កញច ប់ពត័ ម៌ ន ស្តីអំព“ី ធមមជតិ នងិ អនគត់របស់េយងើ ៖៣.

៏ ជបដធំ ងេគបំផតុ កនងេុ

ងទឹកទេន្លេមគងគ-ជពិភពជលផលទឹក១. ករទទ ួលទន្រ ទឹកេបើេយងេទប េនកនុង្របេទសទំងបួនៃនេទខងេលើករចប់្រតីទឹក

ងទេន្លេមគងគេ្រកមែដលបនបង្ហញេនកនុងសថិតរិ បស់អងគរករេសប ងនងិ កសិកមមែដលេជភសរុប៧៥០០០០េនកនុងមួយឆន ំ ប៉ុែន្ដេបើេយងបែដលេន

កបមរបយករណ៍ស្តីពីធនធនជលផល(ឆន២ំ ០១០) សំ េថផល្រតី្របមណ២.១

ងទេន្លេមងគ នងិ ្របេទសជប៉ុន”អង់េគ្លសថ(FAO)ៃនអងគករសហ្របជជតបិ នបញជក់ថចំនួន្រតចី ប់បននេមករសទងម់ តិេនមូល ្ឋ នវញិចេធ្វើករប៉ន់្របមណនែដល្រតូវបនចប់បនកនុងមួយឆនៗំ ែដលេសមើនឹង១៨% ៃនទិននផល្រតីទឹកទបនេនទូទងំ ពិភពេក។ េយងកសិកមម(FAO)បនបង្ហញថករបរេភគ្រតទិី កឹមករគណនៃនសថិតិរបស់អងគករ េសប ងនិងប្របចំឆនសំ ្រមប់មនុស មនក់េន

េ្រកមគឺេសមើរនឹង១៣,៨គីឡូ្រកមកនុងមួយឆន ំ ខណៈែដលអ្រ
ជមធយមមន្រតឹមែត ២.៣គីឡូ្រកមប៉ុេ

ៃនករបរេភគ្រតិីទឹក្ណ ះ។ ករបរេភគ្រតិ
ីទឹកេសមើរនងឹ ១៩,៤គឡី ូ្រកមគខឺ ពស់ជងេគបំផុតេនកនុងពភិ ពេចំនួន២០េផ ងេទៀតបនបង្ហញថ ករបរេភគ្រត
ិីទឹកមងទេន្លេមគងគបកនុងសកលេកប្របចំឆនេំ នកនុង្របេទសកមពុជវញិក។ មនេសចក្តស់ តិី េងខបរបយករណ៍សទងមប្របចំឆនជំ មធយមស្រមប់មនុស មនក់រហូតដល់េទ៣២,៣គីឡូ្រកមសំ ប់្របេទសកមពុជ ២៤,៥គីឡូ្រកមស្រមប់្របេទស
គីឡូ្រកមស្រមប់្របេទសៃថនិង ៣៤,៥គីឡូ្រកមស្រមប់្របេទសេវៀតចេ្រចើនវ ២៤,៩ម។េបើេយងេទមទិនននយ័របស់អងគករ េសប ងនិងកសិកមមរ (FAO)ស្រមប់ឆន ំ ២០០០ដល់ឆន២ំ ០០៣ ស្តីពីសត្វែដលមនជតិ្របូេតអុីន្រតូវេគបនបរេភគកនិី នរហូតដល់េទ៤៩,៨% េនកនុង្របេទសុ ងមួយៃថងៗេឃើញថបនមកពីសត្វ្រតម
កមពុជ ៣៨,៣១% េនកនុង្របេទសែដលចបញជក់ឲយេឃើញថមនអ្រវ ១៦,១៩% េនកនុង្របេទសៃថនងិ ១២,៨៧កនុង្របេទសេវៀត
ខពស់ខ្លងំ េបើេធ្វើករេ្រប បេធៀបជមួយអ្ររហូតដល់េទ៥,៧៨%។ ្របេទសកមពុជនងិ ្របេទសេនះ។មមធយមភគជសកលវ គមឺ នករេលចេធ្លជពេិ សស េនកនុងេ្រប បេធៀប២. ទិនផន ល្រ ទេន្លេមគងគមនទន័ ថមីេពលបចចុបបននបនបង្ហញថ ករេនិ ននយគុណតៃម្លស្រមប់េសដ្ឋកិចច្របចំឆនពំ ី២,១ (USD2.1) ពន់ដុ(្ល រនងិ ព៤
ី ,២(USD4.2)ពន់

នដុយសុី អឹម (ICEM) ឆន២ំ ០១០) ។1

ទ្រតពី ីនដុ្ល រ េទ៧,៦(USD7.6)ពន់

ងេមគងគ្រតូវបនេគប៉ន់ម នថមន្ល រ េទ៣,៨ (USD 3.8)ពន់
នដុន្ល រេនឯតៃម្លទំនញិ លក់ យMekong Watch (2013)កញច ប់ពត័ ម៌ ន ស្តីអំព“ី ធមមជតិ នងិ អនគត់របស់េយងើ ៖ងទេន្លេមងគ នងិ ្របេទសជប៉ុន”េនកនុងតំបន់ជុំវញៃនទិឹកធ្លក់លបក់េខន(Khone)េនភគខងតបូងៃន្របេទសេនវែដលជតំបន់ទសំ ខន់ៃនទេន្លេមគងគែដលបនផគតផ់ គងដ់ ល់ករកររស់េនេទដល់្របជជនចំនួន៦៥,000្រគួរ។ជមធយមកនុងមួយ្រគួចចប់្រតីបនចំនួន៣៥៥គីឡូ្រកមនិងបរេភគ្រតួ ២៤៩គីឡូ្រកម។ិីជមនយមចំននផល្រតសី រុបែដលេនរគតិ ថទបនពតី ំបន់ែកបរជួរទកឹ លបក់េខន(Khone)្របមណជ៤,០០០េមនតៃម្លព៤ី ៥០,០០០(USD450,000) េទ១(USD1)នដុន ែដល្ល (ប ណ(Baran), ចន់េថឿន(Jantunen) និងចុងឆន ំ 2008) ។មន្របភពព័តម៌ នេផ ងៗគនបនេធ្វើក◌ារប៉ន់្របមណថករផលិត្រតីទឹកបរួមទំងករេធ្វើកសិកមម

្រតីេនកនុង្របេទសកមពុជស្រមប់គណនចំនួនរ ង១១,៧% និង ១៦% ឬរ ង ៨និង ១២%ៃនផលិតផល
កនុង្រសុកសរុប។ ខណៈេពលែដលតួេលខទំងេនះគជពបឺ ករប៉ន់្របមណទំងអស់េហយើិ កេដើមបទី ទួលបនសថិតិ្រតឹម្រតូវស្រមប់អនកេនបនយល់ពទ័ ្របី និ ននយទខនតតូច

ក់្របែហលទំងេនះេ

យ(រៈសំ ខន់ៃនជលផលទេន្លេមគងគែដលស់ច្រតូវយអុសំ ០១០) ។ី ុ ី អម
ឹ (ICEM )ឆន២៣.្រ ្រទ្រទង់ជី ត្របចំៃថង និងវបបធម៏នេពលបចចុបបននេនះេយរែតករអភវិ ឌ បេងកតើ ឲយមនេ្រគ ងបរកិ ខ រដូចជទូរទកឹ កក នងិ បញដឹកជញជូ នដ៏សំបូរែបបេនះ ្រតែី ដលចប់បនពីែដនអន្ដរជតិ។ជករពិតបេងកតើ េឡងើ ករេស់ ្រតមី នងទេន្លេមគងគ គកំ ្រពំឺ ំពុង្រតូវបនែចកចយេនទូទងរៈសំ ខន់សំ ប់េះដូរេហើយមុនេពល្របព័នធែចកចយ្រតូវបនះដូ្រត្រី តូវករទកើ បេី ធ្វកិី ែន្លងេដមើ រប្ដូរទំនញិ គនេទវញេទមក។រហូតមកដល់្របមណជ៥០ឆនមំ ុន ករេះដូរ្រតីនិង្រសូវបនេធ្វើេឡើងយ៉ងទូលំទូតំបន់ែដលរួមបញចូ លទំងតំបន់ភគខងតបូងៃន្របេទសេនះ េនេពលែដលករចិញចឹមជីវតមនុស ជសកលបនចំិែស្វងរក្តវនងិ ភគឦយេពលេវរេនកនុងេគលបំណងេដម់ គងច់ ណំ ីើ បធី នករផគតផរ។យេនកនុងនៃន្របេទសៃថ។ េនកនុងសម័យរបស់ពួកេគេដើមប្រី បមូលផ្តុំឬេនកនុងភូមិ មុខរបរែដលសំ ខន់ជងេគគឺករេធ្វើេ្រសចំករ ែដលេធ្វើឲយពួកេគមនករពិបកកនុងកររកេពលេដមើ បែី ស្វងរក

របែនថម (េដមយបយ) កនុងកំឡុងេពលបងករបេងកនើ បបើ ផល នងី រេភគជមួិិ ្របមូលផល្រសូវជេដើម។ េនេពលេវ2ដូចគនេនះែដរ ្រចំងទេន្លេន

មភូមែិ ដលជទីកែន្លងសមបូរ,្រតី ងយ

Mekong Watch (2013)កញច ប់ពត័ ម៌ ន ស្តីអំព“ី ធមមជតិ នងិ អនគត់របស់េយងើ ៖្រសួលកនុងករេន

ទ្រតីេនទីេនះ េហើយបនបំែលងេទជ្រតីែដលចប់បនេនះ ជចំណីផ្អកឬ្រតេី ឆ្អរើ (ឬចំណីរេ្រក ម)ែដលអនកភូមិ ចេធ្វកើ រេរ្រតូវបេធ្វើករែចកចញេករេយេធ្វើករេរដូចជះដូរជមួយទំនញិ េផ ងៗែដលពួកេគ្រតូវករ។ះដូរគនេទវញេទមក។ិះដូរទំងេនះមនិ ្រតមឹ ែត្រតូវបនអនុវត្តន៍សំ ខន់សំ ប់សងគមនងិ វបបធម៌ផងែដរ។មទដិ ្ឋភពជក់ែស្តងប៉ុេ្ណ ះេទែតក៏មនរៈ័ន្របេទសៃថ ្រស្តីជនជតិៃថមនក់េនកនុងវយ៧០ឆន រំ បស់នងមនែដលមនករទក់ទងភគឦ័េទនងនងែដលនងបនេធ្វើឹ យុវយរបស់ដឹកយកេទលក់េរែដលេ្រក ម ដូចជ្រតេី ងៀត ្របហុក នងិ ផ្អក។ ពួកេគបនយរទះេគនិងជញឹកញប់កំណត់េពលេចញរួម្រពមគនជមួយនឹងមតិ ្តភក្តិេកំណត់ឬសេ្រមចពទី សិ េមបេងទេន្លេមងគ នងិ ្របេទសជប៉ុន”្ត យផ្លូវេដើមបេី ធ្វកើ រេេទៀត។ មនិ មនអ្រយគមនករមួយេទ។ បនទប់មកនងបននងឹ ចរចជមួយមនុស ែដលនងបនជួបេនះដូរជមួយ្រតែី ដលនងយកមកជមួយនងឹ អងករនងិ ផលិតផលកសិកមមដៃទេថរេទស្រមប់ករេះដូរអងករនិង្រតី ដូេចនះេនេពលែដលនងបនេលើសនងនឹងផ្តល់ឱយបែនថមេទដល់មនុស េផ ងេទៀត ែត្របសិនេបននតផ់ គង់ េនះនងនងើ ងមនរយៈេពលខ្លកី ុ ងករផគឹ ចរចជមួយមនុស េផ ងេទៀតេដមើ បឲី យទទួលបន្រសូវេ្រចើនេ្រចើន។ ចំនុចេនះ បនពនយល់អំពីករចរចរគឺ្រតូវេធ្វើឧយេគមនចិត្តទូេះដូរជយ។េនេពលេនះ ទំងអងករ នងិ ្រតគី មឺ និ ្រតូវបនេគែចកចយច់្របក់ែដ។កំណត់អ្រេច្រតូវបនសនមតថ់ ្របជជនមនមរយៈទផី រេទដូេចនះេហយើ ក៏មនិរមមណ៍ថគមនចំណុចះដូរេថរជេលខេនះេទ។ េលើសពេី នះេទៀត ទំង្រតី ឬអងករគមឺ និស្រមប់រយៈេពលយូជជងករខជះខជយេែដល

រៈសំ ខន់េនកនុងចមួយែដល្រតូវច្រតូវបនេធ្វបើ ្រមុងទុក

យេបះេចល គ្រឺ តុវពយយមប្តូរយក្របក់ឲយបនេ្រចនើមចេធ្វើបន េហើយជេមេរៀនកនុងសងគមបនបង្ហញថ ករេចះផ្តល់ឱយរបស់ទងំ េនះជចិត្តសបបុរសេទ

អនកេផ ងេទៀតេនះ គេឺ ដម្តិ៍ម ះរបស់េគនងំ ងរ ងបុគលគ នងើ បបើ េករេឈឹ ទំនក់ទនី េងកនិ ករព្រងងិ បុគគល ែដលជវធ៏ ្អកុ ងករផ្តនល់្របឆំងនឹងកលៈេទសៈិ ីដលមួយែដលេកើតេឡើងេ

េរៀនពី បទសមភសផងែដរថករកំណត់េទភូមែិ ដលមនិយមនិ បនរ ំពឹងទុក។ េយើងក៏បន

គ ល់: េដើមបេី ធ្វើករេះដូរ និងបេងកើតទំនក់ទំនងមតិ ្តភក្តថិ មីៗ គជឺ អ្វែី ដល្របជជនេនទេី នះរកី យនងឹ េធ្វ។ើ មនុស ែដលបនក្លយជមតិ ្តភក្តិេះដូរ ្រតូវបនេគេថ េសៀវ (siaow) (ទុកខគនេទវញេទមក។បនទប់ ពធិិ ីញតិបន។ជេ្រចើនេឥឡូវេនះ្រតីកក់ដូចមនន័យថ ជមតិ ្តជិតសនិទធ) ែដលែតងែតេទសួ រសុ ខពហ៍ពពិ ហ៍េនះមនន័យថ ករព្រងឹងទំនក់ទំនង

មរយៈករេ

3ះដូរេទជមតិ ្តភក្តិ

ច្រតូវបនែចករ ំែលកេពលបចចុបបននេនះ ចំេពះភគខងតបូង្របេទសមតិ ្តភក្តនិ ងិចនងឹ េកតើ មនេឡងើ រ ងពរី ្រគួច់ញត។ួ ៃនភគឦិ េនកនុងភូមមិ យរទំងពរី េយេហតុចបេងកើនទំនក់ទំនងេទច្រតូវបនេគលក់បនយ៉ងងយ្រសួលស្រមប់ករេ្ដ យេនេពលែដល្រតីែដលមរយៈករ

ះដូយកមរយៈករេ

ច់ច់្របក់, ចស់ទុំ

ះដូរេនះប៉ុែន្តសូមបែី តវេនេពលែដលចប់្រតីបន ្រតីទងំ េនះ្រតូវបនេគែចកឱយ
នៃន្របេទសៃថេនេពលែដលផល្រតែី ដលេនទMekong Watch (2013)កញច ប់ពត័ ម៌ ន ស្តីអំព“ី ធមមជតិ នងិ អនគត់របស់េយងើ ៖បនមនបរមណតិិច េហើយករចំយេលើេ្របងងទេន្លេមងគ នងិ ្របេទសជប៉ុន”ំងេដើមបយី ក្រតីេទទីផ រមនិ សមម្រតគន ឬមនិ បនចំេនញ ,្រតទំ េនះ្រតូវបនលក់េនកនុងភូមកន ៃលទប។ ្រតី ងិ ុ ងតំងទេន្លេមគងគនេពលបចចុបបននេនះ បនេដើរតួនទីយ៉ងសំ ខន់កុ ងករព្រងនឹងទំនក់ទំនងសងគមនិងគំ្រទដល់សន្តិសុខេសប ងរបស់្របជជនែដលមនឱកសតចើ បទិ តួចេដមី ទួលបន្របក់ចំណូលជឯកច់្របក់។រេយង :Baran, Eric, JantunenTeemu, and ChiewKieok Chong, 2008.Value of Inland Fisheries in the Mekong River Basin, Tropical River
Fisheries Valuation: Background Paper to Global Synthesis 227-290.
International Center for Environmental Management (ICEM). 2010. Mekong River Commission (MRC) Strategic Environmental
Assessment (SEA) for Hydropower on the Mekong Mainstream: Fisheries Baseline Assessment Working Paper.
Vientiane, Lao PDR: MRC.
http://www.mrcmekong.org/about-the-mrc/programmes/initiative-on-sustainable-hydropower/strategic-environmentalassessment-ofmainstream-dams/ឃិគូឈយិ ូក

4

Mekong Watch (2013)