INLEIDING
Mensenrechten en kinderrechten zijn universeel. Landen zijn verplicht deze
rechten bekend te maken, te onderwijzen, toe te passen en te respecteren.
Internationale organisaties moeten de Staten aanmoedigen om hun
verplichtingen na te komen door een gevarieerde aanpak.
Tijdens het voorbije decennium kwam er steeds meer aandacht voor
mensenrechten en voor de educatie van kinderrechten. Onderzoek,
theorievorming, beleidsaandacht en praktijk ontwikkelden zich sterk.
In 2OO5 ontwikkelde de UNO het ‘Wereldprogramma voor
Mensenrechteneducatie’. De Europese Unie stelde het ‘Europees Initiatiefvoor Democratie en Mensenrechten’ voor en de Raad van Europa startte met
het ‘Europees Jaar van Burgerschap door Educatie’.
De ‘Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa’, waarvan
jullie land lid is, definieerde in 2OO3 haar strategische opdrachten in relatie
tot veiligheidspreventie en stabiliteit voor de 21ste eeuw als volgt:“De inspanningen van de O.V.S.E. zullen vooral gericht zijn op jongeren met als
doel hen te vormen in functie van verdraagzaamheid en het belang van verzoening
en vreedzaam samenleven. Hun visie en toekomstperspectief staat centraal. Daarom
wil de O.V.S.E., daar waar het mogelijk is actiever worden op het vlak van educatie.
Vooral mensenrechteneducatie verdient bijzondere aandacht.”
Om deze doelstelling in de praktijk om te zetten, wil Slovenië, dat in 2OO5
het voorzitterschap van de O.V.S.E. waarneemt, een pilootproject opstarten
in samenwerking met verschillende lidstaten van de O.V.S.E. Wij zijn dan
ook blij dat jullie besloten hebben om deel te nemen aan dit project.
Het Internationale Verdrag van de Rechten van het Kind werd door bijnaalle landen ter wereld geratificeerd. Dit Verdrag wordt in Slovenië gebruikt
als basis voor degelijk onderwijs. Met plezier bieden wij jullie materiaal aan
dat gebruikt wordt op het vlak van kinderrechteneducatie voor kinderenvan 1O tot 12 jaar.

In Slovenië werd met succes vergelijkbaar materiaal ontwikkeld voor
leerkrachten en kinderen. Het Instituut voor Educatief Onderzoek
van Ljubljana voerde tussen december 2OO4 en januari 2OO5 een
evaluatieonderzoek uit. Op basis van de antwoorden en reacties van debetrokken leerkrachten op de verstuurde vragenlijsten kon het Instituut bij
de betrokken kinderen opmerkelijke verschillen aantonen in hun houding
ten aanzien van mensenrechten. De kinderen bleken veel gevoeliger voor
het thema ‘kinderrechten’ in de dagelijkse schoolpraktijk en waren in staatom gemakkelijker schendingen van kinderrechten vast te stellen. Daarnaast
resulteerde dit project in een verhoogde kennis bij de betrokken leerkrachten,
waardoor het voor hen gemakkelijker werd om het thema verder uit tebouwen en toe te passen in vergelijkbare toekomstige ontwikkelingen.
Het educatieve materiaal, dat wij in het kader van dit O.V.S.E. – pilootproject
aanbieden, bestaat uit een reeks kinderrechtenkaarten met eenvoudige
teksten. Alle kinderen krijgen deze kaarten samen met een album waarin
ze deze kaarten kunnen verzamelen. Bij de start van het project krijgt elke
leerling een leeg album. Per les wordt er één kaart besproken in de klas,
waardoor de leerlingen aan het einde van de reeks over alle kaarten zullenbeschikken.
Voor de leerkrachten is er een uitvoerige informatiebrochure voorzien. In
deze brochure worden heel wat werkvormen aangereikt die de leerkrachten
kunnen helpen de kaarten bespreekbaar te maken in de klas en eigen
activiteiten te ontwikkelen. Iedere leerkracht zal een eigen aangepaste weg
moeten vinden, rekening houdend met de fundamentele rechten van elk
kind en elke mens. Het is zeker zinvol om rechten en plichten met elkaar teverbinden en gebruik te maken van herkenbare voorbeelden uit het dagelijks
leven en de school.
In de informatiebrochure vind je ook de integrale tekst van het Verdrag vande Rechten van het Kind en een lijst van bruikbare bronnen voor bijkomende
informatie over mensen-, en kinderrechteneducatie. In relatie tot de ernst en
de belangrijkheid van deze materie is het aangeboden materiaal wel goed,maar helaas te beperkt. Aarzel niet om ook andere bronnen te raadplegen,hetzij geschreven publicaties (boeken en handleidingen), hetzij informatie
op het internet. Wij verwijzen naar de best gekende en meest bruikbare
informatiebronnen, zoals die ontwikkeld zijn door internationale en nietgouvernementele organisaties.

Wij zijn zeer nieuwsgierig naar jullie ervaringen met dit pilootproject en
wij kijken uit naar jullie reacties en commentaren. Om die reden vragen wij
jullie om de bijgevoegde vragenlijst te beantwoorden. Dankzij deze feedback
kunnen we het materiaal en de leermethoden nog verbeteren en beschikbaar
maken voor andere leerkrachten.
Het aangereikte materiaal is eenvoudig en kan op verschillende manieren
gebruikt worden, hetzij als een aanvulling op reeds bestaande benaderingen,hetzij als een vernieuwende aanpak buiten het schoolcurriculum. Dit project
streeft ook naar de concretisering van mensen- en kinderrechteneducatie in
die landen waar dit thema tot nu toe onbestaande was.
Mocht dit project aanslaan in de betrokken O.V.S.E. -landen, dan kan het
in de toekomst verbeterd en verder uitgebouwd worden. Mensen- en
kinderrechteneducatie is niet alleen onze plicht; het geeft ons ook enorme
voldoening omdat wij op die manier bijdragen aan een gezonde ontwikkelingvan jonge generaties. Mensenrechteneducatie vormt als het ware een ‘joint
venture’ waarin onze gemeenschappelijke inspanningen gezien kunnen
worden als een investering in de vorming van de burgers van de toekomst.
Met andere woorden, de kinderen van vandaag.
Wij hopen dat jullie samen met de kinderen veel plezier zullen beleven aan
dit project!

METHODIEKEN EN WERKVORMENDISCUSSIE
Discussie is belangrijk. Zowel de leerkracht als de kinderen leren zo elkaars
standpunten kennen. In mensenrechteneducatie draait het niet alleen om
feiten, ook meningen en interpretaties zijn belangrijk. Leerlingen moeten
leren de werkelijkheid te onderzoeken en te analyseren. Ze hebben ook
recht op een eigen mening. Het nieuws, posters en concrete situaties uithun
directe omgeving kunnen gebruikt worden om tot zinvolle discussies tekomen. De startvraag is eenvoudig: “Wat denken jullie over…?”.
ZOEMGROEPEN
Indien de discussie niet vlot verloopt, kan de leerkracht gebruik maken vanzogenaamde ‘zoemgroepen’. Verdeel de leerlingen in groepjes van twee enlaat hen gedurende een paar minuten het thema bespreken. Laat ze eventjes‘zoemen’ zodat ze nadien hun gedachten kunnen delen met de anderen. De
klas zoemt. Overal zitten groepjes te zoemen. Gedachten komen los, ideëen
worden geboren, de klas komt al zoemend tot leven.
KLEINE GROEPEN
Kleine groepen zijn belangrijk. Splits de grote groep regelmatig op in
kleinere groepjes van twee/drie tot zeven/acht leerlingen. Het opsplitsenin kleine groepjes heeft heel wat voordelen. Kinderen komen gemakkelijker
aan bod, ze leren samenwerken en ze vormen een team. Zorg ervoor dat
alle kinderen deelnemen aan het groepsgebeuren. Zo’n sessie kan een
kwartiertje, een uur of een ganse dag duren naargelang de aard van deopdracht.
De opdracht moet goed voorbereid zijn en moet duidelijk omschreven
worden. Formuleer duidelijke vragen. Probleemoplossend samenwerken isaltijd fijn. Zorg ervoor dat elke kleine groep de grote groep informeert overde afgelegde weg.
BEELDEN: TEKENINGEN, COLLAGES, CARTOONS, FOTO’S!
Eén beeld zegt meer dan duizend woorden. Beelden zijn krachtig. Ze
informeren en wekken belangstelling op. Laat de kinderen tekenen.
Stimuleer hun zelfexpressie. Niet alleen woorden zijn belangrijk. Alles
wat hun creativiteit en expressiekracht versterkt is zinvol. Leer hen om op
verschillende manieren met elkaar te communiceren.
MEDIA: DAGBLADEN, TELEVISIE, INTERNET
De media is onmisbaar in het debat rond mensenrechten. Zonder media
geen informatie! Bespreek niet enkel de inhoud, maar ook de vorm waarin
het nieuws gepresenteerd wordt. Analyseer ook de tekortkomingen, devooroordelen en de stereotiepe standpunten. Schenk ook aandacht aan
mogelijke gevaren en mediamisbruik. Leer kinderen zinvol om te gaan met
media-informatie.
FILMS, VIDEO’S, RADIO
Film, video, radio en muziek bieden heel wat mogelijkheden voor het
werken rond mensen- en kinderrechten. Ze zijn vooral gekend en geliefd
bij jongeren. Een boeiende film of radioreportage leidt vaak tot interessantediscussies. Talrijke vragen en vergelijkingen duiken op: “Herken je deboodschap in de werkelijkheid?” “Wat wordt zichtbaar gemaakt, wat niet?”“Ben je akkoord met deze stelling?” “Is het realistisch of indoctrinerend?”“Kan het anders?”
BRAINSTORMING
Ook ‘brainstorming’ is een dankbaar hulpmiddel. Je komt nieuwe
onderwerpen op het spoor, je stimuleert creativiteit en je produceert op een
snelle manier tal van vernieuwende invalshoeken. De methode kan gebruikt
worden om specifieke problemen op te lossen en vragen te beantwoorden.
Hoe gebruik je deze methodiek?
•
Definieer het probleem en hanteer open vragen•
Schrijf de vragen op het bord, zodat iedereen ze kan zien•
Laat ook de kinderen hun antwoorden op het bord schrijven•
Stimuleer het gebruik van korte zinnen en typerende woorden•
Stop met brainstormen als er geen nieuwe gedachten bijkomen•
Bespreek samen wat er op het bord staat, vraagom verduidelijking en commentaren•
Nieuwe suggesties en voorstellen zijn zeer belangrijk•
Moedig iedereen aan om mee te doen•
Vermijd aanvallen, afwijzingen en veroordelingen•
Stel vragen, vergelijk, dwing tot nadenken
MUUR of BORDDISCUSSIE
Ook dit is een vorm van brainstorming. Kinderen schrijven hun gedachten
eerst op een stuk papier en plakken daarna hun bijdrage op de muur of op
het bord. Voordeel van deze werkwijze is dat kinderen eerst rustig kunnennadenken alvorens zij eventueel door anderen beïnvloed worden. Nadien
komt hun bijdrage in het grotere geheel en kunnen de gedachten en/of
voorstellen samengebracht en geclusterd worden.
ROLLENSPELEN
Kinderen spelen op een geïmproviseerde en gedramatiseerde wijze een
bepaalde situatie uit de werkelijkheid na om zich op die manier in te levenin een nieuwe, minder gekende situatie. Rollenspelen zijn altijd verbonden
met het echte leven. Ze verruimen het gezichtsveld van de kinderen enverscherpen hun empathische vermogen.
•Rollenspelen zijn anders dan de meer
gestructureerde simulatiespelen•
Rollenspelen imiteren het werkelijke leven, maar leiden
soms tot moeilijk te beantwoorden vragen. Het is zeker
zinvol om kinderen meerdere rollen te laten oefenen.
Rollenspelen moeten goed voorbereid en begeleid worden.
Kinderen moeten voldoende tijd krijgen om zich in te leven in een rol. Ze
moeten zich kunnen uitleven in een rol en zich vervolgens ook kunnen
terugtrekken uit die rol. Houd ook rekening met individuele gevoelens en
met de sociale structuur van de groep. Bij het opbouwen van een rollenspel
rond de situatie van gehandicapte jongeren bijvoorbeeld, kan het gebeuren
dat er gehandicapte jongeren in de klas zitten, of kinderen die gehandicapte
familieleden of vrienden hebben. Een rollenspel mag geen jongeren kwetsen,noch marginaliseren of kwetsbaar maken. Bewaak het proces aandachtig,
wees alert, corrigeer, voorkom stereotypering, bied verontschuldigingenaan, bemiddel, laat de situatie opnieuw spelen!
Rollenspelen zijn gebaseerd op het imiteren van anderen. Ze zijn vaak
grappig en zorgen vaak voor een lach. Maar deze vorm van lachen is heel
wat anders dan ‘lachen met’ of ‘belachelijk maken’. Stel jezelf steeds devolgende vraag: “Hoe zouden de mensen die ik imiteer zich voelen als ze
nu in het publiek zaten?” Goede educatie oefent kinderen in het kritischomgaan met informatie en met informatieopbouw. Stel jezelf dan ook devraag: “Op welke informatie baseerde ik mij om deze rol te spelen?”SIMULATIESPELEN
Simulatiespelen zijn complexer, omvangrijker en vergen meer voorbereiding
en structuur. Iedereen doet mee. Op deze manier kunnen jonge mensen
zich inleven in een bepaalde situatie en worden ze geconfronteerd
met uitdagingen en spanningen. Simulatiespelen vragen ook een sterk
emotioneel engagement, wat de intensiteit meteen verhoogt. Leerlingen
leren niet enkel denken of doen. Ze leren ook voelen. Hun hart klopt!
Zowel de opbouw van het simulatiespel als de nabespreking ervan zijn
zeer belangrijk. De deelnemers moeten de kans krijgen hun gevoelens tebespreken en hun tussenkomst in het geheel toe te lichten: het waarom
van hun tussenkomst, de reacties van anderen, de gerezen spanningenen conflicten, het behaalde resultaat, de kwaliteit van de voorgestelde
oplossingen, de band met de werkelijkheid.

* Je vindt meer informatie over groepswerkmethodes in ‘Kompas’, een uitgave van deRaad van Europa, die is opgenomen in het tweede deel van deze brochure onder detitel ‘Bijkomende informatie voor kinder- en mensenrechteneducatie’Het Internationaal Verdrag Inzake de Rechten van het Kind (I.V.R.K.)
beschrijft kinderen als personen die jonger zijn dan 18 jaar. Wij, kinderen,hebben het recht om onze rechten te kennen. Alle landen zijn verplicht
kinderrechten te respecteren en de belangen van kinderen te beschermen.

Bijkomende informatie: (artikel 1 van het Verdrag Inzake de Rechten van het Kind)
De leerkracht geeft aan de kinderen wat meer uitleg over de betekenis van het VNVerdrag Inzake de Rechten van het Kind. De leerkracht kan zo de nadruk leggen op
het belang van dit Verdrag voor de toekomst van alle kinderen.
Mogelijke activiteiten: discussie – maken van een ‘Kinderrechten’-affiche•
Wat betekent het om een persoon te zijn?
•
Waarom hebben we wetten en regels nodig?
•
Waarom hebben kinderen een eigen document
waarin hun rechten gewaarborgd worden?
•
Welke rechten worden verdedigd in het Kinderrechtenverdrag?
(de kinderen sommen in groepsverband alle rechten op die
ze kennen; op basis van dit gesprek kunnen de kinderennadien een ‘Kinderrechten’-affiche maken)•
Hoe hebben jullie deze rechten leren kennen?
•
Hoe kunnen we meer te weten komen over kinderrechten? Waar?
•
Wat bedoelt men met ‘onze belangen’? (De kinderen sommen hun
belangen op en vergelijken ze vervolgens met die van hun klasgenootjes)Wij, kinderen, hebben het recht om te leven, te overleven en te groeien.
We hebben recht op gezond eten en zuiver drinkwater.

Bijkomende informatie: (artikel 6 en 27 van het IVRK)
Dit recht is heel belangrijk en kreeg dan ook bijzondere aandacht op de VN-Raad. De
leerkracht kan uitleggen waarom openbare instellingen zo belangrijk zijn voor het
waarborgen van deze rechten.
Mogelijke activiteiten: (bord-)discussie•
Wat heeft een kind nodig om te groeien, om zich te
ontwikkelen (veiligheid, eten, water, onderwijs)?
•
Wat bedoelt men in het Verdrag met gezond eten en zuiver drinkwater?
•
Waarom is dit recht zo belangrijk?
•
Ken je situaties waar het recht op gezond eten en zuiverdrinkwater niet altijd vanzelfsprekend is?
•
Wie kan kinderen die niet van dit recht genieten helpen?
Hoe kunnen wij hen helpen?

Van bij onze geboorte hebben we recht op een naam en een nationaliteit,
ongeacht in welke situatie we ons bevinden.

Bijkomende informatie: (artikels 7 en 8 van het IVRK)De leerkracht vertelt waarom het zo belangrijk is om een naam te hebben en op
welke manier je naam deel uitmaakt van je identiteit. Na een korte opsomming van
typisch Vlaamse namen kunnen ook vreemde namen en andere nationaliteiten aan
bod komen.
Mogelijke activiteiten: Discussie - bespreking van het thema met behulp van een
wereldkaart: de leerkracht toont de kinderen op de wereldkaart de 55 landen van het
O.V.S.E. en laat hen op die manier zien dat kinderen over de hele wereld leren overhun rechten (iedereen heeft het recht op een naam en een identiteit).
•
Heeft jouw naam een speciale betekenis?
•
Ken je kinderen die geen naam of identiteitsbewijs hebben?
Heb je al ooit gehoord van kinderen die geen geboortebewijs
hebben? Waarom hebben we een geboortebewijs nodig?

10Wij, kinderen, hebben het recht om samen te wonen met onze ouders, met
familie, of met andere personen die voor ons zorgen.

Bijkomende informatie: (artikel 5, 9 en 18 van het IVRK)
Hier kan het belang van het kind benadrukt worden. Dit recht wordt in artikel 3
van het IVRK in detail besproken. Om de veiligheid en het belang van het kind teverzekeren, kan het voor het kind soms nodig zijn om afstand te nemen van zijn/haarouders of voogd.
Mogelijke activiteiten: discussie en zoemgroepen•
Hoeveel verschillende familietypes ken je (kleine, groteof heel grote families, eenoudergezinnen, verschillende
generaties die onder één dak leven, …)?
•
Wat bedoelt men als men zegt dat onze ouders (of voogden)
het beste met ons voor hebben? Hoe komt dat tot uiting?
•Wie zorgt voor jou?

11

Niemand heeft het recht om kinderen te discrimineren op basis van hun
geslacht, ras, taal, religie, nationaliteit of etnische origine.

Bijkomende informatie: (artikel 2 van het IVRK)Internationale juridische instrumenten baseren zich op het principe van nietdiscriminatie. Zo ook het IVRK. Op basis van dit recht kunnen we stellen dat kinderende mogelijkheid moeten krijgen om van alle rechten en vrijheden te genieten.
Mogelijke activiteiten: discussie aan de hand van nieuwsberichten•
De leerkracht stimuleert de leerlingen om hardop na te denken
over de verscheidenheid in de wereld. Welke rassen, talen,
religies, nationaliteiten en etnische groepen kennen we?
•
De leerkracht kan de discussie sturen in de richting van bewustwording
van gelijkheid en respect voor verscheidenheid. In om het evenwelke situatie zal er altijd wel iemand een vreemde voor je zijn.
•
Waarin verschil jij met je klasgenootjes?
•
Welke dingen hebben jullie met elkaar gemeen?

12

Wij, kinderen, hebben recht op educatie en op gratis basisonderwijs.

Bijkomende informatie: (artikels 28 en 29 van het IVRK).
Dit recht steunt op het principe van gelijkheid van kansen.
Mogelijke activiteiten: kleine groepjes, discussie•
Waarom is onderwijs belangrijk?
•
Gaan alle kinderen van jouw leeftijd naar school?
•
Zijn er kinderen die niet naar school gaan? Waarom
niet? (Hier, ergens anders, in het buitenland?)•Hoe zou jij er op toezien dat alle kinderen ter wereld de mogelijkheid
krijgen om naar school te gaan? Waarom is dit belangrijk?

13

Luister naar ons, kinderen, want ook wij hebben het recht om voor onzemening uit te komen.

Bijkomende informatie: (artikel 12, 13, 14, 15 en 17 van het IVRK)Samen met het recht op vrije meningsuiting, moeten kinderen ook van alle andere
fundamentele burgerrechten en –vrijheden kunnen genieten, zoals vrijheid vandenken, vrije keuze wat religie betreft en vrije toegang tot informatie.
Mogelijke activiteiten: discussie over een bepaald onderwerp (films, video’s enradiofragmenten kunnen hierbij gebruikt worden)•
Iedereen geeft zijn/haar mening over een bepaald
onderwerp. Iedereen luistert naar elkaar.
•
Waarom is het belangrijk om jezelf te kunnen
uitdrukken en naar anderen te luisteren?
•
Hoe kan je volwassenen ervan overtuigen dat
ook jouw mening belangrijk is?
•
Waarom zijn burgerrechten zo belangrijk?

14

Wij, kinderen hebben recht op gezondheidszorg.

Bijkomende informatie: (artikel 24 van het IVRK)
Mogelijke activiteiten: rollenspel en (bord-)discussie•
Elk kind noemt een ziekte waarvoor medische zorg nodig is (rollenspel:
dokter – patiënt): de leerkracht schrijft de opgesomde ziektes op het bord•
Onderwerp tot discussie: wordt dit recht gerespecteerd in degezondheidszorg voor kinderen?
Zo niet, wie garandeert kinderen dit recht?

15

Kinderen met een handicap hebben recht op speciale zorg en aandacht.

Bijkomende informatie: (artikel 23 van het IVRK)De leerkracht legt uit waarom kinderen met een handicap speciale aandacht nodig
hebben en hoe sommige kinderen kunnen verschillen van anderen doordat ze anders
geboren worden of het slachtoffer worden van een ongeluk.
Mogelijke activiteiten: discussie•
Welke kinderen hebben speciale aandacht nodig? (som verschillende(verborgen) handicaps op – zowel op fysiek, psychologisch als sociaal vlak)•
Hoe krijgen deze kinderen de bijzondere aandacht die ze nodig hebben?
•
Hoe kunnen wij hen helpen om een normaal leven teleiden en deel uit te maken van een gewone klas?

16

Als wij, kinderen, gedwongen worden te vluchten of als we inwoners zijn van
een derdewereldland, dan hebben we recht op aangepaste zorg en bescherming.

Bijkomende informatie: (artikels 20 en 22 van het IVRK)
Mogelijke activiteiten: discussie aan de hand van nieuwsberichten en recente
ontwikkelingen in de wereld.
•
Wie bedoelt men volgens jullie vluchtelingen,asielzoekers en vreemdelingen?
•
Kennen jullie vluchtelingen, asielzoekers ofvreemdelingen? Waar komen ze vandaan?
•
Waar hebben ze behoefte aan? Wie kan hen helpen? Hoe?
•
Hoe kunnen wij hen helpen?

17Wij, kinderen, hebben het recht om te spelen, te rusten en ons teontspannen.

Bijkomende informatie: (artikel 31 van het IVRK)
Mogelijke activiteiten: tekenen en discussie – tentoonstelling van de tekeningen(b.v. in de klas of op school)•
De kinderen tekenen over hun hobby’s•
Iedereen toont zijn tekening en vertelt waarom hij dit getekend heeft•
De leerkracht maakt een lijst met de favoriete hobby’s van de kinderen•
De leerkracht leidt een discussie in over debetekenis en het belang van vrije tijd18

Wij, kinderen, hebben recht op bescherming tegen alle vormen van geweld
en misbruik.

Bijkomende informatie: (artikels 33, 34, 35, 36, 37 en 38 van het IVRK)
Mogelijke activiteiten: (bord-)discussie•
Welke vormen van geweld ken je (fysiek of psychologisch)?
•Wie zijn de daders van geweld? Wie zijn de slachtoffers?
•
Wie beschermt ons, kinderen, tegen geweld?

19

Wij, kinderen, mogen niet uitgebuit worden als goedkope arbeidskrachten,
vooral niet als dit nadelig is voor ons onderwijs.

Bijkomende informatie: (artikel 32 van het IVRK)De leerkracht wijst de kinderen op het onderscheid tussen huishoudelijke taken
enerzijds en het uitbuiten van kinderen als goedkope arbeidskracht anderzijds.
Mogelijke activiteiten: discussie•
Helpen jullie thuis wel eens? Welke taken doe je dan?
•Kennen jullie kinderen die niet naar school kunnen
omdat ze gedwongen worden te werken?
•
Wat missen deze kinderen?

20Verdrag inzake de Rechten van het Kind
PREAMBULE
De Staten die partij zijn bij dit Verdrag,Overwegende dat, in overeenstemming met de in het Handvest der
Verenigde Naties verkondigde beginselen, erkenning van de inherente
waardigheid en van de gelijke en onvervreemdbare rechten van alle Ledenvan de mensengemeenschap de grondslag is voor vrijheid, gerechtigheid envrede in de wereld,
Indachtig dat de volkeren van de Verenigde Naties in het Handvest hun
vertrouwen in de fundamentele rechten van de mens en in de waardigheid
en de waarde van de mens opnieuw hebben bevestigd en hebben besloten
sociale vooruitgang en een hogere levensstandaard in grotere vrijheid tebevorderen,
Erkennende dat de Verenigde Naties in de Universele Verklaring van deRechten van de Mens en in de Internationale Verdragen inzake de Rechten
van de Mens hebben verkondigd en zijn overeengekomen dat een ieder recht
heeft op alle rechten en vrijheden die daarin worden beschreven, zonder
onderscheid van welke aard ook, zoals naar ras, huidskleur, geslacht, taal,
godsdienst, politieke of andere overtuiging, nationale of sociale afkomst,
eigendom, geboorte of andere status,
Eraan herinnerende dat de Verenigde Naties in de Universele Verklaring
van de Rechten van de Mens, hebben verkondigd dat kinderen recht hebben
op bijzondere zorg en bijstand,
Ervan overtuigd dat aan het gezin, als de kern van de samenleving en
de natuurlijke omgeving voor de ontplooiing en het welzijn van al haarleden en van kinderen in het bijzonder, de nodige bescherming en bijstanddient te worden verleend opdat het zijn verantwoordelijkheden binnen degemeenschap volledig kan dragen,
Erkennende dat het kind, voor de volledige en harmonische ontplooiing vanzijn persoonlijkheid, dient op te groeien in een gezin, in een sfeer van geluk,
liefde en begrip,
21

Overwegende dat het kind volledig dient te worden voorbereid op het leiden
van een zelfstandig leven in de samenleving, en dient te worden opgevoed inde geest van de in het Handvest der Verenigde Naties verkondigde idealen,
en in het bijzonder in de geest van vrede, waardigheid, verdraagzaamheid,
vrijheid, gelijkheid en solidariteit,
Indachtig dat de noodzaak van het verlenen van bijzondere zorg aan
het kind is vermeld in de Verklaring van Genève inzake de Rechten van
het Kind van 1924 en in de Verklaring van de Rechten van het Kind,
aangenomen door de Verenigde Naties in 1959, en is erkend in de Universele
Verklaring van de Rechten van de Mens, in het Internationaal Verdraginzake Burgerrechten en Politieke Rechten (met name in de artikelen 23 en24), in het Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele
Rechten (met name in artikel 10 daarvan) en in de statuten en desbetreffende
akten van de gespecialiseerde organisaties en internationale organisaties diezich bezighouden met het welzijn van kinderen,
Indachtig dat, zoals aangegeven in de Verklaring van de Rechten van het
Kind, aangenomen door de Algemene Vergadering van 20 november 1959,“het kind op grond van zijn lichamelijke en geestelijke onrijpheid bijzondere
bescherming en zorg nodig heeft, met inbegrip van geëigende wettelijkebescherming, zowel vóór als na de geboorte”,
Herinnerende aan de bepalingen van de Verklaring inzake sociale en
juridische beginselen betreffende de bescherming en het welzijn van kinderen,in het bijzonder met betrekking tot plaatsing in een pleeggezin en adoptie,
zowel nationaal als internationaal, van de standaard minimumregels van deVerenigde Naties voor de toepassing van recht op jongeren (de Beijingregels),en van de Verklaring inzake de bescherming van vrouwen en kinderen innoodsituaties en bij gewapende conflicten,
Erkennende dat er, in alle landen van de wereld, kinderen zijn die in
uitzonderlijk moeilijke omstandigheden leven, en dat deze kinderenbijzondere aandacht behoeven,
Op passende wijze rekening houdend met het belang van de tradities enculturele waarden van ieder volk voor de bescherming van het kind en voor
zijn harmonische ontwikkeling,

22

Het belang erkennende van internationale samenwerking ter verbeteringvan de levensomstandigheden van kinderen in ieder land, in het bijzonderin de ontwikkelingslanden,
Zijn het volgende overeengekomen :DEEL I
Artikel 1
Voor de toepassing van dit Verdrag wordt onder een kind verstaan ieder
mens jonger dan achttien jaar, tenzij volgens het op het kind van toepassing
zijnde recht de meerderjarigheid eerder wordt bereikt.
Artikel 2
1. De Staten die partij zijn bij dit Verdrag, eerbiedigen en waarborgen
de in het Verdrag omschreven rechten voor ieder kind onder hun
rechtsbevoegdheid zonder discriminatie van welke aard ook, ongeacht
ras, huidskleur, geslacht, taal, godsdienst, politieke of andere overtuiging,nationale, etnische of maatschappelijke afkomst, vermogen, handicap,
geboorte of andere omstandigheid van het kind of van een ouder of wettige
voogd.
2. De Staten die partij zijn, nemen alle passende maatregelen om
te waarborgen dat het kind wordt beschermd tegen alle vormen van
discriminatie of bestraffing op grond van de status of de activiteiten van, demeningen geuit door of de overtuigingen van de ouders, wettige voogden offamilieleden van het kind.
Artikel 3
1. Bij alle maatregelen betreffende kinderen, ongeacht of deze worden
genomen door openbare of particuliere instellingen voor maatschappelijk
welzijn of door rechterlijke instanties, bestuurlijke autoriteiten of wetgevende
lichamen, vormen de belangen van het kind de eerste overweging.
2. De Staten die partij zijn, verbinden zich ertoe het kind te verzekeren
van de bescherming en de zorg die nodig zijn voor zijn welzijn, rekening
houdend met de rechten en plichten van zijn ouders, wettige voogden of
anderen die wettelijk verantwoordelijk zijn voor het kind, en nemen hiertoe
alle passende wettelijke en bestuurlijke maatregelen.
3. De Staten die partij zijn, waarborgen dat de instellingen, diensten envoorzieningen die verantwoordelijk zijn voor de zorg voor of de bescherming

23

van kinderen voldoen aan de door de bevoegde autoriteiten vastgestelde
normen, met name ten aanzien van de veiligheid, de gezondheid, het aantal
personeelsleden en hun geschiktheid, alsmede bevoegd toezicht.
Artikel 4
De Staten die partij zijn, nemen alle nodige wettelijke, bestuurlijke en andere
maatregelen om de in dit Verdrag erkende rechten te verwezenlijken. Tenaanzien van economische, sociale en culturele rechten nemen de Staten
die Partij zijn deze maatregelen in de ruimste mate waarin de hun ter
beschikking staande middelen zulks toelaten en, indien nodig, in het kader
van internationale samenwerking.
Artikel 5
De Staten die partij zijn, eerbiedigen de verantwoordelijkheden, rechten
en plichten van de ouders of, indien van toepassing, van de leden van degrootfamilie of de gemeenschap al naar gelang het plaatselijke gebruik,
van wettige voogden of anderen die wettelijk verantwoordelijk zijn voor
het kind, om te voorzien, op een wijze die verenigbaar is met de zich
ontwikkelende vermogens van het kind, in passende leiding en begeleiding
bij de uitoefening door het kind van de in dit Verdrag erkende rechten.
Artikel 6
1. De Staten die partij zijn, erkennen dat ieder kind het inherente recht op
leven heeft.
2. De Staten die partij zijn, waarborgen in de ruimst mogelijke mate het
overleven en de ontwikkeling van het kind.
Artikel 7
1. Het kind wordt onmiddellijk na de geboorte ingeschreven en heeft vanafde geboorte het recht op een naam, het recht een nationaliteit te verwerven
en, voor zover mogelijk, het recht zijn ouders te kennen en door hen teworden verzorgd.
2. De Staten die partij zijn, waarborgen de verwezenlijking van deze
rechten in overeenstemming met hun nationale recht en hun verplichtingen
krachtens de desbetreffende internationale akten op dit gebied, in het
bijzonder wanneer het kind anders staatloos zou zijn.
Artikel 8
1. De Staten die partij zijn, verbinden zich tot eerbiediging van het recht
van het kind zijn identiteit te behouden, met inbegrip van nationaliteit,
24

naam en familiebetrekkingen zoals wettelijk erkend, zonder onrechtmatige
inmenging.
2. Wanneer een kind op niet rechtmatige wijze wordt beroofd van enigeof alle bestanddelen van zijn identiteit, verlenen de Staten die partij zijn
passende bijstand en bescherming, teneinde zijn identiteit zo snel mogelijk
te herstellen.
Artikel 9
1. De Staten die partij zijn, waarborgen dat een kind niet wordt
gescheiden van zijn ouders tegen hun wil, tenzij de bevoegde autoriteiten,
onder voorbehoud van de mogelijkheid van rechterlijke toetsing, inovereenstemming met het toepasselijke recht en de toepasselijke procedures,
beslissen dat deze scheiding noodzakelijk is in het belang van het kind.
Een dergelijke beslissing kan noodzakelijk zijn in een bepaald geval, zoals
wanneer er sprake is van misbruik of verwaarlozing van het kind door deouders, of wanneer de ouders gescheiden leven en er een beslissing moet
worden genomen ten aanzien van de verblijfplaats van het kind.
2. In procedures ingevolge het eerste lid dienen alle betrokken partijen degelegenheid te krijgen aan de procedures deel te nemen en hun standpunten
naar voren te brengen.
3. De Staten die partij zijn, eerbiedigen het recht van het kind dat van
een ouder of beide ouders is gescheiden, op regelmatige basis persoonlijke
betrekkingen en rechtstreeks contact met beide ouders te onderhouden,tenzij dit in strijd is met het belang van het kind.
4. Indien een dergelijke scheiding voortvloeit uit een maatregel genomen
door een Staat die partij is, zoals de inhechtenisneming, gevangenneming,
verbanning, deportatie of uit een maatregel het overlijden ten gevolge
hebbend (met inbegrip van overlijden, door welke oorzaak ook, terwijl debetrokkene door de Staat in bewaring wordt gehouden) van een ouder ofbeide ouders of van het kind, verstrekt die Staat, op verzoek, aan de ouders,aan het kind of, indien van toepassing, aan een ander familielid van het kindde noodzakelijke inlichtingen over waar het afwezige lid van het gezin zichbevindt of waar de afwezige leden van het gezin zich bevinden, tenzij het
verstrekken van die inlichtingen het welzijn van het kind zou schaden. De
Staten die partij zijn, waarborgen voorts dat het indienen van een dergelijk
verzoek op zich geen nadelige gevolgen heeft voor de betrokkene(n).
Artikel 10
1. In overeenstemming met de in artikel 9, eerste lid, omschreven
verplichting van de Staten die partij zijn, worden aanvragen van een kind25

of van zijn ouders om een Staat die partij is, voor gezinshereniging binnen
te gaan of te verlaten, door de Staten die partij zijn met welwillendheid,
menselijkheid en spoed behandeld. De Staten die partij zijn waarborgen
voorts dat het indienen van een dergelijke aanvraag geen nadelige gevolgen
heeft voor de aanvragers of hun familieleden.
2. Een kind wiens ouders in verschillende Staten verblijven, heeft het recht
op regelmatige basis, behalve in uitzonderlijke omstandigheden, persoonlijke
betrekkingen en rechtstreekse contacten met beide ouders te onderhouden.
Hiertoe, en in overeenstemming met de in artikel 9, tweede lid, omschreven
verplichting van de Staten die partij zijn, eerbiedigen deze Staten het recht
van het kind en van zijn ouders welk land ook, met inbegrip van het eigen
land, te verlaten, en het eigen land binnen te gaan. Het recht welk land ook teverlaten is slechts onderworpen aan de beperkingen waarin de wet voorziet
en die nodig zijn ter bescherming van de nationale veiligheid, de openbare
orde, de volksgezondheid of de goede zeden, of van de rechten en vrijheden
van anderen, en die verenigbaar zijn met de andere in dit Verdrag erkende
rechten.
Artikel 11
1. De Staten die partij zijn, nemen maatregelen ter bestrijding van het
wederrechtelijk overbrengen van kinderen naar en niet doen terugkeren vankinderen uit het buitenland.
2. Hiertoe bevorderen de Staten die partij zijn het sluiten van bilaterale
of multilaterale overeenkomsten of het toetreden tot bestaande
overeenkomsten.
Artikel 12
1. De Staten die partij zijn, verzekeren het kind dat in staat is zijneigen mening te vormen, het recht die mening vrijelijk te uiten in alleaangelegenheden die het kind betreffen, waarbij aan de mening van het
kind passend belang wordt gehecht in overeenstemming met zijn leeftijd en
rijpheid.
2. Hiertoe wordt het kind met name in de gelegenheid gesteld te worden
gehoord in iedere gerechtelijke en bestuurlijke procedure die het kind betreft,hetzij rechtstreeks, hetzij door tussenkomst van een vertegenwoordiger of
een daarvoor geschikte instelling, op een wijze die verenigbaar is met deprocedureregels van het nationale recht.
Artikel 13
1. Het kind heeft het recht op vrijheid van meningsuiting ; dit recht
omvat mede de vrijheid inlichtingen en denkbeelden van welke aard ook te26

vergaren, te ontvangen en door te geven, ongeacht nationale grenzen, hetzijmondeling, hetzij in geschreven of gedrukte vorm, in de vorm van kunst, ofmet behulp van enig ander middel naar zijn keuze.
2. De uitoefening van dit recht kan uitsluitend worden onderworpen aan
de beperkingen waarin de wet voorziet en die nodig zijna) voor de eerbiediging van de rechten of de goede naam van anderen; ofb) ter bescherming van de nationale veiligheid of van de openbare orde, devolksgezondheid of de goede zeden.
Artikel 14
1. De Staten die partij zijn, eerbiedigen het recht van het kind op vrijheid
van gedachte, geweten en godsdienst.
2. De Staten die partij zijn, eerbiedigen de rechten en plichten van deouders en, indien van toepassing, van de wettige voogden, om het kind teleiden in de uitoefening van dit recht op een wijze die verenigbaar is met dezich ontwikkelende vermogens van het kind.
3. De vrijheid van ieder zijn godsdienst of levensovertuiging tot uiting tebrengen kan slechts in die mate worden beperkt als wordt voorgeschrevendoor de wet en noodzakelijk is ter bescherming van de openbare veiligheid
en orde, de volksgezondheid of de goede zeden, of van de fundamentele
rechten en vrijheden van anderen.
Artikel 15
1. De Staten die partij zijn, erkennen de rechten van het kind op vrijheid
van vereniging en vrijheid van vreedzame vergadering.
2. De uitoefening van deze rechten kan aan geen andere beperkingen
worden onderworpen dan die welke in overeenstemming met de wetworden opgelegd en die in een democratische samenleving geboden zijn
in het belang van de nationale veiligheid of de openbare veiligheid, deopenbare orde, de bescherming van de volksgezondheid of de goede zeden,of voor de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.
Artikel 16
1. Geen enkel kind mag worden onderworpen aan willekeurige of
onrechtmatige inmenging in zijn privé-leven, in zijn gezinsleven, zijn huisof zijn briefwisseling, noch aan enige onrechtmatige aantasting van zijn eer
en goede naam.
2. Het kind heeft recht op bescherming door de wet tegen zodanige
inmenging of aantasting.

27

Artikel 17
De Staten die partij zijn, erkennen de belangrijke functie van de massamedia
en waarborgen dat het kind toegang heeft tot informatie en materiaal uit een
verscheidenheid van nationale en internationale bronnen, in het bijzonder
informatie en materiaal gericht op het bevorderen van zijn sociale, psychische
en morele welzijn en zijn lichamelijke en geestelijke gezondheid. Hiertoe
dienen de Staten die partij zijn :a) de massamedia aan te moedigen informatie en materiaal te verspreiden
die tot sociaal en cultureel nut zijn voor het kind en in overeenstemming zijn
met de strekking van artikel 29;b) internationale samenwerking aan te moedigen bij de produktie,
uitwisseling en verspreiding van dergelijke informatie en materiaal uit een
verscheidenheid van culturele, nationale en internationale bronnen;c) de vervaardiging en verspreiding van kinderboeken aan te moedigen;d) de massamedia aan te moedigen in het bijzonder rekening te houden met
de behoeften op het gebied van de taal van het kind dat tot een minderheidof tot de oorspronkelijke bevolking behoort ;e) de ontwikkeling aan te moedigen van passende richtlijnen ter bescherming
van het kind tegen informatie en materiaal die schadelijk zijn voor zijn
welzijn, indachtig de bepalingen van de artikelen 13 en 18.
Artikel 18
1. De Staten die partij zijn, doen alles wat in hun vermogen ligt om deerkenning te verzekeren van het beginsel dat beide ouders de gezamenlijke
verantwoordelijkheid dragen voor de opvoeding en de ontwikkeling van
het kind. Ouders of, al naargelang het geval, wettige voogden, hebben deeerste verantwoordelijkheid voor de opvoeding en de ontwikkeling van het
kind. Het belang van het kind is hun allereerste zorg.
2. Om de toepassing van de in dit Verdrag genoemde rechten te waarborgen
en te bevorderen, verlenen de Staten die partij zijn, passende bijstand aan
ouders en wettige voogden bij de uitoefening van hun verantwoordelijkheden
die de opvoeding van het kind betreffen, en waarborgen zij de ontwikkelingvan instellingen, voorzieningen en diensten voor kinderzorg.
3. De Staten die partij zijn, nemen alle nodige passende maatregelenom te waarborgen dat kinderen van werkende ouders recht hebben op
gebruikmaking van diensten en voorzieningen voor kinderzorg waarvoor
zij in aanmerking komen.
Artikel 19
1. De Staten die partij zijn, nemen alle passende wettelijke en bestuurlijke
maatregelen en maatregelen op sociaal en opvoedkundig gebied om het
28kind te beschermen tegen alle vormen van lichamelijk of geestelijk geweld,
letsel of misbruik, verwaarlozing of nalatige behandeling, mishandeling of
exploitatie, met inbegrip van sexueel misbruik, zolang het kind onder dehoede is van de ouder(s), wettige voogd(en) of iemand anders die de zorg
voor het kind heeft.
2. Deze maatregelen ter bescherming dienen, indien van toepassing,doeltreffende procedures te omvatten voor de invoering van sociale
programma’s om te voorzien in de nodige ondersteuning van het kind en
van degenen die de zorg voor het kind hebben, alsmede procedures voor
andere vormen van voorkoming van gevallen van kindermishandeling zoals
hierboven beschreven, en voor opsporing, melding, verwijzing, onderzoek,
behandeling en follow-up van zodanige gevallen, en, indien van toepassing,voor inschakeling van rechterlijke instanties.
Artikel 20
1. Een kind dat tijdelijk of blijvend het leven in het gezin waartoe het
behoort, moet missen, of dat men in zijn eigen belang niet kan toestaan inhet gezin te blijven, heeft recht op bijzondere bescherming en bijstand vanstaatswege.
2. De Staten die partij zijn, waarborgen, in overeenstemming met hun
nationale recht, een andere vorm van zorg voor dat kind.
3. Deze zorg kan, onder andere, plaatsing in een pleeggezin omvatten,
kafalah volgens het Islamitische recht, adoptie, of, indien noodzakelijk,
plaatsing in geschikte instellingen voor kinderzorg. Bij het overwegenvan oplossingen wordt op passende wijze rekening gehouden met dewenselijkheid van continuïteit in de opvoeding van het kind en met deetnische, godsdienstige en culturele achtergrond van het kind en met zijn
achtergrond wat betreft de taal.
Artikel 21
De Staten die partij zijn en die adoptie erkennen en/of toestaan, waarborgen
dat het belang van het kind daarbij de voornaamste overweging is, en :a) waarborgen dat de adoptie van een kind slechts wordt toegestaan mits
daartoe bevoegde autoriteiten, in overeenstemming met de van toepassing
zijnde wetten en procedures en op grond van alle van belang zijnde en
betrouwbare gegevens, bepalen dat de adoptie kan worden toegestaangezien de status van het kind wat betreft ouders, familieleden en wettige
voogden en mits, indien vereist, de betrokkenen, na volledig te zijn ingelicht,
op grond van de adviezen die noodzakelijk worden geacht, daarmee hebben
ingestemd;
29b) erkennen dat interlandelijke adoptie kan worden overwogen als andere
oplossing voor de zorg voor het kind, indien het kind niet in een pleeg- of
adoptiegezin kan worden geplaatst en op geen enkele andere passende wijze
kan worden verzorgd in het land van zijn herkomst;c) verzekeren dat voor het kind dat interlandelijk wordt geadopteerd
waarborgen en normen gelden die gelijkwaardig zijn aan die welke bestaan
bij adoptie in het eigen land;d) nemen alle passende maatregelen om te waarborgen dat, in het geval vaninterlandelijke adoptie, de plaatsing niet leidt tot ongepast geldelijk voordeel
voor de betrokkenen;e) bevorderen, wanneer passend, de verwezenlijking van de doeleinden
van dit artikel door het aangaan van bilaterale of multilaterale regelingen ofovereenkomsten, en spannen zich in om, in het kader daarvan, te waarborgen
dat de plaatsing van het kind in een ander land wordt uitgevoerd door
bevoegde autoriteiten of instellingen.
Artikel 22
1. De Staten die partij zijn, nemen passende maatregelen om tewaarborgen dat een kind dat de vluchtelingenstatus wil verkrijgen of dat
in overeenstemming met de toepasselijke internationale of nationale wet
en rechtsregels en procedures als vluchteling wordt beschouwd, ongeachtof het al dan niet door zijn ouders of door iemand anders wordt begeleid,passende bescherming en humanitaire bijstand krijgt bij het genot van
de van toepassing zijnde rechten beschreven in dit Verdrag en in andere
internationale akten inzake de rechten van de mens of humanitaire akten
waarbij de bedoelde Staten partij zijn.
2. Hiertoe verlenen de Staten die partij zijn, naar zij passend achten, hun
medewerking aan alle inspanningen van de Verenigde Naties en andere
bevoegde intergoevernementele of niet-goevernementele organisaties die
met de Verenigde Naties samenwerken, om dat kind te beschermen en bij
te staan en de ouders of andere gezinsleden op te sporen van een kind dat
vluchteling is, teneinde de nodige inlichtingen te verkrijgen voor hereniging
van het kind met het gezin waartoe het behoort. In gevallen waarin geen
ouders of andere familieleden kunnen worden gevonden, wordt aan het
kind, overeenkomstig de in dit Verdrag omschreven beginselen, dezelfde
bescherming verleend als aan ieder ander kind dat, om welke reden ook,
blijvend of tijdelijk het leven in een gezin moet ontberen.
Artikel 23
1. De Staten die partij zijn, erkennen dat een geestelijk of lichamelijk
gehandicapt kind een volwaardig en behoorlijk leven dient te hebben,
30

in omstandigheden die de waardigheid van het kind verzekeren,zijn zelfstandigheid bevorderen en zijn actieve deelneming aan het
gemeenschapsleven vergemakkelijken.
2. De Staten die partij zijn, erkennen het recht van het gehandicapte kind
op bijzondere zorg, en stimuleren en waarborgen dat aan het daarvoor inaanmerking komende kind en degenen die verantwoordelijk zijn voor zijn
verzorging, afhankelijk van de beschikbare middelen, de bijstand wordt
verleend die is aangevraagd en die passend is gezien de gesteldheid van
het kind en de omstandigheden van de ouders of anderen die voor het kindzorgen.
3. Onder erkenning van de bijzondere behoeften van het gehandicapte
kind, dient de in overeenstemming met het tweede lid geboden bijstand,wanneer mogelijk, gratis te worden verleend, rekening houdend met definanciële middelen van de ouders of anderen die voor het kind zorgen.
Deze bijstand dient erop gericht te zijn te waarborgen dat het gehandicapte
kind daadwerkelijk toegang heeft tot onderwijs, opleiding, voorzieningenvoor gezondheidszorg en revalidatie, voorbereiding voor een beroep, en
recreatiemogelijkheden op een wijze die ertoe bijdraagt dat het kind een zo
volledig mogelijke maatschappelijke integratie en persoonlijke ontwikkelingbereikt, met inbegrip van zijn culturele en intellectuele ontwikkeling.
4. De Staten die partij zijn, bevorderen in een geest van internationale
samenwerking, de uitwisseling van passende informatie op het gebied
van preventieve gezondheidszorg en van medische en psychologischebehandeling van, en behandeling van functionele stoornissen bij gehandicapte
kinderen, met inbegrip van de verspreiding van en de toegang tot informatie
betreffende revalidatiemethoden, onderwijs en beroepsopleidingen, met
als doel de Staten die partij zijn, in staat te stellen hun deskundigheid envaardigheden te verbeteren en hun ervaring op deze gebieden te verruimen.
Wat dit betreft wordt in het bijzonder rekening gehouden met de behoeften
van ontwikkelingslanden.
Artikel 24
1. De Staten die partij zijn, erkennen het recht van het kind op het genot
van de grootst mogelijke mate van gezondheid en op voorzieningen voor
geneeskundige verzorging en revalidatie. De Staten die partij zijn, strevenernaar te waarborgen dat geen enkel kind zijn recht op toegang tot dezevoorzieningen voor gezondheidszorg wordt onthouden.
2. De Staten die partij zijn, streven de volledige verwezenlijking van dit
recht na en nemen passende maatregelen met name :a) om baby- en kindersterfte te verminderen ;31b) om de verlening van de nodige medische hulp en gezondheidszorg aan
alle kinderen te waarborgen, met nadruk op de ontwikkeling van de eerstelijnsgezondheidszorg,c) om ziekte, ondervoeding of verkeerde voeding te bestrijden, mede binnen
het kader van de eerste-lijnsgezondheidszorg, door, onder andere, het
toepassen van gemakkelijk beschikbare technologie en door het voorzienin voldoende en voedzaam voedsel en zuiver drinkwater, de gevaren en
risico’s van milieuverontreiniging in aanmerking nemend ;d) om passende pre- en postnatale gezondheidszorg voor moeders te
waarborgen ;e) om te waarborgen dat alle geledingen van de samenleving, met nameouders en kinderen, worden voorgelicht over en gesteund in het gebruik van
de kennis omtrent de gezondheid en de voeding van kinderen, de voordelen
van borstvoeding, hygiëne en sanitaire voorzieningen en het voorkomenvan ongevallenassainering en het voorkomen van ongelukken ;f) om preventieve gezondheidszorg, begeleiding voor ouders, envoorzieningen voor en voorlichting over gezinsplanning te ontwikkelen.
3. De Staten die partij zijn, nemen alle doeltreffende en passende
maatregelen teneinde traditionele gebruiken die schadelijk zijn voor degezondheid van kinderen af te schaffen.
4. De Staten die partij zijn, verbinden zich ertoe internationale
samenwerking te bevorderen en aan te moedigen teneinde geleidelijk
de algehele verwezenlijking van het in dit artikel erkende recht tebewerkstelligen. Wat dit betreft wordt in het bijzonder rekening gehouden
met de behoeften van ontwikkelingslanden.
Artikel 25
De Staten die partij zijn, erkennen het recht van een kind dat door debevoegde autoriteiten uit huis is geplaatst ter verzorging, bescherming of
behandeling ten behoeve van zijn lichamelijke of geestelijke gezondheid, op
een periodieke evaluatie van de behandeling die het kind krijgt en van alle
andere omstandigheden die verband houden met zijn plaatsing.
Artikel 26
1. De Staten die partij zijn, erkennen voor ieder kind het recht de voordelen
te genieten van voorzieningen voor sociale zekerheid, met inbegrip vansociale verzekering, en nemen de nodige maatregelen om de algeheleverwezenlijking van dit recht te bewerkstelligen in overeenstemming met
hun nationale recht.
2. De voordelen dienen, indien van toepassing, te worden verleend,rekening houdend met de middelen en de omstandigheden van het kind32

en de personen die verantwoordelijk zijn voor zijn onderhoud, alsmede met
iedere andere overweging die van belang is voor de beoordeling van een
verzoek daartoe dat door of namens het kind wordt ingediend.
Artikel 27
1. De Staten die partij zijn, erkennen het recht van ieder kind op een
levensstandaard die toereikend is voor een goede lichamelijke, geestelijke,
intellectuele, zedelijke en sociale ontwikkeling van het kind.
2. De ouder(s) of anderen die verantwoordelijk zijn voor het kindhebben de primaire verantwoordelijkheid voor het waarborgen, naar
vermogen en binnen de grenzen van hun financiële mogelijkheden, van delevensomstandigheden die nodig zijn voor de ontwikkeling van het kind.
3. De Staten die partij zijn, nemen, in overeenstemming met de nationale
omstandigheden en met de middelen die hun ten dienste staan, passende
maatregelen om ouders en anderen die verantwoordelijk zijn voor het kindte helpen dit recht te verwezenlijken, en voorzien, indien de behoefte daaraan
bestaat, in programma’s voor materiÎle bijstand en ondersteuning, met namewat betreft voeding, kleding en huisvesting.
4. De Staten die partij zijn, nemen alle passende maatregelen om het verhaal
te waarborgen van uitkeringen tot onderhoud van het kind door de oudersof andere personen die de financiÎle verantwoordelijkheid voor het kinddragen, zowel binnen de Staat die partij is als vanuit het buitenland. Met
name voor gevallen waarin degene die de financiÎle verantwoordelijk voor
het kind draagt, in een andere Staat woont dan die van het kind, bevorderen
de Staten die partij zijn de toetreding tot internationale overeenkomsten ofhet sluiten van dergelijke overeenkomsten, alsmede het treffen van andere
passende regelingen.
Artikel 28
1. De Staten die partij zijn, erkennen het recht van het kind op onderwijs, en
teneinde dit recht geleidelijk en op basis van gelijke kansen te verwezenlijken,
verbinden zij zich er met name toe :a) primair onderwijs verplicht te stellen en voor iedereen gratis beschikbaar
te stellen ;b) de ontwikkeling van verschillende vormen van voortgezet onderwijs aan
te moedigen, met inbegrip van algemeen onderwijs en beroepsonderwijs,
deze vormen voor ieder kind beschikbaar te stellen en toegankelijk te maken,
en passende maatregelen te nemen zoals de invoering van gratis onderwijs
en het bieden van financiÎle bijstand indien noodzakelijk ;33c) met behulp van alle passende middelen hoger onderwijs toegankelijk temaken voor eenieder naar gelang zijn capaciteiten ;d) informatie over en begeleiding bij onderwijs- en beroepskeuze voor allekinderen beschikbaar te stellen en toegankelijk te maken ;e) maatregelen te nemen om regelmatig schoolbezoek te bevorderen en het
aantal kinderen dat de school vroegtijdig verlaat, te verminderen.
2. De Staten die partij zijn, nemen alle passende maatregelen om teverzekeren dat de wijze van handhaving van de discipline op scholenverenigbaar is met de menselijke waardigheid van het kind en inovereenstemming is met dit Verdrag.
3. De Staten die partij zijn, bevorderen en stimuleren internationale
samenwerking in aangelegenheden die verband houden met onderwijs,
met name teneinde bij te dragen tot de uitbanning van onwetendheid
en analfabetisme in de gehele wereld, en de toegankelijkheid vanwetenschappelijke en technische kennis en moderne onderwijsmethoden
te vergroten. In dit opzicht wordt met name rekening gehouden met debehoeften van de ontwikkelingslanden.
Artikel 29
1. De Staten die partij zijn, komen overeen dat het onderwijs aan het kind
dient te zijn gericht op :a) de zo volledig mogelijke ontplooiing van de persoonlijkheid, talenten en
geestelijke en lichamelijke vermogens van het kind ;b) het bijbrengen van eerbied voor de rechten en fundamentele vrijheden
van de mens, en voor de in het Handvest der Verenigde Naties vastgelegde
beginselen ;c) het bijbrengen van eerbied voor de ouders van het kind, voor zijn eigen
culturele identiteit, zijn taal en culturele waarden, voor de nationale waarden
van het land waar het kind woont, het land waar het is geboren, en voor
andere beschavingen dan de zijne ;d) de voorbereiding van het kind op het dragen van verantwoordelijkheidin een vrije samenleving, in de geest van begrip, vrede, verdraagzaamheid,
gelijkheid van geslachten, en vriendschap tussen alle volken, etnische,nationale en godsdienstige groepen en personen behorend tot deoorspronkelijke bevolking ;e) het bijbrengen van eerbied voor de natuurlijke omgeving.
2. Geen enkel gedeelte van dit artikel of van artikel 28 mag zo worden
uitgelegd dat het de vrijheid aantast van individuele personen en
rechtspersonen om onderwijsinstellingen op te richten en daaraan leiding tegeven, evenwel altijd met inachtneming van de in het eerste lid van dit artikel
34

vervatte beginselen, en van de vereiste dat het aan die instellingen gegevenonderwijs voldoet aan de door de Staat vastgestelde minimumnormen.
Artikel 30
In de Staten waarin etnische of godsdienstige minderheden, taalminderhedenof personen behorend tot de oorspronkelijke bevolking voorkomen, wordt
het kind dat daartoe behoort niet het recht ontzegd te zamen met andereleden van zijn groep zijn cultuur te beleven, zijn eigen godsdienst te belijden
en daarnaar te leven, of zich van zijn eigen taal te bedienen.
Artikel 31
1. De Staten die partij zijn, erkennen het recht van het kind op rust en vrije
tijd, op deelneming aan spel en recreatieve bezigheden passend bij de leeftijd
van het kind, en op vrije deelneming aan het culturele en artistieke leven.
2. De Staten die partij zijn, eerbiedigen het recht van het kind volledig
deel te nemen aan het culturele en artistieke leven, bevorderen deverwezenlijking van dit recht, en stimuleren het bieden van passende envoor ieder gelijke kansen voor culturele, artistieke en recreatieve bezigheden
en vrijetijdsbesteding.
Artikel 32
1. De Staten die partij zijn, erkennen het recht van het kind te wordenbeschermd tegen economische exploitatie en tegen het verrichten van werk
dat naar alle waarschijnlijkheid gevaarlijk is of de opvoeding van het kindzal hinderen, of schadelijk zal zijn voor de gezondheid of de lichamelijke,
geestelijke, intellectuele, zedelijke of sociale ontwikkeling van het kind.
2. De Staten die partij zijn, nemen wettelijke, bestuurlijke en sociale
maatregelen en maatregelen op onderwijsterrein om de toepassing van dit
artikel te waarborgen. Hiertoe, en de desbetreffende bepalingen van andere
internationale akten in acht nemend, verbinden de Staten die partij zijn zich
er in het bijzonder toe :a) een minimumleeftijd of minimumleeftijden voor toelating tot betaald
werk voor te schrijven ;b) voorschriften te geven voor een passende regeling van werktijden enarbeidsvoorwaarden ;c) passende straffen en andere maatregelen voor te schrijven ter waarborging
van de daadwerkelijke uitvoering van dit artikel.

35

Artikel 33
De Staten die partij zijn, nemen alle passende maatregelen, met inbegrip
van wettelijke, bestuurlijke en sociale maatregelen en maatregelen op
onderwijsterrein, om kinderen te beschermen tegen het clandestiene gebruik
van verdovende middelen en psychotrope stoffen zoals omschreven in dedesbetreffende internationale verdragen, en om inschakeling van kinderenbij de clandestiene produktie van en de sluikhandel in deze middelen en
stoffen te voorkomen.
Artikel 34
De Staten die partij zijn, verbinden zich ertoe het kind te beschermen tegenalle vormen van sexuele exploitatie en sexueel misbruik. Hiertoe nemende Staten die partij zijn met name alle passende nationale, bilaterale enmultilaterale maatregelen om te voorkomen dat :a) een kind ertoe wordt aangespoord of gedwongen deel te nemen aan
onwettige sexuele activiteiten ;b) kinderen worden geëxploiteerd in de prostitutie of andere onwettige
sexuele praktijken ;c) kinderen worden geëxploiteerd in pornografische voorstellingen en
pornografisch materiaal.
Artikel 35
De Staten die partij zijn, nemen alle passende nationale, bilaterale enmultilaterale maatregelen ter voorkoming van de ontvoering of de verkoop
van of van de handel in kinderen voor welk doel ook of in welke vorm ook.
Artikel 36
De Staten die partij zijn, beschermen het kind tegen elke andere vorm van
exploitatie die schadelijk zijn voor enig aspect van het welzijn van het kind.
Artikel 37
De Staten die partij zijn, waarborgen dat :a) geen enkel kind wordt onderworpen aan foltering of aan een andere
wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing. Doodstraf
noch levenslange gevangenisstraf zonder de mogelijkheid van vervroegde
invrijheidstelling wordt opgelegd voor strafbare feiten gepleegd door
personen jonger dan achttien jaar ;b) geen enkel kind op onwettige of willekeurige wijze van zijn vrijheid
wordt beroofd. De aanhouding, inhechtenisneming of gevangenneming van
een kind geschiedt overeenkomstig de wet en wordt slechts gehanteerd alsuiterste maatregel en voor de kortst mogelijke duur ;36c) ieder kind dat van zijn vrijheid is beroofd, wordt behandeld met
menselijkheid en met eerbied voor de waardigheid inherent aan de menselijke
persoon, en zodanig dat rekening wordt gehouden met de behoeften van een
persoon van zijn leeftijd. Met name wordt ieder kind dat van zijn vrijheid
is beroofd, gescheiden van volwassenen tenzij het in het belang van het
kind wordt geacht dit niet te doen, en heeft ieder kind het recht contact metzijn familie te onderhouden door middel van briefwisseling en bezoeken,behalve in uitzonderlijke omstandigheden ;d) ieder kind dat van zijn vrijheid is beroofd, het recht heeft onverwijld tebeschikken over juridische en andere passende bijstand, alsmede het recht
de wettigheid van zijn vrijheidsberoving te betwisten ten overstaan van een
rechter of een andere bevoegde, onafhankelijke en onpartijdige autoriteit, en
dat hieromtrent onverwijld een beslissing wordt gegeven.
Artikel 38
1. De Staten die partij zijn, verbinden zich ertoe eerbied te hebben voor ende eerbiediging te waarborgen van tijdens gewapende conflicten op hen van
toepassing zijnde regels van internationaal humanitair recht die betrekking
hebben op kinderen.
2. De Staten die partij zijn, nemen alle praktisch mogelijke maatregelenom te waarborgen dat personen jonger dan vijftien jaar niet rechtstreeksdeelnemen aan vijandelijkheden.
3. De Staten die partij zijn, onthouden zich ervan personen jonger danvijftien jaar bij hun strijdkrachten in te lijven. Bij het inlijven van personen
die de leeftijd van vijftien jaar hebben bereikt, maar niet de leeftijd vanachttien jaar, streven de Staten die partij zijn ernaar bij voorrang de oudsten
in te lijven.
4. In overeenstemming met hun verplichtingen krachtens het internationale
humanitaire recht burgerbevolking te beschermen in gewapende conflicten,
nemen de Staten die partij zijn alle praktisch mogelijke maatregelen ter
waarborging van de bescherming en de verzorging van kinderen die worden
getroffen door een gewapend conflict.
Artikel 39
De Staten die partij zijn, nemen alle passende maatregelen ter bevordering
van het lichamelijk en geestelijk herstel en de herintegratie in de maatschappij
van een kind dat het slachtoffer is van welke vorm ook van verwaarlozing,
exploitatie of misbruik, foltering of welke andere vorm ook van wrede,onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing of gewapende
conflicten. Dit herstel en deze herintegratie vinden plaats in een omgeving
37die bevorderlijk is voor de gezondheid, het zelfrespect en de waardigheid
van het kind.
Artikel 40
1. De Staten die partij zijn, erkennen het recht van ieder kind dat wordt
verdacht van, vervolgd wegens of veroordeeld omwille van het begaan van
een strafbaar feit, op een wijze van behandeling die geen afbreuk doet aan
het gevoel van waardigheid en eigenwaarde van het kind, die de eerbied
van het kind voor de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden vandezen vergroot, en waarbij rekening wordt gehouden met de leeftijd van het
kind en met de wenselijkheid van het bevorderen van de herintegratie van
het kind en van de aanvaarding door het kind van een opbouwende rol inde samenleving.
2. Hiertoe, en met inachtneming van de desbetreffende bepalingen vaninternationale akten, waarborgen de Staten die partij zijn met name dat :a) geen kind wordt verdacht van, vervolgd wegens of veroordeeld omwillevan het begaan van een strafbaar feit op grond van enig handelen of nalaten
dat niet volgens het nationale of internationale recht verboden was op het
tijdstip van het handelen of nalaten ;b) ieder kind dat wordt verdacht van of vervolgd wegens het begaan van
een strafbaar feit, ten minste de volgende garanties heeft :(i) dat het voor onschuldig wordt gehouden tot zijn schuld volgens de wet
is bewezen ;(ii) dat het onverwijld en rechtstreeks in kennis wordt gesteld van detegen hem ingebrachte beschuldigingen, of, indien van toepassing, door
tussenkomst van zijn ouders of wettige voogd, en dat het juridische ofandere passende bijstand krijgt in de voorbereiding en het voeren van zijn
verdediging ;(iii) dat de aangelegenheid zonder vertraging wordt beslist door een
bevoegde, onafhankelijke en onpartijdige autoriteit of rechterlijke instantie
in een eerlijke behandeling overeenkomstig de wet, in aanwezigheid van
een rechtskundige of anderszins deskundige raadsman of -vrouw, en, tenzij
dit wordt geacht niet in het belang van het kind te zijn, met name gezienzijn leeftijd of omstandigheden, in aanwezigheid van zijn ouders of wettige
voogden ;(iv) dat het er niet toe wordt gedwongen een getuigenis af te leggen of
schuld te bekennen ; dat het getuigen à charge kan ondervragen of doen
ondervragen en dat het de verschijning en ondervraging van getuigen àdécharge onder gelijke voorwaarden kan doen geschieden ;(v) indien het schuldig wordt geacht aan het begaan van een strafbaar feit,
dat dit oordeel en iedere maatregel die dientengevolge wordt opgelegd,
38

opnieuw wordt beoordeeld door een hogere bevoegde, onafhankelijke en
onpartijdige autoriteit of rechterlijke instantie overeenkomstig de wet ;(vi) dat het kind kosteloze bijstand krijgt van een tolk indien het de gebruikte
taal niet verstaat of spreekt ;(vii) dat zijn privé-leven volledig wordt geëerbiedigd in alle stadia van derechtsgang.
3. De Staten die partij zijn, streven ernaar de tot standkoming te bevorderen
van wetten, procedures, autoriteiten en instellingen die in het bijzonder
bedoeld zijn voor kinderen die worden verdacht van, vervolgd wegensof veroordeeld omwille van het begaan van een strafbaar feit, en, in het
bijzonder :a) een minimumleeftijd vast te stellen onder welke kinderen niet in staat
worden geacht een strafbaar feit te begaan ;b) wanneer passend en wenselijk, maatregelen in te voeren voor dehandelwijze ten aanzien van deze kinderen zonder dat men zijn toevlucht
neemt tot gerechtelijke stappen, mits de rechten van de mens en de wettelijke
garanties volledig worden geëerbiedigd.
4. Een verscheidenheid van regelingen, in het bijzonder met betrekking
tot zorg, begeleiding en toezicht, adviezen, jeugdreclassering, pleegzorg,
programma’s voor onderwijs en beroepsopleiding en andere alternatievenvoor institutionele zorg dient beschikbaar te zijn om te verzekeren dat dehandelswijze ten aanzien van kinderen hun welzijn niet schaadt en in dejuiste verhouding staat zowel tot hun omstandigheden als tot het strafbare
feit.
Artikel 41
Geen enkele bepaling van dit Verdrag tast bepalingen aan die meer bijdragentot de verwezenlijking van de rechten van het kind en die zijn vervat in :a) het recht van een Staat die partij is ; ofb) het in die Staat geldende internationale recht.
DEEL II
Artikel 42
De Staten die partij zijn, verbinden zich ertoe de beginselen en de bepalingenvan dit Verdrag op passende en doeltreffende wijze algemeen bekend temaken, zowel aan volwassenen als aan kinderen.

39Artikel 43
1. Ter beoordeling van de vooruitgang die de Staten die partij zijn, maken,
bij het nakomen van de in dit Verdrag aangegane verplichtingen, wordt een
Comité voor de Rechten van Kind ingesteld, dat de hieronder te noemenfuncties uitoefent.
2. Het Comité bestaat uit tien deskundigen van hoog zedelijk aanzien
en met erkende bekwaamheid op het gebied dat dit Verdrag bestrijkt. De
leden van het Comité worden door de Staten die partij zijn, gekozen uit
hun onderdanen, en treden op in hun persoonlijke hoedanigheid, waarbij
aandacht wordt geschonken aan een billijke geografische verdeling alsmede
aan de vertegenwoordiging van de voornaamste rechtsstelsels.
3. De leden van het Comité worden bij geheime stemming gekozen van
een lijst van personen die zijn voorgedragen door de Staten die partij zijn.
Iedere Staat die partij is, mag één persoon voordragen, die onderdaan vandie Staat dient te zijn.
4. De eerste verkiezing van het Comité wordt niet later gehouden dan zes
maanden na de datum van inwerkingtreding van dit Verdrag, en daarna
iedere tweede jaar. Ten minste vier maanden vóór de datum waarop een
verkiezing plaatsvindt, richt de Secretaris-Generaal der Verenigde Naties
aan de Staten die partij zijn een schriftelijk verzoek hun voordrachten binnen
twee maanden in te dienen. De Secretaris-Generaal stelt vervolgens een
alfabetische lijst op van alle aldus voorgedragen personen, onder aanduiding
van de Staten die partij zijn die hen hebben voorgedragen, en legt de lijst
voor aan de Staten die partij zijn bij dit Verdrag.
5. De verkiezingen worden gehouden tijdens vergaderingen van deStaten die partij zijn, belegd door de Secretaris-Generaal op de Zetel vande Verenigde Naties. Tijdens die vergaderingen, waarvoor twee derde vande Staten die partij zijn het quorum vormen, zijn degenen die in het Comité
worden gekozen die voorgedragen personen die het grootste aantal stemmen
op zich verenigen alsmede een absolute meerderheid van de stemmen vande aanwezige vertegenwoordigers van de Staten die partij zijn en die hunstem uitbrengen.
6. De leden van het Comité worden gekozen voor een ambtstermijn vanvier jaar. Zij zijn herkiesbaar indien zij opnieuw worden voorgedragen. De
ambtstermijn van vijf van de leden die bij de eerste verkiezing zijn gekozen,
loopt na twee jaar af ; onmiddellijk na de eerste verkiezing worden deze vijf
leden bij loting aangewezen door de Voorzitter van de vergadering.
7. Indien een lid van het Comité overlijdt of aftreedt of verklaart om welke
reden ook niet langer de taken van het Comité te kunnen vervullen, benoemt
de Staat die partij is die een lid heeft voorgedragen een andere deskundige
die onderdaan van die Staat is om de taken te vervullen gedurende het
40

resterende gedeelte van de ambtstermijn, behoudens de goedkeuring van
het Comité.
8. Het Comité stelt zijn eigen huishoudelijk reglement vast.
9. Het Comité kiest zijn functionarissen voor een ambtstermijn van tweejaar.
10. De vergaderingen van het Comité worden in de regel gehouden op
de Zetel van de Verenigde Naties of op iedere andere geschikte plaats, tebepalen door het Comité. Het Comité komt in de regel eens per jaar bijeen.
De duur van de vergaderingen van het Comité wordt vastgesteld en, indien
noodzakelijk, herzien door een vergadering van de Staten die partij zijn bij
dit Verdrag, behoudens de goedkeuring van de Algemene Vergadering.
11. De Secretaris-Generaal der Verenigde Naties stelt de nodige
medewerkers en faciliteiten beschikbaar voor de doeltreffende uitoefening
van de functies van het Comité krachtens dit Verdrag.
12. Met de goedkeuring van de Algemene Vergadering ontvangen deleden van het krachtens dit Verdrag ingestelde Comité emolumenten uit de
middelen van de Verenigde Naties onder de voorwaarden en op de wijze als
vastgesteld door de Verenigde Naties.
Artikel 44
1. De Staten die partij zijn, nemen de verplichting op zich aan het Comité,door tussenkomst van de Secretaris-Generaal, verslag uit te brengen over dedoor hen genomen maatregelen die uitvoering geven aan de in dit Verdragerkende rechten, alsmede over de vooruitgang die is geboekt ten aanzien
van het genot van die rechten :a) binnen twee jaar na de inwerkingtreding van het Verdrag voor debetrokken Staat die partij is ;b) vervolgens iedere vijf jaar.
2. In de krachtens dit artikel opgestelde rapporten dienen, in voorkomend
geval, de factoren en moeilijkheden te worden aangegeven die van invloedzijn op de nakoming van de verplichtingen krachtens dit Verdrag. De
rapporten bevatten ook voldoende gegevens om het Comité een goed inzicht
te verschaffen in de toepassing van het Verdrag in het desbetreffende land.
3. Een Staat die partij is die een uitvoerig eerste rapport aan het Comité
heeft overgelegd, behoeft in de volgende rapporten die deze Staat inovereenstemming met het eerste lid, letter b, overlegt, basisgegevens dieeerder zijn verstrekt, niet te herhalen.
4. Het Comité kan Staten die partij zijn, verzoeken om nadere gegevens dieverband houden met de toepassing van het Verdrag.

41

5. Het Comité legt aan de Algemene Vergadering, door tussenkomst van
de Economische en Sociale Raad, iedere twee jaar rapporten over aangaandezijn werkzaamheden.
6. De Staten die partij zijn, dragen er zorg voor dat hun rapporten algemeenbeschikbaar zijn in hun land.
Artikel 45
Teneinde de daadwerkelijke toepassing van het Verdrag te bevorderen eninternationale samenwerking op het gebied dat het Verdrag bestrijkt, aan temoedigen :a) hebben de gespecialiseerde organisaties, het Kinderfonds van deVerenigde Naties en andere organen van de Verenigde Naties het recht
vertegenwoordigd te zijn bij het overleg over de toepassing van die
bepalingen van dit Verdrag welke binnen de werkingssfeer van hun mandaat
vallen. Het Comité kan de gespecialiseerde organisaties, het Kinderfonds
van de Verenigde Naties en andere bevoegde instellingen die het passend
acht, uitnodigen deskundig advies te geven over de toepassing van het
Verdrag op gebieden die binnen de werkingssfeer van hun onderscheiden
mandaten vallen. Het Comité kan de gespecialiseerde organisaties, het
Kinderfonds van de Verenigde Naties en andere organen van de Verenigde
Naties uitnodigen rapporten over te leggen over de toepassing van het
Verdrag op gebieden waarop zij werkzaam zijn ;b) doet het Comité, naar het passend acht, aan de gespecialiseerdeorganisaties, het Kinderfonds van de Verenigde Naties en andere bevoegde
instellingen, alle rapporten van Staten die partij zijn, toekomen die een
verzoek bevatten om, of waaruit een behoefte blijkt aan technisch adviesof technische ondersteuning, vergezeld van eventuele opmerkingen en
suggesties van het Comité aangaande deze verzoeken of deze gebleken
behoefte ;c) kan het Comité aan de Algemene Vergadering aanbevelen de SecretarisGeneraal te verzoeken namens het Comité onderzoeken te doen naar
specifieke thema’s die verband houden met de rechten van het kind ;d) kan het Comité suggesties en algemene aanbevelingen doen gebaseerd op
de ingevolge de artikelen 44 en 45 van dit Verdrag ontvangen gegevens. Dezesuggesties en algemene aanbevelingen worden aan iedere betrokken Staat
die partij is, toegezonden en medegedeeld aan de Algemene Vergadering,vergezeld van eventuele commentaren van de Staten die partij zijn.

42

DEEL III
Artikel 46
Dit Verdrag staat open voor ondertekening door alle Staten.
Artikel 47
Dit Verdrag dient te worden bekrachtigd. De akten van bekrachtiging
worden nedergelegd bij de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties.
Artikel 48
Dit Verdrag staat open voor toetreding door iedere Staat. De akten van
toetreding worden nedergelegd bij de Secretaris-Generaal van de Verenigde
Naties.
Artikel 49
1. Dit Verdrag treedt in werking op de dertigste dag die volgt op de datum
van nederlegging bij de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties van detwintigste akte van bekrachtiging of toetreding.
2. Voor iedere Staat die dit Verdrag bekrachtigt of ertoe toetreedt na denederlegging van de twintigste akte van bekrachtiging of toetreding, treedt
het Verdrag in werking op de dertigste dag na de nederlegging door die
Staat van zijn akte van bekrachtiging of toetreding.
Artikel 50
1. Iedere Staat die partij is, kan een wijziging voorstellen en deze indienen
bij de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties. De Secretaris-Generaal
deelt de voorgestelde wijziging vervolgens mede aan de Staten die partijzijn, met het verzoek hem te berichten of zij een conferentie van de Staten die
partij zijn, verlangen teneinde de voorstellen te bestuderen en in stemmingte brengen. Indien, binnen vier maanden na de datum van deze mededeling,ten minste een derde van de Staten die partij zijn een dergelijke conferentie
verlangt, roept de Secretaris-Generaal de conferentie onder auspiciën van deVerenigde Naties bijeen. Iedere wijziging die door een meerderheid van deter conferentie aanwezige Staten die partij zijn en die hun stem uitbrengen,wordt aangenomen, wordt ter goedkeuring voorgelegd aan de Algemene
Vergadering.
2. Een wijziging die in overeenstemming met het eerste lid van dit artikel
wordt aangenomen, treedt in werking wanneer zij is goedgekeurd door de
Algemene Vergadering van de Verenigde Naties en is aanvaard door een
meerderheid van twee derde van de Staten die partij zijn.
43

3. Wanneer een wijziging in werking treedt, is zij bindend voor de Staten
die partij zijn die haar hebben aanvaard, terwijl de andere Staten die partijzijn gebonden zullen blijven door de bepalingen van dit Verdrag en door
iedere voorgaande wijziging die zij hebben aanvaard.
Artikel 51
1. De Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties ontvangt de teksten
van ieder voorbehoud dat de Staten op het tijdstip van bekrachtiging of
toetreding maken, en stuurt deze rond aan alle Staten.
2. Een voorbehoud dat niet verenigbaar is met het voorwerp en doel van
dit Verdrag is niet toegestaan.
3. Een voorbehoud kan te allen tijde worden ingetrokken door een daartoe
strekkende mededeling gericht aan de Secretaris-Generaal van de Verenigde
Naties, die vervolgens alle Staten die partij zijn bij het Verdrag hiervan in
kennis stelt. Deze mededeling wordt van kracht op de datum van ontvangst
door de Secretaris-Generaal.
Artikel 52
Een Staat die partij is, kan dit Verdrag opzeggen door een schriftelijke
mededeling aan de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties. De
opzegging wordt van kracht één jaar na de datum van ontvangst van demededeling door de Secretaris-Generaal.
Artikel 53
De Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties wordt aangewezen als dedepositaris van dit Verdrag.
Artikel 54
Het oorspronkelijke exemplaar van dit Verdrag, waarvan de Arabische, deChinese, de Engelse, de Franse, de Russische en de Spaanse tekst gelijkelijk
authentiek zijn, wordt nedergelegd bij de Secretaris-Generaal van deVerenigde Naties.
Ten blijke waarvan de ondergetekende gevolmachtigden, daartoe behoorlijk
gemachtigd door hun onderscheiden Regeringen, dit Verdrag hebben
ondertekend.
Aangenomen te New York op 20 november 1989.

44

BIJKOMENDE BRONNEN VOOR KINDEREN MENSENRECHTENEDUCATIE
RAAD VAN EUROPA (http://www.coe.int)• COMPASS
Een handleiding voor mensenrechteneducatie bij jonge mensen
Inhoud: Het boek geeft een uitvoerige benadering van mensenrechteneducatievoor kinderen. Het omvat vijf hoofdstukken. Leraars moeten het hele boek
niet lezen om het te kunnen gebruiken in hun werk. Ze kunnen enkel die
delen lezen die hen het meest interesseren.
Publicatie: mei 2002
ISBN: 92-871-4880-5Internet: http://eycb.coe.int/compass• DE EUROPESE CONVENTIE VOOR MENSENRECHTEN
Startpunt voor leraars
Inhoud: De map bevat twee delen. Je kan er teksten in vinden met
basisinformatie over hoe je de publicatie moet gebruiken en basisinformatie
over de Raad van Europa, de Europese Mensenrechtenconventie, het
gebruik van de Conventie in de praktijk, andere belangrijke domeinen van
bevoegdheid van de Raad van Europa en enkele voorstellen voor verderwerk. Er is een voorstelling van een korte versie van de Conventie, instructies
voor leraars en voorbeelden van activiteiten voor leerlingen.
Publicatie: april 2001
Internet: http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/Brochures/fiche_dhIndex.asp#TopOfPage• ONDERWIJSPAKKETIdeeën, hulpmiddelen, methodes en activiteiten voor informele interculturele educatie
van jongeren en volwassenen
Inhoud: De publicatie bestaat uit twee delen. Het eerste deel geeft een
inleiding op sleutelbegrippen en een startpunt voor interculturele opvoeding.
Het tweede deel voorziet een aantal activiteiten, methodes en hulpmiddelen.
De publicatie is een uiterst nuttig didactisch instrument om de kwesties vanstereotiepen aan te pakken, van discriminatie, xenofobie, antisemitisme,racisme en andere vormen van onverdraagbaarheid.
Publicatie: december 1998
Internet: http://coe.int/T/E/human%5Frights/Ecri/3-Educational_
resources/Education_Pack/Education_Pack_pdf.pdf
45

UNESCO (http://portal.unesco.org)• OPVOEDEN TOT INTERNATIONALE VERSTANDHOUDING
Inhoud: De brochure beschrijft hoe UNESCO al tientallen jaren ernaar streeftde omstandigheden te verbeteren ten voordele van onderwijs voor elk envoor een goede internationale verstandhouding. Het is een bron van goede,
gevarieerde ideeën, experimenten en meningen wat betreft de kwesties dievoor alle landen belangrijk zijn zoals mensenrechten, vrede en democratie.
Het is speciaal ontworpen voor leraars en leerlingen.
Publicatie: 1996
Internet: http://unesdoc.unesco.org/images/0012/001248/124833e.pdf
UNICEF (http://unesco.org)• DE DEELNAME VAN KINDEREN AAN DEMOCRATISCHEBESLUITVORMING BEVORDEREN
Inhoud: De uitgave concentreert zich op vragen over kinderen- en
jongerenparticipatie. Het benadrukt het belang van jongerenparticipatie
op basis van de Conventie over Kinderrechten, hun actieve deelname en
betrokkenheid bij de besluitvormingsstructuren op alle vlakken (familie,
school, woonplaats, jeugdorganisaties en andere, …) Goede praktischevoorbeelden uit sommige landen worden opgesomd.
Publicatie: 2001
ISBN: 88-85401-73-2• EEN LEVEN ZOALS HET MIJNE
Inhoud: Deze uitgave is bestemd voor kinderen tussen 9 en 12. Het respectvoor kinderrechten wordt op een begrijpelijke manier voorgesteld. De
levens van kinderen worden beschreven aan de hand van individuele
levensverhalen, hun leefomstandigheden en hun hoop op een betere
wereld.
Publicatie:2001
ISBN : 0-7894-8859-0
AMNESTY INTERNATIONAL (http://www.amnesty.org)• EERSTE STAPPEN
Een handleiding om met mensenrechteneducatie te beginnen
Inhoud: De handleiding is bestemd voor leraars en alle anderen die bezig
zijn met de opvoeding van jonge mensen en die mensenrechteneducatie
zouden willen inpassen in hun werk. Ze biedt nuttige methodes voor
46

mensenrechteneducatie in lagere en middelbare scholen. Er worden ook een
aantal referenties gegeven en links naar andere publicaties, organisaties enrelevante web pagina’s.
Publicatie: 1997, London
Internet:http://erc.hrea.org/Library/teachers/first-steps.html• MENSENRECHTEN VOOR KINDEREN
Een curriculum om mensenrechten aan te leren aan kinderen tussen 9 en 12
Inhoud: Het boek is in tien hoofdstukken opgedeeld en elk daarvan isgewijd aan een beginsel van de VN Verklaring van de Kinderrechten. De
methoden zijn bruikbaar bij lichamelijke opvoeding, sociologie, wiskunde,geschiedenis, kunst en taal.
Publicatie: 1992
HUMAN SECURITY NETWORK
http://www.humansecuritynetwork.org/• MENSENRECHTEN BEGRIJPEN: HANDLEIDING
VOOR MENSENRECHTENEDUCATIE
Inhoud: Een uitgebreide handleiding voor mensenrechtentrainers, met een
cultuurgevoelige aanpak, gebaseerd op de universaliteit van mensenrechten.
Het bevat een aantal pedagogische materialen die gebruikt kunnen wordenvoor mensenrechteneducatie bij jongeren of volwassenen.
Publicatie: 2003, European Training and Research Centre for Human Rights
and Democracy, Graz
ISBN: 3 –214-08322-8
HUMAN RIGHTS EDUCATION ASSOCIATES – HREA
(http://www.hrea.org)• ALGEMENE MENSENRECHTENEDUCATIE
24 groepsoefeningen voor helpers en leraars
Inhoud: De trainingshandleiding is bestemd voor informeel onderwijs enlegt de nadruk op vrouwen- en kinderkwesties, respect voor waardigheid eneerlijke regels, verbanden tussen mensenrechten en verantwoordelijkheden,
een burgerlijke maatschappij, vooroordelen aanpakken, ‘ informatie over
empowerment’, enz. De groepsmethodes kunnen aangepast worden aan

47

verschillende omgevingen en culturen en alhoewel ze bedoeld zijn voor
informeel onderwijs, werden ze ook al met succes gebruikt in formeel
onderwijs.
Publicatie: 2000
ISBN: 0-9706059-0-0
Internet: http://www.hrea.org/pubs/claude00.html• BRONNENBOEK VOOR MENSENRECHTENEDUCATIE
Inhoud: Een uitvoerige internationale gids die een adressenbestand omvat
van mensenrechtenorganisaties en –activiteiten en een overzicht biedt vanmensenrechtencursussen en -trainingen overal ter wereld. Hij bevat ook
een geannoteerde bibliografie van mensenrechtenliteratuur en een lijst vanverschillende agentschappen.
Publicatie: 2000
Internet: http://www.hrea.org/pubs/elbers 00.html
HUMAN RIGHTS INTERNET – HRI (http://www.hri.ca)• HET HANDBOEK VOOR MENSENRECHTENEDUCATIE
Inhoud: De uitgave werd gepubliceerd in een reeks overmensenrechteneducatie. Het biedt leraars informatie over bronnen enactiviteiten om de cultuur van mensenrechten aan te moedigen.
Publicatie: 2000
Internet: http://www.hri.ca/publications/new/hreduhandbook/
ANDERE NUTTIGE INTERNET LINKS:
Council of Europe – Youth:
http://www.coe.int/T/E/Cultural_Co-operation/Youth/
UNICEF – Compendium:
http://www.unicef.org/teachers/compendium/index.html
Save the Children: http://savethechildren.org
Child Rights Information Network: http://www.crin.org
Child Rights Watch (Children’s Rights Division):
http://www.hrw.org/children/about.htm
Human Rights Internet (Children’s Rights): http://www.hri.ca/children
48

VRAGENLIJST
Het doel van de vragenlijst is de uitwerking te onderzoeken van de ONZE
RECHTEN kaarten op het aanleren en leren van kinderrechten. We zijn
bovendien geïnteresseerd in uw mening over bepaalde aspecten vankinderrechteneducatie. Er zijn geen juiste of foute antwoorden op dezevragen.
UW LAND:• Vind je dat je voldoende kennis hebt van de volgende internationale
hulpmiddelen voor kinder- en mensenrechten?
ja neeConventie over Kinderrechten
Universele Verklaring van de Rechten van de Mens
Europese Conventie over Mensenrechten en Fundamentele Vrijheden
Het is de bedoeling van de volgende uitspraken iets te leren over jouw
zienswijze op verscheidene factoren die met kinder- en mensenrechten temaken hebben.
Lees elke uitspraak en kies het antwoord dat jouw zienswijze erop weergeeft.
• Kinder- en mensenrechten zijn belangrijk in het dagelijks leven en op
school.
Ik ben het hier volledig mee eens Ik ben het hiermee eens
Ik ben het hier niet mee eens
Ik ben het hier helemaal niet mee eens
• Kinder- en mensenrechten zijn idealen. Ze kunnen niet verwezenlijkt
worden in het dagelijks leven en op school.
Ik ben het hier volledig mee eens Ik ben het hiermee eens
Ik ben het hier niet mee eens
Ik ben het hier helemaal niet mee eens
• Kinder- en mensenrechten zijn een luxe die enkel rijke landen zich kunnenveroorloven. Arme landen kunnen dat niet.
Ik ben het hier volledig mee eens Ik ben het hiermee eens
Ik ben het hier niet mee eens
Ik ben het hier helemaal niet mee eens
• Leraars respecteren de mening van de leerlingen en moedigen hen aan hun
zienswijze tijdens de lessen uit te drukken.
Ik ben het hier volledig mee eens Ik ben het hiermee eens
Ik ben het hier niet mee eens
Ik ben het hier helemaal niet mee eens
• Vind je dat de kaarten een geschikt leermiddel zijn om kinderen testimuleren bij het leren over kinderrechten?
ja nee49• Denk je dat leerlingen gestimuleerd werden door een onderwerp dat hen
rechtstreeks aanbelangde (individueel recht) of dat ze de onderwijsmethodefijn vonden?
Slechts één vakje aankruisen.
De leerlingen werden gestimuleerd door het onderwerp(individueel recht) dat we behandelden.
De leerlingen waren vooral enthousiast over de onderwijsmethode.
De leerlingen vonden zowel het behandelde onderwerp
als de onderwijsmethode interessant.
• Noem drie rechten of activiteiten op de kaarten die jouw leerlingen het
meest interesseerden en waarom.
a)				
Waarom?
b)				
Waarom?
c)				
Waarom?
• Welke vormen van geweld komen het meest voor in jouw
schoolomgeving?
Kruis het gepaste vakje (of meer) aan:a) pestenb) verbaal geweldc) fysiek geweldd) andere (som op)• Besteed jouw school voldoende aandacht aan de kwesties van tolerantie?
ja nee• Waren jouw leerlingen vertrouwd met kinderrechten vooraleer het ONZE
RECHTEN project uitgevoerd werd?
Nee (geen)ja (alle rechten)
gedeeltelijk (alleen met enkele rechten)• Kunnen de leerlingen na de individuele activiteiten de schending van
rechten herkennen of een geval vaststellen?
Nee (geen)ja (alle rechten)
soms (alleen enkele rechten)

50

Wat zijn de belangrijkste resultaten van het gebruik van de ONZE RECHTEN
kaarten?
Kruis maar één vakje per rij aan.
• De leerlingen herkennen de schending van rechten in de dagelijkse omgang
en zijn in het algemeen gevoeliger voor de kwestie van kinderrechten.
Ik ben het hier volledig mee eens
Ik ben het hiermee eens
Ik ben het hier gedeeltelijk mee eens
Ik ben het hier helemaal niet mee eens• De leerlingen staan meer open voor talrijke vormen van diversiteit en
onderscheid in hun sociale omgeving.
Ik ben het hier volledig mee eens
Ik ben het hiermee eens
Ik ben het hier gedeeltelijk mee eens
Ik ben het hier helemaal niet mee eens
• Door de kaarten te gebruiken hebben de leerlingen geleerd op een kritischemanier naar kinderrechten te kijken en ze gebruiken ze niet alleen voor hun
eigen voordeel.
Ik ben het hier volledig mee eens
Ik ben het hiermee eens
Ik ben het hier gedeeltelijk mee eens
Ik ben het hier helemaal niet mee eens
• Door de kaarten te gebruiken heb ik de kennis verworven die me helpt
gelijkaardige projecten i.v.m. kinderrechten gemakkelijker uit te voeren.
Ik ben het hier volledig mee eens
Ik ben het hiermee eens
Ik ben het hier gedeeltelijk mee eens
Ik ben het hier helemaal niet mee eens
• Zou je bijkomende training willen om kinder- en mensenrechten teonderwijzen en te leren?
ja neeAls je ja hebt geantwoord, beantwoord dan ook de volgende vraag.
• Op welk(e) vlak(ken) zou je je kennis willen verruimen?
Kruis de gepaste vakjes aan.
Gepaste inhouden om kinder- en mensenrechten te onderwijzen en te leren
Wijzen en methodes om kinder- en mensenrechten te onderwijzen en te leren
Samenwerking tussen leraars om cursussen te plannen en te geven overkinder- en mensenrechten• Zou je willen deelnemen aan een training die gewijd is aan het onderwijzen
en leren van verdraagzaamheid?
ja neeAls je ‘ja’ hebt geantwoord, beantwoord dan ook de volgende vraag.
• Op welk vlak van verdraagzaamheid aanleren zou je je kennis willen
vergroten?
Kruis de vakjes aan die je voorkeur genieten.
Inhoud om verdraagzaamheid aan te leren en te leren
Methodes om verdraagzaamheid aan te leren en te leren

51

Dank je wel voor het beantwoorden van de vragen over aanleren
en leren van kinderrechten met de ONZE RECHTEN kaarten.
Stuur je antwoorden naar het volgende adres:
Mitja Sardoč, Educational Research Institute,Gerbičeva 62, 1000 Ljubljana, SLOVENIA

52

Deelnemende landen van de OSCE

• Albanië
• Andorra• Armenië
• Azerbeidzjan• België
• Bosnië-Herzegovina• Bulgarije• Canada• Cyprus• Denemarken• Duitsland• Estland• Finland• Frankrijk• Georgië
• Griekenland• Hongarije• IJsland• Ierland• Italië
• Kazakstan• Kirgizië
• Kroatië
• Letland• Liechtenstein• Litouwen• Luxemburg• Macedonië

• Malta• Moldavië
• Monaco• Nederland• Noorwegen• Oekraïne
• Oezbekistan• Oostenrijk• Polen• Portugal• Roemenië
• Rusland• San Marino• Servië-Montenegro• Slowakije• Slovenië
• Spanje• Tadzjikistan• Tsjechië
• Turkije• Turkmenistan• Vaticaanstad• Verenigd Koninkrijk• Verenigde Staten van Amerika• Wit-Rusland• Zweden• Zwitserland

53