ISSN 0014-0635

revuo

Oficiala organo de Universala Esperanto-Asocio (en oficialaj rilatoj kun UN kaj Unesko)

102-a jaro • n-ro 1225 (5) • Majo 2009

Kongresa Komuniko 3

94-a Universala Kongresode Esperanto

Pri la pola Zamenhof-jaro Politiko Turkoj loĝas
literaturo
2009
kiel ŝanco en Turkujo

Vi trovos...
Esperanto Enhavo
Oficiala organo de

Universala Esperanto-Asocio(en oficialaj rilatoj kun UN kaj Unesko)

Fondita en 1905 de Paul Berthelot(1881-1910). Establita kiel organo de UEA
en 1908 de Hector Hodler (1887-1920).
Redaktoro: Stano Marĉek.
Adreso de la redakcio:
Revuo Esperanto
p/a Stano Marĉek, Zvolenská 15
SK–036 01 Martin, Slovakio☎� +421 43 4222 788: revuo.esperanto@gmail.com;
redakcio@gmail.com
Aperas:en ĉiu monato krom aŭgusto.
Redaktofino:la 10-a de la antaŭa monato.
Legata en 120 landoj.
Voĉlegata por vidhandikapitoj.
Abonprezo: varias laŭlande (EUR 38);
informiĝu ĉe via landa asocio aŭ ĉe la CO.
Unuopa ekzemplero kostas EUR 4,00.
Anonctarifo (EUR): 1 p. 1000, 1/2 p. 550,
1/4 p. 300, 1/8 p. 165, 1/16 p. 90.
Movada rabato 50%.
Anoncoj sur ekstera kovrilo kostas
duoble. Rabato por tuja ripeto 20%.
Bankokontoj: 378964 ĉe ING-bank,
Postbus 1800, NL-1000 BV Amsterdam(IBAN: NL24PSTB0000378964
BIC: PSTB NL21)
42.60.51.599 ĉe ABN AMRO Bank,
Postbus 949, NL-3000 DD Rotterdam(IBAN: NL66ABNA0426051599
BIC: ABNA NL2A).
Kreditkartoj:

Adreso de la Centra Oficejo de UEA:
Nieuwe Binnenweg 176, NL-3015 BJ
Rotterdam, Nederlando☎ +31-10-436-1044,
� +31-10-436-1751, : uea@co.uea.org
TTT: http://www.uea.org

Ĝenerala Direktoro: Osmo Buller.

99 ... Malferme: Niaj strategiaj taskoj: informado (Barbara Pietrzak)
100 ... 94-a Universala Kongreso de Esperanto: Kelkfacete pri la pola
literaturo (Gabi Kosiarska, Barbara Pietrzak)
103 ... Zamenhof-jaro 2009: La genio Zamenhof kreis lingvon ne-Eŭropan,kaŝitan sub Eŭropa masko (André Cherpillod)
106 ... Kongresa Komuniko 3. 94-a Universala Kongreso de Esperanto.
107 ... Estrarkunsido: ne nur zorgoj sed ankaŭ sukcesoj (Osmo Buller);
IKU en Bjalistoko: kremo el 30 proponoj
108 ... Politiko kiel ŝanco por Esperanto! (intervjuo kun Ulrich Matthias)
110 ... Recenzoj: Donald Broadribb pri La duakanonaj libroj;
Ĵak Le Puil pri Invito por vojaĝo
111 ... István Ertl pri L’esperanto in Italia. Alla ricerca della democrazia
linguistica; Ana Flora pri Ĉu kultura integriĝo en Eŭropo?
Jes, sed nur per demokratia simbiozo de la kulturoj
112 ... Jorge Camacho pri El mia buduaro, Rapide pasis la temp’
kaj Prefere ne tro rigardi retro
113 ... Laste aperis
114 ... Aldone al la marta Kalendaro
115 ... Oficiala informilo; E-kursoj en Istanbulo (Murat Ozdizdar)
116 ... Turkoj loĝas en Turkujo: pri la 2-a Mezorienta Kunveno(Renato Corsetti)
117 ... 100-jara E-klubo en la ĉeĥa Prostějov (Jaroslav Liška); Internacia
Libro-Foiro en Jerusalemo (Amri Wandel)
118 ... Bunta semajno en suda Francio (Maggy Combot)

KOVRILPAĜE: Historia Muzeo ĉe la strato Warszawska en Bjalistoko, laĉi-jara kongresurbo. En la muzeo jam kelkfoje okazis grandaj ekspozicioj
pri Zamenhof. La muzeo, kiu proksimigas la historion de la urbo, atendas
vian viziton dum la 94-a Universala Kongreso de Esperanto.

Estraro de Universala Esperanto-AsocioPrezidanto (kunordigo, ĝenerala
planado): Prof. Probal Dasgupta, LRU,
Indian Statistical Institute, 203 B.T.
Road, IN-700108 Kolkata, Barato;☎ +91 33 2359 7731; : probal53@
yahoo.com.
Vicprezidanto (kulturo, kongresoj,
edukado): S-ino Claude Nourmont,2 Om Kläppchen, LU-5682 Dalheim,
Luksemburgo; ☎ +352 23 66 88 64;: moonmont@pt.lu.
Ĝenerala Sekretario (informado):
S-ino Barbara Pietrzak, Ul. Międzynarodowa 38/40a m 217, PL-03-922
Warszawa, Pollando; ☎ +48 22 252 79
21 [h], � +48 6000 51 425;
: bpietrzak@onet.eu.
Financo, administrado, TEJO: S-ino

Loes Demmendaal, Duikerlaan 160,
NL-2903 AC Capelle aan den IJssel,
Nederlando; ☎ +31 10 213 33 20;: l.a.demmendaal@planet.nl.
Landa kaj regiona agado: S-ro Hori
Jasuo, 10-27 Simosinden-mati 10-27,
JP-371-0822 Maebasi-si, Gunma-ken,
Japanio; ☎/� +81 27 253 2524;: hori-zonto@water.sannet.ne.jp.
Faka kaj scienca agado: S-ro José
Antonio Vergara, Casilla 508, Puerto
Montt, Ĉilio; ☎ +56 65 256660 [h],+56 65 344606 [of ], � +56 994521017;: joseantonio.vergara@gmail.com.
Observanto de TEJO: S-ro Gregor
Hinker.
Observanto de ILEI: S-ro Radojica
Petrović.

MalfermeN

Niaj strategiaj taskoj: informado

ia daŭre aktuala Strategia Laborplano, t.e. de la Gvidlinioj, utiligado de la Gazetaraj Komunikoj kajla Laborplano de UEA por la periodo 2001- la revuo Esperanto. Ĝi samtempe liveris gravajn informojn
2010, mencias tri agadkampojn: informadon, pri la atendoj kaj bezonoj de la Landaj Asocioj rilate la ininstruadon, utiligadon. Kiel ni legas, rilate informadon formmaterialon atendatan de UEA. Unuavice temas pri
temas pri tio, ke homoj, kiujn oni volas informi, havu facile tradukeblaj informtekstoj, facile elŝuteblaj el la UEAlaŭeble plej ĝustajn ideojn pri Esperanto. Temas ankaŭ paĝaro. La respondantoj liveris sufiĉe da proponoj pri konpri „atento al vasta kompreno pri diversaj aspektoj de kretaj temoj, kaj tiun taskon ni jam komencis realigi.
internacia komunikado en kaj ekster la E-komunumo”.
Ĉi-jare, laŭ propono de Emilo Cid el Brazilo, ni klopodas
Kaj kiel klare vortumas la taskojn nia Strategia Plano, revivigi la informkampanjon ĉirkaŭ la Universala Kongreso,
Konsciigo kaj klerigo de la Esperanto-movadanoj estas invitante al kunlaboro kongresanojn, planantajn viziti
esenca por sukcesa kaj vastskala konsciigo kaj klerigo Bjalistokon. Ni faru ĉion, por ke la kongreso, okazanta lige
ekster la movado”.
kun la 150-a naskiĝdatreveno de la kreinto de la lingvo, d-ro
Inter la estraraj taskoj post la elektoj en Jokohamo estis Zamenhof, vaste eĥiĝu en la naciaj gazetoj tra la mondo.
lanĉita aparta respondeco pri la informado, eĉ se multaj Tio estas konkreta tasko, sed la celo estas pli perspektiva. Tiu
valoraj ideoj kaj opinioj pri la principoj de informa laboro kampanjo ne nur reviviĝu, sed fariĝu konstanta elemento
ankoraŭ en la periodo ĝis la jaro 2007 estis vortumitaj por de nia informa laboro, celita al la ekstera mondo.
pli aktive rekoni la informajn defiojn de la E-komunumo
Kelkaj respondantoj al la enketo pri informado atentigis
en mondo, en kiu informado ne nur revolucie evoluas, sed pri la deziro havi profesiajn respondeculojn pri la informaankaŭ subiĝis al enorma profesiiĝo.
laboro. En kelkaj landoj oni faris tiajn provojn kun tre
Verdire jam en 2000 estis prilaboritaj „Gvidlinioj pri in- pozitivaj rezultoj. Tio aliflanke konsciigas al ni, ke enformado”, enestaj en la unuopaj eldonoj de la Jarlibro de signifa parto ni estas memlernantoj tiukampe, kaj ke ni
UEA en la periodo 2001-2008, por tiel servi al la delegitoj devas intensigi la klopodojn por klerigi niajn aktivulojn
kaj ĝenerale la individuaj membroj de UEA. Ŝajnas tamen, kaj helpi klerigon de la mezaj membroj. Evidente tie kajke tio ne estas sufiĉa, por ke oni ĝenerale konu ilin. Tiu alie okazas tiaj seminarioj, kursoj. La menciita enketo
rimarko ne estas senkaŭza. La situacion konfirmis la parta liveris ankaŭ ĝeneralajn proponojn pri la organizado derikolto de la enketo pri la informkampaj agadoj kaj bezo- informtemaj seminarioj dum diversaj E-aranĝoj, inkluzive
noj de la Landaj Asocioj, lanĉita en junio 2008 por ricevi UK-ojn. Tamen daŭre malferma estas la demando kiel
superrigardon pri la informa laboro en diversaj landoj kaj UEA, kiel la tegmenta organizo, povos en pli signifa
mondregionoj. Dume venis reagoj nur de unu triono de grado helpi al siaj membroj dezirantaj pli efike labori surla alparolitoj, t.e. reprezentantoj de la LA-oj en Albanio, la informa kampo. Kiamaniere UEA mem devas adapti
Armenio, Aŭstrio, Brazilo, Britio, Bulgario, Ĉado, Ĉinio, la informadon pri si kaj siaj celoj en la ekstera mondo?
Danlando, Flandrio, Francio, Germanio, Hungario, Ita- Demandoj multas. Laŭ la decido de la estraro la ĉi-jaralio, Israelo, Japanio,
Strategia Forumo dumla 94-a UK en BjalisKanado, Koreio, Kubo,
toko estos dediĉita al
Luksemburgo, Makeinformado. Por bonedonio, Malio, Meksiko,
ĝin prepari, por ke ĝi
Nederlando, Nov-Zealportu
konkretajn
lando, Peruo, Pollando,
fruktojn por pli efika
Serbio, Slovakio, Sveinterna kaj ekstera indio, Svislando, Taĝikio,
formado, ni bezonas
Usono kaj Vjetnamio.
kaj atendas ideojn de
Jam iliaj respondoj liĉiuj interesiĝantoj.
veris tre interesan in.
formmaterialon. Nome
Barbara Pietrzak
la enketo alportis neĜenerala Sekretario,
sole la respondojn al laEstrarkunsido en la sidejo de UEA en Roterdamo
estrarano pri informado
demando pri la kono
1225 (5)majo 2009

ESPERANTO 99

/*#WKd_l[hiWbWAed]h[ieZ[;if[hWdje

94-a Universala Kongreso

Kelkfacete pri la pola literaturo(+$&-#'$&.$(&&/8`Wb_ijeae"FebbWdZeK

La defio skribi pri la nacia literaturo sur la kelkaj paĝoj, kiujn povas
ampleksi nia felietono, sendube timigus eĉ la plej grandan erudiciulon.
Ni do ne povas kaj ne volas proponi al la leganto vagadon tra la literaturaj epokoj
kun la karakterizo de unuopaj aŭtoroj kaj iliaj verkoj.

aj ŝajne tio ne aparte interesas nian leganton, kiu ja
kun specimenoj de la pola literaturo povis konatiĝi
ekde la komenco de la lingvoekzisto. Tamen decas
diri enkonduke kelkajn ĝeneralajn vortojn. Ni faru tioncitante la opinion de unu el la plej elstaraj fakuloj pri la temo,
profesoro Julian Krzyżanowski. Fine de sia verko Historio
de la pola literaturo li prezentas interesan vortumon, ke„kompare kun la literaturoj de aliaj nacioj, atentigantaj pri
la vivo individua, la pola literaturo ekde la komenco donis
atenton al la vivo kolektiva. Spegulante ĉiujn stadiojn
konatajn en alinaciaj literaturoj ĝi diferencas per tio, ke
super la aferojn de la individua vivo ĝi metas la problemojn
de la vivo kolektiva, politika kaj socia” . La plej bone konata
ekzemplo al la esperantista leganto estas la fama epopeo deAdam Mickiewicz Sinjoro Tadeo en la traduko de Antoni
Grabowski.
Krom tiu trafa karakterizo de prof. Julian Krzyżanowski,
por tiu kiu nur tre malmulte scias pri la pola literaturo,
tutcerte interesa estas la demando pri ĝiaj komencoj kajradikoj. Kiel atentigas esploristoj, kvankam konserviĝis neniuj
dokumentoj pri literaturo sur la polaj teritorioj de antaŭ lakristanigo, sendube ekzistis literaturo buŝperata, retrovata
cetere de etnografoj en tre malnovaj fragmentoj de popolaj
kantoj ankoraŭ en la 19-a jarcento. La skriba kulturo evoluis
dank’ al la inspiroj de la kristanismo, kiun Pollando akceptis
en la jaro 966. Tial do la plej malnovaj tekstoj tradukitaj elLatino en la malnovpolan lingvon havas religian karakteron.
Iliaj konataj versioj el la 14-a jarcento – laŭ la opinio de
specialistoj–
tutcerte

100   ESPERANTO

majo 2009 1225 (5)kreiĝis multe pli frue. Tiurilate ni menciu la plej malnovan
polan religian kanton kaj samtempe la plej malnovan polanpoezian tekston „Bogurodzica” (La Dipatrino), kreiĝintan
plej verŝajne meze de la 13-a jarcento, kies unuaj skribaj
tekstoj devenas el la komenco de la 15-a jarcento. Sendube
ĝia E-traduko, troviĝanta en la ekumena diserva libro Adoru
de IKUE kaj KELI el la jaro 2001, apartenas al la plej malnovaj
polaj tekstoj, kiujn povas trovi esperantlingva leganto.
Latino en la pola skriba literaturo dominis ĝis laRenesanco. Tiam aperis la unuaj literaturaj tekstoj en la pola
lingvo dank’ al la kreado de tiaj poetoj kiel Mikołaj Rey kaj
Jan Kochanowski. Valoras noti, ke ilia kreado kaj krome laverkado de tre multaj aliaj polaj diversepokaj verkistoj, estis
proksimigata al la esperantlingva literaturamanto en la ĉirilataj programeroj de Pola Radio, aŭdigataj en la daŭro
de dekoj da jaroj. Menciante sole la nomojn de la aŭtoroj,
traktitaj en la literaturaj elsendoj el Varsovio, kaj la titoloj
de iliaj verkoj, eblus plenigi la tutan felietonon. Do nur
ekzemplodone kelkaj nomoj, kiel Jan Andrzej Morsztyn, Jan
Chryzostom Pasek, Ignacy Krasicki, Franciszek Karpiński,Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Cyprian Kamil Norwid,
Henryk Sienkiewicz, Bolesław Prus, Eliza Orzeszkowa,
Leopold Staff, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Jan Kasprowicz,
Tadeusz Boy-Żeleński, Stefan Żeromski, Bolesław Leśmian,
Julian Tuwim, Stanisław Ignacy Witkiewicz, Jarosław
Iwaszkiewicz, Bruno Schulz, Konstanty Ildefons Gałczyński,Stefan Żeromski, Maria Dąbrowska, Zofia Nałkowska, Julian
Przyboś, Jan Lechoń, Krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz
Borowski, Witold Gombrowicz, Zbigniew Herbert, Miron
Białoszewski, Tadeusz Różewicz,
Tadeusz Konwicki, Gustaw
Herling-Grudziński, StanisławLem, Tadeusz Różewicz, RyszardKapuściński,Paweł
Huelle,Johano Paŭlo la 2-a. Longa listo,
sed tute ne kompleta. Estas
sole bedaŭrinda afero, ke lafelietonoj traktantaj la unuopajnaŭtorojn kaj specimenojn deilia kreado ĝis nun ne speguliĝis
libroforme, eĉ laŭ eta elekto,
dokumentante ĉi tiun faceton

de la redakcia laboro en Varsovio. La pola lingvo, eĉ seĝi estas parolata de ne la plej malgranda popolo, neniamrolis mondsceneje. Tio kaŭzas, ke ĝiaj trezoroj ne estas
konataj universale, kaj eĉ la informo pri la kontribuo dekelkaj poldevenaj verkistoj al la monda kulturtrezorejo
ne estas vaste agnoskataj, kiel kaze de – ekzemple – Józef
Korzeniowski (Joseph Conrad) aŭ Wilhelm Apolinary
Kostrowicki (Apollinaire), poloj aŭ poldevenuloj, kiujriĉigis la mondan kulturon verkante ne en la pola, sed enla angla, respektive la franca lingvoj. Krom tiuj ĉi nomoj alla klera monda publiko, kaj tutaparte al la esperantistaro,
estas konataj la polaj literaturaj Nobel-premiitoj:
unuflanke Władysław Reymont kaj Henryk Sienkiewicz,
aliflanke Czesław Miłosz kaj Wisława Szymborska.
Esperanto, lanĉita antaŭ pli ol 120 jaroj, same kielrilate literaturon en aliaj naciaj lingvoj ne vaste konataj,ankaŭ rilate la polan literaturon plenumis kaj plenumas
enorman pontan rolon, riĉigante la interkulturan dialogon
en la E-komunumo. Nome antaŭ ol komenciĝis la originala
E-verkado, oni aplikis la novkreiĝintan lingvon por literatura
tradukado. Tamen fari kritikan analizon estas tre malfacile.
Unuopaj verkoj poeziaj, beletraĵoj kaj alispecaj tekstoj aperas
plej ofte dise kaj antologioj de la pola literaturo praktikene ekzistas. La unua Literatura Antologio de Kazimierz
Bein, entenanta specimenojn de polaj aŭtoroj, aperis jam
en 1905. La antologio de Antoni Grabowski El Parnaso de
Popoloj, eldonita en 1913, enhavis 110 tradukitajn poemojn,
kiuj reprezentas 30 lingvojn kaj kulturojn, kaj 6 originale
verkitajn de ĉi tiu aŭtoro en Esperanto, do evidente temas
ne sole pri la pola literaturo. Stanisław Karolczyk prilaborisen la 30-aj jaroj de la pasinta jarcento Polan Antologion,
tradukante en Esperanton verkojn
de polaj poetoj. Bedaŭrinde ĝiaj dupretaj volumoj kaj pluraj manuskriptoj
forbrulis dummilite.
Tamen, kiam oni iom analizas
la komencajn tradukojn el la pola
lingvo en Esperanton, evidentiĝas, keĉefe temas pri la literaturo ligita kun
romantismo (Sinjoro Tadeo de Adam
Mickiewicz, trad. A. Grabowski) kaj
pozitivismo (Marta de Eliza Orzeszko,
trad. L.L. Zamenhof ) kaj do pri
literaturo bone konata kaj sendube

aprecata de la unuaj tradukantoj el la pola
lingvo.
Al la plej fekundaj tradukistoj apartenas
Antoni Grabowski, kiu sendube meritas ladifinon „la patro de la E-literaturo”. Dank’ alli la literaturan E-kulturon riĉigis tradukoj
de tiom renomaj polaj poetoj, kiel la jam
menciita Adam Mickiewicz, sed ankaŭ
i.a. Juliusz Słowacki, Ignacy Krasicki,
Maria Konopnicka, Kazimierz PrzerwaTetmajer, Narcyza Żmichowska, Antoni
Malczewski kaj Antoni Odyniec. Lia traduko de Sinjoro
Tadeo de A. Mickiewicz, aperinta unu jaron post la mortode la lingvokreinto d-ro L. Zamenhof, kiel atentigas prof.
Humphrey Tonkin, „epitafis la majstron kaj per sia poezia
inventemo malfermis novan fazon en la evoluo de Esperanto,en la evoluo de Esperanto kiel literatura lingvo. Grabowski
brile manipulis la lingvon trovante en ĝi latentajn kapablojn,
kiuj siavice montris la vojon al Miĥalski kaj tute alimaniereal Kalocsay”. Menciindaj estas la tradukoj de Grabowski dela dramo de Juliusz Słowacki Mazepa, kaj de la libreto dela opero Halka de Stanisława Moniuszki, eldonitaj speciale
por la Universala Kongreso de Esperanto en Krakovo en la
jaro 1912.
Kiel unu el la plej bonaj stilistoj prave estas konsiderata
Kazimierz Bein, la tradukinto i.a. de La Faraono de Bolesław
Prus. Karakterizante lin Baldur Ragnarsson reliefigis en sia
felietono dediĉita al li, ke li estis „homo, kiu per siaj tradukoj
de prozaj verkoj elegantigis la Esperantan prozan stilon
sub la signo de klareco kaj ekvilibro”. El la plej frua epoko
necesas memorigi ankaŭ la nomon de Lidia Zamenhof, kiu
proksimigis al la E-leganto la novelojn de la pola verkisto
Henryk Sienkiewicz, honorita per Nobel-premio, kaj lianromanon Quo Vadis. Pli poste inter la tradukantoj de la pola
literaturo en Esperanton famiĝis i.a. la nomoj de Stanisław
Karolczyk, kaj apartan mencion meritas Julian Tuwim. Tiu
ĉi elstara pola poeto entute komencis sian aventuron kun
la poezio per la esperantlingva tradukado el la poeziverkoj
de aliaj polaj poetoj kiel Julian Słowacki, kaj la tutaparteamata de li Leopold Staff. Inter la postmilitaj tradukantoj
necesas mencii kelkajn membrojn de la E-Redakcio de Pola
Radio: Jerzy Grum, Andrzej Pettyn, Wojciech Usakiewicz,
Barbara Pietrzak, Jerzy Uśpieński. Nur malmultaj el ili
sukcesis libroforme lasi sian kontribuon al la tradukita

1225 (5)majo 2009

ESPERANTO 101

E-literaturo. Kiel pozitivaj ekzemploj povas servi la rakonto
Kiel esti amata de Kazimierz Brandys en la traduko de Jerzy
Grum, aŭ la libro de Alicja Szlęzakowa, dediĉita al Janusz
Korczak en la traduko de Jerzy Uśpieński. Entute dank’ alla menciitaj profesiaj tradukantoj la E-Programo de Pola
Radio specimene prezentis al la monda esperantistaro la plejriĉan bildon de la pola literaturo en la Internacia
Lingvo. Tamen vole-nevole necesas ripeti, ke tiu
laboro ne lasis libroforman spuron, krom kelkaj
sonregistraĵoj el la plej frua tempo de la redakcio.
Tio ne signifas, ke la esperantista leganto ne ricevis
specimenojn de la pola literaturo en E-vesto. Ni
menciu la tradukon de Bolesław Monkiewicz,
esperantiginta la libron de Jan Dobrczyński La
Dia Avarulo pri la franciskano M. Maksymilian
Kolbe, la tradukon de la porjunulara romano deHenryk Sienkiewicz Tra dezerto kaj praarbaro
fare de Mieczysław Sygnarski, aŭ la tradukon
de Zofia Banet-Fornalowa de la libro de Igor NewerlyInterparolo en la frukt-ĝardeno la 5-an de aŭgusto. Al laplej lastaj tradukoj apartenas La Roma Triptiko de JohanoPaŭlo la 2-a, kiun esperantigis Lidia Ligęza.
Nun al la plej fekundaj tradukantoj apartenas
Tomasz Chmielik, kiu i.a. disponigis al nia
legantaro unu el la plej famaj libroj de RyszardKapuściński, la renoma pola raportisto,ĵurnalisto, publicisto: Ebono. Enorme vigla
montriĝas Danuta Kowalska, aperiganta siajn
tradukojn ĉefe en Interreto kaj sur la paĝoj dela movada Pola Esperantisto.
Parolante pri la tradukoj el la pola literaturonecesas mencii, ke Esperanto kelkfoje fariĝis
ankaŭ rilate ĝin la ponta lingvo por traduko
en trian lingvon. Al la plej famaj ekzemploj
apartenas la romano Marta de Eliza Orzeszkowa, kiu ella esperantlingva traduko de Ludoviko Zamenhof estis
japanigita kaj pro siaj universalaj valoroj agnoskita en
Japanio kiel lernejara legaĵo.
Cetere kelkaj el la menciitaj esperantistoj
tradukis ne sole el la pola lingvo, kiel ekzemple
Antoni Grabowski, kies unua konata traduko en
Esperanto ne venas el la pola sed la rusa literaturo(La neĝa blovado de A.Puŝkin), kiel Kazimierz
Bein (Elektitaj fabeloj de Fratoj Grimm), kiel
d-ro Ludoviko Zamenhof mem (Fabeloj de
H.C. Andersen), kiel Tomasz Chmielik (La lada
tambureto de G. Grass el la germana).
Multaj el la ĵus menciitaj polaj aŭ pollingvaj
tradukistoj alportis krome gravan aŭtoran
kontribuon al la esperantlingva literaturo.
Unuavice menciinda estas la kreinto de la lingvo
mem, d-ro Ludoviko Zamenhof. Ne eblas ne mencii liannomon. Veninte kiel 14-jarulo kun la familio al Varsovio
li ja fariĝis loĝanto de la Pola Reĝolando, ŝtato sur la pola
teritorio ekzistanta en la periodo 1815-1918. Ĝis 1916 ĝi havis
limigitan aŭtonomion troviĝante en la persona unio kun laRusa Imperio (la rusa caro rolis kiel la reĝo de Pollando),
102   ESPERANTO

majo 2009 1225 (5)sed kun propraj aŭtonomio, parlamento, armeaj fortoj,
pola valuto kaj la pola lingvo kiel la ofica. Krom beletraĵoj,kiel la poemoj Ho mia kor’, Preĝo sub la verda standardo,
eble plej vaste popularaj en la E-komunumo, necesas
memorigi pri lia traktaĵo Esenco kaj estontenco de la ideode lingvo internacia kaj pri liaj kongresaj paroladoj. Antoni
Grabowski evidente estas ĉefe konata kiel elstara
tradukinto. Inter liaj malmultaj originalaj verkoj
apartan popularecon akiris en la E-komunumo lapoemo La Tagiĝo. Al la originalaj verkantoj en la
unua periodo kalkuliĝas i.a. Stanisław Karolczyk
verkinta sub la pseŭdonomo Eska. El la sama fruaperiodo memoriginda estas Stanisław Braun,kies unua poezikolekto Unuaj agordoj aperis en1910 sub la pseŭdonomo Wiktor Elski, entenante
krome poeziaĵojn de la ĵus menciita Stanisław
Karolczyk. Al la famaj aŭtoroj apartenas jaankaŭ Jean Forge (Jan Fethke), kies romano Mr.
Tot aĉetas mil okulojn faris mondan karieron en filmigita
versio.
Sed ankaŭ nun ne mankas interesaj polaj esperantlingvajaŭtoroj, kvankam ili malsimilas, se temas
pri la praktikata verkista ĝenro. Inter poetoj
menciindaj estas la nomoj i.a. de Lidia Ligęza,Bogusław Sobol kaj Zofia Kamieniecka. Per
bibliografia fidindeco distingiĝas la libroj
de Zofia Banet-Fornalowa, dediĉitaj al
Antoni Grabowski, la familio Zamenhof,
bjalistokaj esperantistoj kun ĉefloke JakoboŜapiro. Alispecan verkadon praktikas Roman
Dobrzyński, la aŭtoro de torentfluaj intervjuoj.
Plurlingviĝis lia intervjuo kun la nepo de la
kreinto de la Internacia Lingvo Esperanto,
L.C. Zaleski Zamenhof, La Zamenhof-strato
kaj laste aperis similspeca libro bazita sur interparoloj kun
Ursula kaj Giuseppe Grattapaglia pri Bona Espero.
Ankoraŭ almenaŭ unufraze necesas mencii pri laliteratura laboro, kies celo estas proksimigi
al la pola leganto verkojn de esperantlingvajaŭtoroj. Ĉi-rilate ni menciu tutaparte la nomonde Wojciech Usakiewicz, kiu aperigis en lapola lingvo i.a. la romanon de István Nemere
La monto.
Kompreneble nia felietono ebligas nur
kelkfacete prezenti la polan literaturon, ĵetialrigardojn al la pola literaturo en E-traduko,
al verkantaj polaj esperantistoj, sen la ambicio
mencii ĉies nomojn, sen la ambicio paroli
pri aliaj ĝenroj ol poezio kaj prozo. Ĝi do
prefere rolu kiel invito al pli profunda analizo
de la pola literaturo en Esperanto kaj polaj
esperantlingvaj aŭtoroj kaj tradukantoj.
Eble en la fino valorus atentigi, ke inter esperantistoj
popularigantaj la polan literaturon en la lingvo Esperanto
troviĝas ne nur poloj. Al tiuj apartenas i.a. la konata brita
esperantisto Kris Long.
Gabi Kosiarska, Barbara Pietrzak

Zamenhof-jaro 2009

La genio Zamenhof kreis lingvon
ne-Eŭropan, kaŝitan sub Eŭropa masko
La grava instruo de la Unua Libro
Estas sciate, ke la Unua Libro aperis la 26-an de Julio
1887. Ĝi estis ruslingva. Ne ĉiu esperantisto scipovas legi larusan lingvon. Sed bonega traduko troviĝas en la Fundamenta
Krestomatio, 18-a eldono, paĝoj 228-241.
Tute certe, la esperantistaro ne sufiĉe legas tiun tekston.
Tial mi citu la paragrafon, kiun mi rigardas plej grava por la
kompreno de la intima strukturo de la lingvo.
«Mi aranĝis plenan dismembrigon de la ideoj en memstarajn
vortojn, tiel ke la tuta lingvo, anstataǔ vortoj
en diversaj gramatikaj formoj, konsistas sole
nur el senŝanĝaj vortoj».
Ni faru paǔzon. Oni miras, ĉe la legado,
ke Esperanto konsistas nur el «senŝanĝaj
vortoj». Kiam ni eklernis Esperanton, ni
ne lernis, ke ĝiaj vortoj estas senŝanĝaj!
Eĉ male! Ekzemple: domo, domoj, domon,
domojn, dome, domen ktp. Sed ni legu plu.
«Se vi prenos verkon, skribitan en mia
lingvo, vi trovos, ke tie ĉiu vorto sin trovasĉiam kaj sole en unu konstanta formo, nome en
tiu formo, en kiu ĝi estas presita en la vortaro.
Kaj la diversaj formoj gramatikaj, la reciprokaj
rilatoj inter la vortoj k. t. p. estas esprimataj
per la kunigo de senŝanĝaj vortoj…».
Ni faru duan paǔzon. Oni plu miras,
legante, ke Esperanto konsistas en «kunigo
de senŝanĝaj vortoj». Kunigo de vortoj ekzistas, jes: terpomo,
bonkora, partopreni ktp. Sed ankaǔ simplaj vortoj ekzistas:homo, bela, kuri, bone ktp, kiuj ne estas kunigoj de vortoj. Sedni daǔrigu la legadon.
«Sed ĉar simila konstruo de lingvo estas tute fremda por laEǔropaj popoloj kaj alkutimiĝi al ĝi estus por ili afero malfacila,
tial mi tute alkonformigis tiun ĉi dismembriĝon de la lingvo alla spirito de la lingvoj Eǔropaj, tiel ke se iu lernas mian lingvon
laǔ lernolibro, […], li eĉ ne supozos, ke la konstruo de tiu ĉi
lingvo per io diferencas de la konstruo de lia patra lingvo».
Tio signifas, ke la ŝanĝiĝemo de la Esperantaj vortoj estas nurŝajna. Ĝia rolo estas adapti la aspekton de Esperanto al la aspektode la Eǔropaj lingvoj. Esperanto estas lingvo ne-Eǔropa, kaŝita
sub Eǔropa masko. Tio estas tiel genia, ke la unuaj esperantistoj
falis en la kaptilon, kaj pretis ĵuri, ke Esperanto estas Eǔropa.
Rigardu jenan kazon: «Tiel ekzemple la devenon de la vorto“fratino”, kiu en efektiveco konsistas el tri vortoj: frat (frato),in (virino), o (kio estas, ekzistas)».
Kiam oni elparolas la vorton fratino, tute nature, oni emas
kompari ĝin kun sœur, sorella, hermana, Schwester, sister,
sestra, adhelphi, motër, sisar ktp. laǔ sia denaska lingvo. Sed
fakte, la intima naturo de la “trivorta kunigo” frat-in-o estas sen
ia rilato kun la naturo de la nacilingvaj simplaj vortoj.

Ĉu miskompreno? Ne – kritiko sensenca !
Mi jam aǔdas la rebatojn: Zamenhof ĉi
tie konfuzis la nocion de vorto kun la nociode morfemo aǔ monemo; oni ne povasdiri, ke “vorto konsistas el tri vortoj”. Tio
estas harfendado. Ĉiu ajn franclingvano aǔ
germanlingvano asertos volonte, ke choufleur, Blumenkohl «florbrasiko» estas unu
vorto difinanta unu aĵon. Sed ili konfesosankaǔ, ke chou, fleur, Blume, Kohl sumas en
lia lingvo po du vortojn. Ĉi tio ne albatiĝas
al la sana prudento: oni ja rajtas diri, ke
la Nova Testamento estas bela libro, kiu
konsistas el dudek sep libroj. Lingva afero
ne estas matematika afero!
Koncerne la intiman naturon de la lingvo,
la ĉefa afero estas konscii, ke Zamenhof
estis pli sperta ol ĉiu ajn klera akademiano.

Gravaj konsekvencoj
El la ĉi-supra teksto de Zamenhof, oni povas tiri kvin gravajn
konsekvencojn.
1. Derivado ne ekzistas en Esperanto. En Esperanto, derivado
estas nur ŝajna. La natura funkciado de la lingvo estas ne derivado,
sed kunmetado. En la germana lingvo, Hündin «hundino» estas
derivaĵo de Hund «hundo». Tute male, la Esperanta hundino
ne estas derivaĵo de hundo, sed kunmetaĵo de hundo kaj ino.
Bona pruvo estas, ke en Esperanto, oni povas diri: «hundino(kunmetaĵo) estas la ino de la hundo». En la germana, oni nepovas diri : *«eine Hündin (derivaĵo) ist die In des Hundes».
2. Afiksoj estas vortoj. La fakto, ke prefiksoj kaj sufiksoj
estas vortoj, verŝajne mirigos neniun.
Efektive, samsignifaj estas: «kiu estas tiu ulo?» kaj «kiu
estas tiu individuo?»; «mi kunportis aron da libroj» kaj «mi1225 (5)majo 2009

ESPERANTO 103

kunportis amason da libroj»; «la mala situacio» kaj «lainversa situacio»; «tiu ulo emas drinki» kaj «tiu individuo
inklinas drinki». Tio estas la konsekvenco de la antaǔa
paragrafo: avarulo kaj avareco NE estas derivaĵoj de avara,
sed kunmetaĵoj de avara kaj ulo, avara kaj eco.
Konsekvenco estas, ke oni ne povas diri france “ma sœur est
idiot”, sed devige “ma sœur est idiote”. Inverse, en Esperanto,
tute ĝusta estas la dirmaniero «mia fratino estas idioto» (kun“idiotino”, la frazo ne estus lingve erara, sed stile malbona,
pro la senutila rediro de in).
Iam Claude Piron (1931-2008) amuziĝis per la verkado dela jena letero: «Ulego mia! Inda kvazaǔido de mia praeco!
Duonduopo de mia adado! Kiam via umaĵo ekĉeis al mi, mi eke
hmis, poste ohois, jen bais, jen eheis, eble eĉ ejis aǔ hihiis, jen
kaj jen hurais, tiam kaj iam papais, sed neniam fufufuis. Doas,ke tia umaĵo ne endigas, ke oni veu aǔ huju, ĉu? Kial, pro laecoj de la aĵo, fiule beaĉi aǔ ojaĉi kiel fineniindulaĉo?»Tiu teksto, evidente ŝerca fantazio, estas tamen perfekte ĝusta
laǔ la Fundamento. Ĝi entenas nur pronomojn, numeralojn,
prepoziciojn, adverbojn, interjekciojn kaj precipe afiksojn, sed
neniun radikon substantivan, adjektivan aǔ verban.
3. Finaĵoj estas vortoj. Jen aserto, kiu
eble ne tuj konvinkos ĉiujn, kvankam ĝi estas
Zamenhofa. Do mi aldonu kelkajn ekzemplojn.
Laǔ mia scio, la unua verkisto, kiu uzadisfinaĵojn kiel memstarajn vortojn perfekte
kompreneblajn, estas Antoni Grabowski: laideoj de l’ o vera (PIV, p.798).
En lia traduko de la pola epopeo Sinjoro
Tadeo, de A. Mickiewicz (1918), troviĝas:• se mastro ’as fore (I, 152),• en kastel’ ’as vestiblo (I, 262),• Stumpul’ ’as bela hundo (I, 718),• gusto ’as poluro (I I I, 607),• Macjek, simplul’ malriĉa, ’ is plej estimata(VI, 543),• kiu ’as malica (VI I, 316),• mi ’as Jacek Soplica (X, 459),• al mi, junul’ kuraĝa, mond’ ’as malfermita (X, 515).
Tiuj dirmanieroj estas tuj kompreneblaj, ĉar en la vortoj
estas kaj estis, la elementoj as kaj is estas ege pli gravaj, ol laelemento est.
En Prologo (p.5-6) de Eǔgeno Miĥalski ni trovas ekde launua poemo:• nekaptebla “os”, neniam kaj ĉiam as’anta,• “is”, “as”, “os” – tri elementoj de Tuto,• sfinkse-enigma “os”.
Ankaǔ PAG (p. 374) citas la frazon «ne forgesu pri l’ odirita». Estas neniu esenca diferenco inter «l’ o dirita» kaj«la dirita afero». PAG rekonas, ke «tia uzo gramatike kaj
Fundamente estas plene rajtigita».
Fine, jen dialogo iam aǔdita: «ĉu vi lavis la teleraron? – is,ne, sed certe os». Perfekte komprenebla!
Evidente, tiu uzo de la finaĵoj kiel vortoj, estas malofta
kaj ĉefe rezervita al la poezia stilo: por la ĝenerala uzado, lamallongeco de la finaĵoj igus ilin ne facile kompreneblaj. Sed
tio estas nur praktika ĝeno, neniel fundamenta malpermeso.
104   ESPERANTO

majo 2009 1225 (5)4. La nepra senŝanĝeco de ĉiuj Esperantaj vortoj montras
klare, ke Esperanto ne apartenas al la hindeǔropaj lingvoj.
La konata esperantisto Théophile Cart (1855-1931) asertis
en la komenco de la 20-a jarcento, ke «Esperanto ne estas
lingvo kreita de unu homo, sed lingvo tirita el la hindeǔropaj
lingvoj, kies sintezo kaj konkludo ĝi estas». Tiu frazo estasĝusta, krom unu eraro: “sintezo de la hindeǔropaj lingvoj”.
Rilate la epokon, tiu eraro estas komprenebla: la eǔropanoj
tiam suferis pro grava memcentrismo: ili konsideris, ke lakulturo estas Eǔropa; do Esperanto, kultura lingvo, estas Eǔropa.
Plie, la esperantologiaj studoj estis tiam malmultaj, preskaǔ
nulaj. Tiu erara opinio de Th. Cart implicas, ke Esperanto estus
fleksia lingvo. Efektive, ĉiuj hindeǔropaj lingvoj apartenas alla tipo de la fleksiaj lingvoj.

Ĉu Esperanto estas aglutina
aŭ izola lingvo?
Por respondi al tiu demando, necesas bone koni la diferenconinter aglutineco kaj izoleco en lingvo.
Oni devas atendi kelkajn jardekojn por ekkonscii, ke
Esperanto ne apartenas al la fleksiaj lingvoj(la lingvoj hindeǔropaj kaj semidaj): en ĉitiuj, la vortoj konstante ŝanĝiĝas laǔ sia
funkcio en la frazo.
En 1946, Gaston Waringhien (1901-1991)
publikigis A.B.C. d’Espéranto à l’usage deceux qui aiment les lettres (Aboco de Esperanto
por la uzo de la beletro-amantoj). Li skribis:«Nu, tiu strukturo, en kiu ĉiu penselemento
estas esprimata per leksikelemento aparta,
sendependa kaj senfine kombinebla, estasĝuste tiu de familio de orientaj lingvoj, kiujn
oni nomas “aglutinaj”: la turka, la hungara,la finna, la mongola kaj la ural-altajaj lingvoj,
al kiuj proksimiĝas la japana» (p. 60).
Laǔ mia scio, Waringhien estas la unua,
kiu diris, ke Esperanto estas aglutina lingvo. Poste, tio estis
ofte ripetata. Mi mem verkis broŝureton La aglutinaj lingvoj
kaj Esperanto. La broŝuro de Waringhien estis reeldonita en
1967 kaj 2001.
Waringhien klarigas la aglutinan fenomenon per kelkaj
ekzemploj ĉerpitaj el la turka lingvo: ev «domo», evler«domoj», evde «en domo», evlerde «en domoj», evlerimizde «enniaj domoj», evcik «dometo», evcikler «dometoj», evciklerde«en dometoj», evciklerimizde «en niaj dometoj». Oni vidas,
ke la elementoj ler, de, cik, imiz estas perfekte senŝanĝaj, kajadaptiĝas same al multegaj vortoj.
Poste, Waringhien donas ankaǔ ekzemplojn ĉerpitajn el lahungara lingvo.
Fakte, ne estas tute ekzakte, ke la elementoj en la turka
lingvo estas ĉiam senŝanĝaj. Se ni anstataǔigas la ĉi-supranekzemplon per kutu «skatolo», ni ricevos kutular «skatoloj»,
kutuda «en skatolo», kutularda «en skatoloj» ; la antaǔe cititaj
elementoj ler, de, iĝas nun lar, da. Efektive, ekzistas alia
mekanismo, la vokala harmonio, kiu aldoniĝas al la aglutina
mekanismo kaj iom malsimpligas la aferon.

Mi aldonu hungaran ekzemplon: szobában «en ĉambro»,
sed pincében «en kelo» (ban kaj ben «en» estas du malsamaj
formoj de la sama sufikso).
Ĉu en la turka, ĉu en la hungara, oni konstatas, ke la aglutinaj
lingvoj ne plene obeas al la regulo, ke ĉiuj lingvaj elementoj
estu perfekte senŝanĝaj: okazas influoj de unu elemento alalia. Spite tion, ni povas nun konstati gravan diferencon interla turka lingvo, ja aglutina, kaj la Eǔropaj lingvoj, ja fleksiaj.
Nur helpe de la simplaj ĉi-supraj ekzemploj, oni povas aserti
prave, ke la turka pluralmarko estas ler aǔ lar. Sed en la
lingvoj franca, germana, angla, greka, rusa, araba, demando
pri la pluralmarko estus sensenca; en tiuj fleksiaj lingvoj, dapluralmarkoj ekzistas plurdekoj. Ĉi-rilate, Esperanto
apartenas vere al la aglutina tipo, ĉar la respondo
al la demando pri la pluralmarko, estas simpla kaj
ununura: ĝi estas j.
Kaj notu: la s de la hispanaj finaĵoj tute ne estas
komparebla kun la j de la Esperanta pluralo. En
Esperanto, estas aldono de j. En la hispana, estasŝanĝo de o al os, de a al as. La rezultoj similas, sedla mekanismo malsamas.
Same necesas precizigi, ke en la latina ‘rosa’ /‘rosam’ (rozo / rozon), oni ne aldonis la literon m,
sed ŝanĝis la finaĵon a al finaĵo am. Same, en larusa ‘rukami’ (kun/per la manoj), oni ne aldonis ‘mi’ al ‘ruka’(mano), sed ŝanĝis la a de ‘ruka’ al ‘ami’. Inverse, en la japana‘yama-no’ (de la monto), oni vere aldonis ‘no’.
5. Se konsideri la ĉi-antaǔajn faktojn kaj la Zamenhofandeklaron, Esperanto estas pli proksima al la izola tipo ol alla aglutina tipo.
Unue, ni ĵus vidis, ke en la aglutinaj lingvoj,
la senŝanĝeco de la vortelementoj ne estas plena.
Evidente, la ekzemploj povus esti multigitaj
en diversaj aglutinaj lingvoj. Due, la aglutinaj
lingvoj ne ĉiam funkcias aglutine.
Por nomi «bovinon», la japana kaj la korea
funkcias aglutine: japane me-uÒi (me «ino», uÒi«bovo»), koree am-so (am «ino», so «bovo»).
Sed aliaj “aglutinaj lingvoj” ne funkcias tie per
aglutinado. Ni konsideru la paron bovo / bovino
en kelkaj aglutinaj lingvoj:• hungare bika / tehén,• finne sonni / lehmä,• eǔske idi / behi,• turke öküz / inek,• mongole buĥ / ünee.
Jen do kelkaj aglutinaj lingvoj, kiuj havas, por tiuj duparencaj nocioj, du apartajn nomojn ne parencajn, samkiel
la fleksiaj lingvoj (france bœuf / vache, germane Ochs / Kuh,
pole byk / krowa, ktp).
Ekde la 60-aj jaroj, Claude Piron, bona scianto de la ĉinalingvo, asertis en pluraj artikoloj, ke la strukturo de Esperanto
estas komparebla kun tiu de la ĉina lingvo.
Li donis kiel ekzemplon la vorton «samlandano», kiu
konsistas el tri elementoj: sam, land, ano. Li komparis ĝin kun
ĝia ĉina traduko: tóngguórén, kiu entenas tre precize la samajn
elementojn: tóng «sama», guó «lando», rén «homo».

Tiu konstato faras Esperanton ne aglutina lingvo, sed izola
lingvo.
Ankaǔ Georges Lagrange (1928-2004) diris iam en
Greziljono, ke «la ĉina lingvo ne konas konjugaciojn; nu,ankaǔ Esperanto ne», kio mirigas ĉe la unua impreso. Ĉiuesperantisto scias, ke Esperanto konas unu konjugacion kun
ses finaĵoj. Lagrange ne estis fakulo pri la ĉina lingvo, sed lia
lingvistika scio estis granda, kaj tiu lia rimarko frapas per siaĝusteco: la trivorta ĉina frazo wǒ hē le povas esti tradukita
precize per la trivorta Esperanta frazo mi trink is, kio igas
rigardi trinkis kiel duvortan kunmetaĵon.

Esperanto estas pli izolaol aglutina
Se oni esploras ĝisfunde la strukturon deEsperanto, oni alvenas al la konkludo, ke Piron
kaj Lagrange estis pravaj. Iliaj asertoj implicas, ke
Esperanto apartenas al la sama lingva tipo, kiel laĉina lingvo, t.e. al la tipo izola.
Ni konsideru la vorton por «bovino» en kelkaj
izolaj lingvoj.
• ĉine mǔniú (mǔ «ino», niú «bovo»),• Tibete glangmo (glang «bovo», mo «ino»),• Birme nuàmá (nuà «bovo», má «ino»),• Vjetname bò cái (bò «bovo», cái «ino»),• Indonezie lembu betina (lembu «bovo», betina «ino»).
Tiuj kvin lingvoj nomas bovinon, jen “in-bov”, jen “bov-in”,
kaj ĉiu el tiuj elementoj estas vorto sendependa kaj aǔtonoma,ĉiam absolute neŝanĝebla. Ekzakte kiel en Esperanto.
Konklude, komparo kun la japana kaj la
korea montras, ke Esperanto estas klasebla enla aglutinaj lingvoj, sed komparo kun la ĉina,la tibeta, la birma, la vjetnama kaj la indonezia
montras, ke Esperanto estas klasebla ankaǔ enla izolaj lingvoj, ĉar ĝi konsistas el kunmetadode perfekte senŝanĝaj vortoj, ekzakte kiel en laizolaj lingvoj.
Fakte, Esperanto estas pli izola ol aglutina,
male de tio ofte dirata (eĉ de mi mem).
André Cherpillod

Rekomendata literaturo:Fundamenta krestomatio de la lingvo Esperanto.
L.L. Zamenhof. UEA. Rotterdam. 1992 (18-a eld).
Aglutinaj lingvoj kaj Esperanto, La. André Cherpillod. André
Cherpillod. Courgenard. 1988.
Ido, unu jarcenton poste. André Cherpillod. La Blanchetière.
Courgenard. 2007.
Konciza etimologia vortaro. André Cherpillod. UEA. Roterdamo.
2007.
L.L. Zamenhof: Datoj, faktoj, lokoj. Okaze de la 80-a datreveno delia morto. André Cherpillod. André Cherpillod. Courgenard. 1997.
Lingvaj babilaĵoj. André Cherpillod. La Blanchetière. Courgenard.
2004.
Zamenhofa radikfarado, La. André Cherpillod. André Cherpillod.
Courgenard. 1990.
1225 (5)majo 2009

ESPERANTO 105

Kongresa komuniko 3/*#WKd_l[hiWbWAed]h[ieZ[;if[hWdje

94-a Universala Kongreso de Esperanto(+$&-#'$&.$(&&/8`Wb_ijeae"FebbWdZe

Bjalistoko, Pollando, 25 julio – 01 aŭgusto 2009

Konstanta adreso: Universala Esperanto-Asocio, Nieuwe
Binnenweg 176, NL-3015 BJ Rotterdam, Nederlando.Tel.:+31 (0)10 436 1044; fakso: +31 (0)10 436 1751. Retadreso:
kongresoj@co.uea.org. TTT: http://www.uea.org/kongresoj/
uk_2009.html.
Informoj: La retejo de LKK, http://94uk.bialystok.pl/, enhavas
multe da informoj pri Bjalistoko, Podlaĥia vojevodio, Pollando,transporto ktp. Por aliĝoj kaj mendoj servas la ĝenerala kongresa
retejo de UEA (vd. supre).
Strategia Forumo: La Strategia Forumo de la EsperantoKomunumo estos dediĉita al informado. Proponoj pri kontribuoj
kaj pri la traktado de la temo estu senditaj al la ĝenerala sekretariode UEA, Barbara Pietrzak, bpietrzak@onet.eu.
Loĝigo: La hoteloj k.a. loĝejoj rapide pleniĝas. La 20-an deaprilo estis ankoraŭ sufiĉe multe da liberaj lokoj en studentajloĝejoj, sed jenaj hoteloj jam estis plenaj: Trio; Willa Pastel; Pod
Herbem; MOSiR kaj Spark. Krome, en Dworek kaj Turystyczny
ne plu estis liberaj 1- kaj 2-litaj ĉambroj, kaj en Best Western
Cristaal kaj Villa Tradycja ne plu 1-litaj ĉambroj.
Ekskursoj: La 20-an de aprilo mankis ankoraŭ 10 aliĝintoj
al la antaŭkongresa ekskurso A1 por atingi la minimumon, kaj
20 al A2. Al la postkongresa ekskurso P2 mankis 23 mendintoj.
P1 jam atingis la minimumon; tamen en ĝi restis kelkaj liberaj
lokoj. La tut- kaj duontagaj ekskursoj estas popularaj.
Pikniko: Kiel nova programero aldoniĝis pikniko en lamerkreda vespero (29 julio) al pitoreska loko je ĉ. 40-minuta
busvojaĝo ekster Bjalistoko. La prezo de € 20 inkluzivas
transporton, manĝaĵojn laŭ podlaĥia kuirarto kaj viziton alla vilaĝa muzeo. Se vi deziras partopreni, bv. nepre aliĝi kajantaŭpagi ĝis la 15-a de junio ĉe la Centra OficejoAntaŭkongreso el Revoj: La Oficiala Antaŭkongreso(18-24 julio) okazos en la intermontara kuracloko Muszyna –Złockie [pron. muŝina-zŭockie]. Oni restados en la bonkvalita
Centro de Sano kaj Refreŝigado; ĉambroj 1-2-3-litaj, po 3 manĝoj
tage. Okazos multaj ekskursoj i.a. al ĉirkaŭaj historiaj urboj
kaj la Tatry-montaro, kaj riĉ-enhava tago de folkloro. Detala
priskribo de la programo troviĝas en kolora informilo, havebla
ĉe UEA kaj legebla en http://eo.esperanto.pl. Oni veturigos
la partoprenantojn (2 ebloj) el la stacidomo kaj flughaveno de
Krakovo en la unua tago; post la fino nokta trajno el Krakovo al
Bjalistoko. En la lasta tago konatiĝo kun Krakovo. Prezo: € 499

106   ESPERANTO

majo 2009 1225 (5)(UEA-konto: peaa-v). Aliĝilo troviĝas en la menciita retejo aŭ
estas petebla ĉe Halina Komar, korlando@interia.eu.

Postkongreso en Malborko: La Oficiala Postkongreso (1-5aŭgusto) okazos en la urbo Malborko en Pomerio, Norda Pollando.
Ĝia Alta Protektanto s-ro Bogdan Borusewicz, prezidanto de la
Pola Senato, ĉeestos la 3-an de aŭgusto kaj inaŭguros unu el tri
ZEOj. Po unu alian ZEOn inaŭguros John Wells, prezidanto de la
Akademio de Esperanto, kaj Probal Dasgupta, prezidanto de UEA.
Malborko kun sia teŭtona kastelo estas rekonita de Unesko kiel
kultura heredaĵo de la homaro. La kotizo € 150 ĝis340 (dependede loĝkategorio) inkluzivas aliĝon, 4 tranoktojn kun matenmanĝo,3 tuttagajn busekskursojn al Gdansko, Sopot, Gdynia kaj Pelplin,
vizitojn al la kastelo kaj Parko de la Mondo, kaj trajnveturon de
Bjalistoko al Malborko. Informoj kaj aliĝoj: Edward Kozyra,
esperanto@powiat.malbork.pl; UEA-konto: edko-o.
Salonoj: La mendilo de salonoj estas elŝutebla el la kongresa
retejo. Principa limdato estis la 30-a de aprilo; asocio, kiu ne jam
mendis salonon, bv. urĝe kontakti la kongresan fakon de la CO.

Aliĝoj: Ĝis la 17-a de aprilo aliĝis 1534 kongresanoj el 59
landoj. Plej multe da aliĝintoj estis el Pollando (264), Francio(226), Japanio (153), Germanio (122), Nederlando (62), Rusio(55), Italio (54), Belgio (47), Brazilo (46), Ĉeĥio (45), Litovio(39), Britio (32), Svedio (31).
Kotizoj: La 1-an de aprilo ekvalidis jenaj kotizoj (interkrampe
tarifo B): Individuaj Membroj de UEA (NE inkluzivas MG!)€ 240,00 (180,00); MG kaj ne-IM de UEA € 300,00 (225,00);
komitatanoj/kunuloj/junuloj/handikapuloj, IM de UEA€ 120,00 (90,00); kunuloj/junuloj/handikapuloj, ne-IM de
UEA € 180,00 (135,00).

Estrarkunsido: ne nur zorgoj sed ankaŭ sukcesoj
La estrara teamo de Probal Dasgupta renkontiĝis en
Roterdamo por 3-taga kunsido de la 27-a ĝis la 29-ade marto, pli-malpli meze de sia trijara oficperiodo.

Por oficisto estas ĉiam agrable konstati, kiel malsamaj estas launua kunsido de novelektita Estraro kaj tiu unu jaron poste.
Ju pli da novuloj – el la nuna Estraro nur Claude Nourmont
membris en la antaŭa – des pli laboriga la kunsido estas por la
direktoro, kiu devas multon klarigi al la novaj anoj. Ĉi-foje laestraranoj jam donis la impreson, kvazaŭ ili ĉiam estis estraranoj,
ĉar tiel bona montriĝis ilia „dosierkono”.
La estraranoj estas la lastaj, kiuj kontentas pri la stato de la Asocio,
sed iom da kaŭzo je kontento ili ja havis, ekz. pri la financa situacio.
Por la tria sinsekva jaro la spezokonto estis praktike ekvilibra. La
monda krizo tuŝis ankaŭ UEA, kies valorpaperoj perdis de sia valoro
ĉ. 300 000 eŭrojn, preskaŭ trionon. Tio tamen estis nur librotena
perdo, kaj pli aŭ malpli frue la valorpaperoj ree plivaloriĝos. Krome,
tiun virtualan perdon preskaŭ plene kovris la ricevitaj heredaĵoj
(280 000 eŭroj). La ekvilibro plu daŭros ĉi-jare kaj ankaŭ por 2010
la Komitato ricevos proponon pri ekvilibra buĝeto.
Seriozan diskuton kaŭzis la malkresko de la nombro de individuaj
membroj (vd. aprilo, p.85). La tuta membraro ja kreskis en 2008 dank’
al la plimultiĝo de aligitaj membroj, sed ĝuste la individuaj membroj
estas plej proksime ligitaj al la Asocio kaj iliaj kotizoj kontribuas alla enspezoj signife pli multe. Tamen la diskuto komenciĝis ne en tiu
ĉi kunsido sed jam antaŭe. Kiel parto de ĝi aperis ankaŭ artikoloj entiu ĉi revuo. Sekva etapo estos speciala kunsido en Bjalistoko, kie laKomitato verŝajne traktos ankaŭ proponon pri reta membreco. Iuj
jam timis, ke la ideo pri „senpapera” membreco signifus, ke la revuoj
de UEA/TEJO kaj la Jarlibro ĉesus aperi presforme. Tia minaco neekzistas; tiuj eldonaĵoj certe aperos papere ankoraŭ longe.
Kun kontento oni aŭdis pri la progreso de la agado ĉe UN kaj
Unesko. Novaj entuziasmaj aktivuloj en Novjorko kaj Ĝenevo
kontribuas al la plividebligo de UEA ĉe UN kaj al ĝia pli prestiĝa
pozicio inter Ne-Registaraj Organizaĵoj. Precipe en Ĝenevo UEAĉiam pli elstaras kiel defendanto de lingvaj homaj rajtoj. Tiun
agadon eblas sekvi ankaŭ per filmoj en Interreto (www.youtube.com/
EsperantoTv). Ĉe Unesko la ĉefa lastatempa evento estis la lanĉo
de la Zamenhof-jaro en ĝia Pariza koro mem (vd. januaro, p.11).
La vigliĝo de eksteraj rilatoj estas antaŭ ĉio frukto de la celkonscia
gvidado de Ranieri Clerici. Des pli granda estis la bedaŭro de liaj
gekolegoj, kiam ili devis akcepti la anoncon de sia vicprezidanto,ke li rezignas kun tuja ekvalido pri estraraneco pro sanproblemoj.
En mallonga tempo Clerici sukcesis starigi la agadon pri eksteraj
rilatoj de UEA sur tiel solida bazo, ke la Estraro trovas nenecesa
alelekton de nova estrarano por la restanta oficperiodo.
Multan tempon postulis preparoj de la ĉi-jara UK en Bjalistoko.
Ĝojiga estas la abundeco de ĝia kultura programo, dank’ al la apogo
de la urbaj aŭtoritatoj de la Zamenhof-urbo. Pro specifaj kondiĉoj
en la urbo, certe ne estos iu ajn bjalistokano, kiu ne rimarkus la
94-an UK. Por ke ĝi estu rimarkita ankaŭ en aliaj partoj de la
mondo pli vaste ol kutime, estos revivigita simila informkampanjoĉirkaŭ la UK, pri kiu siatempe laŭ komisio de UEA zorgis la iama
Brusela Komunikad-Centro. Al Esperanto-informado ĝenerale

estos dediĉita la ĉi-jara Strategia Forumo, tradicia aranĝo ekde laMontpeliera UK en 1998. La Estraro aprobis ankaŭ la programon
de la ĉi-jara sesio de la Internacia Kongresa Universitato. El larekorda nombro de 30 proponoj estis elektitaj, laŭ la rekomendo dela Komisiono pri IKU, 9 prelegoj.
Pasiviĝo kaj eĉ malapero de fakaj asocioj zorgigas la Estraron kaj
precipe laborigas la koncernan estraranon José Antonio Vergara. Al
tiu ĉi problemaro estos dediĉita Faka Forumo en Bjalistoko. Vergara
krome iniciatis tute novan libroserion „Scienca Vorto”, en kiu povos
aperi tradukoj de mejloŝtonaj sciencaj verkoj laŭ la modelo de laserio „Oriento-Okcidento”. La Estraro akceptis tiun ideon, kies
regularo ankoraŭ estos finpolurita, kaj jam ankaŭ la unuan verkon
por la serio. Tute trafe, en tiu ĉi jubilea jaro de Darwin, la serio estoslanĉita per unu el la plej gravaj verkoj en la historio, lia La origino
de specioj. Ĝin eldonos Flandra Esperanto-Ligo.
La Estraro ankaŭ konstatis, ke la laborkontrakto de Osmo Buller
kiel Ĝenerala Direktoro, farita en aprilo 2004, plu daŭros sen
datlimo post aŭgusto 2009. Krome pro la demisio de Ivo Durwaelkiel estrarano de Institucio Hodler ’68 la Estraro alelektis kiel liananstataŭanton Loes Demmendaal.
Osmo Buller

IKU en Bjalistoko:kremo el 30 proponoj
La membroj de la UEA-komisiono pri la Internacia Kongresa
Universitato havis ĉi-jare nekutime multe da laboro, ĉar ili
devis ekspertizi entute 30 prelegproponojn por la 62-a sesiode IKU en la 94-a UK en Bjalistoko (25 julio – 1 aŭgusto2009). La Estraro de UEA, kiu aprobis la finan programon
de IKU, sekvis la rekomendon de la Komisiono.

La Bjalistoka IKU-sesio konsistos el jenaj prelegoj: Tomasz
Chmielik: "Kvin urboj de fratoj Goskind"; Barbara Despiney:"Pol-litova Unio: respubliko de multaj nacioj"; Nicolau Dols Salas:"Perspektivoj en fonetika kaj fonologia esplorado de Esperanto";
Mark Fettes: "Ĉu eblas kultivi imagipovon? Enkonduko en
radikalan edukteorion kaj praktikon"; Mauro La Torre: "Nombrado:ila, vorta, cifera"; Árpád Máthé: "Esperantistaj redaktoroj deZamenhof kaj aliaj pioniroj ĝis la nuntempaj"; Otto Prytz: "Lainvento de la jubileulo Louis Braille – daŭrigebla kaj daŭriginda";
Tsvi Sadan (Tsuguya Sasaki): "Socilingvistika komparo de dudiasporaj lingvoj, la jida kaj Esperanto, en Interreto"; Amri
Wandel: "Teleskopoj – de Galileo ĝis la spacteleskopo".
La prelegoj de Nicolau Dols Salas, Tsvi Sadan kaj Amri Wandel
estos samtempe kursoj de Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS).
La kunlaboro inter IKU kaj AIS komenciĝis en la Tamperea UK en
1995. Ĉiu dumkongresa AIS-kurso konsistas el tri prelegoj, el kiuj
la unua estas IKU-prelego, sekvata de du daŭrigaj prelegoj, en kiuj
la preleganto prezentas sian temon pli profunde kaj vaste.
La prelegtekstoj aperos kiel t.n. IKU-libro, lanĉota en la UK.
En la Libroservo de UEA estas ankoraŭ haveblaj IKU-libroj dekelkaj antaŭaj jaroj. Pluraj IKU-libroj kaj la resumoj de la ĉi-jaraj
prelegoj estas konsulteblaj ankaŭ en la kongresa retejo: www.uea.
org/dokumentoj/IKU/index.html . (Gaz. Komunikoj de UEA 321)
1225 (5)majo 2009

ESPERANTO 107

Politiko kiel ŝanco por Esperanto!
La politika movado „Eŭropo – Demokratio –Esperanto“ (EDE) partoprenos en la Eŭropaj
Balotoj 2009 en Germanio kaj Francio.
Tio signifas, ke en junio 2009 pli ol 100
milionoj da civitanoj de Eŭropa Unio havos
la eblon subteni Esperanton per sia voĉo.
Ni intervjuis la vicprezidanton de EDEGermanio, d-ron Ulrich Matthias.
◆ Kiujn celojn havas EDE?
EDE deziras plibonigi la kompreniĝon kaj plifortigi lademokration en Eŭropo pere de Esperanto.
◆ Kion vi devis fari por rajti partopreni en la Eŭropaj
Balotoj?
La kondiĉoj tre varias laŭ la landoj. En Germanio, ni
fondis politikan asocion kaj elektis per sekreta voĉdono 10
kandidatojn por la Eŭropa Parlamento. (La laŭleĝa minimumo
estas 5, sed la nomoj de la unuaj 10 kandidatoj – ĉe EDE kun
la nobelpremiito prof. d-ro Reinhard Selten sur la unua loko
– aperas sur ĉiu balotilo.) Post tio ni rajtis komenci kolekti
subtenajn subskribojn por la partopreno en la balotoj. La
minimuma nombro estis 4 000, sed ni sukcesis kolekti ĝis lalimdato la 31-a de marto eĉ 6 000 subskribojn.
En Francio, EDE starigis listojn de kandidatoj en ĉiuj8 balotaj regionoj de la lando. Oni bezonis entute 147

kandidatojn por partopreni la balotojn en la tuta Francio.
Kromaj subtenaj subskriboj tie ne estas bezonataj.
◆ Ĉu multaj anoj de la politike neŭtralaj Esperantoorganizoj subtenas vin?
Jes, sen tio ni certe ne estus atingintaj niajn 6 000
subskribojn. Kvankam EDE havas en Germanio ĝis nun
nur 30 membrojn, ni vidis, ke multegaj pliaj esperantistoj
rigardas EDE kiel „sian“ asocion. Kompreneble ekzistasankaŭ esperantistoj, kiuj simple ne interesiĝas pri politika
agado, aŭ kiuj emas aktivi nur por iu alia, difinita partio.
Kelkaj emfazas, ke partio nepre havu ampleksan, precizan
programon pri ĉiuj politikaj temoj. Laŭ mia takso, tamen
pli ol 50 procentoj de la esperantistoj en Germanio kajFrancio elektos EDE en la Eŭropaj Balotoj.
◆ Ĉu EDE esprimas opiniojn ankaŭ pri aliaj temoj ollingvopolitiko?
Jes, sed nur singarde. Ni ja tre favoras ekologion, sedevitas paroli rekte pri atomenergio. Ni tre favoras pacon,
sed ne diras rekte, ĉu pliigo aŭ retiriĝo de la eŭropaj
soldatoj en Afganio pli bone helpos realigi ĝin. Verŝajne
post la balotoj ni klopodos pli bone esplori la politikajn
sintenojn de niaj membroj kaj de la esperantistoj ĝenerale
i.a. pere de enketoj, por vidi, kiajn opiniojn EDE povus
alpreni sen forpuŝi tro da subtenantoj. En la 1-a Internacia
Konferenco de EDE, kiu okazis fine de februaro 2009en Strasburgo, ni konstatis, ke malgraŭ diversaj politikaj
opinioj, en EDE regas tre amika atmosfero. Bonŝance
multaj esperantistoj komprenas, ke EDE ne povas ludi
gravan rolon en la ĝeneralaj politikaj diskutoj. Ekzemple
rilate al la financa krizo, apenaŭ dependos de EDE, ĉu lamondo decidos savi la liberecon de la financaj merkatoj aŭ
anstataŭe enkondukos novan ekonomian sistemon. Sed ja
povos signife dependi de EDE, ĉu la Esperanto-movado enEŭropo ŝrumpos aŭ grandiĝos.
◆ Kion EDE opinias pri la Traktato de Lisbono?
Rilate al tiu Traktato, kiu igu la Eŭropan Unionpli agokapabla, EDE rimarkis, ke la politikaj kulturoj

108   ESPERANTO majo 2009 1225 (5)malsamas en Eŭropo. En EDE-Germanio ni konstatis ĉefepozitivan sintenon pri la Traktato; ni diras en nia germana
EDE-programo almenaŭ, ke ĝi „montras al la ĝusta
direkto“. Kontraŭe, en Francio oni memoras la negativan
rezulton de la referendumo pri la Eŭropa Konstitucio, tielke EDE tie preferas komenci ion tute novan: La eŭropaj
popoloj rekte elektu membrojn de konstitucia asembleo; lakonstitucion oni poste akceptu pere de referendumoj en launuopaj landoj. Ankaŭ pri la baza ekonomia koncepto dela Traktato mi rimarkis malsamajn sintenojn en Germanio
kaj Francio. Por multaj germanaj EDE-anoj la „sociala
merkata ekonomio“ prezentas bonan kompromison interkapitalismo kaj socialismo, dum en aliaj landoj tiu koncepto
estas malpli populara – tie pli da homoj, ankaŭ ene de EDE,
favoras aŭ liberajn merkatojn aŭ socialismon.
◆ Ĉu ne estus pli bone, ne ligi Esperanton kun politikaj
ideoj?
Estas grave, ke la Esperanto-movado havas fortajnneŭtralajn asociojn kiel UEA kaj ĝiajn landajn sekciojn,
kiuj klopodas kunigi ĉiujn esperantistojn sendepende deiliaj politikaj sintenoj. Multaj EDE-anoj, kiel ankaŭ midaŭre membras en ili kaj subtenas ilin. Sed indas ankaŭ
elprovi novajn vojojn. La demokratiaj strukturoj en Eŭropo
proponas ŝancojn por Esperanto, ĉar ili ebligas al ni
diskonigi niajn ideojn kaj labori por tio, ke Esperanto estu
prenata pli serioze. Ekzistas ankaŭ tute praktikaj avantaĝoj
de politika agado, ĉar multaj ŝtatoj subtenas politikajn
asociojn pli forte ol komunutilajn asociojn. Kiam mi
donacas 100 € al EDE, la germana financoficejo repagas almi 50 €; kiam franco donacas tiun sumon, li povas rericevi
eĉ 66 €. Kaj se EDE akiros en Germanio pli ol 0,5 % de lavoĉoj, la germana ŝtato pagos al ĝi pli ol 500 000 €.

por la Esperanto-movado. Lastatempe danke al EDE centoda germanaj gazetoj kaj radiostacioj menciis Esperanton.
Per investo de ne multe pli ol 1 000 € ni atingis, ke la vorto„Esperanto“ aperos sur 64 milionoj da balotiloj. Danke al
EDE eblos senpage elsendi varbajn filmetojn pri Esperanto
en la germana kaj franca televidoj.

◆ Kio pri la ideo, ke esperantistoj aktivu prefere ene dela ekzistantaj, konataj partioj?
EDE bonvenigas ankaŭ ĉiujn klopodojn enigi
Esperanton en la programon de ekzistantaj partioj. En lapasintaj jardekoj, tia agado alportis iomajn sukcesojn ĉela Eŭropaj Verduloj kaj ĉe la Radikala Partio. Tamen mi
kredas, ke EDE povas alporti eĉ pli da sukcesoj kaj utilo

la fotoj: 1. Anoj de la EDE-Konferenco Suren Strasburgo dum diskuto (2009-03-01).
 2. Transdono de 5 240 subtenaj subskriboj en◆ Ĉu vi vidas ŝancon akiri seĝon en la Eŭropa
Parlamento?
Nuntempe tiu ŝanco ne estas realisma, precipe ĉar en
Germanio kaj Francio necesus por tio superi 5 %-an sojlon.
Sed mi esperas, ke EDE en Germanio kaj Francio sukcesos
sume akiri almenaŭ 100 000 voĉojn, kio jam montrus, ke
subtenantoj de Esperanto ne tro malmultas. Momente plej
gravas, ke danke al EDE multegaj homoj aŭdu pri Esperanto
kaj ĝiaj avantaĝoj – kaj eksciu, ke la ideo utiligi ĝin por
kompreniĝo kaj lingva egalrajteco estas tute aktuala.

Wiesbaden (2009-03-23). De maldekstre: U. Matthias,
N. Matthias-Wang, M. Cebulla. 3. Informstando de EDE
en Wiesbaden (2009-03-14). 4. Anoj de la refonda kunveno
de EDE (Germanio) en 2008.
Fotoj: EDE-arkivo

1225 (5)majo 2009

ESPERANTO 109

Recenzoj

Duakanonaj sed unuarangaj
La duakanonaj libroj. Trad. Gerrit Berveling. Vol.1, 263p. Vol. 2, 261p. Chapecó:
Fonto, 2001. Prezo: po € 16,80. Vol. 3, 233p. Zwolle: VoKo, 2008. Prezo: € 19,50

P

er ĉi tiuj tri volumoj pli-malpli kompletiĝas la traduko
de la kristana Biblio. Zamenhof la unua tradukis en
Esperanton la judan Biblion, el la antikvaj hebrea kajarameaj lingvoj. Ial, lia traduko neniam aperis kiel aparta
libro. Kvazaŭ plene ignorante la judajn esperantistojn, oni
aperigis ĝin (kun modifoj) nur kiel parton de la protestanta
kristana Biblio. La Biblioj de la romkatolika eklezio kaj dela ortodoksaj eklezioj enhavas ankaŭ verkojn, kiujn apenaŭ
konas la protestantoj kaj judoj.
Kun almenaŭ unu escepto, la diversaj verkoj en La
duakanonaj libroj rolas aŭ rolis en la oficiala teksto de la
Biblio laŭ iuj eklezioj kaj skoloj. Sed definitiva prateksto deneniu el tiuj verkoj plu ekzistas, tiel ke diversaj variantoj
de tiuj tekstoj abundas. Gerrit Berveling tre zorge kaj klere
strebis redoni en Esperanto la diversajn variantojn, almenaŭ
la plej atentindajn, en sia eldono. Li nomas tiujn verkojn„duakanonaj“ libroj, ĉar ilia oficiala statuso kiel jes aŭ neparto de la Biblio dependas de la religia grupo koncerna.
Pri kio temas tiuj „duakanonaj“ verkoj? Temas plejpartepri verkoj el la antaŭ-kristana epoko, sed kun esceptoj. Kelkaj

estas, aŭ pretendas esti, historiaj
rakontoj; aliaj resumas diversajn
partojn de la juda spertaro antikva(ne ĉiam konforme al la enhavo dela tradicia tekstaro de la tenaĥo, t.e.
la juda nomo de tio, kion kristanoj
nomas Malnova testamento). Kelkaj
eble havas ian literaturan valoron,
aliaj estas nur amatorecaj piaĵoj; lareligia valoro de la verkoj dependas
de la vidpunktoj de la legantoj. Ĉiuj havas historian gravon
por personoj kiuj volas scii pri la naturo kaj iom-post-ioma
karaktero de la Biblio. Gerrit Berveling tre zorge, honeste kajneŭtrale tradukis kaj prikomentis la verkojn en la tri volumoj.
Lia lingvaĵo estas neriproĉebla. Kiel klera eldono, ĝi ne estas
superebla. Multegajn centojn da horoj li dediĉis al sia tasko,
pro kio la aktuala klerularo, ĉu esperantista, ĉu neesperantista,ŝuldas al li enorman dankon. Efektive, malfacile oni trovas
egale modele preparitan tekstaron modernlingvan en etna
Donald Broadribb
lingvo.				

Vojaĝu muzike
Invito por vojaĝo. Jacques Yvart. Donneville: Vinilkosmo, 2008.
Kun tekstobroŝuro; 51min. KD. Prezo: € 19,80

D

ek jarojn post Jacques
Yvart kantas Georges
Brassens, jen okazosurŝipiĝi kun la ĉiam junavojaĝanto. Ĉiam juna postla 26-a albumo? Jes ja, ĉar utopio apartenas al juneco. Kaj
utopie Jacques Yvart kantas, i.a. en Magelanoj de l’ Universo:
Ho vi la vojaĝontoj sur ŝipoj el kristal’ – Portataj de fluoj
malcertaj – Ĉu lasos vi la armilojn for en arsenal’? – Ĉu vi
tiam estos pacemaj?
Lasu vin porti per la bela basa voĉo de Yvart; liaj propraj
kanzonoj abundas en ĉi tiu albumo – En la valo de l’ rozoj,
Oe, oe en la ŝipo! (Nia ŝipohordo – Bordo kontraŭ bordo– Forpuŝita ja de vent’ – Ekliberigos fratojn – Rompos
galerfratojn – Heliĝos tuj Grandmaten’.), La am’ por laam’ kaj aĥ Korto Malteze, kun belega muziko, kiun vi
tuj enkapigas: De Nord’ ĝis Brazil’ – En Kopenhag’ – En
fidrinkej’ – De Santiag’... Sen forgesi la tre amuzan La korpo
110   ESPERANTO

majo 2009 1225 (5)Eŭropa laŭ teksto de Florent: Jen tre simpla manier’ – poragrabla pozici’ – Maldekstran piedon sur Hispani’ – Kajdekstran sur Itali’ – Kun la interkruro sur Franci’...
Sed Jacques Yvart ankaŭ kantas kanzonojn de aliaj:
de Leonard Cohen (Birdo sur drato), de Johny Cash, deGeorges Moustaki (Mia liber’), de Georges Brassens (Laĉevaleto).
La riĉa akompano – gitaro, violonoj, akordiono, citro,
buzuko, klavaroj, kontrabaso, basgitaro, drumo, mandolino– neniam superas la voĉon; la prononco de Yvart estas
senriproĉa kaj malofte la libreto bezonatas.
Ni ne forgesu la tekstajn adaptintojn: Rikardo Cash,Roel Haveman, Marcel Redoulez kaj mi mem por nur unu
kanzono Mia liber’ de Moustaki.
Malgranda makuleto venas kun la „kroma“ kaj dekkvina
kanzono La temp’ de l’ ĉerizoj, kie la akcento estas mislokita.
Bedaŭrinde, ĉar Georges Lagrange modifis la, cetere sufiĉe
taŭgan, adapton de Marcel Redoulez. „Kiam kantos ni pri

l’ temp’ de l’ ĉerizoj“ iĝas ĉe Lagrange „Se kantos ni pri latempo ĉeriza“; „Kiam vivos vi en temp’ de l’ ĉerizoj“ iĝas„Kaj dum estos vi en tempo ĉeriza“ kaj „Ĉiam amos mitempon de l’ ĉerizoj“ iĝas „Sed plu amos mi la temponĉerizan“. Tiu versio cetere aperis en La KancerKliniko 117
de januaro 2006... do antaŭ la registrado! Des pli bedaŭrinde
por kanzono verkita en 1866, sed kiun la aŭtoro dediĉis alambulancistino de la Pariza Komunumo, kaj kiu fariĝis
kvazaŭ himno de la francaj maldekstruloj...
Sed tio ne malhelpu vin ĝui la Invito por vojaĝo. Vi eble
jam rimarkis, ke la poemo de Charles Beaudelaire – enadapto de Marcelo Redoulez laŭ traduko de K. Kaloĉajo
– kiun muzikigis Jacques Yvart, donas la titolon al la
albumo.		
			Ĵak Le PuilStreĉrakonte erudicia
L’esperanto in Italia. Alla ricerca dellademocrazia linguistica. Carlo Minnaja.
Padova: Il Poligrafo, 2007. 225p. 21cm.
ISBN 9788871155463. Prezo: € 23,70

K

iom da homoj interesiĝas pri la historio de laitala Esperanto-movado sufiĉe por preti legi
monografion 225-paĝan? Kelkcento, mi supozas.
Kiom el tiuj regas la italan lingvon? Kelkdeko, mi imagas.
Tiu aferstato bedaŭrindas, ĉar se ankaŭ nekonantoj dela itala povus trafoliumi la verkon de Carlo Minnaja kun
kompreno, ili facile kaptiĝus kiel aĉetantoj. La erudicia
libro sin legigas kvazaŭ streĉromano, kun vivoplene
priskribitaj protagonistoj — ekde Marignoni kaj Ghez trala familio Minnaja, la fratoj Migliorini aŭ Clelia Conterno,ĝis Corsetti kaj De Salvo — kaj kun same tridimensiaj
flank-figuroj kiel... nu, sed neniun ni ofendu per la epiteto„flanka“. Ofte la plej kuriozaj sciindaĵoj — kaj eĉ nesciindaĵoj
— sin kaŝas en piednotoj. Ĉu vi sciis, ekzemple, ke la poeto
Ungaretti samopiniis kun Blinkenberg kontraŭ Lapenna
en Montevideo (p. 124-125), aŭ ke Giorgio Silfer en 1977
estis atakita kaj forkaptita de teroristoj (p. 152)?
Preter la limoj de la duoninsulo, la monografio atentasankaŭ la tutmondan movadan fonon, profite al espereble
multnombraj legantoj neesperantistaj. Aliflanke, atenton
ricevas ankaŭ alilandaj plenumoj ital-rilataj, precipe en labeletra kampo, kiel ekz. la verkado de Tazio Carlevaro elSvislando, aŭ la elitala traduk-agado de Kalocsay kaj aliaj

korifeoj de Literatura Mondo.
Fakte, oni povus opinii lalibron malekvilibra favore al
literaturo, sed tion ja pravigas lapreskaŭ krimrakonte interesega
ekesto-historiodeverkojkiel la vortarego Vocabolario
italiano-esperanto, la Italaantologio, aŭ ties posteulo, lavolumo Enlumas min senlimo.
(Interesatoj pri la itala literaturo
frandos ĉi-rilate fragmentojn el leteroj de Sanguineti,
Raboni aŭ Caproni.) Inter la frua jaro kiam la juna La
Colla en kajeroj ekkolektis vortaran materialon, kaj 1996,
kiam la fina avataro de la Vocabolario fine efektive aperis,
pasis generacioj da eventoplena movada vivo, ĉi-verke
pridetalita!
Laŭ la priskribo en la reta katalogo de UEA, temas pri„pli ol simpla superrigardo de la Esperanto-movado en
Italio“, ja pri „analizo, el la plumo de unu el ĝiaj plej aktivaj
partoprenantoj“. Tiel estas, kaj la aktiva movada rolado
de la aŭtoro ŝajnas neniel lin misinflui en liaj historiiste
ekvilibraj juĝoj. Detalan sed ne troigan trakton ricevasankaŭ utopiaĵoj kiel la Insulo de la Rozoj aŭ la Esperanta
Civito. Ĉu ekzistas rozoj sen dornoj? Ĉiel ajn, ĉi-verke
ni ricevas tutan bukedon da sendornaj rozoj el la riĉahistorio de landa movado aĝa pli ol jarcenton. Kiom belus
se ĉi tiu libro estus nur unu ero en plurdekopa kolekto demonografioj pri landaj movadoj! 		
István Ertl

La nuntempa evoluo – inter teoriaj
problemoj kaj hegemoniaj faktoroj
Ĉu kultura integriĝo enEŭropo? Jes, sed nur per
demokratia simbiozo dela kulturoj. Jiří Laube.
Dobřichovice: KAVAPECH, 2007. 31p. 20cm.
ISBN 9788085853964.
Prezo: € 2,10J

en teksto de vera humanisto. La respondoj de Laubeal la aktuala problemo de kultura Eŭropa integriĝo
baziĝas sur kultur-historiaj, precipe religiaj konsideroj,
en konkordo kun la opinio de Madeleine Albright ke„la ŝanĝo, kiun oni aktuale registras, estas nova kresko
de influo de la religio“ (p. 8). Mi persone tamen dubas,
ĉu tiu aserto kaptas la ĉefan faktoron de la eventoj
niatempaj. Pli verŝajne rolas neniam antaŭe konata
decidig-kapablo de ekonomiaj kaj politikaj interesoj.
1225 (5)majo 2009

ESPERANTO 111

Per klaraj, mallongaj frazoj, sintezoj de konoj kaj propraj
pensoj, Laube argumentas la neceson kaj eblon de paca
kunvivado de la nuntempaj kulturoj (judismo, islamo,
kristanismo). La harmonia kunekzistado estas ebla ne nur
pro raciaj kialoj, sed ankaŭ danke al malnovaj, komunaj
radikoj; bedaŭrinde la reciproka ignorado dum la historiodamaĝis ĉiujn. La aŭtoro konscias ke la „troa materia
kaptiteco de la homo kaj de la socio“ estis longtempa
negativa faktoro por la kunvivado de popoloj kaj kulturoj,
sed li opinias optimisme ke, nun, bonŝance, tiu faktoro„atingis sian kulminon“ kaj „jam aŭguriĝas nova, sanoplena
kaj ekvilibra vivo, kie la spirito gvidas la aktivadojn de lasocio“. Ankaŭ ĉi-rilate mi estas iom pli skeptika. Laube
prave kredas je la forto de la racio, tial li trovas historiajn
kaj praktikajn argumentojn por demokratia simbiozo dela nunaj Eŭropaj kulturoj. Unu tia argumento baziĝas surinteresa paralelo: kaj la judismo kaj la islamismo havas unu
malnovan lingvon kaj unu ĉiutagan. Per Esperanto ankaŭ

Eŭropo povus krei similan du-tavolan lingvan situacion.
Li mencias la argumentojn por Esperanto kaj por ĝia rolo(p. 17-18) en la konservado de la hodiaŭaj naciaj kulturaj
specifaĵoj (p. 25-27); liaopinie tion pravigas ankaŭ „tutenovaj principoj“ de la hodiaŭa Eŭropo (p. 28).
La ekzemplo de la juda historio atestas ja la plurflankajn
avantaĝojn, kiujn povus doni al la apartaj popoloj kaj alla tuta homaro la interna ligilo (ekzemple, religia) de ĉiuetno.
La broŝuro de Laube aldoniĝas al la hodiaŭaj streboj
solvi la internaciajn problemojn per raciaj, humanismaj
ideoj. Restas la demando, ĉu la nuntempaj evoluoj troviĝas
antaŭ la teoria problemo kiel integri la kulturojn, aŭ antaŭ lafaktoroj de hegemoni-potencoj, kiuj trudas siajn kulturaĵojn
al la cetera mondo. Tamen, tiuj faktoroj ne estas ĉiopovaj.
Kontraŭ la fia fenomeno devas daŭre agadi la spiritaj fortoj
de la konscia homaro kaj la inside minacataj ŝtatoj.
Ana Flora

Hetajro versas
El mia buduaro. Eli Urbanová. Chapecó:
Fonto, 2001. 71p. 21cm. Prezo: € 6,90; Rapide
pasis la temp’. Eli Urbanová. Dobřichovice:
KAVA-PECH, 2003. 91p. 20cm. Prezo: € 6,90;
Prefere ne tro rigardi retro. Eli Urbanová.
Dobřichovice: KAVA-PECH, 2007. 127p. 20cm.
Prezo: € 10,50

Tri poemarojn de Eli Urbanová (Ĉeĥio, 1922) oni
konis ĝis la apero en 1995 de ŝia pasie membiografia
romano Hetajro dancas: Nur tri kolorojn (1960), El
subaj fontoj (1981) kaj Verso kaj larmo (elektitaj poemoj,1986). Pri la romano oni abunde parolis i.a. pro la ricevo
de la OSIEK-premio, tamen eble ne ĉiuj atentis ke de tiam
sekvis 5 pliaj poemaroj: Vino, viroj kaj kanto (1995), la
dulingva ĉeĥa-Esperanta Peza vino (1996), El mia buduaro(2001), la aŭtor-intence karierferma Rapide pasis la temp’(2003) kaj la definitive antologia Prefere ne tro rigardi retro(2007). Mi devas nun prezenti la tri lastajn, eldonitajn jam
en la nova jarmilo.
Kiel en ĉiuj verkoj de Urbanová, ankaŭ en El mia
buduaro ĉeftemas la triopo Amo, Amoro kaj Poezio. Ofte
tio konkretiĝas en rimajn versaĵojn pri unuopaj viroj, amataj
aŭ amitaj de ŝi. Urbanová ja evitas la maŝinan, martelanparnasismon de kelkaj nuntempaj rusaj versistoj; tamen, sediri la veron, ŝi ne sukcesas atingi poezie imponajn altojn(aŭ profundojn) kaj foje la rezulto apenaŭ distingeblas desilabmezurita prozo kun rimoj. Mi trovas pli interesaj laprozajn partojn (kvazaŭ postĉapitre al Hetajro dancas), lapoemojn represitajn el Nur tri kolorojn kaj poemojn kiel
Homoj, verkita pro instigo de Marjorie Boulton (“Mi ŝatus
legi de vi pli universalan temon”), kun modela komenco:112   ESPERANTO

majo 2009 1225 (5)Estas la urbo kiel maro
kaj homoj sur la trotuarokiel marondoj…
Homoj sennombraj… Kelkaj belaj!
Homoj kun siaj bagatelaj
zorgoj kaj ĝojoj…
Similan impreson mi havas pri Rapide pasis la temp’ ,ankaŭ koncerne la prozajn erojn, el kiuj elstaras pro sia
intereso la librofina Letero al komencantaj poetinoj. Laŭlonge
de la jaroj Urbanová versadis, insisteme kaj in-sisteme, pri
sia vivo ama kaj amora, t.e. pri la vivo mem, kaj ĉiu nova
verso rolis kiel nova, plia paĝo de ŝia aŭtobiografio. Nu, entiu ĉi poemaro, escepte de Nokta papilio kaj Amsezonoj (kuntro da elizio por mia gusto), sendube la poemoj teĥnike plej
bonaj estas tiuj verkitaj inter 1951 kaj 1958, kiel Barkarolo
aŭ Luna nokto.
Fine, Prefere ne tro rigardi retro proponas pecojn el lapli fruaj kolektoj, antologie. Iom surprize, poemoj legeblaj
kvazaŭ prenitaj el Verso kaj larmo aŭ Peza vino venas fakteel ŝia unua poemaro, Nur tri kolorojn, kies legadon miemfaze rekomendas. Des pli ĉar ĝi, en la perfekta eldono deJuan Régulo kiel Beletra Kajero de Stafeto en 1960, ankoraŭ
aĉeteblas ĉe la libroservo de UEA, daŭre kaj freŝvoĉe
prezentante la kulminon de ŝia kariero poezia.
Jorge Camacho

Laste aperis
LA SUBAJN TITOLOJN MENDU ĈE LA LIBROSERVO DE UEA, Nieuwe Binnenweg 176,
NL-3015 BJ Rotterdam, Nederlando. Bv. atenti ke por varoj sendotaj al adresoj en Eŭropa
Unio al ilia neta prezo aldoniĝas aldonvalora imposto: 6% por libroj kaj periodaĵoj kaj 19%
por ĉio alia. Al ĉiuj netaj prezoj aldoniĝas 10% por sendokostoj (minimume 4,00 eŭroj).
Antaŭdankon pro via mendo! Ĝisdata katalogo de haveblaj varoj estas ĉe www.uea.org/katalogo/.
Ĉarto de la Unuiĝintaj
Nacioj. Universala Deklarode Homrajtoj. Konsilantaro
pri Homrajtoj. Internacia
Traktato pri Ekonomiaj,Sociaj kaj Kulturaj Rajtoj.
Internacia Traktato pri la
Civilaj kaj Politikaj Rajtoj.
Konvencio pri la Rajtoj dela Infano. Konvencio pri la
Rajtoj de la Handikapitoj.
Protokolo pri abolo demortpuno. Konvencio
pri Indiĝenaj kaj Tribaj
Popoloj. En Esperanton
trad. V. Lutermano. Embreset-Castelmaure: MAS,
2009. 230p. 21cm. ISBN
9782952953795. € 18,00
Dek du pruvoj pri
neekzisto de Dio, La.
Sébastien Faure. El la francatrad. Ch. Rivière. Nantes:
La tradukinto, [2008]. 39p.
21cm. ISBN 2951474776.
Dum la laikaj principoj estas
konstante atakataj, indas legi
ĉi tiun tekston. € 4,50

Dialogo de civilizacioj. Fidel
Castro Ruz. El la hispanatrad. A. Cisnero. Embreset-Castelmaure: MAS,
2009. 84p. 21cm. ISBN
9782952953771. Parolado
farita en Rio-de-Ĵanejrola 12an de junio 1992 kajparolado farita en Havano la
30an de marto 2005. € 9,00
Dunglaboro kaj kapitalo.
Karlo Markso. El la germana
trad. V. Lutermano. Embreset-Castelmaure: MAS,
2009. 41p. 21cm. ISBN
9782918300007. „Tiu ĉiteksto taŭgas tute bone por
komenci la promenadon enla regnon kiu regas niajn
agojn kaj grandparte eĉ niajn
pensojn“ (La tradukinto).
€ 7,50Esperanto i drets
lingüístics. Recull d’articles
2005-2008. Hèctor Alòsi Font, Michele Gazzola,
Albert Gorrell i Vila.
Antaŭparolo
de Jordi Soléi Camardons.
Sabadell:
Associació

Catalana d’Esperanto,
2008. 36p. 21cm.
ISBN 9788493672850.
Katalunlingva kolekto deartikoloj antaŭe aperintaj enperiodaĵoj. € 3,60
Esperanto i el
plurlingüisme del futur, L’.
Conversa amb Umberto
Eco. István Ertl, François
Lo Jacomo. El la franca trad.
M.À. Prim i Gual. Sabadell:
Associació Catalanad’Esperanto, 2008. 35p.
21cm. ISBN 9788493672843.
Katalunlingva versio deEsperanto kaj la estonteca
plurlingvismo. € 3,60
Forever Pleasure. A
Utopian Novel. Theodore
R. Eastman. New York /Bloomington: iUniverse,
2009. 213p. 23cm.
ISBN 9780595505630.
Anglalingva. Iam en laestonteco, en utopia socio
ekstertera, Esperanto estos
LA lingvo. € 10,80
Kiel Israelo elpelis lapalestinanojn (19471949). Dominique Vidal kaj

1225 (5)Sébastien Boussois. El lafranca trad. V. Lutermano.
Embres-et-Castelmaure:MAS, 2009. 361p. 21cm.
ISBN 9782952953764.
Sintezo de 20 jaroj dalaboro de la novaj israelaj
historiistoj pri konflikto pli ol
60-jara. € 21,00
Koploj kaj filandroj.
Jorge Camacho. Novjorko:
Mondial, 2009. 150p. 22cm.
ISBN 9781595691163.
„Koploj kaj filandroj estas
la natura sekvo de Eklipsas“(Miguel Fernández). € 13,50
Kritiko de la Gotaa
Programo. Karlo Markso.
En Esperanton trad. V.
Lutermano. Embres-

majo 2009

ESPERANTO 113

et-Castelmaure: MAS,
2009. 44p. 21cm. ISBN
9782918300038. Kritikode la celaro de la germana
laboristpartio, verkita
printempe de 1875. € 7,50
Llengües internacionals
i drets humans
internacionals. Robert
Phillipson. El la angla
trad. D. Rubio Amoros.
Sabadell: Associació
Catalana d’Esperanto,
2008. 33p. 21cm.
ISBN 9788493672829.
Katalunlingva versio deInternaciaj lingvoj kajinternaciaj homaj rajtoj.
€ 3,60
Lutke uživo / Puppets
live / Pupoj vive. IvanŠpoljarec. En la anglan
trad. N.H. Kay-Antoljak.
En Esperanton trad. L.
Borčić, I. Špoljarec.
Zagreb: IKS, 2008. 237p.
31cm. Bind. Tri-ligva
eldono (kroata, angla, E).
ISBN 9789536697229.
Fotomonografio pri la
unuaj 40 jaroj de PupteatraInternacia Festivalo (PIF).
€ 34,50Manual de limba
esperanto. Marian
Constantinescu. Braşov:Graphica, 2009. 304p. 20cm.
ISBN 9789738800472.
Dudek ses laŭtemaj
lecionoj, detala gramatiko,vortareto, iom da literaturo
kaj iom da ilustraĵoj. Porrumanlingvanoj. € 9,00
Parolado pri la demando deliberkomerco. Karlo Markso.
Antaŭparolo de Frederiko
Engelso. En Esperanton
trad. V. Lutermano. Embreset-Castelmaure: MAS,
2009. 52p. 21cm. ISBN
9782918300021. Parolado dela 9a de januaro 1848 farita
en la Demokrata Socio en
Bruselo. € 7,50
Slovaka konversacio
skize. Katarína Nosková.
Partizánske: Espero,
2008. 39p. 15cm. ISBN
9788089366026. € 3,00
Sobre algunes qüestions
d’interlingüística.
Entrevista amb AndréMartinet. François Lo
Jacomo, Detlev Blanke.
El la franca trad. M.À.
Prim i Gual. Sabadell:

Aldone al la marta

Kalendaro

26-28 jun: 2-a Kongreso de Serbia EsperantoLigo en la urbo Jagodina.  Nikola Ilić, ul.
Kragujevacke Slobode D-2 3/7, RS-35000
Jagodina, Serbio.
02-05 jul: 68-a Hispana Kongreso de Esperanto
en Malago, Hispanio.  Federación Españolade Esperanto, Rodríguez San Pedro 13-3-7, ES28015 Madrid, Hispanio. : angelarquillos@
gmail.com.
18-24 jul: 75-a Internacia Kongreso de Blindaj
Esperantistoj (IKBE), Muszyna, Pollando. 
Halina Komar (vd. p. 106: korlando@interia.eu).
18-24 jul: Antaŭkongreso el Revoj: Sane
– Interese – Gaje!!! En la Sandencia Tero –regiono de "Mil Kuracigaj Fontoj", en la centro
Geovita, intermontara kuracloko MeszynaZłockie. Programo por rejunigi la korpon
114   ESPERANTO

majo 2009 1225 (5)Associació Catalanad’Esperanto, 2008. 23p.
21cm. ISBN 9788493672836.
Katalunlingva versio de
Pri kelkaj problemoj deinterlingvistiko. € 2,40

9788089366033. Kolektode 64 originalaj Esperantaj
poemoj verkitaj de 9 iranaj
esperantistoj. € 6,00

Teneraj rigardoj. Helena
Dobaczewska-Skonieczka.
Ilustris Joanna Skonieczka.
El la pola trad. U. Tupajka.
Bydgoszcz: Skonpres, 2009.
49p. 20cm. Kolorilus. ISBN
9788389962140. Bukedetode poemoj el la plumo desentema, premiita poetino.
€ 5,10Bosnio kaj Hercegovino:Poŝtmarko 100 jaroj
Universala EsperantoAsocio. Sarajevo: BHP, 2008.
€ 1,50

Universala Kongreso deEsperanto de 1909 en
Barcelono, La. El Congrés
Universal d’Esperanto de1909 a Barcelona. Francesc
Poblet i Feijoo. Sabadell:
Kataluna E-Asocio, 2008.
135p. 21cm. Ilus. Dulingva (E, kataluna). ISBN
9788493672812. La dua
volumo pri la historio dela Esperanto-movado en la
katalunlingvaj landoj.
€ 18,30
Versoj de persoj. Div.
Partizánske: Espero,
2009. 115p. 21cm. ISBN(ĉiutage unu senpaga kuracservo), ekskursoj,
muziko kaj dancoj, artaj eventoj. Komuna forveturoal Krakovo kaj Bjalistoko.  Antaŭkongreso,
Aleja Wolności 37 F lok.7, PL 33-300 Nowy Sącz,Pollando. : http://eo.esperanto.pl/aktualajoj/
antaukongreso-el-revoj; esperantistoj@ o2.pl.
01-05 aŭg : Oficiala Postkongreso en Malborko,
Pollando, la urbo kun plej multaj ZEOj kajla plej granda brika kastelo en la mondo.
 Edward Kozyra, ul. Mazowiecka 23, PL-82200 Malbork, Pollando. : http://eo.esperanto.
pl/aktualajoj/oficiala-postkongreso-enmalborko; esperanto@powiat.malbork.pl.
01-05 aŭg: Gdansko – la urbo de solidareco.
Postkongresa E-renkontiĝo en la mara ĉefurbo
de Pollando.  GAK "PLAMA", ul. Pilotów 11,
PL 80-460 Gdansk. www.esperantowsopocie.pl.tl;
www.plama.art.pl; esperanto.gda@gmail.com.
27 sep – 06 okt: 14-a Internacia arta E-festivalo
Velura Sezono en Jalto, Ukrainio, kun senviza
partopreno. Diverslingvaj koncertoj, kantoj, dancoj,
spektakloj, ekskursoj, instruado de E-kantoj.
☎ +38 096 4838585. : http://jaltaespero.
narod.ru; jefim_z@mail.ru.

NELIBROJ

Bosnio kaj Hercegovino:
Unuataga Koverto 2008.
Sarajevo: BHP, 2008.
Eldonita okaze de la
centjariĝo de UEA. € 2,40
Fabeloj de Andersen 14.
Voĉlegas Stano Marček.
En Esperanton trad. L.L.
Zamenhof. Martin: Stano
Marček, 2008. 69min.
Enhavas Sonorilo, Avineto,
Monteto de elfoj, Ruĝaj ŝuoj,Konkurso de saltado. KD.
€ 12,00
Glumarko „Dr. L.L.
Zamenhof – Creator of
Esperanto“. Barlaston: EAB,
2009. Portreto de Zamenhof
kun la anglalingva teksto Dr.
L.L. Zamenhof – Creator of
Esperanto, 1859-1917. € 0,30

Ni proponas senpagan

BiblianStudkurson
Kursanoj senpage ricevos

Esperantan Biblion³9HQXDOPLŇLXMNLXM
HVWDVODERUDQWDM
NDMŴDUőLWDM
NDMPLYLQULSR]LJRVņDUPLDMXJRHVWDVIDFLODNDMPLDŴDUőRHVWDVPDOSH]D´
Mateo 11:28-30
www.biblio-misio.org
Internacia Biblio-Misio
50 Wissage Road,
LICHFIELD
WS13 6SW. Anglio.

Oficiala informilo
DUMVIVAJ MEMBROJJDONACOJAŭstralio: H. Green, P.A. Green.
Brazilo: A.S. Assunção. Francio: C.
Mahé.

Ĝis la 15-a de aprilo
Kapitalo Afriko: Italio: M.T. Malatesta
350,00. Sumo ĉi-jara: 350,00.

PATRONOJ DE TEJO

Konto Afriko: Aŭstralio: H. Green
25,77. Brazilo: R. Conde 100,00.
Japanio: M. Isaki 200,00. Nederlando:
C. & R. Bossong 25,00. Svedio: J.
Hammarberg 8,97. Usono: M. Kennedy
95,24. Sumo ĉi-jara: 1 008,32.

Aŭstralio: H. Green. Brazilo: M.D.
Barcellos. Francio: P. Bérizzi, R. Cash,
F. Dhersignerie, C. Haren, A. Loisel,
C. Longue-Épée, E. Mas, O. Masseron,A. Pialla, G. Thomas, R. Triolle, L.
Vignaud. Germanio: H. Schindler.
Hungario: P.P. Denke. Italio: G.
Polerani. Usono: R.P. Lynch.

SOCIETO ZAMENHOF
Belgio: C. Bracke, M. Cwik. BosnioHercegovino: S. Milojević. Brazilo:
J.D. Pinto, A. Rabelo, M.B. dos Santos,
A.S. Santos, V.M. da Silva. Danio: S.F.
Jørgensen. Finnlando: T. Tyynelä.
Germanio: H. Schindler. Hispanio:
J. Franquesa. Hungario: P.P. Denke.
Italio: M.T. Malatesta. Japanio: T.
Sugano. Nederlando: P.H. Damsté.
Svedio: R. Lindblom, G. Olsson.
Usono: D. Wolff.

Fondaĵo Ameriko: Germanio: C.
Smith 25,00. Japanio: M. Isaki 200,00.
Svedio: J. Hammarberg 18,35. Div.
malgrandaj: 3,97. Sumo ĉi-jara :492,63.
Fondaĵo Azio: Britio: K. Markarian
50,00. Japanio: S. Yosikawa 17,26;
T. Kaba, S. Kuzume, J. Oshima, Z.
Sibayama – po 16,85; J. Akada 165,48;
T. Konisi, K. Sasanuma – po 22,57; M.
Osioka, N. Suzuki, E-Densyusyo – po
15,04. Sumo ĉi-jara: 833,23.
Konto Novjorka Oficejo: Usono:
S. Lawton 15,58; E. Snow 7,93. Div.

malgrandaj: 3,97.
Sumo ĉi-jara: 339,36.
Fondaĵo Canuto: Brazilo: Anonima
720,00. Japanio: M. Isaki 200,00;
I. Katoo 47,62. Nederlando: R .
Moerbeek 25,00; Anonima 118,00.
Portugalio: A. Moutinho 8,00. Sumoĉi-jara: 2 424,75.
Triamonda Kongresa Fondaĵo:Finnlando: T. Sormunen 50,00. Sumoĉi-jara: 623,00.
Fondaĵo Junularo: Italio: M.T.
Malatesta 60,00. Sumo ĉi-jara: 60,00.
Volontula Fondaĵo: Finnlando:
T. Sormunen 50,00. Sumo ĉi-jara:
350,00.
Ĝ e n e ra l a k a s o : N e d e r l a n d o :J. Verhoeff 25,00. Norvegio: H.
Hermansen 21,21. Usono: R. Lynch
11,10. Div. malgrandaj: 3,97. Sumoĉi-jara: 154,25.

Al ĉiuj koran dankon! UEA

E-kursoj en IstanbuloAntaŭ la 2-a Mezorienta Esperanto-Kunveno en İznik (legu sur la p. 116) okazis en la iama ĉefurbo de Turkio,
Istanbulo, kurso de Esperanto por komencantoj, kiun gvidis Tereza Kapista. La kursanoj decidis ĉeesti ankaŭ
la la kunvenon en İznik. La grupo ne estas tre multnombra, nur 9 kursanoj, sed ĉiuj jam parolas du aŭ tri
fremdajn lingvojn. Tio helpis ke la rezulto estas bonega. Samtempe okazis E-kurso en la Amerika Liceo en
Uskudar por gejunuloj. Do, naskiĝas Esperanto-movado en Istanbulo. 			
Murat Ozdizdar
1225 (5)majo 2009

ESPERANTO 115

Turkoj loĝas en Turkujo:
pri la 2-a Mezorienta Kunveno
Turkoj loĝas en Turkujo kaj parolas laturkan. Tio estas banala konstato por ĉiu,kiu legis siatempe la Fundamenton deEsperanto.

Malbonŝance, tamen, la Fundamento ne diras
kiel multaj kaj simpatiaj estas la turkoj, kajĝi ankaŭ ne diras ke temas pri granda kajbela lando. Alia bedaŭrindaĵo: Zamenhof ne konis laturkan. Se li estus koninta ĝin, Esperanto estus ankoraŭ
pli aglutina kaj ankoraŭ pri regula. Ĝi pli-malpli realigas
la zamenhofan deziron, ke ĉiu ricevanto de letero en
Esperanto, se li-ŝi nur posedas vortaron de la lingvo, povas
kompreni la tekston. Eble atesto pri lernado de la turka
devas iĝi deviga kondiĉo, por kandidati al la Akademio
de Esperanto.
Ĉiuokaze ĉi tiu longa enkonduko utilas nur por diri, ke
en Turkujo okazis la dua Mezorienta Kunveno organizita
de la Komisiono de UEA pri Agado en landoj de Meza
Oriento kaj Norda Afriko, en la urbo İznik, du horojn
sude de Istanbulo, per ŝipo aŭ aŭtobuso. İznik estas laturka nomo, sed tiu urbo estas pli konata en la Okcidento
per la antikva nomo "Nicaea". Tie okazis fama eklezia
interkonsiliĝo por decidi ĉu Kristo estas nur homo aŭsamtempe homo kaj dio. Estis la tempoj de Konstantino
la Granda kaj tiaj disputoj havis la lokon de tiuj pri ata/
ita en Esperanto.
La mezorientaj kunvenoj estas kunvenoj por igi
esperantistojn de tiu batalanta regiono renkontiĝi kaj
priparoli siajn komunajn problemojn kaj ankaŭ plani
agadojn favore al Esperanto en tiuj landoj. Vi eble legisen ĉi tiu revuo pri la pasintjara unua kunveno en Amano,
Jordanio. En tiu unua MK partoprenis proksimume
25 homoj el 7 landoj. Ĉi-foje la partoprenantoj estis
proksimume 40 (proksimume ĉar kelkaj partoprenis nur
parte dum la unuaj tagoj, kaj kelkaj nur parte dum la
duaj tagoj) el 17 landoj. Krom la mezorientanoj (el Irano,
Turkujo kaj Israelo) estis multaj eŭropanoj (el Belgujo,
Latvujo, Pollando, Hispanujo ktp.), unu usonanino kaj eĉ
du koreaj esperantistoj, kiuj hazarde vojaĝis tra Turkujo
kaj kontaktis turkan esperantiston en Istanbulo. Temis
pri vere malgranda UK-eto. Estis kelkaj malsamecoj
kopare al la UK, sed ĉiuj favoraj al la kunveno en İznik.
La programo estis sufiĉe fleksebla por esti adaptata al lalastmomentaj deziroj de la partoprenantoj. Forgesu pri
Svisujo kaj prelegoj de la 4:15 al la 5:17 aŭ pri ekskursoj,
kiuj ne atendas vin, se vi bezonas ankoraŭ dek minutojn
por finmarĉandi pri aĉeto de io. La agadoj en la programo
estis prelegoj pri la Esperanto-movado en Irano, Turkujo
kaj Israelo. La plej malforta movado inter tiuj tri landoj
estas tiu en Turkujo, sed ĝi estas nun reviviĝanta kaj116   ESPERANTO

majo 2009 1225 (5)reorganiziĝanta. La kunvenon partoprenis ankaŭ tri junaj
lernantoj de Esperanto el istanbula lernejo, kie normale
instruas Murat Ozdizdar, la turka animo de la kunveno.
En tiu lernejo Cseh-metodis du semajnojn antaŭ lakunveno Tereza Kapista el Beogrado. Oni aldonu aliajn
prifakajn (ekzemple de la itala profesoro Davide Astori pri
stereotipaj antaŭjuĝoj pri la turkoj en Eŭropo). Avantaĝe
rilate al la UK: ili estis de homa longeco, traviveblaj.
La vesperaj programoj (kiuj komenciĝis akurate, kiamĉiuj estis finvespermanĝintaj kaj pretaj por aŭskulti) havis
nenion por envii al tiuj en Bjalistoko. Estis koncerto dela bardo sen barbo, la konata pola esperantisto Georgo
Handzlik, kiu prezentis siajn kantojn. Alia aktiva rolanto
estis Saŝa Pilipoviĉ, aktoro el Beogrado, kiu prezentis lakabaredan spektaklon, kiun li jam prezentis kelkfoje dum
UK-oj.
Ne mankis, eĉ aktive malmankis (= abundis), ekskursoj
al İznik mem, al la ĉirkaŭaj lagoj, al Bursa, la kvara plej
granda urbo en Turkujo. Krome neoficiale kaj ekster laprogramo estis antaŭkongreso aŭ postkongreso (laŭ elekto)
en Istanbulo. Tie ĉiuj vizitis la ejojn de la haremo de la
iamaj sultanoj kaj reve rigardis Bosforon dum ŝip-veturado
sur ĝi (nenio romantika. La ŝipoj estas tram-ŝipoj por
turkoj, kiuj devas iri labori en la alia flanko). Ĉiuj ne povis
maltrafi la muezinajn vokojn al la preĝo kaj al la savo (sedĉiuj grandparte malatentis ilin). Ĉiuj vagis tra la bazaroj,aĉetumis memoraĵojn kaj manĝis kebabojn.
Ĉiuj partoprenantoj estis tre entuziasmaj pri Turkujo,
pri la helpemaj turkaj esperantistoj kaj pri la Mezorientaj
Kunvenoj. Laŭ komuna decido la 3-a Mezorienta Kunveno
okazos en alia parto de la mediteranea kontinento, kajprefere en lando kun lingvo same skemisma. Tia estas laaraba, kaj do, la lando de la venonta kunveno estos verŝajne
Tunizio aŭ Egiptujo. [Krom havi lingvon skemisman iliankaŭ pli facile donas enir-vizojn al homoj el ĉiuj partoj detiu mondo-parto]. Kial ne partopreni kaj helpi Esperanton
en tiuj landoj? Informiĝu tra la jaro ĉe: araba.komisiono@
esperanto.org.
Renato Corsetti

100-jara E-klubo en la ĉeĥa Prostějov
La 30-an de januaro
en la kinejo Metro enla ĉeĥa urbo Prostějov
estis instalita ekspozicio "100 jaroj deKlubo esperantista
en Prostějov". La 7-ande februaro okazis en
tiu urbo renkontiĝo
por soleni la 100jariĝon de la klubo.

La renkontiĝon partoprenis 60 esperantistoj el 29
lokoj de Ĉeĥio kaj Slovakio. Je la 10-a horo okazis
festa malkovro de la memortabulo en la baza lernejo
sur la strato Palackého, kie la klubo estis fondita en la jaro
1909.
La memortabulon malkovris la prezidantino de ĈeĥaEsperanto-Asocio Jana Melichárková. Sekvis vizito alla E-monumento en la parko de Kolář, trarigardo de la
urbocentro kaj de la bela internaĵo de la urbodomo.
Post vizito al la E-klubejo kaj trarigardo de la ekspozicio
okazis solenaĵo kun kultura programo kaj dancvespero kunriĉa tombolo. 			
Jaroslav Liška

Internacia Libro-Foiro en Jerusalemo
La Internacia Libro-Foiro de Jerusalemo, kies celo estas eksponi librojn pri ĉiuj temoj el latuta mondo, okazas en la israela metropolo ĉiun duan jaron. Ĉi-jare (15-20 feb) ĝi okazis enla prestiĝa kongres-centro "Binjane Hauma" jam la 24-an fojon.

K

iel antaŭ du jaroj, Esperanto-Ligo en Israelo
tutsemajne funkciigis Esperanto-budon, kiu allogis
multajn vizitantojn kaj vekis grandan interesiĝon.
La budon organizis Amri Wandel kaj deĵoris en ĝi pli ol dek
aktivuloj de ELI.
Tiuj el vi, kiuj havis la okazon organizi UK-on aŭ grandan
renkontiĝon, eble konas la eksciton kaj adrenalino-plenansenton. La internacia etoso, la neceso solvi problemojn en
mallonga tempo, kaj pleje, la homoj: amaso da vizitantoj,
kunlaborantoj, jamaj kaj novaj geamikoj. Ĝuste tia estis mia
sperto en la libro-foiro, kiu mirinde memorigis la sperton
de organizado de la UK en Tel-Avivo.
Malka Zemeli kaj mi reprezentis ELI-n en la impona
malferma ceremonio, kie salutis la foiron la ŝtat-prezidantoŜimon Peres kaj la urbestro de Jerusalemo Nir Barkat. La
fama japana verkisto Hiroki Murakami ricevis la literaturan
premion de Jerusalemo, kaj faris imponan paroladon.

Kvankam nia E-budo estis malgranda kompare kun labudoj de grandaj eldonejoj aŭ kulturaj institutoj de ŝtatoj
kiel Italio, Germanio kaj Francio, ĝi estis tre aktiva kaj vekis
multan atenton. Resumo pri ELI aperis en la oficiala katalogo

1225 (5)majo 2009

ESPERANTO 117

de la foiro hebree kaj angle. Dum la semajno centoj davizitantoj haltis ĉe la budo, kiu estis centre lokita. Iuj
interesiĝis pri la centoj da Esperanto-libroj kaj revuoj,
kiuj estis eksponitaj sur la bretoj. Apartan atenton vekis
Asteriks kaj La eta Princo. Aliaj scivolis pri la movado en
Israelo kaj en la mondo (ofta demando estis: "Ĉu Esperanto
ankoraŭ ekzistas?”) kaj ne malmultaj demandis pri ebloj
lerni la lingvon. Kelkcentoj da petantoj ricevis informilon
kun bazaj faktoj kaj retadresoj pri Esperanto, kiu estis
kunmetita speciale por la foiro. Multaj petis aliĝi al laE-kursoj en Jerusalemo kaj Tel-Avivo, kiuj estis anoncitaj
ĉe la budo, kaj lasis kontaktadresojn. Aliaj diris ke ili
jam lernas per la retkurso “Lernu!”. Vendiĝis lernolibroj,
vortaroj, kompakt-diskoj, verdaj steloj kaj aliaj varoj por
centoj da sikloj.
Dum la deĵorado ni aŭdis plurajn kortuŝajn rakontojn
de vizitantoj, ekz. rusdevenaj israelanoj kiuj lernis E-on en
Rusio antaŭ multaj jaroj, sed ne havis kontakton kun la lingvo
post kiam ili alvenis al Israelo. Kelkaj el ili deziris viziti la
E-klubojn en Tel-Avivo kaj Jerusalemo. Alvenis paro el Belgio
kiu diris ke ĝi havas esprantistan parencon kiu aktivas en
Antverpeno. Evidentiĝis ke temas pri mia bona konato – Ivo
Durwael. Venis kolegoj de la Jerusalema universitato, kiel laĉefo de libro-akirado en la Nacia Bibloteko, kiu akiris por la
Biblioteko malnovajn librojn pri Zamenhof, kaj profesoro
kiu lekcias pri astro-biologio, kiu volis aĉeti mian libron
La universo kaj ni. Venis ankaŭ konataj gastoj, kiel Ĥaja, lafilino de Ans kaj Hans Bakker, kaj la filino de la forpasinta
Josef Murĵan, verkisto de E-vortaroj. Mezaĝa virino aĉetis lainfankantaron Venis vespero, rakontante al sia filino ke kun tiu
libro ŝin oni lulis kiel infanon, kaj tre kortuŝiĝis kiam ŝi eksciis
ke mi tradukis ĝin en E-on antaŭ 20 jaroj por luli mian filinon
Tali, kiu hazarde deĵoris apude... Inter la famaj vizitantoj de

La prezidento Ŝimon Peres ricevas donace la diskon
Bonvenu Paco. 			
Foto: la aŭtoro
nia budo estis prezidento Ŝimon Peres. Kiam li haltis ĉe apuda
budo, mi aliris kaj demandis lin ĉu li memoras ke li estis laalta protektanto de la UK en 2000. Jes, li memoris, kaj kun
intereso trarigardis la israelajn kaj jidajn kantojn tradukitajn
en E-on, de la KD Bonvenu Paco, kiun li tuj ricevis donace(sur la supra foto). Vizitis la budon tri eksministroj: Merec,
Sarid kaj Bejlin, kaj la iama vicĉefministro Moŝe Arens. Fineni renkontiĝis kun la famaj israelaj verkistoj David Grosman
kaj Meir Ŝalev. Ankaŭ ili ricevis la kompaktdiskon Bonvenu
Paco.
En la antaŭlasta tago okazis mia publika prelego pri latemo “Esperanto kaj Zamenhof: kial internacia lingvo?”, kiu
estis anoncita en la oficiala programo de la foiro. Estis pluraj
intervenoj kaj demandoj pri la rolo de E-o en la nuntempa
mondo, apud kaj malantaŭ la angla. La konkludo de la prelego
kaj de la foira semajno estis ke E-o vivas, alternativas, kaj
Amri Wandelinteresas multajn, eble pli ol ni imagas.

Bunta semajno en suda Francio
Granda Esperanto-flago bonvenigis nin en Agay,
belega vilaĝo sur la lazura marbordo apud Fréjus,en suda Francio. En komforta hotelo, de la 27-a defebruaro ĝis la 7-a de marto okazis la Mediteranea
semajno, Esperanto-staĝo, organizita de MoniquePrezioso kaj Christine Graissaguel.

118   ESPERANTO majo 2009 1225 (5)Venis sesdeko da personoj el Nov-Zelando, Kubo,
Benino, Svisio, Pollando, Italio, Belgio, Hispanio
kaj Francio. La partoprenantoj ĉeestis kursojn detri diversaj niveloj sub gvido de internaciaj spertuloj: Stefan
MacGill, Miguel Gutiérrez kaj Carlo Bourlot. Krom tiuj
instruaj, ludaj, gramatikaj, teatraj, amuzaj kursoj, oni povis
malkovri la belajn pejzaĝojn dum gvidataj ekskursoj. Lafamilia etoso pligrandiĝis
en la vespero, kiam ni
lernis danci sudamerikajn
dancojn, aŭskultis prelegojn
pri malproksimaj landoj,
ludis skeĉojn, kantis kajbabilis. Dum lastavesperabalo, kontentaj kaj certe
progresintaj, ni promesis
konservi kontakton kajreveni venontjare.
Maggy Combot

Unu el la plej popularaj metodoj
por lerni Esperanton estas
la t.n. “Zagreba metodo”, jam
aperinta en pluraj lingvoj. La
polan version de la metodo
preparis kaj publikigis Jerzy
Handzlik. La Libroservo de UEA
WNMZ\I[ʟQVS]V\ZQWVIZIJI\W
por mendoj de minimume tri
ekzempleroj.
ʌ]^QXIZWTI[-[XMZIV\WV'
8WLZʛKbVQSRʛbaSMUQʛLbaVIZWLW_MOW
R. Imbert, T. Sekelj, I. �poljarec, S. �timec,
B<QˏTRIZ6:IˏQʋ+8QZWV*QMT[SW̉*QI͓I"
Kleks, 2002. 64p. 21cm.
1;*6 !Â

Kritikaj studoj
defende de Esperanto.
Ivo Lapenna. Eseoj pri
verkoj de Stalin, Solzbacher,Blanke kaj Forster.
Kopenhago: Internacia
Centro de la Neŭtrala
Esperanto-Movado, 1987.
57p. 30cm.
ISBN 8798233012.
€ 9,60. Sesona rabato
ekde tri ekzempleroj.

94-a Universala Kongresode Esperanto

25.07-1.08.2009 Bjalistoko, Pollando

Kongresu en
la naski©urbode Zamenhof!
Glumarkoj (5,5x4cm) porla çi-jara UK haveblas
çe la Libroservo de UEA.
10-peca folio kostas e1,20.
Triona rabato ekde 3 folioj.

/DVWDWHPSH 8($ LęLV OD ĉHIGLVWULEXDQWR GH OD
OLEURMHOGRQLWDMGHInternacia Esperanto-Muzeo
9LHQRNDMGHODVDPXUEDHOGRQHMRPro Esperanto.
6HNYH HNGH QXQ LOLDM OLEURM HVWDV DĉHWHEODM
NXQ WULRQD UDEDWR ĉH OD /LEURVHUYR GH 8($
VH RQL PHQGDV PLQLPXPH WUL HN]HPSOHURMQGH OD VDPD WLWRORPOLLANDO – KONGRESLANDOOkaze de la ĉi-jara UK okazonta en Pollando, ni prezentas al vi kelkajn polajn eldonaĵojn.

Halka. Teksto de W. Wolski,
muziko de S. Moniuszko. El lapola trad. Antoni Grabowski.
Represo de la unua opertraduko
en Esperanto. Varsovio: Pola
Esperanto-Asocio, 1987. 16+38p.
20cm. ISBN 8370130259. € 2,70.

Marta. Eliza Orzeszko. El la pola
trad. Ludoviko Lazaro Zamenhof.
Romano pri junulino luktanta
por digna vivo. Klasika traduko.
Bielsko-Biała: Kleks, 1999 (5aeld). 256p. 20cm. Bind. ISBN
8371940203. € 12,00.

Ebono. Ryszard Kapuściński.
El la pola trad. Tomasz Chmielik.
Afriko en sia tuta komplekseco,spertita kaj rakontita de unu el latutmonde plej bonaj ĵurnalistoj.
Bielsko-Biała: Kleks, 2001. 329p.
21cm. ISBN 837194392X. € 22,50.

La Libroservo de UEA proponas trionan rabaton por samtempa aĉeto de minimume tri ekzempleroj de la sama titolo.

D A Uà R E AT E N T I N D A J
HċVHQHSOXQRYDM

Gabrielo. Historio de maldika
vireto. Henriëtte van Eyk. El lanederlanda trad. Rejna de Jong.
Delikatsenta, humura fabelo por
plenkreskuloj. Den Haag: Esperanto
Kultura Servo, 1990. 203p. 21cm.
€ 7,80.

Amo kaj morto en Balio. Vicki
Baum. El la germana trad. P.H.
Mooij. Sociologie fascina romano
pri la tradicia vivo sur la indonezia
insulo Balio. Roterdamo: UEA, 1986.
420p. 21cm. € 6,00.

Sur la bordo. Nevil Shute. El la
angla trad. K.G. Linton. Romano pri
la nuklea minaco. Sydney: Aŭstralia
Esperanto-Asocio, 1983. 254p.
21cm. € 4,80.

Trigroŝa romano. Bertolt Brecht. El la
germana trad. Karl Schulze. Socikritika
romano. Gerlingen: Bleicher, 1977.
374p. 19cm. Bind. € 9,90.

La granda Meaulnes. Alain
Fournier. El la franca trad. Roger
Bernard. Romano pri “la verda
paradizo de amoj knabnaivaj”; unu
el la plej famaj francaj romanoj.
La Laguna: J. Régulo, 1975. 222p.
21cm. € 4,50.

Doña Bárbara. Rómulo Gallegos.
El la hispana trad. Fernando deDiego. Unu el la plej famaj romanoj
de la latin-amerika literaturo. La
Laguna: J. Régulo, 1975. 264p.
21cm. € 4,80.

La arbo de la sciado. Pío Baroja.
El la hispana trad. Fernando
de Diego. Filozofia romano pri
la sopiro al homa perfektiĝo:amara, melankolia, sed trankvila.
La Laguna: J. Régulo, 1973. 222p.
22cm. € 6,00.

Tre mirigaj aventuroj de Tartarin
de Taraskono. Alphonse Daudet.
El la franca trad. Jean Delor kaj
Paul le Brun. Fantazia romano pri
la aventuroj de provenca ĉasisto.
Heroldo de Esperanto, 1955. 192p.
19cm. Bind. € 7,50.

Ĉe la Libroservo de UEA, triona rabato ekde tri ekzempleroj de la sama titolo.