WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
Niniejsze tłumaczenie zostało opublikowane na mocy porozumienia z OECD. Nie jest to oficjalne
tłumaczenie OECD. Jakość tłumaczenia oraz jego spójność z oryginalnym tekstem w języku źródłowym
pozostają wyłączną odpowiedzialnością autorów tłumaczenia.
W przypadku jakichkolwiek rozbieżności między oryginałem a tłumaczeniem za właściwy
i obowiązujący należy uznać jedynie tekst oryginału.

Przetłumaczone przez:

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
1

Dokument został pierwotnie opublikowany przez OECD w języku angielskim pod tytułem: OECD (2018),
OECD Due Diligence Guidance for Responsible Business Conduct
http://mneguidelines.oecd.org/OECD-Due-Diligence-Guidance-for-Responsible-Business-Conduct.pdf

Projekt: Peggy King Cointepas© 2022 Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, Polska, dla niniejszej polskiej wersji językowej
Niniejszy dokument oraz wszelkie zawarte w nim dane i mapy nie stanowią uszczerbku dla statusu lub
zwierzchnictwa nad żadnym terytorium, wytyczonych granic państwowych ani dla nazwy
jakiegokolwiek terytorium, miasta lub obszaru.

WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
2

PRZEDMOWA
Wytyczne OECD dotyczące należytej staranności w odpowiedzialnym prowadzeniu działalności biznesowej(dalej: Wytyczne) zostały opracowane w celu zapewnienia przedsiębiorstwom praktycznego wsparcia
w zakresie wdrożenia Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych (dalej: Wytyczne OECD) przezwyjaśnienie przystępnym językiem treści zaleceń dotyczących należytej staranności oraz powiązanych z nimi
przepisów. Po wdrożeniu tych zaleceń przedsiębiorstwa są w stanie skuteczniej unikać negatywnych skutków
oraz podejmować stosowne działania w przypadku wystąpienia negatywnych skutków w wyniku prowadzonej
przez te przedsiębiorstwa działalności w odniesieniu do pracowników, poszanowania praw człowieka, kwestiiśrodowiskowych, praktyk korupcyjnych, ochrony interesów konsumentów czy ładu korporacyjnego
w działalności przedsiębiorstw, w ich łańcuchach dostaw, a także innych relacjach biznesowych. W załączniku
do niniejszych Wytycznych zawarto dodatkowe wyjaśnienia, wskazówki i przykłady ilustrujące należytą staranność.
Niniejsze Wytyczne mają także służyć propagowaniu wspólnego zrozumienia należytej staranności
w odpowiedzialnym prowadzeniu działalności przez administracje rządowe i interesariuszy. Wytyczne ONZ
dotyczące biznesu i praw człowieka oraz Trójstronna Deklaracja zasad dotyczących przedsiębiorstw
wielonarodowych i polityki społecznej Międzynarodowej Organizacji Pracy zawierają również zalecenia
dotyczące należytej staranności, których wdrożenie ułatwiają niniejsze Wytyczne.
Niniejsze Wytyczne stanowią odpowiedź na deklarację przyjętą przez przywódców państw G7 w dniach 7–8
czerwca 2015 r. w Schloss Elmau, w której uznali oni znaczenie wspólnego zrozumienia należytej staranności,w szczególności w odniesieniu do małych i średnich przedsiębiorstw, a także zachęcili przedsiębiorstwa
działające lub posiadające siedzibę w ich państwach do wdrożenia zasad należytej staranności w łańcuchachdostaw. W deklaracji przyjętej dnia 8 lipca 2017 r. w Hamburgu przywódcy państw G20 zobowiązali się dowdrożenia norm zatrudnienia, socjalnych i środowiskowych oraz praw człowieka zgodnie z uznanymi w skalimiędzynarodowej ramami, dążąc do osiągnięcia zrównoważonych i sprzyjających włączeniu łańcuchów dostaw,
a także podkreślili odpowiedzialność przedsiębiorstw za zachowanie należytej staranności w tym zakresie.
Prace nad niniejszymi Wytycznymi nadzorowała Grupa robocza OECD ds. odpowiedzialnego prowadzenia
działalności biznesowej (Working Party on Responsible Business Conduct, WPRBC), jak również zaangażowano
w pracę nad tym dokumentem wiele różnych grup interesariuszy, w tym przedstawicieli państw członkowskich
OECD i państw niebędących członkami OECD, przedstawicieli przedsiębiorstw, związków zawodowych
i społeczeństwa obywatelskiego. WPRBC oraz interesariusze instytucjonalni OECD otrzymali pierwszą wersję
dokumentu do zaopiniowania w maju 2016 r. Zweryfikowana wersja Wytycznych była przedmiotem konsultacji
publicznych w lutym 2017 r. W czerwcu 2017 r. powstała wielostronna grupa doradcza, która miała wesprzeć
WPRBC w uwzględnieniu uwag interesariuszy i zakończeniu prac nad Wytycznymi. W tym procesie byli także
aktywnie zaangażowani przedstawiciele organów ONZ ds. praw człowieka.
Grupa robocza OECD ds. odpowiedzialnego prowadzenia biznesu zatwierdziła dokument dnia 6 marca 2018r., następnie dnia 3 kwietnia 2018 r. został on przyjęty przez Komitet Inwestycyjny OECD. Rekomendacja
OECD nt. Wytycznych OECD dotyczących należytej staranności w odpowiedzialnym prowadzeniu biznesu
została przyjęta przez Radę Ministerialną OECD 30 maja 2018 r.
OECD opracowała także wytyczne, które mają ułatwiać przedsiębiorstwom wdrażanie zasad należytej staranności
w określonych sektorach i łańcuchach dostaw, w szczególności w przypadku wydobywania minerałów z obszarów
dotkniętych konfliktami i obszarów wysokiego ryzyka, w sektorze tekstylno-odzieżowym i obuwniczym, sektorze
wydobywczym oraz sektorze finansowym.

WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
3

AKRONIMY I SKRÓTY
EIA

Ocena oddziaływania na środowisko(Environmental impact assessment)
EPZ
Strefa przetwórstwa wywozowego (Export processing zone)
ESIA
Oceny oddziaływania na środowisko i oceny skutków społecznych(Environmental and social impact assessments)
HRIA
Ocena oddziaływania na prawa człowieka(Human rights impact assessment)
KYC
Poznaj swojego kontrahenta (Know your counterparty)
MNE
Przedsiębiorstwo wielonarodowe (Multinational enterprise)
NHRI
Krajowa instytucja ds. praw człowieka(National human rights institution)KPK OECD
Krajowy Punkt Kontaktowy OECD ds. odpowiedzialnego biznesu(National Contact Point for the OECD Guidelines for Multinational Enterprises)
OLGM
Mechanizm skargowy na poziomie operacyjnym(Operational-level grievance mechanism)
RBC
Odpowiedzialne prowadzenie działalności biznesowej(Responsible business conduct)
Kwestie RBC Prawa człowieka, w tym zatrudnienie i stosunki pracownicze,
kwestie środowiskowe, praktyki korupcyjne, ujawnianie informacji
oraz ochrona interesów konsumentów (RBC issues)
MŚP
Małe i średnie przedsiębiorstwa
WPRBC
Grupa robocza OECD ds. odpowiedzialnego prowadzenia działalności
biznesowej (OECD Working Party on Responsible Business Conduct)

WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
4

SPIS TREŚCI

I.

II.

WPROWADZENIE

9NALEŻYTA STARANNOŚĆ W ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIU DZIAŁANOŚCI BIZNESOWEJ

15

Negatywne skutki a ryzyko

16

Po co przeprowadzać należytą staranność?

17

Charakterystyka należytej staranności – najważniejsze aspekty

17

PROCES NALEŻYTEJ STARANNOŚCI

211.

Włączanie zasad RBC w polityki i systemy zarządzania

23

2.

Identyfikacja i ocena faktycznych i potencjalnych negatywnych
skutków związanych z działaniami, produktami
lub usługami przedsiębiorstwa

26

3.

Wstrzymywanie negatywnych skutków,
zapobieganie negatywnym skutkom i ich łagodzenie

30

4.

Monitorowanie wdrażania i wyników

33

5.

Informowanie o sposobie postępowania
w przypadku wystąpienia negatywnych skutków

34

6.

Podjęcie działań zaradczych lub współpraca przy działaniach zaradczych

35ZAŁĄCZNIK:
Pytania dotyczące należytej staranności w odpowiedzialnym
prowadzeniu działalności biznesowej
Pytanie 1.
Pytanie 2.
Pytanie 3.
Pytanie 4.
Pytanie 5.
Pytanie 6.
Pytanie 7.

Jakie przykłady negatywnych skutków można wymienić dla zagadnień
objętych Wytycznymi OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych?
W jaki sposób przedsiębiorstwo może włączyć zagadnienia równości płci
do swoich procedur należytej staranności?
W jaki sposób przedsiębiorstwo może podejmować decyzjezwiązane z ustaleniem priorytetów?
Na jakich etapach procesu należytej staranności
istotna jest priorytetyzacja?
Czym różni się proces ustalania priorytetów w odniesieniu dla ryzyk związanych
z prawami człowieka od priorytetyzacji innych negatywnych skutków?
W jaki sposób można poradzić sobie z ograniczonością zasobów?
W jaki sposób należyta staranność może być dostosowana
do okoliczności panujących w przedsiębiorstwie?
WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
5

37

38
41
42
45
45
46
46

SPIS TREŚCISPIS TREŚCI

Pytanie 8.
Pytanie 9.
Pytanie 10.
Pytanie 11.
Pytanie 12.
Pytanie 13.

Kim są interesariusze przedsiębiorstwa?
Na czym polega „znaczące zaangażowanie interesariuszy”?
Kiedy zaangażowanie interesariuszy jest ważne
w kontekście należytej staranności?
W jaki sposób przedsiębiorstwo może angażować się we współpracę
z interesariuszami potencjalnie narażonymi na dyskryminację?
W jaki sposób przedsiębiorstwa mogą współpracować
w kwestiach należytej staranności?
Czy współpraca może stwarzać zagrożenia w świetle prawa konkurencji?

48
49
50
51
51
53

Pytania związane z procesem należytej staranności

55

A.1. Włączanie zasad RBC w polityki i systemy zarządzania

56

Pytanie 14.
Pytanie 15.
Pytanie 16.
Pytanie 17.
Pytanie 18.

Jakie elementy tworzą polityki w zakresie RBC?
56
Jaką wiedzę ekspercką można wykorzystać przy opracowaniu polityk
w zakresie RBC?
56
Które zespoły lub komórki operacyjne przedsiębiorstwa należy uwzględnić,
opracowując i dostosowując cele do polityk przedsiębiorstwa w zakresie RBC? 57
Czym różni się rola zarządu i kierownictwa
w zapewnieniu wdrożenia zasad RBC?
59
W jaki sposób można włączyć oczekiwania związane z RBC
w relacje biznesowe?
60

A.2. Identyfikacja i ocena faktycznych i potencjalnych
negatywnych skutków związanych z działaniami, produktami
lub usługami przedsiębiorstwa
Pytanie 19.
Pytanie 20.
Pytanie 21.
Pytanie 22.
Pytanie 23.
Pytanie 24.

Pytanie 25.
Pytanie 26.

Na czym polega ustalanie zakresu i jak szeroki zakres
przedsiębiorstwo powinno ustalić?
Co oznacza ryzyko sektorowe, produktowe, geograficzne
i ryzyko na poziomie przedsiębiorstwa?
Jakie są przykładowe źródła danych na potrzeby
analizy dostępnych informacji?
W jaki sposób można zaradzić deficytom informacyjnym?
W jaki sposób przedsiębiorstwo może przeprowadzić ocenę ryzyka
negatywnych skutków własnych działań?
W jaki sposób przedsiębiorstwo może ustalić, które dzialania
lub relacje biznesowe powinny być w pierwszej kolejności
przedmiotem oceny?
W jaki sposób przedsiębiorstwo może ocenić relację biznesową,która została uznana za priorytetową na etapie ustalania zakresu?
Jakie zagadnienia może obejmować ocena relacji biznesowych
i kto powinien przeprowadzać takie oceny?
WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
6

61
61
62
63
65
65

66
66
67

SPIS TREŚCISPIS TREŚCI

Pytanie 27.
Pytanie 28.
Pytanie 29.

Pytanie 30.
Pytanie 31.

Kiedy należy przeprowadzić ocenę relacji biznesowych?
W jaki sposób przedsiębiorstwo może oceniać relacje biznesowe,z którymi nie jest związane umowami?
Co oznaczają negatywne skutki, które zostały „wywołane”,
do których „powstania przyczyniło się” przedsiębiorstwo, i które są „bezpośrednio związane” z jego działaniami, produktami
i usługami przez relację biznesową?
Dlaczego sposób, w jaki przedsiębiorstwo przyczynia
się do powstawania negatywnych skutków, ma znaczenie?
W jaki sposób przedsiębiorstwo może ustalić priorytety działań,dążąc do zapobiegania negatywnym skutkom swoich działań
i relacji biznesowych oraz łagodzenia tych skutków?

A.3. Wstrzymanie negatywnych skutków, zapobieganie
negatywnym skutkom i ich łagodzenie
Pytanie 32.
Pytanie 33.

Pytanie 34.

Pytanie 35.

Pytanie 36.
Pytanie 37.
Pytanie 38.
Pytanie 39.
Pytanie 40.

A.4.

68

70
72

73

74

Czym różni się zapobieganie negatywnym skutkom
od łagodzenia negatywnych skutków?
74
W jaki sposób przedsiębiorstwo powinno zapobiegać faktycznym
lub potencjalnym skutkom, jakie wywołuje lub do których powstawaniasię przyczynia oraz jak przedsiębiorstwo powinno łagodzić te skutki?
75
W jaki sposób przedsiębiorstwo może dążyć do zapobiegania faktycznym
lub potencjalnym negatywnym skutkom, które są bezpośrednio związane
z jego działaniami lub produktami czy usługami w ramach relacji
biznesowej oraz łagodzenia tych skutków?
77
W jaki sposób przedsiębiorstwo może zmodyfikować swoją działalność
w celu zapobiegania negatywnym skutkom powiązanym z jego relacjami
biznesowymi lub ich łagodzenia?
77
W jaki sposób przedsiębiorstwo może wykorzystywaćswoją siłę oddziaływania?
78
W jaki sposób można poradzić sobie z brakiem siły oddziaływania?
79
W jaki sposób przedsiębiorstwo może wspierać partnera biznesowego
w zapobieganiu negatywnym skutkom lub ich łagodzeniu?
80
W jaki sposób przedsiębiorstwo może wycofać się z relacji biznesowej?
80
W jaki sposób przedsiębiorstwo może zapobiegać negatywnym skutkom
lub łagodzić negatywne skutki związane z relacjami biznesowymi,
w ramach których nie były zawierane umowy?
81

Monitorowanie wdrażania i wyników

Pytanie 41.
Pytanie 42.
Pytanie 43.

68

82

Jakie informacje należy monitorować w ramach procesu należytej staranności? 82
W jaki sposób przedsiębiorstwo może monitorować wdrażanie i wyniki? 82
Kto w przedsiębiorstwie jest zaangażowany
w monitorowanie realizacji i wyników?
83

WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
7

SPIS TREŚCISPIS TREŚCI

Pytanie 44.
Pytanie 45.

W jaki sposób przedsiębiorstwo może zareagować
na wyniki monitorowania?
W jaki sposób ustalić priorytet działań związanych ze monitorowaniem?

A.5. Informowanie o sposobie postępowania w przypadku
wystąpienia negatywnych skutków
Pytanie 46.
Pytanie 47.

A.6.

Jakie są odpowiednie formy informowania opinii publicznej
i poszkodowanych interesariuszy?
Kiedy informacje handlowe podlegają szczególnej ochronie,
w jaki sposób konkretne informacje mogą być komunikowane?

Podejmowanie działań zaradczych lub współpraca
przy takich działaniach

Pytanie 48.
Pytanie 49.
Pytanie 50.
Pytanie 51.
Pytanie 52.
Pytanie 53.
Pytanie 54.

Jaka jest zależność między działaniami zaradczymi
i należytą starannością?
Co oznaczają „działania zaradcze” i „zadośćuczynienie”?
W jaki sposób przedsiębiorstwo może zidentyfikować
odpowiednie formy zadośćuczynienia?
Czy są „prawne mechanizmy zaradcze”?
Co oznacza „współpraca z prawnymi mechanizmami zaradczymi”?
W jakich okolicznościach odpowiednie są poszczególne procesyumożliwiające działania zaradcze?
Czym różni się proces wczesnego ostrzegania od procesuumożliwiającego działania zaradcze?

84
84

85
85
86

88
88
88
88
89
90
90
91

REKOMENDACJA RADY W SPRAWIE WYTYCZNYCH OECDDOTYCZĄCYCH NALEŻYTEJ STARANNOŚCI W ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ

92

BIBLIOGRAFIA95

WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
8

WPROWADZENIEPODSTAWA
Niniejsze Wytyczne OECD dotyczące należytej staranności w odpowiedzialnym prowadzeniu biznesu (dalej:
Wytyczne) zostały oparte na Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych (dalej: Wytyczne OECDdla przedsiębiorstw wielonarodowych). Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych to niewiążące
zalecenia adresowane do przedsiębiorstw wielonarodowych przez rządy, dotyczące odpowiedzialnego
prowadzenia działalności biznesowej (responsible business conduct, RBC). Uznają one i zachęcają do
pozytywnego wkładu, jaki biznes może wnieść w postęp gospodarczy, środowiskowy i społeczny, ale również
mają na uwadze fakt, że działalność gospodarcza może mieć negatywne skutki w odniesieniu dopracowników, praw człowieka, środowiska, korupcji, konsumentów i ładu korporacyjnego. Wytyczne OECDdla przedsiębiorstw wielonarodowych zalecają zatem, aby przedsiębiorstwa przeprowadzały proces należytej
staranności oparty na ryzyku, aby uniknąć negatywnych skutków związanych ze swoją działalnością,łańcuchami dostaw oraz innymi relacjami biznesowymi.

CEL
Niniejsze Wytyczne ułatwiają przedsiębiorstwom zrozumienie i wdrożenie koncepcji należytej
staranności w odpowiedzialnym prowadzeniu działalności zgodnej z Wytycznymi OECD dla
przedsiębiorstw wielonarodowych (dalej: należyta staranność). Niniejsze Wytyczne mają także służyć
propagowaniu wspólnego rozumienia należytej staranności w odpowiedzialnym prowadzeniu
działalności wśród rządów i interesariuszy.
Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych zapewniają przedsiębiorstwom elastyczność
w dostosowaniu charakteru, szczególnych działań i procesów należytej staranności do warunków,
w których działają. Przedsiębiorstwa powinny traktować niniejsze Wytyczne jako ramy do opracowania
i wzmocnienia własnych, odpowiednio dostosowanych systemów i procesów należytej staranności,a także poszukiwania dodatkowych zasobów do dalszego pogłębiania wiedzy w zależności od potrzeb.
W Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych przewidziano wyjątkowy mechanizm
promocji, jednocześnie będący mechanizmem skargowym – Krajowe Punkty Kontaktowe OECD (KPKOECD). KPK OECD mogą uznać niniejsze Wytyczne za użyteczne narzędzie w celu zrozumienia
i rozpowszechniania Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych. ► Aby dowiedzieć sięwięcej na temat KPK OECD, zob. ramka 8.

ZAKRESTABELA 1.

ZAKRES WYTYCZNYCH OECD DOTYCZĄCYCH NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ

Przedsiębiorstwa• Wszystkie przedsiębiorstwa wielonarodowe (MNEs), bez względu na strukturę
właścicielską, we wszystkich sektorach i bez względu na wielkość, działające lub
posiadające siedzibę w państwach, które wdrażają Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw
wielonarodowych, w tym małe i średnie przedsiębiorstwa wielonarodowe (MŚP)• Wszystkie jednostki w grupie przedsiębiorstwa wielonarodowego – jednostka
dominująca i oddziały lokalne, w tym jednostki zależne
• Przedsiębiorstwa wielonarodowe i krajowe podlegają takim samym oczekiwaniom co do
sposobu ich postępowania bez względu na to, czy Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw
wielonarodowych odnoszą się do obu tych grup

WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNESTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJ
99WPROWADZENIEWPROWADZENIETABELA 1.

ZAKRES WYTYCZNYCH OECD DOTYCZĄCYCH NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ

Kwestie RBC
uwzględnione
w należytej
staranności*• Prawa człowieka
wielonarodowych)(rozdziałIV

Wytycznych

OECD

dla

przedsiębiorstw• Zatrudnienie i stosunki przemysłowe (rozdział V)• Środowisko (rozdział VI)• Zwalczanie praktyk łapownictwa, korupcji i wymuszania (rozdział VII)
• Interesy konsumentów (rozdział VIII)• Udostępnianie informacji (rozdział III)

Relacjebiznesowe
uwzględnione
w należytej
staranności

Wszystkie grupy partnerów biznesowych przedsiębiorstwa – dostawcy, franczyzobiorcy,
licencjobiorcy, wspólne przedsięwzięcia, inwestorzy, klienci, wykonawcy,
zleceniodawcy, konsultanci, doradcy finansowi, prawni i pozostali, a także pozostałe,państwowe lub niepaństwowe podmioty związane z ich działaniami gospodarczymi,
produktami lub usługami* W niniejszych Wytycznych pominięto trzy rozdziały Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych: Nauka itechnologia, Konkurencja i Podatki.

DOCELOWI ODBIORCY
Niniejsze Wytyczne adresowane są głównie do praktyków zajmujących się wdrażaniem należytej staranności
w przedsiębiorstwach. Uwzględniając szeroki zakres zagadnień objętych Wytycznymi OECD dla
przedsiębiorstw wielonarodowych oraz przekrojowy charakter działań związanych z wdrożeniem należytej
staranności w zróżnicowanych obszarach działalności i w ramach relacji biznesowych, można oczekiwać, żeza wdrożenie należytej staranności odpowiedzialne będą różne działy oraz różne osoby. Niniejsze Wytyczne
mogą być także pomocne innym stronom, w tym przedstawicielom inicjatyw sektorowych i wielostronnychułatwiających współpracę w zakresie działań związanych z należytą starannością, jak również mogą być
stosowane przez pracowników, związki zawodowe, przedstawicieli pracowników 1 oraz przedstawicieliorganizacji społeczeństwa obywatelskiego.

STRUKTURA
Niniejsze Wytyczne otwiera krótkie podsumowanie poszczególnych rozdziałów Wytycznych OECD dla
przedsiębiorstw wielonarodowych. W dalszej części przedstawiono zarys należytej staranności
z uwzględnieniem kilku najważniejszych koncepcji i cech charakterystycznych, tak aby czytelnicy moglizrozumieć podejście obejmujące należytą staranność w rozumieniu Wytycznych OECD dla
przedsiębiorstw wielonarodowych.
W głównej części niniejszych Wytycznych przedstawiono opis procesu należytej staranności i działań
wspierających w sposób ustrukturyzowany, mimo że w praktyce proces należytej staranności macharakter ciągły, interaktywny i niekoniecznie sekwencyjny, ponieważ kilka etapów może przebiegać
jednocześnie, a ich rezultaty mogą się przenikać. „Działania praktyczne”, które przedstawiono
w odniesieniu do poszczególnych etapów, mają ilustrować sposoby realizacji lub odpowiednie1

Na potrzeby niniejszych Wytycznych przyjęto terminologię dotyczącą przedstawicieli pracowników, związków
zawodowych i organizacji przedstawicielskich za międzynarodowymi normami zatrudnienia: konwencją MOP nr 87(Wolność zrzeszania się), konwencją MOP nr 98 (Prawo organizowania się i rokowań zbiorowych) oraz konwencją MOP nr
135 (Przedstawiciele pracowników).
WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
10

WPROWADZENIEWPROWADZENIE

dostosowanie działań wspierających i procesu należytej staranności. Działania praktyczne nie mająstanowić wyczerpującej listy działań obejmujących należytą staranność „do odhaczenia”. Nie każde
działanie praktyczne będzie właściwe w każdej sytuacji. W niektórych sytuacjach przedsiębiorstwa
mogą także uznać za użyteczne zastosowanie określonych działań lub dodatkowych działań.
Niniejsze Wytyczne zawierają odniesienia i powiązania z dodatkowymi wyjaśnieniami, wskazówkami
i przykładami ilustrującymi koncepcję należytej staranności. Zostały one przedstawione w formie„pytań i odpowiedzi” w odniesieniu do odpowiednich części niniejszych Wytycznych.

ZWIĄZKI Z POZOSTAŁYMI PROCESAMI I INSTRUMENTAMI
Sektorowe wytyczne OECD w zakresie RBC
OECD opracowała wytyczne sektorowe dotyczące należytej staranności w łańcuchach dostaw minerałów
konfliktowych, w łańcuchach dostaw rolno-spożywczych, w sektorze tekstylno-odzieżowym i obuwniczym,
a także zalecenia dla sektora wydobywczego i sektora finansowego (zob. OECD 2016a, OECD 2016b, OECD
2016c, OECD 2017a, OECD 2017b). Dokumenty te zostały opracowane w ścisłej współpracy z ekspertamirządowymi, przedstawicielami biznesu, związków zawodowych i społeczeństwa obywatelskiego. Sposoby
podejścia przedstawione w wytycznych sektorowych OECD odpowiadają podejściu przyjętemu
w niniejszych Wytycznych, zawierają jednak bardziej szczegółowe zalecenia w odniesieniu do
szczególnych kontekstów lub sektorów. Niniejsze Wytyczne nie zostały opracowane w celu zastąpienia
lub zmiany tych dokumentów, mogą one jednak uzupełniać dotychczasowe sektorowe wytyczne OECD.
W przypadku wątpliwości co do interpretacji zapisów przedsiębiorstwa powinny odwołać się do zaleceń
zawartych w wytycznych sektorowych, które są najbardziej odpowiednie do ich działań, łańcucha
dostaw lub sektora.
Pozostałe instrumenty OECD
Odniesienia do Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych znajdują się w wielu innych
dokumentach OECD, które wzmacniają wzajemne powiązania między odpowiedzialnym prowadzeniem
działalności a innymi obszarami, w tym Zasadach ładu korporacyjnego G20/OECD, Wytycznych dotyczących
ładu korporacyjnego w przedsiębiorstwach państwowych, Wspólnym podejściu w odniesieniu do oficjalnie
wspieranych kredytów eksportowych i należytej staranności w dziedzinie środowiska i spraw społecznych (theCommon Approaches for Officially Supported Export Credits and Environmental and Social Due Diligence),
Ramach politycznych dla inwestycji (the Policy Framework for Investment), Zaleceniach Rady w sprawie
zamówień publicznych (the Recommendation of the Council on Public Procurement), Zaleceniach Radyw sprawie dalszego zwalczania przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznychw międzynarodowych transakcjach handlowych (the Recommendation of the Council for Further Combating
Bribery of Foreign Public Officials in International Business Transactions) (zob. OECD 2015a, OECD 2015b,
OECD 2016d, OECD 2015c, OECD 2015e, OECD 2009).
Pozostałe wielostronne procesy i instrumenty
W odniesieniu do zagadnień związanych z prawami człowieka, w tym prawami człowieka w przypadku
pracowników, niniejsze Wytyczne zostały dostosowane do Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i prawczłowieka, Deklaracji MOP dotyczącej podstawowych zasad i praw w pracy, konwencji i zaleceń MOP,
do których odwołują się Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych, a także Trójstronnej
deklaracji zasad dotyczących przedsiębiorstw wielonarodowych i polityki społecznej Międzynarodowej
Organizacji Pracy (zob. ONZ 2011, MOP 1998, MOP 2017).
WYTYCZNEWYTYCZNEOECDOECDDOTYCZĄCE
DOTYCZĄCENALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCISTARANNOŚCI
WWODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYMPROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJ
1111WPROWADZENIEWPROWADZENIEROZDZIAŁY WYTYCZNYCH OECDDLA PRZEDSIĘBIORSTWWIELONARODOWYCHWYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
13
12

WPROWADZENIEWPROWADZENIEW wersji polskiej opisy rozdziałów Wytycznych OECD pochodzą z materiałów polskiego KPK OECD.

WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
14
13

NALEŻYTA STARANNOŚĆW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUI.
DZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
I.
NALEŻYTA STARANNOŚĆW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
15WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
15

NALEŻYTA STARANNOŚĆ
NALEŻYTA STARANNOŚĆW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ

W Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych uznaje i zachęca się przedsiębiorstwa dodziałania na rzecz rozwoju gospodarczego, ochrony środowiska naturalnego i rozwoju społecznego, a także
zakłada się, że działalność biznesowa może wywoływać negatywne skutki dla ładu korporacyjnego,pracowników, praw człowieka, środowiska, łapownictwa i konsumentów. Należyta staranność jest
procesem, który powinny realizować przedsiębiorstwa w celu identyfikowania, zapobiegania, łagodzenia
i przejęcia odpowiedzialności za usuwanie faktycznych i potencjalnych negatywnych skutków związanych
z ich działaniami, łańcuchami dostaw i pozostałymi relacjami biznesowymi w duchu zaleceń sformułowanych
w Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych. Skuteczne podejście do procesu należytej
staranności powinno wzmacniać działania na rzecz włączenia zagadnień RBC w polityki i systemy zarządzania
i ma ona służyć przedsiębiorstwom w celu podejmowania działań zaradczych w odniesieniu negatywnych
skutków, które wywołują lub do których powstawania się przyczyniają. ►Zob. schemat 1.

NEGATYWNE SKUTKI A RYZYKO
Koncepcja należytej staranności odnosi się do faktycznych lub potencjalnych negatywnych skutków(ryzyk), które są związane z następującymi zagadnieniami objętymi Wytycznymi OECD dla
przedsiębiorstw wielonarodowych: prawami człowieka, w tym prawami pracowniczymi, zatrudnieniem
i stosunkami pracowniczymi, środowiskiem, łapownictwem i praktykami korupcyjnymi,
udostępnianiem informacji i interesami konsumentów (zagadnieniami RBC). Poszczególne rozdziały
Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych zawierają szczegółowe postanowienia
dotyczące zalecanego sposobu postępowania w odniesieniu do poszczególnych zagadnień RBC.
Prawdopodobieństwo powstania negatywnych skutków jest wyższe w przypadku, gdy postępowanie
przedsiębiorstwa lub okoliczności związane z łańcuchami dostaw lub relacjami biznesowymi nie
odpowiadają zaleceniom sformułowanym w Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych.
Ryzyko powstania negatywnych skutków istnieje wtedy, gdy potencjalnie można podjąć działania
niezgodne z zaleceniami sformułowanymi w Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych,
które to działania mogą pociągać za sobą negatywne skutki w przyszłości. ►Zob. załącznik, pytanie 1.
RAMKA 1. POJĘCIE RYZYKA ZGODNIE Z WYTYCZNYMI OECDDLA PRZEDSIĘBIORSTW WIELONARODOWYCH
Wiele przedsiębiorstw interpretuje pojęcie „ryzyka” przede wszystkim jako ryzyko dla
przedsiębiorstwa – ryzyko finansowe, ryzyko rynkowe, ryzyko operacyjne, ryzyko utraty reputacji
itd. Przedsiębiorstwa obawiają się o swoją pozycję rynkową względem przedsiębiorstw
konkurencyjnych oraz o wizerunek i ciągłość działalności w długim okresie, w związku z czym
odnoszą zazwyczaj ryzyko do swojej działalności. Niniejsze Wytyczne dotyczą jednak
prawdopodobieństwa wystąpienia negatywnych skutków, w odniesieniu do ludzi, środowiska
i społeczeństwa, wywoływanych przez przedsiębiorstwa, do powstania których przyczyniają się
przedsiębiorstwa lub z którymi przedsiębiorstwa są bezpośrednio związane. Innymi słowy,w niniejszych Wytycznych przyjęto ukierunkowane na zewnątrz podejście do ryzyka.
Przedsiębiorstwa mogą identyfikować ryzyka związane z zagadnieniami RBC, poszukując
rozbieżności między zaleceniami sformułowanymi w Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw
wielonarodowych a okolicznościami związanymi z ich działaniami, łańcuchami dostaw lub
relacjami biznesowymi. ► Zob. załącznik, pytanie 1.
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNESTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJ
1616

NALEŻYTA STARANNOŚĆ
NALEŻYTA STARANNOŚĆW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ

PO CO PRZEPROWADZAĆ NALEŻYTĄ STARANNOŚĆ?
Niektóre działania gospodarcze, produkty lub usługi są z natury ryzykowne, ponieważ mogą powodować,
przyczyniać się lub być bezpośrednio związane z negatywnymi skutkami dla zagadnień RBC. Działania gospodarczemogą nie być z natury ryzykowne w innych kontekstach, ale okoliczności (np. zagadnienia związane z rządami
prawa, nieegzekwowanie norm, działanie relacji biznesowych) mogą skutkować ryzykiem powstania negatywnych
skutków. Należyta staranność ma ułatwiać przedsiębiorstwom przewidywanie negatywnych skutków orazzapobieganie negatywnym skutkom lub ich łagodzenie. W niektórych przypadkach należyta staranność możeułatwić im podjęcie decyzji co do kontynuacji lub zaprzestania działań lub nawet wycofania się z relacji biznesowych
ze względu na zbyt wysokie ryzyko negatywnych skutków lub nieskuteczność działań łagodzących.
Skuteczne zapobieganie negatywnym skutkom i ich łagodzenie może z kolei przyczyniać się do maksymalizacji
pozytywnego wkładu przedsiębiorstwa w rozwój społeczny, poprawy stosunków z interesariuszami i ochrony
jego reputacji. Należyta staranność może ułatwiać przedsiębiorstwom tworzenie większej wartości, w tym przez
identyfikowanie możliwości ograniczania kosztów, pogłębianie zrozumienia rynków i strategicznych źródeł
dostaw, wzmacnianie zarządzania specyficznym ryzykiem gospodarczym lub ryzykiem operacyjnym,
ograniczanie prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzeń związanych z zagadnieniami objętymi Wytycznymi
OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych, a także zmniejszanie ekspozycji na ryzyko systemowe.
Przedsiębiorstwo może także postępować zgodnie z zasadami należytej staranności, żeby spełnić wymogi
prawne dotyczące poszczególnych zagadnień RBC, np. lokalnych przepisów prawa pracy, ochrony środowiska,ładu korporacyjnego, przepisów prawa karnego lub przepisów antykorupcyjnych.

CHARAKTERYSTYKA NALEŻYTEJ STARANNOŚCI – NAJWAŻNIEJSZE ASPEKTY•Należyta staranność ma charakter zapobiegawczy
Celem należytej staranności jest przede wszystkim uniknięcie powodowania negatywnych skutków
lub przyczyniania się do wystąpienia negatywnych skutków dla ludzi, środowiska i społeczeństwa
oraz dążenie do zapobiegania negatywnym skutkom bezpośrednio związanym z działalnością,produktami lub usługami poprzez relacje biznesowe. W przypadku gdy negatywne skutki są
nieuniknione, należyta staranność powinna umożliwić przedsiębiorstwom załagodzenie ich,
zapobieżenie ich nawrotowi oraz, jeśli to możliwe, ich naprawienie.

•Należyta staranność obejmuje wiele procesów i celów
Koncepcja należytej staranności, zgodnie z Wytycznymi OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych,
obejmuje pakiet powiązanych ze sobą procesów mających na celu identyfikowanie negatywnych skutków,
zapobieganie im i ich łagodzenie, monitorowanie wdrażania i rezultatów wdrażania oraz komunikowania,
w jaki sposób reaguje się na negatywne skutki w odniesieniu do działalności własnej przedsiębiorstw, ichłańcuchów dostaw, klientów oraz innych relacji biznesowych. Należyta staranność powinna stanowić
integralną część procesu podejmowania decyzji i zarządzania ryzykiem w przedsiębiorstwie. W tym
kontekście może wykraczać (mimo że ma szerszy zakres) ponad tradycyjne, oparte na transakcjach
procesy lub procesy należytej staranności typu „poznaj swojego kontrahenta” (KYC). Włączenie zagadnień
RBC w polityki i systemy zarządzania ułatwia przedsiębiorstwom zapobieganie negatywnym skutkom
w kontekście zagadnień odpowiedzialnego prowadzenia działalności i wzmacnia skuteczny procesnależytej staranności przez wyjaśnienie strategii przedsiębiorstwa, budowanie zdolności pracowników,
zapewnienie dostępności zasobów i jasną komunikację odgórną.
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNESTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJ
1717

NALEŻYTA STARANNOŚĆ
NALEŻYTA STARANNOŚĆW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ•

Należyta staranność jest proporcjonalna do ryzyka (oparta na ryzyku)
Proces należytej staranności jest oparty na ryzyku. Środki podejmowane przez przedsiębiorstwo
w celu przeprowadzenia należytej staranności powinny być współmierne do skalii prawdopodobieństwa wystąpienia negatywnego skutku. Jeśli prawdopodobieństwo i skala
negatywnego skutku są wysokie, wówczas należyta staranność będzie bardziej obszerna. Należytą
staranność należy również dostosować do charakteru negatywnego skutku dla kwestii RBC, takich
jak prawa człowieka, środowisko i przeciwdziałanie korupcji. Obejmuje to dostosowanie podejścia
do konkretnych rodzajów ryzyka i uwzględnienie ich wpływu na różne grupy, na przykład
zastosowanie perspektywy płci do należytej staranności. ► Zob. załącznik, pytanie 2.

•Należyta staranność może obejmować ustalanie priorytetów (w oparciu o ryzyko)Jeżeli nie jest możliwe jednoczesne zajęcie się wszystkimi zidentyfikowanymi skutkami, przedsiębiorstwo
powinno ustalić kolejność, w jakiej podejmuje działania, w oparciu o skalę i prawdopodobieństwo
negatywnego skutku. Po zidentyfikowaniu najpoważniejszych negatywnych skutków i podjęciu
odpowiednich działań przedsiębiorstwo powinno zająć się mniej istotnymi skutkami. Przedsiębiorstwo
wywołujące lub przyczyniające się do powstawania negatywnych skutków w kontekście zagadnień RBC
powinno każdorazowo zaprzestać szkodliwych działań i podjąć lub przyłączyć się do realizacji działań
zaradczych. Proces ustalania priorytetów ma także charakter ciągły, w niektórych przypadkach mogąpojawiać się nowe negatywne skutki, których priorytet należy ustalić przed przejściem do mniej
znaczących skutków. Przy ustalaniu priorytetowych rodzajów ryzyka w odniesieniu do praw człowieka
najważniejszym czynnikiem jest skala dotkliwości potencjalnych negatywnych skutków, ponieważ
opóźniona reakcja może utrudniać ich naprawienie. ► Zob. załącznik, pytania 3–5.

•

Należyta staranność jest dynamiczna
Proces należytej staranności nie jest statyczny, lecz ciągły, elastyczny i ulegający zmianom.
Obejmuje mechanizmy pozyskiwania informacji zwrotnych, dzięki czemu przedsiębiorstwo wie,
które działania okazały się właściwe. Przedsiębiorstwa powinny dążyć do stopniowego
doskonalenia swoich systemów i procesów w celu uniknięcia negatywnych skutków i zaradzenia
tym skutkom. Dzięki procesowi należytej staranności przedsiębiorstwo powinno być w stanie
odpowiednio reagować na potencjalne zmiany w swoim profilu ryzyka w miarę rozwoju okoliczności
(np. zmiany w przepisach krajowych, pojawiające się ryzyka w danym sektorze, rozwój nowych
produktów lub relacji biznesowych).

•Należyta staranność nie powoduje przeniesienia obowiązków
Każde przedsiębiorstwo będące w relacji biznesowej ma obowiązek zidentyfikować negatywne
skutki, a także wdrożyć środki naprawcze w przypadku ich wystąpienia. Zalecenia należytej
staranności zgodnie z Wytycznymi OECD nie mają na celu przenoszenia odpowiedzialności
z administracji rządowych na przedsiębiorstwa lub z przedsiębiorstw powodujących negatywne
skutki czy przyczyniających się do negatywnych skutków na przedsiębiorstwa, które są
bezpośrednio z nimi związane poprzez swoje relacje biznesowe. Zamiast tego Wytyczne OECD
zalecają, aby każde przedsiębiorstwo poniosło własną odpowiedzialność w stosunku do
negatywnych skutków, a gdy skutki te są bezpośrednio związane z działalnością, produktami lub
usługami przedsiębiorstwa – aby przedsiębiorstwo dążyło do wykorzystania swojej siły
oddziaływania na klienta w możliwie najszerszym zakresie, indywidualnie lub we współpracyz innymi w celu wprowadzenia zmian.
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNESTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJ
1818

NALEŻYTA STARANNOŚĆ
NALEŻYTA STARANNOŚĆW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ•

Należyta staranność dotyczy uznanych w skali międzynarodowej standardów RBC
Wytyczne OECD zapewniają zasady i standardy RBC zgodne z obowiązującymi przepisami prawa orazstandardami uznanymi w skali międzynarodowej. Wskazują one, że przestrzeganie prawa krajowego
w państwach, w których przedsiębiorstwo prowadzi swoją działalność i/lub w których ma swoją
siedzibę, jest pierwszym obowiązkiem tych przedsiębiorstw. Należyta staranność może pomóc
przedsiębiorstwom w przestrzeganiu ich zobowiązań prawnych w kwestiach związanych z Wytycznymi
OECD. W państwach, w których krajowe przepisy prawa są sprzeczne z zasadami i standardami
Wytycznych OECD, należyta staranność może również pomóc przedsiębiorstwom w jak
najpełniejszym wdrażaniu Wytycznych OECD tak, aby nie naruszyły przepisów prawa krajowego.
W niektórych przypadkach prawo krajowe może również wymagać od przedsiębiorstw podjęcia
działań w konkretnej kwestii RBC (np. przepisy dotyczące konkretnych kwestii RBC, takich jak korupcjamiędzynarodowa, współczesne formy niewolnictwa lub minerały z obszarów dotkniętych konfliktami
i obszarów wysokiego ryzyka).

•Należyta staranność jest dostosowana do okoliczności panujących w przedsiębiorstwie
Na charakter i zakres należytej staranności mogą mieć wpływ takie czynniki, jak wielkość
przedsiębiorstwa, kontekst jego działalności, model biznesowy, miejsce w łańcuchach dostaw orazcharakter jego produktów lub usług. Duże przedsiębiorstwa, które prowadzą działalność na szeroką skalę
lub oferują wiele produktów lub usług, mogą wymagać bardziej sformalizowanych i rozbudowanych
systemów skutecznego identyfikowania ryzyk i zarządzania nimi niż mniejsze przedsiębiorstwa
z ograniczoną gamą produktów lub usług. ► Zob. załącznik, pytania 6–7 oraz tabela 4.

•Należyta staranność może zostać dostosowana do ograniczeń w pracy w obrębie relacji biznesowych
Przedsiębiorstwa mogą napotkać praktyczne i prawne ograniczenia dotyczące tego, w jaki sposób mogąwpływać na relacje biznesowe w celu zapobiegania negatywnym skutkom w kwestiach związanych z RBC
lub ich łagodzenia albo zastosowania działań zaradczych. Przedsiębiorstwa, w szczególności małei średnie przedsiębiorstwa (MŚP), mogą nie mieć wystarczającej siły rynkowej, aby samodzielnie wpływać
na swoje relacje biznesowe. Mogą starać się przezwyciężyć te wyzwania w celu wpłynięcia na relacje
biznesowe poprzez ustalenia umowne, wymogi kwalifikacyjne, umowy powiernicze, umowy licencyjne
lub franczyzowe, a także poprzez wspólne wysiłki w celu wykorzystania wpływu stowarzyszeń
branżowych lub inicjatyw międzysektorowych.

•Należyta staranność jest oparta na współpracy z interesariuszami
Interesariusze to osoby lub grupy, na które działalność przedsiębiorstwa może mieć wpływ 2.
Zaangażowanie interesariuszy charakteryzuje się dwukierunkową komunikacją. Wiąże się toz terminową wymianą istotnych informacji potrzebnych interesariuszom do podejmowaniaświadomych decyzji w formie, którą rozumieją i do której mają dostęp. Aby zaangażowanie miało
charakter znaczący, konieczna jest dobra wola wszystkich stron. Znaczące zaangażowanie
odpowiednich interesariuszy ma znaczenie w ciągu całego procesu należytej staranności.
W szczególności wtedy, gdy przedsiębiorstwo może powodować negatywne skutki lub przyczyniać
się do wystąpienia negatywnych skutków (bądź już spowodowało negatywne skutki lub przyczyniło
się do wystąpienia negatywnych skutków), współpraca z dotkniętymi lub potencjalnie dotkniętymi

Przykładowymi interesariuszami są pracownicy, przedstawiciele pracowników, związki zawodowe (w tym
międzynarodowe federacje związkowe), członkowie społeczności, organizacje społeczeństwa obywatelskiego, inwestorzyoraz przemysłowe i handlowe organizacje branżowe.

2

WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNESTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJ
1919

NALEŻYTASTARANNOŚĆ
NALEŻYTASTARANNOŚĆW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ

tymi skutkami interesariuszami oraz osobami, których prawa zostały naruszone, będzie miała
znaczący charakter. Przykładowo, w zależności od rodzaju negatywnego skutku będzie ona
obejmowała czynny udział w procesie oraz dzielenie się wynikami ocen na miejscu, rozwijanie
działań ograniczających ryzyko, ciągłą obserwację oraz utworzenie mechanizmu składania skarg 3.
•Należyta staranność obejmuje bieżącą komunikację
Przekazywanie informacji o procedurach należytej staranności, ustaleniach i planach w ramach
samego procesu. Pozwala to przedsiębiorstwu budować zaufanie, podejmować decyzje oraz
wykazać się dobrymi intencjami. Przedsiębiorstwa powinny odpowiadać za sposób, w jaki
identyfikują i reagują na faktyczne lub potencjalne negatywne skutki, i powinny odpowiednio tokomunikować. Informacje powinny być dostępne dla odbiorców (np. interesariuszy, inwestorów,
konsumentów) i powinny być wystarczające do wykazania adekwatności reakcji przedsiębiorstwa
na skutki. Informacje należy udostępniać, mając na uwadze poufność informacji handlowych
i innego rodzaju zagadnienia związane z konkurencją 4 i bezpieczeństwem. W procesie
udostępniania możliwie jak najszerszego zakresu informacji przy jednoczesnym zachowaniu
poufności danych użyteczne mogą być określone sposoby podejścia ► Zob. załącznik, pytanie 47.

RAMKA 2. WSPÓŁPRACA PRZY WDRAŻANIU NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
W procesie należytej staranności przedsiębiorstwa mogą współpracować na
poziomie sektora lub na wyższym poziomie, w tym z odpowiednimi
interesariuszami, chociaż to one pozostają każdorazowo odpowiedzialne za
zapewnienie skutecznego przestrzegania zasad należytej staranności. Mogą na
przykład współpracować w celu wymiany wiedzy, zwiększania siły oddziaływania
lub wzmacniania skutecznych działań. W kontekście współpracy w skali sektora
i w szczególności dla małych i średnich przedsiębiorstw korzystne może byćdzielenie się kosztami i oszczędnościami. ► Zob. załącznik, pytanie 12.
Chociaż w wielu przypadkach przedsiębiorstwa mogą współpracować w zakresienależytej staranności bez naruszania prawa konkurencji, zachęca się je oraz
przedsiębiorstwa zaangażowane w pewne działania w ramach wspólnych
inicjatyw, do podejmowania proaktywnych działań w celu zrozumienia zagadnień
prawa konkurencji w krajach, w których prowadzą działalność, oraz do unikania
działań, które mogą być postrzegane jako naruszenie prawa konkurencji. ► Zob.
załącznik, pytanie 13.

3
W załączniku w odpowiedzi na pytanie 8 wyjaśniono terminy: „odpowiedni interesariusze”, „poszkodowani lub
potencjalnie poszkodowani interesariusze” oraz „osoby, których prawa mogą zostać naruszone”.
W odpowiedziach zaś na pytania 8–11 przedstawiono bardziej szczegółowe informacje na temat zaangażowania
interesariuszy.
4
Zagadnienia konkurencji należy interpretować w świetle mających zastosowanie przepisów prawa konkurencji.

WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNESTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJ
2020NALEŻYTA STARANNOŚĆW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU
II.
I.
DZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
II.
I.
PROCESNALEŻYTEJSTARANNOŚCI
NALEŻYTASTARANNOŚĆW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
15WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
21

PROCES NALEŻYTEJ STARANNOŚCIPROCES NALEŻYTEJ STARANNOŚCI

Mając na uwadze, że należyta staranność powinna być proporcjonalna do ryzyka i dostosowana doszczególnych warunków i kontekstu funkcjonowania przedsiębiorstwa, w niniejszej części
przedstawiono zarys następujących działań: (1) włączanie zagadnień RBC w polityki i systemyzarządzania przedsiębiorstwa oraz przestrzeganie zasad należytej staranności przez (2) identyfikowanie
faktycznych lub potencjalnych negatywnych skutków dla zagadnień RBC, (3) wstrzymanie negatywnych
skutków, zapobieganie im lub ich łagodzenie, (4) monitorowanie wdrażania i wyników, (5)informowanie o sposobie postępowania w przypadku wystąpienia negatywnych skutków, a także (6)umożliwianie odpowiednio działań zaradczych. ► Zob. schemat 1.
Przedstawione działania praktyczne nie mają stanowić wyczerpującej listy działań „do odhaczenia”. Niekażde działanie praktyczne będzie właściwe w każdej sytuacji. W niektórych sytuacjach mogą być z koleiużyteczne inne działania praktyczne lub środki realizacji, które pominięto w niniejszych Wytycznych.
SCHEMAT 1. PROCES NALEŻYTEJ STARANNOŚCI I DZIAŁANIA WSPIERAJĄCE
INFORMOWANIEO SPOSOBIE POSTĘPOWANIAW PRZYPADKU WYSTĄPIENIANEGATYWNYCH SKUTKÓW

WŁĄCZANIE ZASAD RBC
W POLITYKI I SYSTEMYZARZĄDZANIAMONITOROWANIEREALIZACJI KROKUTRZECIEGO I JEGOREZULTATÓWIDENTYFIKACJA I OCENANEGATYWNYCH SKUTKÓW
ZWIĄZANYCH Z DZIAŁALNOŚCIĄ
PRZEDSIĘBIORSTWA, W ŁAŃCUCHUDOSTAW LUB W RELACJACH BIZNESOWYCHPODJĘCIE DZIAŁAŃ
ZARADCZYCH
LUB WSPÓŁPRACAPRZY DZIAŁANIACH
ZARADCZYCHWSTRZYMANIE NEGATYWNYCH SKUTKÓW,ZAPOBIEGANIE NEGATYWNYM SKUTKOM
LUB ŁAGODZENIE NEGATYWNYCHSKUTKÓW

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCI
22
W ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
22

1WŁĄCZANIE ZASAD RBC
W POLITYKI I SYSTEMY ZARZĄDZANIA
1.1

Opracowanie, przyjęcie i rozpowszechnienie polityk dotyczących kwestii RBC, którewyrażają zobowiązania przedsiębiorstwa do przestrzegania zasad i standardów
zawartych w Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych i planachwdrażania należytej staranności, które będą odpowiednie do własnych działań
przedsiębiorstwa, jego łańcucha dostaw i pozostałych relacji biznesowych.
► Zob. załącznik, pytania 14–15.
 DZIAŁANIA PRAKTYCZNE
a.

b.

c.

d.

e.

Weryfikacja i aktualizacja dotychczasowych polityk dotyczących zagadnień
RBC (np. praw pracowniczych, praw człowieka, kwestii środowiskowych, ujawniania
informacji, ochrony konsumentów, zarządzania, zwalczania praktyk łapownictwa ikorupcji) w celu ich powiązania z zasadami i normami zawartymi w Wytycznych OECDdla przedsiębiorstw wielonarodowych.
Opracowanie specjalnych polityk w odniesieniu do głównych rodzajów ryzyka
w działalności przedsiębiorstwa w oparciu o wyniki oceny ryzyka w celu sformułowania
wytycznych dotyczących szczególnych sposobów podejścia przedsiębiorstwa do takich
rodzajów ryzyka. Rozważenie włączenia planów działań obejmujących należytą
staranność do takich polityk przedsiębiorstwa.
Udostępnienie dla ogółu odbiorców polityk przedsiębiorstwa dotyczących zagadnień
RBC, np. na stronie internetowej przedsiębiorstwa, w jego siedzibie oraz jeśli jest to
stosowne – w językach lokalnych.
Informowanie pracowników (w tym pracowników powiązanych z przedsiębiorstwem)o politykach przedsiębiorstwa, np. informowanie w trakcie szkoleń wprowadzających
lub innych szkoleń oraz stosownie do potrzeb prowadzenie działań mających na celuzwiększanie świadomości pracowników w tym zakresie.
Uaktualnianie polityk przedsiębiorstwa w miarę ewoluowania i pojawiania się nowych
rodzajów ryzyka w związku z działaniami, łańcuchem dostaw i pozostałymi relacjami
biznesowymi przedsiębiorstwa.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
23 NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCEW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
23WŁĄCZANIE ZASAD RBC W POLITYKI I SYSTEMY ZARZĄDZANIAWŁĄCZANIE ZASAD RBC W POLITYKI I SYSTEMY ZARZĄDZANIA

1.2Dążenie do włączania polityk przedsiębiorstwa w zakresie RBC do organów nadzorczych
przedsiębiorstwa. Włączanie polityk przedsiębiorstwa w zakresie RBC do systemówzarządzania, tak aby były one wdrażane w ramach zwyczajowych praktyk biznesowych
przedsiębiorstwa, z uwzględnieniem potencjalnej niezależności, autonomii i struktury
prawnej tych organów, które mogą być przewidziane w krajowych przepisach prawai regulacjach.
 DZIAŁANIA PRAKTYCZNE
a.

b.

c.

d.

e.

f.

g.
h.

i.

Ustalenie nadzoru i odpowiedzialności kierownictwa wyższego szczebla za kwestie
dotyczące należytej staranności oraz przypisanie odpowiedzialności w szerszym
zakresie za zagadnienia RBC na poziomie zarządu. ► Zob. załącznik, pytanie 16.
Przypisanie odpowiedzialności za wdrażanie aspektów polityki w poszczególnych
działach ze szczególnym uwzględnieniem tych pracowników, których działania i decyzjebędą potencjalnie zwiększać lub zmniejszać ryzyko. ► Zob. załącznik, pytanie 16.
Opracowanie (lub dostosowanie już istniejących) systemów informacyjnychi systemów rejestrujących w celu gromadzenia informacji dotyczących procesównależytej staranności powiązanych z procesem podejmowania decyzji oraz reagowania.
Tworzenie (lub wykorzystywanie istniejących) kanałów komunikacji między właściwym
kierownictwem wyższego szczebla i działami operacyjnymi w celu dzielenia się idokumentowania danych na temat ryzyka i procesu podejmowania decyzji.
Upowszechnianie wśród poszczególnych zespołów i działów odpowiednich aspektów
polityk przedsiębiorstwa w zakresie RBC. W tym celu można np. tworzyć grupy lub
komitety obejmujące kilka funkcji w celu dzielenia się informacjami i podejmowania
decyzji dotyczących ryzyk z uwzględnieniem działów, które mogą mieć wpływ na
przestrzeganie polityk RBC w procesie podejmowania decyzji.
► Zob. załącznik, pytanie 16.
Przeprowadzanie szkoleń dla pracowników w celu ułatwienia im zrozumienia
i wdrożenia odpowiednich aspektów polityk w zakresie RBC i zapewniania
adekwatnych zasobów niezbędnych dla procesu należytej staranności.
Opracowanie zachęt dla pracowników i działów postępujących zgodnie
z politykami przedsiębiorstwa w zakresie RBC.
Opracowanie, wykorzystanie lub dostosowanie już istniejących mechanizmów
skargowych umożliwiających pracownikom zgłaszanie problemów lub skarg
dotyczących zagadnień RBC (np. praktyk pracy, korupcji, ładu korporacyjnego).
Opracowanie procesów reagowania lub działań zaradczych w przypadkachnieprzestrzegania polityki w zakresie RBC (np. dodatkowe zbieranie informacji,
budowanie potencjału lub działania dyscyplinarne/sankcje).

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
24
24

WŁĄCZANIE ZASAD RBC W POLITYKI I SYSTEMY ZARZĄDZANIAWŁĄCZANIE ZASAD RBC W POLITYKI I SYSTEMY ZARZĄDZANIA

1.3Włączanie oczekiwań i polityk RBC do współpracy z dostawcami i innych relacji
biznesowych. ► Zob. załącznik, pytanie 18.
 DZIAŁANIA PRAKTYCZNEa.

Informowanie dostawców i pozostałych właściwych partnerów biznesowych
o kluczowych aspektach polityk RBC.

b.

Uwzględnienie warunków i oczekiwań związanych z zagadnieniami RBC w umowach
z dostawcami lub kontrahentami lub w innego rodzaju porozumieniach pisemnych.
Opracowanie i wdrożenie procesów wstępnej kwalifikacji w zakresie należytej
staranności dla dostawców i innych relacji biznesowych, dostosowanie w miarę
możliwości takich procesów do konkretnych ryzyk i kontekstu w celu skoncentrowania
się na tych zagadnieniach RBC, które zostały uznane za istotne dla partnerów
biznesowych i ich działań lub dla obszaru/obszarów, na którym/których prowadzą
swoją działalność.
Zapewnienie adekwatnych zasobów i szkoleń dla dostawców i innych relacji
biznesowych w celu umożliwienia im zrozumienia i stosowania właściwych polityk
w zakresie RBC i należytej staranności.
Dążenie do zrozumienia i wyeliminowania barier wynikających ze sposobu prowadzenia
działalności biznesowej przez przedsiębiorstwa, które mogą ograniczać zdolność dostawców
i innych relacji biznesowych do wdrażania polityk RBC przedsiębiorstwa, takich jak praktyki
zakupowe i zachęty handlowe.

c.

d.

e.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCI25
W ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
25

2IDENTYFIKACJA I OCENA FAKTYCZNYCH I POTENCJALNYCHNEGATYWNYCH SKUTKÓW ZWIĄZANYCH Z DZIAŁANIAMI,
PRODUKTAMI LUB USŁUGAMI PRZEDSIĘBIORSTWA
2.1Należy przeprowadzić badanie o szerokim zakresie w celu zidentyfikowania wszystkich
obszarów działalności, operacji i relacji biznesowych, w tym łańcuchów dostaw, w których
ryzyko RBC jest najbardziej prawdopodobne i najbardziej istotne. Stosowne informacje
obejmują między innymi informacje na temat czynników ryzyka sektorowego,geograficznego, produktowego i korporacyjnego z uwzględnieniem znanych rodzajów
ryzyka, z którymi przedsiębiorstwo musiało się zmierzyć lub z którymi może się mierzyć.
Ustalenie zakresu powinno umożliwić przedsiębiorstwu dokonanie wstępnej priorytetyzacjinajbardziej znaczących obszarów ryzyka w celu dalszej oceny. W przypadku przedsiębiorstw
o mniej zróżnicowanej działalności, w szczególności mniejszych przedsiębiorstw, ustalenie
zakresu może nie być konieczne przed przejściem do etapu identyfikacji i ustalania
priorytetów w odniesieniu do konkretnych skutków. ► Zob. załącznik, pytania 19–22.
 DZIAŁANIA PRAKTYCZNE
a.

Stworzenie wstępnego, ogólnego obrazu obszarów działań i rodzajów relacji biznesowych
przedsiębiorstwa w celu zrozumienia, jakiego rodzaju dane należy gromadzić.

b.

Gromadzenie informacji w celu zrozumienia ogólnych rodzajów ryzyka negatywnych skutków
w odniesieniu do sektora (np. produktów i łańcuchów dostaw, usług i pozostałych działań),obszaru geograficznego (np. zarządzania i rządów prawa, konfliktów, rozpowszechnionych
negatywnych skutków dla poszanowania praw człowieka czy dla środowiska) lub specyficznych
dla przedsiębiorstwa czynników ryzyka (np. znanych przypadków korupcji, wykroczeń, wdrażania
standardów RBC). ► Zob. załącznik, pytanie 20. Źródłem danych mogą być między innymi
raporty rządowe, raporty organizacji międzynarodowych, organizacji społeczeństwa
obywatelskiego, przedstawiciele pracowników i związków zawodowych, krajowe instytucje prawczłowieka, media lub inni eksperci. ► Zob. załącznik, pytania 21–22.

c.

Konsultacje z właściwymi interesariuszami i ekspertami w przypadkach niepełnych danych.

d.

Analizowanie informacji zgromadzonych przez systemy wczesnego ostrzegania (np.
infolinie) i mechanizmy skargowe.
Identyfikacja obszarów obarczonych największym ryzykiem w kontekście RBC
i ustalenie ich priorytetów jako punkt wyjścia dla pogłębionej oceny potencjalnych
i faktycznych negatywnych skutków.
Stała weryfikacja rezultatów analizy zakresu.

e.

f.
g.

Aktualizacja zakresu na podstawie nowych danych w przypadku istotnych zmianw przedsiębiorstwie, np. rozpoczęcia działalności lub podjęcia współpracy z nowym
zagranicznym dostawcą; opracowania linii nowego produktu lub usługi, która będzie sięw istotny sposób różnić od dotychczasowych; zmian zasobów wyjściowych na potrzeby
realizacji produktu lub usługi; restrukturyzacji lub nawiązywania nowych relacji biznesowych(np. przejęcia, nabycia, pozyskanie nowych klientów i wejścia na nowe rynki).
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
26
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
26

IDENTYFIKACJAII OCENAOCENA FAKTYCZNYCHFAKTYCZNYCH I POTENCJALNYCHIDENTYFIKACJAPOTENCJALNYCH NEGATYWNYCHNEGATYWNYCHSKUTKÓWSKUTKÓW
ZWIĄZANYCHZZ DZIAŁANIAMI,DZIAŁANIAMI, PRODUKTAMI
PRODUKTAMI LUB USŁUGAMI
ZWIĄZANYCHUSŁUGAMI PRZEDSIĘBIORSTWA
PRZEDSIĘBIORSTWA

2.2

Rozpoczynając od istotnych obszarów ryzyka określonych powyżej, należy
przeprowadzać kolejne i coraz bardziej dogłębne oceny priorytetowych operacji,
dostawców i innych relacji biznesowych w celu zidentyfikowania i oceny konkretnych
faktycznych i potencjalnych negatywnych skutków RBC. ► Zob. załącznik, pytania 23–28.
 DZIAŁANIA PRAKTYCZNEa.

Opracowanie mapy działań, dostawców i innych relacji biznesowych przedsiębiorstwa
z uwzględnieniem powiązanych łańcuchów dostaw, które są istotne w odniesieniu dopriorytetowego ryzyka.

b.

Opracowanie katalogu standardów RBC i zagadnień odnoszących się do ryzyka
podlegającego ocenie, w tym odpowiednich postanowień Wytycznych OECD dla
przedsiębiorstw wielonarodowych, a także przepisów prawa krajowego oraz stosownychmiędzynarodowych i branżowych ram odnoszących się do zagadnień RBC.

c.

Pozyskanie, o ile jest to odpowiednie i wykonalne, stosownych informacji na temat
relacji biznesowych innych niż relacje ustanowione na podstawie umów (np. poddostawy
poza „poziomem 1”). Wdrożenie samodzielnie lub we współpracy procesów oceny
ryzyka na potrzeby bardziej odległych poziomów relacji biznesowych, w tym weryfikacja
dotychczasowych ocen i podjęcie współpracy z podmiotami średniego szczeblai „punktami kontrolnymi” w łańcuchu dostaw w celu oceny ich praktyk należytej
staranności zgodnie z niniejszymi Wytycznymi.

d.

Ocena charakteru i zakresu faktycznych i potencjalnych negatywnych skutków
związanych z priorytetowymi działaniami, dostawcami lub innymi relacjami biznesowymi(tj. na który problem RBC ma to wpływ, w jaki sposób oddziałuje i jaki jest zakres
wpływu). Tam, gdzie są dostępne, należy korzystać z ocen wpływu przeprowadzonych
przez przedsiębiorstwa lub strony trzecie, ocen oddziaływania na środowisko (EIA), ocen
oddziaływania na środowisko i skutków społecznych (EIAS), ocen wpływu na prawa
człowieka (HRIA), przeglądów prawnych, systemów zarządzania zgodnością w zakresie
korupcji, audytów finansowych (w zakresie ujawnień), inspekcji BHP oraz wszelkich
innych stosownych ocen przeprowadzanych przez przedsiębiorstwo w odniesieniu do
relacji biznesowych lub realizowanych w ramach inicjatyw branżowych i wielostronnych,
w tym audyty środowiskowe, społeczne, audyty pracy, oceny
w zakresie dotyczącym korupcji i procesów KYC.

e.

Identyfikacja działań, jakich nie można realizować w odpowiednich ramach prawnych
i instytucjonalnych niezbędnych do ochrony praw wszystkich zaangażowanych osób
i przedsiębiorstw.

f.

Analizowanie ryzyk w kontekście RBC przed wdrożeniem proponowanego działania
(np. nabycia, restrukturyzacji, wejścia na nowy rynek, opracowania nowego produktu lub
usługi), prognoza negatywnych skutków proponowanego działania i powiązanych relacji
biznesowych dla określonych zagadnień RBC.

g.

W razie potrzeby ponowna ocena wpływu w regularnych odstępach czasu: przedpodjęciem ważnych decyzji lub zmianami w działalności (np. wejściem na rynek,
wprowadzeniem produktu na rynek, zmianą polityki lub zmianami w działalności na
WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
27

IDENTYFIKACJAII OCENAOCENA FAKTYCZNYCHFAKTYCZNYCH II POTENCJALNYCHIDENTYFIKACJAPOTENCJALNYCH NEGATYWNYCHNEGATYWNYCHSKUTKÓWSKUTKÓW
ZWIĄZANYCHZZ DZIAŁANIAMI,DZIAŁANIAMI, PRODUKTAMI
PRODUKTAMI LUB
ZWIĄZANYCHLUB USŁUGAMI
USŁUGAMI PRZEDSIĘBIORSTWA
PRZEDSIĘBIORSTWA

szerszą skalę); w odpowiedzi na lub w oczekiwaniu na zmiany w środowisku operacyjnym(np. wzrost napięć społecznych) oraz okresowo podczas realizacji działania lub współpracy.

2.3

h.

W odniesieniu do negatywnych skutków dla praw człowieka konsultacje i angażowanie osób,
których prawa mogą potencjalnie zostać naruszone, w tym pracowników, przedstawicieli
pracowników i związków zawodowych, w celu zebrania informacji o negatywnych skutkachi ryzykach z uwzględnieniem potencjalnych barier dla efektywnego angażowania
interesariuszy. W przypadku niemożności skonsultowania się bezpośrednio z osobami,
których prawa mogą zostać naruszone, rozważanie sensownych alternatyw, jak konsultacje
z wiarygodnymi, niezależnymi ekspertami, w tym obrońcami praw człowieka, związkami
zawodowymi i grupami społeczeństwa obywatelskiego. Konsultowanie osób, których prawa
potencjalnie mogą zostać naruszone zarówno przed realizacją projektów lub działań, któremogą wywierać wpływ na te osoby, jak i w trakcie realizacji takich projektów lub działań
(np. z wykorzystaniem ocen na poziomie zakładów przedsiębiorstwa).
► Zob. załącznik, pytania 8–11 i 25.

i.

Przy ocenie negatywnych skutków dla praw człowieka zwrócenie szczególnej uwagi na
potencjalne negatywne skutki dla osób z grup lub populacji bardziej wrażliwych na naruszenia
lub marginalizację, a także różne rodzaje ryzyk, jakie mogą dotyczyć kobiet i mężczyzn.

j.

W odniesieniu do przedsiębiorstw posiadających wiele jednostek w grupie zapewnienie
wsparcia dla lokalnych jednostek przy przeprowadzaniu ocen.

Przeprowadzić ocenę zaangażowania przedsiębiorstwa w faktyczne lub potencjalne
negatywne skutki zidentyfikowane w celu zaplanowania właściwych reakcji na nie (zob.
punkty 3.1 i 3.3). W szczególności należy ocenić, czy przedsiębiorstwo spowodowało(lub mogłoby spowodować) negatywny skutek lub przyczyniło się (lub mogłoby się
przyczynić) do negatywnego skutku albo czy negatywny skutek jest (lub byłby)
bezpośrednio związany z działalnością przedsiębiorstwa, jego produktami lub usługami,
lub poprzez relacje biznesowe. ► Zob. załącznik, pytania 29–30.
 DZIAŁANIA PRAKTYCZNE
a.

Konsultacje z kontrahentami, innymi właściwymi przedsiębiorstwami
i pozostałymi właściwymi interesariuszami.

b.

Konsultacje z interesariuszami oraz osobami (lub ich prawnymi przedstawicielami),których prawa mogą zostać naruszone.
W razie konieczności pozyskanie odpowiednich wewnętrznych
lub zewnętrznych opinii eksperckich.

c.
d.

Jeżeli interesariusze lub osoby, których prawa zostały naruszone, nie zgadzają się z oceną
powiązania przedsiębiorstwa z faktycznymi lub potencjalnymi negatywnymi skutkami –podjęcie w dobrej wierze współpracy z wykorzystaniem stosownych mechanizmów,
których celem jest pomoc w rozwiązywaniu sporów i zapewnienie działań zaradczych.
► Zob. załącznik, pytania 51–52.

WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNESTARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
28

IDENTYFIKACJA I OCENA FAKTYCZNYCH I POTENCJALNYCH NEGATYWNYCH SKUTKÓW
ZWIĄZANYCH Z DZIAŁANIAMI, PRODUKTAMI LUB USŁUGAMI PRZEDSIĘBIORSTWA

2.4

IDENTYFIKACJA I OCENA FAKTYCZNYCH I POTENCJALNYCH NEGATYWNYCH SKUTKÓW

W oparciu
o uzyskane
informacjena tematLUB
faktycznych
potencjalnych negatywnychZWIĄZANYCHZ DZIAŁANIAMI,
PRODUKTAMIUSŁUGAMIi PRZEDSIĘBIORSTWA
skutków w razie potrzeby należy dokonać priorytetyzacji najważniejszych zagrożeń iskutków RBC dla działań w oparciu o ich dotkliwość i prawdopodobieństwo
wystąpienia. Ustalenie priorytetów będzie miało znaczenie w przypadkach, w których
nie jest możliwe niezwłoczne zajęcie się wszystkimi faktycznymi i potencjalnymi
negatywnymi skutkami. Po zidentyfikowaniu i wyeliminowaniu najbardziej istotnych
skutków przedsiębiorstwo powinno przejść do rozwiązania tych mniej znaczących
skutków. ► Zob. załącznik, pytania 3–5 i 31.
 DZIAŁANIA PRAKTYCZNE
a.

b.
c.
d.

e.

f.

Identyfikacja, które potencjalne lub faktyczne negatywne skutki można wyeliminować
natychmiast przynajmniej częściowo (np. poprzez aktualizację warunków umów
z dostawcami, aktualizację protokołów audytu pod kątem ryzyk, które mogły zostać
pominięte w trakcie poprzednich audytów).
Ustalenie hierarchii działań, które wywołują lub przyczyniają się do powstawania
negatywnych skutków w kontekście zagadnień RBC w oparciu o ocenę powiązania
przedsiębiorstwa z negatywnymi skutkami, jak wskazano w punkcie 2.3.
W odniesieniu do negatywnych skutków powstałych w ramach relacji biznesowych
ocena, w jakim zakresie kontrahenci posiadają odpowiednie polityki i procesy
samodzielnego identyfikowania, zapobiegania i łagodzenia ryzyk RBC.
Tam, gdzie nie ma możliwości odniesienia się do wszystkich faktycznych
i potencjalnych negatywnych skutków bezpośrednio związanych z działalnością
przedsiębiorstwa, produktami lub usługami w ramach relacji biznesowych(lub w celu rozwiązania ich w pełnym pożądanym zakresie), należy ocenić
prawdopodobieństwo i dotkliwość zidentyfikowanych skutków lub zagrożeń,żeby zrozumieć, które z nich powinny być potraktowane jako priorytetowe.
Konsultacje dotyczące priorytetów w procesach podejmowania decyzji w ramach relacji
biznesowych z innymi właściwymi przedsiębiorstwami i zainteresowanymi lub
potencjalnie zainteresowanymi interesariuszami oraz osobami, których prawa mogązostać naruszone.
W razie konieczności pozyskanie odpowiednich wewnętrznych
lub zewnętrznych opinii eksperckich.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
29
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
29

3

3
WSTRZYMYWANIE NEGATYWNYCH SKUTKÓW, ZAPOBIEGANIENEGATYWNYM SKUTKOM I ICH ŁAGODZENIE
3.1

Na podstawie oceny przedsiębiorstwa w zakresie jego powiązania z negatywnymi
skutkami, zalecanej w punkcie 2.3 powyżej, należy powstrzymać działania, które
powodują lub mogą się przyczyniać do powstawania negatywnego skutku w zakresie
RBC. Należy opracować i wdrożyć plany, które będą służyły zapobieganiu
potencjalnym (możliwym do wystąpienia w przyszłości) negatywnym skutkom i ichłagodzeniu. ► Zob. załącznik, pytania 32–33.
 DZIAŁANIA PRAKTYCZNEa.

Przypisanie odpowiednio odpowiedzialności na wyższym szczeblu za wstrzymanie działań,które wywołują lub przyczyniają się do powstawania negatywnych skutków, a także za
zapobieganie działaniom, które mogą wywoływać lub przyczyniać się do powstania
negatywnych skutków w przyszłości.

b.

W przypadku złożonych działań lub działań, które trudno jest zatrzymać ze względów
operacyjnych, umownych lub prawnych – opracowanie wraz z wewnętrznymi służbami prawnymi
oraz zainteresowanymi lub potencjalnie zainteresowanymi interesariuszami i osobami, których
prawa mogą zostać naruszone, mapy drogowej przedstawiającej sposoby na zatrzymanie działań
wywołujących lub przyczyniających się do powstawania negatywnych skutków.

c.

Aktualizacja polityk przedsiębiorstwa w celu sformułowania zaleceń dotyczących sposobów
unikania i reagowania na negatywne skutki w przyszłości oraz zapewnienie wdrożenia tych zaleceń.

d.

Prowadzenie odpowiednich szkoleń dla właściwych pracowników i kierowników
przedsiębiorstwa.

e.

Wyciągnięcie wniosków z ustaleń oceny ryzyka w celu zaktualizowania i wzmocnienia
systemów zarządzania, dążąc do bardziej dokładnego monitorowania informacji
i sygnalizowania ryzyka przed powstaniem negatywnych skutków. ► Zob. punkt 1.2.

f.

Konsultacje i zaangażowanie zainteresowanych i potencjalnie zainteresowanych
interesariuszy oraz osób, których prawa mogą zostać naruszone, i ich przedstawicieli
w opracowanie odpowiednich działań i realizację planu. ► Zob. załącznik, pytania 8–11.

g.

W przypadku zbiorowych lub skumulowanych negatywnych skutków (tj. gdy przedsiębiorstwo
jest jedną z kilku jednostek przyczyniających się do powstawania negatywnych skutków)
i, o ile jest to odpowiednie, dążenie do podjęcia współpracy z pozostałymi zaangażowanymi
jednostkami w celu wstrzymania negatywnych skutków i zapobiegania ich ponownemu
powstaniu lub w celu przeciwdziałania powstawaniu ryzyka, np. przez inicjatywy branżowe oraz
współpracę z administracją rządową. ► Zob. załącznik, ramka 6.

h.

Jeżeli przedsiębiorstwo przyczynia się do powstawania negatywnych skutków lub ryzyka,
które wywołuje inna jednostka, powinno podjąć niezbędne działania w celu zatrzymania lub
zapobiegania dalszemu udziałowi w negatywnych skutkach, jak mowa powyżej, zwiększając
i wykorzystując swoją siłę oddziaływania w celu łagodzenia pozostałych negatywnych skutków
w możliwie jak największym stopniu. ► Zob. punkt 3.2 c), 3.2 d) i 3.2 e) oraz załącznik, pytanie 34.
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
3030WSTRZYMYWANIE NEGATYWNYCHSKUTKÓW,ZAPOBIEGANIENEGATYWNYM SKUTKOM I ICHWSTRZYMYWANIE
NEGATYWNYCHSKUTKÓW,ŁAGODZENIEZAPOBIEGANIE NEGATYWNYMSKUTKOM I ICH ŁAGODZENIE
3.2

W oparciu o priorytety przedsiębiorstwa, ustalone zgodnie z zaleceniem w punkcie 2.4powyżej, należy opracować i wdrożyć plany mające na celu zapobieganie faktycznym lub
potencjalnym negatywnym skutkom w zakresie RBC bezpośrednio powiązanym
z działalnością przedsiębiorstwa, jego produktami lub usługami w ramach relacji
biznesowych oraz mające na celu łagodzenie takich skutków. Odpowiednie reakcje na
ryzyko związane z relacjami biznesowymi mogą obejmować: kontynuację relacji
w trakcie działań ograniczających ryzyko, tymczasowe zawieszenie relacji przyjednoczesnym ograniczaniu ryzyka lub wycofanie się z relacji biznesowej po nieudanych
próbach złagodzenia skutku albo gdy przedsiębiorstwo uzna, że złagodzenie nie jestmożliwe lub z powodu dotkliwości negatywnego skutku. Decyzja o zerwaniu relacji
powinna uwzględniać potencjalne negatywne skutki społeczne i gospodarcze. W takich
planach należy szczegółowo opisać działania przedsiębiorstwa, jego oczekiwania co do
dostawców, klientów i innych relacji biznesowych. ► Zob. załącznik, pytania 34–40.
 DZIAŁANIA PRAKTYCZNE
a.
b.

c.
d.

e.

f.

Przypisanie odpowiedzialności za opracowanie, realizację i monitorowanie takich planów.
Zapewnienie wsparcia lub podjęcie współpracy z właściwymi kontrahentami przy
opracowaniu odpowiednich planów mających na celu zapobieganie negatywnym
skutkom lub łagodzenie negatywnych skutków, zidentyfikowanych w sensownychi jasno określonych terminach, z wykorzystaniem wskaźników jakościowych i ilościowych
na potrzeby definiowania i pomiaru poprawy (zwanych niekiedy „planami działań
naprawczych”). ► Zob. załącznik, pytanie 38.
Wykorzystanie w możliwie jak największym zakresie siły oddziaływania w celu
nakłonienia kontrahenta lub partnerów biznesowych do zapobiegania negatywnym
skutkom lub ryzykom lub ich łagodzenia. ► Zob. załącznik, pytania 36 i 40.
Jeżeli przedsiębiorstwo nie posiada wystarczającej siły oddziaływania, może rozważyć
sposoby zwiększenia siły oddziaływania przez nawiązanie relacji biznesowych, np. przez
kontakty kierownictwa wyższego szczebla i inicjatywy gospodarcze. Współpracować
w możliwie jak największym zakresie z pozostałymi podmiotami w celu budowania
i wywierania wspólnej siły oddziaływania, np. przez współpracę w stowarzyszeniachbranżowych lub współpracę z administracją rządową. ► Zob. załącznik, pytanie 37.
W celu zapobiegania potencjalnym (przyszłym) negatywnym skutkom oraz reagując
na faktyczne skutki, należy dążyć do budowania siły oddziaływania w ramach nowych,
jak i dotychczasowych relacji biznesowych, np. w oparciu o polityki lub kodeksypostępowania, umowy, porozumienia pisemne lub wykorzystanie siły rynkowej.
► Zob. część II, punkt 1.3; zob. załącznik, pytanie 36.
W kontekście skutków dla praw człowieka należy zachęcać jednostki wywołujące
lub przyczyniające się do powstawania negatywnych skutków w tym zakresie dokonsultowania się i współpracy z zainteresowanymi lub potencjalnie zainteresowanymi
osobami, których prawa mogą zostać naruszone, lub ich przedstawicielami
przy opracowywaniu i realizacji planów działań zaradczych.
► Zob. załącznik, pytania 8–11.
WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
31
31

WSTRZYMYWANIE NEGATYWNYCH SKUTKÓW, ZAPOBIEGANIE NEGATYWNYM SKUTKOM I ICH
ŁAGODZENIEWSTRZYMYWANIE
NEGATYWNYCH SKUTKÓW,ZAPOBIEGANIE NEGATYWNYM SKUTKOM I ICH ŁAGODZENIE

g.

h.

i.

j.

Zapewnienie wsparcia dla odpowiednich dostawców i partnerów biznesowych przyzapobieganiu negatywnym skutkom lub łagodzeniu negatywnych skutków
albo ryzyk, np. przez szkolenia, modernizację obiektów, wzmocnienie ich systemówzarządzania, ciągłe doskonalenie. ► Zob. załącznik, pytanie 38.
W ostateczności, po nieudanych próbach zapobiegania negatywnym skutkom lub ichłagodzenia, jeżeli negatywne skutki są niemożliwe do naprawienia,
brak jest racjonalnych perspektyw na zmianę, zostały zidentyfikowane poważne
negatywne skutki lub poważne ryzyko i podmiot wywołujący negatywne skutki nie
podejmuje natychmiast działań w celu zapobiegania im lub ich łagodzenia – wycofaniesię z umowy z dostawcą lub z innej relacji biznesowej. Wszelkie plany wycofania się
powinny również uwzględniać znaczenie dostawcy lub relacji biznesowej dla
przedsiębiorstwa, konsekwencje prawne pozostawania w relacji lub jej zakończenia,
potencjalne skutki wycofania się w praktyce operacyjnej, a także wiarygodne informacjeo potencjalnych negatywnych skutkach społecznych i ekonomicznych związanych
z decyzją o wycofaniu się z relacji biznesowej. ► Zob. załącznik, pytanie 39.
Jeżeli przedsiębiorstwo zdecyduje się na utrzymanie relacji biznesowej, powinno być
przygotowane do rozliczenia się ze swoich bieżących wysiłków na rzecz ograniczenia
ryzyka i być świadome ryzyka reputacyjnego, finansowego lub prawnego związanego
z kontynuacją relacji biznesowej.
Zachęcanie właściwych organów w kraju, w którym występują negatywne skutki,
do egzekwowania i stosowania obowiązujących przepisów prawa przez np. inspekcje.
► Zob. załącznik, ramka 6.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
DZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
WYTYCZNE OECD PROWADZENIUDOTYCZĄCE NALEŻYTEJSTARANNOŚCI32
W ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
32

4

4

MONITOROWANIE WDRAŻANIA I WYNIKÓW
4.1

Monitorowanie wdrażania i skuteczności działań przedsiębiorstwa w zakresienależytej staranności, tj. jego działań służących identyfikacji skutków, zapobieganiu
skutkom, ich łagodzeniu oraz w stosownych przypadkach, wspieraniu działań
zaradczych, także z wykorzystaniem relacji biznesowych. Wykorzystaniedoświadczeń zdobytych podczas monitoringu w celu udoskonalenia tych procesów
w przyszłości. ► Zob. załącznik, pytania 41–45.
 DZIAŁANIA PRAKTYCZNE
a.

b.
c.

d.

e.
f.

Monitorowanie wdrażania i skuteczności własnych zobowiązań wewnętrznych, działań icelów przedsiębiorstwa w ramach procedur należytej staranności, np. przeprowadzanie
samodzielnie lub za pośrednictwem stron trzecich okresowych przeglądów lub audytówosiągniętych wyników i informowanie o uzyskanych rezultatach na odpowiednichszczeblach przedsiębiorstwa.
Przeprowadzanie okresowych ocen partnerów biznesowych i weryfikacja realizacji
działań łagodzących ryzyko lub zapobiegania negatywnym skutkom albo ich łagodzenia.
W odniesieniu do negatywnych skutków dla praw człowieka powodowanych przez
przedsiębiorstwo lub jakie przedsiębiorstwo może wywoływać, czy też skutków do
wywołania których przedsiębiorstwo może się przyczyniać, należy dążyć do
konsultowania i angażowania zainteresowanych lub potencjalnie zainteresowanych
osób, których prawa mogą zostać naruszone, w tym pracowników, przedstawicieli
pracowników i związków zawodowych. ► Zob. załącznik, pytania 8–11.
Dążenie do stymulowania okresowych przeglądów stosownych inicjatyw wielostronnychi branżowych, w których przedsiębiorstwo uczestniczy, w tym do ich powiązania
z niniejszymi Wytycznymi, a także weryfikacji ich wartości dla przedsiębiorstwa podwzględem zwiększania skuteczności identyfikacji, zapobiegania negatywnym skutkomi łagodzenia negatywnych skutków związanych z jego działalnością z uwzględnieniem
niezależności takich inicjatyw. ► Zob. załącznik, pytanie 12.
Identyfikacja negatywnych skutków lub ryzyk, które mogły zostać pominięte
w poprzednich procesach należytej staranności oraz uwzględnienie ich w przyszłości.
Uwzględnienie wniosków w procesie należytej staranności przedsiębiorstwa
w celu doskonalenia procesu i osiągania lepszych wyników w przyszłości.
► Zob. załącznik, pytanie 44.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
33
33

5

5

INFORMOWANIE O SPOSOBIE POSTĘPOWANIAW PRZYPADKU WYSTĄPIENIA NEGATYWNYCH SKUTKÓW
5.1

Komunikowanie istotnych informacji na temat należytej staranności, procesów
i działań prowadzonych w celu zidentyfikowania i zaradzenia faktycznym lub
potencjalnym negatywnym skutkom, w tym ustaleń i wyników tych działań.
► Zob. załącznik, pytania 46–47.
 DZIAŁANIA PRAKTYCZNEa.

Udostępnianie ogółowi społeczeństwa stosownych informacji na temat procesów należytej
staranności z odpowiednim uwzględnieniem tajemnicy przedsiębiorstwa i pozostałych
aspektów konkurencji lub bezpieczeństwa, np. w rocznych sprawozdaniach
przedsiębiorstwa, raportach zrównoważonego rozwoju, raportach odpowiedzialności
społecznej lub w innych właściwych dla przedsiębiorstwa formach ujawnienia informacji.
Uwzględnienie polityk RBC, informacji na temat działań podejmowanych w celu włączenia
zagadnień RBC w polityki i systemy zarządzania, zidentyfikowanych obszarów znaczących
ryzyk, poważnych negatywnych skutków lub ryzyk, jakie zostały zidentyfikowane i poddane
priorytetyzacji oraz ocenie, a także kryteriów priorytetyzacji, działań podejmowanych
w celu zapobiegania takim ryzykom lub ich łagodzenia, w tym w miarę możliwości
przewidywanych harmonogramów i wartości odniesienia pod kątem doskonalenia
i wyników, działań do monitorowania realizacji i wyników oraz działań zaradczych
przedsiębiorstwa lub jego zaangażowania we współpracę w ramach działań zaradczych.

b.

Publikowanie wspomnianych informacji w łatwo dostępny i odpowiedni sposób,
np. na stronie internetowej przedsiębiorstwa, udostępnianie w jego siedzibach orazudostępnianie w lokalnych językach.

c.

W odniesieniu do negatywnych skutków dla praw człowieka, jakie przedsiębiorstwo
wywołuje lub do których powstawania może się przyczyniać, należy wykazać gotowość
do rozmowy z zainteresowanymi lub potencjalnie zainteresowanymi osobami, których
prawa mogą zostać naruszone, w sposób terminowy, uwzględniający różnice kulturowei łatwo dostępny, na temat wspomnianych informacji, które są dla nich szczególnie
istotne, zwłaszcza w przypadku zgłaszania konkretnych obaw przez te osoby lub
w ich imieniu. ► Zob. część II, punkt 2.4 i 2.12.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
34
34

6

6

PODJĘCIE DZIAŁAŃ ZARADCZYCH
LUB WSPÓŁPRACA PRZY DZIAŁANIACH ZARADCZYCH
6.1

Jeżeli przedsiębiorstwo stwierdzi, że spowodowało faktyczne negatywne skutki lubsię do nich przyczyniło, powinno zapewnić ich naprawę lub podjąć w tym celu
współpracę. ► Zob. punkt 2.3 i załącznik, pytania 48–50.
* DZIAŁANIA PRAKTYCZNE
a.

b.

c.
d.

Dążenie do przywrócenia poszkodowanej osobie lub poszkodowanym stanu, w jakim
znajdowałyby się w przypadku niepowstania negatywnych skutków (jeśli to jestmożliwe), i umożliwianie działań zaradczych, które będą proporcjonalne do znaczenia
i skali negatywnych skutków.
Działanie zgodne z przepisami oraz wyszukiwanie dostępnych międzynarodowych
zaleceń dotyczących działań zaradczych, a w przypadku braku takich norm lub
wytycznych rozważenie zadośćuczynienia, które byłoby zbliżone do rozwiązań
zastosowanych w podobnych przypadkach.
Rodzaj zadośćuczynienia lub zestaw odpowiednich działań zaradczych będądeterminowane charakterem i zakresem negatywnych skutków i mogą one obejmować
przeprosiny, zwrot lub rehabilitację (np. przywrócenie zwolnionych pracowników dopracy, uznanie związków zawodowych za stronę rokowań zbiorowych), rekompensatę
finansową lub niefinansową (np. utworzenie funduszu rekompensat dla ofiar lub
funduszu celowego na przyszłe programy informacyjne i edukacyjne), sankcje karne(np. zwolnienie pracowników, którzy dopuścili się wykroczenia), podejmowanie działań
w celu zapobiegania powstawaniu negatywnych skutków w przyszłości.
► Zob. załącznik, pytanie 50.
W odniesieniu do negatywnych skutków dla praw człowieka konsultacje i zaangażowanie
zainteresowanych osób, których prawa mogą zostać naruszone, oraz ich przedstawicieli
w proces ustalenia działań zaradczych. ► Zob. załącznik, pytania 8–11 i 50.
Dążenie do oceny poziomu zadowolenia osób zgłaszających skargi w odniesieniu doprzebiegu procesu i jego rezultatów.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNEOECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJSTARANNOŚCIPRZYODPOWIEDZIALNYM
W ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
35
35

PODJĘCIE DZIAŁAŃ ZARADCZYCH
LUB WSPÓŁPRACA
DZIAŁANIACH
ZARADCZYCHPODJĘCIEPRZYDZIAŁAŃ
ZARADCZYCH
LUB WSPÓŁPRACA PRZY DZIAŁANIACH ZARADCZYCH

6.2 W stosownych przypadkach należy zapewnić naprawę tych skutków lub współpracować
w zakresie zgodnych z prawem mechanizmów zaradczych, za pomocą których dotknięci
negatywnymi skutkami interesariusze i osoby, których prawa zostały naruszone, mogąwnosić skargi i starać się o ich rozpatrzenie przez przedsiębiorstwo. Rozpatrzenie sprawy
za pomocą zgodnych z prawem mechanizmów zaradczych może być szczególnie pomocne
w sytuacjach, gdy nie można jednoznacznie stwierdzić, czy przedsiębiorstwo
spowodowało negatywne skutki lub się do nich przyczyniło, albo gdy nie można osiągnąć
porozumienia co do charakteru i zakresu procesów naprawczych, jakie należy podjąć
(zob. część II, punkt 2.3). ► Zob. załącznik, pytania 51–54.
 DZIAŁANIA PRAKTYCZNE
a.

Współpraca w dobrej wierze w ramach sądowych lub pozasądowych mechanizmów
rozstrzygania sporów. Na przykład w przypadku skierowania zawiadomienia do KPK OECD
lub za pośrednictwem inicjatyw, które oferują inne rodzaje mechanizmów skargowych
dotyczących zachowania przedsiębiorstwa. Jeżeli faktyczne negatywne skutki stanowią
naruszenie prawa, przedsiębiorstwo może podlegać sankcjom karnym lub
administracyjnym.

b.

Wdrożenie mechanizmów skargowych na poziomie operacyjnym, np. zakładowych
mechanizmów skargowych dla pracowników lub systemów wnoszenia skarg
oferowanych przez strony trzecie. Może się to wiązać ze stworzeniem procesu
wnoszenia skarg obejmującego:˗mapę drogową działań zaradczych i rozpatrywania skarg,
˗harmonogramy rozpatrywania zażaleń,˗
procesy reagowania na skargi w przypadku nieosiągnięcia porozumienia lub
szczególnie poważnego charakteru skutków,
˗
ustalenie zakresu uprawnień mechanizmu skargowego na poziomie
operacyjnym (OLGM),
˗
konsultacje z istotnymi interesariuszami co do właściwych, dostosowanych do
warunków kulturowych i odpowiednio dostępnych form OLGM,˗zabezpieczenie odpowiednich zasobów oraz personelu dla OLGM,˗
monitorowanie funkcjonowania mechanizmu i śledzenie podejmowanych działań.
W odniesieniu do negatywnych skutków dla praw człowieka dostosowanie OLGM
zgodnie z podstawowymi kryteriami legalności, dostępności, przewidywalności,sprawiedliwości, zgodności z Wytycznymi OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych,
przejrzystości i zaangażowania opartego na przejrzystości i dialogu.

c.

Współpraca z przedstawicielami pracowników i związkami zawodowymi w celu
wypracowania procesu zgłaszania skarg, np. poprzez mechanizmy skargowe określone
we wszelkich układach zbiorowych lub w globalnych umowach ramowych (Global
Framework Agreements).

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI36
W ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
36

PYTANIA DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJPRZYKŁADY I WYJAŚNIENIA DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI W ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
Niniejsze przykłady i wyjaśnienia mają ilustrować niektóre
Wytyczne OECD dotyczące należytej staranności
w odpowiedzialnym prowadzeniu działalności biznesowej.
Nie ustanawiają nowych lub dodatkowych zaleceń w odniesieniu do sposobów podejścia
obejmujących należytą staranność.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
37 NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
37

PYTANIA DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
PYTANIA DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ

Koncepcja należytej staranności odnosi się do faktycznych lub potencjalnych negatywnych
skutków (ryzyk), które są związane z następującymi zagadnieniami objętymi Wytycznymi
OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych: prawami człowieka, w tym prawami
pracowniczymi, zatrudnieniem i stosunkami pracowniczymi, środowiskiem, łapownictwem
i praktykami korupcyjnymi, udostępnianiem informacji i interesami konsumentów.
► Zob. część I, Negatywne skutki a ryzyko.
Pytanie 1. Jakie przykłady negatywnych skutków można wymienić dla zagadnień
objętych Wytycznymi OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych?
TABELA 2.

PRZYKŁADY NEGATYWNYCH SKUTKÓW DLA ZAGADNIEŃ OBJĘTYCH
WYTYCZNYMI OECD DLA PRZEDSIĘBIORSTW WIELONARODOWYCHZAGADNIENIE
Udostępnianie
informacji2

PRZYKŁADY NEGATYWNYCH SKUTKÓW1•

Nieujawnienie istotnych informacji na temat wyników finansowych i operacyjnych
przedsiębiorstwa, celów przedsiębiorstwa, głównych udziałowców i praw głosu, polityki
wynagradzania członków zarządu i kadry kierowniczej, a także informacji na temat
członków zarządu, transakcji z jednostkami powiązanymi, czynników przewidywanego
ryzyka, zagadnień dotyczących pracowników i pozostałych znaczących interesariuszy,PYTANIA
strukturi politykDOTYCZĄCE
zarządzania NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ•

Nieujawnienie opinii publicznej i pracownikom adekwatnych, mierzalnych i możliwych do
zweryfikowania (jeżeli jest to właściwe) i terminowych informacji na temat potencjalnych
skutków
działalności przedsiębiorstwa
dla środowiska,
zdrowia i bezpieczeństwaTABELA 2.
PRZYKŁADYNEGATYWNYCHSKUTKÓW DLA ZAGADNIEŃ
OBJĘTYCHWYTYCZNYMI OECD DLA PRZEDSIĘBIORSTW WIELONARODOWYCH
Prawa• Praca przymusowa3
Interesy konsumenta • Towary lub usługi, które nie spełniają wszystkich uzgodnionych lub wymaganych
człowieka• Dyskryminacja w zakresie wynagradzania za taką samą pracę lub pracę o równej wartości
prawem norm w kontekście zdrowia i bezpieczeństwa konsumentów, w tym objęte
• Przemoczwiązana z płcią
lub molestowanie,
w tym
molestowanie
seksualneostrzeżeniami
i informacjami
dotyczącymi
zdrowia
i bezpieczeństwa
(OECD, 2011,
rozdział VIIIoraz
ust. 1)• Brak identyfikacjinawiązania właściwych stosunków z ludnością rdzenną w miejscu
jej•zamieszkania,
w stosunku
do doktórejdziałalność przedsiębiorstwa
możeBrak rzetelnych,możliwych
zweryfikowania
i jasnych informacji,
którepowodować
pozwolą
negatywne
skutki podejmować świadome decyzje, w tym informacji dotyczących cen
konsumentom••

i, jeśli jestprzedsiębiorstwa
to stosowne, składu,bezpiecznegoużytkowania,
oznaczeń środowiskowych,
Zaangażowanie
w działania
odwetowewobec przedstawicieli
społeczeństwa
konserwacji,przechowywania
i utylizacji
dóbr oraz usługskutki(OECDprojektów
2011, rozdział
VIII ust. 2)
obywatelskiegoi obrońców
praw człowieka
dokumentujących
dla praw
człowieka,
publicznie
wypowiadających
się o takich
skutkach
lub w inny sposób• Składanieoświadczeń
lub pomijanie
informacji
czy stosowanie
innegowskazujących
rodzajuna potencjalne
faktyczne
projektów
dla praw
człowieka w błąd, są oszukańcze lub
praktyk, iktóremająskutki
zwodniczycharakter,wprowadzają
nieuczciwe
(OECD
2011,
rozdziałwody
VIII ust. 4)
Ograniczeniedostępuludzi
do czystej

1. Niniejsza lista ma charakter ilustracyjny, ale niewyczerpujący. Negatywne skutki mogą powstawać w wyniku
działalności przedsiębiorstwa, a także przedsiębiorstwo może bezpośrednio przyczyniać się do powstania negatywnych
skutków w ramach relacji biznesowej.
2. Koncepcja ryzyka wystąpienia negatywnych skutków może być szczególnie trudna do zrozumienia w kontekście
rozdziału „Udostępnianie informacji” Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych, który dotyczy przede
wszystkim potencjalnych skutków dla ładu korporacyjnego, rynków finansowych, inwestorów i pracowników. Z tego
powodu Wytyczne OECD określają zasady i normy, które mogą stanowić punkt odniesienia na potrzeby oceny imonitorowania działań.
3. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, art. 4 i 13, Deklaracja Międzynarodowej Organizacji Pracy dotycząca
podstawowych zasad i praw w pracy.
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
38
38

PYTANIA DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
PYTANIANALEŻYTEJ STARANNOŚCISTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJTABELA 2.
Zatrudnienie
i stosunki
pracowniczeŚrodowisko

Korupcja,
namawianie
do korupcji
i wymuszenia

PRZYKŁADY NEGATYWNYCH SKUTKÓW DLA ZAGADNIEŃ OBJĘTYCH
WYTYCZNYMI OECD DLA PRZEDSIĘBIORSTW WIELONARODOWYCH•

Brak poszanowania prawa pracowników do zakładania związków zawodowych lub
przystępowania według własnego wyboru do związków zawodowych czy organizacji
przedstawicielskich w celu podjęcia rokowań zbiorowych (OECD 2011, rozdział V ust. 1.b)•Brak zaangażowania w konstruktywne negocjacje, samodzielnie lub za pośrednictwem
stowarzyszeń pracodawców, z takimi przedstawicielami w celu osiągnięcia porozumienia
dotyczącego warunków zatrudnienia (OECD 2011, rozdział V ust. 1.b)•

Praca dzieci, w tym najcięższe formy pracy dzieci (OECD 2011, rozdział V ust. 1.c)•Dyskryminacja w czasie trwania stosunku pracy lub w ramach wykonywania zawodu ze względu
na rasę, kolor skóry, płeć, wyznanie, poglądy polityczne, pochodzenie etniczne lub społeczne lub
inny status (OECD 2011, rozdział V ust. 1.e)•Niedostosowanie maszyn, wyposażenia, czasu pracy, organizacji pracy i procesów
produkcyjnych do zdolności fizycznych i psychicznych pracowników (OECD 2011, rozdział V
ust. 1.e; MOP 1981, nr 155)•

Niezastąpienie, gdy tylko jest to możliwe, substancji niebezpiecznych substancjami
nieszkodliwymi lub mniej niebezpiecznymi (MOP 1988, nr 167)•

Wypłata wynagrodzeń, które nie zaspokajają podstawowych potrzeb pracowników i ich
rodzin (OECD 2011, rozdział V ust. 4.b)•Utrudnianie pracownikom założenia organizacji związkowej lub przystąpienia do związku
zawodowego, grożąc przeniesieniem całości lub części jednostki operacyjnej (OECD 2011,
rozdział V ust. 7)•

Niszczenie ekosystemu poprzez degradację gleby, wyczerpywanie zasobów wody i/lub
niszczenie lasów dziewiczych i różnorodności biologicznej•

Niebezpieczne poziomy zagrożeń biologicznych, chemicznych lub fizycznych w produktach
lub usługach•

Zanieczyszczanie wód (np. przez odprowadzanie ścieków bez odpowiedniej infrastruktury
oczyszczania ścieków)•

Przekupstwo urzędników publicznych w celu zdobycia zamówień publicznych•

Przekupstwo urzędników publicznych w celu uzyskania korzystnego opodatkowania
lub innego preferencyjnego traktowania lub dostępu do poufnych informacji•

Przekupstwo urzędników publicznych w celu uzyskania odprawy celnej•

Przekupstwo urzędników publicznych w celu uzyskania zezwoleń lub pozwoleń

•Sprzedaż produktów agendom rządowym po wyższej cenie w celu odstąpieniaurzędnikom publicznym części zysków•

Przekupstwo urzędników publicznych w celu ominięcia regulacji lub uniknięcia kontroli•

Oferowanie prezentów, posiłków i rozrywki dla osób, z którymi przedsiębiorstwo
pozostaje w relacjach biznesowych, bez odpowiednich kontroli lub dokumentacji•

Otrzymywanie prezentów od partnerów biznesowych lub urzędników publicznych
bez odpowiednich kontroli lub dokumentacji

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
39
39

PYTANIA DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
PYTANIA
STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJTABELA 2.

PRZYKŁADY NEGATYWNYCH SKUTKÓW DLA ZAGADNIEŃ OBJĘTYCH
WYTYCZNYMI OECD DLA PRZEDSIĘBIORSTW WIELONARODOWYCHInteresy konsumenta•

Towary lub usługi, które nie spełniają wszystkich uzgodnionych lub wymaganych
prawem norm w kontekście zdrowia i bezpieczeństwa konsumentów, w tym objęte
ostrzeżeniami i informacjami dotyczącymi zdrowia i bezpieczeństwa (OECD, 2011,
rozdział VIII ust. 1)•

Brak rzetelnych, możliwych do zweryfikowania i jasnych informacji, które pozwolą
konsumentom podejmować świadome decyzje, w tym informacji dotyczących ceni, jeśli jest to stosowne, składu, bezpiecznego użytkowania, oznaczeń środowiskowych,
konserwacji, przechowywania i utylizacji dóbr oraz usług (OECD 2011, rozdział VIII ust. 2)•Składanie oświadczeń lub pomijanie informacji czy stosowanie innego rodzaju
praktyk, które mają zwodniczy charakter, wprowadzają w błąd, są oszukańcze lub
nieuczciwe (OECD 2011, rozdział VIII ust. 4)

1. Niniejsza lista ma charakter ilustracyjny, ale niewyczerpujący. Negatywne skutki mogą powstawać w wyniku
działalności przedsiębiorstwa, a także przedsiębiorstwo może bezpośrednio przyczyniać się do powstania negatywnych
skutków w ramach relacji biznesowej.
2. Koncepcja ryzyka wystąpienia negatywnych skutków może być szczególnie trudna do zrozumienia w kontekście
rozdziału „Udostępnianie informacji” Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych, który dotyczy przede
wszystkim potencjalnych skutków dla ładu korporacyjnego, rynków finansowych, inwestorów i pracowników. Z tego
powodu Wytyczne OECD określają zasady i normy, które mogą stanowić punkt odniesienia na potrzeby oceny imonitorowania działań.
3. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, art. 4 i 13, Deklaracja Międzynarodowej Organizacji Pracy dotycząca
podstawowych zasad i praw w pracy.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCI40
W ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
40

PYTANIA DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
PYTANIA
STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJ

Należytą staranność należy również dostosować do charakteru negatywnego skutku dla
kwestii RBC, takich jak prawa człowieka, środowisko i przeciwdziałanie korupcji. Obejmuje
to dostosowanie podejścia do konkretnych rodzajów ryzyka i uwzględnienie ich wpływu
na różne grupy, np. zastosowanie perspektywy płci do należytej staranności. ► Zob. część
I, Charakterystyka należytej staranności – Najważniejsze aspekty => Należyta staranność jest
proporcjonalna do ryzyka (oparta na ryzyku).
Pytanie 2. W jaki sposób przedsiębiorstwo może włączyć zagadnienia równości płci doswoich procedur należytej staranności?
Uwzględnienie perspektywy płci w procedurach należytej staranności oznacza przemyślenie tego, jakróżne mogą być faktyczne lub potencjalne negatywne skutki, lub tego, że mogą one występować tylko
w odniesieniu do kobiet.
 NA PRZYKŁAD ważne jest, żeby mieć świadomość zagadnień równości płci i praw kobiet
w sytuacjach, w których mogą wystąpić nieproporcjonalne skutki w odniesieniu do kobiet:• w sytuacjach gdy kobiety są narażone na dotkliwą dyskryminację,• w sytuacjach gdy działalność przedsiębiorstwa wywiera istotny wpływ na gospodarkę lokalną,środowisko oraz dostęp do ziemi i źródeł utrzymania,• na obszarach konfliktowych, gdzie trwają aktualne konflikty lub miały one miejsce w przeszłości,• w sektorowych łańcuchach dostaw oraz globalnych łańcuchach dostaw, w których zatrudnia siędużo kobiet, np. w sektorze odzieżowym, elektronicznym, turystycznym, opieki zdrowotnej
i społecznej, w gospodarstwach domowych oraz w rolnictwie i sektorze świeżych kwiatów ciętych.
Ponadto istotne jest dostosowanie – w stosownych przypadkach – działań podejmowanych przez
przedsiębiorstwa w celu identyfikacji negatywnych skutków, zapobieganiu negatywnym skutkom orazich łagodzeniu i reagowaniu na te skutki, aby zapewnić, że działania te są skuteczne i odpowiednie.
 NA PRZYKŁAD:• gromadzenie i ocena danych według płci w celu zrozumienia, czy działalność przedsiębiorstwa
wpływa inaczej na mężczyzn i kobiety,• opracowanie, zaprojektowanie i ocena polityk uwzględniających problematykę płcii równouprawnienia kobiet i mężczyzn oraz planów łagodzenia negatywnych skutków
i reagowania na zidentyfikowane, faktyczne i potencjalne negatywne skutki,• identyfikacja nakładających się/skumulowanych czynników powodujących większą podatność
na naruszenia (np. w odniesieniu do pracownika: osoba pochodząca ze społeczności ludności
rdzennej, niepiśmienna i będąca kobietą),• opracowanie systemów ostrzegania uwzględniających problematykę płcii ochrony sygnalistów (whistleblowers),• wspieranie równego i znaczącego udziału kobiet w konsultacjach i negocjacjach,• ocena czy kobiety otrzymują sprawiedliwe odszkodowania lub inne formy rekompensat,• prowadzenie konsultacji z kobietami bez obecności mężczyzn i zapewnienie kobietom
oddzielnych przestrzeni w celu wyrażania opinii i wnoszenia wkładu w proces podejmowania
decyzji biznesowych,
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
41
41

PYTANIA DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
PYTANIANALEŻYTEJSTARANNOŚCI
PYTANIA DOTYCZĄCESTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI

•
•
•
•

identyfikacja trendów dotyczących płci i prawidłowości w zakresie faktycznych i potencjalnych
identyfikacja trendów
i prawidłowości
w zakresie
faktycznych
i potencjalnych
negatywnych
skutków,dotyczących
które zostałypłci
pominięte
w procesachnależytej
staranności,negatywnych skutków, które zostały pominięte w procesach należytej staranności,ocena mechanizmów skargowych pod kątem problematyki płci, również uwzględniając przeszkody,ocenamechanizmów
skargowych
poddostęp
kątemdoproblematyki
płci, również uwzględniając przeszkody,
które mogąuniemożliwiaćkobietomtych mechanizmów.
które mogą uniemożliwiać kobietom dostęp do tych mechanizmów.

Należyta staranność może obejmować ustalanie priorytetów (w oparciu o ryzyko) – Jeżeli nieNależyta staranność może obejmować ustalanie priorytetów (w oparciu o ryzyko) – Jeżeli nie
jest możliwe jednoczesne zajęcie się wszystkimi zidentyfikowanymi skutkami, przedsiębiorstwo
jest możliwe jednoczesne zajęcie się wszystkimi zidentyfikowanymi skutkami, przedsiębiorstwo
powinno ustalić kolejność priorytetów, w jakiej podejmuje działania, w oparciu o skalę
powinno ustalić kolejność priorytetów, w jakiej podejmuje działania, w oparciu o skalę
i prawdopodobieństwo negatywnego skutku. ► Zob. część I, Charakterystyka należytej
i prawdopodobieństwo negatywnego skutku. ► Zob. część I, Charakterystyka należytej
staranności – Najważniejsze aspekty => Należyta staranność może obejmować ustalanie
staranności – Najważniejsze aspekty => Należyta staranność może obejmować ustalanie
priorytetów (w oparciu o ryzyko).
priorytetów (w oparciu o ryzyko).
Pytanie 3. W jaki sposób przedsiębiorstwo może podejmować decyzje związane z
Pytanie 3. W jaki sposób przedsiębiorstwo może podejmować decyzje związane z
ustaleniem priorytetów?
ustaleniem priorytetów?

Jak stwierdzono w Wytycznych, może się zdarzyć, że przedsiębiorstwa nie będą mogły zidentyfikować
Jakstwierdzono
w Wytycznych,może się
zdarzyć, żeprzedsiębiorstwa
nie relacjibędą mogły
zidentyfikować
i natychmiast
zareagować
na wszystkie
negatywne
skutkiwynikające z ich
biznesowych.
W tym
i natychmiast
zareagować
negatywne
skutki wynikające
z ich także,relacji żebiznesowych.
W tymwzględzie
Wytyczne
OECD na
dla wszystkie
przedsiębiorstw
wielonarodowychwyjaśniają
„przedsiębiorstwa,względzie
WytyczneOECDdlaprzedsiębiorstw
wielonarodowychwyjaśniają
także,
że„przedsiębiorstwa,
które współpracują z wieloma dostawcami, powinny ustalić ogólne obszary, w których ryzyko wystąpienia
które współpracują
z wieloma
dostawcami,
powinny
ustalićogólneryzyka
obszary,w których
ryzykowystąpienia
negatywnych
skutków
jest największe,
oraz wzależności
od oceny
ustalićhierarchię
dostawców
pod
negatywnych
skutków
jest
największe,
oraz
5 w zależności od oceny ryzyka ustalić hierarchię dostawców podkątem procedur należytej staranności” 5. Przedsiębiorstwa są odpowiedzialne za podjęcie działań
. Przedsiębiorstwa
za podjęcie
działań
kątem
procedurnależytej
staranności”wnastępstwie
powstania
negatywnych
skutków,które wywołałysąlubodpowiedzialne
do których powstania
się przyczyniły.
w następstwie powstania negatywnych skutków, które wywołały lub do których powstania się przyczyniły.
Znaczenie negatywnych skutków interpretuje się jako funkcję ich prawdopodobieństwa
Znaczenie
negatywnych
skutków interpretuje
się jakofunkcję
ich prawdopodobieństwa
i dotkliwości.
Dotkliwość negatywnych
skutków można
ocenić
na podstawie
ich skali, zakresu
dotkliwości. Dotkliwość negatywnych skutków można ocenić na podstawie ich skali, zakresu
ii nieodwracalności.
i nieodwracalności.
Skala oznacza wagę negatywnych skutków.
Skala oznacza wagę negatywnych skutków.
Zakres określa zasięg oddziaływania negatywnych skutków, np. liczbę osób, których dotyczą albo
Zakresokreśla zasięg
oddziaływania
skutków, np. liczbę osób, których dotyczą albobędą dotyczyć,
lub stopień
zniszczeńnegatywnychśrodowiska naturalnego.
będą dotyczyć, lub stopień zniszczeń środowiska naturalnego.
Nieodwracalność oznacza wszelkie ograniczenia zdolności przywrócenia osób lub środowiska
Nieodwracalność
oznaczaoddziaływaniem
wszelkie ograniczenia
zdolności
przywrócenia
lub środowiska
naturalnego dotkniętych
negatywnych
skutków
do stanuosób
odpowiadającego
naturalnego
dotkniętych
oddziaływaniem
negatywnych
skutków
dostanu
odpowiadającego
sytuacji przed wystąpieniem negatywnych skutków.
sytuacji przed wystąpieniem negatywnych skutków.
Dotkliwość nie ma charakteru absolutnego i zależy od kontekstu. Przykładowe wskaźniki skali, zakresu
Dotkliwość
nie ma charakteru
absolutnego
i zależy
od kontekstu.
Przykładowe
zakresui nieodwracalności
w zależności
od rodzajów
negatywnych
skutków,o którychwskaźniki
mowa wskali,
Wytycznych
iOECD
nieodwracalności
wzależności
odrodzajów
negatywnych
skutków,októrychmowa
w
Wytycznych
dla przedsiębiorstw wielonarodowych przedstawiono w tabeli 3. Wymienione wskaźniki mająOECD dla ilustracyjny
przedsiębiorstw
przedstawiono
w tabeli
3. Wymienionewskaźniki mającharakteri będąwielonarodowychsię różnić w zależności
od kontekstu
działania
przedsiębiorstwa.
charakter ilustracyjny i będą się różnić w zależności od kontekstu działania przedsiębiorstwa.

55

Wytyczne OECD, Komentarz do rozdziału II „Zasady ogólne”, ust. 16.
Wytyczne OECD, Komentarz do rozdziału II „Zasady ogólne”, ust. 16.
WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCI
W
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
4242

PYTANIASTARANNOŚCI
PYTANIA DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCITABELA 3. PRZYKŁADOWE WSKAŹNIKI SKALI, ZAKRESU I NIEODWRACALNOŚCINEGATYWNESKUTKIPRZYKŁADY SKALIŚrodowisko

•
•
•

•

Korupcja

•
•

•
•

•

Zatrudnienie••

Stopień wpływu na zdrowie
ludzi
Zakres zmian w składzie
gatunkowym
Intensywność wykorzystania
wody(procent wykorzystania
całkowitych dostępnych
zasobów)Stopień wytwarzania
odpadów i chemikaliów(w tonach oraz procentach
wytwarzania)
Kwota łapówki
Utrata życia lub poważne
obrażenie ciała
spowodowane
przekupstwem
Przestępczy charakter
przekupstwa
Zakres skutków
w odniesieniu do rynków,
ludzi, środowiska
i społeczeństwa,
powstałych wskutek decyzji
podjętych
w wyniku przekupstwa
Wysokość zysków
osiągniętych w wyniku
przekupstwa
Stopień skutków w
odniesieniu do zdrowia i
bezpieczeństwa
pracowników
Czy naruszenie dotyczy
podstawowego prawa
pracy

PRZYKŁADY ZAKRESUPRZYKŁADY
NIEODWRACALNOŚCI

••Zasięg geograficzny skutków • Stopień, w jakim jest możliwa
Liczba gatunków objętych
lub wykonalna rekultywacja
oddziaływaniem
obszaru naturalnego• Czas niezbędny na
przeprowadzenie działań
zaradczych•

Częstotliwość wręczaniałapówek
Geograficzny zasięg
przekupstwa
Liczba i/lub szczebelurzędników, pracowników
lub pośredników
zaangażowanych
w praktyki korupcyjne
Zakres działań związanych
z praktykami korupcyjnymi
Liczba możliwych dozidentyfikowania grup,
na które mają wpływ
decyzje podjęte
w wyniku przekupstwa

•
•

•
•

Zakres szkód dlaspołeczeństwa,
spowodowanych utratą
środków publicznych• Stopień, w jakim podjęte
działania (lub działania
umożliwiane dzięki
praktykom korupcyjnym)będą wywoływać niemożliwe
do naprawienia negatywne
skutki•Liczba pracowników, których • Stopień, w jakim można
dotyczą negatywne skutki
naprawić negatywne skutki• Które z negatywnych(np. przez zadośćuczynienie
skutków mają charakter
lub przywrócenie stanu
systemowy (np. występują
pierwotnego)na określonym obszarze, w• Czy można przywrócić
danej branży lub sektorze)pracownikom, których to• Stopień, w jakim niektóre
dotyczy, wcześniejsze
grupy są nieproporcjonalnie
uprawnienie
bardziej dotknięte przez• Stopień, w jakim zastraszanie
negatywne skutki (np.
pracowników w związku
mniejszości, kobiety)z założeniem związku
zawodowego lub
przystąpieniem do związku
zawodowego skutecznie
pozbawi pracowników prawa
do reprezentacji•

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
43
43

PYTANIA DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
PYTANIA
STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJTABELA 3. PRZYKŁADOWE WSKAŹNIKI SKALI, ZAKRESU I NIEODWRACALNOŚCINEGATYWNESKUTKIPRZYKŁADY SKALI

Prawa
człowieka•

Ujawnianie
informacji•

Interesy
konsumenta

Zakres naruszenia prawadostępu do artykułów
pierwszej potrzeby lub
naruszenia wolności (np.
edukacji, utrzymania)

PRZYKŁADY ZAKRESU••

Liczba poszkodowanych% możliwych dozidentyfikowania grup osób
poszkodowanych

Istotność udostępnienia• Zakres, w jakim decyzje
nieodpowiednich lub
zostały podjęte w oparciu
fałszywych informacjio nieodpowiednie lub• Zakres wpływu na rynki,fałszywe ujawnienie
ludzi, środowisko i• Liczba zainteresowanych
społeczeństwo
osób (np. udziałowców)
w wyniku decyzji podjętych • Liczba możliwych dona podstawie
zidentyfikowania grup, na
nieodpowiedniego lub
które mają wpływ decyzje
fałszywego ujawnieniapodjętew wyniku ujawnionych,
nieodpowiednich lub
fałszywych informacji• Zasięg skutków dla zdrowia i • Liczba poszkodowanych
bezpieczeństwa ludzi
konsumentów• Zasięg strat finansowych dla • Liczba możliwych dokonsumentów
zidentyfikowania grup
poszkodowanych
konsumentów• % możliwych dozidentyfikowania grup
poszkodowanych
konsumentów

PRZYKŁADY
NIEODWRACALNOŚCI
Stopień, w jakim można
negatywne skutki naprawić(np. przez zadośćuczynienie
lub przywrócenie stanu
pierwotnego)• Czy można przywrócić
osobom poszkodowanym
wcześniejsze uprawnienie• Stopień, w jakim
nieujawnienie lub ujawnienie
fałszywych informacji
prowadzi do niemożliwych doodzyskania strat finansowych
lub niemożliwych donaprawienia negatywnych
skutków
••Stopień, w jakim negatywne
skutki można naprawić (np.
przez zadośćuczynienie lub
przywrócenie stanu
pierwotnego)

W Wytycznych OECD nie podjęto próby ustalenia hierarchii negatywnych skutków według ich dotkliwości.
Aby uznać negatywne skutki za „poważne”, nie muszą się one odznaczać więcej niż jedną z wymienionych
cech (skalą, zakresem i nieodwracalnym charakterem), chociaż często zdarza się, że im większa skala lub
zakres negatywnego skutku, tym mniej jest on „naprawialny”.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
44
44

PYTANIA DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
PYTANIA
STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJ

Ryzyko wystąpienia najpoważniejszych negatywnych skutków będzie zależeć od przedsiębiorstwa, sektora,
w którym przedsiębiorstwo operuje oraz jego relacji biznesowych. W niektórych przypadkach może być to
kwestia oceny. W związku z tym w sprawie ustalenia priorytetów i uzasadnienia argumentacji w politykach
RBC przedsiębiorstwa mogą chcieć skonsultować się z odpowiednimi interesariuszami. Podanie do
wiadomości publicznej argumentów stanowiących podstawę ustalenia priorytetów oraz wyjaśnienie, jak tedecyzje są podejmowane, może być pomocne w budowaniu zaufania w odniesieniu do podejścia
przedsiębiorstwa w zakresie należytej staranności. W niektórych przypadkach ustalanie priorytetów możewynikać również z przepisów prawa krajowego.
 NA PRZYKŁAD w niektórych krajach określone przepisy prawa zobowiązują przedsiębiorstwa dowdrażania należytej staranności w celu unikania ryzyka handlu ludźmi i zarządzania tym ryzykiem
w ich łańcuchach dostaw oraz w sytuacjach pozyskiwania minerałów, które finansują konflikty.
Pomimo że przedsiębiorstwa powinny dostosowywać swoje podejścia do należytej staranności w zależności
od istotności ryzyka, to dostępne dla nich możliwości reagowania na zidentyfikowane ryzyka będą zależały
od ograniczeń prawnych i faktycznych, takich jak zdolność do zmiany zachowania przedsiębiorstwa w jegorelacjach biznesowych oraz od tego, jak istotny dla przedsiębiorstwa jest dany dostawca. ► Zob. załącznik,
pytania 7 i 34–40.

Pytanie 4. Na jakich etapach procesu należytej staranności istotna jest priorytetyzacja?
Ustalenie priorytetów będzie niezbędne, jeżeli przedsiębiorstwo nie będzie w stanie natychmiast
zidentyfikować wszystkich negatywnych skutków związanych z jego działalnością oraz w jego relacjach
biznesowych i odpowiednio na te skutki zareagować. Priorytetyzacja istotnych ryzyk lub negatywnych
skutków będzie właściwa zarówno podczas identyfikacji przez przedsiębiorstwa negatywnych skutków,
jak i w sytuacjach, gdy przedsiębiorstwa będą podejmować działania mające na celu zapobieganie
negatywnym skutkom i ich łagodzenie. Negatywne skutki, które zostały uznane za priorytetowe
w kontekście zapobiegania im i ich łagodzenia, będą także wymagały monitorowania w celu
zapewnienia działań zaradczych. ► Zob. załącznik, pytania 24, 31 i 45, aby dowiedzieć się więcej na
temat wykorzystywania priorytetów na tych etapach w praktyce.

Pytanie 5. Czym różni się proces ustalania priorytetów w odniesieniu do ryzykzwiązanych z prawami człowieka od priorytetyzacji innych negatywnych
skutków?
W ujęciu ogólnym priorytetyzacja skutków dla praw człowieka będzie odzwierciedlać zalecenia
sformułowane w punkcie 2.4 części II niniejszych Wytycznych. Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw
wielonarodowych stanowią, że w odniesieniu do praw człowieka dotkliwość skutków ma większe
znaczenie przy ustalaniu priorytetów niż prawdopodobieństwo ich wystąpienia. Jeżeli więc ustalenie
priorytetów jest konieczne, przedsiębiorstwa powinny zacząć od najpoważniejszych skutków dla prawczłowieka, mając na uwadze fakt, że opóźniona reakcja może determinować możliwość ich
naprawienia.
 NA PRZYKŁAD, jeżeli potencjalne negatywne skutki mogą wiązać się z utratą życia, mogą zostać uznane
za priorytetowe nawet wbrew mniejszemu prawdopodobieństwu ich wystąpienia (np. wdrożenie
działań zapobiegających obrażeniom i utracie życia na wypadek klęski żywiołowej w elektrowni).

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
4545

PYTANIASTARANNOŚCI
PYTANIA DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI

Należyta staranność jest dostosowana do warunków działania przedsiębiorstwa –charakter i zakres należytej staranności może determinować szereg czynników, w tym
wielkość przedsiębiorstwa, kontekst jego działalności, model gospodarczy, miejscew łańcuchach dostaw oraz charakter jego produktów lub usług. ► Zob. część I,
Charakterystyka należytej staranności – Najważniejsze aspekty => Należyta staranność jest
dostosowana do okoliczności panujących w przedsiębiorstwie.
Pytanie 6.

W jaki sposób można poradzić sobie z ograniczonością zasobów?

Należyta staranność wiąże się z wpływem na ludzi oraz wpływem na zasoby finansowe. Chociaż
ograniczenia zasobów mogą stanowić wyzwanie dla wszystkich przedsiębiorstw, to szczególnie małe
przedsiębiorstwa mogą zatrudniać mniej pracowników i posiadać mniejsze zasoby finansowe, aby móc
wdrażać procesy należytej staranności. Jednocześnie mają one często większą elastyczność
w kształtowaniu i realizacji polityki oraz w porównaniu z większymi przedsiębiorstwami napotykają namniej negatywnych skutków i zarządzają mniejszą liczbą dostawców. Wielkość lub zasoby
przedsiębiorstwa nie zmieniają jego odpowiedzialności za wdrażanie należytej staranności
odpowiedniej do ryzyka, ale mogą wpływać na sposób jej wdrażania. Przedsiębiorstwa z ograniczonymi
zasobami mogą w większym stopniu polegać na współpracy przy wdrażaniu należytej staranności
i mogą być zmuszone do podejmowania ostrożniejszych decyzji w procesie ustalania priorytetów. Mogątakże korzystać z takich dostępnych zasobów jak wzory polityk lub publiczne dostępne informacje na
temat ryzyk w określonych łańcuchach dostaw, a także zwrócić się o wsparcie techniczne organizacjibranżowych, których są członkami. ► Zob. tabela 4, aby dowiedzieć się więcej na ten temat.

Pytanie 7. W jaki sposób należyta staranność może być dostosowana do okoliczności
występujących w przedsiębiorstwie?
Działania przedsiębiorstwa w kontekście należytej staranności mogą determinować takie czynniki jakwielkość przedsiębiorstwa, kontekst jego działań, model biznesowy, miejsca w łańcuchach dostaw orazcharakter jego produktów lub usług. ► Zob. tabela 4, w której zamieszczono przykłady.
TABELA 4.

PRZYKŁADY DOSTOSOWANIA NALEŻYTEJ STARANNOŚCI DO OKOLICZNOŚCI WYSTĘPUJĄCYCH
W PRZEDSIĘBIORSTWIE
CzynnikiPrzykłady
Wielkość
• MŚP z ograniczoną siłą oddziaływania na swoich dostawców i ograniczonymi
przedsiębiorstwa
zasobami przeznaczonymi na budowanie zdolności dostawców pod kątem spełniania
wymogów RBC może rozważyć ustanowienie solidnych procesów wstępnej
kwalifikacji, w wyniku której zaangażowani zostaną jedynie ci dostawcy, którzy
spełniają wysokie normy RBC. W ten sposób MŚP ogranicza zasoby niezbędne do
identyfikacji negatywnych skutków, monitorowania ich oraz zapobiegania
negatywnym skutkom, które mogłyby powstać w wyniku podjęcia współpracyz określonym dostawcą
• Duże przedsiębiorstwa wielonarodowe z wieloma dostawcami i relacjami
biznesowymi funkcjonujące w warunkach obarczonych wysokim ryzykiem, mogąkorzystać z lokalnych biur, w których zatrudniają przeszkolonych pracowników
odpowiedzialnych za nadzorowanie na miejscu procesów wdrażania należytej
staranności
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
46
46

PYTANIA DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
PYTANIANALEŻYTEJ STARANNOŚCISTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJTABELA 4.

PRZYKŁADY DOSTOSOWANIA NALEŻYTEJ STARANNOŚCI DO OKOLICZNOŚCI WYSTĘPUJĄCYCH
W PRZEDSIĘBIORSTWIE
CzynnikiPrzykłady
Kontekst działalności
Przedsiębiorstwo zaopatrujące się w regionach objętych konfliktem lub regionach
przedsiębiorstwa
niebezpiecznych w ramach współpracy z interesariuszami może skorzystać ze wsparcia
dwustronnych agencji pomocowych (np. agencji darczyńców), które posiadają środki,dostęp i wiedzę ekspercką na temat tych obszarów lub społeczeństwa obywatelskiego
w regionie, podczas gdy przedsiębiorstwo działające w bezpieczniejszych regionach możewspółpracować bezpośrednio z zainteresowanymi lub potencjalnie zainteresowanymiinteresariuszami i osobami uprawnionymi
Model biznesowy
Przedsiębiorstwo infrastrukturalne realizujące inwestycje długoterminowe w państwach
przedsiębiorstwa
rozwijających się może uznać współpracę z rządem za skuteczną i ułatwiającą mu
rozwiązywanie systematycznych problemów w regionie, w którym działa, niezależnie od
innego rodzaju działań służących zapobieganiu ryzykom i ich łagodzenia, np. jako środek
zapobiegania negatywnym skutkom związanym z jego działalnością w perspektywie
długoterminowej. Z drugiej strony bank finansujący projekt krótkoterminowy(np. modernizację obiektów) w państwie rozwijającym się nie powinien zajmować się
problemami systemowymi w regionie, ale raczej powinien koncentrować swoje wysiłki nadogłębnych ocenach skutków dla praw człowieka powstających w wyniku finansowania
takich projektów i odpowiednio dostosować umowy dotyczące finansowania
MiejscePrzedsiębiorstwo niższego szczebla (np. sprzedawca detaliczny) może przeprowadzać
przedsiębiorstwa
oceny dostawców średniego szczebla w celu ustalenia, w jaki sposób wdrażają proceduryw łańcuchu dostawnależytej staranności w odniesieniu do swoich dostawców wyższego szczebla pod kątem
ryzyka pracy dzieci. Przedsiębiorstwo średniego szczebla w łańcuchu dostaw możemonitorować relacje z podmiotami wyższego szczebla w bardziej ryzykownych regionach
pod kątem ryzyka pracy dzieci. W obu przypadkach praca dzieci będzie priorytetem, sposób
identyfikacji ryzyka przez każde przedsiębiorstwo będzie zależeć jednak od jego miejsca
w łańcuchu dostaw
Charakter
Przedsiębiorstwo, które udostępnia platformę internetową w związku z usługami opartymi
produktów lub usług
na modelu równorzędnym (np. usługi zakwaterowania), może przeprowadzać oceny na
przedsiębiorstwa
miejscu poszczególnych operatorów (np. oferujących zakwaterowanie) podobnie jakbardziej tradycyjne przedsiębiorstwo usługowe. Przedsiębiorstwo może jednak ustanowić
silne mechanizmy skargowe oraz postawić restrykcyjne wymagania operatorom, którzy są
monitorowani w celu ochrony przed wszelkimi naruszeniami kodeksu postępowania
i polityk operacyjnych przedsiębiorstwa, aby zniechęcić tych, co dopuszczają się naruszeń,i szybko reagować na takie naruszenia

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCI47
W ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
47

PYTANIASTARANNOŚCI
PYTANIA DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI

Należyta staranność jest oparta na współpracy z interesariuszami – interesariuszami są osoby
lub grupy osób, na które może mieć wpływ działalność przedsiębiorstwa. ► Zob. część I,
Charakterystyka należytej staranności – Najważniejsze aspekty => Należyta staranność jest oparta
na współpracy z interesariuszami.
Pytanie 8.

Kim są interesariusze przedsiębiorstwa?

Interesariuszami są osoby lub grupy osób posiadające określone interesy, na które działalność
przedsiębiorstwa może wywierać wpływ. Nie wszystkie osoby i grupy, które zostały uznane za
interesariuszy, będą posiadać interesy, na które konkretne działania prowadzone przez
przedsiębiorstwo mogą wywierać wpływ. Z tego względu ważne jest, aby przedsiębiorstwo
zidentyfikowało osoby i grupy posiadające interesy, które musi uwzględnić w odniesieniu dookreślonego rodzaju działania (odpowiednich interesariuszy). Co więcej, należyta staranność dotyczyinteresów interesariuszy, na których oddziałują negatywne skutki (poszkodowanych interesariuszy),a także tych interesariuszy, na których nie oddziałują, ale potencjalnie mogą oddziaływać negatywne
skutki (potencjalnie poszkodowanych interesariuszy). Ponadto nie wszystkie interesy mają takie samo
znaczenie oraz nie jest konieczne jednakowe traktowanie wszystkich interesariuszy. W przypadku gdy
sprawa dotyczy praw człowieka w odniesieniu do indywidualnych osób lub zbiorowości (prawa takich
grup jak ludność rdzenna), interesariusze, których prawa są lub mogą zostać naruszone, mogą byćokreślani jako interesariusze, których prawa mogą zostać naruszone (rightsholders*).
* W języku polskim nie stosuje się pojęcia „posiadacz praw”, dlatego w tłumaczeniu zastosowano termin „osoby,
których prawa mogą być naruszone”. Zob. także przypis 11 w polskiej wersji dokumentu: Należyta staranność
w zakresie udzielania kredytów korporacyjnych i gwarantowania emisji papierów wartościowych (MFiPR, 2021).
Ten fragment został napisany przez AUTORÓW polskiego wydania i nie został zawarty w oryginalnej, angielskiej wersji
Wytycznych. Wyrażone tu opinie i argumenty są w całości opiniami autorów polskiego wydania i nie powinny być
w żaden sposób przypisywane OECD ani jej państwom członkowskim.

Interesariusze będą się różnić w zależności od przedsiębiorstwa i rodzaju jego działalności.
 NA PRZYKŁAD interesariuszami poszkodowanymi lub potencjalnie poszkodowanymiinteresariuszami czy osobami, których prawa mogą zostać naruszone, mogą być:
• społeczności na poziomie lokalnym, regionalnym lub krajowym,• robotnicy i pracownicy zatrudnieni w łańcuchach dostaw na podstawie nieformalnych umów
oraz związki zawodowe,• konsumenci lub użytkownicy końcowi produktów.
Ponadto do odpowiednich interesariuszy, którzy mogą być ważni dla znaczącego zaangażowania,mogą należeć:• organizacje pozarządowe, lokalne organizacje społeczeństwa obywatelskiego, krajowe
instytucje praw człowieka,• organizacje działające w ramach społeczności oraz lokalni obrońcy praw człowieka,• równorzędne przedsiębiorstwa z tego samego sektora,• administracje rządowe krajów przyjmujących (na poziomie lokalnym, regionalnym, krajowym),• partnerzy biznesowi,• inwestorzy lub udziałowcy.
Przedsiębiorstwa mają do dyspozycji wiele zasobów w celu zidentyfikowania swoich interesariuszy (np.
OECD 2015).
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
48
48

PYTANIASTARANNOŚCI
PYTANIA DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI

W sytuacjach gdy liczba poszkodowanych interesariuszy, potencjalnie poszkodowanych interesariuszy
lub osób, których prawa mogą zostać naruszone, jest ogromna, przedsiębiorstwo może nawiązać
współpracę z wiarygodnymi przedstawicielami interesariuszy, w szczególności gdy współpraca
z poszczególnymi osobami może podważać określone prawa lub interesy zbiorowe NA PRZYKŁAD przy podejmowaniu decyzji dotyczącej restrukturyzacji lub zamknięcia fabryki
istotne znaczenie może mieć podjęcie współpracy ze związkami zawodowymi, a nie
poszczególnymi pracownikami w celu złagodzenia skutków decyzji dla pracowników, zwłaszcza że
prawo pracowników do tworzenia i zrzeszania się w związkach zawodowych i ich prawo do
prowadzenia rokowań zbiorowych są uznanymi w skali międzynarodowej prawami człowieka.
Przedsiębiorstwa mogą ustalać priorytety w zakresie angażowania najbardziej poszkodowanych
interesariuszy, potencjalnie poszkodowanych interesariuszy lub osób, których prawa mogą zostać
naruszone. Stopień oddziaływania przedsiębiorstwa na interesariuszy lub osób, których prawa mogązostać naruszone, może określać poziom ich zaangażowania.

Pytanie 9.
••

Na czym polega „znaczące zaangażowanie interesariuszy”?

Angażowanie interesariuszy polega na interaktywnej współpracy z właściwymi interesariuszami.
Zaangażowanie interesariuszy może przybrać np. formę spotkań, posiedzeń lub konsultacji.
Znaczące zaangażowanie interesariuszy determinuje komunikacja dwutorowa, która zależy od
dobrych intencji uczestników po obu stronach 6. Ma także elastyczny i ciągły charakter, obejmujeczęsto współpracę z odpowiednimi interesariuszami przed podjęciem decyzji.
Zaangażowanie po obu stronach oznacza, że przedsiębiorstwo i interesariusze mogą wyrażać opinie,
przedstawiać swój punkt widzenia i wsłuchiwać się w alternatywne opinie w celu osiągnięcia
wzajemnego zrozumienia. Oznacza to także, że interesariusze mają możliwość udziału
w opracowaniu i realizacji działań związanych zaangażowaniem. Zarówno od przedsiębiorstwa, jaki od interesariuszy oczekuje się, że będą działać w dobrej wierze. Oznacza to, że przedsiębiorstwo
rzeczywiście dąży do zrozumienia, w jaki sposób jego działalność wpływa na interesy odpowiednich
interesariuszy. Oznacza to, że przedsiębiorstwo jest gotowe do usunięcia negatywnych skutków, które
wywołuje, lub do których powstawania się przyczynia, a interesariusze uczciwie przedstawiają swoje
interesy, zamierzenia i obawy. Pozytywne zaangażowanie oznacza, że przedsiębiorstwo stara się
poznać opinie osób, na które jego decyzja będzie mieć wpływ. Ważne jest, aby przed podjęciem
jakichkolwiek decyzji zaangażować potencjalnie poszkodowanych interesariuszy i osoby, których
prawa mogą zostać naruszone7. Wiąże się to z terminowym dostarczaniem wszelkich informacji
potrzebnych interesariuszom lub osobom, których prawa mogą zostać naruszone, w celu podjęcia
świadomej decyzji co do oddziaływania na nich rezultatów decyzji przedsiębiorstwa. Oznacza to także
zrealizowanie uzgodnionych zobowiązań, zapewnienie podjęcia działań w związku
z negatywnymi skutkami dla poszkodowanych interesariuszy, potencjalnie poszkodowanych
interesariuszy lub osób, których prawa mogą zostać naruszone, w tym działań zaradczych,
w przypadku gdy przedsiębiorstwo wywołało negatywne skutki lub przyczyniło się ono
do ich powstania.

Wytyczne OECD, Komentarz do rozdziału II „Zasady ogólne”, ust. 25.
Może to być niezbędne w określonych sytuacjach, np. gdy z poszanowaniem praw człowieka wiąże się prawo do
informacji.
6
7

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
49
49

PYTANIASTARANNOŚCI
PYTANIA DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI

•Ciągłe zaangażowanie oznacza, że działania na rzecz angażowania interesariuszy są
prowadzone w ciągu całego cyklu życia operacji lub działania i nie mają charakteru
jednorazowego.

Znaczące zaangażowanie interesariuszy jest kluczowym elementem procesu należytej staranności.
Niniejsze Wytyczne nie mają jednak służyć jako szczegółowy przegląd tego zagadnienia. Dostępnych
jest wiele sposobów postępowania i rozwiązywania wspólnych problemów w odniesieniu do działań narzecz angażowania interesariuszy (zob. OECD 2015c).

Pytanie 10. Kiedy zaangażowanie interesariuszy jest ważne w kontekście należytej staranności?
Znaczące zaangażowanie interesariuszy jest ważne w skali całego procesu należytej staranności. Współpraca
z poszkodowanymi interesariuszami lub potencjalnie poszkodowanymi interesariuszami czy osobami,
których prawa mogą zostać naruszone, może być szczególnie istotna, jeżeli przedsiębiorstwo:• identyfikuje faktyczne lub potencjalne negatywne skutki w kontekście własnej działalności,• angażuje się w ocenę relacji biznesowych w odniesieniu do faktycznych
lub potencjalnych negatywnych skutków,• opracowuje działania zapobiegawcze i łagodzące ryzyko negatywnych skutków,
które wywołuje, lub do których powstawania się przyczynia,• identyfikuje formy działań zaradczych wobec negatywnych skutków, które wywołuje lub do których
powstawania się przyczynia, a także wypracowuje procedury umożliwiające działania zaradcze,• śledzi i informuje o sposobie postępowania w przypadku zidentyfikowania faktycznych lub
potencjalnych negatywnych skutków dla praw człowieka w kontekście własnej działalności.
Ponadto w niektórych przypadkach zaangażowanie interesariuszy lub przeprowadzanie konsultacji zinteresariuszami są ich uprawnieniem 8.
 NA PRZYKŁAD prawo pracowników do tworzenia związków zawodowych lub przystępowania dozwiązków zawodowych oraz ich prawo do prowadzenia rokowań zbiorowych są uznanymi w skalimiędzynarodowej prawami człowieka. Z tego względu ważne jest zaproszenie do współpracyzwiązków zawodowych lub przedstawicieli pracowników podczas angażowania pracowników w te
kwestie. Stosunki pracownicze stanowią ponadto formę zaangażowania interesariuszy.
W przypadku niektórych rodzajów negatywnych skutków, wywołujących szkody w skali zbiorowości
(takich jak korupcja, która zbiorowo szkodzi ludności w kraju, w którym przypadek korupcji ma miejsce,
lub emisje gazów cieplarnianych, które przyczyniają się do zbiorowych szkód o zasięgu
transgranicznym), zaangażowanie w szerokim zakresie poszkodowanych interesariuszy, potencjalnie
poszkodowanych interesariuszy czy osób, których prawa mogą zostać naruszone, może nie byćmożliwe. W takich przypadkach użytecznym rozwiązaniem może być współpraca z wiarygodnymi
przedstawicielami interesariuszy lub organizacjami pełniącymi rolę pełnomocnika (np. organizacjami
pozarządowymi, przedstawicielskimi organami publicznymi).
8
Przykładowo, Deklaracja ONZ o prawach ludności rdzennej (art. 19 i art. 32) stanowi, że państwa przeprowadzają w wielu
przypadkach konsultacje i współpracują z zainteresowaną ludnością rdzenną w celu uzyskania ich dobrowolnej,wcześniejszej i świadomej zgody, w tym zgody na realizację projektów wywierających wpływ na ich ziemie i terytoria lub
inne zasoby. Konwencja MOP nr 169 (art. 6) zobowiązuje państwa, które ją ratyfikowały, do przeprowadzania konsultacji
z ludnością rdzenną w celu osiągnięcia porozumienia lub zgody na realizację proponowanych działań.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
5050PYTANIA DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
PYTANIA
STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJ

Niezależnie od współpracy z interesariuszami przedsiębiorstwa mogą także przeprowadzać konsultacje
z ekspertami w zakresie szczególnych problemów lub uwarunkowań (np. z pracownikami uniwersyteckimi,organizacjami pozarządowymi, lokalnymi organizacjami) w celu uzyskania rad przy opracowywaniu
i realizacji działań obejmujących należytą staranność.

Pytanie 11. W jaki sposób przedsiębiorstwo może angażować się we współpracę
z interesariuszami potencjalnie narażonymi na dyskryminację?
Dla zapewnienia skuteczności angażowania interesariuszy istotne znaczenie ma identyfikacja i eliminowanie
potencjalnych barier w tej współpracy (np. barier językowych, kulturowych, wynikających z nierówności płci
czy braku równowagi sił, podziałów istniejących w społeczności).
 NA PRZYKŁAD udostępnianie informacji w formie ustnej w społeczności, w którejwystępuje analfabetyzm.
Ponadto niektóre osoby lub grupy mogą być narażone na zwiększone ryzyko podatności na dyskryminację lub
marginalizacji, np. z powodu stygmatyzacji społecznej. Często najbardziej wrażliwi interesariusze będą również
najbardziej dotknięci działaniami przedsiębiorstwa. Przykładowo, interesariusze, tacy jak kobiety, dzieci
i społeczności marginalizowane społecznie, mogą odczuwać większy wpływ działalności przedsiębiorstwa lub
odczuwać ten wpływ na różne sposoby i potrzebować dodatkowej uwagi w kontekście działań angażujących
interesariuszy. Dostępnych jest wiele opracowań na temat postępowania z potencjalnymi barierami
w angażowaniu interesariuszy lub w angażowaniu określonych grup wrażliwych interesariuszy9.

W procesie należytej staranności przedsiębiorstwa mogą współpracować na poziomie sektora
lub na wyższym poziomie, w tym z odpowiednimi interesariuszami, chociaż to one pozostają
każdorazowo odpowiedzialne za zapewnienie skutecznego przestrzegania zasad należytej
staranności. ► Zob. część I, Charakterystyka należytej staranności => ramka 2, Współpraca przywdrażaniu należytej staranności.
Pytanie 12. W jaki sposób przedsiębiorstwa mogą współpracować w kwestiachnależytej staranności?
Wiele z zaleceń dotyczących należytej staranności, o których mowa w Wytycznych, można realizować
wspólnie z innymi podmiotami, np. innymi przedsiębiorstwami z branży, w partnerstwie ze związkami
zawodowymi lub za pośrednictwem inicjatyw wielostronnych.
NA PRZYKŁAD przedsiębiorstwa mogą współpracować lub zawierać umowy ze związkami zawodowymi
w celu propagowania angażowania pracowników w proces opracowania procedur należytej staranności i ichwdrażania, wdrażania standardów w zakresie praw pracowniczych oraz mechanizmów skargowych. Umowy zezwiązkami zawodowymi mogą mieć różne formy i można je zawierać na poziomie zakładu pracy,
przedsiębiorstwa, sektora lub na poziomie międzynarodowym. Mogą dotyczyć umów zawartych w wyniku
rokowań zbiorowych, globalnych umów ramowych (Global Framework Agreements), protokołów i porozumień.

9

Zob. np. OECD 2016c, załączniki B-D.
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
51
51

PYTANIASTARANNOŚCI
PYTANIA DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI

Współpraca może przynosić korzyści związane z gromadzeniem wiedzy na temat ryzyka sektorowego
i rozwiązań, zwiększaniem siły oddziaływania w możliwie jak największym zakresie w ramach relacji
biznesowych, zwiększaniem skuteczności koncepcji należytej staranności dla wszystkich, np. przez
uznanie dotychczasowych ocen partnerów biznesowych oraz poprzez ramy sprawozdawcze wspólne
dla podmiotów w relacjach biznesowych. W kontekście współpracy w skali sektora korzystne może byćdzielenie się kosztami i oszczędnościami. ► Zob. załącznik, pytania 18, 27–28 i 37 oraz ramka 5.
RAMKA 3. WŁAŚCIWE ZARZĄDZANIE INICJATYWAMI WSPÓŁPRACYW ZAKRESIE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
Poniższa lista zawiera przykłady właściwego zarządzania, które mogą pomóc przedsiębiorstwu
w ustaleniu, czy inicjatywa współpracy, w którą się angażuje, jest wiarygodna.
W ramach inicjatywy:•wdrożono dobrze działający, dostępny i skuteczny mechanizm skargowy,
za którego pośrednictwem interesariusze mogą zgłaszać wątpliwości co do
działalności samej inicjatywy bez narażania się na działania odwetowe*,•wdrożono proces konsultacji z interesariuszami i ekspertami w zakresie
celów i działalności inicjatywy,•wdrożono skuteczny proces udostępniania w terminowy sposób
zaangażowanym przedsiębiorstwom szczegółowych informacji na temat
faktycznych lub potencjalnych negatywnych skutków w celu wsparcia ichw realizacji własnych działań obejmujących należytą staranność,•wdrożono procedury okresowej weryfikacji, w tym monitoringu i oceny, czysama inicjatywa realizuje swoje własne cele i zadania, w tym w razie
konieczności, procedurę aktualizacji polityk, działań i wytycznych dlazaangażowanych przedsiębiorstw,•
rozważono obszary, w których mogą występować faktyczne lub potencjalne
konflikty interesów między kadrą zarządzającą inicjatywy
a przedsiębiorstwami, a także wdrożono procedury zarządzania
potencjalnymi konfliktami interesów,•
udostępniono publicznie szczegółowe dane na temat wewnętrznej strukturyzarządzania inicjatywą, pracowników, zasobów i kontroli,•sporządzane są sprawozdania z oceny realizacji zamierzeń i celów
w odniesieniu do odpowiedzialnych praktyk zakupowych,•umożliwia się wzajemne uznawanie, z zastrzeżeniem odpowiedniej kontrolijakości, innych inicjatyw dotyczących należytej staranności.
* Dotyczy to mechanizmów skargowych odnoszących się do działań w ramach inicjatywy,
a nie do mechanizmów skargowych, które inicjatywy mogą ustanawiać w celu zapewnienia
działań naprawczych między poszkodowanymi interesariuszami lub osobami, których prawamogą zostać naruszone, a członkami inicjatywy.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
52
52

PYTANIASTARANNOŚCI
PYTANIA DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI

Członkostwo w inicjatywie wielostronnej nie skutkuje przeniesieniem odpowiedzialności z przedsiębiorstwa
na inicjatywę za negatywne skutki, które przedsiębiorstwo wywołuje, do których powstania się przyczynia
lub które są bezpośrednio związane z działalnością przedsiębiorstwa.
Przed zaangażowaniem się we współpracę w zakresie wdrażania należytej staranności przedsiębiorstwo
powinno najpierw ocenić jakość inicjatywy. Może to obejmować:• konsultacje z właściwymi interesariuszami co do wiarygodności inicjatywy,• ocenę wiarygodności inicjatywy i jej procesów, tj. czy odpowiadają one zaleceniom
sformułowanym w niniejszych Wytycznych,• zapewnienie, że podejście oparte na współpracy jest stosowane i dostosowane doprzedsiębiorstwa w sposób niezbędny do zapewnienia wystarczająco solidnego procesunależytej staranności,• aktywny udział w działaniach objętych współpracą,• stosowanie zasad dobrego zarządzania, gdy współpraca odbywa się poprzez formalną
inicjatywę. ► Zob. ramka 3.

Pytanie 13. Czy współpraca może stwarzać zagrożenia w świetle prawa konkurencji?
Podczas gdy w wielu przypadkach przedsiębiorstwa mogą współpracować przy wdrażaniu należytej
staranności bez naruszania przepisów prawa konkurencji, powinny one w ramach wspólnych inicjatyw,
w jakie są zaangażowane, podejmować proaktywne działania w celu zrozumienia aspektów prawa
konkurencji w krajach, w których operują oraz unikania działań, które mogłyby zostać uznane za
naruszenie przepisów prawa konkurencji.
 NA PRZYKŁAD przedsiębiorstwa i inicjatywy, w jakie są one zaangażowane, mogą:• uzyskać opinię organów ochrony konkurencji w przypadku powzięcia wątpliwości, czyokreślony sposób postępowania lub aspekt współpracy mogą być postrzegane jako sprzeczne
z prawem konkurencji i w związku z tym stwarzać ryzyko regulacyjne;• wprowadzić działania w zakresie przejrzystości związane z inicjatywami współpracy w celułagodzenia obaw związanych z konkurencją. Organy ochrony konkurencji mogą odnosić się bardziej
sceptycznie do inicjatyw lub umów zawieranych między konkurencyjnymi podmiotami, jeżeli mająone charakter całkowicie prywatny. Co więcej, przejrzystość przyczynia się do wykrycia
potencjalnych problemów i tym samym zapewnienia ich szybkiego rozwiązania;• wprowadzić programy zgodności z przepisami antymonopolowymi. W niektórych krajachorgany ochrony konkurencji doradzają, w jaki sposób najlepiej zaplanować i egzekwować
programy zgodności.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
53
53

PYTANIASTARANNOŚCI
PYTANIA DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI

W każdym kraju funkcjonują inne zasady dotyczące prawa konkurencji, jednak oceniając wątpliwości
związane z inicjatywami na rzecz RBC pod kątem ich zgodności z prawem konkurencji, przedsiębiorstwa
mogą rozważyć pewne pytania ukierunkowujące.
 NA PRZYKŁAD:• Czy w ramach współpracy lub inicjatywy przewidziano umowę między konkurentami?
• Czy współpracę lub inicjatywę można postrzegać jako naruszenie prawa konkurencji (tj. czy
obejmuje ona zmowę cenową, zmowę przetargową (manipulację przetargiem), ograniczenie
produkcji lub podział rynku (lub dzielenie się rynkiem)?
• Czy współpraca lub inicjatywa powoduje skutek antykonkurencyjny (tj. czy wpływa na rynki
konsumenckie, powodując np. wyższe ceny lub ograniczenie dostępności produktów czy usług)
niezależnie od tego, czy ma na celu ograniczenie konkurencji?
• Czy prokonkurencyjne skutki współpracy lub inicjatywy przeważają nad skutkami
antykonkurencyjnymi?
• Czy współpraca lub inicjatywa przynosi korzyści dla ogółu społeczeństwa, które można
uwzględnić w teście równowagi lub go zastąpić? ► Zob. Capobianco, Gillard i Bijelic, 2015.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
54
54

PYTANIA ZWIĄZANEZ PROCESEM NALEŻYTEJ STARANNOŚCI

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
55

A.1

A.1
A.1

WŁĄCZANIEWŁĄCZANIEZASAD
RBCWŁĄCZANIE ZASADZASAD RBC
RBC
W
POLITYKIISYSTEMYZARZĄDZANIAWPOLITYKIISYSTEMYZARZĄDZANIAW POLITYKI I SYSTEMY ZARZĄDZANIA

Opracowanie,
przyjęcie ii rozpowszechnienie
polityk dotyczących
kwestii RBC,
które wyrażają
Opracowanie,
Opracowanie, przyjęcie
przyjęcie i rozpowszechnienie
rozpowszechnienie polityk
polityk dotyczących
dotyczących kwestii
kwestii RBC,
RBC, które
które wyrażają
wyrażają
zobowiązania
przedsiębiorstwa
doprzestrzegania
zasadistandardów
zawartych
zobowiązania przedsiębiorstwa
przedsiębiorstwa dodo przestrzegania
przestrzegania zasad
zasad ii standardów
standardów zawartych
zawartych w
w Wytycznych
Wytycznych
zobowiązaniaw
Wytycznych
OECD
OECD dla
dla przedsiębiorstw
przedsiębiorstw wielonarodowych
wielonarodowych iii planach
planach wdrażania
wdrażania należytej
należytej staranności,staranności, które
które
OECD
dla
przedsiębiorstw
wielonarodowych
planachwdrażanianależytej
staranności,
które
będą
odpowiednie
dowłasnychdziałań
przedsiębiorstwa,jegołańcuchadostawbędą odpowiednie
odpowiednie dodo własnych
własnych działań
działań przedsiębiorstwa,
przedsiębiorstwa, jego
jego łańcuchałańcucha dostaw
dostaw iii pozostałych
pozostałychbędąpozostałych
relacji► Zob.
Zob. część
część II,II, punktpunkt 1.1.
1.1.
relacji biznesowych.
biznesowych. ►
►
Zob.
część
II,
punkt
1.1.
relacjibiznesowych.
Pytanie
14. Jakie
elementy tworzą
polityki w
zakresie RBC?
► Zob.
część II,
punkt 1.1.
Pytanie
Pytanie 14.
14. Jakie
Jakie elementy
elementy tworzą
tworzą polityki
polityki w
w zakresie
zakresie RBC?
RBC? ►► Zob.
Zob. część
część II,II, punktpunkt 1.1.
1.1.

Jak
zauważono w
Wytycznych, polityki
RBC przedsiębiorstwa
będą obejmować
zobowiązania w
zakresieJak
Jak zauważono
zauważono w
w Wytycznych,
Wytycznych, polityki
polityki RBC
RBC przedsiębiorstwa
przedsiębiorstwa będąbędą obejmować
obejmować zobowiązania
zobowiązania w
w zakresie
zakresiezagadnień
sformułowanychw
WytycznychOECDdlaprzedsiębiorstw
wielonarodowych
i będą
zagadnień
sformułowanychw
WytycznychOECDdlaprzedsiębiorstw
wielonarodowych
zagadnień sformułowanych w Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych ii będąbędą
odwoływaćsięwwiększym
stopniudozobowiązań
związanychznajpoważniejszymi
rodzajami
odwoływać się
się ww większym
większym stopniu
stopniu do
do zobowiązań
zobowiązań związanychzwiązanych zz najpoważniejszymi
najpoważniejszymi rodzajami
rodzajami ryzyka
ryzykaodwoływać
ryzykazwiązanego zz działalnością
działalnością przedsiębiorstwa.
związanegozwiązanego z działalnością przedsiębiorstwa.
przedsiębiorstwa.
Dlaprzedsiębiorstwa
możebyćrównież przydatne
zastosowanie zasad
RBC wcelu wyjaśnienia,
w jakisposóbDla
przedsiębiorstwa
możebyć
Dla przedsiębiorstwa może być również
również przydatne
przydatne zastosowanie
zastosowanie zasad
zasad RBC
RBC w
w celucelu wyjaśnienia,wyjaśnienia, w
w jakijaki sposób
sposóbustalaono
priorytetywkontekście
należytej
staranności
w
zakresieRBC(tj.
dlaczegoniektóre
ryzykaustala ono
ono priorytety
priorytety w
w kontekście
kontekście należytej
należytej staranności
staranności w
w zakresie
zakresie RBC
RBC (tj.
(tj. dlaczegodlaczego niektóre
niektóre ryzyka
ryzyka sąsąustalasąuważane za
za bardziej istotne
istotne niż inne
inne ryzyka).
uważaneuważane za bardziej
bardziej istotne niżniż inne ryzyka).
ryzyka).
Polityki
Polityki RBC
RBC mogą
mogą także
także określać
określać sposób
sposób wykonywania
wykonywania obowiązków
obowiązków ––– w
w jakijaki sposób
sposób przedsiębiorstwo
przedsiębiorstwo
Polityki
RBC
mogą
także
określaćsposóbwykonywania
obowiązków
w
jaki
sposóbprzedsiębiorstwo
podejdziedonależytej
staranności,zaangażowania
interesariuszyidziałań
zaradczych.
podejdzie dodo należytej
należytej staranności,staranności, zaangażowania
zaangażowania interesariuszyinteresariuszy ii działań
działań zaradczych.
zaradczych. W
W tym
tym względzie
względzie
podejdzieWtymwzględziemogą także
także przedstawiać
przedstawiać zarys
zarys oczekiwań
oczekiwań przedsiębiorstwa
przedsiębiorstwa co
co do
do wdrożenia
wdrożenia polityki
polityki RBC
RBC w
w odniesieniu
odniesieniu dodomogąmogą także przedstawiać zarys oczekiwań przedsiębiorstwa co do wdrożenia polityki RBC w odniesieniu dopracowników(w
tym
stałychpracowników,
tymczasowych
pracowników
ii innychosób
wykonujących
pracę
pracowników(w
tym
stałychpracowników,
tymczasowych
pracowników
innychosób
wykonujących
pracę
pracowników (w tym stałych pracowników, tymczasowych pracowników i innych osób wykonujących pracę
na► Zob.
Zob. załącznik,załącznik, pytanie
pytanie 18.
18.
na rzecz
rzecz przedsiębiorstwa)
przedsiębiorstwa) iii jego
jego relacji
relacji biznesowych.
biznesowych. ►►Zob.
załącznik,
pytanie
18.
na
rzecz
przedsiębiorstwa)
jegorelacjibiznesowych.
PolitykiRBCmożna
dostosować
dokontekstu
lub
działań
na
poziomielokalnym.
PolitykiRBCmożna
dostosować
dokontekstu
lub
działań
na
poziomielokalnym.
Polityki RBC można dostosować do kontekstu lub działań na poziomie lokalnym.
Przykładowo,
jednostka zależna
dużego przedsiębiorstwa
wielonarodowego, która
działa w
państwie
Przykładowo,
Przykładowo, jednostka
jednostka zależna
zależna dużego
dużego przedsiębiorstwa
przedsiębiorstwa wielonarodowego,
wielonarodowego, która
która działa
działa w
w państwiepaństwieoszczególnym
ryzykuzwiązanym
zz zatrudnieniem,może
dostosować
politykę
RBC
jednostki
dominującej,oszczególnym
ryzykuzwiązanym
zatrudnieniem,może
dostosować
politykę
RBC
jednostki
dominującej,o szczególnym ryzyku związanym z zatrudnieniem, może dostosować politykę RBC jednostki dominującej,aby
rozwiązać problemywystępujących w
swoim otoczeniu.
aby
aby rozwiązać
rozwiązać problemy
problemy występujących
występujących w
w swoimswoim otoczeniu.
otoczeniu.

Pytanie
15. Jaką
wiedzę ekspercką
można wykorzystać
przy opracowaniu
polityk w
zakresie
Pytanie
Pytanie 15.
15. Jaką
Jaką wiedzę
wiedzę ekspercką
ekspercką można
można wykorzystać
wykorzystać przy
przy opracowaniu
opracowaniu polityk
polityk w
w zakresie
zakresie
RBC?
►
Zob.
część
II,
punkt
1.1.
RBC?
►
Zob.
część
II,
punkt
1.1.
RBC? ► Zob. część II, punkt 1.1.

Wzwiązku zz inicjatywami
sektorowymi lub
wielostronnymi dostępne
są wzorce
polityk dlaróżnych sektorów.
W
W związku
związku z inicjatywami
inicjatywami sektorowymi
sektorowymi lub
lub wielostronnymi
wielostronnymi dostępne
dostępne sąsą wzorce
wzorce polityk
polityk dla
dla różnych
różnych sektorów.
sektorów.
Przedsiębiorstwo
możejedostosować
lub
wykorzystać,oile
spełniają
zalecenia,októrychmowa wczęści II,
Przedsiębiorstwo
II,
Przedsiębiorstwo możemoże jeje dostosować
dostosować lub
lub wykorzystać,wykorzystać, oo ile
ile spełniają
spełniają zalecenia,
zalecenia, oo których
których mowa
mowa w
w części
części
II,
10
10
10.
punkcie
1.1,
oraz
są
odpowiednie
dosektoralub
obszaru
geograficznego
działania
przedsiębiorstwa.
punkcie
1.1,
oraz
są
odpowiednie
dosektoralub
obszaru
geograficznego
działania
przedsiębiorstwa
punkcie 1.1, oraz są odpowiednie do sektora lub obszaru geograficznego działania przedsiębiorstwa .
W
opracowywaniu polityki
RBC pomocnemogą byćkonsultacje zz istotnymi
interesariuszami. MożetoW
W opracowywaniu
opracowywaniu polityki
polityki RBC
RBC pomocne
pomocne mogąmogą być
być konsultacje
konsultacje z istotnymi
istotnymi interesariuszami.
interesariuszami. MożeMoże totobyćszczególnie
ważnew
przypadkachsektorów,dlaktórychprzykładowe
wzory
politykniezostały
byćszczególnie
ważnew
przypadkachsektorów,dlaktórychprzykładowe
wzory
politykniezostały
być szczególnie ważne w przypadkach sektorów, dla których przykładowe wzory polityk nie zostały
jeszcze
wypracowane. Wskazówki
organizacji pracodawców,
stowarzyszeń branżowych,właściwych
jeszczejeszcze wypracowane.
wypracowane. Wskazówki
Wskazówki organizacjiorganizacji pracodawców,
pracodawców, stowarzyszeń
stowarzyszeń branżowych,branżowych, właściwychwłaściwychorganizacji
pozarządowych
lub
wielostronnych
inicjatyw
mogą
być
także
pomocnew
opracowywaniu
organizacji pozarządowych
pozarządowych lub
lub wielostronnych
wielostronnych inicjatyw
inicjatyw mogąmogą być
być także
także pomocne
pomocne w
w opracowywaniu
opracowywaniu
organizacji
strategii
w tym
zakresie. ►Zob. załącznik,
pytania 8–11.
strategii
strategii w
w tym
tym zakresie.
zakresie. ►► Zob.
Zob. załącznik,załącznik, pytania
pytania 8–11.
8–11.
10 Por. Wzór polityki łańcucha dostaw w zakresie odpowiedzialnego globalnego łańcucha dostaw minerałów z obszarów
10 Por. Wzór polityki łańcucha dostaw w zakresie odpowiedzialnego globalnego łańcucha dostaw minerałów z obszarów
Por. Wzór konfliktami
polityki łańcucha
dostawwysokiego
w zakresieryzyka,
odpowiedzialnego
globalnegołańcuchadostawminerałówz obszarów
dotkniętych
i obszarów
w:
OECD,
2016a,
s. 20,
oraz: Wzór
polityki
przedsiębiorstwa
dotkniętych
konfliktami
wysokiego
ryzyka,w:
OECD,
2016a,
20,
dotkniętych
konfliktami ii obszarów
obszarów
wysokiego
ryzyka, w:
w: OECD,
OECD,2017a,
2016a,s. s.
s.
20, oraz:oraz: Wzór
Wzór polityki
polityki przedsiębiorstwa
przedsiębiorstwa
w
zakresie
odpowiedzialnychłańcuchów
dostawrolnych,25.
w
w zakresie
zakresie odpowiedzialnych
odpowiedzialnych łańcuchówłańcuchów dostaw
dostaw rolnych,
rolnych, w:
w: OECD,
OECD, 2017a,
2017a, s.
s. 25.
25.
10WYTYCZNEOECD
DOTYCZĄCEPRZYODPOWIEDZIALNYM
WYTYCZNEOECD NALEŻYTEJ
DOTYCZĄCESTARANNOŚCI
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCIPRZY
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCI
PRZY ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
56
56
56

WŁĄCZANIE ZASAD RBC W POLITYKI I SYSTEMY ZARZĄDZANIAWŁĄCZANIE ZASAD RBC W POLITYKI I SYSTEMY ZARZĄDZANIA

Zaangażowanie właściwych działów przedsiębiorstwa w opracowanie polityki może być pomocne
w wypracowaniu realistycznych i skutecznych sposobów podejścia do wdrażania polityki. ► Zob.
załącznik, pytanie 16.

Dążenie do włączania polityk przedsiębiorstwa w zakresie RBC do zasad działania organów
nadzorczych przedsiębiorstwa. Włączanie polityk przedsiębiorstwa w zakresie RBC do
systemów zarządzania, tak aby były one wdrażane w ramach zwyczajowych praktyk
biznesowych przedsiębiorstwa, z uwzględnieniem potencjalnej niezależności, autonomii
i struktury prawnej tych organów, które mogą być przewidziane w krajowych przepisachi regulacjach. ► Zob. część II, punkt 1.2.
Pytanie 16. Które zespoły lub komórki operacyjne przedsiębiorstwa należy uwzględnić,
opracowując i dostosowując cele do polityk przedsiębiorstwa w zakresie RBC?
► Zob. część I, Charakterystyka należytej staranności – Najważniejsze aspekty;część II, punkt 1.2.
Działania dostosowawcze obejmujące w praktyce różne zespoły i komórki operacyjne przedsiębiorstwa
będą w dużym stopniu zależeć od cech typowych dla danego przedsiębiorstwa, w tym charakteru jegodziałalności, wielkości i rodzaju ryzyk związanych z jego działalnością. Przedsiębiorstwa powinny
rozważyć, które komórki operacyjne w toku ich działalności operacyjnej mogą wywierać wpływ na
przestrzeganie polityk w zakresie RBC, aby określić, które z nich należy wziąć pod uwagę w celu
zapewnienia zgodności z celami.
Takimi komórkami operacyjnymi mogą być:• organy podejmujące strategiczne decyzje dotyczące przedsiębiorstwa (np. zarządy lub
kierownictwo wyższego szczebla),• komórki odpowiedzialne za zgodność działalności przedsiębiorstwa z przepisami (np. dział prawny,
zgodności z przepisami prawa, zasobów ludzkich, do spraw środowiska, kierownicy operacyjni),• działy podejmujące decyzje dotyczące nowych relacji biznesowych (np. działy zaopatrzenia,
zakupów, sprzedaży, zarządzający funduszami inwestycyjnymi). ► Zob. tabela 5,• działy odpowiedzialne za rozwój lub nadzór nad produktami i działaniami obarczonymi
ryzkiem (np. projektanci produktów, kierownicy operacyjni i techniczni),• działy odpowiedzialne za sprzedaż i marketing produktów lub usług.
Wyżej wymienione działy mogą być ponadto zaangażowane w praktyczną realizację działań
obejmujących należytą staranność (np. opracowanie polityk w zakresie RBC i wdrożenie systemówzarządzania, identyfikowanie negatywnych skutków, zapobieganie im i ich łagodzenie).
Ważne jest także, żeby w zależności od struktury przedsiębiorstwa dostosować najważniejsze
zobowiązania i procesy w jednostkach zależnych, franczyzowych lub oddziałach lokalnych, chociaż
mogą one dostosowywać własne polityki RBC do warunków lokalnych. ► Zob. załącznik, pytanie 14.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
57 NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
57WŁĄCZANIE ZASAD RBC W POLITYKI I SYSTEMY ZARZĄDZANIAWŁĄCZANIE ZASAD RBC W POLITYKI I SYSTEMY ZARZĄDZANIATABELA 5. PRZYKŁADOWE DZIAŁY I STANOWISKA, KTÓRE MOGĄ MIEĆ POTENCJALNIE ZNACZENIEDLA WDROŻENIA NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
DZIAŁ I/LUB STANOWISKO
Zrównoważony rozwój,
CSR, etyczne zaopatrzenieŚrodowisko i/lub sprawy
społeczne

Zasoby ludzkie

Przedstawiciele pracowników,
przedstawiciele związków
zawodowych
Operacje, produkcja

Prawo

Zgodność, etyka/uczciwość
Zamówienia, łańcuch dostaw,
relacje biznesowe

Sprzedaż i marketing
Rozwój społecznościZAGADNIENIA*
Potencjalnie wiele zagadnień/wszystkie zagadnienia wskazane w
Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych, ponieważ
takie działy/stanowiska pełnią często rolę punktu
kierującego/kontaktowego lub koordynatora w zakresie RBC• Środowisko• Bezpieczeństwo i higiena• Prawa człowieka• Pozostałe zagadnienia społeczne, którymi nie zajmuje się innydział/stanowisko• Zatrudnienie i stosunki pracownicze• Bezpieczeństwo i higiena pracy• Prawa człowieka• Rekrutacja• Zatrudnienie i stosunki pracownicze• Bezpieczeństwo i higiena pracy• Prawa człowieka• Środowisko• Bezpieczeństwo i higiena pracy• Prawa człowieka• Ochrona konsumentów• Zgodność z przepisami prawa• Zatrudnienie i stosunki pracownicze• Przeciwdziałanie łapownictwu i korupcji• Prawa człowieka• Ochrona konsumentów• Ujawnianie informacji• Zawieranie umów z kontrahentami• Zgodność z prawem w szerszym ujęciu
• Przeciwdziałanie łapownictwu i korupcji• Pełen wachlarz zagadnień objętych Wytycznymi OECD dla
przedsiębiorstw wielonarodowych w łańcuchu dostaw w
odniesieniu do relacji biznesowych• Analizowanie, zawieranie umów i monitorowanie łańcucha dostaw
lub relacji biznesowych pod kątem takich zagadnień
• Prawa człowieka• Ochrona konsumentów• Ujawnianie informacji• Zaangażowanie interesariuszy• Środowisko• Zdrowie i bezpieczeństwo społeczności
• Prawa człowieka• Ujawnianie informacji

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
58 NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCEW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
58WŁĄCZANIE ZASAD RBC W POLITYKI I SYSTEMY ZARZĄDZANIAWŁĄCZANIE ZASAD RBC W POLITYKI I SYSTEMY ZARZĄDZANIATABELA 5. PRZYKŁADOWE DZIAŁY I STANOWISKA, KTÓRE MOGĄ MIEĆ POTENCJALNIE ZNACZENIEDLA WDROŻENIA NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
DZIAŁ I/LUB STANOWISKOZAGADNIENIA*
Sprawy zewnętrzne,• Zaangażowanie interesariuszy
sprawozdawczość
• Ujawnianie informacjiZarządzanie ryzykiem• Potencjalnie wszystkie zagadnienia
Audyt• Potencjalnie wszystkie zagadnienia
Kierownictwo wyższego szczebla • Potencjalnie wszystkie zagadnieniaZarząd/właściciele• Potencjalnie wszystkie zagadnienia* Niewyczerpująca lista zagadnień objętych Wytycznymi OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych,
która może mieć szczególne znaczenie dla działu lub stanowiska w procesie należytej staranności lub przyudostępnianiu wiedzy eksperckiej.

Pytanie 17. Czym różni się rola zarządu i dyrekcji w zapewnieniu wdrażania zasad RBC?
► Zob. część II, punkt 1.2.
Zarządy są zasadniczo zaangażowane w zatwierdzanie polityk przedsiębiorstwa w zakresie RBC. Mogąbyć także zaangażowane w podejmowanie decyzji dotyczących strategii biznesowych, które są istotne
z punktu widzenia odpowiedzialnego prowadzenia działalności biznesowej. Mogą ponadto
interweniować w przypadku nieprzestrzegania polityk w zakresie RBC i wezwać kierownictwo dopodjęcia stosownych działań. Zaleca się wyznaczenie członka lub członków zarządu, którzy będąposiadać wiedzę ekspercką i będą odpowiadać za zagadnienia RBC. W tym kontekście w Zasadach ładukorporacyjnego G20/OECD uznano, że zarząd przedsiębiorstw publicznych jest przede wszystkim
odpowiedzialny za sprawowanie nadzoru nad systemem zarządzania ryzykiem i systemami
opracowanymi w celu zapewnienia przestrzegania przez spółki przepisów mających do nichzastosowanie, w tym prawa podatkowego, prawa konkurencji, prawa pracy, przepisów dotyczących
ochrony środowiska, równych szans, przeciwdziałania korupcji oraz bezpieczeństwa i higieny pracy(OECD, 2015a, rozdział VI). Z drugiej strony dyrektorzy poszczególnych komórek operacyjnych są
odpowiedzialni za opracowanie strategii w celu zapewnienia realizacji polityki RBC.
Pomimo że rola zarządów i dyrekcji jest różna, w praktyce mogą mieć miejsce takie sytuacje,
że dyrektorzy mogą zasiadać w zarządach przedsiębiorstw i tym samym pełnić podwójną rolę.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
59 NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCEW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
59WŁĄCZANIE ZASAD RBC W POLITYKI I SYSTEMY ZARZĄDZANIAWŁĄCZANIE ZASAD RBC W POLITYKI I SYSTEMY ZARZĄDZANIAWłączenie oczekiwań i polityk RBC w zasady współpracy z dostawcami oraz innych relacji
biznesowych. ► Zob. część II, punkt 1.3.
Pytanie 18. W jaki sposób można włączyć oczekiwania związane z RBC w relacje biznesowe?
► Zob. część II, punkt 1.3.
Oprócz sformułowania oczekiwań co do relacji biznesowych w politykach przedsiębiorstwa w zakresie RBCmożna przewidywać dodatkowe działania w celu zapewnienia ich faktycznego uwzględniania w tych relacjach.
 NA PRZYKŁAD, jak wskazano w Wytycznych, oczekiwania co do nowych relacji biznesowych można
wyrazić i uzgodnić w formalnych umowach i dokumentach (np. w kodeksach postępowania
dostawców, umowach dotyczących wspólnych przedsięwzięć, pismach adresowanych do podmiotówbędących przedmiotem inwestycji). Wspomniane umowy lub dokumenty mogą zawierać:• oczekiwania, że kontrahenci będą stosować się do Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw
wielonarodowych i/lub Wytycznych lub innych zgodnych z Wytycznymi standardów,• oczekiwania co do przejrzystości, monitorowania i sprawozdawczości,• szczegółowe postanowienia dotyczące tego, czy i w jaki sposób kontrahenci powinni przenosić
wymogi dotyczące RBC na swoje relacje biznesowe w łańcuchu dostaw lub łańcuchu wartości,• ustalenia dotyczące możliwości rozwiązania umowy w przypadku niespełnienia oczekiwań
wynikających z Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych.
Działy odpowiedzialne za podejmowanie decyzji w zakresie nowych relacji biznesowych mogą rozważać
kryteria RBC przed podjęciem współpracy z nowym kontrahentem. W tym celu mogą wykorzystać
procesy wstępnej kwalifikacji, kryteria przetargu lub kryteria analiz przesiewowych uwzględniających
zagadnienia RBC.
W wielu przypadkach kontrahenci (np. dostawcy) mogą posiadać licznych klientów i świadczyć usługi
czy dostarczać produkty do więcej niż jednego sektora. W związku z tym niepraktycznym lub uciążliwym
rozwiązaniem dla przedsiębiorstwa może być narzucenie własnych oczekiwań co do dostawców/relacji
biznesowych bez rozważenia istniejących lub potencjalnie sprzecznych oczekiwań pozostałych
klientów/kontrahentów wobec określonego kontrahenta. Żeby rozwiązać ten problem,
przedsiębiorstwa mogą:• dostosować własne oczekiwania do międzynarodowych i sektorowych standardów w zakresie
oczekiwań co do należytej staranności w łańcuchu dostaw,• współpracować z pozostałymi podmiotami z danego sektora przy opracowaniu wspólnychoczekiwań co do relacji biznesowych, w tym na podstawie wspólnych polityk RBC i ram
sprawozdawczości. ► Zob. załącznik, pytanie 12.,• zaangażować kontrahentów w opracowanie sposobu ograniczenia sprzecznych wymogów i
uproszczenia ich w odniesieniu do różnych klientów, a także określenie dodatkowych
inicjatyw, polityk lub programów do wzajemnego uznania.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
60 NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
60

A.2

IDENTYFIKACJA I OCENA NEGATYWNYCH SKUTKÓW, FAKTYCZNYCHI POTENCJALNYCH, WYNIKAJĄCYCH Z DZIAŁALNOŚCI
PRZEDSIĘBIORSTWA, JEGO PRODUKTÓW LUB USŁUG
Należy przeprowadzić badanie o szerokim zakresie w celu zidentyfikowania wszystkich
obszarów działalności, operacji i relacji biznesowych, w tym łańcuchów dostaw, w których
ryzyko RBC jest najbardziej prawdopodobne i najbardziej istotne. ► Zob. część II, punkt 2.1.
Pytanie 19. Na czym polega ustalanie zakresu i jak szeroki zakres przedsiębiorstwo
powinno ustalić? ► Zob. część II, punkt 2.1.
Ustalanie zakresu oznacza wstępny proces identyfikacji ogólnych obszarów znaczącego ryzyka
w odniesieniu do wszystkich własnych działań przedsiębiorstwa (np. działań i linii produktowych) i jegorelacji biznesowych (z uwzględnieniem wszystkich etapów w łańcuchu dostaw lub łańcuchu wartości).
Ustalanie zakresu powinno mieć z zasady ogólny charakter i służyć jako podstawa dla ustalenia
priorytetów. Z drugiej strony ocena (zgodnie wyjaśnieniem w: część II, punkt 2.2) odnosi się do bardziej
dokładnego procesu identyfikacji i oceny priorytetowych rodzajów ryzyka związanego ze szczególną
działalnością lub relacją biznesową. ► Zob. załącznik, pytania 23–28.
Sposób ustalania zakresu w praktyce w odniesieniu do ryzyk zakresowych w odniesieniu do różnych
kontrahentów będzie się różnić w zależności od specyfiki przedsiębiorstwa.
 NA PRZYKŁAD inwestor instytucjonalny może polegać na usługach badania rynku i innych
zasobach zewnętrznych (raportach organizacji społeczeństwa obywatelskiego, mediach itp.)
w procesie ustalania zakresu ryzyka w portfelu inwestycyjnym, podczas gdy sprzedawca detalicznymoże opracować mapę struktury własnego łańcucha dostaw i ustalić ogólne obszary ryzyka
w oparciu o szczególne czynniki wynikające z obszaru geograficznego, rodzaju sektora, produktu
lub przedsiębiorstwa.
Jeżeli przedsiębiorstwo ma świadomość (np. po zapoznaniu się z raportami, opiniami interesariuszy,
danymi pochodzącymi z mechanizmów skargowych), że określona linia produktowa lub komponent jestzwiązany ze szczególnym ryzykiem, powinno ono w pierwszej kolejności przeanalizować takie
informacje jako uzupełnienie informacji zgromadzonych w procesie ustalania zakresu.

RAMKA 4. JAK NALEŻY UWZGLĘDNIAĆ MAPĘ ŁAŃCUCHA DOSTAWW PROCESIE USTALANIA ZAKRESU I DOKONYWANIA OCENY?
W procesie ustalania zakresu oddziaływania przedsiębiorstwa ważne jest opracowanie
mapy ogólnych działań i struktury łańcuchów dostaw w celu ustalenia działań, obszarów
geograficznych, produktów lub relacji biznesowych obarczonych wysokim ryzykiem. Jeśli
przedsiębiorstwo działa w obszarach wysokiego ryzyka, może opracować dokładną mapęfaktycznych relacji biznesowych w celu ustalenia, które z nich wymagają dalszej oceny.

WYTYCZNEOECD NALEŻYTEJ
DOTYCZĄCESTARANNOŚCI
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECDDOTYCZĄCE
PRZY ODPOWIEDZIALNYM
W ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
61
61

IDENTYFIKACJASKUTKÓW, FAKTYCZNYCHFAKTYCZNYCHIIPOTENCJALNYCH,POTENCJALNYCH,
IDENTYFIKACJAIIOCENAOCENA NEGATYWNYCHNEGATYWNYCH SKUTKÓW,WYNIKAJĄCYCHJEGO PRODUKTÓWPRODUKTÓW LUB
LUB USŁUGUSŁUGWYNIKAJĄCYCH ZZ DZIAŁALNOŚCI
DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA,
PRZEDSIĘBIORSTWA, JEGO

Na przykład przedsiębiorstwo z sektora motoryzacyjnego może stwierdzić w procesie
ustalania zakresu na podstawie informacji dostępnych w sektorze, że większe ryzyko
jest związane z akumulatorami niż innymi komponentami. Na tym etapie jest mało
prawdopodobne, żeby przedsiębiorstwo posiadało szczegółowe informacje na tematokreślonych poddostawców i krajów pochodzenia komponentów, by przeprowadzićdogłębną ocenę łańcucha dostaw akumulatorów. Na początku przedsiębiorstwo będzie
raczej dążyć do zgromadzenia dodatkowych informacji na temat miejsca faktycznej
produkcji akumulatorów, mapy bardziej ryzykownych ogniw w łańcuchu dostaw takich
produktów, prawdopodobnych krajów pochodzenia materiałów wykorzystywanych
w akumulatorach, a także charakteru i jakości procesu należytej staranności
u poddostawców obarczonych wysokim ryzykiem. Dopiero po ich zgromadzeniu
przedsiębiorstwo zajmie się ustaleniem priorytetów w odniesieniu do poszczególnych
relacji biznesowych w celu przeprowadzenia ich pogłębionej oceny oraz oceny działań
prowadzonych przez poszczególnych kontrahentów.
Na przykład po przeanalizowaniu linii produktowych przedsiębiorstwo z sektora
obuwniczego może stwierdzić, że obuwie skórzane jest obarczone większym ryzykiem
w związku z ryzykiem zatrudnienia i ryzykiem środowiskowym w kontekście procesu
garbowania skór. Przedsiębiorstwo może następnie opracować mapę określonych
podwykonawców (np. garbarni) związanych z produkcją butów skórzanych w celu
ustalenia priorytetów w odniesieniu do poszczególnych dostawców działających
w obszarach geograficznych charakteryzujących się podwyższonym ryzykiem
i wymagających dodatkowej oceny.

Pytanie 20. Co oznacza ryzyko sektorowe, produktowe, geograficzne i ryzyko na
poziomie przedsiębiorstwa? ► Zob. część II, punkt 2.1.
Przeanalizowanie czynników ryzyka sektorowego, ryzyka geograficznego i ryzyka na poziomie
przedsiębiorstwa może być pomocne przy ustalaniu zakresu ryzyka w kontekście własnych działań
przedsiębiorstwa i jego relacji biznesowych. Takie czynniki ryzyka determinują wcześniejsze skutki
i pojawiające się problemy.
•

Ryzyka sektorowe są ryzykami, które dominują w danym sektorze w skali globalnej w związku
z charakterystyką sektora, jego działalnością, produktami i procesami produkcyjnymi.
Przykładowo, sektor wydobywczy kojarzy się często z ryzykiem poważnego oddziaływania naśrodowisko i społeczności lokalne. W sektorze tekstylno-odzieżowym i obuwniczym dominuje
m.in. ryzyko związane z poszanowaniem praw pracowniczych, w tym funkcjonowaniazwiązków zawodowych, bezpieczeństwem i higieną pracy oraz niskimi wynagrodzeniami 11.

•

Ryzyka produktowe są związane z czynnikami lub procesami zachodzącymi w czasie produkcji
zastosowanymi w celu zaprojektowania lub wykorzystania określonych produktów.

11
Aby dowiedzieć się więcej na temat ryzyka w sektorze tekstylno-odzieżowym i obuwniczym, zob. OECD 2017a; na temat
ryzyka w sektorze wydobywczym zob. OECD 2016c.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD PROWADZENIUDOTYCZĄCE NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
DZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
62
62

IDENTYFIKACJASKUTKÓW, FAKTYCZNYCHFAKTYCZNYCHIIPOTENCJALNYCH,POTENCJALNYCH,
IDENTYFIKACJAIIOCENAOCENA NEGATYWNYCHNEGATYWNYCH SKUTKÓW,WYNIKAJĄCYCHJEGO PRODUKTÓWPRODUKTÓW LUB
LUB USŁUGUSŁUGWYNIKAJĄCYCH ZZ DZIAŁALNOŚCI
DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA,
PRZEDSIĘBIORSTWA, JEGO

Na przykład odzież z haftami lub koralikami wiąże się z większym ryzykiem nieformalnego
zatrudnienia i niepewności zatrudnienia, pewne części aparatów telefonicznych i komputerówmogą zawierać elementy pochodzące z obszarów dotkniętych konfliktami.
•

Ryzyka geograficzne określane są przez warunki, które panują w danym kraju, które mogązwiększać prawdopodobieństwo ryzyka sektorowego. Czynniki ryzyka geograficznego można
zasadniczo podzielić na czynniki związane z ryzykiem regulacyjnym (np. dostosowania do
konwencji międzynarodowych), zarządzania (np. rola urzędów kontrolnych, rządów prawa,
poziomu korupcji), kontekstem społeczno-gospodarczym (np. wskaźnikami ubóstwa i edukacji,
podatnością na dyskryminację określonych populacji) i kontekstem politycznym(np. występowaniem konfliktu).

•

Ryzyko na poziomie przedsiębiorstwa jest związane z określonym przedsiębiorstwem,
np. ze słabym zarządzaniem, niedostatecznym doświadczeniem w zakresie poszanowania
praw człowieka, praw pracowniczych, standardów antykorupcyjnych, norm środowiskowych,
brakiem kultury w zakresie RBC.

Pytanie 21. Jakie są przykładowe źródła danych na potrzeby analizy dostępnych informacji?
► Zob. część II, punkt 2.1.
Większość ryzyk sektorowych i produktowych oraz uwarunkowań w określonych krajach jest
powszechnie znana lub łatwa do zrozumienia w oparciu o powszechnie dostępne informacje.
Przykładowo szkodliwe dla środowiska i zdrowia skutki procesów i produktów technicznych są
wystarczająco dobrze rozumiane w poszczególnych sektorach.
W całym procesie należytej staranności, a w szczególności na etapie ustalania zakresu, wartościowymźródłem danych mogą być raporty organizacji międzynarodowych, organizacji społeczeństwa
obywatelskiego, krajowych instytucji do spraw praw człowieka, agend rządowych, związków
zawodowych oraz stowarzyszeń pracodawców i organizacji branżowych. Zrozumienie warunków na
poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym, sytuacji społecznej i politycznej mogą także ułatwiać
doniesienia medialne. ► Zob. załącznik, tabela 6 zawierająca listę źródeł opartych na dokumentach.
Dla przedsiębiorstw ważne jest, by oceniały poprawność i wiarygodność źródeł, na których polegają,w kontekście danych na temat ryzyka. Dotyczy to w szczególności źródeł, np. wcześniejszych oceni badania partnera biznesowego, nabytego przedsiębiorstwa lub równorzędnego przedsiębiorstwa.
Na potrzeby wspomnianej oceny można wykorzystać metodę triangulacji danych w celu ich porównania
z innymi źródłami, rozważyć charakter i źródło pochodzenia danych, datę publikacji oraz w przypadku
wątpliwości przeprowadzić konsultacje ze stronami trzecimi, np. organizacjami społeczeństwa
obywatelskiego. Przedsiębiorstwo nie musi jednak weryfikować wszystkich informacji zawartych
w raportach zewnętrznych, zanim wykorzysta je jako punkt wyjścia do dalszych badań.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
63
63

IDENTYFIKACJAIIOCENAOCENA NEGATYWNYCHNEGATYWNYCH SKUTKÓW,IDENTYFIKACJASKUTKÓW, FAKTYCZNYCHFAKTYCZNYCHIIPOTENCJALNYCH,POTENCJALNYCH,WYNIKAJĄCYCH ZZ DZIAŁALNOŚCI
DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA,
PRZEDSIĘBIORSTWA, JEGOWYNIKAJĄCYCHJEGO PRODUKTÓWPRODUKTÓW LUB
LUB USŁUGUSŁUGTABELA 6. PRZYKŁADOWE ŹRÓDŁA OPARTE NA DOKUMENTACH
Źródła podstawoweŹródła wtórne•

Umowy, licencje, stosowne regulacje i prawodawstwo, polityka przedsiębiorstwa
określająca zasady prawne i regulacyjne w odniesieniu do projektu lub działalności

•Podstawowe badania lub oceny oddziaływania zlecone przez inne podmioty lub nawcześniejszych etapach projektu•

Dane opracowywane przez organy rządowe na temat zatrudnienia, poziomów
ubóstwa, standardów zdrowia i edukacji, wynagrodzeń, warunków pracy,
bezpieczeństwa i higieny pracy itd.

•

Dane ze spisu powszechnego, dane na temat dochodów i wskaźników ubóstwa
(mogą być niepełne w kontekście niektórych rozwijających się gospodarek)•

Mapy gruntów i inne informacje na temat projektu lub działalności.

•Najważniejsze wskaźniki zgromadzone przez systemy informacji geograficznej,
mapy i inne źródła•

Inne istniejące materiały lub informacje otrzymane w spadku(jeżeli to możliwe)•

Rejestry skarg i petycji lokalnej społeczności

•Badania i wskaźniki opracowane przez naukowców, krajowe instytucje
ds. praw człowieka, agendy rządowe, organizacje i zrzeszenia branżowe

•Badania i sprawozdania organizacji międzyrządowych oraz wielostronnych
lub dwustronnych instytucji rozwojowych•

Badania i wskaźniki opracowane przez organizacje pozarządowe i organizacje branżowe,krajowe i międzynarodowe organizacje związkowe•

Informacje na temat inwestycji wspólnotowych lub programów rozwojowychzwiązanych z innymi projektami branżowymi na danym obszarze
lub w danym regionie•

Badania prowadzone przez społeczności, np. ludność rdzenną, lub reprezentujące
je organizacje w odniesieniu do najważniejszych aspektów związanychz realizacją projektów•Dostępne raporty opracowane przez inne przedsiębiorstwa działające na lokalnym
obszarze lub w regionie

WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
64
64

IDENTYFIKACJAIIOCENAOCENA NEGATYWNYCHNEGATYWNYCH SKUTKÓW,IDENTYFIKACJASKUTKÓW, FAKTYCZNYCHFAKTYCZNYCHIIPOTENCJALNYCH,POTENCJALNYCH,WYNIKAJĄCYCH ZZ DZIAŁALNOŚCI
DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA,
PRZEDSIĘBIORSTWA, JEGOWYNIKAJĄCYCHJEGO PRODUKTÓWPRODUKTÓW LUB
LUB USŁUG
USŁUG

Pytanie 22. W jaki sposób można zaradzić deficytom informacyjnym?
► Zob. część II, punkty 2.1 i 2.2.
Niektóre strategie uwzględniające istotne okoliczności i faktyczne ograniczenia mogą być przydatne
w eliminowaniu braków w informacjach dotyczących ryzyka związanego z działalnością
przedsiębiorstwa i jego relacjami biznesowymi.
 NA PRZYKŁAD:• możliwe jest utworzenie mechanizmów skargowych oraz innych platform monitorujących
(np. krajowe komitety monitorujące) w celu ostrzegania przedsiębiorstw o faktycznych lub
potencjalnych negatywnych skutkach, które mogły nie zostać zidentyfikowane.
► Zob. załącznik, pytanie 54;• dalsza ocena nie wymaga pełnej weryfikacji informacji lub wniosków dotyczących faktycznych
lub potencjalnych negatywnych skutków;• Przedsiębiorstwa mogą podejmować współpracę z kluczowymi interesariuszami i ekspertami,żeby lepiej zrozumieć ryzyka sektorowe, produktowe lub geograficzne, np. przez organizację
okrągłych stołów.

Rozpoczynając od uprzednio zidentyfikowanych istotnych obszarów ryzyka, należy
przeprowadzać kolejne i coraz bardziej dogłębne oceny priorytetowych operacji,
dostawców i innych relacji biznesowych w celu zidentyfikowania i oceny konkretnych
faktycznych i potencjalnych negatywnych skutków RBC (zob. część II, punkt 2.2).
Pytanie 23. W jaki sposób przedsiębiorstwo może przeprowadzić ocenę ryzyka
negatywnych skutków własnych działań? ► Zob. część II, punkt 2.2.
Przedsiębiorstwa przeprowadzają często samoocenę lub współdziałają przy przeprowadzaniu audytów lub
inspekcji zewnętrznych w odniesieniu do kluczowych rodzajów ryzyka typowych dla ich sektorów, w niektórych
sytuacjach takie oceny podlegają regulacjom prawa krajowego. Na przykład inspekcje pracy, inspekcjeśrodowiskowe niezbędne na potrzeby uzyskania licencji, ocen oddziaływania na środowisko, systemówzarządzania zgodnością z przepisami dotyczącymi zwalczania korupcji, audytów finansowych, ocen oddziaływania
na prawa człowieka i procesów udzielania licencji na produkty to przykłady powszechnych rodzajów oceny ryzyka,
które mogą być już wykorzystywane przez przedsiębiorstwa lub przy których przeprowadzaniu przedsiębiorstwa
mogą współpracować z właściwymi organami. Spółki mogą modyfikować lub uzupełniać dotychczasowe rodzaje
oceny w celu uwzględnienia norm międzynarodowych i zaleceń dotyczących RBC.
Niezależnie od standardowych ocen, jakie przedsiębiorstwo może przeprowadzać, zrozumienie
potencjalnych rodzajów ryzyka lub faktycznych negatywnych skutków może wymagać
przeprowadzenia dodatkowych wewnętrznych procedur oceny w odniesieniu do działalności
przedsiębiorstwa w celu zapewnienia zgodności z oczekiwaniami w kontekście RBC, które zostały
sformułowane w Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych.
 NA PRZYKŁAD przedsiębiorstwo może zlecić niezależny przegląd realizacji swoich polityk
antydyskryminacyjnych i przeciwdziałania molestowaniu seksualnemu.
 NA PRZYKŁAD jednostka zależna może przeprowadzić ocenę oddziaływania swojej działalności naśrodowisko i udostępnić wyniki jednostce dominującej.
WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
65
65

IDENTYFIKACJAIIOCENAOCENA NEGATYWNYCHNEGATYWNYCH SKUTKÓW,IDENTYFIKACJASKUTKÓW, FAKTYCZNYCHFAKTYCZNYCHIIPOTENCJALNYCH,POTENCJALNYCH,WYNIKAJĄCYCH ZZ DZIAŁALNOŚCI
DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA,
PRZEDSIĘBIORSTWA, JEGOWYNIKAJĄCYCHJEGO PRODUKTÓWPRODUKTÓW LUB
LUB USŁUG
USŁUG

Pytanie 24. W jaki sposób przedsiębiorstwo może ustalić, które działania lub relacje
biznesowe powinny być w pierwszej kolejności przedmiotem oceny?
► Zob. część II, punkt 2.2.
Wiele przedsiębiorstw, w szczególności większych, nie będzie w stanie ocenić faktycznych lub
potencjalnych negatywnych skutków w skali wszystkich działań i relacji biznesowych. Przedsiębiorstwa
mogą ustalać priorytety w zakresie działań lub relacji biznesowych podlegających ocenie, z którymi
wiąże się największe ryzyko powstania negatywnych skutków. ► Zob. część II, punkt 2.4 oraz załącznik,
pytanie 3, aby zapoznać się z dalszymi wytycznymi dotyczącymi najpoważniejszych skutków.
Ustalenie priorytetów w tym zakresie może obejmować:• działania przedsiębiorstwa lub działania partnera biznesowego w kraju obarczonym większym
ryzykiem (np. ze względu na konflikt, obecność wrażliwych grup, słabe rządy prawa, wysoki
poziom korupcji),• operacje lub relacje biznesowe dotyczące działalności lub procesu produkcyjnego o podwyższonym
ryzyku (odznaczającego się dużą skalą nieformalnego zatrudnienia, wykorzystywaniem
niebezpiecznych substancji chemicznych, wykorzystywaniem ciężkich maszyn itd.),• rodzaje ryzyka zidentyfikowane w poprzedniej ocenie.
Co istotne, relacje biznesowe klasyfikuje się jako relacje „wysokiego ryzyka” i ocenia się w pierwszej
kolejności na podstawie profilu ich ryzyka, a nie siły powiązań z przedsiębiorstwem.
 NA PRZYKŁAD przedsiębiorstwo z sektora elektronicznego może zaliczać się do grupy „bardzo
ryzykownych” przedsiębiorstw ze względu na dostawców zajmujących się wydobyciem minerałów
na obszarach objętych konfliktami lub w regionach wysokiego ryzyka, pomimo iż w praktyce
przedsiębiorstwo może nie mieć bezpośrednich relacji czy umów z takimi dostawcami.
Niekiedy w relacjach biznesowych obciążonych wysokim ryzykiem może być konieczne dalsze ustalanie
priorytetów. W takich przypadkach, mając na celu dążenie do oceny wszystkich istniejących relacji
biznesowych wysokiego ryzyka, przedsiębiorstwo może nadać priorytet ocenie relacji biznesowych
wysokiego ryzyka, które są najbardziej znaczące pod względem udziału ich surowców w produkciekońcowym (lub według krajów zgodnie z procentowym udziału w wydobyciu).

Pytanie 25. W jaki sposób przedsiębiorstwo może ocenić relację biznesową, która została
uznana za priorytetową na etapie ustalania zakresu? ► Zob. część II, punkt 2.2.
Na etapie ustalenia zakresu przedsiębiorstwo identyfikuje ogólne kategorie ryzyka związane z relacjami
biznesowymi. Oceny relacji biznesowej polegają na bardziej szczegółowym badaniu rodzajów ryzyka
wynikającym z ustalonego zakresu. Przykładowe formy oceny obejmować mogą między innymi
samooceny dostawców, inspekcje na miejscu oraz audyty. Rodzaj oceny, z której skorzysta
przedsiębiorstwo, będzie dostosowany do charakteru ryzyka.
 NA PRZYKŁAD:• inspekcje na miejscu mogą być właściwe dla oceny ryzyka związanego z bezpieczeństwem ihigieną pracy, bezpieczeństwem produktów i wynikami w dziedzinie środowiska (niezależnie
od pozostałych rodzajów ryzyka);WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
66
66

IDENTYFIKACJAIIOCENAOCENA NEGATYWNYCHNEGATYWNYCH SKUTKÓW,IDENTYFIKACJASKUTKÓW, FAKTYCZNYCHFAKTYCZNYCHIIPOTENCJALNYCH,POTENCJALNYCH,WYNIKAJĄCYCH ZZ DZIAŁALNOŚCI
DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA,
PRZEDSIĘBIORSTWA, JEGOWYNIKAJĄCYCHJEGO PRODUKTÓWPRODUKTÓW LUB
LUB USŁUG
USŁUG

•
•

•

przeglądy dokumentacji mogą być użyteczne na potrzeby weryfikacji zgodności działalności
przedsiębiorstwa ze standardami sprawozdawczości finansowej;
rozmowy z pracownikami i dyskusje w grupach fokusowych mogą być odpowiednie przyocenie zagrożeń związanych z zatrudnieniem i prawami człowieka, szczególnie w odniesieniu
do tych zagrożeń, które mają delikatny charakter lub są nieudokumentowane. Mając nauwadze, że pracownicy mogą nie być skłonni do udzielania kierownictwu szczerych informacji,
wywiady i dyskusje w grupach fokusowych mogą wymagać w niektórych przypadkach
przeprowadzenia przez zaufane strony trzecie;
w procesie oceny negatywnych skutków działalności przedsiębiorstwa dla społeczności
lokalnych użyteczne może się okazać zaangażowanie interesariuszy oraz konsultacje zwłaściwymi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego.

Pytanie 26. Jakie zagadnienia może obejmować ocena relacji biznesowych i kto powinien
przeprowadzać takie oceny? ► Zob. część II, punkt 2.2.
W odniesieniu do większości rodzajów ryzyka ocena może obejmować następujące zagadnienia:• faktyczne negatywne skutki lub ryzyko wystąpienia negatywnych skutków bezpośrednio lubpośrednio w konsekwencji relacji biznesowej (np. niezachowania zasad bezpieczeństwa przywykorzystywaniu substancji chemicznych, przekupstwo urzędników), w tym skutków
związanych z kolejnymi projektami i działaniami w przyszłości,• zdolność i chęć kontrahenta do wdrażania należytej staranności,• adekwatność procesu należytej staranności, w tym działań podejmowanych przez
przedsiębiorstwo lub jego kontrahenta w celu zapobiegania negatywnym skutkom i ichłagodzenia (np. polityki, systemy zarządzania zgodnością, oceny poddostawców, modernizacje
obiektów, dostępność mechanizmów skargowych).
Zaleca się, żeby osoby przeprowadzające oceny posiadały następujące kompetencje:• wiedzę ekspercką na temat odpowiednich rodzajów ryzyka objętych oceną przedsiębiorstwa(np. w kontekście praw człowieka, bezpieczeństwa i higieny, korupcji), w tym zrozumienie
najlepszej metody identyfikowania faktycznych i potencjalnych negatywnych skutków
w kontekście lokalnym,• wiedzę na temat międzynarodowych i krajowych norm w odniesieniu do negatywnych skutków,• zdolność przeprowadzenia oceny w kontekście lokalnym (np. umiejętności językowe).
Jest mało prawdopodobne, aby jedna osoba posiadała powyższe kompetencje w odniesieniu do
wszystkich obszarów ryzyka i we wszystkich kontekstach. Stąd oceny relacji biznesowych powinnyprzeprowadzać zespoły, które posiadają wszystkie powyżej wskazane kompetencje.

WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
67
67

IDENTYFIKACJAIIOCENAOCENA NEGATYWNYCHNEGATYWNYCH SKUTKÓW,IDENTYFIKACJASKUTKÓW, FAKTYCZNYCHFAKTYCZNYCHIIPOTENCJALNYCH,POTENCJALNYCH,WYNIKAJĄCYCH ZZ DZIAŁALNOŚCI
DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA,
PRZEDSIĘBIORSTWA, JEGOWYNIKAJĄCYCHJEGO PRODUKTÓWPRODUKTÓW LUB
LUB USŁUG
USŁUG

Pytanie 27. Kiedy należy przeprowadzić ocenę relacji biznesowych? ► Zob. część II, punkt 2.2.
Zachęca się przedsiębiorstwa do przeprowadzania ocen:• dotychczasowych bardzo ryzykownych relacji biznesowych (tj. relacji biznesowych związanychz obszarami geograficznymi, produktami lub sektorami, które uznano za bardzo ryzykowne podwzględem możliwości występowania negatywnych skutków), które nie podlegały dotychczas ocenie,• przed zawarciem nowych relacji biznesowych obarczonych dużym ryzykiem.
► Zob. załącznik, pytanie 18,• jeżeli jest prawdopodobne, że uwarunkowania bardzo ryzykownych relacji biznesowych
uległy zmianie.
W niektórych przypadkach ryzyko wystąpienia negatywnych skutków jest tak dominujące
w określonych regionach, że ocena indywidualnych relacji biznesowych nie przyniesie żadnych nowych
informacji. Przedsiębiorstwo może wówczas skoncentrować się od razu na zapobieganiu negatywnym
skutkom i ich łagodzeniu.
 NA PRZYKŁAD przedsiębiorstwo może się dowiedzieć, że molestowanie seksualne jest powszechną
praktyką w strefach przetwórstwa przeznaczonego do wywozu (export processing zone, EPZ).
Mając na uwadze trudności związane z ustaleniem szczególnych przypadków molestowania seksualnego,przedsiębiorstwo może zrezygnować z oceny dostawców i raczej zachęcać ich do prowadzenia działań
w celu przeciwdziałania takiej praktyce (np. prowadząc szkolenia dla managementu).
W niektórych przypadkach mogą być dostępne wiarygodne oceny kontrahentów. W sytuacjach gdy tomożliwe, zachęca się przedsiębiorstwa do analizowania takich ocen, a następnie koncentrowania wysiłków
na zapobieganiu negatywnym skutkom lub ich łagodzeniu i monitorowaniu postępów w tym zakresie.

Pytanie 28. W jaki sposób przedsiębiorstwo może oceniać relacje biznesowe, z którymi nie
jest związane umowami? ► Zob. punkt 2.2.
Istnieją różne narzędzia i podejścia do oceny relacji biznesowych wysokiego ryzyka (w sytuacjach, gdy
przedsiębiorstwo nie zawarło umowy z danym kontrahentem), służące przezwyciężaniu wyzwań
dotyczących przejrzystości i siły oddziaływania.
 NA PRZYKŁAD w celu zwiększenia przejrzystości przedsiębiorstwa mogą:• wezwać swoich kontrahentów do udostępnienia informacji niezbędnych do oceny ryzyka
związanego z dostawcami i kontrahentami przedsiębiorstwa, np. informacji na temat
poddostawców i podwykonawców lub kraju pochodzenia. Przedsiębiorstwa mogą opracować
i stosować wspólne dla danego sektora wzory sprawozdań w celu zmniejszania
niepotrzebnego obciążenia dla kontrahentów, ► Zob. załącznik, pytanie 12;• odwołać się do dostępnego systemu identyfikowalności lub systemu kontroli pochodzenia
produktu 12 w celu uzyskania lepszego obrazu kontrahentów w odległych ogniwach łańcucha
dostaw. Jest to najbardziej odpowiednie rozwiązanie dla przedsiębiorstw zorientowanych
na produkt i posiadających łańcuchy dostaw.
12
Identyfikowalność (traceability) jest procesem umożliwiającym przedsiębiorstwu śledzenie surowców i produktów
w łańcuchu dostaw.

WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
68
68

IDENTYFIKACJAIIOCENAOCENA NEGATYWNYCHNEGATYWNYCH SKUTKÓW,IDENTYFIKACJASKUTKÓW, FAKTYCZNYCHFAKTYCZNYCHIIPOTENCJALNYCH,POTENCJALNYCH,WYNIKAJĄCYCH ZZ DZIAŁALNOŚCI
DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA,
PRZEDSIĘBIORSTWA, JEGOWYNIKAJĄCYCHJEGO PRODUKTÓWPRODUKTÓW LUB
LUB USŁUG
USŁUG

W sytuacjach gdy jest to możliwe, aby ocenić kontrahentów pod kątem negatywnych skutków
w dalszych ogniwach łańcucha dostaw, przedsiębiorstwa mogą:• wykorzystać dostępne, wiarygodne oceny kontrahentów na wyższych szczeblach w łańcuchu
dostaw, np. oceny udostępniane w ramach inicjatyw współpracy lub przekazywane na
podstawie przepisów dotyczących ujawniania kaskadowego lub przepływu informacji 13
w odniesieniu do umów lub porozumień w formie pisemnej;• zidentyfikować relacje biznesowe wspólne z pozostałymi podmiotami z danego sektora w celu
przeprowadzenia lub zlecania ocen wspólnych relacji biznesowych. W przypadku, gdy nie
istnieją żadne takie wiarygodne oceny, identyfikację można przeprowadzić na podstawie
informacji zebranych w ramach sprawozdawczości kaskadowej realizowanej na podstawie
przepisów dotyczących przepływu informacji lub identyfikowalności;• dokonać oceny procesu należytej staranności kontrahentów działających w punktach kontroli
w łańcuchu dostaw. Zob. ramka 5.
RAMKA 5. WSPÓŁPRACA W RAMACH RELACJI BIZNESOWYCHW PUNKTACH KONTROLI W ŁAŃCUCHU DOSTAW
W celu ustalenia punktów kontroli (nazywanych niekiedy „wąskimi gardłami”) przedsiębiorstwa
mogą przeanalizować:• kluczowe punkty transformacji w łańcuchu dostaw, w których identyfikowalność lub
informacje o łańcuchu dostaw mogą zostać zagregowane lub utracone,• liczbę podmiotów, np. tam, gdzie stosunkowo niewiele przedsiębiorstw przetwarza lubzarządza większością wkładów przekazywanych dalej do łańcucha dostaw,• najmocniejszy punkt siły oddziaływania przedsiębiorstw w stosunku do podmiotówz końca łańcucha dostaw,• punkty, w których istnieją już systemy i programy audytowe, mogące wpływać na takie
systemy i zapobiegać powielaniu.
„Przedsiębiorstwa w punktach kontrolnych” będą bardziej widoczne i/lub będą posiadać większą siłęoddziaływania na własnych dostawców i kontrahentów na wyższych szczeblach w łańcuchu dostaw niż
przedsiębiorstwa na szczeblach bliższych konsumentom i użytkownikom końcowym. Badanie należytej
staranności przedsiębiorstw w punktach kontroli w celu ustalenia, czy wdrażają należytą staranność
zgodnie z niniejszymi Wytycznymi, zapewnia określony stopień pewności co do tego, że ryzyko
powstania negatywnych skutków bezpośrednio związanych z dostawcami zostało zidentyfikowane orazpodjęto działania zapobiegające negatywnym skutkom i je łagodzące. Identyfikacja i współpracaz przedsiębiorstwami w punktach kontroli może wiązać się ze sformułowaniem wymogów w umowach
z dostawcami i w innych relacjach biznesowych zidentyfikowanymi w punktach kontroli (w formie
zastrzeżonej), zaleceniem dostawcom/kontrahentom zaopatrywania się u przedsiębiorstw w punktach
kontroli, które spełniają oczekiwania sformułowane w niniejszych Wytycznych za pośrednictwem
systemów dzielenia się poufnymi informacjami na temat dostawców i/lub systemy przemysłowe
ujawniające podmioty na wyższych poziomach w łańcuchu dostaw.
13
Kaskadowe ujawnianie informacji polega na tym, że przedsiębiorstwo udostępnia informacje bezpośredniemu nabywcy
na niższym szczeblu, który następnie udostępnia je swoim nabywcom. Przepis dotyczący przepływu informacji jest
przepisem umowy głównej i włącza się go do umów na niższych szczeblach.

WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
69
69

IDENTYFIKACJAIIOCENAOCENA NEGATYWNYCHNEGATYWNYCH SKUTKÓW,IDENTYFIKACJASKUTKÓW, FAKTYCZNYCHFAKTYCZNYCHIIPOTENCJALNYCH,POTENCJALNYCH,WYNIKAJĄCYCH ZZ DZIAŁALNOŚCI
DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA,
PRZEDSIĘBIORSTWA, JEGOWYNIKAJĄCYCHJEGO PRODUKTÓWPRODUKTÓW LUB
LUB USŁUG
USŁUG

Ocena zaangażowania przedsiębiorstwa w faktyczne lub potencjalne negatywne skutki
zidentyfikowane w celu ustalenia odpowiedniej reakcji. W szczególności należy ocenić, czyprzedsiębiorstwo: a) spowodowało (lub mogłoby spowodować) negatywny skutek,b) przyczyniło się (lub mogłoby się przyczynić) do negatywnego skutku albo c) czy negatywne
skutki są (lub mogłyby być) bezpośrednio związane z działalnością przedsiębiorstwa, jego
produktami lub usługami, lub poprzez relację biznesową. ► Zob. część II, punkt 2.3.
Pytanie 29. Co oznaczają negatywne skutki, które zostały „wywołane”, do których
„powstania przyczyniło się” przedsiębiorstwo, i które są „bezpośredniozwiązane” z jego działaniami, produktami i usługami przez relacje biznesową?
► Zob. część II, punkt 2.3.
Wywołuje: Przedsiębiorstwo „wywołuje” negatywne skutki, jeżeli już samo prowadzenie działalności
przez przedsiębiorstwo 14 przyczynia się do wywołania negatywnych skutków.
 NA PRZYKŁAD jeżeli przedsiębiorstwo w swojej działalności w procesie rekrutacji dyskryminuje kobiety
lub mniejszości rasowe lub gdy przedsiębiorstwo przekupuje zagranicznego urzędnika publicznego.
Przyczynia się: Przedsiębiorstwo „przyczynia się” do powstania negatywnych skutków, jeżeli jegodziałania w powiązaniu z działalnością pozostałych podmiotów wywołują negatywne skutki lub jeżeli
działalność przedsiębiorstwa stanowi zachętę dla innej jednostki do wywoływania negatywnych
skutków. Udział przedsiębiorstwa musi być znaczący, co oznacza wykluczenie nieznacznych lub
nieistotnych działań przedsiębiorstwa.
Znaczący charakter udziału przedsiębiorstwa i zrozumienie, kiedy działania przedsiębiorstwa mogły
spowodować, ułatwić lub zachęcić inny podmiot do spowodowania negatywnych skutków, mogąwymagać rozważenia wielu czynników. Można wziąć pod uwagę następujące czynniki:• stopień, w jakim przedsiębiorstwo może zachęcać lub motywować inną jednostkę do
wywoływania negatywnych skutków, tj. stopień, w jakim działalność przedsiębiorstwa
zwiększa ryzyko wystąpienia negatywnych skutków,• stopień, w jakim przedsiębiorstwo może lub powinno było wiedzieć o negatywnych skutkach
lub możliwości ich wystąpienia, tj. stopień przewidywalności,• stopień, w jakim działalność przedsiębiorstwa łagodziła w rzeczywistości negatywne skutki lub
zmniejszała ryzyko ich wystąpienia.
Samo istnienie relacji biznesowej lub działań, które tworzą warunki powodujące ryzyko wystąpienia
negatywnych skutków, niekoniecznie przyczynia się do wystąpienia tych skutków. Do ryzyka
wystąpienia negatywnych skutków przyczyni się w istocie sama w sobie działalność.
 NA PRZYKŁAD rozważmy działanie sprzedawcy detalicznego ustalającego bardzo krótki termin
dostawy produktu, mimo że wie z doświadczenia w odniesieniu do podobnych produktów, że takiczas produkcji nie jest możliwy i ograniczy realizację wcześniej umówionego podwykonawstwa.
• Działanie polegające na ustaleniu krótszego niż wykonalny terminu realizacji i ograniczenie
14
Wytyczne OECD, Komentarz do rozdziału IV „Prawa człowieka”, ust. 42 stanowi, że „działalność może obejmować
zarówno działania, jak i zaniechania”.

WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
70
70

IDENTYFIKACJAIIOCENAOCENA NEGATYWNYCHNEGATYWNYCH SKUTKÓW,IDENTYFIKACJASKUTKÓW, FAKTYCZNYCHFAKTYCZNYCHIIPOTENCJALNYCH,POTENCJALNYCH,WYNIKAJĄCYCH ZZ DZIAŁALNOŚCI
DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA,
PRZEDSIĘBIORSTWA, JEGOWYNIKAJĄCYCHJEGO PRODUKTÓWPRODUKTÓW LUB
LUB USŁUG
USŁUG

•

•

korzystania z podwykonawstwa zwiększyło ryzyko nadmiernych nadgodzin po stronie producenta.
Stopień przewidywalności negatywnych skutków był wysoki, ponieważ sprzedawca wiedział,że termin dostawy zbliżonych produktów w przeszłości był niemożliwy do spełnienia, a krótkie
terminy dostawy skutkują zwykle nadmiernymi nadgodzinami w tym sektorze.
Jeżeli nie podjęto żadnych kroków łagodzących w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia
negatywnego skutku, sprzedawca mógł się przyczynić do nadmiernej pracy w godzinach
nadliczbowych na poziomie producenta.

 NA PRZYKŁAD rozważmy działanie inwestora inwestującego w stalownie na niepublicznym rynku
kapitałowym. Inwestor zasiada w zarządzie stalowni i pozostaje w regularnych kontaktach z jego
managementem. Inwestor głosuje przeciwko instalacji kosztownego wyposażenia do uzdatniania
ścieków ze stalowni. W konsekwencji niezainstalowania wyposażenia do uzdatniania ścieków
stalownia zanieczyszcza wodę pitną dla lokalnej społeczności.
• Nakłonienie managerów projektu do zaniechania instalacji, która miała zapobiec negatywnym
skutkom dla środowiska i zasobów wodnych lub je złagodzić, zwiększyło ryzyko wystąpienia
negatywnych skutków.
• Stopień przewidywalności mógł być wysoki, gdyż specjalistom ds. środowiskowych
w przemyśle stalowym powszechnie wiadomo, że w celu uniknięcia zanieczyszczenia wody
pitnej wymagany jest sprzęt do uzdatniania wody• Jeżeli inwestor postępowałby zgodnie z zasadami należytej staranności i poparł alternatywny
plan uzdatniania ścieków, ryzyko zanieczyszczenia wody i wystąpienia negatywnych skutków
byłoby niższe, a inwestor nie przyczyniłby się do powstania negatywnych skutków.
Bezpośrednio związane: „Związek” określa zależność między negatywnymi skutkami i produktami,
usługami lub działaniami przedsiębiorstwa za pośrednictwem innej jednostki (tj. relacji biznesowej).
„Bezpośredniego związku” nie określają jednak bezpośrednio relacje umowne, jak np. „bezpośredniezaopatrzenie”.
 NA PRZYKŁAD, jeżeli przedsiębiorstwo zaopatruje się w kobalt wydobywany z wykorzystaniem
pracy dzieci na potrzeby wytwarzania produktów, może być ono bezpośrednio powiązane
z negatywnymi skutkami (tj. pracą dzieci). Choć w tym przypadku przedsiębiorstwo nie wywołało
ani nie przyczyniło się do powstania negatywnych skutków, to w dalszym ciągu istnieje
bezpośredni związek między produktami przedsiębiorstwa a negatywnymi skutkami przez relację
biznesową z jednostkami zaangażowanymi w łańcuch dostaw kobaltu (tj. hutą, dostawcą
minerałów, kopalnią wykorzystującą pracę dzieci).
Zależność między przedsiębiorstwem a negatywnymi skutkami nie ma statycznego charakteru. Możeona ulegać zmianie, np. wraz ze zmieniającymi się okolicznościami i w zależności od stopnia, w jakim
procesy należytej staranności oraz podjęte działania mające na celu niwelowanie zidentyfikowanych
rodzajów ryzyka oraz negatywnych skutków wpłyną na zmniejszenie ryzyka ich wystąpienia.
Ogólnie rzecz biorąc, przedsiębiorstwo najprawdopodobniej spowoduje negatywne skutki w kontekście
działań związanych z jego własną działalnością i jednocześnie przedsiębiorstwo najprawdopodobniejbędzie bezpośrednio powiązane z negatywnymi skutkami wywoływanymi w relacjach biznesowych.
Przedsiębiorstwo może przyczyniać się do powstania negatywnych skutków w kontekście działań
związanych z własnymi działaniami lub przez relację biznesową.
WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
71
71

IDENTYFIKACJAIIOCENAOCENA NEGATYWNYCHNEGATYWNYCH SKUTKÓW,IDENTYFIKACJASKUTKÓW, FAKTYCZNYCHFAKTYCZNYCHIIPOTENCJALNYCH,POTENCJALNYCH,WYNIKAJĄCYCH ZZ DZIAŁALNOŚCI
DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA,
PRZEDSIĘBIORSTWA, JEGOWYNIKAJĄCYCHJEGO PRODUKTÓWPRODUKTÓW LUB
LUB USŁUG
USŁUGPowyższe charakterystyki nie mają na celu unieważnienia jakichkolwiek kwestii odpowiedzialności
prawnej. Prawo krajowe może przewidywać szczególne sposoby podejścia lub zasady ustalania związku
z negatywnymi skutkami w celu poinformowania o odpowiedzialności prawnej. Na przykład
przedsiębiorstwom uznanym za winne niezgodnych z prawem aktów przekupstwa zostanie przypisana
odpowiedzialność lub współodpowiedzialność za powstałe negatywne skutki na podstawie przepisów
prawa krajowego w zakresie zwalczania praktyk korupcyjnych.

Pytanie 30. Dlaczego sposób, w jaki przedsiębiorstwo przyczynia się do powstawania
negatywnych skutków, ma znaczenie? ► Zob. część II, punkt 2.3.
Zależność między przedsiębiorstwem i negatywnymi skutkami (tj. czy negatywne skutki zostały
spowodowane przez przedsiębiorstwo, czy przedsiębiorstwo przyczyniło się do powstania
negatywnych skutków, czy też przedsiębiorstwo jest bezpośrednio związane z negatywnymi skutkami
przez relację biznesową) stanowi ważne zagadnienie, ponieważ determinuje ona obowiązek usunięcia
negatywnych skutków lub, innymi słowy, podjęcia określonych działań zaradczych albo współdziałania
przy realizacji działań zaradczych. ► Zob. schemat 2.

Schemat 2. Zapobieganie negatywnym skutkom

NEGATYWNYNEGATYWNY SKUTEKSKUTEKSPOWODOWANYSPOWODOWANY
przez
przedsiębiorstwo

przez przedsiębiorstwo

NAPRAWIENIENAPRAWIENIE
faktycznego
skutkufaktycznego skutku
POWSTRZYMANIEPOWSTRZYMANIELUB
LUB
ZAPOBIEŻENIEZAPOBIEŻENIE
potencjalnemu
skutkowi
potencjalnemu
skutkowi

doktóregoktóregopowstania
powstania
doprzedsiębiorstwo
przedsiębiorstwo
SIĘPRZYCZYNIŁO
PRZYCZYNIŁO
SIĘ

POWSTRZYMANIEPOWSTRZYMANIELUB
ZAPOBIEŻENIE
LUB ZAPOBIEŻENIE
przyczynienia
się przez
przyczynienia
się przez
przedsiębiorstwo
doprzedsiębiorstwo
negatywnego
skutkudo negatywnego skutku

BEZPOŚREDNIO ZWIĄZANYBEZPOŚREDNIO ZWIĄZANY
z działalnością
przedsiębiorstwa,
z działalnością przedsiębiorstwa,
produktami lub usługami poprzez
produktami lub usługami poprzez
relację
biznesową
relację biznesową

WykorzystanieSIŁYWykorzystanie
ODDZIAŁYWANIA
SIŁY ODDZIAŁYWANIA
przedsiębiorstwa
w celuprzedsiębiorstwa
w celuzłagodzenia pozostałych
złagodzenia
pozostałych
negatywnych skutków w
negatywnych
skutków wmożliwie
jak największym
możliwie jak
największym
zakresiezakresie

WykorzystanieSIŁY Wykorzystanie
ODDZIAŁYWANIASIŁYODDZIAŁYWANIA
przedsiębiorstwa
przedsiębiorstwa
w stosunku do
w stosunkuwywołującego
do podmiotu
podmiotu
wywołującego
negatywny
negatywny
skutekw celuskutek w celu lub
powstrzymania
powstrzymania
lubzłagodzenia
skutkuzłagodzenia skutku

Uwaga: Bardziej szczegółowe wytyczne dotyczące usuwania negatywnych skutków dla praw człowieka przedstawiono
w Wytycznych OECD, w rozdziale IV „Prawa człowieka”.
WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
72
72

IDENTYFIKACJAIIOCENAOCENA NEGATYWNYCHNEGATYWNYCH SKUTKÓW,IDENTYFIKACJASKUTKÓW, FAKTYCZNYCHFAKTYCZNYCHIIPOTENCJALNYCH,POTENCJALNYCH,WYNIKAJĄCYCH ZZ DZIAŁALNOŚCI
DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA,
PRZEDSIĘBIORSTWA, JEGOWYNIKAJĄCYCHJEGO PRODUKTÓWPRODUKTÓW LUB
LUB USŁUG
USŁUG

W oparciu o uzyskane informacje na temat faktycznych i potencjalnych negatywnych
skutków w razie potrzeby należy dokonać priorytetyzacji najważniejszych ryzyk RBC
i skutków dla działań w oparciu o ich dotkliwość i prawdopodobieństwo wystąpienia.
Ustalenie priorytetów będzie miało znaczenie w przypadkach, w których nie jest możliwe
niezwłoczne zajęcie się wszystkimi faktycznymi i potencjalnymi negatywnymi skutkami. Po
zidentyfikowaniu i wyeliminowaniu najbardziej istotnych skutków przedsiębiorstwo
powinno przejść do rozwiązania tych mniej znaczących skutków. ► Zob. część II, punkt 2.4.
Pytanie 31. W jaki sposób przedsiębiorstwo może ustalić priorytety działań, dążąc dozapobiegania negatywnym skutkom swoich działań i relacji biznesowych orazłagodzenia tych skutków? ► Zob. część I, Charakterystyka należytej
staranności – Najważniejsze aspekty => Należyta staranność może obejmować
ustalanie priorytetów (w oparciu o ryzyko); część II, punkt 2.4.
Przy ustalaniu priorytetowych działań w reakcji na negatywne skutki najważniejszym czynnikiem jest
znaczenie faktycznej lub potencjalnej szkody 15. W przypadku uznania jednak, że przedsiębiorstwa mogąbyć narażone na zróżnicowane, poważne negatywne skutki, rozważenie nieuchronności wystąpienia
szkody może mieć drugorzędne znaczenie.
 NA PRZYKŁAD w przypadku uznania, że w fabryce występuje duże ryzyko pożaru ze względu na
niebezpieczeństwo związane z systemami elektrycznymi, za priorytet należy uznać zapewnienie
bezpieczeństwa w budynku i przeszkolenie pracowników, w jaki sposób mają reagować nawypadek pożaru. Powyższe działania powinny być podjęte przed działaniami związanymi
z zanieczyszczeniem wody, którego skutki mogą być potencjalnie równie poważne,ale nie powinny wystąpić w ciągu kolejnych pięciu lat.

15
Przy ustalaniu priorytetowych rodzajów ryzyka w odniesieniu do praw człowieka dotkliwość potencjalnych
negatywnych skutków jest ważniejsza niż prawdopodobieństwo ich wystąpienia.

WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
73
73

A.3

WSTRZYMANIE NEGATYWNYCH SKUTKÓW,ZAPOBIEGANIE NEGATYWNYM SKUTKOM I ICH ŁAGODZENIE
Wstrzymanie działań, które wywołują lub przyczyniają się do powstawania negatywnych
skutków w kontekście zagadnień RBC w oparciu o ocenę powiązania przedsiębiorstwa
z negatywnymi skutkami. Opracowanie i realizacja odpowiednich do celu planów
zapobiegania potencjalnym (przyszłym) negatywnym skutkom i ich łagodzenia.
► Zob. część II, punkt 3.1.
Pytanie 32. Czym różni się zapobieganie negatywnym skutkom od łagodzenia
negatywnych skutków? ► Zob. część II, punkt 3.1.
Zapobieganie oznacza działania, których celem jest przede wszystkim uniknięcie powstania
negatywnych skutków (np. które ograniczają ryzyko wystąpienia negatywnych skutków), podczas gdyłagodzenie obejmuje działania ograniczające faktyczne negatywne skutki. Zasadniczym bowiem celemnależytej staranności jest prewencja.
 NA PRZYKŁAD:• w odniesieniu do bezpieczeństwa i higieny pracy usunięcie w pierwszej kolejności zagrożenia
jest uznawane za najlepszy sposób zapobiegania urazom i chorobom;• wdrożenie procesów uzdatniania wody może łagodzić skutki związane z zanieczyszczeniem
wody dzięki ograniczeniu poziomu ścieków w wodzie.
 NA PRZYKŁAD:• angażowanie się w działania zbiorowe na obszarach wysokiego ryzyka w celu szkolenia
podmiotów lokalnych w zakresie przeciwdziałania praktykom łapownictwa i zwiększania
zdolności lokalnej administracji do monitorowania i egzekwowania przepisów antykorupcyjnychmoże pomóc w zapobieganiu sytuacjom przekupstwa w przyszłości;• współpraca z organami ścigania w sprawie przekupstwa oraz należyte zgłaszanie urzędników,
którzy zabiegali o łapówki, może łagodzić skutki przekupstwa.

WYTYCZNEOECD NALEŻYTEJ
DOTYCZĄCESTARANNOŚCI
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECDDOTYCZĄCE
PRZY ODPOWIEDZIALNYM
W ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
74
74

WSTRZYMYWANIE NEGATYWNYCH SKUTKÓW,WSTRZYMANIENEGATYWNYCHZAPOBIEGANIENEGATYWNYMSKUTKOMSKUTKÓW,I ICH ŁAGODZENIEZAPOBIEGANIE NEGATYWNYM SKUTKOM I ICH ŁAGODZENIE

Pytanie 33. W jaki sposób przedsiębiorstwo powinno zapobiegać faktycznym lub
potencjalnym skutkom, jakie wywołuje lub do których powstawania się
przyczynia oraz jak przedsiębiorstwo powinno łagodzić te skutki?
► Zob. część II, punkt 3.1.
Przedsiębiorstwa powinny przede wszystkich zaniechać wszelkich działań, które wywołują negatywne
skutki lub przyczyniają się do ich powstawania.
Przedsiębiorstwo ma do dyspozycji szereg działań w celu zapobiegania negatywnym skutkom lub ichłagodzenia w kontekście własnych działań.
 NA PRZYKŁAD:• działania dostosowawcze/modyfikujące: dostosowanie lub modyfikacja aspektów działalności
przedsiębiorstwa, produktów lub usług może być niekiedy niezbędna w celu zapobiegania
negatywnym skutkom i ich łagodzenia, np. zmiana trasy przebiegu ropociągu w celu uniknięcia
potencjalnego ryzyka dla zdrowia wśród lokalnych społeczności, zmiana procesów
produkcyjnych w celu uniknięcia stosowania substancji toksycznych;• modernizacja obiektów: niektórym negatywnym skutkom można zapobiec jedynie przez
inwestycje w modernizację obiektów i wyposażenia. Takie inwestycje obejmują: oświetlenie,
wentylację, dostęp do wyjść awaryjnych, nowe maszyny, technologie kontroli negatywnych
skutków itd.;• polityki: sposobem przeciwdziałania powstawaniu negatywnych skutków może być samo
opracowanie polityk przedsiębiorstwa i dodatkowych protokołów wykonawczych. Na przykład
polityka przedsiębiorstwa dotycząca przeciwdziałania dyskryminacji w procesie rekrutacji orazpowiązanych z rekrutacją procesach, umożliwia zapobieganie dyskryminacji. ► Zob. część II,
punkty 1.1–1.2;• szkolenia: skuteczne szkolenia pracowników i kadry zarządzającej mogą przyczyniać się dozapobiegania powstawaniu negatywnych skutków. Szkolenia mogą obejmować szeroki zakres
zagadnień, w tym polityki i protokoły przedsiębiorstwa, przepisy prawne i obowiązki, bezpieczną
obsługę maszyn, substancji chemicznych, a także zwiększanie świadomości co do sposobów
identyfikowania ryzyka. ► Zob. część II, punkt 1.2f, punkt 1.3d;• systemy wskaźników ostrzegawczych: polegają na identyfikowaniu sygnałów ostrzegawczych lubwskaźników ryzyka, a także opracowaniu procedur działania przedsiębiorstwa w sytuacji, w której
ryzyko wywołuje lub przyczynia się do powstania zidentyfikowanych negatywnych skutków;• rozwiązywanie problemów o charakterze systemowym: przedsiębiorstwa ponoszą
odpowiedzialność za zapobieganie negatywnym skutkom, jakie wywołują lub do których
powstania się przyczyniają, nawet jeżeli działają w warunkach, w których dominują systemowe
problemy. Pomimo że przedsiębiorstwa nie są odpowiedzialne za rozwiązywanie systemowych
problemów w skali całego społeczeństwa, mogą one uznać, że rozwiązanie takich problemówmoże być skuteczne w kontekście zapobiegania negatywnym skutkom lub ich łagodzenia.
► Zob. ramka 6.

WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNESTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJ
75

WSTRZYMYWANIE NEGATYWNYCH SKUTKÓW,ZAPOBIEGANIENEGATYWNYMSKUTKOMSKUTKÓW,I ICH ŁAGODZENIEWSTRZYMANIENEGATYWNYCHZAPOBIEGANIE NEGATYWNYM SKUTKOM I ICH ŁAGODZENIERAMKA 6. ROZWIĄZYWANIE PROBLEMÓW O CHARAKTERZE SYSTEMOWYM

Problemy o charakterze systemowym odnoszą się do problemów lub wyzwań, które są powszechnew danym kontekście i wynikają z przyczyn leżących poza bezpośrednią kontrolą przedsiębiorstwa, ale które mimo
to zwiększają ryzyko negatywnych skutków w obrębie własnej działalności lub łańcucha dostaw
przedsiębiorstwa. Ryzyka systemowe mogą wynikać z niepowodzeń w zarządzaniu oraz niewypełniania przez
administracje rządowe obowiązku egzekwowania prawa i ochrony praw człowieka. Jako przykładowe problemy
systemowe można wskazać słabą dostępność szkolnictwa czy wysokie wskaźniki ubóstwa, które mogą zwiększać
ryzyko pracy dzieci, rozpowszechnione przekupstwo i korupcję w administracji rządowej, systematyczną
dyskryminację grup mniejszościowych oraz powszechne molestowanie i wykorzystywanie kobiet i dziewcząt.
Pomimo że przedsiębiorstwa nie ponoszą odpowiedzialności za niepowodzenia administracji rządowych, decyzja
o prowadzeniu działalności w sytuacjach, w których istnieją ryzyka o charakterze systemowym, wpłynie na rodzaj
i zakres procedur należytej staranności.
Istnieje wiele sposobów, w jakie przedsiębiorstwa mogą starać się przeciwdziałać zagrożeniom związanym
z problemami systemowymi. Przykładowo, przedsiębiorstwa mogą:• współpracować ponad sektorami – ryzyka systemowe w określonym kontekście często dotyczą wielu
sektorów. Dlatego przedsiębiorstwa mogą zdecydować się na koordynację i współpracę ponad sektorami
w celu zwiększenia skuteczności działań zapobiegawczych i łagodzących. Dzięki temu problem nie będzie
przesuwany z jednej branży do drugiej*;• zaangażować administrację rządową – uznając, że istnieją prawne i praktyczne ograniczenia
w kontekstach, w których administracja rządowa nie wykonuje swojego obowiązku zapewnienia ochrony,
przedsiębiorstwa mogą wykorzystać swoją siłę oddziaływania (na poziomie lokalnym lub krajowym)
w celu nakłonienia administracji do spowodowania zmiany, np. przez skuteczniejsze egzekwowanie
prawa czy regulacji lub ułatwianie odpowiedzialnego prowadzenia działalności biznesowej. Współpracamoże obejmować szereg działań, takich jak listy otwarte do rządu, zaangażowanie w wielostronne
inicjatywy interesariuszy, udział w dialogach. Przedsiębiorstwa mogą również współpracować z władzami
lokalnymi, aby zachęcić je do popierania RBC;
• ustalić, które dotychczasowe inicjatywy są skuteczne – w odniesieniu do powszechnych rodzajów ryzyka
sektorowego przedsiębiorstwa mogą odwołać się do sposobów podejścia do zapobiegania negatywnym
skutkom i ich łagodzenia, które opracowują i zalecają administracje rządowe, stowarzyszenia
przemysłowe, inicjatywy wielostronne lub inne podmioty w poszczególnych sektorach. Ustaleniedostępnych inicjatyw i ich celów ułatwi przedsiębiorstwu zrozumienie, w jaki sposób może wykorzystać
dotychczasowe strategie w celu zapobiegania ryzyku systemowemu i jego łagodzenia. Przedsiębiorstwo
może na przykład odwoływać się do mechanizmów skargowych, jakie istnieją w społeczności.
Wysiłki podejmowane w celu rozwiązania problemów systemowych mogą trwać długo, zanim pojawią się
mierzalne wyniki, nie powinno to jednak podważać ich sensu ani zniechęcać do podejmowania prób
reagowania na takie problemy. Przedsiębiorstwa działające w warunkach, w których problemy systemowe
wywołują negatywne skutki w kontekście ich własnych działań oraz łańcucha dostaw, powinny być jednakże
przygotowane do podejmowania decyzji w sposób przejrzysty oraz rozważenia czy są w stanie
odpowiedzialnie kontynuować działalność w takich okolicznościach. W wielu przypadkach konieczne będązwiększone wysiłki w celu monitorowania i zapobiegania negatywnym skutkom we własnych operacjach lub
w ich łańcuchach dostaw przy jednoczesnym dążeniu do rozwiązania bardziej systemowych problemów.
* Przykładowo w sytuacjach, w których praca dzieci stanowi ryzyko systemowe, wyeliminowanie pracy dzieci z jednego sektoramoże łatwo prowadzić do ich zatrudniania w innym sektorze. Dlatego zachęca się do stosowania podejścia międzysektorowego.
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNESTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJ
76
76

WSTRZYMYWANIE NEGATYWNYCH SKUTKÓW,WSTRZYMANIENEGATYWNYCHZAPOBIEGANIENEGATYWNYMSKUTKOMSKUTKÓW,I ICH ŁAGODZENIEZAPOBIEGANIE NEGATYWNYM SKUTKOM I ICH ŁAGODZENIEOpracowanie i realizacja w oparciu o ustalone przez przedsiębiorstwo priorytety planów
zapobiegania faktycznym lub potencjalnym skutkom w kontekście zagadnień RBC
bezpośrednio powiązanym z działalnością przedsiębiorstwa, jego produktami lub usługami
w ramach relacji biznesowych oraz mające na celu łagodzenie takich skutków. ► Zob. część
II, punkt 3.2.
Pytanie 34. W jaki sposób przedsiębiorstwo może dążyć do zapobiegania faktycznym lub
potencjalnym negatywnym skutkom, które są bezpośrednio związane z jegodziałaniami lub produktami czy usługami w ramach relacji biznesowej orazłagodzenia tych skutków? ► Zob. część II, punkt 3.2.

Oczekiwanie, że przedsiębiorstwa będą podejmować działania w celu zapobiegania negatywnym
skutkom bezpośrednio związanym z ich działalnością, produktami czy usługami w ramach relacji
biznesowej lub łagodzenia tych skutków, nie ma na celu przeniesienia odpowiedzialności z podmiotu
powodującego lub przyczyniającego się do powstawania negatywnych skutków na przedsiębiorstwo, zktórym jest powiązane ono relacją biznesową 16. Za negatywne skutki odpowiedzialna pozostaje
jednostka lub jednostki, które wywołują lub przyczyniają się do ich powstawania 17. O ile
przedsiębiorstwo może nie być w stanie wyeliminować negatywnych skutków samodzielnie, powinnodążyć do nakłonienia swojego partnera biznesowego do zapobiegania negatywnym skutkom lub ichłagodzenia. ► Zob. część I, Charakterystyka należytej staranności – Najważniejsze aspekty => Należyta
staranność nie powoduje przeniesienia obowiązków.
W tym kontekście działania, jakie można podjąć w celu zapobiegania negatywnym skutkom i ichłagodzenia w relacji biznesowej, mogą polegać na:• modyfikacji działalności przedsiębiorstwa lub działań podejmowanych w celu zapobiegania
negatywnym skutkom w kontekście relacji biznesowych przedsiębiorstwa i ich łagodzenia. Zob.
załącznik, pytanie 35;• wykorzystaniu siły oddziaływania przedsiębiorstwa w celu spowodowania jak największej
zmiany praktyk jednostki, która wywołuje negatywne skutki. Zob. załącznik, pytania 36–37;• zapewnieniu wsparcia partnerom biznesowym przy zapobieganiu negatywnym skutkom lub ichłagodzeniu. Zob. załącznik, pytanie 38;• wycofaniu się z relacji biznesowej. Zob. załącznik, pytanie 39;• rozwiązaniu problemów systemowych. Zob. załącznik, ramka 6.

Pytanie 35. W jaki sposób przedsiębiorstwo może zmodyfikować swoją działalność
w celu zapobiegania negatywnym skutkom powiązanym z jego relacjami
biznesowymi lub ich łagodzenia? ► Zob. część II, punkt 3.2.

Wiele systemów zarządzania, jakie przedsiębiorstwo tworzy zgodnie ze wskazaniami w części II, punkcie
1.1 niniejszych Wytycznych, służy zapobieganiu negatywnym skutkom w jego łańcuchu dostaw lub ichłagodzeniu poprzez zmniejszanie prawdopodobieństwa zaangażowania się we współpracę z partnerem
biznesowym wysokiego ryzyka albo poprzez zwiększanie swojej siły oddziaływania na nowych
dostawców lub kontrahentów. Obejmują one środki związane z włączeniem oczekiwań w zakresie RBC
w relacje biznesowe, np. wdrożeniem systemu wstępnej kwalifikacji lub kryteriów przetargów w
oparciu o standardy RBC.
16
17

Wytyczne OECD, rozdział II „Zasady ogólne”, ust. 12.
Jak wyżej.
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNESTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJ
77

WSTRZYMYWANIE NEGATYWNYCH SKUTKÓW,WSTRZYMANIENEGATYWNYCHZAPOBIEGANIENEGATYWNYMSKUTKOMSKUTKÓW,I ICH ŁAGODZENIEZAPOBIEGANIE NEGATYWNYM SKUTKOM I ICH ŁAGODZENIE

Dodatkowe działania, jakie przedsiębiorstwo może zastosować w celu zapobiegania negatywnym
skutkom związanym z jego relacjami biznesowymi lub łagodzenia tych skutków, obejmują
dostosowanie lub modyfikację określonych aspektów jego działalności, produktów lub usług.
Przykładowo uwzględnienie kwestii należytej staranności w procesie projektowania produktów
poprzez ocenę potencjalnych rodzajów ryzyka RBC w odniesieniu do produktów niezależnie od innych
ich aspektów, np. wykonalności, kosztu i zapotrzebowania, a także podjęcie decyzji o przejściu z fazy
projektowania do rozwoju produktu może pozwolić na uniknięcie tego ryzyka w przyszłości.

Pytanie 36. W jaki sposób przedsiębiorstwo może wykorzystywać swoją siłę oddziaływania?
► Zob. część II, punkt 3.2c–3.2e.
W Wytycznych OECD siłę oddziaływania interpretuje się, jako „zdolność przedsiębiorstwa do wywołania
zmiany niewłaściwych praktyk podmiotu, który wywołuje negatywne skutki”18. Właściwe podejście dowykorzystania siły oddziaływania będzie zależało od charakteru negatywnych skutków, stopnia siły
oddziaływania przedsiębiorstwa na partnera biznesowego oraz pozostałych aspektów charakterystycznych
dla sektora i/lub charakteru relacji biznesowej. Przedsiębiorstwa mogą również stosować kombinację
podejść, wykorzystując swoją siłę oddziaływania.
 NA PRZYKŁAD wykorzystanie siły oddziaływania w zależności od sektora i określonej sytuacji możewiązać się z:• podjęciem współpracy z partnerem biznesowym w celu nakłonienia go do zapobiegania
negatywnym skutkom i/lub ich łagodzenia poprzez wymianę korespondencji, wiadomości email, rozmowy telefoniczne, osobiste spotkania z przedstawicielami kadry operacyjnej,
kierownictwa wyższego szczebla i/lub zarządu w celu wyrażenia poglądów na temat sprawzwiązanych z odpowiedzialnym prowadzeniem działalności biznesowej;• włączeniem oczekiwań dotyczących zagadnień RBC i należytej staranności do umów handlowych;• powiązaniem zachęt gospodarczych – np. zobowiązania do zawarcia umów długoterminowych
i składania zamówień w przyszłości – z wynikami w zakresie RBC;
• dla inwestorów – z udziałem w walnych zgromadzeniach akcjonariuszy oraz zabieraniem głosu
podczas walnych zgromadzeń akcjonariuszy w celu wyrażenia opinii na temat spraw związanychz RBC, składaniem wniosków o udostępnienie informacji oraz podejmowaniem współpracy ze
spółkami będącymi przedmiotem inwestycji w celu uzyskania odpowiednich informacji
i przedstawienia własnych oczekiwań w jasny sposób;• podjęciem współpracy z podmiotami regulacyjnymi i decydentami politycznymi w zakresie zagadnień
RBC w celu spowodowania zmiany niewłaściwych praktyk przez podmiot wywołujący szkodę;• informowaniem o możliwości wycofania się w przypadku niespełnienia oczekiwań w zakresie
RBC (np. w formie klauzul umownych, polityk przedsiębiorstwa, na spotkaniach z kadrą
zarządzającą partnera biznesowego).
Przedsiębiorstwo może niekiedy napotykać ograniczenia w zakresie wykorzystania swojej siły
oddziaływania lub też może jej nie posiadać. ► Zob. załącznik, pytanie 37.

18

Wytyczne OECD, Komentarz do rozdziału II „Zasady ogólne”, ust. 19.
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNESTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJ
78

WSTRZYMYWANIE NEGATYWNYCH SKUTKÓW,WSTRZYMANIENEGATYWNYCHZAPOBIEGANIENEGATYWNYMSKUTKOMSKUTKÓW,I ICH ŁAGODZENIEZAPOBIEGANIE NEGATYWNYM SKUTKOM I ICH ŁAGODZENIE

Pytanie 37. W jaki sposób można poradzić sobie z brakiem siły oddziaływania?
Jeżeli przedsiębiorstwu brakuje siły oddziaływania w relacjach biznesowych, może dążyć do jejzwiększenia w możliwym dla siebie zakresie.
 NA PRZYKŁAD przedsiębiorstwo może:• włączyć zagadnienia RBC i oczekiwania związane z należytą starannością do umów handlowych;• wprowadzić zachęty handlowe w powiązaniu z kryteriami RBC;
• nawiązać długotrwałe stosunki z dostawcami lub partnerami biznesowymi.
Przedsiębiorstwa, którym brakuje siły oddziaływania w relacjach biznesowych, mogą dążyć do jejzwiększenia poprzez komunikowanie wspólnych oczekiwań i prowadzenie wspólnych działań ze swoimi
partnerami biznesowymi.
 NA PRZYKŁAD:• przedsiębiorstwa zaopatrywane przez tego samego dostawcę mogą opracować i wdrożyć
wspólny zestaw wymogów tego dostawcy w zakresie RBC. Przedsiębiorstwa zaopatrywane
przez tego samego dostawcę mogą także wykorzystać swoją łączną siłę oddziaływania, żebyzachęcić wspólnych dostawców do wdrożenia skutecznych działań zaradczych odpowiednioz uwzględnieniem prawa konkurencji. Zob. załącznik, pytanie 13;• działające w jednym sektorze przedsiębiorstwa mogą współpracować w skali sektora lub na
poziomie regionalnym, żeby wyszukiwać i angażować dostawców działających we wspólnych
punktach kontroli w sektorowym łańcuchu dostaw;• przedsiębiorstwa mogą przyłączać się do inicjatyw na określonym obszarze geograficznym lubpoświęconych określonym zagadnieniom, których celem jest zapobieganie negatywnym
skutkom w określonych obszarach (np. do okrągłych stołów na poziomie krajowym, branżowym
lub sektorowym, inicjatyw wielostronnych i programów terenowych) lub łagodzenie tych
negatywnych skutków;• inwestorzy mniejszościowi mogą skierować do spółki będącej przedmiotem inwestycji wspólne
pismo, w którym zasygnalizują swoje oczekiwania w zakresie RBC i będą zachęcać spółkę dozapobiegania negatywnym skutkom lub odpowiednio ich łagodzenia.
W Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych uznaje się także „istnienie praktycznych
ograniczeń zdolności przedsiębiorstw powodowania zmian w postępowaniu ich dostawców” 19.
Dodatkowo przepisy dotyczące ładu korporacyjnego mogą niekiedy ograniczać zdolność
przedsiębiorstwa do sprawowania kontroli lub wywierania wpływu, np. między udziałowcami
i spółkami będącymi przedmiotem inwestycji, zarządami i kadrą zarządzającą a spółkami dominującymi
i ich jednostkami zależnymi i/lub wspólnymi przedsięwzięciami. Stopień, w jakim przedsiębiorstwo
może wpływać na spółkę wywołującą negatywne skutki, jest przydatny przy rozważaniu działań, które
przedsiębiorstwo może podjąć, aby przekonać podmiot do podjęcia działań zgodnie z zasadaminależytej staranności. Jednakże to przedsiębiorstwa mają obowiązek wdrażania należytej staranności
i skutecznego wykorzystywania swojej siły oddziaływania w możliwym zakresie.

19

Wytyczne OECD, Komentarz do rozdziału II „Zasady ogólne”, ust. 21.
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNESTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJ
79

WSTRZYMYWANIE NEGATYWNYCH SKUTKÓW,WSTRZYMANIENEGATYWNYCHZAPOBIEGANIENEGATYWNYMSKUTKOMSKUTKÓW,I ICH ŁAGODZENIEZAPOBIEGANIE NEGATYWNYM SKUTKOM I ICH ŁAGODZENIE

Pytanie 38. W jaki sposób przedsiębiorstwo może wspierać partnera biznesowego
w zapobieganiu negatywnym skutkom lub ich łagodzeniu? ► Zob. część II,
punkt 3.2b i 3.2g.
Przedsiębiorstwo może wspierać swojego partnera biznesowego przy realizacji działań, o których mowa
w części II, punkcie 3.2 niniejszych Wytycznych.
 NA PRZYKŁAD przedsiębiorstwo może:• współpracować z dostawcami lub partnerami biznesowymi w celu opracowania i wdrożenia
planów działań zaradczych, które będą zawierały harmonogramy i będą ukierunkowane na wyniki;• sformułować wytyczne techniczne dla dostawców lub partnerów biznesowych, np. w formieszkoleń, aktualizacji systemów zarządzania;• ułatwiać udział dostawców lub partnerów biznesowych w szerszych, sektorowych inicjatywach
lub inicjatywach regionalnych w celu zapobiegania negatywnym skutkom;• ułatwiać dostawcom lub partnerom biznesowym nawiązywanie kontaktów z lokalnymi
dostawcami usług;• ułatwiać dostawcom/partnerom biznesowym dostęp do finansowania, aby pomóc we wdrażaniu
planów działań zaradczych, np. przez bezpośrednie finansowanie, niskooprocentowane pożyczki,
gwarancje ciągłości zamówień i pomoc w zabezpieczeniu finansowania.

Pytanie 39. W jaki sposób przedsiębiorstwo może wycofać się z relacji biznesowej?
► Zob. część II, punkt 3.2h.
Jak stwierdzono w Wytycznych, wycofanie się z relacji biznesowej może stanowić właściwy środek
w ostateczności, po nieudanych próbach zapobiegania negatywnym skutkom lub ich łagodzenia, jeżeli
negatywne skutki są niemożliwe do naprawienia, brak jest racjonalnych perspektyw na zmianę, zostałyzidentyfikowane poważne negatywne skutki lub poważne ryzyko i podmiot wywołujący negatywne skutki nie
podejmuje natychmiast działań w celu zapobiegania im lub ich łagodzenia. W wielu przypadkach konieczna
jest realna możliwość wycofania się, aby siła oddziaływania przedsiębiorstwa była rzeczywiście skuteczna.
W takich sytuacjach przedsiębiorstwa powinny także rozważyć i opracować odpowiednie działania na
wypadek powstania negatywnych skutków po wycofaniu się z relacji biznesowej. W przypadku uznania przez
przedsiębiorstwo, że wycofanie się jest najbardziej odpowiednim działaniem, może podjąć szereg stosownych
kroków dla zapewnienia odpowiedzialnego procesu wycofania się. ► Zob. część II, punkt 3.2h.
 NA PRZYKŁAD przedsiębiorstwo:• powinno przestrzegać przepisów prawa krajowego, międzynarodowych norm pracy
i postanowień umów będących rezultatem rokowań zbiorowych;• może z wyprzedzeniem zaplanować działania na wypadek wycofania się z relacji biznesowej;• może udostępnić kadrze zarządzającej oraz związkom zawodowym – jeśli takie funkcjonują
w przedsiębiorstwie – szczegółowe informacje uzasadniające decyzję o wycofaniu się z relacji
biznesowej;• tam gdzie to możliwe, ważne jest, aby zawiadomić z wystarczającym wyprzedzeniem partnera
biznesowego o wycofaniu się z relacji biznesowych 20.
W przypadku zidentyfikowania poważnych negatywnych skutków lub uznania przez przedsiębiorstwo, że działania
służące zapobieganiu negatywnym skutkom lub ich łagodzeniu są niewykonalne, przedsiębiorstwo może nie być w stanie
zawiadomić swojego partnera biznesowego z wystarczającym wyprzedzeniem.

20

WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNESTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJ
80

WSTRZYMYWANIE NEGATYWNYCH SKUTKÓW,WSTRZYMANIENEGATYWNYCHZAPOBIEGANIENEGATYWNYMSKUTKOMSKUTKÓW,I ICH ŁAGODZENIEZAPOBIEGANIE NEGATYWNYM SKUTKOM I ICH ŁAGODZENIEMoże się zdarzyć, że przedsiębiorstwo nie będzie mogło rozwiązać relacji biznesowej lub nie będzie todla niego opłacalne.
 NA PRZYKŁAD:• jeżeli okres trwania relacji biznesowej określa umowa lub względy praktyczne (np. inwestycja włącznym portfelu; jeżeli klienci zarządzającego inwestycjami nie wyrażają zgody na wycofaniesię, umowa została zawarta na czas określony);• Jeżeli dany dostawca jest ważnym partnerem biznesowym 21 (np. w przypadku gdy trzon
produktu tworzy minerał ziem rzadkich, dostępny jedynie u niewielkiej grupy dostawców
działających w warunkach obarczonych wysokim ryzykiem).
W takich przypadkach zaleca się, żeby przedsiębiorstwa raportowały wewnętrznie na temat tej sytuacji
i w dalszym ciągu monitorowały partnera biznesowego, np. przez utrzymywanie bazy wiedzy, a także
zweryfikowały decyzję o utrzymaniu stosunków z danym partnerem biznesowym w przypadku zmiany
okoliczności lub zgodnie z długoterminową strategią przedsiębiorstwa zakładającą systematyczne
reagowanie na wszystkie negatywne skutki. W interesie przedsiębiorstwa może być także wyjaśnienie
decyzji o utrzymaniu relacji biznesowej, jej powiązaniach z politykami i priorytetami przedsiębiorstwa,
rodzajem działań podjętych w celu stymulowania partnera biznesowego do łagodzenia negatywnych
skutków, a także sposobu monitorowania partnera biznesowego w przyszłości.

Pytanie 40. W jaki sposób przedsiębiorstwo może zapobiegać negatywnym skutkom lubłagodzić negatywne skutki związane z relacjami biznesowymi, w ramach
których nie były zawierane umowy? ► Zob. część II, punkt 3.2.
Przedsiębiorstwo ma do wyboru wiele sposobów działania umożliwiających zapobieganie negatywnym
skutkom lub łagodzenie skutków wynikających z relacji biznesowych, w ramach których zawierane były umowy.
 NA PRZYKŁAD przedsiębiorstwa mogą:• wezwać partnerów biznesowych, z którymi zostały podpisane umowy, do ukierunkowania
swoich działań w stronę relacji biznesowych, do jakich wstępnie zostali oni zakwalifikowani;• zaopatrywać się lub prowadzić inne rodzaje działalności biznesowej z partnerami biznesowymi
działającymi w „punktach kontroli” w łańcuchu dostaw, posiadającymi wiarygodne procesynależytej staranności w odniesieniu do swoich dostawców (w kontekście łańcuchów dostaw).
Zob. załącznik, ramka 5;• identyfikować i współpracować bezpośrednio z tymi partnerami biznesowymi na obszarachwysokiego ryzyka, z którymi przedsiębiorstwo nie jest związane umowami, w celu zapobiegania
negatywnym skutkom i ich łagodzenia, podobnie jak w przypadku działań, o których mowa
w odpowiedzi na pytanie 34 powyżej.

21
Partnera biznesowego można uznać za ważnego, jeżeli dostarcza produkt lub usługę, które mają istotne znaczenie
w kontekście działalności przedsiębiorstwa i dla których nie ma racjonalnej alternatywy.

WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNESTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJ
81

A.4

MONITOROWANIE WDRAŻANIA I WYNIKÓW
Monitorowanie wdrażania i skuteczności działań przedsiębiorstwa w zakresie należytej
staranności, tj. jego działań służących identyfikacji skutków, zapobieganiu skutkom, ichłagodzeniu oraz w stosownych przypadkach, wspieraniu działań zaradczych, także
z wykorzystaniem relacji biznesowych. Wykorzystanie doświadczeń zdobytych podczas
monitoringu w celu udoskonalenia tych procesów w przyszłości. ► Zob. część II, punkt 4.1.
Pytanie 41. Jakie informacje należy monitorować w ramach procesu należytej
staranności? ► Zob. część II, punkt 4.1.
Monitorowanie polega przede wszystkim na ocenie, czy działania podejmowane w przypadku
powstania negatywnych skutków są skuteczne. Oprócz oceny działań podejmowanych w przypadku
powstania negatywnych skutków przedsiębiorstwa mogą weryfikować swój proces należytej
staranności lub odpowiednie inicjatywy wielostronne oraz inicjatywy przemysłowe w szerszym zakresie
w celu zapewnienia ich skuteczności. Mogą to robić okresowo lub w przypadku stwierdzenia, żedziałania podejmowane w przypadku powstania negatywnych skutków nie są skuteczne.
Monitorowanie może ułatwiać wprowadzenie odpowiednich wskaźników jakościowych i ilościowych.
 NA PRZYKŁAD odpowiednimi wskaźnikami mogą być:• odsetek poszkodowanych oraz zaangażowanych interesariuszy, którzy uważają, że po
powstaniu negatywnych skutków zostały podjęte odpowiednie działania;• odsetek lub liczba uzgodnionych rodzajów działań, które zostały wdrożone zgodnie z
planowymi harmonogramami;• odsetek poszkodowanych interesariuszy, którzy uważają, że kanały zgłaszania skarg sądostępne, uczciwe i skuteczne;• stopień powtarzalności spraw związanych ze zidentyfikowanymi negatywnymi skutkami.
Wskaźniki można dostosować do danego kontekstu lub mogą się one zmieniać w zależności od celów
i działań związanych z procesem należytej staranności przedsiębiorstw.

Pytanie 42. W jaki sposób przedsiębiorstwo może monitorować wdrażanie i wyniki?
► Zob. część II, punkt 4.1.
To, w jaki sposób przedsiębiorstwo monitoruje wdrażanie i wyniki, w tym skuteczność działań
podjętych w przypadku powstania negatywnych skutków, będzie zależeć od kontekstu działalności
prowadzonej przez przedsiębiorstwo, jego wielkości, a także rodzajów ryzyka, na jakie napotyka
w swoich operacjach i w ramach relacji biznesowych. W wielu przypadkach przedsiębiorstwo będzie
musiało uwzględnić szereg informacji wyjściowych, w tym dane z oceny analitycznej, danez mechanizmów skargowych oraz informacje zwrotne od interesariuszy, aby uzyskać pełen obraztego, czy w przypadku powstania negatywnych skutków podejmowane są właściwe działania.
 NA PRZYKŁAD, jeżeli przedsiębiorstwo zamierza monitorować, na ile skutecznie reaguje na pracę dzieci
u swoich bezpośrednich dostawców w różnych krajach, może rozważyć następujące kwestie:WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI PRZY ODPOWIEDZIALNYM
82
PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
82

MONITOROWANIE WDRAŻANIA I WYNIKÓW
WSTRZYMANIE NEGATYWNYCH SKUTKÓW,ZAPOBIEGANIE NEGATYWNYM SKUTKOM I ICH ŁAGODZENIEna poziomie zakładu produkcyjnego przedsiębiorstwo może:- monitorować postępy poszczególnych dostawców w porównaniu z planem działań
zaradczych służących eliminacji pracy dzieci;- gromadzić informacje zwrotne od pracowników, przedstawicieli pracowników związków
zawodowych na temat tego, czy w każdym zakładzie produkcyjnym podejmuje sięskuteczne działania w celu eliminacji pracy dzieci;- monitorować zidentyfikowane przypadki pracy dzieci i sposoby rozwiązania tych spraw(tj. czy wdrożono działania zaradcze);• na poziomie globalnym przedsiębiorstwo może zweryfikować dane z oceny analitycznej,
zgłoszone skargi i wiarygodne sprawozdania otrzymywane corocznie od wszystkich swoich
dostawców wysokiego ryzyka lub obarczonych podwyższonym ryzykiem wynikającym
z obecności w określonych regionach geograficznych w celu przeanalizowania trendów
i postępów w zapobieganiu pracy dzieci.
Częstotliwość, z jaką przedsiębiorstwo monitoruje postępy, zależy również od charakteru i dotkliwości
faktycznych lub potencjalnych negatywnych skutków. Na przykład w przypadku skutków o bardziejpoważnym charakterze istnieje pilna potrzeba ustalenia, czy możliwe jest podjęcie przez
przedsiębiorstwo skutecznych działań zaradczych.
W wielu przypadkach działania służące monitorowaniu wdrażania i wyników można połączyć
z odpowiednimi, wewnętrznymi procesami monitorowania i sprawozdawczości.
•Pytanie 43. Kto w przedsiębiorstwie jest zaangażowany w monitorowanie wdrażania
i wyników? ► Zob. część II, punkt 4.1.
Odpowiedzialność za monitorowanie wdrażania i wyników można przypisać odpowiednio kilku osobomz różnych działów lub biur przedsiębiorstwa.
 NA PRZYKŁAD:• dział zaopatrzenia w przedsiębiorstwie może ponosić główną odpowiedzialność
za monitorowanie wdrażania ocen dostawców i odpowiednie działania zaradcze;• dział zakupów przedsiębiorstwa może ponosić główną odpowiedzialność za monitorowanie stawek,
po których zamówienia składane są z opóźnieniem, są zmieniane lub anulowane – wszystkich
praktyk, które mogą przyczyniać się do ryzyk związanych z zatrudnieniem u dostawców;• pracownicy operacyjni mogą zbierać informacje zwrotne od poszkodowanych interesariuszy
i osób, których prawa mogą zostać naruszone, na temat działań zaradczych (np. konsultując sięz lokalnymi społecznościami, zbierając informacje zwrotne od uczestników spotkań i forów,
odnotowując sprawy zgłaszane do procedur naprawczych).
Nadzór wyższej kadry zarządzającej nad postępami przedsiębiorstwa we wdrażaniu i skutecznością
wyników może dawać pełniejszy obraz postępów przedsiębiorstwa w skali organizacji jako całości.
Przykładowo systemy, które gromadzą informacje na poziomie lokalnym (np. dane dotyczące oceny
dostawców), które następnie są agregowane na poziomie centralnym (np. w centrali lub biurze
regionalnym), mogą pomóc w szerszym identyfikowaniu trendów i jako tzw. lessons learned (wnioski
zdobyte w trakcie procesu) mogą być wykorzystywane w całym przedsiębiorstwie.
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNESTARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
83

WSTRZYMANIENEGATYWNYCHMONITOROWANIEWDRAŻANIA I SKUTKÓW,WYNIKÓWZAPOBIEGANIE NEGATYWNYM SKUTKOM I ICH ŁAGODZENIE

Pytanie 44. W jaki sposób przedsiębiorstwo może zareagować na wyniki monitorowania?
► Zob. część II, punkt 4.1e–4.1f.
Proces monitorowania umożliwia przedsiębiorstwu zrozumienie, czy wdrożone systemy są skuteczne
pod względem unikania negatywnych skutków powstających wskutek jego własnej działalności i w jegołańcuchu dostaw oraz wdrażania działań zaradczych w związku z tymi skutkami oraz czy jest możliwe
poprawienie skuteczności tych systemów przez ich modyfikację.
 NA PRZYKŁAD:• jeżeli ocena dostawcy przedsiębiorstwa nie wykaże ryzyka pod względem bezpieczeństwa
pożarowego, a u dostawcy wybuchnie pożar, przedsiębiorstwo może zareagować, weryfikując
sposób oceny bezpieczeństwa pożarowego u własnych dostawców;• jeżeli przedsiębiorstwo wdraża szkolenia wewnętrzne oraz działania kontrolne,
przeciwdziałając korupcji za udzielenie licencji, a z raportu zewnętrznego pozyska informację,że w dalszym ciągu w procesie udzielenia licencji mają miejsce przypadki korupcji,
przedsiębiorstwo może przeprowadzić przegląd procedur kontroli wewnętrznych, żebyskuteczniej zapobiegać skutkom przyszłych naruszeń i je łagodzić.
Jeżeli procesy należytej staranności lub podejście do należytej staranności stosowane
w przedsiębiorstwie nie są skuteczne, użyteczne może być przeprowadzenie wewnętrznej oceny w celu
zrozumienia przyczyn takiej sytuacji. Pomocne w tym mogą być konsultacje z pracownikami
zaangażowanymi w procesy należytej staranności oraz z właściwymi interesariuszami zewnętrznymi.
Ustanowienie nadzoru na wyższym szczeblu nad wdrażaniem procesów należytej staranności pomaga
w zapewnieniu uwzględnienia doświadczeń zdobytych w tych procesach i ciągłe doskonaleniesystemów należytej staranności.

Pytanie 45. W jaki sposób ustalić priorytet działań związanych z monitorowaniem?
► Zob. część II, punkt 4.1.
Ustalanie priorytetów działań związanych z monitorowaniem należy dostosować do decyzji związanych
z ustalaniem priorytetów w kontekście zapobiegania i łagodzenia. Innymi słowy, przedsiębiorstwa
powinny uznać za priorytet monitorowanie tych negatywnych skutków, które uznają za najbardziej
znaczące i do zapobiegania którym lub łagodzenia których dążą. Przedsiębiorstwo może okresowo
przeprowadzać ocenę procesów należytej staranności w szerszym kontekście lub może się do niej
odwołać w przypadku nieskutecznego eliminowania poważnych negatywnych skutków.
► Zob. załącznik, pytania 3 i 31.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD PROWADZENIUDOTYCZĄCE NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
DZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
84
84

A.5

INFORMOWANIE O SPOSOBIE POSTĘPOWANIA W PRZYPADKUWYSTĄPIENIA NEGATYWNYCH SKUTKÓW
Komunikowanie istotnych informacji na temat należytej staranności, procesów i działań
prowadzonych w celu zidentyfikowania i zaradzenia faktycznym lub potencjalnym
negatywnym skutkom, w tym ustaleń i wyników tych działań. ► Zob. część II, punkt 5.1.
Pytanie 46. Jakie są odpowiednie formy informowania opinii publicznej i poszkodowanych
interesariuszy? ► Zob. część II, punkt 5.1.
Jak opisano w części II, punkcie 5.1 Wytycznych, obowiązuje dowolność co do wyboru formy komunikowania
przez przedsiębiorstwo, pod warunkiem że informacje będą łatwo dostępne dla ogółu społeczeństwa.
Dodatkowo, w niektórych systemach prawnych lub na giełdach papierów wartościowych mogąobowiązywać szczególne wymogi sprawozdawcze w odniesieniu do należytej staranności.
Przedsiębiorstwo, które wywołuje lub przyczynia się do powstawania negatywnych skutków dla prawczłowieka, powinno udostępnić odpowiednie informacje poszkodowanym lub potencjalnie
poszkodowanym interesariuszom we właściwym czasie i w sposób uwzględniający różnice kulturowei łatwo dostępny. Dostępność informacji oznacza, nie tylko możliwość fizycznego do nich dotarcia, alerównież ich zrozumiałość oraz ujawnianie ich w konkretnym czasie, formie, języku i miejscu, które
najlepiej zagwarantują, że osoby, dla jakich są one przeznaczone, zauważą je i będą w stanie z nichefektywnie korzystać. W stosownych przypadkach informacje takie mogą być przekazywane w drodze
dialogu, a nie w formie pisemnej. Informacje te powinny być „wystarczające do wykazania
adekwatności reakcji przedsiębiorstwa na konkretny skutek dla poszanowania praw człowieka” oraz„nie powinny stwarzać ryzyka dla poszkodowanych interesariuszy, personelu ani nie powinny
powodować naruszenia wymogów tajemnicy handlowej” 22.
Forma komunikacji powinna być także dostępna dla docelowego odbiorcy.
 NA PRZYKŁAD przedsiębiorstwa mogą wybrać następujące formy komunikacji:• spotkania osobiste,• sesje dialogowe on-line,• konsultacje z poszkodowanymi lub potencjalnie poszkodowanymi osobami, których prawamogą zostać naruszone,• publicznie dostępne formalne sprawozdania 23,• udostępnianie wyników audytu lub kontroli związkom zawodowym,• komunikację poprzez odpowiedniego pośrednika.

22
23

Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka, Wytyczna 21, pkt. b i c.
Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka, Komentarz do Wytycznej 21.
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNESTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJ
85
85

INFORMOWANIEO SPOSOBIE
POSTĘPOWANIAINFORMOWANIE O SPOSOBIE
POSTĘPOWANIAW PRZYPADKUWYSTĄPIENIA NEGATYWNYCHW PRZYPADKU WYSTĄPIENIANEGATYWNYCH SKUTKÓWSKUTKÓW

Wybierając odpowiednią formę komunikacji z interesariuszami, pomocne mogą być następujące
pytania:• Kto jest odbiorcą informacji?
• W jaki sposób odbiorca może mieć dostęp do informacji?
• Na jakie bariery dostępności mogą napotykać określone marginalizowane grupy lub grupy
szczególnie wrażliwe?
• Jakimi cechami charakteryzuje się odbiorca (jakim językiem się posługuje, czy posiada
umiejętność czytania i pisania, czy posiada kompetencje techniczne)?
• Czy zidentyfikowano jakieś problemy w zakresie poufności lub bezpieczeństwa danych?
• Co poszkodowani lub potencjalnie poszkodowani interesariusze i osoby, których prawa mogązostać naruszone, uznali za ważne czy użyteczne, jeśli chodzi o treści i metody
upowszechniania informacji?
Przedsiębiorstwa mogą także wyrazić wolę komunikowania się z poszkodowanymi lub potencjalnie
poszkodowanymi interesariuszami i osobami, których prawa mogą zostać naruszone w przypadku
powstania poważnych negatywnych skutków bezpośrednio lub pośrednio w wyniku działalności
w ramach ich relacji biznesowych.
W takich przypadkach odpowiednimi formami komunikacji mogą być:
• udostępnianie poszkodowanym lub potencjalnie poszkodowanym interesariuszom wyników
audytu w zakresie poszanowania praw pracowniczych, praw człowieka lub audytu
środowiskowego czy wyników oceny analitycznej, zgodnie z wymogami zachowania poufności;• konsultacje z poszkodowanymi lub potencjalnie poszkodowanymi osobami, których prawamogą zostać naruszone prowadzone we współpracy z odpowiednimi partnerami biznesowymi;• konsultacje z poszkodowanymi lub potencjalnie poszkodowanymi osobami, których prawamogą zostać naruszone za pośrednictwem wielostronnych inicjatyw interesariuszy lub inicjatywbranżowych, które mogą mieć bliższe kontakty z takimi osobami.

Pytanie 47. Jeśli informacje handlowe podlegają szczególnej ochronie, w jaki sposób
konkretne informacje mogą być komunikowane? ► Zob. część II, punkt 5.1.
Komunikacja powinna być prowadzona z należytym uwzględnieniem poufności informacji handlowych
i innych kwestii związanych z konkurencją lub bezpieczeństwem.
 NA PRZYKŁAD:• przepisy prawa krajowego mogą niekiedy zabraniać ujawniania określonych informacji lub
wyznaczać obszary informacji handlowych podlegających szczególnej ochronie;• umowy zawierane przez przedsiębiorstwo w ramach relacji biznesowych mogą uniemożliwiać
ujawnienie niektórych informacji (np. informacji dotyczących tożsamości klientów),• względy dotyczące tajemnicy handlowej mogą uniemożliwić pewne ujawnienia(jak np. informacje o cenach, relacjach z dostawcami),• jeżeli istnieją potencjalne zagrożenia dla interesariuszy lub personelu (w tym wynikające
z ujawnienia danych osobowych), pełne ujawnienie bywa niemożliwe.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD PROWADZENIUDOTYCZĄCE NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
DZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
86
86

INFORMOWANIEO SPOSOBIE
POSTĘPOWANIAINFORMOWANIE O SPOSOBIE
POSTĘPOWANIAW PRZYPADKUWYSTĄPIENIA NEGATYWNYCHW PRZYPADKU WYSTĄPIENIANEGATYWNYCH SKUTKÓWSKUTKÓW

Jednakże w pewnych okolicznościach ujawnienie informacji może mieć fundamentalne znaczenie dla
korporacyjnej odpowiedzialności za poszanowanie praw człowieka.
 NA PRZYKŁAD:• informowanie pracowników o zagrożeniu oddziaływania niebezpiecznych substancji,• udostępnianie wyników badania produktu lub środowiska w celu zapewnienia skutecznej
ochrony prawa do życia lub ochrony zdrowia,• udostępnianie informacji na temat niebezpiecznych substancji w celu zapewnienia
skutecznego leczenia w następstwie katastrofy przemysłowej.
Niektóre z podejść mogą być szczególnie przydatne przy szerokim zakresie udostępniania informacji
przy jednoczesnym poszanowaniu poufności.
 NA PRZYKŁAD:• ograniczenie dostępu do szczególnie chronionych informacji tylko do grona uprawnionych osób,• anonimizacja źródła danych,• przedstawienie w miarę możliwości racjonalnego wyjaśnienia lub uzasadnienia dotyczącego
nieujawnionych informacji,• wykorzystanie stron trzecich lub innowacyjnych technologii, które umożliwiają publikowanie
kluczowych danych z jednoczesną ochroną poufnych danych handlowych, np. opublikowanieokreślonych danych łącznych lub bez wskazania określonych relacji biznesowych,• odroczenie terminu publikacji sprawozdania do czasu ustania ryzyka dla konkretnych osób,
np. do czasu rozpatrzenia skargi lub ustąpienia ryzyka,• poświadczenie innymi metodami, np. zatrudnienie niezależnej strony trzeciej doprzeprowadzenia weryfikacji procesów należytej staranności przedsiębiorstwa, publiczne
udostępnienie wniosków z weryfikacji lub ich udostępnienie dla członków właściwej inicjatywy
opartej na współpracy.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD PROWADZENIUDOTYCZĄCE NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
DZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
87
87

A.6

PODJĘCIE DZIAŁAŃ ZARADCZYCH
LUB WSPÓŁPRACA PRZY TAKICH DZIAŁANIACH
Pytanie 48. Jaka jest zależność między działaniami zaradczymi i należytą starannością?
► Zob. część II, punkt 6.
Podjęcie działań zaradczych nie jest elementem należytej staranności, lecz oddzielnym procesemo krytycznym znaczeniu, który powinien być umożliwiany i wzmacniany przez należytą staranność.
Procesy skargowe i naprawcze są powiązane i mogą ostatecznie wspierać należytą staranność,zapewniając kanały, za których pośrednictwem przedsiębiorstwo może być świadome skutków RBC
i na nie reagować. Dane wyjściowe i informacje zwrotne z działań zaradczych mogą przyczyniać się do
identyfikacji faktycznych i potencjalnych negatywnych skutków przez sygnalizowanie spraw, którym niepoświęcono potencjalnie wystarczającej uwagi, a także przez dostarczanie danych dotyczących
skutecznego działania w sytuacji powstania negatywnych skutków. Poniższe przykłady i wyjaśnienia nie
powinny jednak służyć jako szczegółowy przegląd działań zadośćuczynienia.

Jeżeli przedsiębiorstwo stwierdzi, że spowodowało faktyczne negatywne skutki lub się donich przyczyniło, powinno zapewnić ich naprawę lub podjąć w tym celu współpracę. ► Zob.
część II punkt 6.1.
Pytanie 49. Co oznaczają „działania zaradcze” i „zadośćuczynienie”?
► Zob. część II, punkty 6.1 i 6.2.
„Działania zaradcze” i „zadośćuczynienie” odnoszą się zarówno do procesów zapewniania działań
zaradczych w związku z powstaniem negatywnych skutków, jak i wymiernych aspektów tych procesów(tj. zadośćuczynienia), które mogą przeciwdziałać negatywnym skutkom lub je „naprawiać”.

Pytanie 50. W jaki sposób przedsiębiorstwo może zidentyfikować odpowiednie formyzadośćuczynienia? ► Zob. część II, punkt 6.1.
Charakter i zakres oddziaływania negatywnych skutków będą determinować odpowiedni rodzajzadośćuczynienia lub zestaw działań zaradczych. ► Zob. część II, punkt 6.1b. Odpowiednie formyzadośćuczynienia zostały przedstawione w części II, punkcie 6.1b niniejszych Wytycznych, przy czym
w celu ustalenia odpowiednich form zadośćuczynienia zaleca się także wykorzystanie:• istniejących standardów – w niektórych przypadkach odpowiednie formy zadośćuczynienia sąokreślone w standardach lub przepisach prawa krajowego i międzynarodowego;• wcześniejszych spraw o charakterze precedensowym – w przypadku braku standardów
krajowych i międzynarodowych przedsiębiorstwo może dążyć do rozwiązania, jakie byłoosiągnięte w zbliżonych sprawach;• preferencji interesariuszy – perspektywa poszkodowanych odnośnie tego, jakie działanie
zaradcze będzie odpowiednie, jest ważna w kontekście negatywnych skutków dla
poszanowania praw człowieka.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
88
88

PODJĘCIE DZIAŁAŃ ZARADCZYCHZARADCZYCHLUB
TAKICH DZIAŁANIACH
DZIAŁANIACH
LUB WSPÓŁPRACA
WSPÓŁPRACA PRZY TAKICH

W stosownych przypadkach należy zapewnić naprawę tych skutków lub współpracować
w zakresie zgodnych z prawem mechanizmów zaradczych, za pomocą których dotknięci
negatywnymi skutkami interesariusze i osoby, których prawa zostały naruszone, mogąwnosić skargi i starać się o ich rozpatrzenie przez przedsiębiorstwo. ► Zob. część II, punkt 6.2.
Pytanie 51. Czym są „prawne mechanizmy zaradcze”? ► Zob. część II, punkt 6.2.
Prawne mechanizmy zaradcze mogą obejmować państwowe lub pozarządowe mechanizmy skargowe,za pomocą których można wnosić skargi dotyczące negatywnych skutków związanych z działalnością
przedsiębiorstwa i tą drogą poszukiwać środków zaradczych 24.
 NA PRZYKŁAD:• procedury prawne, takie jak ściganie, spór sądowy i arbitraż, są przykładami procedurpaństwowych, które umożliwiają działania zaradcze;• pozasądowe mechanizmy państwowe, takie jak wyspecjalizowane organy rządowe, agencje
ochrony konsumentów, organy nadzoru regulacyjnego, agencje ochrony środowiska;• Krajowe Punkty Kontaktowe OECD ds. odpowiedzialnego biznesu (KPK OECD) to państwowy,
pozasądowy mechanizm, za którego pośrednictwem można wnosić zawiadomienia dotyczące
potencjalnego naruszenia Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych. ► Zob. ramka 8;• mechanizmy skargowe na poziomie operacyjnym powinny spełniać podstawowe kryteria
legalności, dostępności, przewidywalności, sprawiedliwości, zgodności z Wytycznymi OECD dla
przedsiębiorstw wielonarodowych, przejrzyste oraz oparte na dialogu;• globalne umowy ramowe (Global Framework Agreements) między przedsiębiorstwami
a federacjami związków zawodowych, mechanizmy skargowe dostępne dla szerokiego gronainteresariuszy, mechanizmy skargowe dostępne dla społeczności lokalnych, układy zbiorowe
oraz mechanizmy skargowe w ramach łańcucha dostaw dla przedsiębiorstw, to przykładyniepaństwowych procedur, jakie mogą wspomagać działania zaradcze.

RAMKA 7. ROLA PAŃSTWA W ZAPEWNIENIU DOSTĘPU
DO SKUTECZNYCH DZIAŁAŃ ZARADCZYCH
W ramach obowiązku ochrony przed naruszaniem praw człowieka w związku z działalnością przedsiębiorstwpaństwa są zobowiązane podjąć odpowiednie kroki, aby tym, których takie naruszenie dotknie na ich terytorium
lub w obrębie obowiązywania ich prawa, zapewnić dostęp do skutecznych działań zaradczych poprzez
odpowiednie działania i mechanizmy sądowe, administracyjne, legislacyjne i inne. Wytyczne OECD dla
przedsiębiorstw wielonarodowych nie mają na celu ustanowienia koncepcji prawnych dotyczących
odpowiedzialności, w tym między przedsiębiorstwami. Rozważając działania zaradcze i odpowiedniezadośćuczynienie, sądy krajowe będą odwoływać się do własnych koncepcji i kryteriów. Jednakże jeśli
przedsiębiorstwa zdecydują się prowadzić swoją działalność w krajach, w których państwo nie wypełnia swojego
obowiązku ochrony, nie zwalnia to przedsiębiorstw z odpowiedzialności za zapewnienie działań zaradczych
w przypadku, gdy przedsiębiorstwo spowoduje lub przyczyni się do negatywnych skutków.

24

Wytyczne OECD, Komentarz do rozdziału IV „Prawa człowieka”, ust. 46.
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD PROWADZENIUDOTYCZĄCE NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
DZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
89
89

PODJĘCIE DZIAŁAŃ
DZIAŁAŃ ZARADCZYCHPODJĘCIE
ZARADCZYCH
LUB WSPÓŁPRACA
WSPÓŁPRACA PRZYPRZY TAKICH
LUB
TAKICH DZIAŁANIACH
DZIAŁANIACH

RAMKA 8. KRAJOWE PUNKTY KONTAKTOWE OECD DS. ODPOWIEDZIALNEGO BIZNESU
Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych posiadają wbudowany pozasądowy mechanizm wnoszenia
zawiadomień za pośrednictwem KPK OECD. Są one ustanawiane przez rządy państw wdrażających Deklarację OECDw sprawie inwestycji międzynarodowych i przedsiębiorstw wielonarodowych. KPK OECD są upoważnione dozwiększania skuteczności Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych poprzez podejmowanie działań
promocyjnych, prowadzenie postępowań i przyczynianie się do rozwiązywania problemów związanych z wdrażaniem
Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych w szczególnych sytuacjach (specifc instances)*.
Każda osoba fizyczna lub organizacja może wnieść zawiadomienie o naruszeniu przez przedsiębiorstwo Wytycznych
OECD. Zawiadomienie można wnieść do KPK OECD w kraju, w którym działa przedsiębiorstwo lub ma swoją
siedzibę, w odniesieniu do działalności prowadzonej przez dane przedsiębiorstwo w dowolnym miejscu na świecie.
KPK OECD ułatwiają dostęp do nieprocesowych procedur opartych na konsensusie, takich jak postępowanie
pojednawcze lub mediacje, aby pomóc stronom postępowania w rozwiązaniu problemu.
KPK OECD są zobowiązane do sporządzenia oświadczenia końcowego po zakończeniu postępowania w danej
sprawie. Mogą także, w oparciu o okoliczności danej sprawy wydawać zalecenia stronom postępowania.
* Specifc instances to termin używany w Wytycznych OECD do praktycznych kwestii, które mogą pojawić się podczaswdrażania zaleceń zawartych w Wytycznych OECD.
[Uzupełnienie tylko dla polskiej wersji językowej: W praktyce polskiego KPK OECD w miejsce „specific instance” używany
jest termin „sprawa” lub „kwestia sporna”, który określa przedmiot zawiadomienia o potencjalnym naruszeniu
Wytycznych OECD].

Pytanie 52. Co oznacza „współpraca z prawnymi mechanizmami zaradczymi”?
► Zob. część II, punkt 6.2.
Jeżeli jest prawdopodobne, że przedsiębiorstwo wywołało lub przyczyniło się do powstania negatywnych
skutków, może przystąpić do jakiegokolwiek z systemów, o których mowa w części II, punkcie 6.2a–6.2c
niniejszych Wytycznych, w celu ustalenia, czy wywołało negatywne skutki lub przyczyniło się do ich
powstania, a także odpowiednio podjęcia działań zaradczych.
Jeżeli jednak przedsiębiorstwo nie wywołało negatywnych skutków ani nie przyczyniło się do ich powstania,lecz jest raczej bezpośrednio z nimi związane, to nadal może zaangażować się w działania zaradcze, mimo że
nie będzie realizować ich samodzielnie. Przedsiębiorstwo może wykorzystać na przykład swoją siłęoddziaływania w możliwie największym zakresie w ramach swoich relacji biznesowych, żeby nakłonić swoich
partnerów biznesowych do zaangażowania się w działania zaradcze. Jeżeli jest to odpowiednie,
przedsiębiorstwo może udostępnić informacje ułatwiające dochodzenie lub dialog.

Pytanie 53. W jakich okolicznościach odpowiednie są różne procesy umożliwiające
działania zaradcze? ► Zob. część II, punkt 6.2.
Właściwy proces umożliwiający działania zaradcze będzie zależeć od kilku czynników, w tym od norm
prawnych, preferencji interesariuszy, dostępności mechanizmów, charakteru negatywnych skutków
i miejsca wystąpienia negatywnych skutków (tj. w kontekście działalności własnej przedsiębiorstwa lub
w jego łańcuchu dostaw).
WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
90
90

PODJĘCIE DZIAŁAŃ ZARADCZYCHZARADCZYCHLUB
TAKICH DZIAŁANIACH
DZIAŁANIACH
LUB WSPÓŁPRACA
WSPÓŁPRACA PRZY TAKICH

 NA PRZYKŁAD:• przedsiębiorstwa mogą być niekiedy zobowiązane do udziału w państwowych, sądowych
mechanizmach skargowych lub mogą podlegać postępowaniu karnemu;• w kontekście działalności własnej przedsiębiorstwa mechanizmy skargowe na poziomie
operacyjnym mogą być skutecznym działaniem, o ile spełniają podstawowe kryteria legalności,dostępności, przewidywalności, sprawiedliwości, zgodności z Wytycznymi OECD dla
przedsiębiorstw wielonarodowych, przejrzyste oraz oparte na dialogu i współpracy w celuosiągnięcia uzgodnionych rozwiązań 25;• w odniesieniu do skarg, które mogą być wnoszone w łańcuchu dostaw przedsiębiorstwa,możliwości działań zaradczych mogą być bardziej ograniczone niż w sytuacji działalności własnej
przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwa mogą ustanawiać lub uczestniczyć w możliwych i stosownych do
okoliczności procesach, niezależnie od tego, czy wiąże się to z ustanowieniem własnego mechanizmu
rozpatrywania skarg w łańcuchu dostaw, uczestnictwem w mechanizmie rozpatrywania skarg
dotyczącym wielu interesariuszy lub przystąpieniem do globalnej umowy ramowej.

Pytanie 54. Czym różni się proces wczesnego ostrzegania od procesu umożliwiającego
działania zaradcze? ► Zob. część II, punkt 6.2.
Proces wczesnego ostrzegania ma na celu identyfikację różnych rodzajów ryzyka (lub faktycznych
skutków) związanych z działalnością własną przedsiębiorstwa lub jego relacjami biznesowymi.
 NA PRZYKŁAD przedsiębiorstwo może stworzyć infolinię pracowniczą, zapewniającą pracownikommożliwość zgłaszania obaw dotyczących kwestii mających wpływ na ich prawa, takich jak warunki BHP.
Celem procesu umożliwiającego działania zaradcze jest zadośćuczynienie osobom poszkodowanym.
 NA PRZYKŁAD pracownik może złożyć skargę na zarząd w związku z nieuzasadnionym
wypowiedzeniem umowy o pracę. Pracownik i przedstawiciele przedsiębiorstwa spotykają sięw celu ustalenia odpowiedniego działania zaradczego (np. przywrócenia do pracy,
odszkodowania).
Pojedynczy system – taki jak mechanizm skargowy – może zarówno działać jako system wczesnego
ostrzegania, jak i określać procesy umożliwiające działania zaradcze.

25

Wytyczne OECD, Komentarz do rozdziału IV „Prawa człowieka”, ust. 46.
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD PROWADZENIUDOTYCZĄCE NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
DZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
91
91

DODATEKREKOMENDACJA RADY W SPRAWIE WYTYCZNYCH OECD DOTYCZĄCYCH
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI W ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
Przyjęta dnia 30 maja 2018 r.
RADA,
UWZGLĘDNIAJĄC art. 5b) konwencji o Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju
z dnia 14 grudnia 1960 r.;
UWZGLĘDNIAJĄC Deklarację w sprawie inwestycji międzynarodowych oraz przedsiębiorstw
wielonarodowych [C(76)99/FINAL], Decyzję Rady w sprawie Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw
wielonarodowych [C(2000)96/FINAL] (zwaną dalej „decyzją w sprawie Wytycznych”), Konwencję
OECD o zwalczaniu przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych w międzynarodowychtransakcjach handlowych, Zalecenia Rady dotyczące należytej staranności w zakresie
odpowiedzialnych łańcuchów dostaw minerałów z obszarów dotkniętych konfliktami oraz obszarów
wysokiego ryzyka [C/MIN(2011)12/FINAL], Zalecenia Rady dotyczące politycznych ram inwestycji[C(2015)56/REV1], Zalecenia Rady dotyczące Wytycznych OECD-FAO dla odpowiedzialnychłańcuchów dostaw rolno-spożywczych [C(2016)83], Zalecenia Rady dotyczące należytej staranności
w zakresie angażowania interesariuszy w sektorze wydobywczym [C(2016)100] i Zalecenia Rady
dotyczące Wytycznych OECD dotyczących należytej staranności w zakresie odpowiedzialnychłańcuchów dostaw w sektorze tekstylno-odzieżowym i obuwniczym [C(2017)63];MAJĄC NA UWADZE, że ministrowie państw członkowskich OECD zachęcali OECD do
opracowania ogólnych wytycznych dotyczących należytej staranności, które miałyby
zastosowanie do każdego sektora [C/MIN(2017)9/FINAL];
PRZYPOMINAJĄC, że wspólnym celem rządów zalecających wdrażanie Wytycznych dla
przedsiębiorstw wielonarodowych (zwanych dalej „Wytycznymi”) jest propagowanie
odpowiedzialnego prowadzenia działalności biznesowej;
PRZYPOMINAJĄC DODATKOWO, że w decyzji w sprawie Wytycznych stwierdzono, iżKomitet Inwestycyjny będzie we współpracy z Krajowymi Punktami Kontaktowymi OECD
prowadzić wspólnie z interesariuszami proaktywny program propagowania skutecznegowdrażania przez przedsiębiorstwa zasad i norm zawartych w Wytycznych w odniesieniu dookreślonych produktów, regionów, sektorów lub gałęzi przemysłu;MAJĄC NA UWADZE działania podejmowane przez społeczność międzynarodową w celu
propagowania odpowiedzialnego prowadzenia działalności biznesowej w skali całego świata narzecz wspierania i harmonizacji wdrożenia standardów dotyczących praw człowieka, pracy,środowiska oraz przeciwdziałania korupcji i wzmacniania równych warunków działalności dla
przedsiębiorstw z uwzględnieniem wpływu, jaki wywierają na społeczeństwo i środowisko;
UZNAJĄC, że odpowiedzialne prowadzenie działalności biznesowej we wszystkich sektorachgospodarki ma kluczowe znaczenie dla zrównoważonego rozwoju;
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
NALEŻYTEJSTARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
92
92

ZAŁĄCZNIKZAŁĄCZNIKODNOTOWUJĄC, że w Wytycznych sformułowano zalecenie, żeby przedsiębiorstwa wdrażały
należytą staranność w oparciu o ryzyko w celu identyfikowania faktycznych i potencjalnych
negatywnych skutków, zapobiegania tym skutkom oraz łagodzenia negatywnych skutków
związanych z udostępnianiem informacji, prawami człowieka, zatrudnieniem i stosunkami
pracowniczymi, środowiskiem, korupcją oraz interesami konsumentów w kontekście ich własnych
działań, łańcuchów dostaw oraz pozostałych relacji biznesowych;
UZNAJĄC, że rządy, przedsiębiorstwa, związki zawodowe, organizacje społeczeństwa
obywatelskiego i organizacje międzynarodowe mogą wykorzystać swoje odpowiednie
kompetencje i funkcje w celu propagowania i wspierania odpowiedzialnego prowadzenia
działalności biznesowej, w tym w łańcuchach dostaw;UWZGLĘDNIAJĄC Wytyczne OECD dotyczące należytej staranności w odpowiedzialnym
prowadzeniu działalności biznesowej [C(2018)42/ADD1] (zwane dalej „Wytycznymi”),
zmienione odpowiednio przez Komitet Inwestycyjny w szczególności w miarę ewoluowania
praktyk należytej staranności i zwiększania ich skuteczności w związku z unikaniem
negatywnych skutków i podejmowaniem stosownych działań zaradczych w przypadku
wystąpienia negatywnych skutków dla społeczeństwa i środowiska;UWZGLĘDNIAJĄC Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka i Trójstronną
deklarację zasad dotyczących przedsiębiorstw wielonarodowych i polityki społecznejMiędzynarodowej Organizacji Pracy zawierającą zalecenia dotyczące należytej staranności, doktórych dostosowuje się niniejsze Wytyczne;
DOSTRZEGAJĄC wartościową współpracę między OECD i organizacjami międzyrządowymi
przy opracowaniu i przyszłym wdrożeniu niniejszych Wytycznych;
ODNOTOWUJĄC, że należyta staranność jest procesem ciągłym i elastycznym, obejmuje
szereg procesów i celów, powinna służyć w pierwszej kolejności przeciwdziałaniu powstawaniu
negatywnych skutków dla społeczeństwa i środowiska, powinna być oparta na ryzyku,
dostosowana do warunków działalności przedsiębiorstwa, uwzględniać ograniczenia relacji
biznesowych i bazować na konstruktywnym zaangażowaniu interesariuszy;w związku z propozycją Komitetu Inwestycyjnego;
I. ZALECA, żeby państwa członkowskie oraz pozostałe państwa wdrażające niniejszą
Rekomendację (zwane dalej „Państwami Wdrażającymi”) i odpowiednio ich Krajowe
Punkty Kontaktowe ds. odpowiedzialnego biznesu (zwane dalej „KPK OECD”)
propagowały aktywnie wdrażanie Wytycznych przez przedsiębiorstwa działające na ich
terytorium lub z tych terytoriów w celu zapewnienia wdrażania międzynarodowych
standardów odpowiedzialnego prowadzenia działalności biznesowej w celu
zapobiegania powstawaniu negatywnych skutków ich działań i przyczyniania się dozrównoważonego rozwoju;

WYTYCZNESTARANNOŚCI
WYTYCZNE OECD
OECD DOTYCZĄCE
DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
WDZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
BIZNESOWEJW ODPOWIEDZIALNYM
ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIUPROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
9393ZAŁĄCZNIKZAŁĄCZNIKII. ZALECA w szczególności, żeby Państwa Wdrażające podejmowały działania w celu
zapewnienia skutecznego wsparcia i monitorowania przyjęcia koncepcji należytej
staranności, o której mowa w niniejszych Wytycznych, zgodnie z którą przedsiębiorstwa
działające na ich terytorium lub z ich terytorium powinny:
1. włączyć zasady odpowiedzialnego prowadzenia działalności biznesowej w polityki
i systemy zarządzania;
2. identyfikować i oceniać faktyczne i potencjalne negatywne skutki związane zdziałaniami, produktami lub usługami przedsiębiorstwa;
3. wstrzymywać negatywne skutki, zapobiegać negatywnym skutkom i je łagodzić;
4. monitorować wdrażanie i wyniki;
5. informować o sposobie postępowania w przypadku wystąpienia negatywnych
skutków;6. podejmować działania zaradcze lub odpowiednio współpracować przy działaniach
zaradczych;
III. ZALECA, aby Państwa Wdrażające i odpowiednio ich KPK OECD, przy wsparciu
Sekretariatu OECD, dążyli do rozpowszechniania na możliwie jak największą skalę
Wytycznych i ich aktywnego wdrażania przez przedsiębiorstwa, propagowali stosowanie
Wytycznych jako narzędzia dla takich interesariuszy jak organizacje branżowe, związki
zawodowe, organizacje społeczeństwa obywatelskiego, wielostronne inicjatywy
interesariuszy oraz inicjatywy sektorowe, jak również by składali regularnie
sprawozdania Komitetowi Inwestycyjnemu z monitorowania, upowszechniania
i realizacji działań;IV. ZACHĘCA Państwa Wdrażające i Sekretarza Generalnego do rozpowszechniania
niniejszej REKOMENDACJI;
V. ZACHĘCA państwa niebędące Państwami Wdrażającymi do zapoznania się i wdrażania
niniejszych zaleceń;VI. ZOBOWIĄZUJE Komitet Inwestycyjny do monitorowania wdrożenia Rekomendacji
i złożenia sprawozdania Radzie nie później niż po upływie pięciu lat od ich przyjęcia
i odpowiednio w późniejszym czasie.

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE
94 NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
94

BIBLIOGRAFIA
Capobianco, Gillard and Bijelic (2015), Competition law and responsible business conduct,
Background Note for the 2015 Global Forum on Responsible Business Conduct, OECD, Paris,
https://mneguidelines.oecd.org/global-forum/2015GFRBC-Competition-background-note.pdf
MOP (2017), Trójstronna deklaracja zasad dotyczących przedsiębiorstw wielonarodowych
i polityki społecznej Międzynarodowej Organizacji Pracy, wydanie 5,
www.ilo.org/empent/areas/mne-declaration/lang--en/index.htm
MOP (1998), Deklaracja Międzynarodowej Organizacji Pracy dotycząca podstawowych zasad
i praw w pracy, www.ilo.org/declaration/lang--en/index.htm
MOP(1981), Konwencja w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy,www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C155.
OECD (2017a), Wytyczne OECD dotyczące należytej staranności w odpowiedzialnychłańcuchach dostaw w sektorze tekstylno-odzieżowym i obuwniczym
OECD (2017b), Wytyczne OECD dotyczące odpowiedzialnego prowadzenia działalności przez
inwestorów instytucjonalnych
OECD (2016a), Wytyczne OECD dotyczące należytej staranności w zakresie odpowiedzialnychłańcuchów dostaw minerałów z obszarów dotkniętych konfliktami oraz obszarów wysokiego
ryzyka, https://mneguidelines.oecd.org/mining.htm
OECD (2016b), Wytyczne OECD-FAO dla odpowiedzialnych łańcuchów dostaw rolnospożywczych, https://mneguidelines.oecd.org/rbc-agriculture-supply-chains.htm
OECD (2016c,) Wytyczne OECD dotyczące należytej staranności w zakresie istotnegoangażowania interesariuszy w sektorze wydobywczym
OECD (2016d), Zalecenia Rady dotyczące wspólnego podejścia w odniesieniu do oficjalnie
wspieranych kredytów eksportowych i należytej staranności w dziedzinie środowiska i spraw
społecznych, www.oecd.org/tad/xcred/environmental-social-due-diligence.htm
OECD (2015a), Zasady ładu korporacyjnego G20/OECD, Wydawnictwo OECD, Paryż,www.oecd.org/corporate/principles-corporate-governance.htm
OECD (2015b), Wytyczne OECD dotyczące ładu korporacyjnego w przedsiębiorstwachpaństwowych, wydanie z 2015 r., Wydawnictwo OECD, Paryż,www.oecd.org/corporate/guidelines-corporate-governance-soes.htm
OECD (2015c), Ramy polityczne inwestycji, wydanie z 2015 r., Wydawnictwo OECD, Paryż,www.oecd.org/investment/pfi.htm
OECD (2015e), Zalecenia Rady OECD w sprawie zamówień publicznych,
www.oecd.org/gov/public-procurement/recommendation/
OECD (2011), Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIUDZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
WYTYCZNEOECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJSTARANNOŚCIPRZYODPOWIEDZIALNYM
95
PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI
BIZNESOWEJ
96

BIBLIOGRAFIABIBLIOGRAFIAOECD (2009), Zalecenia Rady OECD w sprawie dalszego zwalczania przekupstwa
zagranicznych funkcjonariuszy publicznych w międzynarodowych transakcjach z 2009 r.,
www.oecd.org/daf/anti-bribery/oecdantibriberyrecommendation2009.htm
ONZ (2011), Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka,
https://business-humanrights.org/en/un-guiding-principles

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ STARANNOŚCIW ODPOWIEDZIALNYM PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
96STARANNOŚCI PRZY ODPOWIEDZIALNYM
WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJ
PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
97

WYTYCZNE OECD DOTYCZĄCE NALEŻYTEJSTARANNOŚCI W ODPOWIEDZIALNYM
PROWADZENIU DZIAŁALNOŚCI BIZNESOWEJ
Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych zachęcają przedsiębiorstwa
do podejmowania działań na rzecz rozwoju gospodarczego, ochrony środowiska
naturalnego oraz rozwoju społecznego, a także stwierdzają, że działalność
prowadzona przez przedsiębiorstwa może wywoływać negatywne skutki
w odniesieniu do pracowników, poszanowania praw człowieka, ochrony środowiska,zachowań korupcyjnych, ochrony interesów konsumentów oraz ładu korporacyjnego.
Wytyczne OECD dotyczące należytej staranności mają ułatwiać przedsiębiorstwom
zrozumienie i wdrożenie koncepcji należytej staranności w odpowiedzialnym
prowadzeniu działalności. Mają także służyć upowszechnianiu wspólnegozrozumienia należytej staranności w odpowiedzialnym prowadzeniu biznesu wśród
administracji rządowych i innych interesariuszy.

https://mneguidelines.oecd.org/