Na rzecz zmiany systemu
prawnego dotyczącego
polowań dla trofeów w Unii
Europejskiej
Jesień 2022 r.

1

Podsumowanie
stanowiska• W kontekście obecnego kryzysu
bioróżnorodności na niespotykaną dotychczasskalę polowania dla trofeów stanowią
dodatkowe niebezpieczeństwo dla populacji
zagrożonych gatunków, których przetrwanie
jest już i tak niepewne na skutek utraty i
degradacji siedlisk, zmiany klimatu, handludziką fauną i florą, kłusownictwa oraz konfliktumiędzy ludźmi a przyrodą.

• Zabijanie dla rozrywki zagrożonych lub
chronionych zwierząt po to, aby zdobyć
trofeum, podważa dążenie Unii Europejskiej(UE) do realizacji celów ustanowionych
w strategii na rzecz bioróżnorodności UE orazw unijnym ustawodawstwie dotyczącym
ochrony dzikiej przyrody oraz zatrzymania
i cofnięcia skutków procesu utraty
bioróżnorodności.

2• Polowania dla trofeów nie zapewniają istotnej
ochrony fauny i flory ani korzyści społecznoekonomicznych, natomiast powodują nasilenie
niezrównoważonego użytkowania dzikiej
przyrody oraz wzrost zapotrzebowania naczęści zwierząt i produkty pochodnez zagrożonych gatunków.

• Polowania dla trofeów, powiązany z nim
handel trofeami oraz idea „zabijania w celu
ochrony” nie przynależą do etycznego ani
zrównoważonego podejścia i nie są
akceptowane przez ponad 80% mieszkańców
UE.

• Wzywamy unijnych decydentów, aby
zademonstrowali swoje ambicje
i przywództwo, zgodnie z obietnicami
zawartymi w strategii na rzecz
bioróżnorodności do roku 2030, poprzez
przyjęcie surowszych przepisów dotyczących
polowań dla trofeów oraz przywozu i wywozu
trofeów w UE, a także by opowiedzieli się za
przyjęciem wysoce ostrożnościowego
i opartego na nauce podejścia do polowań dla
trofeów.

Spis treści
Podsumowanie stanowiska ............................................................................................ 2
Polowania dla trofeów – podstawowe informacje........................................................... 4
1. Dlaczego import trofeów do UE i polowania dla trofeów na terenie UE są
problematyczne ............................................................................................................. 5
1.1 UE importuje i eksportuje trofea z gatunków zagrożonych, których populacja znacząco spada ........................................... 5
1.2 Polowanie dla trofeów na gatunki chronione jest sprzeczne z celami Unii w zakresie bioróżnorodności .............................. 5
1.3 Dowody sugerują, że korzyści dla lokalnych społeczności i dla ochrony przyrody są przesadzone ........................................ 5
1.4 Polowania dla trofeów są często niezgodne z zasadami ekologii i podważają wysiłki w zakresie ochrony przyrody .............. 7
1.5 Oficjalny rynek handlu trofeami napędza nielegalny handel i praktyki korupcyjne ............................................................ 12
1.6 Polowania dla trofeów powodują znaczne, ale możliwe do uniknięcia, szkody w dobrostanie zwierząt ............................. 13
1.7 Zabijanie zwierząt dla rozrywki nie ma etycznego uzasadnienia........................................................................................ 13
1.8 Obywatele Unii sprzeciwiają się polowaniom dla trofeów i przywozowi trofeów .............................................................. 14

2. Obawy związane z obowiązującym obecnie w UE systemem prawnym dotyczącym
polowań dla trofeów ................................................................................................... 16
2.1 Obowiązujące ustawodawstwo unijne i wymogi dotyczące przywozu trofeów pozyskanych z gatunków objętych
międzynarodową ochroną są niespójne ................................................................................................................................. 16
2.2 Unijne rozporządzenia i powiązane wytyczne nie są wdrażane konsekwentnie i zdecydowanie ........................................ 16
2.3 Działania związane z polowaniami dla trofeów z unijnego planu działania na rzecz zwalczania nielegalnego handlu dziką
fauną i florą nie zostały wdrożone ......................................................................................................................................... 16
2.4 Opiniom Grupy ds. Przeglądu Naukowego brak przejrzystości metodologicznej i proceduralnej........................................ 17
2.5 Obawy związane ze stanowiskami przyjmowanymi przez Unię na posiedzeniach Konwencji CITES .................................... 17
2.6 Grupa ds. Przeglądu Naukowego i unijna jednostka CITES są niewystarczająco wyposażone i mają niewystarczające zasoby............................................................................................................................................................................................. 18
2.7 Naruszenie odstępstw przewidzianych w dyrektywie siedliskowej .................................................................................... 18

3. Zalecenia ................................................................................................................. 20Załącznik ..................................................................................................................... 21
Przywóz trofeów myśliwskich z lampartów do państw członkowskich UE ....................................................................... 21
Przywóz trofeów myśliwskich ze słoni afrykańskich do państw członkowskich UE ........................................................... 25

Bibliografia .................................................................................................................. 31

3

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

Polowania dla trofeów – podstawowe informacje
Polowania dla trofeów można opisać jako polowanie na
zwierzęta i zabijanie ich dla rozrywki lub w ramachrywalizacji, aby zdobyć całe ciało zwierzęcia lub jego część –na przykład ciosy, poroże, rogi czy skórę – w charakterze
trofeum.
UE jest drugim największym importerem trofeówmyśliwskich na świecie. Tylko między 2014 a 2018 rokiem
importowano do państw członkowskich UE trofeamyśliwskie uzyskane z co najmniej 14 912 zwierząt
należących do gatunków ssaków ujętych w wykazie
Konwencji CITES (i reprezentujących 73 różne gatunki).
UE jest również eksporterem trofeów myśliwskich
pozyskiwanych z gatunków chronionych. Na kilka rodzimych
gatunków, które znajdują się pod ścisłą ochroną na mocy
unijnych rozporządzeń dotyczących handlu dziką fauną
i florą oraz dyrektywy siedliskowej, urządza się polowania
dla trofeów w niektórych państwach członkowskich UE.
Między 2014 a 2018 rokiem UE eksportowała trofea4myśliwskie pochodzące z co najmniej 726 okazów ssaków
chronionych na mocy Konwencji CITES. Czterdzieści procent
tego eksportu stanowią niedźwiedzie brunatne, a sześć
procent – wilki szare, które to dwa gatunki znajdują się podścisłą ochroną zgodnie z unijną dyrektywą siedliskową
(92/43/EWG).
Należy zauważyć, że powyższe dane dotyczą jedynie importu
i eksportu trofeów myśliwskich z gatunków, handel którymi
podlega przepisom Konwencji o międzynarodowym handlu
dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych
wyginięciem (CITES) oraz unijnych rozporządzeń dotyczących
handlu dziką fauną i florą. Trudniej uzyskać dane dotyczące
gatunków nieujętych w wykazie CITES oraz z polowań dla
trofeów na poziomie krajowym, ale gdyby zostały wzięte
pod uwagę, łączna liczba zwierząt upolowanych dla zdobycia
trofeów byłaby znacznie wyższa. Ponadto dane te dotyczą
wyłącznie ssaków, chociaż celem myśliwych są też inne
grupy taksonomiczne zwierząt.

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

1. Dlaczego import trofeów do UE i polowania dla
trofeów na terenie UE są problematyczne
1.1 UE importuje i eksportuje trofea
z gatunków zagrożonych, których populacja
znacząco spada
UE jest drugim największym importerem trofeówmyśliwskich na świecie. Ustawodawstwo unijne
dopuszcza import trofeów myśliwskich z zagrożonych
i chronionych gatunków spoza UE. Co więcej, niektórepaństwa członkowskie Unii dopuszczają polowania dla
trofeów na zagrożone rodzime gatunki na terytorium
UE, z których wiele podlega międzynarodowej
ochronie na mocy zarówno Konwencjio międzynarodowym handlu gatunkami zagrożonymi
wyginięciem (CITES), jak i ustawodawstwa unijnego.
Między 2014 a 2018 rokiem państwa członkowskie
importowały trofea myśliwskie uzyskane z co najmniej
14 912 ssaków chronionych na podstawie Konwencji
CITES, i liczba ta zwiększała się każdego roku. W tym
samym czasie państwa członkowskie eksportowały
trofea myśliwskie pochodzące z co najmniej 726
okazów ssaków chronionych na mocy CITES.
Czterdzieści procent tego eksportu stanowiłyniedźwiedzie brunatne, a sześć procent – wilki szare,
które to dwa gatunki znajdują się pod ścisłą ochroną
zgodnie z unijną dyrektywą siedliskową (92/43/EWG) 1.
Polowanie dla trofeów stwarza dodatkową presję na
populacje, które już są zagrożone wyginięciem.
Populacje wielu chronionych gatunków, z których są
pozyskiwane trofea importowane do UE, np. słoni,nosorożców, lwów, lampartów, gepardów i żyraf,
znacząco się zmniejszają i coraz więcej dowodów
istnieje na to, że polowanie dla trofeów stanowi dlanich dodatkowe zagrożenie2 3 4 5.
Nierzadko zwierzęta stające się celem polowania sąważnymi osobnikami, od których zależy genetycznażywotność i odporność ich grup rodzinnych lub
populacji, mogących mierzyć się również z innymi
zagrożeniami, w tym z utratą siedlisk, zmianą klimatu,
handlem dziką fauną i florą oraz kłusownictwem.
Ponadto dokładne dane populacyjne często są
niedostępne, co sprawia, że ustanawiane kwotyłowieckie nie mają podstaw naukowych ani nie sązgodne z zasadami ekologii. W tym kontekście

usunięcie jednego osobnika może spowodowaćzwiększenie ryzyka wyginięcia całej lokalnej populacji.

1.2 Polowanie dla trofeów na gatunki
chronione jest sprzeczne z celami Unii
w zakresie bioróżnorodności
UE przyjęła szereg przepisów, mających na celu
ochronę niektórych spośród światowych gatunków
najbardziej zagrożonych wyginięciem i publicznie
zobowiązała się do realizacji celów zatrzymania
i cofnięcia skutków utraty bioróżnorodności. Jednak
obywatele Unii przez cały rok podróżują za granicę, abypolować na zwierzęta zagrożonych i chronionych
prawem międzynarodowym gatunków i wwozić
zdobyte trofea z powrotem do kraju.
Kilka państw członkowskich UE dopuszcza także
polowania na rodzime gatunki, które są ściśle
chronione na mocy unijnej dyrektywy siedliskowej 6
oraz rozporządzeń dotyczących handlu dziką fauną
i florą7. Polowania na, przykładowo, niedźwiedzie
brunatne w Rumunii, Chorwacji, Estonii i Szwecji mogąstanowić naruszenie odstępstw przewidzianych
w dyrektywie siedliskowej.

1.3 Dowody sugerują, że korzyści dlaspołeczności i dla ochrony przyrody sąprzesadzone
Zwolennicy polowań dla trofeów twierdzą, że są oneźródłem funduszy, które przynoszą znaczące iniezastąpione korzyści dla społeczności i ochrony
przyrody. Jednak badania poddają w wątpliwość
ekonomiczne znaczenie polowań dla trofeów8 9.
Według raportu Economists at Large opublikowanego
w 2017 r., który badał wkład polowań dla trofeów
w gospodarkę ośmiu krajów subsaharyjskich,polowania dla trofeów odpowiadały za jedynie 1,9%łącznych przychodów z turystyki w kwocie 17
miliardów USD i za tylko 0,76% z 2,6 miliona miejsc
pracy w turystyce przyrodniczej w tych krajach.10
Natomiast przychody z innych niekonsumpcyjnych
aktywności w ramach turystyki przyrodniczej, takich jak
turystyka fotograficzna, daleko przewyższają przychodyz polowań dla trofeów, chociaż ten rodzaj turystyki5Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiejmoże znacząco ucierpieć na skutek polowań dla
trofeów poprzez, na przykład, eliminację
najważniejszych zwierząt11.
Korzyści ekonomiczne z polowań dla trofeów oraz ich

znaczenie dla rozwoju lokalnych społeczności są
znacznie wyolbrzymiane przez zwolenników polowań.
Polowania często odbywają się na terenachprywatnych, zatem ani skarb państwa, ani społeczności
lokalne nie korzystają z wygenerowanych środków.
Ponadto z licznych raportów wynika, że przychody sączęsto przejmowane przez miejscowe elity lub
obywateli innych państw oraz że rozprzestrzeniła się
w tym sektorze korupcja, złe zarządzanie i konflikty
interesów12 13. Przychody z polowań dla trofeów, które
trafiają do lokalnych społeczności lub są przeznaczane
na ochronę przyrody, są co najwyżej bardzo
ograniczone 10 14 15 16.
Twierdzenie, że polowania dla trofeów stanowią
motywację dla lokalnych społeczności, aby tolerować ichronić dziką przyrodę, jest na wyrost. Badanie
przeprowadzone w Zimbabwe wykazało, że polowania
dla trofeów nie zwiększyły tolerancji lokalnych
społeczności wobec dzikich zwierząt17. Przeciwnie,
oparte o lokalne społeczności obszary ochrony
przyrody, tzw. „conservancies”, wprowadzone w celu
zapewnienia i dystrybuowania przychodów w tych
społecznościach, są często zbyt małe, aby być
siedliskiem dużych zwierząt. Takie społeczności mogądoświadczać konfliktów z dzikimi zwierzętami, w

stosunku do których przychody z polowań nie mogąstanowić wystarczającej rekompensaty12. W
konsekwencji, zamiast akceptacji wobec dzikiej
przyrody polowania dla trofeów mogą podsycać
niezadowolenie i zwiększać nietolerancję na tych
obszarach12 18.
Twierdzenie, iż prowadzenie polowań dla trofeów
chroni dziką przyrodę przed kłusownictwem na tych
terenach, gdzie odbywają się polowania, również jest
przesadne. Dla przykładu, szacuje się, że w rezerwacie
zwierząt łownych Selous w Tanzanii (największy obszar
łowny w Afryce) w latach 2007–2014 ofiarami
kłusownictwa zostało 55 000 słoni9 12 14 19. Pomimo tak
znaczącego zmniejszenia populacji zwierząt, kraje, w
których poziom kłusownictwa jest wysoki, nadal
dopuszczają polowania dla trofeów na gatunki będące
częstym celem kłusowników.
W raporcie sfinansowanym w partnerstwie przez
Francję – Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody(IUCN) w 2019 r. podano, że 40% stref polowań naduże zwierzęta w Zambii i 72% w Tanzanii zostało
sklasyfikowanych jako „zubożone” z powodu
nadmiernych polowań i zabierania ziem na celerolnicze12.
Rzekome korzyści dla ochrony przyrody lub lokalnych
społeczności z polowań dla trofeów na zagrożone
wyginięciem zwierzęta na obszarze UE lub innychkrajów rozwiniętych są równie kontrowersyjne.

1. Korzyści ekonomiczne z polowań dla trofeów są bardzo wyolbrzymione i rzadko docierają do
lokalnej ludności
• Badanie IUCN z 2009 r. wykazało, że polowania dla trofeów to działalność gospodarcza o marginalnym znaczeniu,
odpowiadająca średnio za 0,06% produktu krajowego brutto (PKB) 11 afrykańskich krajów, w których polowania naduże zwierzęta osiągają największy zakres, a jednocześnie wypierająca inne, potencjalnie bardziej lukratywne sposoby
generowania dochodów z dzikiej przyrody. W badaniu podkreślono, że Kenia, która zakazała polowań w 1977 r.,obecnie generuje 15% PKB z turystyki. Badanie zawiera konkluzję, że: „Wkład społeczno-gospodarczy oraz wkład
w rozwój ze strony polowań na duże zwierzęta jest w zasadzie zerowy” i podaje kilka istotnych przykładów:» Każdy mieszkaniec terenów, gdzie są polowania otrzymuje średnio 0,30 USD rocznie, przy czym rozdział dochodów
jest wypaczony.
» W Zimbabwe program CAMPFIRE generuje średnio 1 milion USD/rok dla całego kraju, co przekłada się średnio na
zaledwie 1-3 USD rocznie na gospodarstwo domowe z polowań dla trofeów 8.

• Raport przygotowany przez Economists at Large podkreśla, że niewielka część przychodu z polowań dla trofeów docierana poziom lokalny. Podsumowując wcześniejsze badanie Boothe’a z 2010 r., raport szacuje, że jedynie 3% dochodów zpolowań dla trofeów w badanych krajach posłużyło rozwojowi społeczności. Konkluzję stanowi stwierdzenie, że branża
polowań dla trofeów ma niewielkie znaczenie z punktu widzenia jej wkładu w PKB oraz że polowania dla trofeów stały
się nieopłacalne dla wielu lokalnych podmiotów 9.

• W badaniu opublikowanym w 2016 r. stwierdzono, że w Kamerunie polowania dla trofeów stanowią słabą zachętę doochrony dzikiej przyrody ze względu na nieefektywny model działania i budzące wątpliwości zarządzanie 20.

6Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

1.4 Polowania dla trofeów są często
niezgodne z zasadami ekologii i podważają
wysiłki w zakresie ochrony przyrody
Polowania dla trofeów są często niezgodne z zasadami
ekologii i nie przyczyniają się do ochrony populacjidzikich zwierząt ani nie stanowią skutecznegonarzędzia zarządzania dziką przyrodą. Przeciwnie,mogą być w najwyższym stopniu szkodliwe dladługoterminowej żywotności osłabionych populacjidzikiej fauny.
Badania wykazują, że polowania dla trofeów prowadzą
do usuwania ważnych pod względem genetycznym,
społecznym i reprodukcyjnym osobników oraz wiążą
się z destrukcyjnymi, katastrofalnymi zmianami
demograficznymi i behawioralnymi wśród pozostałych
grup rodzinnych i populacji. Udowodniono wystąpienie
zmian w strukturze wiekowej, płciowej i genetycznej
populacji zwierząt podlegających polowaniom dla
trofeów, z możliwym zmniejszeniem ich żywotności5 21
22 23

.

Osoby zajmujące się polowaniami dla trofeów często
twierdzą, że wybór zwierząt jest dokonywanyz uwzględnieniem zrównoważonego podejścia dozarządzania dziką przyrodą, co oznacza, że wybieranesą osobniki nadmiarowe, zniedołężniałe lub z
widocznymi problemami. Osoby te utrzymują

zazwyczaj, że celem polowania są na ogół starsze
samce w wieku „poreprodukcyjnym”, co pozwala
uchronić grupę lub populację przed szkodliwym
wpływem polowań na sukces reprodukcyjny. Jednak
istnieją dowody na to, że częstym celem tego typumyśliwych są młodsze samce lub nawet samice5.
W rzeczywistości, w praktyce, osoby polujące dla
trofeów chcą zabić przede wszystkim takie zwierzęta,które pozwolą pozyskać najlepsze trofea, czyli osobniki
o najbardziej imponujących cechach, takich jak rogi,
ciosy, grzywa czy wielkość ciała. Analiza ogłoszeń
dotyczących polowań oraz nagród przyznawanych
przez główne organizacje myśliwskie wykazuje, jakmyśliwi są aktywnie zachęcani do wybierania za cel
zwierząt o określonych cechach24. Zwierzęta te sączęsto najbardziej sprawne i odnoszą największy
sukces reprodukcyjny.
Podczas gdy selekcja naturalna gatunków opiera się nadążeniu do wzmocnienia potencjału przystosowania dootaczającego środowiska, systematyczny wybór dobrze
przystosowanych osobników posiadających korzystne
dla przetrwania cechy podważa tę zasadę ewolucyjną.
Taka nienaturalna, antropogeniczna, sztuczna selekcjamoże prowadzić do zmniejszenia częstości
występowania pożądanych cech i produktywności,a także do utraty zróżnicowania genetycznego, comoże skutkować nadzwyczajnie wysokimi wskaźnikami
zmian fenotypowych w eksploatowanych populacjach7

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

25 26 23

. Eliminacja takich ważnych osobników możew konsekwencji osłabić odporność populacji na inne
zagrożenia, takie jak zmiana klimatu, a zatem zwiększyć
ryzyko ich wyginięcia23. Poza poważnym wpływem na
genetyczny skład populacji i gatunków, jaki mogąwywierać polowania dla trofeów, mogą one także
szkodliwie wpływać na społeczną integrację grup
rodzinnych i populacji (patrz ramka 2 i 3)27.
W każdym razie, gdyby myśliwi mieli systematycznie

wybierać za cel starsze samce, na przykład słonie, lwy
czy lamparty, tak jak deklarują, nie byłoby to działanie
zrównoważone. Po pierwsze, w odniesieniu do wielu
gatunków, w tym słoni i dużych kotów, twierdzenie, żesamce, które przekroczyły pewien określony wiek, sąw wieku „poreprodukcyjnym”, jest w dużym stopniumylące. Ponadto, usunięcie starszych samców
z populacji może zdestabilizować struktury społeczne
i mieć znaczący szkodliwy wpływ na sukces
reprodukcyjny, przetrwanie, rozpraszanie sięi zachowania pozostałych zwierząt, tym samym
zmniejszając żywotność populacji i, w niektórych
przypadkach, nasilając ryzyko konfliktu człowiekprzyroda. 23 28 29 30 31 32 33 34.

8

Dla przykładu, starsze samce i samice słonia sąskarbnicami wiedzy społecznej i ekologicznej, która
była gromadzona przez dziesięciolecia35 36. Osobniki tewykorzystują posiadaną wiedzę, aby prowadzić swoje
grupy społeczne do zasobów, a odciągać od zagrożeń.
Jednak osoby polujące dla trofeów często wybierają za
cel właśnie starsze słonie ze względu na ich większe
ciosy, gdy tymczasem naukowcy ostrzegają, że celoweusuwanie starszych osobników może zdestabilizować
społeczności słoni29. Starsze osobniki są również
najważniejsze dla celów reprodukcyjnych i dlaprzeżycia cieląt37 38. Istnieją też dowody wykazujące, żestarsze słonie powstrzymują agresję młodszych
samców, co może mieć istotne znaczenie dlazmniejszenia konfliktu człowiek-słoń39 40. Zatem
polowania dla trofeów ukierunkowane na starsze
osobniki, które także są celem kłusowników, mogąwywierać rozległy i długotrwały negatywny wpływ na
całe grupy społeczne, a także potencjalnie nasilać
konflikt człowiek-słoń.
Co więcej, badania naukowe wykazują, że polowania
dla trofeów mogą mieć negatywny wpływ na populacje
zwierząt na obszarach łowieckich, ale również na
przylegających obszarach chronionych, na przykład
w parkach narodowych4 8 41. Trendy populacyjne mogąNa rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

być błędnie interpretowane, gdy obszary łowieckie
działają jak miejsca ujścia, przyciągając imigracjęz sąsiednich terenów42. Dodatkowo, dynamikaźródło/ujście może jeszcze bardziej obciążać będące
celem myśliwych populacje. „Efektem próżni” nazywa
się sytuację, gdy samce są stale przyciągane do nowych
siedlisk, by zapełnić terytoria zwolnione przez osobniki,które stały się ofiarami polowań41 43. Zaobserwowano,że samce lwów opuszczały obszary chronione,
przechodząc do siedlisk, w których stawały się
zagrożone polowaniami dla trofeów27 44.
Obserwuje się poważne zmniejszenie populacji na
wielu obszarach, gdzie dozwolone są polowania dla
trofeów. Dla przykładu, stwierdzono, że polowania dla
trofeów w Tanzanii są główną przyczyną zmniejszenia
się populacji odławianych lwów4 .Według IUCN
populacja lwów zmniejszyła się o ponad 40% w ciągu
21 lat, a w niektórych obszarach aż o 60%45. Lwy
wyginęły już w 33 krajach, w których wcześniej
występowały. W badaniu opublikowanym w 2018 r.
analizowano wpływ trzyletniego zawieszenia polowań
dla trofeów wokół parku narodowego South Luangwa
w Zambii. Wykazano, że zawieszenie skutkowało
znaczącym wzrostem populacji lwów w Luangwa – wkażdym roku jego obowiązywania rodziło się więcej
młodych niż w czasie, gdy polowania były dozwolone.
Zawieszenie doprowadziło również do odzyskania
przez populację pozbawioną osobników męskich
bardziej zrównoważonej struktury demograficznej28.

Badania skandynawskiej populacji niedźwiedzia
brunatnego wykazały, że presja łowiecka naniedźwiedzie destabilizuje organizację przestrzenną,zmieniając nakładanie się zasięgu występowania pozabiciu niedźwiedzia, co sprawia, że zwiększa sięwskaźnik zabijania młodych określonej płci (gdy
przybywający samiec zabija niesamodzielne młode na
swoim nowym terytorium)46 47 48. Presja łowiecka możerównież zmienić strategie historii życia na rzecz
dłuższej opieki matki nad młodymi, aby je chronić
przed myśliwymi49. Jednak zmniejsza to liczbę młodych
urodzonych w ciągu życia samicy, ponieważ im dłuższy
czas do ich odstawienia, tym mniejsza łączna liczba
urodzonych młodych. To jeden ze sposobów, w jaki
polowania dla trofeów mogą pośrednio wpływać na
populacje, zmieniając ich strategie historii życia
i wskaźniki reprodukcyjne, co długotrwale wpływa na
wzrost liczby osobników. Te pośrednie skutki należy
uwzględniać na równi ze skutkami bezpośredniego
usunięcia danego osobnika.
Ponadto, dane dotyczące populacji zwierząt często
podlegają manipulacjom, a kwoty są tak ustanawiane,
aby zmaksymalizować zyski, zalecane ograniczenia
wiekowe i terenowe są częstokroć ignorowane, liczby
upolowanych zwierząt nierzadko przekraczają
wyznaczone kwoty, a uzyskiwane zyski trafiają do rąk
podmiotów wydających koncesje łowieckie,urzędników i obcych firm3 50.

2. Wpływ polowań dla trofeów na populacje zwierząt
• Selier i in. (2014) wykazali, że polowania dla trofeów na samce słonia mają nie tylko bezpośredni skutek w postaci
zmniejszenia liczby samców, ale też i skutek pośredni wynikający z zaburzeń powstałych na skutek przemieszczania
się słoni z obszarów objętych polowaniami. Badacze stwierdzili, że w przypadku utrzymania poziomu polowań
takiego, jak w czasie prowadzenia badania, w przeciętnych warunkach ekologicznych, samce zabijane dla trofeów
zniknęłyby z populacji w ciągu mniej niż 10 lat5.

• Packer i in. (2009) opracowali modele symulacyjne przewidujące spadki populacji w przypadku średniego poziomu
polowań na gatunki, w których występuje zabijanie młodych. Dane sugerują, że kraje afrykańskie i stany USA
o największej intensywności polowań sportowych doświadczyły najgwałtowniejszego spadku populacji,
odpowiednio, lwów afrykańskich i pum w ciągu 25 lat poprzedzających badanie 4.

• Rosenblatt i in. (2014) stwierdzili, że polowania dla trofeów były najczęstszą przyczyną śmierci lwów w South
Luangwa w Zambii w latach 2008–2012. Upolowano 46 samców z populacji wykazującej oznaki nadmiernej
eksploatacji, tj. spadek liczby osobników, niski poziom uzupełniania stada, niskie przeżycie młodocianych
i dorosłych samców, zmniejszanie się liczebności samców oraz starzejącą się populację samic51.

• W Bénoué Complex w Kamerunie Croes i in. (2011) przeprowadzili badanie w trzech parkach narodowych
i obszarach łowieckich i wykazali, że gęstość występowania lwa na obszarach łowieckich stanowiła zaledwie 31%gęstości w parkach narodowych. Lwy osiągnęły 27% swojej szacowanej pojemności środowiskowej na obszarachłowieckich, w porównaniu do 53% w parkach narodowych43.

9

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

3. Zmiany fenotypowe, genetyczne i behawioralne• W Ameryce Północnej wybiórcze polowania dla trofeów na muflony kanadyjskie (Ovis canadensis) spowodowały
spadek wagi i wielkości rogów potomstwa52.

• Badanie przeprowadzone przez Campbella-Statona i in. (2021) wykazało, że na skutek intensywnego kłusownictwa
przez siły zbrojne populacja słonia afrykańskiego w parku narodowym Gorongosa w Mozambiku spadła o 90%. Gdy
populacja zaczęła się odradzać po wojnie, stosunkowo duża część samic rodziła się bez ciosów53. I podobnie,
selektywne polowania dla trofeów w postaci wyróżniających się cech fizycznych, takich jak wielkie rogi czy ciosy,może prowadzić do zmian fenotypowych, na przykład zmniejszenia rozmiaru ciosów czy rogów25 54 55 56.

• Badanie przeprowadzone przez Loveridge’a i in. (2007) na lwach w Parku Narodowym Hwange w Zimbabwe
wykazało, że pomimo średniego rocznego ubytku lwów wynoszącego zaledwie około jednej czwartej rocznych
kwot, 72% zaobrożowanych dorosłych samców z tego terytorium zostało zabranych przez myśliwych polujących
dla trofeów. Ponadto, ponad 30% samców zabitych przez myśliwych polujących dla trofeów były to samce
młodociane (<4 roku życia). Ubytek spowodowany polowaniami dla trofeów przyczynił się do spadku populacji
i stworzył „efekt próżni”, tzn. samce opuszczały chronione siedliska, udając się na obszary, gdzie stawały się
zagrożone polowaniami dla trofeów. Co więcej, takie zakłócenia społeczne i terytorialne spowodowały wzrost
przypadków zabijania młodych41.

• Badania wykazały, że wysoka presja związana z łowiectwem i kłusownictwem zaburza społeczności słoni. Słonie,
które były świadkami zabicia członków rodziny, mogą rozwinąć zachowania porównywalne do zachowań ludzidoświadczających zespołu stresu pourazowego (PTSD), który może prowadzić do wystąpienia takich objawów, jaknadmierna reakcja strachu, depresja, nieprzewidywalne zachowania aspołeczne i nadmierna agresja57. Słonie
przeżywają żałobę po zmarłych towarzyszach i wykonują pewne rytuały, w tym dotykanie szczątków czy noszenie
zmarłego osobnika ze sobą58.

• Starsze samce i samice słonia są skarbnicami wiedzy społecznej i ekologicznej, która była gromadzona przez
dziesięciolecia35 40 29 59 60 61. Osobniki te wykorzystują posiadaną wiedzę, aby prowadzić swoje grupy społeczne dozasobów, a odciągać od zagrożeń. Jednak osoby polujące dla trofeów często wybierają na cel właśnie starsze
słonie ze względu na ich większe kły, gdy tymczasem naukowcy ostrzegają, że celowe usuwanie starszych
osobników może zdestabilizować społeczności słoni. Starsze osobniki są również najważniejsze dla celów
reprodukcyjnych i dla przeżycia cieląt37 38 62 63 64. Istnieją dowody wykazujące, że starsze słonie powstrzymują
agresję młodszych samców, co może mieć istotne znaczenie dla zmniejszenia konfliktu człowiek-słoń36 39 40. Zatem
polowania dla trofeów ukierunkowane na starsze osobniki, które są także celem kłusowników, mogą wywierać
rozległy i długotrwały negatywny wpływ na całą grupę społeczną, a także potencjalnie nasilać konflikt człowieksłoń.

• Porównując badania dotyczące populacji, które doświadczyły kłusownictwa o różnej intensywności, Archie i Chiyo(2012) stwierdzili, że działalność człowieka ma ogromny wpływ na zachowanie słoni i ich strukturę genetyczną 65.
Kłusownictwo przerywa relacje społeczne ze starszymi krewnymi i obniża jakość relacji społecznych słoni, co możezmniejszyć przystosowawczą wartość tych relacji i doprowadzić do niższego wskaźnika rozrodczości samic.
Kłusownictwo obniża również wiek pierwszego rozrodu samców (gdy starsze samce zasadniczo odnoszą większy
sukces), a przy tym zwiększa się wypaczenie reprodukcji, tzn. mniejsza liczba samców odpowiada za większość
kryć, co może prowadzić do utraty różnorodności genetycznej. Podobne skutki może przynieść intensywna presja
spowodowana przez polowania dla trofeów, biorąc pod uwagę obieranie za cel starszych słoni.

10

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej• Darimont i in. (2009) zbadali 40 systemów, w których różne gatunki (ryby, kopytne, bezkręgowce i rośliny) sąeksploatowane przez człowieka, i stwierdzili pogorszenie się cech morfologicznych i zmiany we wzorcu historiiżycia (np. wiek pierwszego rozrodu, inwestycje reprodukcyjne). Ubytek komercyjny, w porównaniu z rekreacyjnym
lub naukowym, spowodował największe zmiany. Eksploatacja przez człowieka obejmuje bezpośrednią selekcję podkątem określonych cech, co prowadzi do szybkich zmian fenotypowych, które o wiele przewyższają naturalnewskaźniki obserwowane w przyrodzie. Ubytek powodowany przez człowieka prowadzi także do selekcji pośredniej,
która jest sprzeczna z selekcją bezpośrednią i może przyczyniać się do obserwowanych gwałtownych zmian wewzorcu historii życia. Takie zmiany fenotypowe mogą mieć poważny wpływ na przyszły wzrost populacji orazinterakcje między gatunkami w ramach danego ekosystemu26.

• Darimont i in. (2015) przeprowadzili światowe badanie dotyczące eksploatacji dzikiej fauny i flory i systemówłowisk. Stwierdzili, że „myśliwi eksploatują w większym stopniu niż jakikolwiek ziemski drapieżnik”, przy czym
średnia śmiertelność powodowana przez myśliwych przewyższa 1,9 raza śmiertelność powodowaną przez
wszystkie pozostałe drapieżniki łącznie. Myśliwi szczególnie znacząco wpływają na mięsożerców, których zabili 3,7
raza więcej niż roślinożerców. W perspektywie światowej, myśliwi eksploatowali populację mięsożerców 9,2 razaintensywniej niż drapieżniki. Autorzy zauważyli, że polowania dla trofeów i konkurencja między drapieżnikami są
głównymi czynnikami śmierci mięsożerców, biorąc pod uwagę, iż są one niejadalne. Wyrazili również
zaniepokojenie konsekwencjami usuwania drapieżników, uwzględniając rozległe skutki, jakie to może mieć dla
populacji i ekosystemów oraz decydującą rolę, jaką drapieżniki odgrywają w ekosystemach (w której ludzie niemogą ich zastąpić)66.

11

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

1.5 Oficjalny rynek handlu trofeami napędza
nielegalny handel i praktyki korupcyjne
Oficjalny rynek handlu trofeami pobudza popyt na części
zwierząt i produkty pochodne, co może stanowić zachętę
do rozwoju niezgodnych z prawem praktyk, wytwarzając
dodatkową presję na gatunki chronione, których rzadkość
zwiększa ich wartość komercyjną. Różne raporty
wykazują, że w wielu krajach sektor polowań dla trofeów
jest nękany korupcją, słabym zarządzaniem, brakiem
przejrzystości i monitorowania, zawyżonymi kwotami,
nielegalnymi polowaniami i innymi problemami16 50 67 68.
W raporcie przygotowanym w 2016 r. przez demokratów
z Izby Reprezentantów Stanów Zjednoczonych z Komisji
ds. Zasobów Naturalnych zatytułowanym Missing theMark [Chybienie celu] przeanalizowano polowania dla
trofeów na słonie afrykańskie, czarne i południowe białe
nosorożce, lamparty i lwy w Zimbabwe, Tanzanii,
Republice Południowej Afryki oraz Namibii. Stwierdzono
w nim, że istnieje „wiele niepokojących przykładów
zmieniania celu funduszy i nieprzeznaczania ich przede
wszystkim na ochronę przyrody” i zakończono konkluzją,iż „korupcja w rządach i organizacjach może sprawiać, że
przychody z polowań dla trofeów nie zostają
przeznaczone na finansowanie działań w ramach ochrony

12

przyrody, i prowadzić do złego zarządzania
przeznaczonymi do polowań populacjami zwierząt”.69
Ponadto, przypadki odstępstw prawnych dopuszczających
import trofeów z gatunków chronionych stwarzają okazję
dla zorganizowanych grup przestępczych, aby pozyskiwać
i transportować części zwierząt, i podważają
podejmowane na świecie wysiłki mające na celu
opanowanie problemu kłusownictwa i nielegalnego
handlu. Polowania dla trofeów mogą być wykorzystywane
jako przykrywka umożliwiająca zgodne z prawem
nabywanie i eksportowanie cennych części zwierząt
chronionych, które ostatecznie są przeznaczane na cele
nielegalnego handlu komercyjnego. Przykładem takich
praktyk jest dobrze udokumentowane przekierowywanie
rogów nosorożca pochodzących od nosorożców
przeznaczonych na polowania dla trofeów na czarne
rynki, w które zaangażowane były podmioty przestępcze
z Afryki, Azji, UE i USA70 71 72. W styczniu 2018 r. ministerds. zasobów naturalnych i turystyki Tanzanii oskarżył
organizatorów polowań o zaangażowanie
w kłusownictwo i nielegalny eksport kości słoniowej.
Takie powiązania jeszcze bardziej podkopują
wiarygodność oświadczeń o ochronie przyrody
składanych przez branżę polowań dla trofeów i zwiększają
zagrożenie bezbronnych populacji dzikich zwierząt.

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

4. Złe zarządzanie i korupcja niwelują korzyści dla ochrony przyrody• Raport z 2016 r. Missing the Mark wyjaśnia, w jaki sposób polowania dla trofeów w połączeniu ze słabym
zarządzaniem siedliskami mogą szkodzić działaniom na rzecz ochrony przyrody, stwierdzając:„Niektórzy zauważają, że korupcja w rządach i organizacjach może sprawiać, iż przychody z polowań dla trofeów
nie zostają przeznaczone na finansowanie działań w ramach ochrony przyrody, i prowadzić do złego zarządzania
przeznaczonymi do polowań populacjami zwierząt”69.

• W raporcie przedstawiono przykłady zmieniania celu funduszy lub nieprzeznaczania ich przede wszystkim
na ochronę przyrody.

• Ocena obszarów zarządzania dziką przyrodą w Tanzanii przeprowadzona przez Agencję Stanów
Zjednoczonych ds. Rozwoju Międzynarodowego wykazała, że tanzańskim władzom nie udaje się skuteczniezarządzać w terenie dziką przyrodą, oraz przedstawiła niewiele dowodów na pozytywny wkład polowań dla
trofeów na ochronę dzikiej przyrody.

• Lescuyer i in. (2016) wyjaśniają, jak w Kamerunie państwo „przeznacza bardzo skromne zasoby naegzekwowanie prawa i monitorowanie praktyk zarządców obszarów łowieckich. Dla przykładu, plany zarządcze,
specyfikacje społeczne czy protokoły monitorowania prawie nigdy nie są sporządzane, a jeszcze rzadziej
stosowane lub kontrolowane” 20.

• W raporcie Economists at Large z 2013 r. stwierdzono, że „podmioty reprezentujące różne strony w debacie
dotyczącej ochrony przyrody potwierdzają problemy, jakie powoduje korupcja w stosunku do wysiłków
podejmowanych w tym obszarze oraz to, jaką stanowi przeszkodę w zapewnianiu, by korzyści docierały do
lokalnych społeczności”. Raport podkreśla, że pomimo tego, że wiele podmiotów zdaje sobie sprawę z wagi
dzielenia się przychodami z lokalnymi społecznościami na cele inicjatyw w zakresie ochrony przyrody, większość
przyznaje, że bardzo niewielka część tych środków dociera na poziom lokalny. Podano, że nawet raport (Booth2010) częściowo finansowany przez organizację z branży polowań dla trofeów, tj. International Council for
Game and Wildlife Conservation, przyznawał, iż jedynie 3% dochodów z polowań przeznaczano na rozwój
społeczności9.

• Barnett and Patterson (2006) stwierdzają, że zdarzało się, iż korupcyjne i niezrównoważone praktyki prowadziły
w niektórych krajach do czasowego lub trwałego zamknięcia sektora polowań dla trofeów, na przykład
w Tanzanii, Kenii czy Zambii. Badacze dodają, że „ponieważ jest to bardzo lukratywna branża, która funkcjonuje
w biednych krajach rozwijających się, możliwość korupcji i złego zarządzania jest zawsze obecna. Dzieje się takzwłaszcza w kontekście bardzo niskich wynagrodzeń personelu, który zajmuje się uregulowaniem branży wartej
wiele milionów dolarów amerykańskich”73.

1.6 Polowania dla trofeów powodują
znaczne, a możliwe do uniknięcia, szkody
w dobrostanie zwierząt
Myśliwi polujący dla trofeów, w tym ci z Europy, sączęsto zachęcani do stosowania takich metod zabijania
zwierząt, które nie gwarantują szybkiej śmierci lub
minimalnego cierpienia zwierzęcia, tylko zwiększają
rozrywkową wartość polowania74. Metody te obejmują
wykorzystanie łuku i strzał, broni odprzodowej lub
krótkiej broni palnej. Czołowe organizacje myśliwskie
promują stosowanie takiej broni, a nawet przyznają
nagrody za zabicie zwierzęcia dla trofeów za jej
pomocą75.

Ponadto, ponieważ osoby polujące dla trofeów są
przynajmniej po części motywowane chęcią zdobycia„dobrej jakości trofeum”, stanowi to bodziec dokorzystania z metod zapewniających, że określona
część zwierzęcia (np. głowa) nie zostanie uszkodzona,oraz do mierzenia w inne obszary ciała ofiary, cozwiększa prawdopodobieństwo, że zwierzę nie
zostanie zabite na miejscu76.

1.7 Zabijanie zwierząt dla rozrywki nie ma
etycznego uzasadnienia
Zabijanie zwierząt dla rozrywki nie powinno byćuważane za praktykę etyczną i zrównoważoną podwzględem społecznym. Jako zadeklarowany orędownik

13Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

bioróżnorodności, UE powinna wspierać, finansować
i propagować bardziej efektywne sposoby
motywowania do ochrony dzikiej przyrody i rozwoju
lokalnego oraz finansowania tych obszarów.
W swoim dokumencie z 2017 r. zatytułowanym„Compatibility of Trophy Hunting as a Form of
Sustainable Use with IUCN’s Objectives” [Zgodność
polowań dla trofeów jako formy zrównoważonegoużytkowania z celami IUCN], Grupa SpecjalistycznaŚwiatowej Komisji Etyki Środowiskowej IUCN (IUCNWorld Commission on Environmental Law Ethics
Specialist Group) stwierdziła, że „polowania dla
trofeów nie są zgodne ze zrównoważonym
użytkowaniem”. Dalej oświadczyła również, że:„Zasadnicze pytanie brzmi, czy polowania dla trofeów
w formie, w jakiej są praktykowane przez poszczególne
osoby i promowane przez niektóre organizacjemyśliwskie, mogą być zgodne z ogólnymi celami IUCNwyrażonymi w artykule 2 i 7. Z pewnością nie. Każda
inna opinia zagroziłaby wiarygodności IUCN jakoorganizacji zapewniającej moralne i etyczne
przywództwo w obszarze zasad ochrony przyrody.
A z pewnością podważyłaby liczne wysiłki członków
IUCN na rzecz promowania sprawiedliwego
i zrównoważonego świata”77.
UE powinna skoncentrować się na promowaniu
mechanizmów, które sprawią, że społeczności żyjące
obok dzikiej przyrody dostrzegą i zrozumieją korzyści
wynikające z jej ochrony, z ochrony bioróżnorodności
oraz ze świadczonych przez nie usług na rzecz
ekosystemu. Chcemy zwrócić uwagę na ostatnie
badania, które wskazują wartość wynikającą
z obecności dzikich zwierząt w dzikim środowisku, na
przykład wartość poszczególnych słoni przez cały czasich życia dla turystyki ekologicznej, a także na badania
przeprowadzone pod patronatem Międzynarodowego
Funduszu Walutowego, które wykazały znaczącą
wartość waleni i słoni leśnych związaną ze zdolnością
pochłaniania dwutlenku węgla, gdy pozwoli się im żyćw ich naturalnych siedliskach78 79. Takie badania
zdecydowanie sugerują, że istnieją innowacyjne
sposoby realizowania tej wartości, na przykład poprzez
wykorzystanie rynków uprawnień do emisji dwutlenkuwęgla, aby zachęcić lokalne społeczności do ochrony
populacji dzikich zwierząt i czerpania w ten sposób
korzyści z ich wartości.

14

1.8 Obywatele Unii sprzeciwiają siępolowaniom dla trofeów i przywozowi
trofeów
Sondaże opinii wykazują, że zdecydowana większość
obywateli UE (ponad 80%) sprzeciwia się polowaniom
dla trofeów i popiera zakaz przywozu trofeów80.
Istnieją również dowody na znaczący publiczny
sprzeciw wobec polowań dla trofeów wśród obywateli
krajów, które stale eksportują trofea, takich jak
Republika Południowej Afryki – zdecydowanie
największy eksporter trofeów myśliwskich w Afryce81.
Niektóre spośród państw członkowskich UE już
wprowadziły surowsze krajowe środki mające na celu
zakaz importu niektórych rodzajów trofeówmyśliwskich, a inne rozważają taką możliwość.
W 2015 r. Cecil, dorosły samiec lwa w Zimbabwe,
został zraniony strzałą przez amerykańskiegomyśliwego polującego dla trofeów i cierpiał przez wiele
godzin, zanim został zabity. Duże zainteresowanie
mediów i zdecydowanie negatywna reakcja opinii
publicznej, w tym w UE, na okoliczności śmierci Cecilawyraźnie pokazały, że społeczeństwo odrzuca tegorodzaju praktyki oraz że można oczekiwać, iż zakaz
przywozu trofeów spotka się z publicznym poparciem82
83.

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

15

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

2. Obawy związane z obowiązującym obecnie
w UE systemem prawnym dotyczącym polowań
dla trofeów
Handel trofeami myśliwskimi w państwach
członkowskich UE nie jest prowadzony w ścisłej
zgodności z unijnymi uregulowaniami i wytycznymi. Cowięcej, obecny system prawny stwarza dodatkowe,a możliwe do uniknięcia, zagrożenia dla populacji
gatunków zagrożonych wyginięciem w trakcie
trwającego kryzysu bioróżnorodności, a przy tym jest
sprzeczny z zasadą ostrożności zapisaną w Traktacieo funkcjonowaniu Unii Europejskiej. W szczególności:2.1 Obowiązujące ustawodawstwo unijne
i wymogi dotyczące przywozu trofeów
pozyskanych z gatunków objętych
międzynarodową ochroną są niespójne
Unijne rozporządzenia dotyczące handlu dziką fauną
i florą stanowią, że trofea myśliwskie uzyskane zniektórych gatunków mogą być wwożone do UEwyłącznie po wydaniu przez państwo członkowskie
pozwolenia na przywóz i po sprawdzeniu, że importtaki nie będzie szkodliwy dla celów ochrony danego
gatunku. Ponadto, importujące państwo członkowskie
musi przedstawić dowody w formie dokumentów, żedany okaz został nabyty zgodnie z prawem.
Jednak obecnie wymogi te dotyczą wyłącznie trofeówmyśliwskich pozyskanych z gatunków ujętych w
wykazie w Załączniku A do unijnego rozporządzenia
dotyczącego handlu dziką fauną i florą oraz sześciu
gatunków z wykazu w Załączniku B wskazanych
w Załączniku XIII do rozporządzenia (WE) nr 865/2006(obecnie to (i) południowy nosorożec biały
Ceratotherium simum simum, (ii) hipopotam nilowy
Hippopotamus amphibius, (iii) słoń afrykański
Loxodonta africana, (iv) owca górska Ovis ammon,(v) lew Panthera leo, oraz (vi) niedźwiedź polarny Ursus
maritimus).
Oznacza to, że trofea myśliwskie z wszystkich
pozostałych gatunków, które odpowiadają zawiększość importu trofeów do UE, są wyłączone z tych
wymogów. W konsekwencji UE nie może zapewnić, żewiększość wwożonych trofeów jest nieszkodliwa
i została pozyskana zgodnie z prawem.

16

Pozwolenia na przywóz powinny dotyczyć wszystkich
gatunków ujętych w Załączniku B, aby zapewnić
kontrolę władz państw członkowskich UE, mającą na
celu określenie zasadności i wiarygodności orzeczeń
o nieszkodliwości wydawanych przez państwa
eksportujące w odniesieniu do trofeów myśliwskich
pozyskanych z tych gatunków.

2.2 Unijne rozporządzenia i powiązane
wytyczne nie są wdrażane konsekwentnie
i zdecydowanie
Dodatkowo, w odniesieniu do gatunków ujętych
w Załączniku A do unijnych rozporządzeń dotyczących
handlu dziką fauną i florą, Grupa ds. Przeglądu
Naukowego UE ustaliła, że „jedyny oczywisty
przypadek, gdy import nie jest szkodliwy dla
przetrwania gatunku, to sytuacja, kiedy jest onwyraźnie dobroczynny dla jego przetrwania, tj. gdy
wynikają z niego znaczące i wymierne korzyści dla
ochrony gatunku, albo, w wyjątkowych przypadkach,gdy jest wyraźnie nieszkodliwy, ale wiążą się z nimtakże szersze korzyści dla społeczeństwa”84.
Jednakże nie ma oznak, że wymóg ten jest
konsekwentnie stosowany. Zauważyliśmy, że unijne
władze wydają pozwolenia (niekiedy w znaczących
ilościach) na przywóz trofeów z gatunków ujętych
w Załączniku A (takich jak lamparty, gepardy, słonie
afrykańskie, nosorożce czarne, niedźwiedzie brunatne,
wilki szare i żbiki) z różnych krajów i populacji, co do
których nie istnieją publicznie dostępne dowody, że ich
import spowodował takie wymierne i znaczące
korzyści.

2.3 Działania związane z polowaniami dla
trofeów z unijnego planu działania na rzecz
zwalczania nielegalnego handlu dziką fauną
i florą nie zostały wdrożone
Cel 2.1, działanie 9 z unijnego planu działania na rzecz
zwalczania nielegalnego handlu dziką fauną i florą nalata 2016-2020 wyraźnie odnosi się do polowań dla
trofeów oraz konieczności „opracowania strategiiNa rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

poprawy zgodności z unijnym ustawodawstwem
dotyczącym dzikiej przyrody”85.
W szczególności wyznaczono Komisji zadanie, aby dokońca 2016 r. zapewnić „iż wdrażanie unijnych zasad
dotyczących przywozu trofeów myśliwskich do UE[będzie] aktywnie monitorowane w celu
zagwarantowania, że trofea pochodzą z legalnychi zrównoważonych źródeł”. Nie podjęto jednakżadnych spójnych kroków do realizacji tego celu
i istnieją obawy, że obowiązujące obecnie unijne
rozporządzenia w sprawie zachowania
bioróżnorodności i ochrony dzikiej przyrody wciąż niesą odpowiednio wprowadzane w życie.
Obawiamy się, że ten brak wdrożenia będzie rzutował
na nowy / poprawiony plan działania, który był
w trakcie opracowywania w czasie, gdy powstawałniniejszy dokument. W przyszłości konieczne będąobowiązujące środki, dedykowane finansowanie
i odpowiedni system monitorowania, aby zapewnić, żedziałania określone w planie działania są skutecznie
realizowane.

2.4 Opiniom Grupy ds. Przeglądu
Naukowego brak przejrzystości
metodologicznej i proceduralnej

kłusownictwa86. Najdotkliwiej decyzja ta dotknęła
rezerwat zwierząt łownych Selous Game Reserve, gdzie
odbywa się większość polowań dla trofeów w Tanzanii.
Kolejny przykład to sformułowanie przez Grupę
ds. Przeglądu Naukowego pozytywnej opinii dotyczącej
przywozu trofeów z lwów z rezerwatu Niassa
w Mozambiku w 2020 r. pomimo raportu
przygotowanego przez sieć monitorowania handludziką fauną i florą TRAFFIC wskazującego, że „liczba
incydentów selektywnego kłusownictwa
i podejrzewanych incydentów kłusownictwa jest
wysoka”, a 74% przypadków śmierci lwów w Niassa
przypisuje się przyczynom antropogenicznym87.
W odniesieniu do trofeów z lwów z Tanzanii, dlaktórych Grupa ds. Przeglądu Naukowego utrzymuje
pozytywną opinię od 2008 r. pomimo przeciwnych radekspertów, w tym samym raporcie stwierdzono, że„dane dotyczące kłusownictwa w Tanzanii były
zdecydowanie niewystarczające i prawdopodobnie
w dużym stopniu zaniżone” oraz że istnieje rozbieżność
pomiędzy spadkiem liczebności przewidywanym przez
IUCN a tym zgłaszanym przez władze Tanzanii88.

2.5 Obawy związane ze stanowiskami
przyjmowanymi przez Unię na posiedzeniach
Konwencji CITES

Niejasne jest, jakie procedury stosują unijne władze ikomisje, np. Grupa ds. Przeglądu Naukowego, której
przewodniczy Komisja, oraz z jakich danych korzystają,ustalając, czy wspomniane powyżej wymogi są
spełnione. W rzeczywistości, wiarygodne dane
empiryczne wymagane do takich ustaleń,np. dotyczące wielkości i trendu rozwojowego
populacji docelowej, poziomu ubytku, zarządzania,
monitorowania i egzekwowania, są często
niewystarczające lub w ogóle nie istnieją.

Jesteśmy zaniepokojeni faktem, że niedawno,
w czerwcu 2021 r., UE opowiedziała się za przyjęciem
kwot łowieckich w odniesieniu do lampartów na
posiedzeniu Komitetu ds. Zwierząt CITES, pomimo że
brakowało wiarygodnych danych naukowych,a zarządzanie jest w sposób widoczny nieprawidłowe,jak również pomimo faktu, iż CITES nie wdrożył jeszcze
decyzji 18.169 stanowiącej, by Sekretariat CITES
opracował wytyczne, które mogą być pomocne dla
Stron podczas sporządzania orzeczeń o nieszkodliwości
odnośnie do handlu trofeami myśliwskimi z lampartów.

W rezultacie niejasne jest, na jakiej podstawie
formułowane są „pozytywne opinie” zezwalające na
przywóz trofeów myśliwskich z pewnych gatunków
i krajów. Szczególnie niepokoi fakt, że UE sformułowała
pozytywne opinie i odstąpiła od negatywnych opinii
w odniesieniu do gatunków i populacji na obszarach,co do których dane wykazują poważne zmniejszenie się
populacji, problemy związane z kłusownictwem i brakzarządzania.

Niepokoi nas także, że opowiedzenie się za kwotami,
które nie zostały poparte danymi naukowymi,
uzasadniono rzekomym „znaczeniem finansowania
ochrony przyrody przez sektor łowiecki”. Jesteśmy
poważnie zaniepokojeni tym, że argumentacja UE nie
wydaje się w tym przypadku być oparta na dowodach
i stanowi kompromis pomiędzy nienaruszaniem
równowagi ekologicznej a interesami gospodarczymi.

Jednym z przykładów jest odstąpienie przez Grupę
ds. Przeglądu Naukowego w 2017 r. od negatywnej
opinii dotyczącej słoni afrykańskich z czterech
ekosystemów w Tanzanii, pomimo olbrzymiegozmniejszenia się ich populacji na skutek

Co więcej, poddajemy w wątpliwość założenie, że
przychody z polowań dla trofeów są ważne dla celów
ochrony przyrody. Dowody wykazują, że odsetek
przychodów z polowań dla trofeów wykorzystywany na
finansowanie ochrony przyrody lub lokalnych
społeczności jest bardzo wyolbrzymiany przez
17

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

zwolenników polowań, a w rzeczywistości jest co
najwyżej marginalny (patrz Tab. 1).

2.7 Naruszenie odstępstw przewidzianych
w dyrektywie siedliskowej

2.6 Grupa ds. Przeglądu Naukowego i unijna
jednostka CITES są niewystarczająco
wyposażone i mają niewystarczające zasoby

Niepokoi nas, że niektóre państwa członkowskie UE
dopuszczają polowania dla trofeów na rodzime gatunki,
które znajdują się pod ścisłą ochroną na mocy dyrektywy
siedliskowej i unijnych rozporządzeń dotyczących handludziką fauną i florą, oraz wywóz i przywóz trofeów
pochodzących z takich polowań. Na przykład, kilkapaństw członkowskich zezwala w ostatnich latach nazabijanie znacznej i wciąż rosnącej liczby niedźwiedzi
brunatnych. Polowania dla trofeów na niedźwiedzie
brunatne w państwach członkowskich UE są regularnie
reklamowane i sprzedawane przez biura łowieckie.

Realizacja zobowiązań UE w zakresie spełniania przezwwożone trofea myśliwskie wymogów nieszkodliwości
i legalnego pozyskania jest utrudniona w związku
z niewystarczającymi zasobami. Grupa ds. Przeglądu
Naukowego przez znaczny okres była niezdolna dofunkcjonowania ze względu na niemożność znalezienia
osoby na stanowisko urzędnika naukowego /przewodniczącego. Stanowisko to ma kluczowe znaczenie
dla procesów importu oraz dla zapewnienia realizacji
zobowiązań UE wynikających z Konwencji CITES
i z unijnych rozporządzeń dotyczących handlu dziką fauną
i florą. Co więcej, jednostka CITES przy Komisji posiada
niewystarczające zasoby. Ten chroniczny brak zasobów
zmniejsza zdolność UE do spełniania swoich zobowiązań
prawnych związanych z przywozem trofeów myśliwskichi osłabia jej wysiłki mające na celu opanowanie problemu
nielegalnego handlu dziką fauną i florą.

18Uważamy, że tego rodzaju polowania dla trofeów
stanowią naruszenie odstępstwa ustanowionego
w dyrektywie siedliskowej, które dopuszcza zabijanie
gatunków znajdujących się pod ścisłą ochroną tylko
w indywidualnych przypadkach i określonych
okolicznościach, np. w interesie bezpieczeństwa
publicznego lub by zapobiec znaczącym szkodom
w zakresie inwentarza żywego i mienia.
Ponadto nie istnieją dowody na to, że przywóz trofeów
z takich polowań przynosi jakiekolwiek korzyści dla
ochrony gatunków, na które urządzane są polowania.

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

Podsumowując, uważamy, że przywóz i wywóz trofeów
przez państwa członkowskie UE nie odbywa się w ścisłej
zgodności z unijnymi rozporządzeniami i wytycznymi,
a także jest sprzeczny z zasadą ostrożności zapisaną
w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Stwarza to dodatkowe zagrożenie dla populacji

gatunków już zagrożonych wyginięciem, a przy tym
dzieje się w trakcie trwającego kryzysu
bioróżnorodności.

19

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

3. Zalecenia
Wzywamy UE do wykorzystania oceny planu działania narzecz zwalczania nielegalnego handlu dziką fauną i florą orazstrategii bioróżnorodności do roku 2030 jako okazji, by
ponownie rozważyć unijne zasady dotyczące handlu
trofeami myśliwskimi oraz zarządzanie tym handlem.
W perspektywie średnioterminowej nalegamy, aby UEpodjęła prace zmierzające do wdrożenia zakazu przywozu
trofeów myśliwskich. Tymczasem zalecamy Komisji
Europejskiej i unijnym decydentom podjęcie szeregu pilnych
działań:Zawieszenie wydawania pozwoleń na przywóz do UE
w odniesieniu do wszystkich gatunków, dla których danesą niewystarczające lub niewiarygodne, i w odniesieniu do
których brakuje zarządzania i egzekwowania, w ramach
podejścia ostrożnościowego. Objęłoby to, między innymi,
lamparty i słonie afrykańskie, dla których roczne kwotyłowieckie są niepokojąco wysokie i stanowią zagrożenie,biorąc pod uwagę brak wiarygodnych danych i obecne planyzarządzania (dalsze szczegóły w załącznikach).
Sprawdzenie procedur Grupy ds. Przeglądu Naukowego
dotyczących formułowania opinii odnośnie gatunków
podlegających polowaniom dla trofeów i zapewnienie, aby
były one transparentne oraz oparte na zasadzie
ostrożności i na ustaleniach naukowych, a w szczególności:••Grupa ds. Przeglądu Naukowego musi systematycznie
formułować i utrzymywać negatywne opinie w
odniesieniu do takich połączeń gatunek/kraj, dla których
powyższe wymogi nie są spełniane.
Procedury Grupy ds. Przeglądu Naukowego muszą staćsię transparentne i umożliwiać wnoszenie wkładu przezekspertów oraz przedstawicieli społeczeństwa
obywatelskiego. Powinno to obejmować możliwość
przedstawiania pod rozwagę Grupy połączeń gatunekkraj, przedkładanie odpowiednich dowodów przez
Strony zainteresowane oraz publikowanie podstaw
dowodowych, w oparciu o które podjęto decyzję.

Przegląd działalności władz ds. CITES w poszczególnychpaństwach członkowskich, a w szczególności:•20Urzędy ds. CITES w poszczególnych państwach
członkowskich powinny wydawać pozwolenia jedynie
wówczas, gdy wiarygodne, empiryczne i sprawdzalne
dowody wyraźnie wskazują na spełnienie wszystkich
wymogów wymienionych w unijnych rozporządzeniach
dotyczących handlu dziką fauną i florą oraz wpowiązanych z nimi wytycznych w odniesieniu dolegalności i zrównoważonego charakteru, a także –w przypadku gatunków z Załącznika A – w odniesieniu
do dowodów na zapewnianie znaczących i wymiernych
korzyści dla ochrony tych gatunków. Jeżeli dowody sąniekompletne lub niewiarygodne, pozwolenia na
przywóz nie powinny być wydawane.

•

Takie orzeczenia muszą być oparte na wyraźnych
i sprawdzalnych kryteriach naukowych (w tym na
recenzowanych publikacjach i innych wiarygodnychi sprawdzalnych dowodach), właściwych wskaźnikachoraz transparentnych procedurach, które zapewniają
dobre zarządzanie, monitorowanie i egzekwowanie.

Rozszerzenie wymogu uzyskiwania pozwoleń na przywóz
trofeów myśliwskich na wszystkie gatunki wymienione w
Załączniku B do unijnych rozporządzeń dotyczących handludziką fauną i florą poprzez usunięcie w odniesieniu do
trofeów myśliwskich odstępstwa dotyczącego „dóbr
osobistych i majątku gospodarstwa domowego” zawartegow artykule 57 rozporządzenia Komisji (WE) 865/2006.
Wymóg uzyskiwania pozwoleń na przywóz jest jedynymśrodkiem, za pomocą którego państwa członkowskie mogązapewnić, że trofea pochodzą z legalnego i zrównoważonegoźródła, jak tego wymaga unijny plan działania na rzecz
zwalczania nielegalnego handlu dziką fauną i florą.
Zauważamy, że Parlament Europejski już w 2014 r. wzywał
do rozszerzenia wymogu uzyskiwania pozwoleń w związku
z faktem, iż „niezrównoważone i nieetyczne polowania dla
trofeów spowodowały spadek na dużą skalę liczebności
zagrożonych gatunków wymienionych w Załącznikach I i II do
Konwencji CITES”89.
Opracowanie wytycznych dotyczących przeniesieniaciężaru przedstawienia dowodu na osobę ubiegającą się o
pozwolenie oraz na kraj eksportujący i wyraźne określenie
minimalnych wymogów w zakresie dokumentacji, którą
należy przedłożyć, w tym dotyczącej aktualnego
i dawniejszego obszaru występowania, wielkości i trendów
rozwojowych gatunków rodzimych i stanowiących celpolowania, ich struktury wiekowej i płciowej, wskaźników
rozrodczości, naturalnej śmiertelności, ubytku na cele
handlowe i inne oraz innych potencjalnych zagrożeń. Jeżeli
dane lub dokumentacja są niewystarczające, zgodnie
z zasadą ostrożności pozwoleń nie należy wydawać.
Przyjęcie tymczasowych ochronnych przepisów prawnych
w sprawie metod zabijania w ramach polowań dla
trofeów, które będą zgodne z zasadą minimalizowania
cierpienia należącą do reguł odnoszących się do celowego
zabijania zwierząt niebędących dzikimi zwierzętami.
Zajmowanie opartych na dowodach i zgodnych z zasadą
ostrożności stanowisk w sprawie polowań dla trofeów namiędzynarodowych forach, takich jak Konwencja
o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami
gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES), które to
stanowiska będą odzwierciedlać powyższe zalecenia.

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii EuropejskiejZałącznik
OPIS PRZYPADKU

Przywóz trofeów myśliwskich z lampartów dopaństw członkowskich UE
Wprowadzenie
Lamparty (Panthera pardus) są sklasyfikowane jakonarażone na wyginięcie i znajdują się w wykazie
w Załączniku I do CITES oraz w Załączniku A do
unijnych rozporządzeń dotyczących handlu dziką fauną
i florą (WTR). Na mocy systemu kwot CITES, który
dopuszcza międzynarodowy handel trofeamimyśliwskimi i skórami z lampartów na osobisty użytek,
12 Stronom przyznano obecnie roczne kwoty na
wywóz do 2648 trofeów i skór rocznie.
Jednak wielkości kwot są ustalane na podstawie
niewiarygodnych danych lub nieprecyzyjnych
metodologii. W konsekwencji Strony Konwencji CITESpodjęły decyzję 18.169 w 2019 r., która, między
innymi, może pomóc Stronom w formułowaniu

orzeczeń o nieszkodliwości w odniesieniu do handlu
trofeami myśliwskimi z lamparta. Decyzja ta nie została
jeszcze wdrożona. Tymczasem roczne kwoty na trofeamyśliwskie z lamparta pozostają niepokojąco wysokie
i stanowią zagrożenie dla populacji lampartów.
Pomimo tego nie wydano obecnie żadnych
negatywnych opinii co do przywozu trofeów z lamparta
do UE.
Status ochronny lamparta
W Czerwonej księdze IUCN z 2015 r. lamparty
sklasyfikowano jako gatunek narażony na wymarcie,
z malejącym trendem populacyjnym90.
Ocena wykazała, że: „Istnieje niewiele wiarygodnych
danych dotyczących zmian w statusie lamparta (obszar

21

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiejwystępowania czy liczebność) na obszarze Afryki
w przeciągu ostatnich trzech pokoleń, chociaż istnieją
istotne dowody na to, iż subpopulacje
prawdopodobnie znacząco się zmniejszyły”, a także:„Na większości obszarów zasięgu liczebność lampartów
spadła znacząco (>30%) od poprzedniej oceny, cowykazały szeroko zakrojone badania populacyjne”.
Ocena określiła utratę lub konwersję siedlisk,
zmniejszenie bazy żerowej oraz konflikt człowiekprzyroda jako stałe zagrożenia dla populacji
lampartów. Stwierdzono w niej również: „Lamparty sątakże ofiarami polowań dla trofeów. W przypadku
słabego zarządzania, polowania dla trofeów mogą być
szkodliwe dla populacji, zwłaszcza gdy pozwolenia
dotyczą jednego obszaru geograficznego, a celem
polowań stają się osobniki w najlepszej formie,
aktywne na danym terytorium i aktywne
reprodukcyjnie [...]. Polowania dla trofeów zamknięto
lub zrewidowano w Namibii, Botswanie i Zambii
w ciągu ostatnich pięciu lat”. Na niektórych obszarach
polowania dla trofeów wskazano jako główny element
powodujący spadek liczebności populacji, który
dodatkowo napędza wysokie wskaźniki zabijania
młodych w związku z przejmowaniem terytoriów przez
samców oraz chów wsobny na skutek zakłóconego
rozpraszania się samców z powodu nadmiernegowyeksploatowania populacji, związanego również
z polowaniami dla trofeów.
Globalnie ocenia się, że jedynie 17% obecnych siedlisk
lamparta leży na obszarach chronionych91.

Ochrona międzynarodowa, kwoty trofeów ihandel
Lamparty znajdują się w wykazie w Załączniku I CITES
od 1975 r., a w Załączniku A unijnych rozporządzeń
dotyczących handlu dziką fauną i florą – od 1977 r.
Jednak wywóz trofeów myśliwskich i skór lamparta naużytek osobisty jest obecnie dozwolony w oparciu osystem kwot uzgodniony na 10. konferencji Stron
Konwencji CITES w 1997 r., a następnie zmieniony(Uchwała konf. 10.14 (zm. CoP16)92).
Obecnie 12 Stronom przyznano kwoty roczne,umożliwiające legalny wywóz 2648 trofeów i skór
rocznie.
Według szczegółowej analizy baz danych CITES
dotyczących handlu przeprowadzonej przez Humane
Society International dla lat 2014-2018, lamparty są

22bardzo popularne wśród myśliwych z Europy i znajdują
się na siódmym miejscu wśród 10 gatunków, których
trofea są najczęściej przywożone do Unii:• W tym pięcioletnim okresie zgłoszono wwóz dopaństw członkowskich UE 839 trofeów z lamparta.

• Ponad 60% trofeów importowały cztery
europejskie kraje (Francja, Niemcy, Hiszpania
i Austria)1.

Aktualne unijne zasady i wytyczne
Istnieje wymóg, aby państwa członkowskie UE
wydawały pozwolenia na przywóz okazów gatunków
ujętych w wykazie w Załączniku A, w tym lampartów.
Pod tym względem obowiązki unijnych Organów
Naukowych CITES oraz Grupy ds. Przeglądu
Naukowego na mocy rozporządzenia (WE) nr 338/97
oraz (WE) nr 865/2006 zostały wyraźnie określone
w wytycznych93 na stronie internetowej Komisji
Europejskiej. Obejmują one, między innymi,następujące wymogi:• Zalecanie, aby wprowadzenie na teren UE [okazówobjętych Załącznikiem A] nie miało szkodliwych
skutków dla statusu ochronnego danego gatunku
ani dla zakresu terytorium zajmowanego przezdaną populację tego gatunku.

• Zalecanie, aby wprowadzenie na teren UE służyło:» rozwojowi nauki, gdy dany gatunek okazuje siębyć jedynym odpowiednim lub gdy nie są dostępne
okazy wyhodowane w niewoli;» celom hodowli lub propagowania, z których
wynikną korzyści dla ochrony danego gatunku;» badaniom lub edukacji ukierunkowanym nazachowanie lub ochronę danego gatunku;» innym celom, które nie szkodzą ochronie danego
gatunku.
W odniesieniu do „innych celów” oraz w związku
z polowaniami dla trofeów wytyczne podkreślają:• Fundamentalną zasadą jest, że zgoda na handelokazami z gatunków objętych Załącznikiem A musibyć wydawana jedynie w wyjątkowych
okolicznościach.

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej• Jedyny oczywisty przypadek, gdy import nie jest
szkodliwy dla przetrwania gatunku, to sytuacja,
kiedy jest on wyraźnie dobroczynny dla jegoprzetrwania, tj. gdy wynikają z niego znaczące
i wymierne korzyści dla ochrony gatunku, albo,
w wyjątkowych przypadkach, gdy jest wyraźnie
nieszkodliwy, ale wiążą się z nim także szersze
korzyści dla społeczeństwa.

• Polowania dla trofeów powinny być częścią
starannie opracowanego planu zarządzania
gatunkami, który powinien:» być oparty na pewnych danych biologicznych
zebranych na populacjach docelowych;» wyraźnie wykazywać, że poziomy pozyskiwaniasą zrównoważone;» być monitorowany przez ekspertów z biologii;» być niezwłocznie zmieniany, jeżeli jest to
konieczne dla utrzymania celów ochrony;» wykazywać, że nielegalne działania są pod
kontrolą;» przynosić znaczące i wymierne korzyści
w zakresie ochrony gatunków;» przynosić korzyści lokalnym społecznościom,
które dzielą obszar zamieszkania z danym
gatunkiem lub ponoszą szkody w związku z jego
obecnością, oraz pozostawać z tymi
społecznościami we współpracy.

Problemy i zagrożenia związane z obecnym
zastosowaniem systemu kwot w odniesieniu
do trofeów z lamparta

przedstawiono żadnej metodologii, która
wspierałaby naukową precyzję szacowanych
wielkości.
Badania i trendy populacyjne mają fundamentalne
znaczenie dla wyznaczania kwot. Bez precyzyjnych
oszacowań wielkości populacji oraz przy braku
starań, by określić ilościowo śmiertelność
z wszystkich przyczyn, niemożliwe jest ustalenie
poziomu nieszkodliwości z wystarczającym
stopniem pewności95.

• Pomimo podawania ich w wątpliwość poziomy
kwot nadal pozostają wysokie, a decyzja 18.169
CITES nie została jeszcze wdrożona
Na 17. konferencji Stron Konwencji CITES w 2016 r.
podjęto decyzję wymagającą, aby Strony, którym
przydzielono kwoty polowań na lamparty,
rozważyły, czy kwoty te są nadal na poziomie
nieszkodliwym dla przeżycia gatunku na wolności,biorąc pod uwagę, że zostały one uzgodnione na
posiedzeniach CITES ponad 30 lat temu,
a populacja lampartów od tego czasu znacząco
zmalała. Kwestię tę omawiano na kolejnych
posiedzeniach CITES. Na 18. konferencji Stron
Konwencji CITES w 2019 r. Unia Europejska
zauważyła, że kwoty eksportowe określone
w uchwale konf. 10.14 (zm. CoP16) pozostały
wysokie i zaleciła, aby w przyszłych ocenach kwot
brać pod uwagę rzeczywiste poziomy pozyskiwania
oraz wszystkie informacje związane ześmiertelnością. Na posiedzeniu podczas tej
konferencji Strony podjęły decyzję 18.16996,
w której poleciły, aby Sekretariat CITES opracowałwytyczne, które mogą być pomocne Stronom
w wydawaniu orzeczeń o nieszkodliwości odnośnie
do handlu trofeami myśliwskimi z lampartów,
jednak do dzisiaj praca ta nie została ukończona.

• Dane populacyjne są niewiarygodne lub
metodologie oceny populacji nie gwarantują
spełnienia wymogów nieszkodliwości
Jak już zauważono, istnieje niewiele wiarygodnych
danych dotyczących zmian w statusie populacji
lampartów w Afryce. Ponadto, wśród odpowiedzi
uzyskanych od Stron Konwencji CITES, dla których
wyznaczane są kwoty, przewodniczący Komitetu
ds. Zwierząt CITES zauważył, że najnowsze szacunki
Botswany dotyczące populacji lampartów są
oparte na dostępnych siedliskach, a nie narzeczywistym zliczaniu zwierząt94. Gdy Botswana
dostarczyła oszacowanie na rok 2020, nie

23Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej• Obowiązujący obecnie system kwot CITES
dotyczących lampartów nie zapewnia, że eksport
trofeów myśliwskich nie jest szkodliwy
W Czerwonej księdze IUCN z 2015 r. w ocenie
dotyczącej lampartów stwierdzono, że: „w przypadku
słabego zarządzania, polowania dla trofeów mogąbyć szkodliwe dla populacji, zwłaszcza gdy
pozwolenia dotyczą jednego obszaru geograficznego,a celem polowań stają się osobniki w najlepszej
formie, aktywne na danym terytorium i aktywne
reprodukcyjnie”.
Opublikowano kilka ostatnio przeprowadzonychbadań naukowych, które kwestionują zrównoważony
charakter polowań na lamparty dla trofeów
w ramach aktualnego systemu.
Trouwborst i in. (2019)97 zbadali system kwot CITES
dotyczący lamparta i doszli, między innymi, downiosku, że obecny plan w dużej mierze nie spełnia
ogólnych zasad ostrożności, zrównoważonegoużytkowania i zarządzania adaptacyjnego.
Braczkowski i in. (2015)98 podali, że 87%
ankietowanych zawodowych myśliwych, którzypolowali w Botswanie, Republice Południowej Afryki,
Namibii, Tanzanii, Zambii lub Zimbabwe,odpowiedziało, że chcieli upolować dorosłą samicę
lamparta. Badanie sugeruje, że myśliwi polujący dla
trofeów mają równe szanse na napotkanie samca lub
samicy lamparta oraz że mają trudności
z określeniem płci i wieku osobników99.
Naude i in. (2020)23 zbadali skutki powodowanej
przez człowieka śmiertelności lampartów, coobejmuje polowania dla trofeów, i zwrócili uwagę na
zakłócone rozpraszanie młodocianych samców
prowadzące do chowu wsobnego z potencjalnymi
konsekwencjami dla przyszłej żywotności populacji.
Loveridge i in. (2022)100 zbadali populacje lampartaw znajdującej się w Zimbabwe części
transgranicznego obszaru ochrony Kavango-Zambezi
i stwierdzili, że ich zagęszczenie jest znacząco niższe
niż było przy poprzednich szacunkach. Jako kluczowe
czynniki, które negatywnie wpłynęły na zagęszczenie
populacji lamparta, wskazali zmiany siedlisk ludzkich,polowania dla trofeów i zastawianie sideł oraz zalecili
rewizję kwot CITES dotyczących trofeów.
Te i inne ważne badania naukowe oraz ich wnioski
powinny być w pełni brane pod uwagę podczas
ustalania kwot odnośnie do polowań na lamparty
oraz podejmowania decyzji, czy należy wydać
pozwolenie.
Dodatkowo, na 31. posiedzeniu Komitetu
ds. Zwierząt CITES, które odbyło się w czerwcu 2021

24

r., wyszło na jaw, że ani RepublikaŚrodkowoafrykańska, ani Botswana, które to kraje
broniły swoich kwot dotyczących lamparta, nie
posiadają obecnie planów zarządzania populacją
lampartów.

• Wydaje się, że w czasie pisania tego dokumentu nie
było żadnych negatywnych opinii dotyczących
przywozu trofeów myśliwskich z lampartaz dowolnego państwa zasięgu, chociaż wymogiokreślone w wytycznych unijnych nie są spełnione.
Zalecenia• Natychmiast przyjąć podejście ostrożnościowei wstrzymać wydawanie pozwoleń na przywóz
trofeów myśliwskich z lamparta do UE: w świetle
braku wiarygodnych danych o populacji lampartów,
braku planów zarządzania lampartami w niektórych
krajach pozwalających na polowania dla trofeów na
lamparty oraz pojawiających się dowodów na
potencjalnie szkodliwe skutki polowań dla trofeów na
lamparty, naszym zdaniem należy polecić państwom
członkowskim Unii Europejskiej natychmiastowe
przyjęcie podejścia ostrożnościowego i zawieszenie
wydawania pozwoleń na przywóz trofeówmyśliwskich z lamparta.

• Opublikować i ocenić przestrzeganie wytycznych
zalecających pomoc Stronom CITES przed
wydaniem nowych pozwoleń: przed rozważaniem
wydania w przyszłości pozwoleń na przywóz, UE i jejpaństwa członkowskie powinny zaczekać na
publikację proponowanych wytycznych CITES
dotyczących pomocy Stronom w sporządzaniu
orzeczeń o nieszkodliwości na potrzeby handlu
trofeami myśliwskimi z lamparta oraz oceny, jaksprawdzane jest przestrzeganie tych wytycznych.

• Opracować klarowne i wymierne kryteria oraztransparentne procedury, aby zapewnić, że
wytyczne Grupy ds. Przeglądu Naukowego są
w pełni realizowane: UE powinna również
opracować klarowne kryteria, za pomocą których
władze CITES państw członkowskich powinny określić
i sprawdzić, czy pozwolenie na przywóz trofeówmyśliwskich z określonych populacji przyniesie
znaczące i wymierne korzyści w zakresie ochrony
tego gatunku (oraz w szczególności populacji,z których pozyskiwane są trofea), a także czy
wszystkie pozostałe kryteria określone w wytycznych
Grupy ds. Przeglądu Naukowego dotyczących
polowań dla trofeów są w pełni spełnione.

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

OPIS PRZYPADKU

Przywóz trofeów myśliwskich ze słoni
afrykańskich do państw członkowskich UE
Wprowadzenie
Od 2021 r. afrykański słoń sawannowy (Loxodonta
africana) jest klasyfikowany przez IUCN jako gatunek
zagrożony, a słoń leśny (Loxodonta cyclotis) jako
krytycznie zagrożony101 102. Słonie afrykańskie są
wymienione jako jeden gatunek (Loxodonta africana)w Załącznikach CITES, przy czym większość populacji
znajduje się w wykazie w Załączniku I (UE –rozporządzenia dotyczące handlu dziką fauną i florą
Załącznik A), a populacje w Botswanie, Namibii,
Zimbabwe i Republice Południowej Afryki –w Załączniku II (UE – rozporządzenia dotyczące handludziką fauną i florą Załącznik B).
Sześć Stron przedłożyło w 2021 r. dobrowolne kwoty
eksportowe CITES dla trofeów myśliwskich ze słoni
i kłów, wynoszące 1270 trofeów (czyli 2540 kłów)

rocznie. Podstawa naukowa kwot eksportowych nie
jest publicznie dostępna. Kwoty pozostają wysokie
i stanowią zagrożenie dla populacji słoni.

Status ochronny słonia
Chociaż liczba słoni afrykańskich nie jest pewna,
szacowana wielkość populacji na rok 2015 wynosiła
415 428103. Populacja słonia sawannowego zmniejszyła
się o ponad 50% w ciągu ostatnich trzech pokoleń (75lat),101 natomiast słonia leśnego o ponad 80% w ciągu
minionych trzech pokoleń (93 lata)102.
Ostatnie oceny przeprowadzane przez IUCN wskazują
na kłusownictwo jako na główne zagrożenie dla obu
gatunków, następnie na utratę siedlisk, konwersję
gruntów oraz konflikt człowiek-przyroda. Słonie
sawannowe utraciły 85% swojego dawnego zasięgu

25

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

sprzed okresu rozwoju rolnictwa104. Słonie leśne
zajmują mniej niż 25% swojego potencjalnego obszaruwystępowania i doświadczyły jego zmniejszenia
o około 30% w latach 2002–2011105.

Ochrona międzynarodowa, kwoty trofeów
i handelSłoń afrykański znalazł się w wykazie CITESw Załączniku II w 1977 r. i został przeniesiony doZałącznika I w 1989 r. W 1997 r. populacje Botswany,
Zimbabwe i Namibii zostały przeniesione do Załącznika
II CITES z informacją o zakazie regularnegomiędzynarodowego handlu kością słoniową do celów
komercyjnych. W 2000 r. populacja z Republiki
Południowej Afryki została również ujęta w wykazie
w Załączniku II opatrzona taką samą informacją.
Wywóz trofeów myśliwskich ze słoni i ciosów na użytek
osobisty jest obecnie dozwolony.
Sześć Stron przedłożyło w 2021 r. dobrowolne kwoty
eksportowe CITES dla trofeów myśliwskich ze słoni
i ciosów, wynoszące 1270 trofeów (czyli 2540 ciosów)
rocznie: 800 ciosów z 400 słoni dla Botswany, 180 z 90
dla Namibii, 300 ze 150 dla Republiki Południowej
Afryki, 100 z 50 dla Tanzanii, 160 z 80 dla Zambii oraz
1000 z 500 dla Zimbabwe. Podstawa naukowa tych
kwot eksportowych nie jest publicznie dostępna.
Kwoty pozostają wysokie i stanowią zagrożenie dla
populacji słoni.
• Według raportu za okres 2014–2018
przygotowanego przez Humane SocietyInternational z wykorzystaniem informacji z baz
danych CITES1 dotyczących handlu, do Unii
przywieziono trofea z 952 słoni afrykańskich, cooznacza, że są one piątym najbardziej popularnymwśród myśliwych z Europy zwierzęciem, z którego
pozyskiwane są trofea myśliwskie.
• Zdecydowana większość tych trofeów ze słonia
afrykańskiego pochodziła z trzech spośród sześciu
afrykańskich państw zasięgu z kwotami
eksportowymi CITES, a mianowicie z Zimbabwe,
Republiki Południowej Afryki i Namibii.
• W UE Niemcy, Hiszpania i Francja odpowiadają za
ponad 50% importu trofeów ze słoni afrykańskich.

Aktualne unijne zasady i wytyczne
Istnieje wymóg, aby państwa członkowskie UE
wydawały pozwolenia na przywóz okazów gatunków
ujętych w wykazie w Załączniku A i B, w tym obu
gatunków słoni afrykańskich. Populacje słoni
w Botswanie, Namibii, Republice Południowej Afryki

26

i Zimbabwe znajdują się w wykazie w Załączniku B,
a wszystkie pozostałe – w Załączniku A. Pod tym
względem obowiązki unijnych Organów Naukowych
CITES oraz Grupy ds. Przeglądu Naukowego na mocy
rozporządzenia (WE) nr 338/97 oraz (WE) nr 865/2006
zostały wyraźnie określone w wytycznych na stronieinternetowej Komisji Europejskiej84.
Dla populacji z Załącznika A obejmują one, między
innymi, następujące wymogi:• Zalecenie, aby wprowadzenie na teren UE nie•

miało szkodliwych skutków dla statusu ochronnego
danego gatunku ani dla zakresu terytorium
zajmowanego przez daną populację tego gatunku.
Zalecenie, aby wprowadzenie na teren UE służyło:» rozwojowi nauki, gdy dany gatunek okazuje siębyć jedynym odpowiednim lub gdy nie są dostępne
okazy wyhodowane w niewoli;» celom hodowli lub propagowania, z których
wynikną korzyści dla ochrony danego gatunku;» badaniom lub edukacji ukierunkowanym nazachowanie lub ochronę danego gatunku;» innym celom, które nie szkodzą ochronie danego
gatunku.

W odniesieniu do „innych celów” oraz w związku
z przywozem trofeów myśliwskich z gatunków
z Załącznika A wytyczne podkreślają:• Fundamentalną zasadą jest, że zgoda na handel••okazami z gatunków objętych Załącznikiem A musibyć wydawana jedynie w wyjątkowych
okolicznościach.
Jedyny oczywisty przypadek, gdy import nie jest
szkodliwy dla przetrwania gatunku, to sytuacja,
kiedy jest on wyraźnie dobroczynny dla jegoprzetrwania, tj. gdy wynikają z niego znaczące
i wymierne korzyści dla ochrony gatunku, albo,
w wyjątkowych przypadkach, gdy jest wyraźnie
nieszkodliwy, ale wiążą się z nim także szersze
korzyści dla społeczeństwa.
Polowania dla trofeów powinny być częścią
starannie opracowanego planu zarządzania
gatunkami, który powinien, jeżeli dotyczy:» być oparty na pewnych danych biologicznych
zebranych na populacjach docelowych;Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej» wyraźnie wykazywać, że poziomy pozyskiwaniasą zrównoważone;sobą wzajemnie i nakładają coraz większą presję
na populacje tych zwierząt.

» być monitorowany przez ekspertów biologii;

Dotycząca słoni afrykańskich presja związana
z kłusownictwem przewyższa poziom
zrównoważenia, chociaż dokładna liczba słonizabijanych każdego roku przez kłusowników nie
jest znana. Szacunki, których dokonano
w szczytowym okresie kłusownictwa, wskazywały
na 30 000–40 000 słoni rocznie106 107. Najnowsze
modele sugerują, że ogólne wskaźniki
kłusownictwa mogły się zmniejszyć, ale pozostają
wysokie ponad poziom zrównoważenia,
z regionalnymi różnicami108 109. Dla przykładu,liczba martwych słoni wzrosła o 593% od roku
2014 do 2018 w Botswanie północnej110. Chociaż
większość słoni żyje na obszarach chronionych,wskaźniki kłusownictwa są podobne dla siedlisk
chronionych i niechronionych.

» być niezwłocznie zmieniany, jeżeli jest to
konieczne dla utrzymania celów ochrony;» wykazywać, że nielegalne działania są pod
kontrolą;» przynosić znaczące i wymierne korzyści
w zakresie ochrony gatunków;» przynosić korzyści lokalnym społecznościom,
które dzielą obszar zamieszkania z danym
gatunkiem lub ponoszą szkody w związku z jego
obecnością, oraz pozostawać z tymi
społecznościami we współpracy.
Przywóz okazów z Załącznika B, na przykład trofeówmyśliwskich ze słonia afrykańskiego z Botswany,
Namibii, Republiki Południowej Afryki i Zimbabwe,może być zatwierdzany rutynowo, a nie tylko
w „wyjątkowych okolicznościach”, jak jest to
wymagane dla Załącznika A. Wymóg „innych celów”
nie ma zastosowania do populacji słonia afrykańskiegoz Załącznika B. Przywóz do UE trofeów myśliwskich zesłoni afrykańskich z populacji ujętych w wykazie
w Załączniku B wymaga informacji od Organu
Naukowego importującego państwa członkowskiego,przekazanej po zbadaniu dostępnych danych
i rozważeniu opinii unijnej Grupy ds. Przeglądu
Naukowego, że wprowadzenie na teren UE nie będzie
miało szkodliwych skutków dla statusu ochronnego
gatunku ani dla zakresu terytorium zajmowanego przezdaną populację tego gatunku, biorąc pod uwagę
obecny i oczekiwany poziom handlu.

Problemy i zagrożenia związane z obecnym
zastosowaniem systemu kwot w odniesieniu
do trofeów ze słoni• Od 2021 r. słonie afrykańskie znajdują się
w Czerwonej księdze IUCN jako gatunek
zagrożony i krytycznie zagrożony, podległy wielu
istniejącym zagrożeniom. Legalne polowania
stwarzają dodatkowy stres dla już zagrożonego
gatunku.
Główne zagrożenia dla słoni – nielegalne
polowania, utrata siedlisk w związku z ekspansją
ludzi oraz konflikt człowiek-przyroda – wiążą się ze

W całej Afryce słoniom grozi utrata siedlisk i ich
fragmentacja, a także ekspansja ludzi101 102. Oba
gatunki straciły znaczną część siedlisk – słonie
sawannowe zajmują jedynie 15% swojego
dawnego obszaru występowania101, a słonie leśne
zajmują mniej niż 25% swojego potencjalnego
obszaru102. Krajowe plany zarządzania słoniami są
nieaktualne i pilnie należy się im przyjrzeć. Jako że
słonie są gatunkiem wędrownym i 76% ich
populacji przemieszcza się przez granice państw,działania zarządcze w jednym kraju mogą miećolbrzymie konsekwencje i wywoływać skutki, które
rozejdą się daleko poza docelową strefę, obszar
lub populację, przekraczając nawet granice111.

• Myśliwi polujący dla trofeów wybierają starsze
słonie ze względu na ich imponującą wielkość
i ciosy, jednak te osobniki są bardzo ważne dla
swoich grup społecznych i ich sukcesu
reprodukcyjnego
Słonie afrykańskie żyją w złożonych grupach
społecznych, w których relacje społeczne są bardzoważne i zapewniają bezpośrednie korzyści
poszczególnym osobnikom112. Myśliwi polujący dla
trofeów często wybierają starsze słonie ze względu
na większe ciosy, jednak naukowcy ostrzegają, żeeliminacja starszych osobników możezdestabilizować społeczności słoni35 40.
Samice słonia żyją w matrylinearnych jednostkachrodzinnych, którym przewodzi najstarsza samica,
czyli matrona113. Grupy społeczne ze starszymi
matronami są chronione przed czynnikami27

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

stresogennymi, takimi jak kłusownictwo, natomiast
słonie w zaburzonych grupach rodzinnych
wykazują oznaki chronicznego stresu, co możeskutkować obniżoną odpornością i niższymi
wskaźnikami reprodukcji114. Starsze matrony sąszczególnie ważnym elementem grupy ze względu
na posiadaną wiedzę społeczną i ekologiczną59 60.
Informacje te pozwalają im chronić stado przed
zagrożeniami i odpowiednio reagować na zmianyśrodowiskowe. Eliminowanie starszych samic przez
legalne lub nielegalne polowania może mieć
negatywne konsekwencje dla przetrwania całej
populacji.
Naukowcy twierdzą, że starsze samce nie są wcale
niepotrzebne i odgrywają bardzo ważną rolęw swoich społecznościach, podobnie jak starsze
matrony29. Tak jak starsze samice, starsze samce
odgrywają zasadniczą rolę w stadzie samców jako
przywódcy oraz ważne źródło wiedzy ekologicznej
i społecznej29 36 115. Wyeliminowanie starszych
samców, tradycyjnie klasyfikowanych jako „poszczytowym okresie” (będących głównym celemmyśliwych polujących dla trofeów), może miećszeroko zakrojone negatywne skutki dla populacji
z powodu utraty wiedzy i przywództwa oraznasilenia konfliktów z ludźmi39. Podobnie jak
w przypadku eliminacji samic, zdaniem
naukowców selektywne polowania na starsze
samce mogą być bardzo szkodliwe dla społeczności
słoni29.
Starsze słonie są również najważniejsze dla
reprodukcji. Starsze samice mają wyższe wskaźniki
rozrodczości, większe przeżycie młodych podczas
suszy, natomiast starsze samce są preferowane
przez samice i odnoszą większy sukces
reprodukcyjny niż młodsze37 38 62 63 64. Słonie mająpowolne tempo reprodukcji, a ponadto podczas
gdy 82% samic dożywa wieku pierwszego cielenia,
tylko 39% samców dożywa pierwszego okresu
aktywności seksualnej116. Zatem nadmiernie
intensywne polowania na dorosłe samce mająpoważne konsekwencje dla demografii populacji
samców.
Co więcej, celem polowań dla trofeów są właśnie
te grupy wiekowe, których liczebność już została
znacznie zmniejszona na skutek kłusownictwa na
potrzeby handlu kością słoniową, co jeszcze
bardziej zmniejsza populację starszych samców
w szczytowym okresie reprodukcyjnym.

28• Istnieje niewiele dowodów potwierdzających, żepolowania dla trofeów przynoszą korzyści dla
ochrony słoni
Brakuje dowodów potwierdzających, że polowania
dla trofeów przynoszą korzyści dla ochrony słoni.
Niedawno przeprowadzone badanie w obszarze
ochrony przyrody (conservancy) w Namibii
wykazało, że zrównoważone polowania dla
trofeów na słonie nie zrekompensowały kosztów
utraty zbiorów117. Aby środki uzyskiwane
z polowań dla trofeów były wystarczające na
pokrycie kosztów utraty zbiorów, polowania
musiałyby dotyczyć trzykrotnie większej liczby słoni
niż wynosi zrównoważony ubytek. Dodatkowo,
wielka część środków uzyskiwanych z polowań dla
trofeów idzie na koszty operacyjne, a nie na
odszkodowania dla członków lokalnej społeczności.
Ponieważ tylko niewielki ułamek dochodów
z polowań dla trofeów pozostaje w tej
społeczności, niewiele osób na poziomie
gospodarstwa domowego czerpie zyski z polowań
na słonie17. W Namibii polowania często odbywają
się na terenie prywatnych farm i nie przynoszą
korzyści ani państwu, ani społecznościom wiosek.
Badanie IUCN wykazało, że ludność z 82
społeczności żyjących na obszarach ochrony
przyrody, tzw. „conservancies”, w Namibii, gdzie
prowadzone były polowania dla trofeów, zarabiałana ogół łącznie 7,50 USD na członka społeczności
rocznie,12 co daje 0,02 USD na członka
społeczności dziennie, o wiele poniżej
międzynarodowej linii ubóstwa. Urodzona w
Zimbabwe dr Mucha Mkono, w swoim wystąpieniu
dla Kongresu Stanów Zjednoczonych, stwierdziła,że gdy podczas badań w terenie rozmawiała zmieszkańcami wiejskiego rejonu Hwange,
powiedziano jej, iż lokalna społeczność zarobiła na
polowaniach dla trofeów nie więcej niż 3 USD na
gospodarstwo domowe rocznie. Badaczka
zauważyła, że „korzyści są, delikatnie mówiąc,symboliczne, a okoliczne społeczności nadal żyją w
skrajnej nędzy pomimo dziesięcioleci
usankcjonowanych przez państwo polowań
odbywających się na pobliskim terenie”118.

• Kwoty polowań dla trofeów są ustanawiane
pomimo zmniejszania się populacji słoni
i pomimo nieaktualnych krajowych planówzarządzania
Populacje z Załącznika A:

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej» Tanzanii przyznano kwoty eksportowe w liczbie
50 słoni, chociaż kraj ten nie posiada aktualnego
planu zarządzania populacją słoni. Ostatni planpochodzi z roku 2010 i obejmuje lata 2010–2015.
Według wielkiego spisu słoni (2016): „Doszło do
gwałtownego zmniejszenia się populacji o 60
procent w ciągu pięciu lat”119. W badaniu z 2015 r.
zidentyfikowano Tanzanię jako główny ośrodek
kłusownictwa.120 Stwierdzono, że 86–93% kości
słoniowej pozyskanej ze słoni sawannowych
i przechwyconej między 1996 a 2014 rokiem
pochodziło z południowo-wschodniej Tanzanii
i przylegającego północnego Mozambiku.
» Mozambikowi przyznano kwoty eksportowe
w liczbie 33 słoni, chociaż ich populacja zmniejszyła
się o 53% w ciągu 5 lat według wielkiego spisu
słoni z 2016 r.
» Zambii przyznano kwoty eksportowe w liczbie 80
słoni, chociaż kraj ten nie posiada aktualnego
planu zarządzania populacją słoni. Ostatni planpochodzi z roku 2003.

populacja słoni w Botswanie zmniejszyła się o 15%
od 2010 r.119» Republice Południowej Afryki przyznano kwoty
eksportowe w liczbie 150 słoni. Republika
Południowej Afryki posiada nieaktualny planzarządzania populacją słoni z 2008 r., chociaż
istnieje aktualna strategia badań nad słoniami
w Republice Południowej Afryki na lata 2014–
2024. Celem tego dokumentu jest „przedstawienie
wytycznych dotyczących badań, które dostarczą
potrzebne informacje, by umożliwić władzom
bardziej efektywne wdrażanie planów zarządzania
populacją słoni”.
» Zimbabwe przyznano kwoty eksportowe w liczbie
500 słoni, ale według wielkiego spisu słoni (2016)
populacja tych zwierząt w Zimbabwe zmniejszyła
się o 6% ogółem, chociaż w niektórych regionach
spadek liczebności sięgnął aż 74%119. Istnieją
dowody na prowadzenie niezrównoważonych
polowań dla trofeów w Zimbabwe, a rozmiar
trofeów ze słoni znacząco zmalał w latach 2004–
201556.

Populacje z Załącznika B:
Zalecenia» Botswanie przyznano kwoty eksportowe w liczbie
400 słoni. Według wielkiego spisu słoni (2016)29

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej• Natychmiast przyjąć podejście ostrożnościowei wstrzymać wydawanie pozwoleń na przywóz
trofeów myśliwskich ze słoni do UE: w świetle
najnowszych ocen IUCN skutkujących klasyfikacją
słoni afrykańskich jako zagrożonych i krytycznie
zagrożonych wyginięciem oraz w związku ze staleobecnym zagrożeniem kłusownictwem i utratą
siedlisk, naszym zdaniem należy polecić państwom
członkowskim UE, aby natychmiast przyjęły
podejście ostrożnościowe i wstrzymały wydawanie
pozwoleń na przywóz trofeów myśliwskich ze słoni.

• Opracować klarowne i wymierne kryteriaokreślenia, czy wytyczne Grupy ds. Przeglądu
Naukowego są w pełni realizowane:
UE powinna również opracować klarowne kryteria,
za pomocą których władze CITES państw
członkowskich powinny określić i sprawdzić, czypozwolenie na przywóz trofeów myśliwskichz określonych populacji ujętych w wykazie
w Załączniku A i posiadających pozytywną opinię
unijnej Grupy ds. Przeglądu Naukowego przynosi
znaczące i wymierne korzyści w zakresie ochrony
tego gatunku (oraz w szczególności populacji,z których pozyskiwane są trofea), a także czy
wszystkie pozostałe kryteria określone
w wytycznych Grupy ds. Przeglądu Naukowego
dotyczących polowań dla trofeów są w pełni
spełnione.

30

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

Bibliografia
1

2

3

4

HSI Europe (2021) „Polowania dla trofeów w liczbach: Rola
Unii Europejskiej w światowych polowaniach na trofea. Importi eksport gatunków wymienionych na liście CITES w latach
2014–2018”. Dostępne na stronie: https://www.hsi.org/wpcontent/uploads/2021/06/HSI_Polowania-dla-trofeow-wliczbach_Rola-Unii-Europejskiej-w-swiatowych-polowaniachna-trofea.pdf.
Knell, R.J. i Martínez-Ruiz, C. (2017) „Selective harvest focusedon sexual signal traits can lead to extinction under directional
environmental change”, Proceedings of the Royal Society B,
284(1868). Dostępne na stronie:
http://doi.org/10.1098/rspb.2017.1788.
Creel, S. i in. (2016) „Assessing the Sustainability of African
Lion Trophy Hunting, With Recommendations for Policy”,
Ecological Applications, 26, s. 2347-2357. Dostępne na
stronie: https://doi.org/10.1002/eap.1377.
Packer, C. i in. (2009) „Sport Hunting, Predator Control andConservation of Large Carnivores”, PLOS ONE, 4(6), s. e5941.
Dostępne na stronie:
https://doi.org/10.1371/journal.pone.0005941.

5

Selier, S.J. i in. (2014) „Sustainability of Elephant Hunting
Across International Borders in Southern Africa: A Case Studyof the Greater Mapungubwe Transfrontier Conservation
Area”, The Journal of Wildlife Management, 78, s. 122-132.
Dostępne na stronie: https://doi.org/10.1002/jwmg.641.

6

Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawieochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory.

7

Rozporządzenie Rady (WE) nr 338/97 z dnia 9 grudnia 1996 r.
w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze
regulacji handlu nimi.

89

IUCN/PACO (2009) „Big Game Hunting in West Africa. What is
its contribution to conservation?” Dostępne na stronie:
https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/2009-074-En.pdf.
Campbell, R. (2013) „The $200 million question: How muchdoes trophy hunting really contribute to African communities?
A report for the African Lion Coalition, prepared byEconomists at Large”. Melbourne, Australia.

10 Murray, C. (2017) „The lion’s share? On the economic benefitsof trophy hunting. A report for the Humane SocietyInternational, prepared by Economists at Large”. Melbourne,
Australia.
11 Focusing on Wildlife (2014) Elephants worth much, much
more alive than dead, says new report. Dostępne na stronie:
https://focusingonwildlife.com/news/elephants-worth-muchmuch-more-alive-than-dead-says-new-report/
12 Chardonnet, B. (2019) „Africa is Changing: Should its
Protected Areas Evolve? Reconfiguring the Protected Areas inAfrica”. Dostępne na stronie:
https://conservationaction.co.za/wpcontent/uploads/2019/03/etudesAP_configAP_EN.pdf.
13 Zafra-Calvo, N. i in. (2018) „Predictors of Elephant Poaching in
a Wildlife Crime Hotspot: The Ruvuma Landscape of Southern
Tanzania and Northern Mozambique”, Journal For Nature

Conservation, 41, s. 79-87. Dostępne na stronie:
https://doi.org/10.1016/j.jnc.2017.11.006.
14 EMS FOUNDATION (2019) „A Briefing Paper to inform
decisions pertaining to Trophy Hunting Import Bans”.
Dostępne na stronie: https://iwbond.org/wpcontent/uploads/2019/10/200115_Briefing-paper-forDEFRA_EMS-2.pdf.
15 Grobler, J. (2019) „It pays, but does it stay? Hunting in
Namibia’s community conservation system”, Mongabay
Environmental News, 26 lutego. Dostępne na stronie:
https://news.mongabay.com/2019/02/it-pays-but-does-itstay-hunting-in-namibias-community-conservation-system/.
16 Smit, E. (2019) „Namibia – Complaints of Mismanagement inConservancies”, Africa Sustainable Conservation News.
Dostępne na stronie:
https://africasustainableconservation.com/2019/10/23/namib
ia-complaints-of-mismanagement-in-conservancies/.
17 van der Meer, E. i Dullemont, H. (2021) „Human-carnivore
coexistence: factors influencing stakeholder attitudes towards
large carnivores and conservation in Zimbabwe”,
Environmental Conservation, 48, s. 48-57.
18 Schnegg, M. i Kiaka, R.D. (2018) „Subsidized elephants:
Community-based resource governance and environmental(in)justice in Namibia”, Geoforum, 93, s. 105-115.
19 WWF (brak danych) Road Map to Zero-Poaching in Selous.
Dostępne na stronie:
https://www.worldwildlife.org/projects/road-map-to-zeropoaching-in-selous
20 Lescuyer, G. i in. (2016) „Does Trophy Hunting Remain aProfitable Business Model for Conserving Biodiversity in
Cameroon?”, International Forestry Review, 18, s. 108-118.
Dostępne na stronie:
https://doi.org/10.1505/146554816819683780.
21 Milner, J.M., Nilsen, E.B. i Andreassen, H.P. (2007)„Demographic side effects of selective hunting in ungulates
and carnivores”, Conservation Biology, 21, s. 36-47.
22 Allendorf, F.W. i in. (2008) „Genetic effects of harvest on wild
animal populations”, Trends in Ecology & Evolution, 23(6), s.
327-337. Dostępne na stronie:
https://doi.org/10.1016/j.tree.2008.02.008.
23 Naude, V.N. i in. (2020) „Unsustainable anthropogenic
mortality disrupts natal dispersal and promotes inbreeding inleopards”, Ecology and Evolution, 10(8), s. 3605-3619.
24 Safari Club International (brak danych) Record Book andWorld Hunting Awards. Dostępne na stronie:
https://safariclub.org/world-hunting-awards/.
25 Allendorf, F.W. i Hard, J.J. (2009) „Human-induced evolution
caused by unnatural selection through harvest of wild
animals”, Proceedings of the National Academy of Sciences,
106, s. 9987-9994. Dostępne na stronie:
https://doi.org/10.1073/pnas.0901069106.
26 Darimont, C.T. i in. (2009) „Human predators outpace otheragents of trait change in the wild”, Proceedings of the
National Academy of Sciences, 106, s. 952–954.
27 Loveridge, A.J. i in. (2016) „Conservation of Large Predator
Populations: Demographic and Spatial Responses of African
Lions to the Intensity of Trophy Hunting”, Biological31

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

Conservation, 204, s. 247-254. Dostępne na stronie:
https://doi.org/10.1016/j.biocon.2016.10.024.
28 Mweetwa, T. i in. (2018) „Quantifying Lion (Panthera leo)
Demographic Response Following a Three-Year Moratorium
on Trophy Hunting”, PLOS ONE, 13, s. e0197030. Dostępne na
stronie: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0197030.
29 Allen, C.R.B. i in. (2020) „Importance of Old Bulls: Leaders andFollowers in Collective Movements of All-Male Groups in
African Savannah Elephants (Loxodonta africana)”, Scientific
Reports, 10. Dostępne na stronie:
https://doi.org/10.1038/s41598-020-70682-y.
30 Balme, G.A., Slotow, R. i Hunter, L.T.B. (2009) „Impact ofconservation interventions on the dynamics and persistenceof a persecuted leopard (Panthera pardus) population”,
Biological Conservation, 142(11), 2681–2690.
31 Gosselin, J. i in. (2017) „Hunting promotes sexual conflict inbrown bears”, Journal of Animal Ecology, 86, s. 35–42.
32 Frank, S.C. i in. (2020) „Harvest is associated with thedisruption of social and fine-scale genetic structure among
matrilines of a solitary large carnivore”, Evolutionary
Applications, s. 1–13.
33 Maletzke, B.T. i in. (2014) „Effects of hunting on cougar spatialorganization”, Ecology and Evolution, 4, s. 2178–2185.
34 Elliot, N.B. i in. (2014) „Social relationships affect dispersal
timing revealing a delayed infanticide in African lions”, Oikos,
123, s. 1049–1056.
35 Mccomb, K. i in. (2001) „Matriarchs as repositories of social
knowledge in African elephants”, Science, 292, s. 491–494.
36 Slotow, R. i in. (2000) „Older bull elephants control young
males”, Nature, 408, s. 425–426.
37 Hollister-Smith, J.A. i in. (2007) „Age, musth and paternity
success in wild male African elephants, Loxodonta africana”,
Animal Behaviour, 74, s. 287–296.
38 Moss, C.J. (1983) „Oestrous behaviour and female choice in
the African elephant”, Behaviour, 86, s. 167–196.
39 Allen, C.R., Croft, D.P. i Brent, L.J.N. (2021) „Reduced older
male presence linked to increased rates of aggression to nonconspecific targets in male elephants”, Proceedings of theRoyal Society B, 288(1965).
40 Chiyo, P.I. i in. (2011) „Association patterns of Africanelephants in all-male groups: the role of age and genetic
relatedness”, Animal Behaviour, 81, s. 1093–1099.
41 Loveridge, A.J. i in. (2007) „The Impact of Sport-Hunting on
the Population Dynamics of an African Lion Population in a
Protected Area”, Biological Conservation, 134, s. 548-558.
Available at: https://doi.org/10.1016/j.biocon.2006.09.010.
42 Robinson, H.S. i in. (2008) „Sink populations in carnivore
management: cougar demography and immigration in ahunted population”, Ecological Applications, 18(4), s. 1028–
1037.
43 Croes, B.M. i in. (2011) „The impact of trophy hunting on lions(Panthera leo) and other large carnivores in the Bénoué
Complex, northern Cameroon”, Biological Conservation, 144,
s. 3064–3072.
44 Brashares, J.S., Arcese, P. i Sam, M.K. (2001) „Humandemography and reserve size predict wildlife extinction in

32

West Africa”, Proceedings of the Royal Society B, 268, s.
2473–2478.
45 Bauer, H. i in. (2016) „Panthera leo”, The IUCN Red List of
Threatened Species 2016 [Czerwona księga zagrożonych
gatunków IUCN, 2016 r.]. Dostępne na stronie:
http://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.20163.RLTS.T15951A107265605.en.
46 Frank, S.C. i in. (2018) „Sociodemographic factors modulate
the spatial response of brown bears to vacancies created byhunting”, Journal of Animal Ecology, 87, s. 247–258.
47 Leclerc, M. i in. (2017) „Hunting Promotes Spatial
Reorganization and Sexually Selected Infanticide”, Scientific
Reports, 7. Dostępne na stronie:
https://doi.org/10.1038/srep45222.
48 Swenson J.E. i in. (1997) „Infanticide caused by hunting ofmale bears”, Nature, 386, s. 450–451.
49 Van de Walle, J. i in. (2018) „Hunting Regulation Favors Slow
Life Histories in a Large Carnivore”, Nature Communications,
9. Dostępne na stronie: https://doi.org/10.1038/s41467-01803506-3.
50 Leader-Williams, N., Baldus, R.D. i Smith R.J. (2009) „The
Influence of Corruption on the Conduct of Recreational
Hunting”, w: Dickson, B., Hutton, J. i Adams, B. (red.)
Recreational Hunting, Conservation and Rural Livelihoods:
Science and Practice. Wyd. 1. Blackwell Publishing.
51 Rosenblatt, E. i in. (2014) „Detecting declines of apex
carnivores and evaluating their causes: An example with
Zambian lions”, Biological Conservation, 180, s. 176-186.
Dostępne na stronie:
http://dx.doi.org/10.1016/j.biocon.2014.10.006.
52 Pigeon, G. i in. (2016) „Intense selective hunting leads toartificial evolution in horn size”, Evolutionary Applications,9(4), s. 521-530.
53 Campbell-Staton, S.C. i in. (2021) „Ivory poaching and therapid evolution of tusklessness in African elephants”, Science,
374(6566), s. 483-487.
54 Coltman, D.W. i in. (2003) „Undesirable evolutionary
consequences of trophy hunting”, Nature, 426(6967), s. 655658.
55 Crosmary, W. i in. (2013) „Trophy hunting in Africa: long-term
trends in antelope horn size”, Animal Conservation, 16(6), s.
648-660.
56 Muposhi, V.K. i in. (2016) „Trophy hunting and sustainability:
temporal dynamics in trophy quality and harvesting patternsof wild herbivores in a tropical semi-arid savanna ecosystem”,
PLoS One, 11(10), s. e0164429.
57 Bradshaw, G.A. i in. (2005) „Elephant breakdown”, Nature,433, s. 807.
58 Moss, C. (1992) Elephant Memories. ISBN 0804110891.
59 Foley, C., Pettorelli, N. i Foley, L. (2008) „Severe drought andcalf survival in elephants”, Biology Letters, 4, s. 541–544.
60 McComb, K. i in. (2011) „Leadership in elephants: the adaptive
value of age”, Proceedings of the Royal Society B, 278,
s. 3270–3276.

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

61 Evans, K.E. i Harris S. (2008) „Adolescence in male Africanelephants, Loxodonta africana, and the importance ofsociality”.

75 Safari Club International (2018) „World Hunting Award Field
Journal”. Dostępne na stronie: https://safariclub.org/wpcontent/uploads/2020/05/world-hunting-award.pdf.

62 Taylor, L.A. i in. (2020) „Movement reveals reproductive
tactics in male elephants”, Journal of Animal Ecology, 89, s.
57–67.

76 Jones, M. i Draper, C. (2018) „Trophy Hunting and Animal
Welfare”, w: Butterworth, A. (red.) Animal Welfare in a
Changing World. CABI. s. 273.

63 Poole, J.H. i in. (2011) „Longevity, competition and musth: along-term perspective on male reproductive strategies”, w:
Moss, C.J., Croze, H. i Lee, P.C. (red.) The Amboseli Elephants:
A Long-Term Perspective on a Long-Lived Mammal.

77 IUCN (2019) „Compatibility of Trophy Hunting as a Form of
Sustainable Use with IUCN’S Objectives”. Dostępne na stronie:
https://www.iucn.org/news/world-commissionenvironmental-law/201909/compatibility-trophy-hunting-aform-sustainable-use-iucns-objectives.

64 Rasmussen, H.B. i in. (2008) „Age- and tactic-related paternity
success in male African elephants”, Behavioral Ecology, 19, s.
9–15.
65 Archie, E.A. i Chiyo, P.I. (2012) „Elephant behaviour andconservation: social relationships, the effects of poaching, andgenetic tools for management”, Molecular Ecology, 21(3), s.
765-78. Dostępne na stronie: https://doi.org/10.1111/j.1365294X.2011.05237.x.

78 The David Sheldrick Wildlife Trust (2014) „Dead or Alive?
Valuing an Elephant”. Dostępne na stronie:
https://issuu.com/davidsheldrickwildlifetrust/docs/dead_or_a
live_final_lr.
79 https://www.imf.org/Publications/fandd/issues/2020/09/how-african-elephants-fight-climate-change-ralph-chami

66 Darimont, C.T. i in. (2015) „The unique ecology of human
predators”, Science, 349(6250), s. 858-860.

80 HSI Europe (2021) „Public Attitudes Toward Trophy Hunting
Report”. Dostępne na stronie: https://www.hsi.org/wpcontent/uploads/2021/05/eu-trophy-hunting-poll.pdf.

67 Ng’wanakilala, F. (2019) „Tanzania to Shut Part of Wildlife
Preserve to Big Game Hunters”, Reuters. Dostępne na stronie:
https://www.reuters.com/article/us-tanzaniaconservation/tanzania-to-shut-part-of-wildlife-preserve-tobig-game-huntersidUSKCN1UL2G8.

81 Ankieta IPSOS, reprezentacyjna na poziomie krajowym,
stratyfikowana, o losowym prawdopodobieństwie wyboru,
przeprowadzona w sierpniu 2018 r. oraz na przełomie
listopada i grudnia 2020 r., przedstawiona w styczniu 2021 r.
w Republice Południowej Afryki.

68 Lwizi, G. (2019) „Community Boards Call for Suspension
Trophy Hunting”, Zambian Business Times. Dostępne na
stronie:https://zambianbusinesstimes.com/community-boards-callfor-suspension-trophy-hunting/.

82 Carpenter, S. i Konisky, D.M. (2019) „The Killing of Cecil the
Lion as an Impetus for Policy Change”, Oryx, 53, s. 698-706.
Dostępne na stronie:
https://doi.org/10.1017/S0030605317001259.

69 Grijalva, R.M. (2016) „Missing the Mark: African Trophy
Hunting Fails to Show Consistent Conservation Benefits. A
report by the Democratic staff of the House Committee on
Natural Resources”. Dostępne na stronie:
https://naturalresources.house.gov/imo/media/doc/Missing%
20the%20Mark.pdf.
70 Hübschle, A. (2017) „Fluid interfaces between flows of rhinohorn”, Global Crime, 18(3), s. 198-217.
Dostępne na stronie:
https://doi.org/10.1080/17440572.2017.1345680.
71 Czech Environmental Inspectorate (2013) „Operation RHINO Case Of “Pseudo-Hunting” - Seizure Of 22 Rhino Horns”, CITESNews – Czech Republic. Dostępne na stronie:
https://www.cizp.cz/sites/cizp.cz/files/file/wh3/CITESnewsPrague105-Operation-RHINO_0.pdf.
72 Nožina, M. (2021) „The Czech Rhino Connection: a case studyof Vietnamese wildlife trafficking networks” operations acrosscentral Europe”, European Journal on Criminal Policy andResearch, 27(2), s. 265-283. Dostępne na stronie:
https://doi.org/10.1007/s10610-020-09453-4.
73 Barnett, R. i Patterson, C. (2006) „Sport Hunting in theSouthern African Development Community (SADC) Region:
An Overview”. Dostępne na stronie:
https://www.traffic.org/site/assets/files/10068/sport-huntingin-sadc-region.pdf.
74 Tickle, L. i von Essen, E. (2020) „The seven sins of hunting
tourism”, Annals of Tourism Research, 84, s. 102996.

83 Sanjayan, M. (2015) „The Death of Cecil: A Turning Point for
Wildlife?”, Conservation International. Dostępne na stronie:
https://www.conservation.org/blog/the-death-of-cecil-aturning-point-for-wildlife/.
84 https://ec.europa.eu/environment/cites/pdf/srg/guidelines.pdf
85 https://ec.europa.eu/environment/cites/trafficking_en.htm
86 CIRCABC (2017) „Short Summary of Conclusions: 79th
Meeting of the Scientific Review Group on Trade in Wild
Fauna and Flora”. Dostępne na stronie:
https://circabc.europa.eu/sd/a/99eb1f53-73c7-4ccf-92642f53f0f64827/79_summary_SRG.pdf.
87 CIRCABC (2020) „Short Summary of Conclusions: 89th
Meeting of the Scientific Review Group on Trade in Wild
Fauna and Flora”. Dostępne na stronie:
https://circabc.europa.eu/sd/a/05b13621-9951-4eab-8907c3d9ead5acf2/89_summary_SRG.pdf.
88 Mole, K. i Newton, D. (2021) „An Assessment of Trade,
Mortalities and Anthropogenic Threats Facing Lions in
Tanzania and Mozambique”, TRAFFIC. Dostępne na stronie:
https://www.traffic.org/site/assets/files/14555/african_lion_t
rade__an_assessment_of_trade_mortalities_and_anthropogenic_t
hreats_facing_lions_in_tz_mz-1.pdf.
89 Parlament Europejski (brak danych) „Texts Adopted Combating Wildlife Crime - Wednesday, 15 January 2014”.
Dostępne na stronie:33

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-72014-0031_EN.html?redirect.
90 Stein, A.B. i in. (2016) „Panthera pardus (errata version
published in 2016)”, The IUCN Red List of Threatened Species
2016 [Czerwona księga zagrożonych gatunków IUCN, 2016 r.].
Dostępne na stronie:
https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.20161.RLTS.T15954A50659089.en.
91 Jacobson, A.P. i in. (2016) „Leopard (Panthera pardus) Status,
Distribution, and the Research Efforts Across its Range”, Peerj,
4, s. e1974.
92 CITES (brak danych) „Resolution Conf. 10.14 (Rev. Cop16):
Quotas for Leopard Hunting Trophies and Skins for PersonalUse”.
Dostępne na stronie:
https://cites.org/sites/default/files/document/E-Res-10-14R16_0.pdf.
93 Komisja Europejska (2018) „Duties of the Cites Scientific
Authorities and Scientific Review Group Under Regulations(EC) No 338/97 and (EC) No 865/2006”. Dostępne na stronie:
https://ec.europa.eu/environment/cites/pdf/srg/guidelines.pdf.
94 CITES (2021) „Thirty-first meeting of the Animals Committee
Online, 31 May, 1, 4, 21 and 22 June 2021: Consultation by
the Animals Committee on Agenda Item 29.2 Quotas for
Leopard Hunting Trophies”. Dostępne na stronie:
https://cites.org/sites/default/files/eng/com/ac/31/Inf/EAC31-Inf-19.pdf.
95 Balme, G. i in. (2010) „An adaptive management approach totrophy hunting of leopards (Panthera pardus): a case study
from Kwazulu-Natal, South Africa”, w: Macdonald, D.
I Loveridge, A. (red.) Biology and Conservation of Wild Felids.
Oxford University Press, s. 341–352.
96 CITES (brak danych) „18.165 - 18.170 Quotas for leopard(Panthera pardus) hunting trophies”. Dostępne na stronie:
https://cites.org/eng/taxonomy/term/42067.
97 Trouwborst, A., Loveridge, A.J. i Macdonald, D.W. (2019)„Spotty Data: Managing International Leopard (Panthera
pardus) Trophy Hunting Quotas Amidst Uncertainty”, Journal
Of Environmental Law, 32, s. 253-278. Dostępne na stronie:
https://doi.org/10.1093/jel/eqz032.
98 Braczkowski, A.R. i in. (2015) „Who Bites the Bullet First? The
Susceptibility of Leopards Panthera pardus to Trophy
Hunting”, PLOS ONE, 10, s. e0123100.
99 Balme, G.A., Hunter, L. i Braczkowski, A.R. (2012) „Applicabilityof Age-Based Hunting Regulations for African Leopards”, PLOS
ONE, 7, s. e35209.
100 Loveridge i in. (2022) Environmental and anthropogenic
drivers of African leopard Panthera pardus population density.
Biological Conservation 272.
https://doi.org/10.1016/j.biocon.2022.109641
101 Gobush, K.S. i in. (2021) „Loxodonta africana (amended
version of 2021 assessment)”, The IUCN Red List of
Threatened Species 2021 [Czerwona księga zagrożonych
gatunków IUCN, 2021 r.]. Dostępne na stronie:
https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.20212.RLTS.T181008073A204401095.en.

34

102 Gobush, K.S. i in. (2021) „Loxodonta cyclotis (errata version
published in 2021)”, The IUCN Red List of Threatened Species
2021 [Czerwona księga zagrożonych gatunków IUCN, 2021 r.].
Dostępne na stronie:
https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.20211.RLTS.T181007989A204404464.en.
103 Thouless, C.R. i in. (2016) „African Elephant Status Report
2016: an update from the African Elephant Database.
Occasional Paper Series of the IUCN Species Survival
Commission, No. 60 IUCN / SSC Africa Elephant Specialist
Group”, IUCN. Gland, Szwajcaria.
104 Chase, M.J. i in. (2016) „Continent-Wide Survey Reveals
Massive Decline in African Savannah Elephants”, Peerj, 4, s.
e2354.
105 Maisels, F. i in. (2013) „Devastating decline of forest elephants
in Central Africa”, PLOS ONE, 8, s. e59469. Dostępne na
stronie:https://doi.org/10.1371/journal.pone.0059469.
106 Wittemyer, G. i in. (2014) „Illegal Killing for Ivory Drives Global
Decline in African Elephants”, Proceedings of the National
Academy of Sciences, 111, s. 13117-13121. Dostępne na
stronie:https://doi.org/10.1073/pnas.1403984111.
107 UNEP, CITES, IUCN i TRAFFIC (2013) „Elephants in the Dust –The African Elephant Crisis”. Dostępne na stronie:
https://www.traffic.org/publications/reports/elephants-inthe-dust-the-african-elephant-crisis/.
108 CITES (2021) „Trends in elephant poaching in Africa fall tolowest levels since 2003: CITES MIKE Programme”. Dostępne
na stronie:
https://cites.org/eng/CITES_MIKE_elephants_PIKE_report_po
aching_lower2003_1112021.
109 Schlossberg, S. i in. (2020) „State-Space Models Reveal aContinuing Elephant Poaching Problem in Most of Africa”,
Scientific Reports, 10.
110 Schlossberg, S., Chase, M.J. i Sutcliffe, R. (2019) „Evidence of a
Growing Elephant Poaching Problem in Botswana”, Current
Biology, 29(13), s. 2222-2228.
111 Delsink, A. i in. (2013) „Biologically Relevant Scales in Large
Mammal Management Policies”, Biological Conservation, 167,
s. 116-126.
112 Pinter-Wollman, N., Isbell, L.A. i Hart, L.A. (2008) „The
Relationship Between Social Behaviour and Habitat Familiarity
in African Elephants (Loxodonta africana)”, Proceedings of theRoyal Society B, 276, s. 1009-1014.
113 Archie, E.A., Moss, C.J. i Alberts, S.C. (2005) „The Ties That
Bind: Genetic Relatedness Predicts the Fission and Fusion ofSocial Groups in Wild African Elephants”, Proceedings of theRoyal Society B, 273, s. 513-522. Dostępne na stronie:
https://doi.org/10.1098/rspb.2005.3361.
114 Gobush, K.S., Mutayoba, B.M. i Wasser, S.K. (2008) „LongTerm Impacts of Poaching on Relatedness, Stress Physiology,
and Reproductive Output of Adult Female African Elephants”,
Conservation Biology, 22, s. 1590-1599. Dostępne na stronie:
https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.15231739.2008.01035.x.

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

115 Evans, K.E. i Harris, S. (2008) „Adolescence in Male African
Elephants, Loxodonta africana, and the Importance ofSociality”, Animal Behaviour, 76, s. 779-787.
116 Moss, C.J. (2001) „The Demography of an African Elephant(Loxodonta africana) Population in Amboseli, Kenya”, Journalof Zoology, 255, s. 145-156.
117 Drake, M.D. i in. (2021) „Costs of Elephant Crop Depredation
Exceed the Benefits of Trophy Hunting in a Community-Based
Conservation Area of Namibia”, Conservation Science andPractice, 3. Dostępne na stronie:
https://doi.org/10.1111/csp2.345.
118 H.R. 2245 „Conserving Ecosystems by Ceasing the Importationof Large Animal Trophies Act”, czyli „CECIL Act” (2019)„Testimony of Dr. Muchazondida Mkono”. Dostępne na
stronie:https://docs.house.gov/meetings/II/II13/20190718/109806/H
MTG-116-II13-Wstate-MkonoM-20190718.pdf.
119 Allen, P.G. (2016) „The Great Elephant Census. Country-byCountry Findings”. Dostępne na stronie:
https://static1.squarespace.com/static/5304f39be4b0c1e749
b456be/t/57c71f5fcd0f68b39c3f4bfa/1472667487326/GEC+R
esults+Country+by+Country+Findings+Fact+Sheet_FINAL_8+2
6+2016.pdf.
120 Wasser, S.K. i in. (2015) „Genetic Assignment of Large Seizuresof Elephant Ivory Reveals Africa’s Major Poaching Hotspots”,
Science, 349, s. 84-87.

35

Na rzecz zmiany systemu prawnego dotyczącego polowań dla trofeów w Unii Europejskiej

Kontakt:
Born Free Foundation – info@bornfree.org.uk
Eurogroup for Animals – info@eurogroupforanimals.org
Humane Society International Europe – info@hsieurope.org
Pro Wildlife – mail@prowildlife.de
Pan African Sanctuary Alliance – info@pasa.org
Autorzy zdjęć: Okładka: coldsnowstorm/iStock.com. Strona 2: iStock.com. Strona 4: A.J Loveridge. Strona 7: Cathy Withers -Clarke/Alamy Stock photo. Strona 8: Jim
Zuckerman/Alamy Stock photo. Strona 11: Radist/iStock.com. Strona 14: Adeline Fischer/Humane Society International. Strona 17: incamerastock/ Alamy Stockphoto. Strona 19: Lord Mountbatten/Wikemedia Commons. Strona 23: Jannoon028/iStock.com. Strona 27: AugustSnow/Alamy Stock photo.

36