ทัศนะต่ อการบรรเทาทุกข์ และความเสียงของคนยากจนในพืน ทีสามเหลียมปากแม่ นํา โขง: กรณีศึกษาของจังหวัดเบ๊ นแจ (Ben Tre)คํานําสามเหลียมปากนํ าแม่โขงตังอยู ท่ างตอนใต้ ของเวียดนาม เป็ นพื นทีนําทางการเกษตรและการพัฒนาเศรษฐกิจของเวียดนาม อย่างไรก็ดี ในระยะเวลาสองสามปี ทีผา่ น วิถีชีวิตประชาชนทีอาศัยอยูใ่ นสามเหลียมปากแม่นํ าโขงถูกคุกคามอย่างทีไม่เคยมีมาก่อน หนึง ในเหตุผลนันก็ คือการเพิมขึ นของนํ าทะเลจากการเปลียนแปลงสภาพภูมิอากาศ
ในรายงานของธนาคารโลกปี 2550 (2007) (Dasgupta et al. 2007) กล่าวว่าเวียดนามเป็ นหนึง ในประเทศทีจะได้ รับผลกระทบจากการเปลียนแปลงสภาพภูมิอากาศ คาดว่านํ าทะเลจะสูงขึ นอีก 1 เมตร โดยประชากรราว 10 เปอร์ เซ็นต์ จะได้ รับผลกระทบ ในปี 2552 (2009) รัฐมนตรี ว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติของเวียดนามได้ จดั ทํารายงานหัวข้ อ “ภาวะการเปลียนแปลงสภาพภูมิอากาศ
สถานการณ์ในอนาคตของระดับนํ าทะเลทีสงู ขึ นต่อเวียดนาม” (Bo Tai Nguyen va Moi Truong 2009) และบรรดารัฐมนตรี กระทรวงอืนๆ ตอนนี ก็ได้ เริ มคิดหาวิธีการรับมือ เช่น สร้ างแนวคันกันนํ าทะเลหนุน ซึง ขึ นอยู่
กับแต่ละสถานการณ์ในอนาคตทีจะเกิดขึ น ตามสถานการณ์ลา่ สุดซึง ตีพิมพ์ในปี 2555 (2012๗ ผลกระทบจากภาวะการเปลียนแปลงสภาพภูมิอากาศแบ่งเป็ น 3 ระดับ คือผลกระทบระดับกลาง นํ าทะเลจะขึ นสูง 1เมตร จะส่งผลให้ พื นที 39 เปอร์ เซ็นต์ ของปากแม่นํ าถูกนํ าทะเลท่วม ผลกระทบระดับเลวร้ ายทีสดุ คือนํ าทะเลจะขึ นสูง 2 เมตร จะส่งผลให้ พื นทีมากกว่า 92 เปอร์ เซ็นต์ ของสามเหลียมปากแม่นํ าถูกนํ าท่วม (Nguoi
Lao Dong 2012)นอกจากนี ยังกล่าวว่า อัตราการไหลของแม่นํ าโขงทีไหลผ่านพื นทีสามเหลียมปากแม่นํ าอาจจะ
ลดลงถึง 20 ถึง 30 เปอร์ เซ็นต์ (VTV 2013) ถ้ าระดับการไหลของแม่นํ าโขงลดลง นํ าทะเลก็จะไหลเข้ าท่วมพื นทีสว่ นในอย่างหลีกเหลียงไม่ได้ ปั ญหาพื นทีเสียหายจากนํ าเค็มก็จะเพิมขึ น รายงานชิ นนี อธิบายถึงปั ญหาทีคนจนกําลังเผชิญอยูใ่ นปั จจุบนั และปั ญหาในอนาคตทีจะเกิดขึ นต่อผู้คนทีอาศัยอยูใ่ นบริ เวณสามเหลียมปากแม่นํ าโขง ผลลัพท์ทีได้ มาจากการสํารวจของโครงการพัฒนาชนบท ในอําเภอบิน ด๋าย (BinhDai) จังหวัดเบ๊ น แจ ทีจดั ทําเมือเร็ วๆ นี โดยผู้เขียน เป็ นกรณีศกึ ษาของปั ญหาทีพบท่ามกลางการ
เปลียนแปลงของสิงแวดล้ อมความเศร้ าของวัฒนธรรมการเลีย งกุ้ง
จังหวัดเบ๊ นแจ ตังอยู ท่ ีประมาณกิโลเมตรที 80 ทางทิศตะวันตกเฉี ยงใต้ ของโฮจิมินห์ มีประชากร
ประมาณ 1.25 ล้ านคน กล่าวกันว่าเบ๊ นแจ เป็ นจังหวัดหนึง ของเวียดนามทีจะได้ รับผลกระทบอย่างร้ ายแรง
จากระดับนํ าทะเลทีสงู ขึ น เพราะจังหวัดถูกล้ อมรอบไปด้ วยพื นทีปากแม่นํ าแม่โขง อําเภอบิง ด๋าย ตังอยู ท่ าง
ตะวันออกของเมืองหลวงของจังหวัดเบ๊ นแจ ห่างออกมาประมาณ 50 กิโลเมตร ประกอบด้ วยตัวเมือง 20บทที 3-31แห่ง รวมทังหมู บ่ ้ านต่างๆ มีประชากรทังหมดประมาณ

140,000 คน หันหน้ าไปทางทะเลจีนตะวันออก
ประชากรทีอาศัยอยู่ตามชายฝั งประกอบอาชีพนาเกลือ จับปลา หอยตามธรรมชาติ ในขณะทีประชากรในพื นทีสว่ นในเข้ ามาประกอบอาชีพทํานาในพื นทีลมุ่ และสวนมะพร้ าว ตังแต่ ต้นปี 2543 (2000) การปลูกผลไม้ ทีให้ ราคาสูง การเพาะเลี ยงกุ้ง และการปลูกข้ าวเพือการส่งออกได้ เพิมจํานวนขึ นในชุมชนแทงเฟื อก (Thanh Phuoc) (ประชากร 10,005 คน) ตังอยู ่บนชายฝั งของอําเภอบิง ด๋าย เดิมคนในชุมชนประกอบอาชีพทํานาเกลือ จับกุ้ง หอยตามธรรมชาติ และทํานาในพื นทีลมุ่ การทําฟาร์ มเลี ยงกุ้ง
เริ มเป็ นทีแพร่หายตอนต้ นปี 2543 (2000) ชาวบ้ านจํานวนมากได้ เปลียนนาข้ าว นาเกลือ ไปทําฟาร์ มเลี ยงกุ้ง
อย่างไรก็ดี ชาวบ้ านมีกําไรจากการทําฟาร์ มเลี ยงกุ้งแค่ 2 ถึง 3 ปี เท่านัน เพราะกุ้งตายจากภาวะนํ าเสีย
สุดท้ ายก็ต้องเป็ นหนี สิน เนืองจากผู้เลี ยงใช้ เงินจํานวนมากซื ออาหารและสารเคมีเพือใช้ เป็ นอาหารเลี ยงกุ้ง
เมือต้ องเผชิญกับสถานการณ์เช่นนี  ในหน้ าแล้ งชาวบ้ านบางคนก็หนั ไปทําการเลี ยงกุ้งแบบขยาย
โดยใช้ ภมู ิปัญญาดังเดิ ม คือใช้ ประโยชน์จากภาวะนํ าขึ นนํ าลง และในหน้ าฝนก็จะปลูกข้ าวพันธุ์พื นเมืองที
เติบโตได้ ดีแม้ ในดินเค็ม และเลี ยงเป็ ดในนาข้ าว ซึง เป็ ดและข้ าวก็จะโตไปด้ วยกัน คนในชุมชน นาย ก ซึง มีหนี สินล้ นพ้ นจากการเลี ยงกุ้งเล่าว่า “ตอนนี ผมมีรายได้ ทกุ วันจากการขายปู กุ้ง ทีจบั มาได้ จากร่ องนํ า ปลูกข้ าวเลี ยงเป็ ดในเวลาเดียวกันก็มีอาหารให้ กินอย่างเหลือเฟื อ ผมจะไม่กลับไปทําฟาร์ มกุ้งแบบเข้ มข้ นอีกแล้ ว”1ความเศร้ าของวัฒนธรรมการปลูกข้ าวชุมชนเจาฮึง (Chau Hung) (ประชากร 5,643คน) ตังอยู ่หา่ งจากชายฝั งประมาณ 25 กิโลเมตรได้ รับความเสียหายจากนํ าเค็มเป็ นครัง แรกในปี 2556(2013) นาย ข ชาวบ้ านทีอาศัยในชุมชน ประกอบ
อาชีพเลี ยงปศุสตั ว์บนพื นทีราว 1.25 ไร่ ในปี 2011เขาหวังทีจะขยายกิจการเลี ยงหมู จึงได้ ไปกู้เงินจากธนาคารเพือเกษตรกรของรัฐ แต่ปรากฎว่าราคาเนื อหมูตกตําเนืองจากเกิดโรคระบาดทีชือว่า “โรคหมูหสู ีนาข้ าวทีเสียหายจากนํา เค็มนํ าเงิน”2 ทําให้ นาย ข มีหนี เพิม ในปี 2555 (2012)เขาได้ พยายามทีจะเลี ยงเป็ ดประมาณ 1,000 ตัว ปรากฎว่าเป็ ดตายราว 500 ตัว ผลมาจากสารเคมีทีใช้ ในการทําเกษตรกรรม ราคาเป็ ดตกตําตอนทีเขาขายเป็ ดทีเหลือราว 500 ตัว ทําให้ ต้องแบกหนี เพิมขึ นอีก
ปลายปี 2555 (2012) เขาพยายามทีจะสะสางหนี สิน จึงไปเช่าทีเพาะปลูกราว 16 ไร่ เพือปลูกข้ าว ปรากฎว่า
นาข้ าวได้ รับความเสียหายจากนํ าเค็ม การเก็บเกียวเสียหายเกือบทังหมดเหลื
อแต่ต้นข้ าวบางส่วนทีเแห้ งเหียวอยูใ่ นท้ องนาเท่านัน

บทที 3-32ปั จจุบนั นี นาย ข ทํางานเป็ นคนเลี ยงเป็ ดตามทีเขาได้ เข้ าร่วมกิจกรรมตารางอนุรักษ์ เมล็ดพันธุ์พืชพื นเมือง (The Seed to Table activities)3 ซึง ผู้เขียนเป็ นตัวแทน เขาประสบความสําเร็ จในการเลี ยงเป็ ดราว200 จากทีเขายืมมา 25 ตัว นาย ข กล่าวว่า “ผมจะยังคงปลูกข้ าวต่อไปเพราะยังมีหนี และค่าเช่าทีนาทีต้องชดใช้ ในขณะเดียวกันก็จะไปทํางานทีโฮจิมินห์ ผมจะพยายามเลี ยงเป็ ดให้ ประสบผลสําเร็ จรวมทังหาเงิ นทางอืนด้ วย”ในเดือนกุมภาพันธ์ 2556 (2013) นํ าทะเลหนุนเข้ ามาในพื นทีร่องนํ าในขุมชนเจาฮึงเร็ วกว่าในปี
ก่อนๆ เฉลียเกือบ 2 เดือน ส่งผลให้ นาข้ าวในพื นทีลมุ่ 1 ใน 3 ได้ รับผลกระทบอย่างรุนแรง รวมทังชาวบ้านทีต้ องพึง พาการใช้ นํ าจากร่ องนํ า ในอําเภอบิง ด๋าย นอกจากชุมชนเจาฮึงแล้ ว ชุมชนอืนๆ เช่น ชุมชนโฟ้แทง(Phu Thanh) และเถ่ยลาย (Thoi Lai) ก็ได้ รับผลกระทบจากการทีนํ าทะเลรุกเข้ ามาในพื นที พื นทีราว 1,875
ไร่ เป็ นพื นทีทีใช้ ไม่ได้ เกิดปั ญหาเดียวกันในอําเภอบาจิ (Ba Tri) โหย่งตรม (Giong Trom) แทงฟู้ (Thanh4Phu) และอําเภออืนๆ ในจังหวัดเบ๊ นแจ และคาดว่าปั ญหานี จะยังคงเกิดขึ นและเพิมขึ นต่อไปอีกในอนาคต
ทัศนะในอนาคต
ตามรายงานสถานการณ์ในอนาคตทีได้ตีพิมพ์โดยรัฐมนตรี ว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ จังหวัดเบ๊ นแจได้ เริ มมีการสร้ างเขือนกันนํ าตามแนวชายฝั งเพือป้องกันการกัดเซาะของชายฝั ง รวมทังเป็ นประตูกนนํั  าจากการ
รุกรานของนํ าเค็มเข้ าไปในพื นทีสว่ นใน อย่างไรก็
ตามโครงการต่างๆ เหล่านี เพิงจะเริ มต้ น และคงต้ องใช้ เวลาอีกพอสมควรกว่าจะสําฤทธิDผล ในขณะเดียวกันอัตราการไหลของแม่นํ าโขงจะลดลงชาวนาเลีย งเป็ ดและเลีย งกุ้งแบบขยายในชุมชนแทงเฟื อกเรื อยๆ ขณะทีระดับนํ าทะเลสูงขึ น ความเสียหายจากการนํ าเค็มก็จะเพิมมากขึ น เหตุการณ์เหล่านี จะเป็ นภาระแก่เกษตรกรทีจะต้ องรับมือให้ เร็ วขึ นเกษตรกรในพื นทีซงึ แต่ก่อนไม่เคยได้ รับความเสียหายจากนํ าทะเลหนุนมาก่อน เช่น ชุมชนเจาฮึงจําเป็ นทีจะต้ องปกป้องวิถีชิวิตของพวกเขาโดยการลดการเก็บเกียวพืชผลต่อปี ปลูกพืชผลทีทนต่อนํ าเค็มในช่วงหน้ าแล้ ง ทําเกษตรกรรมผสมผสาน เช่น เลี ยงเป็ ดและปลูกข้ าวไปด้ วยกัน คิดค้ นวิธีการผลิตสินค้ าเกษตรทีมีความหลากหลาย ให้ ผลตอบแทนสูงแม้ ในพื นทีเล็ก ๆ ชุมชนทีตงอยูั  ช่ ายฝั งเช่น ชุมชนแทงเฟื อ มีความจําเป็ นทีจะต้ องใช้ วิธีทําการเกษตรทีเสียงน้ อยโดยใช้ ประโยชน์จากสภาพท้ องถินดังเช่นกรณีนาย ก ทีผสมผสานการเลี ยงกุ้งแบบขยาย การเลี ยงเป็ ดและการทํานาเข้ าด้ วยกัน ขณะเดียวกันคนในอําเภอบิง ด๋ายจังหวัดเบ๊ นแจ ก็คงยังต้ องลองผิดลองถูกเพือปรับตัวให้ เข้ ากับการเปลียนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อไป

บทที 3-33เอกสารอ้ างอิงBo Tai Nguyen va Moi Truong. 2009. Kich Ban Bien Doi Khi Hau, Nuoc Bien Dang cho Viet Nam.
http://upd.edu.vn/attachments/article/39/KichBanBienDoiKhiHauVietNam.pdf
Dasgupta, Susmita et al. 2007. The Impact of Sea Level Rise on Developing Countries. A Comparative Analysis. World Bank
Policy Research Working Paper 4136.
Nguoi Lao Dong Newspaper. July 1, 2012. http://nld.com.vn/20120701101847398p0c1002/nuoc-bien-dang-doa-xoa-sodbscl.htm
VTV News. March 21, 2013. http://vtv.vn/thoi-su/thieu-hut-ngiem-trong-nguon-nuoc-o-dbscl/61125.vtv

มายุ อิโนะ (NPO Seed to Table)มาจากการสัมภาษณ์ทชี ุมชนแทงเฟื อกในเดือนมีนาคม 2556
โรคติดต่อทีเ กิดจากเชือไวรัสในหมู ทําให้เกิดอาการทางระบบสืบพันธุแ์ ละทางเดินหายใจ (PRRSV)
3สําหรับข้อมูลเพิม เติมเรือ ง Seed to Table กรุณาเข้าไปดูทเี วบไซต์ http://seed-to-table.org/activities.html
4มาจากการสัมภาษณ์ทชี ุมชนเจาฮึงในเดือนมีนาคม 2556 และข่าวจากสถานีโทรทัศน์เวียดนาม VTC14 เดือนมีนาคม 2556
12บทที 3-34