OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING
VOOR MAATSCHAPPELIJKVERANTWOORD ONDERNEMENOESO DUE DILIGENCE HANDREIKING
VOOR MAATSCHAPPELIJKVERANTWOORD ONDERNEMEN

Dit document en de kaarten die er in opgenomen zijn, laten de status van of soevereiniteit over grondgebieden,
demarcaties van internationale grenzen en de namen van grondgebieden, steden en regio’s onverlet.
Oorspronkelijk door de OESO gepubliceerd in het Engels onder de titel: OECD Due Diligence Guidance for responsible
business conduct © 2018 OECD.
© 2019 Ministerie van Buitenlandse Zaken voor deze Nederlandse editie.
Design: Peggy King Cointepas.
Deze vertaling is gepubliceerd in overleg met de OESO. Het is geen officiële OESO-vertaling. De kwaliteit van de vertaling
en de coherentie met de originele Engelse tekst vallen uitsluitend onder de verantwoordelijkheid van de auteur(s) vande vertaling. In het geval van verschillen in interpretatie tussen de Engelse en de Nederlandse tekst is de Engelse tekstleidend.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

2

VOORWOORD
Deze OESO Due Diligence-Handreiking (de Handreiking) heeft als doel ondernemingen teondersteunen bij het toepassen van de OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen,door de aanbevelingen uit die Richtlijnen op het gebied van due diligence en de bijbehorendevoorwaarden uit te leggen in begrijpelijke taal. De praktische toepassing van deze aanbevelingen
helpt ondernemingen om negatieve gevolgen (ook wel ongunstige effecten genoemd) op
het gebied van werknemers, mensenrechten, het milieu, omkoping, consumenten en goedondernemingsbestuur die verband kunnen houden met hun activiteiten, toeleveringsketens
en andere zakelijke relaties te voorkomen en aan te pakken. In de bijlage bij deze Handreiking
staan aanvullende toelichtingen, tips en verduidelijkende voorbeelden van due diligence(gepaste zorgvuldigheid).
Doel van deze Handreiking is ook een gemeenschappelijk referentiekader te creëren voor
overheden en belanghebbenden (“stakeholders”) op het gebied van due diligence voor
verantwoord ondernemen. De UN Guiding Principles on Business and Human Rights, deTripartiete Beginselverklaring voor Multinationale Ondernemingen en Sociaal Beleid van deInternationale Arbeidsorganisatie (ILO) bevatten ook due diligence aanbevelingen en deze
Handreiking kan ondernemingen helpen bij de implementatie daarvan.
De Handreiking vloeit voort uit de verklaring van de G7-leiders van 7 en 8 juni 2015 in
Schloss Elmau, waarin zij het belang van een gemeenschappelijk referentiekader voor due
diligence onderkennen, met name voor het midden- en kleinbedrijf en ondernemingen die
in hun landen actief zijn of er hun hoofdkantoor hebben aanmoedigen om due diligencete implementeren in hun toeleveringsketens. G20 leiders hebben zich in hun op 8 juli 2017
in Hamburg aangenomen verklaring gecommitteerd aan de implementatie van normen op
het gebied van arbeid, maatschappij, milieu en mensenrechten in overeenstemming met
internationaal erkende kaders met als doel duurzame en inclusieve toeleveringsketens terealiseren. In dat verband onderstreepten zij de verantwoordelijkheid van ondernemingenvoor de toepassing van due diligence.
Deze Handreiking is opgesteld onder toezicht van de OESO-werkgroep voor Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen (WPRBC). Hierbij is een multistakeholder-proces gehanteerd met
OESO-lidstaten en andere landen en vertegenwoordigers van bedrijfsleven, vakbonden enhet maatschappelijk middenveld. In mei 2016 werd het eerste concept voor commentaar
voorgelegd aan de WPRBC en institutionele stakeholders van de OESO. In februari 2017 werd
het herziene concept van deze Handreiking voorgelegd voor publieke consultatie. In juni 2017
werd er een multistakeholder-adviesgroep ingesteld om de WPRBC te ondersteunen bij het
integreren van het commentaar van de stakeholders en afronden van de Handreiking. Ook deMensenrechtenraad van de Verenigde Naties was nauw betrokken bij dit proces.
Deze Handreiking is op 6 maart 2018 goedgekeurd door de WPRBC en op 3 april 2018 door het
OESO Investeringscomité. Op 30 mei 2018 werd een OESO-aanbeveling voor de Handreiking
op ministerieel niveau aangenomen door de Raad.
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

3

VOORWOORDDe OESO heeft ook richtlijnen uitgewerkt om ondernemingen te helpen bij de toepassing
van due diligence voor maatschappelijk verantwoord ondernemen in specifieke sectoren
en toeleveringsketens, namelijk: mineralen, landbouw, kleding- en schoenenindustrie, deextractieve sector (mijnbouw, olie- en gaswinning) en de financiële sector.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

4

ACRONIEMEN, AFKORTINGEN EN BEGRIPPEN
MER

Milieueffectrapportage

ZEV

Zone voor exportverwerking

MMER

Maatschappelijke en milieueffectrapportage

ERM

Effectrapportage mensenrechten

GON

Geschillenbeslechtingsmechanisme op operationeel niveau

KYC

Know your counterparty [Ken uw wederpartij]

MNO

Multinationale onderneming

NMRI

Nationaal mensenrechteninstituut

NCP	
Nationaal Contactpunt voor de OESO-richtlijnen voor Multinationale
Ondernemingen
MVO

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

MVO-thema’s	Mensenrechten, werkgelegenheid en arbeidsverhoudingen, milieu, omkoping
en corruptie, informatieverstrekking en consumentenbelangen
MKB

Midden- en kleinbedrijf

WPRBC

OESO-werkgroep voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

DUE DILIGENCE
Onder due diligence (ook wel: gepaste zorgvuldigheid) wordt het proces verstaan
waarin bedrijven de daadwerkelijke en potentiële negatieve gevolgen van hun handelen
identificeren, voorkomen en verminderen, en waarmee zij verantwoording kunnen afleggenover hun aanpak van die gevolgen als integraal onderdeel van hun besluitvormingsproces
en risicobeheerssystemen. Bij de uitwerking van due diligence staan niet de risico’s voor het
bedrijf centraal, maar de rechten van, en de daadwerkelijke en potentiële risico’s op, negatieve
gevolgen voor andere stakeholders, zoals werknemers en lokale gemeenschappen.

WERKNEMERHet Engelse woord “worker” kent geen goede Nederlandse vertaling. In deze Handreiking is
het vertaald met de term “werknemer”. Met “werknemer” worden alle werkenden bedoeld
die in opdracht voor het bedrijf werk verrichten. De Handreiking gaat dus ook over hoe
onderaannemerschap behoort te worden ingericht, en over werk dat min of meer inzelfstandigheid wordt uitgevoerd. Dit heeft betrekking op de gehele waardeketen van deonderneming.
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

5INHOUDSOPGAVE
INLEIDING11I.

II.

OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJKVERANTWOORD ONDERNEMEN 

16

Negatieve gevolgen en risico’s

17

Waarom due diligence?

18

Kenmerken van due diligence - de essentiële punten

18

HET DUE DILIGENCE-PROCES 

24

1.

Integreer maatschappelijk verantwoord ondernemen in beleid en
managementsystemen26

2.

Identificeer en beoordeel daadwerkelijke en potentiële negatieve gevolgen
van de activiteiten, producten of diensten van de onderneming

29

3.

Stop, voorkom en beperk negatieve gevolgen

33

4.

Monitor de praktische toepassing en resultaten 

36

5.

Communiceer hoe negatieve gevolgen worden aangepakt

37

6.

Zorg voor herstelmaatregelen of werk hieraan mee wanneer dit van toepassing is 

38

BIJLAGE: Vragen bij het overzicht van due diligence voor maatschappelijk
verantwoord ondernemen41
V1.	Wat zijn voorbeelden van negatieve gevolgen voor thema’s waarop deoeso-richtlijnen voor mno’s van toepassing zijn? 

42

V2.

Hoe kan een onderneming genderkwesties integreren in haar due diligence? 

45

V3.

Hoe kan een onderneming beslissingen nemen bij het prioriteren? 

46

V4.

In welke stadia van het due diligence-proces is prioriteren relevant?

49

V5. 	Waarin verschilt prioriteren voor mensenrechtenrisico’s van het prioriteren voor
andere negatieve gevolgen? 

49

V6.

Hoe om te gaan met beperkte middelen?

50

V7.

Hoe kan due diligence aansluiten bij de situatie van een onderneming?

50

V8.

Wie zijn de stakeholders van een onderneming?

52

V9. 	Wat wordt bedoeld met “betekenisvolle betrokkenheid van stakeholders”?

53

V10. 	Wanneer is betrokkenheid van stakeholders belangrijk in de context van due diligence? 54
V11. Hoe kan een onderneming potentieel kwetsbare stakeholders betrekken?

55

V12. Hoe kunnen ondernemingen samenwerken bij de toepassing van due diligence?

55

V13. Kan samenwerking risico’s opleveren in het kader van de mededingingswetgeving?

57

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

6

INHOUDSOPGAVE

Vragen over het due diligence-proces

59

A.1 Integreer maatschappelijk verantwoord ondernemen in beleid en
managementsystemen60
V14. Wat komt er kijken bij mvo-beleid?60
V15. Welke expertise is beschikbaar voor het formuleren van mvo-beleid? 60
V16. 	Welke teams of bedrijfsonderdelen zijn relevant bij het formuleren enafstemmen van doelstellingen voor het mvo-beleid van de onderneming?61
V17. 	Waarin verschillen de rollen van de directie en het management bij het
waarborgen van de integratie van mvo?63
V18.	Hoe kunnen mvo-verwachtingen verweven worden in zakelijke relaties?64

A.2 Identificeer en beoordeel daadwerkelijke en potentiële negatieve
gevolgen van de activiteiten, producten of diensten van de onderneming

65

V19.	Wat wordt er bedoeld met inventariseren en hoe ruim moet de inventarisatie
door de onderneming worden opgezet?65
V20.	Wat wordt er verstaan onder risico’s op het niveau van de sector, het product,
het gebied en de onderneming? 66
V21. 	Wat zijn goede bronnen voor schriftelijk onderzoek?67
V22. 	Hoe kunnen tekortkomingen in de informatievoorziening worden aangepakt?69
V23.	Hoe kan een onderneming het risico op negatieve gevolgen bij haar eigen
activiteiten beoordelen?69
V24. 	Hoe kan een onderneming bepalen welke activiteiten of zakelijke relaties het eerst
beoordeeld moeten worden?70
V25. 	Hoe beoordeelt de onderneming de zakelijke relaties die geprioriteerd zijn
tijdens de inventarisatie?

70

V26. 	Op welke punten moeten zakelijke relaties beoordeeld worden en wie moet dat doen? 71
V27. Wanneer moeten zakelijke relaties beoordeeld worden?72
V29.	Wat wordt er bedoeld met negatieve gevolgen die “veroorzaakt” worden door deonderneming, of “waar de onderneming aan bijdraagt” of die “direct verband
houden” met de activiteiten, producten of diensten van een zakelijke relatie?74
V30. 	Waarom is het van belang op welke manier een onderneming betrokken is bij
negatieve gevolgen?76
V31. 	Hoe kan een onderneming haar maatregelen prioriteren wanneer ze negatieve
gevolgen van al haar activiteiten en zakelijke relaties probeert te voorkomen en tebeperken?77

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

7

INHOUDSOPGAVE

A.3 Stop, voorkom en beperk negatieve gevolgen 

78

V32. 	Wat is het verschil tussen het voorkomen en het beperken van negatieve gevolgen? 78
V33. 	Hoe moet een onderneming daadwerkelijke of potentiële negatieve gevolgen
die zij mogelijk veroorzaakt of waaraan ze bijdraagt, voorkomen en beperken?79
V34. 	Hoe kan een onderneming daadwerkelijke of potentiële negatieve gevolgen, die via
zakelijke relaties direct verbonden zijn met haar activiteiten, producten of diensten,proberen te voorkomen en te beperken?81
V35. 	Hoe kan een onderneming haar operaties of activiteiten aanpassen om negatieve
gevolgen die verband houden met haar zakelijke relaties te voorkomen en te beperken? 81
V36. Hoe kan een onderneming haar invloed aanwenden? 82

V38. 	Hoe kan een onderneming een zakelijke relatie ondersteunen bij het voorkomen ofbeperken van negatieve gevolgen? 84
V39. 	Hoe kan een onderneming te werk gaan bij het beëindigen van de betrekkingen? 84

V40. 	Hoe kan een onderneming proberen negatieve gevolgen te voorkomen en te beperken
die verband houden met zakelijke relaties waarmee zij geen contractuele banden heeft? 85

A.4 Monitor de praktische toepassing en resultaten 

86

V41. Welke informatie wordt gemonitord in het kader van due diligence? 

86

V42. 	Hoe kan een onderneming de praktische toepassing en resultaten monitoren?

86

V43. 	Wie is betrokken bij het monitoren van de praktische toepassing en resultaten
bij een onderneming?87
V44. 	Hoe kan een onderneming reageren op de resultaten van de monitoring? 88
V45. Hoe moet er geprioriteerd worden bij monitoringactiviteiten? 88

A.5 Communiceer hoe negatieve gevolgen worden aangepakt
V46. 	Wat zijn de juiste manieren om te communiceren met het publiek en met
getroffen stakeholders? 

89
89

V47. A ls het om commercieel gevoelige informatie gaat, hoe kan relevante informatie
dan toch gecommuniceerd worden?90

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

8INHOUDSOPGAVE

A.6 Zorg voor herstelmaatregelen of werk hieraan mee wanneer dit van toepassing is

92

V48. 	Wat is de relatie tussen herstelmaatregelen en due diligence? 92
V49. Wat wordt er verstaan onder “herstelmaatregelen” en “herstel”?92
V50. 	Hoe kan een onderneming de juiste vormen van herstel identificeren? 92
V51. Wat zijn “officiële herstelmechanismen”? 93
V52. 	Wat houdt “meewerken aan officiële herstelmechanismen” in? 94
V53. 	Onder welke omstandigheden komen de verschillende herstelprocessen in aanmerking? 

94

V54. 	Wat is het verschil tussen een systeem voor vroegtijdige waarschuwing en een procesom herstel mogelijk te maken? 95

AANBEVELING VAN DE RAAD INZAKE DE OESO DUE DILIGENCEHANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

96

BRONVERMELDINGEN99

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

9INLEIDING
BASIS
Deze Due Diligence Handreiking voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (de Handreiking)is gebaseerd op de OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen (OESO-richtlijnen voor
MNO’s). De OESO-richtlijnen voor MNO’s zijn niet-bindende aanbevelingen van overheden aan
multinationale ondernemingen op het vlak van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO).
Ze geven aan dat ondernemingen een positieve bijdrage kunnen leveren aan de vooruitgang op
economisch, milieu- en sociaal gebied en willen hen aanmoedigen om een positieve bijdragete leveren. Ze geven ook aan dat zakelijke activiteiten negatieve gevolgen kunnen hebben voor
werknemers, mensenrechten, milieu, corruptie, consumenten en goed ondernemingsbestuur. De
OESO-richtlijnen voor MNO’s adviseren ondernemingen daarom due diligence toe te passen die
op risicoanalyse gebaseerd is, om negatieve gevolgen die verband houden met hun activiteiten,
toeleveringsketens en andere zakelijke relaties te voorkomen en aan te pakken.

DOEL
Deze Handreiking biedt bedrijven (ondernemingen) inzicht in due diligence voor MVO met als
doel dat zij dit kunnen toepassen zoals beoogd in de OESO-richtlijnen voor MNO’s. Doel vandeze Handreiking is ook om bij te dragen aan een gemeenschappelijk referentiekader tussen
overheden en stakeholders op het gebied van due diligence voor MVO.
De OESO-richtlijnen voor MNO’s bieden ondernemingen de ruimte om de kenmerken, specifieke
maatregelen en processen van due diligence aan te passen aan hun eigen situatie. De Handreiking
dient voor ondernemingen als een kader voor het op maat ontwikkelen en versterken van hun
eigen due diligence-systemen en –processen. Als dat nodig blijkt te zijn, dan dienen zij vervolgens
aanvullende middelen te zoeken om zich verder in de materie te verdiepen.
De OESO-richtlijnen voor MNO’s voorzien in een uniek promotie- en geschillenbeslechtings­
mechanisme – de Nationale Contactpunten (NCP’s). Deze Handreiking is een nuttig hulpmiddel
voor NCP’s om inzicht te krijgen in de OESO-richtlijnen voor MNO’s en om de Richtlijnen tepromoten. u Zie box 8 voor meer informatie over NCP’s
TABEL 1. REIKWIJDTE VAN DE OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MVO
Ondernemingen
zijn:●● Alle multinationale ondernemingen (MNO’s), ongeacht hun

eigendomsstructuur, uit alle sectoren en van elke omvang, die actief
en/of gevestigd zijn in landen die de OESO-richtlijnen voor MNO’s hebben
aanvaard, inclusief multinationale middelgrote en kleinere bedrijven (MKB).
●● Alle entiteiten binnen de MNO-groep: moederbedrijf en lokale entiteiten,
inclusief dochterbedrijven.
●● Van multinationale en nationale ondernemingen wordt op het gebied vanmaatschappelijk verantwoord ondernemen hetzelfde verwacht, in het
geval dat de OESO-richtlijnen voor MNO’s op beiden van toepassing zijn.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

11

INLEIDINGTABEL 1. REIKWIJDTE VAN DE OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MVO
Onderwerpen
die onder due
diligence vallen*(MVO-thema’s)l  Mensenrechten (OESO, 2011, hoofdstuk IV)l  Werkgelegenheid en arbeidsverhoudingen (OESO, 2011, hoofdstuk V)l  Milieu (OESO, 2011, hoofdstuk VI)
l  Bestrijding van corruptie, omkopingsverzoeken en afpersing (OESO, 2011,

hoofdstuk VII)l  Consumentenbelangen (OESO, 2011, hoofdstuk VIII)l  Informatieverstrekking (OESO, 2011, hoofdstuk III)Due diligence en
zakelijke relaties

Zakelijke relaties zijn alle soorten zakelijke relaties van de onderneming met
leveranciers, franchisenemers, licentiehouders, joint-ventures, investeerders,klanten, aannemers, cliënten, consultants, financiële, juridische en overige
adviseurs. Zakelijke relaties zijn ook relaties van de onderneming met alleoverige statelijke of niet-statelijke entiteiten die op enige wijze betrokken
zijn bij haar zakelijke activiteiten, producten of diensten.

* Drie hoofdstukken van de OESO-richtlijnen voor MNO’s vallen buiten de Handreiking: Wetenschap entechnologie; Mededinging en Belastingen.

DOELGROEPENDe Handreiking is hoofdzakelijk bedoeld voor hen die in de praktijk belast zijn met de toepassing
van due diligence binnen een onderneming. Omdat de OESO-richtlijnen voor MNO’s van
toepassing zijn op een breed scala aan onderwerpen en omdat de praktische toepassing van
due diligence binnen de uiteenlopende activiteiten en zakelijke relaties van een onderneming
een interdisciplinair karakter heeft, is de kans groot dat er verschillende bedrijfsonderdelen,functiegebieden en mensen verantwoordelijk zullen zijn voor de praktische toepassing van due
diligence. Deze Handreiking kan ook nuttig zijn voor andere partijen, bijv. voor sectorbrede en
multistakeholder-initiatieven die samenwerking bij due diligence-activiteiten faciliteren, voor
werknemers, vertegenwoordigers van werknemers, vakbonden1 en maatschappelijke organisaties.

OPZET
De Handreiking begint met een kort overzicht van elk hoofdstuk van de OESO-richtlijnen voor MNO’s.
Hierna volgt een overzicht van due diligence. Om de due diligence-aanbevelingen uit de OESO-richtlijnen
voor MNO’s begrijpelijker te maken, wordt een aantal sleutelbegrippen en kenmerken toegelicht.
In de hoofdtekst worden het due diligence-proces en de ondersteunende maatregelen stap
voor stap beschreven. In de praktijk is due diligence een continu proces, waarin stappen soms
1. In deze Handreiking worden de begrippen vertegenwoordigers van werknemers, vakbonden envertegenwoordigende organisaties gehanteerd conform de internationale arbeidsnormen: ILO-verdrag nr. 87(betreffende de Vrijheid tot het Oprichten van Vakverenigingen en de Bescherming van het Vakverenigingsrecht),
nr. 98 (betreffende het Recht zich te Organiseren en Collectief te Onderhandelen) en nr. 135 (Vertegenwoordigers
van Werknemers).
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

12

INLEIDING

opnieuw moeten worden gezet en niet altijd in dezelfde volgorde verlopen. Sommige stappen kunnen
ook tegelijkertijd worden uitgevoerd, waarbij de resultaten elkaar over en weer kunnen beïnvloeden.
In elke stap zijn “praktische maatregelen” opgenomen, die verduidelijken hoe de ondersteunende
maatregelen en het due diligence-proces kunnen worden toegepast of waar nodig aangepast. De
praktische maatregelen zijn overigens niet bedoeld als een uitputtende to-do-lijst voor due diligence.
Niet elke praktische maatregel leent zich voor elke situatie. Ook kunnen ondernemingen soms
constateren dat er extra maatregelen of acties nodig zijn.
Overal in de Handreiking staan verwijzingen en links naar aanvullende toelichtingen, tips en
verduidelijkende voorbeelden van due diligence. De links en verwijzingen worden gepresenteerd inde vorm van vraag en antwoord en zijn gekoppeld aan de specifieke onderdelen van de Handreiking.

LINKS NAAR ANDERE PROCESSEN EN INSTRUMENTEN
Sectorspecifieke OESO-handreikingen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen
De OESO heeft voor een aantal sectoren sectorspecifieke due diligence-handreikingen opgesteld(de toeleveringsketens voor mineralen, landbouw, kleding en schoeisel) en papers over optimale
werkwijzen voor de mijnbouw en de financiële sector (zie OECD, 2016a; OECD, 2016b; OECD, 2016c;
OECD, 2017a; en OECD, 2017b). Deze documenten zijn opgesteld in nauwe samenwerking met
overheden, het bedrijfsleven, vakbonden en het maatschappelijk middenveld. De aanpak beschrevenin de sectorspecifieke Handreikingen sluit aan bij deze Handreiking, maar is meer toegesneden op de
specifieke situatie van de sectoren. Deze Handreiking is niet bedoeld als vervanging of wijziging vansectorspecifieke Handreikingen, papers of van aanbevelingen in de OESO-richtlijnen voor MNO’s zelf,
maar kan wel een goede aanvulling vormen. Ondernemingen wordt geadviseerd die aanbevelingen
uit de documenten te volgen die het meest aansluiten bij hun activiteiten, toeleveringsketen of sector.

Andere OESO-instrumenten
Veel andere OESO-instrumenten verwijzen naar de OESO-richtlijnen voor MNO’s en versterken
daarmee de samenhang tussen MVO en deze andere gebieden. Dit zijn o.a. de G20/OESO-beginselen
van Goed Ondernemingsbestuur; Richtlijnen inzake Goed Bestuur van Staatsbedrijven; Algemene
Aanpak (‘the Common Approaches’) voor Officieel Ondersteunde Exportkredieten en Due Diligenceop Milieu- en Sociaal Gebied; Beleidskader voor Investeringen; Aanbevelingen van de Raad inzake
Overheidsinkopen en de Aanbeveling van de Raad inzake Voortzetting van de Bestrijding van
Omkoping van Buitenlandse Ambtenaren bij Internationale Zakelijke Transacties (zie OECD, 2015a;
OECD, 2015b; OECD, 2016d; OECD, 2015c; OECD, 2015e; en OECD, 2009).

Andere multilaterale processen en instrumenten
Op het gebied van mensenrechten, inclusief arbeidsrechten, sluit deze Handreiking aan bij de UN
Guiding Principles on Business and Human Rights, de Verklaring van de ILO betreffende Fundamentele
Beginselen en Rechten op het Werk, de verdragen en aanbevelingen van de ILO waarnaar verwezen
wordt in de OESO-richtlijnen voor MNO’s en de Tripartite Beginselverklaring inzake Multinationale
Ondernemingen en Sociaal Beleid (zie UN, 2011; ILO, 1998; en ILO, 2017).
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

13

INLEIDINGDE HOOFDSTUKKEN VAN DE OESO-RICHTLIJNENDISCLOSURE

I. Begrippen en uitgangspunten
In het eerste hoofdstuk
van de Richtlijnen
worden de begrippen
en uitgangspunten genoemd die
alle aanbevelingen van devolgende hoofdstukken in een
context plaatsen. Deze begrippen en uitgangspunten (naleving
van de nationale wet is bijv. deeerste verplichting van ondernemingen) vormen de ruggengraat
van de Richtlijnen en onderstrepen de fundamentele ideeën
erachter.

DISCLOSURE

HUMAN RIGHTSRIGHTS

activiteiten en open te staan voorde steeds hogere eisen die het
publiek stelt aan informatie.
DISCLOSUREDISCLOSURE

CONCEPTSDISCLOSURE
AND PRINCIPLES

GENERALDISCLOSURE
POLICIESENVIRONMENTDISCLOSUREDISCLOSUREEMPLOYMENTAND INDUSTRIAL
RELATIONSENVIRONMENTENVIRONMENTCOMBATING
BRIBERY, BRIBESOLICITATIONSAND EXTORTIONSCIENCE ANDTECHNOLOGYCOMPETITION

RIS / STUDIO@PFFK.NET / +33 (0) 6 76 48 81 36 / WWW.PFFK.NET

DISCLOSURE

CONCEPTSDISCLOSURE
AND PRINCIPLES

6, QUAI DES CÉLESTINS 75004 PARIS / STUDIO@PFFK.NET / +33 (0) 6 76 48 81 36 / WWW.PFFK.NET

1 2 3 4 5 6

CONSUMER
INTERESTSEMPLOYMENTAND INDUSTRIAL
RELATIONSENVIRONMENTDISCLOSUREDISCLOSURE

ENVIRONMENTENVIRONMENTCOMBATING
BRIBERY, BRIBESOLICITATIONSAND EXTORTION

0) 6 76 48 81 36 / WWW.PFFK.NET

COMPETITIONDISCLOSUREEMPLOYMENTAND INDUSTRIAL
RELATIONSENVIRONMENTENVIRONMENTCOMBATING
BRIBERY, BRIBESOLICITATIONSAND EXTORTIONCONSUMER
INTERESTSSCIENCE ANDTECHNOLOGYCOMPETITION

III. Informatieverstrekking
Heldere en volledige
informatie over deonderneming isbelangrijk voor allerlei gebruikers.
In dit hoofdstuk worden
ondernemingen opgeroepentransparant te zijn over hun

ENVIRONMENTDISCLOSUREDISCLOSURE

ENVIRONMENTENVIRONMENTCOMBATING
BRIBERY, BRIBESOLICITATIONSAND EXTORTIONTAXATIONTAXATIONICONS / OECD GUIDEINES FOR MULTINATIONAL ENTERPRISES / R5 MARCH 2018

TAXATIONTAXATIONENVIRONMENT

1 2 3 4 5 6

6, QUAI DES CÉLESTINS 75004 PARIS / STUDIO@PFFK.NET / +33 (0) 6 76 48 81 36 / WWW.PFFK.NET

GENERALDISCLOSURE
POLICIESENVIRONMENTENVIRONMENT

Het milieuhoofdstuk
voorziet in een reeks
aanbevelingen voor
MNO’s waarmee ze hun
milieuprestaties kunnen
verbeteren en hun bijdrage aan
de bescherming van het milieu
kunnen optimaliseren door
verbetering van hun interne
management en planning. Het
komt grotendeels overeen met
de beginselen en doelstellingenvan de Verklaring van Rio inzake
Milieu en Ontwikkeling en
Agenda 21.

V. Werkgelegenheid enarbeids­verhoudingen
De Internationale
Arbeidsorganisatie(ILO) houdt zich bezig
met het formuleren en bevorderen
van internationale arbeidsnormen
en fundamentele rechten op de
werkvloer zoals vastgesteld inhaar Verklaring uit 1998
betreffende fundamentele
beginselen en rechten op het
werk. In dit hoofdstuk wordt derol beschreven van de Richtlijnen
bij het bevorderen van denaleving door MNO’s van deinternationale arbeidsnormen
zoals geformuleerd door de ILO.

HUMAN RIGHTSRIGHTSICONS / OECD GUIDEINES FOR MULTINATIONAL ENTERPRISES / R5 MARCH 2018DISCLOSUREDISCLOSUREDISCLOSUREDISCLOSUREDISCLOSURETAXATIONTAXATION

GENERALDISCLOSURE
POLICIESENVIRONMENTICONS / OECD GUIDEINES FOR MULTINATIONAL ENTERPRISES / R5 MARCH 2018

GENERALDISCLOSURE
POLICIESENVIRONMENTPEGGY KING COINTEPAS / DESIGNDISCLOSURE

COMPETITIONCONCEPTSDISCLOSURE
AND PRINCIPLES

1 2 3 4 5 6

SCIENCE ANDTECHNOLOGYSCIENCE ANDTECHNOLOGY

6, QUAI DES CÉLESTINS 75004 PARIS / STUDIO@PFFK.NET / +33 (0) 6 76 48 81 36 / WWW.PFFK.NET
ICONS / OECD GUIDEINES FOR MULTINATIONAL ENTERPRISES / R5 MARCH 2018DISCLOSURE

VI. Milieu

ENVIRONMENTENVIRONMENTEMPLOYMENTCOMBATING
1 2 3 4 5 6
AND INDUSTRIAL
BRIBERY, BRIBE
RELATIONSSOLICITATIONSCONSUMERCOMPETITIONSCIENCE AND
AND EXTORTION
INTERESTSTECHNOLOGYPEGGY KING COINTEPAS / DESIGNTAXATIONTAXATION

II. A
 lgemene beginselen voor
bedrijfsbeleid
Dit is het eerste
hoofdstuk met
specifieke aanbevelingenvoor ondernemingen in de vorm
van algemeen beleid die de toon
zetten en een kader scheppenvoor de algemene beginselen
in de volgende hoofdstukken.
Het bevat belangrijke bepalingenvoor de praktische toepassing
van due diligence, de aanpak van
negatieve gevolgen, het betrekken
van stakeholders en andere partijen.
GENERALDISCLOSURE
POLICIESENVIRONMENT

IV. Mensenrechten
Ondernemingen
kunnen invloeduitoefenen op vrijwel
het hele spectrum aan internationaal erkende mensenrechten.
Het is dan ook belangrijk dat zij
hun verantwoordelijkheidnemen. Dit nieuwe hoofdstuk
van de Richtlijnen is gebaseerd
op en afgestemd met het‘Protect, Respect, Remedy’-kader
van de Verenigde Naties en de‘Guiding Principles on Businessand Human Rights’ die dit Kader
implementeren.
HUMAN RIGHTSRIGHTSPEGGY KING COINTEPAS / DESIGNSIGNCONCEPTSDISCLOSUREDISCLOSURE
AND PRINCIPLES

GENERAL
CONCEPTSDISCLOSUREDISCLOSUREDISCLOSUREDISCLOSURE
ENVIRONMENTEMPLOYMENTHUMAN RIGHTSRIGHTSPOLICIESAND PRINCIPLESENVIRONMENTENVIRONMENT
AND INDUSTRIAL
RELATIONSENVIRONMENT

1 2 3 4 5 6

CONSUMER
INTERESTSDISCLOSURETAXATIONTAXATIONICONS / OECD GUIDEINES FOR MULTINATIONAL ENTERPRISES / R5 MARCH 2018

ENVIRONMENTCOMBATING
BRIBERY, BRIBESOLICITATIONSAND EXTORTIONOESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

14

1 2 3 4 5 6

COMPETITIONTAXATIONTAXATIONDISCLOSUREDISCLOSUREDISCLOSUREDISCLOSURE

INLEIDING
CONCEPTSDISCLOSURE
AND PRINCIPLESDISCLOSURE

VII. B estrijding van corruptie,
omkopings­verzoeken enafpersing
Omkoping en corruptie
zijn schadelijk voor
democratische
instituties en het bestuur van
bedrijven. Er is een belangrijke rol
weggelegd voor ondernemingenbij de bestrijding van deze
praktijken. De OESO neemt het
voortouw bij wereldwijde
inspanningen om een eerlijk
speelveld te creëren voor
internationale ondernemingendoor omkoping te bestrijden. De
aanbevelingen in de Richtlijnen zijn
gebaseerd op het vele werk dat de
OESO al heeft verzet op dit terrein.
DISCLOSUREDISCLOSURE

ENVIRONMENT

1 2 3 4 5 6

COMPETITIONENVIRONMENTENVIRONMENTEMPLOYMENT RIGHTSENVIRONMENTEMPLOYMENT COMBATINGHUMAN RIGHTSAND INDUSTRIAL
BRIBERY, BRIBE
AND INDUSTRIAL
RELATIONSRELATIONS SOLICITATIONSAND EXTORTION

VIII. Consumentenbelangen
De Richtlijnen roepen
ondernemingen op
eerlijk te werk te gaan
bij hun zakelijke activiteiten,
marketing en reclame en dekwaliteit en betrouwbaarheid van
hun producten te waarborgen.
Dit hoofdstuk is gebaseerd op dewerkzaamheden van het
OESO-comité Consumentenbeleid en het OESO-comité
Financiële Markten en andere
internationale organisaties,
waaronder de Internationale
Kamer van Koophandel, deInternationale organisatie voor
standaardisatie en de VN.
1 2 3 4 5 6

CONSUMER
INTERESTSPEGGY KING COINTEPAS / DESIGNENVIRONMENTDISCLOSUREDISCLOSURE
ENVIRONMENTVOOR MULTINATIONALE ONDERNEMINGEN
HUMAN RIGHTSRIGHTS

GENERALDISCLOSURE
POLICIESENVIRONMENTGENERALDISCLOSUREDISCLOSUREDISCLOSURE
GENERAL
CONCEPTSDISCLOSUREDISCLOSURE
POLICIESENVIRONMENTPOLICIESAND PRINCIPLESENVIRONMENTENVIRONMENT

1 2 3 4 5 6

TAXATIONSCIENCE AND
CONSUMERCOMPETITIONCOMPETITIONSCIENCE AND TAXATIONTECHNOLOGY
INTERESTSTECHNOLOGYPEGGY KING COINTEPAS / DESIGNENVIRONMENTCOMBATING
BRIBERY, BRIBESOLICITATIONSAND EXTORTION

X. Mededinging
In dit hoofdstuk staat
centraal hoe belangrijk
het is dat MNO’s bij hun
activiteiten te werk gaan conformalle toepasselijke wet- enregelgeving op het gebied van
mededinging en dat zij dewetgeving in acht nemen van alle
rechtsgebieden waar hun
activiteiten ertoe kunnen leiden
dat de concurrentie verstoord
wordt. Ondernemingen dienenzich te onthouden van concurrentie-ondermijnende overeenkomsten die ten koste gaan van het
efficiënt functioneren van zowel
nationale markten als deinternationale markt.
TAXATIONTAXATION

6, QUAI DESCÉLESTINS
75004
PARIS
/ STUDIO@PFFK.NET / +33 (0) 6 76 48 81ICONS
36 / WWW.PFFK.NET
ICONS/ OECD GUIDEINESFOR
MULTINATIONAL ENTERPRISES / R5 MARCH 2018
6, QUAI DES CÉLESTINS 75004 PARIS / STUDIO@PFFK.NET/ +33(0) 6 76 48
81 36/ WWW.PFFK.NET/ OECD GUIDEINES FOR MULTINATIONALENTERPRISES/ R5 MARCH2018

ENVIRONMENTCOMBATING
BRIBERY, BRIBESOLICITATIONSAND EXTORTIONTAXATIONTAXATIONICONS / OECD GUIDEINES FOR MULTINATIONAL ENTERPRISES / R5 MARCH 2018

HUMAN RIGHTSRIGHTSDISCLOSUREDISCLOSUREDISCLOSURE

CONCEPTSDISCLOSURE
AND PRINCIPLESDISCLOSURE

GENERALDISCLOSUREDISCLOSUREDISCLOSURE
POLICIESENVIRONMENTENVIRONMENTGENERAL
CONCEPTSDISCLOSUREDISCLOSURE
POLICIESAND PRINCIPLESENVIRONMENTENVIRONMENTENVIRONMENTEMPLOYMENTCOMBATING
AND INDUSTRIAL
BRIBERY, BRIBE
RELATIONSSOLICITATIONSENVIRONMENTEMPLOYMENTHUMAN RIGHTSRIGHTSAND EXTORTION
AND INDUSTRIAL
RELATIONS

IX. Wetenschap en technologie
In dit hoofdstuk wordt
onderkend dat
technologie vooral via
MNO’s naar het buitenland gaat.
Het doel is de overdracht van
technologie te bevorderen en bij tedragen aan het innovatievermogen in de ontvangende landen.
1 2 3 4 5 6

CONSUMER
INTERESTSSCIENCE ANDTECHNOLOGYCOMPETITIONCONSUMER
INTERESTS
6, QUAI DES CÉLESTINS 75004 PARIS / STUDIO@PFFK.NET / +33 (0) 6 76 48 81 36 / WWW.PFFK.NET
PEGGY KING COINTEPAS / DESIGNTAXATIONTAXATION

1 2 3 4 5 6

DISCLOSUREDISCLOSURE

ENVIRONMENTENVIRONMENTCOMBATING
BRIBERY, BRIBESOLICITATIONSAND EXTORTION

XI. Belastingen
De Richtlijnen zijn het
eerste internationale
instrument inzake deverantwoordelijkheid vanondernemingen dat betrekking
heeft op belastingen. Het draagt
bij aan en is gebaseerd op een
aantal belangrijke documenten op
belastinggebied: het OESO-modelverdrag inzake Dubbele Belastingnaar het Inkomen en naar het
Vermogen en het Modelverdragvan de Verenigde Naties voor
Belastingverdragen tussen
Ontwikkelde en Ontwikkelingslanden. Dit belangrijke hoofdstuk
behandelt fundamentele
aanbevelingen op fiscaal gebied.

TAXATIONCOMPETITIONTAXATIONSCIENCE ANDTECHNOLOGYICONS / OECD GUIDEINES FOR MULTINATIONAL ENTERPRISES / R5 MARCH 2018

PEGGY KING COINTEPAS / DESIGN

6, QUAI DES CÉLESTINS 75004 PARIS / STUDIO@PFFK.NET / +33 (0) 6 76 48 81 36 / WWW.PFFK.NET

ICONS / OECD GUIDEINES FOR MULTINATIONAL ENTERPRISES / R5 MARCH 2018

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

15

I.

OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR
MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD
ONDERNEMENOESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

16

OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

In de OESO-richtlijnen voor MNO’s (hierna: de Richtlijnen) wordt aangegeven dat ondernemingen
een positieve bijdrage kunnen leveren aan de vooruitgang op economisch, milieu- en sociaalgebied en dat wordt dan ook aangemoedigd. Maar de Richtlijnen erkennen ook dat zakelijke
activiteiten negatieve gevolgen kunnen hebben op de volgende gebieden: goed ondernemingsbestuur, voor werknemers, mensenrechten, milieu, corruptie en consumenten. Met behulp vandue diligence kunnen ondernemingen deze daadwerkelijke en potentiële negatieve gevolgen
van hun eigen activiteiten, omstandigheden in de toeleveringsketen en bij hun zakelijke relaties
identificeren, voorkomen en beperken. Ook kunnen ondernemingen met behulp van due
diligence aantonen hoe ze die aanpakken. Dit wordt ook aanbevolen in de OESO-richtlijnen voor
MNO’s. Effectieve due diligence moet ondersteund worden door inspanningen om MVO te integreren in het beleid en de managementsystemen van de onderneming, zodat ondernemingen denegatieve gevolgen die zij veroorzaken of waaraan ze bijdragen kunnen aanpakken. uZie figuur 1

NEGATIEVE GEVOLGEN EN RISICO’S	Due diligence heeft betrekking op daadwerkelijke of potentiële negatieve gevolgen (risico’s) die
verband houden met de volgende thema’s van de OESO-richtlijnen voor MNO’s: mensenrechten,
werkgelegenheid en arbeidsverhoudingen, milieu, omkoping en corruptie, informatieverstrekking en consumentenbelangen (MVO-thema’s). De hoofdstukken van de OESO-richtlijnen voor
MNO’s beschrijven per MVO-thema gedetailleerd welk gedrag aanbevolen wordt. De kans op
negatieve gevolgen neemt toe in situaties waarin het gedrag van een onderneming, de omstandigheden in haar toeleveringsketen of bij zakelijke relaties niet in overeenstemming zijn met deaanbevelingen in de OESO-richtlijnen voor MNO’s. Ruimte voor gedrag dat niet verenigbaar
is met de aanbevelingen uit de OESO-richtlijnen voor MNO’s vergroot het risico op negatieve
gevolgen in de toekomst. u Zie bijlage, V1

BOX 1. HET BEGRIP RISICO VOLGENS DE OESO RICHTLIJNEN VOOR MNO’S
Voor de meeste bedrijven betekent een “risico” in de eerste plaats een risico voor de onderneming – een financieel risico, marktrisico, operationeel risico, imago-risico. Ondernemingen
letten op hun positie in de markt, hun positie ten opzichte van concurrenten, hun imago en
hun voortbestaan op de lange termijn. Dit betekent dat als ze naar risico’s kijken, het meestal
gaat over de risico’s voor de onderneming zelf. De Richtlijnen hebben echter betrekking
op de kans op negatieve gevolgen die ondernemingen kunnen veroorzaken op mensen,
het milieu en de maatschappij, waaraan ze mogelijk bijdragen of waar ze rechtstreeks bij
betrokken zijn. Het is dus een extern georiënteerde interpretatie van risico.
Ondernemingen kunnen MVO-risico’s identificeren door te kijken naar de verschillen tussende aanbevelingen van de OESO-richtlijnen voor MNO’s enerzijds en de omstandigheden
bij hun activiteiten, toeleveringsketens of zakelijke relaties anderzijds. u Zie bijlage, V1

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

17

OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMENWAAROM DUE DILIGENCE?
	Sommige zakelijke activiteiten, producten of diensten zijn per definitie riskant omdat ze
negatieve gevolgen kunnen veroorzaken voor MVO-thema’s, eraan kunnen bijdragenof er rechtstreeks mee verbonden kunnen zijn. In andere situaties zijn de zakelijke activiteiten op zich niet inherent riskant, maar kunnen de omstandigheden (bijv. kwesties met
betrekking tot de rechtsstaat, gebrek aan handhaving, gedrag van zakelijke relaties) ertoe
leiden dat er toch een risico op negatieve gevolgen ontstaat. Due diligence kan ondernemingen helpen te anticiperen op negatieve gevolgen en ze te voorkomen of beperken.
In bepaalde gevallen kan due diligence helpen bij de beslissing of zakelijke activiteiten of
relaties uiteindelijk wel moeten worden voortgezet. Dit kan het geval zijn, omdat de kansop een negatief gevolg te groot wordt of wanneer het niet lukt de gevolgen te beperken.
	Ondernemingen kunnen hun positieve bijdragen aan de maatschappij optimaliseren, debetrekkingen met de stakeholders verbeteren en hun reputatie beschermen door negatieve gevolgen daadwerkelijk te voorkomen en te beperken. Due diligence helpt ondernemingen meer waarde te creëren, bijvoorbeeld door:l	Het identificeren van kansen om kosten te verlagen;l	Meer inzicht in markten en strategische bronnen voor de toelevering;l	Versterking van de beheersing van bedrijfsspecifieke ondernemings- en operationele

risico’s;l	Verlaging van de kans op incidenten die verband houden met kwesties waarop de

OESO-richtlijnen voor MNO’s van toepassing zijn;l	Beperking van de kwetsbaarheid voor systeemrisico’s.

	Due diligence kan ondernemingen ook helpen te voldoen aan wettelijke eisen omtrent
specifieke MVO-thema’s, bijvoorbeeld de lokale wetgeving op het gebied van arbeid,
milieu, goed ondernemingsbestuur, bestrijding van corruptie en omkoping of op het
gebied van het strafrecht.

	KENMERKEN VAN DUE DILIGENCE - DE ESSENTIËLE PUNTENl	Due diligence werkt preventief.
		Doel van due diligence is in de eerste plaats te voorkomen dat er negatieve gevolgen
ontstaan voor mensen, het milieu en de maatschappij of dat daaraan wordt bijgedragen.
Doel is ook om te proberen negatieve gevolgen te voorkomen die direct verband
houden met activiteiten, producten of diensten via zakelijke relaties. Wanneer betrokkenheid van de onderneming bij negatieve gevolgen niet kan worden voorkomen, dan
kan due diligence ondernemingen helpen negatieve gevolgen te beperken, herhaling
te voorkomen en waar mogelijk herstelmaatregelen te treffen.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

18

OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

Due diligence omvat diverse processen en dient verschillende doelen.
		
Het concept van due diligence volgens de OESO-richtlijnen voor MNO’s omvat een reeks
processen die onderling met elkaar samenhangen, om negatieve gevolgen te identificeren,te voorkomen en te beperken. Ook gaat het om monitoren van de praktische toepassing
en resultaten. Tenslotte gaat het om communiceren hoe de negatieve gevolgen worden
aangepakt waar het de eigen activiteiten, die in de toeleveringsketen en andere zakelijke
relaties van de onderneming betreft. Due diligence moet geïntegreerd worden in de zakelijke
besluitvorming en in het risicomanagement. Het kan gebaseerd worden op de traditionele
transactionele of KYC-due diligence processen (“ken uw wederpartij”), maar is wel breder.
Door MVO te integreren in het bedrijfsbeleid en de managementsystemen kunnen ondernemingen negatieve gevolgen voor MVO-thema’s voorkomen. Die integratie draagt ook bij aan
de effectiviteit van due diligence, aangezien het de strategie helderder maakt, de personele
capaciteitsopbouw bevordert, waarborgt dat de middelen beschikbaar zijn en een heldere
boodschap van bovenaf oplevert.
ll Due diligence is afgestemd op de risico’s (risico-georiënteerd).
		
Due diligence is risico-georiënteerd. De maatregelen die een onderneming treft voor
due diligence moeten evenredig zijn aan de ernst van en kans op negatieve gevolgen.
Zijn de negatieve gevolgen ernstig en is de kans erg groot, dan is uitgebreidere due
diligence geboden. Due diligence moet ook worden afgestemd op de aard van denegatieve gevolgen voor MVO-thema’s zoals mensenrechten, milieu en corruptie.
Due diligence vereist een aanpak op maat voor specifieke risico’s, rekening houdend met
hoe ze verschillende groepen raken, bijv. door het hanteren van een genderperspectief bij
due diligence. u Zie bijlage, V2l Due diligence kan prioritering vereisen (risico-georiënteerd).
		Als het niet mogelijk is alle geïdentificeerde gevolgen in een keer aan te pakken, dient deonderneming op basis van de ernst van de negatieve gevolgen en de kans erop, prioriteiten
te stellen voor de volgorde waarin tegenmaatregelen worden getroffen. Zodra de ernstigste
gevolgen zijn geïdentificeerd en aangepakt, komen de minder ernstige gevolgen aan bod.
Wanneer een onderneming negatieve gevolgen voor MVO-thema’s veroorzaakt of eraan
bijdraagt, moeten de betreffende activiteiten worden gestaakt en moeten er maatregelen
worden genomen of moet er medewerking worden verleend om de gevolgen te verhelpen.
Het prioriteren is een continu proces en soms komen er nieuwe negatieve gevolgen aan het
licht die dan eerst moeten worden aangepakt, voordat de minder ernstige worden verholpen.
Bij het prioriteren van risico’s op het gebied van mensenrechten is de ernst van mogelijke
negatieve gevolgen de belangrijkste factor voor het vaststellen van de prioriteiten bij deaanpak. Bijv. wanneer bij een te late reactie de gevolgen niet meer ongedaan kunnen worden
gemaakt. u Zie bijlage, V3-5

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

19

OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMENl	
Due diligence is dynamisch.

	Het due diligence-proces is niet statisch, maar een doorgaand, reactief en flexibel proces.
Er zitten feedback-loops in om te waarborgen dat de onderneming kan leren wat werkt
en wat niet. Ondernemingen dienen zich in te zetten om hun systemen en processen
voortdurend te verbeteren om negatieve gevolgen te voorkomen en aan te pakken. Via het
due diligence-proces moet een onderneming adequaat kunnen reageren op potentiële
veranderingen in haar risicoprofiel door veranderingen in de omstandigheden (bijv. wijziging
van de wetgeving in een land, nieuwe risico’s in de sector, de ontwikkeling van nieuwe
producten of bij het aangaan van nieuwe zakelijke relaties).
l	
Due diligence is geen afschuiven van verantwoordelijkheid.
		In een zakelijke relatie blijft elke onderneming zelf verantwoordelijk voor het identificeren en
aanpakken van negatieve gevolgen. De due diligence-aanbevelingen uit de OESO-richtlijnen
voor MNO’s zijn niet bedoeld om de verantwoordelijkheid van overheden af te schuiven op
ondernemingen. De aanbevelingen zijn ook niet bedoeld om de verantwoordelijkheid vanondernemingen die negatieve gevolgen veroorzaken of eraan bijdragen te verschuiven naar
de ondernemingen die via hun zakelijke relaties rechtstreeks verbonden zijn met deze negatieve gevolgen. Elke onderneming wordt juist opgeroepen haar eigen verantwoordelijkheidte nemen voor negatieve gevolgen. Wanneer de gevolgen rechtstreeks verband houden
met de activiteiten, producten of diensten van een onderneming, moet deze onderneming,voor zover mogelijk en met alles wat binnen haar macht ligt, proberen daar individueel of insamenwerking met anderen verandering in te brengen.
l	
Due diligence heeft te maken met internationaal erkende MVO-normen.
		
De OESO-richtlijnen voor MNO’s bieden principes en normen voor MVO die overeenstemmen
met de toepasselijke wetgeving en internationaal erkende normen. Er staat uitdrukkelijk in dat
naleving van het recht van het land waarin ze actief en/of gevestigd zijn, de eerste verplichting
is van ondernemingen. Due diligence helpt ondernemingen hun wettelijke verplichtingen na
te komen op terreinen waarop de OESO-richtlijnen voor MNO’s van toepassing zijn. In landen
waar de nationale wet- en regelgeving niet strookt met de principes en normen van de OESOrichtlijnen voor MNO’s, kan due diligence ondernemingen ook helpen de OESO-richtlijnen
voor MNO’s optimaal na te leven, zonder het nationale recht te schenden. Het nationale
recht kan ondernemingen in sommige landen ook verplichten maatregelen te treffen voor
een specifiek MVO-thema (bijv. wetten inzake MVO-thema’s, zoals internationale omkoping,moderne slavernij of mineralen uit conflictgebieden of gebieden met een hoog risico).

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

20

OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMENl	Due diligence sluit aan bij de situatie van een onderneming.

	De aard en reikwijdte van due diligence kunnen afhangen van factoren zoals de omvang van
de onderneming, de context van haar activiteiten, bedrijfsmodel, positie in de toeleveringsketen en de aard van haar producten of diensten. Grote ondernemingen, met grootschalige
activiteiten en veel producten of diensten, hebben wellicht formelere en uitgebreidere systemen nodig om risico’s effectief te kunnen identificeren en beheersen dan kleinere ondernemingen, met een beperkter product- of dienstenassortiment. u Zie bijlage, V6-7 en tabel 4l	Due diligence kan worden aangepast aan de beperkingen die het werken met

zakelijke relaties met zich meebrengt.
		
Ondernemingen kunnen geconfronteerd worden met praktische en juridische beperkingenvoor de manier waarop ze zakelijke relaties kunnen beïnvloeden om negatieve gevolgen te
stoppen, te voorkomen, te beperken of te herstellen. Ondernemingen, en met name het MKB,
beschikken mogelijk niet over voldoende marktmacht om hun zakelijke relaties zelf te beïn­vloeden. Ondernemingen kunnen proberen om deze uitdagingen het hoofd te bieden door
hun zakelijke relaties te beïnvloeden via contractuele regelingen, door vooraf kwalificatieeisen te stellen, via stemafspraken met medeaandeelhouders, licenties of franchiseovereenkomsten, maar ook via gezamenlijke inspanningen om de krachten te bundelen binnen debranche of via sectoroverstijgende initiatieven.
l	Due diligence is gebaseerd op betrokkenheid van stakeholders.
		
Stakeholders (belanghebbenden) zijn mensen of groepen mensen met belangen diegeschaad kunnen worden door de activiteiten van een onderneming.2 Betrokkenheid van
stakeholders is een kwestie van tweerichtingsverkeer in de communicatie. Dit vereist het tijdig
delen van relevante informatie met stakeholders, in een toegankelijke en begrijpelijke vorm,
zodat ze goed geïnformeerd kunnen beslissen. Betrokkenheid heeft alleen zin wanneer alle
partijen hun goede wil tonen. Betekenisvolle betrokkenheid van de relevante stakeholders
blijft tijdens het hele due diligence-proces van belang. Vooral wanneer de kans bestaat dat
de onderneming een negatief gevolg veroorzaakt, heeft veroorzaakt, eraan bijdraagt of heeftbijgedragen, is het van belang dat er contact wordt gelegd met de stakeholders en rechthebbenden voor wie dat consequenties heeft of kan hebben. Afhankelijk van de aard van
het negatieve gevolg kan dit gebeuren door het deelnemen aan onderzoeken ter plaatse en
het delen van de resultaten daarvan, het ontwikkelen van schade beperkende maatregelen,
doorlopende monitoring en het opzetten van een geschillenbeslechtingsmechanisme.3

2. V oorbeelden van stakeholders zijn o.a. werknemers, vertegenwoordigers van werknemers, vakbonden(ook mondiale vakbonden), leden uit de gemeenschap, maatschappelijke organisaties, investeerders,brancheverenigingen en beroepsverenigingen.
3. In de bijlage, V8 wordt uitgelegd wie “relevante stakeholders” zijn en wat er verstaan wordt onder stakeholders
en rechthebbenden die negatieve gevolgen ondervinden of mogelijk ondervinden. De bijlage, V8-11 bevat meer
informatie over het betrekken van stakeholders.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

21

OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMENl 	Due diligence vereist doorlopende communicatie.

		Het communiceren van informatie over de processen, bevindingen en plannenvoor due diligence maakt deel uit van het proces. Zo kunnen ondernemingen
het vertrouwen in hun activiteiten en besluitvorming stimuleren en geven ze
blijk van hun goede wil. Ondernemingen moeten rekenschap afleggen over demanier waarop ze daadwerkelijke of potentiële negatieve gevolgen identificerenen aanpakken en moeten zo communiceren. De informatie moet toegankelijk
zijn voor de beoogde doelgroepen (bijv. stakeholders, investeerders, consumenten) en voldoende zijn om aan te tonen dat de reactie van de onderneming
op de negatieve gevolgen adequaat is. Bij de communicatie moet voldoende
rekening worden gehouden met de vertrouwelijkheid van commerciële informatie
en andere concurrentie4 - en veiligheidsoverwegingen. Diverse strategieën
kunnen nuttig zijn om zo goed mogelijk te communiceren terwijl de vertrouwelijkheid gewaarborgd blijft u Zie bijlage, V47

BOX 2. SAMENWERKEN BIJ DE TOEPASSING VAN DUE DILIGENCE
Ondernemingen kunnen gedurende het gehele due diligence-proces op
brancheniveau of sectoroverstijgend samenwerken en/of samenwerken met derelevante stakeholders, maar ze blijven altijd zelf verantwoordelijk voor het waarborgen dat hun due diligence-proces naar behoren wordt uitgevoerd. Er kan bijv.
samengewerkt worden om de kennis te bundelen, de invloed te vergroten en effectieve maatregelen op te schalen. Samenwerking binnen de sector levert ook andere
voordelen op, zoals kostendeling en kostenbesparingen, vooral voor het MKB.
u Zie bijlage, V12Ondernemingen kunnen in veel gevallen samenwerken op het gebied van due
diligence zonder het mededingingsrecht te schenden. Toch worden ondernemingenaangemoedigd zich proactief op de hoogte te stellen van mededingingskwesties in
hun rechtsgebied. Ze worden aangemoedigd om activiteiten te vermijden waardoor
ze beschuldigd zouden kunnen worden van schending van het mededingingsrecht. Dit
geldt ook voor ook de gezamenlijke initiatieven waarbij ondernemingen betrokken zijn.
u Zie bijlage, V13

4. Z orgen omtrent het waarborgen van eerlijke concurrentie moeten worden uitgelegd in de geest van het van
toepassing zijnde mededingingsrecht.
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

22

OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMENII.

HET DUE DILIGENCE-PROCESOESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

24

HET DUE DILIGENCE-PROCES

Due diligence moet afgestemd worden op de risico’s en aansluiten bij de specifieke
omstandigheden en context van de onderneming. In dit onderdeel worden maatregelenomschreven om:(1) MVO te integreren in het beleid en de managementsystemen van de onderneming; due
diligence uit te voeren door (2) daadwerkelijke of potentiële negatieve gevolgen voor MVOthema’s te identificeren, (3) deze te stoppen, te voorkomen of te beperken, (4) de praktische
toepassing en resultaten te monitoren, (5) te communiceren hoe de gevolgen worden
aangepakt; en (6) waar nodig herstel mogelijk te maken. u Zie figuur 1
De beschreven praktische maatregelen zijn overigens niet bedoeld als een uitputtende
to-do-lijst voor due diligence. Niet elke praktische maatregel leent zich voor elke situatie. Ookaanvullende praktische maatregelen of toepassingsmaatregelen die niet in deze Handreiking
beschreven staan kunnen in bepaalde situaties nuttig zijn.
FIGUUR 1. HET DUE DILIGENCE-PROCES & ONDERSTEUNENDE MAATREGELENIDENTIFICEER & BEOORDEELNEGATIEVE GEVOLGENIN ACTIVITEITEN,TOELEVERINGSKETENS &ZAKELIJKE RELATIESCOMMUNICEERHOE GEVOLGENWORDENAANGEPAKT

52
1
INTEGREER
MAATSCHAPPELIJKVERANTWOORD ONDERNEMEN
IN BELEID &MANAGEMENTSYSTEMEN

4

6

3

MONITORPRAKTISCHETOEPASSING EN
RESULTATENZORG VOORHERSTELMAATREGELEN
OF WERKHIERAAN MEE
INDIEN VAN
TOEPASSING

STOP, VOORKOM OF BEPERKNEGATIEVE GEVOLGENOESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

25

1
INTEGREER MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD
ONDERNEMEN IN BELEID EN MANAGEMENTSYSTEMEN

1.1 S tel op, onderschrijf expliciet en publiceer een combinatie van beleidsregels voor MVOthema’s waaruit blijkt dat de onderneming zich committeert aan de principes en normen
van de OESO-richtlijnen voor MNO’s. Omschrijf hierin de plannen van de onderneming voor de praktische toepassing van due diligence, die relevant zijn voor haar eigen
activiteiten, toeleveringsketen en andere zakelijke relaties. u Zie bijlage, V14-15

i

PRAKTISCHE MAATREGELEN				

a. T oets en actualiseer bestaand beleid rond MVO-thema’s (arbeid, mensenrechten,
milieu, informatieverstrekking, consumentenbescherming, bestuur, bestrijding van
omkoping en corruptie) en stem dit af op de principes en normen van de OESOrichtlijnen voor MNO’s.

		b.	Werk specifiek beleid uit voor de belangrijkste risico’s voor de onderneming op basis
van de inventarisatie van de risico’s, bij wijze van handvat voor de specifieke aanpak
van die risico’s. Overweeg om de due diligence-plannen van de onderneming teintegreren in dat beleid.

		

c.	Publiceer het MVO-beleid van de onderneming, bijv. via de website, op
bedrijfslocaties van de onderneming en indien relevant in de lokale talen.

		d.	Communiceer het beleid aan de relevante medewerkers en andere arbeidskrachten
bij de onderneming, bijv. via voorlichting of trainingen. Herhaal dat zo nodig
periodiek om er zeker van te zijn dat het onder de aandacht blijft.

		e.	Actualiseer het ondernemingsbeleid bij veranderingen en ontwikkelingen in derisico’s van de activiteiten, toeleveringsketen en zakelijke relaties.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

26

INTEGREER MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN IN BELEID EN MANAGEMENTSYSTEMEN

1.2	Streef ernaar om het MVO-beleid te integreren bij de controlerende organen van
de onderneming. Integreer het MVO-beleid van de onderneming in de managementsystemen zodat het deel gaat uitmaken van de reguliere bedrijfsprocessen.
Let er hierbij op dat de onafhankelijkheid, autonomie en juridische structuur vandeze organen, die mogelijk verplicht zijn volgens de lokale wet- en regelgeving,gewaarborgd blijft.

i PRAKTISCHE MAATREGELEN		

a.	Beleg toezicht en verantwoordelijkheid voor due diligence bij relevant senior
management en spreid de directieverantwoordelijkheid voor MVO breder.
u Zie bijlage, V16		b.	Wijs verantwoordelijkheid voor het implementeren van aspecten van het beleid toe
aan de relevante afdelingen. Besteed daarbij speciale aandacht aan de werknemers
waarvan de acties en besluiten het meest bepalend zijn voor verhoging of verlaging
van de risico’s. u Zie bijlage, V16

		c. Ontwikkel of pas bestaande informatie- en administratiesystemen aan om informatie
te verzamelen over due diligence-processen en de daarmee samenhangende
besluitvorming en maatregelen.
		d.	Ontwikkel nieuwe communicatiekanalen, of zet bestaande communicatiekanalen in,tussen het desbetreffende seniormanagement en de uitvoerende afdelingen voor
het delen en vastleggen van informatie over risico’s en besluitvorming.

		e.	Bevorder afstemming tussen teams en bedrijfsonderdelen over relevante aspecten
van het MVO-beleid van de onderneming. Dit is bijv. mogelijk door multidisciplinaire
groepen of commissies voor de uitwisseling van informatie en besluitvorming
over risico’s in te stellen. Dit kan ook door bedrijfsonderdelen die invloed kunnen
uitoefenen op de naleving van het MVO-beleid bij de besluitvorming te betrekken.
u Zie bijlage, V16		f.	Verzorg training voor werknemers zodat ze het MVO-beleid begrijpen en derelevante aspecten ervan kunnen implementeren. Bied ze middelen aan die passen
bij de vastgestelde noodzakelijke omvang van het due diligence-proces.

		g.	Ontwikkel stimulansen voor werknemers en bedrijfsonderdelen die voldoen aan het
MVO-beleid van de onderneming.

		h.	Zet klachtenprocedures op voor werknemers met klachten over MVO-thema’s(bijv. over werkpraktijken, corruptie, goed ondernemingsbestuur), maak gebruik van
bestaande procedures of pas deze aan.

		i.	Zet processen op om te reageren wanneer het MVO-beleid niet is nageleefd, of
waar nodig herstelmaatregelen treffen (bijv. aanvullend feitenmateriaal verzamelen,capaciteitsopbouw of disciplinaire maatregelen/sancties treffen).

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

27

INTEGREER MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN IN BELEID EN MANAGEMENTSYSTEMEN

1.3 	Integreer MVO-verwachtingen en -beleid in betrekkingen met leveranciers en
andere zakelijke relaties. u Zie bijlage, V18

i PRAKTISCHE MAATREGELEN		a.	Communiceer de belangrijkste aspecten van het MVO-beleid aan leveranciers en
andere zakelijke relaties.

		b.	Neem in overeenkomsten met leveranciers en overige zakelijke relaties MVOvoorwaarden en -verwachtingen op. Doe dit ook in andere relevante schriftelijke
overeenkomsten.

		c.	Zet pre-kwalificatieprocessen voor due diligence op, waar mogelijk, en pas deze
ook voor leveranciers en overige zakelijke relaties toe. Snijd deze op de specifieke
risico’s en context toe, zodat de focus ligt op MVO-thema’s die als relevant zijngeïdentificeerd voor de zakelijke relaties en hun activiteiten of werkterreinen.

		d.	Verschaf toereikende middelen en training aan leveranciers en overige zakelijke
relaties opdat ze het desbetreffende MVO-beleid en due diligence begrijpen en
toepassen.

		e.	Probeer inzicht te krijgen in de belemmeringen die voortvloeien uit de manier
waarop de onderneming zakendoet, waardoor leveranciers en andere zakelijke
relaties wellicht gehinderd worden bij het implementeren van MVO-beleid. Probeer
deze belemmeringen aan te pakken. Denk hierbij aan bijv. de inkooppraktijk encommerciële stimulansen van de onderneming.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

28

2
IDENTIFICEER EN BEOORDEEL DAADWERKELIJKE EN
POTENTIËLE NEGATIEVE GEVOLGEN VAN DE ACTIVITEITEN,
PRODUCTEN OF DIENSTEN VAN DE ONDERNEMING
2.1 	Voer een brede inventarisatie uit van alle zakelijke gebieden, activiteiten enrelaties, inclusief de toeleveringsketens, om te identificeren waar de kans op
MVO-risico’s het grootst en belangrijkst is. Relevante elementen zijn onder
meer: informatie over geografisch, sector-, product- en ondernemingsgebonden
risicofactoren, inclusief bekende risico’s waarmee de onderneming al geconfronteerd is of waarschijnlijk geconfronteerd zal worden. De inventarisatie moet
de onderneming in staat stellen een eerste prioritering uit te voeren van debelangrijkste risicogebieden voor verdere beoordeling. Voor ondernemingen
met minder diverse activiteiten, met name kleinere bedrijven, is een inventarisatie wellicht niet noodzakelijk en kan er meteen worden overgegaan tot het
identificeren en prioriteren van specifieke negatieve gevolgen. u Zie bijlage, V19-22

i PRAKTISCHE MAATREGELENa.	
Zorg voor een eerste helikopterview van de activiteitengebieden en soorten zakelijke
relaties van de onderneming om een indruk te krijgen van welke informatie relevant is.
		b.	Verzamel informatie om inzicht te krijgen in de grootste risico’s op negatieve
gevolgen die verband houden met de sector (bijv. producten en hun
toeleveringsketens, diensten en andere activiteiten), geografie (bijv. bestuur en
rechtsstaat, conflicten, mensenrechtensituatie of negatieve milieugevolgen) of
bedrijfsspecifieke risicofactoren (bijv. bekende gevallen van corruptie, wangedrag,praktische toepassing van normen voor MVO). u Zie bijlage, V20
Bronnen kunnen zijn: rapporten van overheden, internationale organisaties, maat­
schappelijke organisaties, vertegenwoordigers van werknemers en vakbonden, nationale
mensenrechteninstituten (NMRI’s), media of andere deskundigen. u Zie bijlage, V21-22
		c. Raadpleeg de relevante stakeholders en deskundigen bij gebrekkige informatie.

		

d.	Bestudeer informatie die naar boven komt via vroegtijdige waarschuwingssystemen(bijv. meldpunten) en geschillenbeslechtingsmechanismen.

		e.	Identificeer de belangrijkste MVO-risicogebieden en prioriteer die als het startpunt
voor nadere beoordeling van potentiële en daadwerkelijke negatieve gevolgen.

		f. Toets de bevindingen uit de inventarisatie regelmatig.

		g.	Actualiseer de inventarisatie met nieuwe informatie wanneer de onderneming
ingrijpende wijzigingen ondergaat. Bijv. in verband met activiteiten in of de inkoop
vanuit een nieuw land; ontwikkeling van een nieuwe producten- of dienstenlijn die
sterk afwijkt van de bestaande lijnen; veranderingen in de input voor een product ofdienst; reorganisaties of nieuwe vormen van zakelijke relaties (bijv. fusies, overnames,
nieuwe klanten en markten).

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

29

IDENTIFICEER EN BEOORDEEL DAADWERKELIJKE EN POTENTIËLE NEGATIEVE GEVOLGEN VAN DE ACTIVITEITEN,
PRODUCTEN OF DIENSTEN VAN DE ONDERNEMING

2.2	
Beoordeel de geprioriteerde activiteiten, leveranciers en andere zakelijke
relaties steeds grondiger om specifieke daadwerkelijke en potentiële negatieve
MVO-gevolgen te identificeren en te toetsen. Begin hierbij met de hierboven geïdentificeerde belangrijkste risicogebieden. u Zie bijlage, V23-28

i PRAKTISCHE MAATREGELEN		
a.	Breng de activiteiten, leveranciers en andere zakelijke relaties in kaart. Doe dit
inclusief de toeleveringsketens die relevant zijn voor het geprioriteerde risico.
		b.	Leg de specifieke MVO-normen en -kwesties vast die relevant zijn voor het teonderzoeken risico. Doe dit inclusief de relevante bepalingen van de OESOrichtlijnen voor MNO’s, de nationale wetgeving en relevante internationale en
branchespecifieke kaders voor MVO-thema’s.

		c.	Verzamel relevante informatie over andere zakelijke relaties dan contractuele relaties(bijv. indirecte toeleveranciers), indien van toepassing en waar dat mogelijk is. Zet
individuele of gezamenlijke processen op om het risicoprofiel van de indirecte
relaties te beoordelen, o.a. door bestaande beoordelingen te toetsen en samen
te werken met actoren en “controlepunten” in de toeleveringsketen om hun due
diligence-praktijken te beoordelen in het licht van deze Handreiking.

		d.	Beoordeel de aard en reikwijdte van de daadwerkelijke en potentiële negatieve
gevolgen die verband houden met geprioriteerde activiteiten, leveranciers of
andere zakelijke relaties (welk MVO-thema betreft het, op welke manier en in welke
mate etc.). Gebruik informatie van de onderneming zelf of van derden, voor zover
deze beschikbaar is. Voorbeelden hiervan zijn: milieueffectrapportages (MER),
beoordeling van sociale en milieugevolgen (ESIA), beoordeling van gevolgen voor demensenrechten (HRIA), juridische toetsingen, systemen voor compliance management
op het gebied van corruptie, financiële audits (voor publicatie), inspecties vanarbeidsomstandigheden, gezondheid en veiligheid. Ook kan een onderneming
andere relevante beoordelingen van zakelijke relaties gebruiken die zijn uitgevoerd
door de onderneming, de branche of multistakeholder-initiatieven. Hieronder vallen
audits op milieu-, sociaal en arbeidsgebied, corruptie en KYC-processen.

		e.	Identificeer activiteiten die mogelijk niet worden uitgevoerd in een gepast
juridisch en institutioneel kader dat de rechten van alle betrokken personen en
ondernemingen beschermt.

		f. B reng voorafgaand aan een mogelijke nieuwe zakelijke activiteit (bijv. een overname,reorganisatie, toetreding tot een nieuwe markt, introductie van een nieuw productof nieuwe dienst) in beeld of de voorgestelde activiteit en betrokken zakelijke relaties
negatieve gevolgen zouden kunnen hebben voor de specifieke MVO-thema’s.
		g.	Beoordeel gevolgen periodiek opnieuw waar nodig: voorafgaand aan ingrijpende
beslissingen of veranderingen in de activiteit (bijv. toetreding tot een nieuwemarkt, productlancering, beleidswijzigingen of ingrijpende veranderingen bijde activiteiten); naar aanleiding van of anticiperend op veranderingen in de
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

30

IDENTIFICEER EN BEOORDEEL DAADWERKELIJKE EN POTENTIËLE NEGATIEVE GEVOLGEN VAN DE ACTIVITEITEN,
PRODUCTEN OF DIENSTEN VAN DE ONDERNEMING

operationele situatie (bijv. toenemende maatschappelijke spanningen); en
periodiek in de loop van een activiteit of relatie.
		h. Leg in het geval van gevolgen voor mensenrechten contact met derechthebbenden die gevolgen ondervinden of mogelijk gaan ondervinden en
overleg met hen. Doe dit met inbegrip van werknemers, vertegenwoordigers
van werknemers en vakbonden. Verzamel hiermee informatie over de negatieve
gevolgen en risico’s en houd daarbij rekening met mogelijke belemmeringenvoor effectieve betrokkenheid van stakeholders. Overweeg redelijke
alternatieven, indien er geen rechtstreeks overleg met rechthebbenden
mogelijk is, zoals het raadplegen van betrouwbare onafhankelijke deskundigen,
met inbegrip van verdedigers van de mensenrechten, vakbonden en
groeperingen uit het maatschappelijk middenveld. Overleg voorafgaand aan
en tijdens projecten of activiteiten met rechthebbenden die erdoor getroffen
kunnen worden (bijv. via site-level assessments). u Zie bijlage, V8-11 en V25
		i.	Besteed bij het vaststellen van de gevolgen voor mensenrechten speciale
aandacht aan potentiële negatieve gevolgen voor individuen uit groepen of
bevolkingsgroepen die kwetsbaar zijn of een hoge kans op marginalisering
hebben. Houd ook rekening met de mogelijk verschillende gevolgen voormannen en vrouwen.

		j.	Ondersteun de lokale entiteiten bij het uitvoeren van hun eigen
beoordelingen, indien concerns bestaan uit verschillende onderdelen.

2.3	Beoordeel de betrokkenheid van de onderneming bij de geïdentificeerde
daadwerkelijke of potentiële negatieve gevolgen om de juiste aanpak tebepalen (zie 3.1 en 3.3). Onderzoek daarbij specifiek of de onderneming
het negatieve gevolg heeft veroorzaakt (of zou kunnen veroorzaken), eraan
heeft bijgedragen (of zou kunnen bijdragen), of het negatieve gevolg directverbonden is (of verbonden zou kunnen zijn) met de activiteiten, producten ofdiensten van een zakelijke relatie. u Zie bijlage, V29-30

i PRAKTISCHE MAATREGELEN		
a. 	Overleg met zakelijke relaties, andere relevante ondernemingen en andere
relevante stakeholders.
		b.	Overleg met stakeholders en rechthebbenden die gevolgen ondervinden, of
met hun officiële vertegenwoordigers.

		c. Raadpleeg interne of externe expertise waar nodig.

		d.	Werk welwillend mee aan officiële mechanismen om meningsverschillen teverhelpen en herstelmaatregelen mogelijk te maken, indien stakeholders ofrechthebbenden het niet eens zijn met de beoordeling van de onderneming
van haar betrokkenheid bij een daadwerkelijk of potentieel negatief gevolg.
u Zie bijlage, V51-52
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

31

IDENTIFICEER EN BEOORDEEL DAADWERKELIJKE EN POTENTIËLE NEGATIEVE GEVOLGEN VAN DE ACTIVITEITEN,
PRODUCTEN OF DIENSTEN VAN DE ONDERNEMING

2.4	Prioriteer de belangrijkste MVO-risico’s en -gevolgen om aan te pakken, waar nodig.
Doe dit op basis van de ernst en mate van waarschijnlijkheid. Ga hierbij uit van deverkregen informatie over de daadwerkelijke en potentiële negatieve gevolgen.
Prioriteren is relevant wanneer het niet mogelijk is om alle potentiële en daadwerkelijke negatieve gevolgen direct aan te pakken. Zodra de ernstigste gevolgen zijngeïdentificeerd en aangepakt, dienen de minder ernstige gevolgen aan de beurt tekomen. u Zie bijlage, V3-5 en V31
PRAKTISCHE MAATREGELENi		a.	Identificeer welke potentiële of daadwerkelijke gevolgen direct kunnen worden
aangepakt, althans tot op zekere hoogte (bijv. actualiseer contractvoorwaarden met
leveranciers, pas auditprotocollen aan door te focussen op risico’s die tijdens eerdere
audits mogelijk over het hoofd zijn gezien).

		b.	Prioriteer activiteiten die negatieve gevolgen veroorzaken voor MVO-thema’s oferaan bijdragen. De basis hiervoor is de inschatting van de onderneming over haarbetrokkenheid bij de negatieve gevolgen zoals bedoeld in 2.3.

		c.	Beoordeel voor negatieve gevolgen waarbij zakelijke relaties betrokken zijn, in
hoeverre de zakelijke relaties zelf beschikken over passend beleid en dito processenom relevante MVO-risico’s te identificeren, te voorkomen en te beperken.

		d.	Indien het niet mogelijk is alle werkelijke en potentiële negatieve gevolgen die direct
verband houden met de activiteiten, producten of diensten van zakelijke relaties
aan te pakken (of wanneer dat niet in de gewenste mate mogelijk is), beoordeel dewaarschijnlijkheid en ernst van de geïdentificeerde gevolgen of risico’s om vast te
stellen welke kwesties geprioriteerd moeten worden voor maatregelen.

		e.	Overleg over prioriteringsbeslissingen met zakelijke relaties, andere relevante
ondernemingen en (mogelijk) betrokken stakeholders en rechthebbenden

		f. Roep interne of externe expertise in waar nodig.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

32

3
STOP, VOORKOM EN BEPERK NEGATIEVE GEVOLGEN
3.1	Staak activiteiten die negatieve gevolgen veroorzaken voor MVO-thema’s of eraan
bijdragen. Doe dit op basis van de beoordeling door de onderneming van haar betrokkenheid bij negatieve gevolgen zoals bedoeld in 2.3. Ontwikkel doelgerichte plannenom potentiële (toekomstige) negatieve gevolgen te voorkomen en te beperken enpas deze toe. u Zie bijlage, V32-33

i PRAKTISCHE MAATREGELEN		a.	Geef iemand op senior managementniveau de verantwoordelijkheid om zeker
te stellen dat activiteiten die negatieve gevolgen veroorzaken of eraan bijdragengestaakt worden en dat activiteiten die in de toekomst negatieve gevolgen kunnenveroorzaken of eraan bijdragen worden voorkomen.

		b. Werk een stappenplan uit voor het staken van activiteiten die negatieve gevolgen
veroorzaken of eraan bijdragen, in het geval van complexe activiteiten of activiteiten
die mogelijk moeilijk gestaakt kunnen worden vanwege operationele, contractuele ofjuridische kwesties. Win hiervoor intern juridisch advies in en betrek de stakeholders
en rechthebbenden die de gevolgen ondervinden of mogelijk zullen ondervinden.
		

c.	Neem in het beleid van de onderneming richtlijnen op voor de manier waarop de
negatieve gevolgen in de toekomst vermeden en aangepakt kunnen worden en
waarborg de praktische toepassing ervan.

		d.	Organiseer effectieve training voor de desbetreffende werknemers en managers
van de onderneming.

		e.	Actualiseer en versterk de risico-inventarisatie managementsystemen op basis vande bevindingen, zodat informatie beter gemonitord wordt en risico’s gesignaleerd
worden voordat de negatieve gevolgen zich voordoen. u Zie onderdeel 1.2

		f. L eg contact en overleg met stakeholders, rechthebbenden en hun
vertegenwoordigers die negatieve gevolgen ondervinden of kunnen ondervinden, om
passende maatregelen uit te werken en het plan te toe te passen. u Zie bijlage, V8		g.	In het geval van collectieve of cumulatieve gevolgen (bijv. wanneer deonderneming een van meerdere entiteiten is die bijdragen aan het optreden
van het negatieve gevolg), waar van toepassing, probeer samen te werken met
de andere betrokken entiteiten. Werk samen om de gevolgen te stoppen, tevoorkomen dat ze zich opnieuw voordoen of te voorkomen dat risico’s werkelijkheid
worden. Doe dit bijv. via initiatieven vanuit de branche en samenwerking met deoverheid. u Zie bijlage, box 6		h.	Indien de onderneming bijdraagt aan negatieve gevolgen of risico’s die veroorzaakt
worden door een andere entiteit, dient zij de nodige maatregelen te treffen om haarbijdrage op de bovenomschreven wijze te staken of te voorkomen. Ze dient tevens
gebruik te maken van haar invloed om de resterende gevolgen zo veel mogelijk tebeperken. u Zie onderdeel 3.2 (c)-(e) en bijlage, V34
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

33

STOP, VOORKOM EN BEPERK NEGATIEVE GEVOLGEN

3.2	Ontwikkel en implementeer plannen, op basis van de prioritering van de onderneming(zie onderdeel 2.4), om daadwerkelijke of potentiële negatieve gevolgen voor MVO-thema’s te voorkomen of te beperken die via zakelijke relaties direct verbonden zijn met deactiviteiten, producten of diensten van de onderneming. Passende reacties op risico’s
die verband houden met zakelijke relaties kunnen zijn: voortzetten van de relatie tijdens
de inspanningen om de risico’s te beperken; tijdelijk opschorten van de relatie terwijl
de inspanningen om de risico’s te beperken worden voortgezet; of beëindigen van dezakelijke betrekkingen na vergeefse pogingen tot beperking of wanneer de onderneming beperking niet haalbaar acht of vanwege de ernst van het negatieve gevolg. Bij
het besluit om de zakelijke betrekkingen te beëindigen dienen ook de potentiële negatieve sociale en economische gevolgen van de beëindiging in aanmerking te worden
genomen. In deze plannen moet worden vastgelegd welke maatregelen de onderneming
zal treffen en wat zij verwacht van haar leveranciers, afnemers en andere zakelijke relaties.
u Zie bijlage, V34-40

i PRAKTISCHE MAATREGELEN		

a.	Wijs de verantwoordelijkheid voor het uitwerken, implementeren en monitoren vandeze plannen toe.

		b.	Bied ondersteuning aan of werk samen met zakelijke relatie(s) binnen redelijke en
duidelijk vastgelegde termijnen, bij het uitwerken van effectieve plannen om degeïdentificeerde negatieve gevolgen te voorkomen of te beperken. Maak daarbij
gebruik van kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren voor het definiëren en meten
van verbeteringen (soms aangeduid als “correctieve actieplannen”). u Zie bijlage, V38		c.	Wend waar mogelijk invloed aan om de zakelijke relatie(s) ertoe te bewegen denegatieve gevolgen of risico’s te voorkomen of te beperken. u Zie bijlage, V36 en 40

		d.	Zoek naar mogelijkheden om meer invloed te verwerven bij de zakelijke relatie
indien de onderneming niet over voldoende invloed beschikt, bijv. via het senior
management en via commerciële prikkels. Werk waar mogelijk samen met
andere actoren om collectieve invloed op te bouwen en aan te wenden, bijv. via
samenwerking op brancheniveau of met overheden. u Zie bijlage, V37

		e. Probeer invloed op te bouwen via nieuwe en bestaande zakelijke relaties om
potentiële (toekomstige) negatieve gevolgen te voorkomen en daadwerkelijke
gevolgen aan te pakken. Doe dit bijv. via beleid of gedragscodes, contracten,
schriftelijke overeenkomsten of de inzet van marktmacht. u Zie onderdeel II, 1.3,
en bijlage, V36		f.	Bij gevolgen voor mensenrechten: moedig entiteiten die negatieve gevolgen
veroorzaken of eraan bijdragen aan om te overleggen met de (potentieel)
getroffen rechthebbenden of hun vertegenwoordigers en hen te betrekken bij het
ontwikkelen en implementeren van correctieve actieplannen. u Zie bijlage, V8-11

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

34

STOP, VOORKOM EN BEPERK NEGATIEVE GEVOLGEN		g.	Ondersteun relevante leveranciers en andere zakelijke relaties bij het voorkomenof beperken van negatieve gevolgen of risico’s, bijv. door training, upgraden
van voorzieningen, versterking van hun managementsystemen. Streef daarbij
voortdurend naar verbetering u Zie bijlage, V38		h.	Overweeg als uiterste redmiddel om de betrekkingen met de leverancier of andere
zakelijke relatie te beëindigen: na vergeefse pogingen om ernstige gevolgen tevoorkomen of te beperken; indien de negatieve gevolgen niet hersteld kunnen
worden; wanneer er redelijkerwijs geen zicht is op verandering; of wanneer erzeer ernstige negatieve gevolgen of risico’s zijn geïdentificeerd en de entiteit die
ze veroorzaakt niet onmiddellijk maatregelen treft om ze te voorkomen of tebeperken. Bij plannen om de betrekkingen te beëindigen moet ook gelet worden
op: hoe cruciaal de leverancier of zakelijke relatie is voor de onderneming, dejuridische gevolgen van voortzetten of beëindigen van de betrekkingen, in hoeverrebeëindiging invloed zou hebben op de gevolgen, alsmede betrouwbare informatie
over de potentiële negatieve sociale en economische gevolgen van het besluit totbeëindiging van de betrekkingen. u Zie bijlage, V39		i.	Indien de onderneming besluit een zakelijke relatie voort te zetten, moet zij bereidzijn verantwoording af te leggen over haar inspanningen tot beperking van derisico’s en zich bewust zijn van de gevaren voor haar reputatie en de financiële ofjuridische risico’s.

		j.	Moedig de relevante autoriteiten in het land waar de gevolgen plaatsvinden aan om
op te treden, via bijv. inspecties, handhaving en toepassing van de bestaande weten regelgeving. u Zie bijlage, box 6

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

35

4MONITOR DE PRAKTISCHE TOEPASSING EN RESULTATEN

4.1	Monitor de praktische toepassing en effectiviteit van de due diligence-maatregelen
van de onderneming, d.w.z. haar maatregelen om gevolgen te identificeren, tevoorkomen, te beperken en waar mogelijk herstelmaatregelen te ondersteunen,
ook bij zakelijke relaties. Gebruik de conclusies van de monitoring om deze processen in de toekomst te verbeteren. uZie bijlage, V41-45

i PRAKTISCHE MAATREGELEN		

a.	Monitor de praktische toepassing en effectiviteit van de eigen interne inzet,
activiteiten en doelen op due diligence-gebied van de onderneming, bijv. door
middel van periodieke eigen of externe reviews of audits van de bereikte resultaten.
Communiceer de resultaten naar de relevante niveaus binnen de onderneming.

		b.	Beoordeel zakelijke relaties periodiek om na te gaan dat de maatregelen terbeperking van risico’s worden uitgevoerd of dat de negatieve gevolgen inderdaad
voorkomen of beperkt zijn.

		c.	Indien de onderneming gevolgen voor mensenrechten heeft veroorzaakt of
kan veroorzaken of hieraan heeft bijgedragen of mogelijk zal bijdragen: probeer
contact te leggen met de rechthebbenden die (mogelijk) gevolgen ondervinden
en met hen te overleggen. Doe dit inclusief werknemers, vertegenwoordigers vanwerknemers en vakbonden. u Zie bijlage, V8-11

		d.	Probeer periodieke toetsingen van relevante multistakeholder-initiatieven en
initiatieven uit de sector waartoe de onderneming behoort te stimuleren, evenals
het als uitgangspunt nemen van deze Handreiking daarbij. Doe dit vanuit het
oogpunt van het nut van de Handreiking voor de onderneming bij het identificeren,voorkomen of beperken van negatieve gevolgen die verband houden met haaractiviteiten. Let daarbij op het onafhankelijke karakter van deze initiatieven.
u Zie bijlage, V12		e.	Identificeer negatieve gevolgen of risico’s die bij eerdere due diligence-processen
wellicht over het hoofd zijn gezien en neem deze in de toekomst mee.

		f.	Integreer feedback en geleerde lessen in de due diligence-processen van deonderneming om het proces en de resultaten in de toekomst te verbeteren.
u Zie bijlage, V44

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

36

5COMMUNICEER HOE NEGATIEVE GEVOLGEN WORDEN
AANGEPAKT
5.1	
Communiceer relevante informatie naar buiten over due diligence-beleid en-processen en over de uitgevoerde maatregelen om daadwerkelijke of potentiële
negatieve gevolgen te identificeren en aan te pakken. Communiceer ook over debevindingen en uitkomsten van deze maatregelen. uZie bijlage, V46-47

i PRAKTISCHE MAATREGELEN		a.	Publiceer relevante informatie over due diligence-processen, waarbij naar behoren
gelet wordt op de vertrouwelijkheid op handels-, concurrentie- of veiligheidsgebied.
Doe dit bijv. via het jaarverslag van de onderneming of via andere openbare
berichten over duurzaamheid of verantwoord ondernemerschap. Neem informatie
op over: MVO-beleid, maatregelen om MVO te integreren in het beleid en demanagementsystemen, de geïdentificeerde gebieden met de grootste risico’s voor
de onderneming, de geïdentificeerde, geprioriteerde en beoordeelde negatieve
gevolgen of risico’s, de criteria voor prioritering, en de getroffen maatregelen om
deze risico’s te voorkomen of te beperken. Doe dit waar mogelijk inclusief: termijnenen benchmarks voor verbetering en de uitkomsten ervan, maatregelen om depraktische toepassing en resultaten te monitoren en toelichting op de manier
waarop de onderneming herstel biedt of eraan meewerkt.

		b.	Publiceer de bovenstaande informatie op toegankelijke en gepaste wijze, bijv. op dewebsite, op bedrijfslocaties van de onderneming en in de lokale talen.

		c.	Ten aanzien van gevolgen voor mensenrechten die de onderneming veroorzaakt
of kan veroorzaken of waaraan ze bijdraagt, ben bereid tijdig, met oog voor
culturele gevoeligheden en op toegankelijke wijze te communiceren met
de rechthebbenden die gevolgen ondervinden of mogelijk ondervinden.
Communiceer over de informatie die specifiek voor hen relevant is, in het bijzonder
over relevante zorgen die door of namens hen aan de orde zijn gesteld.
uZie onderdeel II, 2.4 en onderdeel II, 2.12

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

37

6ZORG VOOR HERSTELMAATREGELEN OF WERK HIERAAN
MEE WANNEER DIT VAN TOEPASSING IS
6.1	Indien de onderneming vaststelt dat zij daadwerkelijke negatieve gevolgen heeftveroorzaakt of eraan heeft bijgedragen, pak deze aan door herstel te bieden of aan
herstel mee te werken. uZie onderdeel 2.3 en bijlage, V48-50

i PRAKTISCHE MAATREGELEN		a.	Probeer de getroffen persoon of personen (weer) in de situatie te brengen waarin
deze zou of zouden hebben verkeerd indien de negatieve gevolgen zich niet
zouden hebben voorgedaan. Werk mee aan herstelmaatregelen die evenredig zijn
aan de ernst en omvang van de negatieve gevolgen.

		b.	Eerbiedig de wet en raadplaag eventuele internationale richtlijnen voor herstel.
Indien dergelijke normen of richtlijnen niet voorhanden zijn, zoek een remedie dievergelijkbaar is met hetgeen in vergelijkbare situaties is toegepast.

			Welk type remedie of welke combinatie van remedies geschikt is, hangt af vande aard en reikwijdte van de negatieve gevolgen. De remedie kan bijv. bestaan
uit: excuses, restitutie of rehabilitatie (bijv. weer in dienst nemen van ontslagen
werknemers, erkenning van de vakbond voor collectieve onderhandelingen),financiële of niet-financiële compensatie (bijv. compensatiefondsen voor slachtoffersof toekomstige voorlichtings- en onderwijsprogramma’s), sancties (bijv. ontslag bij
wijze van straf voor de verantwoordelijke werknemers), en/of maatregelen om denegatieve gevolgen in de toekomst te voorkomen. u Zie bijlage, V50		c.	Leg in het geval van negatieve gevolgen voor mensenrechten contact met degetroffen rechthebbenden en hun vertegenwoordigers. Overleg met hen over tetreffen herstelmaatregelen. u Zie bijlage, V8-11 en V50

		d.	Probeer vast te stellen of degenen die klachten hebben ingediend tevreden zijn
over het proces en de uitkomsten ervan.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

38

PROVIDE FOR OR COOPERATE IN REMEDIATION WHEN APPROPRIATE

6.2	
Zorg voor legitieme herstelmechanismen of werk hieraan mee wanneer dit
van toepassing is, zodat getroffen stakeholders en rechthebbenden dezekunnen inschakelen om klachten in te dienen en voor te leggen aan de onder­
neming. Het kan zinvol zijn een vermeende verantwoordelijkheid voor een
gevolg voor te leggen aan een officieel herstelmechanisme. Dit kan vooral nuttig
zijn in situaties waarin partijen het niet eens zijn over de vraag of de onderneming de negatieve gevolgen heeft veroorzaakt of eraan heeft bijgedragen(onderdeel II, 2.3) of het niet eens zijn over de aard en reikwijdte van de remedie.
uZie bijlage, V51-54

i PRAKTISCHE MAATREGELEN		

a.	Werk welwillend mee aan gerechtelijke en buitengerechtelijke mechanismen.
Verleen bijv. medewerking als een specifiek geval wordt voorgelegd aan een NCP
of werk mee aan initiatieven die andere vormen van geschillenbeslechting biedenvoor de gedragingen van de onderneming. Indien het daadwerkelijk veroorzaakte
negatieve gevolg een strafrechtelijke of administratieve overtreding betreft, kunnen
er tegen de onderneming strafrechtelijke of administratieve sancties ingesteld
worden.

		b.	Richt geschillenbeslechtingsmechanismen op operationeel niveau (GON) op, bijv.
voor interne medewerkers of derden. Deze klachtenprocedure kan o.a. bestaan
uit: een stappenplan voor herstel en het oplossen van klachten; termijnen voor
het oplossen van geschillen; processen om te reageren op klachten indien er geen
overeenstemming kan worden bereikt of wanneer de gevolgen zeer ernstig zijn;
het vaststellen van de reikwijdte van het GON-mandaat; overleg met de relevante
stakeholders over de juiste vorm van GON en over mogelijkheden om klachten
te verhelpen op cultuursensitieve en toegankelijke wijze; personele invullingen middelen voor het GON; en monitoring van het functioneren van het GON.
Bij gevolgen voor mensenrechten: stem GON af op de kerncriteria legitimiteit,
toegankelijkheid, voorspelbaarheid, eerlijkheid, compatibiliteit met de OESOrichtlijnen voor MNO’s, transparantie en betrokkenheid op basis van dialoog.

		c.	Stel samen met vertegenwoordigers van de werknemers en vakbonden een
proces vast voor het indienen van klachten bij de onderneming. Dit kan bijv. via degeschillenbeslechtingsmechanismen vervat in een collectieve arbeidsovereenkomstof via mondiale raamovereenkomsten.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

39

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

40

BIJLAGE
VRAGEN BIJ HET OVERZICHT VAN DUEDILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJKVERANTWOORD ONDERNEMENVOORBEELDEN VAN EN TOELICHTINGEN OP DUE DILIGENCEVOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN
Deze voorbeelden en toelichtingen zijn bedoeld als selectieve illustraties
van aanbevelingen van de OESO Due Diligence-richtlijnen voor
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen.
Ze introduceren dus geen nieuwe of aanvullende aanbevelingenvoor de aanpak van due diligence.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

41

VRAGEN BIJ HET OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

Due diligence heeft betrekking op daadwerkelijke of potentiële negatieve gevolgen (risico’s)
die verband houden met de volgende thema’s van de OESO-richtlijnen voor MNO’s: mensen­
rechten, inclusief werkgelegenheid en arbeidsverhoudingen, milieu, omkoping en corruptie,
informatieverstrekking en consumentenbelangen. uZie onderdeel I, Negatieve gevolgen en risico’s
V1.	Wat zijn voorbeelden van negatieve gevolgen voor thema’s waarop de
OESO-richtlijnen voor MNO’s van toepassing zijn?
TABEL 2. VOORBEELDEN VAN NEGATIEVE GEVOLGEN VOOR THEMA’S WAAROP DE
OESO-RICHTLIJNEN VOOR MNO’S VAN TOEPASSING ZIJNTHEMAVOORBEELDEN VAN NEGATIEVE GEVOLGEN1

Informatieverstrekking2

l Nalaten wezenlijke informatie over de financiële en operationele

resultaten van de onderneming te publiceren; bedrijfsdoelstellingen,belangrijkste eigendomsverhoudingen en stemrecht,
beloningsbeleid voor bestuurders en belangrijkste managers, en
informatie over bestuurders, transacties met gelieerde partijen,voorzienbare risicofactoren, kwesties rond werknemers en andere
relevante stakeholders, bestuursstructuren en -beleid.
l Nalaten het publiek en werknemers tijdig adequate, meetbare en

verifieerbare (indien van toepassing) informatie te verstrekken overpotentiële gevolgen van de activiteiten van de onderneming voor
het milieu, de gezondheid en veiligheid.

Mensenrechtenl Dwangarbeid.3
l Loondiscriminatie voor hetzelfde werk of werk van hetzelfde niveau.
l Gendergerelateerd geweld of intimidatie, inclusief seksuele intimidatie.
l Nalaten eventuele inheemse bevolkingsgroepen te identificeren ennaar behoren te betrekken die mogelijk gevolgen ondervinden vande activiteiten van de onderneming.
l Betrokkenheid bij tegenwerking van maatschappelijke organisaties envoorvechters van mensenrechten die onderzoek doen naar en uitspraken
doen over daadwerkelijke en potentiële gevolgen voor mensenrechten
van projecten of deze op een andere wijze aan de kaak stellen.
l Beperking van de toegang van mensen tot schoon drinkwater.

1. Deze lijst is puur illustratief en niet volledig. Negatieve gevolgen kunnen veroorzaakt worden door een onderneming.
Een onderneming kan er ook rechtstreeks aan bijdragen of ermee verbonden zijn via een zakelijke relatie.
2. H
 et concept van het risico van negatieve gevolgen kan vooral lastig te begrijpen zijn bij het hoofdstuk over
“Informatieverstrekking” in de OESO-richtlijnen voor MNO’s, omdat het hoofdzakelijk gaat over potentiële gevolgen
voor ondernemingsbestuur, financiële markten, investeerders en werknemers. De OESO-richtlijnen voor MNO’s bieden
daarom principes en normen aan de hand waarvan activiteiten kunnen worden gebenchmarkt en gemonitord.
3. Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, art. 4 en 13; ILO-verklaring inzake de Fundamentele Beginselen en
Rechten op het Werk.
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

42

VRAGEN BIJ HET OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMENTABEL 2. VOORBEELDEN VAN NEGATIEVE GEVOLGEN VOOR THEMA’S WAAROP DE
OESO-RICHTLIJNEN VOOR MNO’S VAN TOEPASSING ZIJN
Werkgelegenheid enarbeidsverhoudingenl Verzuimen de rechten van werknemers te respecteren om

vakbonden of vertegenwoordigende organisaties op te richtenof zich erbij aan te sluiten en te zorgen dat vakbonden ofvertegenwoordigende organisaties worden erkend ten behoeve van
cao-onderhandelingen. (OESO, 2011, hoofdstuk V, paragraaf 1.b)l Niet deelnemen aan constructief overleg, hetzij individueel hetzij

via werkgeversorganisaties, met deze vertegenwoordigers teneinde
overeenstemming te bereiken over arbeidsvoorwaarden enarbeidsomstandigheden. (OESO, 2011, hoofdstuk V, paragraaf 1.b)l Kinderarbeid, inclusief de ernstigste vormen van kinderarbeid.

(OESO, 2011, hoofdstuk V, paragraaf 1.c)l Discriminatie van werknemers bij het aannemen of tewerkstellen

op gronden als ras, huidskleur, geslacht, religie, politieke opvatting,nationaliteit of sociale afkomst of een andere status. (OESO, 2011,
hoofdstuk V, paragraaf 1.e)l Nalaten machines, uitrusting, werktijden, organisatie van dewerkzaamheden en werkprocessen aan te passen aan de fysieke
en mentale capaciteiten van werknemers. (OESO, 2011, hoofdstuk V,
paragraaf 1.e; ILO, 1981, nr. 155)l Nalaten gevaarlijke stoffen waar mogelijk te vervangen door

onschadelijke of minder schadelijke stoffen. (ILO, 1988, nr. 167)l Betalen van lonen waarmee werknemers en hun gezinnen niet

kunnen voorzien in hun basale levensbehoeften. (OESO, 2011,
hoofdstuk V, paragraaf 4.b)l Dreigen een operationele eenheid geheel of gedeeltelijk teverplaatsen om werknemers te beletten een vakbond op te richtenof zich erbij aan te sluiten. (OESO, 2011, hoofdstuk V, paragraaf 7)
Milieul Aantasting van het ecosysteem door aantasting van de grond,

uitputten van de watervoorraden en/of verwoesten van oerbossen
en de biodiversiteit.
l Biologische, chemische of fysieke risico’s van producten of diensten

waarbij de veilige grenzen worden overschreden.
l Watervervuiling (bijv. door het lozen van afvalwater zonder

adequate infrastructuur voor de behandeling van afvalwater).

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

43

VRAGEN BIJ HET OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMENTABEL 2. VOORBEELDEN VAN NEGATIEVE GEVOLGEN VOOR THEMA’S WAAROP DE
OESO-RICHTLIJNEN VOOR MNO’S VAN TOEPASSING ZIJN
Corruptie,
omkopingsverzoeken
en afpersing

l Omkoping van overheidsfunctionarissen om overheidsopdrachten

Consumentenbelangenl Goederen en diensten voldoen niet aan alle overeengekomen of

in de wacht te slepen.
l Omkoping van overheidsfunctionarissen om een gunstige fiscalebehandeling of ander voorkeursbehandeling te verkrijgen of
toegang te krijgen tot vertrouwelijke informatie.
l Omkoping van overheidsfunctionarissen ten behoeve van in- en
uitklaring.
l Omkoping van overheidsfunctionarissen om goedkeuring ofvergunningen te verkrijgen.
l Producten aan overheidsinstanties verkopen tegen extra hogeprijzen om overheidsfunctionarissen te laten delen in de winst.
l Omkoping van overheidsfunctionarissen om de voorschriften tenegeren of controles te omzeilen.
l Geschenken, maaltijden en vermaak bieden aan zakenpartners
zonder adequate controle of registratie.
l Geschenken aanvaarden van zakenpartners ofoverheidsfunctionarissen zonder adequate controle of registratie.
wettelijk voorgeschreven normen voor de gezondheid en veiligheid
van consumenten, inclusief gezondheidswaarschuwingen enveiligheidsinformatie. (OESO, 2011, hoofdstuk V, paragraaf 1)l Nalaten accurate, verifieerbare en heldere informatie te verschaffen
op basis waarvan consumenten gefundeerde beslissingen kunnen
nemen, met inbegrip van informatie over de prijzen en indien van
toepassing, inhoud, veilig gebruik, milieuaspecten, onderhoud,opslag en afvoer van goederen en diensten. (OESO, 2011, hoofdstuk V,
paragraaf 2)
l Misleidende weergave of weglaten van informatie of andere
praktijken die bedrieglijk, misleidend, frauduleus of oneerlijk zijn.
(OESO, 2011, hoofdstuk V, paragraaf 4)

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

44

VRAGEN BIJ HET OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN	
Due diligence moet ook afgestemd worden op de aard van de negatieve gevolgen
voor MVO-thema’s, zoals mensenrechten, milieu en corruptie. Dit vereist een
aanpak op maat voor specifieke risico’s waarbij in aanmerking wordt genomen
hoe ze verschillende groepen treffen, zoals het hanteren van een genderlens bij
het uitvoeren van due diligence. uZie onderdeel I, Kenmerken van due diligence - Duediligence is afgestemd op de risico’s (risico-georiënteerd)
V2. Hoe kan een onderneming genderkwesties integreren in haar due diligence?
	Het hanteren van een genderperspectief bij due diligence betekent nadenken over de manier
waarop daadwerkelijke of potentiële negatieve gevolgen kunnen verschillen of specifiek kunnen
zijn voor vrouwen.

5	VOORBEELD: Het is belangrijk om bewust te zijn van genderkwesties en de mensenrechten
van vrouwen in situaties waarin vrouwen mogelijk onevenredig zwaar getroffen worden:			l In situaties waarin vrouwen te maken hebben met ernstige discriminatie.
			l In situaties waarin de activiteiten van de onderneming van grote invloed zijn op de
lokale economie, het milieu en de toegang tot grond en levensonderhoud.
			l In conflictgebieden en voormalige conflictgebieden.
			l In sectoren en mondiale toeleveringsketens waar veel vrouwen werken, bijvoorbeeld
de kledingindustrie, elektronica, toerisme, maatschappelijke en gezondheidszorg,
huishoudelijk werk, landbouw en snijbloemen.
	Mogelijk moeten de maatregelen aangepast worden, die de onderneming treft om deze gevolgen
te identificeren, te voorkomen, te beperken en aan te pakken. Hiermee wordt verzekerd dat demaatregelen geschikt en effectief zijn.

5 VOORBEELD:			l Verzamelen en analyseren van naar sekse onderscheiden gegevens en weten ofde activiteiten van de onderneming voor vrouwen anders uitpakken dan voormannen.
			l Ontwikkelen, opzetten en evalueren van gendersensitief en genderresponsief
beleid en dito plannen om de geïdentificeerde daadwerkelijke en potentiële
negatieve gevolgen te beperken en aan te pakken.
			l Identificeren van overlappende/cumulatieve kwetsbaarheden (bijv. inheemse,
ongeletterde, vrouwelijke werknemers).
			l Ontwikkelen van gendersensitieve waarschuwingssystemen en bescherming van
klokkenluiders.
			l Vrouwen ondersteunen zodat ze betekenisvol en gelijkwaardig kunnen
deelnemen aan overleggen en onderhandelingen.
			l Onderzoeken of vrouwen in gelijke mate profiteren van schadevergoedingen enandere vormen van schadeloosstelling.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

45

VRAGEN BIJ HET OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN			l Zonder de aanwezigheid van mannen met vrouwen overleggen. Zorgen voor
aparte ruimtes waar vrouwen hun mening kunnen uiten en input kunnen
leveren voor zakelijke beslissingen.
			l Genderspecifieke trends en patronen identificeren bij daadwerkelijke enpotentiële negatieve gevolgen die mogelijk over het hoofd zijn gezien in de due
diligence-processen.
			l Onderzoeken of geschillenbeslechtingsmechanismen gendersensitief zijn enletten op belemmeringen voor vrouwen om er gebruik van te maken.

Due diligence kan prioritering vereisen (risico-georiënteerd) - Als het niet mogelijk is om allegeïdentificeerde gevolgen in een keer aan te pakken, moet de onderneming op basis vande ernst van en kans op negatieve gevolgen prioriteiten stellen voor de volgorde waarin degevolgen worden aangepakt. u Zie onderdeel I, Kenmerken van due diligence – Due diligence kan
prioritering vereisen (risico-georiënteerd)
V3. Hoe kan een onderneming beslissingen nemen bij het prioriteren?
	Zoals wordt opgemerkt in de Handreiking, zijn ondernemingen niet altijd in staat om alle negatieve
gevolgen van hun activiteiten en zakelijke relaties direct te identificeren en aan te pakken.
Daarom staat in de OESO-richtlijnen voor MNO’s ook dat ondernemingen met veel leveranciers
aangespoord worden algemene gebieden te identificeren waar de kans op negatieve gevolgen
het grootst is en op basis van deze risicoanalyse leveranciers te prioriteren voor due diligence.4
Ondernemingen zijn verantwoordelijk voor het aanpakken van alle negatieve gevolgen die zijveroorzaken of waaraan ze bijdragen.
	Hoeveel gewicht er moet worden gegeven aan een negatief gevolg wordt bepaald door een
combinatie van de mate van waarschijnlijkheid en de ernst. De ernst van gevolgen wordt beoordeeld
op basis van hun zwaarte, reikwijdte en onomkeerbaarheid.
		Zwaarte verwijst naar de heftigheid van het negatieve gevolg.
		Met reikwijdte wordt het bereik van het gevolg bedoeld, bijvoorbeeld het aantal mensen dat
wordt getroffen of kan worden getroffen of de omvang van de milieuschade.
		Onomkeerbaarheid verwijst naar de grenzen aan de mogelijkheden om de situatie van degetroffen personen of het milieu te herstellen zodat deze overeenkomt met de situatie dievoorafging aan het negatieve gevolg.
	Ernst is geen absoluut concept en is context gebonden. Zie tabel 3 voor voorbeelden van
indicatoren van de schaal, reikwijdte en onomkeerbaarheid van negatieve gevolgen waarop
de OESO-richtlijnen voor MNO’s van toepassing zijn. Deze indicatoren zijn zuiver illustratief en
afhankelijk van de operationele context van de onderneming.

4. OESO (2011), Toelichting op Algemene Beginselen voor Bedrijfsbeleid, paragraaf 16.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

46

VRAGEN BIJ HET OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMENTABEL 3. VOORBEELDEN VAN INDICATOREN VAN DE SCHAAL, REIKWIJDTE EN ONOMKEERBAARHEIDNEGATIEVEGEVOLGENVOORBEELDEN VAN SCHAAL

Milieul  Omvang van gevolgen voor

Corruptiel Geografisch bereik van dede menselijke gezondheid
gevolgenl  Mate van verandering in del Aantal soorten dat gevolgensamenstelling van soorten
ondervindtl  Intensiteit watergebruik(% van totaal beschikbare
watervoorraden)l  Omvang van geproduceerd
afval en chemicaliën (tonnen;% van productie)l Geldbedragen gemoeid met

de omkopingl Aantal dodelijke slachtoffersof zwaargewonden
veroorzaakt door omkopingl Strafrechtelijke aard van deomkopingl Impact op markten, mensen,
milieu en maatschappij vanbeslissingen beïnvloed door
omkopingl Omvang van de winsten
behaald met omkoping
Werk

VOORBEELDEN VAN
REIKWIJDTEVOORBEELDEN VAN
ONOMKEERBAARHEIDl Mate waarin herstel vande natuurlijke omgeving
mogelijk of haalbaar isl De tijd die herstel zou vergenl Frequentie waarmeel Omvang van schade voor desteekpenningen worden betaald maatschappij door verloren
gaan van publieke middelenl Geografisch bereik van
omkopingl Mate waarin de activiteiten
die uitgevoerd worden enl Aantal en/of functieniveau vanfunctionarissen, medewerkers of mogelijk zijn gemaakt onder
agenten betrokken bij omkoping invloed van omkoping zullen
leiden tot onomkeerbarel Omvang van activiteiten die
verband houden met omkoping negatieve gevolgen.
l Aantal identificeerbare

groepen die gevolgen
ondervinden van beslissingenbeïnvloed door omkopingl Ernst van gevolgen voor del Aantal getroffen arbeiders/l Mate waarin de gevolgengezondheid of veiligheid vanwerknemersl Of de schending een
fundamenteel arbeidsrecht
betreftwerknemersl Mate waarin de gevolgen
inherent zijn aan de situatie(bijv. geografische ligging,branche of subsector)l Mate waarin bepaalde
groepen onevenredig zwaar
worden getroffen door degevolgen (bijv. minderheden,
vrouwen, etc.)

kunnen worden hersteld(bijv. door schadevergoeding,weer in dienst nemen, etc.)l Of de situatie van de getroffen
werknemers dusdanig kan
worden hersteld dat zij het
desbetreffende recht weer
kunnen genietenl In hoeverre intimidatie vanwerknemers omdat zij een
vakbond oprichten of er zich bij
aansluiten ertoe leidt dat hun het
recht op vertegenwoordiging
wordt ontzegd

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

47

VRAGEN BIJ HET OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMENTABEL 3. VOORBEELDEN VAN INDICATOREN VAN DE SCHAAL, REIKWIJDTE EN ONOMKEERBAARHEIDNEGATIEVEGEVOLGENVOORBEELDEN VAN SCHAALVOORBEELDEN VAN
REIKWIJDTEVOORBEELDEN VAN
ONOMKEERBAARHEID

Mensenrechten

Mate waarin toegang tot
l Aantal getroffen personen
elementaire voorzieningenl % van identificeerbareof vrijheden wordt beperktgroepen van getroffen(bijv. onderwijs, mogelijkheden personenvoor levensonderhoud, etc.)

Informatieverstrekkingl Mate waarin deontoereikende of valse
informatie van materieelbelang isl Omvang van de gevolgen
voor markten, mensen,
milieu en maatschappij vanbeslissingen genomen op
grond van ontoereikende ofvalse informatie

Mate waarin het ontbreken vanzijn genomen op grond
informatie of valse informatie
van ontoereikende of valse
leidt tot onherstelbare
informatiefinanciële verliezen of
onomkeerbare negatievel Aantal getroffen personen
gevolgen(bijv. aandeelhouders)l Aantal identificeerbare
groepen die gevolgen
ondervinden van beslissingengebaseerd op valse of
ontoereikende informatie

Consumentenbelangenl Omvang van gevolgen voorl Aantal getroffen consumenten Mate waarin de gevolgende menselijke gezondheid ofveiligheidl Omvang van financiële
verliezen voor consumentenl Aantal identificeerbarel Mate waarin de gevolgen

kunnen worden hersteld(bijv. door schadevergoedingof restitutie)l Of de situatie van degetroffen werknemers
dusdanig kan worden
hersteld dat zij het
desbetreffende recht weer
kunnen genietenl Mate waarin beslissingengroepen van getroffen
consumentenl % van identificeerbare
groepen van getroffen
consumenten

kunnen worden hersteld(bijv. door schadevergoeding ofrestitutie)	De OESO-richtlijnen voor MNO’s doen geen poging om de ernst van de verschillendegenoemde negatieve gevolgen onderling te rangschikken. Een gevolg hoeft niet meer dan
een van deze kenmerken (schaal, reikwijdte en onomkeerbaarheid) te vertonen om als ‘ernstig’
te worden aangemerkt, zij het dat vaak geldt dat hoe groter de schaal of reikwijdte van een
gevolg is, hoe groter de kans dat het ‘onomkeerbaar’ is.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

48

VRAGEN BIJ HET OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN	Waar de kans op negatieve gevolgen het belangrijkst is, verschilt per onderneming, branche
en zakelijke relatie. In sommige gevallen is dit een kwestie van interpretatie. Daarom willen
ondernemingen soms overleggen met relevante stakeholders over het prioriteren en
communiceren van hun overwegingen via hun MVO-beleid. Om vertrouwen te winnen voor demanier waarop de onderneming te werk gaat bij due diligence kan het nuttig zijn om naar buiten
te brengen wat de overwegingen achter de besluitvorming zijn en hoe en waarom deze tot standis gekomen. In sommige gevallen kan de prioritering ook worden ingegeven door nationale
wettelijke verplichtingen.

5 V OORBEELD: Bepaalde wetten kunnen vereisen dat ondernemingen in een bepaald
rechtsgebied due diligence toepassen om mensenhandel in hun toeleveringsketensof de inkoop van mineralen waarmee conflicten worden gefinancierd, te voorkomenof aan te pakken.
	Hoewel ondernemingen hun due diligence-inspanningen moeten prioriteren op basis van het
belang van het risico, zullen praktische en juridische beperkingen de bepalen wat hun opties
zijn om te reageren op de geïdentificeerde risico’s. Bijv. het vermogen van ondernemingen om
veranderingen te bewerkstelligen in het gedrag van hun zakelijke relaties en hoe cruciaal dezezijn als toeleverancier. uZie bijlage, V7 en V34-40

V4. In welke stadia van het due diligence-proces is prioriteren relevant?
	Prioriteren is nodig wanneer het voor ondernemingen niet haalbaar is om alle negatieve gevolgen van
hun activiteiten en zakelijke relaties direct te identificeren en aan te pakken. Zowel wanneer ondernemingen gevolgen identificeren als wanneer zij gevolgen willen voorkomen of beperken, is priori­
teren van de belangrijkste risico’s relevant. Om te waarborgen dat de gevolgen daadwerkelijk worden
aangepakt, moeten de gevolgen worden gemonitord die prioriteit krijgen in preventie en beperking.
uZie bijlage, V24, V31 en V45 over hoe prioritering hierbij in de praktijk kan worden toegepast

V5. 	Waarin verschilt prioriteren voor mensenrechtenrisico’s van het prioriteren
voor andere negatieve gevolgen?
	Over het algemeen sluit de wijze van prioriteren voor gevolgen voor mensenrechten aan bij de aanbevelingen in onderdeel II, 2.4 van de Handreiking. In de OESO-richtlijnen voor MNO’s staat dat bij
prioriteren in het geval van mensenrechten de ernst zwaarder weegt dan de mate van waarschijn­lijkheid. Als er geprioriteerd moet worden, moeten ondernemingen dus beginnen met de gevolgen
voor de mensenrechten die het ernstigst zijn, omdat een vertraagde reactie ten koste kan gaan vande mate waarin de situatie hersteld kan worden.

5 V OORBEELD: Als een mogelijk negatief gevolg kan leiden tot dodelijke slachtoffers, moet
het wellicht prioriteit krijgen, ook wanneer de kans erop minder groot is (bijv. de ontwikkeling van maatregelen om schade en dodelijke ongevallen te voorkomen in het geval van
natuurrampen bij energiecentrales).

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

49

VRAGEN BIJ HET OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

Due diligence sluit aan bij de situatie van een onderneming – De aard en reikwijdte van due
diligence kunnen afhangen van factoren zoals de omvang van de onderneming, de context
van haar activiteiten, bedrijfsmodel, positie in de toeleveringsketen en de aard van haar producten of diensten. uZie onderdeel I, Kenmerken van due diligence - Due diligence sluit aan bij de situatie
van een onderneming
V6. Hoe om te gaan met beperkte middelen?
	Due diligence doet een beroep op personele en financiële middelen. Beperkte middelen zijn
natuurlijk een uitdaging voor elke onderneming, maar vooral kleine bedrijven beschikken overminder personeel en financiële middelen om due diligence te kunnen toepassen. Daar staat
tegenover dat ze vaak flexibeler te werk kunnen gaan bij het vaststellen en implementeren van
hun beleid en dat ze in vergelijking met grotere ondernemingen mogelijk te maken hebben met
minder gevolgen of leveranciers. Ongeacht de omvang of capaciteit van haar middelen blijft
een onderneming verantwoordelijk voor de toepassing van due diligence in overeenstemming
met de risico’s. De beschikbare middelen bepalen echter wel de manier waarop dat gebeurt.
Ondernemingen met beperkte middelen kunnen afhankelijker zijn van samenwerking bij de toepassing van due diligence en moeten wellicht zorgvuldiger te werk gaan bij hun beslissingenrond de prioritering. Ze kunnen wellicht ook profiteren van bestaande instrumenten of bronnen,
zoals modelbeleid of openbare informatie over risico’s in bepaalde toeleveringsketens, en ze kunnen technische ondersteuning vragen bij de brancheverenigingen waarbij ze aangesloten zijn.
uZie tabel 4 voor meer informatie

V7. Hoe kan due diligence aansluiten bij de situatie van een onderneming?
	Hoe een onderneming due diligence toepast, kan afhangen van factoren zoals de omvang
van de onderneming, de context van haar activiteiten, haar bedrijfsmodel, haar positie in de toeleveringsketen en de aard van haar producten of diensten. uZie tabel 4 voor voorbeelden
TABEL 4. V OORBEELDEN VAN DE MANIER WAAROP EEN ONDERNEMING
DUE DILIGENCE KAN AANPASSEN AAN HAAR SITUATIE
Factoren

Voorbeelden

Omvang van de l Een bedrijf van kleine of middelgrote omvang, met beperkte invloed op haaronderneming
leveranciers en beperkte middelen om toeleveranciers te helpen om aan de
MVO-vereisten te voldoen, kan overwegen strenge pre kwalificatieprocedures tehanteren. Hierdoor gaat het alleen betrekkingen aan met leveranciers die voldoen
aan de hoge MVO-normen. Op die manier heeft het minder middelen nodig voor
het identificeren, monitoren of voorkomen van negatieve gevolgen nadat deleverancier is aangetrokken.
l Een grote multinational met allerlei leveranciers en zakelijke relaties in diverse
contexten met een verhoogd risico kan gebruikmaken van lokale vestigingen en
speciaal aangewezen en opgeleid personeel dat ter plaatse toeziet op due diligence.
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

50

VRAGEN BIJ HET OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMENTABEL 4. V OORBEELDEN VAN DE MANIER WAAROP EEN ONDERNEMING
DUE DILIGENCE KAN AANPASSEN AAN HAAR SITUATIE
Context vande activiteiten
van deonderneming

Een onderneming die producten uit conflictgebieden of onveilige gebieden
nodig heeft, kan stakeholders hier (indirect) bij betrekken. Ze kan bijvoorbeeld
contact opnemen met bilaterale hulpinstanties (bijv. donororganisaties)
die beschikken over de middelen, toegang en expertise aldaar, of met het
lokale maatschappelijk middenveld. Ondernemingen die onder veiligere
omstandigheden opereren kunnen rechtstreeks contact opnemen met destakeholders en rechthebbenden die (mogelijk) gevolgen ondervinden.

Bedrijfsmodel
van deonderneming

Een onderneming die actief is in de infrastructuur en voor de lange termijn
investeert in opkomende economieën kan constateren dat het effectief is om
contact te leggen met de overheid voor hulp bij de aanpak van systemische
kwesties in de desbetreffende regio en bij andere risicopreventie- en risicobeperkende maatregelen. Het doel hiervan is om negatieve gevolgen tevoorkomen die verband houden met haar activiteiten op de lange termijn.
Omgekeerd kan het voor een bank die een kortlopend project financiert(bijv. het upgraden van een faciliteit) in een opkomende economie ongepast
zijn om systemische kwesties in de regio aan te pakken. De bank kan zich danbeter richten op stevige assessments van de gevolgen van haar financiering voor
de mensenrechten en haar voorwaarden daarop afstemmen.

Positie van de Een onderneming verderop in de keten (bijv. een detailhandelaar) kan
onderneming in leveranciers halverwege de keten beoordelen om na te gaan hoe zij bij
de toeleverings- hun toeleveranciers due diligence geregeld hebben, bijv. om het risico
van kinderarbeid te identificeren. Een onderneming die halverwege deketen
toeleveringsketen actief is kan via beoordelingen van haar zakelijke relaties eerderin de keten, die actief zijn in gebieden met een verhoogd risico, vaststellen ofer sprake is van risico’s van kinderarbeid. In beide gevallen zou kinderarbeid
geprioriteerd worden, maar de manier waarop de onderneming het risicoidentificeert, hangt dus af van haar positie in de toeleveringsketen.
Aard van deEen onderneming die bijv. een online platform aanbiedt voor peer-to-peer
producten ofdiensten (bijv. accommodatie) hoeft geen beoordelingen ter plaatse uit te voeren
diensten van de bij haar lokale partners (bijv. de partijen die accommodatie aanbieden), terwijl
onderneming een onderneming die traditionelere diensten aanbiedt dat misschien wel moet.
De onderneming kan robuuste geschillenbeslechtingsmechanismen instellen enstrenge eisen stellen aan de partners om schending van haar gedragscode enoperationele beleid te voorkomen en overtreders te ontmoedigen en snel aan tekunnen pakken.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

51

VRAGEN BIJ HET OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

Due diligence is gebaseerd op betrokkenheid van stakeholders – Stakeholders zijn
mensen of groepen met belangen die geschaad kunnen worden door de activiteiten van
een onderneming. uZie onderdeel I, Kenmerken van due diligence - Gebaseerd op betrokkenheid
van stakeholders
V8. Wie zijn de stakeholders van een onderneming?
	Stakeholders zijn mensen of groepen met belangen die geschaad (kunnen) worden door deactiviteiten van een onderneming. Niet alle personen en groepen die worden aangemerkt als
stakeholders hebben belangen die geschaad kunnen worden door een specifieke activiteit van
een onderneming. Het is daarom van belang dat de onderneming de personen en groepen met
belangen identificeert met wie rekening moet worden gehouden bij een specifieke activiteit (relevante stakeholders). Due diligence heeft bovendien betrekking op stakeholders die geschaadzijn in hun belangen (getroffen stakeholders) en stakeholders bij wie dat niet is gebeurd maar alsnog kan gebeuren (potentieel getroffen stakeholders). Overigens wegen niet alle belangen evenzwaar en hoeven niet alle stakeholders op dezelfde manier te worden behandeld. Indien het om
de mensenrechten of collectieve rechten (van een groep, bijvoorbeeld de inheemse bevolking)gaat, kunnen de stakeholders van wie de mensenrechten (kunnen) worden geschonden, worden
aangeduid als “rechthebbenden”.

Stakeholders verschillen dus al naar gelang de onderneming en haar activiteiten.

5VOORBEELD: Getroffen en potentieel getroffen stakeholders en rechthebbenden
kunnen zijn:			l Gemeenschappen op lokaal, regionaal of nationaal niveau			l Arbeiders en werknemers, ook op grond van informele afspraken binnen detoeleveringsketen en vakbonden			l Consumenten of eindgebruikers van producten

Relevante stakeholders voor betekenisvolle betrokkenheid kunnen ook zijn:			l Ngo’s, lokale maatschappelijke organisaties, nationale mensenrechteninstituten			l Lokale organisaties en verdedigers van de mensenrechten			l Branchegenoten			l Overheid van het gastland (lokaal, regionaal en nationaal)			l Zakenpartners
			l Investeerders/aandeelhouders
	Er zijn veel instrumenten waarmee ondernemingen hun stakeholders kunnen identificeren(bijv. OECD, 2015).

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

52

VRAGEN BIJ HET OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

 ls er sprake is van veel getroffen of potentieel getroffen stakeholders en rechthebbenden, kan een onderneAming contact zoeken met betrouwbare vertegenwoordigers van de stakeholders. Dit is vooral relevant wanneer
contact leggen met individuele personen bepaalde rechten of collectieve belangen zou kunnen ondermijnen.

5 V OORBEELD: Wanneer besloten wordt een fabriek te reorganiseren of te sluiten, kan
het van belang zijn contact te leggen met de vakbonden in plaats van met de individuele
arbeiders om de werkgelegenheidseffecten van de beslissing te beperken. Het recht van
werknemers om een vakbond op te richten of zich erbij aan te sluiten en het recht op collectieve onderhandeling zijn immers internationaal erkende mensenrechten.
	Ondernemingen kunnen de zwaarst getroffen en potentieel getroffen stakeholders en recht­
hebbenden prioriteren. De mate waarin stakeholders of rechthebbenden betrokken worden kan
bepaald worden op basis van de ernst van de gevolgen voor hen.

V9. 	Wat wordt bedoeld met “betekenisvolle betrokkenheid van stakeholders”?
		l Het betrekken van de relevante stakeholders verloopt via interactieve processen. Dit
kunnen bijvoorbeeld bijeenkomsten, hoorzittingen of overlegprocedures zijn. Het
betekenisvol betrekken van stakeholders is een kwestie van tweerichtingsverkeer in decommunicatie en staat of valt met de goede wil van de deelnemers aan beide kanten5.
Het is ook een dynamisch en voortdurend proces, waarbij er vaak sprake is van overleg
met de relevante stakeholders voordat er beslissingen worden genomen.
		l Wederzijdse betrokkenheid betekent dat de onderneming en stakeholders om tot
afspraken te komen hun mening vrijelijk uiten, perspectieven delen en openstaan voor
alternatieven. Het betekent ook dat relevante stakeholders de kans krijgen zelf bij tedragen aan de invulling en uitvoering van de stakeholderdialoog.
		l Van beide kanten wordt goede wil verwacht. Dit betekent dat de onderneming zich
oprecht verdiept in de vraag hoe de belangen van stakeholders worden geschaad door
haar activiteiten. De onderneming moet dus bereid zijn de negatieve gevolgen die zijveroorzaakt of waaraan zij bijdraagt aan te pakken. Van de stakeholders wordt verwacht
dat zij oprecht hun belangen, intenties en zorgen beschrijven.
		l Interactieve betrokkenheid betekent dat de onderneming zich inspant om haarbesluitvorming te baseren op de opvattingen van degenen die er waarschijnlijk door
worden getroffen. Het belangrijk om contact te leggen met potentieel getroffen
stakeholders en rechthebbenden voordat er beslissingen worden genomen die gevolgen
voor hen kunnen hebben.6 Dit betekent dat de stakeholders en rechthebbenden die
mogelijk getroffen worden, tijdig alle informatie ontvangen zodat ze zich een gefundeerd
beeld kunnen vormen van de manier waarop het besluit van de onderneming hun
belangen zou kunnen schaden. Dit betekent ook dat verbintenissen daadwerkelijk worden
nagekomen en dat de negatieve gevolgen voor de getroffen en potentieel getroffen
stakeholders en rechthebbenden echt worden aangepakt, bijv. via herstelmaatregelen
indien de onderneming de gevolgen heeft veroorzaakt of eraan heeft bijgedragen.
5. OESO (2011), Toelichting op Algemene Beginselen voor Bedrijfsbeleid, paragraaf 25.
6. Dit kan in bepaalde gevallen nodig zijn, bijv. wanneer het recht op informatie deel uitmaakt van de eerbiediging
van de mensenrechten.
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

53

VRAGEN BIJ HET OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN		l Voortdurende betrokkenheid betekent dat de stakeholderdialoog gedurende devolledige duur van een operatie of activiteit wordt voortgezet en niet eenmalig is.
Betekenisvolle betrokkenheid van stakeholders is een cruciaal onderdeel van het due diligenceproces.
	Deze Handreiking is echter niet bedoeld als uitputtend overzicht van dit thema. Er zijn diverse
instrumenten die ondernemingen kunnen gebruiken bij veelvoorkomende uitdagingen bij het
betrekken van stakeholders (bijv. OECD, 2015c).

V10. 	Wanneer is betrokkenheid van stakeholders belangrijk in de context van due
diligence?
B etekenisvolle betrokkenheid van stakeholders is cruciaal gedurende het hele due diligence-proces.
Betrekken van getroffen en potentieel getroffen stakeholders en rechthebbenden kan vooral
relevant zijn wanneer:			l De onderneming daadwerkelijke of potentiële negatieve gevolgen in de context van
haar eigen activiteiten identificeert;			l De onderneming haar zakelijke relaties beoordeelt op daadwerkelijke of potentiële
negatieve gevolgen;			l De onderneming bezig is met het formuleren van preventieve en beperkende
maatregelen voor de negatieve gevolgen die zij veroorzaakt of waaraan zij bijdraagt;			l De onderneming bezig is met het identificeren van herstelmaatregelen voor denegatieve gevolgen die zij veroorzaakt of waaraan zij bijdraagt en bij het opzetten vanprocessen voor toegang tot herstel;			l De onderneming monitort en communiceert hoe de daadwerkelijke of potentiële
gevolgen voor mensenrechten in de context van haar eigen activiteiten worden
aangepakt.
In bepaalde gevallen is betrokkenheid van of overleg met stakeholders een recht op zich.7

5VOORBEELD: Het recht van arbeiders om een vakbond op te richten of er zich bij
aan te sluiten en hun recht om collectief te onderhandelen maken deel uit van deinternationaal erkende mensenrechten. Het is daarom belangrijk contact te leggen
met vakbonden of vertegenwoordigers van werknemers wanneer er over deze
onderwerpen met de werknemers moet worden overlegd. Arbeidsverhoudingen zijnsowieso een thema waarbij de stakeholders betrokken moeten worden.


7. De VN-verklaring over de Rechten van Inheemse Volken bepaalt bijvoorbeeld dat staten moeten overleggen ensamenwerken met de desbetreffende inheemse volken om in bepaalde situaties hun vrijwillige, voorafgaande engeïnformeerde instemming (Free, Prior and Informed Consent) te verkrijgen voor bijvoorbeeld de goedkeuring van
projecten die hun land, gebieden of andere middelen betreffen (zie de artikelen 19 en 32). ILO-verdrag nr. 169, datbindend is voor de landen die het bekrachtigd hebben, eist van deze staten dat ze overleggen met inheemse volken
om te komen tot overeenstemming over of instemming met voorgestelde maatregelen (zie artikel 6).

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

54

VRAGEN BIJ HET OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

V oor bepaalde soorten negatieve gevolgen die leiden tot collectieve schade (bijv. corruptie die ten
koste gaat van de inwoners van het betreffende gebied of de uitstoot van broeikasgassen die leidt
tot collectieve grensoverschrijdende schade) is het wellicht niet altijd mogelijk de getroffen en potentieel getroffen stakeholders en rechthebbenden op ruime schaal te betrekken. In deze gevallen
kan het zinvol zijn om contact te leggen met betrouwbare vertegenwoordigers van stakeholdersof organisaties die namens hen optreden (bijv. ngo’s of vertegenwoordigende overheidsorganen).
	Het kan voorkomen dat ondernemingen behalve met stakeholders ook willen overleggen
met deskundigen over specifieke kwesties of situaties (bijv. wetenschappers, ngo’s, lokale organisaties) voor advies bij het uitwerken en implementeren van due diligence-activiteiten.

V11. Hoe kan een onderneming potentieel kwetsbare stakeholders betrekken?
	Om zeker te stellen dat de betrokkenheid effectief is, is het belangrijk om potentiële belemmeringen voor de betrokkenheid van stakeholders te identificeren en te proberen weg te nemen (bijv.
taal, cultuur, gender, ongelijke verdeling van de macht, een verdeelde gemeenschap).

5VOORBEELD: Informatie mondeling delen wanneer de gemeenschap veel ongeletterden telt.

B epaalde individuen of groepen kunnen extra kwetsbaar zijn voor marginalisatie, bijvoorbeeld vanwege sociale stigmatisering. De kwetsbaarste stakeholders worden ook vaak het zwaarst getroffen
door de activiteiten van een onderneming. Stakeholders als vrouwen, kinderen en gemarginaliseerde groepen kunnen zwaarder of op andere manieren getroffen worden door de activiteiten van
een onderneming en kunnen extra aandacht vergen bij activiteiten om stakeholders te betrekken.
	Er is veel geschreven over de omgang met potentiële hindernissen bij het betrekken van specifieke kwetsbare groepen stakeholders.8


Ondernemingen kunnen gedurende het gehele due diligence-proces samenwerken, bijv. sector­
overstijgend, op brancheniveau of met relevante stakeholders. Ze moeten echter altijd zelf
blijven waarborgen dat hun due diligence-proces naar behoren wordt uitgevoerd.
uZie onderdeel I, Kenmerken van due diligence, box 2
V12. Hoe kunnen ondernemingen samenwerken bij de toepassing van due diligence?
	Veel due diligence-aanbevelingen uit de Handreiking kunnen samen met andere partijen
worden uitgevoerd, bijv. met andere ondernemingen in de sector, samen met vakbonden of via
multistakeholder-initiatieven.

5VOORBEELD: Ondernemingen kunnen samenwerken of rechtstreeks overeenkomsten sluiten

met vakbonden. Dit kunnen ondernemingen doen om de betrokkenheid van werknemers bij deopzet en uitvoering van due diligence-processen te bevorderen, de toepassing van normen voor
de rechten van werknemers te verbeteren en het indienen van geschillen te vergemakkelijken.
Overeenkomsten met vakbonden kunnen verschillende vormen aannemen en gesloten
worden op vestigings-, ondernemings-, sector- of internationaal niveau. Dit kunnen collectievearbeidsovereenkomsten, mondiale raamovereenkomsten, protocollen en memoranda vanovereenstemming zijn.

8. Zie bijvoorbeeld OECD (2016c), bijlage B-D.
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

55

VRAGEN BIJ HET OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN	Samenwerking kan nuttig zijn om kennis over sectorrisico’s en –oplossingen te bundelen, om
waar mogelijk de invloed ten opzichte van gezamenlijke zakelijke relaties te vergroten, en om due
diligence voor alle betrokkenen efficiënter te maken. Dit kan bijv. door bestaande beoordelingenvan zakelijke relaties te erkennen en via gezamenlijke rapportagekaders voor zakelijke relaties.
Ook zijn de kans om kosten te delen en kostenbesparingen vaak voordelen van samenwerking
binnen de sector. uZie bijlage, V18, V27-28, V37 en box 5

BOX 3. G
 OED BESTUUR VOOR SAMENWERKINGSINITIATIEVEN VOOR
DUE DILIGENCE
Het volgende overzicht biedt voorbeelden van goed bestuur waarmee een onderneming kan bepalen of het samenwerkingsinitiatief waarbij zij zich heeft aangesloten
betrouwbaar is.
Bij het initiatief:	l I s een functionerend, toegankelijk en effectief geschillenbeslechtingsmechanisme
ingesteld dat stakeholders in staat stelt om hun zorgen over de activiteiten van
het initiatief zelf kenbaar te maken, zonder voor sancties te hoeven vrezen*;	l I s er een proces om overleg met stakeholders en deskundigen over dedoelstellingen en activiteiten van het initiatief mogelijk te maken;
	l I s er een effectief proces om deelnemende ondernemingen tijdig van details van
daadwerkelijke of potentiële negatieve gevolgen op de hoogte te brengen enhen bij hun eigen due diligence-activiteiten te ondersteunen;	l I s er een proces voor regelmatige toetsing, inclusief monitoring en evaluatie,of het initiatief voldoet aan zijn eigen doelstellingen. Hieronder valt ook het
zo nodig bijstellen van beleid, activiteiten en eventuele richtlijnen voor dedeelnemende ondernemingen;	l W
 ordt aandacht besteed aan de vraag of er sprake kan zijn van daadwerkelijke
of potentiële belangenconflicten tussen de leidinggevenden van het initiatief
en de ondernemingen en zijn er processen vastgesteld om potentiële
belangenverstrengeling aan te pakken;
	l Z ijn de details gepubliceerd van de eigen interne bestuursstructuur, personele
bezetting, middelen en toezichtmechanismen;
	l W ordt verslag uitgebracht van evaluaties van het voldoen van het initiatief aan deeigen ambities en doelstellingen op het gebied van verantwoorde inkooppraktijken;
	l I s er ruimte voor wederzijdse erkenning van andere due diligence-initiatieven,op basis van adequate kwaliteitscontroles.
*Dit verwijst naar geschillenbeslechtingsmechanismen met betrekking tot de activiteiten van het
initiatief zelf en niet naar de geschillenbeslechtingsmechanismen die initiatieven kunnen instellen voor
herstelmaatregelen tussen getroffen stakeholders of rechthebbenden en de deelnemers aan het initiatief.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

56

VRAGEN BIJ HET OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN	Als een onderneming deelneemt aan een initiatief verschuift dit niet de verantwoordelijkheidvoor de negatieve gevolgen die zij veroorzaakt, waaraan zij bijdraagt of waarbij zij rechtstreeks
betrokken is, van de onderneming naar het initiatief.
	Indien een onderneming gaat samenwerken bij de toepassing van due diligence dient zij eerst de
kwaliteit van het initiatief te beoordelen. Dit is bijv. mogelijk door:		l Relevante stakeholders te vragen naar hun mening over de geloofwaardigheid van het
initiatief;		l Te beoordelen of het initiatief en zijn processen geloofwaardig zijn, m.a.w. of ze
voldoen aan de aanbevelingen uit deze Handreiking;		l Zich ervan te verzekeren dat de gezamenlijke aanpak wordt toegesneden op de
onderneming waar nodig, zodat het due diligence-proces voldoende robuust is;		l Actief deel te nemen aan de samenwerking;		l Goed bestuur toe te passen wanneer de samenwerking verloopt via een formeel
initiatief. uZie box 3

V13. Kan samenwerking risico’s opleveren in het kader van de mededingingswetgeving?
	Ondernemingen kunnen in veel gevallen samenwerken op het gebied van due diligence zonder
het mededingingsrecht te schenden. Ze worden echter wel aangespoord om zich proactief op
te stellen bij de gezamenlijke initiatieven waarbij ze betrokken zijn en te zorgen dat ze op de
hoogte zijn van problemen met de mededingingswetgeving in hun gebied en te voorkomen dat
ze beschuldigd worden van activiteiten die kunnen worden aangemerkt als schendingen van het
mededingingsrecht.

5 VOORBEELD: Ondernemingen en de samenwerkingsinitiatieven waarbij zij betrokken

zijn kunnen:			l Advies inwinnen bij de mededingingsautoriteiten bij twijfel of een activiteit kan
worden aangemerkt als een schending van het mededingingsrecht en risico’s
oplevert op het gebied van de regelgeving;			l Maatregelen vaststellen ten behoeve van transparantie rond samenwerkingsinitiatievenom twijfel omtrent mededingingsaspecten weg te nemen. De mededingingsautoriteiten
zullen sceptischer zijn over initiatieven of overeenkomsten tussen concurrenten indiende activiteiten compleet achter de schermen worden gehouden. Transparantie kan
bovendien helpen om potentiële problemen aan het licht te brengen en dus waarborgen
dat ze snel worden aangepakt;			l Programma’s instellen voor naleving op het gebied van anti-trustwetgeving. In een
aantal landen kan er bij de mededingingsautoriteiten advies ingewonnen worden
over de beste manier om nalevingsprogramma’s op te zetten en te handhaven.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

57

VRAGEN BIJ HET OVERZICHT VAN DUE DILIGENCE VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN	Elk land kan zijn eigen regelgeving hebben op het gebied van mededinging. Ondernemingen
kunnen echter rekening houden met een aantal grondbeginselen bij het beoordelen van onzekerheden omtrent het mededingingsrecht bij hun eigen MVO-initiatieven.

5 VOORBEELD:			l Gaat de samenwerking of het initiatief gepaard met een overeenkomst tussen
concurrenten?
			l Kan de samenwerking of het initiatief aangemerkt worden als een schending van
het mededingingsrecht? M.a.w. is er sprake van prijsafspraken, verboden afspraken
bij aanbestedingen (collusie bij de inschrijving op een aanbestedingsprocedure),afspraken over beperking van de output of het verdelen van de markt?
			l Verstoort de samenwerking of het initiatief de concurrentieverhoudingen (bijv.
impact op de consumentenmarkt, bijv. hogere prijzen of beperking van debeschikbaarheid van goederen/diensten), ongeacht het feit dat er geen beperking
van de mededinging mee beoogd wordt?
			l Wegen de concurrentie bevorderende effecten van de samenwerking of het initiatief
uiteindelijk op tegen de concurrentieverstorende effecten?
			l Levert de samenwerking of het initiatief voordelen op voor het publieke belang die
kunnen worden meegewogen bij een toetsing van de afweging? u Zie Capobianco,
Gillard en Bijelic, 2015.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

58

VRAGEN OVER HETDUE DILIGENCE-PROCESOESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

59

A.1
INTEGREER MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD
ONDERNEMEN IN BELEID EN MANAGEMENTSYSTEMEN
Stel op, onderschrijf expliciet en publiceer een combinatie van beleidsregels voor MVO-thema’s
waaruit blijkt dat de onderneming zich committeert aan de principes en normen van de OESOrichtlijnen voor MNO’s. Omschrijf hierin de plannen van de onderneming voor de praktische
toepassing van due diligence, die relevant zijn voor haar eigen activiteiten, toeleveringsketen
en andere zakelijke relaties. u Zie onderdeel II, 1.1
V14. Wat komt er kijken bij MVO-beleid? u Zie onderdeel II, 1.1
	Zoals blijkt uit de Handreiking moet het MVO-beleid verbintenissen bevatten ten aanzien vanzaken waarop de OESO-richtlijnen voor MNO’s van toepassing zijn en gedetailleerd ingaan op
verbintenissen rond de grootste risico’s voor de onderneming.
	Het kan voor een onderneming ook zinvol zijn aan de hand van het MVO-beleid uit te leggen
hoe zij prioriteiten stelt in de context van haar due diligence (bijv. waarom bepaalde risico’s
belangrijker worden geacht dan andere).
	In het MVO-beleid kan ook vastgelegd worden hoe een onderneming haar verantwoordelijkheden
implementeert – hoe zij omgaat met due diligence, betrokkenheid van stakeholders en herstel. In
dit verband kan zij ook haar verwachtingen uiteenzetten omtrent de praktische toepassing van haar
MVO-beleid ten aanzien van arbeiders (met inbegrip van haar werknemers, tijdelijke medewerkers
en anderen die werkzaamheden voor haar verrichten) en haar zakelijke relaties. u Zie bijlage, V18
Het MVO-beleid van de onderneming kan worden toegespitst op de lokale context of activiteiten.
	Bijvoorbeeld, een dochteronderneming van een grote MNO die actief is in een land met specifieke
risico’s op het gebied van arbeidsomstandigheden, kan het MVO-beleid van de moederonderneming toespitsen deze specifieke context gebonden kwesties.

V15. Welke expertise is beschikbaar voor het formuleren van MVO-beleid?
uZie onderdeel II, 1.1

	Er bestaat al stevig modelbeleid voor allerlei sectoren in het kader van branche- of multistakeholder-initiatieven. Een onderneming kan besluiten deze over te nemen of erop voort te bouwen,
mits ze voldoen aan de vereisten van onderdeel II, 1.1 van de Handreiking en aansluiten bij desector of geografische omstandigheden van de onderneming.9
	Overleg met de relevante stakeholders kan nuttig zijn bij het formuleren van MVO-beleid. Dit kan
vooral relevant zijn in situaties waarvoor nog geen gedegen modelbeleid bestaat. Ook richtlijnen
van werkgeversorganisaties, brancheverenigingen, relevante ngo’s of multistakeholder-initiatieven
kunnen van nut zijn bij het formuleren van de beleidsaanpak. uZie bijlage, V8-11
	Wanneer de relevante onderdelen van de onderneming betrokken worden bij het formuleren vanbeleid, maakt dat het identificeren van een realistische en efficiënte aanpak voor de praktische toepassing van beleid waarschijnlijk makkelijker. uZie bijlage, V16
9. Zie bijvoorbeeld OECD (2016a), “Model Supply Chain Policy for a Responsible Global Supply Chain of Minerals from
Conflict-Affected and High-Risk Areas”; zie ook OECD (2017a), “Model Enterprise Policy for Responsible Agriculture
Supply Chains”.
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

60

INTEGREER MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN IN BELEID EN MANAGEMENTSYSTEMENS treef ernaar om het MVO-beleid te integreren bij de controlerende organen van de onderneming. Integreer het MVO-beleid van de onderneming in de managementsystemen zodat het
deel gaat uitmaken van de reguliere bedrijfsprocessen. Let er hierbij op dat de onafhankelijkheid, autonomie en juridische structuur van deze organen, die mogelijk verplicht zijn
volgens de lokale wet- en regelgeving, gewaarborgd blijft. uZie onderdeel II, 1.2
V16. 	Welke teams of bedrijfsonderdelen zijn relevant bij het formuleren enafstemmen van doelstellingen voor het MVO-beleid van de onderneming?
uZie onderdeel I, Kenmerken van due diligence - De essentiële punten; onderdeel II, 1.2

	Hoe de afstemming met teams en bedrijfsonderdelen er in de praktijk uitziet, hangt vooral af vande specifieke kenmerken van de onderneming, zoals de aard van haar activiteiten, omvang en
de aard van de specifieke risico’s waarmee zij geconfronteerd wordt. Ondernemingen kunnen
onderzoeken welke bedrijfsonderdelen invloed kunnen hebben op de naleving van hun MVObeleid en daarom relevant zijn voor het waarborgen van de onderlinge afstemming op de geformuleerde doelen.
Dit zijn bijvoorbeeld:			l Eenheden op hoog niveau waar beslissingen over de onderneming worden
genomen (zoals de directie en het hoge managementkader).
			l De afdelingen belast met compliance (zoals juridische zaken, compliance, humanresources, milieuafdelingen, management op de werkvloer).
			l Eenheden waar beslissingen worden genomen over nieuwe zakelijke relaties (bijv.
inkoop, sales, managers van beleggingsfondsen). uZie tabel 5			l Afdelingen belast met het ontwerpen van of toezicht op producten en activiteiten
die verband houden met risico’s (bijv. productontwerpers, operationele en technischemanagers).
			l De verantwoordelijken voor sales en marketing van producten of diensten.
	Deze eenheden kunnen ook betrokken worden bij de daadwerkelijke uitvoering van de stappen
van due diligence (bijv. formuleren van MVO-beleid en toepassing van managementsystemen ofvoorkomen en beperken van gevolgen).
	Afhankelijk van de opzet van de organisatie is het ook van belang de afstemming te waarborgen
met dochterondernemingen, franchises of lokale vestigingen die belast zijn met essentiële verplichtingen en processen, met dien verstande dat zij hun MVO-beleid wellicht moeten aanpassen
aan de lokale context. uZie bijlage, V14

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

61

INTEGREER MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN IN BELEID EN MANAGEMENTSYSTEMENTABEL 5. VOORBEELDEN VAN AFDELINGEN EN FUNCTIES DIE MOGELIJK VAN
BELANG ZIJN VOOR DE PRAKTISCHE TOEPASSING VAN DUE DILIGENCEAFDELINGEN EN/OF FUNCTIESTHEMA’S*

Duurzaamheid, MVO,
ethisch inkopen

De meeste, zo niet alle, thema’s waarop de OESO-richtlijnen voor
MVO van toepassing zijn, aangezien deze afdelingen/functies
vaak een leidende, centrale of coördinerende rol vervullen bij
MVO-thema’s

Milieu en/of sociaall  Milieul  Gezondheid en veiligheidl  Mensenrechtenl  Andere sociale thema’s die niet door een andere afdeling offunctie worden aangepakt
Human resourcesl  Werkgelegenheid en arbeidsverhoudingenl  Gezondheid en veiligheid op de werkvloerl  Mensenrechtenl  Werving

Vertegenwoordigers
van werknemers,vertegenwoordigers vanvakbondenl  Werkgelegenheid en arbeidsverhoudingen

Operations, productiel  Milieul  Gezondheid en veiligheid op de werkvloerl  Mensenrechtenl  Gezondheid en veiligheid op de werkvloerl  Mensenrechtenl  Consumentenbescherming

Juridische zakenl  Compliance in juridisch opzichtl  Werkgelegenheid en arbeidsverhoudingenl  Bestrijding van omkoping en corruptiel  Mensenrechtenl  Consumentenbeschermingl  Informatieverstrekkingl  Contracten met zakelijke relaties

Compliance,
ethiek/integriteitl  Compliance in het algemeen

Inkoop, toeleveringsketen,
zakelijke relatiesl  Alle thema’s volgens de OESO-richtlijnen voor MVO in del  Bestrijding van omkoping en corruptie

toeleveringsketen, bij zakelijke relatiesl  Screening, sluiten van overeenkomsten en monitoring van

toeleveringsketen/zakelijke relaties op deze gebieden

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

62

INTEGREER MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN IN BELEID EN MANAGEMENTSYSTEMENTABEL 5. VOORBEELDEN VAN AFDELINGEN EN FUNCTIES DIE MOGELIJK VAN
BELANG ZIJN VOOR DE PRAKTISCHE TOEPASSING VAN DUE DILIGENCE
Sales and marketingl  Mensenrechtenl  Consumentenbeschermingl  Informatieverstrekking

Gemeenschapsontwikkelingl  Betrokkenheid van stakeholdersl  Milieul  Volksgezondheid en veiligheidl  Mensenrechtenl  Informatieverstrekking

Externe zaken,
verslagleggingl  Betrokkenheid van stakeholders

Risicomanagementl  In principe alle thema’s

Auditl  In principe alle thema’s

Senior managementl  In principe alle thema’s

Directie/eigenarenl  In principe alle thema’sl  Informatieverstrekking* Niet-uitputtende lijst van thema’s volgens de OESO-richtlijnen voor MNO’s die extra relevant kunnen zijn voor deafdeling/functie bij de uitvoering van hun rol bij due diligence of het leveren van expertise

V17. 	Waarin verschillen de rollen van de directie en het management bij het
waarborgen van de integratie van MVO? uZie onderdeel II, 1.2
	Directies dienen meestal het MVO-beleid goed te keuren. Ze kunnen ook betrokken zijn bij debesluitvorming over bedrijfsstrategieën die gevolgen kunnen hebben voor MVO. Ook kunnen ze
ingrijpen in situaties waarin het MVO-beleid niet geïmplementeerd wordt en het management
opdragen maatregelen te treffen. Het kan nuttig zijn een of meer bestuurders met expertise
op het desbetreffende gebied verantwoordelijk te maken voor MVO-thema’s. In dit verband
wordt in de G20/OESO Grondbeginselen voor Corporate Gouvernante onderkend dat er voor dedirecties van staatsbedrijven een belangrijke rol weggelegd is om toe te zien op de risicomanagementsystemen en andere systemen om te waarborgen dat voldaan wordt aan de toepasselijke
wetgeving, inclusief de regelgeving op het gebied van belastingen, mededinging, arbeid, milieu,
gelijke kansen, corruptiebestrijding, gezondheid en veiligheid (OECD, 2015a, hoofdstuk VI). Het
management is daarentegen verantwoordelijk voor het formuleren van een strategie om te waarborgen dat het MVO-beleid geïmplementeerd wordt.
	Directie en management hebben dus elk hun eigen rol, maar in de praktijk komt het ook voor dat
hoge managers tevens deel uitmaken van de directie en dus een dubbelrol moeten vervullen.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

63

INTEGREER MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN IN BELEID EN MANAGEMENTSYSTEMEN

Integreer MVO-verwachtingen en -beleid in betrekkingen met leveranciers en andere zakelijke
relaties. uZie onderdeel II, 1.3
V18.	Hoe kunnen MVO-verwachtingen verweven worden in zakelijke relaties?
u Zie onderdeel II, 1.3
	Afgezien van het formuleren van verwachtingen ten aanzien van zakelijke relaties op het gebied
van het MVO-beleid, kunnen er ook aanvullende stappen worden genomen om te waarborgen
dat de MVO-verwachtingen worden verweven in de zakelijke relaties.

5 VOORBEELD: Zoals omschreven in de Handreiking kunnen verwachtingen ten

aanzien van nieuwe zakelijke relaties worden gecommuniceerd en vastgelegd via
formele overeenkomsten of documenten (bijv. via gedragscodes voor leveranciers, joint
venture-overeenkomsten, side letters bij investeringen in andere ondernemingen etc.).
Voorbeelden van dit soort overeenkomsten of documenten zijn:			l Verwachtingen dat de zakelijke relaties voldoen aan de OESO-richtlijnen voor MNO’s
en/of de Handreiking of daarop afgestemde normen.
			l Verwachtingen ten aanzien van transparantie, monitoring en rapportage door dezakelijke relaties.
			l Omschrijving van of en hoe van de zakelijke relaties verwacht wordt dat ze vereisten via
hun toeleveringsketen of waardeketen ook hanteren voor hun eigen zakelijke relaties.
			l Gronden voor beëindiging van de overeenkomst wanneer niet voldaan wordt aan deverwachtingen omtrent de OESO-richtlijnen voor MNO’s.
	Afdelingen belast met de besluitvorming omtrent nieuwe zakelijke relaties kunnen overwegen
MVO-criteria te hanteren alvorens een nieuwe zakelijke relatie aan te gaan. Dit is mogelijk via
prekwalificatieprocessen, screening of aanbestedingscriteria waarin MVO-criteria zijn
meegenomen.
	Het komt vaak voor dat een zakelijke relatie (bijv. een leverancier) veel klanten heeft en diensten
of producten levert aan meer dan één sector. Het kan in sommige gevallen dan ook ondoenlijk
of lastig zijn voor een onderneming om haar eigen verwachtingen op te leggen aan haar leveranciers of zakelijke relaties zonder rekening te houden met bestaande of potentiële conflicterendeverwachtingen die worden opgelegd door andere klanten/relaties. Ondernemingen kunnen indat geval:			l Uitgaan van internationaal en in de branche algemeen erkende normen over due
diligence-verwachtingen voor de toeleveringsketen.
			l Samenwerken met andere spelers uit de branche bij het formuleren van gezamenlijke
verwachtingen ten aanzien van zakelijke relaties, bijv. via algemeen MVO-beleid en
rapportage-kaders. uZie bijlage, V12			l Overleggen met zakelijke relaties over de manier waarop conflicterende eisenkunnen worden aangepakt en die harmoniseren voor alle klanten en formuleren van
aanvullende initiatieven, beleidslijnen of programma’s gericht op wederzijdse erkenning.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

64

A.2
IDENTIFICEER EN BEOORDEEL DAADWERKELIJKE EN
POTENTIËLE NEGATIEVE GEVOLGEN VAN DE ACTIVITEITEN,
PRODUCTEN OF DIENSTEN VAN DE ONDERNEMING
Voer een brede inventarisatie uit van alle zakelijke gebieden, activiteiten en relaties, inclusief detoeleveringsketens, om te identificeren waar de kans op MVO-risico’s het grootst en belangrijkst
is. uZie onderdeel II, 2.1
V19.	Wat wordt er bedoeld met inventariseren en hoe ruim moet de inventarisatie
door de onderneming worden opgezet? uZie onderdeel II, 2.1
	Met inventariseren wordt gedoeld op een eerste identificatieronde om wezenlijke risicogebieden
bij de eigen operaties van de onderneming en bij de zakelijke relaties (met inbegrip van allefasen van de toeleveringsketen of waardeketen) op het spoor te komen (bijv. activiteiten en productlijnen). De inventarisatie moet breed van opzet zijn en dienen als eerste verkenning voorde prioritering. Met beoordeling (zie onderdeel II, 2.2) wordt daarentegen een intensiever proces
bedoeld om geprioriteerde risico’s te identificeren en te evalueren die verband houden met een
specifieke zakelijke activiteit of relatie. uZie bijlage, V23-28
	Hoe het inventariseren in de praktijk verloopt, vooral met betrekking tot risico’s bij alle zakelijke
relaties, hangt af van de kenmerken van een onderneming.

5 VOORBEELD: Een institutionele belegger kan bijvoorbeeld afgaan op marktonder-

zoekers en andere externe bronnen (rapporten uit het maatschappelijk middenveld, demedia, etc.) om risico’s in haar beleggingsportefeuille te inventariseren. Een winkelketen
kan de structuur van de toeleveringsketen in kaart brengen en algemene risicogebieden
identificeren op basis van specifieke factoren zoals de geografische ligging, de sector, het
product of kenmerken van de onderneming.

	Indien een onderneming verneemt (bijv. via rapporten, stakeholders, geschillenbeslechtingsmechanismen) dat er aan een productlijn of onderdeel bepaalde risico’s kleven, is het van belang
dat de informatie wordt bestudeerd in combinatie met de andere informatie die verzameld istijdens de inventarisatie.
BOX 4. HOE PAST HET IN KAART BRENGEN VAN DE TOELEVERINGSKETEN
IN HET INVENTARISATIE- EN BEOORDELINGSPROCES?
Tijdens het inventarisatieproces is het van belang dat ondernemingen ook hun
algemene bedrijfsvoering en de structuur van hun toeleveringsketens in kaart
brengen om te zien welke activiteiten, gebieden, producten of zakelijke relaties
veel risico’s met zich meebrengen. Als ze deze aan een nader onderzoek onder­
werpen, kunnen ze vervolgens de bestaande zakelijke relaties afzonderlijk gedetailleerder in kaart brengen om te bepalen waar nadere beoordeling nodig is.
(Zie volgende pagina)
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

65

IDENTIFICEER EN BEOORDEEL DAADWERKELIJKE EN POTENTIËLE NEGATIEVE GEVOLGEN VAN DE ACTIVITEITEN,
PRODUCTEN OF DIENSTEN VAN DE ONDERNEMING

BOX 4. HOE PAST HET IN KAART BRENGEN VAN DE TOELEVERINGSKETEN
IN HET INVENTARISATIE- EN BEOORDELINGSPROCES?
Voorbeeld: Een autobedrijf kan tijdens de inventarisatie aan de hand van bekende
informatie uit de branche ontdekken dat de accu’s meer risico’s opleveren dan
de andere onderdelen. In deze fase is de kans klein dat de onderneming albeschikt over gedetailleerde informatie over specifieke toeleveranciers en
landen van herkomst om de toeleveringsketen voor accu’s aan een nadere
beoordeling te onderwerpen. Er kan dan aanvullende informatie verzameld
worden over de plaats waar de accu’s gemaakt worden. Ook kunnen de riskantere schakels in de desbetreffende toeleveringsketens in kaart worden gebracht,
evenals de landen waar de materialen vandaan komen. Verder kan er gekeken
worden naar de kwaliteit en de aard van de due diligence toegepast door detoeleveranciers die een verhoogd risico opleveren. Pas daarna kan de onderneming de individuele zakelijke relaties gaan prioriteren die nadere beoordelingen maatregelen behoeven.
V oorbeeld: Na de productlijnen te hebben doorgelicht kan een schoenenmerk
constateren dat er verhoogde risico’s kleven aan de lederproducten, bijv. op het
gebied van arbeidsomstandigheden of de milieurisico’s van het looiproces. De
onderneming kan vervolgens de specifieke zakelijke relaties die verbonden zijn
met de productie van de lederproducten (bijv. leerlooierijen) in kaart brengenom de individuele leveranciers die actief zijn in gebieden met hogere risico’s teprioriteren voor nader onderzoek.

V20.	Wat wordt er verstaan onder risico’s op het niveau van de sector, het product,
het gebied en de onderneming? uZie onderdeel II, 2.1
	Bestuderen van sectorrisico’s, productrisico’s, geografische risicofactoren en risicofactoren op
ondernemingsniveau kan helpen bij het inventariseren van de risico’s bij de eigen activiteiten endie van de zakelijke relaties. Deze risicofactoren worden bepaald op basis van negatieve gevolgen
uit het verleden en nieuwe kwesties.
			l  Sectorrisico’s zijn risico’s die zich wereldwijd voordoen in de sector en veroorzaakt
worden door de kenmerken, activiteiten, producten en productieprocessen
van de sector. De mijnbouw wordt bijvoorbeeld vaak geassocieerd met risico’s
op milieugebied en negatieve gevolgen voor omwonenden. De kleding- en
schoenenbranche is berucht vanwege de risico’s op het gebied van vakbondsrechten,
gezondheid en veiligheid op de werkvloer, lage lonen, etc.10
10. Z
 ie OECD (2017a) voor meer informatie over risico’s in de kleding- en schoenenbranche; zie OECD (2016c) voor
meer informatie over risico’s verbonden met de mijnbouw.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

66

IDENTIFICEER EN BEOORDEEL DAADWERKELIJKE EN POTENTIËLE NEGATIEVE GEVOLGEN VAN DE ACTIVITEITEN,
PRODUCTEN OF DIENSTEN VAN DE ONDERNEMING

			l Productrisico’s zijn risico’s verbonden aan de gebruikte materialen of deproductieprocessen voor de ontwikkeling of het gebruik van specifieke producten.
Bij kledingstukken met borduursels of kraaltjes is de kans groter dat er sprake is van
informele of onzekere arbeid. Computers en telefoons kunnen onderdelen bevatten
waarvoor materiaal uit conflictgebieden gebruikt is.
			l Geografische risico’s zijn omstandigheden in een specifiek land waardoor de kansop sectorrisico’s vergroot wordt. Geografische risicofactoren kunnen over het
algemeen geclassificeerd worden als risico’s die verband houden met de regelgeving(bijv. harmonisatie met internationale verdragen), goed bestuur (bijv. intensiteit
van inspecties, rechtsstaat, mate van corruptie), sociaaleconomische context(bijv. armoede, opleidingsniveau, kwetsbaarheid en discriminatie van bepaalde
bevolkingsgroepen) en politieke context (bijv. conflicten).
			l Risico’s op ondernemingsniveau zijn risico’s die verband houden met een specifieke
onderneming, bijv. zwak bestuur, een slechte staat van dienst wat betreft het
respecteren van mensenrechten, arbeidsrechten, corruptiebestrijding, milieunormenof het ontbreken van een MVO-cultuur.

V21. 	Wat zijn goede bronnen voor schriftelijk onderzoek? uZie onderdeel II, 2.1
	De meeste sector- en productrisico’s en omstandigheden in specifieke landen zijn bekend of
makkelijk te achterhalen via reeds beschikbare informatie. Binnen de sectoren is meestal
voldoende bekend welke gevolgen van technische processen en producten schadelijk zijn voor
het milieu en de gezondheid.
	Internationale organisaties, maatschappelijke organisaties, nationale mensenrechteninstituten,
vakbonden, overheidsinstanties, werkgevers- en ondernemersorganisaties kunnen tijdens het
hele due diligence-proces waardevolle informatie verstrekken, vooral tijdens inventarisatiefase.
Ook in de media is veel te vinden over de lokale, regionale en nationale maatschappelijke enpolitieke situatie. uZie bijlage, tabel 6 voor een overzicht van bronnen	Het is wel belangrijk dat ondernemingen de juistheid en betrouwbaarheid controleren van debronnen waarop ze hun beslissingen baseren. Dit geldt vooral voor bronnen verkregen vanvorige eigenaars of derden, bijv. eerdere baseline assessments en onderzoek verricht door een
partner, een bedrijf dat is overgenomen, een concurrent of andere secundaire bronnen. Dit kan via
triangulatie, dus door de informatie te vergelijken met andere bronnen, de aard en herkomst
van de informatie te onderzoeken, te letten op de publicatiedatum en over twijfelpunten teoverleggen met derden, bijvoorbeeld maatschappelijke organisaties. Informatie uit externe
rapporten hoeft niet volledig te worden geverifieerd als de onderneming deze als uitgangspunt
wil gebruiken om de zaak nader te onderzoeken.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

67

IDENTIFICEER EN BEOORDEEL DAADWERKELIJKE EN POTENTIËLE NEGATIEVE GEVOLGEN VAN DE ACTIVITEITEN,
PRODUCTEN OF DIENSTEN VAN DE ONDERNEMINGTABLE 6. O
 VERZICHT VAN BRONNEN
Primaire bronnenl  Overeenkomsten, vergunningen, relevante wet- en regelgeving,

beleid van de onderneming waarin beschreven wordt welke wet- enregelgeving van toepassing is op het project of de activiteit.
l  Baseline studies/impact assessments in opdracht van derden of uit

eerdere fasen van het project.
l  Data van overheidsorganen over werkgelegenheid, armoede,gezondheids- en onderwijsnormen, lonen, arbeidsomstandigheden,gezondheid en veiligheid op de werkvloer, etc.
l  Volkstellingen, gegevens over inkomen en armoede (niet altijd evenbetrouwbaar in het geval van sommige ontwikkelingslanden).
l  Cartografische gegevens en andere informatie over het project of deactiviteit.
l  Belangrijkste indicatoren verzameld via GIS-kaarten en andere

bronnen.
l  Andere bestaande bronnen of informatie verkregen in het kader van

een overname (indien beschikbaar).
l  Dossiers met geschillen en eisen vanuit de gemeenschap.

Secundaire
bronnenl  Onderzoeken en indexen van wetenschappers, nationale

mensenrechteninstituten, overheidsinstanties enbrancheorganisaties.
l  Onderzoeken en rapporten van intergouvernementele organisaties

en multilaterale en bilaterale ontwikkelingsorganisaties.
l  Onderzoeken en indexen van ngo’s bijv. en sectorale, nationale eninternationale vakbondsorganisaties.
l  Informatie over investeringen in de gemeenschap of

ontwikkelingsprogramma’s die verband houden met andere
projecten in het gebied of de regio.
l  Onderzoeken verricht door gemeenschappen, bijv. de inheemse

bevolking of organisaties die haar vertegenwoordigen, naar
hoofdthema’s die relevant kunnen zijn voor de projectontwikkeling.
l  Beschikbare rapporten van andere ondernemingen die actief zijn inhet gebied of de regio.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

68

IDENTIFICEER EN BEOORDEEL DAADWERKELIJKE EN POTENTIËLE NEGATIEVE GEVOLGEN VAN DE ACTIVITEITEN,
PRODUCTEN OF DIENSTEN VAN DE ONDERNEMING

V22. 	Hoe kunnen tekortkomingen in de informatievoorziening worden aangepakt?
u Zie onderdeel II, 2.1-2.2
	Bepaalde strategieën kunnen nuttig zijn als er te weinig informatie beschikbaar is over risico’s
verbonden met de eigen activiteiten van een onderneming en haar zakelijke relaties, rekening
houdend met relevante omstandigheden en reële beperkingen.

5

VOORBEELD:			l Er kunnen geschillenbeslechtingsmechanismen en andere monitoringplatforms(bijv. nationale monitoringcommissies) worden ingesteld om ondernemingen tewaarschuwen voor reële of potentiële negatieve gevolgen die ze zelf wellicht niet
hebben geïdentificeerd. uZie bijlage, V54			l Informatie of beweringen over daadwerkelijke of potentiële negatieve gevolgen
hoeven niet volledig te worden geverifieerd voordat nader onderzoek wordt ingesteld.
			l Ondernemingen kunnen contact leggen met de belangrijkste stakeholders en
deskundigen, bijv. via ‘ronde tafels’, om meer inzicht te krijgen in de risico’s van desector, het product of het geografische gebied.

Beoordeel de geprioriteerde activiteiten, leveranciers en andere zakelijke relaties steeds grondigerom specifieke daadwerkelijke en potentiële negatieve MVO-gevolgen te identificeren en te toetsen.
Begin hierbij met de hierboven geïdentificeerde belangrijkste risicogebieden. uZie onderdeel II, 2.1
V23.	Hoe kan een onderneming het risico op negatieve gevolgen bij haar eigen
activiteiten beoordelen? u Zie onderdeel II, 2.2
	In veel gevallen voeren ondernemingen al zelf onderzoeken uit of nemen ze deel aan externe
audits of inspecties naar de belangrijkste risico’s in hun sector. In bepaalde contexten wordendergelijke onderzoeken voorgeschreven door het nationale recht. Arbeidsinspecties, milieuinspecties in verband met vergunningen, milieueffectrapportages, managementsystemen voor
compliance op het gebied van corruptiebestrijding, KYC-processen, financiële audits, impact
assessments op het gebied van mensenrechten en toelatingsprocedures voor producten: allemaal voorbeelden van algemene risicobeoordelingen die een onderneming alvast kan uitvoerenof waaraan zij kan meewerken. Ondernemingen kunnen bestaande assessments aanpassen of
aanvullen op basis van internationale normen en MVO-adviezen.
 aast de standaardbeoordelingen die een onderneming al kan uitvoeren, kunnen er ook aanvulN
lende interne assessments nodig zijn om inzicht te krijgen in de potentiële risico’s of daadwerkelijke
negatieve gevolgen die verband houden met de eigen activiteiten van de onderneming en om tewaarborgen dat voldaan wordt aan de MVO-verwachtingen in de OESO-richtlijnen voor MNO’s.

5 VOORBEELD: Een onderneming kan opdracht geven voor een extern onderzoek naar de
praktische toepassing van haar beleid tegen discriminatie en seksuele intimidatie.

5 VOORBEELD: Een dochteronderneming kan milieueffectrapportages in het kader van
haar activiteiten uitvoeren en delen met het moederbedrijf.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

69

IDENTIFICEER EN BEOORDEEL DAADWERKELIJKE EN POTENTIËLE NEGATIEVE GEVOLGEN VAN DE ACTIVITEITEN,
PRODUCTEN OF DIENSTEN VAN DE ONDERNEMING

V24. 	Hoe kan een onderneming bepalen welke activiteiten of zakelijke relaties het
eerst beoordeeld moeten worden? uZie onderdeel II, 2.2
	Voor veel ondernemingen, vooral grotere, is het onmogelijk de daadwerkelijke of potentiële
negatieve gevolgen voor al hun activiteiten en zakelijke relaties te beoordelen. Ondernemingen
kunnen dan de activiteiten of zakelijke relaties prioriteren voor beoordeling waar het risico van
negatieve gevolgen het grootst is. uZie onderdeel II, 2.4 en bijlage, V3 voor meer informatie over debelangrijkste gevolgen.
Hierbij kan gelet worden op:			l  De eigen activiteiten of die van de zakelijke relatie vinden plaats in een land
waar een verhoogd risico bestaat (bijv. conflicten, kwetsbare groepen, zwakke
rechtsstaat, veel corruptie, etc.).
			l  De eigen activiteit of die van de zakelijke relatie gaat gepaard met een
productieproces met een verhoogd risico (veel informele arbeid, gebruik vangevaarlijke chemicaliën of zware machines etc.).
			l  Bij een eerdere beoordeling zijn er al risico’s geïdentificeerd.
	Zakelijke relaties worden als “verhoogd risico” aangemerkt en geprioriteerd voor nadere beoordeling vanwege hun risicoprofiel en niet op grond van de intensiteit van hun banden met deonderneming.

5 	VOORBEELD: Een elektronicabedrijf kan ondernemingen waarbij het mineralen inkoopt

die gewonnen worden in conflictgebieden met een hoog risico aanmerken als “hoogrisico”, ondanks dat het elektronicabedrijf geen directe contractuele relaties onderhoudt
met deze zakelijke relaties.

	Nadere prioritering kan ook nodig zijn bij zakelijke relaties met een hoog risico. In deze gevallen
kan de onderneming, als zij van plan is alle bestaande zakelijke relaties met een hoog risico tebeoordelen, de zakelijke relaties (of landen) prioriteren die het belangrijkst zijn op grond van hun
aandeel in de totale inkoop.

V25. 	Hoe beoordeelt de onderneming de zakelijke relaties die geprioriteerd zijn
tijdens de inventarisatie? uZie onderdeel II, 2.2
	Tijdens de inventarisatie identificeert de onderneming ruime risicocategorieën die verband houden
met haar zakelijke relaties. Beoordelingen zijn gedetailleerdere evaluaties van de geprioriteerde
risico’s die voortvloeien uit een inventarisatie. Voorbeelden van beoordelingen zijn eigen beoordelingen van leveranciers of inspecties en audits ter plaatse. Welk type beoordeling een onderneming
gebruikt hangt af van de aard van het risico.

5 	

VOORBEELD:			l Inspecties ter plaatse kunnen geschikt zijn om risico’s te beoordelen op het gebied
van gezondheid en veiligheid op de werkvloer, productveiligheid en milieuprestaties.
			l Toetsing van documenten kan geschikt zijn om te controleren of de onderneming
voldoet aan de voorschriften voor financiële verslaglegging.
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

70

IDENTIFICEER EN BEOORDEEL DAADWERKELIJKE EN POTENTIËLE NEGATIEVE GEVOLGEN VAN DE ACTIVITEITEN,
PRODUCTEN OF DIENSTEN VAN DE ONDERNEMING

			l Interviews met werknemers en discussies met focusgroepen kunnen geschikt zijnvoor het beoordelen van de risico’s op het gebied van arbeidsomstandigheden enmensenrechten, vooral wanneer het risico’s betreft die gevoelig liggen en meestal
niet geregistreerd worden. Omdat werknemers zich wellicht niet voldoende op hun
gemak voelen om vragen van het management eerlijk te beantwoorden, kan het inbepaalde gevallen beter zijn interviews en gesprekken met focusgroepen te laten
uitvoeren door derden die ze vertrouwen.
			l Betrokkenheid van stakeholders en overleg met relevante maatschappelijkeorganisaties kunnen geschikt zijn voor het beoordelen van de negatieve gevolgen
van de activiteiten van de onderneming voor lokale gemeenschappen.

V26. 	Op welke punten moeten zakelijke relaties beoordeeld worden en wie moet
dat doen? uZie onderdeel II, 2.2
Voor de meeste soorten risico’s bevat een beoordeling de volgende punten:			l Daadwerkelijke negatieve gevolgen of de kans dat negatieve gevolgen wordenveroorzaakt of dat eraan bijgedragen wordt door de zakelijke relatie (bijv. onveilig
omgaan met chemicaliën, omkopen van ambtenaren), met inbegrip van risico’s dieverband houden met op stapel staande projecten of toekomstige activiteiten.
			l De capaciteit en bereidheid van de zakelijke relatie om due diligence toe te passen.
			l In hoeverre due diligence adequaat wordt toegepast, inclusief de maatregelen
die de onderneming of haar zakelijke relatie implementeert ter voorkoming enbeperking van negatieve gevolgen (bijv. beleid, systemen voor compliancemanagement, beoordeling van toeleveranciers, upgrading van faciliteiten, toegang
tot geschillenbeslechtingsmechanismen).
Degenen die de beoordelingen uitvoeren zouden moeten beschikken over het volgende:			l Expertise op het gebied van de relevante risico’s die de onderneming onderzoekt(bijv. mensenrechten, gezondheid en veiligheid op het werk, corruptie) en inzicht inde beste methodes voor het identificeren van daadwerkelijke en potentiële negatieve
gevolgen in de lokale context.
			l Kennis van internationale en nationale normen die van toepassing zijn op het
negatieve gevolg.
			l Capaciteit om de beoordeling uit te voeren binnen de lokale context (bijv. beheersing
van de lokale taal).
	De kans is klein dat één persoon dit allemaal in huis heeft voor alle risicogebieden en alle
contexten. De beoordelingen kunnen daarom uitgevoerd worden door teams van mensen die
samen wel over al deze competenties beschikken.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

71

IDENTIFICEER EN BEOORDEEL DAADWERKELIJKE EN POTENTIËLE NEGATIEVE GEVOLGEN VAN DE ACTIVITEITEN,
PRODUCTEN OF DIENSTEN VAN DE ONDERNEMING

V27. Wanneer moeten zakelijke relaties beoordeeld worden? u Zie onderdeel II, 2.2
Ondernemingen worden aangemoedigd de volgende beoordelingen uit te voeren:			l Van bestaande zakelijke relaties met een hoog risico (bijv. zakelijke relaties die actief
zijn in gebieden of sectoren of werken met producten waarvan is vastgesteld dat
de kans op negatieve gevolgen groot is) die nog niet zijn beoordeeld.
			l Voordat er zakelijke banden worden aangeknoopt met nieuwe “first-tier”-relaties
met een hoog risico. u Zie bijlage, V18			l Wanneer de context mogelijk is gewijzigd bij zakelijke relaties met een hoog risico.
	In bepaalde gevallen ligt het zo voor de hand dat een bepaalde regio verhoogde risico’s oplevert
dat het beoordelen van nieuwe zakelijke relaties weinig nieuwe informatie zal opleveren. In dat
geval kan de onderneming besluiten zich direct te richten op het voorkomen en beperken van
negatieve gevolgen.

5 	VOORBEELD: Een onderneming kan ontdekken dat seksuele intimidatie veel

voorkomt in een bepaalde exportproductiezone. Omdat het nu eenmaal moeilijk is om
specifieke gevallen van seksuele intimidatie te identificeren, kan de onderneming besluiten
om leveranciers niet eerst te beoordelen maar hen aan te moedigen maatregelen tetreffen die seksuele intimidatie voorkomen (bijv. het management trainen).

	Soms bestaan er al betrouwbare beoordelingen van zakelijke relaties. In dat geval worden
ondernemingen aangemoedigd de bevindingen te toetsen en hun inspanningen te richten
op het voorkomen of beperken van geïdentificeerde negatieve gevolgen en de voortgang temonitoren.

V28.	Hoe kunnen ondernemingen zakelijke relaties beoordelen als ze er geencontractuele banden mee hebben? u Zie onderdeel II, 2.2
	Er zijn verschillende tools en benaderingen om zakelijke relaties met een hoog risico te beoordelen
wanneer de onderneming er geen contractuele banden mee onderhoudt en er dus sprake is vanweinig zichtbaarheid en weinig invloed.

5

VOORBEELD: Om de zichtbaarheid te verbeteren kunnen ondernemingen:			l Hun zakelijke relaties verzoeken om informatie ter beoordeling van de risico’s dieverband houden met hun leveranciers en zakelijke relaties, bijv. informatie overtoeleveranciers en onderaannemers of het land van herkomst. Ondernemingen
kunnen binnen een sector algemene rapportagemodellen opstellen en gebruiken
om hun zakelijke relaties niet onnodig te belasten. u Zie bijlage, V1211			l  Een bestaand traceerbaarheids- of controlemechanisme toepassen om de zakelijke
relaties verderop in de toeleveringsketen zichtbaarder te maken. Dit is vooral relevantvoor productgeoriënteerde ondernemingen met fysieke toeleveringsketens.
	
11. Traceerbaarheid wil zeggen dat materialen en producten binnen de toeleveringsketen kunnen worden gevolgd.
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

72

IDENTIFICEER EN BEOORDEEL DAADWERKELIJKE EN POTENTIËLE NEGATIEVE GEVOLGEN VAN DE ACTIVITEITEN,
PRODUCTEN OF DIENSTEN VAN DE ONDERNEMING

Waar mogelijk kunnen ondernemingen zakelijke relaties verder terug in de toeleveringsketen
beoordelen op negatieve gevolgen door:			l  Gebruik te maken van bestaande betrouwbare beoordelingen van zakelijke
relaties verder terug in de toeleveringsketen die gedeeld worden via eensamenwerkingsinitiatief of worden doorgegeven op basis van cascadebepalingen offlow-down-clausules12 in schriftelijke afspraken of contracten.
			l  Als er geen betrouwbare beoordelingen bestaan, kan via informatie die is verzameld
via cascaderapportages, flow-down-clausules of traceerbaarheid achterhaald
worden welke zakelijke relaties gedeeld worden met andere spelers uit de sector met
als doel deze te beoordelen of te laten beoordelen.
			l  Het due diligence-proces beoordelen van zakelijke relaties die actief zijn op‘controlepunten’ in hun toeleveringsketen. u Zie box 5

BOX 5. BETROKKENHEID VAN ZAKELIJKE RELATIES DIE ACTIEF ZIJN OP
CONTROLEPUNTEN IN DE TOELEVERINGSKETEN
Ondernemingen kunnen controlepunten (ook wel aangeduid als “flessenhalzen”) identificeren door teletten op:
  l Cruciale transformatiepunten in de toeleveringsketen waar informatie voor traceerbaarheid ofhet papieren spoor van producten (chain of custody) kan slinken, door aggregatie, of zelfs helemaal kan verdwijnen.
  l Het aantal actoren, bijvoorbeeld als er een relatief klein aantal ondernemingen is dat het merendeel
van de grondstoffen en/of halffabricaten verwerkt of behandelt en deze weer doorgeeft binnen detoeleveringsketen.
  l Waar ondernemingen tegen het eind van de toeleveringsketen de meeste invloed hebben.
  l Punten waar al regelingen en auditprogramma’s bestaan om deze systemen in te zetten en
dubbel werk te voorkomen.
Ondernemingen op controlepunten hebben waarschijnlijk meer zicht en/of invloed op hun eigen toeleveranciers en zakelijke relaties verder terug in de toeleveringsketen dan ondernemingen die dichter bij
de consument of eindgebruiker staan. Due diligence toepassen op ondernemingen op controlepunten
om te bepalen of zij op hun beurt ook due diligence in overeenstemming met deze Handreiking toepassen, helpt om te waarborgen dat de kans op negatieve gevolgen die rechtstreeks verband houden
met leveranciers wordt geïdentificeerd, voorkomen en beperkt.
(Zie volgende pagina)

12. Een cascadebepaling houdt in dat wanneer een onderneming informatie verstrekt aan haar afnemer, deze de
informatie weer moet doorgeven aan zijn afnemer. Een flow-down- of back-to-back-bepaling is een bepalingin een overeenkomst met een hoofdaannemer die moet worden overgenomen in de overeenkomsten met zijn
onderaannemers.
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

73

IDENTIFICEER EN BEOORDEEL DAADWERKELIJKE EN POTENTIËLE NEGATIEVE GEVOLGEN VAN DE ACTIVITEITEN,
PRODUCTEN OF DIENSTEN VAN DE ONDERNEMING

BOX 5. BETROKKENHEID VAN ZAKELIJKE RELATIES DIE ACTIEF ZIJN OP
CONTROLEPUNTEN IN DE TOELEVERINGSKETEN
Identificatie van en betrokkenheid bij controlepunten is mogelijk door:
  l In contracten met leveranciers en zakelijke relaties eisen op te nemen dat er (op voorwaarde
van vertrouwelijkheid) controlepunten worden geïdentificeerd;
  l Leveranciers/zakelijke relaties te verzoeken in te kopen bij ondernemingen op controlepunten
die voldoen aan de verwachtingen van deze Handreiking;  l Gebruik te maken van systemen voor vertrouwelijke uitwisseling van informatie over
leveranciers en/of regelingen voor de hele branche om actoren verderop in de toeleverings­
keten bekend te maken.

Beoordeel de betrokkenheid van de onderneming bij de geïdentificeerde daadwerkelijke ofpotentiële negatieve gevolgen om de juiste aanpak te bepalen. Onderzoek daarbij specifiek ofde onderneming het negatieve gevolg heeft veroorzaakt (of zou kunnen veroorzaken), eraan
heeft bijgedragen (of zou kunnen bijdragen), of het negatieve gevolg direct verbonden is (ofverbonden zou kunnen zijn) met de activiteiten, producten of diensten van een zakelijke relatie.
u Zie onderdeel II, 2.3
V29.	Wat wordt er bedoeld met negatieve gevolgen die “veroorzaakt” worden
door de onderneming, of “waar de onderneming aan bijdraagt” of die “direct
verband houden” met de activiteiten, producten of diensten van een zakelijke
relatie? uZie onderdeel II, 2.3
 eroorzaken: Een onderneming “veroorzaakt” een negatief gevolg wanneer de activiteiten13V
op zich voldoende zijn om te leiden tot het negatieve gevolg.

5 	VOORBEELD: Wanneer een onderneming vrouwen of etnische minderheden discrimineert bij het aannemen van personeel of wanneer een bedrijf smeergeld betaalt
aan een buitenlandse ambtenaar.

	
Bijdragen: Een onderneming “draagt bij” aan een negatief gevolg wanneer haar activiteiten in
combinatie met activiteiten van andere entiteiten het gevolg veroorzaken of wanneer de acti­
viteiten van de onderneming een andere entiteit faciliteren, ertoe aanzetten of stimuleren een
negatief gevolg te veroorzaken. De bijdrage moet substantieel zijn. Geringe of triviale bijdragen
vallen hier buiten.
	Om te kunnen beoordelen of er sprake is van een substantiële bijdrage en te begrijpen wanneer
de activiteiten van een onderneming een andere entiteit faciliteren, ertoe aanzetten of stimuleren
een negatief gevolg te veroorzaken, kan het nodig zijn allerlei factoren te onderzoeken.
13. OESO (2011), hoofdstuk IV, par. 42 bepaalt dat “‘activiteiten’ zowel acties als omissies kan betreffen”.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

74

IDENTIFICEER EN BEOORDEEL DAADWERKELIJKE EN POTENTIËLE NEGATIEVE GEVOLGEN VAN DE ACTIVITEITEN,
PRODUCTEN OF DIENSTEN VAN DE ONDERNEMING

Hierbij dient rekening gehouden te worden met de volgende factoren:			l  In hoeverre een onderneming een negatief gevolg van een andere entiteit kan
stimuleren of motiveren, d.w.z. de mate waarin de activiteit van de onderneming dekans op het ontstaan van het gevolg heeft verhoogd.
			l  In hoeverre de onderneming wist of had moeten weten van het negatieve gevolg ofde kans daarop, d.w.z. de mate van voorspelbaarheid.
			l  In hoeverre enige activiteit van de onderneming het negatieve gevolg daadwerkelijk
heeft beperkt of de kans dat het zich zou voordoen heeft verminderd.
	Het feit dat er sprake is van een zakelijke relatie of activiteiten die de randvoorwaarden creëren
waarin negatieve gevolgen kunnen ontstaan, is op zich onvoldoende om te worden aangemerktals “bijdragen aan”. De desbetreffende activiteit moet de kans op het negatieve gevolg substantieel vergroten.

5VOORBEELD: Denk aan een handelaar die een heel korte levertijd voor een productbedingt, hoewel hij weet dat de productietijd in het verleden niet haalbaar was en hij demogelijkheden beperkt voor vooraf goedgekeurde uitbesteding.
			l Wanneer er een onhaalbaar korte levertijd bedongen wordt zodat uitbesteding met
goedkeuring vooraf vrijwel onmogelijk wordt, verhoogt dat de kans dat er bij deproducent overmatig moet worden overgewerkt.
			l De voorspelbaarheid van het negatieve gevolg is hier groot, omdat de handelaar
weet dat zo’n korte levertermijn in het verleden ook niet mogelijk was en meestal
overmatig veel overwerk veroorzaakt.
			l Als hij geen maatregelen treft om de kans op het negatieve gevolg te beperken,
draagt hij bij aan overmatig overwerk bij de producent.
VOORBEELD: Denk aan een particuliere investeerder die belegt in een staalfabriek.
De belegger zit in de directie van de staalfabriek en heeft regelmatig contact met het
management. De belegger stemt tegen de aanschaf van een kostbare installatie om het
afvalwater te behandelen. Daardoor raakt het drinkwater van de lokale gemeenschap
vervuild.
			l  De kans op negatieve gevolgen wordt verhoogd door er bij het management op aan
te dringen om af te zien van het installeren van technologie waarmee vervuiling van
de waterbronnen kan worden voorkomen of beperkt.
			l  De voorspelbaarheid is groot als onder milieudeskundigen in de staalindustrie algemeen bekend is dat afvalwaterbehandelingsinstallaties nodig zijn om te voorkomen
dat het drinkwater vervuild raakt.
			l  Indien de belegger due diligence zou toepassen en een alternatief plan voor debehandeling van het afvalwater zou hebben gesteund, zouden de kans op vervuilingvan het drinkwater en de voorspelbaarheid ervan, kleiner zijn. Daarmee zou ook het
verband tussen de belegger en diens bijdrage aan het negatieve gevolg kleiner zijn.

5 
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

75

IDENTIFICEER EN BEOORDEEL DAADWERKELIJKE EN POTENTIËLE NEGATIEVE GEVOLGEN VAN DE ACTIVITEITEN,
PRODUCTEN OF DIENSTEN VAN DE ONDERNEMING

	Direct verband: Een “verband” is de relatie tussen het negatieve gevolg en de producten,
diensten of activiteiten van de onderneming via een andere entiteit (dus de zakelijke relatie).
Een “direct verband” wordt niet bepaald door rechtstreekse contractuele relaties, bijv. “directe
inkoop”.

5 VOORBEELD: Als een onderneming kobalt inkoopt dat afkomstig is van een mijn waar
kinderen werken en het kobalt wordt gebruikt voor haar producten, bestaat er een direct
verband tussen de onderneming en kinderarbeid. In dit geval veroorzaakt de onderneming het negatieve gevolg niet zelf en draagt ze er ook niet aan bij, maar toch is er een
direct verband tussen haar producten en het negatieve gevolg via haar zakelijke relaties
met de entiteiten die betrokken zijn bij de inkoop van kobalt (bijv. de ertssmelterij, demineralenhandelaar en het mijnbouwbedrijf dat zich bedient van kinderarbeid).
De relatie tussen een onderneming en negatieve gevolgen is niet statisch. Deze kan bijvoorbeeld
veranderen naarmate situaties zich ontwikkelen en kan afhangen van de mate waarin geïdentificeerde
risico’s en negatieve gevolgen worden aangepakt via due diligence en beperkende maatregelen.
De kans dat een onderneming een negatief gevolg veroorzaakt is doorgaans het grootst in decontext van haar eigen activiteiten. De kans op een direct verband tussen de onderneming en negatieve gevolgen is doorgaans het grootst via zakelijke relaties. Er kan sprake zijn van bijdragen aan
negatieve gevolgen in het kader van een activiteit die verband houdt met de eigen operaties van deonderneming of via een zakelijke relatie.
De bovenstaande uitleg is overigens ondergeschikt aan de juridische interpretatie van aansprakelijkheid. In het nationale recht kunnen specifieke benaderingen of regels gelden voor het vaststellen vande relatie met de negatieve gevolgen om de aansprakelijkheid vast te stellen. Bijvoorbeeld wanneer
ondernemingen strafrechtelijk aansprakelijk worden gesteld voor omkoping, is de kans groot dat
ze volgens de nationale anti-corruptiewetgeving geacht worden het negatieve gevolg te hebben
veroorzaakt of eraan te hebben bijgedragen.

V30. 	Waarom is het van belang op welke manier een onderneming betrokken is bij
negatieve gevolgen? u Zie onderdeel II, 2.3
	De relatie tussen een onderneming en een negatief gevolg (bijv. of de onderneming het veroorzaakt heeft of eraan heeft bijgedragen of dat er een rechtstreeks verband is via een zakelijke
relatie) is belangrijk om te bepalen hoe de onderneming moet reageren op het negatieve gevolg
en of zij verantwoordelijk is voor het regelen van of meewerken aan herstel. u Zie figuur 2

Prioriteer de belangrijkste MVO-risico’s en -gevolgen om aan te pakken, waar nodig. Doe
dit op basis van de ernst en mate van waarschijnlijkheid. Ga hierbij uit van de verkregeninformatie over de daadwerkelijke en potentiële negatieve gevolgen. Prioriteren is relevant wanneer het niet mogelijk is om alle potentiële en daadwerkelijke negatieve gevolgen direct aan te pakken. Zodra de ernstigste gevolgen zijn geïdentificeerd en aangepakt, dienen de minder ernstige gevolgen aan de beurt te komen. u Zie onderdeel II, 2.4
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

76

IDENTIFICEER EN BEOORDEEL DAADWERKELIJKE EN POTENTIËLE NEGATIEVE GEVOLGEN VAN DE ACTIVITEITEN,
PRODUCTEN OF DIENSTEN VAN DE ONDERNEMINGFIGUUR 2. Aanpakken van negatieve gevolgen

NEGATIEVE GEVOLGENVEROORZAAKT

door de onderneming

Daadwerkelijke
gevolgen
HERSTELLENAAN BIJGEDRAGEN

door de onderneming

Potentieel gevolg
STOPPEN OF
VOORKOMEN
Bijdrage
STAKEN OFVOORKOMENDIRECT VERBAND

met activiteiten, producten vanvan de onderneming of diensten
van een zakelijke relatie

INVLOEDaanwenden om
eventuele resterende
gevolgen zo veel
mogelijk tebeperken

INVLOEDaanwenden om tezorgen dat de veroorzakende entiteit het
negatieve gevolg
voorkomt of beperkt

Opmerking: Specifiekere richtlijnen voor de aanpak van negatieve gevolgen voor de mensenrechten staanvermeld in OESO (2011), hoofdstuk IV.

V31. 	Hoe kan een onderneming haar maatregelen prioriteren wanneer ze negatieve
gevolgen van al haar activiteiten en zakelijke relaties probeert te voorkomen en
te beperken? uZie onderdeel I, Kenmerken van due diligence - Due diligence kan gepaard
gaan met prioriteren (risico-georiënteerd); onderdeel II, 2.4
	Voor het prioriteren van maatregelen is de ernst van de daadwerkelijke of potentiële schade debelangrijkste factor.14 Aangezien ondernemingen geconfronteerd kunnen worden met uiteenlopende negatieve gevolgen die allemaal belangrijk zijn, kan ook meegewogen worden hoe acuut
het gevaar is.

5 VOORBEELD: Wanneer geconstateerd wordt dat er in een fabriek direct brandgevaar

is vanwege een ondeugdelijke elektrische installatie, kan de prioriteit uitgaan naar het
brandveilig maken van het gebouw en kunnen werknemers worden geïnstrueerd hoe ze
moeten optreden bij brand. Pas daarna wordt het risico van waterverontreiniging aangepakt – dat weliswaar ernstiger kan zijn maar de komende vijf jaar nog niet wordt verwacht.

14. Bij het prioriteren van risico’s op het gebied van mensenrechten moet de ernst van mogelijke negatieve gevolgen
zwaarder wegen dan de mate van waarschijnlijkheid.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

77

A.3
STOP, VOORKOM EN BEPERK NEGATIEVE GEVOLGEN
Staak activiteiten die negatieve gevolgen veroorzaken voor MVO-thema’s of eraan
bijdragen. Doe dit op basis van de beoordeling door de onderneming van haar betrokkenheid bij negatieve gevolgen. Ontwikkel doelgerichte plannen om potentiële
(toekomstige) negatieve gevolgen te voorkomen en te beperken en pas deze toe.
u Zie onderdeel II, 3.1
V32. 	Wat is het verschil tussen het voorkomen en het beperken van negatieve
gevolgen? u Zie onderdeel II, 3.1
 nder voorkomen (preventie) worden maatregelen verstaan die zijn bedoeld om te vermijdenO
dat er überhaupt een negatief gevolg optreedt (bijv. door de kans dat het zich voordoet teverkleinen). Met beperken worden maatregelen bedoeld waarmee de gevolgen zelf verkleind
worden, zodra ze zich voordoen. Preventie is het voornaamste doel van due diligence.

5

VOORBEELD:
			l Op het gebied van de gezondheid en veiligheid op de werkvloer wordt het
wegnemen van de oorzaak van het gevaar beschouwd als de beste manier om letsel
en aantasting van de gezondheid te voorkomen.
			l Met processen voor de behandeling van afvalwater kunnen de gevolgen van vervuild
water verminderd worden door het gehalte aan afvalstoffen in het water te verlagen.
VOORBEELD:
			l Corruptie kan in de toekomst mogelijk worden voorkomen door deel te nemen aancollectieve maatregelen om lokale entiteiten te trainen smeergeld te weigeren en
de capaciteit van de lokale overheid in gebieden met een grote kans op corruptie teversterken om de anti-corruptiewetgeving te monitoren en te handhaven.
			l Medewerking verlenen aan strafrechtelijke vervolging bij omkoping en aangifte doen
tegen ambtenaren die vragen om smeergeld, kan de gevolgen van corruptie helpenbeperken.

5 	

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

78

STOP, VOORKOM EN BEPERK NEGATIEVE GEVOLGEN

V33. 	Hoe moet een onderneming daadwerkelijke of potentiële negatieve gevolgen
die zij mogelijk veroorzaakt of waaraan ze bijdraagt, voorkomen en beperken?
u Zie onderdeel II, 3.1
	Ondernemingen moeten in de eerste plaats alle activiteiten staken die daadwerkelijke negatieve
gevolgen veroorzaken of eraan bijdragen.
	Er is een aantal maatregelen die een onderneming kan treffen om negatieve gevolgen bij deeigen activiteiten in de toekomst te voorkomen of te beperken.

5

VOORBEELD:			l Aanpassing/wijziging: Aanpassing of wijziging van aspecten van de activiteiten,
producten of diensten van een onderneming kan nodig zijn om gevolgen te voorkomenof te beperken, bijvoorbeeld het omleggen van een oliepijpleiding om potentiële
gevaren voor de gezondheid van de lokale gemeenschap te voorkomen of aanpassing
van productieprocessen zodat er geen giftige stoffen meer worden gebruikt.
			l Upgrade van faciliteiten: Bepaalde gevolgen kunnen alleen voorkomen worden
door te investeren in verbetering van de faciliteiten en uitrusting. Hieronder vallen
investeringen in bijvoorbeeld verlichting, ventilatie, nooduitgangen in het geval van
brand, nieuwe machines, en technologie om negatieve gevolgen te beheersen.
			l Beleid: Het ontwikkelen van bedrijfsbeleid en de bijbehorende protocollen voor de
praktische toepassing daarvan kan al helpen voorkomen dat er negatieve gevolgen
ontstaan. Bijvoorbeeld bedrijfsbeleid en de bijbehorende processen om discriminatie
bij het aannemen van personeel te verbieden, kan discriminatie helpen voorkomen.
u Zie onderdeel II, 1.1-1.2			l Training: Effectief trainen van arbeiders, werknemers en het management kan
helpen voorkomen dat er negatieve gevolgen optreden. Trainingen kunnen overallerlei thema’s gaan, bijv. beleid en protocollen van de onderneming, wetgeving
en wettelijke verplichtingen, veilig bedienen van machines of veilige omgang met
chemicaliën e.d., en bewustwording ten aanzien van het identificeren van risico’s.
u Zie onderdeel II, 1.2(f); 1.3(d)			l “Red flags”: dit betreft het identificeren van “alarmsignalen”, d.w.z. indicatoren van
risico’s en het ontwikkelen van procedures voor de onderneming die gevolgd moeten
worden wanneer gesignaleerd wordt dat de onderneming negatieve gevolgen
veroorzaakt of eraan bijdraagt.
			l Systeemrisico’s aanpakken: ondernemingen blijven verantwoordelijk voor het
aanpakken van de negatieve gevolgen die ze veroorzaken of waaraan ze bijdragen,ook wanneer ze opereren in een context met veel systeemrisico’s. Hoewel het niet deverantwoordelijkheid van ondernemingen is om systeemrisico’s op maatschappelijk
niveau aan te pakken, kan het op de agenda zetten ervan wel een effectieve manierzijn om negatieve gevolgen te voorkomen of te beperken. u Zie box 6 voor meer
informatie over de aanpak van systeemrisico’s

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

79

STOP, VOORKOM EN BEPERK NEGATIEVE GEVOLGENBOX 6. AANPAK VAN SYSTEEMRISICO’S
Systeemrisico’s zijn problemen of uitdagingen die inherent zijn aan een bepaalde context en wordenveroorzaakt door factoren die buiten de directe invloed van de onderneming liggen, maar wel dekans op negatieve gevolgen bij haar eigen activiteiten of toeleveringsketen vergroten. Systeemrisico’s
kunnen bijvoorbeeld te wijten zijn aan een falende overheid die verzuimt de wetgeving te handhavenen de mensenrechten te beschermen. Voorbeelden van systeemrisico’s zijn: slecht onderwijs en grotearmoede waardoor het risico van kinderarbeid groter wordt, wijdverspreide omkoping en corruptie
binnen de overheid, systematische discriminatie van minderheden en wijdverspreide intimidatie en
misbruik van vrouwen en meisjes. Ondernemingen zijn weliswaar niet verantwoordelijk voor een
falende overheid, maar wanneer besloten wordt activiteiten op te zetten in een context met veel
systeemrisico’s, vereist dat uitgebreidere en intensievere due diligence.
Ondernemingen kunnen op een aantal manieren proberen de gevaren van systeemrisico’s aan tepakken. Ondernemingen kunnen bijvoorbeeld:
  l Sectoroverstijgend samenwerken – Systeemrisico’s betreffen vaak meerdere sectoren binnen
een bepaalde context. Ondernemingen kunnen daarom proberen sectoroverstijgend tot
afstemming en samenwerking te komen om effectieve preventie- en beperkingsmaatregelen
op te schalen. Op deze manier wordt voorkomen dat het probleem wordt doorgeschoven vande ene naar de andere branche.*  l De overheid betrekken – Er zijn natuurlijk juridische en praktische belemmeringen, maar insituaties waarin de overheid nalatig is bij haar beschermende taak kunnen ondernemingen
wel hun invloed aanwenden bij de overheid (lokaal of nationaal) om haar te bewegentot verandering, bijvoorbeeld door de wet- en regelgeving beter te handhaven of MVO
te faciliteren. Dit kan op diverse manieren, bijvoorbeeld in de vorm van open brieven
aan de overheid, deelname aan multistakeholder-initiatieven of door te participeren inmaatschappelijke dialogen. Ondernemingen kunnen ook de overheid van hun eigen landinschakelen en haar aansporen op te komen voor MVO.
  l Bestaande effectieve initiatieven identificeren – Voor veel voorkomende sectorrisico’s
kunnen ondernemingen wellicht gebruikmaken van aanbevelingen ten behoeve van preventie
en beperking die zijn opgesteld door de overheid, brancheverenigingen, multistakeholderinitiatieven of branchegenoten. Door bestaande initiatieven en hun doelstellingen te
identificeren, ontdekt de onderneming hoe zij gebruik kan maken van bestaande strategieën
om systeemrisico’s te voorkomen en te beperken. Een onderneming kan bijvoorbeeld
aansluiten bij bestaande geschillenbeslechtingsmechanismen binnen de gemeenschap.
Het kan lang duren voordat inspanningen om systeemrisico’s aan te pakken zichtbare resultaten
opleveren, maar dat mag niet ten koste gaan van maatregelen of de bereidheid om systeemrisico’s aan
te pakken. Ondernemingen die opereren binnen een context met systeemrisico’s die bijdragen aan negatieve gevolgen bij hun eigen activiteiten en toeleveringsketen moeten bereid zijn tot transparantie overhun besluit en motivering om in die context te blijven opereren, en moeten overwegen of ze daar verantwoord kunnen blijven opereren of inkopen gedurende de bovenomschreven inspanningen. Vaak zullen er
meer inspanningen nodig zijn om de negatieve gevolgen bij hun eigen activiteiten of toeleveringsketen temonitoren en te voorkomen terwijl ook tegelijkertijd de systeemrisico’s om meer aandacht vragen.
* Bijvoorbeeld in situaties waar kinderarbeid een systeemrisico vormt, kan het simpelweg verbieden ervan in de ene sector ertoe
leiden dat kinderen naar een andere sector verdwijnen. Daarom wordt een sectoroverstijgende aanpak aangemoedigd.
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

80

STOP, VOORKOM EN BEPERK NEGATIEVE GEVOLGEN

Ontwikkel en implementeer plannen, op basis van de prioritering van de onderneming, om daadwerkelijke of potentiële negatieve gevolgen voor MVO-thema’s te voorkomen of te beperken
die via zakelijke relaties direct verbonden zijn met de activiteiten, producten of diensten van deonderneming. u Zie onderdeel II, 3.2
V34. 	Hoe kan een onderneming daadwerkelijke of potentiële negatieve gevolgen,die via zakelijke relaties direct verbonden zijn met haar activiteiten, productenof diensten, proberen te voorkomen en te beperken? u Zie onderdeel II, 3.2
	Dat van ondernemingen verwacht wordt dat ze ernaar streven om negatieve gevolgen die
rechtstreeks verband houden met hun activiteiten, producten of diensten via een zakelijke relatie
te voorkomen of te beperken, betekent niet dat de verantwoordelijkheid voor het veroorzaken
van of bijdragen aan een negatief gevolg wordt afgeschoven naar de onderneming waarmee ze
een zakelijke relatie onderhouden.15 De verantwoordelijkheid voor het gevolg blijft bij de entiteiten
die het veroorzaken of eraan bijdragen.16 Wanneer een onderneming het gevolg echter niet zelf
kan aanpakken, moet zij proberen haar zakelijke relatie ertoe te bewegen het negatieve gevolg tevoorkomen of te beperken. uZie onderdeel I, Kenmerken van due diligence - Due diligence is geenafschuiven van verantwoordelijkheid	In dit verband kunnen de volgende maatregelen getroffen worden om te proberen negatieve
gevolgen te voorkomen of te beperken die verband houden met een zakelijke relatie:			l Zakelijke activiteiten aanpassen om negatieve gevolgen die verband houden met
zakelijke relaties te voorkomen en te beperken. u Zie bijlage, V35			l  Invloed aanwenden om voor zover mogelijk de praktijken te veranderen bij deentiteit die de negatieve gevolgen veroorzaakt. uZie bijlage, V36-37			l  Zakelijke relaties ondersteunen bij het voorkomen of beperken van negatieve
gevolgen. u Zie bijlage, V38			l  Zakelijke relaties beëindigen. u Zie bijlage, V39			l  Systeemrisico’s aanpakken. u Zie box 6

V35. 	Hoe kan een onderneming haar operaties of activiteiten aanpassen om
negatieve gevolgen die verband houden met haar zakelijke relaties tevoorkomen en te beperken? uZie onderdeel II, 3.2
	Veel managementsystemen die ondernemingen instellen in het kader van onderdeel II, 1.1 van deHandreiking zijn gericht op het voorkomen en beperken van gevolgen in hun toeleveringsketen
door ofwel de kans te verkleinen dat ze überhaupt riskante zakelijke relaties aangaan, ofwel hun
invloed bij nieuwe toeleveranciers/zakelijke relaties te vergroten. Dit kunnen maatregelen zijn om
MVO-verwachtingen te integreren in zakelijke relaties, bijv. via prekwalificatie- of aanbestedingscriteria die gebaseerd zijn op MVO-normen.
	
15. OESO (2011), hoofdstuk II, par. 12
16. Idem.
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

81

STOP, VOORKOM EN BEPERK NEGATIEVE GEVOLGEN	Aanvullende maatregelen die ondernemingen kunnen nemen om negatieve gevolgen die verband
houden met hun zakelijke relaties te voorkomen en te beperken, kunnen betrekking hebben op het
aanpassen of wijzigen van aspecten van hun activiteiten, producten of diensten.
	Toekomstige risico’s kunnen bijvoorbeeld worden voorkomen wanneer in de ontwerpfase van
een product naast de uitvoerbaarheid, kosten, marktvraag en de vraag of een product van deontwerpfase naar de ontwikkelfase kan overgaan, ook due diligence-overwegingen worden
meegenomen en rekening wordt gehouden met potentiële MVO-risico’s.

V36. Hoe kan een onderneming haar invloed aanwenden? u Zie onderdeel II, 3.2(c)-(e)	Er is sprake van invloed “wanneer de onderneming in staat is veranderingen te bewerkstelligen
in de onrechtmatige activiteiten van de entiteit die de schade veroorzaakt.”17 Wat een passende
aanpak is voor het aanwenden van invloed hangt af van de negatieve gevolgen in kwestie, degrootte van de invloed van de onderneming bij haar zakelijke relatie en andere omstandigheden
die specifiek zijn voor de sector en/of de aard van de zakelijke relatie. Ondernemingen kunnen
hierbij ook verschillende aanpakken combineren.

5 VOORBEELD: Het aanwenden van invloed kan, afhankelijk van de sector en de specifieke
situatie, bestaan uit:			l  Contact leggen met het operationele en senior management en/of de directie vande zakelijke relatie en via brieven, e-mails, telefoongesprekken of bijeenkomsten
aandringen op preventieve of beperkende maatregelen en de visie op MVO-thema’s
naar voren brengen.
			l  Verwachtingen omtrent MVO en due diligence concreet opnemen in commerciële
contracten.
			l  Zakelijke incentives – bijvoorbeeld langetermijncontracten en orders in het
vooruitzicht stellen – koppelen aan prestaties op het gebied van MVO.
			l  Voor beleggers: algemene aandeelhoudersvergaderingen bijwonen en via spreektijd
en stemrecht hun opvattingen over MVO-thema’s uitdragen, en informatie opvragenbij en contact leggen met de bedrijven waarin ze investeren om hun verwachtingen
duidelijk te maken.
			l  Toezichthouders en beleidsmakers attenderen op MVO-kwesties om veranderingen
te bewerkstelligen in de onrechtmatige activiteiten van de entiteit die de schadeveroorzaakt.
			l  Duidelijk maken dat de mogelijkheid bestaat dat de zakelijke betrekkingen wordenbeëindigd indien de verwachtingen omtrent MVO niet worden gerespecteerd(bijv. via contractuele bepalingen, ondernemingsbeleid, bijeenkomst met het
management van de zakelijke relatie).
	Soms worden ondernemingen geconfronteerd met beperkingen aan het aanwenden van invloedof beschikken ze zelf over te weinig invloed. u Zie bijlage, V37
17. OESO (2011), Toelichting op Algemene Beginselen voor Bedrijfsbeleid, paragraaf 19.
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

82

STOP, VOORKOM EN BEPERK NEGATIEVE GEVOLGEN

V37. Wat valt er te doen bij te weinig invloed?
	Wanneer een onderneming te weinig invloed heeft op haar zakelijke relaties, kan ze proberen die
zoveel mogelijk te vergroten.

5

VOORBEELD: De onderneming kan:			l  Verwachtingen omtrent MVO en due diligence opnemen in commerciële contracten.
			l  Commerciële prikkels koppelen aan MVO-criteria.
			l  Langduriger relaties aanknopen met haar toeleveranciers of zakelijke relaties.
	Ondernemingen die geen invloed hebben op hun zakelijke relaties, kunnen die zoveel mogelijk
proberen uit te breiden door algemene verwachtingen te communiceren en gezamenlijke
activiteiten te ontplooien.
VOORBEELD:			l  Ondernemingen die inkopen bij dezelfde leverancier, kunnen gezamenlijke MVOeisen formuleren. Ondernemingen die inkopen bij dezelfde leverancier, kunnen ook
hun gezamenlijke invloed aanwenden om hem aan te sporen effectieve correctieve
maatregelen te treffen, waarbij het mededingingsrecht natuurlijk naar behoren in
acht wordt genomen. u Zie bijlage, V13			l  Ondernemingen binnen dezelfde sector kunnen op sector- of regionaal niveau
samenwerken bij het identificeren en betrekken van leveranciers die actief zijn op
dezelfde controlepunten in de toeleveringsketen.
			l  Ondernemingen kunnen zich aansluiten bij geografische of thematische initiatievenom negatieve gevolgen in de geïdentificeerde gebieden te voorkomen en tebeperken (bijv. land , product- of sectorgebonden ronde tafels, multistakeholderinitiatieven en lokale programma’s).
			l  Aandeelhouders met een minderheidsbelang kunnen het bedrijf waarin ze
investeren gezamenlijk een brief sturen waarin ze hun verwachtingen omtrent MVO
uiteenzetten en het bedrijf oproepen de negatieve gevolgen te voorkomen of tebeperken.
	Ook de OESO-richtlijnen voor MNO’s onderkennen dat er nu eenmaal praktische grenzen zijn aan
de mogelijkheden van ondernemingen om verandering te bewerkstelligen in het gedrag van
hun toeleveranciers.18 Ook wetgeving ten behoeve van goed ondernemingsbestuur kan soms
beperkingen stellen aan de mate waarin een onderneming invloed kan uitoefenen op gedragvan derden, bijvoorbeeld tussen investeerders en de ondernemingen waarin ze belangen
hebben, directie en management of moeder- en dochterbedrijven en/of joint ventures. De matevan invloed van een onderneming op de zakelijke relatie die negatieve gevolgen veroorzaakt is
een uitgangspunt om te bepalen wat zij kan doen om de relatie te bewegen tot maatregelen,maar ondernemingen hebben zelf de verantwoordelijkheid om due diligence toe te passen enom effectief alle invloed uit te oefenen die zij hebben.

5

18. OESO (2011), Toelichting op Algemene Beginselen voor Bedrijfsbeleid, paragraaf 21.
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

83

STOP, VOORKOM EN BEPERK NEGATIEVE GEVOLGEN

V38. 	Hoe kan een onderneming een zakelijke relatie ondersteunen bij het
voorkomen of beperken van negatieve gevolgen? uZie onderdeel II, 3.2(b) en 3.2(g)	Een onderneming kan haar zakelijke relaties ondersteunen bij de praktische toepassing van demaatregelen op grond van onderdeel II, 3.2 van de Handreiking.

5 	

VOORBEELD: De onderneming kan:			l Gaan samenwerken met leveranciers/zakelijke relaties om aan een termijn gebonden
en resultaatgerichte plannen voor herstel te ontwikkelen en te implementeren.
			l Technische richtlijnen verstrekken aan leveranciers/zakelijke relaties, bijv. via training,
upgrades van managementsystemen, etc.
			l Leveranciers/zakelijke relaties faciliteren bij het deelnemen aan sectorbrede ofregionale initiatieven om negatieve gevolgen te voorkomen.
			l Contacten tussen leveranciers/zakelijke relaties en lokale dienstverleners faciliteren.
			l Toegang tot financiering voor leveranciers/zakelijke relaties faciliteren om hen teondersteunen bij het implementeren van plannen voor herstelmaatregelen, bijv.
via directe financiering, zachte leningen, waarborgen van doorlopende inkoop en
ondersteuning bij het waarborgen van de financiering.

V39. 	Hoe kan een onderneming te werk gaan bij het beëindigen van debetrekkingen? u Zie onderdeel II, 3.2(h) ls uiterste redmiddel kan beëindiging van de betrekkingen met een zakelijke relatie passend zijnAnadat er vergeefse pogingen zijn gedaan om ernstige gevolgen te voorkomen of te beperken; ofindien de negatieve gevolgen niet hersteld kunnen worden; of wanneer er redelijkerwijs geen zicht is
op verandering; of wanneer er ernstige negatieve gevolgen of risico’s zijn geïdentificeerd en de entiteit
die ze veroorzaakt niet onmiddellijk maatregelen treft om ze te voorkomen of te beperken. In veel
gevallen kan dreigen met daadwerkelijke beëindiging van de betrekkingen nodig zijn om werkelijk
invloed uit te oefenen. In dit soort gevallen moet de onderneming ook rekening houden met depotentiële negatieve gevolgen van de beslissing om de banden te verbreken. Indien een onderneming constateert dat beëindiging van de betrekkingen de enige weg is, zijn er diverse maatregelen
mogelijk om te waarborgen dat het beëindigingsproces verantwoord verloopt. u Zie onderdeel II, 3.2(h)5VOORBEELD:			l  De onderneming dient te voldoen aan de nationale wetgeving, internationale
arbeidsnormen en de voorwaarden van cao’s.
			l  De onderneming kan vooraf escalatiemaatregelen formuleren voor het beëindigenvan de betrekkingen.
			l  De onderneming kan het management en de vakbond, indien deze bestaat, gedetailleerde
informatie verstrekken om de beslissing tot het verbreken van de banden te motiveren.
			l  Het is van groot belang dat de zakelijke relatie zo tijdig mogelijk op de hoogte wordt
gesteld van het beëindigen van de betrekkingen.19
19. Als er zeer ernstige negatieve gevolgen zijn geïdentificeerd of wanneer de onderneming preventie of beperking
niet haalbaar acht, zal het niet altijd mogelijk zijn de desbetreffende zakelijke relatie tijdig op de hoogte te stellen
van het beëindigen van de betrekkingen.
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

84

STOP, VOORKOM EN BEPERK NEGATIEVE GEVOLGENBeëindiging van de zakelijke betrekkingen is wellicht niet altijd haalbaar voor een onderneming.

5

VOORBEELD:			l   Wanneer de termijn van de zakelijke relatie contractueel is vastgelegd of wordt
bepaald door praktische overwegingen (beleggingen in een gezamenlijke
portefeuille; wanneer de klanten van de beleggingsbeheerder desinvestering
ongepast achten; een overeenkomst met een bepaalde looptijd).
20			l   Wanneer de leverancier een cruciale zakelijke relatie is (bijv. een schaars mineraal
levert dat cruciaal is voor het kernproduct en alleen beschikbaar is via een kleine
groep leveranciers die in een context met hoge risico’s opereert).
	In dit soort gevallen wordt de onderneming geadviseerd de situatie intern te rapporteren, de
zakelijke relatie te blijven monitoren, bijvoorbeeld via een kennisdatabase, en haar beslissing om
de zakelijke relatie voort te zetten te herzien zodra de omstandigheden veranderen of in het kader
van een langetermijnstrategie om systematisch te reageren op alle negatieve gevolgen. Het kan
ook in het belang van de onderneming zijn dat zij haar beslissing om de zakelijke relatie niet teverbreken toelicht en uitlegt hoe deze aansluit bij haar beleid en prioriteiten, welke maatregelen
worden getroffen om haar invloed aan te wenden om de gevolgen te beperken en op welke
manier de zakelijke relatie verder gemonitord zal worden.

V40. 	Hoe kan een onderneming proberen negatieve gevolgen te voorkomen en
te beperken die verband houden met zakelijke relaties waarmee zij geencontractuele banden heeft? u Zie onderdeel II, 3.2
	Een onderneming kan op verschillende manieren proberen negatieve gevolgen te voorkomenen te beperken die verband houden met zakelijke relaties waarmee zij geen contractuele banden
heeft.

5 	 VOORBEELD: De onderneming kan:			l   Zakelijke relaties waarmee zij wel contractuele banden heeft, verzoeken hun
activiteiten te richten op zakelijke relaties die vooraf goedgekeurd zijn.
			l   De inkoop of andere zakelijke activiteiten verplaatsen naar zakelijke relaties
die opereren op controlepunten in de toeleveringsketen en die betrouwbare
due diligence-processen hanteren voor hun leveranciers (in de context van
toeleveringsketens). u Zie bijlage, box 5			l   Zakelijke relaties met hoge risico’s waarmee de onderneming geen contractuele
banden heeft, identificeren en daarmee rechtstreeks samenwerken om negatieve
gevolgen op vergelijkbare wijze te voorkomen en te beperken als omschreven onder
V34.

20. E en relatie kan als cruciaal worden aangemerkt wanneer deze een product of dienst levert die essentieel is voorde activiteiten van de onderneming en waarvoor geen redelijke alternatieve bron bestaat.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

85

A.4
MONITOR DE PRAKTISCHE TOEPASSING EN RESULTATEN
Monitor de praktische toepassing en effectiviteit van de due diligence-maatregelen van deonderneming, d.w.z. haar maatregelen om gevolgen te identificeren, te voorkomen, te beperken
en waar mogelijk herstelmaatregelen te ondersteunen, ook bij zakelijke relaties. Gebruik de conclusies van de monitoring om deze processen in de toekomst te verbeteren. uZie onderdeel II, 4.1
V41. Welke informatie wordt gemonitord in het kader van due diligence?
uZie onderdeel II, 4.1
	Monitoren houdt bovenal in dat beoordeeld wordt of er passend gereageerd wordt op de geïdentificeerde negatieve gevolgen. Naast opvolging op reacties op de geïdentificeerde negatieve
gevolgen, kunnen ondernemingen ook hun due diligence-proces of eventuele multistakeholderof sectorinitiatieven toetsen om vast te stellen of ze effectief zijn. Dit kan periodiek gebeuren of
op het moment dat er bij de monitoring blijkt dat belangrijke negatieve gevolgen niet effectief
worden aangepakt.
Het kan zinvol zijn voor de monitoring om kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren vast te stellen.

5 	

VOORBEELD: Relevante indicatoren kunnen zijn:			l Percentage van de getroffen stakeholders dat van mening is dat de negatieve
gevolgen adequaat zijn aangepakt.
			l Percentage/aantal overeengekomen actiepunten dat is geïmplementeerd binnen devastgestelde termijnen.
			l Percentage van de getroffen stakeholders dat van mening is dat de kanalen voor het
indienen van geschillen toegankelijk, redelijk en effectief zijn.
			l Mate waarin zich opnieuw problemen voordoen rond de geïdentificeerde negatieve
gevolgen.
	Indicatoren kunnen contextafhankelijk zijn en variëren al naar gelang de doelstellingen en
maatregelen die verband houden met het due diligence-proces van de onderneming.

V42. 	Hoe kan een onderneming de praktische toepassing en resultaten monitoren?
u Zie onderdeel II, 4.1
	Hoe een onderneming de praktische toepassing en resultaten, inclusief de vraag of de negatieve
gevolgen adequaat zijn aangepakt, kan monitoren, hangt af van de context waarin zij opereert,
haar omvang en de risico’s waarmee zij geconfronteerd wordt via haar eigen activiteiten en haarzakelijke relaties. Vaak zal de onderneming allerlei inputs moeten onderzoeken, zoals de informatie uit beoordelingen, uit geschillenbeslechtingsmechanismen en feedback van stakeholders
om een compleet beeld te krijgen van de mate waarin negatieve gevolgen worden aangepakt.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

86

MONITOR DE PRAKTISCHE TOEPASSING EN RESULTATEN

5 VOORBEELD: Wanneer een onderneming wil monitoren of zij kinderarbeid bij haardirecte toeleveranciers in alle landen goed aanpakt, kan zij als volgt te werk gaan:			l  Op lokaal niveau kan de onderneming:					 - d e voortgang van de individuele leveranciers monitoren aan de hand vancorrectieve actieplannen om kinderarbeid uit te bannen.
					 - feedback verzamelen van werknemers, vertegenwoordigers van werknemers en
vakbonden over de vraag of kinderarbeid overal effectief wordt aangepakt.
					 - g evallen bijhouden waarin kinderarbeid is aangetroffen en hoe daarmee isomgegaan (d.w.z. welke maatregelen er zijn getroffen).
			l Op mondiaal niveau kan de onderneming jaarlijks onderzoeksgegevens,
gerapporteerde geschillen en betrouwbare rapporten bestuderen die verkregen zijn
over alle leveranciers en gebieden met een hoog risico om trends en de voorgang tekunnen vaststellen bij de preventie en beperking van kinderarbeid.
	Ook hoe vaak een onderneming de voortgang meet, hangt af van de aard en ernst van de daadwerkelijke en potentiële negatieve gevolgen die zij monitort. Bij ernstiger negatieve gevolgen is
het urgenter dat onderzocht wordt of de negatieve gevolgen effectief worden aangepakt.
	Vaak kunnen activiteiten om de praktische toepassing en resultaten te monitoren worden geïntegreerd in relevante, bestaande interne monitoring- en rapportageprocessen.

V43. 	Wie is betrokken bij het monitoren van de praktische toepassing en resultaten
bij een onderneming? uZie onderdeel II, 4.1
	De verantwoordelijkheid voor het monitoren van de praktische toepassing en resultaten kan
worden verdeeld over diverse personen bij verschillende bedrijfsonderdelen of vestigingen van
de onderneming.

5 	 VOORBEELD:			l  De afdeling inkoop kan de eerste verantwoordelijkheid dragen voor de monitoring
van leveranciersbeoordelingen en de bijbehorende correctieve maatregelen.
			l  De afdeling inkoop kan hoofdzakelijk verantwoordelijk zijn voor het bijhouden hoe
vaak orders op een laat moment worden geplaatst, gewijzigd of geannuleerd –allemaal praktijken die kunnen leiden tot arbeidsrisico’s bij de leveranciers.
			l  Medewerkers op operationeel niveau kunnen bij getroffen stakeholders en
rechthebbenden navragen of de gevolgen zijn aangepakt (bijv. door lokale
gemeenschappen te raadplegen, feedback te vragen van mensen die naarbijeenkomsten of fora komen, en alert zijn op zaken die aan de orde zijn bij
herstelprocedures).

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

87

MONITOR DE PRAKTISCHE TOEPASSING EN RESULTATEN	Wanneer het seniormanagement toezicht houdt op de voortgang van de praktische toepassing
en resultaten, kan dat een completer beeld opleveren van de voortgang van de hele organisatie.
	Wanneer bijvoorbeeld informatie op lokaal niveau wordt verzameld (bijv. beoordeling vanleveranciers) en vervolgens op centraal niveau (bijv. bij het hoofdkantoor of een regionaal kantoor)
wordt gecombineerd, kunnen bredere trends gesignaleerd worden en kunnen de conclusies
gedeeld worden met de hele onderneming.

V44. 	Hoe kan een onderneming reageren op de resultaten van de monitoring?
u Zie onderdeel II, 4.1 (e)-(f)	Via monitoring kan de onderneming beoordelen of de systemen die zij heeft ingevoerd, effectief
zijn om negatieve gevolgen te voorkomen en aan te pakken bij haar activiteiten en toeleverings­
keten of dat er verbeteringen nodig zijn.

5 	

VOORBEELD:			l  Wanneer uit de beoordeling van een leverancier niet blijkt dat er bij die leverancier
brandveiligheidsrisico’s zijn, maar daar vervolgens toch brand uitbreekt, kan dit
aanleiding zijn voor de onderneming om te toetsen hoe zij de brandveiligheid bij
haar leveranciers beoordeelt.
			l  Wanneer een onderneming interne training en andere controlemaatregelen
implementeert tegen de betaling van steekpenningen voor vergunningen en
vervolgens via externa rapportages ontdekt dat dat nog steeds gebeurt, kan zij haarinterne controles doorlichten om overtredingen in de toekomst beter te kunnen
voorkomen en beperken.
	Wanneer de due diligence-processen of -aanpak niet effectief zijn, kan een intern onderzoek
naar de oorzaken zinvol zijn. Het kan nuttig zijn de bij de due diligence-processen betrokken
werknemers en relevante externe stakeholders te raadplegen. Door te zorgen dat het senior
management toezicht houdt op de monitoring kan worden gewaarborgd dat de geleerde
lessen in praktijk worden gebracht en de due diligence-systemen voortdurend wordenverbeterd.

V45. Hoe moet er geprioriteerd worden bij monitoringactiviteiten?
uZie onderdeel II, 4.1
 et prioriteren voor monitoringactiviteiten moet aansluiten bij de prioriteringsbeslissingen op het
Hgebied van de preventie en beperking van negatieve gevolgen. Met andere woorden: ondernemingen moeten prioriteit geven aan het monitoren van de negatieve gevolgen die zij als het
ernstigst hebben beoordeeld en waarvoor ze preventieve en beperkende maatregelen hebben
getroffen. De due diligence-processen kunnen periodiek op bredere schaal worden beoordeeldof wanneer blijkt dat belangrijke gevolgen niet effectief worden aangepakt. u Zie bijlage, V3 en V31

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

88

A.5
COMMUNICEER HOE NEGATIEVE GEVOLGEN WORDEN
AANGEPAKT
Communiceer relevante informatie naar buiten over due diligence-beleid en -processen en
over de uitgevoerde maatregelen om daadwerkelijke of potentiële negatieve gevolgen te identificeren en aan te pakken. Communiceer ook over de bevindingen en uitkomsten van dezemaatregelen. uZie onderdeel II, 5.1
V46. 	Wat zijn de juiste manieren om te communiceren met het publiek en met
getroffen stakeholders? u Zie onderdeel II, 5.1
	Zoals uitgelegd in onderdeel II, 5.1 van de Handreiking is er ruimte voor flexibiliteit bij de communicatie met het publiek, mits de informatie goed toegankelijk blijft voor het publiek. In bepaalde
rechtsgebieden en bij sommige aandelenbeurzen kunnen er specifieke rapportage-eisen gelden
op het gebied van due diligence.
	Wanneer een onderneming negatieve gevolgen veroorzaakt voor de mensenrechten of eraan
bijdraagt, moet zij de rechthebbenden die getroffen zijn of mogelijk getroffen worden daarover
tijdig relevante en toegankelijke informatie verstrekken, waarbij naar behoren rekening wordt
gehouden met hun cultuur. Informatie is toegankelijk wanneer deze niet alleen fysiek toegankelijk
is, maar ook begrijpelijk en wordt verstrekt op een tijdstip en in een formaat, taal en op een locatie
waarmee de doelgroep optimaal wordt bereikt zodat deze er effectief gebruik van kan maken. De
informatie moet enerzijds “toereikend zijn om aan te tonen dat de reactie van de onderneming
op de desbetreffende gevolgen voor de mensenrechten adequaat is” en anderzijds “geen risico’s
opleveren voor betrokken stakeholders, personeel of legitieme eisen omtrent de commerciële
vertrouwelijkheid”.21
Ook qua vorm moet de communicatie toegankelijk zijn.

5 	

VOORBEELD: De onderneming kan bijvoorbeeld besluiten te communiceren:			l  Tijdens bijeenkomsten			l  Via een online dialoog			l  Bij overleg met rechthebbenden die getroffen zijn of mogelijk getroffen worden
22			l  Via officiële openbare rapporten			l  Door bevindingen van audits of beoordelingen te delen met de vakbonden			l  Via een geschikte intermediair

21. UN (2011), Principe 21, Toelichting.
22. Idem.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN89

COMMUNICEER HOE NEGATIEVE GEVOLGEN WORDEN AANGEPAKT m te bepalen welke vorm van communicatie met stakeholders het meest geschikt is kunnen de volO
gende vragen nuttig zijn:			l  Wie is de doelgroep?
			l  Op welke manier heeft de doelgroep toegang tot informatie?
			l  Welke belemmeringen kunnen bepaalde achtergestelde of kwetsbare groepen
wellicht ondervinden?
			l  Wat zijn de kenmerken van de doelgroep (taal, geletterdheid, locatie, tijd,beschikbaarheid, technische vaardigheden)?
			l  Moet er rekening worden gehouden met privacy- of veiligheidsaspecten?
			l  Hebben de stakeholders en rechthebbenden die negatieve gevolgen ondervinden of
mogelijk ondervinden, aangegeven wat ze belangrijk en nuttig vinden wat betreft deinhoud van de informatie en de wijze waarop die gedeeld wordt?
	Ondernemingen willen mogelijk ook communiceren met stakeholders en rechthebbenden die
getroffen zijn of mogelijk getroffen worden in het geval van significante negatieve gevolgen diezijn veroorzaakt door zakelijke relaties of waaraan zij hebben bijgedragen.
	Geschikte vormen van communicatie kunnen in deze situaties zijn:			l   Delen van resultaten van onderzoeken naar of audits op het gebied vanarbeidsomstandigheden, mensenrechten of milieu met rechthebbenden
die getroffen zijn of mogelijk getroffen worden, waarbij de vereisten van
vertrouwelijkheid in acht worden genomen.
			l   In samenwerking met de desbetreffende zakelijke relaties, communiceren met
rechthebbenden die getroffen zijn of mogelijk getroffen worden.
			l   Communiceren met rechthebbenden die getroffen zijn of mogelijk getroffen
worden via een multistakeholder- of branche-initiatief dat mogelijk nauwere
contacten onderhoudt met de rechthebbenden.

V47. Als het om commercieel gevoelige informatie gaat, hoe kan relevante informatie
dan toch gecommuniceerd worden? u Zie onderdeel II, 5.1
	Bij de communicatie moet voldoende rekening worden gehouden met de vertrouwelijkheid
van commerciële informatie en andere concurrentie- en veiligheidsoverwegingen.

5

VOORBEELD:			l  De nationale wetgeving kan soms verbieden dat bepaalde informatie wordt
gepubliceerd of grenzen stellen aan de commerciële informatie die gepubliceerd
mag worden.
			l  Overeenkomsten tussen de onderneming en haar zakelijke relaties kunnen beletten
dat bepaalde informatie wordt onthuld (bijv. de identiteit van klanten).
			l  Uit het oogpunt van commerciële vertrouwelijkheid kan bepaalde informatie niet
worden verstrekt (bijv. prijsinformatie, namen van leveranciers).

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

90

COMMUNICEER HOE NEGATIEVE GEVOLGEN WORDEN AANGEPAKT			l  Als er mogelijke risico’s zijn voor stakeholders of personeel (ook wanneer die
voortvloeien uit het onthullen van persoonlijke informatie) is volledige openheid
mogelijk geen optie.
	Onder bepaalde omstandigheden kan het bekendmaken van informatie echter van fundamenteel belang zijn voor de verantwoordelijkheid van ondernemingen om mensenrechten tebeschermen.

5

VOORBEELD:			l  Werknemers informeren dat ze blootgesteld worden aan gevaarlijke stoffen.
			l  Bekendmaken van de uitkomsten van tests van producten of milieuonderzoek voor
zover nodig om het recht op leven en gezondheid effectief te waarborgen.
			l  Bekendmaken van informatie over gevaarlijke stoffen voor zover noodzakelijk voor demedische behandeling na een ramp in een fabriek.
	Diverse strategieën kunnen nuttig zijn om zo goed mogelijk te communiceren terwijl devertrouwelijkheid gewaarborgd blijft.

5 	

VOORBEELD:			l   Beperken van de toegang tot gevoelige informatie tot degenen die zijn
goedgekeurd door de partij die de informatie verstrekt.
			l   Anonimiseren van de informatiebron.
			l   Waar mogelijk zorgen voor een valide verklaring of rechtvaardiging wanneer
informatie niet wordt gedeeld.
			l   Derden of innovatieve technologieën inzetten om belangrijke informatie teverstrekken waarbij commercieel gevoelige informatie wordt beschermd,
bijvoorbeeld informatie verstrekken in geaggregeerde vorm of zonder de specifieke
zakelijke relaties bekend te maken.
			l   De rapportage uitstellen tot er niemand meer gevaar loopt, bijvoorbeeld nadat een
klacht of risico is aangepakt.
			l   Op andere manieren zekerheid bieden, bijv. door onafhankelijke derden uit tenodigen om de due diligence-processen van de onderneming te toetsen en deresultaten te publiceren of door te geven aan een relevant samenwerkingsinitiatief.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

91

A.6
ZORG VOOR HERSTELMAATREGELEN OF WERKHIERAAN MEE WANNEER DIT VAN TOEPASSING IS

V48. 	Wat is de relatie tussen herstelmaatregelen en due diligence? u Zie onderdeel II, 6	Het treffen van herstelmaatregelen is geen onderdeel van due diligence, maar een afzonderlijk en kritisch proces dat mogelijk gemaakt en ondersteund moet worden door due diligence.
Geschillenbeslechtings- en herstelprocedures hangen nauw samen met due diligence. Ze kunnen
bijdragen aan due diligence door kanalen te bieden waardoor de onderneming wordt geïnformeerd over MVO-gevolgen en via welke ze op deze gevolgen kan reageren. Input en feedback
uit herstelprocedures kunnen bijdragen aan de identificatie van daadwerkelijke en potentiële
negatieve gevolgen omdat ze kwesties aan het licht brengen waar mogelijk onvoldoende aandacht aan is besteed, en aanknopingspunten opleveren voor de effectieve aanpak van negatieve
gevolgen. De volgende voorbeelden en toelichtingen zijn evenwel niet bedoeld als uitputtend
overzicht van herstelmaatregelen.

Indien de onderneming vaststelt dat zij daadwerkelijke negatieve gevolgen heeft veroorzaakt
of eraan heeft bijgedragen, pak deze aan door herstel te bieden of aan herstel mee te werken.
u Zie onderdeel 6.1
V49. Wat wordt er verstaan onder “herstelmaatregelen” en “herstel”?
u Zie onderdeel II, 6.1 en 6.2
	“Herstelmaatregelen” en “herstel” verwijzen naar respectievelijk de processen om het negatieve
gevolg aan te pakken en/of ongedaan te maken en het resultaat van deze aanpak.

V50. 	Hoe kan een onderneming de juiste vormen van herstel identificeren?
u Zie onderdeel II, 6.1
 elke vorm van herstel of combinatie van herstelmaatregelen geschikt is, wordt bepaald door deWaard en omvang van het negatieve gevolg uZie onderdeel II, 6.1(b) Geschikte vormen van herstelmaatregelen worden genoemd in onderdeel II, 6.1(b) van de Handreiking, maar ook de volgende
bronnen kunnen daarbij van pas komen:			l  Bestaande normen – Soms bevat de nationale wet- en regelgeving of
het internationale recht normen voor of omschrijvingen van passende
herstelmaatregelen.
			l  Precedent – Als er geen relevante nationale of internationale normen zijn, kan
de onderneming aan proberen te sluiten bij maatregelen die zijn getroffen invergelijkbare situaties.
			l  Voorkeuren van stakeholders – Vooral in het geval van negatieve gevolgen voor
mensenrechten is het perspectief van slachtoffers van belang.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

92

ZORG VOOR HERSTELMAATREGELEN OF WERK HIERAAN MEE WANNEER DIT VAN TOEPASSING IS

Zorg voor legitieme herstelmechanismen of werk hieraan mee wanneer dit van toepassing is,zodat getroffen stakeholders en rechthebbenden deze kunnen inschakelen om klachten in tedienen en voor te leggen aan de onderneming. u Zie onderdeel II, 6.2
V51. Wat zijn “officiële herstelmechanismen”? u Zie onderdeel II, 6.2
	Officiële herstelmechanismen kunnen bestaan uit wel of niet van de staat afkomstige processenvoor het indienen van geschillen over negatieve gevolgen van ondernemingen en voor verzoeken om herstelmaatregelen.23

5 	 VOORBEELD:
			l  Strafrechtelijke vervolging, rechtszaken en arbitrage zijn voorbeelden van officiële
processen die herstel mogelijk maken.
			l  Gespecialiseerde overheidsorganen, organisaties ter bescherming van consumenten,
toezichthouders en instanties voor milieubescherming zijn voorbeelden van nietjuridische mechanismen van de staat.
			l  De Nationale Contactpunten voor de OESO-richtlijnen voor MNO’s zijn niet-juridischemechanismen van de staat, waar problemen omtrent de praktische toepassing van OESOrichtlijnen voor MNO’s in specifieke gevallen kunnen worden voorgelegd. u Zie box 8			l  Geschillenbeslechtingsmechanismen op operationeel niveau (GON) die voldoen
aan de kerncriteria legitimiteit, toegankelijkheid, voorspelbaarheid, eerlijkheid,
compatibiliteit met de OESO-richtlijnen voor MNO’s, transparantie en betrokkenheid
op basis van dialoog.
			l  Mondiale raamovereenkomsten tussen ondernemingen en mondiale vakbonden,
multistakeholder-geschillenbeslechtingsmechanismen, klachtenmechanismenvanuit de gemeenschap, cao’s en geschillenbeslechtingsmechanismen inzake
toeleveringsketens zijn voorbeelden van processen waarbij de staat niet betrokken is
en die kunnen leiden tot herstel.
BOX 7. D E ROL VAN DE STAAT OM TOEGANG TOT EFFECTIEF HERSTEL TE
WAARBORGEN
In het kader van hun plicht bescherming te bieden tegen mensenrechtenschendingen
die verband houden met ondernemingen, moeten staten passende maatregelen nemenom langs juridische, bestuursrechtelijke weg, via wetgeving of andere passende instrumenten te waarborgen dat, indien deze zich voordoen op hun grondgebied, slachtoffers
toegang hebben tot effectief herstel. De OESO-richtlijnen voor MNO’s zijn niet bedoeld om
juridische concepten vast te leggen op het gebied van aansprakelijkheid, ook niet tussen
ondernemingen. De nationale rechters hanteren hun eigen concepten en toetsingen bij het
vaststellen van aansprakelijkheid voor schade en passende herstelmaatregelen. Wanneer
ondernemingen besluiten te opereren in landen waar de staat haar plicht tot bescherming
verzaakt, ontslaat dit de onderneming niet van haar verantwoordelijkheid om te voorzienin herstel, indien zij negatieve gevolgen heeft veroorzaakt of eraan heeft bijgedragen.
23. OESO (2011), hoofdstuk IV, par. 46
OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

93

ZORG VOOR HERSTELMAATREGELEN OF WERK HIERAAN MEE WANNEER DIT VAN TOEPASSING IS

BOX 8. N
 ATIONALE CONTACTPUNTEN VOOR DE OESO-RICHTLIJNEN VOORMULTINATIONALE ONDERNEMINGENDe OESO-richtlijnen voor MNO’s voorzien in een uniek, niet-juridisch geschillenbeslechtingsmechanisme via de Nationale Contactpunten (NCP’s). Staten die de Investeringsverklaring vande OESO hebben ondertekend stellen een NCP in. NCP’s zijn belast met het bevorderen vande effectiviteit van de OESO-richtlijnen voor MNO’s door middel van: promotieactiviteiten,
het behandelen van verzoeken om inlichtingen en ondersteuning bij het verhelpen van
problemen rond de praktische toepassing van de OESO-richtlijnen voor MNO’s in specifieke
gevallen.* Natuurlijke personen of organisaties kunnen bij het NCP van het land waar een
onderneming actief of gevestigd is, een melding maken over activiteiten van de onderneming waar dan ook ter wereld. NCP’s faciliteren toegang tot consensus- en non-contradictoire
procedures, bijv. mediation of bemiddeling om de partijen te ondersteunen. NCP’s dienen eindverklaringen uit te brengen na de afronding van desbetreffende procedures. NCP’s kunnen
ook aanbevelingen doen op grond van de specifieke omstandigheden van de melding.
*Met specifieke gevallen worden in de Richtlijnen praktische problemen bedoeld die bij detoepassing van de Richtlijnen kunnen opkomen.

V52. 	Wat houdt “meewerken aan officiële herstelmechanismen” in? u Zie onderdeel 6.2
	Indien de kans bestaat dat een onderneming een negatief gevolg heeft veroorzaakt of eraan
heeft bijgedragen, kan de onderneming gebruikmaken van een van de systemen genoemdin onderdeel 6.2(a)-(c) van de Handreiking om vast te stellen of dat inderdaad het geval is en
maatregelen treffen voor herstel.
	Indien een onderneming een negatief gevolg niet heeft veroorzaakt en er ook niet aan heeftbijgedragen, maar er wel rechtstreeks mee verbonden is, kan zij toch een rol vervullen bij het
herstel, zonder daar zelf maatregelen voor te hoeven treffen. Een onderneming kan bijvoorbeeld
waar mogelijk haar invloed aanwenden bij haar zakelijke relatie om deze te dwingen mee tewerken aan herstel. De onderneming kan informatie verschaffen die bijdraagt aan het onderzoek
of de dialoog, wanneer dit relevant is.

V53. 	Onder welke omstandigheden komen de verschillende herstelprocessen inaanmerking? u Zie onderdeel II, 6.2
	Wat het meest geschikte proces is voor herstel hangt af van verschillende factoren, zoals wettelijke
voorschriften, de voorkeuren van de stakeholders, de beschikbaarheid van mechanismen, de aard
van het negatieve gevolg en de plaats waar het zich voordoet (nl. binnen de eigen activiteiten
van de onderneming of in haar toeleveringsketen).

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

94

ZORG VOOR HERSTELMAATREGELEN OF WERK HIERAAN MEE WANNEER DIT VAN TOEPASSING IS

5 VOORBEELD:			l  In bepaalde gevallen kan de onderneming verplicht zijn mee te werken aan juridischegeschillenbeslechtingsmechanismen van de staat, of kan zij strafrechtelijk vervolgd
worden.
			l  Binnen de eigen activiteiten van de onderneming kunnen geschillenbeslechtings­
mechanismen op operationeel niveau (GON) effectief zijn als die voldoen aan dekerncriteria legitimiteit, toegankelijkheid, voorspelbaarheid, eerlijkheid, compatibiliteit
met de OESO-richtlijnen voor MNO’s, transparantie en gebaseerd zijn op
betrokkenheid en dialoog om overeenstemming te bereiken over oplossingen.24			l  Bij klachten die opkomen in relatie tot de toeleveringsketen van een onderneming,
kunnen de beschikbare opties beperkter zijn dan wanneer het om eigen activiteiten
gaat. Ondernemingen kunnen procedures instellen of eraan deelnemen die haalbaar
zijn en aansluiten bij hun omstandigheden. Ondernemingen kunnen bijv. eenapart geschillenbeslechtingsmechanisme opzetten voor hun toeleveringsketen,
deelnemen aan een multistakeholder-geschillenbeslechtingsmechanisme of zichaansluiten bij een mondiale raamovereenkomst.

V54. 	Wat is het verschil tussen een systeem voor vroegtijdige waarschuwing en een
proces om herstel mogelijk te maken? u Zie onderdeel II, 6.2
	Het doel van een vroegtijdig waarschuwingssysteem is om risico’s (of daadwerkelijke negatieve
gevolgen) te identificeren die verband houden met de eigen activiteiten of de zakelijke relaties
van een onderneming.

5 	VOORBEELD: en onderneming kan een meldpunt voor werknemers instellen waar zij
hun zorgen kunnen melden omtrent hun rechten, bijv. op het gebied van gezondheid
en veiligheid.
	Processen voor herstel zijn bedoeld om slachtoffers herstel te bieden.

5	VOORBEELD: Een werknemer kan een klacht indienen tegen het management
wegens ontslag op onredelijke gronden. De werknemer en de onderneming gaandan om de tafel om een adequate oplossing te vinden (herstel van het dienstverband,
afvloeiingsregeling, etc.).
E en enkel geschillenbeslechtingsmechanisme kan zowel fungeren als een systeem voor vroegtijdige
waarschuwing als als proces voor herstel.

24. OESO (2011), hoofdstuk IV, par. 46.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

95

BIJVOEGINGAANBEVELING VAN DE RAAD INZAKE DE OESO DUE DILIGENCEHANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN
Aangenomen op 30 mei 2018
DE RAAD, conform het voorstel van het Investeringscomité;
GELET OP artikel 5 b van het Verdrag inzake de Organisatie voor Economische Samenwerking
en Ontwikkeling d.d. 14 december 1960;
GELET OP de Verklaring inzake Internationale Investeringen en Multinationale Ondernemingen[C(76)99/FINAL], het Besluit van de Raad van de OESO inzake de OESO-richtlijnen voor Multinationale
Ondernemingen [C(2000)96/FINAL] (hierna te noemen “het Besluit inzake de Richtlijnen”), het Verdraginzake de Bestrijding van Omkoping van Buitenlandse Ambtenaren bij Internationale Zakelijke
Transacties, de Aanbeveling van de Raad inzake Richtlijnen voor Verantwoorde Toeleveringsketens
voor Mineralen uit Conflictgebieden en Gebieden met een Hoog Risico [C/MIN(2011)12/FINAL], deAanbeveling van de Raad inzake het Beleidskader voor Investeringen [C(2015)56/REV1], de Aanbevelingvan de Raad inzake de OESO-FAO-richtlijnen voor Agrarische Toeleveringsketens [C(2016)83], deAanbeveling van de Raad inzake Due Diligence voor Betekenisvolle Betrokkenheid van Stakeholders inde Mijnbouwsector [C(2016)100] en de Aanbeveling van de Raad inzake Due Diligence-richtlijnen voor
Verantwoorde Toeleveringsketens in de Kleding- en Schoenenindustrie [C(2017)63];
OVERWEGENDE dat de OESO-ministers de OESO hebben aangemoedigd een reeks algemene due diligence-richtlijnen op te stellen die kunnen worden toegepast op elke sector [C/MIN(2017)9/DEFINITIEF],
IN HERINNERING ROEPEND dat het gezamenlijke doel van overheden is om naleving vande Richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen (hierna te noemen de “Richtlijnen”) aan tebevelen teneinde maatschappelijk verantwoord ondernemen te stimuleren;
VOORTS IN HERINNERING ROEPEND dat het Besluit inzake de Richtlijnen bepaalt dat het
Investeringscomité in samenwerking met de Nationale Contactpunten een proactieve agenda
nastreeft in samenwerking met stakeholders teneinde de naleving door ondernemingen vande principes en normen vervat in de Richtlijnen effectief te bevorderen ter zake van specifieke
producten, regio’s, sectoren of branches;
GELET OP de inspanningen van de internationale gemeenschap om maatschappelijk verantwoord ondernemen wereldwijd te bevorderen teneinde de praktische toepassing van normenvoor mensenrechten, arbeidsomstandigheden, het milieu en corruptiebestrijding te versterken
en te harmoniseren en gelijke kansen te creëren voor ondernemingen waarbij rekening wordt
gehouden met hun gevolgen voor de maatschappij en het milieu;
ERKENNENDE dat maatschappelijk verantwoord ondernemen in alle sectoren van deeconomie van cruciaal belang is voor duurzame ontwikkeling;

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

96

BIJVOEGINGEROP WIJZENDE dat de Richtlijnen ondernemingen aanbevelen risicogeoriënteerde due
diligence toe te passen teneinde daadwerkelijke en potentiële negatieve gevolgen die verband
houden met informatieverstrekking, mensenrechten, werkgelegenheid en arbeidsverhoudingen,het milieu, omkoping en corruptie en consumentenbelangen te identificeren, te voorkomen en tebeperken bij hun eigen activiteiten, toeleveringsketens en andere zakelijke relaties;
ERKENNENDE dat overheden, ondernemingen, vakbonden, maatschappelijke organisaties
en internationale organisaties gebruik kunnen maken van hun onderscheiden bevoegdheden enrollen om maatschappelijk verantwoord ondernemen te bevorderen en te ondersteunen, mede
in toeleveringsketens;
GELET OP de OESO Due Diligence Handreiking voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen[C(2018)42/ADD1] (hierna te noemen “de Handreiking”) die waar nodig door het Investeringscomité
kan worden gewijzigd naarmate de praktijk omtrent due diligence zich ontwikkelt en effectiever
wordt bij het voorkomen en aanpakken van negatieve gevolgen voor de maatschappij en het
milieu;GELET OP de UN Guiding Principles on Business and Human Rights en op de Tripartiete
Beginselverklaring voor Multinationale Ondernemingen en Sociaal Beleid van de Internationale
Arbeidsorganisatie (ILO), die aanbevelingen bevatten voor due diligence waar deze Handreiking
op is afgestemd;
ERKENNENDE de waardevolle samenwerking tussen de OESO en de relevante inter­gouvernementele organisaties ten behoeve van de ontwikkeling en praktische toepassing vande Handreiking in de toekomst;
EROP WIJZENDE dat due diligence een voortdurend en dynamisch proces is met uiteenlopende processen en doelen en in de eerste plaats bedoeld is om negatieve gevolgen voor
de maatschappij en het milieu te voorkomen en risico-georiënteerd dient te zijn, aan te sluiten
bij de omstandigheden van de onderneming, afgestemd dient te zijn op de beperkingen van
het werken met zakelijke relaties en gebaseerd dient te zijn op betekenisvolle betrokkenheid van
stakeholders;I.	ADVISEERT de leden en niet-leden die deze Aanbeveling onderschrijven (hierna
te noemen de “Aangesloten Partijen”) en indien van toepassing, hun Nationale
Contactpunten voor de Richtlijnen (hierna te noemen “NCP’s”) de toepassing van deHandreiking door ondernemingen die opereren op of vanuit hun grondgebied, actief tebevorderen teneinde te waarborgen dat zij internationaal overeengekomen normen voor
maatschappelijk verantwoord ondernemen eerbiedigen teneinde negatieve gevolgen
van hun activiteiten te voorkomen en bij te dragen aan duurzame ontwikkeling;

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

97

BIJVOEGING

II. 	ADVISEERT de Aangesloten Partijen in het bijzonder maatregelen te treffen teneindede aanneming van het due diligence-kader vervat in de Handreiking actief te ondersteunen en te monitoren, op grond waarvan de ondernemingen die op of vanuit hun
grondgebied actief zijn worden geacht:
		 1. Maatschappelijk verantwoord ondernemen te integreren in hun beleid en
managementsystemen;		

2. Daadwerkelijke en potentiële negatieve gevolgen van hun activiteiten, productenof diensten te identificeren en te beoordelen;		

3. Negatieve gevolgen te stoppen, te voorkomen en te beperken;

		

4. De praktische toepassing en resultaten te monitoren;		

5. Te communiceren hoe negatieve gevolgen worden aangepakt; en		

6. Waar mogelijk zorg te dragen voor of mee te werken aan herstelmaatregelen;III. ADVISEERT de Aangesloten Partijen en, indien van toepassing hun NCP’s, met
ondersteuning van het OESO-secretariaat, erop toe te zien dat de Handreiking zo
breed mogelijk wordt verspreid onder en actief wordt toegepast door ondernemingen, dat de toepassing van de Handreiking als bron voor stakeholders zoals
brancheverenigingen, vakbonden, maatschappelijke organisaties, multistakeholderen sectorinitiatieven wordt bevorderd, en periodiek verslag uit te brengen aan het
Investeringscomité van hun activiteiten op het gebied van monitoring, verspreiding
en praktische toepassing;IV. 	VERZOEKT de Aangesloten Partijen en de Secretaris-generaal deze Aanbeveling teverspreiden;
V. 	VERZOEKT de overige leden deze Aanbeveling naar behoren in acht te nemen en na
te leven;
VI. 	DRAAGT het Investeringscomité OP de praktische toepassing van de Aanbevelingte monitoren en na uiterlijk vijf jaar na de aanneming ervan en indien van toepassing
ook daarna verslag uit te brengen aan de Raad.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

98

BRONVERMELDINGEN
Capobianco, Gillard and Bijelic (2015), “Competition law and responsible business conduct”,
Background Note for the 2015 Global Forum on Responsible Business Conduct, OECD, Parijs.
https://mneguidelines.oecd.org/global-forum/2015GFRBC-Competition-background-note.pdf.
ILO (2017), ILO Tripartite Declaration of Principles concerning Multinational Enterprises and Social
Policy, 5th Edition. www.ilo.org/empent/areas/mne-declaration/lang--en/index.htm.
ILO (1998), ILO Declaration on Fundamental Principles and Rights at Work.
www.ilo.org/declaration/lang--en/index.htm.
ILO (1981), Occupational Safety and Health Convention. www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NOR
MLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C155.
OECD (2017a), OECD Due Diligence Guidance for Responsible Supply Chains in the Garment andFootwear Sector. https://mneguidelines.oecd.org/responsible-supply-chains-textile-garmentsector.htm.
OECD (2017b), Responsible Business Conduct for Institutional Investors: Key Considerations for
Due Diligence under the OECD Guidelines for Multinational Enterprises.
http://mneguidelines.oecd.org/rbc-financial-sector.htm.
OECD (2016a), OECD Due Diligence Guidance for Responsible Supply Chains of Minerals from
Conflict-Affected and High-Risk Areas. https://mneguidelines.oecd.org/mining.htm.
OECD (2016b), OECD-FAO Guidance for Responsible Agricultural Supply Chainshttps://mneguidelines.oecd.org/rbc-agriculture-supply-chains.htm.
OECD (2016c), OECD Due Diligence Guidance for Meaningful Stakeholder Engagement in
the Extractive Sector. http://mneguidelines.oecd.org/stakeholder-engagement-extractiveindustries.htm.
OECD (2016d), Recommendation of the Council on Common Approaches for OfficiallySupported Export Credits and Environmental and Social Due Diligence.
www.oecd.org/tad/xcred/environmental-social-due-diligence.htm.
OECD (2015a), G20/OECD Principles of Corporate Governance, OECD Publishing, Parijs.
www.oecd.org/corporate/principles-corporate-governance.htm.
OECD (2015b), OECD Guidelines on Corporate Governance of State-Owned Enterprises, 2015
Edition, OECD Publishing, Parijs. www.oecd.org/corporate/guidelines-corporate-governancesoes.htm.
OECD (2015c), Policy Framework for Investment 2015 Edition, OECD Publishing, Parijs.
www.oecd.org/investment/pfi.htm.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

99

REFERENCES

OECD (2015d), OECD Recommendation of the Council on Public Procurement
www.oecd.org/gov/public-procurement/recommendation/.
OESO (2011), De OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingenhttps://mneguidelines.oecd.org/guidelines/.
OECD (2009), OECD Recommendation of the Council for Further Combating Bribery ofForeign Public Officials in International Business Transactions (2009).
www.oecd.org/daf/anti-bribery/oecdantibriberyrecommendation2009.htm.
UN (2011), UN Guiding Principles on Business and Human Rights.
https://business-humanrights.org/en/un-guiding-principles.

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN

100

OESO DUE DILIGENCE HANDREIKING
VOOR MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN
In de OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen wordt de positieve
bijdrage van ondernemingen aan de vooruitgang op economisch, milieuen sociaal gebied onderkend en aangemoedigd. Ook wordt erkend dat
zakelijke activiteiten negatieve gevolgen kunnen hebben voor werknemers,
mensenrechten, milieu, corruptie, consumenten en goed ondernemingsbestuur.
Deze Handreiking biedt ondernemingen inzicht in en ondersteuning bij de
praktische toepassing van due diligence voor maatschappelijk verantwoord
ondernemen. Doel van deze Handreiking is ook een gemeenschappelijk
referentiekader te creëren voor overheden en stakeholders op het gebied vandue diligence voor maatschappelijk verantwoord ondernemen.

https://mneguidelines.oecd.org/