Société Belge de Médecine Hyperbare et Subaquatique asbl
Belgische Vereniging voor Overdruk- en OnderwaterGeneeskunde vzw

Standpunt van de Belgische Vereniging
voor Overdruk- en Onderwatergeneeskundeover Eerste Hulp met Zuurstof bij Duikongevallen
15 November 2020a) Inleiding
Naar aanleiding van discussie over het niet-wettelijk karakter van zuurstoftoediening in het
kader van eerste hulp bij duikongevallen, door personen die niet behoren tot één van decategorieën die legaal de toelating hebben autonoom zuurstof toe te dienen, werd door de
BVOOG in oktober 2019 een Workshop georganiseerd. Hierop werden de verschillendeaspecten van de problematiek toegelicht, waarna een open discussie gevoerd werd met
input van de leden van de BVOOG en de andere aanwezigen (onder meer
vertegenwoordigers van de verschillende duikfederaties in België).
De handeling “Zuurstoftoediening” wordt beschreven in de “Lijst van de technische
verpleegkundige verstrekkingen die door beoefenaars van de verpleegkunde mogen wordenverricht” (Bijlage I bij het KB van 18 Jun 1990: Koninklijk besluit houdende vaststelling vande lijst van de technische verpleegkundige verstrekkingen) als B1 verrichting(“Verstrekkingen waarvoor geen voorschrift van de arts nodig is”). Hierbij geldt een
standpunt van de Technische Commissie voor Verpleegkunde (TCV) uit 2018 dat stelt “Nietbevoegden die deze techniek toch uitvoeren, zijn strafbaar (Wet uitoefening
gezondheidszorgberoepen van 10 mei 2015, Art 23.1).” Hierbij wordt, voor wat betreft deeventuele noodzaak tot zuurstoftoediening, geen onderscheid gemaakt tussen de specifieke
duikongevallen en andere situaties die een daling van het zuurstofsaturatie-gehalte in het
bloed teweegbrengen. Er wordt eveneens geen onderscheid gemaakt tussen het“regelmatig” toedienen van zuurstof en het gebruik in noodsituaties. Het toedienen vanzuurstof aan duikers met bepaalde specifieke duik-gerelateerde pathologie wordt door
nationale en internationale duikgeneeskundige verenigingen als “noodgeval” omschreven,een standpunt dat niet gedeeld wordt door de TCV.
Het Bestuur van de BVOOG vindt het noodzakelijk een Standpunt hierover in te nemen, alsbasis voor
a. Een optimale eerste hulp bij duikongevallen in Belgie, maar ook in het buitenlandb. Een discussie met de Wetgever, om meer juridische duidelijkheid te scheppen in dit
specifieke geval

Secretaria(a)t: Sigrid Theunissen – Weygenstraat, 26 - 3060 Bertem
Tel: 0476/44.10.44 – E-mail: secretary@sbmhs-bvoog.beWebsite: www.sbmhs-bvoog.be – N° Enterprise: 428.739.109b) Workshop presentaties
De workshop werd georganiseerd in het Auditorium van het Militair Ziekenhuis in Nederover-Heembeek, als reguliere wetenschappelijke vergadering van de BVOOG, op 12 Oktober
2019. De presentaties zijn in PDF formaat te raadplegen op de website van de BVOOG(www.sbmhs-bvoog.be)c) Overwegingen“Zuurstoftoediening als eerste hulp bij duikongevallen” betreft een zeer specifieke
hulpverlening die niet vergelijkbaar is met de zuurstoftoediening bij andere ziekten enongevallen. Bij het beschouwen van de specifieke situatie voor beoefenaars van deduiksport, moet rekening gehouden worden met de volgende factoren:
1. Duikers die in België of in het kader van een Belgische duikfederatie hun sport
beoefenen, of zij die over een internationaal brevet (CMAS, PADI, SSI, IANTD, ofandere) beschikken, hebben in de grote meerderheid van de gevallen een inzicht inde basis fysieke conditie en medische geschiktheids-eisen om hun sport veilig uit teoefenen. Zij hebben een jaarlijks basis medisch geschiktheidsonderzoek ondergaan,
en/of zijn door middel van informatie verstrekt door internationale
duikveiligheidsorganisaties zoals Divers Alert Network (DAN Europe) gesensibiliseerdvoor het belang van een goede gezondheid en de mogelijke medische risico’s bij
duiken.
2. Vele duikers hebben een bijkomende opleiding in eerste hulp bij duikongevallen
gekregen, met inbegrip van de technieken om op veilige manier zuurstof toe tedienen, hetzij door het volgen van een (verplichte) module bij het behalen van een
hoger duikbrevet, hetzij door het volgen van een optionele cursus “duikerhulpverlener” of DAN Europe First Aid Provider en Oxygen Provider cursus.
3. De fysiologie van de duiksport is complex en omhelst factoren vana. Immersie
b. Respiratoire veranderingenc. Inspanningsfysiologie
d. Saturatie- en desaturatie van inerte gassen
Deze factoren zijn ervoor verantwoordelijk dat ondanks een optimale medische en
fysische conditie en voorbereiding, en het volgen van de aanvaarde duiktechnischevoorschriften met betrekking tot decompressie, toch een zeker risico op plots
optreden van duikgerelateerde pathologie blijft bestaan, waarvoor een dringende
eerste hulp behandeling noodzakelijk is. Deze aandoeningen treden dus op bijpersonen die – in de grote meerderheid van de gevallen – géén primaire cardiale of
cerebrale pathologie hebben. Het basiselement van de dringende eerste hulp voor aldeze aandoeningen bestaat uit de onmiddellijke toediening van 100% zuurstof (zielater).

Secretaria(a)t: Sigrid Theunissen – Weygenstraat, 26 - 3060 Bertem
Tel: 0476/44.10.44 – E-mail: secretary@sbmhs-bvoog.beWebsite: www.sbmhs-bvoog.be – N° Enterprise: 428.739.109

4. Het in België bestaande systeem van Dringende Medische Hulpverlening,gereguleerd door de “112 Centrales”, bestaat uit een keten bestaande uit
a. Snelle beschikbaarheid van 112 ambulances, bemand door erkende
ambulanciers; deze beschikken over een handboek met specifieke
hulpverleningsprotocols (Procedures en Staande Orders)b. De eventuele inzet van een MUG-voertuig, met daarin een arts en
verpleegkundige, gespecialiseerd in spoedeisende geneeskunde; dezehebben volledige therapeutische autonomiec. De eventuele inzet van een PIT (Prehospitaal Interventie Team) met erkende
ambulancier en Verpleegkundige met Bijzondere Beroepstitel, in die zones
waar een MUG niet voldoende snel ter plaatse zou kunnen komen
In de meeste gevallen zou volgens het Protocollenboek van de 112 Centrale een
duikongeval de onmiddellijke uitzending van Ambulance + MUG/PIT vereisen. De
gemiddelde maximale aanrijtijd van de 100-ambulances in Belgie wordt bepaald op
15 minuten in 95% van de gevallen. Vele plaatsen waar Belgische duikers hun sport
beoefenen, liggen nochtans in een “blinde vlek” (Namen/Philippeville, Doornik,Geldenaken, Aywalle) of in/op de Noordzee of de Oosterschelde gebieden, waar
deze maximale aanrijd-tijden niet gehaald worden.
5. Internationale aanbevelingen voor eerste hulp bij duikongevallen vermelden zonder
enige uitzondering het belang van onmiddellijke toediening van 100% zuurstof. De
rationale hiervoor is gebaseerd op dierexperimenteel onderzoek en jarenlange
praktijk in de militaire en professionele duikerij. Het belang van een maximale FiO2(zo dicht mogelijk bij 100% zuurstof) heeft te maken met de specifieke
pathofysiologie van duikongevallen:a. Decompressie-ongevallen: bij de opstijging van de duik vormen zich
stikstofbellen in de weefsels en het bloed, die als gas-embolen kleine
bloedvaten (veneus, capillair of arterieel) blokkeren. De ischemie die ditveroorzaakt kan snel irrversiebel worden. De enige manier om deze gasembolen snel te laten verdwijnen bestaat erin, het stikstofgehalte in de longzo dicht mogelijk bij 0% te brengen, en te vervangen door zuurstof. Op deze
manier worden
i. de weefselcellen ondanks eventueel oedeem en extravasatie vanvocht zo goed mogelijk van zuurstof voorzien (anti-ischemisch effect)en
ii. de stikstofdruk in de weefsels vrij snel minimaal gemaakt, waardoor
de stikstof vanuit de bel terug naar de weefsels overgaat en de bel
dus kleiner wordt en in veel gevallen kan verdwijnen.
Hoe langer de ischemie blijft bestaan, hoe belangrijker de inflammatoire
reactie en celnecrose, waardoor een eventuele behandeling met hyperbare
zuurstof (in een hyperbare drukkkamer) minder goed effect heeft. Een
optimale eerste hulp met zuurstof en rehydratatie heeft dus een belangrijk
effect op de resultaten van de definitieve behandeling. Neurologische,vestibulaire en orthopedische restletsels kunnen een levenslange lijdensweg
veroorzaken.
Secretaria(a)t: Sigrid Theunissen – Weygenstraat, 26 - 3060 Bertem
Tel: 0476/44.10.44 – E-mail: secretary@sbmhs-bvoog.beWebsite: www.sbmhs-bvoog.be – N° Enterprise: 428.739.109

b. Cerebraal luchtembool door longoverdruk: hier gaat het effectief omluchtembolen, die door het barsten van longblaasjes in de pulmonaalvene(en dus de arteriële circulatie) terechtkomen, en predominant in dehersenbloedvaten emboliseren. Ook hier is, om dezelfde redenen, naast
Basic Life Support, het toedienen van 100% zuurstof cruciaal als eerste
hulpmaatregel, en meest efficient indien binnen luttele minuten toegediend.
(zie ook de recente aanbeveling van de UK Intensive Care Society hierover,Ref 3).
c. Immersie longoedeem: deze specifieke aandoening wordt gekenmerkt door
longoedeem dat optreedt terwijl de duiker zich op diepte bevindt, en
hem/haar noopt tot dringende opstijging. De dyspnoe en ademnood die op
diepte optrad (te wijten aan zuurstofgebrek) wordt tijdens de opstijging
echter alleen maar erger (omdat de partiële druk van zuurstof daalt met
afnemende omgevingsdruk). Duikers kunnen door dit zuurstofgebrek al voor
het bereiken van het wateroppervlak bewusteloos raken (en mogelijkverdrinken) of aan het oppervlak door aanhoudende zuurstofnood cardialeischemie ontwikkelen. De toediening van een zo hoog mogelijk percentage
zuurstof (in afwachting van positieve-druk beademing, monitoring eneventuele toediening van diuretica) laat toe levens te redden. Dezepathologie komt frequenter voor dan gerapporteerd; de exacte
onderliggende oorzaak is niet gekend.
6. De diagnose van al deze aandoeningen is voornamelijk klinisch, op basis van de aard
en tijd van optreden van de symptomatologie, maar ook van de parameters (diepte,tijd, ademgas, incidenten…) van de oorzakelijke duik en mogelijk bepaalde fysieke
kenmerken en medische voorgeschiedenis van de duiker. Duikers hebben in België
de mogelijkheid om, onder meer via een gratis telefoonnummer (0800 12382)
binnen enkele minuten in contact te komen met een gespecialiseerde duikerarts die
met vrij grote zekerheid een diagnose kan stellen op basis van deze gegevens, en een
logische en optimale eerste hulp kan aanbevelen in afwachting van de aankomst van
de medische hulpdiensten. Ook nadien blijft hij/zij beschikbaar voor telefonischoverleg en aanbevelingen voor wat betreft de meest aangewezen hulpverlening en
evacuatie-route (vb. dringend gemedicaliseerd transport naar het dichtstbijzijnde
hyperbaar centrum). Indien, op basis van collegiaal overleg tussen MUG-arts en
duikerarts, besloten wordt dat het NIET om een duikongeval gaat, kan de klassieke
medische hulpverlening volgens de algemeen geldende aanbevelingen (o.a.
beperking van het ongelimiteerd toedienen van zuurstof) verdergezet worden.
7. Het niet toedienen van zuurstof bij (vermoeden van) deze pathologie, zoals
aanbevolen door internationale expertenpanels over duikgeneeskunde, kanbeschouwd worden als een medische fout en/of het “niet verlenen van assistentie
aan een persoon in nood”, en dus het blootstellen aan strafrechterlijke vervolging.
Het “lege artis” toedienen van zuurstof in deze gevallen door een daarvooropgeleide duiker-hulpverlener, op aanbevelen van een competente, gecertificeerde
duikerarts (eventueel telefonisch), zou niet tot strafrechterlijke vervolging leiden
Secretaria(a)t: Sigrid Theunissen – Weygenstraat, 26 - 3060 Bertem
Tel: 0476/44.10.44 – E-mail: secretary@sbmhs-bvoog.beWebsite: www.sbmhs-bvoog.be – N° Enterprise: 428.739.109

(tenzij klacht ingediend wordt door het slachtoffer) en dan nog, zou de “dader” doorzijn duikverzekering gedekt worden voor de eventuele financiele gevolgen van eenveroordeling.
d) Aanbevelingen
1. Bij duikongevallen is de onmiddellijke toediening van 100% zuurstof door
hiervoor opgeleide en gekwalificeerde duikers essentieel om een zo volledig
mogelijke genezing zonder (of met minimale) restletsels te bekomen, ook indien
een hyperbare behandeling relatief snel kan uitgevoerd worden.
2. De eventuele nadelen van 100% zuurstof, zoals aangegeven in algemene
aanbevelingsteksten voor eerste hulp, wegen niet op tegen de voordelen.
Daarenboven kan in alle gevallen, na aankomst van de Dringende Medische
Hulpverlening, in telefonische samenspraak met de duikerarts besloten worden
dat 100% zuurstof niet dient verdergezet te worden. Indien “niet aangewezen”
zou er dus, naar schatting, maximum één uur een te grote hoeveelheid zuurstof
toegediend worden.
3. Duikers dienen een degelijke opleiding te krijgen (zoals deze momenteel albeschikbaar is) in het herkennen van noodsituaties die mogelijk zuurstof
behoeven en in het veiig en correct toedienen van 100% zuurstof met despecifieke geëigende toedieningsmethoden (debiet, masker,…). Omwille van despecificiteit van duikgerelateerde pathologie is het aangewezen dat deze
opleiding gegeven wordt door duikmedische specialisten of organisaties. Een
dergelijke opleiding besteedt eveneens aandacht aan de bijkomende
maatregelen en voorzorgen in verband met de verspreiding van het SARS-CoV2virus, zodat dit niet de snelle toediening van zuurstof in de weg staat.
4. Duikers dienen te worden aangemoedigd om in alle gevallen snel telefonischcontact te nemen met een duikerarts om precieze aanwijzingen en toestemming
te bekomen om zuurstof (en eventuele andere eerste-hulp maatregelen) toe tedienen. De informatie over hoe dergelijke duikerarts snel kan bereikt worden
wordt op dit moment al door alle Belgische duikers-federaties en via DAN Europe
aan de duikers verspreid.
5. De wetteksten in verband met zuurstoftoediening dienen zo snel mogelijk teworden aangepast om de specifieke eerste hulp bij duikongevallen door mededuikers wettelijk mogelijk te maken, volgens de hierboven beschrevenmodaliteiten.
e) Referenties:
1. 2018. Advies van de Technische Commissie voor Verpleegkunde in verband met
zuurstoftoediening door duikers. Available from:https://organesdeconcertation.sante.belgique.be/sites/default/files/documents/
tcv_questrep_2015-2018.pdf accessed July 17 2020
2. Mitchell SJ, Bennett MH, Bryson P, Butler FK, Doolette DJ, Holm JR, Kot J, Lafère
P. Pre-hospital management of decompression illness: expert review of key
principles and controversies. Diving and Hyperbaric Medicine. 2018
Secretaria(a)t: Sigrid Theunissen – Weygenstraat, 26 - 3060 Bertem
Tel: 0476/44.10.44 – E-mail: secretary@sbmhs-bvoog.be
Website: www.sbmhs-bvoog.be – N° Enterprise: 428.739.109

3.

4.

5.
6.

7.

March;48(1):45–5.doi.10.28920/dhm 48.1.45-55.). Available fromhttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6467826/, accessed July 16;
2020.
UK Intensive Care Society 2020: Management of Patients With Gas Embolism:
Guidance For Intensive Care And Resuscitation Teams. Available fromhttps://www.sbns.org.uk/index.php/download_file/view/1557/559/&usg=AOvV
aw11waZfhdEeumqLZfFITYfs, accessed July 16, 2020.
Gesellschaft für Tauch- und Uberdruck-Medizin (GTUeM) Diving Accident
Guideline (Leitlinie Tauchunfall der GTÜM). Available fromhttps://www.gtuem.org/files/319/072-001l-s2k-tauchunfall-2014-10.pdf,
accessed July 16, 2020.
DAN Europe Flowchart. Available fromhttps://www.daneurope.org/c/document_library/get_file?uuid=e5b99856-c50b4761-b54f-d7f9426056bb&groupId=10103, accessed July 16, 2020.
Zideman DA, Singletary EM, De Buck EDJ, et al. 2015 International Consensus onFirst Aid Science with Treatment Recommendations: Part 9: First aid.
Resuscitation 95 (2015) e225–e261. Available fromhttp://dx.doi.org/10.1016/j.resuscitation.2015.07.047 , accessed July 17, 2020.
Singletary EM, Charlton NP, Epstein JL et al. 2015 American Heart Association
and American Red Cross Guidelines Update for First Aid. Circulation
2015;132[suppl 2]:S574–S589. DOI: 10.1161/CIR.000000000000026
https://www.ahajournals.org/doi/epub/10.1161/CIR.0000000000000269 ,accessed July 17, 2020

Voor het Bestuur van de BVOOG:(getekend)(getekend)(getekend)

Dr Guy Vandenhoven
Voorzitter

Dr Peter Germonpre
Bestuurslid

Dr Jean-Pierre Rezette
Bestuurslid

Secretaria(a)t: Sigrid Theunissen – Weygenstraat, 26 - 3060 Bertem
Tel: 0476/44.10.44 – E-mail: secretary@sbmhs-bvoog.be
Website: www.sbmhs-bvoog.be – N° Enterprise: 428.739.109