่งหลัก
(แอปเปิล, ลูกท้อ)(การปลูกไม้แคระ)รูปร่างแบบกิ่งหลักผิดรูป
(แอปเปิล, ลูกพลับ)

ลำต้น

ลำต้น
รูปร่างแผ่กว้างตามธรรมชาติ
(ลูกท้อ, พลัมญี่ปุ่น, บ๊วย)ตั้งลำต้นให้เลื้อยไปตามแนวชั้น
(องุ่น, สาลี่)③ การโน้ มกิง่

ในต้นสั�ล่�ญ่�ปุ่น และอีงุ่น เป็ นต้น จำะที่ำ�ก้�รั้โน้มก้ิ�งเพื้้�อีจำ้ดที่ิศัที่�งก้�รั้งอีก้ขอีงก้ิ�งอี่อีน
④การจัดการให้ ออกผล

ต้อีงที่ำ�ง�นต่�ง ๆ ด้งต่อีไปน่�ต� ง้ แต่ก้่อีนดอีก้บั�นจำนถ้งช่วงเก้็บัเก้่�ยว
ⅰ การเล็มติา / เล็มดอก

เพื้้�อีให้ได้ผู้ลคุณภ�พื้ด่ และให้ป่ต่อีไปอีอีก้ดอีก้ได้ด่ ต้อีงต้ดดอีก้ตูม / ดอีก้สั่ วนเก้ินอีอีก้
ⅱการผสมเกสร (การผสมพันธุ์ุ�ดอก)จำะที่ำ�ก้�รั้ผู้สัมเที่่ยมเม้�อีดอีก้บั�น โดยก้�รั้นำ�ละอีอีงเก้สัรั้ไปติดที่่�เก้สัรั้ต้วเม่ย
ม่ก้�รั้ใช้แมลง เช่น ผู้้�ง เป็ นต้นด้วย
เพื้้�อีให้อีอีก้ผู้ลด่ จำ้งต้อีงปลูก้ "ต้นผู้สัมเก้สัรั้" ที่่�ต่�งพื้้นธุ์ุ์ก้น้ เตรั้่ยมเอี�ไว้ดว้ ย78

7 ง�นเพื้�ะปลูก้ไม้ผู้ล
ก้�รั้ปฏิบัต้ ิไม้ ผลัดใบ
○ มาทำาควัามเข้ าใจอุปกรณ� ที่ ใ ช้ ในการผสมเกสรเทียมกันเถอะ

เครั้้�อีงผู้สัมเก้สัรั้เที่่ยม

เครั้้�อีงผู้สัมเก้สัรั้เที่่ยม

ที่่�ป้�ยเก้สัรั้

ⅲการเล็มผล

เพื้้�อีให้สั�ม�รั้ถเก้็บัเก้่�ยวผู้ลคุณภ�พื้ด่ และอีอีก้ดอีก้ได้ด่ในป่ ถ้ดไป จำ้งต้อีงเล็มผู้ลอี่อีนสั่ วนเก้ินอีอีก้

ก้�รั้ปฏิบัต้ ิจุดทีเ่ หมือนกัน
○ มาทำาควัามเข้ าใจผลทีจ่ ะเล็มออกกันเถอะ
① ผู้ลที่่�ได้รั้้บัคว�มเสั่ ยห�ยจำ�ก้โรั้คและแมลงศั้ตรัู้พื้้ช หรั้้อีม่รั้อียแผู้ล
② ผู้ลที่่�ม่ก้�รั้เติบัโตช้� หรั้้อีผู้ิดรัู้ป
③ ผู้ลที่่�อียูใ่ นตำ�แหน่งซึ่้� งคลุมด้วยถุงลำ�บั�ก้

สาลี� ผลที�เก็บเอาไว้ส้ ม ผลที�เก็บเอาไว้

ผลที�เล็มออก

ผลทรงจานหงาย ผลทรงมะเดื�อ ผลผิดรู ปทรง ผลเป็ นรอยบาก

79ผลที�เล็มออก

7 ง�นเพื้�ะปลูก้ไม้ผู้ล
ก้�รั้ปฏิบัต้ ิไม้ ไม่ ผลัดใบ
○มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องการเก็บผลส้ มซัทซุ มะแมนดารินกันเถอะ

ⅳ การใส่ ถุงหุ้ม

ใสั่ ถุงหุม้ ผู้ลเอี�ไว้เพื้้�อีป้ อีงก้้นโรั้คและแมลงศั้ตรัู้พื้้ช ที่ำ�ให้ได้ผู้ลที่่�สัวยง�ม

ก้�รั้ปฏิบัต้ ิไม้ ผลัดใบ� ฐานกันเถอะ
○ มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องวัิธุ์ีการใส่ ถุงหุ้มพืน

80

7 ง�นเพื้�ะปลูก้ไม้ผู้ล
ก้�รั้ปฏิบัต้ ิไม้ ผลัดใบ
○ มาทำาควัามเข้ าใจเรื่องชนิดของถุงและวัิธุ์ีการใส่ ถุงหุ้มของไม้ ผลหลัก ๆ กันเถอะ

ต้นที่้อี

สัำ�หรั้้บัอีงุ่น

สัำ�หรั้้บัลูก้ที่้อี

คลิปหนีบ

ทําถุงให้พองออก
สอดกิ�งเข้าไปที�รูเจาะของถุงใส่ ผลเข้าไปให้แน่ใจว่าผลอยูต่ รงกลางถุง

ใช้ปากถุงด้านตรงข้ามกันผูกกิ�ง
พับปลายที�ผกู ให้ราบไปกับกิ�งแล้ว
พันด้วยคลิปหนีบให้แน่น

อีงุ่น

คลิปหนีบ

ก้านผล

ทําถุงให้พองออกใส่ พวงเข้าไปให้อยูต่ รงกลางถุง
แล้วขมวดด้านที�ไม่มีคลิปหนีบ

ขมวดด้านที�มีคลิปหนีบแล้วพับ
คลิปหนีบไปด้านข้างพันก้านผล
แล้วปิ ดปากถุงให้แน่น่ รั้งก้ล�งถุง
【ห้วข้อีที่่�เหม้อีนก้้น】① ต้อีงใสั่ ถุงให้แน่ใจำว่�ผู้ลอียูต

② เวล�พื้้นคลิปหน่ บัให้แน่น ต้อีงรั้ะว้งอีย่�ให้เบั่ยดโดนจำุก้ผู้ลหรั้้อีก้ิ�ง

81

7 ง�นเพื้�ะปลูก้ไม้ผู้ล
⑤ การเก็บเกีย่ วัแอีปเปิ ล สั�ล่�ญ่�ปุ่น และผู้ลไม้ตรั้ะกู้ลสั้ม จำะเก้็บัเก้่�ยวหล้งจำ�ก้ผู้ลสัุ ก้งอีมแล้ว
ลูก้แพื้รั้์ และก้่ว่ เป็ นต้น จำะเก้็บัเก้่�ยวก้่อีนแล้วนำ�ม�บั่มให้สัุก้ในโรั้งบั่น (ก้�รั้บั่มให้สัุก้)ช่ วังระยะเวัลาเก็บเกีย่ วัของไม้ ผลหลักๆส้ มซัทซุมะแมนดาริน
ก้ล�งเด้อีนต.ค. - ต้นเด้อีนธุ์.ค.
แอปเปิ ลก้ล�งเด้อีนก้.ย. - ก้ล�งเด้อีนพื้.ย.
สาลี่ก้ล�งเด้อีนสั.ค. - ปล�ยเด้อีนพื้.ย.
องุ่นก้ล�งเด้อีนสั.ค. - ก้ล�งเด้อีนต.ค.
ลูกท้ อปล�ยเด้อีนมิ.ย. - ปล�ยเด้อีนสั.ค.
ลูกพลับ
ปล�ยเด้อีนก้.ย. - ต้นเด้อีนธุ์.ค.

ก้�รั้ปฏิบัต้ ิไม้ ไม่ ผลัดใบ
○ มาทำาควัามเข้ าใจวัิธุ์ีเก็บเกีย่ วัส้ มซัทซุ มะแมนดารินกันเถอะ

ตัดครั�งที�สอง โดยจะตัด
"ก้าน (จุกผล)" ส่ วนที�ยาวออก

ใช้กรรไกรตัดกิ�งตัดผลออกจากกิ�งโดยไม่ให้ผลเป็ นรอยถ้าดึงจะทําให้ผลเป็ นรอยแผลเสี ยหายได้

(2) การเปลีย่ นชนิดใหม่
① การปลูกใหม่

สัำ�หรั้้บัสัวนที่่�ตน้ ไม้ที่่�ปลูก้เป็ นชนิดที่่�ไม่ด่ ต้นม่อี�ยุม�ก้ อี่อีนแอี ให้ผู้ลผู้ลิตน้อีย จำะที่ำ�ก้�รั้ "ปลูก้ใหม่" โดยนำ�ต้นใหม่
ม�ปลูก้ที่ดแที่น
② การติ่ อกิง่ แบบสู งเป็ นวิธุ์่ก้�รั้นำ�ก้ิ�งขอีงชนิดใหม่ม�ต้ดต่อีก้้บัก้ิ�งขอีงต้นผู้ลไม้ ม่ 2 วิธุ์่ ที่้�งแบับัว่ธุ์่ที่่�ตด้ ก้ิ�งขอีงต้น (ต้นผู้ลไม้) เดิม และวิธุ์่
แบับัเหล้อีก้ิ�งที่่�แข็งแรั้งใช้ก้�รั้ได้เอี�ไว้

82

7 งานเพาะปลูกไม้ผล
การต่อกิ่งตรงกลางของกิ่งหลักและกิ่งย่อย
ตำแหน่งการต่อกิ่ง

กิ่งหลัก

เนื้อไม้ที่นำมาต่อ

กิ่งย่อย

เนื้อไม้ที่นำมาต่อ

กิ่งย่อย

ตัดกิ่งย่อย

กิ่งหลัก
ลำต้นตัดกิ่งเดิมออก
วิธีการต่อกิ่งแบบสูง

กิ่งหลัก

ไม่ตัดกิ่งของต้นเดิม
วิธีการต่อกิ่งแบบสูง

(3) การจััดการดิิน
① การจััดการผิิวหน้้ าดิิน

ในการจััดการผิิวหน้้าดิิน มีีวิิธีีการคืือ ① วิิธีีไม่่ปล่่อยให้้เกิิดวััชพืืช ② วิิธีีการปููด้ว้ ยฟางข้้าวหรืือหญ้้า ③ วิิธีีให้้หญ้้าขึ้� ้นไว้้ตลอดเวลา ④ วิิธีีใช้้ทุุกวิธีีิ ที่่�กล่่าวมาทั้้�งหมดรวมกััน
ในสวนผลไม้้ที่่�มีีพื้้�นที่่�ลาดมาก จะทำำ�ให้้ดิินไหลได้้ วิิธีี ① จึึงไม่่เหมาะ
② การรัักษา / ปรัับปรุุ งดิิน

ทำำ�รางระบายน้ำำ��เพื่่�อไม่่ให้้ดิินไหลออกไปเวลาฝนตกหนััก
นอกจากนี้ ต้องท�ำแนวก�ำแพงหิ นเพื่อป้ องกันดินถล่มด้วย
ถ้าพรวนดินให้ลึก (พรวนดินลึก) และใส่ สารอินทรีย์ลงไป จะช่วยให้การเก็บกักน�้ำและการระบายอากาศดีขึ้น ท�ำให้
รากเจริ ญเติบโตได้ดี
ค่า pH (ดัชนีวดั ความเข้มข้นของประจุไฮโดรเจน) ของดินที่เหมาะกับการปลูกของไม้ผลจะแตกต่างไปแต่ละชนิด
เนื่่�องจากญี่่�ปุ่่� นมีีดิินที่่�มีีสภาพเป็็ นกรดอยู่่�มาก จึึงต้้องกลัับค่่า pH ด้้วยการเติิมวััสดุุที่่�มีีความเป็็ นด่่าง เช่่น ปููนขาว เป็็ นต้้น

83

7 งานเพาะปลูกไม้ผล
ค่า pH ดินที่เหมาะสมกับการเจริญเติบโตของผลไม้หลัก
ชนิิดของผลไม้้
อบข่่ ายที่่�เหมาะสมกัับการเจริิญเติิบโต ขอบข่่ ายที่่�ดีีต่่อการเจริิญเติิบโตมากที่่�สุุด
4.2 - 7.0
5.4 - 6.3
ส้้มซััทซุุมะแมนดาริิ น
4.6 - 7.1
5.5 - 6.6แอปเปิิ ล
5.0 - 7.9
6.1 - 7.4
องุ่่�น
4.3 - 6.7
5.3 - 6.2
สาลี่่�ญี่่�ปุ่่� น
4.3 - 6.7
4.8 - 5.9ลููกท้อ้
4.5 - 7.0
5.5 - 6.6ลููกพลัับ
4.1 - 6.1
4.6 - 5.5เกาลััด
4.3 - 6.5
5.1 - 6.0บิิวะ
5.5 - 7.5
6.1 - 7.2
มะเดื่่�อ
③ การจััดการน้ำำ��

ปรับช่วงเวลาและปริ มาณการให้น�้ำให้เหมาะกับชนิดของไม้ผลและการเจริ ญเติบโต
นอกจากนี้ คุณสมบัติการเก็บกักน�้ำ (การอุม้ น�้ำ) และการให้น�้ำผ่าน (ระบายน�้ำ) ที่เหมาะสมของดินก็เป็ นสิ่ งส�ำคัญ
④ การใส่ ปุ๋ยการใส่ ปุ๋ยจะท�ำปี ละหลายครั้ง แต่จุดประสงค์จะแตกต่างกัน ระหว่าง "ปุ๋ ยเริ่ มแรก" กับ "การเติมปุ๋ ย""ปุ๋ ยเริ่ มแรก" เป็ นสารอาหารพื้นฐานการเจริ ญเติบโตในช่วงเวลา 1 ปี"การเติิมปุ๋๋�ย" จะใส่่ เวลาที่่�สารอาหารของปุ๋๋�ยเริ่่� มแรกไม่่เพีียงพอ
จะให้้ปุ๋๋�ยเริ่่� มแรกช่่วงระหว่่างพัักการเจริิ ญเติิบโตในฤดููหนาวก่่อนจะเริ่่� มเจริิ ญเติิบโต ไม้้ผลััดใบจะใส่่ ช่่วงเดืือนธ.ค. ม.ค. ไม้้ไม่่ผลััดใบจะใส่่ ช่่วงเดืือนมีี.ค. - เม.ย.
สำำ�หรัับต้้นที่่�โตเต็็มที่่�แล้้ว โดยปกติิจะใส่่ ปุ๋๋�ยโดยโรยไว้้บนหน้้าดิิน ที่่�เรีียกว่่า "การใส่่ ปุ๋๋�ยหน้้าดิิน " นอกจากนี้้� ยัังมีีการ
ใส่่ ปุ่่� ยลงไปทุุกชั้� น้ พร้้อมกัับสารอิินทรีีย์์ต่่างๆ เวลาที่่�ทำ�ำ การพรวนดิินลงไปลึึกๆ เรีียกว่่า "การใส่่ ปุ๋๋�ยทุุกชั้� น้ " และการนำำ�
สารอาหารปุ๋๋�ยไปละลายน้ำำ��และฉีีดพ่่นทั่่ว� ทั้้�งต้้น เรีียกว่่า "การฉีีดพ่่นที่่�ผิวิ ใบ"ในการเติิมปุ๋๋�ย จะใช้้ปุ๋๋�ยที่่�ออกฤทธิ์์�เร็็ ว และมีีการเติิมปุ๋๋�ยช่่วงฤดููใบไม้้ผลิิ การเติิมปุ๋๋�ยช่่วงฤดููร้้อน และการเติิมปุ๋๋�ยช่่วงฤดูู
ใบไม้้ร่่วง
・การเติิมปุ๋๋�ยช่่วงฤดููใบไม้้ผลิิ : เติิมเพื่่�อให้้มีียอดอ่่อน กิ่่�งและใบเจริิ ญเติิบโต เรีียกอีีกอย่่างว่่าปุ๋๋�ยแตกยอดอ่่อน
・การเติิมปุ๋๋�ยช่่วงฤดููร้้อน : เติิมเพื่่�อให้้ผลเจริิ ญเติิบโต เรีียกอีีกอย่่างว่่าปุ๋๋�ยสร้้างผล
・การเติิมปุ๋๋�ยช่่วงฤดููใบไม้้ร่่วง : เติิมเพื่่�อให้้ต้น้ ไม้้ฟื้�้ นฟููและสร้้างอาหารมากขึ้้�น เรีียกอีีกอย่่างว่่าปุ๋๋�ยขอบคุุณ

(4) การจััดการอื่่�น ๆภัยธรรมชาติที่ไม้ผลจะได้รับผลกระทบง่ายคือ ลมแรง ความหนาวเย็น ฝนตกหนัก ภัยแล้ง หิ มะตกหนัก และลูกเห็บ
84

7 งานเพาะปลูกไม้ผลเป็ นต้น
มีีการวางมาตรการป้้ องกัันต่่าง ๆ ในภููมิิภาคที่่�ได้้รัับความเสีียหายได้้ง่่าย
(5) การส่่ งผลผลิิต / เก็็บเข้้ าโกดััง
คัดแยกผลที่เก็บเกี่ยวมา จากขนาดความใหญ่ รสชาติ รู ปร่ างภายนอก (ความสวยงาม) เป็ นต้น มีการน�ำเทคนิคเก็บไว้ใน
โกดังให้นานขึ้น เพื่อให้สามารถส่ งขายได้ตามแผน
พืชตระกูลส้มต้องท�ำการ "เตรียมเก็บ" โดยน�ำไปอบแห้งให้น�้ำหายไปบางส่ วน (หลายเปอร์เซ็นต์) ก่อนเก็บเข้าโกดัง ส่ วนแอปเปิ ลจะน�ำไปแช่เย็นในห้องเย็น เพื่อลดก๊าซออกซิเจนและเพิ่มก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (ก๊าซโซดา) และเก็บเอาไว้เป็ นเวลานานในโกดังควบคุมสภาพอากาศ (CA)4 การปลูกไม้ผลในโรงเรือน

(1) ประเภทของเรือนเพาะ
มีไม้ผลบางชนิดที่ปลูกในโรงเรือน เช่น องุ่น ส้มซัทซุมะแมนดาริ น เชอร์รี่ (Sweet Cheery) เป็ นต้นการปลูกในโรงเรือนมีทั้งเรือนกระจก เรือนเพาะพลาสติก และหลังคากันฝน
นอกจากนี้ยงั มีวธีการิ ปลูกที่ใช้เครื่องท�ำความร้อนเพิ่มอุณหภูมิภายในโรงเรือนด้วยย
(2) การควบคุมการปลูก
ภายในโรงเรือนอุณหภูมิจะแตกต่างกับภายนอกมาก ดังนั้นจึงจ�ำเป็ นต้องควบคุมการปลูกให้เหมาะสม นอกจากนี้เพราะจะ
ไม่โดนฝน การจัดการเรื่องน�้ำก็เป็ นสิ่ งส�ำคัญเช่นกัน

5 คุณสมบัติพิเศษและการควบคุมการปลูกผลไม้ส่วนใหญ่

(1) พืชตระกูลส้ มพืืชตระกููลส้้ม จะปลููกในเขตพื้้�นที่่�อบอุ่่�น
70% ของพืืชตระกููลส้้มที่่�ปลููกในญี่่�ปุ่่� น เป็็ นส้้มซััทซุุมะแมนดาริิ นส้้มซััทซุุมะแมนดาริิ นเป็็ นพัันธุ์์�ที่่�มีีถิ่่�นกำำ�เนิิดและมีีชื่่�อเสีียงของญี่่�ปุ่่� น แบ่่งเป็็ น มิิยากาวะวาเซะ (21%), อาโอชิิมะออนชูู
(14%), โอคิิทซึึ วาเซะ (13%)พืชตระกูลส้มจะแพ้ต่ออากาศหนาวและลมแรงเป็ นพิเศษ จึงจ�ำเป็ นต้องระวังเรื่องการจัดการให้ดี
เกิดปรากฏการณ์ออกผลมากและน้อยสลับกันปี เว้นปี ได้ง่าย (ปรากฏการณ์ปีเว้นปี )85

7 ง�นเพื้�ะปลูก้ไม้ผู้ล

ดอีก้สั้มซึ่้ที่ซึุ่มะแมนด�รั้ิน

(2) แอปเปิ ลแอีปเปิ ลม้ก้ปลูก้ก้้นม�ก้ในภูมิภ�คที่่�อี�ก้�ศัหน�วในฤดูหน�ว
พื้้นธุ์ุ์ที่่�ม่ช้�อีเสั่ ยง ฟุจำิ (52%), ซึ่้ก้�รัุ้ (13%), โอีรั้ิน (8%)ที่ำ�ก้�รั้ผู้สัมเก้สัรั้เที่่ยมโดยติดละอีอีงเก้สัรั้ที่่�เก้สัรั้ต้วเม่ย และที่ำ�ก้�รั้เล็มต� / เล็มดอีก้ / เล็มผู้ล ด้วยเพื้รั้�ะเป็ นไม้ผู้ลที่่�ได้รั้้บัคว�มเสั่ ยห�ยจำ�ก้โรั้คและแมลงศั้ตรัู้พื้้ชได้ม�ก้ จำ้งจำำ�เป็ นต้อีงป้ อีงก้้นและก้ำ�จำ้ดอีย่�งเหม�ะสัม อี�จำ
ต้อีงใสั่ ถุงหุม้ ผู้ลเอี�ไว้ดว้ ยสัำ�หรั้้บัแอีปเปิ ล ม่ก้�รั้ปลูก้ไม้แครั้ะโดยใช้ตน้ ที่่�น�ำ ก้ิ�งม�ต่อีเป็ นต้นแครั้ะ และจำะปลูก้ต้นให้ล�ำ ต้นต้�งตรั้ง เป็ นวิธุ์่ก้�รั้
ปลูก้ที่่�ม่จำุดปรั้ะสังค์เพื้้�อีทีุ่่นแรั้งโดยจำะเรั้่งให้สั�ม�รั้ถเก้็บัเก้่�ยวได้เรั้็วและปรั้้บัคว�มสัูง (คว�มสัูงขอีงต้น) ให้เต่�ยลง
(3) องุ่น
อีงุ่น ปลูก้ก้้นโดยที่้ว� ไปที่้ว� ที่้�งญ่�ปุ่น
พื้้นธุ์ุ์ที่่�ม่ช้�อีเสั่ ยง ได้แก้่ เค่ยวโฮ (35%), เดล�แวรั้์ (19%), พื้่โอีเน (16%)ต้ดแต่งแบับัเล้�อียข้�นรั้้�นให้ก้ิ�งแผู้่อีอีก้ในแนวรั้�บั เน้�อีงจำ�ก้แพื้้ลมและโรั้คได้ง่�ยจำ้งต้อีงปลูก้ในโรั้งเรั้้อีน
ม่ก้�รั้ปลูก้อีงุ่นแบับัไม้ม่เมล็ดโดยใช้ฮอีรั้์โมนพื้้ช "จำิบัเบัอีเรั้ลลิน" ด้วยวัิธุ์ีการปลูกองุ่นไร้ เมล็ด
จำะที่ำ�ก้�รั้ฉ่ ดสั�รั้ขอีงเหลวจำิบัเบัอีเรั้ลลิน 2 ครั้้�ง ค้อี ก้่อีนอีอีก้ดอีก้ และหล้งอีอีก้ดอีก้
สัิ� งสัำ�ค้ญค้อีต้อีงที่ำ�ต�มก้ฎม�ตรั้ฐ�นเรั้้�อีงช่วงเวล�ที่่�ใช้จำิบัเบัอีเรั้ลลิน และคว�มเข้มข้นขอีงสั�รั้ขอีงเหลวอีย่�งเครั้่งครั้้ด

86

7 งานเพาะปลูกไม้ผล
(4) ลููกพลัับ
ลููกพลัับมีีลููกพลัับหวานและลููกพลัับฝาด
ลููกพลัับพัันธุ์์�ที่่�มีีชื่่�อเสีียงคืือ ฟุุยูู (ลููกพลัับหวาน 25%), ลููกพลัับไร้้เมล็็ดฮิิระทาเนะนาชิิ (ลููกพลัับฝาด 17%), โทเนวาเซะ
(ลููกพลัับฝาด 15%)ลููกพลัับหวานเป็็ นไม้้ผลของญี่่�ปุ่่� น ปลููกกัันในภููมิิภาคเขตอบอุ่่�น
ต้้นพลัับที่่�ปลููกกัันอยู่่� ครึ่่� งหนึ่่�งเป็็ นลููกพลัับฝาด ลููกพลัับฝาดต้้องนำำ�ไปแปรรูู ปเพื่่�อลดความฝาด
เกิิดปรากฏการณ์์ออกผลมากและน้้อยสลัับกัันปีี เว้้นปีี ได้้ง่่าย (ปรากฏการณ์์ปีี เว้้นปีี )(5) สาลี่่�
สาลี่่� เหมาะกัับอากาศอบอุ่่�นมีีฝนมากของญี่่�ปุ่่� น จึึงปลููกกัันทั่่ว� ไปทั้้�งประเทศ
พัันธุ์์�ที่่�มีีชื่่�อเสีียง ได้้แก่่ โคซุุย (40%), โฮซุุย (27%), นีีทากะ (10%)ลููกแพร์์ จะปลููกกัันในภููมิิภาคที่่�อากาศเย็็นและแห้้ง
เนื่่�องจากสาลี่่�จะไม่่ผสมเกสร หากไม่่ใช่่ละอองเกสรของพัันธุ์์�อื่่�น จึึงจำำ�เป็็ นต้้องทำำ�การผสมเกสรให้้แน่่ใจว่่าเกิิดการผสม
แล้้วแน่่นอน
สาลี่่�ญี่่�ปุ่่� นจะร่่ วงหล่่นได้้ง่่ายเมื่่�อโดนลม จึึงต้้องตััดแต่่งกิ่่�งแบบเลื้้�อยขึ้้�นร้้าน
(6) ลููกท้้ อลูกทอ้ ปลูกกันมากในภูมิภาคที่มีอากาศเย็น
พัันธุ์์�ที่่�มีีชื่่�อเสีียง ได้้แก่่ คากาซึึกิิ (19%), ฮาคุุโฮ (16%), คาวะนาคาจิิมะฮาคุุโท (14%)ต้้นที่่�อายุนุ้ อ้ ยจะโตเร็็ ว ออกผลในเวลา 3 ปีี และโตเป็็ นต้้นขนาดใหญ่่ในเวลา 7-8 ปีีนอกจากต้องเล็มตา เล็มผลแล้ว ต้องใส่ ถุงหุม้ ผลเพื่อป้ องกันโรคและแมลงศัตรู พืช และเพื่อความสวยงามของผลด้วย

วััสดุุ / เครื่่�องจัักรกลทางการเกษตรที่่�ใช้้ กับั ไม้้ ผล(1) วัสดุทางการเกษตร
วัสดุที่ใช้ในสวนผลไม้ ได้แก่ วัสดุที่ใช้ท�ำโรงเรือนพลาสติกและการจัดแต่งต้นแบบเลื้อยขึ้นร้าน, ตาข่ายป้ องกันลมแรง นกและแมลงศัตรู พืช, หัวฉี ดสปริ งเกอร์ส�ำหรับรดน�้ำและฉี ดพ่นยาป้ องกัน เป็ นต้นนอกจากนี้ ยังมีการใช้แมลง เช่น ผึ้ง มาช่วยในการผสมเกสร, สารเคมีส�ำหรับป้ องกัน/ ก�ำจัดโรคและแมลงศัตรู พืช, สารเร่ งการเจริ ญเติบโตของพืช (สารเคมีที่ให้ผลเหมือนกับฮอร์โมนพืช) เป็ นต้น87

7 ง�นเพื้�ะปลูก้ไม้ผู้ล
ม่ก้�รั้ใช้พื้ด้ ลมเป่ �เพื้้�อีป้ อีงก้้นคว�มเสั่ ยห�ยจำ�ก้นำ��ค้�งแข็ง
และม่ก้�รั้ใช้สัปรั้ิงเก้อีรั้์สั�ำ หรั้้บัป้ อีงก้้นคว�มเสั่ ยห�ยจำ�ก้ก้�รั้แข็งต้วด้วย
จุดประสงค� ของการใช้ สารเร่ งการเจริญเติิบโติของพืชกับผลไม้ หลัก・เพื้้�อีป้ อีงก้้นไม่ให้เปล้อีก้ผู้ลไม้ล่อีน

: สั้มซึ่้ที่ซึุ่มะแมนด�รั้ิน

・เพื้้�อีที่ำ�ให้ไม่ม่เมล็ด

: อีงุ่น

・เพื้้�อีป้ อีงก้้นไม่ให้ผู้ลรั้่วงก้่อีนเก้็บัเก้่�ยว : แอีปเปิ ล สั�ล่�ญ่�ปุ่น เป็ นต้น・เพื้้�อีให้ผู้ลสัุ ก้เรั้็วข้�น

: ผู้ลไม้สั่วนใหญ่

・เพื้้�อีเรั้่งก้�รั้เจำรั้ิญเติบัโตขอีงรั้�ก้และก้ิ�ง : แอีปเปิ ล เป็ นต้นก้�รั้ปฏิบัต้ ิั ดุอุปกรณ� ติ่างๆ กับไม้ ผลกันเถอะ
○ มาทำาควัามเข้ าใจถึงจุดประสงค� ของการใช้ วัสต�ข่�ยป้ อีงก้้นนอีก้, ต�ข่�ยป้ อีงก้้นแมลง, ว้สัดุคลุมดิน, แผู้่นช่ที่สัะที่้อีนแสัง, และว้สัดุอี้�นๆ

ต�ข่�ยป้ อีงก้้นนก้/ ป้ อีงก้้นแมลง

คลุมดิน

ช่ที่สัะที่้อีนแสัง

วััสดุคลุมดิน
วิธุ์่ใช้ : ใช้คลุมที่่�ผู้วิ ดินบัรั้ิเวณรั้อีบัโคนต้น
จำุดปรั้ะสังค์ : เพื้้�อีป้ อีงก้้นไม่ให้ดินไหล ป้ อีงก้้นไม่ให้น� �ำ รั้ะเหยอีอีก้ไป ป้ อีงก้้นว้ชพื้้ชแผ่ นชีทสะท้ อนแสง
วิธุ์่ใช้ : ใช้คลุมที่่�ผู้วิ ดินบัรั้ิเวณใต้ตน้ ในช่วงเก้็บัเก้่�ยว
จำุดปรั้ะสังค์ : สัะที่้อีนแสังอี�ที่ิตย์เพื้้�อีให้สั่ผู้ลสัดข้�น

88

7 ง�นเพื้�ะปลูก้ไม้ผู้ล
(2) เครื่องจักรกลทางการเกษติร
เครั้้�อีงจำ้ก้รั้เก้ษตรั้ก้รั้รั้ม ได้แก้่ เครั้้�อีงใช้พื้รั้วนดิน, ใช้พื้น่ นำ��ย�, ใช้ก้�ำ จำ้ดหญ้�ว้ชพื้้ช, ใช้ควบัคุมก้�รั้อีอีก้ผู้ล และใช้สั�ำ หรั้้บั
ขนย้�ย เป็ นต้น นอีก้เหน้อีจำ�ก้สัิ� งที่่�ใช้ในก้�รั้ปลูก้ไม้ผู้ลที่้ว� ไปแล้ว ย้งม่ก้�รั้ใช้เครั้้�อีงม้อีด้งต่อีไปน่�ดว้ ยป้ อีงก้้น/ ก้ำ�จำ้ด : สัป่ ดสัเปรั้เยอีรั้์ (SS)ควบัคุมก้�รั้ปลูก้ : เครั้้�อีงใช้ที่�ำ ง�นในที่่�สัูง

ขนย้�ย : โมโนเรั้ล

ขนย้�ย : รั้ถขนย้�ยขอีง

(3) เครื่องมือเกษติร (เฉพาะทีใ่ ช้ กบั ไม้ ผลเป็ นส่ วันใหญ่ )ก้รั้รั้ไก้รั้ต้ดแต่งก้ิ�ง

บั้นไดที่รั้งเอี

ก้�รั้ปฏิบัต้ ิ○ มาทำาควัามเข้ าใจเครื่องจักรและเครื่องมือเกษติรหลัก ๆ กันเถอะ

89

8ค�ำศัพท์ ในงานเกษตรกรรมปุ๋ ยฤดูใบไม้ ร่วง (ปุ๋ ยหลังเก็บเกีย่ ว)… …………… การใส่ ปุ๋ยเพื่อเพิ่มสารอาหารเวลาเก็บในโกดังให้มากขึ้นหลังเก็บเกี่ยวผลแล้ว
ระบายน�้ำใต้ ดนิ … …………… วิธีการระบายน�้ำโดยฝั่งท่อเอาไว้ในดิน
การเพาะต้ นกล้ า ……………… การเพาะต้นกล้าโดยหว่านเมล็ดในแปลงปลูกต้นกล้า ไม่ใช่ในไร่
การท�ำคันดินปลูก … ………… งานสร้างถมดินในไร่ ให้สูงขึ้นระดับหนึ่งเพื่อใช้เป็ นที่ปลูกพืช
ตาดอก … …………………… ตาที่ดอกซึ่งจะเปลี่ยนไปเป็ นผลจะงอกขึ้นมา
ภัยแล้ ง………………………… ความเสียหายต่อพืชเพราะฝนไม่ตก
การรดน�้ำ (รดน�้ำแปลงปลูก) …… การรดน�้ำพืช
การพรวนดิน (ไถดิน) ………… งานขุดกลับหน้าดินในไร่ และพรวนให้นิ่ม เพื่อเพิ่มการระบายอากาศ
การสั งเคราะห์ แสง… ………… กระบวนการสร้างแป้ งของพืช โดยมีแสงและใช้น�้ำ และก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์เป็ นวัสดุดิบ
การแตกหน่ อจากเมล็ด … …… สภาพที่หน่องอกออกมานอกเมล็ดประมาณ 1 มม. ในวันก่อนหว่านเมล็ดรู ปแบบการปลูก ……………… วิธีการปลูกที่น�ำเทคนิคการปลูกซึ่ งเข้ากันกับพันธุ์พืช ฤดูกาลและสิ่ งแวดล้อมมาประกอบ
การปักช�ำ … ………………… วิธีเพาะเลี้ยงต้นกล้าต่อกิ่งหรือต้นที่ใช้ทาบกิ่ง โดยการตัดส่ วนใดส่ วนหนึ่งของต้นไม้ เช่น กิ่งมาเสียบในดินและปล่อยให้รากงอก
การป้ องกัน/ก�ำจัดวัชพืช ……… การป้ องกันวัชพืชด้วยวิธีการใช้สารเคมี การคลุมดิน และอื่น ๆหว่ านเมล็ดโดยตรง…………… การหว่านเมล็ดกับดินในไร่ โดยตรง
การปลูกพืชในเรือนเพาะ……… รู ปแบบการปลูกพืชในเรือนเพาะ (เรือนเพาะพลาสติก, เรือนกระจก เป็ นต้น)รู ปทรงทีจ่ ดั แต่ ง ……………… รู ปร่ างของต้นไม้ที่เหมาะสมกับชนิดและพันธุ์ของไม้ผล

90

8 ค�ำศัพท์ในงานเกษตรกรรม
การใช้ จบิ เบอเรลลิน … ……… การใช้จิบเบอเรลลินเพื่อท�ำให้พันธุ์ที่มีเมล็ดกลายเป็ นพันธุ์ที่ไม่มีเมล็ด
หรือเร่ งให้ผลของพันธุ์ที่ไม่มีเมล็ดโตขึ้น
การเก็บเกีย่ ว … ……………… งานเก็บรวม / เด็ดเอาผัก, ผล ที่เจริ ญเติบโตเพียงพอแล้วจากไร่ หรือจากต้น
การเตรียมพร้ อมเมล็ด … …… งาน "คัดเมล็ด" "ฆ่าเชื้อ" "แช่น�้ำ" "เร่ งให้แตกหน่อ" ก่อนน�้ำเมล็ดไปหว่านเพื่อให้แตกหน่อ
และการเจริ ญเติบโตหลังแตกหน่อแล้วเป็ นไปอย่างราบรื่น (ในแบบเรียนเรียกว่าการเตรียม
เมล็ด)
การฆ่ าเชื้อ … ………………… การป้ องกันและก�ำจัดโรคและแมลงศัตรู พืชที่ติดต่อในเมล็ดได้ โดยการ "ฆ่าเชื้อเมล็ด"ก�ำจัดวัชพืช (ถอนหญ้ า)… …… การก�ำจัดวัชพืชในไร่ นาและสวนผลไม้ บริ เวณร่ องคันดินปลูกหรือทางเดิน
การไถนา ……………………… การพรวนดินหลังจากปล่อยน�้ำเข้านาด�ำแล้ว เพื่อให้ดินนุ่มและสามารถปลูกต้นกล้าได้
การผสมเกสรเทียม…………… การน�ำละอองเกสรไปติดที่เกสรตัวเมียในดอกที่จ�ำเป็ นต้องผสมเกสร
การแช่ เมล็ด … ……………… การเร่ งให้แตกหน่อด้วยการให้เมล็ดดูดซึมน�้ำในปริ มาณที่เพียงพอกับการแตกหน่อ
อุทกภัย… …………………… ความเสียหายต่อพืชจากบาดแผลหรือโรค เป็ นต้น เพราะสาเหตุจากฝนตกหนัก
การหว่ านเมล็ดเป็ นแถว… …… การหว่านเมล็ดบนดันดินปลูกเป็ นแถว (เส้น)การจัดกิง่ … ………………… การจัดรู ปทรงของต้นให้ได้ผลผลิตที่ดี โดยการตัดกิ่งส่ วนเกิน หรือโน้มกิ่ง
การจัดหน้ าดิน………………… งานปรับดินในไร่ หลังพรวนดินแล้วให้เรียบ
คัดเมล็ด… …………………… การคัดแยกในน�้ำเกลือ" เพื่อคัดแยกเมล็ดไม่ให้มีเมล็ดเสียปน
การตัดกิง่ … ………………… การตัดกิ่งทิ้ง
การปลูกแบบเร่ ง ……………… รู ปแบบการปลูกที่ใช้เรือนเพาะ เป็ นต้น เพื่อเร่ งให้ระยะเวลาปลูกเร็ วกว่าการปลูกธรรมดา

91

8 ค�ำศัพท์ในงานเกษตรกรรมต้ นทีใ่ ช้ ทาบ …………………… ต้นไม้หรือพืชที่มีราก ใช้ส�ำหรับทาบเวลาต่อกิ่งแก้ ความฝาด (ลดความฝาด)…… กรรมวิธีการเปลี่ยนสภาพสารแทนนินที่ละลายน�้ำให้มีคุณสมบัติไม่ละลาย
(ไม่ละลายในน�้ำ)การหว่ านเมล็ด (โปรยเมล็ด) …… งานหว่านเมล็ดพืช
การพรวนหน้ าดิน… ………… งานพรวนหน้าดินในไร่ ตื้น ๆ ระหว่างการปลูกพืช
การเติมปุ๋ ย… ………………… การใส่ ปุ๋ยระหว่างการปลูกพืช
การต่ อกิง่ … ………………… วิธีการต่อกิ่งโดยตัดบางส่ วนของต้นพืช เช่น กิ่งหรือตา เป็ นต้น มาต่อกิ่งกับต้นทาบกิ่ง
หรือต้นไม้อีกต้นหนึ่ง
การปักต้ นกล้ า ………………… งานย้ายต้นกล้าที่เพาะเอาไว้ในแปลงต้นกล้าไปปลูกในไร่
การเล็มดอก … ……………… การเล็มดอกส่ วนเกินออก
การเล็มผล … ………………… การเลือกผลที่เติบโตและเหลือเก็บไว้ นอกนั้นเล็มทิ้งไป
การเล็มยอด…………………… การตัดส่ วนปลายของก้านหรือกิ่งที่ยาวออกมา
การเล็มใบ… ………………… การตัดใบส่ วนเกินออก
การเล็มตา … ………………… การตัดดอกตูมส่ วนเกินทิ้ง
การหว่ านเมล็ดเป็ นจุด … …… วิธีการหว่านเมล็ดที่เว้นระยะห่างและหว่านเมล็ดหลายเมล็ดที่ต�ำแหน่งเดียวกัน
การปล่ อยน�้ำออก … ………… การท�ำให้นาด�ำแห้ง โดยปล่อยน�้ำออกช่วงเวลาสั้น ๆ ระหว่างการปลูกต้นข้าว
การหว่ านเมล็ดให้ ทวั่ … ……… วิธีหว่านเมล็ดแบบโปรยจนเต็มไร่ หรือคันดินปลูก (บ้างเรียกว่าการโปรยเมล็ด)การป้ องกัน/ก�ำจัดโรคและแมลงศัตรู พชื… ………… การป้ องกันโรคและแมลงศัตรู พืชโดยใช้สารเคมีเกษตร
การกลบดิน …………………… การกลบดินบาง ๆ บนจุดที่หว่านเมล็ด
เนือ้ ไม้ ต่อกิง่ (ส่ วนต่ อกิง่ ) … … ตาหรือต้นกล้า หรือกิ่งไม้ ที่จะออกผลหรือดอก ใช้ในการต่อกิ่ง
การเล็มออก … ……………… การคัดเลือกต้นกล้า หรือกิ่งต่อที่เพาะเพื่อเหลือเก็บไว้ และตัดหรือดึงต้นกล้า/ กิ่งอื่น ๆ ออกการคลุมดิน …………………… การคลุมผิวหน้าดินด้วยแผ่นฟิ ล์ม หรือฟาง เป็ นต้น92

8 ค�ำศัพท์ในงานเกษตรกรรมปุ๋ ยเริ่มแรก (ปุ๋ ยพืน้ ฐาน) ……… การใส่ ปุ๋ยเอาไว้ในดินก่อนปลูกพืช หรือก่อนที่ไม้ผลจะแตกหน่อ
การโน้ มกิง่ … ………………… การก�ำหนดทิศทางการงอกของกิ่งโดยใช้คลิปหนีบหรือพันติดกับเสาค�้ำ
การปลูกแบบควบคุม… ……… ตรงข้ามกับการปลูกแบบเร่ ง เป็ นการปลูกที่ท�ำให้ระยะเวลาช้ากว่าการปลูกแบบธรรมดา
การปลูกพืชหมุนเวียน … …… การปลูกพืชชนิดอื่นในไร่ หลังจากเก็บเกี่ยวแล้ว
ความเสี ยหายจากความเย็น …… ความเสียหายในพืช จากอากาศผิดปกติท�ำให้อุณหภูมิลดต�่ำลงในฤดูร้อน
ความเสี ยหายจากการปลูกพืชเชิงเดีย่ ว… …………… ปัญหาที่การเจริ ญเติบโตและปริ มาณผลผลิตลดต�่ำเพราะการปลูกพืชเดียวกันซ�้ำ
หลังเก็บเกี่ยวแล้ว
การปลูกกลางแจ้ ง … ………… รู ปแบบการปลูกพืชที่ปลูกในสภาพแวดล้อมตามธรรมชาติไม่ใช่ภายในเรือนเพาะ

93รู ปถ่ าย (พืชติระกูลผัก / วััสดุทใี่ ช้ คลุม / ผลผลิติ)พืชติระกูลผัก
ผักหลัก ๆ และการแยกประเภท
1 ผักรับประทานใบ

กะหลำา่ ปลี[วงศั์ Brassicaceae]ผักกาดขาวั

ผักกาดแก้ วั[วงศั์ Brassicaceae][วงศั์ Asteraceae]ผักโขม

[วงศั์ Chenopodiaceae]

2 ผักรับประทานหัวั / รากหอมหัวัใหญ่

หัวัไชเท้ า[วงศั์ Liliaceae]

3 ผักรับประทานผล

มันฝืรั่ง

[วงศั์ Brassicaceae][วงศั์ Solanaceae]มันเทศ

แคร� รอติ

[วงศั์ Convolvulaceae]มะเขือเทศ

[วงศั์ Umbelliferae]มะเขือม่ วัง[วงศั์ Solanaceae][วงศั์ Solanaceae]
94แติงกวัา

[วงศั์ Cucurbitaceae]วััสดุใช้คลุม

พลาสติิกไวันิล

พลาสติิกสำาหรับการเกษติรผ้ าใยสั งเคราะห�ผ้ าขาวับาง

ติาข่ ายกันแมลง

ผลแอปเปิ ลองุ่นลูกท้ อบลูเบอร� รีสาลี่ลูกพลับ

เกาลัดส้ มซัทซุมะแมนดาริน

กีวัีส้ มยุซุ
95

บิวัะSupport project to properly accept foreigners for agricultural support

Agricultural Skill Assessment Test
Text: General crop farming
Thai Edition

Published by National Chamber of Agriculture, October 2019
Chuorodokijunkyokai Bldg. 9-8 Nibancho,Chiyoda-ku,Tokyo,Japan 102-0084
Dedicated Website http://asat-nca.jp/◎ All rights reserved