หนังสือเรียนสำหร ับกำรทดสอบประเมินผล
แรงงำนทักษะเฉพำะทำงหมำยเลข 2สำขำกำรก่อสร ้ำง

2023.07.04

หนังสือเรียนสำหร ับกำรทดสอบประเมินผล
แรงงำนทักษะเฉพำะทำงหมำยเลข 2 สำขำกำรก่อสร ้ำงสำรบัญ
่บทที่ 1 หน้าทีของหั
วหน้าผู ด้ ู แลคนงาน
่
1.1 บทบาทหน้าทีของหั
วหน้าผูด้ ูแลคนงาน ..................................................................................... 1
1.1.1 การจัดวางตาแหน่ งหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานประจาไซต ์งาน ...........................................1่
1.1.2 บทบาทหน้าทีของหั
วหน้าผูด้ ูแลคนงาน .....................................................................1
1.1.3 รายงาน/ติดต่อ-แจ ้ง/ปรึกษา ......................................................................................7
1.2 ความสามารถทีจ่ าเป็ นสาหรับหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน ...............................................................91.2.1 ความสามารถในการควบคุมจัดการความปลอดภัย ...................................................10
1.2.2 ความสามารถในการบริหารจัดการ .............................................................................11
1.2.3 ความสามารถในการเป็ นผูน้ า ......................................................................................121.2.4 ความสามารถในการแนะนาฝึ กสอน............................................................................13่
1.2.5 ความสามารถในการพูดคุยสือสาร
..............................................................................13
1.2.6 ความสามารถในการแก ้ไขปัญหา ...............................................................................16
1.2.7 ความสามารถด ้านเทคนิค/ทักษะ................................................................................16่
1.2.8 การเรียนรู ้เพือความก
้าวหน้าในเส ้นทางอาชีพ ..........................................................17่บทที่ 2 บทบำทหน้ำทีของหั
วหน้ำผู ด้ ู แลคนงำนในกำรควบคุมจัดกำรไซต ์งำน่่ ำให ้เกิดงำนทีดี
่ .......................................................................................................... 19
2.1 เงือนไขซึ
งท
2.1.1 องค ์ประกอบของงำน ........................................................................................................ 19่่ ำให ้เกิดงำนทีดี
่ .............................................................................................. 19
2.1.2 เงือนไขซึ
งท่
2.2 บทบำทหน้ำทีของหั
วหน้ำผูดู้ แลคนงำนในกำรจัดเตรียมและควบคุมจัดกำรงำน ....................... 22่ ้ำไซต ์งำน................................................................................................. 22
2.2.1 ฝึ กอบรมเพือเข
้
2.2.2 ตรวจสอบยืนยันขันตอนกำรท
ำงำน ................................................................................ 23
2.2.3 ตรวจสอบยืนยันสถำนะของงำน ...................................................................................... 23่ อ .................................... 23
2.2.4 ตรวจสอบยืนยันและควบคุมจัดกำรวัสดุ อุปกรณ์ และเครืองมื

2.2.5 จัดวำงคนงำนอย่ำงถูกต ้องเหมำะสม ............................................................................... 24้
2.3 ควำมรู ้พืนฐำนทีจ่ ำเป็ นสำหร ับกำรควบคุมจัดกำรไซต ์งำน ......................................................... 24
2.3.1 ควำมสัมพันธ ์ระหว่ำงระยะเวลำก่อสร ้ำง ต ้นทุน และคุณภำพ ........................................ 24
2.3.2 QCDSE ............................................................................................................................ 25
2.3.3 วิธกี ำรทั่วไปในกำรแก ้ไขปัญหำ/ปร ับปรุงแก ้ไขงำน/คุณภำพ....................................... 25
2.4 กำรควบคุมจัดกำรควำมปลอดภัย ............................................................................................... 29
2.4.1 ปฏิบตั ติ ำมข ้อบังคับควำมปลอดภัยอย่ำงเคร่งคร ัด ......................................................... 29่่
2.4.2 เพิมควำมตระหนั
กเกียวกั
บควำมปลอดภัย ..................................................................... 29
2.4.3 จัดประชุมควำมปลอดภัย ................................................................................................. 30่ กรและเครืองมื่ ออย่ำงปลอดภัย............................................... 30
2.4.4 เคร่งคร ัดในกำรใช ้เครืองจั้ อั่ นตรำย..................................................................................... 31
2.4.5 ทำให ้เห็นภำพของพืนที่ ดอุบต
2.4.6 ตอบสนองเมือเกิั ภิ ยั /อุบตั เิ หตุ ............................................................................... 31
2.5 กำรควบคุมจัดกำรกระบวนกำรก่อสร ้ำง ...................................................................................... 33
2.5.1 จัดทำแผนงำนกระบวนกำรก่อสร ้ำง ................................................................................ 33
2.5.2 แชร ์แผนงำนกระบวนกำรก่อสร ้ำง ................................................................................... 35
2.5.3 อัปเดตแผนงำนกระบวนกำรก่อสร ้ำง............................................................................... 35
่ ............................... 35
2.5.4 ติดตำมสังเกตแผนงำนกระบวนกำรก่อสร ้ำงและจัดกำรควำมเสียง
2.6 กำรควบคุมจัดกำรต ้นทุน ............................................................................................................. 36่ ส่่ งผลต่อต ้นทุนค่ำใช ้จ่ำย .......................................................................................... 36
2.6.1 สิงที
2.6.2 จัดทำรำยงำนกำรทำงำนประจำวัน .................................................................................. 37
2.7 กำรควบคุมคุณภำพ ..................................................................................................................... 38
2.7.1 ทำควำมเข ้ำใจกำรออกแบบและข้อกำหนด (Specifications) .................................... 38่ ้ดำเนิ นวิธก้ ำงเหมำะสม ................................................ 39
2.7.2 ออกคำสังใหี ำรก่อสร ้ำงติดตังอย่
2.7.3 ตรวจสอบยืนยันคุณภำพงำน .......................................................................................... 39
2.7.4 ฝึ กอบรมคนงำน ............................................................................................................... 40่
2.7.5 แนวคิดเพือแก
้ไขปัญหำคุณภำพ .................................................................................... 41่
2.8 กำรจัดกำรสภำพแวดล้อม/สิงแวดล้อม
....................................................................................... 42่
2.8.1 สิงแวดล้อมธรรมชำติ
....................................................................................................... 42

2.8.2 สภำพแวดล้อมโดยรอบ .................................................................................................... 43่ ำงำน .................................................................................. 45
2.8.3 สภำพแวดล้อมของสถำนทีท
2.9 กำรควบคุมจัดกำรควำมปลอดภัยและอำชีวอนำมัยของแรงงำน ................................................ 46
2.9.1 วัตถุประสงค ์และประสิทธิผลของกำรควบคุมจัดกำรควำมปลอดภัยและ
อำชีวอนำมัยของแรงงำน............................................................................................................ 47
2.9.2 แนวคิด "กำรควบคุมจัดกำร 3 ประกำร" ........................................................................ 47
2.9.3 ควบคุมจัดกำรสภำพแวดล้อมกำรทำงำน ....................................................................... 48
2.9.4 ควบคุมจัดกำรงำน ........................................................................................................... 51
2.9.5 จัดกำรสุขภำพ ................................................................................................................. 52่บทที่ 3 บทบำทหน้ำทีของหั
วหน้ำผู ด้ ู แลคนงำนในกิจกรรมควำมปลอดภัยและอำชีวอนำมัย
3.1 กิจกรรมควำมปลอดภัยและอำชีวอนำมัย คืออะไร? .................................................................... 53
3.2 กฎหมำยควำมปลอดภัยและอำชีวอนำมัยของแรงงำน ............................................................... 55
3.2.1 กฎหมำยควำมปลอดภัยและอำชีวอนำมัยของแรงงำน คืออะไร?................................... 55
่
3.2.2 ประเด็นสำคัญทีพบเห็
นในกำรปร ับปรุงแก ้ไขกฎหมำยควำมปลอดภัยและ
อำชีวอนำมัยของแรงงำน............................................................................................................ 56
3.3 อุบตั ภิ ยั ในอุตสำหกรรมก่อสร ้ำงและมำตรกำรป้ องกัน ................................................................. 58
3.3.1 อุบตั ภิ ยั ในอุตสำหกรรมก่อสร ้ำง....................................................................................... 58่ อให ้เกิดอุบต
3.3.2 ปัจจัยทีก่ั ภิ ยั ในกำรทำงำน............................................................................ 58้
3.3.3 ควำมปลอดภัยโดยพืนฐำน
(Intrinsic Safety) และกำรแยกออกห่ำง ......................... 59
3.3.4 กำรใช ้อุปกรณ์ป้องกันอย่ำงเคร่งคร ัด .............................................................................. 60
่ .................................................................................................................. 61
3.4 กำรประเมินควำมเสียง่ คืออะไร? ..................................................................................... 61
3.4.1 กำรประเมินควำมเสียง
3.4.2 กำรระบุอนั ตรำยและระดับอันตรำย .................................................................................. 63
่ .......................................................................................................... 63
3.4.3 ประมำณควำมเสียง่ ้ประมำณควำมเสียง
่ ........................................................................... 64
3.4.4 กำรประเมินจำกทีได

่ ............................................................ 65
3.4.5 กำรพิจำรณำและดำเนิ นมำตรกำรลดควำมเสียง
่
3.5 ประเภทของกิจกรรมควำมปลอดภัยและอำชีวอนำมัย และบทบำทหน้ำทีของ

หัวหน้ำผูดู้ แลคนงำน ............................................................................................................................ 66
3.5.1 กิจกรรม 5ส (5S) ............................................................................................................. 66
3.5.2 กิจกรรมหยั่งรู ้ระวังอันตรำย (KY) .................................................................................... 69
3.5.3 กิจกรรมเหตุกำรณ์ทเกืี่ อบจะเกิดอุบตั เิ หตุ ...................................................................... 72่
3.6 บทบำทหน้ำทีของหั
วหน้ำผูดู้ แลคนงำนในกำรป้ องกันควำมผิดพลำดของมนุ ษย ์
(Human Error).................................................................................................................................. 74
3.7 กำรล่วงละเมิดทำงอำนำจ ............................................................................................................. 76
3.7.1 กำรล่วงละเมิดทำงอำนำจ คืออะไร? ................................................................................ 76่ี ดกำรล่วงละเมิดทำงอำนำจ ............................................................................ 77
3.7.2 สำเหตุทเกิ่ ให ้เกิดกำรล่วงละเมิดทำงอำนำจ ................................................... 78
3.7.3 ประเด็นสำคัญเพือไม่

บทที่ 4 วิธที ำควำมเข้ำใจแบบในฐำนะหัวหน้ำผู ด้ ู แลคนงำน
่
4.1 ฟังก ์ชันของแบบและเอกสำรทีแนบมำกั
บแบบ............................................................................. 80่
4.1.1 ประเภทของแบบและเอกสำรทีแนบมำกั
บแบบ ................................................................ 80
4.1.2 เอกสำรวำงแผนกำรก่อสร ้ำง และแบบก่อสร ้ำงติดตัง้ (Shop Drawings) ................... 83
4.2 วิธที ำควำมเข ้ำใจแบบก่อสร ้ำงติดตัง้ (Shop Drawings) ในฐำนะหัวหน้ำผูด้ ูแลคนงำน ........ 88้
4.2.1 คุณภำพกำรก่อสร ้ำงติดตังและแบบก่อสร ้ำงติดตัง้ (Shop Drawings) ...................... 88
4.2.2 ควำมสัมพันธ ์ระหว่ำงแบบก่อสร ้ำงติดตัง้ (Shop Drawings) กับเอกสำรลำดับ
้ขันตอนกำรท
ำงำน ..................................................................................................................... 88บทที่ 5 เข้ำใจอุตสำหกรรมก่อสร ้ำงในฐำนะหัวหน้ำผู ด้ ูแลคนงำน
5.1 บทบำททำงสังคมของอุตสำหกรรมก่อสร ้ำง ................................................................................ 90่ ้องจัดกำรในอุตสำหกรรมก่อสร ้ำง ................................................ 91
5.2 ประเด็นปัญหำและประเด็นทีต
่
5.3 กฎหมำยเกียวกั
บอุตสำหกรรมก่อสร ้ำง ....................................................................................... 94่
5.3.1 วัตถุประสงค ์ของกฎหมำยเกียวกั
บอุตสำหกรรมก่อสร ้ำง ............................................... 94่
5.3.2 สำระสังเขปของกฎหมำยเกียวกั
บอุตสำหกรรมก่อสร ้ำง ................................................ 95่บทที่ 1 หน้าทีของหั
วหน้าผู ด้ ูแลคนงาน
่
1.1 บทบาทหน้าทีของหั
วหน้าผู ด้ ู แลคนงาน
1.1.1 การจัดวางตาแหน่ งหัวหน้าผู ด้ ูแลคนงานประจาไซต ์งาน้ับางครงจะเรี
ยกหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานว่า "โอยากาตะ (หัวหน้า)" หรือ "โทเรียว (หัวหน้าช่าง)"่ี ากับดูแลและชีแนะ
้ตามกฎหมายความปลอดภัยและอาชีวอนามัยของแรงงาน หัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน หมายถึง ผูท้ ก่้คนงานในไซต ์งานก่อสร ้าง บทบาทหน้าทีของหั
วหน้าผูด้ ูแลคนงาน คือ ทางานในแต่ละวันพร ้อมๆ กับควบคุมชีแนะ้ ขนาดกลางขึนไป
้คนงานโดยตรง สาหร ับไซต ์งานตังแต่
จะมีการดาเนิ นงานก่อสร ้างโดยร่วมมือกับผูร้ ับผิดชอบไซต ์่่ สาหรบั ไซต ์งานงานก่อสร ้าง ดังนั้น จึงจาเป็ นตอ้ งใส่ใจว่ามีการสือสารขอ้ มู ลต่างๆ ไปยังหน้างานอย่างราบรืน
ขนาดเล็ ก หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจะทาหน้าที่เป็ นผูร้ บั ผิดชอบไซต ์งานดว้ ย ในกรณี ของไซต ์งานขนาดเล็ ก เช่น่ มาตังแต่้ ดงเดิ้ั ม) ศาลเจ ้า และวัด ฯลฯ บางครงจะเรี
้ับ้าน (วิธกี ่อสร ้างแบบโครงคร่าวทีมี
ยกหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานว่า
"โอยากาตะ (หัวหน้า)" หรือ "โทเรียว (หัวหน้าช่าง)"ผู ้รับผิดชอบไซต์
งาน(ผู ้กากับดูแล

หัวหน ้าผู ้ดูแล
คนงานหัวหน ้าผู ้ดูแล
คนงานหัวหน ้าผู ้ดูแล
คนงาน

คนงาน
คนงาน

คนงาน

้ ขนาดกลางขึนไป
้ภาพที่ 1-1 ภาพของไซต ์งานตังแต่

ภาพที่ 1-2 ภาพของไซต ์งานขนาดเล็ก

่
1.1.2 บทบาทหน้าทีของหั
วหน้าผู ด้ ู แลคนงาน
่บทบาทหน้าทีของหั
วหน้าผูด้ ูแลคนงาน คือ การดาเนิ นงานใหบ้ รรลุเป้ าหมายพร ้อมๆ กับออกคาสั่งคนงานอย่าง่ นใด่เหมาะสม นอกจากนี ้ หัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน จะต ้องให ้ความสาคัญกับความปลอดภัยของคนงานเหนื อสิงอืและ1่ ก้ าหนดล่าช ้าออกไป เพื่อจะบรรลุเป้ าหมาย
ดาเนิ นงานอย่างมีคุณภาพสูงโดยไม่ทาใหก้ ระบวนการก่อสร ้างทีได
่ดังกล่าว จะต ้องมีความสามารถในการมองเห็นการเปลียนแปลงของสถานการณ์
ต่างๆ ในไซต ์งาน มีความสามารถ
่้ในการตัดสินใจว่าจะใช ้มาตรการรบั มือใดเพือตอบสนองต่
อประเด็นปัญหา และมีความสามารถในการชีแนะและ่ างๆ ตังแต่้ ขอ้ (1) ถึง (11)ออกคาสั่งอย่างถูกตอ้ ง ตัวอย่างที่ชัดเจนเป็ นรูปธรรมคือ จะตอ้ งสามารถดาเนิ นสิงต่
ต่อไปนี ้(1) สร ้างความปลอดภัยในไซต ์งาน่ ส่ าคัญทีสุ่ ดในการดาเนิ นงานคือ การสร ้างความปลอดภัยใหก้ บ่ีสิงทีั คนงาน ในกรณี ทอาจจะคุ
กคามสุขภาพของ
คนงาน จะต อ้ งปร บั ปรุ ง แก ไ้ ขสภาพแวดล้อ มในการท างาน และสร ้างสภาพแวดล้อ มการท างานที่ปลอดภัย่ าคัญคือตอ้ งรกั ษาสภาพแวดล้อมในการทางานที่ไดร้ บั การปรบั ปรุงแกไ้ ขดว้ ย หากจาเป็ นตอ้ งนอกจากนี ้ สิงส่ เพือสร
่ปรบั ปรุงแก ้ไขอุปกรณ์หรือสภาพแวดล้อม ติดต่อ -แจ ้งและ ประสานงานกับวิชาชีพอืนๆ
้างความปลอดภัยก็ จ ะมีห น้า ที่ร บั ผิดชอบในการปรบั ปรุง แกไ้ ขโดยเสนอต่อหัวหน้า ในบริษทั หรือผูก้ ากับดูแลไซต ์งาน ตัว อย่ างที่
ชัดเจนเป็ นรูปธรรม ได ้แก่ รายการดังต่อไปนี ้□ จัดทาคู่มอื งานด ้านความปลอดภัยและทาการตรวจสอบ
□ จัดประชุมความปลอดภัย
่ มี
่ อน
□ ตรวจสอบยืนยันสถานทีทีั ตราย่ กรอย่างเหมาะสม
□ ควบคุมจัดการวัสดุและเครืองจั
□ ตรวจสอบยืนยัน 3S: สะสาง (Seiri) สะดวก (Seiton) สะอาด (Seisou) ของไซต ์งาน้(2) ตรวจสอบยืนยันแผนงานและปร ับลาดับขันตอนการท
างาน้หัวหน้าผูด้ แู ลคนงานจะตรวจสอบยืนยันกระบวนการก่อสร ้างทังหมดของไซต
์งานก่อสร ้าง วางแผนงาน และจัดทา
้่ี่"เอกสารลาดับขันตอนการท
างาน" ตามแผนงานดังกล่าว เนื่ องจากสถานการณ์ทไซต
์งานมีการเปลียนแปลงอยู
่่ และปร ับลาดับขันตอนการท
้เสมอ จึงจาเป็ นต ้องติดต่อ-แจ ้งและประสานงานกับผูร้ ับเหมารายอืนๆ
างานตามความ่ ดเจนเป็ นรูปธรรมคือ จะตอ้ งทาความเขา้ ใจความคืบหน้าของงานและสถานะการจัดซือจั้ ดหาจาเป็ น ตัวอย่างทีชั
่วัสดุและอุปกรณ์อยู่เสมอ และพิจารณาลาดับความสาคัญของงานตามความเร่งด่วนและความสาคัญ ซึงจะช่
วยให ้
้สามารถปร บั ลาดับขันตอนการท
างานไดท้ นั ท่ วงที และสามารถป้ องกัน ความล่ าช ้าของระยะเวลาก่อสร ้างและ
่คุณภาพทีอาจลดลง
2

่
้
่
(3) ตรวจสอบยืนยันวัสดุและเครืองจั
กร, ให้การชีแนะเกี
ยวกับการตรวจสอบและเตรียมพร ้อม่ ้สามารถดาเนิ นงานได ้อย่างราบรืน่ จาเป็ นต ้องตรวจสอบยืนยันว่ามีการจัดเตรียมวัสดุและเครืองจั่ กรทีจ่ าเป็ นเพือให
่่ กรทีจ่ าเป็ นสาหรบั การทางานไม่เพียงพอ จะตอ้ งจัดหาในทันที หากไวก้ ่อนเริมงานหรื
อไม่ หากวัสดุและเครืองจั่ กรหรือเครืองมื่ อขัดขอ้ งระหว่างการทางาน อาจส่งผลต่อผลิตภาพ (Productivity) และความปลอดภัย
เครืองจั่ าคัญ หากมีปัญหา จะตอ้ งตรวจสอบสาเหตุ
ดังนั้น การเตรียมพร ้อมและตรวจสอบเชิงป้ องกันล่วงหน้าจึงเป็ นสิงส่ ้ดาเนิ นการปร ับปรุงแก ้ไขทันทีและสังให
(4) สร ้างคุณภาพการออกแบบและคุณภาพการก่อสร ้างติดตัง้
้คุณภาพมี 2 ด ้าน ได ้แก่ "คุณภาพการออกแบบ" และ "คุณภาพการก่อสร ้างติดตัง"คุณภาพการออกแบบ จะถูกกาหนดโดยเอกสารการออกแบบ และเอกสารขอ้ กาหนด (Specifications) ใน้่ งเป้
้ า" ซึงหมายถึ
่่ขันตอนการออกแบบ
หรืออาจเรียกอีกอย่างว่า "คุณภาพทีตั
งการตอบสนองเงือนไขข
้อกาหนด
เช่น รูปร่าง ขนาด และประสิทธิภาพ ฯลฯ่ ่จะทาใหเ้ กิดขึนในขั
้้คุณภาพการก่อสร ้างติดตัง้ เป็ นสิงที
นตอนการก่อสร ้างติดตัง้ คุณภาพการก่อสร ้างติดตัง้่ งเป้้ าเกิดขึนจริ้ งด ้วย
เรียกอีกอย่างว่า "คุณภาพของฝี มือ" คุณภาพการก่อสร ้างติดตัง้ เป็ นการทาใหค้ ุณภาพทีตั้ งได ้ จาเป็ นจะตอ้ งทาการแก ้ไขการก่อสร ้างติดตังอี้ กครง้ั ซึงจะ
่คุณภาพของฝี มือ หากไม่สามารถทาใหเ้ กิดขึนจริ้ การท างานแก ไ้ ขและ การท างานซ า้ จะส่ ง ผลกระทบด า้ นลบต่ อเรีย กว่ า "ท างานแก ไ้ ข" หรือ "ท างานซ า"ประสิทธิภาพการทางานและต ้นทุนค่าใช ้จ่าย หัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน จาเป็ นตอ้ งตระหนักถึงคุณภาพของฝี มือ และ่้่ าใหก้ ารทางานแก ้ไขและการตอ้ งดูหน้างานเพือตรวจสอบยื
นยันรายละเอียดการก่อสร ้างติดตังของคนงานเพือท้่ าคัญคือ ตอ้ งใส่ใจกับสภาพที่เกิดขึนระหว่
้ทางานซาลดลง
สิงสา งการทางาน และเพื่อทาความเขา้ ใจดัง กล่ า วจาเป็ นต ้องเข ้าใจเอกสารการออกแบบ และเอกสารข ้อกาหนด (Specifications) เอาไว้
(5) ปฏิบตั ติ ามข้อกาหนด่ ได่ ก้ าหนดใวใ้ นกฎหมายและขอ้ บังคับ
การปฏิบตั ติ ามขอ้ กาหนด (Compliance) หมายถึง การปฏิบตั ติ ามสิงที
ของบริษทั การปฏิบตั ติ ามข ้อกาหนดยังรวมถึง การปฏิบตั ติ ามกฎเกณฑ ์ทางสังคมและข้อบังคับในการทางานดว้ ย่ กเป็ นทีกล่่ าวถึง ไดแ้ ก่ การรายงานเท็จ และพฤติกรรมทีซ่่ อนตัวอย่างของการฝ่ าฝื นการปฏิบตั ติ ามข ้อกาหนดทีมั่ ่ทาผิดพลาดไว ้ การฝ่ าฝื นการปฏิบต่ ้ายแรงอย่างยิ่ง เนื่ องจากไม่เพียงแต่สร ้าง
สิงที
ั ต
ิ ามขอ้ กาหนดถือเป็ นเรืองร
ความเสียหายต่อภาพลักษณ์ของบริษทั เท่านั้น แต่ยงั อาจนาไปสู่อุบตั เิ หตุร ้ายแรงในงานก่อสร ้างได ้อีกด ้วย ในฐานะ
3้ บการปฏิบต
หัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน จาเป็ นต ้องใส่ใจระมัดระวังทังกัั ขิ องคนงาน ตลอดจนพยายามไม่ให ้ตนเองฝ่ าฝื นการปฏิบตั ติ ามข ้อกาหนด
(6) ควบคุมจัดการบุคลากร (จัดวางคนงานอย่างเหมาะสมถู กต้อง)่หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจะตอ้ งจัดวางคนงานอย่างเหมาะสมตามรายละเอียดของงาน เพือจะจั
ดวางคนงานดังกล่าว
่จาเป็ นต ้องทาความเข ้าใจความสามารถและทักษะของคนงานไว ้ล่วงหน้า นอกจากนี ้ ยังต ้องมุ่งเน้นไปทีการส่
งเสริม
่การพูดคุยสือสาร
และรกั ษาแรงจูงใจของคนงาน บทบาทหนึ่ งของหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานคือ การใหค้ าแนะนา และมอบหมายงานโดยคานึ งถึง OJT (On the Job Training หรือการฝึ กฝนจากการปฏิบตั งิ านจริง) ในฐานะรุน่ พี่่ วหน้า
เพื่อใหค้ นงานที่มีประสบการณ์นอ้ ยสามารถพัฒนาทักษะของตนเองได ้ "OJT" หมายถึง การฝึ กอบรมทีหั
่่ างานจะชีแนะผู
้หรือรุน่ พีในสถานทีทใต้ ้บังคับบัญชาหรือรุน่ น้องผ่านการทางานจริง และช่วยให ้มีความรู ้และเทคนิคฯลฯ ติดตัว่(7) ติดต่อ-แจ้งและประสานงานกับวิชาชีพอืนๆ่ อยู่ใน "หนังสือเรียนวิชาทดสอบประเมินผลแรงงาน
ภาพที่ 1-3 คือ "แรงงานทักษะเฉพาะทางหมายเลข 1" ทีระบุ
ทักษะเฉพาะทางหมายเลข 1 เล่ม 1" ในไซต ์งานขนาดใหญ่ อาจมีผูร้ บั เหมาเฉพาะทางทางานในไซต ์งานแห่ ง่ อาจส่งผลต่องานของเรา หรือเดียวกันพร ้อมๆ กันหลายราย ในกรณี ดงั กล่าว ความคืบหน้าของงานก่อสร ้างอืนๆ
ในทางกลับกัน งานของเราก็ อาจส่ งผลต่องานของผูอ้ ื่น หัว หน้าผูด้ ูแลคนงานจาเป็ นตอ้ งทาความเขา้ ใจความ
้คืบหน้าทังหมดของงานก่อสร ้าง ดังนั้น จึงต ้องจัดการประชุมกับผูก้ ากับดูแลไซต ์งานและหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานของ่ เพือติ่ ดต่อ-แจ ้งและปร ับกระบวนการก่อสร ้างตามความจาเป็ นผูร้ ับเหมาเฉพาะทางอืนๆ

4

(1) ผูสั้ ่งงานก่อสร ้าง(เจ้าของงาน)(2) ผูต้ รวจสอบและ
ติดตาม

(3) ผูอ้ อกแบบ

(4) บริษัททีจ่ ัดการงานก่อสร ้างทัง้ หมด(5) ผูก้ ากับดูแลไซต ์งาน(6) ผูร้ ับเหมาเฉพาะทาง
ตัวอย่าง) งานเหล็กเสริม

(6) ผูร้ ับเหมาเฉพาะทาง
้ตัวอย่าง) งานติดตังแบบหล่
อตัวอย่าง) งานก่อสร ้างนั่งร ้านหัวหน้า
ผูด้ ูแล

หัวหน้า
ผูด้ ูแล

หัวหน้า
ผูด้ ูแล

คนงาน

คนงาน

คนงาน

คนงาน

(6) ผูร้ ับเหมาเฉพาะทาง

คนงาน

คนงาน

ภาพที่ 1-3 ตัวอย่างระบบการบังคับบัญชาในงานก่อสร ้าง่(8) เข้าร่วมในทีประชุ
มหัวหน้าผู ด้ ู แลคนงาน
้ัในงานก่อสร ้างขนาดใหญ่ บางครงอาจมี
คนงานหลายพันคนเข ้ามาทางาน เนื่ องจากมีผรู ้ ับเหมาเฉพาะทางเขา้ มา้ บางคร งอาจมี
้ัไซต ง์ านพร ้อมๆ กัน หลายราย เมื่อขนาดของงานก่อสร ้างใหญ่ ขึนผู ร้ บั เหมาเฉพาะทางในงาน
่ประเภทเดียวกันเข ้ามาทางานมากกว่า 10 บริษทั การพูดคุยสือสารระหว่
างกันจึงมีความสาคัญ
่่ ดการไซต ์งานเพียงลาพังได ้ยากขึน้
ยิงงานก่อสร ้างมีขนาดใหญ่เท่าใด ผูก้ ากับดูแลไซต ์งานในภาพที่ 1-3 ก็จะยิงจั่้ งมี่ หวั หน้าผูด้ ูแลคนงานจากบริษท
เท่านั้น ดังนั้น จึงจะตอ้ งจัดตัง้ "ทีประชุ
มหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน" ขึนซึั ผูร้ บั เหมา่เฉพาะทางเป็ นสมาชิก โดยมีการบริหารงานอย่างอิสระด ้วยตนเอง ด ้วยกิจกรรมของทีประชุ
มหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน
่ดังกล่าว "การติดต่อ -แจง้ และประสานงานกับวิชาชีพอืนๆ"ที่ไดอ้ ธิบายไวใ้ นขอ้ (7) ก็จะสามารถดาเนิ นการได ้
่ งขึ
่ น้
อย่างราบรืนยิ
่้ในทีประชุ
มหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจะมีการแต่งตังกรรมการ
เช่น ประธานฯ รองประธานฯ เลขานุ การ และเหร ัญญิกฯลฯ เพื่อท าหน้า ที่บริห ารที่ประชุม กรรมการจะมี บ ทบาทส าคัญในการก าหนดกฎของที่ประชุม (ข อ้ บัง คับ )5่เกียวกั
บความปลอดภัยและอาชีวอนามัยในไซต ์งาน และจะมีการดาเนิ นกิจกรรมความปลอดภัยและอาชีวอนามัย่ ้คนงานทุกคนสามารถทางานได ้อย่างปลอดภัยและสะดวกสบาย
ต่างๆ เพือให
ตัวอย่างเช่น การลาดตระเวนด ้านความปลอดภัยจะไม่ได ้จากัดอยู่เพียงขอบเขตงานก่อสร ้างของตนเองเท่านั้น
้แต่ ท่ีประชุมหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจะลาดตระเวนทั่วทังไซต
์งานอย่างอิสระดว้ ยตนเอง ด ว้ ยกิจ กรรมดัง กล่ าว จะ่้ค ้นพบปัจจัยอันตรายทีปกติ
จะไม่สามารถสังเกตเห็น และสามารถปร ับปรุงระดับความปลอดภัยทั่วทังไซต
์งาน่ในทีประชุ
มหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน สมาชิกทุกคนจาเป็ นต ้องมีความรู ้สึกไปในทิศทางเดียวกัน ดังนั้น จึงไดม้ ีการตัง้่ ้กับทีประชุ
่
่
้ั มก
่
ชือให
มหัวหน้าผูด้ แู ลคนงาน เช่น "ทีประชุ
ม 〇〇" และบางครงก็ี ารจัดทา "ธง" ของทีประชุ
มหัวหน้า้ นอกจากนี ้ ยัง มีการวางแผนและจัดกิจกรรมสัน ทนาการ ฯลฯ เพื่อกระตุ นผู ด้ ู แลคนงานขึน้ ใหเ้ กิดการพูดคุย
่่ ตรภาพ" เนื่ องจากมีการสับเปลียนผู
่สือสารระหว่
างกันมากขึน้ กิจกรรมเช่นนี ้ เรียกว่า "งานสังสรรค ์เพือมิร้ ับเหมา
่่ ตรภาพจึงเป็ นกิจกรรมสาคัญเพือให่ ้ผูร้ ับเหมาเฉพาะทางทีเข่ า้เฉพาะทางจานวนมากทีไซต
์งาน งานสังสรรค ์เพือมิ
มาร่วมงานระหว่างกระบวนการสามารถทาความคุ ้นเคยกับไซต ์งานไดอ้ ย่างรวดเร็ว งานสาคัญอีกด ้านหนึ่ งคือ การ่ ้เข ้าใจกิจกรรมของทีประชุ
่ฝึ กอบรมคนงานเพือให
มหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน่่ น และกัน จะช่ว ยเพิ่มความสามารถ
การเข า้ ร่ว มที่ประชุมหัว หน้า ผูด้ ูแลคนงานซึงแต่
ละคนสามารถส่ ง ผลซึงกั่ างานแต่ละแห่ง งานของหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานนั้น จาเป็ นต ้องมีความสามารถในการเป็ นผูนโดยรวมในสถานทีท้ าใน่ ร้ บั มอบหมายจากที่ประชุมหัวหน้า ผู ดการบริหารจัดการคนงานอยู่แล้ว แต่ในการบรรลุบทบาทหน้าที่ซึงได้ ูแล่ หวั หน้าผูด้ ูแลคนงานจานวนมากมารวมตัวกัน จะต ้องมีความสามารถในการพูดคุยสือสารและการเป็
่คนงานซึงมี
น่ งยิงขึ่ น้ผูน้ าในระดับทีสู
(9) รายงาน/ติดต่อ-แจ้ง/ปรึกษากับผู ร้ ับผิดชอบไซต ์งานและบริษท
ัหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจะจัดทาเอกสารรายงานสรุปสถานะการทางาน ความคืบหน้าของงาน และประเด็นปัญหาของไซต ์งาน ฯลฯ และส่งให ้กับผูร้ ับผิดชอบไซต ์งานและบริษทั(10) ดาเนิ นการปร ับปรุงแก้ไข
่หากมีปั ญ หาเรืองสถานะการท
างานหรือความคืบ หน้า ของงานในไซต ง์ าน ฯลฯ หัว หน้า ผู ด้ ู แลคนงานจะต อ้ งพิจารณาแผนปรบั ปรุงแกไ้ ขหน้างานและดาเนิ นการร่วมกับคนงาน ในกรณี ท่จะพิ
ีจารณาปรบั ปรุงแกไ้ ข ขอให ้ระมัดระวังประเด็นดังต่อไปนี ้่□ ในการดาเนิ นแผนปรบั ปรุงแก ้ไข ตอ้ งใหค้ วามสาคัญกับความปลอดภัยเป็ นอันดับแรก และลดความเสียงของ
6่ ดการเกิดอุบตั เิ หตุให ้เหลือน้อยทีสุ่ ้องจัดการกับคนงาน
□ แชร ์ประเด็นปัญหาและประเด็นทีตขอใหฟ้ ั งไอเดียและความรู ้ของคนงานดว้ ย อย่าคิดดว้ ยตนเองเพียงลาพัง เราจะสามารถปรบั ปรุงแกไ้ ขไดอ้ ย่างมี่ น้ ด ้วยการใช ้ประโยชน์จากประสบการณ์และความรู ้ด ้านเทคนิ คของคนงาน
ประสิทธิผลยิงขึ
□ พิจารณาข ้อจากัดด ้านงบประมาณและระยะเวลา
่่ อ้ จากัดดา้ นงบประมาณและระยะเวลา อาจทาใหเ้ กิดขึนจรงได
้การปรบั ปรุงแก ้ไขทีละเลยเรื
องขย้ าก หรืออาจเป็ นสาเหตุให ้ผลิตภาพ (Productivity) ของไซต ์งานลดลง
□ หมุนวงจรการปร ับปรุงแก ้ไขและประเมินผล
่หลังจากดาเนิ นการเสร็จ เราจะสามารถเพิมผลิ
ตภาพ (Productivity) ของไซต ์งานได ้ด ้วยการประเมินและแก ้ไข
้
ซาๆ
่
่
(11) ทาให้การพู ดคุยสือสารเป็
นไปอย่างราบรืน่ งขึ่ น้ ดว้ ยการพูดคุยสือสารกั
่หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานสามารถดาเนิ นงานในไซต ์งานได ้อย่างราบรืนยิ
บคนงาน พูดคุย
่หารือเกียวกั
บประเด็นปัญหาและความไม่พอใจ รวมถึงร่วมกันแก ้ไขปัญหา

1.1.3 รายงาน/ติดต่อ-แจ้ง/ปรึกษา
การรายงาน/ติดต่อ-แจ ้ง/ปรึกษา รวมเรียกย่อๆ ว่า "Ho-Ren-So" Ho-Ren-So และการยืนยันมีความสาคัญ
อย่างยิง่ ในการดาเนิ นงานให ้เป็ นไปตามแผน

รายงาน

ติดต่อแจ ้งปรึกษาผู ้กากับดูแลไซต์งาน
หัวหน ้าในบริษัท

รายงาน

คาสั่ง

ติดต่อแจ ้งปรึกษา

หัวหน ้าผูด้ ูแล

คำสั่ง

คนงานยืนยัน

ยืนยัน

ภาพที่ 1-4 ความสัมพันธ ์ระหว่างการรายงาน/ติดต่อ-แจ ้ง/ปรึกษา (Ho-Ren-So) คาสัง่ และการยืนยัน

7

(1) รายงาน
่่ ดขึนระหว่
้หัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน ตอ้ งสังเกตถึงการเปลียนแปลงที
เกิางการปฏิบตั งิ านในแต่ละวัน และหากมีปัญหาใดๆ จาเป็ นตอ้ งรายงานใหก้ บั ผูร้ บั ผิดชอบไซต ์งานหรือบริษทั ทราบ ในการรายงาน ขอใหใ้ ส่ใจโดยพยายามระบุ
่ขอ้ เสนอแนะ เช่น การปรบั ปรุงแก ้ไข ฯลฯ ดว้ ย หากคานึ งถึงประเด็นต่อไปนี ้ จะคน้ พบปัญหาทีควรรายงานได
้ง่าย
ขึน้
่
□ มีปัญหาเกียวกั
บความปลอดภัยและสุขภาพของคนงานหรือไม่?
□ มีปัญหาในการจัดหาบุคลากร วัสดุ และอุปกรณ์ทจ่ี าเป็ นหรือไม่?
่□ มีการขาดแคลนหรือข ้อบกพร่องเกียวกั
บวัสดุหรืออุปกรณ์หรือไม่?
□ มีจุด บกพร่องในเอกสารการออกแบบหรือ แบบก่อ สร ้างติด ตัง้ (Shop Drawings) หรือมีช นส่ิ ้ ว นใดที่ไม่้ ้ตามแบบได ้หรือไม่?
สามารถก่อสร ้างติดตังได
□ ความคืบหน้าของงานและกาหนดการมีความล่าช ้าหรือไม่?
□ เกิดอุบตั เิ หตุหรือปัญหาหรือไม่?
่□ มีปัญหาเกียวกั
บการควบคุมคุณภาพหรือไม่?
□ มีการฝ่ าฝื นกฎหมายและข้อบังคับหรือไม่?
่่่่□ มีปัญหาเกียวกั
บมลภาวะต่อสิงแวดล้อม
เสียงรบกวน การสันสะเทือน ฯลฯ ทีไซต
์งานหรือไม่?

(2) ติดต่อ-แจ้ง่ ้องแจ ้งคาสังจากผู
่่ี ้งข ้อมูลให ้กับหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานมีหน้าทีตร้ ับผิดชอบไซต ์งานและบริษทั ให ้กับคนงาน กรณี ทแจอีกฝ่ าย ขอให ้ระวังประเด็นต่อไปนี ้่่□ ตัดสินเรืองระดั
บของความเร่งด่วนและความสาคัญ และแจ ้งในจังหวะเวลาทีเหมาะสม่ มี่ ความเร่งด่วนและความสาคัญสูง ขอให ้ใส่ใจโดยพยายามแจ ้งกับอีกฝ่ ายโดยเร็วทีสุ่ ดเท่าทีจะเป็
่เรืองที
นไปได ้่ จะแจ่□ เรืองที้ง ขอให ้แจ ้งกับอีกฝ่ ายให ้เข ้าใจได ้ง่าย และยืนยันความเข ้าใจของอีกฝ่ าย่ จะแจ
่เรืองที
้งจะไม่มคี วามหมาย หากไม่สามารถถ่ายทอดไปยังอีกฝ่ ายได ้อย่างชัดเจน ขอให ้ใส่ใจในการถ่ายทอด่ ้าใจง่ายทีสุ่ ดเท่าทีจะเป็
่่ จะแจ
่ข ้อมูลอย่างกระชับโดยใช ้คาพูดทีเข
นไปได ้ และเลือกสถานทีที้งข ้อมูล
เนื่ องจากในไซต ง์ านมีเสีย งรบกวนที่ดัง จึง จ าเป็ นต อ้ งพู ด คุ ยโดยเลือกสถานที่ที่อีกฝ่ ายสามารถได ย้ ิน เสีย ง่ ้องแจ ้งให ้กับคนงานอย่างฉุ กเฉิ นและรวดเร็ว อาจจาเป็ นต ้องใช ้โทรโข่ง
นอกจากนี ้ สาหร ับข ้อมูลทีต
8

(3) ปรึกษา
่่จะปรึกษา หมายความว่ าไดทการมีเรืองที้ าหน้าที่ของหัวหน้าผูด้ ู แลคนงานโดยมีความตระหนั กถึง ปัญหา ใน่่ไดร้ บั "รายงาน" หากเป็ นเรืองที
่่ไม่ สามารถดาเนิ นแผนปรบั ปรุง แกไ้ ข หรือแกไ้ ขไดจ้ ากสถานะ
บรรดาเรืองที
หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานเพียงลาพัง ฯลฯ ขอใหป้ รึกษากับผูร้ ับผิดชอบไซต ์งานหรือบริษทั โดยเฉพาะอย่างยิง่ ในการ่ อไป ถึงแม้จะคิดว่าเป็ นดาเนิ นแผนปร ับปรุงแก ้ไข ขอให ้ปรึกษากับผูร้ ับผิดชอบไซต ์งานหรือบริษทั และรอร ับคาสังต่่ แต่หากมองจากสถานะทีต่ ้องดูแลงานโดยรวมทังหมด
้แผนปรบั ปรุงแก ้ไขทีดี
ประสิทธิภาพการทางานก็อาจลดลง่ ได ้ หากพิจารณาด ้วยมุมมองต่อไปนี ้ จะสามารถพบรายละเอียด
หรือส่งผลกระทบด ้านลบต่องานของวิชาชีพอืนๆ
่ทีควรปรึ
กษาได ้่ ดขวางไม่ให ้งานโดยรวมดาเนิ นไปได ้อย่างราบรืนหรื่□ มีอุปสรรคทีขัอไม่?
่□ มีแนวโน้มทีจะเกิ
ดความล่าช ้ากับแผนหรือไม่?
่ ้องจัดการในการดาเนิ นงานหรือไม่?
□ มีปัญหาด ้านเทคนิ คหรือประเด็นทีต่ ชดั เจนในเอกสารการออกแบบหรือแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings) ฯลฯ หรือไม่?
□ มีประเด็นทีไม่่ อทีจ่ าเป็ นไว ้พร ้อม หรือได ้ร ับการจัดหาไว ้แล้วหรือไม่?
□ มีการจัดเตรียมวัสดุ อุปกรณ์ และเครืองมื่□ มีปัญหาหรือความกังวลเกียวกั
บการควบคุมคุณภาพ การควบคุมจัดการความปลอดภัย หรือการอนุ รกั ษ ์่สิงแวดล้อมหรื
อไม่?
่
่
□ มีปัญหาเกียวกั
บปริมาณงานและการจัดวางจานวนคนงานทีไซต
์งานหรือไม่?
่□ มีปัญหาหรือความกังวลเกียวกั
บการปฏิบตั ติ ามกฎหมายและข ้อบังคับหรือไม่?
่(4) คาสัง/การยื
นยัน่ไม่สามารถกล่าวไดว้ ่าเพียงแค่ Ho-Ren-So อย่างเดียวนั้นจะเพียงพอ เวลาที่ไดอ้ อกคาสั่งอีกฝ่ ายเกียวกับการ่่ าคัญคือต ้องยืนยันความเขา้ ใจของอีกฝ่ ายด ้วย ขอใหแ้ จ ้งเปลียนแปลงรายละเอี
ยดของงานหรือกาหนดเวลา สิงส่ ให ้เกิดความผิดพลาดข ้อมูลพร ้อมๆ กับยืนยันกับอีกฝ่ าย เพือไม่่ าเป็ นสาหร ับหัวหน้าผู ด
1.2 ความสามารถทีจ้ ู แลคนงาน
หัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน มีหน้าทีร่ ับผิดชอบงานหลายอย่างพร ้อมๆ กับบริหารจัดการคนงาน รวมถึงร ับผิดชอบในการ่่ นยาสร ้างความมั่นใจเกียวกั
บความคืบหน้า คุณภาพ และความปลอดภัย ฯลฯ ในไซต ์งาน จะต ้องใช ้การตัดสินทีแม่
้่ าคัญคือตอ้ งทาความ
และการรบั มืออย่างรวดเร็ว เพื่อตอบสนองต่อปัญหาที่เกิดขึนในไซต
์งาน นอกจากนี ้ สิงสเข า้ ใจกระบวนการก่ อ สร า้ ง และงบประมาณของไซต ง์ าน ร กั ษาแรงจู งใจของคนงาน และเพิ่ มผลิ ต ภาพ่ าเป็ นต อ้ งใช ค้ วามสามารถหลายประการ ดัง แสดงในภาพที่ 1-5 เราสามารถเพิ่ ม(Productivity) ซึงจ9่ีความสามารถไดผ้ ่านประสบการณ์และการเรียนรู ้ ดังนั้น ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน จะตอ้ งมีทศั นคติทอยาก
เรียนรู ้อย่างต่อเนื่ องความสามารถในการควบคุมจัดการความปลอดภัย

่ความสามารถในการพูดคุยสือสาร

ความสามารถในการบริหารจัดการ

ความสามารถในการแก้ไขปั ญหาความสามารถในการเป็ นผูน้ าความสามารถด้านเทคนิค/ทักษะ

ความสามารถในการแนะนาฝึ กสอนห ัวหน้าผูด้ แู ลคนงาน

ภาพที่ 1-5 ความสามารถทีจ่ าเป็ นสาหร ับหัวหน้าผูดู้ แลคนงาน

1.2.1 ความสามารถในการควบคุมจัดการความปลอดภัย
ความสามารถในการควบคุมจัดการความปลอดภัยในไซต ์งานก่อสร ้าง หมายถึง ความสามารถในการเตรียมพร ้อม่ เพือให่ ค้ นงานสามารถทางานไดอ้ ย่างปลอดภัย โดยไม่เกิดอุบต
สภาพแวดล้อมและบริหารจัดการความเสียงั เิ หตุ่ ดเจนเป็ นรูปธรรมคือ ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน จะตอ้ งมีความสามารถ
หรืออุบตั ภิ ยั ในการทางาน ตัวอย่างทีชั
ดังต่อไปนี ้□ ความสามารถในการร ับรู ้อันตราย/ระดับอันตราย
ความสามารถในการรบั รู ้อัน ตราย/ระดับอัน ตราย หมายถึง ความสามารถในการร บั รู ้ถึง อัน ตรายที่ซ่อนอยู่ใน
่สถานที่ซึงคนงานท
างานหรือวิธกี ารทางานล่วงหน้า และสามารถพิจารณามาตรการความปลอดภัย เพื่อเพิ่ม
ความสามารถในการรบั รู ้อันตราย จาเป็ นตอ้ งใส่ใจกับสถานการณ์รอบตัวอยู่เสมอ การใช ้ประสบการณ์ในอดีตก็่ ส่ าคัญ นอกจากนั้น ขอใหใ้ ส่ใจเพือสะสมประสบการณ์
่เป็ นสิงทีด ้วยตนเอง และเรียนรู ้จากกรณี ตวั อย่างของผูอ้ นื่่ ฒนาความสามารถในการตัดสินตามประสบการณ์ในไซต ์งานก่อสร ้างทีมี่ ความเปลียนแปลง
่เพือพั
นอกจากนี ้ สิง่่ นความรู ้เฉพาะทางใหล้ ึกซึง้ โดยใส่ใจการเรียนรู ้ขอ้ มูลเกียวกั
่สาคัญคือ ตอ้ งเพิมพู
บความปลอดภัยและเทคนิ คใหม่ๆ□ ความสามารถในการฝึ กอบรมด ้านความปลอดภัย่ วยให ้คนงานเข ้าใจถึงความเสียง
่คือความสามารถในการจัดการฝึ กอบรมด ้านความปลอดภัยอย่างเหมาะสม เพือช่่ อโอกาสทีให่ ้ความรู ้ด ้านความปลอดภัยมีมากมาย เช่นและสามารถดาเนิ นมาตรการความปลอดภัยได ้ สถานทีหรื
10การประชุมดา้ นความปลอดภัย การอบรมดา้ นความปลอดภัย และการฝึ กฝนดา้ นความปลอดภัย ฯลฯ รวมถึง่ แนะในกิ
้่ ดขึนระหว่
้จะต ้องทาหน้าทีชี
จกรรมหยั่งรู ้ระวังอันตราย (KY) ทีจะจั
างการประชุมตอนเช ้าในทุกวัน
□ ความสามารถในการกากับดูแลไซต ์งาน้่เหมาะสมเพื่อใหค้ นงานเป็ นความสามารถในการป้ องกันไม่ ใหเ้ กิดการท างานที่ไม่ ป ลอดภัย และให ก้ ารชีแนะที
สามารถท างานได อ้ ย่ า งปลอดภัย เพื่อจะกากับ ดู แลดัง กล่ า ว สิ่งสาคัญ คือจะต อ้ งใส่ ใจกับ งานของคนงานและ
สถานการณ์โดยรอบอยู่เสมอ และมีความตระหนักถึงความร ับผิดชอบในการสร ้างความปลอดภัยในไซต ์งาน่ ดอุบต
□ ความสามารถในการร ับมือเมือเกิั เิ หตุ
กรณี ทเกิี่ ดอุบตั เิ หตุ ลาดับแรก จะตอ้ งสร ้างความปลอดภัยใหก้ บั คนงาน นอกจากนี ้ ยังตอ้ งรกั ษาหน้างานที่เกิด
่
อุบต
ั ภ
ิ ยั หรืออุบตั เิ หตุ เพือตรวจสอบสาเหตุ
ของการเกิดอุบตั เิ หตุด ้วย เป็ นความสามารถในการร ับมืออย่างรวดเร็ว
่และแม่นยา เกียวกั
บการนาเสนอแนวทางและดาเนิ นมาตรการป้ องกันการเกิดซา้ ฯลฯ หลังจากไดต้ รวจสอบสาเหตุ
ของอุบตั เิ หตุอย่างชัดเจนแล้ว

1.2.2 ความสามารถในการบริหารจัดการ
การบริหารจัดการ หมายถึง การจัดบุคลากรและทร ัพยากรใหเ้ ป็ นระบบ และบริหารไซต ์งานอย่างมีประสิทธิผลและ
ประสิท ธิภ าพ เวลาที่พิจ ารณาการบริห ารจัด การในฐานะหัว หน้า ผูด้ ู แลคนงาน จ าเป็ นต อ้ งมีค วามสมดุ ลของ่ ดเจนเป็ นรูปธรรม จะได ้อธิบายไว ้ตังแต่้ บทที่ 2 เป็ นต ้นไปความสามารถดังต่อไปนี ้ ตัวอย่างทีชั
□ ความสามารถในการเป็ นผูน้ า่□ ความสามารถในการพูดคุยสือสาร
□ ความสามารถในการแก ้ไขปัญหา
□ ความสามารถในการบริหารทีม
□ ความสามารถในการวิเคราะห ์สถานการณ์และข้อมูล่ ้บรรลุเป้ าหมาย
□ ความสามารถในการวางแผนและดาเนิ นโครงการเพือให่ าคัญคือการกาหนดเป้ าหมายทีชั่ ดเจนเกียวกั
่ในการเพิ่มความสามารถในการบริหารจัดการ สิงสบรายละเอียด
่่ ดเจน ก็จะสามารถดาเนิ นงานไดอ้ ย่างมี
หรือโครงการทีตนเองควรบริ
หารจัดการ หากมีการกาหนดเป้ าหมายทีชั้ นอกจากนี ้ เพื่อแสดงใหเ้ ห็ น ถึง ความสามารถในการบริห ารจัดการ จ าเป็ นต อ้ งพร ้อมดว้ ยประสิท ธิภาพยิ่งขึน
ความสามารถในการเป็ นผู น้ า ความสามารถในการแนะน าฝึ กสอน ความสามารถในการพู ด คุ ย สื่ อสาร่ความสามารถในการแก ้ไขปัญหา และความสามารถดา้ นเทคนิ ค/ความสามารถดา้ นทักษะ นอกจากนี ้ เพือการ
11่ าคัญคือ ต ้องมีทศ่ ้อธิบายไว ้ในข ้อ 1.2.8
พัฒนาตนเอง สิงสั นคติในการเรียนรู ้อย่างต่อเนื่ อง ตามทีได

1.2.3 ความสามารถในการเป็ นผู น้ า้ความเป็ นผูน้ าและการบริหารจัดการ ทังสองดา้ นเป็ นความสามารถที่หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจาเป็ นตอ้ งมีในการ
บริหารจัดการทีม่่ มี่ รว่ มกับเรืองการบริ
่ความเป็ นผูน้ าเพิมแรงจู
งใจของคนงาน และกระตุน้ ให ้คนงานลงมือปฏิบตั ดิ ้วยตนเอง สิงที
หาร่ ดความสามารถของคนงานเพือให่ บ้ รรลุเป้ าหมาย และแสดงออกมาให ้เห็นในงานทีท่ า ความ
จัดการ คือการเพิมขีเป็ นผูน้ าส่งผลต่อวิธคี ิดและการปฏิบตั ิของคนงาน เนื่ องจากจะรวมจิตใจของทุกคนเขา้ ดว้ ยกัน คาพูดและการ่ าคัญ ขอใหป้ ฏิบต่ปฏิบตั ิของหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานในฐานะผูน้ าถือเป็ นประเด็ นทีสั ิสงต่ิ่ างๆ โดยตระหนักถึงเรือง
ต่อไปนี ้่ ดเจน และถ่ายทอดในลักษณะทีเข่ ้าใจง่าย เพือให่ ้ทุกคนมีเป้ าหมายร่วมกัน
□ มีวสิ ยั ทัศน์และเป้ าหมายทีชั
□ หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจะต ้องปฏิบตั แิ ละเป็ นตัวอย่างให ้เห็นด ้วยตนเอง่ กบ่□ สร ้างความสัมพันธ ์ทีดีั คนงานโดยใส่ใจพูดคุยสือสาร่□ สร ้างสภาพแวดล้อมทีสมาชิ
กแต่ละคนสามารถร่วมมือกันทางานเป็ นทีมได ้่่่่ อ้ ธิบายไวใ้ นขอ้ในการเพิมความสามารถในการเป็นผูน้ า จาเป็ นต ้องเพิมความสามารถในการพู
ดคุยสือสารดั
งทีได่ อไปนี ยั้ งจะช่วยในการเพิมความสามารถในการเป็
่
1.2.5 นอกจากนั้น สิงต่
นผูน
้ า
่
□ ค ้นหาคนทีจะเป็นต ้นแบบ
ขอใหส้ งั เกตการปฏิบตั ิ คาพูด และทัศนคติในการทางานของคนที่รู ้สึกว่ ามีความสามารถในการเป็ นผูน้ า และ
พยายามเรียนรู ้จากคนเหล่านั้น
□ ขอความคิดเห็นจากผูอ้ นอย่ื่างกระตือรือร ้น่ จะประเมิ
่่ าคัญคือควรขอขอ้ เสนอแนะจาก
เพือที
นตนเองไดอ้ ย่างถูกตอ้ งแม่นยาว่ามีการพัฒนาทักษะหรือไม่ สิงส่ งความเป็
้ผูอ้ นอย่
ื่างกระตือรือร ้น เป็ นวิธที มีี่ ประโยชน์ในการเพิมทั
นผูน้ าตลอดจนความสามารถทุกๆ ด ้าน้□ สร ้างความสัมพันธ ์ทังความไว
้วางใจ และความร่วมมือระหว่างคนงานด ้วยกัน่ ่งสู่เป้ าหมายที่
ความสามารถในการเป็ นผูน้ า หมายถึง ความสามารถในการบริหารจัดการคนงานจานวนมากเพือมุ่ พื่ นฐานที้่ ด แต่ความทา้ ทายสิงใหม่
่่ ในการรวบรวม
มีรว่ มกัน การกาหนดเป้ าหมายเป็ นเรืองที
สุๆ ก็จะเป็ นโอกาสทีดี
ทีมให ้เป็ นหนึ่ งเดียวกัน

12

1.2.4 ความสามารถในการแนะนาฝึ กสอน่ นอยู่บนสมมติฐานทีว่่ าอีกฝ่ ายมีคาตอบในตัวเอง และดึงเอาความสามารถ
การแนะนาฝึ กสอน หมายถึง วิธกี ารซึงยื
่ของอีกฝ่ ายออกมาผ่านการพูดคุยสือสาร
ตลอดจนสนับสนุ นใหส้ ามารถแกไ้ ขปัญหาหรือบรรลุเป้ าหมายของ
ตนเองการแนะน าฝึ กสอนยัง มี บ ทบาทที่ส าคัญในความเป็ นผู น้ าและการบริห ารจัด การ ส าหร บั สถานะหัว หน้า และ่ าเป็ นตอ้ งใส่ใจที่จะผู ใ้ ต บ้ งั คับบัญชา อาจมีแนวโน้มที่จะมีการพึ่งพาอานาจและประสบการณ์ข องหัว หน้า ซึงจ่พูดคุยสือสารสองทาง
และเข ้าถึงโดยพยายามเข ้าใจความคิดและความรู ้สึกของอีกฝ่ าย่้่ อี่ กฝ่ ายพูดให ้เนื่ องจากแต่ละคนมีวธิ รี ับรู ้และตอบสนองต่อคาพูดทีแตกต่
างกัน ประเด็นสาคัญคือ ควรตังใจฟั
งสิงที
่่ชัดเจน และเจาะลึกปัญหาผ่านคาถาม แทนทีจะพยายามบั
งคับด ้วยวิธกี ารทีตนเองคิ
ดเพียงฝ่ ายเดียว ตัวอย่างเช่น
้่ าคัญคือ ต ้องคิดว่าจะ
จาเป็ นต ้องทิงความคิ
ดทีว่่ า จากประสบการณ์แล้ววิธกี ารของตนเองถูกต ้อง นอกจากนี ้ สิงส้สามารถช่วยเหลืออีกฝ่ ายได อ้ ย่างไรบา้ ง โดยที่จะดาเนิ นการแนะนาฝึ กสอนตามแนวคิดดังกล่าว ดว้ ยขันตอน
ดังต่อไปนี ้้่ 1 กาหนดเป้ าหมายทีต่ ้องการบรรลุ
ขันตอนที
้
่ 2 ตรวจสอบยืนยันสถานะปัจจุบน
ขันตอนทีั้
่ 3 จัดทาแผนเพือให่ ้บรรลุเป้ าหมาย
ขันตอนที้
่ 4 ดาเนิ นแผนและติดตามผลเป็ นระยะ
ขันตอนที้
่ 5 ให ้ข ้อเสนอแนะ รวมถึงรายละเอียดเชิงบวกและรายละเอียดทีจ่ าเป็ นต ้องปร ับปรุงแก ้ไขขันตอนที้
่ 6 หลังจากดาเนิ นแผนเสร็จสิน้ ใหป้ ระเมินกระบวนการทังหมด
้
่ ได
่ ้
ขันตอนที
และนาการปรบั ปรุงแก ้ไขและสิงที้ั ดไป
เรียนรู ้ไปใช ้ในครงถั
้่ ขา้ งตน้่ ส้ รุปของประเด็นสาคัญของวิธท
6 ขันตอนที
ระบุ้ เป็ นเนื อหาที
ไดี าการแนะนาฝึ กสอน หากตอ้ งการเพิ่ม่ ดี่ สิงที่ ห่ า้ มลืมคือ บทบาท
ความสามารถในการแนะนาฝึ กสอน หากศึกษาจากหนังสือเฉพาะทางก็คงจะเป็ นเรืองที่ าคัญคือ
ของการแนะนาฝึ กสอนคือการกระตุน้ ใหอ้ ีกฝ่ ายเติบโตดว้ ยตนเอง เพื่อจะแนะนาฝึ กสอนดังกล่าว สิงส่่ี ความสัมพันธ ์ซึงต่ ้องตนเองก็ต ้องมุ่งมั่นทีจะเติบโต และเป็ นแบบอย่างให ้กับคนงาน โดยเฉพาะอย่างยิง่ ในกรณี ทมี้ ความสาคัญมากกว่าสิงอื่ น่ทางานในไซต ์งานเดียวกัน ประเด็นนี จะมี

่
1.2.5 ความสามารถในการพู ดคุยสือสาร
่่ ้ความคิดของตนเองถ่ายทอดไปยัง
ความสามารถในการพูดคุยสือสาร
หมายถึง ความสามารถในการพูดคุยเพือให่ อี่ กฝ่ ายพูดได ้อย่างถูกตอ้ ง ความสามารถในการพูดคุย
อีกฝ่ ายได ้อย่างถูกต ้อง ร ับรู ้และตอบสนองรวมถึงเข ้าใจสิงที
13่่ จ่ าเป็ นสาหร ับความเป็ นผูน่ี ความสามารถในการ
สือสารเป็
นสิงที้ า การบริหารจัดการ และการแนะนาฝึ กสอน ผูท้ มี่พู ด คุ ย สื่อสารสู ง สามารถมีส่ว นช่วยอย่า งมากในเรืองต่า งๆ เช่น การแกไ้ ขปั ญ หาที่ไซต ์งานและความสัมพันธ ์่ ประสิทธิผล ฯลฯ ดังนั้น ความสามารถใน
ระหว่างบุคคล การ ปร ับปรุงการทางานเป็ นทีมและการให ้ขอ้ เสนอแนะทีมี
่่การพูดคุยสือสารจึ
งเป็ นความสามารถทีขาดไม่ได ้สาหร ับหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน่ นและกันเป็ นประเด็นสาคัญในการดาเนิ นงานที่มีคุณภาพสูงซึงเกิ่ ดจากทีมที่ประกอบดว้ ยความไวว้ างใจซึงกั่ นและกันผ่านการพูดคุยสือสารแบบต่
่่ ค้ นที่
คนงานจานวนมาก ตอ้ งช่วยสร ้างความรู ้สึกไวว้ างใจซึงกัางๆ เวลาทีผู่้่ มความรู
่แตกต่างกันมาพบกันเป็ นครงแรก
ั้ภาพที่ 1-6 เป็ นภาพทีแสดงขั
นตอนเพื
อเพิ้สึกไว ้วางใจ
้่ มความรู
่ขันตอนเพื
อเพิ้สึกไว ้วางใจึ ไว้วางใจ้ กความรูส่ นและกัน
(2) เข้าใจซึงกั
(3) มีความรู ้สึกร่วม/เห็นอกเห็นใจึ ไว้วางใจ้ กความรูส

(1) กล่าวคาทักทาย

(4) เข้าใจ

คนงานหัวหน้า
ผูด้ ูแลคนงาน่ น่(5) ยอมรับ/เชือมั
(6)สร ้างแรงจูงใจ/ความรู ้สึกถึงพันธกิจ/ค่านิ ยมึ กระตือรือร้น/ความรูส้ กพล ังทีจ่ ะปฏิบ ัติ้่ มความรู
่ภาพที่ 1-6 ขันตอนเพื
อเพิ้สึกไว ้วางใจ
(1) กล่าวคาทักทาย่ พื่ นฐานที
้่ ดในการสร ้างความไว ้วางใจ ขอใหก้ ล่าวคาทักทายผูอ้ นอย่การกล่าวคาทักทายเป็ นเรืองที
สุื่างชัดเจนด ้วย้เสียงดัง โดยพูดว่า "O-tsukare-sama (ขอบคุณสาหรบั การทางานหนัก)" ทังตอนเช้า ก่อนกลับบา้ น รวมถึง
้่เวลาที่เดินสวนกันดว้ ย ขอใหใ้ ส่ใจกล่าวคาทักทายทังคนงานในที
มของตนเอง และคนงานของผูร้ บั เหมารายอืนด ้วย่ นและกัน
(2) เข้าใจซึงกั่ น และกัน " หมายถึง ความเข า้ ใจซึงกั่ น และกัน ขอให ใ้ ส่ ใ จว่ า ได ม้ ีก ารพู ด คุ ย สื่อสารสองทางเพื่อ"เข า้ ใจซึงกั
่่ นและกัน พร ้อมๆ กับตังใจฟั
้่ คนงานพู
่่ นและกัน ดว้ ยแลกเปลียนความคิ
ดเห็นซึงกั
งสิงทีด เราจะสามารถเข ้าใจซึงกั่ ดขึนในไซต
้การแก ้ไขปัญหาทีเกิ
์งานร่วมกัน
(3) มีความรู ้สึกร่วม/เห็นอกเห็นใจ
"มีความรู ้สึกร่วม" หมายถึง เข ้าใจความรู ้สึกและความคิดระหว่างกัน แบ่งปันและเข ้าใจอารมณ์ความรู ้สึก "เห็นอก

14่่ นและกัน เมือมี่ ความเขา้ ใจซึงกั่ นและกัน จะเกิดความรู ้สึกเห็นใจ" หมายถึง สภาพทีสามารถมี
ความรู ้สึกร่วมซึงกั่ อี่ กฝ่ ายพูดถึงแม้จะเป็ นเพียงคาพูดสันๆ้ และแสดงออกมาให ้เห็นในการปฏิบต
ร่วมและเห็นอกเห็นใจกับสิงทีั ิ(4) เข้าใจ่ อี่ กฝ่ ายพูด กรณี ทไม่่ ทสุี่ ดหลังจากได ้ดาเนิ นการเพือ่"เข ้าใจ" หมายถึง การเข ้าใจและยอมร ับสิงทีี่ ได ้ร ับผลลัพธ ์ทีดี
่่ ยงพอ หากอีกฝ่ ายไม่เขา้ ใจ ทุกแกไ้ ขปัญหา แต่อีกฝ่ ายก็สามารถเขา้ ใจไดด้ ว้ ยการรกั ษาการพูดคุยสือสารทีเพี้ั ท่ าผิดพลาดซาๆ้ ความรู ้สึกไว ้วางใจก็อาจลดลงได ้
ครงที
่ น
่
(5) ยอมร ับ/เชือมั่ คคลไดร้ บั ขอ้ มูล ปฏิบต
"ยอมรบั " หมายถึง การทางานของจิตใจเมือบุั ิ และเขา้ ใจความหมายของขอ้ มูลดังกล่ าว่ ่น" หมายถึง ความรู ้สึกอันแรงกล้าว่าบางสิง่ ถูกตอ้ งโดยสมบูรณ์สาหรบั ตนเอง หากมีผลลัพธ ์ที่สามารถ
"เชือมั
่่ีเขา้ ใจไดอ้ ย่างต่อเนื่ องผ่านการพูดคุยสือสาร
คนงานจะยอมรบั หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานว่าเป็ นผูท้ สามารถไวว้ างใจได ้่ ่นและจะสามารถจัดการงานได ้ด ้วยความเชือมั
(6) สร ้างแรงจู งใจ/ความรู ้สึกถึงพันธกิจ/ค่านิ ยม่ ข ้างต ้นไม่เพียงแต่ชว่ ยสร ้างแรงจูงใจในการปร ับปรุงคุณภาพของงานและช่วยใหส้ ามารถจัดการ
กระบวนการทีระบุ
งานโดยมีความรู ้สึกถึงพันธกิจของตนเอง แต่ยงั ช่วยให ้สามารถแบ่งปันค่านิ ยมร่วมกันในฐานะทีมได ้อีกด ้วย่(7) ความรู ้สึกกระตือรือร ้น/พลังทีจะปฏิบตั ิ่ ตนเองพู่่้ มได ้ จะทาใหเ้ กิดความรู ้สึกกระตือรือร ้นและสามารถ
หากตระหนักไดว้ ่าสิงที
ดสามารถเปลียนแปลงทั
งที่จัดการงานโดยมีพลังทีจะปฏิ
บตั ไิ ด ้่่วิธเี พิมความสามารถในการพู
ดคุยสือสาร
มีตวั อย่างดังต่อไปนี ้้่ อี่ กฝ่ ายพูด และพูดอย่างกระตือรือร ้น□ ตังใจฟั
งสิงที่ ายทอดขอ้ มูลไปยังอีกฝ่ ายเท่านั้น แต่ไม่สามารถสร ้างความ
การพูดเพียงฝ่ ายเดียวเป็ นเพียง "การถ่ายทอด" ซึงถ่้ ้ ขอใหใ้ ส่ใจโดยตังใจฟั้่ อี่ กฝ่ ายพูด ทาความเขา้ ใจรายละเอียดเหล่านั้น แล้วจึงพยายาม
ไวว้ างใจใหเ้ กิดขึนได
งสิงที
พูดอย่างกระตือรือร ้น□ ใช ้มุมมองของอีกฝ่ ายสิ่งสาคัญ คือ นอกจากจะพูดในฐานะหัวหน้า ผูด้ ูแลคนงานแล้ว จะต อ้ งพูดโดยคานึ งว่ าอีกฝ่ ายมองการสนทนา่ าคัญคือ ต ้องมีทศ่ี ความรู ้สึกร่วมและเข ้าใจคาพูดของอีกฝ่ ายอย่างไรด ้วย สิงสั นคติทมี
□ ใช ้คาพูดโดยคานึ งถึงภาษากาย่ ที่ไม่ใช่คาพูด เช่น ท่าทางของร่างกาย ท่าทางของมือ สีหน้า และการวางท่า
"ภาษากาย" หมายถึง ขอ้ มูลอืนๆ
้ฯลฯ โดยเฉพาะอย่างยิง่ สีหน้าและท่าทางมีความสาคัญอย่างยิง่ เนื่ องจากสามารถตัดสินไดว้ ่าอีกฝ่ ายกาลังตังใจ
15่ฟังทีตนเองพู
ดอยู่หรือไม่

□ ระมัดระวังวิธกี ารเลือกคาพูด่ ใหเ้ กิดความรู ้สึกทีไม่่ ดีขอใหต้ ระหนักถึงการเคารพความคิดเห็นและความคิดของอีกฝ่ าย และเลือกคาพูดเพือไม่่ ดออกมาโดยไม่รู ้ตัวอาจถูกตีความไดว้ ่าเป็ นการล่วงละเมิดเป็ นพิเศษ โดยเฉพาะอย่างยิง่ ขอใหร้ ะวังว่าคาพูดทีพู
ทางอานาจ เนื่ องจากเป็ นความสัมพันธ ์ระหว่างหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานกับคนงาน
□ ขอข ้อเสนอแนะจากอีกฝ่ าย่ าคัญในการประเมินความสามารถในการพูดคุยสือสารของตนเองอย่
่การขอข ้อเสนอแนะจากอีกฝ่ ายเป็ นสิงส
างถู กต อ้ งแม่ น ย า เราสามารถเพิ่มความสามารถในการพู ดคุย สื่อสารไดด้ ว้ ยการปร บั ปรุง แกไ้ ขตามผลลัพธ ์ของข ้อเสนอแนะ

1.2.6 ความสามารถในการแก้ไขปั ญหา่ในไซต ์งานก่อสร ้างอาจเกิดความคลาดเคลือนระหว่
างเป้ าหมายกับผลลัพธ ์เนื่ องจากปัจจัยต่างๆ ความสามารถใน่ วยในการแสดงให ้ถึงการแก ้ไขปัญหาคือ ความสามารถในการระบุสาเหตุและคน้ หามาตรการแก ้ไข ประเด็นทีจะช่
ความสามารถในการแก ้ไขปัญหา มีตวั อย่างดังต่อไปนี ้่ เป็่ นปัญหาอย่างถูกต ้องแม่นยา โดยทิงความคิ
้่ อยู่เดิมหรืออคติต่างๆ ทีมาจากประสบการณ์่□ เข ้าใจสิงทีดทีมี□ รวบรวมและวิเคราะห ์ข ้อมูลสาเหตุของปัญหา่□ คิดมาตรการแก ้ไขอย่างสร ้างสรรค ์หลายๆ อย่างเพือแก
้ไขปัญหา

□ กาหนดมาตรการแก ้ไขและวางแผนการดาเนิ นงาน□ ดาเนิ นตามแผนการดาเนิ นการ□ ประเมินผลลัพธ ์

1.2.7 ความสามารถด้านเทคนิ ค/ทักษะ
"ความสามารถดา้ นทักษะ" และ "ความสามารถด า้ นเทคนิ ค" เป็ นค าที่คล้ายกัน แต่ ค วามสามารถดา้ นทักษะ
่หมายถึง ความเชียวชาญในงานบางอย่าง ในขณะที่ความสามารถดา้ นเทคนิ ค หมายถึง การมีความรู ้ในสาขา
เฉพาะทาง และความสามารถในการประยุกต ์ใช ้ความรู ้ดังกล่าว ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน จาเป็ นต ้องมีความรู ้ด า้ นเทคนิ ค และทัก ษะในระดับ หนึ่ ง เพื่อที่จะเป็ นแบบอย่ า งให ก้ บั คนงานและสามารถถ่ า ยทอดมาตรการแกไ้ ข้้ งจะมีส่วนช่วยในเรือง
่ประเด็นปัญหาในการทางานได ้ นอกเหนื อจากการชีแนะคนงานแล้ว การมีความสามารถนี ยั16้ ้วย
ต่อไปนี ด้ ้และสามารถจัดการกับสิงเหล่
่□สามารถมองเห็นอันตรายและข ้อบกพร่องในการก่อสร ้างติดตังได
านั้นได ้ล่วงหน้า้□ สามารถท าการก่อสร ้างติด ตังอย่า งถู กต อ้ งแม่ น ย าและมีป ระสิท ธิภ าพ และปร บั ปรุ ง คุ ณภาพของอาคาร/่ อสร ้างสิงก่้ ้อย่างมีประสิทธิภาพโดยไม่เกิดต ้นทุนค่าใช ้จ่ายทีไม่่ จาเป็ น□ สามารถ ก่อสร ้างติดตังได้ ้อย่างถูกต ้องแม่นยาและดาเนิ นงานก่อสร ้างได ้ตามกาหนดเวลา
□ สามารถวางแผนก่อสร ้างติดตังได

่่ ยกว่า "ทากูมิ (ช่างฝี มือระดับอาจารย ์)" จะสามารถมองเห็นประเด็นสาคัญใน
ผูท
้ เชี
ี่ ยวชาญเทคนิ
คและทักษะทีเรี
่่ าคัญได ้ นอกจากนี ้ ยังรู ้จักท่าทางในการทางาน
งานได ้ในทันที และสามารถทางานโดยมุ่งเน้นไปทีเทคนิ
คและจุดทีส
ที่มีป ระสิท ธิภ าพอย่ างต่อเนื่ อง คุ ณอาจมีค วามรู ้และทักษะในระดับหนึ่ งจากประสบการณ์ในอดีต แต่ เพื่อที่จะ่ าคัญคือต ้องเรียนรู ้อย่างต่อเนื่ องโดยมีทากูมิ (ช่างฝี มือระดับอาจารย ์) และรุน่ นต ้นแบบปร ับปรุงให ้ดียงขึิ่ น้ สิงส่ พีเป็

่
1.2.8 การเรียนรู ้เพือความก้
าวหน้าในเส้นทางอาชีพ
่หากตอ้ งการที่จะเลือนต
าแหน่ งเป็ นหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานและมีความกา้ วหน้าในเส้นทางอาชีพ นอกจากการมี
ความสามารถที่กล่าวมาข า้ งตน้ ติดตัวแล้ว ยังจาเป็ นตอ้ งมีการเรียนรู ้อย่า งต่อเนื่ องดว้ ย ตัวอย่างที่ชัดเจนเป็ นรูปธรรม มีตวั อย่างดังต่อไปนี ้□ มีความสนใจและอยากรู ้อยากเห็นอยู่เสมอ ตลอดจนเรียนรู ้อย่างต่อเนื่ อง้ าเรืองความก
่จะสามารถส่งเสริมการเติบโตดว้ ยตนเองและตังเป้
้าวหน้าในเส้นทางอาชีพ ดว้ ยการใหค้ วามสนใจใน
่่ อย่างต่อเนื่ อง และการนาเทรนด ์ล่าสุดในวงการก่อสร ้างและทักษะ
งานทีตนเองมี
ส่วนร่วมและงานของวิชาชีพอืนๆ
ใหม่ๆ เข ้ามาใช ้□ มีความตระหนักถึงวัตถุประสงค ์่เราสามารถเพิมประสิ
ทธิผลของการเรียนรู ้ได ้ โดยการทาให ้วัตถุประสงค ์ของการเรียนรู ้มีความชัดเจน และเรียนรู ้่ ่งไปสู่เป้ าหมายทีชั่ ดเจนเป็ นรูปธรรม ตัวอย่างเช่น การเรียนรู ้โดยมีวต
่เพือมุั ถุประสงค ์ทีจะสอบรบั คุณวุฒกิ ็เป็ นสิง่่ าคัญคือการใช ้คุณวุฒด
่ "ความ
สาคัญ นอกจากนี ้ สิงสิ งั กล่าว วัตถุประสงค ์ของการสอบรบั คุณวุฒิ ไม่ใช่แค่เพือ่ ความหมายเมือได่ ้นาคุณวุฒด่ จารณาถึงความหมาย
พึงพอใจในตนเอง" เท่านั้น แต่จะเริมมีิ งั กล่าวไปใช ้จริง เมือพิ่ งมอบผลิตภัณฑ ์คุณภาพสูงให ้กับลูกค ้า" จะช่วยนาไปสู่ความก ้าวหน้า
ของการใช ้คุณวุฒิ วัตถุประสงค ์ทีว่่ า "เพือส่
่่ ส้ รุปไวใ้ นบทที่ 3 ของ "หนังสือเรียน
ในเส้นทางอาชีพ เกียวกั
บคุณวุฒิประเภทต่างๆ โปรดดูรายละเอียดซึงได
สาหร ับการทดสอบประเมินผลแรงงานทักษะเฉพาะทางหมายเลข 1 สาขางานก่อสร ้าง"17

□ ทาการประเมินตนเอง
เราสามารถเรียนรู ้ได ้อย่างมีประสิทธิผล โดยการประเมินทักษะและความรู ้ของตนเองอย่างเป็ นกลาง และค ้นหาด ้าน่ งขาดอยู่
ทียั่ ้ร ับมาไปปฏิบต
□ นาความรู ้และทักษะทีไดั จิ ริง
ขอให น้ าความรู แ้ ละทัก ษะที่ ได เ้ รีย นรู ม้ าไปใช ใ้ นงานจริง เราสามารถส่ ง เสริม การเติ บโตด ว้ ยตนเองและ
่ความก ้าวหน้าในเส้นทางอาชีพได ้ ด ้วยการให ้ข ้อเสนอแนะเกียวกั
บผลลัพธ ์แก่หวั หน้าและคนงาน

18่บทที่ 2 บทบาทหน้าทีของหั
วหน้าผู ด้ ู แลคนงานในการควบคุมจัดการไซต ์งาน่ าให้เกิดงานทีดี
่
2.1 เงื่อนไขซึงท
2.1.1 องค ์ประกอบของงาน
่่ หน้าทีต่ ้องกากับดูแลคนงานในไซต ์งานไม่มีผูท้ รู่ี ้เกียวกั
บสถานะของไซต ์งานมากไปกว่าหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานซึงมี่ ่ในฐานะที่จะสามารถคนหัว หน้า ผูด้ ูแลคนงานเป็ นตาแหน่ งงานสาคัญซึงอยู้ พบสถานการณ์ท่ส่ี งผลกระทบต่อ
้คุณภาพ ประสิทธิภาพ ต ้นทุน ความปลอดภัยและอาชีวอนามัย ฯลฯ ได ้อย่างรวดเร็วในขันตอนการทางาน่้ นงานในไซต ์งานก่อสร ้าง คนงานจะทาการก่อสร ้างโดย
ภาพที่ 2-1 จัดระเบียบองค ์ประกอบต่างๆ ซึงประกอบขึนเป็้ใช ้อุปกรณ์ วัสดุ ฯลฯ ตามขันตอนและวิ
ธกี ารทางานที่ไดก้ าหนดไวล้ ่วงหน้า ในกระบวนการดังกล่าว จะมีการ่่่่่ ดว้ ย วัตถุประสงค ์ของการควบคุมจัดการ
แลกเปลียนขอ้ มูลทีหลากหลาย
ซึงรวมถึง ขอ้ มูลเกียวกั
บวิชาชีพอืนๆ้ ้าด ้วยกัน เพือให่ ้ได ้ผลลัพธ ์ทีดี่ ทสุ่ี ด และผูท้ จะมี่ี บทบาทดังกล่าวก็คอคือ การรวมองค ์ประกอบทัง้ 4 ข ้อนี เขื หัวหน้า
ผูด้ ูแลคนงาน

วิธกี ารทางาน
ขัน้ ตอนการทางาน

คนงานควบคุมจัดการ
หัวหน ้าผู ้ดูแล
คนงานข ้อมูลของ
ไซต์งาน

อุปกรณ์/วัสดุ ฯลฯภาพที่ 2-1 องค ์ประกอบของงานก่อสร ้าง่ าให้เกิดงานทีดี
่
2.1.2 เงื่อนไขซึงท
หากมีแม้เพียงองค ์ประกอบหนึ่ งจากองค ์ประกอบทัง้ 4 ข ้อในภาพที่ 2-1 เกิดความไม่สมบูรณ์ ก็จะเกิดปัญหาต่างๆ้ ้ ตัวอย่างเช่น หากไม่มีการถ่ายทอดขอ้ มูลอย่างถูกตอ้ ง หรือมีปัญหาวัสดุไม่พร ้อม คนงานก็จาเป็ นตอ้ งรอ
ขึนได
19

่ ยกว่า "รอเริมงาน"่้ นอกจากนี ้ ยังอาจนาไปสู่ความผิดพลาด เช่น "ทางาน
เวลา และเกิดความผิดพลาดทีเรี
ขึน
้ "ผิดพลาด" หรือ "ทางานแก ้ไข" ทีล้วนแล้วแต่่้้ งผลกระทบต่อคุณภาพ
ซา"ต ้องทาการแก ้ไขงาน และทังหมดนีจะส่่ ด ก็อาจเกิดอุบต
่ ด
และตน
้ ทุนค่าใช ้จ่าย ในกรณี ทเลวร
ี่้ายทีสุั ภิ ยั หรืออุบตั เิ หตุขนึ ้ และส่งผลใหล้ ูกค ้าไม่พอใจในทีสุ่่ ค วามรู ้และประสบการณ์ม ายาวนานหลายปี เกี่ยวกับ คน สิ่งของหัว หน้า ผู ด้ ู แลคนงาน เป็ นผู เ้ ชียวชาญซึ
งมี่ างาน จาเป็ นต ้องตระหนักอยู่เสมอว่าองค ์ประกอบของงานทัง้ 4 ข ้อ ทางาน
ประสิทธิภาพของงาน ฯลฯ ในสถานทีท่ ้งานดาเนิ นไปไดใ้ นสภาพทีไม่่ มีการฝื นเกินกาลัง (Muri) สูญอย่างสมดุลหรือไม่ และควบคุมจัดการไซต ์งานเพือให
่เปล่า (Muda) ไม่สม่าเสมอ (Mura) รอเริมงาน
ทางานซา้ ผิดพลาด หรือทางานแก ้ไข ฯลฯ(1) การฝื นเกินกาลัง (Muri) สู ญเปล่า (Muda) ไม่สม่าเสมอ (Mura)่ ภาระมากเกินกว่าความสามารถ ตัวอย่างเช่น จะหมายถึงสภาพทีท่ า"ฝื นเกินกาลัง (Muri)" หมายถึง สภาพทีมี่ ไม่่ สอดคล้องกับความสามารถ หรือทางานภายในระยะเวลาก่อสร ้างทีสั่ นมากส
้บางสิงทีาหร ับรายละเอียดของงาน
นั้นๆ่ เกิดประโยชน์หรือการทีไม่่ มป"สูญเปล่า (Muda)" หมายถึง การทีไม่ี ระสิทธิผลถึงแม้จะได ้ดาเนิ นการ่ ทงการฝื
้ั"ไม่สม่าเสมอ (Mura)" หมายถึง การทีมี
นเกินกาลัง (Muri) และความสูญเปล่า (Muda) พร ้อมๆ กันส่งผลให ้งานไม่มเี สถียรภาพและคุณภาพไม่สม่าเสมอ่ าให ้เกิด Muri/Muda/Mura ก็คอสาเหตุหนึ่ งทีทื ปริมาณงานและความสามารถไม่สมดุลกัน หากภาระมากกว่า
่่ความสามารถ ก็จะตกอยู่ในสภาพทีงานไม่
คบื หน้าตามทีคาดไว้ หรือหากความสามารถสูงกว่าภาระอย่างมาก จะ่ี่เกิดสถานการณ์ทคนงานต
้องรอเริมงาน
สภาพทีฝ่ ื นเกินกาลัง (Muri) งานไม่คบื หน ้า
ตามทีค่ าดไว ้ภาระสภาพทีเ่ กิดความสูญเปล่าทีเ่ รียกว่า รอเริม
่ งาน

ภาระ

ความสามารถ

ความสามารถ

ภาพที่ 2-2 ความสมดุลระหว่างภาระและความสามารถ่ าคัญคือตอ้ งจัดวางคนงานตามความสามารถ และจัดทาแผนจานวนคนงานที่
ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน สิงส่ ดตามรายละเอียดของงาน เพือก่ าจัด Muri/Muda/Mura ให ้หมดไป
เหมาะสมทีสุ่(2) การรอเริมงาน่่่ สามารถเริมงานในขั
่้"รอเริมงาน"หมายถึง สภาพทีคนงานหยุ
ดทางานโดยทีไม่
นตอนถั
ดไปได ้ เป็ นไปไดว้ ่าสาเหตุ
อาจมีดงั ต่อไปนี ้20่- วัสดุ เครืองจั
กรและอุปกรณ์ไม่เพียงพอ้ เนิ่ นๆ และตรวจสอบยืนยันกาหนดจัดส่ง ฯลฯ เพือให่ ้ควรใช ้มาตรการต่างๆ เช่น ติดต่อบริษทั ซัพพลายเออร ์ตังแต่้ เนิ่ นๆวัสดุต่างๆ จัดส่งมาถึงไซต ์งานตังแต่
- ความผิดพลาดในการควบคุมจัดการกระบวนการก่อสร ้าง่ การทางานทีแตกต่
่หากเป็ นกระบวนการก่อสร ้างซึงมี
างกันจานวนมากในบริเวณเดียวกัน ประสิทธิภาพการทางาน
่่ งกล่าวเวลาทีจั่ ดทาแผนงานกระบวนการ
อาจลดลงและเกิดการรอเริมงานขึน้ ดังนั้น จึงจาเป็ นตอ้ งคานึ งถึงเรืองดั่ วช่ก่อสร ้าง และต ้องมีการประชุมระหว่างหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานซึงมีิ าชีพทีแตกต่างกัน- ความล่าช้าในกระบวนการก่อสร ้างก่อนหน้า้ ่ องจากความล่าช ้าของกระบวนการก่อสร ้างก่อนหน้า ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน จาเป็ นตอ้ งมีความ
เกิดขึนเนื
ตระหนักในการร ักษากระบวนการก่อสร ้างตามเวลา ไม่ให ้ส่งผลกระทบต่อกระบวนการก่อสร ้างถัดๆ มา่่ รว่ มกัน- รอการใช้งานเครืองจั
กรทีใช้่ กร เช่น เครน ฯลฯ ร่วมกันระหว่างวิชาชีพทีแตกต่
่่ อ้ งรอเริมงาน
่หากมีการแชร ์เครืองจั
างกัน อาจเกิดสภาพทีต
่่ การใช ้เครืองจั่ กรร่วมกันระหว่างหัวหน้าผูด้ แู ลคนงาน และปรบั แผนงาน
ควรหารือเกียวกั
บกระบวนการก่อสร ้างทีมี่ ให ้เกิดสภาพทีต่ ้องรอเริมงาน
่เพือไม่
- ความสามารถในการทางานมีความแตกต่างกัน
่ลดระยะเวลาในการรอเริมงานลงไดด้ ว้ ยการจัดทาแผนงานกระบวนการก่อสร ้างใหส้ อดคล้องกับความสามารถใน
การทางานของแต่ละวิชาชีพ และจัดให ้มีการประชุมระหว่างหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน
(3) การทางานซา้ ทางานแก้ไข่ างานไปข ้างหน้าโดยไม่ได ้ทางานบางอย่าง และต ้องย ้อนกลับมายังงานดังกล่าวและ
การทางานซา้ หมายถึง การทีท้ ต ้น เนื่ องจากเกิดข ้อบกพร่อง
ทาการแก ้ไข การทางานแก ้ไข หมายถึง การแก ้ไขบางส่วนหรือทาใหม่ทงหมดตั
ั้งแต่ในการก่อสร ้างติดตัง้ ฯลฯ เป็ นไปได ้ว่าสาเหตุอาจมีดงั ต่อไปนี ้้- ข้อบกพร่อง/ข้อผิดพลาดในเอกสารลาดับขันตอนการท
างาน
้ นได
้ ้ หากเอกสารลาดับขันตอนการท
้อาจเกิดการทางานซาขึ
างานเข ้าใจยากหรือมีข ้อผิดพลาด ในฐานะหัวหน้า้ผูด้ ูแลคนงาน ควรใช ้มาตรการต่างๆ เช่น ตรวจสอบยืนยันเอกสารลาดับขันตอนการท
างาน และจัดการประชุม
พิจารณารายละเอียดร่วมกับคนงาน ฯลฯ้- ไม่เคร่งคร ัดขันตอนการท
างาน่้ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน ควรจัดฝึ กอบรมเกียวกั
บวิธกี ารปฏิบตั ติ ามขันตอนการทางาน้- ขันตอนการท
างานแตกต่างจากความเป็ นจริง
21่หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานต ้องติดตามข ้อมูลการเปลียนแปลง
และแชร ์ข ้อมูลกับคนงานในการประชุมตอนเช ้า ฯลฯ(4) ความผิดพลาด่้่้ความผิ ด พลาด หมายถึง การท าผิ ด พลาดเรืองขั
นตอนหรือ การจัด หา เรืองขั
นตอนเป็ นไปได ว้ ่ า สาเหตุ จ ะ
้
่
่
่ กร
เหมือนกับการทางานซาและการท
างานแก ้ไข เรืองการจัดหา อาจมีความผิดพลาดในเรืองระยะเวลาเช่
าเครืองจั่ าจัดความผิดพลาดใหห้ มดไป สิงส่ าคัญคือตอ้ งหรือความผิดพลาดในการสั่งประเภทและปริมาณของวัสดุ เพือก้ เนิ่ นๆ ดังทีได่ ้อธิบายไว ้เป็ นการจัดการความเสียงในการควบคุ
่ตรวจสอบยืนยันตังแต่
มจัดการกระบวนการก่อสร ้าง่
2.2 บทบาทหน้าทีของหั
วหน้าผู ด้ ู แลคนงานในการจัดเตรียมและควบคุมจัดการงาน
่ในญี่ปุ่ นมี ค ากล่ า วที่ว่ า "จัด เตรีย ม 8 ส่ ว น (ฮาจิบุ ) ท างาน 2 ส่ ว น (นิ บุ ) " ซึงหมายความว่า หากสามารถ่ จะเริ
่่้เตรียมพร ้อม (จัดเตรียม) อย่างเต็มทีที
มงานก็จะถือได ้ว่าเสร็จสินไปแล้ว
80% ของงาน ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแล่่ าใหส้ ามารถดาเนิ นงานไดต้ ามทีวางแผนไว
่คนงาน มีสงทีิ่ ควรท
าเอาไวล้ ่วงหน้าเพือทแ้ ละมีคุณภาพสูงหลังจากที่่ ้นขึน้
งานในไซต ์งานได ้เริมต

่
2.2.1 ฝึ กอบรมเพือเข้
าไซต ์งาน"ฝึ กอบรมเพื่อเขา้ ไซต ์งาน" หมายถึง การฝึ กอบรมล่วงหน้าที่บริษทั ผูร้ บั เหมาแต่ละรายจัดใหก้ บั หัวหน้าผูด้ ูแล่้ัคนงานและคนงานซึงจะเขา้ สู่ไซต ์งานเป็ นครงแรก
(เรียกว่า "ผูเ้ ขา้ ทางานใหม่ในไซต ์งาน") หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจะต ้องตรวจสอบยืนยันประสบการณ์การทางานจริง คุณวุฒิ และสุขภาพของคนงานล่วงหน้า พิจารณาการจัดวาง
่่ งจะดีทสุ
้่ตาแหน่ งทีเหมาะสม
(ควรใหท้ างานทีใดจึี่ ด) เอาไว ้ และฝึ กอบรมเนื อหาที
สอดคล้
องกับไซต ์งานแต่ละแห่งให ้กับคนงาน่ ้าไซต ์งานจะทาการฝึ กอบรมดังต่อไปนี ้ในการฝึ กอบรมเพือเข่ างาน
□ อธิบายแผนความปลอดภัยและอาชีวอนามัยในสถานทีท
่่ กต ้อง ฯลฯอธิบายเรืองการแต่
งกายและอุปกรณ์ป้องกันทีถู
□ แผนผังการจัดวางในไซต ์งาน้ พั่ กผ่อน ห ้องน้า สานักงานของไซต ์งาน เส้นทางการเข ้า-ออกพืนที้ ่ พืนที้ สู่ บบุหรี่
ขอบเขตงานก่อสร ้างติดตัง้ พืนทีฯลฯ□ อธิบายสถานะของไซต ์งาน่ คนงานและผู
่่ อยู่รว่ มกัน สถานทีที่ ติ่ ดตังเครื
้่ กรกลหนัก ฯลฯสถานทีทีร้ ับเหมารายอืนๆ
องจั

22

□ อธิบายภาพรวมการทางาน้ อั่ นตราย
□ อธิบายพืนที
□ อธิบายวิธกี ารอพยพหนี ภยั□ อธิบายกฎของไซต ์งาน้หากมีกฎเฉพาะ เช่น การปฏิบตั ติ ามขันตอนการท
างาน การทาความสะอาด การสะสางและจัดระเบียบ การแยก
ประเภทขยะอุตสาหกรรม การจัดการหลังสูบบุหรี่ ฯลฯ (เช่น ห ้ามใช ้บันไดพับ) จะต ้องอธิบายกฎเหล่านั้นด ้วย การเตรียมเอกสารสาหรบั ผูเ้ ขา้ ทางานใหม่ในไซต ์งานดว้ ยภาษาแม่ของแรงงานชาวต่างชาติ จะมีประสิทธิผลช่วยให ้คนงานเข ้าใจได ้ง่ายขึน้
๊่ ท้ ราบว่าเป็ นผูเ้ ขา้ ทางาน
ในบางกรณี จะมีการติด สติกเกอร
์ไวใ้ หเ้ ห็นเป็ นสัญลักษณ์ประมาณหนึ่ งสัปดาห ์ เพือให้ ษท่ ควรใหค้ วามใหม่ในไซต ์งาน ทังบริั ผูร้ บั เหมา (ผูร้ บั เหมาหลัก) ตลอดจนหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานและคนงานอืนๆ
สนใจกับผูเ้ ข ้าทางานใหม่ในไซต ์งาน

้
2.2.2 ตรวจสอบยืนยันขันตอนการทางาน้่ งคนงานเกี
่่้ตรวจสอบยืนยันเอกสารลาดับขันตอนการท
างานเพือสั
ยวกับขันตอนการท
างานของวันนั้นๆ โดยทั่วไป
้้จะได ส้ รุปรวบรวมเอกสารลาดับขันตอนการท
างานตามการชีแนะของหัว หน้า ผูด้ ูแลคนงาน ในเอกสารลาดับ
้ขันตอนการท
างานจะมี ก ารสรุ ป ล าดับ การท างาน ประเด็ น ส าคัญ ของงาน และเคล็ ด ลับ ฯลฯ ในการก าจัด้้ วยใหส้ ามารถทางานไดอ้ ย่างปลอดภัย ถูกตอ้ ง"Muri/Muda/Mura" ใหห้ มดไป การทาตามขันตอนเหล่านี จะช่
้แม่นยา และรวดเร็ว ขอใหใ้ ส่ใจถ่ายทอดใหค้ นงานเขา้ ใจว่า เหตุใดจึงจาเป็ นตอ้ งปฏิบตั ิตามขันตอนในเอกสาร
้ลาดับขันตอนการท
างาน

2.2.3 ตรวจสอบยืนยันสถานะของงาน
หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจะเดินตรวจไซต ์งานและตรวจสอบยืนยันสถานะของงานจนถึงวันก่อนหน้า ตรวจสอบยืนยัน
่่ กรและอุ ป กรณ์ หากงานเกิด ความล่ า ช ้า ต อ้ งว่ า ไม่ มีปั ญ หาเรืองความปลอดภัย หรือการจัด วางวัสดุ เครืองจั
้่พิจารณาขันตอนที
สามารถทาให ้กลับมาตามทัน และวางแผนงานสาหร ับวันนั้นๆ

่
2.2.4 ตรวจสอบยืนยันและควบคุมจัดการวัสดุ อุปกรณ์ และเครืองมื
อ่ตรวจสอบยืน ยัน ว่ า มี ว สั ดุ อุ ป กรณ์ และเครืองมือ ที่จ าเป็ นส าหร บั งานครบถ้ว น การจัด วางวัส ดุ ย ัง ส่ ง ผลต่ อ23้ประสิทธิภาพการทางานดว้ ย ดังนั้น จะตอ้ งตรวจสอบยืนยันว่าไดจ้ ดั วางวัสดุต่างๆ ไวส้ อดคล้องกับขันตอนการ
่่ทางาน หากไม่ได ้จัดวางไว ้อย่างเหมาะสม จะต ้องสังคนงานและจั
ดวางเตรียมไว ้ก่อนเริมงาน

2.2.5 จัดวางคนงานอย่างถูกต้องเหมาะสม่ ่สุ ด และเพื่อการจัด วางดัง กล่ า วกาหนดการจัด วางคนงานอย่ า งเหมาะสม เพื่อให ง้ านด าเนิ นไปอย่ า งราบรืนที
้ัจาเป็ นตอ้ งทาความเขา้ ใจอย่างถ่องแทท้ งความรู้ ประสบการณ์ ทักษะ และคุณวุฒิของคนงาน ตลอดจนสุขภาพ
และพละกาลังของคนงานหา้ มลืมว่าการจัดวางอย่างเหมาะสม ไม่เพียงส่งผลต่อประสิทธิภาพของงานเท่านั้น แต่ยงั ส่งผลต่อแรงจูงใจของ
คนงานด ้วย พยายามทาความเข ้าใจปัญหาในงานและความสัมพันธ ์ระหว่างบุคคล โดยจัดให ้มีโอกาสในการพูดคุย่ อี่ กฝ่ ายอยากจะทาใหเ้ กิดความสาเร็จจากการทางาน
สัมภาษณ์คนงานเป็ นการส่วนตัว รวมถึงพยายามเข ้าใจสิงที่ ค้ นงานแต่ละคนสามารถพัฒนาความสามารถของตนเองได ้ โดยใช ้ข ้อมูลทีได่ ้ร ับมาฯลฯ จาเป็ นตอ้ งจัดวางเพือให
ตามข ้างต ้น่ นเลิศมากมาย ในทางกลับกัน พละกาลังและความระมัดระวังอาจลดลงตาม
ผูส้ ูงอายุมกั จะมีความรู ้และทักษะทีเป็่ าคัญคือ ตอ้ งพูดคุยกับอีกฝ่ ายให ้อายุ และการฝื นเกินกาลัง (Muri) ก็อาจนาไปสู่อุบตั ิภยั หรืออุบตั ิเหตุได ้ สิงสชัดเจน และกาหนดการจัดวางอย่างเหมาะสม

้่ าเป็ นสาหร ับการควบคุมจัดการไซต ์งาน2.3 ความรู ้พืนฐานที
จ
2.3.1 ความสัมพันธ ์ระหว่างระยะเวลาก่อสร ้าง ต้นทุน และคุณภาพ
"QCD" เป็ นตัวย่อของคาศัพท ์ในภาษาอังกฤษ 3 คา คือ Quality (คุณภาพ), Cost (ตน้ ทุน) และ Delivery่ ดแยง้ กัน (หากสิงใดดี
่่(ระยะเวลาก่อสร ้าง) คุณภาพ ตน้ ทุน และระยะเวลาก่อสร ้างมีความสัมพันธ ์ทีขัขนึ ้ อีกสิงจะ
แย่ลง) (ภาพที่ 2-3)(2) คุณภาพ - ระยะเวลาก่อสร ้าง(1) ต ้นทุน - ระยะเวลาก่อสร ้างดีต ้นทุน

ต้นทุน

ระยะเวลา
ก่อสร ้างถูก(3) ต ้นทุน - คุณภาพ

แพงคุณภาพ

แพง

แย่

ถูก

ช ้า

เร็ว

ช ้า

(ค่อยๆ ก่อสร ้าง)(ก่อสร ้างอย่างรีบเร่ง)(ค่อยๆ ก่อสร ้าง)ระยะเวลา
ก่อสร ้าง

เร็ว

แย่

(ก่อสร ้างอย่างรีบเร่ง)ภาพที่ 2-3 ความสัมพันธ ์ระหว่างระยะเวลาก่อสร ้าง ต ้นทุน และคุณภาพ
24คุณภาพ

ดี

(1) ต้นทุน - ระยะเวลาก่อสร ้าง่่้ เพื่อเร่ง
หากค่ อยๆ ท างานจะเกิด ความสู ญ เปล่ า (Muda) เช่น การรอเริมงานฯลฯ ซึงจะท
าให ต
้ น
้ ทุ น สู ง ขึน่ านวนคนงานและนาเครืองจั่ กรมาใช ้ทาการก่อสร ้างให ้มีประสิทธิภาพมาก
ระยะเวลาก่อสร ้างใหเ้ ร็วขึน้ จะตอ้ งเพิมจ่ น้ ซึงจะท
่้ นกัน
ยิงขึาให ้ต ้นทุนสูงขึนเช่
(2) คุณภาพ - ระยะเวลาก่อสร ้าง่ าเสร็จรวดเดียวใน
หากค่อยๆ ใช ้เวลาทางานใหเ้ สร็จ งานก็จะเสร็จดี แต่หากก่อสร ้างอย่างรีบเร่ง (งานก่อสร ้างทีท้ คุ ณภาพก็ อาจจะแย่ ลง อาจท าการก่อสร ้างอย่ า งรีบ เร่งได เ้ มื่อต อ้ งพยายามร กระยะเวลาอัน สัน)ั ษาระยะเวลา่ ้กาหนดไว ้ เนื่ องจากมีสถานการณ์ทเกิ่่ มก่อสร ้างทีไดี่ ดฝนตก มีการเปลียนแปลงการออกแบบ
งานก่อสร ้างเพิมเติ
่การทางานซา้ การทางานแก ้ไข หรือการรอเริมงานฯลฯ(3) ต้นทุน - คุณภาพ
หากต ้นทุนต่า คุณภาพก็อาจจะแย่ หากต ้นทุนสูง คุณภาพก็อาจจะดี

2.3.2 QCDSEในไซต ์งานก่อสร ้าง นอกเหนื อจากคุณภาพ ต ้นทุน และระยะเวลาก่อสร ้างแล้ว จาเป็ นต ้องคานึ งถึง Safety (ความปลอดภัย ) และ Environment (สภาพแวดล้อม/สิ่งแวดล้อม) ด ว้ ย เมื่อรวม 2 สิ่งนี ้เข า้ กับ QCD จะเรียกว่าQCDSE
เราจะสามารถจดจ่ อ กับ งานได ้ เมื่ อมี ก ารจัด เตรีย มสภาพแวดล้อ มการท างานที่ ปลอดภัย และค านึ งกับ่ ทงในด
สภาพแวดล้อมรอบๆ ไซต ์งานก่อสร ้าง แนวคิดทีว่่ าการจัดการดังกล่าวจะสร ้างผลลัพธ ์ทีดี
ั้้านคุณภาพและ่ ้ร ับการยอมร ับต ้นทุนเริมได
ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน นอกเหนื อจาก QCD แล้ว จาเป็ นตอ้ งเรียนรู ้วิธกี ารควบคุมจัดการความปลอดภัย
่้ างละเอียดตังแต่้ ข ้อ 2.4
และอาชีวอนามัย และวิธกี ารควบคุมจัดการสภาพแวดล้อมด ้วย จะได ้อธิบายเรืองเหล่านี อย่เป็ นต ้นไป

่
2.3.3 วิธกี ารทัวไปในการแก้
ไขปั ญหา/ปร ับปรุงแก้ไขงาน/คุณภาพ่ ยกว่า "วงจร PDCA" เป็ นวิธก
เรามักจะใช ้วิธกี ารทีเรีี ารทั่วไปในการแก ้ไขปัญหา, ปรบั ปรุงแก ้ไขงานและคุณภาพ่ ยกว่า "วงจร OODA" มาใช ้ ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน จะนอกจากนี ้ ในระยะหลังยังค่อยๆ มีการนาวิธกี ารทีเรี
่่ ้าใจ 2 สิงนี
่ อย่
้ าง
สามารถร ับมือได ้อย่างแม่นยา เพือปร
ับปรุงคุณภาพ ปร ับปรุงแก ้ไขงาน และแก ้ไขปัญหาได ้ เมือเข

25

ถูกต ้อง(1) วงจร PDCA คืออะไร?
้วงจร PDCA หมายถึง แนวคิดที่ทาขันตอน
Plan (วางแผน) → Do (ดาเนิ นการ) → Check (ประเมิน) →้ ดังแสดงในภาพที่ 2-4 เพือปร
่
Action (ปร ับปรุงแก ้ไข) ซาๆับปรุงแก ้ไขงานหรือปร ับปรุงประสิทธิภาพ
กาหนดเป้ าหมายและวางแผน
1 PLANวางแผน

ปรับปรุงแก ้ไขและ
ดาเนินมาตรการตาม
ผลการประเมิน

4
ACTIONปรับปรุงแก ้ไข

วงจร
PDCA

2
DO
ดาเนินการ

ดาเนินการตามแผน

3
CHECKประเมิน

ประเมินและวิเคราะห ์่ ้ดาเนินการ
แผนทีได

ภาพที่ 2-4 วงจร PDCA
้
่ ยวข
่
ต่อไปจะเป็ นการอธิบายตัวอย่างในแต่ละขันตอนที
เกี้องกับไซต ์งานก่อสร ้าง
Step 1 Plan (วางแผน): กาหนดเป้ าหมายและวางแผน่ ้องการบรรลุหรือปร ับปรุงแก ้ไขงานหรือคุณภาพ และจัดทาแผนเพือน่ าไปดาเนิ นการ ในไซต ์กาหนดเป้ าหมายทีต
้้งานก่อสร ้าง จะเป็ นขันตอนการจั
ดทา "เอกสารวางแผนการก่อสร ้าง" และจัดทา "เอกสารลาดับขันตอนการ
ทางาน" ตามแผนดังกล่าว
Step 2 Do (ดาเนิ นการ): ดาเนิ นการตามแผน
้ดาเนิ นการตามเอกสารลาดับขันตอนการท
างาน โดยให ้สอดคล้องกับกาหนดเวลาในเอกสารวางแผนการก่อสร ้าง
Step 3 Check (ประเมิน): ประเมินและวิเคราะห ์ผลการดาเนิ นการ้ประเมินผลการดาเนิ นการตามเอกสารลาดับขันตอนการท
างาน หากผลปรากฏว่างานไม่เสร็จตามกาหนดเวลาที่้ าหมายไว ้ หรือไม่ได ้คุณภาพตามทีได่ ้ตังเป้้ าไว ้ จะต ้องวิเคราะห ์เหตุผลและสาเหตุได ้ตังเป้
Step 4 Action (ปร ับปรุงแก้ไข): ปร ับปรุงแก้ไขและดาเนิ นมาตรการตามผลการประเมิน
้อัป เดตเอกสารลาดับ ขันตอนการท
างานตามผลการวิเคราะห ใ์ น Step 3 เราสามารถปร บั ปรุ ง แกไ้ ขงานและ้ กครง้ั โดยใช ้เอกสารลาดับขันตอนการท
้คุณภาพได ้ด ้วยการวนกลับไปยัง Step 1 ซาอี
างาน

26

(2) วงจร OODA คืออะไร?
่ ฒนาขึนโดย
้วงจร OODA เป็ นวิธกี ารตัดสินใจซึงพั
John Boyd นักยุทธศาสตร ์ทางทหารของกองทัพอากาศ
สหรฐั ฯ โดยถูกนาไปใช ้เพื่อใหบ้ รรลุผลในสถานการณ์ที่ไม่สามารถคาดเดาเหตุการณ์ขา้ งหน้าได ้ ในไซต ์งาน่่ ไม่่ คาดคิด (ไม่สามารถ
ก่อสร ้าง สถานการณ์ตรงหน้าจะมีการเปลียนแปลงไปตามระยะเวลา
ดังนั้น จึงอาจเกิดสิงที
้คาดเดาเหตุการณ์ข ้างหน้าได ้) ขึนอยู
่เสมอ่ ่จาเป็ นสาหรบั หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานคือ ความสามารถในการตัดสินใจและกาหนดว่าจะรบั มือเช่นใดเมื่อเกิด
สิงที้ เราจะสามารถรบั มือกับปัญหาไดอ้ ย่างยืดหยุ่นตาม
ปัญหา ดว้ ยการใช ้วงจร OODA นี ้ ถึงแม้จะเกิดปัญหาขึน
สถานการณ์ของไซต ์งานพร ้อมๆ กับปรึกษากับหัวหน้า นอกจากนี ้ ยังช่วยให ้สามารถคาดการณ์และร ับมือกับวาม่ ไม่่ คาดคิดได ้เสียงที
สังเกตสถานการณ์รอบตัวอย่าง
รอบคอบและรวบรวมข ้อมูล

1
Observeสังเกต

ดาเนินการและ
ประเมินผล

4
Actionดาเนินการ

วงจร
OODA

2
Orientพิจารณาตาม
สถานการณ์

วิเคราะห์ข ้อมูลทีไ่ ด ้รวบรวม
และเข ้าใจในสถานการณ์

3
Decideตัดสินใจ

ตัดสิ นใจสิ่ งที่จะดาเนินการโดยมี
พืน้ ฐานจากการพิจารณาตาม
สถานการณ์

ภาพที่ 2-5 วงจร OODA

้
้
่
่ 2-5
วงจร OODA ประกอบขึนจาก
4 ขันตอนดั
งทีแสดงในภาพที
Step1 Observe (สังเกต): สังเกตสถานการณ์รอบตัวอย่างรอบคอบและรวบรวมข้อมู ล่ น่ นผูท
ลักษณะเด่นของวงจร OODA คือ เริมต้ ดว้ ยการ "สังเกต" หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานเองซึงเป็้ ี่ต อ้ งตัดสินใจ่ อ้ มูลที่ถู กตอ้ งแม่นยาจะต อ้ งสัง เกตสถานการณ์ปั จจุบนั ที่อยู่ ตรงหน้า อย่า งรอบคอบและพยายามใหไ้ ดม้ าซึงข่ ้จากการสังเกตจะเรียกว่า "ขอ้ มูลดิบ" เพือแยกความแตกต่
่ขอ้ มูลทีได
างจากข ้อมูลในอดีต ในการสังเกต ขอให ้ใส่้่ อยู่เดิมหรืออคติต่างๆ เท่าทีจะเป็่่ ง่ใจพยายามดูเฉพาะข ้อเท็จจริง โดยทิงความคิ
ดทีมีนไปได ้ ความคิดทีว่่ า "การทีสิ้ ดขึนเป็้ นเพราะสาเหตุนั้นอย่างแน่ นอน" จะขัดขวางการคิดทีเสรี
่นี เกิ
27่ รวบรวมและเข้าใจในสถานการณ์
Step2 Orient (พิจารณาตามสถานการณ์): วิเคราะห ์ข้อมู ลทีได้
โดยรอบ่ ้จากการสังเกต วิเคราะห ์โดยรวมเข ้ากับประสบการณ์และความรู ้ของตนเอง และตัดสินตาม
วิเคราะห ์ข ้อมูลดิบทีได
่่ ต้ ด
้้ ไม่จาเป็ นตอ้ งสถานการณ์ กาหนด "สมมติฐาน" ว่าควรจะทาสิงใดและเช่
นใดจากผลทีไดั สิน ในขันตอนนี่ ดเท่าทีจะเป็
่กาหนดสมมติฐานเพียงประการเดียว ควรมองให ้กว ้างทีสุ
นไปได ้ และกาหนดสมมติฐานหลายๆ ประการ
้
Step3 Decide (ตัด สินใจ): ตัด สินใจสิ่งที่จะด าเนิ น การโดยมีพ ืนฐานจากการพิจ ารณาตาม
สถานการณ์่ าหนดสมมติฐานแล้ว ใหพ
่ ทสุ
เมือก
้ ิจารณาว่าสมมติฐานใดจะทาให ้ได ้ผลทีดีี่ ด หากมีสมมติฐานหลายประการ ให ้ตัดสินลาดับความสาคัญ โดยทั่วไป หากไดส้ งั เกตและพิจารณาตามสถานการณ์อย่างถูกตอ้ ง การตัดสินใจจะไม่
่ใช ้เวลานานอย่างแน่ นอน หากลังเลหรือตัดสินใจเกียวกั
บปัญหาไม่ได ้ สาเหตุคงจะเป็ นเพราะไม่ไดส้ งั เกตหรือ
้พิจารณาตามสถานการณ์อย่างเพียงพอ ดังนั้น จาเป็ นต ้องย ้อนกลับไปยังขันตอนก่
อนหน้า
Step4 Action (ดาเนิ นการ): ดาเนิ นการและประเมินผล
หากผลที่ได ด้ าเนิ น การไม่ เ ป็ นไปตามที่คาดหวัง ต อ้ งพิ จ ารณาเหตุ ผ ลและด าเนิ น การแผนถัดไปตามล าดับ่ ้กาหนดไว ้ในขันตอนการตั้่่ นความรู ้ (โนว ์ความสาคัญทีได
ดสินใจ หากเป็ นไปตามทีคาดหวัง ให ้บันทึกเอาไว ้เพือเป็่ าคัญคือ ไม่ใช่ทาวงจร OODA ใหเ้ สร็จเพียงรอบเดียว แต่ตอ้ งสังเกตผลและเชือมโยงไปสู่ฮาว) สิงส
่วงจรในรอบถัดไป(3) ความแตกต่างระหว่างวงจร PDCA และวงจร OODA่ าคัญคือ วงจร PDCA จะเริมต่ ้นด ้วยการ "กาหนดเป้ าหมาย" ในขณะทีวงจร่่ ้นความแตกต่างทีสOODA จะเริมตด ้วยการ "สังเกต"่ ขน้ ดังที่
วงจร PDCA เหมาะสาหรบั การค่อยๆ ทาใหบ้ างสิงดีึ ้ หรือนาไปสู่ผลลัพธ ์ที่ดีขนโดยการหมุ
ึ้นวงจรซาๆ
้แสดงในตัวอย่างที่ (1) ในไซต ์งานก่อสร ้าง เราสามารถใช ้ในการควบคุมจัดการงานก่อสร ้างติดตังตามแผนการ
ก่อสร ้างได ้ วงจร PDCA จะใช ้กับการดาเนิ นแผนการก่อสร ้าง ตรวจสอบความคืบหน้าและคุณภาพ และปรบั ปรุงแก ้ไขหากมีปัญหาใดๆ
่่ ดขึนให้ เ้ ร็วทีสุ่ ดแต่หากสถานการณ์ตรงหน้ามีการเปลียนแปลงอยู
่ตลอดเวลา และตอ้ งการรบั มือกับปัญหาทีเกิ
เท่าที่จะเป็ นไปได ้ อาจกล่าวไดว้ ่าวงจร OODA จะมีความเหมาะสมกว่า แนวคิดของวงจร OODA ยังสามารถ
นามาใช ้ใน OJT (การฝึ กฝนจากการปฏิบตั งิ านจริง) ได ้ด ้วยการแชร ์สถานการณ์กบั คนงาน

28

2.4 การควบคุมจัดการความปลอดภัย่ ผูป้ ฏิบต้กฎหมายความปลอดภัยและอาชีวอนามัยของแรงงานกาหนดใหส้ ถานประกอบการทีมีั งิ านตังแต่
50 คน
้
้ ค
ขึนไปมีห น้า ที่ต อ้ งแต่ ง ตังผู้ วบคุ มจัด การความปลอดภัย และผู ค้ วบคุ มจัด การอาชีว อนามัย ในอุ ต สาหกรรม่ งกล่าว ถึงแม้จะไม่ไดแ้ ต่งตังหั้ วหน้าผูด้ ูแลคนงานใหเ้ ป็ นผู ้ก่อสร ้าง มักจะเลือกหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานใหร้ บั หน้าทีดั่ ักษาความปลอดภัยในไซต ์งานควบคุมจัดการความปลอดภัย แต่หวั หน้าผูด้ ูแลคนงานจะต ้องดาเนิ นการเพือร

2.4.1 ปฏิบตั ติ ามข้อบังคับความปลอดภัยอย่างเคร่งคร ัด่สามารถสร ้างความปลอดภัยได ้ด ้วยการทีคนงานทุ
กคนเข ้าร่วมในกิจกรรมความปลอดภัย หากมีแม้แต่เพียงผูเ้ ดียวที่ไม่ ป ฏิบ ตั ิต ามข อ้ บัง คับ ก็ อาจเกิด อุ บ ตั ิภ ยั หรืออุ บ ตั ิเหตุได ้ ในการปฏิบ ตั ิต ามข อ้ บัง คับ ความปลอดภัย อย่ า ง่่เคร่งคร ัด จาเป็ นต ้องฝึ กอบรมและฝึ กฝนคนงานให ้เพิมความตระหนั
กเรืองความปลอดภัย เราสามารถป้ องกันการ
เกิดอุบตั ภิ ยั และอุบตั เิ หตุได ้ ด ้วยการทาให ้ทุกคนทราบถึงข ้อบังคับความปลอดภัยอย่างทั่วถึงและปฏิบต
ั ต
ิ าม
่
ในไซต ์งานก่อสร ้างจะมีผรู ้ ับเหมาภายนอกและผูท้ เกีี่ ยวขอ้ งเข ้าร่วมทางานจานวนมาก ดังนั้น ทุกคนจึงจาเป็ นตอ้ งดาเนิ นการโดยปฏิบตั ติ ามขอ้ บังคับความปลอดภัย การฝึ กอบรมผูเ้ ขา้ ทางานใหม่ในไซต ์งานก็ถอื เป็ นวิธกี ารหนึ่ ง่รวมถึงการติดแสดงโปสเตอร ์และป้ ายเกียวกับข ้อบังคับความปลอดภัยไว้ในไซต ์งานก่อสร ้างก็มปี ระสิทธิผลเช่นกัน
หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานต ้องกากับดูแลอย่างเคร่งคร ัดว่าคนงานปฏิบตั ติ ามข ้อบังคับความปลอดภัยหรือไม่ และต ้องรีบ
้่ าคัญคือ ต ้องรายงานและตอบสนองอย่างรวดเร็วหากเกิดอุบต
ชีแนะโดยเร็
วหากเกิดการฝ่ าฝื น นอกจากนี ้ สิงสั เิ หตุ้ การด าเนิ น กิจ กรรมเหล่ า นี ้อย่า งเหมาะสมจะน าไปสู่ พฤติกรรมของคนงานที่จะปฏิบต
ขึนั ิตามข อ้ บัง คับความ
ปลอดภัย

่่
2.4.2 เพิมความตระหนั
กเกียวกั
บความปลอดภัย่่่่การเพิมความตระหนั
กเกียวกั
บความปลอดภัยของคนงานทุกคนไม่ใช่สงทีิ่ จะสามารถด
าเนิ นการไดใ้ นทันที เพือ่่เพิมความตระหนั
กเกียวกั
บความปลอดภัย ไม่ใช่การฝึ กอบรมเพียงครงเดีั้ ยวเท่านั้น แต่จาเป็ นตอ้ งมีการจัดการ่ ้คนงานสามารถตระหนักถึงพฤติกรรมทีปลอดภั
่หรือพลิกแพลงต่างๆ เพือให
ยอยู่เสมอ จะขอแนะนากรณี ตวั อย่างที่
ประสบความสาเร็จจานวนหนึ่ งดังต่อไปนี ้่- จัดตัง้ "ระบบหน้าทีเวรด
้านความปลอดภัย" และให ้คนงานทุกคนผลัดกันทากิจกรรมความปลอดภัย เช่น จัดทา
่่บันทึกความปลอดภัยประจาวันเกียวกั
บการทางานทีปลอดภัย ฯลฯ่ ดเจนเป็ นรูปธรรม เช่น "การใช ้งานบันไดนั่งร ้านแบบพับได ้" ฯลฯ- ทาการฝึ กอบรมโดยกาหนดหัวข ้อทีชั

29

้
่
่
- ติดตังกระจกบนบอร
์ดซึงวาดภาพประกอบผูป้ ฏิบตั งิ านสวมเครืองแต่
งกาย อุปกรณ์สาหรบั ป้ องกันการพลัดตก่ ้คนงานสามารถตรวจสอบยืนยันโดยเปรียบเทียบกับอุปกรณ์ของตนเองได ้หมวกป้ องกัน รองเท ้านิ รภัย ฯลฯ เพือให่ า้ ร่วมทางานแต่ละราย และคาประกาศด ้านความปลอดภัยของแต่ละ
- ติดแสดงภาพหมู่ผปู ้ ฏิบตั งิ านของบริษทั ทีเข่ มความตระหนั่่่ราย เพือเพิ
กเกียวกั
บความปลอดภัยและสร ้างความร่วมมือเป็ นเพือนกัน่- ติดแสดงกรณี ตวั อย่างอุบตั ภิ ยั ทีคล้ายคลึ
งกัน- "ทาให ้เห็นภาพ (ทาให ้เข ้าใจได ้ง่ายเพียงแค่มอง)" โดยแสดงภาพถ่ายประเด็นความปลอดภัย

2.4.3 จัดประชุมความปลอดภัย้ ่ไซต ์งานก่อสร ้างซึงคนงานทุ
่การประชุมที่จัดขึนที
กคนเขา้ ร่วม เรียกว่า "การประชุมความปลอดภัย" หลังจาก
้ประชุมตอนเช ้าเกี่ยวกับความปลอดภัยโดยรวมทั่วทังไซต
์งานก่อสร ้างแล้ว คนงานวิช าชีพเดียวกันหรืองานที่
่่ วนใหญ่หวั หน้าผูด
เกียวขอ้ งจะรวมตัวกันเพื่อประชุมความปลอดภัย ซึงส่้ ูแลคนงานจะแสดงความเป็ นผูน้ าและ
่จัดการประชุมอย่างละเอียด ดังทีแสดงต่
อไปนี ้่่่ างาน
□ ถ่ายทอดรายละเอียดของเอกสารคาสังความปลอดภัย (รายละเอียดของงาน ชัวโมงการท
างาน สถานทีท
มาตรการป้ องกันอันตรายและระดับอันตราย คาสั่งและการติดต่อ-แจ ้งจากผูร้ ับเหมาหลัก ฯลฯ) ใหก้ บั คนงานทุกคน□ ตรวจสอบยืนยันการแต่งกายและสุขภาพของคนงาน
□ ดาเนิ นกิจกรรมหยั่งรู ้ระวังอันตราย (KY) สาหร ับงานในแต่ละวัน

่่
2.4.4 เคร่งคร ัดในการใช้เครืองจั
กรและเครืองมื
ออย่างปลอดภัย่ กร/เครืองมื่ อเป็ นระยะ จะนาไปสู่การควบคุมจัดการความปลอดภัยในไซต ์การตรวจสอบและเตรียมพร ้อมเครืองจั่ สิงส่ าคัญคือ ตอ้ งสร ้างนิ สยั ทีจะตรวจสอบก่
่่งานทีดี
อนเริมงานและหลั
งเลิกงานให ้กับคนงาน หากกาหนดเอาไว ้ว่า่ กรและเครืองมื่ อใดบ ้างก็จะดี
จาเป็ นต ้องตรวจสอบเครืองจั่ กรและเครืองมื่ อจะไดร้ บั การตรวจสอบและเตรียมพร ้อมอยู่แล้ว แต่หากใช ้งานอย่างไม่ถูกตอ้ งก็ อาจถึงแม้เครืองจั
่น าไปสู่ อุ บ ตั ิภ ยั หรืออุ บ ตั ิเ หตุได ้ จึง จ าเป็ นต อ้ งเคร่ง คร ดั เรืองการใช
้งานอย่ า งถู ก ต อ้ ง จัด อบรมเกี่ยวกับ งานที่่ อ/อุปกรณ์อย่างปลอดภัย ฯลฯ สาหร ับงานต่างๆ ในไซต ์งานจาเป็ นต ้องระมัดระวังเป็ นพิเศษ และการใช ้เครืองมื่ กรก่อสร ้างอีกด ้วย ตัวอย่างเช่น อาจใหค้ นงานนั่งบนทีนั่ ่งการอบรมยังเป็ นวิธที มีี่ ประสิทธิผลสาหรบั การใช ้เครืองจั่ กรก่อสร ้าง เพื่อใหเ้ ขา้ ใจจุดบอดของผูค้ วบคุมเครืองจั่ กร ฯลฯ หากเป็ นเครืองจั่ กรก่อสร ้างที่
คนขับของเครืองจั

30่่ ว่า "ไม่สามารถใช ้ได ้"ไม่ไดร้ บั การตรวจสอบก่อนเริมงาน
จะเกิดประสิทธิผลในการพลิกแพลง เช่น ติดป้ ายทีระบุ่ ให ้ใช ้งานทังๆ้ เช่นนั้นฯลฯ เพือไม่้ อ่ ันตราย
2.4.5 ทาให้เห็นภาพของพืนที้ อั่ นตรายไดเ้ พียงแค่มอง ยังมีประสิทธิผลในการควบคุมจัดการความปลอดภัย โดยส่วน
การทาใหเ้ ขา้ ใจถึงพืนที่ างานด ้วยกรวยสี
ใหญ่มกั จะ "ทาให ้เห็นภาพ" โดยแบ่งสีพนทีื้ ท่ ง การแสดงบริเวณทีต่ ้องแขวนตะขออุปกรณ์สาหร ับป้ องกันการพลัดตก 2 ตัวด ้วยเทปสีแดง จะสาหร ับงานบนทีสู่ ประสบการณ์นอ้ ยก็สามารถดาเนิ นการได ้ ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน ตอ้ งมองให ้ช่วยใหถ้ งึ แม้จะเป็ นคนงานทีมี้ อั่ นตรายอยู่ตรงจุดใดบา้ ง คิดหาวิธท้ เหล่่ านั้น ซึงการด
่เห็นว่าพืนทีี าใหเ้ ห็นภาพพืนที
าเนิ นการดังกล่าวจะช่วยให ้อุบตั ภิ ยั และอุบตั เิ หตุลดลง่ ดอุบต
2.4.6 ตอบสนองเมือเกิั ภิ ยั /อุบตั เิ หตุ่่ หารในการตอบสนองในกรณี ทเกิี่ ดอุบตั ภิ ยั หรืออุบตั เิ หตุ จาเป็ นตอ้ งตกลงกับบริษทั ทีตนเองสั
งกัดหรือบริษทั ทีบริ้่่ ควรด
่่จัดการงานทังโครงการฯลฯ ในหัวข ้อนี ้ จะได ้อธิบายเกียวกั
บสิงที
าเนิ นการในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน เมือ่ีเกิดอุบตั ภิ ยั หรืออุบตั เิ หตุทไซต
์งานของตนเอง
(1) มาตรการฉุ กเฉิ น่ าคัญเพือให่ ส้ ามารถดาเนิ นการได ้อย่างเหมาะสม เมือเกิ่ ดอุบต
การฝึ กอบรมและฝึ กฝนอย่างสม่าเสมอเป็ นสิงสั ภิ ยัหรืออุบตั เิ หตุ นอกจากนี ้ ยังจาเป็ นต ้องพิจารณาโดยให ้ความสาคัญสูงสุดกับชีวติ ของคน จาเป็ นต ้องพิจารณาทัง้่ี ยวข
่่ ทีบั่ งเอิญอยู่ในทีเกิ่ ดเหตุด ้วย สิงส่ าคัญคือ ต ้องกาหนดผูช
ผูป้ ระสบอุบตั ภิ ยั รวมถึงคนงานและผูท้ เกี้องอืนๆ้ ว่ ย่ าหน้าทีช่่ วยเหลือ) เอาไว ้ล่วงหน้า เพือเป็่ นมาตรการฉุ กเฉิ นสาหร ับกรณี ทจ่ี าเป็ นต ้องหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน (คนทีท
ดาเนิ นการหลายอย่างในเวลาเดียวกัน ในกรณี ฉุกเฉิ นจาเป็ นต ้องดาเนิ นการดังต่อไปนี ้่ ดจากเครืองจั่่- กรณี ทเป็ี่ นอุบตั ภิ ยั ซึงเกิกร ให้หยุดเครืองจั
กรฉุ กเฉิ นและช่วยเหลือผู ป้ ระสบอุบต
ั ภ
ิ ย
ั
ออกมา
การฝึ กอบรมและฝึ กฝนอย่ างสม่ าเสมอเป็ นสิ่งสาคัญเพื่อใหส้ ามารถทาการหยุ ดฉุ กเฉิ นไดต้ ลอดเวลา สาหรบั
่เครืองจัก ร จ าเป็ นต อ้ งทราบต าแหน่ งของปุ่ มหยุ ด ฉุ กเฉิ น ส าหร บั ระบบไฟฟ้ า จ าเป็ นต อ้ งทราบวิธ ีก ารตัด
แหล่งกาเนิ ดไฟ และสาหรบั ระบบท่อ จาเป็ นตอ้ งทราบตาแหน่ งของวาล ์วและก๊อก ฯลฯ เอาไว ้ ในฐานะหัวหน้า่ าคัญคือ ต ้องตรวจสอบยืนยันสิงที่ สามารถหยุ
่
้ ที
่ ท
่ างานอยู่เสมอ
ผูด้ ูแลคนงาน สิงสดฉุ กเฉิ นได ้ภายในขอบเขตพืนที

31่ ้เข ้าใจวิธก
และแสดงโดยใช ้แผนภาพ ฯลฯ เพือใหี ารควบคุมทีจ่ าเป็ นในกรณี ฉุกเฉิ น่ ดอุบต่ ดจากเครืองจั่ กรก่อสร ้าง สิงส่ าคัญคือ ตอ้ งจัดการอย่างระมัดระวังเพือหลี
่่เวลาทีเกิั ภิ ยั ซึงเกิ
กเลียงไม่
ใหเ้ กิด้่้ อควบคุ
่่ กรอย่างรีบร ้อนเพือหยุ
่
อุบต
ั ภ
ิ ยั ซาสอง
ซึงอาจเกิ
ดขึนเมื
มเครืองจัดฉุ กเฉิ น่่ ยวข้่- แจ้งเหตุฉุกเฉิ นกับหัวหน้า ผู ท้ เกีี่ ยวข้อง และหน่ วยงานทีเกี
อง่ ้คุณสามารถติดต่อ-แจ ้งเหตุได ้อย่างราบรืน
่กาหนดสายการแจ ้งเหตุและวิธกี ารแจ ้งเหตุเอาไว ้ เพือให
- ทาการช่วยชีวติ และปฐมพยาบาลฉุ กเฉิ นแก่ผูป้ ระสบอุบต
ั ภ
ิ ย
ั
หากหัวใจหรือปอดหยุดเตน้ จะตอ้ งทาการช่วยชีวติ เช่น "ช่วยกระตุน้ ใหห้ วั ใจและปอดกลับมาทางาน" "กระตุน
้่ AED (เครืองกระตุ
่่ ขวางทางเดิ
่หัวใจโดยใช ้ไฟฟ้ าด ้วยเครือง
กหัวใจไฟฟ้ าชนิ ดอัตโนมัต)ิ ” หรือ "กาจัดสิงที
นหายใจ"่่ วยชีวตฯลฯ ยิงการด
าเนิ นการดังกล่าวช ้าเท่าใด โอกาสทีจะช่ิ ก็จะน้อยลงเท่านั้น ขอใหร้ วบรวมวิธกี ารใช ้งานและ
วิธกี ารเหล่าน้ีไว ้ในการฝึ กอบรมและฝึ กฝนด ้วย่้- หากมีโอกาสทีจะเกิ
ดอุบต
ั ภ
ิ ย
ั ซาสอง
ให้รบี อพยพคนงาน
่่ ดอุบต
จาเป็ นตอ้ งฝึ กอบรมและฝึ กฝนเกียวกั
บวิธกี ารอพยพเวลาทีเกิั ภิ ยั (เช่น เส้นทางอพยพ, ทางเขา้ ออก ฯลฯ)่่ อส่ ารวจจานวนคนงานหลังการ
อย่างสม่าเสมอและเคร่งคร ัด กาหนดสถานทีรวมตั
วหลังการอพยพ และขานชือเพื
่่ งไม่ได ้อพยพออกมาหรือไม่
อพยพ เพือตรวจสอบยื
นยันว่ามีคนงานทียั้้่ ดจากการระเบิด
- กรณี ทเป็ี่ นเหตุเพลิงไหม้ ให้ทาการดับเพลิงเบืองต้
นและป้ องกันอุบตั ภิ ยั ซาสองที
เกิ่ ดเหตุไว้เท่าทีจะเป็่่- ร ักษาสภาพของทีเกิ
นไปได้ เพือให้
สามารถสอบสวนสาเหตุของอุบต
ั ภ
ิ ย
ั ได้
(2) การสอบสวน การวิเคราะห ์ และมาตรการป้ องกันอุบต
ั ภ
ิ ย
ั
- การสอบสวนอุบต
ั ภ
ิ ย
ั
่
หลังจากเกิดอุบตั ภิ ยั หรืออุบตั เิ หตุ เราจะสามารถป้ องกันการเกิดอุบตั ภิ ยั ทีคล้ายกันได ้โดยการระบุสาเหตุให ้ชัดเจน้้่ อยู่เดิมหรืออคติใดๆ
ในขันตอนการสอบสวนอุ
บตั ิภยั จะทาเพียงตรวจสอบยืนยันขอ้ เท็ จจริงโดยทิงความคิ
ดทีมี้เช่นเดียวกับขันตอนแรกสุ
ดของวงจร OODA ในเวลาดังกล่าว ประเด็นสาคัญคือ ต ้องเน้นที่ "คน" "วัตถุ" "งาน"่ างานประเภทใด
และ "การควบคุมจัดการ" ตัวอย่างเช่น หากเราเน้นที่ "งาน" ก็จะดูว่าเกิดอุบตั ภิ ยั ตอนทีท
- การวิเคราะห ์ตรวจสอบยืน ยัน ข อ้ เท็ จ จริง แต่ ละข อ้ ที่ได ค้ ดั ออกมาว่ า มีปั ญ หาหรือไม่ ตัว อย่ า งเช่น เวลาที่ดู เกี่ยวกับ งาน จะ่่สามารถวิเคราะห ์ได ้ว่าได ้ทาสิงใดที
แตกต่างไปจากปกติหรือไม่
- มาตรการป้ องกัน้ กเมื่ อระบุ ส าเหตุ ข องอุ บ ัติ ภ ัยได แ้ ล้ว จะก าหนดมาตรการป้ องกัน เพื่ อไม่ ใ ห เ้ กิด อุ บ ัติ ภ ัย เช่น เดี ย วกัน ขึ นอี้ตัวอย่างเช่น หากมีการกาหนดกฎเอาไวใ้ นเอกสารลาดับขันตอนการท
างานอยู่แล้ว แต่กลับทางานแตกต่างไป
32่จากกฎดังกล่าว ก็อาจถือว่าเป็ นปัญหาการควบคุมจัดการงานได ้ ควรจัดใหม้ ีการฝึ กอบรมและเคร่งครดั เรืองการ้่้่ จะต ้องทบทวนแก ้ไข
ปฏิบต
ั ต
ิ ามเอกสารลาดับขันตอนการท
างาน หากงานทีระบุในขั
นตอนการท
างานมีความเสียง
้ขันตอนการท
างานดังกล่าว

2.5 การควบคุมจัดการกระบวนการก่อสร ้าง่ภาพที่ 2-6 สรุปบทบาทหน้าทีของหั
วหน้าผูด้ แู ลคนงานในการควบคุมจัดการกระบวนการก่อสร ้าง บทบาทหน้าที่
ของหัว หน้า ผู ด้ ู แลคนงานมี 4 ประการ ได แ้ ก่ จัด ท าแผนงานกระบวนการก่อสร ้าง แชร ์แผนงานกระบวนการ
ก่อสร ้าง ติดตามสังเกตแผนงานกระบวนการก่อสร ้าง และอัปเดตแผนงานกระบวนการก่อสร ้างแผนงานกระบวนการก่อสร ้างทัง้ โครงการ

มีแนวโน ้มทีจ่ ะล่าช ้าประมาณ 2 วันปรับแผนงานกระบวนการก่อสร ้างเพือ่ ให ้งาน
เสร็จตามกาหนด
กระบวนการก่อสร ้างของงาน
แยกตามวิชาชีพ

ติดตาม
สังเกต

อัปเดต
หัวหน ้าผู ้ดูแล
คนงาน

จัดทา

แชร์

คนงาน

่
ภาพที่ 2-6 บทบาทหน้าทีของหั
วหน้าผูด้ ูแลคนงานในการควบคุมจัดการกระบวนการก่อสร ้าง

2.5.1 จัดทาแผนงานกระบวนการก่อสร ้างหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจะจัดทาแผนงานกระบวนการก่อสร ้างของงานตามวิชาชีพของตนเอง โดยใหส้ อดคล้องกับ
แผนงานกระบวนการก่ อ สร า้ งทั้งโครงการ วิ ธ ี ก าหนดจ านวนวัน ที่ ต อ้ งใช ใ้ นกระบวนการก่ อ สร า้ ง ได แ้ ก่่่ ้องใช ้ในวิธดี าเนิ นการตามลาดับและวิธคี านวณย ้อนกลับ วิธดี าเนิ นการตามลาดับ เป็ นวิธกี ารทีบวกจ
านวนวันทีต่ ท้ น
่แต่ละงาน วิธคี านวณยอ้ นกลับ เป็ นวิธกี ารหาจานวนวันโดยยอ้ นกระบวนการก่อสร ้าง เพือใหั ภายในวันทีงาน
ก่อสร ้างจะต ้องเสร็จสมบูรณ์
แผนภูมิกระบวนการก่อสร ้างสาหรบั ควบคุมจัดการงาน ไดแ้ ก่ แผนภูมิแกนต ์ แผนภูมิแท่ง แผนภูมิกระบวนการ่ ละประเภทก็มท้ั ้อดีและข ้อเสียใน
ก่อสร ้างแบบกราฟิ ก และแผนภูมกิ ระบวนการก่อสร ้างแบบโครงข่าย ฯลฯ ซึงแต่ี งข่ แ้ ก่ "ขันตอนการ
้ตัว เอง เราควรจะสามารถอ่ า น 4 รายการต่ อไปนี ้จากแผนภู มิกระบวนการก่อสร ้างได ้ ซึงได
33่ ้องใช ้ในงาน" "ระดับความคืบหน้าของงาน" และ "งานทีส่่ งผลต่อระยะเวลาก่อสร ้าง" โดยใน
ทางาน" "จานวนวันทีต่ จะขอแนะน้่้ ้ไว ้เป็ นตัวอย่าง
ทีนี
า "แผนภูมกิ ระบวนการก่อสร ้างแบบโครงข่าย" ซึงสามารถอ่
านทัง้ 4 รายการนี ไดภาพที่ 2-7 แสดงงาน 4 รายการจาก A ถึง D ด ้วยแผนภูมกิ ระบวนการก่อสร ้างแบบโครงข่าย
สัญลักษณ์〇 เรียกว่า "เหตุการณ์ (Event)" และจะแสดงจานวนวันของงานด ้วยลูกศร

6 วัน

10 วัน

3 วัน

5 วัน

ภาพที่ 2-7 ตัวอย่างแผนภูมกิ ระบวนการก่อสร ้างแบบโครงข่าย่ ้องใช ้ในแต่ละงาน ตัวอย่างเช่น หากงาน A เริมต่ ้นที่ ① จะเสร็จสินใน
้จานวนวันใต ้ลูกศรจะแสดงจานวนวันทีต
10วัน จากนั้นจึงขยับไปยังเหตุการณ์ (Event) ② ถัดไป จากเหตุการณ์ (Event) ② งาน B และ C จะดาเนิ นการพร ้อมกัน้ เริมต่ นตัวเลขใน □ ดา้ นล่างเหตุการณ์ (Event) จะแสดงจานวนวันที่ตอ้ งใช ้ตังแต่้ งาน ① จนกว่าเหตุการณ์่ ้นได ้ เหตุการณ์ (Event) ทีงานทั่้้ อ ⑤ ซึงเราจะสามารถอ่
่(Event) นั้นจะเริมต
งหมดเสร็
จสินคื
านได ้ว่าจาเป็ นต ้องใช ้เวลา 21 วันจึงจะเสร็จสมบูรณ์
จากแผนภูมิกระบวนการก่อสร ้างแบบโครงข่าย เราจะสามารถอ่านไดว้ ่างานใดไม่สามารถล่าช ้าได ้ และงานใดที่
้
่ จาก
้
สามารถล่าช ้าได ้ถึงจานวนวันหนึ่ ง โดยไม่ส่งผลต่อระยะเวลาก่อสร ้างโดยรวมทังหมด
ลูกศรเส้นประทีชี
③ ถึง
่ น
④ หมายความว่าหากเหตุการณ์ (Event) ③ ยังไม่เสร็จสิน้ เหตุการณ์ (Event) ④ จะไม่สามารถเริมต้ ได ้
จานวนวันของงาน B เท่ากับ 6 วัน และจานวนวันของงาน C เท่ากับ 3 วัน ดังนั้น จึงสามารถตีความได ้ว่างาน C มี่ระยะเวลาเผือเหลื
อ 3 วัน ในทางกลับกัน หากงาน A, B และ D เกิดความล่าช ้า ล้วนจะส่งผลต่อระยะเวลาก่อสร ้าง
้ น้
ทังสิ

34

2.5.2 แชร ์แผนงานกระบวนการก่อสร ้าง้หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจะแชร ์แผนงานกระบวนการก่อสร ้างและความคืบหน้าของงานทังโครงการ
รวมถึงแผนงาน
่กระบวนการก่อสร ้างของวิชาชีพตนเองให ้กับคนงานทุกคนทราบ ในเวลาดังกล่าว เราจะสามารถอธิบายเกียวกั
บ่งานทียากจะไล่
ตามทันให ้เข ้าใจได ้ง่ายด ้วยการแสดงแผนภูมกิ ระบวนการก่อสร ้างแบบโครงข่ายดังภาพที่ 2-7

2.5.3 อ ัปเดตแผนงานกระบวนการก่อสร ้าง้แผนงานกระบวนการก่อสร ้างที่จัดท าขึนในตอนแรกสุด จ าเป็ นต อ้ งมีการทบทวนแกไ้ ขและอัป เดตตามความ
้คืบหน้าของงานทังโครงการหรื
อความล่าช ้าของงานบางอย่าง ในการทบทวนแก ้ไขจะพิจารณามาตรการโดยไม่ให ้้่ าช ้า เราส่งผลกระทบต่อกาหนดเสร็จสินของงานโดยรวม
ตัวอย่างเช่น ในภาพที่ 2-8 หากงาน B มีแนวโน้มทีจะล่่ ระยะเวลาเผื่อเหลือ 3 วันโดยเปลียนจาก
่สามารถพิจารณาแกไ้ ขที่งาน C ซึงมี
3 วันเป็ น 4 วัน และนาจานวน่ ้กับงาน B ฯลฯคนงานจากงาน C แบ่งไปเพิมให
มีแนวโน ้มทีจ่ ะล่าช ้า ดังนัน้ จึงดึง
คนงานจากงาน C ซึง่ ยังพอมี
ระยะเวลาเผือ่ เหลือไปทางาน Bจานวน 1 คนหัวหน ้าผู ้ดูแลคนงาน

10 วัน

6 วัน

3 วัน 4 วัน

5 วัน

คนงาน

ภาพที่ 2-8 ตัวอย่างการอัปเดตแผนภูมกิ ระบวนการก่อสร ้าง่
2.5.4 ติดตามสังเกตแผนงานกระบวนการก่อสร ้างและจัดการความเสียง
้หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจาเป็ นตอ้ งทราบสถานะล่าสุดของแผนงานกระบวนการก่อสร ้างของทังโครงการอยู่ เ สมอ่ อาจส่งผล
ไม่ใช่แค่แผนงานกระบวนการก่อสร ้างของวิชาชีพตนเองเท่านั้น เนื่ องจากความล่าช ้าของวิชาชีพอืนๆ่ ้นงานของตนเอง จึงต ้องจัดการประชุมระหว่างหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน และเปลียนแปลงแผนงานกระบวน
่ต่อการเริมต่ าเครืองจั่ กรและวัสดุทจ่ี าเป็ นเขา้ มายังไซต ์งานจะ
การก่อสร ้างในกรณี ทจ่ี าเป็ น นอกจากนี ้ ความล่าช ้าของวันทีน
ส่งผลต่อระยะเวลาก่อสร ้าง ดังนั้น จึงต ้องระบุไว ้ในแผนภูมกิ ระบวนการก่อสร ้างด ้วย35ถึงแม้จะมีแผนงานกระบวนการก่อสร ้างที่ไดพ้ ิจารณามาอย่างดี แต่สงต่ิ่ างๆ อาจไม่เป็ นไปตามกาหนดเนื่ องจาก
่้ วกว่าจานวนวันที่
ผลกระทบของสภาพอากาศ ฯลฯ เมือจะด
าเนิ นกระบวนการก่อสร ้าง ควรดาเนิ นการให ้เสร็จสินเร็่ สามารถล่าช ้าได ้ จาเป็ นตอ้ งเน้นทีการ
่ไดว้ างแผนไวเ้ ล็กน้อย และสาหรบั งาน A, B และ D ในภาพที่ 2-7 ซึงไม่
ติดตามสังเกตความคืบหน้าของงาน
่นอกจากนี ้ ในการจัดทาแผนงานกระบวนการก่อสร ้าง จาเป็ นต ้องพิจารณาว่ามีงานทีสามารถด
าเนิ นการไปพร ้อมกันได ้โดยการจัดวางจานวนคนงานอย่างเหมาะสมหรือไม่

2.6 การควบคุมจัดการต้นทุน่ ส่่ งผลต่อต้นทุนค่าใช้จ่าย
2.6.1 สิงที่ ดขึนโดยตรงตั
้้ เริมต่ นตน้ ทุนการก่อสร ้างในอุตสาหกรรมก่อสร ้าง หมายถึง ค่าใช ้จ่ายทีเกิ
งแต่้ ก่อสร ้างจนกระทั่ง
เสร็จสมบูรณ์ โดยสามารถแบ่งออกได ้เป็ น 4 ประเภท ดังแสดงในภาพที่ 2-9

ต ้นทุนการก่อสร ้างจนกระทั่งเสร็จสมบูรณ์

ค่าวัสดุื้ โดยตรงเพือ
สิง่ ของ เช่น วัสดุ ฯลฯ ทีซ่ อ่ การก่อสร ้างติดตัง้ ในงานก่อสร ้างค่าแรง

ค่าแรง (ค่าจ ้าง) สาหรับคนงานทีท่ าการก่อสร ้างติดตัง้

ค่าสั่งผลิตกับผู ้รับเหมา
ภายนอก (Outsource)ค่าใช ้จ่ายทั่วไป

ค่าใช ้จ่ายในการสั่งให ้ผู ้รับเหมาอืน่ ๆ ฯลฯ ดาเนินการกระบวนการ
ก่อสร ้างบางส่วนเมือ่ จะก่อสร ้างติดตัง้
ค่าใช ้จ่ายอืน่ ๆ นอกเหนือจากค่าวัสดุ ค่าแรง และค่า
สั่งผลิตกับผู ้รับเหมาภายนอก (Outsource)ภาพที่ 2-9 ต ้นทุนการก่อสร ้างในอุตสาหกรรมก่อสร ้างหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานไม่เพียงแต่จะตอ้ งควบคุมจัดการไซต ์งานใหต้ น้ ทุนไม่สูงเกินกว่าที่ไดว้ างแผนไว ้ แต่ยงั ตอ้ งพิจารณาและเสนอวิธลี ดต ้นทุนค่าใช ้จ่ายอยู่เสมออีกด ้วย่ งเกินกว่าทีได่ ้วางแผนไว ้ เป็ นไปได ้ว่าอาจเกิดจากงานทีสู่ ญเปล่า (Muda) เช่น การรอเริมงาน
่สาเหตุของต ้นทุนทีสู
้การทางานซา้ ความผิดพลาด หรือการทางานแก ้ไข ฯลฯ นอกจากนี ้ ทังการฝื
นเกินกาลัง (Muri) และความไม่
สม่าเสมอ (Mura) บางครงอาจน
ั้าไปสู่ความสูญเปล่า (Muda) ได ้36กาไรจริง
กาไรทีไ่ ด ้วางแผนไว ้ต ้นทุนส่วนที่
เพิม
่ ขึน
้

รอเริม่ งาน/ทางานซ้า
ทางานแก ้ไข/ผิดพลาดฝื นเกินกาลัง (Muri)/สูญเปล่า
(Muda)/ไม่สม่าเสมอ (Mura)ต ้นทุนทีไ่ ด ้วางแผนไว ้่ ้วางแผนไว ้ภาพที่ 2-10 สาเหตุซงทึ่ าให ้ต ้นทุนสูงเกินกว่าทีได

2.6.2 จัดทารายงานการทางานประจาวัน
่รายงานการทางานประจาวัน หมายถึง เอกสารที่บันทึกรายละเอียดของงาน ความคืบหน้าของงาน ชัวโมงการ่ ด้ าเนิ นการทีไซต
่่ ดขึน้ ฯลฯ หัวหน้าผูด้ ูแลทางาน วัสดุและอุปกรณ์ทใชี่ ้ ซึงได
์งานในวันนั้นๆ ตลอดจนปัญหาทีเกิ
คนงานและคนงานจะเป็ นผูจ้ ดั ทารายงานการทางานประจาวันเป็ นประจาทุ กวัน และน ามาใช ้เพื่อท าความเขา้
ใจความคืบหน้าของงานและสถานะของงานในไซต ์งานรายงานการทางานประจาวันจะนามาใช ้สาหรบั งานต่างๆ เช่น ควบคุมคุณภาพ ควบคุมจัดการความปลอดภัย่ าความเข ้าใจรายละเอียดของงานและ
ควบคุมจัดการวัสดุ และควบคุมจัดการแรงงาน ฯลฯ นอกเหนื อไปจากเพือท
ความคืบหน้าของงาน
(ตัวอย่าง) รายงานการทางานประจาวัน่ โครงการก่อสร ้าง□ ชือ□ วันที/่ สภาพอากาศ่ ผู ้บันทึก□ ชือ□ หน่วยงานทีส่ ังกัด
□ เวลาทางาน
เวลาเริม่ ต ้น/เวลาพักผ่อน้ สุดงาน/เวลาทางานล่วงเวลา
เวลาสิน
□ เป้ าหมายการทางานในวัน
ดังกล่าว
□ รายละเอียดของงานในวัน
ดังกล่าว
□ สิง่ ทีไ่ ด ้ทบทวนเพือ่ ปรับปรุงแก ้ไขในอนาคต
□ กาหนดการของวันถัดไป
□ ความเห็นของหัวหน ้างาน

บทบาทหน ้าทีข่ องรายงาน
การทางานประจาวัน
ทาความเข ้าใจความคืบหน ้าของงาน
ก่อสร ้างทาความเข ้าใจประเด็นทีต่ ้องจัดการ
เกีย่ วกับสภาพแวดล ้อมการทางาน

แชร์ข ้อมูล

เพิม่ ผลิตภาพ
(Productivity)ลดต ้นทุนค่าใช ้จ่าย
ปรับปรุงประสิทธิภาพการ
ควบคุมจัดการแรงงาน
ปรับปรุงสภาพแวดล ้อมการทางาน

่่ นทึก
ภาพที่ 2-11 บทบาทหน้าทีของรายงานการท
างานประจาวันและตัวอย่างรายละเอียดทีบั

เราสามารถลดต น้ ทุ น ค่ า ใช จ้ ่ า ยได ด้ ว้ ยการวิ เ คราะห ร์ ายงานการท างานประจ าวัน และเพิ่ มผลิ ต ภาพ37่ งในบรรดาตน
้(Productivity) "ค่าแรง (จานวนแรงงาน)" มีสดั ส่วนทีสู้ ทุนค่าใช ้จ่ายทังหมด
เราสามารถจัดวาง
บุคลากรอย่างเหมาะสมและลดค่าแรงได ้ ดว้ ยการทาความเขา้ ใจวิธกี ารทางานของคนงานแต่ละรายจากรายงาน่ ได่ ้ทบทวนเพือปร
่การทางานประจาวัน นอกจากนี ้ การบันทึกสิงที
ับปรุงแก ้ไขในอนาคต จะช่วยให ้ตระหนักถึงงานที่
่สูญเปล่า (Muda) และความผิดพลาด ซึงจะน
าไปสู่การปรบั ปรุงแกไ้ ขในครงถัั้ ดไป และสามารถนาไปสู่การลดต ้นทุนค่าใช ้จ่ายได ้เช่นกัน
บทบาทหน้า ที่ของหัว หน้า ผู ด้ ู แ ลคนงานมี ค วามส าคัญ เพื่อให เ้ กิด ประสิท ธิผ ลต่ า งๆ จากรายงานการท างาน้ ้ โดยการบันทึกความคิดเห็น
ประจาวัน เราสามารถทาให ้รายละเอียดของรายงานประจาวันเกิดประโยชน์มากขึนได
ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานไว ้ในรายงานประจาวัน

2.7 การควบคุมคุณภาพ
ในมาตรฐาน JIS ได ใ้ ห ค้ าจ ากัด ความของค าว่ า "คุ ณ ภาพ" ไว ว้ ่ า หมายถึ ง "ภาพรวมของคุ ณ สมบัติแ ละ่ า้ ข่ า ยต อ้ งประเมิ น เพื่อพิ จ ารณาว่ า ผลิต ภัณ ฑ หประสิท ธิภ าพที่มี ล กั ษณะเฉพาะ ซึงเข์ รือ บริก ารเป็ นไปตาม
วัตถุประสงค ์การใช ้งานหรือไม่" ลูกคา้ เป็ นผูท้ ่จะใช
ี้ผลิตภัณฑ ์หรือบริการ ดังนั้น คาว่า "คุณภาพที่ดี" จึงไม่ได ้้ ่ดี" หรือ "ประสิทธิภาพทีดี
่ " ของผลิตภัณฑ ์เพียงเท่านั้น แต่ยงั
หมายถึง "คุณภาพ" "ฝี มือการก่อสร ้างติดตังที่ งก ์ชันการทางานและประสิทธิภาพมีความพร ้อมตามทีลู่ กค ้าต ้องการด ้วยหมายรวมถึง สภาพทีฟั่ ไ้ ด ้คุณภาพครบถ้วนตามเอกสารการ
"การควบคุมคุณภาพ" ในงานก่อสร ้าง หมายถึง การควบคุมจัดการเพือให
้ออกแบบ เราจะตรวจสอบยืนยันว่าได ้คุณภาพครบถ้วนหรือไม่ในกระบวนการก่อสร ้างแต่ละขันตอน
และเก็บบันทึก
้การก่อสร ้างติดตังโดยใช
้ภาพถ่าย ฯลฯ เป็ นหลักฐาน หลังจากตรวจสอบยืนยันคุณภาพของกระบวนการก่อสร ้าง่ าเนิ นการกระบวนการก่อสร ้างในลาดับถัดไป
หนึ่ งๆ เสร็จแล้ว จึงจะเริมด

2.7.1 ทาความเข้าใจการออกแบบและข้อกาหนด (Specifications)่ ย กโดยรวมของแบบ (เช่น แบบสถาปั ต ยกรรม
ในสาขาการก่อสร ้าง "เอกสารการออกแบบ" หมายถึง ชือเรี
(Architectural Drawings) แบบโครงสร ้าง (Structure Drawings) แบบงานระบบ (Equipment Drawings)แบบผังบริเวณ (Lay-out Drawings) ฯลฯ) เอกสารขอ้ กาหนด (Specifications) เอกสารคานวณปริมาณ่ าเป็ นในการออกแบบอาคารและสิงก่่ อสร ้าง เอกสารการออกแบบจะระบุรูปร่าง ฟังก ์ชันเอกสารเทคนิ ค ฯลฯ ซึงจ่ อสร ้างที่ก่อสร ้างแล้วเสร็จซึงผู่ อ้ อกแบบไดจ้ นและประสิทธิภาพ ฯลฯ ของอาคารหรือสิงก่ิ ตนาการไวอ้ ย่างชัดเจน่ อสร ้างทีก่่ อสร ้างแล้วเสร็จมีคุณภาพตามทีลู่ กค ้าต ้องการ ด ้วยการก่อสร ้างติดตัง้
เราสามารถทาให ้อาคารหรือสิงก่

38ตามเอกสารการออกแบบ่ อ สร า้ งติ ด ตั้งที่ ไซต ง์ าน จะต อ้ งจัด ท าเอกสารวางแผนการก่ อ สร า้ ง แบบก่ อ สร า้ งติ ด ตั้ง (Shopก่ อ นเริมก่
Drawings) ฯลฯ ตามเอกสารการออกแบบ และพิจารณาการจัดเตรียมและรายละเอียดการจบงานในส่วนต่างๆ่้่ ชดั เจนในเอกสารการออกแบบ ก็อาจจะเกิดความสูญเปล่าฯลฯ หากเริมการก่อสร ้างติดตังโดยยั
งคงมีประเด็นทีไม่
(Muda) เช่น ต อ้ งท างานซ า้ หรือ ท างานแก ไ้ ข ฯลฯ ดัง นั้ น จึง จ าเป็ นต อ้ งท าความเข า้ ใจการออกแบบและ่ ้เข ้าใจวัตถุประสงค ์ของอาคารหรือสิงก่่ อสร ้างทีก่่ อสร ้างแล้วข ้อกาหนด (Specifications) อย่างถ่องแท ้ และเพือให่ าคัญคือการพูดคุยสือสาร
่เสร็จ ตลอดจนความคิดของผูอ้ อกแบบไดอ้ ย่างถูกตอ้ ง สิงสเช่น ฟั งคาอธิบายจากผู ้่สังงานก่อสร ้าง (เจ ้าของงาน) และผูอ้ อกแบบ ฯลฯ่ ดทาขึนจากเอกสารการออกแบบเพื
้
่
้ ไซต
่
แบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings) คือ แบบทีจั
อการก่อสร ้างติดตังที์้งาน หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจะควบคุมจัดการงานก่อสร ้างติดตังของคนงานแต่
ละคน โดยตอ้ งทาความเขา้ ใจแบบ
ก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings) และเอกสารวางแผนการก่อสร ้างอย่างถูกต ้อง่ ดาเนิ นวิธก
้
2.7.2 ออกคาสังให้ี ารก่อสร ้างติดตังอย่
างเหมาะสม
่
ใน "เอกสารข ้อกาหนด (Specifications) เฉพาะ" ซึงรวมอยู
่ในเอกสารการออกแบบ จะมีการระบุรายละเอียด้ ้ เช่น ใช ้วัสดุชนิ ดใดและก่อสร ้างติดตังอย่้ างไร
ที่ชัดเจนเป็ นรูปธรรมของงานก่อสร ้างและวิธกี ารก่อสร ้างติดตังไว
ฯลฯ้ งกล่าวไม่ไดร้ ะบุไวเ้ พียงเพื่อใหไ้ ดค้ ุณภาพตามวัตถุประสงค ์เท่านั้น มีกรณี ท่รวมถึ
วิธกี ารก่อสร ้างติดตังดั
ีงการพิจารณาระยะเวลาก่อสร ้างและประสิทธิภาพ หรือระบุวิธกี ารก่อสร ้างเฉพาะเพื่อใหส้ ามารถดาเนิ นงานไดอ้ ย่า ง่ ้ และสั่งใหค้ นงานดาเนิ น การดว้ ยวิธ ีก ารปลอดภัย หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจาเป็ นตอ้ งเขา้ ใจความหมายของสิงนี้ เหมาะสม
่ก่อสร ้างติดตังที

2.7.3 ตรวจสอบยืนยันคุณภาพงาน
้้การตรวจสอบเมื่อเสร็จสินแต่
ละขันตอนของการก่อสร ้างติดตัง้ โดยทั่วไปจะดาเนิ น การโดย "ผู ต้ รวจสอบและ
้ติดตามงานก่อสร ้าง" ในฐานะตัวแทนของผูส้ ่งงานก่
ัอสร ้าง (เจ ้าของงาน) นอกจากนี ้ การตรวจสอบขันกลางและ้ ดทา้ ยที่เกียวข
่การตรวจสอบขันสุอ้ งกับการชาระเงินจะดาเนิ นการโดย "ผูส้ ่งงานก่
ัอสร ้าง (เจา้ ของงาน)" การตรวจสอบยืนยันคุณภาพในแต่ละวันมีความสาคัญในไซต ์งานก่อสร ้างติดตัง้ เนื่ องจากหากตรวจสอบคุณภาพโดย
่ัผูต้ รวจสอบและติดตามงานก่อสร ้างและผูส้ งงานก่อสร ้าง (เจ ้าของงาน) แล้วปรากฏว่าไม่ผ่าน จะนาไปสู่การทางาน้ อทางานแก ้ไขได ้ หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจาเป็ นต ้องตรวจสอบยืนยันแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings)
ซาหรื

39

้
และเอกสารขอ้ กาหนด (Specifications) ฯลฯ อยู่เสมอ และตรวจสอบยืนยันฝี มือการก่อสร ้างติดตังและสภาพ
งานของคนงาน้้้ ่อเป็ นบันทึกการทางาน ภาพถ่ายการ
เมื่อเสร็จสินแต่
ละขันตอนของงาน
จะตอ้ งถ่ายภาพการก่อสร ้างติดตังเพื
ก่อสร ้างติด ตัง้ ไม่ เพีย งแต่ จ ะเป็ นหลักฐานว่ าไดใ้ ช ้วัสดุที่เหมาะสมและด าเนิ น การก่อสร ้างอย่ างเหมาะสมตาม้ ว้ ย การเอกสารวางแผนการก่อสร ้างเท่านั้น แต่ยงั จะเป็ นเอกสารสาหรบั ระบุสาเหตุเวลาที่เกิดปัญหาใดๆ ขึนด่ ขาดไม่
่่ าหร ับตรวจสอบยืนยันส่วนต่างๆ ทีไม่่ สามารถมองเห็นหลังจาก
ถ่ายภาพถือเป็ นสิงทีได ้ โดยเฉพาะอย่างยิงส่ จสมบูรณ์
ทีเสร็้ สามารถถ่ายไดใ้ นทันทีทต
ภาพถ่ายการก่อสร ้างติดตังไม่ี่ ้องการ ดังนั้น ควรรวมแผนการถ่ายภาพไว ้ในการควบคุม
จัดการกระบวนการก่อสร ้างด ้วย ประเด็นสาคัญในการถ่ายภาพมีดงั ต่อไปนี ้่ าให ้ทราบถึง 5W1H
□ แสดงองค ์ประกอบทีท่ โครงการก่อสร ้างชือ- Who: ผูร้ ับเหมาและพยานยืนยัน

วันทีถ่ ่ายภาพ

ปี

เดือน

วันที่

สถานทีถ่ ่ายภาพ่ อสร ้างติดตัง้
- When: วัน-เวลาทีก่่ อสร ้าง- Where: ตาแหน่ งทีก่
่- What: ชือโครงการก่อสร ้างและประเภทของ
งานก่อสร ้างผู ้ดาเนินการ

- Why: วัตถุประสงค ์ของงานก่อสร ้างพยานยืนยัน

าพที่ 2-12 ตัวอย่างบอร ์ดสาหรับถ่ายภาพงานก่อสร ้าง- How: วิธกี ารก่อสร ้างติดตัง้

□ ถ่ายภาพให ้สามารถอ่านรายละเอียดบนกระดานได ้□ พยายามอย่ า ให ถ้ ่ า ยติด สิ่งอื่นนอกเหนื อ จากเนื ้องาน
ตามวัตถุประสงค ์หากทาภาพถ่ายงานก่อสร ้างหายหรือไม่สามารถนากลับคืน่ ้องการในภายหลัง ก็จะไม่เกิดประโยชน์ใดๆ
มาได ้ในเวลาทีต่ าคัญคือ ตอ้ งจัดการโดยใช ้ Excel, แอปพลิเคชัน หรือสิงสซอฟต ์แวร ์ปร ับปรุงประสิทธิภาพของงาน ฯลฯภาพถ่ายที่ 2-1 ตัวอย่างภาพถ่ายงานก่อสร ้าง

2.7.4 ฝึ กอบรมคนงาน
ความสามารถในการบริหารจัดการของหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานและความสามารถทางเทคนิ คของคนงานแต่ละรายจะ่ งเป้้ าไว ้ในเอกสารการ
ส่งผลต่อคุณภาพในไซต ์งานก่อสร ้างอย่างมาก คนงานในไซต ์งานจะเป็ นผูท้ าให ้คุณภาพทีตั
40ภ้ นรูปร่างอย่างชัดเจนเป็ นรูปธรรม ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน จาเป็ นตอ้ งทาการชีแนะและ
้ออกแบบเกิดขึนเป็่ ้สามารถกลายเป็ นช่างผูม้ ท่ ยวชาญได
่มอบหมายงานกับคนงานแต่ละราย เพือใหี กั ษะทีเชี
้อย่างรวดเร็ว
้่ าคัญคือ ไม่เพียงแต่สอนวิธก
ในการฝึ กอบรมดา้ นเทคนิ คทีจ่ าเป็ นสาหรบั การก่อสร ้างติดตังเฉพาะบุคคล สิงสี ารท าแบบง่ า ยๆ เท่ า นั้ น แต่ ย งั ต อ้ งท าใหค้ นงานคิดดว้ ยว่า เหตุใดการท างานด ว้ ยวิธ ีดงั กล่ าวจึง ดีกว่ า ในโลกของ่ ยกว่า "ใหเ้ ห็นและจดจา" และมีการกล่าวว่า "การเป็ นผูเ้ ชียวชาญต
่ช่างฝี มือ มีวธิ กี ารสอนงานทีเรี
้องใช ้เวลาเป็ น่ ความเชียวชาญไม่
่
10 ปี " เหตุผลหนึ่ งของการ "ให ้เห็นและจดจา" ก็คอื ช่างฝี มือทีมี
สามารถถ่ายทอดเทคนิ คของ่ อว่าเป็ นประเด็นทีต่ ้องปร ับปรุง
ตนเองเป็ นคาพูดให ้เข ้าใจง่ายได ้ ซึงถื
้ไซต ์งานก่อสร ้างในปัจจุบนั ต ้องการทังประสิ
ทธิภาพและคุณภาพในเวลาเดียวกัน หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานและคนงาน
่ผู เ้ ชียวชาญจะต อ้ งมี ค วามสามารถในการอธิบ ายประเด็ น และเคล็ ด ลับ ของงานให เ้ ข า้ ใจง่ า ยกับ คนงานที่ มีประสบการณ์นอ้ ย่
2.7.5 แนวคิดเพือแก้
ไขปั ญหาคุณภาพ
่่ องกันไม่ใหเ้ กิดปัญหา
เกียวกั
บปัญหาขอ้ บกพร่องดา้ นคุณภาพการก่อสร ้างติดตัง้ จาเป็ นตอ้ งมีมาตรการเพือป้้ าในคร
้้เดียวกันขึนซ
งถัั้ ดไป ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน การเรียนรู ้วิธคี ดิ ต่อไปนี เอาไว
้จะมีประโยชน์ในการแก ้ไขปัญหาด ้านคุณภาพ
(1) คิดตามข้อเท็จจริง้ ล าดับ แรก จะต อ้ งตรวจดู "ของจริง (Gembutsu)" ที่ "สถานที่จริง
เมื่อเกิด ข อ้ บกพร่อ งด า้ นคุ ณ ภาพขึน่่ ง (Genchi)" "ของ(Genchi)" และตรวจสอบยืนยันว่าตาม "ข ้อเท็จจริง (Genjitsu)" ได ้เกิดสิงใดขึ
น้ "สถานทีจริ
้จริง (Gembutsu)" และ "ข ้อเท็จจริง (Genjitsu)" เหล่านี รวมเรี
ยกว่า "หลักการ 3-Gen" และเป็ นหนึ่ งในแนวคิด
้่่มีประสบการณ์มากเท่าใด ก็ย่งมี
พืนฐานในการควบคุ
มคุณภาพ กล่าวกันว่ายิ่งเป็ นผูเ้ ชียวชาญทีิ แนวโน้มที่จะ้ ง้ ่ายขึนเท่้ านั้น ดังนั้น ขอใหห้ ลีกเลียงการระบุ
่้ั ต ้นโดยอาศัยการคิดไปเอง
ละเลยหลักการ 3-Gen นี ไดสาเหตุตงแต่
่่ ดการเปลียนแปลง
่หรือประสบการณ์ กรณี ทมีี่ การเปลียนแปลงคุ
ณภาพกลางคัน หากมองเห็นถึงช่วงเวลาทีเกิ
ก็จะช่วยให ้ระบุสาเหตุได ้ง่ายขึน้
(2) คิดตามทฤษฎี/หลักการ
"ทฤษฎี" หมายถึง กฎหรือทฤษฎีท่สามารถอธิ
ีบายว่าเหตุการณ์ต่างๆ กลายเป็ นเช่นนั้นไดอ้ ย่างไร "หลักการ"หมายถึง คาศัพท ์ที่แสดงถึงความเป็ นไปไดท้ อาจจะเกิ
ี่ดขอ้ ยกเวน้ ถึงแม้เหตุการณ์ต่างๆ จะเป็ นเช่นนั้นเป็ นส่วน่ เข้ ้าไปใน "หลักการ 3-Gen" จะเรียกว่า "หลักการ 5-Gen" เราจะพิจารณาข ้อมูลทีได่ ้จาก
ใหญ่ การรวม 2 สิงนี
หลักการ 3-Gen โดยเปรียบเทียบกับทฤษฎีและหลักการ ดังนี ้41

- มีการหลุดออกจาก "ทฤษฎี" หรือไม่?
่ แตกต่่- เกิดสิงที
างไปจาก "หลักการ" หรือไม่?

่
2.8 การจัดการสภาพแวดล้อม/สิงแวดล้
อมอาคารและสิ่งก่อสร ้างส่ ง ผลกระทบหลายประการต่อสิ่งแวดล้อมธรรมชาติและการดาเนิ น ชีวิตของผู อ้ ยู่อาศัย
้่ จสมบูรณ์ ก่อนเริมก่่ อสร ้าง จาเป็ นตอ้ งสารวจอย่างละเอียดและ
โดยรอบ ทังระหว่
างการก่อสร ้างและหลังจากทีเสร็่ ใหเ้ กิดปัญหาขึน้ ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน สิงส่ าคัญคือ ตอ้ งเขา้ ใจว่างานทีเรา
่ดาเนิ นมาตรการต่างๆ เพือไม่
่่่เกียวขอ้ งส่งผลกระทบต่อสิงแวดล้
อมธรรมชาติและสภาพแวดล้อมโดยรอบเช่นใด และดาเนิ นมาตรการทีสามารถ
ทาได ้อย่างกระตือรือร ้น่
2.8.1 สิงแวดล้
อมธรรมชาติ่ ต่อสิงแวดล้่(1) ผลกระทบของการก่อสร ้างทีมี
อมธรรมชาติ้ น ฯลฯ ต่อไปนี เป็้ นตัวอย่างทีชั่ ดเจนเป็ นรูปธรรม 3 เรือง
่การก่อสร ้างอาจส่งผลกระทบต่อน้า อากาศ ดิน พืนดิ่ งขึน้- ปรากฏการณ์เกาะความร ้อนเพิมสู
ปรากฏการณ์เกาะความร ้อน หมายถึง ปรากฏการณ์ทอุี่ ณหภูมิในเมืองสูงกว่าอุณหภูมิโดยรอบ เนื่ องจากการ่ น้ สัดส่วนการมองเห็น
ขยายตัวของเมือง เป็ นไปไดว้ ่าสาเหตุอาจมาจากการใช ้คอนกรีตและยางมะตอยที่เพิมขึ่่้ าง) เนื่ องจากการก่อสร ้างอาคารสูง รวมถึงความร ้อนจากทอ้ งฟ้ าทีลดลง
(สัดส่วนของท ้องฟ้ าทีมองเห็
นจากพืนล่่ กรทีเพิ่ มขึ่ น้ ทังจากเครื
้่ไอเสียเครืองจั
องปรบั อากาศและรถยนต ์ ฯลฯ คอนกรีตและยางมะตอยจะสะสมความร ้อนจากดวงอาทิตย ์ และคายความร ้อนดังกล่าวออกมาในเวลากลางคืน ทาใหเ้ กิดปรากฏการณ์ทเรีี่ ยกว่าคืนอากาศ้ มาตรการที่มีร ้อน (Tropical Night) เมื่อสัด ส่ ว นการมองเห็ น ท อ้ งฟ้ าลดลง ความร ้อนก็ จ ะสะสมได ง้ ่ า ยขึน่่ีประสิทธิผล ไดแ้ ก่ การปูผิวถนนชนิ ดทีสามารถกั
กน้า การใช ้สีทสะท
้อนความร ้อน และการปลูกตน้ ไม้บนผนังและ
หลังคาอาคาร ฯลฯ- การทาลายระบบนิ เวศ่้ ป่่ าทีมี
่เมื่อมีการก่อสร ้างอาคาร สิงแวดล้
อมธรรมชาติโดยรอบอาจถูกทาลาย ตัวอย่างเช่น ถนนที่ตัดผ่านพืนทีต ้นไม้ขนหนา
ึ้จะกีดขวางการเดินทางของสัตว ์ตัวเล็กๆ เราอาจพิจารณาวิธแี ก ้ปัญหาด ้วยการสร ้างทางลอดใต ้ถนน่ ส้ ต
่่ อยู่เดิมเกิดการสูญพันธุ ์เพือใหั ว ์ตัวเล็กๆ สามารถเดินทางผ่านได ้ นอกจากนี ้ ยังมีกรณี ตวั อย่างทีสายพันธุ ์ทีมี
่้ นลาดกั
้เนื่ องจากมีสายพันธุ ์จากต่างถินรวมอยู
่ในวัสดุทใชี่ ้ก่อสร ้างติดตังพื
นดินถล่ม ในงานก่อสร ้างบริเวณแม่น้า้ ่ที่จะอนุ รกั ษร์ ะบบนิ เวศไว ้ และพิจารณาการออกแบบอาคาร/สิงก่่ อสร ้างและ
และชายฝั่ งทะเล เราจะสารวจพืนที

42่ ให ้ส่งผลกระทบต่อพืนที้ ดั่ งกล่าว
วิธกี ารก่อสร ้างเพือไม่้ นทรุดตัว
- พืนดิ
้่องานก่ อสร ้าง อาจท าให พ้ นการขุด หลุ มลึกเพื่องานก่อสร ้าง หรือการสู บ น้ าบาดาลจ านวนมากขึนมาเพื้ ืนดิ่ อสร ้างเอียงได ้โดยรอบทรุดตัว ส่งผลให ้บ ้านหรืออาคาร/สิงก่่(2) แนวคิดการลดผลกระทบต่อสิงแวดล้
อมการลดผลกระทบ (Mitigation) หมายถึง การลดผลกระทบของการก่อสร ้างที่มีต่ อสภาพแวดล้อมโดยรอบ
่ตัวอย่างเช่น การก่อสร ้างเขือนจะส่
งผลกระทบต่อระบบนิ เวศในวงกวา้ ง ดังนั้น จึงตอ้ งใช ้เวลาในการสารวจระบบ
่ -> ลดให ้เหลือน้อยนิ เวศและพิจารณาการลดผลกระทบ การพิจารณาจะดาเนิ นการตามลาดับต่อไปนี :้ หลีกเลียง่ ด -> แก ้ไข -> ลดผลกระทบลง -> ชดเชยทีสุ่- หลีกเลียง
่่ ต่อสิงแวดล้อม
่้หลีกเลียงผลกระทบที
มีโดยการไม่ดาเนิ นการก่อสร ้างทังโครงการหรื
อบางส่วน่ ด- ลดให้เหลือน้อยทีสุ่่ ด โดยการลดขนาดหรือขอบเขตของการดาเนิ นโครงการ
ลดผลกระทบต่อสิงแวดล้อมให
้เหลือน้อยทีสุ
- แก้ไข่ ต่อสิงแวดล้อมโดยการซ่
่่ ้ร ับผลกระทบแก ้ไขผลกระทบทีมี
อมแซม และฟื ้นฟูสภาพแวดล้อมทีได
- ลดผลกระทบลง่ ต่อสิงแวดล้อมลง
่ลดผลกระทบทีมี
โดยการดาเนิ นกิจกรรมป้ องกันและร ักษาอย่างต่อเนื่ อง- ชดเชย่ ต่อสิงแวดล้อม
่่ ญเสียไปไว ้ทีอื่ น่ชดเชยผลกระทบทีมี
โดยการสร ้างสภาพแวดล้อมทีสู

2.8.2 สภาพแวดล้อมโดยรอบ่ อ้ งระมัดระวังก่อนเริมต่ ้นก่อสร ้างก็คอ
สงทีตื ปัญหากับผูอ้ ยู่อาศัยโดยรอบ ผูอ้ ยู่อาศัยไม่เพียงแต่จะกังวลในระหว่าง่ อสร ้างเสร็จสมบูรณ์ดว้ ย ก่อนเริมการก่
่ระยะเวลาก่อสร ้างเท่านั้น แต่ยงั รวมถึงหลังจากอาคารและสิงก่อสร ้าง สิง่สาคัญคือ ตอ้ งทาการสารวจอย่างเพียงพอและรบั ฟังความคิดเห็นของผูอ้ ยู่อาศัยโดยรอบ โดยทั่วไปแล้ว จะมีการ
่่จัดงานประชุมเพืออธิ
บายเกียวกั
บการก่อสร ้างให ้กับผูอ้ ยู่อาศัยโดยรอบ่ อสร ้างรวมถึงงานก่อสร ้างซึงมี่ ต่อผู อ(1) ผลกระทบของอาคารและสิงก่้ ยู ่อาศ ัยโดยรอบ้ ทผลกระทบต่ อ สภาพแวดล้อ มโดยรอบสามารถเกิด ขึนได้ ้งระหว่
ัา งการก่ อ สร ้าง รวมถึง หลัง จากอาคารและ
43่ อสร ้างเสร็จสมบูรณ์ ตัวอย่างเช่น ปัญหาแสงแดดส่อง ปัญหาการไหลเวียนของอากาศ และการบังคลืนวิ
่ ทยุ
สิงก่
่ ้ จะเน้นไปทีผลกระทบของงานก่่่่ฯลฯ ในทีนีอสร ้าง โดยจะแสดงตัวอย่างทีพบได
้เป็ นประจา 3 เรือง่- เสียงรบกวนและแรงสันสะเทื
อน่ อสร ้างหรือโรงงานขนาดใหญ่
งานก่อสร ้างอาจทาให ้เกิดเสียงรบกวน โดยเฉพาะอย่างยิง่ กรณี ทเป็ี่ นอาคารและสิงก่่ กรและรถบรรทุ กที่วิ่งเขา้ -ออกซึงส่่ งผลฯลฯ หลัง จากที่งานก่อสร ้างเสร็จสมบู รณ์ ก็ อาจจะมีเสีย งของเครืองจั
กระทบต่อการดาเนิ นชีวติ ของผูอ้ ยู่อาศัย
่ มขึ
่ น
้
- ปริมาณการจราจรทีเพิ่ น้ ทาใหม้ ีโอกาสจะเกิด
เนื่ องจากงานก่อสร ้างจะมียานพาหนะสาหรบั ก่อสร ้างหลายประเภทผ่านเขา้ -ออกเพิมขึ้ โดยรอบอาจเพิ
่่ นตามวั้อุบตั เิ หตุจราจรได ้ นอกจากนี ้ ปริมาณการจราจรในพืนที
มขึตถุประสงค ์การใช ้งานอาคาร่ อสร ้าง ซึงอาจส่
่และสิงก่
งผลกระทบต่อการดาเนิ นชีวติ ของผูอ้ ยู่อาศัย
- มาตรการป้ องกันภัยพิบตั ิ่ อสร ้างอาจเปลียนแปลงการไหลของดิ
่การก่อสร ้างอาคารและสิงก่
นและเส้นทางน้าโดยรอบ นอกจากนี ้ ปัญหา่ อสร ้างจะทนทานต่ออุบต
สาคัญอีกประการหนึ่ งสาหรบั ผูอ้ ยู่อาศัยคือ อาคารและสิงก่ั ภิ ยั เช่น แผ่นดินไหวและน้า
ท่วม ฯลฯ ได ้อย่างไร
(2) ทาให้ผูอ้ ยู ่อาศ ัยโดยรอบเห็นภาพของงานก่อสร ้างโดยทั่วไป จะไม่ สามารถมองเห็ น สภาพไซต ง์ านระหว่ า งการก่อสร ้างจากภายนอกได ้ มีกรณี ต วั อย่ า งที่ประสบ
ความสาเร็จในการสามารถบรรเทาความกังวลของผูอ้ ยู่อาศัยโดยรอบได ้ด ้วยการ "ทาใหเ้ ห็นภาพ" ขอ้ มูลหลายๆอย่าง่- ทาให ้เห็นภาพของแรงสันสะเทื
อนและเสียงรบกวน

เสียงรบกวน

แสดงเสี ย งรบกวนและแรงสั่นสะเทื อ นให เ้ ห็ น เป็ นตัวเลข ไม่เพียงแต่เป็ นการแจ ้งใหผ้ อู ้ ยู่อาศัยโดยรอบ

่แรงสัน
สะเทือน

ทราบถึ ง ระดับ ตัว เลขที่แท จ้ ริง ของงานก่ อ สร ้างที่
กาลังดาเนิ นการ แต่การเผยแพร่ตวั เลขดังกล่ าวยัง
สามารถช่วยให ้เข ้าใจว่างานก่อสร ้างได ้คานึ งถึงเสียง
่รบกวนและแรงสันสะเทือนด ้วย

ภาพถ่ายที่ 2-2 ตัวอย่างการแสดงระดับเสียงรบกวนและแรงสั่นสะเทือน่ งโดยใช้รหัส QR- แจ้งงานก่อสร ้างให้ทราบอย่างทัวถึ่ ้งสถานะการก่อสร ้างได ้ด ้วยรหัส QR และแสดงรหัส QR และรายละเอียด
ทาให ้สามารถเห็นข ้อมูลและภาพถ่ายทีแจ
44การแนะนาบนเส้นทางสาหร ับคนเดินเท ้า่ี กก็สามารถเข้าใจได้ง่าย
- แสดงข้อมู ลด้วยวิธที เด็่่ ฝุ่ น และยานพาหนะทีผ่่ านเข ้า-ออก ฯลฯ ด ้วยวิธท
แสดงสถานะต่างๆ เช่น เสียงรบกวน แรงสันสะเทือน กลินี เด็ี่ กก็
สามารถเข ้าใจได ้ง่าย
เรียน ทุกท่านในบริเวณใกล ้เคียง
เดือน/วันที่

วันในสัปดาห์

กาหนดการของงาน

จันทร์

งานรื้อ ถอน/งานก่อสร ้างโครงสร ้างชั่วคราว

อังคาร

งานรื้อ ถอน/งานก่อสร ้างโครงสร ้างชั่วคราว

พุธงานรื้อ ถอน/งานก่อสร ้างโครงสร ้างชั่วคราว

พฤหัสงานรื้อ ถอน/งานก่อสร ้างโครงสร ้างชั่วคราว

ศุกร์งานรื้อ ถอน/งานก่อสร ้างโครงสร ้างชั่วคราว

เสาร์งานรื้อ ถอน/งานก่อสร ้างโครงสร ้างชั่วคราว

อาทิตย์

ปกติ

เสียง

แรงสั่น
สะเทือน

กลิน
่

ฝุ่ น

รถ

ค่อนข ้างมาก

มากหยุดงานทัง้ วันค่อนข ้างมาก

มาก

ปกติ

ภาพที่ 2-13 ตัวอย่างการแสดงตัวเลขให ้ผูอ้ ยู่อาศัยในบริเวณใกล้เคียงทราบ
(3) เคร่งคร ัดกับการกล่าวคาทักทายห ้ามละเลยการกล่าวคาทักทายผูอ้ ยู่อาศัยในบริเวณใกล้เคียงด ้วย ไม่ว่างานก่อสร ้างจะมีขนาดเล็ก-ใหญ่เท่าใด ใน่่งานก่อสร ้างขนาดใหญ่ จะมีการกล่าวคาทักทายในงานประชุมเพืออธิ
บายเกียวกั
บการก่อสร ้าง ฯลฯ แต่ในงาน
ก่อสร ้างขนาดเล็ก เช่น งานปร ับปรุงอาคารหรืองานซ่อมแซมคอนโดมิเนี ยม ฯลฯ ขอให ้คนงานทุกคนเคร่งคร ัดกับ
การกล่าวคาทักทายผูอ้ ยู่ อาศัยดว้ ย การกล่าวคาทักทาย เช่น "Ohayo-gozaimasu (สวัสดีตอนเช ้า)" และ"Go-meiwaku-o-okakeshimasu (ขออภัยในความไม่สะดวก)" จะสามารถบรรเทาปัญหากับผูอ้ ยู่อาศัยได ้่่่ ภาพ สร ้างความรู ้สึกทีดี่ ใหก้ บนอกจากนี ้ ขอใหใ้ ส่ใจสวมเครืองแต่
งกายทีสะอาด
การกล่าวคาทักทายทีสุั ผูฟ้ ัง จะ
สามารถยกระดับภาพลักษณ์ของบริษทั ได ้่ างาน
2.8.3 สภาพแวดล้อมของสถานทีท
สภาพแวดล้อมที่คนงานทางานจะส่ ง ผลโดยตรงต่อความปลอดภัย และคุณภาพ เราได ม้ ีการจัดการที่เรียกว่า
่่ างานทีน่่ าดึงดูด โดยมีชอเรี่ื ยกอย่างเป็ นทางการว่า "ร่าง"ปฏิรูปวิธกี ารทางาน" อย่างต่อเนื่ อง เพือสร
้างสถานทีท
่
่ ยวข
่
่ งเสริมการปฏิรูปวิธก่ ผลใช ้บังคับเมือวั่ นที่
กฎหมายเกียวกั
บการจัดเตรียมกฎหมายทีเกี
้องเพือส่ี ารทางาน" ซึงมี
45้
1 เมษายน 2019 เบื องหลัง ความเป็ นมาก็ คือ ชั่วโมงการท างานที่ยาวนานกลายเป็ นบรรทัด ฐานทั่วไปในอุ ต สาหกรรมก่ อ สร ้าง เนื่ องจากการขาดแคลนบุ ค ลากรอัน เนื่ องมาจากการเข า้ สู่ สงั คมผู ส้ ู ง อายุ แ ละจ านวน้ประชากรวัยแรงงานที่ลดลง กระทรวงที่ดิน โครงสร ้างพืนฐาน
การขนส่ง และการท่องเที่ยวจึงไดเ้ สนอนโยบาย้ อแก่ต่อไปนี เพื้ไขปัญหาดังกล่าว
- กาหนดระยะเวลาก่อสร ้างอย่างเหมาะสม
- ประกันระดับค่าจ้าง่ วน- ส่งเสริมการทางานทีมีั หยุด 2 วันต่อสัปดาห ์- พัฒนาและสร ้างช่างเทคนิ คและช่างผู ม้ ที กั ษะให้เพียงพอ้ ดขึนจริ้ งในระยะเวลาสันๆ้ เป็ นเรืองที
่ ยาก
่
่
การทาใหน้ โยบายทัง้ 4 ประการนี เกิแต่มีสงทีิ่ เราสามารถท
าไดใ้ นฐานะ่ วยให ้หัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน ตัวอย่างเช่น การเพิ่มความถูกตอ้ งแม่นยาของรายงานประจาวัน จะเป็ นขอ้ มูลทีจะช่้ นอกจากนี ้ ข อ้ มู ลดัง กล่ า วจะระยะเวลาก่อสร ้างของงานถัด ๆ ไปขยับ เข า้ ใกล้ร ะยะเวลาที่เหมาะสมได ม้ ากขึน่ น้ และนาไปสู่การประกัน
สามารถเพิ่มความถูกตอ้ งแม่นยาของการคานวณตน้ ทุนได ้ จึงส่งผลใหผ้ ลกาไรเพิมขึ
ระดับค่าจ ้าง่ าให ้การทางานทีมี่ วน้ ้จริง จาเป็ นต ้องกาหนดระยะเวลาก่อสร ้างอย่างเหมาะสม
เพือทั หยุด 2 วันต่อสัปดาห ์เกิดขึนได่ ้สามารถประกันความเป็ นไปได ้เรืองดั่ งกล่าว แต่เนื่ องจากเกียวข
่่ ส้ งงานก่
่ัเพือใหอ้ งกับกาหนดส่งมอบงานทีผูอสร ้าง(เจ ้าของงาน) ตอ้ งการ จึงยังไม่สามารถแก ้ไขได ้โดยง่าย ดังนั้น เราสามารถพิจารณาว่าวิธที สามารถลดระยะเวลา
ี่้ก่อสร ้างให ้สันลงได้ เช่น การนาระบบ ICT (Information and Communication Technology หรือเทคโนโลยี
่สารสนเทศและการสือสาร)ฯลฯ เข ้ามาใช ้ในการก่อสร ้างจะมีประสิทธิผลหรือไม่่ อ้ งอนุ ญาตให ้แรงงานทีได่ ้ร ับสิทธิลาหยุดโดยได ้รบั ค่าจ ้าง (ลาพักร ้อน)ในอุตสาหกรรมก่อสร ้าง บริษทั ฯ มีหน้าทีต้้ คอ
10 วันขึนไปต่อปี ใช ้วันลาหยุดโดยไดร้ บั ค่าจ ้าง (ลาพักร ้อน) 5 วันต่อปี สาเหตุหนึ่ งที่ไม่ไดใ้ ช ้วันลาหยุดนี ก็ื่่ าคัญคือ
อาจมีกรณี ท่ี "ยากทีจะพู
ดขอลาหยุดโดยไดร้ บั ค่าจ ้าง (ลาพักร ้อน)" ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน สิงส่ต ้องไม่สร ้างบรรยากาศทียากจะพู
ดตามที่ได ก้ ล่ า วไว ใ้ นหัว ข อ้ อื่นๆ การพัฒ นาช่า งเทคนิ ค และช่า งผู ม้ ีทกั ษะเป็ นขอบเขตที่หัว หน้า ผู ด้ ู แ ลคนงาน่ าคัญคือ อย่าคิดว่านโยบายทัง้ 4 ประการนี เป็้ นสิงที่ ควรท
่สามารถแสดงความสามารถของตนได ้ สิงสาโดยบริษท
ั่ แลไซต ์งานจะสามารถทาสิงใดได
่แต่ต ้องคิดว่าในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานทีดู้บ ้าง

2.9 การควบคุมจัดการความปลอดภัยและอาชีวอนามัยของแรงงาน
กิจกรรมความปลอดภัยและอาชีวอนามัย สามารถแบ่งออกกว ้างๆ ได ้เป็ น 2 ส่วน ได ้แก่ "การควบคุมจัดการความ
46้ ค้ วบคุมจัดการความปลอดภัย
ปลอดภัย" และ "การควบคุมจัดการอาชีวอนามัย" บริษทั ผูร้ ับเหมาจะต ้องแต่งตังผู
และอาชีวอนามัยทั่วไปตามขนาดของธุรกิจ ผูค้ วบคุมจัดการความปลอดภัยและอาชีวอนามัยทั่วไป จะควบคุม
จัดการความปลอดภัยและอาชีวอนามัยของแรงงานในไซต ์งานโดยสั่งการผูค้ วบคุมจัดการความปลอดภัยและผู ้่ นผูค้ วบคุมจัดการความปลอดภัยและ
ควบคุมจัดการอาชีวอนามัย เนื่ องจากหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานมักควบหน้าทีเป็
่ ด "การ
ผูค้ วบคุมจัดการอาชีวอนามัยดว้ ย กระทรวงสาธารณสุข แรงงาน และสวัสดิการจึงไดอ้ อกประกาศเพือจั
่ฝึ กอบรมหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานและผูร้ ับผิดชอบความปลอดภัยและอาชีวอนามัย (14 ชัวโมง)"่่่ างานจะได ้แสดง
เกียวกั
บการควบคุมจัดการความปลอดภัยเพือปกป้
องคนงานจากอุบตั ภิ ยั และอุบตั เิ หตุในสถานทีท
้่รายละเอียดไวใ้ นบทที่ 3 ดังนั้น ในที่นี จะขออธิ
บายเกียวกั
บการควบคุมจัดการความปลอดภัยและอาชีวอนามัย
ของแรงงาน

2.9.1 วัตถุประสงค ์และประสิทธิผลของการควบคุมจัดการความปลอดภัยและอาชีวอนา
มัยของแรงงานวัต ถุ ป ระสงค ์ของการควบคุมจัดการความปลอดภัย และอาชีวอนามัยของแรงงานคือ เพื่อปกป้ องสุ ขภาพของ่ างานไดง้ ่ายใหก้ บแรงงานและจัดหาสภาพแวดล้อมทีทั แรงงาน ดว้ ยการควบคุมจัดการความปลอดภัยและอาชีว
อนามัยอย่างกระตือรือร ้น บริษทั ผูร้ ับเหมาจะสามารถคาดหวังประสิทธิผลได ้ดังต่อไปนี ้่ างาน
□ สามารถมอบความรู ้สึกปลอดภัยในการทางานในสถานทีท
่ มขึ
่ น้
□ นาไปสู่แรงจูงใจทีเพิ่ กงานแต่ละคนสามารถทางานไดอ้ ย่างเขา้ ใจ จะทาใหก้ ารลด Muri/Muda/Mura ของงานรวมถึง
□ การทีพนั้ ้จริง และเพิมผลิ
่การปร ับปรุงแก ้ไขงานเกิดขึนได
ตภาพ (Productivity) ได ้่ ้ร ับการร ับรองจากกระทรวงสาธารณสุข แรงงาน และสวัสดิการว่าเป็ น "บริษท่ ความปลอดภัยและ
□ บริษทั ทีไดั ทีมี่่ ขนอาชีวอนามัยดีเยียม"จะมีภาพลักษณ์ทางสังคมทีดีึ ้ และสามารถคาดหวังไดว้ ่าจะมีจานวนผูส้ มัครเขา้ ทางาน่ น้เพิมขึ

2.9.2 แนวคิด "การควบคุมจัดการ 3 ประการ"่วัตถุประสงค ์ของการควบคุมจัดการความปลอดภัยและอาชีวอนามัยคือ เพือปกป้
องสุขภาพของแรงงาน ในบรรดา
การการควบคุมจัดการ 3 ประการ เรามักจะคิดว่า "การจัดการสุขภาพ" มีลาดับความสาคัญสูงสุด แต่สงสิ่ าคัญ
่คือ ต อ้ งด าเนิ น มาตรการโดยเริมจากสาเหตุข องการสร ้างความเสีย หายต่อสุ ขภาพเป็ นลาดับแรก ดัง นั้ น เมื่อ
พิจารณาการควบคุมจัดการทัง้ 3 ประการ ขอใหพ้ จิ ารณาตามลาดับ คือ "การควบคุมจัดการสภาพแวดล้อมการ
47

ทางาน" "การควบคุมจัดการงาน" และ "การจัดการสุขภาพ"2.9.3 ควบคุมจัดการสภาพแวดล้อมการทางาน่ งผลต่อสุขภาพของคนงาน "การควบคุมจัดการสภาพแวดล้อมการทางาน"ในไซต ์งานก่อสร ้าง มีปัจจัยต่างๆ ทีส่่คือ การสร ้างสภาพแวดล้อมของสถานที่ทางานซึงสะดวกสบาย
โดยการกาจัดหรือปรบั ปรุงแกไ้ ขปัจจัย ที่เป็ นอันตราย่ งผลต่อสุขภาพ
(1) มาตรการป้ องกันปั จจัยทีส่่ งผลต่อสุขภาพของคนงาน อาจมีดงั แสดงในภาพที่ 2-14
ปัจจัยทีส่

เสียงรบกวน่ สะเทือน
แรงสัน

ก๊าซทีเ่ ป็ นอันตราย

สารทีเ่ ป็ นอันตรายฝุ่ นโรคลมแดด่ นอันตรายในไซต ์งานก่อสร ้างภาพที่ 2-14 ปัจจัยทีเป็

หากมีปัจจัยที่เป็ นอันตรายในสภาพแวดล้อมการทางาน จาเป็ นตอ้ งกาจัดหรือลดปัจจัยเหล่านั้นใหถ้ ึงขีดจากัด่ าหนดมาตรการ
ระดับหนึ่ ง หากเป็ นไปได ้ยาก ตอ้ งเคร่งคร ัดให ้คนงานสวมใส่อุปกรณ์ป้องกันหรือชุดป้ องกัน เพือกป้ องกัน จาเป็ นตอ้ งทราบว่ามีสารที่เป็ นอันตรายอยู่ในสภาพแวดล้อมการทางานมากน้อยเพียงใด ดว้ ยเหตุนี ้ จึง่จะต อ้ งตรวจวัด สภาพแวดล้อมการท างานโดยใช ้เครืองมื
อวัด เฉพาะทาง กระทรวงสาธารณสุ ข แรงงาน และ่ างานซึงควรท
่สวัสดิการได ้กาหนดและเผยแพร่ สถานทีท
าการตรวจวัดสภาพแวดล้อมการทางานและประเภทของ่ กระบุไว ้มีดงั ต่อไปนี ้ ขอใหท้ ราบถึงประเภทของปัจจัยทีเป็่ นอันตราย
การตรวจวัด ฯลฯ ประเภทของการตรวจวัดทีถู
ในไซต ์งานเอาไว้

□ ความเข ้มข ้นของฝุ่ นในอากาศ และปริมาณซิลกิ าในฝุ่ น□ อุณหภูมิ ความชืน้ ความร ้อนจากการแผ่ร ังสี□ ระดับเสียงรบกวนเฉลีย่
□ ความเข ้มข ้นของคาร ์บอนมอนอกไซด ์และคาร ์บอนไดออกไซด ์48

□ อุณหภูมิ
□ ปริมาณการไหลเวียนของอากาศ้ มพัทธ ์□ อุณหภูมภิ ายในและภายนอกอาคาร ความชืนสั

□ ปริมาณร ังสีทเทีี่ ยบเท่าอันเนื่ องมาจากร ังสีภายนอก
□ ความเข ้มข ้นของสารกัมมันตภาพร ังสีในอากาศ
□ ความเข ้มข ้นของสารเคมีเฉพาะ (สารประเภท 1 หรือสารประเภท 2) ในอากาศ
□ ความเข ้มข ้นของตัวทาละลายอินทรีย ์และตัวทาละลายอินทรีย ์ชนิ ดพิเศษในอากาศ
□ ความเข ้มข ้นของแร่ใยหินในอากาศ่□ ความเข ้มข ้นของสารตะกัวในอากาศ่ างานทีเกี่ ยวข่□ ในสถานทีทอ้ งกับงานอันตรายอันเนื่ องมาจากการขาดออกซิเจนประเภท 1 คือ ความเขม้ ขน้ของออกซิเจนในอากาศ่ างานทีเกี่ ยวข่□ ในสถานทีทอ้ งกับงานอันตรายอันเนื่ องมาจากการขาดออกซิเจนประเภท 2 คือ ความเขม้ ขน้ของออกซิเจนและไฮโดรเจนซัลไฟด ์ในอากาศ่ ยวข่□ ความเข ้มข ้นของตัวทาละลายอินทรีย ์ทีเกี้อง(2) การปร ับปรุงแก้ไขและเตรียมพร ้อมสภาพแวดล้อมการทางาน
่มีการจัดการต่างๆ เพื่อใหเ้ ป็ นสถานที่ทางานซึงคนงานท
างานไดง้ ่าย โดยมีกรณี ตวั อย่างที่ชัดเจนเป็ นรูปธรรม
ดังต่อไปนี ้- ปร ับปรุงความสะดวกสบายของสานักงานของไซต ์งาน ห้องพักผ่อน และหอพัก
่้ ้องอาบน้าฝักบัว ติดตังเครื้่่้ า สร ้างสภาพแวดล้อม
จัดเตรียมเครืองปร
ับอากาศ ติดตังห
องอบผ้
าในห ้องเปลียนเสือผ้่้ เ้ ย็ น/ตูก้ ดน้า/กาตม้ น้าไฟฟ้ าที่สะอาดโดยการปูเสือทาตามิ
หรือพรมและหา้ มสวมรองเทา้ เขา้ มาภายใน ติดตังตู้ ้เป่ าลม กาหนดพืนที้ พั่ กผ่อนและสูบบุหรี่ จัดเตรียมน้ายาบ ้วนปาก/น้ายาฆ่าเชือ/หน้้ติดตังตู
ากากอนามัย ฯลฯ- ปร ับปรุงห้องน้ า้ อ้ งน้าสาหร ับผูห้ ญิง ติดตังห้ ้องน้าชักโครกแบบเคลือนที
่่ เปลียนมาใช
่่ติดตังห้ห ้องน้าชัวคราวแบบชั
กโครก ติดตัง้้ ้องน้าชัวคราวแบบติ
่่่ฝารองนั่งชักโครกแบบฉี ดชาระด ้วยน้าอุ่น ติดตังห
ดรถยนต ์ซึงสามารถเคลื
อนย้ายได ้ ฯลฯ้ องสาหร ับผู ห- ติดตังห้้ ญิงโดยเฉพาะ้ อ้ งสาหรบั ผูห่้ ะติดตังห้ ญิงโดยเฉพาะ ซึงรวมถึ
งหอ้ งน้าสาหรบั ผูห้ ญิง หอ้ งอ่างล้างหน้า ตูล้ ็ อคเกอร ์ และติดตังโต๊
่เครืองแป้ง ฯลฯ(3) มาตรการป้ องกันโรคลมแดด
49่้ ปิ่ ดและบริเวณทีต่ ้องมาตรการป้ องกันโรคลมแดดมีความสาคัญอย่างยิงในไซต
์งานก่อสร ้าง เนื่ องจากมีงานในพืนที่ อนเผชิญกับแสงแดดโดยตรง โรคลมแดดจะทาใหเ้ กิดอาการวิงเวียนศีรษะหรือเป็ นลม ซึงมีั ตรายที่อาจนาไปสู่
้ ปี
อุบต
ั ิภยั ความเสียหายได ้ จากขอ้ มูลที่รวบรวมตัวเลขโดยกระทรวงสาธารณสุข แรงงาน และสวัสดิการ ตังแต่
่่ ดในบรรดาอุตสาหกรรมทังหมด
้
2018-2022 มีผูท้ เป็ี่ นโรคลมแดดจาวน 916 ราย ซึงมากที
สุและเป็ นอุบตั ภิ ยั ถึง้ ยชีวต่ กราฟจานวนผูบ้ าดเจ็บและเสียชีวต
ขันเสีิ ถึง 52 ราย นอกจากนี ้ เมือดูิ แยกเป็ นรายเดือน จะพบว่าจานวนผูที้ ่่่มขึนตั้ งแต่้้เป็ นโรคลมแดด เริมเพิ
เดือนพฤษภาคมเป็ นต น้ ไป และเพิ่มขึนอย่า งรวดเร็วในเดือนกรกฎาคมและ
่้ เดือนตุลาคมเป็ นต ้นไปสิงหาคม แต่จะเริมลดลงตั
งแต่
(คน)

(คน)

จานวนผูบ้ าดเจ็บและเสียชีวติ จากโรคลมแดด แยกตาม
อุตสาหกรรม (รวมระหว่างปี 2018-2022)อุตสาหกรรม
ก่อสร ้างอุตสาหกรรมการ อุตสาหกรรม ธุรกิจรักษาความ ธุรกิจการค ้าขนส่งปลอดภัย
ผลิตจานวนผู ้บาดเจ็บและเสียชีวต
ิ(สเกลทางด ้านซ ้าย)ธุรกิจทาความสะอาด/ฆ่าสัตว์เพื่อผลิตเป็ นอาหารเกษตรกร
รมป่ าไม ้

(คน)

อื่นๆ

จานวนผู ้บาดเจ็บและเสียชีวติ จากโรคลมแดด แยกเป็ นราย (คน)เดือน (รวมระหว่างปี 2018-2022)จนถึง พ.ค.

จานวนผู ้เสียชีว ิต (จากจานวนทั ง้ หมด)(สเกลทางด ้านขวา)

มิ.ย.

ก.ค.

จานวนผู ้บาดเจ็บและเสียชีวต
ิ(สเกลทางด ้านซ ้าย)

ส.ค.

ก.ย.

ตัง้ แต่ ต.ค. เป็ นต ้นจานวนผู ้เสียชีว ิต (จากจานวนทั ง้ หมด)(สเกลทางด ้านขวา)ไป่ภาพที่ 2-15 ข ้อมูลรวบรวมตัวเลขเกียวกั
บโรคลมแดดโดยกระทรวงสาธารณสุข แรงงาน และสวัสดิการ

สาหร ับมาตรการป้ องกันโรคลมแดด เราอาจพิจารณาการจัดการดังต่อไปนี ้- ใช้ขอ้ มู ลสภาพอากาศจากกรมอุตุนิยมวิทยาญีปุ่่ น่ ยวข่กรมอุตุนิยมวิทยาญีปุ่่ นจะนาเสนอข ้อมูลต่างๆ เช่น ข ้อมูลแจ ้งเตือนอุณหภูมสิ ูง ข ้อมูลสภาพอากาศทีเกี
้องกับอุ ณหภู มิสูง และข อ้ มู ลการเตือนสภาพอากาศที่ผิดปกติเกี่ยวกับอุ ณหภูมิสูง ล่ ว งหน้า ฯลฯ โดยอิง ตามข อ้ มูล้ ทั่ ่วประเทศ ขอให ้หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานใส่ใจกับข ้อมูลเหล่านี ้ และกระตุ ้นเตือน
สังเกตการณ์อุณหภูมจิ ากแต่ละพืนที
่คนงานในการประชุมตอนเช ้า ฯลฯ ถึงอันตรายทีจะเกิ
ดโรคลมแดด่ างาน
- วัดและใช้ดชั นี ความร ้อน (ค่า WBGT) ในสถานทีท่ ชนี ความร ้อนเท่ากับตังแต่
้่่เมือดั
31 เป็ นตน้ ไป ควรหยุดทางานชัวคราวเท่
าทีจะเป็
นไปได ้ หากดัชนี ความร ้อนอยู่่่่ งขึน้ ดังนั้น ควรชีแนะให้่ ้าระหว่าง 28 ถึง 31 ความเสียงที
จะเกิดโรคลมแดดจะเพิมสู
้คนงานหยุดพักผ่อนและดืมน
่่หรือเกลือแร่ กรมสิงแวดล้
อมจะเผยแพร่ค่าดัชนี ความร ้อนทีคาดการณ์
ของสถานที่ 840 แห่งทั่วประเทศทุกๆ 3่ชัวโมง
ดังนั้น ขอให ้ใช ้ข ้อมูลดังกล่าวด ้วย้่ ดความชืน)้- ติดตังเทอร
์โมมิเตอร ์และไฮโกรมิเตอร ์ (เครืองวั
50้้โดยทั่วไป หากอุ ณ หภู มิ สู ง ตังแต่
35 องศาเป็ นต น้ ไปจะอยู่ ใ นระดับ ที่อัน ตราย ควรติด ตังเทอร
์โมมิ เ ตอร ์และ่่ ้คนงานตระหนักถึงสภาพทีอั่ นตราย
ไฮโกรมิเตอร ์ทีไซต
์งาน เพือให
- ใช้แอปพลิเคช ัน่ในระยะหลัง นี ้ มี ก ารพัฒ นาแอปพลิเคชัน ส าหร บั ป้ องกันโรคลมแดดซึงจะส่ง อีเ มลแจ ง้ เตือ นไปยัง สมาร ์ตโฟน
อัตโนมัตติ ามดัชนี ความร ้อน- ลดดัชนี ความร ้อนลง่่่ งขึนเมื้ อมี่ อุณหภูมิสูง ความชืนสู้ ง และไม่มีลม ดังนั้น เราจะลดดัชนี ความความเสียงที
จะเกิดโรคลมแดดจะเพิมสู้่ร ้อนลงโดยใช ้มาตรการต่างๆ เช่น ติดตังตาข่
ายกันแดด เครืองพ่
นหมอกไอน้า พัดลมขนาดใหญ่สาหรบั ทางาน
่เครืองเป่าลม ฯลฯ หรือลดอุณหภูมขิ องไซต ์งานลงด ้วยรถฉี ดน้า ฯลฯ้ พั่ กผ่อน
- จัดเตรียมพืนที
้่จะติด ตังเครื
องปรบั อากาศและหอ้ งอาบน้าฝั กบัว เพื่อให ค้ นงานสามารถระบายความร ้อนจากร่างกายไดอ้ ย่าง้ เ้ ย็ น เครืองท
่เหมาะสมในเวลาพักผ่ อน สิ่งสาคัญ คือ ต อ้ งติด ตังตูาน้ าแข็ ง และตู จ้ าหน่ า ยสิน ค า้ อัตโนมัติ และ้ พั่ กผ่อนอยู่ห่างจากสถานทีท่ างาน ขอให ้จัดเตรียมสารน้าสาหร ับให ้ทางปาก ฯลฯ ไวใ้ หพ้ ร ้อมอยู่เสมอ หากพืนที่ ดเครืองปร
่พิจารณาจัดวาง "รถสาหร ับพักผ่อน" ทีติับอากาศหรือตู ้เย็น

2.9.4 ควบคุมจัดการงาน่ นอันตราย เช่น ภาระทางกายภาพหรือสารทีเป็่ นอันตราย
"การควบคุมจัดการงาน" หมายถึง การกาจัดปัจจัยทีเป็ต่ อร่า งกายมนุ ษ ย ห์ รือสิ่งแวดล้อม ฯลฯ และควบคุ มจัด การปั จ จัย เหล่ า นั้ นให ม้ ีใช ้งานอย่ า งเหมาะสม กาหนด
ขั้นตอนการท างานและวิ ธ ีก ารที่ ชัด เจนเป็ นรู ป ธรรม ฯลฯ เพื่ อปกป้ องคนงานจากปั จ จัย ที่เป็ นอัน ตรายใน่ ้อธิบายไว ้ในหัวข ้อทีผ่่ านมา และชีแนะให
้้สภาพแวดล้อมการทางานตามทีได
้คนงานปฏิบตั ติ ามขันตอนและวิธกี าร่ ดเจนเป็ นรูปธรรม เช่น จาเป็ นต ้องอธิบายวิธก
้เหล่านี ้ ตัวอย่างทีชัี ารดังกล่าวไว ้ในเอกสารลาดับขันตอนการท
างาน้และจัด ฝึ กอบรมเพื่อให ค้ นงานมีความเขา้ ใจ ในเอกสารลาดับ ขันตอนการท
างาน พยายามระบุใหช้ ดั เจนเป็ น่ ดเท่าทีจะเป็
่รูปธรรมมากทีสุ
นไปได ้ ดังตัวอย่างต่อไปนี ้่ ่ งทาและงานทียื่ นทา เพือป้่ องกันอาการปวดสะโพก""ทาการสลับระหว่างงานทีนั่ างานทีอาจเกิ
่้"สวมถุงมือและสนับรองร ับข ้อ ฯลฯ เมือท
ดการบาดเจ็บของมือและนิ ว"้สาหรบั รายละเอียดของเอกสารลาดับขันตอนการท
างาน ขอใหร้ บั ฟังความคิดเห็นของคนงานและทบทวนแกไ้ ข้ขันตอนการปฏิ
บตั งิ านเป็ นระยะ

51

2.9.5 จัดการสุขภาพ่่ น"การจัดการสุขภาพ" หมายถึง กิจกรรมทีตรวจสอบสภาพสุ
ขภาพของคนงานโดยการตรวจสุขภาพ เพือค้ พบ้ เนิ่ นๆ และป้ องกันไม่ใหล้ ุกลามหรือแย่ลง หากทาใหเ้ สียสุขภาพ จะตอ้ งทาการ
ความผิดปกติของสุขภาพตังแต่่ ้นฟูสุขภาพให ้กลับสู่สภาพเดิม และปร ับปรุงแก ้ไขสภาพแวดล้อมการทางาน ฯลฯร ักษาเพือฟื่ ้องจัดให ้มีการ "ตรวจสุขภาพทั่วไป" 1 ครงภายในระยะเวลา
บริษทั มีหน้าทีต
ั้
1 ปี และ "ตรวจสุขภาพพิเศษ" 1 ครงั้
้ัภายในระยะเวลา 6 เดือน (ตรวจสุขภาพดว้ ยสารประกอบตะกั่ว เตตราเอทิลเลด 1 ครงภายในระยะเวลา
3 เดือน,้ัตรวจโรคปอดจากการประกอบอาชีพ (โรคฝุ่ นจับปอด) 1 ครงภายในระยะเวลา
1-3 ปี )การตรวจสุขภาพเป็ นระยะมีความสาคัญต่อการจัดการสุขภาพ แต่การจัดการสุขภาพประจาวันก็มีความสาคัญ
่่ ้เวลาร่วมกับคนงานมากทีสุ่ ดเช่นกัน เนื่ องจากสุขภาพมีการเปลียนแปลงในทุกๆ วัน หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานซึงใช
และอยู่ ในฐานะที่สามารถสัง เกตเห็ น การเปลี่ยนแปลงของคนงานไดม้ ากที่สุ ด วิธ ีท่ีมีป ระสิท ธิผลในการสังเกต
สุขภาพของคนงานแต่ละรายคือ ใหต้ รวจสอบสุขภาพดว้ ยตนเองและรายงานสุขภาพของตนในการประชุมตอน
เช ้า

52

่
บทที่ 3 บทบาทหน้าทีของหั
วหน้าผู ด้ ู แลคนงานในกิจ กรรมความปลอดภัย และอาชีว
อนามัย
3.1 กิจกรรมความปลอดภัยและอาชีวอนามัย คืออะไร?
่กิจกรรมความปลอดภัยและอาชีวอนามัย หมายถึง การดาเนิ นการเพือสร
้างสุขภาพและความปลอดภัยของผูค้ นที่่ อน่ งทางานในไซต ์งานก่อสร ้าง ในไซต ์งานก่อสร ้างจะประกอบด ้วยงานทีมีั ตรายจานวนมาก เช่น การทางานบนทีสู่ กรหนัก ฯลฯ นอกจากนี ้ ยังจาเป็ นตอ้ งมีมาตรการด ้านความปลอดภัยและอาชีวอนามัยที่
และการควบคุมเครืองจั่ี นอันตรายต่อร่างกายมนุ ษย ์ กิจกรรมความปลอดภัยและอาชีว
เหมาะสม เนื่ องจากอาจต ้องจัดการกับสารเคมีทเป็
อนามัยโดยทั่วไปจะดาเนิ นการดังต่อไปนี ้่(1) เพิมความตระหนั
กของคนงาน่ าคัญคือ ทุกคนทีเกี่ ยวข่ในการดาเนิ นกิจกรรมความปลอดภัยและอาชีวอนามัยอย่างมีประสิทธิผล สิงสอ้ งตอ้ งมี่ าคัญ" นอกจากนี ้ ประธานบริษท
ความตระหนักว่า "ความปลอดภัยและอาชีวอนามัยเป็ นสิงสั และระดับผูบ้ ริหาร
่จาเป็ นตอ้ งแสดงใหเ้ ห็นถึงความรู ้สึกกระตือรือร ้น ผ่านการบรรยายในการประชุมเกียวกั
บความปลอดภัย ฯลฯ ใน่่ี อบจะเกิดอุบต
่ึฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน การพูดคุยเกียวกั
บเหตุการณ์ทเกืั เิ หตุซงตนเองเคยประสบมาก็
ถือว่ามี
ประสิทธิผลเช่นกัน
่่ี อบจะเกิดอุบต่ี อบจะเกิด
→ เกียวกั
บเหตุการณ์ทเกืั เิ หตุได ้อธิบายรายละเอียดไว ้ใน "3.5.3 กิจกรรมเหตุการณ์ทเกื
อุบตั เิ หตุ"(2) ฟั งเสียงของคนงาน่ าคัญคือต ้องใหค้ นงานแสดงสิงที่ รู่ ้สึกหรือสังเกตเห็นและสิงที่ ่ในการปรบั ปรุงแก ้ไขสภาพแวดล้อมการทางาน สิงส่ ถนัดในการพูดต่อหน้าคนจานวนตอ้ งการปรบั ปรุงแก ้ไข และมีท่าทีทร่ี บั ฟังอย่างกระตือรือร ้น สาหรบั คนงานทีไม่
่มาก ใหห้ าวิธกี ารทีเหมาะสม
เช่น พูดคุยสัมภาษณ์เป็ นรายบุคคล ฯลฯ นอกจากนี ้ การดาเนิ นการสารวจดว้ ย่ื งมีประสิทธิผลอีกด ้วยแบบสอบถามโดยไม่ระบุชอยั
(3) ดาเนิ นการฝึ กอบรมความปลอดภัยและอาชีวอนามัย่ าคัญคือ ต ้องฝึ กอบรมและฝึ กฝนคนงานเกียวกั
่่ กต ้องตามมาตรการด ้านความ
สิงสบอันตรายในงาน และวิธกี ารทีถู
่ปลอดภัย และให ้คนงานมีความรู ้และทักษะในการทางานอย่างปลอดภัย ขอให ้คานึ งถึงประเด็นต่อไปนี ้ เพือจะได
้นาผลจากการฝึ กอบรมไปปฏิบตั เิ ป็ นกิจกรรมความปลอดภัยและอาชีวอนามัย
53□ สอนจากมุมมองของผูเ้ ข ้าฝึ กอบรม โดยพิจารณาจากระดับและประสบการณ์ของพวกเขา
□ สอนอย่างชัดเจนเป็ นรูปธรรม
้ตัวอย่าง) ยกกล่องอย่างระมัดระวัง → ลดสะโพกลงและยกก ้นกล่องด ้วยมือทังสองข้าง□ ถ่ายทอดเหตุผลว่าเหตุใดจึงต ้องทา (หรือห ้ามทา) เช่นนั้น่ ้ผูเ้ ข ้าฝึ กอบรมสามารถเข ้าใจในสิงที่ พู่ ด□ พิจารณาลาดับในการพูด เพือให
้่ง่ ายไปจนถึง เนื ้อหาที่ยาก หรือเรีย งลาดับจากเนื ้อหาภาพรวมไปจนถึงตัว อย่ า ง) เรีย งลาดับจากเนื อหาที้่เนื อหาที
แยกเฉพาะฯลฯ□ ใช ้หน่ วยงานฝึ กอบรมจากภายนอก่ ักษาสภาพแวดล้อมของสถานทีท่ างานทีสะอาด่(4) ดาเนิ นกิจกรรม 5ส (5S) อย่างต่อเนื่อง เพือร
→ ได ้อธิบายรายละเอียดไว ้ใน "3.5.1 กิจกรรม 5ส (5S)"้(5) จัดทาเอกสารลาดับขันตอนการทางาน้่ ปรายละเอียดของงานและขันตอนการท
้จัดทาเอกสารลาดับขันตอนการท
างานซึงสรุ
างานเอาไว ้ เราสามารถใช ้้้ั้เอกสารลาดับขันตอนการท
างานไดท้ งในการท
างานและการฝึ กอบรม ในเอกสารลาดับขันตอนการท
างานควรมี
่รายละเอียดต่อไปนี ้ ซึงรวมถึ
งรายละเอียดสาหร ับการทางานอย่างปลอดภัย่□ ชืองาน้□ ขันตอนการท
างาน่ อทีใช่ ้□ อุปกรณ์และเครืองมื้ วนและวัสดุทใช่ี ้□ ชินส่่ ้□ อุปกรณ์ป้องกันทีใช่ึ ยวข่□ อุบตั ภิ ยั และอุบตั เิ หตุซงเกี
้องกับงานและอาจเกิดขึน้
□ มาตรการป้ องกันอุบตั ภิ ยั และอุบตั เิ หตุ่้่ ้าใจง่าย
ประเด็นสาคัญเพือการจั
ดทาเอกสารลาดับขันตอนการท
างานทีเข้ั□ ระบุขนตอนให
้ 1 งานเป็ น 1 รายการ้□ ระบุให ้สันและกระชับ□ ระบุเทคนิ คหรือเคล็ดลับการทางาน (หากมี)54่□ ระบุข ้อควรระวังสาหร ับงานทีคาดการณ์ได ้ว่าจะมีอนั ตราย
□ ระบุเหตุผลว่าเหตุใดจึงต ้องทางานดังกล่าว
่่ ปลอดภัยหรือไม่
(6) ดาเนิ นการลาดตระเวนด้านความปลอดภัย เพือตรวจสอบว่
ามีพฤติกรรมทีไม่่ อวางอยู่กระจัดกระจาย → ทากิจกรรม 5ส (5S) ได ้ไม่ท่วถึ
ตัวอย่าง) เครืองมืั ง่ รู่ ้สึกหรือสังเกตเห็น
(7) รายงานสิงที่ี อบจะเกิดอุบต
่่ ดทาโดยคนงานไปยังหัวหน้า
รายงานเหตุการณ์ทเกืั เิ หตุ และข ้อเสนอแนะเพือปร
ับปรุงแก ้ไขซึงจั่ ้ระวังอน่ นหาและกาจัดแหล่งกาเนิ ดของอน่ อน(8) ดาเนิ นกิจกรรมหยังรูั ตราย (KY) เพือค้ั ตรายทีซ่อยู ่ในไซต ์งาน→ ได ้อธิบายรายละเอียดไว ้ใน "3.5.2 กิจกรรมหยั่งรู ้ระวังอันตราย (KY)"่(9) ดาเนิ นการประเมินความเสียง่→ ได ้อธิบายรายละเอียดไว ้ใน "3.4 การประเมินความเสียง"(10) ร ักษาสุขภาพของคนงาน
→ ได ้อธิบายรายละเอียดไว ้ใน "2.9 การควบคุมจัดการความปลอดภัยและอาชีวอนามัยของแรงงาน"3.2 กฎหมายความปลอดภัยและอาชีวอนามัยของแรงงาน
3.2.1 กฎหมายความปลอดภัยและอาชีวอนามัยของแรงงาน คืออะไร?
่ วต่กฎหมายความปลอดภัยและอาชีวอนามัยของแรงงาน เป็ นกฎหมายของญี่ปุ่ นซึงมีั ถุประสงค ์เพือสร
้างความ่ บยังอั้ นตรายต่างๆ ทีอาจเกิ
่้ปลอดภัยและปกป้ องสุขภาพของแรงงาน มีวตั ถุประสงค ์เพือยั
ดขึนในการท
างานของ่ ด และสร ้างสภาพแวดล้อมการทางานทีมี่ สุขภาพดีให ้เกิดขึนได้ ้จริง ด ้วยการกาหนดความ
แรงงานให ้เหลือน้อยทีสุ่ องกันอุบตร ับผิดชอบให ้ชัดเจนและส่งเสริมการดาเนิ นกิจกรรมด ้วยความสมัครใจ โดยกาหนดข ้อบังคับเพือป้ั ภิ ยั ใน
การทางาน้ ้กาหนดให ้บริษท
กฎหมายนี ไดั ผูร้ ับเหมา ต ้องร ับผิดชอบต่อความปลอดภัยและสุขภาพของแรงงาน ตัวอย่างเช่น มีหน้าที่ตอ้ งจัดเตรียมแพทย ์อาชีวเวชศาสตร ์หรือแพทย ์ประจาหอ้ งพยาบาลตามขนาดของงานก่อสร ้าง และตอ้ ง่รายงาน สารวจ และชดเชยอุบตั ภิ ยั ในการทางาน ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน เราจะสามารถมีมุมมองเกียวกั
บเนื ้อหาที่ควรรายงานหรือขอ้ เสนอแนะเพื่อปรบั ปรุงแกไ้ ขใหก้ บั บริษ ัทหรือหัวหน้า ด ว้ ยการทราบรายละเอียดที่
55่ การกาหนดโดยกฎหมาย
กาหนดไว ้ในกฎหมายความปลอดภัยและอาชีวอนามัยของแรงงานเอาไว ้ รายละเอียดทีมี
ความปลอดภัยและอาชีวอนามัยของแรงงานหลักๆ มีดงั ต่อไปนี ้□ การฝึ กอบรมความปลอดภัยให ้กับแรงงาน
□ การร ักษาสุขภาพของแรงงาน่ างานทีสะดวกสบาย่□ จัดเตรียมสภาพแวดล้อมของสถานทีท่ นอันตรายซึงบริ่ ษท□ สารอันตรายหรือสารทีเป็ั ผูร้ ับเหมาควรดาเนิ นมาตรการ่□ การประเมินความเสียง
□ การจัดหน่ วยงานและพนักงาน
□ ความร ับผิดชอบของบริษทั ผูร้ ับเหมาหลัก่ั□ ความร ับผิดชอบของผูส้ งงานก่อสร ้าง (เจ ้าของงาน)่ สามารถทาได ้หากไม่มค
□ ระบุงานทีไม่ี ุณวุฒิ
่แรงงานจะตอ้ งปฏิบตั ติ ามคาสั่งและใช ้อุปกรณ์ป้องกันทีจ่ าเป็ น เพือปกป้
องความปลอดภัยและสุขภาพของตนเอง
นอกจากนี ้ ในกรณี ท่แรงงานพบสถานการณ์ีท่เป็ี นอันตราย จาเป็ นตอ้ งรายงานใหบ้ ริษทั ผูร้ บั เหมาทราบอย่าง
รวดเร็ว่ ่ขาดไม่ไดใ้ นการสร ้างความปลอดภัยและสุขภาพของ
ความร่วมมือระหว่างแรงงานและบริษทั ผูร้ บั เหมา เป็ นสิงที
่่แรงงาน ดว้ ยเหตุนี ้ จึงมีการระบุเกียวกั
บการจัดตัง้ "คณะกรรมการความปลอดภัยและอาชีวอนามัย" ซึงแรงงาน
่และบริษทั ผูร้ ับเหมาร่วมมือกันเพือปกป้
องความปลอดภัยและสุขภาพของแรงงาน ในอุตสาหกรรมก่อสร ้าง กรณี ท่ี้้่ อ้ งจัดตังคณะกรรมการความ
้จานวนแรงงานในสถานประกอบการมีจานวนตังแต่
50 คนขึนไปบริษทั ฯ มีหน้าทีต
ปลอดภัยและอาชีวอนามัย

่
3.2.2 ประเด็นสาคัญทีพบเห็
นในการปร ับปรุ งแก้ไขกฎหมายความปลอดภัยและอาชีว
อนามัยของแรงงาน่ งคับใช ้เมือปี
่ 1972 เมือเวลาผ่
่กฎหมายความปลอดภัยและอาชีวอนามัยของแรงงาน เป็ นกฎหมายทีบั
านไป วิธกี าร้ ่ไซต ง์ านท างานของแรงงานก็ มีค วามหลากหลาย และมีการน าเทคนิ คใหม่ ๆ มาใช ้ในวิธ ีการก่อสร ้างติด ตังที่่่ ้องคานึ งถึงความปลอดภัยจึงได ้ขยายออกไป
ก่อสร ้าง เพือตอบสนองต่
อการเปลียนแปลงดั
งกล่าว ขอบเขตทีต่ การบังคับใช ้กฎหมายนี ้ เป็ นยุคสมัยที่กาลังเผชิญกับช่วงเวลาของการ
ตัวอย่างเช่น ในประเทศญีปุ่่ นก่อนทีจะมี
56่เติ บโตทางเศรษฐกิจในระดับ สู ง และมี ก ารน าเครืองจัก รใหม่ ท่ี ไม่ คุ น้ เคยมาใช อ้ ย่ า งต่ อ เนื่ อง เพื่ อที่ จะเพิ่ ม่ความสามารถในการผลิตในอุตสาหกรรมการผลิต และยังทาใหร้ ูปแบบการทางานเปลียนไปดว้ ยเหตุนี ้ ทาใหช้ ว่ ง
ประมาณปี 1965 มี จ านวนผู เ้ สี ย ชีวิ ต จากอุ บ ัติ ภ ัยในการท างานจ านวน มากกว่ า 6,000 รายทุ ก ปี และ่ การทางานอย่างหนักหน่ วงก็กลายมาเป็ นปัญหาสังคม เพื่อรบั มือกับสถานการณ์นี ้ จึงมีการ
สภาพแวดล้อมทีมี
้บัง คับใช ้กฎหมายความปลอดภัย และอาชีว อนามัย ของแรงงาน และในระยะเวลา 10 ปี นั บ ตังแต่
การบัง คับใช ้จานวนอุบตั ภิ ยั ในการทางานก็ลดลงมากกว่าครึง่
การปรบั ปรุงแกไ้ ขกฎหมายความปลอดภัยและอาชีวอนามัยของแรงงาน เป็ นการดาเนิ นการเพื่อแกไ้ ขประเด็น่ ดขึนใหม่้่้ ตัวอย่างเช่น การเสริมสร ้างมาตรการป้ องกันการเสียชีวต
ปัญหาทีเกิ
หรือปัญหาทีอาจเกิ
ดขึนิ จากการ
ทางานหนักเกินไป มาตรการป้ องกันการสร ้างความเสียหายต่อสุขภาพอันเนื่ องจากฝุ่ น และมาตรการป้ องกันการ
ล่วงละเมิดทางเพศ ฯลฯนอกจากนี ้ เนื่ องจากอาจมี ก ารจัด สร ้างระบบใหม่ ต ามการปร บั ปรุ ง แก ไ้ ข ในฐานะหัว หน้า ผู ด้ ู แ ลคนงาน จึง่ การปร ับปรุงแก ้ไข และจาเป็ นตอ้ งสนใจรายละเอียดของกฎหมายความปลอดภัยและอาชีวอนามัยของแรงงานทีมี
พิจารณาว่าต ้องนาไปใช ้กับไซต ์งานของตนเองหรือไม่่ กเพิมเข่ ้ามาในการปร ับปรุงแก ้ไขเมือปี่ งบประมาณ 2023ตัวอย่างเช่น จะขอแนะนารายละเอียดบางส่วนทีถู
(1) ทาความเข้าใจสถานะของเวลาทางาน
(ขอ้ บังคับความปลอดภัยและอาชีวอนามัยฉบับใหม่ มาตรา 52-7-3 กฎหมายความปลอดภัยและอาชีวอนามัย
ฉบับใหม่ มาตรา 66-8-3)
่่แนะนาไปเป็ นกฎหมาย โดยระบุว่า "ตอ้ งทาการทาความเขา้ ใจสถานะของเวลาทางานไดเ้ ปลียนจากแนวทางที่ นกลาง" จะต ้องเก็บบันทึกเวลาทางานไวเ้ ป็ นเวลา
ความเข ้าใจสถานะของเวลาทางานของแรงงานโดยใช ้วิธกี ารทีเป็่ นกลาง ได ้แก่3 ปี ตัวอย่างของวิธกี ารทีเป็
- บันทึกด ้วยบัตรลงเวลา้ เข ้าสู่ระบบจนถึงออกจากระบบบนคอมพิวเตอร ์ ฯลฯ- บันทึกเวลาตังแต่
โดยเฉพาะอย่ า งยิ่ง วิธ ีการหลัง นี ้จะสามารถตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงรูป แบบการท างานจากระยะไกลที่่ น้เพิมขึ
่่ างานเป็ นเวลานานโดยแพทย ์(2) การเปลียนแปลงข้
อกาหนดในการสัมภาษณ์แรงงานทีท่ ความเหนื่ อยล้าสะสมจากการทางานเป็ นเวลานาน บริษท
สาหรบั แรงงานทีมีั ผูร้ ับเหมาจะต ้องทาการสัมภาษณ์และ้่ร ับคาชีแนะจากแพทย์ แต่เดิมได ้กาหนดไว ้ว่า "กรณี ทมีี่ เวลาทางานเกินกว่า 100 ชัวโมงใน
1 เดือน และเจ ้าตัวร ับรู ้้ถึงความเหนื่ อยล้าสะสมและมีการร ้องขอ" จะต ้องทาการสัมภาษณ์และร ับคาชีแนะฯ
แต่หลังจากการปร ับปรุงแก ้ไข57่่ นกว่า 100 ชัวโมงเป็่่่ขอ้ กาหนดไดเ้ ปลียนจากเวลาท
างานทีเกิ
น 80 ชัวโมง
การเปลียนแปลงดั
งกล่าวอ้างอิงตาม
ความรู ้ทางการแพทย ์ทีว่่ า การแสดงอาการของโรคหลอดเลือดสมองและโรคหัวใจขาดเลือดมีความสัมพันธ ์อย่าง
สูงกับการทางานเป็ นเวลานาน

3.3 อุบตั ภิ ยั ในอุตสาหกรรมก่อสร ้างและมาตรการป้ องกัน
3.3.1 อุบตั ภิ ยั ในอุตสาหกรรมก่อสร ้างในสาขาความปลอดภัยของแรงงาน จะใช ้คาว่า "อุบตั เิ หตุ" และ "อุบตั ภิ ยั " โดยแยกกันดังนี ้- อุบตั เิ หตุ่ี บางสิง่ (เครืองจั่ กร อุปกรณ์ หรือพฤติกรรมของมนุ ษย ์) เบียงเบนไปจากมาตรฐาน
่การเกิดเหตุการณ์ทมี
และทาให ้้ ง (ในความหมายทีแคบ
่เกิดความเสียหายขึนจริ
จะไม่รวมถึง "อุบตั ภิ ยั ")- อุบตั ภิ ยักรณี ทเกิี่ ดอุบตั เิ หตุและส่งผลให ้ร่างกายของมนุ ษย ์ได ้ร ับความเสียหาย
ในไซต ์งานก่อสร ้าง จะเกิดอุบตั ภิ ยั แบบต่างๆ ดังต่อไปนี ้□ พลัดตก/ร่วงหล่น □ หกล้ม/พลิกคว่า □ ชนกระแทก □ พลัดปลิวมา/ร่วงลงมา □ พังทลาย/ยุบตัว
□ ถูกชนกระแทก □ ถูกหนี บ/ถูกดึงเข ้าไป □ ถูกบาด/ขีดข่วน □ เหยียบของแหลม
□ จมน้า □ สัมผัสกับวัตถุที่มีอุณหภูมิสูงหรือต่า □ สัมผัสสารที่เป็ นอันตราย ฯลฯ □ ไฟดูด □ การ่ระเบิด □ การแตกออก □ เพลิงไหม้ □ อุบตั เิ หตุจราจร (ทางถนน) □ อุบตั เิ หตุจราจร (อืนๆ)□ ปฏิกิรยิ า่ าให ้เกิดการบาดเจ็บซึงเกิ่ ดจากการเคลือนไหว
่
่
่
ทีท
การเคลือนไหวทีฝื่ นเกินกาลัง □ อืนๆสาหรบั คาอธิบายของแต่ละรายการ โปรดดูบทที่ 7 ในหนังสือเรียนสาหรบั การทดสอบประเมินผลแรงงานทักษะ
้เฉพาะทางหมายเลข 1 พาร ์ทวิศวกรรมโยธา พาร ์ทสถาปัตยกรรม และพาร ์ทสาธารณู ปโภคพืนฐาน/อุปกรณ์งาน
ระบบ่ อให้เกิดอุบต
3.3.2 ปั จจัยทีก่ั ภิ ยั ในการทางาน
้่ ปลอดภัยและไม่ดต
ภาพที่ 3-1 เป็ นแผนภาพแสดงโมเดลพืนฐานของการเกิ
ดอุบต
ั ภ
ิ ยั ในการทางาน สภาพทีไม่ี ่อ่่ ปลอดภัย หมายถึง การปฏิบต
สุขภาพ หมายถึง "สิงของ
(สภาพแวดล้อม/อุปกรณ์ ฯลฯ)" และพฤติกรรมทีไม่
ั ข
ิ อง
้
่ ปลอดภัยอาจเป็ นความคิดทีว่่ าคงจะไม่เป็ นไรหรอก หรือการปฏิบต
"คน" เบืองหลั
งพฤติกรรมทีไม่ั โิ ดยไม่มีความ
ตระหนัก

58่ เคราะห ์ปัจจัยของอุบต่ งผลให ้ต ้องหยุดงานตังแต่
้้เมือวิั ภิ ยั ในการทางานทีส่
4 วันขึนไป
ทาให ้ทราบว่าอุบตั ภิ ยั ในการ่ ดขึนเมื้ ่อมี " 'สภาพ' ที่ไม่ปลอดภัย" และ " 'พฤติกรรม' ที่ไม่ปลอดภัยพร ้อมกันคิดเป็ นสัดส่วนถึง
ทางานซึงเกิ
้ประมาณ 90% ของทังหมด
้ตัว อย่ า งเช่น หากเดินใจลอยไปตามทางเดินในสานั กงานก็ จะไม่ เกิดอุ บ ตั ิภยั ร ้ายแรง แต่ ห ากเดินใจลอยบนชัน่ ่ระหว่างการก่อสร ้างและพืนยั้ งสร ้างไม่เสร็จ ความเป็ นไปได ้ทีจะเกิ
่่ ยกว่า
สานักงานซึงอยู
ดอุบต
ั ภ
ิ ยั ในการทางานทีเรี
"พลัดตก" ก็จะสูงขึน้่ ปลอดภัยหรือพฤติกรรมทีไม่่ ปลอดภัยเพียงอย่างเดียวก็อาจทาให ้เกิดอุบต
บางครงั้ สภาพทีไม่ั ภิ ยั ในการทางานได ้่ ม่นคงได
แต่คดิ เป็ นสัดส่วนเพียงไม่กี่ % เท่านั้น หรือกล่าวคือ หากสามารถกาจัดสถานะของวัตถุหรือคนทีไม่
ั้ ก็จะ้ บต้สามารถยับยังอุั ภิ ยั ในการทางานเกือบทังหมดได
้่ จ่ าเป็ นเพือก่ าจัดสภาพทีไม่่ ปลอดภัยและพฤติกรรมทีไม่่ ม่นคง
การควบคุมจัดการความปลอดภัยจึงเป็ นสิงที
ัการ่ควบคุมจัดการความปลอดภัยทีบกพร่
องอาจนาไปสู่อุบตั ภิ ยั ในการทางานได ้ ดังนั้น บทบาทหน้าที่ของหัวหน้า่ ่ในฐานะทีจะควบคุ
่ผูด้ ูแลคนงานซึงอยู
มจัดการความปลอดภัยในไซต ์งานจึงมีความสาคัญอย่างยิง่

รูปแบบของอุบัตเิ หตุวัตถุ (สภาพแวดล ้อม/อุปกรณ์)สิง่ ทีเ่ ป็ นสาเหตุให ้เกิด

สิง่ ทีส่ ร ้างความ
เสียหาย

ปรากฏ
การณ์
(อุบัตภิ ัสภาพทีไ่ ม่ปลอดภัยและไม่ถูก
สุขลักษณะวิธคี ดิ ทีว่ ่า "คงจะไม่เป็ นไร
หรอก"
ไม่มค
ี วามตระหนัก

คนการควบคุมจัดการความปลอดภัย
ทีบ่ กพร่อง

พฤติกรรมทีไ่ ม่ปลอดภัยและไม่
ถูกสุขลักษณะ

้ภาพที่ 3-1 แผนภาพโมเดลพืนฐานของการเกิ
ดอุบต
ั ภ
ิ ยั ในการทางาน

้
3.3.3 ความปลอดภัยโดยพืนฐาน
(Intrinsic Safety) และการแยกออกห่าง่ ปลอดภัยของวัตถุและคนใหเ้ หลือศูนย ์ได ้ ตัวอย่างเช่น ในงานก่อสร ้างวิศวกรรม
เราไม่สามารถกาจัดสภาพทีไม่่ งไม่่ ม่นคงจ่ มงานก่
่โยธา จะมีพนทีื ้ ซึ
ัานวนมากบนภูมิประเทศในขณะทีเริอสร ้าง นอกจากนี ้ ความระมัดระวังของคน
59่้ก็มีขีดจากัด เพื่อจัดการกับความเสียงเหล่านี ้ มีแนวคิดที่ว่า "ความปลอดภัยโดยพืนฐาน
(Intrinsic Safety)"และ "การแยกออกห่าง"้่่ อน"ความปลอดภัยโดยพืนฐาน
(Intrinsic Safety)" หมายถึง การหลีกเลียงสภาพที
มีั ตราย ตัวอย่างเช่น หาก้รถยนต ์มีอนั ตราย การไม่โดยสารก็ถอื เป็ นความปลอดภัยโดยพืนฐาน
อย่างไรก็ตาม ในความเป็ นจริงมีหลายครงทีั้ ่่่ แนวคิดดังกล่าว เรียกว่า "ความไม่สามารถหลีกเลียงการใช
้รถยนต ์ ในกรณี เช่นนี ้ ใหพ้ ิจารณาวิธลี ดความเสียง
ปลอดภัยเชิงฟังก ์ชันการทางาน (Functional Safety)" นากลไกความปลอดภัยเชิงฟังก ์ชันการทางานต่างๆ มา้ติด ตังในรถยนต์ เช่น อุ ป กรณ์ค วบคุมระยะห่างระหว่ างรถยนต ์ เบรกที่ช่ว ยลดความเสียหายจากการชน หรือ่อุปกรณ์ควบคุมการเร่งความเร็วเมือเหยี
ยบคันเร่งผิด ฯลฯ่ นความปลอดภัย
สาหรบั ไซต ์งานก็เช่นเดียวกัน หากพิจารณาแล้วเห็นว่างานใดมีอนั ตรายซ่อนอยู่ ตัวเลือกซึงเป็
้่ี สามารถหลีกเลียงการท
่โดยพืนฐานก็
คอื ไม่ทางานดังกล่าว อย่างไรก็ตาม ในกรณี ทไม่างานดังกล่าว ก็จาเป็ นต ้อง่่พิจารณามาตรการเพือลดความเสี
ยง"การแยกออกห่าง" เป็ นวิธกี ารหนึ่ งของความปลอดภัยเชิงฟังก ์ชันการทางาน การแยกออกห่าง หมายถึง การ่ องจั่ กรหนักหรือเครน ฯลฯ กาลังทางานก็อาจเกิดประสบอุบต
พยายามไม่ให ้เขา้ ใกล้สงนัิ่ ้น เช่น เวลาทีเครืั ภิ ยั จาก่ ใหเ้ ขา้ ใกล้บริเวณทีเครื่ องจั่ กร ฯลฯ กาลังทางาน เช่นการสัมผัส ฯลฯ ได ้ ในกรณี นี ้ หากแยกคนออกห่างเพือไม่้ วหจัดวางผูใ้ ห ้สัญญาณหรือกันรั้ ้ามเข ้า ฯลฯ ก็จะไม่เกิดอุบตั เิ หตุจากการสัมผัส ฯลฯ ขึน้่ กรที่มีสายพานหมุน ก็อาจถูกดึงเขา้ ไปในสายพานหมุนได ้ ในกรณี นี ้ หากแยกคนออกห่างเพือ
่สาหรบั เครืองจั่ งเครื
้่ กร ก็จะไม่เกิดอุบต่ สาเหตุจากสายพานขึน้ หรือการติดตังที้ ครอบเพื
่่ไม่ให ้เข ้าใกล้บริเวณทีตัองจัั ภิ ยั ทีมี
อคลุม่สายพานหมุน ก็จะเป็ นการแยกปัจจัยความเสียงให
้ออกห่างได ้หากมีสายไฟฟ้ าแรงสูงอยู่ใกล้ๆ ระหว่างทางานก่อสร ้างดว้ ยเครน ฯลฯ ก็อาจถูกไฟดูดไดห้ ากเพียงขยับเครนเขา้่ านวย
ใกล้สายไฟฟ้ า ในการป้ องกันอุบตั ภิ ยั จากไฟดูดดังกล่าว ให ้ดาเนิ นมาตรการต่างๆ เช่น จัดเตรียมอาคารสิงอ้ ายเตือน ฯลฯ เพือไม่่ ให ้มีคนเข ้าไปในพืนที้ ที่ จ่ าเป็ นต ้องเว ้นระยะห่าง ฯลฯความสะดวกสาหร ับป้ องกัน หรือติดตังป้

3.3.4 การใช้อุปกรณ์ป้องกันอย่างเคร่งคร ัด่ งอาจมีอน่ งก็ถอ
้การทางานบนทีสูั ตรายจากการพลัดตกได ้ การกาจัดงานบนทีสูื เป็ นความปลอดภัยโดยพืนฐาน
แต่ในหลายกรณี เราไม่สามารถกาจัดงานเหล่านั้นออกไปได ้ ดังนั้น จึงตอ้ งคานึ งถึงความปลอดภัยเชิงฟังก ์ชันการทางาน่ ง ซึงมี่ พนสตัวอย่างเช่น วิธกี ารหนึ่ งคือการใช ้รถกระเช ้าทางานในทีสูื ้ าหร ับยืนทางานอย่างมั่นคง หากไม่สามารถใช ้่ งได ้ ใหข่ องกันการพลัดตก
รถกระเช ้าทางานในทีสู้ ึง "ตาข่ายนิ รภัยสาหรบั แนวราบ" ไวใ้ นสถานที่ทางานเพือป้
60

นอกจากนี ้ การใช ้"อุปกรณ์ป้องกันการพลัดตกชนิ ดสายร ัดเต็มตัว"ก็ถอื เป็ นความปลอดภัยเชิงฟังก ์ชันการทางาน
อีกวิธกี ารหนึ่ ง่ กระบังหน้า ฯลฯอุปกรณ์ป้องกันประกอบไปดว้ ย แว่นตาป้ องกัน หน้ากากป้ องกัน ถุงมือ และหมวกนิ รภัยชนิ ดทีมี่ ปกรณ์ป้องกันเหล่านั้นมีประสิทธิผลในการป้ องกันอุบต
ในกรณี ทใหี่ ท้ างานซึงอุั ภิ ยั ขอใหเ้ คร่งคร ัดการใช ้อุปกรณ์้ ก็ตามป้ องกัน ถึงแม้งานดังกล่าวจะเป็ นเพียงช่วงเวลาสันๆ

่
3.4 การประเมินความเสียง่ ก็จะสามารถกาหนดลาดับความสาคัญของ
ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน หากทราบถึงวิธกี ารประเมินความเสียง
่่มาตรการที่ควรดาเนิ นการกับความเสียงไดอ้ ย่างแม่นยา นอกจากนี ้ ยังตอ้ งรวมรายละเอียดที่เกียวขอ้ งกับการ
่้ประเมินความเสียงไว
้ในเอกสารลาดับขันตอนการท
างานด ้วย่ คืออะไร?
3.4.1 การประเมินความเสียง่ คืออะไร?
(1) การประเมินความเสียง
่ (Risk Assessment) เป็ นวิธก
่่การประเมินความเสียงี ารเพือประเมิ
นว่าในสถานการณ์หนึ่ งมีความเป็ นไปได ้ทีจะ
่่ มากน้อยเพียงใด และความเสียงดั่ งกล่าวอาจส่งผลได ้มากน้อยเพียงใด ตังแต่้ วนเกิดความเสียงที
ระบุั ที่ 1 เมษายน
่
่
2006 เป็ นตน้ มา การดาเนิ นการประเมินความเสียงได
้ถูกกาหนดเป็ นหน้าทีตามมาตรา
28-2 ในกฎหมายความ
ปลอดภัยและอาชีวอนามัยของแรงงาน
่่ ดขึน้ และมาตรการป้ องกันความเสียงจนถึ
งเวลาดังกล่าว จะเป็ นการสอบสวนสาเหตุของอุบตั เิ หตุหรืออุบตั ภิ ยั ทีเกิ่ ใหเ้ กิดซา้ อีกดา้ นหนึ่ ง การประเมินความเสียงจะเป็
่่ นการ
พิจารณามาตรการป้ องกันเพือไม่
นวิธกี ารเชิงรุกซึงเป็่ อนอยู่ในไซต ์งานก่อนทีจะเกิ่คน้ หาอันตรายและระดับอันตรายทีซ่
ดอุบตั เิ หตุหรืออุบตั ภิ ยั และพิจารณามาตรการ่ าจัดความเสียง่ หรือดาเนิ นมาตรการลดความเสียง
่ป้ องกันล่วงหน้าเพือก่ กั ษาความเป็ นการประเมิน หมายถึง การประเมินและวิเคราะห ์คนและวัตถุแต่ละรายการอย่างเป็ นกลาง และเพือร
้ั่กลาง บางครงอาจมี
การขอความร่วมมือจากผูเ้ ชียวชาญภายนอก้้่(2) ขันตอนพื
นฐานในการประเมิ
นความเสียง้้่ ซึงจะได
่้ หวั ข ้อถัดไป
ภาพที่ 3-2 แสดงขันตอนพื
นฐานในการท
าการประเมินความเสียง
้อธิบายรายละเอียดตังแต่

61ระบุอันตรายหรือระดับอันตราย่ งประมาณความเสีย่ งกาหนดลาดับความสาคัญเพือ่ ลดความเสีย่ งพิจารณารายละเอียดของมาตรการลดความเสีย่ งดาเนินการตามมาตรการลดความเสีย

้้่ภาพที่ 3-2 ขันตอนพื
นฐานในการประเมิ
นความเสียง่(3) ประสิทธิผลของการดาเนิ นการประเมินความเสียง่ นอกจากจะทาให ้ความเสียงในสถานที
่่ างานเกิดความชัดเจนแล้ว ยังสามารถดว้ ยดาเนิ นการประเมินความเสียง
ทคาดหวังประสิทธิผลดังต่อไปนี ้่่่ างาน ทั่วทังสถานที
้่ างานและรวมถึงผูค้ วบคุม
□ สามารถแบ่งปันความตระหนักเกียวกั
บความเสียงในสถานที
ททจัดการด ้วย้่โดยพืนฐานแล้
วจะดาเนิ นการประเมินความเสียงโดยมี
คนงานทุกคนเขา้ ร่วม ภายใตก้ ารดูแลของหัวหน้าผูด้ ูแล่คนงาน การใหค้ นงานในไซต ์งานเขา้ ร่วมและดาเนิ นการร่วมกัน จะสามารถสร ้างความตระหนักร่วมกันเกียวกับ่้่ างาน
ความเสียงด
้านความปลอดภัยและอาชีวอนามัยทั่วทังสถานทีท่□ สามารถกาหนดลาดับความสาคัญของมาตรการความปลอดภัยด ้วยวิธกี ารทีสมเหตุ
สมผล่ งหมดโดยเร็
้่ ดเท่าทีจะเป็
่ควรดาเนิ นมาตรการลดความเสียงทั
วทีสุนไปได ้ แต่บางกรณี ก็อาจจะไม่สามารถร ับมือกับ
่้่ความเสียงทั
งหมดไดใ้ นทันที ในกรณี ดงั กล่าว เราสามารถกาหนดลาดับความสาคัญของความเสียงได้ ตามผล
่การประมาณความเสียง
่
่
่ งยั
่ งคงหลงเหลืออยู่จะเกิดความชัดเจน
□ เหตุผลของ "กฎทีควรปฏิบตั ติ าม" เกียวกั
บความเสียงซึ
่เนื่ องจากข ้อจากัดด ้านเทคนิ ค เวลา และค่าใช ้จ่าย จึงอาจไม่สามารถดาเนิ นมาตรการลดความเสียงอย่
างเหมาะสม
ไดใ้ นทันที ในกรณี ดงั กล่าว จาเป็ นตอ้ งแจ ้งขอ้ ควรระวังใหก้ บั คนงาน หากคนงานทุกคนไดเ้ ข ้าร่วมในการประเมิน่ ก็จะสามารถปฏิบต่ าหนดไว ้ได ้ เนื่ องจากได ้ร ับฟังเหตุผลความจาเป็ นในการระมัดระวัง
ความเสียงั ติ ามกฎทีก่ งขึน้ ด ้วยการทีทุ่ กคนในสถานทีท่ างานได ้เข ้าร่วม
□ ความอ่อนไหวต่อ "ความปลอดภัย" จะเพิมสู

62

3.4.2 การระบุอนั ตรายและระดับอันตราย้ นตรายและระดับอันตรายรวมว่า "Hazard" การระบุอน
เราเรียกทังอัั ตราย/ระดับอันตราย หมายถึง การระบุวตั ถุ่ อใหเ้ กิดการบาดเจ็บหรือเจ็บป่ วยกับคนงาน การระบุอน
้และสถานะทีก่ั ตรายและระดับอันตราย จะเป็ นขันตอนแรก่ ซึงจะเป็
่
้
่
่
้
คือการประเมินความเสียง
นพืนฐานในการประเมิ
นความเสียงและการจั
ดการความเสียงในขั
นตอนถัดๆ ไป่่ ดและทาให ้สภาพแวดล้อมการทางานทีปลอดภั
่่ นเกิ้ ดขึนได้ ้จริง ด ้วยเราสามารถลดความเสียงให
้เหลือน้อยทีสุ
ยยิงขึ
่การเสนอมาตรการป้ องกันอันตรายและระดับอันตรายทีระบุได
้่ ดเจนเป็ นรูปธรรมคือ จะทาการพิจารณาอันตรายและระดับอันตรายของประเด็นต่อไปนี ้ตัวอย่างทีชั

□ พฤติกรรมในการทางาน
□ สภาพแวดล้อมการทางาน
่ี่ กร อุปกรณ์ เครืองมื่ อ ฯลฯ
□ วัตถุทคนงานควบคุ
มหรือใช ้งาน เช่น เครืองจั่ี่ี อน□ วัตถุทคนงานอาจสั
มผัสหรือเข ้าใกล้ เช่น สารเคมีหรือวัสดุทมีั ตราย ฯลฯ่
3.4.3 ประมาณความเสียง
่่ในการลดความเสียงต่างๆ จาเป็ นตอ้ งพิจารณาลาดับความสาคัญในการดาเนิ นการ "การประมาณความเสียง"่ เราจะพิจารณา "ความเป็ นการดาเนิ นการเพื่อกาหนดลาดับความสาคัญดังกล่าว ในการประมาณความเสียง
่่รุนแรงของการบาดเจ็บ" และ "ความเป็ นไปไดท้ ี่จะเกิดการบาดเจ็บ" ซึงองค
์ประกอบความเสียงโดยรวมเขา้ กับ้ อยมากน้อยเพียงใด) วิธก่ นิ่ ยมใช ้กันคือ วิธก่ความถี่ (เกิดขึนบ่ี ารประมาณความเสียงทีี ารแสดงความเสียงเป็
นค่าตัวเลข ตารางที่ 3-1 ถึงตารางที่ 3-3 เป็ นตัวอย่างในการแปลงความถี่ ความเป็ นไปได ้ และความรุนแรงเป็ นคะแนน่ นคาศัพท ์ทีแสดงว่
่่ ดขึนบ่้ อยมากน้อยเพียงใดในช่วงเวลาใด "ความถีสู่ ง" หมายถึง
- ความถี:่ ความถีเป็
าบางสิงเกิ้ อย และ "ความถี่ต่ า" หมายถึง แทบจะไม่ เกิด ขึน้ การประมาณความเสี่ยงแสดงว่ า จะเกิด สภาพที่มี
เกิด ขึนบ่
อันตรายได ้บ่อยมากน้อยเพียงใดด ้วยคะแนน
ความถี่้ อยเกิดขึนบ่้ นบางครง้ั
เกิดขึนเป็
แทบจะไม่เกิดขึน้

คะแนน
4 คะแนน
2 คะแนน
1 คะแนน

รายละเอียด
ประมาณ 1 ครงต่ั้ อวัน้ั อสัปดาห ์ประมาณ 1 ครงต่้ั อครึงปี
่ประมาณ 1 ครงต่

่ตารางที่ 3-1 ตัวอย่างการให ้คะแนนความถีในการเกิ
ดอันตราย
่่ ดสภาพทีมี่ อน- ความเป็ นไปได้: แสดงโอกาสทีจะกลายเป็
นอุบต
ั ภ
ิ ยั เมือเกิั ตรายด ้วยคะแนน (ตารางที่ 3-2)
่ ดอุบต
- ความรุนแรง: แสดงความรุนแรงเวลาทีเกิั ภิ ยั ด ้วยคะแนน (ตารางที่ 3-3)

63ความเป็ นไปได ้้เกิดขึนอย่
างแน่ นอนมีโอกาสสูง
มีโอกาส
แทบจะไม่เกิดขึน้

คะแนน
6 คะแนน
4 คะแนน
2 คะแนน
1 คะแนน

ความรุนแรง้ ยชีวต
บาดเจ็บถึงขันเสี
ิระดับรุนแรง
ระดับปานกลาง
ระดับเล็กน้อย

่ตารางที่ 3-2 ตัวอย่างการให้คะแนนความเป็ นไปได ้ทีจะเกิ
ดอุบต
ั ภ
ิ ยั

คะแนน
6 คะแนน
4 คะแนน
2 คะแนน
1 คะแนน

ตารางที่ 3-3 ตัวอย่างการให้คะแนนความรุนแรงของอุบต
ั ภ
ิ ยั

่
หลังจากแปลงความถี่ ความเป็ นไปได ้ และความรุนแรงของความเสียงเป็
นคะแนนแล้ว จะคานวณ "คะแนนความ่่่ ตารางที่ 3-4
เสียง"
โดยการรวมแต่ละคะแนน ลาดับสุดท ้าย จะประเมิน "ระดับความเสียง"ตามคะแนนความเสียง่่เป็ นตัวอย่างของคะแนนความเสียงและระดั
บความเสียง
่ระดับความเสียง
IV
III
II
I

่
คะแนนความเสียง
13-20
9-12
6-8
3-5

่
รายละเอียดของความเสียง
มีปัญหาร ้ายแรง
มีปัญหา
มีปัญหาเล็กน้อย
แทบจะไม่มปี ัญหา

่ตารางที่ 3-4 ตัวอย่างการประเมินความเสียง่ ประมาณความเสียง
่
3.4.4 การประเมินจากทีได้้ นตัวอย่างของการประมาณการความเสียงบางอย่
่ตารางด ้านล่างนี เป็าง่ประมาณความเสียง

ประเมิน

ความถี่

ความเป็ นไปได ้ความรุนแรง

่คะแนนความเสียง

่ระดับความเสียง

2

6

6

14

IV

่
ตารางที่ 3-5 ตัวอย่างการประมาณความเสียง่ ตารางด ้านบนพร ้อมๆ กับอ้างอิงตารางที่ 3-1 ถึง 3-3 สามารถประมาณได ้ว่าความเสียงดั่ งกล่าวจะเกิดขึน้
เมือดู้ั อสัปดาห ์และหากเกิดขึนจะกลายเป็
้ประมาณ 1 ครงต่
นอุบต
ั ภ
ิ ยั อย่างแน่ นอน และอุบตั ภิ ยั ดังกล่าวจะมีระดับรุนแรง
(เจ็ บ ป่ วยรุ น แรง) เนื่ องจากคะแนนความเสี่ยงรวมเท่ า กับ 14 จึง สามารถตัด สิน ระดับ ความเสี่ยงว่ า "มีปั ญ หาร ้ายแรง" ได ้้ ้ เราจะพิจารณา "วิธด
่
่
ทังนี
ี าเนิ นมาตรการลดความเสียง"ตามระดับความเสียงดั
งกล่าว กาหนดวิธดี าเนิ นการ่ งกล่าว ดังต่อไปนี ้สาหร ับระดับความเสียงดั
่่ระดับ Ⅳ ดาเนิ นมาตรการลดความเสียงในทันที และหยุดการทางานจนกว่าจะมีมาตรการลดความเสียง
่ระดับ Ⅲ ดาเนิ นมาตรการลดความเสียงอย่
างรวดเร็ว
่ระดับ Ⅱ ดาเนิ นมาตรการลดความเสียงตามแผน
่ระดับ Ⅰ ดาเนิ นมาตรการลดความเสียงตามความจ
าเป็ น
64

่
3.4.5 การพิจารณาและดาเนิ นมาตรการลดความเสียง
เมื่อได ก้ าหนดล าดับ ความส าคัญ ของการร บั มื อ ด ว้ ยการประเมิ น ความเสี่ยงแล้ว เราจะพิ จ ารณาและด าเนิ น่มาตรการลดความเสียงอย่
างชัดเจนเป็ นรูปธรรมตามลาดับความสาคัญดังกล่าว
่ี่ จาเป็ นต ้องพิจารณาความเป็ นไปได ้ทีอาจเกิ
่่กรณี ทจะพิ
จารณามาตรการลดความเสียง
ดความเสียงใหม่ขนอัึ ้ นเป็ น่่ าคัญคือ ถึงแม้เป็ นกรณี ทหากเกิ
้ผลมาจากมาตรการลดความเสียงดั
งกล่าวด ้วย สิงสี่ดขึนแต่
แทบจะไม่เกิดความ
่เสียงและมี
โอกาสกลายเป็ นอุบตั ภิ ยั ได ้น้อยก็ตาม แต่หากอาจทาให ้เกิดการเสียชีวติ หรือเจ็บป่ วยร ้ายแรงได ้ ต ้องรีบ
่้ ้ทังๆ้ เช่นนั้น
ดาเนิ นมาตรการชัวคราวห ้ามปล่อยทิงไว่่ โดยหลังจากได ้ดาเนิ นมาตรการลดความเสียงแล้ว
จาเป็ นต ้องร ักษาและปร ับปรุงประสิทธิผลของการลดความเสียง
การประเมินรวมถึงทาการปร ับปรุงแก ้ไขตามความจาเป็ นเป็ นระยะ่ กฎหมายก
่
่ นๆ
่ จะ
ในการพิจารณาและดาเนิ นมาตรการ ต ้องดาเนิ นการตามสิงที
าหนดไว ้อย่างถูกต ้อง ความเสียงอื่
่ 3-3พิจารณาตามลาดับความสาคัญดังทีแสดงในภาพที
(1) มาตรการทีส่ าคัญ

(2) มาตรการทางวิศวกรรม

(3) มาตรการควบคุมจัดการ

(4) การใช ้อุปกรณ์ป้องกันส่วน
บุคคล่ภาพที่ 3-3 ลาดับความสาคัญในการพิจารณามาตรการลดความเสียง่ าคัญ
(1) มาตรการทีส่ าคัญ ได ้แก่ การยกเลิกงานดังกล่าวหรือเปลียนวิ
่่ น้ ฯลฯ เพือจะได
่มาตรการทีส
ธกี ารทางานให ้ปลอดภัยยิงขึ
้ไม่ต ้อง่ นอันตราย เปลียนวั
่
่ี อน
่ี
่ น้
ทางานทีเป็
สดุทมีั ตรายหรือระดับอันตรายสูงเป็ นวัสดุทปลอดภั
ยยิงขึ
(2) มาตรการทางวิศวกรรม้ วป้่ กรและอุปกรณ์ หรือมาตรการทางวิศวกรรม หมายถึง มาตรการทางกายภาพ เช่น ติดตังรั้ องกันรอบๆ เครืองจั
การใช ้โต๊ะทางาน ฯลฯ(3) มาตรการควบคุมจัดการ
65

มาตรการควบคุมจัดการ หมายถึง การจัดเตรียมคู่มอื การทางาน มาตรการสาหร ับการห ้ามเข ้า และการฝึ กอบรม/ฝึ กฝน ฯลฯ(4) การใช้อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล่ ้อุปกรณ์ป้องกัน เช่น ถุงมือป้ องกัน ฯลฯการใช ้อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล หมายถึง มาตรการทีใช

3.5 ประเภทของกิจ กรรมความปลอดภัย และอาชีว อนามัย และบทบาทหน้ า ที่ของ
หัวหน้าผู ด้ ูแลคนงาน
3.5.1 กิจกรรม 5ส (5S)
(1) กิจกรรม 5ส (5S) คืออะไร?
กิจ กรรม 5ส (5S) เป็ นหนึ่ งในวิธ ีการควบคุ มคุ ณภาพที่ถือกาเนิ ดในประเทศญี่ปุ่ น และเป็ นกิจ กรรมเพื่อการปร บั ปรุ ง แก ไ้ ขและปร บั ปรุ ง ประสิท ธิภ าพของไซต ง์ าน เมื่อน าตัว อักษรแรกของค าว่ า สะสาง (Seiri) สะดวก
(Seiton) สะอาด (Seisou) สุขลักษณะ (Seiketsu) และสร ้างนิ สยั (Shitsuke) มารวมกันจะเรียกว่า "5ส (5S)"สะสาง(Seiri)สะดวก(Seiton)สะอาด(Seisou)แยกสิง่ ทีจ่ าเป็ นกับสิง่ ทีไ่ ม่จาเป็ นออกจากกัน และทิง้ สิง่ ทีไ่ ม่จาเป็ นไปวางและแสดงอย่างเป็ นระเบียบเพือ่ ให ้สามารถใช ้งานได ้ง่าย

ทาความสะอาดและทาให ้อยูใ่ นสภาพทีส่ ะอาดปราศจากขยะและสิง่ สกปรก

สุขลักษณะ

รักษาให ้อยูใ่ นสภาพดังกล่าวโดยเคร่งครัดเรือ
่ ง 3ส (3S) คือ สะสาง (Seiri) สะดวก

(Seiketsu)(Seiton) และสะอาด (Seisou)สร ้างนิสัย

(Shitsuke)ปฏิบัตติ ามกฎและข ้อกาหนดอย่างถูกต ้องเสมอ

ภาพที่ 3-4 กิจกรรม 5ส (5S) คืออะไร?
(2) เป้ าหมายของกิจกรรม 5ส (5S)่ ้ร ับความไว ้วางใจ ในฐานะบริษท่ คาดหวั
่เป้ าหมายของกิจกรรม 5ส (5S) ในฐานะบริษทั คือ การเป็ นบริษทั ทีไดั สิงที
ง่เกียวกั
บไซต ์งานมี 3 ประการดังต่อไปนี ้□ ปร ับปรุงการปฏิบต
ั ส
ิ งต่
ิ่ างๆ ด ้วยตนเองของคนงานทุกคน
66่ ว้ ยคาว่า "นิ สยั (Shuukan)" ไดเ้ ช่นกัน
คาว่า "สร ้างนิ สยั (Shitsuke)" ในกิจกรรม 5ส (5S) สามารถแทนทีด่ ขนคาดหวังว่าการปฏิบต
ั ส
ิ งต่
ิ่ างๆ ดว้ ยตนเองของคนงานจะมีการปรบั ปรุงทีดีึ ้ จากการที่ไดม้ ีส่วนร่วมจัดการใน
กิจกรรม 5ส (5S) ด ้วยตนเอง่□ สร ้างการทางานเป็ นทีมทีดี่ จากการทีคนงานทุ
่คาดหวังว่าจะเกิดการทางานเป็ นทีมทีดี
กคนจะให ้ความร่วมมือและมีส่วนร่วมจัดการในกิจกรรม
5ส (5S)□ พัฒนาความเป็ นผูน้ า่ น้ จากการส่งเสริมกิจกรรม 5ส (5S)คาดหวังว่าความสามารถในการเป็ นผูน้ าของหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจะเพิมขึ
โดยมีหวั หน้าผูด้ ูแลคนงานเป็ นผูน้ า(3) วัตถุประสงค ์ของกิจกรรม 5ส (5S)่ กั ษาไซต ์งานใหอ้ ยู่ในสภาพทีสะอาด
่่กิจกรรม 5ส (5S) เป็ นการจัดการเพือร
ซึงในญี
ปุ่่ นถือเป็ นวิธกี ารหนึ่ งในกา
"ควบคุมคุณภาพ" "ควบคุมจัดการความปลอดภัย" และ "สร ้างองค ์กร" วัตถุประสงค ์ของกิจกรรม 5ส (5S) มีดงั ที่ได ้แสดงในภาพที่ 3-5
สร ้างความปลอดภัย

เพิม่ ผลิตภาพ
(Productivity)ปรับปรุงคุณภาพ

ลดกาหนดส่งมอบ้ ลงให ้สัน

ปรับปรุงจรรยาบรรณ

กระตุ ้นองค์กรให ้มีชีวติ ชีวาลดต ้นทุน

ปรับปรุงภาพลักษณ์ของ
บริษัท

ภาพที่ 3-5 วัตถุประสงค ์ของกิจกรรม 5ส (5S)
(4) กิจกรรม 5ส (5S) ในไซต ์งานก่อสร ้าง่ นการจัดการเพือน่ าไปสู่การปร ับปรุงความ
กิจกรรม 5ส (5S) ในไซต ์งานก่อสร ้างจะมีรายละเอียดดังต่อไปนี ้ ซึงเป็
ปลอดภัยและประสิทธิภาพในการทางาน
- สะสาง (Seiri)67่ ่จาเป็ นในปริมาณที่จาเป็ น และทิงสิ้ งที่ ่ไม่จาเป็ นไป ฯลฯ ในไซต ์งานสะสางและจัดระเบียบโดยจัดวางเฉพาะสิงที่ อทีไม่่ จาเป็ น ตลอดจนเศษวัสดุและขยะทีเกิ่ ดขึนระหว่
้ก่อสร ้าง จะรวมถึงการกาจัดวัสดุและเครืองมื
างการก่อสร ้างฯลฯ- สะดวก (Seiton)่ างๆ ทีผ่่ านการสะสางแล้วใหห้ าไดง้ ่าย ฯลฯ ในไซต ์งานทาใหเ้ กิดความสะดวกโดยการพลิกแพลงการจัดวางสิงต่่ อต่างๆ ไว ้ในตาแหน่ งทีเหมาะสม
่้ก่อสร ้าง จะจัดวางวัสดุและเครืองมื
โดยคานึ งถึงขันตอนความต่
อเนื่ องของงาน
- สะอาด (Seisou)่ ไ้ ซต ์งานอยู่ในสภาพทีสะอาดและสร
่เคร่งคร ัดการทาความสะอาด เพือให
้างความปลอดภัย ในไซต ์งานก่อสร ้าง จะ่่ ดขึนระหว่
้รวมถึงการทาความสะอาดสิงสกปรกฝุ่ น และเศษวัสดุกอ่ สร ้างทีเกิ
างการก่อสร ้าง ฯลฯ- สุขลักษณะ (Seiketsu)่ แ้ ก่ สะสาง สะดวก สะอาดอยู่ เ สมอ และร กท า 3ส (3S) ซึงไดั ษาให อ้ ยู่ ใ นสภาพที่ สุ ข ลัก ษณะ เพื่ อร กั ษาสภาพแวดล้อ มการท างานให ม้ ี ป ระสิท ธิภ าพ ในไซต ง์ านก่ อ สร ้าง จะรวมถึง การบ ารุ ง ร กั ษายานพาหนะและ่ กรก่อสร ้าง และการจัดการอุปกรณ์นิรภัยของแรงงาน เช่น รองเท ้านิ รภัยและหมวกนิ รภัย ฯลฯเครืองจั
- สร ้างนิ สย
ั (Shitsuke)่่ ้กาหนดกฎและมารยาทเพือการด
าเนิ นกิจกรรม 5ส (5S) อย่างต่อเนื่ อง และจัดฝึ กอบรมและติดตามสังเกตเพือให
่คนงานสามารถปฏิบตั ติ ามได ้ ในไซต ์งานก่อสร ้าง จะรวมถึงความเคร่งครดั เรืองกฎความปลอดภั
ยและกฎของไซต ์งานก่อสร ้าง และการร ักษาความเป็ นระเบียบเรียบร ้อยและมารยาทในไซต ์งานก่อสร ้าง่(5) บทบาทหน้าทีของหั
วหน้าผู ด้ ู แลคนงานในกิจกรรม 5ส (5S)บทบาทหน้าที่ของหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานมีความสาคัญอย่างยิ่งในกิจกรรม 5ส (5S) ในไซต ์งานก่อสร ้าง หัวหน้า
่่ผูด้ ูแลคนงานจะตอ้ งส่งเสริมการเปลียนแปลงความตระหนั
กของคนงานและเพิมผลิ
ตภาพ (Productivity) โดย่เป็ นผูน้ าในการปร ับปรุงสภาพแวดล้อมการทางานของกลุ่มทีตนเองสั
งกัดอยู่ เตรียมพร ้อม ทาความสะอาด ทาให ้่เกิดความสะดวก และเกิดความตระหนักเกียวกั
บความปลอดภัย ฯลฯ ตัวอย่างที่ชัดเจนเป็ นรูปธรรมคือ หัวหน้า้ผูด้ ูแลคนงานตอ้ งชีแนะคนงานถึ
งความจาเป็ น วิธกี าร และกฎของกิจกรรม 5ส (5S) ฯลฯ รวมถึงสนับสนุ นให ้คนงานมีส่วนร่วมจัดการในกิจกรรม 5ส (5S) ด ้วยการตรวจสอบและประเมินเป็ นระยะ้ เ้ ห็นพืนที้ อั่ นตรายและประเด็นที่
นอกจากนี ้ ยังมีส่วนช่วยในการปรบั ปรุงความปลอดภัยของไซต ์งาน ดว้ ยการชีให่ าเนิ นมาตรการปร ับปรุงแก ้ไขต ้องปร ับปรุงแก ้ไข และร่วมมือกับคนงานเพือด
ในฐานะบริษ ัท คาดหวัง ว่ า จะเป็ นการเพิ่มความสามารถในการเป็ นผู น้ าของหัว หน้า ผู ด้ ู แลคนงาน ด ว้ ยการมี่ อ้ ธิบายไวใ้ นขอ้ (2) หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานอาจ
บทบาทสาคัญเป็ นผูน้ าในการส่งเสริมกิจกรรม 5ส (5S) ตามทีได
68รบั ผิ ด ชอบดู แ ลการเสนอแผนงานสาหร บั คนงาน ควบคุ มจัด การความคืบ หน้า รวมถึง ควบคุ ม จัด การความ
่ปลอดภัยและควบคุมคุณภาพของไซต ์งาน ฯลฯ ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน จะต ้องมีส่วนช่วยในการเปลียนแปลง
้ความตระหนักของคนงานและปรบั ปรุงแกไ้ ขไซต ์งาน พร ้อมๆ กับมีส่วนร่วมอย่างลึกซึงในการบริ
หารจัดการและ
่ดาเนิ นงานขององค ์กร ด ้วยการเพิมความสามารถในการเป็
นผูน
้ า

่ ้ระวังอ ันตราย (KY)
3.5.2 กิจกรรมหยังรู
่่ ้ระวังอ ันตราย (KY)(1) บทบาทหน้าทีของหั
วหน้าผู ด้ ู แลคนงานในกิจกรรมหยังรู
บทบาทหน้าที่ของหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานมีความสาคัญในกิจกรรมหยั่งรู ้ระวังอันตราย (KY) ในไซต ์งานก่อสร ้าง่หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจะดาเนิ นกิจกรรมหยั่งรู ้ระวังอันตราย (KY) ร่วมกันกับคนงาน คาดการณ์ถงึ ปัจจัยความเสียง
้่ที่ซ่อนอยู่ และอาจเกิด ขึนในไซตง์ านล่ ว งหน้า และพิจ ารณาข อ้ เสนอแนะเพื่อปร บั ปรุ ง แกไ้ ขเพื่อลดความเสียง
ดังกล่าว
้่หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจะชีแนะคนงานเกี
ยวกับความจาเป็ น วิธกี าร และกฎ ฯลฯ ของกิจกรรมหยั่งรู ้ระวังอันตราย่ งเสริมการเปลียนแปลงความตระหนั
่่(KY) เพือส่
กของคนงานและเพิมความปลอดภั
ย้เนื่ องจากหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานร ับผิดชอบดูแลทังการควบคุ
มจัดการความปลอดภัยและควบคุมคุณภาพในไซต ์งาน้ ้เห็นพืนที้ อั่ นตรายและประเด็นทีต่ ้องปร ับปรุงแก ้ไขดังนั้น จะต ้องสังเกตไซต ์งานด ้วยตนเอง และชีให
นอกจากนี ้ หัว หน้า ผู ด้ ูแลคนงานยังตอ้ งสรุป ข อ้ มูลที่ไดร้ บั จากกิจ กรรมหยั่งรู ้ระวัง อันตราย (KY) และรายงาน
หัวหน้าและคณะกรรมการความปลอดภัยและอาชีวอนามัย ฯลฯ ด ้วย่ ้ระวังอ ันตราย (KY) และการฝึ กฝนการหยังรู่ ้ระวังอ ันตราย (KYT)(2) กิจกรรมหยังรู่ าเนิ นการเพือคาดการณ์
่กิจกรรมหยั่งรู ้ระวังอันตราย (Kiken Yochi หรือตัวย่อ KY) เป็ นกิจกรรมทีดถงึ อันตรายที่
้้ วงหน้า เนื่ องจากลักษณะของสถานที่
อาจเกิดขึนในไซต
์งาน รวมถึงป้ องกันไม่ใหอ้ ุบตั ิเหตุและอุบตั ิภยั เกิดขึนล่
่่ กรและวัสดุ ฯลฯซึงก่่ อใหเ้ กิดทางาน ในไซต ์งานก่อสร ้างจะมี การเคลือนยา้ ยและขนยา้ ยคนงาน อุปกรณ์ เครืองจั่้ ที่ อาจขาดออกซิ
่ความเสียงดา้ นความปลอดภัยหลายประการ นอกจากนี ้ ยังมีการทางานในที่สูงและพืนที
เจนได ้รวมถึง งานที่ต อ้ งจัดการกับ วัสดุที่มีอนั ตราย ดัง นั้ น สิ่งสาคัญ คือ จะต อ้ งหยั่งรู ้คาดการณ์อนั ตรายและด าเนิ นมาตรการป้ องกันล่วงหน้า่ มความสามารถ
่การฝึ กฝนการหยั่งรู ้ระวังอันตราย (Kiken Yochi Training: หรือตัวย่อ KYT) เป็ นวิธกี ารเพือเพิ่ เช่น อันตราย ระดับอันตราย ฯลฯ ทีซ่่ อนอยู่ในงานหรือไซต ์งานในการค ้นพบปัจจัยความเสียง่ ้ระวังอ ันตราย (KY)(3) กิจกรรมหยังรูกิจ กรรมหยั่งรู ้ระวัง อัน ตราย (KY) ในไซต ง์ านก่อสร ้าง มีต วั อย่ า งที่ชัด เจนเป็ นรู ป ธรรมคือ จะด าเนิ น การตาม
69้ขันตอนต่
อไปนี ้่ างานและรายละเอียดของงาน
Step 1 ค ้นหาและระบุอนั ตรายในสถานทีท
้่ างานแต่ละแห่ง และโดยจะค ้นหาและระบุอนั ตรายในรายละเอียดของงานในไซต ์งานก่อสร ้างทังหมดหรื
อในสถานทีท
่ทาการประเมินความเสียง
Step 2 คาดการณ์อนั ตราย่้่่ องกันไม่ให ้คาดการณ์ถงึ อุบตั ภิ ยั ทีอาจเกิ
ดขึนตามอั
นตรายทีระบุได้ และให ้ทุกคนร่วมกันพิจารณามาตรการเพือป้้ วงหน้าอุบตั ภิ ยั ดังกล่าวเกิดขึนล่
Step 3 กาจัดหรือลดอันตราย่ าจัดหรือลดอันตรายทีได่ ้คาดการณ์ไว ้เหล่านั้น ตัวอย่างเช่น ติดตังนั้ ่ งร ้านให ้มั่นคง สวมใส่
ดาเนิ นมาตรการเพือก้ วป้้ั องกันการร่วงหล่น ฯลฯอุปกรณ์ป้องกันการพลัดตก และติดตังร่ าคัญในการสร ้างความปลอดภัยในไซต ์งาน และเราสามารถ
กิจกรรมหยั่งรู ้ระวังอันตราย (KY) เป็ นการจัดการทีส้ วงหน้าได ้ ดว้ ยการดาเนิ นการเป็ นประจาทุกวัน ดังนั้น หากป้ องกันไม่ใหอ้ ุบตั ิเหตุหรืออุปสรรคปัญหาเกิดขึนล่่ ้นทางานตามกาหนดในวันนั้นๆ ก็จะเกิดประสิทธิผล
ดาเนิ นการก่อนเริมต่ ้ระวังอ ันตราย (KYT)(4) วิธดี าเนิ นการฝึ กฝนการหยังรู้ การฝึ กฝนเป็ นประจา
หากตอ้ งการยกระดับกิจกรรม KY ใหส้ ูงขึน่ ส่ าคัญ ดังนั้น จึงไม่สามารถแยกแยะได ้อย่างชัดเจน เช่นถือเป็ นสิงที้ อการฝึ กฝน (KYT) และตังแต่้ จด้ อกิจกรรม KY ฯลฯจนถึงจุดนี คืุ นี คื่ นทีรู่ ้จักว่าเป็ นมาตรฐานก็คอ
วิธกี ารซึงเป็
ื "วิธพี นฐานื้
KYT 4 รอบ"้้เนื่ องจากเป็ นวิธกี ารพืนฐานของ
KYT วิธพี ืนฐาน
KYT 4 รอบ ได ้แนะน าให ด้ าเนิ น การโดยแบ่ ง การฝึ กฝนการหยั่งรู ้ระวัง อัน ตราย่
่ 3-6
(KYT) ออกเป็ น 4 รอบ ดังทีแสดงในตารางที

รูปที่ 3-6 ตัวอย่างแผ่นภาพประกอบ

รอบรอบที่ 1การฝึ กฝนการหยั่งรู ้ระวัง อัน ตราย(KYT) 4 รอบมีอนั ตรายอะไรซ่อนอยู่บา้ ง?

วิธดี าเนิ นการฝึ กฝนการหยั่งรู ้ระวังอันตราย (KYT)่ ยมไว ้ และถามว่ามีอน
ให้คนงานดูแผ่นภาพวาดทีเตรีั ตรายอะไรซ่อนอยู่่ ้พูดออกมาลงบนกระดาษ
บ้าง? เขียนความคิดเห็นทีได
่้เวลาทีคนงานพู
ดความคิดเห็น ควรชีแนะให้
รวมถึงองค ์ประกอบต่อไปนี ้- อันตรายซ่อนอยู่ตรงจุดใด?

70

รอบที่ 2่ อนประเด็นทีมีั ตรายได ้แก่สงเหล่
ิ่
านี ้

รอบที่ 3หากเป็ นคุณจะทาเช่นใด?

รอบที่ 4่ ออะไร?
- ปัจจัยความเสียงคื
- จะทาให้เกิดอุบตั เิ หตุเช่นใด?
่จากบรรดาอัน ตรายที่ไดค้ น้ พบ ให้ทาเครืองหมายวงกลม
(○) ลงบน
่
้
่
้ (◎)
อันตรายทีคิดว่าสาคัญ นอกจากนี ให้ทาเครืองหมายวงกลม
2 ชัน่ลงบนอันตรายทีสาคัญเป็ นพิเศษ ตามขอ้ สรุปร่วมของทุกคน ขีดเส้นใต ้่ อน้้ประเด็นทีมีั ตราย และตรวจสอบยืนยันด ้วยวิธี "มือชีปากย
าพร้อมกัน
ทุกคน"้้่ ่มือ ชีปากย
าพร้อมกัน ทุกคน หมายถึง การที่ทุกคนอ่านออกเสียงสิงที
้่ระบุ เช่น สโลแกน ฯลฯ พร ้อมๆ กับการใช ้มือชี จุดมุ่งหมายคือ เพือให้
่ทุกคนมีความรู ้สึกร่วมกัน และเพิมความเป็
นหนึ่งเดียวกันของทีมพิ จ ารณาว่ า ควรท าเช่นใดเพื่ อแก ไ้ ขประเด็ น ที่ มี อ ัน ตรายซึ่งได ท้ า่้ (◎) ไว ้ และหาแผนมาตรการป้ องกัน ที่เครืองหมายวงกลม
2 ชันชัดเจนเป็ นรูปธรรมร่วมกัน่ ให้แคบลงตามขอ้ สรุปร่วมของทุกคน แล้วทา
จากัดบรรดามาตรการทีมี
่่เครืองหมายดอกจั
น (※) และขีดเส้นใตว้ ่าเป็ น "รายการดาเนิ นการทีมี
ความสาคัญ " กาหนด "เป้ าหมายการดาเนิ น การเป็ นทีม " เพื่อน าไป
้
้
ปฏิบต
ั ิ และตรวจสอบยืนยันด ้วยวิธมี อื ชีปากย
าพร้อมกันทุกคน

เราจะทาเช่นนี ้ตารางที่ 3-6 วิธดี าเนิ นการฝึ กฝนการหยั่งรู ้ระวังอันตราย (KYT)้(5) ความจาเป็ นของวิธมี อื ชีปากยา้้้ คือ การกระทาซึงจะชี่้่ี่ าเนิ นการบางอย่างวิธ ี "มือชีปากย
า"นิ้ วไปยั
งวัตถุทตนเองควรตรวจสอบยื
นยันก่อนทีจะด่ ้นโดยกล่าวดว้ ยเสียงที่ชัดเจนว่า "〇〇〇 โอเค!" วิธม้้ นการดาเนิ นการและตรวจสอบยืนยันสิงนัี ือชีปากย
าเป็้พืนฐานสาหร ับกิจกรรมหยั่งรู ้ระวังอันตราย (KY)้่ บ IIระดับของความตระหนักมี 5 ระดับตังแต่
0 ถึง IV และกล่าวกันว่างานประจาวันส่วนใหญ่จะดาเนิ นการทีระดั่ งเครียดสุดขีด ซึงอาจน
่(สภาพปกติและผ่อนคลาย) สาหร ับระดับ Ⅳ จะอยู่ในสภาพทีตึ
าไปสู่การมุ่งความระวังหรือ่ ดเดียวและเกิดความตืนตระหนกทางอารมณ์่้้ ประสิทธิผลในการ
สนใจไปทีจุได ้ เป็ นที่ทราบกันว่าวิธมี ือชีปากย
ามี่เพิมระดั
บ II, ลดระดับ IV และนาไปสู่ระดับ III (สภาพปกติและมีความชัดเจน)
ระดับ
0
I
II
III

สภาพความตระหนัก
ไม่มคี วามตระหนัก
ความตระหนักไม่ชดั เจนปกติท่วไป
ัชัดเจน

ความระวังหรือสนใจ
ศูนย ์
ไม่ระวังหรือสนใจ
ส่วนลึกของจิตใจ
มีความกระตือรือร ้นIVตึงเครียดเกินไป

มุ่งความระวังหรือสนใจ
ไปทีจุ่ ดเดียว

สภาพทางกายภาพ
นอนหลับ
เหนื่อยล ้า, ง่วงนอน
เวลาทางานประจา
เวลาด าเนิ น กิจ กรรมอย่างกระตือรือร ้น่เกิดความตืนตระหนก
ทางอารมณ์่ อความน่ าเชือถื
ศูนย ์
ไม่เกิน 0.9
อยู่ระหว่าง 0.99 - 0.99999
้้ตังแต่
0.999999 ขึนไป
ไม่เกิน 0.9

้ (ศ.คูนิเอะ ฮาชิโมโตะ ผูล้ ่วงลับ College of Industrial Technology,ตารางที่ 3-7 ระดับความตระหนัก 5 ขัน
Nihon University)713.5.3 กิจกรรมเหตุการณ์ทเกืี่ อบจะเกิดอุบตั เิ หตุ่ี อบจะเกิดอุบต
(1) กิจกรรมเหตุการณ์ทเกืั เิ หตุ คืออะไร?
่ างานในไซต ์งาน อาจพบประสบการณ์ทว่่ี า "เกือบจะได ้ร ับบาดเจ็บแล้ว" วัตถุประสงค ์ของกิจกรรมเหตุการณ์
เมือท
้ าด
้ ว้ ยการรายงานที่ เกือ บจะเกิด อุ บ ัติเ หตุ คื อ เพื่ อป้ องกันไม่ ใ ห ป้ ั ญ หาหรือ อุ บ ัติเ หตุ แ บบเดีย วกัน เกิด ขึ นซ่ อบจะเกิดอุบต่ ดขึนระหว่
้สถานการณ์ "ทีเกืั เิ หตุ" ซึงเกิ
างการทางาน รวมถึงแชร ์และวิเคราะห ์ประสบการณ์ดงั กล่าว
กับคนงานทุกคน่ าเสนอโดยเฮอร ์เบิร ์ต วิล เลีย ม ไฮน์ ร ชภาพที่ 3-7 เป็ นแผนภาพที่แสดง "กฎของไฮน์ ร ช
ิ " ซึงนิ (Herbert่ ้William Heinrich) ผูบ้ ุกเบิกด ้านความปลอดภัยของแรงงานในสหร ัฐอเมริกาช่วงทศวรรษที่ 1930 หลังจากทีได
วิเคราะห ์อุบตั ภิ ยั ในการทางานจานวนมาก ทาให ้ทราบว่ากรณี ทเกิี่ ดอุบตั ภิ ยั ร ้ายแรง 1 ครงั้ จะมีอุบตั ภิ ยั ในลักษณะ่ การบาดเจ็บเล็กน้อย 29 ครง้ั และอุบต่ มีการบาดเจ็บ 300 ครง้ั ตัวเลข 300 ครง้ั ในภาพนี ้ ก็เดียวกันทีมีั ภิ ยั ทีไม่
คือเหตุการณ์ท่เกืี อบจะเกิด อุบตั ิเหตุ หากดาเนิ นกิจกรรมเหตุ การณ์ท่ีเกือบจะเกิด อุบตั ิเหตุ อย่า งต่อเนื่ อง ก็จ ะ้ ยชีวต่ ดการบาดเจ็บสาหัส หรือบาดเจ็บเล็กน้อยล่วงหน้าได ้สามารถป้ องกันอุบตั ภิ ยั ถึงขันเสีิ หรืออุบตั ภิ ยั ทีเกิ

อุบัตเิ หตุ/อุบัตภิ ัยร ้ายแรง 1 ครัง้

อุบัตเิ หตุ/อุบัตภิ ัยเล็กน ้อย 29 ครัง้

เหตุการณ์ทเี่ กือบจะเกิดอุบัตเิ หตุ 300 ครัง้

ภาพที่ 3-7 กฎของไฮน์รชิ(2) ประเด็นสาคัญในการดาเนิ นกิจกรรมเหตุการณ์ทเกืี่ อบจะเกิดอุบตั เิ หตุ
ประเด็นสาคัญในการดาเนิ นกิจกรรมเหตุการณ์ทเกืี่ อบจะเกิดอุบตั เิ หตุมดี งั นี ้่ี อบจะเกิดอุบต
□ รายงานประสบการณ์จากเหตุการณ์ทเกืั เิ หตุ้ งคนงานในไซต
่่ี อบจะเกิดอุบตต ้องรายงานสถานการณ์ต่อไปนี ซึ์งานก่อสร ้างได ้ประสบเป็ นเหตุการณ์ทเกืั เิ หตุ่ นตราย
- กรณี ทอยูี่ ่ในสถานการณ์การทางานทีอั่ กรและวัสดุทจี่ าเป็ นในการทางานไม่พร ้อม- กรณี ทอุี่ ปกรณ์/เครืองจั่ี ดปัญหาในขันตอนการท้- กรณี ทเกิางาน่ี ดอันตรายขึนเนื้ ่ องจากขาดความร่วมมือกับคนงานรายอืน่- กรณี ทเกิ72่ี ดปัญหากับสภาพแวดล้อมการทางาน หรือเครืองจั่ กรและวัสดุ ฯลฯ- กรณี ทเกิ่ี อบจะเกิดอุบต
การรายงานเหตุการณ์ทเกืั เิ หตุจะทาให ้สามารถทาความเข ้าใจอันตรายและประเด็นปัญหาในไซต ์งาน รวมถึงพิจารณามาตรการแกไ้ ขได ้ นอกจากนี ้ ยังสามารถวิเคราะห ์รายละเอียดที่ไดร้ บั รายงาน และคน้ หา่ ้องปร ับปรุงแก ้ไขเพือไม่่ ให ้เกิดอุบต่ ายกันขึนได้ ้ประเด็นทีตั เิ หตุหรือปัญหาทีคล้่ี อบจะเกิดอุบต
□ นาเหตุการณ์ทเกืั เิ หตุมาใช ้ในการปร ับปรุงแก ้ไข่ ้ร ับรายงานและแชร ์ผลการพิจารณาเสมอ หากมีการรายงานแล้วไม่ได ้ดาเนิ นการอะไร
พิจารณารายละเอียดทีได่ งใจจะรายงานหมดไปได
้ก็อาจทาให ้ความรู ้สึกทีตั้□ ไม่เรียกหาความร ับผิดชอบจากผูท้ รายงาน
ี่่ี อบจะเกิดอุบต่ มความปลอดภั
่วัตถุประสงค ์ของการรายงานเหตุการณ์ทเกืั เิ หตุ คือเพือเพิ
ยในไซต ์งาน โดยการ่ี อบจะเกิดอุบต
่ึ่ าคัญทีจะไม่
่แชร ์เหตุการณ์ทเกืั เิ หตุซงคนงานได
้ประสบกับทุกคน ดังนั้น จึงเป็ นสิงส
วพิ ากษ ์วิจารณ์่ ้รายงานได ้ง่าย
หรือตาหนิ ผทู ้ รายงาน
ี่เพือให่(3) บทบาทหน้าทีของหั
วหน้าผู ด้ ู แลคนงานในกิจกรรมเหตุการณ์ทเกืี่ อบจะเกิดอุบตั เิ หตุ่ หารจัดการคนงาน หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานมีบทบาทสาคัญในการควบคุมจัดการความปลอดภัยใน
ในฐานะผูน้ าซึงบริ่ี อบจะเกิดไซต ์งาน ดังนั้น หากหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานมีส่วนร่วมดาเนิ นการโดยเป็ นผูน้ าในกิจกรรมเหตุการณ์ทเกื้ ในกิจกรรมเหตุการณ์ที่เกือบจะเกิดอุบต
อุบตั ิเหตุ จะช่วยเพิ่มความตระหนักของคนงานทุกคนใหม้ ากขึนั ิเหตุ่ งต่อไปนี ้หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจะมีบทบาทหน้าทีดั่ี อบจะเกิดอุบต
□ รวบรวมและรายงานเหตุการณ์ทเกืั เิ หตุ่ี อบจะเกิดอุบตรบั รายงานเหตุการณ์ทเกืั เิ หตุจากคนงาน และเรียบเรียงอย่างถูกต ้องและเหมาะสม นอกจากนี ้ หาก้เป็ นสถานการณ์ซ งคนงานลั
ึ่ง เลที่ จะรายงานเหตุ ก ารณ์ที่เกือ บจะเกิด อุ บ ัติเ หตุ ควรชีแนะใหร้ ายงานอย่ า งกระตือรือร ้น่ี อบจะเกิดอุบต
□ วิเคราะห ์/เสนอมาตรการปร ับปรุงแก ้ไขสาหร ับเหตุการณ์ทเกืั เิ หตุ่ี ร้ บั รายงาน ระบุสาเหตุ และเสนอมาตรการปรบั ปรุงแกไ้ ขวิเคราะห ์รายงานเหตุการณ์ท่เกืี อบจะเกิดอุบตั เิ หตุทได
นอกจากนี ้ ควรจัดลาดับความสาคัญในการดาเนิ นการและปรบั ปรุงแกไ้ ขเหตุการณ์ทเกืี่ อบจะเกิดอุบตั ิเหตุ เช่น่่มีลาดับความสาคัญสูง หรือเริมจากที
่่ ความเป็ นไปไดท้ ี่จะเกิดเหตุการณ์ทเกื
เริมจากที
มีี่ อบจะเกิดอุบตั เิ หตุใกล้ที่
คล้ายกัน

□ ตรวจสอบยืนยันและรายงานสถานะการปร ับปรุง
ดาเนิ นมาตรการปรบั ปรุงแกไ้ ขและตรวจสอบยืนยันประสิทธิผลการปรบั ปรุงแกไ้ ข นอกจากนี ้ ยังสามารถเพิ่ม่้้ ้ ดว้ ยการรายงานสถานะการปรบั ปรุงใหค้ นงานความตระหนักเกียวกั
บความปลอดภัยทั่วทังไซต
์งานใหส้ ูงขึนได
73

ทราบ
้
□ ชีแนะและฝึ
กอบรมคนงาน
้ด ว้ ยการชีแนะและฝึ
กอบรมเกี่ยวกับ ความปลอดภัย และความสาคัญของการรายงานเหตุการณ์ที่เกือบจะเกิด่่อุบตั ิเหตุ จะช่วยเพิ่มความตระหนักเกียวกั
บความปลอดภัยของคนงาน และส่งเสริมการดาเนิ นการเพือรายงาน่ี อบจะเกิดอุบต
เหตุการณ์ทเกืั เิ หตุ

่
3.6 บทบาทหน้าทีของหั
วหน้าผู ด้ ู แลคนงานในการป้ องกันความผิดพลาดของมนุ ษย ์
(Human Error)่ ดจากมนุ ษย ์ เป็ นทีทราบกั
่ความผิดพลาดของมนุ ษย ์ หมายถึง ความผิดพลาดทีเกิ
นว่าสาเหตุทเกิี่ ดความผิดพลาด
้่ของมนุ ษย ์มี 12 ประเภท หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจะต ้องฝึ กอบรมและชีแนะคนงานเกี
ยวกับความผิดพลาดของมนุ ษย ์่ ดขึนในงานที
้่ไซต ์งาน ในที่นี จะขออธิ้่่ ่หัวหน้าผูด
ซึงเกิ
บายเกียวกั
บสิงที้ ูแลคนงานควรปฏิบตั ิ เพื่อป้ องกันความ
ผิดพลาดของมนุ ษย ์แต่ละประเภท
(1) ความผิดพลาดด้านการร ับรู ้่ สาเหตุจากการคิดไปเอง ความเข ้าใจผิด (มองเห็น
ความผิดพลาดด ้านการร ับรู ้ เป็ นความผิดพลาดของมนุ ษย ์ซึงมี
ผิดพลาด) และฟังผิดพลาด อ่านแบบผิด ไม่เห็นป้ ายแสดงคาเตือนบนอุปกรณ์ ฯลฯ หรือพลัดตกเพราะคิดไปเอง่่่ าคัญคือ ต ้องเคร่งคร ัดการตรวจสอบยืนยันโดยใช ้ว่ามีน่ งรั ้าน ฯลฯ เพือหลี
กเลียงความผิ
ดพลาดด ้านการร ับรู ้ สิงสมือชี ้ และตรวจสอบยืนยันร่วมกันหลายคน
(2) ความไม่ระวัง่ ดจากความระมัดระวังทีลดลง่่ ดๆเป็ นความผิดพลาดของมนุ ษย ์ซึงเกิ
ตัวอย่างเช่น หากกาลังมุ่งความสนใจไปทีจุ่่่่ าคัญ แต่การที่
หนึ่ ง ความระมัดระวังสิงรอบตั
วอาจลดลงได ้ การทีคนงานระมั
ดระวังสิงรอบตั
วอยู่เสมอถือเป็ นสิงส
คนรอบข า้ งส่ ง เสีย งก็ มีป ระสิท ธิผ ลเช่น กัน ในฐานะหัว หน้า ผู ด้ ู แลคนงาน ขอให ใ้ ส่ ใจสถานการณ์ร อบตัว ของคนงาน และส่งเสียงเตือนในกรณี ทอาจเกิ
ี่ดอันตราย่(3) ความระวังและความตระหนักทีลดลง้ อย่างต่อเนื่ อง อาจทาให ้ความระมัดระวังสิงรอบตั
่หากทางานประเภทเดียวซาๆ
วลดลงได ้ การส่งเสียงออกไปจะเกิด
ประสิทธิผล เช่นเดียวกับในข ้อ (2) ขอให ้สร ้างนิ สยั ส่งเสียงคุยกันระหว่างคนงานด ้วยกัน
(4) ประสบการณ์ไม่เพียงพอ/ความรู ้ไม่เพียงพอ่ กพบในผูเ้ ข ้าทางานใหม่ในไซต ์งาน สิงส่ าคัญคือ ต ้องเคร่งคร ัดการฝึ กอบรมและเป็ นความผิดพลาดของมนุ ษย ์ซึงมั
เตรียมพร ้อมคู่มอื การทางาน ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน ต ้องประเมินตัดสินความสามารถของคนงาน และไม่ให ้74ทางานทีฝื่ นเกินกาลัง
้่องจากความคุน
้่ องจากความคุ ้นเคยเป็ น(5) การละเลยขันตอนเนื้ เคย อาจกล่าวได ้ว่าการละเลยขันตอนเนื้ บผูเ้ ชียวชาญตลอดจนผู
่การละเลยอันตราย เนื่ องจากอาจเป็ นสาเหตุทที่ าให ้เกิดอุบตั เิ หตุได ้ ทังกั
เข้ ้าทางานใหม่ใน
่ มคุ
่ น
ไซต ์งาน เมือเริ้ เคยกับงาน ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน ขอใหต้ รวจสอบยืนยันว่าคนงานได ้ทางานตามกฎที่ได ้กาหนดไว ้(6) ข้อบกพร่องรวมของกลุ่มข อ้ บกพร่องรวมของกลุ่ ม เป็ นความผิด พลาดของมนุ ษ ย ซ์ งเกิึ่ ด จากบรรยากาศในไซต ง์ าน ตัว อย่ า งเช่น เมื่อ
ระยะเวลาก่ อ สร า้ งลดน้อ ยลง อาจให ค้ วามส าคัญ กับ ความเร็วในการท างานมากกว่ า ความปลอดภัย ไม่ ว่ า่ ้กาหนดไว ้สถานการณ์จะเป็ นเช่นใด ขอให ้เคร่งคร ัดการทางานตามกฎทีได
(7) การปฏิบตั อิ ย่างรวบร ัด/การปฏิบตั โิ ดยลดทอน
้หากคิด ว่ า ต อ้ งท าบางสิ่งอย่ า งเร่ง รีบ บางคร งอาจด
ั้าเนิ น การโดยข า้ มขันตอนหรื
อเปลี่ยนวิธ ีการท า การข า้ ม้้่ อ้ ธิบายไวใ้ นขอ้ (5) สิงส่ าคัญคือ ตอ้ งทาใหท้ ุกคนเขา้ ใจว่าจะเกิด
ขันตอนจะเหมื
อนกับการละเลยขันตอนดั
งทีได้ หากลดทอนขันตอนที
้่ไดก้ าหนดไว ้ หากจาเป็ นตอ้ งมีขนตอนที
้ั่ซับซ ้อน ขอใหจ้ ด่ มและ
อะไรขึนั สรรเวลาเพิมเติ
่่ดาเนิ นการปร ับปรุงแก ้ไข แทนทีจะเปลียนวิธกี ารทาระหว่างการทางาน
(8) การติดต่อ-แจ้งไม่เพียงพอ่ ดจากการติดต่อ-แจ ้งไม่สามารถถ่ายทอดได ้ครบถ้วน หรือไม่สามารถเข ้าใจและเป็ นความผิดพลาดของมนุ ษย ์ซึงเกิ่ นยัน
ถ่ายทอดรายละเอียดไดอ้ ย่างถูกตอ้ ง ขอใหท้ าการติดต่อ -แจ ้งโดยตอ้ งมีการ "ตรวจสอบยืนยัน" เสมอ เพือยื
ความเข ้าใจของอีกฝ่ าย(9) สัญชาตญาณพฤติกรรมตามสถานการณ์่ ดจากพฤติกรรมบางอย่างตามสัญชาตญาณ ตัวอย่างเช่น พฤติกรรมระหว่างเป็ นความผิดพลาดของมนุ ษย ์ซึงเกิ่ อตก ก็พยายามจะเอือมมื
้่ อดังกล่าวในทันที สิงส่ าคัญ
การทางานบนบันไดพับและกาลังจะทาเครืองมื
อไปจับเครืองมื้ั อาจมีพ ฤติกรรมเช่น นี ้ได ้ เมื่อเข า้ ใจแล้ว การใช ้คือ ต อ้ งเข า้ ใจว่ า เป็ นสัญ ชาตญาณของมนุ ษ ย ์ แต่ บ างคร งก็่้กิจกรรมหยั่งรู ้ระวังอันตราย (KY) เพื่อหารือร่วมกันทุกคนเกียวกั
บการดาเนิ นการในสถานการณ์ที่อาจเกิดขึน
ระหว่างการทางานหนึ่ งๆ และพิจารณามาตรการป้ องกันจะเกิดประสิทธิผล่(10) ความตืนตระหนก่ ดจากความตืนตระหนกหรื
่่ แตกต่
่่ าคัญคือ ต ้องเป็ นความผิดพลาดของมนุ ษย ์ซึงเกิ
อเกิดสิงที
างไปจากปกติขนึ ้ สิงส
ตรวจสอบยืนยันผ่านกิจกรรมหยั่งรู ้ระวังอันตราย (KY) เช่นเดียวกับข้อ (9)่(11) การทางานของจิตใจและร่างกายทีลดลง
75่ ดขึนเมื้ ออายุ
่เป็ นความผิดพลาดของมนุ ษย ์ซึงเกิ
มากขึน้ และความสามารถของร่างกายและความระมัดระวังลดลง
เราตอ้ งจัดการสุขภาพในสถานที่ทางาน รวมถึงสร ้างสภาพแวดล้อมการทางานหรือสภาพแวดล้อมที่สามารถ
พักผ่อนได ้(12) ความเหนื่อยล้า
่หากความเหนื่ อยล้าสะสม ร่างกายอาจไม่สามารถเคลือนไหวไดต้ ามที่คิด หรือความระมัดระวังอาจลดลง ขอให ้ตรวจสอบยืนยันสุขภาพของคนงานในการประชุมตอนเช ้าทุกเช ้า และจัดเวลาพักผ่อนโดยมีการเว้นช่วงเวลาอย่าง
เหมาะสม นอกจากนี ้ หากเป็ นโรคลมแดด จะรู ้สึกเหนื่ อยล้าอย่างมาก ขอใหว้ ดั ดัชนี ความร ้อน (ค่า WBGT) ใน่ างาน และดาเนิ นมาตรการต่างๆ เช่น ติดตังตาข่
้่สถานทีท
ายกันแดด เครืองพ่
นหมอกไอน้า และพัดลมขนาดใหญ่่ อุณหภูมส้ ง ฯลฯ
ในสภาพแวดล้อมทีมีิ ูงและความชืนสู

3.7 การล่วงละเมิดทางอานาจ
3.7.1 การล่วงละเมิดทางอานาจ คืออะไร?
่ วหน้า เพือนร่
่การล่วงละเมิดทางอานาจ หมายถึง การกระทาซึงหั
วมงาน ครู หรือรุน่ พี่ ฯลฯ ใช ้คาพูดหรือปฏิบตั ิ่ี ่ในสถานะทีอ่่ อนแอกว่าตนเอง ในสถานที่ทางาน โรงเรียน
อย่างไม่เหมาะสมรวมถึงใช ้กาลังหรืออานาจกับผูท้ อยู่ นการสร ้างความทุกข ์ทรมานทางจิตใจหรือทางร่างกาย ประเภทของการล่วงละเมิดทางอานาจทีมั่ กพบฯลฯ ซึงเป็่ ดเจนเป็ นรูปธรรม มีดงั ต่อไปนี ้เห็นและตัวอย่างทีชั
(1) การทาร ้ายร่างกาย (ใช้ความรุนแรง/สร ้างความบาดเจ็บ)- ต่อย เตะ่- ขว ้างปาสิงของใส่
อกี ฝ่ าย ทาให ้ได ้ร ับบาดเจ็บ่ ักดิศรี
์ /ดู หมินเหยี่(2) การทาร ้ายจิตใจ (ข่มขู่/ดู หมินศ
ยดหยาม/ใช้คาพู ดทีรุ่ นแรง)่ึ นการปฏิเสธอัตลักษณ์ของอีกฝ่ าย- ใช ้คาพูดหรือปฏิบตั ซิ งเป็้ ต่อหน้าคนงานรายอืน่- ดุด่า (โกรธ) อย่างรุนแรงด ้วยเสียงดังซาๆ่(3) แยกห่างจากความสัมพันธ ์ระหว่างบุคคล (ไม่ให้ความสนใจ/กีดกันออกจากกลุ่มเพือน/แยกออก
ห่าง)่ างานไม่เข ้ากับตนเองออกจากงาน แยกไว ้ในห ้องอืน่ หรือให ้ทาการอบรมทีบ่ ้าน- ให ้คนงานทีท้ มไม่ให ้ความสนใจคนงานคนหนึ่ ง และโดดเดียวในสถานที
่่ างาน
- ให ้คนงานทังทีท่(4) ความต้องการ/การเรียกร ้องทีมากเกิ
นไป่ สามารถทาได ้ให ้กับคนงานทีไม่่ ได ้ร ับการฝึ กอบรมทีจ่ าเป็ น และดุด่าเมือไม่่ สามารถทางาน
- มอบหมายงานทีไม่
76ให ้สาเร็จได ้่ เกียวข่- ให ้พนักงานทางานเบ็ดเตล็ดส่วนตัวซึงไม่
้องกับงาน่ อยเกินไป
(5) ความต้องการ/การเรียกร ้องทีน้่ บให ้ออกจากงาน ฯลฯ- ให ้อีกฝ่ ายทางานระดับต่าเป็ นระยะเวลานาน โดยมีวตั ถุประสงค ์เพือบี่ ชอบ- จงใจไม่มอบหมายงานให ้กับคนงานทีไม่
้้ องส่่(6) การรุกลาความเป็
นส่วนบุคคล (รุกลาเรื
วนตัวมากเกินไป)่ างาน
- ติดตามสังเกตคนงานนอกสถานทีท
- เปิ ดเผยข้อมูลส่วนบุคคล (รสนิ ยมทางเพศ ประวัตกิ ารร ักษาทางการแพทย ์ การร ักษาภาวะมีบุตยาก ฯลฯ) กับ่คนงานรายอืนโดยไม่ได ้ร ับความยินยอมจากเจ ้าตัว่ี กกระทาเท่านั้น บรรยากาศใน
การล่วงละเมิดทางอานาจไม่เพียงแต่คุกคามสุขภาพจิตและสุขภาพกายของผูท้ ถูสถานที่ท างานที่แย่ ลงยัง อาจท าให ป้ ระสิท ธิภาพของคนงานลดลง เกิด อุ บ ตั ิภ ยั หรือออกจากงาน ฯลฯ ดัง นั้น่ ยกว่า "กฎหมายป้ องกันการล่วงละเมิดทางอานาจ")กฎหมายส่งเสริมมาตรการแรงงานอย่างครอบคลุม (หรือทีเรี
้จึง ก าหนดให บ้ ริษ ัท ขนาดใหญ่ มี ห น้า ที่ต อ้ งป้ องกัน การล่ ว งละเมิ ด ทางอ านาจในสถานที่ท างานตังแต่
วนั ที่ 1้ วน้ งถูกนาไปใช ้กับบริษท
มิถุนายน 2020 เป็ นต ้นมา นอกจากนี ้ ตังแต่ั ที่ 1 เมษายน 2022 เป็ นต ้นมา กฎหมายนี ยัั่ขนาดกลางและขนาดเล็ กดว้ ย บริษทั ผูร้ บั เหมาจาเป็ นตอ้ งทานโยบายเกียวกั
บการล่วงละเมิดทางอานาจใหเ้ กิดความชัดเจน และจัดเตรียมระบบ เช่น ช่องทางติดต่อสาหร ับปรึกษา ฯลฯ่ นผูน่ นการล่ว งละเมิด ทางเนื่ องจากหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานซึงเป็้ าของคนงานจานวนมาก อาจมีการกระทาซึงเป็่ าคัญทีจะต
่่อานาจโดยไม่ทนั รู ้สึกตัว ดังนั้น จึงเป็ นสิงส
้องเข ้าใจเกียวกั
บการล่วงละเมิดทางอานาจเอาไว ้

3.7.2 สาเหตุทเกิี่ ดการล่วงละเมิดทางอานาจ้ั่่ กกระทา และการเปลียนแปลง
่การล่วงละเมิดทางอานาจอาจมีสาเหตุทงจากฝ่
ายทีกระทา รวมถึงปัญหาของฝ่ ายทีถู่ างาน ฯลฯสภาพแวดล้อมของสถานทีท่ าการล่วงละเมิดทางอานาจ
(1) หากมีปัญหากับฝ่ายทีท
หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานหรือรุน่ พี่ ฯลฯ อาจพยายามควบคุมผูท้ ่มีี สถานะที่อ่อนแอ กว่าตนเอง โดยมีความรู ้สึกว่า
้เหนื อกว่าทังทางอ
านาจและตาแหน่ งของตนเอง ดังนั้น จึงอาจตอ้ งการใหอ้ กี ฝ่ ายใช ้คาพูดหรือปฏิบตั แิ ละมีท่าทีท่ี่ งตนเอง
เชือฟั
หากมีค วามเครีย ดหรือกัง วลมากเกินไป อาจสู ญ เสีย ความสงบในจิตใจ และมีการใช ้ค าพู ด หรือปฏิบตั ิอย่ างไม่่ ยกว่า "ชิโงกุ" ซึงหมายถึ
่่ อปฏิบต
เหมาะสม ในญีปุ่่ น มีคาศัพท ์ทีเรีง การมอบหมายหน้าทีหรืั อิ ย่างเข ้มงวดโดยคิด
77ว่าเพื่อเป็ นประโยชน์ต่ออีกฝ่ าย จึงอาจเป็ นการเขม้ งวดหรือรุนแรงกับอีกฝ่ ายอย่างมาก เนื่ องจากเขา้ ใจผิดว่า
"ความเข ้มงวดจะช่วยให ้อีกฝ่ ายเติบโต"(2) ปั ญหาของฝ่ายผู ท้ ถูี่ กกระทา
การไม่ปฏิบตั ติ ามกฎเกณฑ ์ทางสังคม ขาดมารยาท และท่าทีทขาดความร
ี่ับผิดชอบอาจทาใหเ้ กิดการล่วงละเมิด
ทางอานาจได ้ ในกรณี ดงั กล่าว ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน จาเป็ นต ้องปฏิบตั ติ ่ออีกฝ่ ายในฐานะ "ผูช้ แนะ"ี้่่ างาน
(3) การเปลียนแปลงสภาพแวดล้
อมของสถานทีท้ จ้ ากการเปลียนแปลงของสภาพแวดล้
่อาจเกิดการล่วงละเมิดทางอานาจขึนไดอม เช่น งานเร่งกะทันหันหรือการ้ ฯลฯ ตัว อย่ า งเช่น ในองค ก์ รที่มีการแข่ ง ขัน สู ง และต อ้ งการบุ ค ลากรที่มีค วามเป็ นเลิศแข่ ง ขัน รุ น แรงมากขึน
้ับางครงอาจท
าการล่วงละเมิดทางอานาจโดยหัวหน้าหรือรุน่ พี่่ างานซึงมี่ รูปแบบการจ ้างงานทีเกิ่ ดความรู ้สึกไม่ยุตธิ รรม หรือมีความรู ้สึกเคารพซึงกั่ นและ
นอกจากนี ้ ในสถานทีท
่่ งคับความคิดเห็นและข ้อยืนยันของ
กันต่า บางครงอาจท
ั้าการล่วงละเมิดทางอานาจโดยคนทีเอาแต่
ใจตนเอง เพือบั
ตนเอง่
3.7.3 ประเด็นสาคัญเพือไม่
ให้เกิดการล่วงละเมิดทางอานาจ่ ใหเ้ กิดการล่วงละเมิดทางอานาจ ลาดับแรกคือ การเขา้ ใจความแตกต่างระหว่าง "การล่วง
ประเด็นสาคัญเพือไม่
้่ ้าใจแล้ว ก็ให ้ระมัดระวังวิธก
่ละเมิดทางอานาจ" กับ "การชีแนะ"เมือเขี ารพูดคุยสือสารของตนเอง้(1) ความแตกต่างระหว่าง "การล่วงละเมิดทางอานาจ" กับ "การชีแนะ"่ ด ในขณะทีการชี
่้การล่วงละเมิดทางอานาจ จะสร ้างความเสียหายใหก้ บั อีกฝ่ ายหรือบังคับใหย้ อมจานนในทีสุ
แนะ่ ้างสรรค ์เพื่อช่วยใหอ้ ีกฝ่ ายเติบโต ความแตกต่างหลักๆ ระหว่างการล่วงละเมิดทางอานาจกับเป็ นการกระทาทีสร
้การชีแนะมีดงั นี ้- ความแตกต่างด้านวัตถุประสงค ์้่การชีแนะ
มีวตั ถุประสงค ์เพือสอนทั
กษะและความรู ้ทีจ่ าเป็ นในการปฏิบตั งิ านให ้ลุล่วง ในทางกลับกัน การล่วงละเมิด
ทางอานาจ หมายถึง การใช ้คาพูดหรือปฏิบตั อิ ย่างไม่เหมาะสมต่ออีกฝ่ ายด ้วยวัตถุประสงค ์ส่วนตัว เช่น ความพึง่ ้กลัว) หรือความปรารถนาทีจะควบคุ
่พอใจของตนเอง การข่มขู่ (ข่มขู่เพือใหม ฯลฯ- ความแตกต่างของวิธกี าร้่ ้างสรรค ์ เพือกระตุ
่โดยทั่วไป การชีแนะจะเป็
นการให ้คาแนะนาหรือขอ้ เสนอแนะทีสร
น้ ใหอ้ กี ฝ่ ายเกิดการเติบโตและ
่พัฒนา ในทางกลับกัน การล่วงละเมิดทางอานาจ อาจมีการใช ้วิธกี ารต่างๆ เช่น ข่มขู่หรือดูหมินเหยี
ยดหยาม ฯลฯ่เพือสร
้างความเสียหายให ้กับอีกฝ่ ายหรือบังคับให ้ยอมจานน
78่ เป็่ นเป้ าหมาย
- ความแตกต่างของสิงที
้เป้ าหมายของการชีแนะได แ้ ก่ ผู ท้ ่ียังไม่ มีท กั ษะในสถานที่ท างาน เช่น พนั กงานที่เขา้ ทางานใหม่ หรือผูท้ ่ไม่ี มีประสบการณ์ ฯลฯ ในทางกลับกัน เป้ าหมายของการล่วงละเมิดทางอานาจโดยทั่วไปจะไดแ้ ก่ ผูท้ อยูี่ ่ในตาแหน่ ง้ หวั หน้าและเพือนร่
่หรือความสัมพันธ ์ทางอานาจ เช่น ตังแต่
วมงาน ไปจนถึงผูใ้ ต ้บังคับบัญชาและรุน่ น้อง ฯลฯ่- ความแตกต่างด้านวิธกี ารปร ับเปลียน
้่การชีแนะ
จะตอ้ งทาความเขา้ ใจทักษะและความรู ้ของอีกฝ่ าย แล้วจึงใหค้ าแนะนาดว้ ยวิธกี ารทีเหมาะสมและทา่่ อ้ ก่ าร ้ายหรือโจมตีอก
การปรบั เปลียนเพื
อใหี ฝ่ ายเติบโต ในทางกลับกัน การล่วงละเมิดทางอานาจ จะกระทาเพือที่ฝ่ ายเพือความพึ
งพอใจของตนเอง โดยไม่คานึ งถึงทักษะและความรู ้ของอีกฝ่ าย่่(2) การพู ดคุยสือสารเพื
อไม่ให้เกิดการล่วงละเมิดทางอานาจ
- สังเกตอารมณ์ของตนเอง
่เวลาทีพยายามจะเขม้ งวดหรือรุนแรงกับอีกฝ่ าย ขอใหล้ องพิจารณาว่าเหตุการณ์ดงั กล่าวเกิดจากอารมณ์ต่างๆ
เช่น โกรธ กลัว รีบร ้อน อิจฉา หรือเศร ้า ฯลฯ หรือไม่้่ อี่ กฝ่ ายพูด
- สงบสติอารมณ์และตังใจฟั
งสิงที้่ อี่ กฝ่ ายพูด ในเวลาดังกล่าว ขอให ้ดูท่าทางของอีกฝ่ ายลาดับแรก ขอให ้สงบสติอารมณ์ของตนเอง และตังใจฟั
งสิงที
เลือกคาพูดใหด้ ี และระมัดระวังวิธปี ฏิบตั ติ ่ออีกฝ่ าย โดยเฉพาะอย่างยิง่ ขอใหร้ ะมัดระวังในการเลือกคาพูดและวิธ ี่ ให ้อีกฝ่ ายเข ้าใจผิด ทังนี้ ้ พืนฐานคื
้พูด เพือไม่
อการปฏิบตั ติ ่ออีกฝ่ ายด ้วยความเคารพ
- ถ่ายทอดความต ้องการของตนเองโดยไม่ทาร ้ายหรือโจมตีอกี ฝ่ าย
ถึงแม้พฤติกรรมของอีกฝ่ ายจะมีปัญหา ก็ขอใหพ้ ูดโดยถ่ายทอดความตอ้ งการของตนเองโดยไม่ทาร ้ายหรือโจมตี
่อีกฝ่ าย ขอให ้ระวังไม่ให ้เกิดความคิดว่า "ก็เพราะเป็ นงาน ดังนั้นก็เป็ นเรืองปกติ
ทตี่ ้องทา"่ อนอยู่หรือไม่
- ระวังว่ามีการล่วงละเมิดทางอานาจทีซ่
่่ ้วย และระวังว่าเกิดการล่วงละเมิดทางอานาจทีซ่่ อนอยู่หรือไม่
ขอให ้สนใจการเปลียนแปลงของคนงานรายอื
นด

79บทที่ 4 วิธที ำควำมเข้ำใจแบบในฐำนะหัวหน้ำผู ด้ ูแลคนงำน
ในฐานะหัว หน้ า ผู ด้ ู แ ลคนงาน การที่ สามารถเข า้ ใจเอกสาร เช่น แบบก่ อ สร า้ งและเอกสารข อ้ ก าหนด่ งผลโดยตรงต่อคุณภาพของ
(Specifications) ฯลฯ ไดอ้ ย่างถูกตอ้ ง ถือเป็ นองค ์ประกอบที่สาคัญอย่างยิ่งซึงส่่ อสร ้างทีแล้่ วเสร็จ เอกสารการออกแบบในงานก่อสร ้าง สามารถแบ่งกวา้ งๆ ไดเ้ ป็ น 2 ส่วน ไดแ้ ก่อาคารหรือสิงก่่ ส้ ่งงานก่
ส่วนหนึ่ งคือเอกสารซึงผู
ัอสร ้าง (เจ ้าของงาน) ถ่ายทอดใหก้ บั บริษทั ร ับเหมาก่อสร ้างว่าต ้องการสร ้างอะไร่ ายทอดใหก้ บ่ี างานในไซต ์งานว่าตอ้ งทางานอย่างไร ตามกาหนดเวลา
ที่ใด และอีกส่วนหนึ่ งคือเอกสารซึงถ่
ั ผูท
้ ท
เช่นใด

4.1 ฟั งก ์ชันของเอกสำรกำรออกแบบ
4.1.1 ประเภทของเอกสำรกำรออกแบบ
เอกสารการออกแบบ ถือ เป็ นส่ ว นหนึ่ งของสัญ ญาเนื่ องจากเป็ นเอกสารที่ถู ก ระบุในรายละเอีย ดของสัญ ญาสามารถแบ่ ง กว า้ งๆ ได เ้ ป็ น 3 ส่ ว น ได แ้ ก่ "แบบดี ไ ซน์ ( Design Drawings)" "เอกสารข อ้ ก าหนด่่ ย)"(Specifications)" และ "เอกสารอธิบายเกียวกั
บไซต ์งาน (เอกสารถาม-ตอบประเด็นทีสงสั
(1) แบบดีไซน์ (Design Drawings) คืออะไร?
จะขอยกตัว อย่ า งจากงานสถาปั ต ยกรรม (อาคาร) "แบบดีไ ซน์ (Design Drawings)" หมายถึง แบบซึง่
้่ งงานก่อ สร ้าง แบบดีไ ซน์ผู อ้ อกแบบได ร้ วบรวมความต อ้ งการในอาคาร และต อ้ งการให เ้ กิด ขึนตามเอกสารสั
(Design Drawings) จะแสดงรูปร่าง ขนาด และวิธจี บงานรอยต่อส่วนต่างๆของอาคาร รวมถึงประสิทธิภาพที่ตอ้ งการตามเอกสารสั่งงานก่อสร ้าง ฯลฯ แบบดีไซน์ (Design Drawings) มี 2 ประเภท ไดแ้ ก่ "แบบดีไซน์้ นเบืองต
้ (Basic Design Drawings)" และ "แบบดีไซน์สาหรบั ก่อสร ้าง (Detail Design Drawings) (แบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings)) "้- แบบดีไซน์เบืองต้
น (Basic Design Drawings)้ น้"แบบดีไซน์เบืองต
้ (Basic Design Drawings)" คือ แบบที่แสดงภาพรวมโครงร่างทังหมดของอาคาร
ซึง่้ โครงสร ้าง วัสดุ อุปกรณ์งานระบบ ฯลฯ ที่ตอ้ งการตามเอกสารสั่งงานก่อสร ้าง เอกสาร
รวมถึงแปลนแต่ละชัน
่่สังงานก่อสร ้างได ้ร ับการจัดทาให ้เข ้าใจได ้ง่าย และคานึ งถึงระเบียบข ้อบังคับตามกฎหมาย รายละเอียดทีตรวจสอบ
้้ มีดงั ต่อไปนี ้และพิจารณาในขันตอนนี
80□ วัตถุประสงค ์การใช ้งานและขนาดของอาคาร □ ขอ้ กาหนด (Specifications) ของอาคาร □ อายุการใช ้้ น □ เงื่อนไขสถานที่ตังของที
้่ดิน □ มีขอ้ จากัด เช่น กฎหมายมาตรฐาน
งานของอาคาร □ สภาพของพืนดิ
อาคาร ฯลฯ หรือไม่ □ สภาพโดยรอบ □ การวางแผนรายร ับและรายจ่าย้ เ้ ริมต
่ น
้
่
้ น
เนื่ องจากหากการก่อสร ้างติดตังได้ ขึนแล้ว การเปลียนแปลงรายละเอี
ยดของแบบดีไซน์เบืองต
้ (Basic่ ยาก่Design Drawings) จะเป็ นเรืองที
ดังนั้น ผูอ้ อกแบบจึงต ้องปรึกษาหารือกับเจ ้าของอาคารอย่างเพียงพอ
- แบบวำงแผนดำเนิ นงำน่ าเป็ นสาหรบั การสั่งงานก่อสร ้างโดยจะ
"แบบดีไซน์สาหรบั ก่อสร ้าง (Detail Design Drawings)" คือ แบบซึงจ้้ นจัดทาขึนตามแบบดี
ไซน์เบืองต
้ (Basic Design Drawings) แบบดีไซน์สาหรบั ก่อสร ้าง (Detail Design
Drawings) แบ่ ง กว า้ งๆ เป็ น 4 ประเภท ได แ้ ก่ "แบบสถาปั ต ยกรรม (Architectural Drawings)" "แบบโครงสร ้าง (Structure Drawings)" "แบบงานระบบ (M&E Drawings)" และ "แบบผังบริเวณ (Lay-out
Drawings)"
้ อแสดงแปลนแต่
่้ ดีไซน์และองค ์ประกอบ
"แบบสถาปัตยกรรม (Architectural Drawings)" จัดทาขึนเพื
ละชันโดยรวมของอาคาร โดยจะจัดทาแบบดังต่อไปนี ้
้ (Floor Plans) □ รูปดา้ น (Elevations) □ รูปตัด (Sections) □ รูปตัดขยาย (Section□ แปลนพืน
Details) □ แปลนฝ้ าเพดาน (Ceiling Plans) □ รูปด ้านภายใน (Interior Elevations) □ แบบขยายแปลน
้ (Detail Floor Plans) □ แบบผังบริเวณ (Lay-out Drawings)พืน้ อแสดงส่
่"แบบโครงสร ้าง (Structure Drawings)" จัดทาขึนเพื
วนของโครงสร ้าง เช่น เสาและคาน ฯลฯ ซึง่่เกียวข
้องกับความปลอดภัยของอาคาร โดยจะจัดทาแบบดังต่อไปนี ้้□ แปลนพืนและคาน
(Slab & Beam Plans) □ แบบโครงคร่าว (Framing Drawings) □ รายการเสาและ
คาน (Column & Beam Lists)่"แบบงานระบบ (M&E Drawings)" เป็ นแบบทีแสดงการเดิ
นสายไฟในระบบไฟฟ้ า เช่น เต ้าร ับไฟฟ้ าและแสงสว่างฯลฯ และระบบท่อต่างๆ เช่น ท่อแก๊ส ท่อน้าประปา และระบบปร ับอากาศ ฯลฯ โดยจะจัดทาแบบดังต่อไปนี ้□ แบบงานระบบไฟฟ้ า (Electrical Drawings) □ แบบงานระบบสุขาภิบาล (Sanitary Drawings) □แบบงานระบบปร ับอากาศ (A/C Drawings)่"แบบผังบริเวณ (Lay-out Drawings)" เป็ นแบบทีแสดงดี
ไซน์และข ้อกาหนด (Specifications) ฯลฯ ของส่วน
81่ ่ภายนอก นอกเหนื อไปจากตัวอาคารหลักทีอยู(2) เอกสำรข้อกำหนด (Specifications) คืออะไร?
่"เอกสารขอ้ กาหนด (Specifications)" หมายถึง เอกสารซึงระบุ
รายละเอียดและความตอ้ งการทางเทคนิ ค ที่้เกี่ยวข อ้ งกับ การก่อสร ้างติดตังในงานก่อสร ้าง โดยจะประกอบดว้ ย 2 ส่ ว น คือ เอกสารข อ้ กาหนดมาตรฐาน
(Standard Specifications) (เอกสารข อ้ ก าหนดร่ว มทั่วไป (General Specifications)) และเอกสาร่ ไดร้ ะบุใหล้ ะเอียดในแบบดีไซน์ (Designขอ้ กาหนดเฉพาะ (Special Specifications) รวมถึงมีการระบุสงทีิ่ ไม่่ี ้หรือวิธก
้
Drawings) ตัวอย่างเช่น วัสดุทใชี ารก่อสร ้างติดตัง้ ฯลฯ ถึงแม้จะเป็ นผูร้ ับเหมาก่อสร ้างติดตังคนละราย
้กัน แต่ก็จะสามารถควบคุมให ้ผลลัพธ ์มีคุณภาพระดับหนึ่ งขึนไปได้ โดยใช ้เอกสารข ้อกาหนด (Specifications)- เอกสำรข้อ ก ำหนดมำตรฐำน (Standard Specifications) (เอกสำรข้อ ก ำหนดร่ว มทั่วไป
(General Specifications))"เอกสารข อ้ ก าหนดมาตรฐาน (Standard Specifications) (เอกสารข อ้ ก าหนดร่ว มทั่วไป (General่่ อสร ้าง และทาใหก้ ารก่อสร ้างติดตังมี
้Specifications))" มีวตั ถุประสงค ์เพือประกั
นคุณภาพของอาคารและสิงก่่ นมาตรฐานสาหร ับความสมเหตุสมผล ในงานก่อสร ้างสาธารณะจะมีเอกสารขอ้ กาหนด (Specifications) ทีเป็
่งานแต่ละประเภท เช่น งานวิศวกรรมโยธา งานสถาปัตยกรรม งานไฟฟ้ า ฯลฯ ซึงจะก
าหนดมาตรฐานทางเทคนิ ค่ กรและวัสดุ วิธกอย่างละเอียด เช่น เครืองจัี ารก่อสร ้าง การทดสอบ ฯลฯ โดยแยกตามสาขา เช่น การวางแผน
ออกแบบ ก่อสร ้างติดตัง้ และบารุงรกั ษางานก่อสร ้าง ฯลฯ โดยทั่วไป ในงานก่อสร ้างของเอกชน ก็มกั จะก่อสร ้าง้่ ้ได ้คุณภาพระดับสูง
ติดตังตามเอกสารข
้อกาหนด (Specifications) ของงานก่อสร ้างสาธารณะ เพือให
- เอกสำรข้อกำหนดเฉพำะ (Special Specifications)่่"เอกสารข ้อกาหนดเฉพาะ (Special Specifications)" เป็ นเอกสารซึงระบุ
รายละเอียดพิเศษทีเฉพาะเจาะจงหรื
อชัดเจนเป็ นรูปธรรมมากกว่าเอกสารข ้อกาหนดมาตรฐาน (Standard Specifications) ตัวอย่างเช่น โครงเหล็ก่ ้ ค่าความแข็งแรงมาตรฐาน เกรดของโรงงานผลิต ฯลฯ ไว ้สาหร ับงานก่อสร ้างอาคาร จะระบุประเภทของเหล็กทีใชดว้ ย เนื่ องจากมีการระบุขอ้ มู ลวัสดุ อย่างละเอียด จึงนามาใช ้ในเวลาคานวณตน้ ทุน งานก่อสร ้างดว้ ย (เรียกว่า
"ประมาณราคาต ้นทุน")่่(3) เอกสำรอธิบำยเกียวกั
บไซต ์งำน (เอกสำรถำม-ตอบประเด็นทีสงสั
ย)่ ส้ ่งงานก่
่ "อธิบายไซต ์งาน" ก่อสร ้างใหก้ บเมือผู
ัอสร ้าง (เจ ้าของงาน) จะตัดสินใจเลือกผูร้ ับเหมา จะจัดประชุมเพือ
ั82

่ ้าร่วมการประมูล ดังนั้น จึงมีการจัดทา "เอกสารอธิบายเกียวกั
่้ อการประชุ
่ผูร้ ับเหมาทีเข
บไซต ์งาน" ขึนเพื
มอธิบาย
่่ งของไซต
้ดังกล่าว เอกสารอธิบายเกียวกั
บไซต ์งานจะประกอบด ้วยข ้อมูลต่างๆ เช่น ตาแหน่ งทีตั
์งาน สภาพโดยรอบ
้่อนไขการประมาณราคา การจัด ทารายการปริมาณวัสดุและแรงงาน เอกสาร
เงื่อนไขการก่อสร ้างติดตังและเงื่ รายละเอียดประเด็นทีสงสั่ ย และรายละเอียดพิเศษ ฯลฯจาแนกรายละเอียดงานก่อสร ้าง และรายละเอียดทั่วไปอืนๆ่ ฟในระหว่างระยะเวลาประมาณราคาหลังจากทีได้ ังอธิบายไซต ์งาน ผูส้ ่งงานก่
ัอสร ้าง (เจ ้าของงาน) จะรบั คาถาม้่ ย"ประเด็ นที่สงสัยจากผูร้ บั เหมา เอกสารที่จัดทาขึนในเวลาดั
งกล่าว เรียกว่า "เอกสารถาม-ตอบประเด็ นทีสงสั่ ยจะระบุประเด็นทีสงสั่ ยและคาตอบจากผูส้ งงานก่
่ัเอกสารถาม-ตอบประเด็นทีสงสัอสร ้าง (เจ ้าของงาน)4.1.2 เอกสำรวำงแผนกำรก่อสร ้ำง และแบบก่อสร ้ำงติดตัง้ (Shop Drawings)"เอกสารวางแผนการก่อสร ้าง" และ "แบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings)" เป็ นเอกสารทีจ่ าเป็ นสาหรบั การทางานในไซต ์งาน(1) เอกสำรวำงแผนกำรก่อสร ้ำง่บริษทั ผูร้ บั เหมาหลักจะจัดเตรียม "เอกสารวางแผนการก่อสร ้าง" ก่อนเริมงานก่อสร ้างโดยระบุรายละเอียดต่างๆ
้่ รายการ
เช่น ขันตอนและวิ
ธกี ารก่อสร ้างที่จาเป็ น ฯลฯ เพื่อใหง้ านก่อสร ้างอาคารที่ตอ้ งการเสร็จสมบูรณ์ ซึงมี
ดังต่อไปนี ้่ ว้ างแผน □ ตารางการจัดบุคลากรในไซต ์งาน□ ภาพรวมงานก่อสร ้าง □ แผนภูมิกระบวนการก่อสร ้างทีได่ กรทีก่ าหนด □ เครืองจั่ กรและวัสดุทส่ี าคัญ
□ เครืองจั่ี าคัญ □ วิธก่ กรทีส่ าคัญ แผนงานก่อสร ้างติดตังระบบชั้่□ วัสดุทสี ารก่อสร ้างติดตัง้ (รวมถึงเครืองจั
วคราวใน้ ส่ าหร ับงานก่อสร ้าง ฯลฯ)ไซต ์ (Temporary Works) พืนที
□ แผนควบคุมจัดการงานก่อสร ้างติดตัง้ □ การควบคุมจัดการความปลอดภัย □ ระบบและการรบั มือเวลา
่เกิดเหตุฉุกเฉิ น □ การจัดการจราจร □ มาตรการด ้านสิงแวดล้อม
□ การจัดเตรียมสภาพแวดล้อมการทางานของไซต ์งาน □ การส่งเสริมการใช ้ทร ัพยากรรีไซเคิล และวิธกี าจัด
ผลิตผลพลอยได ้ (By-product) จากงานก่อสร ้างอย่างเหมาะสม่□ อืนๆ

83

(2) แบบก่อสร ้ำงติดตัง้ (Shop Drawings)้ ไซต่"แบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings)" เป็ นแบบทีจ่ าเป็ นสาหรบั การก่อสร ้างติดตังที
์งาน ในงานก่อสร ้าง้ ง จ าเป็ นต อ้ งใช ้วัสดุ ห ลายประเภทประกอบเข า้ ด ว้ ยกัน แต่ แบบดีไ ซน์ (Designอาคาร การก่อสร ้างติด ตังจริ
Drawings) จะไม่ ไ ด ร้ ะบุ ร ายละเอี ย ดดัง กล่ า วไว อ้ ย่ า งครบถ้ว น เพื่ อให อ้ าคารหรือ สิ่งก่ อ สร า้ งที่ แล้ว เสร็จ มี่ วยให ้คนงาน
คุณภาพสูง จะตอ้ งสร ้างความแม่นยาจนถึงระดับมิลลิเมตร ในการทางานจริง จาเป็ นต ้องมีแบบเพือช่
่เขา้ ใจว่า จะใช ้วัสดุแต่ละชนิ ดตามลาดับเช่นใด และจะประกอบเขา้ ดว้ ยกันอย่างไร ซึงแบบก่อสร ้างติดตัง้ (ShopDrawings) จะมีฟังก ์ชันในการอธิบายดังกล่าว
่นอกจากนี ้ อาคารยัง มีรอยต่อ (ส่ ว นที่อาคาร/สิ่งก่อสร ้างต่า งกัน มาเชือมต่
อกัน ) หลายจุด ในการจัด ทาแบบ่ าคัญคือ ตอ้ งประชุมพูดคุยกับผูร้ บั เหมาเฉพาะทางที่เกียวข
่ก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings) สิงสอ้ งกับงาน
ก่อสร ้างของตนเองอย่างเพียงพอหลายๆ ครง้ั และจบงานอย่างสมเหตุสมผล เพื่อไม่ใหเ้ กิดปัญหาหลังจากการ้ เ้ ริมต่ ้นขึนแล้
้่ อสร ้างติดตังได้ ง้ ่ายโดยไม่ฝืนเกิน
ก่อสร ้างติดตังไดว การจบงานอย่างสมเหตุสมผล หมายถึง การทีก่
กาลังทางด ้านโครงสร ้าง(3) ควำมแตกต่ ำ งระหว่ ำ งแบบดีไ ซน์ (Design Drawings) และแบบก่ อ สร ำ้ งติด ตัง้ (ShopDrawings)
ดังแสดงในตารางที่ 4-1 แบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings) และแบบดีไซน์ (Design Drawings) มีความ
้แตกต่างกันทังในแง่ผจู้ ดั ทา วัตถุประสงค ์การใช ้งาน และผูท้ อ่่ี านแบบ (จัดเตรียมไว ้ให ้กับผูใ้ ด)ผูท้ อ่ี่ านแบบ

ประเภท

ผูจ้ ดั ทาวัตถุประสงค ์การใช ้งานแบบดีไซน์

ผูอ้ อกแบบจัดทาเสนอดีไซน์

(Designผูส้ ่งงานก่
ัอสร ้าง (เจ ้าของงาน)
่ กษา
บริษท
ั (สถาปนิ ก) ทีปรึ

Drawings)

สานักงานออกแบบ ฯลฯให้กบั เจ ้าของงานก่อสร ้างและ
ผูร้ บั เหมาก่อสร ้างติดตัง้

แบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shopผูค้ วบคุมจัดการการก่อสร ้าง้ อผูร้ บั เหมาเฉพาะทาง
ติดตังหรื

่ถ่ายทอดให้กบั คนงานทีไซต
์งานทราบว่าจะทาการก่อสร ้างติดตัง้

ผูค้ วบคุมจัดการการก่อสร ้าง้ างผูม้ ท่ างานใน
ติดตัง/ช่ี กั ษะทีท

Drawings)

่ ้าร่วมทางาน
ทีเขอย่างไรให้เห็นชัดเจนเป็ นรูปธรรมไซต ์งานเจ ้าของงานก่อสร ้าง/้ ร้ บั
ผูร้ บั เหมาก่อสร ้างติดตัง/ผูเอกสารขออนุ ญาต (สานักงาน
เขตหรือเมือง ฯลฯ)ตารางที่ 4-1 ความแตกต่างระหว่างแบบดีไซน์ (Design Drawings) และแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings)่่ดังทีแสดงในตารางข
้างต ้น ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน จะมีส่วนเกียวข
้องอย่างมากในแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop้
Drawings) อย่างไรก็ตาม เนื่ องจากแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings) จัดทาขึนตามแบบดี
ไซน์ (Design
่Drawings) หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานจึงจาเป็ นต ้องเข ้าใจเกียวกั
บแบบดีไซน์ (Design Drawings) ด ้วยเช่นกัน
84

(4) ตัวอย่ำงแบบดีไซน์ (Design Drawings) และแบบก่อสร ้ำงติดตัง้ (Shop Drawings)เพื่อช่ว ยให เ้ ข า้ ใจความแตกต่ า งระหว่ า งแบบดีไ ซน์ (Design Drawings) และแบบก่ อ สร ้างติด ตัง้ (Shop้
Drawings) ได ้ง่าย จะขอยกตัวอย่างง่ายๆ ของงานแบบหล่อและงานเหล็กเสริมสาหร ับสร ้างเสา คาน และแผ่นพืน
้ (Floor Plans) และรูปด ้าน (Elevations) ซึงเป็่ นหนึ่ งในแบบดีไซน์ (Designภาพที่ 4-1 เป็ นตัวอย่างแปลนพืน
Drawings) สาหร บั งานสถาปั ต ยกรรม แบบนี ้แสดงรู ป ร่า งของอาคารหรือสิ่งก่อสร ้างที่แล้ว เสร็จ ขนาดของ่ ้ ฯลฯ แต่ถงึ จะดูแบบนี ก็้ ยงั ไม่ทราบว่าจะจัดเรียงเหล็ก
ส่วนล่าง ขอ้ กาหนด (Specifications) ของเหล็กเสริมทีใช
เสริมอย่างไร จะประกอบแบบหล่ออย่างไร หรือจะประกอบเข ้าด ้วยกันอย่างไร

แปลนพื้น

รายการเสา

รูปด้าน

รายการแผ่นพื้น

รายการคาน

สัญลักษณ์

สัญลักษณ์

สัญลักษณ์

ส่วนปลายทั้ง

ตาแหน่ง

ชั้น Rรูปตัด
(Sections)ส่วนกลา
งรูปตัด
(Sections)รูปตัด
(Sections)เหล็กเสริมหลัก

เหล็กเสริมบน

เหล็กเสริมหลัก

(ทัง้ บนและ
ล่าง)เหล็กปลอกเสา

เหล็กเสริมล่าง

เหล็กเสริมกระจายแรง

(ทัง้ บนและ
ล่าง)ชั้น Rทิศทางของเหล็กเสริม หลักเหล็กปลอกคาน

ศูนย ์ฝึ กอบรมและฝึ กฝนฟูจิ นิ ตบิ ุคคลฝึ กฝนอาชีพ สมาคมฝึ กอบรมและฝึ กฝนอุตสาหกรรมก่อสร ้างแห่งประเทศญีปุ่่ น

Hashi
moto

20 พฤษภาคม 2023
Kawa

Tanakashimaการฝึ กอบรมแบบหล่อเหล็กเสริม JAC Plan
แปลนพืน้ (Floor Plans)/รายการวัสดุ

ภาพที่ 4-1 ตัวอย่างแบบดีไซน์ (Design Drawings)ภาพที่ 4-2 เป็ นแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings) แสดงวิธกี ารจัดเรียงเหล็กเสริมสาหร ับเสาและคาน และ้ ภาพที่ 4-4 เป็ นแบบจัดเตรียมชินงานแบบหล่
้ภาพที่ 4-3 แสดงวิธกี ารจัดเรียงเหล็ กเสริมสาหรบั แผ่นพืนอซึง่่ น และภาพที่ 4-5 เป็ นแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings)แสดงว่าควรเตรียมแบบหล่อชนิ ดใดจานวนกีแผ่่ อสร ้างแล้วเสร็จโดยต ้องประกอบ
แสดงวิธกี ารประกอบแบบหล่อ คนงานสามารถเข ้าใจว่าควรทาให ้อาคารหรือสิงก่
วัสดุเช่นใดด ้วยการอ่านแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings)

85แบบจัดเรียงเหล็ก
เสริมของเสา/คานแบบจัดเรียงเหล็กเสริมของเสา/แผ่นพื้น

ศูนย ์ฝึ กอบรมและฝึ กฝนฟูจ ิ นิ ตบิ ุคคลฝึ กฝนอาชีพ่ สมาคมฝึ กอบรมและฝึ กฝนอุตสาหกรรมก่อสร ้างแห่งประเทศญีปุ่ น

Hashi
moto

Kawa
shima

Tanaka20 พฤษภาคม 2023การฝึ กอบรมแบบหล่อเหล็กเสริม JAC Plan
แบบจัดเรียงเหล็กเสริม (สาหรับอ้างอิง)ภาพที่ 4-2 ตัวอย่างแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings): แบบจัดเรียงเหล็กเสริมเสา/คานแปลนจัดเรียงเหล็กเสริมพื้น 2แปลนจัดเรียงเหล็กเสริมพื้น 1ศูนย ์ฝึ กอบรมและฝึ กฝนฟูจิ นิ ตบิ ุคคลฝึ กฝนอาชีพ สมาคมฝึ กอบรมและฝึ กฝนอุตสาหกรรมก่อสร ้างแห่งประเทศญีปุ่่ น

Hashi
moto

Kawa
shima

20 พฤษภาคม 2023
Tanakaการฝึ กอบรมแบบหล่อเหล็กเสริม JAC Plan
แปลนจัดเรียงเหล็กเสริมพืน้ (สาหรับอ้างอิง)้ภาพที่ 4-3 ตัวอย่างแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings): แบบจัดเรียงเหล็กเสริมแผ่นพืน
86

* เส้นประ แสดงไม้สาหรับรองซึ่งจะติดตั้งเข้ากับไม้แบบเทคอนกรี ตคานด้านใน 4 แผ่นใต้ทอ้ งคาน 4 แผ่นคานด้านนอก 2 แผ่น (ติดตั้งฝั่งหน้าแคบ)เสา หน้ากว้าง
หน้า-หลัง 4 แผ่นเสา หน้าแคบ
ซ้าย-ขวา 4 แผ่นเสา หน้ากว้าง
หน้า-หลัง 4 แผ่นเสา หน้าแคบ
ซ้าย-ขวา 4 แผ่นคานด้านนอก 2 แผ่น (ติดตั้งฝั่งหน้ากว้าง)ศูนย ์ฝึ กอบรมและฝึ กฝนฟูจิ นิ ตบิ ุคคลฝึ กฝนอาชีพ สมาคมฝึ กอบรมและฝึ กฝนอุตสาหกรรมก่อสร ้างแห่งประเทศญีปุ่่ น

Hashi
moto

Kawas
hima

20 พฤษภาคม 2023การฝึ กอบรมแบบหล่อเหล็กเสริม JAC Plan้แบบจัดเตรียมชินงานแบบ
หล่อ

Tanaka้ภาพที่ 4-4 ตัวอย่างแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings): แบบจัดเตรียมชินงานแบบหล่
อท่อนั่งร้ านสาหรับ รัดแบบในแนวตั้ง
ท่อนั่งร้ านสาหรับ ยึดมุม
โซ่เทิร์นบัคเคิ้ล
ท่อนั่งร้ านสาหรับ รัดแบบในแนวนอน
ไอวี ฟอร์ม ไทคานรับ พื้นใต้ทอ้ งคาน (มุมสลักยึด)ท่อค้ ายันแคลมป์ สาหรับเหล็ กรัดขานั่งร้ านท่อนั่งร้ านสาหรับเหล็กรั ดขานั่งร้าน

รูปด ้านการประกอบแบบหล่อผนังภายนอก (ทิศใต ้)แปลนการประกอบ
แบบหล่อ

ศูนย ์ฝึ กอบรมและฝึ กฝนฟูจิ นิ ตบิ ุคคลฝึ กฝนอาชีพ สมาคมฝึ กอบรมและฝึ กฝนอุตสาหกรรมก่อสร ้างแห่งประเทศญีปุ่่ น

Hashi
moto

Kawa
shima

20 พฤษภาคม 2023
Tanakaการฝึ กอบรมแบบหล่อเหล็กเสริม JAC Plan
แบบประกอบแบบหล่อ

ภาพที่ 4-5 ตัวอย่างแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings): แบบประกอบแบบหล่อ
87

4.2 วิธที ำควำมเข้ำใจแบบก่อ สรำ้ งติดตัง้ (Shop Drawings) ในฐำนะหัวหน้ำผู ด้ ู แลคนงำน่ ส่ าคัญในการพิจารณาขันตอนการท
้หัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน มีบทบาทหน้าทีที
างานจากแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop้
Drawings) และจัดทา "เอกสารลาดับขันตอนการท
างาน" ขึน้ พิจารณาแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings)อย่างเพียงพอ และประชุมพูดคุยกับผูจ้ ดั ทาแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings) รวมถึงตรวจสอบยืนยันว่า่ มคความเข ้าใจของตนเองถูกต ้องหรือไม่ และพยายามไม่ให ้เหลือประเด็นทีไม่ี วามชัดเจนเอาไว ้้
4.2.1 คุณภำพกำรก่อสร ้ำงติดตังและแบบก่อสร ้ำงติดตัง้ (Shop Drawings)้คุณภาพการก่อสร ้างติดตังจะถู
กกาหนดโดยคุณภาพของแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings) กรณี ส่วนใหญ่ผูท้ ที่ างานในไซต ์งานจะไม่ได ้เห็นแบบดีไซน์ (Design Drawings) ไม่ว่าแบบดีไซน์ (Design Drawings) จะดีเพียงใด คนงานในไซต ์งานจะตอ้ งอ่านแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings) แล้วจึงจะทาการก่อสร ้างติด ตัง้่ดังนั้น หากมีจุดบกพร่องในแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings) ก็จะไม่สามารถทาใหค้ ุณภาพทีแบบดี
ไซน์้ งได ้(Design Drawings) ต ้องการเกิดขึนจริ
่่ อสร ้างทีแล้่ วเสร็จ จึงเนื่ องจากแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings) เกียวขอ้ งกับคุณภาพของอาคารหรือสิงก่่ กต ้องแม่นยา เข ้าใจง่าย อ่านง่าย และข ้อมูลไม่ตกหล่น แต่จาเป็ นต ้องระวังว่าอาจไม่เป็ นเช่นนั้นเสมอ
ควรมีแบบทีถู้ สามารถทาได ้เสร็จสมบูรณ์โดยทีไม่่ มีแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shopไป นอกจากนี ้ ในหลายกรณี การก่อสร ้างติดตังก็่ กตอ้ งแม่นยาเพียงพอ แต่จะเกิดการทางานซาหรื้ อทางานแก ้ไขหลายครงจนกว่
้ั
Drawings) ทีถูาจะเสร็จสมบูรณ์
่ส่ ง ผลให ท้ งสูั้ ญ เปล่ า เรืองเวลาและเกิด ความยุ่ ง ยาก โดยหลัก การแล้ว คนงานในไซต ง์ านจะสร ้างอาคารหรือ่ อสร ้างแล้วเสร็จตามแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings) แต่ในการก่อสร ้างติดตังจริ้ ง อาจมีกรณี ที่ไม่
สิงก่สามารถทาให ้แล้วเสร็จได ้หากไม่มีการพลิกแพลงดัดแปลงต่างๆ การพลิกแพลงดัดแปลงดังกล่าวก็ถอื เป็ นบทบาท่ าคัญของหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานเช่นกัน
หน้าทีส

4.2.2 ควำมสัมพันธ ์ระหว่ำงแบบก่อ สรำ้ งติดตัง้ (Shop Drawings) กับเอกสำรลำดับ
้ขันตอนกำรทำงำน(1) อ่ำนแบบก่อสร ้ำงติดตัง้ (Shop Drawings) อย่ำงถู กต้องแม่นยำ
้หัว หน้า ผู ด้ ูแลคนงานจะจัดทาเอกสารลาดับ ขันตอนการท
างานหลังจากไดท้ าความเข า้ ใจแบบก่อสร ้างติดตัง้่ วนแล้ว เนื่ องจากคนงานจะทาการก่อสร ้างติดตังตามงานดั
้
(Shop Drawings) อย่างถีถ้
งกล่าว เอกสารลาดับ้้่ ด หากหัวหน้าผูด้ ูแลคนงานไม่เข ้าใจข ้อมูล
ขันตอนการท
างานจึงส่งผลต่อคุณภาพของการก่อสร ้างติดตังมากที
สุ88้ อทางานแกไ้ ขขึนใน
้ที่ระบุไวใ้ นแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings) อย่างถูกตอ้ ง ก็จะเกิดการทางานซาหรื
ภายหลัง่ นมาก
้นอกจากนี ้ แบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings)อาจมีการลดจานวนเส้นให ้น้อยลงหรือระบุคาอธิบายทีสั่ เ้ ขา้ ใจง่ายและอ่านได ้ง่าย หัวหน้าผูด้ ูแลคนงานยังจาเป็ นต ้องมีความสามารถในการอ่านข ้อมูลทีถู่ กลดทอน
เพือให
ไปในแบบ้(2) อ่ำนขันตอนกำรท
ำงำนจำกแบบก่อสร ้ำงติดตัง้ (Shop Drawings)ตัวอย่างเช่น ในงานเหล็กเสริมจะมีการประกอบเหล็กเสริมหลายชนิ ด ในแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings)่จะไม่ไดร้ ะบุขอ้ มูลว่า เริมประกอบเหล็
กเสริมเส้น แรกจากตาแหน่ งใด หรือควรทาเช่นใดในลาดับถัดไป หัวหน้า้ผูด้ ูแลคนงานจาเป็ นตอ้ งกาหนดขันตอนการท
างานที่ชัดเจนเป็ นรูปธรรมอย่างละเอียด เพื่อใหค้ นงานสามารถ
ทางานได ้โดยไม่สบั สน้ดังนั้น การอ่านวิธกี ารจบงานจากแบบก่อสร ้างติดตัง้ (Shop Drawings) และพิจารณาขันตอนการท
างานจึงเป็ น่ ส่ าคัญอย่างยิง่ หากเข ้าใจผิด อาจต ้องทางานซาโดยรื
้้ อทุบสิงที่ สร่ ้างเสร็จแล้วและทาการแก ้ไข
สิงที
อหรื
้
(3) เอกสำรลำดับขันตอนกำรท
ำงำนถือเป็ นทร ัพย ์สิน้้่ตอ้ งดาเนิ นการอย่างชัดเจนเป็ นรูปธรรม
"เอกสารลาดับขันตอนการท
างาน" หมายถึง เอกสารที่สรุปขันตอนที่ ้ได ้อาคารหรือสิงก่่ อสร ้างทีแล้่ วเสร็จโดยมีคุณภาพสูง เอกสารลาดับขันตอนการท
้่เพือให
างานทีระบุใหเ้ ข ้าใจไดง้ ่าย่ไม่เพียงแต่ชว่ ยทาให ้เกิดความผิดพลาดในงานได ้ยากขึน้ แต่ยงั ช่วยให ้สามารถทางานได ้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึงจะ
้่ส่งผลให ้ระยะเวลาก่อสร ้างสันลงและมี
ระยะเวลาเผือเหลื
อในการทางาน
้่ กษะของคนงานและปร ับปรุงคุณภาพงานด ้วย ดังนั้น หัวหน้าผูด้ แู ลเอกสารลาดับขันตอนการท
างานยังช่วยเพิมทั
้คนงานจึง ต อ้ งมีค วามคิด ที่ว่ า เอกสารลาดับ ขันตอนการท
างานถือเป็ นทรพั ย ส์ ิน ของบริษ ัท สิ่งสาคัญ คือ ต อ้ งทบทวนแก ้ไขและอัปเดตเป็ นระยะ

89บทที่ 5 เข้าใจอุตสาหกรรมก่อสร ้างในฐานะหัวหน้าผู ด้ ูแลคนงาน่ ่สาคัญของ
การกาหนดมาตรการความปลอดภัยในไซต ์งานและการพัฒนาแรงงานทักษะถือเป็ นบทบาทหน้าทีที่ จุดมุ่งหมายที่แน่ วแน่ ในการทางานในอุตสาหกรรม
หัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน เราสามารถพัฒนาแรงงานทักษะซึงมี่ ้องจัดการ
ก่อสร ้างได ้ ดว้ ยการเข ้าใจถึงบทบาททางสังคมของอุตสาหกรรมก่อสร ้าง ประเด็นปัญหาและประเด็นทีต
่ต่างๆ รวมถึงกฎหมายเกียวกั
บอุตสาหกรรมก่อสร ้าง ฯลฯ

5.1 บทบาททางสังคมของอุตสาหกรรมก่อสร ้าง่ านวยความสะดวก
อุตสาหกรรมก่อสร ้างมีส่วนช่วยในการปร ับปรุงและพัฒนาสังคมด ้วยการก่อสร ้างอาคารและสิงอ่ และโรงไฟฟ้ า ฯลฯ ด ้านล่างนี คื้ อ ตัวอย่างที่
ต่างๆ เช่น บ ้านพักอาศัย ร ้านค ้า ถนน สะพาน สนามบิน อุโมงค ์ เขือน
่ชัดเจนเป็ นรูปธรรมบางส่วนเกียวกั
บบทบาททางสังคมของอุตสาหกรรมก่อสร ้าง้(1) สร ้างโครงสร ้างพืนฐานทางสังคม้่ บตอ้ งได ้ เช่น อาคารและสิงอ่ านวย
"โครงสร ้างพืนฐานทางสั
งคม (Infrastructure)" หมายถึง องค ์ประกอบทีจั่ บต ้องไม่ได ้ เช่น กฎหมาย
ความสะดวกทีจ่ าเป็ นสาหร ับการพัฒนาสังคมและเศรษฐกิจ ฯลฯ รวมถึงองค ์ประกอบทีจั
่่ระบบ และบุคลากร ฯลฯ ที่สนับสนุ นสิงเหล่
านั้น อุตสาหกรรมก่อสร ้างช่วยใหก้ ารเคลือนยา้ ยคนและโลจิสติกส ์่ ปรบั ปรุงสภาพแวดล้อมในการดาเนิ นชีวตเป็ นไปอย่างราบรืนิ และส่งเสริมการพัฒนาเศรษฐกิจ โดยการก่อสร ้าง้่โครงสร ้างพืนฐานทางสังคม เช่น ถนน สะพาน อุโมงค ์ สนามบิน ท่าเรือ ระบบประปาและน้าเสีย ไฟฟ้ า และสือสารฯลฯ(2) ก่อสร ้างบ้านพักอาศ ัย่ ค้ น
อุตสาหกรรมก่อสร ้าง มีส่วนช่วยในการพัฒนาและความเป็ นอยู่ที่ดีของสังคม โดยจัดหาสภาพแวดล้อมทีผู
สามารถดาเนิ นชีวติ ได ้อย่างปลอดภัยและสะดวกสบาย ด ้วยการก่อสร ้างบ้านพักอาศัย
(3) พัฒนาเมือง
ในเขตเมืองมีการพัฒนาอาคารสูงและหา้ งสรรพสินคา้ ขนาดใหญ่ ฯลฯตามกฎหมายวางผังเมือง อุตสาหกรรม
ก่อสร ้างมีส่วนช่วยในการพัฒนาเมือง โดยการก่อสร ้างและปร ับปรุงอาคารทีจ่ าเป็ นในการพัฒนาเมือง ฯลฯ(4) ฟื ้ นฟู ความเสียหายจากอุบต
ั ภ
ิ ย
ั
่
้นฟูความเสียหายจากอุบต
อุตสาหกรรมก่อสร ้างของญีปุ่่ นมีบทบาทสาคัญอย่างยิงในการฟืั ภิ ยั ญีปุ่่ นเป็ นประเทศที่
90้ ่ที่ประสบภัย พิบตมีอุบ ตั ิภ ยั ทางธรรมชาติ เช่น แผ่ น ดินไหวและไตฝ้ ุ่ น ฯลฯ จ านวนมาก และพืนทีั ิจากอุบตั ิภยั
ดังกล่าวจะไดร้ บั ความเสียหายอย่างมาก ผูร้ บั เหมาก่อสร ้างจะมีส่วนร่วมการซ่อมแซมฟื ้ นฟูและสร ้างโครงสร ้าง้่ านวยความสะดวก และบา้ นพักอาศัย
พืนฐานใหม่
เช่น ถนน สะพาน แม่น้า และโรงไฟฟ้ า ฯลฯ รวมถึงอาคาร สิงอ้ ที่ ประสบภั
่ฯลฯ ในพืนที
ยพิบต
ั ิ
นอกจากนี ้ บทบาทสาคัญอีกประการหนึ่ งของอุตสาหกรรมก่อสร ้างก็คอื การช่วยสนับสนุ นใหผ้ ูป้ ระสบอุบต
ั ภ
ิ ยั
่
่ านวยความสะดวก
สามารถสร ้างชีวติ ใหม่ได ้ ตัวอย่างเช่น การก่อสร ้างบ ้านพักอาศัยชัวคราว
หรือการก่อสร ้างสิงอ
ทีจ่ าเป็ นในการดาเนิ นชีวติ ฯลฯ่(5) อนุ ร ักษ์สิงแวดล้
อม/สภาพแวดล้อม
่อุตสาหกรรมก่อสร ้างสร ้างผลกระทบที่สาคัญต่อสิงแวดล้
อมธรรมชาติและสภาพแวดล้อมการพักอาศัย ในระยะ
่้ อุตสาหกรรมก่อสร ้างจึงมีส่ว นร่วมในการ
หลัง เนื่ องจากความตระหนักเรืองการอนุ
รกั ษส์ ิ่งแวดล้อมเพิ่มสูงขึน
่่ านวยความสะดวกทีเป็่ นมิตรกับสิงแวดล้อม
่อนุ ร ักษ ์สิงแวดล้อมโลก
โดยการจัดการก่อสร ้างอาคารและสิงอ
เช่น ใช ้้ ่คานึ ง ถึงสิ่งแวดล้อม ก่อสร ้างอาคารที่มีประสิท ธิภ าพดา้ นพลัง งานสู ง หรือน าพลัง งานวิธ ีการก่อสร ้างติดตังที
หมุนเวียนเข ้ามาใช ้ ฯลฯ(6) สร ้างสรรค ์การจ้างงาน่ ส่ว นร่ว มกับ งานวิศ วกรรมโยธาและงาน
การก่อสร ้างจะเกี่ยวข อ้ งกับ บริษ ัท ก่อสร ้างและผู ร้ บั เหมาก่อสร ้างซึงมี่ ดหาวัสดุก่อสร ้างและเครืองจั่ กร รวมถึงบริษท่ ก้ ารสนับสนุ นทางเทคนิ คสถาปัตยกรรมขนาดใหญ่ บริษทั ทีจัั ทีให
เช่น ออกแบบ ตรวจสอบและติดตาม ฯลฯ โครงการก่อสร ้างขนาดใหญ่ เป็ นพิเศษยังจาเป็ นต ้องใช ้แรงงานจานวน่ ้างการจ ้างงานได ้จานวนมากมาก จึงอาจกล่าวได ้ว่าอุตสาหกรรมก่อสร ้างเป็ นหนึ่ งในอุตสาหกรรมทีสร่(7) มีส่วนช่วยในเศรษฐกิจของท้องถิน่่่ การดาเนิ นโครงการก่อสร ้างเป็ นทีทราบกั
นว่าอุตสาหกรรมก่อสร ้างส่งผลต่อเศรษฐกิจในทอ้ งถินอย่
างมาก เมือมี่ ก ร ้านอาหาร การเดินทางคมนาคม ฯลฯ จะเพิมขึ่ นในบริ
้่ความตอ้ งการทีพั
เวณรอบไซต ์งาน เพือการเดิ
นทางและ
การดาเนิ นชีวติ ของแรงงานและช่างเทคนิ ค่ องจัดการในอุตสาหกรรมก่อสร ้าง
5.2 ประเด็นปั ญหาและประเด็นทีต้่ ้องจัดการ ดังต่อไปนี ้อุตสาหกรรมก่อสร ้างมีประเด็นปัญหาและประเด็นทีต
91

(1) ขาดแคลนแรงงาน
ตารางที่ 5-1 เป็ นกราฟแสดงผลการสารวจประชากรวัยแรงงานในญีปุ่่ นแยกตามกลุ่มอายุ ปี 2022 โดยกระทรวง
่่ อายุไม่เกิน 44 ปี มีแนวโน้มลดลง และคาดการณ์
กิจการภายในและการสือสาร
จะเห็นได ้ว่าประชากรวัยแรงงานทีมี่ อายุตงแต่
้ได ้ว่า 10 ปี หลังจากนี ้ ประชากรวัยแรงงานทีมี
ั้55 ปี ขึนไปจ
านวนกว่า 20 ล้านคนจะหายไป ส่งผลให ้เกิด
การขาดแคลนแรงงานอย่างรุนแรงทั่วประเทศญีปุ่่ น่ ้องพึงพาแรงงานจ
่่ ยกว่างาน "ทีใช่ ้แรงงาน
อุตสาหกรรมก่อสร ้างเป็ นงานซึงต
านวนมากสาหร ับงานส่วนใหญ่ (ซึงเรี่ าคัญอย่างยิง่ การขาดแคลนแรงงานทักษะและช่าง
อย่างมาก") ดังนั้น การขาดแคลนแรงงานถือเป็ นปัญหาทีส
เทคนิ คทีจ่ าเป็ นสาหรบั อุตสาหกรรมก่อสร ้าง อาจทาใหเ้ กิดความล่าช ้าในโครงการก่อสร ้างและคุณภาพที่ลดลง
ฯลฯอายุตงั ้ แต่ 65 ปี
ขึน
้ ไป

5 ล ้านคน

10 ล้าน
คน

15 ล้าน คนตารางที่ 5-1 ประชากรวัยแรงงานในญีปุ่่ นแยกตามกลุ่มอายุ ปี 2022 (ขอ้ มูลสถิตจิ ากกระทรวงกิจการภายใน
่และการสือสาร)(2) คนหนุ่ มสาวออกจากอุตสาหกรรมก่อสร ้าง่ึ านวนประชากรวัยแรงงานทีมี่ อายุไม่เกิน 24 ปี มีแนวโน้มลดลง ก็ยงั เกิดเหตุการณ์ทคน
่ีท่ามกลางสถานการณ์ซงจ้ เหตุผลที่เป็ นไปไดค้ ือ อุตสาหกรรมก่อสร ้างมีภาพลักษณ์ว่า มีหนุ่ มสาวออกจากอุตสาหกรรมก่อสร ้างเพิ่มขึน
่วันหยุดน้อย ระดับค่าจ ้างตาและไม่
ม่นคงัและมีปัจจัยลบ 3 ประการ (ภาษาญีปุ่่ นเรียกว่า 3K: ลาบาก อันตราย และ้สกปรก) กระทรวงที่ดิน โครงสร ้างพืนฐาน
การขนส่ง และการท่องเที่ยวจึงไดจ้ ดั ทา "โครงการเร่งรดั การปฏิรูป่ อนมีนาคม 2018 เพือแก่วิธกี ารทางานในอุตสาหกรรมก่อสร ้าง" เมือเดื
้ไขปัญหาการขาดแคลนแรงงานและคน
หนุ่ มสาวออกจากอุ ต สาหกรรมก่อสร ้าง เพื่อเพิ่มจ านวนคนหนุ่ มสาวที่ท างานในอุ ตสาหกรรมก่อสร ้าง ร ฐั และ92

่ าว่า "เท่" เข ้าไปในปัจจัยบวก 3 ประการ (ภาษาญีปุ่่ นเรียกว่า 3K ใหม่:บริษทั เอกชนได ้ร่วมมือจัดการในการเพิมค่ ้กลายเป็ น "ปัจจัยบวก 4 ประการ" (ภาษาญีปุ่่ นเรียกว่า 4K ใหม่)เงินเดือนดี ลาหยุดได ้ และมีความหวัง) เพือให
รายละเอียดหลักๆ มีดงั ต่อไปนี ้่ วน- ส่งเสริมการทางานทีมีั หยุดสัปดาห ์ละ 2 วัน และแก ้ไขการทางานเป็ นเวลานาน้ ้จริง
- ทาให ้เงินเดือนตามทักษะและประสบการณ์เกิดขึนได
- ส่งเสริมการเข้าร่วมในระบบประกันสังคม่- เพิมผลิ
ตภาพ (Productivity) ด ้วยการใช ้ระบบ ICT
่ ้บุคลากรซึงมี่ จานวนจากัด
- พิจารณาผ่อนปรนข ้อกาหนดการจัดวางช่างเทคนิ คเพือใช
(3) บริหารจัดการแบบแอนะล็อก่ ประสิทธิผลในการสร ้างสภาพแวดล้อมการทางานทีมี่ ประสิทธิภาพ เพือร่ บั มือกับปัญหา
การใช ้ IT เป็ นวิธกี ารทีมี
การขาดแคลนแรงงานและคนหนุ่ มสาวออกจากอุ ต สาหกรรมก่ อ สร ้าง นวัต กรรมการบริห ารจัด การโดยใช ้เทคโนโลยีดจิ ทิ ลั เรียกว่า DX (Digital Transformation) และในอุตสาหกรรมก่อสร ้างก็มีการนาระบบก่อสร ้าง้ติดตังแบบICT (i-struction) เขา้ มาใช ้ ฯลฯ อีกดา้ นหนึ่ ง ในอุตสาหกรรมก่อสร ้างพนักงานส่วนใหญ่จะเป็ นพนักงานของบริษทั ขนาดเล็ ก และมีชา่ งผูม้ ีทกั ษะที่เรียกว่า "โอยากาตะ (หัวหน้า) คนเดียว" จานวนมาก การปร บั เปลี่ยนมาเป็ น DX ต อ้ งใช ้ความรู ้ด า้ น IT และต น้ ทุ น ค่ า ใช ้จ่ า ยจ านวนมาก จึง มี บ างสถานการณ์ที่การ
่ปร ับเปลียนมาเป็
น DX ไม่คบื หน้า่(4) ผลกระทบต่อสิงแวดล้
อมอุ ต สาหกรรมก่อสร ้างเป็ นอุ ตสาหกรรมที่สร ้างภาระต่ อสิ่งแวดล้อมอย่ างมาก เนื่ องจากมีการใช ้ทร พั ยากรและ
่พลังงานจานวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิง่ เนื่ องจากขยะของเสียจากการก่อสร ้างทีลดลงตามอายุ
การใช ้งานของ
่้ และปริมาณการปล่อยก๊าซ CO2 ทีเพิ
่ มขึ
่ น
้ ฯลฯ ไดก้ ลายเป็ นปัญหาของสังคม จึงไดเ้ ริมมี
่อาคารทียาวนานขึ
น่ านึ งถึงสิงแวดล้อมอย่่้ อ กรณี ตวั อย่างของการจัดการจานวนหนึ่ งการจัดการต่างๆ ซึงคางกระตือรือร ้น ด ้านล่างนี คื่ ทาลายภู มท- วิธกี ารก่อสร ้างทีไม่ิ ศั น์่ วยเพิมพื
่ นที
้ สี
่ เขียวไปพร ้อมๆ กับงานก่อสร ้างพืนลาดกั
้่ องกัน
มีวธิ กี ารก่อสร ้างทีช่
นดินถล่มและงานก่อสร ้างเพือป้่ ปถุงทีมี่ โครงสร ้างคล้ายดินเพื่อเพิมพื
่ นที
้ สี
่ เขียวใหก้ บตลิง่ มีการใส่เมล็ ดพืชและวัสดุซงปลูึ่ กพืชไดง้ ่ายไวใ้ นเสือรู
ั้ วงานก่อสร ้าง
พืนผิ
่ นที
้ สี
่ เขียวบนดาดฟ้า
- เพิมพื้ ดาดฟ้
่การผลิตไฟฟ้ าจากพลังงานแสงอาทิตย ์อาจเป็ นวิธกี ารหนึ่ งในการใช ้พืนทีา แต่อาคารหรือคอนโดมิเนี ยมไม่้ ดาดฟ้
่่ ยบกับปริมาตรของ
ค่อยเหมาะกับการผลิตไฟฟ้ าจากพลังงานแสงอาทิตย ์ เนื่ องจากพืนที
ามีขนาดเล็กเมือเที
93่่ งกล่าว มีการจัดการเพือเพิ
่ มพื
่ นที
้ สี
่ เขียวโดยการปูดน
่ นที
้ สี
่ เขียว
อาคาร เพือทดแทนเรื
องดัิ บนดาดฟ้ า การเพิมพื้ ่เขียวที่หายไปกลับมาเท่านั้น แต่ยงั มีประสิทธิผลในการทาใหอ้ าคารเย็ น และบนดาดฟ้ าไม่เพียงแต่ชว่ ยนาพืนที้ พั่ กผ่อนหย่อนใจให ้กับผูค้ นอีกด ้วยมอบพืนที
- รีไซเคิลคอนกรีต
้่ นวัสดุสาหรบั คอนกรีตไม่
คอนกรีตเป็ นหนึ่ งในเศษวัสดุจานวนมหาศาลที่เกิดขึนในไซต
์งานก่อสร ้าง ซีเมนต ์ซึงเป็่ งตัวแล้ว อย่างไรก็ตาม เนื่ องจากปริมาตรส่วน
สามารถรีไซเคิลและนากลับมาใช ้ใหม่เป็ นซีเมนต ์ไดห้ ลังจากทีแข็้ นคอนกรีต จึง สามารถรีไ ซเคิลวัสดุ เหล่ า นี ้ได ้ใหญ่ ข องคอนกรีต จะประกอบด ว้ ยกรวดและทรายที่ผสมขึนเป็
ความก ้าวหน้าในเทคโนโลยีรไี ซเคิลทาให ้ในปัจจุบนั อัตราการรีไซเคิลทาได ้สูงถึงเกือบ 100% แล้ว่ ความทนทาน
- อาคารทีมี
ในขณะที่มีการรีไซเคิลเศษวัสดุคอนกรีต อีกดา้ นหนึ่ งก็มีการจัดการเพื่อยืดอายุการใช ้งานของอาคารและลด่ ความทนทานสูงซึงมี่ ความทนทานไม่ต่ากว่า 100 ปี ก็เป็ นวัสดุดงั กล่าว
ปริมาณเศษวัสดุให ้ลดลงด ้วย คอนกรีตทีมี้ นอาคารไม่ได ้มีเพียงคอนกรีต ในเวลาเดียวกันจึงจาเป็ นต ้องชนิ ดหนึ่ ง อย่างไรก็ตาม เนื่ องจากวัสดุทประกอบขึี่นเป็่ าให ้วัสดุท่อ ฯลฯ มีความทนทานสูงขึนด้ ้วยทาการวิจยั เพือท

่
5.3 กฎหมายเกียวกั
บอุตสาหกรรมก่อสร ้าง่การไม่ปฏิบตั ิตามขอ้ กาหนดในกฎหมายเกียวกั
บอุตสาหกรรมก่อสร ้างอาจทาใหเ้ กิดปัญหาต่างๆ ได ้ กฎหมาย
่่ ้กาหนดไวส้ าหร ับผูร้ ับเหมาก่อสร ้าง ในฐานะหัวหน้าผูด้ ูแลคนงาน
เกียวกั
บอุตสาหกรรมก่อสร ้างเป็ นกฎหมายทีได่ าคัญคือตอ้ งเขา้ ใจประเด็นสาคัญเอาไว ้ เพือให่ ท้ ราบว่าในไซต ์งานทีตนเองท
่สิงสางานนั้น ไดด้ าเนิ นงานก่อสร ้าง่่โดยปฏิบตั ติ ามกฎหมายเกียวกั
บอุตสาหกรรมก่อสร ้างหรือไม่ ตัวอย่างเช่น กฎหมายเกียวกั
บอุตสาหกรรมก่อสร ้าง่ ้องทาสัญญาร ับเหมาทีมี่ ความเป็ นธรรมเพือปกป้
่ได ้ระบุให ้มีหน้าทีต
องผูร้ ับเหมาช่วง โดยผูร้ ับเหมาหลักจาเป็ นต ้อง่รบั ฟังความคิดเห็นของผูร้ ับเหมาช่วงเกียวกั
บกระบวนการก่อสร ้างและวิธกี ารทางานล่วงหน้า หากงานก่อสร ้างได ้
่ น
้
เริมต
้ ขึนและมี
การดาเนิ นงานดว้ ยกระบวนการก่อสร ้างทีฝื่ นเกินกาลัง อาจมีปัญหากับรายละเอียดสัญญาหรือ
อาจเป็ นการไม่ปฏิบตั ติ ามสัญญา

่
5.3.1 วัตถุประสงค ์ของกฎหมายเกียวกั
บอุตสาหกรรมก่อสร ้าง่วัตถุประสงค ์ของกฎหมายเกียวกั
บอุตสาหกรรมก่อสร ้างได ้กาหนดไว ้ดังนี ้94

่ าให้เกิดการก่อสร ้างติดตังที้ เหมาะสมในงานก่
่่ักฎหมายนี ้มีวตั ถุประสงค ์เพือทอสร ้าง ปกป้ องผู ส้ งงาน่ ของอุตสาหกรรมก่อสร ้าง ตลอดจนมีสว
ก่อสร ้าง (เจ้าของงาน) พร ้อมๆ กับส่งเสริมการพัฒนาทีดี่ นช่วยเหลือในการส่งเสริมพัฒนาความเป็ นอยู ่ทดีี่ ของสาธารณะ โดยการปร ับปรุงคุณสมบัตขิ องผู ท้ ี่บริหารจัดการอุตสาหกรรมก่อสร ้าง และทาให้สญั ญาร ับเหมางานก่อสร ้างมีความถู กต้องเหมาะสม
ฯลฯเราสามารถสรุปวัตถุประสงค ์ได ้เป็ น 4 ข ้อดังต่อไปนี ้้ เหมาะสมในงานก่
่
1. ทาให ้เกิดการก่อสร ้างติดตังทีอสร ้าง
่ั
2. ปกป้ องผูส้ งงานก่อสร ้าง (เจ ้าของงาน)่ ของอุตสาหกรรมก่อสร ้าง
3. ส่งเสริมการพัฒนาทีดี่ี ของสาธารณะ
4. มีส่วนช่วยเหลือในการส่งเสริมพัฒนาความเป็ นอยู่ทดี

่
5.3.2 สาระสังเขปของกฎหมายเกียวกั
บอุตสาหกรรมก่อสร ้าง่กฎหมายเกียวกั
บอุตสาหกรรมก่อสร ้างได ้กาหนดระบบใบอนุ ญาต ระบบช่างเทคนิ ค และการทาให ้สัญญาร ับเหมา
มีความถูกต ้องเหมาะสม
(1) ระบบใบอนุ ญาต่่ า้ ข่าย 29 วิชาชีพ
ระบบใบอนุ ญาตมีวตั ถุประสงค ์เพือปรบั ปรุงคุณสมบัตขิ องผูร้ ับเหมาก่อสร ้าง และมีวชิ าชีพทีเข
ตามขอ้ กาหนดของใบอนุ ญาต จะมีการประเมิน "ความมั่นคงของการบริหารจัดการ" เช่น ความสามารถในการ
้บริหารจัดการและพืนฐานสินทรพั ย ์ "ความสามารถดา้ นเทคนิ ค" สาหรบั แต่ละวิชาชีพ และ "การมีคุณสมบัตทิ ี่่ ต ย จ์ ริงใจ ฯลฯ ดัง นั้ น ผู บเหมาะสม" เช่น ความซือสั้ ริห ารจะต อ้ งบริห ารจัด การโดยมี เ ป้ าหมายที่จะปร บั ปรุ งคุ ณสมบัติเหล่ านี ้ ในฐานะหัว หน้า ผูด้ ูแลคนงาน สิ่งสาคัญ คือตอ้ งใส่ ใจทางานโดยคานึ งถึง ความสามารถดา้ น่ีเทคนิ คและการมีคุณสมบัตทิ เหมาะสม่ งของ
้ใบอนุ ญาตมี 2 ประเภท ไดแ้ ก่ ใบอนุ ญาตตามจานวนเงินในการรบั เหมาช่วง และใบอนุ ญาตตามสถานทีตั
สถานประกอบการ (ภาพที่ 5-1)

95

ดาเนิ นงานก่อสร ้างในฐานะ
ผูร้ ับเหมาหลัก่ การทาสัญญาร ับเหมาช่วงตังแต่
้้งานก่อสร ้างทีมี
45 ล้านเยนขึนไปในฐานะ
้้ผูร้ ับเหมาหลัก (หรือตังแต่
70 ล้านเยนขึนไป
กรณี ทเป็ี่ นงานก่อสร ้าง้สถาปัตยกรรมทังอาคาร)*ใบอนุ ญาตประกอบ
ธุรกิจก่อสร ้างพิเศษ

ใบอนุ ญาตประกอบ
ธุรกิจก่อสร ้างทั่วไป

ใบอนุ ญาตประกอบ
ธุรกิจก่อสร ้างทั่วไป่ี ดตังสถานประกอบการขึ
้้กรณี ทจั
นในจังหวัดเดียวเท่านั้น่ี ดตังสถานประกอบการขึ
้้กรณี ทจั
น้้ตังแต่
2 จังหวัดขึนไป

ใบอนุ ญาตผูว้ ่าราชการ
จังหวัด

ใบอนุ ญาตร ัฐมนตรีว่าการ่ น โครงสร ้างพืนฐาน
้กระทรวงทีดิ
การขนส่ง และการท่องเที่ยว

ภาพที่ 5-1 ระบบใบอนุ ญาตสาหรับธุรกิจก่อสร ้าง(2) ระบบช่างเทคนิ ค่ระบบช่างเทคนิ คมีวตั ถุประสงค ์เพือประกั
นเทคนิ คการก่อสร ้างติดตัง้ และจะตอ้ งจัดวาง "ช่างเทคนิ คหัวหน้างาน"หรือ "ช่างเทคนิ คผูต้ รวจสอบและติดตาม" ในไซต ์งานก่อสร ้างสาหร ับแต่ละวิชาชีพไว ้ โดยเฉพาะอย่างยิง่ ในงาน
่ก่อสร ้างสาธารณะจะต ้องจัดวางไว ้เป็ นหน้าทีแบบเต็มเวลา- ช่างเทคนิ คหัวหน้างาน
่บทบาทหน้าทีของ
“ช่างเทคนิ คหัวหน้างาน” คือการทางานกากับดูแล เช่น การจัดทาแผนการก่อสร ้าง ควบคุมจัด การกระบวนการก่ อ สร ้าง ควบคุ ม คุ ณ ภาพ ควบคุ ม จัด การความปลอดภัย ฯลฯ หัว หน้า ผู ด้ ู แ ลคนงานจะ
ดาเนิ นการควบคุมจัดการกระบวนการก่อสร ้าง ควบคุมคุณภาพ และควบคุมจัดการความปลอดภัยในฐานะผูช้ ว่ ย
ช่างเทคนิ คหัวหน้างาน่ างเทคนิ คหัวหน้างานด ้วย ตัวแทนไซต ์งาน หมายถึง ผู ้สาหรบั ไซต ์งานขนาดเล็ก ตัวแทนไซต ์งานอาจควบหน้าทีช่่ หน้าทีประจ่่ี่ นตัวแทนของผูบ้ ริหารทีไม่่ สามารถประจาอยู่ท่ไซต
ซึงมีาอยู่ทไซต
์งาน เพือเป็
ี์งานก่อสร ้างได ้ ในการเป็ นช่างเทคนิ คหัวหน้างาน จาเป็ นตอ้ งมีคุณสมบัตคิ รบถ้วนตามขอ้ กาหนด เช่น มี คุณวุฒิของรฐั ระดับ 1 หรือระดับ 2 ตามประเภทของงานทีร่ ับผิดชอบดูแล หรือสะสมประสบการณ์จริงมาไม่นอ้ ยกว่าระยะเวลาหนึ่ ง ฯลฯ- ช่างเทคนิ คผู ต้ รวจสอบและติดตาม่ การทาสัญญารบั เหมาช่วงตังแต่
้
้
้
้
่ี น
ในงานก่อสร ้างทีมี
45 ล้านเยนขึนไป
(หรือตังแต่
70 ล้านเยนขึนไป
กรณี ทเป็
96้งานก่อสร ้างสถาปัตยกรรมทังอาคาร)ในฐานะผูร้ บั เหมาหลัก จาเป็ นตอ้ งจัดวาง “ช่างเทคนิ คผูต้ รวจสอบและติด ตาม” แทนช่า งเทคนิ คหัว หน้า งาน บทบาทของช่า งเทคนิ ค ผูต้ รวจสอบและติดตามเกือบจะเหมือนกับช่าง
เทคนิ คหัวหน้างาน แต่ในการเป็ นช่างเทคนิ คผูต้ รวจสอบและติดตาม จาเป็ นตอ้ งมี คุณวุฒิของรฐั ระดับ 1 ตามประเภทของงานทีร่ ับผิดชอบดูแล
(3) การทาให้สญั ญาร ับเหมามีความถู กต้องเหมาะสม
่การทาใหส้ ญั ญารบั เหมามีความถูกตอ้ งเหมาะสม มีวตั ถุประสงค ์เพือปกป้
องผูส้ ่งงานก่
ัอสร ้าง (เจ ้าของงาน) และ่่ ความเป็ นธรรม และผูร้ บั เหมาช่วง ฯลฯ โดยไดก้ าหนดหน้าทีของผูร้ บั เหมาหลัก ภาระผูกพันในการทาสัญญาทีมี
ภาระผูกพันในการทาสัญญาร ับเหมาเป็ นลายลักษณ์อกั ษร ฯลฯ่ การทาสัญญาร ับเหมาช่วงตังแต่
้้้ตัวอย่างเช่น ในกรณี ของงานก่อสร ้างซึงมี
45 ล้านเยนขึนไป
(หรือตังแต่
70 ล้าน
้่ี นงานก่อสร ้างสถาปัตยกรรมทังอาคาร)้่ จ่ าเป็ นต ้องจัดทา "บัญชีระบบ
เยนขึนไป
กรณี ทเป็
ผูร้ ับเหมาหลักมีหน้าทีที้ และจัดเตรียมไวส้ าหรบั แต่ละไซต ์งานการบังคับบัญชาในงานก่อสร ้าง" และ "แผนภาพระบบการก่อสร ้างติดตัง"่จะมีการแสดงแผนผังระบบการบังคับบัญชาในงานก่อสร ้างบนบริเวณทีมองเห็นได ้ง่ายในไซต ์งานก่อสร ้าง้้่เนื อหาทั
งหมดข้างต ้น เป็ นรายละเอียดหลักๆ ของกฎหมายเกียวกั
บอุตสาหกรรมก่อสร ้าง ผูร้ ับเหมาก่อสร ้างจะต ้อง่ ของอุตสาหกรรมก่อสร ้างโดยรวม โดยปฏิบต
มีความร ับผิดชอบต่อสังคมและมีส่วนช่วยเหลือในการพัฒนาทีดี
ั ต
ิ าม
่
กฎหมายเกียวกั
บอุตสาหกรรมก่อสร ้าง

97