การฟื  นฟูวัฒนธรรมและสิงแวดล้ อม: ความท้ าทายของชาวชองในภาคตะวันออกของประเทศไทย
ชาวชองและภาษา
ชาวชองทีอาศัยอยู่ในประเทศไทยมีประมาณ 4,000 คน โดยอาศัยอยูใ่ กล้ ชายแดนกัมพูชาบริ เวณอําเภอเขาคิชฌกูฏและอําเภอโป่ งนํ 'าร้ อน ทางด้ านตะวันออกของจังหวัดจันทบุรี มีหลักฐานบ่งชี 'ว่าชาวชอง
อาศัยอยูท่ ีนีมาตังแต่' สมัยอาณาจักรขอม (เปรมศรี รัตน์ 2550:81) ภาษาชองเป็ นภาษาของชาวชอง และอยู่
ในสาขาย่อยเพียร์ ในสาขามอญ เขมร ซึง อยูใ่ นตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติก
ชาวชองเดิมดํารงชีพด้ วยการล่าสัตว์และเก็บของป่ า ในปั จจุบนั ส่วนมากปลูกทุเรี ยน เงาะ มังคุด และผลไม้
อืนๆ ส่งขายและมีรายได้ ทีมนั คง ชาวชองเลิกการล่าสัตว์
และหาของป่ าแล้ วเหลือเพียงคนส่วนน้ อยเท่านัน'ผู้สงู อายุชาวชองมีความรู้เรื องยาสมุนไพร และผลิตผล
อืนๆ จากป่ าทีไม่ใช่เนื 'อไม้ พวกเขาจะปลูกสมุนไพร และต้ นไม้ รอบๆ บ้ านเพือเป็ นอาหารและยา ตามคํากล่าวของ อาหารชอง ชาวชองนําพืช ผักสด และสมุนไพรมาปรุงอาหารซึง
จะเผ็ดกว่ าอาหารไทย
ผู้อาวุโสชาวชองทีมีอายุระหว่าง 60 ถึง 70 ปี ตอนนันพวก'เขาไม่ได้ พบปะคนภายนอก นอกจากชาวชองด้ วยกันเอง
ในช่วงเวลาทีเติบโตมาด้ วยกัน พูดกันแต่ภาษาชอง ต่อมาพ่อค้ าชาวจีนและแรงงานชาวเขมรเริ มอพยพเข้ าตังถิ' นฐาน หลังจากสงครามโลกครัง' ทีสองรัฐบาลไทยเริ มส่งเสริ มให้ ใช้ ภาษาไทยเป็ นภาษาราชการ และเริ มส่งครูมาสอนภาษาไทยในโรงเรี ยน การพูดภาษาชองเป็ นสิงต้ องห้ ามในบางโรงเรี ยน และแม้ แต่พอ่ แม่ก็เริ มทีจะเชือว่าการพูดภาษาชองกับลูกทีบ้านเป็ นการขัดขวางการเรี ยนรู้ของเด็กๆ ดังนัน' ภาษาชองจึงได้ หายไป
จากบ้ านและไม่มีการส่งต่อมายังคนรุ่นถัดมา ในปั จจุบนั ชาวชองพูดได้ แต่ภาษาไทย มีประมาณ 200 คนเท่านันที' พดู ภาษาชองได้ อย่างคล่องแคล่ว โดยในจํานวนนันไม่' มีใครอายุน้อยกว่า 20 ปี เลย (เปรมศรี รัตน์2550:81)

การเริมสอนภาษาชองสอนในโรงเรี ยนประถมศึกษา
ปลายปี 2533 (1990) นักภาษาศาสตร์ จากมหาวิทยาลัยมหิดลได้ ทาบทามผู้นําชุมชนชาวชองให้ เข้ าร่วมชันเรี
' ยนซึง สอนนักศึกษาปริ ญญาโทให้ จดบันทึกรวบรวมภาษาทีพวกเขาไม่ร้ ูจกั ท้ ายทีสดุ ผู้นําชาวชองได้ กล่าวกับนักวิจยั ผู้นนว่
ั ' า ภาษา วัฒนธรรมและอัตลักษณ์ชองอยูใ่ นสภาวะทีกําลังจะสูญพันธุ์ และพวกเขาต้ องการทีจะฟื น' ฟูภาษาและวัฒนธรรมของตนเอง นักวิจยั ได้ ตอบรับทีชว่ ย และนีจึงเป็ นจุดเริ มต้ นของโครงการฟื น' ฟูภาษาชอง

บทที 3-21

ในปี 2543 (2000) ได้ มีการสํารวจชาวชอง และปรากฎว่ามากว่า 95 เปอร์ เซ็นต์ของชาวชองต้ องการ
ทีจะเห็นการฟื น' ฟูภาษาและวัฒนธรรมของตนเอง ในปี เดียวกันนี 'จึงได้ มีจดั สัมมานาเชิงปฏิบตั กิ ารในหมูบ่ ้ านเพือพัฒนาระบบการเขียนของภาษาชองให้ เป็ นมาตราฐาน ซึง จนถึงในขณะนันยั' งไม่มีภาษาเขียนท้ ายทีสดุ ได้ มีการตกลงกันว่าจะใช้ อกั ษรไทยเป็ นแบบอย่าง โดยใช้ อกั ษรไทยแทนเสียง ในขณะเดียวกันก็
ประสบความสําเร็ จในการชักชวนให้ โรงเรี ยนประถมในท้ องถินสนใจ และวางแผนทีจะสอนภาษาชองใน
โรงเรี ยนอย่างเป็ นทางการ นักวิชาการได้ ชว่ ยกันพัฒนาหลักสูตรการสอนภาษาชอง และในปี 2545 (2002)ได้ เริ มการเรี ยนการสอนภาษาชองในชันประถมปี'ที 3 โรงเรี ยนประถมวัดคลองพลูอาทิตย์ละ 2 ครัง' ในปั จจุบนั ได้ มีการเรี ยนการสอนภาษาชองในชันประถมปี'ที 4 ถึง 6 ในโรงเรี ยนวัดตะเคียนทองอาทิตย์ละ 3
ครัง' โดยมีนกั เรี ยนทีไม่ใช่ชาวชองเข้ าเรี ยนด้ วยภาษาเขียนชองได้ รับการดัดแปลงมาจากอักษรไทยตัวอย่ างอ่ านว่ า ภาษาชองปกป้องภาษา ปกป้องธรรมชาติการเรี ยนการสอนภาษาชองในชันที' สงู ขึ 'นทีโรงเรี ยนประถมวัดตะเคียน ได้ รับการส่งเสริ มให้ เรี ยนในห้ องเรี ยนธรรมชาติ เช่น ในอุทยานแห่งชาติใกล้ ๆ เพือทีจะได้ สมั ผัสกับธรรมชาติโดยตรง บางครัง' นักสมุนไพรก็ได้ รับเชิญให้ มาเป็ นครูสอนพิเศษ โดยจะพานักเรี ยนเดินไปในพื 'นทีใกล้ เคียง สอนว่าสมุนไพรตัว
ไหนกินได้ เป็ นยารักษาโรคได้ นักเรี ยนจะเรี ยนรู้ชือและสายพันธุ์พืชชนิดต่างๆ เป็ นภาษาชองและภาษาไทย
การทีเด็กได้ เห็น และสัมผัสว่าพืชชนิดไหนเก็บได้
สัมผัสได้ แม้ กระทัง ชิมได้ ด้วยตนเองในชีวิตประจําวัน
ก็เป็ นการเรี ยนรู้ภมู ิปัญญาของชาวชองผ่านทางการเรี ยนภาษาโดยอัตโนมัติ ป่ าชุมชนทีหมูบ่ ้ านคลองพลู
ก็เป็ นห้ องเรี ยนธรรมชาติอีกทีหนึง ทีชาวบ้ านทุกคนใน
หมูบ่ ้ านนี 'สามารถเข้ าป่ า หาอาหาร เก็บสมุนไพรในป่ าชุมชนนี 'ได้ แต่การตัดต้ นไม้ ยงั เป็ นข้ อห้ าม ยกเว้ นกรณีทีจําเป็ นจริ งๆ และต้ องทําพิธีบวงสรวงผีเพือขอ หมอยาสมุนไพรชอง (ขวาไกลสุ ด) ได้รับเชิญให้ มาเป็ นครูสอนเรืองพืช
อนุญาต ได้ มีความพยายามทีจะปกป้องผืนป่ าชุมชน โดยใช้ ภาษาชองในโรงเรียนประถม ในชั2นเรียนภาษาชอง นักเรียนมัก
ออกไปเรียนนอกห้ องเรียนเพือ เรียนภาษา ประเพณีชองโดยใช้ ธรรมชาติเป็ นตัวกําหนด (กันยายน )บทที 3-22

นี 'โดยวิธีการต่างๆ เช่น ขุดแนวกันไฟเพือป้องกันไฟป่ า ผูกผ้ าสีรอบต้ นไม้ เพือแสดงให้ เห็นว่าต้ นไม้ ต้นนี 'สําคัญ หรื อใช้ พลังงานแสงอาทิตย์ในการสูบและรดนํ 'า เด็กๆ ได้ เรี ยนรู้ภมู ิปัญญาชองทีเกียวกับป่ า และใน
ขณะเดียวกันก็ได้ ชว่ ยกันคืนชีวิตให้ กบั ผืนป่ าด้ วยการปลูกต้ นไม้จะฟื  นฟูชองได้ มัยความสําเร็ จอย่างสูงของโครงการฟื น' ฟูภาษาชองคือการฟื น' ฟูความเชือมัน ของชาวชอง และฟื น' ฟูความเชือในเผ่าพันธุ์ตนเองในฐานะมนุษย์เผ่าพันธุ์
หนึง ความคิดนี 'ได้ รับการยอมรับจากผู้อาวุโส เยาวชนแม้ กระทัง เด็กๆ ครู โรงเรี ยนประถม และชาวบ้ านอืนๆ
ทีไม่ใช่ชาวชอง โครงการฟื น' ฟูภาษาชองได้ รับความสนใจจากกลุม่ ชาติพนั ธุ์อืนๆ ทีอยูใ่ นสถานะเดียวกันเช่น ชาวกะซอง ในจังหวัดตราด ชาวญัฮกุร ในพื 'นทีชาวไทยมุสลิมจากภาคใต้ของประเทศไทยได้ มาเยือนหมู่บ้านชาวชองเพือเรี ยนรู้ โครงการฟื2 นฟูภาษา วัฒนธรรม ชาวไทยมุสลิมส่ วนมากพูดภาษาทางเหนือของจังหวัดชัยภูมิ ถึงแม้ วา่ สถานการณ์จะ
มาเลย์ ปัตตานี (ตุลาคม)แตกต่างกัน ผู้พดู ภาษาเขมรจากจังหวัดสุรินทร์ และผู้
พูดภาษามาเลย์ปัตตานีจากจังหวัดทางภาคใต้ ได้ มาเยือน และเรี ยนรู้ โครงการฟื น' ฟูภาษาชอง ในปั จจุบนั นี 'กลุม่ ชาติพนั ธุ์ทงหลายได้ั'จดั ทําโครงการฟื น' ฟูของตนเอง โดยปรับโครงสร้ างให้ เหมาะสมกับวัฒนธรรม
ภาษา และระบบนิเวศของตนเองเป้าหมายเริ มแรกของโครงการฟื น' ฟูภาษาชองคือ การให้ ชาวชองพูดภาษาชองในชุมชนท้ องถิน ซึงในขณะนันก็
' ไม่มีการใช้ ภาษาชองนอกจากในโรงเรี ยน ผู้อาวุโสในหมู่บ้านคลองพลูกล่าวว่า แม้ กระทัง สามีภรรยาชาวชองเองก็มกั ไม่คอ่ ยใช้ ภาษาชองพูดกัน1 ครูซงึ ไม่ใช่ชาวชองซึง สนับสนุนโครงการกล่าวว่า “ภาษาชองอาจจะสูญหายไป แต่เป็ นสิงสําคัญทีจะบันทึกและจําไว้ วา่ มีกลุม่ ชาติพนั ธุ์กลุม่ หนึงทีเรี ยกว่า ชอง”สําหรับชาวชองแล้ ว การทีทกุ ฝ่ ายตกลงกันโดยปริ ยายว่าการทีได้ ริเริ มให้ เห็นถึงคุณค่าของภาษาและวัฒนธรรมชองในชุมชนสําคัญมากกว่าการไปถึงเป้าหมายของโครงการเอกสารอ้ างอิงDoi, Toshiyuki. 2011. Forest Revitalization, Language Revitalization: the Thai Chong People’s Challenge to restore biocultural diversity. Tokyo: Mekong Watch (in Japanese). http://www.mekongwatch.org/PDF/Chong_booklet.pdf
Malone, Denis. 2005. Where do We Go from Here? The Challenge and Prospects of Language Revitalization in South EastAsia. In Languages and Cultures for Rural Development. Nakorn Pathom, Thailand: Institute of Language and Culture for
Rural Development, Mahidol University at Salaya 202-220.
Premsrirat, Suwilai. 2007. Endangered Languages of Thailand. International Journal of Sociology of Language 186 75-93.

โตะชิยูกิ โดะอิ1

Malone (2007:214-216) ได้สงั เกตพบเหมือนกันและกล่าวว่ายังมีสงิ ท้าทายดังนี 1) ต้องได้รบั ความร่วมมือจากทัง ชุมชน ไม่ใช่แค่คนกลุ่มเดียว 2) การสํารวจต้องรวมถึงการใช้ภาษาชองทีบ า้ นของเด็กทีเ รียนภาษานีทโี รงเรียน 3) การสนับสนุ นทีค งทีว าด้านการเงินและอืนๆและ 4) จําเป็ นต้องประเมินผลสําเร็จของกิจกรรมแต่ละอย่าง เช่น ศูนย์การเรียนรูช้ ุมชนบทที 3-23