㄰㤵㜵㈵獴牡湩穣楰楮楳扮㈲⸠慶杵獴′〰㔠ㄲ㨰㐺〷

HYRJETë drejtat e njeriut dhe të drejtat e fëmijëve janë universale. Shtetet qëkanë ratifikuar Konventën e të Drejtave të Fëmijës janë të detyruar që t’injohin, t’i mësojnë, t’i plotësojnë dhe t’i respektojnë ato për fëmijët e tyre.
Roli i organizatave ndërkombëtare është që të inkurajojnë shtetet për tëpërmbushur përkushtimin e tyre në zbatimin e drejtave themelore të njeriut
dhe të fëmijëve përmes programeve të ndryshme.
Gjatë dekadës së kaluar, çështja e mësimdhënies së të drejtave të njeriutështë shndërruar në një nga pikat më kryesore të diskutimit përsa i përket
teorisë, kërkimit, drejtimit dhe praktikimit. Në vitin 2005, Kombet e
Bashkuara paraqitën “Programin Botëror për Arsimimin mbi të Drejtat e
Njeriut,” Bashkimi Evropian po e hap “Iniciativën Evropiane për Demokraci
dhe të Drejta të Njeriut,” ndërsa Këshilli i Evropës filloi “Vitin Evropian të
Qytetarisë përmes Arsimit.” Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në
Evropë (OSBE-ja), në të cilën vendi juaj është shtet pjesëmarrës, po ashtu kapërkushtimet e veta. Kjo u konfirmua në dhjetor të vitit 2003 në Strategjinë e
OSBE-së për Mënyrën e Trajtimit të Kërcënimeve për Sigurinë dhe Stabilitetinnë Shekullin e Njëzet e një:“Përpjekjet e OSBE-së do të kenë në shënjestër në mënyrë të posaçme brezat e rinj,me qëllim ndërtimin dhe zhvillimin e të kuptuarit tek ata mbi nevojën e tolerancës
dhe të rëndësisë së pajtimit dhe të bashkëjetesës paqësore. Qëndrimi dhe perspektiva
e tyre mbi të ardhmen të jenë qenësore. Siç shihet, OSBE-ja që tani e tutje do tëndërmarrë një rol më të fortë në fushën e arsimit. Një fushë si ajo e të drejtave tënjeriut do të meritonte një vëmendje të posaçme.”Për t’i kontribuar zbatimit të këtij përkushtimi të OSBE-së, Sllovenia, vendi
kryesues i OSBE-së në vitin 2005, dëshiron të zhvillojë një projekt pilot nëvendet pjesëmarrëse të OSBE-së. Ne jemi shumë të gëzuar që ju vendosët të
merrni pjesë.
Në pajtim me Konventën mbi të Drejtat e Fëmijës, të ratifikuar nga shumica
e vendeve në botë dhe në bazë të praktikimit të mirë të arsimit në shkollat
sllovene, ne kemi kënaqësinë që t’ju ofrojmë disa materiale të dobishme përmësimdhënien mbi të drejtat e fëmijëve të moshës 10-12 vjeçare.

Në Slloveni, një material i ngjashëm ka tërhequr vëmendjen edhe të fëmijëve
në nivelin shkollor edhe të mësuesve. Studimi vlerësues i bërë nga Instituti
për Kërkime Arsimore i Ljublanës në periudhën dhjetor 2004 janar 2005 (nëbazë të përgjigjeve të mësuesve në një pyetësor) tregoi se ka një ndryshim
të konsiderueshëm në mënyrën e perceptimit të të drejtave të njeriut tek atafëmijë, të cilët kanë marrë pjesë në këtë projekt. Në të njëjtën kohë, një masë egjerë e mësuesve vuri re se përmes pjesëmarrjes së tyre në projekt, ata krijuanaftësi dhe fituan njohuri plotësuese që do t’u mundësojë pjesëmarrjen në
projekte të ngjashme në të ardhmen përsa u përket të drejtave të njeriut dhetë fëmijëve.
Materiali pedagogjik dhe mësimor, të cilin ne po ju ofrojmë në kuadrin e
projektit pilot të OSBE-së, përbëhet nga një komplet kartelash që përmbajnë
tekste të thjeshta mbi të drejtat e fëmijëve dhe një album për nxënësit për
mbledhjen e kartelave. Në fillim të projektit pilot, kur të filloni t’i prezantoni
dhe diskutoni ato, çdo nxënësi në klasë duhet t’i jepet nga një album i zbrazët.
Pastaj secila kartelë do të diksutohet në secilën njësi mësimore. Në fund,fëmijët do të mbajnë albumet e tyre me të gjitha kartelat e mbledhura.
Kjo broshurë informuese u drejtohet mësuesve. Ajo përfshin ide dheinformacione në ndihmë të mësuesve për mënyrën se si mund të trajtohençështjet e përmbledhura në kartela. Ajo është e dizenjuar në mënyrë të tillë
që ti ndihmojë mësuesit për të diskutuar temat që përmbahen aty dhe për të
stimuluar aktivitetet përkatëse. Në broshurë është përfshirë edhe një listë meteknikat e mundshme të punës. Duke marrë parasysh respektin për të drejtat
themelore njerëzore të çdo fëmije dhe qenieje njerëzore, ky material mësimor
do t’ju mundësojë që të vendosni një model të mësimdhënies, të cilin ju ekonsideroni si më të përshtatshmin. Një metodë e mundshme është që të
bisedohet rreth përgjegjësive paralelisht me të drejtat, duke marrë shembuj
nga jeta e përditshme dhe nga praktika shkollore.
Në këtë broshurë, do të mund të gjeni edhe përkthimin në shqip të variantit
zyrtar anglisht të Konventës mbi të Drejtat e Fëmijës, si edhe një listë të
vlefshme të burimeve për informacione të mëtejshme rreth mësimdhënies sëtë drejtave të njeriut dhe të fëmijëve. Duke qënë se çështja e edukimit mbi të
drejtat e njeriut është mjaft serioze dhe e rëndësishme, ky material nuk mundtë përmbledhë të gjitha temat që lidhen me të drejtat e njeriut dhe të fëmijëve,si dhe me mënyrat e edukimit të tyre. Për këtë arsye, ne kemi përfshirë nëtë edhe një informacion mbi publikimet e shkruara (libra, doracakë etj.) dhe
materiale të tjera në internet, në mënyrë që ju të keni mundësi ta hulumtonikëtë lëndë më tej. Ato përmbajnë informacione të dobishme dhe gjerësisht tëpërdorura, të ofruara nga organizatat ndërkombëtare dhe joqeveritare.
Ne jemi shumë të interesuar që të dëgjojmë dhe të mësojmë rreth përvojës
tuaj, duke na dërguar komente pasi të jeni angazhuar në projektin pilot. Përkëtë arsye po ju dërgojmë edhe një pyetësor të shkurtër. Ne dëshirojmë të
mbledhin një informacion nga përvoja e mësuesve si dhe komentet e tyre
mbi metodën e propozuar për eduktimin mbi të drejtat e njeriut. Kjo do të
ndihmonte në përmirësimin e metodave të mësimdhënies dhe materialevepër brezat e ardhshëm.
Ky është një material i thjeshtë mësimdhënës që mund të shfrytëzohet si
një mjet shtojcë i metodave dhe formave ekzistuese, apo si një qasje e re,krijuese jashtë kurrikulës zyrtare në shkollë.Në shkolla ku nuk janë zhvilluar
veprimtari mbi edukimin për të drejtat e njeriut, projekti pilot mund të
stimuloje fillimin e një procesi të edukimit për të drejtat e njeriut për grupintë cilit ai i drejtohet.
Nëse ky projekt pilot pranohet dhe kryhet në një mënyrë të kënaqshme nëfushën e veprimtarisë së OSBE-së, ne shpresojmë që ai të përmirësohet dhe të
vazhdojë në të ardhmen. Mësimdhënia e të drejtave të njeriut dhe të fëmijëve
nuk është vetëm detyrimi ynë, por na jep kënaqësi sepse në këtë mënyrë i
kontribuojmë një zhvillimi të shëndoshë të brezave të rinj. Ne besojmë se
edukimi për të drejtat e njeriut mund të perceptohet si një sipërmarrje me
rrezik, në të cilën përpjekja e përbashkët paraqet një investim tek qytetarët
e ardhshëm të cilët sot janë fëmijë. Ne, sinqerisht, shpresojmë që ju do tëkënaqeni me pjesëmarrjen në këtë projekt.

METODOLOGJIATEKNIKAT E MUNDSHME TË PUNËS NË GRUPDISKUTIMI
Diskutimet janë një mënyrë e mirë për mësuesin dhe fëmijët për të zbuluar
se cilat janë qëndrimet e tyre ndaj çështjeve që lidhen me të drejtat e njeriut
dhe të fëmijëve. Kjo është shumë e efektive në edukimin për të drejtat enjeriut, sepse, fëmijët ashtu siç shfaqin interes për njohjen e fakteve, po ashtukanë nevojë të hulumtojnë dhe të analizojnë çështjet në mënyrë individuale.
Lajmet, posterat dhe studimet e rasteve janë mjete të dobishme për të
stimuluar diskutimin. Filloni duke pyetur “çfarë mendoni për...?”GRUPET E PËSHPËRITJES
Kjo është një metodë e dobishme atëherë kur idetë vijnë nga puna në
grup.Zakonisht u kërkohet fëmijëve që të diskutojnë në çift, rreth një temetë sugjeruar për një apo dy minuta dhe pastaj duhet të këmbejnë idetë etyre me pjesën tjetër të grupit. Do të vërejmë se kjo veprimtari do të krijojë
klimën e “pëshpëritjeve” dhe bashkëbisedimi i fëmijëve zhvillohet duke“pëshpëritur” ide!
PUNA ME GRUPE TË VOGLA
Puna me grupe të vogla është në kontrast me punën e grupit të madh tëklasës.Kjo është një metodë që inkurajon secilin për të marrë pjesë dhe
ndihmon në zhvillimin e bashkëpunimit të punës në ekipe. Madhësia e një
grupi të vogël varet nga gjërat praktike, si për shembull sa nxënës ka gjithsej
dhe sa hapësirë ka klasa. Një grup i vogël mund të ketë 2 apo 3 nxënës,por ata punojnë më së miri me 6-8. Puna me grupe të vogla mund të zgjasë
pesëmbëdhjetë minuta, një orë apo një ditë, në varësi nga detyra e dhënë.
Rrallë është produktive t’u thuhet nxënësve që thjesht të “diskutojnë
çështjen”. Pavarësisht nga tema, të rëndësishme janë objektivat e punës në
grup, veprimtaritë që do të zhvillohen duke i përcaktuar qartë ato në mënyrëqë fëmijët të përqëndrohen dhe të punojnë për arritjen e objektivave si dhetë informojnë tërë grupin. Për shembull, caktoni një detyrë në formën e një
problemi që duhet të zgjidhet ose një pyetje që kërkon përgjigje.
PIKTURA: VIZATIME, KOLAZHE, KARIKATURA, FOTOGRAFI“Një fotografi vlen sa një mijë fjalë”. Imazhet pamore janë mjete të fuqishme
edhe për sigurimin e informatave edhe për stimulimin e interesimit. Po ashtu
kini parasysh se të vizatuarit është një mjet i rëndësishëm i vetëshprehjes dhei komunikimit, jo vetëm për ata stili i të menduarit i të cilëve është vizual,por edhe për ata që nuk janë të fortë për të shprehur veten verbalisht.
MEDIA: GAZETA, RADIO, TELEVIZIONI, INTERNETIMedia është një burim pafund, materialesh për të nxitur diskutime të mira.
Është gjithmonë shumë interesante të diskutohet përmbajtja dhe mënyra sesi ajo paraqitet dhe analizohet njëanshmëria dhe ndryshimet.
FILMA, VIDEO SPOTET DHE LOJËRA TË RADIOSFilmat, video, spotet dhe lojërat e radios janë mjete të fuqishme për edukimin
për të drejtat e njeriut dhe të popullarizuara dhe të njohura shumë ngafëmijët.Një bisedë pas shikimit të një filmi duhet të paraqesë një pikënisje tëmirë si fillim për punën e mëtejshme. Gjërat për t’u biseduar janë reaksionet
fillestare të fëmijëve rreth filmit, sa afër “jetës së vërtetë” ai ishte, a ishin
personazhet të portretuara në mënyrë reale apo nëse ato përpiqeshin të
arrijnë një pikëvështrim të posaçëm politik apo moral.
RRAHJE MENDIMESH
Rrahja e mendimeve është një mënyrë për hapjen e një teme të re, për të
inkurajuar krijimtarinë dhe për të gjeneruar shumë ide në mënyrë sa më të
shpejtë. Ajo mund të përdoret për të zgjidhur një problem specifik ose përt’ju përgjigjur një pyetjeje.
Udhëzime:•
Vendosni për çështjen që do të paraqisni, për të cilën në mënyrë të
rrufeshme kërkoni të merrni reagime, duke formuluar një pyetje qësiguron shumë përgjigje të mundshme.
•
Shkruani pyetjen aty ku të gjithë mund ta shohin.
•
Pyetni nxënësit që të kontribuojnë me ide të tyre dhe t’i shkruajnë
idetë aty ku të gjithë mund t’i shohin ato. Ato duhet të jenë fjalë tëvetme apo fjali të shkurta.
•Ndërprisni rrahjen e mendimeve kur idetë janë në mbarim e sipër
dhe pastaj kaloni në propozime, duke pyetur për komente.
Të keni parasysh këto gjëra:•Shkruani çdo propozim të ri. Shpesh këto propozime konsiderohenmë të dobishme dhe më interesante!
•
Askush nuk duhet të bëjë komente apo të gjykojë rreth ideve të
prezantuara dhe të shkruara.
•
Motivoni secilin fëmijë në këtë proces.
•
Jepni dhe idetë tuaja personale, nëse është e domosdoshme të
inkurajohet grupi.
•Nëse një propozim është i paqartë, kërkoni sqarime.

SHKRIMI NË MUR
Kjo është një formë e rrahjes së mendimeve. Fëmijët i shkruajnë idetë e tyrenë copa të vogla letre (për shembull “etiketa ngjitëse”) dhe i ngjitin ato nënjë mur. Përparësitë e kësaj metode qëndrojnë në atë se nxënësit mund të
ulen dhe të mendojnë në heshtje më vete, para se ata të ndikohen nga idetë
e të tjerëve, kurse copat e letrës mund të ripozicionohen për t’i ndihmuar
grumbullimit të ideve.
LOJA ME ROLE
Loja me role është një dramë e shkurtër që luhet nga fëmijët. Edhe pse fëmijët
fusin përvojat e tyre të jetës personale për të portretuar situatën, ajo është
kryesisht e improvizuar. Lojërat me role mund të përmirësojnë të kuptuarin
e situatës dhe të nxitin mirëkuptimin ndaj atyre që janë të përfshirë në të.
•Lojërat me role ndryshojnë nga simulimet, sepse edhe pse këto të
fundit mund të përbëhen gjithashtu nga drama të shkurtra, atojanë zakonisht të parashkruara dhe nuk përfshijnë të njëjtën shkallë
improvizimi.
•
Vlera e lojërave me role qëndron në atë se ato imitojnë jetën reale.
Ato mund të shtrojnë pyetje për të cilat nuk ka përgjigje të thjeshtë,për shembull për sjelljen e drejtë apo të gabuar të një personazhi. Përti bërë nxënësit që të kuptojnë më mirë e saktë, mund ti kërkohetnxënësve që të ndërrojnë rolet.
Lojërat me role duhet të përdoren me ndjeshmëri.
Së pari, është e rëndësishme që fëmijët të kenë kohë në fund për të dalë nga roli.
Së dyti, secili duhet të respektojë ndjenjat e individit dhe strukturën sociale të
grupit. Për shembull, një lojë me role rreth njerëzve me të meta duhet të ketëparasysh faktin që disa nxënës ndoshta vetë vuajnë nga të metat (ndoshta jotë dukshme) ose mund të kenë të afërm apo shokë të ngushtë që janë me të
meta. Ata nuk duhet të ndihen të lënduar, të detyrohen të ekspozohen apo të
ndihen të përçmuar. Nëse kjo gjë ndodh, merreni seriozisht këtë gjë (kërkoni
falje, ritrajtojni çështjen si një shembull etj.). Po ashtu, kini parasysh edhekrijimin e stereotipeve. Lojërat me role venë në pah atë se çfarë pjesëmarrësit
mendojnë për njerëzit e tjerë përmes “aftësisë” së tyre për t’i luajtur apo
imituar ata. Kjo është edhe ajo që i bën këto veprimtari shumë zbavitëse!
Mund të jetë e dobishme që të trajtohet çështja duke pyetur në fund “amendoni se njerëzit rolet e të cilëve keni luajtur janë me të vërtetë të tillë?”Është gjithmonë edukuese t’i bëni fëmijët të ndërgjegjshëm për nevojën eshqyrtimit të vazhdueshëm e kritik të informacionit. Për më tej, mund t’ipyesni pjesëmarrësit se nga i morën informacionet në bazë të së cilave ata
zhvilluan personazhin.
SIMULIMET
Simulimet mund të mendohen si lojëra të zgjatura të roleve që synojnë
përfshirjen e të gjithë fëmijëve. Ato u mundësojnë njerëzve që të kalojnë
nëpër situata sfiduese, por në një atmosferë të sigurtë. Simulimet shpeshkërkojnë një shkallë të përfshirjes emocionale, e cila i bën ato mjete shumë
të fuqishme. Nxënësit mësojnë jo vetëm me kokën dhe duart e tyre, por dhe
me zemrat e tyre.
Marrja në pyetje është e rëndësishme pas një simulimi. Lojtarët duhet të
diskutojnë për ndjenjat e tyre, pse ata zgjodhën t’i bëjnë veprimet që i bënë,ndonjë padrejtësi që ata vërejtën dhe se sa e pranueshme ishte sipas tyre ajo
zgjidhje që u arrit. Ata duhet të ndihmohen që të mendojnë dhe të japin idendërmjet asaj që kanë kaluar dhe situatave aktuale në botë.

Mund të zbuloni më shumë për teknikat e punës në grupe në publikimin COMPASS(BUSULL) të Këshillit të Evropës, i cili gjendet në pjesën e dytë të broshurës nën
titullin “BURIME PLOTËSUESE PËR EDUKIMIN PËR TË DREJTAT E
FËMIJËVE DHE TË NJERIUT”.

Konventa e Kombeve të Bashkuara mbi të Drejtat e Fëmijës thotë se:Fëmijë është çdo krijesë njerëzore nën moshën e pjekurisë. Ne, fëmijët,kemi të drejtë t’i njohim të drejtat tona. Të gjitha shtetet janë të detyruara
t’i respektojnë të drejtat e fëmijës dhe t’i mbrojnë interesat tona afatgjata.

Informacione plotësuese: (Neni 1 i Konventës mbi të Drejtat e Fëmijës)Mësuesi u paraqet fëmijëve Konventën mbi të Drejtat e Fëmijës, e aprovuar nga
Asambleja e Përgjithshme e KB-së. Mësuesi mund të theksojë interesin afatgjatë,i cili qëndron në ndërtimin e përkushtimeve të fuqishme të shteteve për të drejtat efëmijëve.
Veprimtari të mundshme: Diskutoni dhe mundësisht përpiloni një“poster të të drejtave”•
Çfarë do të thotë të jesh njeri?
•
Pse kemi rregulla dhe ligje?
•
Pse fëmijët kanë një dokument të posaçëm që garanton të drejtat e tyre?
•
Cilat të drejta janë të garantuara me Konventën mbi të Drejtat e Fëmijës?
(fëmijët në grup i numërojnë të drejtat që ata dinë; pas raporteve nga grupet,mund të bëhet një poster i përbashkët mbi të drejtat e fëmijës)•Ku jemi njohur me këto të drejta?
•
Si dhe ku mund të marrin më shumë informacione mbi të drejtat tona?
•
Cilat janë interesat tona afatgjata? (fëmijët numërojnë interesat e tyre; atai krahasojnë ato gjatë punës në grup)Ne, fëmijët, kemi të drejtën e jetës, mbijetesës dhe zhvillimit. Kemi të
drejtën e ushqimit të mjaftueshëm dhe ujit të pijshëm të pastër.

Informacione plotësuese: (Nenet 6 dhe 27 të Konventës mbi të Drejtat e Fëmijës)Kjo e drejtë është e një rëndësie të posaçme dhe trajtohet nga Asambleja e Përgjithshme
e KB-së me një vëmendje të posaçme. Mësuesi mund të theksojë përgjegjësinë ezyrtarëve dhe të autoriteteve publike në garantimin e këtyre të drejtave.
Veprimtari të mundshme: Shkrimi në mur dhe diskutimi•Çfarë nevojitet për zhvillimin e një fëmije (siguri, ushqim, ujë, arsimim)?
•Çfarë nënkuptohet me ushqim të mjaftueshëm dhe ujë të pijshëm të pastër?
•Pse është kjo e drejtë aq e rëndësishme?
•
A dini raste ku kjo e drejtë nuk u garantohet fëmijëve (ku)?
•Kush duhet t’u ndihmojë atyre dhe në ç’mënyrë mund t’i ndihmojmë?

Me të lindur, ne kemi të drejtë të na vendoset një emër dhe të fitojmë
shtetësinë përkatëse, pa marrë parasysh vendqëndrimin tonë.

Informacione plotësuese: (Nenet 7 dhe 8 të Konventës mbi të Drejtat e Fëmijës)Mësuesi mund të diskutojë për rëndësinë e emrave si pjesë e identitetit të dikujt.
Pas diskutimit për emrat vendas, ndoshta mund të diskutohet për emra dhe shtetësi
ndërkombëtare.
Veprimtari të mundshme: Diskutoni para një atlasi të botës:Mësuesi tregon pjesën e 55 vendeve të OSBE-së, duke treguar sefëmijët kudo mësojnë për të drejtat e fëmijëve (të gjithë kanë të drejtën
e emrit dhe të shtetësisë) dhe duke prezantuar disa raste.
•
Cili është kuptimi i emrit tënd?
•A njeh fëmijë që nuk kanë emër apo shetësi;•A ke dëgjuar për fëmijë që nuk kanë çertifikatë të
lindjes; pse është kjo me pasoja negative?

10

Ne, fëmijët, kemi të drejtë të jetojmë me prindërit e familjet tona apo me
ata, të cilët përkujdesen për ne më së miri.

Informacione plotësuese: (Nenet 5, 9 dhe 18 të Konventës mbi të Drejtat e Fëmijës)Këtu, parimi i interesit më të mirë të fëmijës mund të veçohet; kjo e drejtë jepet e
detajuar tek Neni 4 i Konventës mbi të Drejtat e Fëmijës. Për të realizuar sigurinë
e fëmijës dhe interesin e tij më të mirë, ndonjëherë duhet që fëmija të qëndrojë largfamiljes apo kujdestarit të tij/saj.
Veprimtari të mundshme: Grupe të pëshpëritjes dhe diskutime•Çfarë lloje të familjes njeh ti (madhësi të ndryshme të familjes,
numra të ndryshëm të fëmijëve, familje me një prind,familje me disa breza duke jetuar së bashku etj.)?
•Çfarë do të thotë që prindërit/kujdestarët të përkujdesen për ne më së miri?
•Në ç’mënyrë?
•Kush kujdeset për ty?

11

Askush nuk ka të drejtë t’i diskriminojë fëmijët duke u bazuar tek
prejardhja e tyre gjinore, racore, gjuhësore, fetare, kombëtare ose etnike.

Informacione plotësuese: (Neni 2 i Konventës mbi të Drejtat e Fëmijës)Instrumentet ndërkombëtare ligjore, përfshirë edhe Konventën mbi të Drejtat eFëmijës, bazohen në parimet e mosdiskriminimit. Sipas kësaj Konvente, të gjithë
fëmijët kanë të drejtë t’i gëzojnë të gjitha të drejtat dhe liritë.
Veprimtari të mundshme: Diskutim, mund të
shfrytëzohen informacione nga media•Mësuesi stimulon fëmijët të mendojnë dhe te shprehen me zë për veçoritë
në botë; cilat raca, gjuhë, fe, kombe dhe grupe etnike ata i njohim?
•
Diskutimi duhet të orientohet drejt marrjes parasyshtë barazisë dhe respektit për veçoritë e secilit dhe për
faktin se në çdo vend, dikush është i huaj.
•
Ku qëndrojnë dallimet mes nesh (p. sh. në klasë)?
•Në ç’kuptim jemi të ngjashëm me njëri-tjetrin?

12Ne, fëmijët, kemi të drejtën e arsimimit dhe të arsimit fillor falas.

Informacione plotësuese: (Nenet 28 dhe 29 të Konventës mbi të Drejtat e Fëmijës)Garantimi i kësaj të drejte bazohet në parimin e mundësive të barabarta.
Veprimtari të mundshme: Punë në grupe të vogla, diskutime•
Pse është arsimi i rëndësishëm?
•A shkojnë të gjithë fëmijët e moshës tënde në shkollë?
•A ka ndonjë që nuk shkon në shkollë dhe pse (këtu, diku tjetër, jashtë)?
•Si do t’ua siguroje ti të gjithë fëmijëve në botëmundësinë për të pasur arsimim fillor?
•
Pse është kjo e rëndësishme?

13

Na dëgjoni neve, fëmijëve, sepse ne kemi të drejtën e shprehjes së
mendimit tonë.

Informacione plotësuese: (Nenet 12, 13, 14, 15 dhe 17 të Konventës mbi të
Drejtat e Fëmijës)Përveç të drejtës së shprehjes, fëmijëve u garantohen të gjitha të drejtat dhe liritë
themelore civile, siç janë liria e shoqërimit, e mendimit, e ndërgjegjes, e fesë dhe emarrjes së informacionit.
Veprimtari të mundshme: Diskutim mbi një çështje të zgjedhur(filma, video, spote dhe lojëra të radios mund të përdoren)•
Të gjithë dëgjojnë mendimin e tij/saj për një çështje
të zgjedhur; secili dëgjon njëri-tjerin.
•
Diskutoni: Pse është e rëndësishme të shprehësh
idetë vetjake dhe t’i dëgjosh të tjerët?
•Si mund t’i bësh të rriturit t’i dëgjojnë mendimet tua?
•
Pse janë të drejtat civile aq të rëndësishme?

14Ne, fëmijët, kemi të drejtën e shërbimeve të kujdesit shëndetësor.

Informacione plotësuese: (Neni 24 i Konventës mbi të Drejtat e Fëmijës)Veprimtari të mundshme: Loja me role, Punë me tabelën e zezë në klasë, diskutime.
•Çdo fëmijë identifikon një sëmundje për të cilën nevojitet përkujdesjemjekësore (ata mund të luajnë rolin e pacientëve dhe të mjekëve);mësuesi bën një listë të sëmundjeve të propozuara në dërrasë.
•Diskutoni: A respektohet kjo e drejtë nëpërkujdesjen shëndetësore për fëmijë?
•Nëse jo, kush duhet t’u garantojë fëmijëve këtë të drejtë?

15Fëmijët me nevoja të veçanta kanë të drejtën e përkujdesjes së posaçme.

Informacione plotësuese: (Neni 23 i Konventës mbi të Drejtat e Fëmijës)Mësuesit u shpjegojnë fëmijëve se fëmijët me nevoja të veçanta kanë nevojë përpërkujdesje të posaçme dhe se fëmijët nganjëherë janë të tillë për shkak se ashtu kanëlindur dhe/ose janë të tillë se u kanë ndodhur gjëra të ndryshme në jetë.
Veprimtari të mundshme: diskutime•Cilët janë fëmijët me nevoja të veçanta (bëni një listë të të metave si dhe“të metat e fshehura” si hendikapë fizikë, mendorë, psikologjikë, socialë)•Si mundet që këtyre fëmijëve t’u jepet përkujdesja
e posaçme që atyre u duhet?
•
Si mund të ndihmohen ata në zhvillimin e një jete normalesociale dhe të marrin pjesë në një klasë të rregullt normale?

16Nëse ne, fëmijët, jemi refugjatë dhe të huaj në vende të treta, ne kemi të
drejtën e përkujdesjes së duhur dhe të mbrojtjes.

Informacione plotësuese: (Nenet 20 dhe 22 të Konventës mbi të Drejtat e Fëmijës)Veprimtari të mundshme: Diskutime në bazë të zhvillimeve aktuale
dhe lajmeve nga media•Cilët janë refugjatë, azilkërkues dhe të huaj?
•
A njeh ndonjë? Nga janë ata?
•Për çfarë kanë nevojë ata më së shumti; kush mund t’i ndihmojë ata dhe si?
•
Si mund t’i ndihmojmë ne ata (nëse një nga ata
vjen tek ne dhe është në gjirin tonë)?

17

Ne, fëmijët, kemi të drejtë për të pushuar, për të luajtur si dhe të përfshihemi
në veprimtari argëtuese.

Informacione plotësuese: (Neni 31 i Konventës mbi të Drejtat e Fëmijës)Veprimtari të mundshme: Vizatime dhe diskutime; paraqitja e vizatimeve(p. sh. në klasë, në shkollë)•Fëmijët vizatojnë atë që u pëlqen të bëjnë në kohën e tyre të lirë.
•Secili tregon dhe përshkruan vizatimin e vet.
•Mësuesi bën një listë të veprimtarive më të parapëlqyera në dërrasë.
•Mësuesi udhëheq diskutimin rreth asaj se çfarë është
koha e lirë dhe pse ajo është e rëndësishme.

18Ne, fëmijët, kemi të drejtën e mbrojtjes nga të gjitha format e dhunës dhetë keqtrajtimit.

Informacione plotësuese: (Nenet 33, 34, 35, 36, 37 dhe 38 të Konventës mbi të
Drejtat e Fëmijës)Veprimtari të mundshme: diskutime dhe shkrime në mur•Çfarë lloji të dhunës njihni ose keni dëgjuar (fizike dhe psikologjike)?
•Cilët janë personat e dhunshëm, cilat janë viktimat?
•
Kush duhet të mbrojë fëmijët nga dhuna?

19Ne, fëmijët, nuk duhet të përdoremi si krah pune, aq më tepër kur kjo gjëcënon shkollimin tonë.

Informacione plotësuese: (Neni 32 i Konventës mbi të Drejtat e Fëmijës)Mësuesit duhet të sigurohen që fëmijët të kuptojnë dallimin ndërmjet kryerjes
së punëve të zakonshme të shtëpisë në lidhje me përgjegjësinë e tyre si anëtarë të
familjes kundrejt të qenit i punësuar në punëra të dëmshme për ta.
Veprimtari: Diskutime•
A ndihmoni ju, fëmijët, në shtëpi dhe ç’lloj të punëve bëni?
•A njihni fëmijë që nuk shkojnë në shkollë
sepse janë të detyruar të punojnë?
•Nga çfarë privohen këta fëmijë?

20

KONVENTA MBI TË DREJTAT E FËMIJËS
E hartuar dhe e hapur për nënshkrim, ratifikim dhe hyrje në fuqi me rezolutën 44/25
të 20 nëntorit 1989 të Asamblesë së Përgjithshme
Hyrja në fuqi më 2 shtator 1990, sipas nenit 49
Preambula
Shtetet Palë në këtë Konventë,Duke pasur parasysh se, në përputhje me parimet e shpallura në Kartën
e Kombeve të Bashkuara, njohja e dinjitetit të lindur dhe e të drejtave të
barabarta e të patjetërsueshme të të gjithë anëtarëve të familjes njerëzore
është baza e lirisë, drejtësisë dhe e paqes në botë,Duke mbajtur parasysh faktin se popujt e Kombeve të Bashkuara kanëripohuar në Kartë besimin e tyre në të drejtat themelore të njeriut dhe në
dinjitetin dhe vlerën e njeriut dhe kanë vendosur të nxisin përpariminshoqëror e të krijojnë kushte më të mira jetese, në një liri më të madhe,
Duke pranuar se Kombet e Bashkuara, në Deklaratën Universale të të
Drejtave të Njeriut dhe në Paktet ndërkombëtare mbi të Drejtat e Njeriut,kanë shpallur dhe kanë pranuar që çdonjëri mund të përfitojë nga të gjitha
të drejtat dhe të gjitha liritë e parashtruara në to, pa asnjë dallim race,
ngjyre, gjinie, gjuhe, feje, opinioni politik ose çdo lloj opinioni tjetër, origjinekombëtare ose shoqërore, pasurie, prejardhjeje ose çdo lloj gjendjeje tjetër,Duke kujtuar se në Deklaratën Universale të të Drejtave të Njeriut, Kombet e
Bashkuara kanë shpallur që mosha e fëmijërisë ka të drejtë për një përkujdesje
dhe përkrahje të veçantë, Të bindur se familja, si njësi bazë e shoqërisë dhemjedis natyror për rritjen dhe mirëqenien e të gjithë anëtarëve të saj dheveçanërisht të fëmijëve, duhet të ketë mbrojtjen dhe përkrahjen e nevojshmeqë të mund të marrë përsipër plotësisht rolin e saj në bashkësi,Duke pranuar se fëmija, për zhvillimin e plotë dhe të harmonishëm të
personalitetit të tij, duhet të rritet në mjedis familjar, në një atmosferë
lumturie, dashurie dhe mirëkuptimi,
Duke pasur parasysh se fëmija duhet të përgatitet plotësisht për të bërë njëjetë individuale në shoqëri dhe të edukohet në frymën e idealeve të shpallura
në Kartën e Kombeve të Bashkuara dhe sidomos në frymën e paqes, të21

dinjitetit, tolerancës, lirisë, barazisë dhe solidaritetit,
Duke mbajtur parasysh se domosdoshmëria për t’i dhënë një mbrojtje tëposaçme fëmijës është pohuar në Deklaratën e Gjenevës mbi të Drejtat eFëmijës të vitit 1924 dhe në Deklaratën mbi të Drejtat e Fëmijës të miratuar
nga Kombet e Bashkuara më 20 nëntor 1959 dhe që është njohur në Deklaratën
Universale të të Drejtave të Njeriut, në Paktin Ndërkombëtar mbi të Drejtat
Civile dhe Politike (në veçanti në nenet 23 dhe 24), në Paktin Ndërkombëtar
mbi të Drejtat Ekonomike, Shoqërore dhe Kulturore (në veçanti në nenin 10)
dhe në statutet e instrumentet përkatëse të agjencive të specializuara dhe të
organizatave ndërkombëtare, që merren me mirëqenien e fëmijës,Duke mbajtur parasysh se, ashtu siç është thënë në Deklaratën e të Drejtavetë Fëmijës “fëmija, për shkak të papjekurisë së tij fizike dhe intelektuale ka
nevojë për një mbrojtje dhe kujdes të posaçëm, përfshirë mbrojtjen juridiketë përshtatshme, si para ashtu dhe pas lindjes”,
Duke kujtuar dispozitat e Deklaratës mbi Parimet Shoqërore dhe Juridike
lidhur me Mbrojtjen dhe Mirëqenien e Fëmijëve, veçanërisht ato që kanë tëbëjnë me vendosjen e fëmijës në një familje ushqyese dhe birësimin e fëmijës
brenda dhe jashtë vendit; me rregullat minimale standard të Kombeve të
Bashkuara mbi administrimin e drejtësisë për të miturit (Rregullat e Pekinit)
dhe të Deklaratës mbi Mbrojtjen e Grave dhe Fëmijëve në Periudha të
Gjendjes së Jashtëzakonshme dhe Konflikti të Armatosur,
Duke pranuar se në të gjitha vendet e botës ka fëmijë që jetojnë në kushte
jashtëzakonisht të vështira dhe se është e nevojshme që këtyre fëmijëve t’u
kushtohet një vëmendje e veçantë,Duke mbajtur parasysh si duhet rëndësinë e traditave dhe të vlerave kulturoretë çdo populli në mbrojtjen dhe zhvillimin e harmonishëm të fëmijës,Duke pranuar rëndësinë e bashkëpunimit ndërkombëtar për përmirësimin e
kushteve të jetesës së fëmijëve në të gjitha vendet, dhe veçanërisht në vendet
në zhvillim, U morën vesh për sa vijon:
PJESA I
Neni 1Në këtë Konventë, me fëmijë kuptohet çdo qenie njerëzore nën moshën 18
vjeç, me përjashtim të rasteve kur mosha madhore arrihet më përpara, nëpërputhje me legjislacionin të cilit ai i nënshtrohet.
22

Neni 2
1. Shtetet Palë angazhohen të respektojnë të drejtat e përmedura në këtëKonventë dhe t’ia garantojnë ato çdo fëmije, që përfshihet në juridiksionin
e tyre, pa asnjë lloj dallimi, pavarësisht nga raca, ngjyra, gjinia, gjuha, feja,
opinioni politik ose çdo opinion tjetër, nga origjina kombëtare, etnike oseshoqërore, pasuria, paaftësia, prejardhja familjare apo çdo gjendje tjetër efëmijës ose prindërve të tij ose përfaqësuesve të tij ligjorë.
2. Shtetet Palë marrin të gjitha masat e duhura, me qëllim që fëmija të jetëefektivisht i mbrojtur nga të gjitha format e diskriminimit ose ndëshkimit,
për shkak të pozitës, veprimtarive, opinioneve të shprehura ose bindjeve tëprindërve të tij, të përfaqësuesve të tij ligjorë ose të anëtarëve të familjes sëtij.
Neni 3
1. Në të gjitha vendimet që kanë të bëjnë me fëmijën, të marra qoftë nga
institucione publike ose private të përkrahjes shoqërore, nga gjykatat,
autoritetet administrative apo organet legjislative, interesi më i lartë i fëmijës
duhet të jetë konsiderata mbizotëruese.
2. Shtetet Palë angazhohen që t’i sigurojnë fëmijës mbrojtjen dhe kujdesin e
nevojshëm për mirëqenien e tij, duke pasur parasysh të drejtat dhe detyrat e
prindërve të tij, të kujdestarëve të tij ligjorë ose të personave të tjerë ligjërishtpërgjegjës për të dhe, për këtë qëllim, ata marrin të gjitha masat legjislative
dhe administrative përkatëse.
3. Shtetet Palë marrin masa që institucionet, shërbimet dhe qendrat qëpërgjigjen për kujdesin dhe mbrojtjen e fëmijëve të veprojnë në përputhje
me normat e caktuara nga autoritetet kompetente, veçanërisht në fushën esigurisë, të shëndetit, të numrit dhe aftësive të personelit të tyre si dhe të
kontrollit të duhur.
Neni 4
Shtetet Palë angazhohen të marrin të gjitha masat legjislative, administrativee të tjera të nevojshme, për të vënë në jetë të drejtat e njohura në këtë Konventë.
Lidhur me të drejtat ekonomike, shoqërore e kulturore, Shtetet Palë marrin
të gjitha masat e mundshme, në bazë të burimeve që disponojnë dhe, kurështë nevoja, në kuadrin e bashkëpunimit ndërkombëtar.
Neni 5
Shtetet Palë respektojnë përgjegjësitë, të drejtat dhe detyrat që kanëprindërit ose, sipas rastit, anëtarët e familjes së zgjeruar ose të bashkësisë, siç23

parashikohet nga zakoni i vendit, kujdestarët ose persona të tjerë ligjërishtpërgjegjës për fëmijën, për t’i dhënë këtij, në përputhje me zhvillimin eaftësive të tij, drejtimin dhe udhëheqjen e duhur për ushtrimin e të drejtave
që i njeh atij kjo Konventë.
Neni 6
1. Shtetet Palë njohin se çdo fëmijë ka të drejtën e pamohueshme për të
jetuar.
2. Shtete Palë, marrin të gjitha masat e mundshme për të siguruar mbijetesën
dhe zhvillimin e fëmijës.
Neni 7
1. Fëmija regjistrohet menjëherë sapo lind dhe qysh atëherë ka të drejtën tëketë një emër, të drejtën për të fituar një shtetësi dhe, brenda mundësive, të
drejtën për të njohur prindërit e tij dhe për të pasur kujdesin e tyre.
2. Shtetet Palë sigurojnë zbatimin e këtyre të drejtave, në përputhje melegjislacionin e tyre kombëtar dhe me detyrimet që rrjedhin nga instrumentetpërkatëse ndërkombëtare në këtë fushë, sidomos në rastet kur, në mungesë
të tyre, fëmija do të mbetej pa shtetësi.
Neni 8
1. Shtetet Palë marrin përsipër të respektojnë të drejtën e fëmijës për të
ruajtur identitetin e tij, përfshirë këtu shtetësinë, mbiemrin dhe lidhjet
familjare, sipas ligjit, pa ndërhyrje të paligjshme.
2. Në qoftë se një fëmije i mohohen në mënyrë të paligjshme disa osetë gjithë elementet e identitetit të tij, Shtetet Palë i japin atij ndihmën dhe
mbrojtjen e duhur, me qëllim që identiteti i tij të rivendoset shpejt.
Neni 9
1. Shtetet Palë garantojnë që fëmija të mos ndahet nga prindërit kundër
dëshirës së tyre, përveç rastit kur autoritetet kompetente, në bazë të rishikimitgjyqësor, vendosin që, në përputhje me ligjin dhe procedurat përkatëse kjo
ndarje është e domosdoshme, në interesin më të lartë të fëmijës. Ky vendim
mund të jetë i nevojshëm në raste të veçanta, si ai kur prindërit keqtrajtojnë
ose nuk kujdesen për fëmijën, ose kur ata jetojnë të ndarë dhe kur duhet
vendosur se ku duhet të banojë fëmija.
2. Në të gjitha rastet e parashikuara në paragrafin 1 të këtij neni, të gjithapalët e interesuara duhet të kenë mundësinë të marrin pjesë në diskutim dhetë bëjnë të njohura mendimet e tyre.

24

3. Shtetet Palë respektojnë të drejtën e fëmijës së ndarë nga njëri ose ngatë dy prindërit, që të mbajë rregullisht marrëdhënie vetjake dhe takime të
drejtpërdrejta me të dy prindërit e tij, me përjashtim të rasteve kur kjo nukështë në interesin më të lartë të fëmijës.
4. Kur ndarja është rrjedhojë e çdo mase të marrë nga një Shtet Palë, si
ndalimi, burgimi, internimi, dëbimi ose vdekja, (përfshirë këtu vdekjen përçfarëdo shkaku, kur personi është i ndaluar nga shteti) e njërit ose të dy
prindërve, ose të fëmijës, ky Shtet Palë, sipas kërkesës, u jep prindërve, fëmijës
ose, kur është rasti, një anëtari tjetër të familjes, të dhëna të hollësishme mbi
vendin ku ndodhen anëtari ose anëtarët e familjes, me përjashtim të rasteve
kur dhënia e këtyre të dhënave dëmton mirëqenien e fëmijës. Shtetet Palësigurojnë gjithashtu, që paraqitja e një kërkese të tillë të mos sjellë në vetvete
pasoja të dëmshme për personin ose personat e interesuar.
Neni 10
1. Në përputhje me detyrimin e Shteteve Palë sipas paragrafit 1 të nenit 9,kërkesat e bëra nga një fëmijë ose nga prindërit e tij, me qëllim që të hyjnë
në një Shtet Palë ose të largohen prej tij, për arsye ribashkimi të familjes,
trajtohen nga Shtetet Palë në një frymë pozitive, me humanizëm dhe me
shpejtësi. Shtetet Palë sigurojnë gjithashtu që paraqitja e një kërkese të tillë të
mos sjellë pasoja të dëmshme për autorët e kërkesës dhe anëtarët e familjes
së tyre.
2. Një fëmijë, prindërit e të cilit banojnë në shtete të ndryshme, ka të drejtë
të mbajë marrëdhënie personale dhe takime të rregullta të drejtpërdrejta metë dy prindërit e tij, me përjashtim të rrethanave të jashtëzakonshme. Përkëtë qëllim dhe në përputhje me detyrimin e Shteteve Palë, sipas paragrafit
1 të nenit 9, Shtetet Palë respektojnë të drejtën e fëmijës dhe të prindërve
të tij për t’u larguar nga çdo vend, përfshirë këtu edhe të vetin, si dhe tëkthehen në vendin e tyre. E drejta për t’u larguar nga çdo vend bëhet objekt
kufizimesh vetëm në rastet e përcaktuara me ligj, të cilat janë të nevojshme
për të mbrojtur sigurimin kombëtar, rendin publik, shëndetin dhe moralinpublik ose të drejtat dhe liritë e të tjerëve dhe që janë në pajtim me të drejtat
e njohura në këtë Konventë.
Neni 11
1. Shtetet Palë marrin masa për të luftuar zhvendosjet dhe mosrikthimet e
paligjshme të fëmijëve në vend të huaj.
2. Për këtë qëllim, Shtetet Palë nxisin përfundimin e marrëveshjeve
dypalëshe ose shumëpalëshe ose aderimin në marrëveshjet ekzistuese.

25

Neni 12
1. Shtetet Palë i garantojnë fëmijës, i cili është i aftë të ketë pikëpamjet e tij,të drejtën për t’i shprehur lirisht këto pikëpamje, për çdo çështje që ka të bëjëme të, duke i vlerësuar ato në përputhje me moshën dhe shkallën e pjekurisë
së tij.
2. Për këtë qëllim, fëmijës i jepet mundësia që të dëgjohet në çdo procedurë
gjyqësore ose administrative, që ka të bëjë me të, qoftë drejtpërdrejt, qoftë
nëpërmjet një përfaqësuesi ose të një organi të përshtatshëm, në përputhje
me rregullat e procedurës së legjislacionit kombëtar
Neni 13
1. Fëmija ka të drejtën e lirisë së shprehjes; kjo e drejtë përfshin lirinë për tëkërkuar, për të marrë dhe për të përcjellë informacione dhe ide të çdo lloji, pa
marrë parasysh kujfijtë, në formë gojore, të shkruar, të shtypur ose artistike,ose me çdo mjet tjetër të zgjedhur nga fëmija.
2. Ushtrimi i kësaj të drejte mund t’i nënshtrohet disa kufizimeve, por vetëm
kur përcaktohen me ligj dhe janë të domosdoshme për: (a) Respektimin e të
drejtave ose reputacionit të të tjerëve; ose (b) Mbrojtjen e sigurimit kombëtar,të rendit publik, të shëndetit ose të moralit publik.
Neni 14
1. Shtetet Palë respektojnë të drejtën e fëmijës për lirinë e mendimit, tëndërgjegjes dhe të fesë.
2. Shtetet Palë respektojnë të drejtat dhe detyrimet e prindërve dhe, sipas
rastit, të përfaqësuesve ligjorë të fëmijës, për ta drejtuar atë në ushtrimin e të
drejtës së tij, në përputhje me zhvillimin e aftësive të tij.
3. Liria për të manifestuar fenë ose bindjet e tij mund t’u nënshtrohetvetëm kufizimeve të përcaktuara me ligj dhe që janë të domosdoshme për të
mbrojtur sigurinë publike, rendin publik, shëndetin dhe moralin publik, ose
liritë dhe të drejtat themelore të të tjerëve.
Neni 15
1. Shtetet Palë njohin të drejtat e fëmijës për lirinë e organizimit dhe lirinë
e grumbullimit paqësor.
2. Asnjë kufizim nuk mund të ketë në ushtrimin e këtyre të drejtave,përveç atyre të përcaktuara me ligj dhe që janë të nevojshme në një shoqëri
demokratike, në interes të sigurimit kombëtar, të sigurisë publike ose të
rendit publik, ose për të mbrojtur shëndetin ose moralin publik, ose të drejtat
dhe liritë e të tjerëve.

26

Neni 16
1. Asnjë fëmijë nuk u nënshtrohet ndërhyrjeve arbitrare ose të paligjshme
në jetën e tij private, në familje, në shtëpi ose në korrespondencën e tij, ascënimeve të kundërligjshme të nderit dhe reputacionit të tij.
2. Fëmija ka të drejtën e mbrojtjes me ligj kundër ndërhyrjeve ose cënimeve
të tilla.
Neni 17
Shtetet Palë njohin funksionin e rëndësishëm që përmbushin mjetet e
komunikimit masiv dhe garantojnë që fëmija të marrë informacione dhemateriale që vijnë nga burime të ndryshme kombëtare dhe ndërkombëtare,sidomos ato që synojnë të rrisin mirëqenien e tij shoqërore, shpirtërore emorale, si dhe shëndetin e tij fizik dhe mendor. Për këtë qëllim Shtetet Palë:(a) Inkurajojnë mjetet e komunikimit masiv për të përhapur një informaciondhe materiale me dobi shoqërore dhe kulturore për fëmijën dhe në përputhje
me frymën e nenit 29;(b) Inkurajojnë bashkëpunimin ndërkombëtar në prodhimin, shkëmbimin
dhe shpërndarjen e të tilla informacioneve dhe materialeve nga burime të
ndryshme kulturore, kombëtare e ndërkombëtare;(c) Inkurajojnë prodhimin dhe përhapjen e librave për fëmijë;(d) Inkurajojnë mjetet e komunikimit masiv, mbajnë parasysh, në mënyrë
të veçantë nevojat gjuhësore, të fëmijës që i përket një grupi etnik ose është
autokton;(e) Nxisin përpunimin e orientimeve të nevojshme për mbrojtjen e fëmijës
nga informacioni dhe materialet që dëmtojnë mirëqenien e tij, duke pasur
parasysh dispozitat e neneve 13 dhe 18.
Neni 18
1. Shtetet Palë përpiqen me të gjitha mundësitë, për të siguruar njohjen
e parimit, sipas të cilit të dy prindërit kanë përgjegjësi të përbashkët për
edukimin dhe zhvillimin e fëmijës.
Përgjegjësinë kryesore për edukimin dhe zhvillimin e fëmijës e kanë prindërit,ose sipas rastit, përfaqësuesit e tij ligjorë. Ata duhet të udhëhiqen, në radhë
të parë, nga interesi më i lartë i fëmijës.
2. Për të garantuar dhe zhvilluar të drejtat e përmendura në këtë Konventë,Shtetet Palë u japin ndihmën e duhur prindërve dhe përfaqësuesve ligjorë tëfëmijës, në ushtrimin e përgjegjësisë që u bie atyre për rritjen e fëmijës dhesigurojnë ngritjen e institucioneve, qendrave ose shërbimeve të kujdesit përfëmijët.

27

3. Shtetet Palë marrin të gjitha masat e nevojshme për t’u siguruar fëmijëve,prindërit e të cilëve janë në marrëdhënie pune, të drejtën të përfitojnë ngashërbimet dhe lehtësitë e kujdesit për fëmijët, për të cilat janë ngritur.
Neni 19
1. Shtetet Palë marrin të gjitha masat legjislative, administrative, shoqërore
dhe edukative për mbrojtjen e fëmijës nga çdo formë e dhunës fizike ose
mendore, fyerja ose keqtrajtimi, braktisja apo mospërfillja, nëpërkëmbja ose
shfrytëzimi, përfshirë abuzimin seksual, për sa kohë që ai është nën ruajtjen
e prindërve të tij ose të njërit prej tyre, të përfaqësuesit ose përfaqësuesve të
tij ligjorë ose të çdo personi tjetër të cilit i është besuar.
2. Këto masa mbrojtjeje përfshijnë, kur është e përshtatshme, procedura të
efektshme për hartimin e programeve shoqërore për përkrahjen e nevojshmetë fëmijës dhe atyre që kujdesen për të, si dhe për forma të tjera parandalimi
dhe identifikimi, raportimi, referimi, hetimi, trajtimi dhe ndjekjeje të rastevetë keqtrajtimit të fëmijës, të përshkruara më lart, duke përfshirë, në se duhet,
procedurat e ndërhyrjes gjyqësore.
Neni 20
1. Një fëmije, të cilit i mohohet në mënyrë të përkohshme ose të përhershme
mjedisi i tij familjar, ose kur nuk është në interesin e tij më të lartë të qëndrojënë këtë mjedis, ka të drejtë për një mbrojtje dhe një ndihmë të posaçme nga
shteti.
2. Shtetet Palë sigurojnë për këtë fëmijë një përkujdesje alternative, nëpëputhje me legjislacionin e tyre të brendshëm.
3. Kjo përkujdesje alternative mund të ketë, inter alia, formën e vendosjes
në një familje, të “Kafalasë” sipas të drejtës islamike, të birësimit ose, në rast
nevoje, të vendosjes në një qendër të përshtatshme të kujdesit për fëmijët.
Në gjetjen e këtyre zgjidhjeve, duhet të mbahen mirë parasysh dëshirapër vazhdimësinë në edukimin e fëmijës, si dhe origjina e tij etnike, fetare,kulturore dhe gjuhësore.
Neni 21
Shtetet Palë, të cilët pranojnë dhe/ose lejojnë sistemin e birësimit, garantojnë
që konsiderata mbizotëruese të jetë interesi më i lartë i fëmijës dhe:(a) Sigurojnë që birësimi i fëmijës të autorizohet vetëm nga autoritetet
kompetente, të cilët përcaktojnë, në përputhje me ligjin dhe procedurat e
zbatueshme dhe mbi bazën e të gjitha të dhënave përkatëse dhe të besueshme,
që birësimi të lejohet duke mbajtur parasysh gjendjen e fëmijës në raport me
prindërit, të afërmit dhe përfaqësuesit e tij ligjorë dhe, kur është e nevojshme,
personat e interesuar të kenë dhënë pëlqimin e tyre të ndërgjegjshëm për28birësimin, mbi bazën e këshillimit të nevojshëm;(b) Pranojnë se birësimi në një vend tjetër mund të shihet si një alternativë
për të siguruar kujdesin për fëmijën, në qoftë se fëmija nuk mund të
vendoset në një familje ushqyese ose birësuese, ose të ketë një mënyrë tjetërtë përshtatshme përkujdesjeje në vendin e tij të origjinës;(c) Sigurojnë që, në rast birësimi në një vend tjetër, fëmija të gëzojë mbrojtjen
dhe normat e barazvlershme me ato që ekzistojnë në rastin e birësimit në
vendin e tij;(d) Marrin të gjitha masat e duhura për të siguruar që, në rast birësimi nënjë vend tjetër, vendosja e fëmijës të mos kthehet në një përfitim material të
pavend për personat e implikuar në të;(e) Mbështesin, sipas rastit, objektivat e këtij neni, duke përfunduar rregullime
ose marrëveshje dypalëshe ose shumëpalëshe dhe përpiqen në këtë kuadër
të sigurojnë që vendosja e fëmijës në një vend tjetër të bëhet nga autoritetet
ose organet kompetente.
Neni 22
1. Shtetet Palë marrin masat e duhura për të siguruar që një fëmijë, i cilikërkon të marrë statusin e refugjatit ose që konsiderohet si i tillë sipas
rregullave dhe procedurave të së drejtës ndërkombëtare ose të brendshme
të zbatueshme, qoftë vetëm apo i shoqëruar nga prindërit e tij ose nga çdo
person tjetër, të përfitojë nga mbrojtja dhe përkrahja humanitare e duhur,
për t’i lejuar atij të gëzojë të drejtat që i njohin kjo Konventë dhe instrumentet
e tjera ndërkombëtare mbi të drejtat e njeriut ose me karakter humanitar, nëtë cilat Shtetet janë Palë.
2. Për këtë qëllim, Shtetet Palë bashkëpunojnë, kur e gjykojnë të nevojshme,në çdo përpjekje të Organizatës së Kombeve të Bashkuara dhe të organizatave
të tjera ndërqeveritare ose joqeveritare kompetente, që bashkëpunojnë me
Organizatën e Kombeve të Bashkuara për të mbrojtur dhe ndihmuar fëmijën
dhe për të kërkuar prindërit ose anëtarët e tjerë të familjes të çdo fëmije
refugjat, me qëllim që të sigurojnë informacionin e nevojshëm për bashkimin
me familjen. Në rastet kur as prindërit, as anëtarët e tjerë të familjes nuk
gjenden, fëmijës do t’i jepet e njëjta mbrojtje, si çdo fëmije tjetër që i mungon
ngaherë ose përkohësisht mjedisi familjar, cilado qoftë arsyeja, sikundër
parashikohet në këtë Konventë.

29

Neni 23
1. Shtetet Palë pranojnë se fëmija me paaftësi mendore ose fizike duhet tëbëjë një jetë normale dhe të përshtatshme, në kushte që garantojnë dinjitetine tij, që nxisin autonominë dhe lehtësojnë pjesëmarrjen e tij aktive në jetën ebashkësisë.
2. Shtetet Palë njohin të drejtën e fëmijës me paaftësi për kujdes të posaçëm
dhe nxisin e sigurojnë, brenda mundësive të të ardhurave të disponueshme,dhënien fëmijës, i cili përmbush kushtet, si dhe atyre që kujdesen për të, tëndihmës që kërkohet dhe që i përshtatet gjendjes së fëmijës dhe gjendjes
financiare të prindërve të tij, ose të atyre që kujdesen për të.
3. Duke njohur nevojat e veçanta të fëmijës me paaftësi, ndihma e dhënë
sipas paragrafit 2 të këtij neni jepet falas sa herë të jetë e mundur, duke pasur
parasysh burimet financiare të prindërve të tij ose të atyre që kujdesen për të
dhe kjo synon që fëmijët me paaftësi të kenë mundësi efektivisht të marrin
arsim, kualifikim, shërbime shëndetësore, shërbime riaftësimi, përgatitje
për punësim dhe veprimtari argëtuese, në mënyrë që fëmija të sigurojë një
integrim shoqëror dhe zhvillim vetiak sa më të plotë, përfshirë zhvillimin etij kulturor dhe shpirtëror.
4. Shtetet Palë, në frymën e bashkëpunimit ndërkombëtar, nxisinshkëmbimin e informacionit të përshtatshëm në fushën e kujdesit shëndetësor
parandalues dhe të trajtimit mjekësor, psikologjik dhe funksional të fëmijëve
me paaftësi, përfshirë përhapjen dhe mundësinë e marrjes së informacionit
lidhur me metodat e riaftësimit, edukimit dhe shërbimeve të formimit
profesional, me qëllim që Shtetet Palë të kenë mundësi të përmirësojnë
cilësitë dhe aftësitë e tyre dhe të zgjerojnë përvojën e tyre në këto fusha.
Në këtë drejtim, duhet të mbahen parasysh në mënyrë të veçantë nevojat evendeve në zhvillim.
Neni 24
1. Shtetet Palë njohin të drejtën e fëmijës për të gëzuar një gjendjeshëndetësore sa më të mirë dhe për të përfituar nga shërbimet për trajtimine sëmundjes dhe riaftësimin e shëndetit.
Shtetet Palë përpiqen të sigurojnë që asnjë fëmije të mos i mohohet e drejta
për të pasur këto shërbime të kujdesit shëndetësor.
2. Shtetet Palë ndjekin zbatimin e plotë të kësaj të drejte dhe në veçanti
marrin masat e duhura:(a) Për të ulur vdekshmërinë foshnjore dhe fëminore;(b) Për t’u siguruar të gjithë fëmijëve ndihmën e nevojshme mjekësore
dhe kujdesin për shëndetin, duke e vënë theksin në zhvillimin e kujdesitshëndetësor parësor;30

(c) Për të luftuar sëmundjen dhe kequshqyerjen, edhe në kuadrin e kujdesitshëndetësor parësor, me anë të përdorimit, ndër të tjera, të teknikavelehtësisht të arritshme si dhe të sigurimit të produkteve ushqimore tëpërshtatshme dhe ujit të pijshëm të pastër, duke pasur parasysh rreziqet e
ndotjes së mjedisit natyror;(d) Për t’u siguruar nënave kujdesin e duhur shëndetësor, para dhe paslindjes;(e) Për të mundësuar që gjithë grupet shoqërore dhe në veçanti prindërit dhefëmijët të marrin informacion, të kenë mundësi edukimi dhe të përkrahen përtë përdorur dijet bazë për shëndetin dhe të ushqyerit e fëmijës, përparësitë
e ushqyerjes me gji, higjienën dhe shëndoshjen e mjedisit dhe parandalimine aksidenteve;(f) Për të zhvilluar kujdesin shëndetësor parandalues, këshillimin e prindërve,edukimin dhe shërbimet në fushën e planifikimit familjar.
3. Shtetet Palë marrin të gjitha masat e efektshme dhe të nevojshme për të
zhdukur praktikat tradicionale të dëmshme për shëndetin e fëmijëve.
4. Shtetet Palë marrin përsipër të nxisin dhe inkurajojnë bashkëpuniminndërkombëtar, me qëllim që të sigurojnë gradualisht realizimin e plotë tësë drejtës së njohur në këtë nen. Për këtë, mbahen parasysh në mënyrë tëveçantë nevojat e vendeve në zhvillim.
Neni 25
Shtetet Palë i njohin fëmijës, për të cilin është vendosur nga autoritetet
kompetente për të qenë nën kujdesje, mbrojtje ose trajtim fizik ose mendor,
të drejtën e një ekzaminimi periodik të këtij trajtimi dhe të çdo rrethane tjetër
lidhur me këtë vendosje.
Neni 26
1. Shtetet Palë i njohin çdo fëmije të drejtën për të përfituar përkrahjeshoqërore, përfshirë sigurime shoqërore dhe marrin masat e nevojshme përtë arritur realizimin e plotë të kësaj të drejte, në përputhje me legjislacionin
e tyre kombëtar.
2. Ndihmat, ku është e nevojshme, duhet të jepen duke pasur parasysh të
ardhurat dhe kushtet e fëmijës dhe personave përgjegjës për mbajtjen e tij si
dhe çdo konsideratë tjetër që lidhet me kërkesën për ndihmë të bërë nga vetëfëmija ose në emër të tij.

31

Neni 27
1. Shtetet Palë njohin të drejtën e çdo fëmije për një nivel jetese të mjaftueshëm
për zhvillimin e tij fizik, mendor, shpirtëror, moral dhe shoqëror.
2. Përgjegjësinë për të siguruar kushtet e nevojshme të jetesës për zhvillimine fëmijës, brenda kufijve të mundësive dhe mjeteve të tyre financiare, e kanënë radhë të parë prindi ose prindërit ose personat e tjerë përgjegjës për rritjene fëmijës.
3. Shtetet Palë marrin masat e duhura, sipas kushteve kombëtare dhemundësive të tyre, për të ndihmuar prindërit dhe personat e tjerë përgjegjës
për fëmijën, që të vënë në jetë këtë të drejtë dhe, në rast nevoje, për të
siguruar një përkrahje materiale dhe programe mbështetjeje, sidomos lidhur
me ushqimin, veshmbathjen dhe banimin.
4. Shtetet Palë marrin të gjitha masat e duhura për të siguruar marrjen
e pensionit ushqimor të fëmijës nga prindërit e tij ose nga personat e tjerë
që kanë përgjegjësi financiare ndaj tij, qoftë brenda ose jashtë vendit. Nëveçanti, në rastet kur personi që ka një përgjegjësi financiare ndaj fëmijës
jeton në një shtet tjetër nga ai i fëmijës, Shtetet Palë favorizojnë aderimin nëmarrëveshjet ndërkombëtare ose përfundimin e marrëveshjeve të tilla si dhe
miratimin e rregullimeve të tjera të duhura.
Neni 28
1. Shtetet Palë njohin të drejtën e fëmijës për arsimim dhe, me qëllim që të
arrihet kjo e drejtë, hap pas hapi dhe mbi bazën e mundësive të barabarta,në mënyrë të veçantë ata:(a) Bëjnë arsimin fillor të detyrueshëm dhe falas për të gjithë;(b) Inkurajojnë zhvillimin e formave të ndryshme të arsimit të mesëm sitë përgjithshëm, dhe profesional, i bëjnë ato të hapura e të mundshme përçdo fëmijë dhe marrin masa të përshtatshme, si vendosja e arsimit falas dhedhënia e një ndihme financiare në rast nevoje;(c) U sigurojnë të gjithëve arsimin e lartë, sipas aftësive të secilit, me të gjitha
mjetet e përshtatshme;(d) Bëjnë të mundshëm dhe të arritshëm për çdo fëmijë informacionin dheorientimin shkollor e profesional;(e) Marrin masa për të inkurajuar frekuentimin e rregullt të shkollës dheuljen e përqindjes së braktisjes së shkollës.
2. Shtetet Palë marrin të gjitha masat e nevojshme për të siguruar që
displina shkollore të zbatohet në mënyrë të pajtueshme me dinjitetin njerëzortë fëmijës dhe në përputhje me këtë Konventë.
3. Shtetet Palë nxisin dhe inkurajojnë bashkëpunimin ndërkombëtar nëfushën e arsimit, për të kontribuar, në mënyrë të veçantë, në zhdukjen epadijes dhe të analfabetizmit kudo në botë dhe për të lehtësuar përvetësimin
32

e njohurive shkencore e teknike dhe të metodave moderne të mësimdhënies.
Për këtë, mbahen parasysh në mënyrë të veçantë nevojat e vendeve nëzhvillim.
Neni 29
1. Shtetet Palë u morën vesh që arsimimi i fëmijës të ketë për synim:(a) Të zhvillojë potencialin e plotë të personalitetit, dhuntive dhe aftësive
mendore e fizike të fëmijës;(b) Të rrisë respektin për të drejtat e liritë themelore të njeriut dhe për parimet
e mishëruara në Kartën e Kombeve të Bashkuara;(c) Të rrisë respektin për prindërit e fëmijës, për identitetin e tij, gjuhën dhevlerat kulturore, për vlerat kombëtare të vendit ku fëmija jeton, të vendit të
origjinës dhe të qytetërimeve të ndryshme nga i veti;(d) Ta përgatisë fëmijën për një jetë të përgjegjshme në një shoqëri të lirë, nëfrymë e mirëkuptimit, paqes, tolerimit, barazisë midis sekseve dhe miqësisë
midis të gjithë popujve, grupeve etnike, grupeve kombëtare e fetare dhepersonave me origjinë autoktone;(e) T’i zhvillojë fëmijës respektin për mjedisin natyror.
2. Asnjë dispozitë e këtij neni ose e nenit 28 nuk do të interpretohet nëmënyrë të atillë që të cënojë lirinë e personave fizikë ose juridikë, për të krijuar
e drejtuar qendra arsimore, gjithmonë me kusht që parimet e përmenduranë paragrafin 1 të këtij neni të respektohen dhe që arsimi që jepet në këtoqendra të jetë në përputhje me normat minimale që përcaktohen nga Shteti.
Neni 30
Në Shtetet ku ekzistojnë pakica etnike, fetare apo gjuhësore, ose persona me
origjinë autoktone, një fëmije që i përket një minoriteti ose është autokton,
nuk mund t’i mohohet e drejta për të pasur kulturën e vet, të ushtrojë dhe
praktikojë fenë e vet, ose të përdorë gjuhën e vet së bashku me anëtarët etjerë të grupit të tij.
Neni 31
1. Shtetet Palë i njohin fëmijës të drejtën të pushojë dhe argëtohet, të
praktikojë lojëra dhe veprimtari çlodhëse, në përshtatje me moshën, si dhetë marrë pjesë lirisht në jetën kulturore dhe artistike.
2. Shtetet Palë respektojnë dhe nxisin të drejtën e fëmijës për pjesëmarrje tëplotë në jetën kulturore dhe artistike, inkurajojnë sigurimin e mundësive tëpërshtatshme dhe të barabarta për kohën e lirë dhe për veprimtari kulturore,
artistike, argëtuese dhe çlodhëse.

33

Neni 32
1. Shtetet Palë njohin të drejtën e fëmijës për t’u mbrojtur nga shfrytëzimi
ekonomik dhe nga kryerja e çdo pune që paraqet rreziqe ose që cënon
edukimin e tij ose dëmton shëndetin apo zhvillimin e tij fizik, mendor,
shpirtëror, moral ose shoqëror.
2. Shtetet Palë marrin masa legjislative, administrative, shoqërore dhe
edukative, për të siguruar zbatimin e këtij neni. Për këtë qëllim dhe duke
pasur parasysh dispozitat përkatëse të instrumenteve të tjera ndërkombëtare,
Shtetet Palë në mënyrë të veçantë: (a) Përcaktojnë një moshë minimale ose
moshat minimale të pranimit në punë; (b) Parashikojnë një rregullim tëpërshtatshëm të orarit të punës dhe të kushteve të punës; (c) Japin dënime
ose sanksione të tjera të përshtatshme për të siguruar zbatimin efektiv tëkëtij neni.
Neni 33
Shtetet Palë marrin të gjitha masat e duhura, duke përfshirë ato legjislative,administrative, shoqërore dhe edukative, për të mbrojtur fëmijët ngapërdorimi i paligjshëm i drogave narkotike dhe lëndëve psikotrope, siçpërcaktohen në konventat përkatëse ndërkombëtare dhe për të mos lejuarqë fëmijët të përdoren për prodhimin dhe trafikun e paligjshëm të këtyre
lëndëve.
Neni 34
Shtetet Palë marrin përsipër të mbrojnë fëmijën nga çdo lloj forme e
shfrytëzimit seksual dhe keqtrajtimit seksual. Për këtë qëllim, Shtetet Palëmarrin në mënyrë të veçantë të gjitha masat e duhura në planin kombëtar,dypalësh dhe shumëpalësh për të mos lejuar që: (a) Fëmijët të nxiten ose
të detyrohen për t’u përfshirë në veprimtari të paligjshme seksuale; (b)Fëmijët të shfrytëzohen për qëllime prostitucioni ose praktika të tjera
seksuale të paligjshme; (c)Fëmijët të shfrytëzohen për shfaqje ose materiale
pornografike.
Neni 35
Shtetet Palë marrin të gjitha masat e nevojshme në planin kombëtar, dypalësh
dhe shumëpalësh, për të mos lejuar rrëmbimin, shitjen, ose trafikun efëmijëve për çdo qëllim dhe në çfarëdo forme qoftë.
Neni 36
Shtetet Palë mbrojnë fëmijën nga çdo formë tjetër shfrytëzimi, që dëmton nëçfarëdo aspekti mirëqënien e tij.
34

Neni 37
Shtetet Palë sigurojnë që:(a) Asnjë fëmijë të mos i nënshtrohet torturës, as trajtimeve ose dënimeve
mizore, çnjerëzore ose poshtëruese. As dënimi me vdekje, as burigimi ipërjetshëm nuk duhet të jepen për shkelje të ligjit; të kryera nga persona nën
18 vjeç;(b) Asnjë fëmije të mos i mohohet liria në mënyrë të paligjshme ose arbitrare.
Arrestimi, ndalimi ose burgimi i një fëmije duhet të jetë në përputhje meligjin dhe të përdoret vetëm si një masë e fundit dhe për një kohë sa më të
shkurtër.
(c) Çdo fëmijë i privuar nga liria të trajtohet në mënyrë njerëzore dhe me
respektin që i takon dinjitetit të njeriut dhe në mënyrë të tillë; që të kihen
parasysh nevojat e personave të moshës së tij. Në veçanti, çdo fëmijë i
privuar nga liria duhet të veçohet nga të rriturit, me përjashtim të rastit kur
mendohet se është në intresin më të lartë të fëmijës që kjo të shmanget dhe aitë ketë të drejtën të mbajë lidhje me familjen me korrespondencë dhe vizita,me përjashtim të rrethanave të jashtëzakonshme;(d) Çdo fëmijë i privuar nga liria duhet të ketë të drejtën që t’i jepetmenjëherë ndihmë juridike ose çdo ndihmë tjetër e përshtatshme, si dhe të
drejtën të kundërshtojë vendimin për heqjen e lirisë përpara një gjykate ose
një autoriteti tjetër kompetent, të pavarur dhe të paanshëm si dhe për një
vendim të shpejtë për çdo rast të tillë.
Neni 38
1. Shtetet Palë marrin përsipër të respektojnë dhe të bëjnë të respektohen
rregullat e së drejtës humanitare ndërkombëtare, që janë të zbatueshme përta në rast konflikti të armatosur dhe që kanë të bëjë me fëmijën.
2. Shtetet Palë marrin të gjitha masat e mundshme për të siguruar që
personat, të cilët nuk kanë mbushur moshën pesëmbëdhjetë vjeç, të mosmarrin pjesë drejtpërdrejt në veprimet luftarake.
3. Shtetet Palë nuk rekrutojnë në forcat e tyre të armatosura asnjë person
që nuk ka mbushur moshën pesëmbëdhjetë vjeç. Kur ata rekrutojnë persona
më të rritur se 15 vjeç por më të vegjël se 18 vjeç, Shtetet Palë përpiqen të
rekrutojnë më përpara më të mëdhenjtë në moshë.
4. Në përputhje me detyrimin që u takon në bazë të së drejtës humanitarendërkombëtare, për të mbrojtur popullsinë civile në rast konflikti të
armatosur,
Shtetet Palë marrin të gjitha masat e mundshme, për të siguruar mbrojtjen
dhe kujdesin për fëmijët e prekur nga konflikti i armatosur.

35

Neni 39
Shtetet Palë marrin të gjitha masat e duhura për të lehtësuar riaftësimin fizik
e psikologjik dhe riintegrimin në shoqëri të çdo fëmije që është viktimë: e
çdo forme pakujdesie, shfrytëzimi ose keqtrajtimi, torture ose çdo formetjetër të një trajtimi ose dënimi mizor, çnjerëzor e poshtërues ose konflikti të
armatosur. Ky riaftësim dhe ky riintegrim duhet të bëhen në kushtet e një
mjedisi, që ndihmon shëndetin, personalitetin dhe dinjitetin e fëmijës.
Neni 40
1. Shtetet Palë i njohin çdo fëmije të dyshuar, të akuzuar ose për të cilinështë thënë se ka kryer shkelje të ligjit penal, të drejtën e një trajtimi të tillë, qëzhvillon te fëmija ndjenjën e dinjitetit dhe të vlerës së personit, që përforcon
tek ai ndjenjën e respektit të tij për të drejtat e njeriut dhe liritë themeloretë të tjerëve dhe që merr parasysh moshën e fëmijës si dhe dëshirën për të
ndihmuar në riintegrimin e tij në shoqëri dhe në mënyrë që ai të luajë një rol
konstruktiv në gjirin e saj.
2. Për këtë qëllim dhe duke pasur parasyh dispozitat përkatëse të
instrumenteve ndërkombëtare, Shtetet Palë kujdesen në veçanti që:(a)Asnjë fëmijë të mos jetë i dyshuar, i akuzuar ose i cilësuar për shkelje tëligjit penal për arsye të veprimeve ose mosveprimeve që nuk kanë qenë të
ndaluara nga e drejta e brendshme ose ndërkombëtare në momentin kur atojanë kryer;(b) Çdo fëmijë i dyshuar ose i akuzuar për shkelje të ligjit penal të ketë tëpaktën garancitë që vijojnë:(i) Të prezumohet i pafajtshëm derisa të provohet pafajësia ligjërisht;(ii) Të informohet menjëherë dhe drejtpërdrejt për akuzat e ngritura kundër
tij, nëse është e përshtatshme, me anë të prindërve të tij ose të përfaqësuesve
ligjorë, dhe të ketë ndihmë juridike ose nga çdo ndihmë tjetër të duhur përpërgatitjen dhe paraqitjen e mbrojtjes së tij;(iii) Çështja e tij të shqyrtohet pa vonesë nga një autoritet ose instancë
gjyqësore kompetente, e pavarur dhe e paanshme, sipas një proceduretë drejtë ligjore, në praninë e ndihmës juridike ose të një ndihme tjetër tëpërshtatshme, dhe, kur gjykohet se kjo nuk është në interesin më të lartë tëfëmijës, sidomos për arsye të moshës ose gjendjes së tij, në prani të prindërve
ose përfaqësuesve të tij ligjorë.
(iv) Të mos detyrohet të dëshmojë ose të pohojë veten fajtor; të pyeten ose tëbëjë të pyeten dëshmitarët e akuzës dhe të sigurojë paraqitjen dhe marrjen
në pyetje të dëshmitarëve të mbrojtjes së tij, në kushte të barabarta.
(v) Në qoftë se vendoset se ka shkelur ligjin penal, të bëjë ankim kundër
këtij vendimi si dhe çdo masë të marrë si pasojë, para një autoriteti ose një
instance gjyqësore kompetente më të lartë, të pavarur dhe të paanshme, në36përputhje me ligjin.
(vi) Të ndihmohet falas nga një përkthyes, në qoftë se ai nuk e kupton ose
nuk e flet gjuhën që përdoret.
(vii) Të respektohet plotësisht jeta e tij private në të gjitha fazat e
procedurës.
3. Shtetet Palë përpiqen të nxisin krijimin e ligjeve, procedurave, organeve
dhe institucioneve të posaçme për fëmijët që dyshohen, akuzohen ose qëvlerësohen se kanë kryer shkelje të ligjit penal dhe në veçanti:(a) Përcaktojnë një moshe minimale, nën të cilën fëmijët prezumohen të
paaftë për të shkelur ligjin penal;(b) Marrin masa, sa herë është e nevojshme dhe e dëshirueshme, për t’i
trajtuar këta fëmijë pa iu drejtuar procedurës gjyqësore, me kusht që të
respektohen plotësisht të drejtat e njeriut dhe mbrojtja ligjore.
4. Parashikohen dispozita të ndryshme, siç janë kujdesi, orientimi dhekontrolli; këshillat; periudha e provës; kujdesi në familje; programet e
edukimit të përgjithshëm dhe profesional dhe zgjidhje të tjera, veç atyre
institucionale, për t’u siguruar fëmijëve një trajtim në përputhje memirëqenien e tyre dhe në raport me gjendjen e tyre dhe me shkeljen e ligjit.
Neni 41Asnjë nga dispozitat e kësaj Konvente nuk cënon dispozitat më të favorshme
për realizimin e të drejtave të fëmijës, që mund të parashikohen: (a) nëlegjislacionin e një Shteti Palë; ose (b) në të drejtën ndërkombëtare në fuqi
për atë Shtet.
PJESA II
Neni 42
Shtetet Palë marrin përsipër t’ua bëjnë gjerësisht të njohura parimet dhedispozitat e kësaj Konvente, si të rriturve ashtu edhe fëmijëve, me anë të
mjeteve energjike të përshtatshme.
Neni 43
1. Me qëllim që të shqyrtohen përparimet e arritura nga Shtetet Palë nëpërmbushjen e detyrimeve të marra përsipër prej tyre në bazë të kësaj
Konvente, krijohet një Komitet mbi të Drejtat e Fëmijës, i cili kryen funksionet
e caktuara si më poshtë.
2. Komiteti përbëhet nga dhjetë ekspertë me moral të lartë dhe që njihen
si kompetentë në fushën që trajton kjo Konventë. Anëtarët e tij zgjidhen nga

37

Shtetet Palë midis shtetasve të tyre dhe marrin pjesë me titull personal, duke
pasur parasysh një shpërndarje gjeografike të drejtë dhe sistemet juridike
kryesore.
3. Anëtarët e Komitetit zgjidhen me votë të fshehtë, nga një listë personashtë caktuar nga Shtetet Palë. Çdo Shtet Palë mund të caktojë një kandidat nga
shtetasit e tij.
4. Zgjedhja e parë bëhet jo më vonë se gjashtë muaj nga data e hyrjes nëfuqi të kësaj Konvente. Më pas zgjedhjet bëhen çdo dy vjet. Të paktën katër
muaj para datës së çdo zgjedhjeje, Sekretari i Përgjithshëm i Organizatës së
Kombeve të Bashkuara fton me shkrim Shtetet Palë të propozojnë kandidatët
e tyre brenda një afati dymujor. Sekretari i Përgjithshëm bën më pas listën
alfabetike të kandidateve të caktuar, duke cilësuar Shtetet Palë që i kanëcaktuar dhe ua paraqit ata Shteteve Palë në këtë Konventë.
5. Zgjedhjet bëhen gjatë mbledhjeve të Shteteve Palë, të organizuara nga
Sekretari i Përgjithshëm në Selinë e Organizatës së Kombeve të Bashkuara.
Në këto mbledhje, në të cilat duhet të jenë të pranishëm jo më pak se dy tëtretat e Shteteve Palë, kandidatë të zgjedhur në Komitet janë ata që fitojnë
numrin më të madh të votave dhe shumicën absolute të votave të ShtetevePalë të pranishëm dhe votues.
6. Anëtarët e Komitetit zgjidhen për një mandat katërvjeçar. Ata mund të
rizgjidhen në qoftë se kandidatura e tyre paraqitet përsëri. Mandati i pesëprej anëtarëve të zgjedhur në zgjedhjen e parë mbaron pas dy vjetësh. Emrate këtyre pesë anëtarëve hidhen në short nga Kryetari i mbledhjes, menjëherë
pas zgjedhjes së parë.
7. Në rast se një anëtar i Komitetit vdes ose jep dorëheqjen ose deklaron sepër çdo arsye tjetër nuk mund t’i kryejë më funksionet e tij në Komitet, Shteti
Palë, që kishte paraqitur kandidaturën e tij, emëron një tjetër ekspert nga
shtetasit e vet, për të plotësuar vendin e lirë deri në përfundimin e mandatit
korrespondues, gjë që i nënshtrohet miratimit të Komitetit.
8. Komiteti miraton rregulloren e tij të brendshme.
9. Komiteti zgjedh byronë e tij për një periudhë prej dy vjetësh.
10. Mbledhjet e Komitetit zakonisht mbahen në Selinë e Organizatës së
Kombeve të Bashkuara ose në çdo vend tjetër të përshtatshëm, të caktuar
nga Komiteti. Komiteti mblidhet zakonisht çdo vit. Zgjatja e sesioneve të tijpërcaktohet dhe ndryshohet, në rast se është e nevojshme, nga një mbledhje
e Shteteve Palë në këtë Konventë, me rezervën e miratimit nga Asambleja ePërgjithshme.
11. Sekretari i Përgjithshëm i Organizatës së Kombeve të Bashkuara vë në
dispozicion të Komitetit personelin dhe pajisjet e nevojshme, për të kryer me
efektshmëri funksionet që i janë besuar në bazë të Konventës.
38

12. Me miratimin e Asamblesë së Përgjithshme, anëtarët e Komitetit të
krijuar në bazë të kësaj Konvente paguhen nga të ardhurat e OKB-së, sipas
kushteve dhe modaliteteve të caktuara nga Asambleja e Përgjithshme.
Neni 44
1. Shtetet Palë marrin përsipër të paraqitin në Komitet, nëpërmjet Sekretarittë Përgjithshëm të Organizatës së Kombeve të Bashkuara, raporte mbi masat
e marra për të përmbushur të drejtat e njohura në këtë Konventë dhe mbipërparimet e realizuara në gëzimin e këtyre të drejtave: (a) Brenda dy vjetëve,duke filluar nga data e hyrjes në fuqi të kësaj Konvente për Shtetet Palë; (b)Në vazhdim në çdo pesë vjet.
2. Raportet e paraqitura në zbatim të këtij neni tregojnë faktorët dhevështirësitë, në rast se ka, që kanë ndikuar në shkallën e përmbushjes nga
Shtetet Palë të detyrimeve të parashikuara në këtë Konventë. Raportet duhettë përmbajnë gjithashtu të dhëna të mjaftueshme për t’i dhënë Komitetit njëide të plotë për zbatimin e Konventës në vendin përkatës.
3. Shtetet Palë, që kanë paraqitur në Komitet raportin e parë të plotë,nuk përsërisin në raportet që i paraqesin atij në vazhdim, sipas pikës (b) tëparagrafit të parë të këtij neni, sqarimet kryesore, të komunikuara qysh mëparë.
4. Komiteti mund t’u kërkojë Shteteve Palë të dhëna plotësuese, që kanë tëbëjnë me zbatimin e Konventës.
5. Komiteti i paraqit çdo dy vjet Asamblesë së Përgjithshme, nëpërmjetKëshillit Ekonomik dhe Shoqëror, një raport mbi veprimtarinë e tij.
6. Shtetet Palë sigurojnë një shpërndarje të gjerë të raporteve të tyre në
vendet e tyre.
Neni 45
Për të arritur zbatimin efektiv të Konventës dhe për të inkurajuar
bashkëpunimin ndërkombëtar në fushën që mbulon kjo Konventë:(a) Agjencitë e specializuara, Fondi i Kombeve të Bashkuara për Fëmijët dheorgane të tjera të Kombeve të Bashkuara, kanë të drejtë të përfaqësohen gjatë
shqyrtimit të zbatimit të dispozitave të kësaj Konvente, që kanë të bëjnë memandatin e tyre. Komiteti mund të ftojë agjencitë e specializuara, Fondin eKombeve të Bashkuara për Fëmijët dhe të gjitha organet e tjera kompetente,që ai do ta gjykojë të arsyeshme, për të dhënë mendime të specializuara mbi
zbatimin e Konventës në fusha që kanë të bëjnë me mandatin e tyre përkatës.
Ai mund të ftojë agjencitë e specializuara, Fondin e Kombeve të Bashkuara
për Fëmijët dhe organe të tjera të Kombeve të Bashkuara për t’i paraqitur
raporte mbi zbatimin e Konventës në sektorët që kanë të bëjnë me fushën eveprimtarisë së tyre;39

(b) Komiteti u transmeton agjencive të specializuara, Fondit të Kombeve të
Bashkuara për Fëmijët dhe organeve të tjera kompetente, në rast se e shehtë nevojshme, çdo raport të Shteteve Palë, që përmban një kërkesë ose që
tregon një nevojë për këshilla ose ndihmë teknike, së bashku me vërejtjet dhesugjerimet e Komitetit, në rast se ka të tilla;(c) Komiteti mund t’i rekomandojë Asamblesë së Përgjithshme, që t’i kërkojë
Sekretarit të Përgjithshëm, të ndërmarrë në emër të tij studime për çështje tëveçanta, që kanë të bëjnë me të drejtat e fëmijës;(d) Komiteti mund të bëjë sugjerime dhe rekomandime të përgjithshme,
të bazuara në të dhënat e marra në zbatim të neneve 44 dhe 45 të kësaj
Konvente. Këto sugjerime dhe rekomandime të natyrës së përgjithshme
i transmetohen çdo Shteti Palë të interesuar dhe i përcillen për dijeni
Asamblesë së Përgjithshme, të shoqëruara, në rast se ka të tilla, me vërejtjet
e Shteteve Palë.
PJESA III
Neni 46
Kjo Konventë është e hapur për nënshkrim nga të gjithë Shtetet.
Neni 47
Kjo Konventë i nënshtrohet ratifikimit. Instrumentet e ratifikimit depozitohenpranë Sekretarit të Përgjithshëm të Organizatës së Kombeve të Bashkuara.
Neni 48
Konventa do të qëndrojë e hapur për aderim nga çdo Shtet. Instrumentet
e aderimit depozitohen pranë Sekretarit të Përgjithshëm të Organizatës së
Kombeve të Bashkuara.
Neni 49
1. Kjo Konventë hyn në fuqi në ditën e tridhjetë pas datës së depozitimitpranë Sekretarit të Përgjithshëm të Organizatës së Kombeve të Bashkuara, të
instrumentit të njëzetë të ratifikimit ose aderimit.
2. Për secilin Shtet që ratifikon këtë Konventë ose aderon në të, pasdepozitimit të instrumentit të njëzetë të ratifikimit ose aderimit, Konventa
hyn në fuqi ditën e tridhjetë pas depozitimit nga ky Shtet, të instrumentit të
tij të ratifikimit ose aderimit.

40

Neni 50
1. Çdo Shtet Palë mund të propozojë një amendament dhe të depozitojë
tekstin pranë Sekretarit të Përgjithshëm të Organizatës së Kombeve të
Bashkuara. Sekretari i Përgjithshëm ua komunikon pastaj amendamentin e
propozuar Shteteve Palë, duke kërkuar që t’i bëjnë të ditur nëse janë për
thirrjen e një konference të Shteteve Palë për shqyrtimin e propozimit dhetë hedhjes në votë. Nëse brenda katër muajve pas datës së këtij komunikimi,
të paktën një e treta e Shteteve Palë shprehen për thirrjen e një konference tëtillë, Sekretari i Përgjithshëm thërret konferencën nën kujdesin e Organiztës
të Kombeve të Bashkuara. Çdo amendament i miratuar nga shumica e
Shteteve Palë të pranishëm dhe votues në konferencë i paraqitet për miratim
Asamblesë së Përgjithshme.
2. Një amendament i miratuar në përputhje me dispozitat e paragrafit 1 tëkëtij neni hyn në fuqi pasi të jetë miratuar nga Asambleja e Përgjithshme eKombeve të Bashkuara dhe të jetë pranuar nga dy të tretat e Shteteve Palë.
3. Kur një amendament hyn në fuqi, ai bëhet i detyrueshëm për të gjithë
Shtetet Palë, që e kanë pranuar dhe Shtetet e tjerë që mbeten të lidhur me
dispozitat e kësaj Konvente dhe me të gjithë amendamentet e mëparshme të
pranuar prej tyre.
Neni 51
1. Sekretari i Përgjithshëm i Organizatës së Kombeve të Bashkuara merr
dhe ua dërgon të gjithë Shteteve tekstin e rezervave të bëra nga Shtetet nëçastin e ratifikimit ose të aderimit.
2. Nuk lejohet asnjë rezervë e papajtueshme me objektin dhe qëllimin ekësaj Konvente.
3. Rezervat mund të tërhiqen në çdo kohë, nëpërmjet njoftimit drejtuar
Sekretarit të Përgjithshëm të Organizatës së Kombeve të Bashkuara, i cili
informon për këtë të gjithë Shtetet Palë në Konventë. Njoftimi hyn në fuqi nëdatën kur ky është marrë nga Sekretari i Përgjithshëm.
Neni 52
Çdo Shtet Palë mund ta denoncojë këtë Konventë me anë të një njoftimi me
shkrim, drejtuar Sekretarit të Përgjithshëm të Organizatës së Kombeve të
Bashkuara. Denoncimi hyn në fuqi një vit pas datës kur njoftimi është marrë
nga Sekretari i Përgjithshëm.
Neni 53
Sekretari i Përgjithshëm i Organizatës së Kombeve të Bashkuara caktohet si
depozitues i kësaj Konvente.
41

Neni 54
Origjinali i kësaj Konvente, bërë në gjuhët angleze, arabe, kineze, spanjolle,
franceze dhe ruse, me vlerë të barabartë, depozitohet pranë Sekretarit tëPërgjithshëm të Organizatës së Kombeve të Bashkuara.
Për vërtetim, të nënshkruarit, të plotfuqishëm e të ngarkuar ligjërisht nga
qeveritë përkatëse, nënshkruan këtë Konventë.

42

BURIME PLOTËSUESE PËR EDUKIMIN MBI
TË DREJTAT E FËMIJËVE DHE TË NJERIUT
KËSHILLI I EVROPËS (http://www.coe.int)• COMPASSUdhëzues për edukimin e të rinjve me të drejtat e njeriutPërmbajtja: Ky libër paraqet një mënyrë të plotë trajtimi të çështjes së
edukimit të fëmijëve për të drejtat e njeriut. Ai përmban pesë kapituj.
Mësuesit nuk janë të detyruar ta lexojnë të gjithë librin që të jenë në gjendjeta përdorin në punën e tyre. Ata mund të lexojnë vetëm pjesën e cila i’uintereson më shumë.
Publikuar: Maj 2002
ISBN: 92-871-4880-5Interneti: http://eycb.coe.int/compass/• KONVENTA EVROPIANE MBI TË DREJTAT E NJERIUT
Pikënisja për mësimdhënësit
Përmbajtja: Broshura përmban dy pjesë. Aty përmblidhen dokumente me
informacion për mënyrën e përdorimit të botimit si dhe një informacion ipërgjithshëm në lidhje me Këshillin e Evropës, Konventën Evropiane përtë Drejtat e Njeriut, përdorimin e Konventës në praktikë, fushat kryesore tëpunës së Këshillit të Evropës si dhe disa sugjerime për punën e mëtejshmenë të ardhmen. Broshura përmban edhe një version të shkurtër të Konventës,udhëzime për mësimdhënësit si dhe aktivitete të ndryshme për nxënësit.
Publikuar: Prill 2001
Interneti: http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/Brochures/fiche_dhIndex.asp#TopOfPage• PAKETË ARSIMORE
Idetë, burimet, metodat dhe aktivitetet në arsimin joformalndërkulturor me rininë dhe me të rrituritPërmbajtja: Publikimi është i ndarë në dy pjesë. Pjesa e parë prezanton
hyrjen në konceptet kyçe të edukimit ndërkulturor dhe pikënisjen përkëtë edukim. Pjesa e dytë përmban një numër aktivitetesh, metodash dheburimesh informacioni. Publikimi është një mjet didaktik shumë i dobishëm
që i drejtohet problematikës së stereotipeve, diskriminimit, ksenofobisë,anti-seminizmit, racizmit si dhe formave tjera të mungesës së tolerancës.

43

Publikuar: Dhjetor 1998
Interneti: http://www.coe.int/T/E/human%5Frights/Ecri/3Educational_resources/Education_Pack/Education_Pack_pdf.pdf
UNESCO (http://portal.unesco.org)• ARSIMIMI PËR MIRËKUPTIMIN NDËRKOMBËTAR
Përmbajtja: Broshura prezanton mënyrën e përpjekjes së UNESCO-s gjatë
dekadave të kaluara për përmirësimin e kushteve për të mundësuar arsimimine të gjithëve si edhe për arritjen e mirëkuptimit ndërkombëtar. Broshurapërfaqëson një burim idesh të pasura dhe të ndryshme, eksperimentesh
dhe mendimesh qe kanë të bëjnë me çështjet me vlerë për të gjitha kombet,
p.sh. të drejtat e njeriut, paqja dhe demokracia. Ajo është hartuar enkas përmësues dhe nxënës.
Publikuar: 1996
Interneti: http://unescodoc.unesco.org/images/0012/001248/124833e.pdf
UNICEF (http://unicef.org)• PROMOVIMI I PJESËMARRJES SË FËMIJËS NË
MARRJEN E VENDIMEVE DEMOKRATIKE
Përmbajtja: Ky publikim është i përqëndruar në çështjet e pjesmarrjes sëfëmijëve dhe të rinisë në proçeset vendimmarrëse. Publikimi theksonrëndësinë e pjesëmarrjes së rinisë, bazuar në Konventën për të Drejtat eFëmijës, pjesëmarrjen aktive të tyre si dhe angazhimin e tyre në të gjitha
nivelet e strukturave vendimmarrëse (në familje, në shkollë, në vendbanimet
e tyre, në organizatat rinore dhe tjera, ...). Ai përmban dhe një pjesë meshembuj praktikë nga disa shtete.
Publikuar: 2001
ISBN: 88-85401-73-2• NJË JËTË SI E IMJAPërmbajtja: Publikimi është hartuar për fëmijët e moshës deri 2 vjeç.
Informacioni në lidhje me respektimin e të drejtave së fëmijës është
prezantuar në një mënyrë të kuptueshme. Jeta e fëmijëve është e shpjeguarpërmes tregimeve nga jeta personale, kushtet e jetës së tyre dhe shpresat etyre për një botë më të mirë.
Publikuar: 2001
ISBN: 0-7894-8859-0

44

AMNESTY INTERNATIONAL (http://amnesty.org)• HAPAT E PARËUdhëzues për nisjen e edukimit mbi të drejtat e njeriutPërmbajtja: Udhëzuesi është i përgatitur për mësuesit dhe persona të tjerë
që merren me edukimin e rinisë dhe që kanë dëshirë ta përfshijnë mësimine të drejtave e njeriut në punën e tyre. Ai përmban metoda të dobishme të
edukimit mbi të drejtat e njeriut, për fëmijë të shkollës fillore dhe të mesme.
Gjithashtu përmban referime dhe adresa për gjetjen e publikimeve të tjera,
organizata të ndryshme dhe web-faqe të përshtatshme.
Publikuar: 1997, Londër
Interneti: http://erc.hrea.org/Librarz/teachers/first-steps.html• TË DREJTAT E NJERIUT PËR FËMIJË
Programi mësimor për mësimdhënien e të drejtave të njeriut tek fëmijët
Përmbajtja: Libri është i ndarë në dhjetë kapituj, ku secili i është përkushtuar
një parimi të Deklaratës së KB-së për të Drejtat e Fëmijës. Metodat në këtëlibër janë të dobishme në edukimin fizik, në sociologji, në matematikë, nëhistori, në art dhe në trajnimet gjuhësorë.
Publikuar: 1992
RRJETI I SIGURIMIT NJERËZOR http://humansecuritynetwork.org/• KUPTIMI I TË DREJTAVE TË NJERIUT: UDHËZUES
PËR EDUKIMIN E TË DREJTAVE TË NJERIUT
Përmbajtja: Një udhëzues i plotë për trajnues në fushën e të drejtave të njeriut,që reflekton një metodë të ndjeshme ndaj ndryshimeve kulturore, bazuar
në universialitetin e të drejtave të njeriut. Përmban një shumëllojshmëri
materialesh pedagogjike për t’u përdorur gjatë edukimit të rinisë ose të
moshuarve me të drejtat e njeriut.
Publikuar: 2003, Qendra Evropiane për Trajnim dhe Hulumtim për të Drejtat
e Njeriut dhe Demokraci, Grac
ISBN: 3-214-08322-8
LIDHJA PËR EDUKIMIN E TË DREJTAVE TË NJERIUT - HREA
http://www.hrea.org/• EDUKIMI POPULLOR PËR TË DREJTAT E NJERIUT
24 Ushtrime për trajnues dhe mësimdhënës
Përmbajtja: Manuali udhëzues për trajnim është hartuar për qëllime të45

edukimit joformal, dhe fokusohet në çështjet e grave dhe fëmijëve, respektinpër dinjitetin dhe rregullat e paanshme, lidhjet ndërmjet të drejtave tënjeriut dhe përgjegjësive, ndërtimit të shoqerisë qytetare, ballafaqimin eparagjykimeve, “thithje informacioni për rritje pushteti”, etj. Udhëzuesipërmban një numër të madh metodash interaktive të cilat mund t’i përshtaten
situatave dhe kulturave të ndryshme dhe, megjithëse janë hartuar për qëllimetë edukimin popullor, janë përdorur me sukses edhe në programin mësimortë rregullt.
Publikuar: 2000
ISBN: 0-9706059-0-0
Interneti: http://www.hrea.org/pubs/claude00.html• LIBRI ME BURIMET E INFORMCIONIT PËR
EDUKIMIN E TË DREJTAT E NJERIUT
Përmbajtja: Udhëzues ndërkombëtar i plotë i cili përmban një listë të
organizatave që punojnë për edukimin e të drejtave të njeriut dhe aktivitetete tyre, si dhe pasqyrën e trajnimeve dhe kurseve të ofruara në mbarë botën,bibliografinë e literaturës për të drejtat e njeriut dhe listën e disa agjencive.
Publikuar: 2000
Interneti: http://www.hrea.org/pubs/elbers00.html
TË DREJTAT E NJERIUT NË INTERNET – HRI (http://www.hri.ca/)• MANUAL PËR EDUKIMIN MBI TË DREJTAT E NJERIUT
Përmbajtja: Manuali përmban një seri temash edukuese për të drejtat enjeriut. Ofron informacion për mësuesit në lidhje me burimet dhe aktivitetet
për nxitjen e kulturës së të drejtave të njeriut.
Publikuar: 2000
Interneti: http://www.hri.ca/publications/new/hreduhanbook/
ADRESA TË TJERA NË INTERNET:
Këshilli i Evropës – Rinia: http://www.coe.int/T/E/Cultural_Co-operation/Youth
UNICEF – Përmbledhje:
http://www.unicef.org/teachers/compendium/index.html
Save the Children: http://savethechildren.org
Rrjeti për Informim mbi të Drejtat e Fëmijës: http://www.crin.org
Human Rights Watch (Sektori për të Drejtat e Fëmijës):http://www.hrw.org/children/about.htm
Interneti për të Drejtat e Njeriut (Të Drejtat e Fëmijës):http://www.hri.ca/children
46

PYETËSOR
Qëllimi i pyetësorit është të identifikojë dhe të analizojë efektet e kartelavetë TË DREJTAVE TONA mbi mësimdhënien e të drejtave të fëmijëve. Përmë tepër, ne na interesojnë mendimet tuaja rreth aspekteve individuale tëmësimdhënies së të drejtave të fëmijëve. Nuk ka përgjigje të saktë apo të
pasaktë për cilëndo nga pyetjet.
VENDI YT:
• A konsideroni se keni njohuri të mjaftueshme mbi instrumentet vijuesendërkombëtare mbi të drejtat e fëmijëve dhe të njeriut?
Po Jo
Konventa mbi të Drejtat e Fëmijës
Deklarata Universale mbi të Drejtat e Njeriut
Konventa Evropiane mbi të Drejtat dhe Liritë Themelore të NjeriutQëllimi i deklaratave vijuese është që të identifikohen pikëpamjet tuaja rreth
faktorëve të ndryshëm që lidhen me të drejtat e fëmijëve dhe të njeriut.
Ju lutemi lexoni çdo deklaratë dhe zgjidhni kolonën e cila i përgjigjet pikëpamjes suaj
rreth deklaratës.
• Të drejtat e fëmijëve dhe të njeriut janë të rëndësishme edhe në jetën epërditshme edhe në shkollë.
Pajtohem plotësisht
Pajtohem
Pajtohem pjesërisht
Nuk pajtohem fare• Të drejtat e fëmijëve dhe të njeriut janë ideale. Ato nuk mund të realizohennë jetën e përditshme dhe në shkollë.
Pajtohem plotësisht
Pajtohem
Pajtohem pjesërisht
Nuk pajtohem fare• Të drejtat e fëmijëve dhe të njeriut janë një luks që vetëm vendet e pasuramund ta kenë. Vendet e varfëra nuk kanë mundësi për to.
Pajtohem plotësisht
Pajtohem
Pajtohem pjesërisht
Nuk pajtohem fare• Mësuesit i respektojnë mendimet e nxënësve dhe i inkurajojnë ata që t’i
shprehin pikëpamjet e tyre gjatë orëve.
Pajtohem plotësisht
Pajtohem
Pajtohem pjesërisht
Nuk pajtohem fare
• A i konsideroni kartelat e përdorura në këtë projekt pilot si një mjet ipërshtatshëm mësimdhënieje për t’i stimuluar fëmijët në mësimin e të
drejtave të fëmijëve?
Pajtohem plotësisht
Pajtohem
Pajtohem pjesërisht
Nuk pajtohem fare

47

• A mendoni se nxënësit u nxitën me tematikat që u drejtohen atyre
drejtpërsëdrejti (p.sh një e drejtë individuale,) apo ata pëlqyen më shumë
metodën mësimdhënëse?
Ju lutemi shënoni vetëm një katrorFëmijët u stimuluan me temën (e drejtë individuale)me të cilën u morëm
Fëmijët u treguan entuziastë gjatë zhvillimit të
metodave të edukimit të të drejtave të fëmijës
Fëmijëve iu dukën interesante edhe temat e
trajtuara edhe metoda mësimdhënëse
• Ju lutemi, shënoni 3 të drejta të fëmijëve apo veprimtari të sugjeruara në
kartela, të cilat ishin më së shumti të mirëpritura nga fëmijët tuaj. Pse?
a)					Pse?
b)					Psec)					Pse
• Cilat forma të dhunës janë më të shpeshta në mjedisin tuaj shkollor?
Ju lutemi, shënoni kutinë apo kutitë përkatëse:a) ngacmimib) dhuna verbalec) dhuna fiziked) të tjera (ju lutemi, përmendni)•

A u kushton shkolla juaj vëmendje të mjaftueshme çështjeve të tolerancës?
Po Jo

48



• A i njihnin fëmijët të drejtat e tyre para se të zhvillohej projekti “TË
DREJTAT TONA”?
asnjëpo (të gjitha të drejtat)pjesërisht (vetëm disa të drejta)• Pas kryerjes së veprimtarive individuale, a i identifikojnë fëmijët rastet edhunimit të të drejtave të tyre dhe a mund të tregojnë ata një rast të tillë?
asnjëpo (të gjitha të drejtat)pjesërisht (vetëm disa të drejta)

Cilat janë efektet më të rëndësishme nga përdorimi i kartelave “TË DREJTATTONA”?
Ju lutemi shënoni vetëm një katror në një rresht:• Në ndërveprimin tonë të përditshëm, fëmijët e njohin dhe e identifikojnë
dhunimin e të drejtave dhe janë përgjithësisht më të ndjeshëm ndaj çështjessë të drejtave të fëmijëve.
Pajtohem plotësisht
Pajtohem
Pajtohem pjesërisht
Nuk pajtohem fare• Fëmijët janë më të prirur të pranojnë llojet e ndryshme dhe veçanësitë enjerëzve në mjedisin e tyre shoqëror.
Pajtohem plotësisht
Pajtohem
Pajtohem pjesërisht
Nuk pajtohem fare
• Duke përdorur kartelat, fëmijët kanë mësuar t’i vështrojnë të drejtat etyre në një mënyrë kritike dhe nuk i përdorin ato vetëm për dobinë e tyre
personale.
Pajtohem plotësisht
Pajtohem
Pajtohem pjesërisht
Nuk pajtohem fare
• Duke përdorur kartelat, fëmijët janë bërë më të ndjeshëm ndaj respektimittë të drejtave të njeriut të atyre grupeve të fëmijëve të lënë pas dore (fëmijë
me nevoja të veçanta, fëmijë nga familje të varfëra).
Pajtohem plotësisht
Pajtohem
Pajtohem pjesërisht
Nuk pajtohem fare
• Duke përdorur kartelat, unë kam krijuar njohuri të cilat do të më
ndihmojnë dhe do të më lehtësojnë në zbatimin e projekteve të ngjashme në
lidhje me të drejtat e fëmijëve.
Pajtohem plotësisht
Pajtohem
Pajtohem pjesërisht
Nuk pajtohem fare
• A do të dëshironit trajnime të tjera për mësimdhënien mbi të drejtave tëfëmijëve dhe të njeriut si dhe për të mësuar vetë më tepër rreth tyre?
Po Jo



49

Nëse po, ju lutemi iu përgjigjni pyetjes vijuese.
• Në cilat fusha të mësimdhënies dhe mësimit të të drejtave të fëmijëve
dhe të njeriut do të dëshironit të thellonit njohuritë tuaja?
Shënoni tek katrorët e duhurPërmbajtje të përshtatshme materialesh për të mësuar fëmijët dhepër t’u trajnuar vetë mbi të drejtat e fëmijëve dhe të njeriut
Forma dhe metoda për mësimin e fëmijëve dhe trainimin emësuesve mbi të drejtat e fëmijëve dhe të njeriut në shkollë
Bashkëpunimi ndërmjet mësuesve për planifikimin dhe për zhvillimine orëve mësimore për të drejtat e fëmijëve dhe të njeriut• A do të dëshironit të merrnit pjesë në një trajnim ku trajtohen çështje tëmësimdhënies dhe edukimit mbi tolerancën?			
Po JoNëse “po”, ju lutemi përgjigjjuni pyetjes vijuese.
• Në cilën fushë që lidhet me tolerancën do të donit të zgjeronit njohuritë
tuaja?
Ju lutemi, shënoni në ato kutia që u përgjigjen përzgjedhjes suaj!
Përmbajtja e materialeve për mësimin e fëmijëve
dhe trajnimin e mësuesve mbi tolerancën
Metodat për mësimin e fëmijëve dhe trajnimine mësuesve mbi tolerancën

Faleminderit shumë për kohën tuaj për t’iu përgjigjur këtij pyetësori
rreth trajnimit dhe edukimit të të drejtave të fëmijës dukepërdorur kartelat “TË DREJTAT TONA.”
Ju lutemi t’i dërgoni përgjigjet tuaja në adresën vijuese:50

Mitja Sardoč, Educational Research Institute, Gerbičeva 62,1000 Ljubljana, SLOVENIASHTETET PJESËMARRËSE TË OSBE-SË• Andorra• Armenia• Austria• Azerbajxhan• Belgjika• Bjellorusia• Bosnje Hercegovina• Bullgaria• Danimarka• Estonia• Finlanda• Franca• Greqia• Gjeorgjia• Gjermania• Hollanda• Hungaria• Irlanda• IRJ e Maqedonisë
• Islanda• Italia• Kanada• Kazakistan• Kirgistan• Kroacia• Letonia• Lihtenshtajn• Lituania• Luksemburg• Malta• Mbretëria e Bashkuar• Moldavia• Monako• Norvegjia• Polonia• Portugalia• Qipro• Republika Çeke• Rumania• Rusia• San Marino• Selia e Shenjtë
• Serbia dhe Mali i Zi
• Sllovakia• Sllovenia• Spanja• Suedia• Shqipëria
• Shtetet e Bashkuara të• Amerikës• Taxhikistan• Turkmenistan• Turqia• Ukraina• Uzbekistan• Zvicra

51