កញច ប់ពត័ ម៌ ន ស្តីអំព“ី ធមមជតិ នងិ អនគត់របស់េយងើ ៖៤. ករចិញចឹមជី តរបស់្របជជនងទេន្លេមងគ នងិ ្របេទសជប៉ុន”មដងទេន្លេមគងគ១. ្របជជននិងទេន្លចំនួន្របជជនមងទកឹ ទេន្លេមគងគេលើសពី៦០េនកនុង្របេទសនមួ ៗមន៥,២ិ យននក់។ ចំនួន្របជជនៃនតំបន់ននក់េនកនុង្របេទសននក់េនកនុង្របេទសកមពុជនិង ១៨,៧វ២៣,១ងទេន្លេមគងគននក់េនកនុង្របេទសៃថ,១៣ននក់េនកនុង្របេទសេវៀតម។ ្របមណជ ៨៥% គឺជសហគមន៍កសិកមម (គណះកមមធក៏។ កសិកមមករិ រទេន្លេមគងគ(MRC)ឆន ំ ២០១០ទំពរ៣១-៣២)េនទករ្របមូលៃនជីវតកនិ ុ ងទកឹនង៏ ំ ខន់របស់្របជជនកនុងិ បែន្លគជឺ សកមមភពេសដ្ឋកចិ ចដសងទេន្ល

េហើយ្របែហលជ៦២,៦%ៃនចំនួន្របជជនែដលេធ្វើករេនកនុងតំបន់បេងកើតកររស់េនរបស់ពួកេគជមូល្ឋ នបនពកី រងរែដលទក់ទងនងឹ ធនធនទកឹ (កណះកមមធកិ រទេន្លេមគងគ(MRC)ឆន ំ ២០១០ទំពរ័ ៤៨)។ទេន្លេមគងគមន់ គងទ់ ឹកេ្របើ្របស់សំ ប់តំបន់ទី្រកុងប៉ុនេិ ្រតឹមែតផគតផ្ណ ះេទរ, ក៏ជ្របភពទឹកស្រមប់េ្រប្រើ បស់្របចំៃថងេនកនុងសហគមន៍កសិកមមកុ ងរដូន
វ្របំងផងែដរ។ េនកនុងភូមនិ នមបេ្ត យដងទេន្លេមគងគែដលេសទើរែត ល់ទឹកផឹកទឹកស្រមប់េ្របើ្របស់្របចំៃថងនិងទឹកស្រមប់វស័ំ អស់ គឺពឹងិ យកសិកមមទង្រស័យេលើទេន្ល។ ទេន្លេនះគមឺ នរៈសំ ខន់ស់ េហយើ ក៏ជកែន្លងស្រមប់កុមរេលងផងែដរ។េនេពលែដលក្រមតំ េហយិ ទកឹ ថយចុះេនកនុងរដូវ្របំងតំបន់ក្លយេទជសងួតខ្លងើ មត់ទេន្លក្លយេទជទីកែន្លងដ៏សំខន់មយួ ស្រមប់ករេធ្វើកសិកមម។ េលើសពីេនះេទៀតេស្រមប់សហគមន៍កសិកមមគ្រឺ តទី កឹបែដល្រតូវបនេគចប់េនតដ៏ ជ្របភពដ៏សំខន់ៃន្របូេតអុីនទទំងេនមដងទេន្លនងិ ៃដទេន្លេផងៗេទៀត ក៏ដូចជដីេសើមនិងផ្លូវទឹកែដលតភជប់េទឱយពួកេគ។ នេពលបចចុបបននេនះមន្រតី្របមណជ៨៥០្របេភទែដលបនកំណត់ថ មនេនកនុងសងទេន្លេមគងគេហយើ ភគេ្រចនើច្រតូវបនបរេភគ។ិ្ឋ នជីវតកនិ ុ ងទកឹ រួមទំង្រតនី ងិ កែងកបគជឺ ្របភព្របូេតអុនី ចំបងសំ ប់្របជជន ្រពមទំងជ្របភពដ៏សំ ខន់ៃនកររក្របក់ចំណូលផងែដរ។ ្របសិនេបើប់បញចូ ល ខងគឺ្របជជន៤០ជវី កមមនងិ ពលកមមមរដូវកល

ននក់េនកនុងតំបន់េនះ្រតូវបនចូលរួមេនកនុងឧស ហកមមេន

ទែន្របព័នធទឹក

ទេន្លេមគងគ។្របែហល៤០%ៃនចំនួន្របជជនរបស់
្របេទសកមពុជគឺ្រស័យេនេលើទឹកបឹងទេន្លបនងិ (កណះកមមធិិ ទី លែដលទកឹ ជំនន់េនជុំវញ
ករទេន្លេមគងគ(MRC )ឆន ំ ២០១០ទំពរ៤៩)័។ែមនជេរឿងចែម្លកស្រមប់មនុស ពភូ ជី មិ េ្រចនើ េន1ទេន្លកជ៏ ផ្លូវដឹកជញជូ នដ៏សំខន់ែដរ។ មនិមដងទេន្លទងំ សងខងេនះេធ្វេើយមនករទំំនក់
Mekong Watch (2013)កញច ប់ពត័ ម៌ ន ស្តីអំព“ី ធមមជតិ នងិ អនគត់របស់េយងើ ៖ទំនងឆងយពគី ន េនះេទ។ កន្លងមកេនកនុងេខត្តមនុស ែដលរស់េនខងៃថចេធ្វកើ រងទេន្លេមងគ នងិ ្របេទសជប៉ុន”បូណ ឆថននី(UbonRatchathani)ៃន្របេទសៃថដំ ុ ះដំ

ំ(swidden)របស់ពួកេគេនេលើភៃនំ ន្របេទសំវលជុិវបន។ ស្រមប់ពួកេគទេន្លេនះមនំ ខ្លេនះេទ ្រគន់ែតជអ្វីែដល្រតូវឆ្លងកត់ិ ែមនជ្រពំែដនជតិយ៉ងខ្លងយ៉ងសមញញ េទវញ។ិ

២. ជំេនឿខង ញញ ណនិងទេន្លទេន្លេមគងគនងិ ទេន្លដៃទេទៀតេនកនុងតំបន់ គមឺ នមនទំងេនះផងែដរ។ េនកនុង្របេទសៃថ,ទីកែន្លងែនជេំ នឿរបស់មនុស ្រតូវបនកេពលៃនករសិក

រៈសំ ខន់ខងវញិ ញ ណពេិ សសស្រមប់មនុសវនងិ កមពុជ មន្របទពុទធងេឡើងជញឹកញប់េនមបេសននងិ វត្តមននែដលជ្ត យមត់ទេន្ល។ កនុងអំឡុង

មមូល ្ឋ នេនះ មនឱកសជញឹកញប់ឮេរឿងេ្រពងនទិ នជេ្រចនើ ។ ឧទហរណ៍េនភគខងតបូង្របេទសវ ្រតូវបនេគដំំ សត្វនគេនខងេ្រកមៃនទេន្លេមគងគ។ ្រតូវលថមន ងបនេគេជឿថមន្រពលឹងដ៏រងមំ
រស់េនកនុងទេន្លនិងេនកែន្លងពិេសសេផ ងេទៀតដូេចនះឹ
ថនក់ដល់ដំេណើរករទូកេនទឬករឆ្លងកត់ទីងំ ែដលមនិ បនេធ្វកើ រឧទទសិ បួងសួ ង។ចនឹងមនេ្រគះ
មបេ្ត យទេន្លដមណូយ(DOM Noi)េនកនុង្របេទសៃថែដលជៃដៃន ទេន្លមូន (Mun) មួយ គឺជៃដៃនទេន្លេមគងគ

មនុស ែតងែតសុំ ករអនុញញតព្រី ពលឹង ឬ្របេទស

វ្រតូវបននយិ យយ៉ងទូលំទូទ។ គួរបញជក់ផងែដរេនកនុង្របេទសៃថនងិ

យថទេន្លគជឺ តំែណលៃនករ្របយុទធ របស់នគ។្រពះវញ៏ ំសេមបមិ ញ ណបននិយយថ មនវញិ ញ ណថិតេនកនុង្រតី។េទះបបជី ទំហំដធើ ក្តី រតូឺ ចក្ត្រី តូវបនេគគ ល់អំពជឆំ យក របស់ េមគងគ្រតទ
ិី វី ត្រតី ្ល ងី កឹមនទំងន់រហូតដល់ ៣០០គឡូ្រកមឯេយ៉ងឦរក មុនេពលេនក៏េបដ៏ធំបំផុតរបស់ពភិ ពេះ។ ្រតូវបនេគមនជំេនឿេយ ជវី ត្រតឆំ យក រស់េនេិី ្ល ងយ័កជមួយនងឹ ភពេពញវយយសហគមន៍េនរសមទនសីល្រពះពុទធនងិ ភពពសិ ិ ដ្ឋរបស់ គេឺរែត មនែស្លនងិ បែន្លេផ ងេទៀត្រតូវបនេគធ្លប់រកេឃញើ េនកនុងេពះរបស់ ែតប៉ុេន្ត េខត្តទៃថេទះជយ្ណ ះ។ េនកនុងែប៉កឥណបូ ចថនី(UbonRatchathani)របស់្របេទសៃថ ្រតូវបនេគេជឿថេនេពលែដល្រតីេនះ្រតូវបនេគចប់េនកនុងសំញ់ របស់នរមនក់គឺជេរឿងមនំិ សូ វល្អេនះេទ។ ឥឡូវ្រតីទងេនះ

ប៉ុែន្តេច្រតូវបនេគលក់ស្រមប់ថវករយ៉ ងេ្រចើនិយរែតមនករភ័យខ្លចៃនករបត់បង់ជីវតរបស់
មនុស មនក់ៗចំេពះករ្រប្រពឹត្តអំេពើបបិ
ៃនករសំប់្រតី អនកេន

ករេស រ ំពញក្រពះពុទធឆ្លងំ យក ។...

ទបនអនុវត្តបន្តជផ្លូវសន បនទប់ពកី រលក់្រតីទេន្លេនះក៏ជទកី ែន្លងៃនពធិ បី ុណយេផ ងៗ។
2Mekong Watch (2013)កញច ប់ពត័ ម៌ ន ស្តីអំព“ី ធមមជតិ នងិ អនគត់របស់េយងើ ៖ជេរៀង ល់ឆនមំ នករ្រប

ំងទូកេនេលើទេន្លេមគងគនិងៃដទេន្លរបស់ េនជុំវញេពលរដូវវស បញច ប់ិេនះ។ ដូចគនេនះផងែដរេនកនុងអំឡុងេពលចូលែខឆនថំ មីរបស់្របជពលរដ្ឋៃថនងិ
មនុស ែដល្របរពធពិធីេនមបេសន។ ពធិ េី នះបនេធ្វេើ ឡងើ េនកនុងទី្ត យដង្រចំងទេន្លបនកងំ េបតកិ ភណ្ឌពភិ ពេវេនែខេម

ទេន្លមុន(Mun)ជៃដទេន្លេមគងគមយួ េនកនុងភគឦកៃនហ្លួង្រពះបងតែដលមនេឈមះលបផី ងគ ល់តចិ ជងដូចជនៃន្របេទសៃថនិង ទេន្លេសកុងៃន្របេទសកមពុជ។ស់ទេន្លថីមេនេលើខពង់ បបូខនតតូចេ។ងប៉មដីខ ច់េនេលើេចតិយ្រពះពុទធែដរប៉ុែន្តទំេនៀមទម្លប់្រសេដៀងគនេនះ្រតូវបនអេងកតផងែដរេនកនុងតំបន់ែដលបន

៣.ករេ្របី្រងទេន្លេមងគ នងិ ្របេទសជប៉ុន”េវន(Bolaven)ៃន្របេទស

វមនករេ្រប្រើ បស់េកនើ េឡងើ ៃនករបេងកើត រអគគី សិ នីយេ្របើម៉សុី នេភ្លងើ អគគីសនីតូចរបស់្របេទសចិន។ ម៉សុី នទំងេនះ្រតូវបនលក់េនេលើទីផ រកនុង្រសុកនង្លទ ល់ិ អនកភូមខិ ួ នឯងផចំនួនេធ្វើករវនិ ិេយគរួមគន ចំចដំេឡងើ ឧបករណ៍ដ៏មញញ នងិ ងយ្រសួលេនះ្របសិនេបមើ ន្រគួយ្របក់្របែហល២០០-៣០០ដុ្ល ររមួយ

េមរក។ករធ្លក់ចុះៃន កំពស់ទឹកិ

២ែម៉្រត គឺ្រគប់្រគន់េដើមបបី េងកើតអគគិសនីបន។ ដូេចនះេទះបីជគមនករផ្តល់ជំនួយក៌េយ អនកភូមិ ចេ្របើ

្របស់ធនធនផទល់ខួ នរបស់្ល
ពួកេគេដើមបទី ទួលបននងិ រក ថមពលអគគសី ន។ី កនុងភូមែិ ដលគមនអគគសី នីេនកនុង្របេទស
ខនតតូច។ឯក

វមន្របជជនខ្លះបនបេងកើតជីវកមម

កគុយែដលជករផ្តល់កំេណើតដល់ជីវកមម

រេយង:Mekong River Commission (MRC). 2010. State of the Basin Report 2010.
http://www.mrcmekong.org/assets/Publications/basin-reports/MRC-SOB-report-2010full-report.pdf

ឃគិ ូ ឈយិ ូក3

Mekong Watch (2013)