កញច ប់ពត័ ម៌ ន ស្តីអំព“ី ធមមជតិ នងិ អនគត់របស់េយងើ ៖៦. ករបត់បង់ៃ្រពេឈីេនកនុងប១. ករពឹង

យកសិករមនក់ ែដលកំពុងរស់មបេមបេ្ត យទេន្លេមគងគ្រស័យៃ្រពេឈីរបស់្របជជន«ៃ្រពេឈគើ ឺជផទះរបស់ខុ ំញ ។ ខញុំមនិេ្ត ្របេទសងទេន្លេមងគ នងិ ្របេទសជប៉ុន”ចរស់េនេមភនកំ ុ ង្របេទស
ន្ត យទេន្លេមគងគ សូ មបែី តបចចុបបននេនះក៏េេនកនុងមវ ។ ជីវតរស់េន
ិម្រសុកជនបទ កនុងប

អនុតំបន់ទេន្លេមគងគ(GMS)មន្របំ្របេទស៖ន និង គងសុី ហ ូ ៊វ ភូម ៃថ កមពុជ នងិ េវៀតទក់ទងនងឹ កររស់ ន (WWF 2013:5)។

មនករលំ បកែថរកម រួមង ែដលមន្របជជន្របមណ៧០្រស័យេលើ្របពន័ធេអកូឡូសុី សំ ប់្របកបរបរចញិ ទកិ ច ឹ មជវី តឹ្របជជនភជប់របរកសិកមម្ត ្របេទសយ ក៏េនពឹងែផ្អកធនធនធមមជតិ ៃ្រពេឈើ និងទេន្ល1។ជមួយេខត្តពីររបស់ចិន ៖ តំបន់ស័យ្វ ភព យូនក់ រស់េនពងឹ

យគមនផទះរបស់ខុ ំបញ នេទ» ។ ពកយេនះបននយ
ិ យន

រ នង
ិ េស កមមសំខន់ៗ

្រស័យេលើបរ ិ ថ នធមមជតិ ប្រងគបផ់ លិតផលរបរេភគរបស់ពួកេគិេហយ
បនថយចុះ ផលិតផលៃ្រពេឈើ រួមមន ទំពងំ ផតើិ នងិ សត្វៃ្រព ែដលមន

េនកនុងៃ្រព 2 ។ េឈែើ ដលពួកេគេ្របើសំ ប់សង់លំេនន និងស្លឹកេ្របើសំ ប់្របក់ដំបូលផទះរបស់ពួកេគ ក៏មនេនកនុងៃ្រព ។ ជបែនថមេទៀត ពួកេគមនមរតកចំេណះដឹងកនុងករេ្របើ្របស់ឱសថរុកខជតិ េដើមបពី យបលជមងឺេផ ងៗ ។ភគឥេលើសពីេនះ ទម្លប់េគរពអនកៃ្រពរបស់នៃថ នងិ ភគពយពយេវៀតសនេផ ងៗ រួមមន កនុងេខត្តយូន្របេទសចិនវម េហយើ របស់ពសិ ិ ដ្ឋេផ ងៗេទៀត្រតូវបនែថទំ មនិ ឲយប៉ះពល់ កប់3េឈើ ឬ េ្រប្រើ បស់ធនធនៃ្រពេឈទំ េនះេ្រចនើ ងើ ហួសេហតុ ។ំ េនកនុងតំបន់ភៃនំ នប្រកុមកុលសមពន័ ជនជតិេដើមភគតិច អនុវត្តករកប់ឆករវលជុិ

ទេន្លេមគងគ ។ ពួកេគកប់ឆករំ នងិ ដុត នដី1អងគករMekong Watch បន្របមូលព័ ត៌មនផលិតជវ ីេដអូ ឯករេបៀបរស់េន កនុង្របេទស្ត ្របេទសមដង

បំ ណុ ្ត ះ្រគប់ពូជេនេលើដី នសំ ប់រយៈេពលខ្លបី នទប់មករ ឆនំ២០០៣ មនចំណងេជើង «អន្តរកល ករផ្លស់បូរៃ្រពេឈើ្តនិងវ» (http://www.youtube.com/watch?v=ac9OIxLWm2I) ។ វ ីេដអូេនះែណនំអំពីទំនក់ទំនងរ ងៃ្រពេឈើនិង ជីវភពរស់េន និង វបបធ៌មរបស់ជនជតិវ ្រពមទំងករប៉ះពល់េផ ងៗ េលើជីវះចំរះុ ៃន្របពន័្ឋេអកូឡូសុី និងរេបៀបរស់េនន ុនមនឆនំថីៗម េនះ។្រស័យៃ្រពេឈើ មកពីេគលនេយបយ និង សកមមភពេសដ្ឋកិចច ែដលមនេគលបំណងអភិវឌ េសដ្ឋកិចចកុងប៉2សំប់លំអិតបែនថម សូមេមើលឯកមបេ

រសេងខបទំព័រX «សុវតថិភព្ត យទេន្លេមគងគ 〜ករណីរបស់្របេទសវ»3សូមេមើ លទំព័រX«ជំ េនឿអរូបិយ និង កិ ចបច ងករៃ្រពេឈើ េនកនងបុ

1

រ និង ករេ្របើ្របស់ផលិតផលមិនែមនៃ្រពេឈើ េនកនុង្របេទស្ត ្របេទសមបេ្ត យទេន្លេមគងគ»Mekong Watch (2013)កញច ប់ពត័ ម៌ ន ស្តីអំព“ី ធមមជតិ នងិ អនគត់របស់េយងើ ៖ងទេន្លេមងគ នងិ ្របេទសជប៉ុន”េបះបង់ដបី នទប់ព្រី បមូលផល េដមើ បទិ កនុងកំឡុងេពលបនទប់ េ្រកយមកពួកេគេធ្វដី ុកឲយរុកខជតដិ ុះេឡងើ វញើ ូេចនះ

ំម្តងេហើយម្តងេទៀត េនេលើដីចមករ និង ៃ្រពេឈើ
ម្តងេទៀត សំ ប់បណុ ្ត ះ្រគប់ពូជ ។ ្របជជនេធ្វើកសិកមមវលជុ
ិំ ពួកេគ
ដែដល ។ េនកនុងៃ្រពទីពីរៃនចមករវលជុ
ិច្របមូលផលិតផលៃ្រពេឈេើ ផ ងៗេទៀត ។ ផលិតផលៃ្រពេឈទំ េនះ ខ្លះគមនដុះេនកែន្លងេផ ងេទ ប៉ុែន្ត ដុះេនកនុងៃ្រពទពើ ងី រី ដូេចនះមនុស នងិ ៃ្រពេឈរើ ស់េនជមួយគន ផ្តល់ករគំពរគនេទវញេទមកែដលៃ្រពេឈផ
មនុស េហើយមនុស ធនករពរិ
ិើ ្តល់មុខរបរចិញចឹមជីវតដល់ជវី ៈចំរុះ4។ដូចែដលបនដក្រសង់សំដីកសិករជនជតិេនះ ថ ្របជជនែដលរស់េនកនុងតំបន់កសិកមមវ ែដលបននយិ យេនឃ្លចប់េផ្តើម កនុងរបយករណ៍មបេ្ត យទេន្លេមគងគ មនិចរស់េយគមនៃ្រពេឈេើ ទ ។ៃ្រពេឈកន បន់េនះ មនករថយចុះ នងើ ុ ងតំិ មនករបំផ្លញយ៉ងគំហុក កនុងកំឡុងកន្លះក្ត លសតវត កន្លង

នំឲយមនករគំ មកំែហងដល់កររស់ នរបស់្របជជន ។២.ៃ្រពេឈីបត់បង់េន
េយងមបេ្ត យទេន្លេមគងគ*មសថិតែិ ដល្របមូលកនុងឆន២ំ ០១០ េ(FAO)ថ បចចុបបននមនៃ្រពេឈចើ ំនួន៩០ៃ្រពបឋម ១០%ជចមករេឈើ

យអងគករេសប ងនហត កំពុងេសសសល់កុ ង្របេទសទំនង៥ គឺមន ១៣%ៃនចំនួនំ និង សល់ពីករបំផ្លញ ែត ជៃ្រពធមមជតិ ែដលនងឹ បន្តដុះលូ តជតិ ្របសិនេបទើ ុក ឲយេនេសសសល់ (តួេលខ១) ។អ្រ៥៧%វ៦៨% ភូម៤៨% ៃថ៣៧% និង េវៀត2ម មនតំបន់ធំៗ្រគបដណ្តប់េរទំព័រX«ចមករវ ិលជុំ និង ជីវ ិតរស់េនមធមម

ៃ្រពេឈ្រើ គបដណ្តប់កុ ង្របេទសននមួ ៗគឺ កមពុជី យម មនៃ្រពេឈបើ ឋមេសសសល់តចិ តួចបំផុត(៣២២,០០០ហតកនុង្របេទសកមពុជ ៨០,០០០ហតកនុង្របេទសេវៀត

4សូមេមើ លឯកស់ម៤៤% ។េបបើ ំែបកជ្របេភទៃ្រពេផ ងៗ ្របេទសកមពុជ នងិ េវៀតៃទេទៀត ៃថ និង េវៀតរ នងកសិកមមសហ្របជជតិិយចមករេឈើម) េបេើ ្រប បេធៀបជមួយ្របេទសដ៏ំ។

មតំបន់ភំន 〜ករណីរបស់្របេទស

វ»Mekong Watch (2013)កញច ប់ពត័ ម៌ ន ស្តីអំព“ី ធមមជតិ នងអរបស់េយងិ អនគត់ើ ៖្ត ្របេទស្រប
GMS%

Plantedd Forestៃ្រពេឈឈើ ំដុះេ យធមមជតិ ted
Naturallly regenerat
Primaryyបforestៃ្រពេឈឈឋមើ

% ofតំបន់ដី%land areeaេវៀតមៃថភូមវកមពុជតំ បន់ (1000ហត)តួេលខ១. តំបន់ប ៃ្រពេឈើ នងៃ្រើ គប់ដណ្តប់កុ ងបនិ ៃ្រពេឈ
35000
80
70
30000
60
25000
50
20000
40
15000
30
10000
20
5000
1000

ងទេន្លេមងគ នងិ ្របេទសជប៉ុន”េេយងម FAOO (2010).5កនុងឆន១៩៧៣១ំ្របេេទសទំង៥ម នួន១៤មនចំ
៤០នហត (កំណត់្រវ ភូម ៃថថ កមពុជ និង េវៀតម រួមបញចូ លតតំបន់ៃ្រពេឈឈទំ អស់ើ ង

៧៣%ៃនចំនួនតំបន់សរុបទំងអស់កុ ង្របេទសទំនង៥) ប៉ុែន្តមកដល់មឆន ំ២២០០៩ចំនួនេនះបនបត់មកេន្របមមណ១០០

នហត (កំកំណត់្រ៥១
១%ៃនតំបន់ទំទងអស់) ។ េនះមនន័យថ ៃ្រពេឈឈច
បត់បង់ (WWFF 2013:23) ។ ជមូល ្ឋ នកនន ុ ង្របេទសននមួ ៗ ចប់បើ ំនួន៣១%្រតូវបនបី យ១១៩៨០េ្រប បេធៀបេទឆឆន១ំ ៩៧៣ ្របេទសកមព្រ
ជបង់២២%ុ ជបនបត់េ ើយ ៃថ និង េវៀតេហសថិតេ្រកមេសសសងំ ពឆី នំ

វ នង
ប ២៤%
ិ ភូម បនបត់បង់មបនបត់មបង់
ង៤៣% ៃនចចំនួនៃ្រពេឈឈទំ អស់ ។ ្របសិនេបបន្តបំ ្ល ញៃ្រពេឈញើ ងើ កប់បផើរយ៉ករបន្តអភវិ ឌ គមននរិ ន្តភពដូភ េចនះេទៀតតី ូៃនកមនសញ
ញញសនន្របកកសថេទ
ទដល់ឆន ំ២២០៣០នឹងមនករបន្តបត់ប បង់ៃ្រពេឈ
ឈ្រើ បមណជជ៣៤%ែថម
មេទៀត ែដលនឹងេកើតមនកនុង្របេទសតំ
តំបន់GMS
ប់បញចូ លទំង្របេទសចនផងែដរ(WWWF 2013:7)។
ិន៣៣.េដី
មេហតុៃនករកកប់បំផ្លញៃ្រពេឈីញមនក ្ត ជេ្រចនក ផ្លញៃ្រពេឈើ េនកនុងតំង បន់ទេន្លេមគងគម។ មួយគយ ឺ ករបន្តស្រងស គ មសុីើ បនបង្ហញពីករបំវល
ម្លះៃផទកុ ងន ។ កំឡុងស្រង
ងគមេនេវៀត
ិ នង
ិ ជេម

ម ទន

េមរកកំង បនេ្របើ្របស់្រប ្រគប់ែបកបំប ផ្លញិ

ៃៃ្រពេឈគមកបំផ្លញតំបន់ៃ្រព្រតូ្រ
ពិកធំៗ ។ េនកនុងស
សមរភូមរិ ងទ័ង ពៃ្រពកើ និង បញ់ ែផ ងគី ជី ្រមុះស្លឹកេឈើ បនបំ5FAOអះងថថ «ៃ្រព» ជ «ដីដីេលើសពី០.៥ហ
ហតកនុងតំបន់ ែដលមនេដើមេឈើមខពស់ៗ មនកំមពស់យ៉ងតិង ច៥ម អ្រណ្តប់តំបន់ចំនួន១០% ឬ េ្រចើ
ចើនជង» (FAO 2010)។ ករកំណត់និយមន័យ «ៃ្រព» េផ ងៗង្រ្របកសេបបល្រគបដម្របេទសស ដូេចនះតួេលខបនលយរ ្ឋ ភិបលនីមួ
មួយៗ អំពី តំបន់ប ៃ្រព និង ៃ្រពពេឈើ ្រគបដណ
ណ្តប់ ជក ្ត ឲយយមនភពខុសគស ន ។ ឧទហររណ៍ រ ្ឋ ភិវកំណត់ណ ៃ្រព ថ ជដីដីមនអ្រប
បន្របកសេ
3

យរ ្ឋ ភិបលេដើមេឈើ ្រគបដណ
ណ្តប់២០% ឬ េ្រចើនជង ដូេចនះអ្រ

ៃ្រពេឈឈើ ្រគបដណ្តបប់ ែដលវគឺមន ៤០.៣%៤កនុងឆ
ឆនំ២០១០ ។
Mekong Waatch (2013)កញច ប់ពត័ ម៌ ន ស្តីអំព“ី ធមមជតិ នងិ អនគត់របស់េយងើ ៖មមុយនសំ ទី ្ត នងិ កងកម្លងនរ ្ឋ ភបនំ គកិ លៃថ េនកនុងតំបន់ភភៃ្រពេឈកន បន់ធំៗ្រតូវបនដុតបំផ្លញ េនកនុងករ្របយុទ្ឋេើ ុ ងតំ

ងទេន្លេមងគ នងិ ្របេទសជប៉ុន”្ត ល ចុងឆន១ំ ៩៧០ ដល់េដមំ ៩៨០ើ ឆន១យកម្លងំ រ ្ឋ ភបិ ល(Kashio)។

ក ្ត ទីពីរ េគលនេយបយេលើកទឹកចិត្តករអភវិ ឌ កសិកមម រួមចំែណកបំែលងៃ្រពេឈជើ ដីកសិកមម ។ករអភវិ ឌ ដំំកសិឧស ហកមម រួមមន េកស៊ូ នងិកសយ នងិ កសិ ្ឋ នសំ ប់ នដីដំ ំំ ដូចជដំឡូងមី នង្តេើ ទជដីកសិកមម។ េន្របេទសៃថ និងេវៀតិ អំេព ជលទ្ឋផលេធ្វើឲយមនករផ្លស់បូ រៃ្រពេឈមម សកមមភពចញិ ច ឹ មបងគ បនបងករឲយបត់បង់ៃ្រពេឈេើ កងកង ។ពីសំ

័អងគករអង់េគ្លសGlobal Witnessបនចង្អុលបញ្ហេកង្របវញធនធនដ
ីធ្លី កនុង្របេទសកមពុជ នងិ េវៀតក់គេ្រមងចមករេកស៊ូ

Witness 2013)្រកុមហ៊ុនេវៀត

កនុងបវ)ម។េយងតភឺ ភគខងតបូង្ត ្របេទសទំងេនះ ែដលអនុញញត្តឲិ យពួកេគជួលដីតំ បន់ ដីំេពតសំ ប់ ចំណីសត្វ ។ ដំពចិ រំ ឧស ហកមម្របេភទែតមូ យ បនបងករឲយបត់ បង់ គុណភព និ ង បក់ ដី(េខត្តអ៊ូដុមរ ៊ី ភគឥន្របេទសវ)ចំ មករេកស៊ូ េធ្វឲ់ ងរដល់ើ យមនករប៉ះពល់យ៉ងធងនធ

សងគម នងិ បរ ិ ថ ន ។ របយករណ៍ក៏បនបង្ហញផងែដរ ធនគរDeutscheនិង(IFC)ជ្រកុមធនគរពភិ ពេមរបយករណ៍(Globalមធំៗ មនទំនក់ទនំ ងជមួយម្រន្តរី ្ឋ ភបិ លពុករលួ យ នងិ អនកមន្របក់េ្រចនើករ នដី សំ ប់ ចមករេកស៊ូ (េខត្ត្របេទសមនមូលធនមកពី្របេទសេវៀតមរជីវកមមហិរញញ វតថុអន្តរជតិក ផ្តល់ទុនដល់្រកុមហ៊ុនចមករេកស៊ូទងំ េនះ េធ្វសើ កមមភព េយគមនេធ្វកើ រដល់បរ ិ ថ ន ឬ សិទធមករបងករឲយិ នុស ។ ករបង្ហូរៃនមូលធនបរេទសដល់្រកុមហ៊ុនែបបេនះគជឺ

បត់បង់ៃ្រពេឈេើ នកនុងតំបន់េនះផងែដរ ។ក ្ត ទប័ ធ្រទង់្រទយធំ ដូចជ កររុករកែរ ៉ នងី គី ឺ ករអភវិ ឌ េហ ្ឋ រចនសមពនិ ទំនប់ រអគគិ សិ នី ។ គេ្រមង

4Mekong Watch (2013)កញច ប់ពត័ ម៌ ន ស្តីអំព“ី ធមមជតិ នងិ អនគត់របស់េយងើ ៖រអគគិ សិ នី

អភវិ ឌ

មេធឿន២6 កនុង្របេទសវ បនងសង់ េ

ងទេន្លេមងគ នងិ ្របេទសជប៉ុន”យមនជំនួយពធី នគរពភិ ពេ២
សុី (ADB)បនជន់លិចៃ្រពេឈ៤ើ ៥០គម ែដលជតំបន់សំបូរជីវៈចំរុះដ៏េ្រចើន

«Galapagosរបស់ជមួយទនសុី »។ កនុងឆន១ំ ៩៩៣ ដល់ ១៩៩៤ មុនករម ។ ្រកុមហ៊ុនអគគិសនី

ងសង់ទំនប់ ្រកុមហ៊ុនកប់េឈបើ នចូលរួមភនងឹ នេយបយគំពរ បរ ិ ថ ន នងិចេមលើ េឃញើ េដើមេឈងើ ប់េនឈរកនុងទកឹ ៃនងស្តុកទកឹ េនេឡយើ ។ សូ មបែី តឥឡវួ្លរ ្ឋ ភបំ ុ ង្របេទសនមសថិតិផូ វកររបស់ិ ល ្របមណ៨០%ផលិតផលេឈ្រើ បចំឆនក

ករកប់េឈេើ នតំបន់អភវិ ឌរអគគិ សិ នី ឬ តំបន់រុករកែរ ៉ ។ក ្ត ទីបនួ គឺ បញ្ហកប់េឈខំ ក្ល ។ េទះបីជមន័ ជក់ើ ុសចបប់ខ្លងិ មនទិនននយ្របេទសវ េ្រប បេធៀបេទករកប់ៃ្រពេឈមើ នេឈបើ ចចុបបនន នងិ អ្រ្របតបិ ត្តកិ ររបស់ពួកេគធំជងករកប់េឈហំ ន់គេ្រមងទំនប់ើ ុ ប នងិ នំេចញពតី បេនកនុង្របេទស

ថមេធឿន២(NTPC)ែដល្របតិបត្តិគេ្រមង បនពន្លិចយគមនយកជតជិ វី ៈម៉ស់េចញឲយអស់ ជកររ ំេសងគម របស់ខួ ន្ល ។ េគេនះ េយងែដលេគេវ កប់រ ំលំ េដមើ េឈមឹ ជញជូ នេឈេើ ទកន់ើ នតៃម្ល ដូចជេឈ្រើ សល់ Merkus pinesេហយើ ដក្របេទសជិតខង ៃថ និង េវៀតងស្តុកទកេឹក នងិ ធនគរ

ជញបណ្ណ័ ផ្លូវករមេធឿន២វ (រូបថតឆន១ំ ៩៩៦)ក់កេ៏វ បនមកពីយ ករណីកនុងមករប៉ន់្របមណពីចំនួនេ ងច្រកងស្តុកទឹក ទំនប់

មេធឿន២ ។ ករ្របមូលររៈធតុសំ ណល់មនិ បនល្អ បន ល់ទុកឲយេដើមេឈងើ ប់ឈរទំងឫស (រូបថតឆន២ំ ០០៩)្របែហលជពរី ដង ែដលបង្ហញពកី រកប់េឈខើ ុសចបប់យ៉ងសនធកឹ សនធប់ ។ ចប់លច្រកវបនអនុមត័ ករនំេចញែតផលិតផលសំ េរច ទក់ទងេទនងឹ េឈពើ ៃី ្រពធមមជតិ ប៉ុែន្តឧស ហកមមេ ងរេឈកនកគឺ មនើ ុ ង្រសុិ មនករ្របកួត្របែជងដូចជ េន្របេទសេវៀតនងិ ផលិតផលមនិ ទន់ែកៃឆនេឈហើ ុ បេទ្របេទសេវៀត6សូមេមើ លឯកសនីងំ ពឆំ ០០១ រ ្ឋ ភបី ន២ិរទំព័រX «ដំេណើរករអភិវឌ ដ៏គំហុក ៃនបេមេនែតបន្ត ។មេទ ដូេចនះករនំេចញេឈហើ ុប្ត យទេន្លេមគងគ និង ករប៉ះពល់ដល់សងគម -ករណីគេ្រមងទំនប់ រ ិអគគិមេធឿន២»5Mekong Watch (2013)កញច ប់ពត័ ម៌ ន ស្តីអំព“ី ធមមជតិ នងិ អនគត់របស់េយងើ ៖ំចំករវ ិលជុំ ្រតូវបនអនុ វត្តជ្របៃពណីេនតំ បន់ ភំ ៃន នករេមគងគ។េយ

ងទេន្ល

រែតករេកើ នេឡើងនូ វចំ នួន្របជជន និ ងគេ្រមងអភិ វឌងទេន្លេមងគ នងិ ្របេទសជប៉ុន”េឈើ ហុបធំ ៗបនដឹ កេចញពី ភគខងតបូង្របេទសេវៀតវ នំេទ្របេទសម ។ ករនំេចញេឈើ ហុប ឬ េឈើ មិនទន់ ែកៃឆនគឺ្រតូវបន

ជេ្រចើ នេនះ ដី ែ្រសចំ ករ្រតូវបនថយចុ ះកន់ ែតតិ ចេទៗ ឬ ក្រមរេទៗមឃត់េហើយបញ្ហ កប់ បំផិ ច្ល បំ ផ្លញៃ្រពេឈើ េដើ មបីយកដី េ្របើ ្របស់កន់ ែតេកើ នមនបន្ត ។ប៉ុ ែន្តករកប់ េឈើ ខុសចបប់និ ងករេធ្វើពណិជជកមមេនែតេឡើងំ្រតូវបនគិតថ ជក ្ត មួយកនុងករបំផ្លញៃ្រពេឈកជបែនថម ចមករវលជុិើ ុ នងតំបន់េនះែដរ ។ េចញពីករគិតំជេ្រចើនែដលេ្រសៃម៉ចំេពះចមករវលជុិេឈើថ កប់ឆករ និង ដុត មនទំេនរេទនឹងមូលេហតុៃនករបំផ្លញៃ្រពប៉ុែន្ត្របសិនេបទខ តដី យេនទំេនរមួយរយៈបេងកើនគុណភពដ្រី គប់្រគន់សំ ប់រុកជើ ុកដឲិ ុះផល គឺជ វធិ ីកសិកមមនិរន្តភពមួយ ។ េទះបីជយ៉ងេយរចនសមពន័ ធ នងី ចមករកសិឧស ហកមម នងិ ករព្រងកិ ផលិតផលដំំបនកំពុងថយចុះ ។្របស់ សំ ប់ចមករវលជុិបនទប់ព្រី បមូលរកំេណើន្របជជន គេ្រមងអភវិ ឌ េហ ្ឋំកសិកមម តំបន់ដែី ដលច្រតូវបនេ្របើ

ដូចែដលបនេកើតេឡើងេនះ ករទុកដីឲយទំេនរបេងកើនគុណភពដីបនថយចុះ ចង្អុលបង្ហញថ ៃ្រពេឈើំ ។ ដកមនើ បដិី សិកមមធ្លប់បនិ មនឱកស្រគប់្រគន់ េដមី ុះលូ ត ស់បន្ត យកេទេ្រប្រើ បស់សំ ប់ចមករវលជុេ្របើ្របស់រមួ េយអនកភូមិ ្រតូវក្លយជរបស់ឯកជន េហើយេ្រកយមកសំ ប់កសិឧស ហកមមរបស់្រកុមហ៊ុន ឬបុគគលេផ ងេទៀត2010)។ំរមបងករឲយវដ្តៃនចមករវលជុួ ខ្លីិេនកនុង្របេទសបែង្វរពួកេគមកេនមបេវ

ករណីខ្លះមនករ(ំ Barneyក់គម្លបេលើដីកសិកមមចមករវលជុិរ ្ឋ ភបិ លបនជំរុញេគលនេយបយប្តូរទីងំ អនកភូមជិ នជតេិ ដើមភគតចិ្ត យផ្លូវថនល់ េហើយជលទធផលេធ្វើឲយដីចមកររបស់ពួកេគរួមតូច ។ លទធផលេនះំ នងបនេធ្វឲី យទំេនរបេងកនើ គុណភពដី មនរយៈេពលខ្លជិើ យករទុកដឲី ងមុន េនកនុងតំបន់ចមករវលជុិ កសិ ្ឋ ននំមកនូវផលវជជិ មនកនុងករេ្រប្រើ បស់ដី(Higashi 2010)។ េពលគតិ ដល់បញ្ហៃនករបំផ្លញៃ្រពេឈើ េយរំ ជសំ ខន់គឺេមលកសិកមមចមករវលជុិើ េលើក ្ត មូល ្ឋ នេផ ងៗ ។ រយៈេពលៃនករទុកដីឲយទំេនរបេងកើនគុណភពដី្រតូវបនកត់បនថយែបបេនះសមតថភពៃនករដុះលូ តេហើយមនករណីេ្រចើន េហើយេ្រចើនែថមេទៀត ែដលនំឲយដីរចរិ លិ ។6ស់េឡងធមមជតិិើ វញរបស់គ្រឺ តូវបនរ ំខនMekong Watch (2013)កញច ប់ពត័ ម៌ ន ស្តីអំព“ី ធមមជតិ នងិ អនគត់របស់េយងើ ៖ងទេន្លេមងគ នងិ ្របេទសជប៉ុន”៤.សំេណីរ៖េឆពះេទកិចចបងករករបត់បង់និងករថយចុះៃ្រពេឈី
េយងេឈើមវធនបងក រករបត់បង់ៃ្រពេឈើ ជទូេទអ្វី្រតូវយកចិត្តទុកិភំ គេ្រចនើ កនុងតំបន់មបេ

េ្របង ែដលមនិ សក្តិសមជលំ េនក់ គីគេ្រមងេំ ដើមេឈើ ។ ចមករ្ត យទេន្លេមគងគ គជើឺ ្របេភទេឈែើ តមួយមុខ ដូចជ េដមនសំ ប់សត្វៃ្រព េបើេយងកសយ ឬ ដូងមទស នៈអភរិ ក ជីវៈចំរុះ ក៏ដូចជករធន

សន្តិសុខេសប ងសំ ប់អនកភូមកន បន់ ពួក មនផលអវជជ
និ មនេ្រចើន ។ កនុងករណីខ្លះ ៃ្រពេឈែើ ដលអនកភូមកិ ុ ងតំិ ុងំ ឬ ្របមូលធនធនៃ្រពេឈ្រើ តូវបនគតតំបន់ធ្លប់ចូល នងិិ េធ្វចើ មករវលជុិ ថជ »េឈគើ ម នតៃម្ល» េហយើ បនហ៊ុមំ ួសេព័ទធ និង ជនយៃ្រពេឈ្រើ បេភទែតមួយ កនុងករ្របតិបត្តិគេ្រមងចមករេឈើេពលអនុវត្តគេ្រមងចមករេឈើំ មនិ ្រតមឹ ែតពចិ រ។ំមនិចមនិ និយយថផ្តល់គុណភពដី នងើ េឈែើ ដល្រតូវយកមកិ ្របេភទេដមំេទ ប៉ុែន្ត ្រតូវក៏្រតូវគតិ ដល់ទដិ ្ឋភពបរ ិ ថ ន នងិ សងគមផងែដរ ។ករបងករឲយមននិរន្តភពៃ្រពេឈើ មនិជនមូល ្ឋ ន ែដលជអនករស់េន នងិចសេ្រមចបនេទ េបសើ ិ នគមនករយល់ដឹង នងិ ករចូលរួមពី្របជ

្រស័យធនធនៃ្រពេឈើ ។ ជករពតិ េនកនុង្របេទសមបេ្ត យទេន្លេមគងគ េសរភពរបស់
អនក្រសុក កនុងករសែម្តងទស នៈរបស់ពួកេគ េលើេគលនេយបយជតិ ឬ គេ្រមង
ីអភវិ ឌ ្របេទសរបស់ពួកេគ ្រតូវបនរតតបតតឹិ សូ មបែី តក្រមតិ រតតបឹិ េកតើ េឡងើ ក៏មនភពខុសៗគនផងែដរ ។ េនកនុង្របេទសវ ឧបបត្តេិ ហតុចប់ខួ ន្ល នងិ គំ មកំែហងបនេកតើ េឡងើ ចំេពះ្របជពលរដ្ឋ ែដលបនអំពវនវ

ដល់សភជតិអំពីបញ្ហទក់ទងនឹងគេ្រមងកសិឧស ហកមមចមករេឈើេលើករផ្តល់អំ

ចដល់អនក្រសុក ឲយករពរៃ្រពេឈើមន

ចូលរួមេធ្វើករសំ េរចចិត្តេលើ្របព័នធករពរៃ្រពេឈនើ ិរន្តភព ។បែនថមេលើប់ឲយខ្លងំ ក្លែថមេទៀត ។េនកនុង្របេទសែដលមនករកប់េឈខើ ុ សចបប់ នងិ គេ្រមងកសិឧស ហកមមចមករេឈើ

មនចបប់ករពរ នងិ ក្រមតិ រួចេហយើ ក៏េឬហនិ េចចៃ្រពេឈើវ នងិ កមពុជ កែន្លងបំ ង្ហិនបេង្ហចយ៉ងេ្រចើនសនធឹក េទះយ ។ ចបប់ទងំ េនះ មនិ ្រតូវបនអនុវត្តសម្រសប េលអំេពពើ ុករលួ យ នងិ កង្វះករ្រតួតពនិ តិ យេនះនំឲយមនករបត់បង់ នងិ ហនិ េត្រមូវករេនះគឺម។ បែនថមរៈសំ ខន់ដល់អនក្រសុក នងិិ សងគមសុី វលនួ ៗេដើមបបករព្រងីក្របព័នធៃ្រពេឈកើ ុ ង្របេទសនីមយី ងករករបត់បង់ទមទរបងខំឲយអនុវត្ត្របព័នធចបប់ែដលមន្រដុះំ របស់្រកុមហ៊ុនេវៀតយ

រកររកី

ចៃ្រពេឈើ ។ អ្វែី ដលជថ ប័នអន្តរជតិ និង សងគមសុី វលុ ងរ្រតួតពិនិតយ នង័ ណ័ ្ឌ ែដលឆ្លុះបញចំងិ េដើរតួមខិ ផ្តល់លកខខ

កនុងេគលនេយបយ ។ េនះគមឺ និ ងយ្រសួលេទ េនកនុង្របេទសែដលមនអភបិ លកចិ ចទន់េខ យ អំេពពើ ុករលួ យ យលុ ក ម្រន្តី

ធរណៈទទួលសំ ណូក េហើយករករពរខ្លួនឯងគឺ មនរៈសំ ខន់ស់ ។ករពិពណ៌ នកនុងរបយករណ៍ខងេលើអងគករGlobal Witness េលើកេឡើងពីករទទួលបនកិចចសនយដី សំ

7Mekong Watch (2013)កញច ប់ពត័ ម៌ ន ស្តីអំព“ី ធមមជតិ នងិ អនគត់របស់េយងើ ៖ប់ចំ មករេកស៊ូរបស់្រកុមហ៊ុនេវៀត

ហិរញញ វតថុ កនុង្របេទសម

ងទេន្លេមងគ នងិ ្របេទសជប៉ុន”មនទំនក់ទំនងយ៉ងស្អិតរមួតេនកនុងរង្វងអ់ នកនេយបយវ និង កមពុជ ។ េទះបីយ៉ងកនុងរបយករណ៍ េហើយរ ្ឋ ភបិ លៃន្របេទសទំងពីរក៏េនងិយ ្រកុមហ៊ុនបនបដិេសធ ភពពិតឆ្លុះបញចងំវ និង កមពុជ បនកំពុង្រពេងើយកេន្តើយនឹងរបយករណ៍េនះ ។ កំៃរសមបទនគមឺ នន័យៃនករេកើន្របក់េឡងើ េនកនុង្របេទសេវៀតម នងិវ េហយើ ករណីជេ្រចើនេយធេដើរតួរយ៉ងសំ ខន់កុ ងករកប់
នៃ្រពេឈើ (Matsumoto & Hirsch 2003: 135-137)។ កនុងករណីែបបេនះ ករេ្រប្រើ បស់យន្តករ្រតួតពនិ តិ យខងេ្រក នងិ េលើកពកី រជំទស់េផ ងៗ ជករលំ បក ។េនកនុងល័កខខណ័ ្ឌ ែបបេនះ ករែដលចេធ្វបើ ន សំ ប់បញឈប់ករបំផ្លញៃ្រពេឈើ គឺចកត់លំហូរហរិ ញញវតថុដល់ សកមមភពរជីវកមម ែដលបនបងករវនសកមមៃ្រពេឈើ ។ ្របកដិស់ ្រតូវតំរូវឲយមនករែកលំ អរមូលនិធិវនិ ិេយគពីថ ប័នអន្តរជតិ ឬ ធនធនពបី រេទស មនិ ្រតូវហូរេទកនុងសកមមភពេសដ្ឋកិចច ែដលនំឲយអភបួ ៗផងែដរ ប៉ុែន្តកុ ងេពលជមួ
នយគនេនះ ករ្រតួតពនិ លកចិ ៃច ន្របេទសនមី យិ តិ យក៏្រតូវករចំបច់ែដរ ដូេចនះមនវនសកមម
ៃ្រពេឈេើ ទ ។ិឯករេយង:Barney, K. 2010. Notes to a Research Visit to Ban Pak Veng, Hinboun District, Lao PDR, with Special Reference to the TheunHinboun
Hydropower Company Project and the Oji Lao Plantation Forestry Company Ltd., Project. Canberra, Australia: Australian NationalUniversity.
Food and Agriculture Organization (FAO). 2010. Global Forest Resources Assessment 2010. Rome, Italy: FAO.
Fujita, S. 2012. Forest Protection in Laos and Various Measures for Sustainable Resource Utilization.
ShinrinGijutsu(Forest Technology) No. 848 (November) 34-38 (in Japanese).
Global Witness. 2013. Rubber Barons. London, UK: Global Witness.
Higashi, Satomi. 2010. Forest Policies Leading to Deforestation and the Role of “Outsiders”. In M.
Ichikawa, D. Naito and F. Ubukata (eds.) The People of Tropical Asia and Forest Management Systems:
The Case for Governance on the Scene. Tokyo: Japan: Jimbunshoin 66-84 (in Japanese).
Kashio, M. Causes of Deforestation in Southeast Asia and Countermeasures Promoted.Global Environmental Forum (in Japanese).
http://www.gef.or.jp/forest/kashio.htm#BURN (Last accessed in July 2013)
Matsumoto, Satoru, and Phillip Hirsch. 2003. Forest Loss in Mekong Watershed Countries and its Causes. In M. Inoue (ed.)
Forest Loss and Conservation in Asia.Tokyo, Japan: Chuo Hoki 132-148 (in Japanese).
Mekong Watch.The Nam Theun 2 Dam (in Japanese).
http://www.mekongwatch.org/env/laos/nt2/ (Last accessed in July 2013)
World Wildlife Fund (WWF) Greater Mekong Programme. 2013.
Ecosystem in the Greater Mekong: Past Trends, Current Status, and Possible Futures.

Mekong Watch

8Mekong Watch (2013)