㄰㤵㜵㈵獴牡湩穣楰楮楳扮呕㈲⸠慶杵獴′〰㔠ㄵ㨲〺㌹

GİRİŞ
İnsan hakları ve çocuk hakları evrenseldir. Ülkeler onları bilgilendirmekle,eğitmekle, tamamlamakla ve onlara saygı göstermekle sorumludur.
Uluslararası kuruluşların rolü, ülkeleri değişik programlar vasıtasıyla temelinsan ve çocuk haklarının uygulanması sorumluluğunu yerine getirmek
konusunda cesaretlendirmektir.
Son on yılda, insan hakları eğitimi konusu teori, araştırma, politika ve
uygulama açısından tartışmaların ana konusu olmuştur. 2005 yılında,Birleşmiş Milletler ‘İnsan Hakları Eğitimi Dünya Programı’nı başlatmıştır,Avrupa Birliği ‘Avrupa’nın İnsan ve Demokrasi Hakları Öncelikleri ’ ve
Avrupa Konseyi ise ‘Eğitim Aracılığıyla Avrupa Vatandaşlık Yılı’ programınıbaşlatmıştır. Ülkenizin de üyesi olduğu Avrupa Güvenlik ve İşbirliği
Teşkilatı’nın (AGİT) da kendi sorumlulukları vardır. Örgütün kararlılığı,Aralık 2003’te 21. Yüzyılda Güvenliği ve İstikrara Yönelik Tehditlerin Ele
Alınması konulu AGİT Strateji Belgesinde teyit edilmiştir:‘AGİT’in çabaları genç nesillerde, hoşgörü ihtiyacının, uzlaşmanın ve barış içinde
bir arada yaşamanın öneminin idrak edilmesini sağlamaktır. Onların gelecek içinumutları ve geleceğe bakış açıları anahtar niteliğindedir.Bu yüzden, uygun olan her
ortamda, AGİT eğitim alanında güçlü bir rol alacaktır.’
Bu AGİT sorumluluğunun uygulanmasına katkıda bulunmak için Slovenya,
AGİT’in 2005 dönem başkanı olarak, üye ülkeler arasında bir pilot proje
uygulamaya karar verdi. Sizin de bu projeye katılmanızdan büyük mutluluk
duyduk.
Dünyadaki pek çok ülke tarafından tasdik edilen, Uluslararası Çocuk
Hakları Sözleşmesi’ne uygun olarak ve Slovenya okullarındaki iyi öğretim
uygulamalarına dayanarak, 10-12 yaş grubuna çocuk haklarını öğretmekiçin bazı faydalı malzemeleri sizlere sunmaktan memnuniyet duyarız.
Slovenya’da benzer malzemeler hem öğrencilerde, hem de öğretmenlerdebeğeni uyandırmıştır. Aralık 2004 ve Ocak 2005 arasında Ljubljana Eğitim
Araştırmaları Enstitüsü tarafından yapılan değerlendirme çalışması
(öğretmenlerin ankete verdikleri cevaplara dayanarak) projeye katılanöğrencilerin insan hakları algısında kayda değer bir değişme olduğunu



göstermiştir. Bu sonuçlara göre, günlük okul hayatlarında, öğrenciler insan
hakları ihlallerinin daha iyi farkına varmakta ve çocuk hakları konusundadaha hassas davranmaktadırlar. Aynı zamanda, öğretmenlerin çok büyük
bir kısmı, bu projeye katılmakla bu konuda ileride yapılacak projelere dekatılabilmelerini sağlayacak bilgileri edindiklerini farkettiler.
AGİT pilot projesi kapsamında sunduğumuz öğretim malzemeleri, çocuk
hakları konusunda basit metinleri içeren kart setinden ve öğrencilerin kartları
toplaması için bir albümden oluşmaktadır. Pilot projenin başlangıcında,öğretime başlanıldığında her öğrenciye boş bir albüm verilir. Her derste bir
kart verilir ve bu kart hakkında konuşulur. Ders sonunda öğrenciler verilen
kartları albümlerine koyarlar.
Bu bilgi kitapçığı öğretmenler için hazırlanmıştır. Kitapçık, kartlardaki
konuların nasıl ele alınacağı ve öğretmenlerin tartışma ortamı yaratabilmeleri
için ve konuyla ilgili yapacakları aktiviteler hakkında ip uçları içermektedir.
Muhtemel grup çalışma teknikleri listesi de kitapçığa dahil edilmiştir.
Her çocuğun ve bireyin temel insan haklarına saygıyı ele alan bu öğretim
malzemesi, en uygun öğretim metodunu oluşturmanızda size yardımcı
olacaktır. Olası metotlardan biri, haklara paralel olarak sorumluluklardan
da bahsetmek ve günlük yaşamdan ve okul hayatından örnekler vermektir.
Bu kitapçıkta, ayrıca, Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin resmi metninden alıntılarve çocuk ve insan hakları konusunda daha fazla bilgi bulabileceğiniz kaynak
listesini de bulacaksınız. İnsan hakları eğitimi konusu ciddi ve önemli bir konuolduğu için, bu kitapçık bu konuyla ilgili her şeyi ve her tür eğitim metodunu
kapsamamaktadır. Bu sebepten dolayı yazılı kaynaklar (kitaplar, makaleler)
hakkında bilgiyi ilişikte ve internette bulabilir ve böylece konu hakkında
detaylı bilgilere ulaşabilirsiniz. Uluslararası ve hükümetdışı kuruluşlar
tarafından kullanılan en faydalı ve en yaygın bilgileri içermektedir.
Pilot projeyi uyguladıktan sonra bu konudaki tecrübelerinizi ve yorumlarınızı
merak ediyoruz. Bu sebepten dolayı ekte bir anket gönderiyoruz. Bu yollaöğretmenlerin tecrübelerinden ve önerilen insan hakları eğitimi yöntemi
hakkındaki yorumlarından bazı geri bildirimler toplamayı istiyoruz. Bu,öğretim metodunun ve malzemelerinin gelecek nesiller için geliştirilmesine
yardımcı olacaktır.

Bu, varolan bir metoda yardımcı malzeme ve resmi okul müfredatı dışında
yenilikçi bir yaklaşım olarak kullanılabilecek basit bir öğretim malzemesidir.
Bu hedef grubu için insan hakları eğitimi konusunda herhangi bir çalışmanın
yapılmadığı ülkelerde, bu pilot proje insan hakları eğitimi sürecininbaşlamasını teşvik edebilir.
Eğer bu pilot proje AGİT kapsamında kabul edilip başarılı bir şekilde
uygulanırsa, umuyoruz ki gelecekte sürdürülebilecek ve geliştirilebilecektir.
İnsan ve çocuk haklarını öğretmek bizim için sadece sorumluluk değildir.
Aynı zamanda sağlıklı genç nesillerin gelişmesine katkıda bulunduğu içinbize memnuniyet de vermektedir. İnanıyoruz ki, insan hakları eğitimi,bugünün çocukları olan geleceğin vatandaşlarına yapılan ortak yatırım
girişimi olarak algılanmalıdır. Bu projeye katılmaktan büyük memnuniyet
duyacağınızı umuyoruz.

METODOLOJİ
ÖRNEK GRUP ÇALIŞMASI TEKNİKLERİ
SINIF TARTIŞMASI
Tartışmalar öğretmenler ve öğrencilerin konuya olan bakış açılarınıöğrenmek için iyi bir yoldur. Bu insan hakları eğitimi için çok önemlidirçünkü gerçekleri bilmenin yanı sıra öğrencilerin konuyu kendi kendilerinearaştırıp analiz etmeleri gerekir. Haberler, posterler örnek olaylarınincelenmesi, tartışmanın hedefine ulaşması için faydalı araçlardır. Şu
soruyu sorarak başlayın, ‘hakkında ne düşünüyorsunuz?’İKİŞER KİŞİLİK GRUP TARTIŞMASI
Grup tartışması için mevcut bir konu yoksa, bu metot faydalıdır.
Öğrencilerden ikişer kişilik gruplar halinde bir veya iki dakika için konuyu
tartışmalarını, sonra bütün gruplarla fikirlerini paylaşmalarını isteyin. Kısa
bir süre sonra öğrencilerin konuyu tartıştıkları bir atmosfer yaratıldığını
göreceksiniz.
KÜÇÜK GRUP TARTIŞMASI
Küçük grup çalışması sınıf tartışmasının karşıtıdır. Herkesi katılmayateşvik edecek ve işbirlikçi takım çalışmasının gelişmesine yardımcı olacak
bir metottur. Grupların büyüklüğü, sınıfın durumu ve sahip olunan mekan
gibi faktörlere bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Küçük bir grup 2 veya 3kişiden oluşabilir, fakat bu teknik en iyi 6-8 kişiyle uygulanabilir. Küçük
grup tartışması mevcut olan konuya göre 15 dakika, bir saat veya bir gün
sürebilir.
Öğrencilere sadece ‘konuyu tartışın’ demek nadiren olumlu bir sonuçverecektir. Konu ne olursa olsun, yapılacak olan çalışma net olarak
tanımlanmalıdır ve öğrenciler belirlenmiş bu amaç doğrultusunda çalışmalı
ve bütün gruba yaptıklarıyla ilgili geri bildirimde bulunmalıdırlar. Örneğin,öğrencilere çözülmesi veya cevaplanması gereken bir problem biçiminde
görevler verin.
RESİMLER: ÇİZİMLER, KOLAJ, KARİKATÜR, FOTOĞRAF
‘Bir resim binlerce şey anlatır’. Görsel imgeler, bilgi vermek ve dikkatçekmek için çok güçlü araçlardır. Şu da unutulmamalıdır ki resim çizmek,
sadece düşünme biçimi görsel olanlar için değil, aynı zamanda kendini
sözel olarak ifade etmekte iyi olmayanlar için de kendini ifade etmenin ve
iletişim kurmanın önemli yollarından biridir.
MEDYA: GAZETELER, RADYO, TELEVİZYON, İNTERNET
Medya, tartışma malzemeleri için iyi bir kaynaktır. İçeriği ve sunuluş
biçimini tartışmak, önyargıları ve kalıplaşmış örnekleri analiz etmek her
zaman için ilginçtir.
FİLMLER, VİDEOLAR VE RADYO OYUNLARI
Gençler arasında çok popüler olan filmler, videolar ve radyo oyunları, insan
hakları eğitimi için çok güçlü araçlardır. Bir filmi izledikten sonra yapılan
bir tartışma, tartışılacak olan ana konu için iyi bir başlangıç noktasıdır.
Öğrencilerin filme olan ilk tepkileri hakkında konuşmak, ‘gerçek yaşam’lane kadar doğru orantılı olduğunu, karakterlerin gerçekçi olup olmadığını,belirli bir politik veya ahlaki bakış açısının propagandasını yapmaya çalışıp
çalışmadığı tartışılacak konular arasında olabilir.
BEYİN FIRTINASI
Yeni bir konu ele alınırken, yaratıcılığı teşvik etmek ve çabuk bir şekilde fazla
fikir üretebilmek için uygulanabilecek metotlardan biri de beyin fırtınasıdır.
Özel bir problemin çözümün de veya bir sorunun cevaplanmasında dakullanılabilir.
Talimatlar:•
Beyin fırtınası yapmak istediğiniz konuya karar verinve pek çok cevabı olabilecek bir soru oluşturun.
•
Herkesin görebileceği bir yere soruyu yazın.
•Öğrencilere fikirlerini sorun ve herkesin görebileceği
bir yere onların fikirlerini yazın. Bu fikirler bir
kelime veya kısa ifadeler olmalıdır.
•Fikirler tükendiğinde beyin fırtınasını durdurun.
•Öneriler bölümüne geçin ve öğrencilerin yorumlarını isteyin.
Şu noktaları göz önünde bulundurun:•
HER yeni öneriyi muhakkak yazın. Genellikle en
yaratıcı öneriler en faydalı ve en ilginç olanlardır.
•
Hiç kimse yazılan bir madde hakkında, öneriler bölümüne
kadar yorum yapmamalı ve eleştiride bulunmamalıdır
veya söylenmiş bir fikri tekrar etmemelidir.
•
Herkesin katılımı sağlanmaya çalışılmalıdır.
•Kendi fikirlerinizi sadece gerekli olduğunda
grubu teşvik etmek için açıklayınız.
•Eğer bir öneri açık değilse, netleştirilmesini isteyiniz.

DUVAR YAZISIBu yöntem de beyin fırtınası biçimindedir. Öğrenciler fikirlerini küçükkağıtlara yazarlar (örneğin ‘Post-it’ler) ve duvara yapıştırırlar. Bu metodun
avantajları, öğrencilerin diğerlerinin fikirlerinden etkilenmeden önce kendi
kendilerine sakince düşünüp karar verebilmeleri ve kağıtların yerlerininoluşturulan gruplara göre değiştirilebilmesidir.
ROL YAPMA
Rol yapma öğrenciler tarafından küçük bir tiyatro oyununun
sahnelenmesidir. İnsanlar oyunu tiyatrolaştırmak için kendi hayat
tecrübelerini kullanmalarına rağmen, genellikle doğaçlama yoluyla yapılır.
Öğrencilerin alışık olmadıkları olayların ya da durumların canlandırılmasını
amaçlar. Rol yapma, durumların anlaşılmasını kolaylaştırır ve katılanlara
empati duyulmasını kolaylaştırır.
•Rol yapma benzetimden (simülasyon) şu açıdan
farklıdır: Benzetimler yazılı metin de içeren kısa
oyunlardır ve doğaçlama içermezler.
•
Rol yapma ise gerçek hayatın taklididir. Örneğin karakterlerindoğru veya yanlış davranışları hakkında, cevabı basit olmayan
sorular ortaya konabilir. Daha iyi anlaşılması için diğer bir
faydalı teknik ise öğrencilerin rolleri değiştirmesidir.
Rol yapma büyük bir titizlikle uygulanmalıdır. İlk olarak öğrenciler rollerini
bitirdiklerinde belli bir serbest zamanlarının olması gerekir. İkinci olarak,herkes bireylerin hislerine ve grubun sosyal yapısına saygı duymalıdır.
Örneğin, engelli insanların taklidini yaparken, bazı öğrencilerin de (gözle
görülmese de) veya akrabalarının ve yakın arkadaşlarının engelli olabileceği
göz önünde tutulmalıdır. Bu öğrenciler incitilmemeli veya zorlanmamalıdır.
Böyle bir şey olması durumunda, olayı çok ciddi bir şekilde ele alın(özür dileyin, konuyu tekrar ele alın vb.). Aynı zamanda, kalıp ifadelerin
kullanılmamasına dikkat edin. Rol yapma, taklit etme yeteneğine bağlı
olarak katılımcıların diğer insanlar hakkında ne düşündüğünü ortayaçıkartabilir. Bu etkinliği eğlenceli hale getiren şey de budur. Konuya şusoru ile yaklaşmak faydalı olabilir: ‘Oynadığınız karakter sizce bu şekilde
midir?’ Öğrencilerin eleştirel bakış açısının önemini kavramaları eğitim
açısından önemlidir. Bu sebepten dolayı, katılımcılara oynadıkları karakterigeliştirdikleri bilgileri hangi kaynaklardan buldukları sorulabilir.



BENZETİM (SİMÜLASYON)
Benzetimler herkesi içeren kapsamlı rol yapma tekniği olarakdüşünülebilir. İnsanların zor konuları güvenli bir şekilde ele almalarınısağlar. Benzetimlerin genelde duygusal bir boyutu da vardır ki, bu boyut
bu yöntemi çok etkili bir hale getirir. Öğrenciler sadece kafalarıyla değil,elleriyle ve kalpleriyle de öğrenirler. Benzetimden sonra öğrencilerden geri
bildirim almak önemlidir. Oyuncular duygularını, neden bu hareketleri
yapmayı seçtiklerini, algıladıkları yanlış yönleri ve elde edilen sonucun
ne kadar kabul edilebilir olduğunu paylaşmalıdırlar. Gerçek hayattaki
durumla canlandırdıkları durum arasındaki benzerliklerin çıkarılmasında
onlara yardımcı olunmalıdır.

* Grup çalışması teknikleri konusunda daha detaylı bilgiyi bir Avrupa Konseyi
yayını olan COMPASS’da bulabilirsiniz. Kitapçığın ikinci bölümünde ‘Çocuklarınve İnsanların Eğitim Hakları Hakkında Ek Kaynaklar’ başlığıyla listelenmiştir.



BM Çocuk Hakları Sözleşmesi yetişkinlik yaşının altındaki herkesinçocuk olduğunu belirtir. Biz çocuklar haklarımızı bilme hakkına sahibiz.
Bütün devletler çocukların haklarına saygı duymak ve bizim uzun vadeliçıkarlarımızı korumak zorundadır.

Ek Bilgi: (BM Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 1. Maddesi)Öğretmen, BM Genel Kurulu tarafından kabul edilen Çocuk Hakları Sözleşmesi’niözetler. Öğretmen, haklara güçlü vatandaşlık bağlılığı oluşturmak şeklindeki uzun
dönem çıkarlara değinir.
Olası faaliyetler: tartışma ve örnek ‘haklar posteri’ hazırlama•İnsan olmak ne anlama gelir?
•
Neden bizim kurallarımız ve kanunlarımız var?
•
Neden çocukların haklarını garanti altına alan bir doküman var?
•
Hangi haklar Çocuk Hakları Sözleşmesi ile garanti altına
alınmıştır? (Gruplara ayrılmış çocuklar bildikleri hakları
numaralandırırlar, grup raporlarından sonra çocuk
hakları hakkında ortak bir poster oluşturulabilir.)•
Bu haklara nereden aşinayız?
•
Haklarımız hakkında nasıl ve nereden daha fazla bilgi alabiliriz?
•
Bizim uzun dönem çıkarlarımız nelerdir? (çocuklarçıkarlarını sıralarlar ve birbirleriyle karşılaştırırlar)Biz çocuklar yaşam, yaşamı sürdürme ve geliştirme hakkına sahibiz. Biz
çocuklar yeterli gıda ve içecek temiz su hakkına sahibiz.

Ek Bilgi: (BM Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 6 ve 27. Maddeleri)
Bu hak özel bir öneme sahiptir ve BM Genel Kurulu tarafından büyük bir dikkatle ele
alınmıştır. Öğretmen bu hakların garanti altına alınmasında devlet memurlarınınve yetkililerinin sorumluluklarına değinir.
Olası faaliyetler: duvar yazıları ve tartışmalar•
Bir çocuğun gelişmesi için neler gereklidir?(Güvenlik, gıda, su, eğitim)•
Yeterli miktarda yiyecek ve temiz içme suyu ne anlama gelir?
•
Bu hakkı bu kadar önemli yapan nedir?
•
Bu hakkın çocuklara garanti edilmediği durumlarbiliyor musunuz? (nerede?)•
Kim onlara yardım etmeli ve biz onlara nasıl yardım edebiliriz?

Biz nerede olduğumuza bakılmaksızın doğuşta bir isim edinme ve milliyet
sahibi olma hakkına sahibiz.

Ek bilgi: (Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 7 ve 8. Maddeleri)Öğretmen kişinin kimliğinin bir parçası olarak isimlerin önemini tartışmalıdır.
Yerel isimleri tartıştıktan sonra uluslararası isimler ve vatandaşlık da tartışılabilir.
Olası faaliyetler: dünya haritası önünde tartışma : öğretmen 55 AGİT ülkesinibirkaç olay sunarak ve çocukların her yerde çocuk haklarını öğrendiklerini (herkes
isim ve vatandaşlık hakkına sahiptir) anlatarak gösterir.
•İsminizin anlamı nedir?
•İsmi ya da vatandaşlığı olmayan çocuk biliyor musunuz; hiç doğum
belgesi olmayan çocuklar olduğunu duydunuz mu; bu neden olumsuzdur?

10

Biz çocuklar anne-babamızla, ailelerimizle ya da bize en iyi bakacak olankişilerle yaşama hakkına sahibiz.

Ek bilgi: (Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 5, 9 ve 18. Maddeleri)Çocuk için en iyi olacak şey ön planda tutulur; bu hak Çocuk Hakları Sözleşmesinin
3. maddesinde ele alınmıştır. Çocuğun güvenliği ve en iyi çıkarını sağlamak içinçocuk bazen ailesinden ya da koruyucularından uzaklaştırılabilir.
Olası faaliyetler: belli bir konuda tartışma
•Ne tür aileler tanıyorsunuz (farklı aile büyüklüğü, farklı sayıdaçocuk, tek aileli çocuk, birkaç neslin bir arada yaşadığı aileler v.b.)•Bize en iyi aileler/koruyucular bakabilir nedemektir? Ne yönde daha iyi bakabilirler?
•
Size kim bakıyor?

11

Hiç kimse çocuklara karşı etnik kökenlerine, milliyetlerine, dinlerine,
dillerine, cinsiyetlerine ya da ırklarına dayalı olarak ayrımcılık yapma
hakkına sahip değildir.

Ek bilgi: (Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 2. Maddesi)
Aralarında Çocuk Hakları Sözleşmesinin de yer aldığı uluslararası hukuk belgeleri
ayrımcılık yapmama ilkesine dayanır. Sözleşmeye uygun olarak bütün çocuklara
tüm hak ve özgürlüklerden yararlanma hakkı kazandırılmıştır.
Olası faaliyetler: tartışma, medya bilgisi de kullanılabilir.
•Öğretmen çocukları dünyadaki farklılıklar konusunda sesli düşünmeyeteşvik eder; hangi dil, din, ırk, milliyet ve etnik grupları tanıyoruz?
•
Tartışma, her yerde birilerinin yabancı olabileceği gerçeği üzerindeve eşitliğe ve farklılıklara saygı temelinde yönlendirilmelidir.
•
Aramızdaki farklar nerededir (örneğin sınıfta)?
•
Hangi açılardan birbirimize benziyoruz?

12Biz çocuklar eğitim ve parasız ilköğretim hakkına sahibiz.

Ek bilgi: (Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 28 ve 29. Maddeleri)
Bu maddenin garanti edilmesi fırsat eşitliği ilkesine dayanmaktadır.
Olası faaliyetler: küçük çalışma grubu, tartışma
•Eğitim neden önemlidir?
•
Sizin yaşınızdaki tüm çocuklar okula gidiyor mu?
•
Okula gitmeyen biri var mı, varsa neden? (burada,
herhangi bir yerde, yurtdışında)•Dünyadaki bütün çocukların ilkokula gitmelerisağlanabilir mi; bu neden önemlidir?

13

Bizi dinleyin, çünkü biz çocuklar düşüncelerimizi ifade etme hakkına
sahibiz.

Ek bilgi: (Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 12, 13, 14, 15 ve 17. Maddeleri)
Olası faaliyetler: İfade hakkına ek olarak çocukların arkadaşlık, düşünce, vicdan,
din ve bilgi edinme gibi diğer temel hak ve özgürlükleri garanti edilmektedir.
•
Herkes seçilmiş bir konu hakkında düşüncelerini
anlatır. Herkes herkesi dinler.
•
Tartışma: kendinizi anlatmak ve başkalarını dinlemek neden önemlidir?
•Yetişkinlere düşüncelerinizi nasıl dinletebilirsiniz?
•
Yurttaşlık hakları neden bu kadar önemlidir?

14

Biz çocuklar sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkına sahibiz.

Ek bilgi: (Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 24. Maddesi)
Olası faaliyetler: rol yapma, tahtaya yazma ve tartışma
•Her çocuk tıbbi tedavi gerektiren bir hastalık söyler (hasta ve doktor
rolü yapabilirler); öğretmen söylenen hastalıkları tahtaya yazar.
•
Tartışma: çocukların sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkına saygı
gösteriliyor mu?
Eğer gösterilmiyorsa, bu hakkı çocuklara kim garanti edecektir?

15Özel ihtiyaçları olan çocuklar özel bakım hakkına sahiptir.

Ek bilgi: (Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 23. Maddesi)Öğretmenler neden özel ihtiyaçları olan çocukların özel bakıma ihtiyaç duyduklarını
ve bazen çocukların doğum ya da başka nedenlerden dolayı bu durumda olduklarını
açıklar.
Olası faaliyetler: tartışma
•Özel ihtiyacı olan çocuklar kimlerdir (“gizli özrü” ve fiziksel,
psikolojik, sosyal özrü olanlar dahil özürlerin listelenmesi)?
•
Bu çocuklar ihtiyaçları olan özel bakımdan nasıl yararlanır?
•
Bu çocukların sosyal yaşama ve düzenli normalsınıflara katılımına nasıl yardımcı olunabilir?

16Eğer biz çocuklar üçüncü ülkelerde yabancı ya da mülteci konumundaysak,
uygun bakım ve korunma hakkına sahibiz.

Ek bilgi: (Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 20 ve 22. Maddeleri)
Olası faaliyetler: Güncel gelişmelerin ve medya haberlerinin temelinde tartışma
•Mülteci, sığınmacı ya da yabancı kimdir?
•
Hiç böyle birini tanıyor musunuz? Bu kişiler nerelidir?
•
Bu kişilerin en çok neye ihtiyacı vardır; onlara
kimler, nasıl yardımcı olabilir?
•Biz onlara nasıl yardımcı olabiliriz (eğer onlardan biri
bize gelirse ya da zaten bizim aramızdaysa)?

17

Biz çocuklar dinlenme, oyun oynama ve eğlence faaliyetlerine katılma
hakkına sahibiz.

Ek bilgi: (Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 31. Maddesi)
Olası faaliyetler: resim çizme ve tartışma; resimleri
gösterme (örneğin sınıfta, okulda)•Çocuklar boş zamanlarında yapmaktan hoşlandıkları şeyleri resmederler.
•
Herkes kendi çizimini gösterir ve anlatır.
•Öğretmen en çok sevilen faaliyetleri tahtaya yazar.
•Öğretmen boş zaman ve onun önemi üzerine tartışmayı yönlendirir.

18

Biz çocuklar her türlü şiddet ve istismara karşı korunma hakkına sahibiz.

Ek bilgi: (Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 33, 34, 35, 36, 37 ve 38. Maddeleri)
Olası faaliyetler: tartışma ve duvar resmi•
Ne tür şiddetleri biliyorsunuz (fiziksel ve psikolojik)?
•Şiddet gösteren kişiler kimlerdir, onların kurbanları kimlerdir?
•Çocukları şiddetten kim korumalıdır?

19

Biz çocuklar özellikle okul çağında (eğitim görmemiz gereken yıllarda)
ucuz işgücü olarak kullanılamayız.

Ek bilgi: (Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 32. Maddesi)Öğretmenler, çocukların aile üyesi olarak sorumluluk sahibi oldukları işlerle
sömürülme arasındaki ayırımı anladıklarından emin olmalıdır.
Olası faaliyetler: tartışma
•Siz çocuklar evde ailenize yardımcı olurmusunuz ve ne tür işler yaparsınız?
•Çalışmaya zorlandıkları için okula gitmeyen çocuklar tanıyor musunuz?
•
Bu çocuklar nelerden mahrumdur?

20ÇOCUK HAKLARINA DAİR SÖZLEŞME
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Tarafından 44/25 sayılı Kararla 20 Kasım 1989
tarihinde kabul edilmiş ve imzaya açılmıştır.
27 0cak 1995 tarihli ve 22184 sayılı Resmi Gazete
Bu Sözleşmenin Ülkemizdeki uygulamalarının izlenmesi ve
koordinasyonundan SHÇEK Genel Müdürlüğü sorumludur.
ÖNSÖZ
Bu Sözleşmeye Taraf Devletler:
Birleşmiş Milletler Andlaşmasında ilan edilen ilkeler uyarınca insanlık
ailesinin tüm üyelerinin, doğuştan varlıklarına özgü bulunan haysiyetle
birlikte eşit ve devredilemez haklara sahip olmalarının tanınmasının,dünyada özgürlük, adalet ve barışın temeli olduğunu düşünerek,
Birleşmiş Milletler halklarının, insanın temel haklarına ve bireyin, insan
olarak taşıdığı haysiyet ve değere olan kesin inançlarını Birleşmiş Milletler
Andlaşmasında bir kez daha doğrulamış olduklarını ve daha geniş birözgürlük ortamında toplumsal ilerleme ve daha iyi bir yaşam düzeyi
sağlama yolundaki kararlılıklarını hatırda tutarak,
Birleşmiş Milletlerin, İnsan Hakları Evrensel Bildirisinde ve Uluslararasıİnsan Hakları Sözleşmelerinde herkesin, bu metinlerde yer alan hak veözgürlüklerden ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasal ya da başka görüş,ulusal ya da toplumsal köken, mülkiyet, doğuştan veya başka durumdan
kaynaklanan ayırımlar dahil, hiçbir ayırım gözetilmeksizin yararlanma
hakkına sahip olduklarını benimsediklerini ve ilan ettiklerini kabul ederek,
Uluslararası İnsan Hakları Evrensel Bildirisinde, Birleşmiş Milletlerin,çocukların özel ilgi ve yardıma hakkı olduğunu ilan ettiğini anımsayarak,
Toplumun temel birimi olan ve tüm üyelerinin ve özellikle çocuklarıngelişmeleri ve esenlikleri için doğal ortamı oluşturan ailenin toplum içinde
kendisinden beklenen sorumlulukları tam olarak yerine getirebilmesi için
gerekli koruma ve yardımı görmesinin zorunluluğuna inanmış olarak,Çocuğun kişiliğinin tam ve uyumlu olarak gelişebilmesi için mutluluk, sevgi
ve anlayış havasının içindeki bir aile ortamında yetişmesinin gerekliliğini
kabul ederek,
21Çocuğun toplumda bireysel bir yaşantı sürdürebilmesi için her yönüyle
hazırlanmasının ve Birleşmiş Milletler Andlaşmasında ilan edilen ülkülerve özellikle barış, değerbilirlik, hoşgörü, özgürlük, eşitlik ve dayanışma
ruhuyla yetiştirilmesinin gerekliliğini gözönünde bulundurarak,Çocuğa özel bir ilgi gösterme gerekliliğinin, 1924 tarihli, Cenevre Çocuk
Hakları Bildirisinde ve 20 Kasım 1959 tarihinde Birleşmiş Milletler Teşkilatı
Genel Kurulunca kabul edilen Çocuk Hakları Bildirisinde belirtildiğini veİnsan Hakları Evrensel Bildirisinde, Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası
Sözleşmesi’nde (özellikle 23 ve 24 üncü maddelerinde) ve Ekonomik,
Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşmede (özellikle 10
uncu maddesinde) ve çocukların esenliği ile ilgili uzman kuruluşların veuluslararası örgütlerin kurucu ve ilgili belgelerinde tanındığını hatırda
tutarak,Çocuk Hakları Bildirisinde de belirtildiği gibi “çocuğun gerek bedensel
gerek zihinsel bakımdan tam erginliğe ulaşmamış olması nedeniyle doğum
sonrasında olduğu kadar, doğum öncesinde de uygun yasal korumayı
da içeren özel güvence ve koruma gereksiniminin bulunduğu”nu hatırda
tutarak,
Ulusal ve uluslararası düzeyde çocukları aile yanına yerleştirme ve evlat
edinmeye de özel atıfta bulunan Çocuğun Korunması ve Esenliğine İlişkin
Toplumsal ve Hukuksal İlkeler Bildirisi; Çocuk Mahkemelerinin Yönetimi
Hakkında Birleşmiş Milletler Asgari Standart Kuralları (Beijing Kuralları)ve Acil Durumlarda ve Silahlı Çatışma Halinde Kadınların ve Çocukların
Korunmasına ilişkin Bildirinin hükümlerini anımsayarak,
Dünyadaki ülkelerin tümünde çok güç koşullar altında yaşayan ve bu nedenleözel bir ilgiye gereksinimi olan çocukların bulunduğu bilinci içinde,Çocuğun korunması ve uyumlu gelişmesi bakımından her halkın kendine özgü geleneklerinin ve kültürel değerlerinin taşıdığı önemi gözönünde
tutarak,Her ülkedeki, özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki çocukların yaşama
koşullarının iyileştirilmesi için uluslararası işbirliğinin taşıdığı önemin
bilincinde olarak,22Aşağıdaki kurallar üzerinde anlaşmaya varmışlardır:
I. KISIM
Madde 1
Bu Sözleşme uyarınca çocuğa uygulanabilecek olan kanuna göre dahaerken yaşta reşit olma durumu hariç, onsekiz yaşına kadar her insan çocuk
sayılır.
Madde 2
1. Taraf Devletler, bu Sözleşmede yazılı olan hakları kendi yetkileri altındabulunan her çocuğa, kendilerinin, ana babalarının veya yasal vasilerininsahip oldukları, ırk, renk, cinsiyet, dil, siyasal ya da başka düşünceler, ulusal,
etnik ve sosyal köken, mülkiyet, sakatlık, doğuş ve diğer statüler nedeniyle
hiçbir ayrım gözetmeksizin tanır ve taahhüt ederler.
2. Taraf Devletler, çocuğun ana-babasının, yasal vasilerinin veya ailesininöteki üyelerinin durumları, faaliyetleri, açıklanan düşünceleri veya inançları
nedeniyle her türlü ayırıma veya cezaya tabi tutulmasına karşı etkili biçimde
korunması için gerekli tüm uygun önlemi alırlar.
Madde 3
1. Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari
makamlar veya yasama organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren
bütün faaliyetlerde, çocuğun yararı temel düşüncedir.
2. Taraf Devletler, çocuğun ana-babasının, vasilerinin ya da kendisinden
hukuken sorumlu olan diğer kişilerin hak ve ödevlerini de gözönünde
tutarak, esenliği için gerekli bakım ve korumayı sağlamayı üstlenirler ve bu
amaçla tüm uygun yasal ve idari önlemleri alırlar.
3. Taraf Devletler, çocukların bakımı veya korunmasından sorumlu
kurumların, hizmet ve faaliyetlerin özellikle güvenlik, sağlık, personel
sayısı ve uygunluğu ve yönetimin yeterliliği açısından, yetkili makamlarca
konulan ölçülere uymalarını taahhüt ederler.
Madde 4
Taraf Devletler, bu Sözleşmede tanınan hakların uygulanması amacıyla
gereken her türlü yasal, idari ve diğer önlemleri alırlar. Ekonomik, sosyal
ve kültürel haklara ilişkin olarak, Taraf Devletler eldeki kaynaklarını olabildiğince geniş tutarak, gerekirse uluslararası işbirliği çerçevesinde bu türönlemler alırlar.

23

Madde 5
Taraf Devletler, bu Sözleşmenin çocuğa tanıdığı haklar doğrultusundaçocuğun yeteneklerinin geliştirilmesi ile uyumlu olarak, çocuğa yol göstermeve onu yönlendirme konusunda ana-babanın, yerel gelenekler öngörüyorsa
uzak aile veya topluluk üyelerinin, yasal vasilerinin veya çocuktan hukuken
sorumlu öteki kişilerin sorumluluklarına, haklarına ve ödevlerine saygı
gösterirler.
Madde 6
1. Taraf Devletler, her çocuğun temel yaşama hakkına sahip olduğunu
kabul ederler.
2. Taraf Devletler, çocuğun hayatta kalması ve gelişmesi için mümkün
olan azami çabayı gösterirler.
Madde 7
1. Çocuk doğumdan hemen sonra derhal nüfus kütüğüne kaydedilecekve doğumdan itibaren bir isim hakkına, bir vatandaşlık kazanma hakkınave mümkün olduğu ölçüde ana-babasını bilme ve onlar tarafından bakılma
hakkına sahip olacaktır.
2. Taraf Devletler, özellikle çocuğun tabiiyetsiz kalması söz konusuolduğunda kendi ulusal hukuklarına ve ilgili uluslararası belgelerçerçevesinde üstlendikleri yükümlülüklerine uygun olarak bu haklarınişlerlik kazanmasını taahhüt ederler.
Madde 8
1. Taraf Devletler, yasanın tanıdığı şekliyle çocuğun kimliğini; tabiiyeti,
ismi ve aile bağları dahil, koruma hakkına saygı göstermeyi ve bu konuda
yasa dışı müdahalelerde bulunmamayı taahhüt ederler.
2. Çocuğun kimliğinin unsurlarının bazılarından veya tümünden yasaya
aykırı olarak yoksun bırakılması halinde, Taraf Devletler çocuğun kimliğine
süratle yeniden kavuşturulması amacıyla gerekli yardım ve korumada
bulunurlar.
Madde 9
1. Yetkili makamlar uygulanabilir yasa ve usullere göre ve temyiz
yolu açık olarak, ayrılığın çocuğun yüksek yararına olduğu yolunda
karar vermedikçe, Taraf Devletler, çocuğun; ana-babasından, onların
rızası dışında ayrılmamasını güvence altına alırlar. Ancak, ana-babası
tarafından çocuğun kötü muameleye maruz bırakılması ya da ihmal
edilmesi durumlarında ya da ana-babanın birbirinden ayrı yaşaması
nedeniyle çocuğun ikametgahının belirlenmesi amacıyla karara varılması
24

gerektiğinde, bu tür bir ayrılık kararı verilebilir.
2. Bu maddenin birinci fıkrası uyarınca girişilen her işlemde, ilgili bütün
taraflara işleme katılma ve görüşlerini bildirme olanağı tanınır.
3. Taraf Devletler, ana-babasından veya bunlardan birinden ayrılmasınakarar verilen çocuğun, kendi yüksek yararına aykırı olmadıkça, ana-babanın
ikisiyle de düzenli bir biçimde kişisel ilişki kurma ve doğrudan görüşme
hakkına saygı gösterirler.
4. Böyle bir ayrılık, bir Taraf Devlet tarafından girişilen ve çocuğun
kendisinin ana veya babasının veya her ikisinin birden tutuklanmasını, hapsini, sürgün, sınır dışı edilmesini veya ölümünü (ki buna devletin gözetimi
altında iken nedeni ne olursa olsun meydana gelen ölüm dahildir) tevlit eden
herhangi benzer bir işlem sonucu olmuşsa, bu Taraf Devlet, istek üzerineve çocuğun esenliğine zarar vermemek koşulu ile; ana-babaya, çocuğa
veya uygun olursa, ailenin bir başka üyesine, söz konusu aile bireyinin ya
da bireylerinin bulunduğu yer hakkında gereken bilgiyi verecektir. Taraf
Devletler, böyle bir istemin başlı başına sunulmasının ilgili kişi veya kişiler
bakımından aleyhe hiç bir sonuç yaratmamasını ayrıca taahhüt ederler. .
Madde 10
1. 9 uncu Maddenin 1 inci fıkrası uyarınca Taraf Devletlere düşen
sorumluluğa uygun olarak, çocuk veya ana-babası tarafından, aileninbirleşmesi amaçlarıyla yapılan bir Taraf Devlet ülkesine girme ya da onu
terketme konusundaki her başvuru, Taraf Devletlerce olumlu, insani ve ivedi
bir tutumla ele alınacaktır. Taraf Devletler, bu tür bir başvuru yapılmasınınbaşvuru sahipleri veya aile üyeleri aleyhine sonuçlar yaratmamasını taahhüt
ederler.
2. Ana-babası, ayrı devletlerde oturan bir çocuk olağanüstü durumlar
hariç, hem ana hem de babası ile düzenli biçimde kişisel ilişkiler kurmave doğrudan görüşme hakkına sahiptir. Bu nedenle ve 9 uncu maddenin 1
inci fıkrasına göre Taraf Devletlere düşen sorumluluğa uygun olarak, Taraf
Devletler çocuğun ve ana-babasının Taraf Devletlerin ülkeleri dahil herhangi
bir ülkeyi terketmeye ve kendi ülkelerine dönme hakkına saygı gösterirler.
Herhangi bir ülkeyi terketme hakkı, yalnızca yasada öngörüldüğü gibi veulusal güvenliği, kamu düzenini, kamu sağlığı ve ahlak veya başkalarının
hak ve özgürlüklerini korumak amacı ile ve işbu Sözleşme ile tanınan öteki
haklarla bağdaştığı ölçüde kısıtlamalara konu olabilir.
Madde-11
1. Taraf Devletler, çocukların yasadışı yollarla ülke dışına çıkarılıp geri
döndürülmemesi halleriyle mücadele için önlemler alırlar.
25

2. Bu amaçla Taraf Devletler iki ya da çok taraflı anlaşmalar yapılmasını yada mevcut anlaşmalara katılmayı teşvik ederler.
Madde-12
1. Taraf Devletler, görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip çocuğun
kendini ilgilendiren her konuda görüşlerini serbestçe ifade etme hakkını bugörüşlere çocuğun yaşı ve olgunluk derecesine uygun olarak, gereken özengösterilmek suretiyle tanırlar.
2. Bu amaçla, çocuğu etkileyen herhangi bir adli veya idari kovuşturmada
çocuğun ya doğrudan doğruya veya bir temsilci ya da uygun bir makam
yoluyla dinlenilmesi fırsatı, ulusal yasanın usule ilişkin kurallarına uygun
olarak çocuğa, özellikle sağlanacaktır.
Madde-13
1. Çocuk, düşüncesini özgürce açıklama hakkına sahiptir; bu hak,ülke sınırları ile bağlı olmaksızın; yazılı, sözlü, basılı, sanatsal biçimde
veya çocuğun seçeceği başka bir araçla her türlü haber ve düşüncelerinaraştırılması, elde edilmesi ve verilmesi özgürlüğünü içerir.
2. Bu hakkın kullanılması yalnızca:a) Başkasının haklarına ve itibarına saygı,b) Milli güvenliğin, kamu düzeninin, kamu sağlığı ve ahlakın korunması
nedenleriyle ve kanun tarafından öngörülmek ve gerekli olmak kaydıyla
yapılan sınırlamalara konu olabilir.
Madde14
1. Taraf Devletler, çocuğun düşünce, vicdan ve din özgürlükleri hakkına
saygı gösterirler.
2. Taraf Devletler, ana-babanın ve gerekiyorsa yasal vasilerin; çocuğun
yeteneklerinin gelişmesiyle bağdaşır biçimde haklarının kullanılmasındaçocuğa yol gösterme konusundaki hak ve ödevlerine, saygı gösterirler.
3. Bir kimsenin dinini ve inançlarını açıklama özgürlüğü kanunlaöngörülmek ve gerekli olmak kaydıyla yalnızca kamu güvenliği, düzeni,sağlık ya da ahlaki ya da başkalarının temel hakları ve özgürlüklerini
korumak gibi amaçlarla sınırlandırılabilir.
Madde15
1. Taraf Devletler, çocuğun dernek kurma ve barış içinde toplanmaözgürlüklerine ilişkin haklarını kabul ederler.
2. Bu hakların kullanılması, ancak yasayla zorunlu kılınan ve demokratik
bir toplumda gerekli olan ulusal güvenlik, kamu güvenliği, kamu düzeni
yararına olarak ya da kamu sağlığı ve ahlakın ya da başkalarının hak ve
26özgürlüklerinin korunması amaçlarıyla yapılan sınırlamalardan başkalarıyla
kısıtlandırılamaz.
Madde16
1. Hiçbir çocuğun özel yaşantısına, aile, konut ve iletişimine keyfi ya dahaksız bir biçimde müdahale yapılamayacağı gibi, onur ve itibarına dahaksız olarak saldırılamaz.
2. Çocuğun bu tür müdahale ve saldırılara karşı yasa tarafından korunmaya
hakkı vardır.
Madde17
Taraf Devletler, kitle iletişim araçlarının önemini kabul ederek çocuğun;özellikle toplumsal, ruhsal ve ahlaki esenliği ile bedensel ve zihinsel sağlığını
geliştirmeye yönelik çeşitli ulusal ve uluslararası kaynaklardan bilgi ve belge
edinmesini sağlarlar. Bu amaçla Taraf Devletler:a) Kitle iletişim araçlarını çocuk bakımından toplumsal ve kültürel yararı
olan ve 29 uncu maddenin ruhuna uygun bilgi ve belgeyi yaymak için teşvik
ederler;b) Çeşitli kültürel, ulusal ve uluslararası kaynaklardan gelen bu türde bilgi
ve belgelerin üretimi, değişimi ve yayımı amacıyla uluslararası işbirliğini
teşvik ederler;c) Çocuk kitaplarının üretimini ve yayılmasını teşvik ederler;d) Kitle iletişim araçlarını azınlık grubu veya bir yerli ahaliye mensupçocukların dil gereksinimlerine özel önem göstermeleri konusunda teşvik
ederler;e) 13 ve 18 inci maddelerde yer alan kurallar gözönünde tutularak çocuğun
esenliğine zarar verebilecek bilgi ve belgelere karşı korunması için uygun
yönlendirici ilkeler geliştirilmesini teşvik ederler.
Madde18
1. Taraf Devletler, çocuğun yetiştirilmesinde ve gelişmesinin sağlanmasında
ana-babanın birlikte sorumluluk taşıdıkları ilkesinin tanınması için her türlüçabayı gösterirler. Çocuğun yetiştirilmesi ve geliştirilmesi sorumluluğu
ilk önce ana-babaya ya da durum gerektiriyorsa yasal vasilere düşer. Bukişiler her şeyden önce çocuğun yüksek yararını gözönünde tutarak hareket
ederler.
2. Bu Sözleşmede belirtilen hakların güvence altına alınması ve geliştirilmesi
için Taraf Devletler, çocuğun yetiştirilmesi konusundaki sorumluluklarını
kullanmada ana-baba ve yasal vasilerin durumlarına uygun yardım yaparve çocukların bakımı ile görevli kuruluşların, faaliyetlerin ve hizmetleringelişmesini sağlarlar.
27

3. Taraf Devletler, çalışan ana-babanın, çocuk bakım hizmet ve tesislerinden,çocuklarının da bu hizmet ve tesislerden yararlanma hakkını sağlamak içinuygun olan her türlü önlemi alırlar.
Madde-19
1. Bu Sözleşmeye Taraf Devletler, çocuğun ana-babasının ya da onlardan
yalnızca birinin, yasal vasi veya vasilerinin ya da bakımını üstlenen herhangi
bir kişinin yanında iken bedensel veya zihinsel saldırı, şiddet veya suistimale,ihmal ya da ihmalkar muameleye, ırza geçme dahil her türlü istismar ve
kötü muameleye karşı korunması için; yasal, idari, toplumsal, eğitsel bütünönlemleri alırlar.
2. Bu tür koruyucu önlemler; burada tanımlanmış olan çocuklara kötü
muamele olaylarının önlenmesi, belirlenmesi, bildirilmesi, yetkili makama
havale edilmesi, soruşturulması, tedavisi ve izlenmesi için gerekli başkaca
yöntemleri ve uygun olduğu takdirde adliyenin işe el koyması olduğu
kadar durumun gereklerine göre çocuğa ve onun bakımını üstlenen kişilere,
gereken desteği sağlamak amacı ile sosyal programların düzenlenmesi için
etkin usulleri de içermelidir.
Madde 20
1. Geçici ve sürekli olarak aile çevresinden yoksun kalan veya kendi yararınaolarak bu ortamda bırakılması kabul edilmeyen her çocuk, Devletten özelkoruma ve yardım görme hakkına sahip olacaktır.
2. Taraf Devletler bu durumdaki bir çocuk için kendi ulusal yasalarınagöre, uygun olan bakımı sağlayacaklardır.
3. Bu tür bakım, başkaca benzerleri yanında, bakıcı aile yanına verme,İslam Hukukunda kefalet (kafalah), evlat edinme ya da gerekiyorsa çocuk
bakımı amacı güden uygun kuruluşlara yerleştirmeyi de içerir. Çözümler
düşünülürken, çocuğun yetiştirilmesinde sürekliliğin korunmasınave çocuğun etnik, dinsel, kültürel ve dil kimliğine gereken saygı
gösterilecektir.
Madde 21
Evlat edinme sistemini kabul eden ve/veya buna izin veren Taraf Devletler,çocuğun en yüksek yararlarının temel düşünce olduğunu kabul edecek veaşağıdaki ilkeleri gerçekleştireceklerdir:a) Bir çocuğun evlat edinilmesine ancak yetkili makam karar verir. Bu
makam uygulanabilir yasa ve usullere göre ve güvenilir tüm bilgilerinışığında; çocuğun, ana-babası, yakınları ve yasal vasisine göre durumunu
gözönüne alarak ve gereken durumlarda tüm ilgililerle yapılacak görüşme
28

sonucu onların da evlat edinme konusundaki onaylarını alma zorunluluğuna
uyarak, kararını verir.
b) Çocuğun kendi ülkesinde elverişli biçimde bakılması mümkün olmadığı
veya evlat edinecek veya yanına yerleştirilecek aile bulunmadığı taktirde/ülkelerarası evlat edinmenin çocuk bakımından uygun bir çözüm olduğunu
kabul ederler.
c) Başka bir ülkede evlat edinilmesi düşünülen çocuğun, kendi ülkesinde
mevcut evlat edinme durumuyla eşdeğer olan güvence ve ölçülerden
yararlanmasını sağlarlar.
d) Ülkelerarası evlat edinmede, yerleştirmenin ilgililer bakımından yasadışı
para kazanma konusu olmaması için gereken bütün önlemleri alırlar.
e) Bu maddedeki amaçları, uygun olduğu ölçüde, ikili ya da çok taraflı
düzenleme veya anlaşmalarla teşvik ederler ve bu çerçevede, çocuğun
başka bir ülkede yerleştirilmesinin yetkili makam veya organlar tarafından
yürütülmesini güvenceye almak için çaba gösterirler.
Madde 22
1. Taraf Devletler, ister tek başına olsun isterse ana babası veya herhangi
bir başka kimse ile birlikte bulunsun, mülteci statüsü kazanmaya çalışan
ya da uluslararası veya iç hukuk kural ve usulleri uyarınca mülteci sayılanbir çocuğun, bu Sözleşmede ve insan haklarına veya insani konulara ilişkin
ve söz konusu Devletlerin taraf oldukları diğer Uluslararası Sözleşmelerde
tanınan ve bu duruma uygulanabilir nitelikte bulunan hakları kullanması
amacıyla koruma ve insani yardımdan yararlanması için gerekli bütünönlemleri alırlar.
2. Bu nedenle, Taraf Devletler, uygun gördükleri ölçüde, Birleşmiş MilletlerTeşkilatı ve onunla işbirliği yapan hükümetler arası ve hükümet dışı yetkilibaşka kuruluşlarla bu durumda olan bir çocuğu korumak, ona yardım etmek,
herhangi bir mülteci çocuğun ailesi ile yeniden bir araya gelebilmesi içinana-babası veya ailesinin başka üyeleri hakkında bilgi toplamak amacıylaişbirliğinde bulunurlar. Herhangi bir nedenle kendi aile çevresinden sürekli
ya da geçici olarak ayrı düşmüş bir çocuğa bu Sözleşmeye göre tanınankoruma, aynı esaslar içinde, ana-babası ya da ailesinin başkaca üyelerinden
hiçbirisi bulunmayan çocuğa da tanınacaktır.
Madde 23
1. Taraf Devletler zihinsel ya da bedensel özürlü çocukların saygınlıklarını
güvence altına alan, özgüvenlerini geliştiren ve toplumsal yaşama etkinbiçimde katılmalarını kolaylaştıran şartlar altında eksiksiz bir yaşa ma sahip
olmalarını kabul ederler.
29

2. Taraf Devletler, özürlü çocukların özel bakımdan yararlanma hakkını
tanırlar ve eldeki kaynakların yeterliliği ölçüsünde ve yapılan başvuru
üzerine, yardımdan yararlanabilecek durumda olan çocuğa ve onun
bakımından sorumlu olanlara, çocuğun durumu ve ana-babanın veya
çocuğa bakanların içinde bulundukları koşullara uygun düşecek yardımın
yapılmasını teşvik ve taahhüt ederler.
3. Özürlü çocuğun, özel bakıma gereksinimi olduğu bilincinden hareketle
bu maddenin 2 nci fıkrası uyarınca yapılması öngörülen yardım, çocuğun
ana-babasının ya da çocuğa bakanların parasal (malı) durumları gözönüne
alınarak, olanaklar ölçüsünde ücretsiz sağlanır. Bu yardım; özürlü çocuğun
eğitimi, meslek eğitimi, tıbbi bakım hizmetleri, rehabilitasyon hizmetleri, birişte çalışabilecek duruma getirme hazırlık programları ve dinlenme/eğlenmeolanaklarından etkin olarak yararlanmasını sağlamak üzere düzenlenir veçocuğun en eksiksiz biçimde toplumla bütünleşmesi yanında, kültürel ve
ruhsal yönü dahil bireysel gelişmesini gerçekleştirme amacını güder.
4. Taraf Devletler, uluslararası işbirliği ruhu içinde, özürlü çocuklarınkoruyucu sıhhi bakımı, tıbbi, psikolojik ve işlevsel tedavileri alanlarınailişkin gerekli bilgilerin alışverişi yanında, rehabilitasyon, eğitim ve meslekieğitim hizmetlerine ilişkin yöntemlerin bilgilerini de içerecek şekilde ve
Taraf Devletlerin bu alanlardaki güçlerini, anlayışlarını geliştirmek vedeneyimlerini zenginleştirmek amacıyla bilgi dağıtımını ve bu bilgiden
yararlanmayı teşvik ederler. Bu bakımdan, gelişmekte olan ülkelerin
gereksinimleri, özellikle gözönüne alınır.
Madde 24
1. Taraf Devletler, çocuğun olabilecek en iyi sağlık düzeyine kavuşma,tıbbi bakım ve rehabilitasyon hizmetlerini veren kuruluşlardan yararlanma
hakkını tanırlar. Taraf Devletler, hiçbir çocuğun bu tür tıbbi bakım
hizmetlerinden yararlanma hakkından yoksun bırakılmamasını güvence
altına almak için çaba gösterirler.
2. Taraf Devletler, bu hakkın tam olarak uygulanmasını takip ederler veözellikle:a) Bebek ve çocuk ölüm oranlarının düşürülmesi;b) Bütün çocuklara gerekli tıbbi yardımın ve tıbbi bakımın; temel sağlık
hizmetlerinin geliştirilmesine önem verilerek sağlanması;c) Temel sağlık hizmetleri çerçevesinde ve başka olanakların yanısıra,
kolayca bulunabilen tekniklerin kullanılması ve besleyici yiyecekler ve temiziçme suyu sağlanması yoluyla ve çevre kirlenmesinin tehlike ve zararlarını
gözönüne alarak, hastalık ve yetersiz beslenmeye karşı mücadele edilmesi;d) Anneye doğum öncesi ve sonrası uygun bakımın sağlanması;e) Bütün toplum kesimlerinin özellikle ana-babalar ve çocukların, çocuk
30sağlığı ve beslenmesi, anne sütü ile beslenmenin yararları, toplum ve çevre
sağlığı ve kazaların önlenmesi konusunda temel bilgileri elde etmeleri ve bu
bilgileri kullanmalarına yardımcı olunması;f) Koruyucu sağlık bakımlarının, ana-babaya rehberliğini, aile planlanmasıeğitimi ve hizmetlerinin geliştirilmesi; amaçlarıyla uygun önlemleri alırlar.
3. Taraf Devletler, çocukların sağlığı için zararlı geleneksel uygulamalarınkaldırılması amacıyla uygun ve etkili her türlü önlemi alırlar.
4. Taraf Devletler, bu maddede tanınan hakkın tam olarak
gerçekleştirilmesini tedricen sağlamak amacıyla uluslararası işbirliğinin
geliştirilmesi ve teşviki konusunda karşılıklı olarak söz verirler. Bu konudagelişmekte olan ülkelerin gereksinimleri özellikle gözönünde tutulur.
Madde 25
Taraf Devletler, yetkili makamlarca korunma ve bakım altına alma, bedensel
ya da ruhsal tedavi amaçlarıyla hakkında bir yerleştirme tedbiri uygulanançocuğun, gördüğü tedaviyi ve yerleştirilmesine bağlı diğer tüm şartları belliaralıklarla gözden geçirme hakkına sahip olduğunu kabul ederler.
Madde 26
1. Taraf Devletler, her çocuğun, sosyal sigorta dahil, sosyal güvenlikten
yararlanma hakkını tanır ve bu hakkın tam olarak gerçekleşmesini sağlamak
için ulusal hukuklarına uygun, gerekli önlemleri alırlar.
2. Sosyal Güvenlik, çocuğun ve çocuğun bakımından sorumlu olanlarınkaynakları ve koşulları gözönüne alınarak ve çocuk tarafından ya da onun
adına yapılan sosyal güvenlikten yararlanma başvurusuna ilişkin başkaca
durumlar da gözönünde tutularak sağlanır.
Madde 27
1. Taraf Devletler, her çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaksal ve
toplumsal gelişmesini sağlayacak yeterli bir hayat seviyesine hakkı olduğunu
kabul ederler.
2. Çocuğun gelişmesi için gerekli hayat şartlarının sağlanması sorumluluğu;sahip oldukları imkanlar ve mali güçleri çerçevesinde öncelikle çocuğun
ana-babasına veya çocuğun bakımını üstlenen diğer kişilere düşer.
3. Taraf Devletler, ulusal durumlarına göre ve olanakları ölçüsünde,ana-babaya ve çocuğun bakımını üstlenen diğer kişilere, çocuğun bu
hakkının uygulanmasında yardımcı olmak amacıyla gerekli önlemleri
alır ve gereksinim olduğu takdirde özellikle beslenme, giyim ve barınma
konularında maddi yardım ve destek programları uygularlar.

31

4. Taraf Devletler, Taraf Devlet ülkesinde veya başka ülkede bulunsun;anababası veya çocuğa karşı mali sorumluluğu bulunan diğer kişiler tarafından,çocuğun bakım giderlerinin karşılanmasını sağlamak amacıyla her türlü
uygun önlemi alırlar. Özellikle çocuğa karşı mali sorumluluğu olan kişinin,çocuğun ülkesinden başka bir ülkede yaşaması halinde, Taraf Devletler bu
konuya ilişkin uluslararası anlaşmalara katılmayı veya bu tür anlaşmalarakdinin yanısıra başkaca uygun düzenlemelerin yapılmasını teşvik ederler.
Madde 28
1. Taraf Devletler, çocuğun eğitim hakkını kabul ederler ve bu hakkın fırsat
eşitliği temeli üzerinde tedricen gerçekleştirilmesi görüşüyle özellikle:a) İlk öğretimi herkes için zorunlu ve parasız hale getirirler;b) Orta öğretim sistemlerinin genel olduğu kadar mesleki nitelikte deolmak üzere çeşitli biçimlerde örgütlenmesini teşvik ederler ve bunların
tüm çocuklara açık olmasını sağlarlar ve gerekli durumlarda malı yardım
yapılması ve öğretimi parasız kılmak gibi uygun önlemleri alırlar;c) Uygun bütün araçları kullanarak, yüksek öğretimi yetenekleridoğrultusunda herkese açık hale getirirler;d) Eğitim ve meslek seçimine ilişkin bilgi ve rehberliği bütün çocuklar içinelde edilir hale getirirler;e) Okullarda düzenli biçimde devamın sağlanması ve okulu terketme
oranlarının düşürülmesi için önlem alırlar.
2. Taraf Devletler, okul disiplininin çocuğun insan olarak taşıdığı
saygınlıkla bağdaşır biçimde ve bu Sözleşmeye uygun olarak yürütülmesininsağlanması amacıyla gerekli olan tüm önlemleri alırlar.
3. Taraf Devletler eğitim alanında, özellikle cehaletin ve okuma yazma
bilmemenin dünyadan kaldırılmasına katkıda bulunmak ve çağdaş eğitim
yöntemlerine ve bilimsel ve teknik bilgilere sahip olunmasını kolaylaştırmak
amacıyla uluslararası işbirliğini güçlendirir ve teşvik ederler. Bu konuda,gelişmekte olan ülkelerin gereksinimleri özellikle gözönünde tutulur.
Madde 29
1. Taraf Devletler çocuk eğitiminin aşağıdaki amaçlara yönelik olmasını
kabul ederler;a) Çocuğun kişiliğinin, yeteneklerinin, zihinsel ve bedensel yeteneklerinin
mümkün olduğunca geliştirilmesi;b) İnsan haklarına ve temel özgürlüklere, Birleşmiş Milletler Andlaşmasında
benimsenen ilkelere saygısının geliştirilmesi;c) Çocuğun ana-babasına, kültürel kimliğine, dil ve değerlerine, çocuğun
yaşadığı veya geldiği menşe ülkenin ulusal değerlerine ve kendisininkinden
farklı uygarlıklara saygısının geliştirilmesi;32d) Çocuğun, anlayışı, barış, hoşgörü, cinsler arası eşitlik ve ister etnik,
ister ulusal, ister dini gruplardan, isterse yerli halktan olsun, tüm insanlar
arasında dostluk ruhuyla, özgür bir toplumda, yaşantıyı, sorumluluklaüstlenecek şekilde hazırlanması;e) Doğal çevreye saygısının geliştirilmesi,
2. Bu maddenin veya 28 inci maddenin hiçbir hükmü gerçek ve tüzelkişilerin öğretim kurumları kurmak ve yönetmek özgürlüğüne, bu maddenin
1 inci fıkrasında belirtilen ilkelere saygı gösterilmesi ve bu kurumlarda
yapılan eğitimin Devlet tarafından konulmuş olan asgari kurallara uygun
olması koşuluyla, aykırı sayılacak biçimde yorumlanmayacaktır.
Madde 30
Soya, dine ya da dile dayalı azınlıkların ya da yerli halkların varolduğu
Devletlerde, böyle bir azınlığa mensup olan ya da yerli halktan olan çocuk,
ait olduğu azınlık topluluğunun diğer üyeleri ile birlikte kendi kültüründen
yararlanma, kendi dinine inanma ve uygulama ve kendi dilini kullanma
hakkından yoksun bırakılamaz.
Madde 31
1. Taraf Devletler çocuğun dinlenme, boş zaman değerlendirme, oynama
ve yaşına uygun eğlence (etkinliklerinde) bulunma ve kültürel ve sanatsalyaşama serbestçe katılma hakkını tanırlar.
2. Taraf Devletler, çocuğun kültürel ve sanatsal yaşama tam olarak katılma hakkını saygı duyarak tanırlar ve özendirirler ve çocuklar için, boşzamanı değerlendirmeye, dinlenmeye, sanata ve kültüre ilişkin (etkinlikler)
konusunda uygun ve eşit fırsatların sağlanmasını teşvik ederler.
Madde 32
1. Taraf Devletler, çocuğun, ekonomik sömürüye ve her türlü tehlikeliişte ya da eğitimine zarar verecek ya da sağlığı veya bedensel, zihinsel,
ruhsal, ahlaksal ya da toplumsal gelişmesi için zararlı olabilecek nitelikteçalıştırılmasına karşı korunma hakkını kabul ederler.
2. Taraf Devletler, bu maddenin uygulamaya konulmasını sağlamak içinyasal, idari, toplumsal ve eğitsel her önlemi alırlar. Bu amaçlar ve öteki
uluslararası belgelerin ilgili hükümleri gözönünde tutularak, Taraf Devletlerözellikle şu önlemleri alırlar:a) İşe kabul için bir ya da birden çok asgari yaş sınırı tesbit ederler;b) Çalışmanın saat olarak süresi ve koşullarına ilişkin uygun düzenlemeleri
yaparlar.

33c) Bu maddenin etkili biçimde uygulanmasını sağlamak için ceza veya başka
uygun yaptırımlar öngörürler.
Madde 33
Taraf Devletler, çocukların uluslararası anlaşmalarda tanımladığı biçimde
uyuşturucu ve psikotrop maddelerin yasadışı kullanımına karşı korunması
ve çocukların bu tür maddelerin yasadışı üretimi ve kaçakçılığı alanında
kullanılmasını önlemek amacıyla, yasal, sosyal ve eğitsel niteliktekiler dedahil olmak üzere, her türlü uygun önlemleri alırlar.
Madde 34
Taraf Devletler, çocuğu, her türlü cinsel sömürüye ve cinsel suistimale karşı
koruma güvencesi verirler. Bu amaçla Taraf Devletler özellikle:a) Çocuğun yasadışı bir cinsel faaliyete girişmek üzere kandırılması veya
zorlanmasını;b) Çocukların, fuhuş, ya da diğer yasadışı cinsel faaliyette bulundurularak
sömürülmesini;c) Çocukların pornografik nitelikli gösterilerde ve malzemede kullanılarak
sömürülmesini,önlemek amacıyla ulusal düzeyde ve ikili ile çok taraflı ilişkilerde gerekli her
türlü önlemi alırlar.
Madde 35
Taraf Devletler, her ne nedenle ve hangi biçimde olursa olsun, çocukların
kaçırılmaları, satılmaları veya fuhuşa konu olmalarını önlemek için ulusal
düzeyde ve ikili ve çok yanlı ilişkilerde gereken her türlü önlemleri alırlar.
Madde 36
Taraf Devletler, esenliğine herhangi bir biçimde zarar verebilecek başka her
türlü sömürüye karşı çocuğu korurlar.
Madde 37
Taraf Devletler aşağıdaki hususları sağlarlar:a) Hiçbir çocuk, işkence veya diğer zalimce, insanlık dışı veya aşağılayıcı
muamele ve cezaya tabi tutulmayacaktır. Onsekiz yaşından küçük olanlara,işledikleri suçlar nedeniyle idam cezası verilemiyeceği gibi salıverilmekoşulu bulunmayan ömür boyu hapis cezası da verilmeyecektir.
b) Hiçbir çocuk yasadışı ya da keyfi biçimde özgürlüğünden yoksun
bırakılmayacaktır. Bir çocuğun tutuklanması, alıkonulması veya hapsi yasagereği olacak ve ancak en son başvurulacak bir önlem olarak düşünülüp,uygun olabilecek en kısa süre ile sınırlı tutulacaktır.
34c) Özgürlüğünden yoksun bırakılan her çocuğa insancıl biçimde ve
insan kişiliğinin özünde bulunan saygınlık ve kendi yaşındaki kişilerin
gereksinimleri gözönünde tutularak davranılacaktır. Özgürlüğünden
yoksun olan her çocuk, kendi yüksek yararı aksini gerektirmedikçe, özellikleyetişkinlerden ayrı tutulacak ve olağanüstü durumlar dışında ailesi ileyazışma ve görüşme yoluyla ilişki kurma hakkına sahip olacaktır.
d) Özgürlüğünden yoksun bırakılan her çocuk, kısa zamanda yasal veuygun olan diğer yardımlardan yararlanma hakkına sahip olacağı gibiözgürlüğünden yoksun bırakılmasının yasaya aykırılığını bir mahkeme
veya diğer yetkili, bağımsız ve tarafsız makam önünde iddia etme ve böylesi
bir işlemle ilgili olarak ivedi karar verilmesini isteme hakkına da sahip
olacaktır.
Madde 38
1. Taraf Devletler, silahlı çatışma halinde kendilerine uygulanabilir olan
uluslararası hukukun, çocukları da kapsayan insani kurallarına uymak ve
uyulmasını sağlamak yükümlülüğünü üstlenirler.
2. Taraf Devletler, onbeş yaşından küçüklerin çatışmalara doğrudan
katılmaması için uygun olan bütün önlemleri alırlar.
3. Taraf Devletler, özellikle onbeş yaşına gelmemiş çocukları askere
almaktan kaçınırlar. Taraf Devletler, onbeş ile onsekiz yaş arasındakiçocukların silah altına alınmaları gereken durumlarda, önceliği yaşça büyük
olanlara vermek için çaba gösterirler.
4. Silahlı çatışmalarda sivil halkın korunmasına ilişkin uluslararası insani
hukuk kuralları tarafından öngörülen yükümlülüklerine uygun olarak,Taraf Devletler, silahlı çatışmadan etkilenen çocuklara koruma ve bakım
sağlamak amacıyla mümkün olan her türlü önlemi alırlar.
Madde 39
Taraf Devletler, her türlü ihmal, sömürü ya da suistimal, işkence ya da her
türlü zalimce, insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele ya da ceza uygulaması
ya da silahlı çatışma mağduru olan bir çocuğun, bedensel ve ruhsal bakımdan
sağlığına yeniden kavuşması ve yeniden toplumla bütünleşebilmesini temin
için uygun olan tüm önlemleri alırlar. Bu tür sağlığa kavuşturma ve toplumla
bütünleştirme, çocuğun sağlığını, özgüvenini ve saygınlığını geliştirici bir
ortamda gerçekleştirilir.
Madde 40
1. Taraf Devletler, hakkında ceza yasasını ihlal ettiği iddia edilen ve bu
nedenle itham edilen ya da ihlal ettiği kabul edilen her çocuğun; çocuğun yaşı35

ve yeniden topluma kazandırılmasının ve toplumda yapıcı rol üstlenmesininarzu edilir olduğu hususları gözönünde bulundurularak, taşıdığı saygınlık
ve değer duygusunu geliştirecek ve başkalarının da insan haklarına vetemel özgürlüklerine saygı duymasını pekiştirecek nitelikte muamele görme
hakkını kabul ederler.
2. Bu amaçla ve uluslararası belgelerin ilgili hükümleri gözönünde
tutularak Taraf Devletler özellikle, şunları sağlarlar:a) İşlendiği zaman ulusal ya da uluslararası hukukça yasaklanmamış bireylem ya da ihmal nedeniyle hiçbir çocuk hakkında ceza yasasını ihlal ettiği
iddiası ya da ithamı öne sürülemeyeceği gibi böyle bir ihlalde bulunduğu dakabul edilmeyecektir.
b) Hakkında ceza kanununu ihlal iddiası veya ithamı bulunan her çocuk
aşağıdaki asgari güvencelere sahiptir:i) Haklarındaki suçlama yasal olarak sabit oluncaya kadar masum
sayılmak;ii) Haklarındaki suçlamalardan kendilerinin hemen ve doğrudan doğruya;ya da uygun düşen durumlarda ana-babaları ya da yasal vasileri kanalı ile
haberli kılınmak ve savunmalarının hazırlanıp sunulmasında gerekli yasal
ya da uygun olan başka yardımdan yararlanmak;iii) Yetkili, bağımsız ve yansız bir makam ya da mahkeme önünde adli ya dabaşkaca uygun yardımdan yararlanarak ve özellikle çocuğun yaşı ve durumu
gözönüne alınmak suretiyle kendisinin yüksek yararına aykırı olduğu
saptanmadığı sürece, ana-babası veya yasal vasisi de hazır bulundurularak
yasaya uygun biçimde adil bir duruşma ile konunun gecikmeksizin kararabağlanmasının sağlanması;iv) Tanıklık etmek ya da suç ikrarında bulunmak için zorlanmamak;
aleyhine olan tanıkları sorguya çekmek veya sorguya çekmiş olmak velehine olan tanıkların hazır bulunmasının ve sorgulanmasının eşit koşullardasağlanması;v) Ceza yasasını ihlal ettiği sonucuna varılması halinde, bu kararın ve bunun
sonucu olarak alınan önlemlerin daha yüksek yetkili, bağımsız ve yansız bir
makam ya da mahkeme önünde yasaya uygun olarak incelenmesi;vi) Kullanılan dili anlamaması veya konuşamaması halinde çocuğun parasızçevirmen yardımından yararlanması;vii) Kovuşturmanın her aşamasında özel hayatının gizliliğine tam saygı
gösterilmesine hakkı olmak;
3. Taraf Devletler, hakkında ceza yasasını ihlal ettiği iddiası ileri sürülen,bununla itham edilen ya da ihlal ettiği kabul olunan çocuk bakımından,yalnızca ona uygulanabilir yasaların, usullerin, onunla ilgili makam ve
kuruluşların oluşturulmasını teşvik edecek ve özellikle şu konularda çabagöstereceklerdir:
36a) Ceza Yasasını ihlal konusunda asgari bir yaş sınırı belirleyerek, bu yaşsınırının altındaki çocuğun ceza ehliyetinin olmadığının kabulü;b) Uygun bulunduğu ve istenilir olduğu takdirde, insan hakları ve yasal
güvencelere tam saygı gösterilmesi koşulu ile bu tür çocuklar için adlikovuşturma olmaksızın önlemlerin alınması.
4. Koruma tedbiri, yönlendirme ve gözetim kararları, danışmanlık, şartlı
salıverme, bakım için yerleştirme, eğitim ve meslek öğretme programları
ve diğer kurumsal bakım seçenekleri gibi çeşitli düzenlemelerin
uygulanmasında, çocuklara durumları ve suçları ile orantılı ve kendi
esenliklerine olacak biçimde muamele edilmesi sağlanacaktır.
Madde 41
Bu Sözleşmede yer alan hiçbir husus, çocuk haklarının gerçekleştirilmesinedaha çok yardımcı olan ve;a) Bir Taraf Devletin yasasında; veyab) Bu Devlet bakımından yürürlükte olan uluslararası hukukta yer alanhükümleri etkilemeyecektir.
II. KISIM
Madde 42
Taraf Devletler, Sözleşme ilke ve hükümlerinin uygun ve etkili araçlarlayetişkinler kadar çocuklar tarafından da yaygın biçimde öğrenilmesinisağlamayı taahhüt ederler.
Madde 43
1. Taraf Devletlerin bu Sözleşme ile üstlendikleri yükümlülükleri yerine
getirme konusunda kaydettikleri ilerlemeleri incelemek amacıyla, görevleriaşağıda belirtilen bir Çocuk Hakları Komitesi kurulmuştur.
2. Komite bu Sözleşme ile hükme bağlanan alanda yetenekleriyle tanınmış
ve yüksek ahlak sahibi on uzmandan oluşur. Komite üyeleri Taraf Devletlerce
kendi vatandaşları arasından ve kişisel olarak görev yapmak üzere, adilbir coğrafi dağılımı sağlama gereği ve başlıca hukuk sistemleri gözönünde
tutularak seçilirler.
3. Komite üyeleri, Taraf devletlerce gösterilen kişiler listesinden gizli
oyla seçilirler. Her Taraf Devlet, vatandaşları arasından bir uzmanı adaygösterebilir.
4. Komite için ilk seçim, bu Sözleşmenin yürürlüğe girişini izleyen altı ayiçinde yapılır. Sonraki seçimler iki yılda bir yapılır. Her seçim tarihinden en37

az dört ay önce, Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri, Taraf Devletleri
iki ay içinde adaylarını göstermeye yazılı olarak davet eder. Daha sonra
Genel Sekreter böylece belirlenen kişilerden, kendilerini gösteren Taraf
Devletleri de işaret ederek, alfabetik sıraya göre oluşturduğu bir listeyi,
Taraf Devletlere bildirir.
5. Seçimler, Birleşmiş Milletler Teşkilatı Merkezinde, Genel Sekreter
tarafından davet edilen Taraf Devletler toplantılarında yapılır. Nisabı, Taraf
Devletlerin üçte ikisinin oluşturduğu bu toplantılarda, hazır bulunan ve oykullanan Devletlerin salt çoğunluğuyla en fazla oy alan kişiler Komiteye
seçilir.
6. Komite üyeleri dört yıl için seçilir. Aday gösterildikleri takdirde yeniden
seçilebilirler. İlk seçimde seçilmiş olan beş üyenin görevi iki yıl sonra sonaerer, bu beş üyenin isimleri ilk seçimden hemen sonra toplantı başkanı
tarafından çekilen kura ile belirlenir.
7. Bir komite üyesinin ölmesi veya çekilmesi ya da başka herhangi bir
nedenle bir üyenin Komitedeki görevlerini yapamaz hale gelmesi durumunda
adaylığını öneren Taraf Devlet, Komitenin onaylaması koşuluyla, böyleceboşalan yerdeki görev süresi doluncaya kadar, kendi vatandaşları arasından
başka bir uzmanı atayabilir.
8. Komite, iç tüzüğünü kendisi belirler.
9. Komite, memurlarını iki yıllık bir süre için seçer.
10. Komite toplantıları olağan olarak Birleşmiş Milletler Teşkilatı
Merkezinde ya da Komite tarafından belirlenecek başka uygun bir yerde
yapılır. Komite olağan olarak her yıl toplanır. Komite toplantılarının süresi,
gerektiğinde, Genel Kurulca onaylanmak koşuluyla, bu Sözleşmeye Taraf
Devletlerin bir toplantısıyla belirlenir veya değiştirilir.
11. Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri gerekli maddi araçları
ve personeli bu Sözleşme ile kendisine verilen görevleri etkili biçimde
görebilmesi amacıyla, Komite emrine verir.
12. Bu Sözleşme uyarınca oluşturulan Komitenin üyeleri, Genel Kurulun
onayı ile, Birleşmiş Milletler Teşkilatının kaynaklarından karşılanmak üzere,
Genel Kurulca saptanan şart ve koşullar çerçevesinde kararlaştırılan ücreti
alırlar.
Madde 44
1. Taraf Devletler, bu Sözleşmede tanınan hakları yürürlüğe koymak için,aldıkları önlemleri ve bu haklardan yararlanma konusunda gerçekleştirilen
ilerlemeye ilişkin raporları:a) Bu Sözleşmenin, ilgili Taraf Devlet bakımından yürürlüğe giriş tarihindenbaşlayarak iki yıl içinde,38b) Daha sonra beş yılda bir,Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri aracılığı ile Komiteye sunmayı taahhüt
ederler.
2. Bu madde uyarınca hazırlanan raporlarda, bu Sözleşmeye göre üstlenilen
sorumlulukların, şayet varsa, yerine getirilmesini etkileyen nedenler ve
güçlükler belirtilecektir. Raporlarda ayrıca, ilgili ülkede Sözleşmenin
uygulanması hakkında Komiteyi etraflıca aydınlatacak biçimde yeterli bilgi
de bulunacaktır.
3. Komiteye etraflı bilgi içeren bir ilk rapor sunmuş olan Taraf Devlet, bu
maddenin 1 (b) bendi gereğince sunacağı sonraki raporlarında daha önceverilmiş olan temel bilgileri tekrarlamayacaktır.
4. Komite, Taraf Devletlerden Sözleşmenin uygulamasına ilişkin her türlü
ek bilgi isteminde bulunabilir.
5. Komite, iki yılda bir Ekonomik ve Sosyal Konsey aracılığı ile Genel
Kurula faaliyetleri hakkında bir rapor sunar.
6. Taraf Devletler kendi raporlarının ülkelerinde geniş biçimde yayımını
sağlarlar.
Madde 45
Sözleşmenin etkili biçimde uygulanmasını geliştirme ve Sözleşme kapsamına giren alanda uluslararası işbirliğini teşvik etmek amacıyla:a) Uzmanlaşmış kurumlar, UNICEF ve Birleşmiş Milletler Teşkilatının öteki
organları, bu Sözleşmenin kendi yetki alanlarına ilişkin olan hükümlerinin
uygulanmasının incelenmesi sırasında, temsil edilmek hakkına sahiptirler.
Komite; uzmanlaşmış kurumları, UNICEF’i ve uygun bulduğu öteki yetkili
kuruluşları, kendi yetki alanlarını ilgilendiren konularda uzman olarakgörüş vermeye davet edebilir. Komite, uzmanlaşmış kurumları, UNICEF’ive Birleşmiş Milletler Teşkilatının öteki organlarını kendi faaliyet alanlarınailişkin kesimlerde Sözleşmenin uygulanması hakkında rapor sunmaya davet
edebilir;b) Komite, uygun bulduğu takdirde, Taraf Devletlerce sunulmuş, bir istem
içeren ya da teknik danışma veya yardım ihtiyacını belirten her raporu,
gerekiyorsa Komitenin bu istek veya ihtiyaca ilişkin tavsiye ve gözlemlerinide ekleyerek, uzmanlaşmış kurumlara, UNICEF’e ve öteki yetkili kuruluşlara
gönderir;c) Komite, Genel Kurula Genel Sekreterden Komite adına çocuk haklarınailişkin sorunlarda incelemeler yaptırması isteğinde bulunulmasını, tavsiye
edebilir;d) Komite, bu Sözleşmenin 44 ve 45 inci maddeleri uyarınca alınan bilgilere
dayanarak, telkin ve genel nitelikte tavsiyelerde bulunabilir. Bu telkin ve
39genel nitelikteki tavsiyeler, ilgili olan her Taraf Devlete gönderilir ve şayet
varsa, Taraf Devletlerin yorumları ile birlikte Genel Kurulun dikkatine
sunulur.
III. KISIM
Madde 46
Bu Sözleşme bütün Devletlerin imzasına açıktır.
Madde 47
Bu Sözleşme onaylamaya bağlı tutulmuştur. Onay belgeleri Birleşmiş
Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri nezdine tevdi edilecektir.
Madde 48
Bu Sözleşme bütün Devletlerin katılmasına açık olacaktır. Katılma belgeleri
Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri nezdine tevdi edilecektir.
Madde 49
1. Bu Sözleşme, yirminci onay ya da katılma belgesinin Birleşmiş MilletlerTeşkilatı Genel Sekreteri nezdine tevdi tarihini izleyen otuzuncu gün
yürürlüğe girecektir.
2. Yirminci onay ya da katılma belgesinin tevdiinden sonra bu Sözleşmeyi
onaylayacak ya da ona katılacak Devletlerin her biri için, bu Sözleşme,sözkonusu Devletin onay ya da katılma belgesini tevdi tarihinden sonraki
otuzuncu gün yürürlüğe girecektir.
Madde 50
1. Bu Sözleşmeye Taraf herhangi bir Devlet bir değişiklik önerisindebulunabilir ve buna ilişkin metni Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri
nezdine tevdi edebilir. Genel Sekreter bunun üzerine değişiklik önerisini
Taraf Devletlere, önerinin incelenmesi ve oya konulması amacıyla bir Taraf
Devletler Konferansı oluşturulmasını isteyip istemediklerini kendisine
bildirmeleri kaydıyla, iletir. Böyle bir duyuru tarihini izleyen dört ay içinde
Taraf Devletlerin en az üçte biri söz konusu konferansın toplanmasından
yana olduklarını ifade ederlerse Genel Sekreter, Birleşmiş Milletler Teşkilatıçerçevesinde bu konferansı düzenler. Konferansta hazır bulunan ve oykullanan Taraf Devletlerin çoğunluğu tarafından kabul edilen her değişiklik,
onay için Birleşmiş Miletler Genel Kuruluna sunulur.
2. Bu maddenin 1 inci fıkrasında yer alan hükümlere uygun olarak kabul
edilen bir değişiklik, Birleşmiş Milletler Genel Kurulunca onaylandığı ve bu
40

Sözleşmeye Taraf Devletlerin üçte iki çoğunluğu tarafından kabul edildiği
zaman yürürlüğe girer.
3. Bir değişiklik yürürlüğe girdiği zaman, onu kabul eden Taraf Devletler
bakımından bağlayıcılık taşır. Öteki Taraf Devletler bu Sözleşme hükümleri
ve daha önce kabul ettikleri her değişiklikle bağlı kalırlar.
Madde 51
1. Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri, onay ya da katılma anında
yapılabilecek çekincelerin metnini alacak ve bütün Devletlere bildirecektir.
2. Bu Sözleşmenin amacı ve konusu ile bağdaşmayan hiçbir çekinceye izin
verilmeyecektir.
3. Çekinceler, Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreterince, geri
alınacağına ilişkin bildirimde bulunma yoluyla her zaman geri alınabilir.
Bunun üzerine Genel Sekreter, bütün Devletleri haberdar eder. Böyle bir
bildirim, Genel Sekreter tarafından alındığı tarihte işlerlik kazanır.
Madde 52
Bir Taraf Devlet, bu Sözleşmeyi, Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreterine
vereceği yazılı bildirim yoluyla feshedebilir. Fesih, bildirimin Genel Sekreter
tarafından alınması tarihinden bir yıl sonra geçerli olur.
Madde 53
Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri, bu Sözleşmenin tevdi makamı
olarak belirlenmiştir.
Madde 54İngilizce, Arapça, Çince, İspanyolca, Fransızca ve Rusça metinleri de aynı
derecede geçerli olan bu Sözleşmenin özgün metni, Birleşmiş MilletlerTeşkilatı Genel Sekreteri nezdine tevdi edilecektir.
Hükümetleri tarafından tam yetkili kılınan aşağıda imzaları bulunan
Temsilciler, yukarıdaki kuralların ışığında, bu Sözleşmeyi imzalamışlardır.
“İhtirazi Kayıt:
Türkiye Cumhuriyeti Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 17,
29 ve 30. maddeleri hükümlerini T.C. Anayasası ve 24 Temmuz 1923 tarihli
Lozan Anlaşması hükümlerine ve ruhuna uygun olarak yorumlama hakkını
saklı tutmaktadır.”41EĞİTİM İÇİN ÇOCUKLARIN HAKLARI ve İNSAN
HAKLARI HAKKINDA EK KAYNAKLAR
AVRUPA KONSEYİ (http://www.coe.int)• PUSULA
Gençlerle İnsan Hakları Eğitimi üzerine el kitabıİçerik: Kitap, insan hakları konusunda çocuklar için kapsamlı bir yaklaşım
sunmaktadır. 5 bölümden oluşmaktadır. Öğretmenler çalışmalarında
kullanabilmek için kitabın bütününü okumak zorunda değildir. Sadece
onları en çok ilgilendiren bölümleri okuyabilirler.
Yayın tarihi: Mayıs 2002
ISBN: 92-871-4880-5Internet: http://eycb.coe.int/compass/• AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ
Öğretmenler için başlama noktasıİçerik: Harita iki bölümden oluşmaktadır. Sayfalarda yayının nasıl
kullanılacağına, Avrupa Konseyi’ne, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne,uygulamada anlaşmanın kullanımına, Avrupa Konseyi’nin diğer yetkilerineve ek çalışmalara dair temel bilgileri bulacaksınız. Öğrenciler için faaliyetörnekleri ve öğretmenler için talimatlarla Sözleşmenin kısa bir versiyonunun
sunumu verilmiştir.
Yayın tarihi: Nisan 2001
Internet: http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/Brochures/fiche_dhIndex.asp#TopOfPage• EĞİTİM PAKETİ
Düşünceler, kaynaklar, metotlar ve gençler ve yetişkinlerle resmi olmayan kültürler
arası eğitim için faaliyetlerİçerik: Yayın iki bölüme ayrılmıştır. İlk bölüm kültürler arası eğitim için birbaşlangıç noktası ve anahtar fikirler sunar. İkinci bölüm ise bir dizi faaliyetler,
metotlar ve kaynaklar sağlar. Yayın, yabancı düşmanlığı, ırkçılık ve diğer
hoşgörüsüzlük türleri ve klişeleşmiş sorunlar için öğretici bir araçtır.
Yayın tarihi: Aralık 1998
Internet: http://www.coe.int/T/E/human%5Frights/Ecri/3Educational_resources/Education_Pack/Education_Pack_pdf.pdf

42

UNESCO (http://portal.unesco.org)• ULUSLARARASI ANLAYIŞ İÇİN EĞİTİM
İçerik: Broşür UNESCO’nun on yıllardır iyi bir uluslararası anlayış ve
herkes için eğitim yararına şartların düzeltilmesi için nasıl gayret ettiğini
tasvir etmektedir. Bütün milletler için insan hakları, barış, demokrasi gibiönemli konularda zengin ve çeşitli düşünceler, deneyimler ve fikirler için bir
kaynaktır. Özellikle öğrenciler ve öğretmenler için hazırlanmıştır.
Yayın tarihi: 1996
Internet: http://unesdoc.unesco.org/images/0012/001248/124833e.pdf
UNICEF (http://unesco.org)• ÖĞRENCİLERİN DEMOKRATİK KARAR ALMAYA KATILIMINI TEŞVİK
İçerik: Yayın, çocukların ve gençlerin katılımı hakkında sorular üzerineyoğunlaşmıştır. Çocuk Hakları Sözleşmesi temelinde gençlerin katılımınınönemini, aktif katılımlarını ve karar alma süreçlerine (ailede, okulda,yaşadıkları yerlerde, gençlik kuruluşlarında ve diğer kuruluşlarda)
katılımlarını vurgulamaktadır. Bazı ülkelerde olumlu uygulama örneklerini
listelemiştir.
Yayın tarihi: 2001
ISBN: 88-85401-73-2• BENİMKİ GİBİ BİR YAŞAM
İçerik: Yayın 9-12 yaş grubu çocuklar için düzenlenmiştir. Çocuk haklarınasaygı kapsamlı bir şekilde verilmiştir. Çocukların yaşamları, kişisel hayat
hikayeleri, yaşam koşulları ve daha iyi bir dünya için besledikleri umutlar
anlatılarak verilmiştir.
Yayın tarihi: 2001
ISBN: 0-7894-8859-0
ULUSLARARASI AF ÖRGÜTÜ (http://www.amnesty.org)• İLK ADIMLARİnsan Hakları Eğitimine Başlangıç İçin El Kitabıİçerik : Gençlerin eğitiminde yer alan ve çalışmalarına insan hakları eğitimini
dahil etmek isteyen öğretmenler ve diğer kişiler için tasarlanmıştır. Yayın,
ilkokul ve ortaokuldaki çocukların insan hakları eğitimi için kullanışlı
yöntemler sunmaktadır. Yayın ayrıca, ilgili diğer yayınlar, kuruluşlar

43

ve internet sayfaları ile bağlantılı bir dizi başvuru ve bağlantıları dasağlamaktadır.
Yayın tarihi: 1997, Londra
Internet: http://erc.hrea.org/Library/teachers/first-steps.html• ÇOCUKLAR İÇİN İNSAN HAKLARI
3-12 Yaş Arası Çocuklara İnsan Hakları Eğitimi İçin Programİçerik: Kitap, her biri BM Çocuk Hakları Bildirgesi’nin birer maddesini içeren
10 bölümden oluşmaktadır. Kitaptaki yöntemler beden eğitimi, sosyoloji,matematik, tarih, resim ve dil eğitimi için kullanışlı yöntemlerdir.
Yayın tarihi: 1992İNSAN GUVENLİĞİ AĞI
http://www.humansecuritynetwork.org/• İNSAN HAKLARINI ANLAMAK:
İNSAN HAKLARI EĞİTİMİ ÜZERİNE EL KİTABI
İçerik: İnsan haklarının evrenselliğine dayanan hassas bir kültür yaklaşımı
yansıtan, insan hakları eğiticileri için çok kapsamlı bir el kitabıdır. Hemyetişkinlerin hem de gençlerin insan hakları eğitiminde kullanılan çeşitli
pedagojik metotları içerir.
Yayın tarihi: 2003, Avrupa İnsan Hakları ve Demokrasi Eğitimi ve Araştırma
Merkezi, Graz
ISBN: 3-214-082322-8
İNSAN HAKLARI EĞİTİMİ BİRLİĞİ- (İHEB) http://www.hrea.org/• İNSAN HAKLARI İÇİN POPÜLER EĞİTİM
Eğitimci ve Öğretmenler için 24 Katılımcı Egzersizİçerik: Eğitici el kitabı, çocukların ve kadınların sorunlarını vurgulayan resmi
olmayan eğitim, adalet kurallarına saygı, insan hakları ve sorumlulukları
arasındaki bağlantılar, sivil toplumun oluşturulması, önyargılara karşı
durmak, “yetki bilgisi” v.b. için düzenlenmiştir. El kitabının yöntemleri yaygıneğitim için düzenlenirken çeşitli kültürlere ve ortamlara uyarlanabilir. Aynı
zamanda resmi eğitim programlarında başarılı bir şekilde kullanılmaktadır.
Yayın tarihi: 2000
ISBN: 0-9706059-0-0
Internet: http://www.hrea.org/pubs/claude00.html

44• İNSAN HAKLARI EĞİTİMİ KAYNAK KİTABI
İçerik: İnsan hakları eğitimi kuruluşları ve faaliyetleri kılavuzunu, dünyaçapında önerilen insan hakları dersleri ve eğitimi genel açıklamasını,
açıklamalı insan hakları eserlerini ve bazı kurumların listesini içeren
uluslararası kapsamlı bir rehberdir.
Yayın tarihi: 2000
Internet: http://www.hrea.org/pubs/elbers00.html
İNSAN HAKLARI İNTERNETİ – IHI (http://www.hri.ca/)• İNSAN HAKLARI EĞİTİMİ EL KİTABI
İçerik: Yayın insan hakları hakkında bir dizi eğitim içinde yayınlanmıştır.
Öğretmenlere insan hakları eğitimi kültürünü yerleştirmek için kaynaklar
ve faaliyetler hakkında bilgi verir.
Yayın tarihi: 2000
Internet: http://www.hri.ca/publications/new/hreduhandbook/DİĞER FAYDALI İNTERNET BAĞLANTILARI
Avrupa Konseyi – Gençlik: http://www.coe.int/
T/E/Cultural_Co-operation/youth/
UNICEF- Özet: http://www.unicef.org/
teachers/compendium/index.html
Çocukları Kurtarın: http://savethechildren.org
Çocuk Hakları Danışma Ağı: http://www.crin.org
İnsan Hakları İzleme Örgütü (Çocukların Hakları Şubesi):
http://hrw.org/children/about.htm
İnsan Hakları İnterneti (Çocukların Hakları): http://www.hri.ca/children

45

ANKET
Bu anketin amacı çocukların haklarının öğretimi ve öğrenimi üzerineBİZİM HAKLARIMIZ kartlarının etkilerini araştırmaktır. Ayrıca çocukların
haklarının öğretimi konusundaki görüşlerinizle de ilgilenmekteyiz. Soruların
hiçbirinde doğru ya da yanlış cevap yoktur.
ÜLKENİZ:• Çocukların Hakları ve İnsan Hakları aşağıdaki uluslararası belgeler
hakkında yeterli bilginiz olduğunu düşünüyor musunuz?
Evet HayırÇocuk Hakları Sözleşmesi
İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
Aşağıdaki değerlendirmelerin amacı insan ve çocuk hakları ile ilgili olarakgörüşlerinizi öğrenmektir.
Lütfen her bir durumu okuyun ve görüşünüzü belirten kareyi seçin.
• Çocuk ve insan hakları okulda ve günlük yaşamda önemlidir.
Tamamen katılıyorum
Katılıyorum
Katılmıyorum
Hiç katılmıyorum• Çocuk ve insan hakları bir hayaldir. Okulda ve günlük yaşamda
gerçekleştirilemez.
Tamamen katılıyorum
Katılıyorum
Katılmıyorum
Hiç katılmıyorum• Çocuk ve insan hakları sadece zengin ülkelerin gerçekleştirebileceği birlükstür. Fakir ülkeler bunu gerçekleştiremez.
Tamamen katılıyorum
Katılıyorum
Katılmıyorum
Hiç katılmıyorum• Öğretmenler öğrencilerin görüşlerine saygı duyarlar ve onları sınıftagörüşlerini açıklamaları için cesaretlendirirler.
Tamamen katılıyorum
Katılıyorum
Katılmıyorum
Hiç katılmıyorum46• Kartların çocukları çocuk haklarını öğrenmeleri konusunda teşvik etmekiçin uygun öğretici araçlar olduğunu düşünüyor musunuz?
Evet Hayır• Sizce öğrencileri, onları doğrudan ilgilendiren konular (kişisel haklar)mı teşvik etmektedir yoksa öğrenme metodundan mı hoşlanmaktadırlar?
Lütfen sadece bir kareyi işaretleyin
Bizim işlediğimiz konular (bireysel haklar) öğrencileri teşvik etmiştir.
Öğrenciler esas olarak öğrenme metoduyla ilgilenmektedirler.
Öğrenciler öğrenme metodunun yanı sıra konuyla da ilgilenmektedirler.
• Lütfen eğitim kartlarıyla işlenen ve öğrencileriniz tarafından en çok
kabul gören 3 hak veya faaliyeti yazınız. Neden?
a)				
Neden?
b)				
Neden?
c)				
Neden?
• Okul çevrenizde en çok hangi tür şiddet görülmektedir?
Lütfen uygun kutu ya da kutuları işaretleyiniz.
a) kabadayılıkb) sözlü şiddetc) fiziksel şiddetd) diğer (lütfen, listeleyiniz)•

Okulunuz hoşgörü konusunda yeterli dikkati gösteriyor mu?
Evet Hayır• Öğrenciler BİZİM HAKLARIMIZ projesinden önce çocuk hakları
konusuna aşina mıydı?
Hayır (hiç)
Evet (bütün haklar)
Bir kısmına (sadece birkaç hak)
• Bireysel faaliyetlerin uygulanmasından sonra çocuklar/öğrenciler
hakların ihlalinin farkına varıyorlar mı ya da örnek bir durum belirtebilirler
mi?
Hayır (hiç)
Evet (bütün haklar)
Bir kısmına (sadece birkaç hak)Hangisi BİZİM HAKLARIMIZ kartlarının en önemli etkilerindendir?
Lütfen sadece bir tanesini işaretleyiniz:• Günlük etkileşimde, öğrenciler hakların ihlalinin farkındadır ve çocuk
hakları konusunda daha fazla hassastır.
Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kısmen katılıyorum Hiç katılmıyorum• Öğrenciler sosyal çevrelerinde ayrımcılığa ve farklılığa daha fazlaaçıktır.
Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kısmen katılıyorum Hiç katılmıyorum47• Bu kartları kullanarak öğrenciler çocuk haklarına daha eleştirel bakmayıöğrenmişlerdir ve bunları sadece kişisel çıkarları için kullanmamaktadırlar.
Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kısmen katılıyorum Hiç katılmıyorum• Bu kartları kullanarak, öğrenciler en çok ihmal edilen çocuk gruplarının(özel bakıma ihtiyaç duyan çocuklar ve fakir aile çocukları) insan haklarınasaygı duymak konusunda daha hassas hale geldiler.
Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kısmen katılıyorum Hiç katılmıyorum• Bu kartları kullanarak çocuk haklarıyla ilgili benzer projelerin
uygulamasını kolaylaştırmaya yardımcı olacak bilgi sahibi oldum.
Tamamen katılıyorum Katılıyorum Kısmen katılıyorum Hiç katılmıyorum• Çocuk ve insan haklarını öğretme ve öğrenme konularında ek eğitim
almayı ister misiniz?
Evet HayırEğer EVET dediyseniz lütfen aşağıdaki soruyu yanıtlayınız.
• Çocuk ve insan hakları konularının hangi alanlarında öğretme veöğrenme bilginizi artırmak istersiniz?
Uygun kareyi işaretleyiniz.
Çocuk ve insan hakları konularında uygun içerikleri öğretme ve öğrenmeÇocuk ve insan haklarını öğretme ve öğrenme şekil ve metotlarıÇocuk ve insan hakları konusunda öğretmenler arasında
planlamada ve sınıfta uygulamada işbirliği
• Hoşgörü öğrenimi ve öğretimi konusundaki eğitimde gönüllü olarak yer
almak ister misiniz?
Evet HayırEğer EVET dediyseniz aşağıdaki soruyu yanıtlayınız• Hoşgörü öğretiminin hangi alanlarında bilginizi geliştirmek istersiniz?
Lütfen tercihinize uygun kutuyu işaretleyinizHoşgörü öğretimi ve öğrenimi içeriği

48

Hoşgörü öğretimi ve öğrenimi yöntemleriBİZİM HAKLARIMIZ kartlarının uygulamasıyla çocuk
haklarının öğrenilmesi ve öğretilmesi anket sorularını
zaman ayırıp yanıtladığınız için çok teşekkür ederiz.
Lütfen yanıtlarınızı aşağıdaki adrese gönderiniz:
Mitja Sardoč, Educational Research Institute, Gerbičeva 62,
1000, Ljubljana, SLOVENIA

49

AGİT - KATILIMCI ÜLKELER• Almanya• Amerika Birleşik Devletleri• Andorra• Arnavutluk• Avusturya• Azerbaycan• Belarus• Belçika
• Bosna-Hersek• Bulgaristan• Çek Cumhuriyeti• Danimarka• Ermenistan• Estonya• Finlandiya• Fransa• Güney Kıbrıs Rum Yönetimi• Gürcistan• Hırvatistan• Hollanda• İngiltere• İrlanda• İspanya• İsveç• İsviçre• İtalya• İzlanda• Kanada50• Kazakistan• Kırgızistan• Letonya• Lihtenştayn
• Litvanya• Lüksemburg• Macaristan• Makedonya• Malta• Moldova• Monako• Norveç• Özbekistan• Polonya• Portekiz• Romanya• Rusya Federasyonu• San Marino• Sırbistan ve Karadağ
• Slovakya• Slovenya• Tacikistan• Türkiye• Türkmenistan• Ukrayna• Vatikan• Yunanistan