㄰㤵㜵㈵獴牡湩穣楰楮楳扮䡒㌱⸠慶杵獴′〰㔠㄰㨵㠺㔰ВОВЕД
Човековите права и правата на децата се универзални. Земјите ја имаат
обврската да информираат, да подучуваат за нив, да ги имплеметираати да ги почитуваат. Улогата на меѓународните организации еда ги поттикнува земјите да ги исполнуваат нивните заложби заимплементација на основните човекови и детски права по пат наразновидни програми.
Во изминатата деценија, прашањето на учењето на човековите права
стана едно од централните теми на дискусија во поглед на теоријата,истражувањето, политиката и праксата. Во 2005 година, Обединетите
Нации ја промовираа „Светската програма за образование од областана човековите права“, Европската Унија ја воведува „Европската
иницијатива за демократија и човекови права“, а Советот на Европаја започна „Европската година на граѓанството преку образованието“.
Организацијата за безбедност и соработка во Европа (ОБСЕ), во којаштое учесник и вашата земја, исто така има свои заложби. Нејзината
определба беше потврдена во декември 2003 година со Стратегијатана ОБСЕ за справување со заканите за безбедноста и стабилноста водваесет и првиот век:„Напорите на ОБСЕ ќе бидат особено насочени кон помладата генерацијасо цел кај неа да се изгради разбирањето за потребата од толеранција и заважноста од помирување и мирен соживот. Нејзиниот поглед и перспективакон иднината се клучни. Онаму каде што е возможно, ОБСЕ ќе преземе
засилена улога на полето на образованието. Една таква област каква што еедукацијата за човековите права заслужува особено внимание.“Со цел да даде придонес кон имплементацијата на оваа заложба наОБСЕ, Словенија, како земја претседавач со ОБСЕ во 2005 година, бисакала да спроведе пилот проект во земјите учеснички во ОБСЕ. Нипретставува големо задоволство што се одлучивте да учествувате во овојпилот проект.
Според Конвенцијата за правата на детето, ратификувана од страна наповеќето земји во светот, а врз основа на добрата наставна практика вословенечките училишта, ни претставува задоволство да ви понудиме
некои корисни материјали за наставата од областа на правата на децатаза ученици на возраст меѓу 10 и 12 години.

Во Словенија, сличен материјал на овој го привлече вниманието и научениците и на наставниците. Студијата за проценка спроведена одстрана на Институтот за образовни истражувања од Љубљана меѓудекември 2004 година и јануари 2005 година (врз основа на одговоритена наставниците од прашалникот) покажаа дека постои значителна
промена во однос на согледувањето на човековите права кај ониеученици коишто земале учество во проектот. Според овие резултати,учениците подобро ги препознаваат прекршувањата на правата и сепочувствителни на прашањето на правата на децата во секојдневната
училишна практика. Во исто време, голем процент на наставниците
дошле до заклучок дека преку нивното учество во проектот стекнале
поголеми познавања коишто ќе им овозможат да учествуваат во слични
идни проекти коишто се однесуваат на човековите права и на праватана децата.
Наставниот материјал, којшто го нудиме во рамките на пилот проектотна ОБСЕ, се состои од низа картички коишто содржат едноставни
текстови во врска со правата на децата и албум за учениците, во којќе можат да ги собираат картичките. На почетокот на пилот проектот,кога ќе започнете со настава, секој ученик во одделението добива празен
албум. Потоа, на еден наставен час се дискутира за една картичка, итака секој нареден час. На крајот, учениците ги задржуваат албумитесо сите собрани картички.
Оваа информативна брошура е наменета за наставниците. Таа содржи
совети за тоа како да им се приступи на прашањата содржани вокартичките и е дизајнирана на начин на којшто ќе им се помогне нанаставниците да разговараат за темите и да ги поттикнуваат соодветните
активности. Вклучен е и список на можни техники на работа во групи.
Земајќи го предвид почитувањето на основните човекови права насекое дете и човечко суштество, овој наставен материјал ќе ви овозможида воспоставите своја сопствена наставна шема којашто вам најмногуви одговара. Еден можен пристап е да се зборува за одговорностите
паралелно со правата и да се земат примери од секојдневниот живот иучилишната пракса.
Во оваа брошура, исто така ќе ја најдете официјалната формулацијана Конвенцијата за правата на детето и корисен список на извориза натамошно информирање во врска со наставата по човекови идетски права. Бидејќи прашањето на образованието за човековите
права е сериозно и значајно, овој наставен материјал не може да гиопфати сите релевантни теми и начините на коишто тие се предаваат.
Затоа, вклучивме информации во врска со ресурсите во пишаните
публикации (книги, прирачници, итн.) и на интернет, така што ќеможете да го продлабочите истражувањето во оваа област. Таму сесодржат најполезните и најшироко употребуваните информации
коишто ги нудат меѓународните и невладините организации.
Многу би не интересирало да чуеме за вашите искуства и да добиеме
коментари откако ќе се зафатите со пилот проектот, па затоа во прилог
доставуваме кус прашалник. На тој начин сакаме да dobieme повратни
информации за искуството на наставниците и за нивните коментари воврска со предложениот метод за подучување во областа на човековите
права. Ова ќе помогне да се зајакнат наставните методи и материјали занаредните генерации.
Ова е едноставен наставен материјал којшто може да се употребува какодополнително средство на веќе постоечките методи и средства или паккако иновативен пристап надвор од задолжителниот наставен плани програм. Во оние земји каде што не постои активност во областа наобразованието за човекови права за оваа целна група, пилот проектот
може да поттикне почеток на процесот на образованието за човековите
права.
Доколку овој пилот проект се прифати и спроведе на задоволителен
начин на подрачјето на ОБСЕ, се надеваме дека и во иднина ќе можеда биде унапреден и продолжен. Наставата по човекови права иправа на децата не е само наша обврска; таа исто така ни претставува
задоволство затоа што даваме придонес кон здравиот развиток намладите генерации. Веруваме дека образованието od областа начовековите права може да се согледа како заеднички потфат во којшто
заедничкиот напор претставува инвестиција во нашите деца kako идниграѓани Искрено се надеваме дека ќе уживате во учествувањето во овојпроект.

МЕТОДSKI POSTAPKI
МОЖНИ ТЕХНИКИ НА РАБОТА ВО ГРУПИ
ДИСКУСИЈА
Дискусиите се добар начин да се откријат кои се ставовите нанаставниците и учениците кон прашањата. Ова е од големо значењеза образованието од областа на човековите права затоа што, покрај
познавањето на фактите, учениците исто така треба самите даги истражуваат и анализираат прашањата. Вестите, постерите ипроучувањето на случаите се корисни средства за поттикнување
дискусија. Започнете со поставување на прашањето „што мислите
за…?“.
ЏАГОРНИ ГРУПИОва е корисен метод доколку не се јавуваат никакви идеи во дискусијатана целата група. Побарајте од учениците да разговараат за темата вопарови една или две минути и потоа да ги споделат идеите со останатите
ученици во групата. Наскоро ќе видите дека атмосферата „џагори“ одразговори а учениците „џагорат“ со идеи!
РАБОТА ВО ПОМАЛИ ГРУПИ
Работата во помали групи е различна од работата во цела група. Тоае метод којшто сите ги поттикнува да учествуваат и им помага да јаразвиваат тимската работа со соработка. Големината на една помала
група ќе зависи од објективните услови за работа и тоа од вкупниот
број на ученици и од просторните услови. Една помала група може даброи 2 или 3 ученици, но тие најдобро функционираат со 6-8 ученици.
Работата во помали групи може да трае петнаесет минути, еден час илиеден ден во зависност од задачата којашто е зададена.
Многу ретко се случува да биде продуктивна работата доколку научениците едноставно им се каже „разговарајте за прашањето“. Која ида е темата, од особена важност е aktivnostite да бидат јасно дефинираniи учениците да бидат фокусирани на задачи кон постигнување наконкретна цел којашто од нив ќе бара соопштување на реакциите ивпечатоците на целата група. На пример, поставувате задача во обликна проблем којшто треба да се реши или на прашање коешто треба дасе одговори.

СЛИКИ: ЦРТЕЖИ, КОЛАЖИ, КАРИКАТУРИ, ФОТОГРАФИИ
„Сликата кажува илјада зборови“. Визуелните слики се моќни средстваи за давање информации и за поттикнување интерес. Не заборавете истотака дека цртежот е важно средство за самоизразување и комуникација,не само за оние чијшто омилен стил на размислување е визулениот,туку и за оние коишто не се јаки во вербалното изразување.
МЕДИУМИ: ВЕСНИЦИ, РАДИО, ТЕЛЕВИЗИЈА, ИНТЕРНЕТ
Медиумите се непогрешлив извор на добар материјал за дискусија.
Секогаш е интересно да се дискутира содржината и начинот накојшто е таа презентирана и да се анализираат предубедувањата истереотипите.
ФИЛМОВИ, ВИДЕО СПОТОВИ И РАДИО ДРАМИ
Филмовите, видео спотовите и радио драмите се моќни средства заедукација во областа на човековите права и се популарни меѓу младите
луѓе. Дискусијата после гледање филм би требала да биде добра
појдовна точка за натамошна работа. Она за што треба да се разговарасе почетната реакција на учениците на филмот, колку е филмот
веродостоен на „реалниот живот“, дали ликовите се прикажани
реалистично, или дали се обидувале да промовираат едно одредено
политичко или етичко гледиште.
КОЛЕКТИВНО ДИСКУТИРАЊЕ
Колективното дискутирање е начин да се воведе нова тема, да сепоттикне креативноста и да се создадат многу идеи за многу кусовреме. Може да се употребува за решавање на одреден проблем или заизнаоѓање одговор на некое прашање.
Упатства:•Одлучете кое прашање сакате да го дискутирате
колективно и формулирајте го во прашање
коешто има многу можни одговори.
•Напишете го прашањето онаму кадешто можат сите да го видат.
•Побарајте од учениците да дадат свои идеи и да гизапишат таму каде што сите ќе можат да ги видат. Идеите
треба да бидат поединечни зборови или куси фрази.



•
•

Запрете го колективното дискутирање
кога идеите веќе сопираат и тогаш
Разгледувајте ги сугестиите, барајќи коментари.

Забележете ги следниве точки:•Запишете ја СЕКОЈА нова сугестија. Честопати,најкреативните сугестии се најполезните и најинтересните!
•Никој не треба да дава какви било коментари или пакда го критикува она што е напишано, сé до крајот, илипак да ги повторува идеите коишто се веќе кажани.
•Охрабрете ги сите да учествуваат.
•Кажете ги своите идеи само доколку е тоапотребно за да се охрабри групата.
•Доколку некоја сугестија не е јасна,побарајте да биде разјаснета.
ПИШУВАЊЕ НА ЅИДОва е еден облик на колективно дискутирање. Учениците ги запишуваат
идеите на мали парчиња хартија (на пр. „стикери“) и ги лепат на ѕид.
Предностите на овој метод се состојат во тоа што учениците можатда седат и мирно да размислуваат пред да влијаat на нив идеите надругите соученици, а парчињата хартија можат да бидат разместени
така што ќе помогнат во групирањето на идеите.
ДРАМАТИЗАЦИЈА
Драматизацијата е куса драма којашто ја глумат учениците. Иаколуѓето се потпираат врз сопственото животно искуство кога глумат
ситуации, тие најчесто се импровизираат. Целта е на учениците даим се доближат реални животни околности или настани коишто имсе непознати. Драматизациите можат да го подобрат разбирањето нанекоја ситуација и да поттикнат емпатија кон оние коишто се дел однеа.
•Драматизациите се разликуваат од симулациите во тоашто иако последниве исто така можат да се состојат одкуси драми, тие се обично однапред напишани текстовии не содржат толкав степен на импровизација.

•Вредноста на драматизациите се состои во тоа што тиего имитираат реалниот живот. Тие можат да покренат
прашања на коишто нема едноставен одговор, например во врска со исправното или лошото однесувањена некој лик. За да се добие подобар увид, корисна
техника е учениците да ги сменат улогите.

Драматизациите треба да се користат со чувствителност. Прво, важно еучениците да имаат време на крајот да излезат од улогата. Второ, секој
треба да ги почитува чувствата на поединците и социјалната структурана групата. На пример, драматизацијата за инвалидизираните лицатреба да го земе предвид фактот дека можеби некои ученици и самите
имаат недостатоци (коишто можеби не се видливи) или пак имаат
роднини или блиски пријатели коишто се хендикепирани. Тие нетреба да се чувствуваат повредени, принудени да бидат изложени илимаргинализирани. Доколку тоа се случи, сфатете го сериозно (извинете
се, повторно осврнете се кон прашањето како пример, итн.). Исто така,бидете во голема мера свесни за стереотипизирањето. Драматизациитего извлекуваат она што учесниците го мислат за другите луѓе преку
„способноста“ да ги глумат или имитираат. На овој начин, активностите
стануваат навистина забавни! Можеби би било корисно секогаш приутврдувањето на нивните знаења да се осврнете на прашањето со тоашто ќе прашате, „дали мислите дека луѓето коишто ги глумевте сенавистина такви?“. Учениците treba да станат свесни за потребата одпостојано, критичко разгледување на информациите. Затоа, исто такаможете да ги запрашате учесниците од каде ги добиле информациитеврз коишто го засновале развојот на ликот.
СИМУЛАЦИИ
Симулациите можат да се сфатат како проширени драматизации вокои се сите опфатени. Тие им овозможуваат на луѓето да доживуваат
предизвикувачки ситуации, но во безбедна атмосфера. Симулациите
честопати бараат ниво на емоционална внесеност, што ги прави многу
моќни средства. Учениците учат не само со главите и рацете туку и сосрцата.

Искажувањето на ставовите и мислењата е особено важно после
симулацијата. Глумците треба да разговараат за своите чувства, за тоазошто се одлучиле на дејствијата коишто ги одбрале, за какви и да сенеправди коишто ги забележале, да искажат мислења зошто (или не)е прифатливо некое решение коe било предложено. Треба да им сепомогне да направат споредба меѓу нивното доживување и вистинските
ситуации во реалниот свет.

* Можете да дознаете повеќе за техниките на работата во групи вопубликацијата на Советот на Европа КОМПАС, наведена во вториот делна брошурава под наслов „ДОПОЛНИТЕЛНИ ИЗВОРИ ЗA OBRAZOVANIEВО ВРСКА СО ПРАВАТА НА ДЕЦАТА И ЧОВЕКОВИТЕ ПРАВА“.

Конвенцијата на ОН за правата на детето вели дека дете е секое човечко
суштество под возраста на полнолетноста. Ние, децата, имаме право даги знаеме нашите права. Сите држави се обврзани да ги почитуваат
правата на децата и да ги заштитуваат нашите долгорочни интереси.

Дополнителни информации: (Член 1 од Конвенцијата за правата на детето)Наставникот ја претставува Конвенцијата за правата на детето усвоена одстрана на Генералното собрание на ОН. Тој/таа може да укаже на долгорочниот
интерес, којшто се состои во градењето на силните граѓански заложби за права.
Можни активности: дискусија и можно изготвување на „постер на правата“•Што значи да се биде човек?
•Зошто имаме правила и закони?
•Зошто децата имаат посебен документ сокојшто им се гарантираат правата?
•Кои права се загарантирани со Конвенцијата за правата на детето? (децатаво групи ги набројуваат правата коишто им се познати; после извештаитеод групите, може да се направи заеднички постер за правата на децата)•Од каде ни се познати овие права?
•Како и каде можеме да добиеме повеќе информации за нашите права?
•Кои се нашите долгорочни интереси? (децата ги набројуваат
своите интереси; ги споредуваат интересите меѓу себе)Ние, децата, имаме право на живот, опстанок и развиток. Имаме правона правилна исхрана и чиста вода за пиење.

Дополнителни информации: (Членови 6 и 27 од Конвеницјата за праватана детето) Ова право е од особена важност и со него се занимава Генералното
собрание на ОН со посебно внимание. Наставникот може да укаже наодговорноста на јавните службени лица и власти при гарантирањето на овиеправа.
Можни активности: пишување на ѕид и дискусија•Што е потребно за развитокот на детето
(безбедност, храна, вода, образование)?
•Што значи соодветна храна и чиста вода за пиење?
•Зошто е ова право толку важно?
•Дали знаете за случаи каде што ова право неим е загарантирано на децата (каде)?
•Кој треба да им помогне и на кој начин можеме да им помогнеме?

10При раѓањето, имаме право да добиеме име и да се стекнеме содржавјанство, без оглед на тоа каде се наоѓаме.

Дополнителни информации: (Членови 7 и 8 од Конвенцијата за праватана детето)Наставникот може да дискутира за важноста на името како дел одидентитетот. По дискусијата за локалните имиња, можеби можат да седискутираат меѓународните имиња и државјанства.
Можна активност: дискусија пред картата на светот: наставникот јапокажува областа од 55-те земји на ОБСЕ, кажувајќи дека децата насекаде
учат за правата на децата (секој има право на име и државјанство), ипрезентираат неколку primeri•Што значи твоето име?
•Дали познавате деца коишто немаат име ниту државјанство;дали некогаш сте чуле за деца коишто немаат извод одматична книга на родените; зошто е тоа негативно?

11

Ние, децата, имаме право да живееме со родителите, семејствата илионие коишто најдобро се грижат за нас.

Дополнителни информации: (Членови 5, 9 и 18 од Конвенцијата заправата на детето)Овде, може да се истакне начелото на најдобар интерес за детето; ова право едетално разработено во член 3 од Конвеницјата за правата на детето. Со целда се осигури безбедноста и најдобриот интерес за детето, некогаш е najdobroдетето да биде подалеку од семејството или неговиот старател.
Можни активности: џагорни групи и дискусија•Кои видови семејства ги познавате (различни големини насемејство, различен број на деца, семејства со еден родител,неколку генерации коишто живеат во заедница, итн.)?
•Што значи тоа родителите/старателите
најдобро да се грижат за нас? На кој начин?
•Кој се грижи за вас?

12Никој нема право да врши дискриминација врз децата врз основа наполот, расата, јазикот, верата или националното или етничко потекло.

Дополнителни информации: (Член 2 од Конвеницјата за правата надетето)Меѓународни правни средства, вклучувајќи ја и Конвенцијата за праватана детето, се засновуваат врз начелото на недискриминација. Според овааКонвенција, сите деца имаат право да ги уживаат сите права и слободи.
Можна активност: дискусија, можат да се употребат информации одмедиумите
•Наставникот ги поттикнува децата гласно даразмислуваат за различностите во светот; кои раси,јазици, вери, нации и етнички групи ги познаваме?
•Дискусијата треба да се насочи кон размислувањатаза еднаквоста и почитувањето на различностите,и за фактот дека секаде некој е странец.
•Каде се разликите меѓу нас (на пр. во одделението)?
•Во кој поглед сме слични едни на други?

13

Ние, децата, имаме право на образование и бесплатно основно
образование.

Дополнителни информации: (Членови 28 и 29 од Конвенцијата заправата на детето)Загарантираноста на ова право се заснова врз начелото на еднакви
можности.
Можни активности: работа во помали групи, дискусија
•Зошто е важно образованието?
•Дали сите деца на ваша возраст одат на училиште?
•Дали постои некој којшто не оди на училиште изошто (овде, на друго место, во странство)?
•Како ќе осигурите сите деца во светот да бидат во можностда се здобијат со основно образование; зошто е ова важно?

14Слушајте не нас, децата, затоа што имаме право да го искажеме нашето
мислење.

Дополнителни информации: (Членови 12, 13, 14, 15 и 17 од Конвенцијатаза правата на детето)Покрај правото на изразување, на децата им се загарантирани сите други
основни граѓански права и слободи, како што се слободата на здружување,мислење, совест, вера и пристап до информации.
Можни активности: дискусија на избрана тема (можат да се употребат
филмови, видео спотови и радио драми)•Секој го кажува своето мислење во врска со еднаизбрана тема; секој го слуша секого.
•Да се дискутира: зошто е важно да се изразите
себеси и да ги сослушате другите?
•Како можете да ги натерате возрасните даго сослушаат вашето мислење?
•Зошто се толку важни граѓанските права?

15

Ние, децата, имаме право на здравствена заштита.

Дополнителни информации: (Член 24 од Конвенцијата за правата надетето)Можни активности: драматизација, пишување на табла и дискусија
•Секое дете кажува по една болест за којашто е потребна
лекарска грижа (можат да играат улоги на пациенти и лекари);наставникот ги наведува предложените болести на табла.
•Да се дискутира: Дали ова право се почитува во погледна здравствената заштита на децата? Доколку не, којтреба да им го гарантира ова право на децата?

16Децата со посебни потреби имаат право на посебна грижа.

Дополнителни информации: (Член 23 од Конвенцијата за правата на детето)Наставниците им објаснуваат на децата зошто децата со посебни потреби
имаат потреба од посебна грижа и како децата понекогаш се поинакви порадитоа како се родени или поради други работи коишто им се случуваат.
Можна активност: дискусија•Кои се децата со посебни потреби (набројте гинедостатоците како и „скриените недостатоци“ ихендикепи – физички, психолошки, општествени)?
•Како можат овие деца да ја добијат посебната
грижа којашто им е потребна?
•Како може да им се помогне да водат pravilen општествен животи да бидат дел од редовнite паралелки во училиштатта.

17Доколку ние, децата, сме бегалци или странци во трети земји, имаме
право на соодветна грижа и заштита.

Дополнителни информации: (Членови 20 и 22 од Конвенцијата заправата на детето)Можна активност: дискусија врз основа на тековните настани и вести одмедиумите
•Кои lu|e se narekuvaat бегалци, азиланти и странци?
•Дали познавате некои од нив? Од каде се тие?
•Што им е најмногу потребно; кој може да им помогне и како?
•Како можеме да им помогнеме (доколку некојод нив дојде или е веќе меѓу нас)?

18

Ние, децата, имаме право на одмор, игра и рекреативни активности.

Дополнителни информации: (Член 31 од Конвенцијата за правата надетето)Можни активности: цртање и дискусија; изложба на цртежи (на пр. воодделението, во училиштето)•Децата го цртаат она што сакаат да го прават во слободно време.
•Секој го покажува и go obrazlo`uva својот цртеж.
•Наставникот ги zapi{uva најомилените активности на табла.
•Наставникот ја води дискусијата на тема: штое слободно време и зошто е тоа значајно?

19

Ние, децата, имаме право на заштита од сите облици на насилство излоупотреба.

Дополнителни информации: (Членови 33, 34, 35, 36, 37 и 38 одКонвенцијата за правата на детето)Можни активности: дискусија и пишување на ѕид•Кои видови насилство ги познавате (физичко и психолошко)?
•Кои се насилните лица, а кои се жртвите?
•Кој треба да ги заштитува децата од насилство?

20

Ние, децата, не смееме да бидеме употребувани како ефтина работна
сила, особено не за сметка на нашето школување.

Дополнителни информации: (Член 32 од Конвенција за правата надетето)Наставниците треба да осигурат дека децата ја разбираат разликата
меѓу вршењето секојдневни ситни обврски коишто се во врска со нивната
одговорност како членови на семејството наспртои експлоатацијата.
Активност: дискусија
•Дали вие, деца, помагате дома и какви задачи извршувате?
•Дали познавате деца коишто не одат на училиште
затоа што се принудени да работат?
•Што им е ускратено на овие деца?

21КОНВЕНЦИЈА ЗА ПРАВАТА НА ДЕТЕТО
ПРЕАМБУЛА
Државите членки на оваа конвенција
Сметајќи дека, во согласност со принципите прокламирани воПовелбата на Обединетите нации, признавањето на вроденото
достоинство и на еднаквите и неотуѓиви права на сите припадници начовечката заедница претставува основа на слободата, правдата и миротво светот,Имајќи предвид дека народите на Обединетите нации во Повелбата
одново ја потврдија вербата во основните права на човекот идостоинството и вредноста на човечката личност и решија дапридонесуваат кон социјалниот напредок и подигањето на животниот
стандард во поголема слобода,Свесни дека Обединетите нации во Општата декларација за правата начовекот и во меѓународните пактови за правата на човекот прокламирааи се согласија дека на секој поединец му припаѓаат сите права и слободи
содржани во нив, без оглед на расата, бојата на кожата, полот, јазикот,вероисповедта, политичкото или друго убедување, националното илисоцијалното потекло и имотната состојба, раѓањето или друг статус,Потсетувајќи дека Обединетите нации во Општата декларација заправата на човекот прокламираа дека на детството му припаѓаат
посебна грижа и помош,Уверени дека на семејството, како основна единица на општеството иприродна средина за развој и благосостојба на сите негови членови, апосебно на децата, треба да им биде дадена неопходна заштита и помошза да може во целост да ги преземе одговорностите во заедницата,Свесни за фактот дека детето, заради целосен и складен развој наличноста, треба да расте во семејна средина, во атмосфера на среќа,љубов и разбирање,Сметаат дека детето треба во целост да биде подготвено да живее
самостојно во општеството и да биде воспитано во духот на идеалите
прокламирани во Повелбата на Обединетите нации, а посебно водухот на мир, достоинство, толеранција, слобода, рамноправност исолидарност,22Имајќи предвид дека потребата за посветување посебна грижа задетето еизнесена во Женевската декларација за правата на детето од 1924 годинаи во Декларацијата за правата на детето што ја усвоија Обединетите
нации во 1959 година и призната во Општата декларација за праватана човекот, во Меѓународниот пакт за граѓанските и политичките
права (посебно во чл. 23 и 24), во Меѓународниот пакт за економските,социјалните и културните права (посебно во член 10) и во статутитеи соодветните инструменти на специјализираните агенции имеѓународните организации што се занимаваат со заштита на децата,Имајќи предвид, како што е назначено во Декларацијата за правата надетето што ја усвои Генералното собрание на 20 ноември 1959 година,дека “на детето, со оглед на неговата физичка и ментална незрелост, мусе потребни посебна заштита и грижа, вклучувајќи соодветна правна
заштита, како пред, така и по раѓањето”,Потсетувајќи на одредбите на Декларацијата за социјалните и правните
принципи што се однесуваат на заштитата и благосостојбата на децата,со посебен осврт врз националното и меѓународното старателство ипосвојувањето, Правилата на Обединетите нации за стандардниот
минимум во малолетничкото правосудство (Пекиншки правила) иДекларацијата за заштита на жените и децата во случај на вонредна
состојба и вооружен судир,Свесни дека во сите земји на светот има деца кои живеат во вонредно
тешки услови и дека на тие деца им е неопходна посебна грижа,Земајќи го предвид значењето на традициите и на културните вредностина секој народ за заштита и складен развој на детето,Свесни за значењето на меѓународната соработка за подобрување наусловите за живот на децата во сите земји, посебно во земјите во развој,Се согласија за следново:23ПРВ ДЕЛ
Член 1За целите на оваа конвенција, дете е секое човечко суштество кое ненаполнило осумнаесет години возраст, ако врз основа на законот кој сеоднесува на детето, полнолетство не се стекнува порано.
Член 2
1. Државите членки на оваа конвенција ги почитуваат и обезбедуваат
правата содржани во Конвенцијта на секое дете под нивна јурисдикција,без никаква дискриминација и без оглед на расата, бојата на кожата,полот, јазикот, вероисповедта, политичкото или друго убедување,националното, етничкото или социјалното потекло, имотната состојба,онеспособеноста, раѓањето или друг статус на детето или на неговиот
родител или законит старател.
2. Државите членки ги преземаат сите потребни мерки за да сеобезбеди заштита на детето од сите форми на дискриминација иликазна засновани врз статусот, активностите, изразеното мислење илиубедување на родителите, на законитите старатели или на членови насемејството на детето.
Член 3
1. Во сите активности што се однесуваат на децата од примарно
значење се интересите на детето, без оглед на тоа дали ги спроведуваат
јавни или приватни институции за социјална заштита, судови,административни органи или законодавни тела.
2. Државите членки се обврзуваат на детето да му обезбедат таква
заштита и грижа што е неопходна за неговата добросостојба, земајќиги предвид правата и обврските на неговите родители, законитите
старатели или други поединци кои се правно одговорни за детето и гипреземаат за таа цел сите потребни законодавни и административни
мерки.
3. Државите членки се грижат институциите, службите и установитекои се одговорни за грижа или заштита на децата да бидат во согласностсо стандардите што ги утврдиле надлежните органи, посебно во областана сигурноста, здравјето, бројот и подобноста на персоналот, како истручниот надзор.

24

Член 4Државите членки ги преземаат сите соодветни законодавни,административни и други мерки за остварување на правата признативо оваа конвенција. Во врска со економските, социјалните и културните
права државите членки ги преземаат таквите мерки максимално
користејќи ги своите расположиви средства, а каде што е тоа потребново рамките на меѓународната соработка.
Член 5Државите членки ги почитуваат одговорностите, правата и должноститена родителите или, каде што е тоа случај, на членовите на поширокото
семејство или заедницата, како што е предвидено со локалните обичаи,на законските старатели или на други лица законски одговорни задетето, на начин кој е во согласност со развојот на способноститена детето да ги обезбедат, да го упатат и да го насочуваат детето воостварувањето на неговите права што се признати во оваа конвенција.
Член 6
1. Државите членки признаваат дека секое дете има вродено право наживот.
2. Државите членки го обезбедуваат во најголема можна мераопстанокот и развојот на детето.
Член 7
1. Детото се пријавува веднаш по раѓањето и од раѓањето има правона име, право на грижење, државјанство и, ако е тоа можно, право дазнае кои му се родителите и право на нивно грижење.
2. Државите членки ги обезбедуваат остварувањето на овие права восогласност со националните закони и со своите обврски во согласностсо соодветните меѓународни инструменти од оваа област, посебно вослучаите каде што детето инаку би било апатрид.
Член 8
1. Државите членки се обврзуваат да го почитуваат правото на дететона зачувување на својот идентитет, вклучувајќи ги државјанството,името и семејните врски, како што е тоа признаено со закон, безнезаконито мешање.
2. Во случаите кога детето е нелагално лишено од некој или од ситеелементи на својот идентитет, државите членки даваат соодветна
помош и заштита за да му биде вратен идентитетот што побргу.

25

Член 9
1. Државите членки обезбедуваат ниедно дете да не биде одвоено одсвоите родители против нивната волја, освен кога надлежните органи,врз основа на судски увид, ќе одлучат, во согласност со соодветниот
закон и процедури, дека таквото раздвојување е неопходно и вонајдобар интерес на детето. Таквата одлука може да биде неопходнаво определен случај, како на пр. малтретирање или занемарување надетето од страна на родителите или ако родителите живеат одвоено памора да се донесе одлука за местото на домување на детето.
2. Во секоја постапка во согласност со точка 1, сите заинтересирани
страни ќе добијат прилика да учестуваат во постапката и да го изнесат
своето мислење.
3. Државите членки го почитуваат правото на детето кое е одвоено одедниот или од обата родители да одржува лични односи и непосредни
контакти со обата родители врз постојана основа, освен ако е тоа воспротивност со најдобрите интереси на детето.
4. Во случаите кога раздвојувањето е последица од мерка што ја презела
држава членка, како што се притвор, затвор, прогонство, депортацијаили смрт (вклучувајќи смрт што поради која и да било причинаќе настапи додека е во грижа на државата) на едниот или на обата
родители или на детето, државата членка, по барање на родителите,на детето или, ако случајот е таков, на друг член на семејството, ќе имобезбеди основни информации за местото на престојот на отсутниот
член / членови на семејството, ако давањето таква информација не одиво штета на добросостојбата на детето. Државите членки, понатаму, сегрижат поднесувањето на такво барање, само по себе, да не повлекува
никакви штетни последици за заинтересираното лице/лица.
Член 10
1. Во согласност со обврската на државите членки согласно со член9 точка 1, барањата на детето или на неговите родители да влезат водржавата членка или да ја напуштат заради спојување на семејството,државите членки ги решаваат на позитивен, хуман и експедитивен
начин. Државите членки, исто така, обезбедуваат поднесувањетона такво барање да не повлекува никакви штетни последици заподносителите на барањето и за членовите на нивните семејства.
2. Детето чии родители живеат во различни држави има право даодржува лични врски и непосредни контакти со обата родители врзпостојана основа, освен под исклучителни околности. За таа цел и восогласност со обврската на државите членки согласно со член 9 точка
2, државите членки го почитуваат правото на детето и на неговите
26

родители да ја напуштат секоја земја, вклучувајќи ја и сопствената,како и да влезат во својата земја. Правото на напуштање на секоја земја
подлежи само на оние ограничувања што се пропишани со закон ишто се потребни заради заштита на националната безбедност, јавниот
ред (ордер публиц), јавното здравје и морал или правата и слободитена други и што се во согласност со другите права признати во овааконвенција.
Член 11
1. Државите членки преземаат мерки за борба против нелегалниот
трансфер и невраќањето на децата од странство.
2. За таа цел, државите членки го поттикнуваат склучувањето набилатерални или мултилатерални спогодби или пристапувањето конпостојните спогодби.
Член 12
1. Државите членки му обезбедуваат на детето кое е способно даформира свое сопствено мислење право на слободно изразување на тоамислење за сите прашања што се однесуваат на детето, со тоа што намислењето на детето му се посветува должното внимание во согласностсо годините на возраста и зрелоста на детето.
2. За таа цел, на детето посебно му се дава прилика да биде сослушаново сите судски и административни постапки што се однесуваат на него,било непосредно или преку застапник или соодветен орган, на начинкој што е во согласност со процедуралните правила на националниот
закон.
Член 13
1. Детето има право на слобода на изразување која опфаќа и слободада бара, да прима и да дава информации и идеи од сите видови, безоглед на границите, било усно или писмено или преку печат, по пат науметноста или некој друг медиум, по избор на детето.
2. Остварувањето на ова право може да подлежи на извесни
ограничувања, но само на оние што се определени со закон и што сенеопходни:(а) заради почитување на правата или угледот на други; или(б) заради заштита на националната безедност или јавниот ред (ордер
публиц) или јавното здравје или моралот.

27

Член 14
1. Државите членки ги почитуваат правото на детето на слобода намислење, совест и вероисповед.
2. Државите членки ги почитуваат правата и должностите народителите и, каде што е таков случајот, на законитите старатели да гонасочуваат детето во остварувањето на неговото право на начин којштое во согласност со развојот на неговите способности.
3. Слободата на пројавување вероисповед или убедување може даподлежи само на оние ограничувања што се пропишани со закон и штосе неопходни заради заштита на јавната сигурност, редот, здравјето илиморалот или на основните права и слободи на други.
Член 15
1. Државите членки го признаваат правото на детето на слобода наздружување и слобода на мирно собирање.
2. Не можат да се наметнат никакви ограничувања на остварувањетона овие права освен оние што се во согласност со законот и што сенеопходни во демократското општество во интерес на националната
безбедност или јавната сигурност, јавниот ред (ордре публиц),заштитата на јавното здравје или моралот или заштитата на правата ислободите на другите.
Член 16
1. Ни едно дете не смее да биде изложено на самоволно или незаконито
мешање во неговиот приватен или семеен живот, дом или лична
преписка, како ни на незаконити напади врз неговата чест и углед.
2. Детето има право на законска заштита од таквото мешање илинапад.
Член 17Државите членки ја признаваат значајната улога на средствата за јавно
информирање и овозможуваат пристап на детето до информациите иматеријалите од различни национални и меѓународни извори, посебно
оние чија цел е унапредувањето на неговото социјално, духовно иморално добро и на физичкото и менталното здравје. За таа цел,државите членки:а) ги поттикнуваат средствата за јавно информирање да шират
информации и материјали од социјален и културен интерес за дететои во согласност со духот на член 29;28б) ја поттикнуваат меѓународната соработка во производството,размената и ширењето на таквите информации и материјали одразлични културни, национални и меѓународни извори;в) го поттикнуваат објавувањето и ширењето на детски книги;г) ги поттикнуваат средствата за јавно информирање да им посветат
посебно внимание на лингвистичките потреби на детето кое и припаѓана малцинска група или кое е од автохтоно потекло;д) го поттикнуваат развојот на соодветни насоки за заштита на дететоод информациите и материјалите што му штетат на неговото добро,имајќи ги предвид одредбите на чл. 13 и 18.
Член 18
1. Државите членки ќе ги вложат сите напори за да се уважува начелото
обата родители да имаат заедничка одговорност во подигањето иразвојот на детето. Родителите или, во зависност од случајот, законитите
старатели, имаат главна одговорност за подигањето и развојот на детето.
Интересите на детето се нивна основна грижа.
2. Заради гарантирање и унапредување на правата содржани во овааконвенција, државите членки им даваат на родителите и на законитите
старатели соодветна помош во вршењето на должноста за воспитувањена детето и го обезбедуваат развојот на институциите, објектите ислужбите за грижа за децата.
3. Државите членки ги преземаат сите соодветни мерки за да обезбедат
децата на вработените родители да ги користат услугите на детските
установи и објекти.
Член 19
1. Државите членки ги преземаат сите соодветни законодавни,административни, социјални и образовни мерки заради заштита надетето од сите форми на физичко или ментално насилство, повредиили злоупотреба, занемарување или немарен однос, малтретирањеили експлоатација, вклучувајќи ја и сексуалната злоупотреба, додека ена грижа кај родителите, законитите старатели или некое друго лицена кое му е доверена грижата за детето.
2. Тие заштитни мерки треба да опфатат, по потреба, ефикасни
постапки за востановување на социјални програми за да се обезбеди
поддршката неопходна на детето и на оние на кои им е доверена
грижата за детето, како и други форми на спречување, утврдување,пријавување, проследување, истрага, постапување и следење наслучаите на наведеното малтретирање на детето и, по потреба,обраќање до судот.
29

Член 20
1. Детето кое е привремено или трајно лишено од семејната срединаили на кое, во негов најдобар интерес, не му е дозволено да остане во тојкруг, има право на посебна заштита и помош од државата.
2. Државите членки, во согласност со своите национални закони,обезбедуваат алтернативна грижа за тоа дете.
3. Таа грижа треба да опфаќа, меѓу другото, сместување во друго
семејство, кафалах според исламското право, посвојување или, ако енеопходно, сместување во соодветни установи за грижа за децата. Приразгледувањето на решението треба да се обрне должно внимание и нафактот дека е пожелен континуитет во подигањето на детето, како и наетничкото, верското, културното и лингвистичкото потекло на детето.
Член 21Државите членки кои го признаваат и/или дозволуваат системот напосвојување обезбедуваат најдобрите интереси на детето да бидат
решавачки и:а) обезбедуваат усвојувањето на детето да го одобрува само надлежниот
орган кој утврдува, во согласност со односниот закон и процедуритеи врз основа на сите релевантни и сигурни информации, декапосвојувањето се дозволува со оглед на положбата на детето во врскасо родителите, роднините и законитите старатели и, по потреба, деказаинтересираните лица свесно дале согласност за усвојување врз основана таквиот совет кој може да биде потребен;б) признаваат дека меѓудржавното усвојување може да се смета какоалтернативна можност за грижа за детето ако детето не може да сесмести во друго семејство или да биде посвоено или ако за него не можеда се води грижа на адекватен начин во земјата на неговото потекло;в) обезбедуваат детето на кое се однесува меѓудржавното посвојувањеда ужива заштита и стандарди еднакви на оние што постојат во случајна посвојување во рамките на една земја;г) ги преземаат сите соодветни мерки сместувањето да нема, во случајна меѓудржавно посвојување, за последица неоправдана финансиска
корист за оние што ќе учествуваат во тоа;д) ги унапредуваат, каде што е тоа згодно, целите на овој член сосклучување на билатерални или мултилатерални аранжмани илиспогодби и настојуваат, во тие рамки, сместувањето на детето во друга
земја да го извршат надлежните органи или тела.

30Член 22
1. Државите членки преземаат соодветни мерки за да му овозможатна детето кое бара статус на бегалец или кое се смета како бегалец,во согласност со соодветниот меѓународен или национален закони процедури, без оглед на тоа дали е детето во придружба на своите
родители или на некое друго лице или не, да добие соодветна заштитаи хуманитарна помош во остварувањето на правата содржани во овааконвенција и во другите меѓународни инструменти за правата начовекот или за хуманитарните прашања чии членки се споменатите
држави.
2. За таа цел, државите членки, ако сметаат дека е тоа целесообразно,учествуваат во сите напори на Обединетите нации и на другите
надлежни меѓувладини или невладини организации што соработуваатсо Обединетите нации заради заштита и давање помош на тоа дете изаради наоѓање на родителите или на другите членови на семејствотона детето-бегалец за да се прибават информациите неопходни заспојување со неговото семејство. Во случаите кога не можат да сепронајдат родителите ниту другите членови на семејството, на дететому се дава еднаква заштита како и на сите други деца кои се постојаноили привремено лишени од семејниот круг поради која и да билопричина, како што е тоа наведено во оваа конвенција.
Член 23
1. Државите членки признаваат дека ментално заостанато или физичко
инвалидно дете треба да ужива полн и достоен живот, во услови со коисе обезбедува неговото достоинство, се поттикнува самостојноста и сеолеснува активното учество на детето во заедницата.
2. Државите членки го уважуваат правото на инвалидното дете напосебна нега и ќе поттикнуваат и обезбедуваат помош на детето кое затоа ги исполнува условите и на оние кои се одговорни за грижата за него,за која е поднесено барање, во зависност од расположивите средства, ашто одговара на состојбата на детето и на условите на родителите илина другите лица кои се грижат за детето.
3. Уважувајќи ги посебните потреби на инвалидното дете, помошта восогласност со точка 2 се дава бесплатно секогаш кога е тоа можно, имајќиги предвид финансиските средства на родителите или на другите лицакои се грижат за детето и која е осмислена така што инвалидното детеда има ефикасен пристап и да добива образование, обука, услуги наздравствена заштита, рехабилитација, подготовка за вработување и31можности за рекреација на начин кој што придонесува за остварувањена што поцелосна општествена интеграција и личен развој на детето,вклучувајќи културен и духовен развој.
4. Државите членки преземаат врз себе обврска да ја унапредуваат ипоттикнуваат меѓународната соработка заради постепено постигање
целосна реализација на правата од овој член. Во тој поглед, посебно ќесе земат предвид потребите на земјите во развој.
Член 24
1. Државите членки го признаваат правото на детето на највисоко нивона здравствена и медицинска заштита и на рехабилитација. Државите
членки ќе настојуваат ни едно дете да не биде лишено од правото натаква здравствена заштита.
2. Државите членки ќе се залагаат за целосно остварување на оваправо и, посебно, ќе преземаат соодветни мерки за:а) намалување на смртноста на доенчињата и децата;б) обезбедување неопходна медицинска помош и здравствена заштитана сите деца, со акцент врз развојот на примарната здравствена
заштита;в) спречување на болести и потхранетост, вклучувајќи ги во рамкитена примарната здравствена заштита, меѓу другото, примената налесно достапна технологија и обезбедувањето на адекватни хранливи
продукти и чиста вода за пиење, земејќи ги предвид опасностите иризикот од загадувањето на животната средина;г) обезбедување соодветна заштита на мајката пред и по раѓањето надетето;д) овозможување на сите сегменти на општеството, посебно народителите и децата, да бидат информирани, како и да им се дадеподдршка во користењето на основните знаења за здравјето, исхранатана детето, предностите на доењето, хигиената и хигиенските услови наживотната средина, како и за спречување на несреќите;ѓ) развој на превентивна здравствена заштита, совети за родителите иобразование и давање услуги во врска со планирањето на семејството.
3. Државите членки ги преземаат сите ефикасни и соодветни меркиза укинување на традиционалната практика која му штети на здравјетона децата.
4. Државите членки преземаат врз себе обврска да ја унапредуваат ипоттикнуваат меѓународната соработка заради постепено постигање
целосна реализација на правата од овој член. Во тој поглед, посебно ќесе земат предвид потребите на земјите во развој.

32Член 25Државите членки го уважуваат правото на детето што надлежните
органи го згрижиле заради грижа, заштита или лекување на неговото
физичко или ментално здравје, на периодични проверки на лекувањетошто му се обезбедува на детето и сите други околности од значење занеговото згрижување.
Член 26
1. Државите членки го уважуваат правото на секое дете да користи
социјална заштита, вклучувајќи социјално осигурување, и ги преземаат
сите мерки неопходни за целосно остварување на тоа право, восогласност со националните закони.
2. Овие повластици треба да бидат признати, ако тоа одговара,земајќи ги предвид средствата и условите на детето и на лицата штосе одговорни за издржување на детето, како и сите други услови одзначење за барањата за повластици што ќе ги поднесе детето или штоќе се поднесат од негово име.
Член 27
1. Државите членки му признаваат право на секое дете на животен
стандард примерен на физичкиот, менталниот, духовниот, моралниоти друштвениот развој на детето.
2. Родителот(ите) или другите лица одговорни за детето имаат
првенствено одговорност, во рамките на своите способности ифинансиски можности, да обезбедат животни услови потребни заразвој на детето.
3. Државите членки, во согласност со националните услови и своите
можности, преземаат соодветни мерки за помош на родителите и надругите лица одговорни за детето, заради остварување на ова право и,во случај на потреба, обезбедуваат материјална помош и програми запотпора, посебно во поглед на исхраната, облеката и домувањето.
4. Државите членки ги преземаат сите соодветни мерки за да обезбедат
детето да добива издржување од родителите или од другите лица коисе финансиски одговорни за детето, како во рамките на државите
членки така и од странство. Посебно, ако лицето кое е финансиски
одговорно за детето не живее во иста држава во која и детето, државите
членки го поттикнуваат пристапувањето кон меѓународни спогодби
односно склучувањето на такви спогодби, како и кон други соодветни
аранжмани.

33

Член 28
1. Државите членки му признаваат право на детето на образование
и, заради постепено остварување на тоа право врз основа на еднакви
можности,посебно:а) го прогласуваат основното образование како задолжително ибесплатно за сите;б) го поттикнуваат развојот на различни форми средношколско
образование, вклучувајќи го општото и стручното образование, коеим е достапно на сите деца и преземаат соодветни мерки, како што севоведувањето на бесплатно образование и укажувањето финансиска
помош во случај на потреба;в) на сите им овозможуваат стекнување на високо образование врзоснова на способностите, користејќи адекватни средства;г) на сите деца им ставаат на располагање образовни и стручни
информации и услуги за професионална ориентација;д) преземаат мерки за поттикнување на редовното школување и занамалување на испишувањето од училиштето.
2. Државите членки ги преземаат сите соодветни мерки за да можедисциплината во училиштата да се спроведува на начин кој е восогласност со човечкото достоинство на детето и со оваа конвенција.
3. Државите членки ја унапредуваат и поттикнуваат меѓународната
соработка за прашањата што се однесуваат на образованието, посебно
заради давање придонес за елиминација на незнаењето и неписменоставо светот и за олеснување на пристапот кон науката, техничкото
знаење и кон современите методи на наставата. Во тој поглед, посебно
внимание им се посветува на потребите на земјите во развој.
Член 29
1. Државите членки се согласни дека образованието на детето требада биде насочено кон:а) развој на личноста на детето, развој на надареноста и менталните ифизичките способности до крајни граници;б) развој на почитувањето на правата на човекот и на основните
слободи, како и почитување на принципите содржани во Повелбата наОбединетите нации;в) развој на почитувањето на родителите на детето, неговиот културен
идентитет, јазикот и вредностите, националните вредности на земјатаво која детето живее и на земјата од која тоа потекнува, како и нацивилизациите што се различни од неговата;34г) подготвување на детето за одговорен живот во слободно општество,во духот на разбирањето, мирот, толеранцијата, еднаквоста на половитеи пријателството помеѓу сите народи, етнички, национални и верски
групи и лица од автохтоно потекло;д) развој на почитувањето на природната средина.
2. Ниту една одредба од овој член, како ни член 28, не смее да сетолкува така што да се ограничува слободата на поединци и тела даосноваат и да управуваат со образовни установи, имајќи го секогаш
предвид почитувањето на принципите изнесени во точка 1 од овој члени под услов образованието во таквите институции да биде во согласностсо минималните стандарди што може да ги пропише државата.
Член 30Во оние држави во кои постојат етнички, верски или јазички
малцинства или лица од автохтоно потекло, детето кое му припаѓа натакво малцинство или е од автохтоно потекло не смее да биде лишеноод правото, во заедница со другите припадници на групата, на своја
култура, исповедување на своја вера и вршење на верски обреди или наупотреба на својот јазик.
Член 31
1. Државите членки му признаваат право на детето на одмор ислободно време, на игра и рекреација која и одговара на возраста надетето и на слободно учество во културниот живот и уметноста.
2. Државите членки го почитуваат и унапредуваат правото на дететона полно учество во културниот и уметничкиот живот и го поттикнуваат
давањето на адекватни и еднакви можности за културни, уметнички,рекреативни и слободни активности.
Член 32
1. Државите членки му признаваат право на детето на заштита одекономската експлоатација и од работење на работа која може да бидеопасна или да го спречува образованието на детето или да биде штетназа здравјето на детето односно за неговиот физички, ментален, духовен,морален или социјален развој.
2. Државите членки преземаат законодавни, административни,социјални и образовни мерки за примена на одредбите од овој член.
За таа цел, а имајќи ги предвид соодветните одредби од другите
меѓународни инструменти, државите членки посебно:а) ја определуваат минималната возраст за вработување;35б) обезбедуваат регулирање на работното време и на условите заработа;в) определуваат соодветни казни или други санкции за да се обезбеди
ефикасна примена на одредбите од овој член.
Член 33Државите членки ги преземаат сите соодветни мерки, вклучувајќи
законодавни, административни, социјални и образовни мерки,за заштита на децата од нелегалната употреба на опојни дроги ипсихотропни супстанции, како што е дефинирано со соодветните
меѓународни договори, и за спречување на користењето на децата вонелегално производство и трговија со тие супстанции.
Член 34
Државите членки се обврзуваат да го заштитат детето од сите формина сексуално искористување и сексуална злоупотреба. За таа цел,државите членки посебно ги преземаат сите соодветни национални,билатерални и мултилатерални мерки за спречување на:а) наведувањето или присилувањето на детето да учествува вонезаконити сексуални активности;б) експлоататорското користење на децата во проституција или водруги незаконити сексуални дејствија;в) експлоататорското користење на децата во порнографски претставии списанија.
Член 35
Државите членки ги преземаат сите соодветни национални,билатерални и мултилатерални мерки за да се спречат насилното
одведување, продажбата или трговијата со деца за која и да било цел иво која и да било форма.
Член 36Државите членки го штитат детето од сите други форми на експлоатација
штетни за детето.
Член 37Државите членки обезбедуваат:а) ниту едно дете да не биде изложено на мачење или други свирепи,нечовечки или понижувачки постапки или казни. Смртната казна идоживотната робија без можност за пуштање на слобода не можат да сеизречат за кривични дела што ги сториле лица помлади од 18 години;36б) ниту едно дете не може да биде лишено од слобода незаконито илисамоволно. Апсењето, притворот или затворот за дете мораат да бидатво согласност со законот и да се користат само како последна можна
мерка и за најкратко можно време;в) со дете лишено од слобода се постапува така што се почитува
достоинството на човечката личност, како и на начин со кој се земаат
предвид потребите на лице од негови години. Секое дете лишено одслобода се одвојува од возрасните, освен ако не се смета дека тоа е вонајдобар интерес на детето и има право да одржува контакт со своето
семејство преку писма и посети, освен во исклучителни случаи;г) секое дете лишено од слобода има право на итна правна и друга
соодветна помош, како и право да го постави пред судот или другнадлежен, независен и непристрасен орган прашањето за законитостана лишувањето од слобода ина право на итна одлука за тоа прашање.
Член 38
1. Државите членки се обврзуваат да ги почитуваат и да ги обезбедат
почитувањето на правилата од меѓународното хуманитарно право штосе применуваат на нив во вооружени судири, а што се однесуваат надетето.
2. Државите членки ги преземаат сите практично изводливи мерки
лицата што уште не наполниле петнаесет години возраст непосреднода не учествуваат во судири.
3. Државите членки се воздржуваат од регрутирање во вооружените
сили на лица што уште не наполниле петнаесет години возраст.При
регрутирањето на оние лица што наполниле петнаесет години возраст,но не осумнаесет, државите членки настојуваат да им дадат предностна најстарите.
4. Во согласност со обврските врз основа на меѓународното
хуманитарно право да го штитат цивилното население во вооружени
судири, државите членки ги преземаат сите практично изводливи меркиза да се обезбедат заштита и грижа за децата погодени со вооружениот
судир.
Член 39Државите членки ги преземаат сите соодветни мерки за подобро
физичко и психичко закрепнување и социјална реинтеграција надетето кое е жртва на некоја форма на занемарување, експлоатација,37злоупотреба, мачење или некоја друга форма на свирепо, нехумано илипонижувачко постапување или казнување, или на вооружени судири.
Таквото закрепнување и реинтеграција се одвиваат во средина која гопоттикнува здравјето, самопочитувањето и достоинството на детето.
Член 40
1. Државите членки му признаваат право на секое дете, за кое ќе сеутврди, или кое е обвинето или за кое е признато дека го прекршило
кривичниот закон, со него да се постапува на начин кој е во согласностсо потткнувањето на неговото чувствување на достоинство и вредност,што го засилува неговото почитување на правата на човекот и основните
слободи на другите и при што се земаат предвид возраста на дететои желбата да се подобри неговата реинтеграција и тоа да преземе
конструктивна улога во општеството.
2. За таа цел и имајќи ги предвид соодветните одредби намеѓународните инструменти, државите членки посебно обезбедуваат:а) ниту за едно дете неосновано да не се тврди, да не биде обвинето илида не се признае дека го прекршило кривичниот закон поради дело илипропуст што не биле забранети со националните или меѓународните
закони во времето кога се направени;б) на секое дете за кое се тврди или кое е обвинето за кршење накривичниот закон да му се дадат барем следните гаранции:(и) да се смета за невино додека вината не се докаже според законот;(ии) да биде веднаш и директно известено за обвиненијата против негои ако е потребно неговите родители или законски старатели и да имаправна или друга соодветна помош во подготовката и презентирањетона својата одбрана;(иии) постапката да се води без задоцнувања од страна на надлежен
независен и непристрасен орган или судско тело, со справедливо
сослушување во согласност со законот, во присуство на правна илидруга соодветна помош, и освен ако не се смета дека тоа не е во интересна детето, посебно земајќи ги предвид неговите години, или положбатана неговите родители или законски старатели;(ив) да не биде присилено да сведочи или да признае вина; да сеиспитуваат или да бидат испитани сведоци на другата страна и дасе обезбеди учество и испитување на неговите сведоци под еднакви
услови;(в) ако се смета дека го прекршило кривичниот закон, оваа одлука исекоја досудена мерка која од тоа произлегува, повторно да ја разгледува
повисок, надлежен, независен и непристрасен орган или судско тело восогласност со законот;38

(ви) да има бесплатна помош од преведувач ако детето не може да горазбере или не го зборува јазикот кој се користи;(вии) да се почитува неговата приватност на сите нивоа на постапката.
3. Државите потписнички ќе настојуваат да поттикнуваат донесувањена закони, постапки, воспоставување на органи и установи применлививрз децата за кои се тврди, кои се обвинети и за кои се смета дека гопрекршиле кривичниот закон, а посебно:(а) утврдување на најниската возраст под која децата не можат да бидат
сметани како способни за кршење на кривичниот закон;(б) секогаш кога е тоа можно и пожелно, мерки за постапување со такви
деца, без прибегнување кон судска постапка, со тоа што човечките
права и законската заштита да бидат во целост почитувани.
4. Разноликоста на расположливите можности како што се грижа,советување, надзор; правно застапување; условно казнување;прифаќање; образование и програми на стручно насочување и други
можности на институционална грижа ќе бидат на располагање за да сеобезбеди со децата да се постапува на начин кој одговара на нивното
добро и кој е пропорционален и на околностите и на стореното дело.
Член 41Ни една одредба од оваа конвенција нема да влијае врз кои и да билодруги одредби кои повеќе придонесуваат за остварување на правото надетето, а кои евентуално се наоѓаат:а) во законите на државата членка илиб) во меѓународното право што таа држава го применува
ВТОР ДЕЛ
Член 42Државите членки се обврзуваат да ги запознаат со принципите иодредбите на Конвенцијата што пошироко и на адекватен и активен
начин како возрасните лица така и децата.
Член 43
1. Заради разгледување на постигнатиот напредок на државите
членки во извршувањето на обврските преземени врз основа на овааконвенција, се основа Комитет за правата на детето, кој ги вршифункциите наведени во натамошниот текст.

39

2. Комитетот го сочинуваат десет експерти со високи морални
квалитети или со призната компетентност во областа на која се однесува
оваа конвенција. Членовите на Комитетот ги избираат државите членкиод редовите на своите државјани и тие ги вршат своите должности волично својство, при што се води сметка за подеднаквата географска
застапеност, како и за главните правни системи.
3. Членовите на Комитетот се избираат со тајно гласање од листатана лицата што ги номинираат државите членки. Секоја држава членка
може да номинира едно лице од редовите на своите државјани.
4. Првите избори за Комитетот се одржуваат најдоцна шест месеципо датумот на влегувањето на оваа конвенција во сила, а потоа секоја
втора година. Најмалку четири месеци пред датумот на сите избори,Генералниот секретар на Обединетите нации им упатува писмо надржавите членки, повикувајќи ги да ги поднесат своите номинации ворок од два месеци. Генералниот секретар потоа ја подготвува листатана сите така номинирани лица по абецеден ред, назначувајќи ги идржавите членки што ги номинирале и им ја поднесува на државите
членки на оваа конвенција.
5. Изборите се одржуваат на состаноците на државите членки што гисвикува Генералниот секретар во седиштето на Обединетите нации.
На тие состаноци на кои кворум сочинуваат две третини од државите
членки, во Комитетот се избираат лицата што ќе добијат најголем бројгласови и апсолутно мнозинство на гласовите од претставниците надржавите членки што се присутни и што гласаат.
6. Членовите на Комитетот се избираат на период од четири години.
Можат повторно да се избираат ако бидат повторно номинирани.
Мандатот на петмината членови избрани на првите избори истекувапо две години. Веднаш по првите избори имињата на тие петмина
членови ги утврдува со ждрепка претседавачот на состанокот.
7. Ако некој член на Комитетот умре или поднесе оставка или изјави
дека од некоја друга причина не може повеќе да ја врши должноставо Комитетот, државата членка која го номинирала тој член именува
друг експерт од редовите на своите државјани на истото место запреостанатиот дел од мандатот во зависност од одобрението наКомитетот.
8. Комитетот утврдува свој деловник.
9. Комитетот ги избира своите функционери на период од двегодини.
10. Состаноците на Комитетот обично се одржуваат во седиштетона Обединетите нации или во некое друго згодно место што ќе гоопредели Комитетот. Комитетот обично се состанува еднаш годишно.
40Должината на траењето на состанокот на Комитетот се определува и,по потреба, се преиспитува на состанокот на државите членки на овааконвенција, во зависност од согласноста на Генералното собрание.
11. Генералниот секретар на Обединетите нации обезбедува потребен
персонал и услови за ефикасно вршење на функциите на Комитетотврз основа на оваа конвенција.
12. Со согласност на Генералното собрание, членовите на Комитетот
основан врз основа на оваа конвенција примаат плата од средствата наОбединетите нации, под условите што ќе ги определи Собранието.
Член 44
1. Државите членки се обврзуваат на Комитетот да му поднесуваат
извештаи преку Генералниот секретар на Обединетите нации замерките што ги усвоиле, а што придонесуваат за остварување на праваташто се признати овде, како и за напредокот постигнат во остварувањетона тие права:а) во рок од две години од влегувањето на Конвенцијата во сила водржавите членки;б) потоа, секои пет години.
2. Во изештаите подготвени во согласност со овој член ќе се укажена факторите и тешкотиите, ако ги има, што влијаат врз степенот наостварување на обврските по оваа конвенција. Извештаите треба дасодржат доволно информации врз основа на кои Комитетот ќе имацелосен увид во примената на Конвенцијата во односната земја.
3. Државата членка која на Комитетот му поднела сеопфатен првизвештај не мора во своите наредни извештаи што се поднесуваат восогласност со точка 1 (б), да ги повторува основните информации штопретходно веќе ги дала.
4. Комитетот може да побара од државите членки додатни
информации што се однесуваат на примената на Конвенцијата.
5. Комитетот му поднесува на Генералното собрание, преку
Економскиот и социјален совет, секои две години извештаи за своите
активности.
6. Државите членки и ги ставаат извештаите на увид на јавноста восвоите земји.
Член 45
Заради поттикнување на ефикасната примена на Конвенцијата иохрабрување на меѓународната соработка во областа за која говори
оваа конвенција;41а) специјализираните агенции, УНИЦЕФ и други организации наОбединетите нации имаат право на присуство на свој претставник прирагледувањето на примената на оние одредби од оваа конвенција што сево нивна надлежност. Комитетот може да ги повика специјализираните
агенции, УНИЦЕФ и други органи на Обединетите нации да поднесат
извештаи за примената на Конвенцијата во областите што се во рамкитена нивните активности;б) Комитетот, ако смета дека е потребно, им ги доставува наспецијализираните агенции, на УНИЦЕФ и на други надлежни телаизвештаите на државите членки што содржат барање или укажуваатна потреба од стручни совети или помош, заедно со евентуалните
забележувања и предлози во врска со тие молби или потреби;в) Комитетот може да му даде препорака на Генералното собрание да гозамоли Генералниот секретар од името на Комитетот да преземе студииза конкретните прашања што се однесуваат на правата на детето;г) Комитетот може да дава предлози и општи препораки што сезасноваат врз информациите примени во согласност со чл. 44 и 45 од овааконвенција. Таквите предлози и општи препораки им се доставуваат назаинтересираните држави членки, а Генералното собрание за нив сеизвестува, со евентуални коментари од државите членки.
ТРЕТ ДЕЛ
Член 46Оваа конвенција им е отворена за потпишување на сите држави.
Член 47Конвенцијата
подлежи
наратификација.
Ратификационите
инструменти се депонираат кај Генералниот секретар на Обединетите
нации.
Член 48
Оваа конвенција останува отворена за пристапување на сите држави.
Инструментите за пристапување се депонираат кај Генералниот
секретар на Обединетите нации.
Член 49
1. Оваа конвенција влегува во сила триесеттиот ден од датумот надепонирањето на дваесеттиот ратификационен инструмент илиинструмент за пристапување кај Генералниот секретар на Обединетите
нации.
42

2. За секоја држава која ќе ратификува Конвенцијата или ќе и пристапипо депонирањето на дваесеттиот ратификационен инструментили инструментот за пристапување, Конвенцијата влегува во силатриесеттиот ден од датумот на депонирањето на ратификациониот
инструмент или инструмент за пристапување.
Член 50
1. Секоја држава членка може да предложи амандман и да му гоподнесе на Генералниот секретар на Обединетите нации. Генералниот
секретар потоа им го доставува предложениот амандман на државите
членки со молба да назначат дали се за конференција на државите
членки заради разгледување и гласање за предлозите. Во случај кога ворок од четири месеци од датумот на доставувањето на таквиот амандман
најмалку една третина од државите членки се изјасни за конференција,Генералниот секретар свикува конференција под покровителство наОбединетите нации. Сите амандмани што ќе ги усвои мнозинството
држави членки што се присутни и што гласаат на конференцијата, сеподнесуваат на одобрение до Генералното собрание.
2. Амандманот усвоен во согласност со точка (1) на овој член влегуваво сила по одобрение на Генералното собрание на Обединетите нациии по прифаќањето од страна на две третини од државите членки.
3. Кога ќе влезе во сила амандманот станува задолжителен за ониедржави членки што го прифатиле, а другите држави членки и понатамуги обврзуваат одредбите од оваа конвенција и сите евентуални
амандмани прифатени порано.
Член 51
1. Генералниот секретар на Обединетите нации го прима и им годоставува на сите држави текстот за резервите што ќе ги изразат
државите во време на ратификацијата или пристапувањето.
2. Резервата која не е во согласност со целта и намената на овааконвенција не е дозволена.
3. Резервите можат да се повлечат во кое и да било време по пат написмено известување упатено до Генералниот секретар на Обединетите
нации, кој за тоа ги известува сите држави. Таквото известување влегуваво сила на денот кога ќе го прими Генералниот секретар.

43Член 52Државата членка може да ја откаже оваа конвенција по пат на писмено
известување до Генералниот секретар на Обединетите нации.
Откажувањето влегува во сила една година по денот на приемот наизвестувањето од страна на Генералниот секретар.
Член 53Генералниот секретар на Обединетите нации е определен за депозитарна Конвенцијата.
Член 54Оригиналот на оваа конвенција, чиишто текстови на арапски,кинески, англиски, француски, руски и шпански јазик се подеднакво
веродостојни, се депонира кај Генералниот секретар на Обединетите
нации.
Потврдувајќи го наведеното, потписниците за тоа прописно овластени,ја потпишаа оваа конвенција.

44ДОПОЛНИТЕЛНИ ИЗВОРИ ЗА ОБРАЗОВАНИЕЗА ДЕТСКИ И ЧОВЕКОВИ ПРАВА
СОВЕТ НА ЕВРОПА (http://coe.int)• COMPASSПрирачник за Образование за Човекови Права со Млади ЛуѓеСодржина: Книгата претставува сеопфатен приод кон образованиетоза човекови права за децата. Составен е од пет поглавја. Наставниците
немаат потреба да ја прочитаат целата книга за да бидат способни даја користат во својата работа. Можат да ги прочитаат само оние секциикои најмногу ги интересираат.
Издадена: Мај 2002
ISBN: 92-871-4880-5
Интернет: http://eycb.coe.int/compass/• ЕВРОПСКА КОНВЕНЦИЈА ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА
Почетна точка за наставниците
Содржина: Мапата содржи два дела. Ќе најдете документи со основни
информации за тоа како да се користат публикациите и основни
информации за Советот на Европа, Европската Конвенција заЧовековите Права, употребата на Конвенцијата во пракса, други главни
области на надлежност на Советот на Европа и неколку предлози запонатамошна работа. Постои и презентација на скратена верзија наКонвенцијата, инструкции за наставниците и случаи за активности научениците.
Издадена: Април 2001Интернет: http://www.coe.int/T/E/Com/About_
Coe/Brochures/fiche_dhindex.asp#TopofPage• ЕДУКАТИВЕН ПАКЕТ
Идеи, ресурси, методи и активности за неформално
интер-културно образование со млади и возрасни
Содржина: Публикацијата е поделена на два дела. Првиот претставува
вовед во клучниот концепт и почетна точка за интер-културно
образование. Вториот обезбедува збир на активности, методи и ресурси.
Публикацијата е мошне корисна алатка за подучување која допира допрашањата поврзани со стереотипи, дискриминација, ксенофобија,45

анти-Семитизам, расизам и други форми на нетолеранција.
Издадена: Декември 1998Интернет: http://www.coe.int/T/E/human%5Frights/Ecri/3Educaional_resorces/Education_Pack/Education_Pack_pdf.pdf
UNESCO (http://portal.unesco.org)• ОБРАЗОВАНИЕ ЗА МЕЃУНАРОДНО РАЗБИРАЊЕ
Содржина: Во брошурата се опишува како UNESCO се труди содецении да ги подобри условите во корист на образование за секого иза добро меѓународно разбирање. Таа е извор на богати и разновидни
идеи, експерименти и мислења во однос на прашања важни за ситенации како што се човекови права, мир и демократија. Дизајнирана епосебно за наставници и ученици.
Издадена: 1996Интернет: http://unesdoc.unesco.org/images/0012/00124833e.pdf
UNICEF (http://unicef.org)• ПРОМОЦИЈА НА ДЕТСКОТО УЧЕСТВО ВО ДЕМОКРАТСКОТО
ДОНЕСУВАЊЕ НА ОДЛУКИ
Содржина: Публикацијата е фокусирана на прашања поврзани содетската и младинската партиципација. Ја потенцира важноста намладинската партиципација, базирана на Конвенцијата на Правата наДетето, нивната активна партиципација и вклучување во сите нивоана структурите на донесување одлуки (во семејството, училиштето,местото каде што живеат, во младинските и други организации,...).
Наведува добри практични примери во некои земји.
Издадена: 2001
ISBN: 88-85401-73-2• ЖИВОТ КАКО МОЈОТ
Содржина: Публикацијата е дизајнирана за деца од возраст помеѓу 9 и
12 години. Почитувањата на детските права е претставен на разбирлив
начин. Детските животи се опишани низ индивидуални животни
приказни, нивните животни услови и нивните надежи за подобар
свет.
Издадена: 2001
ISBN: 0-7894-8859-0

46

AMNESTY INTERNATIONAL (http://www.amnesty.org)• ПРВИ ЧЕКОРИ
Прирачник за Започнување на Образование за Човекови Права
Содржина: Прирачникот е наменет за наставници и сите останатикои се инволвирани во образувањето на млади луѓе и кои би сакаледа го вклучат образованието за човекови права во својата работа. Тојобезбедува корисни методи за образование за човекови права за деца одосновни и средни училишта. Исто така содржи препораки и линкови
додруги публикации, организации и релевантни веб страници.
Издадена: 1997, Лондон
Интернет: http://erc.hrea.org/Library/teachers/first-steps.html• ЧОВЕКОВИ ПРАВА ЗА ДЕЦАКурикулум за Предавање Човекови Права на Деца од 3-12 години
Содржина: Книгата е поделена на десет поглавја; секое од нив епосветено на ООН Декларација за Детски Права. Методите во книгатасе корисни тренинзи во физичкото образование, социологијата,математиката, историјата, уметноста и јазиците.
Издадена: 1992
HUMAN SECURITY NETWORK (http://www.humansecuritynetwork.org)• РАЗБИРАЊЕ НА ЧОВЕКОВИТЕ ПРАВА: ПРИРАЧНИКЗА ОБРАЗОВАНИЕ ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА
Содржина: Мошне сеопфатен прирачник за тренери за човекови
права, кој рефлектира културолошки чувствителен приод, базиранна универзалноста на човековите права. Содржи разновидност одпедагошки материјали кои можат да се користат во образованието зачовекови права за млади или возрасни.
Издадена: 2003, Европски Центар за Тренинг иИстражувања за Човекови Права и Демократија, ГрацISBN 3-214-08322-8
HUMAN RIGHTS EDUCATION ASSOCIATES – HREA http://www.hrea.org• ПОПУЛАРНО ОБРАЗОВАНИЕ ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА
24 Активни Вежби за Фасилитатори и Наставници
Содржина: Прирачникот за тренинг е дизајниран за неформално
образование нагласувајќи ги прашањата за жените и децата, почитување

47на достоинство и фер правила, врски помеѓу човековите права иодговорностите, градење на граѓанско општество, спротивставувањена предрасудите итн. Високо применетите методи на прирачникот
можат да бидат прилагодени за различни средини и култури, иако седизајнирани за популарно образование, тие успешно се користени и вопрограми за формално образование.
Издадена: 2000
ISBN: 0-9706059-0-0Интернет: http://www.hrea.org/pubs/claude00.html• ВОДИЧ ЗА ОБРАЗОВАНИЕ ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА
Содржина: Сеопфатен меѓународен водич кој вклучува именик наорганизации и активности, поврзани со Образование за Човекови Права,и преглед на курсеви и тренинзи за човекови права организирани низсветот, додатна библиографија на литература за човекови права илиста на неколку агенции.
Издадена: 2000
Интернет: http://www.hrea.org/pubs/elbers00.html
HUMAN RIGHTS INTERNET – HRI (http://www.hri.ca/)• ПРИРАЧНИК ЗА ОБРАЗОВАНИЕ ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА
Содржина: Публикацијата е изадена во серии за образование зачовекови права. Им нуди на наставниците информации за изворите иактивностите за негување на човековите права.
Издадена: 2000
Интернет: http://www.hri.ca/publications/new/hreduhandbook/ДРУГИ КОРИСНИ ИНТЕРНЕТ ЛИНКОВИ:• Council of Europe – Youth: http://www.coe.
int/T/E/Cultural_Co-operation/Youth/• UNICEF – Compendium: http://www.unicef.
org/teachers/compendium/index.html• Save the Children: http://savethechildren.org• Child Rights Information Network: http://www.crin.org• Human Rights Watch (Children’s Rights Division):
http://www.hrw.org/children/about.htm• Human Rights Internet (Children’s Rights): http://www.hri.ca/children48ПРАШАЛНИК
Целта на овој прашалник е да ги испита ефектите од картичките заНАШИТЕ ПРАВА за учење и предавање на правата на децата. Понатаму,заинтересирани сме за вашето мислење во поглед на поединечните
аспекти на предавањето на правата на децата. Не постои точен илинеточен одговор на прашањата.
ВАШАТА ЗЕМЈА:• Дали сметате дека имате доволни познавања од следните
меѓународни dokumenti за правата на децата и човековите права?
да неКонвенција за правата не детето
Универзална декларација за човекови права
Европска конвенција за човекови права и основни слободи
Целта на следниве искази е да дознаеме за вашите ставови во врска соразличните фактори поврзани со правата на децата и човековите права.
Ве молиме да го прочитате секој исказ и да го изберете квадратчето воколоната коешто соодветствува на вашиот став за исказот.
• Правата на децата и човековите права се важни како во секојдневниот
живот така и на училиште.
Сосема се согласувамСе согласувамНе се согласувам		Воопшто не се согласувам
• Правата на децата и човековите права се идеали. Тие не можат да сереализираат во секојдневниот живот и на училиште.
Сосема се согласувамСе согласувамНе се согласувам		Воопшто не се согласувам
• Правата на децата и човековите права се луксуз којшто само богатите
земји можат да си го дозволат. Сиромашните земји не можат да си годозволат тоа.
Сосема се согласувамСе согласувамНе се согласувам		Воопшто не се согласувам
• Наставниците ги почитуваат мислењата на учениците и гиохрабруваат да ги искажуваат своите ставови за време на часовите.
Сосема се согласувамСе согласувамНе се согласувам		Воопшто не се согласувам
• Дали сметате дека картичките се korisno наставно помагало за да гипоттикнат децата при учењето на правата на децата?		
да не



49

• Дали сметате дека учениците биле поттикнати од тема којашто
непосредно се однесува на нив (поединечно право) или дека им седопаднал наставниот метод?
Ве молиме да popolnite само едно квадратче.
Учениците беа поттикнати од темата (за секое право посебно)којашто ја обработувавме.
Учениците беа пред сé ентузијасти во врска со наставниот метод.
На учениците им беше интересна и темата којаштоја обработувавме и наставниот метод.
• Ве молиме да наведете 3 права или активности предложени накартичките, коишто pobudile најголем интерес кај учениците.
Назвіть три позиції прав або видів діяльності:а)						Зошто?
б)						Зошто?
в)						Зошто?
• Кои облици на насилство се најчести во вашата училишна
средина?
Ве молиме ставете го знакот X во едно од квадратчињата (точни се повеќе
одговори)а) малтретирањеб) вербално насилствов) физичко насилствог) друго (ве молам наведете):• Дали вашето училиште им посветува доволно внимание напрашањата на толеранција?					
да не

50



• Дали учениците биле запознати со правата на децата предспроведувањето на проектот НАШИТЕ ПРАВА?
не (ниту едно)да (сите права)делумно (само со некои од правата)• Dали учениците pо realizacijata na predvidenite активности so proektot, ги препознаваат прекршувањата на правата i dali можат да poso~atprimeri?
не (ниту едно)да (сите права)некогаш (само за некои од правата)• Кои се најважните ефекти од употребата на картичките од НАШИТЕ
ПРАВА?
Ве молиме обележете само по едно квадратче во секој ред:• Во секојдневната интеракција, учениците го препознаваат кршењетона правата и се општо почувствителни кон прашањето на правата надецата.
Сосема се согласувам		Се согласувам
Делумно се согласувам		Воопшто не се согласувам
• Учениците се повеќе восприемчиви на бројни форми наразновидност и различност во нивната општествена средина.
Сосема се согласувам		Се согласувам
Делумно се согласувам		Воопшто не се согласувам
• Со користењето на картичките, учениците научиле да гледаат направата на децата од критички аспект и не ги употребуваат само восвоја полза.
Сосема се согласувам		Се согласувам
Делумно се согласувам		Воопшто не се согласувам
• Со користењето на картичките, учениците станале почувствителниво поглед на почитувањето на човековите права на најзапоставените
групи деца (деца со посебни потреби, деца од сиромашни семејства).
Сосема се согласувам		Се согласувам
Делумно се согласувам		Воопшто не се согласувам
• Со користењето на картичките, јас стекнав познавања коишто ќе мипомогнат да ја олеснам имплеменатцијата на слични проекти поврзанисо правата на децата.
Сосема се согласувам		Се согласувам
Делумно се согласувам		Воопшто не се согласувам
• Дали би сакале да добиете дополнителна обука за предавање иучење на правата на децата и на човековите права?
да неДоколку odgovorot e “да”, ве молиме да одговорите на следното
прашање.
• Во кои области на предавањето и учењето на правата на децата и начовековите права би сакале да го подобрите знаењето?
Stavete soodveten znak vo sekoe od квадратчињаtaСоодветни содржини за предавање и учење во врска со правата надецата и човековите права
Облици и методи на предавање и учење на правата на децата ичовековите права
Соработка меѓу наставниците при планирањето и учењето за праватана децата и човековите права

51

• Дали би сакале да учествувате на обука посветена на предавањето иучењето толеранција?
да неДоколку odgovorot e “да”, ве молиме да одговорите исто така наследното прашање.
• Во која област од предавањето толеранција би сакале да гипроширите своите познавања?
Ве молиме да ги обележите оние квадратчиња коишто одговараат на ва{ite`elbiСодржина за предавање и учење толеранција
Методи за предавање и учење толеранцијаВи благодариме многу што odvoivte време да одговорите напрашалникот за предавање и учење на правата на децата со употребана картичките НАШИТЕ ПРАВА.
Ве молиме да ги испратите вашите одговори на следнава адреса:52

Митја Сардоч, Институт за образовни истражувања, Гербичева 62,
1000 Љубљана, СЛОВЕНИЈА

ЗЕМЈИ УЧЕСНИЧКИВО ОБСЕ
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Австрија
Азербејџан
Албанија
Андора
Белгија
Белорусија
Босна и Херцеговина
Бугарија
Германија
Грузија
Грција
Данска
Ерменија
Естонија
ИрскаИсланд
Италија
Казахстан
Канада
КипарКиргистан
Летонија
Литванија
Лихтенштајн
ЛуксембургПЈР Македонија
МалтаМолдавија

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Монако
Норвешка
Обединето Кралство
Полска
Португалија
Романија
Руска ФедерацијаСан Марино
Светата столица
Република Словачка
Словенија
Соединети Американски
Држави
Србија и Црна ГораТаџикистан
Туркменистан
Турција
Узбекистан
Украина
Унгарија
Финска
Франција
Холандија
Хрватска
Република Чешка
Швајцарија
Шведска
Шпанија

53