МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ, КУЛЬТУРЫ И ИССЛЕДОВАНИЙ
РЕСПУБЛИКИ МОЛДОВА

НАЦИОНАЛЬНЫЙ КУРРИКУЛУМ

Начальное образованиеGAGAUZ DİLİ HEM LİTERATURA OKUMAKLARIGAGAUZ HALKIN İSTORİYASI, KULTURASI HEM
ADETLERİ

• Куррикулумы учебных дисциплин
• Гиды по внедрению куррикулумов учебных дисциплин

Кишинэу, 20181Утвержден Национальным cоветом по куррикулуму (Приказ Министерства
образования, культуры и исследований №. 1124 от 20 июля 2018)НАЦИОНАЛЬНЫЕ КООРДИНАТОРЫ:• Анжела КУТАСЕВИЧ, Государственный секретарь в области образования,МОКИ• Валентин КРУДУ, д-р, начальник Управления общего образования,МОКИ• Марианна ГОРАШ, зам. начальника Управления общего образования,МОКИ• Валентина ГАЙЧУК, главный консультант, МОКИ• Наталия ГРЫУ, главный консультант, МОКИ• Алла НИКИТЧЕНКО, д-р, главный консультант, МОКИ• Корина ЛУНГУ, главный консультант, МОКИ• Даниела КОТОВИЦКАЯ, главный консультант, МОКИ• Василе ОНИКЭ, главный консультант, МОКИ• Анжела ПРИСАКАРУ, главный консультант, МОКИ• Виорика МАРЦ, главный консультант, МОКИНАЦИОНАЛЬНЫЕ ЭКСПЕРТЫ-КООРДИНАТОРЫ:• Людмила УРСУ, д-р, проф., КГПУ им. Иона Крянгэ
• Владимир ГУЦУ, д-р хаб., проф., ГУМ• Анатол ГРЕМАЛСКИ, д-р хаб., проф., ИППГРУППА ПО РАЗВИТИЮ КУРРИКУЛУМОВ УЧЕБНЫХ ДИСЦИПЛИН:• ГАГАУЗСКИЙ ЯЗЫК И ЛИТЕРАТУРА (родной язык)Анна СТОЛЕТНЯЯ, координатор, преподаватель, КГУ, Комрат, АТО Гагаузия
Мария ЖЕКОВА, первая дид. категория, ТЛ им. Н. Третьякова, Комрат,АТО Гагаузия
Екатерина КЫЛЬЧИК, первая дид. категория, ТЛ им. Д. Карачобана,Комрат, АТО Гагаузия
• ИСТОРИЯ, КУЛЬТУРА И ТРАДИЦИИ ГАГУЗСКОГО НАРОДА
Анна СТОЛЕТНЯЯ, координатор, преподаватель, КГУ, Комрат, АТО Гагаузия
Екатерина КЫЛЬЧИК, первая дид. категория, ТЛ им. Д. Карачобана,Комрат, АТО Гагаузия

2АВТОРЫ ГИДОВ ПО ВНЕДРЕНИЮ КУРРИКУЛУМОВ УЧЕБНЫХ ДИСЦИПЛИН:• ГАГАУЗСКИЙ ЯЗЫК И ЛИТЕРАТУРА (родной язык)Анна СТОЛЕТНЯЯ, координатор, преподаватель, КГУ, Комрат, АТО Гагаузия
Мария ЖЕКОВА, первая дид. категория, ТЛ им. Н. Третьякова, Комрат,АТО Гагаузия
Екатерина КЫЛЬЧИК, первая дид. категория, ТЛ им. Д. Карачобана,Комрат, АТО Гагаузия
• ИСТОРИЯ, КУЛЬТУРА И ТРАДИЦИИ ГАГУЗСКОГО НАРОДА
Анна СТОЛЕТНЯЯ, координатор, преподаватель, КГУ, Комрат, АТО Гагаузия
Мария ЖЕКОВА, первая дид. категория, ТЛ им. Н. Третьякова, Комрат,АТО Гагаузия
• РЕЦЕНЗЕНТЫ:Анна НЯГОВА, др. истории, конференциар, КГУ, Комрат, АТО Гагаузия
Дмитрий УЗУН, магистр, преподаватель, КГУ, Комрат, АТО Гагаузия
Анна ЗЛАТОВА, первая дид. категория, ТЛ им. Н. Третьякова, Комрат,АТО Гагаузия
Мария Чебанова, первая дид. категория, ТЛ им. Т. Занет, Конгаз,АТО Гагаузия

373.3.091:[811.512.165+821.512.165.09]
G 13
Gagauz dili hem literatura okumaklari. Gagauz halkin istoriyasi, kulturasi hem adetleri :Начальное образование : Национальный куррикулум / Анна Столетняя, Мария Жекова,Екатерина Кыльчик [и др.] ; нац. коорд.: Анжела Кутасевич [и др.] ; нац. эксперты-коорд.:Людмила Урсу [и др.] ; М-во образования, культуры и исследования Респ. Молдова. –Кишинэу : Lyceum, 2018 (F.E.-P. “Tipografia Centrală”). – 104 p.
Bibliogr.: p. 100-104 (98 tit.). – 400 ex.
ISBN 978-9975-3258-2-0.

Redactor: Tatiana NICULCEA
Editura LyceumChișinău, stradela 2 Aerodromului 2, of. 7
tel/fax: +(373) 22 212636; gsm: +(373)69177975, +(373)76770175
e-mail: editura.lyceum@mail.ru
www.lyceum.md; fb.editura lyceum

ISBN 978-9975-3258-2-0.		
						© Министерство Образования, Культуры иИсследований Республики Молдова

3Оглавление
Введение

5

1. Куррикулум учебной дисцилины для начального образования.
Концептуальные основы
1.1. Система компетенций для начального образования
1.2. Куррикулум учебной дисципплины как куррикулумный продукт

88
12

2. Gagauz dili hem literatura okumakları
2.1. „Gagauz dili hem literatura okumakları” predmetin kurikulumu
2.1.1. Predmetin speţifika kompetenţiyaları
2.1.2. Predmetin administraţiya etmesi
2.1.3. Üüretim birimneri
1 klas2 klas3 klas
4 klas
2.1.4. Temalara görä leksika minimumu
2.2. Gid eni kurikuluma görä
2.2.1. Önsöz
2.2.2. Predmetin didaktika konţepţiyası
2.2.3. Predmetin kurikulumunda eniliklär
2.2.4. Üüretmäk strategiyaları hem genel metodika teklifleri
2.2.5. Başlankı klaslarda kantarlamak strategiyaları

14
14
14
14
16
16
26
33
41
50
54
54
55
57
59
62

3. Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri
703.1. „Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” predmetin kurikulumu 70
3.1.1. Predmetin speţifika kompetenţiyaları70
3.1.2. Predmetin administraţiya etmesi
70
3.1.3. Üüretim birimneri
72
1 klas72
2 klas77
3 klas82
4 klas86
3.2. Gid eni kurikuluma görä
90
3.2.1. Önsöz
90
3.2.2. Predmetin didaktika konţepţiyası
91
3.2.3. Predmetin kurikulumunda eniliklär
93
3.2.4. Üüretmäk strategiyaları hem genel metodika teklifleri
94
3.2.5. Başlankı klaslarda kantarlamak strategiyaları
96Библиосайтография

4100

Введение
Настоящее издание включает куррикулумы учебных дисциплин для 1-4
классов «Гагаузский язык и литература» (родной язык) и «История, культура итрадиции гагаузского народа», а также гиды по внедрению этих куррикулумов.
Данные предметные куррикулумы и гиды по их внедрению являются
куррикулумными продуктами в составе Куррикулума для начального образования [1], который, в свою очередь, составляет часть Национального Куррикулума и представляет собой регламентирующий документ и нормативный акт,предусмотренный для внедрения в образовательный процесс в начальных
классах.
Настоящие предметные куррикулумы принадлежат к четвертому поколению данного типа документов и являются вторым поколением куррикулумов,основанных на компетенциях. Необходимость изменений была определена
различными реалиями: истечение срока функционирования предыдущего куррикулума [6] (20102018);
 продвижение новых образовательных и куррикулумных политик в области развития системы образования (разработка и внедрение образовательных стандартов, реконцептуализация оценивания результатов
обучения в начальном образовании, концептуализация системы менеджмента куррикулума и т. д.); уязвимые аспекты, выявленные в процессе мониторинга предыдущего
куррикулума.
Развитие куррикулума было поддержано процессом системного и целостного оценивания предыдущего куррикулума на основе апробированной методологии [22, 23]. Также были учтены и международные тенденции куррикулумного развития [23, стр. 5-6].
Выделим главные изменения, осуществленные в предметных куррикулумах.
 Переформулировка специфических компетенций учебных дисциплин, свыявлением преобладающих отношений и ценностей и в соответствии спрофилем выпускника начальной школы. Обеспечение меж- и трансдисциплинарных связей при помощи формулирования, для каждой учебной
дисциплины, специфической компетенции из категории интеграции ипереноса. Соотношение количества специфических компетенций с возможностями соответствующего учебного предмета.
 Переопределение учебных единиц на основе статуса и бинома компетенций, которые становятся новой опорной системой образовательных
целей, а содержание становится средством формирования компетенций.
Обеспечение единой структуры учебных единиц по классам.
 Пересмотр систем единиц компетенций (суб-компетенций) в контексте
динамики формирования специфических компетенций по учебным
единицам, по классам. Эшелонирование результатов обучения позавершении каждого класса, которые постепенно ведут учащихся к

5приобретению специфических предметных компетенций по окончании
начальной школы.
 Целесообразные перераспределения и сокращения единиц содержания.
Выделение в единицах учебного содержания списков терминов, специфических для соответствующей дисциплины: слова/словосочетания,которые должны войти в активный словарный запас учащегося по завершении данной единицы обучения.
 Обеспечение необходимого количества часов для эффективного процесса преподавания-учения-оценивания: добывания, понимания, применения, анализа-синтеза учебных приобретений; осуществления стратегий
оценивания в контексте критериального оценивания через дескрипторы(КОД).
 Продвижение (интер)активных дидактических стратегий, практического
(эмпирического) обучения, элементов задачного обучения, проектных
методов, кейс-технологий, в целесообразных комбинациях с апробированными временем методами для младшего школьного возраста: игровыми, словесными, наглядными, практическими.
Предметные куррикулумы для начального образования выполняют две основные функции: регулирующую и стратегическую. Функции куррикулума
определяют основные категории пользователей данных документов: авторы
куррикулумов, учебников и других дидактических ресурсов, менеджеры в образовании и учителя, учащиеся и их родители.
Авторы учебников и других дидактических ресурсов обязаны полностью
соблюдать положения и рекомендации куррикулума при разработке содержания и учебных заданий. Учебники должны соответствовать концепции куррикулума, быть доступными, функциональными и действенными, выполнять какинформативную функцию, так и формативную, обеспечивая тем самым самостоятельное и управляемое исследование и открытие, стимулируя самообразование, самооценивание, и, в результате, обеспечивая формирование компетенций. Авторы учебников имеют право: изменять порядок единиц содержания, если это не нарушает научную идидактическую логику учебного предмета; объединять различными способами элементы содержания в главах учебника, не нарушая при этом внутреннюю логику развития понятий, специфических для данной учебной дисциплины.
Учителя обязаны использовать куррикулум при проектировании и осуществлении учебного процесса в классе. Куррикулум утверждает творческий подходи свободу выбора учителя. В условиях следования спроектированным компетенциям и полного прохождения обязательных единиц учебного содер­жания,в зависимости от имеющихся ресурсов, учитель имеет право: изменять количество часов для определенных единиц содержания; применять индивидуальный подход и дополнять рекомендованные
виды учебной деятельности и школьные продукты;6 проектировать и осуществлять оригинальные дидактические стратегии
преподавания-учения и оценивания, выбирая различные методы и техники.
На основе предметных куррикулумов учителя составляют индивидуализированные учебные планы для учащихся с особыми образовательными потребностями [21].
Менеджеры должны применять куррикулум для мониторинга качества образовательного процесса.
Куррикулум предоставляет учащимся возможность ознакомиться с планируемыми результатами обучения в каждом классе, активизируя тем самым
процесс их самовоспитания.
Куррикулум дает родителям необходимую информацию для того, чтобы эффективно следить за процессом обучения своих детей и помогать им в достижении результатов.
Гиды по внедрению предметных куррикулумов включают: дидактическую
концепцию учебной дисциплины, описание элементов новизны предметного
куррикулума, методические рекомендации по разработке дидактических стратегий и по оцениванию.
Выделяем несколько условий для успешного внедрения куррикулума: продвижение эффективного менеджмента внедрения куррикулума; создание благоприятного социально-психологического климата; создание соответствующей образовательной среды; создание условий для стимулирования мотивации учителей и учащихся; осознанное принятие субъектами образовательного процесса тех изменений, которые происходят при развитии куррикулума; эффективный партнериат школы и родителей, согласно Межотраслевой
стратегии развития родительских навыков и компетенций на 2016-2022годы [19]; эффективный партнериат школы и представителей местного сообщества.

7

1. Куррикулум учебной дисциплиныдля начального образования.
Концептуальные основы

1.1. Система компетенций для начального образования
Ключевым компонентом куррикулума для начального образования является система образовательных целей, выраженных в терминах компетенций.
«Главной образовательной
целью является
формирование гармоничной
личности и развитие
системы компетенций,включающей знания,умения, установки иценности, обеспечивающие
возможность активного
участия индивидав общественной иэкономической жизни.»Кодекс об образовании
Республики Молдова, Ст. 11(1)«Миссия начального
«Школьная компетенция –образования: Начальноеэто интегрированная
образование способствует система знаний, навыков,формированию ребенка
отношений и ценностей,как свободной иприобретённых,творческой личности,сформированных иобеспечивая развитие
развитых учеником внеобходимых компетенций процессе обучения,для продолжения обучения мобилизация которойв гимназическом
позволяет распознавать
образовании.»и решать различные
проблемы в разнообразных
контекстах и ситуациях.»Кодекс об образовании
Республики Молдова, Ст. 26

Основы Национального
Куррикулума

Знания
Навыки

Компетенция

Действия

Отношения иценности

Фигура 1. Динамическая структура компетенции (Модель PISA)Система компетенций для начального образования включает:A. Ключевые/трансверсальные/трансдисциплинарные компетенции
B. Специфические компетенции учебных дисциплин
C. Единицы компетенций
A. Ключевые/трансверсальные компетенции составляют важную куррикулумную категорию и определяются на высоком уровне абстрактизации и обобщения:8• обозначают ожидания общества относительно школьного образования вцелом, а также к самым общим достижениям, которые должны достигнуть учащиeся по завершению обучения в школе;• являются выражением действующих образовательных политик, а также
типа личности, который предлагается сформировать.
• отражают международные тенденции развития образовательных политик, предусмотренные в Рекомендациях Совета Европы о ключевых компетенциях обучения в течение жизни, Докладе Международной комиссии по образованию для XXI века, Рекомендациях ЮНЕСКО и т. д.
Кодекс об образовании Республики Молдова, Ст. 11(2),полагает следующие ключевые компетенции:а. общения на румынском языке;b. общения на родном языке;c. общения на иностранных языках;d. в математике, науках и технологиях;e. в цифровых технологиях;f. умения учиться;g. социальные и гражданские;h. предприимчивости и инициативности;i. культурного самовыражения и осознания культурных ценностей.
Трансверсальность – важная характеристика ключевых компетенций. Ключевые/трансверсальные компетенции пересекают различные сферы общественной жизни, следовательно – и границы учебных предметов. Таким образом,трансверсальные компетенции могут быть, одновременно, и трансдисциплинарными, в большей степени свойстенными учебным дисциплинам.
Трансдисциплинарные компетенции:• конкретизируют трансверсальные компетенции по определенным областям знаний/куррикулумным областям;• интегрируют различные действия, являющиеся общими/ассоциированными для различных учебных дисциплин, обычно, из одной куррикулумной области;• образовываются «вокруг» тем, которые являются общими для различных
учебных дисциплин.
Ключевые/трансверсальные/трансдисциплинарные компетенции формируются и развиваются прогрессивно и постепенно по уровням и циклам
образования. Согласно миссии и возможностям начального образования,выделяются два характерных этапа: этап базовых приобретений – I, II классы;этап развития – III, IV классы.

9«Профиль формирования выпускника является регламентирующим компонентом Национального Куррикулума. Навыки, отношения иценности (компетенции), составляющие профиль выпускника, являются трансдисциплинарными и определяют учебные результаты,которые должны быть получены при применении Национального Куррикулума».
Основы Национального Куррикулума

Трансдисциплинарные компетенции для начального образования описаны Профилем выпускника – новым понятием из категории
образовательных целей системы
образования.
Профиль выпускника начальной
школы проектирует образовательный идеал на первый уровень системы образования.

Образовательный идеал школы Республики Молдова состоит в формировании инициативной и способной к саморазвитию личности, которая обладаетне только системой знаний и необходимых компетенций для востребованности на рынке труда, но и независимостью мнений и действий, открытостью к межкультурному диалогу в контексте освоенных национальных и мировых ценностей.
Кодекс об образовании Республики Молдова, Ст. 6

Профиль выпускника структурирован по четырем общим характеристикам
выпускников школ, молодых граждан Республики Молдова. Профиль выпускника начальной школы описывается следующими характеристиками [apud 2,
p.27-32].
 Лица, уверенные в собственных силах:• знают и ценят свои сильные стороны и области знаний, которые необходимо развивать;• проявляют уважение к окружающим и заботу о них;• могут отличать хорошее и плохое, правильное и неправильное;• знают, как задавать вопросы для лучшего понимания информации;• свободно изъясняются и верят в собственные идеи;• выражают/делят с другими удовлетворение и радость от полученных результатов и успехов;• принимают решения, прислушиваясь к мнениям и советам.
 Лица, открытые для обучения на протяжении всей жизни:• проявляют любознательность к изучению нового;• выражают мнение относительно способов обучения, которыми на нихвоздействуют;• знают области знаний, в которых необходима поддержка процесса
обучения;• просят о необходимой поддержке;• проявляют внимание и интерес к мнению других лиц;• активно участвуют в различной деятельности формального и нонформального обучения;10• описывают ситуации информального обучения, с которым сталкиваются
ежедневно в жизни;• проявляют внимание и концентрацию в процессе обучения.
 Активные, продуктивные, творческие, продвигающие инновации лица:• знают и применяют правила здорового образа жизни;• знают и применяют нормы правильного и эффективного общения в различных контекстах;• с интересом участвуют в совместной деятельности со сверстниками;• проявляют желание помочь одноклассникам;• определяют проблемы, связанные с повседневной жизнью и обучением;• проявляют усилия и предлагают помощь в решении проблем;• проявляют любознательность к инновационной деятельности;• проявляют творчество в различных областях по интересам;• участвуют в волонтерской деятельности.
 Лица, проявляющие гражданскую позицию и ответственность:• знают фундаментальные права ребенка и обязанности, связанные с каждым правом;• проявляют интерес и участвуют в культурных и общественных событиях
школы и общества;• отмечают ежедневные проблемы, с которыми сталкиваются семьи, соседи, одноклассники;• проявляют интерес к проблемам лиц с ограниченными возможностями;• проявляют интерес и уважение к ценностям и мнениям других;• знают и уважают национальные символы Республики Молдова;• знают традиции и главные народные обычаи в культурном разнообразии
Республики Молдова и участвуют в деятельности, посвященной им.
B. Специфические компетенции учебных дисциплин выводятся из трансдисциплинарных и ключевых/трансверсальных компетенций. Специфические
компетенции учебной дисциплины – это интегрированные системы знаний, навыков, отношений и ценностей, которые должна сформировать/развить учебная дисциплина на начальном уровне образования, в соответствии с школьным
обучением в целом [2, стр. 24]. Специфические компетенции каждой учебной
дисциплины представлены в соответствующем предметном куррикулуме идолжны быть сформированы к концу четвертого класса.
C. Единицы компетенций – это составляющие компетенций. Единицы компетенций опосредуют формирование специфических компетенций, составляя
этапы/«кирпичики» в процессе их приобретения/построения. В каждом предметном куррикулуме единицы компетенций структурируются и развиваются поучебным единицам, соответственно по классам [2, стр. 24-25].

11

1.2. Куррикулум учебной дисциплиныкак куррикулумный продукт

Согласно системному подходу к куррикулуму для начального образования,предметный куррикулум (школьная программа) составляет один из куррикулумных продуктов и является проективным и регламентирующим документом,который фиксирует обязательное образовательное предложение учебной дисциплины для 1-4 классов.
Структура предметного куррикулума для начального уровня образования
включает следующие элементы:• Специфические компетенции учебной дисциплины
• Администрирование учебной дисциплины
• Примерное распределение часов по учебным единицам
• Учебные единицы,включающие системы единиц компетенций:- структурированные по единицам содержания и сопровожденные ре­комендованными видами учебной деятельности и ее результатами/продуктами;- синтезированные по завершении каждого класса.
Специфические компетенции спроектированы для всего периода начального образования и являются основополагающими для долгосрочного проектирования учебной дисциплины.
Годовое дидактическое проектирование учебной дисциплины выполняется
согласно данным, представленным в таблице Администрирование учебной
дисциплины, и принимая в расчет Примерное распределение часов по учебным единицам.
Системы единиц компетенций, спроектированные для учебной единицы
(модуля), предусмотрены – в полном объёме – для суммативного оцениванияпо завершении модуля, и – выборочно – для формативного оценивания походу модуля. Эти системы являются основополагающими для дидактического
проектирования учебных единиц и для поурочного проектирования.
Системы единиц компетенций, синтезированные по окончании каждого
класса, предусмотрены для годового оценивания. Эти системы служат основойдля описания результатов учащихся в табелях о школьных достижениях, которые составляются по завершении каждого класса.
Единицы содержания представляют собой информационные средства дляприобретения систем единиц компетенций, спроектированных для данного
модуля. Соответственно, единицы содержания служат и для формирования
специфических компетенций по предмету, а также – трансверсальных/трансдисциплинарных компетенций.

12Единицы учебного содержания включают в себя списки терминов, специфических для соответствующей дисциплины: слова/словосочетания, которые должны войти в активный словарный запас учащегося по завершении данного модуля.
Рекомендованные виды учебной деятельности и ее результаты/продукты представляют собой открытые списки ситуаций/контекстов/школьных продуктов, значимых для проявления единиц компетенций, предусмотренных дляформирования/развития и оценивания в данном модуле. В процессе проектирования и проведения уроков, учитель волен в выборе рекомендованных продуктов, но и ответственен за него. Учитель может дополнить предложенный
список в зависимости от специфики конкретного класса, имеющихся ресурсов
и т. д.
Фокусирование начального образования на формирование компетенций неисключает понятие цели, а наоборот, предполагает его использование на уровне краткосрочного проектирования. Цели урока позволяют соотнести между
собой те компоненты учебной единицы, которые реализуются на данном
уроке.

13

2. Gagauz dili hem literatura okumakları
2.1. „Gagauz dili hem literatura okumakları”
predmetin kurikulumu

2.1.1. Predmetin speţifika kompetenţiyaları

1. Türlü söz situațiyalarında aazdan informațiyaların kavraması hem annaması,üüretmäk proțesindä kendi dikatlıını göstereräk.

2. Komunikativ kontekstinä denkliini göstereräk, aazdan informațiyaların enidän
kurması.

3. Türlü söz situațiyalarında yazılı informațiyaların kavraması hem annaması, uygun
okumak tehnikasını göstereräk.

4. Söz kontrolünü hem yaratıcı çalışmasını göstereräk, yazılı informațiyaların enidän
kurması.

5. Üürenmäk kendibaşlıını göstereräk, bilgi verici, praktika hem komunikativ davalarını çözmää deyni dil bilgilerin kullanılması.

6. Okumak meraklıını göstereräk, millet, gagauz hem dünnä kulturasını üürenmää
deyni, okuyan çalışmasının önetmesi.

2.1.2. Predmetin administraţiya etmesi„Gagauz dili hem
literatura okumakları”
predmetin statusuÜüretmäkproţesindä
kullanmak

Klas
I

Predmet gibi
olarak şkolalardaüüreniler

Dildä hemsözleşmektä,okumakta hem
yazmakta

II
III
IV

14

Saatların sayısı
haftadaI semestr – 3
II semestr – 3
I semestr – 1/2
II semestr – 2/1
I semestr – 1/2
II semestr – 2/1
I semestr – 2/1
II semestr – 1/2

Saatların
sayısı bütün
yılda
99
99
99
99

Saatların sayısı (yaklaşık) hem içindekilerin birimneri
Klas

TemalarI

I. Verilmiş temalara görä lafları bilmää, onnarlan
lafbirleşmesi, kısa tekst düzmää.
Söz. Tekst.
Cümlä.
Laf. Kısım. Urgu.
Vokal hem konson sesleri.
II. Bukvaları üürenmää. Onnarlan kısım, laf, tekst okumaa.
Kalın, incä, urgulu, urgusuz vokallar. Sesli, sessiz, çetin,yımışak, çiftli, çiftsiz konsonnar.
III. Kiyatlan işlemäk üüredicinin bakışına görä.
Söz. Tekst.
Cümlä. Laf. Büük bukva.
Kim? Ne? Nesoy? Angı? Ne yaptı? Ne yapêr? Ne yapacek?
soruşlara cuvap edän laflar.
Üüredicinin bakışına görä.

II

III

IV

Saatların
sayısı*
6
6
18
15
42

8
4

I. I-inci klasta üürenilmiş materialı tekrarlamak.

10

II. Vokal hem konson sesleri.
III. Laf. Senselä laflar.
Baalantılı söz. Tekst. Cümlä.
IV. Laflar,angıları predmetlerin adlarını, nışanını, işlemini
göstererlär.
V. Kiyatlan üüredicinin bakışına görä işlemäk.

6
12
15
49

Üüredicinin bakışına görä.

7

I. II-nci klasta üürenilmiş materialı tekrarlamaa.
II. Söz. Dialog. Tekst. Cümlä. Laf. Lafkuruluşu.

9

III. Söz payları. Adlık. Nışannık. İşlik.

29

IV. Kiyatlan üüredicinin bakışına görä işlemäk.

49Üüredicinin bakışına görä.

4

I. III-üncü klasta üürenilmiş materialı tekrarlamaa.

7

II. Cümlä. Birsoy paylar. Tekst.

5III. Adlık. Nışannık. Aderlik. İşlik.

34

IV. Kiyatlan üüredicinin bakışına görä işlemäk.

49Üüredicinin bakışına görä.

48*Saatların sayısı olabilir diişilsin üüretmäk yılın kalendar datalarına görä

15

16

Kompetenţiya (subkompetenţiya)İçindekiliin birimneriÜüretim işleri hem produktlar
birimneriSpețifika kompetențiyası 1. Türlü söz situațiyalarında aazdan informațiyaların kavraması
hem annaması, üüretmäk proțesindä kendi dikatlıını göstereräk.
1.1. Üürenilän lafların maanasını• Söz.
Sözleşmäk:annamaa hem bilmää.
• Aazdan hem yazılı söz. Aazdan sözdä- aazdan sözü yazılı sözdän ayırmak için;
1.2. Verilmiş yaratmanın janrasını
intonațiya. Sözleşmäk türlü situațiyalarda:- üürenilän lafların maanasını annamak hem
tanımaa.
şkolada, evdä, oynamakta.
bilmäk için;
1.3. İşidilmiş teksttän cümleleri• Yaratmaların janraları: bilmeycä, söleyiş, masal, - seslenmiş yaratmanın maanasını onunçıkarmaa.
şaka, sayılmak, folklor (halk yaratmaları), şiir,janrasınnan uydurmak için.
1.4. İşidilmiş teksttä bilinän lafları
annatma.
Sınışlar:becermää tanımaa.
• Tekst. Cümlä. Neylän başkalanêr cümlä bir- teksti cümlelerä bölmäk, onnarın sayısını bilmäk;
1.5. İşidilmiş lafları kısımnara
laf toplumundan? Annatma, soruş, saşma
- cümleleri shemaya görä ayırmak;
bölmää.
cümlelär.
- lafların sayısını cümledä bilmäk;
1.6. Üüredicinin yardımınnan,• Laf – sözleşmenin bir parçası.
- lafları kısımnara bölmäk;şkolacıları verilmiş laflarlan• Kısım. Lafların kısımnara bölünmesi.
- laflarda urgulu hem urgusuz kısımnarı bulmak;
sadä cümlä kurmaa• Urgu. Vokal sesleri.
- lafları, angısında gösterili kısımnarın sayısı hemsınaştırmaa.
• Kalın hem incä vokallar.
urgu shemaya uydurmak;
1.7. Laftan işidilmiş seslerä• Konson sesleri.
- laflarda vokal hem konson seslerin erlerini
harakteristika vermää.
• Sesli hem sissiz konsonnar.
(çeketmesindä, ortasında, bitkisindä) bulmak;• Çetin hem yımışak konsonnar.
- vokal hem konson seslerini tanımak, laflardan
ayırmak;Spețifika terminnär:- laflarda urgulu kısımnarı, vokal seslerini bulmaa
Söz, tekst, cümlä, laf, kısım, urgu, ses, vokal
becermäk;sesi (urgulu, urgusuz), konson sesi (sesli, sessiz,- gagauz dilindä lafların urgusunun özellikleriniçetin, yımışak), bilmeycä, söleyiş, masal (halkbilmäk;yaratmaları), şiir, annatma.

1 KLAS

2.1.3. Üüretim birimneri

172.1. Akrannarınnan, büük
• Selemneşmäk, danışmak, şükür etmäk lafları.
insannarlan sözleşmää
• Dialog. Dialog türlü sözleşmäk situaţiyalarda:
becermää.
şkolada, evdä, oynamakta.
2.2. Sözdä dialogu tanımaa.
• Kısa tekstin koyulmuş soruşlarına görä (süjet
2.3. Etiketin lääzımnıını lafetmektä
resimnerinä görä) annatmak.
duymaa.
2.4. Seslenmiş (okunmuş) teksti
doludan annatmaa.

Sözleşmäk:- verilmiş tema için;- okunmuş için, süjet resimneri için;- seslenmişin yada okunmuşun içindekilii için;- ölä situațiyalar kurmak, ki uşaklar çözmää deyni
dialogu kullansınnar.

Spețifika kompetențiyası 2. Komunikativ kontekstinä denkliini göstereräk, aazdan informațiyaların enidän kurması.

seslemektä kalın hem incä vokalları ayırmak;
laflarda konson seslerini tanımak hem bulmak;
konsonnarın özelliklerini bilmäk;
laflarda çetin hem yımışak konsonnarı işitmäk;
verilmiş cümleleri genişletmäk, cümlelerä etişmäz
lafları eklemäk;- herbir vokal, konson sesä aazdan harakteristika
vermäk.
Didaktika oyunnarı:- yannışlıkları sözdä bulmak için;- sözdä kullanılan sesleri başka seslerdän ayırmak
için;- leksika maanasına görä lafı bulmak için.
Son becermeklär hem bilgilär: produkt- seslenmiş annatmadan lafların maanasını
annamak;- cümleleri türlü intonațiyaylan sölemäk;- vokal hem konson seslerin erlerini(çeketmesindä, ortasında, bitkisindä) bulmak;- vokal, konson sesä harakteristika vermäk;- cümleleri laftoplumundan ayırmak.

-

18

2.5. Şiirleri ezber annatmaa.
2.6. Aazdan monolog kurmaa.

• Monolog. Aazdan yazdırmaa teksti: formasına Sınışlar:görä, renginä görä, büüklüünä/küçüklüünä- sözleşmäk etiketini üürenmäk hem hergünkü
görä h. b.; logikayca biri-birinä baalı 3-4
yaşamak oluşlarında kullanmak;
cümledän aazdan söz kurmaa: soruşlara yada - sözdä dialogu tanımak, monologlan dialogu
resimnerä görä.
başkalaştırmak;- verilmiş dialogu kendi replikalarınnan ilerletmäk;Speţifika terminnär:- seslenmiş, okunmuş teksti soruşlara yada
Dialog, replika, lafetmäk.
resimnerä görä annatmak;- neylän başkalaşêr resim (när) teksttän bulmak;- cümlelerin yardımınnan türlü tiptä dialog
kurmak;- işidilmiş tekstin içindekiliinnän meraklandırmak;- aazdan (insannarı, hayvannarı, eşilllikleri, ...)yazdırmak;- türlü metodların yardımınnan şiir üürenmäk(içindekiliini kendi laflarınnan annatmak,
resimnemäk, çok sıra tekrarlamak, h. b.).
Didaktika oyunnarı:- dooru hem annaşılı sesleri sölemäk için;- dooru lafları sölemäk için;- türlü intonațiyaylan cümleleri sölemäk için;
Son becermeklär hem bilgilär: produkt- sözleşmektä pay almak;- aazdan kısa teksti okumak;- teksti annatmak;- şiiri ezber okumak.

19Spețifika kompetențiyası 3. Türlü söz situațiyalarında yazılı informațiyaların kavraması hem annaması,
uygun okumak tehnikasını göstereräk.
3.1. Kısım düzmektä vokalların• Kısım.
Sözleşmäk:önemniini annamaa.
• Kısım, laf, cümlä.
- diil artistik tekstlerin kullanmak erleri için.
3.2. Kısımnarı, lafları, cümleleri• Türlü intonațiyäylän cümlenin okunması.
Sınışlar:okumakta tanımaa.
• Artistik hem başka tekstlerin okuması:- kısımnarı okumak;
3.3. Dooru intonațiyayı, durguçluk
urokların sıralıı, tükänin, bibliotekanın,- açık, kapalı, iki konsonnan kısımnarı okumak;
nışannarına görä, cümlelerin
poliklinikanın işlemäk saatları h. b.
- eldän hem tiparlı bukvalarlan yazılı lafları,
okumasında kullanmaa.
• Annatmaların, masalların, şiirlerin
cümleleri okumak;
3.4. Dooru hem annamaklı teksti
personajları.
- okumanın hızlılıını ilerletmäk;
seslän okumaa.
• Tekstin resimnemesi.
- türlü intonațiyaylän cümlä okumak;
3.5. Okunmuş tekstin• Lafların cümlelerdä dooru maanalarına görä
- tekstin içindekiliinä görä koyulmuş soruşlara
personajlarını sıralamaa.
kullanılması.
cuvap vermäk;
3.6. Okunmuş tekstin hem teksttä • Tekstä kendi başlıını (temaya görä) adlaması.
- okunmuş tekstin içindekiliinä görä soruş koymak;
verili resimnerin baalantılarını- okunmuş tekstin kahramannarını, personajlarınıbulmaa.
Spețifika terminneri:bilmäk;3.7. Okunmuş teksti adlamaa.
Kısım, intonațiya (duygulu, duygusuz),- verilmiş resimä okunmuş teksttän parçayı
yaratmanın personajı, tekstin başlıı (adlaması).
ayırmak, inandırmak; personajı yazdırmak;- verilmiş resimneri okunmuş tekstin süjetinä göräerleştirmäk;- verilmiş başlıklardan onu, angısı taa uyêr bu
yaratmaya ayırmak.
Didaktika oyunnarı:- verilmiş bukvalardan, kısımnardan laf kurmak
için;- leksika maanasına görä teksttä lafı bulmak için;- verilmiş istediklerä görä, teksttä lafı bulmak için;
Son becermeklär hem bilgilär: produkt- teksti seslän ilk kerä okumak;- teksti seslän ikinci kerä okumak;- okunmuş teksttän lafların leksika maanalarını
annatmak;- teksti adlamaa becermäk.

20

4.1. Yazmakta gagauz alfabetin
seslerini bukvaylan becermää
göstermää.
4.2. Dooru hem hızlı yazmaaüürenmää.
4.3. Herbir bukvayı dooru yazmaa.
4.4. Dooru, gramatika formasında
cümlä, kısa tekst düzmää hem
yazmaa.

Spețifika terminneri:
Tiparlanmış bukvalar, eldän yazılı bukvalar, büük
hem küçük bukvalar, yazmakta bukvaları bireri
eklemäk, alfabet, yazmak sırası, yazmak sıralarınarası, kırmızı çizi.

Seslerin hem bukvaların uydurulması.
Alfabet. Alfabetçä bukvaların adları.
Yazmanın gigienası.
Tiparlanmış hem eldän bukvaların
yazılmasının uydurulması.
• Bukvaların, kısımnarın, lafların, cümlelerin
hem kısa tekstlerin yazılması.
• Cümleleri kurmak hem yazmak. Kırmızı çizitekstin çeketmesindä.

•
•
•
•

Sözleşmäk:- yazmakta dooru oturmak için;- yazmak tedarıkların dooru kullanılması için;- tekstin çeketmesini kırmızı çizidän yazmak için.
Sınışlar:- alfabetin bukvalarını dooru sölemäk;- nasıl yazmakta lääzım oturmak;- tefterin sayfasını kullanmakta yardım: yazmak
sıralarını, yazmak sıraların arasını bulmak.
- angı tarafa dooru gider el (saa, sol tarafına,yukarı, aşaa, ortasına, çeketmesinä, bitmesinä)tanımak;- gagauz alfabetin tiparlanmış yada eldän yazılı,
büük hem küçük bukvaların yazılması neylänbaşkalanêr, aarayıp-bulmak;- uşaan elini yazmak için hazırlamak: verilmiş
çizilerä görä resimneri boyamak,- verilmiş örneklerä görä yazmak;- verili tekstin hem teksttä resimin baalantısını
bulmak;- bukvaların elementlerini tanımak hem yazmak;- bukvaları sayıya görä havada hem tefterdä
yazmak;- bukvaları üüsekliinä, genişliinä, yannamasına
görä bir uurda yazmak;- bukvaları, kısımnarı, lafları, cümleleri hem kısa
tekstleri tiparlanmış örneklerdän yazmak;- aklından yazmak (ezber üürenilmiş) (1-2cümlä);- verilmiş shemalara görä, verilmiş laflarlan cümlä
kurmak;Spețifika kompetențiyası 4. Söz kontrolünü hem yaratıcı çalışmasını göstereräk, yazılı informațiyaların enidän kurması.

21- dar cümleleri genişletmäk;- soruşlara görä tekst kurmak da onu yazmak;- cümledä/teksttä etişmäz lafları eklemäk.
Son becermeklär hem bilgilär: produkt- sesleri bukvalarlan yazmak;- gagauz dilindä tefteri kullanmak;- cümleleri/teksti kiyattan tefterä yazmak;- diktant yazmak.
Spețifika kompetențiyası 5. Üürenmäk kendibaşlıını göstereräk, bilgi verici, praktika hem komunikativ davalarınıçözmää deyni dil bilgilerin kullanılması.
5.1. Cümleleri, neetinä hem• Cümlelär, angılarında neçin sä sölener, nesä
Sözleşmäk:intonațiyaya görä ayırmaa,
sorulêr, var yalvarım. Durguçluk nışannarı:- dar cümleleri genişletmäk;
sölemää.
nokta, soruş nışanı, şaşma nışanı.
- soruşlara görä tekst kurmak da onu yazmak;
5.2. Leksika maanalarına görä
• Laflar-predmet, laflar-nışan, laflar-işlem.
- cümledä/teksttä etişmäz lafları eklemäk.
lafları tanımaa.
• Lafların sıradan sıraya geçirilmesi. Vokal hem Son becermeklär hem bilgilär: produkt
5.3. Lafları sıradan sıraya
konson sesleri.
- sesleri bukvalarlan yazmak;
geçirärkän, kuralları dooru• Büük bukva adlarda, soyadlarda,- gagauz dilindä tefteri kullanmak;kullanmaa.
bobaycalarda.
- cümleleri/teksti kiyattan tefterä yazmak;
5.4. Vokal hem konson seslerini• Diktant yazması: cümleleri hem kısa tekstleri. - diktant yazmak. neetinä görä başka-başka
bukvaları yazmakta
cümlelär sölemäk neeti için;kullanmaa.
Spețifika terminneri:- intonațiyaya görä cümlelär için.
5.5. Yazmakta büük hem küçük
Durguçluk nışannarı, nokta, soruş nışanı, şaşma
Sınışlar:bukvaları kullanmaa.
nışanı, laflar-predmet, laflar-nışan, laflar-işlem
- neetinä görä cümleleri tanımak, bulmak, hem
5.6. Kendibaşına kendi yazılarını
lafların geçirilmesi, vokal garmoniyası.
okumak;başka örneklärnän
- cümlenin sonunda durguçluk nışannarını koymak;yaraştırmaa, uydurmaa.
- predmetleri, nışannarı, işlemneri ayırmaa
becermäk;- verilmiş teksttän ayırmaklı cümlä (laf) yazmak;- büük bukvayı dooru yazmak;- diktant yazmak;- alfabetin paalılıını hem önemniliini annamak.

22

Son becermeklär hem bilgilär: produkt- cümleleri sölemäk neetinä görä ayırmak;- cümleleri intonațiyasına görä tanımak;- lafları-predmet, lafları-nışan, lafları-işlem tanımak
hem ayırmak;- lafların dooru geçirilmesini bilmäk;- büük bukvanın dooru yazılmasını bilmäk;- diktant yazmak.
Spețifika kompetențiyası 6. Okumak meraklıını göstereräk, millet, gagauz hem dünnä kulturasını üürenmää deyni,
okuyan çalışmasının önetmesi.
6.1. Kiyatlan işlemää kuralları• Gigiena okumakta. Kiyatlan işlemäk kuralları. Sözleşmäk:bilmää.
• Kiyadın elementleri: kabuu, yaprak, sayfa,- okumak kurallarını esaba almak için;
6.2. Kiyatların elementlerini
tekst, ilüstrațiya, sayfaların sırası.
- dooru kiyadı kullanmak için;
göstermää.
• Kiyadın avtoru hem adı.
- seslenmiş hem okunmuş kiyatların içindekilii için.
6.3. Kiyadın içindekiliini• Moldovada yaşayan insannarın halkSınışlar:(ilüstrațiyalarına görä) hem
yaratmaları: masal, annatma, şiir gagauz, rus, - kiyadın elementlerini göstermäk;
adını tanımaa.
moldovan h.b.
- kiyadın adını, avtorunu kabuundan bilmäk;
6.4. 30-40 laftan tekst dooru,• Lițey, gimnaziya, klas hem evdeki bibliotekalar. - kiyadın resimnerindän hem adından onun
annamaklı seslän okumaa.
içindekiliini annamak.
6.5. Kiyatları verilmiş tematikayaSpețifika terminneri:- okumaya meraklık göstermäk;
görä bulmaa.
Kiyadın kabuu, sayfalar, biblioteka, kiyadın avtoru. - ekskursiya bibliotekaya.
Son becermeklär hem bilgilär: produkt- kiyatlan işlemää kuralları bilmäk;- seslän, annamaklı dooru 30-40 laftan tekstokumak;- kiyatların elementlerini bilmäk;- grupalarda çalışmaa bilmäk.

23

Yılın bitkisindä son bilgilär hem becermeklär:
Aazdan işidilmiş tekstin maanasını annamaa;
Laflarda konson hem vokal seslerin erlerini (çeketmesindä, ortasında, bitkisindä) bulmaa;
Konson, vokal seslerinnän hem bukvalarınnan tanıştırmaa, onnara harakteristikavermää;
Kısa tekstleri (annatmaları, masalları) annatmaa;
Lafları dooru kısımnara bölmää, onnara urgu koymaa;
Kiyatsız (ezber) (4-8 sıralı) şiirleri annatmaa;
Verili temalara görä lafları bilmää, onnarlan kısa annatma (tekst) düzmää;
Teksti ilk sıra okumaa, teksti tekrar sesli okumaa;
Tekstä koyulmuş soruşlara cuvap etmää;
Kısa tekst kurmaa hem yazmaa, adını koymaa, onu annatmaa;
Lafları-predmet, lafları-nışan, lafları-işlem tanımaa hem ayırmaa;
Dooru, akıntılı, demekli bütün laflarnan kısa tekstleri, intonațiyayı kullanarak, okumaa;
Cümlä kurmaa hem yazmaa, onun bitkisindä (sonuns), maanasına görä durguçluk nışannarını koymaa;İntonaţiyaya görä cümleleri ayırmaa;
Lafların/sözlerin maanasını okunmuş yada işidilmiş informaţiyadan açıklamaa;Annaşılı, dooru kaligrafiya kurallarına görä, kiyattan yada aazdan işidilmiş teksti yazmaa;
Bukvaların üüsekliinä, genişliinä, yannamasına görä, bir uurda yazılmasını, becermää;
Büük bukvaları dooru kullanmaa;
Gagauz dilindä tefteri kullanmaa.
Paalılıklar:• Okumaya meraklık göstermää;• Akrannarınnan, büüklärlän havezlän sözleşmää.

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Gagauz dilinin hem literatura okumaklarının
programa içindekilii (I klas)
Birinci klasta, birinci semestrada, üürenicilerin dil-söz kompetențiyası ilerledilecek. Üüredici verilmiş lafları kullanabilir.
Birinci klasta: ilk semestrada üürenicilerin sözü ilerlerlediler, genişlediler. Bunun
için veriler temalarda görä laflar. Herbir temaya görä bukvalıktan öncä üürenilän
temalar: söz, tekst, cümlä, laf, kısım, vokal hem konson seslär, urgu.
Laflar: 1-inci semestr (bukvalıın önündä): Ana tarafımız. Söz. (Vatan, Gagauziya, kasaba, küü, sokak, ev, aul, kvartıra, Kışinöv, Komrat, kırlar, baa, Saymak-bir, iki,üç, dört, beş). Şkola. Tekst (şkola, liţey, klas, birinci, çan, üüredici, üürenici, kiyat,
tefter, yazal, kalem, sözlük, çizgiç, silgiç, izmetçi, tafta, tebeşir, yazmaa, okumaa, soruş, cuvap, taftaya çıkmaa, biblioteka, bibliotekacı, kiyat okumaa, çizmää, okuyucu,
sesli, sessiz. Saymak – аltı, edi, sekiz, dokuz, on, saymaa). Aylä. Cümlä. Annatma
cümlä (ana, boba, ana-boba, dädu, babu, kardaş, kızkardaş uşak, kız, çocuk, nuna,ruba). Meyvalar. Soruş, şaşma cümlä (meyva, aaç, fidan, alma, armut, dut, zerdeli,erik, kirez, emiş, üzüm, sepet, olmuş eşil, maavi, kırmızı, meyva aaçları, kara, biyaz,
oşaf, büük, ufak, koparmaa). Zarzavatlar. Laf. (eşillik ekmää, zarzavat, toom, laana,biyaz, alaca (цветная), büütmää, yıslamaa biber, yakıcı, hıyar, patlacan, çekerdek,
feslen). Yıl zamannarı. Kısım (kış, yaz, ilkyaz, güz, ay, hafta, gün, gecä, fidan, yaprak,gümä, dal, güneş, kaar, lüzgär, biyaz, çiçek, açmaa, açık maavi, renkli, koyu kırmızı,
sarı, kızak kaymaa, yımışak, konêr erä, sıcak, suuk, buz, gölcük, filiz, çiidem, sıcak,yıkanmaa, üzmää, kuru, dönmää). Ev hayvannarı. Urgu (köpek, pali, kedi, kedicik,
eşek, beygir, kuli, inek, buzaa, domuz, potmar, keçi, olak, koyun, kuzu, çoban, bordey,kuşka, yatak, büütmää, ahır, tırla, domuzçu, süt, tavşam, göcen, tavşamcık, otlamaa,
salmaa, sevmää, oynamaa, piinir, inat, ev hayvannarı). Yaban hayvannarı. Seslär.
(tilki, tilkicik, sıncap, sıncapcık, yabanı, kirpi, fena yabanı, ayı, fil, aslan, kaplan, yavru,
maymun, şiret, büük, boz, yaban hayvannar). Kuşlar. Vokal sesleri (kuş, saçak kuşu,garga, kara garga (грач), kaz, bıcı, turna, kırlangaç, tauk, piliç, gülünç saçak kuşu, horoz, girgin, şiret garga, boz sıırcık, saksan, ördek, kelebek, bal, tutmaa, hollukta yatmaa, yapmaa ev). Daa. Kalın hem incä vokallar (meşä, kayın, salkım, çam, ot, üüsek,görmää, açmaa, açık maavi, gök maavi, körpä, kök, dal, eşermää). Adam. Konson
sesleri (adam (человек), kafa, el, güüdä, ayak, saç, burnu, aaz, kulak, göz, üüsek,elleri yıkamaa, dişlerini paklamaa). Küü/Kasaba. Sesli hem sessiz konsonnar (küü,kasaba, klisä, park, kultura eri, sokak geniş, dar, tükän, tükändä satmaa, pınar, aleya,merkez, semafor, muzey, uşak başçası, fontan). Oyuncak. Çetin hem yımışak konsonnar. (oyuncak, daul, kazancık, uşacık, gemicik, kubçaaz, renkli balonnar (şişirigä).
Çiçeklär. Tekrar (çiçek, çiçekçi,toom, çiçek kokusu, toomruk, çiidem kokusu, menevşa, zambak, läälä, girgina, gül). Söz. Aazdan hem yazılı söz. Sözleşmäk. Dialog. Teks.
Cümlä. Cümlelär sölemäk neetinä görä: annatma, soruş, şaşma. Laf-sözleşmenin bir
parçası. Kısım. Ses hem bukva. Urgu. Vokal hem konson seslär, çetin hem yımışak
konson seslär, sesli hem sessiz konson seslär. Seslerin sölenmesi.
2-nci semestr (bukvalık). Tiparlı büük hem küçük bukvalar. Eldän yazılı büük hem
küçük bukvalar. Okumak kısımnarı, lafları, cümleleri hem tekstleri (6-8 cümledän).

24

Bukvaları üürendiktän sora okumak – kiyatlan işlemäk. Tekstä soruş hem iş vermäk.
Onnarlan işlemäk. Abzaţ. Janralar. Masal. Bilmeycä. Şöleyiş. Annatma. Siir. Ezberlemäk hem ezber okumak (3 bilmeyceyädän, 3 söleyişädän, 4 şiir) Gagauz dili. Söz.
Sözleşmäk. Dialog. Monolog. Tekst – Tekstleri kurmak hem onnarın adını koymak.
Cümlelerin teksttä dooru kurulmaları. Eni (kızıl) sıra (abzaț). Cümlä. Neylän başkalanêr cümlä bir laf toplumundan? Cümledä lafların baalantıları. Laf. Ne biz bileriz
laf için? Lafların ses-bukva analizi. Urgu Laflar, angıları cuvap ederlär soruşlara kim?
ne? Laflar, angıları cuvap ederlär soruşlara nesoy? angı? Laflar, angıları cuvap ederlärsoruşlara ne yaptı? ne yaper? ne yapacek? Büük bukva adlarda, soyadlarda, bobaycalarda. Kalın hem incä vokallar. Sesli hem sessiz konsonnar. Yımışak hem çetin konsonnar. Alfabet. Alfabetçä bukvaların adları.
2. Literatura okumakları: Kiyatlan işlemäk. Kiyatlan işlemäk. Kiyadın elementleri (büüklüü, kabı, titul yapraa, sayfa, tekst, resim, sayfaların numerleri, içindekilär).
Tanıdık kiyatların tanıması (türlü basımnar). Okumanın hem yazmanın gigienası (temizlii, kırnaklıı). Gagauz folkloru. Moldovan folkloru. Cümnä halk folkloru. Annatmalar, şiirlär, masallar tabiat için (yılın zamannarı için hayvannar için, tabiat oluşları
için, kuşlar için, eşilliklär için h.b.); Vatan için; uşaklar için (şkolada, dinnenmektä,kanikullarda, musaafirliktä h.b.); iilik yapmaklar için; ekologiyä için. „Şopar” (Moldovan cümbüşü); „Altın yımırta” (Rus halk masalı); K. Vasilioglu „Saa ol, Alfabet”,„Dilimiz”, „Şkola”, „Yalpak”, „Nazlıca”, „Püsür”, „Sofrada”; T. Marinoglu „Küsülü gezer
kirpi...”, „Uymamak”, „Ayının başı baalı”; D. Tanasoglu „Ana dilim”, „Üfkeli sülük”,
T. Zanet „Kış”, „Mamu” , „İlkyaz”; S. Kuroglu „Bobam”, „Uyu, uyu, piliççiim”, „Kon,
kon, kelebek”; N. Esinenku „Bisikleta”; M. Köcä „Uyku türküsü”, „Çiidem”; G. Gaydarcı „Sallangaç türküsü”; K. Uşinskiy „Hayvan çekişi”, „Bişka”, „Kırlangaç”, „Ördeciklär”; L. Tolstoy „Sıncap hem canavar”, „Rozkanın palileri...”, „Nastidä...”; Gr. Vieru„Güneşçik”; P. Yalıncı „Utancak güneş”, „Yıldızlar”; S. Koca „Yaz gecesi”; S. Suteev, „Üç
kedicik”; Y. Tayţ „Kış”; İ. Pavlioglu „Sän uluma, yabanı”.

25

26

Kompetenţiya (subkompetenţiya)İçindekiliin birimneriÜüretim işleri hem produktlar
birimneriSpeţifika kompeteniyası 1. Türlü söz situaţiyalarında aazdan informaţiyaların kavraması hem annaması,üüretmäk proţesindä kendi dikatlıını göstereräk.
1.1. Tekstin içindekiliinä görä soruş
• Söz. Baalantılı söz. Aazdan hem
Sözleşmäk:koymaa hem da soruşlara cuvap
yazılı söz.
- aazdan hem yazılı sözün özellikleri, onnarın kullanmak
vermää.
• Janralar: folklor, masal, bilmeycä,
erleri için;
1.2. Aazdan sözdän lääzımnı
söleyiş, dilkıran, türkü, şaka,- işidilmiş tekstin içindekiliini, onun janrasınnan uydurmak
informatiyayı ayırmaa.
sayılmak, fabula, annatma, şiir.
için;
1.3. İşidilmiş teksttän eni lafları• Tekst. Teksti ayırı cümlelärlän (diil- üürenilän lafların maanasını annamak hem bilmäk.
seçmää sora da onnarı cümlä
bir temada) yaraştırmaa. TekstinSınışlar:kurmasında kullanmaa.
teması hem öz fikiri.
- seslenän (işidilän) informaţiyadan cümlenin gramatika
1.4. Verilmiş teksttän tanınmış hem • Cümlä. Teksti, cümleleri bölmäk,
temelini ayırmak;
tanınmadık lafları sıralamaa.
lafla, angıları göstererlär kimin için - bir temaya görä cümlä kurmak;
1.5. Yaratmanın janrasını içindekiliinä
yada ne için sölener cümledä.
- aazdan sözün maanasını duymak;
görä tanımaa.
• Alfabet. Bukvaların alfabettä adları. - işidilmiş teksttä eni lafları tanımak;1.6. Yufka pozitiyada fonemalara
Seslär hem bukvalar. Vokallar.
- koyulmuş soruşlara cuvap vermäk;(terminsiz), kontrol yapmaa,
Uzun vokallar. Vokal garmoniyası.
- informaţiyanın süjetini diiştirmäk;
verili kısımnardan laf kurmaa.
Konsonnar. İkili konsonnar.
- eni (tanınmadık) lafların hem lafbirleşmelerin maanalarını
1.7. Laflarda sesbirleşmelerini• Laf. Kısım. Urgu. Urgulu hem
açıklamak;
tanımaa, onnarlan kısım kurmaa.
urgusuz kısımnar lafta.
- sınışlar, angıları vererlär kolaylık annamak.
1.8. Seslerä hem bukvalara
Didaktika oyunnarı:
harakteristika vermää.
Speţifika terminnär:- lafetmektä yannışlıkları doorutmak için;
Baalantılı söz, bilmeycä, söleyiş,- şiirlerdä rifmalı lafları bulmak için;sayılmak, dilkırmaklar, yaraştırmaa.
- didaktika oyunnarı, angıları yardımnêêrlar annamaaişidilän (seslenän) sözü.

2 KLAS27

Son becermeklär hem bilgilär: produkt- seslenmiş annatmanın maanasını annamak;- yaratmanın janrasını bellietmäk;- lafların fonetika analizi için bilmäk;- tekstin temasını hem öz fikirini bulmak;- teksti paylara bölmäk;- alfabeti, bukvaların alfabettä adlarını.
Speţifika kompetenţiyası 2. Komunikativ kontekstinä denkliini göstereräk,
aazdan informaţiyaların enidän kurması.
2.1. Sözdä dialogu tanımaa,• Dil hem başka söz kolaylıkları,
Sözleşmäk:monologlan dialogu ayırmaa.
kullanılan aazdan sözdä (intonaţiya, - verilmiş tema için;
2.2. Birkaç replikadan dialog sözü
sesin üüseklii, logika urgusu, hızlılık, - seslenmişin yada okunmuşun içindekilii için.
kurmaa: üüredici – üürenici,
ton, jest, mimika).
Sınışlar:üürenici – üürenici.
• Sözleşmäk etiketi: yalvarmak,- katılıp dialoga, konuşmak etiketini dooru kullanmak;
2.3. Cümledän lafbirleşmelerini
afetmäk lafları, hatırlı cuvap.
- işidilmiş tekstin içindekiliinä görä soruş koymak hemçıkarmaa becermää.
• Cümledä lafların arasında
onnara cuvap bulmak;
2.4. Becermää lafların kökünü,
baalantılar.
- birköklü lafların yakınnıını (ayleliini) duymak;
afikslerini bulmaa.
• Kısa tekstleri soruşlara yada süjet- lafları cümlelerdä maanayca dooru kullanmak;
2.5. Ezber şiiri (prozayı) okumaa.
resimnerinä görä annatmaa.
- aazdan dialog sözü kurmak, serbest situațiyalarına
2.6. Yardımcı laflarlan verilmiş
• Soylar: doludan, ayırmaklı, kısadan.
görä, onu intonatiyaylan, mimikaylan, pantomimaylan
temaya görä tekst kurmaa.
• Ezberlemäk hem ezber okumak:
götürmää becermäk;
3 bilmeycä, 3 söleyiş, 5 şiir.
- birbişey etiketä görä istemäk:• Dialogun bölümneri: çeketmesi,- adam küsmesin, gücenmesin deyni, hatırlı cuvap vermäk.
ilerletmesi, sonu. Dialogun
Didaktika oyunnarı:
kuralları: soruş-cuvap.
- bir frazayı türlü intonaţiyaylan sölemäk için;• Dialog türlü lafetmäk- seslenmiş sözün maanasını annasınnar hem başkalarına
situaţiyalarında: transportta,
onu annadabilsinnär.
tükändä, şkolanın aulunda.
Son becermeklär hem bilgilär: produkt• 3-4 cümledän annatma (soruşlara - aazdan dialog kurmak;
yada süjet resimnerinä görä).
- teksti doludan (kısadan) annatmak;

28Spețifika terminnär:- cümlä kurmak;
Senselä laflar, replika, ezber- şiiri (prozayı) ezber okumak;
okumak, lafların arasında baalantılar,- konuşmakta pay almak.
ezberlemäk.
Spețifika kompetențiyası 3. Türlü söz situațiyalarında yazılı informațiyaların kavraması hem annaması,
uygun okumak tehnikasını göstereräk.
3.1. Bilmää dooru, annamaklı,• Artistik stilindä hem başka
Sözleşmäk:demekliart istik yaratmasını
janralarda yaratmalar.
- okunmuş yaratmaların janraları için;okumaa;• Yaratmaların personajları.
- tekstlerin aazdan resimnemäk variantları;
3.2. Okuyarkan, soruş hem duygulu • Tekstin adlaması.
Sınışlar:cümleleri dooru seslän• Tekstleri mikrotemalara görä
- kaligrafiya istediklerinä yakın yazmak;
göstermää, annatma.
payları.
- teksti adlamak;
3.3. Başlıın hem içindekiliin• Tekstä görä aazdan resimneri.
- dialoga görä personajların etika uurundan sözlerini
aralarında tekstin baalantısını
• Annatma, soruş hem izin cümlelär.
kantarlamak;
bulmaa.
Nokta, soruş, şaşma nışannarı- demekli, rollara göra, okumak;
3.4. Cümlenin baş hem ikincili
cümlenin sonunda.
- okuyarkan annatmayı, dooru seslän soruş hem duygulu
paylarını becermää bulmaa.
• Başka – başka intonațiyaylän
cümleleri göstermäk;
3.5. Personajların yaptıklarını
cümlelär.
- teksttän lääzımnı temaya material ayırmak (ayırmaklı
açıklamaa hem kantarlamaa.
• Lafların maanası cümledä. Yakınokumak);3.6. Gagauz dilindä herbir sesi, lafı,
hem karşı maanalı laflar.
- teksttä cümlä yada ölä parçaları bulmak, angıları
cümleyi açık sölemää.
• Cümlenin baş payları – subyektacıklêêrlar oluşları, personajları, tabiat resimnerini h.b.;3.7. Okunmuş teksti adlamaa.
hem predikat.
- cümlenin baş paylarını çizmää becermäk.
• Cümledä lafların baalantısı.
Didaktika oyunnarı:• Cümlä kurmak.
- rollara görä okumaktan yaratmaları tanımak;- literatura personajını yazdırılmasından tanımak.
Spețifika terminneri:
Son becermeklär hem bilgilär: (produkt)
Janra, personaj, intonațiya,- teksti ilk kerä okumak;
lafların maanası, yakın hem karşı
- teksti seslän ikinci kerä okumak;
maanalı laflar, baş paylar.
- intonațiyaya görä cümleleri ayırmak;- ayırmaklı okumak, sözleşmektä pay almak;- sesä hem yazıya görä lafın maanasını açıklamak;- cümlenin baş hem ikincili paylarını bilmäk.

29Spețifika kompetențiyası 4. Söz kontrolünü hem yaratıcı çalışmasını göstereräk,
yazılı informațiyaların enidän kurması.
4.1. Shemalara görä cümlä kurmaa• Yazıda dooru bukvaları baalamak.
Sözleşmäk:becermää.
• Tefterin sayfasını dooru kullanmak - yazmakta dooru oturmak için;
4.2. Diktant, takrir yazmaa
için kurallar.
- tekstin çeketmesini kırmızı çizidän yazmak için.
üüretmää.
• Verilmiş shemaya (soruşlara, süjet Sınışlar:4.3. Hergün okunmuş yada işidilmiş
resimnerinä) görä cümlelär.
- sınışlar seftä okumak hem kendi-kendinä okumak;
teksttän 3-4 eni laf kullanmaa.
• Cümledä lafların baalantısı.
- tekstin hem teksttä verili resimin baalantısını bulmak;
4.4. Yardımcı laflarlan verilmiş
• Takrir, diktant.
- aklından ezber üürenilmiş (2-3 cümlä) yazmak;
temaya görä eni tekst• Kırmızı çizi cümlenin çeketmesindä. - verilmiş süjettä resimnerinä (soruşlara) görä takrir
modellerini kurmaa.
yazmak;Spețifika terminneri:- verilmiş shemalara görä verilmiş laflarnan cümlä kurmak;
Shema, takrir, kırmızı çizi.
- dar cümleleri genişletmäk;- soruşlara görä tekst kurmak hem onu yazmak;- cümledä/teksttä etişmäz lafları eklemäk.
Son becermeklär hem bilgilär: produkt- takrir kurmak hem yazmak;- cümleleri/teksti kiyattan tefterä geçirmäk;- diktant yazmak;- gagauz dilindä tefteri kullanmak.
Spețifika kompetențiyası 5. Üürenmäk kendibaşlıını göstereräk, bilgi verici, praktika hem komunikativ davalarını çözmää
deyni dil bilgilerin kullanılması.
5.1. Neredä hem nezaman büük
• Lafların dooru geçirilmesi.
Sözleşmäk:bukva yazılêr, bilmää onnarı• Senselä laflar, birköklü laflar. Lafın - söz paylarını kullanmak için;
görmää hem tanımaa.
kökü.
- kendili (terminsiz) adlıkların yaşamakta lääzımnıı için.
5.2. Teksttä lafları, angıları
• Büük bukva adların, bobaycaların, Sınışlar:göstererlär predmetleri hem
soyadların, hayvannarın- büük bukvayı yazmak;
cuvap ederlär soruşlara Kim?
laaplarında, küülerin, kasabaların, - diktant yazmak;
Ne? bulmaa.
derelerin adlarında lafların ilk- teksttä lafları, angıları göstererlär predmetleri hem cuvap
bukvasını yazmakta.
ederlär soruşlara Kim? Ne? bulmak;

30

5.3. Lafları, angıları göstererlär• Laflar, angıları predmetlerin adlarını - teksttä lafları, angıları göstererlär predmetlerin
predmetlerin nışannarını hem
göstererlär da cuvap ederlärnışannarını hem cuvap ederlär soruşlara Nesoy? Netürlü?
cuvap ederlär soruşlara Nesoy?
soruşlara Kim? Ne?
Angı? tanımak;Netürlü? Angı? teksttä becermää • Laflar, angıları predmetlerin- teksttä lafları, angıları göstererlär predmetlerin işlemini
bulmaa.
nışanını göstererlär da cuvap
hem cuvap ederlär soruşlara Ne yaptı? Ne yapêr? Ne
5.4. Lafları, angıları göstererlär
ederlär soruşlara Nesoy? Netürlü?
yapacek? bulmak;
predmetlerin işlemini hem
Angı?
- üürenilmiş söz paylarınnan türlü tiptä cümlä kurmak.
cuvap ederlär soruşlara Ne• Laflar, angıları predmetlerin
Son becermeklär hem bilgilär: produkt
yaptı? Ne yapêr? Ne yapacek?
işlemini göstererlär cuvap ederlär- lafları-predmet, lafları-nışan, lafları-işlem tanımak hem
teksttä bulmaa.
soruşlara Ne yaptı? Ne yapêr? Ne
ayırmak;
5.5. Leksika maanalarına görä lafları
yapacek?
- laflarda büük bukvayı dooru yazmak;
tanımaa.
- lafları dooru sıradan-sıraya geçirmäk.
5.6. Lafları sıradan sıraya geçirärkän, Spețifika terminneri:kuralları kullanmaa.
Soyad, bobayca, predmetlerin adları,
predmetlerin nışannarı, predmetlerinişlemi.
Spețifika kompetențiyası 6. Okumak meraklıını göstereräk, millet, gagauz hem dünnä kulturasını üürenmää deyni,
okuyan çalışmasının önetmesi.
6.1. Kiyatlan işlemäk kurallarını• Kiyatlan işlemäk kuralları.
Sözleşmäk:bilmää.
• Kiyadın elementleri: sayfa, yaprak, - okumak kurallarını esaba almak için;
6.2. Kiyatların elementlerini
annatma, ilüstrațiya, sayfaların- dooru kiyadı kullanmak için;
göstermää.
sırası.
- seslenmiş hem okunmuş kiyatların içindekiliini bilmäk
6.3. Kiyadın içindekiliini adından hem • Kiyadın avtoru hem adı, resimcisi,
için.
ilüstrațiyalarından annamaa.
redaktoru.
Sınışlar:
6.4. Seslän, annamaklı dooru 30-40• Moldovada yaşayan halkların- kiyadın elementlerini göstermäk;
laftan tekst okumaa.
(gagauz, rus, moldovan) folkloru:- kabından kiyadın adını, avtorunu bilmäk;
6.5. Kiyatları verilmiş tematikaya görä
masal, annatma, şiir h.b.
- kiyadın resimnerinä hem adına görä içindekiliini
bulmaa.
• Evdeki bibliotekanın kuralları.
annamak;- okumaya meraklık göstermäk;

31

•

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

- evdeki bibliotekada verilmiş temaya görä kiyatları bulmak(8-10 sayfa);- ekskursiya bibliotekaya.
Son becermeklär hem bilgilär: produkt- okunmuş kiyadı annatmak;- okunmuş kiyadın avtorunu, temasını, resimcisini bilmäk;- dooru kiyadı kullanmak;- okumak kurallarını dooru kullanmak.
Yılın bitkisindä son becermeklär hem bilgilär:
Aazdan işidilmiş tekstin maanasını annamaa;
Yaratmanın janrasını belli etmää;
Teksti ilk sıra okumaa. Teksti seslän ikinci sıra okumaa;
Tekstin temasını hem öz fikirini bulmaa;
Teksti paylara bölmää;
Tekstä koyulmuş soruşlara cuvap vermää;
Kısa tekst kurmaa hem yazmaa, adını koymaa, onu dolu (kısadan) annatmaa;
Dooru, akıntılı, demekli bütün laflarnan kısa tekstleri okumaa, intonațiyayı kullanmaa;
Aazdan dialog kurmaa;
Teksti doludan (kısadan) annatmaa;Şiiri (4-8 sıradan) ezber okumaa;Konuşmakta pay almaa;
Cümlä kurmaa hem yazmaa, onun bitkisindä (sonunda), maanasına görä durguçluk nışannarını koymaa;İntonaţiyaya görä cümleleri ayırmaa;
Lafların/sözlerin maanasını okunmuş yada işidilmiş informaţiyadan açıklamaa;Annaşılı, dooru kaligrafiya uurunda kiyattan (aazdan işidilmiş teksti) yazmaa;
Gagauz dilindä tefteri kullanmaa;
Büük bukvaları dooru kullanmaa;
Alfabeti. Bukvaların alfabettä adlarını bilmää.
Paalılıklar:
Okumaya meraklık göstermää.

Spețifika terminneri:
Kiyadın sayfaları, biblioteka, kiyadın
avtoru.

Gagauz dilinin hem literatura okumakların programa içindekilii
1. Dil-söz kompetenţiyası: Okumak. Kiyatlan işlemäk. Soruşları tekstä görä koymak. Onnarlan işlemäk. Abzat (kızıl sıra). Başlıklamak (tekstin adını koymak). İçindekilärlän işlemäk. Janralar. Folklor. Bilmeycä. Onun çözülmesi (cuvabı). Soleyiş (uygunsöz). Dilkıran. Sayılmak. Masal. Fabula. Annatma. Kısa annatma. Şiir. Ezberlemäk hem
ezber okumak. 3 bilmeycä, 3 söleyiş, 5 şiir. Gagauz dili. Alfabet. Bukvaların alfabettä
adları. Seslär hem bukvaklar. Vokallar. Uzun vokallar. Vokal garmoniyası. Konsonnar.
İkili konsonnar. Konsonnarın çetinnii hem yımışaklıı. Laf. Kısım. Lafların geçirilmesi.
Urgu. Urgulu hem urgusuz kısımnarı lafta nışannamak. Cümlä hem laf. Söz. Baalantılı
söz. Aazdan hem yazılı söz. Dialogun bölümneri: çeketmesi, ilerletmesi, sonu. Dialogun kuralları: soruş-cuvap. Dialog türlü lafetmäk situaţiyalarında: transportta, tükändä, şkolanın aulunda .
Tekst. Teksti ayırı cümlelärlän (diil bir temada) yaraştırmaa. Tekstin temasını hem
öz fikirini bulmaa. Cümlä. Teksti cümleyä bölmäk, laflar, angıları göstererlär kimin
için yada ne için sölener cümledä. Cümlenin baş payları. Cümledä lafların baalantısı. Cümlä kurmak. Cümleleri başka-başka intonațiyaylän okumak. Lafların maanası
cümledä. Yakın hem karşı maanalı laflar. Annatma, soruş hem izin cümlelär. Nokta,soruş, şaşma nışannarı cümlenin sonunda. Tanıtmak terminnän „Lafın kökü”. Senselä laflar, birköklü laflar. Birköklü lafların köklerini bulmaa (nışannamaa). Köklerin
birtürlü yazılmasını esaba almak (vokal, konson dönmeklerindän kaarä). Söz payları.
Laflar, angıları predmetlerin adlarını göstererlär hem cuvap ederlär soruşlara Kim?
Ne? Laflar, angıları predmetlerin nışanını göstererlär hem cuvap ederlär soruşlara
Nesoy? Netürlü? Angı? Laflar, angıları predmetlerin işlemini göstererlär hem cuvap
ederlär soruşlara Ne yaptı? Ne yapêr? Ne yapacek? Büük bukva adların, bobaycaların, soyadların, hayvannarın laaplarında, küülerin, kasabaların, derelerin adlarında
lafların ilk bukvasını yazmakta.
2. Literatura okumakları: „Karımca hem güvercin” (Gagauz halk masalı); „Pêkalanın koyunnarı”, „Sucuk” (Moldovan masalı); „Parayı verän düdüklän çalar” (Türk
cümbüşü)”; „Hırsızın kalpaa yanêr”, „Haylaz, ama şiret” (Bulgar halk masalı); T. Marinoglu „Şkolaya”, „Dostluk”, „İlk kaar”, „Girginanın laaleleri”, „Cenk”, „İki kafadar”;
K. Vasilioglu „Eni adet”, „Renklär”, „Moldovanın merkezi”, „Kapumuz açık”, „Pali”,„Kış sabaası”, „İlkyaz habercisi”, „Bozka”, „Ördeciklär”, „Kuşku ol, uşaam”, „Faydalı
tekliflär”; G. Georgiu „Bir demet çiçek”; N. Baboglu „Eni şkolacı”, „Vatanım”, „Kolada”, „Martacıklar”; İon Druţe „Bıcıcık”; D. Tanasoglu „Yapraklar”, „Gözäl Bucak”,„Anam”, „Ördek”; P. Çebotar „Sansın dün girdik yaza...”; M. Kösä „Gider kuşlar”,„Dostluk”, „Geç kaar”, „Çimem”; G. Gaydarci „Güzün”; T. Zanet „Bucak”, „Kış”, „Eniyıl”, „Ayaz”, „İlkyaz”; D. Kara Çoban „Ah, tarafım, tarafım”, „Eni yıla karşı”, „Güz biter”; A. Koçancı „Gözäl küüyüm”; (N. Tanasogluya görä) „Bizim küülär”, M. İsakovskiy„Gidän kuşçaazlar tä uçêrlar”; V. Oseeva „Üç kafadar”; Spiridon Vangeli „Bujorun
dostları”, „Tinkuţa”; S. Kuroglu „Masal zamanı”, „Gözäl kış”, „Su bayırın altında”;
V. Filioglu „Mardın sekizi”; N. Esinenku „Baa çıbıın yolu”; V. Golävkin „Da sora ne?”;K. Uşınskiy „Lüzgär hem güneş”.

32

33

Kompetenţiya (subkompetenţiya)İçindekiliin birimneriÜüretim işleri hem produktlar
birimneriSpețifika kompetențiyası 1. Türlü söz situațiyalarında aazdan informațiyaların kavraması hem annaması,üüretmäk proțesindä kendi dikatlıını göstereräk.
1.1. Sözleşärkän, lafedenin öz fikirini• Baalantılı söz. Sözleşmäk
Sözleşmäk:annayıp-tanımaa.
situaţiyaları musaafirliktä,- yaşamakta alfabeti kullanılmak için;
1.2. Verilmiş yaratmanın janrasını
yortularda.
- okunmuş tekstin maanası için;tanımaa.
• Söz. Aazdan hem yazılı söz. Aazdan - tekstin tipini nışannarına görä annamak için;
1.3. Dil hem başka söz kolaylıklarını
sözün kolaylıkları (informaţiya,- teksttä temayı hem mikrotemaları bulmak için.
aazdan sözdä (informațiya, sesin
sesin üüseklii, logika urgusu,Sınışlar:üüseklii, logika urgusu, hızlılık, ton,hızlılık, ton, jest, mimika).
- işidilmiş sözü büük parçalara, bitirilmiş fikirlerä bölmäk;
jest, mimika) kullanmaa.
• Yaratmaların janraları: şiir,- işidilän sözün baş paylarını hem ikincili paylarını
1.4. Lafetmektä herbir lafı (sesi) açık
annatma, masal, fabula.
ayırmaa bilmäk;
sölemää, lafları temel maanalarında • Tekst. Tekstin planı.
- tekstin temasını, öz fikirini sölemäk;
kullanmaa.
• Abzaţ. Mikrotema.
- tekstin planını sıralamak;
1.5. Tekstin bütünnüünü annamaa,• Tekstin tipleri.
- tip maanasına görä sözlerin çeşitlerini (annatma,nışannarını bilmää.
• Alfabet. Seslär hem bukvalar.
fikirlemä, yazdırma) bilmäk;
1.6. Tip maanasına görä sözlerin• Vokal hem konson sesleri.
- işidilmiş sözün parçalarını tanımak.
çeşitlerini (annatma, yazdırma,• Kalın hem incä vokallar.
Didaktika oyunnarı:
fikirlemä) bilmää.
• İncä vokallar – konsonnarın- rollerä görä fabulaları okumak için;
1.7. Ne o plan, bilmää, tekstin planınıyımışaklıını gösterän seslär.
- sözleşmäk etiketin normalarına görä becermäksıralamaa becermää.
• Vokal garmoniyası.
(istemää, şükür etmää, afetmää, teklif etmää,
kutlamaa);Spețifika terminnär:- yannışlıkları sözdä doorutmäk.
Janra, fabula, logika urgusu, mimika, Son becermeklär hem bilgilär: produktabzaț,- alfabettä bukvaların sıralıını bilmäk;
mikrotema, annatma, yazdırma,- vokal garmoniyasının kurallarını bilmäk hem kullanmak;
fikirlemä, tekstin tipi.
- tekstin tiplerini, nışannarını bilmäk;- tekstleri abzațlara bölmäk, plan kurmak.

3 KLAS34Spețifika kompetențiyası 2. Komunikativ kontekstinä denkliini göstereräk,
aazdan informațiyaların enidän kurması.
2.1. Aazdan verili informațiyanın,• Dialog hem monolog.
Sözleşmäk:temasını hem öz fikirini tanımaa.
• Annatmanın struktura- verilmiş temaya görä;
2.2. Seslemektä dialog sözünü, monolog
elementleri: çeketmesi, temel- okunmuş tekstin maanası için;
sözündän ayırmaa bilmää.
payı, kulminaţiyası, sonu.
- süjet resimnerinä görä annatma kurmak için;
2.3. Lafların hem deyimnerin• Şiir hem proza parçalarını ezber- annatmanın strukturası için.
maanalarını dooru açıklamaa.
sölemäk.
Sınışlar:
2.4. Lafları paylara bölmää becermää.
• Laf. Laf kuruluşu. Senselä laflar.
- dialogu kullanmaa bilmäk;
2.5. Bir annatma süjetini resimnerinä
Kök. Afiks.
- monolog sözünü becerikli sölemäk;
görä kurmaa, onun öz fikirini- dialog sözü: üüredici-üürenici, üürenici – üürenici,
açıklamaa.
Spețifika terminnär:üürenici – üürenicilär;
2.6. İşidilmiş informațiyaya kendiÇeketmesi, üüseklii, sonu, laf- kökleri, afiksleri göstermäk;bakışını serbest hem dooru
kuruluşu.
- sözlüü kullanarak, senselä laflarını sıralamak;açıklamaa.
- annaşılmaz lafların maanalarını aaraştırmak, sözlüü
dooru kullanmak;- dialogta kendi görüşünü sölenmiş informațiyaya görä
göstermäk.
Didaktika oyunnarı:- işidilän sözü annamaa için;- dialog sözünü sölemäk için;- tekstleri ilerletmäk için.
Son becermeklär hem bilgilär: produkt- dialogta pay almak;- annatmayı struktura elemantlerinä bölmäk;- senselä laflarını sıralamak;- şiiri, proza parçalarını ezberlemäk.

35Spețifika kompetențiyası 3. Türlü söz situațiyalarında yazılı informațiyaların kavraması hem annaması,
uygun okumak tehnikasını göstereräk.
3.1. Okunmuş tekstin içindekiliini• Artistik stilleri hem janraları.
Sözleşmäk:annamaa, öz fikirini, verili soruşlara • Annatma, masal, şiir.
- okunmuş yaratmanın süjeti için;
görä açıklamaa.
• Yakın hem karşı maanalı işliklär.
- başka janralarda yaratmaların eri yaşamakta.
3.2. Pauzaları okumakta kullanmaa,• Yakın hem karşı maanalıSınışlar:tekstin kulminațiyasını seslännışannıklar. Nışannıkların cümledä - okuyarkan cümleleri, angılarında var danışmak, birsoy
becermää göstermää.
eri.
paylar, karşı maanalar dooru sesi kullanmak;
3.3. Herbir personajın yaptıklarını• Lafın kökü hem afikslär.
- lafları temel hem ikincili maanada kullanmak;
bulmaa hem kantarlamaa.
Lafın payları (kök hem afiks).
- gösterilmiş tekstleri kendibaşına kiyattan tefterä
3.4. Teksttän soruşlara cuvap vermää,
Afikslerin dooruyazılması
yazmak;soruş koymaa, kimin için hem ne(vokal garmoniyasına görä). İkili
- lafın kökünü, afikslerini bulmak;
için sölener teksttä, bulmaa.
konsonnar afiksli laflarda (nn, tt,- afiksleri dooruyazmak.
3.5. İşliklerin karşı maanalı eşlerinill, ss). Konson dönmesi (tanışmak Didaktika oyunnarı:
hulmaa hem onnarı kullanmaa.
uurunda).
- işlikleri cümledä dooru kullanmak için;
3.6. Lafetmektä sözleşmäk etiketini• Büük bukva.
- lafları afikslerin yardımınnan genişletmäk;
kullanmaa.
- yaratma kendibaşına, grupalarda kurmak için.
3.7. Şiir, proza duygulu annatmaa.
Spețifika terminneri:
Son becermeklär hem bilgilär: produktİkili konsonnar, konson dönmesi yakın - demekli okumaa teksti becermäk;(karşı) maanalı.
- personajların yaptıkalarını kantarlamak;- laflarda kökü hem afiksleri göstermäk;- sinonim, antonim laflara bulmak;- afikslerin dooruyazılmasını bilmäk.

36Spețifika kompetențiyası 4. Söz kontrolünü hem yaratıcı çalışmasını göstereräk,
yazılı informațiyaların enidän kurması.
4.1. Cümleleri (teksttä) dooru gramatika • Geniş çizili tefterin kuralları.
Sözleşmäk:formasında düzmää.
• Lafbirleşmesi (tanışmak uurunda). - yazmakta dooru oturmak için;
4.2. Teksti açıklayan soruşlara, yazılı• Cümledä lafların baalantısı.
- çizili tefterin sayfalarında geniş, dooru, gözäl, uygun
cuvap vermää.
• Geniş gözäl cümlä.
erleştirili yazmak için;
4.3. Sınışları, tiparlanmış teksttän,• Takrir (annatma tekst), verilmiş
- resimnerä, süjet resimnerinä görä, yaratmaya
tefterä yannışlıksız geçirmää.
plana hem dayanmak laflara görä.
hazırlanmak için;
4.4. Kendibaşına kiyat hem adresi• Kısa yaratma (annatma tekst),- ardlafların kullanması için.
konverttä yazmaa.
verilmiş plana hem dayanmakSınışlar:
4.5. Takrirä hem yaratmaya sadä plan
laflara görä (4-6 cümlä), tekstin- shemaya görä cümlä kurmak;
becermää kurmaa.
strukturası (çeketmesi, temeli,- tekstin bitkisindä bulunan soruşlara, yazılı cuvap
4.6. Plana hem verili temaya göräsonu).
vermäk;yaratma yazmaa.
• Diktant.
- yaratmaya yazılı plan kurmak;
4.7. Orfografiya hem kaligrafiya• Kiyat, adresi konverttä yazmak- hazır plana görä takrir yazmak;
kurallarını dooru yazmaa.
kuralları.
- taftada örneklerä görä (konverttä adresi) yazmak;• Ardlaflar (tanışmak uurunda): için - tekstlerä yazılı plan kurmak;(uşaklar için), kadar (kışa kadar),- verilmiş örneklerä görä, bukvaları, lafları (söz paylarını,
görä (bana görä), karşı (duşmana
cümlä paylarını) bulmak, onnarın altlarını çizmäk.
karşı), başka (bundan başka),Didaktika oyunnarı:sora (yazdan sora), beeri (dündän - lafbirleşmesi, cümlä kurmak;
beeri), -lan,-län (çocuklan kız),- ardlafları kullanmak.
-dan, -dän (avşamadan, evädän...). Son becermeklär hem bilgilär: produkt- kaligrafiya istediklerinä yakın yazmak;Spețifika terminneri:- kendi yazılarını başka örneklärlän (taftada kiyatta,
Takrir, yaratma, ardlaf, lafbirleşmesi,
tefterdä) kendibaşına yaraştırmak uydurmak;
lafların baalantısı.
- lafbirleşmesi, cümlä kurmaa becermäk;- cümlelerdä lafbaalantısını göstermäk;- hazırlanmaktan sora, diktant, takrir, yaratma yazmak.

37Spețifika terminneri:
Adlık, nışannık, işlik, hallanmak,
zaman, vokallan bitän, konsonnan
bitän, temel forması.

Spețifika kompetențiyası 5. Üürenmäk kendibaşlıını göstereräk, bilgi verici,
praktika hem komunikativ davalarını çözmää deyni dil bilgilerin kullanılması.
5.1. Serbest hem dooru kendi bakışını
• Cümlä. Cümlenin baş hem ikincili Sözleşmäk:işidilmiş informațiyaya açıklamaa.
payları.
- süjet resimnerinä görä söz payları için.
5.2. Adetçä hem kendili adlıkları teksttä • Adlık. Adlıkların soruşları.
Sınışlar:bulmaaa.
Adlıkların sayılara görä diişilmesi. - adlıklara, işliklerä, nışannıklara soruş koymak;
5.3. Adlıkların hallanmak bölümnerini,
Adetçä hem kendili adlıklar. Soy- adetçä hem kendili adlıkları bulmak;
hallanmasını bilmää.
için gagauz dilindä. Adlıkların- adlıkları, nışannıkları sayılara görä diiştirmäk;
5.4. Cümledä nışannıkları barabar
hallanması. Konsonnan bitän- adlıkları hallamak;adlıklan becermää kullanmaa.
adlıkların hallanması. Vokallan- nışannıkları hallara görä diiştirmäk;
5.5. Teksttä işlikleri, işliin temel hem
bitän adlıkların hallanması.
- işlii infinitiv hem temel formasına koymak;
infinitive formalarını tanımaa.
K konsonnan bitän adlıkların- işlikleri zamannara görä diiştirmäk.
5.6. İşlikleri sayılara hem zamannara
hallanması
Son becermeklär hem bilgilär: produkt
görä diiştirmää becermää.
• Nışannık. Nışannıkların soruşları. - verilmiş teksttän adlıkları, nışannıkları, işlikleri bilmäk;
5.7. Cümlenin baş hem ikincili paylarınıNışannıkların cümledä adlıklarnan - adlıkları, nışannıkları, işlikleri sayılara görä diiştirmäk;
bulmaa.
barabar kullanılması. Nışannıkların - adlıkları hallara görä diiştirmäk;
adlıklarnan barabar hallanması.
- işlikleri zamannara görä diiştirmäk;Nışannıkların sayılara görä
- söz paylarını (terminsiz) cümledä kullanmak.
diişilmesi. Nışannıkların cümledäeri.
• İşlik. İşliklerin soruşları. İşliklerin
temel forması. Konsonnan bitänişliklär. Vokallan bitän işliklär.
İşliklerin sayıları hem zamannrı.

38Spețifika kompetențiyası 6. Okumak meraklıını göstereräk, millet, gagauz hem dünnä kulturasını üürenmää deyni,
okuyan çalışmasının önetmesi.
6.1. Kiyadın adından onun içindekiliini• Moldovada yaşayan halkların hem Sözleşmäk:tanımaa.
dünnä halkların yaratmaları.
- okunmuş kiyatların içindekilii için;
6.2. Personajların yaptıklarına (kiyadın• Annatmalar, şiirlär, fabulalar,- kendi bakışları personajların yaptıklarına göstermäk.
içindekiliinä görä) kendi bakışlarını
masallar gagauz, rus, moldovanSınışlar:göstermää.
h.b. avtorların.
- herbir işä bakışlarını, düşünmeklerini serbest
6.3. Okumaya meraklık göstermää.
• Yaratmalı iş kendibaşına (kiyat
açıklamak;
6.4. Avtorların soyadlarını hem onnarın
yazmak).
- türlü janrada yaratmaları duygulu annatmak;
yaratmalarını baalamaa.
- lääzımnı informațiyayı dooru kullanmak;
6.5. Annatmaları, şiirleri, fabulaları,Spețifika terminneri:- gagauz yazıcıların yaratmalarına sevgi terbietmäk;
masalları hem başka janraları
Katalog, kiyat sergisi, evelki kiyat.
- temalara görä kiyat sergisinin hazırlamasında pay
dooru, duygulu, demekli okumaa,
almak.
yaratmalardan en lääzımnı
Son becermeklär hem bilgilär: produkt
informațıyayı ayırmaa.
- avtorların soyadlarını hem onnarın yaratmalarınıbaalamak;- annatmaları, şiirleri, fabulaları hem başka janraları
dooru, duygulu, demekli okumak.
Yılın bitkisindä son bilgilär hem becermeklär:• Teksti dooru, annamaklı, hızlı hem demekli okumaa;• Teksttä adlıkları, nışannıkları, işlikleri bulmaa, soruş onnara koymaa;• Hergün okunmuş yada işidilmiş teksttän 3-4 eni laf kullanmaa;• Adlıkları, nışannıkları, işlikleri sayılara görä diiştirmää;• Adlıkları hallamaa;• Zamannara görä işlikleri diiştirmää;• Tekstlerdä ardlafları tanımaa;• Hazırlanmaktan sora takrir, kısa yaratma yazmaa becermää;• Lafın kökünü, afikslerini bulmaa;• Kendi bakışını işidilmiş informațiyaya açıklamaa.
Paalılıklar:• Lafetmektä sözleşmäk etiketini kullanmaa. Okumaya meraklık göstermää.

Gagauz dilinin hem literatura okumakların programa içindekilii
Tekrar. Seslär hem bukvalar. Vokal hem konson sesleri hem da onnarın yazmaknışannarı. Urgu. Urgulu hem urgusuz kısımnar. Lafların kısım hem ses analizi, onnarın faydası yannışlıksız yazmak sınışlarını derinnetmää. İncä vokallar – konsonnarınyımışaklıını gösterän seslär. İkili konsonnar. Uzun vokalların lafın bitkisindä yazılmaları. Cümlä. Annatma, soruş hem şaşma cümleleri. Baş cümlä payları. Cümledä laflarınbaalantısı. Tekst.
1. Söz – insannarın arasında annaşmak proţesi. Aazdan hem yazılı söz (sözleşmäk). Dil hem başka söz kolaylıkları, kullanılan aazdan sözdä (intonaţiya, sesin üüseklii, logika urgusu, hızlılık (çabukluk), ton, jest, mimika). Dialoglu hem monologlu söz.
Dialogun kuruluşu. Monolog – bir kişinin sözü. Dialog – iki kişinin sözleri (lafetmesi,konuşması). Tekst. Tekstin teması o – ne için laf gider teksttä. Mikrotema. Tekstin adı– temanın yada öz fikirin açıklaması. Abzaţ – tekstin bir parçası, angısında açıklanêr
mikrotema. Yazdırma tekstin özellii. Annatmanın struktura elementleri: bir oluş içininformaţiyä hem onun açıklamak sırası: çeketmesi, kulminațiyası (üüseklii) hem sonu.
Laf kuruluşu. Laf aylesi. Lafın payları (kök hem afiks). Afiksli lafların dooruyazılmaları (vokal garmoniyasına görä). İkili konsonnar eni afiksli laflarda (nn, tt, ss). Gagauz
laflarında urgunun eri. Söz payları. Tanıştırmaa şkolacıları söz paylarınnan (terminsiz): adlıklarlan, nışannıklarlan, işliklärlän. Adlık. Adlıkların soruşları. Adlıkların sayıları, sayılara görä diişilmesi. Adetçä hem kendili adlıklar. Soy için (gagauz dilindä soyyok). Adlıkların hallanması. Konsonnan bitän adlıkların hallanması. Vokallan bitän
adlıkların hallanması. K konsonunnan bitän adlıkların hallanması. Nışannık. Nışannıkların soruşları (Nesoy? Angı? Netürlü?). Nışannıkların cümledä adlıklarlan barabar
kullanılması. Nışannıkların adlıklarlan barabar hallanması. Cümledä lafbirleşmelerin(„nışannık + adlık”) kullanılması. Nışannıkların sayılara görä diişilmesi. Nışannıklarıncümledä eri. Nışannıklarlan üürenicilerin laf zebilliini zenginnetmäk. İşlik. İşliklerinsoruşları. İşliklerin temel forması. Yakın hem karşı maanalı işliklär. Konsonan bitän işliklär. Vokallan bitän işliklär. İşliklerin sayılara hem zamannara görä diişilmesi. Tekrar.
Cümlä. Lafbirleşmeleri (tanışmak uurunda). Lafların lafbirleşmelerindä baalantıları.
Cümlelerin soyları (çeşitleri) sölemäk neetinä görä (annatma, soruş, şaşma). Cümlenin baş payları hem ikincili payları (terminsiz). Cümlä kurmak sınışları, angılarında
lääzım kullanmaa üürenilmiş söz paylarını hem onnarı genişletmää ikincili paylarlan.
2. Literatura okumakları: Folklor yaratmaları, annatmalar, şiirlär gagauzların,moldovannarın hem Bucakta yaşayannarın kulturası hem yaşaması için: şkola, adamkişilii, adam hem söz etiketi, literatura adamın yaşamasında, adam hem aylä, zaamet
adamın yaşamasında, kasaba, küü hem onnarın anılmış gösterilecek erleri, adamhem tabiat, eşilliklär adamın yaşamasında, adam hem Vatan, saalık hem sport, dostluk hem dostlar, adam hem incäzanaatlık.
„Borçlu”, „Demir dişli babu”, „İki moçuga” (Gagauz halk masalları); „Kırnak kız”,„Altın fenţä”, (Moldovan masalları); „Kolobok”, „Polkan hem ayı” (Rus halk masalları); K. Vasilioglu „Şkolaya”, „Tatlı ekmek”, „Neçin genä geç kaldın”, „Kış sabaası”,„Bucak”, „Ana taraf”, „Yardımcılar”, „Eşil göz”, „Bilersin mi”, „Masal dünnesi”, „İhtär
sözü”; T. Marinoglu „Lelek”, „Tarafım”, „Kolada”, „Moldova”, „Kış”, „İlkyaz”; L. Tolstoy

39„Çekerdek”, „Gün, kaar hem lüzgär”; S. Bulgar „Karpuz”, „Ekmek için söz”, „Vatanım
için bir söz”; N. Baboglu „Çancaaz”, „Göcen”, „Orliogluların çöşmesi”, „Ay-boba Çakir”, „Ana yatak hem evlad”, „Papuçlar”, „Avcı”; İon Druţe „Aylä”, „Kaku”; D. Tanasoglu „Ana dilim”, „Genä şkolaya”; P. Çebotar „Yolum düştü ana tarafıma”; G. Gaydarci„Ana tarafım”; T. Zanet „Şen oynêêr gagauzlar”, „Ayaz”; D. Kara Çoban „Kış gecesi”,„Kırlar-eni kilim”; V. Oseeva „Oollar”, „Kim çorbacı?”, „Kör da görer”; Spiridon Vangeli „Guguţanın sallangacı”; S. Kuroglu „Bucakta sabaa”, „İşçi güz”, „Ana sıcaa”, „Tilki”;
O. Gonçar „Kazıkların üstündä almalar”; H. Radevski „Girgin horoz”, İrina Stavskaya„Balık tutmakta”; Aleksand Akişin „Biz booday ekeriz”, „Benim Kolı batüm”; S. Koca
„Yaz gecesi”; G. Skrebiţkiy „Kış resimci”; Engin Recep „Küçük fidan”; N. Nosov „Bayırcık üstündä”, „Diri paraliya”; Oleg Buţen „Sokakta”, „Eni şkolada”; M. Prişvin „Kirpi”;
N. Vovk „Çiidem”; S. Baruzdin „Sofrada”; S. Mihalkov „Nicä dostlar annaşılêr...”

40

41

Kompetenţiya (subkompetenţiya)İçindekiliin birimneriÜüretim işleri hem produktlar
birimneriSpețifika kompetențiyası 1. Türlü söz situațiyalarında aazdan informațiyaların kavraması hem annaması,üüretmäk proțesindä kendi dikatlıını göstereräk.
1.1. İşidilmiş tekstinin içindekiliini• Söz – insannarın arasında
Sözleşmäk:annayıp-kabletmää.
annaşmak proțesi.
- intonațiyaya görä cümleleri ayırmak için;
1.2. Tekstin içindekiliini annamaa, öz • Aazdan hem yazılı söz.
- temanın açıklaması için;fikirini açıklamaa.
• Söz etiketi. Sözleşmäk kuralları.
- tekstin abzațlarını bulmak.
1.3. Ayırmaa işidilmiştän o• Tip maanasına görä sözlerinSınışlar:informatiyayı, angısı temaya uyêr.
çeşitleri: annatma, yazdırma,- lafedenin sözünü derindän annamak;
1.4. Tekstin temasının hem öz fikirinin,
fikirlemä.
- sölenilmiş tekstä görä koyulmuş soruşlara cuvap etmäk;
maanasını açıklamaa. Sözün• Dil hem başka söz kolaylıkları,- iki tekstin temasını, öz fikirlerini, uydurmak, yaraştırmak;
sıralıını, dooruluunu, demekliliini
kullanılan aazdan sözdä.
- verilmiş tekstin çeketmesinä görä onun içindekiliini
annamaa hem duymaa.
• Tekst. Tekstin teması, öz fikiri, başlıı
ilerletmäk;
1.5. Karışık annatma parçalarını(adı).
- sıradan (ayırmaklı, kısadan) tekstin içindekiliini plana
logikaya, hronologiyaya görä
• Mikrotema, abzaț.
görä yada plansız annatmak;
erlerinä erleştirmää da sora
- daanık tekstin cümlelerini sıraya koymak.
yugun bir yaratma yapmaa.
Spețifika terminnär:
Didaktika oyunnarı:
1.6. Dil hem başka söz kolaylıklarınıAnnaşmak proțesi, sözleşmäk kuralları, - yannışlıkları sözdä bulmak için h.b.;(intonațiyayı, sesin üüsekliini,açıklamanın sıralıı.
Son becermeklär hem bilgilär: (produkt)logika urgusunu, hızlılıını, tonunu,- işidilmiş haberin maanasını annamak;
jestleri, mimikayı) kullanmaa.
- sözlerin çeşitlerini bilmäk;- tekstin temasını bilmäk, öz fikirini sölemäk, yazıda
açıklamak;- üürendii temada bilgilerinin, becermeklerin uurunu
lafetmektä göstermäk.

4 KLAS42Spețifika kompetențiyası 2. Komunikativ kontekstinä denkliini göstereräk,
aazdan informațiyaların enidän kurması.
2.1. Söz temasına görä dialog,• Söz etiketi. Başkasınnan sözleşmäk Sözleşmäk:monolog kurmaa.
kuralları. Telefonda lafetmenin- verilmiş temaya görȁ grupalarda dialog (monolog) için;
2.2. Söz tipinin struktura elementlerini
kuralları.
- replika kurmaa becermäk için;bilmää annatma.
• Dialoglu hem monologlu söz.
- resimin içindekiliinä görä;
2.3. Yazdırma hem fikirlemä söz
Dialogun kullanması türlü- seslenmişin (okunmuşun) içindekiliinä görä.
tiplerini praktika uurunda
sözleşmäk situațiyalarında.
Sınışlar:tanımaa, onnarın elementlerini• Annatmanın struktura elementleri: - sözleşmäk situațiyasında dialog kurulmak için;annatma söz tipinin içindekiliindä
bir obyekt için informațiya hem- tekstin öz fikirini ayırmak, esaba ufaklıkları almak için;kullanmaa.
onun açıklamak sırası, kulminațiyası - temaya (süjet resimnerinä) görȁ mini- yaratma kurmak;
2.4. Verilmiş temaya görä türlü söz
hem sonu.
- tekstin soruşlarına cuvap kurmak;
tiplerindä tekst kurmaa.
• Aazdan insanı yazdırmaa. Aazdan- tekstleri abzațlara bölmäk, herbir abzațı adlamak;
2.5. Artistik yaratmasını annamaa
annatma, tekstin yazdırma
Didaktika oyunnarı:
hem duygulu kendi fikirini, kendi(fikirlemä) elementleri.
- dialogu (monologu) sölemäk için;görüşünü açıklamaa becermää.
• Yazdırma hem fikirlemä söz tipleri - dooru lafları sölemäk için;
2.6. Personajların yaptıklarını
praktika uurunda. Annatma söz- sözleşmektä jestleri hem mimikayı kullanmak.
kantarlamaa hem yaptıklarıntipinin içidekilii.
Son becermeklär hem bilgilär: (produkt)
sebeplerini bulmaa.
- aazdan dialog (monolog) kurmak;Spețifika terminnär:- teksti abzațlara bölmȁk, plan kurmak;
Ayırmaklı, kısadan annatmak,- teksti 1-inci (3-üncü) üzdȁn annatmak;
kulminațiya.
- tekstleri tip maanasına görȁ kurmak.
Spețifika kompetențiyası 3. Türlü söz situațiyalarında yazılı informațiyaların kavraması hem annaması,
uygun okumak tehnikasını göstereräk.
3.1. Birsoy paylı cümleleri bilmää.
• Cümlä. Laf. Kısım. Urgu.
Sözleşmäk:3.2. Birsoy paylı baalayıcısız cümlä• Seslär hem bukvalar.
- okunmuş yaratmalara analiz için;kurmaa becermää.
• Türlü janralarda gagauz yazıcıların- personajların yaptıklarını kantarlamak için.
3.3. Bir dä annaşılmaz laf brakmamaa
yaratmaları.
Sınışlar:(kullanmaa sözlüü).
• Yakın hem karşı maanalı laflar- okumanın hızlılıını ilerletmäk;
3.4. Lafları dooru serbest bilmää
teksttä.
- lafların maanasını okunmuş informațiyadan açıklamak;kullanmaa.

43Spețifika terminneri:
Lafların maanaları.

• Lafların maanaları teksttä.
Annatmaların, masalların, hem
siirlerin personajları.
• Cümleleri, tekstleri okumak.
• Lafların temel hem ikincili maanası.
• Literatura personajın
harakteristikası.
• Yakın hem karşı maanalı laflar.
• Tekstin strukturası: çeketmesi,
temeli, sonu. Tekstin logikayca
bitirilmiş payları. Tekstin planı.

- lafları temel maanada da, ikincili maanada dakullanmak;- doludan, ayırmaklı, kısadan annatmak;- şiiri, proza parçasını, kiyatsız (ezbere) okumak;- teksttä personajların yaptıklarını bulmak (ayırmalı
okumak);- tekstin içindekiliinä görä koyulmuş soruşlara cuvap
vermäk;- okunmuş tekstin içindekiliinä görä soruş koymak;- okunmuş (işidilmiş) tekstin payını annatmak
personajların harakteristikasına görä, soruşlara görä;- verilmiş resimdän, okunmuş teksttän parçayı ayırmak,
personajı yazdırmak;- verilmiş resimneri okunmuş tekstin süjetinä göräerleştirmäk;- verilmiş başlıklardan onu ayırmak, angısı taa uyêr bu
yaratmaya;- dikatlik okumaya, becerikli artistik yaratmanın estetika
kabletmesini göstermäk;- oluşlar için dalgalanma khem üreendän geçirmäk.
Son becermeklär hem bilgilär: (produkt)- teksti seslän ilk kerä okumak;- teksti seslän ikinci kerä okumak;- yaratmanın janralarını belli etmäk;- okunmuş teksti doludan (kısadan, ayırmaklı) annatmak;- sözleşmektä pay almak;- lafın maanasını sözlüktä bulmak.

44Spețifika kompetențiyası 4. Söz kontrolünü hem yaratıcı çalışmasını göstereräk,
yazılı informațiyaların enidän kurması.
4.1. Tekstin içindekiliini kendi• Ses hem bukva analizi laflarda.
Sözleşmäk:laflarınnan açıklamaa hem onun • Laf kuruluşu. Vokal garmoniyası.
- dooru oturmak için yazmakta;öz fikirini bulmaa.
Vokallar hem konsonnar. İkili
- tefterdä dooru yazmak için;
4.2. Becermää açıklayan soruşlara
konsonnar, uzun hem incä vokallar. - abzațın kırmızı çizidän yazması için.
cuvap vermää.
Vokal dönmesi.
Sınışlar:
4.3. Cümlä hem kısa tekst dooru• Diktant, takrir, yaratma.
- tekstin hem teksttä verili resimin baalantısı;
gramatika formasında düzmää
• Abzațların kırmızı çizidän yazması. - aklından yazmak (3-4 cümlä);
hem yazmaa.
• Dar hem geniş cümlä.
- verilmiş shemalara görä hem verilmiş laflarnan cümlä
4.4. Orfografiya sözlüklerini klasta• Yazılar geniş liniyalı tefterlerin
kurmak;hem evdä becermää kullanmaa.
sayfalarında.
- dar cümleleri genişletmäk;
4.5. Takrir yazmanın sıralıını bilmää.
• Laf, cümlä, tekst.
- soruşlara görä tekst kurmak hem yazmak;
4.6. Becermää takrir elementlerini• Plana hem dayanmak laflara görä
- verili çeketmesinä/sonuna görä teksti doldurmak;
yazıda kullanmaa.
annatma, takrir (yaratma).
- cümledä/teksttä etişmäz lafları eklemäk;
4.7. Afiksleri lafkuruluşunda vokal• Takrir (yaratma) tekstin- meraklı temelara görä cümlä kurmak.
garmoniyasına görä eklemää.
strukturasına görä: çeketmesi,
Son becermeklär hem bilgilär: (produkt)temeli, sonu.
- teksti kurmak hem yazmak;- gagauz dili uroklarında tefteri dooru kullanmak;Spețifika terminneri:- cümleleri/teksti kiyattan tefterä yazmak;
Vokal dönmesi, dar (geniş) cümlä, laf- diktant, takrir, yaratma yazmak;
kuruluşu.
- yazmakta bukvaların birtakım boylarını yazmaa
becermäk.

45Spețifika kompetențiyası 5. Üürenmäk kendibaşlıını göstereräk, bilgi verici, praktika hem komunikativ davalarınıçözmää deyni dil bilgilerin kullanılması.
5.1. Lafları leksika-gramatika• Birsoy paylı cümlelär. Birsoy
Sözleşmäk:nışannarına görä tanımaa.
payların cümledä baalayıcısız- aderliklerin hem işliklerin cümledä kullanması için;
5.2. Adlıkların hallarını lafetmaktä,baalantıları.
- nışannıkların hallarda diişilmesi için, lafetmektäyazmakta dooru kullanmaa.
• Cümlä. Cümlenin baş hem ikincilikullanması için.
5.3. Afiksleri hallara görä kullanmaa.
payları.
Sınışlar:
5.4. Becermää nışannıkları lafetmektä • Söz payları. Adlık. Nışannık. Aderlik. - vokallan, konsonnan hem k konsonnan bitän adlıkların
dooru hallamaa, hem kullanmaa.
İşlik.
hallanması;
5.5. Cümlelerdä işlikleri bir zamandan • Adlık.
- hallara görä afiksleri kullanmak;başka zamana diiştirmää,
Temel hal. Saabilik hal. Doorudak hal. - nışannıkların diişilmesini bilmäk;
lafetmektä onnarı dooru
Gösterek hal. Erlik hal. Çıkış hal.
- işlikleri dooru zamannarda kullanmak;kullanmaa.
Konsonnan bitän adlıkların- lafetmektä işlikleri zamannara görä diiştirmäk;
5.6. Kendibaşına yaraştırmaa,
hallanması.
- aderliklerin üzlerini bellietmäk, onnarın kullanılması
uydurmaa kendi yazılarını başka
Vokallan bitän adlıkların hallanması.
başka söz payların erlerinä;örneklärnän.
K konsonnan bitän adlıkların- söz paylarını cümledä göstermäk;
5.7. Aderliklerin hallarını lafetmaktä
hallanması.
- cümlenin baş hem ikincili paylarını göstermäk.
dooru kullanmaa.
Adlıkların çokluk sayısında
Son becermeklär hem bilgilär: (produkt)
5.8. Becermää aderliklerin üzlerini
hallanması (tanışmak uurunda).
- vokallan, konsonnan hem „k“ konsonnan bitän adlıklarınbellietmää.
Adlıkların nazlı-küçüldek forması.
hallanması;
Adlıkların morfologiya analizi.
- adlıkların nazlı-küçüldek formasını kullanmak;• Nışannık.
- adlıın morfologiya analizini bilmäk;Nışannıkların yaraştırma uurları.
- nışannıkların yaraştırmak uurlarını bilmäk;Nışannıkların hallanması.
- işliklerin zamannara diiştirilmesini bilmäk;• Aderlik.
- işlikleri temel hem infinitiv formasına koymak;
Aderliklär 1, 2, 3-üncü üzlerdä birlik - işliklerin mutlak geçmiş zamanını, şindiki zamanını,
hem çokluk sayılarında. Aderliklerin
mutlak gelecek zamanını tanımak;hallanması (genel annamaklar).
- cümlenin baş hem ikincili paylarını bulmak, onnarı dooruçizmäk;- cümlenin shemasını kurmak.

46Spețifika terminneri:
Birsoy paylar, morfologiya analizi, hal,hallamak, temel (infinitiv) forması.
Spețifika kompetențiyası 6. Okumak meraklıını göstereräk, millet, gagauz hem dünnä kulturasını üürenmää deyni,
okuyan çalışmasının önetmesi.
6.1. Kiyatlan işlemäk kurallarını• Kiyatlan işlemäk kuralları.
Sözleşmäk:bilmää.
• Kiyadın rolü insanın yaşamasında.
- okumak kurallarını esaba almak;
6.2. İnformațiyayı kendibaşına kiyadın • Kiyadın avtoru hem adı.
- dooru kiyadı kullanmak;
temalarına görä aaramaa.
• Moldovada yaşayan halkların- sözlüklerin eri adamın yaşamasında;6.3. Dikatlık okumaya göstermää,(gagauz, rus, moldovan h.b) folkloru - gagauz dilindä ilk kiyatlar için.
yaratmanın estetika tarafını• Sözlüklerin lääzımnıı klas hemSınışlar:annamaa, kabletmää.
evdeki bibliotekada.
- praktika uurunda annotațiyayı kullanmak;
6.4. Personajların yaptıklarını• Bibliotekaya gezi. Kataloglar.
- üreendän geçirmäk hem dalgalanmak oluşlar için;kantarlamaa hem yaptıkların- kabuundan kiyadın adını, avtorunu üürenmäk;
sebeplerini bulmaa.
Spețifika terminneri:- kiyadın resimnerindän hem adından onun içindekiliini
6.5. Okunmuş materiallan
Kiyadın kabuu, sayfalar, biblioteka,
annamak;meraklanmaa.
kiyadın avtoru, sözlük, anotațiya.
- ekskursiya bibliotekaya.

• İşlik.
İşliklerin temel forması.
İşliklerin infinitiv forması.
İşliklerin zamannara görä diişilmesi.
İşliklerin mutlak geçmiş zamanı(terminsiz).
İşliklerin şindiki zamanı.
İşliklerin mutlak gelecek zamanı(terminsiz).
Konsonnan bitän işliklerindiişilmesi. Vokallan bitän işliklerindiişilmesi.

47

•
•
•
•

•

•

•
•
•
•
•
•
•
•
•

Son becermeklär hem bilgilär: (produkt)- okunmuş için okumak;- günnüünda dooru avtorun adını yazmak,- kiyadın adını, personajların adlarını sıralamak;- grupalarda çalışmak;- kiyada prezentațiya yapmak.
Yılın bitkisindä son becermeklär hem bilgilär:

Haberin maanasını annamaa;
Tekstin temasını, öz fikirini açıklamaa;
Teksti seslän ilk kerä okumaa. Teksti seslän ikinci kerä okumaa;
Yaratmanın janralarını belli etmää;
Okunmuş teksti doludan (kısadan, ayırmaklı) annatmaa;
Teksti 1-inci (3-üncü) üzdän annatmaa;
Lafın maanasını sözlüktä bulmaa. Teksti abzațlara bölmää, plan kurmaa. Diktant, takrir, kısa yaratma yazmaa;
Vokallan, konsonnan hem „k” konsonnan bitän adlıkların hallanması;
Adlıkların nazlı-küçüldek formasını kullanmaa. Adlıın morfologiya analizini bilmää. Nışannıkların yaraştırmak uurlarını tanımaa. İşliklerin
temel formasını bilmää.
İşliklerin infinitiv formasını bilmää. İşlikleri zamannara görä diiştirmää. İşliklerin mutlak geçmiş zamanını, şindiki zamanını, mutlak gelecek
zamanını (terminsiz) tanımaa;Cümlenin baş hem ikincili paylarını bilmää.
Paalılıklar:
Okumaya meraklık göstermää, beceriklik artistik yaratmanın estetika kabletmesini göstermää;
Gagauz, rus, moldovan hem dünnä kulturasını üürenmää deyni, halkların literaturasına meraklık göstermää;
Kendibaşlıını hem meraklık üürenmeyä göstermää;
Türlü sözlleşmäk situațiyalarında tolerantlık hem hatırlık lafedennerä göstermää.

6.6. Kiyadın içindekiliini adına hem
anotațiyaya görä annamaa.
6.7. Verilmiş tematikaya görä kiyatlarıbulmaa.

Gagauz dilinin hem literatura okumakların programa içindekilii
1. Söz – insannarın arasında annaşmak proţesi. Aazdan hem yazılı söz. Dil hembaşka söz kolaylıkları, kullanılan aazdan sözdä (intonaţiya, sesin üüseklii, logika urgusu, hızlılık (çabukluk), ton, jest, mimika). Dialoglu hem monologlu söz. Dialogun
kuruluşu. Tekst . Tekstin teması o – ne için laf gider teksttä. Mikrotema – küçük tema
(temacık). Tekstin adı – temanın yada öz fıkirin açıklaması. Abzaţ – tekstin bir parçası,angısında açıklanêr mikrotema (temacık). Tekstin planı – abzaţların adlaması, biribiri ardı sora gitmesi. Monolog – bir kişinin sözü. Dialog – Iki kişinin sözleri (lafetmesi,konuşması). Tip maanasına görä sözlerin çeşitleri: annatma, yazdırma, fikirlemä çeşitleri. Annatmanın struktura elementleri: bir obyekt için informaţiya hem onun açıklamak sırası, konu üüseklii (kulminaţiya) hem sonu. Söz etiketi: sözleşmäk kurallarını
kullanmaa lafedarkän başkasınnan. Tekrar. Laf. Cümlä. Tekst. Cümlelerin baş hem
ikincili payları. Birsoy paylı cümlelär. Birsoy payların cümledä baalayıcısız baalantıları.
Birsoy paylarlan cümlä kurmak. Lafların cümledä baalantıları. Cümlenin bitkisindä nışannar. Seslär hem bukvalar. Kısım hem urgu. Ses hem bukva analizi laflarda yapmaa.
Laf kuruluşu. Vokal garmoniyasına görä vokalların hem konsonnarın yazılması. İkili
konsonnann, uzun hem incä vokalların dooruyazılması. Söz payları: adlıklar, nışannıklar, işliklär. Adlıklar. Adlıkların hallanması. Konsonnan bitän adlıklarm hallanması. Vokallan bitän adlıkların hallanması. K konsonunnan bitän çokkısımnı adlıklarm
hallanması. Konsonnan hem vokallan bitän adlıkların çokluk sayısında hallanması.
Adlıkların nazlı küçüldek forması. Adlıkların morfologiya analizi. Nışannık. Nışannık.
Nışannıkların yaraştırma uurları. Nışannıkların hallanması. Aderlik. Üz aderliklär
1, 2, 3-üncü üzlerdä birlik hem çokluk sayılarında. Üz aderliklerin hallanması (genel annamaklar). İşlik. İşliklerin temel forması. İşliklerin infinitiv forması. İşliklerin
zamannara görä diişilmesi. İşliklerin mutlak geçmiş zamanı. İşliklerin şindiki zamanı. İşliklerin mutlak gelecek zamanı. Konsonnan bitän işliklerin diişilmesi. Vokallan
bitän işliklerin diişilmesi. Tekst. Tekstin teması hem onun öz fıkiri. Tekstin strukturası(kompoziţiyası). Takrirä hem yaratmaya plan kurmak (kolektivcä hem kendibaşına).
Tekstin annatması (sıradan, kısadan) kolektivcä hem kendibaşına kurulu plana görä.
2. Literatura okumakları: Folklor yaratmaları, annatmalar, şiirlär, başka yazılı
yaratmalar gagauzların, moldovannarın hem Bucakta yaşayannarın kulturası hemyaşaması için. Şkola bizim yaşamamızda. Adam kişilii. Adam hem söz etikası (kulturası). Literatura adamın yaşamasında. Adam hem aylä. Zaamet adamın yaşamasında.
Zanaat ayırmak. Kasaba, küü hem onnarın anılmış gösterilecek erleri. Adam hem
tabiat. Adam hem Vatan, Saalık hem sport. Dostluk hem dostlar. Adamın hem incäzanaatlıın ilgileri, „Tilki hen kirpi”, „Dädu hem babu” (Gagauz halk masalları), „Birçolmek altın” (Moldovan masalı), „Tilki, tavşam hem horoz” (Rus halk masalı); K. Vasilioglu „Yaprak dökümü”, „Goguşun duuma günü”, „Sofra”, „Namuzluk”, „Gözellik”,„Mamu”, „Kolada”, „Alma aacı”, „İlkyaz Bucakta”, „Benim ayläm”, „Tekä”, „Güz”, „Ne
gözäl!”; T. Marinoglu „Kış”, „Mardın sekizi”, „Aprel”, „Yaz ortasında”, „Eni yıl”; V. Filioglu „Yardımcı”; L. Tolstoy „Filipok”; N. Baboglu „ Eni şkolacı”, „Taraş”, „Eşillik günü”,„Donka lelüm”, „Tarlada”, „Dermendä”; D. Tanasoglu „Yapraklar”; S. Kuroglu „Kimo?”, „Büük kısmet”; P. Çebotar „Herbir vakıdın kokusu başka” , „Ooluma”, „Fenalık”;

48

A. Pleşçeev „Güzün”; Mina Kösä „Sıcak yaamur”, „Gider kuşlar”, „Kışın”, „Sän, lüläka”, „Lelek-uzun ayak”; G. Gaydarci „Kurtarılmış bereket”, „Güzün”; T. Zanet „Mali”,„Anama”; Engin Kösioglu „Gül hem bülbül”; N. Nosov „Yamacık”; V. Oseeva „Maavi
yapraklar”, „İilik”, „Neçin?”, „Büücü lafı”; Evgeniy Permäk „Para kesesi”, „Hepsindänçirkin”, „Aalemin tokatçıı”; Spiridon Vangeli „Guguţanın bankası”, „Guguţanın kalpaa”; İulian Nikuţa „Ana dili uroo” Aleksandr Yularcı „Lüzgär, kaar hem gün”; Göktürk
Mehmet Uytun „Şkolamız”.

49

50

3. Meyvalık

2. Şkola

Bucak, memleket, geniş,kırlar, düzülü küülär, Çadır,Valkaneş, derä, pınar, çöşmä,Yalpu, Prut, pak, temiz,
gübürlü, sulu, geniş, dar,sürmää, kesmää, kazmaa.

2 klas3 klas

Devlet, çiçek, açan, taraf,
engin, kırlar, üüsek, alçak
evlär, geniş, dar sokaklar,
maalä, görümnü erlär, muzey,
anmak taşı, Gagauziya resim
galereyası, Komrat Devlet
Universiteti.
Şkola, liţey, klas, birinci, çan, İkinci klas, başlankı klaslar,Üüredici masası, kıyatlarıüüridici, üürenici, kiyat,
masa, skemnä, dörtkatlı yapı, kırnak tutmaa, bibliotekadan
tefter, yazal, kalem, sözlük,
çan öter, ilk çan, üürenmää,
kiyat almaa, uroklaraçizgiç, silgiç, izmetçi, tafta,
uslu, çalışkan üürenici,
hazırlanmaa, ana dili urokları,tebeşir, yazmaa, okumaa,
tertipli klas, bilmää, klasurok sırası, üürenmäk yılı,soruş, cuvap, taftaya çıkmaa, jurnalı, taftayı silmää, uzun/
seläm vermää, seläm almaa,
biblioteka, bibliotekacı, kiyat kısa aralık, interesli kiyat,soruş koymaa (vermää),
okumaa, çizmää, okuyucu,
lafetmää, annatmaa, bilmää, soruşturmaa, takrir, yaratma,sesli, sessiz.
seslän (sessiz, demekli)çıkış.
Saymak – altı, edi, sekiz,
okumak, evdä okumak,
dokuz, on, saymaa.
yannışlık, dooru (kırnak)
yazmaa, örnek, dava, kura.
Meyva, aaç, fidan, alma,Şefteli, emiş, üzüm, çilek,
Güven, güvennik, kizil
armut, dut, zerdeli, erik, kirez, ceviz, datlı, tatlı, iişi,çekerdään yatkası, sandık,
emiş, üzüm, sepet, olmuş,toplamaa, yardım etmää,
sulu, bereketli, maşinadan
eşil, maavi, kırmızı, meyva
ceviz yatkası, iişi, içmää şira. indirmää, taşımaa, dikmää
aaçları, kara, biyaz, oşaf,aaç, iiri, ufak, yaban gül,
büük, ufak, koparmaa.
yaprak, dal, baa, koçan,başak, geniş, dar, eni, yulaf.

1 klas

1. Ana tarafım Vatan, Gagauziya, kasaba,küü, sokak, ev, aul, kvartıra,Kişinöv, Komrat, kırlar, baa.
Saymak – bir, iki, üç, dört,
beş.

Tema

2.1.4. Temalara görä leksika minimumu

Zeytin, pındık, pandal (üzüm),
karamuk (ежевика), konserva
zavodu, kaldırmaa, ükletmää,nar (гранат), zeytin oloyu,
yaban üzümü, kuru emiş,çotuk.

İşçi, çalışkan insannar,güneşli, eşil, çiçekli Moldova,nışan taşı, Kultura binası (evi),
D. N. Kara Çoban adına Millet
gagauz muzeyi, bayrak, gimn,
gerb, D. Savastin adına uşakresim şkolası.
Kıyatları korumaa, kiyat
sergeni, eni üürenmäk yılı,üürenmäk yılın çeketmesi,
dooru/yannış cuvap,
toplamaa, çıkarmaa,
katlamaa, bölmää, aklında
tutmaa, bakışını annatmaa,
yazmaa kurallara görä,çıkış yapmaa, işin sırasını
annatmaa, aklında (ezbere)sölemää.

4 klas51

7. Yabanhayvannarı

6. Hayvannar(ev).

5. DaaKöpek, pali, kedi, kedicik,
eşek, beygir, kuli, inek, buzaa,
domuz, potmar, keçi, olak,
koyun, kuzu, çoban, bordey,kuşka, yatak, büütmää,
ahır, tırla, domuzçu, süt,tavşam, göcen, tavşamcık,
otlamaa, salmaa, sevmää,
inat, oynamaa, piinir, ev
hayvannarı.
Tilki, tilkiciklär, sıncap,
sıncapcıklar, yabanı, kirpi,
fena yabanı, ayı, fil, aslan,
kaplan, yavru, maymun, şiret,büük, boz, yaban hayvannar.

Üflencä (одуванчик), ak aacı(клен), kart, boş, dolu, yayık
dallı, şamatalı, budak, cam
fıstıı (еловая шишка), yaprak
damarları, çalı, ak gürgen(бук), titirek kavak (осина)Laana (turşu) suyu, halaza,susak, bostan, bostancı,
karpuzun göbää, kelek, kaun,
marar, nohut.

Canavar, sıçan, kızıl sıncapçık,
hırlamaa, şiretlik, korkaktavşam, hazırlanmaa,
toplanmaa kış için, kırtavşamı, yaban domuzu,
karaca, su yılanı, yılan.

Daa keçisi, kurbaa, yarasa
Aslanı üüretmää, gülünç
kuşu (летучая мышь), kelemä maymunu, fildä atlı çekinmää,
sıçanı, patkan, er köpää,palma aacı yapraklarınamaymunu görmää, kaplandan etişmää, borsuk, kunduz
korkmaa, kobak, delik içinä(бобер), kör köstebek, koraflı
saklanmaa.
beygir.

Sürü, yalak, emnik, sırtmaç,
Sıır, öküz, koç, toklu, tekä,
Tamızlık, hayvannar, çoban
bua, atlı, yayan, atlı gezmää
saama koyunnarı, av köpää,çirtması, hergeleci, hergelä,(gitmää), koşulu beygir, yavru, çoban köpää, koduk taşımaa tazı, inat, koyun gütmää,
fena, tutmaa, sesli, çemrek,arabaylan, çevik, dam, koçina, kırkmaa, kuru ot, taşımaa,ii ürekli, hatırlı, palicik içinhayvannarı sulamaa, atlıkışlık, yortarak gitmää, sıırı
annatmaa, yapaa, iişimik,
gitmää, yaalamaa, kaymaa.
suya haydamaa, beygirleri
kaymak.
deredä yıkamaa, at yarışması.

Çükündürlük, laana, laanacı,
laana bası, morkva, trup,
salata, mor patlacan, suan,kaun, dilim, kabak karpuz.

Çükündürcülük, laana
yapraa, laanalık, ay trubu,
güz trubu, sarmısak, diş, baş,korkuluk, köken, leuştän,petruşka, karanfil, gündöndü,kır, papşoy, başak, booday,çavdar.
Meşä, kayın, salkım, çam, ot, Mantar, kavak, çimen, meşäZihirli mantar (мухомор),üüsek, görmää, açmaa, açık
cevizi, karaca, gümä, balaban, flamur, emişlär, toloka,
maavi, maavi gök, körpä, kök, sık, gür, daa, levent, nazlı,
gezinti, altın benizli, siirek,dal, eşermää.
kütük, büüyüm, flambur, üvez sesli, aaç tepesi, aacın
aacı (рябина).
güüdesi, çatal, gümelik,gürgen (граб) kestenä(каштан), süüt (верба).

4. Zarzavatlar Eşillik ekmää, zarzavat, toom,laana, biyaz, alaca (цветная),büütmää, yıslamaa biber,
yakıcı, hıyar, patlacan,çekerdek, feslen.

52

Aylä, ana, boba, ana-boba,
Mali, batü, baçi, lelü, unuka,
dädu, babu, kardaş, uşak, kız, karı adam, şen, sevgili, ayakçocuk, nuna, ruba.
kabı, țați, genç, ihtär.

10. Aylä

Ayazlı hava, tunuk sular,
pembä, kula, kürtün, üfleer,ayaz, kış vakıdı, kaarcaaz,kaarlan oynamaa, hava,çatırdamaa, şırıldamaa(журчать), çamur,
yalpak, güneş, günnär, uzȇȇr,gecelär kısalêr, çimen, toz,dinnenmää, dönüp-düşmää,silkinmää, bulut.

Kış, yaz, ilkyaz, güz, ay, afta,
gün, gecä, fidan, yaprak,gümä, güneş, kaar, lüzgär,
biyaz, çiçek, açmaa, açık
maavi, renkli, koyu, kırmızı,
sarı, kızak kaymaa, yımışak,konêr erä, sıcak, buz,
suuk, gölcük, filiz, çiidem,
yıkanmaa, üzmää, dönmää,kuru.

9. Yılzamannarı

Alaca, gök taşı, renk, sarımsı,tekir, turuncu, çotuk, dozdolay, yollar kapalı karlan,
kış bastı, yollar kaygın, kaar
atmaa, ilkyazın çeketmesi,
eser ilin lüzgercik, çatlamaa,
sellär, yollarda sellär gider,yısıtmaa, taazä soluk, ilkeşillik, filizlenmää, buunuk
sıcak, güneş yakêr, dökülmä
duman, serin.
Kumi, kumiţa, hazırlanmaa,pişirmää, hısım, taa büüklerädanışmaa.

Pupuk, kuku, baarmaa kaaz, Kloçka, klonklamaa, konmaa,
gaga, gagalamaa, tüü, kanat, atlamaa, dalamaa, geçteki
kuyruk, bacak, kuş aulu,(поздний), erkendeki,kuş yuvası, holluk, yımırta,renkli papagal, çalan, ötän,uçmaa, iinelemää, saplamaa, çimençik otlamaa, turnayı
emin, bülbül, cakrak kuşugörmää, karımca, çekirgä,(снегирь), böcek, sinek, kuan, payak, payacan, cekirgä, tırtıl,
hotul, kuşçaazlara mayıl,ţırıldêêr, karımca, gezerlär,guguş, guguşlar, guurdêêrlar, pıtpıdak, aaçkakan, duan,kuşları doyurmaa, buura, pipi, kartal, güvercin.
lelek.

Kuş, saçak kuşu, garga, kara
garga (грач), kaz, bıcı, turna,
kırlangaç, tauk, piliç, gülünç
horoz, girgin, şiret garga, boz
sıırcık, saksan, ördek kelebek,bal, tutmaa, yımırta hollukta,
yatmaa, yapmaa ev, yaban
kuşu, göçmen kuşu.

8. Kuşlar

Bızırdamaa, iinä battırmaa,
ii sesli, kuşlar, aarı kuşu(синица), pipiruda, kuannık,
kuancı, siirek, kelebek, eşilçekirgä, çalışkan karımca,kuan, kuannıkta işlemää,çiçek tozu toplamaa,çiçeklerin üstündä kelebeklär,ördek, vraklêêr, aarı kuşları,
sıklık çalêr, kukumävka, kuu
kuşu (лебедь), toy (дрофа),kuş sürüsü.
Bom-boz, eşil ot, esmer,
kara-eşil, maavisi, altın sarı,
sessiz daa, sobayı yakmaa,
yolcaazları kaardan paklamaa,
geç ilkyaz, çıktı lüzgär,
saçaktan damnêêr su, saçak
buzu, bitki kaar, güneş
okçaazları, ilkyaz işleri, dalkesmää, aaçları budamaa,
ekmäk vakıdı, kaçınmaa,çisemää, yıslanmaa.
Senselä, ata, çamaşır
yıkamaa, çok uşaklı aylä,
dedelär, delikannı, gençlik.

53

15. Sport

14. Biblioteka

13. Ev

12. Küü/Kasaba

11. Adam

Kol, surat, annı, dudak, çenä,kaş, göz, yası, ensä, saa,
saa ol, balaban, pak, kirli,buaz, pelik, taban, yıkanmaa.

Kirpik, diş, omuz, arka,
Bıyık, sakal, göbek, kan, diz,ürek, dirsek, auç, parmak,
tırnak, ökçä, kırmızı yanak,uymak, yıslanmaa, suratınıpeşkirlän silinmää, uzun
yıkamaa, al dudaklı, ellerinä
kirpikli kız, kara kaşlı, bıyıklı,su dökmää, gezmää ökçäbıyıksız, el vermää, elleşmää,üstündä.
gezmää, parmak ucunda.
Küü, kasaba, klisä, park,
Küülü, kasabalı, anmak taşı,Çiçeklik, ara (переулок),Yol boyu, hayvannarı gütmää,
kultura eri, sokak geniş, dar,meydan, kırda işlemää,
güzlükleri ekmää, piliçleri
kuzuları otlatmaa, ekmekleri
tükän, tükändä satmaa,
topraa sürmää, pınara gitmää, doyurmaa, aulu kazmaa, aul fırına atmaa, çıkarmaa, aaçları
pınar, aleya, merkez, semafor, pınardan su çıkarmaa, palaboyunu süpürmää, aulları
kireçlemää, tren stanţiyası,
muzey, uşak başçası, fontan. dokumaa, bir (çokkatlı) evlär, boyamaa, avtobus garası,
demir hem beton zavodu.
zoopark, çorap fabrikası,uşakların yaratmak evi.
ekmek zavodu.
Ev, kapu, büük ev, masa,
Ev birkatlıı, çokkatlı, büük,
Kufnä, aul içi, örtü, tavan,
Temel, kurna, basamak,
pat, yastık, yorgan, saat, buz üüsek, taş, ev, duvar, ev
direk, eşik, kapu önü, pençerä içer kapusu (dışankı), hayat,
dolabı, ütü, ütüyä urmaa,örtüsü, kapu, eni, pençerä,şişesi, içer, köşä, soba,
toprak erlär, baca, fırın,yımışak, eski.
yıkamaa, eski, paklamaa.
şopron.
maaza, zemperä.
Kiyadın elementleri:
Kiyat, biblioteka, sergen, eni, Tutkal, merdivenä pinmää,
Kartoçka, katalog, stelaj,
kabuu, yaprak, sayfa, tekst,bibliotekacı, okuyucu, büük, ayırmaa kiyat, getirmää kiyat, kiyadı aktarmaa, yapıştırmaa,
ilüstrațiya, sayfaların sırası.
küçük, bibliotekacıya gitmää, almaa sergendän kiyadı,
kiyadı sergenä koymaa.
sormaa.
maraklı, katalog.
Sportçu, sport meydanı, sport Sport çeşitleri, kez (мишень), Sport tedarikleri, mızrak
oyunnarı, tokat, futbol, gol,ok, topu tutmaa, sıklık
(копье), atıya tırmaşmaa,oyun, top, meydancık, atmaa etmää, tombarlak, ok atmaa, ok ucȇr, mızrak atmaa, sayı,
topu, ensemää, kolay, ilin,uzunnuuna atlamaa, uruş,çemrek, meraklı oyun, sportfiniş, start, yukarı.
saalık, yarışmak, tokadı
siiredennär, güreş.
korumaa.

Adam (человек), kafa, el,
güüdä, ayak, saç, burnu, aaz,kulak, göz, üüsek, ellerini
yıkamaa, dişlerini paklamaa.

2.2. Gid eni kurikuluma görä
2.2.1. Önsöz
Büünkü gündä gagauz dili hem literatura okumakları başlankı klaslarda ayırı bir
predmet gibi üüreniler.
Üürenicilerin intelektual becermeklerinin ilerlemesindä, onnarın estetika tarafından terbietmesindä ana dilinin büük kuvedi var.
Gagauz dilinin üürenmäk proţesi yardım eder uşaklar gün-gündän taa akıllı, fikirli,
taa becerikli, taa duygulu olsunnar, onnarda insannık temelini, dünnä gözelliin paalılıını, yaşamayı taa derindän annasınnar yardımnêêr. Bundan kaarä, gagauz dilininüüretmesindä büük rolü genel söz becermeklerin, sınışların (lafetmektä, seslemektä,okumakta hem yazmakta) var. Üürenicilerin fikir derinniini, yaradıcılık uurunda becermeklerini uyandırıp, ilerletmää hem üüsek morallı, insannıklı kişiyi terbietmää:
cana yakın, acızgan, doorulukçu, çalışkan, hatır güdän; haliz dost olsunnar, negativoluşlara karşı koysunnar, kendi fikirinnän, zaametinnän yaşasınnar, halkın ruh özelliini duysunnar, adetlerini korusunnar hem zenginnetsinnär. Ana dilini sevsinnär hem
ilerletsinnär, onun gözelliini, kuvedini annasınnar, dili büük havezlän üürensinnär, literatura dilindä düşünmeklerini, duygularını serbest açıklasınnar.
Gagauz dilinin üürenmesindä komunikativ funkţiyası en önemnidir. Bu funkţiyanın
yardımınnan üürenicilerä bildiriler, ani bizim Vatanımız çokmilletli bir devlet, ani gagauzlar kaavi ruhlu bir halk. Moldova Respublikasının vatandaşı olarak, gagauz halkı
hepsi milletlärlän dostlukta hem annaşmakta lääzım yaşasın.
I-IV klaslar için kurikulum eni didaktika konţepţiyasına görä kuruldu. O, bir taraftan dil, sözleşmäk, komunikativ-işlem, funkţional hem kultura istediklerinä dayanêr
hem baalanêr; başka taraftan sa, yaşa görä seçili artistik literaturası – o bir önemni
kolaylık dünneyi hem insanın yaşamasını, insanın kendiliini annamaa deyni. Kultura, estetika uurun üüseklii okumakta, dildä, komunikativ hem söz kompetenţiyasınınilerletmesindä en önemniydir. Onnarı halizlendirmää deyni, kurikulumda genel, aradakı, başka predmetlärlän baalantılı kompetenţiaları hem eni didaktika tehnologiyaları açık belli edili.
Gagauz literaturasının okumak programasına koyuldu gagauz, rus, moldovan yazıcıların hem şairlerin en ii poeziya hem proza yaratmaları, angılarında büük terbietmäk potenţialı var, angıları terbiederlär uşaklarda büük hatırlık gagauz, moldovan
hem rus dillerinä, kulturasına, patriotluk kendi Ana tarafına, Moldovada yaşayannara, onnarın zengin ruh kulturasına, angılarına deyni Moldova kendi Vatanıydır.
Kurikulum eni içindekiliinä hem düzülmesinä görä normativ bir dokumenttir, angısının temelinä eski kurikulumdan en faydalı, efektiv metodikalardan material alındı
hem da o üüredicilerä kolaylık verir, ki yaradıcılık uurunda çalışmaa, ayırmaa efektiv,
faydalı metodları hem üüretmäk tehnologiyaları, kantarlamak strategiyaları.
Enilenmiş kurikuluma görä kantarlamak-notalamak strategiyaları kriterial kantarlamak-notalamak formasında verili. Taa kolay hem başarılı kurikulumu çözmäk içinbir dä GİD düzüler.

54

Bu GİD, düşüneriz, yardımcı olur dolu hem dooru kurikulumu kendi işindä kullanmaa. Faydalı olur bu GİD kalendar hem urok plannarını da yazmakta, üüretmäk kiyatlarına analiz yapmakta, uşakların bilgilerinä hem ilerlemesinä kontrol yapmakta.
GİDtä predmetin didaktika konţepţiyası verili, kurikulumda peydalandıı eniliklär
gösterili hem da ne sebeplän onnar enilendi.
Eni metodika tekliflerindä (GİDtä) üüretmäk tehnologiyaları hem kantarlamak
strategiyaları belli edili.
2.2.2. Predmetin didaktika konţepţiyası
Gagauz dili şkolalarda, neredä gagauz uşakları üürenerlär, predmet gibi üüreniler. O bir önemni faktordur üüretmäk-terbietmäk proţesin ilerlemesindä hem üüsek
morallı, haliz insan hazırlanmasında, angısı biler hem annêêr kimdir o. Gagauz dilioluşturêr, ilerleder komunikativ söz becermeklerini, angıları lääzımnı yaşamanın herbir sferasında, o nicä bir kolaylık, ki bilgileri hem dedelerinnän baalantıları korumaa.
Gagauz dilindä şkolacıların bilgileri hem becermekleri belli ederlär herbir üürenicinin kendiliini, kultura hem intelektual üüsekliini, onun ruh zengenniini. Dildä açık
gösterili gagauz halkın hem başka halkların da istoriyası, onnarın adetleri, halklarınruhu. Başlankı klaslarda gagauz dilin hem literatura okumakların üürenmesindä üürenicilerin becermekleri lafetmektä, seslemektä, okumakta hem yazmakta oluşturulêr, ilerlediler.
Gagauz dili dünnä dillerindän biriydir. O türk dillerin aylesinä girer. Gagauz dili,nicä bir büük baaşış bizim oguz dedelerimizdän kaldı. Şindi dä bizim borcumuz onu
korumaa, derindän üürenmää hem islää bilmää, zenginnetmää hem dä gelän evladboylarına etiştirmää.
Gagauz dili kurikulumun statusu – üürenmäk predmetiydir. Gagauz dili okul üüretim planına girer, hem başka predmetlerin arasında kendi erini kaplêêr. Bunu esaba
alarak, herbir üürenici onu mutlak üürensin düşer.
Üüredicinin önündä pek meraklı hem sorumnu bir dava koyulêr: üürenicileri kurikulumun istediklerinä görä üüretmektä hem terbietmmektä ölä efektiv kolaylıklarını
kullanmaa, ki uşak urokta taa başarılı çalışsın, kaavi bilgileri kabletsin da onnarı işlerindä, praktikada kullansın.
Üüretmäk predmeti olarak, gagauz dili kaplêêr:• komunikativ becermeklerini kaaviletmäk (lafetmektä, seslemektä, okumakta
hem yazmakta);• üüretmäk okumak materialı – gagauz dilindä tekstlär temalara görä;• öz fikirlär dil, söz, türlü oluşlar için material.
Başlankı klaslarda uşakların sözü lääzım ilerlesin, leksikası genişlensin, zenginnesin. Temel, en önemni dava ana dilinin üürenmesindä sözleşmäk: üürenicilär becersinnär işidilmiş sözü annamaa, kendi fikirlerini annatmaa aazdan ham yazılı sözdä
lafetmektä, seslemektä, okumakta hem yazmakta. Bu üzerä üüredicinin-üürenicininçalışmasında söz ilerlemesi önemni iştir.

55

Başlankı klaslarda gagauz dilin hem literatura okumakların içindekiliinä aşaadakı
komponentlär girer:- dilin sisteması hem sözü için bilgilär;- gagauz dil bilgilerin özellikleri hem onnarın kullanması;- gagauz literatura dilin normaları için bilgilär;- lääzımnı bilgilär hem becermeklär lafetmektä, sözleşmektä;- kultura – söz bilgileri hem becermekleri;- bilgilär, angıları göstererlär, ne türlü gagauz halkın hem başka da Moldovada
yaşayan halkların istoriyasınnan, adetlerinnän hem kulturasınnan sıkı baalantılar var.
Komunikativ kompetențiyası oluşturulêr dil, lingvistika, söz, kompetențiyalarınnan.
Dil kompetențiyası – üürenicilär gagauz dilindä lafları dooru, literatura normalarına görä, kullanmaa becersinnär, dil zebilliini zenginnetsinnär, gagauz dilinin laf
zenginniini bilsinnär; lafların diil sade tekstin içindekiliindä, ama tekstin dışankı kullanmasında maanasını annamaa üürensinnär.
Lingvistika kompetențiyası – teoriyanın praktikaylan baalantısı gagauz dilinin üüretmesindä yardım eder uşaklara teoriyadan bilgileri lafetmektä kullanmaa (monolog hem dialog sözlerindä, aazdan hem yazılı sözleşmektä). Sade praktika sözündä
lafların maanası, söz payların funkţiyası, cümlenin maanası açıklanêr.
Söz kompetențiyası – dilin kullanmasını sözleşmektä halizlendirer da esaba alınêr,neçinki onun kullanması aazdan hem söz baalantısını ilerleder.
Davranış paalılıkları:Üürenici lääzım:- gagauz dilinnän meraklansın, nasıl dünnä dillerindän birisinnän hem gagauz
literaturasınnan da, nasıl dünnä kulturasının bir payınnan;- kendi sözleşmesini taa üüsek uura kaldırsın;- düşünmekli estetika dadını duyarak, artistik tekstini okusun;- kendi yaradıcılıını taa üüsek uura kaldırsın;- kendi bakışını yaşamak oluşlarına göstermää becersin;- başka incäzanaatların literaturaylan baalantılarını, annayıp, esaba alsın;- dilin hem literaturanın yardımınnan soţial hem tabiat tarafından annamaklarını fikirlemää becersin (memleket, kişilik, dünnä, toprak) h.b.;- aazdan hem yazılı sözün kulturasını ilerletsin.
Predmetin strukturası.
Gagauz dilinin üüretmesindä didaktika, psihologiya, lingvistika temelleri predmetin bütünnä strukturası belli ediler. І-inci – ІV-üncü klaslarda üüretmektä hem terbietmektä didaktika prinţipleri kullanılêr (bilim, sistematik-sıralık, perspektiva, etiştirmäk) hem gagauz dilinin metodika prinţipleri (komunikaniv prinţipi, gagauz dilinin
hem literatura okumakların integrir üüretmesi h.b.).
En önemni ilerletmäk – liniyalı prinţipi: aşaadakı uurdan bilgilär üüsek uurageçer.
І-inci klasta komunikativ hem söz kompetenţiyasında, üürenicilär teksti üürenärkän, aazdan predmeti yazdırmaa lääzım becersinnär: formasına, renginä, büüklüünä/56

küçüklüünä görä h. b.; logikayca, biri-birinä baalı, 3-4 cümledän soruşlara yada resimnerä görä aazdan söz kursunnar. Kısa teksti içindekiliinä görä koyulmuş soruşlara, yada süjet resimnerinä görä annatsınnar; annasınnar tekstin adlamasını hem
kendileri teksti adlasınnar. Dilin kompetenţiyası: fonetika, grafika, kimi orfografiya
kurallarına hem sintaksisin elementlerinä baalı.
ІІ-nci klasta lafetmäk kompetenţiyası hem baalantılı söz tekstin içindekiliinä baalı:üürenicilär teksttä lääzım temasını hem öz fikirini bulsunnar, onnarı logikayca paylara bölsünnär; tekstin adını koysunnar; kısa tekstleri soruşlara yada süjet resimnerinä
görä, doludan (ayırmaklı) annatsınnar. Üüretmäk takriri: soruşlara hem dayanmak
laflara görä yazsınnar, plana görä 3-4 cümledän annatma kursunnar (soruşlara yadasüjet resimnerinä görä). Dil kompetenţiyasında fonetikadan, grafikadan, lafkuruluşundan, morfologiyadan hem sintaksistän ilk bilgilär veriler.
ІІІ-üncü klasta komunikativ hem söz-dil kompetenţiyasının olusturulması yaratmanın içindekiliinä, temanın öz fikirin açıklamasına; sadä plan kısa tekstlerä düzmesinä; annatmanın struktura elementlerin açıklamak sırasına; tekstin doludan,
ayırmaklı annatmasına; annatma tekstin içindekiliinää görä takrir yazmasına; aazdan
tabiatın yazdırmasına; kısa yaratma (4-6 cimledän) yazmasına, teksttän, personajların yaptıklarına, kendi davranışların gösterilmesinä hem dil kompetenţiyasına (fonetika, grafika, yazdırma tekstin özellikleri, lafların cümledä baalantısı, adlıın, nışannıın,işliin söz payların üürenmesinä) dayanêr.
ІV-üncü klasta komunikativ hem söz kompetenţiyasında üürenicilär lääzım: annatma, fikirlemä, yazdırma tekstin içindekiliinä kısadan (ayırmalı) personajlara harakteristika verärkän, analiz yapsınnar; süretlerin yaptıklarına kendi bakışını, kantarlamasını göstersinnär; mini-yaratmada yazdırma, fikirlemä, annatma elementlerini
kullansınnar. Dil kompetenţiyası sintaksisä (cümlelerin gramatika temeli, ikincili payları, birsoy payları, adlıın, nışannıın, işliin, aderliin, söz payların üürenmesinä) temellener.
2.2.3. Predmetin kurikulumunda eniliklär
Enilenmiş kurikulumda taa geniştän gösteriler önemni ideyaların hem neetlerin
sisteması, çünkü bu kurikulumda üüretmäk proţesi kompetenţiyalara hem da yukarda açıklanmış annamaklara görä geçirilecek (üürenici annêêr ne o biler hem biler
neredä hem nasıl kullanmaa kendi bilgilerini).
Kurikulumun hazırlamasında baş neet – onu ilinnetmää, annaşılı olsun üüredicilerä, şkolacılara, ana-bobalara, çünkü onnar taa aktiv pay alsınnar uşakların üürenmesinin hem terbietmesinin proţesindä. Kurikulum temellener 6 spețifikakonțepțiyasına:
1. Türlü söz situațiyalarında aazdan informațiyaların kavraması hem annaması,üüretmäk proțesindä kendi dikatlıını göstereräk.
2. Komunikativ kontekstinä denkliini göstereräk, aazdan informațiyaların enidän
kurması.
3.	������������������������������������������������������������������������������
Türlü söz situațiyalarında yazılı informațiyaların kavraması hem annaması, uygun okumak tehnikasını göstereräk.

57

4. Söz kontrolünü hem yaradıcı çalışmasını göstereräk, yazılı informațiyaların
enidän kurması.
5.	�����������������������������������������������������������������������������
Üürenmäk kendibaşlıını göstereräk, bilgi verici, praktika hem komunikativ davalarını çözmää deyni dil bilgilerin kullanılması.
6.	��������������������������������������������������������������������������
Okumak meraklıını göstereräk gagauz milletini hem dünnä kulturasını üürenmää deyni, okuyan çalışmasının önetmesi.
Kurikulumda ilk grafada, tablițalarda, herbir spețifika kompetențiyasına görä,
subkompetențiyalar (kompetenţiya birimneri) veriler; ikinci grafada içindekiliin birimneri (единицы содержания) veriler. Sanȇrız, ki üüredicinin çalışmasını ilinnedecek hep bu grafada maasuz hazırlanmış spețifika terminneri; üçüncüdä – sözleşmäk
temaları, sınışlar (onnarı üüredici kendi istediinä görä ayırabilir) didaktika oyunnarı,
son becermeklär hem bilgilär: produkt. Herbir üüretmäk yılın sonunda, üürenicilerin
yaş uurlarını esaba alarak, son produktlar verili: ne lääzım bilsin hem becersin şkolacılar yılın sonunda.
Esaba alınırsaydı, ki en onemni neetimiz – kurikulumu ilinnendirmää, yazalım
taa nesoy diişilmeklär peydalandı eni kurikulumda.
Birinci klasta: ilk semestrada üürenicilerin dil-söz kompetențiyası ilerledilecek,genişledilecek. Bunun için herbir temaya görä laflar veriler: ana tarafımız, şkola,aylä, meyvalar, zarzavatlar, yıl zamannarı, ev hayvannarı, yaban hayvannarı, kuşlar, daa, kalın hem incä vokallar; adam, knson sesleri; küü/kasaba, sesli hem sessiz
konsonnar; oyuncak, çetin hem yımışak konsonnar; çiçeklär, tekrar. Herbir temaya
görä bukvalıktan öncä üürenilän söz teopiyasından temalar: söz, tekst, cümlä, laf,kısım, vokal hem konson seslär, urgu.
Başka klaslarda ilinnendirmäk neentlän türlü diişilmeklär oldu.
Bizim bakışımıza görä, üürenicilerin sözlerini (pasiv hem aktiv sözlüklerini) ilerletmää yardım edecek kurikulumda, maasuz ayırlanmış, temalara görä laflar, onnar
tablițada verili.
Enilenmiş kurikuluma görä kantarlamak-notalamak da başka türlü hesaplandı. O
olacek eniycä, kriterial kantarlamak-notalamak formasında, nezaman üüretim hem
kantarlamak-notalamak düzüler kriteriyaların hem deskriptorların yardımınnan.
• Kriterial kantarlamak-notalamak – o, açan üürenicilerin başarıları ölçülerlär
deskriptorların yardımınnan, angısı üüretim proţesidä uşaan individual başarısını gösterer hem da başarıya görä kompetenţiyayı düzmektä yardımcı olêr.
• Kantarlamak-notalamak kriteriyaları – o kurulu önemni kalitelär, onnarı üüretim proţesin düzmesindä, verimlilerindä olur görelim hem onnar, bir sistema
gibi, bu türlü tanınacek: „kriteriya = üüreniciyi kaliteli üüretmäk proţesidir”.
• Deskriptorlar – kaliteli kantarlamak-notalamak kriteriyaları, angıları üürenicinin kompetenţiya uurunu göstererlär hem gerçekleştirerlär (en küçük/minimal, orta, en üüsek/maksimal uurları).
Bunu esaba alarak, deskriptorlar kolaylık vererlär uşaan üüretim uurunu kaliteli
kestirmää, kararlamaa (orta, ii, çok ii, eterli).
I-IV klaslarda kantarlamak tipleri: ilkinki kantarlaması (İK);
 formativ kantarlaması (FK); toplam (sumativ) kantarlaması (TK).

58

2.2.4. Üüretmäk strategiyaları hem genel metodika teklifleriBaşlankı klaslarda üürenicilerin üüretmesindä hem terbietmesindä genel üüretmäk neetleri bunnardır:• üüsek kulturalı insanı terbietmää;• estetika tarafından bilgileri vermää;• düşünmekli okuycuyu hazırlamaa;• bilgilerin dil teorıyasında temelini koymaa;• söz becermeklerini ilerletmää;• üüsek morallı komunikativ kişiyi terbietmää.
Bu neetleri halizlendirmää deyni, eni kurikulumda açık veriler speţ kompetenţiyalar
hem subkompetenţiyalar (kompetenţiyaların birimneri). Onnarı gerçeklendirmää
deyni, tradiţional hem eni didaktika tehnologiyalarını lääzım kullanmaa. Üüredici
var nasıl üüretmäk proţesindä kendibakışına görä sınışlarlan, işlärlän üüretmeyi doldursun, angıların neetleri kurikulumun istediklerinä baalı. Bu neetlär (strategiyalar)seslemektä, lafetmektä, okumakta, yazmakta oluşturulêr, ki üüretmenin sonunadakişinin komunikativ becermekleri taa üüsek uura kaldırılsın.
Eni kurikulumun istediklerinä görä, gagauz dilindä üüretmäk-terbietmäkkonţepţiyaları isteer, ki gagauz dili üürenilsin diil sade bilmäk için, ama taa çok yaşamakta kullanmak için.
Başka laflan, gagauz dili lääzım taa çok praktikada kullanmak için üürenilsin. Ozaman, istär-istemäz uşaklara kaligrafiya, gramatika, orfografiya tarafından bilgi verilecek, uşakların fikirleri taa başarılı ilerledilecek hem dä kultura tarafından terbiedilecek.
Birinci klasta yazmak-okumak urokları bütün üüretmäk yılın zamanında üç kerä
haftada olȇr.
İlk iki haftada urokların uzunnuu 30-35 minut olȇr. Üürenicilerin, fizik hem psihologiya tarafından yaş uurlarını esaba alarak, aazdan hem yazılı işleri lääzım dooru
sistemalı diiştirmää, sıralamaa. Urokta mutlaka gimnastika minutları lääzım olsun: ilk
semestrada iki kerä urokta, ama ikincidä – bir kerä.
Birinci klasın ilk semestrasında, nicä dä bütün bu üüretim basamaanda, en önemni iş – üürenicinin sözünü ilerletmää.
Söz ilerletmenin formaları:

sözlük kurmaa;
tekstä yaratmalı kopiya yapmaa;
resimnerӓ görӓ masal kurmaa;soruşlara görӓ annatma kurmaa;
yaratmalı diktant;serbest diktant;ayırmalı takrir;
yaratma h.b.

59

Eni laflarnan dostlaşmak metodikası:
I. Eni lafları okumak, açık sölemäk (individual, çift-çift, bütün klaslan).
II. Eni lafların semantikasınnan işlemäk:- başka dillerdän laflarlan benzeşmesini açıklamak;- internațional lafları, terminologiyaları bildirmäk.
III. Eni lafların sinonimnerini, antonimnerini açıklamak (rus dilinän lafları siirek
sırada çevirmää).
IV. Türlü resimnerin yardımınnan eni lafların maanasını açıklamak.
Eni laflarlan işlemӓk:
I. Verili laflarlan lafbirleșmesi kurmak.
II. Kurulu lafbirleșmelerini konteksttä kullanmak.
III. Dialogta, monologta, türlü situațiyalarda eni lafları kullanmak.
IV. Laf aylesi düzmӓk: ev-evcaaz-evcecik.
Üürenicilerin sözlüünü ilerletmäk kolaylıkları:
Enilenmiş kurikulumun baş neeti – üürenici serbest, logikayca hem gramatikayca
dooru kendi fikirini, düşünmeklerini, duygularını sölemää, açıklamaa becersin.
Bu üzerä üüredicinin önündä bir dava bulunêr – ilk günnerdän uşakların sözlüünü savaşsınnar ilerletmää, leksikasını zenginnetmää, bulmaa ölä efektiv metodlarını,
angıları bu davayı çözmää yardım edeceklär.
Gagauz dilinin hem literatura okumakların üürenmesindä genel neet:„Üürenicilerin baalantılı sözünü ilerletmää, onnarın söz kompetenţiyasını taa
başarılı düzmää, onnara komunikativ yolunu göstereräk”.
İlk adımnar bu yolda birinci klasta, cümlä düzmektä yapılêr. „Cümlenin büük rolü
var uşakların sözünü ilerletmektä. O bir bitmiş fikiri gösterärkän, sözün birimi olêrfikirlemektä hem sözleşmektä”, – yazdı A. İ. Gvozdev.
Cümläylän işlärkän, lääzım bu sıralıı kullanmaa:
1) üürenicilerin şkolayadan kabledilmiş bilgilerini sistemaya getirmää;
2) sadä, taman cümleleri düzmää becermää;3)	�����������������������������������������������������������������������������
üüredici resimi gösterer, ona görä, cümlä düzer (örnek gibi). Sora da üürenicilär benzeyän resimnerä görä, kendibaşına cümlä düzerlär.
Bu iş çekeder en ilk uroktan da herbir gagauz dili uroonda sistemada götürüler.
Yazmak hem okumak urokları integrir geçer.
Küçük şkolacılara üüretmäk-terbietmäk proţesindä iş kiyatlan en önemniydir. Gagauz dili uroklarında dışankı okumaklara haftada 15-20 minut veriler. Bu uroklarda
yaratmayı üüredici okuyêr, uşaklar, seslärkän, üürenerlär yaratmanın içindekiliini annamaa.
Herbir uşaan yaşamasında okumaa-yazmaa üürenmää en lääzımnı hem önemniiştir. Bu yaşamak vakıdında şkolacının fikirlemesi, sözleşmesi, kişilik duyguları bütündän ilerleer.
Okumak-yazmak üüretmesi oyun formasında geçer, çeşitli söz oyunnarı kullanılêr.
Onnarın yardımınnan şkolacılar ses (fonetika) analizini yapêrlar, lafların özelliini esaba alarak; sözleşmektä sesin kullanmasınnan meraklanêrlar (seslerdän kısım, kısımnardan laf düzerlär, laflardan cümlä, cümlelerdän tekst kurêrlar).

60Üürenmektä uşaklar materialın içindekiliini uydurêrlar, yaraştırêrlar, bu üzerä
onnar lääzım durmamayca düşünsünnär; analiz, sintez yaparkan kendi çıkışlarını,
kararlarını inandırsınnar; çok cuvabın arasında doorusunu bulsunnar, ayırsınnar. Buüüretmäk vakıdında en büük paalılık, ki üüretmenin temeli koyulêr; uşaan istedikleri
dili bilmää oluşturulêr, yaradıcı fikirlemesi onun sözündä ilerleer.
Bir urokta üürenicilerä lääzım türlü işlär hem sınışlar verilsin: iş mikrogrupalarda,
individual, diferenţial hem toplam bütün klaslan geçsin.
Uşaklar hevezlän üürensinnär deyni, onnarı lääzım meraklandırmaa: türlü üüretmäk davalarını didaktika oyunnarın yardımınnan çözmää, taa çok çeşitli iş vermää(krosvord, şarada, rebus, oyun h.b.); eni tehnologiyaları kullanmaa.
Yazmak-okumak urokları bütün üüretmäk yılın zamanında üç kerä haftada geçerlär.
İkinci klasta üüretmäk-terbietmäk proţesindä iş tekstä görä taa derindän geçer.
Üürenicilerin bilgileri tekstin adlaması, teması, öz fikiri için oluşturulêr.
Yaratmanın içindekiliini annamaa deyni, ikinci klasta türlü okumak çeşitleri kullanılêr (seslän, kendi-kendinä, biri-biri ardına h.b.). Okunmuş tekstä görä sadä plandüzerlär, kendi bakışlarını yazdırılmış olaylara, personajlara açıklêêrlar. Söz kulturasını ilerlederlär.
İlkinki bilgilär fonetikada, leksikada, gramatikada, lafkuruluşunda, orfografiyada,
sintaksistä kabul ediler, oluşturulêr (becermeklär analiz-sintez yapmaa; yaraştırmaa,
bölümnerä payetmää, bütünneştirmää materialı).
Praktika gösterer, ani şkolacılar taa havezlän üürenerlär hem yapêrlar herbir işi,açan uroklar çeşitlener oyun elementlerinnän, yarışmaylan. Oynayarak, uşaklar taa
ilin, taa kolay aklılarında tutêrlar o bilgileri, angıları lääzım üürenicini aklısında kalsın.
Üüredici uşakların üüretmesindä herbirin eksklüziv özelliini lääzım esaba alsın.
Ama urokta hepsi lääzım eterli olsun (çok olmasın); uşakların fikirlemesi ilerlesin
bölä:

görümnügörümnü-süretli

abstraktÜçüncü, dördüncü klaslarda gagauz dilinin üüretmesindä şkolacıların komunikativ bilgileri lääzım ilerlesin. Bu neet oluşturulacek ozaman, açan uşaklar diil sadeçok hem dooru lafedeceklär gagauz dilindä, ama düşüneceklär dä. Üüretmäk materialınnan tanışarkan, başka birbişeyä onu benzedärkän, uydurarkan, üürenicilär taa
havezlän herbir işi yapêrlar, düşünerlär (analiz-sintez, çıkış yapêrlar, argumentleerlär,
dooru karar başka cuvap variantların arasından ayırêrlar).
Butakım en büük paalılık oluşturulêr – yaratmalı düşünmäk, angısı üüretmenin
bütün temeliydir.
Pek faydalı uroklarda kullanmaa problemalı işleri, açan şkolacılara veriler işin bir
parçası, bir bölümü, ama bütünnä açıklanmêêr da üürenici lääzım kendisi düşünsün,
aarayıp, dooru cuvap soruşa bulsun.

61

Lääzım otakım kurmaa urokları, açan herbiri var nicä sölesin kendi fikirini bu problemaya görä, açan problema birisini dä brakmêêr bir tarafta, hepsini düşündürder.
Üürenici üüretmektä diil obyekt, ama o üüretmenin subyekti. Üüredici şkolacılara
vermeer hazır bilgileri, ama herbir urokta, menedjer olarak, meraklandırêr uşakları;
ölä onnarı üüreder, ki kendileri bilgileri aarasınnar, bulsunnar, kullansınnar.
Üçüncü, dördüncü klaslarda okumak-yazmak uroklarında oyun elementleri taa
kullanılêr. Oynarkan, üürenicilär taa ilin, taa kolay kapêrlar, aklılarında tutêrlar o bilgileri, angıları mutlak lääzım kalsın şkolacıların aklısında.
Üüretmäk metodika çeşitleri herkerä baalı üüretmäk neetlerinä, praktikada dilikullanmaa (monologlu hem dialoglu sözündä, aazdan hem yazılı sözleşmektä).
Büünkü şkolada üüretmäk proţesindä taa sık düşer tehnikayı kullanmaa (DVD, CD,kompyüter h.b.).
Sade tradiţional metodları bugünkü eni tehnologiyalarlan birerdä kullanarkan,
var nasıl ölä meraklandırmaa üürenicileri, ki onnar istesin kendibaşına bilgileri aaramaa, becermeklerini ilerletmää, beensin, sevsin, istesin üürenmää.
Eni tehnologiyaların çeşitleri:zamandaş
üüretmӓktehnologiyaları

ilerletmӓk –üüretmӓktehnologiyası

oyunnarmetodlarıntehnologiyası

individual hem
diferențial
üüretmӓktehnologiyaları

saalıklıüüretmӓktehnologiyaları

problemalı
metodlarıntehnologiyaları

hepsi klası türlü
uurlu problemalıüüretmӓk

informațiya –komunikativ
tehnologiyalarıinteraktiv
tehnologiyaları

2.2.5. Başlankı klaslarda kantarlamak strategiyaları
Nicä dä taa yukarda açıklanmıştı, enilenmiş kurikuluma görä kantarlamak-notalamak okullarda eniycä yapılacek. O geçirilecek kriterial kantarlamak-notalamak formasında, nezaman üüretim hem kantarlamak-notalamak düzüler kriteriyaların hem
deskriptorların yardımınnan.
Başlankı klaslarda (KOD annamasında) kantarlamak tipleri: İlkinki kantarlaması (İK);
 Formativ kantarlaması:• etaplara görä formativ kantarlaması (EFK);• lääzımnı materialın formativ kantarlaması (LMFK-noktalamak);• interaktiv formativ kantarlaması (İFK); Toplam (sumativ) kantarlaması (TK);62İlkinki kantarlamak (İK) geçiriler urokta bilgilerä aktualizatiyä yapmanın önündä,yılın, semestranın çeketmisindä yada eni modulü çekedeceykän üürenmää .
Kullanılêr kantarlamak instrumentlerin yardımınnan aazdan, yazılı yada praktikaişlerindä, testlerdä, türlü sormak formalarında (nica matematika diktantı, dooru/yalan sölenmiş diktantı, didaktika oyunu „Ölä yada diil ölä” h.b).
İlkinki kantarlamkta instrumentlerin arasında olur kullanılsın interaktiv tehnikları
da („Bilerim-İsteerim bilmää-Annadım” h.b.).
Üürencilär var nasıl kendilerini kantarlamasınnar.
Notalanêr üürencilär laflan: pek işlää, islää, maşalla, eterli.
Toplam (sumativ) kantarlaması (TK) proektlanȇr, sora da geçiriler (üüretmäk
yılın, semestranın, modulün) sonunda.
Önce yapılȇr analiz-sintez uuraşımı (1-3 saat, kontekstä baalı) tekraralamakta/üürenmektä, üürencilerin ilerledilmesindä.
Kantarlamak instrumentleri: test (speţifikaţiya matriţası hem kantarlamak baremi, kontrol işi aazdan, yazılı, praktika uurunda). Olabilir alternativ matodları da kullanılsın: proekt, portofolio, aaraştırmak.
Üüredicinin borcu ölä geçirmää bu kantarlamayı, ki şkolacılar korkusuz onu yapsınnar.
Formativ kantarlaması:• etaplara görä formativ kantarlaması (EFK) geçiriler üüretmäk-üürenmäk proţesin bütün uzunnuunda, sonunda da sumativ kantarlaması geçiriler:- instrument: 1-3 produkt herbir subkompetenţiyaya son bilgilär hem becermeklär (produkt) üürenilecek;- üürenicilär var nasıl kendi-kendilerini kontrol etsinnär, kantarlasınnar;- üüredici ii laflarlan onnarı kantarlêêr (stimul, ama diil takazalamak).
• lääzımnı materialın formativ kantarlaması (LMFK-noktalamak formasında)doldurêr:- EFK-yı da formativ kantarlamanın durmamayca harakterini göstererlär bir
modulä görä hem subkompetenţiyaya, angısı koyulu bu modulä;- başarılêr bir-iki produktlan, angıları yakışêrlar bu temaya görä;- var nasıl geçirilsin bütün klaslan yada diferenţial, aazdan, yada yazılı, praktik uurunda individual hem grupalarda.
• İnteraktiv formativ kantarlaması (İFK):- gösterer durmayınca kantarlamak harakterini bir modulä görä (uroon neetlerinä görä) kantarlanêêr lafalan, jestlan, gülümsemäklän, mimikaylan, ii
davranışlan;- içindekiliinä görä: dooru yazılı, original, demekli okudu, dikatlık gösterdi,
açıkgözdü;- kendi-kendilerini hem dostlarını kantarlêêrlar;- çıkışlar bireri yazılmêêr.
III-IV klasta Aazdan toplam kantarlaması (ATK)
Aazdan kantarlamakta üüredici şkolacının başarılarını esaba alêr hem da gecirer onu sözleşmäk formasında. Aazdan toplam kantarlaması (ATK) var nasıl olsun

63

yazılı formada da, nicä toplam kantarlaması, onun neeti aazdan sözleşmäk kompetențiyasının uurunu kontrol etmäk:- okunmuş yada seslenmiş tekstin içindekiliini dooru annamak;- eni tekstlerdä üürenilmiş lafları tanımak (kullanmak);- türlü tekst tipinä görä aazdan tekst kurmak.
ATK üürenicilerin özelliklerinä görä, semestranın uzunnuunda kullanılêr. O var nasıl geçirilsin modulün türlü etapında (diil sade sonunda), koyulmuş neetlerä görä.
ATK (aazdan kantarlamakta) var nasıl türlü formada geçirilsin: intervyü, aazdan
yaratma, dialog, aazdan sözleşmäk, prezentațiya.
1-inci klas (1 semestr)№

Söz kompetenţiyası

Dil temaların birimneri

Saatlar

1. Ana tarafım.

1. Söz.

2

2. Şkola. Biblioteka.

2. Tekst.

4

3. Aylä.

3. Cümlä. Annatma cümlä.

2

4. Meyvalar.

4. Soruş, şaşama cümlä.

4

5. Zarzavatlar.

5. Laf.

3

6. Yıl zamannarı.

6. Kısım.

6

7. Ev hayvannarı.

7. Urgu.

6

8. Yaban hayvannarı.

8. Seslär.

3

9. Kuşlar.

9. Vokal sesleri.

4

10. Daa.

10. Kalın hem inca vokallar.

3

11. Adam. Ev.

11. Konson sesleri.

4

12. Küü. Kasaba.

12. Sesli hem sessiz konsonnar.

4

13. Oyuncak.

13. Çetin hem yımışak konsonnar.

2

14. Çiçeklär.

14. Tekrar. Söz. Cümlä.

2*olabilir saatların sayısını diiştirmää

64

Hepsi 49 saat

1-inci klas (2 semestr)

Hepsi 50 saat

№ Söz-dil kompetenţiyası İçindekiliin birimneri
Saatlar
1. Daa.
Ses [a], bukvalar A,a.
2. Oyuncak.
Ses [u], bukva U,u.
3. Aylä.
Ses [m,m’], bukvalar M,m.
4. Ev hayvannarı.
Ses [o], bukvalar O,o.
5. Ev hayvannarı.
Ses [i], bukvalar İ,i.
6. Adam.
Ses [ş,ş’], bukvalar Ş,ş.
7. Yıl zamannarı. Kış.
Ses [b,b’], bukvalar B,b.
8. Bostanda. Yaz.
Ses [k,k’], bukvalar K,k.
9. Yıl zamannarı. Güz.
Ses [l,l’], bukvalar L,l.
10. Yıl zamannarı. İlkyaz.
Ses [e], bukva E,e.
11. Ev.
Ses [n,n’], bukvalar N,n.
12. Ev kuşları.
Ses [ı], bukva I,ı.
13. Meyvalar.
Ses [d,d’], bukvalar D,d.
14. Ekmek.
Ses [s,s’], bukvalar S,s.
15. Kasaba.
Ses [r,r’], bukvalar R,r.
16. Küü.
Ses [ä], bukva Ä,ä.
42
17. Eşilliklär.
Ses [ö], bukva Ő,ö.
18. Baa.
Ses [ü], bukva Ü,ü.
19. İmeklär. Kaplar.
Ses [t,t’], bukvalar T,t.
20. Benim Gagauziyam.
Ses [g,g’], bukvalar G,g.
21. Yaban hayvannarı.
Ses [y’], bukvalar Y,y.
22. Yaban kuşları.
Ses [z,z’], bukvalar Z,z.
23. Göçmen kuşları.
Ses [p,p’], bukvalar P,p.
24. Şkola.
Ses [v,v’], bukvalar V,v.
25. Çiçeklär.
Ses [ç’], bukvalar Ç,ç.
26. Ana tarafım.
Ses [c’], bukvalar C,c.
27. Şkola tertipleri.
Ses [f,f’], bukvalar F,f
28. Benim klasım.
Ses [h,h’], bukvalar H,h.
29.
Ses [j,j’], bukvalar J,j.
30. Masal dünnesi.
Ses [ê], bukva Ê,ê.
31.
Ses [ţ,ţ’], bukvalar Ț,ţ.
32.
Alfabet.
Bukvalıın
Bukvaları üürenmää.
Onnarlan kısım, laf, tekst okumaa.
üürenmisindän sora.
Kalın, incä, urgulu, urgusuz vokallar.
Sesli, sessiz, çetin, yımışak, çiftli, çiftsiz konsonnar.
Alfabet. Alfabetçä bukvaların adları
Bän şansora okuyêrım.
Söz. Dialog. Monolog.
8
Tekst. Cümlä. Laf. Urgu.
Büük bukva adlarda, soyadlarda, bobaycalarda.
Laflar, angıları cuvap ederlär soruşlara kim? ne?
Laflar, angıları cuvap ederlär soruşlara nesoy? angı?
Laflar, angıları cuvap ederlär soruşlara ne yaptı? neyaper? ne yapacek?
Tekrar.

65

Bu saatların arasında: Üüretmäk diktantı –1, Kontrol yazması (kopiyä yapmak) –1.
Birinci klasta kantarkamak diskriptorların yardımınnan geçiriler:- üürenici işi kendibaşına yapêr;- üüredici destek olêr üüreniciyä, işin kimär zor erlerindä;- şkolacı üürediciylän barabar işi sonunadan yapêr.
Üüredici geçirer ilkinki kantalamayı (İK) hem formativ kantarlamayı (FK), nasıl
yukarda da sölenildi, ama sumativ kantarlamanın (SK) sayısı birinci klasta –3 (SK):birär – herbir semestranın sonunda, bir da yılın bitkisindä.
Gagauz dili II-nci klas
№ Söz kompetenţiyası

Hepsi 50 saat.
Dil temaların birimneri

Saatlar1.

Ana tarafım.

I-inci klasta üürenilmiş materialı tekrarlamaa.

102.

Şkola.

Uzun vokallar.

2

3.

Aylä.

Vokal garmoniyası.

2

4.

Meyvalar.

Konsonnar. İkili konsonnar.

25.

Zarzavatlar.

Laf. Kısım. Urgu.

1

6.

Yıl zamannarı.

Lafların geçirilmesi.

2

7.

Ev hayvannarı.

Cümlä hem laf.

2

8.

Yaban hayvannarı.

Söz. Baalantılı söz. Tekst.

29.

Kuşlar.

Cümlä. Cümlenin baş payları.

2

10. Daa.

Lafın kökü. Senselä laflar, birköklü laflar.

2

11. Adam. Ev.

Laflar, angıları predmetlerin adlarını göstererlär dacuvap ederlär soruşlara Kim? Ne?
Laflar, angıları predmetlerin nışanını göstererlär dacuvap ederlär soruşlara Nesoy? Ne türlü? Angı?
Laflar, angıları predmetlerin işlemini göstererlär dacuvap ederlär soruşlara Ne yaptı? Ne yapêr?
Ne yapacek?
Büük bukva adların bobaycaların, soyadların,hayvannarın laaplarında, küülerin, kasabaların,
deerelerin adlarında lafların ilk bukvasını yazmakta.

6

Tekrar.

5

12. Küü. Kasaba.
13. Biblioteka.
14. Sport.

453

Bu saat. arasında: Üüretmäk diktantı –2, kontrol yazması (kopiyä yapmak) –2,
test –2, kontrol diktantı –1.
İkinci klasta kantarkamak diskriptorların yardımınnan geçiriler:- üürenici işi kendibaşıma yapêr;- üüredici destek olêr üüreniciyä, işin kimär zor erlerindä;- şkolacı üürediciynän barabar işi sonunadan yapêr.

66Üüredici geçirer ilkinki kantalamayı (İK) hem formativ kantarlamayı (FK), nasıl
yukarda da sölenildi, ama sumativ kantarlamanın (SK) sayısı ikinci klasta –3 (SK):birär – herbir semestranın sonunda, bir da yılın bitkisindä.
Literatura okumakları II-nci klas№

Hepsi 49 saat

Literatura temaları*

Saatlar1.

Renkli güz.

52.

Benim Moldovam. Sevgili Bucaam.

6

3.

Ne gözäl kışlar bizdä.

54.

Adam dostsuz-kär kolsuz.

55.

Anadan paalı hiç yoktur.

56.

İilik hem körlük.

47.

İsteyärsän kısmetli olmaa-sayma zaametini.

38.

Etiket.

3

9.

Kurt-kuşlar, eşilliklär-bizim zenginniimiz.

3

10.

İlkyaz geldi-dünnä dirildi.

4

11.

Tabiat bizi sarêr.

3

12.

Masallar.

3

Söz-dil kompetenţiyaları geçiriler literatura temalarına görä.
Gagauz dili III-üncü klas№

Hepsi 50 saat

Söz kompetenţiyası

Dil temaların birimneri

Saatlar

1. Ana tarafım.

II-nci klasta üürenilmiş materialı tekrarlamaa.

92. Şkola.

Söz. Dialog.

1

3. Meyvalık.

Tekst.

1

4. Zarzavatlar.

Cümlä. Laf.

1

5. Daa.

Laf kuruluşu.

5

6. Yaban hayvannarı.

Söz payları.

3

7. Hayvannar(ev). Kuşlar.

Adlık.

12

8. Yılın zamannarı. Küü. Kasaba. Nışannık.

5

9. Aylä. Adam. Ev.

İşlik.

9

10. Biblioteka. Sport.

Tekrar.

467

Bu saatların arasında: Üüretmäk testleri –3, üüretmäk takriri –2, üüretmäk
yaratma –2, kontrol diktantı –1.
Üçünçü klasta ilkinki kantarlamak (İK) hem formativ kantarlamak (FK) deskriptorların yardımınnan geçiriler, ama sumativ kantarlamasını üüredici şkolacının işinin
kalitesini laflan kantarlêr: pek ii, ii, eterli da bu laflar jurnalda yazılêr – Pİ, İ, E.
Literatura okumakları III-üncü klas№

Hepsi 49 saat.

Literatura temaları*

Saatlar1.

Şkola.

3

2.

Adam kişilii.

23.

Adam hem söz etiketi.

6

4.

Literatura adamın yaşamasında.

2

5.

Adam hem aylä.

66.

Zaamet adamın yaşamasında.

4

7.

Kasaba, küü hem onnarın anılmış gösterilecek erleri.

38.

Adam hem tabiat.

79.

Eşilliklär adamın yaşamasında.

2

10.

Adam hem Vatan.

5

11.

Saalık hem sport.

1

12.

Dostluk hem dostlar.

213.

Adam hem incä zanaatlık.

1

14.

Masallar.

5* Söz-dil kompetenţiyaları geçiriler literatura temalarına görä.
Gagauz dili IV-üncü klas

68

Hepsi 49 saat

№ Söz kompetenţiyası

Dil kompetenţiyası

1.
2.
3.
3.
4.
5.
6.
7.
8.

III-ncü klasta üürenilimiş materialı tekrarlamaa.
Cümlä.
Söz payları.
Adlıklar.
Nışannık.
Aderlik.
İşlik.
Tekst.
Tekrar.

Ana tarafım. Şkola.
Meyvalık. Zarzavatlar.
Daa. Yaban hayvannarı.
Hayvannar(ev) Kuşlar.
Yılın zamannarı. Küü. Kasaba.
Aylä. Adam.
Ev.
Biblioteka.
Sport.

Saatlar
7
2
1
14
4
2
13
2
4

Bu saatların arasında: Üüretmäk testleri –3, üüretmäk takriri –2, üüretmäk
yaratma –2, kontrol diktantı –1, kontrol testleri –1.
Literatura okumakları IV-üncü klas№

Literatura temaları*

Hepsi 50 saat.
Saatlar1.

Şkola bizim yaşamamızda.

8

2.

Adam kişilii.

23.

Adam hem söz etikası (kulturası).

2

4.

Literatura adamın yaşamasında.

3

5.

Adam hem aylä.

7

6.

Zaamet adamın yaşamasında.

2

7.

Zanaat ayırmak.

2

8.

Kasaba, küü hem onnarın anılmış gösterilecek erleri.

39.

Adam hem tabiat.

7

10. Adam hem Vatan.

3

11. Saalık hem sport.

2

12. Dostluk hem dostlar.

3

13. Adam hem incä zanaatlıın ilgileri.

2

14. Masallar.

4* Söz-dil kompetenţiyaları geçiriler literatura temalarına görä.
Dördüncü klasta kantarlamak için kursalar yapılacek69

3. Gagauz halkın ıstoriyasΙı,
kulturası hem adetleri

3.1. „Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri”
predmetin kurikulumu

3.1.1. Predmetin speţifika kompetenţiyaları
1. Kendi etnika hem vatandaşlıın (gagauz) birtakımnıını, halkın paalılıklarını, kulturaçeşitliinä ilişki olmasını akıl vereräk hem dä kendi milletin etnokultura başarılarını
Moldova Respublikasının bütün cümnä birliindä gururlu açıklamaa.
2. Çeşitli (türlü) tekstlerdä, kontekstlerdä hem dä olaylarda etnokultura simvollarının, vaarlıklarının, ruh paalılıklarının birtakımnıını annamaa hem dä gagauz halkın
istoriyasına, kultura zenginniinä pozitiv davranmasını göstermää.
3. Üürenmäk hem hergünkü kontekstlerdä gagauz tradițiyaları için bilgileri kullanmaa, görünän istemäklän hem hazırlıklan korumaa hem üürenmää deyni çalışmasında aktiv pay almaa.
4. Kendi etnokultura topluluun istoriyasında üürenmäk tekstlerinä komentariya yaparak, etnokultura paalılıklarını millet hem genel insannık paalılıkların yaraştırması, Moldova Respublikası halkların dillerinä, tradițiyalarına, onnarın etika hem
estetika normalarına görünän meraklık hem hatır göstereräk.
3.1.2. Predmetin administraţiya etmesi

70„Gagauz halkın istoriyası,
kulturası hem adetleri”
predmetinin statusuÜüretmim proţesindä
kullanmak

Klas

Saatların
sayısı
haftadaSaatların
sayısı bütün
yılda

Mutlaküürenilän predmet

Dil hem sözleşmäk
(halkının adetleri için
genel bilgilär)

I
II
III
IV

1
1
1
1

34
34
34
34

Saatların sayısı (yaklaşık) hem içindikilerin birimneri
Klas

I

II

III

IV

TemalarBenim Vatanım – Moldova Respublikası.
Ana dilim – tatlı bal.
Bän hem benim ayläm.
Yıl zamannarı (Kış yortuları).
Bän hem dolay dünnä.
Yıl zamannarı (İlkyaz yortuları).
Yaz geldi – güneşi getirdi.
Üüredicinin bakışına görä.
Gagauziya hem Moldova Respublikası – burada bizim Yuurtluumuz.
Ana dilim – gözäl ses.
Açan toplanȇr aylä.
Yıl zamannarı (Kış yortuları).
Bän hem dolay dünnä.
Yıl zamannarı (İlkyaz yortuları).
Yaz geldi – güneşi getirdi.
Üüredicinin bakışına görä.
Sıcak tenni Moldova – Vatanımızdan gözäl yoktur.
Ana dilim, paalı dilim!
Aylenin ocaanda.
İi komuşu zenginniktän dä paalı.
Küü/kasaba hem küüyün/kasabanın adetleri.
Gagauzların kalendar adetleri (İlkyaz, yaz geldi).
Üüredicinin bakışına görä.
Moldova Respublikası hem Gagauz Avtonomiyası – birliktä yaşȇȇr.
Benim soyum – senseläm.
Gagauzların zanaatları, kulturası hem incäzanaatlılıı.
Moldovanın anılmış erleri.
Gagauziyanın anılmış erleri.
Moldova Respublikanın komuşuları.
Üüredicinin bakışına görä.

Saaatların
sayısı
4
2
8
3
7
3
3
3
3
2
8
4
6
4
3
3
3
2
9
5
6
5
3
3
7
8
4
4
4
3

71

72

2.1. Annamaa, ki onnarın ana dili – gagau
dili.
2.2. Tanımaa gagauz halk yaratmalarını.
2.3. Ezber bilmää, okumaa küçüräk halk
yaratmalarını.

1.1. Bilmää, ki Moldova onnarın Vatanı.
1.2. Tanımaa Moldovanın simvollarını(bayrak, gerb).
1.3. Bilmää, ki Kişinöv – baş kasabasınınadı, ana tarafın adı – Bucak.
1.4. Açıklamaa, ki Gagauz Avtonomiyası
Moldova Respublikasında bulunȇr
(simvolları: bayrak, gerb).
1.5. Bilmää, ki Bucak onnarın Ana tarafı,başka kasabaları/küüleri.
1.6. Kendi gagauzluunu duymaa, başka
insannarın milletliini hem ana dillerini
sıralamaa.

Kompetenţiya (subkompetenţiya)birimneriÜüretim işleri hem produktlar• Ana dilimiz – gözäl gagauzçamız.
• Bizim ana dilimiz – gagauzça, doorudanışmak.
• Gagauzların halk yaratmaları:- ayılmaklar, uygun sözlär,- söleyişlär, bilmeycelär,- masallar.

2. Ana dilim – tatlı bal
Sözleşmäk:- gagauz dili – ana dili için, annatmak;- halk yaratmalarını işidärkän annamak;- küçüräk halk yaratmalarını ezber bilmäk;
audio materialları halk yaratmalarınnan
seslemäk hem çalmak.

Sözleşmäk:- temelleneräk işidilmiş tekstlerä,
resimnerä, videomateriallara h.b. Moldova
Respublikası hem onun merkezi içinkonuşmaklar;
Moldova Respublikasının hem Avtonomiyanın
bayraklarını resimnemäk.
Didaktika oyunnarı: „Hadi tanışalım.”,„Resimä görä bul”.
- resimä göra dialog kurmak.
Produktlar:Speţifika terminologiyası:- okunmuş informaţiyanın maanasını dooru
Gerb, bayrak, simvollar, baş kasaba, Parlament,
annamak;Prezidentura.
- simvolları tanımak (Moldovanın,
Bucak kırları, görümnü kırlar, Başkanat, Halk
Gagauziyanın);Topluşu.
- kendi gagauzluunu duymak.
• Benim Vatanım – Moldova Respublikası.
• Moldova Respublikasının simvolları (bayrak,gerb).
• Bizim Vatanımızın merkezi – Kişinöv.
• Moldova Respublikasında Gagauz
Avtonomiyası (simvolları: bayrak, gerb).
• Ana tarafım – Bucak (benim kasabam/küüyüm).
• Moldova Respublikasında yaşayan başka
halklar, onnarın dili, tradiţiyaları.

1. Benim Vatanım Moldova Respublikasıİçindekiliin birimneri

1 KLAS

3.1.3. Üüretim birimneri

73

3.1. Sıralamaa aylenin kişilerini, kullanarak
gagauz dilinin normalarını.
3.2. Bilmää evdeki adetleri: sofraya toplanmaa, biri-birinä hatır gütmää.
3.3. Bilmää gagauz adlarını (mamunun,
bobanın, dädunun, malinin h.b.).
3.4. Dooru, yalpak biri-birinä danışmaa,büülü lafları kullanmaa.
3.5. Gagauz yortularını tanımaa, kimisinibilmää.
Speţifika terminologiyası:
Büülü laflar: Saa ol! Buyur! Zaman hayır olsun!
Avşam hayır olsun! Bereketli olsun! Tatlı
uykular!...

• Hısımnar (ana, boba, oolum, kızım, dädum,malim, onnarın adları).
• Aylenin adetleri.
• Naazikli olmaa (dooru danışmaa, büülü
laflar).
• Hepsimizä ilin gecelär.
• Duuma günü.

3. Bän hem benim aylämSpeţifika terminologiyası:
Uygun söz, halk yaratması, danışmak.

Sözleşmäk:- konuşmaklarda, resimnerä bakarak, ayleleri
için açıklamak, resimnemäk;- videomateriallar aylesi için kullanmak.
Didaktika oyunnarı:- „Tanı aylenin kişisini.”, „Bän hem benim
dädum.”, „Kim taa hızlı”.
Produktlar:- ayledä kişileri bilmäk, dooru tanıştırmak;- aylenin adetlerini bilmäk;- aylenin kişilerini yazdırmak;- büülü lafları bilmäk hem kullanmak;- kimi yortuları bilmäk hem sıralamak;- türlü kutlamaklar kurmak.

Didaktika oyunnarı:- „Çöz bilmeyceyi”, dramatizaţiya
„Eldivencik.”, Kim taa çok.”Produktlar:- okunmuş informaţiyanın maanasını dooru
annamak;- biri-birinä dooru danışmak hem annatmak;- halk yaratmalarının janralarını tanımak,sölemäk.

74

5.1. Yaraştırmaa evelki hem şindiki evleri.
5.2. Açıklamaa, angı evlerdä dedelerimizyaşayarmış, nica onnar donaklıymış.
5.3. Bilmää açıklamaa, nelär büüyerlär evindolayanında.
5.4. Bilmää açıklamaa ne büüdärmişlär
evelki vakıtlar zarzavat başçasında.
5.5. Annatmaa beygirlär için hem ev kuşları
için.

4.1. Bilmää, ki Eni Yıl – aylä yortusu.
4.2. Açıklamaa Eni Yılın tradiţiyalarını.
4.3. Sıralamaa Kolada yortusunun adetini,maanasını, çorbacıya hem aylesinä
duva etmeklerini.
4.4. Annatmaa Suvraki hazırlanmasını(bir çıbık, kiyattan yapılı, çiçeklän
donaklandırılȇr).
4.5. Sölemää trakaylan gezmäk adetini.

4. Yıl zamannarı (Kış yortuları)
Eni Yıllan kutlȇȇrız çocuklar hem kızçaazlar.
Kolada geldi.
Suvraki .
Hȇy – hȇy.

Gözäl yuvam – şen evim.
Evelki evdä (evelki evin donaklılıı).
Evelki aul (beygirlär, ev kuşları).
Evin yanında meyvalık hem zarzavatlık.

Speţifika terminologiyası:Pat, bakırlık, suvacık, donaklamaa, beygir.

•
•
•
•

5. Bän hem dolay dünnäSpeţifika terminologiyası:
Ayaz Dädu, Yortu, Suvraki, Kolada, tradiţiyalar,çamcaaz, dilemeklär, aylä yortusu.

•
•
•
•

Sözleşmäk:- büünkü hem evelki evlär için resimeri
siiretmäk, yazdırmak, videometeriallarkullanmak;- küçük annatmalar okumak.
Didaktika oyunnarı:- „Donakla evi.”, „Sırala tertipleri.”, „Ne
görersin?”
Produktlar:- eski ev tertiplerini sıralamak;- eni hem eski ev tertiplerini yaraştırmak;- evlerin donaklılıı için açıklamak.

Sözleşmäk:- lafetmäktä açıklamak, ki herkezi ayledä
yardımcı olsun yortuya hazırlamaa;- Suvraki tertiplerini yazdırmak, audio, video
materiallarını temaya görä kullanmak,
tehnika avadannıklarını kullanmak.
Didaktika oyunnarı:- „Sırala adetlerı.”, „Resimä görä yortuyu
yazdır.”, „Angı yortunun tertipi?”
Produktlar:- Eni Yil yortusunun maanasını annamak;- Suvraki yortunun türküsünü bilmäk;- Kolada yortusunun tradiţiyalarını
annatmak, türküsünü bilmäk;- kalendar datalarını bilmäk hem sölemäk.

75

Sözleşmäk:- temaya görä konuşmak;- yortularalan baalı insţenirovka düzmäk; şiir,türkü ezber sölemäk; baaşış hazırlamak.
Speţifika terminologiyası:
Didaktika oyunnarı:Uşakların korumak günü; yaz nışannarı;- „Sırala nışannarı.”, „Bul yıl zamanını.”zenginnik; baaşış.
„Yazdır meyvaları, zarzavatları”.
Produktlar:
Predmetlärarası baalantıları
- yortuyu yazdırmak, onda pay almak;
Nota: Üüredici kendi bakışına görä bu urokları - analara-bobalara güçlerinä görä yardımcı
götürer.
olmak.

7.1. Açıklamaa yaz nışannarını.
7.2. Sıralamaa meyvaları, eşillikleri.
7.3. Bilmää, ani iyünün 1-dä – uşaklarınkorumak günü.
7.4. Pay almaa yortularda, adetleri
korumaa.

• Kuşlar geldi, yuvalarını düzerlär.
• Yaz geldi zenginnik getirdi.
• Uşakların korumak günü.

7. Yaz geldi – güneşi getirdiİlkyaz geldi (ilkyaz nışannarı).
Sözleşmäk:Prost olmak günü (ateş üstündän atlamaa). - resimnerin yardımınnan ilkyaz nışannarı
Babu günü.
için konuşmak;Mamunun günü.
- uşakların annmakları prost olmak günü
Paskellä (hristian yortusu).
için;- teklif etmäk büükleri (babuyu) babu günüSpeţifika terminologiyası:için annatsın;
Saçaklardan damnȇȇr, buzluk, çiidemnär- Paskellä – hristian yortusu, açıklamaklar.
açȇrlar, prost olmak, oruç, yortu, adet, baaşış, Didaktika oyunnarı:
kırmızı yımırta, paska.
- „Sırala nışannarı.”, „Bul yıl zamanını.”Produktlar:- ilkyaz nışannarını sıralamak, başka yılzamannarınnan yaraştırmak;- Pros olmak yortusunun sıralıını açıklamak;- analara, malilerä baaşış hazırlamak,
kutlamak lafları kurmak;- Paskellä yortusu – hristian yortusu. Onunmaanasını açıklamak;- yortuya hazırlanmasının sıralıını yazdırmak.
•
•
•
•
•

6.1. Açıklamaa ilkyaz nışannarını.
6.2. Bilmää, ki prost olmak pazarı –gagauzların gözäl adeti (ateş üstündän
atlamak adeti).
6.3. Annatmaa, nezaman „Babu günü”
yortusu olȇr (genel bilgi).
6.4. Sölemää, nezaman mamuların günü
hem nicä onnarı kutlȇȇrız?
6.5. Annatmaa Paskellä yortusu için
(hristian yortusu).

6. Yıl zamannarı (İlkyaz yortuları)

76

Yılın bitkisindä son bilgilär hem becermeklär:
Seslemää hem annamaa işidilmiş materialın informaţiyasını;
Sölemää büük (Moldova) vatanın adını hem onun merkezini. Onun simvolikasını tanımaa;Açıklamaa Ana tarafın (Gagauziya) adını hem onun merkezini. Onun simvolikasını tanımaa;
Sıralamaa başka dilleri, angısında lafederlär Moldovada yaşayan halklar;
Saygı göstermää devlet dilinä hem başka dillerä;İşittiynän tanımaa gagauz halk yaratmalarını;
Sölemää ezber gagauz halk yaratmalarını;
Annatmaa (soruşlara görä) kendi aylesi için, hatır büüklerä gütmää;
Saymaa aylenin yortularını, onnar için soruşlara görä annatmaa Gagauz halk oyunnarına katılmaa.
Paalılıklar:• Gagauz halkın istoriyasına, kulturasına meraklık göstermää;• Herbir halka, onun vatandaşlarına saygı göstermää, onnarın adetlerini tanımaa, saymaa;• Milletlärarası davranmaları etiket normalarına baalamaa.

•
•
•
•
•
•
•
•
•

77

İçindekiliin birimneriÜüretim işleri hem produktlar

1.1. Bilmää, ki Moldova Respublikası
gagauzların Vatanı, yuurtluu.
1.2. Tanımaa Moldovanın simvollarını(bayrak, gerb).
1.3. Açıklamaa, ki Gagauz Avtonomiyası„Gaguz Eri” (simvolları: bayrak,gerb).
1.4. Bilmää, ki Bucak onnarın Ana tarafı,başka kasabaları/küüleri.
1.5. Duymaa kendi gagauzluunu, halkın
ruhunu duyup, kabletmää, başka
insannarın milletliini hem onnarın
ana dillerini sıralamaa.
Speţifika terminologiyası:
Gerb, bayrak, simvollar, baş kasaba,Parlament, Prezidentura.
Bucak kırları, görümnü kırlar, Başkanat,
Halk Topluşu.

• Gagauzların, Vatanı yurtluu – Moldova
Respublikası.
• Moldova Respublikasında Gagauz
Avtonomiyası (simvolları: bayrak,
gerb – tanımaa).
• Gagauziyanın merkezi – Komrat.
• Ana tarafım – Bucak (benim kasabam/küüyüm) (taa derindän).
• Gagauz Avtonomiyasında yaşayan
başka halkların dili, tradiţiyaları.

Sözleşmäk:- konuşmaklarda, temellenmäk okunmuş tekstlerä,
resimnerä, videomateriallara h.b.;- Moldova Respublikası – gagauzların yurtluu;- Kişinöv için, Komrat için videomateriallar;- Moldova Respublikasının hem Avtonomiyanın
bayraanı resimnemäk;- Başka kasabaları/küüleri bilmäk sıralamak.
Didaktika oyunnarı:- „Hadi tanışalım.”, „Resimä görä bul”;- resimä göra dialog kurmak.
Produktlar:- okunmuş informaţiyanın maanasını dooru
annamak;- simvolları tanımak hem ayırmak (Moldovanın,
Gagauziyanın);- Moldova gagauzların yurtluu için, annamak hem
annatmak;- gagauz halkın ruhunu duymak, kabletmäk;- başka halkların dillerini sıralamak, saymak.

1. Gagauziya hem Moldova Respublikası – burada bizim Yuurtluumuz

Kompetenţiya (subkompetenţiya)birimneri

2 KLAS

78

3.1. Açıklamaa, ki herbir soy çalışêr
korumaa, tutmaa, ilerletmää soy
tradiţiyalarını, adetlerini.
3.2. Bilmää açıklamaa, ne o soy, senselä,
dedä, onnarın adlarını.
3.3. Bilmää açıklamaa, ne o „soyun
istoriyası” (ilk bilgilär kısadan).
3.4. Annatmaa, ki uşaan duuması, ozaamet hem sevinmelik (vaatizlik).
3.5. Sölemää, ki Kasım günü – ayozlu
yortu, Ay Dimitri günü (koyunnarı
sürüdän getirerlär).
3.6. Annatmaa kurban adeti için.

2.1. Ana dilini işitmää, annamaa.
2.2. Açıklamaa komuşuların dilleri için.
2.3. Bilmää nezaman gagauzlar edindi
yazısını.
2.4. Bilmää, ki gagauzların eveldän
yazıları varmış „karamanlı” kiyatlar.
2.5. Sıralamaa gagauz dilindä klisä
kiyatlarını (Bibliya, Psaltır h.b.)

Sözleşmäk:- konuşmaklara, artistik literaturasına temelleneräk,
ana dili için annatmak, başka dildä lafedänuşakların dilini tanımak, sıralamak, açıklamak;- Ggauzlar yazısını kablettilär, annatmak.
Didaktika oyunnarı:- „Gözäl gagauz dilimizdä lafedelim.” (dialog), „Kim
taa çok laf söleyecek.”
Produktlar:- ana dilindä havezlän lafetmäk, ona saygı
göstermäk;- aazdan informaţiyayı dooru annamak, kabul
etmäk;- nezaman gagauzlar kendi yazısını kablettilär
açıklamak;- din kiyatlarını sıralamak.

• Benim ayläm – senseläm (bir evdä
Sözleşmäk:yaşayan kişilär).
- konuşmaklarda senselä için açıklamak;• Benim soy-senseläm, dedäm (soy aacı), - soy-senseläm, dedäm (soy aacı), soyumun
soyumun istoriyası: hısım, soy, senselä,
istoriyası: hısım, soy, senselä, halk yaraştırmak;
halk.
- Vaatizlik adeti için lafetmäk;• Uşaan duuması zaamet hem- Kasım günü – klisä yortusu, resimnerdä siiretmäk;
sevinmelik, vaatiz etmäk adeti.
kurban adeti için annatmak.
• Kasım günü – ayozlu yortu, Ay Dimitri Didaktika oyunnarı:günü.
- „Aylän için annat.”, „Kim ne yapȇr aylemdä?”,• Kurban adeti (herbir aylenin kurbanı„Onnar, kimi severim.”var).
Produktlar:- ne o senselä annamak;Speţifika terminologiyası:- soy-senselä, dedä ayırmak;
Aylä, soy-senselä, dedä, soy aacı, vaatiz- Kasım (Ay Dimitri) yortusunu tanımak,etmäk, Kasım günü, koyun sürüsü.
- kurban adeti için açıklamak.

3. Açan toplanȇr ayläSpeţifika terminologiyası:
Karamanlı kiyatlar, hristian, din, klisä,
Bibliya, Psaltır.

• Biz lafederiz gagauzça.
• Başka halklar bizim tarafta, angı dilleri
kullanêrlar?
• İyülün 30-unda 1957 yılda gagauzlar
kendi yazılarını kablettilär.
• Evelki vakıtlarda gagauzların yazıları,„karamanlı” kiyatlar, Bibliya, Psaltır(ortodoks hristian kiyatları) h.b.

2. Ana dilim – gözäl ses

79

4. Yıl zamannarı (Kış yortuları)

5.1. Annatmmaa gagauzlaın imekleri için(umaç, gözlemä).
5.2. Bilmää, ki su – o yaşamak.
5.3. Annatmaa küüyün hem kasabanınevleri için, yaraştırmaa onnarı.
Benim kırnak evceezim.
Evdeki imeklär.
Eski pınarda pak sucaaz.
Küüyün hem kasabanın evleri.

Speţifika terminologiyası:
Umaç, gözlemä, kotlon.

•
•
•
•

Sözleşmäk:- seslemäk, okumak temaya görä yaratmaları;- resimnerin yardımınnan evleri yaraştırmak;- pay almak imekleri yaparkan.
Didaktika oyunnarı: üüredicinin bakışına göra hem
temaya görä.
Produktlar:- evdeki imeklär için bilmäk;- su – o yaşamak (açıklamaklar), suylan baalı
adetleri bilmäk.

4.1. Bilmää, saymaa hem hatırlamaa eski • Genä Eni Yıl geldi.
Sözleşmäk:kış tradiţiyalarını.
• Kolada geldi duydunuz mu?
- annatmalar geçmiş Eni Yıl için;
4.2. Bilmää adetin elementlerini• Hristosun duuma günü.
- türlü baaşışlar hazırlamak;„yıldızlan gezmäk”.
• Kumicik geldi, eskiycä Eni Yıl.
- kolada türkülerini üürenmäk; „yıldız” hazırlamak;
4.3. Annatmaa Hristosun duuma günü
• Yortu kutlamakları, baaşışlar.
- şiirleri okumak, ezberlemäk; yaşlarına görä Hristos
için.
için annatmak; vidiomateriallarını kullanmak.
4.4. Açıklamaa nezaman kumicikSpeţifika terminologiyası:
Didaktika oyunnarı:
nunasına geler (büük ayın 14-ündä), „Yıldızlan gezmää”, Hristosun duuma günü, - „Kim taa çok biler?”, „Kim taa hızlı”.
eskiycä Eni Yılda.
kumicik, eckiycä Eni Yıl.
Produktlar:
4.5. Göstermää kimi adetlerin sıralıını.
- kış yortuların adetlerini bilmäk;- „yıldızlan gezmää” gagauz adetini tanımak,- saymak;- hristian yortusunu (Hristosun duuması),- annamak;- kumicik geldi adetini annatmak.
5. Bän hem dolay dünnä

80

6.1. Annatmaa martacık adeti için,
açıklamaa, ki bu adeti tutêr başka
halklar da (moldovannar –mărţişor,bulgarlar – martiniçka...)6.2. Açıklamaa prost olmak günü için,yımırta sallamak hem ateş üstündän
atlamak adetini.
6.3. Bilmää, ki Lazari yortusu – klisä
yortusu (kızçaazlar evdän evä lazari
gezerlär).
6.4. Annatmaa süüt pazarı için (İisus
Hristos İerusalimä girmiş, usluluk
getirmiş).
6.5. Derindän annatmaa Paskellä
yortusu için (sayılêr, ani yımırtada,angılarını boyêrlar ilkin, var büük
kuvet).
6.6. Bilmää, ki aprilin 27-ndä 1861inci yılda duudu Mihail Çakir –gagauzların aydınnadıcısı.
6.7. Bilmää, ki Hederlez günü (mayın
6-nda), yada Ay Görgi, gagauzlarınbüük bir yortusudur.
6.8. Açıklamaa, ki Hederlez günü sayılȇr
ilk ot, ilk çii, ilk kuzu yortusu.
Speţifika terminologiyası:
Martacık adeti, kırmızı iplik, yımırta
sallamaa, hamlamaa, ilk, çii, ot, kuzu
yortusu.
Martacık adeti, kırmızı iplik, yımırta
sallamaa, hamlamaa, ilk, çii, ot, kuzu
yortusu.

Sözleşmäk:- seslmemäk temaya görä yaratmaları;- temaya göra yaratmaları okumak;- yortulara hazırlanmakta yardımcı olmak;- baaşış hazırlamak.
Didaktika oyunnarı: üüredicinin bakışına göra hem
temaya görä.
Produktlar:- martacık adetini bilmäk, ona hazırlanmak;- yortularda pay almak, türküleri bilmäk;- yortularlan baalı adetleri bilmäk, saygı göstermäk.

6. Yıl zamannarı (İlkyaz yortuları)Mart ilkyazı açȇr.
Martacık adeti.
Yımırta sallama (hamlamak).
Lazari gezmäk günü.
Süüt pazarı.
Paskellä – büük klisä yortusu.
Aprilin 27-si – gagauz halkın ruh
dirilmesi günü.
• Hederlez günü yada Ay Görgi.
• Kutlȇȇrız mamuyu, maliyi.

•
•
•
•
•
•
•

81

•
•
•

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Sözleşmäk:- sözleşmäk, okumak temaya görä yaratmaları;- temaya göra yaratmaları okumak hem annatmak;- yortulara hazırlanmakta yardımcı olmak;- baaşış hazırlamak;- insţenirovkalarda pay almak.
Didaktika oyunnarı:- „Tanı çiçekleri.”, „Ayır lääzımnı tertipleri.”, „Kim taa
çok sıralayacek.” h.b. (üüredicinin bakışına göra
hem temaya görä).
Produktlar:- kimi çiçeklerin faydasını bilmäk;- yortularlan baalı adetleri bilmäk;- oyunnarı bilmäk hem oyuna katılmak;- oyuncak hazırlayarkan, pay almak.
Yılın bitkisindä son bilgilär hem becermeklär:
Büük insannarlan, akrannarlan dooru lafetmää, gözäl davranış hem saygı onnara göstereräk;
Saygı göstermää akrabalara, büüklerä, gagauzların adetlerinä görä;
Aylelerin yortularını, sıralarını bilmää;
Saygıylan akrabalara, arkadaşlara, tanıdık insannara danışmaa;Annatmaa aylelär için, aylä yortuları için (büüklerin yardımınnan yada kendibaşına);Aylä yortularında pay almaa. Baaşış, suvenir hazırlamaa. Katılmaa gagauz dilindä götürülän uşak oyunnarına;Gagauzların adlarını dooru sölemää hem gagauz dilindä danışmaa;Akrabaların hem dedelerin adlarını hem soyadlarını bilmää;
Kimi yortuların adlarını hem nicä onnarı geçirerlär gagauz aylelerindä sıralamaa;
Yılın zamannarında, angı yortuları gagauzlar tutêrlar hem nicä.
Paalılıklar:
Gagauz halkın istoriyasına, kulturasına meraklık göstermää;
Herbir halka, onun vatandaşlarına saygı göstermää, onnarın adetlerini tanımaa, saymaa;
Milletlärarası davranmaları etiket normalarına baalamaa.

7. Yaz geldi – güneşi getirdi

7.1. Bilmää kimi gagauz halk yortularını, • Troiţa günü, troiţa otu.
gagauzların kalendar adetlerini.
• Çiçeklik evin yanında.
7.2. Bilmää sıralamaa gagauz dilindä,• Bir yaz günü bütün kışı beslärmiş.
angı çiçekleri gagauzlar kendi evlerin • Gagauzların milli oyunnarı.
yanında ekerlär, onnarın adları var, • Barabar oyuncak yapalım.
onnar saalık vererlär.
7.3. Annamaa, ki harman vakıdı geler,Speţifika terminologiyası:
insan, başka işini brakıp, ekiniTroiţa, çiçeklerin adları: menevşa, zümbül,
toplamaa çalışêr.
gül, karagözka, zambak, lüläka h.b.
7.4. Bilmää gagauz milli oyunnarı
için „Rop-top”, „Aşık”, „Çelik”,
Predmetlärarası baalantıları
„Saklambaç” h.b.
Nota: Üüredici kendi bakışına görä bu
7.5. Becermää aaçtan, topraktanurokları götürer.
oyuncak yapmaa.

82İçindekiliin birimneriÜüretim işleri hem produktlarSpeţifika terminologiyası:
Maani, halk türküsü, folklor

Ana dilim – gözäl gagauzçam.
İyülün 30-unda 1957 yılda gagauzlar kendi
yazılarını kablettilär (taa derindän vermää).
Tarafın peetleri.
Halk türküleri – gagauzların foklorun bir
payıdır.
Maani.

2. Ana dilim, paalı dilim!
Sözleşmäk:- temaya görä sözleşmäk, ezber üürenmäk halk
yaratmalarını;- Gagauz dilinin yortularında pay almaaüüretmäk, video matrialları kullanmak.
Didaktika oyunnarı:- Üüredicinin bakışına görä.
Produktlar:- ana dilinä saygı göstermäk, onda lafetmäk;- İyülün 30-undu 1957-nci yıl için annatmak;- halk türkülerini, maanileri ezber bilmäk.

• Bucak bizim erimiz, evimiz.
Sözleşmäk:• Bucak – Moldova Respublikasının üülen tarafı. - temaya görä sözleşmäk, ezber şiirleri temaya• Gagauziyanın küüleri/kasabaları (üç kasaba
görä üürenmäk;
var, 33 da küü).
- resinmerdä Gagauz Eri için izlemäk, annatmak;• Gagauziyanın peetleri, türküleri.
- audio, vidiomaterialları kullnmak• Moldova Respublikasında hem Gagauziyada Didaktika oyunnarı: „Tanı küüyünü/kasabanı.”,yaşayan başka halkların etiketi, moral„Annat kendi küüyün için.”, „Kim taa hızlı.”
normaları.
Produktlar:- aazdan informaţiyayı dooru annamak;Speţifika terminologiyası:- Gagauz Eri Moldova Respublikasının üülen
Üülen tarafı, Avtonomiya, küülär/kasabalar,tarafında bulunmasını bilmäk;
Komrat kasabası, Çadır-Lunga kasabası, Valkaneş - başka halkların dilinä, tradiţiyalarına saygı
kasabası.
göstermäk.

2.1. Korumaa hem havezlän kendi•
dilini üürenmää, onda lafetmää. •2.2. Gagauz halk yaratmalarını
bilmää, onnarı ezber sölemää,•çalmaa (türküleri).
•
2.3. Gagauz dilinin yortularına
hazırlanmaa, onnarda pay almaa. •1.1. Bilmää, ki Bucak bizim erimiz,
evimiz.
1.2. Göstermää, ki Bucak Moldova
Respublikasının üülen tarafındabulunȇr.
1.3. Açıklamaa, ki Bucakta Gagauziya
Avtonomiyası kuruldu.
1.4. Sıralamaa Gagauziyanın başka
küülerini/kasabalarını.
1.5. Moldova Respublikasında hem
Gagauziyada yaşayan başka halkların etiketini, moral normalarınısaymaa.

1. Gagauziya sevgili topraam. Sıcak tenni Moldova –Vatanımızdan gözäl yoktur.

Kompetenţiya (subkompetenţiya)birimneri

3 KLAS83

4.1. Tekrarlamaa güz hem kış
yortularını.
4.2. Bilmää aylä adetlerini, onnarı
tanımaa, paalılıını annamaa,üürenmää onnarı korumaa.
4.3. Güz hem kış ayların adlarını
eskiycä bilmää, sölemää: ceviz
ayı, canavar ayı, pastırma ayı,
kasım, kıran ay, büük ay,
gücük ay.

3.1. Bilmää aylenin tradiţiyalarını,
onnarı korumaa.
3.2. Yazdırmaa (taa detallı) kendi
evini, yaraştırarak eski evlärlän.
3.3. Gagauzların imeklerini sıralamaa(sıra imekleri).
3.4. Ayledä etiket normalarını bilmää
hem kullanmaa.

Speţifika terminologiyası
Ceviz ayı, canavar ayı, pastırma ayı, kasım, kıranay, büük ay, gücük ay, meci, batik, fıta, papuç,
kürk, kalpak.

• Güz hem kış yortuları.
• Yortu için evi donaklamak.
• Karı hem adam hergüünkü hem yortu içinrubaları.
• Meci – senselelerin, dostların, küülülerin
tarafından kardaş yardımı.

4. İi komuşu zenginniktän dä paalıSpeţifika terminologiyası:
Yuva, büük ev, içer, eşik, tavan, hayat; yapı,
musaafir, fırın, sira mancası.

• Aylenin evi – aylenin yuvası, onun
tradiţiyaları.
• Ana evi, büük ev, içer, eşik, tavan, hayat,yapı, büük evin (odanın) rolu hem lääzımnıı
(musaafirleri büük odaya teklif ederiz).
• Ev işleri.
• Aylä ev adetleri, beşik türküleri.
• Gagauzların ev imekleri, fırında pişmiş sıraiçin imeklär.
• Sofraya oturmak adetlerı, uşakları
terbietmäk.
• Ayledä biri-birinä danışmak etikası, estetikası(yaratmların yardımınnan).

3. Aylenin ocaanda

Sözleşmektä:- temaya gära konuşmak, yaratmaları okumak;- resimnerin yardımınnan türlü rubalar içinannatmak;- güz hem kış yortularının hazırlanmasında pay
almak, katılmak;- meci – eski adet, onun için annatmak, küçük
annatmalar okumak.
Didaktika oyunnarı:- „Sırala güz yortularını.”, „Sırala kış yortularını.”,„Sırala adam rubalarını.”, „Sırala karı
rubalarını.”Sözleşmektä:- temaya göra konuşmak, yaratmaları okumak;- türlü baaşışlar aylä yortuları için hazırlamak;- beşik türkülerini tekrarlamak; ezber küçükşiirleri hem türküleri üürenmäk;- türlü insţenirovkalara katılmak.
Didaktika oyunnarı:- „Kim taa çok.”, „Sırala imekleri.”, „Sıravardı
sölä.”h.b.
Produktlar:- aylenin tradiţiyalarını bilmäk, onnarı korumak;- sofra etiketini bilmäk, onu tamannamak;- ev işlerindä pay almak;- vkutlamak sözlerini kurmak hem kullanmak.

84
5. Küü/kasaba hem küüyün/kasabanın adetleri

Produktlar:- ayların adlarını eskiycä bilmäk, sıralamak;- dädunun, malinin rubaların adlarını bilmäk;- evdekilerä saygı gütmäk.

6.1. Bilmää sıralamaa ilkyaz hem yaz
aylarını: sürmäk ayı (mart), çiçek
ayı (april), hederlez ayı (may),kirez ayı ( iyün), orak (iyül),harman ayı (avgust).
•
•
•
•
•
•

„Kırk meçik„ yortusu.
İlk puluk çizisi tarlada (eski bir adet).
Pipiruda yortusu.
Ttroiţa yortusu.
Meyva günü.
Harman zamanı geldi.

Sözleşmäk:- sözleşmäk temaya görä;- annatma, şiir okumak, video materiallarını
kullanmak;- мayların adlarını sıralamak, resimneri temaya
görä kullanmak.

6. Gagauzların kalendar adetleri (İlkyaz, yaz geldi)

5.1. Bilmää maaledä yaşayan
• Bizim maalä küüyün/kasabanın bir parçası.
Sözleşmäk:insannarın dostluu, topluluu için, • Maalenin insannarı.
- sözleşmäk temaya görä;
biri-birinä yardımnarı için hem• Benim küüyüm.
- мannatma, şiir okumak;
kardaşça yaşamaları için.
• Küüyümnän/kasabamnan gösterilecek erleri. - video materiallar kullanmak;
5.2. Bilmää annatmaa küüyün/• Küüyün/kasabanın istoriyası – halkın- eski resimneri kendii küüyü/kasabası içinkasabanın gösterilecek erleri için.
istoriyası.
kullanmak, kendi küüyü/kasabası için
5.3. Bilmää gagauzların göçmennii• Nekadar küü var, okadar adet var.
aaraştırmak.
için, istoriya bakışına temellenip. • Pazar geldi, horuya gidelim.
Didaktika oyunnarı:
5.4. Bilmää annatmaa küüyün kurban- „Küüyün/kasabanın adeti için annat.” h.b.
yortusu için, açıklayarak küüyün Speţifika terminologiyası:
Produktlar:
adetlerini.
Maalä, küüyün/kasabanın anılmış insannarı, horu - kendi küüyün/kasabanın istoriyasını annatmak;
5.5. Becermää taa derindän
küüyün/kasabanın gösterilecek erleri.
- gagauzların göçmennii için açıklamak;
annatmaa gagauzların horuya- küüyün/kasabanın anılmış insannarını tanımak,gitmää adeti için (evelki
onnar için annatmak;
vakıtlarda 300 kişiyä kadar insan- gagauz halk oyunnarın sırasını bilmäk.
toplanarmış).
5.6. Bilmää gagauz halk oyunnarın
sırasını.

4.4. Yazdırmaa karı hem adamrubalarını, onnarın özelliklerini
bilmää.
4.5. Tanımaa meci adetini – eskigagauz adeti.

85

•
•
•

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Speţifika terminologiyası:
Sürmäk ayı (mart), çiçek ayı (april), hederlez ayı(may) kirez ayı ( iyün), orak (iyül), harman ayı(avgust) bilmäk; ceviz yapraa, troiţa otu.

Didaktika oyunnarı:- „Sırala ayları.”, „Sölä meyvanın adını.” h.b
Produktlar:- ilkyaz ayların adlarını eskiycä sıralamak;- ilkyaz kalendar adetlerini bilmäk, onnarı
Predmetlärarası baalantıları
korumak hem tutmak;
Nota: Üüredici kendi bakışına görä bu urokları- evdeki işlerä yaşına görä katılmak;
götürer.
- büüklerä saygı göstermäk.
Yılın bitkisindä son bilgilär hem becermeklär:
Ana dilinin gözelliini annamaa, yaşına görä dooru, kuralları koruyarak, lafetmää;
Boba evi – çok önemni gagauzlar için bir er, kendi evin için annatmaa bilmää;Komuşuluk etmää ii, saygı göstermää komuşulara hem onnara yardımcı olmaa;
Gagauz tradiţiyaların onemniniini (evin, küüyün, kasabanın) bilmää hem saymaa;
Annatma kendibaşına hem dayanak lafların yardımınnan kendi evin için, komuşular için;
Ekskursiyada yada resim sergilerindä ne gördülär, annatmaa;
Pay almaa gagauzların yortularında, kimi yortuların adlarını hem nicä onnarı geçirerlär gagauz aylelerindä bilmää;
Gagauzların adlarını, onnara gözäl danışmaa, sölemää becermää;
Ev tertiplerin adlarını sıralamaa, bilmää;
Küüyün yortularını, küü işlerini bilgilerinä görä bilmää.
Paalılıklar:
Gagauzların hem başka halkarın etiketini, moral normalarını bilmää, onnara saygı göstermää;
Bilmää hem hatırlamaa dedelerin kulturasını, adetlerini, korumaa onnarı;
Kendi küüyün/kasabanın adetlerini aaraştırmaa, havezlän bilgilerinnän paylaşmaa, onnarı meraklık göstermää hem onnarı korumaa.

6.2. Sıralamaa gagauzların ilkyaz hem
yaz kalendar adetlerini, onnara
saygı göstermää.
6.3. Bilmää, ki sürmäk (mart) ayında
hepsi gagauz küülerindä tutulêr
„Kırk meçik” yortusu. Bu gündän
ötää başlarmışlar tarlayı sürmää,
sora da ekmää.

86

1.1. Bilmää, ani sän çokmilletli
Moldovanın bir vatandaşıysın.
1.2. Yazdırmaa Moldovanın hem
Gagauziyanın simvollarını.
1.3. Annamaa, ki halklar, biri-birinä
bakarak, ilerlederlär kendi
kulturalarını, adetlerini.
1.4. Bilmää hem tutmaa moldovan
yortularını hem devlet
yortularını.
1.5. Pay almaa türlü yarışmaklarda,
angıları devlet dilindä geçerlär.

İçindekiliin birimneriÜüretim işleri hem produktlar• Benim Vatanım – Moldova Respublikası.
Sözleşmäk:Ana topraam – Gagauziya, biz birerdä- temaya görä lafetmäk, ezber şiirleri üürenmäk;yaşȇȇrız.
- temaya görä yaratmaları okumak;• Moldovada birliktä türlü halklar yaşȇȇrlar
- resinmerdä Kişinöv hem Komrat için izlemäk,(Moldova bizim evimiz).
annatmak;• Halklar biri-birinä bakarak, ilerlederlär kendi - audio hem video materialları kullanmak.
kulturalarını, adetlerini.
Didaktika oyunnarı:• Evelki baalantılar gagauzların hem- „Angı kasaba bu?”, „Resimdä, angı kasaba var?”,moldovannarın aralarında.
„Tanı burasını.”• Kişinöv – devletin administrativ hem kultura Produktlar:merkezi.
- aazdan informaţiyayı dooru annamak;• Komrat – Gagauziyanın administrativ hem- Vatanımız – Moldova, Ana tarafımız (küçük
kultura merkezi.
Vatanımız) – Gagauziya „Gagauz Eri”) bilmäk,• Moldovanın başka kasabaları (Bȇlţ, Kahul,saygı göstermäk;
Tiraspol h.b.
- başka halkların dilinä, tradiţiyalarına saygı
göstermäk.
Speţifika terminologiyası:Yaşȇȇrız birliktä, dostluk, kardaşlık, kultura
ilerlemesi, administrativ merkezi, türkülü
cömert.

1. Moldova Respublikası hem Gagauz Avtonomiyası –birliktä yaşȇȇr

Kompetenţiya (subkompetenţiya)birimneri

4 KLAS87

3.1. Bilmää ne o zanaat.
3.2. Sıralamaa gagauzların evelki
zanaatlarını.
3.3. Bilmää eni zanaatların adlarını.
3.4. Çiftçilik hem başka zanaatlarasaygı göstermää.
3.5. Mihail Çakir – gagauzların
aydınnadıcısı.

2.1. Bilmää kendi aylenin istoriyasını.
2.2. Kendi aylenin istoriyasını halkın
istoriyasının bir parçası saymaa,
onu bilmää.
2.3. Göstermää meraklılık ayleninsoy – senselesinä, dedelerinä.

2. Benim soyum-senseläm
Sözleşmäk:- temaya görä lafetmäk, aylenin soy aacını
resimnemäk, istoriyasını bilmäk.
Didaktika oyunnarı:- Oyunnarı üüredici kendi bakışına görä seçer.
Produktlar:- aylenin azalarını (kişilerini) bilmäk;- aylenin istoriyasını bilmäk, korumak, saygı
göstermäk.

Speţifika terminologiyası:
Baacı, tarlacı, çiftçilik, usta, zanaat, aydınnadıcı• Ne o zanaat? Nezaman zanaat ustalaa
döner?
• Gagauzların çalışmaları evelki vakıtlarda.
• Gagauz ustası (taftadan iş, demirdän iş,
topraktan iş, pamuktan iş).
• Çiftçlik zanaatları (baacılır tarlada iş).
• Eni yaşamak – eni zanaatlar.
• Mihail Çakirin halka izmeti.
• Gagauz yazıcıları, şairleri.

Sözleşmäk:- konuşmakta yaratmaları, şiirleri kullanmak,
resimneri izlemäk, söleyiş, bilmeicä, uygun söz
kullanmak;- foto kullanmak;- soruş-cuvap formasında sözleşmäk.
Didaktika oyunnarı:- „Sırala, ne görersin?”, „Yazdır resimi.”, „Aazdan
resimnä.”Produktlar:- gagauzların evelki zanaatlarını sıralamak;- gagauzların artistik yaratmalarına,
incäzanaatçılarına meraklık göstermäk;- Mihail Çakirin halka izmet etmesi için annatmak(taa derindän).

3. Gagauzların zanaatları, kulturası hem incäzanaatlılııSpeţifika terminologiyası:
Aylenin azası, soy aacı.

• Aylemin istoriyası.
• Aylemin soy aacı.
• Aylenin istoriyası – devlet istoriyasının bir
parçası.

88
4. Moldovanın anılmış erleri

5.1. Bilmää Gagauziyanın en önemni
muzeylerini.
5.2. Göstermää gagauz halkın
istoriyasına meraklık.
5.3. Aaraştırmaa halkın kulturası,
istoriyası için.
Speţifika terminologiyası:
Arheologiya, anılmış er, etnografiya muzeyı,
istoriya muzeyi.

• Etnografiya hem istoriya muzeyi Çadır hem
Valkaneş kasabasında.
• Çöşmäküüyü – topraan istoriyasının anılmış
eri.
• Kazayak küüyünün kırlarında – arheologiya
zenginnikleri.

5. Gagauziyanın anılmış erleri

4.1. Annamaa, ki en iisi, açan
• Soroka kalä duvarları için (istoriyası).
insannar biri-birinnän dostçasına • Orhey kaläsi için (istoriyası).
yaşȇȇrlar.
• Aleksandr Puşkinin erleri Moldovada.
4.2. Bilmää açıklamaa kalälerin• Kodru daaları – Moldovanın legendası.
istoriyası için.Yaraştırmaa onnarı. • Nistru deresi, onun rolu hem funkţiyası.
4.3. Annatmaa Kodru daayın hem
Yazıcıların yaratmaları Nistru için.
Nistru derenin gözelii hem paalılıı
için.
Speţifika terminologiyası:
4.4. Göstermää ii davranmalarını
Kalä, Kodru daaları, Nistru deresi, sulayıcı,
Moldovada kultura anıt erleri
hodulluk.
için.

Sözleşmäk:- tekstlerä, annatmalara temelleneräk, sözleşmäk;- sergenneri hazırlamak için türlü aaraştırmaklar
yapmak;- tekst kurmak, tehnika avadannıklarını kullanmak.
Didaktika oyunnarı:- Üüredicinin bakışına görä.
Produktlar:- kendi halkın istoriyasına meraklık göstermäk;- aaraştırmaklarda pay almak;- halkın kulturasına sevgi göstermäk.

Sözleşmäk:- türlü yaratmalara temelleneräk, Moldovanın
anılmış erleri için lafetmäk;- ezber şiir, türkü üürenmäk, audio, video
materiallar kullanmak; türlü bukletlär izlemäk;- Kodru hem Nistru için devlet dilindä türküçalmak.
Didaktika oyunnarı:- „Resimä bak ta tanı.”, „ Sergendä ne var, yazdır.”
Produktlar:- kalälerin adlarını bilmäk;- Aleksandr Puşkinin erlerini bilmäk, onnar içinannatmak;- gördüü resimä görä, tekst kurmak;- yortularda pay almak.

89

•
•
•
•

•
•
•
•
•
•
•
•
•

Moldova vatandaşlıını annamaa;
Gagauziyanın hem Moldovanın gerbleri, bayrakları için bilmää, onnarı yazdırmaa;
Moldovada yaşêêrlar başka dildä konuşan milletler, onnarı sıralamaa;Çokmilletli Moldova Respublikasının bir azası olarak, kendilerini duymaa;
Dedelerimizin kulturasını, adetlerini bilmää, onnarı korumaa hem ilerletmää;
Ana tarafının istoriyasını, devletin simvolikasını, adetlerini, kulturasını bilmää;
Gagauzların adlarını nazıklık hem küçüldek formalarında kullanmaa;
Ani halklar biri-birinnään ii yaşêêrlar – bu önemni bir kuvet olduunu, annamaa;
Gagauz tradiţiyaların onemniini (evin, küüyün, kasabanın) bilmää hem saymaa.
Paalılıklar:
Moldovada yaşayan milletlerä saygı göstermää;
Ana dilini, Vatanını sevmää, saymaa;
Kendi gagauzluunu, halkın ruhunu, istoriyasını duyup, kabletmää;
Ana dilinin yardımınnan dünneyi, gagauz halkın kulturasını hem paalılıklarını tanımaa.

Predmetlärarası baalantıları
Nota: Üüredici kendi bakışına görä bu urokları
götürer.
Yılın bitkisindä son bilgilär hem becermeklär:

Sözleşmäk:- annatmaklarda türlü avadannıklar kullanmak;- temaya görä yaratmaları kullanmak;- kino, fotolar, resimnär izlemäk.
Didaktika oyunnarı:- Üüredicinin bakışına görä.
Produktlar:- komuşular için genel bilgileri kavramak;- komuşuların kulturasına pozitiv davranmak.

6. Moldova Respublikanın komuşuları

6.1. Bilmää Moldova Respublikanın• Ukraina bizim komuşumuz, onun başkomuşuları için (Ukraina,
kasabası.
Romıniya).
• Romıniya bizim komuşumuz, onun baş
6.2. Açıklamaa (yaşlarına görä)
kasabası.
bu devletlerin baş hem başka• Bu devlentlerin kulturası, angı dildä onnar
kasabaları için.
konuşȇrlar.
6.3. Annatmaa (genel bilgilär) onnarın
kulturası için.
Speţifika terminologiyası:Komuşu, sınır, ukrain dili, romın dili.

3.2. Gid eni kurikuluma görä
3.2.1. Önsöz
Bu kursun lääzımnıı peydalandı, açan Moldovada üüretmäk-terbietmäk proţesindä şkola predmetlerin arasında kararlandı eni bir predmet – „Gagauz, rus, ukrain,bulgar halkların istoriyaları, kulturaları hem adetleri” türlü variantlarda: herkezi kendi milletliinä görä. Predmetin içindekilii tanımak uurunda, gagauz halkın hem dünnenin insan topluluun istediklerinä baalı.
„Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” predmetin temel davası –uyandırmaa herbirininhem da bütün halkın fikirini, terbietmää hem getirmää halk
fikirini düşündürmäk halına, ki herbiri başlasın duymaa, ki o gagauzdur, ani var onun
kulturası hem adetleri, çünkü herbir kişilik ilerleer insannık moralın, kulturasınıntemelindä.
Herbir kulturanın kendi speţifikası var, başka türlü demää – halk oluşları, angıları
vererlär harakteristika onun istoriya hem kultura ilerlemesinä, halkın harakterinä,
oyun kızgınnına hem türkü darsıklıına.
Bu kursun neeti – kompleksli, sistemni aaraştırmaa gagauz halkın istoriyasını,
kulturasını, angısı yaşêêr Moldovada. Aaraştırılacek konular: istoriya, adetlär, sıralar,inan (din), yaşamak zanaatları, becermeklär, türlü inçäzanaatlar, halk yaratmaları,
bizi saran tabiat, halkın psihologiyası, dünnenin tanıması h.b.
Eni düzülän kurikulumda gösterili bilgilär, angıları lääzım mutlak üürenilsin. Bundan kaarä, genişledilmiş verili bilgilär dä (yaşa görä) tamannansın. Bu üzerä üüredicinin hakı var bilgileri interaktiv tehnologiyalarına görä grupalarda, diferenţiaţiya
yaparak, hem individualca taa geniştän versin.
„Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” predmetin yardımınnan üürenicilär taa kolay hem taa ilin annayaceklar, kimdir onnar, angı soylardan çıkma; taa
kolay bu dünnedä kendi kişiliini belli edeceklär hem da kendi erini bulaceklar.
Düşüneriz, ki bu kısadan verili Gid dä (metodika teklifleri) üüredicilerä taa bir ii
orientir olacek enilenmiş kurikulumu kendi işindä taa dooru hem dolu kullanmaa.
Faydalı olur bu Gid kalendar hem urok plannarını yazmakta hem da üüsek, profesional uurunda üüretmäk kiyadını kullanmakta; küçük klaslarda üürenicilerä gagauzların istoriyasını, adetlerini, kulturasını, yaşlarına görä düzmektä hem vermektä.
Haliz büük fayda Gid verir herbir uroon lääzımnı metodologiyasını ayırmaa, onnarı
logikayca düzmää, üürenicilerin bilgilerini derindän kontrol etmää hem kantarlamaa.
GİDtä predmetin didaktika konţepţiyası verili, kurikulumda verilän eniliklär gösterili hem da ne sebeplän onnar enilendi.
Eni metodika tekliflerindä (GİDtä) üüretmäk tehnologiyaları hem kantarlamak
strategiyaları belli edili.

90

3.2.2. Predmetin didaktika konţepţiyası„Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” şkolalarda predmet gibi üüreniler. O bir toplum, angısında sistemaya koyulu bilgilär gagauz halkı için, onun dedeleri
hem yaşaması için, dedelerin ruhu hem gagauzların mentaliteti için informaţiya veriler. Burada oguzların evelki hem şindiki gagauzların Moldovada yaşaması açıklanêr.
Derindän üürenmeyincä kendi ana kulturanı, bilmeyincä hem duymayınca gagauzların halk kulturasının özelliklerini, yok nicä halk dolu yaşamaklan yok nicä yaşasın.
„Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” predmeti – o bir önemni faktor üüretmäk- terbietmäk proţesinin ilerlemesindä hem üüsek morallı, haliz insan
hazırlamasında, angısı biler hem annêêr kimdir o. Bu disţiplina oluşturêr, ilerlederkomunikativ söz becermeklerini, angıları lääzımnı olurlar yaşamanın herbir sferasında, o nicä bir kolaylık dedelerinnän baalantıları kaybetmemää, ama korumaa deyni.
„Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” predmetindä okulcuların bilgileri
hem becermekleri belli ederlär herbir üürenicinin kendiliini, kultura hem intelektualüüsekliini, onun ruh zengenniini. Burada açık gösterili gagauz halkı hem başka halklar
da, kiminnän komuşuluk ederlär, onnarın istoriyası, adetleri, halkların ruhu.
„Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” dünnä istoriyasının, kulturasının
hem adetlerinin bir önemni payıdır. Gagauz kulturası hem adetleri oguz dedelerimizdän bizä deyni bir büük baaşıştır. Onnar gagauzlara bir örnektir, angısı gösterer, nasıl
dedelerimiz binnärlän yıl bu adetleri, kulturayı korumuşlar, ilerletmişlär, evladboylarından evladboylarına bizim vakıtlarımızadan etiştirmişlär.
„Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” predmetinin lääzımnıı hem paalılıı pek büüktür. Yok nicä terbietmää üüsek morallı insan, eer o bilmeyärseydi kendi
halkın istoriyasını, kulturasını hem adetlerini. Ana halk kulturası lääzım terbietmäkproţesindä lääzım temel olsun. Kendi terbietmäk yolunda adam ilerleer ana kulturasının, bitkidä dä cümnä halk kulturasının yardımınnan.
Bu predmet neetinä koyêr çetin ruhlu adamı terbietmää, angısı kendi kulturasınıntemellerini kullanêr, komuşuların hem da dünnä halkların kulturasını kableder, sayȇr.
Başlankı klasların programasının çerçevesindp, üüredicilär lääzım üüretsinnäruşakları türlü halkların kulturalarında özellikleri görsünnär, kabul etsinnär, onnarı
açıklasınnar.
Bundan kaarä, üürenicilär lääzım bilsinnär hem çalsınnar folklorun adet türkülerini, adet yortularının hazırlamasına katılsınnar, onnarın geçmesindä pay alsınnar;
türlü evelki avadannıkları, dokunmuşları, işlemeleri toplasınnar da okullarda muzeyköşelerini açsınnar.
Predmetin genel neetleri hem davaları.
Kurikulumun istediklerini tamannamaa deyni, lääzım aşaada verili neetlerini gerçekleştirmää:• bilmää, ani sän gagauzsun;• bilmää, ani sän çokmilletli Moldovanın bir vatandaşıysın;• terbietmää millet kulturasının temelindä;• bilmää hem tamannamaa (tutmaa) halk adetlerini;91

• bilmää ruh etiketlerini, moral normalarını hem onnarı saymaa;• bilmää dedelerin kulturasını hem adetlerini, onunarı korumaa hem ilerletmää;• bilmää kendi küüyünün/kasabanın, kendi tarafının istoriyasını hem adetlerini;• bilmää, ani biz tabiatın oollarıyız da onu, nicä da Vatanını, lääzım korumaa
hem zenginnetmää;• bilmää, ani millet kulturası başka kulturaların yardımınnan, başka kulturalarlan barabar ilerleer hem zenginnener;• bilmää, nezaman hem neçin peydalandı Gagauziya, ne verdi, ne verer o burada yaşayan halklara, nicä bu istoriya olayına gagauz halkın gelän vakıtlara
umutları baalı.
Herbir bilgi üç uurda bakılêr: bilgi, sınış hem becermäk (produkt) uurlarında.
„Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” kursun neetindä var vermääuşaklara dolu informaţiya aylä, ana evi, maalä, komuşular, senselelär, küü için. Bu
bilgileri kabledärkän, uşaklar kabledeceklär sınışları da gagauz adetlerini tutmaa,
kullanmaa, lafetmää hem düşünmää gagauzça hem da, nekadar varsaydı kuvet, zenginnetmää, ilerletmää bizim kulturamızı hem adetlerimizi.
Kurikulumun istediklerinä görä „Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri”
predmetinin üüretmesindä aşaadakı prinţiplär teklif edilerlär:
 göstermäk prinţipi; ilerletmäk prinţipi; içindekiliin ayırılması prinţipi; teoriyanın praktikaylan baalantısı prinţipi; perspektiva prinţipi; yaraştırmak prinţipi; komunikativ prinţipi; aaraştırmak prinţipi.
Predmetin strukturası.
Halkı bilmää – onun istoriyasını bilmää.
„Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” predmeti bir bilimdir, angısı
açıklêêr halkın kim olduunu hem neredän gelmesini, halkın problemalarını; üürenerbu halkın başka milletlerin arasında erini, istoriyada etnografiya teritoriyasının oluşturmak etaplarını: küü, ev, çorbacılık, soţial aylesinin yaşaması, adetlär, dünnä bakışları, din, halk incäzanaatları. Klaslara görä istoriya temaları butakım üürenilerlär: biz
gagauzlarız, ruslarız, moldovannarız h.b.; bizim Vatanımız – Moldova Respublikası,
bizim Avtonomiyamız – Gagauz Eri; benim soy istoriyam; benim küüyümün/kasabamın, devletimin, dedelerimin istoriyası.
Halkı bilmää – onun ruh kulturasını bilmää.
Kultura için bilgi vermää – göstermää kultura paalılıkların ilerlemesini, nicä onnar
kendi izini insan topluluun hepsindä yaşamak sferalarında brakêrlar. Angı ayledä däuşak büümesin, üüredicinin davası üüretmää onu istesin kulturanın taa üüsek uuruna etişmää, istesin kendi yaradıcılıınnan kendi milletinin kulturasını hem dünnä
kulturasını zenginnetmää.

92

Halkı bilmää – onun halk yaradıcılıını bilmää.
Folklor – halk yaşamasının bir önemni payıdır, angısında halkın ariflii, derin fikiri
açıklanêr. Söleyişlerdä, bilmeycelerdä, dilkırmaklarda hem başka folklor yaratmalarında gösterili halkın istoriya hem kultura yolları. Bu taraftan başlankı klasların „Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” predmetindä temaların bölmesi butakımdır: halk masalları, söleyişleri, bilmeyceleri, dilkırmakları, saymaklar, türkülär,adetlär (duuma, vaatiz etmäk, Kasım, Hederlez, Kolada, EniYıl hem başka da adetyortuları). Bundan kaarä bölä temalar da üürenilerlär: ekmek – halkın zenginnii, gagauzların zanaatları, daaların, başçaların hem meyvalıkların baaşışları, halk işlemeleri, halk hem kalendar yortuları, gagauzların imekleri h.b.
„Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” predmetin temel söz tematikası, gittikçä, klastan klasa, taa genişlenerl hem derinnener:
1. Adlar…
2. Halkın moral zenginnii…
3. Soy. Senselä. Aylä…
4. Komuşular, küü/kasaba, maalä. Sıralar hem adetlär…
5. Ana taraf, devlet.
6. Ana tarafın tabiatı. Dünneyi tanımak…
7. Kendi halkın, tarafın, küüyün/kasabanın istoriyası…
8. Halk kulturası: folklor, yortular, sıralar, adetlär; halk zanaatları…
9. Şindiki gagauzlar hem onnarın kulturası.
Bu verilmiş semtlär, uşakların ilerlemesini hem psihologiya özelliklerini esaba alarak, herbir uurda, herbir klasta açıklanêrlar.
3.2.3. Predmetin kurikulumunda eniliklär
Enilenmiş kurikulumda taa geniştän gösteriler önemni ideyaların hem neetlerin
sisteması, çünkü bu kurikulumda üüretmäk proţesi geçirilecek kompetenţiyalara
görä, annamaklara görä geţirilecek (üürenici annêêr ne o biler hem biler neredä hem
nasıl kullanmaa kendi bilgilerini).
Kurikulumun hazırlamasında baş neet – onu ilinnetmää, annaşılı olsun üüredicilerä, şkolacılara, ana-bobalara. Kurikulum temellener 4 spețifika konțepțiyasına:
1. Kendi etnika hem vatandaşlıın (gagauz) birtakımnıını, halkın paalılıklarını, kultura çeşıtliinä ilişki olmasını akıl vereräk hem dä kendi milletin etnokultura başarılarını Moldova Respublikasının bütün cümnä birliindä gururlu açıklamaa.
2. Çeşitli (türlü) tekstlerdä, kontekstlerdä hem dä olaylarda etnokultura simvollarının, vaarlıklarının, ruh paalılıklarının birtakımnıını annamaa hem dä gagauz
halkın istoriyasına, kultura zenginniinä pozitiv davranmasını göstermää.
3. Üürenmäk hem hergünkü kontekstlerdä gagauz tradițiyaları için bilgileri
kullanmaa, görünän istemäklän hem hazırlıklan korumaa hem üürenmää deyni çalışmasında aktiv pay almaa.
4. Kendi etnokultura topluluun istoriyasında üürenmäk tekstlerinä komentariya yaparak, etnokultura paalılıklarını millet hem genel insannık paalılıklarınyaraştırması, Moldova Respublikası halkların dillerinä, tradițiyalarına, onnarın
etika hem estetika normalarına görünän meraklık hem hatır göstereräk.

93

Kurikulumda ilk grafada, tablițalarda, herbir spețifika kompetențiyasına görä,
subkompetențiyalar (kompetenţiya birimneri) verilerlär; ikinci grafada içindekiliinbirimneri verilerlär, sanȇrız, ki üüredicinin çalışmasını ilinnedecek hep bu grafada
maasuz hazırlanmış spețifika terminneri; üçüncüdä – sözleşmäk temaları, sınışlar,didaktika oyunnarı, son becermeklär hem bilgilär: produkt. Herbir üüretmäk yılın sonunda, üürenicilerin yaş uurlarını esaba alarak, verili son produktlar: ne lääzım bilsin
hem becersin şkolacılar yılın sonunda.
Enilenmiş kurikuluma görä kantarlamak-notalamak başka türlü hesaplandı. O
eniycä olacek, kriterial kantarlamak-notalamak formasında, nezaman üüretim hem
kantarlamak-notalamak düzüler kriteriyaların hem deskriptorların yardımınnan.
• Kriterial kantarlamak-notalamak – o, açan üürenicilerin başarıları ölçülerlär
deskriptorların yardımınnan, angısı üüretim proţesidä uşaan individual başarısını gösterer hem da başarıya görä yardımcı olêr kompetenţiyayı düzmektä.
• Kantarlamak-notalamak kriteriyaları – o kurulu önemni kalitelär, onnarı üüretim düzmesindä, verimlilerindä olur görelim hem onnar, bir sistema gibi, bu
türlü tanınacek: „kriteriya = üüreniciyi kaliteli üüretmäk proţesidir”.
• Deskriptorlar – kaliteli kantarlamak-notalamak kriteriyaları, angıları üürenicinin kompetgenţiya uurunu göstererlär hem gerçekleştirerlär (en küçük/minimal, orta, en üüsek/maksimal uurları). Bunu esaba alarak, deskriptorlar
kolaylık vererlär kaliteli uşaan üüretim uurunu kestirmää, kararlamaa (orta, ii,
çok ii, eterli).
I-IV klaslarda kantarlamak tipleri: ilkinki kantarlaması (İK);
 formativ kantarlaması (FK); toplam (katlamak) kantarlaması (TK).
3.2.4. Üüretmäk strategiyaları hem genel metodika teklifleriBaşlankı klaslarda „Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” predmetininüürenmesindä hem terbietmesindä genel üüretmäk neetleri bunnardır:• kendi gagauzluunu duymaa;• anayı-bobayı, Vatanı, ana dilini saymaa, hatırlamaa;• üürenicilerä gagauz halkın istoriyasından, kulturasından hem adetlerindän ilk
bilgileri vermää;• kimi halk adetlerinin hem sıraların özelliklerini annamaa, bilmää dä onnarıyaşamakta kullanmaa;• üüsek morallı, kulturalı insanı terbietmää;• estetika tarafından bilgileri vermää.
Yukarda nışannanmış strategiyaları halizlendirmää deyni, bu kurikulumdaspeţifika hem predmetaradakı kompetenţiyaları açık veriler. Onnarı gerçekleştirmää deyni, hem tradiţional, hem eni didaktika tehnologiyaları kullanılêrlar. Üüredici var nasıl üüretmäk proţesindä kendibaşına görä üüretmeyi doldursun sınışlarlan, işlärlän, angıların neetleri lääzım kurikulumun istediklerinä baalı olsunnar. Bu

94strategiyalar herbir urokta adım-adım oluşturulêrlar, ki üüretmenin sonunadan üüsek kulturalı, üüsek morallı kişiyi terbietmää, angısı biler hem meraklanêr halkın istoriyasınnan, çalışêr çetin tutmaa halkın adetlerini, sıralarını.
„Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” predmetinin üüretmäk-terbietmäk konţepţiyasına görä lääzım gagauz halkın istoriyasını, kulturasını hem adetleriniüürenmää diil sade bilmäk için, ama taa çok yaşamakta praktika tarafından kullanmak için.
Başlankı klasların yaşamak vakıdında şkolacıların fikirlemesi, sözleşmesi, kişilik
duyguları bütündän ilerleerlär.
Üüretmäk-terbietmäk proţesi oyun formasında geçer. Onnarın yardımınnan uşaklar taa ii adetlerin sıralarını, halkın yaşamasından kimi oluşları aklılarında tutêrlar,
onnarlan meraklanêrlar.
Üüretmektä şkolacılar materialın içindekiliini uydurêrlar, yaraştırêrlar. Bu üzerä
onnar lääzım durmamayınca düşünsünnär: analiz, sintez yaparkan, kendi çıkışlarını,
kararlarını inandırsınnar; çok cuvabın arasından doorusunu ayırsınnar, bulsunnar. Buüüretmenin vakıdında en büük paalılık, ki üüretmenin temeli koyulêr, üürenicilerin
istedikleri kendi halkın evelki hem büünkü yaşamasını, adetlerini oluşturêr, onnarın
sözündä yaradıcı fikirlär ilerleerlär.
Uroklarda üüredici lääzım kendi bakışına görä hem temaya baalı türlü sınışları (işformasını) kullansın: mikrogrupalarda işlär, individual, diferenţial hem bütün klaslanişlerin yapmasını.
Üürenicileri meraklandırmaa deyni, lääzım çok çeşitli iş kullanmaa.
Ama urokta hepsi lääzım eterli olsun (çok olmasın); üürenicilerin fikirlemesi lääzım bölä ilerlesin: görümnü; görümnü-süretli; abstrakt.
„Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” predmetinä başlankı klaslarınüüretmesindä aftada bir saat veriler.
Birinci klasta ilk iki aftada urokların uzunnuu 30-35 minut sürter. Uroklarda fizaralıklar yapılêrlar: ilk semestrada iki kerä urokta, kalan semestralarda bir kerä.
Bu disţiplinanın uroklarında en efektiv metodlarından birisi – aaraştırmak
metodu. Şkolacılar üüredicinin, evdekilerin, ihtärların, kompyuterin, kiyatların,enţiklopediyaların, sözlüklerin yardımınnan lääzımnı informaţiyayı toplêêrlar, resim
hazırlêêrlar. Üüredici lääzım şkolacıları ekskursiyaya muzeylerä, kendi küüyünün/kasabanın görümnü erlerinä götürsün, halkın istoriyasını hem adetlerini üürenmää
deyni.
Praktika gösterer, ki şkolacılar herbir işi taa havezlän üürenerlär hem yapêrlar
ozaman, açan uroklar oyun elementlerinnän, yarışmaklarlan çeşitlenerlär.
Uşakları başlankı klaslarda üüredärkän, pedagog lääzım herbir uşaan eksklüzivözelliklerini esaba alsın.
Pek çok fayda uroklara uşakların üüretmesindä problemalı işlär vererlär, açan şkolacılara veriler işin bir payı, bir bölümü, iş bütündän açıklanmêêr, da üürenici lääzım
kendisi düşünsün, aarayıp, soruşa dooru cuvap bulsun.
Urokları lääzım otakım kurmaa, hazırlamaa, ki herbir üürenicinin kolaylıı olsun bu problemaya kendi fikirini sölesin, açan koyulu problemanın çözmesi hiç
bir dä üüreniciyi bir tarafta brakmêêr, ama hepsini düşündürer, işlettirer, verili95

problemanın çözmesinä kattırêr. Bu situaţiyada üürenici üüretmenin diil bir obyekti,ama bir subyekti olêr. Üüredici uşaklara vermeer hazır bilgileri, ama herbir urokta,
menedjer olarak, onnarı meraklandırêr, üüreder onnarı kendileri bilgileri aarasınnar,bulsunnar, kullansınnar.
Kurikulumun istediklerinä görä büünkü gündä uroklarda taa sık lääzım tehnika
avadannıklarını kullanmaa: DVD, CD, kompyuter h.b.
Tradiţional metodları büünkü eni tehnologiyalarınnan sade barabar kullanarkan,
var nicä üürenicileri ölä meraklandırmaa, ki bilgileri kendibaşına aaramaa istesinnär,
becermeklerini ilerletsinnär, üürenmää beensinnär, sevsinnär.
3.2.5. Başlankı klaslarda kantarlamak strategiyaları
Bitki vakıtlarda kurikuluma görä üüretmäk proţesi eni bir kantarlamak uuruna geçirildi. Büünkü günün istediklerini esaba alarak, üüreniciyä eterli diil materialı sadebilsin, ama üürenilmiş işleri lääzım yapmaa becersin. „Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” predmetindä üüredicinin yardımınnan bilgileri kablettiktän sora,şkolacı lääzım kendibaşına çıkışları yapmaa becersin, üürenilmiş adetleri becersinyaşamasında kullanmaa, o lääzım becersin faydalıı görmää da kendi kulturasını bir
eni basamacaa kaldırmaa.
Küçük klaslarda kantarlamanın kendi prinţipleri var:• stimul, ama diil takazalamak;• genel hem temel neetlerä uygunnuk;• devlet standartlarında temellenmesi:a) üürenici ne biler – bilgilär;b) ne yapmaa becerer – becermeklär;c) nesoy becerecek bilgileri hem becermekleri kullanmaa – sınaşmaklar;• türlü metodların kullanılması;• üüretmäk-üürenmäk proţesindä kalitesinin belli edilmesi.
Kantarlamak yardım eder üürenicilerin yolunu doorutmaa hem ii yaptıklarını metetmää, kabartmaa.
Gercekleştirmesinä görä kantarlamak olêr: aazdan; yazılı; praktika işleri; ekzamen
forması; konkurslar.
Kurikuluma görä zamandaş kantarlamak tehnologiyaları bunnardır:didaktika
oyunnarı; intelektual oyunnarı; testlär; aaraştırmalar; kendibaşına kantarlamak; notalamak çantası h.b.
Dooru kullanılan kantarlamak strategiyaları üürenicilerin istediklerini üürenmää
ilerlederlär da uşaklar üüretmenin lääzımnıını duyêrlar.
Dünnä görgüsünä hem bilim adamnarın bitki vakıtlarda aaraştırmalarına görä
bölä bir çıkış yapılêr, ki başlankı klaslarda üürenicilerin bilgilerinä, becermeklerinä
hem sınaşmaklarına yazılı nota balları koymamaa.
Bu vakıt üüretmenin sonuçları sade aazdan kantarlanêrlar. Üüretmenin kantarlamasında üürenici ilk günnerdän kendi-kendisini aazdan kantarlamaa başlasın dagit-gidä kendi-kendisini dä, arkadaşlarını da dooru notalamaa becersin.

96

Yazılı kantarlamaya ozaman geçilecek, açan diil sade üüredici, ama üürenici kendisi dä bilecek hem annayacek, ne iş için bu yada başka nota koyulêr.
İlk basamakta üürenän şkolacının üürenmesi sade aazdan kantarlanêr; onun başarılarına yada etişmemezliklerinä detalli analiz yapılêr (sade yalpak seslän).
Bu zaman üüretmenin sonunadan kantarlamanın üç tipi kullanılêr: ilerdeki; hergünkü (formativ); sonunku (sumativ).
Şindiki zamanda kurikulumun isteyişlerinä görä kantarlamanın çeşitlerinä testlemäk girer. Testleri var nicä vermää: eni materialı geçtiktän sora; temayı üürendiktänsora; semestranın sonunda; kontrol işin erinä; sınış işin erinä; üürenmäk yılının sonunda.
Testleri var nicä vermää: kısadan; geniştän; derindän.
Üürenicilerin bilgilerini, becermeklerini hem sınaşmaklarını kontrol etmesi „Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” derslerindä var nicä geçsin semestranın bitkisindä, yılın sonunda, üürenilmiş temadan sora türlü formalarda: krosvord,rebus kurmaa osa çözmää, bulmaca oyunnarı, test, rollerä görä insţenirovka hazırlamaa, ders-gezi hem başka.
Örnek gibi gostereriz nasıl var nicä bu işleri ikinci klasta yapmaa.
„Ne üürendik bu yıl?“ kontrol işi. Neet: üürenicilerin bilgilerini yılın sonunda kontrol etmää. (Üürenmäk kiyadında material verili. s. 70-71. „Gagauz halkın istoriyası,
kulturası hem adetleri” 1-2-nci klaslara deyni üürenmäk kiyadı. St. Bulgar, St. Kuroglu, A. Stoletnäyä. Chişinău, 2007).
2-nci klasta „Açan toplanȇr aylä” üürenilmiş temasından sora bölä bir modelä
görä test var nicä üürenicilerä hazırlamaa.

Test
1. Kaç kişidän sizin ayleniz? Cuvabı ţifraylan yazın.
2. Aşaadakı cümleleri başarın:
Benim dädumun adı...
Benim malimin adı...
Benim bobamın adı...
Benim mamumun adı...
Benim kakumun, batumun adı...
Benim kızkardaşımın, kardaşımın adı...
3. Nesoy yıl zamanda duudu senin dädun, babun, boban hem mamun?
__________________________________________________________________________________________________________________
4. Verili lafların arasında ayır o lafları, angıların yardımınnan sän var nicä
3-4 cümledän yazdırasın kendi ayleni.
Yardımcı laflar: dostlukta yaşêêrız, çalışkan, hatırcı, yalancı, kavgacı, sert.

97

4-üncü klasta birinci semestranın sonunda te bölä test var nicä hazırlamaa:
Test
1. Açıklayın, nesoy dildä siz evdä lafedersiniz?
2. Verili cumleyi başarın:
Gagauziyada türlü halklar yaşêêrlar: moldovannar, ruslar...
3. Kontur kartasında gösterin Moldovanın sınırlarını hem Moldovanın yanında bulunan devletlerin adlarını yazın.
4. Verili meyvaların arasından seçin o meyvaları, angıları Moldovada büüyerlär.
Dooru cuvabı çevriyä alın.
a) Alma, şefteli, erik, kirez, armut, ayva, zerdeli.
b) Şefteli, alma, limon, banan, ayva, erik, mandarin.
5. Sıralayın o zarzavatları, angılarından yaz zamanında var nicä salat yapmaa.
6. Yıl zamannarına görä yortuları erleştirin, yazın.
Güz yortular...
Kış yortuları: ...
İlkyaz yortuları: ...
7. Kış yortuların adlarını aşaadakı verili lafların arasından seçin: Eni Yıl, Kolada,
Paskellä, Mamunun günü, Suvraki, Prost olmak.
8. Verili shemaya görä ayleniz için konuşun (adı, zanaatı...):
Dädu

Babu				Bobam 			
Batüm
Kakum

Bän

Dädu

Babu

Mamum
Kardaşım
Kızkardaşım

Yılın sonunda var nicä genä test vermää, ama taa meraklı iş da var nicä hazırlamaa: oyun formasında ders – gezi, açan uşaklar maaledän maaleyä üürenmiş temalara görä gezi yapêrlar.
İlk maaledä uşaklar aklına getirerderlär o sızıntıları, neredän bilgi kendi halkın
istoriyası hem adetleri için kablettilär.
İkinci maaledä lafederlär Bucak tarafı ıçin.
Üçüncü maaledä herbir aylenin evinä musaafir gibi girerlär.
Dördüncü maalä – yortularda bulunmak.
Beşinci maalä – çıkışları yapmak.
Çok önemni bir punkt burada, kantarlamak didaktika strategiyalarının dooru hem
adekvat seçilmesi. Strategiyalar dooru seçilmediysä üürenicilerin yaş uuruna görä,
bilgilerinä uymarsa konkret üüretim birimnerinä baalı diilsä, ozaman kantarlamak
real olamaz. Üürenicilerin haliz bilgi uuru belli edilmäz.

98Eni kantarlamak-notalamak metodikası lääzım üüretsin:• kolektivdä becersin işlemää.
• kendibaşına karar almaa;• dooru hem sorumnu ayırmaları yapmaa;• r biri-birinnän annaşmala yapmaa;• türlü yaşamak situaţiyasında hazır olsun çıkış bulmaa;• hızlı lääzımnı informaţiyayı bulmaa hem kullanmaa.
Herbir üüreidici lääzım tutsun aklısında, ki kantarlamak strategiyalarısıkı baalı „Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” predmetin speţifika hem sub
kompetenţiyalarına (birimnerinä). Gagauz adetlerin bilmäk, halkın kulturasını tanımak hem saymak, terbietmäk, annamak, sözleşmäk – herbir klas için bu tematika
içindekilii, üürenicilerin yaş hem bilgi uurlarını, üüredicilerin pedagogika masterliini
belli eder. Nasıl biliner, bu predmetin baş üüretmäk neeti – vermää derin hem kaavi
bilgi üürenicilerä halk için, adetlär için, hem da üüretmää onnarı ölä, ki bilsinnär
kullanmaa ana dilini üüsek uurda, gramatika normalarını kullanarak. Bunnar hepsi„Gagauz halkın istoriyası, kulturası hem adetleri” predmetin derslerindä tamannansınnar deyni, üüredicilär türlü didaktik metodlarını hem strategiyalarını lääzım kullansınnar.

99БИБЛИОСАЙТОГРАФИЯ
Правовая и нормативная база1. Curriculum național. Învățământul primar. Chișinău: MECC, 2018.
2. Cadrul de referință al curriculumului national, aprobat prin Ordinul Ministerului
Educației, Culturii și Cercetării nr. 432 din 29 mai 2017.
3. Codul Educației al Republicii Moldova, modificat LP138 din 17.06.16,
MO184-192/01.07.16 art.401, intrat în vigoare 01.07.16.
4. Concepţia educaţiei în Republica Moldova, 2000.
5. Convenţia cu privire la Drepturile Copilului, ratificată de Parlamentul Republicii
Moldova în 1990 şi intrată în vigoare în 1993.
6. Curriculum școlar, clasele I-IV. Chișinău: ME, 2010.
7. Instrucțiune cu privire la implementarea Metodologiei evaluării criteriale prindescriptori în învățământul primar, clasa I, aprobată la Consiliul Național pentru
Curriculum, Ordinul Ministerului Educației nr. 862 din 07 septembrie 2015.
8. ISCED – Clasificarea Internațională Standard a Educației, UNESCO, 2011.
9. Hotărârea Guvernului nr. 727 din 16.06.2003 despre „Aprobarea strategieinaţionale privind protecţia copilului şi a familiei”.
10. Legea Republicii Moldova cu privire la Drepturile Copilului, nr. 338-XIII din
15 decembrie 1994.
11. Metodologia privind implementarea evaluării criteriale prin descriptori, clasa I,
aprobată la Consiliul Național pentru Curriculum, Ordinul Ministerului Educației
nr. 862 din 07 septembrie 2015; Ediția a II-a, aprobată la Consiliul ȘtiințificoDidactic al IȘE din 27.12.2017.
12. Metodologia privind implementarea evaluării criteriale prin descriptori,clasa a II-a, aprobată la Consiliul Național pentru Curriculum, Ordinul nr. 862 din
07 septembrie 2015; Ediția a II-a, aprobată la Consiliul Științifico-Didactic al IȘE
din 27.12.2017.
13. Metodologia privind implementarea evaluării criteriale prin descriptori,clasa a III-a, aprobată la Consiliul Național pentru Curriculum, Ordinul Ministerului Educației nr.70 din 05 septembrie 2017.
14. Metodologia privind implementarea evaluării criteriale prin descriptori,clasa a IV-a, aprobată la Consiliul Național pentru Curriculum, Ordinul Ministerului Educației, Culturii și Cercetării nr.1124 din 20 iulie 2018.
15. Standarde de învăţare şi dezvoltare pentru copil de la naştere până la 7 ani:Standarde profesionale naţionale pentru cadrele didactice din instituţiile deeducaţie timpurie, aprobate de către Consiliul Naţional pentru Curriculum,
23 august 2010.
16. Programul de modernizare a sistemului de învăţământ din Republica Moldova,
aprobat prin Hotărârea de Guvern nr. 863 din 26 august 2005.

100

17. Standarde de eficiență a învățării, Ministerul Educației al Republicii Moldova,
2012.
18. Strategia de dezvoltare a educației pentru anii 2014-2020 „Educația 2020”,
publicat: 21.11.2014 în Monitorul Oficial Nr. 345-351; art Nr : 1014.
19. Strategia intersectorială de dezvoltare a abilităților și competențelor parentale pentru anii 2016-2022, MECC, publicat: 07.10.2016 în Monitorul Oficial
Nr. 347-352, art Nr : 1198.
20. Strategia Moldova Digitală 2020, publicată: 08.11.2013 în Monitorul Oficial
Nr. 252-257, art Nr: 963.
21. Strategia Naţională Educaţie pentru toţi, publicată: 15.04.2003 în Monitorul
Oficial Nr. 070, art Nr : 441.
Исследования/доклады
22. Evaluarea curriculumului naţional în învăţământul general. Studiu. Chișinău:MECC, IȘE, 2018.
23. Bucun, N.; Guţu, V.; Ghicov, A. [et al.] Evaluarea curriculumului școlar. Ghid metodologic. Chișinău: IȘE, 2017.
Специальная литература
24. Ausubel, D. Învăţarea semnificativă. Iași: Polirom, 2001.
25. Bocoș, M. Instruirea interactivă. Iași: Polirom, 2013.
26. Cerghit, I. Metode de învăţământ. Iași: Polirom, 2005.
27. Cartaleanu, T.; Cosovan O. ş.a. Formarea de competenţe prin strategii didacticeinteractive, Chişinău, C. E. Pro didactica, 2008.
28. Ciolan, L. Dincolo de discipline. Ghid pentru învățarea integrată/crosscurriculară.
Editura Humanitas Educațional, București, 2003.
29. Ciolan, L. Învățarea integrată. Editura Polirom, Iași, 2008.
30. Darling-Hammond, L., Ancess, J., Falk, B, Authentic Assessment in Action. Studiesof School sand Students at Work, Teachers College Press, Columbia University,
1995.
31. Gagné, R.M. Condiţiile învăţării, EDP, Bucureşti, 1975
32. Guţu, Vl. Curriculum educaţional. Chișinău: CEP USM, 2014
33. Guţu, Vl. (coord.), Chicu, V., Dandara, O., [et. al.]. Psihopedagogia centrată pe
copil. Chișinău: CEP USM, 2008.
34. (de) Hadji Ch. L’evaluation, regles du jeu. Des intentions aux outils. Paris: ESF,
1989
35. Houart, M. Evaluer des compétence... Oui mais comment ? Département Éducation et technologie (UNamur), 2001.
36. Joiţa E. (coord.), Profesorul şi alternativa constructivistă a instruirii. Editura Universitaria, Craiova, 2007.

10137. Mihăescu, M.; Dulman, A.; Mihai, C. Activități transdisciplinare. Ghid pentruinvățători. Editura Radical, București, 2004.
38. Nicolescu, B. La transdisciplinarité (manifeste), Éditions du Rocher, Monaco,
1996 (trad. rom. Transdisciplinaritatea (manifest), Editura Polirom, Iași, Junimea,2007).
39. Oprea C.L. Strategii didactice interactive. București: Editura Didactică și
Pedagogică, 2006.
40. Peretti, A.; Legrand, J-A.; Boniface, J. Tehnici de comunicare, Polirom, Iaşi; 2001.
41. Petrescu, P.; Pop, V. Transdisciplinaritatea, o nouă abordare a situațiilor deînvățare. Ghid pentru cadre didactice. Editura Didactică și Pedagogică, București,2007.
42. Pogolșa, L., Bucun, N. [et al]. Monitorizarea procesului de implementare a curriculumului şcolar./Pogolşa L., Bucun N. [et al], Chişinău, 2011.
43. Saranciuc-Gordea, L. Metodologia învățământului primar, Suport de curs.
Chișinău: UPS „Ion Creangă”, 2014.
44. Stelle, J., Meredith, K., Temple, C. Învăţarea prin cooperare, Ghidul nr. V. Chișinău:C.E. Pro Didactica, 1998.
45. Temple, C. Critical thinking in cross-curricular approach, Open Society Institute –New York, RWCT, 2001.
Литература по учебным дисциплинам
46. Moldova Respublikanın Konstituţiyası.
47. Закон об особом правовом статусе Гагаузии („Гагаузия «Гагауз eри»”).
48. Закон АТО Гагаузия «О флаге Гагаузии» https://halktoplushu.md/index.php/
zakon-o-flage-gagauzii-gagauz-eri
49. Закон АТО Гагаузия «О гербе Гагаузии» https://halktoplushu.md/index.php/
zakon-o-gerbe-gagauzii-gagauz-eri
50. Закон АТО Гагаузия «О гимне Гагаузии» https://halktoplushu.md/index.php/
zakon-o-gimne-gagauzii-gagauz-eri
51. Уложение Гагаузии https://halktoplushu.md/index.php/ulozhenie-gagauzii
52. M. Çakir. „Besarabiyalı gagauzların istoriyası”. Kişinöv-2005.
53. В. А. Мошков „Гагаузы Бендерского уезда”. Кишинёв. 2004 г.
54. Л. Берг Бессарабия. Страна, люди, хозяйство. Прг.: Огни, 1918. 241 с.;Кишинёв: Universitas, 1993. 196 c.
55. И. Мещерюк. Социально-экономическое развитие болгарских и гагаузскихсёл в Южной Бессарабии (1833-1856). Кишинёв. 1971.
56. М. Маруневич „Материальная культура гагаузов XIX – начала XX вв.”.
Кишинёв. 1988.
57. М. Маруневич Поселение, жилище и усадьба гагаузов Южной Бессарабии в
XIX – начале XX в. Кишинёв: Штиинца, 1980.

102

58. С. С. Курогло. Семейная обрядность гагаузов в XIX начале XX в. АН МССР.
Кишинёв. 1980.
59. Д. Никогло „Система питания гагаузов в XIX – нач. XX вв.”. Кишинёв. 2004 г.
60. С. Новаков. Социально-экономическое развитие болгарских и гагаузскихсёл Южной Бессарабии (1857-1918). Кишинёв. 2004.
61. С. Куроглу и М. Филимонова Прошлое и настоящее гагаузской женщины,Кишинев, 1976.
62. И. Дрон. Гагаузские географические названия, Кишинев 1992.
63. Н. Бабоглу. Гагауз фольклору. Кишинёв. 1969.
64. С. Булгар. Гагаузские судьбы. Кишинёв. 2003.
65. Л. Покровская О гагаузских фамилиях с историческим компонентом -óгло//
Revista de etnologie şi culturologie. Vol. 3. Chişinău, 2008а. P. 289-291. http://
patrimoniu.asm.md/wp-content/uploads/2014/04/REV.-Vol._III.pdf
66. Л. Покровская Народные песни гагаузов Молдавии и Украины. М., 1966.
Научная библиотека диссертаций и авторефератов disser Cat http://www.
dissercat.com/content/sotsialno-ekonomicheskie-i-etnokulturnye-osnovy-samoutverzhdeniya-gagauzii-kak-etnoterritori#ixzz4p3v1Ej1n
67. Е. Сорочяну Гагаузская календарная обрядность, Этнолингвистическое
исследование, Кишинев, 2006.
68. И. Грек Буджак: история земли и население (VII д.н.э. – XXI в.)
69. И. Грек, Руссев Н.Д. 1812 – поворотный год в истории Буджака и «задунайских
переселенцев», Кишинёв, 2012.
70. М.Губогло Энергия памяти. О роли творческой интеллигенции ввосстановлении исторической памяти. М., 1992. 127 с.
71. М. Губогло Именем языка. Очерки этнокультурной и этнополитической
истории гагаузов. М.: Наука, 2006а. 498 с.
72. М. Губогло Идентификация идентичности. Этносоциологические очерки.
М.: Наука, 2003а. 764 с.
73. М. Губогло Русский язык в этнополитической истории гагаузов (вторая
половина ХХ века). М.: Старый сад, 2004а. 432 с.
74. М. Губогло Гагаузы в мире. Мир гагаузов, т.1,2 Комрат-Кишинев 201275. М. Губогло Антропология повседневности. Москва 2013 г.с.752
76. М. Губогло Гагаузы, Москва, 2011 (серия «Hароды и культуры»)77. История и культура гагаузов 2006 г. (составитель С. Булгар).
78. Курсом развивающейся Молдовы (10 томов), 2006-2010 г.г., Комрат –Москва.
79. Д. Танасоглу. Буджактан сеслäр. Кишинёв. 1959.
80. Д. Танасоглу. Узун керван. Кишинёв. 1985.
81. D. Kara Çoban. Seçmä yaratmalar. Ankara. 2004.
82. S. Bulgar. Canavar yortuları. Literatura artistikă, 1990.

103

83. П. Чеботарь Гагаузская художественная литература. 50–80-е гг. ХХ века.
Очерки. Кишинёв: Штиинца, 1993. 122 с.
84. В. Сырф Гагаузская народная волшебная сказка. Санк-Петербург. 201385. P. Çebotar, İ. Dron „Sözlük”, Kişinêu, Pontos, 2002.
86. İ. Baboglu, K. Vasilioglu „Gagauz dili hem literatura okumakları”, kurikulum
I-II klaslar için, 2001.
87. S. Koca, İ. Bankova „Gagauzça-rusça üüretmäk tematika sözlüü’’, Komrat, 2017.
88. K. Vasilioglu. Vatanım – Bucak, Ştiinţa, 2003.
89. K. Vasilioglu. Masallar. Uygun sözlär. Bilmeycelär, Ştiinţa, 2002.
90. K. Vasilioglu „Yıldızçık” I-nci klas, Ştiinţa, 2006.
91. K. Vasilioglu „Gök kuşaa” II-nci klasa deyni, Ştiinţa, 2006.
92. K. Vasilioglu, A. Stoletnäya „Ana dili” 3-üncü klas, Ştiinţa, 2004.
93. K. Vasilioglu „Ana dili” 3-üncü klaslara deyni, Kişinêu, Ştiinţa, 1999.
94. K. Vasilioglu „Ana dili” 4-üncü klaslara deyni, Kişinêu, Ştiinţa, 1999.
95. K. Vasilioglu „Yıldızçik” I-inci klas, Kişinêu, Ştiinṭa, 2014.
96. K. Vasilioglu, A. Stoletnäyä „Gök kuşaa” II-nci klasa deyni, Kişinêu, Ştiinṭa, 2015.
97. K. Vasilioglu, A. Stoletnäyӓ „Ana dili hem literatura okumakları” III-üncü klas, Kişinêu, Ştiinṭa, 2016.
98. K. Vasilioglu, A. Stoletnäyä „Ana dili hem literatura okumakları” IV-üncü klas, Kişinêu, Ştiinṭa, 2017.

104