‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫سالمت بهتر‪ -‬ارتقاء همبستگی‪ -‬عدالت بیشتر‬‫نویسندگان‪:‬‬‫‪Ilona Kickbusch, Haik Nikogosian,‬‬‫‪Michel Kazatchkine, Mihály Kökény‬‬‫ترجمه و تدوین‪:‬‬‫دکتر محسن اسدی الری‬‫دکتر علی نعمتی‬‫دانشگاه علوم پزشکی ایران‬‫دیباچه‬‫سال ‪ 2020‬سالگرد دو رویداد مهم یعنی ‪ 100‬سالگی چندجانبه گرایی در ژنو و ‪ 75‬سالگی سازمان ملل بود‪.‬‬‫تقریباً در تمام این مدت‪ ،‬ژنو مقر سازمان جهانی بهداشت و مرکز دیپلماسی سالمت جهانی بوده است‪.‬‬‫از آن زمان‪ ،‬بهطور فزایندهای چالشهای سالمت جهانی مورد توجه قرارگرفت و پاندمی کووید‪ 19-‬تأکیدی‬‫بر محوریت سالمت در ثبات اجتماعی‪ ،‬اقتصادی و سیاسی و نیز دستور کار ‪ 2030‬برای توسعه پایدار بود‪.‬‬‫آگاهی روزافزون از عوامل اجتماعی‪ ،‬زیستمحیطی‪ ،‬تجاری و سیاسی تعیینکننده سالمت نیز مذاکرات‬‫بینالمللی سالمت را سیاسی‪ ،‬متنوع و چندبخشی کرده است‪.‬‬‫پاندمی کووید‪ 19-‬اهمیت حیاتی همبستگی جهانی را برای مقابله با تهدیدات مشترک سالمت عمومی نشان‬‫داد‪ .‬سازمان جهانی بهداشت نقش اصلی را در حمایت از کشورها برای پاسخگویی هماهنگ و گرد هم‬‫آوردن بسیاری از بازیگران برای رسیدگی مشترک به پاندمی و تأثیر جهانی عظیم آن ایفا کرد‪.‬‬‫دیپلماسی سالمت جهانی یکی از ویژگیهای تعیینکننده "اکوسیستم" سالمت در ژنو است و نقشی حیاتی‬‫در شکل دادن به معماری و دستور کار سالمت جهانی ایفا میکند‪ .‬دیپلماسی سالمت موفق‪ ،‬به تجربه و‬‫عملکرد سیاسی و دیپلماتیک متکی است که باید بادانش و شواهد سالمت عمومی ترکیب شود‪.‬‬‫کتاب راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی ابزاری ارزشمند و کاربردی برای توانمند ساختن‬‫دیپلماتهای سالمت است تا در کار خود حرفهای و مؤثر باشند‪ .‬من از نویسندگان‪ ،‬مرکز سالمت جهانی در‬‫مؤسسه تحصیالت تکمیلی مطالعات بینالمللی و توسعه‪ ،‬برای کار پیشگامانه و از دولت سوئیس برای حمایت‬‫سخاوتمندانهاش سپاسگزارم‪.‬‬‫تدروس آدهانوم گبریسوس‬‫مدیرکل سازمان جهانی بهداشت‬‫دسامبر ‪2020‬‬

‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪3‬‬‫فهرست مطالب‬‫بخش اول‪ :‬مبانی ‪18 ---------------------------------------------------------------‬‬‫فصل اول‪ :‬دیپلماسی سالمت در سیستم چند سطحی در حال تغییر ‪19 -----------‬‬‫‪ 1.1‬دیپلماسی در دنیای در حال تغییر ‪19 --------------------------------------‬‬‫‪ 1.2‬سیاسی شدن سالمت جهانی ‪23 -------------------------------------------‬‬‫‪ 1.3‬حرکت به سمت دیپلماسی چندجانبه ‪26 -----------------------------------‬‬‫‪ 1.4‬فضاهای حکمرانی برای دیپلماسی سالمت ‪30 -----------------------------‬‬‫‪ 1.5‬تغییر نقش دیپلماتها ‪45 -------------------------------------------------‬‬‫فصل دوم‪ :‬دیپلماسی سالمت‪ :‬سیستم و روشها ‪49 ----------------------------‬‬‫‪ 2.1‬تعریف دیپلماسی سالمت ‪49 ---------------------------------------------‬‬‫‪ 2.2‬درک مبانی مدرن از دیپلماسی سالمت ‪54 --------------------------------‬‬‫‪ 2.3‬سیستم دیپلماسی سالمت ‪60 ----------------------------------------------‬‬‫‪ 2.4‬روابط در نظام دیپلماسی سالمت جهانی ‪65 --------------------------------‬‬‫‪ 2.5‬دیپلماسی دیجیتال ‪71 ----------------------------------------------------‬‬‫فصل سوم‪:‬ابعاد دیپلماسی سالمت جهانی ‪75 -----------------------------------‬‬‫‪ 3.1‬مذاکره برای ارتقای سالمت و رفاه در مواجهه با سایر منافع‪76 --------------‬‬‫‪ 3.2‬ایجاد مکانیسمهای حکمرانی جدید در حمایت از سالمت و رفاه ‪78 --------‬‬‫‪ 3.3‬ایجاد اتحاد در حمایت از پیامدهای سالمت و رفاه ‪79 ----------------------‬‬‫‪ 3.4‬ایجاد و مدیریت روابط اهداکنندگان و ذینفعان ‪85 -------------------------‬‬‫‪ 3.5‬پاسخگویی به بحرانهای سالمت عمومی‪90 -------------------------------‬‬‫‪ 3.6‬بهبود روابط بین کشورها از طریق سالمت و رفاه ‪93 -----------------------‬‬‫‪ 3.7‬کمک به صلح و امنیت ‪97 -----------------------------------------------‬‬‫بخش دوم‪ :‬مذاکره در مورد سالمت در فضای چندجانبه ‪102------------------------‬‬‫فصل چهارم‪ :‬دستور کار و مشروعیت در دیپلماسی سالمت ‪103-----------------‬‬

‫فهرست مطالب‬‫‪4‬‬‫‪ 4.1‬چندجانبه گرایی و مشروعیت سازمانهای بینالمللی ‪103 -------------------‬‬‫‪ 4.2‬اهمیت مشروعیت ‪109 ---------------------------------------------------‬‬‫‪ 4.3‬مشروعیت و حق حاکمیت دولتها ‪111 ----------------------------------‬‬‫فصل پنجم‪ :‬اسناد کلیدی سالمت جهانی ‪116 ----------------------------------‬‬‫‪ 5.1‬مقدمهای بر اسناد سالمت جهانی ‪116 -------------------------------------‬‬‫‪ 5.2‬اسناد تصویبشده توسط سازمان جهانی بهداشت‪117 --------------------- :‬‬‫‪ 5.3‬وضعیت حقوقی اسناد سازمان جهانی بهداشت ‪119 ------------------------‬‬‫‪ 5.4‬الزماالجرا شدن اسناد سازمان جهانی بهداشت ‪119 ------------------------‬‬‫‪ 5.5‬پیشنهادات برای کنوانسیونهای جدید سازمان جهانی بهداشت ‪120 ---------‬‬‫‪ 5.6‬اسنادی که خارج از سازمان جهانی بهداشت به تصویب رسیده است‪122 ----‬‬‫‪ 5.7‬مراحل پس از تصویب اسناد ‪130 -----------------------------------------‬‬‫فصل ششم‪ :‬بازیگران و مکانهای کلیدی جهانی ‪132 --------------------------‬‬‫‪ 6.1‬سازمان جهانی بهداشت و سالمت جهانی در حال تغییر ‪132 ----------------‬‬‫‪ 6.2‬سایر سازمانها و نهادهای بینالمللی سالمت ‪135 --------------------------‬‬‫‪ 6.3‬دیپلماسی سالمت در سازمان ملل متحد ‪142 -------------------------------‬‬‫‪ 6.4‬نقش مرکزی دولتها در دیپلماسی سالمت ‪149 ---------------------------‬‬‫‪ 6.5‬نقش بازیگران غیردولتی در دیپلماسی سالمت ‪151 ------------------------‬‬‫‪ 6.6‬حفظ تعادل ‪155 ---------------------------------------------------------‬‬‫فصل هفتم‪ :‬نقش سازمانهای منطقهای ‪158 ------------------------------------‬‬‫‪ 7.1‬پیوند بین نهادهای منطقهای‪ ،‬دیپلماسی و سالمت جهانی ‪158 ---------------‬‬‫‪ 7.2‬مروری بر یکپارچگی منطقهای ‪159 ---------------------------------------‬‬‫‪ 7.3‬یکپارچهسازی منطقهای و سالمت ‪161 ------------------------------------‬‬‫‪ 7.4‬یکپارچگی منطقهای و دیپلماسی سالمت ‪165 -----------------------------‬‬‫فصل هشتم‪ :‬انسجام سیاست برای سالمت جهانی ‪173 --------------------------‬‬

‫‪5‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪ 8.1‬ایجاد همافزایی ‪173------------------------------------------------------‬‬‫‪ 8.2‬استفاده مؤثرتر از سازوکارهای موجود برای انسجام سیاستها ‪175----------‬‬‫‪ 8.3‬زمینه داخلی برای انسجام سیاست جهانی ‪176------------------------------‬‬‫‪ 8.4‬اهمیت راهبرد ملی سالمت جهانی ‪178------------------------------------‬‬‫بخش سوم‪ :‬عناصر دیپلماسی سالمت موفق ‪186-------------------------------------‬‬‫فصل نهم‪ :‬دستاوردهای دیپلماسی سالمت ‪187---------------------------------‬‬‫‪ 9.1‬تعریف موفقیت در دیپلماسی سالمت ‪187---------------------------------‬‬‫‪ 9.2‬بررسی موفقیت ‪189------------------------------------------------------‬‬‫فصل دهم‪ :‬تجزیهوتحلیل منافع ملی و ژئوپلیتیک ‪196---------------------------‬‬‫‪ 10.1‬درک پیچیدگی مسائل سالمت جهانی ‪196-------------------------------‬‬‫‪ 10.2‬ایجاد روابط در ژنو و سایر مراکز مذاکره ‪197----------------------------‬‬‫‪ 10.3‬جمعآوری اطالعات موجود ‪198----------------------------------------‬‬‫‪ 10.4‬درک مواضع ‪199------------------------------------------------------‬‬‫‪ 10.5‬بررسی بلوکهای مذاکره و اتحادها ‪201---------------------------------‬‬‫فصل ‪ :11‬هماهنگی با بخشهای غیر سالمت ‪206------------------------------‬‬‫‪ 11.1‬پیوند بین سالمت و سایر بخشها در سطح ملی ‪206-----------------------‬‬‫‪ 11.2‬پیوندهای در حال ظهور با سایر بخشها ‪211-----------------------------‬‬‫‪ 11.3‬نقش بخش سالمت در همکاریهای بین بخشی ‪213----------------------‬‬‫فصل دوازدهم‪ :‬انجام مذاکرات سالمت جهانی ‪215----------------------------‬‬‫‪ 12.1‬شایستگیهای دیپلماسی سالمت ‪216------------------------------------‬‬‫‪ 12.2‬درک ارزشها ‪217-----------------------------------------------------‬‬‫‪ 12.3‬تاکتیکهای مذاکره و حل تعارض ‪219----------------------------------‬‬‫‪ 12.4‬آگاهی از قوانین و مقررات ‪225-----------------------------------------‬‬‫‪ 12.5‬درک بازیگران و شرکای سالمت جهانی در کشور ‪225------------------‬‬

‫فهرست مطالب‬‫‪6‬‬‫‪ 12.6‬درک مواضع سایر بازیگران ‪227 ----------------------------------------‬‬‫‪ 12.7‬ریاست جلسه و مذاکرات ‪232 ------------------------------------------‬‬‫فصل ‪ :13‬نمونههایی از دیپلماسی سالمت ‪237 ---------------------------------‬‬‫‪ 13.1‬دسترسی به داروها ‪237 -------------------------------------------------‬‬‫‪ 13.2‬دیپلماسی واکسن ‪239 --------------------------------------------------‬‬‫‪ 13.3‬آلودگی هوا ‪242 -------------------------------------------------------‬‬‫‪ 13.4‬تجارت‪ ،‬مالکیت فکری و سالمت ‪247 ----------------------------------‬‬‫‪ 13.5‬مقاومت ضد میکروبی‪249 ----------------------------------------------‬‬‫‪ 13.6‬مهاجرت و سالمت ‪250 ------------------------------------------------‬‬‫‪ 13.7‬نکات پایانی ‪252 -------------------------------------------------------‬‬‫منابع‪259 ------------------------------------------------------------------- :‬‬‫واژه نامه‪281 --------------------------------------------------------------- :‬‬‫مطالعه موردی (‪ :)1‬مذاکرات منجر به تصویب قطعنامه هشتم مجمع جهانی سالمت‬‫(‪ )2019‬در مورد بهبود شفافیت بازار داروها‪ ،‬واکسنها و سایر کاالهای سالمت‬‫‪287 -----------------------------------------------------------------------‬‬‫مطالعه موردی ‪ :2‬بیانیه سیاسی نشست مقامات عالی در مورد پوشش همگانی‬‫سالمت (‪317 --------------------------------------------------------- )2019‬‬

‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪7‬‬‫فهرست کادر‪:‬‬‫کادر ‪ :1‬مذاکره در سازمان جهانی بهداشت ‪32 --------------------------------‬‬‫کادر ‪ :2‬مذاکرات سالمت در گروه هفت (‪ )G7‬و گروه بیست (‪40 ------ )G20‬‬‫کادر ‪ :3‬استعمارزدایی از دیپلماسی سالمت ‪57 ---------------------------------‬‬‫کادر ‪ :4‬رابطه نزدیک دیپلماسی علمی با دیپلماسی سالمت‪ :‬نمونههای اخیر ‪83 ---‬‬‫کادر ‪ :5‬ابتکار کمربند‪ -‬راه چین و ارتباط آن با سالمت ‪94 ---------------------‬‬‫کادر ‪ :6‬دیپلماسی بشردوستانه و سالمت ‪98 ------------------------------------‬‬‫کادر ‪ :7‬سالمت و حقوق بشر ‪106---------------------------------------------‬‬‫کادر ‪ :8‬زنان بهعنوان دیپلماتهای سالمت جهانی ‪114-------------------------‬‬‫کادر ‪ :9‬مذاکرات سالمت در سازمان تجارت جهانی ‪124-----------------------‬‬‫کادر ‪ :10‬مدل حکمرانی اتحاد واکسن (‪136--------------------------- )Gavi‬‬‫کادر ‪ :11‬مدل حکمرانی صندوق جهانی (گلوبال فاند) برای مبارزه با ایدز‪ ،‬سل و‬‫ماالریا ‪139------------------------------------------------------------------‬‬‫کادر ‪ :12‬مذاکرات مرتبط با سالمت در سازمان ملل چه ویژگیهایی دارد؟ ‪147-‬‬‫کادر ‪ :13‬دیپلماسی سالمت در آفریقا ‪168-------------------------------------‬‬‫کادر ‪ :14‬تهیه راهبرد ملی در مورد سالمت جهانی ‪182-------------------------‬‬‫کادر ‪ :16‬دیپلماسی شهری برای سالمت جهانی ‪244----------------------------‬‬‫کادر ‪ :17‬آماده شدن برای مذاکرات در ژنو ‪254-------------------------------‬‬

8‫اختصارات‬‫اختصارات‬‫اختصار‬‫عبارت کامل‬‫معادل فارسی‬ACT
Accelerator

Access to COVID-19 Tools
Accelerator‫شتابدهنده ابزارهای دسترسی به‬

AMR

Antimicrobial Resistance

APEC

Asia–Pacific Economic
Cooperation‫سازمان همکاری اقتصادی آسیا‬Association of Southeast
Asian Nations‫اتحادیه کشورهای جنوب شرقی‬ASEAN

19-‫کووید‬‫مقاومت ضد میکروبی‬)‫و اقیانوسیه (پاسفیک‬‫آسیا‬AU

African Union

BMGF

Bill and Melinda Gates
Foundation
Brazil, Russian Federation,
India, China and South
AfricaCaribbean Community،‫ هند‬،‫ فدراسیون روسیه‬،‫برزیل‬Coalition for Epidemic
Preparedness Innovations‫ائتالف برای نوآوری در حوزه‬Common Market for Easternand Southern Africa‫بازار مشترک شرق و جنوب‬COVID-19 Vaccines Global
Access Facility‫تسهیالت دسترسی جهانی به‬

COVID-19

Coronavirus disease 20192019 ‫بیماری کرونا ویروس سال‬EAC

East African Community‫جامعه آفریقای شرقی‬EAEU

Eurasian Economic Union‫اتحادیه اقتصادی اوراسیا‬ECOWAS

Economic Community ofWest African States‫جامعه اقتصادی کشورهای غرب‬BRICS
CARICOM
CEPI
COMESA
COVAX

EFTA
EMA

European Free Trade
Association
European Medicines Agency‫اتحادیه افریقا‬‫بنیاد بیل و ملیندا گیتس‬‫چین و آفریقای جنوبی‬‫جامعه کارائیب‬‫آمادگی برای اپیدمی‬)‫آفریقا (کومسا‬19-‫واکسنهای کووید‬)‫آفریقا (اِکُواس‬‫انجمن تجارت آزاد اروپا‬‫آژانس دارویی اروپا‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫اختصار‬EU
FAO‫عبارت کامل‬European Union

G7

Food and Agriculture
Organization of the United
Nations
WHO Framework
Convention on Tobacco
Control
Framework of Engagementwith Non-State Actors[WHO]Group of Seven

G20Group of 20

GDPgross domestic product

Global Fund

Global Fund to Fight AIDS,
Tuberculosis and Malaria

FCTC
FENSA

Graduate
Institute

Graduate Institute ofInternational and Development
Studies, Geneva

ICRC

International Committee of
the Red Cross
IHR
International HealthRegulations [WHO]ILOInternational Labour
Organization
IOM
International Organization
for Migration
MDG
Millennium Development
Goal
MERCOSUR Southern Common Market

9‫معادل فارسی‬‫اتحادیه اروپا‬‫سازمان خواربار و کشاورزی ملل‬‫متحد‬‫کنوانسیون چارچوب سازمان جهانی‬‫بهداشت در مورد کنترل دخانیات‬‫چارچوب تعامل با بازیگران‬]WHO[ ‫غیردولتی‬7 ‫گروه‬20 ‫گروه‬‫تولید ناخالص ملی‬)‫صندوق جهانی (گلوبال فاند‬‫ سل و ماالریا‬،‫برای مبارزه با ایدز‬‫موسسه تحصیالت تکمیلی‬‫ ژنو‬،‫مطالعات بین المللی و توسعه‬‫کمیته بین المللی صلیب سرخ‬‫مقررات بین المللی سالمت‬‫سازمان بین المللی کار‬‫سازمان بین المللی مهاجرت‬‫اهداف توسعه هزاره‬‫بازار مشترک کشورهای‬)‫آمریکای جنوبی (مرکوسور‬

MERS
NCD
NGO

Middle East respiratory
syndromenoncommunicable disease‫سندرم تنفسی خاورمیانه‬nongovernmentalorganization‫سازمانهای غیردولتی‬‫بیماری های غیرواگیر‬10‫اختصار‬
ODA
OECD
OIE
PAHO
PEPFAR‫اختصارات‬‫عبارت کامل‬official development
assistance
Organization for Economic
Co-operation andDevelopment
World Organization for
Animal Health
Pan American HealthOrganization
United States President’s
Emergency Plan for AIDS
Relief‫معادل فارسی‬‫کمک های رسمی توسعه‬‫سازمان همکاری و توسعه‬‫اقتصادی‬‫سازمان جهانی بهداشت دام‬‫دفتر سازمان جهانی بهداشت در‬‫منطقه امریکا‬‫طرح اضطراری رئیس جمهور‬‫ایاالت متحده برای کمک به‬‫ایدز‬

R&D

research and development

SAARC

South Asian Association for
Regional Cooperation‫انجمن همکاری های منطقه ای‬Southern African
Development Community
severe acute respiratory
syndrome
Sustainable Development
GoalSouth-Eastern Europe
Health Network
Central American
Integration System‫جامعه توسعه آفریقای جنوبی‬

SADC
SARS
SDG
SEEHN
SICA
TRIPS
Agreement
UHC2030
UN
UNAIDS‫تحقیق و توسعه‬‫جنوب آسیا‬)‫سندرم حاد تنفسی (سارس‬‫اهداف توسعه پایدار‬‫شبکه سالمت اروپای جنوب شرقی‬‫سیستم یکپارچه آمریکای‬‫مرکزی‬Agreement on TradeRelated Aspects ofIntellectual Property Rights
International HealthPartnership for Universal
Health Coverage 2030
United Nations‫مشارکت بین المللی سالمت برای‬Joint United Nations
Programme on HIV/AIDS‫برنامه مشترک سازمان ملل متحد‬‫موافقتنامه جنبههای تجاری‬‫حقوق مالکیت فکری‬2030 ‫پوشش همگانی سالمت‬‫سازمان ملل‬‫ایدز‬/‫در مورد اچ آی وی‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫اختصار‬UNASUR
UNDP
UNECE
UNEP
UNESCOUNFCCCUNHCR
UNICEFUNODC
UN-Women
V3P Project
WAHO
WHO
WIPO
WTO

‫عبارت کامل‬Union of South American
Nations
United Nations
Development Programme
United Nations Economic
Commission for Europe
United Nations Environment
Programme
United Nations Educational,
Scientific and Cultural
Organization
United Nations Framework
Convention on Climate
ChangeOffice of the United Nations
High Commissioner for
Refugees
United Nations Children’s
Fund
United Nations Office on
Drugs and Crime

11‫معادل فارسی‬‫اتحادیه ملل آمریکای جنوبی‬‫برنامه توسعه سازمان ملل متحد‬‫کمیسیون اقتصادی سازمان ملل‬‫متحد برای اروپا‬‫برنامه محیط زیست سازمان ملل‬‫ علمی و‬،‫سازمان آموزشی‬‫فرهنگی ملل متحد‬‫کنوانسیون سازمان ملل در باره‬‫چارچوب تغییر اقلیم‬‫دفتر کمیساریای عالی سازمان‬‫ملل متحد در امور پناهندگان‬‫صندوق کودکان سازمان ملل متحد‬‫دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم‬‫سازمان ملل متحد‬

United Nations Entity for
Gender Equality and the
Empowerment of Women
Vaccine Product, Price andProcurement Project [WHO]‫ برابری‬-‫نهاد زنان سازمان ملل متحد‬West African HealthOrganization
World Health Organization‫سازمان بهداشت غرب آفریقا‬World Intellectual Property
Organization
World Trade Organization‫سازمان جهانی مالکیت فکری‬‫جنسیتی و توانمند سازی زنان‬‫ قیمت و پروژه‬،‫تولید واکسن‬]WHO[ ‫تدارک‬‫سازمان جهانی بهداشت‬‫سازمان جهانی تجارت‬‫‪12‬‬‫سخنی با خوانندگان‬‫سخنی با خوانندگان‬‫شاید تا چهار سال پیش یعنی دوران قبل از پاندمی کووید‪ ،‬باورپذیری ضرورت پرداختن‬‫به «دیپلماسی سالمت» برای بسیاری از دستاندرکاران سیاست خارجی‪ ،‬مدیران ارشد‬‫نظام سالمت و بالطبع‪ ،‬مدیران ارشد بخشهای مختلف کشور در سازمانها و نهادهای‬‫تصمیمگیر‪ ،‬بسیار سخت می نمود‪ .‬پاندمی کووید ثابت کرد که «سالمت» محور همه‬‫بخشهای توسعه نه تنها در درون مرزها‪ ،‬بلکه بازیگر اصلی در موضوعات فرامرزی و‬‫جهانی است‪.‬‬‫روبرو شدن با چالشهای سالمت در سازمانهای بینالمللی و ارتباطات دو یا چندجانبه‪،‬‬‫نیازمند آگاهی‪ ،‬برنامه‪ ،‬روحیه مشارکت و مشورت پذیری‪ ،‬مهارت ارتباطات‪ ،‬نوآوری‪،‬‬‫جرئت‪ ،‬انعطاف‪ ،‬برخورد احترامآمیز با دیگران‪ ،‬و پیگیری مستمر است‪ .‬مجمع جهانی‬‫سالمت همانطور که در کتاب حاضر با عنوان «راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی»‬‫توضیح داده شده‪ ،‬بزرگترین رویداد جهانی سالمت است که طی آن وزرا و هیئتهای‬‫عالیرتبه سالمت ‪ 194‬کشور عضو سازمان جهانی بهداشت(‪ )WHO‬و بسیاری از سازمانها‬‫و نهادهای بین المللی سالمت در اواسط ماه می در ژنو ‪-‬مقر اصلی سازمان جهانی‬‫بهداشت و برخی دیگر از سازمانهای بین المللی‪ -‬حضور مییابند و بنابراین بهترین زمان‬‫و مکان برای مراودات بینالمللی حوزه سالمت و به عبارت بهتر دیپلماسی سالمت است‪.‬‬‫مجمع جهانی سالمت‪ ،‬بنا به تعبیر رایج‪« ،‬لیگ جهانی سالمت» است‪ .‬بنابراین تنظیم‬‫دیدارهای دوجانبه وزیر و اعضای هیئت عالیرتبه همراه‪ ،‬که همواره در طول هشت سال‬‫مأموریت اینجانب در حوزه بین الملل سالمت‪ ،‬با برنامه ریزی قبلی و تدابیر خاص و با‬‫وسواس فراوان انتخاب میشدند‪ ،‬از حدود سه ماه قبل از مجمع جهانی سالمت‪ ،‬یعنی از‬‫بهمن ماه‪ ،‬صورت می گرفت‪ ،‬و سپس مذاکرات و مکاتبات الزم با وزارت امور خارجه‬‫و بویژه با همتایان در کشورهای مورد نظر بصورت مستمر ادامه مییافت تا برنامه اولیه‬‫‪13‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫تنظیم گردد‪ .‬در کنار بررسی اسناد مجمع‪ ،‬که خود برنامهای جامع و پیچیده است‪ ،‬برنامه‬‫ریزی مذاکرات و مالقاتها در روزهای پایانی منتج به مجمع جهانی سالمت‪ ،‬با همکاری‬‫تنگاتنگ نمایندگی کشورمان در مقر دفتر ملل متحد و سازمانهای بین المللی در ژنو‪،‬‬‫بصورت فشرده ادامه مییافت و نهایتا بعضا در حین برگزاری مجمع‪ ،‬با توجه به حضور‬‫برخی وزرا و هیئتهای عالیرتبه سالمت کشورها‪ ،‬دیدارها نهایی میشد‪ .‬در کنار مالقاتهای‬‫دو یا چندجانبه برنامهریزی شده‪ ،‬مالقاتهای متعدد و گاه خارج از شمارش با مدیران ارشد‬‫سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬بمنظور ارتقاء سالمت مردم کشور و منطقه بنابه درخواست یکی‬‫از طرفین در البیها و یا اتاق جلسات متعدد «کاخ ملل» و یا حتی هنگام استراحت بین‬‫جلسات و با صرف چای‪ ،‬بصورت کامال غیر رسمی‪ ،‬با محتوای گفتگوهای بسیار مهم و‬‫سازنده صورت میگرفت‪ .‬غرض از بیان این موارد آنست که برای رسیدن به اهداف‬‫واالی سالمت مردم‪ ،‬برای تامین امکانات و یا برخورداری از حمایتهای فنی سازمان‬‫جهانی بهداشت‪ ،‬ضرورت دارد از تمام ظرفیت «دیپلماسی سالمت» استفاده شود و این‬‫ظرفیتها را در بیشتر مواقع میبایست در شکل و شمایل و در چارچوبهای غیر رسمی و‬‫فارغ از آداب معمول تشریفات رایج دیپلماتیک‪ ،‬جستجو کرد‪.‬‬‫تجارب بیشمار کاربرد دیپلماسی سالمت در حوزه بینالملل نظام سالمت (وزارت‬‫بهداشت) در همان دوره‪ ،‬بیانگر این موضوع است که برنامه های سالمت چه در قالب‬‫ملی و چه فراملی‪ ،‬بصورت فزایندهای متأثر از بکارگیری تدابیر و ابتکارات «دیپلماسی‬‫سالمت» است‪ .‬اقدامات برجسته جهانی‪ ،‬منجر به عضویت ایران در هیئت مدیره آژانس‬‫بینالمللی سرطان ‪ ،‬عضویت در کارگروه جهانی کنترل بیماریهای غیرواگیر ‪ ،‬ریاست‬‫بسیار مؤثر ایران بر اجالس داروهای غیراستاندارد ‪ ،‬راهاندازی و عضویت کشورمان در‬‫اتحاد جهانی علیه بیماریهای غیرواگیر (اینجانب) و نهایتاً انتخاب ایران بعنوان ریاست‬‫اجالس ذینفعان کنوانسیون منع دخانیات در یک دوره شش ساله گردید‪.‬‬‫سخنی با خوانندگان‬‫‪14‬‬‫علیرغم همه اقدامات‪ ،‬یک موضوع‪ ،‬بسیار آزاردهنده بود و آن اینکه برخی کشورهای‬‫پیشرفته بدلیل سرمایه گذاری موثر بر تربیت «دیپلمات سالمت» روند مذاکرات و تصمیم‬‫سازیها را همواره در سمت عالیق و منافع کشورشان ترسیم و تعریف میکردند و طبعا‬‫گسترش منافع تعریف شده بسمت کشورهای درحال توسعه و بویژه منظور نمودن عالیق‬‫نظام سالمت کشورمان در چارچوبهای تصمیم گیری‪ ،‬بدون داشتن «دیپلمات سالمت»‬‫بسیارسخت و گاه حتی نشدنی‪ ،‬بوده و هست‪ .‬بر همین مبنا تالشهایی برای برگزاری‬‫کارگاهها و یا حتی دوره های کوتاه مدت در زمینه دانش افزایی دیپلماسی سالمت توسط‬‫حوزه بینالملل وزارت بهداشت و برخی دانشگاهها شروع شد اما تبلور این آرزوی نسبتا‬‫تاریخی‪ ،‬در پیگیری «دوره دکتری تخصصی دیپلماسی سالمت» به همت معاونت بین‬‫الملل دانشگاه علوم پزشکی ایران و نهایتاً تصویب آن در وزارت بهداشت در خرداد‬‫‪ 1402‬بود‪.‬‬‫از مدتها پیش تدوین و ترجمه برخی منابع برای دیپلماسی سالمت‪ ،‬آغاز شده است و‬‫همکار جوان و فرهیخته و پرتالش‪ ،‬آقای دکتر علی نعمتی‪ ،‬که چند سالی را در دوره‬‫دانشجویی دکتری و پس از آن‪ ،‬در حوزه بینالملل‪ ،‬تجارب ذیقیمتی را فراگرفته اند‪،‬‬‫کتاب «راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی» که توسط تنی چند از چهرههای شاخص‬‫دیپلماسی سالمت مانند خانم دکتر ایلونا کیکبوش‪ ،‬چهره ثابت بسیاری از اقدامات موثر‬‫سالمت جهانی‪ ،‬و آقای دکتر هیک گریگوریان (وزیر سابق بهداشت ارمنستان و رییس‬‫اجالس کنوانسیون کنترل دخانیات) تألیف و تدوین شده است را شروع به ترجمه کردند‪.‬‬‫در دوره ای سهماهه‪ ،‬باتفاق دکتر نعمتی‪ ،‬تمام موارد را مرور و مورد بحث و فحص قرار‬‫دادیم و اکنون با اضافات و تعلیقات‪ ،‬بصورت مجموعه حاضر تقدیم خوانندگان گرانقدر‬‫میگردد‪.‬‬‫این کتاب در سه بخش ساختار یافته است و به موارد زیر میپردازد‪( :‬الف) مبانی (ب)‬‫ویژگیهای مذاکرات سالمت در فضای چندجانبه و (ج) عوامل موفقیت دیپلماسی‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪15‬‬‫سالمت جهانی‪ .‬اطالعات مفصل در فصلهای مختلف هر بخش ارائهشده است‪.‬‬‫ازآنجاکه برخی از جنبهها (اسناد‪ ،‬انسجام در دیپلماسی‪ ،‬نقش سازمانهای کلیدی) به‬‫بخشهای مختلف این کتاب مرتبط است‪ ،‬نویسندگان همپوشانیهای خاصی را در متن‬‫ایجاد کردهاند و منابع الزم اضافه شدهاند‪ .‬همچنین کادرهای بسیار پر محتوا و غنی در‬‫متن برای موضوعات خاص نوشته شده است‪ .‬البته بهتر بود که نویسندگان به سازوکار‬‫منطقهای و حتی کشوری سازمان جهانی بهداشت نیز اشاره میکردند‪ ،‬گرچه فراگیران‬‫دکتری تخصصی دیپلماسی سالمت و سایر عالقمندان میبایست عالوه بر این‬‫سازوکارها‪ ،‬روش و دستورکار سایر سازمانهای بینالمللی مرتبط با سالمت را نیز در‬‫مجموعه «دیپلماسی سالمت جهانی» فراگیرند‪.‬‬‫دکتر محسن اسدی الری‬‫استاد گروه اپیدمیولوژی دانشگاه علوم پزشکی ایران‬16‫سخنی با خوانندگان‬Translation Disclaimer
This publication is the translation in Persian of A Guide to Global Health
Diplomacy: Better Health – Improved Global Solidarity – More Equity, by
Ilona Kickbusch, Haik Nikogosian, Michel Kazatchkine and Mihály
Kökény, published on 18 February 2021 by the Global Health Centre of
the Geneva Graduate Institute and available in open accessat https://repository.graduateinstitute.ch/record/298891. The English
version is the original version. The Geneva Graduate Institute assumes noliability for any errors, omissions or ambiguities in the Persian translation.

‫‪17‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪18‬‬‫سخنی با خوانندگان‬‫بخش اول‬‫مبانی‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪19‬‬‫فصل اول‪:‬‬‫دیپلماسی سالمت در سیستم چند سطحی در حال تغییر‬‫‪ 1.1‬دیپلماسی در دنیای در حال تغییر‬‫دیپلماسی قرنهاست که اجرا میشود و در طی آن تغییرات چشمگیری داشته است‪ .‬در‬‫دهه گذشته‪ ،‬دیپلماسی به بخش تشکیلدهنده سیستم حکمرانی جهانی تبدیلشده است‬‫که مکانها و بازیگران مختلفی را در برمیگیرد‪ .‬این موضوع با تغییرات اساسی ناشی از‬‫اهداف توسعه پایدار (‪ )SDGs‬و نیاز روزافزون به دیپلماسی بحران تقویتشده است‪.‬‬‫مهمترین تغییر‪ ،‬فاصلهگیری از تمرکزگرایی بهسوی تحقق اهداف مشترک جهانی است‬‫که تنها در صورت همکاری همه کشورها امکانپذیر است‪ ،‬پاندمی کووید‪ 19-‬این‬‫موضوع را به واضح مشخص کرد‪.‬‬‫باوجوداین تغییرات‪ ،‬سه ویژگی کلیدی تعیینکننده دیپلماسی یعنی نمایندگی کشور‬‫(سفارت)‪ ،‬ارتباطات و مذاکره‪ 1‬دستنخورده باقیمانده است‪ .‬دیپلماسی چندجانبه با‬‫برگزاری کنگرههای موردی ‪ 2‬اروپا در قرن هفدهم برای مذاکره جنگ و صلح بین‬‫کشورهای مستقل‪ 3‬آغاز شد‪ .‬در سال ‪ 1919‬منجر به ایجاد اولین سازمان امنیت جمعی به‬‫نام اتحاد ملل‪ 4‬شد‪ .‬در پایان جنگ جهانی دوم (‪ ،)1948‬دیپلماسی چندجانبه با تأسیس‬‫سازمان ملل متحد (‪ )UN‬با قوت بیشتری نهادینه شد‪ .‬یکی از سازمانهای وابسته به ملل‬‫متحد که مدت کوتاهی پس از تأسیس سازمان ملل ایجاد شد‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت‬‫‪1 -Representation, Communication and Negotiation‬‬‫‪2 - ad hoc congresses‬‬‫‪3 - Sovereign States‬‬‫‪4 -League of Nations‬‬‫‪20‬‬‫فصل اول‪ :‬دیپلماسی سالمت در سیستم چند سطحی در حال تغییر‬‫(‪ )WHO‬بود که کار خود را در سال ‪ 1948‬در شهر ژنو‪ ،‬سوئیس آغاز کرد‪ .‬باگذشت‬‫زمان‪ ،‬بسیاری از سازمانهای چندجانبه دیگر برای سالمت ایجاد شدند‪ ،‬اما سازمان‬‫جهانی بهداشت همچنان سازمان تنظیمکننده هنجار (نُرم) برای سالمت است‪ .‬اساسنامه‬‫سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬سالمت را بهعنوان حق انسانی تعریف میکند و اینیک اصل‬‫راهنمای برای سایر سازمانهای سالمتمحور هست (به کادر ‪ 7‬مراجعه کنید)‪.‬‬‫تأثیرات اقتصادی و امنیتی فرامرزی در حوزههای مانند محیطزیست و سالمت بهوضوح‬‫نشان داد که مسائل مورد مذاکره و بحث‪ ،‬دیگر در سطح ملی قابلحل نیستند‪.‬‬‫ال تحت عنوان «سیاست نرم‪ »1‬در سیاست خارجی و‬‫ازآنجاییکه این حوزهها که قب ً‬‫دیپلماسی اهمیت پیداکرده بودند‪ ،‬انواع جدیدی از توافقنامهها‪ ،‬اسناد و سازمانهای‬‫بینالمللی در پاسخ به آن ایجاد شد‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬توافقنامه پاریس در مورد تغییرات‬‫اقلیمی (‪ ،)2015‬مقررات بینالمللی سالمت (‪ ،)2005‬گلوبال فاند برای مبارزه با ایدز‪،‬‬‫سل و ماالریا (‪ )2002‬و اخیراً در سال ‪ ،2020‬تسهیالت کوواکس‪ 2‬که یک مکانیسم‬‫جهانی اشتراکگذاری خطر برای تدارک ادغام و توزیع عادالنه واکسنهای کووید‪-‬‬‫‪ 19‬هست‪.‬‬‫‪1 - Soft Policy‬‬‫‪2 - COVAX‬‬‫‪21‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫چندجانبهگرایی تعاریف بسیاری دارد‪ .‬در اصل یک ساختار حکمرانی برای رسیدگی به‬‫مشکالت مشترک است‪ .‬چندجانبهگرایی بر مجموعهای از اصول مشترک استوار است‬‫که روابط بین طرفین را هدایت و شامل قوانین رفتاری توافق شده هست‪ .‬چندجانبه گرایی‬‫اغلب به شکل عضویت در سازمانهای بینالمللی است‪ ،‬اما این تنها شکل آن نیست‪.‬‬‫چندجانبه گرایی جهانی شامل دولتها بهعنوانمثال اعضای سازمان ملل متحد است؛‬‫چندجانبه گرایی منطقهای که دولتها را در مناطق جغرافیایی خاص گرد هم میآورد؛‬‫چندجانبهگرایی مبتنی بر ارزشها شامل سازمانهایی مانند ناتو یا اتحادیه اروپا و‬‫پیشنهادات برای ایجاد ارگانهای جدید که مبتنی دموکراسیها هستند و "چندجانبه‬‫گرایی کوچک‪ "1‬که گروههای کوچکی از دولتها ("باشگاهها‪ "2‬مانند گروه ‪ 20‬و‬‫کشورهای بریکس‪ )3‬را برای مقابله با مشکالت خاص گرد هم میآورد‪ ،‬نمونههای از‬‫چندجانبه گرایی میباشند‪.‬‬‫چندجانبه گرایی در مقابل دوجانبه گرایی و یکجانبهگرایی قرار دارد و دولتها باید‬‫تصمیم بگیرند که کدامیک از این راهبردها را در سیاست خارجی خود برای مقابله با‬‫یک چالش خاص اتخاذ کنند‪ .‬دوجانبه گرایی به معنای تعامل فقط با یک کشور دیگر‬‫است‪ ،‬درحالیکه یکجانبهگرایی به معنای اقدام بهتنهایی بدون توجه به کشورهای دیگر‬‫است‪.‬‬‫اصطالحات دیگری در مذاکرات تجاری‪ ،‬موافقتنامههای چندجانبه بهعنوانمثال‬‫معاهده بین تعداد محدودی از دولتها با منافع خاص در موضوع معاهده‪ ،‬نیز‬‫مورداستفاده قرار میگیرند‪ .‬درنهایت‪« ،‬دیپلماسی کثرتگرا‪ »4‬به مشارکت بسیاری از‬‫‪1 - Minilateralism‬‬‫‪2 - Clubs‬‬‫‪3 - BRICS‬‬‫‪4- Polylateral diplomacy‬‬‫فصل اول‪ :‬دیپلماسی سالمت در سیستم چند سطحی در حال تغییر‬‫‪22‬‬‫بازیگران غیردولتی در فرآیندهای دیپلماتیک اشاره دارد‪ ،‬همان چیزی که عرصه‬‫دیپلماسی معاصر را کثرتگرا‪ ،‬پویا و پیچیده میکند‪ .‬این موضوع همچنین بهعنوان‬‫دیپلماسی چند ذینفعی نیز شناخته میشود اصطالحی که در این کتاب استفاده میشود‪.‬‬‫این کتاب بر دیپلماسی سالمت در سازمانهای بینالمللی و سایر سازمانها که هدف‬‫آنها حل چالشهای سالمت جهانی است‪ ،‬تمرکز دارد‪ .‬بااینحال‪ ،‬چندجانبه گرایی به‬‫موضوعاتی اشاره میکند که اغلب بهعنوان نظم بینالمللی لیبرال از آن یاد میشود که‬‫در منشور سازمان ملل متحد در سال ‪ 1945‬توسط ‪ 50‬کشور امضا شد‪ .‬ارزشها‪ ،‬هنجارها‬‫و اصول زیربنای این نظم عبارتاند از‪ :‬اقتصاد آزاد‪ ،‬روابط بینالمللی مبتنی بر قوانین‪،‬‬‫همکاری مبتنی بر امنیت‪ ،‬استقبال از اصالحات و تغییر‪ ،‬همبستگی بر اساس مدل لیبرال‬‫دموکراسی (‪.)Ikenberry,2018‬‬‫سازمان ملل متحد امروز ‪ 194‬کشور را در برمیگیرد‪ .‬مجموعهای جدید و رو به رشد از‬‫بازیگران در سطح ملی‪ ،‬منطقهای و جهانی ظهور کردهاند و اکنون بخشی از‬‫تصمیمگیریهای جهانی هستند‪ .‬در دهه گذشته درحالیکه نهادهای چندجانبه موازی‬‫جدیدی ایجادشدهاند شاهد تغییرات عمده در قدرت ژئوپلیتیکی بوده است‪ .‬فناوریهای‬‫ارتباطی جدید پیشرفت مهم دیگری است که اکنون در سراسر جهان وجود دارند و‬‫بهطور قابلتوجهی بر مذاکرات تأثیر میگذارند‪.‬‬‫با وجود اینکه سیستم چندجانبه کنونی در حال فعالیت است اما چالشهای جهانی رو به‬‫رشد و مرتبطی وجود دارند که باید حل شوند‪ :‬برخی به مبانی ایدئولوژیک‪ ،‬عدم توازن‬‫قدرت و عدم فراگیری آن انتقاد میکنند‪ .‬برخی خواهان شفافیت و پاسخگویی بیشتر به‬‫عموم مردم هستند‪ .‬درحالیکه برخی دیگر شکست این سیستم را در انجام اقدامات قاطع‬‫در پاسخ به بحرانهای بزرگ مانند فقر‪ ،‬مهاجرت و تغییرات اقلیمی را محکوم میکنند؛‬‫اما موضوع نگرانکنندهتر این استکه موج جدیدی از ناسیونالیسم‪ ،‬ماهیت و ضرورت‬‫‪23‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫آن را به چالش میکشد‪ .‬ایاالتمتحده آمریکا که پس از جنگ جهانی دوم کمک‬‫زیادی به ایجاد سیستم چندجانبه کرد‪ ،‬در دوران دولت ترامپ از تعدادی از سازمانهای‬‫بینالمللی‪ ،‬فرآیندهای چندجانبه و توافقهای بینالمللی فاصله گرفت‪ .‬احتماالً این امر‬‫توسط دولت جدید بایدن برعکس شود‪ .‬همه این تحوالت بر نظام دیپلماسی چندجانبه‪،‬‬‫بر روابط بین بازیگران درگیر و نقش دیپلماتها تأثیر گذاشته است‪ .‬پاندمی کووید‪19-‬‬‫چالشهای را که نهادهای چندجانبه با آن مواجه و نقش محوری این نهادها را دریافتن‬‫راهحلهای مشترک برای مشکالت مشترک را برجسته کرده است‪.‬‬‫‪ 1.2‬سیاسی شدن سالمت جهانی‬‫در سال ‪ ،2007‬گروهی از وزرای خارجه از هفتکشور موافقت کردند که «تأثیر بر‬‫سالمت را بهعنوان نقطه عزیمت و نظرگاه تعیینکننده لحاظ نمایند که هر یک از‬‫کشورهای گروه هفت‪ ،‬از آن برای بررسی عناصر کلیدی سیاست خارجی و راهبردهای‬‫توسعه استفاده کنند و در بحثها در مورد چگونگی برخورد با گزینههای سیاستی از این‬‫منظر به گفتگو بپردازند‪.»1‬‬‫‪ 10‬سال بعدازآن‪ ،‬ارتباط بین سالمت جهانی و سیاست خارجی پویاتر شده و پیامدهای‬‫مثبت و منفی برای سالمت به همراه داشت‪ .‬سالمت جهانی در حال حاضر جزء برنامههای‬‫سیاست خارجه بسیاری از کشورها‪ ،‬بهویژه در رابطه با توسعه اقتصادی و اجتماعی‪،‬‬‫امنیت‪ ،‬امور بشردوستانه‪ ،‬عدالت اجتماعی‪ ،‬حقوق بشر و مدیریت بحران جهانی هست‪.‬‬‫تعداد مذاکرات سالمت چندجانبه‪ ،‬ابزار و اسناد‪ ،‬سازمانها و مکانها بهطور قابلتوجهی‬‫‪1 - The Oslo Ministerial Declaration, entitled “Global health: a pressing foreign policy‬‬‫‪issue of our time”, was issued on 20 March 2007 by the Ministers for Foreign Affairs of‬‬‫‪Brazil, France, Indonesia, Norway, Senegal, South Africa and Thailand.‬‬‫فصل اول‪ :‬دیپلماسی سالمت در سیستم چند سطحی در حال تغییر‬‫‪24‬‬‫افزایشیافته است‪ .‬اکنون سالمت بخشی از مذاکرات جهانی مربوط به غذا‪ ،‬اقلیم‪ ،‬انرژی‬‫هست و در اجالسهای بزرگ جهانی و منطقهای موردبحث قرار میگیرد‪.‬‬‫به لطف تصویب اهداف توسعه پایدار در سپتامبر ‪ 2015‬و گنجاندن سالمت در مذاکرات‬‫گروه هفت (‪ )G7‬و گروه بیست (‪ )G20‬دیپلماتهای سالمت باید بتوانند در زمینهٔها‬‫ال متفاوتی را میطلبند‪ ،‬مذاکره کنند‪ .‬این‬‫و نهادهای بسیار متنوع که رویکردهای کام ً‬‫تحوالت نشاندهنده این است که دیپلماسی سالمت‪ ،‬مانند هر دیپلماسی‪ ،‬همیشه سیاسی‬‫است‪ .‬متخصصان سالمت جهانی نسبت به آنچه آن را سیاسی کردن سالمت میدانند‬‫محتاط هستند‪ ،‬اما تصور اینکه میتوان از آن اجتناب کرد یک توهم است‪ .‬مشارکت‬‫فزاینده رهبران و بازیگران سیاسی در مسائل سالمتی درواقع میتواند در دو جهت عمل‬‫نماید‪ :‬میتواند عامل تعیینکننده در جلب حمایت سیاسی از سالمت جهانی باشد‪ ،‬یا از‬‫طرف دیگر‪ ،‬چنانچه دستور کارهای تحدیدکننده در زمینهٔهای ژئوپلیتیک یا‬‫ایدئولوژیک چیره شود‪ ،‬میتواند سالمت جهانی را تضعیف کند‪ .‬هر دو نوع اثر را‬‫میتوان در طول پاندمی کووید‪ 19-‬مشاهده کرد‪ .‬فرسایش هنجارهای مشترک‪ ،‬منجر به‬‫مذاکرات بسیار دشوار میشود و عالوه بر آن‪ ،‬اختالفنظر در سایر سیاستهای کشورها‪،‬‬‫برای مثال‪ ،‬موضع لیبرال در مقابل یک موضع محدودکننده در مورد مهاجرت یا حقوق‬‫زنان‪ ،‬اغلب تأثیر زیادی بر مذاکرات سالمتی در سطح جهانی دارد و رسیدن به اجماع را‬‫دشوار میکند‪.‬‬‫نمونههایی از تأثیرات مثبت و منفی سیاسی شدن سالمت وجود دارد به طور مثال‪:‬‬‫نشستهای اخیر گروه بیست (‪ )G20‬و گروه هفت (‪( )G7‬به کادر ‪ 2‬مراجعه کنید)‪،‬‬‫مذاکرات مراقبتهای بهداشتی اولیه در سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬مذاکرات پوشش‬‫همگانی سالمت در سازمان ملل متحد‪ ،‬مذاکرات حقوق سالمت پناهندگان در سازمان‬‫بینالمللی مهاجرت و اخیراً مذاکرات در شورای امنیت سازمان ملل که منجر به تصویب‬‫‪25‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫قطعنامه جدیدی در مورد خشونت جنسی شد که در تمامی این موارد‪ ،‬اهداف سالمت‬‫به دلیل مواضع سیاسی ملی کمرنگ شد‪.‬‬‫شرایط زمینهای خاص ملی و ژئوپلیتیکی همیشه در دیپلماسی سالمت مهم بوده است‪ .‬در‬‫طول جنگ سرد بین اتحاد جماهیر شوروی سابق و ایاالتمتحده (و متحدان آنها)‪،‬‬‫تضاد ایدئولوژیک بخش جداییناپذیر از مذاکرات در سازمان ملل متحد و سازمان‬‫جهانی بهداشت‪ ،‬بهویژه مذاکرات مربوط به نقش دولت یا بخش خصوصی در تأمین‬‫مراقبت سالمت بود‪ .‬از دهه ‪ ،1990‬موقعیتهای زیانآور برای پیشرفت سالمت جهانی‪،‬‬‫مستقیماً با منافع اقتصادی و صنایع (بهعنوانمثال‪ ،‬دخانیات و داروها) و همچنین حق ثبت‬‫اختراع و حقوق مالکیت فکری‪ ،‬ارتباط تنگاتنگی دارند‪ .‬تقریباهمه کشورهای عضو از‬‫مذاکرات سالمت برای ارتقای سیاست صنعتی یا منافع اقتصادی خود استفاده میکنند‪،‬‬‫اما بهندرت این کار را بصورت اشکار در چارچوب سازمانهای سالمتمحور انجام‬‫میدهند و بهجای آن ترجیح میدهند به استداللهای سالمتی یا بشردوستانه استناد کنند‪.‬‬‫از اوایل سال ‪ ،2020‬تنشهای ژئوپلیتیکی بین چین و ایاالتمتحده به یک عامل‬‫تعیینکننده در دیپلماسی سالمت تبدیلشده است که پیامدهای گستردهای دارد‪ .‬این‬‫تنشها در طول پاندمی کووید‪ ،19-‬زمانی که ایاالتمتحده قصد خود را برای خروج از‬‫سازمان جهانی بهداشت (‪ )WHO‬اعالم کرد‪ ،‬به اوج رسید‪ .‬از سوی دیگر‪ ،‬تهدید ناشی‬‫از کووید‪ 19-‬عموماً چندجانبهگرایی و همکاری در اروپا را تسریع کرد حتی باوجود‬‫بسته شدن مرزها‪ ،‬سیاستهای حمایت از کاالی داخلی و محدودیتهای تجاری که در‬‫زمان واکنش اولیه به پاندمی‪ ،‬غالب بود‪ .‬اکنونکه ایاالتمتحده کنارهگیری خود از‬‫سازمانهای بینالمللی را لغو کرده و به تعهد خود نسبت به سازمان جهانی بهداشت قوی‬‫عمل میکند‪ ،‬فرصتهای جدیدی برای تقویت چندجانبه گرایی پدیدار میشود‪.‬‬‫فصل اول‪ :‬دیپلماسی سالمت در سیستم چند سطحی در حال تغییر‬‫‪26‬‬‫واضح است که به دلیل تغییر در ایدئولوژی و قدرت ژئوپلیتیکی‪ ،‬دیگر نمیتوان توافقها‪،‬‬‫اعالمیهها‪ ،‬مواضع و رویکردهای اتخاذشده از طریق مذاکرات چندجانبه درگذشته را‪،‬‬‫بدیهی تلقی کرد‪ ،‬درگیریهای مداوم در مورد مسائل حقوق بشر نمونهای از این موارد‬‫است‪ .‬نمایندگان جامعه مدنی و جوامع محلی انتظار دارند که مواضع و نگرانیهای آنها‬‫در مذاکرات رسمی‪ ،‬موردتوجه قرار گیرد‪ .‬رسانههای اجتماعی بحثهای گستردهتر و‬‫مشارکت عمومی بیشتر در امور جهانی را تشویق کردهاند‪ ،‬اما در برخی موارد‪ ،‬به کاهش‬‫اعتماد به سیستم بینالمللی یا تقویت نظریههای توطئه در مورد اینکه چه کسی‬‫اولویتهای جهانی را تعیین میکند‪ ،‬کمک کردهاند‪ .‬این موضوع میتواند مشکالت‬‫قابلتوجهی برای کار فنی و مبتنی بر شواهد سازمانهای سالمت و برای رویکرد‬‫اجماعمحوری به دیپلماسی سالمت در ارگانهای حکمرانی سازمان ملل متحد و سازمان‬‫جهانی بهداشت(‪ )WHO‬ایجاد کند؛ بنابراین رسانههای اجتماعی باید بهعنوان عنصر‬‫جدید بالقوه مهم در دیپلماسی و سیاستگذاری موردتوجه قرار گیرند‪.‬‬‫چالشهای دیپلماسی سالمت در دنیا در حال تشدید است‪ ،‬زیرا درنتیجه بحران کووید‪-‬‬‫‪ ،19‬دستیابی به اهداف توسعه پایدار مرتبط با سالمت تا سال ‪ 2030‬بسیار بعید است‪.‬‬‫درواقع‪ ،‬وظیفه اصلی برای آینده نزدیک‪ ،‬جبران خسارات ناشی از اثرات مخرب‬‫کووید‪ 19-‬و برخی از اقدامات انجامشده برای مبارزه با پاندمی هست‪.‬‬‫‪ 1.3‬حرکت به سمت دیپلماسی چندجانبه‬‫روند مذاکرات اهداف توسعه پایدار یک پیشرفت مفهومی و سیاسی بود که منجر به‬‫گسترش قابلتوجهی در دیپلماسی چندجانبه با تمرکز بر چالشهای جهانی در چارچوب‬‫سازمان ملل شد‪ .‬در تصویب دستور کار ‪ 2030‬برای توسعه پایدار در سپتامبر ‪،2015‬‬‫اعضای سازمان ملل متحد کشورها بر روی مجموعهای از ‪ 17‬هدف به هم وابسته به توافق‬‫‪27‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫رسیدند که برای کل جامعه جهانی اعمال میشود‪ .‬هدف ‪ 17‬بهطور خاص نیاز به‬‫مشارکت جهانی قوی برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار را مشخص کرده است‪.‬‬‫ثابتشده است که سالمت جزء جداییناپذیر و نتیجه هریک از اهداف توسعه پایدار‬‫است که مورد مذاکره قرار گرفته است‪ .‬این امر نقش محوری تداوم دیپلماسی سالمت‬‫را در هر دور از مذاکرات مانند مذاکرات کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل در‬‫دسامبر ‪ 2019‬یا نشستهای ساالنه مجمع سیاسی در سطح عالی در مورد توسعه پایدار‬‫برای ارزیابی پیشرفت اهداف توسعه پایدار بیان میدارد‪ .‬بهعنوان نتیجه‪ ،‬دستور کار‬‫سالمت جهانی اکنون بهعنوان چالش مشترک برای همه کشورها (نه صرفاً بهعنوان‬‫موضوع همکاری در توسعه) تلقی میشود‪.‬‬‫پویایی مذاکرات اهداف توسعه که منجر به تصویب اهداف توسعه هزاره (‪ )MDGs‬در‬‫ال متفاوت از فرآیند تصمیمگیری در اواخر دهه ‪ 1990‬بود‪ .‬از همان‬‫سال ‪ 2000‬شد کام ً‬‫ابتدا‪ ،‬مذاکرات اهداف توسعه نقش دیپلماتها را تغییر داد‪ .‬در سازمان ملل یک فرآیند‬‫جدید مذاکره بر اساس گروههای آزاد کاری ایجاد شد‪ .‬کرسیها بر اساس مناطق تعیین‬‫و بین چندین کشور تقسیم میشود و گروهی از تسهیلگران مشترک ایجاد شد‪ .‬همه‬‫اینها پویایی قدرت را تغییر داد و به کشورهای درحالتوسعه صدای بسیار قویتری داد‪:‬‬‫آنها توانستند مسیری برای شکلدهی به برنامههای آینده را رهبری کنند‪.‬‬‫جامعه مدنی‪ ،‬دانشگاه‪ ،‬شبکههای سیاستگذاری‪ ،‬اتاقهای فکر‪ ،‬بخش خصوصی و‬‫بسیاری از ائتالفهای تازهتشکیلشده در یک فرآیند فراگیر جدید (بدون سابقه)‪،‬‬‫شرکت کردند که از آن بهعنوان «چندجانبهگرایی جدید» یا دیپلماسی ذینفعان یاد‬‫میشود‪ .‬این حرکت به سمت دیپلماسی چند ذینفعی‪ 1‬در یک سیستم چندالیه که در‬‫‪1 - Multi-stakeholder‬‬‫فصل اول‪ :‬دیپلماسی سالمت در سیستم چند سطحی در حال تغییر‬‫‪28‬‬‫ابتدا تقریباً منحصراً برای کشورها طراحیشده بود‪ ،‬در بیشتر حوزههای سیاستگذاری‬‫بینالمللی ازجمله سالمت جهانی‪ ،‬سرعت گرفته است‪ .‬تغییرات همراه با موازنه قدرت و‬‫نقش دیپلماتها و دیگر بازیگران با تعدد فرایندهای ارتباطی که توسط فناوریهای‬‫جدید امکانپذیر شده است‪ ،‬تقویتشده است‪.‬‬‫منشور سازمان ملل متحد از سال ‪ 1945‬بیان میدارد که شورای اقتصادی و اجتماعی باید‬‫مشورت با سازمانهای غیردولتی (‪ )NGO‬را در نظر بگیرد‪ .‬تعداد این بازیگران و میزان‬‫مشارکت آنها باگذشت سالها افزایشیافته است‪ .‬مشارکت بازیگران غیردولتی اکنون‬‫بسیار فراتر از مشورت است (همانطور که در اصل در منشور سازمان ملل پیشبینیشده‬‫بود) و شامل تعیین دستورکارها‪ ،‬مشارکت در مذاکرات و همکاری در توسعه‬‫استانداردها میشود‪ .‬فرآیند فراگیر و جامع مذاکرات اهداف توسعه به معیار مشارکت‬‫چند ذینفعی تبدیلشده است و همچنان در سیستم سازمان ملل بکار گرفته میشود‪.‬‬‫درواقع‪ ،‬اکنون فراگیری وسیعی از همه فرآیندهای چندجانبه در دیپلماسی سالمت انتظار‬‫میرود‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬اهداف توسعه از یکسو یک رابط قوی جدید بین اهداف و‬‫فرآیندهای چندجانبه و از سوی دیگر اجرا در سطح ملی را بیان میدارد‪ .‬اهداف توسعه‬‫(بهویژه هدف ‪ )17‬تأکید میکند که مشارکتها باید اجرا را‪ ،‬در تمامی سطوح حکمرانی‬‫هدایت کنند‪ .‬مشارکت عمومی و مشارکتهای نوآورانه که با رویکرد کل دولت و کل‬‫جامعه تسهیل میشوند و با افزایش ابزارهای ارتباط دیجیتالی پشتیبانی میشوند‪ ،‬همچنان‬‫جزء ضروری دیپلماسی چندجانبه است که از طریق اهداف توسعه ایجادشده است‪.‬‬‫جلسات مهم در سطح عالی سازمان ملل متحد در حال حاضر دربرگیرنده نشست های‬‫چندجانبه در روند آمادهسازی برای ارائه نظرات برای مذاکرات بعدی بین دولتها‬‫میباشند‪ .‬جامعه مدنی و نمایندگان جامعه فرصتهای جدید برای مشارکت و شنیده‬‫شدن فراهم کردهاند‪ .‬علیرغم برخی تالشها برای بهبود‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت‬‫‪29‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫(‪ )WHO‬هنوز ازنظر مشارکت جامعه مدنی در فرآیندهای بدنه حکمرانی خود از اکثر‬‫سیستمهای سازمان ملل عقبتر است‪ .‬بااینحال‪ ،‬برخی از کشورهای عضو اکنون‬‫نمایندگان جامعه مدنی و نمایندگان جوانان را در نمایندگیهای سازمان جهانی بهداشت‬‫خود میگنجانند‪ .‬بااینحال‪ ،‬در برخی موارد‪ ،‬روابط دولت و جامعه مدنی بدتر شده است‬‫و برخی از مفسران را بر آن داشته است که از "فضای محدود و مسدود ‪ " 1‬برای‬‫سازمانهای جامعه مدنی صحبت کنند‪ .‬فشاری که بر اینگونه سازمانها اعمال میشود‬‫شامل محدودیتهای مالی برای کمکهای خارجی‪ ،‬موانع تراشی برای ثبتنام‪ ،‬مداخله‬‫در امور داخلی آنها و سایر اشکالتراشی است‪.‬‬‫رویکرد چندجانبه به دیپلماسی موردحمایت سازمان ملل‪ ،‬به بخش خصوصی دسترسی‬‫بیسابقهای برای شرکت جلسات سازمان ملل و مذاکرات آن داده است‪ .‬این امر در میان‬‫برخی از اعضای جامعه مدنی که نگران احتمال نفوذ ناروا توسط منافع تجاری و‬‫کسبوکار هستند‪ ،‬با تردید خاصی نگریسته میشود‪ .‬بااینحال در سالمت جهانی‪ ،‬بخش‬‫خصوصی نیز بهعنوان بخشی از سازو کارهای حکمرانی جدید سازمانهای بینالمللی‬‫مانند اتحاد واکسن (‪ )Gavi‬یا گلوبال فاند برای مبارزه با ایدز‪ ،‬سل و ماالریا فعالیت‬‫میکند‪( .‬به کادر ‪ 10‬و کادر ‪ 11‬مراجعه کنید)‪.‬‬‫یک پیشرفت جدید‪ ،‬گسترش فعالیت جهانی شهرها و مقامات آنها است (به کادر ‪16‬‬‫مراجعه کنید)‪ .‬شهرداران بهطور فزایندهای شهرهای خود را در صحنه جهانی نمایندگی‬‫و مدیریت میکنند و سازمانهای بینالمللی به آنها کمک میکنند‪ .‬دیپلماسی شهری‬‫در ابتدا در مورد ارتقای شهرها بود‪ ،‬اکنون شامل مشارکت در شکلدهی و اجرای‬‫توافقنامههای بینالمللی میشود که مهمترین آنها موافقتنامه پاریس برای مبارزه با‬‫تغییرات اقلیمی است‪ .‬مقامات شهری در حال حاضر همچنین با سازمان جهانی بهداشت‬‫‪1 -Shrinking space‬‬‫‪30‬‬‫فصل اول‪ :‬دیپلماسی سالمت در سیستم چند سطحی در حال تغییر‬‫در مورد مسائل سالمتی بهعنوانمثال‪ ،‬در مبارزه با استعمال دخانیات تعامل دارند‪ .‬نقش‬‫شهرها بهعنوان قطب های جهانی در پاندمی کووید‪ 19-‬بیشتر برجسته شد‪.‬‬‫‪ 1.4‬فضاهای حکمرانی برای دیپلماسی سالمت‬‫سازمان جهانی بهداشت نقش اصلی را در اداره سالمت جهانی ایفا میکند این سازمان‬‫مرجع پیشرو برای اقدامات سالمت بینالمللی است‪ .‬بااینحال‪ ،‬در دهههای اخیر‪ ،‬سایر‬‫سازمانها و ارگانها بهطور قابلتوجهی (چه بهطور مستقیم یا غیرمستقیم) در مسائل‬‫سالمت جهانی شروع به مشارکت کردهاند که منجر به پیچیدگی و حتی رقابت بیشتر‬‫شده است‪ .‬محل ‪ 1‬مذاکرات ممکن است بر ترکیب نمایندگان ملی و تا حدودی بر‬‫جایگاه آنها تأثیر بگذارد‪ .‬در سازمان جهانی بهداشت (‪ ،)WHO‬وزارتخانههای‬‫بهداشت در خط مقدم اکثر هیئتهایی بهعنوان نماینده کشورها حضور دارند‪ ،‬در سازمان‬‫ملل (وزارتخانههای خارجه)‪ ،‬در سازمانهای توسعه (وزارتخانهها و آژانسهای توسعه‬‫درجایی که وجود دارند) و در سازمان تجارت جهانی (‪ ،)WTO‬وزارتخانههای‬‫بازرگانی حضور دارند‪ .‬درعینحال‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت (‪ )WHO‬مشارکت خود‬‫را در طیف وسیعی از مکانها برای مذاکرات سالمتی گسترش داده است و تعداد‬‫بازیگرانی که با آنها همکاری میکند و مسائلی که به آن میپردازد را افزایش داده‬‫است‪ .‬این میدان پیچیده را میتوان به سه "فضای حکمرانی " همپوشانی تقسیم کرد‪:‬‬‫‪1 -Venue‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪31‬‬‫سیستم سالمت جهانی‪ :‬سطوح حکمرانی‬‫حکمرانی جهانی برای سالمت‬‫سالمت در چارچوب سازمانهای جهانی غیر مرتبط با‬‫سالمت‬‫حکمرانی سالمت جهانی‬‫حکمرانی‬‫حکمرانی سازمانهای اختصاصی سالمت و سازمانهای‬‫جهانی برای‬‫مرتبط‬‫سالمت‬‫حکمرانی برای سالمت جهانی‬‫حکمرانی در سطح ملی و منطقهای در حمایت از برنامههای‬‫سالمت جهانی‬‫حکمرانی سالمت جهانی‪ 1‬عمدتاً به آن نهادها و فرآیندهای حکمرانی اشاره دارد که‬‫بر اساس یک دستور صریح سالمتی عمل میکنند‪ :‬مانند سازمان جهانی بهداشت در‬‫درجه اول و مهمتر از همه‪ ،‬همراه با چند سازمان دیگر با دستورات محدودتر (هرچند‬‫هنوز صریح) سالمتی مانند برنامه مشترک سازمان ملل متحد در مورد اچ ای وی‪ /‬ایدز‬‫(‪ ،)UNAIDS‬گلوبال فاند و اتحاد واکسن (‪.)Gavi‬‬‫یکی از جنبههایی که اغلب نادیده گرفته میشود‪ ،‬نقش کلیدی دبیرخانههای این‬‫سازمانها است که اعضای آن بخشی از یک نظام خدمات مدنی بینالمللی هستند‪ .‬طیف‬‫وسیعی از سایر بازیگران فعال سالمت جهانی وجود دارد که بسیاری از آنها در ژنو‬‫بهعنوان پایتخت سالمت جهانی‪ ،‬کار میکنند‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬در پاسخ به چالشهای‬‫‪1 - Global Health Governance‬‬‫فصل اول‪ :‬دیپلماسی سالمت در سیستم چند سطحی در حال تغییر‬‫‪32‬‬‫نوظهور‪ ،‬چندین سازمان جدید مبتنی بر شواهد ایجادشدهاند مانند ائتالف برای‬‫نوآوریهای آمادگی اپیدمیک‪ ،‬یک مشارکت جهانی که در سال ‪ 2017‬برای توسعه‬‫واکسنهایی باهدف جلوگیری از همهگیریهای آینده راهاندازی شد‪ .‬ساختارهای جدید‬‫حکمرانی بهطور مشابه در پاسخ به پاندمی کووید‪ 19-‬ایجادشده است مانند دسترسی به‬‫ابزارهای شتابدهنده کووید‪ ،19-‬یک ابتکار گروه بیست (‪ )G20‬که بسیاری از‬‫بازیگران فضای حکمرانی سالمت جهانی را باهدف غلبه بر مشکالت با حمایت از توسعه‬‫و توزیع عادالنه امکانات آزمایشی‪ ،‬درمانها و واکسنهای پاندمی‪ ،‬سریعتر گرد هم‬‫آورد‪.‬‬‫کادر ‪ :1‬مذاکره در سازمان جهانی بهداشت‬‫مذاکرات و تصمیمگیری در سازمان جهانی بهداشت (‪ )WHO‬فرآیندی بین دولتی است که‬‫با دیپلماسی چندجانبه تکمیل میشود‪ .‬درحالیکه اهداف توسعه پایدار خواستار مشارکت‬‫گستردهتر بازیگران غیردولتی است‪ ،‬اکثر کشورهای عضو از نقش انحصاری دولتها در‬‫تصمیمگیری سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬بهویژه با توجه به اختیارات هنجاری و پیمانسازی سازمان‬‫حمایت میکنند‪.‬‬‫‪33‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫کارکردهای اصلی سازمان جهانی بهداشت؟‬‫شاکله اصلی مذاکره برای دیپلماتهای سالمت در سازمان جهانی بهداشت شامل دو نهاد حاکم‬‫(مجمع جهانی سالمت و هیئت اجرایی) و بسیاری از پلتفرمهای رسمی و غیررسمی است که‬‫ورودیها را برای فعالیت آنها ارائه میدهند‪ .‬ازآنجاییکه سازمان جهانی بهداشت با حوزههای‬‫مختلف سروکار دارد‪ ،‬آگاهی از وظایف اصلی سازمان بسیار مهم است‪ .‬ماده ‪ 2‬اساسنامه سازمان‬‫جهانی بهداشت ‪ 22‬وظیفه را فهرست میکند که میتوان آنها را به شرح زیر خالصه کرد‪:‬‬‫ ارائه رهبری در مورد مسائل حیاتی برای سالمت و مشارکت در مواقعی که اقدام مشترک‬‫الزم است‪.‬‬‫ پیشنهاد کنوانسیونها‪ ،‬موافقتنامهها و مقررات و ارائه توصیههایی در مورد مسائل سالمت‬‫بینالمللی‪.‬‬‫ تنظیم هنجارها و استانداردها و ترویج و نظارت بر اجرای آنها‪.‬‬‫ تدوین دستور کار پژوهشی برای تولید‪ ،‬انتقال و انتشار دانش ارزشمند‪.‬‬‫ تبیین گزینههای اخالقی و گزینههای سیاستی مبتنی بر شواهد؛‬‫ ارائه پشتیبانی فنی‪ ،‬تسهیلکننده تغییر و ایجاد ظرفیت نهادی پایدار؛‬‫ نظارت بر وضعیت سالمت جهانی و ارزیابی روند سالمت‬‫ پاسخگویی بهفوریتهای سالمت‪.‬‬‫تصمیمگیری در سازمان جهانی بهداشت‬‫تصمیمگیری بهطور رسمی بر اساس اصل «هر کشور یک رأی» اداره میشود‪ .‬آییننامه مجمع‬‫جهانی سالمت (متشکل از وزاری هر کشور) و تصمیمات هیئت اجرایی بر اساس توافق اکثریت‬‫مطلق است بهغیراز تصمیمگیری در مورد مسائل مهم‪ ،‬مانند تصویب کنوانسیونها یا‬‫موافقتنامهها‪ ،‬اصالحیههای اساسنامه و نیز تعلیق حق رأی یکی از اعضا که در این صورت رأی‬‫دوسوم از کشورهای اعضا الزم است‪.‬‬‫فصل اول‪ :‬دیپلماسی سالمت در سیستم چند سطحی در حال تغییر‬‫‪34‬‬‫بااینحال‪ ،‬تقریباً تمام مذاکرات باهدف دستیابی به اجماع انجام میشود و درواقع تقریباهمه‬‫تصمیمات با اجماع اتخاذ میشوند‪ .‬عمالً در سازمان جهانی بهداشت این به معنای اتخاذ تصمیم‬‫بدون رأی رسمی است‪ .‬اجماع به معنای اتفاقنظر نیست‪ ،‬یعنی وضعیتی که در آنهمه کشورهای‬‫عضو بهطور رسمی یک تصمیم را پذیرفته باشند‪ ،‬بلکه به این معنی است که هیچ عضو فعالی با‬‫این تصمیم مخالفت نمیکند‪.‬‬‫اتخاذ سیاستهای جدید اغلب مستلزم یک فرآیند دشوار و طوالنی اجماع سازی است‪ .‬ممکن‬‫است الزم باشد که از متن پیشنویس عبارات حساس حذف شوند یا گزینههای سیاستی خاص‬‫کنار گذاشته شود تا از تصویب قطعنامهای مطمئن شود که برای همه ‪ 194‬کشور عضو قابلقبول‬‫باشد‪ .‬جلسات توجیهی و مشاوره برای حمایت از روند ایجاد اجماع سازی برگزار میشود این‬‫جلسات اغلب فقط برای کشورهای عضو است‪.‬‬‫مجمع جهانی‬‫سالمت‬‫هئیت اجرایی‬‫دبیرخانه‬‫دفاتر منطقه ای(‪)6‬‬‫کشورهای عضو(‪)194‬‬‫ساختار سازمانی‬‫مذاکرات زمانبر است‪ .‬از این حیث‪ ،‬تعیین اولویتها در هنگام تنظیم دستور جلسه برای جلسات‬‫ساختارهای تصمیم گیر به دلیل تعداد زیادی از موضوعات نیازمند بررسی‪ ،‬عدم تمایل به خارج‬‫شدن برخی از موضوعات از دستور کار حتی در صورت عدم نیاز به اقدام جدید و زمان محدود‬‫برای بحث‪ ،‬همواره چالشی بزرگ بوده است‪ .‬در سالهای اخیر‪ ،‬قطعنامههای بیشتری بهصورت‬‫‪35‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫غیررسمی در جلسات که عمدتاً در میان نمایندههای مستقر در ژنو برگزار میشوند‪ ،‬مورد‬‫مذاکره قرارگرفتهاند‪.‬‬‫قوانین مذاکره سازمان جهانی بهداشت را از کجا باید پیدا کرد؟‬‫مهمترین اساسنامه را میتوان در کتابی در سازمان جهانی بهداشت با عنوان اسناد اساسی ‪1‬‬‫(آخرین نسخه در سال ‪ 2020‬منتشر شد) یافت‪ .‬این اسناد بهطور منظم بهروز میشوند شامل تمام‬‫اسناد قانونی سازمان‪ ،‬مانند اساسنامه سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬توافقنامه با سایر سازمانها‪،‬‬‫مقررات مالی‪ ،‬چارچوب تعامل با بازیگران غیردولتی و مهمتر از همه‪ ،‬آییننامه داخلی مجمع‬‫جهانی سالمت و هیئت اجرایی که جلسات منظم آن محل اصلی مذاکرات در سازمان جهانی‬‫بهداشت است‪ .‬مجموعه آئیننامههای داخلی موارد زیر را بیان میکند‪:‬‬‫چگونگی تنظیم دستور کار‬‫نقش کارشناسان؛‬‫وظایف دبیرخانه سازمان جهانی بهداشت؛‬‫ اقداماتی که در جلسات عمومی و در کمیته ها انجام می پذیرد؛‬‫ قوانین و مقررات رأی گیری‪.‬‬‫اصالح این اسناد قانونی‪ ،‬بهویژه اساسنامه‪ ،‬دشوار است‪ ،‬زیرا کشورهای عضو‪ ،‬به دالیل مختلفی‬‫تمایلی به کنار گذاشتن از وضعیت موجود بهویژه ماهیت بین دولتی حاکمیت سازمان جهانی‬‫بهداشت (‪ )WHO‬ندارند‪ .‬چالشهای جدیدی در زمینهٔ پاندمی کووید‪ 19-‬پدیدار شده است‪،‬‬‫زیرا تعداد زیادی از جلسات ازجمله جلسات مجمع جهانی سالمت و هیئت اجرایی باید از راه‬‫دور برگزار میشد‪.‬‬‫قوانین مذاکره سازمان جهانی بهداشت چه چیزی را منعکس میکند؟‬‫قوانین عملیاتی نهادهای حکمرانی سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬فضای سازمانی را برای اجرای‬‫تعهدات قانونی خود یعنی «عمل بهعنوان مرجع هدایت و هماهنگکننده فعالیت بینالمللی‬‫سالمت» ایجاد کرده است (ماده ‪( 2‬الف))‪.‬‬‫‪1 -Basic documents‬‬‫فصل اول‪ :‬دیپلماسی سالمت در سیستم چند سطحی در حال تغییر‬‫‪36‬‬‫نمونههایی از مسائل حلنشده‬‫دیدگاه بنیانگذاران این بود که سازمان جهانی بهداشت سازمانی که مظهر برتری در سالمت‬‫عمومی باشد؛ بنابراین آنها میخواستند که اعضای هیئت اجرایی علیرغم اینکه توسط یک‬‫کشور عضو تعیینشده‪ ،‬در ظرفیتهای شخصی خود نیز خدمت کنند‪ .‬سیاسی شدن روزافزون‬‫بحثها در داخل و پیرامون سازمان جهانی بهداشت درنهایت منجر به طرحی در پنجاه و یکمین‬‫جلسه مجمع جهانی بهداشت در سال ‪ 1998‬شد که خواستار آن شد که ماده ‪ 24‬اساسنامه تفسیر‬‫شود (اگرچه اصالحنشده است) به این معنی که اعضای هیئت اجرایی سازمان جهانی بهداشت‬‫بهعنوان نمایندگان دولت عمل کنند‪.‬‬‫موضوع فوق‪ ،‬نشاندهنده کنش بین خواستههای سیاسی (اجتماعی‪-‬پزشکی) و خواستههای فنی‬‫است که طول تاریخ سازمان است‪ .‬سازمان جهانی بهداشت بین خواستههای مختلف کشورهای‬‫عضو که انتظار دارند هنجاری‪ ،‬فنی و عملیاتی و همچنین ازنظر سیاسی هوشیار باشد در‬‫کشمکش است‪ .‬این خواستههای اغلب متناقض‪ ،‬زمانی قابلتوجه هستند که سازمان به دنبال‬‫رسیدگی به علل ریشهای مشکالت سالمتی‪ ،‬مانند عوامل اجتماعی و تجاری تعیینکننده سالمت‬‫است‪ .‬همچنین باید بسیار مراقب باشد که درگیر تنشهای بین کشورهای عضو نشوند‬‫(بهعنوانمثال در طول بحران کووید‪.)19-‬‬‫چارچوب تعامل با بازیگران غیردولتی‪ )FENSA( 1‬که توسط مجمع بهداشت جهانی در شصت‬‫و ششمین نشست در ماه می ‪ 2016‬تصویب شد اولین چارچوبی بین دولتی در سیستم سازمان‬‫ملل متحد است که مورد مذاکره قرارگرفته است‪ .‬چارچوب تعامل با بازیگران غیردولتی‬‫وضعیت ناظر بودن بازیگران غیردولتی در روابط رسمی را مدون و تنظیم کرد‪ ،‬البته بدون تغییر‬‫اساسی قوانین اعمالشده از زمان مجمع سوم بهداشت جهانی که به سازمانهای غیردولتی اجازه‬‫میدهد بهعنوان ناظر شرکت کنند و بیانیههایی را در جلسات نهادهای حکمرانی سازمان جهانی‬‫بهداشت ارائه دهند‪ .‬کتابچه راهنمای اختصاصی در مورد چارچوب تعامل با بازیگران غیردولتی‬‫‪1 - Framework of Engagement with Non-State Actors‬‬‫‪37‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫در سایت سازمان جهانی بهداشت دسترس است‪ .‬تعدادی از بازیگران غیردولتی از این چارچوب‬‫راضی نیستند و خواستار اصالح آن هستند‪.‬‬‫مشکالتی در فرآیند تصمیمگیری وجود دارد‪ .‬برای مثال‪ ،‬درخواستهایی مبنی بر برنامهریزی‬‫جلسات ساختارهای تصمیمگیری برای مقاطع مختلف سال‪ ،‬عمدتاً بهمنظور جداسازی جلسات‬‫کمیته برنامهوبودجه و اداری هیئت اجرایی از سایر جلسات هیئت اجرایی وجود داشته است‪.‬‬‫این امر به هیئت اجرایی زمان بیشتری برای واکنش به مسائل پیشآمده در جلسات کمیته‬‫برنامهوبودجه میدهد‪ .‬بااینحال‪ ،‬این پیشنهاد هنوز عملی نشده است‪.‬‬‫اثربخشی تصمیمگیری در سازمان جهانی بهداشت به اراده سیاسی کشورهای عضو برای یافتن‬‫راهحل مشترک بستگی دارد‪ .‬اختالفات اساسی بین کشورهای عضو بهویژه بین کشورهای‬‫قدرتمند‪ ،‬میتواند تصمیمگیری سیاسی در سازمان جهانی بهداشت را با مشکل مواجه کند‪،‬‬‫اگرچه سازمان اغلب قادر است عملکرد هنجاری خود (تنظیم هنجارها و استانداردهای فنی) را‬‫حفظ کند‪ .‬زمانی که سازمان جهانی بهداشت راهاندازی شد‪ ،‬یافتن راهی برای ادغام سازمان‬‫بهداشت پان آمریکا (‪ )PAHO‬موجود در نهاد جدید ضروری بود این منجر به این شد که‬‫سازمان جهانی بهداشت (‪ )WHO‬دارای فدرالیستی ترین ساختار در بین سایر آژانسهای‬‫سازمان ملل باشد و مدیران مناطق ششگانه مستقیماً توسط کشورهای عضو در مناطق مربوطه‬‫انتخاب شوند‪ .‬شش کمیته منطقهای (متشکل از وزاری بهداشت همان منطقه) نهاد مهم‬‫تصمیمگیری هستند‪ .‬در دورههایی از تاریخ سازمانکه دبیرخانه سازمان جهانی بهداشت ضعیف‬‫تلقی میشد‪ ،‬وجود شش منطقه اینیک سرمایه و پشتوانه قوی بود‪ .‬بااینحال‪ ،‬نگرانیهایی در‬‫مورد ناکارآمدی ساختار منطقهای سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬بهویژه در رابطه با واکنش‬‫اضطراری‪ ،‬مطرحشده است‪ .‬پس از شیوع ابوال در سالهای ‪ ،2016-2014‬رهبری مدیرکل‬‫سازمان جهانی بهداشت در برخی زمینهها‪ ،‬مانند آمادهسازی و پاسخگویی به شیوع بیماریها و‬‫شرایط اضطراری‪ ،‬زیر سؤال رفت‪ ،‬اما در برخی موارد دیگر‪ ،‬فرآیند تصمیمگیری همچنان بسیار‬‫پیچیده است‪.‬‬‫فصل اول‪ :‬دیپلماسی سالمت در سیستم چند سطحی در حال تغییر‬‫‪38‬‬‫حکمرانی جهانی برای سالمت‪ 1‬به آن دسته از نهادها و فرآیندهای حکمرانی جهانی اطالق‬‫میشود که لزوماً دارای یک دستور سالمتی انحصاری یا صریح نیستند‪ ،‬اما بااینوجود از طریق‬‫اقدامات صورت گرفته تحت دستورات اصلی خود بر سالمت تأثیر میگذارند‪ .‬آنها شامل (اما‬‫نه محدود به) مؤسسات برتون وودز‪ ،‬سازمان تجارت جهانی (به کادر ‪ 9‬مراجعه کنید)‪ ،‬سازمان‬‫غذا و کشاورزی سازمان ملل متحد (‪ ،)FAO‬صندوق کودکان ملل متحد (یونیسف)‪ ،‬برنامه‬‫توسعه سازمان ملل متحد (‪ ،)UNDP‬برنامه محیطزیست سازمان ملل متحد (‪ ،)UNEP‬نهاد‬‫برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان سازمان ملل متحد (‪ )UN-Women‬و دفتر مبارزه با مواد‬‫مخدر و جرائم سازمان ملل متحد (‪ )UNODC‬میشوند‪ .‬در سال ‪ ،2018‬بسیاری از این‬‫سازمانها گرد هم آمدند تا برنامه اقدام جهانی برای زندگی سالم و رفاه برای همه را اجرا کنند‬‫که به دنبال رفع پراکندگی در سالمت جهانی است‪ .‬در سالهای اخیر‪ ،‬چندین موضوع مهم‬‫سالمتی با مطرحشدن در نشست های سطح باالی مجمع عمومی و شورای امنیت به صحنه‬‫سازمان ملل ارتقا یافته است‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬محوریت سالمت در دستور کار ‪ 2030‬به این معنی‬‫است که موضوعات سالمت در بحثهای منظم در شورای اقتصادی و اجتماعی در مورد‬‫پیشرفت در اهداف توسعه بهطور ویژهای نقش دارند‪ .‬سالمت نیز موضوع مکرر بحث در شورای‬‫حقوق بشر است‪( .‬برای اطالعات بیشتر به فصل ‪ 12‬مراجعه کنید)‬‫حکمرانی برای سالمت جهانی‪ 2‬به نهادها و مکانیسمهایی اشاره دارد که بهسالمت جهانی‬‫در سطح ملی (یعنی راهبردهای برای سالمت جهانی و سالمت در سیاست خارجی توسط برخی‬‫از دولتهای ملی اتخاذشده است) و سطح منطقهای (مثالً اتحادیه اروپا‪ ،‬سازمان بهداشت غرب‬‫آفریقا (‪ )WAHO‬و مجمع کشورهای جنوب شرق آسیا (‪ ))ASEAN‬کمک میکنند‪ .‬این‬‫فضای حکمرانی همچنین شامل باشگاههای سیاسی و بازیگران بینمنطقهای مانند گروه هفت‬‫(‪ ،)G7‬گروه بیست (‪ )G20‬و کشورهای بریکس میشود‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬از طریق اتحادیه بین‬‫پارلمانی‪ ،‬نقش نمایندگان پارلمان در سالمت جهانی در سالهای اخیر افزایشیافته است‪( .‬فصل‬‫‪1 - Global governance for health‬‬‫‪2 - Governance for global health‬‬‫‪39‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪ 7‬با جزئیات بیشتری توضیح میدهد که چگونه سازمانهای منطقهای در دیپلماسی سالمت‬‫درگیر هستند)‬‫این افزایش در تعداد و تنوع مکانها به این معنی است که منابع اداری و انسانی قابلتوجهی برای‬‫مقابله مستمر با چالشهای موجود و در حال ظهور دیپلماسی چندجانبه ضروری است‪ .‬ازجمله‬‫منابع موردنیاز‪ ،‬بخشهای اختصاصی در وزارتخانههای ملی و سازمانهای منطقهای‪ ،‬همراه با‬‫نمایندگیها (که بهعنوان نماینده دائمی نامیده میشوند) و کارکنان متخصص در دفاتر اصلی‬‫سازمانهای بینالمللی است‪ .‬این امر ناگزیر باعث ایجاد نابرابری بین کشورهایی دارای چنین‬‫منابعی و کشورهای فاقد این منابع میشود‪ .‬چنین نابرابریهایی چالش بزرگی هستند و خود‬‫میتوانند گاهی اوقات بهعنوان مانعی برای اجماع عمل کنند‪.‬‬‫منابع اختصاصی برای مدیریت امور چندجانبه (نهتنها روابط اهداکنندگان) در خود سازمانهای‬‫بینالمللی نیز موردنیاز است‪.‬‬‫در راستای رشد دیپلماسی چندجانبه‪ ،‬طیف وسیعی از جامعه مدنی و بخش خصوصی بازیگران‬‫غیردولتی (جهانی‪ ،‬منطقهای و ملی) در همه موارد مشارکت دارند و بر سه فضای حکمرانی تأثیر‬‫میگذارند‪ .‬شهرها و دولتهای محلی نیز نقش برجستهای را ایفا میکنند‪.‬‬‫فصل اول‪ :‬دیپلماسی سالمت در سیستم چند سطحی در حال تغییر‬‫‪40‬‬‫کادر ‪ :2‬مذاکرات سالمت در گروه هفت (‪ )G7‬و گروه بیست (‪)G20‬‬‫مقدمه‬‫گروه هفت (‪ )G7‬و گروه ‪ )G20( 20‬گروه های چند ذینفعی هستند که نقش برجستهای را در‬‫تصمیم گیری های سالمت جهانی ایفا میکنند‪.‬‬‫گروه ‪7‬‬‫گروه هفت شامل کانادا‪ ،‬فرانسه‪ ،‬آلمان‪ ،‬ایتالیا‪ ،‬ژاپن‪ ،‬بریتانیا و ایاالتمتحده (و اتحادیه اروپا‬‫بهعنوان عضو غیرقابلشمارش) هست‪ .‬در سال ‪ 1975‬در اجالس سالیانه باهدف ترویج‬‫دموکراسی و آزادی فردی در سراسر جهان تشکیل جلسه دادند‪.‬‬‫گروه ‪ 7‬چگونه به حکمرانی سالمت جهانی کمک میکند؟‬‫بهعنوان یک نهاد بینالمللی غیررسمی‪ ،‬بدون منشور یا دبیرخانه دائمی‪ ،‬گروه هفت عمدتاً نقش‬‫مشورتی دارد‪ .‬بحث و گفتگو بین اعضای آن در اجالس سالیانه انجام میشود که معموالً در‬‫اواخر بهار یا اوایل تابستان برگزار میشود‪ .‬وظایف کلیدی آن در رابطه با سالمتی عبارتاند از‪:‬‬‫بحث در مورد مسائل کلیدی سالمت و ثبت کلی نتیجهگیری در بیانیههای اجالس سران‪.‬‬‫دستور کار سالمت گروه هفت در طول سالیان گذشته افزایشیافته است‪ .‬از سال ‪ 1979‬تا ‪1995‬‬‫این گروه با چند موضوع انتخابی سروکار داشت‪ .‬از سال ‪ 1996‬تا ‪ 2009‬بر روی ایدز‪ ،‬سل و‬‫ماالریا و سپس بر سندرم حاد تنفسی و آنفوالنزای پرندگان تمرکز داشت‪ .‬سالمت مادر‪ ،‬نوزاد‬‫و کودک در سال ‪ 2010‬در دستور کار قرار گرفت و چند سال بعد ابوال موضوع اصلی بود‪.‬‬‫اخیراً‪ ،‬در ‪ 16‬مارس ‪ ،2020‬گروه هفت یک نشست اضطراری (از طریق ویدئوکنفرانس) در‬‫مورد کووید‪ 19-‬برگزار کرد‪.‬‬‫جهتگیری با تأیید اصول و هنجارها برای راهنمایی اعضا و سایرین در رویکردشان به‬‫سیاست های سالمت و عوامل تعیینکننده آن‪ .‬گروه هفت از سال ‪ 1985‬تا ‪ 1987‬از اهمیت‬‫حقوق بشر حمایت کرد و از سال ‪ 1997‬به بعد برای دموکراسی پافشاری کرد‪ .‬این گروه در‬‫‪41‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫سالهای ‪ 2016‬و ‪ 2017‬بر حقوق سالمت زنان تمرکز کرد‪ .‬در بیانیههای اجالس سالهای ‪2018‬‬‫و ‪ 2019‬هیچ اشارهای به دموکراسی نداشت‪ ،‬اما بار دیگر این مفهوم را در نشست اضطراری در‬‫‪ 16‬مارس ‪ 2020‬تأیید کرد‪ .‬این گروه به موضوعات سالمت در رابطه با گرسنگی‪ ،‬فقر‪ ،‬ایمنی و‬‫اشاعه هستهای‪ ،‬بیوتکنولوژی‪ ،‬محیطزیست‪ ،‬مواد مخدر‪ ،‬اخالق‪ ،‬برابری جنسیتی و تغییرات‬‫اقلیمی پرداخته است‪.‬‬‫تصمیمگیری از طریق تعهدات عمومی خاص‪ ،‬آیندهنگر و الزامآور سیاسی که همه یا برخی از‬‫اعضا را ملزم به اقدام در داخل و خارج کشور از طریق تغییر یا معرفی سیاستها‪ ،‬حمایت از‬‫بازیگران خارجی و بسیج بودجه برای دستیابی به اهداف کلیدی سالمت میکند‪ .‬گروه ‪ 7‬از‬‫سال ‪ 1979‬تا ‪ 435 ،2020‬تعهد اصلی سالمتی (بهطور متوسط ‪ 10‬مورد در سال) با حداکثر ‪69‬‬‫تعهد در سنپترزبورگ فدراسیون روسیه در سال ‪ 61 ،2006‬مورد در کاخ الماو آلمان در سال‬‫‪ 85 ،2015‬مورد در ایسه شیما ژاپن در سال ‪ 2016‬و ‪ 21‬مورد از مجموع ‪ 33‬تعهد در نشست‬‫اضطراری سران در مورد کووید ‪ 19‬در ‪ 16‬مارس ‪ 2020‬را پذیرفت‪.‬‬‫توسعه حکمرانی سالمت جهانی با شکلدهی به تکامل و کار نهادهای بینالمللی‪ .‬از سال ‪1987‬‬‫تا سال ‪ ،2020‬اجالس سران گروه هفت ‪ 330‬موضوع مرتبط به چنین نهادهایی به رهبری سازمان‬‫جهانی بهداشت (‪ )WHO‬با ‪ 110‬موضوع مرتبط‪ ،‬سازمان ملل متحد با ‪ 65‬موضوع مرتبط و‬‫صندوق جهانی مبارزه با ایدز‪ ،‬سل و ماالریا با ‪ 61‬موضوع ارائه دادهاند‪.‬‬‫تصمیمگیری در گروه ‪7‬‬‫تصمیمگیری در گروه ‪ 7‬تا حد زیادی به نتایجی بستگی دارد که بهعنوان برونداد مورد انتظار‬‫میزبان اجالس سران و سایر اعضا از نشست سالیانه سران انتظار دارند‪ .‬از دو سال قبل از برگزاری‬‫اجالس‪ ،‬کشوری که بهعنوان میزبان تعیینشده بود بهطور خصوصی اولویتهای خود را برای‬‫سالی که ریاست گروه هفت را بر عهده دارد با سایر اعضا به اشتراک میگذارد‪ .‬هرسال‪ ،‬از اول‬‫ژانویه‪ ،‬راهنمایان ویژه (شرپا)‪ 1‬بهعنوان نمایندگان شخصی رهبران گروه ‪ 7‬چندین بار باهم‬‫‪1- sherpas‬‬‫فصل اول‪ :‬دیپلماسی سالمت در سیستم چند سطحی در حال تغییر‬‫‪42‬‬‫مالقات میکنند‪ .‬اولین جلسه اغلب برای بحث در مورد یک موضوعی از جانب میزبان برگزار‬‫میشود که بهتدریج به یک پیشنویس بیانیه تبدیل میشود که میتواند تا شب اجالس روی‬‫آن توافق شود‪ .‬در طول خود اجالس‪ ،‬شرپاها به رهبران خود در حلوفصل مسائل باقیمانده و‬‫تدوین متن قطعی بیانیه کمک میکنند‪ .‬رهبران گروه هفت در دو یا سه روز بحث و مذاکره‬‫میکنند‪ .‬همچنین جلساتی وجود دارد که آنها بهتنهایی بدون شرپاها و مشاوران دیگر مالقات‬‫میکنند‪ .‬در پایان اجالس‪ ،‬بیانیه موردتوافق منتشر میشود و هر یک از رهبرآنیک کنفرانس‬‫خبری برای توضیح آنچه بهدستآمده است برگزار میکند‪.‬‬‫تصمیمات با اجماع و بدون رأی رسمی گرفته میشود‪ .‬درحالیکه ترجیحات کشور میزبان و‬‫توانایی رهبر آن بهوضوح بر نتیجه نهایی تأثیر میگذارد‪ ،‬هنجارهای برابری و توافق گروهی‬‫حاکم است‪ .‬رهبر کشور میزبان دستور جلسه یا متنی را پیشنهاد نخواهد کرد که بداند با مخالفت‬‫قاطع یکی از اعضای گروه هفت مواجه خواهد شد‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬اگر دو یا چند عضو مخالف‬‫باشند‪ ،‬میزبان در پایان پیشنهادات را پس میگیرد‪ .‬اگر فقط یک رهبر مخالف باشد‪ ،‬معموالً‬‫موافقت میکند‪ ،‬اگرچه در سالهای اخیر رهبران در چنین شرایطی بهصراحت با تعهد موردنظر‬‫موافقت نکردهاند‪ .‬لزوم نشان دادن رهبری در یک ابتکار خاص‪ ،‬ناشی از مالحظات سیاسی‬‫داخلی‪ ،‬اغلب منجر به بیانیههای طوالنی و متعدد میشود‪ .‬در خود اجالس‪ ،‬رهبران اغلب‬‫موضوعات و ابتکارات جدید را بهصورت خودجوش مطرح میکنند‪ .‬در مورد مباحث‬‫بحثبرانگیز‪ ،‬آنها معموالً از متن یا عبارت جایگزین ارائهشده توسط شرپاها‪ ،‬مدیران سیاسی و‬‫معاونان مالی خود استفاده میکنند‪.‬‬‫در طول سال‪ ،‬نشستهای وزیران گروه هفت برای رفع اختالفات بین کشورها و تسهیل کار‬‫رهبران یا تصمیمگیری در مورد موضوعات تخصصی و غیر مناقشه برگزار میشود‪ .‬بهعنوانمثال‪،‬‬‫جلسه وزرای بهداشت گروه هفت با توافق بر روی ‪ 14‬تعهد برای اولین بار در سال ‪ 2006‬برگزار‬‫شد که ‪ 36‬تعهد در سال ‪ 40 ،2015‬تعهد در سال ‪ 101 ،2016‬تعهد در سال ‪ 2017‬و ‪ 13‬تعهد در‬‫سال ‪ 2019‬به آنها اضافه شد‪.‬‬‫‪43‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫موضوعهای قابلمالحظه‬‫گروه هفت با چندین مشکل یا سؤال مشخص روبرو است‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬چگونه گروه میتواند‬‫به سطح باالی عملکردی که از سال ‪ 2000‬تا ‪ 2010‬نشان داده است‪ ،‬بازگردد؟ چگونه باید با‬‫جامعه مدنی‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت (‪ )WHO‬و گروه بیست (‪ )G20‬ارتباط داشته باشد؟ آیا‬‫باید بر بسیج بودجه برای کشورهای فقیر (در درجه اول در آفریقا) تمرکز کند‪ ،‬همانطور که‬‫گلوبال فاند انجام داده است؟ یا باید به ابزارهای گستردهتری و همچنین به مسائلی مانند‬‫تصادفات جادهای‪ ،‬بیمارهای روانی‪ 1‬و پوشش همگانی سالمت که کشورهای توسعهیافته را‬‫تحت تأثیر قرار میدهد بپردازد؟ درنهایت‪ ،‬با اقتباس از اهداف توسعه پایدار‪ ،‬باید گروه هفت‬‫بهصراحت به عوامل تعیینکننده سالمت‪ ،‬ازجمله سالمت بهعنوان علت و پیامد برابری جنسیتی‪،‬‬‫محیطزیست و تغییرات اقلیمی بپردازد؟‬‫گروه ‪20‬‬‫گروه بیست متشکل از کشورهای عضو گروه هفت‪ ،‬کشورهای بریکس‪( 2‬برزیل‪ ،‬روسیه‪ ،‬هند‪،‬‬‫چین‪ ،‬آفریقای جنوبی)‪ ،‬کشورهای میکتا‪( 3‬مکزیک‪ ،‬اندونزی‪ ،‬کره‪ ،‬ترکیه‪ ،‬استرالیا)‪ ،‬آرژانتین‪،‬‬‫عربستان سعودی و اتحادیه اروپا هست‪ .‬صندوق بینالمللی پول و گروه بانک جهانی در‬‫مذاکرات گروه بیست شرکت میکنند اما عضو نیستند‪ .‬چه در زمانی که این گروه بهعنوان‬‫نشست وزرای دارایی و روسای بانکهای مرکزی در سال ‪ 1999‬و چه زمانی که بهعنوان‬‫اجالس سران رهبران در سال ‪ 2008‬تشکیل شد‪ ،‬هدف اصلی گروه ارتقای ثبات مالی و‬‫جهانیسازی برای همه بوده است‪.‬‬‫کشورهای گروه ‪ 20‬از طیف متنوعی از اقتصادهای توسعهیافته‪ ،‬نوظهور و درحالتوسعه‬‫تشکیلشده که نماینده اکثریت بزرگی از جمعیت جهان‪ ،‬اقتصاد و ظرفیتهای تولید سالمت‬‫است‪ .‬رهبران آنها اکنون در بسیاری از نشست های وزیران‪ ،‬سازمانهای بینالمللی و گروههای‬‫‪1 - Diseases of Despair‬‬‫‪2 - BRICS‬‬‫‪3 - MIKTA‬‬‫فصل اول‪ :‬دیپلماسی سالمت در سیستم چند سطحی در حال تغییر‬‫‪44‬‬‫مشارکت جامعه مدنی حمایت میشوند؛ بنابراین آنها میتوانند دستور کار سالمت را به شیوهای‬‫منحصربهفرد و بهگونهای فراگیر‪ ،‬جامع و همافزا شکل دهند‪ .‬بهعنوآنیکنهاد بینالمللی‬‫غیررسمی‪ ،‬وظایف گروه بیست مشابه گروه هفت است‪.‬‬‫دامنه مذاکرات سران گروه بیست در مورد سالمت از سال ‪ 2008‬بهطور قابلتوجهی‬‫گسترشیافته است‪ ،‬بهویژه در سالهای ‪ 2013‬و ‪ 2014‬و سپس در سالهای ‪ 2017‬و ‪ 2019‬و در‬‫نشست اضطراری سران در مورد کووید ‪( 19‬از طریق ویدئوکنفرانس) در ‪ 26‬مارس ‪2020‬‬‫برگزار شد‪.‬‬‫از سال ‪ 2011‬تا ‪ ،2019‬رهبران گروه ‪ 20‬درمجموع ‪ 75‬تعهد را در زمینهٔ سالمت پذیرفتند که‬‫اوج آن ‪( 33‬در مورد شیوع ابوال) در بریزبن استرالیا در سال ‪ 19 ،2014‬تعهد (در مورد مقاومت‬‫ضد میکروبی‪ ،‬تقویت سیستمهای سالمت و فلج اطفال) در هامبورگ‪ ،‬آلمان در سال ‪ 2017‬بود‬‫و در مارس ‪ 22 ،2020‬تعهد دیگر اضافه شد (کووید ‪.)19‬‬‫از سال ‪ 2008‬تا ‪ ،2019‬رهبران گروه ‪ ،20‬یازده موضوع مرتبط با سالمت را به کشورهای گروه‬‫‪ 20‬و ‪ 56‬مورد را به بازیگران خارجی ارجاع دادند‪ .‬سازمان جهانی بهداشت با ‪ 17‬موضوع مرتبط‬‫و سازمان ملل متحد با ‪ 15‬موضوع مرتبط بیشتری ارجاع را داشتند‪.‬‬‫تصمیمگیری در گروه ‪20‬‬‫تصمیمگیری در گروه بیست بسیار شبیه به گروه هفت است‪ .‬بااینحال‪ ،‬اعضا باید انتخاب کنند‬‫که کدامیک از ‪ 19‬کشور عضو‪ ،‬اجالس ساالنه را میزبانی کنند؛ بنابراین‪ ،‬شانس میزبانی اجالس‬‫برای هر کشوری بسیار کمتر از میزبانی کشورهای گروه هفت است‪ .‬شرپاهای رهبران گروه ‪20‬‬‫گاهی همان شرپاهای گروه هفت هستند‪ .‬از سال ‪ ،2017‬جلسات سالیانه وزرای بهداشت گروه‬‫بیست به آمادهسازی و اجرای تصمیمات رهبران آنها کمک کرده است‪ .‬دستور کار از قبلی‬‫بهجامانده و به ارث رسیده ناشی از موضوعات اقتصادی و همچنین مسائل اجتماعی‪،‬‬‫زیستمحیطی و امنیتی را نیز پوشش میدهد‪ ،‬به میزبانان انعطاف کمتری میدهد تا موارد دستور‬‫کار قدیمی را به نفع موارد جدیدی که ممکن است مرتبطتر بدانند‪ ،‬کنار بگذارند‪.‬‬‫‪45‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪ 1.5‬تغییر نقش دیپلماتها‬‫ساختارهای دیپلماتیک دوجانبه و چندجانبه در نظم بینالملل گنجاندهشدهاند‪ ،‬اما مذاکره‬‫و پیشبرد بعدی اهداف توسعه منجر به تغییرات مهمی در نحوه اجرای دیپلماسی چندجانبه‬‫شده است‪ .‬دیپلماسی بهجای توجه به نمایندگی‪ ،‬اکنون با برقراری ارتباطات به ابزاری‬‫کلیدی برای مدیریت تغییرات جهانی تحولآفرین و مشارکت اجتماعی ازجمله مدیریت‬‫روابط پیچیده‪ ،‬تبدیلشده است‪.‬‬‫دیپلماسی اکنون یک عنصر حیاتی در حکمرانی جهانی است‪ .‬دیپلماتها باید‬‫موضوعات و بازیگران را در سطح ملی و جهانی به هم مرتبط کنند‪ .‬کارکرد یک وزارت‬‫خارجه از یک دربان و ناظر بر کلیه ارتباطات رسمی در سطح بینالمللی به سمت‬‫هماهنگکننده و توانمندساز رویکرد کل دولت و کل جامعه تغییر کرده است‪ ،‬زیرا‬‫وزارتخانههای یک کشور و سازمانهای جامعه مدنی روزبهروز بیشتر درگیر امور‬‫بینالمللی میشوند‪ .‬این بدان معناست که افراد بیشتری خارج از دایره دیپلماتهای‬‫حرفهای به دیپلماسی مشغول هستند‪ .‬همانطور که میگویند‪" :‬امروزه همه دیپلمات‬‫هستند "‪.‬‬‫سفارتخانهها و سایر نمایندگیهای دیپلماتیک به میزان بسیار بیشتری نسبت به قبل در‬‫ارتباط‪ ،‬گفتوگو و ایجاد روابط مشارکت میکنند و دیپلماتها باید بتوانند با طیف‬‫گستردهای از بازیگران سنتی غیردیپلماتیک بهصورت دوجانبه‪ ،‬چندجانبه در داخل و‬‫خارج از کشور تعامل داشته باشند‪ .‬مقامات وزارت خارجه باید در جریان تحوالت‬‫سیاست ملی و فعالیتهای جهانی سایر وزارتخانهها قرار بگیرند که بسیاری از آنها‬‫اکنون بخشهای بینالمللی خود را دارند و در حال گسترش دامنه فعالیتهای خود‬‫بهعنوانمثال‪ ،‬برای مشارکت در روند اجرای اهداف توسعه پایدار هستند‪ .‬در بسیاری از‬‫‪46‬‬‫فصل اول‪ :‬دیپلماسی سالمت در سیستم چند سطحی در حال تغییر‬‫موارد‪ ،‬وزارتخانههای بهداشت مجبور شدهاند بخشهای خود را برای سالمت بینالمللی‬‫یا جهانی گسترش دهند‪ .‬برای موضوعاتی که در ژنو برگزار میشود‪ ،‬دولتها ممکن‬‫است ترکیب مختلفی از نمایندگان را به سازمان جهانی بهداشت و برای انجام مذاکرات‬‫سالمت بفرستند‪ :‬نمایندگانی از وزارت خارجه یا نمایندگان وزارت بهداشت برحسب‬‫موضوع‪ ،‬یا از هر دو وزارتخانه در برخی موضوعات‪ .‬ترکیب هیئت یک کشور عضو‬‫درنهایت تعیین میکند که آیا دیپلماسی برای پیشبرد اهداف سالمتی انجام میشود یا‬‫بالعکس‪ .‬یافتن تعادل مناسب برای هیئتهای ملی و نهادهایی مانند سازمان جهانی‬‫بهداشت ضروری است‪.‬‬‫یک مکانیسم نمایندگی و مذاکره مهم دیگر از طریق ایجاد گروه هفت و گروه بیست‪،‬‬‫یعنی سیستم "شرپا" پدیدار شد‪ .‬شرپاها راهنمایان شخصی سران کشورها یا دولتها در‬‫این دو گروه هستند دیپلماتهای حرفهای یا مقامات ارشد دولتی که توسط هر رهبر‬‫برای نمایندگی از منافع کشورشان منصوب میشوند و درمجموعهای از مشاورههای‬‫موردنیاز برای آمادهسازی همه اجالسها شرکت میکنند‪ .‬به ازای هر عضو گروه هفت‬‫یا گروه بیست فقط یک شرپا وجود دارد‪ .‬شرپاها بهنوبه خود توسط «کمک راهنما‪»1‬‬‫حمایت میشوند‪ :‬دیپلماتها و کارشناسانی از همان کشور که بهعنوان بخشی از‬‫گروههای کاری که برای جلسات مختلف آمادهسازی تشکیلشده و بر روی موارد‬‫خاص دستور کار (که اکنون شامل سالمت نیز میشود) گماشته شدهاند‪.‬‬‫روند پیشرفت اهداف توسعه پایدار و چالشهای جهانی زمان ما‪ ،‬دیپلماتها را ملزم‬‫میکند که مسئولیتی دوگانه بر عهده بگیرند‪ :‬ارتقای منافع کشورشان و پیشبرد منافع‬‫جامعه جهانی‪ .‬همانطور که بارها در زمینهٔهایی مانند سالمت و محیطزیست‬‫مشخصشده است که نیاز به توسعه رویکردی وجود دارد که از " کاالهای عمومی‬‫‪1 - Sous sherpas‬‬‫‪47‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫جهانی" یا "مشترکات جهانی" محافظت کند‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬این امر در مورد آبوهوا یا‬‫درخواست برای در دسترس بودن واکسن کووید‪ 19-‬برای همه مردم صدق میکند‪.‬‬‫چنین کاالهای مشترک باید بهطور مشترک محافظت شوند و بهگونهای مدیریت شوند‬‫که بتوانند به نفع همه باشند و اهداف توسعه پایدار را به واقعیت تبدیل کنند (علیرغم‬‫رویکردهای یکجانبه انتخابشده توسط برخی کشورها)‪ .‬در طول همهگیری کووید‪-‬‬‫‪ ،19‬آنچه اغلب بهعنوان «دیپلماسی واکسن» شناخته میشود‪ ،‬نمونهای از آن است که به‬‫دنبال ایجاد مکانیزمی است که دسترسی عادالنه به واکسن کووید‪ 19-‬را در مقیاس‬‫جهانی را برخالف «واکسن ناسیونالیسم» تضمین میکند (برای نمونههای بیشتر از‬‫دیپلماسی سالمت به فصل ‪ 13‬مراجعه کنید)‬‫سران کشورها و دولتها در ارتباط با مسائل کلیدی جهانی از دید بیشتری برخوردار‬‫هستند‪ .‬آنها از نشست سران برای شکل دادن به برنامهها و دیپلماسی پرستیژ‪ 1‬برای نشان‬‫دادن تعامل باالی خود استفاده میکنند‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬صدراعظم آلمان‪ ،‬آنگال مرکل و‬‫نخستوزیر فقید ژاپن‪ ،‬شینزو آبه‪ ،‬هر دو با طرح مسائل سالمت جهانی در بسیاری از‬‫مجامع سیاسی سطح باال‪ ،‬مانند نشست های گروه بیست و گروه هفت‪ ،‬خود را متمایز‬‫کردهاند‪ .‬ژاپن در این زمینه با استفاده از ریاست گروه بیست در سال ‪ 2019‬برای ارتقای‬‫پوشش همگانی سالمت نقش کلیدی ایفا کرد‪.‬‬‫انتظار میرود که دیپلماسی بیشتر شهروند محور باشد و از طریق تالشهای کشور در‬‫خارج از کشور و در سازمانهای بینالمللی نهتنها به شهروندآنیک کشور در داخل بلکه‬‫برای جامعه جهانی نیز ارزش ارائه کند‪ .‬سران کشورها و دولتها بیشتر از رسانههای‬‫اجتماعی برای اهداف اطالعرسانی استفاده میکنند و برخی از آنها به‬‫‪1 - Prestige diplomacy‬‬‫‪48‬‬‫فصل اول‪ :‬دیپلماسی سالمت در سیستم چند سطحی در حال تغییر‬‫«دیپلماسی توییتر‪ »1‬نهتنها برای قرار گرفتن در مقابل رأیدهندگان خود‪ ،‬بلکه برای تأمین‬‫مخاطبان بینالمللی و پیشبرد برنامهها بر آن تکیه میکنند‪ .‬اخیراً رئیسجمهور چین (شی‬‫جین پینگ)‪ ،‬رئیسجمهور ایران (حسن روحانی)‪ ،‬رئیسجمهور روسیه (والدیمیر پوتین)‬‫و رئیسجمهور کره (مون جائه این) همگی در " دیپلماسی کرونا" جهت دسترسی به‬‫طیف وسیعی از کشورها با ارائه حمایت از آنها در قالب تجهیزات پزشکی حضور‬‫ال در آنچه "مسابقه قدرت نرم" نامیده میشود شرکت کردهاند‪.‬‬‫داشتند‪ .‬آنها عم ً‬‫همه اینها به معنای تغییر نقش (درواقع گاهی نقش ضعیفتر) برای وزارتخانههای‬‫خارجه و دیپلماتهاست‪ .‬درعینحال‪ ،‬اکثر وزرای خارجه‪ ،‬سفرا و نمایندگیها‬‫(هیئتهای سازمان ملل در نیویورک یا ژنو) اکنون حسابهای رسانههای اجتماعی‬‫خاص خود را دارند و از این طریق میتوانند اهداف‪ ،‬سیاستها و نتایج خود را بهطور‬‫گستردهتر به اشتراک بگذارند‪ .‬این نوع تعامل شکل جدیدی از دیپلماسی عمومی‪ 2‬است‬‫‪1 - Twitter diplomacy‬‬‫‪2 - Public diplomacy.‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪49‬‬‫فصل دوم‪:‬‬‫دیپلماسی سالمت‪ :‬سیستم و روشها‬‫‪ 2.1‬تعریف دیپلماسی سالمت‬‫دیپلماسی سالمت به فرآیندهای مذاکره چند سطحی و چند بازیگری اشاره دارد که‬‫محیط سیاسی جهانی برای سالمت در مجامع سالمتی و غیر سالمتی را شکل داده و‬‫مدیریت میکند‪ .‬دیپلماسی هم یک سیستم سازماندهی و هم یک روش کار است‪ .‬این‬‫موضوع همیشه سیاسی است و از طریق کانالهای مختلف انجام میشود‪ .‬دیپلماتها به‬‫دنبال دستیابی به اهداف سیاست خارجی کشور خود و بهطورکلی‪ ،‬حفظ منافع آن در‬‫خارج از کشور هستند‪ .‬امروزه دیپلماسی دیگر منحصراً توسط دیپلماتهای معتبر انجام‬‫نمیشود‪ ،‬بلکه توسط طیف گستردهای از بازیگران‪ ،‬اغلب از طریق دیپلماسی چندجانبه‬‫انجام میشود‪ .‬همه اینها در مورد دیپلماسی سالمت نیز صادق است‪.‬‬‫طی دهههای گذشته‪ ،‬یک «اکوسیستم» بسیار پیچیده‪ ،‬پویا و متنوع از سالمت جهانی‬‫پدیدار شده است که دیپلماتهای سالمت باید بتوانند از آن عبور کنند‪ .‬این موضوع بر‬‫اساس قوانین‪ ،‬فرآیندها و نهادهایی است که در سطح جهانی فعالیت میکنند‪ ،‬اما شدیداً‬‫به تمایل کشورها برای همکاری با یکدیگر وابسته است‪ ،‬علیرغم اینکه بازیگران قوی‬‫دیگری وارد عرصه سالمت دیپلماتیک شدهاند‪ .‬در چارچوب چندجانبه گرایی‪،‬‬‫دیپلماسی سالمت هم میتواند قدرت بازیگران درگیر را تقویت و هم مهار کند‪ .‬رهبری‬‫در سالمت جهانی همیشه تحت تأثیر روابط قدرت حاکم بوده‪ ،‬بهعنوانمثال‪ ،‬قوانین‬‫مربوط به مالکیت فکری یا ناسیونالیسم واکسن در طول پاندمی کووید‪ 19-‬شاهدی بر‬‫آن است‪.‬‬‫فصل دوم‪ :‬دیپلماسی سالمت ‪ :‬سیستم و روش ها‬‫‪50‬‬‫قدرت نهتنها روابط بین کشورها در سازمان جهانی بهداشت را شکل میدهد‪ ،‬بلکه توسط‬‫سایر بازیگران کلیدی‪ ،‬مانند بنیادهای بزرگ (که قادر به تنظیم برنامههای سالمت جهانی‬‫به دلیل فراهم کردن بودجه قابلتوجه برای برنامههای سالمت جهانی و دسترسی به‬‫تصمیمگیرندگان در سراسر جهان) استفاده میشود‪.‬‬‫دیپلماسی اغلب بهعنوان هنر و تمرین انجام مذاکرات در طیف وسیعی از زمینهها و در‬‫موضوعات مختلف تعریف میشود‪ .‬این در مورد دیپلماسی سالمت جهانی که به طیف‬‫بسیار گستردهای از مسائل مربوط میشود و در فضاهای حکمرانی که در بخش ‪1.4‬‬‫توصیف شد صدق میکند‪ ،‬بااینحال‪ ،‬همانطور که در فصل ‪ 3‬توضیح داده خواهد شد‪،‬‬‫دیپلماسی سالمت بسیار فراتر از مذاکره است و در هفت بعد بحث خواهد شد‪ .‬دیپلماسی‬‫سالمت شامل ایجاد و حفظ روابط‪ ،‬جمعآوری اطالعات‪ ،‬ایجاد حسن نیت و استفاده از‬‫سالمت بهعنوان «قدرت نرم» است‪ .‬مورد آخر به تأثیرگذاری بر افکار عمومی از طریق‬‫سالمت اشاره دارد‪ ،‬بهعنوانمثال با ایجاد برنامههای سالمتی بزرگ مانند طرح اضطراری‬‫رئیسجمهور ایاالتمتحده برای کمک به ایدز ‪ )PEPFAR( 1‬که در سال ‪2003‬‬‫راهاندازی شد‪ ،‬یا از طریق «دیپلماسی ماسک» که چین در طول پاندمی کووید‪ 19-‬در‬‫سال ‪ 2020‬انجام داد‪ .‬این اقدامات اغلب دوجانبه هستند‪ ،‬اما برای تأثیرگذاری بر افکار‬‫ال محاسبهشدهاند‪.‬‬‫جهانی کام ً‬‫دیپلماسی سالمت جلوهای از اهمیت فزاینده دیپلماسی موضوعی‪ 2‬است‪ .‬در درجه اول‬‫به فرآیندهای مذاکره در سیستم چندجانبه اشاره دارد که به چالشهای جمعی مرتبط با‬‫سالمت میپردازد‪ .‬هسته اصلی دیپلماسی سالمت‪ ،‬مسائل سالمتی است که از مرزهای‬‫ملی فراتر میرود و اگر قرار است از طریق اقدام مشترک با موفقیت و پایداری حل شود‪،‬‬‫‪1 - President’s Emergency Plan for AIDS Relief‬‬‫‪2 - Issue diplomacy‬‬‫‪51‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫نیازمند توافقات‪ ،‬ابزارها و اتحادهای جهانی است‪ .‬بااینحال‪ ،‬همانطور که در باال اشاره‬‫شد‪ ،‬بسیاری از فرآیندهای دیپلماتیک دیگر را نیز در برمیگیرد‪ :‬برای مثال‪ ،‬دیپلماسی‬‫سالمت دوجانبه که در روابط اهداکنندگان تجلی مییابد‪ .‬همچنین فرآیندهای مذاکره‬‫دوجانبه بین آژانسها و کشورها بهعنوانمثال بین گلوبال فاند یا بانک جهانی و‬‫کشورهای کمدرآمد و متوسط وجود دارد‪ .‬در برخی موارد‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت‬‫توافقنامههای ویژهای با کشورها دارد‪.‬‬‫دیپلماسی سالمت نهتنها بین دیپلماتهای معتبر و مقامات سالمت دولتها انجام میشود‪،‬‬‫بلکه بسیاری از بازیگران اصلی دیگر در عرصه جهانی را نیز درگیر میکند‪ ،‬همانطور‬‫که همیشه در مورد دیپلماسی چند ذینفعی صادق است‪ .‬با فراتر رفتن سالمت از قلمرو‬‫صرفاً پزشکی و فنی برای تبدیلشدن به یک عنصر حیاتیتر در سیاست خارجی‪ ،‬امنیتی‬‫و تجاری‪ ،‬مهارتهای جدیدی برای مذاکره در مورد نظامهای جهانی‪ ،‬توافقنامهها و‬‫معاهدات بینالمللی و حفظ روابط خوب با طیف گستردهای از بازیگران سایر بخشها‬‫بهمنظور پیشبرد سالمت جهانی موردنیاز است‪.‬‬‫اکثر دیپلماتها کلیگرا هستند‪ .‬هنگام مشارکت در دیپلماسی سالمت‪ ،‬آشنایی آنها با‬‫زمینه بینالمللی و فرآیندهای دیپلماتیک برای مذاکرات ضروری است‪ ،‬اما به دلیل‬‫ماهیت خاص حوزه سالمت دانش و تجربه عمومی آنها اغلب نیاز به تکمیل اطالعات‬‫پزشکی و تخصص علمی خاص سالمت‪ ،‬معموالً از وزارتخانههای بهداشت دارد‪ .‬تنشها‬‫میتواند (همچنین در داخل هیئتهای ملی) بین منافع ملی که از دیپلماتها انتظار میرود‬‫زیاد شود و همبستگی در بطن مفهوم "کاالهای مشترک برای سالمت" باید دغدغه‬‫اصلی اقدامات سالمت عمومی باشد‪.‬‬‫فصل دوم‪ :‬دیپلماسی سالمت ‪ :‬سیستم و روش ها‬‫‪52‬‬‫سازمان جهانی بهداشت بهعنوان سازمان هدایتکننده و هماهنگکننده برای سالمت‬‫جهانی‪ ،‬بخش اصلی دیپلماسی سالمت هنوز در مذاکرات رسمی بین دولتها است در‬‫الیههای مختلف مدیریتی سازمان جهانی بهداشت در جریان است‪ ،‬بهویژه زمانی که‬‫هدف دستیابی به توافق در مورد اسناد و راهکارهای بینالمللی باشد‪ .‬بااینحال‪ ،‬همانطور‬‫که در بخش ‪ 1.4‬نشان داده شد‪ ،‬هر سه فضای حکمرانی دارای راههای حیاتی هستند که‬‫در آن دیپلماسی سالمت مورداستفاده قرار میگیرد‪ .‬ثابتشده است که این افزایش این‬‫راه و فضاها فزاینده فشار بزرگی بر بخشهای مسئول سالمت بینالمللی و جهانی در‬‫وزارتخانههای بهداشت است که اغلب برای مقابله با تعداد زیادی مذاکرات و شرکای‬‫مذاکره یا نیاز روزافزون به هماهنگی بین وزارتخانهها مجهز نیستند‪ .‬این امر بهویژه در‬‫کشورهای کوچک و در کشورهای با درآمد کم و متوسط صادق است‪ .‬به دلیل‬‫پیچیدگی روزافزون مذاکرات سالمت‪ ،‬بسیاری از نمایندگیهای دائمی در ژنو اکنون‬‫«وابستههای سالمت ‪ » 1‬دارند‪ .‬همچنین در برخی از وزارتخانههای خارجه تمایلی به‬‫افزایش تعداد کارشناسان موضوعی در میان کارکنان خود وجود داشته است‪ ،‬زیرا‬‫دیپلماسی موضوعی مانند سالمت همچنان موضوع داغی است‪.‬‬‫بااینحال‪ ،‬مهم است که نقش دیپلماسی غیررسمی سالمت که بین دیپلماتهای سالمت‬‫با بازیگران غیردولتی مانند سازمانهای غیردولتی‪ ،‬دانشگاهها‪ ،‬بنیادها و بخش خصوصی‬‫انجام میشود‪ ،‬دستکم گرفته نشود‪ .‬دیپلماسی غیررسمی چند ذینفعی میتواند (و‬‫اغلب) بر نتایج دیپلماسی رسمی سالمت تأثیر بگذارد‪ .‬برقراری ارتباط یک مهارت‬‫حیاتی در دیپلماسی چندجانبه است و نقش مهمی را در مراکز مذاکره مانند ژنو و‬‫نیویورک ایفا میکند‪ ،‬جایی که تعداد زیادی از رویدادها و مناسبات دیپلماتیک‬‫‪1- Health Attachés‬‬‫‪53‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫فرصتهای زیادی را برای دیپلماسی غیررسمی و جمعآوری اطالعات فراهم میکند‪.‬‬‫در فصل ‪ 6‬نقش بازیگران غیردولتی با جزئیات بیشتری بررسی میشود‪.‬‬‫مثال‪ :‬پاندمی کووید‪ 19-‬چالشهایی را برای دیپلماسی سالمت ایجاد کرده است که‬‫در زیر به آن اشاره میشود‪:‬‬‫چالشهایی که دیپلماسی سالمت در طول پاندمی کووید‪ 19-‬با آن مواجه شد تا حد‬‫زیادی منعکسکننده مشکالتی است که نظام چندجانبه در دهه گذشته تجربه کرده‬‫است؛ بنابراین‪ ،‬شکنندگی سیستم خود را در عدم همکاری اولیه جهانی در پاسخ به‬‫همهگیری نشان داد‪ .‬بهویژه‪ ،‬تقابل ژئوپلیتیکی بین چین و ایاالتمتحده مانع پیشرفت‬‫رویکردهای چندجانبه نهتنها در سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬بلکه در گروه بیست‪ ،‬گروه‬‫هفت و شورای امنیت سازمان ملل شده است‪ .‬این روند منفی با اعالم ایاالتمتحده مبنی‬‫بر خروج از سازمان جهانی بهداشت تقویت شد‪.‬‬‫چالشهای موردبحث حتی با روی کار آمدن رئیسجمهور جدید ایاالتمتحده‬‫قابلتوجه است‪ :‬این چالشها شامل آینده سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬توسعه یک مبنای‬‫قانونی جدید برای آمادگی و پاسخ به همهگیری‪ ،‬احتماالً بازنگری بیشتر در مقررات‬‫بینالمللی سالمت و شناسایی رویکردهای جدید برای تأمین مالی کاالهای مشترک‬‫بهمنظور ایمن نگهداشتن جهان و در دسترس قراردادن واکسن بالقوه کووید‪ 19-‬در‬‫دسترس همگان میباشند‪.‬‬‫مکانیسمهای جدیدی برای رسیدگی به این چالشها ایجادشده است‪ .‬کمیتهای از سازمان‬‫جهانی بهداشت برای بررسی عملکرد مقررات بینالمللی سالمت در طول پاسخ به‬‫کووید‪ ،19-‬دسترسی به ابزارهای شتابدهنده کووید‪( 19-‬نوع جدیدی از همکاری‬‫جهانی برای سرعت بخشیدن به توسعه‪ ،‬تولید و دسترسی عادالنه به آزمایشها‪ ،‬درمانها‬‫فصل دوم‪ :‬دیپلماسی سالمت ‪ :‬سیستم و روش ها‬‫‪54‬‬‫و واکسنهای کووید‪ ،)19-‬تسهیالت کووکس (یک سازوکار به اشتراکگذاری‬‫ریسک جهانی برای تهیه و توزیع عادالنه واکسنهای کووید‪)19-‬؛ اتحادهای سیاسی‬‫جدید و ابتکارات جمعآوری کمکهای مالی ایجاد شد‪ .‬اتحادیه اروپا نقش مهمی در‬‫ترویج همبستگی ایفا کرده است‪.‬‬‫‪ 2.2‬درک مبانی مدرن از دیپلماسی سالمت‬‫معماری‪ ،‬سازمان و فرآیندهای سالمت جهانی بر سه ستون کلیدی‪ :‬حکمرانی‪ ،‬ابزار‬‫(اسناد) و دیپلماسی استوار است‪ .‬ارتباط رو به رشد بین این سه ستون‪ ،‬نیروی محرکه‬‫اساسی سالمت جهانی در قرن بیست و یکم است‪.‬‬‫ریشه های تاریخی سالمت جهانی در نیمه دوم قرن نوزدهم با برگزاری اولین کنفرانس‬‫بینالمللی سالمت که در سال ‪ 1851‬در پاریس‪ ،‬نهفته است‪ .‬اولین سازمان سالمت‬‫بشردوستانه (کمیته بینالمللی صلیب سرخ (‪ ))ICRC‬در سال ‪ 1863‬تأسیس شد‪،‬‬‫درحالیکه کنوانسیونهای بینالمللی سالمت از سال ‪ 1892‬به بعد شروع به فعالیت‬‫کردند‪.‬‬‫‪55‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫دو موسسه پیشگام در زمینه سالمت بینالمللی به نام های دفتر بینالمللی بهداشت عمومی‬‫(‪ )1907‬و سازمان بهداشت اتحاد ملل‪ )1923( 1‬در نیمه اول قرن بیستم تأسیس شدند‪.‬‬‫درست بیش از یک سال پس از پایان جنگ جهانی دوم‪ ،‬اساسنامه سازمان جهانی‬‫بهداشت در ‪ 22‬ژوئیه ‪ 1946‬در نیویورک به تصویب رسید‪ ،‬اولین وظیفه قانونی سازمان‬‫جدید این بود که "بهعنوان مرجع هدایتکننده و هماهنگکننده در امور بینالمللی‬‫سالمت عمل کند"‪ .‬اساسنامه در سال ‪ ،1948‬زمانی که سازمان جهانی بهداشت توانست‬‫کار خود را در ژنو آغاز کند‪ ،‬به اجرا درآمد‪.‬‬‫بااینحال‪ ،‬درک کنونی از سالمت جهانی در دهههای پایانی قرن بیستم شروع به‬‫شکلگیریکرد‪ .‬افزایش تقاضا و انتظارات برای همکاری جهانی در زمینه سالمت توسط‬‫عوامل خارجی متعددی ازجمله جهانیشدن‪ ،‬منافع تجاری فراملی‪ ،‬ماهیت فرامرزی‬‫عوامل تعیینکننده سالمت‪ ،‬اپیدمیهای جهانی مانند ایدز و مصرف تنباکو‪،‬سبب ایجاد‬‫نمایه سیاسی روبهافزایش سالمت و افزایش بازیگران بینالمللی درگیر در مسائل سالمت‬‫شد‪.‬‬‫پایان قرن بیستم و آغاز قرن بیست و یکم شاهد ظهور یک پویایی دوطرفه جدید در‬‫سالمت جهانی بود‪ .‬جهان شاهد افزایش سریع تعداد و شدت عوامل فراملی مؤثر بر‬‫سالمت بود‪ .‬رشد تجارت بینالمللی‪ ،‬شرکتهای فراملی‪ ،‬گردشگری جهانی‪ ،‬حملونقل‬‫و ارتباطات که حرکت فرامرزی افراد‪ ،‬کاالها‪ ،‬خدمات‪ ،‬اطالعات و سبک زندگی را‬‫تسریع کرده است‪ .‬تهدیدهای جدید جهانی مانند نابرابری‪ ،‬تغییرات اقلیمی‪ ،‬ناامنی‬‫غذایی‪ ،‬افزایش بیماریهای عفونی و مهاجرت انبوه‪ ،‬تأثیر قابلتوجهی بر سالمت و رفاه‬‫دارند‪ .‬مزایای جهانیشدن بهطور مساوی توزیع نشده است و نابرابری در پی بحران مالی‬‫‪ 2008‬و سیاستهای ریاضتی که متعاقباً توسط بسیاری از کشورها اتخاذ شد افزایشیافته‬‫‪1- League of Nations Health Organization‬‬‫فصل دوم‪ :‬دیپلماسی سالمت ‪ :‬سیستم و روش ها‬‫‪56‬‬‫است‪.‬‬‫از سوی دیگر‪ ،‬اکنون بهوضوح درک میشود که سالمت سهم مستقیم و غیرمستقیم‬‫قابلتوجهی در رشد اقتصادی و توسعه پایدار و امنیت‪ ،‬ثبات و صلح بینالمللی دارد‪ .‬تأثیر‬‫اقتصادی گسترده بحران کووید‪ 19-‬بار دیگر این موضوع را برجسته کرده است‪ .‬عالوه‬‫بر این‪ ،‬بخش سالمت اکنون به یکی از بزرگترین صنایع تبدیلشده است‪ .‬مخارج ساالنه‬‫سالمت جهانی در سال ‪ 2015‬به ‪ 7.1‬تریلیون دالر رسید رقمی که انتظار میرفت تا سال‬‫‪ 2020‬به ‪ 8.7‬تریلیون دالر برسد‪ .‬سالمت همچنین یک بخش کلیدی در امور مالی‬‫عمومی و بخش عمدهای از هزینههای خانوار است (‪ .)Deloitte, 2019a‬بر این اساس‪،‬‬‫سالمت جایگاه ویژهای در برنامههای سیاست داخلی و خارجی اکثر کشورها پیداکرده‬‫است‪.‬‬‫در یکزمان‪ ،‬دو رویکرد متمایز برای سالمت جهانی پدیدار شده است‪ .‬یکی رویکرد‬‫بیشتر بر بهبود سالمت در کشورهای درحالتوسعه بر اساس اهداف توسعه پایدار که‬‫توسط کمکهای توسعهای تأمین مالی و بهصورت فزاینده توسط سازمانهای‬‫بشردوستانه بزرگ غیردولتی حمایت میشود متمرکز بود‪ .‬رویکرد دیگر (که با پاندمی‬‫کووید‪ 19-‬بیشتر نشان داد) با موضوعات متعدد مرتبط است‪ :‬اوالً در همه کشورها دیده‬‫میشود و دوماُ مرتبط با (نابرابریهای سالمت در داخل کشور و بین کشورها) و مسائل‬‫سالمت فرامرزی و همچنین مرتبط با پاسخهایی که مؤلفههای جهانی که سالمت مردم‬‫را تحت تأثیر قرار میدهند‪ ،‬میشود‪ .‬این رابط پویا بین سالمت و عوامل اقتصادی و‬‫اجتماعی را نمیتوان بهتنهایی در مرزهای ملی یا منطقهای حل کرد‪ :‬چالشهایی که‬‫ایجاد میکند نیازمند راهحلهای جهانی مبتنی بر هماهنگی و اقدام چندجانبه و چند‬‫ذینفعی‪ ،‬بهویژه در زمان بحرانها سالمت و شیوع است‪.‬‬‫‪57‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫امروزه یک بحث پر جنبوجوش در مورد چگونگی درک سالمت جهانی وجود دارد‪.‬‬‫دولتها و جوامع در جنوب جهانی‪ ،1‬دیگر تمایلی به پذیرش رویکردهای سالمت جهانی‬‫که از ابتدا در آن نقشی نداشتهاند‪ ،‬یا برنامههایی را که دیگران «برای» آنها تدوین‬‫کردند‪ ،‬ندارند‪ .‬بسیاری از متخصصان و سازمانهای جهانی بهداشت هنوز در شمال جهان‬‫متمرکز هستند‪ :‬درنتیجه درخواستهایی برای "استعمارزدایی" از سالمت جهانی وجود‬‫دارد (به کادر ‪ 3‬مراجعه کنید)‪.‬‬‫کادر ‪ :3‬استعمارزدایی از دیپلماسی سالمت‬‫در سالهای اخیر‪ ،‬موضوعاتی مبنی بر «استعمارزدایی» از سالمت جهانی مطرحشده است که‬‫برخی آن را (سالمت جهانی) یک حوزه ذاتاً «استعماری» توصیف کردهاند‪ .‬دانشجویان‬‫کنفرانسهایی ترتیب دادهاند تا جنبههای ادعایی غیر تاریخی و غیرسیاسی بودن سالمت جهانی‬‫مورد سؤال قرار دهند‪ .‬برخی از مقاالت از عدمجامعیت و شمول در انجام و انتشار پژوهش انتقاد‬‫کردهاند برای مثال‪ ،‬مشخص شد که محققان آفریقایی مشارکت کمتری در مقاالت علمی مرتبط‬‫به مسائل سالمت در آفریقا داشتند‪ .‬برخی از مفسران نگرشها و شیوههای «استعماری» را در‬‫واکنش جهانی به پاندمی کووید‪ 19-‬بیان داشتند ‪ -‬از پیشنهادات اولیه برای استفاده از آفریقا‬‫بهعنوان «محل آزمایش» برای یک واکسن بالقوه تا توصیههای متخصص در مورد شستن‬‫دستها و فاصلهگذاری اجتماعی که شرایط محلی در کشورهای فقیر را در نظر نمیگیرد‪.‬‬‫اما معنای استعمارزدایی چیست؟ حداقل دو تفسیر عمده از اصطالح استعمارزدایی وجود دارد‪.‬‬‫دیدگاه سنتی این است که به پایان سلطه سرزمینی یک کشور بر کشور دیگر اشاره دارد‪ .‬بر‬‫همین اساس‪ ،‬اکثر کشورها (بهویژه در "جنوب جهانی ‪ )" 2‬از قبل "استعمار زدا" بهحساب‬‫میآیند‪ .‬در یک مقاله تأثیرگذار‪ ،‬این اصطالح بهعنوان «واژگونی روند گسترش امپراتوری اروپا‬‫با تمام پیامدهای سیاسی‪ ،‬اقتصادی‪ ،‬اجتماعی‪ ،‬فرهنگی و زبانی آن» (بیسمارک‪ )2012 ،‬و یا‬‫‪1 - Global South‬‬‫‪ - 2‬اصطالحات «جنوب جهان» و «شمال جهان» در سال ‪ 1980‬توسط گزارش برانت معرفی شدند که توسط‬‫کمیسیون مستقلی به ریاست ویلی برانت‪ ،‬صدراعظم سابق آلمان غربی نوشته شد‪.‬‬‫فصل دوم‪ :‬دیپلماسی سالمت ‪ :‬سیستم و روش ها‬‫‪58‬‬‫بهطور خالصه‪ ،‬بازگشت به ریشههای بومی مردم تعریف شد‪ .‬درحالیکه پاکسازی بسیاری از‬‫بقایای گذشته استعماری مانند زبان و فرهنگ اگر نگوییم غیرممکن ولی دشوار است‪ ،‬اما این‬‫بدان معنا نیست که میراث استعماری که در سرمایهداری‪ ،‬تبعیض جنسی‪ ،‬نژادپرستی و‬‫جهانیشدن امروزی منعکسشده است را نمیتوان بهصراحت تصدیق کرد و مدام به چالش‬‫کشیده میشود‪.‬‬‫هنگام بررسی حوزه سالمت جهانی‪ ،‬مفهوم مرتبط «استعمارزدایی» نیز مهم است‪ .‬منشأ آن در‬‫تحقیقات آمریکای التین‪ ،‬به زیر سؤال بردن جهانی بودن و برتری درک شده دانش و فرهنگ‬‫غربی اشاره دارد‪ .‬قرنهاست که پزشکی بشر و سالمت جهانی معاصر توسط تفکر غربی‬‫شکلگرفته است که عمدتاً سایر سیستمهای تولید دانش را نادیده میگرفت؛ بنابراین‪،‬‬‫استعمارزدایی در سالمت جهانی دعوتی است به دیدگاهی کثرتگرایانه تر از سالمت که‬‫دیدگاههای غیرغربی و بومی را نیز در نظر میگیرد‪ .‬امید است که برچیده شدن مفاهیم اروپا‬‫محور منجر به مداخالت سالمت‪ ،‬سیاستها‪ ،‬شیوهها و ترتیبات تحقیقاتی شود که شامل احترام‬‫به مردمان مختلف و فرهنگهای آنها باشد‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬برخی استدالل کردهاند که عدم‬‫رعایت چنین احترامی منجر به "روایت بیاعتمادی" در واکنش بینالمللی به شیوع ابوال در‬‫غرب آفریقا در سال ‪ 2014‬شد (ریچاردسون‪ ،‬مک گینیس و فرانکفورتر‪.)2019 ،‬‬‫چگونه باید دیپلماسی سالمت «استعمارزدایی» شود؟ درحالیکه استعمار ژئوپلیتیکی جنوب‬‫جهانی توسط کشورهای غربی تا حد زیادی به پایان رسیده است‪ ،‬میراثهای استعماری همچنان‬‫در قالب سیاستهای نئولیبرالی‪ ،‬تبعیض جنسیتی‪ ،‬برتری سفیدپوستان و تخریب زیستمحیطی‬‫غالب هستند که همه اینها تا به امروز باعث ایجاد نابرابریهای سالمت در داخل و بین کشورها‬‫شده است اگر قرار است به مسائل سالمت جهانی مانند بیماریهای غیر واگیر‪ ،‬سالمت جنسی‬‫و باروری و اثرات درازمدت تغییرات آبوهوایی بر سالمت توجه شود‪ ،‬مذاکرات چندجانبه و‬‫دوجانبه برای سالمت بین کشورها باید به رسمیت شناخته شود و فعاالنه به علل عدم تعادل‬‫قدرت به چالش کشیده شود‪.‬‬‫‪59‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫عالوه بر این‪ ،‬بسترهای دیپلماسی سالمت باید فراگیرتر و برابرتر شود‪ .‬کشورهای درحالتوسعه‬‫هنوز بهطورکلی قادر به گذر از روابط نابرابر با استعمارگران سابق خود (و اکنون اهداکنندگان‬‫کمکهای توسعه) نیستند که بر تصمیمگیری در مورد سالمت جهانی (اعم از سازمانهای ملل‬‫متحد یا مشارکتهای دولتی‪-‬خصوصی‪ ،‬مانند گلوبال فاند برای ایدز‪ ،‬سل و ماالریا) تسلط‬‫دارند؛ بنابراین اصالحات موردنیاز باید انجام شود تا صدای برابر به همه کشورها (غنی و فقیر)‬‫داده شود‪ .‬تغییر در سال ‪ 2017‬برای انتخاب مدیرکل سازمان جهانی بهداشت توسط مجمع‬‫جهانی سالمت (توسط همه کشورها) بهجای هیئت اجرایی‪ ،‬گامی اساسی در این مسیر بود‪.‬‬‫بااینحال‪ ،‬برای تسریع پیشرفت بهسوی فراگیری و تنوع بیشتر در رهبری سالمت جهانی‪،‬‬‫حکمرانی و دیپلماسی باید اقدامات بیشتری اتخاذ شود‪.‬‬‫درنهایت‪ ،‬استفاده از لنز استعماری در دیپلماسی سالمت به کشف صداهایی که "بیشازحد‬‫بلند" یا "اصالً شنیده نشد" در میز مذاکره کمک میکند‪ .‬فراتر از دولتهای ملی‪ ،‬بازیگران‬‫بیشماری وجود دارند که میتوان آنها را در رفتار «نئواستعماری» مشاهده کرد و تأثیر نامناسب‬‫و نامتناسبی را در سیاستهای سالمت جهانی اعمال میکنند از بانکهای چندجانبه و‬‫شرکتهای فراملیتی گرفته تا بنیادهای بشردوستانه و اتاقهای فکر نخبگان‪.‬‬‫از سوی دیگر‪"،‬صداهای خاموش" در سالمت جهانی مانند زنان‪ ،‬اقلیتهای قومی و جوامع‬‫بومی‪ ،‬جنبشهای اجتماعی از جنوب جهانی و غیره وجود دارد‪ .‬برای استعمارزدایی از دیپلماسی‬‫سالمت‪ ،‬این بحث مطرحشده است که باید از فضای مذاکره در برابر «نئواستعمارگران» محافظت‬‫کرد و فرصتهای بیشتری برای مشارکت «استعمار زده» و ستمدیدگان در مذاکرات ایجاد کرد‬‫که اولین گام مهم در جهت ایجاد سالمت واقعاً جهانی هست‪.‬‬‫منبع‪:‬‬‫در پیوست ‪ 2‬به قسمتی با عنوان "انتشارات در مورد استعمارزدایی دیپلماسی سالمت" مراجعه‬‫کنید‪.‬‬

‫فصل دوم‪ :‬دیپلماسی سالمت ‪ :‬سیستم و روش ها‬‫‪60‬‬‫‪ 2.3‬سیستم دیپلماسی سالمت‬‫سازوکارها و ابزارهای نهادی منحصربهفرد دیپلماسی سالمت بخشی از یک نظام‬‫دیپلماسی بزرگتر هستند که با آن تالقی دارند و تا حدی به آن وابسته هستند‪ .‬بخش‬‫‪ 1.4‬سه فضای حکمرانی را تشریح می کند که بازیگران در آن مذاکره میکنند و تصمیم‬‫میگیرند و به دنبال ارائه یک ایده کلی از اکوسیستم پیچیده و پویا سالمت جهانی هستند‪.‬‬‫علیرغم تضعیف چندجانبه گرایی در سالهای اخیر‪ ،‬کانال اصلی دیپلماسی جهانی‬‫سالمت همچنان مذاکره بین کشورها در چارچوب سیستم سازمان ملل است‪ .‬سازمان‬‫جهانی بهداشت به دلیل اساسنامه خود برای هماهنگی اقدامات بینالمللی سالمت و ایجاد‬‫هنجارها و استانداردها‪ ،‬سطح باالی مشروعیت ناشی از نمایندگی دولتها و قدرت‬‫معاهده سازی آن‪ ،‬مجرای کلیدی دیپلماسی سالمت باقی میماند‪ .‬بااینحال‪ ،‬همچنین به‬‫یک بستر ضروری برای دیپلماسی سالمت چندجانبه تبدیلشده است‪ .‬بهعنوانمثال‪،‬‬‫مجمع جهانی سالمت ساالنه بیش از ‪ 4000‬شرکتکننده را از سراسر جهان گرد هم‬‫میآورد‪ :‬در چنین مواقعی واقعاً میتوان گفت که «همه یک دیپلمات سالمت هستند»‪.‬‬‫دیپلماسی جهانی سالمت در سازمان جهانی بهداشت از سیستم کلی نمایندگی‬‫دیپلماتیک و شیوههای ارتباطی پیروی میکند‪ .‬این سازمان در حال حاضر ‪ 194‬کشور‬‫عضو دارد و بر اساس اصل نمایندگی سازمان ملل متحد "یک رأی برای هر کشور‬‫صرفنظر از اندازه یا سطح توسعه" فعالیت میکند‪ .‬برخالف بسیاری از مکانهای دیگر‬‫برای دیپلماسی‪ ،‬مذاکرات در سازمان جهانی بهداشت باهدف دستیابی به اجماع صورت‬‫میگیرد‪ ،‬حتی اگر اصوالً امکان رأیگیری وجود داشته باشد‪.‬‬‫تنشها در سازمان جهانی بهداشت اغلب میتواند بین پیشنهادهای مبتنی بر ارزشها و‬‫مبتنی بر شواهد ارائهشده توسط دبیرخانه‪ ،‬منافع سیاست خارجی کشورهای عضو و منافع‬‫‪61‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫ملی خاص وزارتخانههای بهداشت که کشورهایشان را در ساختارهای تصمیمگیری‬‫سازمان جهانی بهداشت نمایندگی میکنند‪ ،‬بروز کند‪ .‬در بیشتر موارد‪ ،‬مذاکرات روزانه‬‫توسط نمایندگان سالمت انجام میشود که در نمایندگیهای دیپلماتیک در ژنو مستقر‬‫هستند و نمایندگان سطح باالتری مانند سفرا یا وزرا در جلسات بزرگ یا زمانی که‬‫تصمیمات کلیدی اتخاذ میشود به آنها میپیوندند‪ .‬نمایندگان دائمی یک دولت‬‫بهعنوانمثال در ژنو یا مذاکرهکنندگان دستورالعملهایی از پایتخت دولت ملی دریافت‬‫میکنند و به دنبال این هستند که اطمینان حاصل کنند که موقعیت و منافع ملی دولت‬‫درنتیجه مذاکرات منعکس میشود‪ .‬اثربخشی مأموریتهای کوچکتر ممکن است تا‬‫حد زیادی به شخصیت و ارتباطات نمایندگان سالمت بستگی داشته باشد‪ ،‬درحالیکه‬‫مأموریتهای بزرگتر بیشتر از طریق دستگاه دیپلماتیک خود عمل میکنند‪.‬‬‫مسئولیت موفقیت مذاکرات نیز بر عهده "دبیرخانه سازمانها" مانند سازمان جهانی‬‫بهداشت است‪ .‬روشی که در آن پیشنهادات کار سازی میشوند یک اختالف اساسی‬‫دارد‪ :‬در روش شفافی که دربرگیرنده گفتگو و رایزنی با کشورهای عضو‪ ،‬جامعه مدنی‬‫و بخش خصوصی باشد‪ ،‬پیشنهادها بهاحتمالزیاد پیشرفت سریعتری در ساختار‬‫فصل دوم‪ :‬دیپلماسی سالمت ‪ :‬سیستم و روش ها‬‫‪62‬‬‫تصمیمگیری آن سازمان خواهند داشت‪ .‬دانستن زمان و نحوه ارائه پیشنهادها مهارت‬‫مهمی است که باید در دبیرخانههای این سازمانها تقویت شود تا موفقیت در دیپلماسی‬‫سالمت تضمین شود‪.‬‬‫مکانیسمها‪ ،‬رویهها و راهبردهای مناسب در سطح ملی برای موفقیت مذاکرات جهانی‬‫حیاتی هستند‪ .‬سالمت جهانی خوب از داخل کشور شروع میشود‪ .‬چارچوبهای‬‫سیاست ملی در مورد سالمت جهانی میتواند بهعنوان قطبنما برای مذاکرات در سطوح‬‫باالتر و جهانی عمل کند و میتواند از طریق بخشهای قوی و افراد مرجع مسئول سالمت‬‫جهانی در وزارتخانههای ملی پشتیبانی شود (به بخش ‪ 8.4‬مراجعه کنید)‪.‬‬‫چارچوبهای سیاستی میتوانند بهطورکلی با سالمت جهانی سروکار داشته باشند‪ ،‬یا‬‫ممکن است راهبردهای ملی در مورد موضوعات خاصی مانند مقاومت ضد میکروبی‬‫باشند که بر نیاز به همکاری داخلی و بینالمللی تأکید میکند‪ .‬موفقیت مذاکرات‬‫بینالمللی به اعتمادی که کشورها به سازمانها دارند نیز بستگی دارد‪ ،‬سطح این اعتماد‬‫اغلب با بررسیهای رسمی مشخص میشود‪ .‬بهعنوانمثال میتوان به «بررسی کمکهای‬‫چندجانبه» در بریتانیا و «شبکه ارزیابی عملکرد سازمانهای چندجانبه» اشاره کرد که هر‬‫دو عملکرد سازمانهای چندجانبه را بررسی میکنند و برنامهها و راهبردهای ملی را‬‫ارزیابی میکنند‪.‬‬‫ازآنجاییکه مذاکرات سالمت اغلب نیازمند تعامل بین سالمت و سیاست خارجی (و‬‫سایر حوزههای سیاستی) است‪ ،‬نقش نمایندگان سالمت اهمیت فزایندهای پیداکرده‬‫است‪ .‬انتظار میرود که این دیپلماتها به مقامات در پایتختها اطالعرسانی کنند‪،‬‬‫مذاکرات را آماده کنند و در بسیاری از موارد مستقیماٌ در ژنو و نیویورک آن فعالیتها‬‫را انجام دهند‪.‬‬‫‪63‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫ژنو مقر بسیاری از سازمانهای جهانی سالمت است و بهعنوان پایتخت جهانی سالمت‬‫در نظر گرفته میشود و نمایندگان اکثر کشورها و بسیاری دیگر از بازیگران کلیدی‬‫سالمت جهانی در آن حضور دارند‪ .‬این شهر محیطی را فراهم میکند که در آن برقراری‬‫روابط و استفاده از کانالهای رسمی و غیررسمی برای آماده شدن مذاکرات را آسان‬‫میکند‪ .‬بااینحال‪ ،‬مذاکرات سالمت جهانی نیز بهطور فزایندهای در سازمان ملل متحد‬‫در نیویورک در حال انجام است‪ ،‬بهویژه با توجه به اینکه سالمت جزء ضروری اهداف‬‫توسعه پایدار (بهویژه هدف ‪ )3‬است‪ .‬در برخی موارد‪ ،‬مسائل سالمتی چنان اهمیت پیدا‬‫میکند که آنها در مجمع عمومی‪ ،‬شورای امنیت یا در اجالسهای ویژه در سطح عالی‬‫موردبحث قرار میگیرند‪ .‬نشست های منظم گروه هفت و گروه بیست و اجالسهای‬‫ویژه‪ ،‬نمونههای دیگری از فضا و مکانهای مرتبط با سالمت جهانی هستند‪ .‬برخی از‬‫مفسران از این واقعیت انتقاد کردهاند که اکثر سازمانهای سالمت بزرگ در ژنو‪ ،‬یعنی‬‫در شمال جهان مستقر هستند‪ ،‬درحالیکه بسیاری از چالشهایی که این سازمانها برای‬‫مقابله با آنها ایجادشدهاند در کشورهای با درآمد کم و متوسط جنوب جهان وجود‬‫دارند‪ .‬همچنین الزم به ذکر است که برخی از کشورهای کمدرآمد‪ ،‬نمایندگی در ژنو‬‫ندارند‪.‬‬‫مانند سایر حوزههای دیپلماسی‪ ،‬سیستم دیپلماسی سالمت نهتنها برای مدیریت روابط بین‬‫دولتها (دوجانبه و چندجانبه) بلکه روابط بین دولتها و سایر بازیگران نیز تکاملیافته‬‫است‪ .‬اهمیت دیپلماسی چندجانبه بهطور تصاعدی افزایشیافته است‪ .‬بهویژه سازمانهای‬‫جامعه مدنی انتظار دارند سطح باالیی از مشارکت‪ ،‬شفافیت و پاسخگویی داشته باشند‪.‬‬‫ولی این موضوع همیشه از سوی خیرین و بنیادهای بزرگ صورت نمیگیرد‪ .‬بسیاری از‬‫سازمانهای سالمت جهانی که اخیراً در ژنو تأسیسشدهاند‪ ،‬توسط حاکمیت چند‬‫ذینفعی و حوزههای انتخابیه تعریفشدهاند‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬هیئتمدیره گلوبال فاند‬‫فصل دوم‪ :‬دیپلماسی سالمت ‪ :‬سیستم و روش ها‬‫‪64‬‬‫دارای ‪ 28‬کرسی است که از این تعداد ‪ 10‬کرسی حوزههای انتخابیه اهداکننده و ‪10‬‬‫کرسی نماینده حوزههای انتخابیه مجری هستند‪ .‬هشت کرسی باقیمانده برای اعضای‬‫بدون رأی‪ ،‬ازجمله طیف وسیعی از فعالیتهای سالمت جهانی و همچنین از میان جامعه‬‫مدنی است‪.‬‬‫درحالیکه رقابت بین بازیگران جهانی سالمت‪ ،‬ازجمله سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬برای‬‫منابع بسیار محدود اهداکنندگان وجود دارد‪ ،‬همه آنها برای دستیابی به مأموریت‬‫موفقیتآمیز خود به سازمان جهانی بهداشت وابسته هستند؛ چه از طریق هنجارها و‬‫استانداردهای زیربنای فعالیتشان‪ ،‬حمایت فنی در سطح ملی از طریق دفاتر سازمان جهانی‬‫بهداشت در کشورها و چه از طریق مشروعیت‪ ،‬شمول جهانی و رویکرد مبتنی بر اجماع‬‫سازمان جهانی بهداشت کسب میکنند‪ .‬سازمان جهانی بهداشت بهعنوان مرجع‬‫هدایتکننده و هماهنگکننده در سالمت جهانی‪ ،‬به افزایش تعداد بازیگران در عرصه‬‫جهانی سالمت‪ ،‬از طریق شناسایی ظرفیت و میزان مشارکت سازمانهای غیردولتی در‬‫سالمت جهانی و از طریق تشویق آنها به توسعه فعالیتهای خود در زمینه حفظ و ارتقای‬‫سالمت عمومی در داخل و خارج از کشور خودشان‪ ،‬پاسخ داده است‪ .‬روابط این‬‫سازمانها با سازمان جهانی بهداشت توسط چارچوب تعامل با بازیگران غیردولتی اداره‬‫میشود‪ .‬هدف از این چارچوب تقویت تعامل سازمان جهانی بهداشت با بازیگران‬‫غیردولتی (سازمانهای غیردولتی‪ ،‬نهادهای بخش خصوصی‪ ،‬بنیادهای بشردوستانه و‬‫مؤسسات دانشگاهی) است و درعینحال از کار سازمان در برابر تضاد منافع احتمالی‪،‬‬‫خطرات شهرت و نفوذ ناروا محافظت میکند‪( .‬جزئیات بیشتر در مورد مکانها و‬‫بازیگران دیپلماسی سالمت را میتوانید در فصل ‪ 6‬بیابید)‬‫‪65‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪ 2.4‬روابط در نظام دیپلماسی سالمت جهانی‬‫کشورها در دیپلماسی سالمت رسمی و غیررسمی به روشهای مختلف مشارکت‬‫میکنند‪ .‬درواقع‪ ،‬بسیاری از اشکال مختلف انجام دیپلماسی بهصورت کلی در مورد‬‫دیپلماسی سالمت نیز صدق میکند‪ .‬پویایی نابرابر قدرت در بین کشورها‪ ،‬بین دولتها‬‫و سایر بازیگرانی که میخواهند بر مذاکرات تأثیر بگذارند‪ ،‬همیشه بر نتیجه مذاکرات‬‫تأثیر میگذارد و غالباً حتی تصمیم میگیرد‪ .‬علیرغم مشکالت فراوان در دهههای‬‫گذشته‪ ،‬تمایل به مشارکت در مذاکرات و رسیدن به یک نتیجه‪ ،‬بهطورکلی همیشه وجود‬‫داشته است‪ .‬بااینحال‪ ،‬تضعیف تعهد به چندجانبه گرایی اکنون استفاده از اشکال مختلف‬‫دیپلماسی را برای پیشبرد برنامهها دشوارتر میکند‪ .‬یکی از نشانههای بارز این است که‬‫جلسات بزرگ‪ ،‬توانایی رسیدن به یک نتیجه توافقی را ندارند‪ .‬نظام تثبیتشده دیپلماسی‬‫سالمت‪ ،‬اخیراً با ایجاد خأل رهبری ایاالتمتحده‪ ،‬مختل شده است‪ ،‬حتی باوجود تشکیل‬‫اتحادهای جدید دولتها‪ ،‬هنوز این خأل پر نشده است‪.‬‬‫در اکثر موارد‪ ،‬کانالهای مختلف دیپلماسی بهطور همزمان برای پیشبرد یک دستور کار‬‫ال اشاره شد‪ ،‬مذاکرات رسمی و غیررسمی (دیپلماسی‬‫استفاده میشود‪ .‬همانطور که قب ً‬‫"مسیر اول‪ "1‬و "مسیر دوم‪ )"2‬معموالً بهموازات یکدیگر انجام میشود‪ .‬برای پیشبرد‬‫مواضع خود و بررسی اتحادهای احتمالی‪ ،‬کشورها (و سایر ذینفعان) گاهی اوقات به‬‫"جلسات متعدد‪( 3‬برگزاری اجالسهای متعدد که بهظاهر افراط در برگزاری جلسات‬‫هست) " میپردازند‪ ،‬یعنی موضوعی را که برای آنها مهم است در مکانهای مختلف‬‫مذاکره و در سطوح مختلف مورد مذاکره قرار میگیرد‪( .‬البته این روند بستگی به نفوذ‬‫‪ -1‬مذاکرات رسمی‬‫‪ - 2‬مذاکرات غیر رسمی‬‫‪3 - Forum-shopping‬‬‫فصل دوم‪ :‬دیپلماسی سالمت ‪ :‬سیستم و روش ها‬‫‪66‬‬‫آنها در مکانهای مختلف دارد) اگر بهخوبی انجام شود‪ ،‬مذاکرات میتواند یکدیگر‬‫را تقویت کند و حتی ممکن است پیشرفتهای دیپلماتیک را تسهیل کند‪ ،‬اما میتواند‬‫شکست بخورد‪ ،‬همانطور که در مورد مذاکرات سالمت جهانی در گروه هفت و گروه‬‫بیست در سال ‪ 2020‬رخ داد‪.‬‬‫اکثر کشورها در سطح چندجانبه با نهادهای سازمان ملل متحد درگیر هستند (نمودار‬‫بخش ‪ 6.3‬را ببینید)‪ .‬سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬نهاد کلیدی در مذاکرات در مورد هنجارها‬‫و استانداردهای سالمت جهانی است‪ .‬اولویتها برای چنین مذاکراتی معموالً توسط‬‫دولتها تعیین میشود که بهصورت مساوی (بر اساس اصل یک رأی برای هر کشور)‬‫در چارچوب سازمان ملل شرکت میکنند‪ .‬قبل از ورود به سازمان جهانی بهداشت‬‫(‪ )WHO‬معموالً مذاکرات مقدماتی در سطح دوجانبه و منطقهای انجام میشود‪ .‬اتحادها‬‫در این سطوح برای پیشبرد دستور کار ایجاد میشوند‪ .‬دیپلماسی جهانی سالمت نیز در‬‫مؤسسات برتون وودز (مانند بانک جهانی بهویژه در مورد مسائل تأمین مالی سالمت) و‬‫در سازمانهای سالمت خاص مانند اتحاد واکسن (‪ ،)Gavi‬گلوبال فاند و تسهیالت‬‫بینالمللی خرید دارو (‪ )UNITAID‬انجام میشود‪.‬‬‫برنامه مشترک سازمان ملل متحد در مورد اچ آی وی‪ /‬ایدز (‪ )UNAIDS‬توسط شورای‬‫اقتصادی و اجتماعی‪ 1‬سازمان ملل (اکوسوک) ایجاد شد و تنها برنامه مشترک در سازمان‬‫ملل است که از دو طریق تأمین مالی میشود‪ .‬برنامه مشترک ملل متحد در زمینه ایدز‬‫(‪ )UNAIDS‬توسط ساختاری به نام مجمع هماهنگکننده‪ )PCB( 2‬برنامه اداره میشود‬‫که ساختار حکمرانی منحصربهفردی از جهت اندازه کوچک و سطح فراگیری است‪.‬‬‫‪ PCB‬شامل کشورهای عضو‪ ،‬حامیان‪ ،‬نمایندگان جامعه مدنی و بهویژه افرادی است که‬‫‪1-United Nations Economic and Social Council‬‬‫‪2-Programme Coordinating Board‬‬‫‪67‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫مبتالبه اچ آی وی هستند‪ .‬بهطور مشخص نمایندگان سازمانهای غیردولتی در ساختار‬‫هماهنگی برنامه (‪ )PCB‬دارای موقعیتی برابر با کشورهای عضو و تأمینکنندگان مالی‬‫برنامه مشترک ملل متحد در زمینه ایدز (‪ )UNAIDS‬هستند‪ .‬چنین ساختاری میتواند به‬‫ترویج استعمارزدایی از حکمرانی سالمت جهانی کمک کند‪.‬‬‫گلوبال فاند یک بنیاد خصوصی بر اساس قوانین سوئیس است‪ ،‬البته با وضعیتی شبهدولتی‬‫که توسط دولت سوئیس اعطاشده است‪ .‬گلوبال فاند که برای تسریع پایان دادن به ایدز‪،‬‬‫سل و ماالریا بهعنوان اپیدمی راهاندازی شده است‪ ،‬گلوبال فاند با مشارکت دولتها‪،‬‬‫جامعه مدنی‪ ،‬آژانسهای فنی‪ ،‬بخش خصوصی و افراد آسیبدیده از این بیماریها‪،‬‬‫فعالیت میکند‪ .‬در شرایطی مانند مذاکرات در گلوبال فاند یا اتحاد واکسن (‪،)Gavi‬‬‫سطح توسعه یک کشور میتواند تعیین کند که بهعنوان اهداکننده‪ ،‬یک گیرنده یا‬‫بهعنوان مجری در مذاکرات شرکت میکند‪ .‬از مدلی تحت عنوان‪ ،‬نماینده حوزه انتخابیه‬‫اغلب استفاده میشود (به کادر ‪ 10‬و کادر ‪ 11‬مراجعه کنید)‪ .‬دیپلماسی چندجانبه در همه‬‫سازمانها و مکانهای مذاکره بهطور فزایندهای مستلزم ورود سایر ذینفعان مانند بنیادهای‬‫بزرگ‪ ،‬دانشگاهها‪ ،‬بخش خصوصی و سازمانهای غیردولتی است‪ .‬چنین تعاملی‬‫دربرگیرنده طیف گستردهای از رابطها است و اغلب یک عامل اساسی در موفقیت‬‫مذاکرات است‪ ،‬حتی اگر تصمیمات نهایی توسط دولتها گرفته شود‪ .‬دیپلماسی‬‫چندجانبه نیز از طریق مشارکت بخش عمومی‪-‬خصوصی و اتحادها ‪ ، 1‬ازجمله‬‫مکانیسمهای جدیدی مانند شتابدهنده ابزارهای دسترسی به کووید‪( 19 -‬همکاری‬‫جهانی برای سرعت بخشی به توسعه‪ ،‬تولید و دسترسی عادالنه به روشهای جدید‬‫تشخیصی‪ ،‬درمانی و واکسن کووید‪ )19-‬که دولتها‪ ،‬دانشمندان‪ ،‬کسبوکارها‪ ،‬جامعه‬‫مدنی‪ ،‬خیرین و سازمانهای سالمت جهانی را گرد هم میآورد‪ ،‬انجام میشود‪.‬‬‫‪1 - Public–Private Partnerships and Alliances‬‬‫فصل دوم‪ :‬دیپلماسی سالمت ‪ :‬سیستم و روش ها‬‫‪68‬‬‫اجالس سران گروهها‪ 1‬مانند گروه هفت‪ ،‬گروه بیست‪ ،‬کشورهای بریکس و کشورهای‬‫مشترکالمنافع اکنون نقش بسیار مهمی در دیپلماسی سالمت ایفا میکنند‪ .‬حجم زیادی‬‫از مذاکرات چندجانبه در مورد مسائل سالمت در سطح سران کشورها و دولتها انجام‬‫میشود‪ .‬این اغلب بهعنوان "دیپلماسی باشگاه کشورها"‪ 2‬شناخته میشود‪ ،‬با عضویت‬‫محدود به گروه منتخبی از کشورها و با ریاستهای دورهای که تصمیم میگیرند در‬‫مورد کدام کشورها دیگر باید برای پیوستن به مذاکرات دعوت شوند‪ .‬اجالسهای اخیر‬‫گروه هفت توجه قابلتوجهی بهسالمت داشت‪ .‬به همین ترتیب‪ ،‬جلسات وزرای بهداشت‬‫کشورهای گروه بیست از زمان اولین نشست در برلین در سال ‪ 2017‬بهطور منظم‬‫برگزارشده است‪ .‬همچنین جلسات مشترک وزرای بهداشت و دارایی نیز برگزارشده‬‫است‪ .‬در سالهای اخیر‪ ،‬بیانیههای نهایی هر دو اجالس گروه هفت و گروه بیست بهطور‬‫فزایندهای به مسائل سالمت اشارهکردهاند‪ .‬بااینحال‪ ،‬دستیابی به توافق در مورد مسائل‬‫سالمت جهانی در چنین نشستهایی به دلیل سیاسی شدن پاندمی کووید‪ 19 -‬دشوارتر‬‫شد‪.‬‬‫اکثر کشورها احتماالً درگیر مذاکره در مورد توافقنامههای دوجانبه‪ 3‬در زمینه سالمت‬‫هستند‪ .‬مذاکرات دوجانبه غالباً در موردحمایت مالی از سوی اهداکنندگان یا آژانسهای‬‫مالی بزرگ مانند بانک جهانی یا صندوق بینالمللی پول است‪ .‬بااینحال‪ ،‬ممکن است با‬‫دسترسی مردم به خدمات بهداشتی و درمانی یا مسائل مربوط به ایمنی کاالهای سالمت‬‫بخصوص در تبادالت مرزی در ارتباط باشد‪ .‬تعداد بیشماری افراد تأثیرگذار ممکن‬‫است در روند مذاکرات‪ ،‬نقش ایفا کنند‪ :‬این مذاکرات محدود به جنوب‪-‬شمال نیست‬‫بلکه شمال‪-‬شمال و جنوب‪-‬جنوب را نیز شامل میشود‪ .‬چین رویکرد ترکیبی جدیدی‬‫‪1 -Summits of country groupings‬‬‫‪2 - Club diplomacy‬‬‫‪3 - Bilateral agreements‬‬‫‪69‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫را توسعه داده است و از «ابتکار کمربند‪ -‬راه» برای ایجاد «جاده ابریشم سالمت» استفاده‬‫میکند (به کادر ‪ 5‬مراجعه کنید)‪.‬‬‫کشورها ممکن است درگیر مذاکره در مورد توافقهای منطقهای‪ 1‬باشند‪ -‬برای مثال‪ ،‬در‬‫داخل اتحادیه اروپا (‪ )EU‬جایی که چنین توافقهایی اغلب الزامآور هستند‪ ،‬یا بین‬‫مناطقی مانند اتحادیه اروپا و اتحادیه آفریقا توافق صورت بگیرد‪ .‬کشورهای موجود در‬‫یک بلوک منطقهای اغلب نیاز به مذاکره و توافق بر سر مواضع خود در یک مذاکره‬‫چندجانبه دارند‪ ،‬اما توافقات تجاری دوجانبه (اغلب شامل مفاد مرتبط با سالمتی) در‬‫حال افزایش است‪ .‬ازآنجاییکه توافقات تجاری منطقهای میتواند اثرات مثبت و منفی‬‫قابلتوجهی بر سالمتی داشته باشد‪ ،‬اغلب مذاکره با آنها دشوار است‪ .‬گروههای‬‫منطقهای میتوانند نقشی کلیدی در پیشبرد سالمت جهانی ایفا کنند‪ ،‬همانطور که جامعه‬‫کارائیب (‪ )CARICOM‬در زمینه بیماریهای غیر واگیر یا اخیراً آنچه اتحادیه اروپا در‬‫واکنش به پاندمی کووید‪ 19 -‬انجام داده است‪( .‬به فصل ‪ 7‬مراجعه کنید)‬‫همه اینها گواه همپوشانی هرچه بیشتر دیپلماسی سالمت و دیپلماسی اقتصادی و تجاری‬‫‪2‬‬‫است‪ .‬دیپلماسی اقتصادی با بسیاری از عوامل تعیینکننده سالمت فرامرزی مانند‪،‬‬‫چگونگی تحریک رشد اقتصادی‪ ،‬بهویژه در فقیرترین کشورها مرتبط است‪ .‬از سوی‬‫دیگر‪ ،‬دیپلماسی تجاری عمدتاً شامل کمک به ارتقای صادرات‪ ،‬تأمین سرمایهگذاری‬‫مستقیم خارجی و دسترسی به مواد خام است‪ .‬این امر بهطور فزایندهای به حوزه سالمت‬‫مرتبط شده است زیرا دسترسی به داروها و زنجیرههای تأمین جهانی برای افزایش‬‫سالمت اهمیت دارد‪ .‬تحلیلگران به این نکته اشارهکردهاند که چگونه دیپلماسی مدرن از‬‫اولین روزهای خود تحت تأثیر تجارت بود و اولویتبخشی به دیپلماسی اقتصادی و‬‫‪1 - Regional agreements‬‬‫‪2 - Economic and commercial diplomacy‬‬‫فصل دوم‪ :‬دیپلماسی سالمت ‪ :‬سیستم و روش ها‬‫‪70‬‬‫تجاری در سالهای اخیر بیشتر شده است (بریج‪ .)2015 ،‬دیپلماسی سالمت بهشدت با‬‫دیپلماسی اقتصادی و تجاری در زمینههای متنوعی مانند حفاظت از مالکیت فکری‪،‬‬‫مقاومت ضد میکروبی‪ ،‬بیماریهای غیر واگیر و سیاستها و کدهای تغذیه تالقی دارد‪.‬‬‫باید کارهای بیشتری انجام شود تا فعاالنه این جریانهای کاری (هم در هیئتهای ملی‬‫و هم در بین سازمانهای بینالمللی) که نمونه از آن همکاری سهجانبه در زمینه دسترسی‬‫به داروها توسط سازمان جهانی بهداشت (‪ ،)WHO‬سازمان جهانی تجارت (‪ )WTO‬و‬‫سازمان جهانی مالکیت فکری (‪ )WIPO‬بود‪ ،‬انجام شود‪.‬‬‫گرایش به سمت یکپارچگی بیشتر با افزایش ارتباطات (بهعنوانمثال‪ ،‬در گروه ‪ 7‬و گروه‬‫‪ )20‬برای نشستهای مشترک وزرای بهداشت و دارایی بهمنظور تأمین مالی برای پوشش‬‫همگانی سالمت یا آمادگی و واکنش به بیماری همهگیر تقویتشده است‪ .‬اکثر کشورها‬‫دیپلماسی اقتصادی و تجاری را تا حدی در دیپلماسی سالمت خود ادغام میکنند‪ ،‬اما‬‫این لزوماً نباید بهعنوان چیزی منفی تلقی شود‪ .‬موضوع زنجیره تأمین جهانی در مواجهه‬‫با کووید‪ 19-‬نمونهای از این موارد است‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬دستورالعمل دامپزشکی اخیر‬‫اتحادیه اروپا پیامدهای بالقوه گستردهای برای مبارزه با مقاومت ضد میکروبی دارد‪ ،‬اما‬‫اختالالت قابلتوجهی را در سراسر قاره آمریکا و اقیانوسیه ایجاد میکند‪ ،‬زیرا شرکای‬‫تجاری در آن مناطق لزوماً برخی از افزودنیهای خوراک را بهعنوان آنتیبیوتیک‬‫دستهبندی نمیکنند‪ .‬درحالیکه دستورالعمل جدید اتحادیه اروپا این کار را انجام‬‫میدهد‪ .‬در این مورد‪ ،‬طیفی از عوامل تجاری‪ ،‬ازجمله حمایت از تولیدکنندگان داخلی‬‫در برابر واردات‪ ،‬وارد عمل میشوند‪.‬‬‫دیپلماسی سالمت بهویژه اگر با دیپلماسی علمی همراه باشد کانالی مفید برای تعامل بین‬‫کشورهایی است که روابط تیرهای در سیاست خارجی با یکدیگر ندارند‪ .‬در‬‫‪71‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫ایاالتمتحده‪ ،‬اصطالح "دیپلماسی مسیر سوم ‪ " 1‬اغلب برای اشاره به رویکردهایی‬‫استفاده میشود که کارشناسان‪ ،‬دانشمندان و شهروندان را گرد هم میآورد‪ .‬از آن‬‫بهعنوان "دیپلماسی مردم با مردم" نیز یاد میشود‪ .‬چنین رویکردهایی که در پایینترین‬‫سطوح عمل میکنند‪ ،‬به دنبال تسهیل درک بهتر موقعیت دیگران هستند‪ .‬بسیاری از‬‫کنفرانسهای جهانی سالمت‪ ،‬فضا را برای این نوع دیپلماسی فراهم میکنند که مانند‬‫سایر موارد‪ ،‬در پی پاندمی کووید‪ 19-‬دشوارتر شده است‪ .‬در شرایط بحرانی و در‬‫دیپلماسی بشردوستانه‪ ،‬استفاده از دیپلماسی طرف ثالث‪ 2‬که در آنیک بازیگر بیطرف‬‫و مستقل بهعنوان واسطه عمل میکند‪ ،‬میتواند حیاتی باشد‪.‬‬‫ال اشاره شد‪ ،‬انواع دیگر دیپلماسی مانند دیپلماسی بحران و اضطرار‪،‬‬‫همانطور که قب ً‬‫دیپلماسی بشردوستانه؛ دیپلماسی علمی؛ و دیپلماسی اقلیمی میتوانند برای پیشرفت‬‫سالمت جهانی بسیار اثربخش باشد‪ .‬ذکر این موضوع مهم است که در نظر داشته باشید‬‫که دیپلماتها در حال چرخش هستند و در بسیاری از زمینهها تجربه کسب میکنند و‬‫مجموعههای از تجربیات مختلف میتواند یک دارایی در مذاکرات سالمت به شمار‬‫آید‪.‬‬‫‪ 2.5‬دیپلماسی دیجیتال‬‫دیپلماسی دیجیتال برای اطالعرسانی موقعیت یک کشور به مخاطبان زیادی (کارکردی‬‫ال توسط دیپلماسی عمومی انجام میشد) و تأثیرگذاری بر مذاکرات استفاده‬‫که قب ً‬‫میشود و دربرگیرنده نحوه استفاده از رسانههای الکترونیکی (مانند وب سایتها‪،‬‬‫پادکستها و وبالگها) و رسانههای اجتماعی (بهویژه فیسبوک و توییتر) برای ارتباط‬‫با سایر مذاکرهکنندگان‪ ،‬مردم و روزنامهنگاران است‪ .‬دیپلماسی دیجیتال شامل‬‫‪1 - Track-three diplomacy‬‬‫‪2 - Third party diplomacy‬‬‫فصل دوم‪ :‬دیپلماسی سالمت ‪ :‬سیستم و روش ها‬‫‪72‬‬‫کانالهایی مانند «دیپلماسی سایبری ‪ » 1‬است که عمدتاً با مسائل امنیتی مرتبط است‪.‬‬‫"دیپلماسی فناوری و علم‪ "2‬که تعامالت کشورها را از طریق مراکز نوآوری پوشش‬‫میدهد‪« .‬دیپلماسی داده» که بر استفاده و تأثیر «دادههای بزرگ» بر دیپلماسی و امور‬‫بینالملل اشاره دارد؛ و "تجارت الکترونیک" که در مورد مسائل اقتصادی است‪.‬‬‫دیپلماسی دیجیتال از طریق رسانههای اجتماعی‪ ،‬اغلب توسط بازیگران غیردولتی برای‬‫متقاعد کردن یا حتی تحتفشار قراردادن دیپلماتها برای اتخاذ یک موضع خاص در‬‫مذاکرات استفاده میشود‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬رسانههای اجتماعی در پویش "دست از داروی‬‫ما بردارید"‪ 3‬پویشی که توسط پزشکان بدون مرز در سال ‪ 2010‬برای منصرف کردن‬‫اتحادیه اروپا از انعقاد یک توافق تجاری با هند راهاندازی شد که تولید داروهای ژنریک‬‫برای درمان سل و سایر بیماریها را محدود میکرد‪ .‬رسانههای اجتماعی نقش مهمی در‬‫مذاکره درباره «قطعنامه شفافیت» در هفتاد و دومین مجمع جهانی سالمت در سال ‪2019‬‬‫ایفا کردند (به مطالعه موردی ‪ 1‬مراجعه کنید)‪ .‬افزایش استفاده از ابزارهای جدید مبتنی‬‫بر وب در دیپلماسی ادامه مییابد‪.‬‬‫دیپلماسی توییتر‪ 4‬نقش کلیدی در انتخابات اخیر مدیرکل سازمان جهانی بهداشت و‬‫سازمان آموزشی‪ ،‬علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) داشت‪ .‬اکثر نامزدهای پستهای‬‫بلندپایه سازمان ملل اکنون بهطور فعال در توییتر کمپین دارند‪ .‬این پلت فرم توسط سران‬‫کشورها و دولتها و وزرا و دیپلماتها برای به اشتراک گذاشتن دیدگاهها و مواضع‬‫خود با مخاطبان نیز استفاده میشود‪ .‬بهطور مشابه‪ ،‬رؤسای سازمانهای بینالمللی از‬‫‪1 -DiploFoundation on Cyberdiplomacy: https://www.diplomacy.edu/blog/web‬‬‫‪discussion-summary-applicability-internation-allaw-cyberspace-do-we-know-rules-road‬‬‫‪2 - DiploFoundation on Tech and Science Diplomacy:‬‬‫‪https://www.diplomacy.edu/innovationhubs‬‬‫‪3 - Hands off our medicine‬‬‫‪4 - Twitter diplomacy‬‬‫‪73‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫رسانههای اجتماعی برای ارائه کار و سیاستهای خود استفاده میکنند‪ .‬کاری که‬‫مدیرکل سازمان جهانی بهداشت بهطور خاص در پاندمی کووید‪ 19-‬انجام میداد‪.‬‬‫رسانههای اجتماعی بهویژه در آنچه که «دیپلماسی موضوعات جهانی‪ »1‬نامیده میشود‪،‬‬‫نقش ویژهای دارند‪ .‬در زمینه دیپلماسی سالمت‪ ،‬به تالش برای ترویج یک موضوع‬‫خاص سالمت مانند‪ ،‬یک بیماری خاص (ایدز) یا گروهی از بیماریها (بیماریهای غیر‬‫واگیر یا نادیده گرفتهشده)‪ ،‬در صدر دستور کار برای جلب پذیرش برای یک رویکرد‬‫خاص («سالمت یکپارچه»‪ ،‬پوشش همگانی سالمت)‪ ،‬یا برای جلبتوجه به تبعیض‬‫(کمپین زنان در سالمت جهانی) داللت دارد‪ .‬رسانههای اجتماعی برای رویکردهای‬‫جدید جمعآوری کمکهای مالی حیاتی هستند‪ ،‬همانطور که در کمپین «یک جهان‪:‬‬‫باهم در خانه‪ »2‬در حمایت از پاسخ به پاندمی کووید‪ 19-‬نشان داده شد‪.‬‬‫سالمت جهانی حوزهای است که مشارکت گسترده اجتماعی در آن بهوضوح معنادار‬‫است‪ .‬سازمانهای جامعه مدنی که بر برنامههای توسعهای متمرکزشدهاند‪ ،‬از دولتها‬‫انتظار دارند که از طرحهای مربوط بهسالمت جهانی‪ ،‬توسعه انسانی و حقوق بشر حمایت‬‫‪1 -Global issue diplomacy‬‬‫‪2 -One World: Together At Home‬‬‫‪74‬‬‫فصل دوم‪ :‬دیپلماسی سالمت ‪ :‬سیستم و روش ها‬‫کنند‪ .‬تعداد سازمانهای غیردولتی فعال در زمینهٔ سالمت جهانی در چند سال گذشته‬‫بهطور قابلتوجهی افزایشیافته است و آنها نیز اکنون از رسانههای اجتماعی برای‬‫درخواست سرمایهگذاری‪ ،‬اقدام و پاسخگویی استفاده میکنند‪ .‬آنها همچنین شروع به‬‫سازماندهی انواع جدیدی از کمپینهای جمعآوری کمکهای مالی جهانی‪ 1‬کردهاند‪،‬‬‫مانند کمپینهای "یک جهان‪ :‬باهم در خانه" و "شهروند جهانی" که به جمعآوری بیش‬‫از ‪ 230‬میلیون دالر برای صندوق همبستگی در پاسخگویی‪ 2‬به کووید ‪ 19‬توسط سازمان‬‫جهانی بهداشت همراه با چندین بنیاد بشردوستانه در سراسر جهان کمک کرد‪.‬‬‫درحالیکه رسانههای اجتماعی به بخش گستردهای از مردم فرصتی برای اظهارنظر در‬‫مورد اقدامات سیاست خارجی (یا چشمپوشی) میدهند‪ ،‬میتوانند منجر به فشارهای‬‫شدید اخالقی ‪ ،‬واکنشهای شدید احساسی و حتی حمالت شخصی شرورانه به‬‫مذاکرهکنندگان شوند‪ .‬سازمان جهانی بهداشت در مورد اثرات منفی " طغیان اطالعات‬‫نامعتبر‪ "3‬بر سالمتی هشدار داده است‪ ،‬یعنی جایی که حجم اطالعات مرتبط با یک‬‫موضوع خاص بهطور تصاعدی در مدتزمان کوتاهی افزایش مییابد‪ .‬شیوع کووید‪-‬‬‫‪ 19‬و اقدامات واکنشی متعاقب آن با اطالعات گسترده همراه بود‪ :‬انبوهی از اطالعات‬‫(برخی دقیق‪ ،‬برخی نه) که یافتن منابع قابلاعتماد و راهنمایی قابلاعتماد را برای مردم‬‫درزمانی که بیشتر به آن نیاز داشتند دشوار میکرد‪ .‬این محیط اطالعاتی جدید چالشی‬‫فزاینده برای دیپلماتها ایجاد میکند‪ .‬بر این اساس‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت تصمیم‬‫مهمی را اتخاذ کرد که سه بار در هفته کنفرانسهای مطبوعاتی در مورد پاسخ کووید‪-‬‬‫‪ 19‬برگزار کند و این تصمیم را با حضور قوی رسانههای اجتماعی و تالشهای‬‫اطالعرسانی ترکیب کرد‪.‬‬‫‪1 -Global fundraising campaigns‬‬‫‪2 - COVID-19 Solidarity Response Fund‬‬‫‪3 -Infodemics‬‬

‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪75‬‬‫فصل سوم‪:‬‬‫ابعاد دیپلماسی سالمت جهانی‬‫دیپلماسی سالمت را میتوان با تقسیم این حوزه به هفت بعد بهتر درک کرد‪:‬‬‫هفت بعد دیپلماسی سالمت‬‫‪ .1‬مذاکره برای ارتقای سالمت و رفاه در مواجهه با سایر منافع‬‫‪ .2‬ایجاد مکانیسمهای حکمرانی جدید در حمایت از سالمت و رفاه‬‫‪ .3‬ایجاد ائتالف در حمایت از پیامدهای سالمت و رفاه‬‫‪ .4‬ایجاد و مدیریت روابط اهداکنندگان و ذینفعان‬‫‪ .5‬پاسخ به بحرانهای سالمت عمومی‬‫‪ .6‬بهبود روابط بین کشورها از طریق سالمت و رفاه‬‫‪ .7‬کمک به صلح و امنیت‬‫فصل سوم‪ :‬ابعاد دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪76‬‬‫‪ 3.1‬مذاکره برای ارتقای سالمت و رفاه در مواجهه با سایر منافع‬‫دیپلماسی سالمت جهانی در سازمان جهانی بهداشت اهمیت ویژهای دارد زیرا تنها‬‫سازمان جهانی است که هنجارها و استانداردهایی را تعیین میکند و میتواند معاهدات‬‫را تصویب کند‪ .‬حمایت از منافع سالمت در مواجهه با سایر منافع بهعنوانمثال‪ ،‬در هنگام‬‫مذاکره در مورد کنوانسیون چارچوب سازمان جهانی بهداشت در مورد کنترل دخانیات‬‫(مصوب سال ‪ )2003‬که یک موضوع بسیار سیاسی و حساس است نیاز به آمادگی کامل‬‫دارد‪ .‬استفاده از شواهد‪ ،‬آیندهنگری و خردورزی بسیار مهم است تا اطمینان حاصل شود‬‫که مالحظات سیاسی کوتاهمدت و منافع تجاری‪ ،‬اولویتبندی جنبههای سالمت در‬‫توسعه پایدار را به خطر نمیاندازد‪ .‬پاندمی کووید‪ 19-‬نشان داده است که عالوه بر یک‬‫دستور کار قوی‪ ،‬نهادهای جهانی مانند سازمان جهانی بهداشت باید ابزارهای قوی برای‬‫پاسخگویی به بحرانهای سالمتی را داشته باشند‪ .‬در غیر این صورت‪ ،‬منافع ژئوپلیتیکی‬‫و ملی ممکن است مانع راهحلهایی شود که به نفع همه کشورها باشد‪ .‬قبل از هر دور از‬‫مذاکرات جهانی سالمت‪ ،‬بسیار مهم است که دیپلماتها منافع درخطر را ارزیابی کنند‬‫و بهخوبی آماده شوند تا بتوانند بهطور راهبردی به این موارد رسیدگی کنند‪.‬‬‫چهار نمونه از مذاکرات دیپلماسی سالمت که به دلیل تأثیر متقابل منافع سیاسی‪ ،‬اقتصادی‬‫و تجاری چالشبرانگیز بودند در زیر ارائهشده است‪:‬‬‫شفافیت قیمت داروها‪ :‬تصویب قطعنامه مهم ‪ WHA72.8‬مجمع جهانی سالمت در‬‫سال ‪ 2019‬در مورد بهبود شفافیت بازار داروها‪ ،‬واکسنها و سایر کاالهای سالمت‪ ،‬پس‬‫از یک سری مذاکرات بحثبرانگیز و خروج کشورهای عضو از دور نهایی به دالیل‬‫ماهوی و فرآیندی به دست آمد‪ .‬این قطعنامه کشورهای عضو و سازمان جهانی بهداشت‬‫را موظف میکند که سیستمهایی را برای جمعآوری و اشتراکگذاری اطالعات در‬‫‪77‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫مورد قیمتها‪ ،‬فروش‪ ،‬ثبت اختراع‪ ،‬هزینههای تحقیق و توسعه بخش عمومی و‬‫خصوصی‪ ،‬یارانههای تحقیق و توسعه و موارد دیگر را ایجاد کنند (مطالعه موردی ‪ 1‬را‬‫ببینید)‪.‬‬‫سالمت پناهندگان و مهاجران‪ :‬کشورهای عضو در هفتاد و دومین مجمع جهانی‬‫سالمت (‪ )2019‬در مورد سند ارتقای سالمت پناهندگان و مهاجران‪ :‬پیشنویس برنامه‬‫اقدام جهانی‪ 2023-2019 ،‬را موردتوجه قراردادند‪ .‬پس از بحثهای طوالنی که‬‫منعکسکننده تغییر چشمانداز سیاسی و لحن اغلب احساساتی بحثهای جاری در مورد‬‫مهاجرت بود‪ ،‬به علت مخالفت برخی از هیئتها‪ ،‬این سند قابلتوافق نبود اگرچه هدف‬‫اصلی دستیابی به یک راهحل بود‪ .‬این تنها نتیجه قابلقبول برای برخی از کشورها بود که‬‫در صورت تصویب برنامه اقدام‪ ،‬آمادگی پذیرش تعهدی را نداشتند‪.‬‬‫مالکیت فکری‪ :‬بسیاری از دیپلماسیهای سالمت در رابطه با موضوع مالکیت فکری‬‫در مجامع "غیر سالمت" مانند سازمان جهانی تجارت انجام میشود‪ ،‬یک نمونه‬‫قابلتوجه در مذاکرات منتهی به موافقتنامه ‪ 1995‬درباره جنبههای تجاری حقوق‬‫مالکیت فکری (توافقنامه تریپس‪ )1‬این است که در آن نیازهای سالمت عمومی در‬‫مواجهه با منافع سیاسی‪ ،‬اقتصادی و تجاری باید تأمین شود‪.‬‬‫واکنش به پاندمی کووید‪ :19-‬دستیابی به توافق در مورد اقدامات جمعی در پاسخ‬‫به پاندمی در محل مذاکره سیاسی مانند گروه هفت یا گروه بیست‪ ،‬بهویژه به دلیل‬‫بنبست ژئوپلیتیکی بین چین و ایاالتمتحده و همچنین به دلیل نگرش انتقادی‬‫ایاالتمتحده نسبت به سازمان جهانی بهداشت دشوار شده بود‪.‬‬‫منابع‪:‬‬‫‪1. Bernes TA. COVID-19: the failure of G20. In: Centre for International‬‬‫‪Governance Innovation [website]. Waterloo, Canada: Centre for‬‬‫)‪1 - Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights (TRIPS‬‬‫فصل سوم‪ :‬ابعاد دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪78‬‬‫‪International Governance Innovation; 2020 (https:// www.cigionline.‬‬‫‪org/articles/covid-19-failure-g20, accessed 14 September 2020).‬‬‫‪2. Severoni S, Kosinska M, Immordino P, Told M, Kökény M, editors.‬‬‫‪Health diplomacy: spotlight on refugees and migrants. Copenhagen:‬‬‫‪WHO Regional Office for Europe; 2019 (http://www. euro.who.int/en/‬‬‫‪publications/abstracts/health-diplomacy-spotlight-on-refugees-and-mi‬‬‫‪grants- 2019, accessed 14 September 2020).‬‬‫‪3. Watal J, Taubman A, editors. The making of the TRIPS Agreement:‬‬‫‪personal insights from the Uruguay Round negotiations. Geneva: World‬‬‫‪Trade Organization; 2015 (https://www.wto.org/ english/res_e/‬‬‫‪publications_e/trips_agree_e.htm, accessed 14 September 2020).‬‬‫‪ 3.2‬ایجاد مکانیسمهای حکمرانی جدید در حمایت از سالمت و رفاه‬‫در آغاز قرن بیست و یکم‪ ،‬سازمانهای جدیدی در زمینه سالمت جهانی مانند برنامه‬‫مشترک ملل متحد در زمینه ایدز (‪ ،)UNAIDS‬گلوبال فاند و اتحاد واکسن (‪)Gavi‬‬‫ایجاد شدند که اکنون از جایگاه قابلتوجهی برخوردار هستند‪ .‬این امر با مذاکرات بین‬‫کشورها و سایر شرکا در سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬سازمان ملل متحد‪ ،‬گروه هفت و‬‫گروه بیست امکانپذیر شد که منجر به توافق در مورد تأسیس این سازمانها و‬‫مکانیسمهای تأمین مالی و حکمرانی شد‪ .‬اینگونه سازمانها اغلب به این دلیل راهاندازی‬‫میشدند که سازمان جهانی بهداشت در آن زمان قادر نبود یا نمیخواست وظایف‬‫مربوطه را انجام دهد‪ .‬بااینحال‪ ،‬بهطور ناخواسته منجر به تکهتکه شدن حاکمیت سالمت‬‫جهانی شده است‪ .‬به همین دلیل‪ ،‬بسیاری از جامعه بینالمللی اکنون در مورد ایجاد‬‫سازمانهای سالمت جهانی بیشتر مردد هستند‪.‬‬‫دو ابر روند در سالهای اخیر ظهور کرده است‪ .‬اول‪ ،‬تغییری از معماری سنتی سالمت‬‫جهانی به سمت فضاها و مکانیسمهای سیاسی جدید‪ ،‬مانند نشست های سازمان ملل‪،‬‬‫بلوکهای اقتصادی و سیاسی منطقهای‪ ،‬کنفرانسهای بزرگ در مورد سایر اولویتهای‬‫‪79‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫جهانی (اقلیم‪ ،‬شهرنشینی‪ ،‬اقدامات بشردوستانه) و ابتکارات جهانی صورت گرفته است‬‫(به فصل ‪ 2‬مراجعه کنید)‪ .‬دوم‪ ،‬فرآیندهای حکمرانی تغییر کرده است‪ :‬مذاکرات در‬‫مورد طیفی پویا از موضوعات سیاسی و سایر موضوعات توسط شبکهای انعطافپذیر از‬‫مشارکتها‪ ،‬اتحادها و ائتالفها (مانند مشارکتهای اختصاصی دولتی‪-‬خصوصی و‬‫سازمانهای مردمنهاد) انجام میشود‪.‬‬‫در داخل سازمانهای بین دولتی‪ ،‬مدلهای جدید حکمرانی توسط کشورهای عضو در‬‫حال مذاکره و بررسی است‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬کشورهای عضو سازمان جهانی بهداشت‬‫آییننامه داخلی هیئت اجرایی و نحوه انتخاب مدیرکل را تغییر دادند‪ .‬آنها نقش عملیاتی‬‫سازمان را از طریق ایجاد یک برنامه جدید فوریتهای سالمت تقویت کردند‪ .‬اینها‬‫تأثیرات فرآیندهای دیپلماسی سالمت بر تصمیمگیری بلندمدت هستند‪.‬‬‫ال درخواستهای زیادی برای بازنگری کامل مکانیسمهای حکمرانی در‬‫درواقع‪ ،‬قب ً‬‫سالمت جهانی برای اطمینان از همکاری مؤثرتر و استفاده از بودجه وجود داشته است‪.‬‬‫برخی از پیشنهادات مستلزم تقویت‪ ،‬برخی دیگر تضعیف سازمان جهانی بهداشت‬‫(‪ )WHO‬و وظایف آن است‪ .‬حلوفصل این تمایالت اغلب متضاد‪ ،‬یک حوزه کلیدی‬‫دیپلماسی سالمت در سالهای آینده خواهد بود‪.‬‬‫‪ 3.3‬ایجاد اتحاد در حمایت از پیامدهای سالمت و رفاه‬‫فصل سوم‪ :‬ابعاد دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪80‬‬‫اتحادها برای منافع متقابل یا برای دستیابی به اهداف مشترک شکل میگیرند‪ ،‬خواه توافق‬‫صریح بین تکتک اعضا حاصلشده باشد یا خیر‪ .‬اتحاد برای سالمت جهانی ممکن‬‫است شامل اتحادهای سیاسی باشد‪ .‬بهعنوانمثال در سال ‪ ،2019‬فرانسه و آلمان اتحاد‬‫برای چندجانبه گرایی را تأسیس کردند که به دنبال گرد هم آوردن همهکسانی است که‬‫معتقدند همکاری قوی و مؤثر چندجانبه‪ ،‬بر اساس اهداف و اصول منشور سازمان ملل‪،‬‬‫حقوق بینالملل و عدالت‪ ،‬برای تضمین صلح‪ ،‬ثبات و رفاه ضروری است‪ .‬اتحاد بیانیهای‬‫قوی در حمایت از سازمان جهانی بهداشت در زمینهٔ پاندمی کووید‪ 19-‬صادر کرد‪.‬‬‫اتحادهای قدیمیتر نیز میتوانند به پیشبرد برنامهها کمک کنند‪ :‬برای مثال‪ ،‬جنبش‬‫غیرمتعهدها‪ ،‬گروهی که در سال ‪ 1961‬تأسیس شد و اکنون متشکل از بیش از ‪120‬‬‫کشور درحالتوسعه است که بهطور رسمی با یا علیه هیچ بلوک بزرگ ژئوپلیتیکی همسو‬‫نیستند‪ ،‬نقش مهمی در پیشروی مذاکرات برای تصویب چارچوب آمادگی همهگیری‬‫آنفلوانزا در سال ‪ 2011‬ایفا کرد‪.‬‬‫کشورهای مشترکالمنافع از «سیاست بلوکی‪ »1‬برای سازماندهی تالشهای خود در‬‫چارچوب سازمان ملل استفاده کردهاند‪ .‬کشورهای عضو اغلب بهعنوان گروه منطقهای‬‫گرد هم میآیند که در آن در مورد دفاع از یک موضع مشترک هنگام رأیگیری در‬‫مجمع جهانی سالمت یا مجمع عمومی سازمان ملل اتفاقنظر دارند‪ .‬پنج گروه منطقهای‬‫در سازمان ملل وجود دارد‪ :‬گروه کشورهای آفریقایی‪ ،‬گروه کشورهای آسیا و‬‫اقیانوسیه‪ ،‬گروه کشورهای اروپای شرقی‪ ،‬گروه کشورهای آمریکای التین و کارائیب‬‫(‪ )GRULAC‬و گروه کشورهای اروپای غربی و سایر کشورها‪ .‬همبستگی رأیگیری‬‫بین مناطق متفاوت است و به نوع قطعنامهای که به رأیگیری گذاشته میشود‪ ،‬بستگی‬‫دارد‪ .‬اتحادیه اروپا معموالً در هنگام رأیگیری در مجمع جهانی سالمت یا مجمع‬‫‪1 - Bloc Politics‬‬

‫‪81‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫عمومی بهعنوان بلوک متحد عمل میکند‪ .‬اگرچه اتحادیه اروپا حق رأی ندارد‪ ،‬هیئت‬‫آن مجاز است به نمایندگی از کل اتحادیه در سازمان ملل صحبت کند‪ .‬کشورهای عضو‬‫اتحادیه اروپا ممکن است دیدگاههای فردی خود را بیان کنند‪ ،‬اما رأی خود را قویاً با‬‫موضع اجماع اتحادیه اروپا هماهنگ میکنند‪.‬‬‫اتحادهای سالمت به اشکال مختلف در طول دو دهه گذشته ایجادشده است که اغلب با‬‫بیماریهای خاص مرتبط هستند‪ ،‬مانند ابتکار جهانی ریشهکنی فلج اطفال که در سال‬‫‪ 1988‬راهاندازی شد که در حال حاضر دارای شش شریک اصلی است‪ .‬اتحادها ازنظر‬‫ادغام منابع و قابلیتها مزایای مشخصی را ارائه میدهند‪ .‬یکی از شناختهشدهترین آنها‬‫اتحاد جهانی واکسن (‪ )Gavi‬است که در سال ‪ 2000‬تأسیس شد‪ .‬امروزه اتحاد جهانی‬‫واکسن (‪ )Gavi‬به واکسینه کردن تقریباً نیمی از کودکان جهان کمک میکند که به‬‫آن قدرت گستردهای میدهد تا در مورد قیمت واکسنهایی که برای فقیرترین کشورها‬‫ال تولیدکنندگان را از ارائه‬‫مقرونبهصرفه نیست مذاکره کند و خطرات تجاری که قب ً‬‫خدمات به آن کشورها منع میکرد را از بین ببرد‪.‬‬‫اتحادها برای رسیدگی به مشکالت سالمت عمومی که مقابله با آنها توسط سازمانها‬‫بهتنهایی دشوار است‪ ،‬ضروری هستند‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬اهداف مرتبط با سالمت تحت‬‫عنوان اهداف توسعه پایدار یک فرصت منحصربهفرد برای ایجاد اتحادهایی مؤثر بر‬‫عوامل تعیینکننده سالمت را ارائه میدهد‪ .‬بهطور خاص‪ ،‬رابط بین تغییرات اقلیمی و‬‫سالمت بهعنوان یک اولویت ظاهرشده است‪ .‬اتحادیه جهانی اقلیم و سالمت در سال‬‫‪ 2011‬در دوربان آفریقای جنوبی برای مقابله با تغییرات اقلیمی و حفظ و ارتقای سالمت‬‫عمومی راهاندازی شد‪ .‬این سازمان متشکل از سازمانهای سالمت و توسعه از سراسر‬‫جهان است که با چشماندازی مشترک از آیندهای عادالنه و پایدار متحد شدهاند‪.‬‬‫اتحاد جهانی نیروی کار سالمت در سال ‪ 2006‬برای هماهنگ کردن مشارکت ذینفعان‬‫چندبخشی که به دنبال مقابله با بحران منابع انسانی سالمت هستند‪ ،‬ایجاد شد‪ .‬این اتحاد‬‫فصل سوم‪ :‬ابعاد دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪82‬‬‫با گرد هم آوردن دولتهای ملی‪ ،‬جامعه مدنی‪ ،‬آژانسهای بینالمللی‪ ،‬مؤسسات مالی‪،‬‬‫محققان‪ ،‬مربیان و انجمنهای حرفهای‪ ،‬توانست در طی ‪ 10‬سال مأموریت خود‪ ،‬اراده‬‫سیاسی و اقدام قابلتوجهی برای تغییر مثبت در این زمینه ایجاد کند‪ .‬پس از پایان‬‫مأموریت خود در سال ‪ ،2016‬به شبکه نیروی کار جهانی سالمت تبدیل شد‪.‬‬‫گروههایی از کشورها یا حامیان سالمت در سطح کشور گرد هم آمدهاند تا طرحهایی‬‫مانند دوستان سازمان جهانی بهداشت یا دوستان گلوبال فاند را بهمنظور حمایت از‬‫نهادهای مربوطه به طرق مختلف راهاندازی کنند‪ .‬نمونهای از اتحاد برای سالمت جهانی‬‫که در سطح ملی ایجادشده است‪ ،‬اتحاد سالمت آلمان است که متشکل از بیش از ‪100‬‬‫شریک تقریباً از همه بخشهای خصوصی و صنعت‪ ،‬سازمانهای غیردولتی‪ ،‬جامعه مدنی‬‫و بنیادها‪ ،‬علم و دانشگاه است‪ .‬تجزیهوتحلیل اخیر نشان داد که ‪ 80‬درصد از اتحادهای‬‫سالمت جهانی در کار خود موفق هستند‪ .‬یک عامل کلیدی در این زمینه‪ ،‬دستیابی به‬‫تعادل خوب بین مشارکت و اثربخشی است‪ .‬اتحادهای موفق تمایل به تشویق همه‬‫طرفها و مشاوره با آنها دارند‪ ،‬بدون اینکه لزوماً همه آنها را در فرآیندهای طوالنی‬‫تصمیمگیری درگیر کنند‪ .‬بسیاری از اتحادها برای مدت کوتاهی ایجاد میشوند تا در‬‫جهت یک هدف خاص کار کنند‪ .‬برخی دیگر به شکل شبکههای موقت و ناپایدار‬‫هستند برای مثال‪ ،‬مرکز جهانی سالمت ژنو در سال ‪ 2016‬توسط گروهی از سازمانهای‬‫غیردولتی بینالمللی راهاندازی شد که به دنبال دستیابی به صدای قویتری با همکاری‬‫یکدیگر بودند‪.‬‬‫‪83‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫کادر ‪ :4‬رابطه نزدیک دیپلماسی علمی با دیپلماسی سالمت‪ :‬نمونههای اخیر‬‫علم نقش مهمی در دیپلماسی سالمت دارد‪ .‬رابطه نزدیک بین دیپلماسی علم و دیپلماسی سالمت‬‫در ارتقای سالمت جهانی اهمیت بیشتری پیدا میکند‪ .‬بهطورکلی‪« ،‬دیپلماسی علم» به استفاده‬‫از علم (ازجمله روشها و نتایج آن) برای دیپلماسی دوجانبه یا چندجانبه اشاره دارد‪ .‬این به‬‫معنای قراردادن علم در مرکز تالشهای دیپلماتیک باهدف ایجاد یا حفظ روابط و ایجاد یا‬‫دستیابی به اهداف سیاست خارجی یا چندجانبه است‪ .‬دیپلماسی علمی در حالت ایده آل باید‬‫بخشی از رابط گستردهتر بین سیاست‪ ،‬جامعه و علم باشد‪ .‬این نوع دیپلماسی در دو دهه گذشته‬‫به دلیل سرعت پیشرفت فناوری و اهمیت علم برای مقابله با چالشهای جهانی مانند تغییرات‬‫آبوهوا‪ ،‬شکاف دیجیتال یا همهگیریها موردتوجه قرارگرفته است‪ .‬شیوع اخیر کووید‪ 19-‬و‬‫فشارهای متعاقب آن برای ساخت واکسن‪ ،‬منجر بهقرار گرفتن علم در مرکز امور جهانی شده‬‫است‪.‬‬‫سیاست خارجی و سیاست علمی بهطور فزایندهای در ارتباط با پیشرفت در علوم بهداشتی و‬‫پزشکی درهمتنیده شدهاند‪ .‬بااینحال‪ ،‬سایر زمینههای علمی مانند تغییرات اقلیمی یا هوش‬‫مصنوعی نیز نیازمند توجه از سوی مسئولین سیاست خارجی است‪ .‬مهارتهای دیپلماتیک و‬‫سواد علمی (در برخی موارد نیز تخصص) هر دو برای طراحی و اجرای سیاست خارجی‬‫ضروری شدهاند‪.‬‬‫تعریف دیپلماسی علمی که توسط انجمن آمریکایی پیشرفت علم ارائهشده است‪ ،‬این واقعیت‬‫را تصدیق میکند که اگرچه تصمیمات سیاست خارجی ممکن است با شواهد علمی مشخص‬‫شود‪ ،‬اما این تصمیمات ناشی از ارزشها‪ ،‬اخالق‪ ،‬اقتصاد و آرزوها برای رهبری هستند‪ .‬با توجه‬‫به تنوع فزاینده بازیگران (غیردولتی) و فرصتهایی که دیجیتالی شدن و رسانههای اجتماعی باز‬‫میکنند‪ ،‬زمینه بازی برای دیپلماسی علمی بهطور زیادی درست مانند دیپلماسی سالمت پیچیده‬‫شده است‪ .‬با توجه به افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی و گرایشهای ملیگرایانه‪ ،‬اگر قرار است از‬‫پتانسیل کامل دیپلماسی علمی استفاده شود‪ ،‬به مجموعهای قوی از ارزشها‪ ،‬اصول و استانداردها‬‫فصل سوم‪ :‬ابعاد دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪84‬‬‫نیاز است‪ .‬بیانیه مادرید در مورد دیپلماسی علمی که در سال ‪ 2019‬صادر شد‪ ،‬پاسخی‬‫بلندپروازانه به این نیاز است‪.‬‬‫یک پیشرفت نسبتاً جدید در دیپلماسی علمی‪ ،‬افزایش تعداد اتحادهایی است که برای ترویج‬‫علم و نوآوری برای سالمت جهانی ایجادشده است‪ .‬دو مثال اخیر انواع جدیدی از اتحادها را‬‫نشان میدهند که برای کمک به جامعه علمی در پاسخگویی به چالشهای عمده سالمتی در‬‫حال ظهور هستند‪ .‬فرض این است که علم (مانند سالمت) باید بهعنوان کاالی عمومی جهانی‬‫در نظر گرفته شود و دسترسی عادالنه و عادالنه برای همه تضمین شود‪ .‬برای اینکه همه مردم‬‫بتوانند در پیشرفتهای علمی و مزایای آن سهیم شوند‪ ،‬مفهوم علم باز (روشهای باز‪ ،‬منبع باز‪،‬‬‫دسترسی باز‪ ،‬دادههای باز و غیره) باید در مرکز دیپلماسی قرار گیرد‪ .‬دیپلماتهای درگیر در‬‫مذاکرات نیز باید به آزادی و استقالل دانشمندان احترام بگذارند و از آنها حمایت کنند‪.‬‬‫کووید‪ :19-‬بسیاری از اتحادهای جدید در پی پاندمی کووید‪ 19-‬ایجادشدهاند‪ ،‬بهویژه برای‬‫تسهیل ساخت واکسن‪ .‬برای مثال‪ ،‬شتابدهنده ابزارهای دسترسی به کووید‪ ،19-‬یک همکاری‬‫جهانی از سازمانها و دولتها است که برای سرعت بخشیدن به توسعه و تولید و دسترسی‬‫عادالنه به آزمایشها‪ ،‬درمانها و واکسنهای احتمالی کووید‪ 19-‬تالش میکنند‪ .‬واکسنهای‬‫‪ ACT Accelerator‬که کووکس بهطور مشترک توسط اتحاد واکسن (‪ ،)Gavi‬ائتالف‬‫برای نوآوریهای آمادگی اپیدمی (‪ )CEPI‬و سازمان جهانی بهداشت رهبری میشود‪ .‬هدف‬‫کووکس سرعت بخشیدن به توسعه و ساخت واکسنهای کووید‪ 19-‬و تضمین دسترسی عادالنه‬‫و منصفانه برای هر کشور در جهان است‪ .‬اینیک نمونه کلیدی از دیپلماسی چندجانبه است که‬‫در آن اتحاد ‪ CEPI ،Gavi‬و ‪ WHO‬با تولیدکنندگان صنعتی ازجمله تولیدکنندگان مستقر‬‫در کشورهای درحالتوسعه همکاری میکنند‪.‬‬‫مقاومت ضد میکروبی (‪ :)AMR‬در سال ‪ ،2020‬بیش از ‪ 20‬شرکت داروسازی پیشرو‬‫صندوق اقدام مقاومت ضد میکروبی را راهاندازی کردند تا شکاف فعلی در بودجه برای توسعه‬‫آنتیبیوتیکهای جدید را پر کنند‪ .‬مفهوم صندوق‪ ،‬بهوسیله فدراسیون بینالمللی تولیدکنندگان‬‫و انجمنهای دارویی (‪ ،)IFPMA‬مدیران عامل بیودارو و چندین شرکت و بنیاد اصلی‬‫‪85‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫زیستدارویی‪ ،‬با همکاری سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬بانک سرمایهگذاری اروپا و بنیاد‬‫‪( Wellcome Trust‬بنیاد خیریهای بنامی که صرفاً بر پروژههای سالمت متمرکزاست) توسعه‬‫داده شد‪ .‬این صندوق به دنبال ایجاد مشارکت با مؤسسات و سازمانهای بشردوستانه بهمنظور‬‫افزایش و تسریع توسعه آنتیبیوتیکها است‪ .‬همچنین با دولتها همکاری خواهد کرد تا‬‫اطمینان حاصل شود که عرضه پایدار آنتیبیوتیکهای جدید وجود دارد‪.‬‬‫منابع‪:‬‬‫‪Gavi, the Vaccine Alliance (2020). What is the COVAX pillar, why do we‬‬‫‪need it and how will it work? [website]. (https://www.gavi.org/‬‬‫‪vaccineswork/gavi-ceo-dr-seth-berkley-explains-covax-pillar, accessed‬‬‫‪12 October 2020).‬‬‫‪IFPMA (2020). The AMR Action Fund [website]. (https://www.ifpma.org/‬‬‫‪partners-2/the-amr-ac-tionfund/, accessed 12 October 2020).‬‬‫‪ 3.4‬ایجاد و مدیریت روابط اهداکنندگان و ذینفعان‬‫همانطور که در فصل ‪ 2‬توضیح داده شد‪ ،‬بیشتر دیپلماسی سالمت اکنون دیپلماسی‬‫چندجانبه است‪ .‬این بدان معناست که روابط باید با طیف وسیعی از بازیگران مختلف در‬‫عرصه سالمت جهانی برقرار و حفظ شود‪ .‬بسیاری از سازمانهای سالمت جهانی قوانین‬‫و الزامات ویژهای برای ایجاد چنین روابطی دارند‪ :‬برای مثال‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت‬‫چارچوب تعامل با بازیگران غیردولتی را دارد‪ .‬دیپلماسی چندجانبه نهتنها بهعنوان جزء‬‫راهبردی فرابخشی در روابط بینالملل‪ ،‬بلکه ازنظر تعداد بازیگران درگیر در سالمت‬‫جهانی نیز بهسرعت در حال تحول است‪ .‬ذینفعان از طریق دولتها‪ ،‬از طریق سازمانهای‬‫جامعه مدنی‪ ،‬بنیادها و بخش خصوصی نقش مؤثری در مراحل و سطوح مختلف‬‫دیپلماسی سالمت دارند‪ .‬این پیچیدگی مستلزم تجزیهوتحلیل و ارزیابی کامل از منافع و‬‫نیازهای هر یک از ذینفعان است تا دیپلماتها بتوانند در چنین محیطهای متنوعی بهطور‬‫مؤثر عمل کنند‪ .‬باید به نحوه تعامل و مدیریت نقشها و مسئولیتهای خود در مراحل‬‫فصل سوم‪ :‬ابعاد دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪86‬‬‫مختلف فرآیند مذاکره و چگونگی تعادل بین الزامات‪ ،‬انتظارات و مسئولیتپذیری‬‫توسط ذینفعان متعدد توجه شود‪ .‬تضاد منافع باید همیشه در نظر گرفته شود و شفاف‬‫شود‪.‬‬‫همه سازمانهای سالمت جهانی با اهداکنندگان کلیدی (که ممکن است کشورها‪،‬‬‫سازمانهای یا بنیادهای خصوصی باشند) رابطه ویژهای دارند‪ .‬اهداکنندگان انتظار یک‬‫همکاری منسجم‪ ،‬پاسخگو و شفاف بین ذینفعان مختلف قبل از هرگونه تأمین مالی را‬‫دارند؛ بنابراین‪ ،‬یکی از چالشهای کلیدی در دیپلماسی سالمت‪ ،‬توضیح دلیل‬‫سرمایهگذاریهای بالقوه و روشن کردن ماهیت و مدت بازده سرمایهگذاری مورد انتظار‬‫است‪ .‬موضوع سرمایهگذاری در آغاز مذاکرات تأمین مالی هستند‪ .‬البته اهداکنندگان‬‫میتوانند برای اعمال فشار بر سازمانها و اعمالنفوذ بر برنامهها یا سیاستها آنها تالش‬‫کنند‪ .‬بهویژه سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬به دلیل تأمین مالی نابرابر خود (تنها ‪ 20‬درصد‬‫بودجه آن از حق عضویت کشورها‪ 1‬تأمین میشود)‪ ،‬باید مراقب استقالل خود باشد‪.‬‬‫خطر نفوذ ناروا توسط اهداکنندگان (اعم از کشورها یا سازمانهای بشردوستانه بزرگ)‬‫همراه با غیرقابلپیشبینی بودن اتکای بیشازحد میتواند یکی از نگرانیهای اصلی در‬‫سالمت جهانی باشد‪.‬‬‫مذاکرات در یک سری از کنفرانسهای بینالمللی پرمخاطب در دهه اول قرن بیست و‬‫یکم منجر به افزایش قابلتوجهی در جریان کمکهای رسمی توسعهای‪ )ODA( 2‬شد‬‫که بهویژه به نفع بودجه سالمت بود‪ .‬در سال ‪ ،2002‬کنفرانس بینالمللی تأمین مالی برای‬‫توسعه که در مونتری‪ ،‬مکزیک برگزار شد‪ ،‬اهداف قطعی را برای هر کمککننده تعیین‬‫‪ - 1‬منبع تأمین مالی سازمان جهانی بهداشت مشابه بسیاری از سازمانهای بین المللی شامل حق عضویت کشورها‬‫(َ )‪ Assessed Contribution: AC‬و کمکهای داوطلیانه (‪ )Voluntary Contribution: VC‬از سازمانهای‬‫بین المللی‪ ،‬بنیادهای خیریه بزرگ و سایر منابع میباشد‬‫‪2 - official development assistance‬‬‫‪87‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫کرد و از افزایش جریان کمکهای رسمی توسعهای پس از یک دهه کاهش خبر داد‪.‬‬‫در سال ‪ ،2005‬در اجالس سران گروه هشت که در گلنیگلز‪ ،‬اسکاتلند (بریتانیا) برگزار‬‫شد و اجالس هزاره ‪ 5 +‬که در مقر سازمان ملل برگزار شد‪ ،‬اهداکنندگان تعهدات‬‫بیشتری برای افزایش سطح کمکهای ارائهشده دادند‪ 15 .‬سال بعد‪ ،‬تضعیف چندجانبه‬‫گرایی در عدم تمایل بیشتر برخی از کشورهای توسعهیافته به ارائه کمکهای رسمی‬‫توسعهای (‪ )ODA‬برای سالمت منعکسشده است‪ .‬درحالیکه در پاسخ به نیازهای‬‫کشورهای درحالتوسعه با توجه به مقابله با پاندمی کووید‪ 19-‬و همچنین در ارتباط با‬‫جستوجوی واکسن‪ ،‬تجدید حیات کوتاهمدتی وجود داشته است‪ ،‬بسیاری از حوزههای‬‫دیگر توسعه سالمت با کاهش حمایت مواجه شدهاند‪.‬‬‫رویکردهای انفرادی و غیر یکپارچه برای اهداکنندگان بسیار جذاب هستند‪ ،‬اما میتوانند‬‫تالشها برای دستیابی به اهداف سیستمی مانند پوشش همگانی سالمت یا بهبود‬‫ظرفیتهای آمادگی و واکنش را مختل کنند‪ .‬پارلمانهای کشورهای کمککننده‬‫ترجیح میدهند بودجههایی را برای برنامههای کمکی که اهداف بسیار خاصی را دنبال‬‫میکنند‪ ،‬تصویب کنند‪ .‬به همین دلیل است که همکاری با اتحادیه بین پارلمانی برای‬‫هشدار به پارلمانهای ملی در مورد اولویتهای سالمت جهانی‪ ،‬یک پیشرفت جدید‬‫بسیار مهم در دیپلماسی سالمت است‪.‬‬‫سازمانهمکاری اقتصادی و توسعه (‪ )OECD‬بهطور منظم یک نمای کلی از کمکهای‬‫دولتی ارائه میدهد که توسعه اقتصادی و رفاه کشورهای درحالتوسعه را ارتقا میدهد‬‫و بهطور خاص هدف قرار میدهد‪ .‬کمیته کمک به توسعه سازمان همکاری اقتصادی و‬‫توسعه (‪ ،)OECD‬کمکهای رسمی توسعهای (‪ )ODA‬را بهعنوان "استاندارد طالیی"‬‫کمکهای خارجی در سال ‪ 1969‬پذیرفت و تا به امروز منبع اصلی تأمین مالی برای‬‫فصل سوم‪ :‬ابعاد دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪88‬‬‫توسعه باقیمانده است‪ .‬کمکهای ارائهشده شامل کمکهای بالعوض‪ ،‬وامهای "نرم‪"1‬‬‫و کمکهای فنی است‪ .‬وامهای نرم‪ ،‬وامهایی هستند که حداقل ‪ 25‬درصد از کل وام‬‫بالعوض باشد‪ .‬در همکاریهای توسعهای‪ ،‬بیشتر مذاکرات کمکهای رسمی (‪)ODA‬‬‫دوجانبه است‪ ،‬اگرچه کشورها بهطور پیوسته کمکهای خود را در قالب «کمکهای‬‫چندجانبه» به سازمانهای مرتبط با سازمان ملل متحد‪ ،‬بانک جهانی و آژانسهای‬‫تخصصی سالمت مانند اتحاد واکسن (‪ )Gavi‬و گلوبال فاند هدایت میکنند‪ .‬تغییرات‬‫خاصی در اولویتهای تأمین مالی رخداده است‪ :‬بهعنوانمثال‪ ،‬نروژ یک راهبرد جهانی‬‫را در نوامبر ‪ 2019‬برای کمک به مبارزه با بیماریهای غیر واگیر در کشورهای‬‫کمدرآمد راهاندازی کرد و درنتیجه باعث تقویت بخش نادیده گرفتهشده بودجه شد‪.‬‬‫اعضای کمیته کمک به توسعه سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (‪ )OECD‬بهطورکلی‬‫هدف ‪ ٪0.7‬از درآمد ناخالص ملی یک اهداکننده را بهعنوان کمکهای رسمی‬‫توسعهای در نظر گرفتهاند‪ ،‬حتی اگر تعداد بسیار کمی واقعاً به این هدف دستیافته‬‫باشند‪ .‬بریتانیا تنها کشور کمککننده بزرگی بود که در کنار گروهی از کشورهای‬‫کوچکتر مانند دانمارک‪ ،‬لوکزامبورگ‪ ،‬نروژ و سوئد به تعهدات خود عمل میکند‪.‬‬‫اگرچه اخیراً تصمیم گرفته است که این میزان از ‪ 0.5‬درصد تجاوز نکند‪ .‬ایاالتمتحده‬‫اخیراً تصمیم خود را مبنی بر عدم کمک مالی به سازمان جهانی بهداشت لغو کرده است‪،‬‬‫باید دید که چگونه این موضوع در کمکهای رسمی توسعهای برای سالمت منعکس‬‫میشود‪ .‬آلمان کمکهای خود را به سازمان جهانی بهداشت به میزان قابلتوجهی‬‫افزایش داده است‪ .‬مذاکره در مورد تأمین مالی سازمان بهداشت جهانی یکی از‬‫حوزههای کلیدی دیپلماسی سالمت در سالهای آینده است‪ .‬مذاکرات در مورد تأمین‬‫مالی سالمت جهانی‪ ،‬موضوعات کاهش بدهی‪ ،‬وامها و سرمایهگذاری مستقیم خارجی‬‫‪1 - soft‬‬‫‪89‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫را پوشش میدهد‪ .‬اینیکی از دالیلی است که جلسات مشترک وزرای بهداشت و‬‫دارایی برای دیپلماسی سالمت را حیاتی میکند‪.‬‬‫برای اطمینان از مقرونبهصرفه بودن واکسنها‪ ،‬مشارکت با بخش خصوصی برای مثال‪،‬‬‫توسط اتحاد واکسن (‪ )Gavi‬مورد مذاکره قرار میگیرد‪ .‬تأمین مالی قابل پیشبینی اتحاد‬‫واکسن (‪ )Gavi‬و ادغام تقاضا‪ ،‬انگیزهای برای صنعت داروسازی ایجاد کرده است تا‬‫یک سیاست قیمتگذاری پلکانی را تنظیم کند که بهموجب آن کشورهای کمدرآمد‬‫برای همان محصول هزینه کمتری نسبت به کشورهای با درآمد باالتر پرداخت کنند‪ .‬از‬‫طریق کووکس (مکانیسم جدید تجمیع واکسن برای کووید ‪ )19‬اتحاد واکسن (‪)Gavi‬‬‫در تالش است تا درباره مکانیسم مالی جدید مذاکره کند‪.‬‬‫دو حوزهای که دیپلماسی سالمت در آنها نقش مهمی در تأمین بودجه ایفا میکند در‬‫زیر توضیح دادهشده است‪:‬‬‫پوشش همگانی سالمت‪ :‬برای اطمینان از دسترسی عادالنه به خدمات بهداشتی و‬‫درمانی‪ ،‬سرمایهگذاری در مقیاس وسیع از سوی بخشهای دولتی و خصوصی موردنیاز‬‫است‪ .‬از سوی دیگر‪" ،‬سالمت دیجیتال" یک فرصت اقتصادی بزرگ برای هر دو بخش‬‫ارائه میدهد‪ .‬مقابله با فرصتها و خطرات چندجانبه ناشی از تالش برای ایجاد تعادل بین‬‫منافع اقتصادی و همبستگی اجتماعی (و جهانی) یک چالش کلیدی در دیپلماسی سالمت‬‫است‪ .‬جلسات استماع چند ذینفعی در سازمان ملل در آمادهسازی برای نشست سطح باال‬‫در مورد پوشش همگانی سالمت در سال ‪ 2019‬با الگوبرداری از مذاکرات اهداف‬‫توسعه پایدار چند ذینفعی یک نمونه از آن هست‪ .‬اولین نشست بین وزرای بهداشت و‬‫دارایی گروه ‪ 20‬که در حاشیه اجالس سران گروه ‪ 20‬در اوزاکا ژاپن در ژوئن ‪2019‬‬‫برگزار شد‪ ،‬نقطه عطف مهم دیگری بود (به مطالعه موردی ‪ 2‬نگاه کنید)‪.‬‬

‫‪90‬‬‫فصل سوم‪ :‬ابعاد دیپلماسی سالمت جهانی‬‫تکمیل بودجه سالمت جهانی‪ :1‬چالش مهم دیگر در دیپلماسی سالمت‪ ،‬تکمیل‬‫منابع مالی چهار ساختار اصلی تأمین مالی است‪-1 :‬گلوبال فاند برای مبارزه با ایدز‪ ،‬سل‬‫و ماالریا ‪-2‬اتحاد واکسن (‪-3 )Gavi‬تسهیالت مالی جهانی برای زنان‪ ،‬کودکان و‬‫نوجوانان ‪ -4‬ابتکار جهانی ریشهکنی فلج اطفال‪ .‬مذاکره در مورد مدلی برای تکمیل‬‫تأمین مالی فرصتی ویژه برای سران کشورها و دولتها برای مشارکت در دیپلماسی‬‫پرستیژ است‪ .‬یک مثال قابلتوجه‪ ،‬کمپین فرانسوی برای تضمین تأمین مالی مجدد گلوبال‬‫فاند در سالهای ‪ 2018‬و ‪ 2019‬است‪ .‬مشارکت در چنین مذاکراتی برای اهداکنندگان‬‫نیز جذاب است‪ ،‬زیرا به آنها دید باالیی میدهد و آنها را قادر میسازد تا با بسیاری از‬‫بازیگران مختلف سالمت جهانی‪ ،‬مانند دولتها‪ ،‬بنیادها‪ ،‬جامعه مدنی و بخش خصوصی‬‫در ارتباط باشند‪.‬‬‫منبع‪:‬‬‫‪Health: launch of the campaign to replenish the Global Fund to Fight‬‬‫‪HIV/AIDS, Tuberculosis and Malaria. In: France, Ministry of Europe and‬‬‫;‪Foreign Affairs [website]. Paris: Ministry of Europe and Foreign Affairs‬‬‫‪2018‬‬‫‪(https://www.diplomatie.gouv.fr/en/french-foreign-policy/ development‬‬‫‪assistance/news/2018/article/health-launch-of-the-campaign-to-replenish‬‬‫‪the-globalfund-to-fight-hiv-aids, accessed 14 September 2020).‬‬‫‪ 3.5‬پاسخگویی به بحرانهای سالمت عمومی‬‫دیپلماسی بحران ‪ 2‬بهعنوان تعامل بین دولتها (و سایر بازیگران) تحت تهدید شدید‬‫تغییرات سیستمی تعریفشده است‪ .‬با افزایش وابستگی متقابل جهانی و یکپارچگی‪،‬‬‫دیپلماسی سالمت بیشتر و بیشتر در برخورد با بحرانهای سالمتی محلی‪ ،‬منطقهای و‬‫‪1- Replenishment of global health funds‬‬‫‪2 -Crisis diplomacy‬‬‫‪91‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫جهانی استفاده میشود‪ .‬در سالهای اخیر نظام بینالملل طیفی از بحرانها را تجربه کرده‬‫است که عمدتاً ناشی از سیاستهای قدرت‪ ،‬منافع اقتصادی و راهبردی و جهانیسازی‬‫است‪ .‬بحرانهای سالمت عمومی جهانی به دسته اخیر تعلق دارند‪.‬‬‫دیپلماسی سالمت چندجانبه از قرن نوزدهم‪ ،‬بهویژه در طول همهگیریهای بزرگ وبا‪،‬‬‫انجامشده است‪ .‬بااینحال‪ ،‬دیپلماسی بحران سالمت "مدرن" در اوایل دهه ‪ 2000‬ظهور‬‫کرد‪ ،‬زمانی که اپیدمی ایدز بهعنوان تهدید جهانی سالمت فرامرزی‪ ،‬در دستور کار‬‫مجمع عمومی سازمان ملل متحد و شورای امنیت قرار گرفت‪ ،‬بهویژه در اعالمیه تعهد‬‫در مورد اچ ای وی‪ /‬ایدز "بحران جهانی ‪ -‬اقدام جهانی"‪ ،‬در ‪ 27‬ژوئن ‪ 2001‬در نشست‬‫ویژه مجمع عمومی اچ ای وی‪ /‬ایدز به تصویب رسید‪ .‬همکاریهای چندجانبه و‬‫دیپلماسی بیشتر به پاسخ مؤثر به سل و ماالریا کمک کرده است و راه را برای کمپینهای‬‫واکسیناسیون در مقیاس بزرگ در محیطهای شکننده هموار کرده است‪ .‬طی ‪ 20‬سال‬‫گذشته‪ ،‬شیوع آنفوالنزای پرندگان‪ ،‬سارس (سندرم حاد تنفسی)‪ ،‬مرس (سندرم تنفسی‬‫خاورمیانه)‪ ،‬ابوال و کووید‪ 19-‬چالشهای بیشتری را برای کشورهای داخلی‪ ،‬نظم‬‫چندجانبه بینالمللی‪ ،‬سازمانهای بینالمللی و بهطورکلی دیپلماسی بحران ایجاد کرده‬‫است‪.‬‬‫اپیدمی سارس که در سال ‪ 2003‬بیش از ‪ 25‬کشور را تحت تأثیر قرار داد بهعنوان زنگ‬‫خطری برای سیستم بینالمللی عمل کرد‪ .‬با توجه به آن بیماری همهگیر‪ ،‬مقررات‬‫بینالمللی سالمت (‪ )IHR‬مورد مذاکره قرار گرفت و درنهایت در سال ‪ 2005‬بهعنوان‬‫چارچوب قانونی الزامآور بینالمللی توسط همه کشورهای عضو سازمان جهانی بهداشت‬‫تأیید شد (به فصل ‪ 5‬مراجعه کنید)‪ .‬با تصویب مقررات (اصالحشده) بینالمللی سالمت‪،‬‬‫کشورهای عضو متعهد شدند که هرگونه شیوع بیماری را که پتانسیل تبدیلشدن به‬‫تهدیدی برای سالمت عمومی جهانی را داشته باشد‪ ،‬به سازمان جهانی بهداشت گزارش‬‫دهند‪.‬‬

‫فصل سوم‪ :‬ابعاد دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪92‬‬‫ظرف کمتر از ‪ 10‬سال‪ ،‬دیپلماسی سالمت با شکست کشورها و آژانسهای بینالمللی‬‫در واکنش مؤثر به اولین شیوع ابوال که در غرب آفریقا در اوایل سال ‪ 2014‬آغاز شد‪،‬‬‫مواجه شد‪ .‬ویژگیهای بارز آن بحران عبارت بودند از‪ :‬تأخیر زیاد برای اعالم بهعنوان‬‫بحران سالمت عمومی با نگرانی بینالمللی‪ )PHEIC( 1‬و مآالً تشکیل کمیته اضطراری‬‫مقررات بینالمللی سالمت؛ ایفای نقش کلیدی سازمان پزشکان بدون مرز بهعنوان‬‫سازمان غیردولتی در جلبتوجه جهان به بحران و سازماندهی مداخالت اولیه در‬‫کشورهای آسیبدیده از همهگیری؛ و عدم هماهنگی بین کشورهای آسیبدیده هنگام‬‫اتخاذ تصمیماتی با پیامدهای اقتصادی و سیاسی مانند بسته شدن مرزهای ملی‪.‬‬‫تالشهای دوجانبه و چندجانبه برای حمایت از کشورها در مبارزه با همهگیری در آفریقا‬‫و جلوگیری از تشدید آن به یک بیماری همهگیر جهانی انجام شد‪ .‬دبیر کل سازمان ملل‬‫متحد یک فرستاده ویژه در مورد ابوال منصوب کرد‪ ،‬درحالیکه تعدادی از کشورها و‬‫اتحادیه اروپا سفیران موقت را برای انجام دیپلماسی بحران تعیین کردند‪ .‬شورای امنیت‬‫سازمان ملل قطعنامه ‪ )2014( 2177‬را در مورد شیوع ابوال و تأثیر آن در آفریقا و فراتر‬‫از آن به تصویب رساند‪ .‬دیپلماسی بحران موضوعات مختلفی مانند کمکهای چندجانبه‬‫و دوجانبه‪ ،‬بسته شدن مرزها‪ ،‬تجمیع اطالعات علمی و طراحی و توسعه داروها و‬‫واکسنها را پوشش میدهد‪ .‬پس از پایان شیوع‪ ،‬دیپلماتهای سالمت خواستار تقویت‬‫مقررات بینالمللی سالمت‪ ،‬ایجاد یک صندوق اضطراری و ایجاد نیروی کار اضطراری‬‫سالمت جهانی شدند (قطعنامههای مجمع جهانی سالمت ‪A68/26 ،A68/24 ،A68/22‬‬‫و ‪ .)A68/ 27‬یک برنامه فوریتهای سالمت سازمان جهانی بهداشت در سال ‪ 2016‬به‬‫درخواست مجمع جهانی سالمت تأسیس شد‪ .‬مهمترین درسهای اپیدمی ابوال برای‬‫مدیریت بحران سالمت‪ ،‬نیاز کشورها به اجرای مؤثر تعهدات خود تحت مقررات‬‫‪1 -Public Health Emergency of International Concern‬‬‫‪93‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫بینالمللی سالمت و ضرورت فوری توانمندسازی سازمان بهداشت جهانی برای نظارت‬‫بر اجرای مقررات بینالمللی سالمت و ارتقای شفافیت دادههای مرتبط با سالمت بود‪.‬‬‫بحران اخیر کووید‪ 19-‬روشن کرده است که این درسها بهطور کامل موردتوجه قرار‬‫نگرفته است‪.‬‬‫‪ 3.6‬بهبود روابط بین کشورها از طریق سالمت و رفاه‬‫قدرت نرم به توانایی یک کشور برای تأثیرگذاری بر اقدامات دیگران بدون استفاده از‬‫زور یا اجبار اشاره دارد‪ .‬استفاده از کمکهای سالمت در سیاست خارجی یک راهبرد‬‫قدرت نرم است که بهطور گسترده مورداستفاده قرار میگیرد و از طریق آن کشور‬‫اهداکننده میتواند نفوذ خود را نشان دهد؛ تامی جی‪ .‬تامپسون‪ ،‬وزیر سابق بهداشت و‬‫خدمات انسانی ایاالتمتحده‪ ،‬بیش از ‪ 15‬سال پیش استدالل کرد که دیپلماسی پزشکی‬‫"راهی برای پیشبرد اهداف آمریکا در سراسر جهان" است که میتواند بسیار بیشتر از‬‫قدرت نظامی استفاده شود‪( .‬ایگلهارت‪.)2004 ،‬‬‫ابتکارات قبلی مانند راهاندازی برنامههای واکسیناسیون ("دیپلماسی واکسن") برای‬‫مقابله با مرگومیر کودکان در کشورهای آمریکای مرکزی و آفریقا‪ ،‬اعتماد و احترام‬‫زیادی را در سراسر جهان به ایاالتمتحده جلب کرد (به بخش ‪ 13.2‬مراجعه کنید)‪ .‬طرح‬‫‪94‬‬‫فصل سوم‪ :‬ابعاد دیپلماسی سالمت جهانی‬‫اضطراری رئیسجمهور ایاالتمتحده برای کمک به ایدز (‪ )PEPFAR‬از زمان‬‫راهاندازی آن در سال ‪ ،2003‬بیش از ‪ 85‬میلیارد دالر در پاسخ جهانی به بیماری ایدز‬‫سرمایهگذاری کرده است که بزرگترین تعهد مالی هر کشوری برای مقابله با یک‬‫بیماری در تمام تاریخ است‪ .‬بهطور مشابه‪ ،‬کوبا و چین طی چندین دهه جایگاه بینالمللی‬‫خود را از طریق "دیپلماسی پزشکی" با اعزام کارکنان پزشکی به کشورهای‬‫درحالتوسعه و حمایت از آموزش پزشکی تقویت کردهاند‪ .‬بر اساس طرح کمربند‪ -‬راه‬‫ابریشم که بهطور رسمی در سال ‪ 2013‬راهاندازی شد‪ ،‬چین درحالتوسعه رویکردی‬‫است که بهعنوان جاده ابریشم سالمت شناخته میشود (به کادر ‪ 5‬مراجعه کنید)‪.‬‬‫اخیراً‪"،‬دیپلماسی ماسک" چین در دوره اولیه همهگیری کووید‪ 19-‬توجه زیادی را‬‫بهخصوص در اروپا و آمریکای التین به خود جلب کرد‪.‬‬‫کادر ‪ :5‬ابتکار کمربند‪ -‬راه چین و ارتباط آن با سالمت‬‫ابتکار کمربند‪ -‬راه چین‪ )BRI( 1‬که اغلب بهعنوان «جاده ابریشم جدید» نیز شناخته میشود‪،‬‬‫تاکنون عمدتاً در زمینههای سیاسی و اقتصادی موردبحث قرارگرفته است‪ .‬بااینحال‪ ،‬سالمت به‬‫دلیل اینکه راهی برای زیربنای توسعه اقتصادی‪ ،‬عوامل تعیینکننده فرامرزی و همکاریهای‬‫بینالمللی است‪ ،‬بعد مهمی به شمار میآید‪ .‬از منظر دیپلماسی سالمت و حکمرانی‪ ،‬چندین جنبه‬‫از ابتکار کمربند‪ -‬راه چین قابلتوجه است‪.‬‬‫پروژههای راهاندازی شده تحت این ابتکار در راستای سیاستهای تجاری‪ ،‬اقتصادی‪ ،‬حملونقل‬‫و محیطزیست قرار دارند‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬مفهوم کلی ابتکار کمربند‪ -‬راه چین بهشدت در‬‫سیاستهای خارجی‪ ،‬توسعه و سرمایهگذاری کشورهای شرکتکننده تعبیهشده است‪ .‬سالمت‬‫ارتباط خود را با تمام بخشهای فوق دارد بنابراین ممکن است بهعنوان کاتالیزور با قدرت نرم‬‫برای اتصال و تعامل کشورها عمل کند‪.‬‬‫حوزههای مهمی مانند بیماریهای واگیر‪ ،‬امنیت سالمت‪ ،‬شیوههای زندگی سالم‪ ،‬مواد‬‫غیرقانونی و ایمنی جادهها تحت تأثیر افزایش جریان مردم‪ ،‬اطالعات‪ ،‬کاالها و خدمات در مسیر‬‫‪1 - Belt and Road Initiative‬‬‫‪95‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫جاده ابریشم قرار میگیرند‪ .‬همچنین فرصتهایی برای گسترش تجارت محصوالت‪ ،‬خدمات‬‫و فناوریهای سالمت‪ ،‬ایجاد آزمایشگاههای فرامرزی برای ارتقای امنیت سالمت و تأسیس‬‫مراکز مراقبتهای بهداشتی و درمانی برای جذب توریسم پزشکی وجود خواهد داشت‪ .‬افزایش‬‫همکاری بینالمللی‪ ،‬مذاکرات و دیپلماسی برای مدیریت چنین فشارهای نوظهور و فرصتهایی‬‫برای سالمت فرامرزی و سالمت عمومی بهطورکلی موردنیاز است‪.‬‬‫عالوه بر این‪ ،‬اشکال جدیدی از گفتگو و همکاری در تحقیق و اشتراک دانش درحالتوسعه‬‫است‪ .‬شبکههای همکاری برای تحقیقات سیاستگذاری سالمت‪ ،‬سالمت عمومی و منابع‬‫انسانی‪ ،‬مانند بیمارستان کمربند‪ -‬راه ابریشم و اتحاد دانشگاه راهاندازی شدهاند‪ .‬مفهوم کامالً‬‫جدید "جاده ابریشم سالمت" در سال ‪ 2017‬در یک نشست بینالمللی سطح باال با مشارکت‬‫سازمان جهانی بهداشت معرفی شد مفهومی که به دلیل پاندمی کووید‪ 19-‬اهمیت بیشتری پیدا‬‫کرد‪ .‬ارتباطات و گفتگوهای سالمت نیز احتماالً با راهبرد دیجیتالی جاده ابریشم که بهطور‬‫موازی راهاندازی شد‪ ،‬تقویت میشود‪.‬‬‫نهادها و مکانیسمهای منطقهای که از ابتکار کمربند‪ -‬راه چین حمایت میکنند‪ ،‬بهعنوان کانال‬‫کلیدی دیگری در دیپلماسی سالمت عمل میکنند‪ .‬این موضوع در موضع سالمت عمومی‬‫اتخاذشده توسط سازمانهای سیاسی و اقتصادی که دارای عضویت همپوشانی با ابتکار کمربند‪-‬‬‫راه چین هستند مانند همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه‪ ،‬سازمان همکاری شانگهای و اتحادیه‬‫اقتصادی اوراسیا خود را نشان میدهد‪ .‬نشستهای وزرای بهداشت چین و کشورهای اروپای‬‫مرکزی و شرقی‪ ،‬همراه با اجالس ساالنه سطح باالی همکاریهای بهداشتی چین و آفریقا‪ ،‬به‬‫تقویت دیپلماسی سالمت کمک کرده است‪.‬‬‫دیپلماسی نیز در مدیریت ریسک حیاتی خواهد بود‪ .‬کشورهایی که سیستمهای بهداشتی و‬‫درمانی ضعیفتری دارند ممکن است مقابله با اثرات سالمتی ناشی از افزایش پروژههای‬‫زیربنایی‪ ،‬جابجایی فرامرزی و تجارت بهویژه شیوع بیماریهای عفونی در مناطق با نرخ‬‫واکسیناسیون پایین‪ ،‬عرضه آسانتر تنباکو و مواد غذایی ناسالم‪ ،‬نگرانیهای زیستمحیطی و‬‫ایمنی جاده دشوار باشد‪ .‬مگر اینکه این موضوعات از قبل بهدرستی موردبحث قرارگرفته باشند‪.‬‬‫فصل سوم‪ :‬ابعاد دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪96‬‬‫واقعیتهای جهان در حال تغییر در مورد تغییر قدرت جهانی‪ ،‬افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی‪،‬‬‫تضعیف کانالهای سنتی چندجانبهگرایی و بحران کووید‪ 19-‬نقش دیپلماسی سالمت را در‬‫ارتباط با جنبشهای فراملی مهمی مانند ابتکار کمربند‪ -‬راه چین برجستهتر میکند‪" .‬دیپلماسی‬‫واکسن" که توسط چین و سایر کشورها انجام میشود‪ ،‬به این موضوع داللت دارد‪.‬‬‫اگرچه سالمت در موضوع اصلی ابتکار کمربند‪ -‬راه چین نیست‪ ،‬اما سالمت حوزه مهمی است‬‫که باید با پیشرفت این ابتکار موردتوجه قرار گیرد؛ بنابراین دیپلماسی سالمت بخشی‬‫جداییناپذیر از چارچوب کلی دیپلماتیک خواهد بود‪ .‬چشمانداز سالمت جاده ابریشم حتی‬‫ممکن است به پیکربندی مجدد و تغییر ساختار ابتکار کمربند‪ -‬راه چین کمک کند همانطور‬‫که به دلیل آسیب قابلتوجه پاندمی کووید‪ 19 -‬به اقتصاد و محیطزیست کشورها ممکن است‬‫ضرورت یابد تا حوزه سالمت نیز به این ابتکار افزوده شود‪ .‬دسترسی و توزیع واکسن نیز نقش‬‫مهمی در رشد و توسعه این ابتکار ایفا نمود‪.‬‬‫کشورها درگذشته اغلب توانستهاند در چارچوب سازمانهای چندجانبه بر روی چالشهای‬‫سالمت جهانی باهم کار کنند‪ ،‬نمونهای از آن ریشهکنی آبله است که مشترکاً توسط اتحاد‬‫جماهیر شوروی (سابق) و ایاالتمتحده به دست آمد‪ .‬بهطور مشابه‪ ،‬چین و ایاالتمتحده هر دو‬‫به همراه سازمان جهانی بهداشت به مبارزه با شیوع ابوال در غرب آفریقا در سالهای ‪-2014‬‬‫‪ 2015‬کمک کردند‪ .‬یک مثال از خاورمیانه‪ :‬ازدحام انسانی که منجر به کشته شدن بیش از‬‫‪ 2000‬زائر در مراسم ساالنه حج در مکه (فاجعه منا) در سال ‪ 1394‬شد‪ ،‬میتوانست به یک‬‫بحران سیاسی بزرگ بین جمهوری اسالمی ایران و عربستان تبدیل شود‪ .‬اگر که وزیران بهداشت‬‫دو کشور از طیف وسیعی از گزینههای قدرت نرم بهخوبی استفاده نمیکردند‪ .‬همانطور که در‬‫بحران کووید ‪ 19‬نشان داده شد تنشهای ژئوپلیتیکی در حال حاضر مقابله با چالشهای مشترک‬‫از طریق دیپلماسی سالمت را بسیار دشوار کرده است‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬نگرانی زیادی وجود دارد‬‫که کمکهای توسعهای دیگر بر اساس اولویتهای اهداف توسعه پایدار بهویژه با توجه به‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪97‬‬‫ریشهکنی فقر و هیچکس عقب نماند‪ ،1‬توزیع نخواهد شد‪ ،‬بلکه بر اساس اولویتهای سیاست‬‫خارجی و اقتصادی‪ ،‬همانطور که در دوران جنگ سرد انجام شد‪.‬‬‫‪ 3.7‬کمک به صلح و امنیت‬‫در موضوع سالمت و صلح‪ ،‬تالشها برای کاهش اثرات درگیریهای مسلحانه بر‬‫سالمت‪ ،‬شامل آتشبس بشردوستانه مثال‪ ،‬اجازه دادن به کمپینهای ایمنسازی یا سایر‬‫مداخالت سالمت میشود‪ .‬یک مثال خوب‪ ،‬همکاری یونیسف‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت‬‫و کلیسای کاتولیک رومی (که بعداً روتاری بینالمللی و کمیته بینالمللی صلیب سرخ‬‫به آن پیوستند) برای مذاکره درباره آتشبسهای مختلف در السالوادور از سال ‪ 1985‬به‬‫بعد است که امکان ایمنسازی حدود ‪ 300000‬کودک را در سال فراهم کرد‪ .‬این مثال‬‫اغلب در زمینۀ "دیپلماسی واکسن" ذکر میشود‪.‬‬‫فعالیت سازمان جهانی بهداشت در زمینۀ امنیت سالمت‪ ،‬بهویژه پس از پاندمی کووید‪-‬‬‫‪ 19‬گسترشیافته است‪ .‬تالشهای موفقیتآمیز سازمان جهانی بهداشت برای مقابله با‬‫همهگیری ابوال در جمهوری دموکراتیک کنگو که در اوت ‪ 2018‬آغاز شد‪ .‬مدتها به‬‫دلیل این واقعیت که شیوع این بیماری در یک منطقه جنگی رخ داد‪ ،‬با مشکل مواجه‬‫بود‪ .‬چندین کارمند بهداشت توسط شورشیان در آن منطقه کشتهشدهاند و مراکز‬‫بهداشتی و درمانی و همچنین کارکنان پزشکی در معرض حمالت در سایر مناطق تحت‬‫درگیریهای نظامی قرار داشتند‪ .‬اگرچه هنوز هیچ راهحل پایداری پیدا نشده است‪ ،‬اما‬‫برای جامعه جهانی سالمت آشکارتر شده است که در برخی شرایط بحرانی‪ ،‬همکاری‬‫با ارتش میتواند بهاندازه همکاری با بخش بشردوستانه مهم باشد‪ .‬درگیریهای مسلحانه‬‫و نقض حقوق بشر همراه با آن چالشی مهم برای دیپلماسی سالمتی و بشردوستانه ایجاد‬‫میکند (به کادر ‪ 6‬مراجعه کنید)‪.‬‬‫‪1 -Eradicating Poverty and Leaving No One Behind‬‬‫فصل سوم‪ :‬ابعاد دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪98‬‬‫یک موضوع بسیار بحثبرانگیز در دیپلماسی سالمت‪ ،‬استفاده از تحریمها و خصوصاً‬‫تحریمهای اقتصادی است که ابزار سیاست خارجی هستند‪.‬‬‫آنها نهتنها منجر به کاهش فعالیتهای اقتصادی میشوند‪ ،‬بلکه اغلب اثرات سالمتی‬‫قابلتوجهی‪ ،‬بهویژه بر گروههای آسیبپذیر جمعیت و غیرنظامیان بیگناه دارند‪.‬‬‫پیشنهادهایی برای یافتن راههایی ارائهشده است تا اطمینان حاصل شود که «جنگ‬‫اقتصادی» بر اساس اصول حقوق بینالملل بشردوستانه هدایت میشود تا اثرات آن بر‬‫غیرنظامیان کاهش یابد‪ .‬این امر مستلزم نظارت بر تأثیر تحریمها‪ ،‬بهویژه در مورد آب‪،‬‬‫در دسترس بودن غذا و کنترل بیماریهای عفونی است‪.‬‬‫کادر ‪ :6‬دیپلماسی بشردوستانه و سالمت‬‫هدف دیپلماسی بشردوستانه بسیج حمایت عمومی و دولتی‪ ،‬منابع برای عملیات و برنامههای‬‫بشردوستانه و تسهیل مشارکتهای مؤثر برای پاسخ به چالشها و رفع نیازهای جوامع در شرایط‬‫شکننده است‪.‬‬‫فدراسیون بینالمللی صلیب سرخ و جمعیتهای هاللاحمر (‪ )IFRC‬بزرگترین شبکه‬‫بشردوستانه در جهان است و به جوامع سراسر جهان کمک میکند تا ایمنتر و سالمتر باشند و‬‫بهطور مؤثرتری به بحرانها پاسخ و سپس بازیابی کنند‪ .‬فدراسیون بینالمللی صلیب سرخ و‬‫جمعیت هاللاحمر در سال ‪ 1919‬تأسیس شد‪ ،‬متشکل از ‪ 192‬جمعیت ملی صلیب سرخ و‬‫هاللاحمر است و توسط هفت اصل اساسی بشردوستی‪ ،‬بیغرضی‪ ،‬بیطرفی‪ ،‬استقالل‪ ،‬خدمات‬‫داوطلبانه‪ ،‬یگانگی و جهانی شمولی هدایت میشود‪ .‬این اصول زیربنای دیپلماسی بشردوستانه‬‫فدراسیون بینالمللی صلیب سرخ و جمعیت هاللاحمر در همه سطوح است‪.‬‬‫با درگیر شدن در دیپلماسی بشردوستانه‪ ،‬فدراسیون بینالمللی صلیب سرخ و جمعیت هاللاحمر‬‫به مسئولیت ناشی از نقش مهم جمعیتهای ملی صلیب سرخ و هاللاحمر بهعنوان نیروی کمکی‬‫برای مقامات دولتی در زمینۀ بشردوستانه عمل میکند‪ .‬این مسئولیت بیشتر منعکسکننده‬‫وضعیت بینالمللی صلیب سرخ و جمعیت هاللاحمر‪ ،‬گستره جهانی فعالیتهای بشردوستانه و‬‫توسعه اعضای آن است شامل بیش از ‪ 14‬میلیون داوطلب در سطح جامعه میباشند‪.‬‬‫‪99‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫دیپلماسی بشردوستانه شامل مجموعهای از فعالیتهاست که برای تغییر طرز فکر و درنهایت‬‫بهبود رفاه و انعطافپذیری افراد و جوامع‪ ،‬بهویژه آسیبپذیرترین افراد در محیطهای‬‫بشردوستانه طراحیشده است‪ .‬این فعالیتها عبارتاند از‪:‬‬‫کارنامه سازی‪ :1‬دستیابی به درک گسترده از قدردانی و اعتماد سیاستگذاران‪ ،‬شرکا و عموم‬‫مردم برای نقش‪ ،‬دستاوردها و روشهای کاری جمعیت ملی صلیب سرخ و هاللاحمر و شبکه‬‫بینالمللی صلیب سرخ و جمعیت هاللاحمر بهعنوان بازیگران اصلی فعالیتهای بشردوستانه‪.‬‬‫دیپلماسی عمومی‪ :‬تأثیرگذاری بر رفتار عمومی بهگونهای که افراد و جوامع برای حفظ‬‫سالمت خود‪ ،‬تقویت انعطافپذیری خود در برابر بحرانها و ایجاد جوامعی صلحآمیز‪ ،‬دلسوز‬‫و فراگیر و عاری از هر نوع تبعیض‪ ،‬گام بردارند‪.‬‬‫دولتها و سایر بازیگران تأثیرگذار‪ :‬تأثیرگذاری بر سیاستگذاران در سطوح داخلی‪،‬‬‫منطقهای و جهانی برای حمایت‪ ،‬اتخاذ یا اجرای تصمیمها‪ ،‬قوانین‪ ،‬خطمشیها و شیوههای جدید‬‫یا بهروز شده که ایمنی‪ ،‬رفاه و انعطافپذیری افراد آسیبپذیر را ارتقا میدهد و فعالیت جوامع‬‫ملی بهویژه در زمینههای بشردوستانه را امکانپذیر میسازد‪.‬‬‫دیپلماسی بشردوستانه و دیپلماسی سالمت اغلب با فعالیتهای فدراسیون بینالمللی صلیب سرخ‬‫و جمعیت هاللاحمر در سطوح مختلف تالقی دارند‪ .‬درحالیکه دیپلماسی سالمت در سطح‬‫جهانی (بهعنوانمثال‪ ،‬در مؤسسات چندجانبه) به موضوعات جهانی (مانند حمایت از پوشش‬‫همگانی سالمت) میپردازد‪ ،‬دیپلماسی بشردوستانه و دیپلماسی سالمت در سطح ملی برای ارائه‬‫برنامههای بهداشتی و درمانی به آسیبپذیرترین اقشار مردم از طریق مشارکت سازمانهای‬‫مختلف حیاتی هستند‪.‬‬‫واکنش به شیوع ابوال در جمهوری دموکراتیک کنگو‬‫در طول بحران ابوال در استانهای کیوو و ایتوری شمالی جمهوری دموکراتیک کنگو از سال‬‫‪ 2018‬تا ‪ ،2020‬صلیب سرخ در محیطی بسیار ناآرام فعالیت میکرد که مشخصه آن بیاعتمادی‬‫‪1 - Profile-building‬‬‫فصل سوم‪ :‬ابعاد دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪100‬‬‫نسبت به کارکنان سالمت‪ ،‬خشونت مکرر و حمالت هدفمند علیه نیروهای پاسخدهنده خط‬‫مقدم ازجمله داوطلبان صلیب سرخ بود‪.‬‬‫دسترسی به جوامع مختلف آسیبدیده از ابوال و اعتمادسازی یک تالش طوالنیمدت بود که‬‫مستلزم مشاوره و مذاکره منظم با مقامات دولتی‪ ،‬گروههای مسلح محلی‪ ،‬شرکا و جوامع بود‪.‬‬‫صلیب سرخ جمهوری دموکراتیک کنگو توانست جوامع را آموزش دهد‪ ،‬بیماران ابوال را ایزوله‬‫کند‪ ،‬افرادی را که با یک فرد آلوده در تماس بودهاند را ردیابی و تحت نظر داشته باشد و برای‬‫کسانی که در اثر این بیماری کشتهشدهاند دفن ایمن و باعزت فراهم کند‪ .‬بسیاری از داوطلبان‬‫جان خود را در خط مقدم به خطر انداختند و با خشونت و تبعیض در جوامع خود مواجه شدند‪.‬‬‫این اعتماد جوامع محلی بود که از طریق ترکیبی از دیپلماسی بشردوستانه و سالمتی به دست‬‫آمد که درنهایت منجر به شکستن زنجیره انتقال شد‪.‬‬‫‪101‬‬‫جهانی‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت‬‫فصل سوم‪ :‬ابعاد دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪102‬‬‫بخش دوم‬‫مذاکره در مورد سالمت در فضای‬‫چندجانبه‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪103‬‬‫فصل چهارم‪:‬‬‫دستور کار و مشروعیت در دیپلماسی سالمت‬‫‪ 4.1‬چندجانبه گرایی و مشروعیت سازمانهای بینالمللی‬‫«چندجانبهگرایی» اصطالحی است که برای توصیف همکاری بین دولتها به کار‬‫میرود‪ :‬رویکردی مبتنی بر این پیشفرض که کشورها با همکاری یکدیگر میتوانند‬‫راهحلهایی برای مشکالت مشترک بیابند‪ ،‬بدون اینکه از حق حاکمیت خود چشمپوشی‬‫کنند‪.‬‬‫در خالل کنفرانس صلح پاریس ‪ 1920-1919‬نوع جدیدی از مکانیسم نهادینهشده به نام‬‫سازمان عضویت همگانی‪ 1‬برای تعامل دولتها با یکدیگر ایجاد شد‪ :‬اولین سازمان‪ ،‬اتحاد‬‫ملل (تأسیس در سال ‪ )1920‬بود که در سال ‪ 1945‬توسط سازمان ملل متحد جایگزین‬‫شد‪ .‬پس از جنگ جهانی دوم‪ ،‬چندجانبه گرایی مترادف بانظم بینالمللی لیبرال مبتنی بر‬‫مفاهیم غربی روابط بینالملل در نظر گرفته شد نظمی که اکنون مورد چالش قرارگرفته‬‫است‪ .‬چندجانبه گرایی از طریق نهادها‪ ،‬هنجارها‪ ،‬چارچوبها‪ ،‬اجالس سران‪ ،‬بلوکها‬‫و اتحادهای خود تعریفشده‪ ،‬بهصورت جهانی و منطقهای عمل میکند‪ .‬قواعد و‬‫رویههای برای تعیین اینکه کدام بازیگران دارای اختیار و مشروعیت برای انجام مذاکرات‬‫هستند‪ ،‬بهخوبی مشخصشدهاند‪ .‬نظام چندجانبه نیز به علت تفاوتهای بین دولتها شکل‬‫میگیرد که به قدرت‪ ،‬موقعیت‪ ،‬ثروت و سایر ویژگیها مربوط میشود‪ .‬برخی از‬‫کشورهای عضو‪ ،‬نفوذ بیشتری نسبت به سایرین در تصمیمگیری دارند‪.‬‬‫سازمان ملل هفتاد و پنجمین سالگرد خود را در حالی در سال ‪ 2020‬جشن گرفت که‬‫‪1 - Universal Membership Organization‬‬‫فصل چهارم‪ :‬دستور کار و مشروعیت در دیپلماسی‬‫‪104‬‬‫افزایش چشمگیر عضویت و گسترش نهادها و فعالیتهای دیپلماسی جهانی داشته است‪.‬‬‫عضویت ‪ 193‬کشور مستقل از سال ‪ 2011‬که دارای نمایندگی مساوی در مجمع عمومی‬‫سازمان ملل هستند‪ ،‬ثابت بوده است‪.‬‬‫تع د اد اع ض ا ی س ا ز م ا ن م لل م تح د‬‫نارنجی‪ :‬عضو دائم آبی‪ :‬کرسی شورای امنیت سبز‪ :‬کشورهای عضو سازمان ملل‬‫سازمان جهانی بهداشت یک سازمان عضویت جهانی است و دارای ‪ 194‬کشور عضو‬‫است‪ .‬همه کشورهای عضو سازمان ملل بهجز لیختناشتاین‪ ،‬جزایر کوک و نیوئه‪ ،‬عضو‬‫سازمان جهانی بهداشت هستند‪ .‬یک کشور با تصویب توافقنامه‪ ،‬تحت عنوان اساسنامه‬‫سازمان جهانی بهداشت به عضویت کامل این سازمان در میآید‪ .‬عضویت بر اساس اصل‬‫یک رأی برای هر کشور صرفنظر از اندازه یا ثروت یک کشور است‪ .‬علیرغم این‬‫اصل‪ ،‬تفاوت قدرت قابلتوجهی بین کشورهای عضو سازمانهای جهانی وجود دارد و‬‫توازن قدرت در این سازمانها‪ ،‬توسط واقعیتهای ژئوپلیتیکی شکل میگیرد‪.‬‬‫بهعنوانمثال‪ ،‬حاکمیت و فعالیتهای سازمان جهانی بهداشت در زمینهٔ دیپلماسی‬‫سالمت بهشدت تحت تأثیر بنبست طوالنی بین اتحاد جماهیر شوروی و ایاالتمتحده‬‫در طول جنگ سرد قرار گرفت‪ .‬فرآیندهای استعمارزدایی که در دهه ‪ 1960‬آغاز شد و‬‫به الحاق بسیاری از کشورهای عضو جدید از جنوب جهانی انجامید و یا تقویت‬‫‪105‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫جهانیشدن نئولیبرال پس از فروپاشی دیوار برلین در سال ‪ 1989‬و اخیراً با رقابت‬‫ژئوپلیتیکی بین چین و ایاالتمتحده که در دهه گذشته تشدید شده است‪.‬‬‫نقشی که سازمانهای بینالمللی ایفا میکنند به منافع و تعهد کشورهای عضو آنها‬‫بستگی دارد‪ .‬بااینحال‪ ،‬سازمانهای بینالمللی بهطور فزایندهای بهخودیخود به بازیگر‬‫تبدیلشدهاند و شروع به ابتکار عمل در تعیین برنامهها کردهاند‪ .‬اهداف توسعه هزاره و‬‫اهداف توسعه پایدار نمونههای بارز آن هستند‪ .‬بهطور قابلتوجهی‪ ،‬تاریخ سازمان ملل با‬‫بیش از ‪ 70‬سال سابقه بهعنوان عامل چندجانبه گرایی با گسترش دستور کار دیپلماسی‬‫جهانی فراتر از صلح و امنیت برای پوشش توسعه اقتصادی‪ ،‬تجارت و طیف گستردهای‬‫از مسائل اجتماعی همراه بوده است‪ .‬اقدامات چندجانبه بهطور چشمگیری تغییر کرده‬‫است و شامل مقابله با کاهش فقر‪ ،‬دفاع از حقوق بشر‪ ،‬حفاظت از محیطزیست و ارتقای‬‫سالمت میشود‪.‬‬‫حوزههایی مانند حقوق بشر‪ ،‬محیطزیست و سالمت در ابتدا و بهاصطالح کمتر سیاسی‬‫‪1‬‬‫(در مقایسه با صلح و امنیت) تلقی میشدند‪ ،‬اما این حوزهها و تأثیرات اقتصادی آنها‬‫اکنون بهصورت فزاینده در خط مقدم نگرانیها قرار دارند‪ .‬اهمیت سالمت در دستور‬‫کار سیاسی و در اهداف توسعه که توسط تصمیمگیرندگان کلیدی سرمایهگذاری قرار‬‫دارد مشروعیتی که امروزه بسیاری از اقدامات بهداشت جهانی را هدایت میکند‪ .‬این‬‫توسعهبخشی از یکروند طوالنی تغییر چندجانبه گرایی است که بر دولتها و‬‫سازمانهای بینالمللی (حتی تا حد تغییر شکل آنها) و بر سایر ذینفعان تأثیر میگذارد‪.‬‬‫بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که "بحران نظم لیبرال" اقتدار و مشروعیت‬‫سازمانهای بینالمللی را از بین برده است و حتی منجر به رد آشکار همکاری بینالمللی‬‫توسط برخی کشورها شده است‪ .‬این موضوع تا حدی به دلیل قدرت گرفتن دیپلماسی‬‫‪1- low Politics‬‬

‫فصل چهارم‪ :‬دستور کار و مشروعیت در دیپلماسی‬‫‪106‬‬‫چندجانبه است‪ :‬همانطور که کشورها از عرصه جهانی خارج میشوند‪ ،‬برای سازمانهای‬‫بینالمللی مهم است که بهعنوان پلت فرمی برای طیف گستردهای از بازیگران عمل کنند‬‫و دیگر تصور نکنند که یک حوزه خاص مهمتر از سایرین است‪ .‬سازمانهای بینالمللی‬‫خود وظایف متعددی را بهعنوان بازیگر‪ ،‬بستر اصلی و واسطه انجام میدهند‪ .‬در بسیاری‬‫از حوزههای سیاستگذاری جهانی‪ ،‬ازجمله سالمت جهانی‪ ،‬دیپلماتها باید از این «بستر‬‫نیرومند» پیچیده در اطراف سازمانهای بینالمللی آگاه باشند‪.‬‬‫کادر ‪ :7‬سالمت و حقوق بشر‬‫حق سالمتی برای زندگی باعزت و برخورداری از سایر حقوق ضروری است‪ .‬حق سالمتی برای‬‫اولین بار در مقدمه اساسنامه سازمان جهانی بهداشت بیان شد این قانون در سال ‪ 1946‬به تصویب‬‫رسید که بیان میدارد‪" :‬برخورداری از باالترین استانداردهای سالمت یکی از حقوق اساسی هر‬‫انسانی بدون در نظر گرفتن نژاد‪ ،‬مذهب‪ ،‬عقاید سیاسی‪ ،‬شرایط اقتصادی یا اجتماعی است"‪.‬‬‫اعالمیه جهانی حقوق بشر (‪ )1948‬از سالمت بهعنوان بخشی از حق برخورداری از استانداردهای‬‫مناسب زندگی یاد میکند‪ .‬همچنین در میثاق بینالمللی حقوق اقتصادی‪ ،‬اجتماعی و فرهنگی‬‫(‪ )1966‬حق سالمتی بهعنوان حقوق بشر به رسمیت شناخته شد‪.‬‬‫حق سالمت ازاینجهت فراگیر است که به عوامل کلیدی تعیینکننده سالمت مانند دسترسی به‬‫آب آشامیدنی سالم‪ ،‬تغذیه و مسکن کافی و برابری جنسیتی تعمیم مییابد؛ و این موضوع شامل‬‫حقوقی مانند حق برخورداری از سیستم ارائه خدمات بهداشتی‪ ،‬حق پیشگیری‪ ،‬درمان بیماری و‬‫حق دسترسی به داروهای ضروری است‪ .‬حق سالمت همچنین شامل اجتناب از رفتارهای ناشی‬‫عدم رضایت طرفین‪ ،‬عاری بودن از شکنجه‪ ،‬سایر رفتارها یا مجازات ظالمانه‪ ،‬غیرانسانی یا‬‫تحقیرآمیز است‪.‬‬‫حق برخورداری از سالمت و مراقبت شایسته با حق برابری در برابر قانون‪ ،‬حریم خصوصی‪ ،‬کار‬‫و تحصیل‪ ،‬حق زندگی در جامعهای مدافع حقوق و حق بهرهمندی از پیشرفتهای علم ارتباط‬‫نزدیک دارد‪ .‬حقوق بشر‪ ،‬غیرقابل تقسیم و به هم مرتبط است‪.‬‬‫‪107‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫حق سالمت نیز ارتباط تنگاتنگی با آزادی از تبعیض دارد‪ .‬عدم تبعیض یک اصل کلیدی در‬‫حقوق بشر است‪ .‬در سرتاسر جهان‪ ،‬گروههای مورد تبعیض و به حاشیه راندهشده بیشتر از‬‫سالمتی ضعیف رنج میبرند‪ .‬تبعیض بر اساس نژاد و قومیت به این معناست که مردم اطالعات‬‫سالمتی کمتری دریافت میکنند و به خدمات سالمت کمتری دسترسی دارند‪ .‬زنان در بسیاری‬‫از جوامع بیشتر تحت تأثیر بیماری قرار میگیرند‪ ،‬زیرا آنها بر تصمیمگیریها‪ ،‬ازجمله‬‫تصمیمگیریهای سیاستی مؤثر بر زندگی جنسی و باروری آنها و به دلیل خشونت جنسیتی و‬‫سوگیریهای جنسیتی در سیستم سالمت‪ ،‬تأثیری ندارند‪.‬‬‫انگ و تبعیض همچنان از موانع اصلی دستیابی به دسترسی همگانی به پیشگیری و درمان هستند‪.‬‬‫جاناتانمان‪ ،‬پزشک آمریکایی و کارشناسان برجسته سازمان جهانی بهداشت (‪ )1998-1947‬از‬‫اولین کسانی بود که در سالهای اولیه بحران ایدز‪ ،‬پیوندهای حیاتی بین حقوق بشر و سالمت‬‫عمومی را برجسته کرد و نشان داد که چگونه خشونت مبتنی بر جنسیت‪ ،‬سالمت زنان و دختران‬‫را در معرض خطر عفونت اچ ای وی ایدز قرار میدهد و اینکه چگونه قوانین تنبیهی برای‬‫کارگران جنسی‪ ،‬روابط جنسی مردان‪ ،‬مصرفکنندگان مواد مخدر و سایر گروههای جمعیتی‪،‬‬‫آنان را از دسترسی به خدمات موردنیاز بازمیدارد‪.‬‬‫در سالهای اخیر‪ ،‬رویکردها و صداهای حقوق بشر در تأثیرگذاری بر بسیاری از بحثهای مهم‬‫در حوزه سالمت کمتر مؤثر بوده است‪ .‬تحقق حق سالمت مبتنی بر سیستمهای بهداشتی و‬‫درمانی عادالنه است که بهنوبه خود در نظمهای اجتماعی که حمایت از حقوق و آزادیهای‬‫اساسی را برای همه تضمین میکند‪ ،‬تعبیهشده است‪ .‬چنین نظمهای اجتماعی اخیراً با افزایش‬‫شدید دستکاری هویت ملی‪ ،‬نژادی و مذهبی توسط کسانی که قدرت سیاسی دارند یا به دنبال‬‫آن هستند‪ ،‬در معرض تهدید قرارگرفتهاند‪ .‬درعینحال‪ ،‬نوآوریهای پزشکی (ازجمله توسعه‬‫واکسنها) و پیشگیری و درمان بیماریها بهطور فزایندهای توسط برنامههای اقتصادی‪ ،‬امنیتی و‬‫تجاری تعیین میشوند که عموم مردم بهسختی میتوانند در مورد آنها صحبت کنند‪ .‬حق دانستن‬‫حقیقت نیز با افزایش پلتفرمهای رسانههای اجتماعی و گسترش اطالعات نادرست به چالش‬‫کشیده شده است‪ .‬تحریف شواهد علمی تأثیر مستقیمی بر سالمت دارد‪ ،‬بهعنوانمثال‪ ،‬در جنبش‬‫فصل چهارم‪ :‬دستور کار و مشروعیت در دیپلماسی‬‫‪108‬‬‫ضد واکسن دیده میشود‪.‬‬‫حق سالمت و سایر حقوق بشر مرتبط با سالمت در تعدادی از معاهدات بینالمللی‪ ،‬اسناد‬‫منطقهای و قوانین اساسی و قوانین ملی ذکرشده است‪ .‬توانمندسازی قانونی مردم‪ ،‬حتی به حاشیه‬‫راندهترین افراد‪ ،‬بهعنوان راهبردی برای مبارزه با نقض حقوق بشر و استفاده از قانون برای یافتن‬‫راهحلهای مشخص و پاسخگویی مقامات اتخاذشده است‪ .‬صندوق جهانی مبارزه با ایدز‪ ،‬سل‬‫و ماالریا یکی از سازمانهای کمککننده است که در حال حاضر از برنامههای حقوق بشر ویژه‬‫باهدف پیشبرد سالمت جنسی و باروری و حقوق زنان و دختران‪ ،‬رفع موانع دسترسی به درمان‬‫و خدمات و ارتقاء مشارکت معنادار گروههای آسیبپذیر جمعیت در تصمیمگیری و در نظر‬‫گرفتن حقوق بشر در طول چرخه کمک مالی و در سیاستها و فرآیندهای سیاستگذاری‬‫حمایت میکند‪.‬‬‫بیشترین تأکید در زمینۀ حق دستیابی به حداقل استاندارد قابلدستیابی مراقبتهای سالمت‪،‬‬‫پیشران جهانی برای پوشش همگانی سالمت است؛ اما این باید با الزامات حقوق بشری همراه‬‫باشد که هیچکس عقب نماند یعنی تمرکز بر کسانی که بهاحتمالزیاد از این حق محروم میشوند‬‫اصلی که در دستور کار ‪ 2030‬سازمان ملل برای توسعه پایدار تأکید شد‪.‬‬‫یکی از موفقیتهای قابلتوجه اخیر دیپلماسی سالمت‪ ،‬بیانیه سیاسی بود که در نشست سطح‬‫عالی سازمان ملل متحد ‪ 2019‬در مورد پوشش همگانی سالمت تصویب شد در آن کشورهای‬‫عضو متعهد به اجرای پوشش همگانی سالمت شدند‪ .‬اعالمیه سیاسی به حقوق جنسی و باروری‬‫و گروههای آسیبپذیر یعنی به افراد دارای معلولیت‪ ،‬افراد مبتالبه ایدز‪ ،‬افراد مسن‪ ،‬افراد بومی‪،‬‬‫پناهندگان‪ ،‬افراد آواره داخلی و مهاجران مختلفی اشاره میکند که باید از حق مراقبتهای‬‫بهداشتی و درمانی برخوردار شوند‪ .‬تالش برای پوشش همگانی سالمت موضوع تکراری‬‫بحثهای دیپلماسی سالمت در سازمان بهداشت جهانی است‪ .‬برای دستیابی به پوشش همگانی‬‫سالمت و پیروزی در مبارزه با بیماری‪ ،‬پیروزی در مبارزه برای حقوق بشر نیز ضروری است‪.‬‬‫منابع‪:‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪109‬‬‫‪United Nations General Assembly (2015). Transforming our world: the‬‬‫‪2030 Agenda for Sustainable Development (A/RES/70/1; https://undocs.‬‬‫‪org/en/A/RES/70/1, accessed 13 November 2020).‬‬‫‪United Nations General Assembly (2019). Political declaration of the high‬‬‫‪level meeting on universal health coverage (A/RES/74/2; https://undocs.‬‬‫‪org/en/A/RES/74/2, accessed 13 November 2020).‬‬‫‪ 4.2‬اهمیت مشروعیت‬‫هنری کیسینجر ‪ ،1‬وزیر امور خارجه پیشین ایاالتمتحده و دیپلمات برجسته جهانی‪،‬‬‫دیپلماسی را بهعنوان «روش خاصی برای مصالحه و اجماع و یک سیستم در چارچوب‬‫یک نظم بینالمللی مشروع» تعریف کرد‪ .‬هم در امور بینالملل و هم در سیاست داخلی‪،‬‬‫مأموریت عبارت است از اختیاری که یک حوزه به یک سازمان برای عمل بهعنوان‬‫نماینده آن اعطا میکند‪ .‬برای مثال‪ ،‬کشورهای عضو این اختیار را به سازمان جهانی‬‫بهداشت میدهند تا از طرف آنها اقدام کند‪ .‬از این دستور کار و مأموریت است که‬‫سازمان جهانی بهداشت در وهله اول مشروعیت خود را میگیرد‪ .‬بااینحال‪ ،‬مشروعیت‬‫نیز بستگی به این دارد که هم در میان مؤسسات و هم ناظران این اقتدار بهدرستی اعمال‬‫شود‪ .‬دیپلماسی چندجانبه از بدو ایجاد‪ ،‬از طریق تعهد به شفافیت با الگوبرداری از‬‫عملکرد پارلمانی‪ ،‬از دیپلماسی غالباً محرمانه گذشته متمایز کرده است‪ .‬مشروعیت رسمی‬‫برای توجیه یک سیستم حکمرانی کافی نیست‪ :‬مشروعیت اخالقی و مشروعیت مبتنی بر‬‫نتایج نقش مهمتری بهویژه در سالمت جهانی بازی میکنند‪ .‬برای سازمانهای چندجانبه‪،‬‬‫مشروعیت بسیار مهم است زیرا‪:‬‬‫تعیین میکند که آیا همچنان بستر اصلی برای تالش دولتها برای هماهنگ کردن‬‫سیاستها و حل مشکالت هستند‪.‬‬‫بر توانایی آنها برای ایجاد قوانین و هنجارهای جدید که بهطور گسترده‬‫‪1- Henry Kissinger‬‬‫فصل چهارم‪ :‬دستور کار و مشروعیت در دیپلماسی‬‫‪110‬‬‫پذیرفتهشدهاند تأثیر میگذارد‪.‬‬‫بر توانایی آنها برای اطمینان از انطباق با قوانین و هنجارهای بینالمللی تأثیر دارد‪.‬‬‫مشروعیت نیز با نگرانیهای اساسی هنجاری مرتبط است‪ :‬اگر سازمانهای بینالمللی و‬‫فرآیندهای آنها در جامعه مشروعیت نداشته باشند‪ ،‬این به احساس کمبود دموکراتیک‬‫و عدم اعتماد به حکمرانی جهانی کمک میکند‪ .‬باید به این فکر کرد که واقعاً چه چیزی‬‫مشروعیت را تشکیل میدهد‪ ،‬بهویژه در عصر رسانههای اجتماعی که در آن مشروعیت‬‫اخالقی بسیار مهم است‪ .‬در این زمینه‪ ،‬نوع جدیدی از مشروعیت از نمایندگی و مشارکت‬‫تعداد زیادی از ذینفعان به دست میآید‪ .‬اگر سازمانی تنوع حوزه انتخابیه خود را منعکس‬‫نکند‪ ،‬برای مثال‪ ،‬اگر نتواند زنان و متخصصان بیشتری را از جنوب جهانی و همچنین‬‫برای پستهای ارشد استخدام کند مشروعیت تضعیف میشود‪ .‬به دلیل تغییرات مداوم‬‫در قدرت جهانی‪ ،‬مذاکرات عادالنه اکنون پیشنیاز دستیابی به توافق بینالمللی و اطمینان‬‫از پیگیری مؤثر تعهدات است‪.‬‬‫موضوع کلیدی دیگر میزان استقالل و اختیاراتی است که اعضای آن به یک سازمان‬‫اعطا میکنند‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬درخواستهای زیادی برای اعطای مأموریت قویتر به‬‫سازمان جهانی بهداشت توسط کشورهای عضو‪ ،‬بهویژه در رابطه با امنیت سالمت وجود‬‫دارد‪ .‬رویههای تصمیمگیری سازمانهای بینالمللی (ازجمله آنهایی که در دیپلماسی‬‫سالمت جهانی فعال هستند) و شفافیت و نمایندگی آنها بهطور مداوم تحت پرسش‬‫هستند‪ .‬درحالیکه چنین پرسشهایی ضروری است‪ ،‬میتواند تأثیر مخربی بر مشروعیت‬‫سازمانها داشته باشد و فرآیندهایی را که به دنبال اجرای دیپلماسی چندجانبه هستند‪،‬‬‫خنثی کند‪.‬‬‫‪111‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫درنهایت‪ ،‬مهم است که به خاطر داشته باشید که خود سازمانها مشروعیت میدهند‪ :‬کار‬‫با سازمانهای بسیار معتبر منجر به پاداشی در اعتماد برای شرکای آنها میشود‪ ،‬به همین‬‫دلیل است که باید توجه زیادی به ایجاد مشارکتها شود‪.‬‬‫‪ 4.3‬مشروعیت و حق حاکمیت دولتها‬‫دیپلماسی مدتها قبل از اینکه این مفهوم کنونی را داشته باشد در کشورهای مستقل‬‫‪1‬‬‫وجود داشت‪ .‬بااینحال‪ ،‬رویه دیپلماسی در نظام بینالمللی مدرن مبتنی بر مفهوم‬‫حاکمیت دولت است که در قرن هفدهم در اروپا ترویج شد (همچنین از آن بهعنوان‬‫حاکمیت وستفالی‪ 2‬یاد میشود (از صلح وستفالی) که به جنگ سیساله در سال ‪1648‬‬‫پایان داد)‪ .‬بر اساس اصل حقوق بینالملل که در منشور سازمان ملل متحد آمده است‪،‬‬‫هر کشوری بر قلمرو خود حاکمیت انحصاری دارد‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬هر کشوری‪،‬‬‫صرفنظر از بزرگ یا کوچک بودن‪ ،‬حق حاکمیت برابری دارد‪ .‬منشور ملل متحد اصل‬‫عدممداخله (حاکمیت انحصاری) را تعیین کرده است‪.‬‬‫این دو اصل در سالهای اخیر با ترویج یک اصل دیگر از حقوق بینالملل توسط سازمان‬‫ملل به چالش کشیده شده است‪ ،‬یعنی «مسئولیت حفاظت‪ »3‬که مداخالت بشردوستانه‬‫جامعه بینالمللی را فراهم میکند‪ .‬هنوز مشخص نشده است که تا چه حد بحرانهای‬‫سالمت عمومی در محدوده اصل مسئولیت حفاظت قرار میگیرند‪ .‬این اصل در مقابل‬‫درگیریهای طوالنیمدت و بنبستهای ژئوپلیتیکی کم اثر است‪ .‬ضعف آن نشاندهنده‬‫مشکالت روزافزون در دستیابی به توافق در شورای امنیت سازمان ملل و نیاز فوری به‬‫اصالحات در شورای امنیت است‪.‬‬‫‪1 - Sovereign States‬‬‫‪2 - Westphalian Sovereignty‬‬‫‪3 - Responsibility to Protect‬‬‫‪112‬‬‫فصل چهارم‪ :‬دستور کار و مشروعیت در دیپلماسی‬‫فرآیندهای جهانیشدن به دگرگونیهایی منجر شده است که حاکمیت را تضعیف‬‫میکند‪ .‬برای مثال‪ ،‬فعالیتهای شرکتهای فراملی و جریانهای سرمایه جهانی و‬‫همچنین راهبردهای توسعه‪ ،‬کشورهای فقیرتر را به کمکهای مالی وابسته کرده و باعث‬‫شده است که آنها سطوح قابلتوجهی از بدهی را متحمل شوند‪ .‬نکته ویژهای برای‬‫دیپلماسی سالمت این واقعیت است که امواج متوالی جهانیشدن نشان داده است که‬‫دولتها نمیتوانند بهتنهایی با تهدیدات جهانی نوظهور مانند آلودگی محیطزیست یا‬‫بیماریهای همهگیر مقابله کنند‪ .‬این منجر به شکلهای جدیدی از دیپلماسی شده است‬‫که کشورهای دارای منافع مشترک برای مشارکت در دیپلماسی موضوعی گرد هم‬‫میآیند‪ .‬درواقع‪ ،‬دیپلماسی موضوع منشأ مذاکرات سالمت چندجانبه در قرن نوزدهم در‬‫طول اولین موج بزرگ جهانیشدن بود؛ بنابراین‪ ،‬دو کنفرانس بینالمللی سالمت در دهه‬‫‪ 1850‬با استانداردسازی مقررات بینالمللی قرنطینه بهمنظور مبارزه با شیوع وبا‪ ،‬طاعون و‬‫تب زرد مرتبط بود‪.‬‬‫تنش و تقابل بین "حاکمیت ملی" و "رفاه جهانی" بسیاری از مذاکرات سالمت جهانی‬‫را شاخص کرده است و ثابتشده است که یکی از دالیل کاستیهای کلیدی مقررات‬‫بینالمللی سالمت (‪ )IHR‬و موافقتنامه پاریس در مورد تغییرات اقلیمی است‪ .‬تحلیلگران‬‫میگویند که هیچ زمینه واقعی برای چنین تنشهایی وجود ندارد‪ :‬مفهوم «حق حاکمیت‬‫هوشمند ‪ » 1‬داللت بر حوزههای سیاستی‪ ،‬نیاز و وابستگی متقابل دارد و به نفع خود‬‫کشورهاست که باهم همکاری کنند‪.‬‬‫‪1 -Smart Sovereignty‬‬‫توضیح مترجم‪ :‬حق حاکمیت هوشمند به خوبی در جریان پاندمی کووید نمایان بود هنگامی که ترانزیت کامیونها‬‫و حمل بار از اروپا به ایران‪ ،‬بخصوص ماسک و سایر ملزومات صنعت به دلیل استاندارهای ناهماهنگ بین دو کشور‬‫ترکیه و ایران متوقف شده بود که این موضوع به ضرر هر دو کشور بود اما با مذاکرات دو جانبه به ویژه بین وزات‬‫بهداشت دو کشور استاندارهای مناسب و مورد قبول دو کشور تعیین و ترازیت کاال برقرار شد‪.‬‬‫‪113‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫نگرانیهای زیادی در مورد روابط نابرابر قدرت در سالمت جهانی و دیپلماسی سالمت‪،‬‬‫بهویژه در مورد فقدان نفوذ کشورها و سایر بازیگران از جنوب جهانی مطرحشده است‪.‬‬‫قدرت قابلتوجهی در اختیار کشورهای ثروتمندتری است که بخش بزرگی از بودجه را‬‫برای سیستم سالمت جهانی فراهم میکنند و بنابراین میتوانند بر نتایج مذاکرات به نفع‬‫خود و به ضرر کشورهای فقیرتر تأثیر بگذارند‪ .‬این موضوع در مطالعات مربوط به تأثیر‬‫مذاکرات تجاری بر سالمت مشاهدهشده است‪ .‬نفوذ سازمانهای بشردوستانه بزرگ که‬‫اغلب «سرمایهداری بشردوستانه» نامیده میشوند به همین ترتیب موردانتقاد قرارگرفته‬‫است‪ ،‬زیرا این سازمانها اغلب مفاهیمی را از سازمانهای انتفاعی مانند «سرمایهگذاران»‪،‬‬‫«سرمایهگذاری» و «بازده اجتماعی» وام گرفتهاند‪ .‬همچنین انتقاداتی به مدل رشد اقتصادی‬‫که ثروت فوقالعاده آنها را ممکن ساخته است‪ ،‬وارد میشود‪.‬‬‫انتقادات اخیر از ساختارهای قدرت و روابط در سالمت جهانی‪ ،‬مفهوم نواستعمار را مورد‬‫استفاده قرار داده و خواستار «استعمارزدایی» از سالمت جهانی شده است (به کادر ‪ 3‬در‬‫فصل ‪ 2‬مراجعه کنید)‪ .‬طرفداران چنین استداللهایی به دوران «اجماع واشنگتن» در دهه‬‫‪ 1990‬اشاره میکنند‪ ،‬زمانی که صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی قراردادهای وام‬‫را مشروط به معیارهای غیرضروری سختگیرانه میکردند که منجر به کاهش شدید‬‫هزینه در سالمت و موضوعات اجتماعی در کشورهای بدهکار شد‪ .‬درنتیجه نابرابریهای‬‫اجتماعی و اقتصادی را تشدید میکند‪ .‬استدالل میشود که ارائه کمک به کشورها در‬‫ازای موافقت آنها با اعمال اقدامات ریاضتی‪ ،‬صرفاً تجلی استعمار در پوششی جدید‬‫است‪ .‬همچنین انتقادات به چگونگی سیاستهای تنظیم خانواده مبتنی بر بازار و گروه‬‫هدف واردشده است که حقوق سالمت جنسی و باروری زنان آسیبپذیر را نقض کرده‬‫است‪ .‬بر این اساس‪ ،‬این منتقدان خواستار فرآیند استعمارزدایی مبتنی بر بازپسگیری فضا‬‫و پیشبرد دیدگاههای جایگزین هستند‪ .‬یکی دیگر از کانونهای انتقاد‪ ،‬عدم حضور زنان‬‫فصل چهارم‪ :‬دستور کار و مشروعیت در دیپلماسی‬‫‪114‬‬‫در سالمت جهانی و دیپلماسی سالمت جهانی است (به کادر ‪ 8‬مراجعه کنید)‪.‬‬‫کادر ‪ :8‬زنان بهعنوان دیپلماتهای سالمت جهانی‬‫در آغاز سال ‪ ،2020‬تنها ‪ 6‬درصد از روسای دولت در سراسر جهان (‪ 12‬کشور) توسط زنان و‬‫تنها ‪ 25‬درصد از نمایندگان مجلس زن بودند‪ .‬تنها ‪ 47‬وزیر بهداشت زن (از ‪ 190‬کشور) وجود‬‫داشت‪ .‬اگرچه زنان نیمی از جمعیت جهان را تشکیل میدهند‪ ،‬اما در تصمیمگیریهای سیاسی‬‫در مورد توسعه و تأمین مالی سیستمهای بهداشتی و درمانی در اکثریت قریب بهاتفاق کشورها‪،‬‬‫سهم برابری ندارند‪.‬‬‫تقریباً همین تصویر را میتوان در دیپلماسی سالمت مشاهده کرد‪ .‬ازآنجاییکه دعوتها برای‬‫نشستهای ویژه مجمع عمومی سازمان ملل متحد و نشستهای بلندپایه سازمان ملل متحد برای‬‫سران کشورها و دولتها انجام میشود‪ ،‬زنان لزوماً در اقلیت کوچکی در طول مذاکرات در‬‫مورد سالمت در باالترین سطح هستند‪ .‬بهطور مشابه‪ ،‬تجزیهوتحلیل نشان میدهد که سهم زنان‬‫رؤسای هیئتهای نمایندگی در مجمع ساالنه سالمت‪ ،‬پایین است‪ .‬این رقم در سال ‪ 2017‬حدود‬‫‪ 31‬درصد بود و در سال ‪ 2020‬به ‪ 23‬درصد رسید‪ .‬زنان تنها ‪ 25‬درصد از رؤسای سازمانهای‬‫سالمت و ‪ 25‬درصد از روسای هیئتمدیره این سازمانها را تشکیل میدهند‪ .‬زنان درکشورهای‬‫با درآمد پایین و متوسط بهویژه در دیپلماسی سالمت در سطح جهانی کمتر حضور دارند‪.‬‬‫این روندها قابلتوجه است‪ ،‬بهویژه زمانی که با این واقعیت مواجه می شویم که زنان ‪ 75‬درصد‬‫از نیروی کار بخش سالمت را تشکیل میدهند و در سطح جهانی ‪ 90‬درصد از جمعیت پرستاران‬‫و ماماها را تشکیل میدهند که بزرگترین کادر کارکنان سالمت هستند‪ .‬زنان متخصصی در‬‫زمینههای سالمت وجود دارندکه دانش و مهارت بهتری دارند‪ ،‬اما مهارتها و دانش آنها‪،‬‬‫برابری آنها را در دیپلماسی سالمت جهانی تضمین نکرده است‪.‬‬‫این الگو همچنین در سال ‪ 2020‬با توجه به تصمیمگیری در طول پاندمی کووید‪ 19-‬خود را‬‫نشان داد‪ .‬اگرچه زنان در تمام سطوح حفاظت از سالمت کار میکنند (از خط مقدم خدمات‬‫بهداشتی و درمانی گرفته تا مراکز تحقیقاتی و سیاستگذاری سالمت) آنها بهطور مساوی در‬‫‪115‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫نهادهای تصمیمگیری جهانی یا ملی که با همهگیری سروکار دارند‪ ،‬حضور نداشتهاند‪ .‬در ژانویه‬‫‪ ،2020‬فقط پنج زن برای پیوستن به کمیته ‪ 21‬نفره اضطراری کرونا که توسط سازمان جهانی‬‫بهداشت ایجادشده بود‪ ،‬دعوت شدند‪ .‬تنها دو نفر از ‪ 27‬عضو گروه ویژه ویروس کرونا در کاخ‬‫سفید در ایاالتمتحده زن هستند‪ .‬در بیش از ‪ 80‬درصد از نیروهای وظیفه ملی در مورد کووید‪-‬‬‫‪ ،19‬مردان بودند‪ .‬حتی در شرایط اضطراری سالمت‪ ،‬از زنان انتظار میرود خدمات خط مقدم‬‫ارائه دهند‪ ،‬درحالیکه این مردان هستند که عموماً تصمیم میگیرند‪.‬‬‫گنجاندن زنان به تعداد مساوی در رهبری سالمت و دیپلماسی ( بهویژه زنان از گروههای‬‫اجتماعی و مناطق جغرافیایی مختلف)‪ ،‬موضوعی است در مورد اثربخشی و نجات جانها و‬‫همچنین نمایندگی است‪ .‬چشماندازهای ارزشمندی که زنان با تکیهبر تخصص و تجربه خود‬‫میتوانند به ارمغان بیاورند‪ ،‬در حال حاضر در حال از دست رفتن است‪ .‬تصمیمگیرندگان از کل‬‫مجموعه استعدادها انتخاب نمیشوند‪ .‬گروههای مختلف رهبری تصمیمهای آگاهانهتری‬‫میگیرند و نمیتوان انکار کرد که دیپلماسی سالمت به دلیل حضور ناکافی زنان تضعیفشده‬‫است‪.‬‬‫منابع‪ :‬به بخش «انتشارات مربوط به زنان بهعنوان دیپلماتهای سالمت جهانی» در پیوست ‪2‬‬‫مراجعه کنید‬‫‪116‬‬‫فصل پنجم‪ :‬اسناد کلیدی سالمت جهانی‬‫فصل پنجم‪:‬‬‫اسناد کلیدی سالمت جهانی‬‫‪ 5.1‬مقدمهای بر اسناد سالمت جهانی‬‫اسناد سالمت جهانی یک حوزه کلیدی سالمت جهانی را تشکیل میدهند‪ .‬درواقع‪ ،‬ایجاد‬‫نهادها و مکانیسمهایی برای ارتقای همکاری جهانی بهداشت کافی نیست‪ :‬اسنادی‬‫موردتوافق جمعی ضروری است تا چنین همکاریهایی در عمل انجام شود‪ .‬این اسناد از‬‫دیپلماسی چندجانبه و مذاکراتی که در بسترهای مختلف سیاسی انجام میشود‪ ،‬نشات‬‫میگیرند‪.‬‬‫اسناد موردتوافق بینالمللی پدیده جدیدی در سالمت عمومی نیستند‪ .‬اولین‬‫کنوانسیونهای بینالمللی سالمت در اوایل دهه ‪ 1890‬تصویب شد و در نیمه اول قرن‬‫بیستم تجدیدنظر و بهروز شد‪ .‬تأسیس سازمان جهانی بهداشت در سال ‪ 1948‬پذیرش‬‫اسناد سالمت چندجانبه را تسریع کرد‪ .‬دامنه این اسناد گسترش یافت و به پوشش در‬‫سطح جهانی دستیافتند‪ .‬بهعنوان بخشی از این فرآیند‪ ،‬کنوانسیونهای سالمت‬‫بینالمللی قبلی با مقررات بینالمللی سالمت سازمان جهانی بهداشت جایگزین شد که‬‫اولین نسخه آن در سال ‪ 1969‬صادر شد‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬چندین سند بینالمللی که تحت‬‫حمایت سایر نهادهای چندجانبه تصویبشدهاند بهعنوانمثال‪ ،‬معاهدات تجارت و‬‫زیستمحیطی تأثیر قابلتوجهی بر سالمت دارند‪ ،‬حتی اگر سالمت هدف اولیه آنها‬‫نباشد‪.‬‬‫اسناد چندجانبه برای سالمت را میتوان به دستههای کلی زیر دستهبندی کرد‪:‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪117‬‬‫‪ .1‬پیش از تأسیس سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬توسط سازمان جهانی بهداشت و یا‬‫خارج از سازمان جهانی بهداشت تدوین شده اند‪.‬‬‫‪ .2‬منطقهای یا جهانی‬‫با توجه به دامنه آن‪ ،‬این کتاب بر اسناد سازمان جهانی بهداشت و اسناد خارج از سازمان‬‫جهانی بهداشت و همچنین اسناد جهانی‪ ،‬تمرکز دارد‪.‬‬‫‪ 5.2‬اسناد تصویبشده توسط سازمان جهانی بهداشت‪:‬‬‫مجمع جهانی سالمت که اصلیترین نهاد تصمیم گیر سازمان جهانی بهداشت است‪،‬‬‫میتواند اسناد هنجاری زیر را تصویب کند‪ :‬توصیهها‪( 1‬مطابق با ماده ‪ 23‬اساسنامه سازمان‬‫جهانی بهداشت)‪ ،‬مقررات‪( 2‬مطابق با ماده ‪ )21‬و کنوانسیونها یا موافقتنامهها‪( 3‬مطابق‬‫با ماده ‪.)19‬‬‫توصیهها میتواند در مورد هر موضوعی در صالحیت سازمان جهانی بهداشت باشد‪.‬‬‫این توصیهها معموالً بهعنوان قطعنامهها و تصمیمهای مجمع جهانی سالمت تدوین یا‬‫تصویب میشوند و اشکال مختلفی ازجمله کدهای اقدام‪ ،‬راهبردها‪ ،‬چارچوبها و‬‫برنامههای اقدام می باشند‪ .‬برخی از نمونههای قابلتوجه عبارتاند از آییننامه عملکرد‬‫جهانی در مورد استخدام بینالمللی کارکنان سالمت (‪ ،)2010‬راهبرد جهانی و برنامه‬‫اقدام در مورد سالمت عمومی‪ ،‬نوآوری و مالکیت فکری (‪)2008‬؛ توصیههای بازاریابی‬‫مواد غذایی و نوشیدنیهای غیرالکلی به کودکان (‪)2010‬؛ چارچوب خدمات بهداشتی‬‫و درمانی یکپارچه مردم محور (‪)2016‬؛ و برنامه اقدام جهانی در زمینۀ فعالیت بدنی‬‫(‪ )2018‬هست‪.‬‬‫‪1 - Recommendations‬‬‫‪2 - Regulations‬‬‫‪3 - Conventions or Agreements‬‬‫فصل پنجم‪ :‬اسناد کلیدی سالمت جهانی‬‫‪118‬‬‫در مقابل‪ ،‬قوانین و مقررات را فقط میتوان در مورد موضوعات خاصی که در ماده‬‫‪ 21‬اساسنامه سازمان جهانی بهداشت ذکرشده است (در مورد الزامات‪ ،‬نامگذاری‪،‬‬‫استانداردها و رویهها قرنطینه و بهداشت) اتخاذ کرد‪ .‬درواقع‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت‬‫تاکنون تنها دو مجموعه از مقررات را تصویب کرده است‪ :‬مقررات بینالمللی سالمت‬‫(‪1969‬؛ آخرین بازنگری در سال ‪ )2005‬که باهدف پیشگیری‪ ،‬کنترل و ارائه پاسخ‬‫سالمت عمومی به گسترش بینالمللی بیماری است؛ و مورد کمتر شناختهشده(قانون)‬‫دیگر به نام مقررات طبقهبندی‪ )1967( 1‬که کشورها را ملزم میکند تا آمار مرگ و‬‫بیماری را مطابق با طبقهبندی آماری بینالمللی بیماریها‪ ،‬جراحات و علل مرگ تهیه‬‫کنند‪.‬‬‫کنوانسیونها و موافقتنامهها (اغلب بهعنوان معاهدات نیز نامیده میشوند)‬‫میتوانند در مورد هر موضوعی که تحت صالحیت سازمان جهانی بهداشت باشد‪،‬‬‫تصویب شوند‪ .‬بااینحال‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت تاکنون از قدرت اساسنامه خود برای‬‫تصویب تنها یک معاهده سالمت جهانی استفاده کرده است و آنهم کنوانسیون‬‫چارچوب کنترل دخانیات بود که در سال ‪ 2003‬تصویب شد (در سال ‪ 2005‬الزماالجرا‬‫شد)‪ .‬متعاقباً طرفهای کنوانسیون پروتکل حذف تجارت غیرقانونی محصوالت دخانی‬‫را که یک معاهده جدید است‪ ،‬مذاکره و تصویب کردند که در سال ‪ 2018‬الزماالجرا‬‫شد‪.‬‬‫ماده ‪ 19‬اساسنامه سازمان جهانی بهداشت‬‫مجمع سالمت در مورد هر موضوعی که در صالحیت سازمان است اختیار تصویب‬‫کنوانسیونها یا موافقتنامهها را خواهد داشت‪ .‬برای تصویب اینگونه کنوانسیونها یا‬‫‪-Nomenclature‬‬‫‪1‬‬‫‪119‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫موافقتنامهها‪ ،‬دوسوم آرای مجمع سالمت الزم است که برای هر یک از اعضا پس از‬‫پذیرش طبق روند قانون اساسی آن‪ ،‬الزماالجرا میشود‪.‬‬‫‪ 5.3‬وضعیت حقوقی اسناد سازمان جهانی بهداشت‬‫فقط مقررات و کنوانسیونها ازنظر قانونی الزماالجرا هستند‪ .‬بر این اساس‪ ،‬اغلب‬‫به آنها "قانون سخت" اشاره میشود‪ .‬آنها تعهدات الزامآور تحت قوانین‬‫بینالمللی ایجاد میکنند و بنابراین بهطورکلی قویترین سند ازنظر کاربرد و تأثیر‬‫جهانی در نظر گرفته میشوند‪ .‬در مقابل‪ ،‬توصیهها ازنظر قانونی غیر الزامآور‬‫هستند‪ .‬آنها اغلب بهعنوان "قانون نرم" شناخته میشوند‪ .‬بااینحال‪ ،‬اسناد نرم‬‫بهطورکلی دارای وزن هنجاری و سیاسی قابلتوجهی هستند و میتوانند تأثیر‬‫قابلتوجهی بر سالمت عمومی داشته باشند‪ .‬علیرغم نداشتن نیروی قانونی‬‫الزامآور‪ ،‬انتظار میرود که آنها بهطور جهانی مورداحترام و اجرا قرار گیرند زیرا‬‫کشورها به یکدیگر وابسته هستند و باید برای مقابله با چالشهای سالمت جهانی‬‫با یکدیگر همکاری کنند‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬توصیهها معموالً پاسخ سریعتر به‬‫چالشهای در حال تحول را نسبت به اسناد الزامآور قانونی که برای مذاکره‪،‬‬‫پذیرش و به اجرا گذاشتن آنها پرزحمتتر است‪ ،‬امکانپذیر میسازد‪ .‬در چند‬‫مورد نادر‪ ،‬توصیهها ممکن است شامل برخی اقدامات اجباری نیز باشند‪ ،‬مانند‬‫چارچوب آمادگی آنفلوانزای همهگیر که در سال ‪ 2011‬به تصویب رسید‪.‬‬‫‪ 5.4‬الزماالجرا شدن اسناد سازمان جهانی بهداشت‬‫توصیهها برای الزماالجرا شدن نیازی به فرآیند رسمی یا جدول زمانی خاصی ندارند‪:‬‬‫آنها پس از تصویب قابلاجرا میشوند‪.‬‬‫فصل پنجم‪ :‬اسناد کلیدی سالمت جهانی‬‫‪120‬‬‫مقررات برای همه کشورهای عضو سازمان جهانی بهداشت پس از یک دوره زمانی‬‫موردتوافق مشترک (برای مثال در مورد مقررات بینالمللی سالمت (‪ 24 )2005‬ماه بود)‬‫الزم اجرا است اگرچه کشورهای عضو حق دارند نظر مخالف (رد) خود را در مورد‬‫مقررات جدید یا حق تحفظ‪ 1‬را به شرطی که در مهلت توافق شده انجام دهند به دبیرخانه‬‫سازمان جهانی بهداشت اطالع دهند؛ بهعبارتدیگر‪ ،‬مقررات بهطور همزمان برای همه‬‫کشورهای عضو سازمان جهانی بهداشت (بهجز کشورهایی که انصراف دادهاند)‬‫الزماالجرا میشود‪ .‬الزم نیست توسط مجلس کشورهای عضو آنها را بهصورت‬‫جداگانه تصویب کنند‪.‬‬‫در مقابل‪ ،‬کنوانسیونها نیاز به تصویب رسمی توسط (مجلس) کشورها دارند‪ .‬بر این‬‫اساس‪ ،‬آنها پس از رسیدن به تعداد موردتوافق الزماالجرا میشوند‪ :‬بهعنوانمثال‪ ،‬در‬‫مورد کنوانسیون چارچوب کنترل دخانیات‪ 40 ،‬کشور موافق الزم بود‪ .‬تا آنجا که به‬‫سایر کشورهای که امضا نکردهاند (و احیاناٌ اتحادیه اقتصادی منطقهای مانند اتحادیه‬‫اروپا‪ ،‬اتحادیه افریقا‪ ،‬آسه آن و ‪ )OECD‬مربوط است‪ ،‬این کنوانسیون تنها وقتی اجرایی‬‫میشود که آن کشور بهصورت رسمی آن را تصویب کند یا بهجای تصویب در برخی‬‫از نظامهای حقوقی کشورها‪ ،‬پذیرش‪ ،‬تأیید یا الحاق صورت میگیرد‬‫‪ 5.5‬پیشنهادات برای کنوانسیونهای جدید سازمان جهانی بهداشت‬‫کنوانسیون چارچوب کنترل دخانیات (‪ )FCTC‬تا به امروز تنها کنوانسیون تصویبشده‬‫تحت نظارت سازمان جهانی بهداشت است‪ .‬این سؤال که چرا هیچ کنوانسیون دیگری‬‫دنبال نشده است یا حداقل تالشی صورت نگرفته است اغلب در میان سیاستگذاران و‬‫کارشناسان بحث شده است‪ .‬یکی از توضیحات رایج این است که مذاکرات و تصویب‬‫‪1 - Reservations‬‬‫‪121‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫کنوانسیون چارچوب کنترل دخانیات با دوران طالیی سالمت جهانی در اواخر قرن بیستم‬‫و اوایل قرن بیست و یکم مصادف شد و از آن زمان به بعد چندجانبه گرایی عموماً رو‬‫به افول بوده است‪ .‬برخی از کارشناسان همچنین استدالل کردهاند که با توجه به شواهد‬‫گسترده از اثرات مخرب دخانیات و آگاهی روزافزون از ناکافی بودن اقدامات ملی برای‬‫مقابله با یک بیماری همهگیر جهانی که توسط جهانیسازی تشدید شده بود‪ ،‬آزادسازی‬‫تجارت و تاکتیکهای تهاجمی دخانیات فراملی صنعت چارهای جز توافق بر سر یک‬‫معاهده الزامآور قانونی وجود نداشت‪.‬‬‫در طول سالها‪ ،‬پیشنهادهایی برای کنوانسیونهای جدید سازمان جهانی بهداشت‬‫ارائهشده است که حوزههایی مانند بیماریهای غیر واگیر‪ ،‬تغذیه‪ ،‬الکل‪ ،‬آلودگی هوا‪،‬‬‫مقاومت ضد میکروبی‪ ،‬داروهای تقلبی‪/‬غیراستاندارد و تحقیق و توسعه و بیماریهای‬‫پاندمی را پوشش میدهد‪ .‬ایده کلیتر در مورد " چارچوب کنوانسیون سالمت جهانی"‬‫نیز مطرحشده است‪ .‬بااینحال‪ ،‬هیچ فرآیند رسمی یا مذاکره در مورد کنوانسیون جدیدی‬‫که یکی از این حوزهها را پوشش دهد‪ ،‬هنوز آغاز نشده است‪ .‬از دالیل این وضعیت‬‫میتوان به مدتزمان و هزینههای احتمالی مذاکرات در مورد معاهده‪ ،‬نگرانی در مورد‬‫اعمال پذیری کنوانسیون‪ ،‬حساسیتهای مربوط به حاکمیت تصمیمات ملی در قبال‬‫تعهدات بینالمللی‪ ،‬ماهیت ظریفتر برخی از عوامل تعیینکننده سالمت‪ ،‬مانند رژیم‬‫غذایی‪ ،‬در مقایسه با مورد "سیاه وسفید" دخانیات؛ واگرایی بالقوه سالمت ملی و منافع‬‫اقتصادی‪ ،‬مسائل مربوط به سازگاری با سایر قراردادهای بینالمللی و توازن بین قدرت‬‫قانونی معاهدات و عملگرایی اسناد "نرمتر ‪ " 1‬اشاره کرد‪ .‬باید دید که آیا سازمان‬‫بهداشت جهانی در برههای از آینده فرآیند پیمانسازی جدیدی را آغاز خواهد کرد‬‫احتماالً در حوزه امنیت سالمت‪ ،‬همانطور که برخی در پرتو پاندمی کووید‪19-‬‬‫‪1 -softer‬‬‫‪122‬‬‫فصل پنجم‪ :‬اسناد کلیدی سالمت جهانی‬‫خواستار آن شدهاند‪.‬‬‫معیارهای کلی زیر هنگام تصمیمگیری در مورد اینکه آیا یک مشکل خاص میتواند‬‫توسط یک معاهده سالمت جهانی آینده پوشش داده شود‪ ،‬باید اعمال شود‪:‬‬‫(الف) مشکل باید در سطح جهانی و رو به رشد باشد‪.‬‬‫(ب) عوامل فراملی نقش ویژهای داشته باشند‪.‬‬‫(ج) اسناد موجود برای مقابله با مشکل ناکافی هستند‪.‬‬‫‪ 5.6‬اسنادی که خارج از سازمان جهانی بهداشت به تصویب رسیده‬‫است‬‫کنوانسیونهای متعددی که خارج از سازمان جهانی بهداشت به تصویب رسیدهاند‪ ،‬تأثیر‬‫قابلتوجهی بر سالمت دارند‪ ،‬اگرچه اهداف اصلی آنها بهسالمت مربوط نمیشود اما‬‫بیشتر آنها در چارچوب سیستم سازمان ملل و برخی توسط سایر سازمانهای بینالمللی‬‫(مانند سازمان تجارت جهانی ‪ 1)WTO‬مذاکره و تصویب شدند‪.‬‬‫نمونههایی در زمینۀ محیطزیست عبارتاند از کنوانسیون به ازل‪ ،‬روتردام و استکهلم‪،‬‬‫کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد در مورد تغییرات اقلیم (‪( )UNFCCC‬که در‬‫سال ‪ 1994‬الزماالجرا شد) و کنوانسیون میناماتا در مورد جیوه‪ )2017( 2‬در تجارت‬‫بینالمللی موافقتنامه سازمان تجارت جهانی در مورد موانع فنی تجارت (‪،)1995‬‬‫موافقتنامه جنبههای تجاری حقوق مالکیت فکری (‪ )1995‬و موافقتنامه سازمان‬‫تجارت جهانی در مورد اعمال اقدامات بهداشتی و بهداشت گیاهی (‪ )1995‬و در میثاق‬‫بینالمللی حقوق اقتصادی‪ ،‬اجتماعی و فرهنگی (‪ )1976‬و کنوانسیون حقوق افراد دارای‬‫معلولیت (‪ ،)2008‬نمونههای مرتبط دیگر کنوانسیونهای مربوط به سالحهای بیولوژیکی‬‫‪1 - World Trade Organization‬‬‫‪2 - Mercury‬‬‫‪123‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫و شیمیایی و کنوانسیون واحد مواد مخدر در سال ‪( 1961‬که در سال ‪ 1964‬الزماالجرا‬‫شد) است‪ .‬اجرای کنوانسیون واحد ‪ 1‬مواد مخدر بهویژه نمایانگر نقش حقوقی برای‬‫سازمان جهانی بهداشت است‪.‬‬‫بااینحال‪ ،‬کنوانسیونها تنها شکل اسناد خارج از سازمان جهانی بهداشت نیستند که‬‫ممکن است بر سالمتی تأثیر بگذارند‪ .‬کشورها اغلب ابزارهای برجسته دیگری که مسائل‬‫سالمت جهانی را پوشش میدهند‪ ،‬مانند اعالمیهها و اهداف و مکانیسمهای موردتوافق‪،‬‬‫اتخاذ میکنند‪ .‬این اسناد علیرغم غیر الزامآور بودن قانونی‪ ،‬دارای وزن سیاسی هستند و‬‫بهطور گسترده اجرا میشوند‪ .‬اهداف توسعه پایدار (‪ )2015‬که در آن سالمت نقش‬‫کلیدی را ایفا میکند‪ ،‬نمونهای از این موارد است‪ .‬نمونه قابلتوجه دیگر مجموعه‬‫اعالمیهها و قطعنامههای سیاسی تصویبشده توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد در‬‫مورد سالمت جهانی و سیاست خارجی (از سال ‪ 2008‬به بعد)‪ ،‬بیماریهای غیر واگیر‬‫(‪ ،)2018 ،2011‬مقاومت ضد میکروبی (‪ ،)2016‬سل (‪ )2018‬و پوشش همگانی (‪)2019‬‬‫است در سالهای ‪ 2006‬و ‪ 2008‬جلسات سطح باالی مجمع عمومی در مورد اچ آی‬‫وی‪/‬ایدز برگزار شد‪ .‬در موارد معدودی‪ ،‬موضوعات مرتبط با امنیت بینالمللی (مانند اچ‬‫آی وی‪/‬ایدز‪ ،‬فلج اطفال و ابوال) توسط شورای امنیت سازمان ملل موردبررسی‬‫قرارگرفته است‪ .‬بهطور مشابه‪ ،‬بیانیههای سیاسی سران کشورها و دولتهای گروه هفت‬‫و گروه بیست نشان داده است که تأثیر قابلتوجهی بر برنامه سالمت جهانی دارد‪.‬‬‫دسته دیگری از اسناد که منحصراً جزو اسناد سازمان جهانی بهداشت نیستند‪ ،‬اسنادی‬‫هستند که بهطور مشترک توسط سازمان جهانی بهداشت و سایر آژانسهای بینالمللی‬‫صادر میشوند‪ .‬نمونههای قابلتوجه عبارتاند از خالصه کدکس غذایی استانداردهای‬‫غذایی‪ ،‬دستورالعملها و کدهای صادرشده تحت برنامه مشترک استانداردهای غذایی‬‫‪1 - Single Convention‬‬‫فصل پنجم‪ :‬اسناد کلیدی سالمت جهانی‬‫‪124‬‬‫سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد ‪ -‬سازمان جهانی بهداشت)‪،) WHO/FAO‬‬‫چارچوب سهجانبه سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد‪ -‬سازمان جهانی بهداشت‪-‬‬‫سازمان جهانی بهداشت دام (‪ )WHO-FAO-OIE‬در مورد مقاومت ضد میکروبی و‬‫اخیراً برنامه اقدام جهانی برای زندگی سالم و رفاه برای همه که توسط ‪ 12‬آژانس‬‫چندجانبه در سال ‪ 2018‬به رهبری سازمان جهانی بهداشت راهاندازی شد‪ .‬چنین اسنادی‬‫نشاندهنده یکالیه اضافی در مذاکرات سالمت جهانی هستند بهطور خاص‪ ،‬آنها ثمره‬‫مذاکراتی هستند که در آن فرهنگها و راهبردهای تعامل سازمانهای گاه بسیار متفاوت‪،‬‬‫برای دستیابی به یک هدف مشترک باهم هماهنگ شدهاند‪.‬‬‫کادر ‪ :9‬مذاکرات سالمت در سازمان تجارت جهانی‬‫هدف اصلی سازمان تجارت جهانی (‪ )WTO‬کمک به جریان روان‪ ،‬آزادانه و قابل پیشبینی‬‫تجارت است که توسط یک سیستم تجارت بینالمللی مبتنی بر قوانین پشتیبانی میشود که به‬‫نفع همه اعضای آن است‪ .‬سازمان تجارت جهانی یک چارچوب نهادی مشترک برای انجام‬‫روابط تجاری بین اعضای خود در موضوعات مربوط به تجارت کاال و خدمات و حقوق‬‫مالکیت فکری مرتبط با تجارت فراهم میکند‪ .‬سازمان تجارت جهانی عالوه بر اجرای یک‬‫سیستم جهانی قوانین تجارت‪ ،‬بهعنوان مجمع برای مذاکره در مورد توافقنامههای تجاری‪،‬‬‫حلوفصل اختالفات تجاری بین اعضای خود و حمایت از نیازهای کشورهای درحالتوسعه‬‫عمل میکند‪.‬‬‫سازمان تجارت جهانی دارای ‪ 164‬عضو است که مجموعاً ‪ 98‬درصد تجارت جهانی را تشکیل‬‫میدهند‪ .‬درمجموع ‪ 23‬کشور در حال پیوستن به این سازمان هستند‪ .‬هم مذاکرات و هم‬‫تصمیمگیری در سازمان تجارت جهانی فرآیندهای عضو محور هستند‪ .‬دبیرخانه سازمان تجارت‬‫جهانی فعالیتهایی را انجام میدهد که برای عملکرد سیستم مفید است‪ ،‬ازجمله حفظ‬‫گفتوگوی منظم با سازمانهای غیردولتی و سایر سازمانهای بینالمللی‪ ،‬هماهنگی فعالیتها و‬‫تهیه گزارشهایی مانند بررسی سیاستهای تجاری‪.‬‬‫‪125‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫وظایف اصلی سازمان تجارت جهانی چیست؟‬‫ماده سوم موافقتنامه مراکش که سازمان تجارت جهانی را تأسیس میکند‪ ،‬پنج وظیفه اصلی‬‫را فهرست میکند‪:‬‬‫‪ -1‬تسهیل در اجرا‪ ،‬اداره و اجرای موافقتنامههای تجاری‬‫‪ -2‬فراهم کردن یک مجمع برای مذاکرات تجاری‬‫‪ -3‬رسیدگی به اختالفات تجاری‬‫‪ -4‬نظارت بر سیاستهای تجاری اعضا‬‫‪ -5‬همکاری با سایر سازمانهای بینالمللی‬‫عالوه بر این‪ ،‬سازمان تجارت جهانی از کشورهای درحالتوسعه و کمتر توسعهیافته از طریق‬‫کمکهای فنی و آموزش حمایت میکند تا بتوانند ظرفیت خود را برای مشارکت در تجارت‪،‬‬‫رسیدگی به اختالفات و اجرای استانداردهای فنی ایجاد کنند‪.‬‬‫تصمیمات توسط کل اعضا با اجماع اتخاذ میشود‪ .‬رأی اکثریت نیز بر اساس یک رأی برای‬‫هر عضو امکانپذیر است‪ ،‬اما چنین رویهای تاکنون در سازمان تجارت جهانی استفادهنشده‬‫است‪ ،‬در توافقنامه عمومی تعرفهها و تجارت (‪ )GATT‬این روش بسیار نادر بود‪.‬‬‫نهاد تصمیمگیری در سطح باالی سازمان تجارت جهانی‪ ،‬کنفرانس وزیران است که معموالً هر‬‫دو سال یکبار تشکیل جلسه میدهد‪ .‬کنفرانس وزیران میتواند در مورد همه موضوعات تحت‬‫هر یک از موافقتنامههای تجاری چندجانبه تصمیمگیری کند‪ .‬شورای عمومی به نمایندگی از‬‫کنفرانس وزیران در مورد کلیه امور سازمان تجارت جهانی عمل میکند‪ .‬این نهاد بهعنوان هیئت‬‫حل اختالف و هیئت بازبینی سیاست تجاری برای نظارت بر رویههای حلوفصل اختالفات بین‬‫اعضا و تجزیهوتحلیل سیاستهای تجاری اعضا تشکیل جلسه میدهد‪ .‬همه اعضای سازمان‬‫تجارت جهانی در سه شورا‪ ،‬شورای تجارت کاال‪ ،‬شورای تجارت خدمات و شورای جنبههای‬‫مرتبط با تجارت حقوق مالکیت فکری (شورای تریپس) که مسئول تسهیل عملیات‬‫فصل پنجم‪ :‬اسناد کلیدی سالمت جهانی‬‫‪126‬‬‫موافقتنامههای سازمان تجارت جهانی هستند که حوزههای تجاری مربوطه خود را پوشش‬‫میدهند‪.‬‬‫بسیاری از نهادهای تخصصی سازمان تجارت جهانی (کمیتهها‪ ،‬گروههای کاری و شرکای‬‫کاری ‪ ) 1‬با موافقتنامههای فردی و سایر زمینهها مانند محیطزیست‪ ،‬توسعه‪ ،‬الحاق و‬‫موافقتنامههای تجاری منطقهای سروکار دارند‪ .‬نهادهای فرعی که با موافقتنامههای چندجانبه‬‫(که توسط همه اعضای سازمان تجارت جهانی امضا نشدهاند) در مورد تجارت هواپیماهای‬‫غیرنظامی و تدارکات دولتی سروکار دارند نیز بهطور منظم در مورد فعالیتهای خود به شورای‬‫عمومی گزارش میدهند‪.‬‬‫قوانین مذاکره سازمان تجارت جهانی را کجا میتوان یافت؟‬‫بیشتر موافقتنامههای سازمان تجارت جهانی نتیجه مذاکرات اروگوئه ‪ 1994-1986‬است و در‬‫نشست وزیران مراکش در آوریل ‪ 1994‬به امضا رسید‪ .‬همچنین میتوان موافقتنامههای‬‫جدیدی اضافه کرد و نهادهای سازمان تجارت جهانی ممکن است تصمیمها یا دستورالعملهایی‬‫را اتخاذ کنند‪ .‬بر این اساس‪ ،‬مذاکرات منجر به تصویب تعدادی متون قانونی اضافی از سال‬‫‪ 1994‬شده است‪ ،‬ازجمله پروتکل ‪ 2005‬برای اصالح موافقتنامه جنبههای تجاری حقوق‬‫مالکیت فکری (موافقتنامه تریپس) که برای ایجاد امکان ساخت داروهای ژنریک‬‫مقرونبهصرفه تحت مجوز قانونی برای صادرات به کشورهایی با ظرفیت تولید ناکافی یا بدون‬‫ظرفیت در نظر گرفتهشده بود؛ و موافقتنامه ‪ 2013‬در مورد تسهیل تجارت که هدف آن کاهش‬‫تأخیر در مرزها با کاهش تشریفات اداری است‪ .‬مذاکرات جدیدی در کنفرانس وزیران دوحه‬‫در نوامبر ‪ 2001‬آغاز شد‪ .‬این مذاکرات در کمیته مذاکرات تجاری و در داخل گروههای‬‫مذاکرهکننده خاص انجام میشود‪.‬‬‫مسائل مرتبط با سالمت در سازمان تجارت جهانی‬‫‪1 - working parties‬‬‫‪127‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫فعالیتهای مرتبط با سالمت در سازمان تجارت جهانی حوزههای متعددی مانند تعرفهها‪،‬‬‫رویههای صدور مجوز واردات‪ ،‬مسائل نظارتی‪ ،‬حقوق مالکیت فکری‪ ،‬تدارکات دولتی‪،‬‬‫تجارت خدمات و تسهیل تجارت را پوشش میدهد‪ .‬درحالیکه اصول سازمان تجارت جهانی‬‫بر سیاستها‪ ،‬راهبردها و قوانین مرتبط با سالمت عمومی اعضای سازمان تجارت جهانی تأثیر‬‫میگذارند‪ ،‬قوانین بهگونهای طراحیشدهاند که تعهدات اعضای سازمان تجارت جهانی برای‬‫حفاظت از سالمت عمومی را در نظر بگیرند‪ .‬اعضای سازمان تجارت جهانی بر لزوم وجود پیوند‬‫مثبت و متقابالً تقویتکننده بین سالمت عمومی و سیستم تجارت جهانی تأکید کردهاند؛‬‫بنابراین‪ ،‬اعالمیه سال ‪ 2001‬دوحه در مورد موافقتنامه تریپس و بهداشت عمومی‪ ،‬مشکالت‬‫بهداشت عمومی را که بسیاری از کشورهای درحالتوسعه و کشورهای کمتر توسعهیافته با آن‬‫مواجه هستند بهویژه مشکالت ناشی از اچ آی وی‪/‬ایدز‪ ،‬سل‪ ،‬ماالریا و سایر اپیدمیها به رسمیت‬‫شناخت و موافقتنامه تریپس بخشی از تالشهای ملی و بینالمللی برای مقابله با این مشکالت‬‫باشد‪.‬‬‫جنبههای مختلف تجارت که ممکن است بر سیاستهای سالمت تأثیر بگذارد‪ ،‬مرتباً توسط‬‫نهادهای ذیصالح سازمان تجارت جهانی در نظر گرفته میشوند‪ .‬برای مثال‪ ،‬در شورای تریپس‪،‬‬‫اعضا درباره اهمیت حقوق مالکیت فکری برای توسعه محصوالت دارویی جدید و نقش‬‫انعطافپذیری تریپس در تسهیل دسترسی به داروهای مقرونبهصرفه بحث کردهاند‪ .‬عالوه بر‬‫این‪ ،‬اعضا بهطور منظم عملکرد سیستمی را بررسی میکنند که اجازه اعطای مجوزهای اجباری‬‫ویژه را منحصراً برای صادرات دارو میدهد (ماده ‪ 31‬موافقتنامه اصالحشده تریپس)‪ .‬آنها‬‫همچنین قوانین یا مقررات مربوط به مالکیت فکری مرتبط با سالمت را که به شورای تریپس‬‫اعالمشده را بررسی میکنند‪.‬‬‫کمیته موانع فنی تجارت (کمیته ‪ )TBT‬و کمیته اقدامات بهداشتی و بهداشت گیاهی (کمیته‬‫‪ )SPS‬ارگانهای کلیدی سازمان تجارت جهانی در زمینۀ سیاستهای سالمت هستند که بر‬‫تجارت تأثیر میگذارند‪ .‬طیف وسیعی از سیاستها‪ ،‬استانداردها و مقررات مربوط بهسالمت‬‫داخلی که توسط دولتها تهیه و تصویبشدهاند بهطور جمعی در این کمیتهها موردبحث قرار‬‫فصل پنجم‪ :‬اسناد کلیدی سالمت جهانی‬‫‪128‬‬‫میگیرند‪ .‬هر دو موافقتنامه موانع فنی تجارت (موافقتنامه موانع فنی تجارت) و موافقتنامه‬‫اعمال اقدامات بهداشتی و بهداشت گیاهی (توافقنامه ‪ )SPS‬اعضا را تشویق میکنند تا اقدامات‬‫خود را بر اساس استانداردهای بینالمللی بنا کنند‪ .‬کمیتههای موانع فنی تجارت و کمیته اقدامات‬‫بهداشتی و بهداشت گیاهی بسیاری از اقدامات تجاری مرتبط با سالمت را که توسط اعضا به‬‫سازمان تجارت جهانی اعالمشده است‪ ،‬برای بررسی دریافت میکنند‪ .‬هر دو کمیته مکرراً در‬‫مورد چگونگی افزایش اجرای موافقتنامههای موانع فنی تجارت و اقدامات بهداشتی و‬‫بهداشت گیاهی برای اعضاء مذاکره میکنند و دستورالعملهای کلی را اتخاذ میکنند‪ .‬بسیاری‬‫از این راهنماییها‪ ،‬بهویژه آنهایی که توسط کمیته اقدامات بهداشتی و بهداشت گیاهی‬‫اتخاذشده است‪ ،‬ارتباط مستقیمی با برخی از مسائل مرتبط با سالمت انسان و همچنین سالمت‬‫حیوانات و گیاهان دارد‪.‬‬‫رویههای صدور مجوز واردات (مانند اعتبارنامه‪ ،‬مجوزها‪ ،‬اختیارات و سایر رویههایی که نیاز به‬‫ارائه درخواست به مرجع ذیصالح بهعنوان شرط قبلی برای واردات دارند) توسط بسیاری از‬‫اعضا به دالیل سیاست سالمت مورداستفاده قرار میگیرند و توسط کمیته صدور مجوز واردات‬‫بررسی میشوند‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬دو طرح برای حذف عوارض واردات برخی از محصوالت‬‫سالمتی پیشبینیشده است‪ .‬موافقتنامه تجارت در محصوالت دارویی (توافقنامه دارویی)‬‫شامل اجزای شیمیایی و مواد فعال مورداستفاده در تولید آنها را پوشش میدهد‪ .‬در مذاکره‬‫اروگوئه توسط تعدادی از اعضا‪ ،‬تعرفههای این محصوالت را حذف کرد‪ .‬پوشش محصول‬‫قرارداد دارویی مشمول بررسیهای دورهای است تا اطمینان حاصل شود که بهروز باقی میماند‪.‬‬‫در سال ‪ 24 ،2015‬شرکتکننده (ازجمله اتحادیه اروپا) در مورد گسترش موافقتنامه فناوری‬‫اطالعات (‪ )ITA‬بهمنظور حذف تعرفهها بر روی تعدادی از محصوالت با فناوری پیشرفته‪،‬‬‫ازجمله تجهیزات پزشکی‪ ،‬مانند اسکنر‪ ،‬ماشینآالت مغناطیسی‪ ،‬تصویربرداری رزونانس‪،‬‬‫توموگرافی‪ ،‬مراقبت از دندان و چشمپزشکی توافق کردند‪ .‬تا سال ‪ ،2020‬توافقنامه گسترش‬‫فناوری اطالعات دارای ‪ 26‬شرکتکننده بود که ‪ 55‬عضو سازمان تجارت جهانی را پوشش‬‫میدادند که رویهم تقریباً ‪ ٪90‬تجارت جهانی این محصوالت را تشکیل میدهند‪ .‬عالوه بر‬‫‪129‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫حذف عوارض واردات‪ ،‬کمیته موافقتنامه فناوری اطالعات همچنین در تالش برای رفع موانع‬‫غیرتعرفه ای تجارت بینالمللی آن محصوالت است‪ .‬اگرچه تنها چند تعهد دسترسی به بازار‬‫توسط اعضای سازمان تجارت جهانی تا به امروز در حوزه سالمت انجامشده است‪ ،‬تجارت‬‫خدمات مرتبط با سالمت تحت پوشش موافقتنامه عمومی تجارت خدمات است‪ .‬در بحث و‬‫گفتگو در شورای تجارت خدمات‪ ،‬اعضا راههای مختلف ارائه خدمات بهداشتی و درمانی مانند‬‫سالمت الکترونیک‪ ،‬ارائه خدمات درمانی در خارج از کشور‪ ،‬سرمایهگذاری خارجی در بخش‬‫سالمت و جنبههای خاصی از خدمات درمانی و جابجایی فرامرزی کارکنان حرفهای سالمت را‬‫در نظر میگیرند‪.‬‬‫بحثهای مربوط بهسالمت در جلسات شورا و کمیته میتواند مکمل باشد‪ .‬بهعنوانمثال‪،‬‬‫پیشنهادات مربوط به اقدامات بستهبندی ساده برای تنباکو در ابتدا در شورای تریپس و کمیته‬‫موانع فنی تجارت قبل از انتقال به مرحله حل اختالف موردبحث قرار گرفت‪ .‬عالوه بر این‪،‬‬‫تعدادی از نهادهای بینالمللی (ازجمله کسانی که مسئول تنظیم استانداردهای بینالمللی مرتبط‬‫با سالمت هستند) و سازمانهای بین دولتی (مانند سازمان جهانی بهداشت) بهطور منظم در‬‫بحثهای مرتبط با سالمت در جلسات نهادهای مختلف سازمان تجارت جهانی شرکت میکنند‪.‬‬‫سازمان تجارت جهانی و سایر سازمانها‬‫سازمان تجارت جهانی با سایر سازمانهای بیندولتی ‪ 1‬تحت عنوان «انسجام ‪ »2‬کار میکند‪،‬‬‫اصطالحی که در بیانیه وزیران درباره مشارکت سازمان تجارت جهانی در دستیابی به انسجام‬‫بیشتر در سیاستگذاری اقتصادی جهانی‪ ،‬در آوریل ‪ 1994‬در مراکش به تصویب رسید‪.‬‬‫درواقع‪ ،‬اکنون سیستم سازمان تجارت جهانی بهعنوان بخشی از یک چارچوب بسیار گستردهتر‬‫از حقوق و تعهدات بینالمللی به رسمیت شناختهشده است که اعضای سازمان تجارت جهانی‬‫باید از آن حمایت و اجرا کنند‪.‬‬‫‪1 - Intergovernmental‬‬‫‪2 - Coherence‬‬‫‪130‬‬‫فصل پنجم‪ :‬اسناد کلیدی سالمت جهانی‬‫کار سازمان تجارت جهانی در مورد مسائل مربوط بهسالمت عمومی‪ ،‬تجارت و حقوق مالکیت‬‫فکری مکمل کار سازمان جهانی بهداشت و سازمان جهانی مالکیت فکری است‪ .‬این سازمانها‬‫باهم مسئولیت تقویت گفتوگو در مورد موضوعات عملی هم بین خودشان و هم با سایر شرکا‬‫را دارند تا وظایف خود را بهطور مؤثرتر انجام دهند و از استفاده کارآمد از منابع برای همکاری‬‫فنی اطمینان حاصل کنند و از تکرار تالشها جلوگیری کنند‪ .‬بیانیه دوحه در موردتوافق نامه‬‫تریپس و سالمت عمومی بهعنوان کاتالیزور برای تشدید همکاری و توسعه انسجام در سطح‬‫بینالمللی عمل کرده است‪.‬‬‫سازمان تجارت جهانی همچنین در موضوعات مرتبط با سالمت با تعدادی از سازمانهای بین‬‫دولتی دیگر ازجمله سازمان جهانی برای سالمت حیوانات‪ ،‬کمیسیون مقررات غذایی ‪، 1‬‬‫کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد و سازمان جهانی گمرک همکاری میکند‪.‬‬‫‪ 5.7‬مراحل پس از تصویب اسناد‬‫پس از تصویب‪ ،‬اغلب مستلزم مذاکرات بیشتر‪ ،‬دیپلماسی و تصمیمات حاکمیتی هستند‬‫تا بهطور مؤثر اجرا شوند‪ .‬این بهویژه در مورد کنوانسیونها صادق است آنها‬‫بهطورمعمول نیازمند دیپلماسی چندبخشی و مصالحه سیاسی در فرآیندی است که به‬‫تصویب پارلمان ملی یک دولت عضو ختم میشود‪ .‬آنها اغلب مستلزم ایجاد انواع‬‫جدیدی از نهادهای حاکمیتی (مانند کنفرانس اعضا ‪ ) 2‬و سازوکارها (مانند‬‫دستورالعملهای موردتوافق بین دولتی در مورداجرای مفاد حقوقی خاص) هستند که‬‫پس از اجرایی شدن معاهده منجر به دیپلماسی و مذاکرات چندجانبه بیشتر میشود‪ .‬روند‬‫اصالح اسناد تصویبشده ممکن است شامل دور جدیدی از مذاکرات چندجانبه نیز‬‫باشد‪ .‬اسناد حقوقی معموالً بازنگری و اصالحات را تحت شرایط خاصی پیشبینی‬‫میکنند‪ .‬برای مثال‪ ،‬کنوانسیون چارچوب کنترل دخانیات اجازه میدهد تا اصالحیهها با‬‫‪1 - FAO/WHO Codex Alimentarius‬‬‫‪2 - Conference of the parties‬‬‫‪131‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫اکثریت سهچهارم آرا در کنفرانس اعضا به تصویب برسد که مشروط به تصویب یا‬‫پذیرش هر یک از طرفها است‪ .‬مقررات بینالمللی سالمت که ابتدا در سال ‪1969‬‬‫تصویب شد‪ ،‬بعداً در سالهای ‪ 1981 ،1973‬و ‪ 2005‬موردبازنگری و اصالح قرار گرفت‪.‬‬‫بحرانهای سالمت جهانی با ابعاد خاص اغلب ممکن است باعث ایجاد چنین تغییراتی‬‫شوند‪ .‬برای مثال‪ ،‬آخرین بازنگری مقررات بینالمللی سالمت‪ ،‬اگرچه در اواخر دهه‬‫‪ 1990‬در حال انجام بود‪ ،‬پس از شیوع سارس در سالهای ‪ ،2004-2002‬اولین بحران‬‫جهانی سالمت عمومی قرن بیست و یکم‪ ،‬شتاب بیشتری گرفت‪ .‬حدود ‪ 15‬سال بعد‪،‬‬‫پاندمی کووید‪ 19 -‬بحثهایی را در سراسر جهان برانگیخت که آیا مقررات بینالمللی‬‫سالمت در نسخه ‪ 2005‬خود برای مقابله با بحرانهای جهانی با این ابعاد بزرگ کافی‬‫است یا خیر؟ قطعنامه مجمع جهانی سالمت که در سال ‪ 2020‬تصویب شد‪ ،‬خواستار‬‫ارزیابی مستقل از عملکرد مقررات بینالمللی سالمت بهعنوان بخشی از بررسی‬‫گستردهتر واکنش جهانی به همهگیری شد‪.‬‬‫فصل ششم‪ :‬بازیگران و مکان های کلیدی جهانی‬‫‪132‬‬‫فصل ششم‪:‬‬‫بازیگران و مکانهای کلیدی جهانی‬‫‪ 6.1‬سازمان جهانی بهداشت و سالمت جهانی در حال تغییر‬‫سازمان جهانی بهداشت محل کلیدی مذاکرات بهداشت جهانی است‪ .‬سازمان جهانی‬‫بهداشت یک سازمان بیندولتی است که تمام قدرت تصمیمگیری در آن به کشورهای‬‫عضو آن واگذارشده است‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت آژانس تخصصی سازمان ملل متحد‬‫است که وظیفه هماهنگی و هدایت تالشهای بهداشت جهانی را بر عهده دارد‪ .‬در‬‫سالهای اولیه‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت عمدتاً با بازیگران دولتی‪ ،‬یعنی وزارتخانههای‬‫بهداشت و وزارتهای امور خارجه‪ ،‬اغلب از طریق نمایندگیهای دیپلماتیک دولتها‬‫در ژنو و بهویژه در سالهای بعد‪ ،‬وابستههای سالمت مستقر در آنجا سروکار داشت‪ .‬مدل‬‫دومی (وابستههای سالمت) ترکیبی از نمایندگان وزارتخانههای خارجه و بهداشت است‪.‬‬‫کشورهای عضو بازیگران کلیدی در سازمان جهانی بهداشت هستند‪ :‬آنها هستند که‬‫سازمان را اداره میکنند و در مورد توافقات عمده مذاکره میکنند‪ .‬بااینحال‪ ،‬با پیچیدهتر‬‫شدن چشمانداز سالمت جهانی‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت مجبور است در رابطه خود با‬‫طیف گستردهای از بازیگران تجدیدنظر کند‪.‬‬‫بر این اساس‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت سیاستی را در رابطه با روابط خود با بازیگران‬‫غیردولتی در راستای دستور اساسنامه خود اتخاذ کرده است‪ :‬چارچوب تعامل با بازیگران‬‫غیردولتی (‪ )FENSA‬که در شصت و نهمین نشست مجمع جهانی بهداشت در سال‬‫‪ 2016‬به تصویب رسید‪ .‬چارچوب به دنبال تقویت تعامل سازمان جهانی بهداشت با‬‫بازیگران غیردولتی‪ ،‬ازجمله سازمانهای غیردولتی‪ ،‬نهادهای بخش خصوصی‪ ،‬بنیادهای‬‫بشردوستانه و مؤسسات دانشگاهی است‪ .‬درعینحال‪ ،‬چارچوب بهمنظور محافظت از‬‫‪133‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫سازمان جهانی بهداشت و کار آن در برابر خطرات بالقوه‪ ،‬مانند تضاد منافع‪ ،‬خطرات‬‫شهرت و نفوذ ناروا است‪.‬‬‫بازیگران غیردولتی بهطور رسمی در مذاکرات سالمت جهانی در نهادهای حاکمیتی‬‫سازمان جهانی بهداشت شرکت ندارند‪ ،‬اما در جلسات مشاوره شرکت میکنند و اغلب‬‫از آنها خواسته میشود نظرات و توصیههای خود را ارائه دهند‪ .‬آنها به مناسبت جلسات‬‫هیئتهای حکمرانی سازمان جهانی بهداشت (مجمع جهانی سالمت و هیئت اجرایی) به‬‫ژنو میآیند تا در امور نیازمند به حمایتطلبی مشارکت داشته باشند‪ ،‬بحثهای‬‫غیررسمی را با مذاکرهکنندگان انجام دهند و اگر در روابط رسمی با سازمان جهانی‬‫بهداشت هستند بیانیهای در جلسات هیئتهای حکمرانی ارائه دهند‪ .‬چنین مشارکتی در‬‫بهترین حالت میتواند مانند یک ژست حرفهای یک نمایش غیررسمی (فرمالیته)‪ 1‬بهویژه‬‫در مقایسه با سایر بخشهای سیستم سازمان ملل به نظر برسد‪ .‬اساسنامه سازمان جهانی‬‫بهداشت‪ ،‬چارچوب تعامل با بازیگران غیردولتی و آییننامه داخلی مجمع جهانی‬‫سالمت‪ ،‬نوع تعاملی را که بازیگران مختلف ممکن است داشته باشند را مشخص میکند‪.‬‬‫رهبری سازمان جهانی بهداشت متعهد به رویکرد بازتر است و مدیرکل کنونی بیش از‬‫بسیاری از پیشینیان خود با جامعه مدنی ارتباط برقرار میکند‪ .‬بااینحال‪ ،‬فرهنگ سازمان‬‫بهعنوان کل اغلب تا حدی "بسته" و ریسک گریز به نظر میرسد‪ .‬تفکر خالق باید‬‫توسط همه ذینفعان به کار گرفته شود تا بتوانند از فرصتهای به وجود آمده حداکثر‬‫استفاده را ببرند و در صورت امکان مکانیسمهای جدیدی را برای تعامل ایجاد کنند‪.‬‬‫‪1 - Pro forma gesture‬‬‫فصل ششم‪ :‬بازیگران و مکان های کلیدی جهانی‬‫‪134‬‬‫دسته خاصی از بازیگران وجود دارد که سازمان جهانی بهداشت با آنها همکاری‬‫نزدیکتری دارد‪ :‬بازیگران غیردولتی در روابط رسمی با سازمان بهداشت جهانی‪ .‬روابط‬‫رسمی امتیازی است که هیئت اجرایی ممکن است به سازمانهای غیردولتی‪ ،‬انجمنهای‬‫تجاری بینالمللی و بنیادهای بشردوستانه که «تعهد مستمر و سیستماتیک به نفع سازمان»‬‫داشته و دارند‪ ،‬اعطا کند‪ .‬اهداف و فعالیتهای این نهادها باید باروح‪ ،‬هدف و اصول‬‫اساسنامه سازمان جهانی بهداشت مطابقت داشته باشد و انتظار میرود که آنها کمک‬‫قابلتوجهی به ارتقای سالمت عمومی کنند‪ .‬سازمان جهانی بهداشت در حال تدوین‬‫فهرستی از بازیگران غیردولتی است که نوع تعامل آنها با سازمان را شرح میدهد‪ .‬زمینه‬‫قابلتوجهی برای افزایش بیشتر مشارکت و مشارکت بازیگران غیردولتی در سازمان‬‫جهانی بهداشت وجود دارد‪ .‬در طول همهگیری کووید‪ ،19-‬مشخص شد که باید اشکال‬‫جدیدی از همکاری‪ ،‬بهویژه با بخشهای علم و فناوری دیجیتال پیدا شود‪.‬‬‫سالمت جهانی اکنون یکی از برجستهترین حوزههای دیپلماسی چندجانبه است‪ .‬این نوع‬‫دیپلماسی طیف وسیعی از ابتکارات و نهادها را در برمیگیرد‪ :‬سازمانهای بینالمللی‪،‬‬‫بخشها و آژانسهای ملی‪ ،‬بانکهای توسعه‪ ،‬جامعه مدنی‪ ،‬صنایع خصوصی‪ ،‬مؤسسات‬‫بشردوستانه و دانشگاهی‪ ،‬انجمنهای حرفهای و افراد متعهد و گاهی اوقات بسیار‬‫قدرتمند‪ ،‬سازمان ملل با گنجاندن بسیاری از ذینفعان در مذاکرات اهداف توسعه پایدار‬‫‪135‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫و تصویب هدف ‪ 17‬در مورد مشارکت‪ ،‬به دیپلماسی چندجانبه مشروعیت باالیی بخشید‪.‬‬‫بهویژه در حوزه سالمت جهانی‪ ،‬سازمانهای ترکیبی زیادی همراه با اتحادها و ابتکاراتی‬‫ایجادشدهاند که مشروعیت خود را از نمایندگی و مشارکت تعداد زیادی از ذینفعان‪ ،‬از‬‫یکسو و از تمرکز بر نتایج‪ ،‬از سوی دیگر میگیرند‪.‬‬‫ذکر این نکته ضروری است که فرآیندهای تصمیمگیری در مجمع جهانی سالمت و‬‫ال متفاوت است‪ .‬درحالیکه رأیگیری در مورد مجمع‬‫مجمع عمومی سازمان ملل کام ً‬‫جهانی سالمت چندان استفاده نمیشود‪ ،‬ولی در مجمع عمومی سازمان ملل برای موارد‬‫دستور کار که بسیار سیاسی یا حساس هستند‪ ،‬مانند سالحهای هستهای‪ ،‬استفاده میشود‪.‬‬‫درگذشته‪ ،‬قطعنامههای مجمع عمومی مرتبط با سالمت معموالً بدون رأیگیری به‬‫تصویب میرسیدند‪ ،‬بااینحال‪ ،‬بهطور قابلتوجهی‪ ،‬باید درباره آخرین قطعنامههای‬‫سپتامبر ‪ 2020‬در مورد واکنش به پاندمی کووید‪ 19-‬رأیگیری میشد ( ‪A/RES/‬‬‫‪ .)A/RES/74/307،74/306‬عالوه بر این‪ ،‬کشورهای عضو خود را از بخشهایی از یک‬‫قطعنامه یا اعالمیه جدا میکنند‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬دولت ایاالتمتحده از قطعنامه ‪WHA73/1‬‬‫مجمع جهانی سالمت در مورد پاسخ کووید‪ 19-‬جدا شد‪.‬‬‫‪ 6.2‬سایر سازمانها و نهادهای بینالمللی سالمت‬‫دیپلماسی سالمت با ویژگیها و رویکردهای نوآورانه بسیاری مشخص میشود که در‬‫طول تاریخ آن توسعهیافته است‪ .‬حدود ‪ 20‬سال پیش‪ ،‬مجموعه جدیدی از سازمانهای‬‫سالمت با ساختارهای حاکمیتی بسیار متفاوت شروع به ظهور کردند‪ .‬اولین برنامه‬‫مشترک ملل متحد در زمینۀ ایدز (‪ )UNAIDS‬تنها برنامه مشترک با حمایت مشترک در‬‫سیستم سازمان ملل متحد بود که کار آن توسط یک هیئت هماهنگکننده برنامه‬‫چندجانبه متشکل از نمایندگان ‪ 22‬دولت از تمام مناطق جغرافیایی‪ ،‬حامیان برنامه‬‫فصل ششم‪ :‬بازیگران و مکان های کلیدی جهانی‬‫‪136‬‬‫مشترک ملل متحد در زمینۀ ایدز (‪)UNAIDS‬؛ و پنج نماینده سازمانهای غیردولتی‪،‬‬‫ازجمله انجمن افراد مبتال به اچ ای وی (‪ )HIV‬هدایت میشود‪.‬‬‫بهطور مشابه‪ ،‬اتحاد واکسن (یک بنیاد) و گلوبال فاند برای مبارزه با ایدز‪ ،‬سل و ماالریا‬‫(یک سازمان مشارکتی) هر دو توسط هئیت مدیرهای اداره میشوند که شامل‬‫نمایندگانی از کشورها‪ ،‬بخش خصوصی‪ ،‬جامعه مدنی و سایر سازمانهای بینالمللی‬‫میباشند‪ .‬هئیت مدیره اتحاد واکسن شامل افراد مستقل یا "غیر وابسته" است‪ .‬هیئتمدیره‬‫یا بورد صندوق جهانی دارای ‪ 20‬کرسی رأی با نمایندگان مساوی برای مجریان و‬‫اهداکنندگان‪ ،‬ازجمله سازمانهای غیردولتی است‪ .‬جوامع متأثر از اچ آی وی‪ ،‬سل و‬‫ماالریا‪ ،‬بخش خصوصی و بنیادهای خصوصی عالوه بر این‪ ،‬هشت عضو بدون رأی‪،‬‬‫ازجمله رئیس و نایبرئیس هیئتمدیره‪ ،‬نمایندگان سازمانهای شریک مانند سازمان‬‫جهانی بهداشت و بانک جهانی و حوزه انتخابیه سایر اهداکنندگان عمومی وجود دارد‪.‬‬‫(به کادر ‪ 10‬و کادر ‪ 11‬مراجعه کنید)‪.‬‬‫کادر ‪ :10‬مدل حکمرانی اتحاد واکسن (‪)Gavi‬‬‫اتحاد واکسن (که قبالً اتحاد جهانی برای واکسن و ایمنسازی نامیده میشد)‪ ،‬یک سازمان‬‫بینالمللی است که در سال ‪ 2000‬برای ارائه واکسنهای مقرونبهصرفه و در دسترس برای‬‫کودکان در کشورهای درحالتوسعه تأسیس شد‪ .‬امروزه‪ ،‬اتحاد واکسن یکی از مهمترین‬‫بازیگران حکمرانی سالمت جهانی است‪ .‬اعضای هیئتمدیره اتحاد واکسن درمجموع ‪28‬‬‫کرسی دارد‪ .‬کرسیهای دائمی و با محدودیت زمانی وجود دارد‪ .‬اعضای هیئتمدیره بر اساس‬‫اساسنامه و رویههای اجرایی اتحاد واکسن منصوب میشوند‪ .‬نمایندگان شرکای کلیدی اتحاد‬‫واکسن دارای ‪ 18‬کرسی هستند‪ .‬افراد مستقل یا غیر وابسته دارای ‪ 9‬نفر و یک مدیر اجرایی‬‫اتحاد واکسن است‪ .‬درحالیکه بنیاد بیل و ملیندا گیتس‪ ،‬بانک جهانی‪ ،‬صندوق کودکان سازمان‬‫ملل متحد (یونیسف) و سازمان جهانی بهداشت دارای کرسیهای دائمی در هیئتمدیره هستند‪،‬‬‫سایر نمایندگان شرکای اتحاد واکسن بهصورت محدود در این هیئت خدمت میکنند‪.‬‬‫‪137‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫اعضایی که در کرسیهای «نماینده» هستند‪ ،‬مسئول اطمینان از این هستند که دولتها یا‬‫مؤسسات آنها ورودیهای رسمی برای توسعه سیاستهای اتحاد واکسن و مدیریت عملیات‬‫آن ارائه میکنند‪ .‬افراد مستقل یا غیر وابسته هیچ ارتباط حرفهای با کار اتحاد واکسن ندارند‪ ،‬اما‬‫در زمینهٔهای حیاتی مانند سرمایهگذاری‪ ،‬حسابرسی و جمعآوری سرمایه تخصص دارند‪.‬‬‫آنها همچنین نظارت مستقل و متوازن را بر تمام مذاکرات هیئتمدیره وارد میکنند‪ .‬این اعضا‬‫بر اساس مهارتها و شبکههایشان در سمت شخصی خود منصوب میشوند‪.‬‬‫انواع دیگر نمایندگان اعضای علیالبدل هیئتمدیره و ناظران هستند‪ .‬هر سازمان و حوزه واجد‬‫شرایط میتواند برای هر عضو هیئتمدیره یک نفر را بهعنوان علیالبدل تعیین کند که حق دارد‬‫بهجای نماینده هیئتمدیره عمل کند‪ .‬از اعضای هیئتمدیره و علیالبدل دعوت میشود تا در‬‫جلسات هیئتمدیره شرکت کنند‪ .‬حداقل یکی از آنها باید برای اطمینان از نمایندگی حوزه‬‫انتخابیه خود حضور یابد‪ .‬با اجازه رئیس‪ ،‬ناظرآن همچنین میتوانند در جلسات هیئت یا کمیته‬‫اتحاد شرکت کنند‪.‬‬‫ساختار حکمرانی‪:‬‬‫فصل ششم‪ :‬بازیگران و مکان های کلیدی جهانی‬‫‪138‬‬‫شرکای اتحاد واکسن‬‫‪ -1‬دولتهای کشورهای اجراکننده نیازهای ایمنسازی خود را شناسایی کرده و برنامههای‬‫واکسیناسیون را تأمین مالی و اجرا میکنند‪.‬‬‫‪-2‬تولیدکنندگان واکسن‪ ،‬واکسنهای مقرونبهصرفه و باکیفیت و تجهیزات زنجیره سرد را در‬‫اختیار کشورهای اجراکننده قرار میدهند‪.‬‬‫‪ -3‬سازمانهای جامعه مدنی کمک میکنند تا اطمینان حاصل شود که واکسنها به همه کودکان‬‫میرسد‪.‬‬‫‪ -4‬شرکای بخش خصوصی منابع‪ ،‬تخصص و نوآوری را برای کمک به دستیابی به مأموریت‬‫اتحاد ‪ Gavi‬کمک میکنند‪.‬‬‫‪ -5‬بنیاد بیل و ملیندا گیتس بودجه و تخصص را فراهم میکند‪ ،‬رویکردهای نوآورانه را هدایت‬‫میکند و از کار تحقیق و توسعه بر روی واکسنهای جدید حمایت میکند‪.‬‬‫‪ -6‬مؤسسات فنی و تحقیقاتی بهداشتی به ایجاد پایگاه شواهد و انتقال ارزش واکسنها کمک‬‫میکنند‪.‬‬‫‪ -7‬دولتهای کشورهای کمککننده تعهدات مالی بلندمدت میدهند و با اتحاد واکسن‬‫همکاری میکنند‪.‬‬‫‪139‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪ -8‬بانک جهانی به حمایت از مکانیسمهای مالی نوآورانه مانند تسهیالت مالی بینالمللی برای‬‫ایمنسازی و پیشبرد تعهدات بازار کمک میکند‪.‬‬‫‪ -9‬یونیسف واکسنها را تهیه میکند و از کشورها در حفظ سیستمهای زنجیره سرد‪ ،‬بهبود‬‫دسترسی و جمعآوری دادهها حمایت میکند‪.‬‬‫‪-10‬قوانین سازمان جهانی بهداشت واکسنها را تنظیم میکند و از معرفی آنها در کشورهای‬‫مختلف با تمرکز برافزایش پوشش ایمنسازی و بهبود کیفیت دادهها حمایت میکند‪.‬‬‫کادر ‪ :11‬مدل حکمرانی صندوق جهانی (گلوبال فاند)‬‫صندوق جهانی برای مبارزه با ایدز‪ ،‬سل و ماالریا (که ازاینپس بهعنوان گلوبال فاند نامیده‬‫میشود) یک سازمان مالی بینالمللی است که در سال ‪ 2002‬تأسیس شد و مأموریت آن «جذب‪،‬‬‫اهرم و سرمایهگذاری منابع اضافی برای پایان دادن به اپیدمی اچ ای وی ایدز‪ ،‬سل و ماالریا و‬‫حمایت از دستیابی به اهداف توسعه پایدار است‪ .‬گلوبال فاند بیش از ‪ 4‬میلیارد دالر در سال‬‫برای حمایت از برنامهها در بیش از ‪ 100‬کشور بسیج و سرمایهگذاری میکند‪ .‬اینیک مشارکت‬‫بین دولتها‪ ،‬جامعه مدنی‪ ،‬آژانسهای فنی‪ ،‬بخش خصوصی و افرادی است که از این بیماریها‬‫آسیبدیدهاند‪.‬‬‫ترکیب هیئتمدیره گلوبال فاند گویای مفهوم دیپلماسی سالمت چندجانبه است‪ .‬هیئت شامل‬‫‪ 20‬عضو دارای حق رأی‪ ،‬با نمایندگی مساوی توسط مجریان و اهداکنندگان و هشت عضو‬‫دیگر بدون حق رأی است‪ .‬رئیس و نایبرئیس جلسات هیئتمدیره را تشکیل میدهند و در‬‫حمایت‪ ،‬مشارکت و جمعآوری کمکهای مالی نقش ایفا میکنند‪ 20 .‬عضو دارای رأی نماینده‬‫حوزههای انتخابیه‪ ،‬با تعداد مساوی کرسی (‪ )10‬نماینده حوزههای انتخابیه اهداکننده و‬‫حوزههای انتخابیه مجری هستند‪ .‬یک عضو هیئتمدیره ریاست هر حوزه انتخابیه را بر عهده‬‫دارد و یک عضو علیالبدل هیئتمدیره دارد‪.‬‬‫‪ 20‬حوزه انتخابیه (گروههای اعضای رأیدهنده) به شرح زیر است‪ -1:‬استرالیا‪ ،‬کانادا و سوئیس‬‫‪ -2‬جوامع افراد مبتالبه این بیماریها ‪ -3‬سازمانهای غیردولتی (‪ )NGOs‬از کشورهای‬‫فصل ششم‪ :‬بازیگران و مکان های کلیدی جهانی‬‫‪140‬‬‫توسعهیافته ‪ -4‬سازمانهای غیردولتی کشورهای درحالتوسعه ‪ -5‬حوزههای انتخابیه اروپای‬‫شرقی و آسیای مرکزی ‪ -6‬منطقه مدیترانه شرقی ‪ -7‬شرق و جنوب آفریقا ‪ -8‬کمیسیون اروپا‪،‬‬‫بلژیک‪ ،‬ایتالیا‪ ،‬پرتغال‪ ،‬اسپانیا ‪ -9‬فرانسه ‪ -10‬آلمان ‪ -11‬ژاپن ‪ -12‬آمریکای التین و دریای‬‫کارائیب ‪" -13‬گروه هفت ‪( " 1‬دانمارک‪ ،‬ایرلند‪ ،‬لوکزامبورگ‪ ،‬هلند‪ ،‬نروژ‪ ،‬سوئد) ‪-14‬‬‫بنیادهای خصوصی ‪ -15‬بخش خصوصی ‪-16‬جنوب شرقی آسیا ‪ -17‬انگلستان ‪-18‬‬‫ایاالتمتحده ‪ -19‬غرب و مرکز آفریقا ‪ -20‬منطقه غرب اقیانوس آرام‪.‬‬‫هشت کرسی باقیمانده از ‪ 28‬کرسی هیئت‪ ،‬اعضایی هستند که حق رأی ندارند‪ :‬رئیس‬‫هیئتمدیره؛ نایبرئیس؛ مدیر اجرایی؛ شرکا؛ برنامه مشترک سازمان ملل متحد در مورد اچ آی‬‫وی‪/‬ایدز (‪)UNAIDS‬؛ سازمان جهانی بهداشت؛ بانک جهانی؛ و «سایر اهداکنندگان‬‫عمومی‪ ،»2‬حوزهای که توسط هیئت بورد برای شامل شدن سایر اهداکنندگان عمومی ایجادشده‬‫است که در هیئتمدیره نمایندهای ندارند‪.‬‬‫کنوانسیون چارچوب کنترل دخانیات‪ ،‬اولین معاهده سازمان جهانی بهداشت که در سال ‪2005‬‬‫الزماالجرا شد‪ ،‬یکی دیگر از تازهواردان به معماری سالمت جهانی است‪ .‬این سازمان دارای‬‫هیئت حکمرانی خود (کنفرانس احزاب) و یک دبیرخانه به میزبانی سازمان جهانی بهداشت‬‫است (جزئیات بیشتر در مورد کنوانسیون چارچوب کنترل دخانیات را میتوان در فصل ‪5‬‬‫‪1 - Point Seven‬‬‫‪2 - Additional Public Donors – www.theGlobalfund.org/board/members‬‬‫‪141‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫مشاهده کرد)‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬چندین مشارکت سالمتی‪ ،‬با ساختارهای حاکمیتی و شیوههای‬‫عملیاتی خاص خود‪ ،‬توسط سازمان جهانی بهداشت (بهعنوانمثال‪ ،‬مشارکت برای سالمت مادر‪،‬‬‫نوزاد و کودک) یا سایر سازمانهای سیستم سازمان ملل متحد (مانند مشارکت ‪ RBM‬برای‬‫پایان دادن به ماالریا) که توسط دفتر خدمات پروژه سازمان ملل متحد میزبانی میشود (به فصل‬‫‪ 5‬مراجعه کنید)‪.‬‬‫کشورها مانند سایر بازیگران در بسیاری از سازمانهای بهداشتی درگیر مذاکرات و‬‫تصمیمگیری هستند‪ ،‬اما همیشه در هر یک از این سازمانها موضع ملی یکسانی اتخاذ نمیکنند‪.‬‬‫این تا حدودی به این دلیل است که وزارتخانههای نمایندگی متفاوت هستند‪ :‬در سازمان جهانی‬‫بهداشت عمدتاً وزارتهای بهداشت هستند‪ ،‬درحالیکه در سایر سازمانهای بهداشتی عمدتاً‬‫وزارتخانههای توسعه (وزارتهای خارجه از طریق آژانسهای توسعهشان) هستند‪ .‬در بسیاری‬‫از موارد‪ ،‬عدم همکاری بین مقامات مختلف ملی وجود دارد که حتی گاهی اوقات با یکدیگر‬‫رقابت میکنند‪.‬‬‫فصل ششم‪ :‬بازیگران و مکان های کلیدی جهانی‬‫‪142‬‬‫‪ 6.3‬دیپلماسی سالمت در سازمان ملل متحد‬‫در آغاز هزاره‪ ،‬مشخص شد که مقابله با مشکالت سالمت جهانی مستلزم سطح باالیی‬‫از تعهد سیاسی و تمرکز منابع است؛ بنابراین توجه بیشتری به نهادهای تصمیمگیری‬‫سازمان ملل در نیویورک معطوف شده است‪.‬‬‫در اصل‪ ،‬سالمت میتواند در دستور کار چهار مجمع سازمان ملل قرار گیرد‪ ،‬یعنی‪:‬‬‫‪ .1‬مجمع عمومی‪ ،‬تحت منشور سازمان ملل متحد ممکن است در مورد هر موضوعی‬‫که در محدوده سازمان ملل باشد‪ ،‬ازجمله سالمت جهانی‪ ،‬توصیههایی ارائه کند‪.‬‬‫‪ .2‬شورای امنیت که همانطور که از نامش پیداست‪ ،‬ناظر بر صلح و امنیت است‪،‬‬‫بهندرت مسائل سالمت را در دستور کار خود قرار میدهد‪ :‬این اتفاق تاکنون تنها در‬‫مورد ایدز و ابوال رخداده است که به ترتیب در سالهای ‪ 2000‬و ‪ 2014‬تهدیدی‬‫برای ثبات بینالمللی اعالم شد‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬در سال ‪ 2013‬شورای امنیت بیانیه در‬‫مورد واکسیناسیون فلج اطفال در سودان صادر کرد‪.‬‬‫‪ .3‬شورای حقوق بشر و شورای اقتصادی و اجتماعی به همراه سایر نهادها در آمادهسازی‬‫مذاکرات مجمع عمومی مشارکت دارند‪ .‬شورای اقتصادی و اجتماعی بستر مرکزی‬‫برای پرورش بحث و تفکر نوآورانه در سه بعد توسعه پایدار اقتصادی‪ ،‬اجتماعی و‬‫زیستمحیطی است‪ .‬این دو نهاد همچنین مکانیسمهای ویژهای را در رابطه با سالمت‬‫به کار میگیرند‪ ،‬مانند ایجاد گروههای ویژه بین سازمانی سازمان ملل بهعنوانمثال‬‫در مورد بیماریهای غیر واگیر تحت نظارت شورای اقتصادی و اجتماعی‪ ،‬یا انتصاب‬‫یک سخنگو ویژه در مورد حق سالمت زیر نظر شورای حقوق بشر‪.‬‬‫عالقه سازمان ملل بهسالمت با اعالمیه اسلو در سال ‪ 2007‬تقویت شد که در آن وزرای‬‫خارجه هفتکشور‪ ،‬سالمت جهانی را بهعنوان موضوع مهم سیاست خارجی دوران‬‫‪143‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫مدرن شناسایی کردند‪ .‬از سال ‪ ،2008‬مجمع عمومی هرسال موضوعات بین سیاست‬‫خارجی و سالمت را موردبحث قرار میدهد و توجه را به زمینه وسیعتر موضوعات در‬‫دستور کار سازمان بهداشت جهانی جلب میکند (به کادر ‪ 12‬مراجعه کنید)‪.‬‬‫مذاکرات و تصویب دستور کار ‪ 2030‬برای هدف ‪ 17‬اهداف توسعه پایدار در سال‬‫‪ 2015‬شرایط مساعدتری را برای توجه بیشتر به مسائل سالمت جهانی ایجاد کرد‪ .‬سازمان‬‫ملل تشخیص داد که در دنیایی بههمپیوسته‪ ،‬بیماریهای عفونی میتوانند در عرض چند‬‫روز در سراسر قارهها پخش شوند‪ .‬عوامل سبک زندگی که توسط رسانهها و تبلیغات‬‫منتشر میشود میتواند در عرض چند ماه بر جمعیت جهانی تأثیر بگذارد (مانند سیگار‬‫کشیدن‪ ،‬الکل و مصرف مواد غذایی ناسالم) و دانش را میتوان فوراً به اشتراک‬‫گذاشت؛ بنابراین عوامل تعیینکننده سالمت در هر یک از اهداف توسعه پایدار گنجانده‬‫شد؛ و دیپلماتهای سالمت نیز در حصول اطمینان از اینکه این موارد بهعنوان بخشی از‬‫برنامههای توسعه پایدار جامع کشورها موردتوجه قرار میگیرند‪ ،‬درگیر شدهاند‪.‬‬‫سازوکار جدیدی که در سال ‪ 2019‬راهاندازی شد برنامه اقدام جهانی برای زندگی سالم‬‫و رفاه برای همه بود که ‪ 12‬سازمان بینالمللی باهدف ارائه حمایت مؤثرتر از کشورها‬‫برای تالش آنها برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار مرتبط با سالمت گرد هم‬‫میآورد‪.‬‬‫فصل ششم‪ :‬بازیگران و مکان های کلیدی جهانی‬‫‪144‬‬‫این تحوالت تعداد زیادی از جلسات سطح باالی مجمع عمومی را در مورد موضوعات‬‫خاص سالمت ممکن ساخته است‪ .‬اعالمیههای سیاسی اتخاذشده توسط این جلسات‬‫(مانند موارد مربوط به بیماریهای غیر واگیر‪ ،‬سل‪ ،‬مقاومت ضد میکروبی و پوشش‬‫همگانی سالمت) متعاقباً توسط مجمع عمومی تأیید شد که راهنماییهای راهبردی برای‬‫همکاریهای بینالمللی در زمینهٔهای موردبحث ارائه کرده است‪ .‬معاهدات جهانی با‬‫تأثیر بر سالمت که تحت نظارت نهادها و آژانسهای مختلف سازمان ملل متحد مذاکره‬‫میشود مرکز توجه ‪ 1‬دیگری برای مسائل بهداشتی و درمانی در سازمان ملل است‪.‬‬‫نمونههای برجسته عبارتاند از‪ :‬کنوانسیون میناماتا در مورد جیوه (تحت نظارت‬‫‪ ،)UNEP‬کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت (تحت نظارت شورای حقوق بشر) و‬‫کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد در مورد تغییرات اقلیمی‪.‬‬‫وقتی پاندمی کووید‪ 19-‬شروع شد‪ ،‬سازمان ملل غرق درگیریهای مختلف بود‪ .‬مجمع‬‫عمومی تنها توانست بر سر یک قطعنامه نمادین در مورد همبستگی به توافق برسد‪ .‬جالب‬‫‪1 - centre of attraction‬‬‫‪145‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫اینجاست که شورای امنیت پیامدهای این بیماری همهگیر را در دستور کار خود قرار‬‫نداد‪ ،‬اگرچه این همان کاری بود که در طول اپیدمی محدودتر ابوال انجام داده بود‪ .‬شورا‬‫نتوانسته است از قطعنامهای که درخواست دبیر کل را برای آتشبس مرتبط با بیماری‬‫همهگیر در مناطق جنگی ازجمله جمهوری عربی سوریه‪ ،‬یمن‪ ،‬لیبی و افغانستان اجرای‬‫میکرد‪ ،‬حمایت کند زیرا بین ایاالتمتحده و چین در مورد اینکه در متن قطعنامه‬‫اشارهای به سازمان بهداشت جهانی وجود داشته باشد یا نه‪ ،‬اختالف بود‪ .‬در شش ماه اول‬‫واکنش به کووید‪ ،19-‬تعهدات سیاسی برای مهار این بیماری همهگیر در سازمان‬‫بهداشت جهانی‪ ،‬گروه بیست و در سطح منطقه انجام شد‪.‬‬‫فصل ششم‪ :‬بازیگران و مکان های کلیدی جهانی‬‫‪146‬‬

‫‪147‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫کادر ‪ :12‬مذاکرات مرتبط با سالمت در سازمان ملل چه ویژگیهایی دارد؟‬‫مذاکرات در سازمان ملل (‪ )UN‬در مورد سالمت از دریچه سیاست جهانی نگریسته میشود‪.‬‬‫استداللها و شواهد سالمت عمومی تأثیر غیرمستقیم (گاهی فرعی) دارند‪ ،‬درحالیکه‬‫آرمانهای ژئوپلیتیکی‪ ،‬مالحظات قدرت و منافع تأثیر قویتری دارند‪ .‬سه جنبه برای تنظیم و‬‫بحث درباره دستور کار مرتبط با سالمت وجود دارد‪ -1 :‬اقتصاد جهانی‪ ،‬محیط امنیتی و‬‫عرصههای بشردوستانه ‪ -2‬حقوق بشر ‪ -3‬عدالت اجتماعی‪.‬‬‫پیچیدگی چالشهای سالمت جهانی و زمینههای سیاست اقتصادی و توسعهای آنها‪ ،‬مستلزم‬‫آمادگی بیشتر و سازمانیافتهتر دیپلماتهای درگیر در مذاکرات است‪ .‬دیگر برای دیپلماتها‬‫داشتن تجربه سیاست خارجی کافی نیست‪ :‬برای موفقیت آنها در میز مذاکره‪ ،‬حمایت پیشینه‬‫مبتنی بر همکاری بین کارشناسان بخشهای مختلف در کشورهای خود ضروری است‪.‬‬‫اگرچه دیپلماتهای حرفهای نقش کلیدی در مذاکرات سالمت سازمان ملل ایفا میکنند‪ ،‬اما‬‫بهطور ویژهای به متخصصان‪ ،‬بهویژه کارشناسان سالمت مستقر در ژنو‪ ،‬تکیه میکنند‪ .‬پیوند بین‬‫ژنو و نیویورک در حال قویتر شدن است‪ ،‬زیرا کنفرانسهای سالمت سطح باال در مقر سازمان‬‫ملل اغلب در سازمان جهانی بهداشت همراه با نمایندگان کشورهای عضو آماده میشوند‪ .‬در‬‫همان زمان‪ ،‬تقاضای زیادی برای مستقر شدن دیپلماتهای سالمت در نیویورک وجود داشته‬‫است‪ .‬اطمینان از اینکه دیپلماتها دانش تخصصی دارند یا میتوانند از دانش تخصصی استفاده‬‫کنند‪ ،‬برای کشورهای جنوب جهانی مقرونبهصرفهتر است‪ ،‬اما مهم است که منافع این کشورها‬‫در طول مذاکرات سالمت بهوضوح بیان شود‪ .‬اقدام هماهنگ و ادغام تخصص توسط‬‫سازمانهای منطقهای مانند اتحادیه آفریقا یا جامعه کارائیب میتواند در این زمینه کمک کند‪.‬‬‫نفوذ بازیگران غیردولتی که مقادیر زیادی از منابع‪ ،‬بهویژه منابع مالی را در اختیار دارند‪ ،‬در‬‫سازمان ملل در حال افزایش است‪ .‬آنها میتوانند بر دولتهایی که مقاومت در برابر آنها‬‫دشوار است و ممکن است در تضاد با منافع عمومی باشد‪ ،‬فشار سیاسی وارد کنند‪ .‬یک مثال‬‫بارز بیماریهای غیر واگیر است که در آن قدرت بازار شرکتهای بزرگ میتواند با اهداف‬‫سالمت عمومی دولتها مقابله کند‪ .‬درواقع‪ ،‬به نظر میرسد برخی از کشورها در تالش برای‬‫فصل ششم‪ :‬بازیگران و مکان های کلیدی جهانی‬‫‪148‬‬‫تنظیم تجارت بزرگ (داروسازی‪ ،‬غذا و نوشیدنی‪ ،‬تنباکو و الکل و غیره) نسبت به گذشته کمتر‬‫سختگیر هستند‪ .‬این میتواند تأثیر قابلتوجهی بر تالشها برای یافتن راهحلهای سیاسی برای‬‫بهبود سالمت جهانی داشته باشد‪ .‬از سوی دیگر‪ ،‬در سازمان ملل فضا برای نظرات و مواضع‬‫سازمانهای غیردولتی بینالمللی‪ ،‬بنیادهای بشردوستانه‪ ،‬مؤسسات دانشگاهی‪ ،‬گروههای‬‫حمایتطلبی‪ ،‬گروههای مذهبی و سازمانهای بشردوستانه فراهم میشود‪.‬‬‫این خطر وجود دارد که سیستم چندجانبه مبتنی بر قواعد که بر روابط سیاسی و تجاری جهانی‬‫حاکم است‪ ،‬از چندپارگی بیشتری رنج ببرد‪ ،‬زیرا کشورهای نوظهور با اعتمادبهنفس بیشتری‬‫ارزشها و قوانین خود را مطرح میکنند‪ .‬پاندمی کووید‪ 19-‬نشان داده است که افزایش‬‫احساسات ناسیونالیستی در سراسر جهان تهدید دیگری برای سیستم چندجانبه به شمار میرود‬‫و باوجود نهادهای چندجانبه و مفهوم حکمرانی جهانی همخوانی ندارد‪.‬‬‫‪149‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪ 6.4‬نقش مرکزی دولتها در دیپلماسی سالمت‬‫دولتها همچنان بازیگران مهم سازمانهای بینالمللی سالمت قدیمی و جدید هستند‪.‬‬‫درواقع‪ ،‬در بسیاری از موارد به ابتکار دولتها بود که سازمانهای جدیدی برای‬‫رسیدگی به چالشهای مشترک ایجاد شدند‪ .‬در سیاست خارجی خود‪ ،‬دولتها باید بین‬‫اهداف مختلف مانند خدمت به منافع ملی‪ ،‬ارائه کمکهای توسعه و حمایت از اقدامات‬‫جمعی تعادل برقرار کنند‪ .‬مواضع آنها منعکسکننده واقعیتهای ژئوپلیتیکی است‪.‬‬‫تغییرات قابلتوجهی در موازنه قدرت بین دولتها در طول قرن بیستم رخ داد‪ .‬دهههای‬‫اول پس از جنگ جهانی دوم با درگیری بین اتحاد جماهیر شوروی سابق و ایاالتمتحده‬‫تعریف شد که اغلب از آن بهعنوان جنگ سرد یاد میشود‪ .‬از دهه ‪ 1960‬به بعد‪،‬‬‫کشورهای جهان درحالتوسعه نقش برجستهتری ایفا کردند و عضویت در نهادهای‬‫مختلف سازمان ملل بهطور قابلتوجهی افزایش یافت‪ .‬بااینحال‪ ،‬قدرتمندترین کشورها‪،‬‬‫بهطورکلی تا به امروز نفوذ نامتناسب خود را در تصمیمگیری در نهادهای جهانی حفظ‬‫کردهاند‪ .‬برخی از سازمانهای بهداشتی جدیدتر سعی کردهاند با دادن تعداد آرای‬‫مساوی به کشورهای اهداکننده و دریافتکننده‪ ،‬به این موضوع رسیدگی کنند‪.‬‬‫تضاد قدرت ژئوپلیتیک کنونی بین چین و ایاالتمتحده در مذاکرات سازمان ملل و‬‫بسیاری از نهادهای چندجانبه و باشگاههای سیاسی دیگر منعکسشده است‪ .‬اتحادهای‬‫جدید‪ ،‬بهویژه بین "قدرتهای میانی‪ "1‬امکانپذیر شده است‪ .‬کشورهای جنوب جهانی‬‫اکنون نفوذ بیشتری بر سیاست جهانی سالمت بهعنوانمثال‪ ،‬در انتخاب اولین مدیرکل‬‫آفریقایی سازمان جهانی بهداشت (دکتر تدرس) در سال ‪ ،2017‬دارند‪ .‬این تأثیر فزاینده‬‫افریقا در مسائل سالمت جهان از یکسو به بیشترین تأثیری که موضوعات سالمت در‬‫افریقا دارند و از سوی دیگر تأثیر تجمیع آرای همسوی کشورهای افریقا در سناریوهای‬‫‪1- Middle Powers‬‬‫فصل ششم‪ :‬بازیگران و مکان های کلیدی جهانی‬‫‪150‬‬‫رأیگیری‪ ،‬بستگی دارد مرتبط است‪ .‬بهطور مشابه‪ ،‬نهادهای منطقهای مانند اتحادیه اروپا‪،‬‬‫در حال افزایش هستند‪ .‬بحران کووید‪ 19-‬نشان داده است که حوزه سالمت جهانی‬‫چقدر سیاسی است‪ .‬همچنین بر نقش حیاتی دیپلماسی سالمت در حصول اطمینان از‬‫اینکه میتوان اقدام جمعی انجام داد‪ ،‬تأکید کرد‪.‬‬‫تجربه نشان میدهد که دولتها به تأسیس و توسعه سازمانهای بینالمللی ادامه خواهند‬‫داد تا به اهدافی دست یابند که بهتنهایی نمیتوانند به آن دست یابند و یا فکر میکنند‬‫که یک سازمان موجود به وظایف خود عمل نمیکند یا از نقشی که در آن دارند‪ ،‬راضی‬‫نیستند‪ .‬بااینحال‪ ،‬دستورات بسیار متفاوت و مبانی مشروعیت (درک شده) سازمانهای‬‫بینالمللی موجود و فرهنگهای سازمانی متفاوت آنها اغلب توسط بازیگران سیاسی‬‫ال درک نمیشوند‪ .‬این میتواند پیامدهای مهمی برای قضاوت در مورد اثربخشی‬‫کام ً‬‫آنها داشته باشد‪.‬‬‫سازمانهای جدید ممکن است به این دلیل ایجاد شوند که کشورها و سایر بازیگران‬‫سازمانهای موجود‪ ،‬مشروعیت خود را ازدستدادهاند یا به این دلیل که میخواهند یک‬‫مکانیسم بودجه جدید و امیدوارکنندهتر را امتحان کنند‪ .‬سازمانهایی ایجاد میشوند تا‬‫به اهداکنندگان در مورد نحوه خرج کردن پولی که اهدا میکنند‪ ،‬نظر بیشتری بدهند‪.‬‬‫گاهی اوقات‪ ،‬نهادها و مکانیسمهای موازی توسط کشورهایی ایجاد میشوند که‬‫نمیتوانند نفوذ کافی را در سازمانهای چندجانبه موجود تضمین کنند پدیدهای که از‬‫آن بهعنوان چندجانبهگرایی موازی یا رقابتی یاد میشود‪ .‬طرح کمربند‪ -‬راه ابریشم که‬‫توسط چین راهاندازی شد نمونهای از این چندجانبه گرایی است‪.‬‬‫یکی از ویژگیهای بارز دیپلماسی قرن بیست و یکم‪ ،‬گسترش دیپلماسی باشگاهی و‬‫دیپلماسی شبکهای است که نشاندهنده نحوه حرکت سیاست بینالملل به سمت‬

‫‪151‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫چندقطبی است‪ .‬نفوذ صرفاً از طریق کانالهایی که بهطور سنتی با کشورهای توسعهیافته‬‫و درحالتوسعه مرتبط است اعمال نمیشود‪ .‬کشورهای بریکس بهویژه با پیشگامی در‬‫برخی مسائل و با عمل بهعنوان واسطه گران قدرت منطقهای نقش مهمتری در امور‬‫جهانی ایفا میکنند‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬چین در حال حاضر دومین اقتصاد بزرگ جهان و‬‫دومین کمککننده بزرگ به بودجه سازمان ملل است‪ .‬در زمینۀ سالمت جهانی‪ ،‬چین‬‫هم به یک اهداکننده اصلی و هم سرمایهگذار بزرگ تبدیلشده است‪ .‬بهطور مشابه‪ ،‬هند‬‫در حال حاضر در خط مقدم بحث در مورد سالمت دیجیتال قرار دارد‪.‬‬‫کشورهای بریکس درحالیکه به دنبال تبدیلشدن به رهبران منطقهای هستند‪ ،‬همراه با‬‫برخی دیگر از کشورهای آسیایی و آفریقایی‪ ،‬در حال ایجاد اتحادهای گسترده و تقویت‬‫همکاریهای منطقهای خود هستند (به کادر ‪ 13‬مراجعه کنید)‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬اندونزی در‬‫حال حاضر همکاری بین کشورهای هند و اقیانوس آرام را ترویج میکند که این پتانسیل‬‫را دارد که توسط سیاستگذاران کلیدی برای جلبتوجه بهفوریت اقدام جمعی در مورد‬‫مسائل سالمت فراملی استفاده شود‪ .‬تغییر در روابط قدرت‪ ،‬فضاهای جدیدی را برای‬‫تعامل سیاسی بینالمللی‪ ،‬بهویژه برای دیپلماسی سالمت‪ ،‬باز کرده است‪ .‬در سالهای‬‫آینده این احتمال وجود دارد که بسیاری از انواع جدید اتحاد ظهور کنند‪.‬‬‫‪ 6.5‬نقش بازیگران غیردولتی در دیپلماسی سالمت‬‫فضای دیپلماسی سالمت دارای طیف گستردهای از بازیگران غیردولتی است که عمدتاً‬‫از طریق دیپلماسی شبکهای در تعامل هستند‪ .‬حضور بازیگران غیردولتی سازمان جهانی‬‫بهداشت (در مرحله تدوین) منعکسکننده تنوع این بازیگران و منافع آنها ازجمله‬‫اتحادهای جهانی سالمت‪ ،‬ابتکارات‪ ،‬مشارکتهای دولتی و خصوصی و بنیادها است‪.‬‬‫بسیاری از آنها به دنبال ترکیب دستور کار جهانی با اقدامات عملی هستند‪.‬‬‫فصل ششم‪ :‬بازیگران و مکان های کلیدی جهانی‬‫‪152‬‬‫با توجه به تنوع و بازیگران مختلف در دیپلماسی سالمت‪ ،‬تجزیهوتحلیل عمیق ذینفعان‬‫باید قبل از انجام هرگونه مذاکره انجام شود‪ .‬این شامل تالش برای درک نهتنها منافع‬‫ذینفعان مختلف‪ ،‬بلکه همچنین نحوه عملکرد آنها (بهعنوانمثال‪ ،‬راهبردهای رسانههای‬‫اجتماعی آنها) است‪.‬‬‫فعالیتهای سازمانهای مدنی برای موفقیت مذاکرات سالمت جهانی بسیار مهم است‪.‬‬‫بهعنوانمثال میتوان به مذاکراتی اشاره کرد که منجر به تصویب کنوانسیون چارچوب‬‫کنترل دخانیات (‪ )FCTC‬در سال ‪ 2003‬و مقررات بینالمللی بازاریابی جایگزینهای‬‫شیر مادر در سال ‪ ،1981‬یا مذاکرات متعدد در مورد دسترسی به داروها و عوامل تجاری‬‫تعیینکننده سالمتی شد‪( .‬همانطور که در بخش ‪ 1.3‬ذکر شد) در حال حاضر استفاده‬‫از سازمانهای غیردولتی در فرآیند دیپلماسی سالمت یک روش استاندارد است‪.‬‬‫دیپلماتهای سازمانهای غیردولتی نماینده منافع عموم مردم هستند و خواستار شفافیت‬‫بهویژه در مورد تالشهای بخش خصوصی برای اعمالنفوذ ناروا هستند‪ .‬مطالعه‬‫مذاکرات کنوانسیون چارچوب کنترل دخانیات نشان داد که سازمانهای غیردولتی پنج‬‫نقش کلیدی را در طول این فرآیند ایفا کردند‪ :‬نظارت‪ ،‬البی‪ ،‬واسطهگری دانش‪ ،‬ارائه‬‫تخصص فنی و تقویت مشارکت (لنکوچا‪ ،‬کوتاری و البونته‪.)2011 ،‬‬‫بنیادهای بشردوستانه سطح قابلتوجهی از نفوذ را در دستور کار جهانی سالمت به دست‬‫آوردهاند‪ .‬بسیاری از بنیادها در زمینۀ سالمت جهانی فعال هستند که تأثیرگذارترین آنها‬‫بنیاد بیل و ملیندا گیتس (‪ )BMGF‬است‪ .‬از زمان ایجاد آن در سال ‪ ،2000‬منابع‬‫قابلتوجهی را بهسالمت جهانی اختصاص داده و به راهاندازی بسیاری از سازمانها‪،‬‬‫اتحادها و برنامههای سالمتی جدید کمک کرده است‪ .‬بنیاد بیل و ملیندا گیتس به دنبال‬‫حمایت از راهحلهای نوآورانه‪ ،‬جاهطلبانه و مقیاسپذیر برای مشکالت سالمت است که‬‫تأثیر عمدهای در کشورهای درحالتوسعه دارد‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬در میان بازیگران‬‫‪153‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫غیردولتی که داوطلبانه در تأمین مالی سالمت جهانی مشارکت میکنند‪ ،‬کمککننده‬‫اصلی است‪ .‬درحالیکه بنیاد بیل و ملیندا گیتس هیچ قدرت تصمیمگیری رسمی در‬‫سازمان جهانی بهداشت ندارد‪ ،‬تصمیمات آن برای تأمین مالی برنامههای عمده‪ ،‬مانند‬‫برنامههای ریشهکنی فلج اطفال یا نوآوریهای مدیریتی‪ ،‬تأثیر قابلتوجهی بر کار سازمان‬‫دارد‪ .‬تعامالت فشرده بنیاد بیل و ملیندا گیتس با کشورهای اهداکننده و دریافتکننده و‬‫همچنین با رهبری سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬بهوضوح به این بنیاد نفوذ قابلتوجهی در‬‫زمینۀ دیپلماسی سالمت میدهد برخی از مواردی که توسط بسیاری از بازیگران جامعه‬‫مدنی بهشدت موردانتقاد قرارگرفته است‪.‬‬‫نقش بخش خصوصی در دیپلماسی سالمت در سالهای اخیر بهطور قابلتوجهی‬‫افزایشیافته است‪ .‬در این راستا توجه زیادی به شرکتهای داروسازی و نقش آنها در‬‫تعیین دسترسی به داروها و همچنین شرکتهای بزرگ چندملیتی که در افزایش‬‫سرسامآور شیوع بیماریهای غیر واگیر نقش داشتهاند‪ ،‬شده است‪ .‬بهوضوح پاسخگویی‬‫باید در این زمینهها تقویت شود‪ .‬بااینحال‪ ،‬در همان زمان‪ ،‬بسیاری از شرکتهای‬‫خصوصی در پیشبرد اهداف سالمت جهانی مشارکت میکنند‪ ،‬یکی از نمونههای آن‬‫اتحاد صنعت ‪ ARM‬است که در سال ‪ 2017‬برای کمک به مبارزه با مقاومت ضد‬‫میکروبی راهاندازی شد‪ .‬در بسیاری از کشورهای فراتر از اقتصادهای ‪ ،OECD‬بهویژه‬‫هند‪ ،‬بخش بهداشت و درمان خصوصی نقش مهمی ایفا میکند‪ .‬طیف گستردهای از‬‫مشارکتهای جدید پدید آمده است‪ ،‬همانطور که ابتکارات خود شرکتها در رابطه‬‫با کارمندانشان ظاهرشدهاند‪ .‬مجمع جهانی اقتصاد دولتها و شرکتهای بزرگ را برای‬‫ترویج رویکردهای نوآورانه و ایجاد اتحادهای جدید گرد هم میآورد‪ .‬چالشهای‬‫جدید با اهمیت روزافزون فناوری اطالعات برای توسعه سالمت جهانی به وجود آمده‬‫است‪ .‬سازمان جهانی بهداشت با شرکتها و پلتفرمهای فناوری بزرگ ارتباط برقرار‬‫فصل ششم‪ :‬بازیگران و مکان های کلیدی جهانی‬‫‪154‬‬‫کرده است و از کمک آنها هم برای مقابله با بیماریهای اطالعاتی مرتبط با کووید‪-‬‬‫‪ 19‬و هم در ترویج نوآوری سالمت دیجیتال کمک گرفت‪( .‬به بخش ‪ 2.5‬مراجعه کنید)‬‫دیپلماسی چندجانبه در عمل‬‫مایکروسافت یک دفتر نمایندگی در سازمان ملل متحد (‪ )UN‬در نیویورک افتتاح کرده‬‫است‪ .‬وظیفه آن افزایش حمایت از مأموریت و کار سازمان ملل است‪ .‬این موضوع شامل‬‫ترویج اقدامات جهانی چندجانبه در مورد مسائل کلیدی فناوری‪ ،‬زیستمحیطی‪،‬‬‫بشردوستانه‪ ،‬توسعه و امنیتی و کمک به دستیابی به اهداف توسعه پایدار است‪.‬‬‫مایکروسافت پروژههای متعددی را با تمرکز بر هدف ‪( 4‬آموزش با کیفیت)‪ ،‬هدف ‪8‬‬‫(کار مناسب و رشد اقتصادی)‪ ،‬هدف ‪( 13‬اقدامات اقلیمی) و هدف ‪( 16‬صلح‪ ،‬عدالت‬‫و نهادهای قوی) آغاز کرده است‪.‬‬‫دفتر نمایندگی جدید بر توسعه همکاریهای مایکروسافت با سازمان ملل متحد و‬‫سازمانهای مرتبط با سازمان ملل‪ ،‬ایجاد روابط با نمایندگان سازمان ملل‪ ،‬شناسایی‬‫فرصتهای جدید برای مشارکت‪ ،‬ایجاد ارتباطات قویتر بین تیمهای مایکروسافت و‬‫سازمان ملل‪ ،‬البی کردن برای اولویتهای سازمان ملل در داخل مایکروسافت و در‬‫سراسر شرکت برای حمایت از تیمهای مایکروسافت در همکاری با جامعه سازمان ملل‬‫تمرکز میکند‪.‬‬‫اقتباس از‪:‬‬‫‪Microsoft (2020). Microsoft appoints senior government affairs leaders in‬‬‫‪Brussels and New York, establishes New York office to work with the‬‬‫‪United Nations. In: Microsoft/EU Policy Blog [website] (https://blogs.‬‬‫‪microsoft.com/eupolicy/2020/01/17/senior-gov-affairs-leaders-appointed‬‬‫‪brussels-new York/, accessed 12 October 2020).‬‬‫‪155‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪ 6.6‬حفظ تعادل‬‫سازمانهای جامعه مدنی‪ ،‬نگرانیهای خود را در مورد امکان دیپلماسی چندجانبه مبتنی‬‫بر اهداف توسعه ابراز کردهاند که به بخش خصوصی نفوذ بیشازحد بر فرآیندهای‬‫مذاکره در موردحفاظت از کاالهای عمومی میدهد‪ .‬از بخش خصوصی مانند‬‫سازمانهای جامعه مدنی دعوت میشود تا نظرات خود را در جریان مشاورههای‬‫منطقهای یا جهانی در مورد یک موضوع خاص (اما نه در طی فرآیند مذاکره که فقط‬‫کشورهای عضو میتوانند در آن شرکت کنند) ارائه دهد‪ .‬در فرآیند آمادهسازی برخی‬‫از جلسات سطح باال با ذینفعان در مورد بیماریهای غیر واگیر در سال ‪ ،2011‬سازمان‬‫جهانی بهداشت از نهادهای بخش خصوصی مربوطه دعوت به جلسه استماع ذینفعان و‬‫مشاوره مبتنی بر وب کرد تا بتوانند نظرات خود را با سازمان به اشتراک بگذارند‪ .‬این‬‫دیدگاهها بهعنوان ورودی برای آمادهسازی مذاکرات کشورهای عضو عمل کردند‪.‬‬‫سازمانهای جامعه مدنی همچنان نگراناند که اگر بخش خصوصی به پلتفرم معتبر‬‫دیپلماسی چندجانبه دسترسی پیدا کند‪ ،‬قدرت البیگری آنکه مدتهاست خود را در‬‫دیپلماسی اقتصادی و تجاری احساس کرده است‪ ،‬بیشتر خواهد شد و منجر به کمتر شدن‬‫توجه به توسعه‪ ،‬برابری و نگرانیهای حقوق بشر خواهد شد و همچنین به چالش کشیدن‬‫شرکتها در زمینۀ سوابق بهداشتی و درمانی‪ ،‬زیستمحیطی و حقوق بشر دشوارتر‬‫میشود‪.‬‬‫در این رابطه‪ ،‬توجه به این نکته مهم است که سیستم سازمان ملل متحد نهتنها بر اساس‬‫مشروعیت خود پیشرفت میکند‪ ،‬بلکه خود میتواند درجه باالیی از مشروعیت را به‬‫بازیگران مختلف درگیر در کارش اعطا کند‪ .‬ممکن است در حال حاضر تمایل شدیدی‬‫در میان نهادهای بخش خصوصی مشاهده شود که به دنبال انعقاد یادداشت تفاهم با‬‫فصل ششم‪ :‬بازیگران و مکان های کلیدی جهانی‬‫‪156‬‬‫سازمانهای سیستم سازمان ملل باشند‪ .‬این امر در مورد نهادهای متنوعی مانند فدراسیون‬‫بینالمللی فوتبال (فیفا)‪ ،‬مجمع جهانی اقتصاد و شرکتهای جدید «فناوری بزرگ‪»1‬‬‫صدق میکند در ارتباط با افزایش تعداد مشارکتهای دولتی و خصوصی‪ ،‬این تمایل به‬‫این معنی است که دیپلماسی چندجانبه با چالش حفظ تعادل ظریف مواجه است تا اعتماد‬‫به سیستم چندجانبه تضعیف نشود‪ .‬این همچنین یک نگرانی مداوم است که برخی از‬‫سازمانهای جامعه مدنی ممکن است پیوندهای تجاری نامعلومی داشته باشند‪ .‬چارچوب‬‫سازمان جهانی‪ FENSA ،‬و اقدامات شفاف برای رفع چنین نگرانیهایی است‪ ،‬اما‬‫همچنان هوشیاری مداوم الزم است‪ .‬سازمانهای دیگر بدون داشتن چنین سیستم قوی‬‫آسیبپذیرتر هستند‪.‬‬‫برای مدیریت این پیچیدگی‪ ،‬باید رابط بین دیپلماسی و علم را جستجو کرد‪ ،‬مذاکرات‬‫چند سطحی‪ ،‬چندعاملی و چند بازیگری را انجام داد و روابط قدرت موجود را در نظر‬‫گرفت‪ .‬پایگاه ارزشی سالمت جهانی (برابری و حقوق بشر) بارها توسط برخی از‬‫کشورها به چالش کشیده شده و توسط بازیگران جامعه مدنی دفاع شده است‪ .‬اگرچه‬‫در اصل حوزه سالمت طیف وسیعی از فرصتها را برای دیپلماتها فراهم میکند تا هم‬‫منافع ملی را پیش ببرند و همنهادهای چندجانبه را تقویت کنند‪.‬‬‫‪1- Big Tech‬‬‫‪157‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪158‬‬‫فصل هفتم‪ :‬نقش سازمان های منطقه ای‬‫فصل هفتم‪:‬‬‫نقش سازمانهای منطقهای‬‫‪ 7.1‬پیوند بین نهادهای منطقهای‪ ،‬دیپلماسی و سالمت جهانی‬‫دیپلماسی منطقهای یک عامل مهم در دیپلماسی چند سطحی سالمت جهانی است‪.‬‬‫دیپلماسی منطقهای عالوه بر تکمیل فرآیندهای در حال وقوع در سطح جهانی‪،‬‬‫کمکهای ملی بهسالمت جهانی را تقویت میکند‪ .‬بااینحال‪ ،‬نقش آن در سالمت‬‫جهانی بهاندازه کافی تجزیهوتحلیل نشده است‪.‬‬‫سازمانها و دفاتر منطقهای سازمان جهانی بهداشت یک بسترکلیدی برای دیپلماسی‬‫سالمت منطقهای فراهم میکنند که اغلب توسط سازمانهای مدنی منطقهای و شبکههای‬‫حرفهای که در ترویج همکاریهای بینالمللی در زمینهٔ سالمت مشارکت دارند‪،‬‬‫حمایت میشوند‪ .‬در همین حال‪ ،‬سازمانها و فرآیندهای یکپارچگی منطقهای در‬‫سالهای اخیر اهمیت بیشتری پیداکردهاند‪.‬‬‫اگرچه فرآیندهای ادغام منطقهای عمدتاً اهداف تجاری‪ ،‬اقتصادی و امنیتی را دنبال‬‫میکنند‪ ،‬اما اهداف سالمت به دلیل وابستگی آن با هر یک از این حوزهها‪ ،‬نیز به چشم‬‫میخورند؛ بنابراین‪ ،‬تجارت هم میتواند سالمت را بهبود بخشد و هم آن را تضعیف‬‫کند‪ ،‬درحالیکه سطح پایین سالمت افراد جامعه مانع از دستاوردهای اقتصادی میشود؛‬‫گسترش فرامرزی بیماریهای عفونی‪ ،‬امنیت را تهدید میکند‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬حقوق بشر‬‫و عدالت اجتماعی دو عنصر مهم رابط بین سالمت و سیاست خارجی بهعنوان موضوعاتی‬‫فرابخشی در اغلب فرآیندهای یکپارچگی منطقهای تلقی میشوند؛ بنابراین‪ ،‬سالمت و‬‫رفاه بهطور اجتنابناپذیری در دستور کار یکپارچگی منطقهای قرار دارند‪ .‬درواقع‪ ،‬سطح‬‫‪159‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫سالمت در میان جمعیت یک منطقه ممکن است بهعنوان معیاری از مزایای اجتماعی‬‫یکپارچگی استفاده شود‪.‬‬‫یکی دیگر از جنبههای دیپلماسی منطقهای‪ ،‬تجمیع دانش و ظرفیتها برای مقابله با‬‫چالشهای مشترک‪ ،‬ازجمله چالشهای مرتبط با سالمت است‪ .‬در بسیاری از موارد‬‫بهویژه در مواردی که به مسائل خاص منطقه مربوط میشود مذاکرات اولیه‪ ،‬در سطح‬‫منطقهای انجام میشود و این مذاکرات ممکن است مذاکرات جهانی را به راه بیندازند و‬‫آنها را لحاظ فنی حمایت میکنند‪.‬‬‫سالمت اغلب بهعنوان حوزهای برای اعمال قدرت نرم در نظر گرفته میشود که در آن‬‫سازمانهای منطقهای قادر به تقویت روابط‪ ،‬همکاری و اعتماد بین کشورهای عضو و‬‫ارتقای ثبات منطقهای هستند‪ .‬ازآنجاییکه سالمت اکنون در حکمرانی جهانی بیشتر‬‫موردتوجه قرارگرفته است‪ ،‬دیپلماسی سالمت اغلب به سازمانهای منطقهای و اعضای‬‫آنها‪ ،‬بهویژه کشورهای کوچکتر کمک میکند تا در صحنه جهانی دیده شوند‪ .‬عالوه‬‫بر این‪ ،‬آنها میتوانند از تخصص مشترک خود در هنگام انجام مذاکرات در مورد‬‫مسائل سالمتی در مجامع جهانی استفاده کنند‪.‬‬‫‪ 7.2‬مروری بر یکپارچگی منطقهای‬‫فرآیندهای ادغام و یکپارچگی منطقهای برحسب اشکال خاصی که در سطح یکپارچگی‬‫ایجاد شده و یا به دنبال ایجاد آن هستند‪ ،‬با هم متفاوتاند‪ .‬این یکپارچگی شامل طیفی‬‫از مناطق آزاد تجاری بهعنوان اساسیترین شکل یکپارچگی تا اتحادیههای گمرکی‪،‬‬‫بازارهای مشترک و اتحادیههای سیاسی و اقتصادی میشوند‪ .‬سازمانهای منطقهای عمدتاً‬‫بر اساس تصمیمگیری بیندولتی عمل میکنند که در برخی موارد توسط نهادهای فراملی‬‫فصل هفتم‪ :‬نقش سازمان های منطقه ای‬‫‪160‬‬‫پشتیبانی میشوند‪ .‬چندین سازمان حتی پارلمان‪ ،‬مجامع پارلمانی یا اتحادیههای مربوطه‬‫خود را همراه با اختیارات قانونی مشخص دارند‪.‬‬‫ازنظر اقتصادی‪ ،‬اتحادیه اروپا (‪ )EU‬بزرگترین بلوک منطقهای است که پیشرفتهترین‬‫شکل ادغام منطقهای را نشان میدهد‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬بازار اتحادیه اروپا به منطقه اتحادیه‬‫تجارت آزاد اروپا (‪ )EFTA‬که یک بلوک کوچکتر شامل چهارکشور (ایسلند‪ ،‬لیختن‬‫اشتاین‪ ،‬نروژ و سوئیس) است گسترش پیدا کرده است‪ .‬اتحادیه اقتصادی اوراسیا‬‫(‪ )EAEU‬با بخشهایی از اروپای شرقی و آسیای مرکزی‪ ،‬جدیدترین سازمان اقتصادی‬‫منطقهای جهان است‪ .‬سه سازمان منطقهای‪ 1‬دیگر نیز بخشهایی از اروپا و آسیا را در‬‫برمیگیرند‪.‬‬‫چندین سازمان منطقهای در آسیا و اقیانوسیه‪ 2‬وجود دارد‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬یک سازمان در‬‫بخشهایی از آسیا و آفریقا قرار دارد و یک مجمع بیندولتی اقتصادهای حاشیه اقیانوس‬‫آرام را به هم پیوند میدهد‪ .3‬معماری ادغام در آفریقا و قاره آمریکا پیچیدهتر است‪،‬‬‫جایی که در برخی موارد دارای الیههای متعدد (زیر منطقهای‪ ،‬بین منطقهای‪ ،‬قارهای) و‬‫همپوشانی در عضویت است‪ .‬بهعالوه‪ ،‬برخی از سازمانها شامل زیرگروههای‬‫کوچکتری هستند که درجه یکپارچگی باالتری دارند (بهعنوانمثال‪ ،‬اتحادیههای‬‫گمرکی و‪/‬یا پولی)‪.‬‬‫در آفریقا‪ ،‬هشت سازمان منطقهای‪ 4‬وجود دارد که زیر منطقههای مختلف را پوشش‬‫‪1 - Organization of the Black Sea Economic Cooperation (BSEC), Shanghai Cooperation‬‬‫‪Organization (SCO), Economic Cooperation Organization (ECO).‬‬‫‪2 - South Asian Association for Regional Cooperation (SAARC), Association of Southeast‬‬‫‪Asian Nations (ASEAN), Gulf Cooperation Council (GCC), Pacific Islands Forum (PIF),‬‬‫‪Pacific Community.‬‬‫‪3 - The League of Arab States (LAS) and the Asia–Pacific Economic Cooperation‬‬‫‪(APEC),‬‬‫‪4 - Arab Maghreb Union (AMU), Common Market for Eastern and Southern Africa‬‬‫‪(COMESA), Community of Sahel-Saharan States (CEN-SAD), East African Community‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪161‬‬‫میدهند‪ :‬این جوامع اقتصادی منطقهای‪ ،‬ستونهای جامعه اقتصادی آفریقا هستند که‬‫توسط اتحادیه آفریقا (‪ )AU‬در حال ایجاد است‪ .‬در قاره آمریکا‪ ،‬شش سازمان‪ 1‬وجود‬‫دارد که زیر منطقههای مختلف را پوشش میدهند‪ .‬این معماری یکپارچهسازی اخیراً‬‫توسط سازمانهایی با پوشش منطقهای گستردهتر تکمیل شد‪ :‬اتحادیه ملل آمریکای‬‫جنوبی (‪ )UNASUR‬و جامعه کشورهای آمریکای التین و کارائیب (‪.)CELAC‬‬‫‪ 7.3‬یکپارچهسازی منطقهای و سالمت‬‫ادغام برنامههای سالمت در کار سازمانهای منطقهای بهطورکلی در چهار سطح مختلف‬‫صورت میگیرد که در زیر نشان دادهشده است‪:‬‬‫سطح معاهده‬‫سطح سیاسی‬‫اقدامات منطقه ای‬‫برای سالمت‬‫سطح بین بخشی‬‫سطح فنی‬‫در سطح معاهده‪ :‬معاهدات پایهای (اساسی) اکثر سازمانهای منطقهای بهطور‬‫غیرمستقیم و از طریق اهداف کالن (بهعنوانمثال‪ ،‬توسعه اجتماعی و انسانی‪ ،‬بازار داخلی‪،‬‬‫حقوق بشر و نیروکار‪ ،‬حرکت آزاد کاالها و خدمات‪ ،‬مقررات فنی) و سیاستهای بخشی‬‫‪(EAC), Economic Community of Central African States (ECCAS), Economic Community‬‬‫‪of West African States (ECOWAS), Intergovernmental Authority on Development‬‬‫‪(IGAD), Southern African Development Community (SADC).‬‬‫‪1 - Amazon Cooperation Treaty Organization (ACTO), Andean Community (CAN),‬‬‫‪Caribbean Community (CARICOM), Central American Integration System (SICA),‬‬‫‪Pacific Alliance, Southern Common Market (MERCOSUR).‬‬‫‪162‬‬‫فصل هفتم‪ :‬نقش سازمان های منطقه ای‬‫(بهعنوانمثال‪ ،‬در مورد ایمنی مواد غذایی‪ ،‬حمایت از مصرفکننده‪ ،‬کشاورزی‪،‬‬‫محصوالت پزشکی‪ ،‬مهاجرت و محیطزیست) بهسالمت در ارتباط هستند‪.‬‬‫بااینحال‪ ،‬در برخی موارد‪ ،‬سالمت بهصراحت در معاهدات اولیه (یا تکمیلی) سازمانهای‬‫منطقهای‪ ،‬معموالً با تأکید بر حوزهها یا جنبههای خاص مانند‪ :‬سالمت عمومی و سالمت‬‫در سایر سیاستها (‪ ،)EU‬اقدام در مورد بیماریهای قابلپیشگیری و ارتقای سالمت‬‫(‪ ،)AU‬دسترسی همگانی به خدمات بهداشتی (‪ ،)UNASUR‬سیستمهای سالمت و‬‫هماهنگی سیاستها (‪ ،)EAC‬اقدامات بهداشتی و دامپزشکی (‪ ،)EAEU‬سالمت بهعنوان‬‫پیشنیاز توسعه (‪ )SADC‬و سالمت بهعنوان عنصر ضروری یکپارچگی اجتماعی‬‫(‪ )SICA‬اشاره میشود‪.‬‬‫در سطح سیاسی‪ :‬بیانیههای سطح باال‪ ،‬راهبردها و برنامههای عملیاتی در مورد سالمت‬‫در اجالس سران و توسط باالترین ارگانهای تصمیم گیری چندین سازمان منطقهای به‬‫تصویب رسیده است‪ .‬نمونههایی از چنین اسنادی عبارتاند از راهبرد سالمت آفریقا‬‫‪ ،)AU( 2030-2016‬برنامه توسعه سالمت آسه آن و برنامه راهبردی سالمت ‪2015‬‬‫(جامعه آندین‪ .)1‬در اتحادیه اروپا برخی از اقدامات هنجاری (دستورالعملها و مقررات)‬‫از وضعیت حقوقی باالتری نسبت به سایرین برخوردار هستند‪.‬‬‫چندین سازمان منطقهای جلسات منظم وزرای بهداشت کشورهای عضو خود ازجمله‬‫جامعه آندین‪ ،‬مرکوسور و سارک‪ 2‬را آغاز کردهاند‪ .‬برخی دیگر شوراها‪ ،‬کمیتهها یا‬‫مجامعی را بهعنوان نهادهای سیاسی با مسئولیت بخش سالمت‪ ،‬ازجمله سازمان بهداشت‬‫غرب آفریقا (‪ ،)ECOWAS‬سیستم یکپارچهسازی آمریکای مرکزی (‪ )SICA‬و موسسه‬‫حکمرانی در سالمت آمریکای جنوبی (‪ )UNASUR‬ایجاد کردهاند‪ .‬در اتحادیه اروپا‪،‬‬‫‪1 - Andean Community‬‬‫‪2 - MERCOSUR and SAARC‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪163‬‬‫وزرای بهداشت کشورهای عضو بهطور منظم بهعنوان بخشی از پیکربندی شورای کار‪،‬‬‫سیاست اجتماعی‪ ،‬سالمت و امور مصرفکننده (یکی از ‪ 10‬پیکربندی شورای اتحادیه‬‫اروپا) که نهاد اصلی قانونگذاری اتحادیه در کنار پارلمان اروپا است‪ ،‬تشکیل جلسه‬‫میدهند‪ .‬در سازمانهای بزرگ با کمیسیون اجرایی مانند اتحادیه افریقا و اتحادیه اروپا‬‫یک مأمور عالی رتیه منصوب شده‪ ،‬وجود دارد که مسئول سالمت است و توسط یک‬‫بخش تخصصی کمیسیون حمایت میشود‪.‬‬‫اهداف سالمت اغلب توسط سایر سازمانها و نهادهای منطقهای پشتیبانی میشوند‪ ،‬مانند‬‫پارلمانهای منطقهای و مجامع قانونگذاری (که قوانین مربوطه را تأیید میکنند)‪ .‬توسعه‬‫منطقهای و بانکهای سرمایهگذاری (که ممکن است پروژههای بهداشتی‪ ،‬پزشکی و‬‫بیوتکنولوژی را تأمین مالی کنند)؛ و دادگستری منطقهای (که ممکن است برای تفسیر‬‫قوانین منطقهای مربوطه یا حلوفصل اختالفات حقوقی مربوط به بهعنوانمثال‪ ،‬حقوق‬‫شهروندان برای مراقبت فرامرزی از آنها خواسته شود)‪.‬‬‫در سطح فنی‪ :‬برخی از سازمانهای منطقهای‪ ،‬آژانسهای سالمت تخصصی ایجاد‬‫کردهاند که احتماالً پیشرفتهترین مکانیسم برای همکاری فنی هستند‪ .‬نمونههایی از این‬‫سازمانهای سالمت عبارتاند از‪:‬‬‫‪ .1‬مراکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آفریقا (‪)AU‬‬‫‪ .2‬سازمان بهداشت آندین (‪)Andean Community‬‬‫‪ .3‬آژانس بهداشت عمومی کارائیب (‪)CARICOM‬‬‫‪ .4‬کمیسیون تحقیقات بهداشت آفریقای شرقی (‪)EAC‬‬‫‪ .5‬سازمان بهداشت غرب آفریقا (‪)ECOWAS‬‬‫‪164‬‬‫فصل هفتم‪ :‬نقش سازمان های منطقه ای‬‫‪ .6‬مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماری‪ ،‬آژانس دارویی اروپا‪ ،‬مرکز نظارت‬‫اروپا برای مواد مخدر و اعتیاد (‪)EU‬‬‫‪ .7‬موسسه حکمرانی در سالمت آمریکای جنوبی (‪.)UNASUR‬‬‫مکانیسمهای دیگری توسط سازمانهای مختلف شامل شبکههای مرجع و نظارتی‬‫منطقهای‪ ،‬ثبت‪ ،‬پایگاههای داده‪ ،‬طرحها و مشارکتها به کار گرفتهشده است‪ .‬در برخی‬‫موارد‪ ،‬این مکانیسمها منجر به کاالهای بهداشت عمومی شدهاند که برای کل منطقه از‬‫اهمیت ویژهای برخوردار هستند‪ ،‬مانند پایگاه داده هشدارهای تصویری ‪MERCOSUR‬‬‫در مورد خطرات تنباکو‪ ،‬شبکه پزشکی از راه دور ‪ ،SAARC‬زیرساخت خدمات‬‫دیجیتال سالمت الکترونیک اتحادیه اروپا و بانک قیمت داروهای موسسه حکمرانی در‬‫سالمت آمریکای جنوبی (‪.)UNASUR‬‬‫در سطح بین بخشی‪ :‬عالوه بر رویکردهای سنتی چندبخشی بهسالمت‪ ،‬مکانیسمهای‬‫خاصی هم در سطح فنی و هم در سطح سیاسی استفادهشده است‪ .‬بهعنوانمثال میتوان‬‫به نشست مشترک ساالنه اپک (همکاری اقتصادی آسیا ‪ -‬اقیانوسیه)؛ جلسات مشترک‬‫بین وزرای بهداشت و اقتصاد (‪ )SICA‬شامل ‪ 8‬کشور آمریکا مرکزی‪ :‬بلیز‪ ،‬کاستاریکا‪،‬‬‫السالوادور‪ ،‬گواتماال‪ ،‬هندوراس‪ ،‬نیکاراگوئه‪ ،‬پاناما و جمهوری دومینیکن؛ اقدام مشترک‬‫کشورهای جامعه پاسفیک در مورد آب و بهداشت؛ و سیاست فرابخشی کشورهای‬‫سادک (کشور جنوب آفریقا شامل‪ :‬آفریقای جنوبی‪ ،‬بوتسوانا‪ ،‬موزامبیک‪ ،‬ماالوی‪،‬‬‫زامبیا‪ ،‬زیمباوه‪ ،‬تانزانیا‪ ،‬کنگو‪ ،‬نامیبیا‪ ،‬آنگوال‪ ،‬لسوتو‪ ،‬اسواتینی) در مورد ایدز‬‫(‪ )HIV/AIDS‬و بیماریهای مقاربتی‪ )STDs( 1‬اشاره کرد‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬فوریتهای‬‫سالمت بینالمللی‪ ،‬غالباً دیپلماسی و هماهنگی فوری منطقهای را در بخشهای نزدیک‬‫به هم مرتبط میسازند‪ ،‬بهعنوانمثال در منطقه آسهآن وزرای اقتصاد‪ ،‬کشاورزی‪ ،‬کار‪،‬‬‫‪1- Sexually Transmitted Diseases‬‬‫‪165‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫رفاه اجتماعی و حملونقل کشورهای عضو جلسات متعدد هماهنگی را در مراحل اولیه‬‫واکنش به پاندمی کووید‪ 19-‬تشکیل دادند‪.‬‬‫‪ 7.4‬یکپارچگی منطقهای و دیپلماسی سالمت‬‫حجم قابلتوجهی از مذاکره و ایجاد اجماع در هر دو سطح بین دولتی و بین بخشی الزم‬‫است تا اطمینان حاصل شود که سالمت با برنامههای مختلف سیاسی‪ ،‬تجاری‪ ،‬اقتصادی‬‫و امنیتی که در درجه اول فرآیندهای یکپارچگی منطقهای را هدایت میکنند‪ ،‬از بین‬‫نمیرود‪ .‬عالوه بر تقویت بعد سالمتی یکپارچگی منطقهای‪ ،‬چنین مذاکراتی به ایجاد‬‫پایههای مشارکت یک منطقه در دیپلماسی جهانی برای سالمت کمک میکند‪.‬‬‫سه نوع مکانیسم مختلف برای تعامل بین یکپارچگی منطقهای و دیپلماسی سالمت وجود‬‫دارد‪ :‬داخلی‪ ،‬افقی و عمودی‪.‬‬‫داخلی‪ :‬برخی از سازمانها بهطور رسمی نقش منطقه خود را در سالمت جهانی (اتحادیه‬‫اروپا) مشخص کردهاند یا معاهدات جهانی را ترویج کردهاند که مربوط به منطقه آنها‬‫است (مانند سازمان پیمان همکاری آمازون با حمایت قوی از کنوانسیون میناماتا در مورد‬‫جیوه)‪.‬‬‫افقی‪ :‬سازمانهای منطقهای بهمنظور دستیابی به نتایج جمعی ازجمله نتایج سالمت‪ ،‬با‬‫یکدیگر همکاری میکنند‪ .‬چنین همکاریهایی ممکن است هم در داخل یک قاره اتفاق‬‫بیفتد (بهعنوانمثال‪ ،‬همکاری سهجانبه ‪ COMESA-EAC-SADC‬که به دنبال تسریع‬‫یکپارچگی اقتصادی در شرق و جنوب آفریقا میباشد) و یا بینقارهای (بهعنوانمثال‪،‬‬‫همکاری اتحادیه اروپا در زمینهٔ بیماریهای واگیر با اتحادیه افریقا و آسه آن) یا‬‫توافقنامه تجارت آزاد اخیر اتحادیه اروپا و مرکوسور که ممکن است بر سالمت تأثیر‬‫فصل هفتم‪ :‬نقش سازمان های منطقه ای‬‫‪166‬‬‫بگذارد‪ .‬مکانیسم افقی مرتبط روشی است که در آن باشگاههای سیاسی بینمنطقهای‬‫بزرگ (‪ )BRICS ،G20 ،G7‬توجه بیشتری به مسائل سالمت جهانی دارند‪.‬‬‫عمودی‪ :‬سه مکانیسم به این شکل در طی سالها پدیدار شده است‪ .‬اول‪ ،‬اعضای برخی‬‫از سازمانهای منطقهای یک موضع هماهنگ در سازمان جهانی بهداشت اتخاذ میکنند‪،‬‬‫مکانیزمی که مکمل هماهنگی خوب بین کشورهای عضو در مناطق سازمان جهانی‬‫بهداشت است‪ .‬در آن صورت‪ ،‬یک سازمان یا گروه منطقهای براساس توالی بلوک‬‫رأیدهنده عمل میکند‪ .‬این موضوع مدتهاست که در اتحادیه اروپا وجود دارد‪ ،‬اما‬‫نمونههای جدیدتری مانند درخواست اتحادیه کشورهای آمریکای جنوبی‬‫(‪ )UNASUR‬برای اقدام علیه داروهای تقلبی وجود دارد‪ .‬دوم‪ ،‬مواضع سیاسی برخی‬‫سازمانهای منطقهای در پیشبرد برخی موضوعات بر اصل برنامههای جهانی مؤثر بوده‬‫است‪ .‬دو مثال بارز نقش تسهیلکننده ‪( CARICOM‬آنتیگوآ و باربودا‪ ،‬بهاماس‪،‬‬‫باربادوس‪ ،‬به لیز‪ ،‬دومنیکا‪ ،‬گرانادا‪ ،‬گویان‪ ،‬جامائیکا‪ ،‬مونتسرات‪ ،‬سنت کیتس و نویس‪،‬‬‫سنت لوسیا‪ ،‬سنت وینسنت و گرنادینها‪ ،‬ترینیداد و توباگو) در برجسته کردن مشخصات‬‫بیماریهای غیر واگیر در سازمان ملل متحد و بیانیههای قوی کشورهای جزیرهای‬‫اقیانوس آرام در مورد تغییرات اقلیمی در سازمان جهانی بهداشت و سایر نشست های‬‫جهانی است‪ .‬سوم‪ ،‬سازمانهای یکپارچه منطقهای میتوانند مستقیماً از معاهدات سالمت‬‫جهانی حمایت کنند‪ ،‬همانطور که با حمایت اتحادیه اروپا از مذاکرات در مورد‬‫کنوانسیون چارچوب کنترل دخانیات و پروتکل آن برای حذف تجارت غیرقانونی‬‫محصوالت دخانی و به دنبال آن الحاق آن به هر دو سند نشان داده شد‪ .‬با توجه به اولویت‬‫دستور کارهای مرتبط با چندین موضوع در اکثر فرآیندهای یکپارچهسازی‪ ،‬دیپلماسی‬‫منطقهای برای اطمینان از دستیابی به اهداف سالمتی هنگام مذاکره در مورد معاهدات‬‫‪167‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫سالمت جهانی آینده (یا معاهدات با تأثیر بر سالمت) و هنگام اجرای معاهدات موجود‪،‬‬‫مهم است‪.‬‬‫بحرانهای سالمت جهانی اغلب باعث میشود که مکانیسمهای فوق (داخلی‪ ،‬افقی و‬‫عمودی) بهصورت تلفیقی یا بهطور همزمان اجرا شوند‪ .‬این را میتوان بهعنوانمثال در‬‫طول بحران جهانی ناشی از پاندمی کووید‪ 19-‬مشاهده کرد‪ .‬اتحادیه اروپا‪ ،‬اگرچه در‬‫واکنش اولیه خود به بیماری همهگیر کند بود‪ ،‬اما بعداً تالشهای هماهنگی قابلتوجهی‬‫انجام داد‪ .‬همچنین مذاکرات دشواری را برای یک صندوق بازیابی به مبلغ بیسابقه ‪750‬‬‫میلیارد دالری رهبری کرد که درنهایت در ژوئیه ‪ 2020‬تصویب شد‪ .‬بهموازات آن‪ ،‬در‬‫سطح جهانی‪ ،‬اتحادیه اروپا تصویب قطعنامه مهم مجمع جهانی سالمت در مورد کووید‪-‬‬‫‪ 19‬را پیشنهاد و تسهیل کرد؛ که منابع قابلتوجهی را برای اتحاد واکسن فراهم کرد؛ و‬‫از ابتکار «واکنش جهانی کرونا» دفاع کرد که تعهداتی به ارزش نزدیک به ‪ 16‬میلیارد‬‫طی چند ماه برای آن تضمین شد‪ .‬بهطور مشابه‪ ،‬اتحادیه آفریقا راهبرد مشترک قاره آفریقا‬‫برای کووید‪ ،19-‬صندوق پاسخگویی به کووید‪ 19-‬اتحادیه آفریقا و یک پلت فرم‬‫مشترک تجهیزات پزشکی را ایجاد کرد‪ .‬در سطح جهانی‪ ،‬اتحادیه آفریقا یک فرستاده‬‫ویژه را برای بسیج حمایت اقتصادی بینالمللی برای مبارزه قاره با همهگیری منصوب‬‫کرد و فعاالنه از واکنش جهانی سازمان جهانی بهداشت به همهگیری حمایت کرد‪ .‬در‬‫مورد مکانیسمهای بین منطقهای (افقی)‪ ،‬نمونههای قابلتوجهی شامل گفتگوی سریع‬‫اتحادیه اروپا در واکنش به کووید‪ 19-‬با آسهآن‪ ،‬اتحادیه افریقا و اقدامات مختلف‬‫واکنش تحت برنامه سهجانبه تسهیل حملونقل و ترانزیت در شرق و جنوب آفریقا است‪.‬‬‫بااینحال‪ ،‬پاندمی نشان داد که اختالفات موجود بین کشورهای عضو ممکن است بهطور‬‫جدی یک واکنش هماهنگ در سطح سازمان بهعنوانمثال در مورد ‪ MERCOSUR‬را‬‫مختل کند‪.‬‬‫فصل هفتم‪ :‬نقش سازمان های منطقه ای‬‫‪168‬‬‫بهطور خالصه‪ ،‬دیپلماسی سالمت منطقهای بهعنوان مکمل (و واسطه بین) دیپلماسی در‬‫سطوح ملی (در برخی موارد همچنین زیر منطقهای) و جهانی عمل میکند‪ .‬ادغام‬‫منطقهای به اراده و دانش جمعی کشورها‪ ،‬بهویژه کشورهای کوچکتر‪ ،‬در هنگام مقابله‬‫با چالشهای سالمتی مشترک در مجامع جهانی کمک میکند‪ .‬یک نتیجه مهم این است‬‫که سه سطح دیپلماسی سالمت به هم مرتبط و مکمل هم هستند‪.‬‬‫کادر ‪ :13‬دیپلماسی سالمت در آفریقا‬‫گسترش بیماریها بهطور فزایندهای امنیت ملی‪ ،‬تجارت‪ ،‬برنامههای اقتصادی و توسعه آفریقا را‬‫تهدید میکند‪ .‬این موارد اجزای سازنده دستور کار ‪ 2063‬اتحادیه آفریقا (‪ )AU‬بود‪ .‬با درک‬‫اهمیت پیوند بین تهدیدات جهانی سالمت و اهداف گستردهتر در تالشهای دیپلماتیک برای‬‫تحقق دستور کار ‪ ،2063‬اتحادیه آفریقا تصمیم به ایجاد مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری در‬‫آفریقا (‪ CDC‬آفریقا) گرفت‪ .‬وظیفه آن حمایت از ابتکارات سالمت عمومی کشورهای عضو‬‫اتحادیه افریقا و تقویت ظرفیت مؤسسات سالمت عمومی آنها برای شناسایی‪ ،‬پیشگیری‪ ،‬کنترل‬‫و واکنش سریع و مؤثر به تهدیدات بیماری است‪ .‬این واقعیت که مراکز کنترل و پیشگیری از‬‫بیماری در آفریقا در اتحادیه افریقا مستقر است‪ ،‬بازتابی از پیامدهای دیپلماتیک کار آن بهویژه‬‫در زمینۀ سالمت جهانی است‪ .‬دیپلماسی سالمت یکی از ابعاد مهم تعامل دیپلماتیک گسترده‬‫آفریقا است‪ .‬بار باالی بیماری آفریقا‪ ،‬مشکالت آن در تأمین مالی سالمت و متعاقب آن اتکا به‬‫بودجه خارجی‪ ،‬نیاز به دیپلماسی مؤثر سالمت و گامهای هماهنگ توسط ذینفعان آفریقایی و‬‫بینالمللی برای تسریع سیاستها و اقدامات بهداشت جهانی مرتبط با نیازهای این قاره در رابطه‬‫با بهبود سالمت همه شهروندانش دارد‪.‬‬‫همانطور که اخیراً در تالشهای جهانی برای پاندمی کووید‪ 19-‬نشان دادهشده است‪ ،‬سالمت‬‫به یک ابزار مهم در مذاکرات دیپلماتیک تبدیلشده است‪ .‬قبل از همهگیری‪ ،‬منافع سیاسی و‬‫اقتصادی اهداکنندگان (سازمانهای دوجانبه و چندجانبه‪ ،‬بخش خصوصی و غیره) اغلب از‬‫طریق بستههای سالمت اهداکنندگان تسهیل میشد‪ .‬این بستهها در جهت اعمال اهرم قدرت نرم‬

‫‪169‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫و به دست آوردن ارتباط در مذاکرات در مورد امنیت‪ ،‬موافقتنامههای تجاری و سیاستهای‬‫توسعه تنظیم میشود‪ .‬کشورهای آفریقایی بهطورکلی از بستههای حمایتی بهرهمند شدند و‬‫کشورهای کمککننده بر این اساس برای تحکیم نفوذ خود و ارتقای منافع خودکار کردند‪ .‬در‬‫مقابل‪ ،‬دیپلماسی سالمت برای پیشبرد منافع کشورهای آفریقایی بهطور نسبی مورداستفاده قرار‬‫نگرفته است‪ .‬بااینحال‪ ،‬در طول همهگیری‪ ،‬دولتها سیاستهای شدیدی را اتخاذ کردند و‬‫اقدامات جسورانهای را برای کاهش تلفات انسانی و اجتماعی‪-‬اقتصادی کووید‪ ،19-‬بهویژه در‬‫بخش غیررسمی که بیش از ‪ 85‬درصد آفریقاییها را استخدام میکند‪ ،‬انجام دادند‪ .‬اقدامات‬‫سالمت عمومی به سیاستگذاری و تصمیمگیری برای کاهش شیوع بیماری همهگیر‬‫بهعنوانمثال‪ ،‬منع آمد و شد و قرنطینه‪ ،‬طرحهای مرزی ایمن و مذاکرات برای محافظت از‬‫تجارت بین کشورها کمک میکند‪.‬‬‫در تالش برای کاهش تأثیر این بیماری همهگیر‪ ،‬دفتر مجمع سران دولتها و دولتهای اتحادیه‬‫آفریقا در آغاز خود بیانیه مشترکی را صادر کرد و خواستار بخشش بدهی شد‪ .‬این امر نیاز حیاتی‬‫به اقدام سیاسی و دیپلماتیک مبتنی بر اهداف سالمتی را برجسته میکند‪ .‬بااینحال‪ ،‬پتانسیل‬‫استفادهنشدهای برای دیپلماسی سالمت در آفریقا وجود دارد که سیستماتیک تر از گذشته شود‪.‬‬‫علیرغم توسعه راهبرد سالمت آفریقا ‪ 2030-2016‬و ایجاد مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‬‫در آفریقا‪ ،‬سالمت عمومی بهعنوان اولویت اصلی در اسناد تنظیم دستور کار کلیدی مانند دستور‬‫کار ‪ 2063‬در نظر گرفته نمیشود‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬قبل از شروع مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‬‫در آفریقا‪ ،‬صدای یکپارچه آفریقایی در مورد مسائل بهداشتی و درمانی قابلتشخیص نبود و‬‫کشورها را در برابر موقعیتها و تأثیرات مختلف آسیبپذیر میکرد‪ .‬دو رویداد را میتوان‬‫بهعنوان نمونهای از تأثیر نداشتن چنین صدای واحدی ذکر کرد‪:‬‬‫‪ -1‬منطقه آفریقا‪ ،‬براساس بلوک منطقهای‪ ،‬بهطور جمعی از بیانیه سیاسی نشست سطح باالی‬‫پوشش همگانی سالمت در سال ‪ 2019‬حمایت نکرد‪ .‬از زمانی که کشورها جداگانه امضا‬‫کردند‪ ،‬قدرت مذاکره جمعی آفریقا تضعیف شد‪ .‬این منجر به امضای بیانیهای جایگزین در‬‫فصل هفتم‪ :‬نقش سازمان های منطقه ای‬‫‪170‬‬‫مورد پوشش همگانی سالمت توسط ایاالتمتحده آمریکا شد که حقوق سالمت جنسی و‬‫باروری را مستثنا میکرد‪.‬‬‫‪ -2‬در مجمع جهانی سالمت در سال ‪ 20 ،2019‬کشور (که پنج کشور آفریقایی بودند) از‬‫قطعنامهای حمایت کردند تا شفافیت بازار داروها‪ ،‬واکسنها و سایر محصوالت بهداشتی را بهبود‬‫بخشد‪ .‬این قطعنامه اطالعات مفیدی را برای مذاکره عادالنه در اختیار دولتها قرار میدهد‪.‬‬‫بااینحال‪ ،‬برخی از عناصر حیاتی شفافیت حذف شد‪ .‬این نتیجه اعتراض آلمان‪ ،‬ژاپن‪ ،‬بریتانیا و‬‫ایاالتمتحده در مورد انتشار دادههای مربوط به تولید و سایر هزینههای مربوطه و یارانههای‬‫دولتها و سایر گروهها بود‪ .‬علیرغم این واقعیت که عدم دسترسی و در دسترس بودن واکسنها‪،‬‬‫داروها و کاالها یک بحران سالمت عمومی در کشورهای آفریقایی است‪ ،‬در متن نهایی قطعنامه‬‫‪ WHA72.8‬مجمع جهانی سالمت‪ ،‬هیچ اعتراضی از سوی کل منطقه نسبت به آن حذفیات‬‫وجود نداشت‪.‬‬‫پاندمی کووید‪ 19-‬زمینهای استثنایی برای ظهور دیپلماسی سالمت در آفریقا فراهم میکند‪.‬‬‫واکنش مشترک آفریقا به پاندمی‪ ،‬فضای سیاستگذاری را برای فرآیندهای سالمت جهانی‬‫ایجاد کرده است‪ .‬دولتها‪ ،‬از طریق مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری در آفریقا یا جوامع‬‫اقتصادی منطقهای‪ ،‬مانند جامعه آفریقای شرقی (‪ ،)EAC‬جامعه توسعه آفریقای جنوبی‬‫(‪ )SADC‬و جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا (‪ ،)ECOWAS‬پاسخها‪ ،‬سیاستها و‬‫دستورالعملهای همهگیر خود را هماهنگ کردهاند‪ .‬رئیسجمهور آفریقای جنوبی‪ ،‬در نقش‬‫خود بهعنوان رئیس اتحادیه آفریقا‪ ،‬چهار نماینده ویژه اتحادیه آفریقا را برای بسیج حمایت از‬‫پاسخ آفریقا به کووید‪ 19-‬منصوب کرد‪ .‬عالوه بر پیامدهای سالمتی‪ ،‬حمایت موردنظر نیز برای‬‫کمک به رفع چالشهای اقتصادی کشورهای آفریقایی درنتیجه بحران کووید‪ 19-‬با آن مواجه‬‫هستند از طریق تعامل هماهنگ‪ ،‬برخی از جوامع اقتصادی منطقهای و فرستادگان منتخب بهعنوان‬‫مذاکرهکنندگان برای پاسخ آفریقا به این بیماری همهگیر ظاهرشدهاند‪ .‬این اجماع در مورد‬‫چارچوب پاسخ‪ ،‬پذیرش اهداف مشترک در واکنش به بیماری همهگیر را ارتقا داده و امکان‬‫جمعآوری کمکهای مالی بیشتر را هم از سوی اهداکنندگان سنتی و هم از خیرین آفریقایی‬‫‪171‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫فراهم کرده است‪ .‬چنین دیپلماسی هماهنگ و راهبردی سالمت احتماالً تأثیر مثبتی بر سالمت‬‫و سایر عوامل اجتماعی‪-‬اقتصادی خواهد داشت‪ .‬در توسعه دیپلماسی راهبردی سالمت در‬‫آفریقا‪ ،‬سیاستگذاران آفریقایی ممکن است بخواهند اقدامات زیر را در نظر بگیرند‪:‬‬‫‪-1‬نهادینهسازی ادغام سالمت در سیاست خارجی‪ :‬دولتها باید برای ایجاد مواضع مشترکی‬‫همکاری کنند که آنها را قادر میسازد بر قطعنامههای اتخاذشده در سطح جهانی تأثیر بگذارند‪.‬‬‫تعامل گستردهتر در منطقه‪ ،‬توانایی دستیابی به مواضع و پاسخهای هماهنگ در مورد مسائل‬‫سالمتی‪ ،‬مانند دستورالعملهای مشترک‪ ،‬تجمیع منابع (برای تأمین مالی و استقرار اولین‬‫پاسخدهندگان‪ ،‬برای تهیه و غیره) و تبادل بهترین شیوهها را تقویت میکند‪.‬‬‫‪ -2‬مذاکره براساس بلوک منطقهای بهمنظور مدیریت مشارکتهای پیچیده و حفاظت از منافع‬‫آفریقا‪ :‬آفریقا با پیشبرد برنامه سالمتی خود میتواند قدرت خرید و توانایی خود را برای دسترسی‬‫به فناوریهای نوآورانه‪ ،‬داروها‪ ،‬واکسنها و سایر کاالهای بهداشتی و درمانی افزایش دهد‪.‬‬‫تقویت گفتوگو بین دیپلماتها و کارشناسان سالمت تضمین میکند که تأثیرات سالمتی یک‬‫مالحظات کلیدی در همه مذاکرات است‪ .‬این امر مستلزم فرآیندهای تصمیمگیری فراگیر و‬‫شفاف نهتنها در طول اجرای برنامه بلکه در تحقیق و توسعه است‪.‬‬‫‪ -3‬ظرفیتسازی برای توسعه و مشارکت فعاالنه در دیپلماسی سالمت‪ ،‬در پیوند بین سالمت و‬‫سیاست خارجی‪ :‬با درک دولتهای آفریقایی از اینکه امنیت سالمت تنها یک نگرانی ملی‬‫نیست‪ ،‬این پاندمی پیوند رو به رشد بین سیاست داخلی و خارجی را نشان میدهد‪.‬‬‫سیاستگذاران باید از توافقنامههای بینالمللی سالمت آگاه باشند و خطرات یا تهدیدات ناشی‬‫از آن را پیشبینی کنند‪ .‬همچنین برای مذاکره در مورد دستور کارهای سالمتی در چارچوب‬‫سیاست خارجی و توافقنامههای توسعه (ازجمله تجارت و بازرگانی) به مهارتهای فنی ویژه‬‫نیاز است‪ .‬برای این منظور‪ ،‬گروهی از مقامات کلیدی باید در این مهارتها آموزش ببینند‪ .‬چنین‬‫ظرفیتسازی را میتوان با ارائه کار به این مقامات در مراکز دیپلماسی آدیسآبابا‪ ،‬ژنو و‬‫نیویورک و در وزارتهای امور خارجه افزایش داد‪ .‬دولتها همچنین باید با مؤسسات‬‫فصل هفتم‪ :‬نقش سازمان های منطقه ای‬‫‪172‬‬‫دانشگاهی برای ایجاد ظرفیت در دیپلماسی سالمت و بهطور خاص‪ ،‬امکان آشنایی مقامات با‬‫آخرین روندهای سالمت عمومی را همکاری کنند‪ .‬دولتها میتوانند با ایجاد واحدهای‬‫دیپلماسی سالمت جهانی در داخل وزارتخانههای خارجه که با نمایندگان سالمت در‬‫نمایندگیهای دیپلماتیک‪ ،‬نهادهای مرتبط اتحادیه افریقا (وزارت امور اجتماعی‪ ،‬مراکز کنترل‬‫و پیشگیری از بیماری در آفریقا‪ ،‬منطقه آزاد تجارت قاره آفریقا)‪ ،‬نمایندگان پارلمان و کشوری‬‫سازمان جهانی بهداشت و دفاتر منطقهای سازمان جهانی تعامل داشته باشند‪ ،‬حتی فراتر از این نیز‬‫بروند‪.‬‬‫با توجه به نقش حیاتی دیپلماسی سالمت در بهبود شاخصهای سالمت در سراسر آفریقا‪،‬‬‫بازسازی و نظامدهی شیوهای که چنین دیپلماسی در منطقه انجام میشود‪ ،‬ضروری است‪ .‬این امر‬‫بهمنظور افزایش قدرت مذاکره آفریقا و ایجاد نهادهای بهتری که میتوانند دیپلماسی سالمت‬‫مثبت و نتایج سالمت عمومی را ارتقا دهند‪ ،‬ضروری است‪.‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪173‬‬‫فصل هشتم‪:‬‬‫انسجام سیاست برای سالمت جهانی‬‫‪ 8.1‬ایجاد همافزایی‬‫در عصر اهداف توسعه پایدار‪ ،‬راهبردهای عدالت سالمت و توسعه پایدار باید با در نظر‬‫گرفتن پیوندهای بین سیاستهای اجتماعی‪ ،‬زیستمحیطی و اقتصادی یکپارچه شوند‪.‬‬‫بااینحال‪ ،‬بخشهای مختلف اهداف خاص خود را دارند و تمایل دارند " بهصورت‬‫جداگانه‪ "1‬اهداف خود را پیگیری کنند‪ .‬معرفی مسائل سالمت در فضای سیاستگذاری‬‫بخشهای غیر سالمت اغلب بهعنوان تداخل تلقی میشود مگر اینکه منافع مشترک بالقوه‬‫به موردتوجه قرار گیرند‪.‬‬‫بخشهایی غیر سالمت همواره سهم اساسی در ارتقای سالمت و پیشگیری از بیماری‬‫داشتهاند که نمونه آن جنبشهای پزشکی اجتماعی در نیمه اول قرن بیستم و نقاط عطف‬‫نیمه دوم مانند اعالمیه آلماآتا (‪ )1978‬در مورد مراقبتهای بهداشتی اولیه‪ ،‬راهبرد سالمت‬‫برای همه (‪ )1981‬و منشور اتاوا برای ارتقای سالمت (‪ )1986‬و اخیراً‪ ،‬رویکرد بین بخشی‬‫‪1- Silos‬‬‫فصل هشتم‪ :‬انسجام سیاست برای سالمت جهانی‬‫‪174‬‬‫بهسالمت توسط چارچوب سالمت در همه سیاستها (‪ ،)2006‬گزارش نهایی (‪)2008‬‬‫کمیسیون در مورد عوامل اجتماعی سالمت وابسته به سازمان جهانی بهداشت و تأکید بر‬‫سالمت بهعنوان بعد فرابخشی در اهداف توسعه پایدار (‪ ،)2015‬اسناد حقوقی بینالمللی مانند‬‫مقررات بینالمللی سالمت اصالحشده (‪ )2005‬و چارچوب سازمان جهانی بهداشت و‬‫کنوانسیون کنترل دخانیات (‪ )FCTC‬که در سال ‪ 2005‬نیز الزماالجرا شد‪ ،‬منجر به تعهدات‬‫الزامآور برای بخشهای مختلف (و تعهدات الزماالجرا دولتها کل) در رابطه با حفظ و‬‫ارتقای سالمت عمومی شده است‪.‬‬‫به دلیل تأثیر بخشهای مختلف بر سالمت (تأثیری که ممکن است مثبت یا منفی باشد)‬‫دستیابی به تعامل و هماهنگی مؤثر بین بخشی ضروری است‪ .‬چه در سطح داخلی و چه در‬‫عرصه بینالمللی‪ ،‬چنین دیپلماسی یکپارچه برای ارتقای سالمت اهمیت فزایندهای پیداکرده‬‫است‪ .‬پذیرش اهداف توسعه پایدار این تغییر به سمت انسجام سیاست و دیپلماسی یکپارچه‬‫را تسریع کرده است‪ .‬بااینحال‪ ،‬دولتها اغلب برای همسو کردن‪ ،‬برای مثال‪ ،‬سیاستهای‬‫تجاری و اقتصادی خود با اهداف سالمت ملی و جهانی خود مشکل دارند‪.‬‬‫زمانی که تعامل بین بخشی بهشدت در فرآیندها و مذاکرات چندجانبه گنجاندهشده باشد‪،‬‬‫انسجام سیاست بسیار مهم است و دستیابی به آن دشوار است‪ .‬مثالهای قابلتوجهی که نیاز‬‫به انسجام سیاستها را از طریق دیپلماسی یکپارچه نشان میدهد مذاکرات و فرآیندها در‬‫چارچوب رژیمهای حقوقی بینالمللی مانند کنوانسیون چارچوب کنترل دخانیات و مقررات‬‫بینالمللی سالمت بازنگری شده‪ ،‬مذاکرات بینرشتهای در مورد چگونگی مقابله با‬‫چالشهای جهانی در حال افزایش امنیت سالمت و مقاومت ضد میکروبی و تالش برای‬‫تأکید بیشتر بر سالمت در گفتگوی جهانی در مورد تغییرات اقلیمی میباشند‪.‬‬‫‪175‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫مذاکرات در مورد موضوعات دارای اولویت باال در سطح جهانی نهتنها در مجامع و‬‫اجالسهای چندجانبه منظم‪ ،‬بلکه در کنفرانسهای سطح باال نیز انجام میشود‪ .‬هر چه چنین‬‫مذاکراتی با برخی کشورها مرتبطتر باشد‪ ،‬این کشورها برای تعامل همافزایی تالشهای‬‫دیپلماسی در سطوح مختلف و در چارچوب سازمانها‪ ،‬فرآیندها و جلسات مختلف تالش‬‫خواهند کرد راهبرد که گاهی اوقات بهعنوان " جلسات متعدد‪ "1‬شناخته میشود‪.‬‬‫‪ 8.2‬استفاده مؤثرتر از سازوکارهای موجود برای انسجام سیاستها‬‫انسجام سیاست در مورد حفظ ارزشهای مشترک و دستیابی به اهداف مشترک است‪ .‬با‬‫استفاده از پلتفرمهای پذیرفتهشده جهانی‪ ،‬مانند دستور کار ‪ 2030‬برای توسعه پایدار‪ ،‬بهطور‬‫مؤثرتر‪ ،‬انسجام بین بخشی در حمایت از سالمت و ارزشهای موردتوافق (مانند حقوق بشر)‬‫از طریق دیپلماسی یکپارچه قابلدستیابی است‪.‬‬‫اسناد حقوقی بینالمللی در حوزه سالمت به دلیل نیروی الزامآورشان میتوانند به انسجام‬‫بین بخشی کمک زیادی کنند‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬کنوانسیون چارچوب کنترل دخانیات کشورها‬‫را ملزم به ایجاد یک مکانیسم هماهنگی ملی برای کنترل دخانیات میکند‪ .‬بهطور مشابه‪،‬‬‫مقررات بینالمللی سالمت (اصالحشده ‪ )2005‬تصریح میکند که پاسخ اقدامات کنترلی‬‫جلوگیری از گسترش بیماری فراتر از مرزها باید «از تداخل غیرضروری در حملونقل و‬‫تجارت بینالملل جلوگیری کند»‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬چندین معاهدات زیستمحیطی‪ ،‬کار‪،‬‬‫تجارت و سایر بخشها حاوی مقررات الزامآوری هستند که از اهداف سالمت حمایت‬‫میکنند‪ .‬همه این رژیمهای حقوقی میتوانند به تقویت همافزایی بین بخشی کمک کنند‪.‬‬‫درحالیکه سهم بخشهایی مانند آموزش‪ ،‬حمایت اجتماعی‪ ،‬کشاورزی‪ ،‬تجارت و‬‫حملونقل در سالمت مدتهاست به رسمیت شناختهشده است‪ ،‬در سالهای اخیر مشارکت‬‫‪1- Forum Shopping‬‬‫فصل هشتم‪ :‬انسجام سیاست برای سالمت جهانی‬‫‪176‬‬‫ال بهعنوان شریکی برای کارهای روزمره بخش سالمت‬‫فزایندهای از سوی سایر بخشها که قب ً‬‫در نظر گرفته نمیشدند‪ ،‬افزایشیافته است‪ .‬نمونههایی از این بخشها عبارتاند از گمرک‬‫(در رابطه با پروتکل حذف تجارت غیرقانونی محصوالت دخانی که در سال ‪2018‬‬‫الزماالجرا شد)‪ ،‬مهاجرت (در ارتباط با افزایش عالقه به مهاجرت و سالمت) و مخابرات‬‫(درنتیجه سریع گسترش سالمت دیجیتال) هست‪ .‬آگاه نگهداشتن کارشناسان و مقامات از‬‫مسائل جدید و نوظهور در رابط سالمت با سایر بخشها برای اطمینان از گفتگو و انسجام‬‫مؤثر سیاست مهم است‪ .‬شبکههای سیاستگذاری نقش فزایندهای در این زمینه ایفا میکنند‪.‬‬‫در برخی موارد‪ ،‬فرصتها زمانی به وجود میآیند که تمام بخشهای مرتبط با یک بحران‬‫سالمت بزرگ‪ ،‬مانند شیوع بیماری یا موج گرما گرد هم میآیند‪ .‬تعامالت شدید متعاقب‬‫آن‪ ،‬درک متقابل و اعتماد این بخشها را بهبود میبخشد که میتواند به حفظ گفتوگوی‬‫منظم پس از آن کمک کند‪.‬‬‫‪ 8.3‬زمینه داخلی برای انسجام سیاست جهانی‬‫مسائل سالمت و مرتبط با سالمت اغلب در طول مذاکرات چندجانبه‪ ،‬چه در داخل و چه در‬‫خارج از سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬روی میز قرار میگیرند‪ .‬به دلیل ماهیت بین بخشی مسائل‬‫سالمتی‪ ،‬مذاکرهکنندگان خط مقدم‪ ،‬اغلب برای تطبیق دیدگاهها (گاها متناقض) در‬‫بخشهای مختلف تحتفشار هستند‪ .‬دستیابی به موضع منسجم دولت در مورد موضوعات‬‫مختلف‪ ،‬قبل یا بین جلسات مذاکره‪ ،‬عامل مهمی در تعیین موفقیت مذاکرات است؛ بنابراین‪،‬‬‫دولتها اغلب مکانیسمهای هماهنگی ملی چندجانبه را برای حمایت از مذاکرات‬‫چندجانبهایجاد میکنند‪ .‬برخی از کشورها راهبردهای ملی سالمت جهانی را برای حمایت‬‫از انسجام و شفافسازی اهداف اینگونه تالشها توسعه دادهاند‪( .‬در بخش ‪ 8.4‬در این‬‫مورد بیشتر توضیح دادهشده است)‪.‬‬

‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪177‬‬‫سازوکارهای هماهنگی ملی بسته به موضوعات و بازیگران درگیر متفاوت است‪ .‬بااینحال‪،‬‬‫برخی از ویژگیهای مشترک وجود دارد‪ ،‬به شرح زیر‪:‬‬‫• رویکرد فعاالنه وزارت بهداشت ضروری است‪ .‬بیش از همه به این علت است که‬‫سایر بخشها ممکن است از پیامدهای سالمت (اغلب پنهان هستند یا خیلی فنی‬‫هستند) در جلسات و مجامع غیر مرتبط با سالمتی آگاهی نداشته باشند‪ .‬عالوه بر‬‫این‪ ،‬در صورت شکست در حفاظت از سالمت عمومی‪ ،‬عواقب شکست گربیانگیر‬‫بخش سالمت خواهد بود‪.‬‬‫•‬‫هماهنگی فرابخشی در یک کشور شامل بحث فنی و سیاسی است‪ .‬تبادل فنی‬‫قوانین‪ ،‬هنجارها و شواهد در بخشها معموالً کافی نیست‪ .‬اجماع سیاسی در سطوح‬‫باالتر که اغلب شامل مصالحه و معاوضه است‪ ،‬معموالً هنگام تدوین مأموریت‬‫مذاکرات بعدی موردنیاز است‪.‬‬‫•‬‫برای اطمینان از انسجام با تعهدات و اولویتهای چندجانبه مربوطه یک کشور‪،‬‬‫وزارت خارجه باید مشارکت داشته باشند‪ .‬چنین مشارکت چتری ممکن است‬‫بهشدت مبادله بین وزارتخانههای بخشی نباشد‪ ،‬اما همچنان از منظر سیاسی و‬‫سیاست خارجی ضروری است‪ .‬در بسیاری از مذاکرات‪ ،‬بهویژه مذاکراتی که در‬‫مجامع و مراکز اصلی بینالمللی انجام میشود‪ ،‬نمایندگان وزارت خارجه عضو‬‫هیئت ملی هستند‪ ،‬یا ممکن است واقعاً آن را رهبری کنند‪ .‬این امر هماهنگی قبلی‬‫را مهمتر میکند‪.‬‬‫•‬‫هماهنگی بین بخشی ملی را میتوان با انسجام بین رویکردهای سازمانهای‬‫بینالمللی مرتبط ارتقا داد‪ .‬استداللهای بین بخشی ارائهشده توسط سازمان‬‫بهداشت جهانی که با استداللهای سایر سازمانها ‪ -‬مانند بانک جهانی‪ ،‬فائو‪،‬‬‫سازمان بینالمللی کار (‪ )ILO‬و برنامه محیطزیست سازمان ملل متحد (‪)UNEP‬‬‫فصل هشتم‪ :‬انسجام سیاست برای سالمت جهانی‬‫‪178‬‬‫هماهنگ است که به افزایش درک و اعتماد بخشهای مختلف از یکدیگر کمک‬‫میکند‪.‬‬‫•‬‫دستیابی به همگرایی در موضوعات کلیدی بین بخشی در طول مذاکرات‬‫چندجانبه و نه قبل از آن معموالً به دلیل شدت و پویایی در حال تغییر مذاکرات و‬‫کمبود زمان برای مشورت با وزارتخانههای مربوطه در پایتخت دشوار است‪ .‬مگر‬‫اینکه کار مقدماتی کافی در داخل انجامشده باشد‪ ،‬رسیدن به همگرایی در داخل‬‫هیئت بین بخشی ملی اغلب میتواند بهاندازه و حتی بیشتر از مذاکره با دیگر‬‫کشورها نیازمند وقت و نیرو باشد‪( .‬فصل ‪ 11‬با جزئیات بیشتری توضیح دادهشده‬‫است)؛ که چگونه هماهنگی با بخشهای مختلف غیرسالمتی ازجمله نقش بخش‬‫سالمت در چنین هماهنگی چگونه است‪.‬‬‫درحالیکه تهیه یک بستر مذاکره منسجم بر عهده دولتها است‪ ،‬اغلب بازیگران غیردولتی‬‫مربوطه در این فرآیند برای مثال‪ ،‬از طریق گفتگوی باز چندجانبه برای ارائه ورودی برای‬‫آمادهسازیهای رسمی درگیر می شوند‪ .‬استفاده از دانش جامعه مدنی و سازمانهای‬‫حرفهای که اعضای اتحادهای بینالمللی با عنوان ناظر در مذاکرات چندجانبه در مورد‬‫موضوعات موردبحث هستند‪ ،‬بسیار مفید است‪.‬‬‫‪ 8.4‬اهمیت راهبرد ملی سالمت جهانی‬‫سالمت جهانی یکی از معدود حوزههای دیپلماسی است که در آن کشورها راهبردهای ملی‬‫برای رسیدگی به یک موضوع جهانی ترسیم کردهاند‪ .‬سوئیس اولین کشوری بود که در‬‫سال ‪ 2006‬سیاست خارجی مرتبط با سالمت را اتخاذ کرد‪ .‬از آن زمان‪ ،‬تعدادی از کشورها‬‫راهبردهای ملی در مورد سالمت جهانی را اتخاذ کردهاند که به آنها امکان میدهد تعهدات‬‫خود را در قبال سالمت جهانی با سالمت ملی و سیاستهای خارجی هماهنگ کنند‪ .‬فرانسه‪،‬‬‫‪179‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫آلمان‪ ،‬ژاپن‪ ،‬تایلند‪ ،‬بریتانیا و ایاالتمتحده ازجمله این کشورها هستند‪ .‬بسیاری از کشورهای‬‫دیگر ازجمله برزیل‪ ،‬کامرون‪ ،‬کانادا‪ ،‬چین‪ ،‬نروژ‪ ،‬آفریقای جنوبی و سوئد حوزههای اولویت‬‫خاصی را برای مشارکت فعالتر در دیپلماسی سالمت جهانی شناسایی کردهاند‪.‬‬‫اکثر کشورهایی که تاکنون راهبردهای ملی در مورد سالمت جهانی را اتخاذ کردهاند‪،‬‬‫کشورهای اهداکننده‪ ،‬کشورهای با درآمد باال و اقتصادهای نوظهور هستند‪ .‬آنها اغلب به‬‫دنبال منافع ژئوپلیتیک خاصی هستند و برای نفوذ تالش میکنند‪ .‬بااینحال‪ ،‬همه کشورها‬‫باید چنین راهبردهایی را در نظر بگیرند‪ ،‬زیرا مسائل سالمت ملی بهشدت با مسائل سالمت‬‫جهانی مرتبط است‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬در مورد کشورهای با درآمد کم و متوسط‪ ،‬اطمینان از‬‫اینکه راهبرد ملی سالمت انتظارات اهداکنندگان را برآورده میکند و مشارکت کردن‬‫بهعنوان کشور (یا گروه منطقهای) در مجامع بینالمللی‪ ،‬هر دو برای بهینهسازی تأثیر بودجه‬‫اهداکنندگان بر سالمت در سطح ملی مهم است‪.‬‬‫وزارت بهداشت معموالً وزارتخانهای است که مسئول ارتباط با سازمان جهانی بهداشت‬‫است و معموالً یک بخش دارد که با سالمت بینالمللی سروکار دارد‪ .‬بااینحال‪ ،‬در مورد‬‫مسائل سیاسی‪ ،‬مواضع اتخاذشده توسط وزارت امور خارجه‪ ،‬مواضع وزارت بهداشت را لغو‬‫میکند‪ .‬در برخی موارد‪ ،‬یک مرکزی برای سالمت جهانی در وزارت خارجه وجود دارد‪،‬‬‫درحالیکه برخی کشورها حتی سفیران سالمت جهانی را منصوب کردهاند‪ .‬در کشورهای‬‫با درآمد باال‪ ،‬وزارت توسعه و آژانسهای توسعه اغلب رابط سازمانهای سالمتی مانند‬‫گلوبال فاند هستند که کمکهای مالی قابلتوجهی از اهداکنندگان دریافت میکنند‪ .‬این‬‫بازیگران مختلف با شبکه نمایندگیهای دیپلماتیک در ژنو یا نیویورک برای ارائه‬‫دستورالعملها یا توسعه مواضع تعامل خواهند داشت‪ .‬اولین رابط معموالً یک نماینده‬‫سالمت در مأموریت دیپلماتیک است معموالً دیپلماتی که به او پروفایل سالمت اختصاص‬‫فصل هشتم‪ :‬انسجام سیاست برای سالمت جهانی‬‫‪180‬‬‫دادهشده است (اغلب همراه با چند کار دیگر)‪ ،‬اگرچه گاهی اوقات اینیک متخصص‬‫سالمت است که از وزارت بهداشت منصوب میشود‪.‬‬‫دستیابی به توافق در زمینه موضوعات سالمت جهانی‪ ،‬در سطح ملی میتواند بسیار دشوار‬‫باشد‪ ،‬زیرا این امر مستلزم همکاری با آژانسها و بازیگران مختلف در سطوح مختلف‬‫حکمرانی در داخل و خارج از کشور است‪ .‬بین وزارتخانهها و سازمانها‪ ،‬رقابت (گاهی‬‫حتی تعارض) وجود دارد‪ .‬این بدان معناست که نمایندههای دیپلماتیک اغلب باید با مواضع‬‫متفاوت وزارتخانههای مختلف‪ ،‬روبرو شوند و مواضع بسیار ناهمگون آنها را هماهنگ‬‫کنند‪ .‬در کشورهای اهداکننده‪ ،‬پارلمان ملی درنهایت میزان بودجه سالمت را تعیین میکند‪.‬‬‫پارلمانها همچنین در مورد مبالغی که قرار است بهصورت دوجانبه و چندجانبه هزینه شود‬‫و اینکه کدام وزارتخانهها کنترل بودجه را در دست دارند‪ ،‬تصمیم میگیرند‪.‬‬‫در بسیاری از کشورها‪ ،‬بخشهای بینالمللی سالمت در وزارت بهداشت ضعیف و کمکار‬‫هستند‪ .‬بااینحال‪ ،‬انتظار میرود که آنها بتوانند توصیههای فنی مناسبی را در مورد بسیاری‬‫از پیشنهادات ناشی از فرآیندهای چندجانبه مختلف ارائه دهند‪ .‬در برخی موارد‪ ،‬از آنها نیز‬‫انتظار میرود که ابتکار عمل را در دست بگیرند و قطعنامههایی را به نمایندگی از کشورشان‬‫تدوین کنند‪.‬‬‫برنامههای هیئت اجرایی سازمان جهانی بهداشت و مجمع جهانی سالمت بهطور قابلتوجهی‬‫گسترشیافته است و پیامدهای آنها پیچیدهتر و سیاسیتر از گذشته است‪ .‬تعامل کامل با‬‫این دستورکارها مستلزم آگاهی از سایر فرآیندهای چندجانبهای است که در حال انجام‬‫است برای مثال‪ ،‬برای درک موضعگیریهای کشورهای عضو در مورد مقاومت ضد‬‫میکروبی‪ ،‬الزم است از مذاکرات مربوطه در فائو (‪ )FAO‬آگاه باشید‪ .‬بهطور مشابه‪ ،‬تصمیم‬‫یک کشور اهداکننده برای مشارکت در تأمین مالی سیستمهای بهداشتی و درمانی مستلزم‬‫‪181‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫هماهنگی بین وزارتخانه (بهداشت یا امور خارجه) که بر سرمایهگذاریهای گلوبال فاند‬‫نظارت دارد و وزارت دارایی که کشور را در بانک جهانی نمایندگی میکند‪ ،‬دارد‪.‬‬‫کشورهای با درآمد پایین و متوسط اغلب فاقد ظرفیت کافی در وزارتخانههای مختلف و‬‫دستگاه دیپلماسی خود هستند تا بتوانند بهدرستی در مذاکرات پیچیده شرکت کنند‪ .‬عالوه‬‫بر این‪ ،‬هیئتهای کوچکتر در مذاکرات سالمت جهانی‪ ،‬مشارکت کامل و تأثیرگذار بر‬‫نتیجه مذاکرات را دشوار میدانند‪ .‬تقسیم بار بین نمایندگیهای کشورهای مختلف از یک‬‫منطقه یا بین کشورهایی با منافع مشترک در ژنو و نیویورک به بخش مهمی از دیپلماسی‬‫سالمت تبدیلشده است‪ .‬نهادهای منطقهای‪ ،‬مانند اتحادیه اروپا و اتحادیه افریقا‪ ،‬بهطور‬‫فزایندهای چنین اقداماتی را انجام میدهند‪.‬‬‫تا آنجا که به راهبردهای سالمت جهانی مربوط میشود‪ ،‬اولویت کشورهای با درآمد کم و‬‫متوسط این است که بهخوبی برای تعامل با بازیگران مختلف سالمت جهانی‪ ،‬ازجمله‬‫سازمانهای بینالمللی‪ ،‬آماده باشند‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬بسیاری از این کشورها دارای راهبرد‬‫همکاری با سازمان جهانی بهداشت هستند‪ .‬چندین وزارتخانه و ارگانهای دولتی بهغیراز‬‫وزارت بهداشت‪ ،‬نقش کلیدی در این زمینه ایفا میکنند‪ ،‬بهویژه زمانی که تمرکز بر‬‫هماهنگی اهداکنندگان و تأمین سرمایهگذاری خارجی برای ایجاد سیستم بهداشتی و درمانی‬‫باشد‪ .‬کشورهای آفریقایی برای مدت طوالنی خواهان هماهنگی و پاسخگویی بیشتر‬‫اهداکنندگان بودهاند‪ .‬علیرغم توافقاتی که در کنفرانسهای بزرگ مانند کنفرانس‬‫بینالمللی تأمین مالی برای توسعه که در شهر مونتری مکزیک‪ ،‬در سال ‪ 2002‬برگزار شد‬‫که بیش از ‪ 50‬رئیس دولت و بیش از ‪ 200‬وزیر امور خارجه‪ ،‬تجارت‪ ،‬توسعه و دارایی را‬‫گرد هم آورد‪ ،‬مورد مذاکره قرار گرفت‪ ،‬در واقع موضوعات زیادی هنوز حل نشده باقی‬‫مانده است‪ .‬یکی از اهداف کلیدی مذاکرات جهانی سالمت در سطح کشور این است که‬‫باهمسو کردن برنامههای اهداکنندگان با برنامههای ملی‪ ،‬ارائه کمکها کارآمدتر شود‪ .‬یک‬‫فصل هشتم‪ :‬انسجام سیاست برای سالمت جهانی‬‫‪182‬‬‫مثال خوب روشی است که در آن اتیوپی سرمایهگذاریهای گلوبال فاند و طرح اضطراری‬‫رئیسجمهور ایاالتمتحده برای کمک به ایدز‪ 1‬را با اولویتهای ملی خود برای ایجاد یک‬‫سیستم مراقبت بهداشتی اولیه که نهتنها قادر به مبارزه با اچآیوی باشد‪ ،‬بلکه در مقابله با‬‫واکسیناسیون کودکان‪ ،‬مراقبتهای بهداشتی مادر‪ ،‬سل و درمان فشارخون باال و ارتقای‬‫بهداشت همسو کرده است‪.‬‬‫کشورهای با درآمد متوسط و اقتصادهای نوظهور اغلب در نیمهراه بین تمرکز بر ایجاد‬‫انسجام در تالشهای ملی با حمایت مالی اهداکنندگان بینالمللی از یکسو و حضور فعال‬‫در مجامع جهانی سالمت از سوی دیگر قرار دارند‪ .‬برای مثال‪ ،‬برزیل مدتهاست که از‬‫دسترسی جهانی به داروها حمایت میکند‪ ،‬هند نیروی محرکهای در بسیج تالشهای جهانی‬‫برای مبارزه با سل بوده است و فدراسیون روسیه در قراردادن بیماریهای غیر واگیر در‬‫دستور کار جهانی نقش مؤثری داشته است‪.‬‬‫کادر ‪ 14‬زیر راهنمایی مختصری در مورد مذاکره درباره راهبرد ملی در مورد سالمت جهانی‬‫ارائه میدهد‪.‬‬‫کادر ‪ :14‬تهیه راهبرد ملی در مورد سالمت جهانی‬‫تهیه یک راهبرد ملی در مورد سالمت جهانی با اشتراکگذاری اطالعات‪ ،‬ظرفیتسازی و مذاکرات‬‫داخلی بین دیپلماتها و کارمندان دولت در سطح ملی برای ترویج مفهوم راهبرد سالمت جهانی و‬‫افزایش آگاهی از اثرات مثبت مورد انتظار آن آغاز میشود‪ .‬منطق توسعه چنین راهبردی‪ ،‬مبتنی بر‬‫این مفهوم است که در اهداف توسعه ذکرشده است که مسائل سالمت جهانی برای همه کشورها‪،‬‬‫صرفنظر از وضعیت اقتصادی و نفوذ سیاسی آنها‪ ،‬مرتبط است و تنها با تالش مشترک جهانی‬‫قابلحل است‪ .‬اگرچه این مفهوم هنوز بهطور جهانی پذیرفتهنشده است‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬به دلیل رشد‬‫ناسیونالیسم و زیر سؤال بردن سیستم چندجانبه‪ ،‬اخیراً پذیرش سیاسی برای چنین راهبرد سختتر‬‫‪1 - United States President’s Emergency Plan for AIDS Relief‬‬‫‪183‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫شده است؛ بنابراین‪ ،‬تصویب یک راهبرد سالمت برای سالهای ‪ 2030-2020‬توسط دولت آلمان‬‫در اکتبر ‪ 2020‬یک سیگنال بسیار مهم است‪.‬‬‫حرکت به سمت دستور کار جهانی سالمت در سطح ملی مستلزم تعهد ملی قوی به تقویت نهادهای‬‫چندجانبه در سالمت و حکمرانی چندجانبه است‪ .‬در کشورهای کمککننده‪ ،‬تمرکز بر تعامل‬‫چندجانبه ممکن است توسط برخی بهعنوان تضعیف کمکهای توسعه دوجانبه تفسیر شود که‬‫پتانسیل کاهش دید و نفوذ سیاسی کشور در صحنه جهانی را دارد‪.‬‬‫یکی از چالشهای اصلی در طراحی راهبرد ملی سالمت جهانی‪ ،‬دستیابی به انسجام بین سیاستهای‬‫ملی در حوزههای مختلف است‪ .‬ماهیت چندبخشی سالمت جهانی باید یک عنصر کلیدی در اداره‬‫آن در سطح ملی و بینالمللی باشد‪ .‬این چیزی است که دیپلماتها باید آن را درک کنند و در نظر‬‫بگیرند‪ .‬راهبردهای سالمت جهانی شامل کاالهای مشترک‪ ،‬توسعه و صلح‪ ،‬ارزشهای اخالقی و‬‫چندجانبهگرایی میشود و مسئولیت اصلی آنها بهجای وزارت بهداشت تنها بر عهده کل دولت‬‫است‪.‬‬‫مرحله مقدماتی کلیدی‪ ،‬انجام مشاوره با تعداد زیادی از ذینفعان است‪ .‬چنین مشاورههایی ممکن‬‫است توسط یک کمیته راهبری با رهبری مشترک وزارت بهداشت و امور خارجه (یا وزارت صنعت‬‫و توسعه) نظارت شود‪ .‬در کشورهایی که یک سفیر رسمی برای سالمت جهانی تعیینشده است‪ ،‬او‬‫ممکن است مناسبترین فرد برای ریاست کمیته راهبری باشد‪ .‬عالوه بر کمیته راهبری‪ ،‬یک هیئت‬‫مشورتی بینالمللی در مورد بهداشت جهانی میتواند اطالعات مفیدی را ارائه دهد‪ ،‬همانطور که‬‫اخیراً توسط آلمان پیشگام بوده است‪ .‬رایزنیها باید با بررسی جامع سالمت ملی و سیاستهای‬‫خارجی و همچنین تعهدات بینالمللی و چندجانبه کشور آغاز شود‪ .‬تجربه نشان داده است که غالباً‬‫به اشتراک گذاشتن یک پیشنویس بهاصطالح اولیه و درخواست از ذینفعان برای نظرات بهجای‬‫برگزاری مشاورههای بدون نتیجه‪ ،‬مؤثرتر است‪ .‬انتخاب ذینفعان برای مشاوره بهطور اجتنابناپذیری‬‫بر نتیجه آنها تأثیر خواهد داشت‪.‬‬‫فصل هشتم‪ :‬انسجام سیاست برای سالمت جهانی‬‫‪184‬‬‫مرحله بعدی تعیین اولویتهای راهبردها ملی هستند‪ ،‬به این معنی که اولویتهای خاص آنها از‬‫کشوری به کشور دیگر متفاوت است‪ .‬بااینحال‪ ،‬ویژگی مشترک همه راهبردها این است که آنها‬‫باهمه یا برخی از مسائلی که عموماً بهعنوان مسائل کلیدی سالمت جهانی در نظر گرفته میشوند‪،‬‬‫مانند مبارزه با اپیدمیها یا مقابله با مقاومت ضد میکروبی سروکار دارند‪ .‬راهبردهای ملی همچنین‬‫دارای چندین ارزش اساسی مشترک مانند تعهد به دفاع از حقوق بشر‪ ،‬کاهش نابرابریهای سالمت‬‫و دستیابی به پوشش سالمت همگانی خواهند بود‪ .‬ممکن است تصمیمگیری در مورد اولویتها در‬‫راهبرد ملی سالمت جهانی بسیار چالشبرانگیز باشد‪ .‬برای مثال‪ ،‬تنش ممکن است بین یک گفتمان‬‫سیاسی به نفع دسترسی جهانی از یکسو و حمایت از منافع تجاری ملی از سوی دیگر ایجاد شود‪.‬‬‫یک راهبرد ملی موفق نهتنها اولویتهای سیاست را تعیین میکند‪ ،‬بلکه روند بین وزارتی را برای‬‫تعیین مواضع مذاکره ترسیم میکند‪ .‬این را میتوان از طریق جلسات منظم هماهنگی بین‬‫وزارتخانهای یا از طریق یک فرآیند خاص برای سالمت جهانی انجام داد و باید انگیزههای همکاری‬‫در سطح وزیران‪ ،‬مقامات ارشد و مدیران اجرایی را ترکیب کند‪ .‬درنهایت‪ ،‬تصمیمات توسط قوه‬‫مجریه دولت اتخاذ میشود و معموالً توسط قوه مقننه موردبحث قرار نمیگیرد‪.‬‬‫بهعنوانمثال‪ ،‬راهبرد ملی سوئیس در مورد سالمت جهانی‪ ،‬شش حوزه اولویت را تعیین میکند که‬‫یک رویکرد مشترک توسط نهادهای دولتی بهگونهای متفاوت ازجمله اداره فدرال بهداشت‬‫عمومی‪ ،‬وزارت امور خارجه فدرال‪ ،‬دبیرخانه دولتی امور اقتصادی‪ ،‬امور و موسسه فدرال مالکیت‬‫فکری موردتوافق قرارگرفته است‪ .‬این شش حوزه از طریق مشاوره با نهادهای دولتی مرکزی و‬‫محلی‪ ،‬جامعه تحقیقاتی‪ ،‬جامعه مدنی‪ ،‬بخش خصوصی و سازمانهای بیماران شناسایی شدند‪ .‬این‬‫راهبرد با عنوان سیاست خارجی سالمت سوئیس ‪ ،2024-2019‬در نظر گرفتهشده است تا سوئیس‬‫را قادر سازد تا سیاستهای سالمت عمومی هماهنگ و منسجم در هر دو سطح ملی و بینالمللی‬‫ایجاد کند‪ .‬با توجه به تغییر سریع محیط بینالمللی‪ ،‬بهصورت دورهای موردبررسی قرار خواهد‬‫گرفت‪.‬‬

‫‪185‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫شش حوزه اولویت سیاست خارجی سالمت سوئیس ‪2024-2019‬‬‫‪ .1‬حفاظت از سالمت و بحرانهای بشردوستانه‬‫‪ .2‬دسترسی به داروها‬‫‪ .3‬مراقبتهای بهداشتی و درمانی پایدار و دیجیتالی شدن‬‫‪ .4‬عوامل تعیینکننده سالمت‬‫‪ .5‬حکمرانی سالمت جهانی‬‫‪ .6‬سیاست اعتیاد‬‫پنج اولویت راهبرد بهداشت جهانی آلمان برای ‪2030-2020‬‬‫‪ .1‬ارتقای سالمت‪ ،‬پیشگیری از بیماریها و ایجاد پاسخهای کافی‬‫‪ .2‬رویکردهای کلنگر به محیطزیست‪ ،‬تغییرات آبوهوا و بهداشت عمومی‬‫‪ .3‬تقویت سیستمهای بهداشتی و درمانی‬‫‪ .4‬حفاظت از سالمت با پرداختن به تهدیدات سالمت فرامرزی‬‫‪ .5‬پیشرفت تحقیق و نوآوری برای سالمت جهانی‬‫بخش سوم‬‫عناصر دیپلماسی سالمت موفق‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪187‬‬‫فصل نهم‪:‬‬‫دستاوردهای دیپلماسی سالمت‬‫‪ 9.1‬تعریف موفقیت در دیپلماسی سالمت‬‫قضاوت موفقیت یا شکست در دیپلماسی سالمت همیشه به زمینه (زمین بازی) و بازیگر‬‫بستگی دارد‪ .‬موفقیت بعضاً میتوان برحسب میزان ایجاد فرصتها برای تغییر جهت‬‫رویدادها برای مثال سود برای سالمتی و رفاه سنجید‪ .‬بااینحال‪ ،‬توافقات بهدستآمده در‬‫ال در مجالس فدرال) تصویب‬‫سطح جهانی باید در سطح ملی و گاهی سطوح پایینتر (مث ً‬‫شود‪ .‬این بدان معنی است که موفقیت بهشدت به اجرای توافقات و قطعنامههای جهانی‬‫توسط کشورها بستگی دارد‪ ،‬و منحصر به دستیابی به نتایج معین در سطوح جهانی نیست‪.‬‬‫ال قانون سخت یا نرم‪،‬‬‫اجرای چنین توافقاتی تا حدی تحت تأثیر نوع توافق جهانی‪ ،‬مث ً‬‫است‪.‬‬‫ذکر این نکته حائز اهمیت است که موفقیت در دیپلماسی سالمت در مواقعی با افراد و‬‫مذاکرهکنندگان فوقالعاده نیز مرتبط است‪ .‬به دلیل تنوع و پیچیدگی موضوعات درگیر‪،‬‬‫یک شخصیت قوی و تعهد پرشور میتواند تفاوت بزرگی در بسیاری از مذاکرات‬‫سالمت جهانی ایجاد کند‪.‬‬‫البته موفقیت به این بستگی دارد که یک کشور یا سایر طرفهای ذینفع در وهله اول به‬‫دنبال چه هدفی برای دستیابی بوده اند‪ .‬آنچه یک مذاکرهکننده بهعنوان موفقیت در نظر‬‫میگیرد ممکن است برای دیگری نشاندهنده شکست باشد‪ ،‬به همین دلیل است که‬‫سازمان جهانی بهداشت برای تصمیمگیری با اجماع تالش میکند و تالش میکند‬‫فصل نهم‪ :‬دستاوردهای دیپلماسی سالمت‬‫‪188‬‬‫اطمینان حاصل کند که همه کشورها در کنار آن هستند‪ .‬بااینحال‪ ،‬گاهی اوقات ممکن‬‫است نتایجی بر اساس کمترین وجه مشترک ایجاد شود‪.‬‬‫کشورهای عضو ممکن است گاهی سعی کنند موضوعات خاصی را که در آن زمان‬‫شایسته توجه جهانی نیست (مانند طرح کنترل برای یک بیماری واحد) در دستور کار‬‫نهادهای حکمرانی سازمان جهانی بهداشت فقط برای جلب رضایت مخاطبان داخلی یا‬‫در برخی موارد‪ ،‬ترویج منافع تجاری اختصاصی قرار دهند‪ ،‬عالوه بر این‪ ،‬برخی موارد‬‫دستور کار در سازمان جهانی بهداشت تکرار میشود که هنوز پیشرفتی در مورد آنها‬‫حاصل نشده است‪ ،‬مانند مقابله با محصوالت پزشکی غیراستاندارد و تقلبی (موضوعی‬‫که سالها یک گروه کاری سازمان بهداشت جهانی را به خود مشغول کرده است) یا از‬‫بین بردن کلی ویروس آبله‪ .‬در این موارد‪ ،‬منافع سالمت عمومی تحتالشعاع برنامههای‬‫سیاسی قرار میگیرد‪.‬‬‫پاندمی کووید‪ 19-‬چالشهای جدیدی را برای سازمان جهانی بهداشت ایجاد کرد که‬‫فعالیتش به دلیل تنشهای سیاسی بین چین و ایاالتمتحده سختتر شد و مجبور بود با‬‫استفاده از منابع محدود پاسخی را هماهنگ کند‪ .‬پاسخ چندجانبه در سطح سازمان ملل‬‫نیز بهخوبی جواب نداده است‪ .‬شورای امنیت به دلیل اختالفنظر بین اعضای دائمی‪،‬‬‫نتوانست قطعنامهای را اتخاذ کند که درخواست دبیر کل برای آتشبس در طول‬‫همهگیری در مناطق درگیری را تأیید کند‪.‬‬‫بااینوجود‪ ،‬هفتاد و سومین مجمع جهانی بهداشت در سال ‪ 2020‬اولین مجمع سالمتی‬‫بود که در قالب مجازی برگزار شد با اتخاذ یک قطعنامه(‪ ،)WHA73.1‬هرچند با احتیاط‬‫در مورد پاسخ کووید‪ 19-‬به موفقیت نسبی دستیافت‪ .‬این قطعنامه که توسط اتحادیه‬‫اروپا آغازشده است‪ ،‬بسیاری از جنبههای همهگیری را پوشش میدهد و خواستار ارزیابی‬‫مستقل واکنش بینالمللی‪ ،‬ازجمله‪ ،‬نقش سازمان جهانی بهداشت است که ایمنسازی‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪189‬‬‫گسترده در برابر کووید‪ 19-‬را بهعنوان کاالی عمومی جهانی میشناسد‪ .‬این قطعنامه‬‫همچنین بهحق کشورها برای نادیده گرفتن قوانین ثبت اختراع بینالمللی در شرایط‬‫اضطراری سالمت‪ ،‬با استفاده از «انعطافپذیریها» در توافقنامه تریپس اشاره میکند‪.‬‬‫موضوعی که در تالشهای حمایت از جامعه مدنی نقش محوری داشت‪.‬‬‫دیپلماسی سالمت اثربخش میتواند به نتایج کلیدی زیر منجر شود‪:‬‬‫‪ .1‬سالمت بهتر‪ :‬نتایج سالمت جمعیت بهتر برای هر یک از کشورهای درگیر‪ ،‬همراه‬‫با بهبود وضعیت سالمت جهانی در دستیابی به اهداف توسعه پایدار‬‫‪ .2‬بهبود همبستگی جهانی‪ :‬بهبود روابط بین کشورها و تعهد طیف گستردهای از‬‫بازیگران به همکاری برای پیشبرد سالمت‪ ،‬کاالهای مشترک برای سالمت و‬‫حمایت از چندجانبه گرایی‬‫‪.3‬‬‫برابری بیشتر‪ :‬نتایجی که منصفانه تلقی میشوند و از اهداف ارتقای حقوق بشر‪،‬‬‫کاهش فقر و افزایش عدالت اجتماعی حمایت میکنند‬‫‪ 9.2‬بررسی موفقیت‬‫‪ 10‬مثال ارائهشده در زیر میتواند بهعنوان نقطه ورودی برای بررسی دقیقتر و ارزیابی‬‫درسهای آموختهشده از مذاکرات موفق گذشته در دیپلماسی سالمت باشد‪.‬‬‫‪ .1‬اهداف توسعه پایدار که توسط کشورهای عضو سازمان ملل و با مشارکت‬‫قابلتوجه سایر بازیگران مورد مذاکره قرار گرفت‪ ،‬تقریباً ‪ 50‬هدف مرتبط با‬‫سالمت را شامل میشود که بسیاری از آنها نیاز به هوشیاری و مذاکرات مداوم‬‫در چندین مکان مختلف دارند‪ .‬درنتیجه‪ ،‬سالمت بهطور گستردهای هم بهعنوان‬‫ذینفع و هم بهعنوان کمککننده تقریباً در همه اهداف توسعه پایدار و نهفقط هدف‬‫فصل نهم‪ :‬دستاوردهای دیپلماسی سالمت‬‫‪190‬‬‫‪ 3‬ویژه سالمت دیده میشود‪ .‬یک معیار کلیدی دیپلماسی سالمت موفق‪ ،‬سهم آن‬‫در پیشرفت به سمت اهداف توسعه پایدار است‪ .‬چندین نشست در سطح باال به‬‫پیشبرد این دستور کار کمک کرده است‪.‬‬‫‪ .2‬موفقیت بزرگ در دیپلماسی سالمت در دهه گذشته روشی بوده است که در آن‬‫موضوعات سالمتی توسط مجامع غیر سالمتی در سازمان ملل متحد‪ ،‬یعنی مجمع‬‫عمومی (بیماریهای غیر واگیر‪ ،‬سل‪ ،‬مقاومت ضد میکروبی‪ ،‬پوشش همگانی‬‫سالمت) و شورای امنیت (ایدز‪ ،‬سالمت در مناطق درگیری جنگ‪ ،‬ابوال)‬‫موردتوجه قرارگرفته است‪ .‬این موفقیت تا حد زیادی با اظهارات طرفدار سالمت‬‫توسط گروه هفت و گروه بیست تسهیل شد‪.‬‬‫‪ .3‬در مجمع عمومی سازمان ملل در سپتامبر ‪ 12 ،2019‬آژانس چندجانبهسالمت‪،‬‬‫توسعه و بشردوستانه طرح مشترکی را برای حمایت از کشورها در پیشرفت سریعتر‬‫به سمت اهداف توسعه پایدار مرتبط با سالمت آغاز کردند‪ .‬برنامه اقدام جهانی‬‫برای زندگی سالم و رفاه برای همه‪ ،‬همانطور که عنوانشده برای کمک به‬‫کشورها برای شناسایی اولویتهای خود و برنامهریزی و اجرای کار خود‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪191‬‬‫طراحیشده است‪ .‬همچنین از تالشها در زمینهٔهای کلیدی مانند مراقبتهای‬‫بهداشتی اولیه حمایت خواهد کرد‪.‬‬‫‪ .4‬نشست سازمان ملل در ‪ 23‬سپتامبر ‪ 2019‬منجر به تصویب یک اعالمیه مهم در مورد‬‫پوشش همگانی سالمت شد که تشخیص میدهد که نهتنها دسترسی به خدمات‬‫مراقبتهای بهداشتی و درمانی مهم است‪ ،‬بلکه دسترسی به یک سبک زندگی‬‫سالم‪ ،‬اطالعاتی برای انتخابهای درست‪ ،‬سواد سالمت‪ ،‬غذای سالم‪ ،‬حملونقل‪،‬‬‫محیط سالمتر و سایر عوامل تعیینکننده سالمت نیز مهم هستند‪.‬‬‫جزئیات بیشتر مذاکرات منجر به اعالمیه سیاسی نشست در مورد پوشش همگانی سالمت‬‫(‪ )2019‬در مطالعه موردی ‪ 2‬ارائهشده است‪.‬‬‫‪ .5‬اولین اجالس سران کشورها و دولتها در جهان در مورد پیشگیری و کنترل‬‫بیماریهای غیر واگیر (‪ )NCDs‬توسط جامعه کارائیب (‪ )CARICOM‬در سال‬‫‪ 2007‬و درنتیجه بیانیه بندر اسپانیا با عنوان "اتحاد برای متوقف کردن اپیدمی‬‫بیماریهای مزمن غیر واگیر» تشکیل شد‪ .‬کارائیب زمانی باالترین بار سرانه‬‫بیماریهای غیر واگیر مزمن را در منطقه قاره آمریکا داشت‪ .‬بر اساس سابقه طوالنی‬‫همکاری در زمینۀ سالمت بین کشورهای عضو و موفقیتهای گذشته در حذف یا‬‫کاهش بیماریهای واگیر از طریق اقدام جمعی‪ ،‬جامعه کارائیب تصمیم گرفت‬‫بیماریهای غیر واگیر را هدف قرار دهد و متعاقباً این رویکرد را با موفقیت برای‬‫اولین نشست سطح باالی سازمان ملل در مورد بیماریهای غیر واگیر به یک‬‫رویکرد جهانی تبدیل کرد‪.‬‬‫پس از نزدیک به یک دهه دیپلماسی جهانی سالمت‪ ،‬سازمانهای غیردولتی و‬‫سازمانهای حرفهای با حمایت گروهی از کشورهای عضو‪ ،‬موفق شدند اطمینان حاصل‬‫فصل نهم‪ :‬دستاوردهای دیپلماسی سالمت‬‫‪192‬‬‫کنند که سومین نشست عالی سازمان ملل در مورد بیماریهای غیر واگیر (‪ )2018‬تمرکز‬‫جلسات را بر چهار بیماری مهم غیر واگیر (بیماری قلبی عروقی‪ ،‬سرطان‪ ،‬دیابت و‬‫بیماریهای تنفسی) و چهار عامل خطر (مصرف دخانیات‪ ،‬کمتحرکی‪ ،‬مصرف مضر‬‫الکل و رژیمهای غذایی ناسالم) گسترش داد‪ .‬نتیجه اتخاذ رویکرد "پنجدر پنج"‪ 1‬بود که‬‫شرایط سالمت روان اکنون بهعنوان بیماری غیر واگیر و آلودگی هوا بهعنوان عامل خطر‬‫گنجاندهشده است‪.‬‬‫موفقیتها در این زمینه (تعهدات سیاسی) تحتالشعاع تأثیر عوامل تعیینکننده تجاری‬‫قرار میگیرند‪ .‬اعالمیه سیاسی مجمع عمومی سازمان ملل متحد در مورد پیشگیری و‬‫کنترل بیماریهای غیر واگیر در سال ‪ 2011‬شامل تعهدی از سوی دولتها برای بررسی‬‫تأمین منابع کافی از طریق کانالهای داخلی و دوجانبه بود‪ .‬بااینحال‪ ،‬این هدف محقق‬‫نشده است‪ .‬بیماریهای غیر واگیر همچنان بزرگترین و با کمبود بودجه بینالمللی در‬‫سطح جهانی باقی میمانند‪ ،‬جایی که میتوان زندگی بیشتر افراد را نجات داد یا بهبود‬‫بخشید‪ ،‬زیرا حرکت سیاسی با مداخله در سیاستگذاری بینالمللی سالمت گروههای‬‫ذینفع اقتصادی‪ ،‬بازار و تجاری در کشورهای اهداکننده جبران شد‪ .‬متأسفانه‪ ،‬اکثر‬‫کشورهای توسعهیافته عالقه محدودی به دنبال کردن انسجام سیاستها و به رسمیت‬‫شناختن پیوستگی ترویج یک سیستم تجاری چندجانبه تحت سازمان جهانی تجارت با‬‫ارتقای سالمت در سیاستهای توسعه بینالمللی خود بهعنوان دو روی یک سکه ازنظر‬‫دستیابی به اهداف توسعه پایدار غیرقابل تقسیم نشان میدهند‪.‬‬‫‪ .6‬شیوع ابوال در غرب آفریقا در سال ‪ 2014‬تهدیدی جدی برای زندگی انسان در‬‫دنیای شده است که در آن عوامل بیماریزا قادر به انتشار سریع هستند‪ .‬بااینحال‪،‬‬‫در کشورهایی که بیشترین آسیب را دیدند‪ ،‬ظرفیتهای ملی برای مقابله با‬‫‪1 - five-by-five‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪193‬‬‫همهگیری ناکافی بود و رهبران تمایلی به تصدیق پیامدهای کامل آن نداشتند‪.‬‬‫سازمان جهانی بهداشت در آگوست ‪ 2014‬وضعیت اضطراری سالمت عمومی را‬‫برای هشدار به کشورها و شروع اقدام اعالم کرد‪ .‬این همهگیری متعاقباً توسط‬‫شورای امنیت سازمان ملل متحد بهعنوان تهدید جهانی اعالم شد که این امکان را‬‫برای جامعه بینالمللی فراهم کرد تا حمایت مستقیم از کشورهای مربوطه را بیشتر‬‫تقویت کند‪.‬‬‫‪ .7‬هفتاد و دومین مجمع جهانی بهداشت در ماه مه ‪ 2019‬قطعنامهای را تصویب کرد‬‫که در آن از کشورهای عضو خواسته شد تا سیاستهای شفافیت را معرفی کنند و‬‫شورای حقوق بشر قطعنامهای را در مورد بهبود دسترسی به داروها در جوالی ‪2019‬‬‫تصویب کرد‪.‬‬‫به مطالعه موردی ‪ 1‬در مورد قطعنامه فوقالذکر مجمع جهانی سالمت مراجعه کنید‪.‬‬‫‪ .8‬تصویب آئیننامه عملکرد جهانی سازمان جهانی بهداشت در مورد استخدام‬‫بینالمللی کارکنان سالمت در سال ‪ 2010‬که چارچوبی جهانی شامل هنجارهای‬‫اخالقی و ترتیبات نهادی و قانونی را برای هدایت همکاری بینالمللی در مورد‬‫مشکل بحرانی مهاجرت کارکنان سالمت ایجاد کرد ه بود در سال ‪ 2004‬تصویب‬‫شد و درمجموع شش سال طول کشید تا آییننامه اجرایی تدوین شود‪ .‬هنر سازش‬‫در طول مذاکرات طوالنی و پر پیچوخم بهمنظور دستیابی به یک توافق‬‫رضایتبخش اما غیر الزامآور برای هر دو کشور مبدأ مهاجرت کارکنان سالمت‬‫و کشورهای مقصد ضروری بود (تیلور و دیلون‪ .)2011 ،‬اطالعات بیشتر در مورد‬‫اسناد سالمت جهانی را میتوان در فصل ‪ 5‬یافت‪.‬‬‫فصل نهم‪ :‬دستاوردهای دیپلماسی سالمت‬‫‪194‬‬‫‪ .9‬از زمان الزماالجرا شدن کنوانسیون چارچوب کنترل دخانیات در سال ‪،2005‬‬‫توسط دبیرخانه کنوانسیون گزارشهای پیشرفت جهانی دوساالنه تهیهشده که نمای‬‫کلی خوبی از اجرای آن توسط طرفین ارائه کرده است‪ .‬اگرچه میزان پیشرفت از‬‫کشوری به کشور دیگر بهطور قابلتوجهی متفاوت است‪ ،‬اما اینیک دستاورد‬‫فوقالعاده است که علیرغم مقاومت صنعت دخانیات‪ ،‬اقدامات مؤثر بسیاری در‬‫حال حاضر برای کاهش مصرف دخانیات انجامشده است‪ .‬اجرا در سه زمینه زیر‬‫بیشترین موفقیت را داشته است‪ -1 :‬ایجاد محیطهای عاری از دود ‪-2‬ممنوعیت‬‫بستهبندی و برچسبگذاری گمراهکننده تنباکو ‪ -3‬برنامههای آموزشی‪ ،‬ارتباطات‬‫و آگاهی عمومی‪.‬‬‫‪ .10‬مقررات بینالمللی سالمت (در نسخه اصالحشده سال ‪ ،)2005‬سند حقوقی‬‫بینالمللی کلیدی است که آمادگی سالمت عمومی و واکنش کشورها به گسترش‬‫بینالمللی بیماری را تنظیم میکند‪ .‬بااینحال‪ ،‬هم اپیدمی ابوال و هم پاندمی کووید‪-‬‬‫‪ 19‬کمبود آمادگی را مشخص کردهاند‪ .‬بسیاری از کشورهای عضو‪ ،‬به دالیل مالی‬‫یا سیاسی‪ ،‬در ایجاد ظرفیت کافی و انجام تعهدات خود برای اجرای تمام اقدامات‬‫پیشبینیشده در مقررات بینالمللی سالمت شکستخوردهاند‪.‬‬‫‪195‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫فصل دهم‪ :‬تجزیه و تحلیل منافع ملی و ژئوپلتیک‬‫‪196‬‬‫فصل دهم‪:‬‬‫تجزیهوتحلیل منافع ملی و ژئوپلیتیک‬‫‪ 10.1‬درک پیچیدگی مسائل سالمت جهانی‬‫دیپلماسی سالمت همزمان درگیر چندین پیچیدگی است‪ :‬پیچیدگی جدید سیستم‬‫بینالمللی‪ ،‬پیچیدگی سازمانها و بازیگران فعال در حوزه سالمت جهانی و پیچیدگی‬‫مسائل سالمت جهانی که بهشدت عوامل سیاسی و اقتصادی اجتماعی را به هم مرتبط‬‫کرده است‪ .‬این پیچیدگیها نیازمند پاسخهای سیاسی باالدستی در سطح ملی و فراملی‬‫است‪ .‬بااینحال‪ ،‬تجربه نشان میدهد که مذاکرات در ژنو رویکردی فنی و بخشبندی‬‫شده دارد‪ .‬باید در برابر چنین رویکردی مقاومت کرد زیرا دیپلماسی سالمت را نمیتوان‬‫از ژئوپلیتیک جدا کرد‪.‬‬‫یک دیپلمات سالمت باید بتواند منافع ملی و ژئوپلیتیکی را که ممکن است در پس‬‫مذاکرات درباره یک قطعنامه یا تصمیم نهفته باشد‪ ،‬درک کند‪ .‬چندین جنبه وجود دارد‬‫که باید در نظر گرفته شود‪.‬‬‫جهان در حال گذراندن دوره گذار و بیثباتی ژئوپلیتیکی است‪ .‬جهانیشدن به پیشرفت‬‫خود ادامه میدهد‪ ،‬به این معنی که شرایط داخلی یک کشور تحت تأثیر رویدادها و‬‫فرآیندهایی که در جاهای دیگر اتفاق میافتد شکل میگیرد‪ .‬درعینحال و تا حدودی‬‫متناقض‪ ،‬اعتماد به چندجانبه گرایی و تعهد به آن در حال کاهش است که منجر به ظهور‬‫منطقهگرایی‪ ،‬ملیگرایی و حمایت از تولیدات داخلی میشود‪ .‬در برخی از نقاط جهان‪،‬‬‫نظم بینالمللی مبتنی بر حاکمیت قانون‪ ،‬آشکارا به چالش کشیده شده است‪ .‬در این‬‫فضای پرتنش‪ ،‬سالمت تا همین اواخر یکی از معدود حوزههایی بود که حکمرانی‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪197‬‬‫چندجانبه در آن بهطور کامل پذیرفتهشده و فعال بود‪ .‬اما این وضعیت در طول پاندمی‬‫کووید‪ ،19-‬با بنبست ژئوپلیتیکی بین چین و ایاالتمتحده که اثر خود را بر سالمت‬‫جهانی گذاشت تغییر کرد‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬یک "ناسیونالیسم واکسن‪ "1‬جدید در چندین‬‫کشور ظهور کرد (به نوعی که بسیاری از کشورهای تولید کننده واکسن کووید مردم‬‫همان کشور را در اولویت تزریق واکسن قرار دادند که منجر به ملی گرایی ناشی از‬‫واکسن گردید)‪.‬‬‫بهعنوان اعضای یک شبکه دیپلماتیک بزرگتر‪ ،‬دیپلماتهای سالمت میتوانند از‬‫تحلیلهای منظم وضعیت جهان و مناطق‪ ،‬کشورها و مسائل خاص که توسط بخشهای‬‫تخصصی وزارت خارجه آنها انجام میشود‪ ،‬بهرهمند شوند‪ .‬یک دیپلمات باید تمام‬‫تالش خود را برای درک تغییرات ژئوپلیتیکی انجام دهد‪ .‬به همین ترتیب‪ ،‬درک‬‫ذهنیتهای مختلف مهم است‪ .‬در دیپلماسی سالمت (مانند سایر حوزههای دیپلماسی)‬‫بسیاری از تحلیلهای آکادمیک از دیدگاه غرب در مورد روابط بینالملل انجامشده‬‫است‪ .‬سایر دیدگاهها و فرهنگهای دیپلماتیک نیز باید در نظر گرفته شوند‪.‬‬‫‪ 10.2‬ایجاد روابط در ژنو و سایر مراکز مذاکره‬‫ازآنجاییکه مسائل سالمت جهانی بسیار به هم مرتبط هستند‪ ،‬ممکن است بهطور همزمان‬‫یا جداگانه در مجامع مختلف در ژنو (مرکز اصلی مذاکره برای دیپلماسی سالمت)‬‫موردبحث قرار گیرند‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬دسترسی به دارو در سازمان جهانی تجارت‪ ،2‬سازمان‬‫جهانی مالکیت فکری ‪ ، 3‬شورای حقوق بشر‪ ،‬کمیته بینالمللی صلیب سرخ ‪ ، 4‬کمیته‬‫هماهنگی برنامه مشترک ملل متحد در زمینه ایدز و بورد گلوبال فاند و همچنین در‬‫‪1 -vaccine nationalism‬‬‫‪2 - World Trade Organization‬‬‫‪3 - World Intellectual Property Organization‬‬‫‪4 - International Committee of the Red Cross‬‬‫فصل دهم‪ :‬تجزیه و تحلیل منافع ملی و ژئوپلتیک‬‫‪198‬‬‫سازمان جهانی بهداشت موردبحث بوده و هست‪.‬‬‫برای دیپلماتها ضروری است که بهطور منظم با دیپلماتهای دیگر و کارشناسان فنی‬‫که مسئول پیگیری کار سازمانهای مختلف مستقر در ژنو هستند‪ ،‬ارتباط برقرار کنند این‬‫موضوع ممکن است در یک مأموریت کوچک آسانتر باشد در یک مأموریت بزرگتر‬‫به هماهنگی و مهمتر از همه‪ ،‬ابتکار‪ ،‬استعداد و انرژی نیاز دارد‪.‬‬‫برقراری ارتباط با بخشهای غیر سالمت و با همکارانی مستقر که مسئولیت حوزههای‬‫دیگر را بر عهدهدارند‪ ،‬آگاهی از مسائل مهمی را که ممکن است در ابتدا خارج از زمینه‬‫سالمت مطرح شوند‪ ،‬امکانپذیر میسازد‪ .‬همچنین به انسجام در مواضع و زبان اتخاذشده‬‫توسط هیئت یک کشور در مجامع مختلف کمک خواهد کرد‪.‬‬‫ارتباط با دیپلماتهای سایر سازمانهای بینالمللی در ژنو باید هم بهصورت شخصی و‬‫هم در چارچوب گروههای رسمی و غیررسمی انجام شود که ممکن است شامل‬‫گروههایی مانند اتحادیه افریقا‪ ،‬اتحادیه اروپا‪ ،‬اعضای گروههای منطقهای سازمان جهانی‬‫بهداشت‪ ،‬مناطق فرعی (مثالً‪ ،‬غرب آفریقا) و گردهمایی کشورهای همفکر یا‬‫کمککننده باشد‪.‬‬‫‪ 10.3‬جمعآوری اطالعات موجود‬‫مطالعه اسناد و سایر منابع اطالعاتی در مورد مذاکرات قبلی در سازمان جهانی بهداشت‬‫یا سایر سازمانها به درک بهتر موضوع و پیچیدگیهای ملی و ژئوپلیتیکی پسزمینه‬‫موضوعی که قرار است موردبحث قرار گیرد کمک میکند‪.‬‬‫عالوه بر این‪ ،‬گردآوری اطالعات مواضع قبلی کشورهای مذاکرهکننده را روشن‬‫میکند‪ .‬همچنین امکان گردآوری نمونههایی از زبان موردتوافق را در مورد موضوع‬‫موردبحث یا سایر موضوعات یا فرآیندهای مرتبط با مذاکره فعلی فراهم میکند‪.‬‬‫قطعنامهها و اعالمیههایی که با اجماع در سازمان ملل متحد پذیرفتهشدهاند‪ ،‬قابلاتکاترین‬‫‪199‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫آنها در این زمینه هستند‪ .‬در مذاکرات در مورد یک موضوع بحثبرانگیز سالمت‬‫جهانی‪ ،‬اشاره به زبانی که در مجمع عمومی در جریان مذاکرات اهداف توسعه در سال‬‫‪ 2015‬اتخاذ شد‪ ،‬میتواند بهعنوان نقطه شروع خوبی برای ایجاد اجماع باشد‪.‬‬‫در مقابل‪ ،‬بهکارگیری زبان مورداستفاده درنتیجهگیری و گزارشهایی که با اجماع تأیید‬‫نشدهاند‪ ،‬برای هدف فوق کمتر مفید است‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬گزارش نهایی هیئت بلندپایه‬‫دبیر کل سازمان ملل متحد در مورد دسترسی به داروها که در سال ‪ 2016‬صادر شد تا‬‫حد زیادی قطعنامه شفافیت در قیمتگذاری داروها را که در سال ‪ 2019‬در سازمان‬‫جهانی بهداشت تصویب شد‪ ،‬پیشبینی کرد‪ .‬آن گزارش سازمان ملل به دلیل اختالفنظر‬‫بین اعضای هیئت در مورد تعدادی از موضوعات مخدوش شد‪.‬‬‫اهمیت زبان موردتوافق را نباید دستکم گرفت‪ .‬در موضوعات حساس‪ ،‬تأیید زبان‬‫مستندات و یا عبارات و اصطالحات (ترمینولوژی) خاص از جلسهای به جلسه دیگر‬‫سازمان ملل ممکن است متفاوت باشد در مورد یک موضوع حساس مناسبتر از دیگری‬‫باشد‪ .‬زبان در مورد حقوق جنسی و باروری و جمعیتهای آسیبپذیر در معرض خطر‬‫باالی ابتال به عفونت اچآیوی بهعنوانمثال در قطعنامههای مجمع عمومی سازمان ملل‬‫در مورد اچآیوی‪/‬ایدز به تصویب رسیده است و میتواند بهعنوان پیشینه برای حمایت‬‫از چنین زبانی در قطعنامههای دیگر در سازمانها استفاده شود‪.‬‬‫‪ 10.4‬درک مواضع‬‫درک اینکه چگونه کشورهای عضو مواضع خود را برای مذاکرات توسعه میدهند‬‫نیازمند تجربه است‪ .‬یک خانم دیپلمات ارشد در ژنو اظهار داشت که سال اول خود را‬‫در سازمان جهانی بهداشت به گوش دادن به بحثها و مشاهده مذاکرات گذرانده است‬‫تا بهتر بفهمد چگونه ژئوپلیتیک و منافع ملی مسائلی را که توسط کشورهای عضو تعیین‬‫میشود و در مواضع آنها برای دفاع و ترویج منعکس میشود‪ .‬کشورها معموالً با توجه‬‫فصل دهم‪ :‬تجزیه و تحلیل منافع ملی و ژئوپلتیک‬‫‪200‬‬‫به نیازهای خاص خود موضعگیری میکنند‪ .‬برای شروع‪ ،‬این مواضع اغلب رادیکالتر‬‫از منافعی هستند که به دنبال دفاع از آنها هستند که باعث ایجاد آزادی عمل برای مذاکره‬‫میشود‪.‬‬‫تعدادی از موضوعات وجود دارد که برخی از کشورها بهطور مداوم در طول مذاکرات‬‫مختلف مطرح میکنند موضعی قوی و یا سخت در مورد آنها مطرح میکنند‪،‬‬‫بهعنوانمثال بیماریهای غیر واگیر (فدراسیون روسیه) مطرح میشود‪ ،‬مراقبتهای‬‫بهداشتی اولیه (‪ )PHC‬توسط (قزاقستان)‪ ،‬سیاست دارویی توسط (سوئیس)‪ ،‬داروهای‬‫غیراستاندارد‪ )SSFFC( 1‬توسط (هند)‪ ،‬سل توسط (آفریقای جنوبی) و حقوق جنسی و‬‫باروری توسط (ایاالتمتحده و کشورهای نوردیک)‪ .‬موضع برخی از کشورها در مورد‬‫این موضوعات اغلب در درازمدت طوالنی اغلب قابل پیشبینی است برای مثال‪ ،‬حمایت‬‫کشورهای شمال اروپا از سالمت جنسی و باروری و در مورد ایاالتمتحده‪ ،‬ممکن است‬‫به دولت مستقر بستگی داشته باشد‪.‬‬‫درحالیکه معموالً باید از کشورهای عضو اتحادیه اروپا انتظار خطمشی مشترکی وجود‬‫داشت‪ ،‬ممکن است در مورد مسائلی مانند حقوق جنسی و باروری یا پیشگیری از‬‫بیماریهای غیر واگیر‪ ،‬اختالفنظر وجود داشته باشد‪ .‬به همین ترتیب‪ ،‬کشورهای‬‫بریکس اکنون نسبت به چند سال پیش بلوک کمتر منسجمی را تشکیل میدهند‪.‬‬‫چین در سازمان جهانی بهداشت محدودیتهای نسبی دارد اما همچنان تأثیرگذار است؛‬‫بنابراین‪ ،‬چین ممکن است با کشورهای مختلف در مورد مسائل مختلف برای مثال‪ ،‬با‬‫فدراسیون روسیه در مورد مسائل امنیتی و با هند و آفریقای جنوبی در مورد سیاست دارو‬‫و شفافیت در قیمتگذاری داروها متحد شود‪ .‬یک تغییردهنده بازی جهانی افریقا جنوبی‬‫بود که همواره برای دسترسی به دارویی ارزانتر در درمان اچ ای وی ایدز چالشهای‬‫‪1- Substandard/spurious/falsely-labelled/falsified/counterfeit medical products‬‬

‫‪201‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫حقوقی مطرح میکرد‪ .‬معموالً در هر منطقه کشورهایی وجود دارند که بیش از سایرین‬‫در اجالسهای سالمت جهانی صدای بلندتری دارند‪.‬‬‫بهعنوان بخشی از تجزیهوتحلیل ذینفعان خود‪ ،‬دیپلماتهای سالمت باید بتوانند‬‫موقعیتهایی را تشخیص دهند که در آن منافع پنهان‪ ،‬خواه سیاسی یا اقتصادی‪ ،‬موقعیت‬‫یک کشور را تعیین میکنند یا در آن کشور کوچکتر بهعنوان وسیلهای برای دستور‬‫کار یک کشور بزرگتر یا نهاد عمل میکند‪.‬‬‫‪ 10.5‬بررسی بلوکهای مذاکره و اتحادها‬‫مذاکرات سالمت اغلب نشان میدهد که بلوکهای دیرینه گرد هم میآیند‪ ،‬اگرچه‬‫چشمانداز ژئوپلیتیکی از دهه اول قرن بیست و یکم بهطور قابلتوجهی تغییر کرده است‪.‬‬‫ایاالتمتحده هنوز اغلب پیشتاز است و وارد ائتالفهای متحول و گاه غافلگیرکننده‬‫میشود‪ ،‬هرچند مواضع فرادستی (هژمونی) آن در حال تضعیف است‪ .‬اتحادیه اروپا‬‫بلوکی است که موضع مشترکی را در مذاکرات اتخاذ میکند‪ ،‬اگرچه کشورهایی مانند‬‫مجارستان و لهستان تمایل دارند خود را از اجماع اتحادیه اروپا در مورد موضوعات‬‫حساسی مانند اقلیتهای جنسی‪ ،‬حقوق جنسی و باروری‪ ،‬یا سالمت و مهاجرت جدا‬‫کنند‪ .‬اتحادیه افریقا یک بلوک دیگر است که اغلب زمانی که موضوع موردبحث بیشتر‬‫سیاسی است تا فنی‪ ،‬بهشدت متحد میشود –(بهعنوانمثال‪ ،‬انتخابات در یک سازمان‬‫بینالمللی)‪ -‬البته چندین بلوک منطقهای دیگر نیز وجود دارد‪ .‬با جزئیات بیشتر در فصل‬‫‪ 7‬توضیح دادهشدهاند‬‫هنگام آماده شدن برای مذاکره‪ ،‬تجزیهوتحلیل بلوکهای مذاکره‪ ،‬اعضای آنها و سایر‬‫ذینفعان با اشاره به نمودار زیر ممکن است مفید باشد‪:‬‬‫‪202‬‬‫فصل دهم‪ :‬تجزیه و تحلیل منافع ملی و ژئوپلتیک‬‫‪B‬‬‫‪.1‬‬‫اهمیت باال‬‫‪.1‬‬‫اهمیت باال‬‫‪.2‬‬‫تأثیر باال‬‫‪.2‬‬‫تأثیر پایین‬‫‪.3‬‬‫"قربانی"‬‫‪.1‬‬‫اهمیت پایین‬‫‪.2‬‬‫تأثیر پایین‬‫‪.3‬‬‫"تماشگر"‬‫‪.3‬‬‫"کسی که میتواند تغییر ایجاد‬‫کند"‬‫‪C‬‬‫‪.1‬‬‫اهمیت پایین‬‫‪.2‬‬‫تأثیر باال‬‫‪.3‬‬‫" غیر مسئول"‬‫سطح اهمیت‬

‫‪A‬‬

‫‪D‬‬

‫سطح تأثیر‬‫‪Source: Multi-Stakeholder Partnerships‬‬‫)‪(http://www.mspguide.org/tool/stakeholder-analysis-importanceinfluence-matrix‬‬‫درحالیکه یک بلوک ممکن است موضع مشترکی در مورد متن مورد مذاکره اتخاذ‬‫کند‪ ،‬کشورهای درون آن بلوک ممکن است پس از شروع مذاکرات همچنان نظرات‬‫خاص خود را بیان کنند‪ .‬بااینحال‪ ،‬هر خط قرمزی که توسط این بلوک تعیین شود‪،‬‬‫توسط کشورهای عضو آن محترم خواهد بود‪.‬‬‫نماینده دیپلماتیک یک کشور بهطور منظم گروههای سیاسی و بلوکهای رأیدهنده را‬‫در چارچوب سازمان ملل و نحوه عملکرد آنها مطالعه میکند‪ .‬برخی از کشورها‪ ،‬مانند‬‫ایاالتمتحده‪ ،‬از سوابق عمومی سازمان ملل برای ردیابی "تناسب رأی" با مواضع خود‬‫استفاده میکنند‪ ،‬درحالیکه برخی از محققان و اتاقهای فکر تحلیلی از الگوهای‬‫رأیگیری انجام دادهاند که میتواند برای دیپلماتها مفید باشد‪.‬‬‫‪203‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫مزیت عضویت در یک بلوک‪ ،‬مانند اتحادیه اروپا یا اتحادیه افریقا‪ ،‬این است که کار‬‫مقدماتی مفصلی برای مذاکرات ممکن است توسط عضوی انجام شود که عالقه خاصی‬‫به موضوع موردبحث دارد (که به آن "صاحبقلم‪ "1‬گفته میشود)‪ .‬سایر اعضا به لطف‬‫رابطه اعتماد متقابلی که در داخل بلوک وجود دارد میتوانند از این کار بهره ببرند‪.‬‬‫گروههای ویژه ‪ -‬مانند گروه ژنو‪ ،‬یک گروه غیررسمی (تأسیسشده در سال ‪ )1964‬از‬‫کشورهای عضو سازمان ملل که هر یک بیش از ‪ ٪1‬از بودجه عمومی سازمان ملل را‬‫پرداخت میکنند ‪ -‬نیز نقش مهمی ایفا میکنند‪ .‬آن دسته از بلوکها و کشورهایی که‬‫تأثیر زیادی در سالمت جهانی دارند مانند اتحادیه اروپا‪ ،‬اتحادیه افریقا‪ ،‬ایاالتمتحده‪،‬‬‫بریتانیا‪ ،‬فرانسه‪ ،‬آلمان‪ ،‬ژاپن یا برزیل تمایل دارند در مورد همه موضوعاتی که ممکن‬‫است مطرح شود‪ ،‬موضع داشته باشند‪ .‬در طول مذاکرات بسیاری دیگر از هیئتهای ملی‬‫با دقت به بحثها گوش خواهند داد اما فقط در موضوعات خاص مداخله خواهند کرد‪.‬‬‫بهعنوانمثال‪ ،‬فدراسیون روسیه همیشه با قدرت در هر بحثی در مورد بیماریهای غیر‬‫واگیر و امنیت سالمت شرکت میکند‪ .‬کشورهای کوچکتر با نمایندگیهای کوچک‬‫مستقر در ژنو (که دیپلماتهای آنها باید همزمان با سالمت‪ ،‬حقوق بشر و کار درگیر‬‫شوند و تخصص کمتری در سالمت جهانی برای استفاده در پایتختهای خود دارند)‬‫اغلب کمتر فعاالنه در مذاکرات شرکت خواهند کرد‪ .‬مگر اینکه موضوع برای آنها‬‫ال‬‫ضروری باشد‪ .‬برخی از این کشورها ممکن است بخشی از گروههای جغرافیایی (مث ً‬‫خاورمیانه و شمال آفریقا) یا ائتالفهای موقت با کشورها یا بلوکهای بزرگتر باشند‬‫که بهتنهایی و در ارتباط با متحدان خود از مواضع خود دفاع خواهند کرد‪.‬‬‫نمونهای از اتحاد دائمی‪ ،‬شبکه سالمت جنوب شرق اروپا‪ )SEEHN( 2‬است که ‪ 9‬کشور‬‫را که عمدتاً از بالکان هستند‪ ،‬گرد هم میآورد‪ .‬شبکه سالمت جنوب شرق اروپا که در‬‫‪1- Penholder‬‬‫‪2- South-Eastern Europe Health Network‬‬‫فصل دهم‪ :‬تجزیه و تحلیل منافع ملی و ژئوپلتیک‬‫‪204‬‬‫سال ‪ 2001‬تأسیس شد‪ ،‬باهدف تقویت سیستمهای سالمت ملی‪ ،‬ارتقای ثبات و کمک‬‫به آمادهسازی منطقه برای ادغام با اتحادیه اروپا است‪ .‬این همکاری بین کشوری اکنون‬‫شکل دیپلماسی سالمت را به خود میگیرد که منعکسکننده وزن اقدامات هماهنگ‪،‬‬‫در درجه اول در نهادهای تصمیمگیری سازمان جهانی بهداشت است‪ .‬درسهای‬‫آموختهشده از مشارکت در مذاکرات سیاستهای سالمت در سطح اروپا به این معناست‬‫که کشورهای عضو شبکه سالمت جنوب شرقی اروپا این پتانسیل را دارند که با صدایی‬‫تأثیرگذار در مذاکرات جهانی سازمان جهانی بهداشت صحبت کنند‪.‬‬‫‪205‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫فصل دوازدهم ‪ :‬انجام مذاکرات سالمت جهانی‬‫‪206‬‬‫فصل یازدهم‪:‬‬‫هماهنگی با بخشهای غیر سالمت‬‫‪ 11.1‬پیوند بین سالمت و سایر بخشها در سطح ملی‬‫نقش بخشهای مختلف در پیشبرد سالمت جهانی همیشه بهدرستی بیان نشده است‪ .‬سابقه‬‫طوالنی همکاری با برخی بخشها وجود دارد‪ ،‬درحالیکه همکاری با سایر بخشها‬‫بهتازگی افزایشیافته یا در حال آغاز شدن است‪ .‬اغلب فرصتها برای ارتقای سالمت با‬‫پرداختن به عوامل تعیینکننده سالمت در مذاکرات از دست میرود‪ .‬بخشهایی که‬‫میتوانند نقش مهمی در پیشبرد برنامه سالمت جهانی ایفا کنند‪ ،‬در زیر موردبحث قرار‬‫میگیرند‪.‬‬‫سیاست خارجی پیوندی در حال رشد با سالمت دارد‪ .‬این نتیجه عوامل متعددی مانند‬‫اهمیت روزافزون سالمت در برنامههای کلیدی جهانی (اقتصادی‪ ،‬امنیت و عدالت‬‫اجتماعی)‪ ،‬فشار رو به رشد چالشهای سالمت جهانی که نیازمند راهحلهای جهانی‬‫است‪ ،‬گسترش بازیگران بینالمللی و مذاکرات در حوزه سالمت؛ ویژگیهای رو به رشد‬‫مسائل سالمت جهانی در سازمان ملل متحد و بلوکهای سیاسی تأثیرگذار؛ و ترکیب‬‫پیچیدهای از همافزایی و عدم تقارن (اغلب تضادها) بین تعهدات مرتبط با سالمت‬‫کشورها و سایر تعهدات بینالمللی آنها است‪.‬‬‫تعامل سیاست خارجی و سالمت چندوجهی است‪ :‬سالمت میتواند بخشی جداییناپذیر‬‫از سیاست خارجی باشد‪ .‬سیاست خارجی و دیپلماسی میتواند برای ارتقاء (اغلب حفظ)‬‫سالمت در مجامع چندجانبه استفاده شود؛ و سالمت نیز بهنوبه خود میتواند بهعنوان ابزار‬‫سیاست خارجی برای دستیابی به اهداف دیگر مورداستفاده قرار گیرد‪ .‬به دلیل دامنه‬‫‪207‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫وسیع آن‪ ،‬پیوند بین سالمت و سیاست خارجی در بیشتر روابط بین بخشی مرتبط با‬‫سالمت در عرصه چندجانبه خود را نشان میدهد‪.‬‬‫مسائل مالی و بودجهای ‪ 1‬مدتهاست که عوامل مهمی در سیاستهای سالمت‬‫بهطورکلی و در پیشرفت به سمت پوشش همگانی سالمت بوده است‪ .‬موضوعات مرتبط‬‫در دیپلماسی بین بخشی برای سالمت عبارتاند از‪ :‬ایجاد پل ارتباطی بین رویکردهای‬‫دولتها در حوزه سالمت و امور مالی؛ ارزیابی ریسکهای سیاسی و نهادی برای‬‫پایداری مالی سیستمهای سالمت‪ ،‬ایجاد مکانیسمهایی برای همکاری بین وزارت‬‫بهداشت و دارایی (اگرچه این کار دشوار است و همیشه در عمل مؤثر نیست)‪ ،‬تحلیل‬‫هزینه اثربخشی و راهبردهای مهار قیمت برای داروها و فناوریهای سالمتی؛ و بررسی‬‫رویکردهای نوآورانه برای تأمین مالی سالمت‪.‬‬‫تجارت بینالمللی هم میتواند سالمت را ارتقا دهد و هم مانع آن شود‪ .‬موضوعات‬‫کلیدی مرتبط با تجارت و سالمت شامل موارد ذیل میباشند‪ :‬گسترش فرامرزی‬‫بیماریهای واگیر و ایمنی مواد غذایی مر تبط با محدودیتهای تجاری ایجادشده در‬‫سالمت‪ ،‬دسترسی به داروها و فناوریهای پزشکی در ارتباط با عوارض واردات و حقوق‬‫مالکیت فکری‪ ،‬تجارت در خدمات سالمت مربوط به بیمه درمانی و مراقبت بین‬‫کشورها‪ ،‬پزشکی از راه دور و گردشگری سالمت و نگرانی در مورد تجارت محصوالت‬‫ناسالم مانند نوشابه و تنباکو میباشند‪ .‬چندین موافقتنامه تجارت جهانی شامل‬‫موافقتنامه تریپس‪ ،‬موافقتنامه موانع فنی تجارت‪ ،‬موافقتنامه اعمال اقدامات بهداشتی‬‫و بهداشت گیاهی و موافقتنامه عمومی تجارت در خدمات‪ ،‬پیوندهای اساسی با سالمت‬‫دارند‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬تعداد زیادی موافقتنامه تجاری در سطح منطقهای وجود دارد‪.‬‬‫‪1- Fiscal and budgetary matters‬‬‫فصل دوازدهم ‪ :‬انجام مذاکرات سالمت جهانی‬‫‪208‬‬‫بنابراین‪ ،‬سالمت اغلب در مذاکرات تجاری بینالمللی بهویژه چالش حفاظت از منافع‬‫سالمت عمومی در مقابل منافع تجاری و اقتصادی موردتوجه قرار میگیرد‪ .‬در سالهای‬‫اخیر‪ ،‬تأثیر بالقوه قراردادهای سرمایهگذاری بینالمللی بر سالمت نیز آشکارشده است‪.‬‬‫برای مثال میتوان از چنین قراردادهایی برای به چالش کشیدن اقدامات ملی کنترل‬‫دخانیات استفاده کرد‪ .‬هوشیاری و دیپلماسی برای حفاظت از منافع سالمت عمومی در‬‫مذاکرات تجاری و سرمایهگذاری ضروری است‪.‬‬‫محیطزیست تأثیر عمیقی بر سالمت دارد‪ .‬سازمان جهانی بهداشت تخمین میزند که‬‫‪ 23‬درصد از مرگومیرها در سراسر جهان با مدیریت بهتر محیطزیست قابلپیشگیری‬‫است‪ .‬عوامل محیطی تعیینکننده سالمت بسیار متنوع هستند شامل آلودگی هوا (هم‬‫محیط و هم خانگی)‪ ،‬آب و بهداشت‪ ،‬ایمنی شیمیایی و تشعشعات میشوند‪ .‬تغییرات‬‫اقلیمی یکی دیگر از نگرانیهای جهانی است که به دلیل خطرات سالمتی مرتبط با‬‫گرمای شدید و حوادث آب‪ ،‬افزایش آلودگی هوا‪ ،‬ناامنی غذایی و آب و بیماریهای‬‫ناقل و منتقله از آب است‪ .‬درنتیجه‪ ،‬هماهنگ کردن تالشها با طیف وسیعی از بخشهای‬‫غیرسالمت‪ ،‬ازجمله حملونقل‪ ،‬مسکن‪ ،‬انرژی‪ ،‬کشاورزی‪ ،‬زمینداری‪ ،‬مدیریت آب و‬‫صنعت مهم است‪ .‬مکانیسمها و فرآیندهای جهانی میتوانند گفتگوی چندبخشی ملی را‬‫تسهیل کنند‪ .‬نمونههایی از این شامل دهه (‪ )2018-2028‬بینالمللی اقدام "آب و توسعه‬‫پایدار"‪ ،‬فرآیندهای تحت چندین معاهده زیستمحیطی و گفتگوی جهانی در مورد‬‫تغییرات اقلیمی هست‪.‬‬‫آموزش با بهبود چشمانداز شغلی‪ ،‬درآمد‪ ،‬شرایط زندگی‪ ،‬سواد‪ ،‬دسترسی به اطالعات‬‫و مهارتهای زندگی عمومی‪ ،‬بر سالمت تأثیر مثبت دارد‪ .‬سرمایهگذاری در آموزش‬‫مترادف با سرمایهگذاری در سالمت است‪ .‬سالمت بهتر بهنوبه خود باعث ارتقای‬‫محیطهای یادگیری‪ ،‬فرصتها و دستاوردها میشود‪ .‬از منظر دیپلماسی سالمت‪ ،‬میتوان‬‫‪209‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫انتظار داشت که گفتوگو بین بخشی و چندبخشی انجام شود‪ ،‬زیرا چالشهای سالمتی‬‫و آموزشی اغلب با چالشهای اجتماعی دیگر مانند شرایط مسکن و بیکاری همراه‬‫هستند‪ .‬همچنین بسیار با ارزش است که پتانسیل مجامع چندجانبه مربوطه (یعنی‬‫فرآیندهایی در چارچوب معاهدات حقوق بشر سازمان ملل متحد و معاهدات و‬‫توصیههای یونسکو) برای ارتقای سالمت و آموزش همزمان در نظر گرفته شود‪.‬‬‫حمایت اجتماعی و کار نقش اساسی در سالمت دارد‪ .‬سیاستهای اشتغال از طریق‬‫کمک به ایجاد درآمد کافی برای خانوارها‪ ،‬ترویج سبک زندگی فعال و دسترسی به‬‫خدمات بهداشتی و درمانی‪ ،‬ارائه مزایای اجتماعی‪ ،‬ایجاد شرایط کاری سازگار با‬‫سالمت و ایمنی شغلی و جلوگیری از ناامنی شغلی بهسالمت کمک میکند‪ .‬سالمتی‬‫خوب بهنوبه خود به کارگران این امکان را میدهد که برای مدت طوالنیتری کار کنند‬‫و بهرهوری بیشتری داشته باشند‪ .‬سیاستهای مسکن در بهبود شرایط اجتماعی و زندگی‬‫و پیشگیری از آسیبها و بیماریها حیاتی است‪ .‬همافزایی بین بازار کار و سیاست‬‫اجتماعی از یکسو و بخش سالمت از سوی دیگر میتواند به کاهش طرد اجتماعی و‬‫نابرابری کمک کند‪ .‬دیپلماسی فرابخشی میتواند از این همافزاییها‪ ،‬هم در داخل کشور‬‫و هم در مجامع چندجانبه مانند سازمان جهانی کار (‪ )ILO‬استفاده کند‪.‬‬‫غذا و کشاورزی بهطور سنتی با سالمت جمعیت مرتبط بوده است‪ .‬سیاستهای مؤثر‬‫کشاورزی میتواند عرضه و مقرونبهصرفه بودن مواد غذایی سالمتر و ایمنتر را افزایش‬‫دهد که در مقابله با چالشهای ناشی از سوءتغذیه‪ ،‬رژیمهای غذایی ناسالم‪ ،‬چاقی‪،‬‬‫بیماریهای غیر واگیر و بیماریهای ناشی از غذا کلیدی است‪ .‬همکاری بین بخش‬‫سالمت انسان و دام در مبارزه با مقاومت ضد میکروبی حیاتی است‪ .‬هماهنگی برای‬‫اطمینان از تولید مواد غذایی سالمتر و ایمنتر در کل زنجیره تأمین مواد غذایی از‬‫مدلهای تولید و فرآوری بهتر و پایدارتر گرفته تا سیستمهای برچسبگذاری دقیق و‬‫فصل دوازدهم ‪ :‬انجام مذاکرات سالمت جهانی‬‫‪210‬‬‫آگاهانه تغذیه موردنیاز است‪ .‬همچنین پیوندهای مهمی با سایر بخشها مانند تجارت‪،‬‬‫محیطزیست‪ ،‬حمایت از مصرفکننده و آموزش وجود دارد‪.‬‬‫از منظر دیپلماسی سالمت‪ ،‬مکانیسمهای چندجانبه موجود فرصتهایی را برای گفتگو‬‫و همکاری بین بخشی فراهم میکنند‪ ،‬ازجمله کمیسیون مقررات مواد غذایی‪،‬‬‫کنفرانسهای بینالمللی سازمان خواربار کشاورزی و سازمان جهانی بهداشت‬‫(‪ )FAO/WHO‬در مورد تغذیه‪ ،‬مکانیسمهای تحت معاهدات مربوطه سازمان جهانی‬‫تجارت مانند توافقنامه بهکارگیری اقدامات بهداشتی و بهداشت گیاهی و موافقتنامه‬‫موانع فنی تجارت و همکاری سهجانبه (‪ )FAO-OIE-WHO‬در مورد مقاومت ضد‬‫میکروبی‪.‬‬‫آب برای سالمتی بسیار مهم است‪ .‬دسترسی به آب پاک و تأسیسات بهداشتی یک حق‬‫اساسی بشر است و بهبود چنین دسترسی یک هدف مهم در اهداف توسعه پایدار است‪.‬‬‫مسائل کلیدی مرتبط با آب شامل استانداردهای کیفیت‪ ،‬تأمین آب‪ ،‬ایمنی‪ ،‬دسترسی‪،‬‬‫ذخیرهسازی و تصفیه فاضالب است‪ .‬همکاری بین بخشهای سالمت و مدیریت آب در‬‫سطح ملی و محلی برای سالمت عمومی اساسی است‪.‬‬‫در سطح بینالمللی‪ ،‬سالمت اغلب از طریق دیپلماسی آب که در مورد حل اختالفات و‬‫درگیریها بر سر منابع آبی مشترک (و اغلب کمیاب) به نفع همکاری‪ ،‬ثبات و صلح‪،‬‬‫ترویج میشود‪ .‬چندین مکانیسم منطقهای از دیپلماسی آب ازجمله رابط آن با سالمت‬‫حمایت میکنند‪ .‬پروتکل آب و سالمت (به کنوانسیون آب) نمونه خوبی از یک واکنش‬‫چندجانبه هدفمند در حوزه سراسر اروپایی است‪ .‬مکانیسمهای منطقهای دیگر با ایجاد‬‫همکاری گستردهتر در مدیریت آب‪ ،‬بر سالمت تأثیر میگذارند‪ .‬بهعنوانمثال میتوان‬‫به کمیسیون رودخانه مکونگ در آسیا‪ ،‬منشور آب حوضه دریاچه چاد در آفریقا‪،‬‬‫‪211‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫دستورالعمل چارچوب آب اتحادیه اروپا و توافقنامه آبخوان گوارانی در آمریکای‬‫جنوبی اشاره کرد‪ .‬گفتوگوی ملی بین بخشی به این همکاری کمک شایانی میکند‪.‬‬‫حملونقل از بسیاری جهات با سالمتی مرتبط است‪ .‬نگرانیهای کلیدی مرتبط با‬‫حملونقل شامل ایمنی جادهها‪ ،‬آلودگی هوا‪ ،‬آلودگی صوتی‪ ،‬ازدحام‪ ،‬انتشار گازهای‬‫گلخانهای‪ ،‬محدودیتهای تحرک و سبک زندگی بیتحرک است‪ .‬ترویج حملونقل‬‫عمومی ایمن‪ ،‬قابلدسترس و مقرونبهصرفه‪ ،‬همراه با پیاده روی و دوچرخه سواری‪،‬‬‫میتواند بهطور قابلتوجهی سالمت جمعیت را بهبود بخشد‪ .‬رابط بین حملونقل و‬‫سالمت نیز با سیاستهای زیستمحیطی و برنامهریزی شهری و بهطورکلیتر‪ ،‬با توسعه‬‫پایدار مرتبط است‪ .‬گفتوگوی بین بخشی و چندبخشی در داخل کشورها برای بهبود‬‫پیامدهای سالمت مرتبط با حملونقل ضروری است‪ .‬چنین گفتگوهایی اغلب در مجامع‬‫چندجانبه برگزار میشود‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬کنفرانسهای وزیران در مورد ایمنی راه‪ ،‬دهه‬‫اقدام سازمان ملل برای ایمنی راه ‪ ،2030-2021‬برنامه سراسر اروپایی حملونقل‪،‬‬‫بهداشت و محیطزیست که بهطور مشترک توسط سازمان جهانی بهداشت و کمیسیون‬‫اقتصادی سازمان ملل متحد برای اروپا (‪ )UNECE‬انجام شد و نشست های های مختلف‬‫چندجانبه در مورد آلودگی هوا‪ ،‬فعالیت بدنی و بیماریهای غیر واگیر درگیر بودند‪.‬‬‫‪ 11.2‬پیوندهای در حال ظهور با سایر بخشها‬‫اثرات سالمت در بخشهایی که در قسمت باال موردبحث قرار گرفتند مدتهاست که‬‫تأییدشده است‪ .‬با اینحال‪ ،‬جهانیشدن و تأثیر بیشتر عوامل فراملی بر سالمت منجر به‬‫برجستهتر شدن برخی دیگر از بخشها در این زمینه شده است‪.‬‬‫اجرای قانون نقش فزایندهای در سالمت عمومی ایفا میکند‪ .‬حوزههای تعامل بین دو‬‫بخش شامل پیشگیری از خشونت‪ ،‬سوءاستفاده از الکل و مواد مخدر‪ ،‬ایمنی جادهها‪،‬‬‫فصل دوازدهم ‪ :‬انجام مذاکرات سالمت جهانی‬‫‪212‬‬‫مسائل جنسی‪ ،‬مدیریت سالمت روان‪ ،‬قاچاق انسان و اخیراً تجارت غیرقانونی محصوالت‬‫دخانیات (به همراه گمرک‪ ،‬بخش دیگری از پیوند در حال ظهور با سالمت است) و‬‫بهطور گستردهتر‪ ،‬پیوند سالمتی به ایمنی جامعه‪ ،‬حفاظت عمومی‪ ،‬مهاجرت‪ ،‬مدیریت‬‫شیوع بیماری و سالمت در زندانها نیز گسترش مییابد‪ .‬همکاری بین بخشهای سالمت‬‫و اجرای قانون میتواند منجر به بهبود نتایج سالمت در کشورها شود‪ .‬چنین‬‫همکاریهایی به تقویت دیپلماسی بین بخشی در مجامع بینالمللی بهعنوانمثال‪ ،‬فرآیندها‬‫و مکانیسمهای تحت نظارت سازمان مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد‬‫(‪ ،)UNODC‬مذاکرات برای عملیاتی کردن پروتکل برای حذف تجارت غیرقانونی‬‫محصوالت دخانی و بحثهای جهانی در مورد ایمنی جادهها و خشونت کمک میکند‪.‬‬‫پیوند بین مهاجرت و سالمتی جدید نیست‪ ،‬اما در قرن بیست و یکم توجه خاصی را به‬‫خود جلب کرده است‪ .‬این حوزهای است که در آن دیپلماسی چندبخشی و چندجانبه‬‫باید یکدیگر را تقویت کنند‪ .‬برای رفع نیازهای سالمتی پناهندگان و مهاجران و فشاری‬‫که آنها بر سیستمهای مراقبتهای بهداشتی و درمانی کشورهای ترانزیت و مقصد وارد‬‫میکنند‪ ،‬اقداماتی در داخل و خارج از بخش سالمت الزم است‪ .‬چندین بخش‬‫غیرسالمت ازجمله آموزش‪ ،‬اشتغال‪ ،‬تأمین اجتماعی‪ ،‬مسکن‪ ،‬اجرای قانون و سیاست‬‫خارجی‪ ،‬از نزدیک درگیر این پیوند هستند‪ .‬بهطور گستردهتر‪ ،‬پیوند سالمت و مهاجرت‬‫مستقیماً با ارزشهای اساسی برابری‪ ،‬همبستگی و حقوق بشر مرتبط است‪ .‬پیمان جهانی‬‫برای مهاجرت ایمن‪ ،‬قاعده مند و پیمان جهانی پناهندگان (هر دو تحت حمایت سازمان‬‫ملل متحد) که اخیراً به تصویب رسیده است (همراه با نشست های های مرتبط در سازمان‬‫جهانی بهداشت‪ ،‬سازمان بینالمللی مهاجرت (‪ )IOM‬و دفتر عالی سازمان ملل‬‫کمیساریای پناهندگان(‪ ))UNHCR‬فرصتهای بیشتری برای گفتگوهای چندبخشی و‬‫چندجانبهایجاد کردهاند‪.‬‬‫‪213‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫یکی دیگر از پیوندهای نوظهور‪ ،‬پیوند بین سالمت و فناوری اطالعات و بخش ارتباطات‬‫از راه دور است که با افزایش عالقه بهسالمت دیجیتال در سراسر جهان گواهی میدهد؛‬‫بنابراین‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت همکاری با اتحادیه بینالمللی مخابرات را آغاز کرده‬‫است‪ ،‬یک پلت فرم چند رشتهای ایجاد کرده و اولین مجموعه دستورالعملهای خود را‬‫در مورد مداخالت سالمت دیجیتال (‪ )2019‬صادر کرده است‪ .‬همه این تحوالت‬‫فرصتهای جدیدی را برای تقویت گفتوگوی بین بخشی ایجاد کرده است‪.‬‬‫‪ 11.3‬نقش بخش سالمت در همکاریهای بین بخشی‬‫بخش سالمت نقش اصلی را در گفتگو و هماهنگی بین بخشی ایفا میکند‪ .‬از وزارت‬‫بهداشت انتظار میرود که چنین هماهنگیهایی را آغاز کنند‪ ،‬از راهحلهای مشترک‬‫حمایت کنند‪ ،‬شواهد ارائه دهد‪ ،‬درباره پاسخها مذاکره کنند و الگوبرداری کنند‪ .‬بهطور‬‫قابلتوجهی‪ ،‬وزارت بهداشت در اکثر کشورها در نمایندگی منافع سالمت در سایر‬‫بخشها چندان ماهر نیستند‪ .‬این اغلب در دیپلماسی سالمت یک مسئولیت است‪.‬‬‫از منظر دیپلماسی سالمت‪ ،‬مهم است که وزارتخانههای بهداشت در باال بردن مسائل‬‫سالمت در دستور کار سیاسی و سیاست خارجی کشورهای خود پافشاری کنند‪ .‬این امر‬‫نفوذ و قدرت تشکیل بخش سالمت را با توجه به گفتگوهای چندبخشی در عرصه داخلی‬‫فصل دوازدهم ‪ :‬انجام مذاکرات سالمت جهانی‬‫‪214‬‬‫و بینالمللی تقویت میکند‪.‬‬‫رویکردهای دیگری نیز وجود دارد که بخش سالمت باید در برخورد با مسائل بین بخشی‬‫در نظر بگیرد‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬توصیه میشود بهجای ادامه تصمیمی که صرفاً توسط وزارت‬‫بهداشت گرفته میشود‪ ،‬برای تصمیمگیری کل دولت در مورد موضوعاتی که تأثیر‬‫چندبخشی مهمی دارند‪ ،‬تالش شود‪ .‬بهطور مشابه‪ ،‬گفتوگو با پارلمانها و بازخورد‬‫آنها در مورد موضوعات عمده چندبخشی میتواند حمایت سیاسی (و اغلب قانونی) را‬‫که پارلمانها قادر به ارائه آن هستند‪ ،‬تقویت کند‪.‬‬‫انجام ارزیابی اثرات سالمت قوانین و ابتکارات اقتصادی عمده در مراحل اولیه ابزار‬‫دیگری است که وزارتخانههای بهداشت میتوانند و اغلب از آن بهطور مؤثر استفاده‬‫میکنند‪ .‬درنهایت‪ ،‬بخش سالمت باید از پتانسیل اسناد حقوقی بینالمللی مرتبط برای‬‫دستیابی به پاسخهای بین بخشی بهتر استفاده کند‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬کنوانسیون چارچوب‬‫کنترل دخانیات‪ 1‬تعهدی الزامآور است که بر چندین بخش غیر سالمت تأثیر میگذارد‪.‬‬‫بهطور مشابه‪ ،‬اجرای همهجانبه معاهدات مختلف غیرسالمت (شامل حوزههایی مانند‬‫حقوق بشر‪ ،‬کار و محیطزیست) که اکثر کشورها طرف آن هستند‪ ،‬میتواند به بهبود‬‫نتایج سالمت ملی کمک کند‪.‬‬‫‪1- WHO Framework Convention on Tobacco Control‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪215‬‬‫فصل دوازدهم‪:‬‬‫انجام مذاکرات سالمت جهانی‬‫دوازده نکته برای مذاکرات سالمت جهانی موفق‬‫‪ .1‬برای همه سناریوها آماده باشید‬‫‪ .2‬با ارائه یک نقشه راه روشن‪ ،‬جدول و برنامه زمانی مشخص شروع کنید‬‫‪ .3‬اعتمادسازی با دبیرخانه (کارکنان ‪)WHO‬‬‫‪ .4‬موضوع را درک کنید‪ :‬آن را بخوانید و با کارشناسان مشورت کنید‬‫‪ .5‬شرکای خود و نقاط قوت و ضعف آنها را بشناسید‪ .‬مشخص کنید که تا چه‬‫حد مایل به سازش هستند (خط قرمزهای آنها) را در نظر بگیرید که آنها‬‫چقدر ممکن است در موقعیتهای خود انعطافپذیر باشند‬‫‪ .6‬شناسایی هرگونه منافع شخصی‪ :‬جاهطلبیهای شخصی‪ ،‬برنامههای ژئوپلیتیک‬‫و غیره‬‫‪ .7‬ایجاد اتحاد با کشورهای عضو کلیدی‪ ،‬گروههای همفکر در مراکز مذاکره‪،‬‬‫دیپلماتهای دیگر و غیره‬‫‪ .8‬قوانین و آییننامه (سازمان) را بشناسید و اعمال کنید‬‫‪ .9‬بابافت فرهنگی سازگار شوید‬‫‪ .10‬از تاکتیکها آگاه باشید‪ :‬زمان بخواهید‪ ،‬سازشهای سازنده‪ ،‬بستهای از‬‫پیشنهادات‪ ،‬راهحلهای احترامآمیز و ‪....‬‬

‫فصل دوازدهم ‪ :‬انجام مذاکرات سالمت جهانی‬‫‪216‬‬‫‪ .11‬گزینههای خارج از اتاق کنفرانس را در نظر بگیرید‪ :‬جلسات جانبی‬‫غیررسمی‪ ،‬استراحت‪ ،‬زمان صرف قهوه و چای‬‫‪ .12‬به یاد داشته باشید که تا زمانی که همهچیز توافق نشده باشد‪ ،‬هیچچیز توافق‬‫نشده است‬‫‪1‬‬‫‪ 12.1‬شایستگیهای دیپلماسی سالمت‬‫شایستگی را میتوان بهعنوان مجموعهای از مهارتها‪ ،‬دانش و نگرشها تعریف کرد که‬‫افراد را قادر میسازد تا در محل کار بهخوبی عمل کنند‪ .‬یک مطالعه کیفی اخیر وضعیت‬‫شایستگی در سرویس دیپلماتیک فنالند را بررسی کرده است و به دنبال شناسایی‬‫ویژگیهای اصلی یک دیپلمات شایسته بود‪ OECD .‬چارچوب شایستگی را برای‬‫کارکنان در سطوح مختلف سازمان ایجاد کرده است‪ .‬بسیاری از عناصر این چارچوب‬‫از نوع چکلیست برای دیپلماسی سالمت نیز اعمال میشود (به کادر ‪ 15‬مراجعه کنید)‪.‬‬‫سازمان جهانی بهداشت مدل شایستگی خود را دارد‪ .‬دیپلماسی مؤثر جهانی سالمت‬‫مستلزم کار هماهنگ متخصصان رشتههای مختلف است که دارای مجموعه مهارتهای‬‫متفاوتی بهویژه کارشناسان حوزههای سیاست خارجی و سالمت عمومی هستند‪.‬‬‫دیپلماتهای سالمت ممکن است از متنوعترین حوزهها باشند و درنتیجه‪ ،‬میزان دانش‬‫آنها از سالمت عمومی و سیاستهای سالمت بسیار متفاوت است‪ .‬تجربه نشان میدهد‬‫که نهادهای روابط خارجی که وظیفه آموزش دیپلماتها را بر عهدهدارند‪ ،‬باید آنها را‬‫به دانش‪ ،‬مهارتها و تواناییهای بیشتری در زمینهٔ ارتباطات سالمت‪ ،‬تحلیل و اخالق‬‫سالمت عمومی مجهز کنند تا بتوانند سالمت جهانی را بهطور مؤثرتری ارتقا دهند‪ .‬بهطور‬‫مشابه‪ ،‬مؤسسات سالمت عمومی که متخصصان سالمت را آموزش میدهند باید اطمینان‬‫حاصل کنند که این افراد مهارتهای دیپلماتیک و دانش خوبی از زبانهای خارجی و‬‫‪1- Remember that nothing is agreed until everything is agreed‬‬‫‪217‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫مسائل سیاست خارجی کسب میکنند‪.‬‬‫مذاکرات در مجمع جهانی سالمت‪ ،‬دیپلماتها و کارشناسان کشورهای عضو را ملزم‬‫میکند که چندین کاله بر سر بگذارند(نقش های مختلفی ایفا کنند)‪ ،‬بهطوریکه‬‫میتوان گفت‪ :‬آنها عالوه بر شرکت در ساختار رسمی مجمع جهانی سالمت (با جلسات‬‫عمومی و جلسات دو کمیته)‪ ،‬در جلسات گروههای تهیه پیشنویس‪ ،‬در رایزنیهای‬‫منطقهای و نشست های غیررسمی با همتایان کشورهای دارای منافع مشابه و با بازیگران‬‫غیردولتی شرکت میکنند‪ .‬تعامل غیررسمی بیشتر در جلسات هماهنگی‪ ،‬رویدادهای‬‫جانبی و جلسات توجیهی فنی صورت میگیرد‪ .‬جلسات غیررسمی در زمان استراحت‬‫قهوه و پذیرایی را نیز نباید دستکم گرفت‪ .‬بیشتر مذاکرات اساسی در داخل گروههای‬‫تهیه پیشنویس و خارج از کمیتهها انجام میشود‪ .‬سازمانهای غیردولتی معموالً مجاز‬‫به شرکت در جلسات گروههای تهیه پیشنویس که مختص کشورهای عضو و کارکنان‬‫ضروری سازمان جهانی بهداشت است‪ ،‬ندارند‪.‬‬‫اطمینان از اینکه دیپلماتها ترکیبی از مهارتهای مختلف دارند‪ ،‬حرفهای بودن‬‫مذاکرات دیپلماسی سالمت و احتمال دستیابی به نتایج موفق را افزایش میدهد‪ .‬تایلند‬‫بهطور سیستماتیک مکانیزم ها و ظرفیتهای ملی را برای آمادهسازی متخصصان جوان‬‫برای دیپلماسی سالمت ایجاد کرده است‪ .‬مقامات آنجا به اهمیت آموزش‪ ،‬توسعه‬‫مهارتها و تمرین آنها در موقعیتهای واقعی زندگی مانند مجمع جهانی سالمت پی‬‫بردهاند‪.‬‬‫‪ 12.2‬درک ارزشها‬‫ارزشها‪ ،‬ستونهای اساسی در مذاکرات سالمت جهانی هستند‪ .‬موضوع سالمت جهانی‬‫در مورد ارائه کاالهای عمومی است‪ .‬کرامت و حقوق بشر‪ ،‬برابری و دسترسی همگانی‬‫فصل دوازدهم ‪ :‬انجام مذاکرات سالمت جهانی‬‫‪218‬‬‫اصول کلیدی هستند که باید در هنگام دستیابی به اهداف سالمت جهانی موردتوجه قرار‬‫گیرند‪ .‬ازآنجاییکه برخی از کشورها ممکن است ارزشها و ترجیحات خود را بیان‬‫کنند یا بر روش خود برای تفسیر ارزشهای جهانی پافشاری کنند‪ ،‬این ممکن است در‬‫طول مذاکرات در مورد مسائل سالمت جهانی باعث ایجاد اصطکاک شود‪ .‬کشورها‬‫حتی ممکن است خطوط قرمز بکشند و دستیابی به یک سازش قابلقبول را دشوارتر‬‫کنند‪ .‬این اتفاق بهویژه در مذاکرات سالمت جهانی بیشتر میافتد‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬مذاکرات‬‫نیویورک در سال ‪ 2016‬در مورد سند نتیجه نشست ویژه مجمع عمومی سازمان ملل‬‫متحد در مورد مشکل جهانی مواد مخدر نتوانست بر خط قرمز ترسیمشده توسط‬‫کشورهای مخالف لغو مجازات اعدام برای جرائم مرتبط با مواد مخدر فائق آید‪.‬‬‫کشورهایی که مجازات اعدام برای چنین جرائمی را نقض حقوق بشر میدانند‪ ،‬سرانجام‬‫موافقت کردند که از موقعیت خود دست بکشند و اعالمیهای را امضا کنند که در آن به‬‫لغو مجازات اعدام اشاره نشده بود‪ .‬بااینحال‪ ،‬در عرض چند دقیقه پس از تصویب بیانیه‪،‬‬‫این کشورها نظرات مخالف خود را در مجمع عمومی ارائه کردند و مالحظات خود را‬‫در مورد متن اعالمیه ابراز کردند‪ .‬آنها بهوضوح احساس میکردند که نداشتن اعالمیه‬‫تأییدشده بهعنوان نتیجه نشست ویژه خطر بیشتری برای سالمت جهانی و حقوق بشر در‬‫آینده خواهد داشت تا اینکه با اکراه موافقت کنند که این موضوع را از متن خارج کنند‪.‬‬‫تعدادی از موضوعات در مذاکرات سالمت جهانی وجود دارد که در آن کشورها‬‫ارزشهای جهانی را در تضاد با ارزشها یا منافع خود میدانند‪ .‬ازجمله این موضوعات‪،‬‬‫دسترسی عادالنه به داروها (که چالشی برای چارچوبهای مالکیت فکری و منافع صنایع‬‫ملی داروسازی ایجاد میکند)‪ .‬حقوق جنسی و باروری؛ حقوق اقلیتهای جنسی؛ تأمین‬‫مالی سالمت از پرداخت از جیب شهروندان (مفهومی غیرقابلقبول برای برخی کشورها)؛‬‫و کاهش آسیب (علیرغم توصیه سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬چنین مداخالت پزشکی برای‬‫‪219‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫تعدادی از کشورهای عضو غیرقابلقبول است)‪.‬‬‫کشورها ممکن است گاهی خطوط قرمز خود را بر اساس مالحظات تجربی نه‬‫استداللهای مبتنی بر ارزش ترسیم کنند‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬مخالفت فنالند با واکسیناسیون‬‫همه در برابر هپاتیت ‪ B‬بر اساس مطالعات اپیدمیولوژیک ملی و مالحظات مقرونبهصرفه‬‫است‪ .‬بااینحال‪ ،‬این موضع با مفهوم پوشش واکسیناسیون جهانی باهدف دستیابی به‬‫ریشهکنی نهایی بیماری مغایرت دارد‪.‬‬‫‪ 12.3‬تاکتیکهای مذاکره و حل تعارض‬‫تاکتیکهای اصلی مذاکره چیست و چرا سازمان جهانی بهداشت‬‫تصمیمگیری با اجماع را ترجیح میدهد؟‬‫در مذاکره‪« ،‬تاکتیکها» به استفاده ماهرانه از ابزارهای موجود برای رسیدن به یک نتیجه‬‫دلخواه اشاره دارد‪ .‬دو نوع مختلف از تاکتیکهای مذاکره را میتوان در دیپلماسی‬‫سالمت جهانی متمایز کرد‪ :‬تاکتیکهای سیاست ورزانه ‪( 1‬چانهزنی یکپارچه) و‬‫تاکتیکهای معامله گرایانه‪( 2‬چانهزنی توزیعی‪.)3‬‬‫در تاکتیکهای نوع سیاست‪ ،‬طرفین دیدگاهها و ارزشهای خود را به اشتراک‬‫میگذارند و برای سازشهای معقول (یا یک موقعیت برد‪-‬برد) تالش میکنند‪،‬‬‫همانطور که معموالً در جریان مذاکرات هیئتهای حکمرانی سازمان جهانی بهداشت‬‫اتفاق میافتد‪ .‬در تاکتیکهای معامله گرایانه‪ ،‬جنبههای قدرت رایج است‪ :‬یکطرف‬‫‪1- Policy type tactics‬‬‫‪2- Transaction-type tactics‬‬‫‪ - 3‬چانه زنی توزیعی اغلب مملو از تعارض است‪ ،‬زیرا هر دو طرف در تالش برای از دست دادن کمتر از طرف‬‫مقابل‪ ،‬موقعیتی غیرقابل حل را حفظ میکنند‪ .‬چانه زنی یکپارچه معموالً کمتر با تنش همراه است‪ ،‬زیرا هر دو‬‫طرف با تمایل به سازش برای دستیابی به اجماع وارد مذاکره میشوند‪.‬‬‫فصل دوازدهم ‪ :‬انجام مذاکرات سالمت جهانی‬‫‪220‬‬‫معموالً به قیمت از دست دادن‪ ،‬طرف دیگر برنده میشود‪ ،‬برای مثال هنگام مذاکره در‬‫مورد یک قرارداد تجاری برای تهیه دارو‪.‬‬‫سیستم سازمان ملل تصمیمگیری با اجماع را ترجیح میدهد زیرا به نتایج مذاکرات‬‫مشروعیت میبخشد‪ :‬در این صورت احتمال بیشتری وجود دارد که اجرا شوند و ازنظر‬‫سیاسی هزینه کمتری داشته باشند‪ .‬بااینحال‪ ،‬این رویکرد اغلب وقتگیر است‪،‬‬‫شکافهای سیاسی و ایدئولوژیک را پنهان میکند و میتواند مانع از اقدام سریع در‬‫مواقع اضطراری شود‪.‬‬‫چانهزنی یکپارچه یا برد‪-‬برد به این معنی است که طرفین به دنبال یافتن راهحلی‬‫هستند که وضعیت همه را بهتر کند‪ .‬این رویکرد مستلزم همکاری طرفین و رسیدن به‬‫مصالحه با دادن برخی امتیازات است‪ .‬این راهبرد مذاکره ترجیحی در دیپلماسی سالمت‬‫است‪.‬‬‫عناصر اساسی چانهزنی یکپارچه در مذاکرات عبارتاند از‪:‬‬‫‪ .1‬شناسایی منافع – تالش برای درک منافع هر یک از طرفین و اینکه چگونه‬‫میتوان آنها را از طریق راهحل برد‪-‬برد ارضا کرد‪.‬‬‫‪ .2‬افراد ‪ -‬جدا کردن افراد از مشکل‪ .‬هر چه رابطه بین مذاکرهکنندگان بهتر باشد‪،‬‬‫احتمال دستیابی به بهترین راهحل برد‪-‬برد بیشتر خواهد بود‪.‬‬‫‪ .3‬گزینههای جایگزین (آلترناتیوها) ‪ -‬مهم است که حتی قبل از شروع مذاکرات‬‫در مورد گزینههای جایگزین فکر کنید‪ .‬اگر مذاکرات به توافق منتهی نشود‪،‬‬‫وجود گزینههای جایگزین به این معناست که میتوان مذاکرات را بعداً از سر‬‫گرفت‪.‬‬

‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪221‬‬‫‪ .4‬گزینهها‪ -‬پیشنهاد گزینههای واقعبینانه همراه با طرفهای دیگر به دستیابی به‬‫راهحل برد‪-‬برد کمک میکند‪ .‬این را میتوان از طریق طوفان فکری جمعی انجام‬‫داد‪.‬‬‫‪ .5‬معیارها یا مشروعیت‪ -‬گاهی اوقات ممکن است اتفاق بیفتد که دو (یا چند) طرف‬‫راهحلهای ناسازگاری را پیشنهاد کنند‪ .‬در چنین مواردی‪ ،‬انتخاب یک راهحل‪،‬‬‫حتی اگر منصفانه به نظر برسد‪ ،‬میتواند منجر به رنجش شود‪ .‬در عوض‪،‬‬‫تصمیمگیری مشترک ممکن است به دستیابی به توافق کمک کند‪.‬‬‫‪ .6‬تعهدات‪ -‬مذاکرات تنها در صورتی میتواند موفقیتآمیز باشد که همه طرفها‬‫به نتیجه احترام بگذارند و به وعدههای خود عمل کنند‪.‬‬‫‪ .7‬ارتباط‪ -‬مهارتهای ارتباطی خوب برای دستیابی به بهترین راهحل مهم است و‬‫ممکن است به غلبه بر بدبینی یا خصومت طرفهای دیگر کمک کند‪.‬‬‫چانهزنی توزیعی یا برد ‪ -‬باخت یک راهبرد چانهزنی رقابتی است که در‬‫آنیکطرف فقط در صورتی سود میبرد که طرف دیگر چیزی را از دست بدهد‪.‬‬‫مذاکرات سالمت جهانی سعی میکند از چنین وضعیتی جلوگیری کند‪ .‬هدف نهایی‪،‬‬‫در رویکرد چانهزنی توزیعی‪ ،‬دستیابی به یک موقعیت برد‪-‬برد نیست‪ ،‬بلکه این است که‬‫یکطرف تا آنجا که میتواند برنده شود‪ .‬هر دو طرف سعی خواهند کرد حداکثر سهم‬‫را از دارایی یا منبعی که باید توزیع شود‪ ،‬به دست آورند‪.‬‬‫‪222‬‬‫فصل دوازدهم ‪ :‬انجام مذاکرات سالمت جهانی‬‫راهبرد مذاکره یکپارچه‬‫راهبردهای مذاکره توزیعی‬‫مذاکره یکپارچه را میتوان بهعنوان راهبرد‬‫مذاکره توزیعی به یک تکنیک مذاکره‬‫مذاکره توصیف کرد که تالش میکند تا‬‫اشاره میکند که در آن طرفین سعی‬‫اختالف را با راهحلی قابلقبول دوجانبه‬‫میکنند از منابع مشخص حداکثر ارزش‬‫حلوفصل کند‪.‬‬‫را برای خود به دست آورند‪.‬‬‫مذاکره یکپارچه از رویکرد مشارکتی‬‫استفاده میکند‪.‬‬‫مذاکره توزیعی یک راهبرد رقابتی است‪.‬‬‫مذاکره یکپارچه مبتنی بر جهتگیری برد‪-‬‬‫مذاکره توزیعی جهتگیری برد‪-‬‬‫برد است‪.‬‬‫باخت دارد‪.‬‬‫مذاکره یکپارچه زمانی استفاده میشود‬‫وقتی منابع محدود هستند‪ ،‬مذاکره‬‫که منابع فراوان باشد‪.‬‬‫توزیعی بهتر است‪.‬‬‫در مذاکرات یکپارچه منافع و منفعت‬‫در مذاکره توزیعی‪ ،‬منافع شخصی و‬‫متقابل بهعنوان انگیزهای برای طرفین‬‫سود فردی طرفین باعث ایجاد انگیزه‬‫درگیر عمل میکند‪.‬‬‫در طرفین میشود‪.‬‬‫چندین موضوع در یک مذاکره یکپارچه‬‫مذاکره توزیعی تنها یک موضوع را در‬‫در نظر گرفته میشود‪.‬‬‫یکزمان موردبحث قرار میدهد‪.‬‬‫فضای ارتباطی در یک مذاکره یکپارچه‬‫محیط کنترلشده و انتخابی در یک‬‫باز و سازنده است‪.‬‬‫مذاکره توزیعی وجود دارد‪.‬‬‫چگونه تعارضات را مدیریت کنیم؟‬‫در هر نقطه از مذاکره ممکن است تعارض ایجاد شود‪ .‬شایعترین علت تضاد‪ ،‬تضادمنافع‬‫است‪ .‬حل تعارض تا حد زیادی به استفاده از تاکتیکهای زیر بستگی دارد‪:‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪223‬‬‫‪ .1‬توسعه روابط شخصی خوب و اعتماد متقابل با سایر طرفهای مذاکره و درک‬‫دیدگاه‪ ،‬پیشینه فرهنگی‪ ،‬عالیق و محدودیتهای آنها بسیار مهم است‪ .‬یک شام‬‫غیررسمی در اوایل مذاکرات میتواند دستاوردهای زیادی در این زمینه داشته باشد‪.‬‬‫استفاده از طنز گاهی اوقات میتواند به کاهش تنش کمک کند‪ .‬وقت گذاشتن نیز‬‫میتواند جو را آرام کند‪.‬‬‫‪ .2‬درک پیشینه خود مذاکره و طرفهای مختلف و همچنین شناسایی موضوعات‬‫مهم‪ ،‬ضروری است‪ .‬اگر به نظر محتمل به نظر میرسد که یکطرف خاص امتیاز‬‫نمیدهد‪ ،‬نزدیک شدن به سایر بازیگران کلیدی با نظرات مشابه آن حزب میتواند‬‫ازنظر شناسایی راههای دستیابی به سازش مفید باشد‪.‬‬‫‪ .3‬بیانیههای آغازین در مذاکرات حیاتی است زیرا معیاری برای انتظارات همه‬‫طرفهای ذینفع تعیین میکند‪ .‬بیانیه افتتاحیه خوشبینانه انتظارات زیادی را ایجاد‬‫میکند‪ ،‬اما خطر این است که اگر توافق حاصل از آن انتظارات کمتر باشد‪ ،‬ممکن‬‫است بهعنوان شکست تلقی شود‪ ،‬حتی اگر درواقع یک نتیجه خوب باشد‪.‬‬‫‪ .4‬بیان مجدد اهداف مشترک اصلی ازجمله اصول اساسی که زیربنای سالمت جهانی‬‫و حقوق بشر است‪ ،‬به یادآوری ارزشهای مشترک شرکتکنندگان کمک‬‫میکند‪.‬‬‫‪ .5‬توافق بر روی معیارهای عینی نتایجی که باید به دست آیند میتواند بسیار مفید‬‫باشد‪ ،‬زیرا پس از آن روشی عملی برای ارزیابی راهحلهای مختلف پیشنهادی‬‫وجود دارد‪.‬‬‫‪ .6‬حل خالقانه مشکل برای ارائه راهحلهای جدید حتی در طول مذاکرات رسمی‬‫امکانپذیر است‪ ،‬اما مستلزم آن است که رئیس رهبری نشان دهد و طرفین به‬‫یکدیگر اعتماد کنند‪.‬‬‫‪ .7‬بهطورکلی‪ ،‬مذاکرهکنندگان از موضع محافظهکارانه شروع میکنند که‬‫فصل دوازدهم ‪ :‬انجام مذاکرات سالمت جهانی‬‫‪224‬‬‫منعکسکننده منافع خودشان است‪ .‬آنها سپس امتیازاتی میگیرند و اغلب با‬‫حرکات بزرگتر شروع میکنند و در پاسخ به امتیازاتی که طرفهای دیگر‬‫دادهاند‪ ،‬به تعدیلهایی در مقیاس کوچک میپردازند‪.‬‬‫‪ .8‬اگرچه ممکن است رسیدن به یک نتیجه خاص مهم به نظر برسد‪ ،‬اما اگر این امر‬‫تنها با به خطر انداختن تصویب یا اجرای توافقنامه بعدی توسط طرفهای دیگر‬‫قابل انجام باشد‪ ،‬پیروزی در جریان مذاکرات بی معنی خواهد بود؛ بنابراین حیاتی‬‫است که تا حد امکان بسیاری از طرفین باید از نتیجه راضی باشند‪.‬‬‫‪.9‬‬‫طرفهای مذاکره باید به خاطر داشته باشند که تا زمانی که همهچیز توافق نشده‬‫باشد‪ ،‬هیچچیز توافق نمیشود‪ .‬این اغلب به این معنی است که بین بخشهای‬‫مختلف سند به موضوعات قبلی و بعدی میرویم و روی چندین موضوع بهطور‬‫همزمان توافق میکنیم‪.‬‬‫‪ .10‬اغلب جلسات آخر شب بهخصوص در روز پایانی برگزار میشود‪ ،‬با نزدیک شدن‬‫ضرب االجل برای نتیجهگیری مذاکرات‪ ،‬فشار بیشتری بر طرفین برای دستیابی به‬‫توافق ایجاد میکند‪ .‬این بدان معناست که دیپلماتها باید برای ساعات طوالنی‬‫آماده باشند‪.‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪225‬‬‫‪ 12.4‬آگاهی از قوانین و مقررات‬‫درک خوب قوانین و رویههای مربوطه در مذاکرات چندجانبه بسیار مهم است‪ .‬در‬‫سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬آییننامه نهادهای حاکم‪ ،‬شرح مذاکرات را تعیین میکند و‬‫تعیین میکند که چه کسی در چه زمانی و در چه شرایطی میتواند صحبت کند‪ .‬آییننامه‬‫نیز میتواند توسط هیئتها برای کسب امتیازات تاکتیکی مورداستفاده قرار گیرد‪.‬‬‫برخی از اصطالحات کلیدی در زیر تعریفشده است‪:‬‬‫‪ .1‬رویه‪ 1‬به نحوه برگزاری نشست اشاره دارد که در آییننامه داخلی آمده است‪.‬‬‫‪ .2‬آییننامه‪ 2‬به سندی اشاره دارد که بهطور مفصل نحوه عملکرد یک نشست را‬‫توضیح میدهد‪ .‬آییننامه‪ ،‬مسئولیتهای رئیس را مشخص میکنند و ازجمله‬‫نحوه برخورد با یک طرح و پیشنهاد نحوه اداره جلسه و نیز عواقب نقض قوانین‬‫را توضیح میدهند‪ .‬در مورد نشست های رسمی روتین‪ ،‬آییننامه معموالً در‬‫جلسات قبلی موردتوافق قرارگرفته است‪ .‬برای یک نشست های رسمی جدید‪،‬‬‫آییننامه باید توسط همه طرفها قبل از شروع جلسه موردتوافق قرار گیرد‪.‬‬‫‪ .3‬فرآیند ‪ 3‬به روشی که در آنیک پیشنهاد رسیدگی میشود‪ ،‬بهویژه بهعنوان‬‫مراحل مربوطه اشاره دارد‪ .‬کلیه فرآیندهای رسمی مربوطه نیز در آییننامه تشریح‬‫شده است‪.‬‬‫‪ 12.5‬درک بازیگران و شرکای سالمت جهانی در کشور‬‫مهارتهای دیپلماتیک با توسعه توانایی گوش دادن و درک نظرات دیگران شروع‬‫‪1- Procedure‬‬‫‪2- Rules of procedure‬‬‫‪3 -Process‬‬‫فصل دوازدهم ‪ :‬انجام مذاکرات سالمت جهانی‬‫‪226‬‬‫میشود‪ .‬بازیگران در زمینۀ سالمت جهانی تنوعی از دولت‪ ،‬دانشگاه‪ ،‬بخش خصوصی‪،‬‬‫جوامع محلی و جامعه مدنی هستند‪ .‬برای موفقیت در دیپلماسی سالمت‪ ،‬قبل از هر چیز‬‫الزم است از حمایت مقامات ملی استفاده شود‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬مستلزم ایجاد یک پایگاه‬‫مذاکره قوی در ژنو (و سایر مراکز بینالمللی) با آشنایی با موضوعات موردبحث و‬‫استفاده از تحلیلهای جامع انجامشده توسط کارشناسان‪ ،‬جامعه مدنی و سایر ذینفعان‬‫مرتبط است‪ .‬یک موضع که با دقت آمادهشده است باید توسط دولت موردتوافق قرار‬‫گیرد‪ .‬چندین مهارت برای این وظایف ضروری است‪ ،‬ازجمله توانایی ایجاد یک رابطه‬‫کاری خوب با مقامات در پایتختها و با دیپلماتهای دیگر در نشست های که در آن‬‫مذاکرات در حال انجام است‪.‬‬‫اولین ورودی در دولت‪ ،‬دیپلماتهای وزارتهای امور خارجه و سیاستگذاران در‬‫حوزه سالمت خواهند بود‪ .‬در وزارت خارجه‪ ،‬باید با مشاوران سیاسی وزیر‪،‬‬‫دیپلماتهایی که روابط با سازمان ملل متحد و سایر سازمانهای چندجانبه را مدیریت‬‫میکنند و دیپلماتهایی که با نهادهای قارهای‪/‬منطقهای و با آژانسهایی که کمکهای‬‫توسعه بینالمللی دوجانبه ارائه میکنند‪ ،‬مشورت کرد‪.‬‬‫درک نقش و اهداف راهبردی وزارت بهداشت‪ ،‬همراه با شناسایی بازیگران کلیدی در‬‫سیاستگذاری در داخل وزارتخانه نیز ضروری است‪ .‬وزارت بهداشت اغلب بر سالمت‬‫و ایمنی عمومی در داخل مرزهای ملی متمرکز است و عموماً به مسائل جهانی بهجز‬‫بیماریهای قابلانتقال‪ ،‬آمادگی اضطراری و اجرای مقررات بینالمللی بهداشت‪ ،‬توجه‬‫کمتری دارد‪.‬‬‫گفتوگوی درون کشوری در دولت باید به سایر وزارتخانهها ‪ -‬ازجمله وزارتخانههایی‬‫که مسئول دارایی‪ ،‬تجارت و کشاورزی (یعنی موضوعاتی که تحت رویکرد "یک‬‫سالمت" قرار میگیرند)‪ ،‬و همچنین در زمینهٔ آموزش‪ ،‬برابری جنسیتی و خانواده و نیز‬‫‪227‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫به نهادهای تخصصی‪ ،‬مانند آژانس ملی که وظیفه ارزیابی و نظارت بر فرآوردههای‬‫دارویی گسترش یابد‪( .‬ارتباط بین سالمت و سایر بخشها بهطور مفصل در فصل ‪11‬‬‫توضیح دادهشده است)‪.‬‬‫‪ 12.6‬درک مواضع سایر بازیگران‬‫مذاکرات با دولتهای دیگر در پایتختهای مختلف انجام میشود‪ ،‬اما بیشتر بهعنوان‬‫«دیپلماسی خط مقدم‪ »1‬در ژنو و نیویورک و همچنین در مجامع چندجانبه انجام خواهد‬‫شد‪ .‬در ژنو‪ ،‬مذاکرات در درجه اول شامل دیپلماتها میباشند‪ .‬در دیگر نشست ها‬‫مذاکره مانند گروه هفت یا گروه بیست‪ ،‬دیپلماتهای خط مقدم درگیر در مذاکره‬‫«شرپا» نامیده میشوند‪.‬‬‫از این نظر‪ ،‬ایجاد و گسترش تماسهای شخصی و ایجاد شبکهها دارایی مهمی برای‬‫مذاکرات آتی است‪ .‬شبکهها ممکن است به شکل ساختارها یا اتحادهای رسمی باشند‪.‬‬‫بااینحال‪ ،‬مؤثرترین شبکهها غیررسمی و مبتنی بر روابط بین فردی هستند‪.‬‬‫ایجاد رابطه خوب با هیئتهای همفکر و ایجاد اتحاد برای حصول نتیجه مطلوب در‬‫مذاکرات ضروری است‪ .‬اتحادها ممکن است با کشورهای شریک طبیعی (بهعنوانمثال‪،‬‬‫در یک بلوک منطقهای یا سیاسی) یا بهصورت موقت‪ ،‬بسته به موضوعی که در حال‬‫بحث است‪ ،‬ایجاد شود‪ .‬اگرچه یک دولت شریک ممکن است دیدگاههای متفاوتی‬‫داشته باشد‪ ،‬اما این نباید تالش برای ایجاد رابطه شخصی با نمایندگان خود را رد کند‪.‬‬‫احترام گذاشتن به نظرات دیگران و حساس بودن به تفاوتهای فرهنگی بسیار مهم است‪.‬‬‫عالوه بر مهارتها‪ ،‬همدلی (یعنی توانایی دیدن جهان از دیدگاه دیگران) و هوش‬‫هیجانی (یعنی ظرفیت درک احساسات خود و دیگران) میتواند حیاتی باشد‪ .‬همیشه‬‫‪1- Front-line Diplomacy‬‬‫فصل دوازدهم ‪ :‬انجام مذاکرات سالمت جهانی‬‫‪228‬‬‫مؤدب بودن به ادامه بحث کمک میکند‪ ،‬حتی در یک زمینه پرتنش و دشوار‪.‬‬‫درک موقعیت یک شریک به صبر و توانایی برای کنار گذاشتن عقاید برای مدتی‬‫نیاز دارد‪ .‬اگرچه ممکن است درک دالیل موضع سایر احزاب دشوارتر باشد‪ .‬گاهی‬‫اوقات دالیل بالفاصله آشکار میشوند برای مثال‪ ،‬اگر مذاکره در مورد موضوعی باشد‬‫ال‬‫که یک هیئت دیگر بهطور مداوم در مورد آن موضع قوی اتخاذ کرده است (مث ً‬‫ایاالتمتحده در مورد سالمت جنسی و باروری‪ ،‬یا فدراسیون روسیه در مورد کاهش‬‫آسیب) و گاهی اوقات دالیل کمتر آشکار هستند‪ ،‬بهخصوص اگر به موضوع دیگری‬‫در دستور کار سیاسی یا تجاری کشور مربوطه مرتبط باشند؛ بنابراین‪ ،‬سالمت ممکن‬‫است بهعنوان وسیلهای برای دستیابی به اهداف دیگر‪ ،‬مانند ارتقای صادرات دارو و‬‫زیرساختهای پزشکی مورداستفاده قرار گیرد‪ .‬در موارد دیگر‪ ،‬ممکن است موضع‬‫اتخاذشده توسط یک کشور مذاکرهکننده‪ ،‬عمداً اهداف سیاسی یکطرف ثالث را پیش‬‫ببرد‪ .‬نهتنها گوش دادن به آنچه گفته میشود‪ ،‬بلکه نحوه بیان آن نیز ضروری است تا‬‫فرد بتواند به مناسبترین روش پاسخ دهد‪.‬‬‫درنهایت‪ ،‬قاطعیت شرط الزم برای تأثیرگذاری بر دیگران و حرکت به سمت راهحل‬‫سازش در مذاکرات است‪ .‬قاطعیت را نباید صرفاً بهعنوان مهارت شخصی دید‪ ،‬بلکه‬‫تحت تأثیر آمادگی کامل شخص برای مذاکرات نیز قرار دارد‪.‬‬‫تعامل با سازمانهای غیردولتی‬‫جوامع مدنی بطور کل‪ ،‬ذینفعان کلیدی در سالمت جهانی هستند‪ .‬حضور نمایندگان‬‫جامعه مدنی بهطور معناداری در مشارکت اقدامات مقدماتی مذاکرات در مورد مسائل‬‫سالمت جهانی ضروری است‪.‬‬‫سازمانهای غیردولتی فعال در حوزه سالمت میتوانند دیدگاههای بیماران را به میز‬‫‪229‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫مذاکره بیاورند‪ .‬آنها اغلب میتوانند راحتتر از دولتها و ارائهدهندگان مراقبتهای‬‫بهداشتی و درمانی به جوامع آسیبپذیر و بدنام شده دسترسی پیدا کنند‪ .‬مشارکت جامعه‬‫مدنی و جوامع محلی تضمین میکند که برنامههای مراقبت بهداشتی و درمانی بیشتر به‬‫نیازهای مردم پاسخ میدهند‪.‬‬‫جامعه مدنی با جمعآوری و تجزیهوتحلیل دادههایی که نهادهای عمومی نمیتوانند‬‫بهراحتی به آنها دسترسی داشته باشند‪ ،‬نقش مهم دیگری ایفا میکند‪ .‬برای مثال‪،‬‬‫شبکههای سازمانهای جامعه مدنی در اوراسیا و سایر بخشهای جهان‪ ،‬بیشتر دادههای‬‫اپیدمیولوژیک در مورد اچآیوی را در رابطه با کارگران جنسی و مردانی که با مردان‬‫رابطه جنسی دارند‪ ،‬در کشورهایی جمعآوری کردهاند که این گروهها انگ و جرم‬‫انگاری شدهاند‪.‬‬‫تعامل با جامعه مدنی معموالً به معنای ارتباط با سازمانها و شبکههای گسترده است‪ ،‬نه‬‫سازمانهای غیردولتی فردی‪ .‬شبکهها و سازمانهای گسترده میتوانند دیدگاههای‬‫بسیاری از سازمانهای عضو خود را ارائه دهند و اغلب تخصص قابلتوجهی در بهداشت‬‫جهانی و دیپلماسی سالمت کسب کردهاند‪ .‬گلوبال فاند‪ ،‬اتحاد واکسن (‪ )Gavi‬و برنامه‬‫مشترک ملل متحد در زمینه ایدز (‪ )UNAIDS‬سه نهاد تصمیمگیری چندجانبه در‬‫سالمت جهانی هستند که در آن جوامع و جامعه مدنی بهعنوان شرکای مذاکرهکننده‬‫بهخودیخود‪ ،‬نهصرفاً بهعنوان ارائهدهنده ورودی برای مذاکرهکنندگان دیگر‪،‬‬‫نمایندگی میشوند‪.‬‬‫تعامل با بخش خصوصی‬‫نظرات بخش خصوصی انتفاعی اغلب توسط دیپلماتها هنگام آماده شدن برای‬‫مذاکرات چندجانبه جمعآوری نمیشود‪ .‬دیپلماتها تمایل دارند بهعنوانمثال صنعت‬‫فصل دوازدهم ‪ :‬انجام مذاکرات سالمت جهانی‬‫‪230‬‬‫داروسازی را در مورد موضوعات خاص مانند اقدامات آمادگی برای آنفوالنزا صدای‬‫آنها را بشنوند‬‫بااینحال‪ ،‬دیدگاههای بخش خصوصی در نشست های که مذاکرات انجام میشود‬‫بهوضوح قابلتشخیص است‪ .‬تعدادی از فدراسیونها و دیگر سازمانهای بزرگ ‪ -‬برای‬‫مثال‪ ،‬فدراسیون بینالمللی تولیدکنندگان و انجمنهای دارویی در ژنو و دیگر مراکز‬‫دیپلماسی سالمت حضور دارند و بسیار فعل و مشارکت دارند‪.‬‬‫مشارکت متخصصین دانشگاهی‬‫آماده شدن برای مذاکرات مستلزم درک جامع موضوع موردبحث و پیامدهای قطعنامه‬‫یا اسناد دیگری است که باید مورد مذاکره قرار گیرد‪ .‬اطالعاتی است که یک دیپلمات‬‫باید از کارشناسان‪ ،‬معموالً کسانی که در کشورش مستقر هستند‪ ،‬جستجو کند‪ ،‬اگرچه‬‫میتوان با کارشناسان ملی که برای یک سازمان بینالمللی مربوطه در ژنو کار میکنند‬‫نیز مشورت کرد‪ .‬در یک حوزه یا اتحاد ‪ -‬بهعنوانمثال‪ ،‬در میان کشورهای اتحادیه افریقا‬‫یا اتحادیه اروپا در ژنو ‪ -‬کشورهای عضو ممکن است تصمیم بگیرند که وظیفه‬‫جمعآوری دیدگاههای کارشناسان را به یک کشور خاص محول کنند؛ و سعی میکنند‬‫("تقسیم مسئولیت") را با تجربه موضوع در دست داشته باشید تا از تکرار تالشها‬‫جلوگیری شود‪.‬‬‫در دنیایی پیچیده و بههمپیوسته‪ ،‬نیاز روزافزونی به شواهد و تخصص برای اطالعرسانی‬‫سیاستگذاری وجود دارد‪ .‬تجزیهوتحلیل تخصصی توسط دانشمندان و دانشگاهیان‬‫میتواند تا حد زیادی از طراحی سیاست حمایت کند‪ .‬دانشمندان باید بهترین شواهد‬‫موجود را به اشتراک بگذارند‪ ،‬اما درعینحال محدودیتهای کاری را که علم میتواند‬‫انجام دهد را تصدیق کنند‪ .‬سیاستگذاران باید پذیرای توصیههای علمی مستقل باشند‪،‬‬‫‪231‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫حتی زمانی که این توصیهها آن چیزی نیست که آنها انتظار داشتند یا میخواستند‬‫بشنوند‪.‬‬‫بااینحال‪ ،‬شواهد علمی تنها یکی از انواع اطالعاتی است که به فرآیند تصمیمگیری وارد‬‫میشود‪ .‬ورودیهای دیگر شامل ارزشهای اخالقی‪ ،‬فرهنگ‪ ،‬سیاست و در نظر گرفتن‬‫تأثیری است که هر تصمیم یا قطعنامه مورد مذاکره میتواند بر سایر حوزههای سیاست‬‫داشته باشد؛ بنابراین‪ ،‬نظرات کارشناسی نباید صرفاً از دانشگاه گرفته شود‪ .‬جمعآوری‬‫نظرات نهادهای دولتی مرتبط‪ ،‬بخش خصوصی و سازمانهای غیردولتی نیز مهم است‪.‬‬‫کادر ‪ :15‬شایستگی های الزم برای انجام مذاکرات سالمت جهانی‬‫‪ .1‬توانایی نمایندگی و ترکیب دو فرهنگ حرفهای (بهداشت عمومی و دیپلماسی)‬‫‪ .2‬دانش روابط دیپلماتیک و درک بین رشتهای از اینکه چگونه مسائلی مانند امنیت‪ ،‬تجارت‪،‬‬‫عدالت اجتماعی و توسعه بر سالمت جهانی تأثیر میگذارد‪.‬‬‫‪ .3‬آگاهی از بازیگران جدید و نوظهور در زمینهٔ سالمت جهانی‬‫‪ .4‬آگاهی از تکامل دیپلماسی سالمت و درک مفاهیم و مکانیسمهای کلیدی آن‪ ،‬ازجمله‬‫حکمرانی در سالمت جهانی‪ ،‬کاالهای عمومی جهانی و تغییرات عمده در محیط سیاسی جهانی‬‫‪ .5‬آگاهی از عوامل تعیینکننده سالمت جهانی و درک ارتباط آنها با سایر جنبههای سیاست‬‫خارجی‬‫‪ .6‬درک مبانی ارزشی اخالقی و اخالقی سالمت جهانی و چگونگی تفسیر این ارزشها از‬‫دیدگاههای فرهنگی مختلف‬‫‪ .7‬آشنایی با فرآیندهای مذاکره و مهارت در تمرین مذاکره‬‫قدردانی از ماهیت چندملیتی و چندجانبه دیپلماسی سالمت‪ ،‬ازجمله‪:‬‬‫* نقش مکان ها و بازیگران کلیدی و درک دیدگاه های آن ها و نحوه تعامل با آن ها‪.‬‬‫فصل دوازدهم ‪ :‬انجام مذاکرات سالمت جهانی‬‫‪232‬‬‫*اسناد دیپلماسی سالمت‪ :‬حقوق بین الملل؛ معاهدات‪ ،‬موافقت نامه ها‪ ،‬کنوانسیون ها‪ ،‬پروتکل‬‫ها‪ ،‬اعالمیه ها‪ ،‬راهبردها و کدها‪.‬‬‫* مکانیسم های کلیدی دیپلماسی سالمت‪ :‬حمایت‪ ،‬مشاوره‪ ،‬سازش و داوری‪.‬‬‫‪ 12.7‬ریاست جلسه و مذاکرات‬‫نقش رئیس در مذاکرات (سالمت جهانی) چیست؟‬‫نقش رئیس این است که اطمینان حاصل کند که فرآیند مذاکره به شیوهای کارآمد و‬‫منظم‪ ،‬مطابق با آییننامه رویه انجام میشود و فرآیند را به نتیجه میرساند‪ .‬قبل از شروع‬‫مذاکرات‪ ،‬رئیسی انتخاب میشود که موردتوافق همه طرفها باشد و با کمک دبیرخانه‪،‬‬‫روند رسیدگی را اداره کند‪ .‬رئیس باید در مذاکرات بیطرف بماند‪ .‬این اصل اصلی‬‫مذاکرات موفقیتآمیز باید بهطور مداوم موردحمایت قرار گیرد و اجازه داده نشود در‬‫یک زمینه ژئوپلیتیکی دشوار از بین برود‪.‬‬‫رئیس برای موفقیت در مذاکرات سالمت جهانی بسیار مهم است‪ .‬او عالوه بر اطمینان از‬‫رعایت قوانین و فرآیندهای مرسوم‪ ،‬تأثیر قابلتوجهی بر فضای حاکم بر مذاکرات دارد‪.‬‬‫اگر مذاکرات بهخوبی مدیریت نشود‪ ،‬دستیابی به نتایج مطلوب بسیار دشوارتر خواهد‬‫بود‪.‬‬

‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪233‬‬‫وظایف رئیس چیست؟‬‫نقش رئیس در تمام مراحل فرآیند مذاکره ضروری است‪ .‬قبل از شروع مذاکرات‪ ،‬رئیس‬‫باید بهطور کامل آماده شود‪ ،‬در مورد نتایج ممکن و مطلوب فکر کند و در نظر بگیرد‬‫که چگونه میتوان به بهترین شکل به آنها دستیافت‪ .‬در طول مذاکرات‪ ،‬اگر طبق‬‫برنامه و در جهت دستیابی به اهداف تعیینشده پیش برود‪ ،‬رئیس بهعنوان تسهیلکننده‬‫عمل میکند‪ .‬بااینحال‪ ،‬اگر مذاکرات به سمتی پیش برود که میتواند منجر به نتایج‬‫ناموفق شود‪ ،‬رئیس باید نقش فعالتری داشته باشد و راهحلهای خالقانهای برای دستیابی‬‫به اهداف مورد تعقیب بیابد‪.‬‬‫رئیس جلسه چه نوع چالشهای ممکن است در طول جلسه و مذاکرات‬‫داشته باشد؟‬‫از رئیس انتظار میرود که بهعنوان واسطه یا تسهیلکننده عمل کند‪ ،‬نه بهعنوان شخص‬‫ذینفع‪ .‬در ریاست جلسات‪ ،‬دیپلماتهای سالمت میتوانند با چالشهای زیادی روبرو‬‫شوند‪ ،‬ازجمله‪:‬‬‫‪ .1‬از یکطرف‪ ،‬اجماع سازی فرایندی زمان میبرد (این موضوع توسط کشورهای‬‫کمدرآمد که نگران نفوذ بیحدوحصری هستند که کشورهای ثروتمند ممکن‬‫است اعمال کنند)‪ ،‬از سوی دیگر‪ ،‬کشورهای کمککننده اصلی‪ ،‬شدیداً به دنبال‬‫راهحلهای سریع هستند‪ .‬در پس این تضاد‪ ،‬میتوان به دوراهی همیشگی سازمان‬‫جهانی بهداشت بین فنی بودن و تمایل به نقش سیاسی پی برد‪ .‬بااینحال‪ ،‬جامعه‬‫بینالمللی درواقع به دنبال هر دو هستند‪ ،‬یعنی به دنبال راهحلهای سیاستی مبتنی‬‫بر شواهد هستند‪.‬‬‫‪ .2‬به دیپلماتهای مستقر در ژنو در بحثها وزن زیادی داده میشود‪ .‬تعداد‬‫فصل دوازدهم ‪ :‬انجام مذاکرات سالمت جهانی‬‫‪234‬‬‫محدودی از نمایندگیها دارای یک وابسته سالمت آماده یا حتی گاهی اوقات‬‫فقط یک متخصص سالمت دارند‪ .‬این منجر به رایزنیهای وقتگیر با مقامات‬‫ملی در پایتخت کشورشان میشود‪.‬‬‫کدام ویژگیها برای هدایت موفقیتآمیز مذاکرات ضروری است؟‬‫اگر رئیس میخواهد روند مذاکره را با موفقیت رهبری کند‪ ،‬باید ویژگیهای خاصی‬‫داشته باشد‪:‬‬‫‪ .1‬چشمانداز فراگیر از ارزشهای سالمت جهانی و آگاهی از زمینه سیاسی و‬‫وضعیت از همه دیدگاهها‪ ،‬بهطوریکه او بتواند موضوع را بهگونهای طرحریزی‬‫کند که برای همه شرکتکنندگان قابلقبول باشد‪.‬‬‫‪ .2‬هوش هیجانی برای درک و همدلی با دیدگاههای مختلف و توانایی تأثیرگذاری‬‫بر تفکر و عمل در سراسر مرزهای ملی‪ ،‬فرهنگی و نهادی از طریق پرورش درک‬‫مشترک و احساس هدف مشترک‪.‬‬‫‪ .3‬توانایی تشویق و استفاده از رهبری مشترک توسط افراد‪ ،‬مؤسسات و سازمانهای‬‫دیگر با مهارتها و دیدگاههای متفاوت‪ ،‬تشویق این افراد به اقدام مشترک برای‬‫دستیابی به اهداف مشترک؛‬‫‪ .4‬یکپارچگی شخصیتی‪ ،‬خودآگاهی‪ ،‬صبر و خویشتنداری الزم برای رهبری‬‫مذاکرات به شیوهای بیطرفانه و بیان حقیقت به قدرت در صورت لزوم و درنتیجه‬‫جلب اعتماد مردم از کشورها و سازمانهای مختلف؛‬‫‪ .5‬شجاعت پا را فراتر از معمول گذاشتن‪ ،‬به دست گرفتن ابتکار عمل و رهبری‪.‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪235‬‬‫رئیس چگونه میتواند بر روند مذاکره تأثیر بگذارد؟‬‫منابع خاصی وجود دارد که از طریق آنها رئیس میتواند بر روند مذاکره تأثیر بگذارد‪:‬‬‫‪ .1‬آییننامه و فرآیندهای مرسوم‪ :‬اینها اختیارات رئیس و گزینههای فرآیندی را‬‫تعریف میکنند که میتوانند بهطور عاقالنه برای هدایت مذاکرات در جهتی‬‫ال پیشنهادهایی از نوع «متن رئیس»)‪.‬‬‫سازنده استفاده شوند (مث ً‬‫‪ .2‬جو و فضای مذاکره‪ :‬رئیس نقش مهمی در تضمین مثبت و سازنده بودن جو دارد‪.‬‬‫‪ .3‬زمان‪ :‬زمان در دسترس تا حد زیادی به رئیس بستگی دارد که ممکن است زمان‬‫بیشتری را برای برخی موارد دستور کار اختصاص دهد یا زمان در دسترس را‬‫برای مداخالتی که به نتیجه مطلوب منجر نمیشود محدود کند‪.‬‬‫‪ .4‬کنترل فرصت بر انجام مداخله (صحبت کردن) افراد‪ :‬رئیس تعیین میکند که چه‬‫کسی حق صحبت در هر زمانی از مذاکرات را دارد؛ بنابراین‪ ،‬او ممکن به‬‫گروههایی که کمتر مداخله کردند اجازه صحبت بدهد‪ ،‬و مداخالت سازنده را‬‫تشویق کند و برعکس‪ ،‬فرصت انجام مداخله توسط گروههای که مداخالت غیر‬‫سازنده دارند را محدود کند‪.‬‬‫‪ .5‬اطالعات‪ :‬رئیس از نزدیک فرآیند مذاکره را زیر نظر دارد و معموالً بیشترین‬‫اطالعات را به لطف گفتگو با اعضا جلسه دارد‪.‬‬‫‪ .6‬حمایت‪ :‬طرفین درک میکنند که برای دستیابی به نتیجهای که برای همه‬‫رضایتبخش باشد‪ ،‬باید از رئیس در طول فرآیند حمایت کنند‪.‬‬‫‪ .7‬اعتبار‪ :‬رئیس موردتوافق همه اعضا جلسه قرارگرفته است و رهبری شناخته شده‬‫مذاکرات است‪.‬‬‫فصل دوازدهم ‪ :‬انجام مذاکرات سالمت جهانی‬‫‪236‬‬‫دو نمونه از دستاوردهای به یاد ماندنی در ریاست مذاکرات سازمان جهانی بهداشت در‬‫زیر آورده شده است‪:‬‬‫‪ .1‬مذاکرات نهایی در مورد آییننامه بینالمللی بکارگیری کارکنان‬‫سالمت (‪ :)2010‬مجمع جهانی سالمت در شصت و سومین جلسه خود‬‫ال دقیق فنی را به یک گروه تهیه پیشنویس در یک‬‫بالفاصله پیشنویس کام ً‬‫اتاق بسته به ریاست یک متخصص با تجربه از تایلند گذاشت که بهجای‬‫چالشهای ایدئولوژیک‪ ،‬صرفاً بر متن تمرکز کنند‪ .‬رئیس اجازه هیچگونه بحث‬‫سیاسی را نداد و تا حصول اجماع متن پیشنویس آیین نامه را بهصورت بند به‬‫بند بررسی کرد‪ .‬بااینحال‪ ،‬مصالحههای زیادی الزم بود‪ .‬برای مثال‪ ،‬ماهیت‬‫تجویز شده در آیین نامه‪ ،‬با حذف عباراتی مانند «استانداردها» یا «رعایت» و نیز‬‫با تغییر عبارت «باید» به «باید در نظر گرفته شود» اصالح شد‪ .‬بدون این تغییرات‪،‬‬‫کشورهای هدف‪ ،‬این آیین نامه را رد میکردند‪ .‬در طی سالیان بعد مشخص‬‫شد که بهای اجماعی که مورد تمجید کشورها قرار گرفته بود‪ ،‬کمبودهای‬‫بیشتری بود که در اجرای این آیین نامه به دلیل متن نرم آن ایجاد شد‪.‬‬‫‪ .2‬مذاکرات چارچوب آمادگی برای پاندمی آنفوالنزای در مورد به‬‫اشتراکگذاری ویروسهای آنفوالنزا و دسترسی به واکسنها و‬‫سایر منافع آن (‪ :)2011-2006‬پس از چهار سال رنجش تلخ‪ ،‬توافق در‬‫مورد چارچوب حاصل شد که ماحصل مذاکرات خارج از فرآیند رسمی و‬‫بدون محدودیت زمانی به ریاست سفرای وقت مکزیک و نروژ با مدیران ارشد‬‫شرکتهای بزرگ بود و از این طریق توانستند موافقت کشورهای عضو را‬‫جلب کنند‪.‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪237‬‬‫فصل ‪:13‬‬‫نمونههایی از دیپلماسی سالمت‬‫در این فصل چند نمونه اخیر از دیپلماسی سالمتی ارائه میشود‪ .‬آنها انتخاب شدند تا‬‫طیف گسترده و پیچیدگی مذاکرات چندجانبه در مورد مسائل سالمتی را در قرن بیست‬‫و یکم را منعکس کنند و همچنین برای نشان دادن ویژگیها و انواع مختلف روابط در‬‫دیپلماسی سالمت در فصلهای قبل توضیح داده میشود‪.‬‬‫‪ 13.1‬دسترسی به داروها‬‫یکی از قدیمیترین و بحثبرانگیزترین موضوعات در دیپلماسی سالمت‪ ،‬دسترسی به‬‫دارو است‪ .‬این موضوع باید در رابطه با پرسشهای گستردهتری در نظر گرفته شود که‬‫چه کسی از پیشرفت علمی و فناوری سود میبرد و دانش تا چه اندازه یک کاالی عمومی‬‫جهانی است‪ .‬هزینههای دارو دیگر تنها باری برای کشورهای درحالتوسعه نیست‪،‬‬‫پیشرفت در زمینهٔهایی مانند توسعه داروهای سرطان چالش تأمین مالی را برای‬‫کشورهای پردرآمد نیز ایجاد کرده است‪.‬‬‫سیستم جهانی شده حقوق مالکیت فکری سازمان تجارت جهانی منجر به ایجاد نسل‬‫جدیدی از فرآیندها و ترتیبات مذاکرات چندجانبه‪ ،‬منطقهای و دوجانبه در زمینهٔهای‬‫تالقی بین تجارت‪ ،‬مالکیت فکری و سالمت شده است‪ .‬موافقتنامههای سازمان تجارت‬‫جهانی بهعنوان قانون سخت تلقی میشوند و مبتنی بر مکانیزم حلوفصل اختالفات‬‫الزامآور هستند که اعمال تحریمها را برای عدم رعایت آن پیشبینی میکند‪ .‬یکی از‬‫ستونهای اصلی نظام بینالمللی ثبت اختراع‪ ،‬موافقتنامه جنبههای تجاری حقوق‬‫مالکیت فکری (موافقتنامه تریپس)‪ ،‬یک توافقنامه حقوقی بینالمللی بین همه‬‫فصل سیزدهم ‪ :‬نمونه هایی از دیپلماسی سالمت‬‫‪238‬‬‫کشورهای عضو سازمان تجارت جهانی است که حداقل استانداردهایی را برای مقررات‬‫دولتهای ملی در مورد بسیاری از اشکال فکری تعیین میکند‪ .‬توافقنامه تریپس بین‬‫سالهای ‪ 1989‬و ‪ 1990‬مورد مذاکره قرار گرفت و توسط سازمان تجارت جهانی اداره‬‫شد‪ .‬کشورهای درحالتوسعه با بسیاری از عناصر موافقتنامه مخالف بودند‪ .‬تا آنجا که‬‫بهسالمت مربوط میشود‪ ،‬آنها توانستند میزانی از "انعطافپذیری" را تضمین کنند که‬‫در دور مذاکرات تجاری دوحه که در سال ‪ 2001‬آغاز شد‪ ،‬تکرار شد‪ ،‬اما هنوز چیزهای‬‫زیادی باقیمانده است‪ .‬مذاکرات در مورد مالکیت فکری‪ ،‬بهویژه‪ ،‬هم قدرت البیگری‬‫شرکتهای داروسازی و هم قدرت حمایت از جامعه مدنی را نشان میدهد‪ .‬اگرچه نه‬‫شرکتهای داروسازی و نه سازمانهای جامعه مدنی مستقیماً در مذاکرات دخالت‬‫ندارند‪ ،‬اما تأثیر قابلتوجهی بر مواضع ملی و افکار عمومی در کشورهای عضو سازمان‬‫تجارت جهانی دارند‪.‬‬‫دسترسی به دارو نیز موضوع بحث دائمی در سازمان جهانی بهداشت است‪ .‬پس از‬‫مذاکرات غیرمعمول بحثبرانگیز و داغ‪ ،‬هفتاد و دومین مجمع جهانی سالمت در ماه مه‬‫‪ 2019‬یک قطعنامه مهم (‪ )WHA72.8‬را برای حمایت از افشای عمومی بیشتر قیمتها‬‫برای داروها و سایر محصوالت بهداشتی تصویب کرد (به مطالعه موردی ‪ 1‬مراجعه‬‫کنید)‪ .‬اگرچه قطعنامههای سازمان جهانی بهداشت بهعنوان قانون نرم بهحساب میآیند‪،‬‬‫کشورهای عضو در این مناسبت از رویکرد معمول مبتنی بر اجماع خود به دیپلماسی‬‫سالمت خارج شدند‪ :‬تعدادی از آنها آشکارا مخالفت خود را با محتوای قطعنامه‬‫پیشنهادی و روند مذاکره ابراز کردند‪ .‬همچنین این اولین بار بود که کمپین توئیتری‬‫هماهنگ توسط جامعه مدنی راهاندازی شد که در آن وزرا و مقامات کشورهای مخالف‬‫این قطعنامه مورد حمالت شخصی قرار گرفت‪.‬‬‫‪239‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫فرآیند و روشهای مورداستفاده در مذاکرات فوقالذکر نشان میدهد که رویکرد اجماع‬‫مبتنی بر دیپلماسی جهانی سالمت ممکن است دیگر تنها روش کار در سازمان جهانی‬‫بهداشت نباشد‪.‬‬‫‪ 13.2‬دیپلماسی واکسن‬‫بحران کووید‪ 19-‬با باز کردن مجدد بحث در مورد چگونگی اطمینان از دسترسی‬‫مقرونبهصرفه و عادالنه به واکسنهای موردنیاز عموم‪ ،‬بهشدت زمینه دیپلماسی واکسن‬‫را احیا کرده است‪.‬‬‫در زمان انتشار این راهنما و با شروع تولید واکسنها‪ ،‬شکافهای قابلتوجهی بین‬‫کشورها در سطح دسترسی به واکسنها‪ ،‬تشخیصها و لوازم ضروری وجود دارد‪.‬‬‫پیشبینی میشود که اکثر کشورهای با درآمد باال بین سپتامبر ‪ 2021‬تا مارس ‪،2022‬‬‫کشورهای با درآمد متوسط و اقتصادهای نوظهور ‪ -‬بین سپتامبر ‪ 2021‬تا تابستان ‪،2022‬‬‫واکسنهای کرونا را بهطور گسترده در دسترس مردم قرار دهند‪ .‬تعدادی دیگر از‬‫کشورهای با درآمد متوسط در سال ‪ 2022‬و کشورهای کمدرآمد بین بهار ‪ 2022‬و‬‫‪.2023‬‬‫دیپلماسی واکسن به تمام جنبههای دیپلماسی سالمت جهانی مربوط به توسعه‪ ،‬ساخت و‬‫تحویل واکسنها بهعنوان کاالهای سالمت عمومی اشاره دارد‪ .‬ازجمله ویژگیهای‬‫کلیدی دیپلماسی واکسن‪ ،‬پتانسیل آن در پیوستگی مداخله بشردوستانه و نقش اثباتشده‬‫آن در کمک به میانجیگری برای توقف خصومتها و آتشبس در طول کمپینهای‬‫واکسیناسیون است‪.‬‬‫دیپلماسی مدرن واکسن با ایجاد اتحاد واکسن (‪ ،)Gavi‬در سال ‪ 2000‬شروع میشود‪،‬‬‫پس از اینکه در اواخر دهه ‪ 1990‬مشخص شد که پوشش شش واکسن اساسی تحت‬‫فصل سیزدهم ‪ :‬نمونه هایی از دیپلماسی سالمت‬‫‪240‬‬‫برنامه توسعهیافته سازمان جهانی بهداشت در مورد ایمنسازی راکد یا رو به کاهش بوده‬‫است و سایر واکسنها‪ ،‬ازجمله واکسنهای جدید‪ ،‬کاهشیافته است‪ .‬آنهایی که بالقوه‬‫نجاتدهنده زندگی بودند‪ ،‬برای کشورهای درحالتوسعه بسیار گران بودند‪.‬‬‫اتحاد واکسن بهمنظور گردهمایی آژانسهای سازمان ملل متحد‪ ،‬دولتها‪ ،‬صنعت‬‫واکسنسازی و سایر شاخههای بخش خصوصی و جامعه مدنی باهدف بهبود پوشش‬‫ایمنسازی کودکان در کشورهای فقیر و ارائه تضمینهای خرید آینده برای واکسنهای‬‫جدید ایجاد شد‪ .‬تا سال ‪ ،2018‬برنامههای با بودجه اتحاد واکسن به بیش از ‪ 700‬میلیون‬‫کودک رسیده بود‪ .‬بسیاری از کشورها به واکسنهای علیه روتاویروس و هموفیلوس‬‫آنفلوانزا نوع ‪ B‬دسترسی پیدا کردند‪ .‬اتحاد واکسن همچنین توسعه واکسن جدید علیه‬‫استرپتوکوک پنومونیه را تسهیل کرد‪.‬‬‫شیوع سارس‪ ،‬آنفوالنزای ‪ ،H1N1‬ابوال‪ ،‬مرس و زیکا‪ ،‬همراه با مشکل مقاومت ضد‬‫میکروبی‪ ،‬تولید‪ ،‬تأمین مالی و در دسترس بودن واکسنهای کافی و مؤثر را به یک‬‫موضوع سیاسی حساستر تبدیل کرده است‪ .‬منافع ژئوپلیتیکی و ملی مذاکرات در مورد‬‫واکسیناسیون را با مشکل مواجه کرده است‪« .‬امنیت سازی» دستور کار سالمت عمومی‪،‬‬‫مانند البیگری صنایع بهداشتی و دارویی‪ ،‬خود را در این مذاکرات احساس کرد‪ .‬اصرار‬‫روزافزون بر حاکمیت ملی‪ ،‬مذاکرات جهانی را کند کرده است‪ .‬قابلذکر است‪ ،‬در طول‬‫روند طوالنی نشست بین دولتی سازمان جهانی بهداشت در مورد آمادگی آنفلوانزای‬‫همهگیری برای اشتراکگذاری واکسن ویروسهای آنفوالنزا و دسترسی به واکسنها و‬‫سایر مزایا (‪ ،)2010-2007‬کشورهای عضو برای سالها نتوانستند به تفاهم برسند زیرا‬‫نتوانستند در مورد داراییهایی که باید به کشورهای درحالتوسعه ارائه شود به توافق‬‫برسند‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬اندونزی تمایلی به اشتراکگذاری توالیهای ویروسی نداشت‪.‬‬‫سرانجام توافقی حاصل شد که بهموجب آن تولیدکنندگان دارو دیگر اجازه دسترسی به‬‫‪241‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫دادهها و نمونههای سویههای ویروسی در گردش برای ساخت واکسنهای آنفوالنزا را‬‫نداشتند‪ ،‬مگر اینکه متعهد به ترتیبات تقسیم سود‪ ،‬ازجمله ارائه درصد معینی از‬‫واکسنهای آنفوالنزا با تخفیف قیمت زیادی باشند‪ .‬مزایای دیگر شامل اقداماتی مانند‬‫انتقال فناوری و بهبود دسترسی به معرفهای تشخیصی و کیتهای آزمایش آنفوالنزا‬‫ال برای به دست آوردن آن تالش‬‫بود‪ .‬منابعی که بسیاری از کشورهای کمدرآمد قب ً‬‫میکردند‪.‬‬‫پاندمی کووید‪ 19-‬بهطور ناگهانی این سؤال را مطرح کرد که چگونه یک واکسن (اگر‬‫درنهایت بتوان یک واکسن مؤثر ایجاد کرد) به همهکسانی که به آن نیاز دارند دسترسی‬‫به آن خواهند داشت؟‬‫رهبران سیاسی و جهانی خواستار آن شدهاند که واکسن کووید‪ 19-‬بهعنوان کاالی‬‫عمومی جهانی در نظر گرفته شود که باید در دسترس همه باشد‪ .‬اگر منافع ملی و قدرت‬‫اقتصادی تعیین کند که چه کسی به آن دسترسی پیدا میکند‪ ،‬بهجای اصول اولیه انصاف‬‫و اطمینان از اینکه تخصیص تأثیر آن بر سالمت عمومی را بهینه میکند‪ ،‬پتانسیل کامل‬‫واکسنها قابل تحقق نیست‪ .‬بااینوجود‪ ،‬کشورهای ثروتمند برای اطمینان از دسترسی‬‫شهروندان خود به واکسن‪ ،‬برای اطمینان از دسترسی به واکسن‪ ،‬عجله کردهاند‪ ،‬زیرا‬‫انتظار میرود که عرضه محدود باشد‪ .‬این سؤاالت مهمی را در مورد دسترسی به واکسن‬‫برای افراد در کشورهای درحالتوسعه‪ ،‬بهویژه در کشورهای با درآمد متوسط که واجد‬‫شرایط حمایت از اتحاد واکسن یا سایر مکانیسمهای کمک بینالمللی نیستند‪ ،‬ایجاد‬‫میکند‪.‬‬‫وظیفه پرداختن به سؤاالت کلیدی در مورد چگونگی توسعه همکاری مؤثر جهانی و‬‫اینکه چه کسانی باید به آنها دسترسی داشته باشند‪ ،‬به دلیل نابسامانی فعلی حکمرانی‬‫چندجانبهسالمت و رویکردهای رقابتی ملیگرایانه و مبتنی بر بازار آزاد که توسط برخی‬‫فصل سیزدهم ‪ :‬نمونه هایی از دیپلماسی سالمت‬‫‪242‬‬‫کشورها اتخاذشده است‪ ،‬کنار گذاشتهشده است‪.‬‬‫از سوی دیگر‪ ،‬چندین ابتکار دیپلماسی واکسن وجود دارد که به مسیر درست اشاره‬‫دارد‪ .‬برای مثال‪ ،‬اتحاد بین چندین کشور اتحادیه اروپا برای خرید پیشرفته واکسنها‪،‬‬‫شرکتهای دارویی را که اتحادیه اروپا با آنها قرارداد میبندد‪ ،‬ملزم میکند که بخشی‬‫از منابع واکسن را در اختیار کشورهای کمدرآمد قرار دهند‪ .‬تسهیالت کووکس که‬‫سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬اتحاد واکسن‪ ،‬ائتالف برای نوآوریهای آمادگی همهگیر‬‫(‪ )CEPI‬و صنعت را گرد هم میآورد (به کشورهای شرکتکننده اجازه میدهد منابع‬‫خود را جمع کنند تا بتوانند از توسعه تعداد بیشتری از واکسنهای کاندید حمایت کنند‬‫کشور میتواند بهتنهایی انجام دهد)‪ .‬این ابتکار بیشتر از سرمایهگذاریهای «فشار» در‬‫تأسیسات تولیدی و مکانیسمهای «کشش» (تعهدات پیشخرید) برای تشویق‬‫تولیدکنندگان به سرمایهگذاری در افزایش تولید واکسن و کمک به تقسیم خطرات‬‫استفاده میکند‪ .‬در صورت موفقیتآمیز بودن واکسن‪ ،‬دوزها به محض در دسترس قرار‬‫گرفتن بهطور عادالنه از طریق تسهیالت کووکس بین کشورهای خود تأمین مالی (در‬‫حال حاضر ‪ 75‬کشور) که هزینه دوز آنها را پرداخت میکنند و کشورهای‬‫درحالتوسعه (در حال حاضر ‪ )90‬که در غیر این صورت قادر به تأمین مالی برای تهیه‬‫واکسن نیستند‪ ،‬توزیع میشود‪.‬‬‫منابع عظیمی برای کار تحقیق و توسعه بر روی واکسن کووید‪ 19-‬هدایتشده است‪.‬‬‫تضمین دسترسی عادالنه به چنین واکسنی مستلزم حکمرانی قوی جهانی و استفاده از‬‫دیپلماسی واکسن است‪.‬‬‫‪ 13.3‬آلودگی هوا‬‫شواهد علمی میتوانند نقش مهمی در مذاکره بر سر توافقات عمده ایفا کنند‪ .‬در دهه‬

‫‪243‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫گذشته‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت درگیر مقابله با مشکل آلودگی هوا شده است‪ .‬یک‬‫نقطه عطف مهم‪ ،‬تصویب قطعنامه مجمع جهانی سالمت و نقشه راه مرتبط در سال ‪2015‬‬‫برای رسیدگی به این چالش رو به رشد سالمت جهانی بود‪ .‬ازنظر دیپلماسی سالمت‪،‬‬‫قطعنامه و نقشه راه‪ ،‬مسیر را برای همکاری بین سازمانی گسترده با سازمان ملل متحد و‬‫سایر سازمانهای بینالمللی هموار کرد‪ .‬آنها همکاری بین سازمان جهانی بهداشت و‬‫شبکههای بهداشت شهری را تقویت کردهاند با توجه به اینکه دیپلماسی سالمت شهری‬‫بهسرعت در حال تبدیلشدن به یک عنصر مهم دیپلماسی سالمت در قرن ‪ 21‬است‪( .‬به‬‫کادر ‪ 16‬مراجعه کنید)‬‫آلودگی هوا در سال ‪ ،2018‬در سومین نشست سطح عالی سازمان ملل در مورد پیشگیری‬‫و کنترل بیماریهای غیر واگیر‪ ،‬بهعنوان پنجمین عامل خطر برای بیماریهای غیر واگیر‬‫در کنار «چهار موضوع‪ »1‬تنباکو‪ ،‬الکل‪ ،‬رژیم غذایی ناسالم و کمتحرکی‪ ،‬در دستور کار‬‫سالمت جهانی قرار گرفت‪.‬‬‫بسیاری از محرکهای آلودگی هوا‪ ،‬مانند احتراق سوختهای فسیلی‪ ،‬منجر به انتشار‬‫دیاکسیدکربن و سایر آالیندههای آبوهوایی‪ ،‬ازجمله ازن و کربن سیاه میشود که تا‬‫حد زیادی بر تغییرات آبوهوا و بر سالمت انسان تأثیر میگذارد‪.‬‬‫بر این اساس‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت فعالیتهای دانش محور خود را در جریان‬‫مذاکرات عمده در مورد تغییرات اقلیمی در چارچوب سازمان ملل‪ ،‬بهویژه در اجالس‬‫اقلیمی سازمان ملل که در نیویورک در ‪ 23‬سپتامبر ‪ 2019‬و در بیست و پنجمین نشست‬‫کنفرانس اعضا چارچوب کنوانسیون تغییرات اقلیمی (‪ )UNFCCC‬که از ‪ 2‬تا ‪ 13‬دسامبر‬‫‪ 2019‬در مادرید افزایش داد‪ .‬سازمان جهانی بهداشت از سوی دبیر کل سازمان ملل متحد‬‫‪1- Quartet‬‬‫فصل سیزدهم ‪ :‬نمونه هایی از دیپلماسی سالمت‬‫‪244‬‬‫موظف شده بود که به توسعه دو تعهد مرتبط با سالمت برای اجالس اقدام اقلیمی کمک‬‫کند‪ ،‬یعنی (الف) نجات جان افراد از طریق کاهش انتشار کربن و کاهش آلودگی هوا‬‫(ب) افزایش سرمایهگذاری در اقدامات اقلیمی‪ ،‬سالمت عمومی و توسعه پایدار‪.‬‬‫سازمان جهانی بهداشت شواهدی را در مورد تأثیر تغییرات اقلیمی بر سالمتی با اطالعات‬‫آماری و نظارت بر اثرات قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا در اختیار مذاکرهکنندگان‬‫قرار میدهد‪.‬‬‫در سطح منطقهای‪ ،‬همکاری چندجانبه در زمینۀ آلودگی هوا سابقه طوالنیتری دارد‪.‬‬‫یکی از دستاوردهای قابلتوجه تصویب کنوانسیون آلودگی هوای دور برد فرامرزی در‬‫سال ‪ 1979‬تحت نظارت کمیسیون اقتصادی سازمان ملل متحد برای اروپا (‪)UNECE‬‬‫بود‪ .‬بهعنوان اولین معاهده بینالمللی در این زمینه‪ ،‬فضای قانونی و سیاسی را برای‬‫اقداماتی برای حفاظت از سالمت انسان و محیطزیست در برابر آلودگی فرامرزی هوا‬‫فراهم کرد‪ .‬کنوانسیون نمونهای از دستاوردهایی است که دیپلماسی چندبخشی و علم‬‫محور میتواند در سطح بینالمللی به دست آورد‪.‬‬‫کادر ‪ :16‬دیپلماسی شهری برای سالمت جهانی‬‫یک راهنمای دیپلماسی سالمت نمیتواند نقش تثبیتشدهای را که نهادهای داخلی در‬‫حکمرانی جهانی ایفا میکنند‪ ،‬صرفنظر کند‪ .‬در میان بسیاری از بازیگران در این سطح‪ ،‬شهرها‬‫مسلماً در سه دهه گذشته از فعالترین بازیگران در صحنه جهانی بودهاند‪ .‬این کادر مروری کوتاه‬‫بر ظهور اخیر «دیپلماسی شهری» و چالشهای کنونی در تالقی این دیپلماسی با سالمت جهانی‬‫ارائه میکند‪.‬‬‫شهرها در بسیاری از برنامههای جهانی در کانون توجه بودهاند‪ ،‬نهفقط بهعنوان موضوع یا مکان‪،‬‬‫بلکه بیشتر و بیشتر توسط ابتکارات و چارچوبهای چندجانبه بهعنوان بازیگران بینالمللی‬‫بهخودیخود موردتوجه قرارگرفتهاند‪ .‬بهنوبه خود‪ ،‬بسیاری از دولتهای محلی دیگر هنگام‬‫‪245‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫توسعه راهبردها و شرایط مشارکت بینالمللی در مورد موضوعات کلیدی‪ ،‬به دولتهای ملی‬‫تعلل نمیکنند‪.‬‬‫شهرداران‪ ،‬شوراهای شهر‪ ،‬کمیسیونهای شهری و نمایندگان مقامات محلی مستقیماً با یکدیگر‬‫و بهطور گستردهتر با بازیگران بینالمللی ازجمله شرکتها‪ ،‬آژانسهای سازمان ملل متحد و‬‫سازمانهای غیردولتی خارج از کشور ارتباط برقرار میکنند‪ .‬در حال حاضر صدها سازوکار‬‫رسمی همکاری بینالمللی وجود دارد که توسط شهرها (شبکههای شهری) ایجادشدهاند و به‬‫شهرها تریبونی در بحث در مورد بسیاری از مسائل جهانی مانند دستور کار تغییرات اقلیم و‬‫توافقنامه پاریس یا اهداف توسعه پایدار میدهند‪ .‬این بدان معناست که شهرها نقشی کلیدی در‬‫پاسخگویی به چالشهای بزرگ فراملی دارند‪ .‬بحران کووید‪ 19-‬نقش خط مقدم شهرها را‬‫بیشتر برجسته کرده است‪ :‬از سپتامبر ‪ ،2020‬تقریباً ‪ ٪95‬از عفونتهای کووید‪ 19-‬در محیطهای‬‫شهری رخداده است و بیش از ‪ 1500‬شهر در سراسر جهان تحت تأثیر قرارگرفتهاند‪ .‬بر این‬‫اساس‪ ،‬دبیر کل سازمان ملل متحد خواستار درک واضحتر از چگونگی شیوع این بیماری‬‫همهگیر‪ ،‬مانند سایر چالشهای سالمت‪ ،‬در جهان شهری شده است‪ .‬بهنوبه خود‪ ،‬بسیاری از‬‫شهرها و شبکههای شهری بهسرعت ارتباطات دیپلماسی شهری خود را برای تشکیل گروههای‬‫ضربت کووید‪ ،19-‬منابع اقدامات سیاستی و مکانیسمهایی برای تبادل بهترین شیوهها را فعال‬‫کردهاند‪ .‬بااینحال‪ ،‬دیپلماسی شهری را باید در چارچوب یک حکومت نوپای جهانی شهری‬‫درک کرد‪ ،‬نه صرفاً بهعنوان تبادل شهر به شهر‪.‬‬‫تاریخچه مختصری از دیپلماسی شهری گویای این موضوع است‪ .‬تکامل مدرن تعامل بینالمللی‬‫شهرها حداقل شامل سه «نسل» متفاوت است‪ .‬دیپلماسی شهری از روابط شهری به شهر مبتنی بر‬‫فرهنگ به مکانیزم و مدار پیچیدهای برای ایجاد ائتالف بینالمللی و تبادل سیاست حتی در پی‬‫تأثیرات قابلتوجه مرتبط با کووید‪ 19-‬بر سفر و همکاری بینالمللی تبدیلشده است‪.‬‬‫درحالیکه اولین نسل مدرن (اوایل قرن بیستم) دیپلماسی شهری مبتنی بر «شهرهای‬‫خواهرخوانده» رسمی و دوجانبه بود‪ ،‬نسل دوم (اواسط تا اواخر قرن بیستم) این شبکههای دوقلو‬‫را به ائتالفهای رسمیتر شبکههای شهری برای حمایت و مبادله افزایش داده است‪ .‬اغلب‬‫فصل سیزدهم ‪ :‬نمونه هایی از دیپلماسی سالمت‬‫‪246‬‬‫توسط متخصص سازمان ملل پشتیبانی میشود‪ .‬آژانسها اواسط دهه ‪ 1990‬اوج تالشها برای‬‫دیپلماسی بهداشت شهری رسمیتر از طریق کار شبکه شهرهای سالم اروپا تحت حمایت‬‫سازمان جهانی بهداشت بود‪ .‬سازمان و سایر تالشهای منطقهای مانند اتحاد برای شهرهای سالم‬‫(در غرب اقیانوس آرام)‪ .‬امروزه شبکههای مشابه دیگری‪ ،‬البته تخصصیتر‪ ،‬مانند پروژه‬‫شهرهای دوستدار سن سازمان جهانی بهداشت وجود دارد‪.‬‬‫بااینحال‪ ،‬قرن بیست و یکم شاهد ظهور حوزه پیچیدهتری از دیپلماسی شهری بوده است‪ ،‬بهویژه‬‫در حوزه سالمت‪ .‬این امر منجر به ایجاد شبکههای تخصصیتر و اغلب هدفمندتر شده است که‬‫با سرمایهگذاریهای خصوصی و عمده بشردوستانه درهمتنیده هستند‪ .‬دیپلماسی شهری مستقیماً‬‫درگیر بومیسازی برنامههای مهم جهانی مانند دستور کار ‪ 2030‬در توسعه پایدار است‪ .‬در حوزه‬‫سالمت‪ ،‬این شامل راهاندازی طرحهایی مانند مشارکت برای شهرهای سالم تحت حمایت‬‫بلومبرگ برای شهرهای سالم‪ ،‬یا بومیسازی اهداف توسعه پایدار مرتبط با سالمت از طریق‬‫اجماع سازمان جهانی بهداشت در شانگهای در مورد شهرهای سالم است‪ .‬درک دیپلماسی‬‫شهری از این زاویه‪ ،‬فضای بیشتری را برای مانور فراتر از خواهرخواندگی و همکاری شهر به‬‫شهر فراهم میکند و ایده روشنتری از تقاطع بین شهرها و حکمرانی جهانی به دست میدهد‪.‬‬‫اگرچه بحران کووید‪ 19-‬بهطور بالقوه در حال تغییر پارادایم است‪ ،‬بر انگیزه دیپلماسی شهری‬‫تأثیری نداشته است‪ .‬دولتهای شهری هنوز اهمیت مشارکت در سطح بینالمللی را میشناسند‪،‬‬‫اما فاقد آموزشهای رسمی دیپلماتیک و منابع الزم برای انجام این کار به حداکثر اثر هستند‪.‬‬‫بااینوجود‪ ،‬تعهد شهرها به برنامههای جهانی مانند اهداف توسعه پایدار همچنان قوی است و‬‫چارچوبهای بینالمللی بهطور فزایندهای در امور شهرداری تأثیرگذار هستند‪ .‬شهرها همچنان‬‫به ظرفیت خود برای مقابله با چالشهای جهانی اطمینان دارند‪ .‬این بحران همچنین توجه‬‫بهسالمت جهانی فراتر از بخش بهداشت را برانگیخته است‪ :‬بنابراین‪ ،‬سالمت و رفاه اکنون تحت‬‫پوشش تالشهای دیپلماسی شهری است که در اصل بر سایر بخشها متمرکزشده است‬‫(بهعنوانمثال‪ ،‬محیطزیست در مورد گروه رهبری آبوهوای شهرهای ‪( C40‬گروهی از‬‫‪247‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫شهرهایی هستند که برای کاهش وارد شدن گازهای کربندار و تطبیق با تغییرات آبوهوایی‬‫کره زمین کار میکنند)‪ ،‬یا مهاجرت در مورد شورای مهاجرت شهرداران)‪.‬‬‫بااینوجود‪ ،‬نقش دیپلماسی شهری در سالمت جهانی در مقایسه با نقش آن در حوزههای دیگر‬‫مانند مهاجرت‪ ،‬آبوهوا یا تابآوری نسبتاً محدود است‪ .‬شهرها و مسائل شهری همچنان در‬‫دستور کار جهانی سالمت جایگاه بسیار متوسطی دارند‪ .‬جدای از ابتکار خودسازماندهی‬‫شبکههای شهری‪ ،‬شهرها در حال حاضر هنوز در حاشیه چندجانبه گرایی رسمی قرار دارند‪.‬‬‫بهعنوانمثال‪ ،‬سازمان بهداشت جهانی هنوز یک دپارتمانی یا واحد اصلی برای شهرها ندارد و‬‫موضوع سالمت شهری را به گفتگوهای نسبتاً معدودی‪ ،‬اغلب منطقهای‪ ،‬واگذار کرده است‪.‬‬‫بهطور گستردهتر‪ ،‬مانند بسیاری دیگر از حوزههای سیاست جهانی‪ ،‬ظرفیتسازی و‬‫سرمایهگذاری در سطح محلی حیاتی است‪ ،‬جایی که محدودیتهای قابلتوجهی در بودجه و‬‫فرصتهای آموزشی برای "دیپلماتهای شهری" وجود دارد‪ .‬شناخت و نهادینه کردن صدای‬‫شهری هنوز یک چالش کلیدی است‪.‬‬‫‪ 13.4‬تجارت‪ ،‬مالکیت فکری و سالمت‬‫پس از اعالمیه دوحه در موردتوافق نامه تریپس و بهداشت عمومی در سال ‪ ،2001‬رابط‬‫بین تجارت‪ ،‬مالکیت فکری و سالمت به یکی از کانونهای اصلی دیپلماسی سالمت در‬‫قرن بیست و یکم تبدیلشده است‪ .‬این رابط همچنین رابطی است که در آن ابعاد‬‫چندجانبه و چندبخشی دیپلماسی سالمت بیشترین ارتباط را با یکدیگر دارند‪ .‬بر این‬‫اساس کتاب حاضر در فصلهای مختلف بهویژه فصل ‪( 11‬شامل جنبههای بین بخشی)‪،‬‬‫فصل ‪( 8‬انسجام سیاست)‪ ،‬فصل ‪( 7‬دیپلماسی سالمت منطقهای)‪ ،‬بخش ‪( 13.1‬دسترسی‬‫به دارو) و مطالعه موردی ‪( 1‬در مورد شفافیت قیمتها) به آن میپردازد‪ ،‬گفتوگو در‬‫مورد سالمت و تجارت (و در اکثر موارد در مورد مالکیت فکری) در محیطهای ملی‪،‬‬‫چندجانبه و بین سازمانی در حال انجام است‪.‬‬‫فصل سیزدهم ‪ :‬نمونه هایی از دیپلماسی سالمت‬‫‪248‬‬‫گفتوگو در محیطهای ملی معموالً در کمیتههای چندبخشی رخ میدهد که طیف‬‫وسیعی از موضوعات تحت تأثیر تجارت را پوشش میدهد‪ .‬بااینحال‪ ،‬در برخی موارد‪،‬‬‫زمانی که استداللهای سالمت بهشدت توسط ذینفعان بیان میشود‪ ،‬دولتها یک‬‫مکانیسم اختصاصی (تعدادی یا ثابت) برای ارزیابی تأثیر سالمت تجارت بینالمللی ایجاد‬‫کردهاند‪ .‬ازآنجاییکه بخشهای تجارت و سالمت بهندرت در حوزههای مربوط به‬‫یکدیگر درگیر هستند‪ ،‬چنین تعامل شدیدی درک متقابل از موضوعات درخطر را‬‫افزایش میدهد‪.‬‬‫اختالفات تجاری بینالمللی مرتبط با سالمت نیز همکاری بین بخشی را تقویت میکند‪.‬‬‫برای مثال استرالیا‪ ،‬نروژ و اروگوئه با موفقیت در سازمان تجارت جهانی‪ ،‬دادگاه ‪EFTA‬‬‫(دیوان عدالت کشورهای انجمن تجارت آزاد اروپا) و مرکز بینالمللی حلوفصل‬‫اختالفات سرمایهگذاری از اقدامات کنترل دخانیات که بهعنوان بخشی از اجرای‬‫کنوانسیون چارچوب کنترل دخانیات معرفی کرده بودند‪ ،‬دفاع کردند‪ .‬این موارد یک‬‫پدیده نوظهور را برجسته کردند‪ ،‬یعنی اینکه چگونه یک رژیم حقوقی بینالمللی جدید‬‫در سالمت (کنوانسیون چارچوب کنترل دخانیات) میتواند به تعادل استداللهای‬‫حقوقی در هر دو طرف رابط تجاری و سالمت کمک کند که درگذشته بهشدت تحت‬‫سلطه قدرت قانونی تجارت بود؛ و قراردادهای سرمایهگذاری در یکروند متضاد‪،‬‬‫توافقنامههای تجاری و سرمایهگذاری منطقهای و دوجانبه نسبت به انعطافپذیریهای‬‫موجود در سیستمهای جهانی سازمان تجارت جهانی‪ ،‬بهطورکلی حفاظت کمتری از‬‫سالمت ارائه میکنند؛ بنابراین مهم است که بخش سالمت بهطور فعال در مذاکرات‬‫چنین توافقاتی مشارکت کند‪.‬‬‫در عرصه بین سازمانی‪ ،‬نمونه قابلتوجه اخیر گفتگو و همکاری‪ ،‬ویرایش دوم (‪)2020‬‬‫مطالعه سهجانبه (‪ )WHO-WIPO-WTO‬در مورد ارتقاء دسترسی به فناوریهای‬‫‪249‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫پزشکی و نوآوری است‪ .‬بر اساس نسخه اول (‪ ،)2013‬انتشار جدید بهمنظور پشتیبانی از‬‫گفتگو و تصمیمگیری در این رابط سیاست بسیار پیچیده است‪ ،‬بنابراین بهعنوان منبع‬‫ارزشمند در یکزمان حیاتی برای سالمت جهانی عمل میکند‪.‬‬‫‪ 13.5‬مقاومت ضد میکروبی‬‫مشکل مقاومت ضد میکروبی توجه زیادی را در قرن بیست و یکم به خود جلب میکند‬‫و نیاز به هماهنگی مؤثرتر تالشهای بین بخشی ملی برای مقابله با آن وجود دارد‪ .‬ازنظر‬‫دیپلماسی سالمت‪ ،‬چندین عامل و فرآیند در پس افزایش شدید گفتگوهای چندبخشی‬‫و چندجانبه در مورد مقاومت ضد میکروبی نهفته است‪:‬‬‫‪ -1‬اقدام چندبخشی شامل بخشهای بهداشت‪ ،‬کشاورزی و دامپزشکی (چیزی که به‬‫دلیل رویکردهای غالباً متفاوت آنها آسان نیست) با توجه به مقیاس مشکل واقعاً به یک‬‫موضوع فوری تبدیلشده است‪.‬‬‫‪ -2‬چندین طرح و پلتفرم بینالمللی در مدت کوتاهی ازجمله برنامه اقدام جهانی سازمان‬‫جهانی بهداشت در مورد مقاومت ضد میکروبی (‪ ،)2015‬بیانیه سیاسی نشست سطح عالی‬‫مجمع عمومی سازمان ملل در مورد مقاومت ضد میکروبی (‪ ،)2016‬بیانیه رهبران گروه‬‫بیست اوزاکا (‪ ،)2019‬همکاری سهجانبه (‪ ،)FAO-OIE-WHO‬گروه هماهنگی بین‬‫سازمانی موقت سازمان ملل متحد در مورد مقاومت ضد میکروبی‪ ،‬چندین پلتفرم‬‫منطقهای و دوجانبه و مشارکت جهانی مقاومت آنتیبیوتیکی (که بر مقاومت کم و پایین‬‫تمرکز دارد‪ .‬کشورهای با درآمد متوسط) راهاندازی شدهاند‪ .‬مکانیسم دیگری‪ ،‬صندوق‬‫امانی چندشریک مقاومت ضد میکروبی‪ ،‬تحت نظارت مشارکت سهجانبه (‪FAO-OIE-‬‬‫‪ )WHO‬ایجاد شد‪ .‬این تکثیر مکانیسمهای بینالمللی مستلزم ورودیهای چندبخشی‬‫هماهنگ از سوی دولتها بوده و درنتیجه توسعه راهبردهای چندبخشی ملی را در یک‬‫دوره نسبتاً کوتاه تشویق میکند‪.‬‬‫فصل سیزدهم ‪ :‬نمونه هایی از دیپلماسی سالمت‬‫‪250‬‬‫‪ -3‬همکاری بینالمللی و بین سازمانی در مورد مقاومت ضد میکروبی در پسزمینه‬‫اقدامات مشترک در برخی زمینههای نزدیک‪ ،‬مانند کمیسیون کد مواد غذایی و شبکه‬‫بینالمللی مقامات ایمنی غذا‪ ،‬هر دو تحت نظارت دوگانه سازمان جهانی بهداشت و‬‫سازمان خواربار و کشاورزی‪ ،‬پدید آمد‪ .‬اینها پایههای نهادی مهمی بودند که باید از‬‫آنها درس گرفت‪.‬‬‫‪ -4‬راهحلهای مبارزه با مقاومت ضد میکروبی با مفاهیم و فرآیندهای گستردهتر‬‫("سالمت یکپارچه‪ )"1‬و موازی (نوآوری دارویی و تحقیق و توسعه) مرتبط است‪ .‬این‬‫امر در برخی مکانیسمهای جهانی و همچنین در گروه رهبران جهانی سالمت یکپارچه‬‫در مورد مقاومت ضد میکروبی که قرار است توسط مشارکت سهجانبه (‪FAO-OIE-‬‬‫‪ )WHO‬به نمایندگی از دبیر کل سازمان ملل تشکیل شود منعکسشده است‪ .‬سایر‬‫بخشهای مرتبط با این تالشها محیطزیست‪ ،‬صنعت‪ ،‬اقتصاد‪ ،‬تجارت و حقوق مالکیت‬‫فکری هستند‪.‬‬‫بهطورکلی‪ ،‬مقاومت ضد میکروبی یکی از موارد اصلی در دستور کار جهانی سالمت‬‫قرن بیست و یکم است‪ .‬این امر ارتباط نزدیکی با سایر حوزههای پیچیده سیاسی و فنی‬‫دارد‪ ،‬مانند رویکرد یک سالمت‪ ،‬تحقیق و توسعه و نوآوری و بنابراین نیازمند افزایش‬‫دیپلماسی و مذاکرات بینالمللی (و بین بخشی) است تا بتوان راهحلهای جهانی پیدا‬‫کرد‪.‬‬‫‪ 13.6‬مهاجرت و سالمت‬‫یکی از درسهای مهم از گفتوگوی جهانی در مورد مهاجرت و سالمت این است که‬‫کار منسجم آژانسهای بین المللی و همگرایی بین بخشی ملی میتوانند در صورت‬‫‪1 - One Health‬‬‫‪251‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫مقابله با یک چالش نسبتاً جدید (و حاد) سالمت جهانی‪ ،‬پشتیبان یکدیگر باشند و‬‫یکدیگر را تقویت کنند‪ .‬نمونه این امر فرآیندی است که منجر به تصویب قطعنامه مهم‬‫‪ WHA70.15‬در مجمع جهانی سالمت در سال ‪ 2017‬در مورد ارتقای سالمت پناهندگان‬‫و مهاجران و چارچوب مربوطه شد که متعاقباً در پیمان جهانی سازمان ملل برای مهاجرت‬‫ایمن‪ ،‬قانونمند و قاعده مند (ازاینپس در این متن "پیمان جهانی") گفته میشود‪.‬‬‫همافزایی بین (‪ IOM ،WHO‬و ‪ )UNHCR‬در جریان آماده سازی و مذاکرات در مورد‬‫قطعنامه ‪ ،WHA70.15‬پا به پای رهبری سیاسی گروه کشورهای اصلی مذاکره کننده‬‫انجام شد‪ .‬این کار بین سازمانی همچنین شواهد و انگیزهای برای پیگیری همگرایی بین‬‫بخشی ملی در حمایت از روند چندجانبه (بهویژه در کشورهایی با منابع فنی و دیپلماتیک‬‫کمتر) ارائه کرد‪ .‬این امر به دلیل دانش محدود در این زمینه از سالمت عمومی و بسیاری‬‫از باورهای غلط و دیدگاههای متفاوتی که به وجود آمده است‪ ،‬مهم است‪.‬‬‫الحاق سالمت به پیمان جهانی که خود یک سند سیاسی پیچیده با ماهیت بسیار بین بخشی‬‫است تعدادی از چالشها را برای دیپلماسی سالمت ایجاد کرد‪ .‬اوالً‪ ،‬باید در نظر داشت‬‫که مذاکرات در مقر سازمان ملل در نیویورک توسط وزرای خارجه و دیپلماتها رهبری‬‫میشود و بسیار سیاسی است و فرصتهای کمتری را برای ورودیهای تخصصی روزانه‬‫ارائه میکند‪.‬‬‫از مذاکرات در ژنو‪ ،‬جایی که سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬سایر آژانسهای تخصصی‬‫مرتبط و کانونهای سالمتی نمایندگان دائمی کشورها در آن مستقر هستند (به فصل ‪6‬‬‫مراجعه کنید)‪ .‬بهطور قابلتوجهی‪ ،‬در کنفرانس بین دولتی مهم برای پذیرش پیمان‬‫جهانی که در مراکش‪ ،‬در دسامبر ‪ 2018‬برگزار شد‪ ،‬بخش سالمت در مقابل‬‫وزارتخانههای کشور‪ ،‬کار‪ ،‬رفاه اجتماعی و امور خارجه بسیار ضعیف بود‪ .‬این نشان‬‫میدهد که وقتی مذاکرات بر سر یک سند بینالمللی مهم با پیامدهای سالمت در‬‫فصل سیزدهم ‪ :‬نمونه هایی از دیپلماسی سالمت‬‫‪252‬‬‫محیطهای بسیار سیاسی خارج از ژنو انجام میشود‪ ،‬از یکسو‪ ،‬برای سازمان جهانی‬‫بهداشت ضروری است که با کشورهای عضو و آژانسهای بینالمللی همفکر همکاری‬‫کند؛ و از سوی دیگر‪ ،‬وزارتخانههای بهداشت بهطور فعال با هیئتهای ملی خود تعامل‬‫داشته باشند تا اطمینان حاصل شود که جنبههای سالمتی بهاندازه کافی درنتیجه مذاکرات‬‫منعکسشده است‪.‬‬‫موضوع سالمت بهعنوان موضوع خاص برای جلسات موضوعی در آغاز فرآیند مذاکره‬‫برای پیمان جهانی مشخص نشده بود؛ بنابراین استفاده از سایر بسترها مرتبط‪ ،‬مانند‬‫رویدادهای جانبی در رویدادهای پرمخاطب و رایزنیهای جهانی (‪ )WHO-IOM‬در‬‫ال توسط سازمان جهانی‬‫مورد سالمت مهاجران‪ ،‬عالوه بر پیشبرد اولویتها و اصولی که قب ً‬‫بهداشت اتخاذشده و ترویج پیوند با اسناد بینالمللی مهم ضروری است؛ مانند اعالمیه‬‫جهانی حقوق بشر‪ ،‬میثاقهای بینالمللی و اهداف توسعه پایدار‪ .‬یکی دیگر از درسهای‬‫کلیدی از فرآیند گنجاندن سالمت در پیمان جهانی این است که استفاده از بسترهای‬‫موازی و بهرهگیری از قدرت ابزارهای موجود شناختهشده جهانی میتواند نقش مهمی‬‫در ارتقای منافع سالمت در طول مذاکرات در سازمان ملل در مورد سندی با دامنه‬‫وسیعتر ایفا کند‪.‬‬‫‪ 13.7‬نکات پایانی‬‫تمام مثالهای ارائهشده در این فصل نشان میدهند که عبور از چالشهای پیچیده سالمت‬‫جهانی نیازمند دیپلماسی چند سطحی (یعنی مشارکت در مذاکرات در مجامع مختلف)‬‫همراه با دیپلماسی چندجانبه (شامل انواع مختلف بازیگران)‪ ،‬معموالً در یک دوره زمانی‬‫است‪ .‬تالشهای دیپلماسی سالمت جهانی در مورد مسائل پیچیده به دلیل تعداد زیاد‬‫بازیگران و تنوع فرهنگها و سبکهای دیپلماتیک دشوارتر شده است‪ .‬این امر همراه با‬‫‪253‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫تضعیف تعهد به چندجانبه گرایی‪ ،‬دستیابی به توافق را دشوارتر میکند (همانطور که‬‫در شکست بیست و پنجمین نشست اعضای ‪ UNFCCC‬در توافق بر سر بازارهای جهانی‬‫کربن منعکس شد) و منجر به نتایج غیرقابلپیشبینی فزایندهای میشود‪.‬‬‫این مثالها نشاندهنده تحول جدید مهم دیگری در روابط بینالملل است‪ :‬روشی که‬‫سازمانهای بینالمللی به بازیگران مهم دیپلماسی چندجانبه تبدیل میشوند‪ ،‬همانطور‬‫که با مشارکت سازمان جهانی بهداشت در اجالسهای رهبران گروه ‪ 7‬و گروه ‪ 20‬و‬‫ترتیبات بین سازمانی در زمینهٔهای فوق نشان دادهشده است‪ .‬اینطور احساس میشود‬‫که کارمندان و متخصصین بینالمللی بهصورت فزایندهای از منافع فراملی‪ ،‬یعنی تولید و‬‫عرضه کاالهای عمومی جهانی دفاع میکنند‪ .‬این امر در مورد تالشهای دیپلماتیک‪،‬‬‫بهعنوانمثال‪ ،‬حفاظت از محیطزیست و بهداشت بسیار صادق است‪.‬‬‫این مثالها بیشتر نشاندهنده دیپلماسی سالمت همافزاینده است که یکی دیگر از‬‫ویژگیهای جدید دیپلماسی سالمت جهانی است؛ یعنی جایی که کشورها برای تعامل‬‫همافزایی‪ ،‬به تالشهای دیپلماتیک در سطوح مختلف و در چارچوب سازمانها‪،‬‬‫فرآیندها و جلسات مختلف اهتمام دارند‪.‬‬‫درنهایت‪ ،‬برخی از نمونههای دیپلماسی سالمت جهانی که در بخشهای قبل موردبحث‬‫قرار گرفت بهویژه موارد مرتبط با تجارت‪ ،‬مهاجرت و مقاومت ضد میکروبی‪ ،‬از زوایای‬‫مختلف‪ ،‬اهمیت (و پیچیدگی) دستیابی به هماهنگی بین بخشی ملی و انسجام سیاستها‬‫در فرآیندهای چندجانبه را برجسته میکند‪.‬‬‫فصل سیزدهم ‪ :‬نمونه هایی از دیپلماسی سالمت‬‫‪254‬‬‫کادر ‪ :17‬آماده شدن برای مذاکرات در ژنو‬‫آمادهسازی جامع برای مذاکرات مستلزم چندین اقدام کلیدی و مشارکت ذینفعان و شرکای‬‫مربوطه در سطح کشور و در ژنو (یا هر جا که مذاکرات انجام میشود) است‪ .‬همه اقدامات مفید‬‫هستند (در سطوح مختلف بسته به مذاکره موردنظر) اما لزوماً متوالی نیستند ‪ -‬اغلب همه بهطور‬‫همزمان یا به ترتیب متفاوت بسته به موضوع و سطح مذاکره انجام میشوند‪.‬‬‫اقدام ‪1‬‬‫اولین قدم مطالعه تاریخچه موضوع موردبحث است‪ .‬باید به اسنادی مراجعه کنید که به شما در‬‫درک پیشینه قطعنامه یا متن دیگری که مورد مذاکره قرار میگیرد کمک کند‪.‬‬‫همچنین مهم است که از (الف) مواضع اتخاذشده توسط کشورتان در این مورد در مذاکرات‬‫قبلی آگاه باشید؛ و (ب) مواضع اتخاذشده توسط کشورهای همفکر و کشورهایی که دارای‬‫دیدگاههای متفاوت هستند‪.‬‬‫اقدام ‪2‬‬‫مرحله دوم‪ ،‬شناسایی موضوعات یا "زبان متن" موردبحث وجود دارد که احتماالً در طول‬‫فرآیند مذاکره باعث ایجاد اختالف میشود‪.‬‬‫نگاه کردن به مذاکرات قبلی در مورد این موضوع ضروری است‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬اشاره بهحقوق‬‫جنسی و باروری همواره باعث ایجاد نگرانی در میان گروه خاصی از کشورها در سراسر جهان‬‫شده و درعینحال از حمایت قوی گروهی دیگر برخوردار بوده است‪.‬‬‫اقدام سوم‬‫بسیج کارشناسان است تا بتوانید به درک جامعی از موضوع موردبحث دست یابید‪ .‬کارشناسان‬‫ممکن است در پایتخت یک کشور‪ ،‬در داخل یا خارج از وزارت بهداشت‪ ،‬وزارت خارجه یا‬‫وزارتخانه مربوطه دیگر مستقر باشند‪ .‬مالحظات بیشتر در مورد نقش بخشهای مختلف در فصل‬‫‪ 11‬صحبت شده است‪ .‬درخواستهایی نیز ممکن است توسط نمایندگی یک کشور در ژنو‬‫دریافت شود تا به مقامات ملی در پایتخت اطالعات تخصصی بیشتری ارائه شود‪ .‬این به این دلیل‬‫است که در مورد برخی مسائل ‪ -‬مانند شیوع یک بیماری شبه آنفلوانزا در آسیا (که بعداً کووید‪-‬‬‫‪255‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪ 19‬نام گرفت) در اوایل سال ‪ 2020‬که مرتبطترین اطالعات ممکن است در ژنو در سازمان‬‫جهانی بهداشت (‪ )WHO‬وجود داشته باشد و نه در پایتخت کشور‪.‬‬‫تخصص ممکن است ملی باشد ‪ -‬این شامل تخصص اتباع همان کشور است که برای‬‫سازمانهای بینالمللی در ژنو کار میکنند ‪ -‬یا بینالمللی باشد‪ .‬گروه بزرگی از متخصصان در‬‫زمینهٔ سالمت جهانی بهویژه در ژنو‪ ،‬اما همچنین در نیویورک‪ ،‬سایر مراکز بینالمللی و در‬‫دانشگاههای سراسر جهان وجود دارد‪ .‬باید دقت زیادی کرد تا کارشناسانی از جنوب جهانی‬‫(کشورهای درحالتوسعه) در آن حضور داشته باشند‪.‬‬‫نکته مهمی که ارزش تأکید دارد این است که اغلب بهتر است از طریق تماس با افراد از یک‬‫شبکه شخصی موجود به دنبال تخصص باشید‪ .‬برای ادامه مثال ذکرشده در باال‪ ،‬نظر متخصص‬‫در مورد شیوع شبه آنفلوانزا در آسیا (که بعداً کووید‪ 19-‬نام گرفت) احتماالً راحتتر از‬‫متخصصی که شخصاً برای شما شناختهشده است به دست میآید تا با یک مؤسسه تحقیقاتی‪.‬‬‫توصیه فوق ممکن است در مواردی که کشورها تیمی قوی از کارشناسان مستقر در (یا مرتبط‬‫با) وزارتخانههای مربوطه دارند‪ ،‬مرتبط نباشد‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬در مورد وزارت سابق توسعه‬‫بینالمللی در بریتانیا (اکنون بخشی از دفتر جدید خارجی‪ ،‬مشترکالمنافع و توسعه) چنین بود‪.‬‬‫همچنین در مواردی که کشورها مؤسسات تحقیقاتی سطح باالیی دارند که میتوانند اطالعات‬‫ارائه دهند‪ ،‬این توصیه مرتبط نیست‪ .‬دستیابی به چنین اطالعاتی برای کشورهای با درآمد کم و‬‫متوسط بسیار دشوارتر است‪.‬‬‫اقدام ‪4‬‬‫گام چهارم این است که ذینفعان و شرکا را در کشور خود و در ژنو بسیج کنید تا بتوانید بهطور‬‫مؤثر برای مذاکرات آتی آماده شوید‪.‬‬‫ابتدا باید با دیپلماتها و کارمندان دولتی که افراد تماس شما هستند در تماس باشید (نقاط‬‫کانونی) در وزارت خارجه و وزارت بهداشت هست‪ .‬آنها باید از مذاکرات آتی مطلع شوند و‬‫به آنها فرصت کافی داده شود تا اطالعات جمعآوری کنند‪ ،‬با دیگران مشورت کنند‪،‬‬‫فصل سیزدهم ‪ :‬نمونه هایی از دیپلماسی سالمت‬‫‪256‬‬‫تأییدیههای مربوطه را از مافوق مستقیم خود یا وزیر دریافت کنند و درنهایت دستورالعملهایی‬‫را برای شما در مورد جایگاهی که باید از آن دفاع کنید‪ ،‬ارسال کنند‪.‬‬‫بهطورمعمول‪ ،‬دستورالعملهای پایتخت از طریق هماهنگی میان نمایندگان وزارتخانههای‬‫مربوطه پس از مشورت با کارشناسان در صورت نیاز و همانطور که بهطور فزایندهای در زمینهٔ‬‫بهداشت جهانی اتفاق میافتد‪ ،‬با جامعه مدنی تهیه میشود‪ .‬این دستورالعملها درنهایت قبل از‬‫ارسال به مأموریت در ژنو در سطح ارشد در وزارتخانه اصلی تصویب خواهد شد‪ .‬اغلب‬‫هماهنگی از طریق تبادل کتبی است‪ .‬سطح تأیید الزم به مذاکره بستگی دارد‪.‬‬‫هنگامیکه با مقامات ملی در پایتخت خود در ارتباط هستید‪ ،‬بسته به عوامل متعددی‪ ،‬ممکن‬‫است آنها را مفید یا کمتر مفید بیابید‪ .‬این عوامل شامل موارد زیر است‪:‬‬‫‪ -1‬تا چه حد موضوع مورد عالقه وزارتخانهها و یا دولت باشد‪.‬‬‫‪ -2‬توانایی افراد مرجع در وزارتخانه برای بسیج متخصصان و نظرات آنها در پایتخت‬‫‪ -3‬ارتباط شخصی شما و روش برقراری ارتباط با نفرات مرجع در وزارتخانهها‬‫ثانیاً‪ ،‬شما باید به مخاطبین خود در سازمان جهانی بهداشت و سایر سازمانهای بهداشت جهانی‬‫نزدیک شوید تا از دیدگاه آنها متوجه شوید که در مذاکرات آتی چه چیزی درخطر است‪ .‬در‬‫اینجا نیز‪ ،‬روابط شخصی و شبکهها نتایج بهتری نسبت به رسیدگی به درخواستها به یک‬‫موسسه بهطورکلی میدهند‪.‬‬‫ثالثاً‪ ،‬شما باید باهمتایان خود در مأموریتهای دیپلماتیک در ژنو تماس بگیرید تا اطالعاتی را‬‫در مورد مواضعی که کشورهای آنها در مذاکرات اتخاذ میکنند جمعآوری کنید و در برخی‬‫موارد حمایت جمعآوری کنید و اتحاد ایجاد کنید‪ .‬روابط شخصی‪ ،‬مشروعیت و مهارتهای‬‫ارتباطی ضروری است‪ .‬تعامل باهمتایان بسیار مهم است تا بتوانید دریابید که دیگران چگونه‬‫برای مذاکرات آماده میشوند‪ .‬همچنین گامی ضروری برای ایجاد یک موضع مشترک با‬‫کشورهای شریک در یکنهاد سیاسی‪ ،‬مانند اتحادیه اروپا یا اتحادیه آفریقا‪ ،‬یا در گروههای‬‫غیررسمیتر‪ ،‬مانند کشورهای شمال اروپا است‪.‬‬‫‪257‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫در ژنو یک سیستم هماهنگکننده منطقهای بسیار مهم وابسته بهسالمت وجود دارد‪ .‬هر یک از‬‫شش منطقه ‪ WHO‬دارای یک هماهنگکننده غیررسمی است که معموالً بهصورت ساالنه‬‫چرخش میکند‪ .‬فعالیتهای این هماهنگکنندهها از ارتباطات معمول بین نهادهای حاکم‬‫‪ ،WHO‬دبیرخانه سازمان جهانی بهداشت و مأموریتهای کشورهای عضو تا چالش فوقالعاده‬‫انتخاب رئیسها و معاونان برای مذاکرات بیندولتی را شامل میشود‪.‬‬‫اقدام ‪5‬‬‫در پایان فرآیند‪ ،‬مجموعهای از دستورالعملها را از پایتخت خود دریافت خواهید کرد‪.‬‬‫مشارکت قوی ذینفعان و شرکای خاص در هر مرحله از فرآیندی که در باال توضیح داده شد‪،‬‬‫بهترین تضمین برای شفاف بودن دستورالعملها است و شما را قادر میسازد از یک موقعیت‬‫ملی منسجم در طول مذاکرات دفاع کنید‪.‬‬‫فصل سیزدهم ‪ :‬نمونه هایی از دیپلماسی سالمت‬‫‪258‬‬

‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬259‫منابع‬Abbott FM (2011). Intellectual property and public health: meeting thechallenge of sustainability. Geneva: Graduate Institute(http://repository.graduateinstitute.ch/record/12336, accessed 14
September 2020).
Alcázar S (2008a). The Copernican shift in global health. Geneva:
Graduate Institute (http:// repository.graduateinstitute.ch/record/
4070, accessed 14 September 2020).
Alcázar S (2008b). The WHO Framework Convention on Tobacco
Control: a case study in foreign policy and health: a view from Brazil.
Geneva: Graduate Institute (http://repository.graduateinsti-i tute.ch/record/4068, accessed 14 September 2020).
Battams S, Matlin SA (2013). Discussing a definition of global health.
Geneva: Graduate Institute (http://repository.graduateinstitute.
ch/record/288069, accessed 14 September 2020).
Cassels A, Kickbusch I, Told M, Ghinga I (2014). How should the WHO
reform?: an analysis and review of the literature. Geneva: Graduate
Institute(http://repository.graduateinstitute.ch/record/292197,
accessed 14 September 2020).
Claxton A, Rusagara V, Oloo B (2010). Negotiating health in a fragile state:a civil society perspective: a case study of the Global Fund TB projectin Somalia. Geneva: Graduate Institute (http://repository.
graduateinstitute. ch/record/4074, accessed 14 September 2020).
Global Health Centre (2016). Getting the most out of polio eradication: 10
actions for Europe. Geneva: Graduate Institute (http://repository.
graduateinstitute.ch/record/296845, accessed 14 September 2020).
Global Health Programme (2012). Good global health begins at home:policy coherence at national level. Geneva: Graduate Institute(http://repository.graduateinstitute.ch/record/16587, accessed 14
September 2020).
Global Health Programme (2013). Health diplomacy meets science
diplomacy: symposium report November 2013. Geneva: Graduate

260‫منابع‬Institute(http://repository.graduateinstitute.ch/record/293813,
accessed 14 September 2020).

Global Health Programme (2014a). Formation francophone diplomatie etsanté. Geneva: Graduate Institute (http://repository.graduateinstitute.
ch/record/292212, accessed 14 September 2020).
Global Health Programme (2014b). Global health instruments: The case of
the WHO FCTC. Geneva: Graduate Institute (http://repository.
graduateinstitute.ch/record/288070, accessed 14 September 2020).
Global Health Programme (2015). 300 women leaders in global health.
Geneva: Graduate Institute (http://repository.graduateinstitute.
ch/record/296815, accessed 14 September 2020).
Jacques M, Kickbusch I, Told M (2013). A glossary of terms used in global
health negotiation: a working tool. Geneva: Graduate Institute(https://repository.graduateinstitute.ch/record/296833?ln=en,
accessed 14 September 2020).
Kickbusch I (2010). Case studies: the role of Switzerland in global healthgovernance part I: a development perspective. Geneva: Graduate
Institute(http://repository.graduateinstitute.ch/record/290689,
accessed 14 September 2020).
Kickbusch I (2016). Governing the global health security domain. Geneva:
Graduate Institute (http://repository.graduateinstitute.ch/record/
293810, accessed 14 September 2020).
Kickbusch I, Brindley C (2013). Health in the post-2015 development
agenda: an analysis of the UN led thematic consultations, high level
panel report and sustainable development debate in the context ofhealth.
Geneva:Graduate
Institute(http://repository.
graduateinstitute.ch/record/288001, accessed 14 September 2020).
Kickbusch I, Franz C (2020). Towards a synergistic global health strategy
in the EU. Geneva: Graduate Institute (http://repository.
graduateinstitute.ch/record/298287, accessed 14 September 2020).
Kickbusch I, Liu A (2017). Global health leadership: electing the WHO
Director-General. Geneva: Graduate Institute; Global Health Centre(http://repository.graduateinstitute.ch/record/296008, accessed 14
September 2020).

‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬261

Kickbusch I, Cassels A, Liu A (2016). New directions in governing the
global health domain: leadership challenges for WHO. Geneva:
Graduate Institute; Global Health Centre (http:// repository.
graduateinstitute. ch/record/294882, accessed 14 September 2020).
Kickbusch I, Matlin SA, Richard E, Told M. (2017). Getting the most outof polio eradication: the political dimension: final research report2016. Geneva: Graduate Institute; Global Health Centre(http://repository.graduateinstitute.ch/record/296836, accessed 14
September 2020).
Kickbusch I, Sturchio JL, Galambos L, Told M, Flores T, Hoppy R,
Lindenmayer I, Cassar Szabo MM, Canham L (2016). Universal
health coverage: an annotated bibliography 3.0: the new healtheconomy. Geneva: Graduate Institute; Global Health Centre(http://repository.graduateinstitute. ch/record/298053, accessed 14
September 2020).
Kirton J, Kickbusch I, editors (2019). Health: a political choice: delivering
universal health coverage 2030. London: Global Governance Project(http://repository.graduateinstitute.ch/ record/297186, accessed 14
September 2020).
Martin J, Kickbusch I, Told M (2013). A glossary of terms used in global
health negotiation: a working tool. Geneva: Graduate Institute(http://repository.graduateinstitute.ch/record/296833, accessed 14
September 2020).
Matlin SA, Moon S, Røttingen J-A (2013). Event working paper 1: priority
setting for health R&D. Geneva: Graduate Institute(http://repository.graduateinstitute.ch/record/293812, accessed 14
September 2020).
Matlin SA, Haselgrave M, Told M, Piper JE (2017). The Global Polio
Eradication Initiative: achievements, challenges, and lessons learned
from 1988–2016. Geneva: Graduate Institute; Global Health Centre(http://repository.graduateinstitute.ch/record/295615, accessed 14
September 2020).
Miller J, Velayati AA, Hashemian SM (2014). Global health diplomacy inpractice: bi-lateral cooperation to improve rural health systems in theMississippi Delta, USA and the Islamic

262‫منابع‬Republic of Iran. Geneva: Graduate Institute (http://repository.
graduateinstitute.ch/record/288066, accessed 14 September 2020).
Mwagiru M (2009). Negotiating health in foreign policy: an East African
perspective. Geneva: Graduate Institute (http://repository.
graduateinstitute.ch/record/12242, accessed 14 September 2020).
Silberschmidt G (2011). How to set priorities for the World HealthOrganization. Geneva: Graduate Institute (http://repository.
graduateinstitute.ch/record/4076, accessed 14 September 2020).
Told M, Kickbusch I, Matlin SA, Piper JE, Richard E (2016). Polio legacy
and transition: what can we learn for SDGs, global health governanceand health diplomacy?: meeting report. Geneva: Graduate Institute;
Global Health Centre (http://repository.graduateinstitute .ch/record/
296841, accessed 14 September 2020).
Vigier L (2014). Le contexte géopolitique mondial et ses évolutions:mondialisation, multilatéralisme et santé publique. Geneva: Graduate
Institute(http://repository.graduateinstitute.ch/record/292196,
accessed 14 September 2020).
Whelan M (2008). Negotiating the International Health Regulations.
Geneva: Graduate Institute (http://repository.graduateinstitute.
ch/record/4066, accessed 14 September 2020).
Publications on diplomacy in general
Berridge GR (2010). Diplomacy: theory and practice, 4th edition.
Basingstoke/New York: Palgrave Macmillan.
Berridge GR (2015). Economic and commercial diplomacy. In: Berridge
GR, editor. Diplomacy: theory and practice, 5th edition. London:
Palgrave Macmillan; 2015:210–24. (https://doi. org/10.1057/
9781137445520_15, accessed 14 September 2020).
Blavoukos S, Bourantonis D (2011). Chairing multilateral negotiations: thecase of the United Nations. London: Routledge.
Gaudiosi RW, Roesch JL, Ye-Min W (2019). Negotiating at the United
Nations: a practitioner’s guide. Abingdon/New York: Routledge.
Hamilton K, Langhorne R (2010). The practice of diplomacy: its evolution,
theory and administration, 2nd edition. London: Routledge.

‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬263

Hocking B, Melissen J, Riordan S, Sharp P (2012). Futures for diplomacy:
integrative diplomacy in the 21st century. The Hague: Netherlands
Institute of International Relations Clingendael (https://www.clingendael.org/sites/default/files/pdfs/20121030_research_me
lissen.pdf, accessed 14 September 2020).
Meerts P (2015). Diplomatic Negotiation: Essence and Evolution. The
Hague, Clingendael Institute https://www.clingendael.org/ sites/
default/files/pdfs/Diplomatic_Negotiation_Web_2015.pdf, accessed
12 October 2020).
Sandre A (2013). Twitterfor
diplomats.
Geneva/Rome:
DiploFoundation/Istituto Diplomatico (https://issuu.com/diplo/docs/
twitter_for_diplomats, accessed 14 September 2020).
Sharp P (2019). Diplomacy in the 21st century: a brief introduction.
Abingdon: Routledge.
Siracusa JM (2010). Diplomacy: a very short introduction. Oxford: Oxford
University Press.
Walker RA (2011). Manual for UN delegates: conference process,procedure and negotiation. Geneva: United Nations Institute forTraining and Research (https://www.un-ilibrary.org/ unitednations/manual-for-un-delegates_314ba75f-en,
accessed
14
September 2020).
Publications on global health diplomacy
Drager N, McClintock E, Moffitt M (2000). Negotiating healthdevelopment: a guide for practitioners. Cambridge (MA)/Geneva:
Conflict Management Group/World Health Organization(https://apps.who.int/iris/handle/10665/66659,
accessed
14
September 2020).
Fairman D, Chigas D, McClintock E, Drager N (2012). Negotiating publichealth in a globalized world: global health diplomacy in action.
Dordrecht/Heidelberg/London/New York: Springer.
Haring, R, Kickbusch I, Ganten D, and Moeti M, editors. (2021) Handbookof Global Health. Springer International Publishing.
Kickbusch I, Kökény M, editors (2017). Health diplomacy: European
perspectives. Geneva: World Health Organization (http://www.

264‫منابع‬euro.who.int/en/publications/abstracts/health-diplomacy-europeanperspectives-2017, accessed 14 September 2020).

Kickbusch I, Lister G, editors (2006). European perspectives on global
health: a policy glossary. Brussels: European Foundation Centre(https://repository.graduateinstitute.ch/record/294625, accessed 14
September 2020).
Kickbusch I, Lister G, Told M, Drager N, editors (2013). Global healthdiplomacy: concepts, issues, actors, instruments, fora and cases. New
York: Springer.
Matlin S, Kickbusch I, editors (2017). Pathways to global health: casestudies in global health diplomacy (volume 2). Singapore: World
Scientific (Global Health Diplomacy, Vol. 5).
Rosskam E, Kickbusch I, editors (2011). Negotiating and navigating global
health: case studies in global health diplomacy. Hackensack (NJ):
World Scientific (Global Health Diplomacy, Vol. 2).
Severoni S, Kosinska M, Immordino P, Told M, Kökény M, editors (2019).
Health diplomacy: spotlight on refugees and migrants. Copenhagen:
WHO Regional Office for Europe (http://www. euro.who.int/en/publications/abstracts/health-diplomacy-spotlight-on-refugeesand-migrants-2019, accessed 14 September 2020).
Publications on the World Health Organization
Burci GL, Vignes C-H (2004). World Health Organization. The Hague:
Kluwer Law International.
Cueto M, Brown TM, Fee E (2019). The World Health Organization: ahistory. Cambridge: Cambridge University Press.
Lee, K (2009). The World Health Organization (WHO). Abingdon:
Routledge (Global Institutions).
Publications on Decolonizing Global Health Diplomacy
Bertram K, Erondu N, Pai M (2020). Silenced voices in global health. In:
Think Global Health [website] (https://www.thinkglobalhealth.
org/article/silenced-voices-global-health, accessed 12 October 2020).
Bismarck, H von (2012). Defining decolonization. Essay for the British
Scholar Society (https:// www.helenevonbismarck.com/wp-‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬265

content/uploads/2017/12/Defining-Decolonization.pdf, accessed 10
November 2020).
Büyüm AM, Kenney C, Koris A, Mkumba L, Raveendran Y (2020).
Decolonising global health: if not now, when? BMJ Glob Health,5(8):e003394 (https://gh.bmj.com/content/5/8/e003394, accessed 12
October 2020).
Byatnal A (2020). Is COVID-19 magnifying colonial attitudes in global
health? In: Devex [website]. (https://www.devex.com/news/
sponsored/is-covid-19-magnifying-colonial-attitudes-in-globalhealth-97499, accessed 12 October 2020).
Global Health 50/50 (2020). The Global Health 50/50 report 2020: power,
privilege and priorities. London (https://globalhealth5050.org/
2020report/, accessed 12 October 2020).
Green A (2019). The activists trying to “decolonize” global health. In:
Devex [website]. (https:// www.devex.com/news/sponsored/theactivists-trying-to-decolonize-global-health-94904, accessed 12
October 2020).
Horton R (2013). Offline: Is global health neocolonialist? Lancet,
382(9906):1690. (https://www. thelancet.com/journals/lancet/ article/
PIIS0140-6736(13)62379-X/abstract, accessed 12 October 2020).
Keshavjee S (2014). Blind spot: how neoliberalism infiltrated global
health. Berkeley: University of California Press (https://www.
ucpress. edu/book/9780520282841/blind-spot, accessed 12 October2020).
Kumar A (2020). White supremacy in global health. In: Think Global
Health [website] (https:// www.thinkglobalhealth.org/article/whitesupremacy-global-health, accessed 12 October 2020).
Mbaye R, Gebeyehu R, Hossmann S, Mbarga N, Bih-Neh E, Eteki L et al.
(2019). Who is telling the story? A systematic review of authorshipfor infectious disease research conducted in Africa, 1980–2016. BMJ
Glob Health, 4(5):e001855 (https://gh.bmj.com/content/4/5/e001855,
accessed 12 October 2020).
Mignolo WD, Walsh CE (2018). On decoloniality: concepts, analytics,
praxis. Durham, NC: Duke University Press (http://read.dukeupress.

266‫منابع‬edu/books/book/2457/On-DecolonialityConcepts-Analytics-Praxis,
accessed 12 October 2020).

Redvers N, Yellow Bird M, Quinn D, Yunkaporta T, Arabena K (2020).
Molecular decolonization: an indigenous microcosm perspective ofplanetary health. Int J Environ Res Public Health.
17(12):4586 (https://www.mdpi.com/1660-4601/17/12/4586, accessed 12
October 2020).
Richardson ET, McGinnis T, Frankfurter R (2019). Ebola and the narrativeof mistrust. BMJ Glob Health. 4(6):e001932 (https://gh.bmj.
com/content/4/6/e001932, accessed 12 October 2020).
Publications on Women as Global Health Diplomats
Inter-Parliamentary Union (2020). Women in politics: 2020. In: IPU[website] (https://www.ipu. org/resources/publications /infographics/
2020-03/ women-in-politics-2020, accessed 12 October 2020).
Chideya FZ et al. (2019). African Women in Diplomacy. (http://www.
dirco.gov.za/department/african_women_diplomacy/ african_women_in_diplomacy.pdf).
Daalen KR van et al. (2020). Symptoms of a broken system: the gender
gaps in COVID-19 decision-making. BMJ Global Health,5(10):e003549. (https://gh.bmj.com/content/5/10/e003549, accessed
10 December 2020).
World Health Organization (2020). Delivered by women, led by men: agender and equity analysis of the global health and social workforce.
Geneva: World Health Organization (Human Resources for Health
Observer No. 24; http://www.who.int/hrh/resources/health-observer
24/en/, accessed 12 October 2020).
Women in Global Health (n.d.). Women in Global Health [website](https://www.womeningh.org, accessed 12 October 2020).
Books, articles, working papers and theses
Acharya S, Barber S-L, Lopez-Acuna D, Menabde N, Migliorini L, Molina
J, Schwartländer B, Zurn P (2014). BRICS and global health. Bull
World Health Organ. 92(6):386–386 A (http://dx.doi. org/10.
2471/BLT.14.140889, accessed 14 September 2020).

‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬267

Alfredson T, Cungu A (2008). Negotiation theory and practice: a review ofthe literature. Rome: Food and Agriculture Organization of the United
Nations (http://www.fao.org/docs/up/easypol/550/4-5_negotiation_
background_paper_179en.pdf, accessed 14 September 2020).
Babic M (2020). Let’s talk about the interregnum: Gramsci and the crisisof the liberal world order. Int Aff. 96(3):767–86 (https://academic.
oup.com/ia/article/96/3/767/5712430, accessed 14 September 2020).
Barbieri G (2019). Regionalism, globalism and complexity: a stimulus
towards global IR? Third World Thematics 4(6):424–41(https://doi.org/10.1080/23802014.2019.1685406, accessed
14
September 2020).
Brown, MD, Bergmann JN, Novotny TE, Mackey TK (2018). Applied
global health diplomacy:
profile of health diplomats accredited to the United States and foreign
governments. Glob Health 14 (https://doi.org/10.1186/s12992-0170316-7, accessed 14 September 2020).
Brown MD, Mackey TK, Shapiro CN, Kolker J, Novotny TE (2014).
Bridging public health and foreign affairs: the tradecraft of global
health diplomacy and the role of health attachés. Sci Dipl. 3(3)(https://www.sciencediplomacy.org/article/2014/bridging-publichealth-and-foreign-affairs, accessed 14 September 2020).
Boyd A et al. (2019). Data Diplomacy. Science & diplomacy, 8(1).
(https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6785044/, accessed
12 October 2020).
Büyüm AM, Kenney C, Koris A, Mkumba L, Raveendran Y (2020).
Decolonising global health: if not now, when? BMJ Glob Health5(8):e003394 (https://gh.bmj.com/content/5/8/e003394, accessed 14
September 2020).
Cassels A, Kickbusch I, Told M, Ghinga I (2014). How should the WHO
reform?: an analysis and review of the literature. Geneva: Graduate
Institute (https://repository.graduateinstitute.ch/ record/292197?ln=en, accessed 14 September 2020).
Chattu VK (2017a). Politics of Ebola and the critical role of global healthdiplomacy for the CARICOM. J Family Med Prim Care 6(3):463–7

268‫منابع‬(http://www.jfmpc.com/text. asp?2017/6/3/463/222056, accessed 14
September 2020).

Chattu VK (2017b). The rise of global health diplomacy: aninterdisciplinary concept linking health and international relations.
Indian J Public Health 61(2):134–6 (http://www.ijph.in/text.
asp?2017/61/2/134/207417, accessed 14 September 2020).
Chattu VK, Chami G (2020). Global health diplomacy amid the COVID19 pandemic: a strategic opportunity for improving health, peace, andwell-being in the CARICOM region: a systematic review. Soc Sci.
9(5):88 (https://www.mdpi.com/2076-0760/9/5/88/htm, accessed 14
September 2020).
Chattu VK, Kevany S (2019). The need for health diplomacy in healthsecurity operations. Health Promot Perspect. 9(3):161–3(https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6717919/, accessed
14 September 2020).
Chattu VK, Knight AW (2019). Port of Spain Summit Declaration as a
successful outcome of global health diplomacy in the Caribbean
region: a systematic review. Health Promot. Perspect. 9(3):174–80(https://doi.org/10.15171/hpp.2019.25, accessed 14 September2020).
Cooper AF, Farooq AB (2015). Stretching health diplomacy beyond“global” problem solving: bringing the regional normative dimension
in.
Glob Soc
Policy15(3):313–28 (https://www.ncbi.
nlm.nih.gov/pubmed/26635500, accessed 14 September 2020).
Dodds F, Donoghue D, Roesch JL (2016). Negotiating the Sustainable
Development Goals: a transformational agenda for an insecure world.
London: Routledge (https://www.taylorfrancis. com/books/e/
9781315527093, accessed 12 October 2020).
Feldbaum H, Michaud J (2010). Health diplomacy and the enduring
relevance of foreign policy interests. PLoS Med 7(4): e1000226(https://journals.plos.org/plosmedicine/article?id=10.1371/
journal.pmed.1000226, accessed 14 September 2020).
Frenk J, Moon S (2013). Governance challenges in global health. N Engl
J Med. 368:936–42 (https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/
NEJMra1109339, accessed 14 September 2020).

‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬269

Garfield R, Devin J, Fausey J (1995). The health impact of economic
sanctions. Bull N Y Acad Med. 72(2):454–69. (https://www.ncbi.
nlm.nih.gov/pmc/articles/ PMC2359434/, accessed 14 September2020).
Gómez EJ, Ruger JP (2015). The global and domestic politics of healthpolicy in emerging nations. J Health Polit Policy Law 40(1):3–11(https://doi.org/10.1215/03616878-2854256, accessed 14 September2020).
Gostin LO, Sridhar D (2014). Global health and the law. N Engl J Med.
370:1732–40 (https://www. nejm.org/doi/full/10.1056/ NEJMra
1314094, accessed 14 September 2020).
Iglehart JK (2004). Advocating for medical diplomacy: a conversation
with Tommy G. Thompson. Health Aff. 23:Suppl1 (https://doi.org/
10.1377/hlthaff.W4.262, accessed 14 September 2020).
Ikenberry GJ (2018). The end of liberal international order? Int Aff.
94(1):7–23. (https://academic. oup.com/ia/article/94/1/7/4762691,
accessed 14 September 2020).
Irwin R, Smith R (2019). Rituals of global health: negotiating the World
Health Assembly. Glob Public Health 14(2):161–74 (https://doi.org/
10.1080/17441692.2018.1504104, accessed 14 September 2020).
Jones CM, Clavier C, Potvin L (2017). Adapting public policy theory for
public health research: a framework to understand the developmentof national policies on global health. Soc Sci Med. 177:69–77(https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28161673, accessed 14
September 2020).
Kallinen N (2016). What are competent diplomats made of? Exploring
competency management in Finnish Foreign Service [thesis]. Vaasa:
University of Vaasa (https://osuva.uwasa.fi/handle/10024/1290,
accessed 14 September 2020).
Katz R, Kornblet S, Arnold G, Lief E, Fischer JE (2011). Defining healthdiplomacy: changing demands in the era of globalization. Milbank Q.
89(3):503–23 (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3214
719/,accessed 14 September 2020).

270‫منابع‬Kevany S (2014). Global health diplomacy: a “deus ex machina” forinternational development and relations. Int J Health Policy Manag.
3(2):111–2 (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/ PMC4122
081 /, accessed 14 September 2020).
Kickbusch I (2011). Global health diplomacy: how foreign policy can
influence health. BMJ 342:d3154 (https://www.bmj.com/content/
342/ bmj.d3154.long, accessed 14 September 2020).
Kickbusch I (2015). The political determinants of health: 10 years on. BMJ
350:h81 (https://www. bmj.com/content/350/bmj.h81, accessed 14
September 2020).
Kickbusch I (2016). The need for a European strategy on global health.
Scand J Public Health 34:561–5 (https://doi.org/10.1080/
14034940600973059, accessed 14 September 2020).
Kickbusch I, Cassels A (2018). Disruptions that shape global health. BMJ
363:2–3 (https:// repository.graduateinstitute.ch/record/ 296678?ln=en, accessed 14 September 2020).
Kickbusch I, Kökény M (2013). Global health diplomacy: five years on.
Bull World Health Organ. 91:159–159A (http://www.who.int/bulletin/volumes /91/3/13-118596/en/, accessed 14 September 2020).
Kickbusch I, Cassar Szabo MM (2014). A new governance space forhealth. Glob Health Action, 7(1) (https://doi.org/10.3402/gha.
v7.23507, accessed 14 September 2020).
Kickbusch I, Allen L, Franz C (2016). The commercial determinants ofhealth. Lancet Glob Health 4(12):E895–6 (https://doi.org/10.
1016/S2214-109X(16)30217-0, accessed 14 September 2020).
Kickbusch I, Silberschmidt G, Buss P (2007). Global health diplomacy:
the need for new perspectives, strategic approaches and skills in
global health. Bull World Health Organ. 85(3):230–2(https://www.who .int/bulletin/volumes/85/3/06-039222.pdf?ua=1,
accessed 14 September 2020).
Kickbusch I, Novotny TE, Drager N, Silberschmidt G, Alcazar S (2007).
Global health diplomacy: training across disciplines. Bull World
Health Organ. 85(12):971–3 (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/
pmc/articles/ PMC2636315/, accessed 14 September 2020).

‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬271

Killeen OJ, Davis A, Tucker JD, Meier BM (2018). Chinese global healthdiplomacy in Africa: opportunities and challenges. Glob Health Gov.
12(2):4–29 (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/ articles/ PMC644
7313/, accessed 14 September 2020).
Labonté R (2018). Reprising the globalization dimensions of international
health. Glob Health 14 (https://globalizationandhealth. Biome
dcentral. com/articles /10.1186/s12992-018-0368-3, accessed 14
September 2020).
Lancet (2018). GBD [Global Burden of Disease] 2017: a fragile world[editorial]. Lancet 392:1683 (https://doi.org/10.1016/S01406736(18)32858-7, accessed 14 September 2020).
Lancet (2019). G20 Osaka: when will global health commitments berealised? [editorial]. Lancet 394:1 (https://doi.org/10.1016/S01406736(19)31520-X, accessed 14 September 2020).
Lee K, Smith R (2011). What is “global health diplomacy”?: a conceptual
review. Glob Health Gov. 5(1) (https://www.researchgate.net/
publication/261833347_What_is_'Global_Health_Diplomacy'_A_C
onceptual_Review, accessed 14 September 2020).
Lencucha R, Kothari A, Labonté R (2010). The role of non-governmentalorganizations in global health diplomacy: negotiating the Framework
Convention on Tobacco Control. Health Policy Plan. 26(5):405–12(https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21051475, accessed 14
September 2020).
Loewenson R, Modisenyane M, Pearcey M (2014). African perspectives
in global health diplomacy. J Health Dipl. (http://www.tarsc.org/publications/documents/loewenson%20modisenyane%20pearcey_african%20perspectives%20in%20GHD.pdf, accessed 14 September2020).
Mahbubani K (2020). Diplomacy: Power or Persuasion. SAIS Review ofInternational Affairs, 40(1):19–29. (https://muse.jhu.edu/article/
763651, accessed 12 October 2020).
McBride B, Hawkes S, Buse K (2019). Soft power and global health: theSustainable Development Goals (SDGs) era health agendas of the G7,
G20 and BRICS. BMC Public Health 19 (https://

272‫منابع‬bmcpublichealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12889-0197114-5, accessed 14 September 2020).

Ministers of Foreign Affairs of Brazil, France, Indonesia, Norway,
Senegal, South Africa, and Thailand (2007). Oslo Ministerial
Declaration: global health: a pressing foreign policy issue of our time.
Lancet 369:1373–8 (https://www.thelancet.com/journals/ lancet/
article/ PIIS0140-6736(07)60498-X/fulltext, accessed 14 September2020).
Niklasson B (2020). The gendered networking of diplomats. Hague J. Dipl,
15(1–2):13–42 (https:// brill.com/view/journals/hjd/15/1-2/articlep13_2.xml, accessed 12 October 2020).
Nikogosian H (2020). Regional integration, health policy and global
health. Glob. Policy 11(4):508– 514 (https://onlinelibrary.wiley.com/
doi/abs/10.1111/1758-5899.12835, accessed 16 November 2020).
Nikogosian H, Kickbusch I (2016). The legal strength of international
health instruments: what it brings to global health governance? Int J
Health Policy Manag. 5(12):683–5 (http://www.ijhpm. com/article_3270_dfc7f91e0d1091e8c16da06b812ae436.pdf, accessed 14
September 2020).
Nikogosian H, Kickbusch I (2018). Interface of health and trade: aviewpoint from health diplomacy. BMJ Glob Health 3(Suppl1):e000491(https://gh.bmj.com/content/3/Suppl_1/
e000491,
accessed 14 September 2020).
Paula N de (2021). Planetary health diplomacy: a call to action. The Lancet
Planetary Health, 5(1):e8–e9. (https://www.thelancet.com /journals/
lanplh/ article/PIIS2542-5196(20)30300-4/abstract, accessed 10
February 2021).
Pfetsch FR (2009). Chairing negotiations in the World Trade Organization.
Négociations
11(1):121–41(https://www.cairn.info/revuenegociations- 2009-1-page-121.htm, accessed 14 September 2020).
Ruckert A, Labonté R, Lencucha R, Runnels V, Gagnon M (2016). Global
health diplomacy: a critical review of the literature. Soc Sci Med.
155:61–72 (https://www.sciencedirect.com/science/ article/abs/pii/
S0277953616301046, accessed 14 September 2020).

‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬273

Smith R, Irwin R (2016). Measuring success in global health diplomacy:
lessons from marketing food to children in India. Glob Health 12(1)(https://doi.org/10.1186/s12992-016-0169-5, accessed 14 September2020).
Taylor AL, Dhillon IS (2011). The WHO Global Code of Practice on theInternational Recruitment of Health Personnel: the evolution of
global health diplomacy. Glob. Health Gov. 5 (https://www.who.
int/workforcealliance/14.pdf, accessed 14 September 2020).
Taylor S (2018). “Global health”: meaning what? BMJ Glob Health
3:e000843 (https://gh.bmj.com/ content/bmjgh/3/2/e000843.full.pdf,
accessed 14 September 2020).
Watt NF, Gomez EJ, McKee M (2013). Global health in foreign policy –and foreign policy in health?: evidence from the BRICS. Health
Policy Plan. 29(6):763–73 (https://academic.oup.com/ heapol/
article/29/6/763/575614, accessed 14 September 2020).
Wertheim E (2002). Negotiations and resolving conflicts: an overview.
Boston (MA): Northeastern University; College of Business
Administration(https://www.europarc.org/communication-skills/
pdf/Negotiation%20Skills.pdf, accessed 11 February 2020).
Documents and reports
Clift C, editor (2014). What’s the World Health Organization for? final
report from the Centre on Global Health Security Working Group on
Health Governance. London: Royal Institute of International Affairs[ChathamHouse](http://www.chathamhouse.org/sites/files/
chathamhouse/field/
field_document/20140521WHOHealth
Governance Clift.pdf, accessed 14 September 2020).
Commission on Social Determinants of Health (2008). Closing the gap in
a generation: health equity through action on the social determinantsof health: Final report of the Commission on Social Determinants ofHealth. Geneva: World Health Organization (https://www.who.int/
social_determinants/thecommission/finalreport/en/, accessed 14
September 2020).
Deloitte (2019a). 2020 global health care outlook: laying a foundation for
the future. Deloitte (https://www2.deloitte.com/global/en/pages/life-274‫منابع‬sciences-and-healthcare/articles/global-healthcare-sectoroutlook.html, accessed 14 September 2020).

Deloitte (2019b). 2019 global health care outlook: shaping the future.
Deloitte (https://www2. deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/
Documents/Life-Sciences-Health-Care/gx-lshc-hc-outlook2019.pdf, accessed 14 September 2020).
Organisation for Economic Co-operation and Development (2014).
Competency framework. Paris: Organisation for Economic Cooperation
andDevelopment(https://www.oecd.org/careers/competency_framework_en.pdf, accessed 14 September 2020).
Organization for Economic Co-operation and Development, World HealthOrganization (2016). International regulatory co-operation andinternational organisations: the case of the World Health Organization(WHO). Paris/Geneva: Organisation for Economic Cooperation andDevelopment/World Health Organization (https://www.oecd.
org/gov/regulatory-policy/WHO_Full-Report. pdf, accessed 14
September 2020).
S4D4C (2019). The Madrid Declaration on Science Diplomacy. Madrid:
S4D4C(https://www.s4d4c.
eu/s4d4c-1st-global-meeting/themadrid-declaration-on-science-diplomacy/, accessed 14 September2020).
United Nations (2015). Transforming our world: the 2030 Agenda for
Sustainable Development.
Resolution adopted by the General Assembly on 25 September 2015. New
York: United Nations (A/RES/70/1; http://www.un.org/ga/search/
view_doc.asp? symbol= A/RES/70/1&Lang=E, accessed 14
September 2020).
United Nations (2018a). Political declaration of the third high-levelmeeting of the General Assembly on the prevention and control of
non-communicable diseases. Time to deliver: accelerating our
response to address non-communicable diseases for the health andwell-being of present and future generations. Resolution adopted by
the General Assembly on 10 October 2018. New York: United
Nations (A/RES/73/2; http://www.un.org/en/ga/search/view_ doc.
asp?symbol=A/RES/73/2, accessed 14 September 2020).

‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬275

United Nations (2018b). Global Compact for Safe, Orderly and Regular
Migration. New York: United Nations (A/CONF.231/3;
https://undocs.org/en/A/CONF.231/3, accessed 14 September 2020).
United Nations (2019). Political declaration of the high-level meeting on
universal health coverage.
Universal health coverage: moving together to build a healthier world.
Resolution adopted by the General Assembly on 10 October 2019.
New York: United Nations (A/RES/74/2; https://undocs.
org/en/A/RES/74/2, accessed 14 September 2020).
United Nations University Institute of Advanced Studies on Sustainability(2014). Training manual for chairs of meetings of the Basel,
Rotterdam and Stockholm Conventions. Geneva: Secretariats of theBasel, Rotterdam and Stockholm Conventions (http://docplayer.net/
26093911-Training-manual-for-chairs-of-meetings-of-the-baselrotterdam-and-stockholm-conventions.html, accessed 14 September2020).
Watal J, Taubman A, editors (2015). The making of the TRIPS Agreement:
personal insights from the Uruguay Round negotiations. Geneva:
World Trade Organization (https://www.wto.org/ english/res_e/publications_e/ trips_agree_e.htm, accessed 14 September 2020).
World Economic Forum (2019). Health and healthcare in the Fourth
Industrial Revolution. Insight report of the Global Future Council on
the Future of Health and Healthcare 2016–2018. Geneva: World
EconomicForum(http://www3.weforum.org/docs/WEF__Shaping_the_Future_of_He
alth_ Council_Report.pdf, accessed 14 September 2020).
World Health Organization (2006). Public health, innovation andintellectual property rights.
Report of the Commission on Intellectual Property Rights, Innovation andPublic Health. Geneva: World Health Organization (https://www.
who.int/intellectualproperty/report/en/, accessed 14 September2020).
World Health Organization (2016a). International Health Regulations(2005), 3rd edition. Geneva: World Health Organization

276‫منابع‬https://apps.who.
int/iris/bitstream/handle/10665/246107/978924
1580496 -eng.pdf? sequence=1, accessed 14 September 2020).

World Health Organization (2016b). Framework of Engagement with NonState Actors. Geneva: World Health Organization (WHA69.10;
https://www.who.int/about/collaborations/non-stateactors/A69_R10-FENSA-en.pdf, accessed 14 September 2020).
World Health Organization (2018a). Handbook for non-State actors on
engagement with the World Health Organization. Geneva: World
Health Organization (https://apps.who.int/iris/ handle/10665/329431,
accessed 14 September 2020).
World Health Organization (2018b). COP24 special report: health andclimate change. Geneva: World Health Organization (https://www.
who.int/globalchange/publications/COP24-report-healthclimatechange/en/, accessed 14 September 2020).
World Health Organization (2018c). Public spending on health: a closer
look at global trends. Geneva: World Health Organization(https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/276728/
WHOHIS-HGF-HF-WorkingPaper-18.3-eng.pdf?ua=1,
accessed
14
September 2020).
World Health Organization (2019a). Thirteenth General Programme ofWork, 2019–2023. Geneva: World Health Organization(WHO/PRP/18.1; https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/
324775/WHO-PRP-18.1-eng.pdf, accessed 14 September 2020).
World Health Organization (2019b). Stronger collaboration, better health.
Global Action Plan for Healthy Lives and Well-being for All. Geneva:
World Health Organization (https://www.who.int/ publicationsdetail/stronger-collaboration-better-health-global-action-plan-forhealthy-lives-and-wellbeing-for-all, accessed 14 September 2020).
World Health Organization (2020a). Constitution of the World HealthOrganization. In: Basic documents, 49th edition. Geneva: World
Health Organization: 1–19 (http://apps.who.int/gb/bd/ pdf_files/
BD_49th-en.pdf, accessed 14 September 2020).
World Health Organization (2020b). Rules of procedure of the World
Health Assembly. In: Basic documents, 49th edition. Geneva: World‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬277

Health Organization: 173–206 (https://apps.who.int/gb/ bd/pdf_files/
BD_49th-en.pdf, accessed 14 September 2020).
World Health Organization (2020c). Rules of procedure of the Executive
Board of the World Health Organization. In: Basic documents, 49th
edition. Geneva: World Health Organization: 207–224(https://apps.who.int/gb/bd/pdf_files/BD_49th-en.pdf, accessed 14
September 2020).
World Health Organization (2020d). WHO Director-General’s statement
on IHR Emergency Committee on Novel Coronavirus (2019-nCoV).
In: WHO [website] (https://www.who.int/dg/ speeches/detail/whodirector-general-s-statement-on-ihr-emergency-committee-on-novelcoronavirus-(2019-ncov), accessed 12 October 2020).
World Health Organization, United Nations Children’s Fund (2018).
Declaration of Astana. Geneva: World Health Organization/United
Nations Children’s Fund (WHO/HIS/SDS/2018.61; https://www.
who.int/docs/default-source/primary-health/declaration/gcphcdeclaration.pdf, accessed 14 September 2020).
World Health Organization, World Bank (2017). Tracking universal healthcoverage: 2017 global monitoring report. Geneva/Washington (DC):World Health Organization/World Bank (http:// documents.
worldbank.org/curated/en/640121513095868125/pdf/122029-WPREVISED-PUBLIC.pdf, accessed 14 September 2020).
World Health Organization, World Trade Organization (2002). WTO
agreements and public health: a joint study by the WHO and the WTO
Secretariat. Geneva: World Health Organization/World
Trade
Organization(https://apps.who.int/iris/handle/10665/42535,
accessed 14 September 2020).
Online sources
Bernes TA (2020). COVID-19: the failure of G20. In: Centre forInternational Governance Innovation [website]. Waterloo, Canada:
Centre for International Governance Innovation (https://www.
cigionline.org/articles/covid-19-failure-g20, accessed 14 September2020).

278‫منابع‬France, Ministry of Europe and Foreign Affairs (2018). Health: launch of
the campaign to replenish the Global Fund to Fight HIV/AIDS,
Tuberculosis and Malaria. In: Ministry of Europe and Foreign Affairs[website]. Paris: Ministry of Europe and Foreign Affairs(https://www.diplomatie.
gouv.fr/en/french-foreign
policy/development assistance/news/2018 /article/ health-launch-of-thecampaign-toreplenish-the-global-fund-to-fight-hiv-aids, accessed 14
September 2020).
Gavi, the Vaccine Alliance (2020). What is the COVAX pillar, why do weneed it and how will it work? In: Gavi [website]. Geneva/Washington(DC): Gavi, the Vaccine Alliance (https://www.gavi. org/
vaccineswork/ gavi -ceo -dr -seth- berkley- explains- covax-pillar,
accessed 14 September 2020).
International Federation of Pharmaceutical Manufacturers andAssociations. The AMR Action Fund. In: IFPMA [website]. Geneva:
International Federation of Pharmaceutical Manufacturers andAssociations (https://www.ifpma.org/partners-2/the-amr-action-fund/, accessed 14 September 2020).
International Institute for Sustainable Development (2020). As decade ofaction has become a decade of recovery, HLPF focuses on pandemic
response. In: IISD/SDG Knowledge Hub [website]. International
Institute for Sustainable Development (https://sdg.iisd.org:443/news/
as-decade-ofaction-has-become-a-decade-of-recovery-hlpf-focuseson-pandemic-response/, accessed 14 September 2020).
Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (2020). World leaders
unite in call for a people’s vaccine against COVID-19. In: UNAIDS[website]. Geneva: Joint United Nations Programme on HIV/AIDS(https://www.unaids.org/en/resources/presscentre/pressreleaseandsta
tementarchive/2020/may/20200514_COVID-19-vaccine, accessed
14 September 2020).
Organisation for Economic Cooperation and Development (n.d.). Official
development assistance(ODA). In: OECD/Development Assistance Committee [website]. Paris:
Organisation for Economic Cooperation and Development (https://www.oecd.org/dac/financing-sustainable-development/‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬279

development-finance-standards/official-developmentassistance.htm, accessed 14 September 2020).
Vskills (2019). Strategies for negotiation. In: Vskills/Tutorials [website].
(https://www.vskills.in/ certification/tutorial/life-skills/strategies-fornegotiation/, accessed 14 September 2020).
Wageningen Centre for Development Innovation (n.d.). Stakeholder
analysis: importance/ influence matrix. In: Multi-Stakeholder
Partnerships [website]. Wageningen: Wageningen University andResearch; Centre for Development Innovation (http://www.
mspguide.org/tool/ stakeholder-analysis-importanceinfluence-matrix, accessed 14 September 2020).
Websites and web pages
Building Leadership for Health (by Graham Lister)
1. Global health diplomacy: https://www.building-leadershipfor-health.org.uk/global-health-di-i plomacy/ [This webpage
includes links to learning programmes for the International
Federation of Medical Students’ Associations.]
Chatham House
2. Global health: https:// www.chathamhouse. org/ research/themes/ global-healthEuropean Union
3. Global health: https://ec.europa.eu/health/international_
cooperation / global_health_en
Gavi, the Vaccine Alliance:
4. Homepage: https://www.gavi.org/
Global Financing Facility for Women, Children and Adolescents
5. Homepage: https://www.globalfinancingfacility.org/ [TheGlobal Financing Facility is helping governments in low- andlower-middle-income countries to transform the way in which
they prioritize and finance health and nutrition.]
Global Fund to Fight AIDS,
Tuberculosis
andMalaria
Homepage:https://www.theglobalfund.org/en/
Global Health Council
6. Homepage: https://globalhealth.org/
Graduate Institute of International and Development Studies

280‫منابع‬7. Global Health Centre: https://graduateinstitute .ch/globalhealthHenry J. Kaiser Family Foundation
8. Global health policy: https://www.kff.org/global-healthpolicy/ [This covers mainly the role of the United States.]
Institute for Health Metrics and Evaluation
9. Homepage: http://www.healthdata.org/ [See in particular thereport Financing global health 2018: countries and programsin transition (2019).]
Joint United Nations Programme on HIV/AIDS
10. Homepage: https://www.unaids.org/en
Organisation for Economic Co-operation
and Development
Health
https://www.oecd.org/health/
UHC2030
11. Homepage:https://www.uhc2030.org/[Thismultistakeholder platform promotes collaboration on thestrengthening of health systems and on achieving universal
health coverage.]
United Nations
12. Health: https://www.un.org/en/sections/issues-depth/health/13. Sustainable Development Goals Knowledge Platform:
https://sustainabledevelopment.un.org/ Women in Global
Health
14. Homepage: https://www.womeningh.org/ World Bank
15. Health: http://www.worldbank.org/en/topic/healthWorld Health Organization
16. Homepage: https://www.who.int/en/ [This includes links to all
six WHO regional offices.]
17. Governance: http://apps.who.int/gb/gov/ [This gives an
overview of all governance-related processes at WHO,
including documentation, records and the rules of procedureof the governing bodies.]
18. WHO Framework Convention on Tobacco Control:
https://www.who.int/fctc/en/‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪281‬‬‫واژه نامه‬‫جامعه مدنی(‪ :)Civil society‬به فرآیندی اطالق میشود که از طریق آن افراد با یکدیگر و با‬‫مراکز اقتدار سیاسی و اقتصادی؛ مذاکره‪ ،‬بحث‪ ،‬جدال یا توافق میکنند و از طریق آن انجمنها‪،‬‬‫جنبشها‪ ،‬احزاب‪ ،‬اتحادیهها و افراد داوطلبانه قادر به فعالیت علنی هستند‪ .‬دامنه این اصطالح‬‫وسیع است‪ ،‬اما کاربردهای رایج‪ ،‬مشاغل بخش خصوصی و سازمانهای رسمی دولت محلی را‬‫مستثنی میکند‪)Kickbusch,2013( .‬‬‫دیپلماسی سالمت از نوع باشگاهی (‪ :)Club-type health diplomacy‬به روابط‬‫دیپلماتیک و مذاکرات میان گروهی از رهبران اطالق میشود که یکدیگر را به خوبی میشناسند‬‫و میتوانند از جذابیت و متقاعدسازی شخصی استفاده کنند‪.‬‬‫دیپلماسی کووید‪ /19-‬دیپلماسی همه گیر( ‪COVID-19 diplomacy / pandemic‬‬‫‪ :)diplomacy‬مذاکرات چندجانبه و چند سطحی برای پایان دادن سریعتر به پاندمی کووید‪19-‬‬‫با شکل دادن و مدیریت محیط سیاست جهانی در بسیاری از مکانها‪.‬‬‫دیپلماسی بحران (‪ :)Crisis diplomacy‬تعامالت بین کشورها (و سایر بازیگران) تحت‬‫تغییرات شدید سیستمی و بحران‬‫عوامل تعیین کننده سالمت (‪ :)Determinants of health‬عوامل تعیین کننده سالمت‬‫به محیط اجتماعی‪ ،‬اقتصادی و فیزیکی و ویژگیها و رفتارهای فردی اطالق میشود که همگی‬‫میتوانند بر رفاه و سالمت افراد تأثیر بگذارند‪ .‬سالم بودن یا نبودن افراد عمدتاً توسط شرایط و‬‫محیط آنها تعیین میشود‪ .‬دسترسی به مراقبتهای سالمت و کیفیت خدمات ارائه شده نیز از‬‫عوامل تعیین کننده سالمت در نظر گرفته میشود‪ .‬روندهای سالهای اخیر ایجاب میکند که بین‬‫عوامل تجاری و سیاسی تعیین کننده تمایز قائل شود‪ .‬عوامل تعیین کننده تجاری شامل‬‫"استراتژیها و رویکردهای مورد استفاده توسط بخش خصوصی برای ترویج محصوالت و‬‫انتخابهایی است که برای سالمتی مضر هستند" (‪.)Kickbusch, Allen & Franz, 2016‬‬‫نگاه به سالمت از دریچه عوامل تعیین کننده سیاسی به معنای تجزیه و تحلیل این است که‬‫چگونه کشورهای قدرتمند‪ ،‬نهادها‪ ،‬فرآیندها‪ ،‬خواستهها و موقعیتهای ایدئولوژیک مختلف بر‬‫واژه نامه‬‫‪282‬‬‫سالمت در نظامها و فرهنگهای مختلف سیاسی و در سطوح مختلف حکومت تأثیر میگذارند‪.‬‬‫عالوه بر این‪ ،‬سایر عوامل تعیین کننده سالمت به کنش سیاسی وابسته هستند ( ‪Kickbusch,‬‬‫‪.)2015‬‬‫دیپلماسی سالمت دیجیتال ‪ /‬دیپلماسی سالمت توییتر( ‪Digital health‬‬‫‪ :)diplomacy / Twitter health diplomacy‬استفاده از اینترنت و فناوریهای جدید‬‫اطالعات و ارتباطات برای کمک به دستیابی به اهداف دیپلماتیک‪( .‬با این حال‪ ،‬تعاریف دیگری‬‫نیز ارائه شده است‪ ).‬تعریف فوق بر تعامل بین اینترنت و دیپلماسی‪ ،‬از تغییرات مبتنی بر اینترنت‬‫در محیطی که دیپلماسی در آن انجام میشود تا ظهور موضوعات جدید در دستور کار دیپلماتیک‬‫مانند امنیت سایبری و حفظ حریم خصوصی‪ ،‬همراه با استفاده از ابزارهای اینترنتی برای انجام‬‫دیپلماسی‪ ،‬متمرکز است‪ .‬دیپلماسی دیجیتال بخشی از دیپلماسی عمومی است‪ .‬هنوز هم بر استفاده‬‫از ابزارهای رسانههای اجتماعی مانند توییتر‪ ،‬فیس بوک‪ ،‬اینستاگرام و اسنپ چت متمرکز است‪ ،‬و‬‫در مورد ایجاد محتوای آنالین جذاب است که مردم را برای مشارکت در گفتگوهای پیچیده در‬‫مورد سیاست خارجی‪ ،‬نقش دولتها و امور مشترک تحریک میکند‪.‬‬‫حکمرانی جهانی برای سالمت(‪ :)Global governance for health‬نهادها و‬‫فرآیندهای جهانی حکمرانی که تأثیر مستقیم و غیرمستقیم بر سالمت جهانی دارند‪ .‬و شامل سایر‬‫مؤسسات مرتبط با سالمت جهانی میشود که ممکن است لزوماً سالمت را بهعنوان بخشی از‬‫برنامههای صریح خود نداشته باشند‪ :‬برای مثال‪ ،‬سازمانهایی که در زمینههای تغییرات اقلیمی‪،‬‬‫حقوق مالکیت معنوی‪ ،‬تجارت و آموزش کار میکنند‪.‬‬‫سالمت جهانی (‪ :)Global health‬مسائل سالمت که از مرزهای ملی فراتر میروند و نیاز‬‫به اقدام در مورد عوامل جهانی تعیین کننده سالمت مردم دارند (‪.)Kickbusch, 2006‬‬‫دیپلماسی سالمت جهانی (‪ :):Global health diplomacy‬فرآیندهای مذاکره‬‫چندسطحی و چندجانبه که محیط سیاست جهانی برای سالمت را در انجمنهای سالمتی و غیر‬‫سالمتی شکل میدهد و مدیریت میکند‪ .‬چنین‬‫دیپلماسی به ویژه با مسائل سالمت و عوامل تعیینکنندهای سروکار دارد که از مرزهای ملی عبور‬‫میکنند و باید از طریق توافقنامههای جهانی مورد بررسی قرار گیرند‪ .‬این رشته‪ ،‬رشتههای‬‫‪283‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫سالمت عمومی‪ ،‬امور بین الملل‪ ،‬مدیریت‪ ،‬حقوق و اقتصاد را گرد هم میآورد ( ‪Kickbusch et‬‬‫‪.)al., 2007‬‬‫حکمرانی سالمت جهانی(‪ :)Global health governance‬ایجاد آگاهانه‪ ،‬شکلدهی‪،‬‬‫هدایت‪ ،‬تقویت و استفاده از نهادها و رژیمهای بینالمللی و فراملی (از اصول‪ ،‬هنجارها‪ ،‬قوانین و‬‫رویههای تصمیمگیری) برای سازماندهی ارتقا و حفاظت از سالمت در مقیاس جهانی‪ .‬چنین‬‫حکمرانی در مورد مؤسساتی است که بر سالمت جهانی متمرکز هستند‪ ،‬از جمله ساختارهای‬‫متعارف درگیر در چنین کارهایی در سطح چندجانبه و دوجانبه‪ ،‬و همچنین نهادهای نوآور‪ ،‬مانند‬‫مشارکت عمومی‪-‬خصوصی با نمایندگانی از ذینفعان مختلف‪.‬‬‫امنیت سالمت جهانی(‪ :)Global health security‬کاهش آسیب پذیری جمعی در برابر‬‫تهدیدات جهانی سالمت عمومی‪ ،‬چه فوری و چه تدریجی‪ .‬این تهدیدها فراتر از مرزها هستند و‬‫ممکن است توسط عوامل عفونی که به طور طبیعی در سطح مشترک انسان و حیوان ظاهر‬‫میشوند‪ ،‬ایجاد شوند‪ ،‬اما ممکن است توسط مواد شیمیایی‪ ،‬سموم و تشعشعات ایجاد شوند یا عمداً‬‫توسط اقدامات تروریستی ایجاد شوند‪ .‬در سطح فردی‪ ،‬امنیت سالمت باید شامل اقدامات حفاظتی‬‫و تدارکاتی مانند دسترسی به داروهای ایمن و مؤثر‪ ،‬واکسنها و مراقبتهای پزشکی باشد‪ .‬بنابراین‬‫افزایش امنیت سالمت شخصی به معنای فراهم کردن دسترسی پایدارتر (و در نتیجه ایمن) به‬‫کاالها و خدمات پزشکی با کیفیت برای افراد است‪.‬‬‫کاالهای عمومی سالمت جهان (‪ :)Global public goods of health‬در دنیایی که به‬‫طور فزایندهای به هم پیوسته است‪ ،‬بسیاری از کاالهای عمومی (یعنی کاالهایی که منافع مشترکی‬‫را ایجاد میکنند و هیچ کس را نمیتوان از آن حذف کرد) دیگر نمیتوانند به طور انحصاری ملی‬‫تعریف شوند‪ .‬کاالهای عمومی جهانی مزایایی را ایجاد میکنند ‪ -‬مانند جهانی امنتر‪ ،‬محافظت‬‫در برابر تأثیرات تغییرات اقلیمی و بهبود سالمت ‪ -‬که برای رفاه کسانی که اکنون زندگی میکنند‬‫و برای بقای نسلهای آینده حیاتی است‪ .‬نمونههایی از کاالهای عمومی جهانی برای سالمتی‬‫شامل دانش علمی مشترک (مانند تعیین توالی ژنوم انسان)‪ ،‬ریشهکنی آبله‪ ،‬سیستمهای نظارت‬‫جهانی برای آنفوالنزا و سایر بیماریها‪ ،‬مقررات بینالمللی سالمت سازمان جهانی بهداشت و‬‫حمایت از توسعه واکسنهای جدید است‪.‬‬‫واژه نامه‬‫‪284‬‬‫حکمرانی برای سالمت جهانی(‪ :)Governance for global health‬نهادها و‬‫مکانیسمهایی که در سطح ملی و منطقهای برای کمک به حکمرانی سالمت جهانی و‪/‬یا مدیریت‬‫سالمت جهانی‪ ،‬مانند استراتژیهای ملی یا منطقهای در مورد سالمت جهانی‪ ،‬ایجاد شدهاند‪.‬‬‫همچنین ممکن است حاکمیت در سطح جوامع محلی را پوشش دهد‪.‬‬‫دیپلماسی بشردوستانه (‪ :)Humanitarian diplomacy‬فدراسیون بینالمللی‬‫جمعیتهای صلیب سرخ و هالل احمر دیپلماسی بشردوستانه را اینگونه تعریف میکند‪« :‬متقاعد‬‫کردن تصمیمگیرندگان و رهبران افکار برای اقدام‪ ،‬در همه حال‪ ،‬به نفع افراد آسیبپذیر‪ ،‬و با‬‫احترام کامل به اصول غیر اساسی بشردوستانه»‪.‬‬‫اسناد سالمت جهانی(‪ :)Instruments of global health‬قوانین بینالمللی‪ ،‬معاهدات‪،‬‬‫موافقتنامهها‪ ،‬کنوانسیونها‪ ،‬پروتکلها‪ ،‬اعالمیهها‪ ،‬استراتژیها‪ ،‬برنامههای اقدام و کدهایی که‬‫به سالمت جهانی مربوط میشوند‪.‬‬‫چندجانبهگرایی در دیپلماسی سالمت جهانی( ‪Multilateralism in global‬‬‫‪« :)health diplomacy‬چندجانبهگرایی» اصطالحی است که برای توصیف همکاری بین‬‫کشورها به کار میرود‪ :‬چندجانبهگرایی در دیپلماسی سالمت جهانی رویکردی مبتنی بر این فرض‬‫است که کشورها با همکاری یکدیگر میتوانند راهحلهایی برای مشکالت سالمت جهانی بیابند‪،‬‬‫بدون اینکه از حق حاکمیت خود چشم پوشی کنند‪.‬‬‫بخش خصوصی(‪ :)Private sector‬بخش خصوصی بخشی از اقتصاد است که در اختیار‬‫ال بهعنوان وسیلهای برای کسب سود به جای اینکه در اختیار‬‫گروههای خصوصی است‪ ،‬معمو ً‬‫دولت باشد‪.‬‬‫دیپلماسی علمی(‪ :)Science diplomacy‬استفاده از همکاری علمی بین کشورها برای‬‫رسیدگی به مشکالت مشترک پیش روی بشریت و ایجاد مشارکتهای سازنده بین المللی‪ .‬این‬‫هم جزء دیپلماسی سالمت و محیط زیست است و هم به تنهایی یک حوزه است‪.‬‬‫دیپلماسی واکسن(‪ :)Vaccine diplomacy‬تمام جنبههای دیپلماسی سالمت جهانی که به‬‫توسعه‪ ،‬ساخت و تحویل واکسنها بهعنوان کاالهای سالمت عمومی مربوط میشود‪ .‬از جمله‬‫‪285‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫ویژگیهای کلیدی دیپلماسی واکسن‪ ،‬پتانسیل آن بهعنوان یک مداخله بشردوستانه و نقش اثبات‬‫شده آن در کمک به میانجیگری برای توقف خصومتها و آتش بس در طول کمپینهای‬‫واکسیناسیون است‪.‬‬‫رویکرد کل دولت ‪ /‬کل جامعه ( ‪Whole-of -government / whole-of-society‬‬‫‪ :)approach‬این رویکردها خواستار همکاری‪ ،‬برنامه ریزی و گفتگو در کل دولت و جامعه‬‫است‪.‬شامل کار با هم در مورد مسائل سالمت عمومی با شرکای غیر سنتی‪ ،‬از جمله سازمانهای‬‫غیر دولتی‪ ،‬بخش خصوصی و جامعه مدنی هستند‪ .‬م‬‫واژه نامه‬‫‪286‬‬

‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪287‬‬‫مطالعه موردی (‪ :)1‬مذاکرات منجر به تصویب قطعنامه‬‫هشتم مجمع جهانی سالمت (‪ )2019‬در مورد بهبود شفافیت‬‫بازار داروها‪ ،‬واکسنها و سایر کاالهای سالمت‬‫نویسنده‪ :‬کاترین سائز‬‫مقدمه‬‫در سال ‪ ،2019‬کشورهای عضو در هفتاد و دومین مجمع جهانی سالمت قطعنامهای را باهدف‬‫بهبود شفافیت بازار داروها‪ ،‬واکسنها و سایر کاالهای سالمت ازجمله دستگاههای پزشکی‪،‬‬‫دستگاههای تشخیصی‪ ،‬محصوالت کمکی‪ ،‬درمانهای مبتنی بر سلول و ژن و سایر‬‫فناوریهای سالمت تصویب کردند‪( .‬قطعنامه شماره ‪(WHA72.8‬‬‫این قطعنامه که توسط بسیاری از متخصصان بهعنوان تصمیم برجسته سازمان جهانی بهداشت‬‫توصیف شده که پس از مذاکرات بسیار فشرده حتی چندین جلسه شبانه‪ ،‬موردتوافق قرار گرفت‪.‬‬‫نسخه نهایی زبان جاه طلبانه کمتری نسبت به پروپوزال اولیه داشت که در فوریه ‪ 2019‬توسط‬‫ایتالیا ارائه شد و در افتتاحیه هفتاد و دومین مجمع جهانی سالمت‪ 9 ،‬حامی مالی به آن پیوستند‪.‬‬‫در عین حال‪ ،‬برای اولین بار قطعنامهای در سازمان جهانی بهداشت به تصویب رسید که‬‫بهصراحت از کشورها میخواهد اطالعات مربوط به قیمت تمام شده کاالهای سالمت را بهطور‬‫عمومی به اشتراک بگذارند‪ .‬تنها سه کشور آلمان‪ ،‬مجارستان و بریتانیا‪ ،‬خود را از این قطعنامه‬‫جدا کردند (فلچر‪.)2019 ،‬‬‫این قطعنامه خواستار شفافیت قیمتهای واقعی کاالهای سالمت در بازارهای ملی و جهانی و‬‫دریافت اطالعات بیشتر در مورد هزینه تحقیق و توسعه داروها‪ ،‬هزینه آزمایشهای بالینی و‬‫وضعیت ثبت اختراع داروها و کاالهای سالمت شد‪ .‬این امر ناشی از نیاز به مقابله با اختالف‬‫فاحش قیمت دارو در بین کشورها بود‪ .‬همانطور که طرفداران قطعنامه اشاره کردند‪ ،‬برخی‬‫داروها بهطور محسوسی در کشورهای کمدرآمد گرانتر از کشورهای پردرآمد هستند ‪(Saez,‬‬‫‪2019a).‬‬‫مطالعه موردی (‪)1‬‬‫‪288‬‬‫مسائل مهم موردبحث‪ :‬قیمتهای باال‪ ،‬نابرابریها و عدم شفافیت‬‫دسترسی به داروها و کاالهای سالمت تا حد زیادی مشروط به قیمتگذاری است‪« .‬شاخص‬‫قیمت دارو» توسط شرکت مدبل در سال ‪ 2019‬داللت دارد بر این که‪« :‬یکی از بزرگترین‬‫نابرابریهای دسترسی به مراقبت در سراسر جهان‪ ،‬قیمت دارو است» (‪ .)2019 ،Medbelle‬با‬‫افزایش بیماریهای غیر واگیردار بهویژه در کشورهای با درآمد کم و متوسط و افزایش سن در‬‫سراسر جهان‪ ،‬بار بیماری در سطح جهانی در حال افزایش است‪ .‬درمانهای نجاتبخش جدید‬‫که اغلب توسط حق ثبت اختراع محافظت میشوند‪ ،‬با قیمتهایی به بازار عرضه میشوند که‬‫فشار زیادی بر منابع سیستمهای مراقبتهای بهداشتی و درمانی‪ ،‬حتی در کشورهای ثروتمند‬‫وارد میکند‪.‬‬‫مشکل عدم توانایی پرداخت مردم برای خرید داروها در کشورهای با اقتصاد ضعیف و متوسط‬‫مشکل جدیدی نیست‪ .‬این موضوع اولین بار در جریان اپیدمی اچ ای وی ایدز موردتوجه‬‫جهانیان قرار گرفت که در آن میلیونها نفر در چنین کشورهایی بدون دسترسی به دارو رها‬‫شدند‪ .‬بااینحال‪ ،‬یک عامل جدید که سبب ناراحتی فزایندهای که در کشورهای با درآمد باال‬‫نسبت به قیمت داروهای جدید احساس میشود‪ ،‬ناشی از هزینه باالی درمان جدید هپاتیت ‪C‬‬

‫است که توسط شرکت گیلیاد (‪ )Gilead‬در سال ‪ 2014‬به بازار عرضه شد‪ .‬برخی از کشورهای‬‫پردرآمد شروع به زیر سؤال بردن قیمتهای باالی داروهای جدید و شفافیت مذاکرات‬‫قیمتگذاری با صنعت دارو کردند‪.‬‬‫‪289‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫نابرابری در قیمت دارو بین کشورها‬‫انتظار میرود بسیاری از کشورهای کمدرآمد‪ ،‬تولید ناخالص داخلی (‪ )GDP‬خود را در سالهای‬‫آینده افزایش دهند و درنتیجه واجد شرایط بودن برای دریافت کمک از سوی سازمانهای‬‫اهداکننده را از دست بدهند‪ ،‬و این کشورها باید در مورد قیمت داروها مستقیماً با شرکتهای‬‫داروسازی مذاکره کنند‪.‬‬‫فقدان شفافیت در قیمتهای پرداختی به صنعت دارو برای خرید داروها (چه برند و چه ژنریک)‪،‬‬‫منجر به اختالف قیمت قابلتوجهی بین کشورها میشود‪ .‬سازمان جهانی بهداشت در‬‫سیزدهمین برنامه عمومی خود خاطر نشان شد که‪« :‬در بسیاری از حوزهها‪ ،‬علت اصلی‬‫مشکالت مالی‪ ،‬پرداخت از جیب برای خرید دارو است»‪ .‬همانطور که در راهنمای بالینی‬‫سازمان جهانی بهداشت در مورد سیاستهای قیمتگذاری دارویی کشور اشاره شده است‪،‬‬‫«بیش از ‪ 90‬درصد از جمعیت کشورهای درحالتوسعه از طریق پرداخت از جیب دارو را‬‫خریداری میکنند و داروها را به بزرگترین اقالم هزینه خانواده بعد از غذا تبدیل میکند»‬‫(‪ .)2015 ،WHO‬بر اساس گزارش رصدخانه جهانی سالمت (‪ ،)2020 ،WHO‬پرداخت از‬‫جیب مردم حدود ‪ 32‬درصد از هزینههای سالمت جهانی در سال ‪ 2015‬را تشکیل میدهد‪.‬‬‫بااینحال‪ ،‬تفاوتهای قابلتوجهی بین کشورها وجود دارد که در شکل زیر مشاهده‬‫میشود‪:‬‬‫‪290‬‬‫مطالعه موردی (‪)1‬‬‫مطالعهای‪ 1‬که در سال‪ 2016‬انجام شد‪ ،‬نشان داد که قیمت داروهای بیمارستانی در چهار‬‫کشور عضو اتحادیه اروپا (اتریش‪ ،‬فرانسه‪ ،‬لتونی و اسپانیا) با ازای سرانه تولید ناخالص‬‫همبستگی ندارد‪ :‬درکشورهای اتریش و اسپانیا به ازای سرانه تولید ناخالص داخلی کمتر‪،‬‬‫قیمت پنج داروی موردبررسی (سرطان‪ ،‬بیماریهای روماتیسمی و هپاتیت ‪ )C‬بیشتر از‬‫فرانسه و لیتوانی باالتر بود‬‫چنین نابرابری توسط مطالعات متعدد‪ ،‬ازجمله توسط ‪ Iyengar‬و همکاران‪ ،‬مشاهدهشده‬‫است (‪)2016‬؛ که تفاوتهای زیادی بین کشورها در قیمت دو داروی جدید هپاتیت ‪C‬‬

‫پیدا کرد و نتیجه گرفت‪" ،‬کشورهای فقیرتر ممکن است قیمتهای تعدیل شده باالتری‬‫نسبت به کشورهای ثروتمند بپردازند‬‫مطالعه شاخص قیمت دارو توسط شرکت مدبل(‪ )Medbelle‬در سال ‪ ،2019‬قیمتهای‬‫‪ 13‬ترکیب دارویی رایج را در ‪ 50‬کشور‪ ،‬صرفنظر از اینکه آیا داروها تحت پوشش‬‫بیمه هستند یا توسط پرداخت از جیب مردم تأمین مالی میشوند‪ ،‬مقایسه کرد‪ .‬هر دو‬‫نسخه نام تجاری و ژنریک داروها در این مطالعه گنجانده شده بودند که نشان داد‬‫انحراف از قیمت متوسط از ‪ + ٪306.82‬در ایاالتمتحده تا ‪ - ٪93.93‬در تایلند متغیر‬‫است‪.‬‬‫‪ OECD‬یک شاخص از هزینههای دارویی را بهعنوان سهمی از کل هزینههای سالمت‬‫(هم به دالر آمریکا سرانه و هم بهعنوان سهم تولید ناخالص داخلی بیان میشود) برای‬‫تعدادی از کشورها تعیین کرده است (‪ ،)2020 ،OECD‬همانطور که در شکل زیر‬‫مشاهده میشود‪:‬‬‫)‪- Health Action International (Hawlik & Delavière, 2016‬‬‫‪1‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪291‬‬‫نابرابریهای ناشی از فقدان شفافیت‬‫در یک مطالعه در سال ‪ 2019‬در موردتوافقنامههای محرمانه در صنعت دارو نشان داده‬‫شدکه چگونه افزایش قابلتوجه هزینههای سالمت مرتبط با درمانهای جدید بسیار گران‬‫قیمت است‪ .‬کشورها را بر آن داشت تا در مورد تخفیف با شرکتهای تولیدی مذاکره‬‫کنند‪ .‬فقدان شفافیت ناشی از چنین قراردادهای محرمانه‪ ،‬از دسترسی عادالنه به کاالهای‬‫سالمت ضروری‪ ،‬جلوگیری میکند و تنظیم بازار دارو را دشوار میکند ( ‪Iunes et al.,‬‬‫‪ .)2019‬برخی از کشورها قیمتهای مرجع برای داروهای تجویزی را بر اساس لیست‬‫قیمتهای رسمی تعیین میکنند که باالتر از قیمتهای واقعی است که پس از مذاکره با‬‫تولیدکنندگان پرداخت میشود‪.‬‬‫در مطالعه‪ 1‬دیگر که در باال به آن اشاره شد‪ ،‬نشان داده شده است که "شفاف بودن‬‫قیمتهای واقعی داروها در سراسر اتحادیه اروپا‪ ،‬ارزیابی برابری قیمت و مقرونبهصرفه‬‫بودن را چالشبرانگیز میکند‪ .‬دسترسی به اطالعات مربوط به قیمت واقعی داروها پس‬‫(‪- Health Action International (Hawlik & Devalière, 2016‬‬‫‪1‬‬‫مطالعه موردی (‪)1‬‬‫‪292‬‬‫از مذاکره با شرکتهای سازنده دارو‪ ،‬غیرممکن است‪.‬‬‫تالش برای مقابله با قیمت باالی دارو قبل از هفتاد و دومین مجمع جهانی‬‫بهداشت‬‫مشکل گرانی دارو طی سالها در مجامع مختلف بینالمللی موردبحث قرارگرفته است‪.‬‬‫بااینحال‪ ،‬عدم شفافیت در مذاکرات قیمت با تولیدکنندگان اخیراً بیشترین توجه را به‬‫خود جلب کرده است زیرا مطالعاتی مانند موارد ذکرشده در باال‪ ،‬تفاوتهای زیادی را‬‫در سراسر جهان پیداکرده است‪ .‬کشورهای با درآمد باال مجبور به جیرهبندی درمانها به‬‫دلیل هزینههایشان شدهاند‪ ،‬برخی از آنها حتی در نظر دارند از انعطافپذیریهای ذیل‬‫موافقتنامه جنبههای تجاری حقوق مالکیت فکری (توافقنامه تریپس) استفاده کنند که‬‫در اصل برای کمک به کشورهای درحالتوسعه و کمتر توسعهیافته طراحیشده بود تا‬‫به نسخههای عمومی ارزانتر داروها دسترسی پیدا کنند‪.‬‬‫ابتکارات جهانی که نیاز به شفافیت را برجسته میکند‬‫تعدادی از ابتکارات جهانی برای یافتن راههایی برای تسهیل دسترسی به داروها و افزایش‬‫شفافیت در قیمتگذاری آنها آغازشده است‪ .‬برای مثال‪ ،‬نقشه راه سازمان جهانی‬‫بهداشت برای دسترسی به داروها‪ ،‬واکسنها و سایر محصوالت بهداشتی ‪2023-2019‬‬‫که در هفتاد و دومین مجمع جهانی بهداشت در ماه مه ‪ 2019‬ارائه شد‪ ،‬بر اهمیت شفافیت‪،‬‬‫در مورد نتایج آزمایشهای بالینی‪ ،‬وضعیت ثبت اختراع داروها و فنآوریهای سالمت‪،‬‬‫هزینههای تحقیق و توسعه ‪ ،‬هزینههای تدارکات‪،‬و پرداخت هزینهها تأکید میکند‪.‬‬‫در سال ‪ ،2017‬سازمان جهانی بهداشت اولین مجمع قیمتگذاری منصفانه خود را برگزار‬‫کرد که طی آن اشاره شد که "در بسیاری از کشورها قیمتهای منتشر شده برای داروها‪،‬‬‫قیمتهای واقعی نیست"‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬دولتها عموماً قدرت چانهزنی خود را نمیدانند‪.‬‬‫‪293‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫آنها «اگر اطالعات قیمتها را به اشتراک بگذارند و به یکدیگر بپیوندند تا هزینههای‬‫مبادلهای را کاهش دهند و تأکید بیشتری بر مذاکرات قیمت و حجم داشته باشند‪،‬‬‫میتوانند مؤثرتر مذاکره کنند»‪ .‬پیشنهاد شد که دولتها برای اطمینان از شفافیت قیمت‬‫باید در مواردی که قیمت منتشر شده با قیمت واقعی همخوانی ندارد آن را اعالم کنند‪.‬‬‫(‪.)2017 ،WHO‬‬‫دومین مجمع قیمتگذاری منصفانه توسط سازمان جهانی بهداشت در آوریل ‪2019‬‬‫برگزار شد‪ .‬شرکتکنندگان بار دیگر بر اهمیت شفافیت قیمتها تأکید کردند و راههای‬‫بهبود آن را بررسی کردند‪ .‬در آن زمان‪ ،‬پیشنویس قطعنامه شفافیت بازارهای کاالهای‬‫سالمت توسط ایتالیا ارائهشده بود و مدیرکل وقت آژانس دارویی ایتالیا‪ ،‬لوکا لی باسی‪،‬‬‫پیشنویس را در مجمع‪ ،‬موردبحث قرارداد (‪.)WHO, 2019d‬‬‫پیش از آن‪ ،‬در سال ‪ ،2016‬گزارش جلسه عالی رتبه دبیر کل سازمان ملل متحد در مورد‬‫دسترسی به داروها بهطور مشابه بر نیاز به شفافیت در هزینه تحقیق و توسعه‪ ،‬بازاریابی‪،‬‬‫تولید و توزیع تأکید کرده بود‪ .‬بهطور خاص‪ ،‬این گزارش خاطرنشان کرد‪« :‬پایگاههای‬‫اطالعاتی عمومی موجود در مورد قیمتهای فناوری سالمت‪ ،‬توسط سازمانهای‬‫بینالمللی و گروههای جامعه مدنی مدیریت میشود (اگرچه قابل ستایش است) اما ازنظر‬‫دامنه و دقت تا حدی به دلیل تخفیفها‪ ،‬افزایش قیمتها‪ ،‬مالیاتها و تفاوتهای‬‫قیمتگذاری منطقهای‪ ،‬محدود است‪( .‬پنل مقامات عالی سازمان ملل برای دسترسی به‬‫داروها‪.)2016 ،‬‬‫پروژه محصول‪ ،‬قیمت و تهیه واکسن سازمان جهانی بهداشت (‪ )V3P‬که در سال ‪2014‬‬‫راهاندازی شد‪ ،‬باهدف تسهیل مقایسه اطالعات قیمت از طریق ارائه دادههای دقیق و مفید‬‫در مورد محصوالت و قیمت واکسن به کشورها راهاندازی شد (‪.)WHO, n.d‬‬‫سازمانهای بینالمللی که بهعنوان آژانسهای تدارکاتی عمل میکنند‪ ،‬مانند یونیسف و‬‫مطالعه موردی (‪)1‬‬‫‪294‬‬‫‪ PAHO‬و همچنین تعدادی از کشورها ازجمله فرانسه‪ ،‬هلند‪ ،‬پرتغال‪ ،‬آفریقای جنوبی‪،‬‬‫سوئد و ایاالتمتحده منابع قیمت و تدارکات را برای پروژه ‪ V3P‬فراهم میکنند‪.‬‬‫در سال ‪ OECD ،2017‬خرید مشترک چند کشوری را بهعنوان راهی برای مقابله با‬‫قیمتهای باال و عدم تقارن اطالعاتی بین کشورها و شرکتهای جهانی پیشنهاد کرد‪.‬‬‫‪ OECD‬توصیه میکند که "اطمینان از میزان شفافیت سیستم تدارکات عمومی در تمام‬‫مراحل چرخه تدارکات" و اجازه دسترسی آزاد به همه ذینفعان‪ ،‬ازجمله "تأمینکنندگان‬‫بالقوه داخلی و خارجی‪ ،‬جامعه مدنی و عموم مردم" ایجاد شود (‪.)OECD, n.d‬‬‫تالشهای منطقهای برای افزایش شفافیت‬‫یک مثال معروف و بهطور گسترده از تالشهای منطقهای برای افزایش شفافیت‬‫قیمتگذاری داروها‪ ،‬صندوق راهبردی دفتر سازمان جهانی در قاره امریکا )‪)PAHO‬‬‫است‪ ،‬یک مکانیسم همکاری فنی منطقهای که از خرید ترکیبی داروهای ضروری و‬‫تجهیزات استراتژیک سالمت پشتیبانی میکند (‪.)PAHO, n.d‬‬‫برخی از کشورهای اتحادیه اروپا مانند هلند‪ ،‬نگرانیهای شدید خود را در مورد قیمت‬‫داروها ابراز کردهاند و تالشهایی برای سازماندهی مذاکرات مشترک با بخش‬‫داروسازی در مورد قیمت داروها صورت گرفته است‪.‬‬‫در سال ‪ ،2015‬وزرای بهداشت بلژیک و هلند اعالمیهای را برای مذاکره درباره قیمتها‬‫به طور مشترک با بخش دارو امضا کردند‪ .‬اتریش‪ ،‬ایرلند و لوکزامبورگ بعداً به بلژیک‬‫و هلند پیوستند که اکنون بهعنوان ابتکار «بنلوکسا» شناخته میشود‪ .‬این ابتکار به دنبال‬‫تسهیل دسترسی به داروها‪ ،‬به ویژه داروهای گران قیمت جدیدتر‪ ،‬و دستیابی به شفافیت‬‫بیشتر در مورد افزایش هزینه محصوالت دارویی و قیمت گذاری در کشورهای مختلف‬‫است (ابتکار بنلوکسا‪.)2015 ،‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪295‬‬‫به طور جداگانه‪ ،‬گروه اعالمیه والتا ( در سال ‪ 2017‬توسط قبرس‪ ،‬یونان‪ ،‬ایتالیا‪ ،‬مالت‪،‬‬‫پرتغال و اسپانیا تأسیس شد و بعداً کرواسی‪ ،‬ایرلند‪ ،‬رومانی و اسلوونی به آن ملحق شدند)‬‫به دنبال افزایش شفافیت قیمت دارو و تسهیل طرحهای خرید مشترک است‪ .‬فرانسه در‬‫جلسات این گروه بهعنوان ناظر اعطا شده است‪.‬‬‫قطعنامه مجمع جهانی سالمت ‪WHA72.8‬‬‫اگرچه از نظر قانونی الزام آور نیست‪ ،‬قطعنامه تصویب شده توسط هفتاد و دومین مجمع‬‫جهانی بهداشت در سال ‪ 2019‬بالفاصله بهعنوان یک موفقیت بزرگ مورد استقبال قرار‬‫گرفت‪ .‬قطعنامه ‪ WHA72.8‬اولین توافقنامه بین المللی برای افزایش شفافیت بازارهای‬‫دارو است‪ .‬به رهبری ایتالیا‪ ،‬پس از مذاکرات طوالنی که بحث برانگیزترین مفاد را حذف‬‫کرد‪ ،‬حمایت قاطع هیئتها را به دست آورد‪.‬‬‫این قطعنامه به ویژه از کشورهای عضو میخواهدکه ‪:‬‬
‫اقداماتی را برای به اشتراک گذاشتن عمومی اطالعات در مورد قیمت خالص‬‫‪1‬‬‫کاالهای سالمت اتخاذ کنند‪.‬‬‫اقداماتی را برای حمایت از انتشار و دسترسی به اطالعات مربوط به هزینههای‬‫ناشی از کارآزمایی های بالینی روی انسان‪ ،‬صرف نظر از نتایج یا اینکه آیا‬‫نتایج منجر به اخذ مجوزهای الزم برای ورود به بازاررا کسب می کند ‪.‬‬
‫اشتراک مساعی برای بهبود گزارش اطالعات توسط تأمین کنندگان کاالهای‬‫سالمت ثبت شده‪ ،‬مانند گزارش درآمدهای فروش‪ ،‬قیمتها‪ ،‬میزان فروش‪،‬‬‫هزینههای بازاریابی‪ ،‬و یارانهها و مشوقها‪ ،‬داشته باشید‪.‬‬‫‪1- Net prices are the amount received by manufacturers after subtraction of all rebates,‬‬‫‪discounts and other incentives.‬‬‫مطالعه موردی (‪)1‬‬‫‪296‬‬‫عالوه بر این‪ ،‬این قطعنامه بهویژه از سازمان جهانی بهداشت موارد ذیل را خواسته است‪:‬‬‫حمایت از کشورهای عضو در جمعآوری و تجزیهوتحلیل اطالعات در مورد‬‫دادههای اقتصادی در سراسر زنجیره ارزش کاالهای سالمت‬‫حمایت از کشورهای عضو‪ ،‬بهویژه کشورهای با درآمد کم و متوسط‪ ،‬در‬‫توسعه و اجرای سیاستهای ملی مربوط به شفافیت بازارهای کاالهای سالمت؛‬‫حمایت از تحقیقات و نظارت بر تأثیر شفافیت قیمت بر مقرونبهصرفه بودن و‬‫در دسترس بودن کاالهای سالمت‪ ،‬ازجمله تأثیر آن بر قیمتهای متفاوت‪.‬‬‫تجزیهوتحلیل در دسترس بودن دادهها در مورد ورودیها در سراسر زنجیره‬‫ارزش‪ ،‬ازجمله دادههای آزمایشات بالینی و اطالعات قیمت‪.‬‬‫برگزاری مجمع قیمتگذاری منصفانه هر دو سال یکبار ادامه پیدا کند‪.‬‬‫به حمایت از تالشها برای تعیین وضعیت ثبت اختراع محصوالت بهداشتی و‬‫درمانی ادامه دهد‪.‬‬‫انتظار میرود گزارشی درباره پیشرفتهای حاصلشده در اجرای قطعنامه از طریق هیئت‬‫اجرایی در صد و چهل و هشتمین جلسه آن در سال ‪ 2021‬د مورد هفتاد و چهارمین مجمع‬‫جهانی سالمت ارائه شود‪.‬‬‫هزینههای مربوط به تحقیق و توسعه‪ ،‬بازاریابی و کارآزمایی بالینی مستثنا‬‫شده از تعهدات شفافیت‬‫چندین نسخه از پیشنویس قطعنامه در میان کشورهای عضو‪ ،‬چه قبل و چه در حین هفتاد‬‫و دومین مجمع جهانی سالمت در سال ‪ 2019‬در جریان بود‪ ،‬زیرا جلسات غیررسمی و‬‫جلسات مذاکره متعددی توسط موافقان برای یافتن زمینه مشترک پیش از مجمع سالمت‬‫تشکیل شد‪.‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪297‬‬‫سازمان غیردولتی دانش زیست محیطی بینالمللی که بحثها را از نزدیک دنبال‬‫میکردند‪ ،‬شش نسخه اولیه از پیشنویس پیشنهاد را منتشر کرد‪.‬‬‫پس از بررسی پیشنهاد اولیه‪ ،‬تعدادی مصالحه انجام شد‪ :‬عناصر متن باید حذف یا اصالح‬‫میشد‪ ،‬زیرا نمایندگان به دنبال یافتن زبانی بودند که اکثر آنها بتوانند روی آن توافق‬‫کنند‪ .‬بهعنوانمثال‪ ،‬پیشنهاد اصلی ارائهشده توسط ایتالیا در فوریه ‪ 2019‬به شرح ذیل‬‫میباشد(‪: )KEI, 2019a‬‬‫اطالعات مربوط به تحقیق و توسعه و هزینههای کارآزمایی بالینی‪ ،‬بازاریابی‪،‬‬‫کمکهای مالی‪ ،‬اعتبارات مالیاتی‪ ،‬درآمدهای فروش‪ ،‬قیمتها و مقادیر را‬‫شرط ثبت داروها و واکسنها قرارداد‪.‬‬‫از کشورهای عضو خواست تا حداقل استانداردهایی را برای شفافیت در مورد‬‫اطالعات حاصل از کارآزمایی بالینی ایجاد کنند‪.‬‬‫از سازمان جهانی بهداشت درخواست کرد که دادههای مربوط به فناوریهای‬‫سالمت با اهمیت سالمت عمومی‪ ،‬ازجمله هزینههای واقعی تولید داروهای‬‫خاص‪ ،‬واکسنها و فناوریهای سالمت را جمعآوری و تجزیهوتحلیل کند؛‬‫از کشورهای عضو خواست تا از اقداماتی در توافقنامههای تجاری که میتواند‬‫شفافیت اطالعات حاصل از کارآزمایی بالینی‪ ،‬افشای قانونی دانش تولید‬‫داروها و واکسنها‪ ،‬یا گزارش دادههای مربوط به قیمتهای دارویی‪ ،‬واکسن‬‫و فناوری بهداشتی‪ ،‬درآمدها و سایر تجهیزات پزشکی مرتبط یا اطالعات‬‫اقتصادی را محدود کند‪ ،‬اجتناب کنند‪.‬‬‫پیشنویس قطعنامه ارائهشده توسط ایتالیا‪ ،‬یونان‪ ،‬مصر‪ ،‬مالزی‪ ،‬پرتغال‪ ،‬صربستان‪،‬‬‫اسلوونی‪ ،‬آفریقای جنوبی‪ ،‬اسپانیا‪ ،‬ترکیه و اوگاندا شامل موارد زیر بود(‪:)b2019 ،KEI‬‬‫مطالعه موردی (‪)1‬‬‫‪298‬‬‫از کشورهای عضو خواست تا اقداماتی را برای به اشتراک گذاشتن عمومی‬‫اطالعات در مورد قیمتها و هزینه بازپرداخت داروها‪ ،‬واکسنها‪ ،‬درمانهای‬‫مبتنی بر سلول و ژن و سایر فناوریهای سالمت انجام دهند‪.‬‬‫از کشورهای عضو خواست که بخواهند تمام نتایج آزمایشهای بالینی روی‬‫افراد انسانی‪ ،‬ازجمله هزینههای انجامشده در انجام هر کارآزمایی و بودجه‬‫مستقیم‪ ،‬اعتبارات مالیاتی یا سایر یارانههای دریافتی از دولتها‪ ،‬بهصورت‬‫عمومی گزارش شود‪.‬‬‫کشورهای عضو موظف هستند که اطالعات زیر را بردر مورد داروها‪،‬‬‫واکسنها‪ ،‬درمانهای سلول و ژن درمان به صورت عمومی منتشر کنند‪:‬‬‫گزارشهای ساالنه درآمدهای فروش‪ ،‬قیمتها و میزان فروش‪ ،‬گزارش ساالنه‬‫هزینههای بازاریابی برای هر محصول یا روش ثبت شده‪ ،‬هزینه تحقیق و توسعه‬‫مستقیماً مرتبط با هر کارآزمایی بالینی مورداستفاده برای پشتیبانی از ثبت‬‫محصول یا روش؛ و کلیه کمکها‪ ،‬اعتبارات مالیاتی یا سایر یارانهها و‬‫مشوقهای بخش عمومی که مرتبط با اخذ مجوز اولیه نظارتی‪ 1‬هستند‪.‬‬‫قطعنامه تصویب شده (‪:)WHA72.8‬‬‫افشای هزینههای تحقیق و توسعه را درخواست نمیکند‪.‬‬‫فقط درخواست شود که هزینههای ناشی از کارآزمایی های بالینی بر روی افراد‬‫ال در دسترس عموم باشد یا داوطلبانه ارائهشده باشد‪ ،‬منتشر‬‫انسانی در صورتی که قب ً‬‫شود‪.‬‬‫‪1‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪299‬‬‫بااینحال‪ ،‬بدون در نظر گرفتن نتایج یا اینکه آیا نتایج از یک درخواست برای تأیید‬‫بازاریابی پشتیبانی میکند‪ ،‬درخواست افزایش دسترسی به نتایج کارآزمایی های‬‫بالینی را دارد‪.‬‬‫افشای هزینههای ساخت را درخواست نمیکند؛‬‫به دنبال جلوگیری از اقداماتی در موافقتنامههای تجاری نیست که شفافیت‬‫اطالعات حاصل از آزمایشات بالینی‪ ،‬افشای قانونی دانش ساخت داروها و‬‫واکسنها را محدود میکند‪ .‬گزارش دادهها دارویی‪ ،‬واکسن و قیمت فناوری‬‫سالمت‪ ،‬همانطور که در پیشنهاد اصلی ایتالیا پیشبینی شده است‪.‬‬‫مذاکرات‬‫ازآنجاییکه بار مالی سنگین داروهای جدید توسط کشورهای با درآمد باال احساس شد‪،‬‬‫آنها پر سر و صداتر شدند و در جستجوی راهحلهایی برای کاهش قیمتها به‬‫کشورهای درحالتوسعه پیوستند‪.‬‬‫در نشست هیئت اجرایی سازمان جهانی بهداشت در ژانویه ‪ ،2019‬رومانی به نمایندگی‬‫از کشورهای عضو اتحادیه اروپا از یک رویکرد جامع‪ ،‬ازجمله قیمتگذاری منصفانه و‬‫شفافیت حمایت کرد‪ .‬پرتغال بهویژه به قیمت داروهای هپاتیت ‪ C‬و سرطان اشاره کرد و‬‫تأکید کرد که چگونه عدم شفافیت "در سراسر زنجیره دارویی غالب است"‪ .‬ایتالیا‬‫خواستار سندی برای مقابله با مشکل دسترسی به کاالهای سالمت شد و عالقه خود را‬‫مبنی بر اینکه یک قطعنامه سازمان جهانی بهداشت در مورد قیمت گذاری شفاف داروها‬‫در مجمع جهانی سالمت بعدی مطرح شد؛ اولین باری بود که چنین قطعنامهای پیشنهاد‬‫میشد‪ .‬درخواستهایی برای شفافیت قیمت از سوی تعدادی دیگر از کشورها ازجمله‬‫بنگالدش‪ ،‬دولت چند ملیتی بولیوی و شیلی نیز وجود داشت‪.)Saez, 2019b( .‬‬‫مطالعه موردی (‪)1‬‬‫‪300‬‬‫در اوایل فوریه ‪ ،2019‬ایتالیا پیشنویس پیشنهادی را برای بهبود شفافیت بازارهای دارو‪،‬‬‫واکسن و سایر فناوریهای مرتبط با سالمت ارائه کرد‪ .‬در ‪ 29‬آوریل‪ ،‬پیشنویس‬‫قطعنامهای در مورد همین موضوع توسط ‪ 10‬کشور عضو(ایتالیا‪ ،‬یونان‪ ،‬مالزی‪ ،‬پرتغال‪،‬‬‫صربستان‪ ،‬اسلوونی‪ ،‬آفریقای جنوبی‪ ،‬اسپانیا‪ ،‬ترکیه و اوگاندا) برای بحث در هفتاد و‬‫دومین مجمع جهانی سالمت که بین ‪ 20‬و ‪ 28‬ماه می برگزار میشد‪ ،‬ارائه کردند‪ .‬پیش‬‫از شروع مجمع جهانی سالمت‪ 10 ،‬کشور عضو مذاکرات فشردهای با سایر کشورهای‬‫عضو انجام دادند‪.‬‬‫در ‪ 20‬ماه می ‪ ،2019‬اولین روز از هفتاد و دومین مجمع جهانی سالمت‪ ،‬یک رویداد‬‫جانبی در مورد دسترسی به داروها‪ ،‬واکسنها و کاالهای سالمت (با تمرکز بر چگونگی‬‫تضمین شفافیت بازارها و محصوالت مقرونبهصرفه و با کیفیت باهدف دستیابی به‬‫پوشش همگانی سالمت) توسط ایتالیا و جمهوری کره‪ ،‬با حمایت مشترک کاستاریکا‪،‬‬‫یونان‪ ،‬اندونزی‪ ،‬مکزیک‪ ،‬منگولیا‪ ،‬هلند‪ ،‬پرتقال‪ ،‬عربستان‪ ،‬اسپانیا و ویتنام برگزار شد‪.‬‬‫(سائز‪.)c2019 ،‬‬‫پیشنویس قطعنامه هنوز در مجمع جهانی سالمت ارائه نشده بود و اتاق در این رویداد‬‫جانبی پر شده بود و بسیاری از وزرای بهداشت در آن حضور داشتند‪ .‬سخنرانان بر قیمت‬‫باالی داروها‪ ،‬محرمانه بودن هزینههای تحقیق و توسعه و قیمتهای مذاکره شده توسط‬‫برخی کشورها تأکید کردند‪.‬‬‫یکی از نمایندگان وزارت بهداشت قبرس به "اقدامات غیراخالقی" توسط صنعت‬‫داروسازی اشاره کرد‪ .‬قبرس جمعیت کمی داشت و قدرت مذاکره نداشت و از کشور‬‫آنها خواسته میشد تا قیمت بسیار باالتری نسبت به قیمتهای پیشنهادی به سایر کشورها‬‫بپردازد‪ .‬مطالعهای که در قبرس انجام شد‪ ،‬تمام محصوالت تأییدشده توسط آژانس‬‫دارویی اروپا (‪ )EMA‬را از سال ‪ 2011‬موردبررسی قرارداد و نشان داد که صنعت دارو‬‫‪301‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫تمایل دارد که حدود چهار سال قبل از عرضه محصوالت جدید تأییدشده ‪ EMA‬برای‬‫قبرس آن محصوالت را برای کشورهای ثروتمند شمال اروپا رزرو میکند‪.‬‬‫مدیرکل وقت آژانس دارویی ایتالیا‪ ،‬لوکا لی باسی‪ ،‬مشاهده کرد که جالب است ببینیم‬‫آیا قیمتگذاری متفاوت واقعاً بر اساس تولید ناخالص داخلی کشورها اتفاق میافتد‪ ،‬با‬‫ذکر مثالی از واکسن پنوموکوک که در لبنان دو برابر یونان قیمت دارد‪ .‬او خواستار ارائه‬‫اطالعات جامعتر برای حمایت از تصمیمات سیاستی آگاهانهتر شد‪ .‬کشورها بزرگترین‬‫سرمایه گذاران در صنعت داروسازی بودند و باید بتوانند بازار را شکل دهند‪.‬‬‫آرماندو باتوالزی (‪ )Armando Bartolazzi‬معاون وزیر بهداشت ایتالیا در آن زمان‪،‬‬‫خاطرنشان کرد که شفافیت بهعنوان راهحلی برای مشکل تعداد فزاینده داروهای بسیار‬‫مؤثر اما غیرقابلدسترس شناختهشده است‪.‬‬‫برونو بروینز‪ ،‬وزیر بهداشت هلند‪ ،‬استدالل میکند که کشورها باید در مورد قیمتی که‬‫مایل به پرداخت هستند شفافیت بیشتری داشته باشند‪ ،‬درحالیکه سارنجرل دواجانتسان‪،‬‬‫وزیر بهداشت مغولستان‪ ،‬گفت که اگر شفافیت قانونی شود‪ ،‬قیمت داروها کاهش‬‫مییابد‪ ،‬زیرا ممکن است رقابت بین تأمینکنندگان ایجاد کند‪.‬‬‫سونمن کوان از دانشکده تحصیالت تکمیلی سالمت عمومی در دانشگاه ملی سئول‬‫گفت که تخفیفها و کاهش قیمت به صورت محرمانه‪ ،‬لیست قیمتها را باال نگه‬‫میدارد و اثربخشی قیمتگذاری مرجع خارجی را مختل میکند‪ ،‬درحالیکه نیکوس‬‫راپتیس‪ ،‬مشاور ویژه وزیر بهداشت یونان‪ ،‬اضافه کرد که بندهای عدم افشای که کشورها‬‫باید امضا میکردند‪ ،‬راهی برای صنعت داروسازی هست تا با ایجاد اختالف بین کشورها‬‫و راهبرد «تفرقه بیانداز و حکومت کن» به اهدافشان دست یابند‪ .‬مدیرکل بیمه سالمت‬‫ملی در وزارت بهداشت آفریقای جنوبی‪ ،‬از کشورها خواست از الگوی کشورش پیروی‬‫کنند‪.‬آفریقای جنوبی قانونی را وضع کرده بود که از قراردادهای عدم افشا جلوگیری‬‫مطالعه موردی (‪)1‬‬‫‪302‬‬‫میکرد و از شرکتهای داروسازی اطالعاتی مانند قیمت مواد اولیه در محصوالتشان را‬‫میخواست‪.‬‬‫این اجالس جانبی با دورهای فشرده مذاکرات بین کشورهای عضو طی چند روز (تا ‪23‬‬‫می ‪ )2019‬ادامه داشت‪ .‬بحثها به اجماع منتهی نشد و یک گروه تعیین شدند تا‬‫پیشنویس قطعنامه را تهیه نمایند با توجه به این واقعیت که پیشنویس قطعنامه مملو‬‫ازنظرات و کامنت های فراوان بود‪( :‬درپیش نویس) تقریباً ‪ 100‬پیشنهادِ اضافه‪ ،‬حذف و‬‫اصالح وجود داشت‪ .‬با نزدیک شدن به اجالس عمومی که برای ‪ 24‬ماه می برنامهریزی‬‫شده بود‪ ،‬مشخص نبود که آیا اصوال اجماع حاصل میشود یا خیر (‪.)Saez, 2019d‬‬‫کشورهای دارای صنعت داروسازی قوی‪ ،‬بازنگری و اصالحاتی را برای متن پیشنویس‬‫پیشنهاد کردند‪ .‬درحالیکه آلمان و بریتانیا بهطور مداوم درخواست تجدیدنظر داشتند‪،‬‬‫کشورهای دیگر‪ ،‬ازجمله ژاپن‪ ،‬سوئیس و ایاالتمتحده‪ ،‬به دنبال اصالحیههایی در‬‫بخشهای خاص‪ ،‬بهویژه بندهای که با افشای هزینههای تحقیق و توسعه و‬‫کارآزماییهای بالینی سروکار دارند‪.‬‬‫کشورهای عضو اتحادیه اروپا دچار اختالف نظر شده بودند و برخی از آنها پیشنویس‬‫قطعنامه را حمایت کردند اما برخی دیگر آشکارا مخالفت خود را با آن اعالم کردند‪.‬‬‫برخی از کشورها مانند آلمان و بریتانیا اظهار داشتند که متن پیشنویس خیلی عجوالنه‬‫تهیهشده است و باید در ژانویه قبل از ارائه برای بررسی به مجمع جهانی سالمت از طریق‬‫هیئت اجرایی سازمان جهانی بهداشت ارائه میشد‪.‬‬‫تا ‪ 24‬می‪ ،‬پیشرفت اندکی حاصلشده بود‪ .‬مذاکرات بیشتر پشت درهای بسته انجام‬‫میشد و جلسه عمومی رسمی که برای آن تاریخ‪ ،‬یعنی روز جمعه برنامهریزی شده بود‬‫به دوشنبه بعد (‪ 27‬می) به تعویق افتاد‪ .‬در جلسه ‪ 24‬می ‪ ،‬برخی کشورهای‬‫نوردیک(شمال اروپا)‪ ،‬بهویژه فنالند و نروژ‪ ،‬حمایت خود را از این قطعنامه ابراز کردند‪.‬‬‫‪303‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫بهطور مشابه‪ ،‬ایاالتمتحده و سوئیس حمایت خود را از مقررات پیشنهادی مبنی بر انتشار‬‫فهرست قیمتها داروهایی که در بازارهای ملی فروخته و خریداری میشد‪ ،‬اعالم‬‫کردند‪ .‬بااینحال‪ ،‬آنها با افشای هزینههای تحقیق و توسعه و کارآزمایی بالینی برای‬‫داروها در زمان تأیید نظارتی مخالف بودند‪ ،‬حتی اگر بودجه از منابع عمومی تأمین شود‬‫(‪.)Saez, 2019a‬‬‫در ‪ 27‬می‪ ،‬پس از یک روز کامل مذاکره و باز هم به تعویق افتادن جلسه عمومی که‬‫وظیفه بررسی پیشنویس قطعنامه را داشت (تا روز پایانی مجمع جهانی سالمت)‪،‬‬‫چشمانداز توافق نزدیکتر شد زیرا تعداد حامیان مشترک به ‪ 19‬کشور افزایش یافت‪.‬‬‫کشورهای تازه که حمایت خود را اعالم کرده بودند شامل جمهوری کره و مالت بودند‪.‬‬‫عالوه بر این‪ ،‬برزیل‪ ،‬اکوادور‪ ،‬نروژ‪ ،‬هلند‪ ،‬سوئیس و تایلند حمایت اصولی خود را از‬‫قطعنامه اعالم کردند (‪.)Saez, 2019e‬‬‫درحالیکه یک تیم مرکزی متشکل از ‪ 30‬کشور به رهبری ایتالیا و برخی کشورهای‬‫دیگر مانند برزیل‪ ،‬ژاپن‪ ،‬نروژ‪ ،‬اسپانیا‪ ،‬سوئد‪ ،‬سوئیس‪ ،‬تایلند‪ ،‬بریتانیا و ایاالتمتحده تا‬‫اواخر شب دوشنبه ‪ 27‬می به کار خود ادامه دادند‪ ،‬برخی از کشورها مانند آلمان ت میز‬‫مذاکره را ترک کرده بودند‪ .‬گزارش شد که ترکیه حمایت قبلی خود از پیشنویس‬‫قطعنامه را پس گرفته است – که بنا به نظر برخی از ناظران‪ ،‬به مخالفت آلمان مرتبط‬‫بود‪.‬‬‫به گفته برخی منابع داخل اتاق مذاکره‪ ،‬لحظه حساسی رخ داد که فرانسه موضع خود را‬‫تغییر داد و با شکستن صفوف آلمان‪ ،‬بریتانیا و ایاالتمتحده تصمیم گرفت از گنجاندن‬‫هزینههای کارآزمایی بالینی در قطعنامه حمایت کند‪.‬‬‫شروع آخرین جلسه کمیته (آ) در ‪ 28‬می‪ ،‬آخرین روز مجمع جهانی سالمت‪ ،‬که طی‬‫آن قرار بود پیشنویس قطعنامه موردبحث و بررسی قرار گیرد‪ ،‬کمی به تعویق افتاد زیرا‬‫مطالعه موردی (‪)1‬‬‫‪304‬‬‫بریتانیا تالش بیهوده برای جلب حمایت برای به تعویق انداختن بحث تا جلسه بعدی هیئت‬‫اجرایی سازمان جهانی بهداشت در ژانویه ‪ 2020‬داشت (فلچر‪.)2019 ،‬‬‫پیشنویس قطعنامه توسط کمیته (آ) با حمایت قاطع تصویب شد‪ .‬بااینحال‪ ،‬آلمان‪،‬‬‫مجارستان و بریتانیا‪ ،‬اگرچه مانع تصویب این قطعنامه نشدند‪ ،‬اما تصمیم گرفتند خود را‬‫از این قطعنامه جدا کنند‪ .‬بریتانیا از عدم بررسی قطعنامه توسط هیئت اجرایی سازمان‬‫جهانی بهداشت شکایت داشت‪ .‬جولیان بریثویت‪ ،‬نماینده دائم بریتانیا در سازمان ملل و‬‫سایر سازمانهای بینالمللی در ژنو‪ ،‬خاطرنشان کرد که بریتانیا نگران تأثیر مخربی است‬‫که شفافیت قیمت میتواند بر توافقنامههای قیمتگذاری متفاوت اعطا شده به‬‫کشورهای با درآمد کم و متوسط داشته باشد‪ .‬او از این مورد انتقاد کرد که این فرآیند‬‫بدون گذراندن زمان کافی برای بررسی دقیق پیامدهای بالقوه گسترده‪ ،‬انجام شده است‪.‬‬‫این نگرانیها توسط نماینده آلمان نیز تکرار شد‪ ،‬او اشاره کرد که شفافیت قیمتها‬‫موضوع بسیار پیچیدهای است و آثار بالقوه آن بر نظامهای سالمت می بایست مورد‬‫بیشتری ارزیابی قرار گیرد‪.‬‬‫سایر بازیگران‪ :‬سازمان جهانی سالمت‪ ،‬جامعه مدنی و مشارکتهای‬‫عمومی‪-‬خصوصی‬‫سازمان جهانی بهداشت‬‫در پایان هفتاد و دومین مجمع جهانی بهداشت‪ ،‬تدروس آدهانوم گبریسوس‪ ،‬مدیرکل‬‫سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬این قطعنامه را بهعنوان "توافق مهمی برای افزایش شفافیت‬‫قیمتگذاری داروها‪ ،‬واکسنها و سایر کاالهای سالمت" توصیف کرد‪.‬‬‫سازمان جهانی بهداشت مدتهاست که از شفافیت بیشتر در قیمتگذاری داروها حمایت‬‫میکند‪ .‬سازمان در حال حاضر در حال کار بر روی بهروزرسانی دستورالعمل ‪ 2015‬در‬‫‪305‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫مورد سیاستهای قیمتگذاری دارویی کشورهاست‪ ،‬با نسخه جدید که انتظار میرود‬‫در سال ‪ 2020‬منتشر شود‪.‬‬‫نقشه راه سازمان جهانی بهداشت برای دسترسی به داروها‪ ،‬واکسنها و سایر محصوالت‬‫بهداشتی ‪ 2023-2019‬خواستار همکاری جهانی و منطقهای برای افزایش شفافیت قیمت‪،‬‬‫تسهیل گفتوگو بین پرداختکنندگان عمومی‪ ،‬تصمیمگیرندگان دولت و صنعت و‬‫بهبود ظرفیت برای مذاکره قیمت است‪ .‬همچنین اقداماتی را برای کمک به کشورها در‬‫انتخاب داروها‪ ،‬واکسنها‪ ،‬تشخیص و سایر کاالهای سالمت مناسب پیشنهاد میکند‪ .‬با‬‫قیمتگذاری شفاف و منصفانه؛ و با اجرای سیاستهایی برای کاهش هزینهها برای‬‫دولتها و افراد و درعینحال تضمین کیفیت‪ ،‬ایمنی و کارایی و عرضه پایدار ( ‪WHO,‬‬‫‪.)2019c‬‬‫در سال ‪ ،2018‬تصمیم مجمع جهانی سالمت ‪ )9( WHA71‬در مورد استراتژی جهانی‬‫سازمان جهانی بهداشت و برنامه اقدام در مورد سالمت عمومی‪ ،‬نوآوری و مالکیت‬‫فکری بیان شد و از کشورهای عضو خواست تا توصیههای ارائهشده توسط هیئت‬‫کارشناسی که این استراتژی را بررسی کردهاند‪ ،‬اجرا و در نظر بگیرند‪ .‬یکی از‬‫توصیههایی که بهعنوان اولویت باال نشان داده شد این بود که کشورهای عضو باید از‬‫دبیرخانه سازمان جهانی بهداشت در ترویج شفافیت و درک هزینههای تحقیق و توسعه‬‫حمایت کنند‪ .‬یکی دیگر از اولویتهای باال توصیه این بود که دبیرخانه سازمان جهانی‬‫بهداشت باید راهنماییهایی را به کشورهای عضو در مورد ارتقا و نظارت بر شفافیت در‬‫قیمت دارو و در مورداجرای سیاستهای قیمتگذاری و بازپرداخت ارائه دهد‪.‬‬‫در سال ‪ ،2017‬اولین مجمع قیمتگذاری منصفانه خود را برگزار کرد که دومین مجمع‬‫در سال ‪ 2019‬برگزار شد‪ .‬هر دو رویداد بستری را برای بحث در مورد شفافیت‬‫بهعنوآنیکی از ابزارهای دستیابی به قیمتگذاری منصفانه فراهم کردند‪.‬‬‫مطالعه موردی (‪)1‬‬‫‪306‬‬‫جامعه مدنی‬‫جامعه مدنی از همان ابتدا از نزدیک درگیر بود و قویاً از پیشنویس قطعنامه ارائهشده‬‫توسط ایتالیا حمایت کرد‪ .‬دسترسی به داروها و بهویژه نیاز به مقابله با قیمتهای باال‬‫نگرانیهای دیرینه بسیاری از سازمانهای جامعه مدنی‪ ،‬مانند پزشکان بدون مرز‪ ،‬اقدام‬‫بینالمللی سالمت‪ ،‬دانش زیست محیطی بین الملل(‬‫‪Knowledge Ecology‬‬‫)‪ ،International‬نهاد بین المللی مدیکوس ماندی‪Oxfam and Medicus Mundi ( 1‬‬‫‪ )International‬بوده است‪.‬‬‫البی شدید جامعه مدنی باعث افزایش آگاهی در مورد آنچه در بحثها‪ ،‬قبل و در طول‬‫مجمع جهانی سالمت بود‪ ،‬شد‪ .‬این البیگری که در زمان مجمع جهانی سالمت و نیز در‬‫سطح ملی انجام شد‪ ،‬بهوضوح بر مذاکرات تأثیر گذاشت‪.‬‬‫در ‪ 9‬می ‪ ،2019‬گروهی متشکل از ‪ 77‬سازمان غیردولتی و ‪ 49‬فرد‪ ،‬از جمله دانشگاهیان‬‫برجسته‪ ،‬نامهای سرگشاده را امضا کردند که انبوه پرانتزها (کامنت های حذف ‪ ،‬اضافه‬‫و اصالح) در متن را محکوم کردند و تغییراتی را در متن سند پیشنهاد کردند که در‬‫جریان مذاکرات غیررسمی ایجاد شده بود‪ .‬این نامه سرگشاده استدالل میکرد که‬‫گروهی از کشورهای با درآمد باال به دنبال خنثی کردن این ابتکار هستند‪ .‬استرالیا‪،‬‬‫دانمارک‪ ،‬آلمان‪ ،‬سوئد و بریتانیا بهعنوان مخالفان اصلی پیشنویس قطعنامه معرفی‬‫شدند‪ ،‬اما اتریش و ایاالت متحده نیز به دنبال کاهش بخشهای کلیدی متن بودند‪.‬‬‫(برانیگان‪.)2019 ،‬‬‫‪ - 1‬شبکه ای از سازمان های عام المنفعه است که در زمینه همکاری های بین المللی سالمت فعالیت و تبلیغ می‬‫کنند‪.‬‬

‫‪307‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫در ‪ 23‬ماه می‪ ،‬با توجه به پیشرفت اندکی که ظاهراً بهدستآمده بود‪ ،‬سازمان غیر دولتی‬‫دانش زیست محیطی بینالملل و پزشکان بدون مرز‪ ،‬همراه با ‪ 44‬سازمان غیردولتی دیگر‬‫و ‪ 10‬فرد‪ ،‬نامهای سرگشاده به نمایندگان کشورها ارسال کردند و از آنها خواستند «در‬‫مورد قطعنامه شفافیت سازمان جهانی بهداشت به توافق برسند تا به تمام موضوعاتی که‬‫در متن پیشنهاد اولیه وجود داشت بپردازد‪ ،‬شامل قیمت ها‪ ،‬درآمد‪،‬میزان فروش‪ ،‬هزینه‬‫بازاریابی ‪ ،‬هزینه کارآزمایی های بالینی‪ ،‬روش نتایج کارآزمایی های بالینی‪ ،‬یارانههای‬‫تحقیق و توسعه دولتی‪ ،‬چشماندازهای ثبت اختراع‪ ،‬دانش تولید‪ ،‬اجالس ‪ ،‬مجامع و‬‫فعالیتهایی آتی شرکت ها که مجموعاً برای گسترش و اجرای تدریجی هنجارهای‬‫روند شفاف سازی طراحیشدهاند‪.)KEI, 2019c( ».‬‬
‫در این نامه سرگشاده همچنین خواستار انتشار متن مذاکره پس از هر جلسه مذاکره شد‬‫و مواضع کشورهای عضو برای هر پرانتز یا متن جایگزین پیشنهادی مشخص شود‪.‬‬‫مخالفت اولیه فرانسه با پیشنویس قطعنامه‪ ،‬گروهی از رهبران برجسته جامعه مدنی‪،‬‬‫ازجمله برنده جایزه نوبل‪ ،‬فرانسوا باره سینوسی را برانگیخت‪ .‬این گروه مقالهای را در‬‫روزنامه چپ لیبرال منتشر کرد و از دولت فرانسه خواست بدون هیچگونه تحفض و‬‫ابهامی از این قطعنامه حمایت کند‪ .‬این گروه متوجه شدند که در بریتانیا‪ ،‬هزینههای‬‫درمانی بیش از ‪ 30000‬پوند به ازای هرسال زندگی تعدیلشده با کیفیت(‪ ،)QALY‬تحت‬‫پوشش سیستم سالمت ملی (‪ )NHS‬قرار نمیگیرد‪ .‬در فرانسه‪ ،‬مجبور شدند جیرهبندی‬‫بیسابقهای برای داروهایی که برای درمان هپاتیت ‪ C‬تجویز می شد انجام دهند و‬‫درمانهای سرطان به تأخیر افتاده بود‪.‬‬‫گروهی از سازمانهای غیردولتی آلمان طوماری مشابهی در اعتراض به موضع آلمان در‬‫جریان مذاکرات بر سر پیشنویس قطعنامه صادر کردند‪ .‬آنها از دولت آلمان خواستند‬‫در موضع خود تجدیدنظر کند‪.‬‬‫مطالعه موردی (‪)1‬‬‫‪308‬‬‫در تحولی جداگانه‪ 66 ،‬سازمان غیردولتی آفریقایی مستقر در آفریقای جنوبی‪ ،‬اوگاندا‬‫و زیمبابوه با ارسال نامهای سرگشاده به ینس اسپان‪ ،‬وزیر بهداشت آلمان‪ ،‬به دنبال‬‫تأثیرگذاری بر موضع مذاکره آلمان بودند‪ .‬آنها از دولت آلمان خواستند تا با مردمی‬‫که به دلیل عدم دسترسی به دارو بیشتر در معرض خطر رنج حاد و حتی مرگ هستند‪،‬‬‫همبستگی خود را نشان دهد‪ .‬همان نامه به اگنس بوزن وزیر بهداشت فرانسه و متیو‬‫هنکوک‪ ،‬وزیر امور بهداشت و مراقبتهای اجتماعی بریتانیا ارسال شد‪.‬‬‫مشارکتهای عمومی و خصوصی‬‫در طول بحث در مورد پیشنویس نقشه راه دسترسی به داروها‪ ،‬واکسنها و سایر‬‫کاالهای سالمت ‪ 2023-2019‬در هفتاد و دومین مجمع جهانی سالمت‪ ،‬ابتکار داروها‬‫برای بیماریهای نادیده گرفتهشده که با شرکای بخش خصوصی کار میکند‪ ،‬تأکید‬‫کرد که شفافیت در هزینههای تحقیق و توسعه یک عنصر اصلی در سیاست آن نهاد‬‫است‪ « :‬ما اکثر اطالعات مرتبط را شامل‪ :‬اطالعات کارآزمایی های بالینی و هزینه های‬‫تحقیق و توسعه و اطالعات مالی مرتبط‪ ،‬ازجمله کمکهای غیرنقدی شرکا را در‬‫دسترس عموم قرار می دهیم‪».‬‬‫صنعت داروسازی‬‫صنعت داروسازی در جریان مذاکرات هفتاد و دومین مجمع جهانی بهداشت نظرات‬‫خود را آشکارا بیان نکرد‪ .‬این صنعت بهطور سنتی با افشای تحقیق و توسعه مخالف بوده‬‫است‬‫هزینههای کارآزمایی بالینی‪ ،‬با این استدالل که جمعآوری چنین ارقامی دشوار است‪.‬‬‫عالوه بر این‪ ،‬اعالم میشود که چنین هزینههایی تحت تأثیر عوامل متعددی قرار‬‫میگیرند و قیمتها تنها یکی از جنبههای دسترسی به دارو هستند‪.‬‬‫‪309‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫از آنجایی که این صنعت کشورهای با درآمد باال را تحت فشار قرار داده بود که به‬‫قیمت باالی بیسابقه داروهای جدید اعتراض کردند‪ ،‬برخی از شرکتها با اشاره به اینکه‬‫داروهایی مانند داروهای جدید هپاتیت ‪ C‬درمانی حیات بخش ارائه میدهند‪ ،‬از خود‬‫دفاع کردند و در نتیجه سیستمهای سالمت را از هزینههای زیاد نجات دادند‪..‬‬‫فدراسیون بینالمللی تولیدکنندگان و انجمنهای دارویی (‪ )IFPMA‬در مورد پیشنویس‬‫نقشه راه دسترسی به داروها‪ ،‬واکسنها و سایر کاالهای در نشست هیئت اجرایی سازمان‬‫جهانی بهداشت در ژانویه ‪ ،2019‬نگرانیهایی را درباره آنچه بهعنوان رویکرد محدود به‬‫قیمتگذاری توصیف کرد‪ ،‬ابراز کرد‪ .‬که به جای در نظر گرفتن زمینه گستردهتر‪ ،‬بر‬‫شفافیت قیمت متمرکز بود‪ .‬فدراسیون بینالمللی تولیدکنندگان و انجمنهای دارویی‬‫همچنین در مورد پیامدهای ناخواسته احتمالی شفافیت قیمت بر توانایی شرکتهای‬‫دارویی برای ارائه قیمتهای ترجیحی به کشورهای در حال توسعه هشدار داد و استدالل‬‫کرد که این پیامدها باید قبل از شروع بحث در مورد شفافیت مورد بررسی قرار گیرند‪.‬‬‫فدراسیون بینالمللی تولیدکنندگان و انجمنهای دارویی در سخنانی در مورد همین‬‫موضوع در هفتاد و دومین مجمع جهانی سالمت‪ ،‬خاطرنشان کرد که به اشتراکگذاری‬‫اطالعات در مورد قیمت داروها میتواند قیمتها را در کشورهای کمتر توسعهیافته‬‫افزایش دهد ‪ -‬یعنی اگر کشورهای توسعهیافته ببینند که کشورهای در حال توسعه چه‬‫پولی بابت تقاضای افزایش یافته میپردازند عمال قیمت ها را باالتر می برند ‪.‬‬
‫با توجه به گزارش هزینههای تحقیق و توسعه‪ ،‬فدراسیون بینالمللی تولیدکنندگان و‬‫انجمنهای دارویی استدالل کرد که قیمت داروها باید ارزش درمانی داروها و پیامدهای‬‫مثبت تجربه شده توسط بیماران و جامعه را منعکس کند‪ ،‬نه در نظر گرفتن "هزینه اولیه"‬‫داروهای فردی‪ .‬بااینحال‪ ،‬فدراسیون نیاز به ارائه اطالعات بیشتر را تأیید کرد‪.‬‬‫مطالعه موردی (‪)1‬‬‫‪310‬‬‫در پایان مجمع جهانی سالمت‪ ،‬فدراسیون بینالمللی تولیدکنندگان و انجمنهای دارویی‬‫به این نتیجه رسید که بهبود مقرونبهصرفه بودن و دسترسی به داروها و واکسنها یک‬‫چالش چند بعدی است که نیازمند راهحلهای مشترک و جامع از سوی همه ذینفعان‪،‬‬‫ازجمله صنعت داروسازی است‪ .‬بهویژه‪ ،‬کاهش پرداخت های از جیب بیماران بسیار مهم‬‫بود‪ .‬مقابله با ناکارآمدی در زنجیره تأمین؛ مبارزه با داروهای تقلبی؛ بهبود شیوههای‬‫تدارکات؛ و قیمتگذاری متفاوت را برای کشورهای با درآمد پایین و متوسط‬‫امکانپذیر میکند‪.‬‬‫درسهای آموختهشده ‪ -‬حاال چه؟‬‫مذاکراتی که منجر به تصویب قطعنامه بهبود شفافیت بازارهای دارویی شد‪ ،‬پر پیچوخم‬‫بود‪ ،‬اما نتیجه موفقیتآمیز آن با حمایت قوی برخی از کشورهای پردرآمد که اکنون‬‫منافعشان بین حفاظت از صنایع دارویی و تضمین پایداری سیستمهای سالمت تقسیم شده‬‫است‪ ،‬انجام شد‪ .‬درنهایت تنها آلمان‪ ،‬مجارستان و بریتانیا از قطعنامه جدا شدند‪ .‬به گفته‬‫ناظران‪ ،‬تعدادی از کشورهای پردرآمد ازجمله استرالیا‪ ،‬بلژیک‪ ،‬بلغارستان‪ ،‬کانادا‪،‬‬‫دانمارک‪ ،‬هلند‪ ،‬لهستان‪ ،‬سوئد و سوئیس به برخی از بخشهای پیشنویس اعتراض‬‫کردند که منجر به تضعیف متن در نسخه نهایی شد‪.‬‬‫هنگامیکه شفافیت هزینههای تحقیق و توسعه از متن حذف شد‪ ،‬ژاپن‪ ،‬هلند‪ ،‬سوئیس و‬‫ایاالتمتحده توانستند سایر حامیان قطعنامه را جلب کنند‪ .‬تنها تعداد کمی از کشورها با‬‫افشای هزینههای کارآزمایی بالینی مخالف بودند‪ .‬آلمان و بریتانیا هر دو صنعت‬‫داروسازی قوی دارند (بهویژه گلکسو اسمیت کالین و آسترازنکا)‪ ،‬اما آنها همچنین‬‫برای حفظ سیستمهای مراقبت سالمت خود به مذاکره با صنعت وابسته هستند‪ .‬آلمان‬‫اخیراً بهعنوان رهبر صنعت داروسازی اروپا شناخته شد‪.‬‬‫‪311‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫البی قوی جامعه مدنی نیز به تغییر موازنه مذاکرات کمک کرد‪ .‬در طول هفتاد و دومین‬‫مجمع جهانی بهداشت‪ ،‬آلمان از کمپین راهاندازی شده توسط جامعه مدنی شکایت کرد‬‫ بهویژه اینکه مذاکرهکنندگان با انتشار اطالعات لو رفته در مورد مواضع آنها‬‫تحتفشار قرار گرفتند‪.‬‬‫پس از تصویب این قطعنامه‪ ،‬فرانسه و ایتالیا مقررات جدیدی را تصویب کردند که‬‫شرکتهای داروسازی را ملزم میکرد تا کمکهای عمومی دریافتشده برای تحقیق و‬‫توسعه در مورد داروهای جدید را افشا کنند‪ .‬بااینحال تا پایان سال ‪ 2019‬این ابتکارات‬‫به دلیل مسائل رویهای در فرانسه و تشکیل دولت جدید در ایتالیا متوقف شده بود‪.‬‬‫انتظار میرود گزارش سازمان جهانی بهداشت که در یکصد و چهل و هشتمین جلسه‬‫هیئت اجرایی در ژانویه ‪ 2021‬ارائه میشود تا حدودی بر اجرای قطعنامه در سطح ملی‬‫روشن شود‪.‬‬312)1( ‫مطالعه موردی‬:‫منابع‬Abbreviations used in the in-text citations are given in square brackets after
the full name of the author at first mention in the reference list below.
Beneluxa Initiative (2015). Beneluxa Initiative on Pharmaceutical Policy[website] (https//: beneluxa.org/collaboration, accessed 14 September
2020
Branigan D (2019). Several developed countries want to “derail”
transparency resolution – civil society groups say. Health Policy Watch. 10
May (https://www.healthpolicy-watch.org/several-developed-countrieswant-to-derail-transparency-resolution-civil-society-groups-say/,accessed 14September 2020).
Fletcher ER (2019). World Health Assembly approves milestone resolution
on price transparency. Health Policy Watch. 28 May (https://www.healthpolicy-watch.org/world-health-assembly-approves-milestoneresolution-on-price-transparency/, accessed 14 September 2020).
Hawlik K, Devalière A (2016). Access to high-priced medicines in
hospital-settings in Europe: a study in four European Countries.
Amsterdam: Health Action International (http://haiweb.org/wp-content/
uploads/2016/04/Access-to-Highpriced-Medicines-in-the-HospitalSector. pdf, accessed 14 September 2020.
Iunes RF, Villar Uribe M, Bonilla Torres J, Morgado Garcia M, Zampirolli
Dias C, Alvares-Teodoro J, de Assis Acurcio F, Guerra-Junior AA (2019).
Confidentiality agreements: a challenge in market regulation. Int J Equity
Health 18 (https://link.springer.com/article/10.1186/s12939-019-0916-3,
accessed 14 September 2020.
Iyengar SI, Tay-Teo K, Vogler S, Beyer P, Wiktor S, de Joncheere K, Hill
S (2016). Prices, costs, and affordability of new medicines for hepatitis C
in 30 countries: an economic analysis. PLoS Med. :)5(13e1002032(https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4886962/, accessed 14
September 2020.

‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬313

Knowledge Ecology International [KEI] (2019a). Improving thetransparency of markets for drugs, vaccines and other health-related
technologies [draft text of resolution as submitted by Italy to WHO]
(https://www.keionline.org/wp-content/uploads/italy-draft-resolutiontransparency-72WHA-.pdf, accessed 14 September 2020).
Knowledge Ecology International (2019b). Improving the transparency ofmarkets for medicines, vaccines, and other health-related products andother technologies to be discussed at the 72nd session of the WHA to beheld on 20–28 May 2019. Draft resolution proposed by Italy, Greece,
Egypt, Malaysia, Portugal, Serbia, Slovenia, South Africa, Spain, Turkey,
Uganda. Version 20 May 2019 (https://www.keionline.org/wpcontent/uploads/WHA-Resolution_DRAFT_20-05-2019.pdf, accessed 14
September 2020).
Knowledge Ecology International (2019c). WHA72 – open letter todelegates on transparency resolution negotiations. 23 May(https://www.keionline.org/30830, accessed 14 September 2020).
Knowledge Ecology International (2019d). Negotiations on 72nd World
Health Assembly resolution on transparency (https://www.keionline.
org/transparency/wha72, accessed 14 September 2020).
Medbelle (2019). 2019 Medicine Price Index. In: Medbelle [website].
London: MB Global Health Ltd (https://www.medbelle.com/medicineprice-index-uk, accessed 14 September 2020).
Organization for Economic Co-operation and Development [OECD](n.d.). Public Procurement Recommendation. In: OECD/Public
Procurement Toolbox [website]. Paris: Organisation for Economic Cooperation
andDevelopment(https://www.oecd.org/gov/publicprocurement/ recommendation/, accessed 14 September 2020).
Organization for Economic Co-operation and Development (2020).
Pharmaceutical spending. In: OECD Data [website]. Paris: Organisation
for Economic Co-operation and Development (https:// data. oecd. org/
healthres/pharmaceutical-spending.htm#indicator-chart, accessed 14
September 2020).
Pan American Health Organization [PAHO] (n.d.). PAHO Strategic Fund.
In: PAHO [website]. Washington (DC): Pan American Health Organization314)1( ‫مطالعه موردی‬(https://www.paho.org/en/paho-strategic-fund, accessed 14 September2020).
Saez C (2019a). Little progress over price transparency resolution:negotiators behind closed doors.Health Policy Watch. 24 May(https://www.healthpolicy-watch.org/little-progress-over-pricetransparency- resolution-negotiators-behind-closed-doors/, accessed 14
September 2020).
Saez C (2019b). Board debates medicines access; WHO asserts mandate
on IP, trade issues. Intellectual Property Watch. 30 January(https://www.ip-watch.org/2019/01/30/board-debates- medicines-accessasserts-mandate-ip-trade-issues/, accessed 14 September 2020).
Saez C (2019c). Several ministers of health speak up for drug market
transparency, lower prices at WHA side event. Health Policy Watch. 20
May(https://www.healthpolicy-watch.org/several-ministers-of-healthspeak-up-for-drug-market-transparency-lower-prices-at-wha-side-event/,
accessed 14 September 2020).
Saez C (2019d). Future of drug pricing resolution hangs in balance at
World Health Assembly. Health Policy Watch. 23 May (https://www.
healthpolicy-watch.org/future-of-drug-pricin resolution-hangs-in-balanceat-world-health-assembly/, accessed 14 September 2020).
Saez C (2019e). Negotiators agree on game-changing WHA resolution for
medicine price disclosure. Health Policy Watch. 27 May (https://www.
healthpolicy-watch.org/negotiators-agreeon-game-changing-wharesolution-for-medicine-price-disclosure/, accessed 14 September 2020).
United Nations High Level Panel on Access to Medicines (2016). Reportof the United Nations Secretary-General’s High-Level Panel on Access to
Medicines (http://www.unsgaccessmeds. org/s/UNSG-HLP-ReportFINAL-12-Sept-2016.pdf, accessed 14 September 2020).
World Bank (2016). Health expenditure in 2016. In: World Bank/WorldBank Open Data [online database]. Washington (DC): World Bank(https://data.worldbank.org/indicator/SH.XPD.CHEX.
GD.ZS?end=2016&start=2000, accessed 14 September 2020).
World Health Organization [WHO] (n.d.). MI4A: Market Information for
Access to Vaccines. In: WHO/Immunization, vaccines and biologicals‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬315[website]. Geneva: World Health Organization (https://www.who. int/
immunization/programmes_systems/procurement/mi4a/platform/en/,
accessed 14 September 2020).
World Health Organization. (2015). WHO guideline on country
pharmaceutical pricing policies. Geneva: World Health Organization(https://apps.who.int/iris/handle/10665/153920, accessed 14 September2020).
World Health Organization (2017). Report on the Fair Pricing Forum 2017.
Geneva: World Health Organization (https://www.who.int/ medicines/
access/fair_pricing/FairPricingForum2017MeetingReport.pdf?ua=1,
accessed 14 September 2020).
World Health Organization (2018). Decision A71/13. Global strategy andplan of action on public health, innovation and intellectual property:
overall programme review. In Seventy-first World Health Assembly,
Geneva, 21–26 May 2018. Resolutions and decisions, annexes. Geneva:
World Health Organization. 36–7 (http://apps.who.int/gb/ ebwha/ pdf_files/WHA71 REC1/A71_2018_REC1-en.pdf, accessed 14 September 2020).
World Health Organization (2019a). World Health Assembly resolution on
improving the transparency of markets for medicines, vaccines and other
healthproducts(WHA72.8;
https://apps.who.int/gb/ebwha/
pdf_files/WHA72/A72_R8-en.pdf, accessed 14 September 2020). World
Health Organization (2019b). Thirteenth General Programme of Work,
2019–2023. Geneva: World Health Organization (WHO/PRP/18.1;
https://apps.who.int/iris/bitstream/han-dle/10665/324775/WHO-PRP18.1-eng.pdf, accessed 14 September 2020).
World Health Organization (2019c). Roadmap for access to medicines,
vaccines and other health products 2019–2023. Geneva: World HealthOrganization (https://apps.who.int/iris/bitstream/ handle/10665/330145/
9789241517034-eng.pdf?ua=1, accessed 14 September 2020).
World Health Organization (2019d). Fair Pricing Forum 2019 meeting
report. Geneva: World Health Organization (https://apps.who.int/iris/
bitstream/handle/10665/326407/WHO-MVP-EMP-IAU-2019.09-eng.pdf,
accessed 14 September 2020).
World Health Organization (2019e). Global strategy and plan of action on
public health, innovation and intellectual property. Geneva: World Health316)1( ‫مطالعه موردی‬Organization (EB146/15; http://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_
EB146/B146_15-en.pdf, accessed 14 September 2020).

files/

World Health Organization (2020). Out-of-pocket expenditure aspercentage of current health expenditure. In: Global Health Observatory[online data repository]. Geneva: World Health Organization(http://apps.who.int/gho/data/node.main.GHEDOOPSCHESHA2011?lang=en, accessed 14 September 2020).

‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪317‬‬‫مطالعه موردی ‪ :2‬بیانیه سیاسی نشست مقامات عالی در‬‫مورد پوشش همگانی سالمت (‪)2019‬‬‫*مذاکره درباره جامعترین توافقی که تاکنون در مورد سالمت جهانی حاصلشده است‪.‬‬‫* این مطالعه موردی توسط نویسندگان‪ 1‬بر اساس دیدگاه شخصی آنها نوشته شده‬‫است‪ .‬این دیدگاهها و مواضع سازمانهای مربوطه را منعکس نمیکند‪.‬‬‫مقدمه‪:‬‬‫در ‪ 23‬سپتامبر ‪ ،2019‬رهبران جهان در جلسه مقامات عالی در مجمع عمومی سازمان‬‫ملل متحد در مورد پوشش همگانی سالمت بهاتفاق آراء‪ ،‬اعالمیه سیاسی نشست سطح‬‫عالی در مورد پوشش همگانی سالمت تایید کردند‪ .‬دبیر کل سازمان ملل متحد آنتونیو‬‫گوترش آن را بهعنوان "کاملترین توافق نامهای که تاکنون در مورد سالمت جهانی‬‫بهدستآمده است توصیف کرد (‪ .)UN, 2019b‬این توافقنامه تاریخی بر اصولی کلیدی‬‫ازجمله اهمیت سالمت برای اجرای همه اهداف توسعه برنامه ‪ 2030‬برای توسعه‬‫پایدار‪،‬تاکید مجدد کرده است‪.‬‬‫رهبران جهان مجدداً خود را متعهد به دستیابی به پوشش همگانی سالمت تا سال ‪2030‬‬‫و افزایش تالشهای جهانی برای ساختن جهانی سالمتر برای همه کردند‪.‬‬‫نشست سطح مقامات عالی و بیانیه سیاسی آن نتیجه یک سری تالشهای هماهنگ‬‫چندجانبه بود‪ .‬این مطالعه موردی به فرآیندهای مربوطه از دیدگاه دیپلماتهای سالمت‬‫در نیویورک میپردازد که از نزدیک در برنامهریزی و مذاکراتی که منجر به این توافق‬‫مهم شد‪ ،‬شرکت داشتند‪.‬‬‫‪1- Authors: Satoshi Ezoe, Tamar Tchelidze, Nathita Premabhuti, Marcelo A.C. Costa‬‬‫مطالعه موردی (‪)2‬‬‫‪318‬‬‫مشکل‬‫پوشش همگانی سالمت‪ ،‬توسط سازمان جهانی بهداشت بدین گونه تعریفشده است‪:‬‬‫"همه مردم خدمات سالمت موردنیاز خود را ‪ ،‬ازجمله خدمات سالمت عمومی‬‫طراحیشده برای ارتقای سالمت بهتر ‪ ،...‬پیشگیری از بیماری ‪ ...‬ارائه درمان‪ ،‬توانبخشی‬‫و مراقبتهای تسکینی ‪ ...‬با کیفیت ‪،‬مؤثر دریافت میکنند و درعینحال تضمین میکند‬‫که استفاده از این خدمات بیمار را در معرض مشکالت مالی قرار نمیدهد" ( ‪WHO,‬‬‫‪.)2019a‬‬‫درنتیجه چندین کمپین حمایتی و مذاکرات بین دولتی‪ ،‬دستیابی به پوشش همگانی‬‫سالمت در اهداف توسعه پایدار بهویژه هدف ‪ 3.8‬اهداف توسعه پایدار «دستیابی به‬‫پوشش همگانی سالمت‪ ،‬ازجمله حفاظت از خطرات مالی‪ ،‬دسترسی به خدمات سالمت‬‫ضروری با کیفیت و دسترسی به داروهای ایمن‪ ،‬مؤثر و باکیفیت برای همه» که در مجمع‬‫عمومی سازمان ملل در سال ‪ 2015‬به تصویب رسید‪ ،‬گنجانده شد‪.1‬‬‫بااینحال‪ ،‬طبق گزارش نظارت جهانی ‪ 2019‬در مورد پوشش همگانی سالمت‪ ،‬پیشرفت‬‫جهانی نسبت به گزارش قبلی در سال ‪ 2017‬رضایتبخشی کمتری داشت و این موضوع‬‫نگران کننده است‪ ،‬حداقل نیمی از جمعیت جهان هنوز به خدمات سالمت ضروری‬‫دسترسی ندارند‪ .‬ساالنه بیش از ‪ 900‬میلیون نفر‪ ،‬حداقل ‪ 10‬درصد از درآمد خانواده خود‬‫را صرف مراقبتهای سالمت میکنند و پرداخت از جیب حدود ‪ 100‬میلیون نفر را به‬‫‪1 -The associated indicators were defined in 2017 as shown below:‬‬‫•‬‫‪SDG indicator 3.8.1: “Coverage of essential health services (defined as the‬‬‫‪average coverage of essential services based on tracer interventions that include‬‬‫‪reproductive, maternal, newborn and child health, infectious diseases, non‬‬‫‪communicable diseases and service capacity and access, among the general and‬‬‫‪the most disadvantaged population)”; and‬‬‫•‬‫‪SDG indicator 3.8.2: “Proportion of population with large household‬‬‫”‪expenditures on health as a share of total household expenditure or income‬‬‫‪(UN, 2017).‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪319‬‬‫فقر میکشاند‪ .‬اگر روند فعلی ادامه یابد‪ ،‬حداقل یکسوم جمعیت جهان در سال ‪2030‬‬‫به خدمات سالمت ضروری دسترسی نخواهند داشت(‪.)WHO, 2019a‬‬‫بستر و زمینه‬‫موضوعات سالمت جهانی عمدتاً در نهادهای تصمیم گیری سازمان جهانی بهداشت‪،‬‬‫بهویژه مجمع جهانی سالمت که تحت نظارت وزرای بهداشت کشورهای عضو تشکیل‬‫میشود‪ ،‬موردبحث قرار میگیرد‪ .‬بااینحال‪ ،‬تمایل فزایندهای برای سران کشورها و‬‫دولتها برای بحث در مورد موضوعات برجسته سالمت در مجمع عمومی سازمان ملل‬‫وجود دارد که نقش اصلی آن رسیدگی به مسائل مربوط به صلح و امنیت‪ ،‬حقوق بشر و‬‫توسعه است‪ .‬اولین مثال از این روند‪ ،‬نشست ویژه مجمع عمومی در مورد اچ آی وی‪/‬ایدز‬‫بود که در سال ‪ 2001‬برگزار شد و نقطه عطفی بود به این معنا که پاسخ جهانی به ایدز‬‫اکنون در دستور کار سیاسی سران کشورها و دولتها قرار گرفت (‪ .)UN, 2001‬این‬‫نشست ویژه با جلسات مقامات عالی در مجمع عمومی در مورد بیماریهای غیر واگیر‬‫در سال های (‪ 2014 ،2011‬و ‪ ،)2018‬مقاومت ضد میکروبی در سال (‪ )2016‬و سل در‬‫سال (‪ )2018‬دنبال شد‪.‬‬‫درحالیکه این جلسات و اعالمیههایی که در آنها تأیید شد به جلبتوجه‬‫سیاستگذاران نسبت به تعدادی از مسائل مهم سالمت کمک کرد‪ ،‬مشخص شد که‬‫بحثهای مرتبط با سالمت در مقر نیویورک‪ ،‬بهویژه آنهایی که در مورد پوشش‬‫سالمت همگانی هستند‪ ،‬به دالیل زیر نیازمند رویکردی منسجمتر و یکپارچهتر هستند‪:‬‬‫دستور کار ‪ 2030‬برای توسعه پایدار بر ماهیت یکپارچه‪ ،‬غیرقابل تقسیم و‬‫مرتبط با اهداف توسعه پایدار تأکید کرد و خواستار رویکردی جامع بهجای‬‫رویکرد غیریکپارچه شد‪.‬‬‫تعهد مجدد جامعه بینالمللی به مراقبتهای بهداشتی اولیه و تقویت سیستمهای‬‫مطالعه موردی (‪)2‬‬‫‪320‬‬‫سالمت بهمنظور تضمین سالمت برای همه‪ ،‬که بر پوشش همگانی سالمت‬‫بهعنوان مفهوم گستردهای تمرکز میکند و تحت آن همه مسائل سالمت مرتبط‬‫با هدف ‪ 3‬اهداف توسعه میتواند موردتوجه قرار گیرد (‪)WHO, 2019b‬؛‬‫موضوعات مرتبط و پیچیدهتر که در سازمان ملل به آن پرداخته میشود‪ ،‬مانند‬‫تغییرات اقلیمی‪ ،‬تأمین مالی برای توسعه و خلع سالح هستهای‪ ،‬نیاز به رویکرد‬‫متمرکزتری بهسالمت دارد‪ ،‬نه فقط معطوف به برگزاری نشستهای مقامات‬‫عالی در مورد مسائل موردی سالمت(یک بار در سال) شود‪.‬‬‫بر این اساس‪ ،‬مجمع عمومی در سال ‪ 2017‬تصمیم گرفت تا در سال ‪ 2019‬نشستی در‬‫سطح مقامات عالی درباره پوشش همگانی سالمت تشکیل دهد و ‪ 12‬دسامبر را بهعنوان‬‫روز جهانی پوشش همگانی سالمت اعالم کند (‪ .)UN, 2018a, 2018b‬این دو قطعنامه‬‫که هر دو در ‪ 12‬دسامبر ‪ 2017‬به تصویب رسیدند‪ ،‬توسط کشور تایلند ارائه شد که در‬‫آن زمان ریاست سیاست خارجی و ابتکار سالمت جهانی را بر عهده داشت‪.‬‬‫در ‪ 13‬و ‪ 14‬دسامبر ‪ ،2017‬اولین مجمع پوشش همگانی سالمت در توکیو برگزار شد‬‫که نمایندگان سطح باالی کشورها و آژانسهای بینالمللی ازجمله دبیر کل سازمان ملل‬‫متحد و روسای سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬بانک جهانی و یونیسف را برای حرکت به‬‫سوی ارتقای پوشش همگانی سالمت‪ ،‬گرد هم آورد (‪ .)MoFA Japan, 2017‬سند‬‫نهایی که شامل هدف مهم مانند گسترش پوشش ضروری سالمت به ‪ 1‬میلیارد نفر دیگر‬‫تا سال ‪ 2023‬بود و قرار بود به بیانیه سیاسی نشست سطح عالی در مورد پوشش همگانی‬‫سالمت در سال ‪ 2019‬وارد شود‪( .‬وزارت امور خارجه ژاپن و همکاران‪)2017 ،‬‬‫در دسامبر ‪ ،2018‬مجمع عمومی بهاتفاق آرا قطعنامهای را که دامنه‪ ،‬روشها‪ ،‬چارچوب‬‫و سازماندهی نشست سطح عالی در مورد پوشش همگانی سالمت را که قرار بود در‬‫روز دوشنبه‪ 23 ،‬سپتامبر ‪ ،2019‬اولین روز از هفته جلسه عالی (‪ )UN, 2019c‬تشکیل‬‫‪321‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫شود‪ ،‬را تصویب کردند‪ .‬این قطعنامه که با همکاری تایلند و مجارستان ارائه شد‪ ،‬از همه‬‫کشورهای عضو خواست تا در باالترین سطح در این نشست شرکت کنند و متعهد به‬‫دستیابی به پوشش همگانی سالمت تا سال ‪ 2030‬باشند‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬مجمع عمومی در‬‫همان قطعنامه تصمیم گرفت که جلسه باید "یک اعالمیه سیاسی مختصر و عملگرا که‬‫از قبل با اجماع از طریق مذاکرات بین دولتی موردتوافق قرارگرفته باشد" را تصویب‬‫کند‪ .‬در این مرحله‪ ،‬شرایط برای نشست در ماه سپتامبر آماده شد و کشورهای عضو باید‬‫مذاکره درباره یک اعالمیه سیاسی را آغاز میکردند که مورد تأیید رهبران جهان باشد‪.‬‬‫بازیکنان و نقش آنها‬‫رئیس مجمع عمومی‬‫رئیس مجمع عمومی وظیفه سازماندهی نشست مقامات عالی و ارائه بیانیه سیاسی به‬‫مجمع عمومی را برای تصویب در جلسه طبق دستور مجمع عمومی را دارد ( ‪UN,‬‬‫‪ .)2019c‬رئیس همچنین وظیفه سازماندهی یک جلسه استماع تعاملی چندجانبه را‬‫بهعنوان بخشی از مقدمات این نشست دارد‪ .‬در سمت ریاست هفتاد و سومین اجالس‬‫مجمع عمومی‪ ،‬خانم ماریا فرناندا اسپینوزا گارسس تعهد قوی و رهبری اقدامات مقدماتی‬‫ازجمله انتصاب نمایندگان دائمی تایلند و گرجستان را بهعنوان تسهیلگر مشترک برای‬‫مذاکرات در مورد بیانیه سیاسی را انجام داد‪ .‬برگزاری واقعی جلسه سطح عالی‪ ،‬توسط‬‫رئیس هفتاد و چهارمین اجالس مجمع عمومی‪ ،‬آقای تیجانی محمد بانده انجام شد‪.‬‬‫تسهیلگران‬‫آقای ویتاوس سریویهوک‪ 1‬و آقای کاها ایمنادزه‪ ،2‬نمایندگان دائم تایلند و گرجستان‬‫در سازمان ملل‪ ،‬توسط رئیس مجمع عمومی بهعنوان تسهیلگران انجام رایزنیهای‬‫‪1- Vitavas Srivihok‬‬‫‪2- Kaha Imnadze‬‬‫مطالعه موردی (‪)2‬‬‫‪322‬‬‫غیررسمی با کشورهای عضو باهدف تهیه بیانیه سیاسی که قرار بود در نشست مقامات‬‫عالی تصویب شود‪ ،‬منصوب شدند‪ .‬آنها تهیه پیشنویس بیانیه سیاسی را با ترکیب‬‫نظرات ذینفعان مختلف رهبری کردند و مذاکرات بین کشورهای عضو را هدایت‬‫کردند‪.‬‬‫گروه دوستان پوشش همگانی سالمت و سالمت جهانی‬‫در روز جهانی پوشش همگانی سالمت در سال ‪ ،2018‬گروه دوستان پوشش همگانی‬‫سالمت و سالمت جهانی راهاندازی شد‪ .‬آقای کورو بسشو‪ ،1‬نماینده دائم ژاپن در سازمان‬‫ملل‪ ،‬بهعنوان رئیس آن منصوب شد (‪ .)UHC2030, 2019a‬این گروه تحت عنوان‬‫پلتفرم باز که کشورهای عضو میتوانند از آن برای انجام اقدام برای نشست مقامات عالی‬‫در سپتامبر ‪ 2019‬و برای استفاده در جهت افزایش آگاهی در مورد اهمیت پوشش‬‫سالمت همگانی در میان دیپلماتها در نیویورک که اکثر آنها نه تنها در مسائل سالمت‬‫بلکه در زمینهٔ امنیت‪ ،‬حقوق بشر یا توسعه تخصص دارند؛ ایجاد شد‪ .‬این گروه تنها با‬‫چند عضو (ازجمله برزیل‪ ،‬فرانسه‪ ،‬غنا‪ ،‬مجارستان‪ ،‬ژاپن‪ ،‬آفریقای جنوبی و تایلند) شروع‬‫به کار کرد‪ ،‬اما با شروع مذاکرات در مورد بیانیه سیاسی‪ ،‬تعداد اعضای آن به بیش از ‪50‬‬‫نفر افزایش یافت‪.‬‬‫سیاست خارجی و ابتکار سالمت جهانی‬‫گروهی از کشورهای عضو تحت ابتکار سیاست خارجی و سالمت جهانی که توسط‬‫بیانیه وزیران اسلو در سال ‪ 2007‬راهاندازی شد(‪ ،)MoFA Brazil et al., 2007‬از سال‬‫‪ 2008‬پیشنویس قطعنامههایی را در مورد سالمت جهانی و سیاست خارجی به مجمع‬‫عمومی پیشنهاد کردهاند ‪ . 2‬به لطف نسخه ‪ 2012‬قطعنامه «سالمت جهانی و سیاست‬‫‪1- Koro Bessho‬‬‫‪2- The Member States taking part in the Foreign Policy and Global Health Initiative are‬‬‫‪Brazil, France, Indonesia, Norway, Senegal,South Africa and Thailand‬‬‫‪323‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫خارجی» ارائه شده توسط فرانسه‪ ،‬پوشش همگانی سالمت برای اولین بار در مجمع‬‫عمومی مورد بحث قرار گرفت‪ .) (UN, 2013‬در سال ‪ ،2017‬ژاپن‪ ،‬یکی از حامیان‬‫قدیمی پوشش همگانی سالمت‪ ،‬به تایلند که ریاست سیاست خارجی و ابتکار سالمت‬‫جهانی را بر عهده داشت‪ ،‬پیشنهاد کرد که قطعنامه آتی «سالمت جهانی و سیاست‬‫خارجی»‪ ،‬در نشست سطح عالی در مورد پوشش همگانی سالمت مطرح گردد‪ .‬پس از‬‫مذاکراتی که به رهبری تایلند و حمایت سایر حامیان پوشش همگانی سالمت انجام شد‪،‬‬‫بهاتفاق آرا براساس قطعنامه جدید تصمیم گرفته شد که چنین نشستی در سطح عالی در‬‫سال ‪ 2019‬برگزار شود (‪.)UN, 2018a‬‬‫کشورهای عضو‬‫در طول مذاکرات در مورد بیانیه سیاسی‪ ،‬کشورهای عضو یا به صورت انفرادی مذاکره‬‫کردند یا مواضع خود را بهعنوان بخشی از گروه ها هماهنگ می کنند‪ .‬گروه های اصلی‬‫در این مذاکرات گروه کشورهای آفریقایی‪ ،‬اتحادیه اروپا و گروه ‪( CANZ‬کانادا‪،‬‬‫استرالیا و نیوزلند) بودند‪ .‬گروه ‪ 77‬که بزرگترین ائتالف کشورهای در حال توسعه در‬‫سازمان ملل است‪ ،‬که تا آن زمان بهعنوان یک گروه مذاکره نکرده بود‪ ،‬اگرچه در‬‫جریان مذاکرات منتهی به دو نشست سطح عالی در مورد سل و بیماری های غیرواگیر‬‫در سال ‪ 2018‬این کار را انجام داده بود‪ .‬به نظر می رسد که گروه ‪ 77‬کشور به دلیل‬‫دامنه وسیعتر بیانیه سیاسی در مورد پوشش همگانی سالمت نتوانسته اند در مورد یک‬‫موضع مشترک به توافق برسند‪ .‬دو گروه دیگر که در این رابطه قابل ذکر هستند گروه‬‫هفت و گروه ‪ 20‬هستند که هر دو گروه در سالهای اخیر مذاکراتی در مورد پوشش‬‫همگانی سالمت را داشته اند (گروه‪ 7‬در سال های ‪2016‬و ‪2019‬؛ گروه‪ 20‬در سال‬‫‪ .)2019‬گروه های دیگر و تک تک کشورهای عضو نیز به طور قابل توجهی به‬‫مذاکرات کمک کردند و ائتالف هایی را به صورت موقت تشکیل دادند‪.‬‬‫‪324‬‬‫مطالعه موردی (‪)2‬‬‫سازمان جهانی بهداشت‬‫تدروس آدهانوم گبریسوس (‪ )2017‬مدیرکل سازمان جهانی بهداشت از زمان آغاز به‬‫کار خود بهصراحت اعالم کرده است که پوشش سالمت همگانی "اولویت اصلی"‬‫سازمان است‪ .‬سازمان جهانی بهداشت بهعنوان آژانس فنی سازمان ملل متحد در زمینهٔ‬‫سالمت‪ ،‬نقش اصلی را در ارائه پشتیبانی فنی در طول مذاکرات ایفا کرد‪ ،‬همانطور که‬‫ال برای جلسات سطح عالی در مورد موضوعات سالمت در مجمع عمومی انجام داده‬‫قب ً‬‫بود‪ .‬سازمان جهانی بهداشت در طول مذاکرات بهعنوان دبیرخانه فنی فعالیت کرد‪:‬‬‫وظایف آن شامل پاسخ به درخواستهای کشورهای عضو برای شفافسازی فنی و‬‫اطمینان از یکپارچگی فنی بیانیه سیاسی بود‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت به‬‫رئیس مجمع عمومی در سازماندهی جلسه استماع چندجانبه در آوریل ‪ 2019‬به مانند‬‫نشست سطح عالی خود‪ ،‬کمک کرد‪.‬‬‫مشارکت بینالمللی سالمت برای پوشش همگانی سالمت ‪2030‬‬‫مشارکت بینالمللی سالمت برای پوشش همگانی سالمت ‪ 2030‬یک مشارکت چند‬‫ذینفعی است که در سال ‪ 2017‬برای تسهیل پیشرفت عادالنه و پایدار بهسوی پوشش‬‫همگانی سالمت تأسیس شد‪ .1‬این مشارکت با گرد هم آوردن چندین ذینفع (ازجمله‬‫نهادها مدنی‪ ،‬بخش خصوصی‪،‬موسسات بشر دوستانه و دانشگاه) نقش مهمی در‬‫آمادهسازی جلسه سطح عالی از طریق سلسله نشست های مشاوره ای داشت‪ .‬این موارد‬‫منجر به گردآوری مجموعهای از «درخواست های کلیدی» توسط تسهیلگران مذاکرات‬‫از طریق جلسات توجیهی ارائهشده توسط گروه دوستان پوشش همگانی سالمت و جلسه‬‫استماع چند ذینفعی در سال ‪ 2019‬به کشورهای عضو جمع آوری شد‪ .‬درمجموع هفت‬‫‪- See https://www.uhc2030.org/.‬‬‫‪1‬‬

‫‪325‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫درخواست کلیدی وجود دارد‪ " )1( :‬اطمینان از رهبری سیاسی فراتر از سالمت"‪)2( ،‬‬‫"هیچکس عقب نیافتد"؛ (‪" )3‬مقررات و قانونگذاری"؛ (‪" )4‬حمایت از کیفیت‬‫مراقبت"؛ (‪ " )5‬سرمایهگذاری بیشتر ‪ ،‬سرمایهگذاری بهتر "؛ (‪ " )6‬حرکت همگانی "؛‬‫و (‪" )7‬برابری جنسیتی و حقوق زنان بهعنوان محرکهای سالمت"‪.‬‬‫ابزارها و رویکردها‬‫تهیه پیشنویس بیانیه سیاسی توسط تسهیگران رهبری شد و شامل رایزنیهای گسترده و‬‫فراگیر با کشورهای عضو سازمان ملل متحد‪ ،‬سازمان جهانی بهداشت‪ ،‬جامعه مدنی‪،‬‬‫دانشگاه‪ ،‬بخش خصوصی و سایر ذینفعان بود‪ .‬رویکردهای اصلی به کار گرفتهشده برای‬‫اطمینان از یک فرآیند فراگیر و مؤثر که منجر به یک بیانیه مبتنی بر اجماع معنادار به‬‫شرح زیر بود‪:‬‬‫مشارکت چندجانبه‬‫یکی از ورودیهای مهم برای اعالمیه‪ ،‬سؤاالت کلیدی ارائهشده توسط پلتفرم چند‬‫ذینفعان پوشش همگانی سالمت ‪ 2023‬بود)‪ .(2019b‬به ذینفعان این فرصت داده شد تا‬‫در جلسه مربوط به شش درخواست کلیدی قبل از اینکه این سؤاالت برای بررسی توسط‬‫تسهیلگران بهعنوان بخشی از توسعه پیشنویس اولیه بیانیه ارائه شود‪ ،‬شرکت کنند‪.‬‬‫ذینفعان همچنین توانستند نظرات خود را در جلسات توجیهی گروه دوستان پوشش‬‫همگانی سالمت و سالمت جهانی و در جلسه استماع چندجانبه تعاملی که توسط رئیس‬‫مجمع عمومی در ‪ 29‬آوریل ‪ 2019‬برگزار شد‪ ،‬بیان کنند‪ .‬در جلسه استماع‪ ،‬پیشنهاد شد‬‫که حوزه برابری جنسیتی و حقوق زنان بهعنوان موضوع هفتم درج شود‪ .‬این پیشنهاد به‬‫نحو مقتضی پذیرفته شد‪.‬‬‫مطالعه موردی (‪)2‬‬‫‪326‬‬‫گروهی دوستان پوشش همگانی سالمت و سالمت جهانی بهعنوان پلتفرم‬‫در نیویورک تأسیس شد‬‫گروه دوستان مجموعهای از جلسات توجیهی را در نیویورک تشکیل داد که در آن‬‫آژانسهای سازمان ملل متحد (ازجمله سازمان جهانی بهداشت که در مورد قطعنامهها و‬‫بحثهای مربوطه در ژنو توضیحاتی ارائه کرد)‪ ،‬کارشناسان و سازمانهای جامعه مدنی‬‫گرد هم آمدند‪ .‬این گروه همچنین یک جلسه توجیهی برای راهاندازی ‪ Key Asks‬که‬‫توسط مشارکت بینالمللی سالمت برای پوشش همگانی سالمت ‪ 2030‬تهیهشده بود‪،‬‬‫ترتیب داد‪ .‬این جلسات توجیهی برای کمک به دیپلماتها در نیویورک برای ایفای‬‫نقشی آگاهانه و سازنده در مذاکرات درباره بیانیه سیاسی بسیار مفید بود‪.‬‬‫ارتباط بین ژنو و نیویورک‬‫در مقر سازمان جهانی بهداشت در ژنو بهعنوان مبنایی برای تدوین پیشنویس بیانیه‪،‬‬‫تایلند و ژاپن بهطور مشترک تدوین قطعنامهای تحت عنوان «آمادهسازی برای نشست‬‫سطح عالی مجمع عمومی سازمان ملل متحد در مورد پوشش جهانی سالمت» را رهبری‬‫کردند که توسط هیئت اجرایی در ژانویه ‪( 2019‬مجمع جهانی سالمت) و توسط مجمع‬‫جهانی سالمت ‪ 2019‬به تصویب رسید‪ .‬نمایندگان دائم تایلند و گرجستان در سازمان‬‫ملل متحد در نیویورک که بهعنوان تسهیلگر مذاکرات در مورد بیانیه سیاسی منصوب‬‫شدهاند‪ ،‬در ماه می ‪ 2019‬به ژنو سفر کردند تا کشورهای عضو سازمان جهانی بهداشت‬‫را در مورد وضعیت مذاکرات در نیویورک توضیح دهند و با کارشناسان فنی در مقر‬‫سازمان جهانی بهداشت مشورت کنند تا از انسجام بین دو شهر در روند مذاکرات‬‫اطمینان حاصل شود‪.‬‬‫‪327‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫همسو کردن بیانیه با ابتکارات مربوطه‬‫در طول تهیه پیشنویس اعالمیه سیاسی و مذاکرات در مورد آن‪ ،‬تسهیلگران مشترک‬‫تالش کردند تا اطمینان حاصل کنند که این بیانیه با ابتکارات و نتایج مربوطه همسو‬‫است‪ .‬این ابتکارات عبارت بودند از‪:‬‬‫(الف) اعالمیه آستانه‪ ،‬تأییدشده در کنفرانس جهانی مراقبتهای اولیه بهداشتی که در‬‫آستانه (اکنون نورسلطان)‪ ،‬قزاقستان‪ ،‬در اکتبر ‪ 2018‬برگزار شد (‪( .)WHO, 2019b‬ب)‬‫طرح اقدام جهانی برای زندگی سالم و رفاه برای همه که در مجمع عمومی سازمان ملل‬‫در سپتامبر ‪ 2019‬برای تقویت همکاری بین سازمانهای چندجانبه باهدف کمک به‬‫کشورها برای دستیابی به پیشرفت سریعتر در اهداف توسعه پایدار مرتبط با سالمت‬‫راهاندازی شد‪( .‬ج) بیانیه رهبران گروه ‪ 20‬در اوزاکا (مصوب در نشست جهانی گروه‬‫‪ ، 20‬اوزاکا ژاپن سال ‪ )2019‬که شامل تعهد برای پوشش همگانی سالمت بود‪ .‬اعالمیه‬‫آستانه در بند ‪ 13‬بیانیه سیاسی مورد استناد قرار گرفت که بیان میکند "مراقبتهای‬‫بهداشتی اولیه سنگ بنای یک سیستم سالمت پایدار برای پوشش همگانی سالمت و‬‫اهداف توسعه پایدار مرتبط با سالمت است"‪ .‬پیشنهاد گنجاندن ارجاع به برنامه اقدام‬‫جهانی برای زندگی سالم و رفاه برای همه در ابتدا توسط برخی از کشورهای عضو‬‫حمایت نشد‪ ،‬اما چنین ارجاعی درنهایت در پاراگراف ‪ 77‬ظاهر شد‪ .‬که در آن از عبارت‬‫توافق شده از بیانیه رهبران گروه ‪ 20‬در اوزاکا استفاده شد‪ .‬برخی از مفاهیم بیانیه رهبران‬‫گروه ‪ 20‬در اوزاکا نیز در بیانیه سیاسی گنجانده شد‪ .‬بهعنوانمثال‪" ،‬پیری سالم و فعال"‬‫(بند ‪ )30‬و همکاری بین مقامات مالی و سالمت (بند ‪.)39‬‬‫نتایج و چالشها‬‫با تکیهبر روندهای متوالی که با دقیق در ژنو و نیویورک تعیین شده بود طیفی از‬‫دیدگاههای ذینفعان مختلف به هم نزدیک کرده بود‪ .‬تسهیلگران یک پیشنویس اولیه‬‫مطالعه موردی (‪)2‬‬‫‪328‬‬‫از بیانیه سیاسی که در اواخر ماه می ‪ 2019‬بین کشورهای عضو پخش شده بود؛ تدوین‬‫کردند و یک سری مذاکرات را آغاز کرده بودند‪ .‬بیش از ‪ 10‬رایزنی غیررسمی تا پایان‬‫جوالی عالوه بر جلسات گروههای کوچک و دوجانبه برای رسیدگی به نگرانیهای‬‫خاص برگزار شد‪ .‬پس از مذاکرات‪ ،‬پیشنویس نهایی در ‪ 24‬جوالی در فرآیند‬‫نظرخواهی‪ 1‬کشورها قرار گرفت‪ .‬این روند سکوت دو بار در اوایل ماه اوت به دالیل‬‫مناقشه برانگیز شکسته شد(‪.)PGA, 2019b, 2019c, 2019d‬بااینحال‪ ،‬به لطف مهارت‬‫و پشتکار دو تسهیلگر( که جلسه نهایی سفیران را در ‪4‬سپتامبر و همچنین چندین بحث‬‫دوجانبه غیررسمی سازماندهی کردند) پیشنویس نهایی بیانیه سیاسی توانست دوباره در‬‫‪ 10‬سپتامبر تحت روال سکوت قرار گیرد (‪ .)PGA, 2019e‬در پایان دوره سکوت دو‬‫روز بعد‪ ،‬اعالمیه سیاسی با اجماع موردتوافق قرار گرفت‪.‬‬‫بیانیه سیاسی نشست سطح عالی در مورد پوشش همگانی سالمت مجدداً بر توافقهای‬‫مرتبط تأکید میکند و بر نقش محوری پوشش همگانی سالمت برای اجرای دستور کار‬‫‪ 2030‬برای توسعه پایدار تأکید میکند‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬تعهد رهبران جهان برای دستیابی‬‫به پوشش همگانی سالمت تا سال ‪ 2030‬را مشخص میکند‪ .‬نکات اصلی بیانیه توسط‬‫مشارکت بینالمللی سالمت برای پوشش همگانی سالمت ‪ 2030‬بهعنوان «اهداف‬‫کلیدی‪ ،‬تعهدات و اقدامات» با اشاره به «خواستهای کلیدی» که در جلسه قبلی سطح‬‫باال که بر مشارکت تاکیدکرده بود‪ ،‬خالصه شد(‪ .)UHC2030, 2019c‬برخی از نکات‬‫برجسته بیانیه سیاسی به شرح زیر است‪:‬‬‫‪ - 1‬رویه سکوت به کشورهای عضو سازمان ملل حداقل ‪ 72‬ساعت فرصت می دهد تا نسبت به پیش نویس‬‫قطعنامه یا تصمیم اعتراض کنند و امکان توضیح موضع را فراهم می کند‪ .‬در این سناریو رای گیری در زمان‬‫اعمال رویه به دالیل فنی امکان پذیر نیست‪.‬‬‫‪329‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪ .1‬اهداف کلیدی‬‫ازجمله مهمترین اهداف بیانیه سیاسی (اهدافی که در طول مذاکرات بهشدت موردبحث‬‫قرار گرفت) عبارتاند از‪ :‬ارائه خدمات سالمت ضروری به همه مردم تا سال ‪2030‬؛‬‫معکوس کردن روند افزایش هزینههای کمر شکن سالمت؛ و از بین بردن فقر ناشی از‬‫هزینههای مربوط بهسالمت تا سال ‪ .2030‬دستیابی به توافق بر سر این اهداف به لطف‬‫جلسه توجیهی فنی ارائهشده توسط کارشناسان مقر سازمان جهانی بهداشت که توسط‬‫تسهیلگران برنامه ریزی شده بود‪ ،‬امکانپذیر گردید‪ .‬کشورهای عضو‪ ،‬ازجمله ژاپن که‬‫مشتاق تعیین اهداف عددی معنادار و جاه طلبانه بودند‪ ،‬توضیحات فنی مختلفی ازجمله‬‫روندها و برآوردها را درخواست کردند‪ .‬سایر اهداف کلیدی در شکل ‪ 1‬خالصه شده‬‫است‪.‬‬

‫‪330‬‬‫مطالعه موردی (‪)2‬‬‫شکل ‪ :1‬بیانیه سیاسی‪ :‬اهداف پیامدی‬‫اهداف جهانی‬‫اهداف ملی‬‫تسریع تالش ها برای دستیابی به پوشش همگانی [‪ ]40‬بهینه سازی تخصیص بودجه برای‬‫سالمت تا سال ‪2030‬‬‫•‬‫سالمت‪ ،‬فضای مالی‪ ،‬و اولویت دادن به‬‫تا سال ‪ 2023‬یک میلیارد نفر دیگر و سالمت در هزینه های عمومی‪ ،‬با تاکید‬‫تا سال ‪ 2030‬همه افراد را به تدریج بر مراقبت های بهداشتی اولیه‪ ،‬و توجه به‬‫•‬‫تحت پوشش قرار دهید‪.‬‬‫این که سازمان جهانی بهداشت هدف‬‫معکوس کردن روند هزینههای کمر پیشنهادی تخصیص ‪ %1‬بیشتر از تولید‬‫شکن سالمت و حذف فقر ناشی از ناخالص داخلی را توصیه می کند‪.‬‬‫هزینهها تا سال ‪2030‬‬‫[‪ ]42‬خدمات را گسترش دهید‪ ،‬سیستم های‬‫سالمت را تقویت کنید و منابع را بسیج کنید‪ ،‬با‬‫توجه به اینکه ‪ 3.9‬تریلیون دالر اضافی تا سال‬‫‪ 2030‬می تواند از ‪ 97‬میلیون مرگ زودرس‬‫جلوگیری کند و ‪ 3.1‬و ‪ 8.4‬سال به امید به‬‫زندگی در کشورهای کم درآمد و متوسط‬‫اضافه کند‪.‬‬‫[‪ ]60‬رفع کمبود ‪ 18‬میلیون کارمند سالمت و‬‫درخواست برای ایجاد ‪ 40‬میلیون شغل کارمند‬‫سالمت تا سال ‪.2030‬‬‫‪ .2‬تعهدات کلیدی‬‫این بیانیه سیاسی شامل تمام هفت «درخواست کلیدی» است که توسط مشارکت‬‫بینالمللی سالمت برای پوشش همگانی سالمت ‪ 2030‬گردآوری شدهاند‪ ،‬با تأکید قوی‬

‫‪331‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫بر موارد ذیل‪ :‬اهمیت تعهد سیاسی؛ توسعه و اجرای سیاستها و برنامههای مبتنی بر‬‫شواهد؛ مالکیت ملی؛ مقابله با نابرابریهای سالمتی بهگونهای که هیچکس را پشت سر‬‫نگذارد؛ درگیر کردن ذینفعان؛ و افزایش سرمایهگذاری بهویژه از طریق افزایش‬‫همکاری بین مقامات سالمت و مالی‪ .‬این بیانیه نیاز مبرم به تقویت سیستمهای سالمت و‬‫نقش محوری مراقبتهای بهداشتی اولیه در دستیابی به پوشش همگانی سالمت را به‬‫رسمیت میشناسد‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬بیانیه خواستار رعایت مکانیسمهای عدالت اجتماعی و‬‫حمایت اجتماعی است تا سیستمهای مراقبت سالمت واقعاً جامع و مردم محور باشند‪.‬‬‫‪ .3‬حوزه های بحثبرانگیز‬‫سه حوزه اصلی بحث برانگیز وجود داشت که نیاز به توجه و مشورت متمرکز در طول‬‫فرآیند مذاکره داشت‪.‬‬‫حقوق سالمت جنسی و باروری‬‫یکی از بحث برانگیزترین موضوعات در طول مذاکرات‪ ،‬سالمت و حقوق جنسی و‬‫باروری بود که بسیاری از کشورهای عضو به طرق مختلف نسبت به آن مواضع شدیدی‬‫ال در دیگر مجامع سازمان ملل اتفاق افتاده است‪ .‬هنگامی که یک‬‫داشتند‪ ،‬همانطور که قب ً‬‫موضوع دشوار در جریان مذاکرات در سازمان ملل مطرح میشود‪ ،‬یک رویکرد آزموده‬‫شده استفاده از زبان توافق شده در اسناد قبلی است که به اتفاق آرا توسط کشورهای‬‫عضو تصویب شده است‪ .‬با این حال‪ ،‬در این مورد‪ ،‬توافق بر سر زبان مورد توافق برای‬‫استفاده دشوار بود‪ .‬یکی از رویکردهای ممکن استفاده از سند نتیجه نشست ‪2019‬‬‫کمیسیون سازمان ملل متحد در مورد وضعیت زنان بود‪ )UN-Women, 2019(.‬واژگان‬‫از آن سند در پیش نویس اولیه بیانیه سیاسی استفاده شد‪ ،‬اما برخی از کشورهای عضو به‬‫این دلیل که متن منبع ممکن است یک سند مبتنی بر اجماع نباشد و اینکه زمینه متفاوت‬‫مطالعه موردی (‪)2‬‬‫‪332‬‬‫است‪ ،‬اعتراض داشتند‪ .‬یکی دیگر از رویکردهای ممکن‪ ،‬استفاده از زبان قطعنامه مجمع‬‫جهانی سالمت در زمینه آمادگی برای نشست سطح عالی (قطعنامه ‪ )WHA72.4‬بود که‬‫به «سالمت جنسی و باروری» اشاره داشت‪ .‬با این حال‪ ،‬برخی از کشورهای عضو احساس‬‫کردند که این کافی نیست‪ ،‬زیرا هیچ اشاره ای به حقوق وجود ندارد‪ .‬هر یک از این‬‫رویکردها به یک اندازه معتبر بود‪ ،‬اما پس از رایزنیهای گسترده و تالشهای‬‫متقاعدسازی که تا آخرین لحظه ادامه داشت‪ ،‬کشورهای عضو‪ ،‬همانطور که توسط‬‫تسهیلگران پیشنهاد شد‪ ،‬در نهایت موافقت کردند که موضوع را با استفاده از زبان توافق‬‫شده از اهداف توسعه پایدار(به طور خاص از اهداف ‪ 3.6‬و ‪ 5.6‬اهداف توسعه پایدار)‬‫در بند ‪ 68‬بیانیه سیاسی حل و فصل کنند‪)UN, 2015(.‬‬‫مهاجران‬‫موضوع مهاجران یکی دیگر از زمینه های بحث برانگیز بود که نیاز به رایزنی های‬‫گسترده ای مانند برخی دیگر از مجامع سازمان ملل داشت‪ ،‬برخی از کشورهای عضو‬‫احساس کردند که نیازی به ارجاع موضوع مهاجران در بیانیه سیاسی نیست‪ ،‬در حالی که‬‫برخی دیگر آن را ضروری میدانستند‪ .‬به طور مشابه‪ ،‬برخی از کشورهای عضو احساس‬‫کردند که باید به پیمان جهانی برای مهاجرت ایمن‪،‬منظم و قاعده مند استناد کنند‪ ،‬در‬‫حالی که برخی دیگر مخالف بودند و اشاره کردند که پیمان جهانی به طور کلی توسط‬‫کشورهای عضو سازمان ملل متحد مورد توافق قرار نگرفته است‪ .‬در نهایت‪ ،‬همانطور‬‫که توسط تسهیلگران پیشنهاد شد‪ ،‬کشورهای عضو موافقت کردند که پاراگراف ‪70‬‬‫بیانیه سیاسی را بر اساس زبان توافق شده از قطعنامه «سالمت جهانی و سیاست خارجی»‬‫که در دسامبر ‪ 2017‬توسط مجمع عمومی تصویب شد (‪ )UN,2018a‬استوار کنند‪ .‬متن‬‫پایانی آن پاراگراف به طور کلی به موضوع اینکه هیچ کی عقب نیفتد از جمله مهاجران‬‫در میان سایر گروه های آسیب پذیر‪ ،‬اشاره دارد‪.‬‬‫‪333‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫مالکیت فکری و شفافیت قیمت‬‫مسئله چگونگی ایجاد تعادل بین اطمینان از مقرون به صرفه بودن محصوالت پزشکی و‬‫حفاظت از مالکیت فکری به منظور ایجاد انگیزه در نوآوری‪ ،‬موضوع همیشگی بحث‬‫در مذاکرات مرتبط با سالمت به ویژه در مذاکرات در مورد بیانیه سیاسی است‪ .،‬عالوه‬‫بر این‪ ،‬موضوع افزایش شفافیت در قیمت گذاری محصوالت پزشکی گران قیمت که‬‫در هفتاد و دومین مجمع جهانی بهداشت در ماه می ‪ 2019‬به طور مفصل مورد بحث قرار‬‫گرفت‪ ،‬در این مذاکرات مطرح شد‪ .‬با توجه به مالکیت فکری‪ ،‬تسهیلگران تصمیم‬‫گرفتند که زبان مورد توافق در جریان مذاکرات برای بیانیه سیاسی نشست سطح عالی‬‫مجمع عمومی در مورد مبارزه با سل در سال ‪ )UN, 2018c( 2018‬را در بند ‪ 51‬اعالمیه‬‫بگنجانند‪ .‬در مورد شفافیت قیمت‪ ،‬کشورهای عضو در نهایت تصمیم گرفتند از زبان‬‫مورد توافق قطعنامه ‪ WHA72.8‬مجمع جهانی سالمت (‪ )WHO, 2019e‬در بند ‪ 50‬بیانیه‬‫سیاسی ‪،‬بهجای پیشنهاد نیویورک که بحثهای فنی آن در ژنو انجامشده بود‪ ،‬استفاده‬‫کنند‬‫‪ .4‬پاسخگویی و پیگیری‬‫بیانیه سیاسی بیشتر بر شناسایی وظایف اولویت دار برای اقدام‪ ،‬پیگیری و پاسخگویی در‬‫سطح ملی و جهانی متمرکز است‪ ،‬مانند‪ :‬تعیین اهداف ملی و تقویت پلت فرمهای نظارت‬‫و ارزیابی ملی؛ نظارت و تقویت ابتکارات انجامشده برای دستیابی به پوشش همگانی‬‫سالمت از طریق گزارشهای پیشرفت تهیهشده توسط دبیر کل؛ و سازماندهی یک‬‫نشست بررسی سطح عالی در مورد پوشش همگانی سالمت در سال ‪ 2023‬با این هدف‬‫که همه تالشهای مرتبط با سالمت تجمیع شوند‪ .‬تعهدات مربوط به پاسخگویی و‬‫پیگیری در جدول ‪ 2‬خالصه شده است‪.‬‬‫‪334‬‬‫مطالعه موردی (‪)2‬‬‫پیگیری های ملی‬‫پیگیری های جهانی‬‫[‪ ]82‬گزارش پیشرفت دبیرکل در هفتاد و [‪ ]55‬تقویت ظرفیت مقامات دولتی ملی برای‬‫پنجمین جلسه مجمع عمومی (‪)21/2020‬‬‫رهبری استراتژیک و هماهنگی‪ ،‬با تمرکز بر‬‫[‪ ]82‬گزارش دبیر کل سازمان ملل با توصیه مداخالت بین بخشی‪ ،‬و همچنین تقویت‬‫هایی در مورد اجرای بیانیه سیاسی در ‪ 77‬ظرفیت مقامات محلی‬‫امین جلسه مجمع عمومی (‪)23/2022‬‬‫[‪ ]79‬تعیین اهداف ملی قابل اندازه گیری و‬‫[‪ ]83‬نشست مقامات عالی رتبه در پوشش تقویت پلت فرم های نظارت و ارزیابی ملی‬‫همگانی سالمت در سال ‪ - 2023‬دامنه و [‪ ]80‬بنا به درخواست کشور عضو‪ ،‬از پتانسیل‬‫روشها تا هفتاد و پنجمین جلسه مجمع کامل سیستم چندجانبه‪ ،‬از جمله سازمان‬‫عمومی (تا سپتامبر ‪ )2021‬تصمیمگیری جهانی بهداشت‪ ،‬سیستم توسعه سازمان ملل‪،‬‬‫میشود‪.‬‬‫نمایندگان کشورها و تیم های کشوری‬‫سازمان ملل‪ ،‬و سایر بازیگران مرتبط‪ ،‬برای‬‫کمک و حمایت از کشورها در سطح ملی‬‫برای دستیابی به پوشش همگانی سالمت‬‫استفاده کنید‪.‬‬‫درسهای آموختهشده و مراحل بعدی‬‫درسهای کلیدی آموختهشده در طول برنامهریزی و آمادهسازی‪ ،‬مذاکرات و تشکیل‬‫جلسه در سطح عالی به شرح زیر است‪:‬‬‫‪ .1‬دستور کار مناسب در زمان مناسب‬‫پس از تصویب اهداف توسعه پایدار در سال ‪ 2015‬و مجموعه ای از نشست های سطح‬‫باال در سازمان ملل متحد که بر مسائل خاص سالمت متمرکز بود (‪،2011 ،2006 ،2001‬‬

‫‪335‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫‪ 2016 ،2014‬و ‪ ،)2018‬شتاب فزاینده ای برای رویکرد جامع به سالمت به وجود آمد‪.‬‬‫در سطح سران کشورها مورد بحث قرار گیرد‪ .‬این واقعیت که نمایندگان ‪ 165‬کشور‬‫عضو‪ ،‬از جمله ‪ 57‬رئیس دولت و حکومت‪ ،‬قبل از نشست سطح عالی در مورد پوشش‬‫همگانی سالمت اعالم حضور کردند‪ ،‬نشان می دهد که این موضوع بسیار شایسته توجه‬‫جامعه بین المللی بود‪ .‬برنامه ریزی جلسه برای برگزاری در اولین روز از هفته نشست‬‫سطح باالی مجمع عمومی سازمان ملل متحد به تضمین مشارکت بسیاری از نمایندگان‬‫ارشد دولت کمک کرد‪.‬‬‫‪ .2‬رهبری و تعهد توسط قهرمانان پوشش همگانی سالمت‬‫رهبری و تعهد قهرمانان پوشش همگانی سالمت برای نتیجه موفقیت آمیز این نشست‬‫سطح باال ضروری بود‪ .‬تایلند و گرجستان‪ ،‬تسهیلگران و تیمهایشان پشتکار و مهارت‬‫زیادی در طول مذاکرات نشان دادند‪ .‬دبیر کل سازمان ملل متحد‪ ،‬مدیر کل سازمان‬‫جهانی بهداشت و رئیس مجمع عمومی از طریق بیانیه ها و اقدامات خود‪ ،‬مانند تشکیل‬‫جلسات مقدماتی‪ ،‬حمایت خود را از دستور کار در همان ابتدا به وضوح اعالم کردند‪.‬‬‫کشورهای عضو از جمله قهرمانان پوشش همگانی سالمت مانند برزیل‪ ،‬گرجستان‪ ،‬ژاپن‬‫و تایلند و همچنین اعضای گروه دوستان سالمت جهانی و پوشش همگانی سالمت به‬‫هدایت مذاکرات و تشکیل جلسه در سطح باال کمک کردند‪.‬‬‫کارشناسان تایلندی و گرجستانی (بهعنوان تسهیلگران مشترک)‪ ،‬رئیس مجمع عمومی‪،‬‬‫رئیس گروه دوستان و سازمان جهانی بهداشت (بهعنوان دبیرخانه فنی مذاکرات) هر روز‬‫در مورد مسائل عملی برای کمک در جهت پیشبرد روند ارتباط برقرار میکردند‪.‬‬‫‪ .3‬تعامل چند ذینفعی‬‫مطالعه موردی (‪)2‬‬‫‪336‬‬‫"درخواست های کلیدی" که توسط مشارکت بینالمللی بهداشت برای پوشش همگانی‬‫سالمت ‪ 2030‬گردآوری شد و بر اساس رایزنیهای گسترده با جامعه مدنی‪ ،‬بخش‬‫خصوصی‪ ،‬مؤسسات بشردوستانه و دانشگاهیان‪ ،‬در حصول اطمینان از انعکاس‬‫دیدگاههای طیف گستردهای از ذینفعان در بیانیه سیاسی مؤثر بود‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬جلسه‬‫استماع چند ذینفعی که توسط رئیس مجمع عمومی تشکیل شد و جلسه توجیهی گروه‬‫دوستان پوشش همگانی سالمت و بهداشت جهانی برای دعوت از مشارکت بینالمللی‬‫سالمت برای پوشش همگانی سالمت ‪ 2030‬برای ارائه «درخواستهای کلیدی» به‬‫هدایت صدای این ذینفعان در مذاکرات نهایی کمک کرد‪.‬‬‫‪ .4‬آمادهسازی دیپلماتها در نیویورک برای مذاکرات‬‫ازآنجاییکه دیپلماتهای نیویورک لزوماً در مسائل سالمت متخصص نیستند‪ ،‬گروه‬‫دوستان سالمت جهانی و پوشش همگانی سالمت بهعنوان بستری برای کشورهای عضو‬‫ایجاد شد تا درک خود را از پوشش همگانی سالمت و دیدگاههای ذینفعان مختلف‬‫عمیقتر کنند‪.‬‬‫جلسات توجیهی در موردبحثهای مربوطه در مقر سازمان جهانی بهداشت و نهادهای‬‫حکمرانی در ژنو و رایزنیهای چندجانبه به دیپلماتها کمک کرد تا برای مذاکرات‬‫آماده شوند و بهطور سازنده در آن شرکت کنند‪ .‬همچنین جلسات توجیهی‪ ،‬بهطور‬‫مشترک توسط کشورهای عضو و شرکای عالقه مند‪ ،‬در مورد موضوعاتی مانند نقش‬‫بخش خصوصی در مراقبتهای سالمت‪ ،‬تأمین مالی پوشش همگانی سالمت و پیری‬‫جمعیت برگزار شد‪.‬‬‫‪ .5‬ارتباط بین ژنو و نیویورک‬‫‪337‬‬‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬‫تمام تالشها برای اطمینان از انسجام بین بحثهای ژنو و نیویورک که پویاییها و‬‫اولویتهای متفاوتی داشتند‪ ،‬انجام شد‪ .‬این امر عمدتاً از طریق قطعنامه مقدماتی مجمع‬‫جهانی سالمت (‪ ،)WHA72.4; WHO, 2019d‬جلسه توجیهی تسهیلگران در ژنو و‬‫مشارکت کارشناسان از مقر سازمان جهانی بهداشت به دست آمد‪ .‬به این ترتیب پایههای‬‫فنی مذاکرات گذاشته شد و امکان رسیدگی به برخی مسائل بحثبرانگیز مانند شفافیت‬‫قیمت وجود داشت‪ .‬بااینحال‪ ،‬برخی از موضوعات ‪ -‬بهویژه سالمت جنسی و باروری و‬‫حقوق و مهاجران ‪ -‬در نیویورک بحثبرانگیزتر از ژنو شد‪ .‬اینها نیاز به میانجیگری و‬‫متقاعدسازی متمرکز داشتند که در باال توضیح داده شد‪ .‬دیپلماتهایی که در مذاکرات‬‫آینده سالمت در نیویورک شرکت میکنند‪ ،‬باید ماهیت سیاسی خود را که ارتباط‬‫نزدیکی با تحوالت گستردهتر در مجمع عمومی دارد‪ ،‬در نظر داشته باشند‪.‬‬‫بیانیه سیاسی نشست سطح عالی در مورد پوشش همگانی سالمت که توسط رهبران جهان‬‫در ‪ 23‬سپتامبر ‪ 2019‬تأیید شد‪ ،‬بار دیگر بر نقش پوشش همگانی سالمت بهعنوان یک‬‫مفهوم بزرگ برای اهداف مرتبط با سالمت و اهداف مندرج در دستور کار ‪ 2030‬برای‬‫توسعه پایدار تأکید کرد‪ .‬این بیانیه به منزله یک فراخوان جهانی برای سالمتی برای همه‬‫تا سال ‪ 2030‬است که توسط اهداف ‪ ،‬تعهدات و فرآیندهای پیگیری پشتیبانی میشود‪.‬‬‫این توافق مهم با مجموعهای از تالشهای چندجانبه هماهنگ‪ ،‬که بر اساس ابتکارات‬‫قبلی و در حال انجام در زمینه سالمت جهانی‪ ،‬امکانپذیر شد‪ .‬دستیابی به اهداف مشخص‬‫مختلف برای سال های ‪ 2023‬و ‪ 2030‬که در این بیانیه ذکر شده است به تعهد همه کسانی‬‫که در زمینه سالمت جهانی دست اندرکار هستند بستگی دارد‪.‬‬338)2( ‫مطالعه موردی‬‫منابع‬Abbreviations used in the in-text citations are given in square brackets
after the full name of the author at first mention in the reference list below.
Adhanom Ghebreyesus T (2017). All roads lead to universal healthcoverage. Lancet Glob Health :)9(5E839–40 (https://doi.org/
10.1016/S2214-109X(17)30295-4, accessed 14 September 2020). Group of Seven [G7] (2016). G7 Ise-Shima Leaders’ Declaration. In:
Ministry of Foreign Affairs [website]. Tokyo: Ministry of Foreign Affairs(https://www.mofa.go.jp/files/000160266.pdf, accessed 14 September
2020.
Group of Seven (2019). G7 Health Ministers’ Declaration. In: Ministry ofSolidarity and Health [website]. Paris: Ministry of Solidarity and Health(https://solidarites-sante.gouv.fr/IMG/pdf/declaration_de_l_ engagement_
des_etats_du_g7_.pdf, accessed 14 September 2020.
Group of 20 [G20] (2019). G20 Osaka Leaders’ Declaration. In: Ministryof Foreign Affairs [website]. Tokyo: Ministry of Foreign Affairs(https://www.mofa.go.jp/policy/economy/g20_summit/osaka19/en/docu
ments/final_g20_osaka_leaders_declaration.html, accessed 14 September2020).
International Health Partnership for Universal Health Coverage 2030
[UHC2030] (2019a). Group of Friends of UHC. In: UHC2030 [website].
Geneva/Washington (DC): World Health Organization/World Bank(https://www.uhc2030.org/un-hlm-2019/group-of-friends-of-uhc/,
accessed 14 September 2020).
International Health Partnership for Universal Health Coverage 2030
(2019b). Moving together to build a healthier world: key asks from the
UHC movement. In: UHC2030 [website]. Geneva/ Washington (DC):World Health Organization/World Bank (https://www.uhc2030.
org/fileadmin/uploads/uhc2030/Documents/UN_HLM/UHC_Key_Asks_
final.pdf, accessed 14 September 2020).
International Health Partnership for UHC2030 (2019c). United Nations
High-Level Meeting on Universal Health Coverage in 2019: key targets,
commitments & actions. In: UHC2030 [website]. Geneva/Washington(DC): World Health Organization/World Bank (https://www.uhc2030.org/‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬339

fileadmin/uploads/uhc2030/Documents/UN_HLM/UHC_key_targets_act
ions_commitments_15_ Nov_2019__1_.pdf, accessed 14 September2020).
Ministers of Foreign Affairs [MoFA] of Brazil, France, Indonesia, Norway,
Senegal, South Africa and Thailand (2007). Oslo Ministerial Declaration– global health: a pressing foreign policy issue of our time. Lancet
369:1373–8 (https://doi.org/10.1016/S0140-6736(07)60498-X, accessed
14 September 2020).
Ministry of Foreign Affairs [MoFA] of Japan (2017). Hosting the UHC
Forum 2017. In: Ministry of Foreign Affairs [website]. Tokyo: Ministry ofForeign Affairs. 14 December (https://www.mofa.go. jp/press/
release/press11e_000015.html, accessed 14 September 2020).
Ministry of Foreign Affairs of Japan, World Bank, World HealthOrganization, United Nations Children’s Fund, Japan International
Cooperation Agency, International Health Partnership for UHC2030(2017). Tokyo Declaration on Universal Health Coverage. In: Ministry ofForeign Affairs [website]. Tokyo: Ministry of Foreign Affairs(https://www.mofa.go.jp/files/000317581.pdf, accessed 14 September2020).
President of the General Assembly [PGA] (2019a). Letter of 6 March 2019
to all Permanent Representatives and Permanent Observers to the United
Nations (https://www.un.org/pga/73/ wp content/uploads/sites/ 53/2019/03/6March-co-facilitator-UHC.pdf, accessed 14 September 2020).
President of the General Assembly (2019b). Letter of 24 July 2019 to all
Permanent Representatives and Permanent Observers to the United
Nations (https://www.un.org/pga/73/wp-content/uploads/sites/53/2019/07/PGA-letter-political-declaration-UHC-HLM-silence
procedure.pdf,
accessed 14 September 2020).
President of the General Assembly (2019c). Letter of 7 August 2019 to all
Permanent Representatives and Permanent Observers to the United
Nations (https://www.un.org/pga/73/wp-content/uploads/sites/53/2019/09
UHC-HLM-silence-procedure2.pdf, accessed 14 September 2020).
President of the General Assembly (2019d). Letter of 9 August 2019 to all
Permanent Representatives and Permanent Observers to the United
Nations340)2( ‫مطالعه موردی‬(https://www.un.org/pga/73/wpcontent/uploads/sites/53/2019/08/HLMUHC-silence-broken.pdf, accessed 14 September 2020).
President of the General Assembly (2019e). Letter of 10 September 2019
to all Permanent Representatives and Permanent Observers to the United
Nations (https://www.un.org/pga/73/wpcontent/uploads/ sites/53/2019/09/
UHC-HLM-silence-procedure.pdf, accessed 14 September 2020).
United Nations [UN] (2001). Declaration of Commitment on HIV/AIDS[resolution adopted by the General Assembly on 27 June 2001]. New York:
United Nations (A/RES/S-26/2; https://undocs.org/en/A/RES/S-26/2,
accessed 14 September 2020).
United Nations (2013). Global health and foreign policy [resolution
adopted by the General Assembly on 12 December 2012]. New York:
United Nations (A/RES/67/81; https://undocs.org/en/A/RES/67/81,
accessed 14 September 2020).
United Nations (2015). Transforming our world: the 2030 Agenda for
Sustainable Development [resolution adopted by the General Assembly on
25 September 2015]. New York: United Nations (A/RES/70/1;
https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/70/1&Lang=E, accessed 14 September 2020).
United Nations (2017). Work of the Statistical Commission pertaining to
the 2030 Agenda for Sustainable Development [resolution adopted by theGeneral Assembly on 6 July 2017]. New York: United Nations(A/RES/71/313; https://undocs.org/A/RES/71/313,
accessed 14
September 2020).
United Nations (2018a). Global health and foreign policy: addressing thehealth of the most vulnerable for an inclusive society [resolution adopted
by the General Assembly on 12 December 2017]. New York: United
Nations (A/RES/72/139; https://undocs.org/en/A/RES/72/139, accessed
14 September 2020).
United Nations (2018b). International Universal Health Coverage Day[resolution adopted by the General Assembly on 12 December 2017]. New
York: United Nations (A/RES/72/138; https:// undocs.org/en/A/RES/72/
138, accessed 14 September 2020).

‫راهنمای دیپلماسی سالمت جهانی‬341

United Nations (2018c). Political declaration of the high-level meeting of
the General Assembly on the fight against tuberculosis: “United to end
tuberculosis: an urgent global response to a global epidemic” [resolution
adopted by the General Assembly on 10 October 2018]. New York: United
Nations (A/RES/73/3; https://undocs.org/en/A/RES/73/3, accessed 14
September 2020).
United Nations (2019a). Political declaration of the high-level meeting on
universal health coverage: “Universal health coverage: moving together tobuild a healthier world” [resolution adopted by the General Assembly on
10 October 2019]. New York: United Nations (A/RES/74/2;
https://undocs.org/en/A/RES/74/2, accessed 14 September 2020).
United Nations (2019b). UN welcomes “most comprehensive agreement
ever” on global health. In: UN News [website]. New York: United Nations.
23 September (https://news.un.org/en/story/2019/09/1047032, accessed
14 September 2020).
United Nations (2019c). Scope, modalities, format and organization of thehigh-level meeting on universal health coverage [resolution adopted by theGeneral Assembly on 13 December 2018]. New York: United Nations(A/RES/73/131; https://undocs.org/en/A/RES/73/131, accessed 14
September 2020).
United Nations Entity for Gender Equality and the Empowerment of
Women [UN-Women] (2019). Social protection systems, access to public
services and sustainable infrastructure for gender equality and theempowerment of women and girls. 2019 Commission on the Status of
Women, agreed conclusions. New York: United Nations Entity for Gender
Equality and the Empowerment of Women (https://www.unwomen.org//media/headquarters/attachments/sections/csw/63/
conclusions63-enletter-final.pdf?la=en&vs=3258, accessed 14 September 2020).
World Health Organization [WHO] (2019a). Primary health care on theroad to universal health coverage: 2019 global monitoring report. Geneva:
World Health Organization (https://www.who.int/healthinfo/universal_health_coverage/report/uhc_ report_2019.pdf?ua=1, accessed 14
September 2020).
World Health Organization (2019b). Declaration of Astana. Geneva:
World Health Organization (WHO/HIS/SDS/2018.61; https://apps.who.

342)2( ‫مطالعه موردی‬int/
iris/bitstream/handle/10665/328123/WHO-HISeng.pdf, accessed 14 September 2020).

SDS-2018.61-

World Health Organization (2019c). Resolution EB144.R10. Preparation
for the high-level meeting of the United Nations General Assembly onuniversal health coverage. In: Executive Board, 144th session, Geneva, 24
January–1 February 2019. Resolutions and decisions, annexes. Geneva:
World
HealthOrganization(http://apps.who.int/gb/ebwha/
pdf_files/EB144-REC1/B144_REC1-en.pdf, accessed 14 September2020).
World Health Organization (2019d). Resolution WHA72.4. Preparation
for the high-level meeting of the United Nations General Assembly onuniversal health coverage. Geneva: World Health Organization(https://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/WHA72/A72_R4-en.pdf,
accessed 14 September 2020).
World Health Organization (2019e). Resolution WHA72.8. Improving thetransparency of markets for medicines, vaccines, and other healthproducts. Geneva: World Health Organization (https:// apps.who.int/
gb/ebwha/pdf_files/WHA72/A72_R8-en.pdf, accessed 14 September2020).